MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 737 L-Erbgħa, 15 ta' Mejju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 737

L-Erbgħa, 15 ta' Mejju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 15 ta' Mejju, 2002

WERREJ

MINUTI 705

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 705

TQEGĦID TA' KARTI 711

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI (IT-TIENI QARI)

EMPLOYMENT AND INDUSTRIAL RELATIONS BILL (SECOND READING) 711

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-KOSTITUZZJONI TAL-KARIGA TA' AVUKAT ĠENERALI U DIK TA' AVUKAT TAR-REPUBBLIKA (KUMITAT)

THE ATTORNEY GENERAL AND COUNSEL FOR THE REPUBLIC (CONSTITUTION OF

OFFICE) (AMENDMENT) BILL (COMMITTEE STAGE) 717

AĠĠORNAMENT 739

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 736 li saret fil-15 ta' Mejju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZ VETERINARJU - PROCESSED PRODUCTS PRICE COMPARISON

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema kumpannija għamlet il-processed products price comparison li għamel id-dipartiment tas-servizz veterinarju?

Meta sar dan ir-rapport?

Meta tlesta u kemm sewa'?

Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Sar studju dwar is-sectorial analysis of the Maltese beef and pork industry - tlesta fis-7 ta' Settembru, 2000 - mill-economic and management consultancy services Ltd li ġie jiswa Lm7,475.

Għal raġunijiet ta' konfidenzjalita' għar-rigward ta' l-informazzjoni li taw dawk konċernati, ma nħossx li hu moralment ġustifikat li nippubblikaw ir-rapport.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kif jispjega l-fatt li fl-istess nifs li qed jintqal li l-levies ta' protezzjoni fuq prodotti tal-biedja se jitneħħew gradwalment mill-1 ta' Lulju li ġej, il-gvern beda jeżenta mid-dazju prodotti magħmula mil-laħam tal-majjal li l-industrija lokali tipproċessa lokalment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ma nistax nifhem eżattament x'inhi d- domanda ta' l-Onor.

Interpellant.

Irridu nifhmu li għal kull settur partikolari tal-biedja jeżisti pjan u hemm propost li l-proċess gradwali tat-tneħħija tal-levies fuq il-laħam tal-majjal se jibda bejn l-1 ta' Lulju u l-aħħar ta' Diċembru ta' din is-sena.

Meta bejn l-1993 u l-1994 ġie ppreparat programm ta' levies, kienu ġew stabiliti l-livelli u allura kilo laħam tal-majjal li jqum 80c - kif jipproduċieh ir-raħħal u kif joħroġ mill-biċċerija - kellna nagħmlulu levy ta' importazzjoni ekwivalenti għall-prezz tal-produzzjoni lokali, fis-sens li jekk il-majjal jinbiegħ mill-KIM 80c kull kilo, il-levy fuqu tkun ta' 80c.

Issa jekk il-levy imqar tneħħi nofsha, xorta jibqagħlek imposta ta' 40c.

Allura jekk ngħidu li l-majjal mill-Greċja jasal Malta 70c CIF - kif kienet il-pożizzjoni sa ħmistax ilu - u miegħu dan iżżidlu nofs il-levy li qegħdin nikkalkulaw, il-prezz jiġik Lm1.10 kull kilo, jiġifieri ogħla minn dak ta' Malta u allura ma jkunx jaqbillek li timportah minn barra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien napprezza dak li qed jispjega l-Ministru pero' il-mistoqsija tiegħi m'hijiex din.

Filwaqt li qegħdin ngħidu lill-poplu, lill-industrijalisti u lill-importaturi li li se nibdew neżentaw gradwalment b'10% jew 20% ċerti prodotti, jirriżulta li minn dan ix-xahar l- eżenzjoni fuq ċerti prodotti illi nipproduċu lokalment qed tkun ta' 100%.

(Interruzzjonijiet) Dan kollu joħroġ mill-Gazzetta tal-Gvern ta' l-10 ta' Mejju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nistax nifhem għalxiex qed jirriferi meta l- prodotti li nipproduċu lokalment m'hemmx levy fuqhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fil-Gazzetta tal-Gvern hemm il-ġambunella, il- mortadella u s-sausages u dawn kollha nipproduċuhom lokalment.

Dawn huma eżentati.

Jekk se noqogħdu nkissru s-settur mingħajr ma niċċaraw l- affarijiet, jew jekk se noqogħdu ngħidu li se neżentaw gradwalment u mbagħad neżentaw kollox f'daqqa .......

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Imma allura inti hawnhekk mhux qed tirriferi għad- dismantling tal-levies imma għall-exemption mil-levies, u hemm naqra ta' qabża bejn waħda u oħra.

Qisek qed tagħmel comparison bejn qanpiena tal- knisja u qanpiena tal-bieb ta' barra!

(Interruzzjonijiet)

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li meta hu kien ministru u kien responsabbli minn dan is-settur, id-direttur ta' l-agrikoltura kien itellagħlu kull tant żmien lista ta' prodotti li fuqhom tintalab exemption.

Dawn ikunu prodotti li ma jsirux Malta u mbagħad id-direttur tal-biedja jipproponi li l-applikazzjoni - through il-ministru li jrid jinizjalaha - tmur għand il-ministeru għas-servizzi ekonomiċi biex tingħata l-exemption.

Għal dawn qegħdin ngħidu aħna u minnhom hemm ruxmata ta' prodotti, bħall- mortadella.

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, onestament ma nafx għalfejn din il-burokrazija kollha li l- ewwel noqogħdu ngħidu li fuq dawn il-prodotti hemm levy imma mbagħad għax ma jsirux Malta nitolbu exemption.

(Interruzzjonijiet) Le, jekk nipproduċuhom ma jistax ikun li tintalab exemption.

Jekk hemm prodott li aħna ma nipproduċux u xi ħadd irid jimportah minn barra, jekk tagħmillu levy tkun qed tgħolli l-ħajja bla bżonn u ma tkunx qed tikkompeti mal- produzzjoni lokali.

Din hija l-istorja u dan li qed jgħid l-Onor.

Interpellant assolutament m'għandux x'jaqsam mad-dismantling tal-levies.

L-Onor.

Farrugia qed jitkellem fuq prodotti li jiġu importati, prodotti li ma jsirux lokalment, u allura ssir talba mill-importatur lid-direttura ta' l-agrikoltura, din tiġi vverifikata mill-esperti tad-dipartiment, dawn jagħmlu r-rakkmandazzjoni lill-ministru tagħhom, il-ministru jiffirmaha, din tgħaddi għand il-ministeru għas-servizzi ekonomiċi u finalment tingħata eżenzjoni mill-ħlas tal-levy.

Pero' nerġa' ngħid li dan isir fuq prodotti li ma jsirux Malta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, waqt li lest li nieħu l-kelma tal- Ministru, jekk kemm-il darba jirriżulta li dawn il-prodotti qed jipproduċuhom lokalment tiġi rtirata l-eżenzjoni?

Hekk qegħdin ngħidu?

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi dubju dwar xi prodott nitolbu jgħidli l-isem tiegħu, imbagħad nivverifika u jekk ħarġet exemption nara għalfejn inħarġet.

L-affarijiet dejjem hekk saru kemm illum kif ukoll meta l-Onor.

Farrugia kien hu ministru responsabbli minn dan is- settur.

Pero' nista' niggarantilu li kull direttur jagħmel ix-xogħol tiegħu bil-galbu - anke fi żmienu - u l-istess diretturi li kienu jaħdmu taħt l-Onor.

Farrugia qegħdin jaħdmu miegħi llum.

Qabel xejn dawn jafu li dan is-suġġett huwa delikat għall-aħħar u joqogħdu bil-lenti.

F'każ li mbagħad tinqabeż xi ħaġa, il-ħlas tal-levy tintalab wara - u kien hemm okkażjonijiet fil-passat meta minħabba xi raġunijiet partikolari ġara proprju hekk - imma ejja nammettu li fuq dawn l-affarijiet hemm burokrazija sħiħa.

Per eżempju, hemm ċerti exemptions fuq id-daqs tal-container, fis-sens li jekk prodott ikun kontenut f'bott ta' 150 cc dak tħallaslu l-levy, waqt li jekk jidħol f'landa ta' tliet galluni jew erba' galluni ma tħallasx levy.

Jiġifieri għal kull prodott u għal kull size għandek storja.

U meta persuna titlob l-eżenzjoni mil-levy, dawn id-dettalji kollu jiġu ċċekkjati rigorożament ħalli nassiguraw li l-ebda prodott li jiddaħħal ma jingħata eżenzjoni mil-levy biex ikun jista' jikkompeti ma' prodott magħmul lokalment.

SERVIZZ VETERINARJU - PROCESSED PRODUCTS PRICE COMPARISON

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani jekk ġiex analizzat l-impatt ta' kif il- processed products price comparison li għamel id-dipartiment tas-servizz veterinarju se jaffettwa l-ħajja tal-Maltin u l-Għawdxin f'dak li għandu x'jaqsam mal-prezzijiet ta' l-ikel, peress li jirriżulta min dan ir-rapport li se togħla kemm-il materja prima ta' l-għalf tat-tjur u l-bhejjem u l- prodotti ta' l-ikel iproċessati?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tajjeb li l-Onor.

Interpellant ikun jaf li kull studju li jsir hu relatat man-negozjati li se jsiru u nassigurah li qiegħed isir minn kollox biex il-ħajja mhux togħla izda torħos.

KORDIN - FAĊILITA' KORRETTIVA - SERVIZZ TA' TABIB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każi f'Jannar u Frar fejn persuni li qed jiskontaw sentenza ta' ħabs, talbu għas-servizz tat-tabib jew għall- assistenza medika u dawn ingħatawlhom?

Kemm ma ngħatawlhomx?

Fil-każ li ma ngħatawlhomx, x'kienu r-raġunijiet?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi matul ix-xhur taċ Jannar u Frar tas-sena 2002 kien hemm 744 talba minn priġunieri biex jaraw tabib.

It-talbiet kollha ġew milqugħa.

Minn dawn kien hemm 78 li wara li kitbu għat-tabib, meta issejħu biex jiġu eżaminati medikament irrifjutaw.

Informat ukoll illi fl-istess perijodu kien hemm ukoll 122 talba taċ urġenza wara l-ħin normali tal-clinic.

Dawn it-talbiet kollha ġew milqugħa.

GĦAMMIERI - ART MIŻRUGHA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex f'art fl-Għammieri, li ftit tal- ġimgħat ilu nżera' fiha l-qamħ, issa sar arranġament sabiex persuna partikolari li m'hijiex impjegata mad-dipartiment qed titħalla tiżra' ż- żriegħ tal-patata?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiddispjaċini imma l-informazzjoni li ngħata l-Onor.

Interpellant hi żbaljata għax l-ebda persuna privata ma żergħet patata f'xi art tal-gvern fl-Għammieri u wisq anqas f'xi art miżrugħa bil-qamħ.

SANTA LUCIA - TRIQ IL-PRINJOLI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jara li jkunu kkordinati aħjar ix- xogħlijiet fi Triq il-Prinjoli f'Santa Lucija sabiex l-immaniġjar ta' l- ilma li jinżel f'Wied Garnaw ikun riabilitat bl-aktar mod sostenibbli u li jsebbaħ dawn l-inħawi tal-pajsaġġ tal-gżejjer tagħha?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

UE - SPECIAL SUPPLY MEASURES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li l-industrijalisti li jimportaw il-materja prima ta' l-ikel ma ġewx informati li s-supply measures li l- gvern qed jinnegozja ma' l-UE ikopru biss kalkolu ta' kwantita' ta' l- importazzjoni attwali tat-tali prodott biss?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Tajjeb jingħad li fil-kuntest tan-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea dwar il-kapitlu ta' l- agrikoltura, il-Gvern Malti fetaħ diskussjoni dwar special supply measures fuq numru ta' prodotti speċifiċi.

Fil-fatt, tagħrif dwar dawn il-prodotti u dwar il-pożizzjoni ta' Malta fuq dan is-suġġett kienet ġiet ikkomunikata kemm lill-federazzjoni ta' l-industriji kif ukoll lill-kamra tal-kummerċ żmien ilu.

Tajjeb jingħad ukoll li saru diskussjonijiet mas-SIMS kif ukoll fil-MEUSAC fejn l-industrijalisti kienu preżenti.

ENEMALTA - PRICECLUB - SWATAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kif il-kumpless tal- priceclub fis-Swatar għadu jingħata s-servizz ta' l-elettriku mill-Enemalta meta l-istabiliment ta' Raħal Ġdid, li kien għand din il-kumpannija, inqatagħlu s-servizz minħabba kontijiet pendenti li l-kumpannija priceclub għandha ma' l-Enemalta?

Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Enemalta qatgħetx is-servizz ta' l-elettriku ta' l-abitazzjoni personali tas-sidien u d-diretturi tal-kumpannija priceclub meta dawn naqsu milli jħallsu lill-Enemalta dak li hu dovut lilha?

Jista' jgħid jekk is-sena l-oħra l-Enemalta qatgħetx il-provvista ta' l- elettriku lis-supermarket priceclub ta' Luqa Road, Paola, minħabba kontijiet pendenti?

Jista' jgħid jekk ingħata s-servizz lura, kienx għax sar il-ħlas dovut lill-Enemalta?

Jekk le, jista' jgħid min ta l-ordni biex tingħata l-provvista, jekk ingħatat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-korporazzjoni Enemalta ma tistax tieħu l-passi neċessarji biex taqta' l-provvista ta' l-elettriku lill- istabiliment tal-priceclub li jinsab fis-Swatar peress li s-substation li jissupplixxi l-elettriku lill-istabiliment jinstab mibni proprju fl-istess stabiliment u minħabba proċeduri legali m'huwiex possibbli li l-impjegati tal-korporazzjoni jidħlu fil-post biex tiġi sospiża l-provvista.

Tajjeb jingħad li l-korporazzjoni rat jekk tistax tissospendi l-provvista minn ring fil-viċinanza tas-substation, pero' irriżulta li jekk dan isir is- sistema ta' l-elettriku għall-konsumaturi l-oħra jonqsilha ħafna mir- reliability tagħha u għalhekk mhux ġust li jbatu terzi persuni intortament.

Madanakollu l-korporazzjoni xorta waħda għadha qed tagħmel sforzi biex il- kurrent jiġi sospiż.

Il-liġi ma tippermettix li jinqata' l-kurrent elettriku domestiku tad- diretturi fuq dejn ta' entita' oħra meta quddiem il-liġi dawn huma żewġ elementi separati.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninforma lill-Onor.

Membru li ma jkunx prudenti li jingħata tagħrif kummerċjali dwar klienti tal- korporazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helena Dalli, domanda supplimentari.

ONOR.

HELENA DALLI: Il-Ministru qed jgħid li ma jistax jagħti informazzjoni minħabba li din hija informazzjoni kummerċjali.

Jista' jgħid jekk is-sena l-oħra kienx hemm każ fejn l-istess stabiliment inqatagħlu s- servizz ta' l-elettriku mill-Enemalta u wara ftit reġa' ingħatalu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li s-sena l-oħra kien hemm ħafna xnigħat li l-priceclub kien f'diffikultajiet, l-Enemalta ħadet il-passi mill-ewwel biex tiżgura li titħallas għas-servizzi li tat u għalhekk kien hemm sospensjoni ta' l-elettriku għal aktar minn darba fuq il-premises tal- priceclub.

Sussegwentement intlaħaq qbil dwar il-pagamenti u meta l- kontijiet pendenti kienu ġew settled, reġa' kien hemm reconnection.

Peroċ wara xi xhur irriżulta li l-kumpannija kienet reġgħet waqgħet lura - naturalment mhux bl-ammonti dovuti fil-bidu, li kienu ammonti sostanzjali - u reġgħu bdew il-proċeduri biex l-Enemalta tirkupra flusha.

Sadanittant kulħadd jiftakar illi kien hemm tentattivi minn kull naħa biex tinstab soluzzjoni għall-priceclub, kumpannija li kienet timpjega madwar 400 ruħ, u f'dik il-fażi nħass li jekk wieħed jaqta' id-dawl ikun qed jisforza l-għeluq permanenti ta' dik il-kumpannija.

U allura l-prudenza kienet titlob li l-Enemalta tieħu l-passi kollha, peroċ passi li ma jkunux iwasslu għal sitwazzjoni fejn tkun hi li tkun ikkaġunat l-għeluq tal- priceclub, naturalment sakemm kien għad hemm tentattiv għaddej illi tinstab soluzzjoni.

Meta finalment dan l-istabiliment falla, l-Enemalta ħadet il-passi normali biex tirkupra dak li huwa dovut lilha u f'diversi każi qatgħet id-dawl meta kien ċar li ma kienx hemm mod ieħor kif wieħed għandu jimxi.

Dak iż-żmien ma kienx hemm permess biex wieħed seta' jidħol fil-bini tas-Swatar u dan wassal għal ċerta diffikulta' biex hemmhekk jinqata' id-dawl mingħajr ma ssir ħsara lil ħaddieħor li intortament jispiċċa jbati b'riżultat ta' dak il-qtugħ.

Bħalissa qegħdin isiru t-tentattivi biex din is-sitwazzjoni tkun tista' tiġi riżolta għas-sodisfazzjon ta' kulħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li s-sena l-oħra kien hemm perjodu fejn is-sidien tal-priceclub ma ħallsux il-kontijiet dovuti lill-Enemalta u xorta waħda ngħataw is-servizz ta' l-elettriku?

U dan apparti li jien għandi informazzjoni li meta xi ħadd ikollu substation, dak li jkun jista' jġib iċ-ċwievet mingħand il-pulizija u bi dritt jidħol u jaqta' il-provvista ta' l-elettriku.

Fil-fatt kien hemm każi fejn ġara hekk avolja kien hemm kwestjonijiet legali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Skond l-informazzjoni li għandi jien, il-proċeduri legali li hemm għaddejjin ma ppermettewx li dan iseħħ, anke fil-kuntest li hemm xi prodotti li jistgħu jispiċċaw għax jiddependu mill-provvista tad- dawl.

Jiġifieri wieħed irid joqgħod attent kif jinterpreta dawn l- affarijiet għax jien ġejt assigurat mill-korporazzjoni Enemalta li l- avukati tagħha qed jagħmlu minn kollox biex jippruvaw jaslu għal soluzzjoni.

Jiena ċert li kieku kien hemm mod kif wieħed kien jasal biex jaqta' id-dawl għax ma tħallasx il-kont - kif l-Onor.

Interpellant qiegħda tintima li għandu jsir - dan kien iseħħ, imma l-proċeduri legali wasslu biex din l-azzjoni titwaqqaf.

Naturalment we are ruled by the law u għalkemm forsi kultant wieħed ma jkunx jaqbel mad-deċiżjonijiet li jittieħdu, m'huwiex lok li korporazzjoni bħall-Enemalta tmur kontra l-liġi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li m'huwiex skond in- norma li l-Enemalta setgħet tieħu ċ-ċwievet tas-substation u flimkien mal- pulizija tidħol f'dan l-istabiliment u taqta' l-provvista ta' l-elettriku.

Infakkar ukoll lill-Ministru li t-tieni parti tal-mistoqsija kienet qed tirriferi għas-sidien u d-diretturi u mhux għad-diretturi biss.

Sur President, lili ġie jkellimni sid ta' grocer żgħir fiż-Żejtun u qalli li meta hu ma ħallasx il-kont ta' l-elettriku tal-ħanut, l-Enemalta qatgħetlu l-elettriku tad-dar fejn joqgħod.

Imma issa għadu kemm intqal li ma jistgħux jaqtgħu d-dawl tad-diretturi għax ikunu qed jidħlu fuq entita' oħra.

Peress li dawn huma the personal owners, bħal dak l-owner tal-grocer fiż-Żejtun li semmejt, għaliex ma tapplikax l-istess ħaġa fil-każ tas- sidien illi ma ħallsux il-kontijiet kollha ta' l-Enemalta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nirrimarka li wara li nqum nirrispondi, l-Onor.

Interpellant qiegħda kull darba tagħti l- interpretazzjoni tagħha ta' dak li nkun għedt jien.

Naturalment hemm differenza għax kultant wieħed ipoġġi ċertu kliem ...

(Interruzzjonijiet) Jien nuża kliem meqjus u meta xi ħadd ieħor iqum biex jagħmel mistoqsija u minflok joħroġ jinterpreta dak li nkun għedt jiena, dik l-interpretazzjoni jien ma noqgħodx fuqha imma noqgħod biss fuq dak li nkun għedt jiena.

Jiena hawnhekk m'iniex qiegħed biex il-kliem tiegħi jiġi b'xi mod interpretat.

(Interruzzjonijiet) Jien ir-risposta tiegħi tajtha qabel ma l-Onor.

Membru tat l-interpretazzjoni tagħha u noqgħod fuq dak li għedt jien.

Dwar dak li qed tgħid l-Onor.

Interpellant, jekk dak li jkun għandu grocer trid tara b'liema mod qiegħed inkorporat dak il-grocer.

Għax jekk inhu inkorporat bħala business separat u allura qiegħed bħala limited liability, dak mod ieħor u hawnhekk hekk qegħdin ngħidu fuq id-diretturi.

Jekk m'huwiex limited liability pero' huwa każ illi rreġistrah f'ismu u qed imexxi l-kummerċ f'ismu, allura l-meter huwa rreġistrat fuq dak l-individwu u dak l-individwu huwa ħaġa differenti mis-sistema tal-limited liability.

Jekk l-Onor.

Interpellant tkun aktar speċifika, wieħed ikun jista' jsegwi aħjar.

Hawn tajjeb ngħid li l-korporazzjoni Enemalta qiegħda tittratta wkoll każi fejn ma jkunux tħallsu l-kontijiet tad-dawl fuq ċerti siti li b'xi mod jgħaddu għand ħaddieħor u dawn ta' l-aħħar jippretendu li d-dawl jerġa' jingħata lilhom qisu ma kien xejn.

Din toħloq problema u allura wieħed irid isib mod kif jista' jnaqqas dan l-abbuż, għax dan huwa abbuż.

Il-bord ta' l-Enemalta qed jikkonsidra li meta jiġru każi bħal dawn, l- ewwelnett ma terġax tirrinstalla d-dawl once li jkun ġie maqtugħ imma tibdel is-servizz.

Jiġifieri dak il-meter li ma jkunx tħallas ikollu jinqala' u l-konsumatur ikollu qisu jħallas għal servizz ġdid biex nevitaw il-problema li rridu nammettu kultant tinqala'.

Għax ġieli jkollok premises kummerċjali, itellagħlek xi kont kbir, jibdel l-idejn u qisu ma ġara xejn, u mbagħad trid terġa' tagħti d-dawl u tibqa' għaddej bil- kontijiet meta fuq l-istess premises is-servizz li jkun qed jingħata kien veru simili ta' qabel, għax jekk kienu qed jinbiegħu oġġetti ta' supermarket jew ta' grocer qed jerġgħu jinbiegħu oġġetti ta' supermarket jew ta' grocer, pero' issa mhux mingħand l-istess kumpannija imma mingħand kumpannija oħra.

Naturalment dan it-tip ta' logħob ma jagħmilx sens.

It-tieni ħaġa li qed tipprova tagħmel l-Enemalta hi li f'dawn il-każi, speċjalment ta' premises kummerċjali, il-korporazzjoni titlob bil-quddiem deposit li jkun ikopri għallinqas cycle wieħed biex hi ma tinqabadx f'din is-sitwazzjoni.

Għax finalment m'huwiex ġust li wieħed iħalli cycle wara l- ieħor, jinqatagħlu d-dawl, is-sid ta' dak l-istabiliment jinbidel u trid terġa' tagħti d-dawl fuq l-istess meter.

Jien jidhirli li din il-proċedura għandha twassal għal sitwazzjoni aktar regolata u jkun għas-sodisfazzjon ta' kulħadd li niżguraw li l-poplu Malti ma jiġix ingannat minn min ikun irid jinganna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hekk koprejna l-mistoqsijiet kollha li jidhru fuq l- order paper.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 111 ta' l-2002 - regolamenti ta' l-2002 li jemendaw ir-regolamenti dwar skemi ta' investiment kollettiv (income minn investiment); u

Avviż Legali Nru 112 ta' l-2002 - regolamenti ta' l-2002 dwar l-avviż ta' oġġezzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI

EMPLOYMENT AND INDUSTRIAL RELATIONS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-15 ta' Mejju, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru huwa in possession of the House u għalhekk nitolbu biex, jekk jogħġbu, ikompli bil-winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, meta dalgħodu kont qed nagħmel l-introduzzjoni għal dan il-winding up, kont qed ngħid li effettivament, li kieku kelli nagħsar il-kritika li saret min-naħa ta' l-oppożizzjoni waqt id-dibattitu li sar fl- istadju tat-Tieni Qari, kont naqsam din il-kritika fi tliet punti.

L-ewwel punt huwa dak li għamlet l-Onor.

Marie Louise Coleiro meta kienet qed twieġeb għall-introduzzjoni li għamilt jien għal dan l-abbozz ta' liġi fejn għamlet il-kritika li dan l-abbozz ta' liġi ressaqnieh wara li ilna 12- il sena fil-gvern - u m'għedtx "14-il sena", kif qalet hi, għax matul sentejn minnhom kien hemm fil-gvern il-partit Laburista.

Jien nirrispondi din il-kritika billi ngħid li l-gvern Nazzjonalista, mill-1987 'l hawn, kien imħabbat ħafna biex iġib lil dan il-pajjiż fuq saqajh.

Irrid ngħid ukoll illi kieku fassalt dan l-abbozz ta' liġi fl-1987, kif qaltli li kelli nagħmel l-Onor.

Marie Louise Coleiro, kont insib problema biex nirregola l- korpi li writna minn żmien il-gvernijiet Laburisti, fosthom il-korp ta' Dirgħajn il-Maltin u l-korp tal-Pijunieri.

Għaliex?

Għax kont insibha bi tqila biex indaħħal fil-liġi artikli li jgħidu li min jaħdem f'dawn il- korpi ma jistax ikun membru f'union u huwa soġġett għad-dixxiplina militari.

Immaġinaw il-problemi kbar li kienu jinqalgħu kieku fassalna dan l-abbozz ta' liġi fl-1987 u mhux illum, wara li l-pajjiż irnexxielu jinbidel mill-għeruq tiegħu matul dawn l-aħħar 14-il sena!

Irrid ngħid ukoll li x-xogħol li sar matul dawn l-aħħar 14-il sena biex dan il-pajjiż jiġi fuq saqajh u jinbidel mill-għeruq kien kbir ħafna, u naħseb li hija kritika mill-iktar inġusta u skorretta li wieħed jgħid li kellhom jgħaddu 14-il sena biex inressqu dan l-abbozz ta' liġi quddiem il- Parlament, bħallikieku matul dawn l-aħħar 14-il sena aħna bqajna b'idejna fuq żaqqna u bħallikieku matul dan il-perijodu ma sar xejn għall-qasam ta' l-impjiegi u r-relazzjonijiet industrijali.

Illum aħna nistgħu nitkellmu fuq id-drittijiet ġodda tal-ħaddiema biss għaliex l-ambjent ekonomiku preżenti jippermettielna li nagħmlu dan il-pass importanti 'l quddiem.

Immaġinaw li kieku matul dawn l-aħħar 14-il sena - li 12-il sena minnhom kienu mmexxija minn gvern Nazzjonalista - ma sarx l-investiment li pajjiżna kellu bżonn fil-qasam tal-produzzjoni ta' l-enerġija f'pajjiżna, fosthom permezz ta' power station ġdida!

Immaġinaw li kieku matul dawn l-aħħar 14- il sena ma sarx l-investiment li pajjiżna kellu bżonn fil-qasam tal- produzzjoni ta' l-ilma!

Immaġinaw li kieku matul dawn l-aħħar 14-il sena ma sarx airport ġdid li llum, għall-grazzja t'Alla, jista' jiġi pprivatizzat biex iġib iktar ġid għal pajjiżna!

Immaġinaw li kieku matul it-12-il sena li l-partit Nazzjonalista għamel fil-gvern ma nvestiex miljuni kbar ta' liri biex f'pajjiżna jkollna sistema ta' telekomunikazzjoni ġdida!

Immaġinaw li kieku ma sarux dawn l-affarijiet u tant affarijiet oħrajn, li fetħu opportunitajiet ġodda ta' xogħol fis- setturi differenti li għandna fil-pajjiż u li bis-saħħa tagħhom is-settur privat żviluppa u ħoloq eluf kbar ta' postijiet tax-xogħol!

Għalhekk din il-kritika li għamlet l-Onor.

Marie Louise Coleiro kienet inġusta totalment.

Kien hawn min qalli li donnha x-xemx telgħet minn mindu ppreżentajt dan l- abbozz ta' liġi jien.

Fil-fatt jien stess għedt li m'huwiex hekk meta kont qed nintroduċi dan l-abbozz ta' liġi, u fil-white paper hemm miktub ċar u tond li dan l-abbozz ta' liġi huwa biss parti minn proċess sħiħ ta' żvilupp, b'liema proċess, għall-grazzja t'Alla, illum pajjiżna wasal biex jieħu pass importanti li f'pajjiżna ilna niddiskutuh għal diversi snin.

Biex nirrispondi għall-kritika ta' kemm domna biex ressaqna dan l-abbozz ta' liġi quddiem il-Parlament, irrid nagħmilha ċara wkoll li l-proposti waslu għandi mingħand il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali f'Mejju tas-sena 2000.

Għalkemm id-diskussjoni nazzjonali dwar din l-issue kienet ilha għaddejja għal diversi snin, anke permezz ta' seminars, il- proposti ta' l-imsieħba soċjali waslu għandi uffiċjalment f'Mejju tas-sena 2000, u f'Diċembru tas-sena 2001 jien ippubblikajt il-white paper.

Fi kliem ieħor jien, f'isem il-gvern li nifforma parti minnu, ħadt 20 xahar biex nagħrbel il-proposti li kelli f'idejja, inqabbilhom mal- konvenzjonijiet internazzjonali li Malta diġa' hija membru tagħhom u nġibhom in line mal-wegħdi li għamel il-partit Nazzjonalista fil-programm elettorali tiegħu.

Għalhekk nista' ngħid li jien ittraduċejt il-proposti li wasluli fi proposta leġislattiva - liema proposta leġislattiva ma kenitx tikkonsisti biss f'abbozz ta' liġi imma wkoll f'avviż legali - f'20 xahar.

Il-partit Laburista għamel fil-gvern 22 xahar, imma l-gvern li nifforma parti minnu jien, f'perijodu ta' 20 xahar irnexxielu jittraduċi proposti konkreti mill-imsieħba soċjali fi proposta leġislattiva li issa qed tiġi diskussa f'dan il-Parlament.

Għalhekk lil min jakkuża lil din in-naħa tal- Kamra li damet 20 xahar biex tressaq dan l-abbozz ta' liġi quddiem il- Parlament, jien nirrispondih billi ngħidlu: Il-partit Laburista għamel 22 xahar fil-gvern u minn dan kollu m'għamel assolutament xejn!

Fil-fatt, biex inkun preċiż, matul it-22 xahar li l-partit Laburista għamel fil- gvern, ma sar xejn ħlief seminar, li ta' min jgħid illi dan is-seminar kien ripetizzjoni ta' seminar ieħor li kien sar fl-1994.

Għalhekk il-kritika li saret li l-gvern Nazzjonalista dam ma ressaq dan l-abbozz ta' liġi quddiem il-Parlament iktar u iktar m'hijiex ġusta.

Apparti minn hekk, Mr Speaker, nixtieq nenfasizza li dan l-abbozz ta' liġi huwa riżultat ta' konsultazzjoni mill-iktar wiesgħa u mill-iktar fonda li l- liġi Maltija qatt kellha fl-istorja tagħha.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax, per eżempju, wieħed kif jista' jispjega l-fatt li wara li nġabru s- suġġerimenti u l-opinjonijiet li saru mill-imsieħba soċjali kollha f'white paper, din il-white paper ġiet ippubblikata, ingħata perijodu ta' xahrejn biex kulmin irid, jirreaġixxi għal din il-white paper u rrispondew għaliha 33 organizzazzjoni, assoċjazzjoni, union u employer?

Naturalment dan apparti l-e-mails li ntbagħtu biex dak li jkun, juri r-reazzjonijiet tiegħu dwar din il-white paper, u apparti l-fatt li, kif diġa' għedt fl- introduzzjoni tiegħi għal dan l-abbozz ta' liġi, il-500 kopja li stampajna ta' din il-white paper, inħatfu fl-ewwel tlett ijiem u ġew downloaded iktar minn 5,000 kopja tagħha mill-website tagħna.

Għalhekk nistgħu ngħidu li dan l-abbozz ta' liġi huwa riżultat ta' konsultazzjoni mill-iktar wiesgħa u fonda li pparteċipa fiha kulħadd, ħlief il-partit Laburista, u nerġa' nirripeti għal darba, darbtejn, tlieta, illi li niġi hawnhekk u nisma' t-tip ta' kritika li smajt matul dan id-dibattitu min-naħa ta' l-oppożizzjoni, li hi stess għażlet li ma tikkummenta xejn, lanqas wara l-pubblikazzjoni tal-white paper ...

Hawnhekk irrid infakkar lill-Kamra li l-oppożizzjoni diġà vvotat kontra tagħha għax meta jien ressaqt l-Ewwel Qari ta' dan l-abbozz ta' liġi - dan kien tlett ijiem qabel is-seduta li saret lejlet l-1 ta' Mejju - kien hemm il-vot tal-le ta' l- oppożizzjoni.

Issa se jkun hemm il-vot tal-le wkoll għat-Tieni Qari ta' dan l-abbozz ta' liġi.

L-ispjegazzjoni ta' din il-kontradizzjoni storika tal-Partit Laburista għal dan l-abbozz ta' liġi ma ħarġitx f'dan id- dibattitu, anzi nirrepeti dak li għidt dalgħodu li joħroġ bl-aktar mod ċar li l-partit Laburista m'għandux il-kuraġġ morali li ħaġa tajba jgħidilha tajba imma jara kif jagħmel biex ħaġa tajba jgħawwiġha u jdawwarha b'tali mod u manjiera li jispiċċa jgħid li hija ħażina u allura jivvota kontra tagħha.

Jien dan ir-raġunament ma nistax nifhmu u din il-kritika nirribattiha bl-aktar mod qawwi.

It-tieni kritika li saret fil-konfront ta' din il-liġi nġabret fl-intervent li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fis-seduta ta' dalgħodu.

Jien anke hawnhekk immeraviljajat ruħi to the extent li se nasal biex nagħmel statement.

Jien nissuspetta bil-qawwi li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma qarax il-liġi bħalma ma qarax il-white paper jiġifieri ma jafx x'kontenut fihom dawn.

Dan huwa suspett għax ma jkunx ġust li nagħmel statement imma ma nistax nifhem kif il-Kap ta' l-Oppożizzjoni wasal biex igħid li din il- liġi ma tirrappreżentax viżjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' żvilupp soċjali.

Ma tirrappreżentax viżjoni fl-iżvilupp soċjali!

Minn fejn ħariġha din meta prattikament din il-liġi tirrispondi għall-isfidi ewlenin li ġew identifikati minn esperti Maltin u barranin - dawn huma l-isfidi ewelenin ta' l-ekonomija u tas-soċjetà Maltija tal-lum u l-isfidi li se jkollna fis-snin li ġejjin - u tirrispondi wkoll, bl-aktar mod konkret u qawwi, miżuri li tista' tispeċifikahom waħda waħda?

Din il-liġi qed tintroduċi 23 miżura ġdida proprju biex twieġeb għall-isfidi li ġew identifikati li għandu pajjiżna llum.

Għandi għalfejn nirrepeti dak li għedt fl-introduzzjoni tiegħi għal din il-liġi?

Donnu li f'dan il- Parlament nitkellem ma' siġġijiet vojta.

L-interventi ta' back benchers oħrajn nieħu nota tagħhom u jekk inkun nista', nirrispondi imma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u nagħti valur lill-intervent tiegħu.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni hawnhekk u jgħidli li din il-liġi ma tirrappreżenta - se nuża l-kliem tiegħu - ebda viżjoni dwar ir-ristrutturar.

M'hu qed nirrappreżentaw ebda viżjoni dwar ir-ristrutturar bl-introduzzjoni tal-miżuri li qed nagħmlu!

Kif jista' jkun li jingħad dan meta nafu li fil-proċess ta' ristrutturar illum l-ekonomija Maltija li żviluppat u qed timmodernizza lilha nnifisha ̧ qed iddaħħal sistemi ġodda hi stess li jinkludu l-parental leave ̧ ir- reduced hours u aktar xogħol lejn il-qasam tal-part-time?

Din il-liġi tipprovdi dawn il-protezzjonijiet inkluż il-protezzjoni li l- ħaddiema barranin li jkunu qed jaħdmu b'mod legali ̧ ma tistax issir diskriminazzjoni fil-konfront tagħhom; li ma jistax ikun hemm forma ta' diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol u li m'għandux ikun hemm fastidju sesswali fuq il-post tax-xogħol.

Dawn il-miżuri kollha li jinkludu li employer li jkun qed joffri opportunitajiet jew ta' żvilupp ta' karriera jew ta' investiment fit-taħriġ tal-ħaddiema tiegħu ̧ se jkun obbligat, permezz ta' din il-liġi ̧ li joffri dawk l-opportunitajiet ̧ inkluż ta' taħriġ, lill-ħaddiema kollha inkluż dawk li qed jaħdmu b'kuntratt definit u b'kuntratt part-time.

Allura dawn mhumiex tweġiba konkreta għall-isfidi li għandu pajjiżna llum fil-proċess ta' l-immodernizzar li għaddej minnu f'dan il-kontest globalizzat li qed niffaċċjaw!

Issa nixtieq infakkar x'għidt jien fl-introduzzjoni tiegħi.

Donnu li malli ssemmi l-Unjoni Ewropea ̧ tkun qed ittektek xi darsa tal-membri ta' l- oppożizzjoni.

Din hija xi ħaġa ta' l-għaġeb!

Jien infakkar li f'Ottubru li għadda ġie ppubblikat rapport li aħna sejjaħnielu l-joint assessment paper.

Dan ir-rapport sar minn esperti Maltin flimkien ma' esperti mill- Unjoni Ewropea biex flimkien jagħmlu analiżi tas-suq tax-xogħol, tar- realtajiet tax-xogħol u tar-realtajiet soċjali f'pajjiżna u nidentifikaw x'inhuma l-isfidi ewlenin tal-lum u x'inhuma l-isfidi li se jkollna fis- snin li ġejjin.

Jien dawn elenkajthom fl-introduzzjoni tiegħi u għidt li hemm bżonn li nirrikonoxxu li ndaħħlu kultura ta' żieda fil-flessibilità tagħna biex inkunu nistgħu ntejbu l-kompetittività.

Il-flessibilità ma ġġibhiex bil-paroli imma ġġibha billi tinvesti fit-taħriġ, billi tinkoraġġixxi u fejn hemm bżonn tobbliga lill-employers biex jekk se jħarrġu lill-ħaddiema tagħhom, l-opportunitajiet tat-taħriġ jiftħuhom għall-ħaddiema kollha li jkunu qed jaħdmu magħhom inkluż il-part-timers u dawk li qed jaħdmu b'kuntratt definit.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq il-bżonn ta' investiment akbar fit-taħriġ tar- riżorsi umani.

Anke hawnhekk, il-parti tat-taħriġ hija koperta f'diversi klawsoli ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Nerġa' ntenni li nissuspetta li ħafna mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni li ntervjenew fid-dibattitu ta' dan l- abbozz ta' liġi jew ma qrawx il-liġi jew ma fehmux il-kontenut tagħha.

Jien kelli nintervjeni tlieta, erbgħa u ħames darbiet biex nagħmel xi korrezzjonijiet u kieku bqajt sejjer hekk kien ikolli nintervjeni l-ħin kollu.

Jien intervjenejt bil-permess li ngħatali kull darba mill-kelliem tan-naħa l-oħra peroċ kull darba kelli nikkoreġi affarijiet li ġġib għajnejk wara widnejk meta tismagħhom.

Per eżempju ̧ kelliem minnhom qal li din il-liġi qed tintroduċi r-refrigeration bħala essential service.

Kelliem ieħor qal li l-ETC qed taqta' n-nies u m'hemmx dritt ta' appell.

Jien inġib għajnejja wara widnejja meta nisma' dawn l-affarijiet u ngħid: Imma nafu fuqhiex qed nitkellmu!

Jien ma nixtieqx intawwal fuq dan il- punt għax dalwaqt isir il-ħin.

Sfida oħra li din il-joint assessment paper indikat hija l-bżonn li f'pajjiżna nenfasizzaw ħafna iżjed il-qasam vokazzjonali.

Kif għidt fl- introduzzjoni tiegħi ̧ wieħed ma jridx jara din il-liġi waħedha imma jrid jaraha bħala parti minn mużajk li tagħti stampa ħafna aktar sħiħa ta' l- istrateġija tal-gvern f'dan il-qasam.

Ma tistax tara din il-liġi mingħajr ma żżomm quddiem għajnejk l-inizjattivi li ħa l-Ministru ta' l-Edukazzjoni, l-Onor.

Louis Galea, bit-twaqqif tal-kulleġġ vokazzjonali.

Aħna t-tnejn ħadna inizjattivi oħrajn ukoll biex inwaqqfu l-kunsill li jiċċertifika ċ- ċertifikazzjoni vokazzjonali f'pajjiżna ̧ dawk li jissejħu l-NVQs.

Nixtieq insemmi wkoll l-investiment qawwi li qed jagħmel dan il-gvern bi flus record li qed jivvota lill-ETC.

Din qatt ma saret kemm ilha mwaqqfa l-ETC.

Fil-fatt matul dawn l-aħħar l-ETC ingħatat id-doppju ta' dak li kienet tingħata fis-snin ta' qabel.

Sur President, kienu rrikkmandawlna li nattakkaw l-abbużi soċjali biex noħorġu l-hidden unemployment fil-beraħ għax b'hekk inti tkun tista' tipproteġi lill-ħaddiema fil-qasam tas-saħħa u sigurtà fuq il-post tax- xogħol, xi ħaġa li għamilna f'dawn l-aħħar sentejn.

Rajna li l-ETC tirfina l-ħidma tagħha fil-qasam sħiħ tad-dinja tax-xogħol ħalli tgħin lil dawk li qed ifittxu x-xogħol isibu xogħol li jkun addattat għalihom kemm jista' jkun malajr.

Waħda mill-funzjonijiet ta' l-ETC hija li tħarreġ lil dawn l- individwi u tidentifika x'inhuma l-kapaċitajiet tagħhom ħalli żżidhomlhom.

Naturalment hemm imbagħad l-isfida l-oħra tal-bżonn taż-żieda tal- parteċipazzjoni tal-ħaddiema kollha Maltin, kemm irġiel kif ukoll nisa, pero' b'mod partikolari kellna l-isfida li nżidu r-rata tal-parteċipazzjoni tan-nisa Maltin fil-ħolqien tal-ġid għal pajjiżna.

Anke hawnhekk ̧ din il- liġi tirrispondi għal din l-isfida b'miżuri konkreti.

Allura kif jiġi l- Kap ta' l-Oppożizzjoni u jgħid li din hija liġi bla viżjoni!

Liġi bla viżjoni għax hu ma qrahiex u għax lanqas jaf x'fiha!

Anke fl-intervent tiegħu, l-aktar kritika inġusta u skandaluża kienet meta qal li din il- liġi hija neo-liberali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni joħroġ b'dawn il-frażijiet u b'dawn l-aġġettivi bl-irħis imbagħad meta tfittex ma ssib assolutament xejn jew inkella ssib li huma aġġettivi mixħutin bl-addoċċ.

Per eżempju, dan qal li din il-liġi hija neo-liberali.

Issa ftit qabel ma dħalt f'din il-Kamra sibt li kienet saret konferenza ntitolata: "A short history of neo-liberalism - 20 years of elite economics and emerging opportunities for structural change."

Din wieħed jista' jsibha fuq l-internet.

Per eżempju, f'intervent li kien sar fil-Conference on Economic Sovereignty in a Globalising World f'Bangkok, fl- 24 ta' Marzu ta' l-1999, ingħatat din id-definizzjoni tan-neo-liberaliżmu:

"The whole point of neo-liberalism is that the market's mechanism should be allowed to direct the fate of human beings.".

Il-punt kollu tan-neo-liberaliżmu huwa li s-suq jiddetermina hu d-destin tal-bniedem.

Issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed igħid li din il-liġi qed tagħti l-poter lis-suq biex jiddetermina hu d-destin tal-Maltin li qed jaħdmu fid-dinja tax-xogħol.

Jista' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħidli minn fejn ġabha din?

Dan kif jista' jagħmel din l-akkuża jekk f'din il-liġi qed indaħħlu l-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol ̧ il- leave għall-ġenituri ̧ il-leave urġenti minħabba bżonnijiet familjari, iż- żieda fil-protezzjoni tal-paga privileġġjata tal-ħaddiema, it-twaqqif tal- Fond ta' Garanzija ̧ il-protezzjoni għal min jaħdem b'sigħat imnaqqsa, il- protezzjoni għall-part-timers, protezzjoni akbar għal min jaħdem b'kuntratt fiss, protezzjoni kontra l-vittimizzazzjoni ̧ protezzjoni kontra l-fastidju sesswali ̧ protezzjoni għall-ħaddiema barranin, protezzjoni kontra d- diskriminazzjoni, drittijiet akbar għal informazzjoni għall-ħaddiema ̧ protezzjoni akbar f'każijiet ta' tkeċċija ̧ protezzjoni f'każ ta' sensji kollettivi ̧ protezzjoni f'każ ta' mergers ta' negozji lill-ħaddiema, protezzjoni f'każ ta' trasferiment ta' negozji, poteri akbar lit-tribunal industrijali ̧ dritt ta' appell mid-deċiżjonijiet tat-tribunal industrijali fuq punti ta' liġi, funzjoni ġdida u aktar wiesgħa lil-Labour Board, sistema aktar effiċjenti ta' konċiljazzjoni, dritt ġdid mogħti lill- ħaddiema li jaħdmu f'servizzi essenzjali biex ikunu jistgħu jieħdu t-tilwim tagħhom quddiem it-tribunal industrijali u possibilità ta' estensjoni ta' dawn id-drittijiet kollha lill-ħaddiema kollha tal-gvern?

Allura jista' l- Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħidli x'hawn hawnhekk li qed jagħti d-dritt li s- suq jiddetermina d-destin tal-ħaddiema Maltin li huwa qed jiddeskrivi bħala neo-liberali?

Jien nirrispondih u ngħidlu li la għamel dak l-aġġettiv lanqas biss qara l-liġi, ma jafx x'fiha u issa se jivvota kontra tagħha mingħajr mhu qed jirrealizza l-mument storiku li din il-liġi qed tirrappreżenta li huwa frott ta' ħidma li saret għal snin twal minn gvernijiet differenti u minn ministri differenti ̧ li ma ddejjaqtx nirrikonoxxihom.

Fl-introduzzjoni tiegħi għall-white paper jien irrikonoxxejt li qed nibnu fuq dak li sar fil-passat imma mhux tiġi hawnhekk u taqleb id-dinja ta' taħt fuq!

L-oppożizzjoni l-abjad qed tgħidlu iswed u l-iswed qed tgħidlu abjad!

Ma nistax nifhem jien!

Sur President, din hija liġi li tirrappreżenta dawk il-valuri li aħna nemmnu fihom; il-valuri demokristjani ̧ il-valuri li jorbtu madwar il- familja u l-valuri li jemmnu li l-qasam soċjali f'pajjiżna jista' jiżviluppa hu u miegħu tiżviluppa l-ekonomija u viċeversa.

L-ekonomija tiżviluppa jekk magħha jiżviluppa l-qasam soċjali.

It-tielet punt ta' kritika li sar min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma kienx xi punt ewlieni u ma kienx hemm xi interventi fuqu imma ssemma.

Hawnhekk qed nirriferi għall-kwestjoni tas-servizzi essenzjali u jien ġibt miegħi ktieb ippubblikat mill-International Labour Office minn Geneva li jismu "Freedom of Association".

Dan huwa l-fourth revised edition, jiġifieri l-aktar edizzjoni riċenti li għandi ta' dan id-dokument.

Dan huwa ktieb voluminuż ħafna li jiġbor fih il-prinċipji kollha li l-ILO temmen fihom.

Jien se naqra minn paragrafu 544 ta' dan id-dokument li jgħid hekk:

"The following may be considered to be essential services: The hospital sector, electricity services ̧ water supply services, the telephone service ̧ air traffic control.".

Jekk taqta' barra t-telephone service - fil-lista dan mhuwiex inkluż bħala essential service - issib li d-dokument ta' l-ILO stess qed jagħmel lista ta' l-istess setturi li aħna ndikajna f'din il-liġi bħala servizzi essenzjali.

Pero' mhuwiex dan il-punt importanti.

Hawnhekk qed nagħtu dritt ġdid ̧ li sal-lum ma eżistiex ̧ li l-ħaddiema li jagħtu servizz essenzjali għall-ġid tal-pajjiż ̧ qed jagħtu servizz li l-pajjiż ma jistax igħaddi mingħajru u allura s-servizz irid ikun garantit.

Aħna għandna airport wieħed u għandna pajjiż li jiddependi fuq il-produzzjoni ta' l- ilma u fuq il-produzzjoni ta' l-elettriku.

Kollox jiddependi fuq dawn l- affarijiet u allura dawn is-servizzi huma essenzjali ħafna.

Għalhekk għall- ġid komuni ma nistgħux nipperikolaw dawn is-servizzi.

Allura ħaddiema li jagħtu dawn is-servizzi ma jistgħux jikkreaw sitwazzjoni fejn dawn is- servizzi jieqfu għax ikollna kriżi nazzjonali u l-ġid komuni jirbaħ.

Irrid ngħid li fuq suġġerimenti li għamluli l-unions instabet soluzzjoni għal dawn il-ħaddiema.

Bħalma taf il-Kamra ̧ qed nintroduċu d-dritt li jekk dawn il-ħaddiema jkollhom tilwima fuq il-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom ̧ issa jistgħu jirriferu din it-tilwima lit-tribunal industrijali.

Qed napprezzaw xi tfisser din?

Din tfisser li l-gvern qed jitlaq minn idejh il-poter finali tad-deċiżjoni f'każijiet bħal dawn u jħalli f'idejn tribunal indipendenti ̧ li għandu track record pożittiv fuq numru ta' snin, biex f'każ li dawn il- ħaddiema jkollhom tilwima industrijali dwar il-kondizzjonijiet tagħhom ̧ huma ma jibqgħux mingħajr soluzzjoni imma għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna qed nagħtuhom il-makkinarju biex it-tilwima tagħhom tiġi riżolta b'mod ta' arbitraġġ u b'mod li d-deċiżjoni tittieħed b'mod indipendenti.

Sur President, minkejja li hemm ħafna aktar xi tgħid, jien se jkolli nagħlaq għax għaddieli l-ħin.

Pero' qabel nagħlaq nixtieq ngħid li għandna nkunu kburin b'din il-liġi u m'għandna ndgħajfu xejn mit-tajjeb kollu li sar fis-snin l-imgħoddija.

Din il-liġi hija frott ta' l-input ta' l-imsieħba soċjali kollha f'pajjiżna u ta' l-organizzazzjonijiet li għandhom il-ġid ta' pajjiżna għal qalbhom.

Din il-liġi jistħoqqilha mhux biss l-appoġġ ta' din il-Kamra imma jistħoqqilha l-appoġġ tal-pajjiż kollu kemm hu; tal-ħaddiema tagħna, ta' min iħaddem u tal-korpi kostitwiti kollha.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear ̧ hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jikkonsolida ̧ b'emendi ̧ l-Att li Jirregola l-Kondizzjonijiet ta' l-Impieg (Kap. 135) u l-Att dwar ir- Relazzjonijiet Industrijali (Kap. 266)" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Politika Soċjali.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker ̧ nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi ttrattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni ̧ il-Kamra ġiet sospiża fis-6.58 p.m. u rriżumiet fis-7.18 p.m.

MR SPEAKER: Se nerġa' nqiegħed il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU: 354 FAVUR: 33

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA: 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo | | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Buhagiar Louis |Law Rita | |Cardona Chris |Mangion Charles | |Chircop Karl |Mizzi Joe | |Cilia Joe |Parnis Silvio | |Coleiro Marie |Refalo Anton | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sammut Joseph | |Dalli Helena |Sant Alfred | |Debono Grech Joe |Vassallo Adrian | |Farrugia Angelo |Vella George | | | |

Il-mozzjoni għaddiet.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-KOSTITUZZJONI TAL-KARIGA TA' AVUKAT ĠENERALI U DIK TA' AVUKAT TAR-REPUBBLIKA

THE ATTORNEY GENERAL AND COUNSEL FOR THE REPUBLIC (CONSTITUTION OF OFFICE) (AMENDMENT) BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika, Kap. 90

Clause 2 - Amendment of the Attorney General and Counsel for the Republic (Costitution of Office) Ordinance, Cap.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Ġustizzja.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Chairman, din il-klawsola kulma tagħmel hu li temenda din il-parti ta' l- Att dwar l-Avukat Ġenerali u l-Avukat tar-Repubblika.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, kif diġa' semmejt fit-tieni qari, min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma naqblux ma' dan l-abbozz.

Jien kont qed nistenna li dan jiskreppjah u nagħmlu xi ħaġa differenti imma l-Ministru baqa' għaddej bih.

Hawnhekk jidher li l-ministru jrid jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' l-Avukat Ġenerali.

Fit-tieni qari min- naħa tagħna għamilniha ċara ħafna li kif inhu ntavolat l-abbozz ma kienx qed jirrifletti xi ħaġa li kienet riżultat ta' diskussjoni matura bejn il- partijiet kollha.

Jien nistaqsi lill-ministru x'inhuwa l-iskop li jibqa' għaddej meta jaf li hemm xi emendi kostituzzjonali li biex jgħaddu jrid ikollu d-due terzi ta' dan il-parlament.

Jien qed nistieden lill-Ministru fl-interess ta' kulħadd - u jien naħseb anke fl-interess ta' l-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika - biex iwaqqaf dan l-abbozz u ma jkomplix jiddiskutih f'dan l-istadju ta' kumitat.

Jien naħseb li għandu interess - u nemmen li għandu interess - li jiddiskuti ma' l-oppożizzjoni u mhux sempliċement nibagħtlu karta u jweġibni.

Qed ngħid dan għax huwa inutli li tgħaddi dan l-abbozz minn stadju ta' kumitat imbagħad il-gvern jispiċċa ma jistax jattwa l-liġi qabel ma jerġa' jiġi fil-Kamra u fit-third reading ikollu l-approvazzjoni ta' żewġ terzi mill-membri minħabba r-requirements li hemm fil-Kostituzzjoni ta' Malta.

Qed nitkellem issa - u dan kollu qed ngħidu bl-akbar sinċerita' - għaliex dan l-abbozz irid jibdel il-kostituzzjoni ta' l-istess kariga ta' l-avukat ġenerali u dik ta' l-avukat tar-repubblika.

M'hemmx dubju li bejn il-gvern u l-oppożizzjoni żgur ma saru l-ebda tip ta' konsultazzjonijiet u l-uniku ħaġa li għamel il-ministru wara t-tieni qari kien li kitibli ittra - lili kitibha - fejn qalli "għandek sa Marzu jew sa April u ara daqsxejn inti x'emendi tixtieq tressaq imbagħad naraw flimkien ..."

(Interruzzjonijiet) Ma nafx kif kitibha eżatt, imma ovvjament qiegħda fil-file.

Mhux hekk ix- xogħol.

Aħna għamilniha ċara li din il-liġi hija ħażina mill-bidu sa l- aħħar.

Ir-raġunijiet tagħna tajnihom u spjegajnihom u inutli nerġa' noqgħod nidħol fihom.

Jien nista' nerġa' nidħol fuq il-punti kollha għaliex l-oppożizzjoni ma taqbilx ma' dan l-abbozz, fosthom li qed nemendaw il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Għedna wkoll li hemm affarijiet fil-liġi li qed jibdlu b'mod radikali sistema li pajjiżna dejjem mexa biha.

Qabel taqbad u tibdel dan kollu trid tara kemm il-pajjiż hu ppreparat għalihom.

Hemm affarijiet oħra li jien lest li nerġa' nidħol fihom bil-mod u bid- dettall kollu, pero' at this stage, b'mod pulit qed nistieden lill-Ministru biex ma jkomplix jiddiskuti dan l-Abbozz u dan fl-interess tal-poplu Malti in ġenerali, fl-interess ta' l-istess uffiċċju ta' l-avukat ġenerali, fl- interess tal-gvern stess.

Primarjament waħda mill-affarijiet li jrid jagħmel il-gvern f'dan l-abbozz hi li jwaqqaf kariga kostituzzjonali oħra ta' prosekutur ġenerali, at par ma' l-avukat tar-Repubblika.

All well and good peroċ hemm bżonn li nieqfu niddiskutu din il-liġi għax trid issir overhaul tagħha from "a" to "z".

Qegħdin f'dan l-istadju u jiena nappella biex ma nkomplux naħlu iktar ħin ta' xulxin.

Jekk inkomplu niddiskutuha litteralment inkunu qed naħlu l-ħin ta' xulxin meta taf li se terġa' teħel.

Il-Ministru għandu kull dritt jibqa' għaddej xorta, peroċ jaf ukoll li se jeħel u jiena ma nixtieqx li dan isir.

Qed nagħmel dan l-appell issa se mai anke għall-prudenza parlamentari.

Fuq kollox meta jkun hemm maturitaċ f'dibattitu serju f'dan il-parlament...(Interruzzjonijiet) L-oppożizzjoni qiegħda tagħmel il- kritika tagħha b'mod kostruttiv fil-konfront ta' l-abbozz kif ġie preżentat.

Meta jkun hemm it-tentattiv li nemendaw il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna, il- prassi - u dejjem hekk kienet - fl-ogħla istituzzjoni ta' dan il-pajjiż dejjem kienet li jkun hemm konsultazzjoni serja bejn gvern u oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) Il-gvern jagħmel l-agenda parlamentari li jidhirlu u jpoġġiha fil-Kumitat biex nibqgħu għaddejjin.

Jiena b'responsabbiltaċ u ovvjament bi ftehim ma' sħabi hawnhekk mill-oppożizzjoni f'dan l-istadju nitlob lill-ministru jikkonsidra bis-serjetaċ li jieqaf milli jkompli d- diskussjoni, u jsir eżerċizju serju ta' konsultazzjoni bejn gvern u oppożizzjoni flimkien.

Issa mhux qegħdin nitkellmu biss fuq l-ordinanza li darba kienet kapitlu 90, imma qegħdin immissu l-Kostituzzjoni miktuba ta' pajjiżna u allura at this stage, mingħajr ma nkompli niftaħ, bil-prudenza kollha nitlob lill-Ministru jikkonsidra li jwaqqaf id-diskussjoni ta' dan il-Kumitat biex flimkien, fl-interess nazzjonali - u nemmen li l-Ministru jaġixxi fl-interess nazzjonali - naraw kif għandna nfassluh mill-ġdid.

Grazzi.

Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, ngħid minn qabel li m'iniex beħsiebni noqgħod nidħol f'kontroversji dwar x'missu sar, kif sar u ma sarx u wisq inqas li nagħmel diskorsi twal.

Il-pożizzjoni tal-gvern hija sempliċi, u jiena se ngħid il-fatti imbagħad kulħadd jiġġudika fuq il-fatt.

Ma niġġudikawx lilna nfusna.

Il-gvern ippubblika abbozz u dam xahrejn biex ġabu għat-tieni qari.

F'dawk ix-xahrejn l-oppożizzjoni la uffiċjalment u lanqas mhux uffiċjalment ma lissnet li hemm problema jew diffikultajiet dwar dak l-abbozz.

L-oppożizzjoni ma qalet xejn li b'xi mod setgħet ġiegħlet lill-gvern jaħseb li se jkun hemm oppożizzjoni fuq dan l-abbozz, li prattikament huwa wieħed tekniku.

Issa ejja ninsew dan il-fatt ukoll u ngħidu li s-sinjali forsi ma fehmnihomx, biex nagħti the benefit of the doubt.

Meta ġejna hawnhekk u għamilna t-tieni qari l-kritika ta' l-oppożizzjoni kienet ċara, u billi din in-naħa m'għandha ebda problema li tiddiskuti ma' l-oppożizzjoni kull ħaġa li tkun, malli kkonkludejna dak id-dibattitu, fis-27 ta' Frar jiena ktibt ittra lill-Onor.

Farrugia - u ktibt lilu għax hu l-kelliem ta' l- oppożizzjoni fuq il-ġustizzja, u naħseb li kont korrett li nikteb lilu - li se npoġġi kopja tagħha fuq il-mejda tal-Kamra.

It-titlu ta' l-ittra kien "Liġi dwar l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali" u tgħid hekk

"Kif għedt meta kont qed nagħlaq it-tieni qari fuq il-liġi fuq imsemmija, il-gvern dispost li jiltaqa' ma' l-opożizzjoni biex jiddiskuti diffikultajiet u suġġerimenti li l-oppożizzjoni jista' jkollha dwar l-Abbozz."

F'din l-ittra mhux qed ngħidlu niltaqgħu jiena u hu, qed ngħidlu li l-gvern m'għandu ebda diffikultaċ li jiltaqa' ma' l-oppożizzjoni.

L-ittra tkompli tgħid hekk:

"Kien fil-fatt għalhekk li tħallew jgħaddu xahrejn bejn il- pubblikazzjoni u l-bidu tad-dibattitu fil-Parlament."

Fl-aħħar paragrafu ngħid hekk:

"Kemm-il darba taqbel li niltaqgħu, jien dispost li nibdew immedjatament bil-għan li nikkonkludu sa l-aħħar ta' Marzu."

Hawnhekk tajt ċans għal xahar diskussjonjiet biex nikkonkludu.

Stajna ntawlu anke aktar pero' jiena dehrli li xahar diskussjonijiet kien ikun biżżejjed.

Imbagħad l-ittra tkompli hekk:

"Min-naħa tal-gvern jien inkun akkompanjat mill-avukat ġenerali u mid- deputat avukat ġenerali.".

Lil dawn indikajthom bħala ż-żewġ nies tekniċi li ħadmu fuq din il-liġi, u informajtu b'dan biex ikun jaf li jien mhux ġej waħdi u biex iġib miegħu lil min jidhirlu hu.

Din l-ittra marret fis-27 ta' Frar.

Illum qegħdin fil- 15 ta' Mejju u lanqas risposta ma rċevejt għal din l-ittra, stajt tfajtha f'nofs ta' triq, stajt għamiltha ajruplan u tfajthielek Mr Chairman, għax daqshekk kelli risposta.

Issa minkejja dan kollu llum niġi hawn u nisma' l- oppożizzjoni tgħid dak li qalet.

Issa hawnhekk lanqas kien ċar l-Onor.

Farrugia jekk riedx jiddiskuti jew le.

Lanqas kien ċar jekk iridx diskussjonijeit formali jew le u lanqas kien ċar dwar x'timeframe se nagħmlu.

Sur President, il-gvern m'hux dispost li jieqaf fuq din il-liġi.

Il-gvern huwa konxju tal-bżonn kbir li l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali nirriformawh fl-istrutturi tiegħu biex ikun kapaċi jattira mhux biss in-numru bżonnjuż ta' avukati - u m'iniex se nkompli d-diskors kollu li għamnit fit-tieni qari - peroċ li jattira l-aħjar avukati.

Jekk mhux se jkollna l-kuraġġ li nagħmlu riforma dan mhux se jkun possibbli u d-difikultajiet li kull gvern iltaqa' magħhom f'dan l-uffiċċju se jibqa' jiltaqa' magħhom.

Dawn id- diffikultajiet ma jirriżultawx minħabba n-nuqqas ta' intelliġenza jew impenn ta' min hemm, imma minħabba l-fatt li l-istrutturi kif inhuma llum ma jattirawx lejna n-numru biżżejjed ta' avukati.

Jiena jiddispjaċini li fi tliet xhur lanqas kelli dell ta' risposta imbagħad niġu hawn ngħajtu għaż-żmien ta' diskussjoni.

Bir-rispett kollu din ilha t-tieni item fuq l-agenda ta' dan il-Parlament għal ġimgħat sħaħ u allura l-intenzjoni tal-gvern li jimxi kienet ċara.

Fuq dan kollu jiddispjaċini u jiena ma nistax naċċettaha.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, ngħid minn qabel li m'iniex beħsiebni noqgħod nidħol f'kontroversji dwar x'missu sar, kif sar u ma sarx u wisq inqas li nagħmel diskorsi twal.

Il-pożizzjoni tal-gvern hija sempliċi, u jiena se ngħid il-fatti imbagħad kulħadd jiġġudika fuq il-fatt.

Ma niġġudikawx lilna nfusna.

Il-gvern ippubblika abbozz u dam xahrejn biex ġabu għat-tieni qari.

F'dawk ix-xahrejn l-oppożizzjoni la uffiċjalment u lanqas mhux uffiċjalment ma lissnet li hemm problema jew diffikultajiet dwar dak l-abbozz.

L-oppożizzjoni ma qalet xejn li b'xi mod setgħet ġiegħlet lill-gvern jaħseb li se jkun hemm oppożizzjoni fuq dan l-abbozz, li prattikament huwa wieħed tekniku.

Issa ejja ninsew dan il-fatt ukoll u ngħidu li s-sinjali forsi ma fehmnihomx, biex nagħti the benefit of the doubt.

Meta ġejna hawnhekk u għamilna t-tieni qari l-kritika ta' l-oppożizzjoni kienet ċara, u billi din in-naħa m'għandha ebda problema li tiddiskuti ma' l-oppożizzjoni kull ħaġa li tkun, malli kkonkludejna dak id-dibattitu, fis-27 ta' Frar jiena ktibt ittra lill-Onor.

Farrugia - u ktibt lilu għax hu l-kelliem ta' l- oppożizzjoni fuq il-ġustizzja, u naħseb li kont korrett li nikteb lilu - li se npoġġi kopja tagħha fuq il-mejda tal-Kamra.

It-titlu ta' l-ittra kien "Liġi dwar l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali" u tgħid hekk

"Kif għedt meta kont qed nagħlaq it-tieni qari fuq il-liġi fuq imsemmija, il-gvern dispost li jiltaqa' ma' l-opożizzjoni biex jiddiskuti diffikultajiet u suġġerimenti li l-oppożizzjoni jista' jkollha dwar l-Abbozz."

F'din l-ittra mhux qed ngħidlu niltaqgħu jiena u hu, qed ngħidlu li l-gvern m'għandu ebda diffikultaċ li jiltaqa' ma' l-oppożizzjoni.

L-ittra tkompli tgħid hekk:

"Kien fil-fatt għalhekk li tħallew jgħaddu xahrejn bejn il- pubblikazzjoni u l-bidu tad-dibattitu fil-Parlament."

Fl-aħħar paragrafu ngħid hekk:

"Kemm-il darba taqbel li niltaqgħu, jien dispost li nibdew immedjatament bil-għan li nikkonkludu sa l-aħħar ta' Marzu."

Hawnhekk tajt ċans għal xahar diskussjonjiet biex nikkonkludu.

Stajna ntawlu anke aktar pero' jiena dehrli li xahar diskussjonijiet kien ikun biżżejjed.

Imbagħad l-ittra tkompli hekk:

"Min-naħa tal-gvern jien inkun akkompanjat mill-avukat ġenerali u mid- deputat avukat ġenerali.".

Lil dawn indikajthom bħala ż-żewġ nies tekniċi li ħadmu fuq din il-liġi, u informajtu b'dan biex ikun jaf li jien mhux ġej waħdi u biex iġib miegħu lil min jidhirlu hu.

Din l-ittra marret fis-27 ta' Frar.

Illum qegħdin fil- 15 ta' Mejju u lanqas risposta ma rċevejt għal din l-ittra, stajt tfajtha f'nofs ta' triq, stajt għamiltha ajruplan u tfajthielek Mr Chairman, għax daqshekk kelli risposta.

Issa minkejja dan kollu llum niġi hawn u nisma' l- oppożizzjoni tgħid dak li qalet.

Issa hawnhekk lanqas kien ċar l-Onor.

Farrugia jekk riedx jiddiskuti jew le.

Lanqas kien ċar jekk iridx diskussjonijeit formali jew le u lanqas kien ċar dwar x'timeframe se nagħmlu.

Sur President, il-gvern m'hux dispost li jieqaf fuq din il-liġi.

Il-gvern huwa konxju tal-bżonn kbir li l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali nirriformawh fl-istrutturi tiegħu biex ikun kapaċi jattira mhux biss in-numru bżonnjuż ta' avukati - u m'iniex se nkompli d-diskors kollu li għamnit fit-tieni qari - peroċ li jattira l-aħjar avukati.

Jekk mhux se jkollna l-kuraġġ li nagħmlu riforma dan mhux se jkun possibbli u d-difikultajiet li kull gvern iltaqa' magħhom f'dan l-uffiċċju se jibqa' jiltaqa' magħhom.

Dawn id- diffikultajiet ma jirriżultawx minħabba n-nuqqas ta' intelliġenza jew impenn ta' min hemm, imma minħabba l-fatt li l-istrutturi kif inhuma llum ma jattirawx lejna n-numru biżżejjed ta' avukati.

Jiena jiddispjaċini li fi tliet xhur lanqas kelli dell ta' risposta imbagħad niġu hawn ngħajtu għaż-żmien ta' diskussjoni.

Bir-rispett kollu din ilha t-tieni item fuq l-agenda ta' dan il-Parlament għal ġimgħat sħaħ u allura l-intenzjoni tal-gvern li jimxi kienet ċara.

Fuq dan kollu jiddispjaċini u jiena ma nistax naċċettaha.

Il-gvern huwa konxju mid- diffikultaċ ta' l-emendi kostituzzjonali li jridu żewġ terzi nassigura l- kollega tiegħi li nafu li dak huwa ostaklu għall-emendi li jridu jsiru, peroċ nfakkar lill-kollega tiegħi - u forsi ma jiftakarx jew nesa jew ma kienx attent dak il-ħin - li jiena fit-tieni qari għedt li jekk l-emendi li qed nagħmlu huma emendi tekniċi stajna nagħmluhom mingħajr ma nagħmlu emendi għall-Kostituzzjoni billi nbiddlu l-ordinanza dwar l-avukat ġenerali.

Għamilnihom fil-Kostituzzjoni għaliex ridna nagħtu ċertu status lill-kariga ġdida u xejn iktar, u konna lesti li jekk hemm oppożizzjoni għall-fatt li nidħlu fil-Kostituzzjoni nirtiraw dawk l-emendi u nimxu biss fuq il-parti li tirtira l-liġi ordinarja.

Jien fil-fażi ta' dan il-kumitat allura se naġixxi fuq il-bażi ta' dak li kont ħabbart fit-tieni qari u se nressaq numru ta' emendi għal kull klawsola biex nevita l-bżonn li jkun hemm bżonn ta' vot ta' due terzi fi stadju konklussiv.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, il-Ministru qed jgħid li kitibli u ma rrispondejtux.

L-ewwel ħaġa hawnhekk f'dan il-parlament niġu u nitkellmu.

Jien ma mmurx x'imkien ieħor biex inwassal xi ħaġa imma niġi f'dan il- parlament.

Naċċerta lill-Ministru li jiena kkonsultajt mal-grupp parlamentari fuq dik l-ittra li kitibli u l-pożizzjoni kienet dak li għedna aħna fis-second reading.

Issa l-ministru qisu qed jgħid li jiġi jaqa' u jqum minna għax minkejja l-problema kostituzzjonali, mil-lat tekniku xorta jrid jasal jista' jirranġa mod ieħor.

Hekk qed jgħid.

Dak jagħmel li jrid.

Wasal anke f'abbozzi tiegħu li ġew ippreżentati f'dan il-parlament mingħajr diċenza parlamentari li aħna nkunu notifikati imqar ġimgħa qabel u nġibuha hawnhekk għad-diskussjoni.

Jekk dan huwa l-istil, dak iżommu għalih.

Sur President, fis-second reading aħna mill-ewwel għamilna l-pożizzjoni tagħna ċara.

Mill-ewwel għedna li ma naqblux għal diversi raġunijiet li diġaċ semmejt jien.

L-agħar waħda hi li se mmissu l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Kull meta mmissu l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna dejjem kien hemm qbil bejn iż-żewġ partiti.

Issa jekk irid jagħmel storja parlamentari oħra li s'issa ma kellniex, ma nafx.

Bit-tajjeb u l-ħażin, kull meta kien propost li mmissu l-Kostituzzjoni dejjem kien hemm qbil bejn iż-żewġ partiti.

Dan il-qbil daqqa kien unanimu u kultant kważi, imma dejjem kien hemm qbil.

Issa jekk hu qed jgħid li se jagħmel xi emendi biex l- affarijiet jimplimentahom b'mod tekniku, dak affari tiegħu.

Jien nifhem li l-gvern jista' jieħu din it-tip ta' triq arroganti.

Il-ministru qal li hu kitibli u jien ma ktibtlux.

Mela jien għandi xi dover li niktiblu!

Dik kienet deċiżjoni tiegħu unilaterali fejn iddeċieda li l- konsultazzjoni tfisser li jikteb lix-shadow minister.

Il-konsultazzjoni ssir billi jsiru l-kumitati u jiddiskutu l-partijiet bejniethom.

Għalhekk il-partijiet jiltaqgħu.

Issa jekk wasalna wkoll f'dawn l-abbissi f'dan il- parlament minn dan il-gvern Nazzjonalista...

Sur President, nerġa' ngħid li aħna f'dan il-parlament fis-second reading konna għamilniha ċara daqs il-kristall.

Konna għedna stop this bill biex imbagħad nitkellmu dwaru.

Wieħed ikun qed jiġġennen jekk jiġi hawn biex imiss il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna meta qabel ma jkunx ra xi tkun ir- reazzjoni tal-partit fl-oppożizzjoni meta għandu bżonn il-green light tiegħu.

Issa jekk il-ministru jidhirlu li he can also do without this green light, affari tiegħu, il-messaġġi qed jintbagħtu lill-poplu Malti.

Jiena nistaqsi x'inhi din l-ossessjoni u l-ġenn u l-għaġġla.

Huwa veru li hemm problema fl-office of attorney, u fl-introduzzjoni tiegħi stess għedt li jrid isir xi ħaġa f'dan l-uffiċċju.

Aħna konna qed naraw li għandha ssir xi ħaġa biex tattira avukati ta' ċertu standing, imma mhux b'dawn ir- riformi li qed jipproponi.

Qed jgħid li kiteb ittra u bagħtha lili, li kien ċert li waslet għandi u li jien ma ktibtlux.

Ovvjament jien mort biha għand sħabi.

Jiena għandi obbligu u responsabbilta' li meta nirċievi xi ħaġa mingħand tan-naħa l-oħra ninforma lill-parlamentari sħabi u niddiskutu dak kollu li jkun hemm.

Mr Chairman, qal ukoll li meta ppreżenta l-abbozz għaddew xahrejn u f'dawn ix-xahrejn ma kien hemm reazzjoni ta' xejn.

Dan tafu x'għamel meta poġġa l- abbozz?

Mar jiġri jagħmel konferenza - ħalli infakkru lill-poplu Malti għaliex tajjeb li kulħadd ikun jaf x'qed isir f'dan il-parlament - u qal li qed nieħdu passi biex fl-uffiċċju ta' l-avukat issir riforma u li din ġiet imfassla u approvata.

Din hija l-arroganza tal-Ministru Gatt.

Fejn ġiet approvata din?

Mela l-affarijiet mhux minn hawn jiġu approvati!?

U meta ġejna għad-diskussjoni din il-ħaġa għamilniha ċara.

Issa bl-ittri rridu nagħmlu l-affarijiet ċari?

Jien l-obbligi tiegħi qegħdin fil- parlament u mhux li nikkomunika bl-ittri.

Issa jekk irid jikteb l-ittri jikteb kemm irid hu.

Jekk huwa jidhirlu li b'dak il-metodu jista' jiżvesta ċerti affarijiet biex jitfagħhom fuqna sejjer żball għaliex ix-xogħol parlamentari mhux hekk isir.

Jekk irid ibiddel l-istil dik affari tiegħu.

Fl-ittra qal ukoll li miegħu kien se jġib lill-AG u d-deputy attorney general.

Dawn huma l-istess nies li qed niddiskutu f'din il-liġi.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nafx lil min se jagħmlu, forsi se jagħmlu xi ħaddieħor.

Hekk isiru l-affarijiet?

Jekk imbagħad iddraftjawh huma, hu jaf għalfejn ħass il-ħtieġa li jħallih ukoll għalihom, imma lili kif iddaħħalni f'dawn l-affarijiet?

Jien hawnhekk għandi responsabbiltaċ min- naħa ta' l-oppożizzjoni li dak li qed niddiskutu hawn jilħaq il-maturitaċ politika.

Dan għandu jsir fl-interess nazzjonali.

Sur President, hawnhekk qegħdin immissu wieħed mill-pilastri.

Meta niddiskuti l-qorti, il-leġislattiv u l-eżekuttiv, in between qed nara l- uffiċċju ta' l-AG.

Allura dawn se nispiċċaw niddiskutuhom bl-ittri!

Bir- rispett kollu, kif tiġi tgħid bl-ardir kollu li din hija mfassla u approvata mill-partijiet?

Min?

Mela billi kitibilek wieħed jew tnejn mill-AG u forsi anke l-AG innifsu u xi ħaddieħor ifisser li dan l-abbozz ġie approvat?

(Interruzzjonijiet) Ħu paċenzja, ......

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sekonda waħda.

Approvata mill-Kabinett.

Mela press conference mhux wara l-Kabinett nagħmluha!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mela jgħid li mill-Kabinett.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mela ma tafx!

Kif nista' mmur ngħid li hija approvata mill-parlament meta lanqas għadni ppubblikajtha?!

THE CHAIRMAN: Ikompli l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mela mill-kabinett.

Naħseb kollha ħadu parti mill- Kabinett, il-ministru tal-biedja u l-oħrajn kollha.

Imma skużi l-affarijiet jiġu approvati mill-parlament u mhux mill-Kabinett.

(Interruzzjonijiet) Imma allura kif tiġi tgħid diġaċ ġiet approvata?!

(Interruzzjonijiet)

Mr Chairman il-pożizzjoni hi li aħna l-messaġġ tagħna fit-tieni qari kien very clear.

Il-ministru jaf li dak li se jbiddel qiegħed imdaħħal fil- Kostituzzjoni ta' pajjiżna, jiġifieri fejn hemm it-tifsira ta' avukat ġenerali.

Qed nagħmel riferenza għall-artiklu 66 tal-Kostituzzjoni miktuba ta' pajjiżna - u ngħid "miktuba" għaliex aħna wieħed minn dawk il-pajjiż li għandna kostituzzjoni miktuba - u allura dan kollu rridu nagħmluh ċar fl- ogħla liġi tal-pajjiż.

Il-kostituzzjoni hija l-liġi suprema ta' pajjiżna, qiegħda f'idejn il-qorti kostituzzjonali u dan dejjem kien bi ftehim bejn iż-żewġ partiti l-kbar f'pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) Aqbad l-istorja kollha u ara kif żviluppat il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Ibda mill- Kostituzzjoni ta' l-indipendenza ta' l-1964 sa l-aħħar emendi kostituzzjonali li saru fi tmenijiet.

L-istorja politika ta' pajjiżna turi li kull meta missejna l-Kostituzzjoni dejjem ftehmna, u din hija s-serjeta' u maturita' politika.

L-oppożizzjoni temmen li hekk għandu jkun il-proċess ta' żvilupp kostituzzjonali ta' pajjiżna, iktar u iktar fuq xi ħaġa importanti ħafna bħalma hu l-uffiċċju ta' l-avukat tar-Repubblika.

Hawn mhux min huwa iktar b'saħħtu għaliex għandu l-maġġoranza!

Hekk se nimxu?

Hawnwhekk irridu nuru maturita' politika.

Jista' jkollok diviżjoni fil-ħsieb, pero' naslu biex naqblu fuq ċerti affarijiet.

Mr. Chairman, f'dan l-abbozz hawn diversi riferenzi għall-Kostituzzjoni.

Allura l-Ministru se jirtira kull klawsola fejn tissemma' l-Kostituzzjoni!

Hawnhekk se nispiċċaw fi stat li minn dan l-abbozz se jittajjru ħafna artikli.

Issda ma nafx jekk il-ministru jridx li jibqa' għaddej.

Li naf hu li jiena nemmen li dak li dejjem għamilna flimkien matul is-snin għandna nibqgħu nagħmluh flimkien.

Aħna nistgħu niftaħru li ż-żewġ partiti bdew affarijiet flimkien li għadhom miktubin bi kliem tad-deheb fil- Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Huma affarijiet li jirriflettu l-interess nazzjonali u jien naħseb li anke f'din l-okkażjoni għandu jsir hekk.

Jiena ngħid li għandu jirbaħ is-sens komun hawn ukoll.

Jien naħseb li dan il- parlament m'għandux jiġi ddettat bl-arroganza imma għandu jiġi dettat il- ħsieb u l-interess komuni li flimkien nagħmlu xi ħaġa li tagħmel sens.

Jien nemmen - bħalma nemmnu aħna kollha ta' l-oppożizzjoni - li fl-uffiċċju ta' l-AG irid isir xi ħaġa, imma mhux b'dan il-istil.

(Interruzzjonijiet) Kif?

Tliet xhur! allura tliet xhur, so what.

Intom fejn suppost kellkom tgħaġġlu ma ġrejtux, u fejn m'għandkomx l-għaġġla tridu tiġru.

L-affarijiet mhux hekk isiru.

Għaliex din l-għaġġla kollha?

Mr. Chairman, jiena nistaqsi: Meta l-ministru kellu din il-kritika min-naħa ta' l-oppożizzjoni, il-kwestjoni reġa' qajjimha quddiem il-Kabinett?

(Interruzzjonijiet) Ma tantx hawn membri tal-Kabinett jisimgħuna, inzertajt qiegħed waħdek hawn.

Din l-oppożizzjoni għal dan l-abbozz spjegajtha in detail fil-Kabinett.

Aħna għamilniha ċara li we are not going along miegħek f'dan l-abbozz għal diversi raġunijiet, inklużi raġunijiet kostituzzjonali.

Il-Kabinett reġa' ta l-go-ahead lill-ministru?

Jekk inhu hekk, allura l- ministru m'għandux tort, anzi qiegħed f'sitwazzjoni imbarazzanti ma' sħabu.

Jiena ngħidlek "Ibqa' għaddej kif tista', affari tiegħek, pero' aħna nimxu kif għandna nimxu".

(Interruzzjonijiet)

Jien nista' ngħid li l-oppożizzjoni hawnhekk b'mod kostruttiv wissiet lill- gvern biex ma jkomplix għaddej b'dan l-abbozz.

Issa mhux jiġi jgħid għaliex bagħat ittra.

Dan huwa abbozz li ma jagħmilx ġieh kif inhu.

Huwa abbozz li jweġġa' lill-istess intelliġenza ta' min qed jaħdem ġo l-uffiċċju ta' l- avukat tar-repubblika.

U min għandu għall-qalbu l-avukatura li jemmen u m'għandux ikun hemm konflitt minn imkien, naħseb li jaf li huwa abbozz li ma tistax tibqa' miexi bih.

Għalhekk Jiena nerġa' nistieden lill-Ministru biex jirrevedi l-pożizzjoni tiegħu issa fid-dawl tar-risposta li tajtu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom.

(Interruzzjonijiet) L- Onor. Anglu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiġifieri l-Ministru qed jgħidli li ma jħossx li għandu jikkonsulta mal-ministri sħabu?

(Interruzzjonijiet) Biex inkun naf kif għandi nirregola ruħi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-Onor.

Farrugia m'għandux jaħseb li se naqa' fit- trappola li noqgħod nirrispondi biex intawwlu d-diskorsi.

Dan kien it- tieni intervent ta' l-Onor.

Farrugia li ma kellu x'jaqsam xejn mat-tieni klawsola.

Dam jitkellem 22 minuta u ma żied xejn la ma' dak li ntqal fis- second reading u lanqas ma' dak li għedna issa.

Jien m'għandi ebda ħajra u ebda intenzjoni nidħol fit-trappola li llum ma naħdmux, kif jidher li jrid jagħmel l-Onor.

Farrugia permezz ta' ħafna diskors.

(Interruzzjonijiet) L- obbligi tiegħi jien inwettaqhom bis-sħiħ mill-bidu sa l-aħħar u ma nagħtix ġustifikazzjoni lill-Onor.

Farrugia.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk irid lill-Onor.

Abela jindaħallu u jagħmillu feles, jitkellem issa fil-kumitat.

Il-pożizzjonijiet huma ċari tat-tnejn, issa se nibda noġġezzjona jekk ma nżommux mar-regoli tal-kumitat.

Dan huwa kumitat u qed nitkellmu fuq klawsola 2.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, m'hemmx għalfejn noqgħod inservi ta' feles ta' ħadd, pero' l-kummenti min-naħa ta' l-oppożizzjoni li espona tajjeb l-Onor.

Anġlu Farrugia huma ċari.

Qed nistiednu lill-gvern biex f'ġieħ is-sewwa jikkonsidra mill-ġdid dan l-abbozz.

Issa jekk il-Ministru ma jħossx il-ħtieġa li jikkonsulta u se jibqa' għaddej, il-pożizzjoni tagħna jafha.

Dan mhux qed nagħmluh biex naħlu l-ħin.

Aħna m'għandna l- ebda intenzjoni li naħlu l-ħin, imma ġaladarba se tintmess il-Kostituzzjoni nemmnu li l-affarijiet kellhom isiru b'mod iktar differenti.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Il-Ministru m'għandux għalfejn joqgħod jispjegali kif għandi nimxi f'dan il-Kumitat, naħseb li x-xogħol tiegħi nafu tajjeb u qed nagħmlu b'ċerta responsabbilitaċ.

Il-ministru dehrlu li m'għadux iwieġeb id-domandi li staqsejtu, allura għandi kull dritt li nibqa' nistaqsih f'dan il-Kumitat u ngħidlu li għandna abbozz li jitkellem fuq diversi emendi kemm għall-Ordinanza ta' l-Avukat Ġenerali u wkoll għal Kostituzzjoni ta' pajjiżna, u fejn qed nitkellmu fuq il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna jaf li għandu jikkonsulta ma' l-oppożizzjoni imma mhux b'ittra.

THE CHAIRMAN: Point of order, il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, jiena diġaċ ddikjarajt li qed nirtiraw l- emendi kollha li għandhom x'jaqsmu mal-Kostituzzjoni.

Dan ifisser li minn issa, kull riferenza għall-Kostituzzjoni hija out of order.

Jekk jagħtina l- buona grazia tiegħu, minflok noqogħdu nagħmlu diskorsi kieku forsi diġaċ wasalna fihom u rtirajthom.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARUGIA: Mela jien qed neħodha li l-Ministru wara s-second reading ikkonsulta mal-Kabinett.

Il-ministru qal li meta mar fil-press conference ikkonsulta mal-Kabinett għax kollox kien approvat inkluż l- emendi li ressaq għall-Kostituzzjoni.

Issa wara l-oppożizzjoni li kellu fis- second reading, il-gvern iddeċieda li fejn tidħol il-Kostituzzjoni, ladarba ma kkonsultax ma' l-oppożizzjoni, jagħmel emendi biex biex jirtira l- artikli li għandhom x'jaqsmu mal-Kostituzzjoni.

Hekk qed neħodha.

(Interruzzjonijiet) Biex inkun naf kif qed naħdmu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki(

ONOR.

AUSTIN GATT: No remarks.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jekk se jibda jirrispondi permezz ta' "no remarks" ma ġara xejn, nibqgħu nagħmlu d-domandi u l-Ministru jgħid no further remarks.

Dan kollu se jitniżżel fl-istorja tal-parlament bħala mod kif għandu jwieġeb ministru fil-parlament lil membri li huma eletti mill-poplu.

(Interruzzjonijiet) Inti oqgħod hemm!

Int se titkellem(

THE CHAIRMAN: Point of order l-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Chairman, l-ewwelnett l-Onor.

Farrugia għandu jkollu rispett lejn il-kollegi tiegħu.

Jien għandi dritt nitkellem daqsu.

Jien kulma għedt off microphone kien li anzi aħna m'aħniex nirrispondu permezz ta' "mhux fl-interess tal-poplu" kif kienet twieġeb in-naħa l-oħra meta kienet fil-gvern.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, lanqas hemm għalfejn inwieġbu.

Jista' l-ministru jispjegalna għaliex qed jagħmel dan l-artiklu 2?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk l-Onor.

Farrugia verament għandu bżonn spjegazzjoni għal dik, naħseb se jkolli nibda niddubita f'min tah il- warrant ta' avukat.

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom ma nkunux personali.

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Ma nafx il-Ministu Gatt x'ċertifikati għandu fuq il- warrant imma jiena wieħed minn dawk li għallinqas qed inkun responsabbli mill-warrant li għandi.

Jien qed nistaqsih għaliex qed tiġi emendata l- Ordinanza dwar il-kostituzzjoni ta' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Jispjegaha biex tiġi recorded f'dan il-Kumitat.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb kieku niftehmu t-tnejn, kulħadd imur jara l- football illejla.

Aħjar milli noqogħdu naħlu ż-żmien ta' kulħadd.

Se nitilfu l-ewwel half hawnhekk.

Dan li se jiġri!

Biex veru ngħaddu ż-żmien b'xulxin qegħdin hawn ġew.

Qed nemendaw l-ordinanza għax hija din l- ordinanza li twaqqaf l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali u tirregolah.

THE CHAIRMAN: Hemm iktar rimarki( (Onor. membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur( (Onor. membri: Aye) Dawk kontra( (Onor. membri: No) Carried.

Klawsola 2 għaddiet u ġiet ordnata biex isir parti mill-abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Sostituzzjoni tat-titolu ta' l-Ordinanza

Clause 3 - Substitution of the title of the Ordinance

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda "A":

"A" Fit-test Ingliż tal-klawsola 3, minflok il-kelma "Advocate" għandha tidħol il-kelma "Attorney".

"A" In the English text of clause 3, for the word "Advocate" there shall be substituted the word "Attorney".

Nista' nżid li r-raġuni hija konsegwenzjali għal dak għedna fejn se nirtiraw l-emendi li għandhom x'jaqsmu mal-Kostituzzjoni u allura d- diċitura se tibqa' l-istess kif inhi llum.

THE CHAIRMAN: Hemm iktar rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, dan il-bunch ta' emendi qed neħodhom issa.

Qed ngħid hekk biex kulħadd ikun jaf li qed neħodhom issa u allura trid tagħtini ftit żmien ħalli nara l-emendi waħda waħda.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, l-emendi qed nagħtihomlu issa kif normalment isir meta jiġu preżentati.

Kieku l-oppożizzjoni kellha d-diċenza li fi tliet xhur tibagħtli risposta għall-ittra - kieku ministru ma jirrispondix għal xi ħaġa fi tliet xhur nibdew ngħidu x'arroganza - u kienu interessati fl-emendi kont nibagħtilhom l-emendi wkoll.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Id-diċenza hija li l-emendi ma jsirux billi tibgħat ittra.

Id-diċenza titlob li meta ...

THE CHAIRMAN: Point of order il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Fl-ittra ma ntbagħtux emendi imma kien hemm miktub li aħna disposti niltaqgħu ma' l-oppożizzjoni biex niddiskutu l-emendi.

Kienet invit biex niltaqgħu imma min-naħa l-oħra la iva u lanqas le.

Issa jekk dik hijiex diċenza jew le...

(Interruzzjonijiet) Inti tgħid li hija diċenza li ma tirrispondix jien ngħid li li huwa indeċenti li ma tirrispondix.

Ma naqblux bejnitna.

Fil-każ jiġġudikaw in-nies fuq il- fatti.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Id-deċenza kienet titlob li l-ministru jirtira dan l-abbozz wara li ntweriet b'mod ċar il-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni.

Issa dan l-abbozz kellu oppożizzjoni mhux min-naħa tagħna biss imma minn ħafna quarters, peroċ dan ried jibqa' għaddej.

Dik hi d-deċenza peroċ ad ogni caso, llum nafu l-istil ta' dan il-partit li jrid jibqa' għaddej qisu gaffa u ta' dan ovvjament il-poplu Malti jiġġudika meta jasal il-mument.

Flok il-kelma advocate se tidħol il-kelma attorney.

Jista' jekk jogħġbu l- Ministru jispjega r-raġunijiet wara dan it-tibdil?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Din diġa' spjegajtha.

Qabel kien hemm l-idea li l- attorney general jibda jissejjaħ advocate general u din issa se tiġi ritirata.

Minħabba li mhux se nagħmlu emendi kostituzzjonali se jibqa' kollox kif inhu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiġifieri inti qed tgħid li fejn għandek advocate general tiġi attorney general.

Ovvjament qed iddaħħal prosecutor general li m'hemmx illum.

Ladarba issa dħalna niddiskutu l-uffiċċji ta' l-advocate general u l-prosekutur ġenerali, fuq liema raġunijiet dehrlu li f'dan il- pajjiż għandu jkollna żewġ uffiċini distinti, jiġifieri jkollok advocate general u prosecutor general?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwel ħaġa rrid ngħid li billi qed nirtiraw l- emendi kostituzzjonali, l-uffiċċju se jibqa' wieħed.

Il-prosekutur ġenerali se jaħdem taħt id-direzzjoni ta' l-attorney general.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Ħalli nara inix qed nifhem tajjeb lill-Ministru.

Il-prosekutur ġenerali se jkun supervised mill-attorney general.

Allura dan se jkun skala fuqu?

Se jkunu on equal nomenclature?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Kostituzzjoni tassenja lill-attorney general ċerti doveri.

Dawk id-doveri se jibqgħu fl-attorney general.

Għalkemm il- prosekutr ġenerali se jkun qed jaħdem fl-uffiċċju ta' l-attorney general, u għal dawk id-doveri kostituzzjonali jrid bilfors jirrispondi lill-attorney general amministrattivament, ma jfissirx li wieħed jista' jaħseb ir- relazzjoni amministrattiva ma tiġix fi skali tradizzjonali li għandu ċ- ċivil.

Dik hija idea totalment sorpassata.

Il-prosekutur ġenerali se jirrispondi lill-attorney general għall-obbligi li jeżistu fil-liġi u hemmhekk jaġixxi skond il-parir li jagħti l-attorney general u mbagħad għandu funzjonijiet ħafna iktar wiesgħa amministrattivi.

Insemmi biss, per eżempju, ir-rappreżentanza ta' pajjiżna fuq konvenzjonijiet u trattati fil- kamp kriminali.

Fl-opinjoni tiegħi - din hija opinjoni u mhux qed ngħid li hu bħala fatt - għandhom ikunu ekwivalenti bħala pożizzjonijiet.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Permezz ta' dawn l-emendi se joħloq żewġ uffiċini li se jitpoġġew on the same wavelength.

Meta taqra l-liġi fil-fatt issib li - issa erħilha li qed tirtirahom l-emendi kostituzzjonali - kif kienu, l- prosekutur ġenerali kien ġej bl-istess salarju u bl-istess saħħa kostituzzjonali pero' llum dawk qed jirtirahom.

Issa l-fatt li se jinħoloq xorta, id-deċiżjonijiet li jista' jieħu prosekutur ġenerali jistgħu b'xi mod għal xi raġuni jiġu mdawwra mill-attorney general?

X'jiġri meta l- prosekuzzjoni tgħid iva u l-AG jidhirlu li mis-supervision li għamel li m'għandux imexxi f'dan il-każ.

Who is going to decide?

Jiġifieri hawnhekk l-AG wkoll se jiddeċiedi?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, il-pożizzjoni legali se tibqa' l-istess kif inhi llum.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiġifieri qed noħolqu dan l-uffiċċju ta' prosekutur ġenerali mingħajr m'hu se jkollu dik is-saħħa legali li wieħed kien qed jistenna meta oriġinarjament ġie ppreżentajt dan l-abbozz.

Jiġifieri dan l- uffiċċju qiegħed daqsxejn zopp.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien personalment kont nippreferi u għadni nemmen li l- aħjar soluzzjoni hija li jkollok uffiċċju separat tal-prosekutur ġenerali.

Issa jekk l-oppożizzjoni m'hijiex lesta li tagħmilha, jkollna mmorru to the second best position imma xorta waħda nistgħu naħdmu b'mod effettiv ħafna.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Artiklu 3 qed jagħmilha ċara li se jkun hemm żewġ uffiċini, cioeċ żewġ karigi f'dan l-uffiċċju, l-advocate general u l- prosekutur ġenerali.

Nafu li fejn qed nitkellmu advocate general qed nitkellmu fuq dak li fil-Kostituzzjoni nsibuh bħala l-attorney general li huwa ċar u huwa artikolat tajjeb f'artiklu 66 tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Issa meta ppreżenta l-abbozz fil-bidu, l-ministru żgur li ma kienx għadu bagħat ittri...(Interruzzjonijiet) Imma dik hija xi ħaġa li diġaċ għaddejna minnha u ġiet spjegata.

Illum ladarba hawn din il-problema li jekk jien se noħloq xi ħaġa f'dan il-pajjiż li tagħmel sens, għaliex kollox hu marbut ma' xi ħaġa li hija ben definita f'liġi li hija l-iktar liġi għolja tal-pajjiż.

Il-karigi ta' imħallef, maġistrat jew l-attorney general, jieħdu s-saħħa u l-indipendenza tagħhom mis-saħħa kostituzzjonali.

Per eżempju l-uffiċċju ta' l-attorney general igawdi saħħa kostituzzjonali li biex inti tkun tista' tneħħih ovvjament irid ikun hemm raġunijiet serji u li trid ukoll id-due terzi ta' din il-Kamra.

Issa inti se toħloq uffiċċju ta' prosekutur ġenerali mingħajr saħħa ta' xejn.

Qed tpoġġi administrative prosecutor general taħt l-Ordinanza sempliċement għaliex trid tpoġġih hemm.

Dan mhux se jgawdi verament l-indipendenza ta' l- uffiċċju tiegħu li wieħed jistenna f'kariga għolja bħal dik.

(Interruzzjonijiet) Il-ministru qal li issa se jiġu rtirati l-klawsoli li jitkellmu dwar il-Kostituzzjoni minħabba li l-oppożizzjoni ma taqbilx.

(Interruzzjonijiet) Dik hija l-pożizzjoni tagħkom.

Jiena ma naqbilx magħha din l-attitudni.

Issa qed tgħid li se toħloq uffiċċju tal- prosekutur ġenerali taħt din l-Ordinanza.

Naħseb li issa qed nispjegahom tajjeb l-uffiċini hux hekk?

(Interruzzjonijiet) Naħseb li min tani l- warrant kien jaf li studjathom dawn.

Dan se jkun imdaħħal sempliċement b'mod amministrattiv.

Lil dan se nagħtuh inkarigu bħala prosekutur ġenerali tal-pajjiż tagħna bid-doveri kollha li huma mistennija minn prosekutur ġenerali, pero' ċertament m'huwiex se jkun protett b'dak li wieħed jistenna mill-ogħla liġi tal-pajjiż, li hi l- Kostituzzjoni.

Jiġifieri għandek kariga zoppa li poġġejtha for nothing għaliex se jkollok il-problemi.

Jekk 'il quddiem jiġi challenged, dan jista' jiċċaqlaq 'l hawn jew 'l hemm għaliex il-pożizzjoni tiegħu m'hijiex protetta bil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna bħalma hija protetti karigi oħra bħalma hi ta' l-istess advocate general li issa se jibqa' attorney general.

Il-ministru jaħseb li billi noħolqu dan l-uffiċċju se naslu x'imkien?

Il- ministru ma jarax li 'l quddiem jistgħu jinqalgħu l-problemi minħabba l- indipendenza ta' l-uffiċċju ta' prosekutur ġenerali?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Diġa' spjegajt li l-prosekutur ġenerali mhux se jkollu obbligi kostituzzjonali jew poteri deċiżjonali rigward prosekuzzjonijiet, repożitarji, eċċ., Ir-repożitarju ta' dawk l-obbligi hu u jibqa' ta' l-attorney general.

Dan kif m'għandux obbligi kostituzzjonali, m'għandux ukoll bżonn ta' l-indipendenza tal-ġudizzju jew garanzija ta' l-indipendenza tal-ġudizzju li għandu l-attorney general.

Għaliex?

Għaliex il-ġudizzju se jibqa' jagħmlu l-attorney general u l- garanzija allura trid tibqa' vis-à-vis l-attorney general.

Il-mudell li ġie addottat huwa mudell li kien ġie studjat qabel ma għamilna l-ewwel emendi wkoll għaliex huwa mudell ipprattikat f'diversi pajjiżi.

Ċipru għandu l-istess pożizzjoni tagħna.

Għandhom sitwazzjoni ta' struttura ta' l-attorney general li tixbaħ lil tagħna u prattikament waqajna għall- mudell Ċiprijott.

Director of public prosecutions jaħdem fl-uffiċċju ta' l- attorney general, ir-responsabbilta' deċiżjonali fil-prosekuzzjonijiet kriminali, eċċ tibqa' fl-attorney general, peroċ amministrattivament ir-ram kriminali f'dak l-uffiċċju iħaddmu uffiċċju li huwa mmexxi minn director of public prosecution.

Dan huwa mudell pruvat kontra mudell ta' pajjiżi oħra fejn isseparaw li kien l-ewwel mudell li ppreparajna.

Ma nistax nargumenta li d-direttur tal-prosekuzzjonijiet pubbliċi se jkollu poter deċiżjonali u li dak il-poter deċiżjonali jrid jiġi protett u garantit l-indipendenza fid-due terzi tal-Kostituzzjoni.

L-oppożizzjoni qalet li m'hijiex se tivvota għal dan il-mudell.

Jien ma rridx nerġa' nidħol hemmhekk.

Mhux veru.

Il-prosecutor general mhux se jkollu poteri deċiżjonali li jipprosekwixxi o meno lil xi ħadd.

Dawk se jibqgħu poteri riservati lill-attorney general kif hemm fil-Kostituzzjoni llum.

Aħna mhux se mmissu kelma mill-Kostituzzjoni tagħna.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Il-Ministru mhux se jmiss il-Kostituzzjoni, all right, imma dan il-mudell li jirriżulta minn din id-deċiżjoni li ma jmissx il-Kostituzzjoni ħadu minn xi mudell ieħor, per eżempju, mill-mudell Ingliż?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwel ħaġa huwa mudell li diġa' għandna.

Huwa mudell li jekk irridu nkunu b'saqajna ma' l-art, nafu li hekk qed jitħaddem.

Hekk hi r-realta' tal-lum, għaliex id-deputy attorney general hekk jaħdem.

Ħafna minn dak li għandu x'jaqsam ma' l-aspett kriminali ta' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali jsir mid-deputy attorney general - u din nafuha t-tnejn li aħna - pero' jsir taħt ir-responsabbilta' ta' l-attorney general.

Issa qed ngħidu li mhux se jkun hemm deputy attorney general għal dawn l- affarijiet pero' se nsemmuh prosekutur ġenerali.

Il-mudell preċiż, jekk trid tqabblu preċiż, huwa l-mudell ta' Ċipru.

Ċipru jaħdmu b'sistema li ġejja mill-Ingilterra wkoll at the end of the day.

L- Ingilterra għandhom is-solicitor general u għandhom id-director of public prosecution.

Dawn żviluppaw b'mod differenti pero' hemmhekk ir-raġunijiet huma wkoll differenti għaliex imbagħad fuq livell iktar baxx għandhom anke director of public prosecutions oħra differenti.

Dan għandu żewġ merti f'dan it-tip ta' mudell għaliex ġie kkonsidrat ukoll fil-bidu u għedna le, li aħna nixtiequ mmorru għal-linja l-oħra għax l- ewwelnett huwa viċin tar-realta' li tiġri llum ...

Għaliex prattikament li qed ngħidu t-titolu "deputy attorney general" jitbiddel għal prosecutor general u nibqgħu bir-realta' li għandna llum.

It-tieni nett huwa mudell li ħadem tajjeb ukoll f'Ċipru, jekk irridu nqabbluha ma' Ċipru.

Peroċ r- realtaċ hi li aħjar inqabbluha mar-realta' li għandna hawn illum.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jien qed nistaqsi għaliex jekk tieħu l-mudell Ingliż żgur li ma jiffittjax għal dan il-mudell.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dażgur li le.

ONOR.

ANGLU FARRUIGA: Jiġifieri naqblu fuqha din?

ONOR.

AUSTIN GATT: Assolutament.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jien niftakar way back fl-1994 kont ktibt xi ħaġa fuq id-DPP Ingliż ...

(Interruzzjonijiet) Biss jekk qed nieħdu l-mudell Ċipriott il-kostituzzjoni ta' Ċipru fejn għandhom x'jaqsmu l-uffiċċju ta' l- AG ....

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħal tagħna.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jien naf li bħal tagħna, imma huma għamlu emendi Kostituzzjonali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Kostituzzjoni bħal tagħna.

Żviluppa prattikament l- attorney general.

Li hemm biss f'Ċipru hu li minflok għandhom it-titlu "deputy attorney general" li għandna aħna, għandhom director of public prosecutions.

Fir-realta' kulma qed jiġri hawn issa b'dawn l-emendi huwa li t-titlu ta' "deputy attorney general", li nafu jien u int u jaf kull avukat, huwa l-persuna responsabbli għar-ram kriminali ta' l-attorney general se jibda jissejjaħ prosecutor general.

Din fis-sustanza kif ġej il- mudell tagħna.

M'aħna se nbiddlu xejn mill-mudell preżenti tagħna ħlief li nbiddlu t-titlu tad-deputy attorney general.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anglu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mr Chairman, biex inkunu qed nagħmluha ċara, hawnhekk mhux qed ngħidu li l-uffiċċju ta' l-AG u l-uffiċċju tal-prosekutur ġenerali huma uffiċċini separati?

Għaliex it-triangolu se jibqa' dejjem l- attorney general.

ONOR.

AUSTIN GATT: Yes.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Jien qed nifhem ukoll li għalkemm qed tinħoloq, biex ngħid hekk, il-kariga li diġa' kien hemm...

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed jinbidel titolu biss.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Se nneħħu d-deputy attorney general u se npoġġu "prosecutor general".

Hekk qed nifhimha.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Allura jekk qed niżmantellaw l-isem ta' deputy attorney general u se npoġġu "prosecutor general", min kien ....

ONOR.

AUSTIN GATT: Forsi tajjeb li ngħid ukoll li uffiċjalment il-kariga ta' deputy attorney general ilha li spiċċat is-snin.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Fil-fatt hekk hu, peroċ fl-istaff list li baqa' joħroġ il-gvern sa proprju riċenti kienet għadha hemm.

La issa se tiġi dismantled il-kariga u se tagħtiha libsa ġdida, dak li kien jagħmel id- deputy attorney general barra fil-kamp kriminali u prosekuzzjonijiet m'huwiex se jkompli jagħmilhom il-prosekutur ġenerali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Id-deputy attorney general huwa Dr Silvio Camilleri.

Dan kien jagħmel xi ħaġa żgħira li ma kellhiex x'taqsam mal-kriminali, peroċ xi ħaġa żgħira ħafna.

Billi se nibqgħu uffiċċju wieħed, il- flessibbiltaċ trid tibqa' dejjem amministrattiva, jiġifieri m'hu se nbiddlu xejn milli hemm illum.

Illum għalkemm id-deputy attorney general suppost li jkun id-deputy ta' l-attorney general f'kollox, fir-realtaċ ma jiġrix hekk.

Fir-realtaċ d-deputy attorney general għandu l-qasam kriminali u kultant jaġixxi ta' attorney general f'emerġenza meta ma jkunx hawn l- attorney general.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiġifieri dan mhux se jibqa' jagħmel anke dik ix- xi ħaġa żgħira li kien jagħmel?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-realtaċ u l-loġika tgħidlek li l-attorney general fil-funzjoni ċivili tiegħu għandu jkollu sostituti f'dawk il-kampi ċivili u mhux tuża lil xi ħadd li qed jgħaddi ħajtu jispeċjalizza fil-kriminal u f'daqqa waħda taqbdu fuq iċ-ċivil.

Illum l-attorney general - bir-rispett kollu li qiegħed hawnhekk - ċertament huwa speċjalist fil-kamp ċivili u kummerċjali peroċ jekk tgħidlu biex imur jagħmel ġuri niddubita kemm jaqbad u jagħmlu malajr, għax ilu li nqata' mill-ġurijiet.

Illum id-dinja saret kumplikata ħafna fil-qasam legali.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Dan l-uffiċċju se jiġi prosecutor general allura mhux se jibqa' deputy attorney general.

L-assistent attorney general ukoll se nibdluhom kollha?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-oħra liema?

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Per eżempju, għandek xi tliet assistenti attorney general.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, wieħed issa jrid jidħol fl-istrutturi kollha ta' isfel.

Dawn diġa' hemm ħsieb kif iridu jsiru.

Iridu jsiru diskussjonijiet ma' l-istaff kollu biex ngħidulhom il-gvern x'qed jaħseb peroċ l- istruttura trid issir ħafna iktar flessibbli.

Il-parti essenzjali ta' din ir-riforma hija li l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali ma jistax jissaħħaħ jekk nibqgħu bin-nomenklaturi u strutturi antiki taċ-ċivil għax dan li qed jorbotna ħażin illum.

Jiġifieri rridu niftiehmu struttura li hija flessibbli biżżejjed u ma noqogħdux norbtu mat-titolu imma norbtu l-ewwel ħaġa mas-sustanza tal-kuntratt li wieħed joffri lil avukat tajjeb u t-tieni ma' l-opportunitaċ li wieħed javanza internament.

Illum is-sitwazzjoni hija magħluqa għal kollox għax m'għandekx fejn tiċċaqlaq.

Avukat tajjeb jekk trid iżżommu trid toffrilu mhux biss a market price attraenti biex jiġi imma trid toffrilu opportunitaċ li javvanza along the years u mhux jieqaf wara ċertu żmien minħabba li l-istruttura taċ-ċivil timblukkah.

Din hija l-vera trick, il-veru suċċess tar-riforma mhux il-liġi.

Imma nsibu l-metodu amministrattiv kif inkunu kapaċi nirreklutaw lil min hu ħiereġ mill-universitaċ, tgħallmu u żżommu miegħek almenu għal 15-il sena.

Imma dawn huma r-realtajiet li rridu niffaċċjaw.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Iva, imma jekk din biss kienet ir-raġuni ma kienx hemm għalfejn tagħmel dan l-abbozz.

Il-ministru qed igħid li biex bniedem tagħtih l-inċentiv li jkompli trid toħloqlu struttura differenti.

Possibbli dan ma setax jinżamm kuntent bl-istrutturi kif kienu qabel?

Hawnhekk mhux qed ngħid għal Dr Silvio Camilleri għax jien lil Dr Camilleri nafu u dejjem ħadem b'mod korrett u ibqa' ċert li x-xogħol tiegħu jagħmlu bħalma jagħmlu l-AG.

Jien qed ngħid li l-fatt li issa se nagħmluh prosecutor general dan se jkollu xi inċentiv differenti milli meta kien deputy attorney general.

(Interruzzjonijiet) Minħabba l-paga qed tgħid?

ONOR.

AUSTIN GATT: Din mhux kwestjoni ta' inċentiv jew le.

Hawnhekk qed nipprovaw nirriflettu l-ħsieb ta' neċessitaċ ġdida, li għalkemm ikollok titular wieħed - li hu l-attorney general la ġejna f'dawn iċ-ċirkostanzi - irid jinqasam fiż-żewġ rami, ir-ram tal-prosekuzzjonijiet u r-ram ċivili u kummerċjali.

Dan li jistabilixxi t-titolu ta' prosekutur ġenerali.

Dan huwa importanti għaliex inti il-prinċipju hu li għalkemm għandek uffiċċju wieħed, trid tistruttura fuq żewġ naħat.

Hekk hi r-realtaċ u l-prattika fil-veritaċ.

Jiġifieri dan il-valur li jagħmel it-titolu li fl-aħħar mill- aħħar naħseb...

(Interruzzjonijiet) Veru li tgħidli min se jiekol bit- titoli?

Ma tiekolx imma jagħmel differenza anke internazzjonalment bejn titolu ta' deputy attorney general u titolu ta' prosecutor general jew director of public prosecutions.

Tgħidli li dawn huma kollha ħmerijiet.

Jien ngħid li ħmerijiet, peroċ barra minn Malta biex tippreżenta ruħek, biex tgħid inti x'int jagħmel differenza.

U anke din l-istruttura trid tagħmilha wkoll.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Fil-kamp internazzjonali naħseb li deputy attorney general hija pożizzjoni quite prestigious.

Ma tgħidx senior counsel imma deputy attorney general.

Il-ministru jista' jkollu raġun fiha din, imma fir-realtaċ x'kien qed jiġri fl-AG?

Il-ministru qed jgħid li għandu jkun hemm żewġ ramijiet, wieħed jieħu ħsieb iċ-ċivil u l-kummerċ u l-ieħor jieħu ħsieb il-kriminal u l-prosekuzzjonijiet.

Tul is-snin dejjem hekk inqasam ix- xogħol fl-AG.

Nafu li per eżempju - u ma fiha xejn li nsemmuh hawnhekk, għax huwa bniedem ta' l-affari tiegħu - Dr Peter Grech qatt ma ħadem kriminal.

Jekk ħadem ma nafx, imma jidhirli li dejjem fiċ-ċivil ħadem.

Imbagħad għandek lil Dr Barbara jew Dr Mark Said li prattikament dejjem ħadmu fil-kriminal.

Jiġifieri dejjem kien hemm dawn il-blokki within the AG office li jmexxu x-xogħol skond l-area li jispeċjalizzaw fiha.

Il-ministru semma' l-kamp internazzjonali.

Jien mhux wieħed li nsiefer ħafna u ovvjament il-ministru tkun fuq dan ix-xogħol, imma anke hawn, jiena nħoss li ma fiha xejn billi inti ma tkunx prosecutor general per se.

Jien naf ħafna mill-AG li jsiefru fuq xogħol 'l hemm u 'l hawn.

M'hemmx għalfejn nagħmlu lil kulħadd prosekutur ġenerali jew kulħadd AG biex ikun jista' jidher aħjar fil-livell internazzjonali.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien qed ngħid li huwa solitu li fil-kamp internazzjonali jekk hemm nomenklatura li tintgħażel għall-kap tas-sezzjoni kriminali hija jew director of public prosecution jew prosecutor general u żgur li mhux deputy attorney general.

Dik qatt ma tiltaqa' magħha, imkien.

Illum il-kelma deputy spiċċat minn kullimkien.

Spiċċat anke internament fiċ-ċivil f'Malta għaliex l-idea ta' deputy kienet li dan ikun is-suċċessur awtomatiku.

Issa la m'għandniex uffiċjalment, lanqas Dr Camilleri m'hu deputy attorney general officially bħala grade għaliex ma jeżistix il-grade allura rridu nagħtuh titolu u għażilna t-titolu prosecutor general.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Peroċ Dr Camilleri ma kienx deputy attorney general pero' jien ċert li jaf li huwa d-deputy ta' l-attorney general.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk tara l-lista li tiġi ppubblikata fl-aħħar tal- budget ma ssibx deputy attorney general.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Imma fl-istaff list toħroġ.

ONOR.

AUSTIN GATT: Le.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Fl-istaff list taċ-ċivil qed jagħtuh l-iskala.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jagħtuh l-iskala officer in grade.

Xi ħaġa qiegħed, peroċ mhux deputy attorney general.

Din m'għadek issibha mkien.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jidhirli li f'xi staff list kienet.

Ma nafx jekk hux ta' l-aħħar.

ONOR.

AUSTIN GATT: Staff list ili ma nara, imma fl-aħħar tal-budget fejn ikun hemm....

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: F'tal-budget ma tidhirx.

Jien qed ngħid l-istaff list li toħroġ għall-ħaddiema tal-gvern.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dawk ma rajthomx, ma nistax ngħid.

ONOR.

ANĠLU FARUGIA: Ir-raġunament tal-ministru dwar id-deputy jagħmel sens pero' f'ċerti oqsma ma tistax tneħħi d-deputy.

Per eżempju jiena ma nistax nimaġina kif fil-korp tal-pulizija ma jkollokx kummissarju u deputat kummissarju għax hija ħaġa awtomatika li jrid ikollu deputy.

Rigward l- organizzazzjoni ta' l-uffiċċju ta' l-avukat tar-repubblika għandna sistema li kienu daħħluhielna l-Ingliżi.

Jiena ċert li din il-ħaġa l-ministru daħal fiha storikament.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk tmur lura le.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: L-ewwel kellhom lieutenant attorney general.

Daħħlu dan il-konċett għax ovvjament fil-kolonji l-ewwel ikollhom dak li jirrappreżenta l-AG bħala head mill-Ingilterra, peroċ mbagħad anke d-deputy attorney general introduċuhulna l-Ingliżi.

ONOR.

AUSTIN GATT: Peroċ iktar tard isseparaw il-funzjoni ta' l-attorney general mill-public prosecution u kien hawn director of public prosecution.

Kien fil-gvern ta' Strickland li reġgħu ngħaqdu, jiġifieri kważi kważi we took both rules.

L-ewwel bdejna b'mod, imbagħad espandejna u issa erġajna ngħalaqna.

Issa wasalna biex nerġgħu nespandu.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Hekk hu peroċ kien hemm raġuni storika għalfejn kien ġara hekk.

ONRO.

AUSTIN GATT: Naħseb politika.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Politika.

Jekk tara t-trials li kien hemm qabel ma ngħaqdu, qabel kien hemm Strickland, tkun taf għalfejn ingħaqdu, jiġifieri kien hemm raġuni storika.

Mhux se noqogħdu nidħlu fuq min kien jilbes il- fardal u min ma kienx jilbes il-fardal dak iż-żmien, għax mhux sew li nqajmu l-iskeletri ta' ħafna snin ilu, peroċ l-veritaċ hija li jiena rrid inkun ċert minn dan ir-reading ta' artiklu 3.

Hawnhekk qed ngħidu li għandna l-uffiċċju ta' l-AG u uffiċċju tal-prosekutur ġenerali.

Kif tinqara f'dan l-artiklu tieħu l-impressjoni - u għalhekk f'dan il-Kumitat irrid noħroġha ċara - li huma żewġ karigi li qegħdin fl-istess livell peroċ fil- fatt minn dan il-kumitat qed jirriżulta li kollox se' jibqa' kif kien qabel u sempliċiment qed iwaħħlu label differenti biex ikollu libsa forsi ġdida u biex kulħadd ikun jaf li min se jokkupa l-kariga ta' prosekutur ġenerali se jkun inkarigat b'mod amministrattiv li tieħu ħsieb il-prosekuzzjonjiet kollha f'pajjiżna.

Meta niġu għal financing irid iħares 'il fuq biex jara x'se jgħidlu l-AG.

ONOR.

AUSTIN GATT: Preċiż, nikkonferma.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Peroċ l-artiklu qiegħed miftuħ ukoll.

Hawnhekk jingħad:

"and to provide for matters consequential and incidental ..."

ONOR.

AUSTIN GATT: Din hija diċitura normali.

Dan mhux titolu.

M'hemm ebda valur legali f'dan il-kliem.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jien qed nistaqsih ir-raġuni għaliex qiegħed hemmhekk.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għax hekk għoġbu jagħmilha Dr borg Barthet.

THE CHAIRMAN: Hemm iktar rimarki( (Onor. membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur( (Onor. Membri: Aye) Dawk kontra( (Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 3 kif emendata.

Klawsola 3, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex isir parti mill- abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 - Emenda ta' l-artikolu 1 ta' l-Ordinanza

Clause 4 - Amendment of article 1 of the Ordinance

THE CHAIRMAN: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

"B" Fit-test Ingliż tal-klawsola 4, minflok il-kelma "Advocate" għandha tidħol il-kelma "Attorney".

"B" In the English text of clause 4, for the word "Advocate" there shall be substituted the word "Attorney".

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-artiklu 1 ta' l-Ordinanza li huwa t-titolu ta' l-Att.

Ir-raġunijiet kollha li semmejna għal klawsola 3 japplikaw għal hawnhekk ukoll.

THE CHAIRMAN: Hemm iktar rimarki( L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Chairman, apparti l-emenda li għaddieli l- Ministru, hemm xi emnda oħra(

ONOR.

AUSTIN GATT: Le.

Għandek żball fit-typing.

Mhux clause 3 trid tiġi imma clause 4.

Fit-titolu fuq qiegħed tajjeb, peroċ fit-test għandek "fit-test Ingliż ta' klawsola 3" mentri dik trid tiġi "fit-test Ingliż ta' klawsola 4".

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Din hija l-istess ħaġa per konsegwenza ta' l-oħra.

M'għandniex rimarki fuqha.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

L-emenda għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 4 kif emendata.

Klawsola 4, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex isir parti mill- abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Sostituzzjoni ta' l-artiklu 2 ta' l-Ordinanza

Clause 5 - Substitution of article 2 of the Ordinance

THE CHAIRMAN: Rimarki.

Il-ministru.

ONOR.

"C" Minflok il-klawsola 5 għandha tidħol il-klawsola li ġejja:

"Sostituzzjoni ta' l-artikolu 2 ta' l-Ordinanza.

Minflok l-artikolu 2 ta' l-Ordinanza għandu jidħol dan li ġej:

"Avukat Ġenerali u Prosekutur Ġenerali.

(1) L-Avukat Ġenerali jkun il-konsulent legali ewlieni tal-Gvern u għandu jkollu r-rappreżentanza ġudizzjarja tal-Gvern f'attijiet u azzjonijiet ġudizzjarji fejn il-liġi ma tkunx tipprovdi li dik ir- rappreżentanza tkun tvesti f'xi persuna jew awtorita' oħra.

Meta l- Avukat Ġenerali jkollu jaġixxi jew jeżerċita xi poter taħt xi liġi skond il-ġudizzju individwali tiegħu, huwa ma jkunx suġġett għall-ebda ordni jew kontroll ta' xi persuna jew awtorita' oħra.

(2) L-Avukat Ġenerali jeżerċita l-poteri tiegħu biex jistitwixxi, imexxi jew iwaqqaf proċeduri kriminali permezz tal-Prosekutur Ġenerali li għandu jkun l-uffiċjal tal-prosekuzzjoni ewlieni f'Malta u li jkollu dawk il-poteri f'dak li għandu x'jaqsam mal-proċeduri kriminali li jista' jiġi provdut dwarhom bil-liġi minn żmien għal żmien; fl- eżerċizzju tal-poteri tiegħu, il-Prosekutur Ġenerali jaġixxi taħt id- direzzjoni ġenerali ta' l-Avukat Ġenerali u ma jkunx suġġett għall- ebda ordni jew kontroll ta' xi persuna jew awtorita' oħra ħlief l- Avukat Ġenerali.

(3) L-uffiċjali ta' l-Avukat Ġenerali u tal-Prosekutur Ġenerali għandhom, meta jaġixxu taħt id-direzzjoni ta' l-Avukat Ġenerali jew tal-Prosekutur Ġenerali, skond il-każ, f'kull ħaġa li fiha l-Avukat Ġenerali jew il-Prosekutur Ġenerali jkollhom jaġixxu skond il-ġudizzju individwali tagħhom, ikollhom l-istess protezzjoni skond il-liġi daqs li kieku l-att magħmul jew mhux magħmul kien att ta' l-Avukat Ġenerali jew tal-Prosekutur Ġenerali.".".

"C" Clause 5 shall be substituted by the following:

"Substitution of article 2 of the Ordinance.

For article 2 of the Ordinance, there shall be substituted the following:

"Attorney General and Prosecutor General.

(1) The Attorney General shall be the chief legal advisor to the Government and shall have the judicial representation of the Government in judicial acts and actions where the law does not provide that such representation shall vest in some other person or authority.

Where under any law the Attorney General is to act or exercise any power on his individual judgement he shall not be subject to the direction or control of any other person or authority.

(2) The Attorney General shall exercise his powers to institute, undertake or discontinue criminal proceedings through the Prosecutor General who shall be the chief prosecuting officer in Malta having such powers in connection with criminal proceedings as may from time to time be by law provided; in the exercise of his powers, the Prosecutor General shall act under the general direction of the Attorney General and shall not be subject to any direction or control of any other person or authority, save the Attorney General.

(3) The officers of the Attorney General and of the Prosecutor General shall when acting under the direction of the Attorney General or of the Prosecutor General, as the case may be, in anything in which the Attorney General or the Prosecutor General are to act in their own individual judgement, shall have the same protection at law as if the action done or omitted to be done were an act of the Attorney General or of the Prosecutor General.".".

Dan l-artiklu l-ewwelnett jirripproduċi stat ta' fatt li diġaċ jeżisti permezz tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili fejn l-avukat ġenerali huwa l-persuna li tirrappreżenta l-gvern f'azzjonijiet ċivili.

Hawnhekk qed nieħdu l-opportunitaċ biex ngħidu li huwa kif inhu fil-fatt il- konsulent legali ewlieni tal-gvern.

Qed nużaw il-kelma ewlieni għax m'huwiex l-uniku.

Il-gvern ovvjament ikollu dritt jikkonsulta ma' min irid.

Fit-tieni parti qegħdin nagħmlu r-rabta biex nagħmlu iktar ċar dak li konna qegħdin niddiskutu ma' l-Onor.

Farrugia rigward ir-relazzjoni bejn prosekutur ġenerali u l-avukat ġenerali.

Qed nagħmluha ċara li l-avukat ġenerali qed iżomm il-poteri kollha kif inhu rikjest mill-Kostituzzjoni peroċ fejn jidħlu proċeduri kriminali jaġixxi permezz tal-prosekutur ġenerali li iktar 'il quddiem ngħidu li se jaġixxi taħt id-direzzjoni ġenerali ta' l-avukat ġenerali.

Se nipprova nispjega l-pożizzjoni li ċertament hija prattikanti fil-qasam kriminali.

Kulħadd jaf li l-persuna prinċipali li tiġi kkonsultata kemm fuq il-prosekuzzjoni, kemm id-difiża li għandha x'taqsam mal-kamp kriminali hija d-deputy attorney general.

Jekk hemm diffikultaċ, huwa d-deputy attorney general li jagħti d-direzzjoni u ħadd ma jmur ikellem direttament lill-attorney general jew rarament wieħed jitkellem ma' l- attorney general fuq il-qasam kriminali qabel ma jkun tkellem mad-deputy attorney general.

Fejn hemm bżonn id-deputy attorney general jew jagħti direzzjoni hu jew inkella jirriferi għal deċiżjoni finali lill-attorney general.

Prattikament hawnhekk qed nagħmlu dak l-inness li m'huwiex miktub illum pero' hawnhekk issa qed niktbuh ladarba stabbilejnih fl-uffiċċju tal- prosekutur ġenerali.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mr Chairman, qed issir din l-emenda ovvjament għaliex issa ġie irtirat dak li kien se jsir fil-Kostituzzjoni.

Kieku baqgħet kif kienet dak li kien jagħmel il-prosekutur ġenerali ma jistax jindaħallu fih l-attorney general.

Jien li nixtieq nistaqsi lill-ministru dwar il-kwestjoni li r- rappreżentanza ġudizzjarja tal-gvern tkun fuq l-avukat ġenerali.

Aħna dejjem insistejna fuq din il-ħaġa.

Jew inkella għaliex hemm indikat l- azzjonijiet ġudizzjarji fejn il-liġi ma tkunx tipprovdi li dik ir- rappreżentanza tkun tvesti f'xi persuna jew xi awtorita' oħra...

Hawnhekk dejjem jekk għandek, per eżempju, planning authority, allura l-uffiċċju taċ- chairman jieħu ġudizzjarju ...

F'dak is-sens qed neħodha, hux hekk?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk niftakar sew - pero' mill-memorja qed nipprova nikkwota u mhux l-attorney general - mingħalija f'section tas-COCP li jipprovdi r-rappreżentanza ġudizzjarja hemm xi eċċezzjonijiet fejn ma jiġix imħarrek l-attorney general imma jrid jiġi mħarrek il-prim ministru.

Jiġifieri hemm xi eċċezzjoni.

Ma nafx jekk hux is-COCP, bl-amment ma niftakarx, pero' ħlief dawk huma l-istatutory models li qed issemmi int.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Per eżempju, meta inti tagħmel kawża kontra l- appointment tal-permanent secretary.

ONOR.

AUSTIN GATT: Xi ħaġa hekk iva.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Ma tistax tagħmel kontra l-AG imma tagħmilha kontra ...

ONOR.

AUSTIN GATT: Għal dawk il-każijiet iva.

Ovvjament fejn inti għandek liġi speċifika għall-per eżempju l-Malta Communications Authority, allura dik tagħti l-legal representation f'idejn iċ-chairman tal-Malta Communications Authority.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Xtaqt nistaqsi xi ħaġa oħra lill-Ministru.

Taħt klawsola 5 qed nagħmlu distinzjoni netta u ċara li l-prosekutur ġenerali se jkun il-persuna li se tmexxi l-prosekuzzjonijiet ewlenin f'Malta u se jkollu wkoll il-poteri li għandhom x'jaqsmu ma' proċeduri kriminali.

Meta jibdew il-poteri?

Da se jkollu l-poter li jwaqqaf lill-pulizija milli tipprosegwixxi?

ONOR.

AUSTIN GATT: It-terminu li qed nużaw, jiġifieri l-uffiċjal tal- prosekuzzjoni ewlieni ma jirriferix għall-poteri.

Fil-fatt jekk taraha fl- Ingliż, issibha "the chief prosecuting officer".

Issa the chief prosecuting officer huwa l-ogħla prosekutur.

Jiġifieri jekk naqbdu t- termini ta' qabel, counsel, senior counsel eċċ, jiġifieri l-ogħla kariga ta' prosekuzzjoni.

Bil-liġi kif inhi llum m'hu qed innaqqsu xejn mill- poteri deċiżjonali li għandu l-kummissarju tal-pulizija li jista' jiddeċiedi awtonomament mingħajr mna joqgħod jagħmel riferenza lill- attorney general dwar jekk għandux jipprosekwixxi jew le.

M'hu qed inbiddlu s-sitwazzjoni xejn.

Li qed ngħidu hawn biss huwa li jekk il-liġi titbiddel u l-prosecutor general li jingħata poteri li llum ma jeżistux biex jiddeċiedi hu, allura jeżerċitahom kif qed tgħid il-liġi.

Jekk le jibqa' jirriferi kollox lill- attorney general.

Pero' bis-sitwazzjoni llum m'hu qed inbiddlu xejn mill- istat tal-liġi llum.

Parti mill-onus tar-responsabbilta' tad-diskrezzjoni għall-prosekuzzjoni llum hija f'idejn il-kummissarju tal-pulizija u se tibqa' u l-parti l-oħra hija f'idejn l-attorney general u se tibqa'.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Kollox sew.

Qabel ma kellniex definizzjoni.

Illum qed indaħħlu definizzjoni jew donnu qed jidher li qed nippruvaw nispjegaw x'funzjoni se jkollu.

Qabel kien hemm l-uffiċċju ta' l-AG, issa mbagħad taħtu min hu hekk u min hekk, pero' żgur li x'jagħmel l-AG, dak tgħidulna l- Kostituzzjoni ta' pajjiżna u l-ordinanza kif kienet qabel taħt Kap. 90.

Jien allura qed nifhem li b'din l-emenda li l-prosekutur ġenerali għalkemm se jkun qed jaġixxi finalment taħt id-direzzjoni ġenerali ta' l-avukat ġenerali, pero' hu se jkun iċ-chief prosecutor u se jkun inkarigat minn ċerti affarijiet.

Jekk tieħu t-test Ingliż issib li

"The Attorney General shall exercise his powers to institute, undertake or discontinue ..."

Ta' min igħid li dik ma kellhiex għalfejn issir għaliex dik dejjem kienet hemm fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna, u allura qed nagħmlu repetition ta' xi ħaġa li diġa' qiegħda hemm.

Imbagħad ikompli hekk:

"... criminal proceedings through the Prosecutor General who shall be the chief prosecuting officer ..."

Kif qed naqraha jien mela l-prosecuting officer jista' hu wkoll, taħt id- direzzjoni ta' l-AG, institute undertake or discontinue, u ma naħsibx li għandha tkun hekk.

Issa għaliex qed ngħid dan, Mr Chairman?

Għaliex kif qal tajjeb il-ministru, qabel ma għamilt intervent jien, jekk kemm-il darba l-pulizija tkun qiegħda tinvestiga u tiddeċiedi li tmexxi kontra xi ħadd, sal-lum ma kienx rikjest jew mistenni li tikkonsulta l-attorney general jew issa wkoll il-prosekutur ġenerali biex dan jgħid iva jew le biex tmexxi.

Għaliex?

Għaliex ma kienx hemm il-ħtieġa ladarba ma ssirx referenda.

Sal- lum donnu dik kienet il-customary position tal-proċeduri kriminali fil- pajjiż tagħna.

U dan qed ngħidu għaliex fil-maġġoranza assoluta tal-każi l- pulizija tmexxi meta l-uffiċċju ta' l-AG lanqas ikun jaf jekk tmexxix jew le, u l-każ ikun diġa' beda fil-qorti.

Din hija osservazzjoni importanti għaliex issa qed ikollna definizzjoni tad- distribuzzjoni tal-poteri.

Jien m'għandix quddiemi l-Ordinanza kif kienet, u jekk ikollna kopja jkun aħjar biex inkunu nistgħu nqabblu u nagħmlu l- argumenti tagħna aħjar.

u b'iktar anoloġija u b'iktar kritika oġġettiva.

Jien qed naqraha hekk u għalhekk xtaqt li l-Ministru jispjega dan il-fatt.

L-emendi reġgħu nkitbu per konsegwenza li rtira t-tibdiliet kostituzzjonali allura rridu narawhom sew biex naraw li qed jiġi rifless dak li qegħdin ngħidu.

It-test Malti qed jgħid ukoll li:

"L-Avukat Ġenerali jeżerċita l-poteri tiegħu biex jistitwixxi, imexxi jew iwaqqaf proċeduri kriminali permezz tal-Prosekutur Ġenerali li għandu jkun l-uffiċjal tal-prosekuzzjoni ewlieni..."

Mela sakemm l-AG ma jgħidlux mod ieħor, l-istess prosekutur ġenerali jista' hu, kif qed nara hawnhekk, jiddeċiedi jmexxix jew iwaqqaf.

Kif inhu miktub dan l-artiklu jidher li m'huwiex feliċi.

Hawnhekk qed indaħħlu dan l- artiklu minflok artiklu 2 ta' l-Ordinanza.

Jien għandi l-Ordinanza hawnhekk....

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk tippermettili, biex forsi niggwida ftit.

Permezz ta' l-Ordinanza, l-attorney general għandu l-poter li jiddelega l- funzjoni tiegħu kollha.

Dik id-delega tradizzjonalment ilha sseħħ.

Fil- prattika llum huwa bis-saħħa ta' dik id-delega li d-deċiżjonijiet biex jiġu istitwiti u jitmexxew proċeduri legali - għax it-twaqqif hija differenti minħabba n-nulle prosequi li trid tikteb - jittieħdu mid-deputy attorney general.

Ovvjament ikun hemm każijiet fejn id-deputy attorney general jidhirlu jikkonsulta lill-attorney general, peroċ fil-prattika - u dan ilu jsir is-snin - meta jkun hemm każ konkluż jew tramite inkjesta jew wara kompilazzjoni biex joħorġu l-artikli, jew il-pulizija għandha xi dubbji, huwa d-deputy attorney general bis-saħħa tad-delega li hemm fil-liġi llum li jieħu d-deċiżjoni.

Fejn jirrigwarda każijiet komplikati ovvjament jeħodha fuqu li jikkonsulta lill-attorney general mhux biss issa f'dawn iż- żmenijiet peroċ anke taħt attorney generals oħra preċedenti.

Fil-każ ta' twaqqif ta' proċeduri allura titkellem mod ieħor, għax hemmhekk l-attorney general, fin-nulle prosequi jrid jidħol fiha bilfors.

Ma jistax jagħmilha mod ieħor u jrid jiffirma.

Dan l-artiklu jirrifletti dak li fir-realtaċ qed jiġri llum jiġri anzi fl- opinjoni tiegħi qed inkunu ħafna aħjar milli qegħdin illum għax rigward delega, llum il-ħaġa hija ftit nebuluża.

Nebuluża mhux fis-sens ma tridx il- poter tad-delega imma m'hemm ebda uffiċjalitaċ li turi din id-delega.

Jiġifieri qed insegwu dak li fir-realtaċ ilu jiġri minn żmien żemżem fl- uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Naqbel u ma naqbilx fis-sens kif saru l-affairjiet.

L-artiklu 2 ta' l-ordinanza jgħid - issa l-ordinanza tmur lura għat- tletinijiet jiġifieri qed nitkellmu fi żmien Strickland - li għandu jkun hemm uffiċjal li jissejjaħ avukat ġenerali.

Mela qed nitkellmu fuq persuna waħda li jkollha s-setgħat, id-dmirijiet u l-funzjonijiet kollha li s-saħħa tal-liġi, anke kostituzzjonali...

(Interruzzjonijiet) Iva, dawn kollha huma mgħotija lill-uffiċjal imsejjaħ avukat irjali...

ONOR.

AUSTIN GATT: Treasury solicitor.

Dan għadu jeżisti l-Inghilterra.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: S'hemm kien jitkellem l-artiklu.

Dan tinterpretah kif tinterpretah huwa ċar u limitat.

Illum il-ministru wessa' dan l- artiklu u allura bilfors id-domandi jiġu waħda wara l-oħra.

Qed nistaqsi dawn id-domandi biex inkunu ċari f'dan il-Kumitat.

Id-drafting ta' l- emenda m'inix qed naraha li tirrifletti dak li fil-fatt huwa rifless kemm fl-Ordinanza u iktar u iktar fil-Kostituzzjoni.

L-ewwelnett nafu li għalkemm ix-xogħol tradizzjonalment dejjem tagħmlu l-istess persuna, pero' l-AG ma jistax, u huwa impossibbli li jagħmel kollox fiżikament waħdu.

Dan ifisser li jrid bilfors jiddelega x-xogħol, imm jista' jiddelega sa ċertu punt.

L-uffiċċju ta' l-AG huwa magħmul minn ħafna avukati, j'Alla jkun hemm iktar ħalli jsir iktar xogħol, imma mhux dan il-punt tiegħi.

Kif inhu miktub l-artiklu - u dejjem qed nitkellem dwar klawsola 5 li tissostitwixxi l-artiklu 2 - l-eżerċizzju tal-poteri...

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek x'inhuma.

(Interruzzjonijiet) Għax anke hawn ma jitkellimx fuqhom, il-Kostituzzjoni tgħid xi ħaġa, pero' lanqas titkellem ħafna, jiġifieri jekk taraha m'hijiex fejn wieħed jista' jgħid fejn għandek twaqqaf.

Dan l-aħħar kellimt student tal-liġi - ovvjament dawn ikollhom iċ- ċans li jistudjaw u jidħlu in depth - dwar il-konċett ta' twaqqif ta' proceedings kif daħal f'pajjiżna.

Tradizzjonalment dan huwa poter li huwa misjub fi ftit pajjiżi.

Per eżempju fl-Ewropa joqogħdu lura ħafna meta jiġu biex jagħtu dawn il-poteri.

Dan l-istudent li qiegħed fil-kors tal-liġi, wasal biex jagħmel it-teżi, u kif kulħadd jaf, wieħed jipprova jagħżel suġġett ġdid.

Kulħadd jaf kemm kitbu fuq kull kamp, u llum wieħed isib problema biex jagħżel suġġett imma l-liġi tant hija sabiħa li dejjem tista' tiskopri suġġett u tiftaħ.

Mela, il-poter li twaqqaf proceedings huwa poter enormi u b'saħħtu immens u dajn il-poter jingħata biss lil persuna waħda fil-pajjiż, li hu l-attorney general.

Kulħadd jaqbel li jkun hemm raġunijiet fejn ċerti proċeduri għandhom jitwaqqfu.

Jista' jkollok każi fejn tkun diġaċ bdiet bil- proċedura, u during the course tal-proċedura l-AG jiskopri li jkun hemm a gross miscarriage of justice u allura bilfors ikun irid jagħti rimedju.

Mr Chairman, jien m'iniex qed ngħid li m'għandux ikun hemm dan il-poter.

Fil- fatt il-Kostituzzjoni titkellem fuqu.

Issa l-ħsieb legali wara dan kollu x'inhu?

Li dan huwa poter li daqskemm huwa importanti jrid jiġi suġġett ta' raġunijiet partikolarissimi, sitwazzjonijiet kultant diffiċilissimi, delikatissimi li peroċ jrid jeħodhom xi ħadd u dan ix-xi ħadd huwa l-AG li qiegħed hemm biex jaqdi dan id-dover.

Issa jien qed naraha li dan il-poter li jwaqqaf proċeduri kriminali l-poter se jkun miftuh aktar minn dak li l- istess Kostituzzjoni qed tgħidilna.

Għaliex?

Inti meta titkellem fuq il- poteri ta' l-AG bilfors trid tara l-limitazzjonijiet ta' poteri li qegħdin fuq l-uffiċċju ta' l-AG kif joħorġu mill-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Issa fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna għandek ċar, bil-kitba, x'inhuma l- poteri.

Hawn għandna espożizzjoni miktuba f'liġi li qed tissostitwixxi l- ordinanza, li l-attorney general jista' jeżerċita l-poteri tiegħu biex jistitwixxi ...

Issa dik tafuha, għaliex ġieli l-istess liġi speċjali tagħti l-poter lill-AG jistitwixxi jew le.

Per eżempju, taħt is-Central Bank Act, il-pulizija allavolja jkollha persuna li tkun kisret il-liġi tas- Central Bank bħal flus foloz u dawn l-affarijiet, trid bilfors is-senjatura bil-miktub mill-AG biex tmexxi.

Mela hemmhekk għandek liġi speċjali li torbot lill-pulizija li ma tistax tmexxi jekk mhux bil-kunsens ta' l-AG.

L- istess jista' jingħad rigward l-exchange control act, għalkemm illum ma tantx nużawha, u xi liġijiet oħra partikolari.

Jiena nixtieq nistaqsi: Dan huwa poter li twaqqaf proċedura kriminali qabel ma tibda l-proċedura jew twaqqafha meta tkun bdiet il-proċedura?

Ħafna ġuristi li jgħidu li trid toqgħod attent fejn tidħol u ma tidħolx.

U dan huwa l-istudju ta' dan l- istudent.

Ovvjament pleasure to come jekk tiġi ppubblikata din it-teżi f'dan ir-rigward.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-kwestjoni tal-poteri ta' l-AG fir- rigward tad-deċiżjonijiet tiegħu tan-nulle prosequi, meta jeħodha u kif jeħodha.

Kif inhu miktub subartiklu 2, il-prosekutur ġenerali wkoll - u dan m'għandux poteri kostituzzjonali għaliex ma jeżistix fil-Kostituzzjoni ta' pajjiżna ladarba l-Kostituzzjoni ta' pajjiżna titkellem biss fuq l-AG - jista' jeżerċita l-poteri li jistitwixxi u jmexxi u jwaqqaf proċeduri kriminali.

Hawnhekk I am questioning the constitutional validity ta' kif inhi miktuba din is-sub-klawsola.

Ma nafx jekk intix tifhimni.

Qed nipprova nkun kemm jista' jkun ċar.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-pożizzjoni legali llum hija li l-oneru tad- deċiżjoni għall-prosekuzzjoni u l-oneru għad-deċiżjoni tan-nulle prosequi kif qal sew l-Onor.

Farrugia, bil-Kostituzzjoni titpoġġa fuq l-attorney general, peroċ artiklu 3 ta' l-ordinanza, chapter 90, istitwixxi - jien għandi l-verżjoni Ingliża - li jkun hemm an officer to be styled deputy attorney general and officers to be styled respectively assistants to the attorney general, senior counsel for the Republic and the counsel for the Republic who shall exercise and perform all such powers, functions and duties as may be delegated or assigned to them by the attorney general.

Din il-klawsola dejjem ġiet interpretata li l-attorney general jista' jiddelegalhom il-poteri kollha tiegħu taħt kull liġi inkluż il- Kostituzzjoni.

Fil-fatt dejjem hekk sar.

Id-deċiżjonijiet dwar l- istituzzjoni ta' proċeduri li ġejja mill-Kostituzzjoni u li saret fl-1964, sal-lum iktar ittieħdu mid-deputy attorney general milli ttieħdu mill- attorney general.

Dan dejjem sar bil-poter tad-delega u anke fil-każi tan- nulle prosequi.

Ovvjament id-deputy attorney generals dejjem nassumi li kienu jafu meta għandhom jirriferu u jikkonsultaw ma' l-attorney general, u f'każi importanti kkonsultaw.

Il-poter tad-delega eżistenti f'artiklu 3 ta' l-ordinanza dejjem ġie interpretat b'mod li jinkludi delega tal-poteri mogħtija lill-attorney general mill-Kostituzzjoni.

Dan hu li qed nirriflettu hawnhekk, anzi hawnhekk qed ngħalqu, għaliex illum l-attorney general jista' jiddelega l- poter tal-prosekuzzjoni anke lill-council for the Republic li huwa a junior lawyer.

(Interruzzjonijiet) Mingħalija ssir wara ħames snin.

Hawnhekk qed nillimitawh u qed ngħidu li dak jista' jagħtih biss lil prosekutur ġenerali u allura qed ngħalqu mill-pożizzjoni tal-lum.

Napprezza l-argument li għamel estrapolat mit-teżi.

Naħseb ovvjament l- Onor. Farrugia huwa tutor ta' dan l-istudent.

Huwa suġġett interessanti ħafna li wieħed jista' jiżviluppa iktar 'il quddiem.

Irrid ngħid li aħna m'aħniex fuq l-istess livell ta' sistemi oħra Ewropew għaliex fil-kriminal aħna għandna s-sistema anglosassona u allura nirriflettu dak li jeżisti l-Ingilterra, dak li jeżisti l-Iskozja, dak li jeżisti Wales u jeżisti l-Irlanda wkoll.

Mingħalija li jeżisti l-Kanada wkoll u sa ċertu punt kien jeżisti l-Awstralja, pero m'inix ċert fuq l- Awstralja.

Din hija bażikament id-differenza li qed nagħmlu llum, peroċ biex niġi għal din il-klawsola, hawnhekk prattikament qed ngħalqu l- pożizzjoni li għandna llum u qed nistabilixxu l-prosekutur ġenerali bħala, biex ngħid hekk, l-unika persuna li għandha d-delega mill-attorney general fuq dawn il-poteri.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.20 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali biex f'isem il-Viċi Prim Ministru jressaq l-Aġġornament tal- Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar t-Tnejn , 20 ta' Mejju 2002, fis-6.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jirregola Fondi Speċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, illum kien hemm eżami tal-Franċiż tal-Matsec u għal darba oħra kien hemm żball jew żbalji oħrajn fil-karti ta' l-eżami.

Fil-fatt l-istudenti li għamlu l-eżami illum ġew informati bl- iżball li kien hemm fil-karta - li diġà hija xi ħaġa gravi minnha nnifisha - u ġew mitluba jiffirmaw li ġew mgħarrfa bl-iżball u li jafu bil- korrezzjoni.

Dan mhuwiex l-ewwel każ, diġà kellna mill-inqas żewġ każi oħra fil-karta tas-Sec ta' l-accounts, kif ukoll fil-karta tas-Sec tal- lingwa Ingliża paper A. Naturalment din mhijiex serjetà ta' kif jimxu l- affarijiet fil-qasam ta' l-eżamijiet f'pajjiżna.

Tajjeb li nfakkru ftit meta fi żmien Gvern Laburista kien sar żball ta' cut and paste, u dan il-każ uniku ġie ammess u saru l-emendi neċċessarji.

Dak iż-żmien Frank Portelli li kien il-President tal-Kunsill tal-Partit Nazzjonalista kien ħareġ b'ħanġra daqsxiex, flimkien ma' numru ta' persuni oħrajn li bdew idoqqu l-istess qanpiena, u talab għar-riżenja tal-ministru ta' dak iż-żmien l-Onor.

Evarist Bartolo.

Wieħed irid jara x'passi se jittieħdu wara dawn l-oxxenitajiet li rrepetew ruħhom mhux darba, tnejn, imma mill-inqas tliet darbiet.

F'mistoqsijiet parlamentari li għamilt anke l-Ministru ta' l-Edukazzjoni qabel perfettament miegħi li mhux aċċettabbli li jkun hemm żbalji sempliċi bħal dawk indikati f'karta tal-eżami tas-Sec.

F'mistoqsija parlamentari 33,210 il-Ministru Galea kompla jgħid: "Minn verifiki li għamilt mal-bord tal-Matsec irriżżultali li l-bord inkariga persuna ta' esperjenza biex jiġi assigurat li l-karta ma jkunx fiha żbalji.

Il-bord qiegħed jikkonsidra passi bħala sodisfazzjon għal dawn in- nuqqasijiet."

Imbagħad wieħed jara x'se jkunu dawn il-passi.

Illum ġustament ikolli nistaqsi fejn hu Frank Portelli u l-persuni l-oħra li appoġġjaw lil Frank Portelli fl-argumenti tiegħu biex wara dawn l- oxxenitajiet li rreppetew ruħhom għal darba, darbtejn, tlieta?

Illum qed jitolbu l-istess affarijiet li kienu talbu dakinhar?

Tajjeb li jirrispondi ftit għal dawn l-affarijiet kemm il-Ministru, kif ukoll ir-rettur ta' l- università, għax fl-aħħar mill-aħħar huwa wkoll responsabbli minn dak li qed jiġri f'dawn il-karti ta' l-eżamijiet.

Sur President, minkejja li fl-università ta' Malta għandna aktar professuri milli siġar, nibqgħu b'dawn l-oxxenitajiet li qed ikollna f'dawn l- eżamijiet.

Mhux hekk biss, anke meta jkun hemm xi invigilator li jinduna minn qabel b'xi żball, l-istruzzjonijiet li għandhom - li ma naħsibx li huma uffiċjali, ma nafx - huma li sakemm ma jkunx hemm xi ħadd ta' l- università li jinduna bl-iżball dawn l-invgiilators għandhom jibqgħu jinsistu ma' l-istudenti li m'hemm l-ebda żball fil-karta, biex l-iżball ikun doppju mbagħad.

U jien nixtieq li l-persuni li fi żmien Gvern Laburista kellhom il-wiċċ li jitolbu r-riżenja ta' l-Onor.

Bartolo minn ministru, illum tniggiżhom ftit il-kuxjenza u mqar joħorġu xi stqarrija żgħira f'xi rokna tal-gazzetti.

Imma xejn, ipokrezija sfaċċata!

Dan qed jiġri fi żmien meta t-tariffi ta' l-eżamijiet għolew.

Wieħed jippretendi li ladarba għolew it-tariffi għandha tiżdied is-serjetà u mhux tonqos.

Imma f'dan il-pajjiż l-affarijiet isiru bil-maqlub.

Dan bħalma l- poplu Malti qed jintalab iħallas aktar taxxi mill-gvern li wiegħed li se jnaqqas il-piż tat-taxxi, u talli qed inħallsu aktar taxxi qed nieħdu servizzi ta' kwalità aktar baxxa.

Sur President, tajjeb li nirrispondu għal dawn l-affarijiet għax mhux biżżejjed li wieħed jippriedka.

Huwa ħafna faċli li tippriedka u tagħmel kunsilli tal-Partit Nazzjonalista għall-futur ta' wliedna, għax jekk verament irridu nassiguraw futur għal uliedna l-iktar ħaġa li wieħed għandu jaħdem fuqha huwa s-settur ta' l-edukazzjoni.

Jiddispjaċini li diskors isir kemm trid dwar kemm qed ninvestu fl-edukazzjoni, però r-realtà qed turina li m'hemmx riżultati, jew ir-riżultati m'humiex jidhru.

Sur President, ħaġa oħra li xtaqt insemmi fil-ħin ta' l-aġġornament tiegħi hija dwar żvilupp fl-iskola ta' Wied il-Għajn.

Il-Kunsill Lokali ta' Wied il-Għajn, is-sindku b'mod partikolari u l-kunsilliera Ursula Greenland bilfors kellhom jieħdu azzjoni, ġaladarba l-problema mhix qed tiġi ttekiljata.

Ħalli ngħid għaliex mhix qed tiġi ttekiljata.

F'Ottubru ta' l-1997 id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni kienet għamlet rapport fuq l-iskola primarja ta' Wied il-Għajn fejn qalet li din l-iskola issa saret żgħira wisq meta wieħed iqis li l-popolazzjoni dejjem qed tikber.

U dan kien kważi ħames snin ilu.

Dan l-istudju jsemmi diversi dettalji biex juri li m'hemmx biżejjed spazju għal tfal ta' tliet snin tal-kindergarten, m'hemmx ċerti kmamar li huma neċċessarji bħalma huma tax-xjenza, ta' l-arti u oħrajn, u lanqas hemm post fejn jilagħbu t-tfal.

F'dan ir-rapport kienu għamlu ċerti rakkmandazzjonijiet u ġie mqabbad perit biex iħejji l-pjanti għall- estensjoni ta' l-iskola.

F'Settembru ta' l-1998 id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni applikat għand l- Awtorità ta' l-Ippjanar għall-permess biex issir estensjoni ta' l-iskola ta' Wied il-Għajn skond il-proposti li ħejja l-perit.

F'Novembru ta' l- 1998, l-istess perit bagħat memorandum lid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, fejn spjega l-pjanti li kien ħejja wara l-istudji differenti li kienu saru u għamlu comparative studies minħabba li forsi kien hemm xi diffikultajiet min-naħa ta' l-Awtorità ta' l-Ippjanar fuq il-pjanta li kienet tressqet.

Fi Frar tas-sena 2000 l-Awtorità ta' l-Ippjanar approvat il-pjanti kif imressqa mill-perit li ġie mqabbad biex jagħmel dan ix-xogħol.

X'ġara, Sur President?

F'Diċembru tas-sena 2000 it-task force li waqqafna b'tant pompa, jew aħjar il-Fondazzjoni Tommorow Schools, kitbet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni fejn qaltlu Ii kien hemm oġġezzjonijiet fuq il-pjanti proposti li għaddew mill-Awtorità ta' l-Ippjanar u qalet li hemm bżonn isiru ijed studji.

U dan il-gvern huwa magħruf li jagħmel studju fuq studju, u jekk jispiċċa studju nagħmlu studju fuq l-istudju.

Il-Fondazzjoni Tommorow Schools, li suppost taħdem b'mod aktar effiċjenti mid-diviżjoni u mid-dipartimenti, sabet l-oġġezzjonijiet u qalet li jeħtieġ nagħmlu studju biex tinstab soluzzjoni li tkun tgħodd għat-30 sena li ġejjin u iżjed, għax dak kien il- punt.

F'Lulju tas-sena 2001, id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għamlet applikazzjoni oħra biex jinbnew xi tliet klassijiet oħra ma' din l-iskola minħabba li l- popolazzjoni ta' Wied il-Għajn qed tikber b'rata mgħaġġla, ħafna iktar mgħaġġla milli qed tikber il-popolazzjoni Maltija wkoll fl-istess ħin.

Insomma biex naqtgħu l-istorja fil-qasir, wara rakkmandazzjoni li saret għal azzjoni urġenti, l-Awtorità ta' l-Ippjanar ovvjament irriferiet għall- applikazzjoni li kienet approvat qabel fejn qalet li kienet tajba u l- pjanti li kienu tressqu kienu tajbin biex jibda x-xogħol.

Jiġifieri għaddew aktar minn sentejn minn meta l-Awtorità ta' l-Ippjanar kienet approvat l-ewwel pjanti li kienu tressqu u din insistiet li l- proġett propost fil-bidu kien tajjeb u seta' jsir.

Iżda għaddew aktar minn sena minn mindu l-fondazzjoni Tommorow Schools qalet li l-proposti m'għandhomx jiġu mwettqa u ddeċidiet li tagħmel aktar studji.

U qalet li se tistudja kif issib soluzzjoni li tgħodd għal 30 sena jew iżjed.

Imma r- realtà hi li ninsabu erba' xhur biss 'il bogħod mill-bidu tas-sena skolastika ġdida, u t-tfal ta' Wied il-Għajn li suppost se jibdew il- kindergarten proprju minn hawn u erbaċ xhur oħra - erbaċ xhur oħra u mhux tletin sena oħra - m'hemmx post għalihom fl-iskola tar-raħal ta' Wied il- Għajn.

Din hija r-realtà.

Sur President, qed nipprovaw inwaqqfu fondazzjonijiet b'ħafna pompa - għax biex naraw kbir ħadd ma jirbħilna! - però r-realtà hi li m'hemmx post għat- tfal li erbaċ xhur oħra jridu jidħlu fil-kindergarten fl-iskola primarja ta' Wied il-Għajn, peress li ma saritx l-estensjoni permessa mill-Awtorità ta' l-Ippjanar.

Din mhix serjetà!

Din hija prova oħra għall-poplu Malti ta' kemm il-Gvern Nazzjonalista jparla ħafna, imma jwettaq ftit li xejn, u kemm huwa kapaċi jippriedka dwar il-futur ta' wlieda, imma meta naraw x'futur qed jiggarantixxi lil uliedna, nindunaw li l-futur huwa wieħed imċajpar, biex ngħid l-inqas.

Għax jekk ma titteħidx azzjoni immedjata fuq l-edukazzjoni ta' wliedna, allura ma nafx x'inhu l-futur ta' wliedna.

Il-partit Nazzjonalista żgur li ma jistax jiftaħar li ħaseb għall-futur ta' wliedna għax nafu xi sfreġju ħoloq fil-finanzi pubbliċi ta' pajjiżna bejn l- 1992 u l-1996.

Minn dak iż-żmien 'l hawn il-poplu Malti, u allura l-ulied li issa kibru, qed ikollu jħallas miljuni kbar ta' liri fis-sena biex jagħmel tajjeb għad-dejn enormi li kien għamel gvern Nazzjonalista.

Jekk irid jittieħed bis-serjetà l-gvern għandu jieħu passi immedjati mingħajr il- pomposità ta' ħafna fondazzjonijiet li qed iwaqqaf biex taparsi qed jagħmel xi ħaġa.

Il-gvern għandu jibda jaħdem b'mod konkret ġaladarba kien hemm l- approvazzjoni neċċessarja mill-awtorità ta' l-Ippjanar, flok joqgħod jara kbir u jippjana għal 30 sena oħra.

Għax issa ġejna f'sitwazzjoni fejn erbaċ xhur oħra t-tfal tal-kindergarten mhux se jkollhom post fl-iskola ta' Wied il-Għajn.

Sur President, nittama li xi ħadd jirrispondi u jerfaċ r-responsabbiltà dwar l-ewwel punt li semmejt fl-aġġornament tiegħi dwar l-eżamijiet tas- Sec, għax f'dan il-pajjiż inparlaw ħafna, imma l-accountability ħadd ma jerfagħha.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Grazzi, Sur President.

Illum se nitkellem fuq suġġett li sfortunatament xejn m'huwa sabiħ, anzi huwa suġġett ikrah.

Ma nistax ma nitkellimx dwar il-prostituzzjoni li qiegħda tikber kuljum, speċjalment fil-lokalità minn fejn niġi elett jien, jiġifieri ġewwa Ta' Xbiex u l-Gżira.

F'dawn il-lokalitajiet, partikolarment in-naħa ta' isfel ta' Testaferrata Street u Enrico Mizzi Street, hemm blokk sħiħ fejn, bħalma f'Amsterdam il-prostituti jkunu qegħdin għall-wiri ġewwa l-vetrini, hemmhekk ikunu għall-wiri ġewwa t-twieqi ta' dawn il-flats u djar.

St John of the Cross, Guzzeppe Cali Street, Sir Ugo Mifsud Street, Msida Road, kollha huma effettwati minn din il-problema, bħalma hu effettwat ukoll il- ġnien tal-Gżira.

Ġnien il-Kunsill tal-Ewropa issa sar venue famuż ħafna, fejn bil-lejl jinġabru ħafna omosesswali kemm Maltin u kemm barranin li joqgħodu jagħmlu l-affarijiet li għandhom jagħmlu fil-beraħ.

Fortunatament ma tantx ikun hemm nies għaddejjin dak il-ħin, imma l-affarijiet isiru fil- beraħ.

Sur President, hemm ukoll nies li sejrin tajjeb ħafna minn fuq dawn l- affarijiet.

Uħud li jgħixu bir-relief jikru d-dar tagħhom matul il-ġurnata u hemm minn anke matul il-lejl, biex waqt li huma jkunu barra, id-djar tagħhom jintużaw għal dawn l-affarrijiet.

Nista' ngħid li sfortunatament il-prostituzzjoni kważi kważi għaddejja fuq ritmu regolari, fuq roster ta' 24 hours.

Barra prostituti li huma nisa, issa daħlet il-moda li jkun hemm anke rġiel u anke travestiti, kif ukoll numru ta' tfal li huma taħt l-età.

M'għandniex xi ngħidu, ħadd ma jista' jgħid xejn jekk dawn l-affarijiet isiru wara l-bibien u t-twieqi magħluqa.

Però sfortunatament qegħdin naraw ħafna lbies oxxen ta' kull kwalità immaġinabbli, ħafna tlajjar, fastidju, kemm lill-irġiel kif ukoll nisa li innoċentement ikunu għaddejjin mill- inħawi filgħaxija u anke bi nhar.

Sur President, qed ikun hemm ħafna ġlied, storbju, tgħajjir kemm bejn in- nies involuti f'dan ix-xogħol, kif ukoll mal-passers-by.

Dawn jaqbdu u jwaqqfu l-karrozzi, speċjalment f'kantunieri, u wieħed ikollu joqgħod jistenna sakemm jirranġaw jew ma jirranġawx u jitilqu.

U Allaħares wieħed ipaqpaq għax malajr iduru għalih u jinqalgħu ħafna argumenti.

Jiddispjaċini ngħid li jsiru anke atti oxxeni fil-pubbliku speċjalment fit- toroq li semmejt, fil-parapetti tan-nies, u anke ġewwa rampi ta' garaxxijiet ta' flats jew inkella ta' garaxxijiet li ma jkunux qegħdin jintużaw.

Jiddispjaċini ngħid li f'dawn l-aħħar erbaċ xhur u nofs il- puluzija ressqu l-qorti 26 persuna biss minn dawn iż-żewġ lokalitajiet li semmejt jien.

Jekk inti tmur bħalissa hemmhekk issib 26 persuna żgur.

Jiġifieri jien ma nistax nifhem kif inġabru 26 persuna biss!

Veru li hemm problemi u mhux daqshekk sempliċi biex il-pulizija tieħu azzjoni, imma fl- opinjoni ta' ħafna residenti ċertament m'huwiex isir biżejjed.

Sur President, se nsemmi żewġ affarijiet li rajthom isiru b'għajnejja l- bieraħ stess.

Mhux se nsemmi l-ħin biex ma ndaħħal lil ħadd fl-inkwiet.

Rajt karozza tal-mobile -li għandi n-numru tagħha ħalli jekk il-ministru jrid ikun jaf x'inhu nagħtihulu wkoll - għaddejja minn hemm, ħarsu lejhom u baqgħu għaddejjin qisu ma ġara xejn.

Nara karrozzi oħra tal-pulizija, din id-darba mhux tal-mobile imma tad-distretti, li jiġu bil-lejl, jieqfu ftit 'il bogħod minn fejn ikunu qegħdin isiru dawn l-attivitajiet, jixegħlu d- dawl ħalli kulħadd ikun jaf li ġejjin, jagħtu ċ-ċans biex jinħeba kulħadd, u mbagħad jitilgħu 'l fuq u ovvjament ma jsibu lil ħadd.

Dawn huma affarijiet li narawhom kważi kuljum.

Jiddispjaċini ngħid li l-fatt li ħafna minn dawn il-persuni li jittellgħu l-qorti huma riċedivi juri li l- pieni li qegħdin jingħataw m'huma iebsin xejn.

Ħafna minnhom jaqilgħu mijiet ta' liri kuljum, u billi l-qorti twaħħalhom multa ta' Lm20, Lm30, Lm50, għalihom m'huma assolutament xejn għax jistgħu faċilment iħallsuhom.

Imbagħad tgħaddi l-għada u terġa' ssibhom hemm.

U kif jgħidu l-Ingliżi, the story goes on and on and on. Il-Kunsill Lokali tal-Gżira kif ukoll dak ta' Ta' Xbiex għamlu laqgħat mal-Ministru ta' l- Intern, ma' l-ex-kumissarju, ma' ruxxmata pulizija oħra tal-vice squad u, għalkemm m'iniex qed ngħid li ma sar xejn, però jekk sar saret qatra f'oċean f'dan il-qasam.

Sur President, nerġa' ngħid li ħafna residenti huma ta' l-opinjoni li m'hu qed isir kważi xejn.

Jekk din il-problema verament trid tittieħed bis- serjetà jeħtieġ li jkun hemm pulizija in plain clothes iduru l-lokalità, b'karozzi li ma jagħrafhomx kulħadd, għax illum kulħadd jagħrafhom il- karozzi tal-pulizija, anke dawk il-karozzi ċivili.

Jiġu ħinijiet partikolari f'ċerti ġranet fejn ma tara lil ħadd, imbagħad jiġu ġranet fejn tara kważi kważi dak li trid.

Ċertament li jkun hemm xi ħaġa għaddejja għax kieku kif f'ċertu ħin m'hemm ħadd u siegħa wara jkun hemm ħafna.

Bilfors li jkun hemm xi ħaġa għaddejja!

Jien naħseb li l-iktar ħaġa importanti hija li jkun hemm preżenza kontinwa ta' pulizija li verament tkun qiegħda ddur il-lokal u tagħmel xogħolha.

Jekk iridu hemmhekk ikunu jistgħu jwaqqfu karozzi li jimblokkawlek it-triq, iwaqqfu karozzi li jipparkjaw fin-nofs tat-triq jew li jgħaddu wrong side.

Kieku l-pulizija jiġu hemmhekk u jwaħħlu dawn iċ-ċitazzjonijiet kollha, kieku l-kaxxa ta' Malta faqagħha bil-liri l-gvern.

Imma m'hu qed isir xejn.

Hawn min qed jgħid li hemm bżonn ta' cameras li ovvjament ikunu mqiegħda f'postijiet fejn ma jidhrux, għax jekk jitqiegħdu f'postijiet fejn jidhru, ħames minuti wara li twaħħalhom ikunu diġaċ telqu fejn għandhom imorru.

Sur President, din hija pjaga soċjali li diffiċli ħafna biex tikkontrollaha, imma ma jistax ikun li l-affarijiet jibqgħu sejrin hekk, fejn kulħadd jistaċ jarahom għad-detriment tar-residenti u għal dawk kollha li jkunu għaddejjin minn dawn l-inħawi.

Hemm bżonn li ssir xi ħaġa.

Bħalma jaf kulħadd min jagħmel dawn l-affarijiet fil-moħbi ta' daru, fil- privat ħadd ma jista' jagħmillu xejn, però ċertament li llum l-affarijiet m'humiex qed isiru b'dan il-mod, imma fil-miftuħ, fil-beraħ, 24 hours a day u jista' jarahom kulħadd.

F'dik il-lokalità hemm ukoll ħafna businesses li ċertament mhumiex jarawhom sbieħ dawn l-affarijiet maġenbhom.

Ħafna residenti jibżgħu jitkellmu fuq dawn l-affarijiet għax malajr isibu min itaptaphielhom.

Kulħadd jiftakar x'ġara meta gazzetta li kienet toħroġ nhar ta' Ħadd - illum m'għadhiex toħroġ - kienet ħadet ritratti ta' dawn il-prostituti.

Kien hemm erbaċ pimps li daħlu fil-premises tagħha u taw xebgħa lill-editur u kissrulhom xi apparat.

M'għandniex xi ngħidu, dawn ittellgħu l-qorti u weħlu xi ħmerija.

Sur President, jien nappella biex xi ħadd - naħseb li l- ministru semagħni - jieħu din il-problema bis-serjetà.

Nerġa' ngħid, jekk iridu jagħmlu dawn l-affarijiet fil-magħluq, wara biebhom, ħadd m'hu se jgħid xejn.

Dak jiġġudikah Alla meta jitlaq minn din id-dinja.

Però la għadhom qegħdin jgħixu f'din id-dinja r-responsabbiltà ta' għemilhom taqaċ fuq il-korp tal-puluzija, u finalment anke fuq il-ministru ta' l-Intern.

Nerġa' nappella f'isem in-nies ta' dawn iż-żewġ lokalitajiet biex tibda ssir xi ħaġa bis-serjetà mill-aktar fis.

Ma jistax ikun nibqgħu sejrin b'dawn il-problemi!

Nerġa' ngħid lil dawk in-nies kollha li qegħdin jisimgħuni llum biex jgħaddu minn hemm, u jekk jidhrilhom li m'għandix raġun jgħidu li m'għandix raġun.

Però jien konvint li kif inhuma sejrin l- affarijiet illum, kulħadd jagħtini raġun fuq dak li qiegħed ngħid.

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Mela se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija li l-Kamra taġġorna għal nhar it- Tnejn, 20 ta' Mejju, 2002 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Fid-9:44 p.m. il-Kamra aġġornat wara li saret il-mistoqsija.