MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 396 It-Tlieta, 17 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 396

It-Tlieta, 17 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 17 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 552

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 552

TQEGĦID TA' KARTI 555

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KONSERVAZZJONI U L-AMMINISTRAZZJONI

TAS-SAJD (IT-TIENI QARI)

FISHERIES CONSERVATION AND MANAGEMENT BILL (SECOND READING) 555

AĠĠORNAMENT: 574

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 578

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 395 li saret fis-16 ta' Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL - STUDENTI TA' 16-IL SENA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu maħsub li se jispiċċaw tfal mill-iskola fi ftit ġimgħat oħra għax ikunu laħqu l-eta' ta' 16-il sena?

Jista' jagħti dettalji dwar kemm se jispiċċaw mill-iskejjel ta' l-Istat, tal-knisja u skejjel indipendenti?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li n-numru ta' tfal li se jagħlqu jew għalqu s-16-il sena matul is-sena skolastika li spiċċat din is-sena huwa kif ġej:

2006 fl-iskejjel sekondarji ta' l-Istat;

419 fl-iskejjel tas-snajja';

1326 fl-iskejjel sekondarji tal-knisja 292 fl-iskejjel sekondarji indipendenti.

Informat ukoll li ma' dawn hemm 62 oħra li għalqu s-16-il sena iżda li ma kenux fil-final year tas-sekondarja.

Ta' min isemmi wkoll li kien hemm numru żgħir ieħor ta' studenti li għalqu s-16-il sena matul is-sena skolastika u ħarġu mill-iskola qabel Ġunju li għadda.

Fl-aħħarnett informat li jkun hemm min ikompli l-istudji tiegħu f'korsijiet post-sekondarji u għalhekk m'iniex f'pożizzjoni li ngħid kemm minn dawn it-tfal se jispiċċaw mill-iskola.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, is-sajf li għadda fl-Iskola Santu Wistin kien hemm 52 student li wara li weħlu għal darbtejn mill-eżamijiet, ma tħallewx jitilgħu għal-livell sekondarju.

Ma jaħsibx il-Ministru li dan imur 'il hinn mill-obbligu nisrani ta' skejjel li jridu jiddefinixxu lilhom infushom skond xi kariżma reliġjuża?

Ma jaħsibx li dan huwa preċedent perikoluż li nagħtu ċans lill-iskejjel tal-knisja - wara kollox lil dawn nagħtuhom Lm8 miljun fis-sena - jimxu b'dan il-mod?

Barra minn hekk, ma jaħsibx li la hu edukattiv u lanqas ġust li l-iskejjel ta' l-Istat jieħdu r- rwol ta' dumping ground għal studenti li jiġu minn skejjel oħrajn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, fil-fehma tiegħi l-iskejjel kollha, ta' l-Istat, tal-knisja u anke dak indipendenti, għandhom jerfgħu r- responsabbilta' ta' l-edukazzjoni tat-tfal li jiġu fdati lilhom.

Ħalli nieħdu l-iskejjel indipendenti.

Nemmen li ladarba dawn ikunu aċċettaw lill-istudenti u l-ġenituri jkunu aċċettaw li jħallsu l-miżati - il-miżati x'aktarx jogħlew minn sena għal oħra - l-iskejjel għandhom jerfgħu r-responsabbilta' li jfittxu l-iżvilupp edukattiv tat-tfal.

Illum il-pajjiż qiegħed jadotta politika ta' edukazzjoni inklussiva u allura din it-tip ta' skola għandha tara li jkun hemm il-possibbilta' li jekk tfal ikollhom bżonnijiet speċjali, jiġu kkurati u mogħtija l-appoġġ meħtieġ.

Dan isir anke jekk it-tfal ikunu ġew assessed li ma laħqux il-livell edukattiv f'xi klassi partikolari jew oħra.

Jien jidhirli li l-iskejjel għandhom isegwu policies li bihom isibu r- rimedju kif lil dawk it-tfal partikolari jgħolluhom għal-livelli meħtieġa billi jagħmlulhom programmi partikolari.

Qed nitkellem fuq skejjel indipendenti u nista' nirriafferma kemm dan għandu aktar għax iseħħ fl- iskejjel tal-knisja.

Fil-fatt nista' nikkonferma li dan diġa' jsir fl- iskejjel ta' l-Istat.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Bartolo li l-iskejjel tal-knisja, li huma appoġġjati mill-Istat b'mod notevoli, għandhom ukoll jassiguraw li t-tfal ma jintefgħux 'il barra għax ma jkunux issodisfaw il-livelli akkedemiċi meħtieġa, għax inkella l-iskejjel ta' l-Istat se jispiċċaw jerfgħu r- responsabbilta' ta' kulħadd.

Naturalment l-iskejjel ta' l-Istat qatt m'huma se jirrifjutaw lil ħadd, imma l-iskejjel tal-knisja għandhom jagħmlu ħilithom kollha biex ikollhom din it-tip ta' politika.

Nemmen li għandu jkun hemm limitu safejn skola tista' tieħu l-passi li jidhrilha li huma xierqa, ġusti u opportuni biex twettaq il-missjoni tagħha.

Ma tistax tgħid li skola kemm tal-knisja kif ukoll indipendenti, m'għandha tkeċċi lil ħadd għall-ebda raġuni, għax jista' jkun hemm ċirkostanzi ta' nuqqas ta' dixxiplina jew ta' ċertu tip ta' mġiba u jekk lil dak l-istudent partikolari tħallih hemm, tkun qed tiċħad il-missjoni ta' dik l-iskola.

F'pajjiżna għandna bżonn ta' istituzzjoni tajba - din mhux l-ewwel darba li qed ngħidha - fejn inkunu nistgħu nieħdu ħsieb tfal li l-bżonnijiet tagħhom ikunu ta' ċertu tip, li kultant trid taqlagħhom mill-ambjent ta' skola u tagħti kas l-iżvilupp edukattiv u psiko-soċjali tagħhom f'ambjent ftit differenti.

Dan kollu jrid jiġi regolat minn prinċipju importanti ieħor, li l-iskejjel tal-knisja u l-iskejjel indipendenti għandhom it- tmexxija tagħhom, għandhom l-awtonomija tagħhom, għandhom l-identita' tagħhom u għandhom il-karattru tagħhom, u allura huwa importanti li dak il- prinċipju jiġi salvagwardat u appoġġat u bl-ebda mod m'għandu jiġi attakkat.

Naturalment wieħed għandu jaġixxi skond iċ-ċirkostanzi ta' kull każ.

Meta tinqala' xi sitwazzjoni bħal din, irridu naraw li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni taġixxi bħala regolatur u li l-iskejjel jimxu skond l- awtonomija tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Francis Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, il-Ministru semma' numru żgħir ta' studenti li joħorġu qabel jagħlqu l-eta' obbligatorja ta' 16-il sena.

Jista' jgħidilna x'inhuma l-linji ta' gwida u x'support għandhom il-familji ta' dawn l-istudenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Meta l-ġenituri jinsistu li t-tfal joħorġu mill- iskola qabel l-eta' obbligatorja ta' 16-il sena, il-każ jiġi riferut lit- taqsima tas-social welfare fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, issir investigazzjoni u jkun hemm ċirkostanzi fejn din it-talba tiġi milqugħa.

Jiena ħassejt li dan l-obbligu m'għandux ikompli jeżerċitah direttament il- ministru u ddelegajtu lid-direttur ġenerali - għax skond il-liġi huwa l- ministru li jrid jiddeċiedi jekk student għandux joħroġ mill-iskola jew le - biex nassigura li d-deċiżjonijiet li jittieħdu jkunu assolutament ibbażati fuq il-bżonnijiet edukattivi tat-tfal u fuq kriterji ta' prattika psiko-soċjali, li hija oġġettiva u li tħares l-ewwel l-interessi tat-tfal u mbagħad tal-familja konċernata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, ħa mmur lura għall-każ li qajjimt qabel.

Jiena nemmen li la l-kapijiet ta' l-iskejjel tal-knisja u lanqas l- uffiċjali tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni ma jafu fejn qegħdin dwar din il- ħaġa.

Ma jaħsibx il-Ministru li għandhom isiru diskussjonijiet ċari?

Jiena ċert li fil-każ tal-Kulleġġ Santu Wistin inqala' kjass għax in-numru ta' studenti kien daqsxejn kbir, imma mbagħad hemm skejjel oħrajn li l- affarijiet jagħmluhom bil-kwiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jien naħseb li l-materja qatt ma ġiet diskussa b'mod tajjeb la mal-ministeru u lanqas mad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni.

Il-każi li seta' kien hemm forsi kienu waħdiet u allura ma ġibdux l-attenzjoni.

Kultant jista' jkun hemm ġustifikazzjoni oġġettiva għaliex il-ħaġa ssir u allura qatt ma nħass il-bżonn li wieħed jgħid eżatt x'inhu l-irwol regolatorju tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni f'dan il-kamp.

Fil-verita', x'qed jirregola t-tmexxija ta' l-iskejjel?

X'qed jirregola l- kwalita' tas-servizz edukattiv li qed nagħtu fl-iskejjel kollha?

Jien insib li għandna djufija kbira f'dan il-kamp.

Jiena naqbel mal-kollega tiegħi li din il-materja trid tiġi diskussa u nnegozjata ma' kulħadd biex naraw x'inhuma l-parametri li fuqhom għandha timxi skola.

Jiena nieħu gost nisma' l-pariri ta' kulħadd dwar din il-materja, anke ta' l-oppożizzjoni, ħalli nkunu nistgħu noħolqu din il-politika li biha l- iskejjel ikollhom idea aktar ċara dwar kif għandhom jaġixxu.

SKEJJEL - SIR ADRIAN DINGLI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li bħalissa x-xogħol fuq il-bini tal-junior lyceum Sir Adrian Dingli f'Pembroke jinsab wieqaf, jirriżultalu l-Ministru li fuq il-lant tax-xogħol hemm periklu għat-tfal u l-istaff?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt li jiġi assigurat li l-ambjenti wżati mit-tfal u l-għalliema jkunu għal kollox safe u secure.

Ninsab assigurat li m'hemmx periklu fis-sens li tkellem l-Onor.

Membru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, peress li x-xogħol fuq il-bini ta' l- iskola Sir Adrian Dingli ilu wieqaf żmien twil minħabba problemi li hemm min-naħa tal-kumitat tal-kuntratti - u allura din l-iskola ma tistax tilqa' fiha la studenti u lanqas għalliema - jista' jgħidli meta se jitkompla dan ix-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, dan huwa każ ta' diżappunt u frustrazzjoni li jaħkem lil kull ministru f'dan il-kamp.

Din l-iskola għandha location tajba u għandha storja twila, għax minn barracks ta' l- Ingliżi ġiet trasformata fi skola primarja u mbagħad sekondarja, pero' biex tilħaq il-livelli tagħha jenħtiġilha major refurbishment.

Wara li saru l- ispecifications, ħarġu t-tenders, ttieħdet il-proċedura kif inhija stabilita mir-regolamenti finanzjarji li t-tender tiġi aġġudikata u ppubblikata fuq in-notice board tal-kumitat tal-kuntratti, inħolqu diffikultajiet rigward il-prezz totali li kien se jiġi jiswa dan ir- refurbishment u allura l-kumitat tal-kuntratti ddeċieda li terġa' toħroġ it- tender mill-ġdid.

Fil-fatt hemm żewġ toroq x'wieħed jista' jagħżel għax jew noqogħdu għad- deċiżjoni tal-kumitat tal-kuntratti li t-tender toħroġ mill-ġdid - u s'issa d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni hi favur din id-deċiżjoni biex jinħela żmien mill-inqas - jew inkella mmorru quddiem il-kabinett, infissrulu ċ- ċirkostanzi bid-dettalji kollha kif inhuma - għax meta teżamina l-każ pass pass ta' kif evolva, wieħed jista' jasal għall-konklużjoni li m'huwiex ġustifikat li ħaġa bħal din għandha titwal b'sena oħra wara li tlifna diġa' madwar erba' snin - u nitolbu l-awtorizzazzjoni tal-gvern li jikkonsdira kollox u jerfa' r-responsabbilta' tad-deċiżjoni fl-interess ta' dik l- iskola.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar in-nefqa fuq trasport mill-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 20058; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti li qagħdu għall-eżamijiet tas-Sec u l-Matsec, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra :

Tabella li turi l-għadd ta' anzjani li kienu vittma ta' reat matul l- 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

20081; u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar ċitazzjonijiet maħruġa minn gwardjani lokali bejn Jannar u Settembru 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KONSERVAZZJONI U L-AMMINISTRAZZJONI TAS-SAJD

FISHERIES CONSERVATION AND MANAGEMENT BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-16 ta' Ottubru 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet .

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, fl-introduzzjoni tiegħi kont qiegħed nispjega li l-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda dwar il-Liġi tal-Baħar, li hawn riferenza għaliha f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, ma tagħmilx il-maġġoranza tal-provvedimenti li hawn f'din il-liġi.

Dalgħodu qrajt ukoll numru ta' riferenzi li dwarhom l-oppożizzjoni setgħet tifforma opinjoni fir-rigward ta' din il-liġi.

Waqt li kont qed nispjega bdejt nagħti r-raġunijiet għaliex aħna ta' din in-naħa jidhrilna li numru ta' provvedimenti li fiha din il-liġi se jkunu ta' żvantaġġ għas-sajjieda, meta matul din is-sena l-gvern kemm il-darba qal li se jkollna management aħjar u sostenibbli ta' l-industrija tas-sajd f'pajjiżna.

Mr. Speaker, għedt ukoll li meta ltaqa' l-general fisheries council tal- Mediterran f'pajjiżna ftit tax-xhur ilu, l-uffiċjali Maltin ma ressqux l- ilment tas-sajjieda li reġgħu qed jintużaw id-drift nets minn sajjieda tal- pajjiżi tal-Mediterran u li kawża t'hekk naqset il-qabda tal-pixxispad.

Dan tikkonfermah ukoll l-istatistika għal din is-sena.

Kien hemm ukoll rapporti li tlabt lill-ministru jinvestiga dwar il-fatt li 40 mil nawtiku 'l bogħod mix-xlokk ta' Malta kien hemm tliet bastimenti jistadu bid- driftnets.

Dawn huma tip ta' xbieki illegali li jimmaljaw lill-ħut u jikkawżaw dannu għal speċi ta' ħut ieħor li huma protetti bħal dniefel u fkieren.

Kont qed nispjega wkoll li fis-6 ta' Lulju ddaħħal f'Malta tonn li ma għaddiex mill-pixkerija u daħal fil-menqa.

X'aktarx li dan kien tip ta' tonn li jgħolli l-livell ta' histamine u jikkawża allerġija fuq il- bniedem.

Wieħed jistenna li fil-winding-up il-ministru jagħti spjegazzjoni x'ġara minn dan it-tonn ħalli aħna nserrħu rasna.

Mr. Speaker, il-gvern qed jgħid li din il-liġi se tkun hemm biex tagħmel management aħjar tas-sajd, pero' fl-opinjoni tagħna din l-istess liġi qed tagħti poteri kbar ħafna lid-direttur u lill-uffiċjali tas-sajd.

Aħna ma nifhmux kif dawn il-poteri se jiġu amministrati għax wara kollox dan id- dipartiment anke bix-xogħol li għandu fil-preżent għandu diffikulta' minħabba l-limitazzjonijiet li għandu.

Per eżempju, is-sajjieda qed isibu diffikulta' anke biex jippruvaw ikellmu lid-direttur.

Jiena nifhem li dan qed ikun dejjem imħabbat biex jaġġorna ruħu dwar kif l-aħjar isiru n- negozjati għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, pero' fl-opinjoni tiegħi s- sajjieda m'għandhomx jiġu injorati.

Nista' ngħid li ltqajt mad-direttur tal-biedja u s-sajd għal Għawdex u meta staqsejtu dwar din il-liġi qalli li għad iridu jiddiskutuha mad-dipartiment.

La għad irid jiddiskutiha mad- dipartiment, allura jiena għandi nifhem li lanqas mas-sajjieda Għawdxin ma saret konsultazzjoni.

Barra minn hekk, għalkemm din hija liġi teknika, jiena kont nistenna li mqar ikun hemm id-diċenza li xi nies li ħadmu miegħi, inkluż espert tas- sajd li għadu hemm sal-lum, jikkonsultaw anke miegħi.

Espert ikun espert veru meta jkollu ċ-ċans jiltaqa' ma' kulħadd u mhux meta b'xi mod jew ieħor ma jqisx lill-kelliema ta' l-oppożizzjoni.

Dan qed ngħidu għax qed titressaq liġi li apparti l-konvenzjoni tal-Liġi tal-Baħar tal-Ġnus Magħquda, din il-liġi li qed iressaq il-gvern fiha numru ta' provvedimenti li żgur ma timponihomx din il-konvenzjoni imma huma ddettati mill-aġenda tal-gvern li Malta issir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Veru li d-daqs ta' l-art ta' pajjiżna huwa żgħir imma l-ibħra tagħna jistgħu jikbru għax filwaqt li Malta ma tistax tikber mil-lat ġeografiku, illum hemm metodi kif il-kosta tas-sajd tista' tiġi estiża.

Iva, nerġa' ngħid li l-esperti kien imisshom xtarru aktar u wrew aktar impenn u mhux lanqas kellhom ċans jiltaqgħu mas-sajjieda jew mad-direttur ta' Għawdex biex jieħdu l-opinjoni tiegħu.

Lanqas ma' ċerti nies li fl-opinjoni tiegħi hu importanti għalihom li jivverifikaw dak li qed tipproponi din il-liġi ma kien hemm konsultazzjoni.

Sur President, jien għamilt aċċenn ukoll li fil-bord ma hemmx rappreżentanza tal-part-time fishermen.

Issa jiena nifhem li s-sajjieda Maltin u Għawdxin full-time ma jeħdux pjaċir bil-part-timers, imma d- dilettanti bilfors irid ikollhom posthom sostnut fil-gżira tagħna.

X'se tkun il-pożizzjoni ta' dawn il-part-timers fishermen?

Se jkollhom il-vuċi aktar maħnuqa?

Aħna ma rridux noħolqu sitwazzjoni fejn kontinwament ngħidu lin-nies biex ma jixorbux alkoħol u biex joqogħdu 'l bogħod mill-vizzju tal- logħob, u mbagħad ftit tad-delizzju nippruvaw b'xi mod jew ieħor innaqqsulu l-istruttura tiegħu biex mal-medda taż-żmien jinqata'.

Għadu kemm kellna traġedja fuq il-baħar li kienet tinvolvi tliet sajjieda dilettanti - wieħed minnhom salva, ieħor ittella' mejjet u t-tielet wieħed għadu ma ġiex identifikat - u jekk verament din il-liġi qed tirrappreżenta l-interessi tas-sajjieda kollha, ma nistgħux nifhmu kif fil-bord m'hemmx rappreżentanza ta' kulħadd.

Mr. Speaker, irrid ukoll nagħmel riferenza għall-fatt li l-aħħar paragrafu f'artiklu 8(1) hemm li l-kaptan, is-sid u min jikri jistgħu jeħlu multa ta' mhux inqas minn Lm1,000 u mhux iżjed minn Lm25,000 kull wieħed.

Ftit tas-sigħat ilu f'dan il-parlament għaddiet il-liġi tas- sigurta' fuq il-post tax-xogħol u jiena diġa' għedt li bejn l-1998 u din is- sena weġġgħu fuq il-post tax-xogħol 40 sajjied.

Nistgħu wkoll nifhmu li dawn is-sajjieda jkunu għamlu investiment ta' eluf ta' liri fl-opri tal- baħar biex ikunu jistgħu jmorru jistadu.

Jien ngħid li m'għandhomx jeħlu huma jekk xi ħadd jabbuża u forsi flok idaħħal il-ħut il-pixkerija, idaħħal l-għaġin jew it-televisions.

Aħna rridu nkunu nafu għaliex il-gvern se jneħħi r-responsabbilta' totali minn fuq il-kaptan u se jitfagħha fuq is- sid, meta jista' jagħti l-każ li jekk is-sajjied ikun ma jiflaħx jew ikun indispost, dan aktarx li se jara kif jirranġa biex jikri d-dgħajsa ħalli almenu jdaħħal xi ħaġa waqt li hu jkun wieqaf.

Jekk l-abbuż isir min dak li jikri l-opra tal-baħar, is-sid m'għandux jispiċċa vittma ta' xi ħaġa li fuqha finalment ma kellux kontroll.

Din hija xi ħaġa li trid tiġi spjegata, Mr Speaker.

U hawn wieħed jistaqsi għaliex qed infarfru r- responsabbilta' minn fuq il-kaptan u nitfgħuha fuq is-sid.

Mr. Speaker, aħna llum għandna sistema li meta bastiment tas-sajd ikun għaddej sa 25 mil mill-kosta tagħna jitlob permess, jgħaddi u naturalment ma jieqafx biex jistad.

Issa bis-sistema l-ġdida, vapur mhux biss irid jagħti informazzjoni imma jrid ukoll jiddikjara l-ispeċi tal-qabda tal-ħut li għandu fuqu.

Naturalment ta' min jistaqsi x'finanzjament hu meħtieġ biex dipartiment tas-sajd ikun jista' jlaħħaq ma' din l-amministrazzjoni, li allura se tkun parti mis-sistema l-ġdida li qed ngħidu li se tagħti aktar saħħa u struttura lill-management tas-sajd fil-gżejjer tagħna.

Allura nistgħu ngħidu li jingħad x'jingħad mill-gvern, xorta se jibqa' l- fatt li kemm-il darba Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, bil-liċenzji li se jingħataw xorta se jkun permess li s-sajjieda tal-pajjiżi membri jiġu jistadu hawnhekk.

Ma nistax nifhem kif il-ministru qed jistaqsi min se jkun dak il-baħnan ta' sajjied barrani li se jiġi jistad fl-ibħra tagħna u fl-istess ħin qed jipprepara kondizzjonijiet fil-liġi li m'hemmx dubju li jippermettu li jingħataw il-liċenzji meħtieġa.

U dan qed ngħiduh mhux biex inċajpru l-impenn u l-ħidma tal-gvern, imma għax l-ewwel għan ta' l- oppożizzjoni hu li d-dħul finanzjarju u x-xogħol tas-sajjieda Maltin u Għawdxin ikun dejjem assigurat u sostenut kemm fil-bidliet reġjonali u kemm f'dawk globali.

F'dan ir-rigward spjegajt li l-politika Laburista ta' Malta, Svizzera tal- Mediterran, tfassal il-parametri leġislattivi tagħha dwar l-industrija tas- sajd u l-ambjent f'qiegħ il-baħar permezz tal-linji ta' gwida mill-general fisheries council of the Mediterranean, li hija struttura li wkoll tifforma parti mill-Ġnus Magħquda.

Waqt li nifhmu l-bidliet li qed tagħmel l-Unjoni Ewropea bl-appoġġ tar-rappreżentanti tagħha f'dan il-forum, għandna naraw li tiġi rrispettata l-ħajja f'qiegħ il-baħar u jkun imħares ukoll l-interess tas-sajjieda Maltin li jkunu jistgħu liberament imorru jistadu għall-pixxispad, li ma jkunx inqabad b'mod illegali mis-sajjieda barranin, li naturalment itellfu ħafna mill-qabda li għaliha tant jippreparaw is-sajjieda Maltin u Għawdxin.

Mr Speaker, fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru għamel tajjeb li qal li dan l-abbozz diġa' kellu l-ewwel qari fis-seduta tat-23 ta' Novembru, 1992 u kien reġa' ġie ppubblikat fis-suppliment tal-Gazzetta tal-Gvern numru 16,266 tad-19 ta' April, 1996 bħala abbozz numru 31.

Għalhekk mhux veru, kif qal il-Ministru, li dan qiegħed jitressaq għall-ewwel darba.

Dan juri li l-gvern Nazzjonalista qatt ma kompla jiddiskuti dak l-abbozz ta' liġi għax kien jaf li se jaffetwa ħażin lis-sajjieda Maltin u billi kienet waslet l-elezzjoni kien jibża' li jitlef il-voti.

Issa, wara li tressaq l- NPAA, il-gvern huwa marbut biex iwettaq dawn l-istess bidliet minħabba pressjoni mill-Unjoni Ewropea.

L-isfortuna se tmiss lill-Ministru Zammit li jkollu jara kif jiddefendi l-aġenda tal-gvern kontra l-ħafna problemi u żvantaġġi kbar li se jsibu ma' wiċċhom is-sajjieda Maltin u Għawdxin, kemm dawk li huma full-timers kif ukoll dawk part-timers.

F'artiklu 2 hemm it-tifsira ta' "bastiment tas-sajd tal-konvenzjoni".

Il- konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda ma tipprovdix li bastiment tas-sajd tal- pajjiżi aderenti jissejħu bastimenti tal-konvenzjoni.

Għaliex qed isir dan il-provvediment?

Jaqaw biex bastimenti tas-sajd mill-Unjoni Ewropea jkunu jistgħu jistadu fl-ibħra Maltin mingħajr il-ħtieġa li jiġu reġistrati f'Malta?

L-istess per eżempju f'artiklu 3.

X'inhuma l-ibħra tas-sajd ta' Malta?

Jekk veru l-gvern irid il-ġid lis-sajjieda, għax ma nwessgħux l- ibħra tas-sajd tagħna sa fuq il-Blata Kontinentali kollha biex is-sajjieda Maltin ikollhom aktar fejn jistadu?

Dan qed ngħidu għax kif spjegajt, meta tintuża d-drift net b'mod illegali jinqered ħafna ħut.

Mr. Speaker, skond artiklu 4, id-direttur se jkollu poteri li joħroġ, jibdel, jissospendi, jirrevoka u jħassar liċenzji tas-sajd ta' l- akwakultura, tat-trasport, ta' tagħmir tas-sajd u ħidmiet oħra li jinħtieġu permess u liċenzja taħt dan l-Att.

Dan ifisser li se jkun hemm permessi u liċenzji differenti għal ħut differenti?

Kemm se jkun il-ħlas ta' dawn il- liċenzji għall-ispeċi ta' ħut u ta' qabdiet differenti?

Il-gvern għandu jgħid ċar u tond x'se jiswa lil pajjiżna l-management ta' dawn l-artikli tal-liġi, u x'se jiswa dan kollu lis-sajjied direttament.

Illum nafu li biex tirreġistra l-qbiela u l-imħażen tiegħek tar-raba' trid tħallas Lm50 applikazzjoni u trid tħallas Lm3-il metru kwadru 'l fuq minn kejl ta' 30 metru kwadru.

Issa se mmorru fuq is-sajjieda u ngħidulhom li se jkun hemm liċenzji differenti għall-ispeċi tal-ħut?

Aħna irridu naraw dawn x'se jinvolvu bħala spiża mhux biss għall-operat tad-dipartiment tas-sajd imma wkoll lis-sajjieda infushom.

Jien għedt ukoll li s-sajjieda qed jistennew li jinqatgħu l-abbużi bħall-użu tax-xbieki illegali u ta' l-ajruplani spotters li jintużaw biex jiġi identifikat fejn qiegħed it-tonn.

U meta qed nitkellem fuq is-sajd tat-tonn, jiena konvint li l-ministru jaqbel miegħi li għandna nkomplu ninvestu fih ħalli d-dħul tas-sajjieda jkun tabilħaqq sostenibbli.

Mr. Speaker, x'se tiswielu din il-liġi lis-sajjied Malti u Għawdxi, full- time jew part-time?

Nafu li sal-lum is-sajjied Malti jirreġistra l-opra tas- sajd tiegħu ma' l-awtorita' marittima u jrid iħallas ċertu ammont ta' flus għal din ir-reġistrazzjoni.

Imma 'l quddiem x'se tiswilu l-liċenzja għal kull tip ta' ħut?

Forsi se jkun mitlub iħallas liċenzji għal kull staġun?

U mbagħad kemm se tinvolvi lid-dipartiment biex isostni l-management li jirrikjedi dan it-tibdil?

Per eżempju f'artiklu 5 jingħad li n-numru ta' rappreżentanti tal-koperattiva qiegħed jiġi limitat.

X'jiġri jekk ikun hemm koperattivi oħrajn fil-futur?

Se jkollhom id-dritt huma wkoll li jkunu rappreżentati fil-bord?

F'artiklu 6 jissemma' x'jista' jagħmel il-bord biex jiddaħħlu miżuri li jipprojbixxu jew jirrestrinġu l-qbid ta' speċi ta' ħut u jħarsu l- konservazzjoni ta' l-istess ħut.

U hawnhekk irridu naraw jekk il- bastimenti humiex se jiġu ordnati jibqgħu marbuta fil-port u ma joħorġux jistadu.

Ta' min jgħid li dan il-provvediment ma joħroġx mill-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda imma mill-common fisheries policy ta' l-Unjoni Ewropea.

Barra minn hekk, aħna bilfors nistaqsu lill-esperti dwar kif jippretendu li aħna naqblu li jagħtu dawn il-poteri lid-direttur meta la d-direttur t'Għawdex, la l-kelliema ta' l-oppożizzjoni u lanqas is-sajjieda ma ġew konsultati.

Hawn m'inix qed ngħid għad-direttur per se, għax dan ħdimt miegħu, bniedem ħabrieki u m'għandix dubju mill-kwalitajjiet tiegħu personali.

Li ma nistax nifhem hu li se jingħatawlu dawn il-poteri kollha meta bħala dipartiment diġa' għandu l-limitazzjonijiet tiegħu.

Il-bord ukoll, Mr Speaker, se jkun jista' jagħmel proposti biex, skond artiklu 18, bastimenti tas-sajd ta' stati oħra u assoċjazzjonijiet barranin ikunu jistgħu jistadu fl-ibħra tagħna.

Dan ma jfisser xejn ħlief li bastimenti tas-sajd mill-Unjoni Ewropea u minn pajjiżi li l-istess Unjoni għandha ftehim reċiproku magħhom se jitħallew jistadu fl-ibħra Maltin.

M'hemmx dubju li l-konvenzjoni ta' l-1982 dwar il-Liġi tal-Baħar li għaliha qed jirriferi l-gvern żgur li ma toqgħodx tagħmel dawn il-provvedimenti kollha.

F'artiklu 7 jingħad li d-direttur se jkun jista' jħassar bastiment tas- sajd minn fuq ir-reġistru jekk dan ma jġorrx it-tagħmir u jekk ma jħarisx ħteġijiet oħra li jistgħu jkunu preskritti.

Dan qed jiġri għax biex jobdi r-regolamenti li timponi fuqu l-Unjoni Ewropea, il-gvern se jdaħħal il-log books għal kull bastiment tas-sajd 'il fuq minn għaxar metri.

F'dawn il-log books iridu jitniżżlu dettalji bħall-qabda tal-ħut, fejn inqabad, il-qies u d-daqs u naturalment dettalji oħra.

Hawnhekk jiena nistaqsi: Dawn l- esperti raw x'implikazzjonijiet hemm qabel ma pproponew lill-gvern dawn il- provvedimenti tal-liġi?

Raw is-sajjieda xi jridu?

Raw x'diffikultajiet is- sajjieda se jiltaqgħu magħhom?

Jiena qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet għax is-sajjieda li tkellimna magħhom aħna ftit li xejn għandhom għarfien ta' dak li qed jiġi propost li jinbidel.

Naħseb li ma jkunx matur u serju li nagħmlu dawn l-emendi mingħajr ma nqisu l-obbligi tagħna lejn dawn is- sajjieda u d-drittijiet tagħhom fil-liġijiet li nilleġiżlaw.

Fuq kollox wieħed għandu jifhem id-diffikultajiet li m'hemmx dubju jġib miegħu l- mistier tas-sajd.

Is-sajjieda jkunu bejn sema u ilma 'l bogħod mill- familjari tagħhom biex iwettqu xogħolhom.

Mr. Speaker, artiklu 8 jikkonferma li s-sajjieda Maltin se jkollhom bżonn ta' liċenzja jew permess kemm biex jistadu fl-ibħra Maltin kif ukoll fl-ibħra internazzjonali jekk l-Unjoni Ewropea tordna li dawn ikunu areas li jkunu jinħtieġu liċenzja jew permessi biex jistadu fihom.

Il-multi għal min jistad bla liċenzja jew permess huma bejn Lm1,000 u Lm25,000.

Huwa tajjeb li jkollok kontroll u regoli, imma aħna rridu nifhmu x'tip ta' assigurazzjoni se jkun hemm f'dan il-każ.

Dan qed ngħidu għax meta qed nitkellmu fuq multa ta' Lm25,000 għandi nifhem li jrid ikun hemm xi tip ta' bank guarantee biex ikun assigurat li dawn il-flus jinġabru.

X'se tkun il- pożizzjoni jekk is-sajjieda ma jkunux kapaċi jintrabtu b'ċerti garanziji bankarji?

Dawn jistgħu jispiċċaw bla liċenzja?

Hawnhekk qed nitkellmu fuq affarijiet tekniċi u jiena qed nistaqsi dawn l-affarijiet għax naf li jistgħu jinħolqu diffikultajiet kbar.

Biex tipprepara għal sajda ma toqgħodx tara x'irid id-dipartiment imma tara li jkollok biżżejjed fuel, biżżejjed equipment u biżżejjed staff biex meta tkun qed tistad tħares lilek innifsek mid-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu u terġa' lura qawwi u sħiħ.

U hawnhekk qed insemmu l-multi u l-implikazzjoni li s-sajjieda Maltin jistgħu jiġu mmultati regolarment minħabba xi nuqqasijiet.

Jiena ma rridx noqgħod inbeżża' imma ta' min jgħid li xbajna naqraw f'ġurnali Ingliżi u barranin dwar il-multi kbar li qed ikunu suġġetti għalihom is- sajjieda tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea minħabba dawn ir-regoli li minn żmien għal żmien jinbidlu minn xi esperti li qajla jikkonsultaw lis- sajjieda.

Jien għalhekk nappella biex esperti Maltin ma jeħdux l-iżball li għamlu l-esperti ta' l-Ewropa li bla diskussjoni mas-sajjied, fasslu u pproġettaw.

Mr. Speaker, artiklu 9 jikkonferma li mhux biss se jkun hemm bżonn ta' liċenzja u permess biex is-sajjieda Maltin ikollhom jistadu fl-ibħra Maltin u internazzjonali, imma l-istess ibħra se jkunu mqassma f'areas u s- sajjieda Maltin se jingħataw permess jistadu f'waħda jew uħud minnhom biss.

Dan ifisser li s-sajjieda ma jkunux jistgħu jistadu fejn iridu.

Min jikser dawn ir-regoli jeħel multa ta' Lm500 jew Lm5000.

Mela again, artiklu 9 jitkellem dwar multi oħra ta' Lm500 u ta' Lm5,000 li s-sajjieda Maltin u Għawdxin iridu jkunu suġġetti għalihom.

X'se tkun il-pożizzjoni f'dan ir- rigward?

Jafu dawn is-sajjieda li se jkunu suġġetti għal dawn il-multi u dawn il-provvedimenti kollha?

Mr Speaker, aħna nafu mill-esperjenza xi problema jkollhom is-sajjieda meta d-dipartiment ta' l-istatistika kontinwament jibgħat għalihom.

U m'hemmx dubju li s-sitwazzjoni se tkun diffiċli kemm għad-dipartiment u kemm għas-sajjied li jrid ikun konformi ma' dawn l-artikli biex ma jeħilx dawn il-multi li għadni kemm semmejt.

Artiklu 10 jikkonferma li l-gvern se jagħti liċenzji biex sajjieda barranin, kemm ta' l-Unjoni Ewropea u kemm oħrajn, jistadu fl-ibħra tas- sajd.

Artiklu 12 se jagħti poteri enormi lid-direttur tas-sajd fuq is- sajjieda Maltin.

Dan l-artiklu jikkonferma wkoll li s-sajjieda Maltin mhux biss se jkollhom bżonn liċenzja differenti, imma se jkunu jistgħu jistadu biss f'areas li għalihom tkun inħarġet il-liċenzja, iż-żmien li fih ikunu jistadu, il-kwota u l-qies tal-ħut li jistgħu jaqbdu u fejn jitniżżel biex jiġi spjezzjonat.

Dan kollu ġie ikkonfermat ukoll fl-NPAA.

Dawn huma bidliet li jinvolvu l-ispejjeż, u d-dipartiment min-naħa tiegħu jrid iqis kemm se tkun l-ispiża għalih f'dan ir-rigward u kemm se tkun l-ispiża għall- istess sajjieda biex ikunu konformi mal-provvedimenti u mar-regoli tal- liġi.

Żgur li l-konvenzjoni ma torbotx lill-Gvern Malti biex idaħħal dawn il-provvedimenti, dawn ir-regoli u dawn il-kondizzjonijiet kollha fil-liġi.

Id-direttur se jkun jista' jibdel, jirrevoka jew jissospendi l-liċenzja tas-sajd jekk fil-fehma tiegħu jkun meħtieġ li jkun regolat is-sajd fil- baħar, il-konservazzjoni u l-amministrazzjoni tas-sajd fl-ibħra tas-sajd jew għall-benefiċċju ekonomiku ta' Malta.

Id-deċiżjoni tiegħu ma tistax tiġi kkontestata, lanqas fil-qorti, u mhux se jkun responsabbli għal xi danni kawżati lis-sajjieda.

Dan se jsir biex jiġu obduti r-regolamenti imposti mill-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda u r-regoli li minn żmien għall- ieħor timponi l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, aħna rridu nafu fejn huma speċifikati fil-konvenzjoni dawn it-tip ta' sistemi u kondizzjonijiet, ħalli nifhmu aħjar x'qed jipprova jingħad u fejn huma d-drittijiet tas-sajjieda tagħna.

Dan qed nitolbuh aktar u aktar meta d-deċiżjoni tad-direttur ma tistax tiġi kkontestata lanqas fil-qorti u mhux se jkun responsabbli għal xi danni kkawżati lis- sajjieda.

Jekk qed ngħidu lis-sajjieda biex jinvestu u biex jagħmlu management aħjar, għaliex id-drittijiet tagħhom mhux se jkunu jistgħu jfittxuhom biex jekk wieħed għamel żball il-familja tiegħu tipprova tiddefendi l-għejxien tagħha?

Dawn huma sitwazzjonijiet li aħna ma ngħiduhomx bħala kritika imma għax meta qed nitkellmu fuq l-ibħra tas-sajd ta' Malta, irridu nqisu l-iżvantaġġ ġeografiku li għandna.

F'pajjiżna għandna art limitata u għaldaqstant l-uniku sors li nistgħu niddefendu huwa l-baħar tagħna.

Issa se naraw kif noħolqu l-provvedimenti fil-liġi fejn b'xi mod jew ieħor inkissru.

Jiena konvint illi kemm it-Taljani kif ukoll il-Franċiżi għamlu ħafna riċerka fuq qiegħ il-baħar f'Malta.

X'jista' jiġri għada pitgħada jekk aħna nkunu suġġetti li nagħtu dawn il-poteri kollha fuq riżors li għalina jiswa d-deheb?

Waħda mill-affarijiet li ddiżgustatni fil- politika kienet meta ministru tal-kabinett Nazzjonalista preċedenti kien informat fejn se jiġi żviluppat l-isptar il-ġdid, ra kif biegħ dik l-art minn qabel u mbagħad din ġiet esproprjata biex jinbena dan l-isptar.

Dawn l- affarijiet ġraw u hemm anke kawżi l-qorti dwarhom.

Ma jissemmewx għax ovvjament il-maġġor parti tal-gazzetti huma aktar favur il-gvern milli huma favur l-oppożizzjoni.

Dan qed ngħidu għax jiena x'garanzija għandi li għada pitgħada xi ħadd ma jsirx midħla ta' din it-tip ta' informazzjoni, u nispiċċaw b'diretturi oħra li jkunu marbuta b'responsabbilta' għal tliet snin, jiddeċiedu li jirriżenjaw u l-ministru ma jkunx jista' jwaqqafhom?

Niġi issa għal artiklu 13.

Dan jikkonferma li abbord ma jistax jinżamm ħut li ma jkunx inqabad skond il-liċenzja mogħtija skond dan l-Att.

F'dan il-każ ejja nieħdu s-sitwazzjoni ta' part-time fisherman.

Dan imur jistad għall-vopi u jaqbad ukoll is-sawrell pero' ma jkollux liċenzja għas- sawrell.

Allura dan se jkollu jarmih?

Dawn huma affarijiet li jridu jiġu spjegati, għax il-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda ta' l-1982 tal-Liġi tal- Baħar ma tagħmilx dawn il-provvedimenti.

Kif spjega l-ministru, hawnhekk għandna liġi li qegħda tħares id-drittijiet, il-management u l-iżvilupp sostenibbli ta' din l-industrija f'pajjiżna.

Dan huwa skop tajjeb, imma m'hemmx dubju li hemm bżonn il-pariri ta' l-esperti dwar dawn il-bidliet u għalhekk aħna ta' l-oppożizzjoni qegħdin nistaqsu dawn il-mistoqsijiet.

Mr. Speaker, dan kollu qed ngħidu għax fil-liġi qegħdin nelenkaw regoli u kondizzjonijiet li la timponihom il-Ġnus Magħquda u lanqas jimponihom il- general fisheries council of the Mediterranean li għandu r-responsabbilta' tal-Mediterran għal dak li huwa management ta' l-industrija tas-sajd fir- reġjun.

Dan ikompli jsaħħaħ l-osservazzjoni kontinwa li qed tagħmel l- oppożizzjoni li dan juri ċar li din il-liġi hija umbrella biex taħtha jiġu mdaħħla u integrati provvedimenti biex permezz tagħhom niġu in line ma dak li trid l-Unjoni Ewropea.

Dawn huma affarijiet li aħna ma naqblux magħhom minħabba li huma ta' dannu għas-sajjieda tagħa.

Wara kollox aħna għandna l- interess li nħarsu lis-sajjieda u li nifhmu x'inhuma l-problemi tagħhom.

Hawnhekk m'għandniex noqogħdu ngħidu kemm se nagħtuhom sussidju imma rridu li l-liġijiet ta' pajjiżna ma joħolqulhomx problemi, żvantaġġi jew burokrazija imma joħolqulhom inċentivi li permezz tagħhom ikunu jistgħu jieħdu ħsieb l-istocks tal-ħut, ikabbru s-sajda tagħhom u jipproteġu lilhom infushom u l-opri tal-baħar tul iż-żmien li huma jagħmlu fuq il-baħar kif ukoll l-interessi tad-dħul tagħhom.

Niġi issa għal artiklu 14, Mr Speaker.

Is-sajjieda Maltin ma jkunux jistgħu jistadu f'areas li ma jkunux liċenzjati għalihom kemm fl-ibħra tagħna kif ukoll fl-ibħra internazzjonali.

Naturalment ksur ta' dan l- artiklu jfisser multa ta' minn Lm2000 sa Lm25,000 u l-qorti tista' tordna l- konfiska ta' kull tagħmir tas-sajd li jkun abbord jew li jkun intuża.

Ġaladarba issa se nimponu fuq is-sajjieda Maltin numru ta' multi ġodda, jagħmel sens li l-esperti jgħidulna x'se jkun it-tip ta' sajd li fuqu wieħed jista' jeħel sa Lm25,000.

Għandi nifhem li meta d-dipartiment jiggarantixxi liċenzja jkun irid xi tip ta' garanzija f'każ li din il-liġi tinkiser.

Mr. Speaker, dawn l-osservazzjonijiet qed nagħmluhom issa mhux biex niżgwidaw l-opinjoni pubblika imma biex insaħħu l-argumenti tagħna li lil hemm mill-esperti, mill-uffiċjali, mid-direttur u mill-bord, hemm is- sajjieda li jridu jaqilgħu l-għejxien tagħhom.

Niġi issa għal artiklu 15.

Dan ukoll jagħti poteri kbar lid-direttur tas- sajd biex qabel joħroġ liċenzja tas-sajd ikun jista' jitlob lis-sid, il- kaptan jew il-kerrej ta' bastiment it-tagħrif kollu li jidhirlu.

Id- direttur se jkollu wkoll is-setgħa li jordna li kull sajjied, pitkal, bejjiegħ bl-imnut u kull stabiliment li jipprovdi l-ikel biex jimtlew formoli skond kif jordna dwar il-qbid tal-ħut u jista' jordna li jitniżżel l-art dak li jkun inxtara, dak li nbiegħ u dawn id-dettalji kollha.

Mr Speaker, f'dan il-każ aħna rridu nifhmu x'se jsir, għaliex u x'riżultat se jkollna.

Li tagħmilli dawn il-kondizzjonijiet u dawn il-provvedimenti kollha u mbagħad ma nkunx naf x'inhuma t-targets tal-gvern għalija ma jkun ifisser xejn ħlief retorika biex naħbu l-fatt li qed nagħmlu din il-liġi sempliċement biex nakkomodaw il-bidliet li rridu nagħmlu ħalli nkunu konformi ma' l-Unjoni Ewropea.

Niġi għal artiklu 16, Mr Speaker.

Dan ukoll jagħti poteri lill-ministru li joħroġ liċenzji jew permessi għat-trasport u l-esportazzjoni tal-ħut.

Kondizzjonijiet differenti jistgħu jiġu magħmula għal bastimenti tas-sajd differenti jew ta' deskrizzjoni differenti.

Dan ifisser li kemm it-trasport ta' ħut minn bastiment għal ieħor u anke l-esportazzjoni tat-tonn u kull ħut ieħor għall-Ġappun jew għal pajjiżi oħra li m'humiex membri ta' l-Unjoni Ewropea, irid ikun bilfors skond ir-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien nirrispetta dawn l- istandards, imma again kif jista' jkollna fiduċja meta fis-6 ta' Lulju din is-sena, kif diġa' għedt, kellna tonn li ma għaddiex mill-pixkerija u daħal il-mMenqa?

U x'ċertifikati kien hemm?

Xi standards ġew applikati dakinhar?

Dawn huma affarijiet li bilfors ikollna nitolbu lill-ministru biex jinvestiga għax forsi ma jafx bihom.

Min hu responsabbli jrid iwieġeb u jagħti lil din il-Kamra spjegazzjoni ċara dwar dawn l-affarijiet u jkun inutli li noħorġu b'xi stqarrija li tiddefendi din il-pożizzjoni.

Jekk ma sarux il-verifiki għandna ngħidu għaliex ma sarux.

Almenu dan il-każ jista' jwassal biex l-istess uffiċjali u awtoritajiet jirrikonoxxu li bħalma huma għandhom id-diffikultajiet tagħhom, is-sajjieda tagħna wkoll se jsibu d-diffikultajiet biex ilaħħqu ma' dan il-patafjun ta' liġijiet u ta' regolamenti li bilfors irridu nimponu fuqhom f'daqqa waħda mingħajr ebda perijodu transitorju.

Dan qed ngħidu għax kemm it-trasport tal-ħut minn bastiment għal ieħor u l-esportazzjoni tat-tonn u kull ħut ieħor għal dawn il-pajjiżi se jkun marbut ma' dawn ir-regoli addizjonali li jridu jkomplu jidħlu biex iġibu lil pajjiżna in line mal-common fisheries policy ta' l- Unjoni Ewropea.

Artiklu 17 ukoll jagħti poteri lill-ministru biex jagħti permessi lill- kaptani ta' bastimenti biex jagħmlu riċerka xjentifika fl-ibħra tas-sajd jew f'areas ta' l-ibħra tas-sajd u jeżentahom mill-provvedimenti ta' dan l- Att.

Dan ifisser li l-gvern se jħalli bastimenti minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewoprea biex jagħmlu riċerka fl-ibħra tas-sajd Maltin biex mhux biss l- Unjoni Ewropea tkun taf x'riżorsi għandna, imma tkun tista' tordna li jitħallew bastimenti tagħha jistadu fl-ibħra Maltin.

Dwar dan, sieħbi l- Onor. George Vella u jien u kelliema oħra minn ta' din il-Kamra konna nistaqsu lill-ministru dwar din il-ħaġa, forsi kultant anke b'mod daqsxejn goff, imma wieħed irid jifhem il-preokkupazzjoni tagħna dwar id-dritt ta' l- għejxien tas-sajjied Malti.

Aħna nafu li se jkun diffiċli għal pajjiżna li jibqa' jiddefendi - mhux ikabbar imma jiddefendi - il-25 mil tat- territorju tas-sajd tagħna għax meta nissieħbu fl-Unjoni Ewropea hemm punt ċar u kardinali li dawn iridu jsiru common shores.

Issa jiena naf illi d- dipartiment qed ifittex esperti biex jgħinuh jipprogramma kif jista' jiddefendi dan it-territorju.

Dwar dan il-ministru kien jgħid li l-25 mil kellhom jiġu estiżi għal 40 mil taħt sistemi ġodda biex imbagħad il-gvern ikun jista' jillimita s-sajd fl-ibħra tagħna, kemm għas-sajjieda minn pajjiżi barra mill-Unjoni u kemm għal dawk minn pajjiżi li mhumiex imsieħba fl-Unjoni.

Meta tkun parti mill- Unjoni Ewropea, Malta bilfors ikollha tiftaħ u tkun konformi ma' dawn ir- regoli.

Issa jien għandi mistoqsija għall-ministru?

X'se tkun il- pożizzjoni tagħna jekk għada pitgħada tiġi kumpannija Russa jew Amerikana li jkun jinteressana ħafna li nagħmlu l-kummerċ magħha u din tkun trid tagħmel xi riċerka f'qiegħ il-baħar u ma tingħatax permess minħabba li Malta tkun saret parti mill-Unjoni Ewropea?

Fil-politika Laburista li minn Malta nagħmlu Svizzera fil-Mediterran, dawn il-kumpanniji jkunu jistgħu jagħmlu din ir-riċerka u huwa għalhekk li aħna nesiġu li jkollna spjegazzjoni għal dawn l-artikli li, kif qal tajjeb fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru, huma artikli tekniċi li jinvolvu esperti li bifors iridu jkunu ntiżi f'dan il-qasam.

Mr Speaker, anke artiklu 18 jikkonferma li l-gvern għandu l-ħsieb li bastimenti tas-sajd ta' Stati jew assoċjazzjonijiet barranin jingħataw liċenzja jew permess biex jistadu fl-ibħra Maltin.

Id-definizzjoni ta' Stat f'subartiklu (3) ta' dan l-artiklu tinkludi kull organizzazzjoni ta' integrazzjoni ekonomika reġjonali li lilha tkun ingħatat is-setgħa mill- pajjiżi membri li tinnegozja ftehim ta' assoċjazzjoni.

Din fl-opinjoni tiegħi m'hi xejn ħlief riferenza mill-aktar ċara għall-Unjoni Ewropea.

Dwar dan irridu spjegazzjoni għax meta qed nitkellmu fuq konvenzjoni tal- Ġnus Magħquda m'aħniex qed nirriferu għal stat jew għal gvern u allura ma nippretendix li nsibu din it-tifsira.

Il-fatt li ftehim ma jibdiex iseħħ qabel ma jkun awtorizzat b'riżoluzzjoni mill-parlament ma jfisser xejn għax il-gvern dejjem ikollu l-maġġoranza fil-parlament (Interruzzjonijiet) Iva, sħabi u jien ipprovajna nifhmu kull artiklu u għamilna l-homework tagħna tajjeb fuq din il-liġi.

Dan qed ngħidu biex ma niġux interpretati li rridu biss infixklu jew noħolqu kritika li permezz tagħha mmorru lil hemm minn dak li għandna quddiemna f'dan il-parlament.

Nerġa' ngħid li l- konvenzjoni ta' l-1982 tal-Ġnus Magħquda ma tagħmel ebda provvediment jew kondizzjoni biex il-pajjiżi jagħmlu xi tip ta' ftehim.

Mr Speaker, artikli 19 u 20 jagħtu poteri enormi lill-uffiċjali tas-sajd li jwaqqfu bastimenti tas-sajd, jordnaw lill-kaptan biex iwaqqaf is-sajd u jtella' t-tagħmir, għandhom id-dritt jitilgħu abbord, jinterrogaw lill- ekwipaġġ, jagħmlu tfittxija abbord bla ċitazzjoni, mandat jew proċeduri oħra, jieħdu persuna, jew jordnaw lill-kaptan jeħodha f'port Malti u jressquha l-Qorti, jaqbdu l-bastiment, u affarijiet oħra.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onorevoli, imma skadielek il-ħin u biex tkompli għandek bżonn extension.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ippermettili nagħmel din l- osservazzjoni.

Din il-liġi ilha ġejja mill-1971.

Għall-ewwel darba għandna ċans li fl-ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna niddiskutu l-ideat tagħna dwarha u m'huwiex sew li hawn ġew ikollna din it-tip ta' giljottina.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, inti kellek għad-dispożizzjoni tiegħek 90 minuta.

Issa jekk hawn talba għal extension jiena lest li nsejjaħ għal proponent u sekondant, altrimenti jkolli nistaqsi għal aktar rimarki.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, għandna quddiemna Att li jipprovdi għar- regolazzjoni, konservazzjoni u amministrazzjoni tas-sajd f'Malta u għal ħwejjeġ anċillari għalihom.

Dawn huma tliet kelmiet li jkopru suġġett vast.

Regolamentazzjoni hija ħaġa li tista' tikteb u tilleġisla, pero' anke minn kif qegħdin naraw miktuba din il-liġi diġa' hu kkumplikat li tagħmel hekk, aħseb u ara kemm huwa aktar diffiċli biex timplimentaha.

Konservazzjoni huwa kunċett ukoll diffiċilissimu f'dinja dejjem aktar rgħiba li ssir sinjura malajr u għalhekk il-kunċett ukoll huwa prinċipju diffiċli u fl- amministrazzjoni almenu fil-qasam tas-sajd, nistgħu ngħidu li għadhom jeżistu ħafna problemi antiki li magħhom żdiedu problemi ġodda wkoll.

Din hija liġi li tipprovdi qafas li fuqu wieħed jista' jtejjeb il- leġislazzjoni f'żewġ oqsma pjuttost differenti - anke jekk it-tnejn jittrattaw il-baħar u l-ħajja ta' ġo fih - : li huma s-sajd u l- akwakultura.

Din hija liġi mqassma fi 13-il taqsima, fiha 40 artiklu, hija liġi teknika imma jiena se nipprova nagħti overview ta' l-industrija antika tas-sajd u dik ultra-moderna ta' l-akwakultura, li t-tnejn huma ta' interess kemm għall-konsumatur kif ukoll għall-ekonomijia tal-pajjiż.

Is-sajd flimkien mat-trobbija ta' l-annimali huma fost l-eqdem ħidmiet li missirijietna kienu u għadhom jagħmlu kemm minħabba l-viċinanza tal-baħar kif ukoll minħabba l-fatt li ħafna drabi l-ħakkiema ta' pajjiżna dejjem kellhom konnessjoni marittima.

Irħula sħaħ viċin il-baħar kellhom għadd kbir ta' nies tagħhom konnessi mas-sajd.

Dari l-inħawi ta' Wied il-Għajn u San Ġiljan ukoll kienu postijiet tas-sajjieda.

Illum, minħabba moviment kbir ta' emigrazzjoni integra u minħabba l-iżvilupp tat-turiżmu, dawn it- tip ta' rħula tas-sajjieda tista' tgħid li spiċċaw, ovvjament bl-eċċezzjoni ta' Marsaxlokk li huwa l-kapitali tas-sajd ta' pajjiżna per eċċellenza minhkejja l-ħafna kritika li saret anke f'din il-Kamra li bil-power station dan ir-raħal se jispiċċa.

Illum għadu hemm, jaqdi l-funzjonijiet tiegħu.

Mr. Speaker, xi darba kien hemm il-mentalita' li r-riżorsi tal-baħar ma jispiċċaw qatt.

F'ċertu sens jiddispjaċini ngħid li għadna sal-lum b'din il- mentalita'; speċjalment bil-mod kif narmu l-iskart tagħna fil-baħar Mhux talli l-baħar huwa ambjent li għandu l-limiti produttivi tiegħu, imma llum permezz ta' għarfien ekoloġiku nafu kemm dan huwa ambjent fraġili u limitat.

It-tinġis ta' l-ibħra jaffetwa l-ħajja marittima.

Per eżempju, ċerti metalli tqal bħall-merkurju ikunu aktar konċentrati fil-laħam tal-ħut li jkun kiel ħut ieħor u dan ikollu konsegwenzi ħżiena fuq il-konsumatur.

Mr Speaker, l-akwakultura, li hija wkoll marbuta mar-raħal ta' Marsaxlokk, hija industrija relattivament ġdida għal pajjiżna.

Din il-liġi tipprovdi wkoll għal leġislazzjoni f'dan il-qasam.

Aħna ma rridux inħarsu lejn din l-industrja bħala xi ħaġa, kif spiss nisimgħu u naqraw fil- gazzetti, li taħdem kontra s-sajd, kontra s-sajjieda jew kontra l-ambjent, anzi, skond kif ġie anke stabbilit f'ċerti nħawi tad-dinja, tista' tkun ir- raġuni ta' riġenerazzjoni fl-interess ta' dak kollu li jipprovdi l-baħar.

Issa jiena qed nitkellem fuq din il-liġi minħabba l-fatt li fil-Kunsill ta' l-Ewropa jiena qiegħed iċ-chairperson tal-kumitat tas-sajd.

Barra minn hekk, kif jaf kulħadd, membru tal-familja tiegħi huwa proprju l-pijunier ta' din l-industrija f'pajjiżna.

Se nitkellem ukoll ftit fuq il-konvenzjoni tal-Liġi tal-Baħar, li pajjiżna huwa assoċjat ħafna magħha.

Barra din il-konvenzjoni hemm proviżjonijiet f'din il-liġi biex aħna niġu in line ma' dak li jsir f'pajjiżi oħrajn u ma l-NPAA.

Dwar il-famuża United Nations convention on the Law of the Sea ta' l-10 ta' Diċembru ta' l-1982 rrid ngħid li sehem pajjiżna huwa wieħed kbir b'tali mod li isem Malta huwa assoċjat magħha.

Interessanti ħafna kif fl- 1609 l-Olandiż Hugo Degroot, li dak iż-żmien kellu biss 21 sena, kien tqabbad mid-Dutch East India Company biex jikteb ktieb jismu "Mare Libero", u dan kien intiż biex jikkonvinċi lil grupp ta' shareholders li kien possibbli li jkun hemm il-liberalizzazzjoni tat-tbaħħir u l-kummerċ.

Dan il- manuskritt - għax inkiteb bl-idejn dak iż-żmien - intuża kontra l-Portugal u kontra Spanja u anke kontra l-Gran Brittanja mill-istess Olandiżi li riedu jġibu 'l quddiem l-idea ta' free shipping u free trade.

Minkejja li nkiteb fis-seklu sbatax, riedu jgħaddu 350 sena qabel ma beda jsir xi kontroll internazzjonali f'dan is-sens.

Is-sajd tant sar mifrux li waħda mill-aktar problemi urġenti tas-seklu li għadu kif spiċċa u llum għadha magħna, huwa l-qbid żejjed ta' ħut li bl-ebda mod ma jirrispetta lin- natura.

Mr. Speaker, irrid ngħid li jien nieħu pjaċir nisma' l-kritika pero' ma niħux gost li nbeżżgħu lin-nies speċjalment fejn jidħol is-sajd.

F'din il- Kamra, safejn naf jien, m'hawn ħadd li għandu first-hand experience ta' dan ix-xogħol.

X'tgħid il-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda li aħna, bħala membri sħaħ, nikkontribwixxu għaliha?

Din tgħid li għandu jkun hemm regolamenti u kontroll speċifiku fuq ċerti speċi ta' ħut, speċjalizzazzjoni f'dawk li huma fishing grounds, diversifikazzjoni fil-produzzjoni f'numru ta' speċi u bidla fil-mod kif isir il-kummerċ f'dan il-qasam.

Teżisti wkoll għaġġla kbira fil-proċess ta' kordinament u speċjalizzazzjoni ta' kumpanniji tas- sajd fuq skala globali.

Veru li l-Mediterran ma tistax issejjaħlu baħar żgħir pero' huwa baħar pjuttost magħluq u dawn il-fatturi wkoll b'xi mod jaffetwaw is-sajd f'pajjiżna.

Ħafna drabi jitfasslu policies li jilqgħu għall-isfidi kollha, u fost dawn insibu n-new international fisheries order.

Naħseb li wara dan iż-żmien kollu li pajjiżna ma ddiskutiex liġi fuq is- sajd, din il-liġi, hekk imsejħa "omm", tista' tmexxi din l-industrija f'din id-direzzjoni wkoll.

Hawnhekk m'għandniex inħarsu biss lejn piżijiet u burokrazija.

Meta nitkellmu fuq tibdil naħseb li tajjeb li naraw ukoll il-vantaġġi u l-immodernizzar fl-interess ta' din l-industrija.

Il- liġijiet u r-regolamentazzjoni f'pajjiżna jmorru lura sas-sena 1953 għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li naġġornaw dan is-settur tant dinamiku.

F'dan il-parlament għadna kif għaddejna liġi dwar is-saħħa u s-sigurta' tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol.

Ħafna mill-kelliema, fosthom jien, qablu li kien missha ilha li għaddiet, Mr Speaker.

Mela xi ngħidu issa li rridu mmorru tant lura fiż-żmien biex insibu xi ċaqliq sostanzjali dwar il- liġi tas-sajd?

Ħafna jsostnu, u xi ftit naqbel magħhom ukoll, li m'huwiex faċli li tirregola dan il-qasam.

Barra minn hekk l-oppożizzjoni qed turi dejjem xettiċiżmu dwar kemm dan se jkun fl-interess tas-sajjieda u ta' l- industrija f'pajjiżna.

Bħalma qiegħed jiġri fil-kas ta' kull liġi, l- oppożizzjoni qed tuża din il-liġi wkoll biex iġġib argumenti kontra s- sħubija sħiħa tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Għal dan kollu ta' min wieħed igħid li kieku ma kinetx l-insistenza ta' dan il-gvern li ngħaddu minn proċess ta' integrazzjoni tagħna fid-dinja moderna, aġġornata u ta' livell ogħla ta' għejxien, kieku liġi ta' din it-tip il-Bambin jaf meta kienet tersaq quddiem dan il-parlament.

Jiena naħseb, Mr Speaker, li l-ġlieda tagħna bħala parlamentari għandha tkun u tibqa' li jkollna liġi tajba u fair ma' kulħadd, biex b'hekk ninnegozjaw fl-aħjar interess ta' pajjiżna anke f'dan il-qasam.

Mr. Speaker, f'paġna 128 ta' l-NPAA insibu hekk:

"The Fisheries Conservation and Management Act will provide for the adoption of subsidiary legislation to cover all aspects of the fisheries acquis."

Ċara u tonda, Mr Speaker, dan huwa wieħed mill-iskopijiet ta' din il-liġi u kontra l-impressjoni li ngħatat, aħna m'aħniex qegħdin nippruvaw naħbu xi ħaġa.

Minflok ma ngħidu li xi ħadd qed iġegħelna nagħmlu xi ħaġa missna ngħidu li t-tibdil f'dan il-qasam kien missu ilu li ġie aġġornat.

Seħibna qal ukoll li din il-liġi hija waħda teknika.

Illum, Mr Speaker, kollox sar tekniku, u issa jidher li din il-lezzjoni qed jitgħallmuha wkoll sħabna ta' l-oppożizzjoni.

Fis-snin tmenin, il-partit ta' l-oppożizzjoni li kien fil-gvern, kien kontra l-computer pero' llum jirreklamawh fuq il- billboards.

Fil-bidu l-istess partit kien xettiku lejn l-industrija ta' l- akwakultura imbagħad ukoll biddel il-fehma tiegħu.

M'hemmx għalfejn noqgħod nirrepeti l-pożizzjoni tal-Partit Laburista fuq l-Ewropa.

Din hija pożizzjoni li ma taqbel xejn ma' dik ta' sħabhom soċjalisti Ewropej li fil- qasam tas-sajd nista' ngħid li ħadu u għadhom jieħdu ħafna battikati, qegħdin jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom u jaħdmu ma' pajjiżi oħrajn mingħajr biża' jew xkiel.

Sa hekk imsejħa gwerra tas-sajd kellna, Mr Speaker.

M'għandniex għax immorru daqshekk 'il bogħod, pero' rrid ngħid li qabel ma jkollna verament regolamentazzjoni serja is-sajjieda tagħna se jibqgħu jbatu fil-ġlieda tagħhom ta' kuljum, u m'hemmx għalfejn insemmi l- inċidenti li jseħħu minn żmien għal żmien fil-baħar tagħna.

Mr. Speaker, fis-sezzjoni "Għanijiet u Raġunijiet" jingħad li dan l- abbozz se jkun minflok l-att dwar l-industrija tal-ħut u li qed jidħol minħabba r-ratifikazzjoni minn Malta tal-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda fuq il-liġi tal-baħar.

Dan l-aħħar, bħala ċ-chairperson ta' dan il-kumitat fi ħdan il-Kunsill ta' l-Ewropa, attendejt għal laqgħa teknika dwar sajd illegali u sajd mhux rapportat.

Hawnhekk qed jinħadem pjan internazzjonali ta' azzjoni li jindirizza din il-problema serja.

Huwa kkunsidrat li dan is- sajd li jibqa' ma jkunx identifikat u kwantifikat jimmina s-sostenibilita' ta' l-istess industrja tas-sajd.

Huwa veru li kwalunkwe regola tfisser xi ftit tal-piż, imma meta titkellem mas-sajjieda tħoss li dawn tant qed jaraw l-industrija tagħhom bla regolamenti ta' xejn li ħafna drabi jgħidulek li agħar milli huma ma jistgħux ikunu.

Għalhekk kull sforz li nagħmlu għal titjib huwa apprezzat.

U din il-liġi hi sforz f'din id-direzzjoni u għandha twassal għal inqas tbatija għas-sajjieda u għal sajd aktar ibbażat fuq informazzjoni xjentifika li tinġabar u tkun magħrufa bejn il-pajjiżi ġirien.

Mr. Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-konservazzjoni.

Is-sajd esaġerat ma jirrispettax it-tnissil regolari tan-natura u jwassal biex l- ispeċi, ibda mill-baliena sa l-inqas dudu li jgħix fl-abbiss ta' l-oċean, jiġu estinti jew kważi.

L-overfishing, Mr Speaker, qed iwassal għal deterjorament sħiħ ta' l-ambjent, ħsara li mhux diffiċilment tissewwa, jekk qatt tista' tissewwa.

Żgur li dawk l-ispeċi li jispiċċaw darba għal dejjem jintilfu għall-umanita', mingħajr ma nkunu nafu x'jista' jkun il-kontribut tagħhom.

Jista' jkun il-każ li nitilfu elementi li jistgħu jservu anke fil- ġlieda tagħna kontra l-mard li jaffettwa l-bniedem.

Fil-kunsill ta' l- Ewropa nsibu għadd ta' dokumenti u riżoluzzjonijiet relatati ma' dan il- qasam.

F'Marzu ta' l-1998 saret konferenza parlamentari f'Pariġi dwar l- oċeani li mbagħad tkompliet f'Lisbona bit-tema li l-ibħra u l-oċejani huma l-wirt tal-futur.

Insibu wkoll trattati, dokumenti u ħafna informazzjoni li torbot ma' dak kollu li hemm f'kull artiklu ta' din il-liġi bħala background dwar l-isfidi u l-iżvilupp estensiv ta' l-akwakultura, il-common fisheries policy mill-bidu tagħha sa l-aħħar tibdil li sar u dwar nuqqasijiet u ambigwitajiet f'din il-policy, li sa ċertu punt l-objettivi tagħha tant ma ntlaħqux.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li minn banda għandek settur tekniku ħafna li nistgħu nsejħulu xjentifiku u mill-oħra għandek is-sajjieda li qegħdin fuq il-frontline, jiffaċċjaw litteralment il-ħalel biex jaqilgħu l-għejxien tagħhom.

Ħafna drabi anke l-istess statistika li joffru dawn iż-żewġ sorsi tkun inkonsistenti.

Is-sena li għaddiet, jien u l-Onor.

Joe Debono Grech konna f'wieħed mill-ifjen postijiet ta' riċerka li għandhom Franza u rajna d-diskrepanza kbira bejn l-osservazzjonijiet li joffru x-xjenzjati u dawk li joffru s-sajjieda.

Minn dan li qed ngħid wieħed irid jifhem aktar li din hija verament sitwazzjoni kkumplikata.

Wieħed irid jara wkoll kif jolqot id-drittijiet tas-sajd l-isfaxxar ta' l-Unjoni Sovjetika.

Diġa' dehru flotot ġodda li qabel kienu parti mill-Unjoni Sovjetika, bħall-flotta ta' l-Ukraina u tal-Litwanja tistad fuq xi wieħed mill-oċejani, u anke fil- baħar madwarna.

Pajjiżna jista' jiggwadanja wkoll minn dawn l-esperjenzi.

L- Ewropa hija kontinent marittimu, għandha kosta vasta u hemm ħafna faċilitajiet madwar il-Mediterran stess li aħna nistgħu nutilizzaw.

Nixtieq nagħmel kelmtejn wkoll dwar l-użu sostenibbli tar-riżorsi ħajjin tal-baħar.

Huwa importanti li nifhmu kif jaħdem dan l-ambjent biex ma nkissruhx darba għal dejjem.

Il-projbizzjoni ta' l-użu ta' antibiotiċi fit- trobbija ta' l-annimali, inkluż dawk tal-baħar, kien pass għaqli.

L- antibiotiċi suppost jintużaw biex joqtlu l-mikrobi, imma ħafna drabi jintużaw ukoll bħala growth promoters u dan jista' jinkludi wkoll il-ħut u l-frott tal-baħar.

Dokumenti li wieħed jista' jikkonsulta li wkoll huma konnessi ma' l-artikli f'din il-liġi huma l-aġenda 2000, fejn jidħol ħafna l-aspett ta' l-ambjent u il-common fisheries policy.

Ta' min igħid li fis- sena 2002 l-istess common fisheries policy ma tibqax tapplika.

Dan minħabba li din għadha ma laħqitx l-għanijiet tagħha għal diversi raġunijiet, fosthom li hemm min ma jemminx li jeżisti overfishing u ma jaqbilx ma' l- istatistika miġbura minn sorsi ta' sajjieda, ta' xjenzjati u minn dokumenti li jitkellmu fuq formazzjoni ta' dik l-imsejħa l-Blue Europe, li fi ftit kliem tfisser policy strutturali fir-rigward tas-sajd li suppost twassal biex ikun hemm xi ftit ta' l-ordni f'dan il-qasam.

Wieħed irid jifhem li meta nsemmu dan il-qasam wieħed irid jifhem li qed nitkellmu fuq industrija li kważi kważi m'għandhiex boundaries għax il-prodott tagħha qiegħed jimxi minn post għal ieħor u allura ċertament li teħtieġ ħafna u ħafna ħsieb.

Mr. Speaker, nixtieq issa ngħaddi biex nagħmel ftit osservazzjonijiet fuq it-taqsimiet differenti ta' din il-liġi.

L-ewwel taqsima tittratta għadd ta' definizzjonijiet u se nħalli għall-istadju ta' kumitat biex nagħmel kummenti dwarhom.

Naħseb li hemm definizzjonijiet oħra li jridu jidħlu f'din it-taqsima, pero' again din hija an enabling law u allura tħalli għal quddiem tibdiliet li jkun meħtieġ isiru.

It-tieni taqsima, Mr Speaker, hija qasira ħafna, titkellem fuq l-ibħra tas-sajd u żgur li hija importanti u taħraq.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq id- definizzjoni ta' l-ibħra tas-sajd u aħna wkoll irridu li jkollna l-aħjar kundizzjonijiet għal pajjiżna.

Irrid ngħid li aħna d-deputati m'aħniex se nibqgħu lura milli naraw li dan il-gvern jinnegozja l-aħjar kundizzjonijiet speċjalment fuq dan il-punt.

Dawn huma punti li dwaru għandna nkunu magħqudin bħala Kamra, ħalli nippruvaw inġibu l-aħjar riżultat għal pajjiżna.

Taqsima 3 titkellem dwar l-amministrazzjoni u tħares lejn il-monitoring u sorveljanza ta' ħidmiet tas-sajd.

Diġa' għedt li dan mhux se jkun faċli minħabba li ċerti statistiċi ma jaqblux.

Section (d) hija mbagħad aktar wiesgħa u ġenerali.

F'din it-taqsima hemm ukoll it-twaqqif ta' bord tas- sajd u l-funzjonijiet tiegħu.

Taqsima 4 titkellem fuq reġistrazzjoni ta' bastimenti tas-sajd lokali u rrid ngħid li għalkemm il-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni qal li dan kollu qed isir minħabba l-piżijiet li dan il-gvern tgħabba bihom biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, jiena smajt li ħafna drabi dawn ir-regolamenti jiffurmaw parti minn dak li qed tipproponi l-istess FAO.

Artiklu 9 jitkellem fuq permessi biex bastimenti tas-sajd lokali jkunu jistgħu jistadu barra l-ibħra tas-sajd tagħna.

Jiena m'inix sajjied, Mr Speaker, u ma nifhimx f'din l-industrija, pero' nista' ngħid li din naraha xi ħaġa pożittiva għax tagħti opportunitajiet ġodda lis-sajjieda tagħna.

Hemm ukoll taqsima 5 li titkellem fuq bastimenti tas-sajd barranin.

Hawnhekk Artiklu 10 jgħid:

"Sajd minn bastimenti barranin fl-ibħra tas-sajd hu projbit jekk ma jkunx awtorizzat b'liċenzja mogħtija skond dan l-Att."

Jien naħseb li bħal kull liġi oħra din trid tkun rinforzata bis-serjeta'.

Jiena ngħid li għandu jsir kull sforz biex indaħħlu ftit ordni f'dan il- qasam għax naħseb li s-sitwazzjoni preżenti titkellem weħidha.

Taqsima 6 tittratta l-ħteġijiet u l-kundizzjonijiet f'liċenzja dwar il- bastimenti tas-sajd kollha.

Jekk wieħed jaqra l-code of contact for responsible fisheries ta' l-FAO li ħareġ ħames snin ilu fl-1995 isib li dan sa ċertu punt jorbot ukoll lill-pajjiżi li jidħlu għalih u aħna wkoll parti mill-FAO.

Taqsima 7, Mr Speaker, issemmi l-arranġamenti speċjali u tħares lejn permessi għar-riċerki dwar is-sajd u ftehim dwar aċċess għas-sajd.

Wieħed irid jirrimarka l-importanza tar-riċerka anke f'dan il-qasam.

Huwa interessanti li ngħid kif din l-informazzjoni miġbura tista' tintuża għall- benefiċċju u l-interess ta' pajjiżna.

Ħafna drabi r-riċerka toffrielna bażi fuqiex nistgħu nieħdu deċiżjonijiet tajbin.

Sfortunatament fil-passat din il-kelma spiss kienet qisha xi forma ta' dirty word.

Kultant tingħata l- impressjoni li din ir-riċerka se sservi biss l-interessi ta' l-Unjoni Ewropea jew ta' min se jagħmel ir-riċerka, u li aħna ma se niggwadanjaw xejn minnha.

Naħseb li l-verita' qiegħda x'imkien in between.

Li rrid ngħid hu li aħna m'għandniex nibżgħu mir-riċerka.

Fuq kollox aħna rridu nkunu nafu aktar dwar dan ir-riżors.

Aħna dejjem nitkellmu li m'għandniex riżorsi imma l-baħar tagħna għad irridu niskopruh, u hawn mhux qed nirreferi biss għall-ħut li jgħix fih imma għall-istess qiegħ tiegħu wkoll.

Jiena nispera li fuq dan il-punt nisma' aktar diskussjoni kostruttiva min- naħa ta' l-oppożizzjoni, għax dan id-dibattitu jista' jservi ta' bażi biex 'il quddiem aħna nkunu nistgħu ninnegozjaw ukoll dwar dan il-qasam.

It-tmien taqsima hija l-itwal waħda bħala text u hija intitolata "L- inforzar ta' dan l-Att".

Waħda mill-problemi kbar f'dan il-pajjiż fi kwalunkwe' liġi huwa l-inforzar ta' l-istess liġi, pero' jeħtieġ li nibdew nemmnu u naħsbu li mhux impossibbli li tħares ukoll dak li hemm provdut fil- liġi.

Artiklu 25 jitkellem dwar disponiment ta' ħut u oġġetti maqbuda li jistgħu jiddeterjoraw.

Ħafna drabi, meta l-ħut jitħalla għal ċertu ħin mhux maħżun kif suppost, jista' wkoll iġib avvelenament.

Hija ħaġa tajba li f'din il-liġi qed jittieħed ukoll ħsieb ta' l-istivar tal-ħut biex dan iċ-ċans jonqos.

Mr. Speaker, nixtieq issa nitkellem ftit fuq taqsima 9.

Kif diġa' għedt aktar qabel, fuq l-akwakultura smajt xi ħaġa għalkemm m'inix involut direttament fiha.

Meta fil-bidu tas-snin tmenin il-pijunier fuq din il- linja, il-Profs.

Carmelo Agius ipprova jdaħħal din l-industrija f'pajjiżna, huwa ma kienx milqugħ.

Kien biss bl-għajnuna tal-ministru Nazzjonalista Lawrence Gatt li din il-ħaġa tpoġġiet fuq l-aġenda tal-gvern ta' dak iż- żmien.

Mr Speaker, din hija sezzjoni li għall-ewwel darba tittratta dan is- suġġett.

Kieku ma kienx għall-ħidma li saret minn dawn in-nies, illum m'aħniex qegħdin nilleġislaw f'dan il-qasam.

It-triq qatt ma kienet faċli, kollox ried isir mill-bidu f'din l-industrija li tista' tgħid kienet ġdida għal kulħadd u mhux f'Malta biss.

Prova li l-proġett irnexxa kien il-fatt li wara l-1992, is-sena li fih ġiet formalment stabbilita din l-industrija f'pajjiżna, din sabet l-appoġġ mhux biss ta' kull gvern li ġie wara dik id- data, imma wkoll l-interess tal-privat.

Minkejja x-xettiċiżmu ta' xi wħud dak iż-żmien u anke llum, ma jonqosx ukoll it-tħassib ambjentali u hawn irrid insemmi l-proġett tat-tkabbir tat-tonn.

Dan ukoll issa tpoġġa f'postu u poġġa lil pajjiżna fuq il-mappa internazzjonali f'dik li hija akwakultura.

Kif diġa' għidt f'dan il-parlament meta konna qed niddibattu l-NPAA, nittama li f'dan il-qasam nerġgħu naqbdu t-triq it-tajba, għax teżisti kompetizzjoni qawwija madwar ix-xtut tagħna u wisq nibża' li fil-passat stajna gerrixna xi investimenti importanti li setgħu għamlu din l- industrija aktar sostenibbli.

Hawnhekk qed inkabbru oġġett li jittiekel u qed indaħħlu fis-sistema xi ħaġa li nistgħu nibqgħu nagħmlu bħalha mingħajr l-ebda deterjorament fl-ambjent.

Din m'hijiex xi simenterija, din hija xi ħaġa naturali.

Veru li jkun hemm xi problemi, imma żgur li dawn jistgħu jintegħelbu.

Mr. Speaker, hawnhekk irrid ngħid li dan il-prodott m'għandux jittiekel mis-sinjur biss jew jinxtara mir-ristoranti biss.

Dan qed ngħidu għaliex huwa fatt li d-dinja għandha bżonn ta' aktar produzzjoni ta' ikel nutrittiv u nafu lkoll li dan l-ikel jinkludi l-ħut, għax dan fih ħafna proteini u żjut li huma ta' benefiċċju għas-saħħa tal-bniedem.

Barra minn hekk aħna nafu li bħala poplu aħna nieklu ħafna aktar laħam milli ħut, u din m'hijiex xi ħaġa tajba.

Mr Speaker, qed ngħid dan għax ikun ta' interess għal kulħadd li tingħata informazzjoni u edukazzjoni kemm dwar il-valur nutrittiv tal-ħut kif ukoll dwar is-sajd innifsu u l-importanza li jiġu mħarsa l-fkieren, id-dniefel u speċi oħra protetti tal-baħar.

Nispera li fl-istadju tal-kumitat ikollna l- okkażjoni li nidħlu aktar fid-dettal dwar punti oħra li jaqgħu taħt din it- taqsima, bħal, ngħidu aħna l-kontroll ta' kull skal pubbliku għax dan huwa ta' interess ġenerali.

Biex nagħlaq, Mr Speaker, ngħid li din hija an enabling law li minnha għandhom joħorġu regolamenti u legal notices oħrajn biex tabilħaqq nimxu 'l quddiem f'dan il-qasam.

Issa li se jkollna din il-liġi nittamaw li naraw it- titjib li ilu mistenni minn industrija li kulma tmur qed tiżviluppa u tespandi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Wieħed mill-iskopijiet ewlenin tal-ministeru tas- sajd, għallinqas kif inhu definit fil-mission statement li nsibu fl-estimi, hu li l-ministeru jagħmel djalogu kontinwu mas-sajjieda biex jesplora l- opportunitajiet u l-isfidi ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea u biex jiżgura parteċipazzjoni attiva waqt in-negozjati.

L-ewwel kwestjoni li nixtieq nittratta hija proprju jekk fit-tfassil u fit-tħejjija ta' dan l-abbozz sarx dan id-djalogu kontinwu mas-sajjieda biex jiġi spjegat lilhom x'qed jiġi propost.

Nixtieq inkun naf kemm saru laqgħat u kemm-il sajjied jaf bl-implikazzjonijiet, l-effetti u l- konsegwenzi ta' dan l-abbozz u kif dan jolqtilhom ħajjithom, xogħolhom u l- futur tagħhom.

Dan qed ngħidu għax għalkemm fl-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz aħna naqraw li kollox qed isir minħabba r-ratifika min-naħa ta' minn Malta tal-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda fuq il-Liġi tal-Baħar, jidher ċar li l-għan prinċipali għala qed jitressaq dan l-abbozz ta' liġi huwa biex jidħlu r-regoli, il-liġijiet u r-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea li hemm bħalissa fil-qasam tas-sajd.

Huwa impossibbli li r-regolamenti u l- liġijiet li jiġu proposti hawnhekk ma jidħlux qishom qed jidħol xi kuntrabandu.

Dan qed ngħidu għax l-Unjoni Ewropea ma tissemma mkien f'dan l- abbozz, għalkemm l-iskop veru għaliex qed jidħol huwa minħabba f'hekk.

Issa jiena qed insemmi dan il-punt mhux biex wieħed jgħid li la hija mdaħħla l-Unjoni Ewropea kulma hemm kollu ħażin.

Mhux dak il-punt imma l- punt hu li fil-fehma tiegħi ma tistax tagħmel fit-tul dak li jissejjaħ policy making by stealth, jiġifieri li ddaħħal il-bidliet fil-pajjiż minn wara dahar in-nies li jkunu milquta.

Jiena għalhekk nistaqsi bis-serjeta' dwar kemm sajjieda Maltin u Għawdxin ġew ikkonsultati u x'ġie spjegat lilhom dwar dan l-abbozz.

Wara kollox isiru konferenzi stampa dwar l- affarijiet li jidhru sbieħ u li jħallu benefiċċju bħall-programmi edukattivi Socrates u Leonardo - u aħna naqblu magħhom u nieħdu gost naraw żgħażagħ jaqsmu l-esperjenzi tagħhom ma' oħrajn - iżda meta niġu biex ngħaddu liġijiet li min-natura tagħhom bilfors iġibu ċertu ugigħ għas- settur, hemmhekk nagħmlu camouflage.

U f'dan il-każ qed ninħbew wara l- camouflage tal-Ġnus Magħquda biex jekk hemm xi uġigħ jew skossi dawn jiġu jidhru li jridu jsiru xorta waħda minħabba li qed timbottana l-Ġnus Magħquda.

Naħseb li politika ta' dan it-tip ma tagħmilx ġid.

M'għandux ikun li wieħed idaħħal l-affarijiet bil-ħabi u bl-ingann minn wara dahar in-nies għax dak ma jagħmel ġid lil ħadd.

Dan qed ngħidu għax m'hemmx dubju li ħafna mir-regolamenti u li qed jiġu proposti f'dan l-abbozz huma biex ikunu in linja ma' l-Unjoni Ewropea.

Tajjeb jew ħażin - u hawn huwa l-vizzju strutturali ta' dan il-gvern - flok ma nanalizzaw il-qasam tas-sajd u naraw il-problemi u d-diffikultajiet li qed jiffaċċja, u noħorġu bi proposti u nfasslu regolamenti u liġijiet għaliha dejjem fi sfond internazzjonali, aħna qed nagħmlu bil-maqlub.

Naraw x'inhuma r-regolamenti fuq iċ-checklist ta' l-Unjoni Ewropea, u tagħna nbiddluhom mhux biex noħolqu opportunitajiet ġodda għas-sajjieda tagħna imma biex niġu in line mar-regoli ta' l-Unjoni.

Jekk ikun hemm xi opportunitajiet ġodda li qed jinħolqu tant aħjar, imma mhux dak l-għan prinċipali għax il-prijorita' hi li nkunu fil-linja ta' l- Unjoni.

Mr. Speaker, l-f'paġna 127 l-NPAA jagħmilha ċar li dan l-abbozz huwa marbut proprju mal-pjan tal-gvern biex jieħu passi ħalli jressaq lil Malta lejn sħubija fl-Unjoni.

Fil-fatt f'din il-paġna naqraw dan:

"The Fisheries Conservation and Management Act has already been given a first reading in Parliament and will be adopted by the third quarter of the year 2000."

Aktar minn hekk jingħad ċar u tond li:

"The Act has been drafted to conform to the basic fisheries legislation on management of resources and control."

Mela hawnhekk qed jagħmilha ċara li dan l-abbozz li qed niddiskutu, għalkemm qed jitressaq taħt il-camouflage tal-Ġnus Magħquda, ġie mfassal biex aħna niġu konformi mal-liġijiet bażiċi tas-sajd ta' l-Unjoni.

Dan qed ngħidu biex fejn l-affarijiet huma tajbin ngħidu li huma tajbin, u fejn għandhom effett ħażin ngħidu li għandhom effett ħażin, imma dejjem għandna naraw x'jaqbel lill-pajjiż tagħna, lis-sajjieda tagħna.

Hekk l-affarijiet isiru aħjar.

Mr. Speaker, fif-NPAA ukoll il-gvern jgħid li jrid iġib regolamenti oħrajn dejjem biex ikun in line mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea dwar x'tagħmir jista' jintuża għall-qbid tat-tonn, dwar ir-reġistru tal-flotta tas-sajjieda Maltin u Għawdxin u dwar il-pixkerija.

Jekk hemm dan il-pjan ta' ħidma, għax ma jitressaqx ukoll f'din il-Kamra ma' din il-liġi?

Dan qed ngħidu għax s'issa kienet qed tingħata l-impressjoni mill-ministru li din hija xi ħaġa teknika li tbiddel ftit affarijiet.

Mela allura la se jkollna dan it-tibdil f'dan is-settur, għaliex flimkien ma dan l-abbozz ma jitressaqx dak il-pjan ta' ħidma li l-gvern qed jgħid li jrid jagħmel fl- aħħar tliet xhur ta' din is-sena?

Att bħal dan iġib miegħu responsabbiltajiet u sfidi ġodda għad-dipartiment żgħir tas-sajd u allura aktar u aktar ikun tajjeb kieku ma titressaqx il-liġi waħedha imma jitressaq ukoll dan il-pjan ta' azzjoni.

L-NPAA isemmi mhux biss il-bżonn ta' bidliet fil-liġijiet imma wkoll il- bżonn ta' faċilitajiet ġodda.

Per eżempju, jissemma l-bżonn li jinstab post ġdid għall-pixkerija u tajjeb li nkunu nafu meta se tinbena din il- pixkerija l-ġdida, fejn se ssir, kemm se tiġi tiswa u meta naħsbu li se tibda taħdem flimkien ma strutturi ġodda oħra li hemm bżonn għaż-żamma tal- ħut u għall-ħażna u l-bejgħ tiegħu.

Dawn huma kollha fatturi importanti dwar it-tibdil li jrid iseħħ f'dan is-settur, u jekk ma nsemmuhomx se nkunu qisna qegħdin nitkellmu biss dwar x'jiġri fuq il-karta biex lill-uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea nkunu nistgħu ngħidulhom li t-tibdil fil-liġijiet u fir-regolamenti għamilnieh ukoll.

Il-pjan nazzjonali għad-dħul tal-liġijiet u r-regoli ta' l-Unjoni f'pajjiżna isemmi wkoll il-bżonn ta' strutturi ġodda fejn is-sajjieda tagħna jkollhom fejn jorbtu f'postijiet bħal Marsascala, Marsaxlokk, San Pawl il-Baħar u Marsalforn, minħabba li l-faċilitajiet li għandna bħalissa m'humiex tajbin biżejjed.

Tajjeb li affarijiet bħal dawn niddiskutuhom ukoll fil-qafas tat-tibdil leġislattiv li qegħdin niddiskutu hawn, u f'dan il-każ irridu nitilqu minn direzzjoni totalment opposta ta' kif qed jagħmel il-gvern.

Il-gvern telaq minn x'hemm imfassal fil-liġijiet u fir-regoli ta' l-Unjoni u dawn il-provvedimenti aħna se jkollna naddotawhom u ndaħħluhom, jgħoddu u ma jgħoddux għalina.

Hemm minnhom li jgħoddu għalina imma hemm oħrajn li tfasslu għal realta' differenti, minħabba li jkunu wirt ta' tradizzjoni differenti u ħerġin minn kultura soċjali u ekonomika differenti minn tagħna, u allura ma jgħoddux għalina.

Aħna hawnhekk qed nitkellmu fuq settur żgħir li għandu bejn 370 u 390 sajjied full time, li bejniethom għandhom xi 300 biċċa tal-baħar - imbagħad jidher li għandna madwar 1,500 sajjied part-time - u żgur li ħafna mil- liġijiet u r-regoli li tfasslu mill-Unjoni ma kenux maħsuba għax-Xlukkajri jew għall-Għawdxin.

Fassluhom skond ir-realta' tal-pajjiżi l-kbar, għax il- pajjiżi ta' l-Unjoni li għandhom kosta u industrija tas-sajd importanti, huma fost l-ikbar pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

U huwa proprju għalhekk li rridu nistaqsu jekk il-liġijiet u r-regoli kollha ta' l-Unjoni dwar is-sajd jgħoddux għal pajjiżna jew le.

Din hija d-differenza bażika bejn iż-żewġ partiti.

Meta tmur għat-triq ta' sħubija sħiħa jkollok bilfors, trid u ma tridx, taddotta dawk il-liġijiet u r-regoli.

U anke il-kelma negozjati m'għadhiex tagħmel sens, għax mhux veru tista' tinnegozja.

Qed ikunu riġidi u ebsin ħafna fuq l-eċċezzjonijiet.

U meta pajjiż juri li tali liġi jew regola ma tkunx tgħodd għalih, ikun qed juri li mhux lest biex jissieħeb.

Din hija d- differenza bażika bejn iż-żewġ partiti.

Il-Partit Nazzjonalista jgħid li għandna akkost ta' kollox nidħlu fl-Unjoni u l-Partit Laburista jgħid li rridu nitilqu mir-realta' tagħna.

Dak li jgħodd għalina fl-Unjoni Ewropea m'għandna l-ebda problema nadottawh, anke f'din il-liġi.

U m'hemmx dubju li hemm affarijiet li jkun importanti naħdmu u nimxu dwarhom.

Issa biex is- sajd ikun sostenibbli rridu l-ewwel niżguraw li l-Mediterran ma jispiċċax mejjet u nafu li dan huwa baħar bi problemi kbar.

Minħabba li l-Mediterran baħar magħluq, irid xi 80 jew 70 sena biex l-ilma tiegħu jinbidel matul is-snin, u allura t-tinġis li qed ikollu minn ħafna areas differenti aktar qed joqtlu.

Faċli wkoll li minħabba li huwa baħar magħluq ikun hawn fih sajd żejjed.

Issa ħafna mis-sajd fil-Mediterran lanqas biss isir mill-pajjiżi tal-Mediterran imma jiġu sajjieda minn barra.

Mela tajjeb li nibżgħu għar-riżors tal-baħar u naraw li s-sajd ikun f'livell sostenibbli.

Dawn huma kollha affarijiet importanti, għax fit-tul jagħmlu ġid anke lis-sajjieda nfushom, imma ċertament il-gvern irid iħares ukoll lejn ir-realta' ta' l-industrija tas-sajd lokali.

Il-gvern stess fid-dokumenti li ressaq lill-Unjoni Ewropea jsejjaħ din l- industrja settur jew industrija artiġjanali.

Dan huwa veru u m'hemmx għalfejn nitbegħdu ħafna minn Marsaxlokk jew mill-Imġarr f'Għawdex biex nindunaw b'dan.

Ftit mili 'l bogħod minn Malta, f'Mazara del Vallo, wieħed jista' jara qabża kbira fid-daqs u fil-kwalita' tas-sajd li jsir minħabba li d-dimensjonijiet huma differenti, u għalhekk huwa importanti li l- proposti dwar dan is-settur ikunu fir-realta' lokali u mhux il-ħin kollu nħarsu lura biex l-uffiċjali ta' l-Unjoni jgħidulna jekk aħniex nimxu jew le mar-regoli tagħhom.

Aħna mhux lejn l-uffiċjali ta' l-Unjoni rridu nħarsu imma lejn is-sajjieda ta' Marsaxlokk, ta' San Ġiljan, ta' San Pawl il-Baħar u ta' Għawdex.

Irridu naraw x'inhuma l-problemi tagħhom, li huma serji u serji ħafna.

Punt li jiena nħoss li dan l-abbozz ftit li xejn jagħmel aċċenn dwaru u li rridu bilfors niffaċċjaw, u mhux faċli, huwa li jekk irridu nġeddu u nagħtu futur u opportunitajiet ġodda lil dan is-settur mhux biss irridu nedukaw lis-sajjieda dwar l-effett ekoloġiku ta' sajd żejjed imma rridu naraw ukoll li jkollna ġenerazzjonijiet ġodda ta' sajjieda.

Qed naraw nibdewx il-higher national diploma ma' l-Universita' ta' Plymouth, imbagħad min irid ikompli jistudja biex jieħu degree fis-sajd.

Qegħdin naraw ukoll li jkollna nies intiżi fl-industrija ta' l-akwakultura - u jekk m'inix sejjer żball għandna xi 15-il Libjan jistudjaw hawn f'dan il-qasam - imma m'għandna l-ebda proposta għas-sajjieda nfushom.

Mela se jkollna n-nies bid-degree, biex jissorveljaw x'ser jagħmlu s-sajjieda, u min se jkun fuq il-baħar jistad ma jidħol imkien!

Qegħdin nagħmlu passi biex ngħabbu lill- pajjiż bi spejjeż ta' strutturi sekondarji li jirreġistraw lis-sajjieda, li jkejlu kemm jaqbdu ħut u fejn jinqabad, u dan permess ta' diploma u grad universitarju - m'għandi xejn kontra dan - imma jekk ma noqogħdux attenti se jkollna nies ikkwalifikati ħafna biex jistudjaw lis-sajjieda u sajjieda ma jibqgħalniex!

Jien imkien ma nara proposta dwar x'nistgħu nagħmlu biex nagħtu taħriġ ġdid u nagħmlu l-immodernizzar li hemm bżonn.

Nitkellmu, per eżempju, fuq il-bżonn ta' flotta moderna.

Tajjeb li timmodernizza dak li jissejjaħ il-hardware, jiġifieri l-apparat, id- dgħajjes u l-bastimenti, imma s-sajjieda nfushom x'se jagħmlu?

Jaqaw qtajna qalbna kompletament li jkun hemm xi skema ta' apprentistat jew xi forma ta' taħriġ u edukazzjoni għalihom?

Qed ngħid hekk għax illum nitkellmu li fil-pajjiż se jkun hawn kulleġġ vokazzjonali u dan irid jagħti snajja' ġodda lill-ħaddiema u liż-żgħażagħ tagħna.

Fuq il-biedja nitkellmu xi ftit, għalkemm ma naħsibx li biżżejjed, u snajja' ġodda fil-biedja m'hemmx dubju li għandna bżonnhom, imma allura fil-qasam tas-sajd qtajna qalbna kompletament li nagħmlu xi ħaġa?

Se nkomplu naħsbu li s-sajd jintiret meta nafu llum kemm hemm affarijiet u ġibdiet oħra f'oqsma oħra?

Mr. Speaker, xtaqt li kelli l-istatistika ta' x'inhuma l-etajiet tan- nies li għad għandna fis-settur tas-sajd, kemm għandna bejn 18 u 25, bejn 26 u 30, bejn 30 u 35 u nibqgħu sejrin hekk.

M'għandix u nkun prużuntuż jekk niġbed xi konklużjoni, imma nissuspetta li dawk li għadhom joħorġu jistadu huma kbar fl-eta' u ftit qed jidħlu ġodda.

Dan qed ngħidu għax mhux biss għandna nagħmlu minn kollox biex naraw x'tip ta' ħut jinqabad u li ma jkollniex overfishing, imma għandna naraw ukoll li s-sajjieda tagħna ma jsirux huma wkoll xi tip ta' endangered species.

Mhux il-ħut biss jista' jiġi kklassifikat bħala endangered species imma anke s-sajjieda tagħna jekk ma nagħtux kas il-bżonnijiet f'dak il-qasam.

U din il-liġi ma titkellimx fuq hekk.

Il-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis, għal-liġijiet u r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea, isemmi l-bżonn tat-taħriġ u l-edukazzjoni għall-uffiċjali li jħaddmu s-sistema imma fuq is-sajjieda nfushom m'hemm xejn.

Bħalma qed naħsbu li jkollna dawn l-affarijiet fil-qasam ta' l- akwakultura għandna naħsbu li jkollna dawn l-affarijiet fil-qasam tas-sajd ukoll.

Semmejt diġa' li l-gvern qed jimpenja ruħu li fl-ewwel tliet xhur tas- sens d-dieħla, dejjem jekk wieħed joqgħod fuq dak li naqraw fl-NPAA, se jsir xogħol fuq l-immodernizzar tal-flotta tas-sajjieda lokali biex dawn ikollhom postijiet aħjar għall-irmiġġ, impjanti aħjar fejn jipproċessaw il- ħut u wkoll titjib tal-bejgħ tal-ħut, regoli aħjar għall-ħwienet li jbiegħu dan il-ħut u kif isir il-bejgħ tiegħu.

Kien jagħmel sens kieku flimkien ma' l-abbozz ta' din il-liġi, kien jitressaq ukoll il-pjan dwar kif il-gvern qed jaħseb li ser jimxi f'dan il-qasam minn Jannar li ġej.

U ta' min jistaqsi x'għajnuna se jkollna mill-Unjoni Ewropea għal dan it-tibdil li qed nagħmlu biex insiru bħalhom.

U dan qed ngħidu għax xi tibdil li jrid isir se jsir biex iġġedded dan il-qasam u biex tagħtih ħajja ġdida, imma mbagħad hemm bidliet oħra li qed ikollna nagħmlu sempliċement biex inkunu bħal ta' l-Unjoni.

Għallinqas għal dik il-parti ta' l-ispiża, l-Unjoni se tgħinna permezz ta' fondi?

Fil-pjan ta' l-adozzjoni ta' l-acquis jissemma li fit-tliet snin li ġejjin, inkluża din is-sena, il-gvern se jkollu bżonn xi Lm0.33 miljun lira biex jagħmel l-istrutturi amministrattivi meħtieġa biex idaħħal il-bidliet kif trid l-Unjoni u biex jamministrahom.

Kemm se tkun l-għajnuna ta' l- Unjoni f'dan il-qasam?

M'hemmx għalfejn wieħed joqgħod jirrepeti kemm konna mwiegħda li se jiġu miljuni ta' liri mill-Unjoni Ewropea u kemm fil-fatt ġew jew ġejjin.

Bejn wieħed u ieħor nikkalkula li l-Ewropej qed jagħtuna daqskemm aħna nagħtu lill-pajjiżi tal-missjoni!

Kull sena minn Malta joħorġu madwar Lm3.5 miljun lill-pajjiżi fl-Afrika, fl-Asja u fl-Amerka Latina fejn hemm il-proġetti tal-missjunarji għaddejjin, u aħna nagħtuhomlhom bħala att ta' solidarjeta', u nagħmlu sew.

Minn Brussels jidher li lilna jqisuna bħala tal-missjoni wkoll, għax daqshekk qed jibagħtulna, xi Lm3.5 miljuni!

Dawn żgur li m'humiex biżżejjed għat-tibdil li għandna bżonn, qasam wara l-ieħor, biex insiru bħal ta' l-Unjoni.

Mr Speaker, nixtieq issa nagħmel xi mistoqsijiet li l-kollega tiegħi, l- Onor. Noel Farrugia, diġa' staqsa biex forsi l-affarijiet jiġu ċċarati.

Jiena għedt li din il-liġi missha l-ewwel ġiet spjegata fi kliem li jinftiehem lis-sajjieda nfushom biex l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' għoti ta' liċenzja u affarijiet oħra jiġu spjegati lilhom eżatt, ħalli mbagħad wieħed jieħu r-reazzjoni favur jew kontra.

Dak huwa kruċjali.

Aħna noqogħdu ninkwetaw li l-parlament jidher 'il bogħod min-nies u li l- politiċi ma tantx igawdu fama tajba magħhom, u meta nilleġislaw b'dan il-mod inkunu aktar qed inżidu l-isfiduċja fil- parlament bħala istituzzjoni u l-isfiduċja fina l-politiċi.

Tifhimha li ċ- ċittadini jibdew jissuspettaw, kif kienu jagħmlu fl-għoxrinijiet u t- tletinijiet meta kienu jaħsbu li n-nutar, l-avukat u t-tabib kienu qed jaħdmuhom minħabba li kienu jitkellmu bit-Taljan, ilsien li huma ma kinux jifhmu.

U jekk aħna ma nagħmlux dawn l-affarijiet f'pajjiżna, faċilment noħolqu dik il-klima, għax iċ-ċittadin jispiċċa jgħid li ladarba aħna nitkellmu b'mod li ma niftehmux magħhom, allura hemm xi ħaġa tinten.

Għalhekk importanti d-djalogu kontinwu tal-ministeru tas-sajd mas-sajjieda.

Jekk dan id-djalogu kontinwu mhux qed isir, allura se jkun hemm il-problemi f'dan il-qasam.

Issa nitkellem ftit fuq il-qasam importanti ta' l-akwakultura li qed jiffaċċja problemi serji, fosthom il-common external tariff ta'15% li s- sidien ta' l-irziezet tal-ħut f'Malta għadhom isibu ma wiċċhom meta jesportaw lejn il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela aħna ma nżommux dazju fuq il-ħut li jidħol mill-Unjoni, imma fuq il-ħut li jidħol f'pajjiżhom minn Malta huma qed jiċċarġjaw il-common external tariff ta' 15%.

Saru diversi sforzi biex din it-tariffa titnaqqas jew titneħħa, imma s'issa jidher li ma tawx riżultati u jidher li l-industrija ta' l-irziezet tal-ħut f'pajjiżna qed tiffaċċja problemi serji minħabba f'hekk.

Dan huwa settur li rridu nieħdu ħsiebu għax minnu jista' jkollna dħul ta' Lm2 miljun fis- sena.

Għalhekk huwa importanti ħafna li wieħed jara xi problemi hemm li jirrendu lill-industrija tagħna ta' l-akwakultura inqas kompetittiva minn ta' locations oħrajn biex jittieħdu l-passi neċessarji biex anke f'dan il- qasam ikollna futur.

Ċertament irridu nagħtu kas l-aspett ekonomiku pero' tajjeb ukoll li jkun hemm sforzi biex inħarrġu nies u żgħażagħ jidħlu f'dan il-qasam.

Jiena nemmen li s-sistema edukattiva tagħna trid toħloq opportunitajiet ġodda f'dan il-qasam, għax għadna ma wasalniex noffru għalih degree courses, bħal pajjiżi oħra.

Barra minn hekk tajjeb ukoll li lil dawk li jaħdmu f'dak il-qasam nagħtuhom l-informazzjoni edukattiva u professjonali li għandhom bżonn, għax aktar ma jgħaddi ż-żmien, ir-riżorsa umana li taħdem f'dak il-qasam tista' tkun f'qagħda kruċjali u dak l- investiment jista' ma jibqax sostenibbli.

Nemmen ukoll li rridu nagħtu kas aktar ta' l-impatt ambjentali.

Dan għandna ngħiduh bla ma noqgħodu nallarmaw u nbeżżgħu.

Naħseb li m'aħniex nieħdu bis-serjeta' l-effett ambjentali madwar il-kosta tagħna.

M'inix qed ngħid għal fejn hemm baħar miftuħ, għax hemm, għallinqas, skond studji li saru f'inħawi qrib tal-Mediterran bħal Sardenja u Sqallija, fejn hemm il- kurrenti, m'hemmx daqshekk problema.

Din tidher li tikber fejn l-irziezet ikunu ġol-bajjiet magħluqin.

U bl-ikbar rispett lejn il-kollegi universitarji, irridu noqogħdu attenti, għax xi kultant il-persuni li jagħmlu l-istudji ta' l-impatt ambjentali ta' dawn l-irziezet ikunu l- istess nies li lis-sidien ikunu qed jagħtuhom il-pariri f'oqsma oħra dwar il-ħut.

Allura ngħid li f'dan il-qasam għandu jkun hemm iżjed trasparenza.

Ilni x-xhur nitlob f'dan il-parlament rapport ta' l-impatt ambjentali ta' l- irziezet tal-ħut tagħna fid-diversi lokalitajiet li għandna fin-naħa t'isfel, fin-naħa ta' fuq ta' Malta u bejn il-Fliegi.

Ma nafx għax m'għandux ikollna dawn ir-rapporti, u l-assenza tagħhom tqanqallek is- suspetti li jkun hemm xi ħaġa moħbija.

Dwar l-istudji li saru f'locations oħra, ma jfissirx li għax Sardenja jew Sqallija instab hekk, allura jfisser li Malta hija hekk, għax kull bajja, kull lokazzjoni, trid trid tiġi studjata fuq il-merti tagħha.

Ikun hemm postijiet fejn l-ilma jitħammeġ, oħrajn fejn l-ilma jiddardar.

Ikun hemm postijiet ukoll fejn is-sediments li jaqgħu minn dawn l-irziezet ibiddlu anke l-ekosistemi lokali immedjati ta' l-inħawi, fejn il-ħut li jidħol u ma jkunx tal-post, joħloq il-problemi għax jiekol ħut ieħor li mdorri joqgħod fl-inħawi.

Dwar dawn l-affarijiet qed inkunu wisq leġġeri Illum nafu li l- investiment ekonomiku serju jrid jagħti kas ukoll ta' l-impatt ambjentali ġo fih biex ikun sostenibbli, biex ikun fit-tul, għax inkella llum jew għada ser ikollu jiċċaqlaq, u nemmen li f'dan il-qasam għandu jkollna ħafna iżjed trasparenza.

Meta f'dan il-parlament nitolbu li l-awtorita' ta' l- ippjanar tgħidilna kemm qed isiru studji, meta saru l-aħħar, meta nitolbu r- rapport ta' l-impatt ambjentali li qed isir, x'effett qed iħalli, għaliex ma ningħatawx din l-informazzjoni?

Ma nkunux qed nagħmlu dan biex naqtgħu qalb xi ħadd jew biex dawn l-affarijiet ma jsirux imma inkunu qed nagħmlu dan għax nemmnu li biex dan il-qasam ikun sostenibbli rridu nagħtu kas sew ta' l-impatt ambjentali tiegħu.

Jekk ma nagħmlux hekk ikollna problemi serji u fit-tul.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Issa nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT:

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, it-Tlieta 17 ta' Ottubru 2000, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi se nipprova kemm jista' jkun nitkellem dwar dak li n-nies titkellem dwaru.

In-nies tal- business jitkellmu biss dwar l-istaġnar li hawn fil-pajjiż.

Forsi tan-naħa l-oħra jaraw l-affarijiet minn angolu differenti u jagħtu l-impressjoni li fil-pajjiż sejjer kollox sew imma kulħadd għandu dritt jaħseb u jitkellem kif irid.

Mhux nies Laburisti biss jgħidu li x-xogħol naqas imma anke dawk Nazzjonalisti.

Dan nafuh għax aħna jkollna kuntatt anke man-negozjanti Nazzjonalisti, għax għalkemm politikament ma jaqblux magħna naħseb ikun żball li ntellgħu ħajt bejnietna.

Wara kollox dawn huma n-nies li jipprovdu x-xogħol u allura jkun tajjeb li nibnu relazzjoni tajba magħhom kemm issa kif ukoll meta nkunu fil-gvern.

Hemm ħafna fatturi li tefgħu lura l-ekonomija tal-pajjiż.

Insemmi l- kontijiet esaġerati tad-dawl u l-ilma li qegħdin jaslu u ilhom jaslu minn meta tela' gvern Nazzjonalista u li l-Onor.

Josef Bonnici qal li se jorħsu u se jiġu kif kienu qabel l-1996.

Il-kontijiet huma għoljin u mhux l-ewwel darba li kont li qabel kien ta' Lm32, illum il-ġurnata tela' għal Lm130, Lm140 u anke Lm300.

Biex tħallas kontijiet ta' dan it-tip in-nies, li ħafna minnhom ikunu anzjani jgħixu waħedhom, qed tnaqqar il-flus li qabel kienet tonfoq.

Bla dubju ta' xejn l-ekonomija qed tistaġna wkoll minħabba l- kontijiet li qegħdin jintbagħtu mid-dipartiment tat-taxxi interni.

Dan id- dipartiment m'għadux jagħti żmien biex wieħed iħallas u jekk wieħed ma jħallasx mill-aktar fis dan jeħel il-multa.

Xtaqt nitkellem ukoll dan l- awtorita' ta' l-ippjanar, Mr Speaker.

Kont qed nitkellem ma' ħabib tiegħi li jixtieq jinvesti flusu fil-bini.

Din hija ħaġa tajba għax il-ġebla toħloq ix-xogħol u żgur li mhux l- interess tal-gvern li l-ġebla tkun wieqfa.

Madankollu fl-awtorita' ta' l- ippjanar hemm ċerta burokrazija żejda li qed iżżomm lura l-progress f'dan il-qasam.

Dan il-ħabib qalli li hemm dar f'San Ġiljan li qed jitlob li titwaqqa' u flokha jitla' block flats.

Saru t-talbiet kollha li kien hemm bżonn imma l-awtorita' rrifjutat li tagħti dan il-permess u saret objection biex terġa' tersaq quddiem il-bord.

Huwa veru li l-awtorita' ħadet ukoll deċiżjonijiet tajbin - per eżempju, kieku kienet teżisti din l-awtorita' ma kienx isir it-twaqqigħ ta' dar ġo Raħal Ġdid li fiha kien jgħix Ninu Cremona l-kittieb - pero' jidhirli li f'dan il-każ l-awtorita' ma mxietx kif suppost.

Jiena se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra ritratti li juru din it- triq f'San Ġiljan, fejn hemm postijiet oħra li ma jaqblu xejn ma' l- estetika, u allura jiena jidhirli li m'hemm xejn x'iżomm il-ħruġ ta' dan il- permess.

Se npoġġi wkoll ir-ritratt li juri din id-dar li qegħdin jgħidu li għandha xi ħaġa storika u li juri wkoll it-triq kollha fejn m'hemm ebda sistema ta' estetika.

Se npoġġi wkoll il-file ta' dan l-individwu.

Mr. Speaker, dan il-każ qed insemmih biex nuri li għalkemm l-awtorita' għamlet affarijiet tajbin qed ikun hemm wisq tgergir u qegħdin jitwaqqfu ħafna permessi.

Qed inpoġġi dawn ir-ritratti u dokumenti fuq il-Mejda tal- Kamra biex l-awtorita' ta' l-ippjanar tieħu dan il-każ u każi oħra simili aktar bis-serjeta' minħabba li hawn ħafna permessi miżmumin li jistgħu joħolqu ħafna xogħol għall-ħaddiema tagħna.

U min jgħid f'din il-Kamra li m'hawnx ħaddiema biżżejjed għax-xogħol, jiena lest li nagħtih l-ismijiet ta' nies li ġew ikellmuni għax jixtiequ jsibu xogħol biex, jekk tassew għandu x-xogħol, dan jagħtih lill-mijiet ta' żgħażagħ li ilhom żmien jirreġistraw.

Mr. Speaker, nixtieq insemmi wkoll il-waqfien mix-xogħol li qiegħda tordna l-GWU għal nhar il-Ġimgħa filgħodu.

Il-GWU qiegħda tieħu azzjoni paċifika fejn qiegħda tgħid li dak li sar fil-budget li għadda ma jistax jiġi ripetut din id-darba.

Jekk il-gvern qed jgħid li l-pajjiż miexi 'l quddiem, ma jistax jitfa' fuq il-poplu Malti u Għawdxi taxxi ġodda.

Din il- ħaġa turi d-differenza li hemm bejn dak li jgħid u dak li fil-fatt jagħmel il-Partit Nazzjonalista.

Per eżempju, intqal li kif nitfgħu l- applikazzjoni ta' pajjiżna biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropa ningħataw Lm100 miljun.

Fejn huma dawn il-Lm100 miljun?

IIlejla se jkolli ċans nitkellem f'din il-liġi li qegħdin niddiskutu ħalli ngħid lis-sajjieda fiex se jitfagħhom il-gvern Nazzjonalista.

Jien konvint li nhar il-Ġimgħa se nieħu pjaċir nara l-entużjażmu fost il- ħaddiema żgħażagħ, pensjonanti, familji bi dħul baxx.

Dawn posthom se jkun ġewwa l-Belt biex jingħaqdu mal-GWU u lkoll flimkien ngħidu li ma jistax ikun li f'dan il-pajjiż nibqgħu sejrin hekk.

Fl-aħħar elezzjoni l-Partit Nazzjonalista tkellem ħafna dwar ġustizzja soċjali u staqsiena ħafna fejn marret ir-ruħ soċjali.

Nhar il-Ġimgħa, bil-kwiet u b'determinazzjoni, il- poplu se jgħid lill-gvern Nazzjonalista li ma jistax jibqa' sejjer f'dik it- triq.

Se jwissieh li aħjar jisma' mill-ikbar union li għandu fil-pajjiż.

Fl- aħħar mill-aħħar huwa l-obbligu tal-gvern li jisma' lill-unions.

Wara kollox jekk il-GWU toqgħod siekta u ma tagħmel xejn tkun irresponsabbli.

Mr. Speaker, il-Partit Nazzjonalista dejjem rebaħ l-elezzjonijiet bl- ingann, imma tinganna darba, u tinganna darbtejn, fl-aħħar il-poplu jinduna.

U meta aħna nidħlu fid-djar tan-nies u ninżlu fit-toroq naraw kif il-poplu Malti u Għawdxi qed jinduna li ġie ngannat mill-gvern Nazzjonalista.

L-għoli tal-ħajja mhux il-Laburisti biss qed ibatu minnu imma anke n-Nazzjonalisti li tant għajtu li riedu bidla f'dan il-pajjiż.

Illum ħadha l-bidla l-poplu permezz tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma, tal- kontijiet tat-telephone, permezz ta' l-għoli tal-ħajja u fin-nuqqas ta' servizz mid-dipartimenti tas-saħħa.

Dan li ħa l-poplu bil-bidla.

Ħarsu lejn il-ħwienet tan-negozju u tindunaw li fl-aqwa ħinijiet tan-negozju dawn ikunu baħħ!

Mr. Speaker, jiena nispera li fhimna li filwaqt li l-awtorita' ta' l- ippjanar tagħmel affarijiet tajbin, din tagħmel ċerti affarijiet oħra li m'għandhomx jibqgħu jsiru.

Dwar dan irrid ngħid li gvern Laburista jrid jagħmel ċerti bidliet f'din l-awtorita' li żgur trid tiġi aġġornata bħalma aġġornajna.

Biex nagħlaq nappella biex nhar il-Ġimgħa l-poplu jmur bi ħġaru ġewwa l- Belt biex flimkien ma l-akbar union f'pajjiżna, jesprimi x-xewqa tiegħu li l-budget li se jixxandar fi ftit ġimgħat oħra ma jkunx budget ta' qerq, kif kienu l-aħħar żewġ budgets ta' din il-leġislatura.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn pemess biex l-Onor.

Parnis iqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra ż-żewġ ittri li rrifera għalihom aktar kmieni?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, l-aġġornament iservi biex wieħed ikun jista' jiġbed l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet għal ċerti nuqqasijiet lampanti u li jkunu ilhom jippersistu f'lokalita' jew distrett partikolari biex forsi min ikun responsabbli jiċċaqlaq u jagħmel xi ħaġa.

Fost l-affarijiet li għalihom nixtieq niġbed l-attenzjoni hemm il- problema ta' l-iskola primarja ta' Ħal Luqa, lokalita' fejn hemm popolazzjoni li qed tiżdied minħabba li żdiedu magħha areas bħal Ħal Farruġ, fejn hemm familji żgħażagħ li għandhom it-tfal żgħar.

Mela waqt li l-popolazzjoni qed tiżdied, hemm il-problema li parti sostanzjali mill- iskola ma tistax tintuża.

Din għandha difetti strutturali li ilhom jinħassu u ta' min itenni li fil-budget ta' l-1998, gvern laburista kien alloka somma ta' flus sostanzjali ħalli l-iskola, jew parti minnha, titwaqqa' u terġa' tinbena mill-ġdid.

Fl-istess waqt kien sar arranġament biex parti mill-klassijiet jiġu spustjati fl-istess raħal ta' Ħal-Luqa, bl- approvazzjoni u bi qbil ma' l-entitajiet ekkleżjastiċi fil-lokal, ħalli dan ix-xogħol ikun jista' jsir.

Mr. Speaker, minn wara l-elezzjoni 'l hawn is-sitwazzjoni aggravat.

Sena ilu kellna problema kbira bix-xita li daħlet u sar ħafna rranġar ta' malajr u traqqigħ ta' pannu bil-qargħa aħmar.

Il-problema effettivament qiegħda hemm u trid tiġi indirizzata.

Ma jistax ikun li dawn il-problemi jibqgħu jistennew minħabba l-planning, minħabba expropriation ta' biċċa art u minħabba l-fatt li m'hemmx il-ħeġġa min-naħa ta' l-awtoritajiet konċernati ħalli dan ix-xogħol jibda, jibqa' għaddej u jitlesta.

Jien kemm- il darba għamilt mistoqsijiet parlamentari dwar dan.

Dejjem jgħidulna li qed jistennew l-approval fil-prinċipju, jistennew l-awtorita' ta' l- ippjanar, u jistennew daqqa ħaġa u daqqa oħra.

Mr. Speaker, jeħtieġ li x-xogħol jinbeda għax m'hemmx ambjent tajjeb għat- tfal tal-kindergarten, tal-primarja u għall-għalliema li jqattgħu sigħat sħaħ kuljum fiha.

Ta' min igħid li jekk dan ix-xogħol isir, l-iskola tkun tista' tintuża għal ħafna skopijiet oħra wara l-ħinijiet tax-xogħol.

Din hija parti minn proċess edukattiv biex wara l-ħinijiet ta' l-iskola jsiru attivitajiet extra kurrikulari u soċjali.

Bil-preżenza tal-kunsilli lokali u bil-preżenza tal-kunsill ta' l-iskola, illum m'huwiex diffiċli wieħed jgħaqqad dak il-proċess ħalli l-iskejjel tagħna jintużaw f'dan is- sens.

Jien nappella lill-ministru ta' l-edukazzjoni biex dikinhar tal- prize day jgħidilna li fl-aħħar wasalna biex nibdew.

Reġgħet bdiet sena skolastika u s-sitwazzjoni baqgħet li kienet.

Issa qegħdin nistennew li x- xogħol verament jinbeda u jibqa' għaddej.

L-affarijiet ma jistgħux jibqgħu jiġu posposti minn data għal oħra jew jintesew.

Sur President, xtaqt nitkellem ukoll dwar telqa li tipprevali fil-ħafna housing estates madwar Malta u Għawdex li żviluppaw matul dawn l-aħħar 30 sena.

M'ilux kellna l-każ tal-cluster houses fl-Imtarfa li nbnew ġodda imma li fihom difetti strutturali.

Ma nafx l-awtorita' konċernata x'passi qed tieħu, imma mill-ftit rapporti li qrajt ma tantx jidher li ħadet passi effettivi.

Agħar minn hekk, fil-gazzetti stajna naqraw dwar l-istat xejn sabiħ ta' kif din il-lokalita' qed tiżviluppa.

Din hija xi ħaġa li qed tiġri fis-sena 2000.

Din it-telqa fl-ambjent ta' barra tipprevali f'ħafna housing estates, fosthom fid-distrett li niġi minnu jien, speċjalment f'dak ta' Ħal Farruġ, li hu relattivament ġdid u li kien intiret mingħand il- forzi IngIiżi.

Dak iż-żmien kien miżmum tajjeb, imma kemm ilu li ġie f'idejn l-awtoritajiet lokali u ġie estiż għall-akkomodazzjoni soċjali dan il-post iddegrada ruħu u l-infrastruttura hi fi stat miskin ħafna.

Barra dan insibu ħafna skart mitluq 'l hemm u 'l hawn, nuqqas ta' manutenzjoni u telqa sħiħa u f'dan l-ambjent xejn sabiħ għandna familji żgħażagħ, ħafna bi tfal żgħar, fejn il-koppji jaħdmu t-tnejn u allura jidħlu filgħaxija fit-tard f'ambjent mudlam.

Dan kollu minkejja l- investiment li jkun sar biex tingħata l-akkomodazzjoni.

Ħafna housing estates oħra, bħal dawk ta' Ħal Qormi, Tal-Ħandaq, Fuq Tal-Blat u Ta' Farsina ukoll jeħtieġu manutenzjoni estensiva.

Dawn huma kollha housing estates kbar, fejn għandek ambjent mitluq.

Mr. Speaker, kif qed ikunu mqassmin il-ħaddiema ta' l-ambjent, tal-public works, tal-manutenzjoni u dawk li jaqgħu taħt l-awtorita' tad-djar?

Min qed jimmaniġjahom?

X'ikunu qegħdin jagħmlu?

Wieħed kemm se jibqa' jdum jgħid li l-ħaddiema fis-settur pubbliku ma jagħtux il-kontribut tagħhom?

Il-problema tibda minn fuq għal isfel.

Din hija kwestjoni ta' management.

Per eżempju, hemm il-kunsilli lokali li jistgħu jgħinu lill-gvern ċentrali f'forom ta' partnership.

Hekk isir barra minn Malta u forsi b'dan il-mod din il-problema ma tibqax tikber u tiżdied.

Kull fejn tmur f'housing estate, ir-residenti jgħidulek li huma mpestati bil-ġrieden, ħmieġ mitluq 'l hemm, min iħammeġ 'il hemm u min iħammeġ 'il hawn.

Veru li hemm nies li ma jafux iżommu l-indafa.

Barra minn hekk ħafna drabi jkollok ċentri żgħar industrijali fil-qrib u biswit id-djar u dawn joħolqu problemi.

Wieħed irid jikkonsidra li jekk ikunu qegħdin jaħdmu industrijalment u għandhom iċ- ċmieni, dawn irid ikollhom il-filters u l-cleaners neċessarji biex ma jnittnux lin-nies, ma jħammġux l-arja u ma jniggżux l-ambjent li jkunu qegħdin jaħdmu fih.

Dawn huma konsiderazzjonijiet li fil-liġijiet u fir-regolamenti kollha tagħna qegħdin hemm, imma d-difett ta' dan il-pajjiż kien, u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jiggrava, in-nuqqas ta' enforcement tar- regolamenti.

Jekk il-gvern li jkun responsabbli għal dawn l-affarijiet jonqos li jorganizza lilu nnifsu biex isebbaħ l-ambjent, it-telqa se tikber.

Mhux biżżejjed ngħidu lin-nies biex jibżgħu għall-ambjent.

In-nies irid ikollhom xi ħaġa għal xiex jibżgħu.

Jekk l-ambjent ikun mitluq, jekk il-ħitan ikun mwaqqgħin, jekk il-ħaxix ħażin jikber 'l hemm u 'l hawn, dan kollu jagħti aspett ta' telqa, ta' ħmieġ u ta' nuqqas ta' manutenzjoni u allura r-residenti li jkunu qegħdin jgħixu fil-post qajla jibżgħu għal dak li għandhom.

L-appell isir, hemm ir-riżorsi fiżiċi, umani u oħrajn li għandu l-gvern, il-flus qegħdin jintnefqu, il-pagi qegħdin jitħallsu u r- residenti ta' dawn il-lokalitajiet bi dritt jippretendu li t-taxxi li jkunu qegħdin iħallsu jintnefqu b'mod effettiv u mhux ma jaraw riżultat ta' xejn.

Wieħed ma jistax ma jistaqsix hawnhekk dwar meta se titlesta Mdina Road.

Kien hemm fażi meta dehret lesta u kulħadd kien qed jieħu r-ruħ, pero' issa qegħdin jerġgħu jaqilgħu t-triq biex jgħaddu l-mains ta' l-ilma.

Ta' min jgħid li sena jew sentejn ilu kien għadda l-main ta' l-ilma prinċipali.

Allura għaliex issa qed nerġgħu naqilgħu t-triq minn żewġ naħat biex nerġgħu ngħadduh?

Dan x'ippjanar hu?

Għaliex il-main ta' l-ilma ma ġiex mgħoddi meta t-triq kienet maqlugħa kollha?

Issa din hija triq traffikuża immens u qegħda fi stat diżastruż, fejn wieħed jista' jara biċċiet ta' traffic islands spustjati 'l hemm u 'l hawn.

Din it-triq suppost li kellha titlesta s-sena li għaddiet u ma tlestietx.

Li trid issir triq wieħed jifhimha u jieħu paċenzja, imma meta jgħaddu x-xhur u anke s-snin wieħed jibda' jinduna bin-nuqqas ta' ppjanar li hemm minkejja li t-termini tal- kuntratt ikunu ċari u min hu responsabbli jrid jieħu ħsieb li l-affarijiet isiru b'mod tajjeb.

Ma qed nippretendu xejn għajr li flus il-poplu jkunu minfuqa kif għandu jkun.

Fl-aħħar żewġ minuti li baqa' rrid niġbed ukoll l-attenzjoni għal kif qed jingħataw ċerti kuntratti min-naħa tal-kunsilli lokali.

Reċentement qamet il-kwestjoni dwar għotja ta' kuntratt ta' tindif - jekk m'inix sejjer żball fin-Naxxar - b'ammont ta' Lm20,000 iktar mill-offerta.

Ma kienx hemm raġuni valida għaliex dan il-kuntratt ingħata b'dan il-mod.

Hemm il-kriterji fissi ta' kif jingħataw il-kuntratti u għalkemm mhux neċessarjament l-irħas offerta hija l-aħjar, ma jistax ikun li jkollna diskrepanza bħal din, aktar u aktar meta ma jkunx hemm raġuni valida għaliex tintgħażel offerta minflok oħra.

Il-kunsilliera jridu jagħtu rendikont u spjegazzjoni tajba kif ikun hemm tender li tingħata lil "A" u mhux lil "B".

Din ir-raġuni iridu jagħtuha pubblikament u trid tkun tiftiehem u aċċettabbli u mhux nivvintaw xi skuża banali.

Dan mhux il-mod kif il-kunsilli lokali jiżviluppaw bħala bħala gvern lokali u dawn m'għandhomx jaqgħu f'sistemi ta' nuqqas ta' trasparenza u ta' accountability li ħafna drabi nakkużaw bihom lill-gvern ċentrali.

Jekk iridu jirnexxu u jibqgħu mexjin 'il quddiem, huwa importanti li d- deċiżjonijiet tagħhom ikunu għal kollox accountable u trasparenti.

Bħala partit dan nibqgħu nesiġuh minn kwalunkwe aspett għax huwa dritt tat- taxpayer li qed jipprovdi l-fondi li jkun jaf li flusu qed jintefqu sew u obbligu ta' min joħroġ għar-responsabilita' ta' kunsillier, u iktar minn hekk, ta' sindku li l-flus jonfoqhom tajjeb.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal lejla t-Tlieta, 17 ta' Ottubru 2000, fis- 6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - SKOLA SIR TEMI ZAMMIT

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar ir-riħa ta' gass li kien hemm fl-iskola sekondarja tas-subien Sir Temi Zammit, Imtarfa, li hija kkawżata mill-fabbrika tal-mushrooms li hemm taħt l-iskola?

X'kienu r-riżultati jekk sar stħarriġ u x'passi sejrin jittieħdu biex meta terġa' tibda l- iskola jkun tneħħa dan il-perikolu li hemm għat-tfal, kif ukoll għall- għalliema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Awtoritajiet tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni ġew informati mill-Occupational Health and Safety Unit u mill- Pollution Control Coordinating Unit li ordnaw lis-sid tal-Quality Mushrooms Ltd, Mtarfa, biex jissottometti rapport mingħand Engineer espert f'dan il- qasam sabiex fost l-oħrajn jindirizza l-problema msemmija mill-Onor.

Membru.

L-awtoritajiet tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni qed jikkonsidraw jieħdux passi legali jekk dan l-inkonvenjent jew periklu ma jitneħħiex.

Informat ukoll li d-Direttur Ġenerali, akkumpanjat minn uffiċjali mid- Diviżjoni u mill-Kap ta' l-Iskola msemija, għamlu żjara sabiex jinġabar aktar tagħrif dwar is-sitwazzjoni.

Ġie deċiż li jitwaqqaf kumitat ad hoc sabiex jitratta din il-kwistjoni

FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'possibbilta' hemm li f'Birżebbuġa jsiru faċilitajiet sportivi bħal 5 aside?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bdew taħditiet sabiex tiġi identifikata biċċa art ġo Birżebbuġa li tista tiġi żviluppata f'faċilita sportiva.

DAR IL-MEDITERRAN TAL-KONFERENZI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jittiedħu l-passi sabiex tiġi rimedjata s-sitwazzjoni li għaliha saret referenza fil-petizzjoni li tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra fil-5 ta' Ġunju, 2000 (PL 2186), liema petizzjoni kienet tittratta dwar mużika li tibqa' sejra sas-1.00 a.m. u l- istorbju mill-ħaddiema tal-catering li jibqa' sejjer sas-2.30 a.m.?

Jista' l-Ministru jara li s-sewwieqa tat-trakkijiet tal-catering ma jibqgħux jagħmlu użu mill-bieb fi Triq l-Ibjar, Valletta u minflok jużaw il- bieb li hemm fi Triq il-Mediterran meta jkunu qed iħottu jew jgħabbu l- affarijiet tal-catering?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Bord tat-tmexxija huwa konxju mill- ilmenti tal-ġirien tad-Dar tal-Mediterran u ser jittieħdu passi sabiex jonqos l-inkonvenjent u fl-istess waqt tkun salvagwardjata l-vijabilita` taċ-Ċentru.

Fil-fatt il-caterer intalab sabiex ma jżarmax bil-lejl wara l- function iżda jżarma l-għada filgħodu.

Meta jkun hemm il-mużika, din qed titbaxxa għall-volum li ma jdejjaqx lill-ġirien wara l-ħdax ta' bil-lejl.

Informat ukoll li sabiex ikun eliminat l-użu tal-bieb fi Triq l-Ibjar, qed isir xogħol minn konsulent sabiex isir it-tibdil strutturali meħtieġ biex isiru , pantries, stores u coldrooms ġodda fuq in-naħa ta' Triq il- Mediterran.

Dan kollu jinvolvi spiża qawwija u xhur twal ta' xogħol peress li l-bookings li kienu daħlu jridu jkunu onorati.

SKEJJEL - HAIRDRESSING AND BEAUTY THERAPY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: X'inhu l-massimu ta' studenti ġodda li tista' tilqa' fiha l-iskola tal- Hairdressing u Beauty Therapy f'Tas-Sliema?

Kif inhu stabbilit dan il-massimu?

Kemm applikaw din is-sena biex jidħlu f'din l-iskola u kienu eliġibbli u kwalifikati iżda tħallew barra għax ma kienx hemm biżżejjed spazju fl- iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-massimu ta' studenti ġodda li tista' tilqa' fiha l-iskola tal-Hairdressing u Beauty Therapy f'kull kors hu ta:

24 għall-kors tal-Hairdressing 24 għall-kors tal-Hairdressing taħt l-iskema ta' Taħriġ Estiż 14 għall-kors ta' Beauty Therapy full-time

Din is-sena applikaw 181 student li kellhom il-kwalifiki meħtieġa u ser jidħlu 66.

Il-104 l-oħra qegħdin fuq il-waiting list.

Il-massimu ta' studenti f'kell klassi huwa regolat mill-ftehim mal-Unions u mir- regolamenti ta' l-ILO fejn jidħlu l-workshops.

Naturalment huwa wkoll kostrett minn numru u d-daqs ta' l-iskola.

SKEJJEL - KARTA IGENIKA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-iskejjel tal-gvern li talbu lill- istudenti jieħdu magħhom l-karta igenika l-iskola għall-użu personali tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: B'żieda mat-tweġiba li diġa' tajt għall-Mistoqsija numru 19483 f'Seduta numru 375, inħoss li, wara spjega li ta l-Kap ta' l- Iskola Primarja ta' l-Imġarr, għandi niċċara l-impressjoni żbaljata li setgħu taw sew il-Mistoqsija kuf ukoll it-tweġiba.

It-talba biex it-tfal iġibu żewġ rolls toilet paper qatt ma kienet intenzjonata biex dawn jintużaw għall-bżonnijiet sanitarji u iġeniċi tat- tfal, iżda biex jintużaw waqt il-perjodi tal-Mid-Week Project li jsir darba f'ġimgħa.

F'dan il-ħin it-tfal jużaw poster colours, ilma, finger paint, kolla, eċċ. Ġie konsidrat li l-irħas mezz biex it-tfal jimsħu jdejhom hu toilet paper minflok tissue packs u kitchen rolls li huma ogħla fil-prezz.

It-toilets u l-istore ta' l-iskola jkunu akar minn provduti bit-toilet paper iġenika meħtieġa għas-spiża pubblika.

ITS - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-ITS mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000?

Jekk fl-affermattiv jista' l- Ministru jgħid, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati mingħajr ma ħarġu applikazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għal imsemmi impjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas kienu applikati għall-imsemmi impjieg, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li bejn id-dati msemmija fil- mistoqsija ma ġewx impjegati ħaddiema fl-Istitut dwar l-Istudji Turistiċi.

DIPARTIMENT TAL-WIRELESS TELEGRAPHY - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mill-5 ta' Jannar, 2000 sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema tad-Dipartiment tal-Wireless Telegraphy?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferimenti każ b'każ?

Jista' jgħidjekk hux il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li matul il-perjodu 5 ta' Jannar, 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000 ħames impjegati ġew trasferiti mid-Dipartiment tat-Telegrafija mingħajr Fili għal Dipartimenti oħra.

Dawn kienu:

Principal li ġie trasferit għad-Dipartiment tal-Kultura b'effett mit-13 ta' Jannar 2000,

Clerk li ġiet trasferita għad-Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi fl- istess Ministeru b'effett mill-1 ta' Frar 2000,

Postal Auxiliary li ġie trasferit għas-Segretarjat tal-Ministeru tas- Servizzi Ekonomiċi b'effett mit-3 ta' April 2000,

General Hand li ġiet trasferita għall-Uffiċċju tal-Prim Ministru b'effett mis-16 ta' Mejju 2000,

Clerk li ġiet trasferita għad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni b'effett mit-12 ta' Lulju 2000.

Dawn it-trasferimenti kollha saru fuq talba ta' l-istess individwi.

DIPARTIMENT TAT-TURIŻMU - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment tat-Turiżmu mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000?

Jekk fl- affermattiv jista' l-Ministru jgħid, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati mingħajr ma ħarġu applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għal imsemmi impjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas kienu applikati għall-imsemmi impjieg, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Infurmat li ma ġewx impjegati ħaddiema ;odda fid- Dipartiment tat-Turiżmu bejn id-dati msemmija fil-mistoqsija.

DOI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mill-5 ta' Jannar, 2000 sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema tad-DOI?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li mill-5 ta' Jannar sa l-10 ta' Settembru 2000, ingħataw erba' trasferimenti fuq talba tal-ħaddiema nvoluti u ieħor wara li nħatar fi grad għola fil-kategorija tal- Messaġġiera.

DIPARTIMENT TA' L-INDAFA PUBBLIKA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mill-5 ta' Jannar, 2000 sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema tad-Dipartiment ta' l-Indafa Pubblika?

Jista' jgħidjekk hux il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li fil-perjodu imsemmi ingħataw erbgħa u tletin (34) transfer mid-Dipartiment ta' l-Indafa Pubblika.

Dawn kienu: 2 Persuni gew trasferiti għad-

Divisioni ta' l-Edukazzjoni;

2 Persuni gew trasferiti għad-Divisioni tas-Saħħa;

1 Persuna waħda giet trasferita għad-Divisjoni tax-Xogħlijiet;

Dawn it-trasferimenti saru fuq talba tal-Ħaddiema stess.

4 Persuni gew trasferiti għad-Dipartiment ta' l-Agrikultura wara li ħadu promozzjoni;

4 Persuni gew trasferiti għad-Divizjoni tas-Saħħa wara sejħa ta' Applikazzjonijiet;

21 Persuna gew trasferiti għall-Unit għal-Ambjent Nadif fl-istess Ministeru għall-Ambjent.

Dawn saru skond il-ħtieġa tad-Dipartiment.

Jekk fil-futur isiru xi trasferimenti oħra, dawn isiru skond l-esiġenzi tad- Dipartiment jew ta' l-individwi.

DIPARTIMENT TA' L-IMMIGRAZZJONI - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment ta' l-Immigrazzjoni mill-5 ta' Jannar 2000 sa l-10 ta' Settembru 2000?

Jekk fl-affermattiv jista' l-Ministru jgħid, meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati mingħajr ma ħarġu applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għal imsemmi impjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas kienu applikati għall-imsemmi impjieg, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-perijodu speċifikat mill- Onor. Interpellant ma ġew impjegati ebda ħaddiema ġodda mill-Korp tal- Pulizija bħala Uffiċjali ta` l-Immigrazzjoni.

MTARFA - XOGHOLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinfurmani kemm hemm applikazzjonijiet għal xogħlijiet fuq il- Bypass tal-Mtarfa?

Jista' l-Ministru jinformani fiex waslet l-azzjoni tal-awtorita dwar il- ħajt li nbena bil-balal ta' konkos fl-aktar area sensittiva ta' l-irdum ta' l-Imtarfa

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsijiet Parlamentari Nru. 15695 u Nru. 16687, ninsab infurmat illi l-Awtorita` ta` l-Ippjanar irċeviet applikazzjoni PA 3110/00 għal xogħlijiet ta` titjieb ġenerali fil-Bypass ta` l-Imtarfa li tinkludi wkoll l-imsemmi ħajt tal-konkos.

L-applikazzjoni msemmija għadha preżentament pendenti.

Fil-fatt, wara li l- uffiċċjal inkarigat minn din l-applikazzjoni ikkonsulta ma` l-Environment Management Unit fl-Awtorita` stess, ġew identifikati n-nuqqasijiet fis- sottomissjonijiet, u dawn ġew ikkomunikati lill-applikant.

Malli l- applikant jippreżenta r-reazzjoni tiegħu l-applikazzjoni tkun tista` tkompli tiġi evalwata skond il-proċeduri stabbiliti

MOSTA - TRIQ IL-KUNGRESS EWKARISTIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li Triq il-Kungress Ewkaristiku fil-Mosta kellha ssir one way b'sistema apposta u skond mistoqsija parlamentari numru 17121 li jien għamilt fis-16 ta' Ġunju ta' din is-sena ġejt infurmat li ħarġu t- tenders sabiex isiru x-xogħlijiet meħtieġa, jista' l-Ministru jinfurmana bl- iżviluppi u bil-progress li sar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li s-sistema opposta ta' one way fi Triq il-Kungress Ewkaristiku hija marbuta mal-proġett tan-North Ring Road li għalih saru sejħiet għal offerti.

MOSTA - NEW STREET IN CONSTITUTION STREET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li l-Ministru għall-mistoqsija tiegħi tas-27 ta' Ġunju ta' din is-sena kien infurmani li ta struzzjonijiet lid-dipartiment tat-toroq sabiex, flimkien mal-kunsill lokali tal-Mosta, jipproponu x'inhu l-aħjar li jsir sabiex tiġi rranġata New Street in Constitution Street, Mosta, jista' l-Ministru jinfurmana bl-iżviluppi li saru matul Lulju, Awissu u Settembru?

Peress li r-residenti ilhom is-snin jistennew li xi ħadd jagħti kas din it- triq, jista' l-Ministru jara li x-xogħlijiet jibdew bla aktar dewmien?

Jista' jpoġġi l-pjanti relatati fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jekk fl- affermattiv, meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment għamel spezzjoni fil- lokalita' u l-akbar diffikulta hija li għalkemm tqegħdu l-mains tad- dranaġġ, dawn għadhom ma jistgħux jintużaw peress li għad trid tinbena l- pump room mid-Dipartiment tad-Dranaġġ.

Sakemm dan ix-xogħol isir, id-djar u l-workshops fil-lokalita' ma jistgħux jitneħħewlhom il-fosos, u għalhekk dawn it-toroq ma jistgħux jiġu asfaltati għalissa.

PATATA - SUQ OLANDIŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-prezz li ġabet il-varjeta' Sante' fl-ewwel erba' ġimgħat ta' din is-sena u kemm kien il-prezz li l- Alpha bikrija ġabet fis-suq Olandiż fl-ewwel erba' ġimgħat ta' din is-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dwar il-prezz tas-Sante miksub din is-sena, nixtieq nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li kont tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 17658.

Din is-sena, fl-ewwel erba' ġimgħat li l-Alpha waslet l-Olanda, ġabet prezz medju ta' NLG28.92.

BAR CODING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'sar xogħol fuq il-bar coding mill-5 ta' Settembru, 1998 sa Settembru 2000?

Kemm saru laqgħat ta' preparazzjoni, fejn u ma' min saru matul l-istess perijodu?

X'punti tqanqlu, kemm intnefqu flus sa issa u kemm huwa mistenni li jkomplu jintnefqu fuq dan il-proġett?

Kif se jiġi affettwat aħjar id-dħul tal-bdiewa mill-prodotti tagħhom b'din is-sistema?

Meta se jiġi finalizzat dan il-proġett?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Matul il-perjodu imsemmi saru diversi laqghat bejn il- MITTS, ufficjali tal-Ministeru kif ukoll ufficjali tal-Pitkalija.

Sal-lum tħaffru it-trinek kollha li hemm bżonn biex jiġi nstallat il-Fibre Optic bejn il-Block Amminstrattiv u diversi postijiet fil-Pitkalija.

Dawn jinkludu il-Pitkala kollha, il-Gate, l-FCCS u l-APS Bank.

Sa issa barra ix-xiri tal-Fibre Optic (li sar mill-MITTS) intefqu madwar Lm20,000 għat-trinek u tqegħid ta' katusi.

Il-MITTS qabdu Kuntrattur sabiex jgħaddi il-Fibre Optic sal-postijiet hawn fuq imsemmija u wara jsir ix-xogħol l-ieħor konness mal-proġett.

Bis-saħħa ta' dan il-proġett, il-bidwi jkun jista' iserrah rasu li jieħu ħlas tal-prodott li huwa tassew tiegħu u bil-prezz verament miftiehem.

KACCATURI - EŻAMIJIET U LIĊENZJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinfurmani kemm huma n-numru ta' kaċċaturi li fil-preżent qed jistennew biex jaghmlu l-eżami għal-liċenzja tal-kaċċa u tal-insib?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li in-numru ta' applikanti li qed jistennew biex isilhom l-eżami huwa ta' 397.

QRATI - ĠURIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ċerti ġurijiet idumu biex jitressqu quddiem il-Qorti Kriminali għal ġuri bħal dak li għaddej issa fejn il-każ hu allegat li sar kważi għaxar snin ilu?

Teżisti xi ordni speċifika ta' kif jinstemgħu il-ġurijiet

ONOR.

AUSTIN GATT: Jezistu diversi fatturi li jtawwlu l-proceduri fil- Qorti Kriminali sabiex jigu appuntati gurijiet.

Normalment il-Qorti Kriminali zzomm is-sekwenza ta' l-appuntamenti hekk kif jigu pprezentati l-Atti ta' l-Akkuza mill-Avukat Generali tar-Repubblika fir-Registru ta' dik il-Qorti.

Wahda mir-ragunijiet principali tista' tkun il-fatt li jigi prezentat appell mill-eccezzjonijiet preliminari.

F'dan il- kaz il-Qorti Kriminali ma tkunx tista' tappunta l-guri sakemm jigi deciz l- appell.

Fattur iehor ghal tali dewmien jista' jkun ghar-raguni li d-difensuri u/jew il-Prosekutur jkunu okkupati f'gurijiet ohrajn u ghalhekk il-Qorti tkun kostretta li tappunta l-gurijiet ghal dati miftehma ghal dan il-ghan.

Ta' min ighid ukoll illi l-gurijiet fejn l-akkuzati ma jkollhomx il- beneficcju tal-liberta' provizorja jinghataw precedenza fl-appuntament fuq dawk li jkunu barra bil-liberta'.

ETC - SPONSORSHIP

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'għajnuna konkreta ngħata ż-żagħżugħ li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament biex il-Korporazzjoni Impjiegi u Taħriġ issib sponsor ħalli jissapportjah fl-iskema ta' apprendistat fil-qasam ta' l-Applied Information Technology?

Għaliex illum żewġ uffiċjali tal-Korporazzjoni li d-dettalji taghħom qegħdin jintbagħtu separatament ħadu bil-herra lil dan iż-żagħżugħ u beżżgħuh li jitkeċċa jekk fi żmien xahrejn jibqa' bla sponsor?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filwaqt li r-responsabbilita' li jinstabu ażjendi li joffru sponsorship lill-apprendisti hi tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ, jekk l-apprendist jintgħażilx jew le mill-ażjenda jiddependi mill- kapaċita' u mir-riżultati ta' l-iskola tal-apprendist.

Ninsab infurmat li l-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant kien ġie minn ta' l-aħħar kemm fl-eżamijiet ta' nofs is-sena kif ukoll dawk annwali.

Minkejja li l-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ bagħtet lil din il-persuna għal tmien intervisti, ma' ditti privati kif ukoll ma' korpi parastatali, din il-persuna baqgħet ma ntgħażlitx.

Ġranet ilu l-Korporazzjoni għamlet arranġamenti biex din il-persuna terġa' tattendi għal intervista oħra bil-ħsieb li tiġi aċċettata għal sponsorship, iżda din ma żammetx l-appuntament mingħajr ma tat raġuni valida.

Kien għalhekk li uffiċċjal tal-Korporazzjoni bagħat għal din il-persuna biex tagħti spjegazzjoni dwar dan in-nuqqas.

Ninsab infurmat ukoll li f'ebda ħin waqt din il-laqgħa ma din il-persuna ttieħdet bl-herra.

SKEJJEL - CLEANERS/HANDYMEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-tqassim tal-cleaners sar sabiex kull skola jkollha numru ta' cleaneres skond kwota stabbilita fir-rapport imsemmi.

Dan l-aġġustament sar, iżda hemm xi nuqqas f'xi skejjel u qed jittieħdu passi biex ikun hemm il-kompliment meħtieġ.

Fil-Human Resources Branch, tpoġġa uffiċjal ġdid li hu nkarigat li jattwa (flimkien mal-unit tiegħu) il-proċeduri ta' dixxiplina kif huma stabbiliti fil-Public Service Commission Disciplinary Procedure Regulations, 1997.

Minn meta ħa l-ħatra dan l-uffiċjal il-proċess ta' dixxiplina tħaffef.

SPTAR SAN LUQA - INKJESTI FUQ KAŻI TA' MWIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qegħda tiġi aġġornata u għalhekk risposta tingħata f'seduta oħra.

SKEJJEL - TRASPORT

L-ONOR.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

SKEJJEL - EŻAMIJIET TAL-MATSEC

L-ONOR.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 6718 qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

GWARDJANI LOKALI - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu ċitazzjonijiet mill-gwardjani lokali fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena u għaliex?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoggi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

PULIZIJA - LITTER ACT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm inqabdu persuni mill-pulizija jiksru l-litter act din is-sena?

Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' abbużi kienu u x'allegatament wettqu dawk li nqabdu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar u t-30 ta` Settembru 2000, il-Pulizija ressqet quddiem il-Qorti 37 persuna fuq reati konnessi mal-Litter Act.

PULIZIJA - ANZJANI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' anzjani li kienu vittmi ta' reat din is-sena?

X'tip ta' reati kienu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif jidher fuq it-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

PULIZIJA - SERQ TA' VETTURI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm insterqu karrozzi jew vetturi bil-mutur din is-sena u kemm kien in-numru ta' vetturi misruqa li għadhom ma nstabux?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-vetturi irrappurtati nieqsa bejn l-ewwel ta` Jannar u l-aħħar ta` Settembru ta` din is-sena, kienu 851.

Filwaqt li 564 ġew irrappurtati misjuba, hemm 287 li għadhom irrappurtati nieqsa.

JOINT OFFICE - IMSIDA - PROPRJETA'

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-joint office għandux jew hux qed jamministra proprjeta' ġo Triq Sciberras, Imsida?

Inbiegħet xi proprjeta' din is-sena?

Jekk iva, kif sar il-bejgħ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Uffiċċju Konġunt jamministra diversi proprjetajiet ġo t-triq li rrefera għaliha l-Onor.

Interpellant, iżda din is-sena ma nbiegħet l-ebda proprjeta` fit-triq imsemmija.

QRATI - BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista l- Ministru jgħid kemm tresqu barranin il-Qorti din is-sena u fuq xiex kienu akkużati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar u t-30 ta` Settembru 2000, il-Pulizija ressqet 602 persuna ta` nazzjonalita` barranija quddiem il-Qorti.

L-akkużi kienu jinkludu serq, traffikar ta` droga, pussess ta` droga, attakk u reżistenza fuq uffiċjali pubbliċi, offiżi fuq il-persuna u ksur tal-liġi ta` l-Immigrazzjoni.