MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 215 It-Tnejn, 10 ta' Jannar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 215

It-Tnejn, 10 ta' Jannar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 10 ta' Jannar, 2000

WERREJ MINUTI 561

KUNSENS GĦAL ATTI 561

KONDOLJANZI 565

TQEGĦID TA' KARTI 566

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT TA' L-1991 DWAR IX-XANDIR (L-EWWEL QARI) 568

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR OPPORTUNITAJIET INDAQS GĦAL PERSUNI

B'DIŻABILITA`(KUMITAT)

EQUAL OPPORTUNITIES (PERSONS WITH DISABILITY) BILL (COMMITTEE STAGE) 568

AĠĠORNAMENT 596

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 602

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 214 li saret fis-17 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

ONOR.

MICHAEL BONNICI (Deputy Speaker): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XXI ta' l-1999 – Att ta' l-1999 biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali;

Att Nru XXII ta' l-1999 – Att ta' l-1999 dwar l-Approprjazzjoni (2000); u

Att Nru XXIII ta' l-1999 – Att ta' l-1999 dwar it-Tieni Approprjazzjoni (1999).

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĠUSTIZZJA - KONSULENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Charles Mangion) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-ministeru tiegħu u x'inhu l-ħlas?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-ministeru kollu tal-ġustizzja u gvern lokali jinghata servizz minn tliet konsulenti.

Dawn huma l-Avukat Anthony Cutajar, l-Avukat Victor Borg Grech u l-Inġ.

Joseph Muscat.

L-Avukat Anthony Cutajar ġie ngaġġat mad-dipartiment tal-kunsilli lokali f`Mejju ta` din is-sena u r-remunerazzjoni tiegħu hi ta` Lm100 fix-xahar plus il-VAT.

Dr Cutajar qed jassisti d-dipartiment billi l-persuna li qabel kienet taghti l-pariri legali ġiet trasferita f`dipartiment ieħor fuq talba tagħhom.

L-Avukat Victor Borg Grech ġie ngaġġat bħala konsulent legali fil-qorti f`Mejju ta' l-1996 u r-remunerazzjoni ta` Dr Victor Borg Grech hi ta` Lm100 fix-xahar u hi VAT exempt.

L-Inġ.

Joseph Muscat ġie ngaġġat bħala konsulent tekniku fil-qorti f`Settembru ta' l-1996 u r-remunerazzjoni tiegħu hi ta' Lm100 fix-xahar plus il-VAT.

Minbarra dawn il-konsulenti, il-ministeru għandu wkoll is-servizzi tas- Sur Maurice Caruana bħala advisor fid-dipartiment tal-kunsilli lokali.

Is- Sur Caruana ġie ngaġġat b`effett mis-27 ta` Ottubru, 1997 u r- remunerazzjoni tieghu hi ta` LM5,000 fis-sena.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Billi l-Ministru kien ħabbar li x-xogħol fuq it- tibdil ta' bozoz kien għadda f'idejn il-kunsilli lokali, jista' jgħid għala dan l-aħħar kien hemm ċertu dewmien - kien hemm każi fejn anke damu ħames ġimgħat - biex sar dan ix-xogħol?

Xtaqt inkun naf ukoll fiex wasal l-ingaġġ tal-local wardens li suppost kellu jibda din is-sena.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, kif kont ħabbart f'din il-Kamra meta konna qed niddiskutu l-estimi, qegħdin fil-fażi fejn grupp ta' kunsilli lokali - fosthom l-Imsida, il-Pieta', il-Hamrun u Ta' Xbiex - iffirmaw l- ewwel kuntratt ma' l-Enemalta biex jieħdu f'idejhom it-tibdil ta' bozoz.

Hemm il-ħsieb li fix-xahrejn li ġejjin jiġu ffirmati żewġ kuntratti simili bejn gruppi individwali ta' kunsilli lokali u l-Enemalta, biex b'hekk ikollna tliet lokalitajiet fejn dan l-eżerċizzju jsir bi prova.

Din hija devoluzzjoni totalment ġdida u tinvolvi ċerta teknika u ngaġġ ta' kuntratturi biex jagħmlu xogħol ta' l-elettriku.

Billi qegħdin nantiċipaw li se naffaċċjaw ċerti problemi, ittieħdet id- deċiżjoni bejn id-dipartiment tal-kunsilli lokali u l-Enemalta illi nagħmlu perijodu bi prova fi tliet gruppi biex wara li nkunu tgħallimna mill- esperjenza niftħu d-devoluzzjoni għall-kunsilli lokali kollha.

Jiġifieri wieħed irid jifhem u japprezza l-kumment ta' l-Onor.

Interpellant li għad hemm diffikultajiet fit-tibdil ta' bozoz pero' irid jifhem li d- devoluzzjoni qed issir gradwalment.

Aħna emendajna l-kuntratti u t-termini finali bi ftehim ma' l-Enemalta u huwa antiċipat li fi żmien erba' xhur nagħmlu d-devoluzzjoni b'mod sħiħ.

Ħalli niġi għall-introduzzjoni ta' wardens.

Kif forsi segwa l-Onor.

Interpellant, minn mindu fl-estimi tkellimt fuq il-wardens, kien hemm progress sostanzjali, anke jekk wieħed ra biss il- gazzetti ta' kuljum.

Tliet gruppi separati ta' kunsilli ħarġu t-tender biex kumpanniji li għandhom il-liċenzja jkunu jistgħu joffru s-servizz ta' wardens.

Fil-preżent għandna ftit aktar minn 100 persuna illi huma lliċenzjati bħala wardens mill-kummissarju tal-pulizija u s-servizz ta' dawn il-persuni jingħata tramite l-kumpannija li tirbaħ it-tender.

Jiġifieri l-ingaġġ huwa biss indirettament relatat mal-kunsill lokali billi l-ingaġġ dirett isir mill-kumpannija li tagħti s-servizz.

Ħarġu wkoll tenders għal autorised officer li se jkun il-persuna li jirrappreżenta l- interessi tal-kunsilli lokali f'din l-iskema.

Nixtieq ngħid li l-kumpannija li rebħet it-tender biex tagħmel il- computer management system, li hija Datatrack, miexja b'ritmu mgħaġġel u fi kwestjoni ta' ġimgħat għandna nibdew il-field testing ta' din is-sistema fi grupp ta' kunsilli.

It-target date li mmorru live bis-sistema hija għal ħabta ta' bejn l-aħħar ta' Frar u Marzu.

Jiena ninsab ċert li se nkunu f'pożizzjoni li almenu l-ewwel grupp ta' kunsilli jkun jista' jvara l- warden services u la r-ritmu jaqbad sew m'għandniex għax ma nżommuhx.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Minbarra dawk il-lokalitajiet li waslu fi ftehim dwar it-tibdil ta' bozoz, jista' l-Ministru jispjega in the meantime x'passi qed jittieħdu mill-ministeru għall-fatt li ħafna kunsilli ilhom jirrapportaw lampi maqtugħin għal diversi xhur u minkejja li kuljum jibagħtu faxes lill- Enemalta, xorta jibqa' ma jsir xejn?

Il-kunsilli lokali tat-tieni distrett qegħdin kważi kollha fl-istess sitwazzjoni - minbarra lokalita' waħda, fejn il-lampi forsi jinbidlu wara xahrejn - fejn għandhom lista pendenti ta' lampi li jridu jinbidlu u dawn ilhom 'il fuq minn erba' xhur li ġew rapportati.

Nista' nsemmi każ speċifiku ta' koppja anzjana li joqogħdu fi Triq ix- Xatt, il-Kalkara.

Il-lampi ta' din it-triq ilhom maqtugħin madwar ħames xhur u minkejja li ġew rapportati, anke bħala każ umanitarju, baqgħu ma ġewx irranġati, bil-konsegwenza li dawn l-anzjani lanqas jistgħu joħorġu minn darhom.

X'intervent se jagħmel il-Ministru biex każi bħal dawn jiġu solvuti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li din hija kwestjoni ta' kif wieħed iħares lejn x'inhu r-rwol tad-dipartiment tal-kunsilli lokali.

Fil-kunċett ta' dan il-gvern il-kunsilli lokali huma korpi statutorji indipendenti u m'għandhomx bżonn u m'għandux ikollhom l-ebda intermedjarju biex jaslu għas- soluzzjonijiet tal- problemi tagħhom.

Jekk f'dan il-każ qed nitkellmu dwar tibdil ta' bozoz - u allura r- relazzjoni tal-kunsill lokali hi ma' l-Enemalta - nemmen li għandu jkun hemm relazzjoni diretta bejn il-kunsill lokali u l-Enemalta u m'għandniex indaħħlu lid-dipartiment tal-kunsilli lokali biex jiċċekkja x'qegħdin jagħmlu l-kunsilli lokali.

Jekk verament nemmnu fil-prinċipji tas- sussidjarjeta' u tad-delegazzjoni, ma naħsibx li jkun utli illi d- dipartiment tal-kunsilli lokali - li għalih jiena responsabbli - għandu jilgħab rwol ta' intermedjarju bejn il-kunsilli lokali u d-diversi dipartimenti jew entitajiet tal-gvern.

Li inti tħaddem il-prinċipju ta' sussidjarjeta' u tiddelega u tiddevolvi l-poteri jfisser li inti tkun qed tpoġġi lil min iddelegajt fil-pożizzjoni li kont fiha inti qabel.

U allura dak li qed jissuġġerixxi l-Onor.

Interpellant, u ċioe' li d-dipartiment tal- kunsilli lokali għandu jkollu xi rwol ta' intermedjarju jew check bejn il- kunsilli lokali u kull dipartiment ieħor, ma naqbilx miegħu.

Jiena nemmen illi r-rwol tad-dipartiment tal-kunsill lokali hu li jħaddem politika favur il-kunsilli lokali, li jeżamina u jipprova joħloq metodi ġodda ta' delegazzjoni u devoluzzjoni u li jsaħħaħ il-kunċett ta' sussidjarjeta', pero' imbagħad meta nattwaw dak il-kunċett ta' sussidjarjeta', natwaw id-delegi b'mod sħiħ u bir-responsabbilta' kollha, billi ngħidu li issa l-poter għadda għand ħaddieħor, li l-amministrazzjoni għaddiet għand ħaddieħor u allura dak il-ħaddieħor għandu jkollu relazzjoni diretta ma' l-enti governattivi jew id-dipartimenti tal-gvern.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiena ma ridtx infisser hekk imma staqsejt biex nara għala qed ikollna din is-sitwazzjoni.

Issa li l-Ministru spjega ruħu li d- dipartiment m'għandux jidħol intermedjarju, nistenna li l-ministru responsabbli mill-Enemalta jispjega għala l-kunsilli lokali jagħmlu erba' xhur sħaħ jibagħtu faxes, jindikaw fejn hemm il-lampi bil-ħsara u ma jiġri xejn.

Jiena ċert li lill-Ministru jinformawh dwar dan u anke lid- dipartiment.

X'passi se jieħu, speċjalment fuq it-tieni distrett, biex jara li d-dipartiment jagħmel xogħlu u jipprova jagħmel xi link bejn il- kunsilli lokali u l-Enemalta biex isir ftehim u l-lampi ma jdumux ma jinbidlu għal perijodu daqshekk twil?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Sur President, kif jista' jixhed l-Onor.

Mizzi stess, kemm-il darba jiġi hawnhekk, l-Onor.

Membru, jagħtini informazzjoni dwar xi lampi li jkunu maqtugħin fit-tieni distrett u nieħdu ħsiebhom.

Issa flok jiġi hawn u jagħmel blanket statement u jgħid li hemm lampi li ilhom erba' xhur maqtugħin, ikun aktar għaqli kieku jagħtini d-dettalji neċessarji.

Li naf hu li filwaqt li taħt gvern Laburista fis-sena ta' l-elezzjoni ntnefqu madwar Lm220,000 u fis- sena ta' qabel intnefqu madwar Lm140,000, l-ispiża ta' l-Enemalta fuq bdil ta' lampi issa żdiedet għal Lm300,000.

Sfortunatament inqbadna b'backlog, inbidlu ħafna u ħafna lampi pero' eċċedejna anke l-budget li kellha l- Enemalta.

Din is-sena huwa intenzjonat li nkabbru l-ispiża għal tibdil ta' lampi.

Veru li jeżistu problemi ta' ageing ta' ċerti lampi imma l- verita' hi li qegħdin naraw, anke permess tal-kunsilli lokali, kif nistgħu ntejbu l-effiċjenza.

Sfortunatament anke nqbadna b'tip ta' lampi li ma kenux ta' kwalita' tajba għax gvern preċedenti mar għal lampi li kienu the cheapest on the market - meta kulħadd jgħidlek li l-irħis għali - u għalhekk spiċċajna biex lampa jkollna nibdluha f'temp ta' xahrejn tlieta filwaqt li l-life tagħha suppost ikun itwal.

Issa qed inħarsu lejn sistema kif nimponu ċerti garanziji fuq min jipprovdi l-lampi u kif norganizzaw aħjar is-sistema mhux biss ta' bdil ta' lampi imma anke ta' ċerti arbli tad-dawl għax filwaqt li hemm arbli li huma moderni, hemm oħrajn li waslu biex jinbidlu.

Dan ix- xogħol qed jiġi pprogrammat.

Qed naraw ukoll kif se nsaħħu l-customer care unit.

Jien kelli l- impressjoni li taħt gvern preċedenti dan il-unit twaqqaf fuq saqajh imma sfortunatament kien għadu zopp u qed nippruvaw naraw kif se ntejbuh biex ikun jista' jlaħħaq mad-demands kollha tal-pajjiż.

Tajjeb li l-prijorita' tingħata lis-servizz tad-dawl, speċjalment fix-xitwa, meta jkollna ħafna maltemp.

Għax meta jkollok kwantita' ta' xita għal perijodu twil, din tikkaġuna ħafna ħsarat.

L-ewwel enfasi għandha tkun fuq dawl adegwat u t- tieni fuq l-arbli tad-dawl, għax dawn jistgħu jkunu ta' periklu għas- sewwieqa.

Wieħed għandu jimxi skond prijoritajiet.

(Interruzzjonijiet) F'dan il-parlament jagħmluli mijiet ta' mistoqsijiet dwar lampi pero' m'iniex informat li hemm xi lampi li ilhom erba' xhur bil-ħsara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Il-Ministru semma' l-lampi li m'humiex iservu kemm suppost.

Jiena niġbed l-attenzjoni tal-gvern għax-xogħol li qiegħed isir mill-privat - jgħidu li suppost il-privat jagħti servizz aħjar mid- dipartimenti tal-gvern - għax qiegħed jiġri li x-xogħol qed isir ħażin, ikollu jerġa' jsir u dan a spejjeż tal-poplu.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika fejn sar dan ix-xogħol li qed isemmi u jagħtini l-informazzjoni kollha biex inkun nista' ninvestiga għax, nerġa' nirrepeti, li m'għandniex nagħmlu stqarrijiet b'mod ġenerali.

Naħseb li jekk ix-xogħol ma jkunx sar tajjeb, aktar hemm iċ-ċans li dak li jkun ma jitħallasx tiegħu milli x-xogħol isir doppju.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Jien mhux qed nirriferi għal xogħol ta' bozoz biss imma anke għal xogħol ieħor li jsir fit-toroq.

Kien hemm każi fejn it- toroq jerġgħu jinqalgħu wara xahar li jkunu saru, b'konsegwenza li jkunu ta' periklu għat-traffiku u dawn imbagħad jerġgħu jissewwew a spejjeż tal- poplu.

Kien hemm każi oħra fejn il-kuntrattur jieħu x-xogħol f'idejh u mbagħad it-tindif u t-tqattigħ isir mill-ħaddiema tal-gvern.

Jien qiegħed nitlob li jkun hemm sistema biex l-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod, għax wara kollox dan huwa abbuż li l-poplu jrid iħallas tiegħu.

PSC - ASSISTANT HEAD

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jindaga għala l-persuna, li d-dettalji tagħha jidhru separatament, li kien għamel l-eżami għal assistant head, taħt l-awspiċi tal-PSC, kif mit-tielet parti fl-eżami oriġinali li sar f'Ġunju 1998 - liema eżami ġie annullat - spiċċa fit-78 post meta l-eżami reġa' sar f'Awissu 1999?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): L-uffiċjal in kwestjoni għamel petizzjoni lili, bħala prim ministru, u din il-petizzjoni ntbagħtet lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku għall-parir tagħha, fit- termini ta' paragrafu 1.1.7.1 ta' l-estacode.

Jien informat mill-kummissjoni li hi għamlet l-istħarriġ li dehrilha xieraq f'dan il-każ u ma sabitx ġustifikazzjoni sabiex tagħmel xi tibdil fir-riżultat li dan il-kandidat ġab fit-tieni intervista li saret.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jista' l-Prim Ministru jgħidilna x'inhi l- pożizzjoni tiegħu vis-a-vis il-PSC?

Meta deċiżjoni tat-tribunal għall- investigazzjoni ta' inġustizzji tmur favur l-individwu, x'jagħmel il-Prim Ministru biex ma tibqax tirrepeti ruħha inġustizzja oħra u kollox jerġa' jeħel quddiem il-PSC?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: M'għandix x'inżid ma' dak li għedt għax jiena suġġett, bħal kulħadd, għall-kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Il-kostituzzjoni tagħti poteri awtonomi lill-PSC u l-prim ministru m'għandux dritt jeħodha kontra tagħhom.

Jiġifieri jekk xi appointment irid isir mill-PSC, hija l- PSC li trid tagħti l-kunsens tagħha - ossia l-parir - biex isir u jien m'għandix awtorita' inbiddel jew inġiegħel lill-PSC timxi mod ieħor.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Il- Viċi Prim Ministru.

KONDOLJANZI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, nixtieq li f'isem il-Kamra kollha nressqu l- kondoljanzi lill-kollega u ħabib tagħna, l-Onor.

Joe Debono Grech, fl- okkażjoni tal-mewt tal-papa` tiegħu, is-Sur Carmelo Debono, li ġiet imħabbra nhar it-Tnejn, 3 ta' Jannar li għadda.

Is-Sur Debono kien raġel ta' 85 sena u għalkemm jien ma kontx nafu personalment, mill-informazzjoni li rnexxieli niġbor fuqu sirt naf li mhux biss kien raġel tal-familja imma kien jinvolvi ħafna ruħu f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħajja kulturali tal- lokalita` li fiha kien jgħix.

Kien jieħu sehem importanti u qawwi fil- każin tal-banda ta' Santa Liena, f'Birkirkara u kien ovvju li hemmhekk kien qiegħed għal perijodu ta' żmien jagħti l-kontribut tiegħu f'xi ħaġa li kien iħobb u f'xi ħaġa li li kien jieħu pjaċir jikkontribwixxi fiha.

Naturalment l-okkażjoni meta kollega deputat ta' din l-Kamra jitlef lil xi ħadd minn tal-familja dejjem tkun waħda ta' niket u li fiha aħna d- deputati, b'sens ta' solidarjeta`, nesprimu l-kondoljanzi tagħna fil- konfront tal-membru parlamentari.

F'dan il-każ b'dispjaċir inwasslu dawn il-kondoljanzi lill-kollega, l-Onor.

Joe Debono Grech, lill-familja kollha tiegħu, u ningħaqdu miegħu f'dan il-mument ta' niket b'sens ta' appoġġ u solidarjeta` f'dan il-mument diffiċli.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, f'ismi u f'isem l-oppożizzjoni Laburista ningħaqad mas-sentimenti li għadhom kemm ġew espressi u nestendi lil seħibna l-Onor.

Joe Debono Grech u lill- familjari kollha tiegħu s-simpatija u l-kondoljanzi kollha tagħna għat- telfa kbira li għadhom kemm ġarbu.

Kif għadu kemm qal l-Onor.

Gonzi, is-Sur Carmelo Debono kien personalita` magħrufa f'Birkirkara għax-xogħol ta' mpenn kulturali li ta tul snin twal.

Huwa kien fi ħdan is-soċjeta` tal-Banda Santa Liena u wkoll fi ħdan l- għaqda Borġa.

Kien bniedem li f'għemiltu u permezz ta' l-imġiba tiegħu ta xiehda l-ħin kollu ta' valuri familjari, kulturali u spiritwali għolja u kien bniedem magħruf għall-impenn tiegħu lejn il-lokalita` ta' Birkirkara.

Kien ukoll raġel eżemplari fil-mod kif mexxa 'l quddiem lill-familja tiegħu u ċertament fil-mod kif ħarreġ lit-tfal tiegħu sabiex bl-imġieba, bix-xogħol u bil-ħidma tagħhom fis-snin li huma avvanzaw fil-karriera, taw kontribut kemm fil-qasam trejdjunjonistiku, kemm fil-qasam politiku, kif ukoll fl-iżvilupp soċjali ta' pajjiżna fuq bażi lokali u nazzjonali.

Aħna nagħtu mhux biss il-kondoljanzi u s-solidarjeta` tagħna lill-Onor.

Debono Grech u lill-familja tiegħu imma nħeġġuhom biex mill-eżempju ta' missierhom ikunu jistgħu jieħdu l-faraġ meħtieġ biex għaż-żmien li ġej anke huma jkomplu għaddejjin bix-xogħol u bil-ħidma tagħhom għall-ġid tal-lokal ta' Birkirkara.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, f'isem il-familja kollha tiegħi nixtieq nirringrazzja lill-Prim Ministru, lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u lill-kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra għas-solidarjeta` u l-għajnuna li sibt f'dawn iż-żmenijiet koroh.

Nirringrazzjakom.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja wkoll tingħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u titlob lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex iwassal il-kondoljanzi lill-familjari ta' l-Onor.

Joe Debono Grech.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 214 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 dwar sanzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti fir-rigward tat-Taleban; u

Tagħrif dwar xiri ta' karozzi mid-dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12202.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 219 ta' l-1999 - ordni ta' standard nazzjonali ta' l-1999 dwar żieda fil-paga għall-impjegati; u

Avviż Legali Nru 220 ta' l-1999 - ordni ta' standard nazzjonali ta' l-1999 dwar l-inqas paga nazzjonali.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 211 ta' l-1999 – avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-1999 dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt; u

Avviż Legali Nru 212 ta' l-1999 - civil aviation (route charges for navigation services) (amendment) regulations, 1999; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 215 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 dwar taxxa fuq il-valur miżjud (ħlas lura ta' taxxa fuq il-valur miżjud skond arranġamenti diplomatiċi u konsulari);

Avviż Legali Nru 217 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw il-Ħdax-il- Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (emenda Nru 3);

Avviż Legali Nru 223 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw il-Ħmistax-il Skeda li tinsab ma' l-Att dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud (emenda Nru 3);

Avviż Legali Nru 224 ta' l-1999 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att li jemenda l-Att dwar il-Bank Ċentrali ta' Malta;

Avviż Legali Nru 225 ta' l-1999 - ħatra ta' negozjant awtorizzat;

Avviż Legali Nru 226 ta' l-1999 - ordni ta' l-1999 li jemenda l- ordni dwar il-kontroll fuq il-kambju; u

Avviż Legali Nru 227 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar żjut u gassijiet tal-petroleum (emenda Nru 2);

u f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 216 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar gwardjani lokali;

Avviż Legali Nru 221 ta' l-1999 - avviż ta' bidu fis-seħħ tar- regolamenti ta' l-1999 dwar il-protezzjoni ċivili (dixxiplina u assoċjazzjoni); u

Lista ta' korrezzjonijiet u żidiet f'Annex 8 tal-ftehim milħuq bejn il- Vatikan u l-Gvern ta' Malta dwar artijiet tal-knisja mgħoddija lill- gvern.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 213 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar servizzi għall-esportazzjoni għal kumpanniji kwalifikanti; u

Tabella li turi performance bonus imħallas lil managers fil- korporazzjoni Enemalta minn Diċembru 1992, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12152.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 218 ta' l-1999 - avviż ta' bidu fis-seħħ ta l-Att ta' l-1999 biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali;

Avviż Legali Nru 222 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar kunsilli lokali (finanzi);

KLBL 59/19/99 - bye-laws ta' l-1999 dwar skips (Sliema); u

Avviż Legali Nru 1 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw l- Iskeda A tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT TA' L-1991 DWAR IX-XANDIR

ONOR EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att ta' l-2000 li jemenda l-Att ta' l-1991 dwar ix-Xandir'' ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR OPPORTUNITAJIET INDAQS GĦAL PERSUNI B'DIŻABILITA`

EQUAL OPPORTUNITIES (PERSONS WITH DISABILITY) BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi

Klawsola 2 - Tifsir.

Clause 2 - Interpretation.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru għall-Politika Soċjali.

ONOR LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola tagħti l- interpretazzjoni għal diversi kliem u espressjonijiet użati f'din il-liġi.

Naħseb li m'għandix għalfejn noqgħod nidħol fid-dettalji ta' l- interpretazzjonijiet differenti li hawn pero` se nressaq emenda żgħira għaliex meta eżaminajna din il-klawsola sibna li fid-definizzjoni tal-kelma ''membru tal-familja'' tħalliet barra l-kelma "ġenituri".

Għalhekk, Sur President, inressaq din l-emenda:

''A'' Fl-artikolu 2 fid-definizzjoni ta' "membru tal-familja", is-sub- paragrafi (a), (b) u (c), għandhom jiġu rinumerati (b), (c) u (d) u għandu jidħol dan is-sub-paragrafu ġdid:

"(a) il-ġenituri".

''A'' In article 2 in the definition of "Family member", subparagraphs (a), (b) and (c) shall be renumbered (b), (c) and (d), and the following new subparagraph shall be inserted:

"(a) the parents".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, il-background għal din il- liġi kulħadd jafu.

Fl-abbozz ta' liġi li kien tressaq f'Ġunju ta' l-1998, din il-klawsola bażikament kienet l-istess ħlief għall-fatt li aħna ma konniex qed ngħidu "family member" imma konna qed insejħulu "associate".

Jiena xtaqt inkun naf x'inhi r-raġuni għal din il-bidla.

Fil-fatt fl- ispjega hemm li "family member" jista' jkun "a legal guardian or curator of such individual".

Jien ma nafx għalfejn kellu jiddaħħal "legal guardian" għaliex mhux kulħadd għandu avukat fil-familja tiegħu.

Xtaqt li l-Ministru jispjegalna għaliex x'kienet ir-raġuni li minn ''associate'' morna għal ''family member''.

Punt ieħor li xtaqt nagħmel riferenza għalih huwa li fil-pubblikazzjoni ta' l-abbozz, min-naħa tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` saret riferenza għal assistent personali minflok ''family member''.

Jiġifieri se jkun hemm xi assistent personali ġdid jew xi persuna oħra in vista ta' xi policy, li aktar tard trid tiġi adottata, jew inkella dan każ ta' misprint?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Iva, kif qalet l-Onor.

Coleiro, fl-abbozz ta' liġi oriġinali li kien ġie mħejji mill-predeċessur tiegħi l-Prof.

Edwin Grech intużat il-kelma ''associate'' minflok il-kliem li hemm illum ''membru tal- familja''.

Dan ġara għaliex wara li ddiskutejna internament - anke meta ġejna biex nagħmlu l-versjoni bil-Malti ta' l-abbozz ta' liġi - iddeċidejna li wieħed mill-ewwel jinduna li l-kelma ''associate'' qiegħda tirriferi għal xi ħadd li jkun membru tal-familja u pprovajna nsibu kelma ekwivalenti tagħha bil-Malti.

Din hija kelma meħuda mil-liġi Awstraljana u huwa diffiċli biex wieħed isib kelma għaliha bil-Malti.

Naturalment li rridu nfissru aħna bil-kelma "associate" huwa xi ħadd li jkun viċin ħafna tal-persuna b'diżabilita`.

Mument minnhom konna se nagħżlu l-kliem ''assistent personali'' u kien għalhekk li l-kummissjoni - nikkonferma dan ukoll - mument minnhom ħarġet text li kien juża l-kliem ''assistent personali''.

Pero`, anke hawnhekk, wara li kelli diskussjonijiet mal-kummissjoni bżajna li l-kelma ''assistent personali'' tiġi miżinterpretata, jew in-nies jaħsbu li hawnhekk qegħdin nintroduċu l- kunċett ta' ''assistent personali'', kif inhu mifhum barra minn Malta - ħaġa li nittamaw li naslu għaliha u li diġa` qegħdin nesperimentaw dwarha - fejn il-persuna b'diżabilita` prattikament timpjega magħha persuna li teħdilha ħsieb il-bżonnijiet kollha tagħha.

Il-klawsoli li fihom hemm dawn ir-riferenzi ma jirriferux għall-assistent personali f'dan is-sens imma jagħmlu riferenza pjuttost għal xi ħadd li jkun viċin il-persuna b'diżabilita` innifsiha.

Veru li tutur jew kuratur jista' ma jkunx membru tal-familja, imma proprju għal dan l-iskop li f'din il-klawsola qegħdin nagħmluha ċara li jekk dawn ma jkollhomx parentela mal- persuna b'diżabilita', xorta waħda l-liġi kif għaminiha tkoprihom.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Jiena nifhem li jkun aħjar kieku ssib il- kliem eżatt pero` din it-tip ta' diffikulta` dejjem tqum meta xi ħadd ikun qed jabbozza liġi.

Għal finijiet ta' nies li m'humiex legali ħafna drabi dawn id-dettalji ma jidħlux f'rashom u meta jaraw il-kliem "membru tal- familja", mal-ewwel imorru għal dak li huwa blood relation u ma taqax f'rashom li jista' jkun anke kuratur jew xi ħadd ieħor legali.

Ma nafx jekk kienx hemm il-konsiderazzjoni li flimkien ma' ''membru tal-familja'', almenu jidħlu l-kliem "u/jew imsieħeb" jew xi kelma oħra li tista' tfisser xi ħadd li jkun qrib il-persuna bi bżonn speċjali imma li m'huwiex a blood relation.

Dan huwa l-punt tiegħi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Forsi nkunu nistgħu nifhmu ftit aħjar din il-frażi jekk naraw klawsoli oħrajn li għad irridu niddiskutu 'l quddiem, fejn din l- istess frażi qed tintuża.

F'dawk il-klawsoli qed jingħad li diskriminazzjoni tista' ssir fil-konfront ta' xi ħadd għaliex ikollu membru tal-familja li jkollu diżabilita`, u allura l-kliem ''imsieħeb'', ''associate" jew "personal assistant" ma joqogħdux.

Jiġifieri din trid taraha mal-klawsoli l-oħrajn fejn qed tintuża l-frażi ''membru tal- familja''.

Bl-argument ta' l-Onor.

Coleiro kważi ngħid li hija ħafna iktar ċara fl-imħuħ tan-nies meta tintuża l-kelma ''membru tal-familja'' milli meta tgħid ''assoċjat'' jew ''imsieħeb'' għaliex ''imsieħeb'' tista' tfisser ħafna iżjed minn dan li hawn f'din l-interpetazzjoni.

Din l- interpretazzjoni qiegħda tgħid ċar u tond li "membru tal-familja" tinkludi "il-mara jew ir-raġel; l-iben, bint, ħu jew oħt, li jkollhom 18-il sena jew aktar; u tutur legali jew kuratur ta' dak l-individwu".

Issa tutur legali jew kuratur hija neċessarja fejn inti jkollok xi ħadd li jkun minorenni u ma jkollux ġenituri, jew inkella xi ħadd li jkollu diżabilita` intellettwali.

Jiġifieri s-sens ta' din hija li jrid ikun xi ħadd minn tal- familja u allura kliem bħal ''associate", "personal assistant" jew ''imsieħeb'' żgur li ma jgħoddux fil-kontest ta' din il-liġi; fl-opinjoni tiegħi jinftiehmu ħafna iżjed il-kliem "membru tal-familja".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mill-aspett legali wieħed jifhem għalfejn qed tintuża ċerta terminoloġija fid-drafting pero` naħseb li dak li kellha f'moħħa l-Onor.

Coleiro - u naħseb bir-raġun - huwa li l-kelma "associate" kif kienet fl-abbozz ta' liġi oriġinali kellha interpretazzjoni ħafna aktar wiesgħa.

Għaliex filwaqt li huwa veru li ''adopted child'' hija nkluża fl- interpretazzjoni għaliex din tkun legalment rikonoxxuta, m'huwiex ċar jekk persuna li m'hijiex miżżewġa u għandha t-tfal hijiex inkluża.

Jien naħseb li l-liġi għandha tipproteġi lil kulħadd u allura qed nistaqsi jekk persuna li mhix miżżewġa u bit-tfal - u f'pajjiżna għandna nies li jinsabu f'dawn iċ-ċirkostanzi - jidħlux taħt din l-interpretazzjoni.

Naħseb li fuq dan hemm bżonn li jkollna spjega.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-interpretazzjoni hija kif definita fil-klawsola stess.

Fil-fatt anke d-definizzjoni tal-kelma ''associate'' fl-abbozz oriġinali kienet tgħid "his spouse, his son, daughter, brother or sister over the age of 18 years and his legal guardian or curator".

Jiġifieri f'dan l-abbozz ta' liġi kulma għamilna kien biss li minflok il-kelma "associate" daħħalna l-kliem ''membru tal-familja'' u issa bl-emenda li ressaqt fid-definizzjoni se ndaħħlu wkoll "il-ġenituri".

Mill-bqija l- kategoriji kif definiti baqgħu preċiżament l-istess.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Il-bone of contention hija marbuta ma' x'hemm inkluż taħt it-terminu "family member" u x'hemm inkluż taħt it- terminu "associate".

Kif qal l-Onor.

Farrugia, meta tgħid "family member" tmur mill-ewwel għal ċerti nies, mentri meta tgħid "associate" ...

Ma tagħmilx differenza jekk nużawx il-kelma "associate" jew xi kelma oħra imma l-importanti hu li t-terminu li jintuża jkun jinkludi lil kulħadd.

Per eżempju, jiena naf b'każi ta' familji fejn għandhom tifel jew tifla b'diżabilita` u huma l-uniku wild, jiġifieri meta jiġu neqsin il-ġenituri tagħhom dawn bilfors se jkollhom iduru għal nies barranin biex jieħdu ħsiebhom, li allura ma jkunux family members.

Jiġifieri jien naħseb li għandna nsibu terminu li jkun jinkludi lil kulħadd.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Imma l-interpretazzjoni saret speċifikament biex jiġu nklużi biss ċerti kategoriji ta' nies - kieku kienet tgħodd għal kulħadd lanqas kien ikun hemm għalfejn nagħmlu interpretazzjoni u konna nħalluha miftuħa għal kulħadd! u allura naħseb li l-aħjar ħaġa li nagħmlu hija li naraw il-klawsoli l-oħrajn fejn hemm it-terminu ''membru tal- familja'' biex inkunu nistgħu naraw is-sens ta' din il-frażi.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Rigward id-definizzjoni tat-terminu "diżabilita`", irrid ngħid li hemm differenza bejn dak li kien hemm fl- abbozz li ġie ppreżentat f'Ġunju ta' l-1998 mill-Prof.

Grech u dak li għandna fl-abbozz li qegħdin niddiskutu llum.

Fl-abbozz oriġinali "disability" kienet deskritta bħala "a physical, sensorial or intellectual impairment that substantially limits one or more of the major life activities of a person", mentri d-deskrizzjoni ta' "disability" fl-abbozz li għandna quddiemna tgħid li hija "physical or mental impairment".

Tista' tgħidilna x'inhi r-raġuni għaliex issa ġiet ristretta b'dan il-mod?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Anzi jien ngħid li mhux talli ma ġietx ristretta talli ġiet aktar miftuħa!

Fl-abbozz oriġinali l-kelma ''diżabilita`'' kienet tfisser "a physical, sensorial or intellectual impairment", mentri issa aħna dehrilna li kellna niftħuha ftit iżjed minn hekk.

Per eżempju, l- autism li wieħed jista' mhux neċessarjament jiddeskriviha bħala diżabilita` intellettwali, taqa' żgur taħt id-definizzjoni ta' diżabilita` mentali, u allura r-reazzjoni tiegħi hi li l-d-differenza bejn iż-żewġ abbozzi ta' liġi hija ntiża proprju biex tolqot firxa aktar wiesgħa ta' diżabilitajiet differenti.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Chairman, jien ma nistax nifhem kif il- Ministru qiegħed jgħid li bl-abbozz li għandna quddiemna din id- definizzjoni hija iktar miftuħa meta attwalment ġiet eliminata kompletament il-kelma ''sensorial".

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-raġuni hija li a sensorial disability is a physical disability u allura hija nkorporata fid-diżabilita` fiżika.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Chairman, jiena tbeżżagħni ħafna din l- interpretazzjoni, speċjalment f'liġijiet bħal dawn li tista' tgħid huma ġodda għal pajjiżna.

Jien ngħid li minkejja l-qalb kbira li għandna bħala poplu, f'pajjiżna għad hemm il-bżonn ta' aktar awareness fuq dawn l- affarijiet u allura m'għandniex inħallu l-affarijiet wesgħin mingħajr ma naraw li nispeċifikaw ċerti sensitive areas.

Sakemm l-affarijiet ikunu sejrin tajjeb ma jkun ġara xejn, imma malli jibda jkun hemm id- diffikultajiet nispiċċaw b'ħafna kawżi quddiem il-qrati jew inkella quddiem il-kummissjonijiet u kulħadd jagħti l-interpretazzjoni tiegħu.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-klawsoli tal-liġi u d-drafting legali ma jsirux biex wieħed jagħmel xi statement politiku.

Jien nifhem x'qed tgħid l-Onor.

Coleiro pero` naħseb li rridu noqogħdu attenti biex, mingħajr ma nafu u minkejja l-intenzjoni tajba li jkollna, ma nkunux qegħdin nirrestrinġu minflok li nkopru lil kulmin nixtiequ nkopru.

Meta għandek definizzjoni li tistabilixxi li persuna b'diżabilita` hija biss persuna b'diżabilita` li għandha jew diżabilita` fiżika jew diżabilita` sensorjali jew inkella diżabilita` intellettwali, hemm il-periklu li tkun qiegħed tirrestrinġi għaliex jekk hemm xi forma ta' diżabilita` differenti minn dawn it-tlieta, allura ma tkunx qed tinkludiha.

It-terminoloġija kif inhi wżata issa hija miftuħa biex tkopri lil kulħadd u terġa' hija spjegata iżjed bid- definizzjoni tal-kelma ''nuqqas''.

Qegħdin ngħidu li ""nuqqas" fil-kuntest ta' diżabilita`, tfisser kull telfien, restrizzjoni jew anormalita` ta' funzjoni psikoloġika, fiżjoloġika jew struttura anatomika".

Jiġifieri d- definizzjoni hija magħmula b'tali mod u manjiera li żgur tkopri lill- persuni kollha b'diżabilita`.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiena naqbel ma' dak li għadu kemm qal il-Ministru pero` l-argument hu li fid-definizzjoni tal-kelma "diżabilita`" fl-abbozz oriġinali kien hemm inkluż il-kelma ''sensorial'' filwaqt li issa din ġiet imħollija barra.

Jekk il-Ministru qed jgħidilna li minkejja li l-kelma tħalliet barra xorta waħda hija nkluża fid-definizzjoni, allura aħna ma nsibu l-ebda oġġezzjoni.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Definittivament - anke to be on record - il-kelma ''sensorial" hija nkluża taħt il-kelma ''physical".

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Xtaqt nirriferi għad-definizzjoni ta' "qualified person with a disability".

Fl-abbozz oriġinali kif preżentat mill-Prof.

Edwin Grech din kienet qiegħda hekk:

"in relation to the provision of goods, facilities or services as are referred to in Title 3 of Part III of this Act, a person with a disability who, with or without -

(i) any reasonable modifications in accordance with the afore- mentioned Title to rules, policies or practices; or

ii) the reasonable removal of architectural, communication or transport barriers; or;

iii) the reasonable provision of auxiliary aides and services;

meets the essential eligibility requirements for the provision of such goods, facilities or services or for participation in such programmes or activities as may be provided by any person or body in terms of the afore-mentioned part of this Act.".

Jien nixtieq li l-Ministru jispjegalna għaliex din id-definizzjoni nbidlet daqshekk.

Qed nagħmel dawn it-tip ta' mistoqsijiet għaliex filwaqt li hemm partijiet sħaħ tal-liġi li baqgħu l-istess bħalma kienu fl-abbozz oriġinali, hemm oħrajn li nbidlu u allura bilfors wieħed jistaqsi x'setgħu kienu r-raġunijiet.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din hija biss kwestjoni ta' drafting legali.

Il- klawsola fl-abbozz ta' liġi li kien ressaq il-Prof.

Grech kienet magħmula b'tali mod u manjiera li tirrendi dawk is-sub-paragrafi rrilevanti, fis- sens li din kienet tgħid

(i) any reasonable modifications ...."

Jiġifieri l-fatt li kien hemm il-kliem "with or without" donnu li ma tagħmilx differenza, u allura la ma tagħmilx differenza d-drafting legali jirrikjedi li dik il-parti ttir għaliex hija żejda.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Imma tassigurana li dak li hemm fil-klawsola ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum ikopri dan kollu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, il-kontenut għandu baqa' l-istess; hija biss kwestjoni ta' drafting aktar nadif.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 2 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 -Diskriminazzjoni minħabba f'diżabilita` dovuta għal xi trattament inqas favorevoli.

Clause 3 - Disability discrimination because of less favourable treatment.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nimmaġina li hawn l-Onor.

Coleiro se tagħmel riferenza għall-klawsola - din issa m'għadhiex teżisti f'dan l- abbozz ta' liġi - li kienet magħrufa bħala s-superseding clause.

Fil-fatt dan il-punt ġie ttrattat fil-laqgħat li kellna quddiem il-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali u l-ispjegazzjoni għaliex taret dik il- klawsola ngħatat kemm minni kif ukoll mill-Avukat Ġenerali.

Dr Borg Barthet ġie jagħti x-xhieda tiegħu quddiem il-kumitat u spjega li m'huwiex neċessarju li jkun hemm klawsola li tgħid li din il-liġi tirbaħ fuq liġijiet oħrajn, għar-raġuni li meta jkun hemm liġi li fiha nnifisha tkun speċifika dejjem tirregola hi.

Kieku ma jkunx hekk, kieku f'kull liġi li jgħaddi l-parlament bilfors trid tiddaħħal klawsola simili!

Klawsola 3 ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna - fl-opinjoni tiegħi forsi hija l-iktar klawsola importanti ta' din il-liġi - tagħti d- definizzjoni ta' x'inhi ''diskriminazzjoni abbażi ta' diżabilita''' u tispjega liema jkunu dawk iċ-ċirkostanzi fejn ikun jirriżulta li tkun qed isseħħ xi forma ta' diskriminazzjoni fil-konfront ta' persuna minħabba d- diżabilita` tagħha jew inkella minħabba ċ-ċirkostanzi li jiġu maħluqin b'riżultat tad-diżabilita` ta' dik il-persuna.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Huwa veru li kif spjega l-Ministru kien hemm diskussjoni fil-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali u huwa veru wkoll li kien hemm preżenti l-Attorney General, pero` min-naħa tagħna għadna m'aħniex sodisfatti bir-raġuni għalfejn tneħħiet is-superseding clause, liema klawsola kienet tgħid:

''If any other law is inconsistent with this Act, this Act shall prevail and the other law shall to the extent of the inconsistency be null and void.''.

Jien naħseb li din kienet qed tagħti s-snien lil din il-liġi.

Fil-fatt hawnhekk nista' nuża l-istess argument li wżajt aktar qabel, fis-sens li meta għandna liġijiet ġodda u meta nafu li mhux biss hemm bżonn ta' miżuri biex jitjiebu ċerti affarijiet imma wkoll dik il-liġi se tkompli tgħin biex inkabbru awareness u nkabbru ċerta edukazzjoni fost il-poplu favur dan il- grupp f'pajjiżna, aktar u aktar hemm il-ħtieġa ta' xi ħaġa tassattiva.

Jekk se nħallu l-affarijiet miftuħin b'dan il-mod se nispiċċaw biex dawk il- persuni li jridu jfittxu d-drittijiet tagħhom jispiċċaw quddiem il-qrati u jkollhom jgħaddu minn ħafna proċeduri biex jiġi ġustifikat li din il-liġi tiġi fuq kull liġi oħra li tirrigwarda dan il-qasam, mentri kieku tibqa' din il-klawsola ma jkunx hemm il-ħtieġa għal dawn it-tip ta' proċeduri.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Sur President, la m'hemmx problemi ma narax għalfejn din il-klawsola kellha titneħħa!

Jien naħseb li l-Ministru jaqbel magħna li jekk ikun hemm liġi oħra li tkun at variance ma' din il-liġi, m'għandu jkun hemm ħadd li meta jiġi biex japplika l-provvedimenti tagħha - m'iniex qed ngħid li se jiġri hekk għaliex l-ispirtu hawnhekk huwa ċar, imma llum hemm il-Ministru Gonzi u għada jkun hemm xi ħaddieħor -

jagħti interpretazzjoni abbażi tal-liġi l-oħra.

Forsi xi ħadd xi darba jfettillu joħroġ avviż legali li b'xi mod ikun imur kontra l-ispirtu tal- liġi li għandna quddiemna!

Jekk m'aħniex se nagħmluha kif qed ngħidu aħna, fejn ikun hemm xi ħadd li jħoss ruħu aggrieved se jkollu jmur il-qorti biex jipprova jottjeni sentenza mill-Qorti Kostituzzjonali ħalli mbagħad dik l- istess qorti tibgħat avviż lill-parlament biex nemendaw il-liġi.

Dan għalfejn?

Jekk kemm-il darba m'hemmx problemi, il-Ministru jista' jaqbad u jħalliha hemm.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Aħna nippriferu li nemendawha ħalli mill-ġdid tiġi li:

''If any other law is inconsistent with this Act, this Act shall prevail and the other law shall, to the extent of the inconsistency, be null and void.

ONOR LAWRENCE GONZI: Kultant nibda nitfixkel u se nipprova nispjega għaliex.

F'dan il-parlament diġà kellna dibattitu fit-Tieni Qari fejn prattikament ħareġ li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin naqblu kważi fuq il- kontenut kollu ta' din il-liġi, però qamu żewġ punti jew tlieta partikolari li fuqhom jew kien hemm interpretazzjoni li ma kenitx ċara biżżejjed min- naħa tal-gvern jew kien hemm bżonn li wieħed jispjega ftit iżjed.

Waqt li konna qegħdin niżvolġu dan id-dibattitu - u jien kont qed nieħu nota tal-punti li kienu qed jitressqu min-naħa tal-kelliema ta' l- oppożizzjoni - f'mument minnhom jien issuġġerejt li wara li jiġi approvat mill-istadju tat-Tieni Qari, dan l-abbozz ta' liġi għandna ngħadduh lill- kumitat għall-affarijiet soċjali biex janalizza l-klawsoli waħda waħda u jidħol fl-aspetti differenti tal-liġi.

Meta ressaqt din il-proposta rċevejt kontro-proposta min-naħa ta' l-oppożizzjoni li essenzjalment kienet tgħid li għandu jkun kumitat tal-Kamra kollha li jikkonsidra din il-liġi, però din l-istess kontro-proposta kienet tgħid li għandna niddedikaw numru ta' seduti quddiem il-kumitat għall-affarijiet soċjali biex niddiskutu erba' punti speċifiċi.

Fost dawn l-erba' punti kien hemm il-kwestjoni tas- superseding clause, il-kwestjoni ta' l-edukazzjoni u l-kwestjoni ta' l- insurance.

Meta rċevejt din il-proposta jien għedt: M'hemm xejn ħażin, wara kollox dan biex nipprovaw niċċaraw il-pożizzjoni ma' kulħadd!

Għamilna strapp mill-proċeduri li normalment nużaw - għax din qatt ma saret fl-istorja ta' dan il-parlament kemm ilu li għandu l-kumitati - u din il- liġi għaddejniha minn proċess ta' laqgħat fil-kumitat għall-affarijiet soċjali li fih attendew deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra fejn iddiskutejna dawn l-erba' punti.

Quddiem il-kumitat għall-affarijiet soċjali dħalna fid-dettall ta' din il- famuża superseding clause.

Jiena spjegajt bl-iktar mod ċar li r-raġuni li din tneħħiet kienet fuq parir ta' l-Avukat Ġenerali nnifsu, li min-naħa tiegħu għamilha ċara li m'hemmx bżonn ta' klawsola bħal din, anke għaliex kieku kellna nagħmluha hekk konna nkunu qed nistabilixxu preċedent perikoluż, għaliex dan kien ikun ifisser li l-parlament f'kull liġi li jgħaddi jrid bilfors idaħħal klawsola li tgħid li l-liġi li qed jgħaddi tissupera kull liġi oħra.

Jekk aħna se nagħmlu hekk f'din il-liġi, awtomatikament il-preċedent fid-drafting legali se jkun ifisser li se jkollna nagħmlu l-istess tip ta' klawsola f'kull liġi oħra li ngħaddu.

U wara li kont tajt din l-ispjegazzjoni u wara li kien ġie l-Avukat Ġenerali quddiem il-kumitat għall-affarijiet soċjali, kien jidher ċar li n-naħa ta' l-oppożizzjoni aċċettat din l-ispjegazzjoni.

Tant hu hekk li meta ġie l- Avukat Ġenerali u ta x-xiehda tiegħu, r-rappreżentanti min-naħa ta' l- oppożizzjoni qalulu: Jekk din qed tagħtihielna uffiċjalment aħna noqogħdu għal dik l-interpretazzjoni.

U r-raġuni hija din, xejn inqas u xejn iżjed.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif wara li għaddejna proċess li l-iskop tiegħu kien proprju biex nikkjarifikaw dawn l-erba' punti, issa niġu hawnhekk u nerġgħu nibdew niddiskutu affarijiet oħrajn.

(Interruzzjonijiet) Jiena nixtieq nara l-emenda imma jekk qed nifhem tajjeb, din hija emenda għall-klawsola ġdida.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Jekk għandna nagħtu rendikont tal-proċess kollu li għaddejna mit-Tieni Qari sal-lum, tajjeb ngħidu wkoll li l-iskop li ltaqa' il-kumitat għall-affarijiet soċjali kien biex inġibu flimkien dawk l-għaqdiet li jieħdu ħsieb persuni b'diżabilità biex ikunu huma stess li jressqu d-diffikultajiet li kienu qed iqajmu tul id-diskussjoni sħiħa li kellna f'dan il-parlament; u dawn ma ġewx invitati mill-ewwel u anke ġew invitati mil-lum għal għada.

Dik for record purposes.

Lanqas m'hu veru xejn li aħna qbilna u aċċettajna dak li kien qed jgħid l-Attorney General, qisu tkellem l-oraklu, bir-rispett kollu lejh.

Anzi jien kont waħda minn dawk il-membri tal-kumitat min-naħa ta' din il-Kamra li domt nistaqsih jekk hux qed jagħtina garanzija li jekk jinqala' l-każ fil-qorti, se tittieħed in konsiderazzjoni l-argumentazzjoni kollha tagħna.

(Interruzzjonijiet) Safejn naf jien ma nafx maġistrati li jaqraw id-debates tal-parlament!

Jiġifieri anke jekk niġu f'dak l-istadju, ma nafux kemm attwalment maġistrat se jiddeċiedi skond l-animu tad-diskussjoni kollha li nkunu qed nagħmlu hawnhekk.

U ma nistax nifhem il-preċedenti vis-a-vis liġijiet oħra, għaliex il-klawsola ġdida li aħna qegħdin inressqu biex tiġi mdaħħla titkellem ċar u tond.

Fiha qed nirriferu għal dawk il-liġijiet li jistgħu jkunu konfliġġenti ma' din il-liġi - bħal, per eżempju, il-liġi tax-xogħol, l-Education Act, eċċ - ħalli ma jkunx hemm ħtieġa li biex tieħu d- drittijiet tagħha pesuna b'diżabilità trid tidħol il-qorti u mbagħad Alla waħdu jaf meta tinqata' l-kawża.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR KARL CHIRCOP: Irrid intenni dak li qalet l-Onor.

Coleiro, li l- akbar raġuni għaliex tlaqqa' l-kumitat għall-affarijiet soċjali kienet biex in-nies konċernati jkunu invitati li jattendu u saħansitra jipparteċipaw.

Mentri fil-fatt dawn ma ġewx invitati biex jipparteċipaw in vivo hemmhekk.

Kien mat-tieni tentattiv li ġew invitati at short notice, mil-lum għal għada.

U kif jaf kulħadd, ħafna minn dawn l-għaqdiet huma magħmulin minn nies li huma ġenituri ta' persuni b'diżabilità li ma jistgħux jattendu għal affarijiet mil-lum għal għada.

Apparti dan, anke fuq l-istess argument tas-superseding clause, l- Attorney General kien ammetta li fil-fatt teżisti xi liġi - jien ma nafx liema hi - li fiha s-superseding clause.

Allura jaqa' l-argument li jekk aħna ndaħħlu s-superseding clause f'din il-liġi, se nkunu qegħdin nagħtu lok li nirrevedu l-liġijiet kollha li għaddew fil-parlament s'issa.

M'hu veru xejn li aħna se nwettqu preċedent għaliex se mai diġà hemm preċedent.

Jekk aħna verament irridu li jkollna liġi sovrana, fejn il-persuni b'diżabilità tkun tista' tipproteġihom mill-"A" saż-"Ż", mingħajr ma noqogħdu nidħlu f'ħafna interpretazzjonijiet legali u diffikultajiet legali, allura nemmnu li s-superseding clause għandha terġa' tiddaħħal fil- liġi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Naħseb li l-Ministru jiftakar li meta għamilt l- intervent tiegħi fis-Second Reading għedt li għad jasal iż-żmien li dan il- parlament idaħħal ukoll bħala dritt kostituzzjonali l-fatt li m'għandha ssir l-ebda diskriminazzjoni ma' persuni b'diżabilità.

Per eżempju, fil- leġislazzjoni Ingliża ta' l-Equality Act, li tgħid li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess, is-superseding clause hija nkluża.

Jien mhux qed ngħid kemm hu korrett l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika għax dan għamel l-istudju tiegħu.

Tajjeb li nieħdu parir mingħand kulħadd imma ma jfissirx li għax tieħu parir allura l-pożizzjoni tiegħek hija aktar tenibbli.

Aħna qed ngħidu li m'hemmx għalfejn tiġi nkluża s-superseding clause għax il-parir hu li m'hemmx għalfejn, imma jekk din tiġi nkluża ma jfissirx li se tagħmel xi ħsara, anzi iktar se tissiġilla l-prinċipju li ħadd ma jipprova jagħti xi interpretazzjoni oħra, u allura min ikun irid jiċċalinġjaha jkollu jmur il-qorti.

Dan mhux se jgħidlu li fil-parlament l- Onor. Gonzi darba tana assigurazzjoni li l-Avukat tar-Repubblika tah assigurazzjoni!

Issa mhux se noqogħdu ngħidu jekk qattx xi darba l-Avukat tar-Repubblika ta parir ħażin - mhux sew - imma naħseb li għandu jaqbel kulħadd li dak li qed nipproponu aħna għandu jsaħħaħ dak li nemmnu fih ilkoll.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Chairman, l-emenda ta' l-Onor.

Coleiro qiegħda tipproponi id-dħul ta' klawsola ġdida u allura forsi jkun aħjar li titressaq fi stadju ieħor.

THE CHAIRMAN: Nistaqsi jekk din hijiex klawsola ġdida.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Chairman, din hija klawsola ġdida.

THE CHAIRMAN: Mela la din hija klawsola ġdida trid titressaq fl-aħħar, wara li nlestu l-klawsoli kollha.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Allura jkollna nerġgħu niġu għaliha iktar 'il quddiem.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 -Diskriminazzjoni minħabba f'diżabilità dovuta għal xi nuqqas ta' konformità ma' xi ħtieġa jew kondizzjoni.

Clause 4 - Disability discrimination because of non-compliance with requirement or condition.

ONOR LAWRENCE GONZI: Klawsola 4 titkellem ukoll fuq diskriminazzjoni fil- konfront ta' persuna b'diżabilità, u f'dan il-każ issemmi sitwazzjoni partikolari fejn persuna b'diżabilità, minħabba d-diżabilità tagħha, tiġi sforzata li toqgħod għal xi kondizzjonijiet li normalment ma jiġux imposti.

U qiegħda tagħmel riferenza wkoll għal dak li huwa raġonevoli, li huwa kapitolu iktar 'il quddiem f'din il-liġi, li jispjega preċiż dan it-test ta' x'inhu raġonevoli, kif għandu jsir u ma jsirx.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Diskriminazzjoni minħabba f'diżabilita' dovuta għal kull għajnuna awżiljarja.

Clause 5 - Disability discrimination because of auxiliary aids.

ONOR LAWRENCE GONZI: Klawsola 5 titkellem dwar diskriminazzjoni minħabba li l-persuna b'diżabilità tkun qiegħda tagħmel użu minn dak li aħna ngħidulhom auxiliary aids.

Dan huwa equipment li minħabba d-diżabilità tagħha persuna jkollha bżonn tużah biex hi tkun tista' tgħix il-ħajja tagħha.

Din il-klawsola tgħid li ma tistax tiddiskrimina fil-konfront ta' persuna għaliex dik il-persuna tkun qed tagħmel użu minn din l-għajnuna awżiljarja.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR CARMELO ABELA: Mr Chairman, iktar milli rimarka fuq il-klawsola as such irrid nistaqsi x'jista' jiġri fil-prattika.

Jekk m'iniex żbaljat, ftit taż-żmien ilu, anke fis-Second Reading, issemma l-fatt li kien hemm nuqqas ta' fondi għal xi apparat ta' hearing aids.

Issa l-mistoqsija tiegħi hija din: Peress li f'din il-klawsola qegħdin ngħidu li ma tistax issir diskriminazzjoni fil-konfront ta' xi ħadd li jrid juża għajnuna awżiljarja - u l-apparat tal-hearing aids li kien hemm underfunding għalih fil-fatt jaqa' taħt għajnuna awżiljarja - jekk f'każi oħrajn jinqalgħu dawn it-tip ta' diffikultajiet, il-gvern jew inkella min se jipprovdi din l- għajnuna se jkun obbligat joħroġ iktar flus sabiex persuni li jitolbu dawn l-għajnuniet jingħatawlhom.

Qiegħed nifhem tajjeb?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Le, m'għandha x'taqsam xejn.

Il-klawsola tgħid li ma tistax tiddiskrimina fil-konfront ta' xi ħadd għax ikun qed jagħmel użu minn xi tip ta' auxiliary aids.

Il-kwestjoni ta' proviżjoni u ta' servizz min-naħa tal-gvern hija xi ħaġa kompletament differenti li mhijiex milquta minn din il-klawsola.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 6 - Diskriminazzjoni minħabba f'diżabilità dovuta għal xi assistenza.

Clause 6 - Disability discrimination because of assistance.

ONOR LAWRENCE GONZI: Klawsola 6 titkellem fuq tip differenti ta' diskriminazzjoni, din id-darba mhux għaliex il-persuna b'diżabilità tkun qiegħda tagħmel użu minn auxiliary aids imma pjuttost għax kultant ikollha bżonn li tkun akkumpanjata minn interpretu.

Hawnhekk qed nirriferu għal persuna li jkollha diżabilità tas-smigħ li jkollha bżonn xi ħadd li jkun jaf il-lingwa tas-sinjali, jew inkella fil-każ ta' xi ħadd li jkollu diżabilità fil-vista, assistent jew persuna li tieħu ħsiebha.

Fi kliem ieħor din hija klawsola li tindirizza l-possibbiltà ta' diskriminazzjoni li tkun qed issir fil-konfront ta' persuna minħabba li jkollha tagħmel użu minn dawn it-tip ta' servizzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 6.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 6 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 7 - Impieg.

Clause 7 - Employment.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Issa bdejna nittrattaw it-Taqsima III ta' din il- liġi li hija maqsuma f'subtitoli differenti.

Klawsola 7 titkellem fuq l- impjieg u allura tgħid li taħt ebda ċirkostanza m'għandu jkun hemm diskriminazzjoni fil-konfront ta' persuna b'diżabilità f'dak li għandu x'jaqsam ma' proċeduri ta' call for applications, eċċ., però mbagħad tistabilixxi l-parametri ta' kif dan isir.

Il-klawsola hija eżawrjenti f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam kollu ta' l-impieg u dwar kif dan ikun jolqot persuna b'diżabilità.

Sur President, se nippreżenta emenda għal subklawsola (2) minħabba li l- aħħar żewġ kelmiet bil-Malti ''jekk dak il-prinċipal mingħajr raġuni'' mhumiex qegħdin tajjeb f'dan il-kuntest, mentri l-verżjoni korretta bl- Ingliż kellha tkun "unreasonably".

Dan biex torbot l-klawsola mat-test tar- raġonevolezza.

Il-kliem ''mingħajr raġuni'' ma jfissrux "unreasonably", allura din il-klawsola trid tiġi rranġata.

Għalhekk se nressaq din l- emenda:

''B'' Fis-subartikolu (2) ta' l-artikolu 7, ħassar il-kliem "mingħajr raġuni" u ssostitwihom bil-kliem "b'mod li mhux raġonevoli".

''B'' In subarticle (2) of article 7 insert the word "unreasonably" after the words "if such employer".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Paragraph (c) ta' subclause (4) ta' klawsola 7 hija kompletament ġdida.

Din tgħid hekk:

"the number of employees at the workplace requiring accommodation;"

Din hija l-unika ħaġa differenti li hemm bejn l-abbozz tal-Prof.

Grech u dan li għandna quddiemna llum.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR EVARIST BARTOLO: Jien se nirrakkonta anecdote biex nipprovaw nifhmu aħjar - u forsi anke jifhmuna iktar ġenituri u nies f'dan il-qasam - x'differenza se tagħmel għal xi nies din il-liġi.

Qed naħseb f'każ li ġara veru ta' żagħżugħ li ġie mħarreġ biex jiġi integrat fuq il-post tax- xogħol imma wara sena l-employer itterminalu l-impjieg għaliex kien qed jieħu ħafna żbalji.

Bil-liġi, f'sitwazzjoni bħal din x'se jiġri?

Se tkun il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità li tara jekk is-sid kellux raġuni jew le li jitterminalu l-impieg?

Qed nistaqsi din il-mistoqsija għaliex ġenituri li għaddew minn din l-esperjenza lili staqsewni: Il-liġi li se tgħaddu x'differenza se tagħmel għalina fis-sitwazzjoni ta' każ bħal tagħna?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: L-ewwel se nipprova nwieġeb il-punt ta' l-Onor.

Bartolo imbagħad nipprova nifhem il-punt ta' l-Onor.

Coleiro.

Jekk ikun hemm suspett jew allegazzjoni min-naħa tal-persuna nnifisha jew tal- familjari li d-deċiżjoni li tkun ittieħdet mill-employer tkun diskriminatorja u ma tkunx raġonevoli, allura huma jistgħu jibdew il- proċeduri permezz ta' riferenza lill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità.

Il-funzjoni tal-kummissjoni, kif se naraw iktar tard, se tkun li hi stess tfittex issib is-soluzzjonijet u ssibhom malajr.

Jiġifieri l-mira finalment hija li l-kummissjoni tikkonverti ruħha f'aġenzija li tkun effettiva ħafna iżjed milli hi llum, ħalli jekk jista' jkun il-problemi li jinqalgħu ssolvihom mingħajr il-bżonn li joqogħdu jmorru l-qorti.

U t-tama hi li l-esperjenza li għexna flimkien f'dawn l- aħħar snin kemm ilha mwaqqfa l-kummissjoni, meta kellna każi fejn kellna suspett ta' trattament ħażin, allavolja ma kellniex liġi f'pajjiżna, il- kummissjoni dejjem ħadet l-inizjattiva u interveniet.

U l-esperjenza wriet li fil-biċċa l-kbira tal-każi - għalkemm fil-prattika naħseb li fil-każi kollha - fejn intervenejna ttieħdet azzjoni biex dak l-aġir diskriminatorju jieqaf jew inkella jinstabu soluzzjonijiet oħrajn.

Naħseb li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità għandna rwol importanti ħafna u każ bħal dan li qed isemmi l-Onor.

Bartolo definittivament ikun jaqa' taħt ir- responsabbiltà tal-kummissjoni.

ONOR EVARIST BARTOLO: Se nipprova nispjega ruħi daqsxejn aħjar għaliex naħseb li f'dan il-każ mhux bilfors kien hemm diskriminazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Għalhekk wieħed irid jara x'se jkollna biex jekk jista' jkun niffaċċjaw il-problema qabel ma tinħoloq.

Dan iż-żagħżugħ ġie mħarreġ biex jagħmel ċertu xogħol.

Ma nixtieqx nagħti ċerti dettalji biex din il- persuna ma tiġix identifikata.

Milli nista' nifhem jien jista' jkun illi l- iżball sar minn min kien qiegħed jimmoniterja lil dan iż-żagħżugħ, jekk kienx qiegħed iżomm ruħu bl-iskills li kellu bżonn biex jagħmel ix-xogħol.

U jista' jkun li ma kenux qegħdin jikkomunikaw la ma' l-employer u lanqas mal-familja li kien hemm xi problemi.

Jista' jkun li l-monitoring, għalkemm suppost kien qiegħed isir, ma kienx qiegħed isir.

Imbagħad meta ttieħdet id-deċiżjoni li x-xogħol jiġi tterminat jista' jkun li minħabba din il-breakdown in communications kien hemm min ikkonkluda li dak iż- żagħżugħ qiegħed jintbagħat 'il barra fuq bażi ta' diskriminazzjoni, mentri fil-fatt jista' jkun li ma kienx hemm diskriminazzjoni.

Allura rridu naħsbu f'xi mekkaniżmu min-naħa tal-kummissjoni - u din tkellimnieha anke f'mumenti differenti tal-proċess - għaliex se jkun importanti ħafna l- monitoring anke tal-monitoring, biex jekk jista' jkun il-problemi ma jinqalgħux, aktar milli nipprovaw insolvuhom wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Sur President, issa nista' nifhem aħjar il-punt li ressaq l-Onor.

Bartolo.

U naqbel miegħu li jista' jkun hemm suspett jew dak li jkun ikun ħa l-impressjoni li qed jiġi ttrattat b'mod diskriminatorju, u fil-fatt jirriżulta li ma jkunx hemm il-bażi ta' diskriminazzjoni.

Però xorta waħda jkun irriżulta li s-sistema ma ħadmitx, falliet x'imkien, li l-job coach jew l-ETC m'għamlux il-funzjoni tagħhom.

F'dak il-każ il-kummissjoni m'għandhiex taħsel idejha u qisu qatt ma kien xejn u tgħid: M'hawnx diskriminazzjoni u m'iniex interessati fil-każ.

Imma pjuttost jekk is-sistema ma ħadmitx jew mhux qiegħda taħdem bl-aħjar mod possibbli, il-kummissjoni stess tkun attrezzata biex tindirizza dak il- bżonn u tikkorreġi fejn hemm bżonn tikkorreġi.

Naqbel perfettament.

Issa b'saqajna ma' l-art ukoll irrid ngħid ukoll li m'aħniex se ngħidu li l-kummissjoni f'daqqa waħda se ssir xi korporazzjoni li se timpjega magħha ruxxmata nies biex tkun tista' tagħmel dan it-tip ta' xogħol.

Hemm bżonn li hi timpjega dak li hemm bżonn biex tkun tista' tiffunzjona b'mod tajjeb.

L-esperjenza trid turina, as we go along, il-bżonnijiet neċessarji biex il- kummissjoni tkun tista' taqdi dan ir-rwol importanti.

Però naqbel ma' l- Onor. Bartolo li dan ikun aspett mis-servizz tal-kummissjoni li forsi għandu importanza daqs l-istrutturi li jkunu qegħdin hemmhekk apposta biex ma jkunx hemm diskriminazzjoni.

Kultant dawn huma r-realtajiet veri tal- ħajja li jkunu jridu jiġu ndirizzati biex inkunu nistgħu nagħtu s-servizz kif jixraq.

Biex immur lura għall-punt li qajmet l-Onor.

Coleiro ....

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, jien sempliċement irriferejt għat-text Ingliż ta' subklawsola 4(c) ta' klawsola 7 li hija kompletament ġdida.

Nixtieq inkun naf x'inhu l-argument warajha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Subklawsola 4(c) hija kompletament ġdida għaliex din il-klawsola ttieħdet mil-liġi ta' l-Awstralja u jekk m'iniex sejjer żball - qed nitkellem taħt korrezzjoni għax m'għandix in-noti fuq dawn l- artikoli - din is-subklawsola bi żball tħalliet barra mit-test oriġinali.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Jiġifieri originally kellha tkun hemm?

ONOR LAWRENCE GONZI: Originally kellha tkun hemm u bi żball kienet tħalliet barra u issa daħal.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda għal klawsola 7.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-Emenda "B" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 7 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 7, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 8 - Eżamijiet mediċi.

Clause 8 - Medical examinations.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Klawsola 8 tittratta punt importanti li għandu x'jaqsam ma' l-offerti ta' impjieg differenti.

Huwa punt delikat ħafna li jittratta dwar id-dritt ta' l-employer li jitlob li jkun hemm eżamijiet mediċi u x'jiġri, fil-każ li jkun hemm eżamijiet mediċi, mill- informazzjoni li tkun inġabret f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-individwu partikolari.

Fil-fatt dik l-informazzjoni għandha tkun ittrattata b'mod konfidenzjali.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Abela.

ONOR CARMELO ABELA: Nixtieq nistaqsi jekk il-persuna li jitla' biex jagħmel dan l-eżami mediku għandux ikollu d-dritt ukoll li jekk iħoss il- bżonn - m'għandhiex tkun tassattiva imma l-għażla għandha tkun ta' l- individwu - itella' miegħu t-tabib personali tiegħu biex forsi jħossu iktar safe u iktar komdu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Irridu nżommu quddiem għajnejna l-prinċipju ta' diskriminazzjoni.

Jekk employer partikolari jagħti din il-konċessjoni lil kulmin jimpjega, allura l-employer ikun qed jiddiskrimina fil-konfront ta' persuna b'diżabilità jekk lilu ma jagħtihx dan id-dritt.

Però jekk dan id- dritt ma jingħatax għax hija s-sistema li tintuża ma' kulħadd, allura f'dak il-każ m'hemmx diskriminazzjoni.

Dan hu s-sens ta' l-artiklu.

ONOR CARMELO ABELA: Hawnhekk qed nitkellmu fuq persuni li għandhom ħteġijiet differenti minn persuni oħrajn, li jistgħu jħossuhom daqsxejn f'diffikultà f'din iċ-ċirkostanza, allura biex iħossuhom iktar komdi nagħtuhom id-dritt li jkun preżenti t-tabib personali tagħhom, peress li dan ikun jaf l-istorja tagħhom mill-bidu sa l-aħħar.

Qed ngħid li għandhom jiġu aġevolati f'dan is-sens u mhux li ssir diskriminazzjoni mal-ħaddiema l- oħrajn, li għall-grazzja tal-ħanin Alla m'għandhomx id-diffikultajiet li jkollhom dawn il-persuni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWERNCE GONZI: Qiegħed nifhem dak li qed jgħid l-Onor.

Abela pero' rrid nenfasizza li l-iskop tal-liġi mhuwiex li tmur lil hinn minn dak li normalment isir imma li telimina kwalunkwe forma ta' diskriminazzjoni fil- konfront ta' persuna b'diżabilità minħabba d-diżabilità tagħha.

Klawsola 8 ma teliminax il-possibbiltà li dak l-eżami mediku fil-fatt isir mit-tabib personali ta' l-individwu.

Hawnhekk ma jingħadx li l-eżami mediku bilfors isir mit-tabib ta' l-employer partikolari.

F'subklawsola (1) fejn jingħad li:

''Save as provided for in subsections (2) and (3) of this section, an employer shall not conduct or require any medical examination or otherwise make any enquiries ...'',

lanqas qed jirriferi esklussivament għad-dritt ta' l-employer li jagħmel xi eżami mediku permezz tat-tabib tiegħu.

Qiegħed jgħid biss li m'għandux ikun hemm xi diskriminazzjoni f'dan is-sens u li meta jkun hemm rapporti mediċi ta' dan it-tip, dawk ir-rapporti mediċi għandhom jiġu kkonsidrati bħala informazzjoni konfidenzjali u li ma tistax tiġi, b'xi mod jew b'ieħor, mogħtija lil ħaddieħor.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 8.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 8 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 9 - Trade unions.

Clause 9 - Trade unions.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Klawsola 9 tindirizza d-dritt ta' persuna b'diżabilità għal sħubija fi trade union u tagħmilha illegali li trade union tiddiskrimina fil-konfront ta' persuna b'diżabilità għax għandha diżabilità.

Dan l-aspett huwa importanti - u għalhekk fil-fatt jaqa' taħt it-Titolu "Impieg" - għaliex huwa rikonoxxut li persuna b'diżabilità għandha jkollha l-istess drittijiet bħall-ħaddiema l-oħrajn li tissieħeb fi trade union u allura t-trade union m'għandhiex - mhux għax sar hekk jew mhux għax hekk jiġri f'Malta - hi stess tagħmel regolamenti differenti għal persuni b'diżabilità sempliċement għax ikollhom diżabilità.

Dan hu s-sens ta' din il-klawsola.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Din is-section hija eżattament bħal dik li kien hemm fl-abbozz ta' Ġunju, 1998 tal-Prof.

Grech però hemm paragrafu li ġie deleted completely li fl-opinjoni tagħna huwa importanti ħafna.

Dan kien subparagrafu (iii) tal-paragrafu 10(b) li kien jgħid hekk:

''subjecting him to any other action or deed to his detriment.''

Din hija importanti ħafna u fid-diskussjoni li kellna fil-kumitat għall- affarijiet soċjali jiena kont għamilt enfasi dwarha u anke tajt xi eżempji prattiċi u għadni m'iniex konvinta li nistgħu ngħaddu mingħajrha.

Għax filwaqt li qed nieħdu ħsieb li ħaddiem bi bżonnijiet speċjali għandu dritt daqs kull ħaddiem ieħor li jkollu aċċess biex jissieħeb fi trade union bit- terms kollha ta' kwalunkwe ħaddiem, irridu nieħdu ħsieb ukoll li nipproteġu lil dawn il-persuni milli jkunu suġġetti għal ċerti azzjonijiet li trade union ikollha tieħu.

F'dak is-subparagrafu wieħed qed jirriferi għal sitwazzjoni fejn trade union ikollha tieħu xi tip ta' azzjoni industrijali bħal, per eżempju, sit-in strike - affarijiet li ġieli ġraw f'dan il-pajjiż - jew ħaddiema ġew locked out u jibqgħu għassa ma' stabbiliment.

Jien qed insemmi eżempju biex inkun konkreta f'dan li qed ngħid.

Allura persuna bi bżonn speċjali, li normalment tieħu xi trattament jew xi terapija f'ċerti ħinijiet, din se tiġi expected li timmilita daqs membru ieħor li forsi m'għandux dik id-diżabilità?

Jien inħoss li huwa importanti li jiġi nkluż dak is-subparagrafu f'din il-klawsola ħalli nassiguraw li dawn il-persuni jiġu protetti minn dawn it-tip ta' affarijiet li mbagħad hemmhekk jista' jkun hemm diskriminazzjoni bil-maqlub kontra tagħhom.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Dan m'huwiex xi punt ta' prinċipju.

Il-kwestjoni hija jekk jagħmilx sens jew le dan il-famuż subparagrafu li tħalla barra.

Klawsola 9 prattikament qiegħda tgħid li persuna b'diżabilità għandha dritt tkun imsieħba fi trade union u t-trade union ma tistax tagħmlilha kondizzjonijiet differenti għas-sħubija tagħha u għas-servizzi li toffri.

Ma tistax tagħmel diskriminazzjoni minħabba d-diżabilità ta' l-individwu.

Dak is-sens kollu ta' klawsola 9, infatti tgħid hekk:

''It shall be unlawful for a registered organisation under the Industrial Relations Act (Chap 266) or for the committee of management or a member of the committee of management of such a registered organisation, to discriminate against:-

(b) a member of such registered organisation, ...''

- mela paragrafu (b) qed jitkellem fuq xi ħadd li diġà huwa membru, filwaqt li paragrafu (a) jitkellem fuq xi ħadd li għadu qed japplika biex jidħol -

''... on the grounds of the disability of such member or a disability of any of his family member by -

(i) denying him access to any benefit provided by the organisation or limiting his access to such benefit; or...''

(ii) depriving him of membership of the organisation; or varying the terms of such membership.''.

Issa f'daqqa waħda out of the blue insibu paragrafu ieħor - dak li kien jeżisti fl-abbozz l-ieħor - li jgħid:

'' ... or subjecting him to any other action or deed to his detriment'.''.

Xi tfisser din?

Meta qed nitkellmu fuq klawsola li tittratta fuq azzjoni diskriminatorja fil-konfront ta' persuna b'diżabilità, xi tfisser li trade union tissuġġetta lil xi persuna għal xi azzjoni li tkun ta' ħsara għaliha?

Din mhijiex kwestjoni ta' diskriminazzjoni imma din ħaġa li allaħares tagħmilha ma' kulħadd!

Xi tfisser "subjecting him to any other action or deed to his detriment?

Kemm ilni midħla ta' din il-liġi pprovajt nagħmel sforz biex kemm jista' jkun ma jkollniex artikli li ma jfissru xejn jew li huma biss duħħan.

Biex inkun korrett mija fil-mija naħseb li fid-draft oriġinali li kont ressaqt jien din x'aktarx kienet hemm ukoll, però meta terġa' tħares lejha u tara eżattament xi tfisser issib li dan is- subparagrafu ma jinkwadrax ruħu bl-ebda mod.

Hija stonatura ma' din il- klawsola partikolari li titkellem fuq membership ta' persuna b'diżabilità fi trade union u l-kondizzjonijiet ta' dik is-sħubija u tas-servizzi li trade union toffri u li dik it-trade union ma tistax tiddiskrimina fil- konfront ta' dik il-persuna minħabba d-diżabilità tagħha.

Però ma nistax nifhem x'irridu ngħidu biha, li dik it-trade union tissuġġetta lil individwu għal xi azzjoni għad-detriment tiegħu.

U qabel ma naċċetta din it-tip ta' provision aħjar nifhem sewwa l-implikazzjoni tiegħu.

Jiġifieri issa min se jinterpreta jekk hux to the detriment - issa mhux diskriminazzjoni - ta' l-individwu?

Jekk union tkun qiegħda tagħti parir lil persuna b'diżabilità li jimxi b'ċertu mod u mhux b'ieħor, allura tidħol il-kwestjoni li qed iġġiegħlu jew qed tagħtih parir li jieħu xi deċiżjoni li tkun to his detriment?

Tant hija wiesgħa u tant tiftaħ mistoqsijiet li jiena wisq nibża' li subparagrafu bħal dak jikkrea iżjed diffikultajiet milli jsolvi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Meta xi ħadd jissieħeb f'organizzazzjoni, jidħol kemm għad-drittijiet kif ukoll għall-obbligi, u l-istess ħaġa meta wieħed jidħol fi trade union.

Issa aħna qed ngħidu li jista' jkun hemm obbligu ta' membru fi trade union - bħal, per eżempju, azzjoni industrijali ta' xi tip - li ħaddiem wieħed ikun jista' jidħol għalih filwaqt li ħaddiem ieħor, minħabba xi diżabilita`, ma jkunx jista' jidħol għalih b'mod sħiħ kif jidħol sieħbu membru ieħor.

U s-subklawsola li kellna fl-abbozz ta' liġi mressaq mill-Prof.

Grech iħares dan il-punt, liema punt fl-opinjoni tagħna huwa importanti ħafna jekk irridu verament nassiguraw li l-persuni b'diżabilita` jkollhom id-dritt imsaħħaħ biex jissieħbu fi trade unions.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Chairman, nerġa' ngħid li jkun aħjar jekk ma nipprovawx nagħmlu iżjed milli din il-liġi hija maħsuba biex tagħmel, u ċioe' illi telimina kull forma ta' diskriminazzjoni.

Jekk trade union b'xi mod jew ieħor tieħu xi deċiżjoni li tkun diskriminatorja fil-konfront ta' persuna b'diżabilita`, naturalment hemm klawsoli oħrajn li permezz tagħhom id-diskriminazzjoni tkun tista' tiġi attakata.

Għall-mument nixtieq infiehem lill-Onor.

Membru li din il-klawsola titkellem fuq is-sħubija ta' membru b'diżabilita` fi trade union u l-kondizzjonijiet marbutin magħha u xejn iżjed.

B'daqshekk ma jfissirx li trade union tista' tiddiskrimina b'xi forma oħra għaliex allura f'dak il-każ jidħlu klawsoli oħrajn ta' din il-liġi li ma jippermettux diskriminazzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 9.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 9 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 10 - Aġenziji ta' l-impieg.

Clause 10 - Employment Agencies.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola titkellem dwar l- aġenziji li jsibu mpieg lil persuni b'diżabilita` - terminoloġija wżata wkoll fil-liġi li tirregola l-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ - u tagħmel illegali l-fatt li aġenzija simili b'xi mod jew ieħor tiddiskrimina fil-konfront ta' persuna b'diżabilita` minħabba d-diżabilita` tiegħu u tispjega wkoll f'liema kondizzjonijiet din it-tip ta' diskriminazzjoni tista' tinkwadra ruħha u taħt liema ċirkostanzi din it-tip ta' diskriminazzjoni ma tkunx tista' ssir.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, aktar milli rimarki dwar din il- klawsola partikolari xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk tistax issir xi ħaġa min-naħa ta' l-ETC dwar il-mod li bih tipprovdi s-servizz, fis-sens li meta persuna b'diżabilita` tmur ġo job centre tkun tista' tiġi moqdija b'aktar faċilita`.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, jien naqbel li dan huwa servizz importanti ħafna u li l-ETC trid tkompli tirfina iżjed is-servizz li tagħti, speċjalment għal dan is-settur partikolari, fejn tista' tagħmel id-differenza kollha fil-ħajja tal-bniedem - tista' tbiddillu ħajtu b'mod li minn ħajja ta' bniedem li qiegħed jiddependi mill-karita' ta' l-Istat, isir bniedem li jikkontribwixxi u jkun produttiv permezz ta' impieg li jagħtih sodisfazzjon - u allura f'dan is-sens naqbel perfettament ma' l- Onor. Farrugia li l-ETC għandha tinvesti ħafna mill-attenzjoni u r-riżorsi tagħha wkoll f'dan il-qasam.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 10.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 10 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11 - Edukazzjoni.

Clause 11 - Education.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola qed tittratta oqsma differenti ta' diskriminazzjoni, u fil-fatt titkellem dwar l-edukazzjoni u tgħid li awtorita` jew istituzzjoni li tagħti servizzi ta' edukazzjoni ma tistax tiddiskrimina fil-konfront ta' persuna b'diżabilita` minħabba d- diżabilita` tagħha, naturalment fil-parametri dejjem spjegati fil-klawsola stess fejn telenka preċiżament it-tests ta' raġonevolezza li jkunu jridu jsiru biex jiġi stabilit jekk tkunx saret diskriminazzjoni jew le.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Chairman, għal din il-klawsola nipproponi emenda li tgħid hekk:

''C'' Article 11 (1) subsections (a) and (b), (2) and (3) to be deleted and include the following amendment:

(1) Subject to the provisions of section 20 of this Act, persons with disability are entitled to quality education at every level, and every educational authority shall develop equal opportunity policies, and shall strive to implement an inclusive educational programme which is appropriate for all students, including students with disability, within the least restrictive environment and to the best of the individual student's ability.

(2) In particular, but without prejudice to the generality of the foregoing subsection of this section, every educational programme shall strive to prepare students to meet academic, social, cultural, civic and employment requirements, and shall ensure that students with disability acquire life skills to enable them to achieve independent living.

(3) Without prejudice to the generality of the above subsections, and save as provided for in subsections (4) and (5) of this section, it shall be unlawful for an educational authority or institution to discriminate against -

(a) an applicant for admission as a student on the grounds of his disability or a disability of any of his associates:

(i) by refusing or failing to accept his application for such admission, or

(ii) in the terms or conditions on which such educational authority or institution is prepared to admit him as a student; and, or,

(b) a student on the grounds of his disability or disability of any of his associates by

(i) denying him access, or limiting his access, to any benefit provided by such educational authority or institution; or

(ii) expelling him from the educational institution he is attending; or

(iii) subjecting him to any other action or deed to his detriment.

(4) Where an educational authority or institution has been wholly or primarily established for students who have a particular or a specific disability, such educational authority or institution may restrict admission to such an institution to persons who only have that particular or specific disability and refuse admission to other persons who do not have that particular or specific disability but another disability.

(5) Where the admission of a person with a disability as a student in an educational institution would necessitate the procurement of services or facilities that are not required by students who do not have a disability, the educational authority or institution concerned may refuse or fail to accept the admission as a student of such a person in that educational institution if such authority or institution proves that the admission of such person in such institution would require services or facilities the provision of which would impose unjustifiable hardship on the educational institution or authority concerned.".

Sur President, l-emenda li għadni kemm ressaqt fiha żewġ paragrafi importanti ħafna li kienu nklużi fl-abbozz ta' liġi li kien tressaq f'Ġunju ta' l-1998 u li issa tħallew barra.

Qed nirriferi għall-prinċipju sagrosant ta' l-inclusive education.

Minħabba l-fatt li dawn iż-żewġ paragrafi tħallew barra, neħħejna l-ġist kollu ta' din il-klawsola.

Aħna min-naħa tagħna nħossu li l-emendi li qegħdin inressqu huma importanti ħafna u mingħajrhom se nkunu qegħdin nitilfu ħafna mill-kontenut qawwi li fiha din il-klawsola.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR EVARIST BARTOLO: Il-punt li xtaqt nagħmel hu li 'l hinn minn dak li tgħid il-liġi - x'tgħid il-liġi huwa dejjem importanti - il-qasam tas- servizz edukattiv jiddependi ħafna min-nefqa li ssir f'dan l-istess qasam.

U din il-biċċa lili tinkwetani għaliex kif inhi d-diċitura tal-liġi tista' tgħin biex ma tpoġġix biżżejjed obbligu kemm fuq il-gvern kif ukoll fuq is- settur privat biex jipprovdi s-servizz edukattiv meħtieġ.

U ħarsa lejn iż- żewġ budgets li għaddew naħseb li tagħtini raġun għal din il- preokkupazzjoni li qed nesprimi.

Biżżejjed wieħed jara n-nefqa kapitali tal-gvern ta' Lm2.6 miljun fuq l-iskejjel għas-sena kurrenti u li madwar Lm1.4 miljun minnhom diġa` huma kommessi f'xogħol li nbeda.

Hemm imbagħad Lm0.75 miljun ivvotati għal xogħol ta' manutenzjoni fl-iskejjel.

Dawn iċ- ċifri jistgħu jidhru mpressjonanti pero` meta wieħed jara l-bżonnijiet li hemm fl-istess skejjel żgur li jirrealizza li din is-somma hija 'l bogħod ħafna minn dak li hu meħtieġ biex isir ix-xogħol kollu neċessarju.

Huwa meqjus li hemm bżonn ta' xogħol estensiv f'madwar 50 skola differenti madwar Malta u Għawdex - liema xogħlijiet jitolbu spiża li tvarja minn Lm3.6 miljun għal skola partikolari bħal, per eżempju, dik tal- Liċeo Mikiel Anton Vassalli f'Tal-Ħandaq, l-iskola Sir Adrian Dingli f'Pembroke u l-iskola ta' Ħal Luqa li tinsab fi stat ħażin ħafna u jridu jintnefqu aktar minn Lm800,000 biex tiġi rranġata - u allura dawn is-somom li qed jintnefqu, medja ta' 14% inqas milli kien jonfoq il-gvern Laburista, bl-ebda mod m'huma biżżejjed għax-xogħlijiet li hemm bżonn isiru, aħseb u ara jekk magħhom iżżid in-nefqa li trid issir biex dawn l-iskejjel isiru nklussivi!

Nistgħu ngħaddu ħafna liġijiet u nistgħu noqogħdu ngħidu ħafna affarijiet fuq kurrikulu nazzjonali ġdid inklussiv għax jekk il-bini ta' l- iskejjel innifsu m'huwiex se jsir aċċessibbli, xorta waħda m'aħniex se naslu.

Għaliex meta tfal li jkollhom bżonnijiet speċjali jkunu jridu jitilgħu fis-sular ta' fuq, kif se jagħmlu dan jekk ma jkunx hemm lift?

Issa aħna nafu li biex tagħmel lift ġo skola trid mill-inqas Lm7,000 - qed inkun konservattiv ħafna fl-istima tiegħi - u dawn probabbli jservu biex tixtri l-affarijiet tal-lift, imbagħad titlaqhom ġo bitħa u tħallihom hemmhekk kif qed jiġri diġa` f'ċerti skejjel!

Jiena hawnhekk irrid infakkar li xahrejn wara li aħna dħalna fil-gvern fl- 1996 - wara li kellna dikjarazzjoni li fl-iskejjel tal-gvern kollox sejjer tajjeb ħlief għal xi tieqa waħda li ma kenitx tingħalaq! - konna għamilna survey li minnu kien irriżulta li bħala xogħol ta' emerġenza biss kien hemm bżonn programm ta' nefqa ta' Lm4 miljun għaliex kien hemm problemi f'sistemi ta' dwal li kienu perikolużi, kien hemm soqfa perikolużi u kien hemm anke partijiet mill-bini ta' skejjel li kienu kkundannati.

Aħna nafu li l-iskejjel bħad-djar, jekk tħallihom sena, sentejn jew tlieta mingħajr ma tagħmlilhom manutenzjoni - kellna skejjel li kienu ilhom ma jaraw tiċpisa żebgħa 40 sena u kellna oħrajn li kien ilu ma jsirilhom xogħol bis- serjeta` anke 70 sena! - issirilhom ħafna ħsara.

Imissna nistħu mill-fatt li nsibu miljuni ta' liri biex nonfqu fuq kollox - u nista' nagħmel lista sħiħa ta' xi nqis jiena bħala ħmerijiet imma ma naħsibx li nkun qed inżid fil-popolarita` tiegħi jekk nagħmel hekk - imbagħad ma nsibux biżżejjed biex nonfqu fil-qasam ta' xogħol kbir li hemm bżonn isir fl-iskejjel u l- bini fejn fih jiġu ppreparati t-tfal tagħna għall-futur jispiċċa l-agħar bini fil-komunita`.

Biex nagħmlu l-iskejjel tagħna daqsxejn diċenti għall- istudenti, għall-għalliema u anke għal min iżurhom irridu nonfqu l-flus.

Jekk imbagħad irridu nagħmlu dawn l-iskejjel aċċessibbli għal nies b'diżabilita` irridu nkunu ppreparati nonfqu iżjed għaliex jekk m'aħniex preparati nagħmlu dan, kull diskors li ngħidu fuq inklussivita` ikun daħk fil-wiċċ.

Iridu jintnefqu aktar flus ukoll jekk irridu li jiddaħħal kurrikulu ġdid, dejjem jekk dan il-kurrikulu m'aħniex qed indaħħluh bil-mod li xi ħadd ikrah jagħmel il-make-up biex taparsi jiġi jidher daqsxejn aħjar milli hu.

Il-kurrikulu m'huwiex xi operazzjoni kosmetika u lanqas xi kirurġija plastika imma huwa bidla sħiħa fil-kontenut tat-tagħlim u trid il- flus biex tagħmlu.

Irridu naraw ukoll li nżommu mal-bidliet teknoloġiċi li qed isiru u li narmaw lill-iskejjel tagħna għalihom għaliex jekk ma nagħmlux hekk l- iskejjel tagħna se jsiru l-post fejn l-inqas titgħallem.

Il-mod kif l- industrija tad-divertiment qed tippreżenta d-dinja tat-teknoloġija informatika lill-adoloxxenti u lit-tfal anke iżgħar minn adoloxxenti, żgur li jolqot ħafna aktar minn xi adult tedjanti b'marker quddiem white board.

Nistgħu nimmaġinaw x'eċitament kbir u x'interess kbir iqajjem fit-tfal li llum huma esposti għall-computer u għal metodi oħra ta' teknoloġija informatika!

Allura meta naraw iseħħu dawn il-bidliet kollha bilfors ikollna ngħidu li l-vot fil-qasam edukattiv - li huwa inqas minn dak li kien ġie vvotat fi żmien gvern Laburista - żgur li m'hux qed ikun biżżejjed.

Dan lili jinkwetani kemm minħabba dak li qed jiġri fl-iskejjel tal-gvern infushom, kif ukoll għaliex nistgħu naħsbu xi tkun ir-reazzjoni tas-settur privat kemm-il darba l-gvern jagħti s-sinjal li mhux l-iskejjel tiegħu kollha se jkunu nklussivi bil-mod kif jixtieq li jkunu.

Barra minn hekk nafu li l-finanzjament ta' l-iskejjel tal-knisja jiddependi wkoll mill- fondi pubbliċi u tkun ironija kbira li l-gvern isib il-flus x'jagħti lill- iskejjel tal-knisja u ma jsibx il-flus li hemm bżonn għall-iskejjel tiegħu stess.

Fl-istess ħin, jekk l-Istat ma jgħaddix messaġġ qawwi li bis- serjeta` se nagħmlu l-iskejjel tagħna inklussivi, inkunu qed nibagħtu sinjal negattiv u ħażin ħafna lill-iskejjel l-oħra.

U aħna nitkejlu mhux b'li ngħidu imma b'li nagħmlu.

Li jinkwetani fil-mod kif inhu miktub it-test ta' din il-klawsola huwa li min ikun f'awtorita` għandu minn fejn joħroġ billi jgħid li għadu m'huwiex fi stadju li jipprovdi edukazzjoni inklussiva kif tassew jixtieqha.

Jiena nemmen li ħadd m'għandu xi buttuna maġika li jista' jagħfasha u x-xewqat kollha li jkollu jsarrafhom f'fatti, pero` naħseb li jekk bis-serjeta` nuru li dak li qed ngħidu rridu nagħmluh inkunu qed ngħinu lil dan il-pajjiż jibda jkollu prijoritajiet ftit aktar bis-sens.

U fost dawn il- prijoritajiet bla dubju għandu jkun hemm dik li nonfqu iżjed fl-edukazzjoni u fl-iskejjel għaliex naħseb li jkun ħafna aħjar jekk eluf ta' liri minfuqa b'dan il-mod milli f'ċerti ħmerijiet li għamilna dan l-aħħar u li sejjaħnilhom ċelebrazzjonijiet tal-millennju.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, il-klawsola li qed nitkellmu fuqha tindirizza l-kwestjoni ta' diskriminazzjoni u tgħid li ma tistax tiddiskrimina fil-konfront ta' persuni b'diżabilita` minħabba d-diżabilita` tagħhom.

Issa jekk se noqogħdu nidħlu f'dibattitu dwar kemm jivvota flus għal dan il-qasam il-gvern u noqogħdu nidħlu fl-argumenti kollha li nista' nressaq biex nirribatti wħud mill-punti politiċi li għadu kif għamel l- Onor. Bartolo, jiġri li l-ftehim li kellna li dan il-kumitat jispiċċa f'żewġ seduti ma jkunx jista' jiġi mwettaq.

Hawnhekk jien qed nirrealizza li l-ħin li ddedikajna fil-kumitat għall- affarijiet soċjali għal dan il-għan kien moħli.

Aħna ddibattejna dan il- punt u jidhirli li kont tajt ir-raġuni għaliex din il-klawsola, li fl- abbozz ta' liġi oriġinali kienet klawsola 12, tneħħiet.

Mir-reazzjonijiet u mill-interventi li saru fil-kumitat għall-affarijiet soċjali, inkluż dak ta' l-Onor.

Bartolo, deherli li dawn ir-raġunijiet ġew aċċettati u mifhuma minn kulħadd, pero` ladarba l-punt qiegħed jissemma hawnhekk u qiegħed anke jitressaq f'forma ta' emenda rrid nerġa' nenfasizza l-punt li għamilt fil-kumitat għall-affarijiet soċjali u nixtieq li n-naħa ta' l- oppożizzjoni jifhmu l-prinċipju li hemm involut f'dak li qegħdin nagħmlu.

Huwa veru li l-ħajja ma timxix fuq il-prinċipji biss imma timxi fuq il- ħobżna ta' kuljum u fuq kif taffettwak il-ħajja ta' kuljum, pero` l- prinċipji juruk jekk intix qed tkun konsistenti mat-twemmin tiegħek.

U hawnhekk hawn kwestjoni ta' prinċipju kardinali li fuqu huwa mibni l-mod sħiħ ta' kif għandna nittrattaw il-qasam tal-persuni b'diżabilita`.

U jien nissorprendi ruħi kif wara l-ispjegazzjonijiet kollha li tajna fil-kumitat għall-affarijiet soċjali, l-oppożizzjoni qiegħda tagħżel li tinsisti fuq dan il-punt.

Ma ġara xejn, kulħadd għandu d-dritt għall-opinjoni tiegħu u nirrispetta l-opinjoni ta' kulħadd, imma jekk m'aħniex se naqblu fuq dan il- punt nixtieq li nkunu ċari eżattament dwar fuqiex m'aħniex naqblu imbagħad kulħadd jerfa' r-responsabbilta` tal-pożizzjoni li jkun qiegħed jieħu.

L-emenda li għadha kif ressqet l-oppożizzjoni kulma tagħmel hu li taqbad dik li kienet klawsola 12 fl-abbozz ta' liġi preċedenti, tamalgamaha ma' klawsola 11 ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u tagħmlu klawsola waħda.

Issa ħalli naraw għalfejn ittieħdet id-deċiżjoni li klawsola 12 ta' l-abbozz ta' liġi preċedenti titneħħa kompletament.

U biex nifhmu dan jien se nerġa' naqra klawsola 12 bl-Ingliż - diġa` qratha l-Onor.

Coleiro waqt li ressqet l-emenda imma rrid nerġa' naqraha ħalli nfiehem sewwa x'qegħdin niġu mitluba li nagħmlu min-naħa ta' l-oppożizzjoni - għaliex il-Prof.

Edwin Grech sal-verżjoni bl-Ingliż kien wasal, almenu jien qatt ma sibt il- versjoni bil-Malti.

Klawsola 12 kienet tgħid hekk:

''Subject to the provisions of section 22 of this Act, persons with disability are entitled to quality education at every level and every educational authority shall develop equal opportunity policies and shall strive to implement an inclusive educational programme which is appropriate for all students, including students with disability, within the least restrictive environment and to the best of the individual students' ability.

In particular but without prejudice to the generality of the foregoing subsection of this section, every educational programme shall strive to prepare students to meet academic, social, cultural, civic and employment requirements and shall ensure that students with disability acquire lifeskills to enable them to achieve independent living.".

Dawn huma ż-żewġ klawsoli li l-oppożizzjoni tridna ndaħħlu f'din il-liġi li titkellem dwar id-diskriminazzjoni u l-eliminazzjoni tad-diskriminazzjoni tal-persuni b'diżabilita`.

U jien mill-ewwel nistaqsi lill-Oppożizzjoni: Possibbli li għadu m'huwiex ċar li dawn il-prinċipji li hawn stabiliti f'dawn iż-żewġ subklawsoli li għadni kemm qrajt naqblu magħhom mija fil- mija?

Ara ma jkunx hawn min jaħseb li jien ma naqbilx li l-awtoritajiet għandhom obbligu jipprovdu l-aħjar kwalita` ta' edukazzjoni għal kull tifel u tifla f'dan il-pajjiż.

Pero` filwaqt li jiena nagħmel din l-istqarrija kategorika, nirrifjuta li naċċetta li dan il-kontenut indaħħlu f'liġi li għandha x'taqsam mal-persuni b'diżabilita` meta dawn huma l-prinċipji kardinali tal-liġi ta' l-edukazzjoni f'pajjiżna.

Il-kunċett kollu ta' integrazzjoni jfisser li jekk aħna għandna liġijiet li jittrattaw il-qasam ta' l-edukazzjoni, dawn ikunu jittrattaw il-qasam ta' l-edukazzjoni għal kulħadd, inkluż persuni b'diżabilita`.

Jekk għandna liġijiet tas-saħħa f'pajjiżna, dawn għandhom jaħsbu mhux biss għal dawk li m'għandhomx diżabilita` imma anke għal min għandu diżabilita`.

Jekk se nitilqu minn dan il-ħsieb u nwarrbu kompletament il-prinċipju ta' l-integrazzjoni u ta' l-inklużjoni u nimxu lejn triq ta' segregazzjoni, allura nagħmlu kif qed tgħidilna l-oppożizzjoni u nagħmlu liġijiet differenti għal persuni b'diżabilita` biss.

Allura nagħmlu liġi ta' l-edukazzjoni għal persuni b'diżabilita`, liġi tas-saħħa għal persuni b'diżabilita`, liġi ċivili għal persuni b'diżabilita` u nistabilixxu darba għal dejjem - hekk donnha li tridna nagħmlu l-oppożizzjoni - liġijiet apposta għal persuni b'diżabilita` minflok ma naqbdu l-liġijiet tagħna u bil-mod il-mod inġibuhom inklussivi.

Fil-kumitat għall-affarijiet soċjali jiena pprovajt infiehem u nipperswadi lil sħabna - għaliex aħna qegħdin hawnhekk biex nipperswadu u mhux sempliċement biex nikkontradixxu lil xulxin u ngħidu le, apparti li m'għandix l-iċken dubju li din l-emenda l-oppożizzjoni ressqitha bil- ġenwita' kollha - għalfejn jien tajt ħafna importanza lil dan il-prinċipju u qed nerġa' nagħtih importanza kbira issa li saħansitra tressqet emenda formali.

Jien qed ngħid li l-prinċipji stabiliti f'dawn iż-żewġ subklawsoli għandhom ikunu integrati fil-liġi ta' l-edukazzjoni tal-pajjiż u nkunu qegħdin nikkontradixxu lilna nfusna jekk naċċettaw dawn it-tip ta' klawsoli f'din il-liġi.

Għaliex jiena nsostni li bl-istess argument allura għandu jkollna klawsoli li jitkellmu fuq il-qasam ta' l-impjiegi u fuq l- oqsma l-oħrajn kollha li jolqtu lil persuni b'diżabilita`.

Għalhekk jien nistieden lill-oppożizzjoni sabiex tirrifletti ftit ieħor.

Jien m'iniex qed ngħid li dak li ngħid jien huwa vanġelu, imma rrid għallinqas infiehem għaliex qeigħed noġġezzjona għal din l-emenda.

Jien qiegħed noġġezzjona għal din l-emenda għaliex inħoss li klawsoli ta' dan it- tip tip f'liġi li tittratta persuni b'diżabilita` huma kontradizzjoni u negazzjoni tal-prinċipju ta' l-inklużjoni u integrazzjoni u allura m'għandhomx isibu posthom f'din il-liġi, imma se mai għandhom isibu posthom f'liġijiet oħrajn li għandna fil-pajjiż, f'dan il-każ partikolari fill-liġi dwar l-edukazzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Il-Kumitat kien sospiż fit-8.24 p.m. u rriżuma 20 minuta wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo| |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles| |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vella George | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | |

KONTRA: 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda "C" m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 11.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

Klawsola 11 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 12 - Dħul ġewwa postijiet.

Clause 12 - Access to Premises

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola tittratta titolu ġdid li jindirizza d-dritt ta' aċċess għal persuni b'diżabilita` f'postijiet li jkunu miftuħin għall-pubbliku u tagħmilha llegali li dak li jkun jiddiskrimina fil-konfront ta' persuna b'diżabilita` billi jirrifjutalu d-dritt tad-dħul minħabba d-diżabilita` tiegħu jew inkella billi jimponi xi kondizzjonijiet jew termini partikolari minħabba d- diżabilita` tiegħu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 12.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

KLawsola 12 għaddiet nem. con u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 13 - Għoti ta' oġġetti u servizzi lil persuni b'diżabilita` kwalifikata.

Clause 13 - Provision of goods and services to qualified persons with a disability.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola tittratta l- kwestjoni tal-proviżjoni ta' faċilitajiet jew servizzi u titkellem dwar diskriminazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-għoti ta' servizzi jew faċilitajiet.

Fil-fatt hawn elenkat lista sħiħa ta' servizzi u faċilitajiet li fihom wieħed ma jistax jiddiskrimina, inkluż id-dħul f'postijiet, l-għoti ta' jeddijiet fuq proprjeta` jew djar u akkomodazzjoni f'lukanda jew stabbilimenti simili.

Din il-klawsola tagħmel ukoll riferenza għat-test ta' dak li hu raġonevoli li huwa kopert bi klawsola li għad irridu nittrattawha aktar 'il quddiem f'din l-istess liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Rigward paragrafu (g) ta' subklawsola (2) ta' klawsola 13, jista' l-Ministru jikkonsidra li tidħol il-kelma "sports".

Veru li l-isports jaqa' fil-kategorija ta' rikreazzjoni jew divertiment imma jekk tiddaħħal il-kelma "sports" naħseb li l-ħsieb joħroġ aktar ċar.

Naf li fl-abbozz ta' liġi oriġinali l-kelma ''sports'' kienet inkluża.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-klawsola fl-abbozz ta' liġi oriġinali kienet tgħid "facilities for entertainment, recreation, sports or refreshment".

Issa hawnhekk qegħdin ngħidu "faċilitajiet għal divertiment jew rikreazzjoni".

Jien ma narax li hemm daqshekk bżonn li nispeċifikaw pero` ma nsibx diffikulta` li ssir emenda li biha tiddaħħal il-kelma "sports" f'dan il-paragrafu.

Għalhekk nitlob il-permess tal-Kumitat sabiex id- diskussjoni fuq din il-klawsola tiġi posposta.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess biex klawsola 13 tiġi posposta?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 14 - Akkomodazzjoni.

Clause 14 - Accommodation.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola tittratta l- akkomodazzjoni u d-dritt għall-akkomodazzjoni minn persuna b'diżabilita` u tagħmilha llegali li jkun hemm diskriminazzjoni fil-konfront ta' persuna b'diżabilita` bil-forom differenti li tista' tinkludi kondizzjonijiet speċifiċi li l-individwu għaliex huwa persuna b'diżabilita`, jew inkella t- tkeċċija ta' persuna minn post ta' akkomodazzjoni għax huwa persuna b'diżabilita` u ċ-ċirkostanzi kollha kif spjegati f'din il-klawsola.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 14.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 14 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 15 - Diskriminazzjoni pożittiva.

Clause 15 - Positive discrimination.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, din il-klawsola titkellem dwar eżenzjonijiet u allura hawnhekk se nibdew nitkellmu fuq oqsma partikolari li minħabba ċ-ċirkostanzi partikolari tal-qasam li qed jiġi ttrattat għandu jiġi eżenti, fit-termini tal-klawsoli differenti, mill-prinċipju li din il- liġi tkun qiegħda tistabilixxi.

F'dan il-każ klawsola 15 hija deskritta bħala eżenzjoni, fis-sens li tippermetti d-diskriminazzjoni pożittiva, u qiegħed jingħad b'mod ċar li fejn fil-konfront ta' persuni b'diżabilita` issir diskriminazzjoni pożittiva - ħaġa li tista' tidher ovvja pero' inħasset il-ħtieġa li wieħed jagħmilha ċara bil-liġi - ma tfissirx ksur tal- liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 15.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 15 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 16 -Protezzjoni permezz ta' assigurazzjoni.

Clause 16 - Insurance.

Coverage.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, klawsola 16 tittratta dwar il- protezzjoni permezz ta' l-assigurazzjoni jew ta' l-insurance.

Kif nafu, il- qasam ta' l-insurance huwa wieħed speċjalizzat u għandu jiġi ttrattat b'mod differenti mill-oqsma l-oħra.

Wara diversi diskussjonijiet li kellna fil-kumitat dwar l-affarijiet soċjali jien ħassejt il-ħtieġa li nressaq emenda għal din il-klawsola.

Fil- fatt diġa' tajt kopja ta' din l-emenda lill-Onor.

Chircop waqt dak il- kumitat u hu qalli li jrid jaraha daqsxejn bil-kwiet, pero` minn dakinhar sal-lum ma kelli l-ebda reazzjoni fuq din l-emenda.

Għalhekk, Sur President, għal klawsola 16 għandi din l-emenda:

"D" Ħassar l-artikolu 16 u ssostitwih b'dan li ġej:

(1) Minkejja kull dispożizzjoni oħra ta' qabel ta' dan l-Att, persuna m'għandhiex titqies li qed tiddiskrimina kontra persuna oħra minħabba f'diżabilita' ta' dik il-persuna l-oħra billi tiċħad milli toffri lil dik il-persuna l-oħra jew billi toffri lil dik il-persuna l- oħra patti jew kondizzjonijiet diskriminatorji għal protezzjoni permezz ta' assigurazzjoni, b'dan illi:

(i) deċiżjoni bħal dik tkun bażata fuq bażi ta' tagħrif statistiku jew ta' attwarju li jkun raġonevolment rilevanti għal kalkolu tar- riskju li jkun ser jiġi assigurat; u

(ii) meta dak it-tagħrif statistiku jew ta' attwarju ma jkunux disponibbli u ma jkunx jista' jinkiseb raġonevolment, dik id-deċiżjoni tkun waħda raġonevoli wara li jitqiesu l-fatturi kollha rilevanti għal kalkolu tar-riskju li jkun ser jiġi assigurat.

(2) Għal fini ta' dan l-artikolu biss, persuna tista' titlob mingħand persuna oħra li jitlob polza ta' assigurazzjoni, kull informazzjoni oħra li tkun rilevanti għal kalkolu tar-riskju li ser ikun assigurat.".

"D" Delete article 16 and substitute with the following:

(1) Notwithstanding any of the foregoing provisions of this Act, a person shall not be deemed to discriminate against another person on the grounds of disability of such other person by refusing to offer to such person an insurance policy or by offering discriminatory terms or conditions for insurance coverage, provided that:

(i) such decision is based on actuarial or statistical data which is reasonably relevant to the assessment of the risk insured; and

(ii) whenever such actuarial or statistical data is not available and cannot reasonably be obtained, such decision is reasonable having regard to any other relevant factors which are relevant to the assessment of the risk to be insured.

(2) A person may, for the purpose of this section only, require from a person who requests insurance coverage, any further information relevant to the assessment of the risk to be insured.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, fil-fatt jien ukoll se nipproponi emenda għal klawsola 16 biex żgur ma nħallux lok għal ċerti loopholes li bihom tkun tista' ssir diskriminazzjoni kontra persuni b'diżabilita`.

Din tgħid hekk:-

Article 16 (1) (a) and (b), and the proviso reading "provided such action ... to any other relevant factors" and 16(2) to be deleted, and the following amendment to be included, as follows:-

(1) Notwithstanding any of the foregoing provisions of this Act, it shall be unlawful for a person to offer to a person with disability, discriminatory terms or conditions for insurance coverage.

Provided that such discrimination must be justified in terms of actuarial or statistical data, which is reasonably relevant to the assessment of the risk to be insured.

And provided further that whenever such actuarial or statistical data is not available and cannot reasonably be obtained, such discrimination must be reasonable having regard to factors which are reasonably relevant to the assessment of the risk to be insured.

(2) A person may, for the purpose of this section, require from a person with disability, any further information relevant to the assessment of the risk to be insured, including, but not limited to, any supplementary medical report or opinion on the disability of the applicant.

(3) The insurance coverage referred to in subsection (1) of this section shall be any one or all of the following:

(a) an annuity; or

(b) a life insurance policy; or

(c) a policy of insurance against accident or any other policy of insurance.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien napprezza ħafna jekk l-Onor.

Coleiro tagħti spjegazzjoni għall-emenda li pproponiet.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Jien niskanta kif il-Ministru jridni nispjega din l-emenda li qed nipproponi għax kemm-il darba semagħna nargumentaw fuq din il-klawsola!

Kif jaf il-Ministru, l-abbozz ta' liġi li kien ġie ppreżentat f'Ġunju ta' l-1998 mill-Prof.

Edwin Grech kien iktar tassattiv u kien jagħlaq iktar loopholes.

Aħna nħossu li kien hemm biżżejjed esperjenzi ta' individwi bi bżonnijiet speċjali li talbu għal insurance cover u sabu l-bibien magħluqin u fil-fatt kien hemm diversi organizzazzjonijiet involuti f'dan il-qasam li talbuna biex kemm jista' jkun nagħlqu l-loopholes kollha f'dan ir-rigward.

Għalhekk aħna rriferejna għall-klawsola oriġinali li kif għedt diġa', kienet ġiet preżentata f'Ġunju ta' l-1998 mill-Prof.

Grech.

Il-Ministru huwa familjari ħafna ma' l-argumentazzjoni tagħna f'dan ir- rigward għax għednieha kemm-il darba, kemm meta konna fl-istadju tat-Tieni Qari, kemm waqt il-kumitat dwar l-affarijiet soċjali kif ukoll barra minn dan il-parlament, u għalhekk naħseb li nkun qed naħli l-ħin ta' din il- Kamra jekk nerġa' nirripeti l-istess affarijiet.

ONOR LAWRENCE GONZI: Kieku qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa li tkellimna fuqha diġa' jien kont nifhimha lill-Onor.

Membru, pero` hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq l-istess ħaġa.

Fil-fatt filwaqt li subklawsola (1) ta' klawsola 18 kif preżentata mill-Prof.

Grech f'Ġunju ta' l-1998 kienet tgħid:

''Notwithstanding any of the foregoing provisions of this Act, it shall not be unlawful for a person to offer to a person with disability, discriminatory terms or conditions for insurance coverage.'',

l-emenda li qed tipproponi l-Onor.

Coleiro tgħid:

''Notwithstanding any of the foregoing provisions of this Act, it shall be unlawful for a person to offer to a person with disability, discriminatory terms or conditions for insurance coverage.''.

Għalhekk l-emenda li qed tippreżenta l-Onor.

Coleiro m'hijiex identika għall-klawsola li kien hemm fl-abbozz ta' liġi li ppreżenta l-Prof.

Grech.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Onor. Gonzi, nixtieq infakkrek li anke inti kont ġbidt l-attenzjoni għad-double negative, jiġifieri aħna konna kkoreġejnieh dak il-grammatical mistake.

Fil-fatt din tant kienet xi ħaġa ovvja li jien ma ħassejtx il-ħtieġa li noqgħod niġbed l-attenzjoni għaliha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Chircop.

ONOR KARL CHIRCOP: Nixtieq infakkar li meta l-Ministru Gonzi ppreżenta l- emendi għal dan l-abbozz ta' liġi waqt il-kumitat dwar l-affarijiet soċjali, aħna konna argumentajna ħafna fuq il-fatt li f'subklawsola (1) ta' klawsola 16 kien għad hemm imniżżla l-kliem li:

"... persuna ma għandhiex titqies li qed tiddiskrimina kontra persuna oħra minħabba f'diżabilita` ta' dik il-persuna l-oħra billi -

(a) tiċħad milli toffri lil dik il-persuna l-oħra dik il- protezzjoni permezz ta' assigurazzjoni ...".

Bla ebda dubju, jekk dawn il-kliem jibqgħu hemmhekk inkunu qed nagħtu dritt lill-insurance brokers li fuq bażi ta' diżabilita' jirrifjutaw illi jinxurjaw lil kwalunkwe persuna li tmur tinxurja ruħha.

Għalhekk filwaqt li hawn aħna suppost qed inressqu abbozz ta' liġi biex jipproteġi l- interessi tal-persuni b'diżabilita`, minflok qegħdin nistipulaw illi l- insurance brokers jistgħu jirrifjutaw milli jinxurjaw lil dawn il-persuni.

Minħabba din ir-raġuni, din in-naħa tal-Kamra ma taqbilx ma' klawsola 16.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Jien naħseb illi l-ewwel il-Ministru kien korrett għax qabel id-double negative kienet qiegħda hemmhekk b'raġuni u għalhekk fl-emenda li pproponiet l-Onor.

Coleiro għandha tiġi inkluża l-kelma ''not''.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Iva, fil-fatt l-ewwel il-Ministru kellu raġun u għalhekk se nipproponi l-emenda mill-ġdid:

"E" Article 16 (1) (a) and (b), and the proviso reading "provided such action ... to any other relevant factors" and 16(2) to be deleted, and the following amendment to be included, as follows:- "16.

(1) Notwithstanding any of the foregoing provisions of this Act, it shall not be unlawful for a person to offer to a person with disability, discriminatory terms or conditions for insurance coverage.

Provided that such discrimination must be justified in terms of actuarial or statistical data, which is reasonably relevant to the assessment of the risk to be insured.

And provided further that whenever such actuarial or statistical data is not available and cannot reasonably be obtained, such discrimination must be reasonable having regard to factors which are reasonably relevant to the assessment of the risk to be insured.

(2) A person may, for the purpose of this section, require from a person with disability, any further information relevant to the assessment of the risk to be insured, including, but not limited to, any supplementary medical report or opinion on the disability of the applicant.

(3) The insurance coverage referred to in subsection (1) of this section shall be any one or all of the following:

(a) an annuity; or

(b) a life insurance policy; or

(c) a policy of insurance against accident or any other policy of insurance.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Ħalli niġi għall-punt li qajjem l-Onor.

Chircop.

Jekk qed nifhem tajjeb il-membri ta' l-oppożizzjoni ma jridux li kumpannija ta' l-insurance tkun f'pożizzjoni li tirrifjuta li tkopri lil xi persuni b'diżabilita` b'insurance cover.

Waqt il-kumitat dwar l-affarijiet soċjali jien diġa' spjegajt illi din hija xi ħaġa li l-kumpanniji ta' l-insurance jagħmluha regolarment fil-konfront tal-klijenti tagħhom kollha, jiġifieri b'daqshekk m'humiex qed jiddiskriminaw kontra l-persuni b'diżabilita`.

Per eżempju, kumpannija ta' l-insurance tista' tirrifjuta li tkopri lil xi ħadd b'life policy jekk dan ikollu 70 sena jew iktar, tista' tirrifjuta li tkopri lil xi ħadd b'health policy jekk dan ikun ipejjep ħafna u tista' tirrifjuta li tkopri lil xi ħadd b'car policy jekk dan ikun ikkaġuna diversi traffic accidents.

Għalhekk kif qed naraw, kumpannija ta' l- insurance tista' tirrifjuta li tkopri lil individwi għal raġunijiet ġustifikati taħt diversi ċirkostanzi f'sens attwarju, taqbel jew ma taqbilx magħhom.

Irridu nifhmu li x-xogħol ta' kumpannija ta' l-insurance huwa bbażat totalment fuq l-element ta' riskju.

Jien dejjem għedt illi l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa li ma ssir l-ebda forma ta' diskriminazzjoni fil-konfront ta' xi ħadd partikolari minħabba d-diżabilita` tiegħu pero` ġaladarba, kif għadni kemm għedt, ix-xogħol ta' kumpannija ta' l-insurance huwa ta' riskju kontinwu, aħna li rridu nkunu ċerti huwa li fil-każ ta' persuni b'diżabilita`, dawn il-kumpanniji jkunu qed jagħmlu xogħolhom tajjeb u jkunu koperti bi studji statistiċi u attwarji li jiġġustifikawlhom id- deċiżjonijiet li jieħdu.

Jien naħseb li kulħadd jaqbel illi huwa neċessarju li permezz ta' din il-klawsola kumpannija ta' l-insurance ikollha dritt li f'ċerti każi tagħti kondizzjonijiet differenti jew inkella tirrifjuta insurance sakemm dik id-deċiżjoni tkun approvata bi statistika attwarja.

Din hi l-pożizzjoni li qed tieħu n-naħa tal-gvern f'dan ir- rigward.

Sur President, jien fhimtha l-pożizzjoni li ħadet in-naħa ta' l- oppożizzjoni pero` qed nerġa' nipprova nispjega l-pożizzjoni li ħadet din in-naħa, għaliex fl-aħħar mill-aħħar dan li qed nagħmlu hawnhekk m'hu xejn ħlief eżerċizzju ta' spjegazzjoni u possibbilment ta' persważjoni.

Issa jekk il-membri tan-naħa l-oħra jħossu li qed ngħid ħmerija, għandhom jgħiduli li qed ngħid ħmerija, pero` nerġa' nirripeti li billi minnu nnifsu x-xogħol tal-kumpanniji ta' l-insurance huwa mibni fuq diversi riskji, f'diversi okkażjonijiet dawn il-kumpanniji jkollhom jirrifjutaw li jkopru lill-klijenti b'insurance coverage, irrispettivament minn jekk dawn il-klijenti jkollhomx xi diżabilita` jew le, u għalhekk naħseb li jkun żball jekk aħna b'xi mod jew b'ieħor ninsistu li l-kumpanniji ta' l- insurance ma jkunu jistgħu jirrifjutaw taħt l-ebda ċirkostanza li jinxurjaw lil persuni b'diżabilita`.

Waqt il-kumitat dwar l-affarijiet soċjali jien diġa' spjegajt illi jekk se nitfgħu din il-mażżra fuq il-kumpanniji ta' l- insurance, dawn se jkunu obbligati li lill-klijenti tagħhom jibdew iwaħħlulhom premiums li xejn ma jkunu realistiċi.

Għalhekk bir-rispett kollu jien naħseb li n-naħa ta' l-oppożizzjoni la qed tkun realistika, la qed tkun prattika u lanqas qed tkun ġusta mal-kumpanniji ta' l-insurance.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Il-Kumitat kien sospiż fid-9.11 p.m. u rriżuma 20 minuta wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU : 228

FAVUR : 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vella George | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | |

KONTRA : 34

L-Onor.

L-emenda "E" m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "D" għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 16, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 16, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- abbozz ta' liġi.

Klawsola 17 - Atti magħmula b'awtorita`.

Clause 17 - Acts done under authority.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, klawsola 17 qed tagħmilha ċara li jekk ikun hemm ordni jew deċiżjoni ta' xi qorti jew ta' xi tribunal, għandha tiġi osservata dik l-ordni jew dik id-deċiżjoni u allura l-artikli ta' din il-liġi jiġu eżenti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Qed ninnota li subparagrafu (b) ta' klawsola 19 ta' l-abbozz ta' liġi li kien ressaq Prof. Grech f'Ġunju ta' l-1998 ġie eliminat kompletament minn din il-klawsola.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għal dan?

Ta' min jgħid li subparagrafu (b) ta' klawsola 19 kien jgħid hekk:

''an order or award of a court or tribunal having power to fix minimum wages to the extent that such an order or award has specific provisions relating to the payment of rates of salary or wages to persons who, if they were not in receipt of the salary or wages, would be eligible for a disability pension, where the salary or wages are determined by reference to the capacity of the person.''.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Fil-fatt anke jien qed nipprova nidentifika r- raġuni li għaliha kien tneħħa dan is-subparagrafu.

Sur President, jekk qed nifhem tajjeb subparagrafu (b) ta' klawsola 19 kien qed jippermetti li jingħata award diskriminatorju f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħlasijiet taħt xi wage regulation order u allura dan is- subparagrafu tneħħa ħalli ma jkunx hemm diskriminazzjoni.

Kieku ħallejna dan is-subparagrafu, konna nkunu qed nippermettu li t-tribunal jagħti award li jkun jistabilixxi kondizzjonijiet differenti ta' xogħol lill-persuni b'diżabilita`, inkluż salarju differenti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Imma rigward salarji jeżistu l-wages tribunals!

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Iva, imma kieku subparagrafu (b) ta' klawsola 19 ħallejnieh hemm, dan kien ikun ifisser illi t-tribunal jista' joħroġ wage regulation order li tiddiskrimina fil-konfront tal-persuni b'diżabilita` minħabba d-diżabilita` tagħhom, mentri issa hawnhekk qed ngħidu li ġaladarba għandna l-istandards nazzjonali, kulħadd għandu jingħata l-istess paga jekk kemm-il darba kulħadd ikun qed jagħmel l-istess tip ta' xogħol, u dan għandu jkun ta' vantaġġ għall-persuni b'diżabilita`.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 17 għaddiet nem. con u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Klawsola 18 - Mard infettiv.

Clause 18 - Infectious diseases.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ta' min jgħid li din il-klawsola qed tippermetti lill-awtoritajiet jieħdu deċiżjonijiet li f'ċertu sens jistgħu jiġu meqjusa bħala diskriminatorji jekk jirriżulta li persuna jkollha xi infectious jew contagious disease għax f'dak il-każ, għal raġunijiet ta' saħħa pubblika, ikun neċessarju li l-awtoritajiet joħorġu ordnijiet biex dik il-persuna ma titħalliex tiffrekwenta ċerti postijiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 18.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 18 għaddiet nem. con u ġiet ordnata biex issir parti mill-abbozz ta' liġi.

Fid-9.40 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita` - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Tarzna ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjeta` Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jien naħseb illi sal-lum il-poplu Malti u Għawdxi nduna li filwaqt li meta tiġri xi ħaġa li b'xi mod tista' toskura lill-Partit Laburista, il-Partit Nazzjonalista juża l-mezzi tax-xandir li għandu hu kif ukoll dawk tal-PBS - għax anke l-PBS qed jintuża f'din iż- żifna! - biex ixandar il-każ ma' l-erbat irjieħ, meta mbagħad wara li jsiru xi rapporti fl-istess rigward jirriżulta li l-każ ma kienx minnu u li dak kien biss diskors infami min-naħa tal-Partit Nazzjonalista, bil-mezzi tax- xandir tal-Partit Nazzjonalista joskuraw dan kollu u ma joħorġu l-ebda stqarrija korrettiva f'dan is-sens.

Jien qed ngħid dan mill-esperjenza għaliex l-ewwel kien intqal fuq il-mezzi tax-xandir li hemm persuna li qed tiġi investigata fuq l-akkuża li din qed tmur kontra r-regolamenti ta' l- awtorita` ta' l-ippjanar u mbagħad wara li din l-istess persuna ma nstabitx ħatja ta' din l-akkuża ma ntqal xejn iktar fuq dan il-każ.

Fil-fatt ta' min jgħid li l-istess ħaġa ġrat fil-każ tal-Maltacom għaliex filwaqt li l- gazzetti tal-Partit Nazzjonalista qabdu u xandru diversi affarijiet infondati dwar dak li kien qed jiġri f'din il-kumpannija, illum li l- Imħallef Victor Caruana Colombo lesta rapport dwar dan il-każ u minn dan ir- rapport ma ħareġ xejn, minn dakinhar li tlesta dan ir-rapport ma ntqal xejn iktar.

Madanakollu, Sur President, iktar tard matul dan id-diskors jien se nqiegħed dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra, ħalli l-ħmieġ u l- ħniżrijiet li ntefgħu fuq l-oppożizzjoni Laburista, b'mod speċjali fuq l- Onor. Alfred Sant u fuqi - minħabba li matul l-amministrazzjoni preċedenti konna responsabbli mill-Maltacom - ikunu jistgħu joħorġu bl-iktar mod ċar.

Sur President, hawn ta' min isemmi wkoll il-ħmieġ u l-ħneżrijiet li ntefgħu f'din il-Kamra fuq l-ex-chairman, fuq iċ-chief executive u fuq impjegati oħra tal-Maltacom fosthom fuq il-membri tal-bord ta' l-għażla għal promozzjonijiet, li ma setgħux jiddefendu ruħhom.

Jien kemm-il darba ġbidt l-attenzjoni f'dan il-parlament li dan it-tip ta' rapport qatt ma tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra akkumpanjat minn stqarrija ministerjali.

Kienu saru rapporti ta' l-appell imma dawn qatt ma tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra bi stqarrija ministerjali, pero` dakinhar hekk għamel il-Ministru Josef Bonnici.

Jien ma kontx tkellimt mal-ewwel fuq dan il-każ u ħallejt iż-żmien jgħaddi per prudenza pero` minkejja dan kollu fuq il-mezzi tax- xandir tal-Partit Nazzjonalista baqgħu ħarġin l-attakki biex ikun hemm attakk frontali mill-Ministru Bonnici fuq l-ex-chairman u fuq il-general manager tal-Maltacom, is-Sur Joe Azzopardi.

Hawn ta' min ifakkar ukoll illi jien għedt kemm-il darba li l-membri tal-bord ta' l-għażla għal promozzjonijiet kienu qegħdin jistennew wara l-bieb tal-bord tal-Maltacom biex jagħtu l-ispjegazzjoni tagħhom, imma lil dawn baqa' ħadd ma bagħat għalihom u tħallew jistennew wara l-bieb.

Kien jidher bl-iktar mod ċar li dan il-każ ma kien xejn għajr montatura politika u li l-għan ewlieni tal- Ministru Bonnici f'dan il-każ kien li jimmina lill-ex-chairman u lill- management team tal-Maltacom, fosthom lis-Sur Joe Azzopardi, biex minflok ikun jista' jdaħħal galoppini Nazzjonalisti.

Kif għedt diġa', fuq kollox mir-rapport li għamel l-Imħallef Caruana Colombo rriżulta li dak li qal il- ministru dwar x'qed jiġri fil-Maltacom m'hu minnu xejn u tant m'humiex minnhom il-ħniżrijiet li semma hu ...

Il-ħniżrijiet qegħdin f'dak li qal hu, Sur President, u nista' nsemmi x'qal fuqi f'dan il-Parlament - li l- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u li allura suppost nagħtuha d-dinjita` li tixirqilha - meta jien ġbidtlu l-attenzjoni li qed ikun skorrett f'dak li qed jgħid.

Fil-fatt huwa qalli li jien, fis-saħna li kelli qabel l-elezzjoni, kelli sehem, bħala wieħed li kont nifforma parti mill-caretaker government, f'inġustizzji li affettwaw kemm lil-Laburisti kif ukoll lin-Nazzjonalisti, u huwa qal li dan m'huwiex aċċettabbli.

Meta jien ipprovajt ngħidlu li dak li qed jgħid kien żbaljat u bdejt nipprova nispjegalu għaliex dak li kien qed jgħid kien żbaljat, huwa qalli li jien informat iktar minnu dwar il- promozzjonijiet.

Kif qal dan il-kliem jien għedtlu: Iva, jien għalhekk qed ngħid li l-affarijiet li qed tgħid inti m'humiex minnhom u m'humiex korretti għax informat iktar minnek u għalhekk ikun aħjar jekk toqgħod fuq dak li qed ngħidlek jien għax din hija l-verita`.

Dakinhar jien għedt ukoll illi għandha ssir investigazzjoni f'dan ir-rigward ħalli toħroġ il- verita` kollha għaliex dak iż-żmien jien kont responsabbli mill-Maltacom u għalhekk kont ċert li kont qed ngħid il-verita`.

Pero` l-ministru ma waqafx hemm u kompla jakkużani li jien kont naf iktar minnu fuq dan il-każ u li jekk kemm-il darba jien kont mgħarraf bid-dettalji tal-ħniżrijiet politiċi kollha li saru fil-Maltacom, dan kien ifisser li jien kont direttament responsabbli għalihom, u sħabu ċapċpulu.

Fil-fatt dakinhar il- Ministru Bonnici kkonkluda billi qal li kont jien li orkestrajt kollox f'dak il-każ li semma, u meta smajtu jgħid dan il-kliem jien għedtlu li l- ħneżrijiet qed jagħmilhom hu meta biex mingħalih jipprova jipperswadi lil kulħadd, qiegħed saħansitra jasal biex jigdeb fl-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż.

Sur President, issa minn dan ir-rapport jirriżulta li m'huwiex minnu li kien hemm min imbotta lill-bord ta' l-għażla għal promozzjonijiet biex dan jagħmel l-għażla tiegħu qabel l-elezzjoni - u hawn irrid infakkar li l- Ministru Bonnici kien qed iwaħħal fija indirettament f'dan kollu - u li l- proċeduri saru kif suppost.

Għalhekk ġaladarba l-ministru ħareġ jattakkani fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż illi kont jien li orkestrajt kollox biex imbagħad jirriżulta li dan m'hu minnu xejn u li allura meta l-l-ministru qal dan il-kliem kien qed jimmislijdja lill-Kamra, jiddispjaċini ngħidlu illi m'għandux triq oħra ħlief li jirriżenja.

Ir-rapport li sar f'dan ir- rigward wera u pprova li l-ministru qal il-gideb f'dan il-parlament u għalhekk jien nitlob lill-mezzi tax-xandir biex jiflu dan ir-rapport ħalli jaraw kemm l-għan tal-Ministru Bonnici f'dan ir-rigward kien illi jittajjar iċ-chairman tal-Maltacom, is-Sur Tony Meilaq, u li jħammeġ politikament lili u lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Hawn jien nistaqsi: Issa wara li ċ- chairman laħaq ittajjar minn hemm u rriżulta li dak li kien ġie akkużat bih m'hu minnu xejn, x'se jiġri?

Għax jidher bl-iktar mod ċar li l-ex-chairman ittajjar minn hemm għal mottiv politiku, biex żgur ikunu jistgħu jagħmlu li jridu fil-Maltacom.

Imma issa l-Ministru Bonnici x'se jagħmel?

Se jirriżenja wara l-ħneżrija li għamel illi tajjar persuna li kienet kapaċi ġġib lil Maltacom 'il quddiem?

Jien nerġa' nitolbu biex jirriżenja, u ġaladarba l-Ministru Bonnici qal li jien kont responsabbli għall- ħneżrijiet, u li l-gazzetti tal-Partit Nazzjonalista ġabuha front page li jien responsabbli għall-ħneżrijiet, jien ngħidilhom: Issa kunu rġiel u għidu li fi żmien il-gvern Laburista ma kienx hemm ħneżrijiet fil-Maltacom, imma issa li hemm gvern Nazzjonalista li hemm il-ħneżrijiet f'din il- kumpannija.

Il-Ministru Bonnici jmessu jaf li fi żmienu saru l-ħniżrijiet għaliex jien kemm-il darba ġibtlu l-provi ta' dan, kemm ġewwa dan il- parlament kif ukoll barra minn dan il-Parlament.

Fil-fatt jien anke fuq il- gazzetti ktibt dwar dawn l-affarijiet.

Per eżempju, fi żmien il-gvern Nazzjonalista kien hemm każ ta' individwu li għalkemm ma kellux il-kwalifiki neċessarji biex japplika għal ċerta kariga, dan tħalla japplika u fil-fatt il-post spiċċa biex ħadu hu.

Issa dan huwa fatt illi ħadd ma jista' jinnegah għax din qalha dan l-individwu stess il-qorti waqt li kien taħt ġurament.

Allura hawn jien nerġa' nistaqsi: Issa l-Ministru Bonnici x'se jagħmel?

Se jinvestigahom dawn il- ħneżrijiet li saru taħt il-gvern tiegħu?

U issa, Onor. Bonnici, kif se tipperswadi lin-nies li inti ridt li toħroġ il-verita`?

Illum ħareġ bl- iktar mod ċar li inti mhux il-verita` ridt imma li ttajjar lil numru ta' individwi minn mal-Maltacom bi skop politiku, anke jekk kont taf li meta kont qed tagħmel hekk kont qed tidħak bl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

Hawn irrid inżid ngħid li kien hemm min qal ukoll b'ġurament illi mal- bidla fil-gvern, meta fl-1996 tela' l-partit Laburista, ma saret l-ebda vendikazzjoni fil-Maltacom, mhux bħal meta tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, fejn kien hemm erba' bażużli li marru fl-uffiċċju tal- general manager u bdew jagħtu l-ordnijiet u t-transfers minn hemmhekk stess.

Dan li qed ngħid ħadd ma jista' jinnegah għax, kif għedt diġa', dan qaluh individwi stess taħt ġurament.

Jien nerġa' nistaqsi għat-tielet darba: Issa x'se jagħmel il-Ministru Bonnici fuq dawn il-ħneżrijiet?

Se jinvestigahom jew almenu se jitlob lil xi mħallef biex jinvestigahom?

Madanakollu jien naħseb illi l-ministru ħalqu magħluq kien u ħalqu magħluq se jibqa' għaliex min ikun ipokrita u min ikun giddieb ma jagħmel xejn minn dan kollu, anzi minflok jipprova jċappas lil ħaddieħor.

Sur President, illum li dħalna f'millennju ġdid bqajna nisimgħu kemm huwa importanti li nistmaw lil kulħadd, li għandna nagħtu l-istess drittijiet lil kulħadd u li għandna nimxu b'ugwaljanza ma' kulħadd, pero` fil-verita` x'qed jiġri llum fil-Maltacom u f'Malta kattolika?

Per eżempju, jien diġa' ġbidt l-attenzjoni tal-ministru għal każ ta' mara miżżewġa li għaliex hija Laburista ngħatat transfer f'post fejn qatt ma kien hemm nisa jaħdmu qabel - fil-fatt ta' min isemmi li f'dan il-post lanqas toilets m'hemm - pero` għalkemm jien ġbidt l-attenzjoni tal-ministru fuq il-vendikazzjoni li ngħatat din il-mara u għalkemm fil-15 ta' Diċembru hija kitbet ittra f'dan ir-rigward lill-kap tar-riżorsi umani tal-Maltacom, sal-lum għadu ma sar xejn.

Fl-aħħar tad-diskors tiegħi jien se nqiegħed kopja ta' din l-ittra u nixtieq li r-reporters preżenti jaqraw din l-ittra huma wkoll ħalli jkunu jistgħu jirrealizzaw iktar x'qed jiġri taħt il-gvern Nazzjonalista fil-millennju l-ġdid u f'Malta kattolika.

Jien nistenna li l- Viċi Prim Ministru, li huwa wkoll il-ministru responsabbli mill-qasam soċjali - u li llum jinsab preżenti hawnhekk - għada filgħodu stess jibgħat lil min huwa responsabbli ħalli jinvestiga dan il-każ.

Dawn huma l- ħneżrijiet u l-vendikazzjonijiet li jmessu jikkundanna l-Ministru Bonnici u mhux jiġi hawnhekk, fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, u biex jipprova jtajjar lil numru ta' ħaddiema minn mal-Maltacom għal għan politiku jaqbad u jfajjar l-akkużi li fi żmien il-gvern Laburista saru l-ħneżrijiet.

Il- verita` hija li l-ministru qed jipprova jċappas lilna, u dan meta aħna m'għamilniex ħneżrijiet u meta l-poplu Malti u Għawdxi jaf kemm konna ġusti meta konna fil-gvern.

Ara l-ħneżrijiet li għamlu huma, anke meta kienu fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni, ma jsemmuhomx.

Biżżejjed insemmi każ li ġara ftit snin ilu meta pprovaw jinqdew b'persuna b'diżabilita` billi qalu li aħna lil din il-persuna tajnieha transfer b'vendikazzjoni, u dan meta kienu l-membri tal-familja tagħha stess li talbuna li din il-persuna tingħata transfer biex tkun tista' taħdem f'post li jinsab iktar viċin tad- dar tagħha u b'hekk taħdem iktar għal qalbha.

Pero` l-partit Nazzjonalista anke ħaġa karitattevoli bħal din ipprova jdawwarha b'mod partiġjan!

Sur President, jien se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-ittra li bagħtet dik il-mara miżżewġa lill-kap tar-riżorsi umani tal-Maltacom.

Anke f'dan il-każ jien erġajt kont prudenti u erġajt ittamajt li min għandu daqsxejn ta' rġulija kien se jiġi f'dan il-parlament, iqiegħed dan ir-rapport fuq il- Mejda tal-Kamra u jgħid: Niskuża ruħi li żbaljajt għax weġġajt lil ħafna nies innoċenti u pprovajt inħammeġ lil min qed jipprova jagħmel il-ġid lill- pajjiż minn din l-ogħla istituzzjoni, pero` mhux hekk ġara għax dan dawwar denbu u telaq.

Għalhekk, Sur President, illum jien qed nitlob b'wiċċi minn quddiem ir-riżenja ta' min immiżlijdja lil dan il-parlament, li nerġa' ngħid huwa l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, ta' min ġab fl-inkwiet nies li taw sehem lil pajjiżna u ta' min ipprova jħammeġ nies li jaħdmu għal pajjiżhom mis-6.30 a.m. sas-1.30 a.m. kuljum.

Dawn l-affarijiet huma ta' stmerrija.

Jien nitlob lill-poplu Malti u Għawdxi biex jaraw id-dokumenti li se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra fl-aħħar tad-diskors tiegħi ħalli jkunu jistgħu jifhmu aħjar x'qed jiġri fil-Maltacom fil-millennju l-ġdid taħt gvern Nazzjonalista.

Issa hawnhekk jien semmejt biss uħud mit-transfers vendikattivi li qed jingħataw lill-impjegati tal-Maltacom mill-gvern Nazzjonalista għax fil- verita` qed isiru ħafna u ħafna iktar, u fil-fatt jien niskanta kif ħadd mill-impjegati m'hu qed jitkellem dwar dan, pero` sa ċertu punt nagħtihom raġun għaliex ħafna minnhom qed jibżgħu jitkellmu minn mindu ttajjar l-ex- chairman.

Fil-fatt illum il-Maltacom spiċċat f'sitwazzjoni fejn l- impjegati Nazzjonalisti jistgħu jiskartaw kemm iridu tant li wħud minnhom, għalkemm għandhom id-driver magħhom, m'huma qed jagħmel xejn u meta dawn jinqabdu jagħmlu xi abbuż toħroġ ordni minn fuq nett biex ma jittieħdux passi dixxiplinarji kontrihom.

F'din is-sitwazzjoni waslet il-Maltacom, fejn isiru ruxxmata vendikazzjonijiet politiċi biex il-kumpannija terġa' tibda taqbad it-triq għan-niżla!

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nerġa' nappella lill-Ministru Bonnici biex jitlob skuża lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, lil kull membru parlamentari li akkuża, lill-ex-chairman tal-Maltacom, is-Sur Tony Meilaq, liċ-chief executive ta' l-istess kumpannija u lil diversi nies oħra għall-inkwiet li għaddiehom minnu u għall-ħsara li għamel lill-pajjiż.

Jekk il-Ministru Bonnici jrid li jibqa' stmat ta' raġel f'din il-Kamra għandu joffri r-riżenja tiegħu hu stess, pero` sakemm ma jagħmilx dan jien nibqa' nsostni li f'dan il-parlament hawn membri irresponsabbli bil-provi, u li minflok m'huma qed jagħtu eżempju lill-poplu Malti u Għawdxin li għandha dejjem tingħad il-verita`, qed jipprovaw ikissru dawk il-valuri li bena l-partit Laburista għall-ġid ta' kulħadd.

Sur President, nitlob li nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li għamilt aċċenn għalihom waqt dan id-diskors.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Report on the findings of the board of inquiry on the selection process for the post of technical executive fil-Maltacom datat 7 ta' Diċembru, 1999; u

Ittra datata 15 ta' Diċembru, 1999 mibgħuta minn impjegata tal- Maltacom lill-kap tar-riżorsi umani ta' l-istess kumpannija.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, m'hemmx dubju li kulmin jgħaddi mill-Mosta jinnota kemm it-toroq ta' dan il-lokal għandhom bżonn ta' manutenzjoni mill-iktar fis possibbli u fil-fatt ir-residenti tal-Mosta spiss qed javviċinaw lil membri parlamentari bħali u lill-membri tal- kunsilli lokali sabiex jiġbdu l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet konċernati fuq dawn it-toroq.

Biżżejjed ngħid li llum għandi f'idejja petizzjoni li ffirmawha mhux inqas minn 150 resident ta' Triq il-Kbira ġewwa l-Mosta - u iktar tard jien se nqiegħed kopja ta' din il-petizzjoni fuq il-Mejda tal- Kamra wkoll biex forsi fl-aħħar din it-triq tiġi rranġata - u ta' min jgħid li fl-10 ta' Diċembru li għaddew l-istess residenti kitbu wkoll ittra lis- sindku tal-Mosta, is-Sur Joe Demartino, f'dan ir-rigward.

L-ewwel ħaġa li għandha ssir fi Triq il-Kbira - l-itwal triq li għandna fil-Mosta, tant li kważi tibqa' sejra san-Naxxar - huwa li jinstab xi rimedju għall-kwantita` ta' ilma tax-xita li jinġabar f'din it-triq.

Lil min għadu qatt m'għadda minn din it-triq nista' naċċertah li jekk jgħaddi minn hemm jistħajlu qed jimxi fuq Mars jew fuq il-qamar għaliex in-numru ta' ħofor li hemm f'din it- triq lanqas biss jingħaddu!

L-istess nistgħu ngħidu għat-toroq ta' madwar il-housing estate tal-Mosta u għal Triq id-Dawr.

Issa ta' min jgħid li fi Triq id-Dawr hemm ċentru ta' l-anzjani, u dawn l-anzjani jieħdu pjaċir imorru xi passiġġata fil- viċinanzi, pero` minħabba l-istat tat-toroq li jinsabu fih dawn it-toroq ħafna minnhom qed jibżgħu li jaqgħu u ma jerġgħux iqumu minnha.

Anke jien, li xi kultant immur jogging f'dawk l-inħawi, noqgħod attent li ma ngħaddix minn dawn it-toroq għaliex meta għaddejt minn hemm mhux l-ewwel darba li ħadtha għal wiċċi.

Dan biex ma nsemmux ukoll l-istat diżastruż tat-toroq li hemm madwar il-housing estate ta' Santa Margherita.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed nitkellem b'mod partiġjan għaliex huwa fatt li dawn it-toroq għandu jiġu rranġati mill-iktar fis possibbli u ma nistgħux nibqgħu nħallu ż-żmien jgħaddi mingħajr ma nagħmlu xejn f'dan ir-rigward.

Jien nifhem li ma nistgħux nagħmlu dawn it-toroq mill-ġdid għaliex dan jirrikjedi spejjeż kbar li l-gvern żgur li ma jistax ilaħħaq magħhom pero` l-gvern preżenti għamel żball li qatt ma ħass din il-problema u huwa issa, li din il- problema qiegħda miegħu, li qed jinduna biha.

Sur President, jien anke meta kont fuq il-bankijiet tal-gvern kont nagħmel ħilti kollha biex nara li dawk it-toroq li jinsabu fi stat ħażin jiġu rranġati.

Ma nistax nagħmel diskors bħal dan mingħajr ma nsemmi wkoll Triq l- Alwetta u Triq il-Barjol, fejn hemm kappella sabiħa ħafna - li wara li kien ġie biex jiftaħha l-E.T. l-Arċisqof qed tintuża b'mod regolari - u hemm ukoll il-mużew fejn it-tfal imorru hemmhekk biex jitgħallmu d-duttrina.

Kif jaf kulħadd fil-ftit xhur li l-Partit Laburista dam fil-gvern ipprova jagħmel mill-aħjar li jista' biex jirranġa t-toroq ta' pajjiżna, pero` minkejja li l-gvern Nazzjonalista preżenti diġa' daħal fit-tieni sena tiegħu għad għandna diversi toroq li jinsabu fi stat diżastruż.

F'idejja għandi xi ritratti biex nuri f'liema stat jiġu Triq l-Alwetta u Triq il- Barjol meta tagħmel ħalba xita.

Għandi wkoll f'idejja kull korrispondenza li saret f'dan ir-rigward mad-dipartimenti tal-gvern u diversi ittri li dehru fuq il-gazzetti lokali dwar dawn iż-żewġ toroq, li litteralment qegħdin jegħrqu biċ-ċaflis u bit-tajn li qed ikun hemm fihom.

Fl-aħħar tad- diskors tiegħi se nqiegħed ukoll kopja ta' petizzjoni li ġiet mibgħuta f'Settembru ta' l-1999 minn iktar minn 46 resident ta' Triq l-Alwetta u Triq il-Barjol lis-sindku tal-Mosta fuq l-istat li jinsabu fih it-toroq tagħhom.

Jien kemm-il darba ġietni tentazzjoni li nistieden lill- istazzjonijiet lokali kollha tat-television biex imorru jaraw huma stess f'liema sitwazzjoni tinsab Triq id-Dawr u t-toroq l-oħra tal-madwar, u qed nagħmel enfasi fuq l-istat li jinsabu fih dawn it-toroq għaliex kieku tkun tista' tgħaddi minnhom bil-karozza, għalkemm b'ħafna skossi, fiha u ma fihiex, pero` minn dawn it-toroq ma tistax tgħaddi b'karozza litteralment.

Sur President, hawn ma rridx ninsa nsemmi wkoll lil Triq l-Oratorju, li fiha sar kanal għall-ilqugħ ta' l-ilma u li ma nafx kemm-il darba nqala' u reġa' tpoġġa.

Dawn huma kollha spejjeż żejda għall-gvern, pero` l-ikbar oxxenita` hija li ma komplewx dan ix-xogħol sa Triq il-Barrieri u Triq Stivala biex l-ilma li jkun hemm f'dawn it-toroq ikollu fejn imur ukoll imma waqfu fin-nofs.

Dan għaliex?

Mela issa se noqogħdu noħolqu diskriminazzjoni bejn ir-residenti wkoll?

Dawn huma affarijiet tal- mistħija.

Għalkemm għandi xi dettalji ma nafx min kien il-kuntrattur responsabbli għal dan ix-xogħol, pero` milli jidher ħadd ma kien qed jagħmel superviżjoni fuq dan ix-xogħol għax hemmhekk sar xogħol ħażin tant li wara li lestew kellhom jerġgħu jqattgħu l-konkos mill-ġdid.

Fil-fatt anke fis-sistema tad-drenaġġ kien hemm problema u minkejja li issa din it- triq ilha magħluqa għal diversi xhur, sal-lum ix-xogħol fi Triq l-Oratorju għadu ma ġiex konkluż.

Jien inħeġġeġ lill-ministru konċernat biex jara li mhux biss isir ix-xogħol li nbeda imma li jsir ix-xogħol kollu li hemm bżonn isir u mhux jitħalla kollox nofs leħja.

Ma rridux ninsew li dawn huma flus il-poplu u għalhekk għandhom jintnefqu bl-iktar mod għaqli fl- interess ta' kulħadd.

Imbagħad xi ngħidu għall-carpark li ħolom bih il-kunsill lokali tal-Mosta?

Din hija ġennata mill-kbar!

Jien tkellimt diversi drabi dwar din il- carpark f'dan il-Parlament u għal darb'oħra nerġa' nħeġġeġ lill-poplu Mosti biex jgħid "le" għal dan il-proġett.

Wara kollox hemm bżonn li l-carpark issir hemm, eżattament taħt il-knisja, it-tempju t'Alla?

U jekk kemm-il darba jsiru xi ħsarat lill-knisja - issa hawn m'iniex qed nitkellem fuq illum imma fuq xi erba' jew ħames snin oħra - min se jiffinanzja dawn il- ħsarat?

Issa hawn nixtieq indur għal xi ħaġa oħra wkoll billi ngħid illi ma nafx meta l-ministru konċernat se jirrealizza li fi Vjal l-Indipendenza hemm bżonn isiru t-traffic-lights.

F'din it-triq isiru diversi inċidenti regolarment, u dan biex ma nsemmux ukoll is-sistema ta' dawl li hemm f'din it-triq, li tant hija batuta li meta tgħaddi minnha tistħajlek għaddej minn ġo bosk bid-dlam li jkun hemm.

Hemm bżonn li dawn in-nuqqasijiet li semmejt f'dan id-diskors jiġu mogħtija l-attenzjoni li tixirqilhom fl- interess ta' kulħadd, u jien tkellimt fuq il-lokal tal-Mosta għaliex ngħix hemmhekk u allura jkolli diversi kuntatti mar-residenti ta' dan il-lokal, pero` naf li kull lokalita` ta' Malta u Għawdex għandha toroq li jinsabu fl- istess sitwazzjoni.

Sur President, qabel nagħlaq nitlob li nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra dawk id-dokumenti li aċċennajt għalihom qabel.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ittra datata 10 ta' Diċembru 1999 lis-sindku kunsill lokali tal-Mosta mibgħuta minn residenti ta' Triq il-Kbira fil-Mosta, dwar il-ħtieġa ta' aktar manutenzjoni flimkien ma' kopja ta' petizzjoni ffirmata mill- istess residenti;

Kopja ta' petizzjoni lill-kunsill lokali tal-Mosta datata 2 ta' Settembru 1999 u ffirmata mir-residenti ta' Triq l-Alwetta u Triq il- Barjol, Mosta, dwar il-ħtieġa ta' aktar manutenzjoni.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 11 ta' Jannar, 2000 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-10.10 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'hemm ippjanat għas-sena 2000 bħala ħidma fl-oqsma taż-Żgħażagħ u Sport?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-qasam ta' l-isport hemm diversi proġetti programmati għas-sena 2000, fosthom il-bidu ta' xogħlijiet fuq l- ewwel mit-tliet Kumplessi Sportivi (fin-naħa tal-Cottonera), l-ippjanar tat- tieni wieħed fil-karwija, (Safi/Kirkop), it-tkomplija ta' Skola Sport u għajnuna lill-għaqdiet u Assoċjazzjonijiet Sportivi.

Fil-qasam taż-żgħażagħ ser tissokta l-għajnuna li qed nagħtu lill-għaqdiet taż-żgħażagħ u lil żgħażagħ individwali.

Proġetti oħra huma l-Youth Exchanges, Youth Specialization Studies Scheme, Youth for Drama, u proġetti oħra li minn żmien għal żmien ikunu proposti lil dan il-Ministeru.

PULIZIJA - SERQ TA' KAROZZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet fuq karozzi rrapportati lill-Pulizija bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm kien in-numru ta' persuni li tressqu l-qorti mill-pulizija b'konnessjoni ma' dawn il-kapijiet ta' serq?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li bejn Jannar u Novembru ta` l-1999, il-Pulizija kellha 2,723 rapport ta` serq minn vetturi.

Ninsab infurmat ukoll li fl-istess perijodu tressqu l-Qorti 90 persuna in konnessjoni ma` dan it-tip ta` reat.

Dan in-numru jikkonsisti f`persuni mressqa fuq aktar minn reat wieħed ta` serq minn vetturi.

PULIZIJA - SERQ FUQ TURISTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet fuq turisti u appartamenti tagħhom irrapportati lill-pulizija matul Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm-il persuna qed tressaq il-Pulizija quddiem il-Qorti b'konnessjoni ma' dawn is-serq fuq it-turisti?

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġa` għedt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru. 8484, ninsab infurmat li ma tinżammx statistika tat- tagħrif hekk kif mitlub mill-Onorevoli Interpellant.

PULIZIJA - KAŻI TA' HOLD-UPS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' hold-ups irrapportati lill-Pulizija bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm huwa n-numru ta' dawn il-każijiet li qed jiġu ttrattati quddiem il- Qorti wara l-pulizija bdiet il-proċeduri tagħha ta' l-akkużi?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar in-numru ta` hold-ups li ġew irrapurtati lill- Pulizija bejn Jannar u Settembru ta` l-1999, nirreferi lill-Onor Interpellant għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 10546, filwaqt li f`Ottubru u f`Novembru ta` l-1999, ninsab infurmat li ġew irrapurtati lill-Pulizija 6 hold-ups.

Ninsab infurmat ukoll li mill-każi irrapurtati bejn Jannar u Novembru ta` l- 1999, 27 ġew solvuti li minnhom 13 għadhom qed jigu trattati quddiem il- Qorti.

Ta` min jgħid ukoll li n-numru ta` każi solvuti huwa d-doppju tas-sena ta` qabel, jiġifieri l-1998 fejn minn 56 hold-up ġew solvuti 14.

PULIZIJA - SERQIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet f'bars, ħwienet tax-xorb u restaurants u ħwienet tal-merċa eċċ irrapportati lill-pulizija bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm huwa n-numru ta' persuni li qed jitressqu l-qorti mill-pulizija b'konnessjoni ma' dawn is-serqiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li bejn Jannar u Novembru ta` l-1999, il-Pulizija kellha 1,039 rapport ta` serq minn bars, hotels u retail outlets.

Ninsab infurmat ukoll li fl-istess perijodu tressqu l-Qorti 67 persuna in konnessjoni ma` dan it-tip ta` reat.

DIPARTIMENT TA' L-AGRIKOLTURA U SAJD - KAPIJIET/UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' kapijiet u uffiċjali tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u Sajd li bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena ntbagħtu mill-ministeru fuq xogħlijiet/riċerka/laqgħat eċċ barra minn Malta b'konnessjoni ma' l- applikazzjoni ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Meta marru, fuq liema oqsma kellhom il-laqgħat u xi żviluppi kien hemm?

Kemm kienu l-ispejjeż li saru uffiċjali kap, kap?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar u Novembru tal-1999 kien hemm 15-il delegazzjoni li siefru b'konnessjoni ma' l-applikazzjoni ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropeja, b'wieħed jew aktar Ufficjali mill-Ministeru.

Fil-proċess ta' l-iscreening il-liġijiet ta' l-UE jiġu mqabbla mal-liġijiet ta' Malta.

Lista ta' l-Uffiċjali li marru, meta u fuq liema oqsma kellhom il-laqgħat, u kemm kienu l-ispejjeż.tpo//iet fuq il-Mejda tal-Kamra.

DJAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' units li l-Awtorita' tad-Djar qed tibni fl-Imtarfa fil-mument?

Meta se jkunu lesti u meta se jinħarġu l-applikazzjonijiet għal pubbliku?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Awtorita' tad-Djar qed tippjana li tibni madwar 120 post fl-Imtarfa.

Fuq 26 minnhom, l-Awtorita' tad-Djar għanda applikazzjoni pendenti ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar waqt li fuq 94 oħra qed tħejji l-pjanti.

Għadu prematur li jingħataw aktar dettalji.

PARLAMENT - MISTOQSIJIET PARLAMENTARI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm saru mistoqsijiet parlamentari mill-membri tal-Gvern mill-1 ta' Jannar, 1999 sal- 15 ta' Diċembru, 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bejn l-1 ta' Jannar 1999, u l-15 ta' Diċembru 1999, saru 3,716-il Mistoqsija Parlamentari minn membri parlamentari tan- naħa tal-Gvern.

GĦAWDEX - VAPUR "IX-XLENDI"

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid x'passi beħsiebu jieħu l-Ministeru għal Għawdex biex il- vapur "Ix-Xlendi" li ġie mgħarraq ftit 'il barra minn Għajnsielem u li sfortunatament inqaleb wiċċu 'l isfel u issa jien informat li nħareġ aktar 'il barra bil-maltemp, dan ma jitħalliex jaqa' fis-sies fond li hemm fil- viċinanza fejn l-aċċessibbilta' għalih mill-għaddassa isir aktar diffiċli?

Hemm ħsieb li jinġiebu tug boats biex jiġbduh lura, jaqilbuh wiċċu 'l fuq u possibbilment jankrawh biex ma jerġax jinġarr bil-maltemp?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-Gozo Tourism Association qegħda tagħmel evalwazzjoni tas-sitwazzjoni biex ikunu jistgħu jittieħdu l- miżuri li jkun hemm bżonn.

SPTAR ĠENERALI - MASTRUDAXXI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'roster jew rosters jaħdmu il-mastrudaxxi fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob l-Onor Interpellant biex jagħmel id-domanda lill-Ministru għal Għawdex.

SPTAR ĠENERALI - FILING DEPARTMENT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm ilhom li bdew jaħdmu roster ta' 24 siegħa l-Filing Department ta' l-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Meta bdew jaħdmu din ir- roster u kemm hemm impjegati fuq din ir-roster ta' 24 siegħa?

X'inhu l-grad tagħhom?

Mill-1 ta' Jannar sa l-aħħar ta' Jannar 1999, jista' l-Ministru jgħid kemm-il file intalab kuljum u f'liema ħin intalab u minn min intalab (mingħajr ma jissemmew ismijiet ta' pazjenti jew numri ta' files)?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob l-Onor.

Interpellant jagħmel id-domanda lill- Ministru għal Għawdex.

SPTAR ĠENERALI - STAFF

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid, minbarra n-nurses u t-tobba, min aktar jaħdem il-Ħdud fl- Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob l-Onor.

SAĦĦA - PAZJENTI MINN GĦAWDEX

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm inġiebu pazjenti minn Għawdex bil-helicopter mill-1 ta' Jannar, 1999 sa l-1 ta' Diċembru, 1999?

Kemm minnhom kienu minħabba inċidenti tat-traffiku?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob l-Onor.

DELIMARA - POWER STATION

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fiex waslu l-proċeduri għat-tħaffir tal-mina mill-Power Station ta' Delimara għal Marsa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li s-sejħa għall-offerti biex titħaffer mina bejn il-Power Station ta' Delimara u l-Marsa għalqet fl-14 ta' Diċembru 1999 u fil-preżent beda l-proċess biex issir l-għażla ta' l- aħjar offerta.

PULIZIJA - THE ORIGIN OF MALTESE STATEHEAD

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: In vista ta' dak li għadu kemm ġie żvelat fil-ktieb tal-Prof.

Frendo The origin of Maltese Statehood (p.406-493), jista' l-Ministru jordna inkjesta dwar l-oriġini u d-destinazzjoni ta' numru kbir ta' armi li kienu nstabu b'kumbinazzjoni mill-Pioneer Corpes f'Bormla fit-23 ta' Novembru, 1974?

Jista' l-Ministru jikkonferma u jispjega għaliex skond ma ntqal fl- istess ktieb ex-Ministru Laburista u uffiċjali tal-NCP minn Bormla kienu aċċedew immedjatament fuq il-post u pprovaw jisdramatizzaw din is-sejba?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fil-paġni tal-ktieb li saret referenza għalihom fil-mistoqsija, ma nstabet ebda referenza għall-inċident kif imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Ninsab infurmat ukoll li barra minhekk, fl-isfond ta` dak li hemm imsemmi fil-mistoqsija, saret riċerka fl- arkivji ta` diversi sezzjonijiet tal-Korp tal-Pulizija, liema riċerka ukoll irriżultat fin-negattiv.

Ta` min jgħid li l-Korp tal-Pijunieri kien jaqa` taħt ir-responsabbilita` tal-Forzi Armati ta` Malta u mhux tal-Pulizija.

ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm impjegati fl-Enemalta li bejn l-1996 u l-1998 ġew downgraded?

X'raġunijiet kien hemm għal dawn id-downgradings?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bejn l-1996 u l-1998 kien hemm seba' impjegati tal-Korporazzjoni Enemalta li ġew downgraded.

Dan sar wara li kienu ċċertifikati mhux f'saħħithom biex jaqdu d-doveri tal-grad tagħhom.

ENEMALTA - IMPJEGATI - KUMPENS FUQ INĠUSTIZZJI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rapport li jelenka l-kumpens li ħarġet l-Enemalta għal dawk il-każi ta' allegati inġustizzji li mpjegati ta' l-Enemalta kienu ressqu quddiem il-kummissjoni li tinvestiga l-inġustizzji u li qabel l-elezzjoni ta' l-1998 il- korporazzjoni kienet investigat hi stess permezz ta' bord ad hoc u ħabbret hi direttament lill-impjegati tagħha?

Meta tħallas dan il-kumpens u kemm tħallsu flus f'kumpeens bħala total?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li b'kollox kien hemm 30 impjegat tal- Korporazzjoni Enemalta li aċċettaw li jieħdu kumpens mingħajr ma jkomplu bl- ilment tagħhom kontra l-Korporazzjoni.

B'kollox l-Enemalta ħallset f'kumpens l-ammont ta' Lm23,100.

Il-pagamenti saru bejn Ottubru u Diċembru 1998.

ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx x'imjegati u managers ta' l-Enemalta li tħallsitilhom jew qed titħallsilhom l-ispiża, jew parti mill- ispiża, biex jagħmlu l-kors ta' l-MBA jew xi kors ta' natura simili?

Jekk iva, min huma dawk l-individwi, min approva li jitħallsu l-ispejjeż ta' dan il-kors, kemm hi l-ispiża individwali u f'liema data kienet l-approvazzjoni ta' kull individwu?

Xi kriterji ntużaw biex jiġu approvati talbiet ta' din ix-xorta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li waqt laqgħa tal-Bord fl-20 ta' April 1994, kien ġie approvat il-ħlas għall-kors ta' Diploma in Business Management għal ħames impjegati tal-Korporazzjoni u cioe

Tarcisio Mifsud - Finance Manager Ronald Vella - Manager Distribution Charles Grixti - Manager Customer Services Albert Farrugia - Assistant Manager Electricity Hugh Zarb - Manager Information Services

Il-kors kien ma' Henley Management College permezz ta' Distance Learning.

Għalhekk ma kien hemm l-ebda telf ta' ħinijiet ta' xogħol.

Il-ħlas kien jammonta għal 2860 Lira Sterlina għal kull student.

Il-Korporazzjoni kienet rabtet lil dawn l-impjegati li jekk ma jtemmux il-kors b'suċċess, riedu jħallsu l-ispejjeż involuti.

Waqt laqgħa tal-21 ta' Awissu 1996, il-Bord approva li l-istess ħaddiema ikomplu l-kors għall-grad ta' M.B.A. wara li kienu akkwistaw id-Diploma fil- Business Management.

Għal raġunijiet personali, is-Sur Farrugia iddeċieda li ma jkomplix il-kors.

Il-ħlas għal dan il-kors kien ta' 2100 Lira Sterlina għat-tieni parti u 1500 Lira Sterlina għat-tielet parti, għal kull parteċipant. is-Sinjuri Grixti, Mifsud u Vella temmew b'suċċess il-kors matul l-1999 waqt li s-Sur Zarb bħalissa jinsab fil-fażi finali.

Ta' min jgħid li l-Bord kien avviċina lill-Managers u Assistant Managers biex jikkonfermaw jekk kellhomx interess jattendu għal dan il-kors.

Għal dan il- għan kien twaqqaf Bord ta' l-Għażla li kkonferma l-ħames applikanti msemmija.

Matul laqgħa tal-Bord tad-Diretturi tal-Korporazzjoni li nżammet fis-27 ta' Mejju 1998, kien ġie approvat li dawk li jsegwu korsijiet fl-MBA fuq bażi part-time ikunu jistgħu jibbenefikaw minn rifużjoni ta' l-ispejjeż involuti.

Permezz ta' din id-deċiżjoni l-Engineer III Raymond Azzopardi seta' jingħata rifużjoni tal-flus li kien ħareġ personalment biex ikompli l- kors imsemmi.

Huwa temm il-kors b'suċċess fl-1999.

Wara sejħa li saret fit-13 ta' Ottubru 1997, il-Bord approva li jiffinanzja sitt inġiniera għall-kors ta' MBA (Executive) organizzat mill-Universita` ta' Malta.

Il-kors, mifrux fuq sentejn, beda f'Ottubru ta' dik is-sena u l- ħlas kien ta' Lm1200 kull sena.

L-inġiniera li qed isegwu dan il-kors huma s-Sinjuri Carmel Xerri, George Portelli, Joe Scicluna, Alan Attard u Adrian Demarco.

Inġinier ieħor, Ian Stafrace, qed isegwi kors fl-M.B.A. ma' Hanley Management College bis-sistema ta' Distance Learning.

Id-differenza fl-ispiża bejn il-kors ta' Hanley Management College u dak ta' l-Universita ta' Malta qed titħallas mill-Inġinier Stafrace.

F'Ottubru 1999, il-BOrd approva li jiffinanzja żewġ inġiniera, Noel Psail u Phyllis Borg, biex isegwu l-kors ta' l-MBA organizzat mill-Universita ta' Malta li beda dak ix-xahar stess.

Barra minn dan, Bordijiet differenti tal-Korporazzjoni approvaw fuq bażi ta' 'każ b'każ' korsijiet ta' sena f'universitajiet fl-Ingilterra li wasslu għal grad ta' Masters f'diversi suġġetti.

Għal dawn il-korsijiet attendew diversi ħaddiema tal-Korporazzjoni.

ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-impjegati u l-managers ta' l-Enemalta li huma ntitolati għall-performance bonus?

Kemm kien il- persentaġġ tal-bonus li rċevew dawn il-persuni, sena b'sena, minn meta bdiet din l-iskema?

Kemm issarraf fi flus, sena b'sena, għal kull wieħed minn dawn il-persuni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba.tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra

MANOEL ISLAND - KANUNI ANTIKI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11998, jista' l-Ministru jagħtina informazzjoni dwar is-sit fejn jinsabu kanuni antiki li kienu f'Manoel Island xi żmien ilu?

Kemm huwa n-numru ta' dawn il-kanuni?

X'hemm ħsieb fejn sejrin jiġu priżervati u konservati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħal ma diġa' nfurmajt lill-Onorevoli Interpellant, il-preservazzjoni u l-konservazzjoni ta' dawn il-kanuni, taqa' taħt ir-responsabbilita' tad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

Nitlob lill- Onorevoli Interpellant jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Minstru jgħid minn liema lokal ġejjin l-istudenti li kienu regolarment assenti mill-iskejjel biċ-ċertifikat mediku hekk kif hemm ddikjarat fil-mistoqsija parlamentari numru 11944?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li d-Dipartiment konċernat ta lill-iskejjel żmien sa l-14 ta' Jannar biex jibgħatu t-tagħrif mitlub, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra wara li jidħol u jiġi kompilat dan it-tagħrif.

TELEKOMMUNIKAZZJONI - LIBERALIZZAZZJONI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġi liberalizzat kompletament il-qasam tat-telekommunikazzjoni?

Xi problemi hemm pendenti u dawn kif se jissolvew?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ninsab infurmat li d-diskusjonijiet dwar dan l- aspett għadhom għaddejjien.

AFFARIJIET INTERNI - IMPJEGATI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hux se jingħata ħlas extra, minbarra l-overtime u allowance, fil-ġurnata tal-Milied u l-Ewwel tas-Sena għal kull dipartiment li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

TONIO BORG: Kif approvat mill-Kabinett u skond iċ-ċirkulari OPM46/99, impjegati li ħadmu n-night shift bejn l-aħħar ta` l-1999, u l- ewwel ta` din is-sena, ser jitħallsu Lm25 extra minbarra l-ħlas li huma ntitolati għalih.

SAĦĦA - SPTAR SAN LUQA - EMERĠENZA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew riferuti pazjenti minħabba motor vehicle accidents fl-Emergency and Admitting Department matul l-1998?

Kemm minnhom ġew admitted l-isptar?

Kemm hu l-perijodu (average) ta' in-patient stay fl-Isptar San Luqa fl-istess perijodu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Pazjenti li ġew riferuti fl-E&A Department u li ġew admitted l-isptar minħabba inċidenti tat-traffiku matul 1998, kienu hekk:

Xahar E&A Dept Wards ITU

Jannar 53 8 4 Frar 42 12 Marzu 50 5 1 April 57 8 1 Mejju 53 17 Ġunju 52 8 2 Lulju 76 21 Awissu 77 23 Settembru 79 13 Ottubru 64 15 2 Novembru 80 15 1 Diċembru 69 13

Total 762 158 11

Il-perjodu ta' in-patient stay fl-Isptar San Luqa matul 1998 ma tistax tingħata għax ma kienx jinżamm record.

MMA - KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' karozzi uffiċjali qegħdin jintużaw mid-diretturi tal-MMA?

Meta nxtraw u kemm kienet in- nefqa?

Tħallas dazju jew VAT fuqhom?

Kif qegħdin jintużaw u għal liema raġuni?

Jista' l-Ministru jgħid jekk dawn il-karozzi jistgħux jiġu wżati minn persuni oħrajn?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-karozzi uffiċċjali li jintużaw mid-Diretturi ta` l-Awtorita` Marittima ta` Malta huma kif ġej:

a) Lancia Dedra li nxtrat Lm6,110 fl-1993 b) Alfa Romeo 155 li nxtrat Lm6,398 fl-1993 c) Saab 9000 CDE li nxtrat Lm17,783 fl-1995 d) Volkswagen Passat li nxtrat Lm9,115 fl-1999

Fil-każ tal-Lancia Dedra u l-Alfa Romeo 155 ma tħallas l-ebda dazju jew VAT.

Meta nxtrat is-Saab 9000 CDE tħallsu kemm id-dazju kif ukoll il-VAT.

Fil-Każ tal-Volkswagen Passat tħallas biss il-VAT.

SKEJJEL - PERIT TEKNIKU

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min kien il-perit tekniku nkarigat biex jagħmel r-rapport dwar il-manutenzjoni ta' l-iskejjel?

L-istess perit tħallas ta' dan ir-rapport u kemm tħallas?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-perit tekniku inkarigat biex jagħmel ir-rapport dwar il-manutenzjoni ta' l-iskejjel kien is-Sur Maurice Galea.

Dan il-perit tħallas il-miżata ta' sitt mija u disgħin liri Maltin (Lm690) skond it-tariffi applikabbli.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11184, jista' l-Ministru jwieġeb u jagħti d-dettalji ta' l-ewwel parti, it-tielet parti u r-raba' parti tal-mistoqsija?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li mil-5 ta' Settembru 1998 'il hawn kien hemm tliet kolliżjonijiet b'karozzi propjeta' tal-Gvern kif ġej:

Karozza Numru GVN 307 misjuqa mis-Sur Vincent Conti STO

Karozza Numru GVN 162 misjuqa mis-Sur Paul Formosa A.T.O.

Karozza Numru DGC 001 misjuqa mis-Sur Paul Mifsud Segretarju Permanenti

It-tliet każi għadhom pendenti u għalhekk s'issa għadu ma sar l-ebda ħlas.

SAN ĠILJAN - SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra li ssir sleeping policeman f'Telgħet Birkirkara, San Ġiljan eżattament quddiem il-Club tal-football ta' Ta' Ġiorni Wolves peress li fl-imsemmija triq u fil-post fejn qiegħed nirriferi għalih qiegħed kontinwament isir sewqan b'veloċita' eċċessiva b'periklu kemm għar-residenti kif ukoll għan-nies li jużaw din it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Huwa ssuġġerit li l-Kunsill Lokali tal-lokalita` konċernata jagħmel talba lit-Traffic Control Board biex jittieħdu passi neċessarji.

SAN ĠILJAN - TRIQ SAN MARK - ĦSARA FID-DAWL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa u immedjati biex ħsara fil-wires tad-dawl ta' l-Enemalta li hemm imwaħħlin mal-fond numru 62 Triq San Mark, San Ġiljan u li qegħdin kontinwament jisparkjaw u li dwarhom saru diversi rapporti u li huma ta' periklu għar-residenti li joqogħdu fil-viċinanzi ssirilhom il-manutenzjoni meħtieġa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Korporazzjoni Enemalta għamlet il-manutenzjoni meħtieġa fil-fond imsemmi.

SAN ĠILJAN - TRIQ LAPSI - ĦSARA F'SOQFA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa u immedjati biex ħsara li hemm fis-soqfa tal-Blokk tal-Mezzanini fi Triq Lapsi, San Ġiljan issirilhom it-tiswijiet meħtieġa peress li fihom ħsara li ilha tiġi rrapportata u li qatt ma' ttieħdu passi dwarha u peress li aktar ma' jgħaddi żmien biex din il-ħsara tiġi msewwija aktar il-ħsara qed tikber b'konsegwenza li jekk it-tiswijiet li hemm bżonn li jsiru ma jsirux immedjatament, ma jkunx fadal alternattiva oħra ħlief li dawk ikollhom jinbidlu bi spiża ferm akbar għall-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat li hemm pendenti każ wieħed biss u dan ġie rappurtat fid-9 ta' Diċembru 1999, jiġifieri mhuwiex ħsara li "ilha tiġi rappurtata".

Jien infumat li d-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar ser jieħu l-azzjoni meħtieġa fil-ġranet li ġejjin.

ESTIMI SUPPLIMENTARI - VOT 24, ITEM 5488

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għal Vot 24 line item 5488 ta' l-estimi supplimentari, x'kienet l-unforeseen increase in the costs of the National Swimming Pool, Complex li rrikjediet nefqa addizzjonali ta' Lm19,000?

Fiex intnefqet is-somma ta' Lm99,000 mill-Pixxina Nazzjonali tul l-1999?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-nefqa addizzjonali li għaliha hemm riferenza fl-ewwel parti tal-Mistoqsija kienet dovuta għas-somma ta' kumpens lill-ex Operations Manager tal-Pixxina Nazzjonali.

Audited Accounts tat-tmexxija tal-Pixxina Nazzjonali għas-sena 1999 li għadha kemm skadiet mistennija li jkunu disponibbli fi ftit żmien ieħor.

RAĦAL ĠDID - TRIQ ŻABBAR - TOROQ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Żabbar Road, Raħal Ġdid, faċċata ta' Triq Lampuka tiġi maqlugħa peress li din it-triq taqleb għal djar tan-nies u meta tagħmel ix-xita jidħol fi djarhom?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex jindaga l-problema u jiddiskuti mal-Kunsill peress li t-triq taqa` taħt ir- responsabilta ta` dan ta` l-aħħar.

ŻEBBUĠ - TRIQ IL-MITĦNA - CABLES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-Enemalta tilqa' t-talba tas-sid ta' 30, Triq il-Mitħna, Żebbuġ sabiex jitneħħa l-bracket li jżomm il-cables mal-faċċata tal-proprjeta', liema bracket qiegħed jikkawża ħsara strutturali fil-fond għal ħafna snin?

Jista' l-Ministru jara li dan ix- xogħol isir kemm jista' jkun malajr?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li minn investigazzjonijiet li għamlet il-Korporazzjoni Enemalta fuq il-fond ta' bejn il-fondi enumerati 29 u 31, (peress li n-numru 30 ma jidhirx), ma jirriżultax li hemm xi ħsara strutturali kif qed jiġi allegat.

UNIVERSITA' - KORS TA' L-ARKITETTURA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti fil-kors universitarju ta' l- Arkitettura li weħlu fl-eżamijiet tagħhom?

F'liema sena?

Kemm minn dawn l- istudenti għamlu resits?

Kemm għaddew u kemm weħlu minn dawn ir-resits?

Kemm talbu revision of paper wara r-resits?

Kemm għaddew wara r-revision of paper?

Meta ħareġ ir-riżultat tar-revision of papers?

Tista' f'kull każ tagħti l-isem ta' l-istudenti involuti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-ewwel sena fil-kors ta' l-arkitettura kien hemm 44 student.

Wara l-eżamijiet ta' Ġunju kien hemm għaxar (10) studenti li ġew promossi għat-tieni sena, erba (4) studenti li weħlu minn iktar minn erba' suġġetti, u skond ir-regolamenti tal-Fakulta`, dawn ġew mitluba jirrepetu s-sena.

Kien hemm student li ntalab jirriżenja mill- kors, għax weħel minn iżjed minn erba' suġġetti u kien diġa' rrepeta s- sena; dan talab revision of paper u r-riżultat, li kien fin-negattiv, ġie kkomunikat lilu verbalment fil-bidu ta' Settembru.

Kien hemm disa' u għoxrin (29) student li kellhom re-sits f'Settembru, u minn dawn tlieta u għoxrin (23) ġew promossi wara li għaddew mill-eżamijiet tagħhom; student ieħor ġie promoss wara appell li għamel biex jiġi rivedut ir-riżultat tiegħu.

Erba' (4) studenti ġew mitluba jirrepetu s-sena, u student ieħor ġie mitlub jirriżenja mill-kors minħabba li baqa' ma għaddiex mill-eżamijiet tiegħu u kien diġa' rrepeta s-sena.

Wieħed mill-erba' studenti talab reviżjoni tal-karta iżda r-riżultat ma tbiddilx.

Dan ir- riżultat ħareġ fis- 26 ta' Novembru 1999.

Informat ukoll li fit-tieni sena tal-kors, kien hemm ħamsa u għoxrin (25) student, li minnhom tnax (12) ġew promossi wara l-eżamijiet ta' Ġunju, tnax (12) oħra ġew mitluba joqgħodu għal re-sits f'Settembru u student ieħor ġie mitlub jirriżenja għax weħel minn iktar minn erba' suġġetti u kien diġa' rrepeta s-sena.

Wara l-eżamijiet ta' Settembru, ħdax (11)-il student ġew promossi; l- istudent l-ieħor talab revision of paper u wara li l-Bord ta' l-Eżaminaturi flimkien ma' eżaminatur ieħor irrakomandaw li għandu jgħaddi mill-eżami, ġie promoss ukoll.

Dan ir-riżultat ħareġ fil-15 ta' Diċembru 1999.

Fit-tielet sena tal-kors, kien hemm disgħa u għoxrin (29) student; wara l- eżamijiet ta' Ġunju, ħmistax (15) ġew promossi, u l-erbatax (14) l-oħra intalbu jagħmlu xi resits.

Wara l-eżamijiet ta' Settembru, dawn kollha għaddew mill-eżamijiet tagħhom u ġew promossi.

Fir-raba' sena kien hemm erbgħa u tletin (34) student li kollha għaddew mill-eżamijiet ta' Ġunju u ġew promossi.

Ma kien hemm ħadd li kellu resit f'Settembru.

Fil-ħames sena kien hemm disgħa u tletin (39) student.

Minn dawn kien hemm student li ngħata special session f'Settembru minħabba raġunijiet ta' mard, fejn ippreżenta t-teżi b'suċċess.

Kien hemm student ieħor li t-teżi tiegħu ma ntlaqgħetx f'Ġunju, ġie mitlub jerġa' jippreżentaha f'Settembru, u wara li ġiet approvata, ingħata l-grad ta' perit mingħajr unuri.

Informat li bħal f'kull universita` serja oħra, ir-rekords akkademiċi ta' l- istudenti huma kunfidenzjali u għalhekk mhix prattika li l-Universita` tagħmel pubblika l-informazzjoni mitluba fl-aħħar parti tal-mistoqsija.

MAGĦTAB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema huma s-siti differenti li qed jiġu kkonsidrati meta jingħalaq il-Magħtab?

Meta huwa maħsub li jibda jintuża s- sit differenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Diskussjonijiet fuq dan is-suġġett qegħdin isiru ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u meta dawn jiġu ffinalizzati nkun nista' nagħti aktar informazzjoni.

UNIVERSITA' - KORS FL-ARKITETTURA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema bażi l-istudent li ismu qed jintbagħat separatament qed jitħalla jkompli l-kors universitarju fl-Arkitettura meta weħel fl-eżamijiet biex mit-tieni sena jgħaddi għat-tielet sena?

Min ħa d-deċiżjoni biex ikun jista' jkompli t-tielet sena?

Fuq liema bażi ttieħdet id-deċiżjoni?

Meta ttieħdet id-deċiżjoni?

Ir-reġistrar ta' l-Universita' kien involut fid-deċiżjoni?

B'liema mod?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istudent indikat mill-Onor.

Membru għadda mill-eżamijiet kollha (f'wieħed mis-suġġetti għadda wara li talab reviżjoni tal-karta u l-Bord ta' l-Eżaminaturi, flimkien ma' l-eżaminatur addizzjonali, qabel li l-istudent kellu jgħaddi).

Informat li b'hekk kellu dritt ikompli t-tielet sena skond ir-regolamenti tal-kors peress li għadda mill-eżamijiet kollha.

Informat li r-Reġistratur ta' l-Universita` b'ebda mod ma kien involut fid-deċiżjoni.

EDUKAZZJONI - RAPPORT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport imħejji mid-diviżjoni ta' l-Edukazzjoni dwar l-assenteiżmu fost l-istudenti tagħna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-rapport imħejji mit-taqsima tal-welfare fid-dipartiment għas-servizz ta' l-istudent u relazzjonijiet internazzjonali fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni kellu l-għan li jgħin lit- taqsima tal-welfare u lill-iskejjel konċernati jidentifikaw il-problema u l- kawżi ta' l-assenteiżmu bil-għan li jittieħdu l-passi meħtieġa kemm mit- taqsima tal-welfare kif ukoll mill-iskejjel biex il-problema tonqos kemm jista' jkun.

Ġejt mogħti l-parir li, minħabba li r-rapport fih data u informazzjoni dwar skejjel partikulari, ma għandix inpoġġi r-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra tar-Rappreżentanti, iżda lest li b'mod konfidenzjali ngħaddi kopja tar- rapport lill-Onor.

Membru.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Matul din is-sena skolastika x'miżuri konkreti ttieħdu dwar l-assenteiżmu ta' l-istudenti li huwa problema serjissima f'għadd ta' skejjel sekondarji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena skolastika s-sezzjoni tal- welfare fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tiffoka l-attenzjoni tagħha fuq numru ta' skejjel sekondarji partikolari fejn il-problema ta' l-assenteiżmu hija sinifikanti.

Is-social workers qegħdin jaħdmu mal-ġenituri u l- familji, staff ta' l-iskejjel u professjonisti oħrajn biex isibu l-kawżi speċifiċi ta' l-assenteiżmu u b'hekk inaqqsu l-assenteiżmu f'dawn l- iskejjel.

PA - PERMESSI GĦAL SWALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu permessi mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar għal swali li jintużaw għal parties (bħal tiġijiet) minn meta twaqqfet l- awtorita' sal-lum?

Kemm minn dawn huma change of use jew bini ġdid?

Fejn jinstabu dawn is-swali?

Mil-liema bord inħarġu l-permessi i.e.

DCC, Planning Authority jew Planning Appeals Board?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li minn meta twaqqfet l-Awtorita` ta` l-Ippjanar inħarġu tlett permessi għal swali biex jintużaw għal tiġijiet.

It-tlett applikazzjonijiet kienu dwar bdil ta` użu u nħarġu mill-bord tad- DCC.

Dawn is-swali jinsabu fl-Imdina, ir-Rabat u f`Raħal Ġdid.

BORMLA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r- raġuni għaliex il-persuna li d-dettalji tagħha qegħdin jintbagħtu separatament ma ġiex magħżul sabiex jidħol fid-dar ta' l-anzjani f'Bormla, meta din il-persuna ilha ħafna li applikat u fl-istess ħin iddaħħlu persuni li applikaw wara din il-persuna?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuna li d-dettalji tagħha intbagħtu separatament diġa' sarilha assessment mis-social worker u sarilha wkoll eżami tat-tabib.

Għad-dħul fid-Dar ta' Bormla, ir-residenti qegħdin jiġu ammessi fi gruppi żgħar biex jingħataw ċans jissetiljaw.

S'issa d-Dar ta' Bormla għadha mhix mimlija kollha u dan l-anzjan qiegħed fuq il-waiting list biex jiġi kkonsidrat għad-dħul.

Barra dan, ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dħul ta' applikanti fi djar jew residenzi għall-anzjani ma jkunx ibbażat fuq iż-żmien ta' kemm ilhom li applikaw, imma fuq l- urġenza ta' kull każ individwali.

BIEDJA - NAGĦAĠ MILL-ĠERMANJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkonferma li n-nagħaġ li nġiebu mill-Ġermanja ma ngħatawx lir-raħħala?

X'inhi r-raġuni għal din is-sitwazzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 12033.

VALLETTA - TRIQ SAN ĠWANN - POĠĠAMAN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-VRP jieħu ħsieb li jsir xi forma ta' poġġaman fit-turġien f'Triq San Gwann kantuniera ma' Triq Sant'Orsla l-Belt peress li joqogħdu ħafna anzjani fl-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proposta ta' l-Onorevoli Interpellant se tkun ikkunsidrata.

VAPUR "TA PINU" - IMPJEGATI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk hemmx xi ħsieb li jiġu mpjegati aktar nies fuq il-Vapur "Ta' Pinu"?

Jekk iva, kemm u x'inhu l-impjieg?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-Kumpannija Gozo Channel beħsieba timpjega Deck u Engine Officers għal fuq il-vapur 'TA' PINU' fuq bażi ta' xift u biex dawn jassistu fil-construction u commissioning tat- tieni u tat-tielet vapur.

Biex il-Kumpanija tkun konformi mal-Konvenzjonijiet ta' l-International Maritime Organisation (IMO) fir-rigward ta' vapuri li jġorru l-passiġġieri, il-Kumpannija Gozo Channel ikollha iżżid in-numru ta' Uffċjali u crew fuq il-vapuri kollha tagħha li joperaw bejn Malta u Għawdex.

Din iz-żieda fil- crew hija neċessarja sabiex il-kumpannija tkun konformi ma' sitwazzjonijiet ta' Emergency Response skond il-konvenzjonijiet relattivi.

Dawn il-Konvenzjonijiet huma:

(i) SOLAS - Safety of life at Sea.

(ii) STCW 95 - Standards of Training, Certification and Watchkeeping for Seafarers 1978 kif amendata fl-1995 u 1997.

(iii) ISM Code - International Safety Management Code.

Malta hija firmatarja ta' dawn il-konvenzjonijiet għalkemm fil-preżent mhux neċessarju li l-vapuri tal-passiġġieri li joperaw f'ibħra lokali jkunu konformi mal-Kodiċi ta' l-ISM.

Il-Kumpannija Gozo Channel hija marbuta li tkun konformi ma' dawn il- konvenzjonijiet sad-data stipulata mill-IMO, li hija s-sena 2002/2003.

Il-Kumpannija Gozo Channel beħsieba ttejjeb is-servizz li toffri lill- klijenti tagħha u għal dan il-għan ser timpjega l-Customer Service Officers u l-Cabin/Service Attendants fuq il-vapuri kollha.

Dawn l-impjegati ser ikunu mħarrġa għal sitwazzjonijiet ta' Emergency Response li jinkludi Sea Survival, First Aid u Fire-fighting.

Hemm il-ħsieb li kull vapur / xift ikollu crew li jkun jikkonsisti fi ħdax (11)-il persuna, li jkunu, il-Master, Chief Officer, Chief Engineer, Second Engineer, Bosun, Engine Driver u ħames seamen.

Ma dawn jiżdied ukoll is- servizz ta' ħames (5) crew oħra li jkunu jinkludu Customer Service Officers, Cabin / Services Assistants u Attendants.

In-numru attwali tas-Service Crew ikun jiddependi skond in-numru totali ta' passiġġieri fil-ħin tas-servizz.

GOZO CHANNEL - SEAMAN'S BOOK

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tagħti dettalji, numru tal-karta ta' l-identita' u partikolaritajiet fuq is-Seaman's book (Gozo Channel)?

Tista' l-Ministru tgħid kif kien u fejn ħarġu l-applikazzjonijiet għax-xogħol fuq il-vapur "Ta' Pinu"?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ma jidhirlix li hu xieraq li jkunu ppubblikati l- ismijiet, in-numri tal-Karta ta' l-Identita' u informazzjoni oħra relatata mal-persuni mpjegati mall-Gozo Channel.

Jiena nfurmata li għalissa ħlief għal Seaborne Officer, ma saru l-ebda applikazzjonijiet li huma speċifikament għall-vapur 'TA' PINU'.

Is-sejħiet għal dawn il-postijiet saru skond il-proċeduri normali, jiġifieri:

a) il-kumpanija Gozo Channel infurmat lil MIMCOL bil-postijiet vakanti; b) Wara l-Kumpanija kellha l-approvazzjoni mill-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi, il-MIMCOL għamlet l-applikazzjoni tagħha lill-ETC f'isem il-Gozo Channel; c) L-ETC tat l-approvazzjoni tagħha u bagħtet għal diversi nies għall- postijiet vakanti.

L-ETC tat ukoll l-approvazzjoni lill-MIMCOL biex iġġib l-avviż fil-gażżetti lokali, dejjem f'isem il-Gozo Channel, għall-postijiet ta' Deck u Engine Officer.

GOZO CHANNEL - IMPJEGATI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm kienu dawk li applikaw biex jaħdmu bħala seaman fuq il- vapur "Ta Pinu"?

Kemm minnhom kienu min Malta u kemm minnhom Għawdxin?

Kemm ġew magħżula għal dan ix-xogħol?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-applikazzjonijiet għal- Seaman mal-Gozo Channel, ma kenux speċifikament għal-vapur 'Ta' Pinu', imma huma neċessarji għall-Kumpanija biex ikun hemm nies biżżejjed sabiex il- kumpanija tkun tista' taħdem fuq bażi ta' xift.

L-ETC batgħet għal wieħed u ħamsin (51) persuna għall-mili ta' dawn il- postijiet.

Tlieta u tletin minn dawn l-applikanti jgħixu f'Malta, filwaqt li tmintax-il applikant jgħixu f'Għawdex.

S'issa ġew magħżula ħdax-il applikant.

AMBAXXATA MALTIJA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12142?

ONOR.

JOE BORG: Fil-każ taċ-ċelebrazzjonijiet li nżammu fil-Jum Nazzjonali tal-Belġju, Franza, l-Ġermanja u l-Libja attendew l-ambaxxaturi Maltin akkreditati għall-pajjiżi konċernati.

Fil-każ taċ-Ċina u Spanja attendew l-ambaxxaturi li kienu akkumpajnati minn marthom.

Fil-każ taċ- Cina attenda wkoll il-Counsellor fl-ambaxxata għal dawk iċ- ċelebrazzjonijiet li kien mistieden għalihom.

Jien infurmat li fil-każ ta' l-Istati Uniti ta' l-Amerika u l-Eġittu ma kien hemm l-ebda funzjoni uffiċċjali.

OPM - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi bejn l-1987 u l-1996 mill- Ministeru, dipartimenti u mill-entitajiet li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid x'marka jew ditta dawn il-karozzi kienu?

Jista' jgħid kemm ġew jiswew fi flus il-karozzi b'mod separat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba.tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra.

SKEJJEL - KARMENU REFALO - GĦALLIEM TA' L-INGLIŻ

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fl-iskola Karmenu Refalo fir- Rabat, Għawdex ma ntbagħatx teacher ta' l-Ingliż?

Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hux veru li hemm il-ħsieb li din l- iskola se tingħalaq?

F'każ ta' din l-iskola tingħalaq, x'se jsir mill-istudenti u l-għalliema li hemm ta' din l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għalliema ta' l-Ingliż ser tibda fil-bidu tat-tieni term.

Informat ukoll li d-Dipartiment qed jistudja l-qagħda ta' din l-iskola fl- isfond ta' l-istudju li qed isir mit-Trade School Review Working Group dwar l-iskejjel tas-snajja'.

GĦAWDEX - PJAZZA INDIPENDENZA

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hi l-kirja tat-tinda l-kbira li hemm armata fi Pjazza Indipendenza, Rabat, Għawdex?

Kemm intnefqu flus b'kollox biex inġiebu l-pasturi li hemm fil-pjazza fuq imsemmija?

Kemm intnefqu flus (f'materjal u xogħol) biex intrema' l-presepju li hemm fil-Pjazza Indipendenza?

Kemm sewa (f'materjal u xogħol) biex inbena t-Torri tal-Millenju li hemm fil-pjazza fuq imsemmija?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-kirja tat-tinda l-kbira li ġiet armata fi Pjazza Indipendenza għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-Millennju ġiet tiswa Lm9200.

Il-pasturi ġodda li saru għall-istess pjazza ġew jiswew Lm1500 liema ammont jinkludi t-trasport ta' l-istess pasturi minn Sqallija għal Għawdex.

Il-presepju li nbena fi Pjazza Indipendenza sewa Lm1127.21.

Dwar it-torri tal-Millennju nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija numru 10131.

SAĦĦA - PODOLOĠISTI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid għaliex f'Awissu ħarġu applikazzjonijiet għal podoloġisti u issa dawn ġew informati li m'hemmx posthom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fit-12 ta' Lulju 1999 ħarġet sejħa għall- applikazzjonijiet biex jimtlew żewġ vakanzi ta' Podoloġisti fid-Diviżjoni tas-Saħħa.

Din is-sejħa għalqet fis-6 t'Awissu 1999.

In-numru ta' vakanzi huwa stabbilit skond il-Human Resources Plan ta' l-istess Diviżjoni.

L-erba kandidati li ħadu d-Diploma in Health Science (Podiatry) din is-sena ġew reġistrati mal-Bord għall-Professjonijiet Supplementari għall-Mediċina wara li kienet għalqet is-sejħa msemmija hawn fuq.

Għalhekk ma kienux eliġibbli li japplikaw skond paragrafu 5(b) ta' l-istess sejħa.

Id-Diviżjoni tas-Saħħa m'hiex f'pożizzjoni ħlief li timla ż-żewġ vakanzi mill-ewwel żewġ kandidati meta joħroġ ir-riżultat ta' l-intervista li jagħmel il-Bord tal-Għażla appuntat mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

Il-podoloġisti li għalihom qed jirreferi l-Onor.

Interpellant ġew infurmati b'dan kollu mid-Direttur tar-Riżorsi Umani.

EUROPEAN PATENT CONVENTION

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk Malta hijiex firmatorja tal- European Patent Convention (Munich) tal-1973 u jekk hijiex firmatorja tat- TRIPs agreement (Trade Related aspects of Intellectual Property rights) tal- WTO?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ghalkemm Malta mhix firmatarja tal-European Patent Convention, hemm il-hsieb li meta jkun opportun issir it-talba biex pajjizna jibda jifforma parti minn din il-Konvenzjoni.

Dwar it-Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights Agreement tal- World Trade Organisation, ta min jinnota li Malta hija awtomatikament firmatarja peress li hija firmatarja tal-World Trade Agreement.

RAĦAL ĠDID - SANTA MONICA - BOZZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal bozza fi Triq Santa Monica, Raħal Ġdid minn Triq Lampuka sa Triq San Ġużepp, Raħal Ġdid peress li hemm ħafna dlam u r-residenti huma kollha anzjani?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-suġġeriment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie mgħoddi lill-Korporazzjoni Enemalta għall-kunsiderazzjoni tagħha.

TARXIEN - TRIQ IL-FIERES - BOZZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li ssir bozza fil-kantuniera ta' Triq il-Fieres ma' Triq id-Dejma, Tarxien minħabba d-dlam li jkun hemm b'periklu għas-sewwieqa?

ONOR.

TARXIEN - ARBLU TAD-DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li arblu tad-dawl li hemm fit-Triq id- Dejma kantuniera ma' Triq il-Fieres, Tarxien jitneħħa issa li sar l- iżvilupp tal-bini?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-suġġeriment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie mgħoddi lill-Korporazzjoni Enemalta għall-kunsiderazzjoni tagħha. -----------------o----------------