MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 812 It-Tnejn, 11 ta' Novembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 812

It-Tnejn, 11 ta' Novembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 11 ta' Novembru, 2002

WERREJ

MINUTI 461

KUNSENS 461

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 461

TQEGĦID TA' KARTI 467

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UGWALJANZA BEJN IS-SESSI (IT-TIENI QARI)

EQUALITY FOR MEN AND WOMEN BILL (SECOND READING) 468

AĠĠORNAMENT 491

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 495

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 811 li saret fis-6 ta' Novembru, 2002 ġew konfermati.

KUNSENS

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XXIII ta' l-2002 - Att ta' l-2002 li jemenda l-Att dwar l- Immigrazzjoni; u

Att Nru XXIV ta' l-2002 - Att ta' l-2002 dwar il-Qorti Kriminali Internazzjonali.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SOCIAL HOUSING – APPLIKAZZJONIJIET PENDENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista` il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' dawk li bħalissa għandhom applikazzjoni pendenti għal housing soċjali u kemm inqdew din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Jien informat illi d-dipartiment għal akkomodazzjoni soċjali għandu 3194 applikazzjoni pendenti u din is-sena ġew allokati 89 post.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Fiex wasal l-eżerċizzju fejn membri mid- dipartiment għal akkomodazzjoni soċjali jmorru fid-djar ta' l-applikanti biex jaraw eżattament fejn u kif joqogħdu u jingħataw il-punti bis-sistema l-ġdida?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-aħħar informazzjoni li għandi hi – naturalment subject to correction għax tmur lura xi tliet ġimgħat jew erbgħa – li l- eżerċizzju kważi tlesta kollu u kulma fadal huma dawk l-applikazzjonijiet li għal xi raġuni jew oħra baqgħu pendenti, forsi għax meta marru n-nies inkarigati minn dan l-eżerċizzju ma sabu lil ħadd jew għax l-appuntament ma setax jinżamm.

Sadanittant l-applikazzjonijiet il-ġodda qegħdin ukoll jgħaddu minn dan il- proċess u qed issir l-investigazzjoni neċessarja biex tinġabar l- informazzjoni kollha li hemm bżonn ħalli jsir l-għadd tal-punti bis-sistema l-ġdida.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ittieħdu minn dawk id-djar li hemm lesti f'Għawdex u x'għad fadal?

Qed nirriferi b'mod partikolari għal dawk id-djar tal-Qala u tax-Xewkija li ilhom lesti.

Jista' jgħidli wkoll xi progress sar fuq id-djar tar-Rabat?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, l-Onor.

Membru qed jistaqsini dwar postijiet li fil-maġġoranza l-kbira tagħhom inbnew mill-housing authority, postijiet li kienu ħarġu għall-bejgħ bi skemi iżda ma kienx hemm domanda biżżejjed għalihom.

Quddiemi m'għandix din l-informazzjoni għalkemm riċentement saritli domanda f'dan is-sens u weġibtha.

Jekk l-Onor.

Membru jagħmilli domanda speċifika dwar Għawdex inkun nista' nagħtih id-dettalji kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ma jaħsibx il-Viċi Prim Ministru li l-prezzijiet li qed titlob l-awtorita' tad-djar taħt skemi partikolari, bħal dawk intiżi għal single parents, qed ikunu għoljin wisq, speċjalment meta wieħed jikkonsidra li dawn in-nies ma jkunux jaħdmu?

Hawnhekk qed nitkellmu fuq ċifri ta' madwar Lm29,000.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett il-prezzijiet ivarjaw bejn lokalita' u oħra, imma ħalli ngħid kif taħdem is-sistema.

L-ewwel issir l-istima tal- post, jiġifieri tal-valur kummerċjali tiegħu, u mbagħad il-persuna li tapplika tikkwalifika għall-għajnuna jew sussidju skond id-dħul tagħha.

Jiġifieri jekk il-valur tal-post ikun ta' madwar Lm29,000, ma jfissirx li se jinbiegħ b'dak il-prezz għax kollox jiddependi miċ-ċirkostanzi partikolari ta' l-applikant, fis-sens li jkun hemm min japplika u d-dħul tiegħu jkun baxx u jkun hemm min japplika u d-dħul tiegħu jkun għoli.

Il-każi jvarjaw u allura s-sussidju għal min għandu dħul baxx ikun ħafna ikbar mis-sussidju għal min għandu dħul għoli, u hekk għandu jkun.

Jekk persuna jkollha dħul ta' Lm10,000 u b'xi mod jew ieħor tikkwalifika, f'dak il-każ ma jidhirlix li għandha tgawdi minn xi forma ta' sussidju għax l- aspett soċjali f'dan il-qasam huwa kruċjali.

Kieku m'hemmx l-aspett soċjali konna nħallu lis-settur privat jiżviluppa kollox hu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Kemm qed ikollhom l-effett meħtieġ l-iskemi li qegħdin joħorġu mill-awtorita' tad-djar, bħall-iskema tal-care and repair u oħrajn?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, diġa' kellhom effett pożittiv u jiena ngħid li seta' kellhom aktar minn hekk.

Familja li titlob li tingħata akkomodazzjoni alternattiva sakemm isiru tiswijiet jew alterazzjonijiet strutturali fid-dar taħt l-iskema tal-care and repair, ikollha dritt għall- għajnuna tal-periti u ta' l-esperti li l-awtorita' tad-djar għandha magħha ħalli jsir ix-xogħol meħtieġ u d-dar tiġi rranġata, skond kif nistennew li tkun għaż-żmenijiet tal-lum.

Allura minflok dik il-familja tkompli tapplika għal akkomodazzjoni alternattiva, tkun tista' tkompli tgħix f'dik id-dar irranġata u jkollha wkoll il-vantaġġ li tibqa' tgħix fejn tkun imdorrija tgħix.

Naturalment jeżistu skemi oħrajn u minn hawnhekk nieħu l-opportunita' biex infaħħar lin-nies ta' l-awtorita' tad-djar talli ma qagħdux jistennew il- bajtra taqa' f'ħalqhom u minn jeddhom bdew imorru fid-djar ta' l-applikanti u jagħtuhom il-pariri li kien hemm bżonn.

Naturalment ħadd ma jista' jisforza lil ħadd u d-deċiżjonijiet finali xorta l-applikanti jridu jeħduhom.

Nerġa' nissottolinja li f'dan il-qasam kellna riżultati pożittivi, pero' fl-istess nifs ngħid ukoll li r-riżultat seta' kien ħafna aħjar minn hekk.

Veru li hawn min jibqa' jinsisti li jingħata akkomodazzjoni alternattiva allavolja x-xogħlijiet li kellhom bżonn isiru fid-dar ikunu saru u l-problema li jkunu identifikaw huma stess tkun ġiet solvuta.

Pero' din hija kwestjoni ta' kultura, ta' edukazzjoni, ta' konvinzjoni u ta' persważjoni, u hija wkoll il-funzjoni ta' l-awtorita' tad- djar kif ukoll tad-dipartiment għal akkomodazzjoni soċjali li jkomplu jgħinu lill-applikanti kollha.

DRYDOCKS - DEJN

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għandha dejn il-Malta Drydocks?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Sal-31 ta' Awissu ta' din is-sena, l-ammont ta' dejn li kien jidher fil-kotba tal- Malta Drydocks kien ta' Lm168 miljun.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk tħabbrietx l-iskema l-ġdida biex jitnaqqsu aktar ħaddiema mit-tarzna jew almenu jista' jgħid fiex waslet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naħseb li f'dan l-istadju wieħed ma jistax jagħti aktar dettalji għax għadhom għaddejjin id-diskussjonijiet.

KAĊĊATURI LIĊENZJATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista` il-Ministru jgħid kemm hawn kaċċaturi liċenzjati?

Kemm minn dawn huma taħt il-21 sena?

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi fil-preżent hawn 11,862 persuna li għandhom liċenzja sabiex iġorru arma tan-nar għall-kaċċa, filwaqt li 406 persuna oħra għandhom l- applikazzjoni għadha qed tiġi pproċessata.

Informat ukoll li minn dawk liċenzjati hemm 565 persuna li huma taħt il-21 sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, nixtieq naqleb ftit is-suġġett u nirriferi għall-artiklu li deher fil-gazzetta tal-lum dwar mara mill-Ghana bl-HIV miżmuma l-ħabs u dwar l-istrajk tal-ġuħ mill-inmates tad-diviżjoni tan-nisa fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin.

Jista' il-Ministru jinformani jekk dan l-istrajk għadux għaddej?

Jista' jgħid ukoll xi trattament qiegħda tingħata din il-mara u xi protezzjoni qed tingħata lir- residenti l-oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nista' ngħid li l-istrajk tal-ġuħ mid- diviżjoni tan-nisa tal-faċilita' korrettiva ta' Kordin intemm.

Rigward il- persuna li rriferiet għaliha l-Onor.

Cristina, din ħa ħsiebha d-direttur tal-ħabs u għalkemm jittieħdu l-prekawzjonijiet kollha, xorta waħda wieħed m'għandux b'xi mod jiżola dik il-persuna b'din it-tip ta' marda aktar minn kemm suppost meta kkomparata ma' persuni oħrajn fis-soċjeta'.

GĦALLIEMA BARRANIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm għalliema barranin jaħdmu mal-gvern u x'suġġetti jgħallmu?

Minn liema pajjiż ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li hemm għalliem temporanju barrani wieħed impjegat mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li jgħallem l-Ispanjol fil-higher secondary Giovanni Curmi tan-Naxxar.

Dan l-għalliem hu ta' nazzjonalita' Rumena.

IMPORTAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista` il-Ministru jgħid kemm ġew importati vetturi bil-mutur f'dawn l-aħħar ħames snin?

X'tip kienu u kemm swew?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

DEJN TA' L-ENEMALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għandha dejn l-Enemalta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li sat-30 ta' Settembru ta' din is- sena, il-korporazzjoni Enemalta kellha tagħti s-somma ta' Lm115,657,984 bejn overdrafts u loans.

GĦAWDEX - SKEJJEL PRIMARJI U SEKONDARJI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid kemm hemm għalliema fl-iskejjel primarji statali?

X'inhuma l-kwalifiki tagħhom?

X'inhuma l-etajiet tagħhom?

X'inhi l- popolazzjoni ta' l-istudenti primarji u sekondarji statali f'Għawdex?

Tista' tagħti t-tagħrif skola bi skola u klassi bi klassi?

Kemm hemm għalliema fl-iskejjel statali primarji u sekondarji f'Għawdex?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Ma narax il-ħtieġa li tinġabar l-informazzjoni dettaljata mitluba iżda jekk l-Onor Interpellant jixtieq informazzjoni fuq xi każ partikolari, nitolbu jagħmel mistoqsija speċifika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, ma nistax nifhem il-mod kif ġiet mwieġba din id-domanda.

Naturalment jien nixtieq informazzjoni dwar kull każ u kull skola f'Għawdex biex inkun naf x'inhu r-ratio bejn studenti u għalliema.

Ma jidhirlix li staqsejt xi ħaġa li hija ta' natura kunfidenzjali jew li thedded is-sigurta' t'Għawdex!

Jien sempliċement tlabt kemm hemm għalliema fl-iskejjel primarji statali ta' Għawdex, x'inhuma l-kwalifiki tagħhom, x'inhuma l-etajiet tagħhom u x'inhi l- popolazzjoni fl-iskejjel primarji u sekondarji.

Din hija informazzjoni li faċilment tinġabar mingħajr problemi ta' xejn.

(Interruzzjonijiet) Allura issa noqgħod nistaqsi skola skola biex forsi l-Ministru jogħġobha tweġibni!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, naturalment wieħed jieħu nota tal- kummenti li qed jagħmel l-Onor.

Membru.

Personalment, anke bħala ministru ta' l-edukazzjoni, nara diffikulta li wieħed joqgħod jagħti l-kwalifiki ta' l-għalliema kollha u l-etajiet tagħhom.

Naturalment min ikun qiegħed jippjana fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni jkun irid jagħti kas ta' din it- tip ta' informazzjoni.

Biss ma nsibx diffikulta' li nirriferi din il- materja lill-Ministru għal Għawdex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, nixtieq nirrimarka li l-istess Ministru Galea kien tana din it-tip ta' informazzjoni meta tlabniha.

Aħna m'aħniex qed nitolbu ismijiet.

Kulma qed nitolbu huwa breakdown biex sempliċement wieħed ikun jaf il-profil demografiku ta' l-għalliema, għax ġieli jgħidulna li hemm nuqqas f'ċerti oqsma iżda mhux f'oqsma oħra.

Barra minn hekk, meta jiena tlabt informazzjoni dwar ċertifikati u kwalifiki ma tlabtx li ningħata is-CV ta' l-għalliema.

Kieku kien ikollkom raġun tgħidu li dik informazzjoni personali u m'għandhiex tingħata.

Jien sempliċement tlabt kemm hemm għalliema li għandhom il-B.Educ., kemm minnhom huma gradwati, etc.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, issa niddiskuti l-kontenut ta' din il- mistoqsija mal-Ministru għal Għawdex u nirriferi lill-Kamra f'seduta oħra.

GĦALLIEMA TAT-TALJAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jwieġeb mistoqsija 35735 u jgħid kemm kien hemm persuni li applikaw biex jidħlu jgħallmu t-Taljan fl-iskejjel tal-gvern?

Min kienu l- persuni li applikaw?

B'liema kwalifiki?

Min ġie aċċettat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat mill- kummissjoni dwar is-servizz pubbliku li l-proċess ta' l-għazla ta' għalliema, inkluż għalliema tat-Taljan, li nbeda bis-sejħa għal applikazzjonijiet tal-31 ta' Mejju 2002, għadu m'huwiex konkluz.

Dan l- eżercizzju jinvolvi l-ipprocessar ta' 697 applikazzjoni għal għalliema ta' 32 suġġett.

Kien hemm 21 applikazzjoni għal post ta' għalliem tat-Taljan u r-rizultat ta' l-interviews jigi ppubblikat appena jkun approvat mill-kummissjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Dan ifisser li għadu m'huwiex approvat ir- riżultat ta' l-interviews għall-għalliema tat-Taljan?

Għax safejn naf jien kien hemm għalliema li ntbagħtu jgħallmu t-Taljan fuq il-bażi ta' kif marru fl-interview.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, naturalment jien nirrispondi fuq l- informazzjoni mogħtija lili mill-kummissjoni għas-servizz pubbliku.

Ir- risposta hi li l-proċess tas-selezzjoni għadu m'huwiex konkluż u malli jkun konluż jiġi ppubblikat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' jkun li l-proċess ta' l-interviews ikun sar in parti, ikunu ntgħażlu l-għalliema u fuq il-bażi tat-tkomplija parzjali ta' dawn l-interviews ikunu ntbagħtu fl-iskejjel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, il- prattika kostanti hi li s-sejħa għal applikazzjonijiet toħroġ għal ħabta ta' Mejju.

Din tkun sejħa għal għalliema li jkunu għadhom lanqas bdew l- eżamijiet finali tagħhom fl-universita' għal B.Educ., għad-diploma tal-PGCE jew għal grad ieħor meħtieġ għat-tagħlim.

Il-biċċa l-kbira ta' l- interviews isiru f'Lulju u ġieli jkomplu sal-bidu ta' Awissu.

Il-proċess rikjest bil-liġi ma jintemmx sempliċement għax il-bord ta' l- għażla jkun ikkonkluda x-xogħol tiegħu u jkun bagħat ir-rapport tiegħu lill- kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

Fil-fatt, kif għadu kemm qal il-Prim Ministru, ir-riżultat ta' l-għażla ta' l-għalliema li jgħallmu t-Taljan għadu qed jiġi ttrattat mill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

Pero' nerġa' ngħid li hija l-prattika kostanti li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni xorta waħda tibgħat għal dawk l-għalliema li skond ir-rapport tal-bord ta' l-għażla li jkun ingħata lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku, ikun imisshom li jintbagħtu biex jimtlew il-vakanzi li jkun hemm fid-diversi suġġetti fl-iskejjel pubbliċi.

F'dan il-każ partikolari ma kellniex bżonn xi numru kbir ta' għalliema biex jgħallmu t-Taljan – ċertament li aktar għandna bżonn għalliema fit- teknoloġija ta' l-informatika jew fil-bioloġija għax f'dawn is-suġġetti għad għandna xi nuqqasijiet – iżda nikkonferma li dawk li ġew ingaġġati biex jgħallmu t-Taljan huma dawk li skond ir-rapport tal-bord ta' l-għażla mibgħut lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku, imisshom huma skond il- gradwatorja stabilita.

Sadanittant id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tkun qiegħda takkwista s- servizzi ta' għalliema kwalifikati li applikaw – dejjem skond l-order of merit stabilit mill-bord ta' l-għażla tal-public service commission – li jkun jonqoshom biss il-formalita' tal-ħatra.

Tant huwa proċess li ġieli jieħu ż-żmien, li kellna anke nagħmlu ftehim speċifiku ma' l-MUT illi stante li sena wara oħra dawn l-għalliema jiġu ngaġġati biex jgħallmu fil- bidu tas-sena skolastika, l-ittra tal-ħatra ta' dawn l-għalliema għandha tkun b'effett mill-ewwel ġurnata tas-sena skolastika jekk l-ingaġġ tagħhom ikun sar fil-bidu tas-sena skolastika.

U allura meta wieħed jistaqsi informazzjoni dwar dan il-proċess, f'ċertu sens isib ruħu fid-diffikulta li għad m'għandux riżultat formali ppubblikat mill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku li dwaru jista' jitkellem uffiċjalment, meta de facto għandna mijiet ta' għalliema li qegħdin jagħtu servizz fl-iskejjel tal-gvern u qed jistennew li l-kummissjoni dwar is- servizz pubbliku tiffinalizza l-proċeduri biex ikunu jistgħu jingħataw in- nomina tal-ħatra tagħhom.

In-nomina dejjem se toħroġ mill-bidu tas-sena skolastika skond il-ftehim ma' l-MUT u r-riżultat uffiċjali joħroġ biss wara li l-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku tkun iffinalizzat dan il- proċess.

Minħabba din it-time-lag li għandna, sena wara oħra, taħt amministrazzjonijiet differenti, inħass illi jekk irridu nissupplixxu l- iskejjel bl-għalliema fid-diversi suġġetti li hemm bżonn, m'hemmx mod ieħor ieħor kif nagħtu dan is-servizz ħlief b'din il-manjiera.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Prim Ministru għandu xi indikazzjoni meta l- proċess, f'dak li għandu x'jaqsam ma' għalliema tat-Taljan, se jkun iffinalizzat?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Fil-file li għandi quddiemi m'għandix din l- indikazzjoni.

TRIBUNALI DWAR ASSENTEIŻMU SKOLASTIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija 35629, x'passi konkreti ttieħdu s'issa biex tissolva l-problema dwar każi ta' assenteiżmu skolastiku quddiem it-tribunali?

Għaliex qegħdin inħallu jgħaddi tant żmien biex din il-problema dwar każi ta' assenteiżmu skolastiku quddiem it- tribunali tissolva?

Kemm twaħħlu b'kollox multi s'issa l-uffiċjali edukattivi għax ma dehrux quddiem dawn it-tribunali?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): B`risposta għad-domanda parlamentari 36297, ninforma lill-Onor.

Interpellant illi d-diskussjonijiet għadhom għaddejjin ħalli tinstab soluzzjoni ġusta għal dawn il-każi.

L-Onor.

Interpellant jifhem tajjeb illi dawn m`humiex sempliċement kontravenżjonijiet kwalunkwe imma ħafna minnhom huma wkoll ta` natura soċjali.

Fil-kuntest ta` dan hemm il-ħsieb ukoll illi tali każi jibdew jiġu ttrattati fid-diviżjoni tal-qorti tal-familja.

S`issa l-uffiċjali edukattivi twaħħlu dawn l-ammonti bħala multi talli ma dehrux quddiem dawn it-tribunali: Lm275 fuq 11-il każ fiż-Żejtun u Lm100 bħala digriet lid-dipartiment ta' l-edukazzjoni fuq 65 każ f'Birkirkara.

TRIBUNAL DWAR ASSENTEIŻMU SKOLASTIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom direttur fid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed teħel multi regolarment b'disprezz tal- qorti għax mhix titla' quddiem it-tribunali dwar assenteiżmu skolasitku?

X'sar bejn il-ministeru ta' l-edukazzjoni u l-ministeru tal-ġustizzja u gvern lokali biex tissolva din il-problema?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'każi ġudizzjarji dwar assenteiżmu, huma s-social workers inkarigati mill-każi konċernati li fil-fehma tiegħi għandhom jiġu mħarrka biex jagħtu x-xhieda tagħhom u mhux id-direttur li jmexxi d- dipartiment responsabbli minn dawn is-servizzi.

Is-social workers għandhom direttiva mill-union tagħhom sabiex ma jattendux għal ebda seduta qabel ma jkun hemm ftehim dwar l-ilmenti mressqa mill- union f'isimhom.

Id-direttur konċernata qed teħel multi għax il-ħaddiema mhux qed jitilgħu f'isimha, dejjem taħt direttiva ta' l-union.

Qed isiru laqgħat bejn il-ministeri konċernati biex tinstab soluzzjoni għall-problema kurrenti.

Il-każi ġudizzjarji dwar l-assenteiżmu se jingħataw il-konsiderazzjoni li tixirqilhom fi struttura u ambjent adatt.

Bħalissa qed jitħejjew xi eżiġenzi amministrattivi biex tkun tista' titwettaq id-deċiżjoni meħuda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-Ministru għandu ħjiel meta se jkun hemm soluzzjoni għal din il-problema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-ministeru tal-ġustizzja qiegħed diġa' jieħu passi amministrattivi li għandhom x'jaqsmu mat-twaqqif tal-qorti tal-familja.

Nispera li din il-proposta ma ddumx ma titwettaq u jkun fi ħdan din il- qorti fejn inkunu nistgħu nitrattaw din it-tip ta' problema.

Hemm ukoll ftit ta' problemi legali, fis-sens li anke kieku d-direttur kellha titla' għal dawn il-każi ma tkunx tista' tixhed għax id-direttur ma tkunx taf hi bil-każ partikolari u x-xhieda tagħha lanqas tiġi aċċettata mit-tribunal.

Naħseb li hemm ukoll element ta' ċerta prattiċita' li jridu jagħtu kasu t-tribunali lokali sakemm tinstab soluzzjoni għar-rigward tad- direttiva ta' l-union konċernata.

SKOLA MATER DEI - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm studenti miktuba biex jattendu l-iskola Mater Dei?

X'etajiet għandhom?

Kemm fil-fatt jattendu regolarment minn dawn l-istudenti?

Kemm hemm klassijiet f'din l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa hemm disa' studenti li jattendu regolarment l-iskola Mater Dei li l-etajiet tagħhom ivarjaw bejn l-10 u s- 16-il sena.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President ̧ inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport ta' l-Awtorità tad-Djar għas-sena 2001–2002, u Estimi ta' l- istess Awtorità għas-sena 2002-2002;

Tabella li turi l-għadd ta' persuni b'diżabilita' li bdew jaħdmu bejn l- 1999 u l-2002 u tagħrif dwar l-etajiet ta' persuni għomja li bdew jaħdmu, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36621; u

Tabella li turi l-għadd ta' korrimenti fuq il-post tax-xogħol rapportati bejn Jannar u Settembru 2002, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36622.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar car park attendants, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36702.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, f'isem il-Ministru tat-Turiżmu nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar oġġetti li tneħħew mill-Kumpless White Rocks u lil min ingħataw, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36733.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UGWALJANZA BEJN IS-SESSI

EQUALITY FOR MEN AND WOMEN BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-6 ta' Novembru ̧2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, l-aktar mod ġust u tajjeb li fih għandu jkun hemm l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel huwa f'sitwazzjoni fejn is-soċjetà tkun qed tiżviluppa, fejn ikun hemm prosperità ekonomika u fejn ikun hemm il-ħolqien tal-ġid u ta' l-impjiegi.

Ċertament li l-aktar ugwaljanza assoluta li teżisti fid-dinja hija l-ugwaljanza li nsibu fiċ- ċimiterji għaliex aktar ugwaljanza mill-mewt m'hawnx.

Pero' huwa żgur li l- ugwaljanza li nixtiequ naraw fil-ħajja tagħna hija l-ugwaljanza fejn ikunu qed jimxu 'l quddiem kemm in-nisa kif ukoll l-irġiel.

Jekk nagħtu ħarsa lejn l-istorja tal-pajjiż u naraw x'qed jiġri f'pajjiżi oħra fid-dinja mill-ewwel inkunu nistgħu nikkonkludu li ma tantx hemm ċans li l-ugwaljanza tan-nisa u ta' l-irġiel timxi 'l quddiem f'pajjiż li quddiemu jkollu diffikultajiet ekonomiċi u soċjali kbar.

Allura ċertament li waħda mill-akbar sfidi li jrid jirbaħ pajjiżna biex l-ugwaljanza tan- nisa u l-irġiel tkun tista' timxi 'l quddiem hija li ma jegħreqx taħt il- problemi tad-dejn u tad-deficit li għandu għax jekk il-pajjiż jitkisser f'sitwazzjoni fejn l-iżvilupp ekonomiku jkun mgħaxxex, it-taxxi li jkun hemm imposti fis-soċjetà jkunu qed joħolqu problemi soċjali u ekonomiċi.

B'dan il-mod ma jkunx qed jinħoloq il-ġid u ma jkunux qed jinħolqu kondizzjonijiet favorevoli biex ikun hemm żvilupp ekonomiku u soċjali fil- pajjiż.

Jekk ̧ per eżempju ̧ pajjiż bħal tagħna fejn l-oqsma tat-turiżmu, l- oqsma tal-manifattura u l-oqsma tas-servizzi, fejn tant hemm impjiegi ta' nisa u rġiel ̧ ikunu qed jintlaqtu ħażin ċertament li l-ugwaljanza tan-nisa u l-irġiel ma tistax timxi 'l quddiem għax il-progress ekonomiku u soċjali tal-pajjiż ikun staġnat.

Nafu li ħafna drabi meta f'pajjiż ikun hemm problemi ekonomiċi u soċjali, il-konċett ta' l-ugwaljanza jieħu daqqa kbira għax ikun hemm periklu kbir li terġa' tibda tirrenja l-liġi tal- ġungla fejn minflok in-nies jaħdmu flimkien biex jagħmlu progress flimkien, tibda tirrenja l-liġi ta' min jiflaħ iħawwel.

F'sitwazzjoni fejn il-progress ekonomiku u soċjali jkun mhedded ̧ tiġi mhedda wkoll l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel u l-aktar li jintlaqtu ħażin ikunu s-setturi l-aktar vulnerabbli tas-soċjetà.

Fil-fatt bħalissa l-aktar li qed jintlaqtu ħażin huma s-setturi vulnerabbli tas-soċjetà.

Għandek ħaddiema li qed iħossu inċertezza kbira fuq il-post tax-xogħol minħabba li jinsabu inkwetati ħafna li jistgħu jispiċċaw mingħajr xogħol.

Għandek ukoll numru li dejjem qed jikber ta' mpjiegi li qed jintilfu u għandek numru kbir ta' impjegati li huma nkwetati għax ma jafux x'se jiġri mill-post tax-xogħol tagħhom.

Allura f'sitwazzjoni bħal din tieħu daqqa ta' ħarta u taqa' lura l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel.

Ovvjament irid ikun hemm qafas legali biex jagħti d-drittijiet iżda fl-aħħar mill- aħħar dawn l-affarijiet jiddependu ħafna fuq il-livell u l-progress soċjali u ekonomiku li jkun qed isir fil-pajjiż.

Jekk il-pajjiż ma jkunx vijabbli ̧ jekk l-ekonomija ma tkunx qed tikber u min-naħa l-oħra d-dejn pubbliku u d-deficit ikompli tiela', tkun qed tasal għal sitwazzjoni fejn ma jkunx hemm żvilupp sostenibbli u allura ma jistax ikun hemm progress fil-mixja ta' l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel.

Nafu li fid-daqqiet li qed jieħdu l-oqsma ekonomiċi tat-turiżmu, tal- manifattura u tas-servizzi fl-impjiegi li qed jintilfu qed ibatu kemm l- irġiel kif ukoll in-nisa.

Nerġa' ntenni li f'sitwazzjoni ta' staġnar ekonomiku u soċjali, l-ugwaljanza li jkun hemm hija l-ugwaljanza ta' l- uġigħ ̧ tal-miżerja u tat-tbatija.

L-ugwaljanza li aħna nixtiequ f'pajjiżna hija l-ugwaljanza fejn ikun hemm titjib fil-kwalità tal-ħajja u fil-livell ta' l-għajxien.

Biżżejjed ngħidu li minn Ottubru ta' l-1998 'l hawn s'issa għalqu mill-inqas 58 fabbrika.

Dawn ma kenux fabbriki fil-qasam li konna ngħidu li qed imut f'pajjiżna bħal, per eżempju, l-qasam tat-tessuti jew tal-ħwejjeġ.

Il-fabbriki li għalqu kienu fl-oqsma tat-tessuti u l- ħwejjeġ, fl-oqsma ta' l-elettronika u fl-oqsma fejn konna qed nittamaw li jekk tmut ċertu tip ta' manifattura u ċertu tip ta' attività industrijali ̧ titwieled oħra minflokha.

Pero' minkejja li għalqu dawn it-58 fabbrika mill-1998 'il hawn, il-gvern m'għamel ebda analiżi jew studju serju għaliex għalqu dawn il-fabbriki.

X'inhuma l-kondizzjonijiet li qed iwasslu biex jagħlqu fabbriki bħal dawn?

X'inhu li qed iwassal biex ċerti fabbriki jlaqqgħu lilll-ħaddiema tagħhom – bħalma ġara f'waħda mill-akbar fabbriki l- ġimgħa li għaddiet – u jgħidulhom li s-sitwazzjoni hija diffiċli ħafna u li jekk is-sitwazzjoni mhijiex se titjieb se jispiċċaw biex ikompli jnaqqsu n-nies u anke jagħlqu?

X'qed iwassal biex sfortunatament ċerti ħaddiema diġà ħadu r-rigal tal-Milied permezz ta' ittra li nformathom li f'nofs Diċembru se jitilfu l-impjieg tagħhom għax il-post tax-xogħol fejn jaħdmu se jagħlaq?

Ċertament li f'sitwazzjoni bħal din ma nistgħux nitkellmu fuq ugwaljanza ta' prosperità bejn in-nisa u l-irġiel imma fuq ugwaljanza tal-miżerja ̧ tat- tbatija u ta' l-uġiegħ għax it-telf ta' l-impjiegi mhuwiex biss fattur ekonomiku.

L-ewwel u qabel kollox huwa fattur uman għax persuna li ma taħdimx ̧ persuna li titlef l-impjieg tagħha u persuna li ma tkunx tista' ssib fejn taħdem hija persuna li hi u l-familja tagħha jkunu qed jiffaċċjaw ħafna problemi.

Għalhekk mhuwiex aċċettabbli li jintilfu dawn l-impiegi u jagħlqu dawn il- fabbriki u qisu xejn mhu xejn.

Qed tkompli tingħata l-impressjoni li m'hawnx problemi ̧ li l-affarijiet sejrin tajjeb u li l-pajjiż miexi 'l quddiem.

Pero' jekk wieħed jara l-istatistika uffiċjali li ħarġet il- ġimgħa li għaddiet fuq il-livell ta' l-impjiegi jsib li sa Settembru ta' din is-sena kien hawn telf ta' 1 ̧484 impjieg fuq is-sena ta' qabel.

Skond l-istatistika uffiċjali, f'Settembru ta' din is-sena kellna 3 ̧289 persuna bla xogħol li huma taħt it-30 sena u dan huwa 44% ta' dawk li huma bla xogħol f'pajjiżna.

Jekk wieħed imbagħad iħares lejn il-mappa tal-qgħad isib li din tikkorrispondi wkoll ma' fejn għandna l-akbar rata ta' kriminalità, l-akbar rata ta' teħid ta' droga u l-akbar rata ta' falliment edukattiv, fejn it-tfal u ż-żgħażagħ jaqgħu lura fl-edukazzjoni.

Hemm rabta sħiħa bejn il-fatt li persuna taqa' lura fl-edukazzjoni u persuna bla xogħol.

L-aktar ħaġa nkwetanti mhijiex li hawn 3 ̧289 żagħżugħ taħt it-30 sena li m'għandhomx xogħol imma li tliet kwarti minnhom m'għandhomx il- ħiliet meħtieġa biex isibu jaħdmu fl-ekonomija tas-seklu 21.

Għalhekk dawn mhux biss huma bla xogħol imma huma unemployable.

Dan ifisser li jekk għada jinżel bil-parachute xi Pasquale Pistorio ieħor u jgħidilna li se jiftaħ xi fabbrika kbira ta' l-elettronika f'pajjiżna, lanqas ikun jista' jirrekluta ħaddiema għax m'għandniex ġuvintur u tfajliet imħarrġin biex ikunu jistgħu jieħdu dawn l-impjiegi.

Din hija l-aktar ħaġa inkwetanti li għandna fil-pajjiż.

Huwa veru li huwa nkwetanti d-deficit finanzjarju li għandna imma waħda mill-aktar affarijiet inkwetanti li għandna f'pajjiżna hija l-iskill deficit u l-mismatch li għandna bejn x'qed tipproduċi s- sistema edukattiva u x'teħtieġ is-sistema ekonomika.

Iċ-ċans u l-opportunità biex in-nisa u l-irġiel jimxu 'l quddiem hija marbuta ħafna mas-suċċess edukattiv.

Jekk jibqa' jkollna bniet u subien li jaqgħu lura fl-edukazzjoni primarja tagħhom, l-akbar ċans hu li mhux se jirkupraw fil-livell sekondarju.

Imbagħad l-istatistiċi ta' dawk li jew ma qagħdux għall-eżamijiet jew qagħdu u m'għaddewx u ta' l-assenteiżmu jittrasferixxu ruħhom għall-istatistika ta' dawk li huma bla xogħol u m'għandhomx il-ħiliet meħtieġa biex isibu xogħol tajjeb f'dan is-seklu tagħna li jitlob ħiliet aktar avvanzati milli qatt kien hawn fis-snin li għaddew.

L-aktar ħaġa kattiva li jien inħoss li qed issir hi li lil dawn iż-żgħażagħ li lanqas jistgħu jsibu xogħol f'pajjiżna qed iwebbluhom bl-Unjoni Ewropea u jgħidulhom li din hija lesta b'idejha miftuħa biex toffrilhom l- opportunitajiet ta' xogħol.

Dan huwa ġenn u ingann u min qiegħed ixerred dawn it-tip ta' tamiet foloz se jispiċċa biex jiddiżappunta eluf ta' żgħażagħ li lanqas jistgħu jsibu opportunitajiet ta' xogħol hawnhekk.

Dan għaliex lil dawn iż-żgħażagħ qed igħidulhom li se jsibu opportunità ta' xogħol f'pajjiżi fejn il-livell tal-qgħad huwa ogħla minn tagħna.

Biżżejjed wieħed igħid li fil-15 pajjiż membru ta' l-Unjoni Ewropea ̧ il- livell tal-qgħad huwa ogħla minn dak ta' Malta.

Fil-fatt hemm aktar minn 14 miljun ruħ bla xogħol u magħhom trid iżżid il-miljuni ta' nies bla xogħol li hemm fl-għaxar pajjiżi oħra applikanti.

Illużjoni oħra perikoluża li qed tinxtered u li wkoll għad tinfaqa' bħalma nfaqgħu gideb u illużjonijiet oħra ̧ fosthom tal-Lm100 miljun fis-sena li kellhom jiġu, hija li sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea awtomatikament tiggarantixxi prosperità ̧ investiment u ħolqien ta' impjiegi.

M'hemmx għalfejn tkun ħadt xi premju nobel fl-ekonomija biex tifhem li din hija gidba.

Jekk issegwi ftit l-aħbarijiet tinduna li anke dawk il-pajjiżi li huma membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea u li ilhom hemmhekk mill-bidu nett għandhom il-problemi.

Per eżempju, fi Sqallija li qiegħda ftit passi 'l bogħod minna għadha kemm għalqet waħda mill-akbar fabbriki tal-Fiat.

Fabbrika tibqa' hemm mhux jekk tkunx membru jew le imma jekk tibqax tagħmel prodotti bi prezzijiet u bi kwalità li jħabbtuha ma' prodotti oħra ̧ f'dan il-każ ma' karozzi oħra.

Tant hu hekk li mhux l-ewwel darba li f'diversi pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea kien hemm fabbriki ta' karozzi li kienu fi kriżi.

Kieku dawn il-pajjiżi ma kenux membri fl-Unjoni Ewropea ̧ l-Istat kien jara kif igħinhom biex jipprovaw jirpiljaw pero' dawn taqbeż fuqhom il- Kummissjoni Ewropea u tgħidilhom li m'għandhomx igħawġu l-liġijiet dwar il- kompetizzjoni jew igħinu lil xi fabbrika li tkun qed tegħreq.

Għalhekk anke jekk tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea – din hija xi ħaġa minn ewl id-dinja – il-loġika tas-suċċess ekonomiku jibqa' l-istess.

Post tax- xogħol issalvah jekk jibqa' vijabbli u jekk il-fabbrika tibqa' tagħmel prodotti tajbin bi prezzijiet li jinbiegħu fis-suq.

Allura hija ħrafa, gidba u illużjoni li jkun hawn min ikompli jxerred li sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea tiggarantixxi xi prosperità ̧ investiment u ħolqien ta' impjiegi.

Ovvjament dawn għandna bżonnhom jekk irridu li l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel tkun xi ħaġa fil-ħajja ta' kuljum u mhux biss fuq il- karta tal-liġi.

Sur President ̧ għandna ekonomisti li jgħallmu wkoll l-università, li jien insejħilhom ekonomisti jukebox għax titfagħlhom il-flus u jdoqqulek id- diska li trid tisma'.

Id-diska li jrid jisma' l-gvern hi li sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea awtomatikament se ġġib l-investiment ̧ il-prosperità u l-ħolqien ta' impjiegi mentri l-investiment f'pajjiżna jiġi jekk noħolqu kondizzjonijiet favorevoli għax l-ispejjeż tal-produzzjoni ̧ il-produttività u l-ħila tal- ħaddiema jiġi mit-taħriġ speċjalment illum li qegħdin f'sitwazzjoni ta' ekonomija globalizzata u fejn l-investituri għandhom ħafna u ħafna pajjiżi minn fejn jagħżlu ħalli jmorru jinvestu.

Fil-fatt id-deċiżjonijiet tagħhom dawn jeħduhom fuq il-bażi tal-prezzijiet ̧ fuq l-ispejjeż tal-produzzjoni, fuq il-livelli ta' paga u taħriġ ̧ fuq il-ħila tal-ħaddiema u fuq jekk il- kondizzjonijiet li jkun hemm fil-pajjiż ikunux jippermettu żvilupp ekonomiku jew le.

Dawn huma l-kondizzjonijiet il-kbar li fuqhom l- investituri għadhom jiddeċiedu.

Fil-każ tagħna għandna żewġ żvantaġġi kbar u allura ħadd mhu se jiġi hawn biex ikun jista' jbigħ fis-suq lokali tagħna.

Is-suq lokali tagħna tant huwa żgħir li l-produzzjoni ta' ġurnata waħda tkun biżżejjed biex tgħarrqu.

Biex tgħaqqad aħna għandna l-iżvantaġġ ta' l-ispejjeż tal-ġarr għax aħna gżejjer maqtugħin mill-kontinent.

Filwaqt li ħaddieħor jista' jwassal il- prodott kemm biex jinħadem kif ukoll biex jinbiegħ fis-suq fuq it- trakkijiet u fuq it-trailers ̧ fil-każ tagħna jidħlu l-ispejjeż addizzjonali tal-ġarr u tat-trasport.

Għalhekk aħna rridu nkunu f'pożizzjoni li biex ikollna prosperità ekonomika f'dan il-pajjiż irridu nkunu f'pożizzjoni li jibqgħalna marġini fejn inkunu nistgħu nimmanuvraw ̧ fejn inkunu nistgħu nieħdu d-deċiżjonijiet ta' x'regoli u xi skemi ta' inċentivi nagħmlu f'pajjiżna u x'qafas ta' kondizzjonijiet noffru lill-investituri.

Sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea torbotna li jkollna l-istess regoli li għandhom pajjiżi oħra.

Per eżempju, lill-Ungerija, lir-Repubblika Ċeka u lill- Polonja qed igħidulhom biex ibiddlu t-tip ta' inċentivi u kondizzjonijiet li bihom jipprovaw jiġbdu investiment lejn pajjiżhom li huma simili bħal dawk li għandna aħna.

Fil-fatt qed igħidulhom biex jibdluhom għax imorru kontra l-liġijiet dwar il-kompetizzjoni ħielsa tagħhom.

Sur President ̧ aħna ngħidu li minflok sħubija sħiħa għandu jkollna rabta u ftehim ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea biex fejn jaqbel liż-żewġ naħat naħdmu u nikkoperaw flimkien iżda fejn għandna bżonn inkunu differenti, fejn għandna bżonn li ma nkunux marbutin bl-obbligi ta' sħubija sħiħa u tar-regoli ta' sħubija sħiħa nżommu dik il-libertà biex niċċaqilqu u nfasslu l-policies li jaqbel lilna.

Waħda mill-kondizzjonijiet u mill-fatturi li żgur tista' tgħin biex ikollna ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel hija l-edukazzjoni.

Il-frott ta' gvern Nazzjonalista li mill-1987 beda jabbanduna u jittraskura l-edukazzjoni vokazzjonali sfortunatament qed naqtgħuh issa tant li għandna fabbriki li qed joperaw hawnhekk li huma nkwetati ħafna li mhux se jsibu l-ħaddiema mħarrġa li għandhom bżonn.

Biex tgħaqqad fl-edukazzjoni primarja u sekondarja tagħna għad għandna wisq tfal li qed jaqgħu lura.

Per eżempju, fil-livell primarju għandna nofs it-tfal li lanqas jilħqu l-livell mistenni minnhom wara li jispiċċaw l-edukazzjoni primarja.

B'dispjaċir ngħid li fost l-aktar li qed ikollhom diffikultà u li qed jaqgħu lura huma s-subien Għawdxin.

Fl-eżamijiet li għamlu għall-junior lyceum f'Ġunju li għadda ġabu l-aktar riżultati koroh u ħżiena f'dawn l-aħħar snin, għax wieħed minn kull tlieta biss tas-subien Għawdxin għaddew mill-eżami tal- junior lyceum.

Anke meta tqabbel is-subien mal-bniet f'Malta fil-livell primarju s-subien ukoll qed jaqgħu lura.

Jien inħoss li hija xi ħaġa inkwetanti ħafna, u ilni nappella għalxejn lill-ministru ta' l-edukazzjoni, lill-ministru għal Għawdex u lill-kunsill edukattiv għal Għawdex biex jagħtu kas dan il- fenomenu tas-subien Għawdxin li qed jaqgħu lura, għaliex Għawdex se jkollu problemi serjissimi.

(Interruzzjonijiet) Hekk hu, u speċjalment jekk ikollu bħala segretarju parlamentari għas-self-employed xi ħadd li aktar ipaċpaċ milli jattwa l-affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Għax mhux biżżejjed li jkun hemm min joqgħod jagħmel diskors hawn fuq il-bżonn li niżviluppaw kultura imprenditorjali u kultura li tippreparana għall- bidliet.

U veru, hekk irid isir, imma mbagħad it-tpaċpiċ irid ikun imsaħħaħ bil-fatti għax inkella jsir tpaċpiċ fil-vojt!

Jien qed niddejjaq li jkollok tfal li fl-età ta' disa' snin, għaxar snin, ħdax-il sena diġà waqgħu lura fl-iskola primarja tagħhom għax imbagħad ikun kollu għalxejn li nitkellmu fuq il-ħtieġa li nagħtuhom il-ħiliet li għandhom bżonn biex jiffaċċjaw l-ekonomija u d-dinja miftuħa tas-seklu 21.

Huwa importanti li nitkellmu fuq il-fatt li qed jaqgħu lura tant tfal fil- livell primarju, u li qed jaqgħu lura tant is-subien.

Kien hemm żmenijiiet - ngħid bir-raġun - fejn kien hemm bżonn li nimbuttaw ħafna l-konċett li għandu jkun hemm ugwaljanza bejn il-bniet u s-subien fl-edukazzjoni biex dan imbagħad jissarraf f'opportunitajiet ta' ugwaljanza għan nisa u l- irġiel 'il quddiem.

Dak huwa prinċipju li għandna nkomplu naħdmu fuqu.

Li qed ngħid jien huwa li issa huwa l-waqt li nerġgħu nagħtu ħarsa għax li qed nara jiġri f'kull livell, primarju, sekondarju, post-sekondarju u terzjarju, huwa li l-irġiel qed jaqgħu lura.

Jien naħseb li dan ma jaqbel lil ħadd.

La ma qabilx lis-soċjetà Maltija u Għawdxija meta tant talent uman fin-nisa tħalla jinħela, tħalla jitwarrab għax il-bniet ma kenux jiġu nkoraġġiti biex jirnexxu fl-edukazzjoni, l-istess ikun ħażin jekk issa nħallu lis-subien jaqgħu lura fl-edukazzjoni tagħhom.

Importanti li nitkellmu fuq kif qed imorru issa t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna fl-edukazzjoni, speċjalment meta għandna gvern li ħsiebu li jsemmi l- miljuni li qed jonfoq il-miljuni fl-edukazzjoni, għax fl-aħħar mill-aħħar is-suċċess fl-edukazzjoni jrid jitkejjel bil-ħiliet li jiksbu t-tfal tad- demm u l-laħam u mhux biċ-ċifri li jiġu sparati dwar kemm qed nonfqu fl- edukazzjoni.

Irridu nkejlu mhux biss kemm qed nonfqu flus imma x'effett qed tħalli dik in-nefqa, kif qed tmur dik in-nefqa u kif qed tissarraf fi żvilupp ta' ħiliet tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna.

Nerġa' ngħid li diġà għandna riċerka dwar dawk it-tfal li jaqgħu lura, ma kellniex għalfejn nistennew li jsiru xi studji.

Fl-1998 konna bdejna dan l- istudju u fl-1990 kompla.

L-istudju ta' kif imorru t-tfal tagħna fl-età ta' seba' snin kien diġà wera fejn huma l-inħawi li l-aktar jaqgħu lura t- tfal tagħna f'Malta u f'Għawdex.

Hemmhekk kellna diġà X-ray tal-marda kerha li għandna ta' l-illitteriżmu fost it-tfal tagħna.

Sfortunatament issa għaddew tliet snin mindu sar dak ir-rapport li kien fih sensila ta' rakkmandazzjonijiet kif nistgħu nimbuttaw biex it-tfal tagħna jirnexxu iżjed fl-edukazzjoni.

Imma dawn it-tliet snin inħlew għax ma tteħdux bis-serjetà r-rakkmandazzjonijiet li kien hemm f'dak ir-rapport.

Jien informat, għalkemm għadu ma tħabbarx imma nassumi li mbagħad jitħabbar hawn ġew bid-daqq tat-tnabar u bit-trombi tas-soltu, li se jsir studju fuq in-numeracy, il-ħiliet li għandhom bżonn biex iħaddmu n-numri.

Il-ftehim ġie ffirmat ma' l-MUS.

Iżda mhux biżżejjed li jsiru l-istudji u jkun hawn min jieħu l-flus biex jgħidilna li t-tfal tagħna qed jaqgħu lura fl-Ingliż, fil-Malti u fil-Matematika.

Grazzi.

Tajjeb li jsiru dawk l-istudji, tajjeb li nkunu nafu l-problemi, imma wara li nieħdu l-X-ray iridu jittieħdu l-passi biex infejqu l-mard li għandna.

Minn hawn u ftit ieħor ħafna se jiċċelebraw il-gradwazzjoni tagħhom - ikollna xi 2,000 kull sena - imma nfakkar li gradwazzjoni li żgur m'għandhiex għalfejn tiġi ċċelebrata hija f'Ġunju ta' kull sena meta 2,000 ġuvni u tfajla jispiċċaw minn 11, 12-il sena ta' edukazzjoni mingħajr il- ħiliet meħtieġa.

Daqskemm għandna żgħażagħ jiggradwaw fl-università għandna żgħażagħ jiggradwaw fil-livell sekondarju, wara 11, 12-il sena edukazzjoni primarja u sekondarja, li joħorġu mingħajr il-ħiliet meħtieġa biex jimxu 'l quddiem fl-edukazzjoni tagħhom fis-soċjetà u fl-ekonomija.

F'sitwazzjoni ta' falliment edukattiv daqshekk qawwi - nerġa' ngħid li biżżejjed wieħed jara r-riżultati tas-SEC fl-area secondaries, fejn minn 1,800 student jgħaddu biss xi 45 fil-Malti, xi 18 fl-Ingliż u xi 25 fil- matematika - żgur ma jistgħux jinħolqu l-kondizzjonijiet tajbin għall- ugwaljanza.

Kif diġà għedt, għandna subien li qed jaqgħu lura wara l-bniet f'kull livell.

Għad baqa' oqsma fejn il-bniet huma diskriminati u qegħdin wara s- subien, l-aktar f'suġġetti bħax-xjenza u f'suġġetti bħall-informatika.

U mhuwiex sewwa għax jekk irridu l-ugwaljanza anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni tax-xjenza u tal-computer u ta' l-informatika l-bniet għandu jkollhom l-istess opportunitajiet daqs is-subien.

Imma żgur li rridu nagħmlu ħafna xogħol biex insalvaw l-adoloxxenti li għandna fl-area secondaries.

F'dawn l-aħħar erba' snin ma kien hemm l-ebda inizjattiva serja biex insalvaw l-eluf ta' żgħażagħ li ħarġu mill-area secondaries.

Jintqal ħafna kliem grandjuż, kurrikulu tiela' kurrikulu nieżel, imma fl-aħħar mill-aħħar is-suċċess edukattiv jitkejjel minn dak li jinkiseb fil-klassi, x'jiġri fil- ħajja ta' kuljum.

Jekk wieħed jara l-mappa tal-qgħad, il-mappa tal-falliment edukattiv, il- mappa tad-drogi, il-mappa tal-kriminalità, il-mappa tal-vjolenza domestika jsib li jkunu kollha jaqblu u jikkorrispondu ma' xulxin.

Waħda mill- affarijiet li jien ninsab inkwetat ħafna dwarha hi - s'issa għadha ma ġietx irriċerkata f'pajjiżna, imma f'pajjiżi oħra ġiet riċerkata - li fejn ikun hemm diżlivell edukattiv qawwi fil-koppja, fejn il-biċċa l-kbira r-raġel ikun falla fl-edukazzjoni tiegħu meta mqabbel mal-mara, ħafna drabi jkun hemm sitwazzjoni ta' vjolenza domestika.

Għax il-prepotenza tagħna l- irġiel imbagħad nipprovaw inġibuha billi nkunu vjolenti man-nisa tagħna.

Ir-riċerka li saret f'pajjiżi oħra, speċjalment fl-Ingilterra u f'postijiet bħall-Istati Uniti, turi li fejn l-irġiel waqgħu lura fl-edukazzjoni tagħhom imqabblin man-nisa li żżewġu, ħafna drabi jkun hemm tensjoni kbira fil-ħajja tal-koppja u anke vjolenza li tagħmel ħsara lill-mara u lit-tfal.

Riċerka fit-tul turi wkoll kif ġenituri li jkunu waqgħu lura fl-edukazzjoni tagħhom ma jkunux f'qagħda li jgħinu lil uliedhom fl-iskola, u ċ-ċirku vizzjuż ikompli u ħafna drabi l-falliment edukattiv jintiret minn ġenerazzjoni għall-oħra.

Ta' min isemmi ftit raġunijiet għalfejn għandna daqshekk tfal u żgħażagħ li qed jaqgħu lura fl-edukazzjoni tagħhom, u allura qed tiġi ttraduta l- ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel li tant nitkellmu dwarha.

Mela minn naħa waħda għandna gvern li jiftaħar li qed jonfoq il-miljuni fl- edukazzjoni, iżda mbagħad hija ħaġa ċara li mhux qed jinvesti fit-taħriġ u l-formazzjoni tal-persuni li għandna bżonn.

Minn naħa waħda qed jiżdiedu l-pressjonijiet fuq l-iskola.

Illum l-iskola m'għadhiex il-post fejn tippreparak formalment għall-eżamijiet li trid tagħmel biss, imma ħafna mill-irwoli li kien hawn fis-soċjetà li kienu f'idejn il-familja, għaqdiet reliġjużi, għaqdiet volontarji li kienu post ta' soċjalizzazzjoni għat-tfal, illum marru għand l-iskola.

Allura l- iskola tinsab taħt pressjoni kbira.

Minn naħa waħda trid tlaħħaq mas- sillabi li għandha u min-naħa l-oħra trid tipprovdi spazju ta' relazzjonijiet umani u ta' żvilupp tal-personalità umana li qabel konna neħduh fil-familja, fl-għaqdiet reliġjużi u f'postijiet oħra.

L-iskejjel m'humiex qegħdin jiġu megħjuna biex jaqdu dan ir-rwol soċjali tagħhom.

F'pajjiżna għal 70,000 student għandna erba' educational psychologists.

Kif jista' wieħed jimmaġina li erba' psikologi edukattivi jlaħħqu mal-bżonnijiet ta' 70,000 tifel u tifla adoloxxenti fl-iskejjel primarji u sekondarji tagħna!

Dawn l-erba' educational psychologists ma waqgħux mis-sema, imma saru għax fi żmienna ftaħnielhom il-kors biex ikunu jistgħu jagħmlu l-masters f'Malta.

Qabel f'pajjiżna ma kienx isir dan il- kors tal-masters, u kien ikollhom imorru f'pajjiż ieħor bilfors.

Meta ftaħnieh l-oppożizzjoni Nazzjonalista kienet ikkritikatna li ftaħnieh għal xi 12 biss.

Aħna xtaqna ftaħnieh għal 100, imma masters fis- psychology jitlob ratio bejn is-supervisors li jkollok fil-fakultà ta' l- università u kemm jistgħu jissorveljaw studenti.

Ladarba aħna ġejna kkritikati għaliex ftaħna l-kors għal ftit nies, jien kont nippretendi li f'dawn l-aħħar erba' snin kellu jibqa' jinfetaħ kull sena għax kieku s'issa żdiedu.

Aħna għandna bżonn xi għaxra għax il-proporzjon jinħadem li għandek bżonn educational psychologist għal kull 7,000 student.

Minkejja li niftaħru li qed nonfqu dawn il-miljuni ta' liri kollha għall-edukazzjoni, ma reġax fetaħ il-kors ta' educational psychologists.

Imbagħad nistagħġbu li t-tfal jaqgħu lura u li m'għandniex il-mezzi biex ngħinuhom!

L-istess fil-każ tad-dyslexia, fejn nikkalkolaw li għandna madwar 7,000 student b'din il-kondizzjoni.

Ħafna minnhom ikunu subien għax id-dyslexia aktar issibha fost is-subien.

Għandna tliet persuni biss biex jgħinu lit- tfal bid-dyslexia u f'Għawdex m'għandna lil ħadd.

F'dawn l-aħħar erba' snin ma ġie mħarreġ ħadd ġdid biex insaħħu l-istrutturi.

Tliet persuni jridu jlaħħqu ma' 7,000 student.

Kull sena qed nitilfu mijiet minn dawn, imbagħad nistagħġbu li jaqgħu lura!

Fi żmienna ftaħna wkoll il-kors għall-persuni li jridu jaħdmu mal-persuni neqsin mis-smigħ biex jitgħallmu l-lingwa tas-sinjali.

Kienu ilhom jistennew is-snin biex isir u fis-sentejn li għamilna fil-gvern aħna ftaħnieh.

Kien hemm tnax u issa niżlu għal erbgħa.

Kif nistgħu nippretendu li dawn jimxu 'l quddiem.

L-ugwaljanza li għandhom dawn hija l- ugwaljanza tal-vojt, l-ugwaljanza tan-nuqqas ta' għajnuna.

Għalhekk jaqgħu lura s-subien u l-bniet.

Mr Speaker, wieħed irid isemmi wkoll il-problemi li għandna fil-qasam ta' l- informatika fejn hemm nuqqas ta' għalliema u nuqqas ta' taħriġ għall- għalliema.

Jeħtieġ inħarrġu iktar għalliema biex ikunu jistgħu jgħallmu lit-tfal fl-iskejjel primarji u sekondarji.

L-iktar ħaġa faċli għall- politiku hija li jidher f'ritratt ħdejn PC fil-klassi.

B'daqshekk daħħalna l-computers fil-klassi!

Iddaħħal computer fil-klassi meta jibda jintuża bħala parti mill-proċess edukattiv u t-tfal jiksbu l-ħila.

Għandna gvern tal-faċċata biss.

Per eżempju, għada jmur il-Prim Ministru jiftaħ il-bini ta' Sir Adrian Dingli li suppost hija vetrina ta' kif isir ix-xogħol mill-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada, u l-ġimgħa li għaddiet għerqet għax ix-xogħol tal-membrane tas-soqfa u s-sistema tal-culverts ta' l-ilma sar ħażin, minkejja l-eluf kbar ta' liri li ntnefqu.

Kieku marru nhar il-Ħamis kien ikollhom imorru bil-malja ta' l-għawm għax kien hemm ilma iktar milli hemm fil-pixxina nazzjonali.

Nerġa' ngħid li għandna gvern li jiftaħar kemm jonfoq miljuni u jħabbar proġetti grandjużi, imma mbagħad ma jimpurtahx x'jiġri fil-klassijiet kuljum fl-iskejjel.

Dan l-aħħar il-grupp tas-support families ta' l-ADHD, dawk li għandhom il- kondizzjoni tal-attention deficit hyperactivity disorder, ġabu lill-Prof.

Giorcelli - Awstraljana ta' oriġini Taljana li fil-fehma tiegħi hija brillanti - li qalet erba' kelmiet li kull min għandu x'jaqsam mat-tmexxija tas-sistema edukattiva għandu jiftakar fihom.

Minkejja li din is-sentenza mhix korretta grammatikalment, taqbad is-sustanza ta' l-affarijiet.

"It's the little things done right" li jagħmlu d-differenza kollha fl- edukazzjoni.

Mhux il-ħafna affarijiet grandjużi imma x'jiġri fil-ħajja ta' kuljum, x'jiġri fil-klassijiet.

Mr Speaker, biex tkompli tiggrava s-sitwazzjoni - u dan jorbot ma' dak li kont qed ngħid jien dwar l-edukazzjoni vokazzjonali għax dan il-bill jitkellem ukoll fuq il-fatt li l-ġuvintur u t-tfajliet iridu jingħataw l- istess opportunitajiet fl-edukazzjoni vokazzjonali - f'pajjiżna għad għandna numerus clausus qawwi fl-edukazzjoni vokazzjonali.

Waqt li fil- qasam akkademiku dawk iż-żgħażagħ kollha li jixtiequ jkomplu jistudjaw wara li jagħlqu s-16-il sena b'xi mod jew ieħor isibu fejn imorru, jew fil- junior college jew fis-sixth forms, fil-qasam vokazzjonali pajjiżna għadu mhux f'pożizzjoni li joffrilhom biżżejjed postijiet.

Fl-ewwel sentejn tiegħu l-Kulleġġ Malti għall-Arti, Xjenza u Teknoloġija se jkun għalaq il-bieb għal 9,000 ġuvni u tfajla għax m'hemmx post għalihom.

Fl-ITS l-istess; hemm aktar ġuvintur u tfajliet li jixtiequ jkomplu, iżda m'hemmx biżżejjed post għalihom.

Allura kif nistgħu noffru ugwaljanza fit- taħriġ u fl-edukazzjoni vokazzjonali jekk f'pajjiżna għadna ma solvejniex il-problema ta' dawk li għalqu 16 u jixtiequ jkomplu jieħdu taħriġ u edukazzjoni vokazzjonali u ma jistgħux?

Irridu niftakru li xi ħaġa inkwetanti ħafna f'pajjiżna hija l-fatt li għadu baxx ħafna l-livell ta' żgħażagħ ta' 16-il sena li jkomplu jistudjaw.

L- aħħar statistika uffiċjali li ħarġet mill-uffiċċju nazzjonali ta' l- istatistika turi li 40% biss ta' l-istudenti jkomplu jistudjaw.

Dik hija diżastruża għax f'ekonomija, f'dinja fejn huwa meħtieġ livell ogħla ta' ħiliet kemm għal tfajliet kif ukoll għal ġuvintur, huwa kruċjali li dawk kollha li jixtiequ jkomplu jistudjaw u jitħarrġu nagħtuhom din il- possibbiltà.

F'pajjiżna din għadha ma teżistix.

Jekk tassew irridu l-ugwaljanza hemm bżonn ta' bidla f'dan il-pajjiż għax jekk nibqgħu fir-rotta li sejrin se nispiċċaw li l-pajjiż jitfarrak fuq il- blat tad-dejn, tad-deficit u ta' l-istaġnar ekonomiku.

U meta pajjiż jitfarrak l-unika ugwaljanza li jkun hemm tkun ugwaljanza tal-mewt, ta' l- għarqa.

Imma aħna rridu ugwaljanza tal-ħajja u ugwaljanza tas-suċċess, kemm għall-irġiel kif ukoll għan-nisa.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Grazzi, Mr Speaker.

Se nibda l-intervent tiegħi fuq nota pjuttost personali għax irrid nammetti li ilni snin twal nistenna li din il-liġi tersaq fil-parlament.

Huwa bi pjaċir kbir li llum ninsab hawnhekk biex nieħu sehem f'dan id-dibattitu u se nkun onesta, se nkun femminista u se nkun sessista kemm irrid fil-kumment li se nagħmel.

Irrid nirringrazzja lil dawk in-nisa kollha li tul dan l-aħħar nofs seklu u aktar taw is-sehem tagħhom biex wasalna li llum qed niddiskutu din il-liġi li qed insejħulha l-Gender Equality Act.

Ħafna minnhom taw l-aħjar li setgħu skond iċ-ċirkostanzi li għexu fihom.

Uħud kellhom jimxu b'pass bil-mod għax hekk kienu jirrikjedu ċ-ċirkostanzi, skond il-kultura, it-tradizzjoni u s-soċjetà li kienu jgħixu fiha.

Oħrajn setgħu jimxu b'pass iktar mgħaġġel għax kien hemm tibdil.

Però naħseb hija l-ħidma tagħhom ilkoll li wasslitna fejn qegħdin illum.

Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja partikolarment lis-Sinjorina Jane Spiteri, mara li llum għandha fuq it-80 sena, waħda mill-fundatriċi tal- kunsill nazzjonali tan-nisa li dalwaqt jagħlaq 40 sena, mara li għadha sal- lum tagħti s-sehem tagħha.

Naħseb li kienet role model biex turina lkoll kif wieħed jista' jaħdem u jġib bidla fil-pajjiż anke mill-għaqdiet volontarji.

Mr Speaker, jien se nħares lejn l-aħħar 30 sena ħalli naraw kif wasalna hawnhekk illum.

Mhix l-ewwel liġi li daħlet f'din il-Kamra li qiegħda tħares lejn l-istatus tan-nisa.

Jekk inħarsu lejn żmenijiet oħra nsibu li, fi sforz biex nilħqu dik li qed insejħulha ugwaljanza bejn irġiel u nisa, tressqu liġijiet li stabbilixxew il-minimum wage u dik li konna nsejħulha equal pay for equal value.

Dan il-konċett illum pjuttost tbiddel.

Ħarisna wkoll lejn id-drittijiet tan-nisa miżżewġin biex jamministraw il- proprjetà parafernali tagħhom.

Rajna wkoll tibdil li wassal biex nisa miżżewġin ikunu jistgħu jibqgħu jaħdmu anke fis-settur pubbliku, xi ħaġa li ma kenitx possibbli qabel is-snin tmenin.

Sar tibdil partikolarment importanti fil-bidu tas-snin disgħin meta tressqet il-liġi hekk imsejħa "tan-nisa" sfortunatament.

Però wieħed irid jammetti li kemm f'dik il-liġi u kemm f'din tal-lum qed inħarsu partikolarment lejn tibdil fil- kondizzjonijiet tan-nisa.

U għalhekk inkun waħda minn ta' l-ewwel li, minkejja li ma tantx nieħu gost meta xi ħadd jgħid li dawn huma liġijiet tan-nisa, ngħid li fejn kien hemm nuqqas ta' ugwaljanza u fejn kien hemm u għad hemm diskriminazzjoni huma proprju n-nisa li l-iktar ibatu minnha.

Il-liġi dwar sħab indaqs fiż-żwieġ tal-bidu tas-snin disgħin ġabet tibdil radikali fl-istatus tan-nisa miżżewġin.

Dakinhar kienet l-ewwel darba li dħalt f'din il-Kamra u kont bil-qiegħda fl-istrangers' gallery li kienet maħnuqa bin-nisa li kienu ġejjin minn għaqdiet differenti ta' Malta, minn NGOs, minn għaqdiet volontarji, u anke minn għaqdiet politiċi.

Dak iż- żmien konna ngħaqadna lkoll flimkien biex niddiskutu kif kienet proposta l- liġi u ssuġġerejna bosta emendi kollettivament ukoll.

Niftakar li konna ġejna hawnhekk meta kien qed isir il-winding up għax kien hemm klawsola transitorja li xtaqna li tiġi emendata.

Infatti naħseb li l-lobbying li sar dakinhar kien laħaq l-għan mixtieq.

F'din il-liġi ma jidhirlix li kien hemm din il-forma ta' lobbying u għalkemm daħlu bosta kummenti, kritika, suġġerimenti u proposti minn għaqdiet tan-nisa, ma jidhirlix li kien hemm dik l-għaqda li tant hi meħtieġa, li kultant wieħed jinsa d-differenzi kemm ta' għaqdiet u kemm ta' partiti politiċi u allura jkun hemm l-isforz kollettiv biex liġi tasal hawnhekk eżattament kif wieħed jixtieqha.

It-tibdil fil-Kostituzzjoni kien wieħed essenzjali, però t-tibdil fil- kostituzzjoni u anke l-liġijiet kollha li jitressqu m'humiex biżżejjed biex iwasslu għat-tibdil meħtieġ.

Nafu dan u għalhekk nasal għal mistoqsija partikolari li xtaqt li ma kellix għalfejn nagħmilha.

Għaliex għandna bżonn din il-liġi?

Issa biċ-ċajt jew bis-serjetà hawn ħafna li jgħidulek li n-nisa diġà laħqu fejn riedu, anzi kważi kważi qed jirkbu lill-irġiel!

Jien l-ewwel waħda li naċċetta ċajta, però l-mistoqsija li xtaqt li ma kellix għalfejn nagħmilha m'hijiex waħda retorika.

Qed nagħmilha partikolarment hawnhekk b'riferenza għal artikolu li deher fil-gazzetta "The Times" ta' nhar is-Sibt li bħas- soltu kellha l-opinjoni ta' I.M. Beck.

Bil-permess tiegħek, Mr Speaker, nixtieq naqra bl-Ingliż il-kontribuzzjoni ta' dan l-artikolist dwar il-liġi li qed niddiskutu llum.

Nixtieq li min qed jisma' jirriferi partikolarment għal din il-parti tal-kontribuzzjoni ta' I.M. Beck ta' nhar is-Sibt li għadda u jara jekk hux każ ta', kif iħobb jgħidilna I.M. Beck, "The wimmin - spelluta "wimmin" - m'għandhomx sense of humour, jew inkella huwiex bir-raġun li huwa kontribut nieqes minn ħafna sensittività.

Se naqraha kif inhi fl-Ingliż għax bil-Malti titlef ħafna mit-tifsira tagħha.

I.M. Beck hawnhekk jgħidilna:

"A new law is being discussed in the House.

The law will provide for gender mainstreaming, ensure positive action in defence of inherent rights of positive enhancement of self-awareness, eliminate psychological imbalances in the psyche of the perceived abused and provide a warm cup of milk in the morning.

In other words, it aims at outlawing discrimination against women.

It seems that it is holy writ that just because your chromosomes are arranged just so, you need the full force of the law to get you somewhere.

Ability, competence, skill and intelligence are irrelevant.

You are female and therefore, because the male of the species has dominated for years, you have to be helped.

Cow dung, if I may be so bold.

If you are good, you get ahead, if you are not, you don't, and that is an end to it.".

Qed juża l-frażi "cow dung" u biex ikun politically correct ta wkoll verżjoni femminili ta' espressjoni li normalment tintuża biex wieħed jesprimi dak li qiegħed iħoss, fil-każ dak li qed iħoss I.M. Beck.

U m'iniex se ngħid x'inhi f'din il-Kamra għaliex mhix xierqa li tintuża f'din il-Kamra, pero` bil-Malti safi aħna ngħidu li dan qed isejjaħ lil din il- liġi "żibel".

Naħseb li ħadd m'għandu dritt li jsejjaħ liġi li qed tinstema' f'dan il-parlament b'dan il-mod.

Pero` apparti minn hekk, jidher ukoll li I.M. Beck ma jafx x'qed tgħid eżattament din il-liġi li għandna quddiemna u lanqas jaf x'jiġifieri frażijiet bħal "positive action" u għandu l-wiċċ vili wkoll li juża l- frażi "perceived abused", u se ngħid għaliex.

Mr Speaker, l-ewwelnett din il-liġi ma titkellimx dwar positive action fil- mod u manjiera li tkellem fiha l-artikolist.

Positive action tieħu bħala l- bażi tagħha li hemm l-abbilta`, li hemm il-kompetenza, li hemm il-ħila u li hemm l-intelliġenza.

Jiġifieri meta wieħed jitkellem fuq positive action ħadd m'hu qed jgħid li hawnhekk qed nagħtu l-hand-outs lil xi ħadd biex dik il-persuna timxi 'l quddiem.

Jiġifieri d-definizzjoni ta' positive action, kif jagħtiha l-artikolist, assolutament mhix minnha.

Fejn titkellem dwar azzjoni pożittiva l-liġi?

Subklawsola (4) ta' klawsola 2 tgħid:

"Ebda ħaġa fis-subartikolu (2) ta' dan l-artikolu m'għandha titqies bħala li tikkostitwixxi diskriminazzjoni sakemm dak it-trattament -

(a) jingħata sabiex in-nisa jkollhom protezzjoni speċjali matul it-twellid jew it-tqala tagħhom;

(b) ikun jikkostitwixxi miżuri bil-għan li tinkiseb ugwaljanza għall-irġiel u n-nisa."

Il-konċett ta' positive action mhuwiex xi ħaġa li vvintaw in-nisa Maltin, imma jinsab ukoll fil-Ġnus Magħquda li minnu ħarġet ukoll dik li ngħidulha s-CEDAW.

Din hija l-konvenzjoni li trid telimina d-diskriminazzjoni kollha li hemm kontra n-nisa fejn titkellem dwar azzjoni pożittiva biex isir bilanċ għal żbalji u nuqqasijiet tal-passat li għadhom jinġarru llum.

Naħseb li l-fatt li n-nisa jħarsu lejn il-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom u ma jħallux il-maternita` - kif tgħidilna din il-konvenzjoni - tagħhom tintuża minn dawk li jridu jisfruttaw in-nisa, li jridu jwarrbu l- potenzjal u l-kontribut tagħhom, għandna nħarsu lejh bħala xi ħaġa pożittiva.

Jiġifieri nerġa' nirrepeti li positive action imkien ma tistabbilixxi li inti tagħti għajnuna lil xi ħadd meta dik il-persuna ma jkunx jistħoqqilha.

L-unika ħaġa li tgħid hi li all things being equal, id-deċiżjoni finali għandha xxaqleb lejn persuna jew grupp ta' persuni biex issib il-bilanċ meħtieġ.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit.

Bil-permess ta' l-Onor.

Cristina.

L- Onor. Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Mr Speaker, jien nixtieq nassoċja ruħi ma' dak li qed tgħid l-Onor.

Cristina u nesprimi wkoll id-dwejjaq tiegħi għall-mod kif kiteb Dr. Borg Cardona, għax I.M. Beck kulħadd jaf min hu.

U l-ikbar dwejjaq li għandi jien huwa li Dr. Borg Cardona huwa speċjalista fil-qasam ta' l-industrial law.

Jiġifieri hemm iċ-ċans li jekk mara - jew raġel imma f'dan il-każ il-mara hija li se tbati - tersaq quddiem it-tribunal industrijali jista' jkun hemm Dr. Borg Cardona jiddefendi lill-employer li jkun.

Jiġifieri jekk dan se jmur b'dak il-frame of mind, b'dan il-baggage kollu li kkwotat l-Onor.

Cristina nistgħu nimmaġinaw x'ċans se jkollha din il-vittma li tmur quddiem dan it-tribunal!

U kien għalhekk li meta tkellimt fuq din il-liġi għedt li n-nies li nagħmlu fuq il-kummissjoni jrid ikollhom track record ta' gender awareness għaliex jekk inpoġġu dawn it-tip ta' nies nistgħu nimmaġinaw kif se nimxu.

U rridu noqogħdu attenti li anke fuq it-tribunal industrijali jkun hemm nies li huma gender aware.

Aħna għandna biex inbigħu sense of humour u nieħdu pjaċir nidħku meta naqraw il-kolonna ta' Dr. Borg Cardona, pero` f'dan il- każ ma naħsibx li kienet kwestjoni ta' ċajta, imma juri kemm ma jafx is- sitwazzjoni reali fejn jidħol il-qasam ta' l-ugwaljanza f'dan il-pajjiż..

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Cristina tkompli bl-intervent tagħha.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nirringrazzja lill-Onor.

Dalli talli esprimiet l- opinjoni tagħha biex tatni l-appoġġ.

Jiġifieri jien ma kontx partikolarment sensittiva għal dak li qal u nieħu gost li ħaddieħor ukoll qiegħed jaqsam dawn l-istess ħsebijiet.

Ħalli nkomplu fuq dak li kont qed ngħid, għaliex għandna bżonn din il-liġi.

Għandna bżonn din il-liġi għaliex ir-riċerka kollha turina li m'hemmx perceived abuse hawnhekk, imma l-abbuż, id-diskriminazzjoni, in-nuqqas ta' ugwaljanza hija xi ħaġa reali.

Nirrepeti li dan joħroġ mill-Ġnus Magħquda, minn studji u minn politika ta' l-Unjoni Ewropea u joħroġ ukoll minn pajjiżi oħra bħall-Amerika u l-Iskandinavja li aħna nqisuhom bħala pajjiżi avant-garde ħafna.

F'dawn il-pajjiżi wkoll inħasset il-ħtieġa ta' dawn il-liġijiet, il-ħtieġa ta' miżuri biex tiġi eliminata d- diskriminazzjoni.

Per eżempju, fl-Amerika kienet famuża ħafna l-espressjoni "glass ceiling".

Kienu jgħidu li n-nisa jilħqu sa ċertu punt u mbagħad iħarsu 'l fuq u, minkejja li qed jaraw il-quċċata, m'għandhomx ċans li jilħquha għaliex hemm barrieri li impossibbli li jegħlbuhom.

Minkejja l-miżuri kollha li ħadu llum dik il-frażi famuża nbidlet f'concrete ceiling għax jgħidu li b'dak li seħħ kien hemm forzi oħra - inkredibbli! - ta' survival minn gruppi u minn għaqdiet li bdew iħossuhom mhedda, li f'daqqa waħda ingħaqdu flimkien biex joħolqu barrieri oħra ħalli n-nisa ma jersqux 'il quddiem.

Fil-fatt jekk tħares lejn karigi għoljin fil-verita` kollha ssib li ftit li xejn huma nisa.

Għaliex?

Għax in-nisa m'humiex kompetenti?

Se noqgħod nidħol f'xi ħaġa banali bħal din?

Dażgur li le.

Dan ġara għax tul iż- żmien it-tradizzjonijiet li kien hemm, il-kultura tagħna u s-soċjetajiet tagħna hekk irrikjediet; illi n-nisa jkunu fil-post tagħhom u l-irġiel ikunu fil-post tagħhom.

U l-post tan-nisa ma kienx fejn jittieħdu d- deċiżjonijiet u allura ħafna drabi waqgħu lura.

Hawnhekk irrid nirriferi wkoll għall-hekk imsejħa leaking pipeline.

Nirripeti li din mhijiex xi invenzjoni tagħna n-nisa imma hija r-riżultat ta' studji kbar.

Jiġifieri dan huwa riżors ta' valur kbir bħal meta għandek ilma għaddej through a pipeline fid-deżert, pero` dan jibda inixxi ftit ftit u f'ċerti żmenijiet - partikolarment meta n-nisa jkollhom bejn il- 25 u l-40 sena - dan jibda ħiereġ u jinħela u ma jagħti l-ebda kontribut.

Aħna ma rridux li jseħħ dan.

Din hija l-bażi kollha.

Is-sens ta' ġustizzja jgħidilna li kulħadd għandu jkun ugwali u li għandna nimxu l- istess ma' kulħadd.

Imma fil-verita` huwa s-sens komun li jgħidilna li aħna bħala soċjeta`, bħala pajjiż, bħala dinja ma naffordjawx li nwarrbu u narmu l-potenzjal li jistgħu joffru n-nisa.

Mr Speaker, aħna mexjin minn liġijiet li daħħlu l-bażi, li eliminaw id- diskriminazzjonijiet, għal-liġijiet li qegħdin iwassluna f'xi ħaġa oħra.

Minn ugwaljanza rridu nersqu għal dik li nsejħulha ekwita`.

U huwa importanti li nagħmlu din id-distinzjoni għax bil-liġi tista` tgħid li għandek l-ugwaljanza, ir-realta` turik mod ieħor, turik nuqqas ta' ekwita`.

Ħalli nsemmi eżempju sempliċi.

In-nisa Maltin ilhom jistgħu joħorġu għall- elezzjoni aktar minn nofs seklu, ħarġu għall-elezzjoni iktar minn nofs seklu.

Bil-liġi m'hemm xejn x'iżommhom.

Lanqas il-partiti politiċi ma jżommuhomx, anzi biex inkunu onesti għal ħafna raġunijiet il-partiti politiċi jfittxu li jkollhom in-nisa kandidati u naħseb li jieħdu gost meta jiġu eletti nisa kandidati għax ikun hemm perspettiva differenti.

Pero` fil-verita` jekk inħarsu madwarna - u mhux qed inħares madwari u nara sitt nisa biss - naraw li ftit huma n-nisa li joħorġu għax-xena politika.

U x'inhi r-raġuni li żżommhom?

Mhux għaliex, kif jaħsbu ħafna, in-nisa m'humiex interessati.

Jien niltaqa' ma' ħafna nisa li jgħiduli kemm jixtiequ li jistgħu joħorġu għall-politika, imma ...

Dejjem hemm dik l- "imma".

Jiġifieri waqt li fil-verita` hemm l-ugwaljanza skond il-liġi u anke f'xejra oħra, pero` fil-verita` għadna 'l bogħod ħafna milli nersqu lejn l-ekwita`.

Jekk inħarsu lejn areas oħra, per eżempju, in-nisa tobba.

Aħna ferħanin li għandna ċifra ta' nisa tobba li dejjem qed togħla.

Aktar minn nofs il- gradwati qed ikunu nisa kull darba, pero` jekk tħares lejn in-numru ta' nisa li għandek konsulenti ssib li ċ-ċifra hija baxxa ħafna.

Għaliex?

Għax mhumiex kapaċi?

Mhumiex kompetenti?

Dażgur li le!

Jien naf nisa li miżżewġin tobba, bir-rispett kollu lejn l-irġiel tobba tagħhom, li huma ħafna iktar kapaċi, kompetenti u intelliġenti, pero` r-raġel jersaq 'il quddiem u l-mara, minħabba raġunijiet oħra jkollha tieqaf fil-karriera tagħha.

Jien ngħid li almenu għandna nagħtu l-għażla, u bħala pajjiż ukoll il-flus li qed ninvestu fl-edukazzjoni tan-nisa tagħna naraw li ma nitilfuhomx along the way, li fejn jista' jkun almenu aħna wkoll nieħdu return għalihom.

Mr Speaker, din il-liġi m'iniex se nsejħilha liġi perfetta u nispera li meta naslu għall-istadju ta' kumitat jkolli l-opportunita` nitkellem fuqha.

Pero` nemmen li hija liġi li għandha ħafna u ħafna potenzjal u li qed tħares lejn l-għanijiet tagħna f'dan il-pajjiż.

Jien qrajt ukoll ir- rapport li kien ingħata f'Ġunju ta' l-1999 dwar il-liġi tal-gender equality legislation li kien ippreżentat lill-Ministru Lawrence Gonzi f'Ġunju, rapport li sar minn kumitat li oriġinarjament kienet ikkummissjonatu l- Onor. Helena Dalli meta kienet segretarja parlamentari għad-drittijiet tan- nisa.

Mr Speaker, f'dan ir-rapport hemm affarijiet li naqbel magħhom, hemm affarijiet li ma tantx naqbel magħhom u hemm oħrajn li għandi riżervi fuqhom.

Qrajt ukoll il-kummenti li daħlu dwar din il-liġi.

Naħseb li wħud mill-kummenti huma kummenti gratuwiti u oħrajn huma kummenti ta' min wieħed jeħodhom into consideration.

Naħseb li wħud minnhom diġa` ittieħdu into consideration u sabu ruħhom fil-liġi u oħrajn naħseb li nsibuhom f'liġijiet u f'areas oħra.

Mr Speaker, dan ir-rapport kien jgħid li l-oġġettiv ta' l-eżerċizzju kollu kien "to enhance the national machinery for the advancement of women".

U kif kellha ssir din l-enhancement?

Billi ssir review ta' dak kollu li diġa` jeżisti u jkunu proposti emendi fil-liġi li teżisti u fil-liġijiet ippjanati u anke biex ikollna ħafna aktar makkinarju sod, aktar professjonali biex aħna nilħqu l-għanijiet tagħna.

Jien ngħid li din il-liġi qiegħda tħares biex twassal lejn dawn l- għanijiet.

Jien nista' nifhem il-frustrazzjoni ta' xi ħadd li jkun b'ħafna pjanijiet u b'ħafna intenzjonijiet tajbin - u hawnhekk qed nirriferi għall-Onor.

Dalli - pero` mbagħad l-istorja tiddetta li ma jkollhiex l-opportunità li tagħmel dawk l-affarijiet li xtaqet tagħmel.

Jien nista' nifhem ħafna, pero` wieħed irid ukoll ikun oġġettiv u jħares lejn il-liġi kif inhi u jħares lejn il-politika ta' gvernijiet differenti.

Il-gvern preżenti qed iħaddan dik li qed ngħidulha the gender mainstreaming policy.

Anke meta l-Unjoni Ewropea titkellem dwar ugwaljanza tissemma l- gender mainstreaming policy, pero` fil-verita` din mhijiex xi konċett ta' l-Unjoni Ewropea, imma huwa kunċett li joħroġ ukoll mill-Ġnus Magħquda.

Jekk naraw ir-rapport ta' Bejing ta' l-1995 insibu li l-gvernijiet huma mħeġġa li jadottaw din il-politika.

Fil-fatt il-gvern Malti adotta l- gender mainstreaming policy bħala l-għan strateġiku ewlieni dejjem biex nersqu lejn il-mixtieqa ekwita`.

Issa xi tfisser ukoll il-gender mainstreaming għax kultant ikollna daqsxejn ta' taħwid hawnhekk.

U diffiċli biex tispjegaha wkoll.

Pero` fil-qosor tfisser li fejn qabel konna naraw dawk li nsejħulhom l-issues tan-nisa ġo kompartiment għalihom u mmexxija taħt il-kappa ta' xi dipartiment jew forsi ta' ministeru partikolari, waqt li l-policies joħorġu minn ministeru partikolari, issa qed naraw li dawn l-issues kollha qed jidħlu fl-aġenda ġenerali tal-pajjiż.

Issa l-idea hi li qabel ma tidħol fis-seħħ kull policy jew waqt li jkun qiegħed jitfassal xi programm rridu narawh mill-perspettiva kemm tan-nisa u kemm ta' l-irġiel.

Irridu nagħmlu wkoll analisi ta' l-effetti ta' kull deċiżjoni li tittieħed u aħna nafu li m'hemmx deċiżjoni waħda, kemm politika, ekonomika u kemm soċjali li teffetwa lin-nisa u lill-irġiel l- istess.

Għalhekk qed ngħidu li r-responsabbilta` li nilħqu l-ugwaljanza u l-ekwita` toħroġ minn compartment wieħed u, filwaqt li qabel kienet fuq struttura waħda, issa qed tinfirex ukoll fid-dipartimenti, fil-ministeri kollha u qed narawha wkoll li tidħol fis-setturi privati u anke tramite trade unions u entitajiet oħra.

Dan mhux xi proċess faċli għax irid ħafna monitoring, irid ħafna evalwazzjoni, inkella ma jkunx suċċess.

Pero` jidhirli li qbadna t-triq u mir-rapporti li ħarġu anke mid-dipartiment ta' l-istatus tan-nisa jidher li t-triq inqabdet sew.

Jidher ukoll li hemm strutturi diġa` f'posthom u oħrajn ippjanati u m'għandix dubju li bil-mod il-mod nilħqu l-għanijiet tagħhom.

Dawn mhumiex affarijiet li jsiru bil-għaġġla.

Mhumiex każ ta' finanzi jew każ ta' pjani biss, imma huma wkoll każ ta' mentalita`.

L-aħħar darba meta kien qed jitkellem l-Onor.

Edwin Vassallo qal li kieku aħna konna perfetti ma kienx ikollna bżonn dawn il-liġijiet.

U hekk hu.

Kieku konna perfetti ma kienx ikollna bżonnhom!

U m'għandix dubju li anke l-liġijiet li ddibattejna x-xahar li għadda, li qed niddibattu llum u x- xahar id-dieħel, jgħaddi ftit żmien u nerġgħu niġu hawnhekk biex nagħmlu l- emendi għaliex tkun biddlet il-kultura jew tkun tbiddlet is-soċjeta` u nkunu qed inħarsu lejn xejriet oħra.

Mr Speaker, din il-liġi fil-bażi tagħha qed tneħħi d-diskriminazzjoni.

Issa min jaħseb li d-diskriminazzjoni kontra n-nisa ma teżistix u jsejħilna perceived abused jiddispjaċini ngħid li ma jafx x'qed jgħid.

Forsi l-aħjar mod kif niddeskrivi d-diskriminazzjoni - għax id- diskriminazzjoni trid tħossha biex tkun taf x'inhi - hija l-anecdote famuża għal darba oħra Amerikana, fejn għandek raġel iswed u raġel abjad qed iħarsu fil-mera.

Ir-raġel iswed jistaqsi lil dak abjad: Meta inti tħares fil-mera x'tara?

U r-raġel abjad jgħidlu: Raġel.

U r-raġel iswed jgħidlu: Meta nħares jien nara raġel iswed.

Għax għal raġel abjad li qatt ma ħass il-preġudizzji, li qatt ma kien vittma ta' diskriminazzjoni l-kulur tal-ġilda is not an issue, imma għall-ieħor, li għadda ħajtu u li ġie minn ġenerazzjonijiet ta' qablu u l-Bambin jaf kemm se jkun hemm ġenerazzjonijiet li għad iridu jħossu l-preġudizzji u d-diskriminazzjoni, colour is an issue.

F'dan il-każ ukoll gender is an issue u d-diskriminazzjoni teżisti.

Il- liġi tgħid ukoll li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni meta nies japplikaw għall-impjieg.

Waħda mill-affarijiet li hija ta' tħassib hija l- fatt li meta selection board jħarsu lejn il-kandidat u jaraw mara, jistaqsu mistoqsijiet li assolutament mhumiex aċċettabbli.

U ħadd ma jmerini għaliex jien kont fuq selection boards fejn mara żagħżugħa li tkun għall-interview - u l-Bambin jaf kemm hi diġa` qed tibża' u kemm hi nervuża għaliex qiegħda għall-interview - ikun hemm xi membru tal-bord raġel li jistaqsiha: Isma', inti beħsiebek ikollok tfal?

Inti li għandek it-tfal x'se tagħmel bihom jekk nagħtuk il-job?

Mhux l-ewwel darba li kien ikolli xi ngħid ma' dawn il-membri nieqsa mis-sensittivita` għal kollox.

Having said that ma rridx ngħid li n-nisa kollha li jkunu fuq is-selection board huma sensittivi għall-issue ta' nuqqas ta' diskriminazzjoni.

Jiġifieri bl-ebda mod ma jien qed ngħid hawnhekk li nagħmlu selection boards bin-nisa fihom biex meta jkollna n-nisa għar-recruitment ikollhom vantaġġ.

Jien ngħid biss li n-nisa huma aktar sensittivi, imma l-għan tagħna mhuwiex li jkollna nisa jew irġiel sensittivi, imma li jkollna nies sensittivi għall-ħteġijiet u anke għall-kontribuzzjoni li jistgħu jagħtu nies oħra.

Jiġifieri l-għan tagħna huwa li nbiddlu l-mentalita`, li nbiddlu l-kultura, li ma nibqgħux ngħidu: Ara, dik mara, mela dik se tqumli l-maternity benefits jekk toħroġli tqila, se jkolli nagħti l-leave, imbagħad il- Bambin jaf x'tibda tagħmel!

Aħna bħala pajjiż iffirmajna l-konvenzjoni li telimina d-diskriminazzjonijiet kollha li jeżistu kontra n-nisa u marbutin li naraw li dawn l-affarijiet ma jsirux.

Mr Speaker, ħafna drabi aħna ngħidu li l-irġiel huma neqsin mis- sensittivita`, imma rrid insemmi l-pożittiv ukoll.

Dan l-aħħar kellna selection board magħmul kollu minn irġiel u selection board għażel bħala l- aħjar kandidat mara żagħżugħa, mara tqila biex mhux biss tmexxi dipartiment ġdid, imma biex twaqqaf dipartiment ġdid u ħadd m'għamillha favur, ħadd ma għamillha hand-out, ħadd ma qal li għandna bżonn mara għall-image ta' l- awtorita` li qed nirriferi għaliha, l-awtorita` tat-trasport.

She was the best candidate and she got the job u hekk għandna nimxu u mhux noqogħdu nħarsu lejn kemm se tqumli dik il-mara ladarba ndaħħalha fix-xogħol u jkolli nagħtiha l-benefiċċji li l-liġi tgħid li għandi nagħtiha.

Jiġifieri hemmhekk noqogħdu attenti wkoll.

Xi ħaġa oħra li qed inħarsu lejha fil-liġi hija dwar nisa li jaħdmu fil- business tal-familja, partikolarment tar-raġel tagħhom.

Din il-liġi qed tagħtihom il-protezzjoni meħtieġa.

Rajna wisq każi ta' nisa li jkunu veru ħadmu fuq li ħadmu, pero` meta jinqalgħu ċerti problemi jsibu li Alla jbierek kollox sparixxa, li somehow or other huma m'għandhom xejn li jistgħu jgħidu li hu tagħhom u ta' uliedhom.

Għalhekk jeħtieġ li hawnhekk nagħtuhom il-protezzjoni.

Mill-banda l-oħra l-liġijiet mhumiex biżżejjed - u nirriferi għal meta konna daħħalna l-liġi sħab indaqs fiż-żwieġ - għax xbajt niltaqa' ma' nisa li jgħidulek: Uff xi dwejjaq!

Issa jien irrid immur noqgħod niffirma kull darba li r-raġel irid ibigħ xi ħaġa jew inkella jrid jagħmel xi transaction.

Iva, għaliex?

Għax inti għandek l-obbligi tiegħek, inti għandek ir-responsabbiltajiet tiegħek, inti tieħu d-drittijiet imma hu ħsiebhom dawk id-drittijiet.

Inkella ħafna nisa - din kien qalhieli manager ta' bank li kien jagħti self biex jinxtraw id-djar - biex ifarfru minn fuqhom jiffirmaw prokuri u lanqas huma stess ma jafu x'mare magnum, xi gwaj jistgħu jidħlu fih!

U meta mbagħad jidħlu fih jiġi jibku u jgħidulek li ma kenux jafu d- drittijiet tagħhom.

Hemmhekk jidħol il-bżonn ta' kampanja ta' edukazzjoni li trid titmexxa paripassu mal-liġijiet kif joħorġu.

Jiġifieri hemm ukoll ir- responsabbilta` tan-nisa li jkunu jafu x'tgħidilhom il-liġi, x'inhuma l- obbligu tagħhom u kif għandhom jipproteġu lilhom infushom.

Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-self-employed.

Aħna għandna numru baxx ħafna ta' nisa self-employed u nisa entrepreneurs.

Din hija xi ħaġa riflessa madwar id-dinja, pero` meta nagħtu inċentivi, bħal meta nħoloq l-inkubatur biex jgħin lin-nisa intraprenditorjali jiftħu kumpanniji tagħhom, naraw li n-nisa jkunu minn ta' l-ewwel biex jiġu 'l quddiem.

Jeħtieġ li jkollna aktar nisa li jsibu aċċess faċli għar-riżorsi li għandhom bżonn biex jiftħu kumpanniji tagħhom għax anke hawnhekk teżisti d- diskriminazzjoni.

Id-diskriminazzjoni teżisti ħafna fil-ħsieb, imma kif se nipprova li xi manager ta' bank iddeċieda li ma jagħtix loan lil mara għaliex hija mara?

Imma l-ħsieb, sfortunatament, iwassal għal deċiżjonijiet li huma bbażati fuq nuqqas ta' ġustizzja.

Aħna rridu naċċertaw ruħna li kemm jista' jkun ma jkunx hemm loopholes f'dawn l-affarijiet.

U għalhekk jien qed ngħid li din il-liġi hija bażi soda, pero` rridu naraw affarijiet oħra li huma marbutin magħha.

Din il- liġi mhijiex waħedha, hija magħquda anke mal-kurrikulu nazzjonali, mal-liġi ta' l-impjiegi u ma' liġijiet oħra li jaraw eżattament x'għandu jsir.

Mr Speaker, hawnhekk għandna klawsola li titkellem dwar sexual harassment, xi ħaġa oħra li kienet iddaħħak ħafna nies.

Imma llum qed naċċettawha.

X'jiġifieri jkun hemm impjegati li jiffittaw, jittantaw lil ħaddieħor u dik il-persuna, li l-Bambin jaf kif inhi mgħallqa u bilfors trid tmur ix-xogħol l-għada filgħodu, trid tmur hemmhekk u taċċetta ċerti affarijiet li jirvinawlha ħajjitha, jagħtuha sens ta' nuqqas ta' dinjita` personali u m'għandha l-ebda redress!

U hawnhekk il-liġi, bir-raġun kollu, qed tpoġġi r-responsabbilta` fuq min iħaddem u fuq min imexxi.

Pero` dan huwa artiklu li biex ikollu l-effett mixtieq irid ikollu l-appoġġ partikolarment tat-trade unions.

Dawn mhux biss iridu jinstigaw a sexual harassment free environment fil-post tax-xogħol, imma jridu jaraw ukoll li l-impjegati li huma membri tagħhom ikunu jafu eżattament xi drittijiet għandhom u fejn jistgħu jmorru biex ifittxu redress.

It-trade unions iridu jaraw ukoll li kumpannija jew entita` tipprovdi focal person, focal point fejn min ikollu problema jkun jista' imur jitkellimha hemmhekk.

Jeħtieġ li l-kumpanniji mill-ewwel jieħdu l-miżuri meħtieġa biex dan iseħħ.

Hawnhekk wieħed irid jgħid ukoll, għax b'kollox trid tbigħ, b'kollox trid tagħmel il-marketing, li kumpannija li ma taċċettax ħmerijiet u ċajt u li tipproteġi lill-impjegati tagħha hija kumpannija fejn is-sens komun qiegħed jirrenja.

Aħna nafu li ħaddiema li huma mdejqin fuq ix-xogħol għax ħaddieħor qed idejjaqhom huma ħaddiema li ma jipproduċux tajjeb, li fejn jistgħu jfittxu biex jitilqu - allura l-kumpannija jkollha tagħti taħriġ mill-ġdid - u huma ħaddiema li ma jgħinux biex l-ambjent għal ħaddieħor ikun tajjeb.

Allura it makes common sense li inti tara li tagħti l- protezzjoni lill-impjegati tiegħek.

Naf li l-Onor.

Helen D'Amato diġà tkellmet fuq il-kummissjoni, imma xtaqt nagħmel aċċenn qasir.

Forsi ta' min iħares li f'dan il-pajjiż ikollna an equal opportunities tribunal.

Jien naħseb li rridu niffaċilitaw l-ħajja għan-nies.

Jien ngħid li l-affarijiet għandhom isiru bil-kwiet u jkun hemm ftehim ħalli l-affarijiet jirranġaw ruħhom u jitbiddlu bis-serjeta`, pero` fejn l-affarijiet ikunu serji nistgħu nħarsu lejn an equal opportunities tribunal, li ma jkunx biss għal diskriminazzjoni bejn nisa u rġiel u rġiel u nisa.

Naħseb li f'dan il-pajjiż se nħarsu lejn ħafna każi ta' nuqqas ta' ugwaljanza fejn jidħlu persuni b'diżabilita`, se nħarsu wkoll lejn problemi bbażati fuq kulturi, fuq razez, fuq twemmin, u fuq orjentament sesswali.

Forsi ta' min iħares lejn tribunal partikolari bil-core members, pero` b'membri oħra li jkunu speċjalizzati skond il-każ.

Wieħed għandu jara li dawn il-każi jinqatgħu hemmhekk fl-iqsar żmien possibbli u b'mod ċivili.

Mr Speaker, xtaqt ngħid żewġ affarijiet oħra.

Issemmiet il-problema ta' nisa li jkunu intitolati għall-manteniment mir-raġel tagħhom f'każ ta' separazzjoni.

Għandna wkoll il-każ ta' nisa akbar fl-eta` li donnu m'għandhomx dritt għal parti mill-pensjoni minkejja l-fatt li fil-liġi sħab indaqs fiż-żwieġ daħal il-konċett tal-family income fejn għedna li d-dħul tal-familja huwa ta' kulħadd.

Għalhekk il-pensjoni hija tal-koppja u naħseb li fiż-żmien li ġej irridu nħarsu lejn dan ukoll.

Mhijiex ġustizzja lanqas li biex in-nisa u t-tfal jieħdu l-manteniment li huwa bi dritt tagħhom, iridu jgħaddu minn martirju.

Il-ploy hi li r-raġel ma jħallasx il-manteniment għaliex jaf li biex il-mara tieħu dan il-manteniment trid ittellgħu l-qorti u allura jidħlu ħafna spejjeż u ħafna hassle.

Dan m'għandux isir u naħseb li meta l- qorti tal-familja tkun stabbilita għandha tħares lejn dawn il-problemi.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix lanqas il-bordijiet u l-kummissjonijiet.

Insemmu targets biex ikollna nisa fuq bordijiet u fuq kummissjonijiet pubbliċi u sfortunatament ir-riżultat għadu wieħed miskin.

B'daqshekk ma jien qed ngħid xejn ġdid li ma jmurx jiġi xi ħadd u jgħid li qed nagħmel xi positive action.

Li qed ngħid jien huwa li n-numru ta' nisa fuq il- bordijiet u fuq il-kummissjonijiet jenħtieġ li jiżdied jekk verament irridu li n-nisa jkunu f'postijiet fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Hemm bżonn li nkunu sensittivi u minn hawnhekk nixtieq nappella lid-dipartiment ta' l- istatus tan-nisa, lill-kummissjoni għall-avvanz tal-mara u lill-kunsill nazzjonali tan-nisa biex ikunu pro-attivi.

Dawn li jafu liema huma l- bordijiet u l-kummissjonijiet li qed nitkellmu fuqhom għandhom ikunu minn ta' l-ewwel li jressqu ismijiet ta' nisa kompetenti u kapaċi biex jekk ikun hemm min iġib l-iskuża li ma jkunx sab nisa ̧ inkunu sibnihomlhom aħna.

Pero` ma jistax ikun li l-konkorrenza tan-nisa fuq il-bordijiet u fuq il- kummissjonijiet tibqa' waħda daqshekk baxxa.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa dwar il-faċilitajiet għall-kura u ż- żamma tat-tfal.

Id-diskriminazzjoni ma tneħħihiex biss bil-liġi imma tneħħiha b'miżuri u b'tibdil f'affarijiet oħra.

Jekk irridu li n-nisa verament ikollhom l-opportunitajiet biex jistudjaw ̧ biex joħorġu jaħdmu, biex jagħtu kontribut u biex ikollhom għażla reali rridu noħolqu l- istrutturi kollha.

Per eżempju, quddiemi għandi rapport li ħareġ miċ-child care task force li jitkellem dwar kif għandna noħolqu child care facilities hawn Malta.

Jien ngħid li dan huwa rapport tajjeb ħafna li qed iħares kif għandna noħolqu dawn il-faċilitajiet.

Aħna għandna faċilitajiet privati imma dawn mhux kulħadd jiflaħ iħallashom.

L-Istat jipprovdi l- kindergarten minn tliet snin 'il fuq pero' kif nafu t-tfal ikollhom il- vaganzi tas-sajf u vaganzi oħrajn u dawk il-ġenituri li jaħdmu t-tnejn jiltaqgħu ma' problemi kbar meta jiġu biex jaraw ma' min u fejn se jħallu t-tfal.

Bil-mod il-mod is-sistema fejn il-ġenituri jħallu t-tfal man- nanniet jew maz-zijiet qed tispiċċa.

Ix-xenarju tal-familji tagħna qed jitbiddel u rridu nħarsu lejn affarijiet li huma regolati.

Għalhekk dan ir- rapport jagħti bosta ideat u jħares lejn ir-regolamentazzjoni tal-liġi.

L-Onor.

Helena Dalli kemm-il darba rriferiet għall-abbozz ta' liġi dwar iċ- child care pero` l-unika ħaġa li sibt kienet f'rapport ta' studenta, mingħalija tas-soċjoloġija, fejn kien hemm framework law, biex ngħidu hekk.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Hemm abbozz ta' liġi dwar regulations on childminding li jirregola s-settur pero' dan m'għandu x'jaqsam xejn ma' l- istudju li qed issemmi l-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Bir-rispett kollu dik li ġibt jien kienet il- Malta child care regulation act li fiha erba' artikli u jidhirli li hija framework.

Din nistgħu nużawha bħala bażi biex naħdmu fuqha pero' r- rapport li ħareġ miit-task force huwa wieħed li għandu jiġi kkonsidrat.

Qabel nagħlaq nixtieq insemmi artiklu li deher f'"The Sunday Times" tas-27 ta' Ottubru li għadda u li huwa miktub mill-President tal-Malta association of women in business.

F'dan l-artiklu jingħad li :

"Child care should ideally be provided by the State.".

Sur President ̧ iċ-child care fl-ebda pajjiż ma jiġi pprovdut mill-Istat.

Naħseb li aħna għaddejniha l-fażi tax-sugar daddy fejn l-Istat jipprovdielna kollox hu.

Per eżempju ̧ fin-Norveġja ċ-child care mhux biss huwa pprovdut mill-Istat imma huwa pprovdut ukoll minn intrapriżi privati.

Issa ovvjament l-Istat għandu jipprovdi dan is-servizz lil min ma jiflaħx iħallas pero` ma nistax nifhem kif ikun hawn min igħid li dan is-servizz għandu jipprovdih l-Istat aktar u aktar meta nafu li dan huwa settur li joħloq ħafna xogħol għan-nisa u għall-koperattivi tan-nisa u fejn in-nisa jsibu skop biex joħolqu l-business tagħhom.

Għalhekk wieħed irid joqgħod attenti kif igħid ċerti affarijiet.

L-Istat għandu jirregola ċ-child care facilities u ċ-child care system imma bl-ebda mod m'għandna ngħidu li l-Istat għandu jipprovdi.

Ovvjament l-Istat għandu jikkonsidra affarijiet bħal tax credits u tax incentives imma m'huwiex aċċettabbli li tgħid li l-gvern jista' jipprovdi ċ-child care.

Sur President, meta jinkitbu ċerti artikli biex jirbħu l-kredibbilta` li jistħoqqilhom ma jistax ikun li jsiru kummenti bħal dawn li qed insemmi hawnhekk.

Għaqda li sejjaħnilha apolitical type tgħid li ma tistax tifhem kif gvern li jrid jissieħeb fl-Unjoni Ewropea qed jinjora għal kollox l- issues tan-nisa.

F'dak il-każ jien nissuġġerixxi lill-membri tal-Malta association of women in business biex ikellmu lis-Sinjura Renée Laiviera li tmexxi d-dipartiment dwar l-istatus tan-nisa hawn Malta ħalli tagħtihom ir-rapporti ta' ħidma u jaraw eżattament f'dawn is-snin x'ġara għan-nisa hawn Malta.

Sur President ̧ jien nittama li ma nerġgħux niġu f'dan il-Parlament biex niddibattu liġi oħra li tħares il-kondizzjonijiet ta' nisa u tfal li jkunu għadhom f'qagħda imwiegħra.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, meta quddiem dan il-parlament jitressaq abbozz ta' liġi li b'xi mod jew ieħor ikun jittratta l- ugwaljanza jew id-diskriminazzjoni jkun ifisser li s-soċjetà tkun għadha mhux qed taċċetta lil kulħadd l-istess.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa prova ta' kemm is-soċjeta` Maltija għadha qed tiffaċċja ċerti problemi f'dak li għandu x'jaqsam ma' ugwaljanza bejn is-sessi.

Id-diskriminazzjoni jew l-inugwaljanza tista' tkun kontra n-nisa pero` tista' tkun ukoll kontra l-irġiel.

Fil-fatt ġieli niltaqgħu ma' sitwazzjonijet – dawn huma fil-minoranza – fejn l-irġiel jiġu diskriminati minn ċerti regolamenti jew liġijiet.

Pero` qabel ma nidħol fid-dettall ikun tajjeb li wieħed jgħid li fl-aħħar mill-aħħar irid ikun hemm ir-rieda politika biex verament immexxu dawn l-affarijiet 'il quddiem.

M'huwiex biżżejjed li nippriedkaw jekk ma jkunx hemm ir-rieda politika minn min ikun qed imexxi.

Sur President, kif spjegaw tajjeb il-kelliema ta' qabli ̧ b'mod partikolari l-Onor.

Dalli, dan l-abbozz ta' liġi juri li l-gvern Nazzjonalista huwa gvern għajjien u mingħajr ħeġġa.

Qed ngħid dan għaliex għaddew aktar minn erba' snin biex dan l-abbozz ta' liġi tressaq quddiem dan il-parlament.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed igħid li ċerti kelliema tal-gvern qagħdu jgħidu jekk il-partit Laburista fil-gvern ikkonsultax mal-liġi ta' New Zealand kif għamel il-gvern preżenti jew liema liġijiet ingħataw importanza.

Naħseb li dawn ma tantx sabu xi jgħidu biex qagħdu jinħlew fuq dawn l-argumenti pwerili.

Pero` li kont qed ngħid huwa kemm huwa mportanti li wieħed ikollu l-ħeġġa biex isiru ċerti affarijiet.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhuwiex dak mixtieq min-naħa ta' l- oppożizzjoni pero` fil-prinċipju naqblu li għandu jsir kull sforz biex ikun hemm l-ugwaljanza bejn is-sessi u allura għal din ir-raġuni se nivvotaw favur tiegħu.

Naturalment wara l-elezzjoni li ġejja gvern Laburista ġdid se jagħmel dawk l-emendi meħtieġa biex dan l-abbozz ta' liġi jkun verament dak li nixtiequ.

Kultant niskanta kif ċerti nies ikollhom il-wiċċ li jikkritikaw lill-gvern Laburista li ppretendew li jagħmel kollox fi 22 xahar.

Dawn jinsew li l- partit Nazzjonalista issa ilu erba' snin fil-gvern u qabel kien għamel bejn l-1987 u l-1996 fil-poter.

Alla jbierek dawn stennew li fi 22 xahar il- partit Laburista jagħmel kollox hu.

Ovvjament kienet qed issir ħidma kbira f'dan ir-rigward pero' sfortunatament il-partit Laburista dam biss 22 xahar fil-gvern u allura ż-żmien kien kontrih biex isiru ċerti affarijiet.

Pero` huwa żgur li ż-żmien ma kienx kontra l-partit Nazzjonalista u f'dawn l-erba' snin inħela żmien prezzjuż biex dan l-abbozz ta' liġi jinġieb quddiem din il-Kamra.

Fl-1998 il-partit Nazzjonalista fil-gvern sab abbozz lest quddiemu u minflok ma bena fuqu għażel li jkissru.

Fil-fatt dan ġabu to a minimum ta' dak li kien rikjest mill-Unjoni Ewropea.

L-Onor.

Dolores Cristina qalet li dan is-suġġett mhux biss huwa ttrattat fl-Unjoni Ewropea imma qalet li huwa ttrattat ukoll fil-Kunsill ta' l-Ewropa, fil-United Nations u f'assoċjazzjonijiet oħrajn li 'l quddiem ikolli ċans li nsemmihom.

Din mhijiex xi ħaġa ta' l-Unjoni Ewropea waħedha imma hemm organizzazzjonijiet internazzjonali oħrajn li jitkellmu, jippromwovu u jħeġġu l-ugwaljanza bejn is-sessi.

Kieku l-gvern Nazzjonalista jgħid li għandna nissieħbu fl- Unjoni Ewropea għat-tali raġunijiet kollox sew imma li jgħid li għandna nissieħbu fl-Unjoni Ewropea għaliex m'aħniex kapaċi nieħdu l-miżuri neċessarji anke f'dan il-qasam ikun qed jarmina u jbigħna għalxejn.

Din hija sfiduċja kbira fil-poplu Malti u fina l-politiċi li ġejna eletti f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż biex b'mod jew ieħor inkunu nistgħu nikkontribwixxu lejn il-ġid komuni.

Hawn min igħid li jekk ma nisseħbux fl- Unjoni Ewropea se ninqatgħu, se nintilfu u mhux se nibqgħu nidhru aktar fil- mappa tad-dinja pero' minn fejn joħorġu dawn l-affarijiet?

Minn fejn joħroġ li jekk ma nkunux membri fl-Unjoni Ewropea se jkun hawn inqas demokrazija jew se naqgħu fil-medjokrita`?

Dawk li huma favur li jissieħbu fl-Unjoni Ewropea dejjem jipprovaw ikissru dak kollu li ma jaqblux miegħu.

Il-partit Laburista jħares lejn dak kollu li huwa pożittiv inkluż l- ugwaljanza bejn is-sessi pero' l-gvern Nazzjonalista dak li tgħidlu l- Unjoni Ewropea jagħmel.

Aħna ngħidu li huwa tajjeb li jitwettqu l- affarijiet li huma ta' ġid u pożittivi għal pajjiżna.

Pero' dawn m'għandniex inwettquhom għax igħidilna ħaddieħor imma għax inkunu konvinti li huma tajbin.

Sur President, fir-regular report ta' Ottubru tas-sena 2002 jingħad li:

"As for equal treatment for women and men no significant progress can be reported.".

Naturalment minħabba din iċ-ċanfira l-gvern ra kif għamel biex kemm jista' jkun malajr iressaq dan l-abbozz ta' liġi quddiem din il-Kamra.

Fil-fatt fil-pjan nazzjonali għall-addozzjoni ta' l-acquis nsibu li din il-liġi trid tgħaddi fl-aħħar quarter tas-sena 2002 u hemm imsemmi b'mod speċifiku tliet direttivi.

L-ewwel direttiva hija 79/80/EC li titkellem fuq diskriminazzjoni abbażi ta' sess, it-tieni direttiva hija 76/207/EEC li titkellem fuq diskriminazzjoni ta' gender biex dak li jkun ikollu aċċess għal taħriġ fuq livell vokazzjonali u affairjiet oħrajn li jmorru ma' dan u t-tielet direttiva hija 86/613/EEC li titkellem fuq trattament ugwali għas- self-employed.

Għalhekk il-gvern qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi għax qed tgħidlu l-Unjoni Ewropea mhux għax huwa konvint.

Ovvjament jekk ma tkunx konvint bilfors tagħmel l-affarijiet bil-biċċiet.

Fil-fatt l- oppożizzjoni Laburista kkritikat il-fatt li din il-liġi ma tiġborx fiha affarijiet oħrajn li huma neċessarji biex verament f'pajjiżna nippromwovu l- ugwaljanza bejn is-sessi.

Sur President ̧ fl-opinjoni tagħna kellha ssir liġi aktar komprensiva li tinkorpora fiha l-oqsma kollha li għandhom x'jaqsmu ma' dan il-qasam kif hemm f'pajjiżi Ewropej li mhux neċessarjament huma membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Jekk inħarsu lejn il-liġi dwar l-ugwaljanza Norveġiża li kienet għaddiet fl- 1979 insibu li din tittratta l-gender equality, il-working and economic life u ugwaljanza fil-ħajja privata, f'dak li għandu x'jaqsam mal-public administration u fil-mod kif jaħdem l-Istat b'mod ġenerali.

Naturalment matul is-snin kien hemm emendi oħrajn fejn rajna li daħħlu persentaġġi li verament jilħqu l-għanijiet u l-miri tagħhom.

Dan il-provvediment kien inkluż fil-liġi fl-1988 u fl-1992 daħħlu emendi oħrajn fl-Att dwar il-local government biex japplikaw il-40% rule.

Għalhekk aktar jagħmel sens li jkollok liġi komprensiva milli jkollok frammentazzjoni ta' diversi punti f'liġijiet oħrajn.

Sur President ̧ naħseb li punt politiku li rridu nitilqu minnu huwa dak politiku.

Il-partit Laburista jħares lejn il-passat b'ċertu sodisfazzjon.

Fil-fatt jekk immorru lura nsibu li l-mara ngħatat id-dritt tal-vot fl- 1947.

Dan kien punt importanti ħafna kemm għax in-nisa beda jkollhom vuċi fis-soċjeta` kif ukoll biex verament in-nisa u l-irġiel ikunu ugwali ffis- soċjeta` Maltija.

Aktar 'il quddiem kellna l-ewwel ministru mara, l-ewwel membru parlamentari mara, l-ewwel president mara u l-ewwel Speaker mara.

Dawn huma kollha affarijiet li għal xi wħud jidhru li huma sekondarji imma l-messaġġ politiku huwa li f'dawn l-istituzzjonijiet daqstant importanti fid- demokrazija Maltija jagħmel ħafna sens li nippromwovu l-ugwaljanza bejn is- sessi fis-soċjeta` Maltija.

Bejn l-1996 u l-1998 il-partit Laburista fil-gvern kien għamel segretarjat parlamentari responsabbli mid-drittijiet tan-nisa fl-uffiċċju tal-Prim Minsitru biex f'dan il-qasam nimxu 'l quddiem u biex il-mara tkun rappreżentata fl-istituzzjonijiet politiċi u ta' livelli għoljin.

L- Onor. Dolores Cristina u kelliema oħra qalu li n-numru ta' nisa fuq il- bordijiet kif ukoll in-numru ta' nisa li għandhom responsabbiltajiet għolja fis-servizz pubbliku u f'oqsma oħrajn huwa żgħir wisq.

Hawnhekk nista' nsemmi wkoll id-diżugwaljanza fl-etajiet fis-sens li kultant ikollok diskriminazzjoni abbażi ta' l-eta`.

Fil-fatt nisimgħu b'każijiet fejn żgħażagħ ta' ċertu eta` jiġu żvantaġġjati minħaba l-eta` tagħhom.

Per eżempju ̧ fil-ġurnali ġieli jkun hemm vacancies li jkunu jitolbu tliet snin esperjenza.

Kif jista' jkun li żagħżugħ li jkunu għadu ħiereġ mill-iskola jkollu tliet snin esperjenza?

Dawn huma affarijiet li jiżvantaġġjaw liż-żgħażagħ.

Diskriminazzjoni oħra tolqot lil dawk il-persuni li għandhom 'il fuq minn 40 sena li jsibu ħafna diffikultajiet biex isibu xogħol minħabba l-età tagħhom.

Ġeneralment dawn ikunu kif għadhom tilfu l-impjieg tagħhom.

Għalhekk minbarra diskriminazzjonijiet minħabba s-sess jeżistu diskriminazzjonijiet oħrajn minħabba l-età.

Dan ifisser li huwa mportanti ħafna li tinbidel il-mentalità.

Sur President ̧ naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hija li nħarsu lejn is-sistema edukattiva tagħna imma ma rridux inħarsu biss lejn kemm qed jirnexxu l-istudenti tagħna jew kemm qed ikomplu l-iskola.

Il-kollega tiegħi ̧ l-Onor.

Evarist Bartolo fid-diskors tiegħu ta stampa wiesgħa mhux ħażin ta' x'qed jiġri fis-sistema edukattiva tagħna u kemm hemm problemi u diskriminazzjoni li jridu jiġu ttrattati mill-aktar fis possibbli jekk verament irridu nimxu 'l quddiem.

Ma jistax ikun li l-irġiel jibqgħu mexjin 'il quddiem u n-nisa jaqgħu lura.

Ma rridux ninsew li aktar min- nofs il-popolazzjoni Maltija huma nisa u allura ma nistgħux nittraskuraw dan ir-riżors uman meħtieġ.

Huwa mportanti ħafna li apparti mir-riżultati li qed jiksbu l-istudenti tagħna naraw x'qed jiġi mgħallem fil-klassi.

Fil-Kumitat Permanenti għall- Affarijiet Soċjali kellna diskussjonijiet dwar il-kurrikulu nazzjonali li kien ġie varat ftit tas-snin ilu.

Dan huwa dokument interessanti, dokument li jagmel ħafna sens u dokument li ma tistax ma taqbilx miegħu.

Pero' ikun għalxejn jekk l-affarijiet inħalluhom fuq il-karta u fil-prattika ma nagħmlu xejn.

Ma jistax ikun li nibqgħu bil-mentalita` li nsibu f'ċerti kotba li għadhom jintużaw fl-iskejjel tagħna fejn b'mod sistematiku Peter igħin lill-missieru u Jane tgħin lill-ommha.

Per eżempju, it-tifel tiegħi li għandu erba' snin diġà jaf liema xogħlijiet huma ta' l-irġiel u liema xogħlijiet huma tan-nisa.

Għalhekk naħseb li m'aħniex qed nindirizzaw din il-problema mill-qiegħ nett biex dawn il-barrieri nneħħuhom.

L-għalliema jridu jkunu konxji minn dawn l-affarijiet għax kif qalet l-Onor.

Cristina hemm nisa li mhumiex daqshekk konxji mill-problemi li nisa oħrajn isibu fis-soċjeta`.

Allura din il-bidla fil-kultura trid tiġi l-ewwel u qabel kollox mill- edukazzjoni.

Nerġa' ngħid mhux biżżejjed li jkollna kotba u kurrikulu nazzjonali sabiħ, imma rridu naraw x'inhu jsir fil-klassijiet biex vermanet nilħqu l-għanijiet tagħna.

Irridu ngħallmu lit-tfal li s-soċjeta` hija magħmula minn irġiel u nisa u li kulħadd jista' jagħmel kull tip ta' xogħol li jrid, basta jkollu dawk il-ħiliet meħtieġa, basta jkollu dawk l-iskills li huma neċessarji biex jagħmel dak ix-xogħol partikolari.

Irridu naħdmu iktar biex verament ikollna din il-bidla fil-kultura, pero` apparti li ngħaddu liġijiet, hemm bżonn li tittieħed azzjoni konkreta.

Mr Speaker, aħna bħala partit Laburisa mhux biss nemmnu fil-gender mainstreaming li ssemma f'din is-seduta, imma fil-ftit xhur li domna fil- gvern wettaqna dan il-konċett fil-prattika.

Iżda, minkejja li bdiet dieħla din il-kultura fost id-dipartimenti u fil-liġijiet li bdew jiġu vetted mis-segretarjat għad-drittijiet tan-nisa, dan mhux biżżejjed.

Jekk ngħidu li daħħalna l-konċett tal-gender mainstreaming u issa kollox ward u żahar ma nkunux korretti.

Mr Speaker, apparti li jkollok il-konċett ta' gender mainstreaming fil- liġijiet, irid ikollok l-istruttura li timbotta u tissorvelja.

Inutli tikteb il-konċett fuq il-karta u mbagħad ma jkollokx min iwettqu fil- prattika, bħalma ġara fil-każ tal-kurrikulu nazzjonali.

Inutli niktbu li għandna nippromwovu l-ugwaljanza bejn is-sessi jekk imbagħad nibqgħu b'text books antikwati u nibqgħu ngħallmu lill-istudenti tagħna b'mod li din id- differenza nibqgħu nagħmluha.

Għalhekk , jeħtieġ ikollna struttura li timbotta u li tissorvelja dawn il-konċetti sakemm naslu.

Anke l-Unjoni Ewropea tgħid li għandu jkun hemm approach b'żewġ modi.

Għandu jkun hemm il-makkinarju nazzjonali, jiġifieri jkun hemm ministru jew segretarjat parlamentari, kif fil-fatt kien hemm, jew kummissjoni li jkollha ċerta saħħa.

Pero` apparti li jkollok dawn l-istrutturi jrid ikollok ukoll il-mainstreaming biex verament xi darba noqorbu biex naslu.

Dawn il-konċetti huma iktar popolari f'pajjiżi nordiċi u waslu qabel pajjiżi oħrajn anke fl-istess Unjoni Ewropea u fl-istess Ewropa.

Fil-fatt rapport ta' l-Unjoni Ewropea fuq l-ugwaljanza jgħid:

"In parallel to gender mainstreaming, persistent inequalities continue to require specific structures for the implementation of specific actions in favour of equality."

Proprju dak li għadni kemm għedt ftit qabel.

Barra l-qasam edukattiv, insibu wkoll inugwaljanzi u diskriminazzjonijiet fil-postijeit tax-xogħol.

Għalhekk irridu naraw kif inneħuhom u nnaqqsuhom kemm jista' jkun.

Dan jirrikjedi ċertu appoġġ.

Nerġa' nsemmi l-punt li semmiet l-Onor.

Cristina li f'interview jistaqsu lin-nisa jekk għandhomx ħsieb li jkollhom it-tfal u mistoqsijiet simili.

Minflok nagħtu l-opportunita` ta' xogħol lil dik il-mara u meta jkollha t- tfal naraw kif is-soċjeta` b'mod ġenerali tagħtiha appoġġ, nipprovaw nagħlqulha l-bibien.

Nagħmlu l-barrieri biex dik il-mara ma tingħatax l- impjieg minkejja li tkun kwalifikata u kapaċi tagħmel dak it-tip ta' xogħol.

Irridu naħsbu b'mod differenti, irridu noħolqu strutturi ta' appoġġ biex min hu kapaċi jaħdem u min irid jaħdem isib il-ħajja iktar faċli.

Irridu nżommu quddiem għajnejna ukoll il-perspettiva soċjali.

Illum bosta familji jserrħu fuq il-familja tagħhom għal dan l-appoġġ.

Jekk hemm tfal żgħar iħallu f'idejn in-nanniet biex jieħdu ħsieb dawn it-tfal, jeħduhom u jġibuhom mill-iskola u jieħdu ħsiebhom wara li jispiċċaw mill-iskola.

Hemm ċertu apoġġ minn membri oħrajn tal-familja li forsi f'pajjiżi barranin huwa xi ftit nieqes.

Għalhekk għandhom child care centres kemm tal-gvern kif ukoll tal-privat li jagħtu dan it-tip ta' appoġġ.

F'dawn l-aħħar snin f'pajjiżna qegħdin naraw li dan l-appoġġ mill-familja b'mod dirett dejjem qed jonqos għal diversi raġunijiet.

Allura hawnhekk irid ikollna viżjoni ġdida lejn dan il-fenomenu.

Per eżempju, fin-Norveġja fejn imxew ħafna fuq dan l-aspett - għalkemm huma jgħidu li għad fadlilhom biex jaslu - raw li s-sitwazzjoni tan-nisa fin-Norveġja tbiddlet f'dawn l- aħħar snin minħaba li kien hemm inqas tfal fil-familja, kien hemm inqas responsabbiltajiet domestiċi, kien hemm edukazzjoni aħjar, in-nisa bdew ifittxu xogħlijiet barra mid-dar u fittxew iktar indipendenza ekonomika.

Mr Speaker, li qed nipprova ngħid hawnhekk huwa li filwaqt li għandna nippromwovu l-ugwaljanza bejn is-sessi, is-soċjeta` għandha tkun ippreparata li ċerti affarijiet li drajna fihom xi ftit jew wisq jintlaqtu.

Nixtieq nitkellem issa fuq il-qasam sportiv u kif dan għandu x'jaqsam ma' l- ugwaljanza bejn is-sessi.

Fil-fatt diskors interessanti li sibt meta kont qed nipprepara għad-diskors tiegħi kien dak li għamlet ministru responsabbli mill-kultura fin-Norveġja.

Kien diskors interessanti dwar kif żviluppa l-isport u ċertu tip ta' sport fin-Norveġjka u x'psasi ttieħdu biex in-nisa jsibu posthom fis-soċjeta` b'mod ġenerali.

Fil-fatt din il- ministru għall-affarijiet tal-kultura tgħid li anke l-isport jista' jkun mezz biex in-nisa jagħtu iktar kontribut fis-soċjeta`.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu biss fuq parteċipazzjoni fl-isport.

Fortunatament f'pajjiżna, u anke f'diversi pajjiżi, ir-rata ta' parteċipazzjoni tan-nisa fl-isport hija sodisfaċenti, għalkemm m'hijiex kbira biżżejjed fost il-popolazzjoni b'mod ġenerali.

M'għandix statistika għax ma stajtx insib fuq dan il-qasam, imma jidher li n-nisa qed jifhmu l- importanza ta' l-isport u jħabbtuha tajjeb ma' sportivi rġiel kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' sport għall-massa kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' elite sport.

Fil-fatt għandna diversi nisa li huma atleti tajbin ħafna li jirrappreżentaw b'mod denju lil pajjiżna u li għamlu isem għalihom u anke għal pajjiżna.

Kif jinħass fil-qasam politiku, hawnhekk ukoll tinħass l-importanza li iktar nisa jidħlu fl-amminsitrazzjoni ta' l-isport, ikunu coaches u jieħdu responsabbiltajiet għolja fl-isport.

Naħseb li jekk nagħtu iktar saħħa lin-nisa biex jipparteċipaw fl-isport huma stess ikollhom iktar kunfidenza fihom infushom.

Barra minn hekk ikollhom relazzjonijet aħjar ma' bodies oħrajn fis-soċjeta` u allura nistgħu ngħidu li l-parteċipazzjoni tan-nisa fl-isport tista' tagħti rwol importanti biex in-nisa jtejbu l-ħajja tagħhom b'mod sostanzjali.

Dan jista' wkoll jgħin biex huma jidħlu għal responsabbiltajiet oħrajn 'il bogħod mill-isport imma fis-soċjeta` b'mod ġenerali.

L-Unjoni Ewropea għamlet rapport imsejjaħ Helsinki report on sport f'Diċembru ta' l-1999 li fih tippromwovi l-isport għal kulħadd u tgħid li għandu jkun hemm ugwaljanza ta' opportunitajiet għal kulħadd fil-qasam sportiv.

Ċertament din hija għodda importanti biex ikun hemm integrazzjoni soċjali.

II-Kunsill ta' l-Ewropa wkoll ħareġ diversi stqarrijiet fejn enfasizza b'mod qawwi: "that sport is also an ideal platform for social democracy.

It is therefore important for the existing community programmes to make use of sport in combating exclusion, inequalities, racism, and xenophobia".

Jiġifieri l-isport jista' jippromwovi l-ugwaljanza bejn is- sessi.

Huwa importanti wkoll il-mod kif irid jippromwovi iktar parteċipazzjoni ta' nisa fl-isport il-Kumitat Olimpiku Internazzjonali.

Dan jgħid li huwa importanti: "to advocate equal opportunities for men and women through sport by encouraging women to have roles at all levels and in all structures, especially in the executive bodies of national sports-oriented organisations."

Imma l-Kumitat Olimpiku Internazzjonali ma waqafx hawn.

Huwa tajjeb li niktbu affarijiet sbieħ fuq il-karta u nagħmlu dikjarazzjonijeit tal-prinċipji, pero` l-Kumitat Olimpiku Internazzjonali, biex verament imexxi 'l quddiem il-gender policy li għandu, biex verament iktar nisa jkunu involuti fid-deċiżjonijiet li jittieħdu fi strutturi għoljin ta' l-isport, kemm fuq skala nazzjonali kif ukoll fuq skala internazzjonali, għamel dawn ir-rakkmandazzjonijiet li se nsemmi.

Fil-fatt uħud minn dawn ir-rakkmandazzjonijiet kienu speċifiiċi u biż-żmien bdew jiġu adottati f'ċerti pajjiżi.

Fil-fatt il-Kumitat Olimpiku Internazzjonali kien ħeġġeġ biex sal-31 ta' Diċembru ta-sena 2000 għallinqas 10% ta' l-uffiċini fejn jittieħdu deċiżjonijiet f'dak li għandu x'jaqsam mal-kumitati olimpiċi nazzjonali ta' kull pajjiż differenti jkunu nisa.

Dan il-persentaġġ ta' 10% kellu jitla' għal 20% sal-21 ta' Diċembru tas-sena 2005.

Dawn huma miżuri konkreti li qed jesiġi l-IOC fuq il- kumitati olimpiċi nazzjonali.

Il-Kumitat Olimpiku Internazzjonali qed iħeġġeġ ukoll li international federations, national federations u organizzazzjonijeit sportivi oħrajn li jaqgħu taħt l-olympic movement jilħqu l-goal li sal-31 ta' Diċembru tas- sena 2000 ikun hemm mill-inqas rappreżentanza ta' 10% li jkunu nisa fl- strutturi fejn jittieħdu deċiżjonijiet importanti.

Din id-data diġa` għaddiet, u issa dawn il-federazzjonijeit u organizzazzjonijiet nazzjonali jridu jilħqu l-persentaġġ ta' 20% sa Diċembru tas-sena 2005.

Dan jgħodd mhux biss għall-kumitati olimpiċi nazzjonali imma anke għall- assoċjazzjonijiet u l-għaqdiet li huma membri fi ħdanhom.

Il-Kumitat Olimpiku Internazzjonali jirrikkmanda wkoll li: "the subsequent stages to reach a strict enforcement of the principle of equality for men and women shall be determined from the year 2001" biex ikompli jsaħħaħ iktar il-prinċipji ta' l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n-nisa fl-isport.

Barra minn hekk iċ-charter olimpiku dak iż-żmien kien se jiġi emendat biex iżomm quddiem għajnejh il-ħteġijiet ta' ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel fil-qasam sportiv.

Fil-fatt l-istess rapport jgħid li sas-sena 2001, bejn wieħed u ieħor 66% tal-kumitati olimpiċi nazzjonali kienu waslu biex ikollhom l-10% ta' nisa f'dawn l-istituzzjonijiet, u 43% biss tal-federazzjonijiet internazzjonali u federazzjonijiet nazzjonali u għaqdiet oħrajn li jaqgħu taħt l-olympic movement kienu waslu għal dan il-persentaġġ.

Għalhekk naraw li anke fil-qasam sportiv hemm din it-tendenza li mhux biss inħajru iktar parteċipazzjoni min-nisa, imma anke li n-nisa jkunu f'pożizzjonijiet ta' tmexxija u li jkunu involuti f'deċiżjonijiet li jittieħdu kemm fid-diversi għaqdiet, clubs u assoċjazzjonijiet nazzjonali kif ukoll fuq skala internazzjonali permezz tal-kumitati olimpiċi nazzjonali u fi ħdan l-IOC innifsu.

Mr Speaker, anke l-UNESCO kien ħa diversi passi u kien hemm diversi dikjarazzjonijiet, konvenzjonijiet u riżoluzzjonijiet biex jippromwovu l- ugwaljanza bejn is-sessi.

Naħseb iktar milli nagħmlu l-liġijiet, huwa meħtieġ li jitieħdu l-azzjonijiet.

Allura tajjeb li nkissru dawk l-ideat li għandha s-soċjeta` b'mod ġenerali anke fl-isport.

Hemm l-idea li ċertu tip ta' sport, per eżempju l-football, huwa ta' l-irġiel biss.

Mentri pajjiżi fejn verament għamlu passi 'l quddiem bħan- Norveġja - nerġa' nsemmi n-Norveġja għax fir-riċerka li għamlit impressjonatni f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-isport - l-iktar sport li huwa segwit u prattikat min- nisa Norveġiżi huwa l-football, u anke l-handball li tradizzjonalment kien meqjus ukoll bħala sport għall-irġiel.

Pero` bit-tibdil fil-mentalita` u fil-kultura u iktar u iktar billi nforzaw dak li kienu jgħidu l-liġijiet u dak li kienu jippridkaw il-politiċi, billi ħadu miżuri li verament jippromwovu l-ugwaljanza bejn is-sessi rnexilhom jaslu fuq medda ta' snin.

Għalhekk nappella biex wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi minn din il- Kamra, ma nserrħux rasna li għaddejna liġi oħra għax ix-xogħol jibda kif tgħaddi din il-liġi.

Huwa importanti li dawk kollha konċernati iżommu viżjoni wiesgħa ħalli f'kull qasam tal-ħajja, inkluż l-isport, inkluż l- edukazzjoni u kull qasam ieħor li jinteressa liċ-ċittadin f'pajjiżna, verament nagħmlu ħilitna kollha biex nippromwovu l-ugwaljanza tas-sessi, mhux biex nogħġbu lil xi ħadd imma biex nużaw ir-riżorsi umani kollha neċessarji f'pajjiżna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, m'hemmx dubju li l-partit Laburista għandu storja għas-sehem tiegħu tul is-snin biex joħloq l-ispazju ħalli s- sehem tal-mara f'pajjiżna ikun integrat b'mod li minnu jgawdi l-poplu kollu.

Tajjeb li hawnhekk insellmu lill-mexxejja deputati u delegati Laburisti li tul is-snin li ilu mwaqqaf il-partit tal-ħaddiema stinkaw sabiex għall- ewwel darba f'pajjiżna taw il-vot lin-nisa.

Kienu gvernijiet Laburisti li tul is-snin għamlu l-ewwel ministru mara f'dan il-parlament, l-ewwel mara bħala President tar-Repubblika ta' Malta, u l-ewwel mara bħala president ta' din il-Kamra.

Qed nirriferi għan-nutar Myriam Spiteri Debono, li għadha mimlija bis-saħħa u taħdem bla heda biex is-sehem tal-mara ikun aktar fuq l-aġenda ta' l-istat.

Naturalment ma nistax ma nsellimx lill-mibkija Sinjorina Agatha Barbara li m'hemmx dubbju tibqa' magħrufa mhux biss bħala ex-President tar-Repubblika, mhux biss bħala attivista kbira Laburista imma wkoll bħala mudell għall- ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Fit-22 xahar li għamel fil-gvern il-partit Laburista ma qagħadx lura milli jippromwovi l-ugwaljanza bejn is-sessi u biex din tieħu xejra aktar realistika fid-dawl tal-progress fil-pajjiż.

Dak iż-żmien l-Onor.

Helena Dalli, li kienet segretarja parlamentari, kienet qed taħdem fuq il-liġi dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi.

Infatti llum l-Onor.

Dolores Cristina tkellmet b'mod favorevoli dwar din il-ħidma, iżda qalet li ma kienx hemm riferenza għal-liġijiet ta' New Zealand.

Dan juri kemm kien kredibbli dak li ħejja gvern preċedenti u li l-Onor.

Dalli kienet qed tippilota din il-liġi sewwa għax l-unika kritika li tqanqlet kienet biss li saret riferenza għal-liġijiet ta' New Zealand meta effettivament ma kenux indikati fil-proposti finali li kien ħejja gvern preċedenti Laburista.

Tajjeb li wieħed ifakkar lill-Kamra li jien u l-Onor.

Helena Dalli konna ltqajna ma' l-Ambaxxatriċi ta' New Zealand li dak iż-żmien kienet akkreditata għall-Malta.

Bħala mudell ta' politika agrarja f'pajjiżna dak iż-żmien jien kont nistudja ħafna l-mod kif kienet ġiet integrata l- politika ta' l-agrikoltura ta' New Zealand fejn ftit li xejn kien hemm sussidji, imma tul il-medda tas-snin kienet fost l-iktar sistemi ta' agrikoltura li rrendiet għall-ġid komuni tal-bdiewa u tal-poplu u kellha standards għolja ta' l-ikel.

Imma mhux dan il-punt.

Jien u l-Onor.

Dalli konna tkellimna ma' l-Ambaxxatriċi ta' New Zealand dwar il-viżjoni li kellu l-gvern ta' New Zealand sabiex jara li l- ugwaljanza bejn is-sessi toffri l-opportunitajiet kollha possibbli sabiex is-sehem tal-mara jkun qiegħed tabilħaqq indirizzat u sostnut.

Ir-raġuni kienet ovvja għaliex

Irrid ngħid ukoll li jien u l-Onor.

Dalli konna norganizzaw numru ta' laqgħat sabiex insiru nafu s-sehem li jagħtu fil-ħajja ta' kujum in-nisa tal-bdiewa, tar-raħħala u tas-sajjieda.

Għalkemm ma nsibuhomx fl- istatistiċi tagħna m'hemmx dubbju li ebda bidwi, ebda raħħal u ebda sajjied ma jkollu suċċess fil-karriera tiegħu jekk ma jkollux is-support tal-mara, sew jekk tkun il-mara tiegħu, sew jekk tkun oħtu, sew jekk tkun ommu.

Peress li New Zealand kienet u għadha fost l-iktar pajjiżi fid-dinja li rnexxiet fil-qasam ta' l-agrikoltura, huwa sens komun li wieħed jipprova janalizza x'kien is-sehem tan-nisa tal-bdiewa, raħħala u sajjieda fis- suċċess ta' dan is-settur.

Filwaqt li konna qed nanalizzaw il-liġijiet tal- gvernijiet ta' New Zealand bdejna nistudjaw is-sehem tal-mara fis-suċċess li kellu dan il-pajjiż bil-ħsieb li naraw x'inhuma d-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom in-nisa tas-sajjieda, tar-raħħala u tal-bdiewa.

Irridu niftakru li għalkemm aħna nħarsu lejn il-biedja bħala settur li jirrappreżenta biss 2% tal-prodott gross domestiku, din mhix ir-realtà għax is-settur tal-biedja u s-sajd huwa s-sors, il-provvista ta' l-ikel frisk f'pajjiżna.

Din il-provvista tiddependi minn ħafna fatturi u hija soġġetta għal ħafna diffikultajiet.

Għalkemm ma jidhru fl-ebda statistika, għalkemm ma tisma' ebda ġurnalist jitkellem fuq is-sehem kbir li minn ġenerazzjoni għall-oħra jagħtu n-nisa tas-sajjieda, tal-bdiewa u tar-raħħala, dawn taw u qegħdin jagħtu kontribut kbir f'pajjiżna għall-iżvilupp ta' dan is-settur.

Għalhekk jenħtieġ li jingħataw l-għarfien li jistħoqqilhom.

Naturalment wieħed kien jistenna li f'dibattitu ta' din ix-xorta jissemma dan is-sehem tal-mara f'żewġ oqsma li mhux biss huma l-uniċi riżorsi naturali f'pajjiżna u l-uniċi żewġ industriji li tant għandhom value added u li tant jiġġeneraw impjiegi, imma magħhom huwa marbut is-sors ta' l-ikel frisk għall-poplu tagħna u l-miljun turist li jżuru l-gżejjer tagħna minn sena għall-oħra.

Minn dan joħroġ ċar kemm is-soċjetà tagħna għad baqgħalha x'tifhem meta qed nitkellmu fuq l-ugwaljanza bejn is-sessi.

L-Onor.

Gonzi llum għarrafni li bejn Jannar u Settembru kellna 3,746 inċident fuq il-post tax-xogħol u li minnhom 384 kienu nisa.

Ovvjament dan mill-ewwel juri li f'pajjiżna huma l-irġiel li l-iktar jiffaċċjaw periklu fuq il-post tax-xogħol.

Imma, kif diġà spjegjat, wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni wkoll is-sehem ta' ħafna min-nisa tar-raħħala u tal-bdiewa li, meta żwieġhom jew l-membri tal-familja jkunu ma jifilħux, ikomplu bix- xogħol huma.

Il-qasam tat-trobbija tal-bhejjem u t-tjur u l-produzzjoni mill-uċuħ tar-raba' jew mis-serer jirrikjedu ċerta kapaċità, tbatija u sigħat twal ta' xogħol.

Filwaqt li nagħmlu l-paraguni fuq il-frekwenza ta' l-inċidenti fuq il- postijiet tax-xogħol bejn l-irġiel u n-nisa, bħala soċjetà rridu nagħmlu evalwazzjoni serja, kif għamilna ż-żewġ naħat ta' din il-Kamra, biex naraw kif inġibu 'l quddiem l-ugwaljanza bejn is-sessi anke f'qasam ta' xogħol li ma tantx nagħtuh l-importanza li jixraqlu.

Naturalment fiċ-ċirkostanzi tal-lum, fejn għandna l-isfortuna li kulma jmur qed jiżdied il-qgħad u qegħdin jintilfu l-opportunitajiet ta' impjiegi mhux biss fis-settur tal-biedja u s-sajd, imma anke f'setturi oħra, irridu nifhmu li dan ixekkel ħafna is-sehem tal-mara fis-soċjetà.

Għaldaqstant filwaqt li ngħidu li permezz ta' dawn il-liġijiet u permezz ta' sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea aħna se jkollna iżjed opportunitajiet, irridu nżommu dejjem f'moħħna li pajjiżi oħra, li ma daħlux għal politika ta' sħubija sħiħa imma adottaw politika ta' partnership, kienu kapaċi joħolqu l-impjiegi, ikattru l-ekonomija tagħhom u jsostnu livell ta' għajxien tajjeb u fl-istess ħin jintegraw is-sehem tal- mara li ħalla l-frott mixtieq.

Irridu nifhmu x'qed joffru dawn iż-żewġ toroq li għandna quddiemna, jiġifieri dik ta' politika ta' sħubija sħiħa u jew inkella ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

Ma jagħmilx sens li ngħidu li pajjiżna m'għandux toroq oħra jekk mhux dik ta' sħubija, meta jirriżulta li f'pajjiżi li huma msieħba fl-Unjoni Ewropea hemm ħafna ċirkostanzi ta' faqar modern.

Anzi, fost il-popli li huma msieħba fl-Unjoni Ewropea hemm iktar minn dan it-tip ta' faqar modern milli hemm f'dawk il-pajjiżi li għandhom politika ta' partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, qed ngħid dan mhux biex indaħħal l-issue ta' sħubija fl- Unjoni Ewropea u nippromwovi l-politika alternattiva, imma biex min qed isegwi dan id-dibattitu jifhem li hemm raġunijiet validi għalfejn ma jaqblilniex nitgħabbew bir-responsabbiltajiet li tpoġġi fuqna sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

U jekk wieħed ifittex isib li hemm alternattivi ddikjarati f'dokumenti uffiċjali.

U fost id-dokumenti uffiċjali rrid nagħmel riferenza għall-aħħar dokumenti ta' l-OECD.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin għall-Aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iva, Mr Speaker, nibqa' in possession.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR ANTHONY ABELA: Mr Speaker, bil-permess tal-Kamra niirrapporta li L- Abbozz ta' Liġi dwar il-Metroloġija għadda mill-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi b'emendi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu, isressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tlieta, 12 ta' Novembru, 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjonijiet

Mozzjoni dwar is-seduta li fiha ssir id-Dikjarazzjoni Finanzjarja għas-sena 2003.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza għall-Irġiel u n-Nisa - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Metroloġija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Sur President, ftit tal- ġranet ilu l-Onor.

Vassallo għamel aġġornament dwar id-delizzju tal-kaċċa u l-insib u in partikolari tkellem dwar il-ftehim – wara negozjati ebsin - li pajjiżna għamel ma' l-UE dwar dan is-suġġett.

Sur President, id-diskors u l-mistoqsijiet ta' l-Onor.

Vassallo komplew jikkonfermaw l-istat ta' paniku li spiċċat fih l-oppożizzjoni malli pajjiżna kiseb il-ftehim importanti ma' l-UE fuq dan is-suġġett.

Ma għandix l-iċken dubju li l-oppożizzjoni qatt ma ħasbu li konna se nkunu f'pożizzjoni li nġibu l-ftehim li ġibna fir-rigward tal-kaċċa u l-insib u dan tant hu minnu li anke meta pajjiżna kien diġa` kkonkluda d-diskussjoni mal-kummissjoni ta' l-UE u kien għad fadal biss li dak il-ftehim jiġi approvat mill-pajjiżi membri, kienu bosta l-kelliema tal-partit Laburista fosthom id-deputat mexxej tal-partit Laburista George Vella li qalilna biex nistennew għax din tal-kaċċa fir-rebbiegħa żgur li l-pajjiżi membri mhux se jaċċettawha.

Effettivament, il-pajjiżi membri ta' l-UE mhux biss aċċettaw li f'pajjiżna titħalla l-kaċċa fir-rebbiegħa fuq il-gamiem u s- summien imma approvaw ukoll il-kumplament tal-ftehim li aħna ġibna ma' l-UE fuq il-qasam tal-kaċċa u l-insib.

Jiena qabel xejn, nixtieq ngħid li kontrarjament għal dak li tgħid l- oppożizzjoni, l-UE mhux kontra l-kaċċa imma hi favur kaċċa sostenibbli, kaċċa li hi prattikata f'bosta pajjiżi ewropej imma kaċċa li tkun ikkontrollata għas-sempliċi raġuni li l-UE temmen li wieħed għandu jħares l- ispeċi sabiex il-kaċċatur t'għada jkollu fuqiex jispara.

Biex inġib eżempju ta' għalfejn għandu jsir dan, illum kont qed naqra online fuq waħda mill- aġenziji fejn kien miktub dwar il-problema tan-nuqqas ta' ħut li hemm fin- naħa ta' fuq tan-North Sea, u dan għaliex kien hemm żmien fejn il-qbid ta' dawn il-ħut kien bla kontroll.

Għalhekk, l-UE hi favur kaċċa li tkun sostenibbli, fejn kaċċatur jista' jikkaċċja llum u l-kaċċatur t'għada jista' jsib fuqhiex jikkaċċja wkoll u jiena naħseb li l-kaċċaturi lokali qegħdin jibdew jifhmu dan il-kunċett.

Fi Franza - pajjiż tal-UE - hemm stazzjon li jxandar 24 siegħa, programmi fuq il-kaċċa u dan juri li m'għandhomx raġun dawk li qed jgħidu li l-kaċċa u l-insib m'hemm posthom fl- UE.

L-Onor.

Vassallo għamel numru ta mistoqsijiet u f'waħda minnhom staqsa kif il-kaċċaturi u n-nassaba irċevew il-leaflet li jispjega l-kontenut ta' dan il-ftehim u staqsa jekk dan imurx kontra d-data protection act.

L-ewwelnett id-data protection act għadha lanqas biss daħlet fis-seħħ imma anke li kieku daħlet fis-seħħ, id-data protection act tgħidlek ċar u tond li l- informazzjoni li tinkiseb għal tali skop m'għandhiex tintuża għal skop differenti.

Issa dik l-informazzjoni, il-lista ta' min huma l-kaċċaturi u n- nassaba ntużat sabiex l-istess nies ikunu nformati dwar il-ftehim li Malta għamlet ma' l-UE u għalhekk, dan juri li dik id-data ma nġabritx għal skop u ntużat għal ieħor.

Ħadd ma kiteb lill-kaċċaturi u n-nassaba biex ibigħilhom xi ħaġa imma biex jinformahom fuq il-kaċċa u l-insib, dak id- delizzju li huma liċenzjati għalih.

Aparti hekk il-MIC hija aġenzija tal-gvern li għandu d-data u din tirrispondi wkoll lill-Malta-EU Steering Committee u allura ma nistax nifhem għalfejn xi membri ta' l-oppożizzjoni, bħall-Onor.

Carmelo Abela, ħaduha bi kbira li d-data ta' dawk li huma liċenzjati fil-fatt intużat sabiex dawn jiġi spjegat lilhom, il-ftehim li pajjiżna għamel ma' l-UE.

Imbagħad l-Onor.

Vassallo qalilna u nikkwota:

"Illum se nkun daqsxejn tekniku ħalli l-kaċċaturi u n-nassaba jifhmuni aħjar.

Sa ftit żmien ilu, aħna stajna nonsbu l-alwetti, il-malvizzi, l- pluvieri, il-venew u l-birwin imma issa apparentament, l-UE se tgħidilna li dawn l-ispeċi ta' għasafar nistgħu nisparaw fuqhom imma ma nistgħux inżommuhom ħajjin ġewwa gaġġa.".

U dan talab in-naħa tal-gvern biex jispjega dan u f'dan ir-rigward, jiena nixtieq nispjega ċar u tond lill-Onor.

Vassallo li l-insib hu permissibbli fuq l-gammiem u l-malvizz.

L-insib li jsir għall-alwetta, dik li bl-ingliż tissejjaħ skylark, naħseb l-Onor.

Vassallo jaf aktar minni li dan il-mod ta' nsib jsir permezz ta' l-użu ta' recordings u l-Onor.

Vassallo suppost jaf, għax hu kaċċatur, li dan il-mod ta' insib huwa llegali skond ir- regolamenti preżenti u li ilhom fis-seħħ aktar minn għaxar snin f'pajjiżna.

Jiġifieri l-Onor.

Vassallo suppost jaf li f'pajjiżna jiġi kkaċċjat l-alwett imma ma jistax jiġi minsub minħabba s-sistema ta' l-insib.

Fil-każ tal- venew, dak li bl-ingliż jissejjaħ lapwing, l-mod ta' l-insib fuqu jsir ukoll permezz ta' recordings jew inkella permezz ta' venew ferut u dan il- mod ta' l-insib mhux permissibbli f'pajjiżna u jiena nittama li l-Onor.

Vassallo jafu dan u ma jipprattikahx.

F'pajjiżna, l-Onor.

Vassallo suppost jaf li l-venew jiġi kkaċċjat u mhux minsub minħabba l-prattika krudili ta' kif jista' jintasab dan l-għasfur.

Fil-każ ta' l-insib għal malvizzuni, dawk li bl-ingliż jissejħu song thrush.

Dan ma jsirx tradizzjonalment u l- informazzjoni provduta mill-kaċċaturi stess turi li meta l-malvizzuni jpassu fil-ħarifa, dawn jkunu kkaċċjati u mhux minsuba.

Agħar minn hekk, l- Onor. Vassallo tkellem ukoll dwar il-birwien u din jiena ma nistax nifhimha għax dan huwa għasfur protett skond ir-regolamenti u ilu protett għal dawn l-aħħar 12-il sena.

L-Onor.

Vassallo ma jafx li dan l-għasfur hu protett?

Jekk jaf allura kif qed joħodha bi kbira li tista' tisparalu u ma tistax tonsbu?

Possibbli li l-Onor.

Vassallo ma jafx li peress li dan l-għasfur hu protett, la jista' jiġi kkaċċjat u lanqas minsub f'pajjiżna!

Nittama biss li l-Onor.

Vassallo mhux jipprattika l-kaċċa u l-insib fuq dan l-għasfur li ilu protett għal dawn l-aħħar 12-il sena.

Kont nippretendi li onorevoli ta' din il-Kamra li jgħid li hu kaċċatur u nassab, ikun aktar informat dwar il- liġijiet ta' pajjiżna u nittama li hu wkoll jimxi mal-liġijiet u r- regolamenti ta' pajjiżna

L-Onor.

Vassallo staqsa għalfejn se jsir dan l-istudju fuq il-kaċċa u l- insib u hawnhekk nixtieq ngħid li milli jidher, l-Onor.

Vassallo lanqas biss qara sew il-leaflet li ntbagħat fid-djar għax fuq wara hemm ċar u tond li dan l-istudju se jkun marbut ma' l-insib u dan se jsir proprju għall- argument tas-sostenibbilita`.

Aħna meta konna qed ninnegozjaw ma' l-UE, dejjem għedna li aħna ċerti li dak li jiġi minsub f'pajjiżna ma jaffettwax l-eżistenza ta' l-ispeċi u allura se nagħmlu l-istudju biex anke nagħtu prova ta' dan.

Punt li nittama li l-Onor.

Vassallo jifhem, hu li wieħed mill-metodi li fil- fatt diġa` hu aċċettat fl-UE anke f'deċiżjoni li kien hemm għar-rigward tal- Belġu, hi li inti jista' jkollok insib ta' għasafar li imbagħad jiġu mrobbija fil-guvi, ovvjament inti jkollok mewt ta' numru ta' għasafar ħabba raġunijiet ta' mard u eta`, fejn hemm bżonn li jiġi sostnut it-trobbija tagħhom u allura hu aċċettat li jsir insib sabiex, kif jgħiduha, jiġi msaħħaħ id-demm ta' dik il-kollezzjoni li tkun qegħda tiġi mrobbija fil- guvi u ma nistax nifhem x'hemm stramb f'dan.

Jidher li l-Onor.

Vassallo lanqas ma setgħa jifhem għalfejn jew kif jista' effettivament ikollok it- trobbija ta' għasafar sabiex wieħed ikun jista' jrawwmu.

Aħna nafu li vera li ċerti għasafar huma faċli biex trawwimhom u oħrajn huma diffiċli.

Aħna se nagħmlu l-isforz anke b'ċerta għajnuna, sabiex nagħmluha possibbli li jkun jista' jsir trawwim b'suċċess minn dawn il-persuni.

L-istudju se jsir sabiex wieħed jaċċerta li dak kollu marbut mal-ħajja u t- trobbija ta' għasafar, speċjalment l-għasafar ta' l-għana u sabiex wieħed ikun jista' jisstabbilixxi n-numru ta' għasafar li jistgħu jibqgħu jinqabdu biex titħares il-genetic diversity ta' l-għasafar li jkun fil-guvi.

Aħna qegħdin norbtu lilna nfusna li nwettqu proġett tat-trobbija ta' l-għasafar ta' l-għana biex min għandu dawn l-għasafar, ikun jista' jrabbihom u jkun mħarreġ apposta biex jagħmel dan.

Imbagħad staqsa jekk hawnx xi ħadd jispjega għalfejn se jkun mitlub li tiddikjara l-mansab.

U hawn, jiena nixtieq ngħidlu li kull nassab liċenzjat se jintalab u jkollu l-obbligu jindika - m'hemmx għalfejn jagħmel xi pjanta ta! - l-inħawi ta' fejn jinsab il-mansab tiegħu biex b'hekk, inkunu f'pożizzjoni li nkunu nafu bejn wieħed u ieħor, kemm hawn imnassab f'pajjiżna.

Irrid ngħid li m'hu qed tiġi ntrodotta l-ebda miżura oħra marbuta mat-titlu jew permess tal-mansab.

Imbagħad tkellem fuq l-Ornis Committee u ħadha bi kbira li aħna naħsbu li jista' jkollok il-kaċċaturi u n-nies mill-birdlife madwar l-istess mejda jiddiskutu.

Jiena ma nafx fejn qed jgħix l-Onor.

Vassallo!

Dan ma jafx li diġa` waqqafna dak li jissejjaħ l-environment monitoring board, fejn ipoġġu madwar l-istess mejda, il-kaċċaturi u n-nies mill-birdlife u nies oħrajn?

Irrid ngħid li dan mhux xi ħaġa tal-fantaxjenza u jien stess ppresedejt u attendejt laqgħat ta' dan il-monitoring board.

Ċertament, l-atteġjament li kien hemm waqt dawn il-laqgħat ma kienx, kif qal hu, atteġġjament ta' kelb u qattus.

F'dawn iż-żewġ għaqdiet, hemm nies maturi li jifhmu li l-futur ta' dawn id-delizzji huwa permess ta' djalogu bejn iż-żewġ naħat u rrid ngħid li nħossni verament grat lejn dawn iż-żewġ naħat li b'mod matur resqu lejn xulxin u sabu mezz ta' kif jitkellmu.

Sur President, ippermettili nsellem l-impenn tal-federazzjoni kaċċaturi nassaba u konservazzjonisti kif ukoll tal-birdlife Malta għal kontribut tagħhom biex tinstab it-triq tan- nofs għax din mhux xi ħaġa ta' barra minn hawn u anke f'dan il-qasam, irnexxielna nistabbilixxu għodda ta' djalogu.

Jekk l-Onor.

Vassallo għadu ma ndunax b'dan l-esperiment li rnexxa, allura ngħidlu li it's about time li jaġġorna ruħu u l-partit li jirrappreżenta.

Meta jiena nara dan kollu, nikkonkludi li hemm bżonn li l-oppożizzjoni tqum u tifhem l-affarijiet kif verament huma.

Qed jipprovaw issaħħnu lin-nies għax fir-rebbiegħa, il-kaċċa se tkun fuq il-gamiem u s-summien biss mentri kull min hu kaċċatur jaf x'jgħaddi u mhux x'jista` jgħaddi f'April u Mejju.

Il-kaċċa reali hi fuq il- gamiem u summien u m'għandix l-iċken dubbju li l-Onor.

Vassallo li jipprattika dan id-delizzju, u nispera li jipprattikah skond ir- regolamenti, jaf aktar minni.

Hawn min qal li l-għasafar li tista' tikkaċċja fir-rebbiegħa ma baqgħux l- istess.

Imma jiena, mill-informazzjoni li għandi, nista' ngħid li min jgħid hekk mhux jgħix f'dinja reali u qed jivvinta.

Kulħadd jaf li f'April ma tistax taqbad il-wizz waqt li f'Mejju ma tistax taqbad l-alwett u l- gallini.

Il-ħrafa l-oħra li smajna s'issa hija dik li l-insib ta' Marzu se jispiċċa.

Dan mhux veru.

Anzi dan se ikompli għax għalina, dan l-insib f'Malta għandu x'jaqsam ma' l-insib ta' l-għasafar li jqattagħu x-xitwa fil- mediterran.

Il-gvern Nazzjonalista kommess li jsib bilanċ ġust bejn il- kaċċa u l-insib tradizzjonali u l-ħarsien ambjentali ta' pajjiżna.

Dan hu l- bilanċ li hemm bżonn naħdmu aktar fuqu u sejrin nagħmlu dan billi ninfurzaw ir-regolamenti, xi ħaġa li l-partit Laburista ma jagħmilx meta jkun fil- gvern għax aħna rajna l-infurzar imur il-baħar fi żmien meta huma kienu fil- gvern.

Dawn jitkellmu fuq inforzar tal-liġi biss meta jkunu fl-oppożizzjoni għax meta jkunu fil-gvern addio inforzar.

Aħna kemm ilna fil-gvern imxejna b'id iebsa u jekk jistaqsuni jekk wasalniex, jiena ngħid li għadna ma wasalniex pero` rridu nkomplu naħdmu u naġixxu kontra l-kaċċa llegali.

Jiena ma rridx il-kaċċa tal-kaċċaturi imma rrid il-kaċċa tal-kaċċa llegali.

Kulħadd, inkluż ir-rappreżentanti tal- federazzjoni tal-kaċċaturi u n-nassaba li hemm fuq l-environment monitoring board jinsistu li jkun hemm il-kaċċa fuq il-kaċċa llegali għax l-akbar ħsara li ssir lill-kaċċa u l-insib f'pajjiżna huma proprju minn dawn in- nies irresponsabbli li ma jimxux mar-regolamenti u jkasbru l-idea ġenerali Ii n-nies għandhom tal-kaċċaturi u n-nassaba f'pajjiżna.

Aħna kommessi li nwaqqfu l-Ornis Committee u fi ftit ġranet oħra, nkunu nistgħu nagħtu d-dettalji sabiex nimxu 'l quddiem fix-xogħol tagħna li nsibu t-triq tal-bilanċ bejn naħa u oħra.

Jien ma għandix dubju li kulmin jiġġudika l-ftehim li għamilna, 'l bogħod mill-kummenti emozzjonali ta' xi uħud, jsib li dan huwa ftehim sensibbli.

Il-gvern preżenti ċert li nistgħu nibqgħu mixjin fuq din il-linja u kif diġa` għedt, fil-ġimgħat li ġejjin se jitwaqqaf l-Ornis Committee u dan se jieħu ħsieb dak kollu li għandu x'jaqsam mal-kaċċa u l-insib, il-liċenzjar, ir-riservi tal-kaċċa u l- istudju dwar l-insib.

Se jkun kumitat fejn min jirrapreżenta l-kaċċaturi ser ikollu ċ-ċans jiddeċiedi hu u se jkollu poteri li jiddeċiedi.

L-Onor.

Vassallo staqsiena min jiddeċiedi x'jiġri jekk ikun hemm pożizzjoni fejn tal-birdlife tkun mod u tal-kaċċaturi mod ieħor.

Aħna ngħidulu wkoll li fl-environment monitoring board, ħafna drabi lanqas kien hemm bżonn li wieħed jirbaħ pożizzjoni kontra ieħor għax ikun hemm diskussjoni miftuħa u matura u lanqas biss jittieħed vot pero` jekk wieħed jiġi biex jieħu vot, jiena m'għandix dubbju li wieħed jasal biex ikollu l-vot taċ-chairman li nkunu għażilna.

Qabel, il-kaċċaturi ma kellhomx din l-opportunita` li qegħdin ngħidu li se jkollhom illum, li jkunu rappreżentati fl-Ornis Committee u jiddeċiedu flimkien ma' oħrajn.

L-ebda gvern ma ta din l- opportunita` lill-kaċċaturi, li issa se jieħdu sehem f'deċiżjonijiet li se nagħmlu aħna fil-ġranet li ġejjin.

Jiena sejjer nagħlaq hawnhekk Sur President.

Illum hawn consensus li l- kaċċa llegali rridu nkomplu niġġielduha u hawn consensus li rridu nipproteġu l-għasafar li ma humiex għall-kaċċa.

Illum hawn qbil li nridu nżommu l-kaċċa u l-insib imma dan ma jfissirx li nridu nittolleraw l-kaċċa u l-insib illegali u għalhekk, dan il-gvern sejjer ikun iebes ma' min irid jikser ir-regolamenti u iebes ma' dawk li jridu jeqirdu l-kaċċa u l-insib.

F'dan il-pakkett m'għandiex dubbju li l-gvern qed jassigura li f'pajjiżna hawn u se jibqa' jkun hawn futur għall-kaċċa u l-insib f'xenarju fejn l- ambjent irid jiġi mħares aktar minn qatt qabel mhux biss fl-interess tal- ġenerazzjoni tal-lum imma anke fl-interess tal-ġenerazzjonijiet ta' għada u pitgħada.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal għada t-Tlieta, 12 ta' Novembru 2002 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif ikkomunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKOLA MATER DEI – IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm għalliema fl-iskola Mater Dei?

Xi staff ieħor hemm f'din l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola Mater Dei bħalissa hemm żewġ għalliema.

Wieħed minn dawn l-għalliema jservi wkoll bħala teacher in charge.

Hemm ukoll erba' għalliema peripatetiċi, skrivan part-time u general hand.

SAJJIEDA MALTIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jinformani bil-kunsiderazzjonijet tal- ministeru għall-ittra tiegħi mibgħuta fit-30 ta' Settembru, 2002 – kopja tagħha qed tintbagħat separatament - dwar is-sitwazzjoni tas-sajjieda Maltin?

ONOR.

JOE BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li filwaqt li nikkonferma li rċevejt l-ittra tiegħu, il-gvern qabel id-data ta' din l- ittra kien diga` ħa passi dwar is-sitwazzjoni tas-sajjieda Maltin fir- rigward tal-problemi rinfaċċati minnhom mas-sajjieda Tuneżini.

In oltre fl-okkażjoni tal-laqgħa tal-kummissjoni mista Malta -Tuneżija li saret bejn l-24 u l-25 ta' Ottubru, 2002 din il-materja ġiet trattata direttament bejn rappreżentanti governattivi taż-żewġ pajjiżi sabiex Malta u t-Tuneżija jikkollaboraw biex is-sajjieda tagħhom ikunu jistgħu jistadu fl-ordni u mingħajr ma jkunu ta' xkiel għal xulxin.

L-awtoritajiet Tuneżini tennew li qed jittieħdu l-passi kollha neċessarji u qed jinvestigaw il- provi kollha li qed jingħatawlhom mill-awtoritajiet Maltin dwar il-ħsarat li qed isofru s-sajjieda Maltin fl-ibħra internazzjonali.

Qed iwissu wkoll lis-sajjieda Tuneżini b'miżuri iebsa f'każ li jiġi determinat min qed jikkaġuna danni u ħsarat lis-sajjieda Maltin.

Malta u t- Tuniżija qablu sabiex jikkollaboraw mill-qrib fil-qasam tas-sajd u ftehmu li jittieħdu inizjattivi sabiex titkattar il-ħbiberija bejn is-sajjieda Maltin u dawk Tuneżini.

BAĦRIJA - FAWRAN TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid għaliex reġgħet tħalliet tfur il- fossa tad-drenaġġ fil-Baħrija għal ġimgħat sħaħ?

Xi spezzjonijiet saru sabiex tiġi studjata l-ħsara kkawżata fuq l-ambjent rurali, inkluż l-uċuħ tar-raba' u l-mezzi ta' l-ilma tat-tisqija li hemm fl-inħawi?

Jista' il-Ministru jara li jiġi mnaddaf il-wied li rċieva dan id-drenaġġ qabel il-festa ta' San Martin

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-fossa tal-Baħrija tiġi mbattla kuljum.

Biex tingħata aktar attenzjoni għal tbattil aktar spiss ta' din il-fossa lli kulma jmur qiegħda tiżdied il-load fuqha, ħarġet tender speċifikament għat-tbattil ta' din il-fossa waħeda.

B'hekk tkun tista' tiġi mbattla aktar spiss biex jiġi żgurat li fl-ebda ħin tal-ġurnata ma tfur.

Minn spezzjonijiet li saru mill-ħaddiema tad-dipartiment tad-drenaġġ ma jirriżultax li saret xi ħsara fuq l-ambjent rurali u ma jidhirx li hemm bżonn ta' tindif tal-wied minħabba xi żbroff tad-drenaġġ.

PERSUNI B'DIŻABILITA` - IMPJIEGI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' persuni b'diżabilita` li ngħataw xogħol mas-settur privat u/jew mal-gvern u mal-korporazzjonijiet jew entitajiet oħra tiegħu matul dawn l- aħħar erba' snin?

Kemm minnhom kienu għomja u x'etajiet kellhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabelli li juru l-informazzjoni mitluba skond ir-records tal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

INĊIDENTI FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' inċidenti fuq il-post tax-xogħol f'Malta u Għawdex separatament?

Kemm mill-każi kienu rapportati minn ħaddiema taċ-ċivil u kemm mis-settur privat?

Kemm kienu nisa u kemm irġiel?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra tabella li turi n-numru ta' korrimenti fuq il-post tax-xogħol rapportati bejn Jannar u Settembru 2002.

Rigward il-kumplament ta' l-informazzjoni mitluba, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li tajt għal mistoqsijiet parlamentari 34935 u 35257.

PROGRAMM HANDS-ON FISHING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid x'ġara mill-programm hands-on fishing?

Kemm- il darba saru dawn il-programmi matul dawn l-aħħar erba' snin u kemm kien in-numru ta' studenti preżenti?

Min huma l-membri tal-bord ta' dawn il- programmi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li f'dawn l-aħħar erba' snin ma tnieda l-ebda programm ta' din ix-xorta.

AMBJENT/MEPA - PANEWIJIET TAL-KONKOS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 36363, jista' il-Ministru jinformana jekk il-MEPA investigatx il-każ imqajjem?

Jekk iva, x'passi ħadet u x'inhi l-pożizzjoni llum?

Jekk le, jista' il- Ministru jara li l-MEPA tinvestiga?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li rigward il-każ tat-triq ta' Burmarrad, fit-28 ta' Ottubru 2002 inħareġ mill-MEPA ordni ta' waqfien skond l-att dwar l-ambjent 2001 fuq id-dipartiment tat-toroq talli ġew imwaqqgħin ħitan tas-sejjieħ u minflok ġew mibnija ħitan bil-kantun.

Saret ukoll laqgħa mal-perit inkarigat mix-xogħlijiet fejn ġie diskuss avviż legali 160 maħruġ fl-1997.

Il-perit ġie ordnat jara li jsirx iżjed xogħol fuq ħitan tas-sejjieħ qabel ma l-MEPA tkun tista` tagħmel full assessment tad-dannu li sar.

Aktar minn hekk, dawn ix-xogħlijiet qed jiġu diskussi f'kumitat konġunt bejn il-MEPA u d-dipartiment tax-xogħolijiet.

IMSIDA - RESIDENTI ANZJANI - MEDIĊINI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jara li ssir xi ħaġa biex residenti anzjani mill-Imsida li jkollhom bżonn il-mediċini ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jmorru ċ-ċentru tas-saħħa tal-Gżira biex jinqdew?

Dan ma jistax isir mill-berġa ta' l- Imsida?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li anzjani u pazjenti li joqogħdu l-Imsida jistgħu jġibu l-mediċini mill-berġa ta' l-Imsida billi jużaw is-sistema tal- postal service li tintuża fil-bereġ ta' Malta kollha.

Dawn ikunu jridu jieħdu l-kartuna tal-mediċini mar-riċetta tat-tabib 15-il ġurnata qabel ma jispiċċawlhom il-mediċini.

Ħmistax wara jistgħu jiġbru l-mediċini mill- berġa tal-lokalita` tagħhom.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li l-housing authority tikkunsidra t-talba ta' H10538 għal fond alternattiv?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Informat li d-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali qed jikkunsidra t-talba in kwestjoni.

SWATAR - TALBA TA' PERSUNA BIEX TIĠI BOARDED-OUT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-proċedura biex il-pesuna, li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li sa ftit ilu kien jaħdem il-Libja jibda proċeduri għall-boarding out?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna indikata ġiet informata bil-każ tagħħa.

SANTA VENERA - TRIQ IL-KANUN - DAWL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid meta se ssir bozza fi Triq il-Kanun, Santa Venera, area li taqa' taħt ir-responsabbilta` tal-gvern ċentrali u li tiġi quddiem il-kulleġġ ta' St Michael's, minħabba nuqqas ta' dawl adegwat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kuntrarjament għal dak li qed jingħad mill-Onor.

Interpellant, ir-responsabbilta` tad-dawl fit-triq imsemmija hija tal- kunsill lokali ta' Santa Venera.

PULIZIJA – EX MEMBRI TAD-DEJMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk kienx hemm, jew hemmx, membri tal- korp tal-pulizija li huma ex membri tad-dejma?

Is-servizz fi żmien li kienu fid-dejma se jgħodd mal-25 sena servizz?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-preżent hemm 17-il membru tal- korp tal-pulizija li qabel kienu membri tad-dejma.

Informat ukoll li dak il-perijodu ta' żmien li huma kienu qed iservu mal-korp tal-pulizija qabel ma ngaġġaw fil-korp tal-pulizija jgħodd mal-25 sena servizz.

SANTA VENERA - TRIQ TAL-PALAZZ L-AĦMAR – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta Triq tal-Palazz l-Aħmar, Santa Venera se tiġi rranġata mill-istat ħażin li tinsab fih?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għal mistoqsija parlamentari 36453.

DJAR - UNITS GĦALL-BEJGĦ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Minsitru jgħid kemm-il unit ħarġet l-awtorita` tad-djar għal bejgħ f'din l-aħħar issue u kemm minnhom kienu diġa` ħarġu fl-issue ta' qabel?

Kemm ġew allokati?

X'inhi r- raġuni li dawk li jkunu applikaw, iżda ma jiġux allokati housing unit għax- xiri, ma jiġux imsejħa f'ordni ta' priorita` meta jiġi rifjutat xi unit li jkun ġie allokat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li taħt avviż legali 67 l- awtorita` tad-djar ħarġet total ta' 195 unit f'Malta u Għawdex.

Minn dawn il-units, 79 kienu ħarġu qabel taħt avviż legali 66 u 48 minnhom kienu ġew rifjutati wara l-allokazzjoni.

Skond il-kundizzjonijiet elenkati fl-avviż, l-awtorita` iżżomm lista ta' riżerva għal perijodu ta' tliet xhur.

F'dan il-perijodu l-awtorita` tkompli talloka l-units skond l-ordni tal-punti miġjuba.

Meta jiskadu dawn it-tliet xhur, tispiċċa l-validita` tal-lista ta' riżerva u l-units li ma jkunux ġew allokati jinħarġu għall-bejgħ b'avviż sussegwenti.

ALLOWANCE GĦAL TFAL TA' 16-IL SENA LI GĦADHOM L-ISKOLA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma r-rekwiżiti li jagħmlu familja eliġibbli biex tfal ta' 16-il sena li għadhom l-iskola jieħdu allowance

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li l-allowance tat-tfal tibqa' titħallas fil-każ ta' dawk bejn is-16 u l-21 sena, jekk dawn ikunu jattendu l-iskola full-time u ma jirċievu l-ebda forma ta' remunerazzjoni.

Din l-allowance titħallas ukoll lill-persuni li qed jirreġistraw għall-ewwel darba fuq l-ewwel parti tar-reġistru ta' l- impjiegi u li qatt ma kienu ħadmu qabel.

F'dawn il-każi, ir-rata ta' l-allowance tkun ta' 1.5% tad-differenza bejn id-dħul kollu tal-familja u l-ogħla dħul biex tikkwalifika għall-allowance tat-tfal, jiġifieri Lm10,270.

Fejn id-dħul tal-familja jkun inqas minn Lm2,770 l-ammont li jitħallas jinħadem bl-istess persentaġġ daqslikieku d- dħul kien ta' Lm2,770.

Fejn applikabbli kif imsemmi hawn fuq, l-inqas rata ta' allowance li titħallas hija ta' Lm1 fil-ġimgħa jew Lm52 fis-sena.

QORMI - TRIQ IR-RIGNU - QTUGH TAD-DAWL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk qattx saret investigazzjoni dwar il-qtugħ tad-dawl li ta' spiss ikun hemm f'parti minn Triq ir-Rignu, Qormi?

Jekk iva, għaliex?

X'azzjoni ttieħdet?

Jekk le, meta se ssir investigazzjoni biex tittieħed l-azzjoni meħtieġa ħalli jinqata' l- inkonvenjent għan-nies konċernati?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Minn informazzjoni li għandi jirriżulta li fit-triq imsemmija matul dawn l-aħħar xahrejn kien hemm żewġ interruzzjonijiet.

Dawn kienu dovuti għal ħsara.

KLANDESTINI – APPLIKAZZJONIJIET GĦAL STATUS TA' REFUĠJATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm klandestini ġew ripatriati f'Settembru u Ottubru 2002?

Jista' jgħid kemm minnhom applikaw għal status ta' refuġjati?

Jista' jgħid jekk kienx hemm applikazzjonijiet minn dawk li ġew trattati bis-sistema tal-proċedura aċċellerata taħt id-dispożizzjonijiet ta' l-att dwar ir-refuġjati?

Jekk kien hemm, x'kienet ir-raġuni prima facie li ġew trattati bil-proċedura aċċellerata?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul Settembru u Ottubru ta' din is-sena ġew ripatriati 376 klandestin li ħadd minnhom ma kellu xi applikazzjoni għal status ta' refuġjat pendenti.

PULIZIJA - KLANDESTINI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Billi l-kummissarju tal-pulizija ġie rapportat li qal li l-allokazzjoni ta' fondi għall-klandestini ntnefqet b'xi sitt darbiet aktar minn dak oriġinarjament provdut, jista' il-Ministru jgħid xi pjani għandu l-gvern biex jilqa' għall-problema finanzjarjament?

Jista' jagħti dettalji speċifiċi tal-ħwejjeġ jew bżonnijiet bażiċi minimi li qiegħed jipprovdi lill-klandestini waqt li jinżammu f'pajjiżna, b'indikazzjoni ta' l-ispiża approssimattiva għal kull item li jiġi provdut?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-korp tal-pulizija għamel talba lill-ministeru tal-finanzi sabiex jingħata aktar fondi ħalli ikun jista' ikopri l-ispejjeż involuti biex jinżammu u jiġu mantenuti l-klandestini.

Minbarra l-ikel, dawn qed jingħatawlhom l-affarijiet kollha meħtieġa sabiex tinżamm l-iġene personali ta' kull wieħed, kif ukoll il-materjal kollu meħtieġ għat-tindif tal-post.

Kif diġa` kelli l-okkażjoni ngħid, ma jinżammux kontijiet separati tan- nefqa ta' l-affarijiet għal dawn il-klandestini.

PULIZIJA - KLANDESTINI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm membri tal-korp tal-pulizija kienu involuti għas-sorveljanza tal-klandestini f'Settembru u Ottubru 2002?

Mil-liema taqsimiet ġew?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 35687, peress li l-pożizzjoni għadha ma nbidlitx.

FAĊILITA` KORRETTIVA TA' KORDIN - TENDERS

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jagħti rendikont dettaljat tat-tenders kollha tal- faċilita` korrettiva ta' Kordin minn Settembru 1998 sa Ottubru 2002?

Kemm kien jiswa kull tender?

Fiex kien jikkonsisti?

Lil min ġie assenjat?

Ingħata b'direct order jew inħarġet talba għal offerti?

Jista' jgħid min kien jew kienu l-persuni responsabbli mill-aġġudikazzjoni ta' kull tender?

ONOR.

TONIO BORG: Għall-perijodu bejn Settembru 1998 u Settembru 2001 nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 28601.

Fir-rigward tal-perijodu bejn Ottubru 2001 u Ottubru 2002 ninsab informat kif ġej:

Audio recording system.

Dan il-kuntratt ingħata b'tender lill-Correct Termination Ltd għal prezz ta' Lm8,295 wara li tqisu erba' offerti mingħand Comsec Ltd.

(Lm20,421), Correct Termination Ltd.

(Lm8,295), Euch.

Zammit Co. Ltd.

(Lm17,000) u żewġ offerti mingħand Advanced Telecommunications Systems Ltd.

(Lm11,541 u Lm13,097).

Immunology analyser.

Direct order għall-prezz ta' Lm19,435 mingħand Vivian Corporation.

Re-Configuration of locks.

Direct order għall-prezz ta' Lm7,417 mingħand Messrs.

Philip Toledo.

L-approvazzjoni ta' dawn iż-żewġ direct orders ingħatat mill-ministeru tal- finanzi.

PULIZIJA - SERQ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew imwettqa serqiet matul Settembru 2002?

Jista' jikklassifika s-serq?

Jista' jgħid kemm ġew solvuti matul Settembru 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul Settembru 2002 il-każi ta' serq li ġew rapportati lill-pulizija kienu kif jidher hawn taħt, filwaqt li matul l-istess xahar il-pulizija solviet 28 każ ta' serq.

|Hold-up | 2 | |Pick pocketing | 44 | |Snatch & grab | 11 | |Serq minn dgħajjes | 12 | |Serq ta' dgħajjes | 6 | |Serq ta' karozzi | 40 | |Serq minn karozzi |228 | |Serq minn |129 | |barijiet/lukandi | | |Serq minn fabbriki | 8 | |Serq minn residenzi | 40 | |Serq minn ħwienet | 64 | |Serq minn xtajtiet | 30 | |Serq ieħor |224 |

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew imwettqa reati matul Settembru 2002?

Jista' jikklassifikahom?

Jista' jgħid kemm ġew solvuti reati matul Settembru 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub fl-ewwel u t-tieni parti tal-mistoqsija parlamentari huwa kif jidher fit-tabella li tidher hawn taħt.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninsab informat li matul Settembru 2002 kien hemm 640 persuna misjuba ħatja ta' reati kriminali.

|Abandon of child | 1 | |Against morals & honour of| 5 | |the family | | |Arson | 14 | |Attempted offences | 82 | |Bodily harm | 91 | |Computer misuse | 1 | |Damage |308 | |Drugs | 6 | |Forgery | 1 | |Fraud | 2 | |lllegal iImmigration | 21 | |Prostitution | 1 | |Sexual offences | 4 | |Theft |838 | |Threats and private | 8 | |violence | | |Violence against public | 11 | |officers | |

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ IT-TONN

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid għaliex għadha ma saritx Triq it- Tonn, San Pawl il-Baħar?

Veru li hu rapportat li qal man-nies li ma jridx jagħmilha ladarba saret protesta minn nies tat-triq fi programm tas-Super I?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-awtorita` dwar it-trasport qiegħda tfassal programm ta' xogħlijiet mal-pajjiż kollu u x-xogħlijiet f'dan il- programm isiru skond il-prioritajiet li jkunu qed jirriżultaw minn żmien għal żmien.

Dwar l-aħħar parti tad-domanda nista' ngħid li kull meta jkun hemm xi ħadd li jirriferi għal xi rapport f'ġurnal, jew mezz ieħor ta' komunikazzjoni, dwar xi triq partikolari r-risposta dejjem tkun li jekk dik it-triq m'hijiex imfassla li ssir lanqas m'hi se ssir għaliex dwarha jkun sar rapport partikolari, inkluż jekk dan ir-rapport ikun sar fuq is-Super 1.

BIĊĊERIJA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid jekk hux veru li dan l-aħħar daħlu fil-biċċerija madwar 30 ħaddiem ieħor?

Jista' jgħid fuq liema kriterji daħlu dawn il-ħaddiema?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li d-diviżjoni ta' l-ikel u attivita` veterinarja għandha 17-il trainee butcher li ddaħħlu dan l-aħħar biex jagħmlu trainee butchers' course ta' sena bi ftehim mal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Dawn bdew it-taħriġ tagħhom wara li saru interviews minn fost dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol.

SPTAR SAN LUQA - ORTHOPAEDIC WARD - NURSE BARRANI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid min hu responsabbli mill-orthopaedic ward ta' l-isptar San Luqa fejn hemm rikoverat pazjent, li ismu qed jintbagħat separatament, li riċentement dan ried li jiġi maħsul u nurse barrani, probabbilment mill- Afrika, li ismu wkoll qed jintbagħat separatament, barra li ma riedx jagħmel dan kellmu ħażin bil-lingwa Maltija?

Jaf il-Ministru li dan il-każ jimmerita attenzjoni immedjata u li dan in- nurse barrani żgur li mhux qed jagħmel ġih lis-soċjeta` Maltija b'dan l- aġir u wara li tajnih l-impjieg f'Malta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kien hemm rapport li daħal għand il-customer care fit-30 ta' Ottubru 2002 fejn ġie msemmi li pazjent ikkomplejnja li nurse barrani qallu biex jinħasel meta kien muġugħ ħafna.

Fir-rapport qatt ma ssemma li n-nurse kellmu ħażin bil-lingwa Maltija.

Il-każ dwar il-ħasil tal-marid ġie investigat min-nursing administration ta` l-isptar San Luqa fejn instab li dan in-nurse, li huwa miżżewweġ Maltija, ftiehem ħażin mal- pazjent li kien tant muġugħ.

Fil-fatt il-pazjent inħasel kif xtaq hu.

PULIZIJA - INTERVIEWS GĦAL SPETTURI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid għaliex għadhom ma sarux l-interviews għall-post ta' spetturi tal-pulizija?

Jista' jgħid ukoll min huma l-membri tal-bord ta' l-għażla u meta hu maħsub li jsiru dawn l-interviews?

Jista' jgħid meta se jibda l-kors u fejn se jinżamm, jekk hux l-ewwel l-akkademja tal-pulizija jew l-Universita'?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-interviews imsemmija mill-Onor.

Interpellant għadhom ma sarux minħabba li kien hemm membru tal-bord ta' l- għażla li kien indispost.

Din id-diffikulta` issa ġiet solvuta u huwa mistenni li l-interviews isiru fil-futur qarib.

Wara dan il-proċess, l- applikanti li jkunu kisbu suċċess fl-interview jibdew kors ta` sena fl- Universita` ta' Malta li jwassal għal certificate in policing.

Parti mill- kors jista` isir fl-akkademja tal-pulizija, kif stipulat fis-sejħa għall- applikazzjonijiet pubblikata fil-gazzetta tal-gvern tal-25 ta' Ġunju, 2002.

Informat ukoll li l-bord ta' l-għażla li ġie approvat mill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku hu kompost kif ġej: |Chairm|Is-Sur |Deputy | |an |Joseph |Commissioner| | |Cachia | | |Membri|Is-Sur |Supretendent| | |Ronald Kelly| | | |Is-Sur |Director, | | |Charles |Policy & | | |Deguara |Planning | | | |Home Affairs| | |Is-Sur |Psychologist| | |Joshua | | | |Zammit | | | |Is-Sur John |Rappreżentan| | |Galea |t nominat | | |Cavalazzi |mill-Managem| | | |ent & | | | |Personnel | | | |Office |

WELFARE COMMISSION – LAQGĦAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il darba ltaqgħet il-welfare commission minn mindu twaqqfet?

Kemm-il darba ltaqgħet taħt iċ- Chairman Galdes?

Kemm il-darba ltaqgħet taħt iċ-Chairman Schembri?

X'kienu d-dati ta' dawn il-laqgħat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ĠERMANJA/FRANZA - TAĦDIDIET BILATERALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid x'kien l-eżitu tat-taħdidiet li kellu mal-ministri tal- finanzi tal-Ġermanja u Franza?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li dawn id- diskussjonijiet kienu parti minn negozjati li għadhom għaddejjin u għalhekk hu imprudenti ħafna li nwieġeb mistoqsija bħal din.

PROTOCOL FINANZJARJU MA' L-ITALJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid meta hu mistenni li jiġi ffirmat il-protocol finanzjarju ma' l-Italja?

X'ser ikun l-ammont totali?

Liema medda ta' żmien se jkopri?

Se jkopri xi perijodu li jmur 'il hinn mid-data tentattiva li fiha l-gvern Nazzjonalista qed jipprospetta li jdaħħal lil Malta bħala membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ħames protokoll finanzjarju ma' l-Italja għadu kemm ġie inizjalat.

Għalhekk, peress li l- protokoll għad irid jiġi ffirmat u wara rratifikat, ma jkunx prudenti li f'dan l-istadju tingħata l-informazzjoni rikjesta.

VRT - TESTIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru testijiet tal-VRT fl- ewwel 10 xhur ta' din is-sena?

Kemm mill-vetturi ttestjati għaddew mill- ewwel?

Kien hemm vetturi li għamlu t-test aktar minn darba u xorta m'għaddewx?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li matul l-ewwel disa' xhur ta' din is- sena saru 78,240 test tal-VRT.

Minn dawn kien hemm 73,091 vetturi li għaddew mit-test mill-ewwel.

Din l-informazzjoni qiegħda tingħata sa l-aħħar ta' Settembru 2002 għax skond il-liġi l-operaturi għandhom sa nofs ix-xahar ta' wara sabiex jissottomettu r-rapport tax-xahar.

Id-direttorat tal-liċenzji u testijiet ma jkollux informazzjoni dwar dawk li kellhom jagħmlu t-test aktar minn darba.

VRT - TESTIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fl-ewwel 10 xhur ta' din is-sena kemm kien hemm sidien ta' vetturi li ma ġġedditilhomx il-liċenzja tal- vettura tagħhom għaliex m'għaddewx mit-test tal-VRT?

Meta jiġri dan il- pulizija tiġi informata biex ikun żgurat li l-vettura ma tibqax tinsaq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat tal-liċenzja u testijiet m'għandux l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għaliex is-sidien tal-vetturi li ma jġeddux il-liċenzja tat-triq tal- vettura tagħhom ma jagħtux raġuni għaliex ma jkunux ġeddewha.

Bħalma jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant kull vettura jkollha mwaħħla mal- windscreen il-liċenzja tat-triq.

Fuq din il-liċenzja jkun hemm id-data sakemm tkun valida.

Għalhekk m'hemmx għalfejn li l-pulizija tiġi avżata li l-liċenzja tat-triq ta' xi vettura partikolari tkunx tħallset jew le.

PULIZIJA - TESTIJIET TAL-BREATHALYSER

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'kien in-numru ta' testijiet tal- breathalyser s'issa matul din is-sena?

Kemm instabu pożittivi?

Dawn kollha tressqu l-qorti?

Kien hemm min kien diġa` pożittiv u għalhekk misjub ħati mill-qorti darb'oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn Jannar u Ottubru 2002 kien hemm 62 sewwieq/a li l-pulizija għamlitlu t-testijiet tan-nifs, wara li r- riżultat fl-ewwel test fit-triq kien pożittiv, filwaqt li kien hemm 35 li rrifjutaw jew it-test ma kienx komplut.

Dawk li sarilhom it-test kollha rriżultaw fil-pożittiv.

Fil-każi kollha tressqu, jew inbdew il-proċeduri biex jitressqu quddiem il-qorti.

Informat ukoll li tlieta minn dawn il- persuni diġa` kellhom test ieħor pożittiv.

Ikun hemm ħafna testijiet oħra li r-riżultat preliminari jkun negattiv u allura ma jsirx it-test proprju.

PULIZIJA - SPEED CAMERAS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid l-ispeed cameras li xtraw il-pulizija meta se jibdew jintużaw fuq bażi permanenti?

X'inhu jżomm li dan isir?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 34670.

MMA - VAPURI BIL-BANDIERA MALTIJA F'PORTIJIET GĦARAB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-awtorita` marittima ta' Malta tiġix informata meta xi pajjiż Għarbi ma jaċċettax li vapuri li jtajru bandiera Maltija ma jiġux aċċettati f'portijiet Għarab għaliex ikunu daħlu f'portijiet Iżraeljani?

Kemm kien hemm każi din is-sena?

Liema kienu l-vapuri?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-awtorita` marittima ta' Malta ma ġietx informata jekk u meta xi pajjiżi Għarab ma aċċettawx fil-portijiet tagħhom vapuri li jtajjru bandiera Maltija minħabba li jkunu daħlu wkoll f'portijiet Iżraeljani.

KUMPANNIJI MALTIN IBBOJKOTTJATI MINN PAJJIŻI GĦARAB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx kumpanniji Maltin li huma bbojkottjati mill-pajjiżi Għarab għaliex għandhom kuntatti kummerċjali ma' l-Israel?

X'jipproduċu dawn il-kumpanniji?

Il-Ministeru jiġi informat regolarment meta dan isir?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ - IMDINA ROAD - PELICIAN LIGHTS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara jekk jistgħux jitwaħħlu pelican lights f'Imdina Road, Ħaż-Żebbuġ fejn Ronnie auto dealer peress li n-nies ta' l-area ta' Għar Ram ikunu jridu jaqsmu din it-triq arterjali li hi perikoluża ħafna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-awtorita` dwar it-trasport qed tara x'jista' isir fl-area imsemmija mill-Onor.

Interpellant.

MEPA - CROWNS WORK DITCH – PARK AND RIDE SCHEME

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'sar mill-proposta tal-MEPA għall- iżvilupp ta' Crowns work ditch f'park and ride scheme, liema proposta ġiet imħabbra xhur ilu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-permess għax-xogħlijiet infrastrutturali nħarġu f'Ġunju ta' l-2002.

Jien informat li l-awtorita` tat-trasport qed tħejji t-tender document għax-xogħlijiet fuq il-junctions meħtieġa għal dan il-proġett.

SERVIZZI SOĊJALI - GĦAWDEX - XAGĦRA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid x'inhi r-raġuni li żewġ anzjani - wieħed minnhom bedridden bil-feeding tube - u li d-dettalji dwarhom qed jintbagħtu separatament ilhom 'il fuq minn seba' xhur mingħajr is-servizz ta' helper?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li ż-żewġ anzjani li rrifera għalihom l-Onor Interpellant ingħataw is-servizz ta' ħames sigħat fil- ġimgħa fl-1993 liema servizz ġie estiż b'siegħa oħra fi Frar 2002 u dam jingħata sa Marzu 2002.

Matul dan il-perijodu ntbagħtu mhux anqas minn tliet assistenti soċjali każwali differenti li lkoll ilmentaw li kienu qegħdin jingħataw xogħol li mhux relatat max-xogħol li suppost jagħmlu.

Dan kien konfermat minn diversi home visits li għamlu s-supervisors.

F'April ta' din is-sena, is-supervisors kellmu lit-tifel ta' l-anzjani biex jinformawh li l-helper ma kenitx se tmur aktar peress li din irriżenjat mix- xogħol.

Dan kellu jinforma lill-uffiċċju jekk l-anzjani kenux lesti li jdaħħlu helper oħra ġewwa darhom iżda sal-lum għadu ma tax risposta.

Issa jiena tajt struzzjonijiet biex issir home visit mill-aktar fis possibbli biex il-każ jerġa' jiġi mistħarreġ.

PARKING ATTENDANTS

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn parking attendants bil- permess f'Malta u Għawdex?

Fejn huma ppustjati?

X'inhu l-isem tal-post fejn jaħdem kull parker u x'inhu n-numru tal-badge?

F'liema minn dawn il- postijiet hemm żewġ parkers jew iktar li jaħdmu bir-roster (post indikat)?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li n-numru ta' car park attendants f'Malta u Għawdex li għandhom permess biex jagħmlu dan ix-xogħol hu 49 f'Malta u wieħed f'Għawdex.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

Jien informat li l-postijiet fejn hemm żewġ parkers jew aktar li jaħdmu b'roster huma Palace Square, Valletta; Central bank; Castille Square, Valletta; St. Andrew's bastion, Valletta; Lascaris Ditch, Valletta; part of Independence Arena (asphalt side), Floriana; The ferries – ex Alambra theatre and end of Bisazza Street) Sliema u Għajn Tuffieħa.

FGURA - TRIQ IL-GARDIEL - DAWL

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li ssir bozza fi Triq il-Gardiel, kantuniera ma' Triq Pawlu Micallef, Fgura, peress li hemm nuqqas kbir ta' dawl?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellanti ġiet riferuta lill-korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra bħalha.

FGURA - TRIQ IL-GARDIEL – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta hemm ħsieb li ssir l-ewwel fażi ta' Triq il-Gardiel, Fgura?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-awtorita` dwar it-trasport qiegħda tfassal programm ta' xogħlijiet mal-pajjiż kollu.

Ix-xogħlijiet f'dan il- programm isiru skond il-prioritajiet li jkunu qed jirriżultaw minn żmien għal żmien.

PIPE TAL-GAS FIL-MEDITERRAN

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid sarux xi taħdidiet bejn Malta u l-Libja, jew xi pajjiż ieħor fl-Afrika ta' Fuq kif ukoll ma' l-Italja, dwar il- possibbilta` li l-pipe tal-gas li se jiġi stallat fil-Mediterran, Malta tkun tista' tagħmel użu minnu?

Fiex kienu jikkonsistu dawn it-taħdidiet?

X'riżultati kien hemm?

ONOR.

JOE BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ministeru tiegħi ma kienx direttament involut f'taħdidiet mal-Libja jew pajjiżi oħra qrib dwar il-possibilita` li Malta tagħmel użu mill-gas pipe li se jiġi stallat fil-Mediterran.

Peress li dan is-suġġett huwa ta' natura altament teknika, nissuġġerixxi li d-domanda tiġi ndirizzata lill-ministru konċernat.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ - DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 36458 u jgħid x'talbiet għandu d-dipartiment tad-drenaġġ għand l- uffiċjal/i tal-utilities mid-dipartiment tat-toroq (awtorita' tat-trasport) għar-rigward ta' toroq f'Ħaż-Żebbuġ?

Liema huma t-toroq f'Ħaż-Żebbuġ li qegħdin jistennew ir-rapport mill-utilities section tad-dipartiment tad- drenaġġ?

Kemm ilhom pendenti dawn it-talbiet?

Meta hemm ħsieb li rapport dettaljat fuq dawn it-toroq jasal għand id-dipartiment tat-toroq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li fis-7 ta' Novembru, 2002 intbagħtet informazzjoni rigward il-Furjana u Ħaż-Żebbuġ direttament lill-konsulent konċernat, b'kopja lid-dipartment tat-toroq.

DIRETTORAT TA' TOROQ - FLUS IMĦALLSA GĦAL EXPROPRIATION

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm tħallsu flus bħala expropriation għal bini ta' toroq mid-direttorat ta' toroq matul dawn l- aħħar 12-il xahar?

X'inhu l-valur ta' commitments li saru għal ħlas ta' expropriation matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

Kemm kien il-valur ta' expropriation li sar għall-bini tal-Mosta ring road u kemm fil-fatt tħallsu minn dan il-valur sal-lum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba fl-ewwel u fit-tieni parti tal-mistoqsija se tinġabar u tingħata aktar 'il quddiem peress li din trid tittieħed mill-files ta' kull proġett.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija rrid ngħid li l-valur ta' l-artijiet li kellhom jittieħdu għall-bini tal-Mosta ring road s'issa hu stmat li jlaħħaq l-Lm410,000.

Dawn il-fondi ġew mgħoddija lid-dipartiment ta' l-artijiet biex eventwalment ikunu jistgħu jsiru l-kuntratti għat-trasferiment ta' l- artijiet imsemmija.

KIRI TA' JETTING BOWSERS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid minn min intrebaħ il-kuntratt għall-kiri ta' jetting bowsers maħruġ mid-dipartiment tax-xogħlijiet, skond avviż 23 tat-8 ta' Frar 2002?

Kemm kienet ir-rata li permezz tagħha ntrebaħ dan il-kuntratt?

Din ir-rata kienet l-orħos waħda?

Kermm hu l- valur ta' xogħol li tħallas s'issa skond dan il-kuntratt?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-kuntratt li ġie ppubblikat skond avviż 23 tat-8 ta' Frar 2002, kien ingħata l-ewwel darba fil-25 ta' Mejju lis-Sur John Bugeja bir-rati ta' Lm3.95 u Lm4.45 kull siegħa normali u sahra rispettivament.

Din kienet l-orħos offerta mitfugħa.

Ftit jiem wara ġara li s-Sur Bugeja informa lid-dipartiment li ma kienx jista' jipprovdi l-bowser peress li kien biegħu.

Id-dipartiment ġibed l- attenzjoni tas-Sur Bugeja li l-azzjoni tiegħu se tkun immultata skond il- kundizzjonijiet ta' l-offerta.

Minħabba li x-xogħol kien urġenti t-tieni l- orħos kuntrattur, Bugeja & Bugeja, ġew avviċinati pero' dawn irrifjutaw.

Għalhekk ma kienx hemm triq oħra ħlief li tintgħażel it-tielet l-orħas offerta ta' Greenlines environment services.

Fil-31 ta' Mejju 2002 ġiet aċċettata l-offerta tagħhom bir-rati ta' Lm6.90 u Lm8.50 rispettivament għal kull siegħa normali u bis-sahra.

L-ammont ta' penali li s-Sur Bugeja ġie mmultat kien ta' Lm5,305.

Il-pagamenti li tħallsu s'issa lill- greenlines jammontaw għal Lm2,692.30.

DIRETTORAT TAT-TOROQ – UTILITIES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk f'każ ta' tiġdid jew tibdil ta' servizzi (utilities) li huma taħt wiċċ it-triq u li jkun hemm bżonn li jsiru xogħlijiet fuqhom qabel il-bini tat-triq, f'każ li d- dipartiment jew il-korporazzjoni konċernata tirrifjuta li tagħmel ix- xogħol, id-direttorat tat-toroq qiegħed iħallas għal dan ix-xogħol?

Jekk fl-affermattiv, x'inhu l-valur ta' xoglijiet li saru fuq il-utilities matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li r-risposta għall-ewwel parti tal- mistoqsija hija fl-affermativ.

Peress li l-informazzjoni mitluba trid tinġabar mill-files tal-proġetti individwalment, id-dettalji mitluba mill-Onor.

Interpellant jingħataw aktar 'il quddiem.

ENEMALTA - BELT VALLETTA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Tista' il-korporazzjoni Enemalta tieħu ħsieb li tinbidel bozza fi Triq ir-Repubblika, Valletta, biswit numru 225a?

Jista' jiġi mdawwal aħjar xatt Lascaris, ukoll fil-Belt biswit numru 51?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant fl-ewwel parti tal-mistoqsija ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni Enemalta sabiex issir l- investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni relattiva.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, it-talba ġiet riferuta lill- korporazzjoni sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra bħalha.

MALTACOM - FURJANA - TRIQ IL-FOSOS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Tista' il-korporazzjoni Maltacom tkompli bit-tneħħija ta' wires antiki fi Triq il-Fosos, Furjana?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li t-tneħħija tal-wires tat-telefon għandu jitkompla kif ipprogrammat.

WSC - IL-BELT VALLETTA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Tista' il-water services corporation tara li tinstab soluzzjoni għas-sitwazzjoni ta' l-ilma li kien qed jiżbroffa fi Triq Melita, kantuniera ma' Triq id-Dejqa, il-Belt?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

FURJANA - KNISJA TA' SAN PUBLIJU

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara li tiddawwal aħjar il-knisja arċipretali ta' San Publiju, Furjana?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant se jkun ikkunsidrat.

DETOX CENTRE – TRASFERIMENT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari 36511, li oriġinarjament saret lill-ministru tas- saħħa, u jgħid jekk iċ-ċentru tad-detox hux se jiġi trasferit f'post ieħor?

Jekk fl-affermattiv, fejn?

Jikkunsidra l-Viċi Prim Ministru li ċ- ċentru tad-detox m'għandux jiġi trasferit f'area residenzjali oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'hemmx ħsieb li ċ-ċentru tad-detox jiġi trasferit għal xi post ieħor.

TARXIEN - TRIQ XINTILL - LETTER BOX

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li ssir letter box mill-iktar fis possibbli fi Triq Xintill, Tarxien, peress li l-eqreb żewġ letter boxes huma f'Raħal Ġdid u ħdejn il-knisja parrokkjali ta' Ħal Tarxien, ferm 'il bogħod mill-area ta' toroq biswit Triq Xintill?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li bħalissa l-Maltapost qed tirrivedi l-qagħda fuq il-kaxxi ta' l-ittri kollha biex tirranġa s- sitwazzjoni ġenerali.

Probabbli xi kaxxi se jitressqu aktar lejn fejn hemm aktar ħtieġa minħabba binjiet ġodda.

Jien informat li l-post indikat se jiġi kkunsidrat.

BREAST SCREENING

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Fid-dawl tad-dikjarazzjoni li kien għamel il-gvern li kien qed jevalwa screening fuq bażi nazzjonali għall-cancer tas-sider fin-nisa, jista' il-Ministru jgħid fiex wasal dan il-proċess?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-preżent id-diviżjoni tas-saħħa qed tkompli tiżviluppa u ssaħħaħ is-servizz multi dixxiplinarju li qed jiġi offrut fil- klinika tas-sider fl-isptar San Luqa.

Qed isir aktar taħriġ f'diversi oqsma professjonali sabiex dawn ikunu speċjalizzati fil-kura tas-sider.

Bħala bażi ta' informazzjoni qiegħda tinbena database ta` pazjenti li jbatu mill-kanċer tas-sider bil-għan li screening jiġi pprovdut għal dawk in-nisa li jitqiesu li għandhom riskju ferm akbar li jiżviluppaw il-marda tal- kanċer fis-sider.

Il-pożizzjoni tad-diviżjoni tas-saħħa fuq screening fuq bażi nazzjonali għandha terġa` tiġi evalwata fis-sena 2005.

SANTA LUĊIJA - TRIQ MARIA DE DOMENICI - DAWL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tiġi stallata bozza tad-dawl elettriku fi Triq Maria de Domenici, kantuniera ma' Triq l-Għargħar, f'Santa Luċija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata ma' talbiet simili oħra.

SANTA LUĊIJA FOOTBALL GROUND - TFAL TAL-MUŻEW

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jogħġbu l-Ministru jara li tintlaħaq xi forma ta' arranġament sabiex it- tfal tas-soċjeta` tal-mużew f'Raħal Ġdid ikunu jistgħu jużaw il-ground tal- football f'Santa Luċija, stante li meta jmorru biex jilagħbu l-football nhar ta' Ħadd wara nofsinhar dan il-ground ikun dejjem magħluq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, se nitkellem ma' min hu nvolut biex nara l- arranġament dwar l-użu tal-ground tal-football f'Santa Luċija mit-tfal tas- soċjeta` tal-mużew f'Raħal Ġdid.

TARXIEN - TRIQ MOIRA MINTOFF - DAWL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jogħġbu l-Ministru jara li titwaħħal bozza mill-iktar fis possibbli fi Triq Moira Mintoff, Tarxien, peress li d-dlam ċappa li hemm jista' jagħti lok għal inċidenti jew abbużi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Membru ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra bħalha.

TARXIEN - TRIQ SANTA MARIJA - DAWL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jogħġbu l-Ministru jara li titwaħħal bozza tad-dawl elettriku ġewwa Alley 5, Triq Sant Marija, Tarxien, minħabba d-dlam ċappa li hemm?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

DRENAĠĠ - BORMLA - SANTA LIENA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jinvestiga r-raġuni għaliex residenti fil-blocks li nbnew fl-area ta' Santa Liena, Bormla, minkejja li dan il- bini issa ilu s-snin li tela', ta' spiss għadhom qed isofru inkonvenjent ta' żbroff ta' drenaġġ?

Min kien responsabbli mix-xogħol tas-sistema tad- drenaġġ ta' dawn l-appartamenti u min għamel xogħol ta' superviżjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-problema tal-flats fl- area ta' Santa Liena, Bormla hija interna u mhux minħabba l-main tad- drenaġġ tal-gvern.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

REGATTA BORMLA - SIĠRA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jara tistax issir xi ħaġa fir-rigward ta' siġra kbira li hemm fuq il-maħżen tar-regatta Bormla, liema siġra qed tagħmel ħsarat kbar fis-saqaf ta' l-istess maħżen?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li s-siġra msemmija hi responsabbilta` tal-kunsill lokali ta' Bormla.

HSBC - CREDIT CARDS

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Fil-budget ta' l-1998 il-Ministru ħabbar taxxa ta' Lm7 fuq il-ħruġ u rinovament tal- credit cards, allura għaliex l-HSBC jiċċarġja Lm7 fis-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li skond il- provvediment ta artiklu 52A tat-taxxa fuq dokumenti u trasferimenti (Kap 364), "għall kull sena jew parti minnha li matulha l-faċilita` ta' banking credit tkun operattiva" trid titħallas taxxa ta' Lm7.

Din kienet miżura li ttieħdet mill-gvern li kien hawn erba' snin ilu.

Għalhekk kull bank f'Malta, korretement, qed jiċċarġja Lm7 fis-sena.

XEMXIJA - NOISE POLLUTION

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid min hu responsabbli għan-noise pollution?

Din il-persuna qatt ippruvat tiċċekkja l-biċċiet tal-baħar li jinkrew minn post ċentrali fil-bajja tax-Xemxija?

ONOR.

TONIO BORG: Jekk in-noise pollution li qed tiġi kkawżata hija inkonvenjenza, il-pulizija, meta jkollha xi rapport f'dan is-sens, tieħu azzjoni f'dawn il-każi taħt Kap. 10 tal-kodiċi tal-pulizija.

Ta' min isemmi li bħalissa qed jiġu fformulati regolamenti dwar in-noise pollution.

PULIZIJA – ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Wara l-introduzzjoni tal-VRT u l-enfasi sħiħa li ssir biex ikun hawn sigurta` sħiħa fit-toroq, jista' il-Ministru jgħid kemm ġew imħarrka drivers ta' karrozzi mill-wardens u pulizija dwar nuqqas ta' dwal, nuqqas ta' użu ta' indicators, min isuq bil-bright, u karrozzi li jkollhom headlamps u fog lamps jixgħelu flimkien?

ONOR.

TONIO BORG: Mir-records disponibbli ninsab informat li bejn Jannar u Ottubru 2002 il-pulizija ħarrket 5,874 sewwieq ta' vettura talli għamlu użu minn vettura bid-dawl mhux skond il-liġi, filwaqt li 1,918 tħarrku talli naqsu li jindikaw li se jibdlu d-direzzjoni.

FLEUR-DE-LYS - TRIQ NOTABILE

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara tistax tinkesa u tinbena Triq Notabile - wara l-akkwadott - f'Birkirkara li hija l-unika triq li tgħaqqad l-area ta' Fleur-de-Lys ma' dik tal-knisja l-qadima mingħajr ma toqgħod tgħaddi mill-wied u żżid il-konġestjoni tat-traffiku?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-awtorita` dwar it-trasport qiegħda tfassal programm ta' xogħlijiet mal-pajjiż kollu.

Ix-xogħlijiet f'dan il- programm isiru skond il-prioritajiet li jkunu qed jirriżultaw minn żmien għal żmien.

MEPA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm uffiċjali tal-MEPA li kienu nvoluti f'xogħol relatat direttament magħhom u li ħadu remunerazzjoni apparti għalih, fosthom taħt il-proġett CAMP?

Kien hemm ksur fir-regoli u kodiċi ta' etika tal-MEPA?

Se jittieħdu passi dixxiplinarji?

X'kienu l-passi li ttieħdu miċ-chairman?

ONOR.

TONIO BORG: Il-MEPA ma ħallset l-ebda uffiċjal tagħha għal xogħlijiet fuq il-proġett CAMP.

Kull impjegat tal-MEPA huwa marbut bil- kodiċi ta' etika u f`dan il-kuntest hu marbut jistaqsi għall- awtorizzazzjoni biex jagħmel xogħol apparti d-doveri tiegħu bħala impjegat.

Dan il-permess jingħata skond il-linji gwida tal-kodiċi ta' etika.

Kien hemm numru ta' talbiet simili għall-awtorizzazzjoni għal xogħlijiet oħra li ġew rifjutati u l-awtorita` ma jirriżultaliex li kien hemm xi ksur tal- kodiċi ta' etika f'dan ir-rigward.

PEMBROKE - SLIPWAY

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid meta huwa maħsub li jibda x- xogħol ta' l-islipway għall-opri tal-baħar f'Pembroke, kif ġie mwiegħed diversi drabi mill-gvern lid-dilettanti ta' l-opri tal-baħar li jabitaw fl- inħawi?

Jista' il-Ministru jgħid jekk għandux il-permessi kollha meħtieġa biex dan ix-xogħol ikun jista' jibda?

Jekk fl-affermattiv, meta huwa maħsub li dan ix-xogħol jitlesta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

WHITE ROCKS HOLIDAY COMPLEX

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jgħid x'kienu l-affarijiet u l-oġġetti kollha li l-Ministeru ħa ħsieb li jneħħi mill-white rocks holiday complex qabel dan tħalla jiġi vandalizzat?

Jista' jgħid jekk inżammx inventarju ta' dawn l-affarijiet?

Jekk fl-affermattiv, jista' ipoġġi kopja ta' dan l-inventarju fuq il-mejda tal-Kamra?

Jista' il-Ministru jgħid liema affarijiet u oġġetti li neħħa l- ministeru ġew mgħotija lill-għaqdiet, organizzazzjonijiet u ndividwi?

F'kull każ jista' jgħid min huma l-għaqdiet, organizzazzjonijiet u ndividwi?

Jista' jgħid ukoll x'inhuma l-affarijiet u l-oġġetti li għandhom maħżuna u miżmuma fir-responsabbilta' tal-ministeru u fejn jinsabu maħżuna u miżmuma?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

Infurmat li dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, l-items kollha ta' office equipment u tagħmir tal-kċina ttieħdu mid-dipartiment u l-istitut għall- istudji turistiċi (ITS).

PROĠETT CONNECTIONS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proġett connections?

Meta hu maħsub li se jiġu finalizzati d-diskussjonijiet mal- consortium magħżul u meta se jinbeda x-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħalissa għadhom għaddejjin in-negozjati mal-konsorzju Renaissance u hu diffiċli li wieħed jipprevedi meta se jkunu konklużi dawn in-negozjati.

BORMLA - TRIQ VERDALA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tinbidel bozza li hemm fuq bieb Nru 2, Triq Verdala, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Membru ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

BORMLA - SQAQ XANDRU - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tinbidel bozza li hemm maqtugħa fi Sqaq Xandru, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

BORMLA - TRIQ SANT'ANDRIJA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tinbidel bozza li ilha maqtugħa fi Triq Sant'Andrija, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

BORMLA - HUBBARD FLATS - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li jissewwew il-bozoz li hemm maqtugħa fil-ġnien li hemm f'Hubbard Flats, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

MEPA - DIRETTORAT TA' L-AMBJENT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk id-direttur tad-direttorat ta' l-ambjent tal- MEPA hux qed isib diffikulta` meta jiġu diskussi suġġetti relatati ma' biodiversita`, bioloġija u kimika?

Jista' il-Ministru jgħid x'kienu l- kummenti tal-bord ta' l-għażla li ħatar id-direttur f'dan ir-rigward?

Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx persuni mill-ex dipartiment ta' l- ambjent li ma jixtequx jibqgħu mal-MEPA, kif qed jiġu trattati u jekk hux minnu li qed isir sforz biex jitilqu minn mal-MEPA?

ONOR.

TONIO BORG: Id-direttur tad-direttorat għall-ħarsien ta' l-ambjent tal-MEPA m'hu qed isib l-ebda diffikulta` meta jiġu diskussi suġġetti relatati ma' biodiversita`, bioloġija u kimika.

Id-direttur f'temp ta' xahrejn u nofs ipparteċipa attivament flimkien ma' l-istaff tiegħu f'aktar minn 40 meeting interni u esterni u din id-diffikulta` ma rriżultatx.

Rigward x'kienu l-kummenti tal-bord ta' l-għażla li ħatar id-direttur f'dan ir-rigward, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 36351.

Informat li m'hu qed issir l-ebda distinzjoni bejn dawk il-persuni mill-ex dipartiment ta' l-ambjent li jridu jibqgħu mal-MEPA u l-oħrajn li talbu li jmorru lura mal-gvern.

Mhux minnu li qed isir sforz biex il-persuni msemmija jitilqu mill-MEPA anzi kien hemm okkażjonijiet fejn id-direttur stess ipprova jikkonvinci lil xi wħud li kellmuh sabiex jibqgħu jagħtu s- servizzi tagħhom lill-MEPA.

PIETA' - HOUSING ESTATE

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jiġi stallat il-lift fi blk B1 housing estate Pieta` peress li r-residenti ta' dan il-block ilhom żmien konsiderevoli li applikaw.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li x- xogħol fuq kostruzzjoni ta' lift shaft fi blokk B1, housing estate Pieta` beda.

Sadanittant ġie ordnat il-lift.

MEPA - EIAS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'kienu l-passi li ttieħdu mill-bord tal-MEPA fir- rigward ta' membri fi ħdan l-istess bord li kienu u għadhom ikunu esperti mħallsa privatament fit-tħejjija ta' EIAs u li eventwalment jgħaddu f'idejn il-bord fejn hemm l-istess membri biex jiġu approvati?

ONOR.

TONIO BORG: Skond l-ewwel skeda tal-liġi li tirregola l-ippjanar ta' l-iżvilupp, membru tal-board tal-MEPA li għandu interess dirett jew indirett f'materja li tkun ser tiġi kkunsidrata mill-bord, irid jiddikjara l-interess u ma jeħux parti fid-deliberazzjoni tal-bord fuq il-materja li dwarha jkun iddikjara l-interess.

VALLETTA - STALLAZZJONI TA' LIFTS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx xi żviluppi dwar l-istallazzjoni ta' lifts f'80 Triq San Nikola, Valletta u 7, Pjazza Mattia Preti Valletta.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li sejħa għall-offerti għal stallazzjoni ta' lift f'80, Triq San Nikola, il-Belt għalqet u l-awtorita' tad-djar qed tistenna li jingħata l-kuntratt għax-xogħol.

Fil-każ ta' blokk 3, Pjazza Mattia Preti, il-Belt l-awtorita' tad-djar għamlet applikazzjoni lill-awtorita` għall-ippjanar u l-ambjent biex jinbena lift shaft f'bitħa biswit il-blokk.

Sadanittant qed jiġu ppreparati d-dokumenti għall-ħruġ tas-sejħa għall-offerti.

NATIONAL MARINE (OIL) CONTINGENCY PLAN

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba ġie rivedut in-national marine (oil) contingency plan f'dawn l-aħħar tliet snin kemm ilu appuntat konsulent b'salarju fi skala 5 biex jieħu ħsieb dak kollu li għandu x'jaqsam ma' dan il-pjan?

Veru li hemm liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea biex dan il-pjan ikun attwat u veru li għalkemm Malta mhix konformi ma' dan xorta waħda ingħalaq kapitlu 22?

Kemm nies, jew minn entitajiet differenti, ġew imħarrġa fir-rigward ta' dan il-pjan f'dawn l-aħħar tliet snin?

Hemm fl- għases tal-pulizija r-roster tan-nies li jridu jiġu komunikati?

Meta twaħħal, jekk qatt twaħħal, dan l-avviż?

Jista' il-Ministru jindika kemm ġiet l-ispiża tal-poplu għal kull tunnellata ta' żejt miġbura f'dawn l- aħħar erba' snin (l-ispiża għandha tinkludi pagi u running costs ta' l-oil pollution response module li hemm Ħal Qormi)?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministeru konċernat.

Għal dak li jirrigwardja l-pulizija, fil-każ li dawn ikunu informati b'xi inċident ta' dan it-tip il-control room fil-police headquarters tinforma immedjatament lill-oil pollution response module.

SHIPYARD PRIVATA - DISPERSANT GĦAL KONTRA Ż-ŻEJT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk hux veru li shipyard privata kienet ingħatat kuntratt dirett ta' eluf ta' liri mingħajr ma nħarġet tender biex jiġi maħżun id-dispersant għal kontra ż-żejt u dan baqa' fis-seħħ sal-lum?

X'passi dixxiplinarji ttieħdu u x'passi oħra tttieħdu mid-dipartiment tal- finanzi f'dan ir-rigward?

Kemm ilu li skada dan id-dispersant?

Veru li l- poplu kien qed iħallas għall-ħażna ta' dispersant skadut?

X'ġara minn dan id-dispersant, u jekk intrema fejn ġie mitfugh?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

WIED IS-SEWDA – TINDIF

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara li Wied is-Sewda, bejn Birkirkara, Balzan, Attard, Qormi u Ħaż-Żebbuġ li hu l-uniku post li baqa' fl-area ċentrali ta' Malta li tista' ssejjaħlu 'naturali', jitnaddaf sew mill- ammont kbir ta' żibel li hemm għax il-post qed jiġi trattat qisu miżbla u l- gvern jieħu l-miżuri meħtieġa biex id-dumping jieqaf?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ed jjiġi kkunsidrat.

MEPA – DISKRIMINAZZJONI MA' XI IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jikkonferma li d-direttur il-ġdid tad-direttorat ta' l- ambjent tal-MEPA qiegħed jagħmel diskriminazzjoni kontra xi uffiċjali tal- gvern li qegħdin detailed mal-MEPA, fosthom li jirrifjutalhom il-leave mingħajr raġuni?

Jista' il-Ministru jinvestiga jekk hux qed issir diskriminazzjoni politika mill-istess direttur?

L-istess direttur qiegħed jinnomina persuni li m'humiex fid-direttorat ta' l-ambjent u saħansitra nies li lanqas biss jaħdmu mal-MEPA biex jattendu f'ismu jew miegħu konferenzi jew okkażjonijiet simili barra minn Malta?

Veru li dan l-istess direttur ġieli għamel ġimgħatejn barra minn Malta?

Min kien is-sostitut tiegħu u x'remunerazzjoni ħadet din il-persuna?

ONOR.

TONIO BORG: Ma jirriżultax li kien hemm xi diskriminazzjoni kontra xi uffiċjali tal-gvern detailed mal-MEPA, wisq inqas xi diskriminazzjoni politika.

Rigward ir-rifjut ta` leave, ta' min jgħid li d-direttur għandu d-dmir li jara li d-direttorat jibqa` jiffunzjona kontinwament billi fost affarijiet oħra ma jaċċettax applikazzjonijiet ta' leave b'avviż qasir.

Ir-raġuni tar- rifjut dejjem ingħatat lill-impjegati konċernati.

Mhux minnu li d-direttur preżenti ta' l-ambjent innomina persuni li m'humiex fid-direttorat ta' l-ambjent, u saħansitra nies li lanqas biss jaħdmu mal-MEPA, biex jattendu f'ismu jew miegħu konferenzi jew okkażjonijiet simili barra minn Malta.

Mhux minnu li d-direttur ġieli għamel ġimgħatejn barra minn Malta.

Id- direttur irrappreżenta lill-MEPA f'żewġ okkażjonijiet barra minn Malta b'durata ta' mhux aktar minn tlett ijiem għal kull safra, inkluż l- ivvjaġġar.

Fl-assenza tad-direttur l-ogħla uffiċjali tas-sezzjonijiet jieħdu ħsieb il-business tad-direttorat.

L-ebda persuna ma ħadet xi remunerazzjoni relatata f'dan ir-rigward.

PULIZIJA - NISA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Bħala l-ministru responsabbli mill-kundizzjonijiet tax-xogħol u responsabbli wkoll minn nisa, jista' il-Viċi Prim Ministru jidħol fil-każ tal-grupp żgħir ta' pulizija nisa li ġew informati li ma jistgħux ikomplu jaħdmu fuq sistema ta' sigħat imnaqqsa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellanti li l- kundizzjonijiet tax-xogħol tal-membri tal-korp tal-pulizija huma regolati bl-ordinanza dwar il-pulizija ta' Malta u mhux bil-att li jirregola l- kundizzjonijiet ta' l-impjieg.

Ninsab informat li b'dan kollu d-dipartiment għan-nisa fis-soċjeta` għamel rappreżentazzjonijiet dwar il-każ ma' l-awtoritajiet tal-pulizija.

PULIZIJA - NISA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jidħol fil-każ ta' numru żgħir ta' pulizija nisa li qegħdin jaħdmu fuq sistema ta' sigħat imnaqqsa minħabba responsabbiltajiet familjari u li ġew informati li se jkollhom jibdew jaħdmu s-sigħat kollha?

Jista' il-Ministru jara li dawn in-nisa jibqgħu jagħmlu użu minn din il-kundizzjoni ta' xogħol family-friendly?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi wara li saru talbiet minn diversi membri tal-korp kif ukoll mill-assoċjazzjoni tal-pulizija, is-sistema ta' sigħat imnaqqsa qed terġa' tiġi kkunsidrata sabiex jinstab l-aħjar mod kif din tista' tkun implimentata għall-benefiċċju tal-membri, li jixtiequ jaħdmu sigħat imnaqqsa u dan sabiex ma tkunx ta' detriment, kemm għall- membri sħabhom l-oħra kif ukoll għall-eżiġenzi tal-korp.

Dan dejjem fl- aħjar interess tal-komunita` in ġenerali.

PULIZIJA - KAŻI TA' SWAT FID-DAR

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew rapportati każi ta' swat fid-dar din is-sena?

Jista' jagħti l- informazzjoni maqsuma skond l-etajiet tal-vittmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li n-numru ta' każi ta' swat fid- dar rapportati lill-aġenzija Appoġġ din is-sena sa l-aħħar ta' Ottubru kien ta' 301.

L-istatistika mitluba fit-tieni parti tal-mistoqsija għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - DIVIŻJONI TA' L-OMMIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm tfajliet attendew id-diviżjoni ta' l-ommijiet minn kemm ilha mwaqqfa fid-dipartiment ta' l-edukazzjoni?

Jista' jagħti l- informazzjoni skond l-etajiet tat-tfajliet u l-lokalitajiet li ġejjin minnhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob l-Onor.

Membru tirriferi għat-tweġibiet mogħtija għal mistoqsijiet parlamentari 3948, 5094, 7657, 16459, 21858, 25509, 31914 u 35885.

SEPARAZZJONIJIET – PRIM'AWLA TAL-QORTI ĊIVILI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jispeċifika jekk dak li qal fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36290, cioe` li l-insinwazzjoni ta' sentenzi mogħtija mill-prim'awla tal-qorti ċivili fir-riġward ta' separazzjonijiet kontenzjużi hija l-għażla tal-partijiet fil-kawża, jgħoddx ukoll għat- tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36604?

Jekk fl-affermattiv, jiġifieri li l-insinwazzjoni ta' l-assenjazzjoni ta' proprjeta' immobiljari wara separazzjoni kontenzjuża hija wkoll l-għażla tal-partijiet fil-kawża, allura ma jaħsibx il-Ministru li dan huwa ta' dannu għas-soċjeta'?

Ma jaħsibx il-Ministru li ladarba l-liġi ċivili tagħna timponi fuq in- natura li jinsinwaw it-trasferimenti ta' immobili li joħorġu minn atti notarili, allura għandu jsir l-istess għat-trasferimenti ta' immobli li joħorġu mil-likwidazzjonijiet ta' separazzjonijiet kontenzjużi?

Jista' il-Ministru jgħid jekk dan hux qed isir diġa`?

Jekk dan mhux qed isir, ma jaħsibx il-Ministru li għandha ssir kordinazzjoni mal-ministeru tal-ġustizzja biex jibda jiġi impost li assenjazzjonijiet ta' immobbli wara separazzjoni kontenzjuża jiġu insinwati?

ONOR.

TONIO BORG: Iva, l-insinwazzjoni ta` separazzjonijiet kontenzjużi ma hija qatt rikjesta mill-liġi u dan lanqas jekk hemm assenjazzjoni ta` proprjeta` immobiljarja bħala konsegwenza.

Wieħed irid jinnota li hi l-liġi nnifisha li sa mis-seklu 19 tagħmel din id-distinzjoni bejn, fuq naħa waħda insinwa t'atti notarili u fuq in-naħa l- oħra l-insinwa ta' sentenzi li jġibu trasferiment ta' proprjeta` immobiljarja.

Fil-fatt m'hemmx liġi speċifika li tirregola l-insinwazzjonijiet ta' separazzjonijiet.

Li jiġri f'dan il-każ hu li jiġi applikat artikolu 239 tal-kodiċi ta' organizzazzjoni u proċedura ċivili liema artikolu jirregola kull insinwazzjoni ta' sentenza li għandha x'taqsam ma' proprjeta` immobiljarja, kemm jekk hi waħda ta' separazzjoni kemm jekk le.

Għalkemm teżisti kordinazzjoni sħiħa bejn il-ministeru ta' l-intern u l- ambjent u dak tal-ġustizzja u kunsilli lokali, din il-kordinazzjoni qatt ma tista' twassal għat-tneħħija tad-distinzjoni fuq imsemmija ġaladarba l-liġi hekk tirrikjedi.

INĠUSTIZZJI - ĦLASIJIET

L-ONOR.

CLAUDE MUSCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 31173, jista' il-Ministru jagħtina informazzjoni kemm kienet is-somma li tħallset s'issa b'riżultat ta' inġustizzji li kienu saru?

Kemm-il każ ġie deċiż sal-ġurnata tal-lum, barra t-32 li jissemmew fil- mistoqsija oriġinali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li s'issa tħallset is-somma ta' Lm259,992 bħala kumpens fir-rigward ta' 75 każ minn 82 li s'issa ġew deċiżi kontra l-Maltacom.

Fis-seba' każi l-oħra l-kumpens għadu qed jinħadem.

DJAR - ĦRUĠ TA' FONDI GĦALL-BEJGĦ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Għar-rigward tal-units li ħarġu għall-bejgħ mill- awtorita' tad-djar permezz tal-gazzetta tal-gvern tat-18 ta' Ottubru 2002, u cioe` appartamenti f'Bugibba, Fgura, Kirkop, Imqabba, Msida, Naxxar, Pembroke, Qawra, Qrendi, Safi, San Pawl il-Baħar, Tarxien, Żebbuġ, Żurrieq; Djar f'Birżebbuga, Fgura, Imqabba; maisonettes f'Għawdex fil-Qala, Victoria, Xewkija; maisonettes f'Birkirkara, Kirkop, Mellieħa, Mosta, Imqabba, Pembroke, Qrendi, Safi, Żabbar; u dan fil-konfront tad-diversi units mibnija fuq diversi siti f'diversi toroq, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta nħarġet il-letter to start work fuq l-istess siti hemm indikati?

Kemm kien l-ammont individwali fuq kull sit attwalment imħallas sabiex inbnew l-istess (mhux dak li bih ġew awarded it-tenders)?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

WSC – SAN ĠWANN

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid għaliex kanna ta' l-ilma mifqugħa fi Triq San Franġisk c/w Triq Ċensu Galea, San Ġwann li ilha tiġi rapportata tliet xhur għadha ma ġietx irranġata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni relattiva.

SPTAR MATER DEI - ĊUMNIJA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid kemm ġiet tiswa ċ-ċumnija fl-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq?

Fejn inħadmet?

Kemm tħallas is-sid tal-crane li tella f'posta ċ-ċumnija msemmija?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li ċ-ċumnija ta' l-isptar Mater Dei inbniet minn Steelcon fid-Danimarka u ġiet tiswa Lm131,174 (VAT eskluż).

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ma nħossx li għandi nagħti informazzjoni peress li hija ta' natura kummerċjali.

SPTAR MATER DEI - OFFERTI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra ż-żewġ rapporti tal-konsulenti SECTAR imqabbda mill-FSM biex jevalwaw l-offerti mitfugħa għas-sejħa għall- offerti ta' apparat mediku, għamara u affarijiet relatati magħhom għall- isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor Interpellant jirriferi l- mistoqsija lill-ministru konċernat.

SPTAR MATER DEI - KUNTRATTURI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid min kienu u minn liema pajjiż ġejjin il-kuntratturi li ħadu ħsieb sub-contracting mill-consortium Skanska għal xogħol ta' disinjar, bini u kull xogħol ieħor relatat mal-bini ta' l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-detail design ta' l-isptar Mater Dei ġie magħmul mill-impjegati tal-consortium Skanska Malta J.V.

Is-subcontractors li ġew imqabbda sabiex jaħdmu xogħlijiet diversi ġejjin minn Malta, ir-Rejnu Unit, l-Italja, id-Danimarka, l-iSvezja u l-Ungerija.

NAXXAR - FAWRAN TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jieħu passi immedjati biex jitwaqqaf id- drenaġġ li qed jiskula fil-ħofra li tħalliet għal proġett ta' bini fil- kantuniera bejn Triq il-Parroċċa u Triq San Pawl fin-Naxxar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li qatt ma daħal rapport fid-dipartiment tad-drenaġġ ta' xi ħofra mimlija bid-drenaġġ fit-toroq imsemmija.

Madankollu d-dipartiment se jinvestiga l-każ u jittieħdu l-passi neċessarji.

NAXXAR - DRENAĠĠ

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex jara li l-insetti, riżultat ta' fawran ta' drenaġġ, li hemm fil-plot li qed tinbena fil-kantuniera bejn Triq il-Parroċċa u Triq San Pawl, Naxxar jiġu kkontollati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-investigazzjonijiet neċessarji għadhom qegħdin isiru.

Risposta tingħata f'xi seduta aktar tard.