MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 600 L-Erbgħa, 19 ta' Settembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 600

L-Erbgħa, 19 ta' Settembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 19 ta' Settembru, 2001

WERREJ MINUTI 161

KUNSENS 161

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 161

TQEGĦID TA' KARTI 166

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA` FL-IKEL (IT-TIENI QARI)

FOOD SAFETY BILL (SECOND READING) 167

AĠĠORNAMENT 185

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 190

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 599 li saret fit-18 ta' Settembru, ġew konfermati.

KUNSENS

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:-

Att Nru XX ta' l-2001 - Att ta' l-2001 dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

BAĦRIJA – TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi progress sar dwar l-ilmenti li għamlu r-residenti tal-Baħrija fir-rigward tas-settur tat-trasport pubbliku?

X'tibdil sar sabiex iċ-ċittadin jinqeda aħjar?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat mill-awtorita` dwar it-trasport pubbliku li ma kien hemm l-ebda żviluppi ġodda f'dan il-każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kien hemm żviluppi ġodda fir-rigward tat- trasferiment tal-venda tal-karozzi tal-linja tar-Rabat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Le, ma kien hemm l-ebda żviluppi ġodda f'dan ir- rigward lanqas.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dan ifisser li t-talba tar-Rabtin biex il-venda tal-karozzi tal-linja tmur lura f'St. Rita Street m'hijiex se tiġi milqugħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, kemm-il darba ngħad li s-sitwazzjoni għar- rigward tal-venda tal-karozzi tal-linja fir-Rabat hija waħda diffiċli, fis- sens li numru ta' nies iridu li l-venda tmur fi Triq Santa Rita u hemm oħrajn li qed jinsistu li tmur fuq is-Saqqajja.

Fil-fatt biex nissodisfaw il-bżonnijiet tan-nies tar-Rabat kien sar arranġament mal-kunsill lokali biex isiru żewġ vendi fiż-żewġ postijiet li semmejt.

(Interruzzjonijiet) Jista' jkun li hemm xi xufiera tal-linja li m'humiex qed iżommu l-ħinijiet li suppost iżommu.

Jekk l-arranġament li sar jiġi nforzat b'mod aktar qawwi, id-diffikultajiet li qed jagħmel riferenza għalihom l-Onor.

Interpellant għandhom jiġu solvuti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Lill-Ministru ma jirriżultalux li r-residenti tal- Baħrija għamlu talba uffiċjali biex il-venda tmur lura għal Triq Santa Rita?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, il-pożizzjoni li naf biha jien hija dik li semmejt aktar kmieni.

Il-komunita' tal-Baħrija u dik ta' l-Imtarfa ma talbux biex il-venda tmur fi Triq Santa Rita.

Lil dawn aktar jinteressahom li s-servizz tal-linja jkun frekwenti u aktar regolari milli li l-venda tkun f'xi post partikolari.

MTARFA – TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi progress sar wara l-ilmenti tar- residenti ta' l-Imtarfa dwar nuqqasijiet fis-sistema tat-trasport pubbliku?

X'tibdil sar sabiex dawn l-ilmenti jiġu rrimedjati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-ilmenti tar-residenti ta` l- Imtarfa ġew innotati wara li l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku rċeviet ittra datata 23 ta` Lulju, 2001.

Dawn l-ilmenti ġew iċċekkjati mill- enforcement officers ta` l-awtorita`.

Il-kunsill lokali ġie mitlub biex f`każi simili jgħaddi l-ilment fl- uffiċċju ta` l-awtorita` f`City Gate.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli meta se jitkomplew ix- xogħlijiet tal-parti l-oħra tal-bypass ta' l-Imtarfa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, sfortunatament il-bypass ta' l-Imtarfa hija waħda minn sensiela ta' toroq li nbnew taparsi.

Fil-fatt fuq parti minnha sar xogħol estensiv li sewa' madwar Lm90,000.

L-intenzjoni tad-dipartiment hi li fix-xhur li ġejjin jinbena retaining wall u mbagħad ikompli jsir ir-resurfacing tal-kumplament tat-triq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: B'riferenza għall-iżvilupp li sar f'parti mill- bypass, partikolarment dak il-mostru ta' ħajt tal-konkos li ħalla impatt diżastruż fuq l-ekoloġija tat-tafal sensittiv li hemm fl-Imtarfa, id- dipartiment qiegħed jikkonsidra li ma jirrepetix l-istess żbalji u jara li l-impatt ekoloġiku jkun imħares u sostnut?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, naħseb li l-akbar traġedja ma seħħietx meta nbena ħajt ta' madwar 60 pied f'parti żgħira ta' din it-triq imma meta fl-1982 kien hemm xi ħadd li ddeċieda li jmur bil-bulldozers f'dawk l- inħawi, qabad it-tafal min-naħa tat-triq u tefgħu għan-naħa l-oħra biex jgħid li għamel xi ħaġa.

Dakinhar seħħet il-vera traġedja!

Nassigura lill- Onor. Interpellant li l-mostru li qed isemmi hu għadu qatt ma ħareġ għalija.

Dak il-biċċa ħajt li nbena kien meħtieġ biex nippruvaw nikkontjenu t-tafal li nqala fi żmenijiet oħrajn u li sar perikoluż jekk jibqa' fil-pożizzjoni li qiegħed.

L-unika alternattiva li kellna quddiemna kienet li nħallu t- tafal jibqa' nieżel fit-triq in kwestjoni u naturalment tibqa' ssir il- ħsara.

(Interruzzjonijiet) Jien ngħid li dan huwa każ tipiku fejn l- oppożizzjoni trid tiddeċiedi xi trid tagħmel.

Trid li l-affarijiet isiru?

Trid li l-affarijiet jibqgħu ma jsirux biex tattakka lill-gvern li m'għamilhomx, jew trid li taparsi tibki u tbikki lin-nies b'ħafna diskors biex l-affarijiet isiru?

Tajjeb li kulħadd ikun jaf li n-naħa l-oħra għandna l-istess problema.

Fil-fatt hemm madwar żewġ sulari ta' tafal li twaddab minn naħa għall-oħra tat-triq u issa biex nirranġawh se jkollna nonfqu l-mijiet ta' l-eluf ta' liri.

Barra minn hekk irridu nibnu xi tip ta' retaining wall – il-materjal minn xiex se jkun magħmul dan il-ħajt hija kwestjoni oħra – għax jekk ma nibnuhx u noqogħdu ngħidu li se nagħmlu mostru, kif qed jagħmel l-Onor.

Farrugia, allura nħallu t-triq kif inhi u ma nippruvawx ngħidu lin-nies li dan il- gvern ma jridx jagħmilha.

MR SPEAKER: L- Onor. Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, dan il-ħajt sar mingħajr il-permess ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar u l-awtorita' ikkonfermat li dan m'huwiex ekoloġikament friendly.

Jiddefendih jew ma jiddefendihx il-Ministru, xorta jibqa' l-fatt li x-xogħol sar ħażin.

Il-Ministru qiegħed jikkonsidra li minflok juża din il-porkerija ta' ħajt, li fuq kollox qiegħed jeqred parti mit-tafal sensittiv li hemm f'dak l-inħawi, juża metodi oħra sostenibbli - għax fuq kollox jekk fil-passat ix-xogħol kien isir ħażin m'għandniex nirrepetu l-istess żball – in konformita' ma' dak li l-Unjoni Ewropea tesiġi biex l-iżvilupp ta' l-ambjent rurali jiġi mħares b'mod ekwu u b'mod li ma jħallix impatt diżastrus fuq l-ekoloġija, il-ġeoloġija u l- idroloġija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, l-Onor.

Farrugia qed jgħid li b'dan il- ħajt ta' 100 pied sar diżastru fl-ekoloġija, fl-idroloġija u manafx x'aktar!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien qed nikkwota dak li qalet l-awtorita' ta' l- ippjanar u ma nafx għalfejn il-Ministru qed jgħid li jien qed ngħid xi ħaġa oħra.

Ejja nkunu serji hawn!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jekk irid li nitkellmu fuq il-qerda ta' l- ekoloġija u ma nafx x'aktar ejja nitkellmu, pero' żgur mhux b'riferenza għaż-żmenijiet tal-lum imma għal żmenijiet oħra.

Nistgħu nieħdu l-postijiet kollha li semmejna qabel, it-triq ta' l-Imtarfa, il-bypass ta' San Pawl il- Baħar u postijiet oħrajn.

Per eżempju, lill-Onor.

Membru nitolbu jgħidli jekk kienx hemm xi ħadd li lissen imqar kelma waħda - u nimmaġina l- Onor. Farrugia kien attiv fil-Partit Laburista meta saru dawn l-affarijiet – meta fl-Imtarfa stess, fl-inħawi tal-Ħemsija, fejn darba kien hemm wied mimli siġar, xi ħadd deherlu li kellu jaqbad bulldozer u jgħaffeġ u jkisser kullimkien.

Hekk kienu jsiru l-affarijiet dak iż-żmien u ma kien ikun hemm ħadd li jiġi jagħmel l-istorbju fil-parlament.

Imma ħalli mmorru lura għall-idroloġija u l-ħitan.

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, bil-mod li jitkellem l-Onor.

Farrugia hawnhekk, wisq nibża li m'hu se nsib lil ħadd jissogra jitfa' t-tender biex jagħmel ix-xogħol għax tant semma' perikli li ħadd m'hu se jirriskja kif ġieb u laħaq!

BAĦRIJA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'ġara mill-pjan ta' estensjoni tas-sistema tad-drenaġġ fil- Baħrija?

Meta se jsiru x-xogħlijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li m'hemmx ħsieb li fil-futur qarib issir xi forma ta' komunikazzjoni tad- drenaġġ mas-sistema eżistenti tar-Rabat.

Fil-Baħrija teżisti sistema fejn il-mains tad-drenaġġ imorru ġo fossa komuni kbira li titbattal mill-gvern stess.

Qed tiġi studjata l-possibbilta' ta' mpjant żgħir ta' trattament għal dan il-lokal.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-bieraħ il-Ministru Zammit Dimech qal li se jsiru żviluppi fit-tliet snin li ġejin, ma jaħsibx li l-pożizzjoni nbidlet mill-bieraħ għal-lum?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, assolutament m'hemm l-ebda konflitt bejn dak li qal il-Ministru Zammit Dimech il-bieraħ u dak li għadu kif intqal.

Il-bieraħ il-Ministru qal li x-xogħol marbut mas-sistema tad-drenaġġ fil- Baħrija ser jitkompla u se jiġi estiż matul it-tliet snin li ġejjin.

Hawnhekk qed jispjega b'mod tekniku l-mod kif se jsir ix-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Jiġifieri meta l-l-Ministru qed jgħid "fil-tutur qarib" ikun qed jirriferi għas-snin li ġejjin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien neħodha li "fil-futur qarib" huwa bil-maqlub ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Farrugia!

Fir-risposta tiegħu l-Ministru qed jgħid li m'hemmx ħsieb li fil-futur qarib isir xi ħaġa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Appuntu, għax tliet snin jista' jkun futur qarib u pitgħada wkoll jista' jkun futur qarib!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jiena ma nifhimhiex din id-domanda għax fir-risposta li ta l-Ministru għall-Ambjent qed jgħid li m'hijiex l- intenzjoni tad-dipartiment li fil-futur qarib issir komunikazzjoni tas- sistema tad-drenaġġ tal-Baħrija ma' dik tar-Rabat.

Jiġifieri se mai l- Onor. Interpellant jista' jistaqsi meta l-gvern beħsiebu jikkomunika din is- sistema u mhux jekk hux se jkun hemm komunikazzjoni l-ġimgħa d-dieħla.

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, m'għandix indikazzjoni jekk dan ix-xogħol hux se jsir sitt xhur oħra jew inkella sentejn oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Għallinqas jista' jkollna konferma li fit-tliet snin li ġejjin ix-xogħol ġewwa l-Baħrija se jsir kif ippjanat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ippermettili nerġa' naqra r-risposta oriġinali:

"Ninsab informat li m'hemmx ħsieb li fil-futur qarib issir xi forma ta' komunikazzjoni tad-drenaġġ mas-sistema eżistenti tar-Rabat.

Fil- Baħrija teżisti sistema fejn il-mains tad-drenaġġ imorru ġo fossa komuni kbira li titbattal mill-gvern stess.

Qed tiġi studjata l-possibbilta' ta' mpjant żgħir ta' trattament għal dan il-lokal."

Sur President, jiddispjaċini imma ma nifhimx id-domanda li qed jagħmel l- Onor. Michael Farrugia.

RABAT - TRIQ BORG OLIVIER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'ġara mill-pjan ta' prova li kellu jsir sabiex Triq Borg Olivier, Rabat, issir one-way għal ftit xhur?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-bord għall-kontroll tat-traffiku ta struzzjonijiet lill-kunsill lokali u lid-dipartiment tat-toroq biex parti minn Triq Ġorg Borġ Olivier issir one-way mill-1 ta` Ottubru 2001.

WSC – ILMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrimedja għall-ilment li qed nibgħat separatament, peress li l-persuna qed tiġi mitluba tħallas flus għal servizz ġdid ta' l- ilma meta kienet applikat qabel l-iskema li indroduċiet il-WSC.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma investigat il-każ imsemmi u rriżulta li l-kont inħareġ skond avviż legali 58 ta' l-1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' jikkonferma l-Ministru li l-WSC qed tipprepara għal meta dawk li huma reġistrati magħha u jagħmlu użu mill- boreholes - jiġifieri bdiewa, raħħala u part-timers oħrajn - mhux se jibqgħu soġġetti li jkollhom meter ta' l-ilma, biex allura l-ilma li jtellgħu jibdew iħallsu għalih skond miżuri ġodda illi l-korporazzjoni beħsiebha tintroduċi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, m'għandi l-ebda ħjiel li l-WSC se tibda tiċċarġja lil min għandu borehole privata.

Nissuspetta pero' mill- informazzjoni li għandi li fi żmien il-gvern preċedenti dik kienet l- intenzjoni.

Li nista' ngħid hu li hemm sistema ta' meters biex ikun hemm monitoring aħjar ta' l-ilma li jitla' minn taħt l-art u b'hekk inkunu f'pożizzjoni biex inkunu nafu x'qed jiġi estratt.

Pero' dan ma jfissirx li se nibdew niċċarġjaw lil min għandu borehole privata skond kemm itella' ilma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Billi Malta ħafna drabi tiġi kkritikata fil-fora ta' l-Unjoni Ewropea dwar il-kwalita' ta' l-ilma li jasal fid-djar, jista' l-Ministru jgħid x'passi qegħdin jittieħdu biex il-kwalita' ta' l-ilma li nirċievu togħla għal-livell illi tissettja l-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, huwa ta' sodisfazzjon kbir għalina meta nisimgħu membri tan-naħa l-oħra jsemmu l-kriterji ta' l-Unjoni Ewropea għal titjib.

Kemm hu aħjar dan milli nisimgħu frażi bħal "ħela ta' flus" jew "kollox ħażin"!

Naħseb li l-Onor.

Membru jiftakar meta l-ilma kien jiġi ppumpjat direttament mill-boreholes fi żmenijiet preċedenti.

Veru li kien ikun hawn ilma illi lanqas biss kont tkun taf x'qed jiġi ppumpjat mill- borehole għax l-ilma kien jasal dirett għand il-konsumatur.

Dik kienet is- sistema li gvernijiet preċedenti Laburisti sfortunatament użaw għad-dannu tal-konsumatur u għad-dannu tas-sistema ta' l-ilma.

Illum għandna sistema fejn madwar 80% ta' l-ilma jmur għand il-konsumatur mhux direttament mill-borehole pero' b'sistema fejn l-ilma tal-boreholes jitħallat ma' l-ilma tar-reverse osmosis.

L-idea u l-pjan huwa li dawk l- 20% l-oħra wkoll jiġu connected mas-sistema li l-ilma jiġi mħallat ma' dak tar-reverse osmosis għax huwa ta' kwalita` ferm aktar aħjar.

Bħala l-ewwel pass qed isiru connections biex dan ikun jista' jseħħ u allura nneħħu darba għal dejjem din is-sistema kompletament.

Huwa wkoll fatt li eventwalment qegħdin inħarsu lejn pjan biex l-ilma li jitla' mill-boreholes ikun jista' jgħaddi minn forma ta' reverse osmosis ferm inqas intensiva minn dik ta l-ilma - għax naturalment l-ilma ma jkunx daqshekk b'salinita` qawwija - u b'hekk allura jkollna sistema li tiggarantixxi li l-ilma li jkun qed jasal għand il-konsumatur ikun ikkontrollat u jasal taħt l-ispecifications li tesiġi l-Unjoni Ewropea u li hi stess tgħin biex wieħed ikollu ilma ta' kwalita`.

Dan huwa l-pjan għas-snin li ġejjin u jekk Alla jrid, ladarba nkunu membri ta' l-Unjoni, ikollna l-għajnuna biex dan ikun jista' jseħħ mingħajr ma nimponu taxxi żejda fuq il-konsumatur.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 210 ta' l-2001 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-2000 li jemenda l-Att dwar Awtorita` dwar it-Trasport Pubbliku;

f'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 208 ta' l-2001 - nomina tad-dipartiment għall- ħarsien ta' l-ambjent biex ikun l-awtorita' kompetenti;

Avviż Legali Nru 209 ta' l-2001 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent;

Avviż Legali Nru 211 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar tniġġis ta' l-arja minn Impjanti Industrijali;

Avviż Legali Nru 212 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar l-użu ta' ħama fl-agrikoltura;

Avviż Legali Nru 213 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar it- tniġġis kaġunat bl-iskargar ta' ċerti sustanzi perikolużi fl-ambjent ta' l-ilma;

Avviż Legali Nru 214 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar il- kontroll ta' emissjonijiet ta' komposti organiċi li jisvintaw (ħażna u distribuzzjoni ta' petrol minn terminal għal stazzjonijiet ta' servizz);

Avviż Legali Nru 215 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar it- tniġġis ta' l-arja mill-ożonu;

Avviż Legali Nru 216 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar stima u mmaniġġjar tal-kwalita' ta' l-arja fl-ambjent;

Avviż Legali Nru 217 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar il- liberta' ta' aċċess għal informazzjoni dwar l-ambjent;

Avviż Legali Nru 218 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar limitu ta' valuri u objettivi ta' kwalita` għal hexachlorocyclohexane;

Avviż Legali Nru 219 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar limitu ta' valuri u objettivi ta' kwalita` għar-rimi ta' merkurju minn setturi li mhumiex dawk ta' l-industrija ta' l-elettrolisi tal-kloro- alkali;

Avviż Legali Nru 220 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar limitu ta' valuri u objettivi ta' kwalita` għar-rimi ta' merkurju mill- industrija ta' l-elettrolisi tal-kloro-alkali;

Avviż Legali Nru 221 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar limitu ta' valuri u objettivi ta' kwalita` għar-rimi ta' kadmju;

Avviż Legali Nru 222 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 dwar il- kwalita' tal-kombustibbli petrol u diesel;

Avviż Legali Nru 223 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar skart mill-industrija tad-dijossidu tat-titanju;

Avviż Legali Nru 224 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar limitu ta' valuri ta' dijossidu tan-nitroġenu, dijossidu tal-kubrit u ossidi tan-nitoġenu, materja ta' partiċelli u ċomb fl-arja ta' l-ambjent;

Avviż Legali Nru 225 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar il- limitazzjoni ta' emissjonijiet ta' komposti organiċi li jisvintaw;

Avviż Legali Nru 226 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 li jinkorporaw il-konvenzjoni ta' Vjenna dwar il-protezzjoni tas-saff ta' l-ożonu u l-protokoll ta' Montreal dwar sustanzi li jnaqqsu s-saff ta' l-ożonu;

Avviż Legali Nru 227 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar limitu ta' valuri u objettivi ta' kwalita` għar-rimi ta' ċerti sustanzi perikolużi fl-ambjent ta' l-ilma;

Avviż Legali Nru 228 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar prevenzjoni u tnaqqis ta' tniġġis ta' l-ambjent mill-asbestos;

Avviż Legali Nru 229 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar miżuri kontra l-emissjoni ta' tniġġis ġej minn gass u partiċelli żgħar minn magni ta' kombustjoni interna (makkinarju mobbli mhux stradali);

f'isem il-Ministru għat-Turiżmu inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista li turi l-għadd u l-lokalita` ta' residenzi liċenzjati biex jilqgħu turisti f'Malta u Għawdex, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

27942 mogħtija f'Seduta Nru. 599 tat-18 ta' Settembru 2001; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' kolliżjonijiet tat-traffiku li seħħew bejn Jannar u Ġunju fis-snin bejn l-1997 u l-2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordinijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA` FL-IKEL

FOOD SAFETY BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-18 ta' Settembru, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru Deguara huwa in possession.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi għandu jsib l-approvazzjoni taż-żewġ naħat tal-Kamra għas-sempliċi raġuni li naħseb huwa fl-interess taż-żewġ naħat tal-Kamra li niżguraw li l- konsumatur, kemm Malti kif ukoll dak barrani, jieħu l-aħjar prodott u anke jkollu l-aqwa garanzija ta' serħan tal-moħħ għal dak li għandu x'jaqsam ma' safety ta' l-ikel.

Fl-introduzzjoni tiegħi għal din il-liġi kont qiegħed ngħid ukoll li llum is-settur ta' l-ikel qiegħed jieħu dimensjoni ġdida iktar u iktar minħabba l-fatt li qiegħda tiżdied l-awareness fil-poplu tagħna dwar il-ħtieġa li jiġu osservati ċerti regolamenti biex niżguraw li l-ikel li nieklu jkun bnin u mingħajr periklu.

Hija ħaġa ovvja li l-Maltin iħobbu żaqqhom u wieħed jinnota – anke jekk imur xi festa – li jiġi kkunsmat ikel taħt ċirkostanzi li nistgħu ngħidu m'humiex idonei.

Il-liġi preżenti ma kenitx tiggarantixxi li tagħi ċerti poteri lid-diviżjoni tas-saħħa u partikolarment lid-dipartiment tas-saħħa pubblika biex ikun jista' jikkontrolla aħjar il-prodott.

Wieħed jifhem, meta jħares lejn ċerti stabilimenti u jkun jaf almenu l- bażiċi, kemm huwa faċli li xi ħaġa tmur ħażina fiċ-chain tal-preparazzjoni ta' l-ikel u l-konsegwenzi li din tista' ġġib magħha.

Kellna diversi episodji fil-passat fejn kellna outbreaks fuq skala kbira li kienet tinvolvi mijiet ta' nies li kienu attendew okkażjonijiet bħal tiġijiet u receptions oħra fejn minħabba raġuni jew oħra – forsi minħabba nuqqas ta' attenzjoni – l-ikel ikkaġuna ċerti riperkussjonijiet ta' mard.

Wieħed ukoll irid jara li llum għandna stabilimenti kbar li jissupplixxu numru mhux ħażin ta' klijenti, bħal per eżempju l-isptarijiet, u jekk wieħed iqis in-numru ta' ikliet li jiġu ppreparati kuljum ġo l-isptarijiet jifhem l- importanza li f'dawn l-istabilimenti jintlaħaq l-ogħla livell possibbli.

Ħadt gost ukoll nisma' lill-Onor.

Michael Farrugia jsemmi l-istandards ta' l-Unjoni Ewropea u jien qed nieħu dan l-ispunt għaliex il-bieraħ fl- introduzzjoni għedt ukoll li nispera li ma jkun hemm ħadd minn din il-Kamra li jgħid li din il-liġi dwar il-ħarsien ta' l-ikel qiegħda tgħaddi minn din il-Kamra sempliċement biex nogħġbu lill-Unjoni.

Naħseb li llum meta ż-żewġ naħat tal-Kamra jsemmu l-Unjoni Ewropea jew l-istandards li jintlaħqu fl- Unjoni huma konxji li f'dak li għandu x'jaqsam il-konsumatur, l-Unjoni Ewropea timmira għall-iktar livelli għoljin u ovvjament ħafna minn dan l- abbozz jirrifletti kurrenti li għaddejjin bħalissa ġewwa l-Ewropa.

Meta nitkellmu fuq is-settur ta' l-ikel ġewwa pajjiżna, irridu niftakru wkoll li aħna nimportaw minn barra pajjiżna madwar 90% ta ́ l-ikel kollu li nikkonsmaw u persentaġġ għoli ħafna minn dawn id-90% fil-fatt jikkonsisti fi prodotti ppreparati kif ukoll fi prodotti li huma raw li ġejjin mill- pajjiżi ta' madwarna, speċjalment mill-Ewropa.

Għalhekk il-produzzjoni ta' l-ikel għall-konsum lokali tilħaq biss madwar 10% u miċ-ċifri uffiċjali li għandna jidher li hawn madwar 1800 full-time farmers u madwar 13,000 reġistrati bħala part-time farmers.

Dawn in-nies kollha huma responsabbli għal madwar 20% tal-prodotti oriġinali li ġejjin minn oriġini ta' annimali li jiġu kkunsmati friski ġewwa pajjżna.

Qed insemmi dawn iċ-ċifri biex nuri biċ-ċar li fis-settur ta' l-ikel hemm eluf ta' nies barra l- konsumaturi li wkoll huma involuti.

Wieħed irid isemmi wkoll li f'pajjiżna għandna madwar 5,000 stabiliment ta' l-ikel li madwar 80% minnhom huma fir-retail u fil-catering sectors.

Jien qed nagħti dawn iċ- ċifri kollha biex nuri kemm huwa vast is-settur ta' l-ikel f'pajjiżna.

Ovvjament il-konsumatur lokali mhux biss għandu dritt li jieħu l-aħjar prodott imma rridu nagħmlu minn kollox biex niżguraw li anke dawk li jiġu jżuruna ikollhom l-aqwa prodotti.

Hawnhekk qed nirriferi għall-1,200,000 turist li jiġu jżuruna, speċjalment fil-perijodu tas-sajf, meta l-konsum ta' l-ikel jitla' drastikament u minħabba l-klima tagħna huwa aktar possibbli li xi ħaġa fil-food chain tmur ħażin.

Għalhekk wieħed irid jiżgura li matul l-ipproċessar ta' l-ikel irid ikun hemm numru ta' miżuri li jiżguraw li mhux biss nilħqu l-ogħla livell imma jkun hemm xi ħadd responsabbli għal kull ħolqa tal-katina tal-food chain.

Għedt ukoll li għall-ewwel darba dan l-abbozz ta' liġi qed jintroduċi kunċetti ġodda u kien proprju dan il-għan li ġiegħel lill-amministrazzjoni preżenti li minflok ma toqgħod iġġannat il-liġijiet eżistenti li għandna, li servewna għal għexieren ta' snin ̧ tieħu d-deċiżjoni li nibdew kollox mill-bidu.

Minkejja li l-liġi dwar l-affarijiet ta' l-ikel, mediċinali u ilma tax-xorb serviet tajjeb għal tul ta' żmien - u ovvjament serviet tajjeb għax baqgħet tiġi kull darba irranġata permezz ta' numru ta' legal notices - illum il-kunċetti li huma viġenti f'dak li għandu x'jaqsam mas- settur ta' l-ikel huma tant radikali li hemm bżonn abbozz ta' liġi kompletament ġdid.

Il-bieraħ jien semmejt il-kriterji l-aktar importanti f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-introduzzjoni ta' dawn il-konċetti.

Naħseb li għall-ewwel darba daħħalna l-kunċett ta' due diligence fuq min jipproduċi jew min għandu x'jaqsam ma' l-ipproċessar ta' l-ikel.

Il-kunċett ta' due diligence tfisser li wieħed jaċċerta ruħu li kulmin kien involut fl-ipproċessar ta' l- ikel ħa l-prekawzjonijiet kollha biex iwassal prodott ta' l-ogħla kwalita' lill-konsumatur.

Ovvjament dan ifisser li l-onus matul il-katina ta' l- ikel – il-liġi tistabilixxi dan - tidentifika persuna responsabbli f'kull stadju u jekk xi ħaġa tmur ħażin, ovvjament wieħed jista' jirriferi faċilment għaliha biex tispjega x'seta' fil-fatt ikun mar ħażin.

Għall-ewwel darba qed nagħtu poteri lill-konsumatur li jekk ibati xi konsegwenzi ta' nuqqasijiet minn dawk responsabbli fl-ipproċessar u l- manifattura ta' l-ikel ikollu fejn jista' jieħu redress.

Għall-ewwel darba wkoll se nbiddlu l-penali li hemm għal dawk li ma jobdux dawn il- liġijiet.

Qabel is-sistema li kellna kienet diżinċentiv għall-ispetturi sanitarji għax ma kenitx tagħmilha vale la pena li dak li jkun joqgħod tiela' u nieżel il-qorti fuq każ biex imbagħad min jikser il-liġi jeħel ħmerija.

Dan l-abbozz ta' liġi jaħseb għal penali li huma aktar konformi mar-reati li jistgħu wkoll, f'każi estremi, iwasslu għat-telf ta' liċenzja ta' min ikun qed jaħdem fl-ikel.

Ovvjament dan ma ġiex kollu fuqna f'daqqa waħda.

Kien hemm bżonn preparamenti fit-tul min-naħa tad-diviżjoni tas-saħħa fejn bdejna kampanji għal dawk kollha li huma nvoluti fl-ipproċessar u fil- preparamenti ta' l-ikel u hija ħaġa pożittiva li r-riżultati li ksibna bdew jagħtu l-frott, fis-sens li n-numru ta' każi li kellna ta' food poisoning matul l-aħħar snin bdew jonqsu bir-rata ta' madwar 30% fuq dawk li kellna qabel.

Fil-fatt illum nistgħu ngħidu li r-rati ta' food poisoning li jkollna f'pajjiżna huma aktar baxxi minn dawk tal-pajjiżi ta' madwarna, fosthom l-Ingilterra.

Naħseb li dan huwa kejl tas-suċċess li għamlet id- diviżjoni tas-saħħa.

Xi ħaġa pożittiva oħra kienet li bdejna nħarsu lejn inizjattivi li bdew jittieħdu min-nies li huma responsabbli kemm mill-ipproċessar ta' l-ikel u kemm minn dawk li jwasslu l-ikel għand il-konsumatur.

Fil-fatt bdejna naraw talbiet minn dawn is-setturi u minn dawn l-istabbilimenti biex isiru korsijiet ħalli lill-ħaddiema jgħallmuhom il-fatturi bażiċi f'dak li għandu x'jaqsam handling ta' l-ikel.

Jien naħseb li dan kien strumentali ħafna biex għolla l-livell tal-prodott tagħna.

Ħaġa importanti wkoll kienet li aħna xtaqna nimxu fuq dan il-proċess billi nikkonvinċu nies li huma involuti fil-catering li dan it-titjib mhux biss se jibbenefika minnu l-konsumatur imma finalment se jibbenefikaw minnu huma wkoll, fis-sens li jekk wieħed jipproduċi prodott ħażin mhux biss ikun qed jipperikola s-saħħa tal-konsumatur imma jkun qed jagħmel reklam ħażin kemm lilu nnifsu, kemm f'pajjiżna kif ukoll barra mix-xtut tagħna.

Naħseb li meta wieħed jitkellem fuq settur daqshekk delikat bħal dak tat-turiżmu wieħed malajr jifhem ir-riperkussjonijiet li jista' jkollha kampanja negattiva kontra l-kwalita' ta' l-ikel li jiġi servut f'pajjiżna.

Dawn l- affarijiet iġibu riperkussjonijiet ħżiena fuq is-settur tat-turiżmu għax kif jaf kulħadd dan is-settur huwa wieħed mill-pilastri tas-settur ta' l- ekonomija tagħna u wieħed mill-akbar employers ta' l-ekonomija tagħna wkoll.

Nafu li fix-xhur tas-sajf meta jkun hemm l-aktar periklu ġieli jkollok numru ta' nies li sal-lum ma kenux ikkwalifikati li jiġu mqabbda bħala jaħdmu f'dan is-settur bħala part-timers sempliċement biex ilaħħqu mad-domanda kbira li jkun hemm.

Dan l-abbozz ta' liġi huwa maqsum f'numru ta' taqsimiet.

Fil-fatt hemm sitt taqsimiet li kull waħda toħroġ fiċ-ċar dan il-konċett li għadni kif semmejt fil-qosor.

Jekk naqbdu l-ewwel taqsima li tagħti definizzjoni tat- termini u x'irid jintlaħaq b'dan l-Att u t-tieni taqsima li titkellem dwar il-kummissjoni għas-sigurta' ta' l-ikel, naslu għall-aktar punt kruċjali f'dan l-abbozz ta' liġi kollu.

Naħseb li l-ħolqien ta' kummissjoni għas- sigurta' ta' l-ikel hija xi ħaġa li kienet ilha tinħass.

Naf li mhux dan il-gvern biss kien qed jaħdem fuqha imma anke fl-amministrazzjoni preċedenti, u anke qabel kienu nġiebu esperti mill-FAO biex jgħinuna nfasslu liġi ġdida f'dak li għandu x'jaqsam ma' preparamenti ta' l-ikel.

Dawn il-mawriet mill-esperti tal-FAO wasslu biex parti kbira mill-istaff tagħna ntbagħat jagħmel korsijiet barra minn Malta u biex bdew sensiela ta' korsijiet għall-health inspectors ġewwa pajjiżna.

Dawn il-korsijiet bdew jispjegaw il-funzjoni nazzjonali ġdida li wieħed jistenna li jkollu jaqdi l- health inspector.

Pero' sal-lum, f'dak li għandu x'jaqsam ma' settur ta' l-ikel, jidhirli li ma kienx hemm kordinament biżżejjed bejn dipartimenti differenti.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-ħarsien ta' l-ikel għandek numru ta' dipartimenti u oqsma involuti; għandek is-saħħa pubblika ̧ is-servizzi veterinarji ̧ il-pulizija, dawk li huma favur il-konsumatur ̧ l-industrija u s-settur ta' l-istandards.

Bejniethom dawn ftit kien hemm kordinament u dan kien qed jirriżulta f'duplikar kbir ta' xogħol.

Apparti minn hekk ħadd ma kien responsabbli għall-esekuzzjoni tal-food safety u għal kif għandu jagħmel pjan ta' kif irridu nimxu biex niżguraw li nilħqu l- għanijiet tagħna.

Il-kummissjoni dwar is-sigurta' ta' l-ikel hija strumentali biex tegħleb dawn in-nuqqasijiet li kellna sal-lum.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn il-kompożizzjoni ta' din il-kummissjoni jinnota żewġ affarijiet.

L-ewwelnett minkejja li għandek ħafna dipartimenti involuti fil-ħarsien ta' l-ikel, huwa d-dipartiment tas-saħħa li għandu l-akbar responsabbilta' għax fil-kummissjoni għas-sigurta' fl-ikel hemm numru ta' rappreżentanti li huma magħżulin mill-ministru tas-saħħa stess.

Pero' hemm numru ta' dipartimenti oħrajn li se jkollhom rappreżentant fuq din il-kummissjoni biex niżguraw li l-pjanijiet li jitfasslu u d-deċiżjonijiet li jittieħdu jkollhom il-backing tas-setturi kollha li huma involuti fil-produzzjoni ta' l-ikel ħalli niżguraw is-sigurta' ta' l-ikel li fl-aħħar mill-aħħar huwa l- għan ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Fi ħdan din il-kummissjoni għandek ukoll uffiċjal pubbliku anzjan responsabbli mill-operazzjonijiet tas-servizzi veterinarji.

Wieħed jifhem il-bżonn ta' dan l-uffiċjal pubbliku, speċjalment wara d-dibattitu li sar ftit tal-jiem ilu li kien ippilotat mill-kollega tiegħi l-Ministru Ninu Zammit li huwa responsabbli mis-servizzi veterinarji.

Għandek ukoll uffiċjal anzjan responsabbli għall-operazzjonijiet rigward l-ikel fi ħdan l- awtorita' dwar l-Istandards nominat miċ-chairman ta' dik l-awtorita' biex jiżgura li jkun hemm qbil dwar l-istandards li jridu jidħlu.

Fost uffiċjali oħra għandek uffiċjal pubbliku ieħor li huwa responsabbli mill- affarijiet tal-konsumatur u għandek uffiċjal ieħor li jirrappreżenta l- promozzjoni tas-saħħa.

Kif għedt qabel, dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu huwa frott ta' ħidma intensiva mid-dipartiment dwar il-promozzjoni tas-saħħa, li kien strumentali biex jibda korsijiet u biex iwassal informazzjoni mhux biss lil dawk li huma involuti fl-ikel imma anke lin-nisa tad-djar u lit-tfal ta' l- iskola, permezz ta' booklet li fih informazzjoni korretta dwar l-ikel.

Naħseb il-bżonn ta' dan il-booklet joħroġ aktar ċar minn qabel għax l- istatisitka turi li minkejja li l-aktar outbreaks li jkollna jinvolvu funzjonijiet fejn jattendu mijiet ta' nies ̧ l-akbar numru ta' każi ta' food poisoning xorta kienu għadhom jiġu rrapportati mid-djar privati.

Naħseb li dik ir-rata, li mingħalija qiegħda madwar 48%, m'għolietx iżjed għax ħafna mil-ikel li jiġi prodott id-dar jiġi kkonsmat dik il-ġurnata stess u allura jkun hemm inqas riskju li dan jerġa' jissaħħan u jikkaġuna food poisoning.

Uffiċjal ieħor fuq din il-kummissjoni huwa responsabbli għall- operazzjonijiet rigward il-protezzjoni ta' l-ambjent u uffiċjal ieħor huwa espert f'dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa tal-pjanti.

Dawn in-nies kollha fuq il-kummissjoni qed jikkreaw qafas inter-ministerjali biex jiżguraw prodott aħħari lill-konsumatur u bil-kariga għolja tagħhom iridu jiżguraw li d-dipartimenti individwali tagħhom iridu jikkonformaw ma' dak il-pjan kif ikun imtella' u monitored mill-kummissjoni.

Mr Speaker ̧ nixtieq insemmi punt ieħor li jissemma f'subklawsola (2) ta' klawsola 5 li tgħid hekk:

"B'żieda, il-ministru jista' wkoll jaħtar mhux iktar minn tliet membri oħra minn fost persuni li ma għandhom l-ebda interess la dirett u lanqas indirett f'xi negozju ta' l-ikel.".

Dan mhuwiex xi kunċett innovattiv għall-aħħar imma f'dak li għandu x'jaqsam ma' preparamenti ta' l-ikel f'dak il-livell huwa kunċett ġdid u pożittiv fejn għall-ewwel darba qegħdin nagħtu vuċi lill-konsumatur.

Naħseb li m'hemmx metodu aħjar milli tagħti vuċi lill-konsumatur milli tpoġġih proprju f'dak il-forum fejn jittieħdu deċiżjonijiet li finalment se jinvolvu lilu.

Naħseb li l-fatt li se jkollok membri li m'għandhom l-ebda interess la dirett u lanqas indirett f'xi negozju ta' l-ikel huwa pożittiv ukoll, fis-sens li ma jkollokx nies li d-deċiżjonijiet li jieħdu jistgħu jkunu motivati f'xi ħaġa ulterjuri ħlief li l-prodott li li jasal ikun ta' l-aħjar kwalita'.

Fi klawsola 7 hemm x'inhuma d-dmirijiet ta' din il-kummissjoni.

Fil-fatt taħt din il-klawsola hemm ħafna subklawsoli u dan juri kemm din il- kummissjoni se jkollha poteri u dmirijiet vasti f'dak li għandu x'jaqsam ma' monitoring, kordinament, reviżjoni ta' prattiċi, reviżjoni ta' operazzjonijiet u attivitajiet oħra li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel.

Hawnhekk għandek numru ta' miżuri li l-kummissjoni tista' tieħu meta tissuspetta li xi prodott ta' l-ikel ma jkunx qed jilħaq l-istandards jew ma jkunx konformi mal-prattiċi li jirregolaw il-manifattura tiegħu stess.

Fil-fatt wieħed mill-għanijiet tal-kummissjoni huwa li tagħmel monitoring ta' l-infurzar ta' kull leġislazzjoni, standards jew prattiċi rilevanti rigward negozji ta' l-ikel u persuni li joperaw fin-negozji ta' l-ikel.

Mr Speaker, il-bieraħ kellna okkażjoni nagħmlu press conference fejn ħabbarna, permezz ta' żewġ legal notices ̧ li għall-ewwel darba kull persuna li se jkollha x'taqsam mal-produzzjoni ta' l-ikel irid ikollha liċenzja li tivverifika li din il-persuna almenu tkun għamlet kors ħalli taf x'jinvolvu r-riskji tal-preparazzjoni ta' l-ikel.

Din il-liċenzja tingħata fuq medda ta' sentejn jew ħames snin skond it-tul u l-livell tal- kors li wieħed jixtieq jagħmel.

Naħseb li din hija xi ħaġa pożittiva fis- sens li se tiżgura li anke f'dawk ix-xhur fejn se jkollna żieda fid- domanda għall-prodotti ta' l-ikel ̧ kull min iħaddem lil xi ħadd li jaħdem fis-settur ta' l-ikel se jkun jista' jiżgura li l-persuna li tkun qed taħdem f'dak is-settur ikollha ċertifikat li hija profiċjenti f'dak li għandu x'jaqsam ma' prevenzjoni u affarijiet oħra.

B'hekk nistgħu niżguraw prodotti tajbin.

Wieħed mill-avviżi legali qed jagħmilha mandatorja li kull stabiliment li għandu x'jaqsam ma' l-ikel ̧ kemm mal-preparamenti, kemm ma' l-ipproċessar kif ukoll mal-konsum ̧ irid ikun reġistrat biex niżguraw li meta jsiru l- inspections ikun iżjed faċli li nagħmlu tracing f'każ li jkun hemm xi ħaġa li tkun marret ħażin.

Barra minn hekk inkunu nafu fejn u kemm frekwentement inkunu nistgħu nagħmlu l-ispezzjonijeit li rridu nagħmlu biex niżguraw li l-prodott ikun ta' l-ogħla kwalita'.

Wieħed mid-dmirijiet tal- kummissjoni huwa li tifformola u timplimenta policies u strateġiji li jkollhom l-għanijiet li jaħsbu fil-qasir jew fit-tul rigward l-affarijeit kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel.

Mela mil-lum 'il quddiem bit- twaqqif ta' din il-kummissjoni mhux se jkollna dipartimenti kif kellna sal- lum li jieħdu deċiżjonijiet, f'dak li għandu x'jaqsam l-ikel, mingħajr kordinament effiċjenti biżżejjed imma se jkollna kummissjoni waħda li se jkolha l-għan li tagħmel hekk.

Il-kummissjoni se jkollha d-dmir li tagħti parir lill-ministru tas-saħħa fuq kull ħaġa li għandha x'taqsam ma' l-ikel.

Naħseb li din hija xi ħaġa pożittiva ħafna li minkejja li se jkollha dan id-dmir bħalma għandu llum il- council of health ̧ se jkollha wkoll is-saħħa li tesegwixxi ċerti funzjonijiet li l-kunsill tas-saħħa preżentement m'għandux.

Din il- kummissjoni mhux biss se jkollha l-poter li tagħmel il-monitoring imma se tagħmel regolamenti dwar l-istudji, ir-riċerka u l-investigazzjonijiet dwar kull ħaġa li għandha x'taqsam ma' l-ikel.

Fost il-funzjonijiet għandha wkoll tiżgura li jinżammu records u reġistri xierqa biex jiġi żgurat li l- persuni responsabbli għal kull prodott ta' l-ikel ikunu jistgħu jiġu faċilment identifikati.

Funzjoni oħra hija li din il-kummissjoni toħroġ dawk il-linji ta' gwida li jistgħu jkunu meħtieġa rigward is-sigurta' ta' l-ikel.

Din il-kummissjoni trid tikkonsidra u tirrevedi l-effikaċja ta' prattiċi eżistenti minħabba li s-settur ta' l-ikel ̧ bħal setturi oħrajn, qiegħed kontinwament jevolvi u jinbidel.

Din għandha wkoll il-kompitu li teżerċita l-funzjonijiet l-oħra li l-ministru jista' jippreskrivi b'regolamenti.

Din hija konsegwenza ta' dak li li għadni kemm semmejt li s-sitwazzjoni m'hijiex stabbli imma qed tinbidel il-ħin kollu u allura wieħed jifhem li din il-kummissjoni għandu jkollha din il-faċilita'.

Taqsima III tagħti poteri lill-ministru li jista' jagħmel regolamenti fosthom dwar l-importazzjoni, l-esportazzjoni u dwar kif għandu jinżamm l- ikel.

Dan kollu huwa konsistenti ma' dak li qed titlob il-prattika llum.

Jien smajt lill-kollega tiegħi ̧ il-Ministru Ċensu Galea għan-nom tal-ministru għat-turiżmu jqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra u beda jsemmi numru ta' kimiċi li llum hemm awareness ġdida fuqhom minħabba l- ħsara li jistgħu jagħmlu.

Waħda mill-affarijiet li din il-kummissjoni jew il-ministru se jkollu l-poter li jagħmel huwa li jiżgura li kull addittiv jew sustanza speċifika li tkun miżjuda ma' l-ikel trid tkun cleared.

Il- ministru se jkollu wkoll il-poter li jirregola l-proċess jew it-trattament fil-preparazzjoni ta' l-ikel maħsub għall-konsum mill-bniedem.

Dawn kollha juru li dan l-abbozz ta' liġi qed jieħu ħsieb il-klijenti b'ħafna aktar serjeta'.

Jekk wieħed iħares ukoll lejn klawsola 10 jsib ammont kbir ta' subklawsoli li jitkellmu dwar il-funzjonijiet u l-poteri li għandu l- ministru.

Taqsima IV tkopri d-dispożizzjonijiet ġenerali fosthom ir- reġistrazzjonijiet tal-post ta' l-ikel.

Naħseb li hija ħaġa minn ewl id- dinja li jekk ma jkollokx reġistrazzjoni ta' kull stabbiliment jew kull outlet li jkollha x'taqsam ma' l-ipproċessar ta' l-ikel jew mal-bejgħ ta' l- ikel ikun diffiċli ħafna li tikkontrolla.

Għalhekk l-għan aħħari huwa li l- kummissjoni jkollha l-poter li tinvestiga biex tiżgura li l-prattiċi li qiegħda tniedi u tfassal ikunu qegħdin jiġu prattikati f'dawk il-postijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel.

Se jkun hemm ukoll sezzjoni sħiħa li hija mmirata speċifikament għall- protezzjoni tal-konsumatur li ovvjament waqt id-diskussjoni se nisimgħu ferm iktar dwarha.

Ħaġa oħra li semmejt fil-bidu hija li l-poteri ġodda huma ferm differenti minn dawk li kien hemm qabel.

Jien naf b'każijiet ta' persuni li ripetutament kienu jibqgħu jiksru l-liġijiet u l-liġi kienet tistipula li dawn jingħataw warning, pero' meta dawn kienu jingħataw xi penali dawn il- penali ma kenux ta' diżinċentiv għalihom.

Hawnhekk għandna stipulat ukoll li waħda mill-pieni tista' twassal għar-revoka tal-liċenzja ta' stabiliment ta' l-ikel u naħseb li għalkemm, kif għedt qabel, mhijiex l- intenzjoni tad-dipartiment li jġiegħel li jiġu obduti dawn ir-regolamenti permezz ta' pieni ħorox ̧ ovvjament dawk iridu jinżammu għal min għandu rasu iebsa u ma jkunx qed jikkonforma.

Kif għedt fil-bidu, l-għan aħħari ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li nieħdu l-prekawzjonijiet kollha u niżguraw li l-konsumatur jieħu l-aħjar prodott.

Nispera li waqt id-dibattitu nkunu nistgħu nespandu iżjed fuq dawn il-punti li qajjimt.

Fil-fatt kull punt jistħoqqlu dibattitu waħdu, pero' nerġa' ngħid li jekk wieħed iħares lejn dan l-abbozz ta' liġi jinduna li l-għan aħħari tiegħu huwa biex jgħolli l-livell lill-konsumatur.

Naħseb li dan l- abbozz ta' liġi m'għandux isib oġġezzjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra għax l- intenzjoni tagħna lkoll hija li niżguraw l-aħjar prodott lill-konsumatur.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nibda biex ngħid li kif qal il-ministru, spiss niltaqgħu ma' każi ta' food poisoning u dwar dan ġieli jkun hawn anke mistoqsijiet parlamentari.

Pero' apparti minn hekk, jeżistu wkoll problemi oħrajn ta' mard assoċjat mat-tip ta' ikel li wieħed ikun qed jiekol.

Huwa importanti li jekk hemm affarijiet li għandhom bżonn kjarifika aħjar għandna nikkjarifikawhom minn issa ħalli fi stadju ta' kumitat inkunu aktar in line mal-ħsebijiet li hemm wara dan l-abbozz ta' liġi u mal- ħsebijiet tal-gvern.

Fl-opinjoni tiegħi m'għandniex inħarsu lejn din il- liġi waħedha imma għandna nħarsu wkoll lejn diversi liġijiet oħra fosthom il-liġi dwar il-konsumatur, il-liġi dwar il-pestiċidi, il-liġi dwar is- servizzi veterinarji u l-liġi li għandha x'taqsam ma' l-ikel, il-mediċinali u l-ilma tax-xorb.

Jekk wieħed iqabbel din il-liġi ma' dawn il-liġijiet isib interlink ta' regolamenti u naħseb li jkun tajjeb li dawn nikkjarifikawhom ftit.

Per eżempju ̧ meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar is-servizzi veterinarji konna għidna li l-veterinarju għandu r-responsabbilta' tal-prodotti li jkunu ġejjin mill-annimali.

Jidher ukoll li l-veterinarju għandu say mhux ħażin f'dak li għandu x'jaqsam ma' ikel li jkun ġej mill-annimali qabel dan jidħol f'Malta.

Nafu wkoll li d-dipartiment tas-saħħa għandu sehem importanti f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-iġene tal-post fejn ikunu qed jiġu manifatturati l- affarijiet u milli qed nifhem din ir-responsabbilta' se taqa' f'idejn il- veterinarju.

Naħseb li qed nifhem tajjeb ukoll li d-dipartiment tas-saħħa mhux se jibqa' responsabbli għal dak li għandu x'jaqsam ma' produzzjoni u manifattur ta' prodotti qabel dawn joħorġu għall-bejgħ.

Fil-fatt filwaqt li d-dipartiment ta' l-agrikoltura se jkollu x'jaqsam mal-kontenut, id-dipartiment tas-saħħa se jkollu x'jaqsam mat-tikkettjar tal-prodotti u ċerti samplings li wieħed jieħu jekk ikun hemm xi dubju dwar prodott li jista' ma jkunx safe biex jittieħed.

Xi ħaġa oħra li kont qed ninnota hija li skond dan l-abbozz ta' liġi d- dipartiment tas-saħħa huwa responsabbli mill-istabilimenti ta' l-ikel bħal restaurants, hotels eċċ. imma fl-istess ħin nafu wkoll li l-awtorita' tat- turiżmu qiegħda kważi tiddupplika x-xogħol għax għandha persuni responsabbli mill-kwalita', mill-iġjene u mill-grading ta' diversi restaurants u partijiet minn hotels fejn jissupplixxu l-ikel.

Għalhekk naħseb li waqt id-diskussjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi għandna naraw eżatt x'inhuma r-responsabbiltajiet tad-dipartiment tas-saħħa, tad- dipartiment ta' l-agrikoltura u ta' l-awtorita' tat-turiżmu.

Per eżempju, mhux l-ewwel darba li ċerti avviżi legali jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra minn żewġ ministri - mill-ministru tas-saħħa u mill-ministru għall-agrikoltura u sajd.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jistaqsi wkoll jekk ċerti responsabbiltajiet li jolqtu kemm lis-saħħa ta' l-annimali kif ukoll lis-saħħa tal-bniedem hux se jaqgħu taħt id-dipartiment tas-saħħa jew inkella hux se jkun hemm kollaborazzjoni bejn iż-żewġ ministri.

Issemma t-twaqqif tal-kummissjoni għas-sigurta' fl-ikel.

Jien naħseb li l- kompożizzjoni tagħha hija waħda relattivament tajba għalkemm għadni ma nistax nifhem partijiet minnha, bħal per eżempju ̧ fejn għandna li r- rappreżentant tal-ministeru għall-ambjent se jkun qed jieħu f'idejh ir- responsabilita' - hawnhekk qed ngħid għalih u mhux għall-ministru għall- agrikoltura - dwar organiżmi li jkunu ġew modifikati ġenetikament u ikel introdott ġdid.

Jien ma nafx kif il-ministru għall-ambjent għandu x'jaqsam ma' dawn l-affarijiet.

(Interruzzjonijiet) Il-ministru qed jgħidli li internazzjonalment l-ikel introdott ġdid u prodotti li jkunu ġew modifikati ġenetikament jaqgħu taħt il-ministeru għall-ambjent imma naħseb li jkun interessanti li wieħed jara jekk ir-responsabbiltajiet barranin ta' dan il-ministeru humiex bħal dawk tal-ministeru għall-ambjent tagħna.

Issa nixtieq nitkellem fuq il-kompożizzjoni tal-kummissjoni.

S'issa l- avviżi legali u l-liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel kienu jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-council for health.

Issa jien qed nifhem li din ir-responsabbilta' se tgħaddi għand din il-kummissjoni.

Allura hawnhekk bilfors ikollok tagħmel ċerti mistoqsijiet.

Iċ-chairperson li se jkun qed jintgħażel mill-ministru huwa sempliċement a political appointee jew b'xi mod jew ieħor għandu interessi fis-settur ta' l-ikel?

Qed ngħid hekk għax ħafna drabi fil-council for health iċ-chairperson kien ikun il- ministru u fin-nuqqas tiegħu kien jirrikkmanda persuna hu.

Għalhekk ir- responsabbilita' bħala chairmanship kienet taqa' direttament taħt il- ministru u ovvjament il-ministru kien jieħu parti attiva fid- diskussjonijiet li kienu jkunu għaddejjin.

Dan ifisser li kien ikun il- ministru li kien jipprova jifhem id-diversi setturi involuti.

Per eżempju, fil-council for health kien ikun hemm ir-rappreżentanza ta' veterinarju, tal-qasam ta' l-industrija, tal-laboratorju tal-gvern u kien ikun hemm ukoll id-direttur responsabbli mis-saħħa pubblika, tabib, xi żewġ rappreżentanti tal-pubbliku u rappreżentant ta' l-universita` ta' Malta li kien ikollhom ir-responsabbilita` li jiddiskutu diversi punti.

Issa, bħalma għedt qabel, il-kummissjoni għas-sigurta` fl-ikel estendiet għal diversi setturi oħrajn - naħseb dan huwa ameljorament fuq dak li kien hemm fil-council for health - imma xorta tibqa' l-mistoqsija: Iċ- chairperson xi kwalifiki għandu jkollha?

Għax jekk wieħed jara' l-mod kif jintagħżel il-chairman ma' jsib assolutament xejn dwar il-kwalifiki li fil- fatt dan għandu jkollu.

Jiena nħoss li ċ-chairperson, jekk għallinqas ma' jkunx il-ministru - għaliex dan ovvjament ikun qiegħed jingħata l-pariri għax fl-aħħar mill- aħħar ir-responsabbilita` politika taqa' fuq il-ministru - għandha tkun persuna b'ċerti kwalifiki biex tkun tista' tmexxi dawn il-laqgħat.

Issa jekk ikunx il-permanent secretary jew id-direttur inkarigat mis-saħħa pubblika, jew inkella xi direttur ġenerali, għandha niddiskutuwha aktar bis- serjeta`.

Li hu żgur hu li ma nemminx li ċ-chairperson għandu jkun xi forma ta' political appointee imma, nerġa' ngħid, għandu jkun persuna b'ċerti kwalifiki biex ikun jista' jmexxi dawn il-laqgħat.

Apparti minn hekk, imbagħad għandek tliet persuni li jistgħu jintagħżlu mis- settur pubbliku u naħseb li jkun għaqli li dawn il-persuni li jintagħżlu - jekk hux kollha jew le wieħed jiddiskutiha aktar 'il quddiem - ikunu jirrappreżentaw xi għaqda ta' konsumaturi li għandna f'Malta li ovvjament tkun rikonoxxuta mid-dipartiment tal-konsumaturi.

Qed ngħid dan għax ħafna drabi r-rappreżentanti ta' dawn l-għaqdiet ikunu intiżi ħafna fuq suġġetti li huma relatati ma' l-ikel.

Uħud minnhom jiksbu l-esperjenza b'qari sostanzjali li jagħmlu u oħrajn b'ċerta korrispondenza u komunikazzjoni li ssir barra minn Malta.

Allura dawn ikunu jistgħu jagħtu għajnuna u pariri lill-gvern tal-ġurnata ħalli jitjiebu r-rakkomandazzjonijiet li jkunu qed isiru għax ħafna drabi dawn ikunu qegħdin iħarsu minn lenti differenti li jkunu qegħdin iħarsu l-membri fis-servizz ċivili u ovvjament id- deċizjonijiet jistgħu jkunu ferm aħjar.

Sur President, meta pprovajt nara x'inhuma l-funzjonijiet tal-kummissjoni sibt li din għandha ċerti responsabbilitajiet li biex timplimentahom trid ċertu ammont ta' finanzi u ċertu ammont ta' backing strutturali.

Allura huwa interessanti li wieħed ikun jaf jekk din il-kummissjoni hux se jkollha xi budget tagħha taħt il-vot tad-dipartiment tas-saħħa pubblika u jekk ic-chairperson u t-tliet membri li se jkunu maħtura minn barra hux se jkollhom xi forma ta' remunerazzjoni, skond il-laqgħat li jsiru, jew xi remunerazzjoni sempliċi ta' kull xahar irrispettivament minn kemm isiru l- laqgħat.

Fil-council for health kien hemm xi remunerazzjoni żgħira, iżda tajjeb li wieħed jirrikonoxxi li waqt li l-council for health kien post ta' dibattitu u rakkomandazzjoni, il-funzjonijiet tal-kummissjoni naħseb li se jkunu ferm aktar minn hekk.

Fil-fatt jissemmew monitoring, studji, riċerka u investigazzjonijiet u diversi punti oħra li ovvjament jitolbu ċerti ammont ta' finanzi.

Allura nerġa' ngħid li jkun tajjeb li wieħed ikun jaf jekk hux se jkun hemm xi vot partikolari għal din il-kummissjoni.

Tajjeb ukoll li wieħed ikun jaf jekk il-flus li jkunu qed jinġabru mill- ħruġ u mit-tiġdid tal-liċenzji hux se jkunu qegħdin imorru biex jgħinu lil din il-kummissjoni tiffunzjona kif imiss.

Qiegħed ngħid dan għaliex is- sitwazzjoni se tinbidel għax jekk se jkun hemm fondi li se jkunu jiġu amministrati minn din il-kummissjoni, li fil-fatt għandha s-segretarju li se jkollu ċertu responsabbiltajiet vestiti fih anke b'dan l-abbozz ta' liġi....

Pero' qabel inkompli nixtieq li l-ministru jgħid jekk il-kummissjoni hux se jkollha fondi biex tkun tista' tiffunzjona.

U jekk se jkollha, humiex se jingħataw mill-vot stess tas-saħħa pubblika jew inkella mill-ħlas tal-liċenzji.

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, fl-introduzzjoni tiegħi jiena għedt li ħafna mill-funzjonijiet li se tagħmel il-kummissjoni huma funzjonijiet li llum qegħdin isiru minn dipartimenti differenti kważi mingħajr kordinazzjoni u mingħajr pjan aħħari biex naslu għal għanijiet tagħna.

Issa meta qegħdin nitkellmu fuq flus, il-kummissjoni se tiġbor taħtha dawk il- funzjonijiet li qegħdin isiru minn dawn id-dipartimenti u ovvjament mhux qiegħda teskludi li se tibqa' tuża s-servizzi ta' dawk id-dipartimenti.

Jiġifieri bħala vot tkun qiegħda tuża l-vot tad-dipartimenti konċernati.

Hawnhekk għandek numru ta' dipartimenti u numru ta' nies li huma stabiliti f'dawk id-dipartimenti li jkunu jistgħu jaqdu dawn il-funzjonijiet.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, nirringrazzja lill-Ministru tal- kjarifika.

Naturalment is-sitwazzjonijiet jinbidlu skond iċ-ċirkostanzi li jkun hemm u li ovvjament mhux dejjem ikunu ċari u għalhekk wieħed ikun irid ċerta informazzjoni biex jibni background.

Tajjeb ukoll li wieħed jagħti ħarsa lejn ir-regolamenti li jkunu qegħdin jitressqu.

Il-ministru ovvjament se jkun qiegħed imexxi 'l quddiem numru ta' regolamenti li wħud minnhom jissettjaw ammont ta' standards fil-livelli kollha, bħalma huma standards ta' iġene u standards li jirrigwardjaw informazzjoni li tingħata lil-konsumatur.

Għandek ukoll regolamenti dwar il-bejgħ u r-reklamar li jkun qiegħed isir u diversi regolamenti f'setturi oħra.

Issa hawnhekk tajjeb li nsemmi diversi punti li naħseb li huma essenzjali u l-iktar parti importanti hija l-informazzjoni li jkollok fuq it-tikketta tal-prodotti li jkunu qegħdin jinbiegħu.

Din hija informazzjoni li sfortunatament ħafna drabi mhux kulħadd jagħti kasha meta jmur jixtri.

Din hija sors ta' informazzjoni essenzjali u l-poplu għandu jkun aktar konxju li għandu jagħti kas il-labelling li jkun hemm fuq il-prodotti għax wieħed m'għandux jaqbad u jixtri prodott bl-addoċċ mingħajr ma jara jekk dak il-prodott hux se jagħmillu ħsara għal saħħtu.

Wieħed irid iżomm f'moħħu li saħħet il- bniedem tiġi l-ewwel u qabel kollox.

Għalhekk ħafna drabi nenfasizzaw li l- labelling li jkun hemm fuq il-prodotti jrid jagħti l-informazzjoni kollha essenzjali u neċessarja biex fl-aħħar mill-aħħar il-konsumatur ikun jista' jiġi moqdi aħjar.

Aħna, fil-promozzjoni tas-saħħa, ħafna drabi nitkellmu fuq il-piramida ta' l-ikel li tispjegalek b'mod ċar l-iktar prodotti li huma tajbin għas- saħħa.

Fil-parti ta' fuq ta' din il-piramida, li tinqasam f'ħames biċċiet, wieħed isib l-iktar prodotti li huma perikolużi għas-saħħa, imbagħad kull biċċa dejjem iżżid daqsxejn iktar perikolu, waħda iżjed mill-oħra.

Ħafna mill-prodotti, apparti minn informazzjoni ta' kemm ikun fihom carbohydrates, proteini, xaħam eċċ. ħafna drabi jkollhom ukoll informazzjoni dwar l-ammont ta' fibre u l-ammont u t-tipi ta' vitamini li jkun fihom, pero' wieħed irid jara wkoll ċerti dettalji oħrajn.

Per eżempju, jekk ċertu ikel ikunx ġie sweetened b'rizultat ta' zokkor jew inkella b'tipi oħrajn ta' zokkor li jagħmlu ħafna inqas ħsara sakemm ma' jitteħdux f'ċerti ammonti jew inkella jkunx ġie sweetened bi prodotti li jkunu artifiċjali bħalma huwa l-aspartame u prodotti oħra li ovvjament jistgħu jittieħdu iktar minn persuni li jbatu mill-mard taz-zokkor.

Apparti minn hekk, fuq il-labelling tal-prodott għandu jkun hemm informazzjoni wkoll dwar l-ammont ta' kaloriji, xaħmijiet u mluħa.

Ilum il- ġurnata nafu li bil-mod il-mod sezzjoni tal-poplu - u nittamaw li din is- sezzjoni tkompli tikber - saret konxja mill-ammont ta' kaloriji li tkun qiegħda tieħu.

Wieħed irid joqgħod attent għall-ammont ta' xaħmijiet, b'mod speċjali saturated fats u unsaturated fats biex ikun jista' jagħżel dak il- prodott li jkun fih l-inqas xaħam u l-inqas li jagħmel ħsara għall-bniedem.

Għandu joqgħod attent ukoll għall-ammont ta' imluħa li jkun fih il- prodott.

L-ideali hu li wieħed jiekol ftit minn kollox.

Imma apparti minn hekk naħseb li huwa importanti wkoll li wieħed ikun konxju ta' kemm ikollu bżonn ta' kaloriji għal saħħtu biex jgħix ħajja trankwilla.

Nafu li nuqqas ta' kaloriji jagħmel ħażin u nafu wkoll li kaloriji żejda, b'mod speċjali f'persuni li ma tantx huma attivi sportivament jagħmel ħażin ukoll.

Iktar 'il quddiem nitkellem fuq guidelines li jirrigwardaw ċerti dieti.

Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-food poisoning, punt ferm importanti li ħafna drabi ninsewh.

U għamel tajjeb il-ministru li fil-fatt irrifera għalih għax numru sostanzjali ta' każijiet ta' avvelenament mill- ikel ma jiġix minn meta wieħed imur jiekol barra imma sfortunatament jiġi mill-kċina tad-djar tagħna stess.

Jiġi kaġun tal-mod ta' kif aħna, ħafna drabi, inżommu l-ikel fil-fridges u minn ċerti drawwiet li huma kundanabbli u li ħafna drabi wieħed jagħmilhom ta' kuljum mingħajr lanqas biss ma jkun konxju li qiegħed ipoġġi lilu nnifsu fil-periklu l-ħin kollu.

Dan l-aħħar ħareġ avviż legali li jirrigwarda l-food handlers.

Dan huwa avviż legali importanti ħafna kemm għal dawk il-persuni li jkunu għadhom deħlin l-ewwel darba jaħdmu f'dan is-settur kif ukoll għal dawk li diġa` qegħdin jaħdmu f'dan is-settur.

Naf li jekk isiru ċerti testijiet fuq xi ħadd li jkun se jiġi mpjegat f'dan is-settur u dawn it-testijiet ikunu negattivi, in the long term l-affarijiet jistgħu jinbidlu.

Nafu wkoll li jeżistu ċerti mikrobi ħafna drabi fl-imnieħer, fil-ħalq, fl- ippurgar u f'postijiet oħra u jekk wieħed ikollu kuntatt ma' l-ikel jista' faċilment jikkontamina l-ikel.

Dan ma jkunx konxju li qed jagħmel din il- ħsara għax ma jkunx hemm is-sintomi li jindikaw li dan huwa carrier ta' ċerti mikrobi.

Imbagħad l-affarijiet jinkixfu meta jsiru t-testijiet kollha neċessarji biex wieħed jipprova jindaga minn fejn ġie dak il-mikrobu li wassal għall-avvelenament ta' l-ikel.

Kif għedt qabel, mhux bilfors li għax it-testijiet fuq il-persuna jkunu negattivi mhux se jkollok problemi għax ħafna mikrobi li jinstabu fl-arja ġieli jidħlu fil-ġisem.

Per eżempju, wieħed mill-mikrobi li perjodikament ikun hawn għagħa fuqu u li sfortunament jgħix fil-mikosa tal-ġisem f'numru sostanzjali ta' nies huwa dak tal- meningococcus.

Dan iwassal għall-marda u jekk dak li jkun ma jirrispondix għal kura li tkun qed tingħatalu tista' twassal għall-mewt ukoll.

Dan il-mikrobu jgħix f'xi 10% tal-popolazzjoni tagħna, iżda ħadd ma' jkun konxju għaliex ma jkollox sintomi.

Dan huwa mikrobu li jattakka l- individwu għaliex isibu dgħajjef u mbagħad ikollna dik is-sitwazzjoni li ħafna drabi nisimgħu biha.

Jiena naħseb li jkun importanti u essenzjali li qabel wieħed jidħol jaħdem f'dan is-settur fejn se jkollu kuntatt ma' ċertu ikel, b'mod speċjali f'postijiet bħal ristoranti jew f'postijiet fejn wieħed jipprepera ammont ta' ikel għall-massa, għandhom isiru ċerti investigazzjonijiet.

Issa nafu li bis-saħħa tal-legal notice l-ministru, jew lid-dipariment, jista' jitlob li jsiru ċerti testijiet fuq individwi li jaħdmu bħala food handlers, imma huwa importanti wkoll li matul iż-żmien li dawn ikun qed jagħmel dan ix- xogħol, forsi kull sena jew kull sentejn – sta għad-dipartiment li jiddetermina l-aħjar perjodu ta' żmien – jibqgħu jsiriluhom t-testijiet neċessarji qabel ma jerġa' jiġġeddidielhom isimhom fuq ir-reġistru li jkollu d-dipartiment.

Jista' jkun li din tkun ifisser ħafna xogħol.

Tista' tfisser ukoll li ċerti individwi jistgħu ikunu daqsxejn xettiċi dwar t-testijiet li jsiru, imma jkun aħjar li wieħed jipprevjeni milli joqgħod jagħmel l-investigazzjonijiet wara li l-froġa ħafna drabi tkun diġa` saret.

Mr Speaker, ngħaddi biex nitkellem daqsxejn dwar l-iġene fl-outlets ta' l- ikel.

Fiż-żmien meta kont ministru jiena kien qed isir ammont ta' xogħol mid-dipartiment tas-saħħa pubblika flimkien mal-FAO u wieħed kien qed jipprova jgħolli l-livell ta' l-outlets ta' l-ikel.

Niftakar kien inbeda x- xogħol fuq ir-ristoranti.

Kif kien qed isir dan ix-xogħol?

Ma kienx qed isir billi wieħed imur jagħmel inspection fuq il-post u jekk ma jsibx dak li jippretendi jtella' lil dak li jkun il-qorti.

Ma kienx ikun ideali li din il-problema tittekiljaha b'dak il-mod.

Is-sistema kienet li wieħed imur jiggrejdja il-postijiet skond il-livell ta' iġjene kif ukoll il- preparazzjoni ta' l-ikel li wieħed kellu u mbagħad dawk li kienu qegħdin jinstabu li huma 'l isfel fil-livell - u sfortunatament wieħed irid jgħid ukoll li kien hemm numru mhux ħażin li kienu f'livell baxx ħafna - kienu qed jingħataw informazzjoni dwar kif jistgħu itejbu l-iġjene u anki t-tip ta' preparazzjoni ta' l-ikel li huma kellhom.

Wara ftit xhur wieħed beda jinnota li wara l-ispezzjonijiet li kienu qegħdin isiru kien hemm tibdil fir-ratings li kienu qed jingħataw.

Kien hemm tibdil sostanzjali għall- aħjar.

Fuq ċerti setturi ovvjament kienet qed issir iktar pressjoni biex iżommu l-livelli tagħhom, pero' ġie nnotat b'ċertu sodisfazzjoni li l- outlets ta' l-ikel tan-naħa t'isfel kienu telgħin 'il fuq.

Ovvjament min ma kienx qiegħed jobdi l-linji ta' gwida li kienu qed jingħataw min-naħa tad-dipartiment tas-saħħa pubblika allura mbagħad kien ikun hemm l-infurzar ma' dawk li kienu jiġu jaqgħu u jqumu minn kollox u ma jipprovawx jameljoraw il-livell tagħhom.

Mr Speaker, ngħaddi issa biex nitkellem ftit dwar ir-reġistrazzjoni ta' postijiet ta' l-ikel.

Jiddispjaċini ngħid li ċerti outlets ta' l-ikel li ma jkunux ħwienet imma jkunu vetturi mobbli jew inkella anke vetturi stazzjonarji ħafna drabi ma jagħtux kas il-prekawzjonijiet kollha u mhux l- ewwel darba li wieħed jara numru ta' dubbien u insetti oħra fuq l-ikel jew ħelu li dawn ikunu qed ibiegħu.

Minbarra dawn għandna wkoll ċerti nies li lanqas biss ikollhom liċenzja u jarmaw fit-toroq biex ibiegħu l-ikel.

Huwa importanti li meta wieħed joħroġ ċerti liżenzji jkun hemm ċerti guidelines sabiex il-prodott li jkun se jinbiegħ jibqa' ta' ċertu livell.

Ma jagħmilx sens li jkollok outlets li minnhom jinbiegħ il-ħelu, fejn ikun hemm ħafna krema, irkotta, ċikkulata u affarijiet oħrajn, ġurnata sħiħa fil-qilla tax- xemx, b'mod speċjali fil-ġranet tas-sajf.

F'każi bħal dawn hemm ukoll il- biża' – u wieħed ma jridx jeħodha bi kbira – li dak li ma jkunx biegħ wisq probabbli jerġa' joħroġhom l-għada.

Dawn huma affarijiet li joħolqu problemi għal min imur jixtri u għad-dipartiment tas-saħħa għax jekk tidħollok persuna b'food poisoning, dan ifisser li għandek persuna li trid tikkuraha għal ċertu perjodu ta' żmien.

Mela huwa importanti li meta nkunu qed noħorġu r-reġistrazzjonijiet ta' postijiet għall-ikel naraw il-prattiċi ta' dawn il-vetturi u anke tal-lokalitajiet ta' fejn wieħed ikun qed ibiegħ.

Per eżempju, ma jagħmilx sens li jkollok xi ħadd ibiegħ il-ħut u la jkollu freezers u lanqas ammont adegwat ta' silġ bil-konsegwenza li s- silġ li jkollu jdub wara ftit tal-ħin u dan jibqa' jbiegħ il-ħut sa fil- għaxija.

Dawn ikunu waħdiet li sfortunatament jagħmlu ħsara lis-settur kollu kummerċjali li jkollu x'jaqsam magħhom, għalhekk huwa tajjeb li jkun hemm ferm iktar infurzar fuq dawn il-prattiċi biex kemm jista' jkun wieħed ma jabbużax.

Mr Speaker, dawn il-postijiet ta' l-ikel ħafna drabi jkollhom liċenzji differenti, bħalma huma liċenzja tal-pulizija, liċenzja tad-dipartiment tas- saħħa, liċenzja tad-dipartiment tat-trade u oħrajn.

Nafu wkoll li l- liċenzja li qabel kienet toħroġ min-naħa tad-dipartiment tas-sanita' kien ikollha ċerta informazzjoni dwar x'wieħed jista' jbiegħ u informazzjoni utli oħra.

L-isfortuna hija li mal-medda taż-żmien qegħdin naraw li din il- ħaġa qiegħda tinbidel għax il-ħlasijiet ta' tiġdid tal-liċenzji qed isiru fil-kunsilli lokali u meta health inspector imur biex jindaga dwar x'jista' jbiegħ individwu partikolari dan jipprovdilu biss l-irċevuta li turi li ġedded il-liċenzja.

Fuq din l-irċevuta ma jkunx hemm x'wieħed jista' jbiegħ u x'ma jistax ibiegħ u allura dak li jmur jagħmel l-indaġni ma jkollux first-hand information.

Allura dak li jkun, wara jrid imur jagħmel l-investigazzjonijiet neċessarja kollha fil-dokumentazzjoni li ħafna drabi ssibha għand id-dipartiment tas-sanita' jew inkella għand il-kummissjoni ħalli jara dan x'suppost qiegħed ibiegħ.

Għaliex?

Għax fl-irċevuta li tindika li l-liċenzja hija mġedda ma jkunx hemm l-informazzjoni kollha neċesarja.

Jien naħseb li jekk fuq l-irċevuta jkun hemm il-permessi attached, naħseb li nkunu qed intaffu ftit mill-burokrazija li ħafna drabi niltaqgħu magħha.

Mr Speaker ̧ subklawsola (2) ta' klawsola 12 tgħid hekk:

"Għall-finijiet ta' dan l-artiklu, jiġi ddeterminat jekk ikel ikunx ta' ħsara għas-saħħa billi jiġi stmat mhux biss l-effett li dak l-ikel ikollu probabbilment fuq is-saħħa ta' persuna li tikkonsmah ̧ iżda wkoll il-probabbilta' li l-effett kumulattiv ta' ikel li sostanzjalment ikun ta'l-istess kompożizzjoni jkollu fuq is-saħħa ta' bniedem li jikkonsmah f'kwantitajiet ordinarji.".

Naħseb li hawnhekk l-interpretazzjoni tant hija wiesgħa li se jinħolqu ċerti problemi.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq l-addittiv li jkun hemm ma' l- ikel imma jekk ̧ per eżempju ̧ nieħdu l-cholesterol insibu li dan iħalli effett akkumulattiv.

Per eżempju ̧ ċertu ikel f'ċerti persuni jista' jwassal għall-gotta.

Għalhekk naħseb li jkun għaqli li ċertu wording inbiddluh għax se jinħolqu ħafna problemi.

Naħseb li punt essenzjali ieħor huwa kif jittieħdu l-kampjuni.

Huwa importanti li l-kampjuni ma jittieħdux billi sempliċement jiġi xi health inspector u jeħodlok kampjun.

Ħafna drabi jittieħdu tliet kampjuni u jien inħoss li din il-prattika għandha, kemm jista' jkun tinżamm.

Fil-fatt kampjun jittieħed mill-health inspector ̧ kampjun ieħor jinżamm għand il- persuna li jkun ittieħed mingħandu dak il-kampjun u kampjun ieħor jinżamm hemmhekk għal li jista' jkun biex jekk jinqalgħu ċerti problemi wieħed ikun jista' jivverifika.

Punt importanti ieħor huwa f'dak li għandu x'jaqsam ma' reklamar għax jien inħoss li r-reklamar huwa settur li għandu effett kbir fuq il-konsumaturi.

Fir-reklamar li jkun qed isir ma jridx ikun hemm qerq għax mhux l-ewwel darba li nsibu ċerti individwi irresponsabbli li jmorru fuq stazzjonijiet tat-television u tar-radju jew anke fuq il-gazzetti u jippromwovu l-prodott tagħhom, li skond huma dan ikun tajjeb għal ċertu mard.

Dan huwa ħażin għax dan it-tip ta' reklamar jagħti messaġġ ħażin ħafna.

Għalhekk għandna nkunu ebsin ħafna ma' dan it-tip ta' reklamar.

F'dan l-abbozz ta' liġi tissemma wkoll il-pubblikazzjoni ta' reklami pero' din qed teskludi t-television u r-radju.

Meta inti tippubblika xi ħaġa tkun qed tippubblikaha fuq xi ktieb, fuq xi gazzetta jew fuq magazine u jekk ikunu qed jidhru ċerti reklami li jwasslu ċerta informazzjoni ħażina wieħed ma jistax jista' jieħu l-passi neċessarji għax hemm loophole minn fejn wieħed jista' joħroġ.

Qed ngħid dan għax hawnhekk wieħed jista' jgħidlek li television jew radju mhumiex xi ħaġa li inti tista' tippubblika fihom imma għandhom interpetazzjoni kompetament differenti.

Parti minn dan l-abbozz ta' liġi jgħid li meta jiġi health inspector għandek, dan jista' jiddeċiedi żewġ affarijiet; jista' jiddeċiedi li jagħtik warning u jista' jiddeċiedi li jipproċedi kontra tiegħek.

Issa jien naħseb li hawnhekk qed noħolqu anomalija li tista' twassal biex ċerti individwi jabbużaw mill-poteri li jkollhom.

Għalhekk għandu jkun hemm gwida serja fejn wieħed igħid li ċerti warnings għandhom jingħataw l-ewwel darba u t-tieni darba, per eżempju ̧ għandhom jittieħdu l-passi kriminali neċessarji.

Qed ngħid dan għax f'dan l-abbozz ta' liġi wieħed qed jagħti lok li persuna tista' tingħata warning wara l-ieħor imbagħad persuna oħra li tkun qed tagħmel l-istess ħaġa jipproċedu kontra tagħha għax tkun qed tagħmel att kriminali li jmur kontra dan l-abbozz ta' liġi u allura hawnhekk tinħoloq diskriminazzjoni.

Issa din id-diskriminazzjoni tista' tkun qed issir mill-istess health inspector.

F'dan l-abbozz ta' liġi hemm parti li titkellem fuq id-difiżi u hemm żewġ partijiet oħrajn li jitkellmu fuq kif wieħed għandu jiddefendi ruħu b'tali mod li ma jinstabx ħati.

Issa ladarba din hija an enabling law għandek numru ta' avviżi legali li joħorġu u jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra u mbagħad jiġu attwati u allura ħadd ma jista' jġib l-iskuża li ma kienx jaf u joħroġ liberat ̧ kif għandna f'dan l-abbozz ta' liġi.

Per eżempju ̧ paragrafu (d) ta' subklawsola (3) ta' klawsola 41 igħid hekk:

"Persuna titqies li tkun issodisfat il-ħteġijiet ta' dan is-subartiklu jekk tipprova li ma kenitx taf, u ma kellha ebda raġuni tissuspetta fil-ħin ta' l-għemil tar-reat allegat, li l-aġir tagħha jew l- ommissjoni tagħha tkun tikkostitwixxi reat kontra d-dispożizzjoni rilevanti.".

Immaġina kemm nispiċċaw tajjeb f'dan il-pajjiż jekk kulmin jiġi f'pajjiżna jkun qed idaħħal xi kilo droga miegħu u jgħid li f'dak il-mument ma kienx jaf li kien qed jagħmel xi forma ta' reat.

Immaġina kieku nirraġunaw b'dan il-mod u ngħidu li jekk wieħed jaqbeż id-double line waqt li jkun qed isuq il-karozza, per eżempju, u dan ma jkunx jaf li meta jagħmel hekk iħarrkuh, allura joħroġ liberat!

Jekk kellna xi ħaġa tajba f'dan l- abbozz ta' liġi ħassarniha b'numru ta' klawsoli li saru fih għax kważi kważi qed ngħidu lid-difiża x'għandha tagħmel biex ma tinstabx ħatja.

Kważi kważi nasal biex ngħid li dan l-abbozz ta' liġi lanqas kellna għalfejn niddiskutuh għax qed iwaqqa' ħafna mill-affarijiet li qed niddiskutu.

Aħna naqblu li għandu jkun hemm aktar titjib u li dan is- settur għandu jiġi msaħħaħ imma min-naħa l-oħra ma nistax naċċetta l-fatt li hawnhekk qisna qed insibu l-iskuża biex min jinqabad ma jinstabx ħati.

Din ma tagħmilx sens.

Wieħed irid joqgħod attent ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' warnings li jingħataw.

Fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk għandu jkun hemm gwida u edukazzjoni ċara ħalli d-diversi outlets ta' fejn isir il-bejgħ inkluż postijiet li għandhom x'jaqsmu mal-bejgħ ta' ikel ̧ bħal ristoranti, lukandi u postijiet oħrajn ̧ ma jkollhom l-ebda skuża li ma kenux jafu.

Safejn naf jien din l-ebda liġi ma taċċettaha u allura nesiġu li kulmin jagħmel xi forma ta' kummerċ għandu jkun jaf ir-responsabbiltajiet u d- dmirijiet tiegħu.

Jien nerġa' ntenni li mhuwiex aċċettabbli li xi ħadd jaqbad u jagħmel labelling fuq prodotti li jinġiebu jew jiġu manifatturati Malta li jqarrqu.

Waħda mill-affarijiet li wieħed irid jara hija li d-dipartiment tas-saħħa pubblika jkun qed jitmexxa b'tali mod li jkun aktar effettiv.

Per eżempju ̧ il-ministru irrifera għat-tibdil li sar fl-uffiċini.

Nafu li fl- aħħar ftit xhur id-dipartiment tas-saħħa kien iddeċieda li ċerti uffiċini distrettwali jiġu magħluqa u jiġu grouped f'areas - uħud minnhom għandhom ukoll is-sub-areas tagħhom - ħalli x-xogħol kollu jkun iċċentralizzat.

Issa ħafna drabi ċ-ċentralizzazzjoni tgħin biex l-affarijiet jitmexxew ħafna aħjar imma fl-istess ħin wieħed irid jara jekk hux qed jitmexxew aħjar jew le.

Per eżempju, ma jagħmilx sens li biex issir investigazzjoni dwar xi ħaġa li tkun ġrat f'Ħal-Luqa, biex nagħti eżempju, irid joħroġ il-health inspector li huwa responsabbli minn Ħal Tarxien.

Eżempju ieħor huwa li jekk trid issir investigazzjoni minn health inspector f'Wied il-Għajn ̧ irid imur wieħed mill-area office tal-Birgu.

Issa l-problema hija li se jkollok aktar ħela ta' ħin biex wieħed joqgħod imur minn post għall-ieħor.

Għandek ukoll ir-riżorsi finanzjarji għax id-dipartiment irid jagħmel tajjeb għall- użu tal-karozza li biha l-health inspector ikun qed imur minn post għall- ieħor.

Agħar minn hekk, huwa jekk il-health inspector ma jkollox karozza, jew jekk ikollu din tkun bil-ħsara għax ikun ifisser li dan irid jaqbad il- karozza tal-linja biex imur jagħmel l-investigazzjoni li jrid jagħmel.

Immaġina kif, per eżempju, wieħed mill-Birgu jrid jmur Wied il-Għajn meta bejn dawn iż-żewġ postijiet m'hemmx rotta diretta.

Mela jekk heatlh inspector imur bil-karozza tiegħu d-dipartiment irid iħallsu għax qedjagħmel użu mill-karozza tiegħu u jekk imur bil-karozza tal-linja jrid jieħu ħafna iktar ħin sakemm jasal fuq il-post, apparti li jrid jitħallas ukoll ta' l-ispejjez li jkun għamel għat-trasport.

Veru li meta wieħed iħares lejn infiq irid jara kemm persuni jkunu qed jinqdew b'dan is- servizz, imma fl-istess ħin wieħed irid jara wkoll il-problemi l-oħrajn assoċjati miegħu.

Jiena nħoss li wieħed irid jevalwa t-tibdil kollu li sar u jżomm f'moħħu l-problemi kollha li l-istess tibdil jkun qed joħloq, mhux biss biex iċ-ċittadin jinqeda iktar malajr imma anke biex wieħed ikun jista' jagħmel l-investigazzjonijiet tiegħu b'mod iktar effiċjenti.

Sur President, nafu wkoll li f'kull uffiċċju x-xogħol qed jinqasam b'mod li health inspector ikun responsabbli mill-investigazzjonijiet fuq l-iġene ta' l-ikel u dak kollu li għandu x'jaqsam miegħu u ieħor ikun responsabbli mill-investigazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent.

Dan qed joħloq ċerti problemi.

L-ewwel waħda hija li dak il-health inspector responsabbli mill-ikel ikollu load kbira ta' xogħol filwaqt li dak responsabbli mill-ambjent ħafna drabi ftit li xejn ikollu x'tagħmel.

Għalkemm fit-teorija suppost li wieħed jgħin lill-ieħor, fil-prattika insbu li dawn ma jgħinux lil xulxin bir-riżultat li wieħed ikun mgħobbi ħafna iktar mill-ieħor.

Problema oħra hija li meta wieħed ikun responsabbli mill- investigazzjonijiet fuq l-ikel u wara sitt xhur jibdlulu r-rwol u jintbagħat fuq l-ambjent, jew viċi versa, irid jgħaddi ċertu perjodu ta' żmien sakemm jibda jadatta ruħu għar-responsabbiltajiet ġodda li jkollu.

Apparti dan, f'ċerti area offices, qed ikun hemm ċertu diżgwid bejn iż-żewġ principal health inspectors li jkunu qed jimmaniġġjaw l-area.

Din mhux qed narawha biss fl-area offices imma anke fil-port health authority.

U ladarba semmejt il-port health authority tajjeb li nsemmi ċerti problemi li qed jiltaqgħu magħhom ċerti importaturi.

Sur President, kemm-il darba jċempluli importaturi, kif naħseb li jċemplu lill-ministru u iktar u iktar lid-direttur tas-saħħa pubblika, biex jilmentaw dwar problemi li qegħdin jiltaqgħu magħhom fil-port health authority.

Nafu li matul iż-żmien inbidlu ċerti prattiċi.

Ħafna drabi fuq il-prodott ikun hemm l-expiry date jew id-date of manufacture li huma importanti li wieħed ikun jafhom għax dawn jgħinu biex wieħed jittrejsja l- oriġini tal-prodott minn fejn ġejja.

Issa qed ikun hemm ċertu tibdil fil- labelling li qed joħloq problemi lil ċerti importaturi għax ħafna drabi ma jkunux jafu x'ifisser dak li li jkun hemm miktub fuq il-label tal-prodott.

Per eżempju, ġieli jkollok importaturi li l-ittri "IT", li jfissru li l- prodott ikun ġej mill-Italja, ma jafux x'ifissru.

M'hemmx fiex wieħed jintilef.

Imma ġieli jkun hemm l-ittri "CH" li mhux kulħadd jassoċjahom ma' l-Isvizzera għax m'humiex familjari ma' ċerti abbreviations li qed jintużaw.

Min jiffolowja l-isport fuq it-television jaf li "CH" tirriferi għall-Isvizzera.

Anke n-number plates tal-karozzi li jinżlu overland hawn Malta jkollhom l-ittri skond il-pajjiż li jkunu ġejjin minnu.

Sur President, għandna wkoll ċerti manifatturi ta' l-ikel li qed jilmentaw dwar il-labelling.

Dawn qed jgħidu li wara li huma joħorġu l-prodott bil- labelling kif kien approvat mid-dipartiment - dawn ikunu diġa' wrew lid- dipartiment kif se jkun il-labelling fuq il-prodott - jerġgħu jsibulhom l- intoppi.

Din l-istess problema qed jiffaċċjawhom wkoll l-importaturi.

Mhux l-ewwel darba li ġew għandi importaturi jilmentaw dwar il-labelling ta' prodotti li jinġiebu minn barra minn Malta.

Dawn imorru l-port health authority biex jivverifikaw l-informazzjoni li jkun hemm fuq it-tikketta tal-prodott u wara li jgħidulhom li jrid isir xi tibdil dawn jinformaw lil min ikun se jibgħat dan il-prodott minn barra biex jagħmlu t-tibdil meħtieġ fuq it-tikketta, dan it-tibdil isir u meta l-prodott jasal hawn Malta xorta waħda jsibulhom xi ħaġa oħra.

Dan jagħmel image ħażin lid-dipartiment u barra minn hekk joħloq problemi lill-importaturi u lill-manifatturi.

Ċerti prodotti li jinġiebu minn barra ma tistax tħallihom għal żmien twil fil- containers għax inkella ssirilhom il-ħsara.

U min se jagħmel tajjeb għal din il-ħsara?!

Naf li dan l-abbozz ta' liġi jgħidlek li d-dipartiment jagħmel tajjeb għall-ħsara li ssir jekk wara l-investigazzjoni wieħed isir jaf li dak il-prodott li ġie mportat kien tajjeb, imma naħseb li d- dipartiment m'għandux jeħel ċerti multi għas-sempliċi raġuni li ma jintgħatax parir tajjeb mill-ewwel lil dak li jkun u mbagħad wara li jasal il-proddott noqogħdu nfettqu.

Sur President, ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-kondizzjonijiet tax- xogħol tal-health inspectors.

Il-health inspectors kellhom anomalija fis- salarju tagħhom u minflok li dan ġie aġġustat ħalli jirrifletti verament il- grad li għandhom, il-gvern żied l-ammont ta' promozzjonijiet f'dan is- settur u ta madwar Lm400 bħala allowance lil kull persuna li taħdem fl- ispettorat.

Jiena m'iniex qed nikkritika lill-gvern għax ipprova jirranġa dik l-anomalija, imma billi din hija allowance meta dawn jiġu biex jirtiraw bl-eta' din mhux se tkun qed tiġi riflessa fil-pensjoni li jkunu se jieħdu.

Naħseb li jkun għaqli li din l-anomalija tiġi rranaġta b'mod li meta dawn il-ħaddiema jirtiraw tkun riflessa fil-pensjoni tagħhom.

Sur President, aktar kmieni fid-diskors tiegħi semmejt diversi punti importanti u fost oħrjan aċċennajt għall-kċejjen tad-djar.

Hawnhekk għandna liġi li taħseb għall-iġene f'diversi setturi imma ma ssemmi xejn dwar is- safety fil-kċejjen tad-djar.

Jiena se nelenka numru ta' miżuri importanti li wieħed għandu jagħti kashom u nispera li jaslu għand il-pubbliku ġenerali.

L-ewwel waħda hija li l-ikel għandu jkun storjat f'temperatura ta' inqas minn 4oC għax f'din it-temperatura il-proċess tat-tkabbir tal- mikrobi huwa kważi ineżistenti.

Barra minn hekk it-temperatura ta' inqas minn 4°C hija importanti wkoll ħalli kemm jista' jkun ikun hemm inqas bacteria li tista' tagħmel il-ħsara.

Importanti wkoll li l-ikel li jibqa' u jitpoġġa fil-fridge ma ndewmuhx iktar minn tlett ijiem.

Ta' min isemmi wkoll l-importanza li l-biċċiet li naħslu l-platti u nimsħu l-uċuħ ta' l-imwejjed bihom ikunu nodfa.

Dawn jista' jkun fihom miljuni ta' mikrobi li jitrabbew fihom fi ftit sigħat b'mod speċjali meta wieħed inaddaf areas fejn kien ikun hemm demm tal-laħam.

Wieħed għandu wkoll jaħsel idejh spiss b'mod speċjali wara li jmiss il-laħam jew ħxejjex li jkunu għadhom bil-ħamrija.

Huwa importanti ħafna wkoll li wieħed ma jħallix laħam, ħut u tjur, sew fil-fridge jew inkella barra, li jiġu f'kuntatt ma' ikel li diġa' kien imsajjar.

Tajjeb ukoll li wieħed juża chopping board magħmula minn materjal li faċilment jista' jiġi mnaddaf bħal, per eżempju, irħam jew xi ħaġa simili għax ikun qed inaqqas iċ-ċans li jinħolqu l- mikrobi.

Apparti dan meta wieħed isajjar ikel bħalma huma pulpetti bl-ikkapuljat u affarijiet oħra bil-laħam li jkunu ta' ċerta ħxuna, għandu jagħmel ċert li l-oġġett ikun sar sewwa anke minn ġewwa għax laħam li ma jkunx sar sew fin- nofs ħafna drabi jipprovdi ċerti mikrobi li jwasslu għal ċertu mard.

Ikel bħalma hu l-ikkapuljat faċilment ikun fih ċertu ammont tal-mikrobu E-coli li joħloq diversi problemi.

Wieħed għandu wkoll joqgħod ferm attent meta jkun qed juża bajd nej għax dan jista' jwassal għall-food poisoning ikkawżat mis-salmonella.

Għalhekk meta wieħed ikun qed iħawwad bajd nej biex jipprepara għaġina għall-gallettini jew affarijiet oħra irid jagħti attenzjoni kbira.

Sfortunatament għad hawn ħafna kotba antiki ta' riċetti ta' l-ikel li fihom jiddaħħal ħafna l-bajd nej li, nerġa' ngħid, ikabbar iċ- ċansijiet tas-salmonella.

Għad għandna ċerti drawwiet li jridu jinbidlu.

Sur President, huwa importanti wkoll li wieħed ikun jaf x'detergents għandu juża għall-ħasil tal-platti.

Wieħed jista' faċilment jgħid li l-misħun waħdu ma joqtolx il-bacteria.

Huwa importanti li wieħed juża ammont ta' bleaches biex joqtol il-bacteria.

Il-platti għandhom jitħallew joqtru u jinxfu waħedhom għax meta nixxutawhom bil-biċċa tal-platti fil-pront, jista' jkun li nkunu qed nerġgħu npoġġu l-mikrobi fuq il-platti li nkunu għadna kif ħsilna.

Apparti minn hekk, meta wieħed ikun qed juża l- microwave biex ineħħi l-friża ta' xi ikel jew inkella jsajjar xi ċertu ammont ta' ikel, irid joqgħod attent li jsegwi l-instructions li jkun hemm fuq il-pakkett ta' l-ikel.

Aktar qabel kont qed insemmi l-piramida ta' l- ikel li ħafna minnu, jekk wieħed jiekol bil-moderazzjoni, huwa tajjeb u nutrienti, iżda min-naħa l-oħra wieħed ma jistax jagħfas fuq ċertu ikel li jagħmel ħsara lill-bniedem.

Punt ieħor li se nagħlaq fuqu jirrigwarda l-ilma.

Wieħed mill-punti li qamu llum waqt il-ħin tal-mistoqsijiet kien appuntu dwar il-produzzjoni ta' l-ilma.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru qal li ma jippretendix li xi membru se joqogħdu jgħidu li dan l-abbozz qed isir minħabba li Malta applikat biex tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni abbozz ta' liġi li huwa bżonnjuż irid isir.

Il-Ministru Josef Bonnici qisu skanta meta tkellimna fuq standards li jeżistu fl-Unjoni.

Min qatt qal, minn din in-naħa tal-Kamra, li r-regolamenti u l-istandards stabiliti fi ħdan l-Unjoni huma kollha ħżiena?

Jien kont nippretendi li l-Ministru Bonnici jitkellem dwar kif se ngħollu l-istandards li għandhom x'jaqsmu mal- kwalità ta' l-ilma li nixorbu, kif ukoll ta' l-ilma baħar, li huma kkritikati ħafna fi ħdan l-Unjoni u mhux jiġi jgħidilna li kif nidħlu fl- Unjoni, din se tagħtina l-fondi ħalli ntejbu l-kwalità ta' l-ilma.

Din ħaġa tad-daħq.

Din hija sitwazzjoni bħal meta jkollok ministru li huwa tant irresponsabbli li, minkejja li għandu l-budget tiegħu, dan dejjem jonfoq bl-addoċċ għax jaħseb li fl-aħħar tas-sena jista' jmur għand il- ministru tal-finanzi u jgħidlu: Father Christmas agħtini aktar flus!

Jiddispjaċini ngħid li l-gvern qed jipproġetta lill-Unjoni Ewropea bħal dak il-Father Christmas; għandna bżonn nirranġaw l-affarijiet ġewwa pajjiżna, allura mmorru għand Father Christmas u dan jagħtina r-rigali.

Il-ministru qed jaħseb li jekk għandna problema fil-qasam ta' l-ilma se jagħtuna l-flus kollha biex ntejbu l-kwalita' ta' l-ilma li għandna hawn Malta.

Il- ministru jmissu qal li jistgħu jiġu xi fondi biex jgħinu parzjalment it- tibdil li jista' jkun hemm bżonn isir, imma jmissu qal ukoll li l-Unjoni Ewropea tesiġi li fejn jirrigwarda l-produzzjoni ta' l-ilma m'għandux ikun hemm sussidji.

Ara dik ma jiġux jgħiduha n-naħa tal-gvern!

Dan ifisser li n-nefqa li tagħmel il-water services corporation għall-produzzjoni ta' l- ilma - li biex titjieb il-kwalita` tiegħu se tkompli tiżdied - irid jagħmel tajjeb għaliha l-poplu Malti.

Imma min-naħa tal-gvern ma jissemma xejn dwar dan, jissemma biss li ġejjin il-fondi mill-Unjoni Ewropea, bħallikieku l-politika ta' Malta mibnija fuq il-Father Christmas li se jiġi hawnhekk jipprovdilna l-fondi.

Din m'hijiex is-serjeta` li wieħed jistenna minn rappreżentant tal-gvern f'din il-Kamra, li lill-poplu Malti jżeffinlu lil Father Christmas u ma jgħidlux l-istorja kollha.

Imma din in-naħa tal- Kamra qed twassal l-informazzjoni kollha lill-poplu Malti u se nkomplu nwassluhielhom.

Nagħlaq fuq dan il-punt, Sur President.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, li huwa relattivament tajjeb, kien maħsub taħt amministrazzjonijiet differenti u ħa żmien twil biex ġie komplut.

Nirringrazzja u nsellem lill-FAO għall-għajnuna li kienet qed tagħti imma jiddisjaċini li mbagħad dan l-abbozz ta' liġi ħassarnieh bi klawsoli li jgħidulek b'mod ċar kif tista' tiddefendi lilek innifsek u ġġib l-iskuża li int ma tafx il-liġijiet tal-pajjiż.

Ma nafx f'liema stadju nistgħu naqgħu iktar f'abbozzi ta' liġi li jitressqu f'dan il-parlament!

Huwa dmir tad-dipartiment tas-saħħa u tad-dipartiment ta' l-agrikoltura li jinfurmaw lill-persuni kollha li b'xi mod jew ieħor għandhom x'jaqsmu mal- produzzjoni, mal-bejgħ jew mat-tisjir ta' l-ikel x'inhuma r-regolamenti li għandna quddiemna.

Mhux biżżejjed li persuna nagħtuha lecture ta' siegħa u mbagħad ngħidu li hija food handler; dan m'huwiex il-metodu ta' kif isiru l-affarijiet.

L-affarijiet iridu jsiru bis-serjeta` u nittama li iktar 'il quddiem fl- istadju tal-kumitat nidħlu fid-dettall biex isir it-tibdil kollu neċessarju ħalli liġi li hija relattivament tajba nkomplu ntejbuha għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu u ta' dawk li jiġu jżuruna hawnhekk.

Aħna rridu li meta t-turisti jmorru lura lejn pajjiżhom ma jmorrux igorru fuq l-ilma baħar imniġġes li għandna, imma jkunu ambaxxaturi ta' pajjiżna u jfaħħru l- affarijiet tajbin li għandna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tikber il-kuxjenza ta' kemm hu importanti l-kwalita` ta' ikel li nieklu għas-saħħa tagħna u għal kwalita` tal-ħajja tagħna.

Id-dieta li konna mdorrijin biha fl-imgħoddi, meta konna nieklu affarijiet "inqas sofistikati", bħal affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-ħxejjex, ħut u ftit laħam, kienet dieta tajba għal saħħitna.

L-ironija hi li b'aktar affluwenza, fejn ħsibna li qed jiżdied il-livell ta' l-għajxien - u l-livell ta' l-għajxien kien jitkejjel b'kemm tikkonsma laħam aħmar u bil-kwantita` li tiekol - bdejna nindunaw li l-istil ġdid ta' ħajja, li daħal fis-soċjeta` tagħna bħalma daħal f'pajjiżi oħra fid-dinja, anke t-tip ta' ikel li bdejna nieklu, beda jkun ta' ħsara għal saħħitna.

F'pajjiżna rridu nagħtu attenzjoni partikolari dwar l-ikel li nieklu għax sfortunatament m'hawnx biżżejjed kuxjenza dwar x'nieklu, kemm għandna nieklu, meta għandna nieklu u dwar l-eżerċizzju li għandna nagħmlu biex nibqgħu b'saħħitna kemm jista' jkun.

Sfortunatament - u din ngħidha b'ċertu dispjaċir - f'pajjiżna għandna l-problema tal-ħxuna, anke fost it- tfal tagħna għax minbarra li ħafna drabi dawn jieklu iktar milli suppost, jieklu ikel li xejn m'hu tajjeb għal saħħithom.

Biex tagħqad, illum il-maġġoranza tat-tfal minflok ma jagħmlu l-eżerċizzji qed jgħaddu sigħat sħaħ quddiem it-televiżjoni jew quddiem il-computer, u m'hemmx għalfejn ngħidu li dan qed jagħmlilhom ħsara kbira u qed idaħħalhom fi stil ta' ħajja żbaljat.

M'hemmx dubju li l-edukazzjoni, kemm dik akkademika kif ukoll dik in ġenerali, għandha sehem importanti ħafna biex jiddaħħal l-għarfien dwar kemm hu importanti l-ikel għal saħħitna bħala parti mill-istil ta' ħajja li nkunu qed ngħixu.

Jekk inti trid tgħix stil tajjeb ta' ħajja, ma tistax tiekol biss jew tagħmel l-eżerċizzju fiżiku biss imma trid tagħti kas l-aspetti kollha tal-ħajja li tkun qed tgħix, u jien inħoss li hemm bżonn ta' ħafna iktar edukazzjoni dwar is-sehem ewlieni li l-ikel għandu fis-saħħa tagħna.

Mr Speaker, jien stagħġibt kif fil-kummissjoni li hemm proposta biex tkun responsabbli għas-sigurta` fl-ikel, issemmew ħafna ministeri differenti li jridu jaħtru r-rappreżentant tagħhom f'din il-kummissjoni u ma sibniex post għal xi ħadd li jkun maħtur mill-ministeru ta' l-edukazzjoni.

Bla ebda dubju, din hija xi ħaġa li għandha tiġi rrimedjata, u dan għal raġunijiet ovvji.

Jien naħseb li nkun qed ninsulenta lil din il-Kamra jekk noqgħod nagħmel argumenti għala għandu jkun hemm rappreżentant tal-ministeru ta' l- edukazzjoni.

Kif nafu, ħafna mill-vizzji li wieħed jaqbad jibdiehom minn meta jkun żgħir, pero` sfortunatament ħafna drabi f'dan il-pajjiż l-ewwel inħallu l-problema tidħol 'il ġewwa u mbagħad nipprovaw nagħmlu xi ħaġa wara, u dan huwa ħażin għax minbarra li nkunu qed jinħlew ħafna iktar flus milli kieku naħlu flus f'dik li hi prevenzjoni, wisq nibża' li dak li jsir wara li l-problema tidħol 'il ġewwa jkun ħafna inqas effettiv.

S'intendi r-regolamenti li qed jiddaħħlu f'dan l-abbozz ta' liġi jgħodd ukoll għat-tuck shops fl-iskejjel tagħna.

Huwa veru li jeżistu regolamenti speċifiċi fuq it-tuck shops u jsiru anke spezzjonijiet, pero` sfortunatament ftit li xejn qed isir inforzar.

M'hemmx dubju li hemm bżonn isiru iktar spezzjonijiet fit-tuck shops.

Huwa veru li l-ispetturi li għandna jaħdmu f'dan il-qasam iridu jlaħħqu ma' ħafna u ħafna xogħol ieħor, fosthom man-numru kbir ta' stabilimenti ta' l-ikel li għandna f'pajjiżna, pero` jekk wieħed jara kemm isiru spezzjonijiet fit-tuck shops isib li dawn m'humiex qed isiru daqskemm hu mixtieq.

Fil-fehma tiegħi, l-iskejjel lanqas għandhom joqogħdu jistennew li jsiru l-ispezzjonijiet mill-ispetturi tad-dipartiment tas-saħħa biex jagħmlu xi ħaġa f'dan il-qasam imma permezz tal-kunsill skolastiku tagħhom, għandhom juru iktar awtorita` u sens ta' leadership.

Per eżempju, jien naraha verament redikola li filwaqt li fil-lezzjonijiet ta' l-istudji soċjali u tal-home economics it-tfal jiġu mgħallma li l-iktar ikel li huwa tajjeb għalihom huwa dak li għandu ammont għoli ta' fibra u li għandhom jevitaw il-junk food u l-ħelu, imbagħad it-tuck shop ta' l-iskola jkollu proprjament dak l-ikel li jkunu qed jiġu mgħallma jevitaw.

Kif qed naraw, fl-iskejjel tagħna qed nagħtu żewġ messaġġi kontradittorji lill- istudenti tagħna, u naturalment jirbaħ mhux dak li l-istudenti jiġu mgħallma fil-klassi imma dak li joffrilhom it-tuck shop.

Għalhekk il- kordinazzjoni u l-koerenza li jrid ikun hemm bejn dak li ngħidu u bejn dak li nagħmlu fl-iskejjel trid tkun sħiħa.

Ġieli jkun hemm xi kontradizzjonijiet ukoll bejn dak li t-tfal jiġu mgħallma fl-iskejjel u bejn dak li jiġu mgħallma d-dar, u dan juri l-bżonn li anke l-ġenituri jiġu edukati ħalli jkollhom il-ħiliet meħtieġa biex irabbu lit-tfal tagħhom.

Għalhekk wieħed ma jistax ma jeħux gost meta jisma' li l-laqgħat edukattivi mal-ġenituri qed jiżdiedu.

It-tħejjija ta' l-ikel għandha tingħata prijorita` għal ħafna raġunijiet, partikolarment għall-ġenerazzjonijiet il-ġodda li telgħin.

Kif għedt diġa', sfortunatament studji internazzjonali qed jidentifikaw lit-tfal tagħna bħala tfal li għandhom problemi ta' l-ikel, u għalhekk hemm bżonn li naħdmu biex il-ġenerazzjonijiet il-ġodda jiġu mgħallma sew dwar liema ikel huwa tajjeb għal saħħithom.

Kif nafu, illum qed jiżdied in-numru ta' tfal li meta jmorru d-dar jippreparaw l-ikel huma minħabba li l-ġenituri tagħhom ikunu jaħdmu t-tnejn, u l-fast food jew il-junk food huwa prodott ta' soċjeta` mgħaġġla li m'għandha ħin għalxejn.

Qabel kienu jgħidu li huwa importanti li l-familja titlob flimkien, pero` llum il-ġurnata l-familja lanqas tiekol flimkien m'għadha għax dieħla r-realta` diffiċli, anke f'pajjiżna, li familja rari tiekol flimkien.

Ma jidhirlix li f'Malta qatt saru studji ta' kemm-il darba l-familji jieklu flimkien, pero` studji li saru f'soċjetajiet oħra - ma rridx ngħid "f'soċjetajiet oħra iktar avvanzati minna" għax fil-fehma tiegħi, ċertu progress iġib ukoll ir- rigress - bħal dik Amerikana, juru li familja tiekol flimkien xi tliet darbiet f'sena, jiġifieri b'kollox iqattgħu madwar sitt sigħat f'sena jieklu flimkien.

Sfortunatament, bil-mod kif inhi organizzata s-soċjeta` mgħaġġla u miġnuna tal-lum, iktar ma jgħaddi ż-żmien il-familji iktar qed jitilfu dik l-attivita` soċjali li jieklu flimkien.

Kif kont qed ngħid, huwa importanti li lit-tfal tagħna nedukawhom biex meta jmorru d-dar u ġieli jkollhom jippreparaw l-ikel huma għalihom u għal ħuthom iżgħar minnhom, ma jmorrux għal ikel ta' malajr li mhux tajjeb għal saħħithom, jew jekk għallinqas se jagħmlu l-ikel ta' malajr ikun ikel li huwa tajjeb u bnin.

Għalhekk nerġa' nappella mingħajr ħafna argumenti oħra li għandu jkun hemm rappreżentant tal-ministeru ta' l-edukazzjoni f'din il- kummissjoni għal sigurta` fl-ikel biex id-dimensjoni edukattiva tinżamm il- ħin kollu.

Diġa` għedt li parti mill-karatteristiċi tal-modernita` sfortunatament f'ħafna pajjiżi tad-dinja u anke f'pajjiżna kienet li ma tkunx modern jekk ma jkollokx McDonald's fil-pajjiż u jekk ma tiekolx McDonald's. M'għandi xejn kontra, imma qiegħed insemmi din il-food chain multi-nazzjonali għaliex hija sinonima ma' l-idea tal-fastfood.

Wieħed mill-effetti ħżiena li dawn il-kumpanniji multi-nazzjonali kbar ta' l-ikel, speċjalment dawk Amerikani, qegħdin iħallu fuq il-bqija tad-dinja hija li qegħdin idaħħlu l- idea li l-ikel tal-post, li ħafna drabi jkun frott ta' sekli twal għaliex jiddependi mill-ħxejjex u annimali li hemm u mill-istil ta' ħajja li jgħixu, jiġi meqjus inferjuri.

Illum fortunatament wieħed jara li fid- dinja, u naħseb li anke f'pajjiżna għalkemm għadu dgħajjef, qiegħed jerġa' jkun hemm ċertu rinaxximent biex nivvalorizzaw b'mod ġdid l-ikel tradizzjonali bnin u tajjeb.

Mhux l-ikel tradizzjonali kollu kien bnin u tajjeb għax jien niftakar in-nanna tiegħi tiekol ħafna tonn mielaħ jew majjal fil-melħ nej, kif kienu jżommuh fil-ġarar l-antiki.

Ma naħsibx li dan wieħed jista' jniżżlu bħala ikel tradizzjonali u bnin, imma ċertament li kif kienu jagħmlu l-minestra u kif kienu jużaw l-għazz u kif kienu jużaw ikel ieħor, dawk li llum nsejħulhom pulses, kien tajjeb ħafna għal saħħitna.

Naħseb li huwa importanti li anke f'pajjiżna ssir valorizzazzjoni ġdida ta' l-ikel tradizzjonali tagħna, u hemm ristoranti li qegħdin jagħmlu hekk, għalkemm sfortunatament hemm ftit.

Tant qiegħed jiġri hekk li anke l- McDonald's nfushom, jekk wieħed jara' x'għamlu fl-Eġittu jsib li hemmhekk ma pprovawx jimponu l-hamburger, imma ħarġu bl-idea li jagħmlu l-McFelafel, bħal bigilla tagħna li hemmhekk jafuha bħala felafel.

Dan qed jagħmluh fil-ħobż tradizzjonali tagħhom, li Malta nafuha bħal pitta bread, qisha galletta ratba, u qegħdin jippreżentawha fil-ħwienet tagħhom fuq il-linji ta' kif jagħmlu l-hamburgers, imma joħorġu b'din li qiegħda tissejjaħ il- McFelafel.

Għal ħafna Eġizzjani hija skandlu li l-felafel li jafu huma jmorru jikluh mingħand il-McDonald' s u mhux mill-ħanut jew mit-triq fejn tradizzjonalment jikluh, li ma naħsibx li jkun ippreżentat bil- kondizzjonijiet li qegħdin nitkellmu f'dan il-abboż ta' liġi għaliex rari jkunu ppreżentati f'xi kondizzjonijiet ta' iġjene.

Allura anke meta wieħed jitkellem fuq ikel tradizzjonali, wieħed lanqas irid jirromatiċizza u jidealizza la dak l-ikel u lanqas dawk il-kondizzjonijiet li fih jiġi ppreżentat.

Għaliex jekk rridu nagħtu kas bis-serjeta` l-aspetti ta' saħħa rridu noqogħdu attenti fejn jiġi ppreparat l-ikel u kif jiġi ppreparat.

Filwaqt li qed nitkellem fuq dieta bħala stil ta' ikel li wieħed jiekol, ir- reġim ta' ikel li wieħed jiekol, irrid inqajjem punt - għalkemm strettament ma jaqax taħt dan l-abbozz ta' liġi, imma huwa relatat - dwar dawk in-nies irresponsabbli f'pajjiżna li mingħajr ma għandhom l-informazzjoni xjentifika, medika u djetetika, jagħtu pariri fuq id-dieta.

Dawn nisimgħuhom fuq ir-radjijiet u naraw anke materjal ieħor ta' pubbliċita`, ta' xi pilloli maġiċi jew xi powder li għandhom jieħdu biex dak li jkun jonqos.

Naħseb li għandna nkunu aktar iebsa fl-infurzar tal-liġi f'ħaġa bħal din għax qiegħda ssir ħsara lis-saħħa taċ-ċittadini tagħna l-ewwelnett għax tagħtihom l-illużjoni perikoluża li tista' tonqos mingħajr ma toqgħod attent x'tiekol u mingħajr ma teżerċita ruħek u mbagħad hemm il-ħsara li ssir minn prodotti li mhumiex mediċina, iżda min qiegħed jippreżentahom żgur li m'għandux in-know-how mediku, u n-nies joqogħdu fuqu.

Sfortunatament, speċjalment f'ċerti programmi tar-radju, kultant titwaħħax tisma' lil min assolutament ma jifhimx u jibda jgħid lin-nies biex jieħdu tant pilloli minn dan il-vażett u tant powder mill-vażett l-ieħor, iħalltuh bl-ilma u jeħduh tliet darbiet kuljum.

Dawn il-quacks m'għandniex nippermettuwhom fis-soċjeta` tagħna.

Irrid nitkellem ukoll proprju dwar il-post fejn jiġi ppreparat il-ikel.

Mhux qiegħed nirriferi għall-kċina tad-dar, fuq il-kċina tal-lukandi jew tar-ristoranti, iżda proprju għal dawk il-istabilimenti ta' l-ikel li jagħmlu xogħol għal outside catering u anke li jipprodoċu ikel biex imbagħad jinbiegħ fi stabilimenti oħra.

Hemmhekk għandna problema serja.

Anke fost dawk l-aktar evoluti u lluminati u avvanzati minnhom jafu li ħafna drabi qegħdin jaħdmu f'bini li mhuwiex indikat għal dan ix-xogħol.

Dan il-abbozz ta' liġi, bir-raġun kollu, qiegħed jesiġi li kulmin għandu xi stabiliment ta' l-ikel irid jirreġistrah.

Il-mistoqsija li nixtieq nistaqsi hija: Liema tip ta' guidelines se nadottaw biex jingħata l- permess ħalli post ikun jista' jsir l-ikel ġo fih?

Dan se jkun kruċjali, speċjalment għaliex min-naħa ta' l-IPSE spjegawli li kumpaniji kummerċjali li jipproduċu l-ikel applikaw għal għajnuna finanzjarja u teknika u anke għall-bini ta' fabbriki biex ikunu jistgħu jiċċaqalqu minn fejn qegħdin.

Ħafna minnhom qegħdin qalb il-bini għax qabdu d-djar domestiċi li kienu maħsuba biex in-nies jgħixu fihom u adattawhom biex jippreparaw l-ikel fihom, allura huma stess jafu li dawn mhumiex l-aħjar postijiet fejn wieħed jipprepara l-ikel.

Il-problema li qegħdin ikollhom hi li l-IPSE u l-korporazzjoni Maltija għall-iżvilupp qegħdin jgħidulhom li m'għandhomx fabbriki biex jagħtuhom.

Naħseb li din se tkun waħda mill-problemi serji li se naħbtu magħha, jiġifieri liema bini se jkun aċċettat biex fih tkun tista' ssir it-tħejjija ta' l-ikel.

Imma fuq dan inkompli fis-seduta li jmiss.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Bartolo jibqa' in possession.

Nitlob lill- Ministru biex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, l-Erbgħa, 19 ta' Settembru 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tieni Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni; u

Riżoluzzjoni dwar it-Tneħħija ta' Mħallef - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, illum xtaqt niddedika dan l- aġġornament biex nawgura s-sena skolastika t-tajba lill-istudenti tagħna li se jibdew is-sena akkademika tagħhom nhar l-24 ta' Settembru, jiġifieri nhar it-Tnejn li ġejjin.

Naħseb li ta' min jagħmel ftit riflessjonijiet u jara f'liema sitwazzjoni t-tfal tagħna llum qegħdin jaffrontaw il-kwestjoni ta' l-edukazzjoni tagħhom.

Ġraw diversi fatti, sia fix-xena nazzjonali kif ukoll fix-xena internazzjonali li jitolbu ċerti riflessjonijiet fuq kif uliedna qegħdin jiġu ppreparati għall-futur tagħhom.

Kif qegħdin nifformawhom lit-tfal tagħna?

X'qegħdin nagħtuhom bħala doża?

Qegħdin nippreparawhom għall-ħajja li se jkollhom jaffrontaw?

Qegħdin nippreparawhom mill-aspett soċjali, kulturali u ekonomiku?

Qegħdin nagħtuhom pedament biżżejjed b'saħħtu biex għada ptgħada jkunu ċittadini tajbin, jekk mhux ferm aħjar miċ-ċittadini li għandna llum?

Dan il-ħsieb tiegħi beda fuq pass li ili ntambar fuqu.

Diversi drabi għamilt appell minn hawnhekk lill-heads of school sabiex jieħdu ħsieb biex it-tfal li jattendu l-iskejjel kemm primarji kif ukoll sekondarji jieħdu ħsieb li jorganizzawlhom ħarġiet u jmorru jaraw id-diversi mużewijiet u wirt kulturali u storiku li għandna għad-dispożizzjoni tagħna f'pajjiżna.

Sfortunatament matul din is-sena kellna inċident gravi ħafna fejn kellna t- twaqqiegħ minn xi ħadd irresponsabbli ta' wieħed mill-aqwa ġojjelli li pajjiżna jgħożż u jgawdi, ovvjament dak tat-tempju ta' l-Imnajdra.

Ngħid li min wettaq dan l-għemil wettqu sforz l-injoranza kbira illi għandu għax trid tkun injorant biex ma tirrealizzax li post storiku billi tkissru l- ewwel ħaġa m'inti se tieħu xejn u t-tieni kulma qed tagħmel huwa xi ħaġa li tmur kontra l-interessi direttament u indirettament tiegħek.

Ngħid li forsi hija tort ukoll tas-soċjeta' tagħna li fis-snin ta' qabel ma ħadniex ħsieb nieħdu bis-serjeta' dan il-pass importanti li t-tfal kollha li jattendu l-iskejjel primarji u sekondarji matul il-ħajja akkademika tagħhom ikunu marru fil-postijiet storiċi kollha.

Mr. Speaker, jiena għamilt domanda parlamentari lill-Ministru Louis Galea fit-18 ta' Ġunju ta' din is-sena u tlabtu jagħtini l-figuri għas-snin 1996, 1997, 1998, 1999 u s-sena 2000 tat-tfal li jmorru f'dawn il-mużewijiet.

Mill-figuri jidher ċar illi n-numru ta' tfal li qed jittieħdu mill-iskejjel qiegħed ta' kull sena dejjem jonqos għax filwaqt li fl-1996 kellna kważi 51,000 student illi marru f'dawn il-mużewijiet mill-1997 'il quddiem kellna nuqqas kull sena.

Fl-1997, kellna 46,000, fl-1998 45,000, fl-1999 kellna 36,000 u fl-2000 tlajna ħarira 'l fuq għal kien hemm madwar 38,500 student li żaru l-mużewijiet.

Jekk wieħed iħares lejn il-figuri jara li stranament kien hemm nuqqas kbir ta' studenti li marru jżuru l-mużew ta' l-arti fejn għandna ħafna wirt sabiħ u li jiġu jżuruh diversi nies minn barra.

Fl-1998 marru 560 student biss u fis-sena 2000 marru 800 student biss.

Ħaġa inspjegabbli hi li f il-Palazz ta' l-Inkwisitur fil-Birgu fl-1998 marru 5,253 student - ħaġa sabiħa – pero' fis-sena 2000 marru 2,300 student biss.

L-istess il-mużew marittimu.

Fis-sena 1998 kellna 7,260 u fis-sena 2000 kellna 1,166 tifel.

Issa ta' min igħid li kellna dan in nuqqas minkejja li dawn huma żewġ postijiet importanti u minkejja l-fatt li l-gvern kompla żied fir-restawr tagħhom u reġa kellna l-ftuħ ta' swali oħra.

Mr. Speaker, jiena ninkwieta ruħi fuq żewġ affarijiet.

L-ewwelnett għax huwa importanti għall-istudenti li jmorru u japprezzaw il-wirt tagħna.

Kif nistgħu nippretendu għada pitgħada li jkollna ċ-ċittadini tagħna japprezzaw il-wirt storiku tagħhom jekk dawn qatt ma jkunu daħlu fihom?

Dawn it-tfal qegħdin fl-iktar eta' sabiħa fejn iridu jitgħallmu u allura ma nistax nifhem kif dawn ma jitteħdux f'dawn il-postijiet.

Kif nistgħu ngħidu li m'għandniex xi forma ta' responsabbilta' għat-traskuraġni futur tagħhom rigward dawn il-postijiet jew għal xi tkissir jew xi vandaliżmu tagħhom għada pitgħada?

Punt li jinkwetani wkoll hu li qisna aħna bħala adulti niddeċiedu aħna t- tfal x'inhu tajjeb għalihom biex jitgħallmu u niddeċiedu li neħduhom f'ċerti postijiet storiċi u f'oħrajn ma neħduhomx.

Per eżempju hija indikattiva kif il-mużew ta' l-arti naturali għandu record li fl-1996 kellu 5,000 student li marru fih u sa l-aħħar tas-sena l-oħra kellu 4,500, jiġifieri żamm il-medja ta' studenti li jmorru.

Ovvjament ħafna studenti jittieħdu hemmhekk għax hemm ħafna annimali bbalzmati u allura l- perċezzjoni ta' l-għalliem hija għax dak jinteressa l-istudenti mentri opri ta' l-arti ma jinteressawhomx.

U dan ukoll huwa żbaljat għax mhux veru li t-tfal ma japprezzawx l-affarijiet ta' l-arti.

It-tfal japprezzaw kollox, l-importanti li l-adulti jkollhom il-paċenzja li jispjegawlhom l- affarijiet.

Jien naħseb li dan huwa punt importanti u fil-bidu tas-sena akkademika nixtieq nissottometti appell lill-heads kollha ta' l-iskejjel ta' Malta biex din il-ħaġa jieħdu ħsieb li jagħmluha.

Irrid ngħid ukoll li ċerti drabi ċerti skejjel primarji jieħdu t-tfal il- farm ta' l-Għammieri għar-raġuni li t-tfal jieħdu pjaċir jaraw l-annimali, imma li teħodhom kull sena fl-iskola primarja huwa żbaljat.

Li teħodhom darba huwa tajjeb, għax din isservi bħala parti mill-formazzjoni sħiħa tagħhom, imma li mbagħad ma tagħżilx li teħodhom f'postijiet storiċi huwa żball kbir.

Dan ngħidu għax ċerti drabi jkolli l-biża' li l-għalliem li għandu iktar responsabbilta' u li qed jaqdi d-dmir tiegħu tajjeb f'ħafna affarijiet. forsi jagħmel id-dnub li jagħżel hu t-tifel x'għandu jitgħallem jew le, jiddeċiedi hu għalih, u ċerti drabi - u dan huwa iktar serju - jiddeċiedi liema studenti għandhom jitgħallmu ħaġa u liema m'għandhomx jitgħallmuha.

Sfortunatament fis-sistema edukattiva tagħna għadna niltaqgħu ma' tfal li qegħdin jiġu mkaxkra minn sena għal oħra, kemm fl-iskola primarja kif ukoll f'dik sekondarja u dawn ma jingħatawx biżżejjed attenzjoni biex ikollna moħħna mistrieħ li kull tifel li jiġi fl-iskejjel primarji u sekondarji tagħna jiġi mgħallem kollox.

Jiena ngħid li llum, fis-seklu 21, is-soċjeta' tagħna għandha d-dmir li ma tħalli ebda tifel f'ebda skola li ma jkunx jaf jikteb u jaqra tajjeb.

Hija ħaġa vitali u importanti u ma nistgħux naċċettaw iktar it-teorija li hemm nies li jistgħu jibqgħu injoranti għax hemm ċerti impjiegi li ma jridux ħafna intelliġenza biex isiru u li jistgħu jagħmluhom huma.

Dan huwa verament kunċett żbaljat.

Hija xi ħaġa li ma tagħmlilniex ġieħ.

Hija realta' li qiegħda hemm u wieħed irid jikkumbattiha.

Mhux qed nipprova nnaqqas jew inċekken ix-xogħol professjonali li jagħmlu l-għalliema imma qed nagħmel appell biex ma jkollna ebda ġebla f'dan il-możajk Malti li ma jkunx sabiħ, li ma jkunx jixgħel u li ma jkunx f'postu.

U biex ikollna din il-ħaġa, biex ikollna ċittadini aħjar fil-futur irridu nassiguraw almenu illi jkollna lil kulħadd jaf jikteb u jaqra.

Il-ministru ta' l-edukazzjoni, li qiegħed jagħmel ħafna xogħol f'dan ir- rigward ukoll, saħaq ħafna fuq din il-ħaġa.

Fil-laqgħa tal-kumitat permanenti dwar l-affarijiet soċjali li saret fit-18 ta' Ottubru ta' l-1999 l-istess ministru qal li s-sistema edukattiva mhux qiegħda tilħaq lit-tfal kollha u sostana li hemm bżonn li tilħaq lit-tfal kollha, speċjalment f'ċerti areas fil-qasam tal-qari.

Jiena jidhirli li aħna bħala deputati għandna nagħtu iktar importanza għall-qari.

Jekk aħna rridu iktar ċittadini li jkunu aħjar rridu bilfors li rridu nieħdu ħsieb li wliedna u wlied uliedna jkunu jafu jaqraw.

Kif irridu jew nippretendu illi dawn it- tfal u ġenerazzjonijiet futuri jkunu aħjar minna jew kapaċi jirrispondu għas-sejħiet li l-futur se jġibilhom quddiem wiċċhom jekk kemm-il darba aħna ma nagħmlux enfasi fuq il-qari!

Forsi tkun ħaġa tajba li għandna nagħmlu li nagħtu inċentiv lill-ġenituri tagħhom biex jixtru iktar kotba.

Jiena ngħid li forsi ta' min wieħed jaħseb sabiex jagħti eżenzjoni mill- income tax jekk kemm-il darba wieħed ikun xtara ftit kotba għal uliedu, jiġifieri l-kotba li tixtri għal uliedek, sija ta' l-iskola kif ukoll tal- qari jiġu mnaqqsa mill-income tax.

Dan qed ngħidu għax hemm bżonn li tidħol din il-mentalita' ġo ras ħafna ġenituri li huwa aħjar jekk tixtri b'Lm100 kotba milli tixtri b'Lm100 għamara jew xi ħaġa oħra.

Importanti li fid-dar it-tfal ikollhom librerija, u dan qed ngħidu għax naħseb illi hemm ċerti djar li m'hemmx ktieb wieħed fihom.

'Il quddiem jaf ikollna tfal li għada pitgħada jistgħu jkunu kunsilliera jew anke deputati pero' li ma jkunux qraw, Mr Speaker.

Huwa għalhekk li fl-opinjoni tiegħi mhux biżżejjed li nitkellmu biss imma importanti li nagħtu inċentiv biex jinxtraw il- kotba.

Hawn ħafna kotba li jistgħu jinxtraw bix-xejn u jagħmlu ħafna ġid lit-tfal.

Minn studji li saru nstab li student li jitwieled f'ambjent li għandu l- kotba huwa iktar ippreparat li jaqra minn dak li ma jsibx il-kotba għad- dispożizzjoni tiegħu u naħseb illi llum, iktar minn qatt qabel, huwa importanti illi t-tfal ikollhom l-aċċess għall-informazzjoni u aċċess tal- verita'.

Illum hija realta' li l-mezzi tax-xandir, il-mezzi tagħna qegħdin idaħħlu lil uliedna għal sitwazzjoni ta' verita' li qabel konna naħbulhom.

L-inċident li nqala' riċentiment meta kellna l-attakk fuq l-Amerika kellu effett mhux biss fuq l-adulti imma anke fuq uliedna għal diversi raġunijiet.

L-ewwel ħaġa għax-xena nnifisha u mbagħad għax f'diversi pajjiżi l-inċident seħħ proprju fil-mument meta jkunu qegħdin isiru l- programmi għat-tfal.

Kellek pajjiżi fejn dawn it-tfal kienu qed jaraw programm tagħhom, f'daqqa waħda waqaf u spiċċaw raw dan l-inċident iseħħ.

Illum il-mezzi tax-xandir qegħdin ipoġġu quddiem għajnejn uliedna veritajiet li aħna bħala adulti qabel konna naħbulhom, ngħattuhom jew nipprovaw intaffuhom.

Din il-verita' hemm bżonn li naffrontawha.

Jumejn ilu waqt li kont fuq ajruplan ġej lura Malta kont qed naqra silta mill-ktieb ta' Fyodor Dostoevsky "The Idiot".

Issa dan il-ktieb ġie miktub meta l-awtur kien qiegħed f'sitwazzjoni verament iebsa għalih għax fl-aħħar tas-sajf ta' l-1867 mititlu l-ewwel tarbija tiegħu u fil-bidu tas- sena ta' wara beda jistampa dan il-ktieb.

Fost dak li hemm miktub f'dan il- ktieb sabiħ hemm riflessjoni ta' Dostoevsky meta l-karattru prinċipali tax- xena kien qed jitkellem fuq il-kwestjoni ta' l-edukazzjoni tat-tfal.

Dan jgħid hekk:

" They took to coming to see me often and always asked me to tell them stories.

I think I must have told them well, for they were very fond to listening to me and afterwards I read and studied simply to have things to tell them, and for the remaining three years I used to tell them stories.

Later on, when everybody blamed me for talking to them like grown up people and concealing nothing from them, I said that it was a shame to deceive them.

They understood everything anyway, however much things were concealed from them and that they learned it perhaps in a bad way and not so from me.

One need only remember one's own childhood"

U naħseb li din ir-riflessjoni ta' Fyodor Dostoevsky fiha ħafna x'tifhem u fiha ħafna rilevanza llum il-ġurnata.

Naħseb li s-soċjeta' tagħna mhux qed tapprezza biżżejjed dak li qegħdin ngħaddu inkontru t-tfal tagħna.

Il- kurrikulu nazzjonali huwa pass ferm importanti 'l quddiem, pero` independentement mill-ħidma tas-sistema edukattiva tagħna, bħala adulti rridu nirrealizzaw li uliedna qed jistaqsu ċerti mistoqsijiet dwar x'ikun ġara fid-dinja ta' madwaru u għaliex ikunġara dan il-fatt.

U naħseb li wasal iktar iż-żmien li dan il-pajjiż jirrifletti iktar fuqha din is- sitwazzjoni.

Sfortunatament aħna ngħixu ta' kuljum u ma nagħtux kas biżżejjed dak li ġej għal wiċċna.

Is-seklu 21 x'se jkollu għal uliedna?

Jiena diversi drabi tkellimt fuq l- importanza li nieħdu ħsieb li wliedna jitgħalmu iktar lingwi minn dak li tgħallimna aħna.

Jiena ngħid li lit-tfal tal-lum irridu nippreparawhom iktar biex ikunu jafu iktar ligwi bħal per eżempju, ċ-Ċiniż, ir-Russu jew il-Ġappuniż.

Aħna bħala pajjiż dejjem iddistingwejna ruħna internazzjonalment għall-kapaċita' li jirnexxielna nitkellmu b'iktar min tliet ligwi, u din il-kapaċita' servietna tajjeb f'diversi affarijiet fosthom fil-kamp ta' l-organizzazzjonijiet internazzjonali fejn ħafna Maltin iddistingwew ruħhom.

Jien naħseb li għada pitgħada, f'soċjeta' globali li qegħda tinbidel iktar, hemm bżonn li ma norqdux imma lil uliedna nieħdu ħsieb li nippreparawhom billi nagħtu informazzjoni iktar.

F'dan id- dawl irridu naraw li nagħtu lit-tfal formazzjoni kulturali aqwa, formazzjoni ta' preparazzjoni ta' verita' aqwa, u rridu naraw ukoll li l- marġni ta' tfal li huma illiterati jisparixxi.

Jiena ngħid li f'dan il- pajjiż il-marġni ta' tfal li kulma jafu huwa jiffirmaw isimhom u li għamlu għaxar snin fil-bankijiet ta' l-iskola u rnexxielhom jidħku bis-sistema edukattiva tagħna għandu jisparixxi.

Jiena ngħid li lit-tfal illum forsi qed infissduhom iżżejjed.

M'aħniex qegħdin, bħala ġenituri, nagħfsu biżżejjed ħalli uliedna jaħdmu iktar, ħalli jissudaw iktar u ħalli jkollhom kultura ikbar.

Jiena umilment ngħid li nsibni f'ċerta diffikulta' nara tfal li ma jkunux jafu biżżejjed jew li ma jkunux qraw biżżejjed.

Ngħid ukoll b'ċertu mistħija li hemm nies fil- ġenerazzjoni tiegħi li kif issemmi ċerti kotba jgħidulek li ma qrawhomx u li lanqas biss semgħu bl-awtur li jkun kitibhom.

Issa dan ikun xi awtur li jkun kiteb diversi kitbiet sbieħ li jċaqilquk 'il quddiem, li jkabbrulek moħħok, li jiftħuk u li jagħtuk il-possibbilta' li tkun bniedem aħjar u allura tkun ta' servizz aħjar għall-poplu tiegħek, għall-proxxmu tiegħek u għal kulmin għandek madwarek.

Jiena umilment naħseb li dawn m'humiex affarijiet li qegħdin 'il bogħod minnhom.

Jiena ngħid li wliedna qed jitolbu din il-ħaġa minna.

Din ir- responsabbilta' li qiegħda fuqna m'għandniex naħirbu minnha.

M'għandiex nipprovaw ngħidu li dawn ma jifhmux jew li m'humiex kapaċi.

Għandna sistema f'moħħna li ċerti drabi tersaq lejn elitiżmu żejjed, lejn ideat li jekk tifel qiegħed imur skola żgur li se jirnexxi u tifel li qed imur skola oħra żgur li mhux se jirnexxi.

Dan huwa kollu żbaljat, Mr Speaker, huwa kollu barra minn loku u ċerti drabi ssib li jaħsbuha hekk anke ċerti komponenti fil-professjoni ta' l-għalliema.

Infakkar umilment li l-istatus ta' profesjonist ingħata proprju mill-partit li qiegħed fil-gvern u ngħata proprju għaliex l-għalliem għandu professjoni daqs il-professjonijiet l-oħrajn f'pajjiżna.

Huwa importanti li l-għalliema jaċċettaw ir-responsabbilta' li ma jħallu l-ebda farka ta' tifel li ma jitgħallimx.

Jiena nagħmel appell biex din il-ħaġa ssir u biex matul din is- sena jkun hemm iktar responsabbilta' biex din il-ħaġa ma sseħħx.

Jiena ma niflaħx nara nies, anke ta' 18 jew 20 sena li meta tistaqsihom jekk jafux jaqraw dawn jgħidulek li la jafu jaqraw u lanqas jiktbu.

Imma possibbli bis- sistema edukattiva tagħna jista' jkun li jibqa' jkollna tfal li ma jafux jagħmlu dawn l-affarijiet?

Jista' jkun li jkollna tfal li ta' 15, 16-il sena ma jagħmlux l-eżamijiet ta' l-O- level jew ma jagħmlux l-eżamijiet biex ikollhom kwalifiki tajbin biex ikunu jistgħu jidħlu f'edukazzjoni iktar avvanzata u jkunu aktar ippreparati għall-ħajja ta' quddiem?

Jiena ngħid li hija ta' misħtija f'pajjiżna li f'dan is-seklu, minkejja l-avvanzi kbar li għamilna jibqa' jkollna ndividwi li ma jkunux mgħallma.

Jiena ngħid li ebda bniedem m'għandu d-dritt li ma jitgħallimx.

Kulħadd għandu fuqu l- obbligu li jitgħallem.

Jiena ma naċċettax li jkun hawn xi ħadd li għandu d- dritt li jibqa' injorant.

Dik ma naċċettahiex.

Ir-responsabbilta' ta' l- istat hija tant kbira f'din id-direzzjoni li rridu nieħdu ħsieb li naqilgħu l-għeruq u x-xniexel ta' dan il-pajjiż biex kulħadd ikun jaf l-affarijiet tiegħu u kulħadd ikun iktar mgħallem f'dak li huwa l-wirt kulturali tagħna.

Mr. Speaker, f'dawn l-aħħar 20 sena dan il-pajjiż qam għall-wirt kulturali tiegħu.

Għadu mhux biżżejjed.

Sfortunatament il-mużewijiet u l-postijiet storiċi tagħna għadna ma nagħtuhomx biżżejjed importanza.

Naħsbuhom biss dekorazzjonijiet li aħna noħorġu biex inwaħħluhom mas-siġra tal-Milied.

Pajjiżna huwa tant fortunat li għandu l-postijiet storiċi tiegħu qegħdin waħda viċin ta' l-oħra, dawn qegħdin magħna s-sena kollha u huma mod tajjeb ta' kif pajjiżna jaqla' l-flus.

M'għandekx bżonn issuq mili kbar biex tara ħaġa jew oħra, imma kif toħroġ minn bieb issib ħaġa oħra għaxar passi 'l bogħod minnek.

Jiena għall-bidu ta' din is-sena akkademika nixtieq nappella lill-heads of school u lill-għalliema biex din il-ħaġa jwettquha.

Nappella wkoll lis- soċjeta' kollha sabiex tirrifletti fuq dak li wliedna se jkollhom quddiem għajnejnhom fis-seklu li għadna kif bdejna.

Irridu nippreparawhom mhux billi nagħrmu t-tajjeb tal-passat imma billi nżidu fuq it-tajjeb tal- passat.

Illum, bil-mezzi tax-xandir li għandna, permezz tal-videos, permezz ta' l-internet u permezz ta' elf ħaġa oħra t-tfal tagħna fetħu moħħhom iktar u għandhom abbilta' li jitgħallmu ferm iktar milli kellna aħna fi żmienna.

Minkejja dan wieħed ma jistax jiskarta t-tajjeb li kellna qabel, il-qari, il-formazzjoni tajba, il-formazzjoni kulturali u l-ispjega tajba ta' l-awturi tal-passat.

Jiena umilment, Mr Speaker, nagħlaq l-aġġornament tiegħi billi nawgura sena ta' studju lill-istudenti kollha mhux fis-sens ta' studju bilfors imma studju bħala punti ta' għerf, bħala fonti ta' tagħlim, bħala fonti sabiex inti tkun bniedem aħjar fejn ħadd ma jagħmillek, kif għidu ġo Bormla, il- bżieq fuq imnieħrek.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 19 ta' Settembru 2001, fis- 6:00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - KOLLIZJONIJIET TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' kolliżjonijiet tat-traffiku rapportati lill-pulizija matul l-ewwel sitt xhur tas-sena?

Kemm minnhom kienu fatali u kemm weġġgħu persuni kawża ta' dawn l-inċidenti tat- traffiku?

Jista' l-Ministru jagħti l-istess informazzjoni għall-istess perijodu għas- snin 1997, 1998, 1999 u s-sena 2000?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif jidher fuq it-Tabella li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Infurmat ukoll illi t-tagħrif għas-sena 1997 mhux disponibbli bix-xahar.