MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 849 Il-Ħamis, 16 ta' Jannar 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 849

Il-Ħamis, 16 ta' Jannar 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 16 ta' Jannar 2003

WERREJ

MINUTI 265

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 265

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IN-NEGOZJATI GĦAS-SĦUBIJA TA' MALTA FL-UNJONI EWROPEA

U L-MISTOQSIJA TAR-REFERENDUM - KONTINWAZZJONI 270

AĠĠORNAMENT 298

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 302

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 848 li saret fil-15 ta' Jannar, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PENSJONI TA' L-INVALIDITA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, qed tirċievi Lm24.94 fil-ġimgħa pensjoni ta' l-invalidita' u bonus ta' Lm1.34 meta suppost tirċievi total ta' Lm28.15?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment tas-sigurta' soċjali informa lill-persuna indikata dwar il-każ tagħha.

WIED IL-GĦAJN : SKOLA PRIMARJA - NFIQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 37718?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 37735.

FONDAZZJONI GHALL-ISKEJJEL TA' GHADA - ĦRUĠ TA' TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37717?

ONOR.

SPTAR SAN LUQA: WARD S3 – AĊĊESSIBILITA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jistgħu jittieħdu passi biex pazjenti f'ward S3 fl- isptar San Luqa jkollhom fejn jistgħu jieħdu doċċa li tkun aċċessibbli għal dawk b'diżabilita'?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Bħala parti mir- refurbishing kontinwu ġewwa l-isptar San Luqa, il-ward S3 se tiġi refurbished fi żmien ftit xhur.

Parti minn dan ix-xogħol jikkonsisti f'kostruzzjoni ta' showers minflok il-banjijiet kif nafuhom illum.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jaċċetta l-Ministru li f'ċirkostanzi bħal dawn, aktar u aktar wara li għaddejna l-liġi dwar id- drittijiet ta' persuni b'diżabilita', m'huwiex sew li dawn in-nies jibqgħu jistennew ix-xhur sakemm isir ir-refurbishing?

Jistgħu jittieħdu miżuri amministrattivi biex dawn il-pazjenti għallinqas jitpoġġew f'ward fejn ikollhom il-faċilitajiet neċessarji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni bħali jkollu l- opportunita' li jmur St. Luke's u jara b'għajnejh id-diversi swali li qed jiġu mmodernizzati ħalli sakemm jitlesta l-isptar il-ġdid, l-ambjent ġewwa St Luke's jitjieb.

Fil-fatt jekk tmur illum tara sala mimlija pazjenti u jekk tmur għada taraha vojta, bil-ħaddiema jaħdmu fiha.

Imbagħad jgħaddu ftit ġranet u l-pazjenti jerġgħu lura f'posthom, f'ambjent li jkun ftit aħjar.

Issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed iqajjem il-kwestjoni ta' l- aċċessibilita', Sur President.

Aħna bħala ministeru żgur li dawk bi bżonnijiet speċjali naraw li nieħdu ħsiebhom.

Veru li għaddejna l-liġi dwar persuni b'diżabilita', pero' din tipprovdi wkoll illi l-proċess ta' aċċessibilita' f'postijiet li huma diġa' mibnija, kif inhu l-isptar San Luqa, bilfors irid jieħu ċertu żmien.

Jiena napprezza l-concern ta' min jixtieq jarana nilqgħu għall-bżonnijiet ta' persuni bi bżonnijiet speċjali kemm jista' jkun malajr.

Aħna lesti li fejn tidħol il-kwestjoni ta' l-aċċessibilita', għall-fini ta' faċilitajiet sanitarji, wieħed jipprova jimmira lejn areas li huma rilevanti fl-isptar San Luqa, bi priorita' fuq affarijiet oħrajn.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma ma jistgħux jittieħdu miżuri amministrattivi biex anke in vista tal-liġi li għandna dwar persuni b'diżabilita, sakemm isir ir-refurbishing meħtieġ fil-ward, immaterjali minn liema ward ikunu ġejjin, persuni b'diżabilita' jitpoġġew f'post fejn ikun hemm doċċa aċċessibbli?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Naturalment fid-dinja kollox jista' jsir, pero' wieħed irid iqis li l-isptar m'huwiex lukanda fejn għandek il-fakulta' li meta trid tagħmel ir-refurbishing għax kulma trid hu li tagħlaq il-bieb u ma ddaħħalx iżjed nies.

Fejn jidħol fl-isptar ma tistax tagħmel hekk, aktar u aktar meta għandna sptar wieħed biss akut.

Ħafna drabi biex tagħmel refurbishing tkun trid tagħlaq sala għal numru ta' ġranet u tkun trid issib post alternattiv għal mill-inqas 30 ruħ.

Issa jekk hemm perijodu fejn ma jaqbillekx tagħmel refurbishing huwa proprju fix-xitwa għax f'dak l-istaġun, anke jekk is-swali kollha jkunu qegħdin jaħdmu, nispiċċaw bis-sodod fil-kurituri.

S'issa l-miżuri kollha li ħadna, fosthom li nikru sodod mill-privat biex innaqqsu mill- overcrowding tas-swali għadhom ma solvewx din il-problema.

Naturalment din il-problema ma teżistix biss fl-isptar San Luqa imma teżisti fl-isptarijiet l-oħra kollha.

Ovvjament fl-isptar Monte Carmeli, fejn m'aħniex magħfusin daqshekk bin-numru ta' sodod, ir-refurbishing li sar kien aktar intensiv.

Fil-fatt ir-rapporti li saru f'dawn l-aħħar erba' snin juru biċ-ċar li qatt ma sar refurbishing strutturali f'dan l-isptar daqs kemm sar f'din il- leġislatura.

Importanti wkoll li anke hemmhekk, biex ma jkollniex disruption tas- servizzi, qabel ma mbarkajna fuq programm ta' refurbishing estensiv, għamilna r-refurbishing ta' decanting ward li kienet ilha abbandunata 'l fuq minn 15-il sena.

Fil-fatt din kienet isservi bħala valve biex meta nagħmlu r-refurbishing fis-swali l-oħra, inkunu nistgħu nilqgħu l-pazjenti fiha temporanjament.

Ġewwa l-isptar San Luqa m'għandniex dak il-lussu, anzi l-problema hi li kieku kellna nagħlqu sala sakemm nagħmlu r- refurbishing ...

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid jifhem li fi sptar iffullat, fejn m'għandekx sala waħda spare, trid tkun iblah biex timbarka fuq refurbishment ta' żewġ swali f'salt.

U għalhekk fit-tweġiba qegħdin ngħidu li r-refurbishing tax- showers se jsir minn hawn u ftit żmien ieħor.

Għax aħna dan ix-xogħol nagħmluh skond il-programm li għandna, programm kontinwu.

Biżżejjed il- kollegi taż-żewġ naħat imorru sa l-isptar biex jaraw b'għajnejhom stess in- numru ta' swali li ġew refurbished.

Anke qed isir ċaqliq ta' ċerti swali oħra biex inżidu l-effiċjenza u nagħmlu l-aħjar użu mir-riżorsi umani li għandna, Sur President.

Jien għalija din hija r-raġuni għala fir-risposta għedna li din is-sala se tiġi refurbished fi żmien ftit xhur oħra, għax dan l-eżerċizzju jrid jiffittja fi programm ta' refurbishing estensiv li bħalissa qiegħed in full swing.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-mistoqsija tiegħi ma kenitx dwar liema swali qed jiġu refurbished u x'qed jiġri fil-wards li qed jiġu refurbished.

Jiena qed ngħid li persuni invalidi f'ward S3 mhux qed ikollhom aċċess għad- doċċa.

Jistgħu jittieħdu passi, anke amministrattivi, biex sakemm jiġri dak li għandu jiġri u jsir ir-refurbishing, dawk diżabili jitpoġġew f'ward fejn id-doċċa tkun aċċessibbli?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiena nifhem li biex ikunu jistgħu jidħlu pazjenti b'diżabilita' fil-ward, ikun ifisser it-twessigħ tal-bieb minn fejn jgħaddu.

Jiġifieri jekk għandek persuna b'diżabilita' li qiegħda f'wheelchair u inti għandek bieb li minnu tista' tidħol biss persuna waħda, dak il-bieb bilfors se jkollok twessgħu.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, qegħdin naqblu li f'ward S3 m'hemmx faċilitajiet ta' showers għal persuni b'diżabilita'.

Issa sakemm jitlestew ix-showers, x'hemm xi jżomm milli dawn il-pazjenti jitpoġġew f'ward oħra fejn ix-showers huma aċċessibbli?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, dwar dan ma nistax nagħti tweġiba u rrid niċċekkja l-affarijiet ma' l-amministrazzjoni ta' l-isptar.

Għax jista' jkollok pazjenti li minkejja dawn in-nuqqasijiet, ikollhom bżonn joqogħdu f'ward S3 għax hemmhekk tingħata ċertu tip ta' kura li ma tingħatax fi swali oħra.

Jekk tinqalagħlek l-istess problema f'post fejn jagħmlu l-cardiac surgery, per eżempju, lill-pazjent m'intix se tibagħtu f'ward oħra għax ovvjament dik il-kura speċifika tingħata hemmhekk.

F'ward S3 tingħata kura speċjalizzata għall-kliewi, għall-prostata u affarijiet bħal dawn u għalkemm m'iniex qed neskludi li l-pazjent jista' jiċċaqlaq għal post ieħor, irrid niċċekkja mal-konsulent biex nara dan huwiex possibbli, Sur President.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA - NGAGG TA' MESSAĠĠIER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi 37727?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 37735.

TAL-PIETA' : SKOLA PRIMARJA - NFIQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi 37726?

ONOR.

SANTA LUĊIJA - LIĊEO TAL-BNIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari tiegħi 37725?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ewwel ġebla tal-liċeo tal-bniet f'Santa Luċija tqiegħdet nhar id-29 ta' Jannar, 1996.

Din l-iskola laqgħet l-ewwel studenti fi ħdanha f'Settembru 1997.

Il-faċilitajiet użati mill-ewwel studenti kienu jikkonsistu fi 15-il klassi, tliet laboratorji tal-fiżika, żewġ needlecraft rooms, żewġ kmamar tal-home economics, laboratorji tal-kimika, laboratorju tal-bioloġija, blokka amministrattiva li nkorporat l-uffiċċju tal-kap ta' l-iskola, l- uffiċċju ta' l-assistenti kapijiet, uffiċini segretarjali, staff rooms u kmamar għas-subject co-ordinators, kif ukoll l-użu ta' ġibjun u play area fuqu.

KUMPANNIJI LI JOFFRU SERVIZZ TA' GWARDJANI PRIVATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm u liema huma dawk il-kumpanniji reġistrati skond il-liġi ta' l-1996 li huma liċenzjati biex joffru servizz ta' gwardjani privati?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi l-kumpanniji li huma liċenzjati biex joffru servizz ta` gwardjani privati huma kif jidher hawn taħt:

|Safetrust Security | |J.F. Security Consultancy | |Services Ltd. | |Sterling Security Co. Ltd. | |Group 4 Securitas (Malta) Ltd. | |Group 4 Services (Malta) Ltd. | |Security Services Malta Ltd. | |The Guard & Warden Service House | |Ltd. | |Securital Ltd. | |Guardall Security Services | |Monitoring Services Ltd. | |I.H.B. | |Grange Security & Consultancy | |Services Ltd. |

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' il-Ministru jinformana x'tip ta' monitoring qed isir fuq l-operat ta' dawn il-kumpanniji?

Qed ikun hemm sistemi li bihom nassiguraw li fl-operating structures u fis-security systems, dawn il- kumpanniji jikkonformaw ma' ċerti normi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, m'hemmx dubju li f'dan il-każ partikolari l-awtorita' regolatorja konċernata u l-ministeru jassiguraw li l-liġi qed tiġi nfurzata u segwita, anke fir-rigward ta' kriterji u standards li l- liġi tistabilixxi.

Issa x'inhu l-eżitu ta' dan il-proċess ta' monitoring u x'jirriżulta minn dan il-proċess fil-konfront tad-diversi kumpanniji tas- sigurta' ma nafux f'dan il-mument.

Naturalment jekk il-Kamra tkun tenħtieġ din it-tip ta' informazzjoni biex wieħed jara kif il-liġi qed tiġi applikata u x'riżultati qed ikollna, wieħed jista' jitlob din l-informazzjoni u m'hemmx dubju li l-ministru konċernat ikun jista' jagħti r-risposta tiegħu fil-ħin opportun.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jien qed neħodha li l-Ministru jaqbel li l- evalwazzjoni għandha ssir fuq bażi regolari u permanenti.

Jaqbel li ħaġa bħal din għandha tkun wkoll pubblika ħalli kulħadd ikun jafha?

Għax għalkemm ovvjament wieħed mhux se jiżvela informazzjoni interna fuq l- operat ta' dawn il-kumpanniji, nixtieq inkun naf jekk il-Ministru jaqbilx li informazzjoni dwar l-evalwazzjoni ta' l-operat ta' dawn il-kumpanniji li joffru servizz ta' gwardjani privati għandhiex tiġi ppubblikata b'mod regolari, kif jiġri anke fil-kwestjoni tal-kunsilli lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, hawn si tratta ta' kumpanniji li qed jagħtu servizz ta' sigurta' u jidhirli li biex wieħed iwieġeb għad-domanda li qed jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, irid jirrifletti fiex jikkonsisti dan is-servizz qabel ma jiddeċiedi jekk għandux jiżvela jew le l- evalwazzjoni li tirriżulta fuq id-diversi kumpanniji.

Jiena m'iniex il- ministru responsabbli minn dan id-dekasteru u ma nħossnix kompetenti biex niġġudika jekk din it-tip ta' policy għandhiex issir jew le, għalkemm nifhem li jeżistu istituzzjonijiet li jkunu qegħdin isegwu l-evalwazzjoni ta' dawn is-servizzi li jkunu qegħdin jingħataw.

Biss qabel ma wieħed jgħid jekk din għandhiex tiġi ppubblikata għandu l- ewwelnett jikkonsidra xi tfisser u x'inhuma l-implikazzjonijiet, għax ma naħsibx li dawn tista' tqabbilhom mal-kunsilli lokali.

Il-kunsilli lokali huma saff ta' amministrazzjoni pubblika, huma suġġetti għall-kontabilita'.

Il-liġi tagħhom tipprovdi anke għall-pubbliċita' ta' l-operat tagħhom, anke f'ċertu dettall.

Imma hawnhekk si tratta ta' entitajiet privati li qegħdin jagħtu servizz li veru huwa fil-qasam pubbliku u wieħed irid jara xi tfisser.

Ma naħsibx li hija ħaġa stramba li wieħed jagħmel rapport ġenerali ta' x'inhu l- value for money tas-servizz li dawn qegħdin jagħtu, ta' x'inhuma l-affarijiet pożittivi li joħorġu minnu, ta' x'inhuma d- diffikultajiet u ta' x'inhi l-inċidenza ta' ħwejjeġ negattivi li dwarhom min jirċievi s-servizz jilmenta minn żmien għal żmien.

Naħseb li din hija xi ħaġa li trid tiġi kkonsidrata mill-awtoritajiet konċernati biex jiġi assigurat li l-pubbliċita' ma tkunx qiegħda la tikser prinċipji ta' relazzjoni bejn kumpanniji kummerċjali u l-klijenti tagħhom, u lanqas li forsi jkun hemm xi punti li għandhom x'jaqsmu mas-sigurta' ta' entitajiet partikolari jew inġenerali li jistgħu jiġu pperikolati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ma rridux ninsew li llum fi ħdan kull ministeru diġa' hemm il-mezzi ta' sigurta'.

Jista' il-Ministru jgħid x'isir fid-dekasteru tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien ngħid li altru wieħed jitkellem fuq servizz ta' sigurta' li jista' jkollhom bżonn l-iskejjel u altru dan is-servizz.

Ejja nimmaġinaw is-servizz ta' sigurta' li jista' jkollhom bżonn il-Monte di Pieta', per eżempju.

Forsi hemmhekk hemm ħwejjeġ li biex teżaminahom trid iżżommhom b'manjiera kunfidenzjali għar-raġunijiet ta' sigurta' innifisha, iżda mbagħad hemm entitajiet oħrajn u allura l-każ ivarja minn ħaġa għal oħra.

Naturalment hemm metodi kif dan il-parlament ikollu wkoll l-informazzjoni; jew dik uffiċjali fejn l-area ma tkunx sensittiva, jew inkella informazzjoni li mhux l-ewwel darba li tingħata b'gentlemen's agreement, b'mod kunfidenzjali, biex il-Kamra tittutela d-dritt tagħha għal ċertu monitoring u għal ċerta informazzjoni.

Imbagħad jifdal dawk iċ-ċirkostanzi fejn min ikun responsabbli min-naħa tal-gvern, iħoss li lanqas b'mod kunfidenzjali f'dan il-livell ma jkun għaqli li jiżvela.

Allura naħseb li filwaqt li l-prinċipju dejjem għandu jiġi mwieġeb favur il- kontabilita', favur li wieħed jagħti l-informazzjoni, favur li l- informazzjoni ssir anke pubblika bil-għan li tkun tista' tiġi skrutinata u vverifikata, naħseb li l-Kamra trid ukoll taċċetta li kull każ irid jiġi kkonsidrat fuq il-merti tiegħu.

GWARDJANI PRIVATI LIĊENZJATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm huma dawk il-gwardjani privati li huma liċenzjati skond il-liġi?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi fil-preżent hawn 832 persuna li għandhom liċenzja ta` gwardjani privati, skond kif rikjest bl-Att ta` l-1996 dwar il-Gwardjani Privati u Lokali (Kap. 389).

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Ladarba issa hawn il-Ministru magħna - u nirringrazzjawh talli qed jattendi għal din is-seduta parlamentari! - jista' jirrispondi l-mistoqsija li qajjimt qabel, u cioe' jgħid jekk il- monitoring ta' kumpanniji ta' gwardjani privati hux qed isir b'mod regolari u jaqbilx li din l-informazzjoni għandha tiġi ppubblikata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Qabel l-1996, dan kien qasam kompletament mingħajr ebda regola u mingħajr ebda kontroll ta' xejn.

Ma kien hemm assolutament xejn x'iżomm lil xi ħadd li anke jekk xi darba seta' kien instab ħati ta' hold-up, jagħmilha ta' gwardjan privat.

Fl-1996 dan il-gvern għamel liġi sabiex filwaqt li jħalli ċerta liberta', jikkontrolla s-sitwazzjoni.

Il- kontrolli stabiliti mil-liġi huma ta' żewġ tipi, Sur President.

Hemm il-kontroll fuq persuni individwali li japplikaw għal-liċenzja, jew ta' gwardjan privat jew ta' gwardjan lokali, u mbagħad hemm il-kontroll fuq il-kumpanniji nnifishom - fil-fatt kienet saritli domanda fuq hekk u fir- risposta tiegħi kont għedt liema huma dawk il-kumpanniji li għandhom liċenzja – kemm għar-rigward tad-diretturi ta' dawn il-kumpanniji kif ukoll tax-shareholders, għalkemm hawnhekk qed nitkellem mill-memorja.

Jekk id- diretturi jkollhom xi record kriminali jew hemm suspett li m'huwiex fl- interess pubbliku li dawn jingħataw liċenzja, ma tinħarġilhomx liċenzja.

Il- kummissarju tal-pulizija għandu l-poter li jġedded jew ma jġeddidx liċenzja lil dawn il-kumpanniji, u allura jrid jagħmel monitoring tas-sitwazzjoni biex jara kienx hemm xi żvilupp minn mindu dawn il-kumpanniji jkunu ngħataw il-liċenzja – jista' jkun dak iż-żmien kien għad m'hemm xejn fuq xiex wieħed jissuspetta dwarhom – sakemm jiġu biex jerġgħu jġedduha.

Il-liġi ma timponix obbligu li dan jiġi ppubblikat, Sur President.

Fil-fatt lanqas timponi obbligu li jiġu pubblikati l-ismijiet tal-persuni li jingħataw liċenzja ta' gwardjan privat.

Naħseb li f'dan il-qasam wieħed għandu jimxi kif nimxu f'oqsma oħra.

(Interruzzjonijiet) Il-kunsilli lokali qed jamministraw fondi pubbliċi u allura tajjeb li wieħed jagħmel l- affarijiet mhux biss kif suppost imma wkoll b'mod pubbliku.

F'dan il-każ, l-ewwelnett ma kienx hemm każi ta' liċenzji li ma ġewx imġedda.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Veru li m'humiex qed jużaw fondi pubbliċi direttament, imma ħafna minnhom huma mħallsin mill-fondi pubbliċi u d- delega li għandhom ukoll hi li jmexxu s-sigurta` pubblika.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Hawn qiegħda fuq il-gwardjani privati.

Il-gwardjani privati ma jistgħux lanqas jamministraw.

Li hemm hu li wħud minnhom, mhux il-gwardjani privati imma l-gwardjani lokali, bilfors jagħtu servizz lill- kunsill lokali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IN-NEGOZJATI GĦAS-SĦUBIJA TA' MALTA FL-UNJONI EWROPEA U L- MISTOQSIJA TAR-REFERENDUM - KONTINWAZZJONI

Ikompli mill-15 ta' Jannar, 2003.

MR SPEAKER: Ngħarraf lill-Onor.

Membri li s'issa f'dan id-dibattitu n- naħa tal-gvern ħadet 401 minuta filwaqt li n-naħa ta' l-oppożizzjoni ħadet 365 minuta.

S'issa tkellmu 35 membru u d-dettalji ta' kif tqassam ix- xogħol s'issa huwa available fuq il-mejda tal-Kamra.

Rimarki?

L-Onor.

Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, dawk minna li ilna attivi fil-politika sa mis-snin sittin, li għexna l-istorja u ħadna sehem fil-kampanja referendarja li wasslet għall-indipendenza ta' Malta naraw xebh kbir bejn dak li ġara fl-1964 u dak li qed jiġri llum.

F'dak iż- żmien ta' kolonjaliżmu wkoll kellna lil min ma qabilx jew lil min beża' mill-indipendenza, kemm għal raġunijiet ta' prinċipju kif ukoll għal raġunijiet oħra, fosthom għal raġunijiet finanzjarji, ta' politika partiġjana jew possibbilta` ta' telfien ta' setgħa fil-kurituri tal-poter.

Fil-fatt dak iż-żmien Malta kienet infirdet f'żewġ kampijiet, kamp minnhom kien jispjega fiex se ssarraf l-indipendenza u x'kien se jikseb il-poplu bi ftehim finanzjarju u ta' difiża filwaqt li l-kamp l-ieħor kien f'kampanja li tiżra' d-dubji u tbeżża' lill-poplu minn babawijiet ineżistenti, kif qed isir illum.

Min kien oppona għall-indipendenza ta' pajjiżna dak iż-żmien kien jgħid li l-indipendenza se ġġib il-ġuħ, il-qgħad, l-emigrazzjoni u li din kienet se tneżżagħna mid-difiża.

Il-gvern Nazzjonalista dak iż-żmien kien ħaseb - bħalma għamel illum - għal perijodu transitorju biex jilqa' għat-tħassib u jagħti ċans lill-ekonomija Maltija tissaħħaħ, tiddiversifika u tirristruttura ruħha.

Maż-żmien irnexxielna naqilbu l-ekonomija minn waħda marbuta ma' l-interessi tad-difiża tal-gvern Ingliż għal waħda bbażata fuq l-industrija tal-paċi, fosthom l-ikbar industrija li għandna llum; l-industrija tat-turiżmu.

Lil min dak iż-żmien beża' jew ma qabilx ma' l-indipendenza jien nagħmillu domanda waħda biss.

Trid treġġa' l- arloġġ lura?

Mr Speaker, jien konvint li minkejja li dan il-pajjiż għadda minn ċerti episodji koroh fi żmien gvernijiet Laburista, episodji li lanqas konna għaddejna minnhom fi żmien il-kolonjaliżmu, żgur li t-tweġiba unanima ta' kulmin oppona għall-indipendenza dak iż-żmien tkun "Le, ma rridx immur lura għaż-żmenijiet li fihom Malta kienet kolonja".

Għadni niftakar id-diskors ta' l-ex-Ministru Giovanni Felice, li kellu tfal kbar u kien nannu ta' neputijiet żgħar, kif jien illum, fejn qal li l-indipendenza la kienet se tibdillu ħajtu u lanqas timlilu butu imma għalih l-indipendenza fissret sodisfazzjon għax hu kien ta sehmu biex jiżgura ġejjieni aħjar għal uliedu, għal ulied uliedu u għall-ulied kollha ta' dan il-pajjiż, l-istess sodisfazzjon li nixtieq inħoss jien għaliex jien ukoll inkun tajt sehmi għall-isħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea biex niżgura ġejjieni u opportunitajiet ikbar u aħjar.

Mr Speaker, f'40 sena, grazzi għall-ħidma tal-poplu Malti u Għawdxi, irnexxielna nibdlu ħajjitna minn lejl għal nhar, u dan għamilnieh weħidna.

Għall-kuntrarju, il-pakkett li nnegozjajna ma' l-Unjoni Ewropea se jgħin lil Malta u lill-Maltin u l-Għawdxin jiksbu l-livelli ta' għajxien li dawn jixtiequ.

Jien konvint illi l-poplu huwa kapaċi jikseb dawn il-miri mingħajr ħadd ma jibqa' lura.

It-turiżmu hu kruċjali għall-ekonomija tagħna, u daqstant ieħor huwa kruċjali għal dan il-qasam li tirrenja l-paċi fil-Mediterran, fl-Ewropa u fid-dinja għax l-ikbar industrija tagħna teħtieġ il-paċi u l-istrument li jwassal għall-paċi biex tkun tista' tistagħna, titkattar u trendi iktar.

Matul dawn l-aħħar 40 sena l-poplu Malti bena l-qasam tat-turiżmu, u llum it-turiżmu jissarraf fi kwart ta' l-ekonomija Maltija, f'iktar minn 20% tad- dħul tal-gvern u f'mezz ta' għajxien għal wieħed minn kull tlieta li jaħdmu bi qligħ.

Meta t-turiżmu jfur, tfur Malta u jfuru l-Maltin; jiġifieri jgawdi kulħadd.

Fi żmenijiet oħra, meta jkun hemm slowdown, kif ġara dan l- aħħar minħabba t-terroriżmu, kulħadd iżomm il-brakes, kulħadd jibqa' lura milli jonfoq u għalhekk ir-rota ta' l-ekonomija titlef u tnaqqas mir-ritmu tagħha.

Ara issa li rpiljajna u deħlin fir-raba' xahar pożittiv in fila, ir-rota reġgħet bdiet iddur.

Kelli ħafna okkażjonijiet, kemm f'din il-Kamra kif ukoll barra, biex nispjega kemm hu kruċjali għat-turiżmu li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, l-iktar proprju f'dawn iż-żmenijiet meta l-Unjoni Ewropea qiegħda tieħu interess kbir biex tiżgura li l-membri tagħha jiksbu kull vantaġġ possibbli mill-industrija tat-turiżmu.

Issa wasalna fir-raba' jum u fis- sitt seduta ta' dan id-dibattitu, imma madanakollu s'issa l-oppożizzjoni, li tant tgħid li temmen fit-turiżmu, ħlief għal kumment li jien ngħid li huwa żbaljat - u iktar 'il quddiem se nipprova li dan il-kumment kien żbaljat - ta' l-Onor.

Cuschieri, għadha ma semmietx kif it-turiżmu se jintlaqat ħażin bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Dan jien inħossu li huwa rikonoxximent ċar tal-verita` sagrosanta; ċioe` li sħubija sħiħa toffri biss vantaġġi għat-turiżmu.

Mr Speaker, ma tkunx biss ħasra iżda jkun diżastru għas-settur turistiku jekk Malta ma taħtafx l-opportunita` tad-deheb li għandha li tagħti saħħa ġdida lill-mutur ta' l-ekonomija tagħha.

Għaliex?

Għax din is-sena il- presidenza ta' l-Unjoni Ewropea se tinqasam bejn il-Greċja u l-Italja, żewġ potenzi tat-turiżmu fil-Mediterran u fid-dinja.

B'hekk fl-Unjoni Ewropea tkun bdiet era ġdida fil-qasam tat-turiżmu, era li se jgawdu minnha biss il- pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Din is-sena l-presidenza tal-Greċja u ta' l-Italja lestew programm t'attivitajiet importanti li jixhdu mpenn ikbar minn qatt qabel.

Fil-fatt fost dawn l-attivitajiet nistgħu nsemmu iktar laqgħat għall-ministri, għall-esperti u għall-uffiċjali fejn jiġu diskussi u jittieħdu deċiżjonijiet dwar l-impatt tal-globalizzazzjoni fuq l- ismall and medium-sized enterprises - u fit-turiżmu Ewropew hemm madwar 2 miljuni small and medium-sized enterprises - dwar il-kompetittivita`, dwar kif l-Unjoni Ewropea tipproteġi lill-istati membri tagħha minn kompetizzjoni minn pajjiżi u minn kumpanniji stabbiliti minn barra l- unjoni, dwar l-iżvilupp sostenibbli tat-turiżmu, u għal darb'oħra saret laqgħa oħra kbira plenarja, it-tieni European tourism forum.

Għal dawn il- laqgħat Malta mistiedna bi dritt u jkollha vuċi u sehem fid-deċiżjonijiet bi dritt, iżda biss jekk tkompli fuq it-triq ta' sħubija.

Jekk ma tkomplix fuq din it-triq, Mr Speaker, Malta la tgawdi mill-miżuri li l-Unjoni Ewropea tħejji għall-membri tal-familja tagħha u wisq agħar, minħabba li tkun barranija u ma tkunx parti mill-familja, Malta tkun trid toqgħod għad- deċiżjonijiet kollha li jittieħdu.

Terġa` agħar minn hekk, il-vantaġġi kollha li ksibna sal-lum minħabba li ta' l-Unjoni Ewropea diġa` qed jgħodduna bħala pajjiż membru nitilfuhom ukoll.

Mr Speaker, it-turiżmu jgawdi mill-fondi strutturali ta' koeżjoni għaliex jiffinanzjaw proġetti ta' tisħiħ, tisbiħ u immodernizzar ta' l-ambjent u l- infrastruttura, l-iktar aspett debboli turistiku tagħna.

F'okkażjonijiet oħra jien semmejt il-vantaġġi li jikseb is-settur turistiku fl-oqsma tal- pubbliċita`, tal-marketing, ta' promozzjoni, ta' moviment ħieles u tal- munita komuni Ewropea, u iktar importanti minn hekk, permezz tat-third package l-Air Malta tikseb id-drittijiet kollha biex tiżviluppa l-potenzjal tagħha li jwassal għal żieda sostanzjali fl-air seat capacity, u għalhekk Malta tkun qed tikseb opportunitajiet ikbar biex tattira u toffri mezz ta' trasport għal numru ikbar ta' turisti.

Irrid inżid - u hawnhekk se nwieġeb lill-Onor.

Cuschieri - li bħalissa l- Unjoni Ewropea qed tirrivedi t-tour operator margin scheme, u se naqra testwalment:

"The European Commission has proposed changes to the special margin scheme.

The object of this proposal is to ensure more uniform application by extending the scope of the special scheme to cover the suppliers of travel packages to all clients and to abolish the various derogations relating to such supplies.

The proposal also aims at eliminating the distortion of competition to the detriment of EU established tour operators, which is increasingly arising due to the introduction of new technology in the sector.".

Għalkemm it-tour operator margin scheme tagħmel effett minimu fuq il-prezz ta' l-ivvjaġġar l-Ewropa se tibda tapplika għal kulħadd, sew jekk aġenzija tkun stabbilita fl-Ewropea, kif ukoll jekk aġenzija tkun stabbilita barra mill-Ewropa u dan mingħajr telf ta' kompetittivita' għal min ikun qiegħed imsieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Dan mhux kif qal l-Onor.

Cuschieri.

Issemmiet il-visa.

Il-visa m'hijiex projbizzjoni għad-dħul iżda għażla bejn turisti u negozjanti bona fide u bejn min jidħol f'pajjiż għal skopijiet ta' moħħu.

Il-visa m'hijiex xkiel għat-turiżmu, iżda mezz kif nagħżlu minn qabel bejn dawk li jiġu Malta għal vaganza fil-lukandi u dawk li probabbilment jispiċċaw fil-ħabsijiet tagħna jew imkeċċijin minn Malta.

Min jiġi jżurna bħala turist merħa bih, ħaddieħor le.

Dan għamilnih ukoll fit-turiżmu fejn ftaħna l-bibien u lliberalizzajna l-industrija, esponejna l-kompetizzjoni, żarmajna l-monopolju, neħħejna s-sussidji u ftaħna s-suq għall-investiment f'kull qasam.

Jiġi minn fejn jiġi basta barrani joqgħod għall-istess policies u standards li jirregolaw is-suq Malti.

Sur President, illum barrani jista' jiftaħ jew jakkwista minn guest house sa lukanda u jmexxiha hu stess.

Jista' jixtri kull negozju eżistenti fil- qasam tal-catering u jmexxih.

L-istess tista'tgħid għal businesses oħra, fosthom aġenziji ta' handling.

Dan ifisser li din m'hijiex policy ġdida.

Ilha in vigore ħafna u ħafna snin minn meta ġiet stabbilita d-Danish village.

Malta fil-fatt, Sur President, qatt ma rrifjutat investiment serju u għalhekk barrani jista' jinvesti u jmexxi aġenzija outgoing.

F'dawn l- aħħar erba' snin ikkompletajna l-proċess tal-liberalizzazzjoni u neħħejna l- iskill kollu għall-investiment.

Meta l-oppożizzjoni titkellem dwar setturi li għadhom mhux liberalizzati, l-oppożizzjoni tagħti dik l-impressjoni li se tiġi fuqna invażjoni ta' ħaddiema u distortion ta' suq u ta' kompetizzjoni li l-Maltin ma jkunux kapaċi jilqgħu għaliha.

Fit-turiżmu fejn jaħdmu eluf ta' self-employed bil-kwiet, bil-mod u bis-serjeta' wettaqna l-liberalizzazzjoni sħiħa wkoll qabel ma dħalna membri ta' l- Unjoni Ewropea.

X'kien ir-riżultat, Sur President?

Investiment barrani f'guest houses u lukandi żgħar tgħoddhom fuq id waħda.

Il-lukandi kbar baqgħu f'idejn il-Maltin, ristoranti l-istess, tour operators wieħed jew tnejn biss għaliex kien hemm bidliet u taqlilbiet kbar fis-swieq internazzjonali.

Hawnhekk ma' jgħoddx dak li jgħid il-gvern jew l- iscaremongering ta' l-oppożizzjoni, iżda r-regoli li jiddetta s-suq.

Jien nistaqsi min hu dak l-iblah li jitlaq il-business tiegħu li jkun sejjer tajjeb, jitlaq pajjiżu u jisposta l-familja minn suq ta' mijiet ta' eluf għal suq ta' ftit eluf.

Min irnexxa, Sur president, jibqa' f'pajjiżu u min falla jfalli kullimkien.

Bil-liberalizzazzjoni tajna opportunita' lil Maltin isarfu l-investiment tagħhom bi prezzijiet aħjar.

Dak li ġara fis- settur tal-catering u tat-turiżmu jiġru wkoll fis-settur l-oħra fejn il- Maltin li jafu jaħdmu u jafu jagħtu servizz tajjeb se jkunu kapaċi jegħlbu wkoll kull kompetizzjoni li jistgħu joffru barranin fl-istess dinja ta' xogħol.

Ħafna drabi jien ngħid li diġa' qed ngħixu f'xenarju ta' l-EU.

Irrid nippreċiża għaliex m'inix forsi kompletament korrett, għaliex għalkemm is- suq huwa liberalizzat u hemm level playingfield għall-Maltin u l-barranin, għalkemm napplikaw il-provvedimenti ta' l-acquis, għalkemm irristrutturajna u kien hemm min għadda minn ċerti weġgħat u tbatija wkoll, il-fatt hu li issa li għaddejna mill-pain tal-bidla, s'issa rnexxilna biss nakkwistaw ftit biss mill-gains li l-Unjoni Ewropea toffri lill-operaturi fis-settur tat-turiżmu.

Il-kelma bil-Maltai għal partnership hija "sħab".

Dan issibu biss fl-ajru u mhux fl-art tal-bnedmin waqt li l-pakkett negozjat u l-istess Unjoni Ewropea huma ċertezzi li jiggarantixxu vantaġġi kbar u jġibu magħhom il- veru gain hekk kif Malta u s-settur tat-turiżmu jsibu posthom fl-Unjoni Ewropea.

Din, Sur President, hija għażla kruċjali għat-turiżmu.

Hija l- għażla fuq kollox għall-futur ta' pajjiżna u ta' wliedna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-kwestjoni ta' l-aħjar rabtiet li pajjiżna għandu jkollu ma' l-Unjoni Ewropea hija kwestjoni importanti ħafna u naħseb li għandna nieħdu ħsiebha b'moħħ miftuħ u naslu għall-konklużjonijiet tagħna x'għandha tkun din ir-rabta wara li nqisu u nanalizzaw l-affarijiet.

Għandna nieħdu deċiżjoni bħal din b'għajnejna miftuħin mingħajr preġudizzju.

Irrid ngħid bla ebda tlaqlieq li fost l-isbaħ żmenijiet, fost l-isbaħ esperjenzi li qattajna f'ħajti kienu ż-żmenijiet li għaddejt jew nistudja jew naħdem jew ngħix f'pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Għad baqagħli ħafna ħbieb hemmhekk u bqajt inżurhom sal-lum.

Dan qed ngħidu għax żgur li anke mill-esperjenza personali tiegħi m'għandi xejn li jagħmilni allerġiku għall- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, anzi nħares ħafna b'simpatija lejn dawn il- pajjiżi.

Sal-lum nieħu gost naqra ħafna letteratura Ewropea, insegwi mużika Ewropea u waqt li jien Malti, waqt li jien Mediterranju nħossni Ewropew ukoll.

Assolutament ma nħoss l-ebda kontradizzjoni li ngħid jien Malti, jien Mediterranju u li jien Ewropew u li fl-istess ħin nipprova nagħmel sforz biex inkun miftuħ anke lejn inħawi oħra tad-dinja.

Id-deċiżjoni li wieħed jieħu fuq x'rabta għandu jkollu pajjiżna ma' l- Unjoni Ewropea ma toħroġx sew jekk inti għandekx simpatija jew antipatija ma' l-Unjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea anke minnha nnifsha hija esperjenza pożittiva u sforz pożittiv.

Aħjar ikollok pajjiżi li qegħdin ipoġġu madwar mejda biex isolvu d-differenzi ta' bejniethom milli jbiċċru lil xulxin fuq il-kamp tal-battalja.

Wara kollox huwa aħjar anke għall-Maltin u l-Għawdxin li fuq il-kontinent Ewropew ikun hemm il-koperazzjoni u l-għaqda, għaliex kull darba li kien hemm il-konflitti u l-gwerer fuq il-kontinent Ewropew, spiċċajna batejna u sofrejna aħna wkoll.

Il-mistoqsija li għandna quddiemna m'hijiex kwestjoni li aħna qed nintalbu ngħaddu vot dwar l-Unjoni Ewropea nnifsha.

M'aħniex qed niġu mistoqsijin jekk aħna rridux nidħlu jew le fis-supporters club ta' l-Unjoni Ewropea.

Il- mistoqsija li rridu niffaċċaw ilkoll kemm aħna, nerġa' ngħid b'moħħ miftuħ u b'għajnejna miftuħin għar-realtajiet kollha, hi x'tip ta' relazzjoni rridu ma' l-Unjoni Ewropea.

Nerġa' ngħid li hawn ġew ħadd ma joħlom li ma jistax ikollna rabta ma' l-Unjoni Ewropea, imma x'tip ta' rabta għandu jkun hemm?

Għandek ir-rabta ta' sħubija sħiħa li tfisser li inti tidħol għar-regoli ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea jew inkella għandek it-triq l-oħra li tibni relazzjoni ta' ħbiberija ma' l-Unjoni Ewropea fejn tista' taħdem id f'id ma' l-Unjoni Ewropea.

Din l-aħħar triq qed tiġi konsidrata minħabba ċ- ċirkostanzi u minħabba realta' kompletament differenti minn dik ta' l- Unjoni Ewropea.

Din toħroġ anke mir-realta' sempliċi ġeografika tagħna.

Bilfors li r-realta' tagħna u l-istruttura ekonomika tagħna jkunu differenti minn dawk ta' l-Unjoni.

Minħabba f'hekk ikollok bilfors tieħu miżuri biex ir-regoli li japplikaw għar-realtajiet fuq il-kontinent Ewropew ma jkunux japplikaw għalik.

Mid-dokumenti li ħejja l-gvern innifsu biex jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea joħroġ ċar li anke l-gvern irrikonoxxa li aħna għandna realta' differenti u talab biex ir-regoli li jorbtu lill- Unjoni Ewropea ma jkunux jorbtu lilna f'kull qasam għaliex jagħmlulna l- ħsara.

Nerġa' ngħid li l-Unjoni Ewropea, nħossha bħala forza pożittiva.

Jekk il- Prim Ministru jippermettili nuża espressjoni li ġieli juża hu, jien ngħid li anke l-Unjoni Ewropea nnifsha għandha kwalitajiet tajbin u kwalitajiet inqas tajbin.

Hemm min jikkritika ċerta direzzjoni li ħadet l-Unjoni Ewropea.

Per eżempju jien smajt lill-kollega l-Onor.

Michael Frendo jitkellem hawn ġew fuq il-prinċipju tas-solidarjeta' u m'hemmx dubju li l- Unjoni Ewropea f'ħafna dokumenti ssib u tisqarr dan il-prinċipju ta' solidarjeta'.

Imbagħad jekk nanalizzaw kemm dan il-prinċipju ta' solidarjeta' twettaq u tmexxa, nafu li bejn il-kliem u r-retorika miktuba fid-dokumenti u r-riżultati matul is-snin hemm differenza, għaliex anke fl- Unjoni Ewropea nnifisha hemm realtajiet ta' diżugwaljanza u ta' inġustizzji.

Per eżempju, studji li saru mill-Unjoni Ewropea nnifsha juru per eżempju, kemm hemm problema anke ta' faqar f'pajjiżi membri ta' l-UE.

Issa dawn m'humiex studji ta' Euro-xettiċi jew ta' nies li ma jaħmlux lill-UE, imma huma studji li saru anke minn istituzzjonijiet ġewwa l-UE nnifisha li minnhom jirriżulta li fl-Italja għandek wieħed minn kull ħamest itfal li jgħixu taħt il-poverty threshold li tagħti l-UE nnifisha.

Issa l-Italja żgur ma tistax tgħid li dawk it-tfal jgħixu fil-faqar għax m'humiex fl-UE, għax huma kienu membri fundaturi.

Dan qed ngħidu għax ma naħsibx li huwa ġust li kwestjoni importanti bħal din nittratawha b'mod leġġer billi npinġu lill-UE qisha xi prayer group u aħna qegħdin nintalbu biex nidħlu fi prayer group.

Issa qed jgħidulna wkoll biex ma nivvotawx fuq kif se nintlaqtu materjalment.

Issa ta' min igħid li anke fid-diskorsi li jsiru min-naħa tal-gvern jissemma ħafna dwar kif se nintlaqtu materjalment.

Per eżempju fid-diskors li għamel il-ministru tal- finanzi fl-aħħar budget tiegħu semma' għaliex għandna nidħlu membri sħaħ fl- UE u dawk li semma' kienu vantaġġi materjali.

Anzi huwa għamel lista ta' dnubiet li għandna f'pajjiżna u qal - u nikkwota kelma b'kelma ħalli ma niġix akkużat li qiegħed ngħawweġ il-kliem - li għandna nidħlu fl-UE għaliex sħubija sħiħa fl-UE nigarantixxu l-aqwa livelli f'kollox, fl- ambjent, fit-toroq, fl-isptarijiet, fl-iskejjel, fis-servizzi pubbliċi u privati, f'għajnuna soċjali u fis-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Issa meta nsemmi ġid materjali jiena mhux se nerġa nidħol fuq il-kwestjoni tal- Lm100 miljuni li ġejna mwiegħda li se jiġu kull sena wara li nidħlu.

La dawk il-mijiet ta' miljuni ma ġewx qed niġu mwegħda li kull problema li għandna f'pajjiżna tissolva billi nidħlu fl-UE.

Irrid ngħid li apparti l-wegħdiet, lanqas hu ġust li tinqed bl-UE biex tgħatti n-nuqqasijiet u l-fallimenti tiegħek, għaliex l-UE nnifisha għandha problemi ta' dan it-tip.

Biżżejjed nieħdu l-kwestjoni ta' l-edukazzjoni.

Il-mexxejja ta' l-UE huma mħassbin bis-serjeta` u wieħed jinduna b'dan jekk jaqra x'kienu ddiskutew u ddeċidew fis-summit ta' Lisbona tal-kapijiet ta' l-istat ta' l-UE.

Dan is-summit kien wieħed mill-aktar summit li ta każ tal- problemi ta' l-edukazzjoni u t-taħriġ fl-UE għax tħossha li hemm oqsma fejn waqgħet lura mal-bqija tad-dinja.

Per eżempju fil-qasam ta' l-informatika l- UE waqgħet lura mas-Singapore, mal-Ġappun, u ma' l-Istati Uniti.

L-UE jkollha timporta eluf ta' Indjani biex jaħdmu fix-xogħol ta' l-informatika u allura qalu li għandhom jagħmlu pjan ta' azzjoni biex fejn waqgħu lura jimxu 'l quddiem.

Dan qed ngħidu għax lanqas huwa ġust fuq l-UE nnifisha li wieħed ipinġi li hemmhekk hemm xi realta' bla problemi, avvanzata u li kulma rridu nagħmlu aħna hu li mirakolożament nidħlu fiha u l-problemi kollha li għandna jisparixxu.

Mhux ġust għall-UE nnifisha għax jgħaddi ż-żmien u n-nies iduru kontra l-UE għaliex ikunu stennew li se jiġri miraklu u l-miraklu ma seħħx.

L-UE trid tiġi ppreżentata bħala realta ekonomika soċjali, politika li hi stess qed tisforza biex timxi l-quddiem u biex tegħleb in-nuqqasijiet tagħha, imma realta li qegħda f'din id-dinja, li qegħda fuq din il-pjaneta.

Meta l-kummissarji jieħdu l-ħatriet tagħhom u jibdew jinnegozjaw x'allowances u benefiċċji soċjali, u x'benefiċċju x'mijiet ta' eluf ta' liri se jaqilgħu, ġid materjali jkunu qed ifittxu.

Jiġifieri huwa ġust li meta aħna ngħidu ejja nieħdu din id-deċiżjoni...

Wara kollox pajjiżna m'huwiex xi ħaġa astratta, pajjiżna huwa l-eluf ta' familji Maltin u GĦawdxin li jgħixu hawn.

Anke din ta' li rridu nagħmlu l-aħjar għażla għal uliedna m'hijiex għajta ġusta.

Jiena qabel ma jien politiku, jien missier u għandi żewġt itfal, waħda ta' erbatax u l-oħra ta' sittax.

M'għandix dubju li anke meta niġi biex nirrifletti x'rabta għandu jkollu pajjiżna ma' l-UE qed naħseb ukoll għall-futur tat-tfal tiegħi, dwar il-ġid tat-tfal tiegħi.

M'hawn ħadd hawn ġew li għandu xi monopolju li jiddeċiedi hu dwar x'inhu ta' ġid.

Wara kollox kulħadd jipprova jaħseb fil-ġid ta' uliedu bl-aħjar mod possibbli, jiġifieri mhux ġust li jintużaw l-ulied fi kwestjoni bħal din, qisu xi naħa għax tiddeċiedi mod għandha xi monopolju fuq kif taħseb fuq il-ġid tat-tfal u min ma jaqbilx huwa allura xi mostru kattiv li jrid il-ħsara ta' l-ulied.

Assolutament ma' naħsibx li huwa ġust li kwestjoni bħal din napprowcjawha b'dan il-mod leġġer u b'dan il-mod ta' konfrontazzjoni superfiċjali.

Nerġa ngħid fl-UE nnifisha għandha problemi ta' dan it-tip.

Ftit ilu l- OECD, the organisation for economic co-operation and development, ħareġ rapport fuq is-sistemi edukattivi fl-UE u anke fil-bqija tad-dinja, fejn analizzaw il-kwalita' ta' l-edukazzjoni fi 32 pajjiż fost l-iżjed avvanzati fid-dinja.

L-istudju kien jismu programme for international student assessment.

Huwa bbażat fuq it-testijiet li jsiru lil adoloxxenti ta' 14-il sena u 15-il sena biex ikejlu l-ħiliet tagħhom fit-tħaddim tal-lingwa, tal- matematika u fix-xjenza, u l-kapaċita' li dak li tgħallmu fl-iskola jgħinhom biex isolvu l-problemi reali fid-dinja reali.

Minn dan l-istudju jirriżulta li l-aqwa sistemi edukattivi huma dik tal-Korea t'isfel, warajha hemm il-Ġappun, imbagħad il-Finlandja, il-Kanada u l-Awstralja.

Jiġifieri fost l-aqwa ħames sistemi edukattivi fid-dinja mill-UE hemm il-Finlandja biss għax tħaddem politika edukattiva nazzjonali f'pajjiżha stess fejn trid l-ugwaljanza u l-kwalita'.

L-islogans tagħhom m'humiex slogans fil-vojt imma huma slogans li jippromwovu quality and equality.

Hawn ta' min wieħed jgħid li pajjiżi oħra li ilhom fl-UE bħal Franza, il-Ġermanja u bħall- Italja lanqas biss huma fost l-ewwel għaxra.

Dan qed ngħidu għax qed inpenġu l-Unjoni Ewropea b'mod mhux realistiku.

Kien hawn min penġiha bħala fonti kbira ta' flus ħerġin minn kullimkien.

Wara kollox nerġa' ngħid li lanqas hu ġust fuq l-UE nnifisha, għalkemm jien ngħid li huwa tort ta' ċerti uffiċjali ta' l-UE li jħallu lilhom infushom jintużaw b'dan il-mod.

Jien niftakar niddiskuti din il-kwestjoni ma' diplomatiku għoli ta' l-UE u għedtlu li fl-aħħar mill-aħħar eventwalment, b'dan il-mod tkun qed taħdem kontra l-UE bħalma s'issa qed taħdem kontra l- approach li ħadu fuq l-Euro.

Qed ngħid hekk għax intqal li l-Euro se jġib roħs fil-pajjiżi fejn daħħluh u issa wara sena jirriżulta li f'pajjiżi bħall-Ġermanja, Franza u bħall-Italja l-Euro ġab għoli qawwi ħafna fil- prezzijiet tal-ħajja ta' kuljum u allura n-nies qed iħossuhom li ġew ittraduti għax l-ewwel kien hemm dik il-propoganda kollha ta' kif l-Euro se traħħas il-prezzijiet kullimkien u issa, x'ħin waqfu l-inbid u l-murtali taċ-ċelebrazzjonijiet u ġie launched l-Euro, mill-għada n-nies bdew ikejlu l-Euro mhux aktar bi propoganda u bi kliem sabiħ iżda meta jmorru jixtru x'isibu.

Fl-Italja u hemm kontroversja dwarha din għax il-gvern Taljan qed jiġi akkużat li qed ibagħbas fil-figuri biex jaħbi l-problema għax jirriżulta li l-prezzijiet ta' l-ikel għolew ħafna, ħafna u ħafna.

Jien ngħid li importanti li l-affarijiet jiġu ppreżentati b'mod realistiku.

Irrid insemmi li kont qed nitkellem ma' diplomatiku għoli ta' l-UE u għedtlu li f'Malta l-istrateġija li tpinġi l-UE bħala xi ħaġa mirakoluża u pożittiva biss u li għandha biss x'tagħti lill-pajjiżna b'abbundanza kullimkien, eventwalment taħdem kontra.

Fost oħrajn kont qed insemmilu l- kwestjoni tal-kaċċa u l-insib u l-fatt li tan-naħa l-oħra joqogħdu jwebblu lill-kaċċaturi u n-nassaba li m'hemmx problemi għall-prattika u għad- delizzju tagħhom.

Hu weġibni b'ċertu ċiniżmu mtaffi bi tbissima u qalli li sakemm jgħaddi r-referendum u sakemm jiġi l-vot ta' xi triq se taqbad Malta ma' l-UE hemm bżonn li ġġorr in-nies miegħek.

Lil dan jien ngħidlu li huwa perikoluż ħafna dan.

In the short term forsi taħdem, in the long run iddur kontra.

Din hija dik li nsejħilha l-istrateġija taz-zokkor.

Meta konna żgħar - u ma nirrikmandax li t-tfal jilgħabu kif konna nilgħabu aħna - kien ikollna kaxxa tas-sulfarini, niftħuha ftit u konna nitfgħulha z-zokkor ġewwa biex naqbdu d-dubbien.

Malli d-dubbien jidħol ġewwa tagħlaq il-kaxxa tas- sulfarini.

Allaħares nistmaw liċ-ċittadini kif jiena nibża' li diġa` qed jiġu stmati, bħal dawn id-dubbien.

Iz-zokkor huwa s-sussidji lill-bdiewa u lis-sajjieda u ċerti transition periods għat-tarznari.

Dawn huma flejjes li qed jintefqu biex itaffu l-uġiegħ sakemm jidħlu ġewwa.

X'ħin jidħlu ġewwa tagħlaq il-kaxxa mbagħad daqshekk, inqbadt.

Naħseb li strateġija bħal din fit-tul taħdem kontra bħalma taħdem kontra li toqgħod tagħmel ħafna propaganda fuq kemm ġibt flus u kemm se ġġib flus imbagħad jirriżulta li ma jkunx veru.

Inċidentalment la qed nitkellmu fuq il-flus, nixtieq nistaqsi dwar il- kwestjoni tal-protocol Taljan.

Dan ġie marbut mal-kwestjoni tas-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewopea.

Il-protocol li għadu kemm ġie ffirmat ma' l-Italja qed jitqies bħala parti mill-isforz li Malta trid tagħmel għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Jiena nixtieq nistaqsi jekk huwiex veru li hemm xi diżgwid fil-kabinett Taljan fuq dan il-protocol u jekk għaddiex mill- kabinett Taljan.

Jekk għadda, għandna xi ħjiel meta se jitressaq fil- parlament u meta se jgħaddi mill-proċess kollu li n-naħa ta' l-Italja trid tgħaddi minnu biex tagħti dawk il-fondi?

Dan qed nistaqsih għax ma nafx jekk huwiex veru dak li qed jingħad f'ċerti inħawi li hemm problemi minn xi membri tal-kabinett Taljan fuq dak il-protocol.

Nixtieq nagħmel mistoqsija oħra, din id-darba ta' natura politika iktar milli ta' natura ekonomika.

X'se tkun il-pożizzjoni tal-gvern Nazzjonalista jekk jitlef ir-referendum?

B'liema mod se jmur għall- elezzjoni ġenerali( Dan huwa xenarju possibbli.

F'demokrazija kollox jista' jiġri, imma naħseb li din hija domanda importanti ħafna.

Naf li hemm nies fil-quċċata tal-partit Nazzjonalista li qajmu din il-mistoqsija u hija mistoqsija li naħseb għandha bżonn tweġiba wkoll.

X'se tkun il-pożizzjoni tal-partit Nazzjonalsita jekk jitlef ir-referendum u b'liema mod se jmur għall-elezzjoni ġenerali(

Kont qed ngħid li r-rapporti li ħejja l-gvern stess biex jinnegozja ma' l- Unjoni Ewropea taw każ il-ġid materjali tal-poplu Malti u Għawdxi.

Qed insemmi dan għax għalkemm jiena wieħed minn dawk li għandi simpatija lejn l- iżvilupp ta' l-Unjoni Ewropea imma waħda mill-aspetti fejn żgur m'għandix simpatija hija l-kwestjoni tal-one size fits all. Għax regola jdaħħluha huma b'mod ċentrali mbagħad iriduha li tapplika fit-territorju kollu anke jekk dik ir-regola tagħmel ħsara f'xi parti tat-territorju.

Hawnhekk nixtieq nirreferi għall-kwestjoni tat-taxxa tal-VAT fuq il-kotba.

Meta qajjimt din il-kwestjoni waqt id-diskussjoni tal-budget, li m'huwiex aċċettabbli li f'pajjiżna tidħol il-VAT fuq il-kotba u fuq it-tagħmir għall-persuni b'diżabilita`, min-naħa tal-gvern kien hemm min ipprova jidħak bija u min ipprova jċekken problema bħal din.

Jien sa dak iż-żmien kont għadni ma nafx li l-Ministeru tal-Finanzi fit-28 ta' Settembru ta' l-2001 ressaq dokument, li jiena nqisu dokument tajjeb ħafna, biex jispjega lill-Unjoni Ewropea għaliex m'għandhiex tidħol it- taxxa tal-VAT fuq il-kotba u materjal stampat.

Jiena naqbel mal- konklużjonijiet ta' dak ir-rapport.

Dak ir-rapport jgħid, kif għedt jien meta ddiskutejna l-budget hawn ġew, li t-taxxa tal-VAT fuq il-kotba u materjal stampat tolqot ħażin lill-uliedna speċjalment lil dawk li diġa` għandhom problemi tal-qari u lil dawk is-setturi tas-soċjeta` fejn għad irridu naħdmu ħafna biex inxerdu fihom il-kultura tal-qari.

Issa din m'għadux jgħidha membru ta' l-oppożizzjoni li jista' jiġi akkużat li għandu interess biex ipinġi ħażin il-pożizzjoni tal-gvern.

Dan jgħidu d- dokument tat-28 ta' Settembru tas-sena 2001 imħejji mill-Miniseru tal- Finanzi, imma mbagħad, minkejja dan id-dokument, il-gvenr ċediha din.

U jekk Malta ssir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, bid-direttiva li se tidħol fis-seħħ f'Lulju ta' din is-sena fil-pajjiżi kollha membri fl-Unjoni Ewropea, se jkollna l-VAT fuq l-edukazzjoni, fuq il-kultura, fuq l-isports, fuq ix-xjenza u fuq affarijiet ta' rikreazzjoni.

Se jkun neħħa l-VAT fuq il-ballet u fuq il-pjanu jew fuq il-mużika għal ftit żmien qabel ir- referendum imma eventwalment, kieku Malta kellha ssir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea dawk ikollhom jerġgħu jidħlu.

Ir-risposta għall-mistoqsija dwar x'rabta għandu jkollu pajjiżi ma' l-UE minn dawn it-tip ta' mistoqsijiet toħroġ.

Kieku l-Unjoni Ewropea żviluppat b'mod li ma tobbligax il-kulħadd li llum jew għada jrid bilfors japplika l- liġijiet u r-regoli kollha li għandha fl-acquis, fit-880,000 u iżjed ta' paġni regoli, kieku ma jkollix problema.

Dak li jinkwetani wkoll bħala Malti hu li aħna se nkunu qegħdin inħallsu t-taxxi lil din l-entita` kbira u fit-tliet snin li ġejjin hemm maħsuba li barra t-taxxi li diġa` qegħdin inħallsu f'pajjiżna, rridu nħallsu Lm73 miljun oħra lill-Unjoni Ewropea.

Ta' dawk it-taxxi, x'leħen se jagħtuna fl-istituzzjonijiet Ewropej?

Il- leħen se jkun ftit, għax kemm fil-kummissjoni, kemm fil-Kunsill tal- Ministri, kemm fil-bank Ċentrali Ewropew, kemm fil-Parlament ta' l-Unjoni Ewropea is-say tagħna huwa baxx.

Se nkunu qegħdin inċedu l-poter li mmexxu lilna nfusna bla ma nirbħu xi poter ġdid li bih ninfluwenzaw mhux biss dak li qed jiġri f'pajjiżna imma anke dak dak li jiġri f'pajjiżi oħra.

L-iktar żvilup li qed jinkwetani fl-Unjoni Ewropea hu kif il-pajjiżi l-kbar qed jieħdu għalihom iżjed u iżjed poter u kif qed ifasslu l- istituzzjonijiet biex iktar tgħaddi tagħhom.

Mill-banda l-oħra l-pajjiżi ż- żgħar ftit qed jingħataw say.

Ikunu hemm imma fil-kejk kollu jkunu passolina jew tnejn.

Hemm ikunu, imma kif se jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet li jieħdu l-kbar?

Kieku l-integrazzjoni Ewropea tfisser li l-membri stati kollha jkollhom leħen indaqs, kieku hija kwestjoni differenti, imma f'dan il-każ m'huwiex leħen indaqs.

F'dan il-każ id-deċiżjonijiet ewlenin li jittieħdu u li jolqtu kull qasam tal-ħajja se jiġu sottomessi għall- istituzzjonijiet fejn aħna ftit li xejn ikollna fejn niddeċiedu u fejn ninfluwenzaw mhux biss dak li jiġri f'pajjiżi oħra imma anke dak li jiġri f'pajjiżna.

Għalhekk inħoss li l-aħjar rabta li għandu jkollna mal-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea hija rabta ta' ħbiberija, mfassla b'mod li fejn huwa ta' ġid għalina u fejn m'hemm l-ebda problema naħdmu flimkien u nħallu barra areas oħra li jkunu ta' problema minħabba r-realta` tagħna.

Kieku aħna pajjiż ikbar, kieku aħna pajjiż li qegħdin parti mill-kontinent Ewropew, m'għandu jkun hemm problema assolutament ta' xejn, imma għax aħna qegħdin f'din ir- realta` rrid naħsbu dwar ir-rabta li għandu jkollna.

U r-realta` tagħna titlob li jkollna relazzjoni ta' ħbieb, relazzjoni mill-qrib ħafna, relazzjoni li aħna qed insejjħulha ta' partnership.

Din hija kelma li wara kollox aħna qed neħduha mill-Unjoni Ewropea nnifisha għax hi stess qed tgħid - u Prodi rrepetiha darba wara l-oħra - li l-kwestjoni m'hijiex ta' ġewwa ġewwa u ta' barra barra imma hi li dawk li jridu sħubija sħiħa jsiru membri sħaħ, u dawk li jridu jibnu relazzjoni mill-qrib jibnu relazzjonijiet minn qrib.

Meta nħares lejn kwestjoni bħal din b'moħħ miftuħ u b'simpatija lejn l- iżilupp ta' l-Unjoni Ewropea imma u lejn ir-realta` ta' Malta u Għawdex, inħoss li l-aħjar rabta li għandu jkollu pajjiżna ma' l-Unjoni Ewropea hija rabta ta' partnership.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, xtaqt nibda dan l-intervent tiegħi billi nħares ftit lejn il-bażi tar-referendum li dwaru ġiet ippreżentata l-mozzjoni mill-Prim Ministru u li qegħdin niddibatu hawnhekk.

Qabel xejn, xtaqt inħares ftit lejn l-istorja tal- proċess tar-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea, li tista' tgħid bdiet mill-indipendenza nnifisha għaliex immedjatament wara l-indipendenza l-gvern Malti kien ħa d-deċiżjoni li jipprova jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea, jew aħjar, kif kienet imsejħa dak iż-żmien, komunita' ekonomika Ewropea u dan għamlu permezz ta' ftehim ta' assoċjazzjoni.

Wieħed mill-ewwel irid jgħid li dan il-ftehim ta' assoċjazzjoni ma kellux ikun kif jgħidu bl-Ingliż an end in itself, jiġifieri ma kellux iservi bħala għan fih innifsu, imma l-idea kienet li dan il-ftehim ta' assoċjazzjoni kellu jgħin sabiex l-ekonomija Maltija tkun tista' tiżviluppa b'tali mod li eventwalment Malta ssib postha bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Wieħed jista' jgħid li l-ftehim ta' assoċjazzjoni serva għal dan l- iskop.

Kien bis-saħħa tiegħu li Malta bdiet tindustrijalizza ruħha u bis- saħħa tiegħu wkoll anke l-kummerċ tagħna ma' pajjiżi differenti, b'mod partikolari ma' pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, beda miexi 'l quddiem.

Mr Speaker, fl-1979, anke minħabba t-taqlib politiku li Malta kienet għaddejja minnu matul dak iż-żmien, il-partit Nazzjonalista kien iddeċieda li fil-programm elettorali ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1981 idaħħal li meta l-partit Nazzjonalista jkun fil-gvern, jibda l-proċess sabiex Malta tasal biex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Tajjeb wieħed ifakkar ukoll li wara li rbaħna l-elezzjoni ta' l-1987 bdejna dan il-proċess u fil-fatt ippreżentajna l-applikazzjoni għal sħubija fl-1990.

Wieħed irid ifakkar ukoll li aħna tlifna l-elezzjoni ta' l-1996 anke b'riżultat tal-fatt li fl- 1995 kienu ssieħbu tliet pajjiżi ġodda li kienu pajjiżi ta' l-hekk imsejħa EFTA u aħna konna bqajna barra minn dan it-tkabbir.

Minħabba f'hekk kienet nibtet l-idea fost il-Maltin li l-Unjoni Ewropea mhux veru trid lil Malta.

Niftakru anke kampanja min-naħa tal-Partit Laburista li l-Unjoni Ewropea ma tridx lil Malta u li l-Unjoni Ewropea qed tgħaddina biż-żmien.

Dan kellu effett fuq il-psikoloġija tal-votant Malti u naħseb li kien kawża wkoll in parti tat-telfa elettorali ta' l-1996.

Mr Speaker, wieħed irid jgħid ukoll li malli l-partit Laburista rebaħ l- elezzjoni ta' l-1996, l-ewwel pass li għamel kien li ffriża l-applikazzjoni ta' Malta sabiex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Din il-friża kkawżat ir- realizzazzjoni daparti tal-Maltin li issa ntilef iċ-ċans li nissieħbu fl- Unjoni Ewropea, minħabba l-fatt li kien beda jersaq iżjed viċin il-bidu tan- negozjati ma' pajjiżi li aħna konna jew issottomettejna l-applikazzjoni tagħna magħhom, bħalma kien Ċipru, jew qabilhom, bħalma huma l-pajjiżi ta' l-Ewropa ċentrali u tal-Lvant.

Aħna meta konna fl-oppożizzjoni għamilna wkoll analiżi ta' dan kollu u wasalna biex iddeċidejna li la nkunu fil-gvern nagħmlu tliet affarijiet.

Waħda kienet li nerġgħu nagħtu ħajja lill-applikazzjoni tagħna għal sħubija, it-tieni li nibdew in-negozjati malli dan ikun possibbli u t- tielet li ma' l-għeluq tan-negozjati nagħmlu referendum sabiex ikun il- poplu Malti u Għawdxi li jiddeċiedi dwar jekk Malta għandhiex tissieħeb fl- Unjoni Ewropea jew le.

F'dan ir-rigward nixtieq nirriferi għall-programm elettorali ta' qabel l- elezzjoni ta' l-1998 fejn fil-kapitlu 9, li huwa fil-fatt intitolat "fl- Ewropa wara r-referendum" insibu l-paragrafu 228 li jgħid li l-gvern Malti, wara li jlesti n-negozjati u jkunu magħrufa l-kondizzjonijiet ta' sħubija, jagħmel referendum apposta biex ikun il-poplu Malti u Għawdxi b'vot apposta li jiddeċiedi jekk għandniex nidħlu jew le.

Għalhekk, bis-suċċess elettorali ta' l-1998 ingħatajna l-mandat mill-poplu Malti sabiex kif għedt qabel,l-ewwelnett nagħtu l-ħajja lill-applikazzjoni tagħna, it-tieni nett li ninnegozjaw il-kondizzjonijiet għal sħubija u t-tielet li wara li nlestu n-negozjati nagħmlu referendum dwar jekk għandniex nidħlu jew le.

Dan kien, Sur President, il-mandat li ngħatajna, mandat li nagħmlu riferendum dwar jekk għandniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea jew le u mhux jekk għandniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea jew inkunu xi Svizzera fil-Mediterran, mhux jekk għandniex nidħlu fl-Unjoni Ewropea jew li jkollna partnership ma' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk din il-mozzjoni qiegħda tirrifletti eżatt il- mandat li ngħatajna bis-saħħa tas-suċċess elettorali ta' l-1998.

Jien nispera li l-partit Laburista għallinqas jirrispetta din id-deċiżjoni tal-poplu Malti u jħalli lil kulħadd imur jeżerċita d-dritt tiegħu li jivvota fir-referendum li se jinżamm.

Kwalunkwe bojkott huwa ċ-ċaħda, huwa n-negazzjoni ta' dan id-dritt u kif għedt qabel, bis-saħħa tar-riżultat elettorali ta' l-1998 il-gvern ġie mogħti l-mandat biex jerġa' jagħti l- ħajja lill-applikazzjoni, li jinnegozja sabiex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea u li wara n-negozjati jsejjaħ referendum.

Xtaqt issa li nħarsu ftit lejn dak li ġie negozjat sabiex wasalna biex għalaqna dawn in-negozjati it-13 ta' Diċembru fis-summit ta' Copenhagen.

Qabel ma nagħti ħarsa lejn dak li ġie negozjat, xtaqt ukoll ngħid li dawn in-negozjati kienu proċess fejn il-gvern Malti kkonsulta bis-sħiħ, involva lill-għaqdiet rappreżentattivi kollha bis-saħħa ta' kumitat li ġie mwaqqaf apposta, l-hekk imsejjaħ il-MEUSAC, il-Malta-EU steering and action committee, fejn kienu jsiru laqgħat regolari.

F'dan il-kumitat kienet tiġi ppreżentata l-pożizzjoni għan-negozjati lil dawn l-għaqdiet rappreżentattivi u kienet tiġi diskussa magħhom sabiex fl-aħħar imbagħad il- gvern jadotta l-pożizzjoni tiegħu għan-negozjati.

Irrid ngħid li din id-dokumentazzjoni, li issa ġiet ippreżentata fil- parlament, kienet tingħata kollha lill-membri tal-Malta-EU steering and action committee.

Ovvjament kienet tingħata li dawk kollha li ddeċidew jipparteċipaw, għaliex tajjeb li wieħed ifakkar li l-partit Laburista, bħall-partiti politiċi kollha, ġie mistieden biex jipparteċipa pero' għal raġunijiet tiegħu huwa rrifjuta li jipparteċipa.

Din id-dokumentazzjoni kollha, inkluża l-pożizzjoni tagħna, inklużi r-risposti ta' l-Unjoni Ewropea, inkluża il-pożizzjoni komuni aħħarija, ġiet komunikata lill- għaqdiet rappreżentattivi li kellhom il-mezz kollu li jkunu informati, li jkunu jafu, li jieħdu parti f'dak kollu li kien għaddej.

Saret referenza wkoll għall-istudji.

Meta dawn tlestew ingħataw lill-membri tal-MEUSAC u wkoll ġew imqiegħda fuq il-mejda tal-Kamra żmien ilu.

Sur President, aħna rnexxilna ninnegozjaw diversi arranġamenti speċjali.

Xtaqt li nħares ftit fuq fuq lejn forsi dawk l-iżjed importanti mis-77 arranġament speċjali li nnegozjajna.

L-ewwelnett fil-qasam tal-ħaddiema, aħna hawnhekk nnegozjajna arranġament speċjali dwar il-moviment tal- ħaddiema, innegozjajna li filwaqt li ħaddiema Maltin ikunu jistgħu jmorru jaħdmu fi kwalunkwe parti ta' l-Unjoni Ewropea - mhux bħall-Pollakki, iċ- Ċeki, is-Slovakki u ħaddiema mill-pajjiżi applikanti l-oħra ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, li l-Unjoni Ewropea fil-konfront tagħhom talbet li għandu jkun hemm perijodu transizzjonali ta' seba' snin qabel ma dawn ikunu jistgħu jidħlu liberalment fl-Unjoni Ewropea - ħaddiema mill-Unjoni Ewropea ma jkunux jistgħu jiġu hawn ħlief qabel ma jinħareġ work permit apposta.

Ta' min jgħid ukoll li matul l-ewwel seba' snin, jekk ikun hemm raġunijiet li aħna nagħlqu l-bibien tagħna għal dawn il-ħaddiema minħabba li s-suq tax- xogħol ma jkunx jiflaħ għalihom, żammejna d-dritt li nagħmlu hekk u ninformaw lill-Unjoni Ewropea dwar il-pass li nkunu ħadna.

Innegozjajna wkoll li jekk wara l-ewwel seba' snin jerġgħu jinqalgħu ċirkostanzi li jirrikjedu li aħna nieħdu xi miżuri minħabba dħul ta' ħaddiema li s-suq tax- xogħol Malti ma jkunx jiflaħ għalih, ikollna d-dritt li nikkomunikaw dan lill-Unjoni Ewropea biex flimkien naslu għal soluzzjoni li tkun adegwata.

Nagħmel riferenza wkoll għal dak li nnegozjajna fil-qasam ta' l-akkwist ta' proprjeta` f'Malta.

Irnexxielna niksbu deroga permanenti fejn nistgħu nżommu restrizzjonijiet fuq id-dritt taċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea li ma jkunux għexu Malta għal mill-inqas ħames snin biex ikunu jistgħu jiksbu t-tieni proprjeta` tagħhom.

B'hekk serraħna moħħ kulħadd li ma jistax ikun hemm xiri ta' iżjed minn proprjeta` waħda ħlief minn min ikun għex hawn Malta għal perijodu ta' mill-inqas ħames snin.

Għalhekk għalxejn l-opożizzjoni tipprova tbeżża' li bi sħubija ta' Malta fl- UE l-prezzijiet tal-propjreta` jogħolew.

Anzi, ta' min jgħid li l-fatt li aħna nnegozjajna dan l-arranġament speċjali, din id-deroga permanenti jista' jkollha effett kuntrarju għaż-żieda fil-prezzijiet tal-propjreta`.

Dan minħabba l-fatt li l-UE fir-rigward ta' akkwist ta' proprjeta` mill- Maltin f'partijiet oħra ta' l-UE ma talbitx xi tip ta' arranġament bħalma tlabna aħna.

Allura investitur Malti, spekulatur Malti li jkun irid jinvesti fi proprjeta`, li jkun irid jispekula fuq proprejta` minflok ma għandu t-territorju limitat ta' Malta biss biex jagħmel hekk, għandu l- possibbilta` li jkun jista' jixtri proprjeta` fi kwalunkwe parti mill-UE.

GĦaldaqstant din jista' jkollha l-effett li l-pressjoni li hemm fuq il- prezzijiet eżistenti, u li ilha magħna minħabba l-ammont limitat ta' proprjeta` li teżisti, addirittura tista' tonqos.

Sur President, innegozjajna pakkett tal-biedja li jiggarantixxi l-għajxien tal-bdiewa Maltin u l-Għawdxin, anzi jiggarantilhom futur aħjar minn dak li qed igawdu llum.

Se tingħata għajnuna finanzjarja lis-setturi differenti tal-biedja.

Wieħed jista' jsemmi s-setturi tal-frott u tal-ħxejjex, tal- patata, tat-tadam, ta' l-inbid, tal-majjal, tal-ħalib, tat-tiġieġ u tal- bajd.

Din l-għajnuna se tingħata in parti mill-gvern u in parti mill-UE u se tingħata biex il-bidwi u r-raħħal iżommu l-kompetittivita` tagħhom, filwaqt li jkunu jistgħu jimmodernizzaw u jtejbu l-kwalita` tal-produzzjoni tagħhom.

B'hekk ikunu jistgħu jorħsu l-prezzijiet għall-konsumatur Malti sew minħaba fir-roħs tal-prodott importat bit-tneħħija tal-levies, u anke bir-roħs tal-prodott imkabbar lokalment bis-saħħa ta' l-għajnuna mogħtija in parti mill-gvern Malti u in parti mill-UE.

Se tingħata għajnuna wkoll biex ikunu jistgħu jinżammu l-prezzijiet fuq materja prima importata minn barra, bħalma huwa z-zokkor, iċ-ċereali, ċerti prodotti taċ-ċanga u tal-ħalib sabiex ikunu jistgħu jinżammu l-prezzijiet tal-lum għall-benefiċċju tal-konsumatur u għall-benefiċċju ta' l-industrija agrikola.

Ngħaddi issa għall-qasam tas-sajd fejn innegozjajna arranġament speċjali partikolari għalina li jieħu ħsieb il-ħtiġijiet tas-sajjieda Maltin.

Fil- fatt innegozjajna żona ta' konservazzjoni fuq medda ta' 25 mil madwar Malta sabiex ikunu jistgħu jinżammu l-livelli tas-sajd b'mod li l-istock tal-ħut jinżamm f'livelli sostenibbli.

GĦahekk il-liċenzji tas-sajd ma jiżdidux u sajd fil-25 mil isir minn dgħajjes twal sa 12-il metru.

B'hekk effettivament sajjieda barranin ma jkunux jistgħu jistadu fil-25 mil tagħna.

Se nagħtu għajnuna finanzjarja lis-sajjieda biex itejbu l-operat tagħhom u b'mod partikolari lil dawk li għandhom dgħajjes - li m'humiex wisq - li huma ikbar minn 12-il metru u li allura jkunu jridu, bħala regola ġenerali, jistadu barra l-25 mil.

Ħadna ħsieb ukoll biex nipproteġu s-sajd tradizzjonali tal-lampuki.

Fil-qasam tal-kompettizzjoni wieħed ma jistax ma jsemmix dak li nnegozjajna għat-tarzna fejn ksibna żmien ta' tranżizzjoni sa l-aħħar tas-sena 2008 biex jitwettaq il-pjan ta' ristrutturazzjoni li beda s-sena l-oħra.

Hawnhekk ta' min ifakkar li meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien prim minsitru meta kien hemm gvern Laburista kien stqarr li gvern Laburista huwa kommess li sa ċertu żmien jara li s-sussidju finanzjarju li qed jingħata lit-tarzna jispiċċa għal kollox.

Dan kien qalu waqt laqgħa għall-ħaddiema tat-tarzna li saret fit-8 ta' Awissu 1997.

Fil-qasam tal-VAT innegozjajna li sas-sena 2010 inżommu s-sistema li għandna dwar il-VAT fuq l-ikel u l-mediċinali, li ma jitħallas ebda VAT fuqhom sa dik id-data.

Huwa mifhum ukoll li sa dik id-data l-pajjiżi membri kollha ta' l-Unjoni Ewropea jkunu daħħlu l-VAT ta' 5% fuq is-setturi ta' l-ikel u l-mediċinali.

Għalhekk jekk jirriżulta li sas-sena 2010 ikun hemm xi pajjiż membru wieħed jew iżjed li jkunu għadhom ma daħħlux il-VAT fuq l-ikel u l-mediċinali allura aħna nerġgħu niftħu d-diskussjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea biex inżommu s-sistema eżistenti.

Jekk min-naħa l-oħra fl-Unjoni Ewropea kollha jkun hemm sitwazzjoni fejn il- VAT tal-5% tkun tapplika għal dawn is-setturi, allura l-gvern jieħu ħsieb idaħħal miżuri ta' natura soċjali ħalli l-familja Maltija ma ssofri ebda konsegwenzi negattivi, cioe` li ma jkun hemm ebda piż fuq il-familja Maltija.

Innegozjajna wkoll pakkett partikolari għal Għawdex li se jkun klassifikat bħala reġjun separat fil-livell ta' NUTS 3, li huma l-klassifiċi li jsiru għal skopijiet ta' statistika.

Intlaħaq ftehim għaż-żamma taż-zero rate tal-VAT fuq dak li jsejħulu l-inter-island passenger transport.

Intlaħaq ftehim ukoll għal perijodu tranżizzjonali ta' ħames snin fuq l-għajnuna mogħtija għat-trasport ta' prodotti agrikoli bejn Għawdex u Malta.

Hawnhekk irrid ngħid li nnegozjajna dan il-perijodu ta' ħames snin biex b'hekk inkunu nistgħu naraw kif fil-leġislazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea dwar l-agrikoltura nkunu nistgħu nissostitwixxu din it-tip ta' għajnuna b'għajnuna oħra ekwivalenti li jkun jista' jibbenefika minnha l-bidwi Għawdxi minħabba l-iżvantaġġ li għandu li jrid jittrasporta dawn il- prodotti għal bejgħ hawn Malta.

Innegozjajna wkoll li jibqa' ssussidjat it-trasport tan-nies residenti GĦawdex u ksibna dikjarazzjoni li se nikkwota l-aħħar paragrafu tagħha:

"Before the end of each community budgetary period entailing a redefinition of the community regional policy Malta will request that the commission report to council on the economic and social situation of Gozo and, in particular, on the disparities in the social and economic development levels between Gozo and Malta.

The commission would be asked to propose appropriate measures as required in the framework of the community regional policy or other relevant community policies to ensure the continuation of the reduction of disparities between Gozo and Malta as well as the further integration of Gozo into the internal market on fair conditions.

In particular, in the event that Malta as a whole would no longer be eligible to certain measures of the regional policy, the report would assess whether the specific economic situation of Gozo justifies a continued eligibility of Gozo to those measures and under which conditions during the reference period.".

Fi ftit kliem hawnhekk qed jingħad li jekk il-livell ta' l-għajxien ta' GĦawdex ma jlaħħaqx ma' dak ta' Malta, jiġifieri Malta tibqa' tiżviluppa u GĦawdex ma jilħaqx l-istess livell ta' Malta, u allura Malta taqbeż il- livell għal dak li jsejħulu l-objective 1, jiġifieri taqbeż il-75% ta' l- istandard ta' l-għajxien fl-Unjoni Ewropea, allura aħna jkollna d-dritt li nitolbu lill-Unjoni Ewropea sabiex GĦawdex jiġi kkonsidrat biex jibqa' jżomm l-istatus ta' objective 1.

Sur President, fil-qasam ta' l-ambjent innegozjajna wkoll salvagward tad- delizzji tradizzjonali tal-kaċċa u l-insib.

Ħadna ħsieb sabiex tibqa' l- kaċċa fuq il-gamiem u s- summien fir-rebbiegħa u ħadna ħsieb biex in- nassaba jkomplu jonsbu għal seba` għasafar ta' l-għana u għall-gamiem u s- summien fir-rebbiegħa u l-ħarifa.

Il-liċenzji li jeżistu se jibqgħu jiġu mġedda mingħajr ma' jinħarġu ġodda sas-sena 2008 biex sa dik id-data Malta tkun trid tagħmel studju u tistabbilixxi sistema sħiħa għat-trobbija ta' l- għasafar maqbuda biex ikun sostnut l-insib tradizzjonali.

Innegozjajna wkoll protokoll speċifiku dwar l-abort, għalkemm ma kienx hemm bżonn verament li ninnegozjaw għal wieħed minħabba l-fatt li f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-abort is-sitwazzjoni hija ċara li din hija xi ħaġa li jiddeċidiha kull pajjiż membru.

Iżda għamilna hekk minħabba l-fatt li kien qed jingħad xi għajdut li jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea jkollna naċċettaw l-abort.

Hawnhekk wieħed jista' jikkwota lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni stess li dwar l-abort qal li:

"Bl-ossessjoni ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox, il- gvern ta' Fenech Adami qed ikollu jaċċetta kull kondizzjoni.

Jekk issirlu kundizzjoni li biex jissieħeb fl-Unjoni Ewropea jkollu jaċċetta l-abort, Fenech Adami jaċċettah.".

Ta' min jgħid li fil-protokoll aħna għandna ftehim ma' l-Unjoni Ewropea li jagħmilha ċara, u qed nikkwota li:

"Nothing in the treaty on European Union or in the treaties establishing the European communities or in the treaties or acts modifying or supplimenting these treaties shall affect the application in the territory of Malta of national legislation relating to abortion.".

GĦalhekk naħseb li, bis-saħħa ta' dan il-protokoll, dawk il-biżgħat u dawk l-insinwazzjonijiet li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni issa spiċċaw kompletament fix-xejn.

Innegozjajna wkoll li tiġi annessa mat-trattat ta' sħubija din id- dikjarazzjoni dwar in-newtralità.

Din id-dikjarazzjoni min-naħa tagħna tgħid hekk:

"Malta confirms that its participation in the European Union's common foreign and security policy does not prejudice it's neutrality.

The treaty on European Union specifies that any decision by the Union to move to a common defence would have to be taken by unanimous decision of the European Council adopted by the members states in accordance with their respective constitutional requirements.".

Sur President, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien qalilna li sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea tikkontradixxi n-newtralità tagħna.

Dan kien qalu fil- parlament fis-6 ta' Marzu tas-sena 2000.

Naħseb li din id-dikjarazzjoni tagħna aċċettata mill-Unjoni Ewropea turi biċ-ċar li s-sħubija tagħna fl- Unjoni Ewropea bl-ebda mod ma tikkontradixxi n-newtralità tagħna.

Innegozjajna wkoll u ksibna li l-lingwa Maltija tkun fost il-lingwi uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk ta' min ifakkar x'kien qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni anke f'dan ir-rigward.

Kien qal li:

"L-Unjoni Ewropea żgur li ma taċċettax li r-regoli tagħha jkunu ppubblikati bil-Malti.

Se jkollna sitwazzjoni għalhekk fejn il- liġijiet li jkunu japplikaw f'pajjiżna se jkunu b'lingwi oħra u mhux bil-Malti.".

Naħseb li dak li nnegozjajna juri biċ-ċar li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni anke f'dan ir-rigward kien żbaljat.

Innegozjajna u ksibna kummissarju ksibna imħallef għall-qorti Ewropea u imħallef għall-qorti ta' l-awdituri, barra r-rappreżentanza tagħna fl- istituzzjonijiet kollha ta' l-Unjoni Ewropea bħall-pajjiżi membri l-oħrajn.

L-uniku diżappunt li kellna kien il-fatt li ksibna ħames membri għall- parlament Ewropew, però żgur iżjed minn dak li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien qed jaħseb li se ningħataw, għax fil-fatt anke hawnhekk kien qal li aħna se nkunu ntitolati għal tnejn biss.

Però wieħed jista' joqgħod ċert li malli aħna nissieħbu, fl-ewwel okkażjoni li jkollna dan il-punt nerġgħu nqajmuh biex minflok ħamsa ningħataw sitt membri parlamentari kif inħossu li Malta jistħoqqilha.

Innegozjajna u ksibna suċċessi oħrajn li m'iniex beħsiebni noqgħod nidħol fihom kollha.

Niġi issa għall-pakkett finanzjarju.

Hawnhekk irrid ngħid li nnegozjajna bis-sħiħ u ksibna Lm81 miljun netti għall-perijodu mill-1 ta' Mejju 2004 li hija d-data tas-sħubija tagħna sa l-aħħar tas-sena 2006.

Jiġifieri għal inqas minn tliet snin.

Dan ifisser li l-Unjoni Ewropea kkommettiet għal Malta s-somma ta' Euro370 miljun għal dan il-perjodu waqt li Malta trid tħallas għall-budget ta' l-Unjoni Ewropea s-somma ta' Euro177 miljun.

Għalhekk dan iħalli favur Malta figura netta ta' Euro 193 miljum, cioe` madwar Lm81 miljun.

Sur President, tgħid x'tgħid l-oppożizzjoni, din hija l-figura li l-Unjoni Ewropea kkommettiet għal Malta.

Naħseb xi kultant l-oppożizzjoni tkun trid idaħħak meta tgħid li se jibqgħalna kontanti f'idejna Lm1.5 miljun.

Forsi sakemm naslu għar-referendum addirittura tibda tgħid li se jkollna nibdew inħallsu xi Lm81 miljun aħna lill-Unjoni Ewropea, flok ma taċċetta l-fatt li l-Unjoni Ewropea kkommettietilna s-somma ta' Lm81 miljun.

Nixtieq ngħid ukoll li bħala membri aħna se nkunu ntitolati għall-ogħla livell ta' għajnuna possibbli għall-perjodu finanzjarju mis-sena 2007 sas- sena 2013, cioe` għall-perjodu finanzjarju li se jiġi wara dak li se jagħlaq fl-2006.

U qed ngħid dan b'ċertezza għax m'hemmx dubju li, nagħmlu x'nagħmlu, il-livell ta' l-għajxien tagħna fi żmien tliet snin mill- llum mhux se jeċċedi l-75% tal-medja ta' dak li hu fl-Unjoni Ewropea.

Ladarba m'hemmx ċans li jeċċedi l-75% jfisser li aħna bħala membri fis-sena 2007 ikollna d-dritt ta' l-hekk imsejjaħ objective one status.

Ikollna d- dritt li nieħdu l-ogħla livell ta' għajnuna strutturali, ta' għajnuna ta' koeżjoni bħall-pajjiżi membri l-oħrajn kollha.

U d-deċiżjoni dwar dan tittieħed mill-pajjiżi membri kollha b'unanimità.

Jiġifieri aħna se jkollna vot daqs kwalunkwe pajjiż membru ieħor fid-deċiżjoni li trid tittieħed mill-Unjoni Ewropea dwar kif se jitqassmu l-flus ta' l-Unjoni Ewropea taħt il-politika reġjonali.

Nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li n-negozjati ntemmew fit-13 ta' Diċembru b'suċċess.

Fil-fatt nistqarr li s-suċċess miksub kien ikbar minn dak mistenni, pero` sħubija fl-Unjoni Ewropea ma tikkonsistix f'dan biss.

Mr Speaker, in-negozjati li għamilna ma' l-Unjoni Ewropea kienu importanti sabiex fl-ewwel snin ta' wara s-sħubija t-triq tagħna tkun waħda wietja.

Aħna konna diġa` konformi ma' l-Unjoni Ewropea f'ħafna oqsma, fosthom fil- qasam tas-servizzi finanzjarji u fil-qasam tal-kumpanniji, pero` xorta waħda riedna nagħmlu ċerti aġġustamenti, liema aġġustamenti wħud minnhom stajna nagħmluhom sad-data tas-sħubija u għal oħrajn riedna ninnegozjaw perijodu tranżizzjonali li jmur lil hinn mid-data ta' sħubija.

Hawn qed nirriferi fost l-oħrajn għall-qasam ta' l-ambjent u dak soċjali, li għalkemm m'għandix dubju li huma tajbin fihom innifishom, aħna kkonsidrajna li riedna ż-żmien biex inkunu nistgħu nilħqu l-livelli għolja li għandha l- Unjoni Ewropea f'dawn l-oqsma.

Ta' min isemmi wkoll li peress li wħud mir-regoli huma tajbin għal pajjiżi oħrajn u m'humiex daqstant tajbin għalina minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna u ċ- ċirkostanzi speċifiċi tagħna, aħna nnegozjajna biex ningħataw ċerti derogi, bħalma għamilna fil-qasam tal-proprjeta` u fil-qasam tas-sajd, biex nagħti biss żewġ eżempji.

Madanakollu kif kont qed ngħid, sħubija fl-Unjoni Ewropea tfisser ferm iżjed minn hekk.

Sħubija fl-Unjoni Ewropea, li hija xi ħaġa tajba fiha nnifisha, tfisser akkwisti għal Malta, liema akkwisti ma jinkisbux bin-negozjati.

Fuq livell politiku, sħubija fl-Unjoni Ewropea tfisser li nkunu nistgħu ngħixu fil-paċi u fis-sigurta`, tfisser li jkollna vuċi fid-deċiżjonijiet li jolqtuna; fuq livell ekonomiku tfisser li jkollna aċċess bla xkiel għas-swieq ta' l-Unjoni Ewropea, tfisser iktar investiment lejn xtutna minħabba s-suq enormi Ewropew, tfisser għajnuna finanzjarja u appoġġ finanzjarju fejn l-iktar pajjiżi sinjuri fl-Unjoni Ewropea jgħinu lil pajjiżi inqas sinjuri; fuq livell soċjali tfisser iktar possibbiltajiet ta' xogħol f'Malta, u tfisser futur sod b'impjiegi u b'pagi aħjar għalina u għal uliedna.

Fuq livelli oħra sħubija fl-Unjoni Ewropea tfisser ukoll li aħna nkunu nħaddnu l-aqwa standards f'kull qasam, fosthom fil-qasam ta' l- ambjent, f'dik li hija protezzjoni tal-konsumatur u f'dik li hija saħħa u s- sigurta` fuq il-post tax-xogħol u tfisser ukoll parteċipazzjoni bi dritt fil-programmi kollha ta' l-UE.

Mr Speaker, wara li għedt dan kollu issa se ngħaddi biex nara x'qiegħda toffri l-oppożizzjoni minflok sħubija fl-UE.

Għall-ewwel l-oppożizzjoni bdiet toffrilna Svizzera fil-Mediterran.

Issa jekk inħarsu lejn il-mudell Svizzeru nsibu li għalkemm l-Isvizzera talbet relazzjoni speċjali ma' l-UE fuq 16-il qasam differenti, hija kisbet ftehim ta' kooperazzjoni f'seba' oqsma biss, u jekk wieħed janalizza dawn il-ftehim isib li l-Isvizzera kellha taċċetta kummerċ ħieles mingħajr restrizzjonijiet, kellha taċċetta li ċ-ċittadini ta' l-UE jkollhom dritt jaħdmu fl-Iżvizzera.

Dawn il-ftehim kienu jfissru ukoll li t-trasport bl-art ta' l-Isvizzera jinfetaħ kompletament għal trakkijiet Ewropej, li jkun hemm kummerċ sħiħ fil-qasam ta' l-agrikoltura, li l-kuntratti tal-gvern Svizzeru jkunu japplikaw għall- pajjiżi kollha ta' l-UE u li ċ-ċittadini ta' pajjiżi mseħbin fl-UE jipparteċipaw fil-qasam tax-xjenza, fi programmi ta' l-edukazzjoni u f'affarijiet oħrajn a spejjeż ta' l-Isvizzeri stess.

Insomma, fi ftit kliem nistgħu ngħidu li bil-politika tagħha, l-Isvizzera kellha taċċetta ħafna piżijiet filwaqt li ftit li xejn ingħatat benefiċċji mill-UE.

Forsi kien għalhekk li dan il-mudell ġie mwarrab mill-partit Laburista.

Hawn ta' min ifakkar ukoll li dan il-mudell dam biex twieled kważi għaxar snin.

Mur ġibna nabbandunaw it-triq għal sħubija fl-Unjoni Ewropea u nerġgħu ngħaddu minn xi għaxar snin negozjati biex nispiċċaw inwelldu ġurdien ta' imramma, kif iħobb jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni!

Kien hemm żmien ukoll meta xi kelliema Laburisti bdew jipprospettaw li Malta tissieħeb mal-pajjiżi li baqa' fi ħdan il-European Fair Trade Association u ssir parti mill-European economic area.

Jien naħseb li kieku għamilna hekk, kien jiswielna ta' deni kbir għax illum qed naraw lill-Unjoni Ewropea tiddiskuti mal-pajjiżi ta' l-EFTA biex iħallsu daqs il-pajjiżi membri bħala kontribuzzjoni għat-tkabbir li jmiss, u allura kieku sirna membri ta' l- EFTA kien ikollna nħallsu għat-tkabbir li l-Unjoni Ewropea se tagħmel minflok ma nkunu parti minn dak it-tkabbir stess.

Issa l-oppożizzjoni ħarġet bil-famuża "partnership".

Il-problema fil-partnership hija li ma jeżistix mudell fuq xiex wieħed jista' jimxi u għalhekk l-oppożizzjoni qed tipprova tikkonvinċina li meta tkun fil-gvern, hija se tinnegozja ftehim maqtugħ għalina, liema ftehim jagħtina biss il-vantaġġi ta' sħubija fl- Unjoni Ewropea mingħajr l-ebda piżijiet.

Dan m'huwa xejn għajr ħolm, u dan qaluh lill-oppożizzjoni diversi personalitajiet, fosthom il-kummissarju Verheugen innifsu, li qal illi ftehim speċjali tat-tip li qed ifittex l-Onor.

Alfred Sant ma' l-Unjoni Ewropea ma jeżistix.

Min-naħa tiegħu Romano Prodi qal dan il-kliem b'mod iktar diplomatiku għax qal li bħalissa Malta għandha opportunita` quddiemha.

Huwa qal li "Xi alternattivi oħra li smajt li qed jiġu diskussi fil-partit Laburista naħseb li huma diffiċli biex jintlaħqu.

Malta trid tkun realistika u tara liema għażliet huma ġenwini u liema m'humiex".

Jien semmejt x'qalu Verheugen u Romano Prodi biss, imma kien hemm diversi mexxejja u ministri oħra mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea li qalu l- istess kliem.

Mr Speaker, il-pożizzjoni tal-partit Laburista hija konvenjenti għax meta jiġu kkritikati li l-gvern għandu pakkett ċar u komplet li fuqu l-poplu jista' jiddeċiedi filwaqt li l-oppożizzjoni għandha biss partnership f'forma ta' assoċjazzjoni li m'hijiex definita, kif għedna fil-mozzjoni stess, huma jgħidu li bilfors m'għandhomx programm ċar f'dik li hija partnership għax ġaladarba ma jinsabux fuq il-bankijiet tal-gvern ma jistgħux jinnegozjaw, u għalhekk iridu li l-poplu jimxi bil-għama wara l- wish list ta' l-Onor.

Alfred Sant.

Il-pożizzjoni tal-partit Laburista hija konvenjenti wkoll għax meta ngħidu lill-Membri ta' l-oppożizzjoni li partnership tfisser aċċettazzjoni tat-tneħħija tal-levies fil-qasam ta' l- agrikoltura, huma jgħidulna "le"; meta ngħidulhom li partnership tfisser li se jkunu jistgħu jibdew jaħdmu f'pajjiżna ħaddiema barranin, huma jgħidulna "le"; meta ngħidulhom li partnership tfisser li jkollna nobdu r-regoli tal- kompetizzjoni, huma jgħidulna "le"; u nistgħu nibqgħu sejrin.

Anke meta ngħidulhom li partnership tfisser li se jkollna nġorru xi piżijiet tas- sħubija, il-Membri tal-partit Laburista mal-ewwel jgħidulna li dawn ma jkunux japplikaw, donnhom jinsew li l-Isvizzera kellha taċċetta dawn il- piżijiet.

Issa l-partit Laburista qed jgħid li matul it-22 xahar li kien fil-gvern, hu kien irnexxielu jilħaq ftehim ma' l-Unjoni Ewropea dwar dan, u għalhekk nixtieq nitkellem ftit fuq dan il-ftehim.

L-ewwelnett irrid ngħid li kulma laħaq għamel il-partit Laburista matul it- 22 xahar li dam fil-gvern kien "joint declaration on future relations between the parties", jiġifieri bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, liema dikjarazzjoni tfisser biss li waslu biex jiftehmu li jibdew id- diskussjonijiet dwar ftehim eventwali possibbli bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, u allura l-kbir kien għadu ġej.

Fil-fatt nixtieq nikkwota xi siltiet minn din il-joint declaration biex nuri kemm verament il-kbir kien għadu ġej.

Fost affarijiet oħra, din il-joint declaration tgħid li:

"The association council recognized that a free trade area between the EC and Malta should be fully WTO compatible and cover substantially all trade.

In this context both parties express their readiness to further improve market access and services and further liberalise public procurement.

One of the objectives within the framework of Malta's industrial restructuring programme regards the changes in Malta's internal taxation system, including the customs and excise tax.

Negotiations should be undertaken in order to achieve rapidly this objective within a fixed timetable and in any case before the entry into force of the agreement on a free trade area.".

Fi ftit kliem hawnhekk kien qed jintqal: Addio s-CET u addio s-sisa!

Mela mhux ta' b'xejn li issa l-partit Laburista iddeċieda li jħalli l-VAT fil- pajjiż!

Din il-joint declaration tkompli tgħid hekk:

"Various aspects of competition rules will need to be established.".

Dan imisshom jgħidulhom lit-tarznara, Mr Speaker!

Hawnhekk ta' min ifakkar ukoll li l-gvern Laburista kien stqarr dan il-kliem quddiem l-association council:

"We can now confidently undertake that the future changes contemplated in our taxation system will ensure conformity with the association agreement and the WTO, and that this objective will be achieved before the entry into force of the free trade area.".

Dan ifisser, Mr Speaker, li l-partit Laburista ddeċieda li jwarrab il- leġislazzjoni li kien għadu kif għamel biex jerġa` jiġi konformi mal-ftehim ta' assoċjazzjoni.

Dik sovranita`!

Dan hu l-eżerċizzju tas-sovranita` li trid teżerċita l-oppożizzjoni!

Nerġa` nenfasizza li l-partit Laburista kellu jaċċetta li jħott il-leġislazzjoni l-ġdida li kien għadu kif introduċa dwar it-tassazzjoni minħabba li ried jistabilixxi relazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea.

Wieħed jista' jagħmel riferenza wkoll għall-kliem li qal Robin Cook fl-istess okkażjoni, meta kien għadu l-ministru Ingliż ta' l- affarijiet barranin.

Fil-fatt dan qal lill-gvern Laburista li:

"Such a free trade area should cover substantially all trade without excluding any sector.

Agricultural trade should be progressively liberalised, taking as a starting point traditional trade flows.".

Imbagħad Robin Cook kompla jgħid li:

"As part of the process of completing the free trade area, new provisions in our relations should be included concerning competition rules compatible with the EC treaty.

These rules should cover the following points: Antitrust, mergers, state aids, public undertakings, any state monopolies of a commercial nature.".

Insomma, fi ftit kliem nistgħu ngħidu li l-partit Laburista ried litteralment li jkollu sitwazzjoni ta' pain with no gain, kif jgħid l- Ingliż.

Ħalli nkompli nikkwota dak li qal Robin Cook:

"Concerning the public procurement sector, negotiations to achieve further liberalisation, not only in the area of services but in trade in general, are considered desirable.

Negotiations aimed at further improving market access in services may be considered.".

Għal dik li hija parteċipazzjoni fil-programmi ta' l-Unjoni Ewropea, dawn qalu lill-partit Laburista li jaċċettaw li nipparteċipaw, imbasta dawn ikunu bħala third country programmes, jiġifieri mbasta nħallsu għalihom aħna u l-parteċipazzjoni tagħna tkun limitata.

Mr Speaker, jidher ċar li bil-politika tal-partit Laburista mhux talli ma kien se jkun hemm l-ebda trattament speċjali għal Malta imma talli konna se niġu trattati bħala pajjiż terz, u għalhekk stajna biss naspiraw li jlibbsuna xi libsa eżistenti magħmula għal pajjiżi li jew ma jistgħux jissieħbu, jew ma jridux jissieħbu jew inkella li għadhom m'humiex lesti li jissieħbu.

Dan huwa l-partnership li jrid il-partit Laburista!

Barra minn hekk, irrid ngħid ukoll li f'dawn il-laqgħat li l-partit Laburista kellu ma' l-Unjoni Ewropea ma ssemmiet l-ebda għajnuna finanzjarja li kienet se tingħata wara l-protokoll eżistenti u għalhekk kien hemm biss baħħ.

Il- partit Laburista jista' jaqta' jiesu li xi darba se jikseb partnership fejn ikun jista' jwarrab il-piżijiet filwaqt li jgawdi l-vantaġġi kollha li ġġib magħha sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Kif għedt diġa`, il-partnership li qed jitkellem fuqha l-partit Laburista m'hijiex fattibbli jew realizzabbli.

Kieku din il-partnership kienet fattibbli u realizzabbli, l-ebda pajjiż ma kien ikun irid jissieħeb ma' l- Unjoni Ewropea u persważ li l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea kienu jagħmlu minn kollox biex joħorġu minn din l-unjoni.

M'huwiex possibbli li tibqa' barra u tgawdi iżjed milli kieku kont ġewwa.

Jien nistaqsi: Liema klabb jagħti kondizzjonijiet aħjar lil dawk li m'humiex membri tiegħu milli lil dawk li huma membri tiegħu?

Jekk Allaħares qatt ma nsirux membri fl-1 ta' Mejju, 2004, wara din id-data kwalunkwe arranġament li jsir ma' l- Unjoni Ewropea jkun irid jiġi miftiehem ma' l-24 gvern tal-pajjiżi membri, li disgħa minnhom se jkunu għadhom kif għaddew mill-proċess ta' negozjati.

Jien nistaqsi: Possibbli li hawn min jaħseb li mqar wieħed minn dawn il- pajjiżi se jaċċetta li Malta tingħata kondizzjonijiet aħjar milli ngħata hu?!

Dan huwa kollu ħolm, Mr Speaker.

X'toroq oħra hemm minbarra sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea?

Forsi l- istatus quo.

Pero` jekk ma nissieħbux fl-Unjoni Ewropea, dan ma jfissirx li se nibqgħu kif aħna imma jfisser li naqbdu t-triq tan-niżla għax jekk aħna nibqgħu weqfin filwaqt li l-pajjiżi l-oħrajn jibqgħu mexjin 'il quddiem, dawn jgħadduna u aħna naqgħu lura.

Mr Speaker, qabel ma nikkonkludi nixtieq nirriferi għall-emenda li ġiet mressqa mill-oppożizzjoni, eżattament għal dik il-parti li tikkritika l- ftehim miksub mill-gvern ma' l-Unjoni Ewropea, li tgħid li l-oppożizzjoni:

"Tagħraf li bil-ftehim miksub mill-Gvern ma' l-Unjoni Ewropea;

Postijiet tax-xogħol u negozji tal-Maltin ikunu mhedda mill-barranin;"

- din hija gidba għaliex l-oppożizzjoni taf tajjeb x'innegozjajna ma' l- Unjoni Ewropea dwar il-moviment tal-ħaddiema -

"Il-prezz tal-proprjeta` ma jibqax jintlaħaq mill-Maltin;"

- din hija gidba oħra għaliex anke hawn, l-oppożizzjoni taf tajjeb x'innegozjajna ma' l-Unjoni Ewropea f'dak li hu akkwist ta' proprjeta` -

"Togħla l-ħajja u jintlaqtu ħażin l-industrija tal-manifattura u t- turiżmu;"

- issa din mhux talli hi gidba talli bit-tneħħija tal-levies il-ħajja torħos filwaqt li l-potenzjal ta' l-investiment lejn Malta jiżdied.

Ara bil-partnership addio investiment ġdid! -

"Jiġi mhedded l-għajxien tal-bdiewa u tas-sajjieda;"

- jien nistaqsi: L-għajxien tal-bdiewa u tas-sajjieda se jiġi mhedded bl- għajnuna li dawn se jingħataw jew inkella bil-ftehim li nnegozjajna dwar iż- żona tal-25 mil?!

Hawhekk ta' min ifakkar ukoll x'qal il-kummissarju Pascal Lamy f'dan ir-rigward meta kien qed jirriferi għall-partnership li jixtieq jilħaq il-partit Laburista.

Fil-fatt dan qal li:

"Agriculture, for instance, cannot be excluded from a deal of this kind." -

"Jiddaħħlu taxxi fuq oqsma, servizzi u prodotti li mhux bilfors jaqblilna ndaħħluhom;".

- fil-fatt kien għalhekk li f'dan il-qasam aħna nnegozjajna perijodu transizzjonali sas-sena 2010 -

"Tintilef is-sovranita` u eventwalment in-newtralita` u l-ħelsien ta' pajjiżna;

- din hija gidba oħra, Mr Speaker!

Anzi aħna se naqsmu s-sovranita` mal- pajjiżi l-oħra, u allura se jkollna eżerċizzju ta' sovranita` iżjed effettiva filwaqt li kif għedt qabel, in-newtralita` tagħna hija garantita.

Bi sħubija fl-Unjoni Ewropea, pajjiżna iktar jitħares.

Jekk inkunu weħidna, għalkemm on paper inkunu sovrani, fir-realta` nkunu qed nitkaxkru wara ħaddieħor, bħalma ġralu l-partit Laburista meta kien fil-gvern fejn wiegħed li se jerġa` jħott is-sistema ġdida ta' tassazzjoni li kien għadu kif għamel minħabba r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea:

"Inħallsu lill-Unjoni flus u taxxi aktar mill-fondi li nirċievu mingħandha;"

- għal darb'oħra, din hija gidba, Mr Speaker!

Diġa` semmejt it-Lm81 miljun netti li ksibna.

Ara bil-partnership niksbu biss il-baħħ għax ma niksbu xejn! -

"Jintilef id-dritt li nfasslu l-politika barranija tagħna skond il- bżonnijiet ta` pajjiżna;"

Dan mhux minnu, Mr Speaker!

Bi sħubija fl-Unjoni Ewropea, ikollna vuċi ferm iktar b'saħħitha biex nippromwovu l-paċi, l-istabbilta` u s-sigurta` fil-Mediterran.

Mill-kliem nkunu nistgħu ngħaddu għall-fatti.

Bil- partnership, kliem biss jista' jkollna.

Mr Speaker, qalulna li l-lingwa Maltija qatt m'hi se tiġi aċċettata bħala lingwa uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea, u marru żmerċ.

Qalulna li mhux se jkollna kummissarju, u żelqu fin-niexef.

Qalulna li Malta ma tkunx tista' żżomm in-newtralita` tagħha jekk tissieħeb, u kienu żbaljati.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li Għawdex m'hux se jkun intitolat għall- kondizzjonijiet speċjali, u ħasbu ħażin.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li Malta jkollha ddaħħal l-abort; ipprovaw jingannaw iżda ma rnexxielhomx.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li bi sħubija, il- kaċċaturi u n-nassaba se jbatu, u aħna wrejniehom x'negozjati kapaċi nagħmlu biex nissalvagwardjaw l-interessi tagħhom.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li meta nissieħbu, it-tarznari jkollhom jagħlqu, u kellhom żball.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li bi sħubija, il-bdiewa u sajjieda jmutu bil-ġuħ; u marru żmerċ hawn ukoll.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li bi sħubija se niġu invaduti mill-Isqallin, u anke hawn żbaljaw.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li bi sħubija l-prezzijiet tal-proprjeta` jogħlew; u żelqu fin-niexef hawn ukoll.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li bi sħubija se jogħlew il-prezzijiet ta' l-ikel, u ħasbu ħażin għaliex bit-tneħħija tal-levies il-prezzijiet se jorħsu u mhux jogħlew.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qalulna li iżjed se jkollna noħorġu mill-but milli ndaħħlu mill-Unjoni Ewropea, u ħadu falzastikka kbira, Mr Speaker!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, inħoss li għandi nikkonkludi dan id-diskors fuq nota differenti; nota li ma tħarisx lejn dak li nistgħu nieħdu, lejn dak li nistgħu nitilfu u lejn dak li ssalvagwardjajna imma tħares lejn il-bażi tal- proċess kollu ta' integrazzjoni Ewropea.

Ma nistax nesprimi ruħi aħjar minn kif esprima ruħu l-kummissarju Ver-heugen meta kien qed jitkellem fuq l-ispiża tat-tkabbir għall-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Huwa qal dawn is-sempliċi kelmiet:

"EU enlargement will cost Euro25 a head.

The second world war costed a lot more.",

u kulħadd fostna jaf kemm swiet it-tieni gwerra dinjija.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, dan is-suġġett li qed niddiskutu llum huwa kruċjali għal dan il-pajjiż għax aħna hawnhekk m'aħniex qed nittrattaw xi liġi partikolari imma qed nittrattaw il-futur tagħna, ta' wliedna u tal- ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Nibda biex nirrimarka li meta wieħed jitkellem mal-poplu fuq din l-issue li qed niddiskutu jsib li l-poplu għadu mħawwad ħafna, u hawnhekk qed nirriferi kemm għal-Laburisti kif ukoll għan-Nazzjonalisti.

Fil-fatt ħafna mill-Maltin u Għawdxin għadhom ma ddeċidewx kif se jivvotaw fir-referendum, u dan xejn ma jirrifletti tajjeb fuq il-partiti politiċi ta' dan il-pajjiż.

Għaliex?

Għax m'hijiex xi ħaġa pożittiva li fuq issue kruċjali bħal din, sal-lum, li qegħdin f'lejliet ir-referendum, għandna poplu li għadu mħawwad dwar kif se jivvota fir-referendum.

Madanakollu jien lill-poplu ma nagħtihx tort li għadu mħawwad.

Meta nisma' ċerti diskorsi, bħal dak li għadu kif għamel saħansitra l-Ministru responsabbli mill-affarijiet barranin, fejn pinġa lill-Unjoni Ewropea bħala xi ħaġa tal- meravilja u bħala xi ġenna ta' l-art u mbagħad tratta l-argumenti ta' l- oppożizzjoni bil-mod kif ittrattahom, jien lill-poplu ma nagħtihx tort li għadu mħawwad.

Minkejja li fi ftit ġimgħat oħra aħna se nitolbu lill-poplu jieħu deċiżjoni, sal-lum dan għadu ma jafx kif se jivvota.

L-Onor.

Borg għadu kif qalilna li rridu niddeċiedu: Jew ġewwa, jew barra; jew sħubija sħiħa jew inkella naqtgħu kull relazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea għax il-partnership ma teżistix!

Jien nistaqsi: Allura kif in-Norveġja, l- Isvizzera, l-Islanda u l-Leichtenstein, minkejja li qegħdin barra mill- Unjoni Ewropea għandhom relazzjonijiet tajbin u huma sodisfatti bir- relazzjonijiet tagħhom ma' din l-unjoni?

Dawn il-pajjiżi huma għażlu li jibqgħu barra mill-Unjoni Ewropea, u jekk one fine day jidhrilhom li għandhom japplikaw għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, jistgħu japplikaw at any time u jiġu aċċettati mill-Unjoni Ewropea bħala membri tagħha.

Allura għaliex noqogħdu nipprovaw inbeżżgħu lill-poplu Malti u Għawdxi bħallikieku dan huwa l-uniku ċans li għandna li nidħlu fl-Unjoni Ewropea?

Sal-lum il-pajjiżi li semmejt baqgħu barra mill-Unjoni Ewropea għax ħassew li hekk kien jaqbel, imma jekk 'il quddiem jaraw li jkun jaqblilhom li jidħlu f'din l-unjoni, m'hemm xejn xi jżommhom milli jagħmlu dan, u l- oppożizzjoni proprju hekk trid tagħmel.

Aħna m'għandna xejn kontra l-Unjoni Ewropea imma qed ngħidu sempliċement li minn studju li sar u li għadu qed isir intwera biċ-ċar li pajjiżna ma jaqbillux jissieħeb ma' l-UE għalissa, bħan-Norveġja.

In-Norveġja m'hijiex immexxija mill-imġienen, bħalma qed tipprova tagħti l-impressjoni n-naħa tal-gvern.

Fil-fatt huwa b'hekk li l-poplu tagħna qed jitħawwad.

Iktar 'il quddiem se nitkellem ukoll fuq l-abort.

Jew inkella x'jiġifieri niġu ngħidu li l-oppożizzjoni ħadet falzastikka meta qalet li jekk nissieħbu fl-UE l-prezzijiet tal-proprjeta` se jogħlew jew li se nispiċċaw inħallsu iktar milli nirċievu?!

Imma għalissa se nħalli dawn il-punti u nittekiljahom iktar 'il quddiem.

Jekk nibqgħu nkunu kategoriċi, bħalma qed tkun in-naħa tal-gvern, speċjalment il-Ministru għall-Affarijiet Barranin, u lill-poplu ma nuruhx iż-żewġ naħat tal-munita, inkunu qed inħawduh.

Kif għedt diġa`, minkejja li l-poplu jinsab f'lejliet il-ġurnata li fiha jrid jieħu deċiżjoni importanti li mhux sempliċement se teffettwa xi liġi partikolari imma se teffettwa lill-futur ta' pajjiżna, il-poplu għadu mħawwad.

Mr Speaker, dan kollu huwa tort tal-politika li qed jieħu l-gvern.

Għall- mument ħalli ninsew dak kollu Ii għadu kemm qal il-Ministru għall- Affarijiet Barranin u nitkellmu fuq aġenzija tal-gvern, il-MIC, li suppost qed teduka lill-poplu vis-a-vis l-Unjoni Ewropea.

Huwa fatt li l-MIC qed turi lill-poplu naħa waħda biss tal-munita, u dan meta s-serjeta` titlob li lill-poplu għandna nuruh iż-żewġ naħat tal-munita, iktar u iktar meta din l- aġenzija hija mħallsa minn flus iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin stess.

Simon Busuttil ġie bl-argument - u dan l-argument għadu kemm irripetih issa l-ministru għall-affarijiet barranin - li tliet snin wara li nsiru membri sħaħ ta' l-UE, aħna bilfors se nibqgħu fuq il-kategorija ta' objective one għax sa tliet snin oħra l-average GDP tal-poplu Malti ma jkunx għadu laħaq il-75% tal-GDP Ewropew.

Din hija illużjoni tal-ministru għall-affarijiet barranin u hija illużjoni tal-gvern!

Għaliex ma jgħidulux lill-poplu Malti li billi fl-Unjoni Ewropea se jidħlu għaxar pajjiżi oħra b'popolazzjoni ta' 150 miljun, l- average GDP ta' l-UE se jonqos u allura aħna nafu nispiċċaw li ma nkunux f'objective one imma kif qed tgħid l-oppożizzjoni, nispiċċaw inħallsu lill- UE?

Għaliex ma nuruhomlux dawn l-affarijiet lill-poplu?

Possibbli li ma jgħaddilniex minn moħħna li ġaladarba issa se jidħlu għaxar pajjiżi ġodda fl-UE, l-average GDP ta' l-UE se jonqos?

Huwa argument tajjeb dan jew le?

Allura għandna ngħiduhielu lill-poplu din jew l-ewwel nuruh biss naħa waħda mill-munita u mbagħad nippretendu li dan jiddeċiedi x'għandu jagħmel il- pajjiż?

Ejjew inkunu ċari fi kliemna u mhux niġu hawnhekk u nitkellmu b'dak il-mod unilaterali u kategoriku, kif tkellem l-Onor.

Joe Borg, il- ministru għall-affarijiet barranin.

Mr Speaker, imbagħad jien skandalizzajt ruħi meta l-ewwel kont nisma' lill- gvern Nazzjonalista jiftaħar li huwa jikkonsulta man-nies u mbagħad joħroġ 900 rikors lil nies bi twemmin Laburista biss fejn qalilhom li huma m'humiex kapaċi jiddeċiedu għax huma kważi mġienen, u dan meta nafu li dawn in-nies, apparti li m'humiex imġienen, għandhom esperjenza ta' ħafna snin u għandhom kontribut kbir x'jagħtu lis-soċjeta` Maltija.

Naturalment l-iskop li għandu l-gvern Nazzjonalista huwa li, biex żgur tgħaddi tiegħu, iwarrab, jemarġina, ineħħi u joqtol il-voti ta' dawk li ma jaqblux miegħu.

Allura x'konsultazzjoni hi din li qed jagħmel il-gvern Nazzjonalista mal-poplu?!

Wara kollox ir-referendum lanqas huwa elezzjoni imma huwa sempliċement forma ta' konsultazzjoni mal-poplu.

Allura possibbli li l-gvern Nazzjonalista jibża' daqshekk mill-konsultazzjoni?!

Il-gvern Nazzjonalista jrid li l-poplu jieħu l-istess deċiżjoni li ħa hu akkost ta' kollox, u dan m'hux fair.

Dan jindika l-paniku, in-nuqqas ta' konvinzjoni u n-nuqqas ta' argumenti li għandha n-naħa tal-gvern.

(Interruzzjonijiet) L-argument huwa li intom tant tafu li ma kkonvinċejtuhx lill-poplu li lesti li ċċaħħdu lil 900 ċittadin milli jivvota!

(Interruzzjonijiet) 900 rikors għamiltu intom, u dan mhux għal elezzjoni imma għal sempliċement referendum!

Mr Speaker, issa se ngħaddi biex nitkellem fuq il-ftehim li għadu kif iffirma l-Onor.

Eddie Fenech Adami fit-13 ta' Diċembru, li huwa ftehim li jmur kontra l-interess nazzjonali, u dan mhux qed ngħidu jien biss.

Ħalli nsemmi fuq liema bażi qed nikkonkludi li dan il-ftehim imur kontra l- interess nazzjonali.

Safejn naf jien - u dan ikkonfermahuli l-Ministru Tonio Borg il-bieraħ - fl-1997 il-partit Nazzjonalista beda jmexxi l-idea li pajjiżna għandu jsir membru sħiħ ta' l-UE bil-kondizzjoni li jikseb kondizzjonijiet xierqa, jiġifieri dak iż-żmien il-partit Nazzjonalista ma kienx jgħid li pajjiżna għandu jsir membru sħiħ ta' l-UE at all costs..

Issa ħalli nsemmi x'kienu l-aspirazzjonijiet tal-partit Nazzjonalista tul in-negozjati dwar x'għandhom ikunu dawn il-kondizzjonijiet xierqa.

Dak iż- żmien kienu qed jaħsbu li biex pajjiżna jkun jiflaħ għall-battalja li jrid jiġġieled biex jidħol fl-UE - għax biex pajjiż jidħol fl-UE jrid jagħmel battalja minħabba l-kompetizzjoni li jkun hemm - se nirċievu mal-Lm100 miljun fis-sena.

Fil-fatt naħseb illi kieku pajjiżna rċieva dawn il-flus verament, din kienet tkun kondizzjoni xierqa.

Darba minnhom il-Prim Ministru qal saħansitra li minn studji li saru, irriżulta li pajjiżna kellu jirċievi Lm50 miljun fis-sena bi dritt.

Hawnhekk jien qed insemmi x'kien qed jaspira l-Onor.

Eddie Fenech Adami li għandhom ikunu l-kondizzjonijiet xierqa biex pajjiżna jidħol bħala membru sħiħ fl-UE.

Sa ftit tax-xhur ilu l-Onor.

Fenech Adami kien qed jaspira wkoll li biex pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, kellu jkun hemm il-kondizzjoni xierqa li ma tiddaħħalx VAT fuq l-ikel u l-mediċini.

Fil-fatt dalgħodu ssemma li l-gvern stess kien lesta studju u dokument biex bih ikun jista' jargumenta ma' l-UE li jekk tidħol il-VAT fuq il-mediċini u fuq l-ikel ukoll f'pajjiżna, in-nies se jbatu.

Mela dik kienet kondizzjoni oħra mill-kondizzjonijiet xierqa li kellha tkun aċċettata biex pajjiżna jsir membru sħiħ fl-UE.

L-UE kellha taċċetta wkoll il-kondizzjoni xierqa li jkun hemm limitazzjoni fil-proprjeta` li tinxtara mill-barranin hawn Malta għax inkella l- prezzijiet tal-proprjeta` jkollhom jogħlew, pero` dan falla wkoll, għax li jiġu jgħidulna li ġabu d-deroga li l-barranin ma jistgħux jixtru iktar minn proprjeta` waħda f'pajjiżna ...

Fil-fatt din li barrani għandux jixtri iktar minn proprjeta` waħda f'Malta jew le qatt ma kienet on the table for discussion għax aħna dejjem bżajna li anke jekk il-barranin ikunu jistgħu jixtru proprjeta` waħda biss, dan xorta waħda jħalli effett drammatiku u negattiv fuq il-valur tal-proprjeta` hawn Malta bil-konsegwenza li ċ- ċittadini jbatu, speċjalment dawk li jkollhom jissellfu mill-bank biex jixtru proprjeta`.

Il-ftehim tan-newtralita` mhux se nidħol fih, pero` huwa ċar, bħalma qal sieħbi l-Onor.

George Vella, li l-liġi ta' l-UE hija suprema u dak kollu li tagħmel irid ikun konformi mal-politika barranija Ewropea.

Dwar l-abort dawn ħassew li għandhom jagħmlu dikjarazjzoni unilaterali li f'pajjiżna ma jidħolx l-abort, meta jafu li meta nsiru membri sħaħ il-liġi ta' l-UE, kif diġa` għedt, tiġi liġi suprema.

Jiġifieri jekk ikollok xi Daniża, xi Svediża jew xi Germaniża li tiġi toqgħod hawn Malta u tkun trid tagħmel l- abort, din tista` jaqbeż il-liġi Maltija u tapplika dik Ewropea.

(Interruzzjonijiet) Dik hija s-sitwazzjoni.

Mhux imbilli tgħidu li mhux hekk.

(Interruzzjonijiet) Daqskemm ilkom tgħidu li mhux hekk.

(Interruzzjonijiet) Il-liġi ta' l-Unjoni Ewropea hija suprema u d- dikjarazzjoni li għamiltu hija dikjarazzjoni unilaterali.

(Interruzzjonijiet) Il-punt hu li anke bid-definizzjonijiet tal-Partit Nazzjonalista stess, il-ftehim li aċċetta l-gvern fit-13 ta' Diċembru ma jipprovdix il-kondizzjonijiet xierqa biex pajjiżna jidħol, u dan anke skond il-programmi elettorali tagħhom.

Dan jindika kemm dawn in-nies fallew u ġabu pakkett li anke huma stess ma kenux jaċċettaw sa ftit ta' xhur ilu.

Din hija s-sitwazzjoni.

Issa qed jipprovaw jbellgħu lill-poplu Malti li dan għandna naċċettawh.

L-Unjoni Ewropea mhux lil Malta biss tat pakkett ħażin, imma lill-pajjiżi kandidati kollha.

Dan mhux qed ngħidu jien biss.

Aqraw il-gazzetti internazzjonali x'qegħdin jgħidu.

Dawn il-pajjiżi kandidati, minħabba li huma ex-kolonji sovjetiċi, riedu jingħaqdu at all costs ma' l-UE u għalhekk tawhom kondizzjonijiet ħżiena ħafna.

Il-flus li ngħatat il-Ġermanja ta` Lvant meta ngħaqdet ma` l-Unjoni Ewropea huma ħafna iżjed minn kemm se jingħataw dawn il-pajjiżi kandidati kollha f'daqqa.

Kien hemm anke osservaturi internazzjonali li m'humiex kontra s-sħubija ta' dawn il- pajjiżi ma' l-UE li minħabba l-kondizzjonijiet ħżiena li tawhom qed jagħtuhom parir li jivvotaw le fir-referendum tagħhom biex imbagħad jagħmlu deal aħjar.

Dan huwa l-parir li qed jingħataw dawn il-pajjiżi kandidati.

Fil-fatt meta tara x'qed tgħid l-opinjoni pubblika f'dawn il-pajjiżi kandidati, f'seba' pajjiżi minnhom in-nies li qed jgħidu li jaħsbu li hi xi ħaġa tajba li jingħaqdu ma' l-Unjoni Ewropea huma inqas minn 5%.

Jiġifieri f'seba' pajjiżi hemm tendenza biex jgħidu le għas-sħubija ma' l-UE.

U l-UE diġa` għamlet l-exercise tagħha biex dawn il-kandidati jkunu kandidati tat- tieni klassi.

Per eżempju, f'Maastricht, f'Nice u f'Amsterdam għamlu patafjun ta' liġijiet biex meta dawn il-kandidati jingħaqdu jkollhom fait accompli u sakemm ikun hemm l-enlargement li jmiss qed jipprovaw jagħmlu kostituzzjoni ta' l-Unjoni Ewropea biex meta jidħlu dawn il-kandidati jsiru membri, nerġa` ngħid, jkollhom fait accompli, jew ħudha jew ħalliha hemmhekk.

Dik hija l-kondizzjoni, Mr Speaker.

Mhux talli hekk talli l-UE qed tipprova timpressjona u tagħmel effett fuq l-opinjoni pubblika ta' dawn il-pajjiżi u għandi informazzjoni li qed tivvota Euro100 miljun biex tagħmel propaganda biex dawn il-pajjiżi jivvotaw li jidħlu bħala membri ta' l-UE anke b'dawn il-kondizzjonijiet ħżiena.

Il-pajjiżi l-popli tagħhom jafu li huma kondizzjonijiet ħżiena.

Fil-fatt diġa` qed naraw protesti fir-Repubblika Ċeka u jagħmlu simbolu ta' imblokk kontra l-prodotti li se jidħlu minn dawn il-pajjiżi.

Jiġifieri mhux aħna biss ingħatajna kondizzjonijiet ħżiena, imma anke l-pajjiżi l-oħra.

Il-gvern preżenti għamel tattika ħażina li ħallatna ma' dawk il-pajjiżi kandidati l-oħrajn li riedu jidħlu at all costs għax kollha għandhom il-problemi politiċi tagħhom.

Sur President, tant il-gvern Nazzjonalista jaf li ġab pakkett li huwa kontra l-interess nazzjonali u kontra l-aspirazzjonijiet tiegħu stess li fil-mistoqsija li poġġa quddiem il-poplu ma kellux il-kuraġġ jistaqsih dak li kien biħsiebu jistaqsih għaliex il-mistoqsija oriġinali, anke kif esprima ruħu l-Prim Ministru kellha tkun din: Taqbel li Malta għandha ssir membru ta' l-UE skond il-ftehim milħuq fit-13 ta' Diċembru?

Hekk kellha tkun il-mistoqsija biex il-poplu jkollu l-inċentiv jgħarbel il-pakket sewwa u jiddeċiedi fuq il-pakkett.

Imma għaliex jafu li l-pakkett li ġabu huwa pakkett ħażin, huwa kontra l-interess nazzjonali u ma jipprovdix kondizzjonijiet xierqa biex pajjiżna jsir membru ta' l-UE, dawn lill-poplu bidlulu d-domanda.

U issa qed jistaqsuh: Taqbel li Malta għandha ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea fit-tkabbir li jmiss fl-1 ta' Mejju, 2004?.

Mela anke l-pakkett qed nipprovaw naħbu.

Għaliex?

Biex lill-poplu nkomplu nagħmuh u jiddeċiedi kif irid il-gvern għax il-futur politiku tal-partit Nazzjonalista jiddependi fuq li l-poplu jivvota iva, anke jekk ikun kontra l-interess tiegħu nnifsu.

Sur President, gvern Nazzjonalista falla fil-pakkett għax ġab pakkett li huwa miżerabbli u falla wkoll fit-tmexxija tal-pajjiż.

L-isfortuna hi li l- problemi li rriżultaw minħabba t-tmexxija ħażin ta' gvernijiet nazzjonalisti, dawk il-problemi qed jużahom u qed jgħid: Tant għandna problemi li jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea se nkomplu mmorru lura u ma nkunux nafu x'se naqbdu nagħmlu.

Qed ibeżżgħu lill-poplu bil-problemi li ħolqu huma stess.

U dan f'kull argument.

Il-bieraħ, per eżempju, kien qed jitkellem l-Onor.

Pullicino u beda jsemmi l-problema tal-Magħtab u qal li meta ningħaqdu ma' l-UE dik il-problema se nsolvuha.

L-istess, jekk m'iniex sejjer żball, meta tkellem il-Prim Ministru qal li issa se nsolvu l- problema ta' l-ilma.

Dawn huma problemi li issa ilhom magħna sbatax-il sena u iżjed.

Kellhom iċ-ċans kollu jsolvuhom.

Mhux talli ma solvejhomx talli ħolqu oħrajn.

Sur President, jien se nitkellem ftit fuq il-qasam ta` l-ilma għax dak huwa s-suġġett tiegħi.

Mela nfaqna dawk il-miljuni kbar ta' liri - u diġa' argumentajt li nfaqnihom ħażin - u issa qed ngħidu li meta ningħaqdu ma` l- UE se ntejbu l-kwalita` ta' l-ilma.

Dawn huma l-advertisements u r-reklami li jġibu fuq il-mezzi tax-xandir, li se jitjib l-ilma u li se titneħħa l- miżbla tal-Magħtab.

Nerġa` ngħid, il-problemi li ġabu huma stess qed jużawhom bħala lixka biex jipprovaw iġiegħelu lill-poplu jisma` mill-fehma tan-naħa tal-gvern.

Dwar id-drenaġġ qed jgħidu meta nsiru membri sħaħ ta' l- UE se nieħdu parti minn dawk il-Lm81 miljun li se ningħataw biex insolvu l- problema li għandna f'dan il-qasam.

Anke din turi li hija omen ħażin.

Anke jekk il-partit Nazzjonalista verament jingħata flus mill-Unjoni Ewropea biex isolvi l-problemi mhux kapaċi jsolvihom għax fil-qasam tad-drenaġġ l- UE diġa' kienet tat lill-gvern Nazzjonalista somma ta' Euro3.5 miljun b'interessi baxxi ħafna u ma kienx kapaċi jużawhom u jsolvi l-problema.

Jiġifieri l-argumenti li jġibu huma argumenti foloz.

Issa se jkollha bilfors tidħol il-VAT fuq il-gass u fuq id-dawl l-elettriku.

Il-budget li għadda kien l-ewwel pass biex jidħol id-diktat ta' l-Unjoni Ewropea u ndaħħlu l-VAT fuq il-gass u d-dawl elettriku.

Meta l-Ministru qal li għalissa l-VAT mhux se tgħaddi għall-konsumatur, imma se tgħaddi għall- Enemalta, għal darb'oħra kien qiegħed jidħak bil-poplu.

Il-ħin kollu nidħku bil-poplu basta tgħaddi ta' l-UE.

Sur President, aħna nsostnu li r-relazzjoni li Malta se jkollha ma' l-UE tant hija relazzjoni li se taffettwa l-oqsma kollha tat-tmexxija tal-pajjiż - u intom tafu iżjed minna li l-liġijiet kollha kellhom jinbidlu - li għandha tkun elezzjoni ġenerali li tiddeċiedi din l-issue.

Għaliex?

Għax jekk isir kif qed jgħid il-partit Nazzjonalista, l-ewwel isir referendum imbagħad issir elezzjoni ġenerali minħabba li ż-żewġ partiti huma ferm viċin jista` jiġri li r-riżultat tar-referendum joħroġ mod u dak ta` l- elezzjoni joħroġ mod ieħor.

Jekk tiġri din l-eventwalita` l-pajjiż jista` jintefa` ġo inċertezza kbira.

Immaġina jkollok gvern, wieħed jew l-ieħor, li jkollu l-mandat oppost ta` dak li qal il-poplu fir-referendum.

Għalhekk in-naħa ta' l-oppożizzjoni qiegħda tinsisti li fiċ-ċirkostanzi r-referendum m'huwiex l-għodda adatta biex tiddeċiedi din l-issue.

Aħna qegħdin nipproponu li għandha tkun elezzjoni ġenerali għax l-issue ta' l-UE se tkun predominanti għax taffettwa kollox.

Imma d-deċiżjoni tkun finali u ma jkunx hemm ekwivoku u l-pajjiż jintefa` f'din l-inċertezza hekk kbira.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li mhux sewwa li nippretendu li mmorru quddiem il-poplu biex nikkonsultawh meta ħawwadnih aħna stess, jew li jieħu deċiżjoni u nippretendu li dik id-deċiżjoni se tkun tajba meta nkunu tajnih informazzjoni ħażina jew żbaljata jew dik li aħna jidhrilna li hi tajba biss.

Din hija xi ħaġa ħażina.

Mhux sew li nippretendu li ngħidulu jieħu deċiżjoni mbagħad nistennew li jagħmel deċiżjoni oħra ftit ta' żmien wara li jista` li jeħodha kontra.

Kif nippretendu li nikkonsultaw lill-poplu u mbagħad rriduh li at all costs jagħmel dak li ngħidulu aħna.

Se nkomplu nħawdu lill-poplu.

Dan is-suġġett huwa suġġett ferm importanti u mhux sewwa li lill-poplu nħawduh għax jista` jkollna riżultat li jikkaġuna inċertezza kbira fil-pajjiż.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

John Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Sur President, il-poplu Malti fi ftit ġimgħat oħra se jkollu l-okkażjoni, anzi d-dritt u l-obbligu li jesprimi ruħu u jgħid jekk jaqbilx li Malta tissieħeb ma' l-UE fit-tkabbir li jmiss.

Il-poplu Malti, fil-programm elettorali tal-partit Nazzjonalita qabel l-elezzjoni ta' l- 1998 kien imwiegħed li wara li nkunu ntemmu n-negozjati ma' l-UE jsir ir- referendum.

Hekk wegħedna fil-programm u hekk se jsir.

Il-poplu Malti se jkun mitlub jiddikjara jekk iridx li Malta tifforma parti mill-UE fit- tkabbir li jmiss.

Dan se jkun tkabbir storiku, mhux biss minħabba l- enormita` tat-tkabbir innifsu, iżda għax dan it-tkabbir ifisser li pajjiżi li qabel kienu jifformaw l-Ewropa ta` lvant u l-Ewropa tal-punent u li sa ftit snin ilu kienu armati sa snienhom kontra xulxin bi fruntieri riġidi u bi spjunaġġ kontra spjunaġġ, issa dawn se jingħaqdu bħala veru aħwa u jifformaw Ewropa waħda magħquda.

Il-mappa ta' l-Ewropa se tikber, se tinbidel, se tespandi mill-punent għal-lvant u min-north għas-south.

X'ifisser dan kollu?

Dan ifisser li kważi 500 miljun ruħ, għalkemm joqogħdu f'25 pajjiż differenti u jtkellmu lingwi differenti se jgħixu bħala ċittadini ugwali bl-istess drittijiet.

Dan ifisser li ċ-ċittadini Ewropej kollha se jaħdmu f'atmosfera ta' solidarjeta` bejniethom.

Allura r- riżultat ta' dan se jkun li dawn iċ-ċittadini Ewropej kollha se jagħmlu minn kollox biex jikber il-kummerċ bejniethom.

Dan it-tkabbir se jfisser ukoll li ħaddiema fi ħdan l-Unjoni Ewropea, jaħdmu f'liema pajjiż jaħdmu se jgawdu mill-istess drittijiet.

Ifisser ukoll li l-konsumatur, partikolarment iċ-ċittadin Ewropew igawdi minn assigurazzjonijiet f'dik li hija kwalita` fil-prodott permezz ta' standards għoljin u imposti mill-UE.

Igawdi wkoll minn prezijiet tajbin riżultat ta' kompetizzjoni li wkoll tinsisti fuqha l-UE.

Imma dan it-tkabbir fl-UE se jġib miegħu wkoll titjib enormi f'dak li jirrigwarda l-ambjent.

Ħafna mill-pajjiżi applikanti, inkluża Malta, kellhom jagħmlu liġijiet u jieħdu miżuri biex l-ambjent fl-Ewropa jitjieb u jiġi 'l quddiem.

Hemm, per eżempju, pajjiżi applikanti li għa dik li hija enerġija jiddependu minn impjanti nukleari.

Dawn se jkollhom iżarmaw ħafna minn dawn l-istess impjanti peress li dawn huma qodma u peikolużi ħanfa.

Din kienet waħda mill- kondizzjonijiet imposti mill-UE biex dawn il-pajjiż jsiru membri.

Ħaġa bħal din tirrikjedi sagrifiċċji u spejjes enormi, iżda dan se jsir peress li l- UE qed tipprovdi u se tipprovdi fondi sostanzjali biex ikun jista' jsir.

L- istess ħaġa se tagħmel fil-każ ta` malta biex inkunu nistgħu nsolvu l- problema tal-Magħtab u tal-purifikazzjoni tad-drenaġġ.

Dan it-tkabbir se jressaq flimkien miljuni ta' nies li kollha għandhom kultura Ewropea li tvarja minn pajjiż għall-ieħor.

Dan ifisser li l-wirt storiku ta' kull pajjiż se jkun salvagwardat u b'hekk igawdu minnu mhux biss dak il-pajjiż konċernat, imma ċ-ċittadini Ewropej kollha.

Sur President, dan it-tkabbir ifisser ukoll opportunitjiet kbar għaż- żgħażagħ Ewropej fejn studenti u ħaddiema jistgħu jmorru bl-istess drittijiet jaħdmu u jistudjaw fil-pajjiżi ta' l-unjoni kollha.

L-istudenti se jkunu jistgħu jidħlu fil-programmi kollha ta' tagħlim u taħriġli tipprovdi l-UE.

Huwa minnu li dawn il-programmi jistgħu jieħdu parti fihom ċittadini li m'humiex membri ta' l-UE, pero` bid-differenza li min hu ċittadin ta' l-UE ma jkollux spejjeż żejda u l-oħrajn li huma barra jkollhom iħallsu, u jidħlu jekk ikun hemm post. Imma l-iktar ħaġa l-iktar ħaġa importanti li se jġib miegħu dan it-tkabir hija r-rieda assoluta ta' sliem u paċi, l-ewwel u qabel kollox, bejn il-pajjiżi Ewropej.

Dan spjegah tant tajjeb il-Prim Ministru fl-introduzzjoni ta' din il-mozzjoni.

Biex jintlaħaq l-għan għas-sliem u paċi fl-Ewropa d-drittijiet tal-bniedem u d- demokrazija jridu jkunu garantiti.

Għalhekk naraw li dawk il-pajjiżi li għal għexieren ta' snin għexu taħt ħakma komunista fejn dawn id-drittijeit tal-bniedem u d-demokrazija ma kienux jeżistu - qed ngħid għall-pajjiżi ta' l-Ewropa ta' lvant - huma ħerqanin u għandhom seba` mitt sena biex isiru parti mill-UE.

Hemm pajjiżi li diġa` qegħdin fl-UE bħala Spanja u l- Portugal, u sa ċertu punt anke l-Greċja, li għal diversi snin għexu fi stat dittatorjali, u issa, bil-valuri ta` l-UE, stanew mhux biss bil-flus imma wkoll bis-sens ta' ġustizzja u liberta`.

Sur President, xogħol, ġustizzja u liberta` kienet għajta popolari ħafna xprunata mill-partit Nazzjonalista li mexxiet lill-poplu Malti biex fl-1987 neħħa min-nofs il-ħakma soċjalista ta' 16-il sena, liema ħakma rajna fiha theddida serja għad-demokrazija f'pajjiżna.

Konna rajna l-qorti kostituzzjonali sospiża mhux għal xahar, mhux għal sena, mhux għal sentejn, imma għal tliet snin sħaħ.

Il-gvern Laburista ta' dak iż-żmien seta` jagħmel li jrid u ma tistax tieħdu fil-qorti kostituzzjonali għax din ma kenitx teżiti.

Rajna ħaddiema u studenti msawta u mkeċċijin minn fuq il- post tax-xogħol għax ma kenux jaqblu mar-regime soċjalista Malti ta' dak iż- żmien.

Rajna l-aqwa tobba Maltin jiġu eżiljati minn pajjiżna u rajna l- importazzjoni ta' tobba barranin, ħafna minnhom tal-ħabba gozz.

Rajna nies arrestati jmorru d-depot tal-pulizija u joħorġu minn hemm imsawta u kien hemm minn ħareġ mejjet.

Dawn il-ħneżrijiet ma jistgħux isiru iktar meta Malta tkun membru ta' l-UE.

Hawnhekk nistaqsi: X'jiġri jekk Malta ma tidħol membru fl-UE fit-tkabbir li jmiss?

L-ewwel u qabel kollox nitilfu l- garanzija tad-demokrazija u tal-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem, partikolarment jekk xi darba jitla` gvern u jiġi jitmejjel u jagħmel dak li jrid, li hija possibilita`.

Jekk nagħlqu l-bibien għall-UE jbatu ħafna l- ħaddiema fil-fabbriki.

Dan mhux biss għax ma jiġix investiment mill-Ewropa iżda għax dawk l-investituri li m'humiex Ewropej u li għandhom interess kbir li jinvestu f'Malta jitilqu, kif ukoll jistgħu jagħmlu l-industriji u fabbriki li għandna bħalissa.

It-turiżmu żgur li jieħu daqqa ta' ħarta kbira jekk ma nidħlux għax l-UE qed tagħmel ħilitha kollha biex tippromwovi t-turiżmu intern.

Pero` l-aktar traġedja, jekk se nsabbtu l-bibien f'wiċċna għad-dħul ta` Malta fl-UE, hija li dan il-bieb jibqa` magħluq għal għexieren ta' snin jekk mhux għal dejjem.

Sur President, għandna quddiemna l-mozzjoni tal-Prim Ministru sabiex isir ir-referendum.

GĦandna wkoll l-emenda ta' l-oppożizzjoni għat-talba ta' l- elezzjoni.

Il-bieraħ smajt lill-Onor.

Herrera jgħid li jaqbel mar- referendum iżda kieku dan ma jkunx viċin l-elezzjoni.

Issa l-fatt li referendum konsultattiv ikun viċin l-elezzjoni ma fih xejn ħażin.

Anzi pjuttost hija xi ħaġa tajba li dan isir.

Il-poplu Malti se jgħid x'inhi r- rieda tiegħu u din ir-rieda tal-poplu trid tkun rispettata.

Wara li nkunu nafu permezz tal-vot sigriet u ħieles x'irid il-poplu Malti l-partiti kollha għandhom jirrispettaw dan il-verdett u jfasslu l-programm tagħhom għall-elezzjoni skond dan il-verdett, li jien konvint li se jkun verdett li Malta ssir membru ta' l-UE.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Sur President, ta' min wieħed jinnota li dan id- dibattitu qed jagħtina l-opportunita` biex mhux biss niddibattu l-kwestjoni jekk deċiżjoni li tolqot tant b'mod nazzjonali lill-pajjiż għandhiex tittieħed b'referendum jew b'xi forma ta' elezzjoni.

Jiena naħseb li hawn għandna nikkonċentraw u għandna d-dmir li nieħdu l-okkażjoni biex nidħlu settur settur u nispjegaw x'qed jistenna l-poplu Malti b'deċiżjoni tali ta' l-isħubija sħiħa fl-UE jew bl-alternattiva politika li qed joffri partit Laburista fil-gvern għas-snin li ġejjin.

Ma naħsibx li din hija xi ħaġa take it or lump it kif qed jiġu imposti l-argumenti min-naħa tal-gvern.

Qisu għandek xi ħaġa u jekk ma teħodhiex se nispiċċaw fid-dlam għax m'hemm xejn iktar.

Hemm alternattiva oħra serja u possibbli minkejja l-ħafna propaganda u minkejja l-ħafna manipulazzjoni biex jagħtu l-impressjoni li qisu għandna deċiżjoni ta' Doomsday fuq dan il-pajjiż.

Hemm alternattiva oħra li mhux qed jipproponiha quddiem il-poplu Malti dan il-gvern, la fil- mod kif qed iressaq il-mozzjoni quddiemna llum u lanqas bil-mod kif qed jimposta d-domanda quddiem l-elettorat Malti, sew jekk hux elettorat li jmur quddiem referendum sew jekk hux elettorat li jmur quddiem elezzjoni ġenerali.

Sur President, jien nixtieq li fil-ftit ħin li għandi niffoka fuq settur partikolari li huwa kruċjali għall-ekonomija lokali tagħna li kulħadd jgħid li hu l-mutur li jiġġenera l-qasam tal-kummerċ ġewwa pajjiżna u l- ekonomija in ġenerali, u meta niġu għas-si u n-no donnu li kultant jintuża bħala Cinderella.

Qed nirreferi b'mod partikolari għall-qasam tas-self- employed.

Jekk hemm ħaġa ta' min jgħid f'dan id-dibattitu hija li fejn għandu x'jaqsam il-qasam tan-negozjanti ż-żgħar, tas-self-employed, ta' dawk li jaħdmu għal rashom b'sagrifiċċju kbir biex jgħinu l-ekonomija u lilhom infushom u ma jkunux ta' piż fuq ħaddieħor u jgħinu fl-impiegi fil- pajjiż, il-gvern ħass li lanqas kellu l-ħtieġa jinnegozja biex ikun hemm salvagwardja għal dan is-settur.

Issa din mhux xi ħaġa kontroversjali jew xi ħaġa ta' interpretazzjoni.

Il-gvern ħass li fejn jidħol is-settur tas-self-employed ma kellux jinnegozzja u ma ressaqx proposti ta' kif dan il-qasam jista' jkun salvagwardjat.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax fin-negozjati li għamel ma' l-UE tul dawn l-aħħar snin il-gvern Nazzjonalista kien qiegħed jitkellem fuq iċ-ċaqliq ħieles ta' nies bħala kapitlu partikolari minn dawn li ġew negozjati.

Iċ-ċaqliq ħieles ta' nies huwa prinċipju fundamentali ta' l-UE li, fost l-affarijiet oħrajn, iċ-ċittadini ta' l-UE jkollhom d-dritt li jiġu jgħixu, jaħdmu, u jirrikrejaw ġewwa pajjiżna u ċ- ċittadini Maltin, jekk nissieħbu, jkollhom l-istess dritt vici-versa.

M'hemm xejn kontroversjali b'daqstant.

Pero' fejn jidħol is-settur tas-self- employed jekk wieħed jara kif seta` kien hemm xi forma ta' salvagwardja jsib li lanqas perijodi transitorji m'hemm għal dan il-qasam.

Jiġifieri from day one, la darba jiġi aċċetat dak li qed jipproponi gvern Nazzjonalista ifisser li kull ċittadin ta` l-UE jkun jista` jiġi hawn u bi dritt, u mhux bi pjaċir, jiftaħ negozju ġewwa pajjiżna b'kompetizzjoni diretta ma' dawk li jaħdmu għal rashom mingħajr l-ebda salvagwardja.

Meta kien qed jiġi negozjat dan il-kapitlu kont nistenna li fuq din il-gvern jagħmel xi forma ta' tentattiv.

Ħalliha li kellha tkun l-oppożizzjoni li toħroġ dan il-punt għax Alla jbierek ħadd fil-pajjiż ma ħarġu, la l-MIC bil- fanfarunati u l-miljuni kollha li kellha għad-dispożizzjoni u lanqas il- gvern tal-ġurnata.

Kellha toħorġu l-oppożizzjoni u dan joħroġ minn dak li ġie negozjat għal dan il-qasam.

Sur President, fuq din il-kwestjoni il-gvern qed jgħid li hemm salvagwardji għall-ħaddiema li jistgħu jiġu jaħdmu ġewwa pajjiżna.

Il-gvern qed jgħid li għall-perjodu ta' seba' snin, li matulu Malta tista` tapplika salvagwardji dwar id-dritt ta' ħaddiema mill-UE li jfittxu xogħol f'Malta, jistgħu jkunu imposti restrizzjonijiet unilatirament minn Malta imma – u hawn il-crux ta' kollox - f'każijiet urġenti u eċċezzjonali fejn id-dħul tal-ħaddiema mill- UE joħloq pressjoni fuq is-suq lokali tax-xogħol jew partijiet minnu.

Imbagħad wara l-perjodu ta' seba' snin f'każi ta' influss kbir ta' ħaddiema mill-UE, Malta tkun xorta tista` tfittex rimedju permezz ta' l- istituzzjonijiet ta' l-UE.

Jiġifieri rridu mmorru hemmhekk niddiskutu ma` dawn l-istituzzjonijiet u naraw x'nistgħu niksbu.

Pero` dawn ma japplikawx għas-self-employed, għal min irid jiftaħ negozju.

Jiġifieri s-salvagwardji kollha li ssemmew rigward ċaqliq ħieles ta' persuni li jistgħu jidħlu ġewwa pajjiżna, dan xejn ma japplika minnu.

Jekk hemm xi ħaġa, kif inhu għaddej dan id-dibattitu jistgħu jgħiduhielna. jgħiduhilna.

Meta ġejna ffaċċjati b'din is-sitwazzjoni kien hemm min qalilna li nistgħu nagħmlu ħafna affarijiet.

Per eżempju, qalu li nistgħu nagħmlu kwoti.

Mela biex nipproteġu ċerti oqsma tan-negozju jridu jdaħħlu sistema tal-kwoti fi żmenijiet meta qed nitkellmu fuq liberalizzazzjoni u fuq iktar kummerċ.

Li mhux qed jingħad - u hawn ngħid huwa b'malizzja - huwa li jekk tagħmel kwoti f'xi qasam partikolari tan-negozju inti tkun qed tagħmlu kemm għall-barranin u wisq aktar għall-Maltin.

Mela Malti li llum jiddeċiedi li jixtieq jidħol f'ċertu tip ta' negozju, fuq kollox jieħu s-sogri li fih, biex ma jkunx ta' piż għax forsi m'għandux xogħol m'għandu l-ebda protezzjoni.

Kellna ħafna tipi minn dawn s-self-employed.

Is-suq tax- xogħol ma kienx qed jipprovdilhom u kellhom jagħmlu sagrifiċċju kbir u jinvestu l-kapital personali tagħhom li bl-għaqal tagħhom ikunu ġemmaw biex ma jibqgħux fuq ir-reġistrazzjoni għax-xogħol u jinvestu għal dak il-qasam.

Lil dawn issa qed ngħidulhom li dan kollu li għamiltu m'għandkom l-ebda protezzjoni għalih bis- sħubija sħiħa fl-UE.

Qed ngħidu li l-kompetizzjoni għalihom se tikber.

Ara ma jmurx xi ħadd jaħseb li aħna ta` din in-naħa tal-Kamra m'għandniex fiduċja fil-qasam tan- negozju.

Dawn kapaċi jaħdmu bħalma kienu kapaċi jinvestu u jieqfu fuq saqajhom, ħafna drabi mingħajr ebda għajnuna ta' ħadd.

Dawn kapaċi jinnegozjaw, kapaċi jikkompetu u jafu kif għandhom jimxu fis-suq.

Pero` ejja nitilqu mill-punt li tagħtihom il-possibilta` li jagħmlu dan.

Give them a fair deal.

Agħtihom iċ-ċans li jieqfu fuq saqajhom mhux kif ġara f'dawn l-aħħar snin waqt li l-gvern qed jittratta, kważi kważi, mingħajr il- konklużjonijiet lesti, idaħħal leġislazzjonijiet u jimponi piżijiet fuq azjendi żgħar u fuq dawk li jaħdmu għal rashom mil-lum għal għada li jinvolvu ċertu tagħrif, ċerti spejjeż u li jitolbu ċertu żmien biex wieħed jaġġusta għalihom.

Dan kollu għaliex l-attitudni kienet take it or lump it.

Ġew f'pajjiżna u qaluhulna dan, forsi f'termini aktar diplomatiċi imma l- verita` dik hija.

Ma kellux għażla ħafna drabi l-gvern Nazzjonalista fiha din.

Kien diġa` minn qabel wera l-pożizzjoni tiegħu fejn akkosta ta` kollox irid jasal u f'dak kollu li għamel ma kellux għażla.

Daħal fi sqaq u għax minn barra jgħidulu li biex inkomplu nimxu 'l quddiem tridu tagħmlu dan, hekk kellu jagħmel.

L-isfortuna hi li ħafna drabi dan ninsewh.

Nitkellmu biss fuq l-istilel u fuq l-opportunitajiet u meta ninżlu saqajna ma' l-art l-problemi vera ta' dan is-settur ma jissemmewx.

Waħda mill-problemi bażiċi li diġa` qed tiġri llum - aħseb u ara bi green light klassiku bis-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea meta ħaddiema barranin jibdew deħlin bl-addoċċ ġewwa pajjiżna – hija dik li ssemmiet il-bieraħ stess f'laqgħa mas-self-employed għas-settur ta' Paceville, San Ġiljan u Tas-Sliema.

F'din il-laqgħa ingħad li diġa` mimlijin b'barranin li qed jiġu hawn jieħdu xogħol il-Maltin.

U hawn m'aħniex qed nitkellmu fuq xogħol speċjalizzat.

Kieku qed nitkellmu fuq xogħol speċjalizzat wieħed jifhimha.

Imma qed titkellem fuq xogħlijiet fil-qasam tal-catering bħal barmen u waiters fejn għandna nies mħarrġa sew għalihom ħerġin minn istituti lokali partikolari u minflokhom qed jiġu magħżula nies barranin u jeħdulhom il- post tagħhom.

Jien naħseb li din ċertament m'hijiex xi ħaġa ġusta.

Huwa tajjeb li titkellem fuq kompetizzjoni, imma fl-opinjoni tiegħi meta titkellem fuq il-kompetizzjoni ikun tajjeb ukoll li titkellem fuq l-economy of scales.

Ma tistax lil min hu żgħir titfgħu f'arena mal-gġanti bl-addoċċ u tippretendi li se jagħti u jaqdef daqs min hu b'saħħtu ħafna u tgħid li dan se jkun għall-ġid ta' dak li jkun.

Sur President, aħna nemmnu li l-politika ta' partnership tal-partit Laburista hija waħda tali li twassalna li nistgħu ngħelbu d-diffikultajiet li jkun hemm fl-interess aħħari tagħna, imma dak li qed jipproponi l-gvern llum ċertament imur kontra l-interess nazzjonali.

Jien fuq dan il-qasam nibqa` nikkwota dak li ġie miksub għaliex naħseb li finalment ħadd ma jista' jbiddel il-fatti ta' dak li nkiseb.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Sur President, kif ġie deskritt, u nasal biex naqbel, dan huwa verament mument storiku sew forsi għall-pajjiż u sew forsi għalina.

Biss biex ma ninftiehemx ħażin, naħseb li l-mument preżenti iktar minn mument storiku, għax nemmen li mument storiku jkun meta jittieħdu d- deċiżjonijiet li għandhom jittieħdu, huwa iktar mument ta' riflessjoni.

Naħseb li r-riflessjoni hawnhekk hija ta' importanza massima għax l-poplu in ġenerali għandu quddiemu għażla bejn dak li qed jipproponi l-partit Nazzjonalista u dak li qed jipproponi l-partit Laburista.

Din ir- riflessjoni fl-opinjoni tiegħi hija ta' importanza massima iktar u iktar meta tiġi biex tħares lejn żewġ prinċipji fundamentali li jsawru d- drittijiet taċ-ċittadini li huma msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Qed nirriferi għall-prinċipju ta' ċaqliq ħieles ta' persuni u l-prinċipju ta' ċaqliq ħieles ta' kapital.

Biss huwa importanti wkoll li qabel ngħaddi biex nidħol f'dawn iż-żewġ prinċipji vis-à-vis kif se jolqot l-aspett tal- proprjeta` f'pajjiżna tajjeb ukoll li, kif ġie aċċennat qabel, issir indikazzjoni għall-mod kif il-mekkaniżmu ta' l-UE jinfluwenza ruħu fuqna.

Naħseb tajjeb li niċċara li meta nitkellmu fuq l-UE rridu nżommu quddiem għajnejna li qed ninkorporaw il-liġi tal-komunita' Ewropea fis-sistema legali tagħna.

Jiġifieri għandek korp li b'mod prinċipali s-sors tiegħu jemani mit-trattati li saru f'Ruma u Pariġi li jagħmel il-liġijiet tiegħu u aħna bħala pajjiż ninkorporawhom fis-sistema tagħna.

Dan l-istess korp għandu bħala l-fulkru d-drittijiet li għadni kif semmejt, jiġifieri ċ-ċaqliq ħieles tal-persuni, ta` kapital, ta` servizzi u ta` prodotti.

Sfortuna partikolari hi li waħda mill-ikbar problemi tagħna li hija d-daqs ta' l-art.

Aqta` pajjiż wieħed m'hi problema ta' ħadd mill- pajjiżi l-oħra kollha li jifformaw l-Unjoni Ewropea għax huma pajjiżi kbar.

Allura aħna rridu nħarsu lejn din l-inkorporazzjoni tal-liġijiet mill-mod kif se jaffettwaw lilna.

Sur President, il-fatt li aħna nadottaw il-prinċipji li l-Unjoni qiegħda tmexxi 'l quddiem u proposti li jiġu parti fil-qafas legali tagħna fir- rigward tal-proprjeta` jolqtuna b'dan il-mod.

Hekk kif Malta ssir membru sħiħ ta' l-UE ċ-ċittadini kollha ta' l-UE se jkollhom id-dritt li jiġu jgħixu hawn Malta.

Dak huwa dritt ta' kull ċittadin li jivvjaġġa minn post għall-ieħor u jistabilixxi r-residenza tiegħu fejn irid.

Ma' dan id-dritt se jkollhom ukoll id-dritt awtomatiku li jixtru proprjeta` hawn Malta, bħalma hu flat, maisonette, eċċ. Wara li jagħmlu ħames snin jgħixu hawn Malta jkollhom id-dritt li jixtru kemm iridu proprjeta`.

Imbagħad għandek id-dritt l-ieħor li ċittadini Ewropej ikunu jistgħu jixtru proprjeta` għal skopijiet ta' negozju u d-dritt li jinnegozjaw fil-proprjeta` jibda sa mill- ewwel ġurnata tas-sħubija.

Mela rridu nġibu quddiem għajnejna l-kobor ta' Malta.

Għandna pajjiżi oħra fejn għandhom l-istess problema tagħna li biex jissalvagwardjaw kontra tali diffikulta` ħadu miżuri drastiċi, fis-sens li jimpedixxu li barranin jakkwistaw proprjeta` fil-pajjiż tagħhom.

Fl- opinjoni tiegħi din hija miżura drastika u m'iniex ngħid li għandna nadotawha.

Imma biex jippreżervaw il-ftit art li għandhom, għax jafu li hi problema, dawn apparti li għażlu li jgħollu 'l fuq - u din hija xi ħaġa li ili nisħaqq fuqha, u l-Partit Laburista qiegħed jipproponi li għandna ninvestu fiha - għandhom miżuri li barrani ma jistax jakkwista, imma jista` biss jikri.

Issa aħna qed ngħidu li kif nissieħbu fl-Unjoni Ewropea kwalunkwe ċittadin ta' l-UE se jkollu d-dritt awtomatiku li jiġi jirrisjedi hawn Malta.

Hemm min qed jgħid li dan id-dritt huwa ristrett billi ċittadin ta' l-UE ma jistax jixtri proprjetà oħra qabel ma jgħaddu ħames snin.

Fl-opinjoni tiegħi f'din hemm żewġ loopholes.

L-ewwel loophole toħroġ mill-fatt li diġà spjegajt; ċittadin mill-Unjoni Ewropea se jkollu d-dritt li jiġi u jakkwista l-proprjetà tiegħu hawnhekk għal skopijiet ta' negozju.

Fil-fatt hemm possibbiltà li kumpanniji kbar b'interessi ta' investiment qawwi jiġu hawn Malta biex jakkwistaw proprjetà u jiżviluppawha hawnhekk għal skop ta' kummerċ u dan huwa mod kif aħna nistgħu nitilfu mill-art li għandna.

Huwa veru li ċittadin mill-UE jista' jixtri proprjetà waħda kif jiġi hawn Malta u jrid jistenna ħames snin biex jixtri proprjetà oħra imma huwa veru wkoll li fis-sistema tagħna, il-konvenji mhumiex reġistrati u ħadd ma jkun jaf il-konvenji li nidħlu fihom.

Allura huwa probabbli li ħafna jkunu dawk iċ- ċittadini ta' l-UE li jiġu hawn Malta jistabbilixxu l-ewwel dar tagħhom hawnhekk, ikollhom kapital biżżejjed biex jaffordjaw aktar minn proprjetà waħda u jidħlu f'atti ta' konvenji u jorbtu dik il-proprjetà biex imbagħad jakkwistawha bil-libertà kollha meta jgħaddu l-ħames snin.

Konsegwenza ta' dan kollu l-proprjetà hawn Malta se tkompli togħla - diġà għandna problema serja f'dan l-aspett – u l-problema se tkompli tikber aktar u aktar fuq dawk li jridu jixtru l-ewwel dar tagħhom.

F'każ li naddottaw it-triq li qed jipproponi l-partit Laburista, jiġifieri dik ta' partnership, ma jkunx hemm il-possibbiltà li ċittadin barrani jiġi hawn Malta u jorbot proprjetà oħra biex imbagħad eventwalment jakkwistaha b'mod legali għax illum hemm liġijiet li jgħidu li wieħed irid jonfoq aktar minn Lm30 ̧000 u ma jistax jakkwista proprjetà oħra.

Għalhekk b'dak il-mod qed nagħtu ċ-ċans li persuna ̧ ġejja minn fejn ġejja, tiġi tinvesti hawn Malta mingħajr ma jkun hemm lok ta' negozju qawwi kif tista' tiġi kkapparrata din il-proprjetà.

Sur President, kull ċittadin ta' l-UE se jkollu d-dritt awtomatiku li jiġi u jistabbilixxi r-residenza tiegħu hawnhekk.

Dan ħafna jarawh bħala dritt li permezz tiegħu se nkunu nistgħu naqsmu minn post għal ieħor bla diffikultà ta' xejn pero' bir-rispett kollu aħna mhu se nkunu qed nakkwistaw xejn ġdid.

Jien nistaqsi: Liema hu dak iċ-ċittadin Malti li qed isiefer u m'għandux dritt jidħol f'pajjiż ħaddieħor?

Liema hu dak iċ- ċittadin Malti li m'għandux dritt imur jaħdem fil-pajjiż ta' ħaddieħor?

Għandna ħafna ċittadini Maltin li studjaw, ikkwalifikaw u ħadmu barra b'suċċess.

Jien ngħid li minħabba l-fatt li qed nipprovaw nissieħbu fl- Unjoni Ewropea, ġew introdotti miżuri kontra Maltin li jaħdmu f'ċerti pajjiżi bħal-Libja, l-Eġittu u t-Turkija għax issa dawn iridu jħallsu l- flus u jridu jistinkaw biex jiksbu visa ħalli jkunu jistgħu jidħlu fil- pajjiż.

Dan kollu juri li sħubija mhijiex l-aktar triq addattata u allura l- politika ta' partnership hija aħjar.

Ħafna qed jistaqsu x'inhi partnership.

Partnership huwa l-mod kif pajjiż jersaq qrib pajjiż ieħor, ipoġġu bil-qiegħda flimkien u jaraw fuqhiex jistgħu jaħdmu flimkien u fuqhiex ma jistgħux jiġifieri jkun hemm skambju ta' ideat.

B'dan il-mod kull pajjiż jibqa' indipendenti u sovran, bil-kontra ta' dak li qed jiġi propost mill-gvern.

Sur President ̧ illum stess fil-ġurnal "In-Nazzjon Tagħna" qrajt li kien hemm qbil bejn Franza u l-Ġermanja fuq kif se jibdew jamministraw u jmexxu.

Issa dawn huma żewġ pajjiżi li huma fulcrum ta' l-UE u bla dubju ̧ dak li ftiehmu fuqu se jiġi ddettat fuq il-pajjiżi l-oħra kollha.

B'politika ta' partnership nibqgħu mmexxu lilna nfusna u nimbottaw l-aspirazzjonijiet tagħna.

Hija ħaġa naturali li toħroġ din id-distinzjoni għax ir-regoli li tagħmel l-UE huma meqjusa biex japplikaw fuq bażi kontinentali u mhux għall- gżira żgħira bħalma hi Malta.

Jekk f'Malta jkollna politika ta' partnership pajjiżna jista' jsir niċċa fil-Mediterran u jkun hemm interazzjoni ta' diversi kulturi u kontinenti.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa punt importanti ħafna.

Jien nifhem li l-Ġermanja, l-Italja u Franza jistinkaw biex jingħaqdu u jsiru Ewropa waħda imma aħna m'għandniex bżonn nissieħbu fl-UE biex insiru Ewropej.

Aħna dejjem konna meqjusin bħala Ewropej u l-kultura tagħna dejjem kienet ixxaqleb lejn il-pajjiżi Ewropej u allura m'għandniex għalfejn nissieħbu fl-UE.

Allura jkun aktar utli għalina ̧ li għandna l-ġirien tagħna li huma kontinenti, li nkunu pajjiż sovran u indipendenti minn kwalunkwe blokk għaliex illum id-dinja qed tinqasam f'diversi blokki.

B'hekk nattiraw l-investiment li għandna nattiraw, kemm jekk dan ikun ġej mill-Amerka, kemm jekk ikun ġej mill- pajjiżi ta' l-UE ̧ kemm jekk ikun ġej mill-pajjiżi Għarab u anke jekk ikun ġej minn pajjiżi oħra.

It-triq ta' partnership hija l-aktar triq li hija addattata għalina u ma nistax nifhem kif in-naħa tal-gvern ma taqbilx ma' dan.

Per eżempju, bejn il-15 u t-18 ta' Novembru tas-sena 2002, hawn Malta kien hawn seminar ikkummissjonat mill-Kummissjoni Ewropea li fiha ġew diskussi l-patnerships li għandha l-UE ma' pajjiżi varji.

Fil-fatt l-UE ffirmat association agreements ma' diversi pajjiżi fosthom ma' l-Alġerija, ma' l-Eġittu, ma' Iżrael, mal-Ġordan, mal-Libanu, mal-Marokk, ma' l-Awtorità Palestinjana, mas-Sirja u anke ma' Tuneż.

Allura għalfejn aħna bħala pajjiż żgħir li qiegħed fil-Mediterran m'għandniex nagħżlu t-triq ta' partnership ma' l- istess UE aktar u aktar meta nafu li ġew diskussi temi bħall-political and security partnerships, economic and financial partnerships u social and cultural partnerships.

Dawn huma kollha aspetti ta' partnerships li jistgħu jitwettqu u li permezz tagħhom ̧ aħna ̧ bħala pajjiż ċkejken ̧ nistgħu nagħtu l-kontribut tagħna fl-ispettru globali u fl-istess ħin inżommu dak li hu tagħna u dak li hu sovran.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Issa nistaqsi lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu ̧ iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, il-Ħamis, 16 ta' Jannar ̧ 2003 ̧ fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar in-negozjati għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u l- mistoqsija tar-referendum – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza Bejn is-Sessi - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, dalgħodu kont daqsxejn sorpriż għax smajt li qamet il-kwestjoni fuq il-problema tas-sala S3 ġewwa l-isptar San Luqa u ma nixtieqx li nikkwota lill-ministru ħażin, imma naħseb li smajt sewwa meta dan qal li l-S3 hija għal persuni li jbatu bi problemi tal- prostata, ta' l-awrina u affarijiet oħra relatati mad-dipartiment tal- uroloġija.

Jiena skantajt għax l-S3 m'hijiex qiegħda għalhekk.

Il-ministru kien qed jitkellem fuq is-sala S4 u l-fatt li għandek il-ministru tas-saħħa li lanqas biss jaf għal liema speċjalitajiet huma s-swali ta' l-isptar, huwa inkwetanti iktar u iktar meta dan jiġi fil-parlament u jagħtina informazzjoni, per eżempju, li biex wieħed jagħmel ritratt tal-mammogram - li huwa ritratt tas-sider tan-nisa u jintuża f'każi ta' cancer jew possibilita` ta' cancer f'dik il-parti tal-gisem - l-appuntament jingħata fi żmien erbat ijiem.

Sfortunatament, il-ministru rnexxielu jidħak ukoll bil-ministru tal-finanzi meta fid-diskors tal-budget qal li biex wieħed jagħmel mammogram, l- appuntament jingħatalu fi żmien erbat ijiem.

Anke l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, fil-ġurnal "The Malta Independent" tal-ġimgħa li għaddiet, kiteb li appuntament għal mammogram isir fi żmien erbat ijiem.

Jiena ma nafx jekk dawn għandhomx xi channels oħra imma jiena kont semmejt fid-diskors tal- budget, li biex waħda tagħmel mammogram trid trid tistenna bejn għaxar jew 12-il ġimgħa biex tingħata appuntament.

Fil-fatt, hemm pazjenti li riċentement ċempluli li għamlu appuntament għal mammogram u qalulhom li dan se jsir f'Mejju li ġej!

Mela għal appuntament biss, diġa` qed ikollhom jistennew bejn erba' jew ħames xhur u dan sabiex isir sempliċiment test.

Naħseb il-ministru tfixkel, forsi flok erbat ijiem ried jgħid erba' xhur pero` dan l-iżball qatt ma ġie kkoreġut u għalhekk, jiena ngħid li l-ministru tas-saħħa rnexxielu jqarraq bi sħabu kif ukoll qed iqarraq bil-poplu Malti u Għawdxi.

Jiena nixtieq inkun naf minn fejn ġab dan l-perijodu ta' żmien u nispera li ma jiġix jgħidli, li meta qal erbat ijiem, kien qed jirreferi għal dawk il- każi urġenti.

Meta tkellem il-ministru, ma kienx qed jirriferi għal każi urġenti li jsiru u fil-fatt, hawnhekk irrid nagħti wkoll prosit lil min jorganizza dawn l-affarijiet, għax fejn ikun hemm każi li jkun jidher ċar li hemm periklu kbir ta' kanċer, dawn it-testijiet isiru fi ftit sigħat jew fi ftit jiem imma meta qed nitkellmu fuq mamograms oħrajn, li kien qed jirriferi għalihom il-ministru, mhux veru li dawn isiru erbat ijiem wara li jsir l-appuntament.

Dan kien qed jidħak bi sħabu u kien qed jidħak bil- poplu Malti u Għawdxi għax fil-każi li naf jiena, dawn għandhom l- appuntament tagħhom għal April u Mejju.

Ma jistax ikun li l-Ministru jipprova jgħati l-impressjoni minn barra, li dan is-settur miexi tajjeb meta minn ġewwa, qed jaqa' kollox biċċiet.

Dan ma japplikax biss għall-mammograms.

Jekk speċjalista jordnalek CT scan u tmur biex tagħmel appuntament ħalli tagħmel dan is-CT scan, l-appuntament jingħatalek xahrejn jew tliet xhur wara.

Jekk wieħed jiġi ordnat biex jagħmel ultra sound, dan ikollu jistenna xi erba' xhur minn meta imur jagħmel l-appuntament.

L-istess ħaġa fuq l-MRI; dan huwa tip ta' ritratt li jagħti riżultat iktar dettaljat mir-riżultati l-oħrajn kollha tar-raġġi li jsiru.

Huwa importanti għaliex ħafna drabi jidentifikalek difetti li ma jinqabdux b'tip ta' ritratti oħrajn li jittieħdu u allura huwa test importanti ħafna u jiffranka anke ċerti operazzjonijiet milli jsiru għalxejn.

Jekk jiġi ordnat test tal-MRI illum, għandek bejn ħames jew sitt xhur biex isirlek.

Immaġinaw pazjent li qiegħed fuq ix-xwiek jistenna biex jara l-problema ta' saħħtu x'inhi, jarah il-professur u jgħidlu li hemm bżonn li ssir investigazzjoni ħalli naraw iktar fid-dettall x'inhi l- problema tiegħu, imur id-dipartiment ta' l-X-rays u jgħidulu li biex jagħmel dan it-test, irid jistenna sitt xhur oħra!

Immaġinaw x'sitt xhur se jgħaddi dak il-pazjent.

Dan jista' jmur jagħmel dan it-test għand il-privat imma din tiġih xi Lm290.

Sur President, għandna problemi oħra, per eżempju, persuna ċemplitli xi ħmistax ilu u qaltli li l-professur ordnalha test tat-tyroid u l- appuntament huwa għal Mejju ta' din is-sena.

Ħames xhur waiting list!

Mela minn barra, dan is-settur qed jinżeba' blu bl-istilel u ħafna tlellix ieħor u imbagħad minn ġewwa, kollox miexi għal riħu.

Sur President, ħalli nsemmi dipartiment ieħor għax s'issa fuq tal-x-rays biss tkellimt.

Ħa naqbad ma' dipartiment ieħor li jipprovdi żraben speċjali jew callipers jew tip ta' apparat mediku ieħor relatat ma' persuni li għandhom problema biex jimxu jew li għandhom problema ta' diżabilita`.

Naf li din il-problema ilha għaddejja u m'hijiex xi ħaġa t'issa, imma llum il- ġurnata, id-dipartiment tas-saħħa qed jitkellem biex jara meta se jagħmel launching ta' l-uniformijiet il-ġodda għall-isptar Tal-Qroqq mentri l- problemi veri u serji qed ikomplu jaggravaw.

Immaġina għandek persuna b'diżabilita u din għandha bżonn żarbun speċjali jew apparat mediku biex ikun jista' jimxi aħjar.

Jitteħdulu l-qisien f'Ottubru li għadda u sal-lum, tliet xhur wara, dan it-tip ta' apparat għadu mhux provdut.

Issa lkoll nafu li t-tfal jikbru u mhux bħall-adulti.

Ħafna minna ma tantx invarjaw fil- qisien, anzi, min ikollu ċerta eta` jibda nieżel ftit ftit imma nista' nassigura lin-naħa tal-gvern li jekk jibda nieżel mill-istatura minħabba problemi fiżiċi, ma jfissirx li dan għandu problemi mentali wkoll u għalhekk, naqbeż fuq argument ieħor, ma kienx ħaqqhom jispiċċaw b'xi rikors fil-qrati għax dawn mentalment għadhom luċidi.

Jiena tkellimt ma' ħafna minn dawn in-nies u nista' nassigura lil kulħadd li dawn jiftakru l-istorja li għaddew minnha ħafna aktar minn persuni oħrajn li jiftaħru li jafu l-istorja.

Ma nafx kemm-il anzjan li għadu mentalment tajjeb spiċċa rċieva ittra li tgħidlu li hu mentalment instabbli u mhux kapaċi jivvota, pero` dan hu argument ieħor u ddevjajt ftit mis- suġġett.

L-argument huwa li t-tfal jikbru u għalhekk, ħames xhur wara bilfors li jkun hemm xi differenza bejn il-qisien tal-callipers li jkunu ħadulhom!

Il- problema tal-callipers ilha għaddejja u hemm bżonn li din il-problema nieħdu ħsiebha u mhux noqgħodu ninħlew fuq x'uniformijiet u x'kuluri se jkollhom ta' l-isptar tal-Qroqq!

Joqgħodu jmorru fuq it-television biex juru kemm huma smart u biex il-poplu jara minn barra kemm id-dipartiment tas-saħħa miexi 'l quddiem imbagħad meta jiġu biex ikollhom bżonn xi ħaġa, jiskopru kemm is-servizz ma hux sodisfaċenti.

L-aħħar punt tiegħi hu fuq il-problema li għandna ta' l-infezzjonijiet ta' l-għajnejn ġewwa l-isptar San Luqa.

Hija ħaġa li ilha għaddejja għal diversi ġimgħat u naf li m'hijiex xi ħaġa faċli li tikkontrollaha imma x'inhu jagħmel il-gvern( X'inhu jagħmel id-dipartiment biex jikkontrolla din il-problema( X'soluzzjonijiet qed joffri( Il-problema kienet hemmhekk, qiegħda hemmhekk u jekk ma jsir xejn, se tibqa' hemmhekk.

Każi ta' pazjenti li jweġġgħu fuq il-post tax-xogħol għax tidħol xi farka f'għajnejhom, imorru l-isptar, ineħħuwilhom, jgħaddu jumejn u dawn jispiċċaw b'għajnejhom kbar daqsxiex; x'inhi l-problema( Infezzjoni mill- apparat ta' l-isptar u flok jagħmel jumejn nieqes mix-xogħol, jispiċċa jagħmel xahar minħabba l-infezzjoni fejn kultant jispiċċa anke jinfetta l- familja wkoll jew imur xi ħadd jagħmel test ta' l-għajnejn wara li jkun mar xi wieħed b'infezzjoni u jispiċċa b'infezzjoni dan ukoll.

Naħseb importanti li l-gvern jitkellem mal-poplu u mhux nisimgħu skiet perfett jew inkella jagħmel investigazzjoni biex jara kif jiena qed inġib l- informazzjoni.

L-informazzjoni nġibha mill-pazjenti li jċemplu wieħed wara l-ieħor minn kull naħa ta' Malta għal problemi li jiltaqgħu magħhom.

Nagħlaq billi ngħid li għalxejn li l-ħajt ta' barra jkun miżbugħ aħmar jew blu meta ġewwa jkun qed jaqa' kollox.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, wieħed mill-punti li nixtieq nitkellem fuqhom illum hu dwar il-mod ta' kif il-partit Nazzjonalista tant jinsab imbeżża' u dahru mal-ħajt, li qed jipprova jċaħħad id-dritt sagrosant tal-vot lil numru ta' ċittadini Maltin.

Matul dawn l-aħħar ġranet, kellna esperjenza fejn il-partit Nazzjonalista across the board, b'lista kompjuterizzata identifika l-anzjani Laburisti kollha ta' 'l fuq minn 80 sena u bil-firma tat-tifel tal-Prim Ministru, fil- kapaċita` ta' avukat tal-partit Nazzjonalista, bagħat rikors lil dawn l- anzjani fejn akkużahom u kważi ċċertifikahom li huma mentalment mhux kapaċi jiddeċiedu meta jiġu biex jivvotaw.

Personalment kelli esperjenzi ta' diversi anzjani li ċempluli u qalu li din l-azzjoni weġġgħet lill-anzjani involuti bis-serjeta`, weġġgħu l-familji tagħhom, weġġgħu lit-tfal tagħhom u lin-neputijiet tagħhom.

Ħafna mill-anzjani fid-distrett tiegħi ċempluli u xi anzjani qaluli li wara l-bieb ta' darhom qatt ma kien mar pulizija qabel.

Kellmuni anzjani li tul ħajjithom qatt ma rifsu l-għatba tal-qorti u nista' ngħidlek li kien hemm ħafna anzjani li kellhom jirrikorru għal vista ta' tabib wara dan il-każ.

F'sitwazzjoni partikolari kelli saħansitra nitlaq minn fejn kont minħabba li l-persuna kienet emozzjonata għal-aħħar b'din l- attitudni min-naħa tal-partit Nazzjonalista.

Jien insejjħilha attitudni vili li tikxef il-paniku li jinsab fih il-partit Nazzjonalista fil-preżent.

Mhux l-ewwel darba li dawn l-anzjani qed jaqilgħu fuq rashom mingħand il- partit Nazzjonalista u l-alleati tiegħu.

Ħafna minn dawn l-anzjani huma l- istess li snin ilu lanqas setgħu jmorru fil-knisja u jeżerċitaw is- sagramenti tat-twemmin reliġjuż tagħhom minħabba t-twemmin politiku tagħhom.

Ħafna minn dawn l-anzjani kienu ingħataw transfer wara l-ieħor fi żmien sittin minħabba t-tendenzi politiċi tal-partner tagħhom.

Dawn huma dawk l-anzjani li żammew lill-partit Laburista ħaj u dawn l-anzjani se jkomplu jżommu lill-partit Laburista ħaj.

Il-partit Laburista jinstab preparat biex jiddefendi d-dritt sagrosant ta' dawn l-anzjani biex jivvotaw minkejja kull sforz immaġinabbli min-naħa tan-Nazzjonalisti biex dan ma jsirx.

Il-paniku li ħakem il-partit Nazzjonalista wara li kkonkluda l-pakkett "eċċezzjonali" ta' l-UE - jiena ngħidilha l-kanna eċċezzjonali - hu xi ħaġa li ma tispjegahiex.

Mela l-ewwel kellna lill-Prim Ministru, li ftit qabel ma kkonkluda l-pakkett, qalilna li din mhix kwestjoni ta' miljuni u konvenjentament nesa li kien hemm min qalilna li ġejjin il-Lm100 miljun mill-UE jew ġejjin Lm 50 miljun fis-sena bi dritt Issa dan ma rriżultax, il-Prim Ministru jaf li dan ma konniex se neħduh u allura issa rridna ninsewh.

Agħar minn hekk, issa jridna ninsew il-pakkett kollu kemm hu; pakkett li se jolqot lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

L-aħħar mossa tagħhom f'dan l-istat ta' paniku li qegħdin fih kienet dik li jippruvaw iċaħħdu madwar 900 anzjan laburist milli jivvutaw.

Jiena niskanta kif il-Viċi Prim Ministru u l-Ministru tal-Politika Soċjali, li huwa l-viċi kap tal-partit Nazzjonalista, iddikjara li ma jafx li saru dawn ir-rikorsi mill-partit tiegħu stess.

Dan joħroġ fatt li jew irrid jinganna jew inkella ma jafx x'inhu jiġri fil-partit tiegħu.

Jien niskanta kif is-segretarju parlamentari għall-anzjani jiġi f'dan il-Parlament u jgħid li mhux veru li l-partit Nazzjonalista jrid iċaħħad lil dawn l- anzjani mill-vot tagħhom u bilkemm ma jridx jiġġustifika r-rikorsi li saru mill-partit tiegħu.

Jien naħseb li l-partit Nazzjonalista għandu jkollu kuraġġ jammetti li f'din il-biċċa tax-xogħol, għamel żball kbir u għandu jkollu d-diċenza li dawk ir-rikorsi li għamel, jirtirahom.

Kieku n-nies responsabbli fil-partit Nazzjonalista jafu verament kemm dawn il-persuni u l-familjari tagħhom għaddew minn trawmi, kieku żgur xi ħadd mill-partit Nazzjonalista jkollu d- deċenza li jirtira dawn ir-rikorsi imma mid-dehra mhux biss ma jridux jirtirawhom imma donnu li jridu jibqgħu jsostnu biex akkost ta' kollox iġiegħlu lill-poplu Malti jivvota kif iridu huma.

Din dejjem kienet it- tendenza Nazzjonalista; dik li jagħmlu minn kollox biex jibqgħu fil-poter.

Imma din m'hijiex l-ewwel okkażjoni, niftakru kif, per eżempju, fis-snin sittin, speċjalment f'Għawdex imma anke f'lokalitajiet oħra Maltin, ħafna Laburisti kienu jiġu ntimidati għall-mod kif se jeżerċitaw id-dritt tal-vot tagħhom u dan kien isir bil-kompliċita` sħiħa tal-partit Nazzjonalista fejn kienu jgħid lin-nies li jekk jivvotaw lill-partit Laburista, dawn ikunu qed jagħmlu dnub mejjet.

Jiġifieri din mhix l-ewwel darba u l-istorja qed tirrepeti ruħha għax min jitwieled tond ma jmutx kwadru!

Fis-snin sittin, il-partit Nazzjonalista kien jisserva bil-Knisja u din id-darba l-istess storja qed naraw quddiemna fejn iridu bilfors li l-Knisja tiddeffes fil- politika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Bil-permess tal-kollega tiegħi, jien nixtieq ngħid li avviċinawni tlieta min-nies li ġralhom hekk u peress li jien tabib u minkejja li dawn kienu ta' opinjonijiet politiċi differenti, jien xorta tlabt lill-partit Nazzjonalista biex jirtira t-taħrika u fil-fatt, jien jirriżultali li din it-taħrika m'hijiex se tiġi proċessata iżjed.

Jiġifieri jekk it-tobba ta' dawn il-persuni konċernati jagħmlu l-istess, għandi nifhem li l-partit Nazzjonalista jkun lest li jirtira t-taħrika.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Napprezza l-pożizzjoni li ħa d-deputat pero` hemm bżonn li din il-pożizzjoni tittieħed mill-uffiċjali għolja tal-partit Nazzjonalista għax s'issa ħadd ma ppronunzja ruħu f'dan is-sens.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Il-president tal-kumitat eżekuttiv tal- partit Nazzjonalista ppronunzja ruħu.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Bir-rispett kollu, imma l-president tal-kunsill tal-partit Nazzjonalista ppronunzja ruħu fuq tliet każi fid-distrett tiegħu u mhux fuq il-pożizzjoni tal-partit.

Issa ikun tajjeb jekk jgħidilna li se jirtirawhom forsi jirrikonoxxu li għamlu żball f'din iċ-ċirkostanza.

Punt ieħor li xtaqt nitkellem fuqu hu dwar l-hekk msejjaħ suċċess ieħor ta' New Zealand Post f'Malta.

Jidher li xi ħadd fil-Maltapost ħa deċiżjoni li jaqbad u jagħlaq ċertu numru ta' letter boxes u ma jħallihomx għas-servizz tal-poplu.

Per eżempju, jien nista' nitkellem fuq każijiet f'San Ġiljan fejn f'postijiet partikolari, il-letter boxes ġew magħluqin u hemm avviż li jgħid li dawn mhux se jintużaw iżjed.

Issa, dawn il-kaxxi ta' l-ittri ilhom snin twal hemmhekk, jintużaw speċjalment minn min hu anzjan.

Insemmi każ partikolari fil-qasam residenzjali ta' Ta' Giorni fejhn kien hemm kaxxa ta' l-ittri li taqdi madwar 700 jew 800 familja li joqogħdu fl-inħawi, ingħalqet u fetħulhom oħra ħdejn il-knisja ta' San Ġiljan.

Issa, hemmhekk hemm telgħa - kulmin joqgħod hemmhekk jaf għal fejn qed ngħid - u mhux possibbli li anzjan biex sempliċement jimposta ittra, jinżel u jerġa' jitla' telgħa bħal dik.

Il-poplu Malti kien imwiegħed, li kemm fil-każ ta' l-HSBC u kemm f'każijiet oħra, li bil-privatizzazzjoni, dawn is-servizz se jkunu aktar effiċjenti u se jingħata servizz aħjar imma dan mhux qed jirriżulta għax meta tiffaċċja r-realta`, il-kwalita` tas-servizz qiegħda tonqos u dan li semmejt huwa eżempju ċar.

Jien nixtieq nagħmel appell lill-Ministru responsabbli biex ma jħallix dawn l-affarijiet jiġru għax naf b'ħafna każi bħal dawn li semmejt.

Ma jistax ikun li nkunu qed ingawdu minn servizz u dan is-servizz jiġi mnaqqas għax privatizzajna jew għax it-tmexxija tas-servizz għadda taħt kumpannija barranija.

Jien xtaqt nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li aħna qegħdin fi żmien determinanti fejn kull ċittadin għandu responsabbilta` kbira.

Hemm bżonn li ninsew il-propoganda sfrenata li qegħda ssir mill-partit Nazzjonalista - propoganda li l-partit Nazzjonalista għandu finanzi kemm irrid biex jagħmilha –u nfittxu l-verita` li qed tiġi moħbija għaliex anke fl-istess mistoqsija li l-partit Nazzjonalista qed jippreżenta, il-pakkett li suppost kellna nivvotaw fuqu anqas biss qed jissemma.

Kull ċittadin għandu d-dmir li jfittex il-verita` ħalli meta jmur jieħu d-deċiżjoni tiegħu, joħodha b'kuxjenza lejn l-interess ta' pajjiżna u mhux skond ħolma ta' partit u politiku partikolari.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal Ħamis, 16 ta' Jannar, 2003 fis-6:00 pm bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GWARDJANI PRIVATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Ladarba x-xogħol tal-gwardjani privati sar wieħed professjonali li biex tagħmlu trid liċenzja, jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex jinqata' l-abbuż minn dawk li qegħdin jaħdmu bla liċenzja?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li kull fejn jirriżulta lill-pulizija li jkun hemm ksur ta` l-Att ta` l-1996 dwar Gwardjani Privati u Lokali (Kap. 389) jittieħdu proċeduri kriminali quddiem il-qorti.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - PRIVATE SECURITIES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid fil-preżent kemm hu n-numru ta' kuntratti għal securities privati li għandu l-ministeru, dipartimenti, kumpanniji, eċċ. li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru?

Jista' jgħid kemm kienet iċ-ċifra ta' sigħat u ta' flus li tħallsu għal dawn il-kuntratti matul is-snin 2002, 2001 u 2000, separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-Ministeru tas-Saħħa u l-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu m'għandhom l-ebda kuntratti għal securities privati.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - PRIVATE SECURITIES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fil-preżent kemm hu n-numru ta' kuntratti għal securities privati li għandu l-ministeru, dipartimenti, kumpanniji, eċċ. li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Ministeru tiegħi għandi security guard/receptionist wieħed li jitħallas bir-rata ta` Lm2.59 fis-siegħa - VAT inkluża.

Dan is-servizz beda fl-ewwel ta` November 2002 (meta l-ministeru mar għall-uffiċċini fi Triq id-Dejqa, il-Belt) u se jibqa` fis-seħħ sakemm dan il-ministeru jiġi provdut b`uffiċjal tas- sigurta` u li għalih ġiet ippreparata sejħa għall-applikazzjoni mill-MPO.