MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 432 It-Tlieta, 21 ta' Novembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 432

It-Tlieta, 21 ta' Novembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.11 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 21 ta' Novembru, 2000

WERREJ MINUTI 456

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 456

TQEGĦID TA' KARTI 460

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA

GĦAS-SENA 2000-2001 461

AĠĠORNAMENT 485

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 490

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 431 li saret fil-21 ta' Novembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PULIZIJA - LIĊENZJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm fil-fatt kien in-numru ta' liċenzji għal stabilimenti kummerċjali li ħarġet il-pulizija matul ix-xahar ta' Ottubru ta' din is- sena?

X'tip ta' liċenzji nħarġu?

Kemm huwa n-numru ta' talbiet pendenti li għandha quddiemha l-pulizija fil-preżent għal liċenzji ta' stabilimenti kummerċjali?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat illi matul ix- xahar ta` Ottubru 2000 il-pulizija ħarġet 65 liċenzja għal stabilimenti kummerċjali.

Dawn l-istabilimenti kienu jinkludu aġenziji, ħwienet tal- bejgħ bl-ingrossa u bl-imnut u eżerċizzju ta` sengħa jew arti.

Informat ukoll illi fil-preżent hemm 474 talba pendenti.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl li ħafna każi ma jiddependux biss mid- dipartiment tal-pulizija biex tinħarġilhom il-liċenzja, hemm timeframe partikolari li fih it-talbiet pendenti għandhom jiġu indirizzati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-intenzjoni hi li dawn il-liċenzji jitħaffu kemm jista' jkun malajr.

Għal dan il-għan il-bord jiltaqa' ta' spiss u jagħmel inspections regolarment.

Peress li kull każ ikun differenti, diffiċli li jkun hemm timeframe.

Per eżempju, meta jkun hemm oġġezzjoni mill-ġirien, il-każ jikkomplika ruħu ftit aktar u allura ssir inspection mill-police advisory licensing board.

Barra minn hekk hemm każi li jkollhom bżonn il-permess jew l- approvazzjoni ta' dipartimenti oħrajn u oħrajn li jkollhom bżonn il-permess ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar qabel ma japplikaw għall-permess tal- pulizija.

F'dak il-każ il-bord xorta waħda għandu dritt jirrifjuta, għalkemm dan huwa rari, u l-kondizzjonijiet imbagħad jiġu deċiżi minnu bi dritt ta' appell quddiem bord ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għalkemm nifhem dak li qed jgħid il-Ministru, il- bord li qed jirriferi għalih huwa f'pożizzjoni li jagħmel pressjoni fuq ċerti dipartimenti sabiex iċ-ċittadini ma jdumux ix-xhur sakemm jingħataw il-formalitajiet li jkollhom bżonn?

Għax għalkemm jista' jidher li dan id- dewmien ikun ġej min-naħa tad-dipartiment tal-pulizija, jista' jkun li dipartimenti oħrajn ikunu qegħdin itawlu.

Jista' l-Ministru jagħti spjegazzjoni f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jidhirli li meta dipartiment jirċievi xi ċirkolari jew ittra jkollu ċertu żmien biex iwieġeb.

Id-dipartimenti ssirilhom pressjoni biex kemm jista' jkun iħaffu l-proċess u l-liċenzji jiġu riferuti lil dan il-bord.

Fl-aħħar mill-aħħar l-intenzjoni hi li fl-iqsar żmien possibbli dawn il-liċenzji jispċċaw minn idejn il-pulizija - minbarra dawk li għandhom fihom element ta' ordni pubblika, bħal firearms, kmamar tan-nar u esplussiv li bilfors iridu jibqgħu f'idejn il-pulizija - u jiġu esklużivament f'idejn id-dipartiment tal-kummerċ.

PULIZIJA - SERQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet fuq djar, karozzi, stabilimenti tad-divertiment u ħwienet kummerċjali rrapportati lill- pulizija matul ix-xahar ta' Ottubru ta' din is-sena?

Kemm tressqu persuni l-qorti akkużati b'dawn il-każi ta' ksur ta' liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul ix-xahar ta` Ottubru 2000 il-pulizija kellha 91 rapport dwar serq minn residenzi, 280 rapport dwar serq minn vetturi, 64 rapport dwar serq ta' vetturi u 19-il rapport ta` serq minn ħwienet kummerċjali, li jinkludu wkoll rapporti ta` serq minn individwi waqt li kienu ġo dawn l-istabbilimenti.

Ma tinżammx statistika separata dwar stabilimenti ta` divertiment.

Matul l-istess perijodu tressqu għaxar persuni quddiem il-qorti b`konnessjoni ma` uħud minn dawn ir- rapporti.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' għalliema f'Malta u Għawdex li fallew milli jattendu l-iskola matul ix-xahar ta' Ottubru?

X'kienu r- raġunijiet għala fallew?

Kemm kien hemm fuq sick leave u vacation leave jew għaliex kienu msiefra fuq xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informazzjoni dwar assenza ta' għalliema b'ċertifikat mediku ta' mard matul ix-xahar ta' Ottubru fl-iskejjel primarji, sekondarji, junior lyceum u skejjel tas- snajja' se titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, saret il-prattika li numru ta' għalliema, speċjalment dawk li jgħallmu l-year 6, jingħataw taħriġ fil- computer waqt il-ħin ta' l-iskola.

Jista' jsir xi ħaġa biex forsi dan it- taħriġ jingħata f'xi ħin ieħor ħalli dan ma jservix ta' impatt negattiv fuq l-edukazzjoni tat-tfal?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Hija prattika pjuttost normali li l-għalliema jiġu released waqt il-ħin tax-xogħol tagħhom biex ikunu jistgħu jattendu korsijiet ta' taħriġ.

Din tiġri mhux biss fi skejjel Maltin imma anke fi skejjel barranin.

Nittama li fil-ġejjieni din il-prattika norganizzawha b'mod li filwaqt li l-għalliema jattendu għal sessjonijiet ta' taħriġ jew laqgħat li jagħmlu parti mill-iżvilupp edukattiv, l-istudenti jkollhom ċerti attivitajiet bħal physical education, crafts u attivitajiet ta' żvilupp personali u mhux lezzjonijiet ta' żvilupp akkademiku bħalma huma l- Malti, l-Ingliż, il-matematika, ix-xjenza, ir-reliġjon u suġġetti oħrajn bħal dawn.

Ma nafx ngħidlek bl-eżatt f'liema każi għalliema ta' year 6 ikunu qegħdin jattendu sezzjonijiet ta' taħriġ fit-teknoloġija ta' l-informattika.

Dan l- aħħar fil-vaganzi tas-sajf kellna numru sabiħ ta' għalliema li attendew korsijiet li organizzajna biex nagħtuhom l-opportunita' li jsiru aktar profiċjenti fit-tħaddim ta' din l-għodda ta' tagħlim.

Malli nivverifika f'liema każi l-għalliema ta' year 6 marru għal dawn il- korsijiet, kemm-il darba u x'kienet l-inċidenza, ninforma lill-Onor.

Membru.

ETC - REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinformani kemm kien in-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għax-xogħol f'Ottubru?

Kemm minnhom kienu żgħażagħ, nisa u rġiel?

X'tip ta' xogħol irreġistraw għalih dawn il-persuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Aġent Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li n-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għax- xogħol f'Settembru 2000 kien ta' l,358 - l-aħħar ċifri pubblikati - jiġifieri 249 żagħġugħ, 226 mara u 883 raġel.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra tabella li turi x'tip ta' xogħol bdew jirreġistraw għalih dawn il- persuni.

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet, hold-ups u abbużi sesswali fuq tfal, nisa u rġiel u vjolenza fuq anzjani matul ix-xahar ta' Ottubru rrapportati lill-pulizija?

X'passi qed jittieħdu mill-pulizija u kemm tressqu nies il-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul ix-xahar ta` Ottubru 2000 il-pulizija kellha 772 rapport ta` serq, rapport wieħed ta` hold-up, żewġ rapporti ta` abbużi sesswali fuq tfal, wieħed fuq mara u tliet każi ta` vjolenza fuq anzjani.

In-numru ta` persuni li tressqu quddiem il-qorti in konnessjoni ma` uħud minn dawn ir-reati kien ta` 18.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid kemm każi ġew solvuti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Peress li persuna tista' tkun għamlet għaxar reati li jkunu ġew solvuti f'salt, diffiċli tagħti din iċ-ċifra.

MDINA REHABILITATION COMMITTEE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani jekk huwiex possibbli li Mdina rehabilitation committee jiltaqa' mar-rappreżentanti ta' kuċċiera ta' l-Imdina peress li qed jirriżultaw diversi nuqqasijiet li qed jikkreaw perikolu għal kuċċiera u jistgħu wkoll ikunu ta' periklu għat-turisti u ta' tbatija għaż-żwiemel?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li qatt ma saret talba mir-rappreżentanti tal-kuċċiera ta' l-Imdina biex issir laqgħa ma' Mdina rehabilitation committee.

Meta din it-talba ssir, Mdina rehabilitation committee lest li jiltaqa' magħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li din id-domanda titkellem ukoll dwar il- problemi partikolari li qed jiffaċċjaw il-bhejjem, jista' l-Ministru jgħid jekk min-naħa tad-dipartiment sarietx xi verifika fir-rigward ta' dan l- ilment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar żwiemel, karozzini u kuċċiera.

Huwa fatt magħruf - kien hawn ċertu tqajjim ta' kuxjenza dwar dan is-suġġett - li dawn iż-żwiemel ma tantx jinżammu f'kondizzjoni tajba waqt li jkunu qegħdin jagħtu s-servizz tagħhom, b'mod partikolari lit- turisti, wisq iktar meta jkunu qegħdin fil-beraħ għax-xemx, riħ u elementi oħra simili.

Fil-fatt l-awtoritajiet jisuġġerixxu diversi rimedji, imma naturalment mhux dejjem tkun tista' tikkonkordahom mal-kuċċiera kkonċernati.

Aħna pproponejna li jsir ċertu spostament ta' dawn iż-żwiemel biex fuqhom ikollhom għata li tipproteġihom minn ċerti elementi, bħal xemx u xita, kif ġara fil-każ tal-Belt Valletta, imma din mhux dejjem ġiet miftehma bħala l-aħjar soluzzjoni.

Fl-Imdina għandna l-istess problema u wieħed jibda jistaqsi: F'liema stand għandhom ipoġġu dawn il-karozzini?

X'tip ta' faċilitajiet għandu jkollhom il-kuċċiera?

X'tip ta' faċilitajiet għandu jkollhom iż-żwiemel?

Dawn huma materji li m'hemmx dubju li t-taqsima ta' l-ambjent f'dan il- ministeru hija konxja tagħhom, iddiskutiethom kemm-il darba u ppruvat rimedji differenti għalihom.

M'għandix l-iċken dubju li l-kumitat għar- riabilitazzjoni ta' l-Imdina jkun dejjem dispost li jiltaqa' ma' dawn il- kuċċiera biex jiddiskuti dawn it-tip ta' problemi.

Wieħed għandu jagħmel l-almu tiegħu biex jinstabu soluzzjonijiet, li ħafna drabi jkunu ta' sens komun, li jridu jikkonformaw ma' l-ambjent kollu li wieħed ikun qed jgħix fih.

Per eżempju, m'hemmx dubju li kellna diffikulta' meta kellna kwantita' ta' żwiemel fil-pjazza ta' quddiemna u jista' jkun li parti minn din id-diffikulta' għadha teżisti.

Is- soluzzjonijiet iridu jiġu maqbula bejn l-awtoritajiet u dawk in-nies li qegħdin jagħtu dan is-servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Jikkonsidrax il-Ministru li fl-istand fejn ikunu qegħdin dawn il-karozzini biż-żwiemel, ikun hemm ukoll fonti ta' l-ilma, bħalma kien ikun hemm fl-antik, għall-benefiċċju tal-bhima li tkun qiegħda tagħti dan it-tip ta' servizz.

Sur President, issa ippermettili naqleb is-suġġett u nagħmel domanda fuq suġġett kompletament differenti.

Qed niltaqa' ma' każi fejn studenti jkunu ilhom aktar minn sena li applikaw biex jiġu provduti b'facilitator.

Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet pendenti għal dawn it-tip ta' għalliema u x'inhuma d-diffikultajiet biex dawn jiġu provduti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Għat-tieni parti tad-domanda, nista' ngħid li l- kwestjoni ta' facilitators għadna qegħdin niltaqgħu ma' ċerti diffikultajiet minħabba l-proċess li bih tiċċertifika l-appoġġ partikolari li persuna jkollha bżonn.

Il-prijorita' tingħata lil dawk it-tfal li jkunu se jibdew l-iskola għall-ewwel darba u safejn jien din is-sena ma kellniex każijiet bħal dawn.

Matul is-sena jinqalgħu każijiet bħal dawn fejn għalliema, kapijiet jew ġenituri jħossu l-bżonn li jirriferu studenti għal dan il-proċess ta' statementing.

F'dan ir-rigward għandna numru ta' studenti li għadhom ma ġewx statemented u nittama li bil-policy il-ġdida li se tiġi mplimentata fil-bidu tas-sena d-dieħla, inkunu nistgħu nħaffu l-proċess.

Nittama wkoll li r-reklutaġġ ta' facilitators fuq bażi każwali u t-taħriġ li qed jingħata lil dawk li huma supplied facilitators, għandu jtejjeb is-sitwazzjoni.

Għall-ewwel parti tal-mistoqsija se nħalli f'idejn il-Ministru Zammit Dimech biex iwieġeb hu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Mr Speaker, filwaqt li nirringrazzja lill-Onor.

Cuschieri kif ukoll lill-Onor.

Farrugia tad-domandi li għamluli, ngħidilhom li bħala prinċipju naqbel li jkun hemm fonti ta' l-ilma fil-post fejn ipoġġu dawn il-karozzini, pero' trid tara jekk ikunx possibbli li dawn isiru fis-siti in kwestjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista tal-membri fuq bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21314; u

f'isem il-Prim Ministru inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista tal-membri fuq bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ta' l- uffiċċju tal-prim ministru, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista li turi l-applikazzjonijiet approvati għal apparat tat- telekomunikazzjoni, flimkien ma' lista ta' applikazzjonijiet pendenti għal stallazzjoni ta' apparat tat-telekomunikazzjoni, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21222; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista tal-membri fuq bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal- ministru tal-finanzi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21317; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Lista tal-membri fuq bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal- ministeru għall-affarijiet barranin, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2000-2001

Ikompli mill-21 ta' Novembru, 2000)

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Ministru Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, min dalgħodu sema' lill-kelliema ta' l-oppożizzjoni jagħmlu l-kritika tagħhom, seta' jinduna li dak li sar bejn l-1987 u l-1996, dak li aħna ta' din in- naħa nsejħulu investiment sod li sar fil-qasam ta' l-ilma, tan-naħa l-oħra jirriferu għalih bħala sparpaljar.

Għalhekk ta' min jagħti spjegazzjoni ta' x'sar f'dawk l-għaxar snin biex irranġajna dan il-qasam.

Per eżempju, jkun tajjeb li wieħed ifakkar li qabel l-1987 il-qtugħ ta' l-ilma kien ipprogrammat u konna wasalna f'sitwazzjoni fejn l-ilma kien beda jiġi mpurtat minn barra.

Mhux talli hekk talli kien irriżulta wkoll li l-ilma li kien qed jiġi mpurtat kien ikkontaminat.

Pero' mbagħad bis-saħħa ta' l- investiment li għamilna fil-produzzjoni u fid-distribuzzjoni ta' l-ilma din il-kriżi eliminajniha.

Ta' min jgħid li dan il-qasam kien mgħobbi bil-problema ta' nies żejda.

Fil-fatt fil-water works department li kien hawn fl-1987 sibna ammont ta' nies żejda u nies li ma kenux trained.

Kif diġa' spjegajt kellna wkoll il- kriżi ta' nuqqas serju ta' ilma.

Tant hu hekk li fl-1987 kellna produzzjoni ta' ilma li kienet tlaħħaq madwar 18 miljun gallun ilma kuljum, pero' bis-saħħa ta' l-investiment li sar il-produzzjoni ta' l-ilma, bl- ilma li tellajna mir-reverse osmosis plants u bl-ilma li ġie pumped mill- aquifer, tista' tgħid li sa l-1994 dan l-ammont irduppjajnih u tellajnih għal madwar 35 miljun gallun ilma kuljum u b'hekk stajna nissodisfaw id- domanda li kellna fil-pajjiż.

Dan sar bis-saħħa ta' investiment qawwi li sar fl-upgrading ta' l-impjant f'Tigne', Lapsi u bil-bini ta' mpjant ġdid fiċ-Ċirkewwa u f'Pembroke.

Ta' min jgħid li kien hemm il-ħsieb ukoll - din għadha fuq il-pjanti - li tinbena reverse osmosis plant oħra fiż- Żonqor, Wied il-Għajn u konna qegħdin naħsbu wkoll li ssir distillation plant fil-power station.

Dan kollu jfisser li aħna m'għamilniex l-investiment biss biex inżidu l-produzzjoni imma għamilna wkoll xogħol estensiv fis-sistema tad- distribuzzjoni.

Għalhekk jien niskanta kif ikun hawn min jgħid li donnu aħna qgħadna ninvestu u nkabbru l-produzzjoni u ma għamilna xejn fis- sistema tad-distribuzzjoni.

Jien nixtieq infakkar li fl-1987, eżattament fl-ewwel sajf wara li konna tlajna fil-gvern, niżżilna main tal-pied fil- qasam tal-Qawra u f'perijodu ta' għaxar snin għamilna xogħol kbir u estensiv fil-qasam tad-distribuzzjoni.

Nista' nsemmi wkoll il-proġett tal-Qrendi (south) li għamilna li permezz tiegħu ħriġna żewġ mains kbar mill-ġibjun tal-Qrendi u n-nofsinhar tal-pajjiż u b'hekk biddilna s-sistema tad-distribuzzjoni kollha.

Dan l-investiment beda jagħti l-frott.

Ovvjament jien illum nieħu pjaċir meta niġi hawnhekk u nara l-graph li hemm f'paġna 13 ta' l-annual report li tindika li llum id-domanda reġgħet niżlet għal 21 miljun gallun ilma kuljum kif kienet fl-1988.

Din id- domanda niżlet għal dan l-ammont riżultat ta' l-investiment qawwi li sar fil-qasam tad-distribuzzjoni.

Nixtieq infakkar ukoll li fl-1994 konna qsamna l-pajjiż f'seba' żoni - Għawdex kien zona għalih - imbagħad dawn erġajna qsamnihom f'subzones u għamilna analisi ta' fejn kien qed imur l-ilma.

Minn hawnhekk sibna li kien hemm ċertu ammont ta' ilma li ma kienx qed jiġi reġistrat għax kellna meters li ma kenux sensittivi li jaqraw il-flow ta' l-ilma minn ġewwa fihom.

Għalhekk għamilna investiment ta' miljuni ta' liri biex bdilna l- meters minn ''B'' type u ''C'' type u għamilnihom ''D'' type, ħalli jkunu sensittivi biżżejjed biex jirreġistraw il-volum ta' ilma li jiġi kkonsmat.

Meta għamilna din l-analisi - dan ifisser miljuni ta' liri f'investiment u mhux sparpaljar - sibna li 80% tal-leakages kienu jseħħu mis-service pipe ta' l-iggalvanizzar meta dan kien jieħu mill-main ta' barra għall- meter tad-dar.

Allura għamilna investiment kbir ieħor li kien jinvolvi miljuni ta' liri u minflok service connections tal-metal galvanizzat bdejna nagħmlu service connections tal-plastic ħalli neliminaw sostanzjalment dak l-ammont ta' leakages.

Dawn huma l-investimenti li saru.

Hawnhekk forsi jkun hawn min jistaqsi għalfejn żidna l-produzzjoni tant biex imbagħad bdejna nnaqqsu bil-mod il-mod.

Wieħed irid jifhem li dan bilfors kellna nagħmluh għax biex inti tkun taf fejn għandek leakage, l- ewwel trid tippressa l-mains bl-ilma.

Kif jaf l-Onor.

Louis Buhagiar - nirrispettah ħafna għall-professjoni tiegħu u nneħħilu l-kappell - kadavru li jkun ilu fi stat ta' dekompożizzjoni għal aktar minn 20 siegħa ma joħroġx demm minnu għax ma jkunx qed jiġi ppumpjat demm fl-arterji, u l- istess fil-qasam ta' l-ilma.

Jekk inti ma jkollokx supply ħierġa mill- ġibjuni biex timla' l-katusi u l-mains tad-distribuzzjoni, allura ma tkunx taf liema mains ikunu waslu biex jinbidlu.

Meta żidna l-produzzjoni - din bilfors kellna nżiduha biex intejbu l-kwalita' - sirna nafu li ħafna mains kienu difettużi.

Għalhekk il-water service corporation nidiet diversi proġetti kbar ta' bdil fis-sistema ta' distribuzzjoni u bidlet ħafna connections, fosthom dawk li kien hemm bejn il-ġibjun tal-Qrendi u dak ta' Ta' Qali.

Per eżempju, permezz tal-proġett kbir tal-Qrendi (south) bdilna terz tan- network tad-distribuzzjoni tal-mains u saħħaħna l-qasam tad-distribuzzjoni ta' l-ilma b'tali mod li meta beda jiżdied ix-xogħol ta' bdil ta' meters u ta' bdil ta' service connections, erġajna bdejna naqdu d-domanda b'ammont li jqarrab lejn id-domanda li kellna fl-1988.

Ovvjament hawnhekk qed nirriferi għall-ammont li kien joħroġ mill-ġibjuni bħala supply.

Għalhekk bil-għaqal u bis-saħħa ta' l-investiment li sar f'dan il-qasam matul dawk l- għaxar snin ta' bejn l-1987 u l-1996 ġejna f'pożizzjoni fejn il-pajjiż qegħdin noħorġulu provvista ta' 22 miljun gallun ilma kuljum - dan kif kien sa Ottubru li għadda - u b'hekk qegħdin naqdu d-domanda fil-pajjiż.

Mr Speaker, dawn huma fuq fuq ix-xogħlijiet li saru biex f'pajjiżna neliminaw il-ħela li kellna verament.

Irrid ngħid li llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn bis-saħħa ta' dawn ix- xogħlijiet kollha li saru lil pajjiżna qegħdin naqduh b'domanda li gradwalment qegħda tnaqqas mill-ammont ta' ħela li kien fiha.

Meta tlajna fil-gvern fl-1987 sibna li fil-qasam tal-water works kien hemm 1,900 impjegat, għax irridu niftakru kemm kienu jiġu lumped nies f'dan il-qasam minn diversi sezzjonijiet oħra li kienu jaħdmu mal-gvern.

Pero' mbagħad by gradual elimination - aħna ma keċċejna lil ħadd aħna imma ħallejna lin- nies jirtiraw waħedhom - sa l-1996 dan l-ammont niżżilnieh għal madwar 1,100 impjegat.

Issa peress li l-water services corporation assorbiet in- nies kollha li kienu jaħdmu mad-desalination services u lin-nies li kienu impressed din is-sena l-ammont ta' ħaddiema totali reġa tela' għal madwar 1,300 imma jien persważ li b'iżjed programmar u by gradual elimination dan l-ammont għad irid ikompli jinżel ħalli b'hekk dan il-qasam ikompli jsir iżjed effiċjenti u iżjed cost-effective.

Issemma wkoll l-integrated water cycle.

Irrid ngħid li meta ddisinjajniha din ridna nibnuha fuq tliet pilastri; l-ilma tax-xorb, l- ilma tax-xita u l-ilma li jiġi mit-tisfija tad-drenaġġ.

Irrid nenfasizza li wasal iż-żmien li għandna nsaffu iżjed ilma mid-drenaġġ ħalli dan inkunu nistgħu nipprovduh bħala ilma second-class għat-tisqija, b'mod partikolari, fil-qasam agrikolu.

Ta' min jgħid li huwa kkalkolat li l- bdiewa jippumpjaw madwar tmien miljun gallun ilma kuljum mill-aquifer u dan qed jiġi jiswa madwar Lm4 miljun fis-sena.

Dan ifisser li t-taxpayers qed joħorġu Lm4 miljun fis-sena biex iżommu l-qasam agrikolu.

Allura wasal iż-żmien li minflok dan l-ilma nkomplu neħduh mill-aquifer hemm bżonn li nagħmlu proġett - dan se jinvolvi investiment kbir ieħor ta' miljuni ta' liri - li permezz tiegħu, meta nsaffu d-drenaġġ, nipproduċu ilma biżżejjed biex ngħadduh lill-bdiewa għ=at-tisqija.

Dan il-proġett għaqli għandu jiffranka lill-pajjiżna madwar Lm4 miljun fis-sena li se jmorru biex nipproduċu tmien miljun gallun ilma kuljum li qed jittella' mill- aquifer.

Meta jkollna sistema ta' networks fil-katusi u allura jkollna provvista ta' l-ilma għat-tisqija nibdew gradwalment nagħlqu l-boreholes li għandna fil-pajjiż u allura nkunu qed nagħtu ċans lill-aquifer biex jerġa' jagħmel recharge.

B'hekk inkunu f'pożizzjoni li ntellgħu iżjed ilma mill- aquifer għas-sistema tax-xorb u allura nkunu nistgħu nnaqqsu l-ammont ta' ilma li jiġi pproduċut mill-mezzi tar-reverse osmosis.

Għalhekk bis-saħħa ta' dan is-cycle kollu nkunu qed niffrankaw Lm4 miljun fis-sena.

Qabel nagħlaq irrid ngħid xi ħaġa fuq l-imbierka kontijiet tad-dawl u l-ilma, Sur President.

Illum xi ħadd fuq ir-radju qal li aħna għollejna t-tariffi ta' l-ilma iżjed milli kien għollihom il-gvern preċedenti ta' Alfred Sant.

Jien quddiemi għandi kontijiet li ma ħdimthomx jien imma ħadimhomli ħaddieħor u minnhom jirriżulta illi l-kontijiet li kien ħareġ il-gvern preċedenti huma 128% ogħla minn dak li qed inħallsu llum.

Illum bniedem li jgħix waħdu jħallas Lm5.49 għal cycle wieħed ta' madwar 121 ġurnata, pero' kieku għad hemm il-Partit Laburista fil-gvern dan irid iħallas Lm13.15, kważi 140% iżjed.

Illum kont ta' tnejn min-nies jammonta għal Lm6.35, pero' bit- tariffi ta' Alfred Sant dan kien jitla' għal Lm13.

Kont li llum qed iħallsu tlieta min-nies jammonta għal Lm8.60, il-bogħod ħafna mit-Lm23 tal- Labour.

Kont ta' familja ta' erbgħa min-nies illum jammonta għal Lm20, pero' kieku għad hemm il-Partit Laburista fil-gvern il-kont kien jitla' għal Lm38.

Illum kont ta' familja ta' ħamsa min-nies jitla' għal kważi Lm13, ħafna inqas mill-Lm31 ta' Dr. Sant.

Jekk imbagħad nieħdu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma flimkien insibu illi kieku għad hemm fil-gvern il-partit ta' Alfred Sant, kieku l-kontijiet illum huma medja ta' 50% ogħla minn dawk li attwalment huma.

Mr Speaker, jien irrid nagħlaq billi ngħid li l-poplu għandu jifhem u japprezza x-xogħol u l-investiment kollu li sar f'dan il-qasam qed jagħti riżultat.

Nerġa' ntenni li l-investiment li sar fil-qasam tal- produzzjoni, fil-qasam tad-distribuzzjoni, fil-bdil tal-meters u fil-bdil tas-service connections qed jagħti riżultat għax illum nistgħu nipproduċu provvista mħallta ta' ilma, li nofsha tiġi mill-aquifer u nofsha tiġi mir- reverse osmosis plants, u dan kollu jammonta għal provvista ta' madwar 22 miljun gallun ilma kuljum li qed taqdi d-domanda tal-pajjiż.

Ovvjament għad jonqos xi jsir fis-sistema tad-distribuzzjoni u f'dak li għandu x'jaqsam ma' kwalita' pero' dan huwa ċ-ċertifikat li wieħed jista' jagħti lill-water services corporation li rnexxielha twassal l-ilma għand il- konsumatur.

Jien nawgura ħafna aktar żmien lil din il-korporazzjoni li ġiet imwaqqfa fl-1992 ħalli fis-snin li ġejjin tkompli tagħti servizz tajjeb lill-poplu Malti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, quddiemna għandna r-rapport annwali għas-sena 1999/2000 tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Jien ħadt pjaċir nisma' lill-kollega tiegħi, l-Onor.

Ninu Zammit, jitkellem fuq il- kontijiet għax minkejja li kien hemm min ried jagħti x'wieħed jifhem li s- sagrifiċċju kważi għadda u ta l-frott, fil-fatt is-sagrifiċċju m'għadda xejn.

U l-ewwel punt li xtaqt nagħmel huwa li f'dan ir-rapport ma jidher xejn dwar il-miżura li kien ħa l-gvern Nazzjonalista s-sena l-oħra, li permezz tagħha jonqos ir-rebate u awtomatikament il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma se jkunu ogħla mill-1 ta' Jannar li ġej.

Din hija miżura moħbija li hemm fil-budget tas-sena l-oħra jiġifieri mhux veru li s- sagrifiċċju ta l-frott - għalkemm huma għamlu sena sħiħa jgħidu li s- sagrifiċċju qatt ma eżista - anzi s-sagrifiċċju se jkompli.

Illum irċevejt ktejjeb mingħand il-Malta information centre, ktejjeb li mhuwiex miktub hawn Malta imma huwa maħruġ mill-Kummissjoni Ewropea, li jitkellem dwar l-ambjent u fost affarijiet oħra, dan jitkellem fuq il-fresh water li huwa tajjeb għax-xorb.

Fil-fatt f'paġna 93 ta' dan il-ktejjeb jingħad hekk:

"Meanwhile member states could help focus their attention on the true economic value of water by ensuring that the true cost of treatment and purification is reflected in its sale price.".

B'dan il-paragrafu qed nifhmu li fl-Unjoni Ewropea ma jeżistux prezzijiet soċjali fejn jidħol il-fresh water jiġifieri l-prezzijiet iridu jkunu kemm jiġu jiswew lill-korporazzjoni, kumpannija jew gvern li jkun qiegħed jipproduċi l-ilma għall-konsumatur.

B'kumbinazzjoni dan ir-rapport qed niddiskutuh l-għada tal-budget u allura jkun tajjeb li l-poplu Malti jkun jafhom dawn l-affarijiet.

Ikun tajjeb li l-poplu jkun jaf kif dawn l- affarijiet ikunu bil-moħbi wara l-kantuniera lesti biex l-għada jidħlu fil- bwiet tan-nies bil-pulit u jżidu t-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma.

Irridu nfakkru li r-rebates iridu jitneħħew fi tliet snin u fl-1 ta' Jannar li ġej se jsir l-ewwel pass.

Tajjeb li l-poplu jkun jafhom dawn l-affarijiet.

II-gvern, iċ-chairman u l-bord tad-diretturi tal-water services corporation jgħidu li jridu imma l-poplu ma jemminhomx ċerti affarijiet għax huwa qed jirċevihom il-kontijiet.

Il-poplu huwa mweġġa' bil-kontijiet u din hija l- verita'.

Il-verita' toħroġ mir-rapport li għandna quddiemna.

Fil-fatt f'paġna 24 ta' dan ir-rapport issib kemm il-poplu huwa mweġġa' bil-kontijiet li qed jirċevi għax tabella numru 14 turi n-numru ta' ilmenti li għamel il-poplu fuq il-kontijiet li rċeva.

Hemmhekk wieħed isib li dan in-numru tela' għad-doppju u nofs fuq is-sena preċedenti.

Huwa veru li fl-1997 u fl-1998 sar 61,685 u li fl-1999 dan l-ammont niżel għal 31,692 imma dan il-fatt huwa dovut għax apparti li matul dik is-sena ma bagħtux kontijiet, il-poplu kien qed jittama li l-partit Nazzjonalista fil-gvern se jwettaq dak li wiegħed qabel l-elezzjoni ta' l-1998.

Pero' mbagħad meta ġejna għall-fatti l-poplu beda jirċievi kontijiet differenti minn kif ġie mwiegħed u s-sena li għaddiet flimkien ma' din is-sena kien hemm qabża fenomenali ta' 72,328 ilment mingħand in-nies.

Dan huwa ammont fenomenali ta' lmenti u jien nixtieq inkun naf kemm kien hemm ilmenti dwar żbalji u dwar kontijiet esaġerati għax sfortunatament din l-istatistika ma teżistix f'dan ir-rapport.

Per eżempju, f'dan ir-rapport għandna li jsiru ċerti lmenti fuq il-metering.

Nafu li meta ġew introdotti dawn il-meters kien hemm żmien meta kien hemm is-suspett li dawn huma difettużi.

Għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li fejn saru mains ġodda jsir eżerċizzju u naraw jekk hux veru hemm dawn il-mains difettużi għax din hija xi ħaġa inġusta.

Mhux sew li anzjana, per eżempju, li ma tifhimx f'dawn l-affarijiet u ma tiflaħx taħli l-enerġija biex tmur tilmenta fuq il-kontijiet għoljin tibqa' tħallas xorta waħda.

Dalgħodu l-ministru tal-ġustizzja u gvern lokali tkellem fuq il-kwestjoni tat-toroq u semma l-ftehim - din jirriferi għaliha wkoll iċ-chairman fir- rapport tiegħu - li sar bejn il-kunsilli lokali u l-water services corporation.

Kif għedt kemm-il darba, ma teżistix statistika - dwar kemm il-gvern nefaq flus fuq it-toroq bejn l-1987 u l-1996 - irrid inkun naf jekk jeżistux records għallinqas - u ta' min ifakkar li b'kumbinazzjoni ċ- chairman li hemm illum fil-water services corporation kien ministru responsabbli mit-toroq.

Il-ministru qed jgħid li ma teżistix statistika imma rridu nkunu nafuhom dawn l-affarijiet għax hawnhekk qed nitkellmu fuq miljuni kbar ta' liri u dawn huma flus il-poplu.

Il-poplu għandu dritt ikun jafhom dawn l-affarijiet għax minkejja li kważi Malta kollha ingħatat it-tarmac it-toroq xorta baqgħu diżastru u dan ifisser li x-xogħol ma sarx kif suppost.

Jista' jkun li dan ma tantx għandu x'jaqsam ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna pero' qed nagħmel riferenza għalih għax ma nixtieqx li f'dan ir-rapport isir l-istess żball li sar fil-passat fejn ma nżammux statistiċi fil-water services corporation imma dak imbagħad narawh 'il quddiem.

Kif qal il-kelliem ta' qabli, bejn l-1987 u l-1996 sar ħafna investiment f'dan il-qasam pero' r-riżultat finali x'kien?

Illum huwa fatt magħruf li ħafna mill-ilma li qed nipproduċu qiegħed jintilef.

Nafu ukoll li ċerti reverse osmosis plants mhux qed jiffunzjonaw u l-kwalita' ta' ilma ftit li xejn tjiebet.

Barra minn hekk għad hemm min għadu jbati minn nuqqas ta' ilma.

Per eżempju, dan l-aħħar iddiżappuntajt ruħi meta għamilt mistoqsija parlamentari dwar iż-żona residenzjali ta' Ta' Ġiorni fejn hemmhekk is-servizz ta' l-ilma jinqata' għal ġimgħat sħaħ u mbagħad il- ministru jweġibni li m'għandux dawn ir-rapporti. lli jkollu ilma.

Dalgħodu sieħbi, l-Onor.

Louis Buhagiar qal li ma jistax jifhem, per eżempju, kif fl-inħawi ta' Tas-Sliema, is-Swieqi, Pembroke, Ta' l-Ibraġġ, il-Madliena u San Ġiljan fejn hemm nukleu qawwi ta' kummerċ għaddej għadu jinqata' l-ilma li jħalli effett ħażin kemm fuq il-familji kif ukoll fuq il- kummerċ.

Ma jistax ikun li ninvestu f'power station u d-dawl jibqa' jinqata'.

Ma jistax ikun li ninvestu fir-reverse osmosis plants u fil- piping ta' l-ilma u l-ilma jibqa' jinqata'.

U lanqas jista' jkun li ninvestu fit-toroq u dawn għadhom diżastru.

Dan huwa falliment ta' gvern li nefaq flus il-poplu bla għaqal.

Dawn it-tliet oqsma jinsabu f'diżastru, Mr Speaker.

Issa se nagħmel mistoqsija ċara li għaliha nixtieq risposta.

Huwa veru li l-water services corporation għandha rapporti li l-ilma li hemm fl-inħawi ta' Tas-Sliema u San Ġiljan huwa kontaminat bid-drenaġġ?

Jien nesiġi li jsiru t-testijiet meħtieġa għax hawnhekk mhux qed niċċajtaw imma qed nitkellmu fuq saħħet in-nies.

Nerġa' ntenni li rrid risposta, jekk mhux għalija għall-konsumatur.

Il-konsumatur iħallas il-kont tad-dawl u l-ilma kollu u allura għandu jkollu servizz tajjeb.

Per eżempju, wara li jinqata' l-ilma f'dawn l-inħawi, l-kwalita' ta' l-ilma tkun ħażina ħafna.

Dan mhuwiex ġust għax l-arloġġ ta' l-ilma xorta jkun qed idur u nafu li l- ilma huwa għoli.

Issa jien mhux se noqgħod nidħol fil-mertu jekk illum l- ilma huwiex orħos jew ogħla minn kif kien fi żmien gvern Laburista imma l- verita' hi li l-ilma huwa għoli.

Jien tlabt lill-ministru biex din il- problema jikkonsidraha bis-serjeta' u l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma ta' l-ilma għandha d-dover tagħmel dan għax il-konsumatur għandu dritt ta' servizz tajjeb u bnin.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jikkonsidra, per eżempju, li wieħed li jkun ħela ħafna ilma għax dan idum ħafna biex jiċċara, jingħata rebate fil-kont tiegħu.

Per eżempju, d-dar tagħna wara li jinqata' s-servizz ta' l-ilma - dawn huma affarijiet li mmisshom b'idejja u narahom b'għajnejja - nagħmlu kwarta, jekk mhux 20 nistennewh jiċċara jiġifieri dak l-ilma ħażin xorta jkun qed jinħela u xorta rridu nħallsu għalih.

Issa din m'hijiex kwestjoni ta' bejn naħa jew oħra imma hija kwestjoni mal-konsumatur innifsu.

Għalhekk għandna nikkonsidraw bis-serjeta' li min isofri minn dawn l-affarijiet jingħata xi forma ta' rebate.

Jien nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-ġibjuni għax dwar dan għamilt anke mistoqsija parlamentari.

Dwar dan ukoll tkellem tajjeb ħafna sieħbi dalgħodu.

Per eżempju, jien ilni ħafna nagħmel rapporti fuq ġibjun li hemm f'Ta' Ġiorni għax fih qed ikun hemm leakage tad-drenaġġ u dan jista' jintuża għat-tisqija.

Dan mhuwiex il-ġibjun tiegħi tal-familja tiegħi jew tal- ħabib tiegħi imma huwa ġibjun tal-poplu li nbena għalll-poplu.

Għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li jittieħdu l-passi neċessarji dwaru.

Jien se nagħlaq billi nawgura li jsir aktar xogħol serju u li l-konsumatur jieħu prodott aħjar bil-prezzijiet kif kien imwiegħed pero' dan mhux se jiġri għax mill-1 ta' Jannar li ġej se jitneħħa parti mir-rebate u l- kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma se jkunu aktar għoljin milli qed ikunu llum.

Igħid x'jgħid il-gvern u tgħid x'tgħid il-korporazzjoni, iċ-ċifri fil-kontijiet jitkellmu waħedhom u l-poplu qed jitkellem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, jien nixtieq nagħmel intervent qasir fuq dan il-qasam tant importanti għalina.

Nafu li l-ilma huwa l-għajn ta' ħajja għal kull ħlejqa li hawn fid-dinja.

Naħseb li l-bniedem jgħaddi mingħajr ikel imma mingħajr ilma ma jgħaddix.

L-antenati tagħna wkoll taw importanza kbira lil dan ir-riżors naturali għax biex isalvaw l- ilma tax-xita għamlu ġibjuni u bjar kbar u kanali u nixxiegħat.

Għalhekk dawn ħadmu ħafna biex dan l-ilma tant vitali għall-ħajja tal- bniedem jiġi kkonservat għall-bnedmin kif ukoll għall-annimali.

Kif jaf kulħadd aħna m'għandniex riżorsi naturali imma għandna l-ġebla u l-ilma.

Aħna għamilna użu tajjeb ħafna mill-ġebla tagħna u fil-fatt qatt ma impurtajna.

Dan jista' jingħad ukoll għall-ilma pero' minħabba d- diżastru li kellna xi żmien ilu f'dan il-qasam impurtajna darba l-ilma u dan kellu jkun ikkontaminat.

Mr Speaker, minkejja li l-gvern huwa konxju mill-fatt li l-ilma huwa għoli, dan qed jippompja miljuni ta' liri biex il-poplu ma jħallasx il- prezz reali ta' dak li qed jiġi jqum lill-gvern.

Hawnhekk lill-kelliem ta' qabli rrid ngħidlu li l-gvern se jibqa' jissussidja l-prezz ta' l-ilma kif qed jagħmel illum.

Jekk il-poplu jifli sew il-kont ta' l-ilma jsib kemm verament il-gvern qed jissussidja.

Per eżempju, jekk il-prezz reali huwa Lm23 l-poplu jħallas biss Lm4 jew Lm5.

Dik hija l-għajnuna li qed jagħti l-gvern biex il-poplu ma jbatix il-konsegwenzi.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

Ikompli l-Onor.

Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, il-kelliemi ta' qabli qal li jista' jkun hawn ilma ħażin pero' ta' min igħid li minn produzzjoni ta' 34 miljun kubu ilma li ġie mill-isprings, il-gvern rema 0.5 miljun metru kubu biex jiżgura li l-ilma jkun tajjeb.

Nafu li l-water services corporation għandha wieħed mill-aħjar laboratorji li hawn f'Malta li huwa fornut b'apparat sofistikat ħafna.

Huwa veru li sfortunatament kultant jiġri xi ħaġa u l-ilma jitħallat mad-drenaġġ jew inkella meta tagħmel ix-xita d- drenaġġ jidħol f'xi mains li jkunu mkissra imma l-water services corporation hija konxja biżżejjed ta' dan kollu u jekk ikun hemm ilma li jista' jkun ikkontaminat, din tieħu l-prekawzjonijiet kollha u qabel ma titfgħu fid-distribuzzjoni ta' l-ilma, tanalizzah tajjeb biex il-poplu Malti jkollu ilma verament tajjeb.

Fil-budget rajna li hemm bżonn li l- gvern inaqqas l-ispejjeż li jista' jgħaddi mingħajrhom u jżid l-effiċjenza tal-ħaddiema.

Għalhekk jien nappella lill-korporazzjonijiet kollha, anke lill-water services corporation, li jieħdu l-eżempju tal-gvern.

Waħda mill-problemi l-kbar li għandu pajjiżna llum il-ġurnata m'hijiex id- distribuzzjoni ta' l-ilma għax illum jekk jinqata' s-servizz ta' l-ilma dan ma jdumx il-ġranet biex jiġi lura.

Illum hemm servizz għaddej lejl u nhar u biex il-ħsarat jissewwew mill-ewwel żdied il-personnel u żdiedu wkoll il- karozzi.

Għadda dak iż-żmien ta' days without end mingħajr ilma.

Illum l-ilma m'għadux jinqata' għal tapposta.

Illum niftaħru li kulħadd għandu l-ilma.

Huwa veru li jista' jinqata' fuse jew inkella ma jaħdimx xi impjant tar-reverse osmosis pero' dawn huma affarijiet li jiġru.

U d- dawl ma jinqatax għax m'hemmx power station.

Per eżempju, id-diżgrazzja li ġrat dan l-aħħar seħħet għax inqala' xi ħaġa bħal meta karozza tiġi knocked down, pero' grazzi għall-intervent li sar mill-ħaddiema - f'''The Sunday Times'' ta' nhar il-Ħadd kien hemm min irringrazzja lil dawn il- ħaddiema dedikati - is-servizzi tad-dawl u l-ilma reġgħu ġew għan-normal.

Issa se ngħid xi ħaġa dwar l-istormwater master plan li fuqu għad fadal ħafna xi jsir.

Per eżempju, ftit taż-żmien ilu ħaduni Ħ'Attard biex nara l- għelieqi li minnhom kienu qed jgħaddu pipes kbar ta' l-ilma sabiex ikun jista' jgħaddi l-ilma tax-xita.

Il-problema tagħna hija li aħna qatt ma ħadna ħsieb li nibnu t-toroq tagħna b'tali mod li jkunu drainable.

Dan isir billi jkun hemm culverts fil-ġnub jew fin-nofs tagħhom sabiex l-ilma tax-xita ma jispiċċax bħala surface water imma jgħaddi minn dawn il-kanali.

Peress li f'dawn l-aħħar 25 sena l-area mibnija kibret sostanzjalment, l-ilma ma jmurx fl-għelieqi u fl-aquifer imma jmur fit-toroq.

Għalhekk nixtieq nenfasizza li hemm bżonn aktar urġenza f'din il-ħaġa.

Pero' hawnhekk nixtieq nistaqsi: Filwaqt li l-works division u r-roads department joħorġu l-offerti għall-istormwater culverts, dawn min se jkun responsabbli għalihom?

Fir-rapport tal-water services corporation hemm xi ħaġa żgħira ħafna fuq l-istormwater.

Għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li jkun hemm pjan tajjeb għal Malta kollha.

Nafu li diversi kunsilli lokali huma inkwetati bil-kwantita' ta' ilma li qed jinġabar f'ċerti toroq u f'ċerti catchment areas.

Saħansitra anke djar tan-nies qed jiġu flooded u dawn rajnihom b'mod speċjali meta kienet għamlet xita qawwija ħafna.

Per eżempju, ġieli rajna fabbriki li kellhom jagħlqu għax spiċċaw total loss minħabba din il-problema.

Hawnhekk nista' nsemmi fabbrika f'Ħal Qormi li ġratilha ħafna ħsara minħabba l-ilma pero' hemmhekk sar intervent tajjeb ħafna u nispera li meta tiġi l-prova naraw ir-riżultat tiegħu.

Nista' nsemmi wkoll il-lokal tiegħi li huwa Ħaż Żebbuġ fejn għandna problema kbira.

Pero' x'fondi qegħdin nagħtu lill- water services corporation, lir-roads department jew lill-works division biex insolvu l-problema ta' l-istorm water?

Fl-opinjoni tiegħi, din hija xi ħaġa urġenti li għandha tkun fl-aġenda fil-pajjiż.

L-aħħar ħaġa li nixtieq ngħid hija dwar is-sick leave li jieħdu l- impjegati.

Fil-fatt dan ir-rapport igħid li fil-water services corporation ittieħdu 7,842 ġurnata sick leave u hawnhekk jingħad li:

"This is considered excessive.".

Hemm bżonn li wieħed jagħmel surveillance fuq dawn ir-rapporti tas-sick leave li jittieħed fid-dipartimenti, fil-korporazzjonijiet u f'aġenziji oħra.

Jien naf li l-water services corporation għandha tobba li jmorru jiċċekkjaw lil min ikun bis-sick leave pero' hemm bżonn aktar responsabbilta' fuq din il-ħaġa.

Jien nittama li l-ħidma li qed issir mill- water services corporation biex tipprovdi dan is-servizz tant utli tkompli għaddejja u nittama wkoll li jibqa' jkollna prodott tajjeb.

Qabel nagħlaq nixtieq nissuġġerixxi li l-water services corporation tibda tipproduċi l-ilma fil-fliexken li llum jinbiegħu bħala mineral water.

Ta' min igħid li Malta timporta ħafna fliexken ta' l-ilma minerali.

Issa jien mhux qed ngħid li m'għandux ikun hawn kompetizzjoni imma naħseb li wasal iż- żmien li la l-water services corporation għandha nixxiegħat tajba ta' l- ilma u għandha ilma tajjeb għax-xorb tista' tidħol għal dan l-investiment.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, illum qed niddiskutu r-rapport dwar il-water services corporation li, fl-opinjoni tiegħi, bħala format huwa rapport ippreparat tajjeb u l-informazzjoni li fih hija utli ħafna.

Qrajt ukoll id-dħul li għamel il-Perit Michael Falzon, fejn semma diversi problemi li qed tħabbat wiċċha magħhom il-korporazzjoni u b'mod ġenerali naqbel mad-diskors li għamel ukoll.

Pero' l-korporazzjoni għandha sfida qawwija li għamilhielha l-bieraħ il- ministru tal-finanzi meta qara l-budget.

Fil-fatt dan qal hekk:

"Il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qed tieħu Lm8 miljun f'sussidju u anke hawn irridu naraw x'inhu jiġri f'din il- korporazzjoni u għaliex l-ispejjeż għall-produzzjoni ta' l-ilma huma daqshekk għolja.".

Naħseb li l-kritika li għamel il-ministru tal-finanzi m'hijiex totalment ġusta u l-kliem li uża m'humiex preċiżi.

Qed ngħid dan għax naħseb li dan ma riedx jitkellem fuq il-produzzjoni.

Fil-fatt jekk tara r-rapport li nħareġ mill-korporazzjoni ssib li konna bdejna bi production cost pjuttost għoli imma matul is-snin dan niżel.

Tant hu hekk li fl-1992/1993 il- production cost kien Lm16 miljun plus u sa l-1998/1999 niżel għal Lm5.7 miljun, jiġifieri hemmhekk il-production cost ta' l-ilma naqas b'aktar minn Lm10 miljun f'temp ta' seba' snin.

Għalhekk naħseb li l-bieraħ il- ministru tal-finanzi mhux fuq il-production costs kien qed jitkellem imma fuq il-unit cost ta' l-ilma.

Jien lill-ministru tal-finanzi nista' nirrispondih mill-ewwel.

Dan huwa argument li qajjem ukoll sieħbi l-Onor.

Louis Buhagiar dalgħodu meta qal li ma jafx x'inhi r-raġuni li minkejja li aħna qed innaqqsu l- produzzjoni ta' l-ilma, l-ilma xorta qed jiġi għoli u l-korporazzjoni xorta qed tonfoq ħafna flus?

Ir-raġuni hija waħda sempliċi.

Fil-korporazzjoni għandek ħafna fixed costs li tagħmel x'tagħmel se jibqgħu hemmhekk.

Għandek il-cost ta' l-istaff, il-cost tas-salarji - dawn huma a big chunk tal-costs li għandha l-korporazzjoni - il-cost ta' l-elettriku u l-cost minħabba l-financing li sar matul iż-żmenijiet sabiex il-korporazzjoni wettqet ċerti xogħlijiet.

Dawn huma fixed costs u ma tantx hemm x'tagħmel dwarhom.

Jien se ngħid x'irid isir biex tikkontrolla dawn il-costs, pero' din ma tingħadx f'dan ir-rapport.

L-aktar ħaġa li hawn missing fir- rapport hija li dan mhux qed jgħid x'viżjoni għandha l-korporazzjoni għall- iżvilupp ta' dan is-settur tant importanti ta' l-ilma.

U jien nistaqsi: X'inhi l-policy tal-gvern dwar l-ilma?

Il-gvern għandu policy dwar l-ilma?

Qed nistaqsi dan għax minn dan id-dokument dan ma joħroġx.

Kif diġa' għedt, id-dokument li għandna quddiemna huwa tajjeb ħafna biex jirrakkonta x'sar matul is-sena li għaddiet u matul is-snin ta' qabel imma x'se jsir 'il quddiem biex nilħqu ċ-challenge li għandna quddiemna?

Jien irrid infakkar li kien hemm żmien meta s-sussidju tal-korporazzjoni ma kienx Lm8 miljun imma kien Lm13 miljun u Lm14 miljun, u beda nieżel ftit ftit grazzi għall-ħidma li saret fit-22 xahar, f'perijodu qasir ta' gvern Laburista u se ngħid għaliex.

Jien se ngħid xi ħaġa fuq il-viżjoni li għandu jkollna bħala pajjiż.

Jekk int tara r-rapport issib li pajjiżna jikkwalifika bħala an arid country, jiġifieri post fejn l-ilma huwa problema.

Aħna nafu li 'l quddiem din il-problema ta' l-ilma se tiggrava.

Per eżempju, jekk tara l-climate changes li qed ikun hawn fid-dinja bħalissa, jekk tara l-effett tal- global warming, jekk tara x'ħareġ mill-meeting ta' Kyoto li kien sar fuq global warming u jekk tara d-dokument li għadu kif ġie ippreżentat dwar l- effetti tal-global warming, issib li aktar ma jgħaddi żmien il-problema tagħna se tkun li se jkollna inqas rainfall f'dan il-pajjiż.

L-ilma se jonqos f'pajjiżna u jekk aħna rridu nkunu forward-looking - jien ma nixtieqx nagħmel speech partiġġjan għax dan huwa suġġett tekniku - irridu naraw x'se jkunu ċ-challenges tagħna fil-futur li f'dan il-qasam se jikbru ħafna.

Għalhekk għandna bżonn li jkollna viżjoni li trid tkun ibbażata fuq l-integrated managment tar-riżorsi ta' l-ilma tagħna f'dan il-pajjiż.

Din hija xi ħaġa li rridu nsemmgħu fir-rapport imma effettivament għadu ma sar xejn dwarha mill-korporazzjoni.

U hawn fejn jien qed nitlob lill- ministru biex jgħidilna x'inhi l-viżjoni tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Meta twaqqfet il-korporazzjoni - naħseb li dak iż-żmien il-ministru kien iċ-chairman tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma li hemm illum li huwa l-Perit Michael Falzon - l-iskop kien li din tieħu ħsieb ir-riżorsi kollha ta' l-ilma f'pajjiżna.

U kien proprju fi żmien l-amministrazzjoni Laburista li ressaqna l-legal notice.

Hawnhekk nixtieq nirrispondi lill- Onor. Michael Bonnici li tkellem qabli li staqsa min huwa responsabbli mill-istormwater f'pajjiżna.

Ir-risposta hija li l-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma hija responsabbli mill-istormwater għax konna ressaqna legal notice f'dan il-parlament biex nagħmluha responsabbli.

Fil-fatt din kienet diġa' parti mil-liġi imma ma kenitx in vigore.

Aħna rridu li l- korporazzjoni li hija responsabbli għal dawn ir-riżorsi kollha ta' l-ilma ikollha pjan kif dawn tintegrahom flimkien biex dawn ikunu jistgħu jintużaw bl-aħjar mod.

Mr Speaker, din hija xi ħaġa li m'aħniex inwettqu pero' l-aktar ħaġa li tinkwetani hija li meta tqis dawn ir-riżorsi ta' l-ilma f'pajjiżna, li bħalma għidt huma riżorsi importanti ħafna u se jkunu aktar importanti 'l quddiem, issib li dawn mhux qed nindukrawhom biżżejjed.

Hawnhekk nista' nsemmi, per eżempju, l-ground water, jiġifieri l-ilma li ntellgħu mill- blat.

Nafu kemm jittella' ilma mill-blat - dwar dan tkellem l-Onor.

Ninu Zammit qabel - mill-private boreholes.

Jekk fhimtu tajjeb dan qal li huwa jikkalkula li mill-private boreholes jtellgħu xi tmien miljun gallun ilma kuljum.

Dan huwa ammont sostanzjali meta tqis li bħalissa l- korporazzjoni għandha bżonn tipproduċi 22 miljun gallun ilma kuljum.

Għalhekk meta tgħid li tmien miljun gallun ilma oħrajn jittellgħu mill-art qed tgħid kważi daqskemm ittella' l-korporazzjoni kuljum mill-art għax bejn wieħed u ieħor din ittella' madwar 11 miljun gallun ilma kuljum mill-art.

Meta inti għandek din is-sitwazzjoni għandek nies oħrajn li m'humiex il- korporazzjoni li qed itellgħu l-istess ammont u allura trid issir regolazzjoni aktar preċiża x'qed jiġri fuq il-ground water.

Illum mhu qed isir xejn dwar dan.

Fi żmien il-gvern Laburista kien beda jsir xi ħaġa u għidna li hemm bżonn li dawn il-boreholes kollha nirreġistrawhom ħalli nkunu nafu fejn qegħdin.

Fil-fatt dawn ġew reġistrati pero' ma jfissirx li għax dawn ġew reġistrati, dawn ġew legalizzati, ħalli nagħmluha ċara.

Pero' kif għidt, għallinqas inkunu nafu fejn qegħdin.

Jien naħseb li l-pass li jmiss kellu jkun li mhux naraw x'naħsbu li jitla' minn dawn il-boreholes imma li nkejlu x'jitla' minnhom ħalli effettivament inkunu nafu x'qed nesplojtjaw.

Aħna nafu li fil-passat u anke llum l-aquifer tagħna għandu ħafna ħafna problemi.

Per eżempju, fi żmien l-amministrazzjoni Laburista kellna każ ta' bniedem, li b'inċident jew mhux b'inċident, spiċċa biex tefa' ż-żejt maħruq f'borehole bil-konsegwenza li ż-żejt spiċċa fil-galleries ta' Ta' Kandja.

Ftit ilu jien kont għamilt mistoqsija lill-ministru dwar x'ġara minn dan il-proxxmu li kien għamel dan id-diżastru kollu għax jien ċert li l- korporazzjoni nefqet mijiet ta' eluf ta' liri biex nadfet dik il-gallery partikolari miż-żejt maħruq li kien hemm hemmhekk.

Il-ministru kien irrispondieni li lil dan il-bniedem kienu ressquh il-qorti u nstab li huwa ħati ta' kollox ħlief li ma seraqx l-ilma.

Imbagħad meta staqsejtu x'danni qed tfittex il-korporazzjoni mingħand dan il-proxxmu dan qalli li l- korporazzjoni ma ħaditx azzjoni kontra tiegħu għax għadhom qed jistudjaw il- każ.

Allura jien nistaqsi: Qed jistudjaw il-każ meta dan ġara tliet snin ilu u jekk ma jeħdux azzjoni dan il-każ ikun preskritt?

Kif se nagħtu eżempju tajjeb lin-nies biex dawn joqogħdu attenti kif jittrattaw ma' l- aquifer tagħna meta hawnhekk għandna każ li huwa clear-cut fejn il-pulizija sabet lil dan il-bniedem ħati li għamel ħafna danni fl-aquifer u lil dan qed iħalluh għaddej u għadhom qed jistudjaw x'se jagħmlu?!

Issa jien mhux se noqgħod ngħid li forsi dan għandu min jirranġalu u għalhekk ma ħadux azzjoni kontra tiegħu għax fl-aħħar mill-aħħar il-flus hawnhekk mhumiex tal- korporazzjoni imma huma tal-poplu Malti.

Jien nixtieq li fil-winding up tiegħu l-ministru għandu jirrispondini b'mod preċiż fuqha din għax jien inħoss li din hija xi ħaġa gravi ħafna.

Dan huwa eżempju mill-aktar ħażin għax bniedem li huwa misjub ħati mhux qed jipproċedu kontra tiegħu.

Kulħadd jaf xi problemi jinqalgħu meta jkollna t-tniġġis fil-boreholes.

Per eżempju, fil-bidu ta' din is-sena kellna t-tniġġis - din semmiha wkoll l-Onor.

Michael Bonnici - ġewwa Ħaż-Żebbuġ meta kellna d-drenaġġ qed ifur.

Jien ma nafx x'ġara fid-drenaġġ pero' dan spiċċa fil-borehole ta' Wied Qirda u dan tħallat ma' l-ilma bil-konsegwenza li niġġes l-ilma ta' parti mil-lokalita' ta' Ħaż-Żebbuġ.

L-ewwel kritika tiegħi hija li dan l- inċident ma kellux jindunaw bih in-nies li bdew ixommu l-ilma jinten u rrapportaw.

Kieku dan l-ilma kien ikkontaminat b'xi ħaġa oħra, bħal, per eżempju, bil-mercury li m'għandux riħa, dawn kienu jixorbuh u kien ikollna xi diżastru kbir.

Jien ħassejt li hemmhekk kien hemm nuqqas kbir min-naħa tal-korporazzjoni.

Safejn naf jien, il-korporazzjoni għandha sistema ta' monitoraġġ tal-kwalita' ta' l-ilma fil-boreholes kollha imma għal xi raġuni din m'hijiex effettiva biżżejjed għax kieku ma kenux ikunu n-nies li jindunaw b'dan l-inċident imma kienet tkun il-koporazzjoni jew in-nies li tqabbad biex jiċċekkjaw l-affarijiet.

Jien hawnhekk nixtieq nappella lill-korporazzjoni biex tkun aktar serja f'dawn l-affarijiet għax mhux sew li tippermetti kontaminazzjoni ta' borehole li sfortunatament hija waħda minn dawk il-boreholes li twassal l- ilma dirett għall-mains u għand in-nies.

Naf li minn dawn il-boreholes ma fadalx ħafna pero' nixtieq nappella biex dawn ma jibqgħux jippumpjaw l-ilma direttament fil-main għax meta jkollok problema ta' kontaminazzjoni mhux faċli tillokalizzaha mill-ewwel.

Ovvjament meta l-ilma tal-borehole jibqa' sejjer direttament fil-main u ma jmurx fil-ġibjun jispiċċa biex jitħallat ma' ilma ieħor u mbagħad ikun aktar diffiċli biex tikkontrolla.

Għalhekk hemm bżonn li dawn il-boreholes jispiċċaw darba għal dejjem u ma nibqgħux nużawhom aktar imma hemm bżonn li nkunu aktar serji dwar il-monitoraġġ li nagħmlu.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-aquifer.

Aħna konna ngħidu - dwar dan kien sar rapport ikkummissjonat mill-water services corporation ħafna snin ilu minn ditta Franċiża - li jekk se jkollna extra capacity fir-reverse osmosis plants għandna nnaqqsu l-ippumpjar ta' l-ilma ta' l-aquifer u mhux inwaqqfu l-impjanti tar-reverse osmosis.

Issa jien naf li l-korporazzjoni twaqqaf l-impjanti tar-reverse osmosis biex ma taħlix ħafna elettriku, jiġifieri it is a cost saving exercise, imma jekk aħna verament irridu ntejbu l-kwalita' ta' l-ilma tagħna rridu nagħmlu bħalma kienu qalu l- konsulenti Franċiżi li malli jkollna extra capacity fuq ir-reverse osmosis plants innaqqsu daqsxejn mill-pumping minn ġewwa l-art ħalli nagħtu ċans l- aquifer jirpilja ftit.

Din mhux qed nagħmluha u jien hawnhekk irrid nistaqsi jekk hemmx xi ħsieb li fil-futur il-korporazzjoni hux se tnaqqas mill-pumping ħalli b'hekk intejbu l-kwalita' ta' l-ilma għaċ-ċittadini?

Ta' min isemmi li min jieħu l-ilma mir-reverse osmosis plants jieħu ilma ta' kwalita' tajba u min jieħu ilma mill-boreholes ma jeħux ilma tajjeb.

Għalhekk għad għandna ħafna x'nagħmlu sabiex nassiguraw li kemm jista' jkun l-ilma li jingħata liċ-ċittadini ta' pajjiżna jkun ta' kulħadd l-istess.

Dan ifisser li anke hawnhekk irridu naraw x'se nagħmlu bħalma rridu naraw x'se nagħmlu fuq il-kwestjoni ta' l-insurance ta' l-aquifer.

Din hija kwestjoni li kienet qamet qabel meta kien hemm il-ħsieb li l-barrieri jintużaw biex jintrema' fihom l-iskart ta' l-industrija tal-bini u waħda mill-affarijiet li kienet qamet waqt id-diskussjonijiet kienet meta kien intqal li jekk se nagħmlu hekk hemm riskju li l-aquifer jiġi mniġġes għax ikun hemm xi ħadd irressponsabbli li minflok iwaddab affarijiet li huma inorganiċi, iwaddab xi affarijiet organiċi jew xi ħaġa tossika.

Għalhekk konna bdejna diskussjonijiet biex insibu sistema kif l-aquifer jista' jiġi insured.

Issa jien naf li jekk tagħmel insurance ta' l-aquifer xorta mhuwiex biżżejjed għax in the first place l-aquifer m'għandux jiġi mniġġes.

Pero' jekk dan jiġi mniġġes bħala korporazzjoni għandna nieħdu l- prekawzjonijiet ħalli naraw li jekk se nsofru xi danni nkunu insured kontra tagħhom.

Allura jien nistaqsi: Fiex waslet l-insurance fuq l-aquifer?

Komplejna naħdmu fuqha jew waqafna?

Naf li ma kenitx xi ħaġa faċli biex issib insurer li jagħmillek insurance għal din l-eventwalita'.

Mela biex ma ntawwalx dan huwa l-ewwel tip ta' ilma li wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni bħala riżors.

It-tieni tip ta' ilma ġej mir-reverse osmosis plants.

Issa huwa veru li l-ilma tar-reverse osmosis plants huwa ilma tajjeb ħafna imma dan qed ikun at a high cost.

U kif intqal tajjeb, hemm bżonn naraw kif il-konsum ta' l-elettriku fir-reverse osmosis plants inbaxxuh kemm jista' jkun biex ma nibqgħux inħallsu dawk il-flejjes kollha għall-elettriku biex nipproduċu l-ilma.

Tajjeb ukoll kien il-kumment taċ- chairman, mingħalija, li qal li għandna bżonn nifthemu ma' l-Enemalta ħalli dawn jitħaddmu bil-lejl u l-Enemalta tagħtina rati għal matul il-lejl li jkunu irħas mir-rati ta' matul il-ġurnata imma mid-dehra tan-naħa l-oħra għadhom ma waslux.

Din konna pprovajna nagħmluha aħna pero' ma wasalniex lanqas.

Din hija xi ħaġa li hemm bżonn issir għax inkella mhu se naslu qatt biex inbaxxu l-costs.

Pero' sadanittant hemm bżonn naraw jekk nistgħux insibu xi soluzzjonijiet oħrajn.

Per eżempju, f'Marzu li għadda ġie rrapportat fil-media li l-Onor.

Zammit Dimech kien ta xi konferenza u qal li għandna bżonn insibu alternattivi għat-tħaddim ta' l-impjanti tar- reverse osmosis.

Dan semma l-possibbilta' li nużaw is-solar heating jew is-solar energy għat-tħaddim tar-reverse osmosis plants.

Qed tiġi followed xi tip ta' riċerka f'dan is-sens min-naħa tal-korporazzjoni?

Jien naħseb li jekk din hija possibbli tkun tagħmel sens imma nixtieq inkun naf jekk din ir-riċerka aħniex qegħdin nittekiljawha bis-serjeta' jew le.

Mr Speaker, issa nixtieq nirrispondi lill-Onor.

Ninu Zammit li qal li huma kellhom jibnu l-impjanti tar-reverse osmosis bilfors għax ma setgħux jiċċekkjaw il-mains ta' l-ilma jekk dawn ma kienx fihom ilma.

Skond hu biex niċċekkjaw il-mains ta' l-ilma rridu nibnu l-impjanti tar-reverse osmosis!

Jien naħseb li hawnhekk il-ministru ried idaħħaq.

Allaħares biex tiċċekkja main trid tagħmel investiment ta' Lm11 miljun u tibni impjant tar-reverse osmosis!

Veru nkunu gravi jekk nirraġunaw b'dan il-mod!

Mr Speaker, il-verita' hija li l-ewwel inbnew l-impjanti tar-reverse osmosis u s-sistema ta' distribuzzjoni ppruvaw jirranġawha wara.

L-ewwel żidna l-produzzjoni kemm flaħna - minnha nnifisha li żżid il-produzzjoni forsi ma kenitx idea ħażina imma kellu jkun hemm limitu - u parallel magħha ridna ntejbu s-sistema ta' distribuzzjoni.

Illum ġejna f'sitwazzjoni fejn bnew reverse osmosis plants u mhux talli mhux qed nużawhom, talli żarmajnihom.

Nista' ngħid, per eżempju, li l-impjant ta' Tigne' neħħejnih, l- impjant tal-Marsa tista' tgħid li xejn ma ħadem matul din is-sena u ħafna mit-trains li hemm fl-impjanti taċ-Ċirkewwa, ta' Lapsi u ta' Pembroke huma weqfin u mhux qed jaħdmu.

Per eżempju, jekk fl-impjant ta' Pembroke hemm 12-il train, ħafna drabi jħaddmu sitta jew sebgħa minnhom.

Mela għandna ħafna overcapacity fl-impjanti tar-reverse osmosis u biex bnejnihom dawn - issa hawn qegħda l-istorja - il-korporazzjoni sselfet ħafna flus u llum qed inħallsu l-interessi fuq dak is-self.

U parti minn dak il-cost li rrifera għalih il-bieraħ il-Ministru John Dalli meta qal li hemm bżonn naraw x'nagħmlu biex dan il-cost inbaxxuh ġej mis-servicing ta' dak id-dejn li kien sar biex bnew ir-reverse osmosis plants.

Għalhekk hawnhekk wieħed irid jara kemm kienet għaqlija d-deċiżjoni li ma nibdlux il-mains tad-distribuzzjoni ta' l-ilma li kienu jillikjaw bl-amment - fuq il- leakages nitkellem aktar tard - u minflok nieħdu l-aktar soluzzjoni faċli u fast li llum qed inħallsu l-konsegwenzi tagħha.

Huwa aktar faċli li tibni impjant tar-reverse osmosis milli tibdel id-distrubution mains għax kif tibda tibdilhom dawn toħloq ħafna problemi oħrajn, bħal problemi ta' toroq u affarijiet bħal dawn.

Illum fir-reverse osmosis plants għandna overcapacity li mhux qed nużawha u qed inħallsu għaliha.

Fil-fatt illum il-korporazzjoni qed tħallas għas-servicing cost tad-debts li għandha.

Din hija waħda mill- affarijiet li ġiet konsegwenza tad-deċiżjoni żbaljata li kienet ittieħdet li minflok itejbu s-sistema tad-distribuzzjoni, jaqbdu u jibnu r-reverse osmosis plants.

Il-Ministru Ninu Zammit stess qalha din.

Fil-fatt dan qal li l-ewwel bnew ir-reverse osmosis plants imbagħad wara rranġaw il- mains.

Issa jien ma rridx inkun partiġġjan u noqgħod ngħid li l-oħrajn bidlu hemm u aħna bdilna hawn jew li din is-sena huma għamlu biss 35 kilometru ta' mains ġodda u aħna f'sena għamilna 100 kilometru.

Aħna għarafna l-problema u ħdimna sabiex il-mains jitbiddlu.

Hawnhekk ta' min igħid li fi 22 xahar aħna bdilna ammont sostanzjali ta' mains pero' hemm bżonn li ssir xi ħaġa biex innaqqsu l-persentaġġ ta' leakages għax inkella se nibqgħu bl-istess problema.

Waħda mill-affarijiet li ma nistax nifhem fir-rapport li għandna quddiemna hija kif inqasmu l-operating costs tar-reverse osmosis plants li għandna fiċ-Ċirkewwa, f'Pembroke, fil-Marsa u f'Lapsi.

B'xi mod l- operating costs inqasmu fuq dawn l-erba' impjanti u minkejja li l-impjant tal-Marsa ħadem ftit li xejn, a significant part minnu tfajnih proprju fuq dan l-impjant.

Bħalissa ma nistax insib it-tabella relattiva imma ċert li rajtha fir-rapport.

Jidhirli li minn Lm750,000, Lm173,000 marru għall-impjant tal-Marsa.

Għalhekk nixtieq nistaqsi: Għaliex tfajna dan l- ammont kollu fuq l-impjant tal-Marsa meta dan huwa l-impjant li l-inqas li ħadem u pproduċa?

Nixtieq li l-ministru jagħtini risposta dwar dan.

It-tielet sors ta' ilma li rridu ndaħħlu meta nintegraw il-managment tar- riżorsi tagħna kollha huwa l-istormwater, jiġifieri l-ilma tax-xita u kif għidt fil-bidu, din hija fir-responsabbilta' tal-korporazzjoni.

Il-gvern Laburista preċedenti kien jaf bl-importanza ta' dan u kien ikkummissjona li jsir a stormwater master plan fil-pajjiż.

Fil-fatt kienet tqabbdet konsulenza biex dawn jagħmlu t-terms of reference pero' meta nbidel il- gvern, waqaf kollox.

Jien inħoss li dan huwa nuqqas kbir min-naħa tal- korporazzjoni.

Huwa veru li hemm problemi finanzjarji imma naħseb li l- prijoritajiet tagħna huma ħżiena.

Aħna għandna żewġ sorsi ta' ilma li rridu nagħtu każ ħafna u jekk nittrattawhom sewwa jistgħu jnaqqsulna l-cost of water.

Hawnhekk qed nirriferi għall-istorm water u għat-treated affluent, jiġifieri l-ilma li nipproduċu billi nittrattaw id-drenaġġ.

Il-verita' hija li l-istorm water ikun tajjeb jekk jiġi polished u t-treated affluent ikun tajjeb bħala second class water pero' l-korporazzjoni mhijiex tagħti kashom.

Issa dan huwa d-dover tagħha u dan huwa mniżżel ukoll fil-liġi.

Ta' min jgħid ukoll li suppost id-drainage department se jiġi nkorporat mal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Din hija xi ħaġa li jidhirli li ssemmiet minn gvern Nazzjonalista preċedenti, semmejniha aħna u naħseb li issa qed terġa' tingħad pero' minkejja dan kollu, mhu qed nagħmlu xejn dwarha.

Ma rridux ninsew li l-ilma li nipproduċu għall-użu domestiku jispiċċa fid-drenaġġ u jekk dan l-ilma imqar nagħmluh tajjeb għas-second- class water inkunu qed nagħmlu replacement ta' dak li kien qed jgħid l- Onor. Ninu Zammit meta kien qed jitkellem dwar it-tmien miljun gallun ilma li jtellgħu mill-art.

Ara x'benefiċċju nkunu qegħdin nieħdu!

Jien ngħid li għandna nieħdu benefiċċju ħafna akbar minn hekk.

Jekk nagħmlu dak biss ukoll ikun biżżejjed u dak jista' jkun sors ta' ilma li jiġina relattivament irħis ħafna.

Il-bieraħ il-Ministru John Dalli fl-aħħar tal-budget speech għoġbu jiddedika żewġ paġni jew paġna u nofs lill-ambjent biex jagħti messaġġ lill-Unjoni Ewropea li aħna serious fuq dan il-qasam.

Pero' biex inkunu serji rridu nagħmlu affarijiet fejn ir-riżorsi tagħna nużawhom b'mod sostenibbli.

Ħafna drabi nsemmu r-reduce, ir-reuse u r-recycle u naħseb li dan japplika wkoll għall-ilma.

Hemm bżonn li nirriċiklaw l-ilma.

X'inhuma l-ħsebijiet tal-korporazzjoni fuq dan?

X'viżjonijiet għandha?

X'time-table għandha?

X'targets għandha l-korporazzjoni fuq l-istorm water u fuq it-treated affluent?

Nittama li l-ministru jagħti risposta għal dawn il-mistoqsijiet.

Qed jiġbduli l-attenzjoni li ma tantx fadalli ħin imma nixtieq ngħid xi ħaġa fuq l-unaccounted for water.

Jekk hemm xi ħaġa li trid tiġi regolata aħjar biex ikollna aktar effiċjenza hija din il-figura ta' l- unaccounted for water. ll-problema ta' l-unaccounted for water m'hijiex dovuta biss għal-leakages imma hija dovuta wkoll għal diversi fatturi oħrajn.

Ta' min igħid li din il-problema qed nirriduċuha bil-mod il-mod għax fl-1995 ir-rata kienet ta' 64% jew 65% u sa l-1998 niżlet għal madwar 50%.

Pero' hemm bżonn li din ir-rata inniżżluha aktar.

Ma jistax ikun li nipproduċu l-ilma li tant iqum flus u ma nafux xi jsir minnu għax hekk tfisser unaccounted for water.

Jien mhux qed ngħid li dan jinsteraq jew li jkun hemm leakage imma ma nafux xi jsir minnu.

Hawnhekk tidħol il- problema tal-water services corporation għax aktar ma nċekknu l-figura ta' l-unaccounted for water u aktar ma nnaqqsu l-produzzjoni, għax il-fixed costs jibqgħu l-istess, il-cost of water jogħla.

Per eżempju, jekk illum b'Lm1,000 qed tipproduċi 1,000 gallun, kull gallun iqumlek Lm1 imma jekk int kapaċi tagħmel ċerti sistemi li permezz tagħhom ma jkollokx telf ta' ilma u m'għandekx għalfejn tipproduċu 1,000 gallun aktar imma għandek bżonn tipproduċi 500, il-costs xorta se jibqgħu Lm1,000 għax il-fixed costs tiegħek mhux se tnaqqashom.

Din hija l- problema vera tal-korporazzjoni.

Mela jekk verament irridu nattakkaw il- fixed costs - il-bieraħ il-Ministru Dalli semma t-Lm8 miljun sussidju - irridu nattakkaw il-labour costs jiġifieri l-pagi.

Issa dawn tattakkahom billi l-labourer li għandek idle jew żejjed issiblu xogħol ieħor.

U hawn tara kemm huwa importanti mbagħad li l-korporazzjoni tagħmel aktar fejn jidħol l-istorm water u treated affluent.

Qed ngħid dan għax jekk il- labour żejjed li għandha l-korporazzjoni jista' jintuża sabiex nagħmlu użu aħjar mill-istorm water u mit-treated affluent allura forsi permezz ta' hekk inkunu qed intaffu ftit il-problema ta' l-excessive labour li għandna fil-korporazzjoni.

Hawnhekk ta' min igħid ukoll li se jiżdiedu 66 ruħ oħra li se jiddaħħlu minn ma' l-impressed.

Qabel nagħlaq nixtieq nagħmel riferenza għal dak li qal il-kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Cuschieri.

Mr Speaker, l-aktar mod kif in-nies isiru aktar konxji mill-valur ta' xi ħaġa, hi x'inhi, hija meta titkellem fuq il-prezz tagħha.

L-Onor.

Cuschieri kkwota parti li tgħid li l-Unjoni Ewropea tesiġi li l-member states jgħaddu l-cost kollu ta' l-ilma lill-konsumaturi u jien se nerġa' nirrepeti dan il-paragrafu:

"Member states could help focus their attention on the true economic value of water by ensuring that the true cost of treatment and purification is reflected in its sale price.".

Mela jekk il-gvern jixtieq li xi darba jidħol fl-Unjoni Ewropea naħseb jaqbillu jara x'se jagħmel biex ibaxxi l-prezz ta' l-ilma għax jekk mhux se jagħmel xi ħaġa malajr se jibdew iħallsu xi Lm1.10 għal kull metru kubu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien se nagħmel ftit riflessjonijiet fuq il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Din il-korporazzjoni mhux biss hija importanti għax tipprovdi l-ilma lil kull wieħed u waħda minna naħseb li kif kellna l-okkażjoni li nisimgħu dalgħodu u llejla wkoll hija importanti minħabba diversi aspetti oħra tal-ħajja għandha importanza ukoll f'diversi aspetti oħra tal-ħajja tagħna.

Wieħed mill-aspetti l-aktar importanti li jolqot b'mod dirett hu r-riżultat tax-xogħol ta' din il- korporazzjoni u hawnhekk jidħol ukoll il-qasam tat-toroq.

L-ewwelnett irrid ngħid li huwa żbaljat minn jipprova jdawwar risposta f'mistoqsija parlamentari biex jipprova jgħid li ma kienx hemm kontroll fuq in-nefqa li ssir fil-qasam tat-toroq.

Hawnhekk nixtieq nirrispondi għal min jistaqsi kemm sar patching f'rokna partikolari.

Nerġa' nirrepeti dak li għidt anke fil-pubbliku riċentament li s'issa ma teżistix statistika f'dan ir-rigward.

Dwar dan nixtieq nieqaf hawnhekk għax huwa żbaljat li jkun hawn deputat ta' din il-Kamra li jattakka liċ-chairman tal- korporazzjoni preżenti fuq affarijiet li kien jagħmel snin twal ilu meta fir-realta' l-informazzjoni hija differenti minn dik li ġiet użata attwalment.

Jien nixtieq nagħmel riferenza għall-istormwater management.

Jekk irridu nitkellmu bis-serjeta' dwar l-użu ta' dan l-ilma ma rridux nitkellmu b'mod superfiċjali.

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, kont qed ngħid li attwalment hemm rabta diretta bejn dak li ingħad fil-parlament minn diversi kelliema llum dwar l-istormwater managment u l-investiment li jrid isir f'dan il-qasam.

L-ewwelnett naħseb li huwa ċar għal kull membru parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra li fuq il-karta l-water services corporation hija responsabbli minn dak kollu li b'xi mod huwa marbut ma' l-ilma kif ukoll mill-management tad-drenaġġ, għalkemm din ta' l-aħħar għadha mhijiex issir fil-prattika.

Pero' nafu li dan il-pajjiż għad fadallu ħafna biex bis-serjeta' l-obbligi kollha li b'xi mod huma marbuta mal-managment ta' l-ilma jkunu amministrati mill-water services corporation.

Biex inkunu f'qagħda li jkollna dan il-managment b'mod serju minn korporazzjoni waħda għad iridu jsiru investimenti ta' miljuni kbar ta' liri.

Issa jien konvint li ċ-chairman, id-deputy chairman kif ukoll id-diversi membri oħra li qegħdin f'din il-korporazzjoni jafu fejn iridu jaslu u jafu wkoll id-diffikultajiet li jridu jiffaċċjaw.

F'ċerti mumenti meta kien qed jitkellem l-Onor.

Charles Buhagiar u qal li hija għarukaża li investejna daqshekk fl-impjanti tar-reverse osmosis ftakart f'akkuża oħra li kienet saret fil-kampanja elettorali ta' l-1971 minn ex-ministru - safejn naf jien illum m'għadux magħna u għal dan jiddispjaċini - li kien jgħid li għad jiġi żmien meta d-desalination plants jiżżarmaw u jintefgħu wara bieb il-ministru li kien installahom.

Dak il- ħin ħsibt ukoll li hawn min se jgħid li għandna nżarmaw dawn l-impjanti tar- reverse osmosis u nitfgħuhom wara l-bieb ta' min kien responsabbli mill- kostruzzjoni tagħhom.

Madankollu nafu li Allaħares ma sarx l-investiment fid-desalination plants li għal snin twal qeda lill-poplu Malti għax kieku llum ma ħlisniex mill-problemi ta' nuqqas ta' ilma.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li kien gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista li kien ħaseb bis-serjeta' biex għall-ewwel darba fis-snin sittin jibda jipprovdi ilma permezz tat-tisfija ta' l-ilma tal-baħar.

Ħarsa żgħira fil- qosor lejn l-1987 tfakkarna li kienet ħaġa regolari li kull wieħed minna f'kull lokalita' ta' Malta u Għawdex jinqatagħlu s-servizz ta' l-ilma darba fil-ġimgħa, darbtejn, tliet darbiet u kultant aktar spiss ukoll.

Diversi kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni qalulna li llum meta jinqata' d-dawl jinqata' l-ilma wkoll.

Huwa veru li matul l-aħħar jiem kien hemm diversi okkażjonijiet li fihom inqata' d-dawl u l-ilma pero' dan jiġri għax kif nafu llum, ammont sostanzjali ta' l-ilma li nixorbu jiġi mir- reverse osmosis plants.

Dak li għaddejna minnu f'dawn l-aħħar ġranet huwa ħażin u kien ikun aħjar li kieku m'għaddejniex minnu pero' qabel din kienet in-norma ta' kuljum tal-ħajja ta' kull wieħed minna.

Pero' bis-saħħa ta' l- investiment li sar mill-poplu - wara kollox flus il-poplu jkunu qed jintnefqu - wassal biex insejna l-qtugħ ta' l-ilma u nisperaw ukoll li fi ftit jiem inkunu fil-pożizzjoni li nerġgħu niritornaw għan-normalita'.

Jien m'inix f'pożizzjoni li nwieġeb għalfejn kien hemm dan il-qtugħ fid- dawl pero' huwa żgur li l-Korporazzjoni Enemalta ħadet il-passi neċessarji.

Issa nixtieq nerġa' niġi lura għall-managment ta' l-istormwater.

Jista' jkun li għadhom isiru diversi studji u jista' jkun li tkellimna diversi drabi dwar il-ħtieġa li nisfruttaw b'mod tajjeb l-ilma li jiġi mill- istorm water f'pajjiżna.

Madankollu r-realta' tibqa' li kważi l-ilma kollu tal-maltempati jispiċċa biex jintilef.

Fil-fatt l-ilma li jinġabar minn dawn il-maltempati huwa ammont żgħir ħafna u ta' min igħid li dan l- ilma ma jinġabarx mill-awtoritajiet jew mill-gvern imma jinġabar min- numru sostanzjali ta' bdiewa li matul is-snin investew f'ġibjuni u f'postijiet fejn jinġabar l-ilma.

Naf li dawn in-nies għadhom iridu jkomplu jinvestu biex ikollhom aktar postijiet fejn jiġbru l-ilma.

Pero' dan mhuwiex biżżejjed għax irridu naraw bis-serjeta' x'jista' jsir mid-dipartiment u mill-ministeru responsabbli mit-toroq biex jaraw li l- ilma tax-xita għallinqas nipprovaw nerfgħuh fil-widien.

Jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna rridu ngħidu li għall-ewwel darba, fejn qed nibnu toroq ġodda qed naraw li jkun hemm water culverts u pajpijiet ta' l-ilma biex l-ilma tax-xita jmur fil-widien.

Per eżempju, f'Ħal Far, fi Mdina Road jew fi Psaila Street għaddejjin pajpijiet ta' l- ilma għall-ilma tax-xita u jekk nieħdu t-triq li saret fl-Imġarr insibu li hemmhekk hemm culverts li jwasslu biex l-ilma jmur fil-widien pero' b'xi mod jew ieħor l-ilma għadu qed jintilef.

Pero' għall-ewwel darba f'pajjiżna numru sostanzjali ta' kunsilli lokali qegħdin jitkellmu dwar il- ħtieġa li l-ilma tax-xita li jispiċċa fit-toroq ma jibqax jintilef u jitkaxkar bil-konsegwenza li jagħmel ħsara lill-istess toroq.

Fil-fatt hemm diversi talbiet mill-kunsilli lokali li wħud minnhom huma bbażati fuq l-istudji li għamlet il-water services corporation biex l-ilma jinġabar ħalli jintuża.

Apparti minn hekk, diversi kunsilli flimkien mad- dipartiment tat-toroq u mal-gvern qed jaraw kif l-ilma jista' jintuża bl- aħjar mod.

Naturalment biex tagħmel dawn is-servizzi taħt l-art - dwar dan għamel riferenza tajba ħafna l-Onor.

Buhagiar - irid ikun hemm l- investimenti u ċerti toroq ta' pajjiżna jridu jinqalgħu.

Ovvjament biex tagħmel culvert jew pipe ta' l-ilma trid taqla' l-wiċċ tat-triq u jridu jitkissru xi servizzi imma l-kunsilli lokali qed jifhmu l-ħtieġa li l-ilma tax-xita jibda jiġi wżat.

F'dan ir-rapport li għandna quddiemna saret riferenza wkoll għal bdil ta' diversi kilometri ta' mains pero' jien mhux se nagħmel riferenza għal jekk inbidlux aktar mains qabel jew hux qed jinbidlu aktar issa.

Ir-riferenza għandha tkun fuq kemm fadlilna x'nagħmlu u kemm fadlilna nbiddlu pajpijiet ta' l-ilma.

Naħseb li kull deputat ta' din il-Kamra jmorru jkellmuh kostitwenti li jgħidulu li għadhom jinqdew b'pajpijiet ta' l-ilma tan-nofs pulzier jew tal-pulzier bil-konsegwenza li m'għandhomx servizz tajjeb.

Dawn l-affarijiet ma sarux f'dawn is-sentejn jew fl-erba' snin li għaddew pero' kif għidt diversi drabi l-mains jistgħu jsiru b'nefqa kapitali oriġinali aktar milli wieħed jistenna u in the long term din tagħtik riżultat pożittiv.

Hawnhekk nista' ngħid li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma f'diversi lokalitajiet qed tuża sistema fejn jitqiegħed main fuq naħa u main fuq naħa oħra tat-triq.

B'dan il-mod il-korporazzjoni tkun qed tonfoq darba u nofs aktar għax imbagħad tiffranka mill-connections li tagħmel fin-nofs tat-triq pero' in the long term, din tkun qed tiffranka l- flus.

Ta' min igħid ukoll li bħalissa d-dipartiment tat-toroq għaddej bit-tqegħid ta' culverts fil-ġnub tat-triq biex fihom dawn ikunu jistgħu jitqiegħdu servizzi oħrajn ta' korporazzjonijiet oħrajn.

B'hekk il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tiffranka t-tiswijiet u l-ħsarat fuq l-istess servizzi u allura kemm il-korporazzjoni kif ukoll il-poplu Malti jkunu qed jiffrankaw il-flus.

Qed ngħid dan għax irridu u ma rridux f'dan il-qasam dejjem se jibqa' jkun hemm il-ħsarat.

Barra minn hekk huwa aktar faċli li taqla' tappiera u ssewwi pipe minflok toqgħod tkisser it-triq bil- konsegwenza li mbagħad trid tagħmel il-patching.

Ħafna drabi għalkemm il- gandott li tkun ħaffirt tkun sewwejtu tajjeb it-triq xorta tibqa' tinżel u nispiċċaw dejjem bl-istess storja.

Hawnhekk forsi jkun hawn min jistaqsi meta se naslu biex l-2,000 kilometru ta' toroq li għandna fid-diversi lokalitajiet ta' pajjiżna jsiru kollha b'dan il-mod.

Huwa veru li għad baqgħalna snin twal biex naslu għal din il-pożizzjoni pero' dan huwa investiment tajjeb għax aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar nibdew niffrankaw flus.

Fl-aħħar mill-aħħar l-intenzjoni taż- żewġ naħat tal-Kamra hija li l-flus jintużaw bl-aħjar mod għax dawn jiġu mit-taxxi li jimponi kull gvern.

Aħna għandna l-obbligu li naraw li l- investiment li nagħmlu ma jkunx short-term investment imma jkun long-term investment.

Jien ċert li min qed imexxi l-korporazzjoni llum jaf li l- investiment li jsir ikun wieħed għaqli u tajjeb għall-poplu Malti kollu kemm hu.

Mr Speaker, mhuwiex biżżejjed li ngħidu li għandna oversupply ta' l-ilma.

Illum qegħdin f'din is-sitwazzjoni għax fl-aħħar snin il-water services corporation naqqset b'mod sostanzjali t-telfien ta' l-ilma u l-leakages u llum qed naraw ir-riżultati.

Jista' jkun hawn min igħid illi kieku ma saritx dik in-nefqa m'għandniex dan id-dejn pero' kieku ma investejniex f'dan il-qasam qed inbatu l-konsegwenzi li jista' jkollhom effett ukoll fuq setturi oħrajn.

Jien konvint li min imexxi l-korporazzjoni llum jaf x'inhuma l-implikazzjonijiet ta' din il-korporazzjoni u x'inhu l-effett negattiv jew pożittiv tad-deċiżjonijiet li jista' jieħu llum fix-short-term u fil-long-term.

Jien konvint li l-persuni li qed imexxu l-korporazzjoni jafu li l-esperjenzi tagħhom tal-passat se jkomplu jgħinu biex din il- korporazzjoni tkompli miexja fid-direzzjoni t-tajba biex minbarra li tipprovdi l-ilma, tagħmel l-aħjar użu mill-ilma tax-xita u tad-drenaġġ.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru biex jagħmel il-winding-up.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien naħseb li kellna dibattitu interessanti għax tqajmu ħafna punti validi u ħafna mistoqsijiet li se nipprova nweġibhom fil- ħin li għandi.

Pero' nixtieq nagħmel rimarka ġenerali għax kultant tan- naħa l-oħra jinsew minn fejn tlaqna.

Ta' min ifakkar li aħna tlaqna minn sitwazzjoni fejn ma kienx hawn ilma biżżejjed u fejn il-pajjiż tant kien għatxan għall-ilma li nipproduċu kemm nipproduċu ilma ma konniex nistgħu nlaħħqu mad-domanda.

Dan huwa li writtna fl-1987 wara 16-il sena ta' gvern Soċjalista.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi għalfejn is-sistema tad-distribuzzjoni żviluppat daqshekk tard.

Jien m'għandix dubju li s-sistema ta' distribuzzjoni tagħna waqgħet lura ħafna ħdejn dik ta' pajjiżi oħra b'mod partikolari fis-snin sebgħin u fis- snin tmenin.

Qed ngħid dan għax dak iż-żmien ma kienx hemm biżżejjed investiment mhux biss fit-toroq imma anke fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Biex l-affarijiet ikunu aktar ikkumplikati kien hemm żmien ukoll meta donnu l-policy kienet li nippumpjaw kemm nistgħu minn taħt l-art biex niffrankaw il-flus.

Għalhekk bdejna ntaqqbu l-art u spiċċajna f'sitwazzjoni fejn il-kwalita' ta' ilma li kien qed jitla' kienet inferjuri ħafna.

Tant hu hekk li kellna diversi warnings li l-ilma li konna qed nieħdu seta' jipperikola l-aquifer.

Dik kienet is-sitwazzjoni li writtna fl-1987.

X'differenza mis-sitwazzjoni li sab gvern Laburista li sab fl-1996!

Il-membri ta' l-oppożizzjoni qed jgħidulna li investejna wisq pero' rridu naraw x'kien qed jiġri eżattament.

L-ewwelnett aħna ma konniex nafu kemm nistgħu nippumpjaw ilma ta' kwalita' tajba minn taħt l-art għax il-pumping minn taħt l-art kien overextended u t-tieni nett ma konniex nafu kemm kienet se tkun id-domanda.

Per eżempju, fl-1990 il-produzzjoni kienet ta' 17.6 miljun metru kubu, fl-1991 kienet 21 miljun metru kubu, fl-1992 kienet ta' 24 miljun metru kubu, fl-1993 kienet 25.7 miljun metru kubu, fl-1994 kienet 30 miljun metru kubu u fl-1995 kienet 31 miljun metru kubu.

Dan ifisser li sena wara sena l-produzzjoni ta' l-ilma mir-reverse osmosis plants kienet qed tiżdied b'miljuni kbar u d-domanda ma stajniex inlaħħqu magħha għax kellna sistema antikwata u sistema mhux tajba biżżejjed tad- distribuzzjoni.

Jien hawnhekk għandi wkoll ċifri dwar kemm ġew investiti fis-sistema tad- distribuzzjoni pero' din ma tfaqqax subgħajk u ġġibha b'saħħitha.

Irridu niftakru li hemm madwar 2,000 kilometru ta' mains u madwar 1,400 kilometru connections.

Filwaqt li meta tibni reverse osmosis plant tkun qed tagħmel capital cost fil-bini, meta tagħmel bidla radikali fis-sistema tad- distribuzzjoni mhux biss trid investiment qawwi imma trid iż-żmien.

Ta' min igħid li fuq is-sistema tad-distribuzzjoni l-ġdida fl-1992/1993 intnefqu Lm3 miljun, 1993/1994 intnefqu Lm3.3 miljun, fl-1994/1995 intnefqu Lm3 miljun, fl-1995/1996 intnefqu Lm2.3 miljun, fl-1996/1997 intnefqu Lm1.36 miljun, fl-1997/1998 intnefqu Lm2.8 miljun, fl-1998/1999 Lm4 miljun, fl-1999/2000 intnefqu madwar Lm4 miljun u s-sena d-dieħla huwa proġettat li jintnefqu madwar Lm3.6 miljun.

Il-problema tant kienet kbira li minkejja li fis-sistema tad-distribuzzjoni u fis-sistema tal-produzzjoni domna ninvestu madwar sitt snin xorta ma kellniex ilma biżżejjed.

Fl-1995/1996 - jien għalhekk ngħid li l-gvern Laburista preċedenti qabdu panic - is-sitwazzjoni aktar bdiet tiġi għan-normal għax għall-ewwel darba rajna tnaqqis fl-ammont ta' ilma li kien qed jiġi prodott mir- reverse osmosis plants għax fis-snin preċedenti saru investimenti kbar fis- sistema tad-distribuzzjoni.

Jien ma nafx kif il-membri ta' l-oppożizzjoni qed jgħidu li aħna komplejna fuq il-passi fis-sistema tad-distribuzzjoni li għamlu huma fl-1996/1997.

Mill-2,000 kilometri ta' pajpijiet li hemm bżonn jinbidlu kemm setgħu bidlu fi 18-il xahar li għamlu fil-gvern?

Qed ngħid dan għax miċ-ċifri li għandi jidher li sar inqas mis-snin ta' qabel bħala ammont tal-valur.

Tiġix tgħidli li t-titjib fis-sistema ta' distribuzzjoni beda f'dawk it-18-il xahar!

It-titjib fis-sistema ta' distribuzzjoni beda minn meta twaqqfet il-water services corporation pero' dan ħa ż-żmien sakemm beda juri l-frott tiegħu.

Tant hu hekk li għadna qegħdin nippumpjaw il-flus fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Per eżempju, hawnhekk kien hawn min qal li għandna nipproteġu l-ground water u nnaqqsu l-ispejjeż, anke spejjeż tar-reverse osmosis plants.

Jekk nibqgħu għaddejjin fuq ir-rotta li qbadna xorta ma nafux sa fejn nistgħu ninżlu.

Per eżempju, jekk fil-ħames snin li ġejjin jirnexxielna nerġgħu nnaqqsu l-leakages - hawnhekk irrid ngħid li llum ir-reverse osmosis plants qed jipproduċu bejn wieħed u ieħor nofs jew kemm kemm aktar min- nofs milli kienu jipproduċu fl-1995 - u dan jaffettwa wkoll l-extraction mill-ground water allura nkunu wasalna f'sitwazzjoni fejn is-sistema tibda tkun ħafna aktar vijabbli għax l-ammont ta' ilma li jkollna bżonn mill- ippumpjar jibda joqrob aktar lejn l-ammont li jkun billed.

Naturalment dejjem ikun hemm xi ammont ta' leakages għax kultant meta tagħmel ix-xita jkun hemm xi kontaminazzjoni.

F'dan il-pajjiż jew ma tagħmilx xita għal xhur sħaħ jew inkella negħrqu.

Sfortunatament meta tagħmel xita qawwija s-sistema tad-drenaġġ ma tkunx tista' tlaħħaq għaliex f'ċerti postijiet l-ilma li jispiċċa fuq il-bejt imur fid-drenaġġ - mhux suppost isir hekk dik hija s-sitwazzjoni - u każ klassiku huwa Ħal Balzan.

Dan iwassal biex l-ilma jitħallat mad-drenaġġ u kultant dan jispiċċa għaddej fit-toroq tagħna bil-konsegwenza li jkun hemm xi kontaminazzjoni.

Imbagħad wara jkun irid isir proċess ta' tisfija u jinħlew mijiet ta' eluf ta' metri kubu ta' ilma biex titneħħa dik il-kontaminazzjoni.

Dawn huma komplikazzjonijiet li naħseb tan-naħa l-oħra jifhmuhom daqsi għax kellhom esperjenza f'dan il-qasam ukoll.

Pero' jien konvint li s-soluzzjoni prinċipali hija li nibqgħu ntejbu s-sistema tad-distribuzzjoni u s-sistema ta' metering.

Per eżempju, jien niftakar lill-Ministru Ninu Zammit fil-kabinett ta' l- 1996 jgħid bl-aktar mod ċar li minħabba meters antikwati ma tkunx tista' taqra l-konsum tajjeb u jekk tibdilhom se jkollok billed water aħjar u revenue aħjar mingħajr ma jkollok iċċaqlaq it-tariffi b'mod drammatiku.

Fil- fatt l-esperjenza hekk uriet.

Per eżempju, ġieli jiġu nies għandi jistaqsuni kif wara li biddlulhom il-meter bdew jikkonsmaw aktar ilma.

Ovvjament ir-raġuni tkun li qabel dawn kellhom meter għajjien li t- tolleranza tiegħu ma kenitx tajba biżżejjed biex ma nsemmix ukoll xi ħmieġ li jinġabar fih.

F'każijiet bħal dawn jitpoġġa meter ieħor biex wieħed jara sewwa jekk dak kienx meter difettuż u ħafna drabi jirriżulta - jkun hemm xi eċċezzjonijiet ukoll - li l-problema prinċipali tkun li l-meter il- qadim kien qiegħed jagħmel under-reading bil-konsegwenza li jkollok ilma għaddej li ma jkunx hemm measuring tiegħu kif suppost.

Għalhekk dan jitqies bħala parti mill-unaccounted for water.

Naturalment mas-sistema tal-metering wieħed irid jaħseb ukoll - il- korporazzjoni qed tiffoka fuq dan l-investiment - fuq is-sistema tad- distribuzzjoni.

Din is-sena qed nippjanaw biex nagħmlu 41 kilometru ta' pipes ġodda biex inkunu nistgħu ntejbu s-sistema tad-distribuzzjoni jiġifieri hemm ħafna xi jsir.

Issemmiet ħafna l-problema ta' qtugħ ta' dawl li kien hemm dan l-aħħar pero' naħseb li ħafna mill-kummenti li saru ma kenux fair.

Id-dawl jista' jinqata' taħt kwalunkwe gvern u mn'Alla kellna l-power station ta' Delimara għaliex f'ċerti ħinijiet hi biss kienet qed tissupplixxi d-dawl lill-pajjiż kollu ħlief għal ċerti postijiet il- Belt, għalkemm l-inġiniera rnexxielhom idawwru s-sistema.

Pero' kellna u għad għandna problema serja fil-power station.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq switch room u fuq circuit-breakers u meta nqata' d-dawl sfortunatament kien hemm accident.

Fil-fatt issa qed naraw ta' min huwa t-tort, jekk dan l- accident kellux jew kienx hemm xi ħaġa li kienet ġejja minn barra li kienet difettuża.

Dwar dan qed jiġi ppreparat rapport għax dan l-accident seta' kien aktar serju.

Nista' ngħid, per eżempju, li l-area ta' Pembroke qed tiġi served direttament mill-gas turbines tal-Marsa, impjant li ilu mill-1992.

U lil dawk li qed jgħidu li n-naħa ta' Pembroke u San Ġiljan qed jinqata' d-dawl, bir-rispett kollu ngħidilhom, li dawn ma jistaqsux biżżejjed u jaqgħu għall-konklużjonijiet malajr, il-hobby tal-Maltin.

Fil-fatt dawn qed jieħdu d-dawl minn impjant ġdid u l-problema hi li dan l-impjant li suppost huwa back-up għal x'jista' jiġri f'xi impjanti oħra tal-Marsa - uħud minnhom veru huma qodma - illum huwa ddedikat għan-naħa ta' Pembroke għaliex is-circuit-breaker li kien għaddej inħaraq.

Tant hu hekk li qed isiru arranġamenti 24 hours-a-day fejn il-ħaddiema ta' l-Enemalta huma għaddejjin biex jagħmlu re-routing, bypass u impjanti oħra għal dak ir- reġjun.

Jien ngħid li dak li ġara mhuwiex tort biex ikunu jistgħu jitfgħu impjanti oħra għal dak ir-reġjun.

U allura iva, jekk ikollok sitwazzjoni fejn għandek din is-sitwazzjoni ta' kriżi, din hija kriżi li ġiet bla ħsieb, u jien ngħid li ċertament m'huwiex tort ta' l-Enemalta.

Mhuwiex sew li f'daqqa waħda teħel l-Enemalta kollha jew li noqgħodu ngħidu li investejna f'Delimara għalxejn għax xorta qed ikun hemm qtugħ ta' dawl.

Għandu jkollna daqsxejn proporzjon fl-affarijiet u għandna nkunu oġġettivi.

Jien għadni ngħid li llum is-sitwazzjoni għadha serja għax ix-xogħol li jrid isir, għadu qed isir, u għadna qed inġibu l-parts minn barra.

Issa peress li mhux kollox issib minn barra x-xogħol li jrid isir ma tistax tagħmlu mil-lum għal għada.

Dik hija s-sitwazzjoni tal-lum u sfortunatament is-sistema ta' Pembroke hija connected direttament mas- sistema ta' l-ilma ta' dak ir-reġjun u allura jekk ikun hemm problema f'Pembroke ikollok problema fid-distribuzzjoni ta' l-ilma.

Naturalment is- soluzzjoni hija li jinbena ġibjun ġdid f'Tax-Xwieki pero' dan iqum Lm3.5 miljun.

U minkejja li għaddejjin bir-ritmu ta' pipe replacement biex innaqqsu l-leakages - kulħadd huwa favur dan - sfortunatament ir-riżorsi finanzjarji huma limitati biex nagħmlu dan ukoll f'dan l-istadju.

Pero' 'l quddiem wieħed irid jara xi proposti jkun hemm meta s-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż tkun aħjar.

Jien informat li bħalissa l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għandha pjan biex tagħmel linkage mal-ġibjun tan-Naxxar u ma' dak ta' Ta' Qali biex jekk ma jkunx hemm ilma għallinqas tkun tista' sservi lil din l- area.

Pero' issa m'għandniex noqogħdu nqabblu din il-problema mal- problemi li kellna fis-snin tmenin meta kellna s-sistema tad-distribuzzjoni brodu b'leakages ħerġin minn kullimkien, meta ma kellniex biżżejjed supply ta' l-ilma u meta konna niddependu mit-toqob ta' l-art.

Dik kienet is- sitwazzjoni li kellna qabel.

F'dan ir-rapport li għandna quddiemna jingħad li pajjiżna għandu ċerti żvantaġġi ta' aridness, ta' density tal- popolazzjoni u ta' spazju limitat u jingħad ukoll li aħna l-aktar pajjiż żvantaġġjat fil-Mediterran.

Allura jien ngħid li rridu noqgħodu attenti kif nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea u mhux billi naqbdu direttiva u b'mod pappagallesk napplikawha għalina.

L-impressjoni li għandi fuq tan-naħa l-oħra dwar l-Unjoni Ewropea hija li huma jgħidu li din ma tgħoddx għalina għaliex aħna għandna ċirkostanzi speċjali.

Huwa veru li għandna ċirkostanzi speċjali imma ma jfisserx li b'hekk tista' taqbad id-direttivi u tapplikahom bl-amment.

Wieħed irid jara kif jista' jaddatta ċerti affarijiet u kif jista' jsaħħaħ l-investiment li jrid isir f'pajjiżna mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, l-Unjoni Ewropea tagħraf l-iżvantaġġi li għandhom pajjiżi żgħar bħal tagħna u tagħtihom assistenza speċjali biex tkun tista' ttejjeb l- infrastruttura tagħhom u ġġibhom a level playing field ma' pajjiżi oħra li m'għandhomx dawn l-iżvantaġġi.

Dak huwa l-kalkolu li wieħed irid jagħmel imma dak huwa dibatttu ieħor.

Pero' wieħed irid jaħseb f'dawn l- affarijiet ukoll għaliex wieħed ma jridx jaħseb biss għaż-żmien immedjat imma jrid jaħseb ukoll għall-quddiem.

L-interess nazzjonali jirrikjedi li l-poplu Malti kollu jirrealizza li pajjiżna qiegħed f'sitwazzjoni aktar fraġli minn pajjiżi oħra.

Per eżempju, jekk f'pajjiżna jkollna oil spill ir-reverse osmosis plants ikollhom jieqfu għaliex ma tistax tħaddem dawn l- impjanti jekk fl-ilma jkun hemm ammont ta' żejt.

Dan biex ma nsemmix li jintlaqat ukoll is-settur tat-turiżmu li jagħmel terz ta' l-ekonomija tagħna.

Jekk Allaħares qatt ikollna dawn it-tip ta' problemi l-pajjiż kollu jiġi affettwat u din hija waħda mill-problemi li niffaċċjaw.

Mr Speaker, il-problema tad-distribuzzjoni se tibqa' tiġi ttrattata bħala prijorita'.

L-Onor.

Buhagiar min-naħa l-oħra staqsa x'inhuma l- prijoritajiet.

L-ewwelnett irridu ngħidu li aħna ffortunati għax għandna supply biżżejjed ta' ilma.

Dan ma jfissirx li l-impjanti qegħdin idle imma jfisser li nistgħu nagħmlu ċertu rotation ta' trains b'mod li nnaqqsu ċerti spejjeż u b'hekk daqqa nużaw naħa u daqqa nużaw oħra.

Aħna qed niffokaw ukoll kif nistgħu nutilizzaw il-ġibjuni ħalli s-sistema tad-distribuzzjoni nġibuha aħjar.

B'hekk il-poplu ma jkunx jiddependi daqshekk mir-reverse osmosis plants għax ikollok stock ta' jumejn jew tlieta li fihom tkun tista' tissupplixxi l-ilma.

Apparti minn hekk nistgħu mmorru għas- sistema, li jien naqbel magħha, tal-multi-tariffing pero' mbagħad irid ikollok dual tariffe meter li s'issa għad m'għandniex.

Per eżempju, jien naf li saru diskussjonijiet mal-water services corporation - s'issa għadu ma sarx ftehim - biex jekk jista' jkun ir-reverse osmosis plants, speċjalment dawk li jaħdmu bil-lejl, jistgħux jiffrankaw xi ħaġa fit- tariffa tad-dawl u b'hekk jitnaqqas il-cost.

Naturalment l-Enemalta mhux imdorrija taħdem b'dan il-mod għax għaliha l-cost tad-dawl huwa cost tad- dawl u allura wieħed irid ukoll jikkalkula daqxejn ċerti bidliet.

Fost affarijiet oħra ssemma ż-Żonqor Point Development.

Kif diġa' għidt aħna konna qed ninvestu f'sitwazzjoni fejn ma kienx ċar jekk hux se jkollna supply biżżejjed jew le imma qabel l-1996 Żonqor Point Development kien discarded fis-sens li kien qed jidher li m'għandniex bżonn li jkollna reverse osmosis plants oħra, għalkemm kieku kellna xi ħaġa li kienet qed tipproduċu l-ilma f'dik in-naħa ta' Malta, bħala geographical location, kienet tagħmel sens.

Minkejja dan wieħed kien irrealizza li ma kienx hemm bżonn li wieħed jagħmel impjant ieħor.

L-Onor.

Charles Buhagiar u l-Onor.

Louis Buhagiar semmew ir-recharging of the aquifer.

Din l-idea tappellali ħafna imma wieħed irid joqgħod attent ukoll li jiżgura li l-aquifer ma jiġix kontaminat.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Buhagiar kien hemm każ serju - l-informazzjoni li għandi fuqu hija li qed jittieħdu passi - ta' kontaminazzjoni f'Ta' Kandja imma naturalment wieħed irid joqgħod attent li mhux biex nagħmlu recharging of the aquifer inkunu qed nipperikolaw is-sistema ta' l-aquifer innifisha.

Hemm ukoll l-issue tas-second-class water.

Jien ngħid li s-second-class water irid sistema tad-distribuzzjoni għalih biex tkun tista' tużah b'mod effettiv.

Per eżempju, l-industrial estate ta' Bulebel juża' second class water għal diversi affarijiet imma jrid ikollok sistema ta' distribuzzjoni għaliha.

Ta' min igħid li aħna qegħdin naħdmu biex l-ewwel sistema tad- distribuzzjoni ma jibqax ikollha daqshekk leakages.

Huwa tajjeb li nippjanaw imma d-domanda għar-riżorsi hija kbira ħafna.

S'issa semmejna li rridu nagħmlu xi ġibjuni ġodda u sistema tad-distribuzzjoni għas-second- class water pero' naturalment ma jistax isir kollox f'daqqa.

Intqal li l-water services corporation tuża 13% tad-dawl.

L- informazzjoni li għandi jien hija - anke r-rapport jgħid hekk - li s-sena li għaddiet din ir-rata niżlet għal 9.9% għal żewġ raġunijiet.

L-ewwel raġuni hija li l-korporazzjoni qed tipproduċi inqas ilma bir-reverse osmosis plants u qed tipproduċih b'mod aktar effiċjenti.

Infatti r- rapport annwali qed jantiċipa tnaqqis jew savings ta' l-enerġija ta' 25% meta jkollok din is-sistema ta' energy recovery u sistemi oħra li jistgħu jintużaw.

Dan ifisser li tnaqqset ir-rata ta' kemm qed tuża l-water services corporation għax fil-fatt id-domanda tad-dawl żdiedet b'mod qawwi f'dawn l-aħħar snin.

Fil-fatt meta nagħmlu impjant ġdid tad-dawl biex ikollna ftit fuq ir-riħ u nibdew inżarmaw parti minn dak tal-Marsa nispiċċaw biex ikollna noqgħodu ftit attenti li nlaħħqu mal-peak demand għax jista' ma jkollokx biżżejjed, kif wara kollox hija s-sitwazzjoni llum.

Min jgħid li l-power station ta' Delimara hija biżżejjed għall-peak demand tal-konsum ma jafx x'inhu jgħid.

Il-peak tal-konsum qed ilaħħaq madwar 355 MW imbagħad jekk fil-power station ta' Delimara tuża l-back-up tal-gas turbines ikollok xi 305 MW.

Min-naħa l-oħra jekk tneħħi l-gas turbines li suppost ikunu għar-riżerva jkollok madwar 260 MW.

Għalhekk qed ngħidu li sfortunatament il-pajjiż irid combined cycle oħra u qegħdin nippjanaw biex ninvestu fiha ukoll.

Imma dawn huma l-problemi li l-iżvilupp jġib miegħu.

Jien ngħid li j'Alla jkollna problemi ta' dan it-tip għax dan ikun ifisser li l-pajjiż ikun qed jimxi 'l quddiem.

Issemmiet ukoll l-MDS.

Irridu niftakru li meta bdejna ninvestu fir- reverse osmosis plants kien hemm ċertu reliance fuq il-barranin imma maż- żmien il-Maltin saru profiċjenti f'dan it-tip ta' xogħol u bil-mod il-mod anke l-gvern Nazzjonalista ta' l-1996 beda jippjana biex l-MDS tgħaddi f'idejn il-Maltin.

Meta tela' l-gvern Laburista hekk sar u aħna naqblu ma' dan pero' ma rridux naħsbu li skoprejna l-Amerika għax kulma sar huwa li komplejna mexjin fuq il-pjanijiet li kien hemm.

Issa se nagħmel xi ftit kummenti oħra fuq il-kwalita' ta' l-ilma.

Għall- ewwel darba r-rapport annwali qiegħed jagħti dettalji tekniċi fuq il- kwalita' ta' l-ilma li huma estensivi u hawnhekk ukoll għandna bżonn l- investiment l-ewwelnett għaliex il-kwalita' ta' l-ilma trid titjieb għall- benefiċċju tal-poplu Malti u għat-turisti li jiġu hawn u t-tieni għax aħna nsegwu d-WHO directives u issa se nsegwu wkoll id-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-kwalita' ta' l-ilma tista' titjieb b'diversi modi b'mod partikolari billi jkollna dik li tissejjaħ polishing plant li allura tkun kapaċi ttejjeb il-kwalita' u jkollna mix aħjar ta' l-ilma.

Din hija xi ħaġa li wieħed qed jaħdem fuqha u naturalment tfisser aktar investiment.

Għalhekk wieħed irid jara li jkun f'pożizzjoni li jkun jista' jġorr dan il- piż ukoll.

Mr Speaker, issemma s-sewage plant u l-EIB loan.

Jien naħseb li hawnhekk il-gvern preċedenti ħakk idejh u qal li din seta' jwaħħalha, biex ngħid hekk, lill-gvern ta' qablu għaliex qabad u qara ċertu dokumenti u ma rrealizzax li fil-fatt f'dawn id-dokumenti kien hemm li huwa up to us kif aħna nintegraw fis-sistema tar-recovery cost tad-drenaġġ.

Għalhekk dan għamel taxxa tad-drenaġġ bħall-poll tax kif ipprovat tagħmel Margaret Thatcher pero' dan kien żball għax dak m'huwiex il-mod kif wieħed għandu jimxi.

Fil-fatt din it-taxxa tad-drenaġġ aħna neħħejniha.

L-investiment kien għadu lanqas sar, il-flus kienu għadhom lanqas ġew u by the time li spiċċat l-amministrazzjoni preċedenti u bdejna l-amministrazzjoni preżenti ż-żmien kien għadda u l-investiment kien għalaq.

Għalhekk issa se nerġgħu napplikaw biex ikollna sources of funds oħra mill-istess fond biex wieħed ikun jista' jagħmel dan ix-xogħol.

Irrid ngħid li fit-tariffi għidna li element miċ-charge li hemm fuq il-meter hija ntiża biex tmur għar-recovery cost tad-drenaġġ.

U la qed nitkellmu fuq it-tariffi jien nixtieq nitlob il- permess tal-Kamra biex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- konsum tas-servizz ta' l-elettriku u l-ilma minn familji f'diversi nħawi ta' Malta matul is-snin 1997 - 1999.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Din it-tabella turi bl-aktar mod ċar kif naqqasna b'mod drammatiku l-cost ta' l-ilma.

Jien hawnhekk għandi sample ta' 26 konsumatur li turi li bniedem waħdu mill-Belt jikkonsma 25 cubic metres.

Skond it-tariffa ta' gvern preċedenti l-ammont jitla' għal Lm35 u issa jitla' għal Lm21.

Naturalment jien qlajt ħafna kritika fuq din pero' t- tariffi għamilthom b'ċerta responsabbilta' għax minkejja li l-pajjiż għandu bżonn li jkollu ċertu dħul, ipprovanja nsibu l-bilanċ.

Il-bilanċ ma kienx li tmur għat-tariffi preċiżament kif kienu qabel.

Fil-fatt fil-programm elettorali - infakkar lill-membri tan-naħa l-oħra x'għidna fil-programm elettorali għax dan hu li jorbot lill-gvern - għidna hekk:

"Jerġa' jagħti sussidju qawwi fuq l-ewwel 20 gallun ilma minflok fuq l- ewwel 18 ....".

Irridu niftakru li l-gvern preċedenti kien iddeċieda li n-nies għandhom bżonn inqas ilma u allura naqqas l-ammont ta' ilma sussidjat.

Jien m'inix ċert fuq liema bażi għamluha din imma jien nissuspetta li għamluha fuq bażi finanzjarja.

Imbagħad għandna hekk:

"... li tuża kull persuna biex is-servizz essenzjali ta' l-ilma ma jkunx piż fuq il-familja.

Titneħħa ż-żieda esaġerata li saret fil- meter charge li gvern Laburista għolliha għal Lm24 fis-sena. "

Din għamilniha bħalma għamilna l-ewwel waħda.

"Titneħħa t-taxxa ta' Lm24 tad-drenaġġ.".

Din għamilniha wkoll.

"Jagħti sussidju għall-ammont minimu lil kull persuna li għandha bżonn kuljum fil-konsum ta' l-elettriku.".

Din għamilniha wkoll.

Aħna daħħalna sistema ġdida li min jikkonsma aktar dawl iħallas aktar pero' llum din hija bbażata fuq kull persuna u qabel din ma kenitx taħdem b'dan il-mod.

"Jiddiskuti mas-settur tan-negozju struttura ġdida ta' tariffi tad- dawl u ilma li ma jxekklux l-iżvilupp ekonomiku.".

Din għamilniha bi qbil ma' kulħadd.

Imbagħad għandna li:

" ... u jara li l-produtturi ta' l-ilma u ta' l-elettriku jaqtgħu l- ħela.".

Dan kollu jfisser li skond il-programm elettorali mxejna ma' dak li wegħedna.

Issa x'jagħmlu tan-naħa l-oħra, Mr Speaker?

Dawn jaqbdu fejn jien kont għidt li prattikament it-tariffi kienu se jiġu kif kienu qabel u jagħmlu clip fuq it-television.

Jien hawnhekk għandi tabella oħra li turi l-actual average tat-tariffi li ħarġu.

Per eżempju, bit-tariffa l-ġdida li daħħal dan il-gvern, familja ta' tlieta min-nies tħallas Lm38.

Issa bit-tariffa ta' gvern preċedenti din kienet tħallas Lm56 u bit-tariffa kif kienet qabel kienet tħallas Lm32.

Ovvjament hawnhekk qed nitkellmu fuq kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Dan kollu jfisser li minkejja li aħna żidna bi ftit it-tariffa ta' qabel, naqqasna b'mod drammatiku t-tariffa ta' żmien il-gvern preċedenti.

Allura dan huwa xi skandlu?

Allura b'daqshekk ma mxejniex mal-wegħdi li hawn fil- programm elettorali?

Jidher li l-oppożizzjoni jinjoraw dan il-punt u jippruvaw ipinġu stampa falza u diżonesta li tgħid li aħna mhux qed nimxu mal-wegħda elettorali tagħna.

Dan mhux il-każ u aktar ma jgħiduli hekk aktar se nibqa' nħambaq li t-tarifffi tagħhom kienu se jkunu madwar 50% u 70% aktar minn dawk li qed jirċievu l-konsumaturi llum.

Dan ifisser li min illum qed jirċievi kont ta' Lm100, bit-tariffa ta' gvern preċedenti kien jiġih Lm170.

Daqshekk reġġajniha lura s-sitwazzjoni jiġifieri l-mira tagħna lħaqniha.

Issemmew il-human resources u l-bidliet li kien hemm.

Fil-fatt il-head operations manager li kien hemm irriżenja - kultant lin-nies ma tistax iżżommhom milli jmorru jsibu kariga aħjar u allura tinħoloq problema - u ftit ilu irriżenja wkoll il-financial controller bil-konsegwenza li mbagħad kellna xi problemi biex noħorġu l-estimi.

Xi ħadd qalli li għax ħriġna l-estimi ġimgħatejn tard ksirna l-liġi pero' wieħed irid jifhem li kellna dawn il-problemi ta' human relations.

Il-bord qiegħed iħares lejn dan ukoll u fil-fatt diġa' ħareġ xi adverts.

Għalhekk wieħed jistenna li nsibu r-riżorsi umani li l-korporazzjoni għandha bżonn bħalma jiġri fi kwalunkwe korporazzjoni.

Illum id-domanda għan-nies ta' ċerta kwalita' hija għolja għax naturalment wieħed irid jikkompeti mas-sistema privata.

Safejn naf jien ukoll il-manager ta' l-information systems qiegħed b'kuntratt u wieħed jara jekk jistax isib lil xi ħadd li jkollu commitment aktar permanenti għall-ħteġijiet tal-korporazzjoni.

Issemmiet ukoll il-privatizzazzjoni.

Din hija xi ħaġa li aħna għadna ma semmejnijhiex fil-privatisation paper tal-water services corporation għax din hija korporazzjoni b'livell ta' servizz strateġiku li għandha għajnuna qawwija mill-gvern.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li l-Unjoni Ewropea ma tipprojbixxix lill-gvern milli jagħti għajnuna direttament lill-konsumatur dirett u barra minn hekk m'għandniex nibnu kastelli fl-arja u ngħidu li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea se jkollna nneħħu dan is-sussidju.

Hemm bżonn nimxu kif għandna bżonn pero' mhuwiex il-każ li wieħed joqgħod jgħid dan it-tip ta' diskors.

L-Onor.

Joe Cuschieri tkellem fuq ir-rebates u qal li mill-1 ta' Jannar dawn se jispiċċaw.

Pero' dan nesa' jsemmi lill-membri ta' din il-Kamra u lill-poplu li r-rebates ta' din is-sena ġew posposti bħala parti mill- agreement li ntlaħaq mal-UĦM u nesa jgħid li taħt il-gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant kien hemm sistema fejn it-tariffi se jitilgħu fuq tliet snin u aħna għamilnihom fuq tliet snin biex inżommu l-istess gap taħt it-tariffi li kien ippropona l-gvern preċedenti.

Aħna t-tariffi għamilnihom b'mod li nżommu l-istess gap 'l isfel b'madwar 50%, 60% jew 70% għall-konsumaturi kollha.

Ma rridux ninsew li dawn it-tariffi għaddew b'leġislazzjoni minn dan il-parlament.

Qed ngħid dan għax fejn iridu jgħidu li l-gvern preċedenti ħaseb għal kollox u fejn irridu ċerti affarijiet jinsewhom, qishom qatt ma kienu jeżistu.

Kultant jien nissorprendi ruħi.

Per eżempju, l-Onor.

Cuschieri qagħad jallarma ħafna bla bżonn.

La jien u lanqas il- korporazzjoni m'għandna rapporti li fl-inħawi ta' San Ġiljan u Tas-Sliema hemm xi kontaminazzjoni fis-sistema għax kieku jien niġi informat mill- ewwel jiġifieri ma naħsibx li wieħed għandu jibni din it-tip ta' stampa.

Allura għalfejn noqgħodu nsemmu dawn l-affarijiet?

Li nista' ngħid hu li l- Onor. Cuschieri semma xi ġibjun li lanqas biss jaqa' taħt il-water services corporation.

Naħseb li s'issa rrispondejt ukoll għal ċerti mistoqsijiet li qajjem l- Onor. Charles Buhagiar.

Fl-opinjoni tiegħi, d-diskorsi ta' l-Onor.

Charles Buhagiar u ta' l-Onor.

Louis Buhagiar kienu interessanti għax dawn tkellmu b'ċertu maturita'.

Naħseb li d-difett tagħna l-politiċi huwa li kultant inkunu rridu nniggżu xi ftit bla bżonn.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq ir-reverse osmosis plant tal-Marsa għax jien issorprendejt ruħi kemm tan-naħa l-oħra semmewha din.

Ir-reverse osmosis plant tal-Marsa hija waħda qadima, taħdem bil-brackish water u allura l-costs tagħha huma inqas.

Sfortunatament fejn hi qegħda hemm ilma kontaminat u allura f'dan l-istadju mhux possibbli li nerġgħu nħaddmuha b'mod effettiv.

Apparti minn hekk din tħaddem ħafna nies u meta at one stage ma kenitx taħdem kellna problema għax il-union riedet li n-nies xorta jmorru jħarsu lejn makna ma taħdimx pero' fl-aħħar ilħaqna ftehim li dan ma kienx jagħmel sens.

Għalhekk ir-reverse osmosis plant mhijiex daqshekk kritika pero' għaż-żmenijiet tal-lum hija qadima u tittratta ċertu tip ta' ilma li f'dan l-istadju ma nistgħux nużawh minn dak il-post.

Imbagħad għandna r-reverse osmosis plant ta' Tigne' li minħabba l- proġett ta' Manoel Island kellna nċaqilquha minn hemmhekk.

Għandna wkoll ir-reverse osmosis plant ta' Għar Lapsi li hija waħda mill-aktar impjanti qodma u tikkonsma ħafna enerġija.

Għalhekk qed naħsbu kif naqilbu għall- membranes differenti li jaħdmu bi pressure inqas pero' naturalment iridu jsiru ċerti aġġustamenti.

B'hekk l-impjant ta' Għar Lapsi nkunu nistgħu nużawh b'mod li jipprovdi ilma tajjeb u cost-effective.

Intqal li l-water services corporation naqset l-ispiża ta' l-elettriku u ta' l-ilma pero' meta tħares lejn l-overall costs issib li dawn jew ma nbidlux jew inkella żdiedu bi ftit.

Fl-appendix ta' l-estimi ssib broken- down wages and salaries b'somma ta' Lm469,000 li huma difference in scales.

Dan huwa riżultat dirett tal-collective agreement li sar mal-gvern u huwa għalhekk li għandek ċerti implikazzjonijiet.

Kieku ma kienx hemm dawn it- tip ta' bidliet, kieku l-cost totali forsi kienet titnaqqas imma l-verita' hi li dan il-collective agreement li sar mas-settur pubbliku kien ilu ġej sitt snin u issa se jidħol fis-seħħ fl-1 ta' Jannar.

Diversi kelliema - l-Onor.

Cuschieri kien wieħed minnhom - tkellmu dwar in-number of customer contacts u complaints li kien hemm pero' jiddispjaċini ngħid li dawn ma kenux oġġettivi biżżejjed.

Issa hawnhekk nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed tabella fuq il-Mejda tal- Kamra dwar l-għadd ta' customer contacts fl-uffiċċji tal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma fil-Belt Valletta u Għawdex.

MR SPEAKER: Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

Meta l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra ħarsu lejn il-complaints dawn ma rrealizzawx li fl-1999 u fis-sena 2000 kien hemm five cycles tal-billing system u fis-snin ta' qabel kien hemm ħafna inqas cycles.

Dan ifisser li n- numru ta' kontijiet li ħarġu din is-sena kien ta' 'l fuq minn 1 miljun.

Per eżempju fl-1997/1998 ħarġu biss madwar 530,000 kont u allura you are not comparing like with like.

Jekk taqbad il-complaints ta' sena u tqabbilhom ma' ta' sena oħra, dawn trid teħodhom bħala persentaġġ tal-bills issued u t-tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra qegħda għas- sodisfazzjon ta' kulħadd.

Per eżempju, meta l-gvern preċedenti għolla t- tariffi n-numru ta' complaints fl-1997/1998 kien laħaq madwar 4% pero' n- numru ta' complaints din l-aħħar sena huwa ta' madwar 2%.

Għalhekk ma rridux noqgħodu nesaġeraw u ngħidu li qed ikun hemm ħafna queues twal u li kulħadd qed jilmenta meta l-gvern preċedenti kellu d-doppju.

Jien ma nafx kif ma jiftakrux dak li ġara sentejn ilu.

Jien nixtieq nagħlaq billi ngħid li matul din l-aħħar sena l- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tat servizz tajjeb.

Ovvjament baqa' ħafna xi jsir u hemm ċerti konsumaturi li mhumiex moqdijin tajjeb għax għandhom boreholes li huma connected direttament mas-sistema.

Hawnhekk naqbel ma' l-Onor.

Charles Buhagiar li qal li hemm bżonn insibu soluzzjoni għal din il-problema għax il-kwalita' ta' l-ilma tista' tkun ta' periklu.

Din hija prijorita' li wieħed irid jieħu ħsiebha.

Naħseb li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma trid issib mezz ukoll kif tħaffef kemm jista' jkun il-programm ta' pipe replacement biex ladarba tkun tista' tnaqqas l-ispejjeż tagħha b'dan il-mod tkun tista' tibda tiffoka fuq oġġettivi oħra.

Naf li din ikkummissjonat xi xogħol fuq l- istormwater master plan u naħseb li hemm bżonn inħarsu lejh dan ir-riżors.

Naqbel li għandu jkollna water resource management system għall-pajjiż kollu, naqbel li għandna nħarsu lejn l-oqsma kollha tas-sistemi li nistgħu nużaw u nemmen ukoll fl-alternative energy pero' ma rridux niġru wisq.

L- Enemalta qed taħseb biex tagħmel xi ħaġa f'dan il-qasam pero' l-verita' hi li filwaqt li l-alternative energy għandha l-limitazzjonijiet tagħha, ir- reverse osmosis plants jikkonsmaw ħafna u ħafna elettriku.

Ikun tajjeb li ngħid li hawn Malta fetħet fabbrika Amerikana li tipproduċi solar-powered water pumps.

B'din is-sistema ma ddawwarx is- solar energy f'dawl elettriku imma tuża s-sħana tas-solar energy to drive a pump.

Dan huwa apparat ideali għall-pajjiżi fejn m'hemmx dawl pero' jista' jkun li aħna jkollna ċans nużawhom ukoll.

Per eżempju, dan l-apparat huwa ideali fl-Afrika fejn m'għandhomx grid tad-dawl ma' xiex jikkonnettjaw u allura l-uniku mod kif jista' jkollhom mechanical power huwa billi b'xi mod jużaw l-enerġija tax-xemx.

Jidher li din it-teknoloġija hija avvanzata u interessanti u jista' jkollha spillover effect fuq pajjiżna wkoll.

Nista' ngħid, per eżempju, li hemm investitur ieħor Ġermaniż li qed jaħseb fuq is- solar panels għad-dawl pero' l-limitazzjonijiet qegħdin hemm.

L- informazzjoni li għandi hija li biex toħroġ dawl biżżejjed u tħaddem geyser trid ten square metres, aħseb u ara kemm trid spazju biex tħaddem reverse osmosis plant.

Qed ngħid dan biex nuri li anke bħala spazju għandna l- limitazjzonijiet.

Per eżempju, l-Enemalta qed tħares ukoll lejn il- proġett tal-wind turbines pero' dwar dan beħsiebni nitkellem il-ġimgħa d- dieħla.

Dawn l-alternative energies huma importanti għal pajjiżna pero' wieħed irid iżomm saqajh ma' l-art u jirrealizza li ma jistax ikun li wieħed jaħseb li b'hekk se jsolvi l-problema.

Naħseb li huwa importanti ħafna li nkunu f'pożizzjoni li nużaw inqas enerġija biex nagħmlu x-xogħol tagħna, kif wara kollox qed tagħmel il-water services corporation.

Per eżempju, huwa tajjeb ħafna li fir-rapport li għandna quddiemna għandna l- enviormental impact assessment għall-ewwel darba u jien nixtieq nara min jikkummenta aktar fil-gazzetti fuq dan ir-rapport.

Qed ngħid dan għax donnu li ħadd ma nduna bihom.

Naħseb li jekk il-water services corporation tibqa' miexja fuq dawn il-passi nkunu f'pożizzjoni li sena oħra nkunu nistgħu nerġgħu naġġornaw ruħna fuq ix-xogħol siewi li qed tagħmel.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 2000/2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Fid-9.00 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet għoxrin minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l- Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 2000/2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 31

L-Onor.

| | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | | | | |

KONTRA : 27

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Farrugia Angelo | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 2000 sat-30 ta' Settembru 2001, ġew approvati.

MR SPEAKER: L-Aġent Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 22 ta' Novembru, 2000, fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena finanzjarja 2000-2001.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anglu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Kumitat Permanenti; u Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Ninu Zammit.

L-ONOR NINU ZAMMIT: Mr. Speaker, dan l-aħħar f'gazzetta bil-Malti deher artiklu fuq l-industrija tal-majjal.

Huwa fatt li riċentement kellna nuqqas fil-provvista ta' materja prima, fis-sens li l-piż li jiddaħħal ta' kull ġimgħa għall-qatla fil-biċċerija niżel minn 80 għal 75 kilogramm kull ras, għalkemm il-kwantita' ta' rjus li ddaħħlu fil-biċċerija baqgħet kostanti, jiġifieri madwar 2,300 u 2,400 kull ġimgħa.

Fil-gażżetta hemm imniżżel li minħabba dan in-nuqqas ta' materja prima kellna nimpurtaw il- majjal minn barra.

Iva, nerġa' ngħid li kull ġimgħa beda jkollna nuqqas ta' materja prima u biex insolvu din il-problema kellna nimpurtaw il-majjal minn barra.

Din l-importazzjoni seħħet wara li tkellimna kemm mal-produtturi tal- majjal, jiġifieri mar-raħħala li jkabbru l-majjal, kif ukoll mal-proċessuri lokali tal-majjal, li bejniethom jieħdu bejn 60% u 70% tal-materja prima biex jagħmluh zalzett, burgers, perżut u affarijiet oħra.

Biex insolvu dan in-nuqqas tkellimna mad-diretturi tal-KIM u mal-proċessuri, tramite l-FOI u lħaqna ftehim.

F'dan il-ftehim għedna li peress li l-KIM tbiegħ il- majjal lill-proċessuri bil-prezz ta' madwar 82c5m kull kilogramm, aħna għedna li kulmin jimporta majjal minn barra għall-ipproċessar - ngħidu aħna negozjant li jimporta l-majjal u meta jasal Malta jiġih 70c kull kilogramm - ikun irid iħallas id-differenza bejn 70c u 82c bħala levy.

Irridu niftakru li l-prezz tal-majjal jitla' u jinżel skond il-forzi tas- suq, jiġifieri skond kemm għandek provvista u kemm għandek domanda.

Għalhekk ftehemna, kemm il-KIM u anke l-proċessuri tal-majjal, li kulmin se jimporta l-majjal minn barra biex jagħmel tajjeb għal dan ix-shortage, kellu bilfors iħallas din il-levy.

Din is-sistema ħadmet tajjeb u f'dawn l- aħħar xhur qegħdin nimpurtaw majjal mhux frisk biex jagħmel tajjeb għal dan ix-shortage.

Issa din il-problema ma ġietx mill-lum għall-għada imma ilha ġejja.

Kien hawn żmien meta r-raħħala ngħataw x'jifhmu li kien hemm potenzjal li jesportaw ma' l-10,000 majjal.

B'hekk kien hawn ċerta raħħala li bdew ikabbru l-ammont ta' majjal li għandhom fl-irziezet tagħhom.

Fir-realta' - kontra ta' dak li kien intqal lir-raħħala dwar il-potenzjal li jkunu esportati ma' l-għaxart elef majjal - spiċċajna biex ġew esportati biss 43 majjal.

Dan ħalla ċerta ammont ta' majjal żejjed fl-irziezet tagħna.

Ovvjament ir-raħħala rranġaw is-sitwazzjoni u minn waħda ta' surplus ġew għal waħda li jkollok nuqqas, pero' issa r-raħħala qegħdin f'pożizzjoni li jerġgħu bil-mod il-mod ikabbru l-ammont ta' majjal fl-irziezet tagħhom u, jekk Alla jrid, bi ftehim bejn kulħadd - għax kultant kulħadd jista' jieħu falza stikka - nerġgħu nilħqu l-bilanċ ta' ammont ta' majjal li jkun jissodisfa d-domanda ta' majjal fil-pajjiż, kif ukoll ikun jissodisfa l- ammont ta' majjal li jmur għal processing.

F'gazzetta lokali ntqal ukoll li l-impatt ta' l-importazzjoni ta' laħam tal-majjal frisk - u rrid ngħid li din mhix importazzjoni ta' majjal frisk, għax il-majjal ma jiġix importat frisk imma ffriżat - hu falliment kbir li qed jeqred is-suċċess li ħalla l-gvern preċedenti.

Ma rridx nidħol f'polemika imma kien żball li wieħed jingħata x'jifhem li kien hemm xi potenzjal kbir li jiġi esportat il-majjal u dan sfaxxa fix-xejn.

Jiena m'inix se noqgħod nidħol fil-mertu għaliex sfaxxa fix-xejn, pero' llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn għal dawn l-aħħar xhur il-KIM flimkien mal- produtturi qed jiġbdu ħabel wieħed biex jirranġaw is-sitwazzjoni sabiex ikunu f'sitwazzjoni li jipprovdu għad-domanda kemm tal-mara tad-dar kif ukoll għal dak li jipproċessa.

Dan l-artiklu li deher f'"l-orizzont" ta' l- 20 ta' Novembru jgħid li l-poplu Malti u Għawdxi qed ikun iktar konxju tal- falliment li se jkompli jersaq fuq din l-industrija.

Dan mhux veru.

M'hu minnu xejn li din l-industrija se tfalli.

Mr. Speaker, kien żball li ngħata l-intendiment li kien hemm il- potenzjal ta' esportazzjoni tal-majjal.

Minħabba dan kien hemm oversurplus, li mbagħad ġab nuqqas fil-provvista ta' materja prima.

Minkejja li sar dan l-iżball, l-ammont ta' majjal li jiddaħħal il-biċċerija għall-qatla qed jiżdied ġimgħa fuq ġimgħa u jekk Alla jrid fil-ġimgħat u x- xhur is-sitwazzjoni se terġa' tiġi għan-normal u l-provvista min-naħa tal- produtturi tal-majjal tkun tali li jkollna d-domanda tagħna moqdija kemm għall-mara tad-dar kif ukoll għall-proċessuri.

Dan grazzi għall-mod kif ħadmu s'issa tul dawn l-aħħar xhur bi ftehim, koperazzjoni u kollaborazzjoni id-diriġenti tal-KIM kif ukoll il-proċessuri tal-majjal.

Intqal ukoll li dan l-aħħar kien hemm xi lmenti dwar affarijiet li ma kenux kif suppost fil-biċċerija.

Jien se nħalli f'idejn sieħbi l-Onor.

Edwin Vassallo biex jispjega dawn l-affarijiet.

Nirringrazzjak.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Irrid nibda minn fejn ħalla l-Ministru Ninu Zammit, li rrifera għall-ilmenti li qanqlu l- bejjiegħa tal-laħam rigward il-biċċerija.

Din il-kwestjoni setgħet inqalgħet minħabba nuqqas ta' informazzjoni u minħabba li xi ħadd ġibed konklużjonijiet li ma kenux f'posthom.

Jiena naħseb li kemm fil-konfront tal-bejjiegħa tal-laħam infushom, kif ukoll rigward il-proċess li dwaru qed taħdem l-ismall business unit, dawn kienu konklużjonijiet inġusti.

Irrid ngħid ukoll li l-assoċjazzjoni tal-bejjiegħa tal-laħam m'għandhomx bżonn lil ħadd minna biex jidħol ta' medjatur.

Kienet konklużjoni azzardata li waslu għaliha xi ġurnalisti, speċjalment tas-Super One, meta qalu li jiena dħalt bħala medjatur bejn il-ministru ta' l-agrikoltura u l- bejjiegħa tal-laħam.

Qiegħed ngħid hekk għaliex illum qed isiru affarijiet li forsi qabel ma kenux isiru, dawn l-affarijiet ilna nippruvaw nitkellmu dwarhom u huma wkoll affarijiet pubbliċi.

Jien personalment ili ħafna żmien nagħmel laqgħat mal-bejjiegħa tal-laħam.

Forsi meta l-Onor.

Noel Farrugia kien ministru responsabbli mill-agrikultura kien jitkellem hu waħdu magħhom, imma llum il-ġurnata f'dan il-gvern jien għandi kariga biex nieħu ħsieb l-interessi ta' min hu self-employed u ta' min hu fin-negozju.

Bħalma nitkellem ma' l-għaqda tal-bejjiegħa tal-laħam nitkellem ukoll ma' l- għaqdiet kollha tan-negozju, ġejjin minn liema settur ġejjin, jiġifieri jiena ma kontx hemm biex nagħmel xi medjazzjoni imma biex nagħmel ix-xogħol tiegħi ta' kuljum.

Il-konsultazzjoni ma' l-għaqdiet tan-negozju m'għandha tkun tfisser qatt xi tip ta' medjazzjoni bejni jew inkella xi ministru ieħor.

Mr. Speaker, jekk wieħed jidħol fil-website ta' l-ismall business unit li inawgurajna llum wieħed jista' jara l-iskeda tal-laqgħat kollha li jkollna ma' l-għaqdiet kollha tan-negozju u jara wkoll taħt liema programm qegħdin niddiskutu u għalfejn.

Apparti minn hekk, jekk wieħed jara d- diskors tal-budget tal-bieraħ u jaqbad il-paġna fejn hemm l-imprenditur iż- żgħir, isib din is-sentenza:

"Diġa twaqqfet l-ismall business unit fis-segretarjat li bdiet tanalizza l-proċeduri eżistenti.

Din ir-riforma trid issir bil- kollaborazzjoni tas-settur innifsu."

Hawnhekk il-ministru tal-finanzi qed jgħid li fl-2001 se jitkompla x- xogħol biex naqtgħu kemm nistgħu l-għafsa u l-ispejjeż li jistgħu jġibu magħhom il-proċeduri burokratiċi kollha.

Dan minħabba li l-ineffiċjenzi jġibu wkoll spejjeż żejda li s-settur tan-negozju żgur ma jeħux gost bihom.

Mr. Speaker, irrid ngħid li tant inkunu għaddejjin bi speed f'xogħolna li jekk ma tinqalax xi interpellanza - u hawn nirringrazzja lill-Onor.

Farrugia - jew jekk ħadd ma jgħaddi xi kumment li ma tantx ikun floku, din it-tip ta' konsultazzjoni ma tissemmiex.

Jiena niskuża lil min ikun għamel kumment simili għax nasal biex ngħid li dan ikun għamlu minħabba nuqqas ta' informazzjoni.

U min ma jkollux l-informazzjoni faċli jgħid li Edwin Vassallo daħal medjatur, għaliex is-soltu hekk kien isir.

Is-soltu dawn in- nies kien ikellimhom biss il-ministru konċernat.

Aħna fil-bejjiegħa tal- laħam naraw settur partikulari ta' negozjanti żgħar u rridu naraw li niffaċilitaw kemm jista' jkun is-servizz li jkunu qegħdin jieħdu.

F'idejja għandi korrispondenza li tibda mis-6 ta' Ġunju fejn uffiċċjal mill-ismall business unit, Mark Scerri, responsabbli li jżomm il-kuntatt ma' l-għaqdiet tan-negozju, kiteb lil dawn il-bejjiegħa u qallhom hekk:

"Il-laqgħa ta' nhar it-Tlieta se tkun fuq il-kondizzjonijiet tal- liċenzji tas-settur tagħkom.

F'dan il-każ, jekk trid aktar informazzjoni jew jekk għandek xi diffikultajiet, ċempilli fuq ...",

u tahom in-numru tat-telefon.

Dan qed ngħidu biex nuri li f'ħidmietna aħna niġru wara dawn l-għaqdiet biex igħidulna l-problemi u d-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom.

Dawn il- laqgħat isevuna biex niġġieldu kontra l-burokrazija u l-ineffiċjenza.

Dawn ma tawniex il-problema u qalulna li jekk ma nsolvuhiex jistrajkjaw.

Ma kienx hemm ultimatum u għalhekk ma kien hemm l-ebda bżonn ta' medjazzjoni.

Qiegħed ngħid hekk għaliex għada pitgħada lanqas niddejjqu xejn biex inġibu dawn it-tip ta' ittri fuq l-istess website.

Din illum hi informazzjoni pubblika u ma niddejjaq xejn inpoġġi din l-ittra li rreferejt għaliha fuq il-mejda tal-Kamra.

Dawn huma sempliċement ittri ta' korrispondenza li llum huma rutina normali bejn l-ismall business unit - li forsi għad hawn min ma jafx sewwa x'inhi tagħmel - u l-għaqdiet tan- negozju.

Meta darba konna qegħdin nitkellmu f'laqgħa ta' rutina, il- bejjiegħa irrappurtawli li qatt ma ltaqgħu mal-gvern daqskemm iltaqgħu f'dan iż-żmien.

Anki jekk niltaqgħu ta' xejn, il-bieb tagħna huwa miftuħ il- ħin kollu.

Hekk qiegħda ssir il-konsultazzjoni llum.

U dan m'huwiex xogħol ta' medjazzjoni imma din hi konsultazzjoni ta' rutina normali u wieħed jeħtieġ li jifhem sew għaliex qiegħda ssir.

Irrid inneħħi minn moħħ kulħadd xi dubju fuq l-ittra li ntbagħtet minn Mark Scerri, l-uffiċċjal ta' l-ismall business unit, li hu responsabbli li jżomm il-konsultazzjoni ma' l-għaqdiet tan-negozju.

Ir-raġuni hi li rridu nżommu l-konsultazzjonijiet ma' l-għaqdiet tan-negozju.

Dan illum qed jidher ippubblikat anki fil-programm ta' ħidma għas-sena li ġejja.

Min jidħol fil-website jista' jtella' dan id-dokument pubbliku.

It-terms of reference, jiġifieri għaliex qed inżommu dawn il-laqgħat ma' l-għaqdiet tan- negozju u fuq liema proċeduri qed nitkellmu, huma sabiex jonqsu l- burokrazija u l-ineffiċjenza u nkunu nistgħu naħdmu aħjar.

M'hemmx dubju li wara dan il-budget aħna se nkomplu niltaqgħu biex in-negozjanti jgħidulna x'inhuma l-problemi.

Dan hu l-mod ta' kif qed issir il- konsultazzjoni ta' bejnietna.

Jien mhux qed nidħol medjatur bejn il- bejjiegħa tal-laħam u l-ministeru għall-agrikoltura.

Il-Ministru Ninu Zammit hu l-kollega tiegħi bħall-ministri kollha f'dan il-kabinett, li kontinwament nitkellmu u naħdmu flimkien biex nifhmu aħjar iċ-ċirkostanzi ta' bejnietna u nipprovaw innaqqsu d-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu minn żmien għal żmien.

Issa li għandi din l-opportunita' rrid nirringrazzja lill-Onor.

Noel Farrugia li forsi wasal biex jagħmel din il- konklużjoni nġusta minħabba li forsi t-tort tiegħi, għax missni tajt din l- informazzjoni qabel ħalli kulħadd ikun jaf aktar dwar kif qegħdin naħdmu u għaliex qegħdin naħdmu.

L-ismall business efficiency unit ġiet imwaqqfa ftit inqas minn sena ilu.

Fil-paġna li nikteb fuq "il-mument", proprju il-Ħadd li għadda għedt li rridu naħdmu biex innaqqsu l-burokrazija mill-lat legali u mill-lat ta' proċeduri.

Irridu nnaqqsu l-burokrazija billi nagħtu iżjed informazzjoni u wkoll billi nħarsu lejn leġislazzjonijiet ġodda.

Nieħu l-ewwel il-lat tal- proċeduri, qabel ma mmur fuq il-lat legali.

F'dan ir-rigward is-settur kummerċjali qiegħed ikun mitlub jirrapporta fl-uffiċċju ta' l-ismall business unit u jagħti dettalji ta' fejn qiegħed jingħata servizz ineffiċjenti.

Illum il-gvern qed jiġri biex jiġbor rapporti mis-settur kummerċjali, u għalija l-bejjiegħa tal-laħam hu settur kummerċjali bħalma jistgħu jkunu l-għaqdiet kollha tan-negozju.

Għalhekk aħna niġru wara dan is-settur kummerċjali biex jagħtina rapporti rigward servizzi ineffiċjenti.

Għax jew se niġġieldu kontra l-burokrazija jew se noqgħodu nħarsu lejha.

Dan hu l-ġist kollu.

Dan kollu hu miktub.

Dan hu l-metodu ta' kif illum irridu nippruvaw naraw li nkunu prattiċi u reali biex insolvu l-problemi.

Lill għaqda tal-bejjiegħa tal-laħam tlabniha tagħtina iktar informazzjoni dwar x'qed tara ħażin fil-biċċerija u tlabniha wkoll biex issemmielna wkoll xi ilmenti oħra.

Issir konsultazzjoni ma' l-entita' konċernata bil-ħsieb li jkunu analizzati proċeduri li jkunu ġew irrapportati li huma ineffiċjenti u naraw li jiġu mibdula bi proċeduri inqas burokratiċi.

Jista' ma jkunx hemm nuqqas burokratiku għax l-ineffiċjenza tinħoloq minn ħafna affarijiet.

Aħna nitolbu lis-settur kummerċjali u anki lill-operatur individwali sabiex jirrappurtaw lill-ismall business unit biex iċemplu l-ismall business unit biex jagħmlu r-rapporti u l-ilmenti tagħhom.

Jekk wieħed iħares lejn il-budget isib li hemm ivvotati Lm350,000 biex nieħdu ħsieb żoni industrijali, fosthom dik ta' Ħaż-Żebbuġ, tal-Ħandaq u ta' l-Imrieħel li għad għandhom diffikultajiet ta' nuqqas ta' żvilupp infrastrutturali.

Bħala gvern għamilna rapport - u dan huwa pubbliku għax tajnieh ukoll lill-istampa li attendiet għal diversi press conferences li għamilna - fejn ikkwantifikajna n-nuqqasijiet ta' żvilupp infrastrutturali f'dawn l-areas u kemm jiswa' flus biex jitranġaw.

Il-ministru tal-finanzi wieġeb billi qalilna biex nibdew naħdmu.

Tana kważi nofs in-nefqa li trid issir din is-sena biex ikollna l-ħteġijiet kollha infrastrutturali f'dawk it-tliet żoni industrijali li ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' ta' l-MDC.

Aħna ffukajna fejn għandna nuqqas ta' effiċjenza u ridna naraw li naslu.

Fi ftit xhur wasalna biex nibdew niltaqgħu ma' l-entitajiet kollha biex naraw x'jonqos isir u nibdew nagħmluh.

U huwa għalhekk qed issir din il- konsultazzjoni ma' l-entita' konċernata.

Mr. Speaker, aħna se nkomplu bl-istrateġija li ssir konsultazzjoni kontinwa ma' l-għaqdiet kollha tan-negozju bil-ħsieb li huma wkoll ikunu jistgħu jirrappurtaw f'isem il-membri tagħhom proċeduri ineffiċjenti li l- istess membri tagħhom ikunu qegħdin jirrapportaw lilhom.

Għal dan il-għan qed ikollna djalogu - u dan qed isir b'rutina - ma' l-għaqdiet kollha tan- negozju.

Fuq il-website li għadni kemm inawgurajt illum għandna wkoll il- lista ta' l-għaqdiet tan-negozju li nitkellmu magħhom.

Hu importanti wkoll li naraw li l-ismall business unit tkun impenjata li tistħarreġ u toffri assistenza dwar kull każ li jiġi rrappurtat lilha.

Ovvjament ikun hemm każi individwali, iżda iktar importanti minn hekk hu li jrid jiġi analiżżat jekk il-każ ikunx identiku għal oħrajn sabiex jibdew diskussjonijiet ma' l- entita' konċernata biex jiġi mtejjeb is-servizz li jkun ġie rrappuratat.

Din hi l-istrateġija li qed nużaw biex innaqqsu l-burokrazija mill-lat ta' proċeduri.

Isiru laqgħat regolari fil-preżenza tas-segretarju parlamentari ma' kull entita' li tipprovdi s-servizz lis-settur tan-negozju fejn jiġu diskussi l-proċeduri li qed jintużaw mas-settur kummerċjali bil-għan li kull entita' tkun mgħejjuna tifhem li l-għoti tas-servizz effiċjenti għandu jitqies bħala priorita'.

Din hi ħidma ġdida fil-bidu tagħha u għalhekk għadna qed insibu saqajna.

Il-honeymoon, mhux talli ma spiċċajnihx talli lanqas għadna bdejnieh.

Dawn il-proċeduri li għadni kemm semmejt qegħdin għat-test - kieku kellu jkun website jgħiduli li għadu under construction - u aħna stess għadna fil- learning curve nitgħallmu kif innaqqsu l-burokrazija.

Dawn il-proċeduri huma kollha pubbliċi - m'għandix ċans li nitkellem dwar kif qed nippruvaw inħarsu u nsolvu mill-lat legali u l-għoti ta' informazzjoni - u min irid jista' jidħol fil-website u jaqrahom.

Dawn ippubblikajthom il-Ħadd li għadda u ngħataw lill-Kamra f'risposta parlamentari.

Meta tkellimna dwar dawn il-proċeduri u kif qed nippruvaw naslu ħalli niġġieldu l-ineffiċjenza u nkunu nistgħu nanalizzaw fejn hi l-burokrazija żejda ma' l-uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea - kienu hawnhekk il-ġimgħa li għaddiet biex jagħtu seminar u janalizzaw kif sejra il-ħidma ta' l-ismall business unit - huma stess qalulna, wara li tajnihom din l-informazzjoni kollha, li aħna ninsabu minn ta' quddiem bħala pajjiż, anke bil-ħidma ta' l-ismall business unit għal dik li hi enterprise policy, għall-mod ta' kif qed inwettqu l-ħidma li qed norganizzaw u għall-mod ukoll ta' kif bl-iżjed mod prattiku qegħdin inkunu business-friendly, effiċjenti u nagħmlu ħilitna kollha ħalli niffaċċjaw waħda mill-iżjed problemi li jiltaqa' magħha s-settur tan-negozju, jiġifieri dik tal-burokrazija żejda u l-ineffiċjenza.

Irrid intenni li din il-ħidma m'hijiex ħidma ta' medjazzjoni imma hi ħidma ta' konsultazzjoni.

Mal-Ministru Żammit m'hemmx bżonn li jkun hemm xi medjazzjoni, il-bibien tagħna huma miftuħa u qed nagħmluha faċli kemm jista' jkun.

Fejn ma jiġux qed immorru aħna għand l-għaqdiet tan-negozju u n-negozjanti fil-komunitajiet tagħhom.

Għandna kull programm possibbli ta' kif inkunu f'kuntatt kontinwu ma' min jimpurtah jiltaqa' magħna, ma' min għandu l-ħin jiltaqa' magħna, ma' min għandu problemi x' jiddiskuti magħna u ma' min hu ta' rieda tajba li l-problemi li jkollu jiddiskutihom magħna.

Aħna nwiegħdu li kull fejn nistgħu aħna lesti li immedjatament inkomplu ntejbu l-mod ta' l-operat tagħna ħalli naraw li nkunu prattiċi, reali u li tassew inkunu qed inwieġbu għall-iżjed sejħa importanti li għandna, jiġifieri li nkunu ta' servizz għal min qiegħed fis-settur tan-negozju.

Grazzi.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal għada l-Erbgħa, 22 ta' Novembru 2000 fid- 9.00a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Aġent Prim Ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

IMPJIEGI - PERSUNI JAĦDMU BLA PERMESS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm weħlu persuni xi multa mill-qorti talli dawn nstabu ħatja li mpjegaw lil xi persuna bla permess?

X'weħħlu f'kull każ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika l- perijodu li dwaru qiegħed jitlob l-informazzjoni.

MOBILE PHONE BASE TRANSMITTERS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jppoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista li turi fejn qegħdin il- mobile phone base transmitters jew repeaters li hawn installati u għal fejn hemm applikazzjonijiet pendenti għal oħrajn?

ONOR.

TONIO BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ listi bit- tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

TRACKING SYSTEMS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk permezz ta' tracking systems, l- awtoritajiet ikunu jafu fejn qegħdin il-gwardjani lokali f'kull ħin?

Billi dawn il-gwardjani jġorru tagħmir elettroniku waqt xogħolhom, jista' l- Ministru jgħid x'tip ta' studju sar biex jiżguraw illi dan it-tgħamir ma jgħamilx ħsara?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nikkonferma li l-Kunsilli Lokali jistghu jaraw fejn qeghdin il-gwardjani lokali permezz ta' l-apparat li jintlibes u jigi operat mill-istess gwardjani lokali.

Jien ghandi konferma mill-kuntrattur tas-sistema li wara li kien sar studju, jirrizulta li l-energija totali emessa mill-apparat li jilbes il- gwardjan lokali, hija ferm inqas minn dik stabbilita internazzjonalment bhala perikoluza u ghad-dannu tas-sahha tal-bniedem.

Dan minhabba li t- trasmissjonijiet illi jsiru mill-apparat huma ta' durata ta' millezmi ta' sekonda kull ftit minuti.

PBS - IMPJEGAT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hux veru li impjegat tax-Xandir (PBS) inqabad jikkommetti frodi għad-dannu tal-PBS minn fuq flus li kienu tħallsu għall- avviżi tal-mejtin?

Jekk iva, x'passi dixxiplinari ttieħdu kontra dan l- impjegat?

Jista' jgħid jekk il-passi dixxiplinari li ttieħdu humiex simili, iktar jew anqas għal dawk li ttieħdu kontra impjegata li allegatament għamlet xi mossa lejn cameraman tan-NET TV waqt attivita' politika?

Fil-każ ta' din ta' l-aħħar, jista' l-Ministru jgħid meta se tidħol lura għax-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma jirriżultax li kien hemm xi każ ta' frodi għad-danni tal-PBS minn fuq flus li kienu tħallsu għal avviżi tal- mejtin u għalhekk il-kwistjoni ta' passi dixxiplinarji f'dan il-każ ma tapplikax.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija informat li l-proċess tal-każ għadu għaddej u għalhekk ma tista' tittieħed ebda deċiżjoni qabel ma l-Bord ta' l- Appell jiddelibera u jiddeċiedi fuq il-każ.

AFM - RECRUITMENT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex kienet iddaħlet ir-recruitment list għal skopijiet ta' recruitment fl-Armata?

Għaliex issa tneħħiet u jekk hijiex se terġa' tiddaħħal u jekk le għaliex?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nfurmat li n-notifika fil-Gazzetta tal- Gvern Numru 15732 tat-2 ta' April 1993, kienet tinkludi l-ħtieġa li l- applikanti jkunu għalqu t-tmintax-il sena iżda mhux il-ħamsa u għoxrin sena fil-15 ta' April 1993.

Għalhekk din is-sejħa ma setgħatx tibqa' applikata ndefinitivament.

Fil-futur, ikun hemm eżami pubbliku kompetittiv bħal ma sar fl-1999, biex jiġu ngaġġati suldati biex iservu fil-Forza Regolari.

QORMI - VALLEY ROAD - PAVING

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jibda x-xogħol tal-paving ġewwa Valley Road, Qormi? (non-council task)

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk ix-xogħol li qed isemmi l-Onorevoli Interpellant huwa non-council task, il-paving tat-toroq mhix responsabbilta' tal- Ministeru tieghi.

EDUKAZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 21183, jista' l-Ministru jgħid dawk il-membri ta' l-istaff li ġew mis-servizz pubbliku fejn kienu qabel dan l-appointment u kemm ilhom impjegati maċ-ċivil?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

ŻEBBUĠ - TRIQ SIDTNA TAL-ANĠLI - PAVING

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jibda x-xogħol tal-paving ġewwa Triq Sidtna tal-Anġli, Ħaż-Żebbuġ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bhal ma jaf l-Onorevoli Interpellant, il-Kunsill Lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita' legali distinta u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il- prijoritajiet, esigenzi u l-mezzi taghhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onorevoli Membru li jirreferi l-mistoqsija tieghu lill-Kunsill tal-lokalita' billi l-funzjoni li qed jirreferi għaliha, fil-fatt hija waħda mir-responsabbilitajiet tal-Kunsilli.

EDUKAZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 21183, jista' l-Ministru jgħid kemm inxtrat il-karozza għall-użu uffiċjali tas-segretarju parlamentari?

Jista' jgħid x'sar mill-karozza li kellu qabel u għalfejn ġiet mibdula?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-BMW li nxtrat għall-użu uffiċjali tas- Segretarju Parlamenari qamet Lm10,994.

Informat ukoll li l-karozza li kellu qabel ġiet mgħoddija lid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Inħass il-bżonn li din il-karozza tinbidel minħabba li ta' spiss kien ikollha ħsarat.

Fil-fatt minn Ottubru 1998 sa' Lulju 2000 kellha tiddaħħal għat-tiswija 18-il darba.

Kull darba li jiġri dan , is- Segretarjat kien qiegħed ikollu jiffaċċja spejjeż li kienu jinkludu il- manutenzjoni biex jissewwew dawn il-ħsarat kif ukoll għall-kiri ta' karozza oħra għall-użu tas-Segretarju Parlamentari sakemm isiru t-tiswijiet meħtieġa.

Minħabba li l-magna ma kenitx tinsab f'kundizzjoni tajba kienet qiegħda tikkonsma kwantita` kbira ta' fuel.

QORMI - EMBELLISHMENT PROJECT

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jibda l-embellishment project fTal- Blat, Housing Estate, Qormi (non-council task)?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bhal ma jaf l-Onorevoli Interpellant, il-Kunsilli Lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali b`personalita` legali distinta u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il- prijoritajiet, esiġenzi u l-mezzi taghhom.

Għaldaqstant nissuġġerrixxi l-Onorevoli Membru li jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Kunsilli tal-lokalita billi l-funzjoni li qed jirreferi ghaliha, fil-fatt hija wahda mir-responsabbilitajiet tal-Kunsilli ghalkemm fil-mistoqsija qed jingħad li dan il-progett huwa non-council task.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - MEDIĊINI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jiċċara l-policy li biha qed jimxi d-Dipartiment tas-Saħħa meta persuna ma ssibx mediċina (pilloli) fis-suq imma tkun available l-isptar peress li dan l-aħħar persuna li kellha bżonn Acetozolanide (Dianinox) li ma sabitx tixtriha minn spiżeriji fil-lokal (Żabbar) iżda meta marret l- ispiżerija ta' l-Isptar San Luqa din ma tħallitx tixtriha minkejja li kellha riċetta iffirmata mill-ispiżjar li dan ma kellux dawn il-pilloli kontra l-glawkoma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li d-Dipartiment tas-Saħħa jbiegħ mediċini li jkunu out of stock fl-Ispiżeriji privati biss meta jkollu stokk adekwat għal bżonnijiet tiegħu.

SERVIZZ PUBBLIKU - TRANSFERS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari nru.

21171, jista' l- Ministru jgħid fuq liema kriterji ġew magħżula biex ingħataw transfer mill- Ministeru għall-Ambjent għall-Ministeru tas-Saħħa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-transfers saru kollha skond l-esiġenzi tas-servizz.

ĊANGA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid u jserraħ ras il-poplu Malti li ċ-ċanga (beef) li daħlet u qed tidħol f'Malta hija assolutament ħielsa mill-mard inkluż l-Mad Cow Disease?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Id-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji jieħu l- prekawzjonijiet neċċesarji biex jassigura li l-ikel li jidħol f'Malta, partikolarment iċ-ċanga, huwa tajjeb għal konsum.

Barra l-kontroll li jagħmel il-pajjiż minn fejn joriġina il-laħam, l- Official Health Certificate jiġi studjat b'reqqa, sabiex jassigura illi l- kundizzjonijiet u testijiet għal-BSE mill- Awtoritajiet Kompetenti jkunu saru kif suppost.

Barraminhekk, iċ-ċanga kolla u l-prodotti tagħha li jiġu impurtati, iridu jkunu immarkati b'tali mod li jkun faċli li wieħed ikun jaf minn fejn oriġina l-istess prodott.

Barraminhekk, id-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji fl-14 ta' Novembru 2000 ħareġ is-segwenti stqarrija, u cioe' :

"Id-Direttur tas-Servizzi Veterinarju javża illi minħabba fis-sitwazzjoni tal-marda tal-BSE [Mad Cow Disease] fi Franza, l-importazzjoni taċ-ċanga minn dan il-pajjiż sejra tiġi kkondizzjonata, billi il-konsinji taċ-ċanga jridu jiġu ċċertifikati li l-laħam qiegħed joriġina minn annimali li meta nqatlu kellhom inqas minn 24 xahar, u li kull biċċa laħam trid tkun identifikata għall-oriġini tagħha.

L-istess kondizzjonijiet jgħoddu għal prodotti oħra tal-laħam taċ-ċanga bħal burgers.

TOROQ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li ssir triq magħrufa bħala Triq il-Wiesgħa (fost ir-raba') (li tkompli għal Triq Wied il-Għajn mill-Beach Post sal-post li jiltaqgħu l-ilmijiet)?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jagħti iktar informazzjoni dwar it-triq peress li mid-deskrizzjoni li ngħatat, ix-xogħol ma jistax jiġi dentifikat.

ĊIMITERJI - ĦWEJJEĠ TAL-MEJTIN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari nru.

21169, jista' l- Ministru jgħid min għandu r-responsabbilta' jara li l-ħwejjeġ tal-mejtin maqlugħa mill-oqbra jiġu verament distrutti peress li hemm diversi każi fejn f'ċimiterji pubbliċi u tal-Knisja dawn il-ħwejjeġ qegħdin jiġu biss mitfugħa ma' l-iskart u jinġabru mill-iscammel taż-żibel?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li fiċ-ċimiterji pubbliċi ta' l-Addolorata u dak ta' Santa Margherita r-Rabat hija r-responsabilita' tas-supervisor tad-deffiena li jara li l-ħwejjeġ, meta ma jiġux trasferiti b'kollox, jiġu distrutti.

Fiċ-ċimiterji pubbliċi l-oħra r-responsabilita' hija tal- kummusjonant imqabbad mill-familjari tal-mejjet, filwaqt li fiċ-ċimiterji tal-knisja r-responsabilita' hija ta' l-arċipriet/kappillan rispettiv.

ŻEBBUĠ - TRIQ IL-KNISJA - EMBELLISHMENT

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda l-embellishment ġewwa Triq il-Knisja, Ħaż-Żebbuġ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bhal ma jaf l-Onorevoli Interpellant, il-Kunsilli Lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita' legali distinta u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il- prijoritajiet,esiġenzi u l-mezzi taghhom.

Għaldaqstant nissuggerixxi l-Onorevoli Membru li jirreferi l-mistoqsija tieghu lill-Kunsill tal-lokalita' billi l-funzjoni li qed jirreferi ghaliha , fil-fatt hija waħda mir-responsabbilitajiet tal-Kunsilli.

COASTAL MANAGMENT CO LTD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

21164, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għal liema tip ta' spezzjoni ta' l-applikazzjonijiet ġiet imqabbda d-ditta Coastal Managment Co Ltd mill-Awtorita' tad-Djar?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim li hemm bejn l- Awtorita' tad-Djar u l-Coastal Management Co Ltd?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li d-ditta ndikata fil-Mistoqsija qiegħda tagħmel spezzjonijiet tad-djar ta' dawk il-persuni li għandhom applikazzjoni pendenti mad-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali biex jiġu aġġornati l-punti skond il-kriterji ġodda kif ġew approvati reċentement.

Is-soċjeta in kwistjoni hi sussidjarja tal-Freeport Corporation.

Dettalji dwar il-ftehim ikunu jistgħu jingħataw aktar tard.

POMPI AUTOMATIĊI TAL-PETROL

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

21148 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' l-Ministru jgħid għaliex ċerti pompi automatiċi tal- petrol mhux kollha jagħtu riċevuta fiskali?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li skond id- dispożizzjonijiet tal-partita 5 ta' l-Erbatax-il Skeda li tinsab ma' l-Att tal-1998 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (Kap. 406) riċevuta fiskali għar- rigward ta' oġġetti li jsiru permezz ta' vending machine għandha tinħareġ meta jiġu magazzinati oġġetti f'dik il-magna u għandha tagħti kont tal- bejgħ li jkun sar mill-aħħar darba li jkunu ġew magazzinati l-oġġetti.

F'dan ir-rigward mhux meħtieġ li tinħareġ riċevuta fiskali għal kull bejgħ.

KUNSILL MALTI TA' L-ARTI, XJENZI U TEKNOLOĠIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 20868?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa din l-amministrazzjoni ma talbitx għajnuna finanzjarja mill-Unjoni Ewropeja in konnessjoni mal-proġett tal-Kulleġġ Malti għall-Arti, Xjenza u Teknoloġija.

Informat ukoll li ntnefqu madwar Lm624,000 f'infieq kapitali u ftit anqas minn Lm55,000 f'infieq rikorrenti.

L-infieq kapitali jinkludi x-xogħol ta' refurbishment li sar u li għadu għaddej fil-kumpless ta' Kordin, kif ukoll fi skejjel oħra inklużi dawk tal-Marsa, Ħal Qormi, Ħaż-Żebbuġ, il-Gżira fejn sar xogħol li jew hu relatat mat-tħejjija ta' studenti li wara jgħaddu biex jidħlu għall-kulleġġ jew inkella fuq iċ-ċaqliq ta' skola biex il- Kulleġġ seta' jiġi akkomodat f'Kordin.

L-infieq rikorrenti sar fuq ħlas ta' staff u konsulenti neċessarju biex ix-xogħol seta' jsir.

BIRŻEBBUĠA - TRIQ TAL-ĠEBEL - DAWL

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li Triq Tal-Ġebel, Birżebbuga, tiġi mixgħula peress li hija ta' perikolu għar-residenti li jridu jimxu fiha fis- sigħat mudlama?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni neċessarja u jekk ikun il-każ, tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

ALE - PERSUNI MTELLA' L-QORTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm l-ALE ressqet persuni l-qorti mill-lokalitajiet ta' Ħaż- Żebbuġ u s-Siġġiewi fuq akkużi konnessi mal-kaċċa u l-insib mill-1 ta' Jannar, 2000 sal-ġurnata tal-lum?

Jista' jgħid kemm instabu ħatja u x'kienet il-piena aflitta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi mill-1 ta` Jannar sas-17 ta` Novembru 2000, is-sezzjoni tal-A.L.E. ressqet il-Qorti għoxrin (20) persuna mill-lokalitajiet ta` Ħaż Żebbuġ u s-Siġġiewi fuq akkużi konnessi mal-kaċċa u l-insib.

Tnax-il persuna instabu ħatja, tnejn ġew liberati, waqt li sitt kawżi għadhom sub judice.

L-eżitu tal-każijiet li ġew deċiżi mill-Qorti kien kif ġej:-

|Pieni |Numru | |Liberat |1 | |Liberat u Konfiska |1 | |Lm30 Multa |1 | |Lm50 Multa |5 | |Lm50 Multa u |1 | |Konfiska | | |Lm70 Multa |1 | |Lm100 Multa |1 | |Lm200 Multa |1 | |Lm300 u Konfiska |1 | |R&A |1 |

BIRŻEBBUGA - TRIQ TAL-ĠEBEL

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq tal-Ġebel, Birżebbuga, tingħata wiċċ ġdid peress li tinsab fi stat diżastruż?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li x-xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant huwa wieħed ta` resurfacing li s-soltu jsir mill-Kunsill Lokali.

ĊITTADINANZA DOPPJA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jagħti rendikont tal-persuni kollha li saru ċittadini Maltin u li ottjenew iċ-ċittadinanza doppja bis-saħħa ta' l-aħħar emendi fil-liġi dwar iċ-ċittadinanza?

Jista' jagħti l-ismijiet u l-ġurnata meta ottjenew iċ- ċittadinanza?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi sal-31 ta` Ottubru 2000, kien hemm 1,147 persuna li ġew infurmati bil-miktub li jistgħu jżommu żewġ ċittadinanzi, dik Maltija u l-oħra barranija li diġa` kellhom jew li jakkwistaw waqt li kienu qed jgħixu barra minn Malta.

Fl-istess żmien kien hemm ukoll 400 persuna li ġew reġistrati jew naturalizzati bħala ċittadini ta` Malta u minħabba t-tibdil li sar fil-liġi taċ-ċittadinanza m`għandhomx għalfejn jirrinunzjaw iċ-ċittadinanza barranija tagħhom u għalhekk huma wkoll jistgħu jżommu żewġ ċittadinanzi.

Fil-każ ta` dawn ta` l-aħħar, dettalji dwarhom jidhru fil-Gazzetta tal- Gvern kif inhu meħtieġ mill-istess Liġi taċ-Ċittadinanza.

MALTACOM - OVERTIME

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi kwota ta' kemm isir overtime mill-ħaddiema tal-Maltacom?

Kemm hija l-kwota?

Hemm xi ħaddiema li qabżu din il-kwota?

Dawn se jitħallsu ta' dawk is-sigħat żejda fuq il-kwota?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

Dwar is-suġġett tas-sahra fil-Maltacom, nissuġġerixxi lill-Onorevoli Interpellant jirreferi għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija numru 18868 waqt is-Seduta numru 377.

QAJJENZA - EMBELLISHMENT

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-proġett ta' l-embellishment tal- promenade tal-Qajjenza waqaf ħesrem meta ntefqu tant flus fl-embellishment tal-promenade f'Tas Sliema?

Jista' l-Ministru jgħid meta dan ix-xogħol se jerġa' jibda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien infurmat li fix-xogħol ta' tisbiħ fin- Nofs in-Nhar ta' Malta saru diversi xogħlijiet fl-area tal-Qajjenza B'Bugia, l-aktar, xogħol ta' toroq u bankini.

M'hemmx pjanati l-ebda xogħlijiet oħra fil-futur qarib għal din l-area.

TELEPHONE - SERVIZZ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jsir xi ħaġa sabiex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament ikollha lura s-servizz tat-telefon li ilu maqtugħ mill-4 ta' Novembru, u ilha tirrapporta ħafna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie mgħoddi lill-Maltacom sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

QAJJENZA - DAWL

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-parti tal-Qajjenza, Birżebbuga, tiġi aktar mdawwla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-Korporazzjoni Enemalta ġiet mgħarrfa bit-talba ta' l-Onorevoli Interpellant.

Wara li ssir l-investigazzjoni meħtieġa, jekk ikun il-każ, tittieħed l-azzjoni neċessarja.

WELFARE DEPARTMENT - MASTER PLAN

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jaġġornana dwar jekk kienx hemm xi studju fuq il-Welfare Department u jekk sarx master plan?

Jekk iva, jista' jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan ir-rapport?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li, kif kelli okkażjoni ngħid pubblikament dan l-aħħar meta ppreżentajt ir-Rapport ta' Ħidma għas-sena li għaddiet dwar il-Ministeru għall-Politika Soċjali, bdiet tiġi mfassla l-infrastruttura organiżżattiva sabiex isir tibdil fil- funzjonijiet tad-Dipartiment għall-Ħarsien tal-Familja biex dan id- Dipartiment jinbidel minn wieħed li jipprovdi s-servizzi għal wieħed li jirregola dawn is-servizzi billi jistabbilixxi standards u jassigura li dawn l-istandards jiġu osservati.

Dan ix-xogħol għadu mhux finaliżżat.

ACQUIS

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid kemm iridu jintnefqu flus biex isir it-tibdil biex Malta tkun konformi ma' l-acquis?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għalkemm hemm diġa' indikazzjonijiet dwar l- ispiża meħtieġa f'ċertu oqsma ambjentali biex dawn ikunu konformi ma' l- Acquis Communautaire l-ammont totali għad irid jinħadem.

QAJJENZA - LETTER BOX

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jsiru letter boxes fil-parti tal- Qajjenza, Birżebbuga, peress li din l-area għadha moqdija b'letter box waħda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li f`ċirkostanzi bħal dawn il-Maltapost timxi fuq rakkomandazzjonijiet ta` l-Unjoni Postali Universali li jkun hemm kaxxa ta` l-ittri għal kull 3,000 resident.

Il-Maltapost lesta li tikkunsidra xi rakkomandazzjoni li tista` ssir mill- Kunsill Lokali dwar jekk il-kaxxa ta` l-ittri li hemm bħalissa għandiex tiġi rilokata b`mod li r-residenti jinqdew aħjar.

LIĠIJIET TAL-UE - TIBDIL

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid fiex jikkonsisti t-tibdil li jrid isir rigward l-ambjent biex Malta tkun konformi mal-liġijiet ta' l-UE?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Huwa fatt magħruf li jrid isir diversi tibdil fil-qasam ambjentali biex Malta tkun konformi mal-liġijiet ta' l- Unjoni Ewropea kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-kwalita' ta' l-arja, l- immaniġġar ta' l-iskart, ir-rimi tad-drenaġġ fil-baħar, il-konservazzjoni tan-natura u aspetti oħra.

Naħseb li l-Onorevoli Interpellant taqbel illi irrispettivament mid-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea huwa fl-interess tagħna lkoll illi ntejbu l- oqsma kollha ambjentali biex nassiguraw kwalita' ta' ħajja aħjar għall- poplu tagħna.

AMBJENT - IMPACT ASSESSMENT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk sarx impact assessment fuq l-ambjent dan l-aħħar?

Jekk iva, x'kienu r-riżultati fuq dan ir-riżultat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari numru 17246 li ngħatat fis-Seduta numru 324.

QAJJENZA - TRAFFIC ISLANDS

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li t-traffic islands u ġnub tat-toroq fil-Qajjenza, Birżebbuga, jimtlew bil-ħamrija sabiex d-dehra ta' telqa li hemm titneħħa u sabiex l-ambjent jissebbaħ b'siġar u pjanti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 19922 (Seduta 392).

AMBJENT - MASTER PLAN

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk sarx master plan fuq l-ambjent?

Jekk iva, jista' l- Ministru jpoġġi kopja tal-plan fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq lill-Onorevoli Interpellant tgħidli dwar liema aspett ta' l-ambjent qed tirreferi sabiex inkun nista' nagħtiha tweġiba xierqa.

Per eżempju, nista' ninforma lill-Onorevoli Interpellant illi kien ġie pubblikat Management Plan għall-Immaniġġar ta' l-Iskart għall- konsultazzjoni tal-pubbliku.

Ġie pubblikat ukoll State of the Environment Report li kopja tiegħu kienet tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra.

OPM - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bl- ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' bordijiet li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru kif ukoll l-ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu bl-ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

JOE BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-lista tal-membri f'bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta tiegħi.

Il-bord tal-MEUSAC (Malta EU Steering Action Committee) jiltaqa taħt iċ-Chairmanship tiegħi.

Qiegħed nagħti wkoll lista tal-Membri tal-Bord Konsultattiv tal-MIC (Malta EU Information Centre), liema Information Centre jaqa taħt ir- responsabbilta tal-MEUSAC.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti lista tal- bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bl-ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba hi kif tidher fit-Tabella li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bl-ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub jirrikjedi ħafna xogħol ta' kompilazzjoni, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

MINISTERU TAL-FINANZI - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħti lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bl- ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

JOHN DALLI: Nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bl- ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Bordijiet u l-membri tagħhom li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru għall-Ambjent huma dawn:

Il-Bord ta' l-Inġinerija

Dr. Thomas Abela, Chairman Ing. Carmelo Bonello, Membru Ing. Anthony Cachia, Membru Ing. Paul Cardona, Membru Ing. Alexander Galea, Membru Dr. Paul Micallef, Membru Ing. Norman Zammit, Membru

Il-Bord tal-Periti

Dr. Ramon Rossignad, Chairman Perit Joseph Falzon, Membru Dr. Alexander Torpiano, Membru Perit David Pace, Membru Perit Carmel Cacopardo, Membru Perit Paul Buhagiar, Membru

Il-Bord tal-Bennejja

Perit Franco Montesin, Chairman Perit Carmelo Barbara, Membru Is-Sur Joseph Camilleri, Membru Is-Sur Paul Cassar, Membru Is-Sur Joseph Farrugia, Membru Is-Sur Joseph Gatt, Membru

MT CARMEL HOSPITAL - SOCIAL WORKERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx social workers f' Mt Carmel Hospital li qegħdin jitwasslu d-dar bil-karozza u driver tal-Gvern?

Jekk iva, min huma dawn il- persuni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirreferi l-Onor.

Interpellant ghall-Mistoqsija Parlamentari numru 5810.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 21187, li oriġinarjament kienet saret lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali u li ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' jara li tiġi kkonsidrata mill-aktar fis l-applikazzjoni għall-apparat mat-telephone għal min huwa nieqes mis-smiegħ ta' koppja anzjana li l-partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament, minħabba l-urġenza tal-każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferita lill-Maltacom għall-kunsiderazzjoni tagħha.