MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 778 L-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 778

L-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 17 ta' Lulju, 2002

WERREJ

MINUTI 641

KOMUNIKAZZJONI 641

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 641

MOZZJONIJIET

ĦATRA TA' AWDITUR ĠENERALI 647

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROĊEDURI FIL-QRATI U FIT-

TRIBUNALI (IT-TIENI QARI)

COURTS AND TRIBUNALS PROCEDURES BILL (SECOND READING) 651

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ISPORT (KUMITAT)

SPORTS BILL (COMMITTEE STAGE) 668

AĠĠORNAMENT 671

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 675

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 777 li saret fis-17 ta' Lulju, 2002 ġew konfermati.

KOMUNIKAZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li s-Sedja rċeviet rapport datat 17 ta' Lulju, 2002 imħejji mill-Awditur Ġenerali skond paragrafu 9(a) ta' l-Ewwel Skeda ta' l-Att ta' l-1997 dwar l-Awditur Ġenerali u l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika, u għaldaqstant skond paragrafu 9(b) ta' l-istess skeda qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport dwar fondi għat-tmexxija taċ-ċentru ta' Malta għar- restawr bejn l-1999 u l-2001.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PRIVATE PUBLIC PARTNERSHIP – PROĠETTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' proġetti taħt l-iskema ta' private public partnership?

Liema huma u kemm jinvolvu flus?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nirriferi l-Onor.

Membru għat- tweġiba li jien tajt fit-8 ta' Lulju, 2002 għall-mistoqsija parlamentari 34475.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-kunċett ta' private public partnership m'huwiex suġġett ta' kontroversja għax naqblu miegħu ż-żewġ naħat.

Meta l-Partit Laburista kien fil-gvern ukoll kien ipprova jħaddem dan il-kunċett anke jekk forsi ma konniex nirriferu għalih speċifikament bħala private public partnerhip.

Ġaladarba kien hemm riferenza speċifika għall-private public partnership mhux biss fl-aħħar budget imma anke fil-budget għas-sena 2001, jaħseb il-Prim Ministru li l-iżvilupp ta' dan il-kunċett qiegħed on track billi issa ilu li ġie mwiegħed kważi sentejn, iżjed u iżjed fid-dawl tal- mod kif żviluppaw l-affarijiet f'dawn l-aħħar xhur?

Meta l-awtoritajiet Maltin ġew biex jimplimentaw u jfasslu l-qafas tal- private public partnership fil-kuntest ta' l-ekonomija Maltija, kien hemm konsultazzjonijiet ma' gvernijiet barranin, b'mod partikolari mal-Gvern Ingliż, peress li fl-Ingilterra tħaddmu ħafna l-private public partnerships u kien hemm esperjenzi pożittivi u oħrajn negattivi?

Għax forsi l-gvern jista' jitgħallem xi ftit mill-esperjenza ta' ħaddieħor mingħajr ma neċessarjament jikkopja dak li jkun għamel pajjiż ieħor.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, veru każ li m'iniex sodisfatt li għadna ma wasalniex għal xi ħaġa konkreta, pero' naturalment l-affarijiet qegħdin isiru b'serjeta' kif inhu xieraq.

Dwar il-proġett partikolari li kont semmejt fir-risposta għal domanda kważi identika, kont rriferejt għall-proġett ta' landscaping li ilna mexjin fuqu.

Jien għedt li diġa` kienet ħarġet sejħa għal expression of interest minn min irid jikkonsidra jipparteċipa f'dan il-proġett u kien hemm risposta tajba.

Biss għadha ma saretx l-għażla ma' min se ssir din il-private public partnership u r-raġuni prinċipali hi li għadna għaddejjin bid- diskussjonijiet dettaljati mal-unions li jirrappreżentaw il-ħaddiema.

Għax naturalment il-gvern ma jixtieqx li jimponi xi soluzzjoni hu imma jrid li jkun hemm arranġament aċċettabbli għal kulħadd.

Meta rrispondejt għad-domanda l-oħra li kienet saret fit-8 ta' Lulju, għedt li l-ewwelnett irridu niżguraw li l-impjegati kollha li jaħdmu f'dan it-tip ta' partnership jibqgħu bil-benefiċċji kollha li għandhom bħala mpjegati tal-gvern u li jkun hemm ukoll opportunitajiet ta' taħriġ għalihom plus flexibility bonuses u xi benefiċċji oħrajn.

Dan kollu qiegħed jiġi diskuss mal-unions u t-tama tiegħi hi li nkunu nistgħu nipproċedu kemm jista' jkun malajr.

Biss huwa veru li fil-budget tas-sena l-oħra kienet issemmiet din it-tip ta' organizzazzjoni iżda s'issa għadna ma attwajniex dak illi lkoll naqblu fuqu li nixtiequ nagħmlu.

Rigward konsultazzjonijiet ma' pajjiżi oħra, naf li kien hemm eżami ta' x'ġara u kif tħaddmu proġetti simili.

M'iniex f'pożizzjoni li nirrispondi jekk tistax issejħilhom konsultazzjonijiet fil-veru sens tal-kelma pero` naf żgur li min-naħa ta' min hu responabbli min-naħa tal-gvern, il-materja kollha ġiet eżaminata biex insibu l-aħjar metodu kif noperaw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-fatt fil-budget kienu ssemmew diversi proġetti u jekk m'iniex sejjer żball, kellu jkun hemm din it-tip ta' skema fejn jidħol il-proġett ta' beachrooms fl-Armier.

Kien intqal li kien se jkun hemm din it-tip ta' partnership.

Jista' l-Prim Ministru jispjegali fiex waslet din il-kwestjoni jew għallinqas x'ġara?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Għalkemm dak li qed nitkellem fuqu fir- risposta għal din id-domanda tista' tiddeskrivih bħala private public partnership, jien xorta ngħid li huwa differenti għal kollox.

Hawn qegħdin ngħidu li għandna numru ta' impjegati tal-gvern li jekk jista' jkun kollha kemm huma jidħlu biex jagħmlu xogħlijiet u waqt li jibqgħu mal-gvern, ikunu f'partnership mal-privat li jamministra l-iskema.

Rigward il-proġett l-ieħor għedna li rridu naraw x'irid isir.

It-tama tagħna hi li eventwalment il-privat jidħol għal dan it-tip ta' proġett, pero` dan ma jfissirx li x-xogħol kollu jrid isir mill-ħaddiema tal-gvern jew li numru ta' ħaddiema tal-gvern se jiġu ttrasferiti għal fuq skema bħal din.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li kien indikat ċar li kien se jkun hemm din il- partnership, jista' l-Prim Ministru jgħidli jekk din hijiex se ssir ħalli nkun naf eżatt x'inhu jiġri?

Forsi l-ministru responsabbli mill-MEPA jista' jispjega aħjar fiex waslet il-kwestjoni tal-beachrooms?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Id-differenza li qed nagħmel hi li għalkemm tista' ssejħilhom it-tnejn public private partnerhips, il-kunċett huwa differenti.

Fil-kwestjoni tal-landscaping qegħdin ngħidu li għandna n-nies u se nużawhom.

F'dak li jirrigwarda l-boathouses ta' l-Armier, veru li rridu parteċipazzjoni tal-privat pero` b'mod differenti u forsi l-Ministru jixtieq iżid xi ħaġa ma' dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Mr Speaker, il- politika tal-gvern hi li mhux se jiġu ttollerati aktar postijiet fl-Armier u fil-fatt tneħħew kemm dawk li huma caravans kif ukoll strutturi temporanji oħrajn.

Nieħu pjaċir ninforma lill-Kamra li kien hemm 'il fuq minn 200 struttura li jew tneħħew mill-gvern jew tneħħew mill-okkupanti stess għax ippreferew li jagħmlu dan huma stess.

Għar-rigward dawk l-istrutturi li kienu ilhom mibnija minn qabel l-1992, jiġifieri anke qabel it-twaqqif ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, għedna li kien se jkun hemm brief u pjan għall-Marfa li jindika fejn jistgħu jiġu mibnija postijiet ġodda.

Bdew id-diskussjonijiet u fil-fatt saru diversi laqgħat, anke ma' l-għaqdiet tas-sidien ta' dawn il-boathouses, fejn għednilhom il-proposti tagħna x'inhuma u x'għandhom ikunu l-kondizzjonijiet b'mod ġenerali.

Dawn id-dettalji qed jiġu diskussi u għalkemm ma nistax ngħid li kien hemm qbil, sar progress dwar xi punti.

L-intenzjoni tal-gvern hi li kemm jista' jkun ikun hemm consensus ma' l- għaqdiet tas-sidien tal-boathouses dwar kwalunkwe kondizzjoni ġdida li tista' ssir.

Aħna jidhrilna li aktar milli nħallu l-istrutturi kif inhuma llum, dawn għandhom jitwaqqgħu u jiġu sostitwiti b'xi ħaġa aħjar, b'xi ħaġa omoġenja, b'xi ħaġa li tkun aċċettabbli għal dik l-area u mhux ikun hemm diversi kuluri jew diversi daqsijiet.

Ma rridux ninsew li dik l-area hija waħda mill-isbaħ li għandna.

Dawn il-persuni jixtiequ jirregolarizzaw il- pożizzjoni tagħhom, pero` aħna qed ngħidulhom li dan iridu jagħmluh at a price u dak il-prezz irid ikun favur l-ambjent.

L-idea tagħna hi li jekk se nagħtu titlu, dak it-titlu jingħata b'ċerti kondizzjonijiet, fis-sens li jaqgħu dawk l-istrutturi li hemm illum u jinbena xi ħaġa aħjar.

Barra minn hekk dawn m'humiex se jingħataw b'xejn imma jrid isir il-ħlas għall-okkupazzjoni tagħhom għal ċertu żmien, mhux għal dejjem, u mhux b'bejgħ imma b'titlu temporanju.

L-idea hi li wara li niftehmu dwar il-kondizzjonijiet u jitwettaq il- proġett – nisperaw li kulħadd ikun raġonevoli – jinbnew xi strutturi oħra li jkunu available anke għal dawk il-persuni li mhumiex jokkupaw xi parti minn dawn il-huts jew caravans li hemm fl-Armier fil-preżent.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-bidu kien issemma' li f'din is-sistema ta' private public partnership kien se jkun hemm nies tal-gvern involuti.

Jista' l- Ministru jispjega eżatt x'kienet l-intenzjoni li ssemmiet u jekk din l-idea twarrbitx?

Meta s-segretarju parlamentari kien qal li l-gvern mhux se jiċċaqlaq mill- punti prinċipali li ssemmew, jiġifieri dwar kemm qed jistma bħala ċens għal kull beachroom, jista' jgħid jekk dawn humiex se jiċċaqilqu jew le?

Jista' jgħid ukoll min se jkun responsabbli mis-servizz tad-drenaġġ, tad- dawl u affarijiet bħal dawn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fil-fatt waħda mill-akbar spejjeż hija proprju t- twassil ta' l-infrastruttura u tas-servizzi.

Issa l-gvern ma jixtieqx li l-ispiża jagħmel tajjeb għaliha t-taxpayer u allura s-somma li ntalbet – li tinkludi kemm jekk jibnihom il-gvern stess maż-żieda tat-twassil tas- servizzi - trid tkun tkopri l-ispejjeż li jista' jagħmel il-gvern.

Jiġifieri m'huwiex sew li jekk se nwasslu s-servizz tad-drenaġġ, tad-dawl u ta' l-ilma, l-ispejjeż joħroġhom il-gvern mingħajr ma jirkuprahom minn kulmin se jgawdi minn dan is-servizz.

Waħda mis-soluzzjonijiet hi li l- gvern jara kemm se jkunu dawn l-ispejjeż u jiddividihom mal-benefiċċjarji kollha li se jużaw dawn is-servizzi.

Din hija waħda mill-options li ġiet diskussa.

L-option l-oħra li qed tiġi diskussa hi jekk dawn jinbnewx mill-gvern jew inkella jinbnewx mill-privat fuq art tal-gvern imma dejjem taħt ċerti kondizzjonijiet.

Jien ma rridx li jkun hemm 1,300 dar jew residenza kollha differenti, min misbugħ blu, min aħmar, min isfar, min ikollu tliet sulari, eċċ. Dawn iridu jkunu xi ħaġa omoġenja kemm jista' jkun.

Il-gvern se joħroġ l-art, li s'issa dawn l-okkupanti qatt ma ħallsu xejn għaliha.

Aħna ma nixtiequx li minn post ikrah nagħmlu post modern imma xorta waħda ikrah, għax allura jkun aħjar li nħallu kollox kif inhu.

Kien għalhekk li l- gvern b'kuraġġ qal li dawk li nbnew wara l-1992 se jaqgħu u fil-fatt hekk ġara.

Qabel kulħadd kien jgħid li dawn iridu jitwaqqgħu u baqgħu hemm.

Issa waqgħu u rridu nsibu soluzzjoni li tkun tissodisfa l-akbar numru ta' persuni – naturalment huwa impossibbli li tissodisfa lil kulħadd – u li tissodisfa wkoll l-interess pubbliku.

Aħna se nieħdu in konsiderazzjoni t- talbiet ta' kulħadd.

Irrid ngħid li sar ċertu progress pero' għad m'hemmx qbil fuq punti oħrajn u nisperaw li nerġgħu niltaqgħu u naslu għal dan il-qbil.

Imma naturalment kemm jiena kif ukoll l-Onor.

Pullicino rridu nħarsu l-interess pubbliku wkoll.

Jiġifieri jkun ħażin li aħna naraw biss l-interessi ta' min qabad u okkupa l-art u għamilha residenza tiegħu għas-sajf, anke jekk ilu li għamel hekk żmien twil.

Aħna rridu naraw l-aspetti kollha u nippruvaw inżewġu flimkien l-interessi ta' dawn in-nies ma' l-interess pubbliku.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru reġa' ma spjegalix dwar dak li kien ġie spjegat ċar u tond, u cioe' li fl-Armier kien se jkun hemm joint project bejn il-privat u l-gvern, bil-gvern jidħol għax-xogħol hu.

Jista' jikkonferma jekk hux din kienet l-indikazzjoni?

Meta l-Ministru qed jgħid li jrid jara l-ispiża li trid issir biex jgħaddi s-servizz tad-drenaġġ u xogħol ieħor ta' infrastruttura, dan ifisser li din se tiġi waived fuq min se jkollu l-kmamar plus spejjeż oħra ta' ċens ta' l-art?

Allura din se tbiddel il-pożizzjoni tal-gvern meta diġa' qal li dawn huma l-affarijiet bażiċi u mhux se jiċċaqlaq minnhom?

Dan iffisser li l-gvern lest jiċċaqlaq minn dawn il-kondizzjonijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Meta tħabbar il-pjan, il-gvern kien qal li l- affarijiet l-aktar importanti għalih huma tlieta filwaqt li l-punti l- oħrajn jistgħu jiġu diskussi.

Il-prinċipju li dawn l-istrutturi jkunu omoġenji, jiġifieri li mhux kulħadd jibni bl-addoċċ, aħna mhux se nibdluh.

Ukoll li dawn ikunu b'titlu temporanju u mhux b'bejgħ, huwa prinċipju bażiku ħafna għalina.

Anke li ma jistax ikun li l-gvern joħroġ il-flus biex isiru ċerti servizzi mingħajr ma jirkuprahom, huwa prinċipju ieħor bażilari.

Jekk dawn l-istrutturi jagħmilhomx il-gvern jew le, irridu naraw ukoll x'jaqbillu l-gvern, Sur President.

Għax jekk il-gvern qabel kien qed jgħid lil dawn in-nies biex iħallsu Lm4,000 u jibnihom hu l-kmamar - bil-konsegwenza li jekk jibnihom hu forsi jiġu jqumu xi ħaġa aktar milli meta jibnihom il-privat - jew jagħtuna assigurazzjoni li jekk jibnihom il-privat jibnihom suret in-nies - u waħda mill-affarijiet li jistgħu jiġu diskussi hi li t-titlu jgħaddi biss wara li wieħed jassigura ruħu li l-kondizzjonijiet tal-permessi tal-bini jkunu ġew osservati - dawn huma affarijiet diskutibbli u aħna qegħdin niddiskutuhom għax m'għandniex pożizzjoni riġida fuqhom.

Imma dwar it- tliet prinċipji importanti li semmejt - tat-titlu temporanju, anke jekk fit- tul, tal-fatt li jridu jħallsu għas-servizzi u li jkunu xi ħaġa omoġenja - jidhirli li aħjar ma jsir xejn milli nikkompromettu ruħna.

Irridu naraw ukoll li l-pjanti nnifishom ta' kull unit jiġu approvati mill- MEPA għax s'issa din approvat il-Marfa action plan imma għadha ma approvatx l-pjanti ta' kull waħda minnhom.

Jista' jkun li l-pjanti li jippreżenta l- gvern jew li jippreżentaw l-għaqdiet ma jkunux aċċettabbli għal din l- awtorita'.

Aħna rridu naraw li ma jkunx hemm ċapep ta' blokok ta' konkos jew ċapep ta' bini imma li jkun hemm ċertu vegetation u ċertu landscaping ukoll.

Kieku nistgħu, nagħmlu xi ħaġa simili għal dak il-proġett li kien sar fl-Għadira li għalkemm jeżisti bil-kemm jidher.

Issa mbagħad hemm ċerti dettalji li qegħdin jiġu diskussi, għax dak għandu d-dgħajsa, l-ieħor m'għandux u affarijiet oħra simili, pero' dawn dettalji li qegħdin jiġu diskussi.

Aħna la rridu nkunu riġidi żżejjed għax inkella tkun qed tagħmel mażżra m'għonqok u lanqas irridu nkunu flessibbli tant li kulħadd jagħmel li jrid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nafu li l-MEPA approvat li l-Marfa action plan joħroġ għall-public consultation.

Jiġifieri as such ma tistax tgħid li huwa aċċettat kif inhu għax wara li jkun hemm is-sottomissjonijiet tal-pubbliku, irid jerġa' jmur għand l-awtorita' biex hi tkun tista' tapprova jew temenda kif ikun hemm bżonn.

Issa naħseb li l-Ministru jaf li waħda mill- kondizzjonijiet fejn jidħol l-Armier hi li ma jkunx hemm żvilupp fejn hemm raba' saqwi.

Jaf li għalkemm fil-pjanta hemm immarkat li jsir dan l- iżvilupp, fil-verita` għad hemm raba' saqwi?

Jaf il-Ministru li kien ġie ddikjarat li dan il-proġett kien se jkun bejn il-ħaddiema tal-gvern u dawk tal-privat?

Jista' jgħid x'kienet din l- intenzjoni u jekk għadhiex valida peress li qed jgħid li f'dan il-proġett irid jaqa' kollox?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Le, ma ġiet skartata l-ebda option.

Naturalment se naraw ukoll x'jaqbel lilna bħala gvern.

Jekk aħna jaqblilna li dawn l- istrutturi jinbnew mill-privat at a cost inqas milli jibnihom il-gvern, bis- servizzi li jsiru ma jiġu jiswew xejn lill-gvern u mbagħad il-gvern joħroġ l-art u jżomm ċerti kontrolli biex ma jsirux affarijiet bi ksur tal-liġi, hemmhekk ngħidlek li għandna naslu għal ftehim, għaliex le!

Il-gvern kommess li raba' saqwi ma tiġix okkupata minn dawn il-units jew beachrooms li qegħdin insemmu.

Jekk fil-pjanti għad hemm xi partijiet li xi ħadd jiġbdilna l-attenzjoni għalihom li huma saqwi, jiġfieri li għandhom sors ta' ilma ġewwa r-raba', dan għandu jinġieb għall-attenzjoni tal-MEPA.

Iżda forsi jista' jkompli jitkellem is-Segretarju Parlamentari dwar dan is- suġġett, Sur President.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, xtaqt nagħmel żewġ punti ta' kjarifika .

Il-kondizzjonijiet li rrifera għalihom l-Onor.

Mizzi huma tal-gvern.

Għar-rigward ta' raba' saqwi, il-pożizzjoni hija ċara.

L-ewwelnett l- eżerċizzju li kien sar sabiex art saqwija tinqala' 'l barra minn dan il- proġett kien beda ferm qabel b'inizjattiva min-naħa tad-dipartiment ta' l- agrikoltura, li kien ġibed l-attenzjoni li fuq l-art li preliminarjament kienet ġiet indikata kien hemm raba' saqwi.

U fil-fatt din l-art ġiet eskluża mill-abbozz tal-pjan li hemm illum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-fatt l-attenzjoni kienet inġibdet permezz ta' rappreżentant tad-dipartiment ta' l-agrikoltura fl-awtorita' ta' l- ippjanar.

Id-dipartiment lanqas kien biss jaf liema art hija saqwija jew le u allura kellha ssir riċerka biex inkunu ċerti u għalhekk kienet naqset xi art – għax irriżulta li hemm kien saqwi u kellha titneħħa mbagħad - pero' ddaħħlet ukoll il-klawsola li tgħid li m'għandux ikun hemm żvilupp fuq raba` saqwi.

Biss in the meantime irriżulta – hemm provi li naf bihom jiena stess - li għad hemm art li hija mmarkata li jsir żvilupp fuqha pero' hija art saqwija.

Għalhekk staqsejtu lill-Ministru biex jgħid jekk hux lest li jirrikonoxxi dan.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk talli kienet okkupata dik l-art għal dak iż- żmien kollu, hux qiegħed jittieħed into consideration li tidħol xi forma ta' kumpens.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dak li qed jiġi nkwadrat fid-diskussjoni kollha kien wieħed mill-punti li aħna tkellimna fuqu bħala waħda mill- kondizzjonijiet.

Issa wieħed ma jridx iħares lejn kondizzjoni kondizzjoni imma jrid jara l-pakkett kollu ta' dak li aħna qegħdin nipproponu.

Aħna kellna l-kuraġġ nindirizzaw din il-problema li kienet ilha tkarkar għexieren ta' snin billi waqqajna dawk il-units li nbnew mill-1992 'il hawn.

Issa qegħdin nippruvaw nindirizzaw il-kumplament ta' dak li fadal b'soluzzjoni li tkun tagħmel sens u li kemm jista' jkun tkun ġusta ma' kulħadd, inkluż ma' dawk in-nies illi ma kellhomx l-ardir li jokkupaw art tal-gvern mingħajr permess.

Aħna qegħdin nippruvaw noffru soluzzjoni għal din il-problema b'kuraġġ biex inħarsu kemm l-aspett soċjali – għal min jgħid li hemm aspett soċjali fejn hemm dawn il-ħteġijiet – kif ukoll l-aspett ambjentali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-ewwelnett nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari li qed jirrikonoxxi li hemm aspett soċjali, mhux bħal sħabu, li meta tkellmu qalu li m'hemm aspett soċjali xejn u ppruvaw jirredikolawni u talbuni nispjegalhom x'inhu l-aspett soċjali.

L-oppożizzjoni wkoll kienet iddikjarat li dak il-bini ta' qabel l-1992 ried jitneħħa – ma ninsewx li fil-prinċipju kien hemm support anke min-naħa ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar għax irrikonoxxiet li f'dik l-area kellu jsir dan it-tip ta' żvilupp – u kienet ħadet in konsiderazzjoni li hemmhekk hemm art agrikola, li kien se jsir l-iżvilupp fuqha u għalhekk għamlet pressjoni biex dan ma jsirx.

Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid meta hemm il-ħsieb li l-action plan għall-Marfa, li jinkludi fih l-area fejn se jkun hemm il-beachrooms, jiġi ffinalizzat mill-MEPA biex dan ikun jista' jagħmel parti mill-iżvilupp li se jsir?

U meta hemm il-ħsieb li l-gvern jiffinalizza d-deċiżjoni tiegħu dwar x'għandu jsir u ma jsirx?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Il-proċess ta' konsultazzjoni fuq il-Marfa action plan għadu għaddej u allura l-ewwel irid jiġi konkluż dak il-pjan.

L-awtorita' finalment trid taċċetta dak il-pjan wara li jiġi għand il- gvern, kif stabilit bil-liġi l-ġdida.

Jekk fil-pjan ikun hemm affarijiet li l-gvern ma jkunx jaqbel magħhom, jista' jitlob lill-awtorita` tagħmel it- tibdiliet neċessarji u jagħti r-raġunijiet għalihom.

Għar-rigward tax-xogħol li jrid isir biex dawn il-units ikunu jistgħu jinbnew fiżikament, għadhom għaddejjin id-diskussjonijiet ma' l- assoċjazzjoni ta' dawk li jsejħu lilhom infushom sidien tal-boathouses u nittama li nkunu f'pożizzjoni li dan nikkonkluduh kemm jista' jkun malajr.

BIEDJA – TNEĦĦIJA TAL-LEVIES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk f'Settembru li ġej u f'Jannar tas-sena d-dieħla hux se jerġgħu jitnaqqsu l-levies tal- biedja?

Jista' jipprovdi lista tat-tnaqqis?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nista' nikkonferma li f'Settembru li ġej se titnaqqas biċċa żgħira mil-levies fuq dawk il-prodotti li fl-1 ta' Lulju ma tneħħietx parti mil-levy fuqhom.

F'Jannar tas-sena d-dieħla titneħħa biċċa oħra mil-levies fuq prodotti agrikoli.

Lista ta' prodotti li fuqha se titneħħa l-levy tiġi ppubblikata fil- Gazzetta tal-Gvern.

QORTI - MOĦQRIJA TA' ANNIMALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm każi ta' moħqrija ta' annimali ġew irrapportati lill-pulizija matul din is-sena?

X'passi ttieħdu u kemm ittellgħu persuni l-qorti?

Jista' jipprovdi l- istess informazzjoni għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif ġej:

| |199|199|200|200|200| | |8 |9 |0 |1 |2 | |Rapport|13 |10 |31 |21 |18 | |i | | | | | | |Tressqu|5 |6 |15 |11 |12 | |l-qorti| | | | | |

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Darba kien hemm l-idea li kellu jsir sptar għall- annimali u meta l-Partit Laburista kien fil-gvern kien qed jikkonsidra bis- serjeta' din il-proposta u kien diġa' ta ad intendere li dan isir, imma mbagħad kienet ġiet l-elezzjoni u waqaf kollox.

Peress li jien informat li min oriġinarjament kellu l-idea li jagħmel dan l-istpar għall-annimali baqa' b'din l-idea u informat ukoll li anke l-gvern preżenti jaf b'dan kollu, jista' l-Ministru jgħidli x'inhi l-pożizzjoni tal-gvern dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ma naħsibx li l-isptarijiet ta' l-annimali jaqgħu taħt il-ministeru tiegħi, pero' naturalment kulħadd għandu dritt iressaq il- proġett li jidhirlu hu!

Jekk irid ikun jaf x'inhi l-opinjoni tiegħi personali dwar dan ngħidlu li jien ma niddejjaqx li jsir proġett bħal dan, imma naturalment l-Onor.

Interpellant irid jispeċifika fejn se jsir, jekk huwiex vijabbli u jekk huwiex fl-ischeme jew le.

Imbagħad jekk jiġi approvat mill-MEPA – u hawnhekk forsi fejn nidħol jien, pero' jidħol hu wkoll għax hu qiegħed fuq l-awtorita' u mhux jien - ikollna sptar ta' l-annimali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Apparti l-approvazzjoni ta' l-awtorita' – jien wieħed minn 15 u nivvota favur żgur imma l-14 l-oħra manafx kif se jivvotaw! – jista' jgħidli x'inhi l-pożizzjoni f'każ li tintalab art tal-gvern, peress li dawn il-persuni m'għandhomx art tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: S'issa li naf hu li ma kellniex talba ta' din ix- xorta.

S'issa t-talba li kellna u li naħseb li se tiġi approvata kienet saret minn għaqda li kellha xi post li kien abbandunat - għax għall-grazzja t'Alla hawn ħafna għaqdiet li jieħdu ħsieb l-annimali - u talbet lil-lands biex terġa' tieħdu ħalli tiġbor fih l-annimali u tieħu ħsienhom, bħall- SPCA.

Jien jidhirli li din idea tajba u jekk ma jinqalgħux komplikazzjonijiet oħrajn, dan il-post se nagħtuhulhom ħalli dan ix-xogħol li jagħmlu b'mod volontarju jkunu jistgħu jagħmluh liberament.

Dwar id-domanda jekk il-gvern jagħtix l-art, l-ewwel iridu jindikaw l-art u jġibu l-permess tal-MEPA għax il-gvern ma jikkommettix ruħu qabel ma jkun hemm il-pjanti approvati mill-awtorita'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Prim Ministru

MOZZJONIJIET

ĦATRA TA' AWDITUR ĠENERALI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, nipproponi:

Billi b'riżoluzzjoni tat-30 ta' Lulju, 1997 il-Kamra tad-Deputati ħatret lis-Sur Joseph G Galea bħala Awditur Ġenerali skond l-artikolu 108 tal- Kostituzzjoni ta' Malta;

U billi skond is-subartikolu (3) (a) ta' l-artikolu msemmi l-Awditur Ġenerali għandu jibqa' fil-kariga għal perijodu ta' ħames snin mid-data tal- ħatra tiegħu u jkun eliġibbli li jerġa' jinħatar għal perjodu wieħed ieħor ta' ħames snin;

Din il-Kamra taqbel u tirrisolvi li taħtar lill-Imsemmi Sur Joseph G Galea bħala Awditur Ġenerali b'effett mit-30 ta' Lulju, 2002.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LEO BRINCAT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, kif tgħid il-mozzjoni li għadni kif qrajt, l-artiklu 108 tal-Kostituzzjoni ta' Malta jitkellem dwar il- ħatra ta' awditur ġenerali.

L-ewwel ħatra ta' awditur ġenerali skond il- Kostituzzjoni kif kienet ġiet emendata, saret b'riżoluzzjoni tat-30 ta' Lulju, 1997.

L-istess Kostituzzjoni tipprovdi li min jiġi nominat bħala awditur ġenerali, iżomm il-ħatra tiegħu għal ħames snin.

Għalhekk, fid-29 ta' dan ix-xahar, in-nomina tas-Sur Joseph G. Galea bħala awditur ġenerali, tiskadi.

Subartiklu 3(a) ta' l-artiklu msemmi jipprovdi li din il-Kamra tista' taqbel li terġa' tinnomina għal ħames snin oħra, għal darba biss, lill- istess persuna li tkun ġiet nominata bħala awditur ġenerali.

Jien ikkonsultajt ma' l-oppożizzjoni u jidher li hemm qbil li n-nomina tas-Sur Joseph G. Galea tiġi mġedda għal ħames snin oħra.

Għalhekk qiegħed inressaq din ir-riżoluzzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, nibda billi nikkonferma dak li qal il- Prim Ministru, li aħna bħala oppożizzjoni qegħdin naqblu ma' din in-nomina.

Aħna nħossu li fiż-żmien li s-Sur Joseph G. Galea dam fil-kariga ta' awditur ġenerali, qeda dmiru b'ċerta integrita` u b'ċertu sens ta' responsabbilta`.

Għaldaqstant aħna ssekondajna n-nomina li saret, biss jien nixtieq nieħu l-okkażjoni biex f'isem il-grupp parlamentari nagħmel erba' rimarki qosra, mingħajr ma nkun kontenzjuż.

L-ewwelnett huwa tajjeb li wieħed jinnota l-fatt li għalkemm kien hemm qbil dwar il-kariga ta' awditur ġenerali, ma jidhirlix li kien hemm qbil dwar il- kariga ta' deputat awditur ġenerali.

Fil-fatt din il-kariga ġiet formalment vakanti fl-1 ta' Ġunju, 2001, wara li l-okkupant tal-kariga kien irriżenja minnha.

Aħna jisgħobbina li meta bħala oppożizzjoni għamilna nomina min-naħa tagħna, il-proposta tagħna kienet ġiet riġettata min-naħa tal-gvern, minkejja li dehrilna li konna qegħdin nipproponu persuna li mhux biss kienet integra, imma kellha esperjenza diretta ta' bosta snin f'dan il- qasam.

It-tieni nett, u dan bla ebda riflessjoni fuq is-Sur Galea innifsu, aħna nixtiequ li l-uffiċju ta' l-awditur ġenerali jkun aktar pro-attiv.

Qiegħed ngħid dan għax kultant ikun hemm rapporti fil-media - mhux dejjem ikunu korretti, ġieli jkunu infondati – bħal allegazzjonijiet ta' skandli jew abbużi, fejn wieħed ikun jixtieq li n-National Audit Office ikun iktar pro- attiv biex jgħarbilhom ħalli jara jekk hemmx jew sarx xi forma ta' abbuż mill-fondi pubbliċi as such.

L-osservazzjoni l-oħra li rrid nagħmel hija li huwa veru li fil-Kumitat tal- Kontijiet dwar l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika jiġu diskussi l-estimi tan-National Audit Office għas-sena finanzjarja l-ġdida li tkun ġejja, biss naħseb li forsi tkun prattika tajba – dejjem jekk ovvjament wieħed isib li bħala suġġeriment, hija prattikabbli – li l-parlament bħala parlament jew tramite waħda mill-istituzzjonijiet tiegħu, jibda jiddiskuti anke l- business plan tan-National Audit Office f'termini ta' ħidma pproġettata iktar milli f'termini ta' infiq jew dħul proġettat għas-sena finanzjarja nnifisha biss.

Imbagħad hemm osservazzjoni oħra li aħna rridu nagħmluha ċara, anke minħabba statements li għamilna pubbliċi dwar dan.

Il-partit Laburista ilu jilmenta dwar il-fatt li qed ikun hemm ċertu dewmien sakemm jingħata stampa ċara tal-qagħda attwali tal-finanzi pubbliċi.

Huwa veru li ċerti dati statutorju jiġu rispettati, imma ħafna drabi, speċjalment fir-rigward ta' ċerti aġenziji, kumpanniji parastatali, korporazzjonijiet, awtoritajiet, sakemm toħroġ il-verita` dwar ċerti affarijiet qed ikun hemm ċerta mogħdija taż-żmien.

Għaldaqstant aħna bħala partit Laburista ninsabu kommessi li meta nkunu fil- gvern, waħda mill-ewwel affarijiet li nagħmlu tkun proprju li nikkummissjonaw audit indipendenti, minn awdituri privati, għax jidhrilna li minkejja r-rieda tajba kollha tan-National Audit Office, minkejja s- setup li għandu dan l-uffiċju, la għandu r-riżorsi umani u lanqas ir- riżorsi materjali neċessarji biex jagħmel audit fi żmien relattivament qasir.

Per eżempju llum ġie tabled rapport dwar iċ-ċentru Malti għar- restawr, li bħala Public Accounts Committee konna ilna li tlabnih mill-4 ta' Diċembru 2001.

M'iniex se nidħol fil-mertu ta' x'wassal għal dan id- dewmien.

Seta' kien dewmien min-naħa ta' min kellu jiġbor l-informazzjoni, min-naħa tal-Ministeru jew min-naħa ta' l-awditur ġenerali.

Imma jekk l- awditur ġenerali jdum sitt xhur biex jippreżenta rapport mitlub mill-Public Accounts Committee, aħseb u ara kemm in-National Audit Office m'huwiex geared, minkejja r-rieda tajba Ii għandu, biex jagħmel audit tal-qagħda finanzjarja kollha ta' an outgoing government, kemm għal dak li huwa l- gvern ċentrali nnifsu kif ukoll b'mod partikolari għall-entitajiet tiegħu, għall-korporazzjonijiet, għall-kumpanniji parastatali u għall-azjendi l- oħra li huma tal-gvern.

Huwa proprju f'dan l-ispirtu li aħna qegħdin nagħmlu dan il-punt ta' prattika, għax inħossu li jekk irridu nkunu verament expedient, l-uniku mezz biex meta jkun hawn bidla fil-gvern, naslu biex ikollna x-rays tal- qagħda attwali tal-finanzi pubbliċi, huwa billi jiġu kkummissjonati awdituri indipendenti privati.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li aħna nissekondaw mingħajr ebda riserva lin-nomina tas-Sur Galea, u ġaladarba jidher li hemm il-kunsens tal- Kamra dwar dan, nawguraw li jekk jiġi approvat minn dan il-parlament, ikollu snin ta' ħidma fejjieda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Xtaqt nintervjeni fil-qosor ħafna f'dan id- dibattitu, anke minħabba l-funzjoni tiegħi ta' kap tal-Kamra u president tal-kumitat li jivverifika l-funzjoni ta' l-awditur ġenerali.

Il-Kamra taf li skond il-liġi stess li tinnomina lill-awditur ġenerali, jeżisti l- kumitat dwar il-verifika tax-xogħol ta' l-awditur, ippresedut minni, li xogħlu, fost affarijiet oħra, huwa li jisma' r-rapport ta' l-awditur ġenerali, jisma' r-rendikont li jkun qiegħed jagħmel kull sena dwar il- ħidma tiegħu tas-sena partikolari, u anke jawtorizza l-finanzjament li jkun hemm bżonn biex l-awditur ġenerali jkun jista' jmexxi l-uffiċċju tiegħu ħalli jaqdi l-funzjonijiet stabbiliti bil-liġi.

Jien għandi quddiemi t-transcript tas-seduta li kienet saret fid-29 ta' April li għadda, meta proprju ddiskutejna r-rapport tal-ħidma ta' l- awditur ġenerali u approvajna l-estimi li hu stess kienet qiegħed jitlob għall-ħidma għas-sena finanzjarja li kien imiss.

Xtaqt niġbed l-attenzjoni, anke fid-dawl ta' dak li qal l-Onor.

Brincat, għall-fatt li fid-diskussjoni li kellna fil-laqgħa li saret quddiem il- Kumitat tal-Kontijiet dwar l-Uffiċju Nazzjonali tal-Verifika, fid-29 ta' April li għadda, l-awditur kellu l-oppurtunita` li jispjega lill-Kumitat u lill-Kamra li s-snin li għaddew kienu proċess li fih hu rnexxielu bil-mod il-mod jibni l-uffiċju tiegħu, fis-sens ta' riżors uman, għax m'huwiex faċli li wieħed isib it-tip ta' riżors uman meħtieġ biex dak l-uffiċju jkun jista' jaqdi l-funzjonijiet tiegħu.

Fil-Kumitat stajna naraw li matul is- snin li għaddew sar progress u r-riżultati konna qegħdin neħduhom.

Mit-transcript tad-dibattitu jirriżulta wkoll li r-rappreżentanti miż-żewġ naħat tal-Kamra li kienu preżenti għal dak il-Kumitat, il-Ministru John Dalli u l-Onor.

Leo Brincat, irrikonoxxew il-fatt, kif ikkonferma l-Onor.

Brincat fid-diskors tiegħu tal-lejla, li l-awditur ġenerali qiegħed jaqdi funzjoni importanti ħafna għall-Public Accounts Committee.

Huwa interessanti wkoll li niġbed l-attenzjoni tal-Kamra għall-fatt li matul is-sena li għaddiet, il-gvern introduċa l-kunċett ta' internal auditors, żvilupp addizzjonali li ġie diskuss fil-laqgħa tat-22 ta' April, flimkien mal-mod ta' kif dawn għandhom jiffunzjonaw.

Ġie stabbilit bl- iktar mod ċar li l-internal auditors għandhom funzjoni differenti minn dik ta' l-awditur ġenerali.

Xogħolhom hu li jkunu advisors għall-management team tal-gvern.

L-awditur ġenerali għandu funzjoni indipendenti minnhom u għandu r-responsabbilta` li jivverifika u jidħol fl-aspetti kollha li jidhirlu li għandu jidħol fihom.

Jien naħseb li nkun qiegħed nirrepeti xi ħaġa li ġiet espressa fil-laqgħa tad-29 ta' April li għadda ta' dan il-Kumitat jekk ngħid li ż-żewġ naħat esprimew l-apprezzament tagħhom għal dak li għamel is-Sur Galea tul iż- żmien li ilu jokkupa din il-kariga.

Aħna rringrazzjajnih għax-xogħol li huwa għamel, għal dan l-esperiment li llum sar esperjenza, esperiment li iva, jista' jitjieb, jista' jkompli jikber, esperjenza li fl-opinjoni tiegħi hija pożittiva ħafna għall-parlament u għal pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma tantx għandi x'nikkummenta ħlief li ngħid li nieħu pjaċir li l-Kamra qiegħda taqbel.

Naħseb li huwa d-dmir tagħna li nirringrazzjaw lis-Sur Galea għall-mod ta' kif mexxa bħala awditur ġenerali, kif għadu kif qal il-Viċi Prim Ministru.

Dan kien esperiment ġdid u naħseb li l-esperjenza kienet waħda pożittiva.

Għalhekk nirringrazzja kemm lilu personalment kif ukoll lit-team kollu li għandu jaħdem miegħu.

L-Onor.

Leo Brincat għamel riferenza għall-fatt li n-nomina ta' deputat awditur ġenerali ma saritx.

Dan huwa minnu.

Meta din il-kariga ġiet vakanti, jien kont ħadt il-briga li nipprova nsib persuna li tkun adatta biex tiġi nominata.

Kont ħadt pariri minn diversi nies u wara kont kellimt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u ssuġġerejtlu persuna li sal-lum għadni ma kkomunikajtx magħha u allura m'iniex se nsemmiha b'isimha.

Din hija persuna fis-servizz pubbliku, li fil-fehma tiegħi u ta' dawk li ħadt parir mingħandhom, inkluż l-awditur ġenerali nnisfu, tista' tkun persuna idonea.

Meta kellimt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, huwa m'esprimiex ruħu dwar il- persuna li semmejt jien, pero' ssuġġerixxa persuna oħra.

Jien ma stajtx nilqa' dak is-suġġeriment, partikolarment minħabba l-motivazzjonijiet li semmieli, pero' ma naħsibx li huwa l-każ li noqogħdu niddibattu dwar dan hawnhekk.

Jien nista' ngħid li nerġa' nikkomunika mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni biex naraw nistgħux naqblu dwar persuna idonea biex tiġi nominata għal din il-kariga, li wkoll għandha bżonn il-maġġoranza ta' żewġ terzi ta' din il-Kamra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Nitlob lill-Iskrivan tal-Kamra biex isejjaħ l-ismijiet ta' l-Onor.

Membri preżenti biex jiġi aċċertat li n-numru ta' Membri favur il-mozzjoni m'huwiex inqas minn żewġ terzi tal-Membri kollha tal-Kamra.

FAVUR : 47 L-Onor.

|Abela Anthony | |Frendo Michael| |Abela Carmelo | |Galea Censu | |Agius Chris | |Galea Louis | |Asciak Michael | |Galea Pace | | | |Victor | |Azzopardi | |Gatt Austin | |Frederick | | | |Azzopardi Jason | |Gonzi Lawrence| |Bartolo Evarist | |Gulia Gavin | |Bonnici Josef | |Herrera Jose' | |Bonnici Michael | |Hyzler George | |Borg Joe | |Mifsud Bonnici| | | |Antoine | |Borg Tonio | |Mifsud Bonnici| | | |Carmelo | |Brincat Leo | |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis | |Mugliett | | | |Jesmond | |Chircop Karl | |Muscat Claude | |Cilia Joe | |Pullicino | | | |George | |Coleiro Marie | |Pullicino | |Louise | |Orlando | | | |Jeffrey | |D'Amato Helen | |Refalo Michael| |Dalli Helena | |Sant Alfred | |Debono Giovanna | |Vassallo Edwin| |Deguara Louis | |Vella George | |Farrugia Angelo | |Vella John | |Farrugia Jean | |Zammit Ninu | |Pierre | | | |Farrugia Michael| |Zammit Dimech | | | |Francis | |Fenech Adami | | | |Eddie | | |

Il-mozzjoni għaddiet b'47 vot favur u ħadd kontra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROĊEDURI FIL-QRATI U FIT-

TRIBUNALI

COURTS AND TRIBUNALS PROCEDURES BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-17 ta' Lulju, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jose' Herrera huwa in possession, s'issa ħa 25 minuta, u għandu l-permess biex ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, xtaqt nirriferi għal tliet aspetti oħra ta' dan l-abbozz ta' liġi, u nibda billi nagħmel riferenza għal klawsola 44 li qiegħda temenda l-artiklu 97 tal-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.

Dan l-abbozz bażikament jgħid li jkun ħati ta' misconduct kull avukat jew prokuratur legali li mhux biss ikun qiegħed iqabbad sensara biex iġibulu xogħol jew ikun qiegħed jiftiehem man-nutara biex jaqsam l-ispejjeż u d-drittijiet legali, imma anke fi tliet ċirkostanzi oħra.

Dawn huma:

"li xi avukat jew prokuratur legali jikser xi Kodiċi ta' l-Etika li jista' jkun fis-seħħ u li jgħodd għalih; jew

li xi avukat jew prokuratur legali jagħmel talbiet frivoli jew vessatorji; jew

li xi avukat jew prokuratur legali jkun xjentement il-kawża ta' ttardjar mhux ġustifikat fil-proċeduri quddiem il-qrati".

Imbagħad il-liġi tipprovdi li l-imħallef jew maġistrat li jidhirlu li l- avukat jew prokuratur legali jkun attwalment ħati ta' dawn l-atti ta' kondotta ħażina, jirriferixxi l-kwestjoni quddiem il-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Jien naħseb li dawn il-klawsoli huma wiesa' wisq u jistgħu b'xi mod jinterferixxu fl-indipendenza tal-professjoni legali, fl-avukatura.

Min hu dak li per eżempju jista' jgħid jekk talba hijiex vessatorja jew frivola, jiġifieri ma misshiex saret, jew jekk l-avukat huwiex il-kawża ta' ttardjar fil-proċeduri tal-qrati?

Din qed tpoġġi piż fuq l-avukatura u allura qabel ma tagħmel kawża ̧ din trid taħsibha darbtejn u tgħid: Jekk nagħmel kawża li forsi mhijiex ċara jista' jkolli reazzjoni minn imħallef li fid-diskrezzjoni tiegħu jaqbad u jgħid li jien ħati tal-misconduct u jitfagħni quddiem il-Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Jekk avukat iqajjem numru ta' eċċezzjonijiet dilatorji jew ta' natura purament legali ikun qed ifettaq.

Jien naħseb li avukat għandu dritt ifettaq.

Per eżempju ̧ meta dan jiġi għall-konvenut dan jista' jibda joħroġ ċertu ammont ta' eċċezzjonijiet tekniċi.

Jista' jkun li l-iskop tiegħu jkun li jtawwal il-kawża b'mod korrett għax ikun qed iqajjem aspetti legali li għandu dritt iqajjem.

Allura jekk dan jinzerta jkun qiegħed quddiem xi mħallef li jkun irid jeħles minn dawn il-kawżi għax skond hu dawn ikunu eċċezzjonijiet żejda, dan jaqbad u jgħaddih quddiem il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja?

Jien naħseb li dawn l-emendi qed imorru oltre minn hekk.

Huwa veru li hemm istanzi fejn il-proċeduri quddiem il-qrati jittawlu minħabba l- attitudni ta' l-avukati u tal-kontendenti pero' ma naħsibx li r-rimedju huwa fis-sens li jekk avukat ikun qed jagħmel xogħlu u l-imħallef jaħseb li dan qed ifettaq iż-żejjed ̧ allura jista' jieħu passi kontra tiegħu.

Jien naħseb li qed nesaġeraw u nistgħu niġu f'ċirkostanza fejn naffettwaw negattivament l-indipendenza ta' l-avukatura.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq klawsola 21 tal-liġi proposta li qed temenda klawsola 47 tal-Kodiċi u qed tagħmilha ċara li l-kawżi li jikkonċernaw drittijiet reali u personali fuq proprjetà bħal, per eżempju, żgumbrament, terminazzjonijiet ta' kuntratti fuq proprjetà u affarijiet simili ̧ għal xi raġuni jew oħra mhux se jibqgħu aktar taħt il-kompetenza tal-maġistrati.

Qabel jekk il-valur tal-kirja jew taċ-ċens tkun sa ċertu ammont ̧ il-Qrati tal-Maġistrati kellhom il-kompetenza li jiddeċiedu l-kawżi u jekk il-kwestjonijiet kienu jinvolvu somom akbar ̧ allura l-kompetenza kienet tkun ta' dik tal-Qrati Superjuri.

Illum il-gvern qed jidhirlu li dawn il-kwestjonijiet m'għandhomx jibqgħu jiġu deċiżi sommarjament imma għandhom jiġu deċiżi sollennement quddiem il- Qrati Superjuri u nifhem għaliex.

Ħafna drabi dawn il-kwestjonijiet jista' jkollhom komplessità legali fina u għalkemm forsi l-valuri ma jkunux daqshekk kbar ̧ ir-riperkussjonijiet minn tali sentenzi jistgħu jkunu kbar għax inti jista' jkollok persuna li ġiet żgumbrata li tispiċċa fit-triq.

Allura l-gvern qed igħid li dawk huma kawżi serji li jimmeritaw li jiġu sindikati mill-Qorti Superjuri u mhux b'mod sommarju quddiem maġistrat.

Sur President, jien nixtieq nagħmel suġġeriment.

Naħseb li fost il- kwestjonijiet li għandhom jiġu deċiżi mill-Qrati Superjuri u mhux minn Qrati Inferjuri huma l-libelli u naħseb li missna wessajna l-liġi f'dan is- sens.

S'issa l-kawżi ta' libell – jiġifieri meta bniedem jagħmel kawża ċivili għad-danni għax iħoss li xi ħadd ikun irredikolah fil-pubbliku – kienu jinstemgħu quddiem il-Qrati Superjuri.

Kulħadd kien iqis li libell hija xi ħaġa serja ħafna li tista' ġġib konsegwenza gravi u allura kienet timmerita li tiġi sindikata u investigata quddiem Qrati Superjuri.

Li se jiġri huwa li d-dispostament tal-kompetenzi - issa żidna sostanzjalment il- kompetenza tal-Qorti tal-Maġistrati - għall-ewwel darba fl-istorja tagħhom se jibdew jiġu trattati sommarjament quddiem Qorti tal-Maġistrati.

Jien naħseb li dan huwa ħażin.

Naħseb li mkien fid-dinja m'hawn kwestjonijiet ta' libell li jiġu trattati b'mod daqshekk leġġer.

Fil- pajjiżi ċivilizzati kollha l-libelli huma kawżi ta' sustanza.

Issa jekk il- gvern ma jridx li jżid il-quantum tad-danni li jistgħu jiġu likwidati forsi minħabba l-freedom of the press jew minħabba xi ħaġa oħra – għalkemm il- gvern għandu l-obbligu li jlaħħaq bilanċ bejn id-drittijiet ta' l-istampa u d-drittijiet ta' dak li jkun li ma jaqax għaż-żufjett u għar-redikolu jew ma jitħammiġx fil-pubbliku intortament ...

Jien naħseb li l-gvern għandu l- obbligu morali li jżomm dan il-bilanċ imma minn żmien għal żmien ħafna nies sfaw il-mira ta' attakki personali ̧ familjari, insulti u ġew redikolati u mżebilħa mal-pajjiż kollu.

Imbagħad wara jinstab ̧ per eżempju ̧ li l- allegazzjonijiet kienu infondati u insostenibbli pero' r-rimedju ma jkunx effikaċi.

Pero' almenu dak li jkun kien ikollu d-dritt morali li l-każ tiegħu jiġi trattat quddiem Qorti Superjuri bi proċedura solenni u allura jkun qed jieħu s-sodisfazzjon li l-Istat jittratta l-ilment tiegħu b'ċerta serjetà.

F'okkażjonijiet oħra – jien ktibt ukoll dwar dan – jien għidt li f'soċjetà moderna, id-drittijiet ta' l-istampa għandhom jitwessgħu kemm jista' jkun pero' hemm il-limiti.

Jekk imbagħad il-limiti jiġu sorpassati għandu jkun hemm deterrent qawwi u effettiv sabiex jittrażnu dawn it-tip ta' abbużi.

Per eżempju ̧ fl-Ingilterra u fl-Amerika, għalkemm il-kawżi kriminali jinstemgħu bil-ġuri ̧ il-libelli jinstemgħu bil-ġuri wkoll u d-danni li jiġu likwidati f'dawn il-pajjiżi jistgħu jissarrfu f'miljuni ta' liri.

Jien mhux qed ngħid li għandna nagħmlu hekk imma l-ammont ta' danni li tikkontempla l-liġi tagħna, fl-opinjoni tiegħi, huwa ammont redikolu li bl-ebda mod ma jservi ta' deterrent.

Allura l-gazzetta kważi jaqblilha tirkeb fuq xi storja sensazzjonali, anke jekk tkun infondata ̧ u tgħid: U iva ̧ mhux Lm5, 000 nista' neħel!

Imbagħad naturalment takkwista żvantaġġ b'mod żleali.

Jien naħseb li idealment il-gvern għandu jżid il-quantum ta' danni li jistgħu jiġu likwidati – din hija l-opinjoni personali tiegħi – jew inkella, kif għamilna f'dawk il-kawżi li jikkonċernaw il-proprjetà ̧ il- gvern igħid li dawn huma kawżi serji u ta' portata kbira - allavolja forsi l-valuri, at face value ma jidhrux kbar - u allura għandhom jiġu trattati mill-Qrati Superjuri.

Jien naħseb li l-kawżi ta' libell għandhom jiġu trattati quddiem il-Qrati Superjuri tagħna.

B'hekk inkunu nistgħu nibnu case law u ġurisprudenza b'saħħitha fejn ikollok każijiet li jistgħu jispiċċaw quddiem l-ogħla qorti tal-pajjiż u quddiem tliet imħallfin.

Dak huwa t-tieni punt li nixtieq insemmi.

It-tielet u l-aħħar punt li nixtieq nikkummenta dwaru huwa dwar il-poter li qed jingħata lill-kumitat li jagħmel ir-rules of court.

Qabel ir-rules of court kienu jkunu l-imħallfin tal-Qorti ta' l-Appell u mbagħad din kienet tbiddlet.

Illum ir-rules of court jagħmluhom il-Prim Imħallef ̧ imħallef li jkun fil- Kriminal u imħallef li jagħżel il-gvern.

Dan il-kumitat se jingħata l- poter li jara l-ħinijiet ta' meta jistgħu jsiru seduti u kif dawn għandhom jiġu mmexxija jiġifieri l-ġudikanti mhux se jkollhom mano libera.

Dan il-kumitat se jkollu wkoll il-poter li jipprovdi meta l-qrati jistgħu jżommu l-udjenzi tagħhom pero' l-ministru se jkun jista' jagħmel by-laws ukoll dwar il-ħinijiet.

Jien naħseb li dan huwa skorrett.

Naħseb li l- prassi urietna li dawn il-kwestjonijiet għandhom jibqgħu totalment f'idejn il-ġudikanti.

Jekk imħallef ikun irid iżomm seduti wara l-ikel ̧ l-ebda by- law, liġi u ordni m'għandha timpedih.

Naħseb li jekk ikun hemm liġi li timpedih tkun qed tinferixxi fl-indipendenza tiegħu.

Per eżempju ̧ ċerti mħallfin filgħodu jagħmlu ċerti kawżi u wara l-ikel jagħmlu l-kawżi tagħhom bl-appuntament.

Ġieli ̧ per eżempju, waqt ġuri l-imħallef sedenti jibgħat għalina l-avukati in chambers u jistaqsina jekk irridux li nkomplu għaddejjin bil-ġuri fil-weekend.

Imbagħad niftehmu li niltaqgħu ̧ per eżempju ̧ is-Sibt u nkomplu bil-ġuri s-Sibt.

Per eżempju, l-imħallef ġieli jistaqsina jekk minflok ma mmorru d-dar fis-6.00 p.m. jew fis-6.30 p.m. irridux li nibqgħu għaddejjin sakemm nisimgħu l-provi kollha ̧ anke jekk indumu sal-11.00 p.m. Naturalment aħna ngħidulu kollox sew u nibqgħu għaddejjin sal-11.00 p.m. Hawnhekk qed nitkellem fuq il-Kriminal.

Dan isir ukoll fiċ-Ċivil.

Ġieli tagħmel rikors għall-ħruġ ta' mandat ta' inibizzjoni li jkun irid udjenza u peress li filgħodu l-imħallef ma jkunx jista' għax ikollu d-diary tiegħu mimli bil-kawżi jistaqsi jekk għandux jiġi ttrattat is-Sibt filgħodu jew inkella filgħaxija.

Pero' l-imħallef jista' jittratta każ b'urġenza għas-Sibt filgħodu jew għal wara s-6.00 p.m. mingħajr ma javviċina l-partijiet.

Jien naħseb li ħadd m'għandu jkollu poter li jikkmanda lill-imħallfin ta' l-Istat Malti f'din il-materja.

L- ebda gvern u l-ebda awtorità m'għandha dritt tgħid ̧ per eżempju, li minn Ottubru sa Ġunju rridu naħdmu sas-1.00 p.m. u wara ċerta data ma nistgħux jew inkella peress li jkun hemm aktar imħallfin, dawk it-tali mħallfin irid ikollhom udjenzi filgħodu u filgħaxija biex imbagħad fil-ġranet l-oħra l- imħallef l-ieħor ikun jista' jippresjedi fl-istess awli u jmexxi l-kawżi hu.

Ma naħsibx li dan jista' jsir.

Jien naħseb li din hija challenge għall-indipendenza tal-ġudikatura.

Naqbel li l-ferjat jiddeċidih il- ministru u għandna nirringrazzjawh li din se jeħodha f'idejh għax għalkemm il-liġi tipprovdi għall-ferjat sfortunatament hemm numru ta' ġudikanti li jibqgħu għaddejjin bil-kawżi fis-sajf b'detriment għal kulħadd.

Pero' naħseb li s'hemmhekk nistgħu naslu.

Ma nistgħux norbtu idejn l-imħallfin u l-maġistrati tagħna f'dawn il-kwestjonijiet għax inkella nkunu qed nissikkaw iż-żejjed.

Din hija osservazzjoni oħra li xtaqt nagħmel.

Qabel nikkonkludi rrid ngħid li din hija liġi pożittiva li se tiskossa l- ordinament ġuridiku kif nafuh aħna.

Per eżempju ̧ l-aktar ħaġa evidenti hija li se tispiċċa s-Sekond'Awla kif spiċċat il-Prim'Awla.

Issa se jkollok biss qorti ċivili u sessjonijiet.

Pero' jista' jkun li dawn l- emendi qed isiru b'mod mgħaġġel wisq.

La se tispiċċa s-Sekond'Awla u se jkollok il-Qorti Ċivili li se tagħmel il-kawżi tas-Sekond'Awla, il- proċeduri kif tmur quddiem din il-qorti se jibqgħu l-istess bħal tas- Sekond'Awla jiġifieri bir-rikors?

L-udjenzi se jkunu in camera jew fil- privat?

Dawn se jkunu informali jew peress li se jkunu qrati ordinarji allura l-proċedura tas-Sekond'Awla se tkun qisha proċedura fil-kontenzjuż?

Din hija liġi tajba imma trid timliha.

Jien ma nistax ngħid jekk din is- set-up hijiex tajba jew le għax ma nafx x'emendi sussegwenti ġejjin.

Naturalment il-ministru qed iżomm id-dritt li jiskatta din il-liġi meta jasal żmienha u wieħed jimmaġina li din tiġi skattata meta, per eżempju, ikun hemm qorti tal-familja stabbilita u affarijiet simili.

Pero' din hija liġi interessanti u neċessarja.

Kif għidt fil-bidu, kien wasal iż-żmien li l-liġi pubblika tal-pajjiż ikollha overhaul pero' kien hemm bżonn ukoll li jkun hemm overhaul anke tal-proċedura ċivili tagħna.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Herrera skadielek il-ħin.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Iva ̧ se nikkonkludi.

Il-proċedura kienet waħda pedantika u matul iż-żmien dejjem ipprovajna nnaqqsu mis-sistema antikwata li kellna.

Pero' meta wieħed jimxi b'dan il-mod irid joqgħod attent li jimla t-toqob li liġi bħal din jista' jkollha.

Jekk ma nilleġislawx fuq kwestjonijiet oħra naturalment din tiġi liġi li ma tagħmilx sens.

Għalhekk nirriżerva d-dritt li nerġa' nikkummenta meta l-ministru jintroduċi leġislazzjoni oħra fuq kwestjonijiet li huma anċillari għal dan il-korp leġislattiv.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, qed nitkellmu fuq emendi biex ikollna sistema aktar effiċjenti fil-qrati tagħna.

Din hija xi ħaġa li lkoll naqblu li hija meħtieġa għax il-perception tan-nies dwar il-qrati tagħna hija waħda ta' qtugħ ta' qalb u u ta' tgergir għax jgħidulek li tidħol taf imma meta toħroġ ma tafx.

Fil-fatt ħafna nies jaqtgħu qalbhom li jidħlu f'din l-istituzzjoni daqstant importanti.

Għalhekk aktar ma nagħmlu xogħol biex din l-istituzzjoni ssir effiċjenti aktar in-nies se jkunu moqdija ̧ ikun hemm inqas tgergir u forsi matul iż-żmien jibdew iħarsu lejn din l-istituzzjoni b'mod pożittiv.

Jien nixtieq li aħna nħarsu lejn din il-liġi mhux biss bħala leġislaturi imma wkoll mill-perspettiva tan-nies li wara kollox qed nitkellmu f'isimhom.

Kif għidt ̧ il-perspettiva tan-nies fuq din l-istituzzjoni u l- mod kif iħarsu lejha tinbena mill-esperjenzi tagħhom.

Ovvjament in-nies iħarsu lejn ċerta istituzzjoni b'ċertu mod għax ikunu għaddew minn xi esperjenza jew inkella għax xi ħadd ikun qalilhom l-esperjenza tiegħu dwarha.

Għalhekk il-mod ta' kif jitkellmu fuq il-qorti huwa riflessjoni ta' dak li jgħaddu minnu huma, ta' dak li jaraw u ta' dak li jisimgħu.

Għalhekk bla dubju ta' xejn meta nitkellmu fuq l-effiċjenza rridu nħarsu lejn bosta aspetti.

Per eżempju, ħafna nies igergru fuq id-dewmien żejjed li jiġi kkaġunat mill- qorti, u dan bir-raġun għax id-dewmien jista' jtellef il-kors tal- ġustizzja.

Kif intqal diġa' matul din id-diskussjoni, meta jgħaddi ċertu żmien minn fuq xi każ partikolari, ix-xhieda jinsew ċerti dettalji, u nuqqasijiet bħal dawn iġiegħlu lil dak li jkun jaħsibha darbtejn qabel ma jiftaħ xi kawża l-qorti.

Għandu jiġi assigurat ukoll li l-qrati tagħna jieħdu deċiżjonijiet ġusti, u dan iridu jagħmluh billi fost affarijiet oħrajn, jisimgħu lill-partijiet kollha f'kull każ partikolari.

Qed ngħid dan partikolarment għax ġieli wara li tinqata' kawża, ċerti nies iħossu li ma tkunx saret ġustizzja magħhom, u mhux l-ewwel darba li meta teżamina l- każ tagħhom issib li dawn ikollhom raġun iħossu li ma tkunx saret ġustizzja magħhom.

Problema oħra li hija komuni ħafna vis-à-vis l-qrati tagħna hija l-problema ta' l-aċċessibbilta`, u dan minn bosta aspetti, fosthom minħabba finanzi.

Per eżempju, jien naf b'nies li qed joqogħdu lura milli jiftħu kawża l-qorti proprju minħabba li ma jaffordjawx l-ispejjeż kbar li huma marbuta mal-qrati, u dan minkejja li jkollhom raġunijiet validi għaliex jiftħu kawża.

Fil-fatt din il-problema jiltaqgħu magħha l-iktar dawk li jkunu finanzjarjament dipendenti fuq ħaddieħor, partikolarment in-nisa, għalkemm il-problema tal-finanzi m'hijiex il-fattur ewlieni li jbiegħed lil ċerti nisa milli jmorru l-qorti biex issir ġustizzja magħhom, u dan jikkonfermawh bosta studji li saru fuq qrati barranin.

Kif ġieli għedt f'dan il-Parlament waqt li konna qed nitkellmu fuq ir- riorganizzazzjoni tal-Pulizija, il-gvern Laburista permezz tal-kummissjoni għall-avvanz tal-mara kien ressaq diversi proposti sabiex l-għases tal- pulizija u l-qrati jkunu iktar women friendly.

Għaliex?

Biżżejjed ngħidu li sfortunatament sal-lum meta mara tagħmel il-kuraġġ tirrapporta li qed tiġi msawta f'xi għassa tal-pulizija, ma tantx issib ambjent li jgħinha.

Per eżempju, ħafna drabi din tiġi mġiegħla titkellem fuq l-affarijiet personali tagħha quddiem nies oħra għax il-pulizija ma jdaħħluhiex f'xi kamra oħra biex ikollha iktar privacy u b'hekk tkun tista' tispjega lill- pulizija minn dak li għaddejja minnu bil-liberta` kollha.

Fil-fatt ħafna drabi dawk in-nisa li fl-aħħar jiġihom il-kuraġġ li jirrapportaw lil min ikun qed isawwathom, kif jaraw dan l-ambjent fl-għases tal-pulizija, ma jitkellmu xejn u jerġgħu jmorru lura d-dar.

Forsi ħafna nies għadhom m'humiex aware ta' dawn in-nuqqasijiet, imma meta jiġu għandek nisa li jirrakkontawlek din l-esperjenza li għaddew minnha, ma tkunx tista' ma titkellimx fuq nuqqasijiet bħal dawn.

Naturalment m'iniex qed ngħid li n-nisa msawta kollha li jmorru jirrapportaw l-għassa tal-pulizija jsibu dan l-ambjent għax ikun hemm ħafna każijiet fejn dawn in-nisa jiġu milqugħa u stmati bl-iktar mod professjonali, pero` sfortunatament għad hemm għases tal-pulizija li l-pulizija li hemm jaħdmu fihom ma jafux kif għandhom iġibu ruħhom meta jiġu quddiemhom każijiet bħal dawn.

Jien ngħid li l-pulizija għandhom jingħataw ċertu taħriġ anke biex ikunu jafu kif għandhom ikellmu lil dawn in-nisa u kif għandhom jieħdu mingħandhom ċerta informazzjoni ta' natura personali.

Fil-fatt jien informata li l-pulizija ġieli ngħataw dan it-tip ta' taħriġ, imma madanakollu għadna nisimgħu b'każijiet ta' pulizija li tant ma kenux sensittivi ma' dawn in-nisa li kif għedt diġa', dawn spiċċaw biex dawru denbhom u reġgħu marru d-dar, jiġifieri l-isforz li dawn ikunu għamlu li jirrapportaw lil min ikun qed isawwathom, b'riskju li jinqabdu mill- aggressur tagħhom stess, ma jkun sewa għalxejn.

Mr Speaker, waħda mill-proposti li tressqet quddiem il-gvern Laburista meta dan kien qed jorganizza lill-korp tal-Pulizija kienet dik li f'każijiet ta' stupru għandha tintbagħat fotografa u mhux fotografu biex jittieħdu ritratti ta' natura intima tal-vittma, u dan għaliex ovvjament dawn it- tfajliet u n-nisa, li jkunu għadhom kif għaddew minn trawma kbira, l-aħħar ħaġa li jkunu jixtiequ tkun li jesponu lilhom infushom biex jitteħdulhom ir- ritratti, liema ritratti jittieħdu biex jgħinu lill-pulizija fl-istħarriġ tagħha.

Ikun tajjeb jekk inżommu quddiem għajnejna kontinwament li dawn il- vittmi huma nies tad-demm u l-laħam li jħossu ħafna, u għalhekk għandna nittrattawhom bl-ikbar rispett u dinjita`.

Ħafna nies lanqas biss tgħaddilhom minn moħħhom li jeżistu dawn il- problemi, u jien sirt aware ħafna tagħhom minħabba li jiġu diversi nisa għandi biex iressqu dawn it-tip ta' lmenti, pero` ġaladarba issa nafu li jeżistu dawn it-tip ta' problemi, għandna naraw kif nistgħu nittekiljawhom bl-ikbar serjeta` ħalli tonqos it-tbatija ta' dawn in-nisa.

Mr Speaker, kulmin jidħol il-qorti ma jmurx hemmhekk bħala divertita imma minħabba li jkollu xi nkwiet, u allura għandu jiġi assigurat li almenu l- qorti tkun effiċjenti ħalli dak li jkun ma tiżdidlux ukoll it-tbatija tad- dewmien żejjed.

Se noħroġ bi proposta li qed naħdem fuqha għal meta jerġa' jkun fil-gvern il-partit Laburista, pero` nixtieq li din il-proposta tiġi aċċettata anke mill-gvern preżenti, u hawnhekk qed nirriferi għal twaqqif ta' task force biex din tistudja u tidentifika dawk l-areas fil-qrati tagħna fejn fihom hemm kwestjonijiet ta' gender bias.

Fil-fatt hemm bosta pajjiżi li diġa' waqqfu dawn it-tip ta' task forces, u jekk wieħed jara dawk ir-rapporti li jagħmlu analisi dwar ix-xogħol li jkunu qed jagħmlu dawn it-task forces isib li dawn taw diversi riżultati pożittivi għall- benefiċċju ta' min juża l-qrati.

Għalhekk jien nissuġġerixxi biex anke f'pajjiżna titwaqqaf task force li tistudja u tidentifika dawk l-areas tal- qrati tagħna li fihom jista' jkun hemm gender bias.

Per eżempju, ġaladarba titwaqqaf din it-task force, din hija mistennija li teżamina l-mod kif fil- qrati tagħna jitmexxew allegazzjonijiet ta' misconduct ibbażati fuq diskriminazzjoni minħabba sess, u għandha tqajjem kuxjenza u sensittivita` fuq gender issues lil dawk kollha li huma involuti fis-sistema tal-qrati tagħna.

Din it-task force hija wkoll mistennija li toffri taħriġ sabiex ikun hemm gender fairness fil-qrati għax sfortunatament minkejja d-diversi liġijiet li għandna li jitkellmu f'dan ir-rigward, fosthom il-liġi tal- familja u l-liġi tal-komunjoni ta' l-akkwisti, sal-lum għadna naraw diversi kitbiet fil-ġurnali u għadhom jiġu jkellmuna diversi nisa fuq l-inkwiet u t- tbatijiet li għaddejjin minnhom minħabba li wara li nqala' ċertu nkwiet u diżgwid bejnhom u bejn żwieġhom, saru jafu li żwieġhom poġġew kollox fuq il- kumpannija tagħhom bil-konsegwenza li dawn in-nisa spiċċaw lampa stampa bla ebda protezzjoni ta' xejn.

Għalhekk bla ebda dubju, hemm bżonn li nagħmlu iktar safeguards fil- liġijiet tagħna sabiex ma nibqgħux nisimgħu b'każijiet inġusti bħal dawn.

Sfortunatament illum nisimgħu ukoll b'każijiet fejn ir-raġel jew il-mara - għax naturalment il-vittma f'każijiet bħal dawn mhux dejjem tkun il-mara imma jista' jkun ir-raġel ukoll - jidħlu f'ċerti djun mingħajr ma l-parti l- oħra tkun taf b'dan.

Huwa veru li biex tagħmel ċerti djun tkun trid il- firma tal-parti l-oħra, pero` kif qal l-Onor.

Farrugia, ikun hemm mjin jiffalsifika l-firem ukoll.

Imbagħad xi ngħidu għal dawk il-każijiet fejn minkejja li l-mara tirbaħ id-dritt tal-manteniment, ir-raġel jirrifjuta milli jmantni lilha u lil uliedhom?

Għalhekk meta titwaqqaf din it-task force li qed nipproponi, din għandha tara wkoll x'tista' tagħmel fuq dawn it-tip ta' problemi filwaqt li tassigura li kulħadd jiġi trattat l-istess fil-qorti, irrispettivament minn jekk dawn ikunux nisa u rġiel.

Ta' min isemmi wkoll li jeżistu diversi każijiet ta' nisa separati li minkejja l-qorti tkun tathom id-dritt li jieħdu nofs il-pensjoni tar-raġel, dawn ma jingħataw l-ebda flus mir-raġel tagħhom u għalhekk ikollhom jgħaddu mit-tbatija li jerġgħu jidħlu l-qorti.

Issa dawn in-nisa jkunu anzjani, jiġifieri ħafna drabi ma jkollhomx l-enerġija li joqogħdu deħlin u ħerġin il-qorti, u għaldaqstant naħseb li huwa tajjeb li nitfgħu dawl fuq dawn il- ħafna problemi u tbatijiet li jkollhom jgħaddu minnhom dawn in-nies.

Kif qed naraw, ħafna drabi l-vittmi taċ-ċirkostanzi li semmejt ikunu nisa, u inevitabbilment il-bidliet li seħħew fl-istatus tan-nisa matul is-seklu 20 qed jippreżentaw sfida fis-sistema legali sabiex takkomoda u tirrifletti dawn l-istess bidliet.

Mr Speaker, jien naħseb illi jekk tikber il-preżenza femminili fl-iktar livelli għoljin tal-qrati tagħna, dan jgħin sabiex il-qrati jittrattaw il- każijiet li jkollhom quddiemhom mingħajr l-ebda diskriminazzjoni bejn is- sessi.

Illum iktar min-nofs dawk li qed jiggradwaw bħala avukati qed ikunu tfajliet, pero` minkejja dan kollu xorta għadna nsibu żbilanċ kbir bejn is- sessi f'dawk il-livelli għoljin li minnhom jittieħdu d-deċiżjonijiet, għalkemm din hija xi ħaġa li ma niltaqgħux magħha fil-qrati biss imma f'kull fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Jiena jiddispjaċini meta nara li filwaqt li s-soċjeta` tagħna hija maqsuma nofs bin-nofs, in-nies li qegħdin fil-livelli fejn jittieħdu d- deċiżjonijiet m'hijiex rappreżentata nofs bin-nofs, u dan minkejja li tista' tgħid illi f'kull qasam għandna nisa li huma kapaċi u kkwalifikati daqs l-irġiel.

Per eżempju, nafu li fil-pożizzjoni ta` mħallef lanqas għandna mara waħda, maġistrati nisa hemm ftit u fl-amministrazzjoni kellna direttur ġenerali mara li pero` ma ġiet ri-appuntata.

Naturalment meta qed ngħid dan kollu jiena qed nassumi li intom qed tifhmu li trid tħares lejn il-kapaċita` tal- persuna u mhux jekk intix raġel jew inkella mara.

Trid tara jekk tali persuna hiex kapaċi tagħmel dak ix-xogħol, għalkemm hawn ħafna min jargumenta li jekk fil-livelli għoljin ikun hemm xi mara li ma tkunx up to standard, din tkun qed tibbilanċja xi ftit in-numru ta` dawk l-irġiel li ma jkunux up to standard.

Xi kultant fejn jidħlu n-nisa kulħadd jgħid li rridu naraw x'kapaċita` għandhom, u jiena naqbel magħha, pero` rridu wkoll naraw x'livell u x'kapaċitajiet għandhom irġiel li jkunu jaħdmu f'postijiet fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Sur President, irrid nsemmi studju li sar dan l-aħħar barra minn Malta dwar il-project on international courts and tribunals.

Se nsemmi dan l-istudju biex nuri li aħna rridu naħdmu bħalma għandhom bżonn jaħdmu pajjiżi oħrajn għax din m'hijiex problema ta` Mata biss.

Naturalment hemm pajjiżi li waslu.

Per eżempju l-Isvezja għandhom nofs il-kabinett kompost min-nisa.

Pero` mbagħad għandek pajiżi oħrajn li għadhom nofs triq, oħrajn li waslu safejn wasalna naħa u oħrajn li għadhom lura iktar minna.

Dan l-istudju li qed nagħmel riferenza għalih juri li minn 153 imħallef, f'disa` qrati internazzjonali prinċipali, 18 biss huma nisa.

Dan l-istudju jgħid ukoll li fl-elezzjoni tal-United Nations għal 14 imħallef għall-International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia mara waħda biss ġiet eletta, u telgħet imkaxkra għax kienet hi li ġabet l-inqas numru ta` voti minn dawk li telgħu.

Dan l-istat ta` fatt huwa minħabba li n-nisa m'humiex rappreżentati biżżejjed bħala imħallfin fis-sistema legali nazzjonali ta` pajjiżhom.

Għalhekk imbagħad id-deficit jibqa` tiela` fil-livelli internazzjonali għax jekk inti m'għandekx pool ta` kandidati li diġa` huma mħallfin nisa biex jikkontestaw għal dawn il-karigi bilfors jinkiseb dak ir- riżultat.

Sur President, fatturi li jġibu dan l-istat ta` fatt – issa se nitkellem fuq il-livell nazzjonali – huwa n-nuqqas ta` priorita` li nagħtu lil din il- kwestjoni.

Għalhekk jiena nerġa` ngħid u nisħaq li hemm bżonn li nwaqqfu din it-task force kif waqqfu pajjiżi oħra għax b'hekk nistgħu niġbdu l- attenzjoni fuq din id-defizjenza li għandna fil-qrati ta` Malta.

Jekk mhux se nagħmlu hekk se nħallu l-affarijiet, biex ngħid hekk, jiġru b'mod naturali u forsi mitt sena oħra jew mitejn sena oħra naslu.

Biex inġibu l- bidliet li għandna bżonn fis-soċjeta` tagħna rridu nkunu pro-attivi u niġbdu l-attenzjoni billi nitkellmu fuq din il-problema.

Jiena ngħid li jekk titwaqqaf din it-task force, din tkun tista` taħdem fuq dawn l-aspetti kollha li qiegħda insemmi.

Bit-twaqqif ta` task force bħal din inti se jkollok aktar xi ħaġa sħiħa għax għandek sehem rappreżentattiv veru tas- soċjeta` tagħna.

Meta għandek xi ħaġa aktar sħiħa, awtomatikament se jkollok xi ħaġa iktar effiċjenti għax għandek aktar nies li jaħsbu b'moħħ in-nies li se jużaw dawk l-istrutturi.

Se jkollok aktar nies li jista` jkun li jkunu jafu iżjed fuq l-esperjenzi ta` dawk in-nies li se jiġu hemmhekk biex jużaw din l-istituzzjoni.

Sur President, kultant aħna ma nirrealizzawx li anke mill-aspett ekomoniku qegħdin immorru ħażin.

Għaliex?

Għax aħna qegħdin ninvestu fl-edukazzjoni, sew f'dik tan-nisa kif ukoll ta` l-irġiel.

Pero` m'aħniex nużaw il- potenzjal kollu li nistgħu nieħdu minn dak l-investiment għax inti lil ċerti nies qed tħallihom jiefqu sa ċertu livell meta dawn jistgħu jagħtu ħafna iktar.

Meta inti m'intix qed tużahom b'mod li l-aktar tista` tieħu minnhom, inti ma tkunx qed tieħu r-return ta` dak kollu li tkun investejt.

Jiġifieri anke mill-aspett ekonomiku sejrin ħażin.

Kultant huwa importanti l-argument ekonomiku għax wara kollox, fl-aħħar mill-aħħar, f'dan il- Parlament f'pounds, shillings and pence rridu inkjelu.

Jekk jien qed nissuġġerixxi proġett li naf li dan se jagħtina lura ferm iktar minn dak li qed ninvestu allura importanti li nagħmel l-argument ekonomiku wkoll, speċjalment meta f'din il-Kamra hawn ħafna rġiel u forsi l-ewwel mod kif iħarsu lejn l-affarijiet huwa mill-aspett ekonomiku.

Kif qed ngħid, b'task force bħal din inti se tkun tista` tuża l-potenzjal kollu ta` dak li inti investejt fih u allura se jkollok nisa u rġiel b'esperjenzi differenti u b'hekk se jkollok ħaġa aktar sħiħa għax tkun qed tuża l-kapaċitajiet u l-esperjenzi tat-tnejn.

Jiena ngħid li qorti b'nuqqas ta` nisa, sew jekk hi qorti ta` nazzjon, sew jekk hi qorti Ewropea u sew jekk hi qorti internazzjonali, ma tistax tgħid li hija rappreżentattiva tas-soċjeta` b'mod li tirrifletti verament is-soċjeta` tagħna.

Jiena ngħid li aktar ma s-sistema internazzjonali ġudizzjarja tikber u tkun involuta f'issues importanti, iktar huwa kruċjali li l- ġustizzja internazzjonali wkoll tidher rappreżentattiva tas-soċjeta` kollha.

Sur President, jiena nieħu gost li fost il-maġistrati nisa li għandna qed jissemmew aktar affarijiet u qed tittieħed azzjoni u jingħataw ċerta importanza l-kwestjonijiet li jagħtu ħafna tbatija lin-nisa.

Veru li għad għandhom idejhom marbutin minħabba li jekk, per eżempju, qed nitkellmu fuq il-kwestjoni tas-swat domestiku, l-emendi għal-liġi li jagħtu protezzjoni lil dawn il-vittmi għadhom ma tressqux.

Dan l-aħħar rajna li għall-ewwel darba kien hemm minn intbagħat il-ħabs minħabba li kkommetta vjolenza domestika.

Pero` dan huwa biss każ wieħed mill-500 każ li jkollna rrapportati fis-sena.

Jiena ngħid li dawn il-każi ma jispiċċawx kollha fil- qorti għax is-sistema, kif inhi, ma toffrix protezzjoni biżżejjed lil dawn in-nisa biex jieħdu azzjoni u jkollhom il-kuraġġ li jwasslu l-każ tagħhom sat-tarf.

M'iniex qed ngħid li f'każijiet fejn l-affarijiet jistgħu jirrisolvu ruħhom – forsi min ikun qed isawwat għandu bżonn l-attenzjoni u l-kura huwa wkoll - dak li jkun għandu jibqa` sejjer bil-każ.

Fil-fatt dik kienet waħda mill-affarijiet li konna ħsibna għaliha meta konna se nressqu l-liġi tal-qorti tal-familja.

Imma hemm ħafna każijiet li jiefqu mhux għax ikunu rranġaw l-affarijiet, imma għax il-mara taqa` qalba mill-proċess li trid tgħaddi minnu.

Jekk inti tara kemm każijiet jaslu sa l- aħħar fil-qorti u tqabbilhom mal-500 każ li jkollna fis-sena tinduna li xi ħaġa mhux qed tiffunzjona hemm.

Jiena jiddispjaċini li jkolli nerġa` niġi hawn ġew u nitkellem fuq ix-xogħol li sar fuq il-liġi tas-swat fid-djar biex noffru protezzjoni legali lil dawn in-nisa.

Il-Ministru għall-Politika Soċjali f'Marzu tas-sena 2000 kien qal dik il-liġi kienet se titressaq hawnhekk u sa Ġunju tas-sena 2000 tkun għaddiet.

Minn dakinhar għaddew sentejn u din il-liġi għadna lanqas biss xammejniha.

Jiġifieri mhux biss li x-xogħol mhux qed isir talli l-Onor.

Gonzi jiġi jidħak bina hawn ġew billi jgħidilna u jħabbar fuq il-gazzetti kollha li sas-sena 2000 dik il- liġi tkun għaddiet.

Nerġa` ngħid, għaddew sentejn u din il-liġi għadha ma tressqitx u dan meta nafu kemm hawn min hu għaddej minn tbatija.

Hemm ħafna xi jrid isir f'dan il-kamp tal-vjolenza domestika, imma l-unika ħaġa li nistgħu nagħmlu fiż-żgur, bħala klassi politika, huwa li noffru din il-protezzjoni legali bl-istrutturi kollha li hemm bżonn għax li tagħmel il- liġi u ma tkunx tista` timplimentaha xorta se nibqgħu ċikku b'riku.

Lili jċempluli kuljum nisa b'dawn il-problemi u jistaqsuni: Imma x'inhi tagħmel il-klassi politika biex għallinqas tagħtina protezzjoni legali?

Jiena nistħi nirrispondihom lil dawn in-nies għax ma nafx x'naqbad ngħidilhom.

Imbagħad ngħidilhom li sentjen ilu l-Onor.

Gonzi wiegħed li sa Ġunju tas- sena 200 se tkun għaddiet il-liġi biex tingħata din il-protezzjoni, imma l- wegħda tal-Ministru taret mar-riħ bħal ħafna wegħdi oħra.

Sur President, naturalment din il-liġi se tkun għodda tajba biex dawn in- nisa għallinqas ikollhom din il-protezzjoni u ħadt gost nisma` lill- Ministru, meta fetaħ dan id-dibattitu, jgħid li wasalna fuq il-liġi tal- familja u kont ħadt gost ukoll meta smajt lill-Prim Imħallef Arrigo jgħid li waħda mill-prioritajiet tiegħu se tkun it-twaqqif tal-qorti tal-familja.

Jiena naħseb li huwa veru li din kienet waħda mill-prioritajiet tiegħu għax il-bieraħ il-Ministru qal li wasalna.

Nittama li veru wasalna għax għandna bżonn kbir ta` din l-istruttura, speċjalment biex tittaffa t- tbatija tat-tfal li jsibu ruħhom bejn ġenituri li qegħdin jitlewmu u jgħaddu minn trawma sħiħa.

Normalment dawn it-tfal ikunu ta` eta` żgħira u allura eta` impressjonabbli, għalhekk ssirilhom ħafna ħsara psikoloġika u emozjonali.

Meta l-gvern Laburista kien qed ifassal din il-liġi kien ħaseb għall-avukat tat-tfal, għas-social workers u għal psikologi biex dawn jagħtu s-servizzi tagħhom għax din hija xi ħaġa delikata ħafna, speċjalment fejn ikun hemm it-tfal u l-vjolenza.

Dawn m'humiex affarijiet li wieħed jeħodhom b'mod ħafif għax dawn huma serji ħafna u kultant dak li jiġri f'dawn il-każijiet jiddetermina l-ħajja ta` dawk it-tfal li jkunu involuti, għax ta` dik l-eta` impressjonabbli ċerta ħsara emozjanali u priskoloġika taffettwahom għall-kumplament ta` ħajjithom.

Jiġifieri jiena qed nistenna b'ħafna ħerqa li titwaqqaf din il-qorti tal-familja, u ngħid b'ħafna ħerqa għax naf kemm hemm bżonnha u naf kemm għandna problemi.

Sur President, jiena xtaqt nitkellem ukoll fuq dak li qed jipprova jirregola l-gvern, jiġifieri l-imġiba ta` l-imħallfin.

Li rrid ngħid huwa li dan għandu jsir ukoll f'oqsma oħra fis-settur pubbliku għax filwaqt li qed nitkellmu fuq il-conflict of interest f'dan is-settur ta` l-imħallfin, għandna każijiet lampanti ta` conflict of interest f'ħafna entitajiet pubbliċi fejn hemm interessi ta` nies li qegħdin imexxu ażjendi pubbliċi u imbagħad għandhom l-interessi tagħhom, per eżempju, f'kumpanniji li jagħmlu stħarriġ, f'kumpanniji tal-media u f'kumpanniji oħra.

Dawn huma kollha aspetti li għandna nidħlu fihom fis-settur pubbliku wkoll u mhux fil- qasam ta` l-imħallfin biss.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, fl-intervent qasir li se nagħmel – fil-fatt m'għandix il-ħsieb nieħu l-40 minuta – nixtieq nagħmel ftit osservazzjonijiet dwar il-management u l-istrutturi tal-qorti minħabba li llum sfortunatament il-problema tad-dewmien saret sitwazzjoni aċċettabbli.

Il-problema tad-dewmien m'hijiex xi ħaġa limitata għal pajjiżna.

Fil-fatt ħafna mill-qrati barra minn pajjiżi kemm fl-Ewropa u anke fl-Amerika għandhom din il-problema tad-dewmien.

Wieħed ma jistax jgħid li l- gvernijiet, kienu liema kienu, ma ħadux inizjattivi biex jisbrigaw il- proċeduri fil-qorti.

Tajjeb li min-naħa tiegħi ngħid li din il-problema mhux biss naraha mill-esperjenza tiegħi qasira bħala minsitru tal-ġustizzja imma naraha wkoll mil-lat ta` persuna li naħdem fil-qasam legali, pero` 'l barra mill-qrati.

Fost l-osservazzjonijiet li xtaqt nagħmel fil-qosor ħafna hija l-fatt li fiċ-ċirkostanzi preżenti, waħda mill-iktar qrati importanti li jeħtieġ titwaqqaf u tkun sostnuta wkoll b'ħafna manpower, hija bla dubju ta' xejn il-qorti tal-familja.

Tajjeb ngħid li l-inizjattiva tat-twaqqif ta' din il-qorti ilha tinħema mill-1997 meta kont waqqaft kumitat biex jagħmel il-proposti kif għandha tiffunzjona l-qorti tal-familja.

Minn dak iż-żmien sal-lum ix-xogħol baqa' miexi - forsi b'persuni differenti imma, jekk m'iniex sejjer żball, fil- maġġor parti baqgħu l-istess persuni li kienu nvoluti oriġinarjament - u llum qed noqorbu biex titwaqqaf din l-istituzzjoni fi ħdan il-qorti.

Din hija importanti minħabba r-realtà li qed ngħixu fi żmienna fejn għandna familji bi problemi ta' alkoħoliżmu, ta' vjolenza - pjaga serja li għadha kif enfasizzat ħafna fuqha l-kollega tiegħi - u ta' inkompatibilità ta' karattru, biex nużaw dan l-ewfemiżmu.

Sfortunatament qed ikollna ħafna separazzjonijiet fil-familji, bil-konsegwenzi ħżiena li definittivament jolqtu lit-tfal.

Allura huwa importanti ħafna li jkun hemm istituzzjoni li tieħu ħsieb l-interessi tat-tfal b'mod partikolari.

Barra minn hekk, illum qed tidħol l-użanza xejn pjaċevoli li jużaw l-iskuża tas-separazzjonijiet bonarji biex igawdu minn ċerti benefiċċji soċjali.

Jiddispjaċini ngħidha din, imma xi kultant tiltaqa' ma' każijiet fejn tnejn jiddikjaraw li qed jgħixu separatament - imma attwalment ikunu qed jgħixu fl-istess unit, minkejja li l-indirizz fuq l-I.D. card ikun differenti - biex japprofittaw ruħhom minn benefiċċji soċjali li mhumiex dovuti lilhom.

Din ta' l-aħħar forsi hija konsiderazzjoni oħra li ma tolqotx il-problema in kwestjoni.

Jeħtieġ li jkun hemm din l-istituzzjoni li mhux biss tissalvagwardja l- interessi tal-koppja, imma primarjament tħares lejn l-interessi tat-tfal minuri li anke fil-liġi tagħna għandna proċedura sħiħa biex ikunu protetti fil-każ li ma jkollhomx min jieħu ħsiebhom għax imutu l-ġenituri jew għal raġuni oħra.

Il-liġi tagħti kas partikolari dwar il-kustodja u l-kura tat- tfal minorenni.

Imma importanti li tibda tiffunzjona din il-qorti kemm jista' jkun malajr biex tindirizza l-problemi soċjali li ġġib magħha s- separazzjoni.

Ċertament din l-istituzzjoni se tirrikjedi riżorsi umani, nies speċjalizzati f'dan il-qasam u riżorsi finanzjarji, imma naħseb li huwa obbligu tal-gvern li jalloka dawn ir-riżorsi neċessarji biex effettivament din tibda tiffunzjona tajjeb mal-ewwel.

Problema oħra li dejjem tinstema' hija l-kwestjoni tad-dewmien tal-kawżi fil-qrati.

Ħafna drabi din il-problema tiġi attribwita għal diversi fatturi, fosthom l-inklinazzjoni ta' pajjiżna li nidħlu f'ħafna litigazzjoni u mill-ewwel nirrikorru għal redress fil-qorti.

Perċentwal sostanzjali tad-dewmien biex tinqata' kawża tiddependi ħafna mill-ħidma tal- ġudikant u anke mill-operat ta' l-avukati li, bħala bniedem minn barra, nemmen li ma tantx għandhom interess li l-kawżi jinqatgħu fi żmien qasir.

Mr Speaker, huwa importanti wkoll li jittieħdu l-miżuri amministrattivi biex ikun hemm management aħjar.

Il-qorti hija istituzzjoni b'numru kbir ta' nies li jridu jkunu mmeniġġjati tajjeb biex jagħtu r-riżultat mixtieq.

Huwa importanti li jkun hemm sens ta' management li jibda mil-livell tal- ġudikant, li jmexxi l-kawżi tajjeb, iżomm il-ħin u jikkontrolla l-avukati fl-awla, sal-livell ta' management amministrattiv li jagħti sostenn lis- sistema sħiħa.

Fl-opinjoni tiegħi importanti li jibdew jiddaħħlu ċerti prattiċi li jwasslu kemm jista' jkun biex bniedem ma jkollux għalfejn jidħol il-qorti biex tiġi solvuta kwestjoni bejn tnejn jew tlieta min-nies.

Naturalment wieħed irid jeskludi l-każijiet kriminali u ta' personal injuries.

Imma l-maġġoranza tal-każijiet huma ta' natura ċivili u kummerċjali fejn jinqala' nuqqas ta' qbil bejn tnejn jew tlieta min-nies u l-kwestjoni ma tkunx tista' tiġi solvuta barra mill-qorti.

Allura l-proċedura tibda bl-ittra ġudizzjarja u tkompli għaddejja biċ-ċitazzjoni.

Però naħseb li jkun tajjeb li qabel ma jibdew il-proċeduri tempestivi fil- qorti - u xorta qegħdin jibdew il-proċeduri minkejja li t-tariffi tal-qorti għolew - l-avukati stess jibdew il-proċess ta' negozjati qabel ma jidħlu fil-qorti.

Jekk m'iniex sejjer żball kien hemm xi stati fl-Amerka li bdewha din u qiegħda imposta b'liġi.

Jiġifieri qabel ma wieħed jirrikorri għall-qorti biex il-każ jitla' quddiem il-ġudikant, il-partijiet jagħmlu pre-trial negotiations.

Dawn ikunu negozjati fejn l-avukati jlaqqgħu l- partijiet madwar mejda - u dan qabel l-arbitraġġ li issa niġi għalih iktar tard - u jipprovaw jirranġaw bonarjament.

Fl-opinjoni tiegħi din hija sistema li l-professjoni legali għandha tadotta u tkun hi li tinċentivaha.

Ix-xogħol tiegħi bħala nutar huwa barra mill- qorti u nistqarr li għażilt din il-professjoni appuntu biex ma nirfisx l- għatba tal-qorti.

Imma fix-xogħol tagħna jkollna ħafna kwestjonijiet li jinqalgħu bejn partijiet u għalkemm mhux dejjem jirnexxilna nsolvuhom permezz ta' laqgħat, aħna nħeġġu liż-żewġ partijiet biex jiltaqgħu u nieħdu ħafna ħin biex nisimgħu ż-żewġ naħat u nipprovaw inwassluhom għal ftehim bonarju.

Dan huwa proċess li jien personalment nużah kemm jista' jkun u kuntent bir- rata ta' suċċess.

Però jekk din il-prattika tmur fuq livell iktar sofistikat, fejn l-avukati wkoll ilaqqgħu l-partijiet u jipprovaw iwassluhom għal ftehim, perċentwali mill-kawżi li jkunu se jispiċċaw il- qorti effettivament ma jispiċċawx hemmhekk.

Ovvjament ma jfissirx li wieħed imur fuq il-klijent tiegħu u jgħidlu li għandu raġun mija fil-mija u l-ieħor għandu raġun mija fil-mija għax fi kwestjoni bejn tnejn jew tlieta min-nies ħadd ma jkollu raġun mija fil-mija.

Tagħmel x'tagħmel irid jintlaħaq kompromess.

Jien inħeġġeġ ukoll l-użu ta' l-arbitraġġ li ma nistax nifhem għalfejn hemm reżistenza għalih minn numru ta' avukati.

Qed ngħid dan għax tkellimt ma' wħud minnhom li esprimew din ir-reżistenza, mhux għax huma kontra l- arbitraġġ imma jippreferu li r-rikors isir il-qorti.

Illum iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ qed jiffunzjona u qed ikunu appuntati l-arbitri.

L-arbitraġġ mhux xi ħaġa li vvintajnieha f'Malta, imma dan żviluppa fil- kummerċ mad-dinja kollha u ilu ħafna snin jintuża bħala mezz ta' riżoluzzjoni ta' kwestjonijiet fl-akbar kuntratti internazzjonali li jsiru.

Ir-rikors għal arbitraġġ hija xi ħaġa li trid tiżviluppa aktar hawn Malta.

Ċertament tista' tiżviluppa fl-oqsma tal-kummerċ, f'ċerti oqsma ċivili u nerġa' ntenni li jkun tajjeb li dan iħeġġuh Il-professjonisti.

Hawnhekk nixtieq insemmi inizjattiva li kienet qed tiżviluppa b'mod informali fiż-żmien meta kont ministru tal-ġustizzja.

Il-kumpanniji ta' l- insurance tant kellhom problemi ta' kawżi fit-tul fil-qrati fejn jidħlu l- insurance tal-vetturi u kellhom flus depożitati in a contingency fund li ma setgħux jużawhom minħabba s-snin twal li jgħaddu biex tittieħed deċiżjoni, li meta laqqajt l-insurances primarji s-Sur Mario Grech tal-Middle Sea Insurance - li huwa wieħed mill-experts ewlenin fil-qasam ta' l-insurances f'pajjiżna u wieħed mill-iktar nies li għenuni - ried iwassal biex ikun hemm qbil bejn l-insurances, l-underwriters u l-aġenziji ta' l-insurances li fejn il-każijiet ma jinvolvux personal injuries il-kwestjonijiet jiġu settled permezz ta' arbitraġġ.

Jekk jien mgħarraf tajjeb ħafna mill-insurances illum qed jużaw is-sistema ta' arbitraġġ.

Però jeħtieġ li jittieħdu ċerti miżuri biex din is-sistema tkun tista' tiżviluppa.

Waħda mill-miżuri li diġà ttieħdu hija l-fatt li llum huwa obbligatorju li kulħadd ikun insured third party full.

Il-miżura li jmiss hija li, bħalma jsir barra minn Malta, kulħadd ikun insured b'mod comprehensive.

Ma' dan irid jidħol ukoll il-waiver clause ta' l-individwu, li jekk ikun comprehensively insured awtomatikament jirrinunzja għal kwalunkwe drittijiet li jkollu - ovvjament mhux f'każijiet fejn ikun hemm personal injuries, imma f'każ ta' ħsarat fil-vettura - u jħalli f'idejn l- insurance company li jkun assigurat magħha biex issolvi l-każ ma' l- insurance company l-oħra.

Qed ngħid dan għax madwar 25% tal-kawżi - jista' jikkoreġini l-ministru dwar dan, imma din hi l-informazzjoni li kienu tawni fl-1997 - li kien hemm il-qorti fl-1997 kienu jinvolvu lill-insurances.

Allura tkun miżura fid- direzzjoni t-tajba jekk niffokaw biex ħafna mill-kawżi jgħaddu biex jiġu deċiżi minn arbitraġġ.

Nerġa' ntenni li l-insurances huma disposti aktar mill-individwi li jmorru għall-arbitraġġ ħalli l-kawżi jinqatgħu kemm jista' jkun malajr.

Wieħed jista' jidentifika oqsma oħra fejn dan it-tip ta' arbitraġġ ikun jista' jintuża.

Jien nemmen fih ħafna u nħeġġeġ li jkun użat ħalli tonqos il-load ta' kawżi fil-qorti u effettivament il-ġudikant ikun f'pożizzjoni li jaħdem aħjar.

Fl-aħħar mill-aħħar dan għandu r-responsabbiltà tiegħu - ma nistgħux ngħidu li ma teżistix ir-responsabbiltà tal-ġudikant - u jien bħal kull wieħed minna hawn ġew għandi kull rispett lejn il-ġudikant.

Dan huwa bniedem ta' integrità għax kieku ma jkunx qiegħed maħtur hemmhekk, u ċertament iħoss ir-responsabbiltà li jħaffef fil-qtugħ tal-kawżi.

Fost l-affarijiet li ma naqbilx magħhom fil-liġi li għandna quddiemna huwa l-fatt li l-imħallfin u l-maġistrati qed ikunu esklużi anke li jagħmlu xogħol volontarju.

Li jkunu esklużi milli jipprattikaw il-professjoni ta' avukat hija l-iktar ħaġa loġika u fil-fatt ħadd minnhom ma jipprattikaha.

Wieħed jifhem ukoll li jkunu esklużi milli jiġġestixxu negozju u kummerċ minħabba li jista' jiżviluppa konflitt ta' interess.

Jekk aħna nħarsu lejn il-qorti bħala t-tielet kolonna tad-demokrazija fil-pajjiż wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' dan.

Però ċertament ma naqbilx li l-membri tal-ġudikatura għandhom ikunu esklużi anke mix-xogħol volontarju fil-qasam soċjali, fil-qasam sportiv jew f'oqsma oħra bħalma huma każini tal-baned.

M'għandhomx ikunu esklużi l-ewwelnett għax aħna suppost nemmnu li dawn huma nies kompetenti, nemmnu fl-integrità tagħhom u nemmnu li dawn għandhom ir-responsabbiltà li jkunu kapaċi jibbilanċjaw bejn il-ħin allokat għax-xogħol volontarju u l-ħin allokat għall-ħidma prinċipali tagħhom, li huwa x-xogħol tagħhom fil-qrati.

It- tieni nett għalkemm dan il-ġudikant ma jridx jinvolvi ruħu f'ċertu negozju, ma naħsibx li għandu jgħix f'iżolament u m'għandux ikollu parteċipazzjoni soċjali.

Fl-opinjoni tiegħi, għalkemm xogħol il-ġudikant huwa li jinterpreta u jiddeċiedi fuq il-liġijiet li ngħaddu mill-parlament, naħseb li f'ħafna każijiet l-interpretazzjoni għandha tkun tempered minn awareness u feeling soċjali, jiġifieri jkollu dik il-profondità tal-kuntatt soċjali biex ikun jista' jifhem iktar il-bniedem.

Naħseb li dik l-esperjenza soċjali effettivament ma tnaqqsilhomx mill-kapaċità tagħhom imma żżidilhom il- kapaċità u jkunu jistgħu jifhmu iktar is-sitwazzjonijiet reali li jiltaqgħu magħhom.

Ħalli nagħti eżempju ta' imħallef li qiegħed fil-qorti tal-familja.

Ovvjament hemmhekk hemm l-iktar element soċjali li wieħed jista' jiltaqa' miegħu bil-problemi li tiltaqa' magħhom.

Allura jekk imħallef jew maġistrat ikun qed jaħdem f'qasam soċjali, per eżempju, fl-interess tan- nisa msawta, fl-interess tat-tfal bi problemi, jew inkella vittmi tad- droga, din it-tip ta' esperjenza se sservih għall-kariga tiegħu ta' ġudikant.

Jien nagħlaq fuq il-punt li jekk ma jitteħdux aktar inizjattivi lil hinn mill-qrati l-problema tad-dewmien, il-problema ta' padlock tibqa' u biex tiġi riżolta jridu jiġu ntrodotti miżuri ġodda li wħud minnhom qegħdin hemm diġà, imma jistgħu jiġu utilizzati aħjar.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Qabel ma ngħaddu għall-winding up is-Sedja tixtieq tikkomunika d-deċiżjoni li ttieħdet illejla waqt il-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi.

Nixtieq ninforma lill-Kamra li s-Sedja ġiet awtorizzata mill-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi li l-każ ta' ksur ta' privileġġ li kien hemm fil-konfront ta' l-Onor.

Michael Bonnici issa huwa riżolt wara dikjarazzjonijiet li saru mill-editur tal-Gazzetta The Malta Independent u mill-avukat li deher f' isem is-Sur John Zammit.

Id-dettallji kollha u d- dikjarazzjonijiet li saru jirriżultaw mit-traskrizzjoni mhux uffiċjali tad- diskussjoni li saret fit-tliet laqgħat ta' l-istess kumitat li tratta dan il-każ.

It-taskrizzjoni ta' l-aħħar laqgħa li saret illejla tkun available aktar tard.

Insejjaħ issa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali biex jagħmel il- winding up.

ONOR.

AUSTIN GATT: Grazzi Mr Speaker.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil kull min ħa sehem f'dan id-dibattitu.

Ninnota l-konklużjoni pożittiva ta' dan id-dibattitu fis-sens li l-oppożizzjoni qiegħda b'mod ġenerali taqbel ma' din il-liġi ħlief għall-klawsola waħda li nitkellem fit-tul fuqha f'dan I-winding up.

Però hemm qbil fuq dak li għandu x'jaqsam mat-tibdil ta' l- amministrazzjoni tal-qorti u t-tibdil fil-proċeduri legali, suġġett għal suġġerimenti u emendi li jistgħu jiġi ssuġġeriti fl-istadju tal-Kumitat li aħna disposti li nilqgħu fi spirtu ta' djalogu sħiħ.

Kien hemm ukoll inkoraġġiment ħalli ngħaġġlu biex nagħmlu dan it-tibdil.

Se nagħmel ftit rimarki biss fuq l-aktar punti mportanti li tqajmu.

Ma nistax naqbel ma' l-Onor.

Herrera li qed ngħaġġlu f'dawn l-emendi għax dawn ilna niddiskutuhom mal-ġudikatura, ma' l-avukatura u mal-prokuraturi legali mill-inqas sena u nofs.

Erba' xhur ilu tajt sett ta' emendi li konna se nipproponu lill-Onor.

Farrugia bħala l-ispokesman ta' l-oppożizzjoni dwar il-ġustizzja.

Kienu l- ewwel draft, komparati mal-liġi eżistenti, bir-raġunijiet emenda emenda għaliex konna qed nipproponu hekk, u tajtu wkoll ir-regolamenti Ii konna qed nipproponu li noħorġu minn din il-liġi.

Dawn tajthomlu erba' xhur ilu biex ikun hemm ċans li tarahom l-oppożizzjoni u forsi dan ikkontribwixxa għal dan id-dibattitu pożittiv li kellna.

Ma naħsibx li qed ngħaġġlu, imma wasal iż-żmien li jsiru dawn l-emendi.

Jekk l-Onor.

Herrera ried ifisser li m'għandniex nimplimentawhom f'daqqa, naqbel miegħu, u nassigurah li hekk se jsir.

Se nimplimentawhom fi stadji għax ma rridux inbiddlu l-ordinament ġuridiku sħiħ mingħajr ma jkun hemm preparazzjoni teknika u awareness biżżejjed.

Għal min forsi ma qarax l-abbozz kollu rrid naċċertah l-ewwelnett li s- sistema tal- master m'hijiex fil-liġi llum.

Hija prattika wżata mill- ġudikatura tagħna però m'hijiex stabbilita fil-liġi, anzi artikolu 202 li jistabbilixxi l-poċedura tas-smigħ tal-kawżi huwa dead letter.

Għalkemm qiegħed fil-liġi, kif qal sew l-Onor.

Gulia, huwa totalment inosservat.

Il- master se jidħol permezz ta' din il-liġi u aktar u aktar permezz tar- regolamenti Ii se jsiru taħtha.

Għalija kien essenzjali li dawn ir- regolamenti jkollhom il-qbil unanimu tal-ġudikatura li tipprattika fil- Prim'Awla u għalhekk domna sena u nofs biex għamilnieha.

Jien għandi l-assigurazzjoni tal-Prim Imħallef li dawn ir-regoli rawhom, biddlu fihom, għamluhom kif xtaqu huma u allura l-master se jiġi mplimentat mhux kif iridu l-politiċi imma kif trid il-ġudikatura.

Naħseb li din hija l-aktar pedina importanti biex ikun hemm suċċess fis-smigħ tal-kawżi, biex jinstemgħu bil-ħin, jinstemgħu f'parametri miftiehma, ikun hemm il-pre- trail f'ċerti każi li qed niddefinixxuhom aktar 'il quddiem, u jkollna d- diviżjonijiet u l-speċjalizzazzjonijiet.

Il-fatt li għandna qbil tal-ġudikatura u ta' l-avukatura jgħin ħafna għax fl-aħħar mill-aħħar aħna nistgħu nagħmlu l-liġijiet, però l-imħallfin u l- avukati jiddisponu mil-liġijiet, speċjalment ta' organizzazzjoni u ta' proċedura.

Il-fatt li għandna l-qbil ta' dawn il-players li kienu parteċipi fid-drafting ta' dawn il-liġijiet u ta' dawn ir-regoli huwa l- aktar element essenzjali għas-suċċess li lkoll nixtiequ li jkollhom dawn l- emendi.

It-tielet punt li xtaqt nagħmel assigurazzjoni dwaru - għax donnu xi ħadd ma ndunax - huwa dwar il-family court li qed jiġi stabbilit permezz ta' din il-liġi.

Għandna l-emendi fejn se naqilgħu l-partijiet li għandhom x'jaqsmu mas-separazzjonijiet, l-annulamenti u l-addozzjonijiet - dak li llum hija s-Sekond'Awla biex imorru fil-family court.

Hawn l-emendi għall- Kodiċi Ċivili fuq is-separazzjonijiet personali u taħt ir-regolamenti se jiġu dettaljati aktar il-fażijiet ta' konciljazzjoni, medjazzjoni u kif tinstema' kawża ta' separazzjoni personali.

Jiġifieri issa qed nieħdu l-pass legali biex inkunu nistgħu nistabbilixxu l- family court u, kif qal sew l-Onor.

Gulia, iċ-challenge huwa li, bejn il- permessi tal-Planning Authority bejn it-tenders biex issir ir- ristrutturazzjoni ta' l-annexe, jimxu online u ma jimxux kif imxew fuq il- proġett tar-reġistru tal-qorti, inlestu il-premises sa Marzu biex fl-aħħar ta' Marzu nkunu nistgħu ndaħħlu in vigore dawn id-dispożizzjonijiet tal- family court.

Deherli li dawn kienu punti li kelli nissofferma ruħi fuqhom fil-winding up.

Issemmew affarijiet oħra li kienu tekniċi ħafna u nippreferi li nħallihom għall-stadju tal-Kumitat.

Però xtaqt nespandi ftit fuq kummenti li għamel l-iktar l-Onor.

Anġlu Farrugia rigward klawsola 10 ta' dan l-abbozz ta' liġi u cioe` r- regolamentazzjoni dwar x'tista' jew ma tistax tagħmel persuna fil- ġudikatura.

Sfortunatament kważi kważi nista' nakkuża lill-Onor.

Farrugia li kiser il-liġi tal-copyright għax irrepeta teżijiet li għandhom żewġ imħallfin partikolari - qed ngħid li rrepeta t-teżijiet għax nafhom jien, smajthom u naf kif qed jirraġunaw fuq dawn il-każijiet - mingħajr ma mbagħad kellu l-kuraġġ jgħid li dawk qaluhomlu huma u lanqas biss qaleb il- folja.

Ħalli nibda mit-tieni każ.

Semma li r-riforma amministrattiva qiegħda ssir biex jinħbew r-responsabbiltajiet.

Qabel kien hemm id-direttur ġenerali li kien jirrispondi għal kollox, u issa qed nagħmlu ħafna diretturi u assisteni diretturi u ħadd ma jaf fejn huma r-responsabbiltajiet.

U qal li dan il-każ kien lampanti meta imħallef intilfulu l-proċessi u ma jafx min hu responsabli.

Jiddispjaċini, huma sema' mill-imħallef u ma ndenjax ruħu jmur jistaqsi lill-Prim Imħallef jew lil xi direttur ġenerali x'inhi il-verità.

Qed nirriferi għall-Imħallef Ray Pace li riċentement intilfulu xi proċessi minn quddiemu.

L-Imħallef Ray Pace jibqa' jinsisti - u hawnhekk għandi l- verbal - li r-responsabbiltà hi tad-direttur ġenerali meta, bħall-imħallfin kollha, f'Ottubru tas-sena l-oħra huwa ingħata handbook fejn, għall-ewwel darba fl-storja tal-qrati, immarkajna t-tqassim tar-responsabilitajiet.

Fih għednielhom ċar u tond ta' min huma r-responsabiltajiet u tajna kopja tiegħu lill-Karmra ta' l-Avukati, lil kull imħallef u kull maġistrat u anke lill-oppożizzjoni.

Dan il-handbook jgħid ċar u tond li "The deputy registrars will also be responsible for all court files and sittings."

U se npoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan l-imħallef jaf bil-miktub li d-deputati reġistraturi - u hu għandu tnejn mhux wieħed għax għandu load qawwija ta' kawżi - huma responsabbli għall kull proċess li għandu quddiemu.

Minkejja dan l-Imħallef Pace jibqa' jinsisti li d-direttur ġenerali jrid ikun responsabbli.

Minkejja li tagħmel ir-riformi, minkejja li inti tipprova talloka responsabbiltajiet - għax għamilna l-judiciary teams biex l-imħallfin jinqdew aħjar u fil-judiciary teams l-imħallfin għandhom is-say assoluta fuq l-amministazzjoni, tant li jekk huma jgħidu lid-deputat reġistratur assenjat magħhom biex ma jidħolx jaħdem, l-amministrazzjoni lanqas tindaħal, għax il-judiciary teams qed inħaddmuhom kif inhuma l-ministerial teams - u tgħid lill-imħallef bil-miktub biex il-files jarahom mad-deputat reġistratur tiegħu, xorta jkollok lill-imħallef Pace li jibqa' jagħmillek verbal bil-komuniki: "Ġibli quddiemi lid-direttur ġenerali u lir- reġistratur"!

Ma jistax ikun li nibqgħu mexjin hekk, ma jistax ikun li għandna 32 ġudikant li wħud minnhom jaħsbu li huma repubblika fir-Republika ta' Malta!

Hemm sistema li dawn iridu jimxu magħha.

Lill-Imħallef Pace naqlagħlu l- kappell ta' kemm jaħdem, naqlagħlu il-kappell għall-entużjażmu li bih jaħdem, naqlagħlu il-kappell għal ħafna affarijiet fil-qorti.

Iżda l- Imħallef Pace jrid jidra wkoll li hemm sistemi li rridu llkoll nibdew naħdnu bihom.

Għalhekk iktar 'il quddiem se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-korrispondenza kollha relatata ma' dan il-każ li semma l-Onor.

Farrugia.

Kien hawn dibattitu sħiħ min-naħa ta' l-Oppożizzjoni li qalet li mhux se taqbel fuq l-emenda li hemm proposta fi klawsola 10.

L-ewwelnett nikkoreġi ruħi għax żbaljajt meta għedt li l-ġudikatura, l-avukatura u l-prokuraturi legali qablu mal-liġi kollha, għax kien hemm section waħda, li hija din is- section, li fil-verità l-ġudikatura biss ma qablitx magħha.

Din hija emenda li tgħid li min hu ġudikant ma jistax ikollu negozju, professjoni jew jaħdem trade u li ma jistax jokkupa pożizzjoni f'xi soċjetà - u din importanti - anke jekk hija bla ħlas.

L-artikolu 16, kif propost fi klawsola 10 jgħid:

"L-imħallfin u l-maġistrati ma jistgħux ikollhom ebda professjoni, negozju jew kummerċ jew li jkollhom kwalunkwe kariga oħra jew pożizzjoni, lanqas temporanja jew volontarja, minbarra kariga ġudizzjarja f'Qorti internazzjonali jew f'tribunal, ħatra ta' eżaminatur fi stabbilimenti pubbliċi ta' l-edukazzjoni, ħatra li hi ta' xorta onorarja u kwalunkwe ħatra oħra stabbilita bil-liġi ...".

L-oppożizzjoni taqbel li m'għandux ikollu professjoni, negozju jew kummerċ ieħor, però mid-dehra ma taqbilx fuq dik il-parti fejn ngħidu li m'għandux ikollu karigi oħra, ħlief karigi ġudizzjarji, eċċ. Fuq din ma taqbilx.

Qalu li m'għandniex nagħmlu liġi u nimponuha fuq l-imħallfin, imma dawn għandhom jaqblu magħha.

Jiddispjaċini hawnhekk ma stajniex naqblu.

Dan l- argument narah ftit pwerili għax l-oppożizzjoni qed tgħid li meta hi tkun fil-gvern se tobbliga lill-ġudikatura tagħmel reġistru ta' l-interessi.

U nafu li ma jridux jagħmluh.

Allura x'se tagħmel l-oppożizzjoni?

Ma tagħmilx ir-reġistru ta' l-interessi jew timponih fuq il-ġudikatura?

Jiġifieri li nirregolaw bil-liġi għax dan il-Parlament jidirlhu li huwa aħjar li tirregola bil-liġi hija ħaġa normalissima li nagħmluha ta' kuljum.

Irrid ngħid ukoll li hemm kodiċi ta' etika iffirmat mill-imħallfin kollha għax mid-dehra kemm l-Onor.

Farugia kif ukoll l-Onor.

Herrera ma jafux.

Il- kodiċi ta' etika li addottat il-kummisjoni għall-amministrazzjoni tal- ġustizzja huwa ffirmat mill-imħallfin u l-maġistrati kollha minbarra l- Imħallef Depasquale.

U għalxejn l-Onor.

Farrugia joqgħod jgħidilna li hemm il-Bangalore draft tal-kodiċi ta' l-etika li sar mill-assoċjazzjoni tal- ġudikatura internazzjonali.

Malta għandna kodiċi ta' etika li jaqblu miegħu l-imħallfin.

Meta ġie ntrodott il-kodiċi ta' etika - u se naqra sentenza waħda biss u iktar tard inpoġġi d-diskors fuq il-Mejda tal-Kamra - l-Prim Imħallef ta' dak iż-żmien Said Pullicino, waqt li kien qed jippreżentah lill-President tar-Republika, kien qal hekk: "Il-Kodiċi ta' Etika approvat unanimament mill-imħallfin u l-maġistrati eżerċenti."

Mela fuq dawk ir-regoli l-imħallfin u l-maġistrati qegħdin jaqblu.

Se npoġġi kopja ta' din il-kodiċi ta' etika fuq il-mejda tal-Kamra bil-firem tal-ġudikanti biex żgur ma jkollniex ekwivoċi fuqxiex qed jaqblu u fuqxiex m'humiex qed jaqblu.

Ir-regola 7 f'dan il-kodiċi ta' etika tgħid li l- ġudikanti m'għandhom jaċċettaw ebda kariga li tista' serjament tfixkilhom jew ixxekkilhom fil-qadi sħiħ u sewwa tad-doveri tagħhom.

Din hija interpretattiva, però jien ninterpretaha li dawn il-karigi jistgħu jfixklu serjament il-qadi sħiħ tal-ġudikant.

U issa nsemmi l-każijiet.

Regola 8 tgħid li l-ġudikanti ma għandhom jeżerċitaw ebda attività li min- natura tagħha hija inkompatibbli ma' l-uffiċċju tagħhom, madankollu l- ġudikanti għandhom kull dritt li jamministraw ħwejjiġhom bl-aħjar mod possibbli.

Imbagħad dawn ir-regolamenti jgħidu wkoll li l-ġudikant ma jista' jkollu ebda kariga oħra mal-gvern bi ħlas, ħlief dawk li huma espressament permessi mil-liġi.

It-teżi ta' din in-naħa hija li regoli 7 u 8 - li l-ġudikanti stess qablu li m'għandhomx ikollhom kariga li tista' serjament tfixkilhom jew ixxekkilhom fil-qadi sħiħ tad-doveri tagħhom, jew li min-natura tagħhom tkun inkompatibbli ma' l-uffiċċju tagħhom - japplikaw għall-każijiet li se nsemmi, fejn ikun uffiċjal u mhux membru.

Noqogħdu attenti għax din il- liġi ma teskludix li imħallef jew maġistrat ikun membru ta' soċjetà tal- banda, teskludi li jkun fil-kumitat, li jkun il-president, li jkun is- segretarju jew it-teżorier.

Dan li teskludi.

U aktar 'il quddiem nispjega wkoll għaliex qed nagħmlu din.

Ċertament huwa inġust - naħseb li n-naħa l-oħra taf daqsi għax taf ħafna affarijiet - li nipprovaw nestendu l-argument li qed nipprovaw inxekklu t- tagħlim mill-ġudikanti fl-università.

L-ewwelnett din hija moda ġdida.

Meta kont l-università il-Professur George Schembri - illum mejjet - kien jgħallimni l-liġi kummerċjali.

Huwa sar imħallef meta kien jgħallem lili u rriżenja, ma baqax jgħallem il-liġi kummerċjali.

L ex-Prim Imħallef Harding ma baqax jgħallem l-istorja tal-leġislazzjoni meta sar imħallef.

Il-Professur Borg Costanzi ma baqax jgħallem il-Kriminal meta sar imħallefl.

Huma biss in-nies li kienu fil-kors miegħi li kienu jgħallmu meta kienu avukati u meta saru mħallfin baqgħu jgħallmu xorta waħda.

Minn hawn kienet daħlet il-moda u l-appetito vien mangiando.

Mr Speaker, jien konxju u dan il-gvern huwa konxju li hemm ċerta utilità u li ż-żminijiet jinbidlu, u naħseb li n-naħa l-oħra hija konxja wkoll għax għandha rappreżentant fuq il-kummisjoni għall-amministrazzjoni tal- ġustizzja fejn qed tiġi diskussa din il-materja.

Fl-10 ta' Awissu 2001, kważi sena ilu, ktibt lic-Chief Justice u għedtlu:

"Further to our conversation re this ministry's intention to legislate on the matter of extra-judicial activities of the judiciary, I would like to formally confirm this ministry's position that I am amenable to finding a solution which would permit members of the judiciary limited access to lecturing.

I am therefore suggesting that when amending article 16 of the Code of Organisation and Civil Procedure a proviso is entered stating that the general rule that a member of the judiciary may not hold any other office whatsoever will not be applicable to any scheme regarding lecturing introduced by the minister through legal notice following consultation with the Chief Justice.".

Dan kien sena ilu.

M'iniex se naqra l-ittra kollha imma tlabtu biex jagħtini l-opinjoni tiegħu kif nistgħu nagħmlu din biex ikun hemm limited lecturing.

U fuq din għadni bla risposta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Se nintervjeni issa għax stennejt li l-Ministru se jaċċenna ftit għaliha.

Se nagħmel riferenza għal dak li qal dwar l-emendi proposti mill-Partit Laburista meta eventwalment il-partit ikun fil-gvern.

Hu semma li gvern Laburista se jobbliga lill-imħallfin u l-maġistrati jagħmlu reġistru ta' l-interessi, u qal li huma kontra din il-proposta.

L- oppożizzjoni pproponiet li jew ikun hemm sotto-kumitat maħtur minnu jew inkella taqa' taħt l-amministrazzjoni tal-ġustizzja, biex inkunu korretti.

Jiġifieri dawn issemmew ukoll fid-dibattitu ...

(Interruzzjonijiet) Anzi jirregolaw huma stess dawn l-affarijiet.

MR SPEAKER: Grazzi, ikompli l-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Noted.

Sena ilu ktibt biex l-imħallfin jipproponu skema ta' limited lecturing.

Minn sena 'l hawn għadni m'għandix risposta.

Din hi l-verità!

Il-gvern m'huwiex kontra li jkun hemm limited lecturing.

Il-gvern huwa kontra li jkun hemm lecturers full-time li jibdew il-kliem biex jintgħażel Tizju mhux Sempronju u Sempronju aħjar minn Tizju, u Kajju forsi aħjar mit-tnejn li huma, u li wieħed idaħħal Lm3,000 u l-ieħor Lm1,000 u mbagħad inneħħu l-onorarju, però xorta jkollna aċċess għal study fund b'Lm2,400 fis-sena.

U nibdew dan il-ħafna logħob bejn l-imħallfin u l-maġsitrati kif kellna meta kienu jagħmlu r-reviżjoni ta' l-atti nutarili.

Imħallef kien idaħħal Lm8,000 u l-ieħor ma kien idaħħal xejn.

Wieħed iżid Lm8,000 mas-salarju u l-ieħor ma jdaħħal xejn għax kien hemm xi ħadd iqassamhom b' ċertu mod.

Min jaf!

Allura aħjar ikollna level playing field għal kulħadd u kulħadd jaf fejn qiegħed.

Però aħna m'aħniex kontra li jkun hemm limited lecturing.

Joħorġu bi skema u jien lest li naċċetta emenda anke f'dan l-istadju biex din tkun possibbli.

Niġu issa għall-kwestjoni dwar il-karigi.

Jien smajt diskors sħiħ ta' l- Onor. Farrugia li - ma nistħix ngħidha għaliex jafu kulħadd, ma qalux lili biss imma qalu lil kulħadd - huwa diskors preċiż li għamel l-Imħallef Farrugia Sacco biex jiddefendi l-pożizzjoni tiegħu fuq l-MOC.

Sempliċi daqshekk.

Ma nafx għaliex ma qalhiex mal-ewwel.

Seta' qalha għaliex dan huwa d-diskors kollu li għamel, mill-bidu sa l-aħħar.

Se nibda minn kumment li għamel l-Onor.

Mangion.

Qal li huwa sewwa li l- imħallfin ikollhom esperjenza soċjali, ngħidu aħna, fil-qasam tan-nisa msawta jew fil-qasam tad-drogati Potenzjalment huwa sew, però fir-realtà dawn huma ġudikanti li quddiemhom xi darba se tiġi mara msawta jew xi drogat.

Il-problema hi li dawn mhux qed jagħmlu xogħol bħal ħaddieħor, imma qed jiġġudikaw lin-nies.

Allura sfortunatament dawn iridu jkunu kif iridu jkunu l-politiċi "purer than Caeser's wife" kif jgħidu l-Ingliżi.

Bħala ministri jew segretarji parlamentari l-kodiċi ta' etika tagħna jobbligana li jekk jien president tas-St.

Paul's Football Club tal-Belt, biċċa club ta' l-amateurs, irrid nirriżenja.

Nista' nkun president onorarju, però ma nistax inkun president attwali jew segretarju attwali jew membru tal- kumitat.

Allura dak li huwa applikabbli għall-ministri m'għandux ikun applikabbli għall-imħallfin?

Issa ejja niftakru li l-imħallfin ġustament - naqbel magħhom - jesiġu li huma ma jiġux trattati bħala membri taċ-Ċivil imma għandhom jitpoġġew fuq livell ta' ministri.

Fil-protokoll iċ-chief justice jaqbeż lill-ministri u l-imħallfin jiġu wara l-ministri.

U hekk għandu jkun.

Għandna nittrattaw lill-imħallfin fuq l-istess livell ta' ministri, apparti li jitħallsu iktar mill-ministri, apparti li ċ-chief justice jitħallas iktar mill-prim ministru.

Imma ma jistax ikun li nippretendu li jiġu trattatti bħall- ministri, qed jiġu trattati bħall-ministri - jew qed nipprovaw nittrattawhom fuq l-istess livell tal-ministri - u mbagħad ir- responsabbiltajiet ma jkunux ukoll bħal tal-ministri!

Jien m'għandix dubju li l-Imħallef Farrugia Sacco żgur qed jagħti kontribut kbir fl-MOC.

Jien żgur li l-Maġistrat Mizzi bħala president tal-basketball association kemm f'Malta u issa f'kariga oħra barra minn Malta, kapaċi jagħti kontribut kbir.

Jien m'għandix dubju li l-Imħallef J.R. Micallef huwa utli ħafna bħala president tal-banda ta' l-Isle Adam.

Però mhux dan huwa l-punt.

Il-punt huwa l-inkompatibilità, għax ministru u imħallef iridu jidhru - anke jidhru - supra partes.

Issa xi ħadd għandu dubju li jien ma nżommx mal-Belt fil-football.

Kulħadd jaf li nżomm mal-Belt, daqskemm Joe Debono Grech iżomm ma' Birkirkara.

Però jagħmel differenza li tkun fil-kumitat jekk tkun ministru.

Bl-istess mod kif jagħmel differenza f'għajnejn in-nies - li mhux neċessarjament veri jew mhumiex veri - f'ċirkostanzi li jqumu f'dawn il-pożizzjonijiet għaliex xi ħadd ikun maġistrat, anke jekk m'hemmx konflitt ta' interess dirett.

Per eżempju, l-inċidenti li nqalgħu fil-club kulturali - li jafu sew Mr Speaker - Circolo Gozitano kienu edifikanti għall-ġudikatura tagħna, b'dawk l-ittri li kellna u l-akkużi li kellna fuq il-Maġistrat Montebello?

Issa hawnhekk la qed ngħid li kellu raġun u lanqas li kellu tort.

Imma dan kien edifikanti, tellagħha 'l fuq lill-maġistratura?

Kien ikun aħjar li kieku hawn din ir-regola u l-maġistrat ma kienx membru taċ-Circolo Gozitano?

Hija xi ħaġa sabiħa li "Il-Mument" tal-Ħadd, 21 ta' Ottubru 2001, iġġib headlines "Misteru jdur ma' allegat każ ta' abbuż sesswali"?

Dan kien qed jirriferi għall-kontinġent olimpiku Malti.

Is-subtitle jgħid: "L-Imħallef Lino Farrugia Sacco li huwa l-president tal-Kumitat Olimpiku Malti jitlob aktar tagħrif dettaljat dwar l-allegat każ biex ikunu jistgħu jsiru l- investigazzjonijiet meħtieġa".

Dan imħallef!

Imma imħallef għandu jiġi nvolut b'xi mod f'dawn l-affarijiet?

M'għamlux hu dan!

Jien niftakar lil Sir Luigi Camilleri, imħallef li spiċċa fil-ħamsinijiet, li kien jiġi mill-mara tiegħi, li kien jgħid: "Meta kont nidħol il-Belt jien kont nasal biss ħdejn il-Każin Malti, nidħol fil-Każin Malti u fit- triq ma nkellem lil ħadd".

Ċertament m'għandhiex tkun din il-mentalità.

Dan kien jgħidli: Qatt ma mort tieġ biex ma jmurx xi ħadd jiġi jkellimni fuq xi ħaġa li għandha x'taqsam mal-qorti".

Issa ħadd m'hu qed jgħid li għandu jsir hekk.

Imma huwa sew li għandna imħallef li kien jiddeċiedi - ma nafx għadux - jew għadu jiddeċiedi każijiet dwar korruzzjoni tal-players tal-football?

Kultant naħseb li qed nibliehu!

Kif tista' tiddeċiedi każijiet dwar korruzzjoni tal-players tal-football u tkun imħallef fl-istess żmien?

Kif tista' tkun fuq il-bord ta' dixxiplina ta' assoċjazzjoni, tiddixxiplina lin- nies li potenzjalment jistgħu jispiċċaw f'kawżi, Alla jaf kif, u tkun imħallef fl-istess żmien?

Possibbli ma narawx id-diffikultajiet li jqumu f'dawn il-każijiet?

Aħna għandna imħallef li qiegħed fuq bord li jivvaluta l-artijiet tal-knisja?

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Suppost li imħallef ma jkollu konnessjonijiet ma' ħadd ħalli ma jmurx jmur xi ħadd quddiemu li jrid jiġġudikah u n-nies taħseb li hemm xi konnessjoni.

Imħallef għandu obbligu jirrikuża ruħu jekk ikun jaf persuna, jekk ikollu x'jaqsam b'xi mod ma' dik il-persuna, jew b'xi mod għandu x'jaqsam mal-każ, u mbagħad inpoġġuhom f'sitwazzjonijiet ta' kumitati li m'għandhomx kontroll fuqhom.

Hemm każi ta' kumitati tal-banda li kellhom nies li serqu l-flus u l- president ikun ġudikant!

Jekk ma tafuhomx dawn il-każi, jien nafhom.

U x'se jagħmel dan?

Jagħmel azzjoni għal frodi u jitla' jixhed hu?

X'jiġri jekk kumitat tal-banda jiddejjen u ssir kawża kontra tiegħu għal bancarotta?

X'jiġri?

Il-president li forsi jkun imħallef - mhux qed ngħid għal dan il-każ, qed insemmi każ ipotetiku - li huwa responsabbli personalment bħala wieħed mill-membri tal-kumitat, ifittxuh għal bancarotta?

Dan irridu ngħidu!

Imma kif jista' jkun ma nifhmux li l- president ta' assoċjazzjoni kbira bħalma hi l-MOC awtomatikament b'xi mod qed jeskludi minn quddiemu l-kawżi kollha li għandhom x'jaqsmu mad-dinja ta' l-isports!

Dawn huma veritajiet.

Għaliex qed ngħidu li l-ministri m'għandhomx ikunu f'dawn il- pożizzjonijiet?

Aħna nittrattaw lilna nfusna mil-lat negattiv biex ma nagħmlux favuri, li ma mmorrux, per eżempju, għax jien mill-Belt u qiegħed fil-kumitat tal-Valletta F.C. b'xi mod jew ieħor fil-qasam tal-ġustizzja jew fil-qasam tal-gvern lokali nagħti imbuttatura lill-Valletta F.C. Għalhekk suppost ma nkunux f'dawn il-pożizzjonijiet.

Allura l-ġudikant, li jrid jiddeċiedi fil-kriminal jew fiċ-ċivil, inħalluh ikun f'dawn il- pożizzjonijiet?

Dan huwa l-argument.

Jien qbilt perfettament ma' ħafna mid-diskors, mhux kollu, li għamel l- Onor. Bartolo.

N'hemmx assolutiżmi, din hija triq diffiċli ħafna, triq li pajjiżna mhux imdorri fiha, pero` sinċerament m'iniex qed nara dawn l- oġġezzjonijiet kbar li smajt min-naħa l-oħra, jekk mhux qed nilagħbu għall- gallerija.

Jista' jkun li qed nilagħbu għall-gallerija, għaliex kulmin għandu għal qalbu t-tradizzjoni ta' l-avukatura u jaf kif kienet l- avukatura u l-ġudikatura fil-passat, bid-difetti kollha li għad għandha u li kellha, żgur li jaqbel li dan il-valur irridu nsaħħuh u mhux innaqqsuh.

U fid-dinja problematika tal-lum it-tentazzjonijiet huma ikbar, il- possibbiltajiet ta' avviċinamenti li mhux suppost isiru huma ikbar, allura nies bħall-politiċi joqogħdu iktar attenti.

Allura dan huwa l-iskop ta' din l-emenda.

Mr Speaker, nagħlaq billi nerġa' nirringrazzja lil kulmin ipparteċipa f'dan id-dibattitu.

Naħseb li kien dibattitu tajjeb u utili u nispera li anke fil-fażi tal-kumitat ikollna l-istess livell ta' dibattitu biex fl-aħħar mill-aħħar noħorġu minn hawnhekk liġi li tagħmel ġieħ lil pajjiżna u li tkompli tgħin fix-xogħol li jrid isir fir-riforma tal-qrati tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jimplimenta varji miżuri li għandhom x'jaqsmu ma' azzjonijiet ġudizzjarji u miżuri amministrattivi oħrajn li għandhom x'jaqsmu miegħu", ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 14 tas-27 ta' Ottubru 1998.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 14 tas-27 ta' Ottubru 1998.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ISPORTS

SPORTS BILL

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Tifsir Clause 2 - Interpretation

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Jesmond Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Wara li din il-Kamra użat iktar minn erba' seduti parlamentari għat-Tieni Qari ta' din il-liġi, minkejja li l- oppożizzjoni vvutat kontra, ma naħsibx li l-ispirtu tad-diskussjoni kien tant negattiv.

Forsi kien hemm xi affarijiet ta' governanza kif l-partiti bdew iħarsu lejhom b'mod differenti, partikolarment il-fatt ta' jekk wieħed għandux jaħdem permezz ta' dipartimenti jew entitajiet oħrajn, pero' naħseb li qbilna dwarħafna mill-affarijiet.

L-oppożizzjoni esprimiet l-intenzjoni tagħna li tikkontribwixxi biex dan l- abbozz ta' liġi jiġi mtejjeb.

Fil-fatt jien ninsab persważ li kapaċi naslu għat-titjib ta' dan l-abbozz u allura naslu wkoll għal dak li ddikjaraw ċerti kelliema min-naħa l-oħra, u ċioe` li f'dak li għandu x'qasam ma' dan is-settur, kemm jista' jkun nersqu qrib xulxin u ma jkollniex tant diverġenzi bejnietna.

Klawsola 2 tinkludi diversi definizzjonijiet li huma importanti anke biex wieħed ikun jista' jinterpreta aħjar il-klawsoli li fih dan l-abbozz ta' liġi.

Il-kelma "assoċjazzjoni" tintuża ħafna fl-isport, u din id-definizzjoni hija importanti għal meta wieħed jirriferi għall-assoċjazzjonijiet nazzjonali, bħall-MFA.

Xi kultant f'dan il-pajjiż inħalltu daqsxejn l- affarijiet, fejn għaqda li fil-fatt tkun assoċjazzjoni, ġieli tissejjaħ federazzjoni.

Ippruvajna ma nkunux daqshekk stretti fid-definizzjoni ħalli ma jkollniex għalfejn inġiegħlu lil min isejjaħ lilu nnifsu federazzjoni, meta jkun assoċjazzjoni, jew ikollu jagħmel tibdil fl-istatut.

Qegħdin ngħidu li "assoċjazzjoni" tfisser:

"assoċjazzjoni ta' clubs...."

- jiġifieri assoċjazzjonijiet bħall-MFA, fejn ikun hemm imseħbin fiha numru ta' clubs -

"....fuq livell nazzjonali...."

- jiġifieri assoċjazzjonijiet Maltin -

"li jingħaqdu flimkien bil-għan li jippromwovu sport partikolari jew biex jorganizzaw logħob kompetittiv f'dan l-isport".

Għalkemm f'assoċjazzjoni jrid ikun hemm imseħbin diversi clubs, jista' jkun hemm xi problemi, għax per eżempju f'pajjiżna hawn biss klabb wieħed tal- golf.

Pero' jidhirli li hawnhekk għandna nkunu stretti li nfissru l-kelma "assoċjazzjoni" bħala "assoċjazzjoni ta' clubs".

THE CHAIRMAN: Hawn kummenti?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, irrid ngħaddi ftit rimarki dwar dak li għadu kif qal is-Segretarju Parlamentari.

Il-ħsieb ta' l-oppożizzjoni hu li tagħti l-kontribut tagħha biex il-liġi titjieb.

Dan aħna ddikjarajnih sa mill-bidu nett.

Fil-fatt fid-diskors tiegħi jien spjegajt ir-raġuni għaliex ivvutajna kontra dan l-abbozz ta' liġi, pero' għedt li fl-istadju ta' kumitat se nħarsu l-interess ta' l-isport u mhux interessi oħrajn.

Ċertament li m'għandu jkun hemm ebda dubju dwar dan.

Aħna se nagħmlu ħilitna kollha biex nagħtu kontribut siewi, u għalhekk nieħu gost li s- Segretarju Parlamentari jinsab dispost li jilqa' dan id-dibattitu biex bejnietna nagħmlu liġi aħjar.

Spjegajt ukoll x'kien ir-rwol Ii ħadna aħna bħala oppożizzjoni u li ħadt jien bħala kelliem dwar l-isport, minn meta ġiet imnedija l-white paper.

Qiegħed ngħid dan biex ma nagħtix l-impressjoni li aħna ma kkummentajna xejn qabel ma dan l-abbozz ta' liġi ġie għad-diskussjoni fil-parlament.

Fil-fatt kien hemm okkażjonijiet, anke waqt il-public hearing u laqgħat oħra, fejn aħna esprimejna ruħna, pero', nerġa' ngħid li aħna bħala oppożizzjoni ridna nisimgħu u nitgħallmu mingħand l-esperti, mingħand dawk li ta' kuljum jiffaċċjaw l-isfidi u l-problemi tal-ħajja sportiva f'pajjiżna.

Nistqarr li ċerti punti li semmejt fl-istadju ta' Tieni Qari ġew anke wara konsultazzjonijiet u riċerka li jien għamilt dwar dawn l-affarijiet, u allura ma kienux għandi meta għalqet il-konsultazzjoni pubblika, għalkemm din kompliet anke wara Novembru tas-sena li għaddiet.

Dan kien proċess ġdid għal kulħadd, għax hija l-ewwel darba li f'pajjiżna qiegħda tiġi introdotta liġi dwar l-isport.

Nerġa' ntenni li l-intenzjoni tagħna bħala oppożizzjoni hi li kif għamilna f'liġijiet oħrajn, nikkontribwixxu bis-sħiħ għal dak li għandna quddiemna.

Huwa tajjeb li dan l-ispirtu jiġi reċiprokat min-naħa tal-gvern, kif fil-fatt qal l-Onor.

Mugliett.

Rigward id-definizzjoni ta' "assoċjazzjoni", hawnhekk qegħdin ngħidu li din tfisser "assoċjazzjoni ta' clubs fuq livell nazzjonali li jingħaqdu flimkien bil-għan li jippromwovu sport partikolari jew biex jorganizzaw logħob kompetittiv".

L-Onor.

Mugliett għamel aċċenn għall-problema li tista' tinħoloq fir-rigward ta' assoċjazzjoni li tkun tissejjaħ federazzjoni.

Bħala eżempju jien nista' nsemmi lil dik tal-clubs tal- boċċi, li jidhirli li ma tissejjaħx assoċjazzjoni imma federazzjoni.

Allura b'din id-definizzjoni se jkun hemm xi problemi fir-rigward ta' federazzjonijiet ta' din ix-xorta, għax id-definizzjoni ta' "federazzjoni" hija differenti minn assoċjazzjoni?

Is-Segretarju Parlamentari jara li se jkun hemm kunflitt?

Jaħseb li se jiġi propost lill-federazzjoni tal-clubs tal-boċċi biex tbiddel l-isem tagħha ħalli ma tkunx f'kunflitt mal-liġi, b'mod speċjali mad-definizzjoni ta' "assoċjazzjoni nazzjonali"?

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Proprjament m'iniex ċert dwar ir-raġuni għaliex il-federazzjoni tal-boċċi tissejjaħ hekk, għax per eżempju l-federazzjoni tal-judo tissejjaħ hekk għax tiffedera mhux biss il-judo imma dixxiplini oħrajn bħall-akido, il-ju-jitsu u l-kendo.

Allura, peress Ii tinvolvi fiha dixxiplini differenti, hija federazzjoni.

M'iniex ċert jekk fil-każ ta' l-għaqda tal-boċċi, din tissejjaħ federazzjoni għax il-logħba tal-boċċi tinvolvi dixxiplini differenti, pero' din id-definizzjoni l-iktar li se jkollha rilevanza huwa ma' taqsima seba' li titkellem dwar ir-reġistru ta' persuni.

Sa fejn naf jien, meta jkun hemm affarijiet ta' dan it-tip, li ma jkunux ċari, inħarsu lejn l-attivita` prinċipali, jiġifieri jekk il-federazzjoni tal-boċċi, skond id-definizzjoni tagħna tkun taqa' iktar taħt assoċjazzjoni, aħna nirreġistrawha bħala tali mingħajr ma nitolbuha biex tbiddel isimha.

M'aħniex se nesiġu li dawk il-federazzjonijiet li aħna ninterpretawhom bħala li huma assoċjazzjonijiet iktar milli federazzjonijiet, ibiddlu isimhom.

Din id-definizzjoni hija importanti għal kategoriji differenti fir-reġistru.

Allura, jekk aħna ninterpretaw li l-għaqda tal-boċċi hija iktar assoċjazzjoni milli federazzjoni, se npoġġuha fil-kategorija ta' l- assoċjazzjonijiet, pero' mingħajr ma nitolbuha biex tbiddel isimha.

Dan huwa l-ħsieb tagħna.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Issa li qegħdin nilleġislaw, jien naħseb li rridu nkunu ċarissimi u noqogħdu iktar attenti, speċjalment jekk jinqalgħu każi - li nittamaw li ma tantx ikollna minnhom imma la qegħdin fid-dinja, irridu naħsbu għal kollox - ta' kontroversja, ta' problemi legali eċċ. L-Onor.

Mugliett qiegħed jgħid li m'huwiex se jesiġi li l-federazzjonijiet li jkunu iktar assoċjazzjonijiet, ibiddlu isimhom, pero' naħseb li xi ħaġa trid issir.

Naħseb li l-liġi stess trid tilqa' biex il-kliem "assoċjazzjoni" u "federazzjoni" jkunu jinftiehmu b'tali mod li "jakkomodaw" ċerti ismijiet li diġa' jeżistu.

Inkella, meta assoċjazzjoni jew federazzjoni tkun se tirreġistra mal-Kunsill Malti għall-iSport, issir diskussjoni bejnha u bejn il-kunsill fejn wieħed iħeġġeġ, iktar milli jimponi – għax jekk nibdew nimponu dak li jkun ma jifhimx il-bidla li tkun qiegħda ssir –u jispjega dak li tgħid il-liġi biex ma jkunx hemm kunflitti jew dubji, u l- assoċjazzjoni jew federazzjoni tkun tista' tirranġa biex tiġi in line ma' l- istess liġi.

Ma naħsibx li għandna nħallu d-dubji jew ma nkunux ċari f'dak li nagħmlu.

Għallinqas din hija l-opinjoni tiegħi.

Forsi jkun tajjeb li naraw x'linja se nieħdu, jew niftħu aktar it-tifsira ta' "assoċjazzjoni" biex nilqgħu għal dak li għandna fil-preżent.

Inkella, meta l-istrutturi jibdew jersqu biex jirreġistraw, dawk li ma jkunux in line mal-liġi kif mgħoddija minn hawnhekk, jiġu mħeġġa jibdlu l-isem tagħhom minn "federazzjoni" għal "assoċjazzjoni", ġaladarba fl-aħħar mill-aħħar ikunu assoċjazzjonijiet.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kienet ix-xewqa tagħna li bħalma rrikonoxxejna r- rwol ewlieni tal-Kumitat Olimpiku Malti, fejn l-istatut tiegħu ġie anke anness, kemm jista' jkun, dawk l-assoċjazzjonijiet nazzjonali magħrufa u stabbiliti, jiġu rikonoxxuti mingħajr ebda formalita`, anke f'dan l- istadju.

Pero' imbagħad ħassejna li kien se jkollna problema ma' ċerti assoċjazzjonijiet, minbarra li ridna niġbru ċerti statuti eċċ. Allura, peress li rajna li għalina kienet se tkun problema biex nagħmlu dan immedjatament, dehrilna li nistgħu inħallu din il-biċċa xogħol biex issir wara, anke permezz ta' legal notice.

Jien naċċetta s-suġġeriment li għamel l-Onor.

Abela, jiġifieri li f'każ ċar ta' kunflitt mad-definizzjoni, nesiġu lill-federazzjoni in kwestjoni biex tibdel isimha.

Per eżempju l-MFA stess, x'aktarx tista' tkun kwalifikata kemm bħala assoċjazzjoni kif ukoll bħala federazzjoni, għax din hija kemm assoċjazzjoni ta' clubs kif ukoll assoċjazzjoni ta' assoċjazzjonijiet, għax taffilja magħha l-assoċjazzjoni tal-gvern u l-parastatali u numru ta' affarijiet oħra.

Jista' jkun li din il-kwestjoni tissolva b'mod sempliċi, billi l-assoċjazzjonijiet u l-federazzjonijiet ikunu fl-istess kagetorija, li allura jkun jista' jaffilja fiha kulħadd, mingħajr ma jinħoloq kunflitt.

Imbagħad, għal dawk il-każi ta' kunflitt, li jien ngħid li se jkunu iżolati, nesiġu tibdil fl-istatut.

Pero' naħseb li d-definizzjoni kif inhi ma fiha xejn ħażin, hija definizzjoni ġusta, u għalhekk m'għandniex nibdluha.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Norbot ma' dak li kien qiegħed jgħid l-Onor.

Abela, u ċioe` li la qegħdin nilleġislaw, irridu nkunu kemmxejn rigorużi, mingħajr ma nkunu akkademiċi żżejjed.

Jien ma nifhimx il-bżonn ta' definizzjoni bħal din, għax nara li toħloq ċerti problemi mhux biss fil-każ tal-federazzjonijiet imma anke fil-każ tad-definizzjoni ta' "klabb".

Hawnhekk qiegħed jingħad li klabb huwa "assoċjazzjoni ta' persuni".

Issa fid-definizzjoni li qiegħda tingħata għal "assoċjazzjoni", qiegħed jingħad li din tfisser "assoċjazzjoni ta' clubs fuq livell nazzjonali", jiġifieri bl-ebda mod m'hu qiegħed jingħad li din tfisser assoċjazzjoni ta' individwi.

Jiena naħseb li rridu noqogħdu attenti għax x'ħin jaslu għall- interpretazzjoni fil-qorti, il-ġudikanti se joqogħdu fuq il-kelma tal-liġi.

Meta imbagħad iduru għall-interpretazzjoni, se jagħtu każ tad-dibattiti li jkun hawn f'din il-Kamra, jiġifieri jekk m'aħniex se nkunu preċiżi fil- liġi, irridu għallinqas inkunu preċiżi fid-diskors li ngħidu, għax jekk inkunu vagi fit-tnejn, se noħolqu problema għall-interpretazzjoni tal-liġi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Onor.

Mugliett biex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 22 ta' Lulju, 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rikonoxximent Reċiproku ta' Kwalifiki; u

Mozzjoni ta' l-Onor Noel Farrugia u l-Onor Gavin Gulia dwar is-sitwazzjoni tas-sajjieda Maltin.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Kostituzzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. ------------------ Abbozz ta' Liġi li Jirregola Fondi Speċjali -Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, f'pajjiżna qed niżviluppaw sistema ta' awtoritajiet regolatorji li għalkemm ma bdietx taħt dan il-gvern, taħtu faqsu numru kbir ta' awtoritajiet regolatorji u effettivament għandna ħafna awtoritajiet li qed jagħmlu x-xogħol li normalment jagħmluh ministeri jew dipartimenti tal-gvern.

Fost l-aktar awtoritajiet importanti f'pajjiżna għandna dawk kostituzzjonali, bħall-kummissjoni ta' l-impjiegi u l- broadcasting authority.

Meta jiena nara x'qiegħed jiġri mill-ordnijiet tal-broadcasting authority u kif, b'mod sfaċċat, l-istazzjon nazzjonali mhux qed jobdi dawn l-ordnijiet, jiena nasal għall-konklużjoni li dawn l-istituzzjonijiet kostituzzjonali huma żejda u totalment irrilevanti.

Artiklu 118 tal-kostituzzjoni jistipula t-twaqqif ta' l-awtorita` u jgħid kif għandhom jintgħażlu l-membri ta' l- awtorita`, fejn suppost għandu jkun hemm qbil bejn il-prim ministru u l-kap ta' l-oppożizzjoni dwar liema membri jiġu magħżula.

Imma l-konsultazzjoni tal-prim ministru issa drajniha; jgħidlek li jrid jagħżel lil "dan" u jagħżlu mingħajr ma ssir konsultazzjoni vera biex l-ispirtu tal- kostituzzjoni jkompli jiġi mminat.

Mela għandna l-broadcasting authority li hi awtorita` kostituzzjonali u li m'hi suġġetta għall-ebda ordnijiet ta' ħadd għax għandha l-indipendenza tagħha li hi sanzjonata u protetta mill- artiklu 119 tal-kostituzzjoni u li l-funzjoni ta' din l-awtorita` hi li tassigura l-imparzjalita` f'materji politiċi u industrijali ta' kontroversja u li għandhom x'jaqsmu ma' policy pubblika kurrenti skond il- faċilitajiet li jkunu jeżistu u biex il-ħin ikun kemm jista' jkun maqsum b'mod ekwu.

Matul iż-żmien il-kostituzzjoni ġiet żviluppata b'tali mod li kulmin għandu organizazzjoni politika jkollu l-ħin ġust biex jesprimi u jispjega l-ideat tiegħu lill-poplu fuq il-media pubblika għaliex illum il-media hi l-akbar għodda li biha tinfluwenza lill-poplu u għalhekk il-ħin available għandu jitqassam bl-aktar mod ekwu ħalli kull partit ikollu l-istess opportunitajiet.

Dan hu bażikament il-prinċipju kostituzzjonali ta' l- awtorita` u din hija d-demokrazija li suppost nemnu fiha.

Sur President, qed ngħid li l-broadcasting authority hi żejda llum għaliex minkejja li din tat rimedju lill-partit Laburista biex isemma' leħnu u jagħmel spots politiċi ħalli jispjega l-pożizzjoni tiegħu dwar l-UE - li hi materja politika importanti motivata minn partit li għandu kważi nofs l-elettorat warajh - iċ-chairman tal-PBS – bniedem magħżul mill-prim ministru u mħallas mit-taxxi kemm tal-votant Laburista kif ukoll tal-votant Nazzjonalista – għażel li ma jobdix din l-ordni u daħħal il-qorti fin-nofs.

Dan għażel li ma jobdix ordni ta' awtorita` kostituzzjonali u beda jġib kull skuża biex ma jagħmilx dak li suppost jagħmel.

Il-qorti biss tista' tiddeċiedi jekk l-awtorita` kenitx eċċessiva jew abbużiva fl-ordni tagħha, pero` kif jaf kulħadd, fi kwalunkwe sistema demokratika, l-ordni li tingħata minn awtorita` trid tiġi aċċettata u jekk xi ħadd ma jaqbilx ma' xi ordni u jrid jikkontestaha, dan jista' jagħmel hekk fil-qorti u l-qorti tiddeċiedi min hu fil-ġust u mhux jaqbad u jiddeċiedi li jagħmel dak li jrid.

Mela għandek bniedem magħżul mill-gvern li dan, tgħid x'tgħid l-awtorita` - li suppost tikkontrollah - ma jobdihiex u jibda jivvinta l-iskużi kollha biex ma jagħmilx dak li tgħidlu.

Dan qed isir meta fl-istess ħin qed inwaqqfu awtorita` finanzjarja ġdida fejn jekk din tati ordni lil xi operatur, bank jew stockbroker u dan ma jobdix, immedjatament jeħel penali u jista' anke jitlef il-liċenzja.

Jekk xi ħadd ma jaqbilx ma' xi ordni partikolari, dan jista' jieħu l-każ quddiem it- tribunal ta' l-appell biex jikkontesta l-ordni.

Illum qed nirregolaw b'dan il-mod bil-għan li l-awtorita` regolatorja tkun tfisser xi ħaġa għax inutli jkollok awtorita` li tati l-ordnijiet jekk imbagħad ħadd ma jagħti kasha.

Peress li l-kwestjoni qiegħda l-qorti, jien m'iniex se nidħol fil-mertu imma nistaqsi jekk din hijiex id-demokrazija li aħna rridu niżviluppaw f'dan il-pajjiż.

Din hi l-liberta` li nesprimi l- opinjoni tiegħi fuq entita` pubblika?

Fejn qiegħed il-freedom of speech fuq l-entitajiet pubbliċi?

Il-PBS mhux xi stazzjon privat taċ-chairman imma huwa stazzjon pubbliku u hemm il-parametri li fuqhom għandu jimxi, liema regoli ċ-chairman għandu jobdi.

Imma minflok, iċ-chairman qed jagħmel li jrid u huwa għalhekk li jien għedt li l-broadcasting authority saret żejda.

Allura għalfejn qed naħlu flus il-poplu biex inżommu awtorita` jekk l- ordnijiet tagħha jistgħu ma jiġux rispettati?!

Sur President, l-istess japplika għal diversi awtoritajiet oħra u nġib l- eżempju ta' l-awtorita` tat-trasport.

Fid-distrett tiegħi, żviluppaw ċerti housing estates fit-truf ta' Ħal Luqa u Ħal Qormi u dawn iż-żoni m'għandhomx trasport pubbliku jgħaddi minn ħdejhom.

Wara ħafna diskussjonijiet u argumenti, l-awtorita` tat-trasport qablet li l-karozzi tal-linja għandhom jgħaddu minn ċerti toroq ħalli dawn il-housing estates ġodda jkollhom it-trasport pubbliku wkoll peress li l-eqreb bus stop qiegħed xi kilometru 'l bogħod.

Imma minkejja li l-awtorita` tat-trasport ħadet din id-deċiżjoni, hemm xufier ta' xarabank li xorta ma jgħaddix minn dawn it-toroq għaliex jgħid li fihom ħafna tidwir.

Mela xufier jista' jaqbad u jinjora ordni ta' l-awtorita` li tirregola t-trasport pubbliku!

Jekk hemm bżonn, nilleġislaw ħalli jekk dan ma jobdix l-ordnijiet, neħdulu l-liċenzja għaliex ma jistax ikun li jkun hemm min jaqbad u jagħmel li jfettilu meta għandna awtorita` kostitwita bil-liġi li qiegħda hemm proprju biex tikkontrolla.

Jekk nibqgħu sejrin hekk se nispiċċaw bħal wild west!

Kif nistgħu nimxu 'l quddiem jekk nagħmlu hekk?

Mhux aċċettabli li jkun hemm min jagħmel dak li jrid u jmur kontra l-awtoritajiet li jkunu qed jirregolawhom.

Xtaqt nitkellem ukoll dwar il-housing authority.

Din l-awtorita` l-ewwel tibni l-housing estates imbagħad tħallihom mingħajr toroq diċenti, b'terrapien ma' kullimkien u bil-konsegwenza li tispiċċa bi skoss bejtiet tal-ġrieden bħalma ġara fil-housing estate ta' Ħal Farruġ fit- tarf ta' Ħal Luqa.

Issa, wara ħafna insistenza, l-awtorita` se tibda tirranġa l-post.

Minkejja li jingħataw il-kuntratti, anke lil kuntratturi privati, dejjem tispiċċa tara d-dewmien fix-xogħol, bil-konsegwenza li r- residenti jispiċċaw igergru li qed jgħixu f'miżbla.

Għalhekk jenħtieġ li l- housing authority tibda tinsisti li x-xogħol isir fiż-żmien stipulat fil- kuntratt.

Huwa importanti li jekk il-kuntrattur jonqos li jagħmel xogħlu kif suppost jew fiż-żmien stabbilit, jitteħidlu l-kuntratt u jingħata lil xi ħaddieħor jew jintużaw il-faċilitajiet tal-gvern ċentrali - li huma under-utilised u għalxejn nikkritikaw lill-ħaddiema li ma jagħmlu xejn jekk aħna ma nagħtuhomx ix-xogħol – għax l-awtorita` hija responsabbli lejn it- taxpayers u mhux lejn il-kuntrattur.

Jiena ntenni li jekk nużaw ir-riżorsi tal-gvern ċentrali b'management aħjar u ninċentivaw lill-ħaddiema, ix-xogħol jibda jiġi orħos lit-taxpayer Malti u hekk nibdew nieħdu the best value for money.

Dan hu prinċipju li rridu ndaħluh ġo moħħna u nipprattikawh għax fis-sitwazzjoni finanzjarja li jinsab fiha dan il-pajjiż, ma nistgħux nagħmlu mod ieħor.

Il-gvern qiegħed idaħħal dejjem iżjed revenue pero` fl-istess ħin l-expenditure qiegħed ikun dejjem aktar mir-revenue, tendenza li se twassalna għar-rovina.

Minkejja l- bejgħ ta' l-assi tal-poplu, il-problema finanzjarja ta' pajjiżna baqgħet hemm u d-dejn u l-interessi ta' dan id-dejn qegħdin jiżdiedu, bil- konsegwenza li ma nistgħux insibu tarf tagħha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Grazzi.

Sur President, hawn Malta għandna t-tendenza li awtorita` tinjora lil oħra, donnhom il-liġijiet tal-pajjiż qegħdin hemm biex ikunu fuq il-karta biss.

U se nsemmi każ tipiku li fih jidħlu l- planning authority u l-housing authority.

Qed nirriferi għall-każ Tal-Papa f'Birżebbuġa fejn hemm razzett li jingħad li ġo fih darba kien joqgħod papa u għalhekk dan ir-razzett huwa post li jagħmel parti mill-istorja u fil-fatt dan hu skedat bħala post storiku fi grade 2, li jfisser li huwa ta' importanza massima.

Fi ftit kliem, dan ir- razzett irid jiġi ppreservat.

Ġara li dan l-aħħar ġranet tfaċċa avviż fejn il-housing authority qiegħda tapplika mal-planning authority biex dan ir- razzett jitwaqqa' u minfloku jinbnew djar għall-akkomodazzjoni.

Issa hawn ma rridx li taħsbu li jien qiegħed noġġezjona li l-housing authority tipprovdi djar għall-poplu Malti imma min-naħa l-oħra ma nistax naċċetta l- fatt li l-housing authority tagħmel applikazzjoni biex tkisser monument storiku ħalli tibni l-appartamenti.

Huwa veru li ċ-ċittadin Malti għandu dritt li jkollu saqaf fuq rasu imma ma nistgħux nippermettu li dan jiġri a skapitu tal-wirt storiku tagħna.

Hawnhekk għandek żewġ valuri tajbin li qed jiġġieldu għal dan il-post imma f'dan il-każ, żgur li l-wirt storiku Malti għandu jieħu l-preċedenza anke għall-fatt li għad fadal ħafna wisa' madwar Malta fejn jinbnew l- appartamenti.

Ma nistax nifhem kif il-housing authority setgħet anke taħseb biex tapplika għal xi ħaġa simili u nistenna li l-planning authority tiċħad din l-applikazzjoni biex tissalvagwardja dan il-wirt storiku li għandna.

Kemm-il darba ktibt u tkellimt li hija ħasra li f'dan il-pajjiż, il-wirt storiku ma tantx hu apprezzat.

Biżżejjed wieħed jgħaddi mill-kurridur ta' dan il-palazz u jħares lejn l-affreski; il-ħsara li dawn fihom hija xi ħaġa li ma titwemminx u anke l-istess art li ngħaddu minn fuqha.

Barra minn Malta, paviment li jkollu ċertu valur jiġi mgħotti u ħadd ma jgħaddi minn fuqu.

Kemm f'dan il-palazz kif ukoll fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann għandna paviment storiku u kulħadd jgħaddi minn minn fuqhom kulljum.

Għalhekk jien naħseb li għandhom jittieħdu l-passi neċessarji biex dak kollu li hu ta' ċertu valur storiku jiġi ppreservat.

Kellna wkoll il-massakru fl-armerija fiż-Żurrieq, fejn qabel ma ġiet taħt idejn xi Taljani, kellha wirt storiku sħiħ ġo fiha imma li llum hemm ħerba sħiħa.

Veru li issa ħarġet l-enforcement notice imma din ħarġet meta dak kollu li kien ta' ċertu valur laħaq inqered.

Ma jistax ikun li nibqgħu nitilfu l-wirt storiku tagħna b'dan il-mod u nħallu diversi monumenti oħra jinqerdu taħt għajnejn kulħadd mingħajr u ma jsir xejn.

Naħseb li wasal iż- żmien li din it-tendenza tinbidel u nibdew nieħdu ħsieb il-monumenti tagħna bis-serjeta`.

Xtaqt ukoll ngħid xi ħaġa dwar il-mod li bih Birżebbuġa spiċċat qisha miżbla ta' l-iżvillup ekonomiku fejn kollox qed jiġi mixħut hemmhekk, inkluż il-miżbla li qed tiġi suġġerita li ssir propjru f'dawk in- naħat.

Jien ninsab konvint li Birżebbuġa m'huwiex is-sit ideali fejn issir din il- miżbla għal ħafna raġunijiet, fosthom għall-fatt li dan hu sit agrikolu imma iżjed minn hekk, jekk wieħed iħares lejn ir-rekwiżiti meħtieġa llum, żgur li jagħraf li dan il-post ma jikkwalifikax biex titpoġġa miżbla ġo fih.

Jiena ninsab solidari man-nies ta' Birżebbuġa li qegħdin jipprotestaw bi ħġarhom biex din il-miżbla ma ssirx fil-lokalita` tagħhom.

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem ftit dwar l-istat ħażin tat-toroq li hemm fil-ħames distrett u b'mod partikolari f'Ħal Għaxaq.

Ċerti djar fin-naħat tal-Millieri lanqas sistema tad-drenaġġ m'għandhom.

Mid-diversi mistoqsijiet li għamilt biex ngħin lil dawn in-nies, irriżulta li kulma hemm bżonn biex dawn in-nies ikollhom sistema ta' drenaġġ hu li tiġi stallata pompa u għalhekk jiena nappella biex din il-pompa ssir sabiex dawn ir-residenti tan-naħa ta' ġewwa tal-Millieri jkollhom servizz ta' drenaġġ kif jixraq.

L-aħħar punt li xtaqt nitkellem dwaru jirrigwarda l-impjiegi.

Tisma' lill- ministru konċernat jiftaħar kemm naqas l-unemployment u kemm żdiedu l- impjiegi imma imbagħad tibda tiltaqa' ma' nies fl-uffiċini, fid-djar u fil- ħwienet u ħlief nies jistaqsu għax-xogħol ma tarax.

Qatt ma niftakar perijodu ieħor fejn kont niltaqa' ma' daqshekk nies li qed ifittxu xogħol b'mod regolari daqs kemm qed niltaqa' magħhom illum.

Hawn problema kbira ta' nuqqas ta' xogħol imma min-naħa l-oħra tirrealizza li hawn ħafna barranin jaħdmu f'Malta speċjalment fl-oqsma tal-kostruzzjoni u tat- turiżmu.

Għandna ħafna barranin li qed jieħdu xogħol il-Maltin u naħseb li wasal iż-żmien li din il-problema tiġi tackled bl-iżjed mod serju u jittieħdu l-iżjed passi drastiċi sabiex jiġi żgurat li kemm jista' jkun dawn il-barranin li qegħdin jidħlu hawn Malta, kemm illegalment kif ukoll b'mod legali imma li jkun skadielhom iż-żmien, ma jibqgħux jieħdu x-xogħol tal-Maltin.

Dan hu importanti li jsir għax uliedna u dawk kollha li qed ifittxu xogħol illum il-ġurnata, qegħdin jiġu ffaċċati b'sitwazzjoni kerha speċjalment meta jkollok irġiel ta' bejn it-30 u l-35 sena li jkunu qed irabbu familja.

Il-problema ta' ħafna minn dawn hi li dawn qed ikollhom ħafna commitments u sfortunatament mhux isibu mpjieg alternattiv biex ilaħħqu magħhom.

Sur Presient, jien ninsab kunfidenti li kieku jkun hawn il-kontrolli fuq dawn il-ħafna barranin, kieku din il-problema tax-xogħol tiġi solvuta għax ħafna minn dawn il-barranin ma jibqgħux jieħdu xogħol il-Maltin.

U m 'huwiex daqstant diffiċli biex dawn jiġu ndividwati.

Ħaġa ta' l- iskantament hi li għandna diversi proġetti kbar għaddejjin imma l-uffiċjali li jkunu nkarigati li jaraw li l-impjegati fuq l-lant tax-xogħol ikunu regolari donnhom m'huma jaraw xejn ħażin.

Ħaġa ta' l-iskantament kif dawn l- uffiċjali partikolari lill-Maltin biss isibu!

Huwa importanti li din il- problema nħarsu lejha b'mod realistiku u ma nibqgħux ninqdew bis-sistema b'mod partiġġjan biex inkunu nistgħu ngħidu li l-pajjiż miexi 'l quddiem u miexi tajjeb meta fil-verita` dan ma jkun veru xejn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 22 ta' Lulju, 2002 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

QORTI - MOĦQRIJA TA' ANNIMALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm każi ta' moħqrija ta' annimali ġew irrapportati lill-pulizija matul din is-sena ?

X'passi ttieħdu u kemm ittellgħu persuni l-qorti?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għal dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif ġej:

| |1998|1999|2000|2001|2002| |Rapport|13 |10 |31 |21 |18 | |i | | | | | | |Tressqu|5 |6 |15 |11 |12 | |l-qorti| | | | | |

TINDIF TAX-XTUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema ngaġġati fuq it-tindif tax- xtut matul dawn l-aħħar ħames snin u x'inhija s-sitwazzjoni llum?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Informat li ilu snin li t-taqsima tal-beach cleaning kellha magħha aktar nies minn dak meħtieġ, waqt li f'dawn l-aħħar ħames snin l-għadd ta' ħaddiema fit-taqsima kien kif ġej:

|Sena |Numru ta' | | |ħaddiema | |1998 |129 | |1999 |128 | |2000 |121 | |2001 |135 |

Illum hemm 104 ħaddiem fuq it-tindif tax-xtut - li allura jinkludu gradi tekniċi, supervisors, general hands u labourers - numru li jenħtieġ jonqos aktar.

MFSC - HSBC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jaġġornana bl-iżviluppi tal-każ li ressqet l-MFSC quddiem il-kummissjoni għall-kompetizzjoni ġusta dwar tariffi li introduċa l-HSBC?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-MFSC resqet il-każ quddiem l- uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta u mhux quddiem il-kummissjoni kif jingħad fil-mistoqsija, għalkemm jien informat li l-uffiċċju dalwaqt jagħti d- deċiżjoni tiegħu.

Wieħed għandu japprezza wkoll li dawn l-investigazzjonijiet bilfors jieħdu ż-żmien peress li jikkomprendu kemm analisi legali kif ukoll ekonomika.

Barra minn hekk, l-uffiċċju qiegħed anke jħares lejn ir-regolamenti l-ġodda tal-banek biex jara jekk hemmx ukoll ksur ta' l-Att dwar l-Affarijiet tal- Konsumatur apparti dak tal-kompetizzjoni.

MTAĦLEB - PJANTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti ta' l-inħawi fejn se jiġu mħawla s-siġar u partikolarment il-pjanti li jinkludu l-parti ta' l-Mtaħleb?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru ikkonċernat.

QRATI – ESPERTI TAL-MARKI TAS-SWABA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Peress li jidher li hemm xi kawżi li ma jistgħux ikomplu minħabba li m'hemmx espert tal-marki tas-swaba indipendenti mill-pulizija, jista' l- Ministru jgħid kemm hemm każi affettwati fil-qrati tal-maġistrati f'Malta u Għawdex?

Hemm il-ħsieb li jiġi ngaġġat espert minn barra minn Malta biex dawn il-każi jkunu jistgħu jkomplu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab informat li fil-qrati kriminali ta' Malta hemm 19-il kawża li ma jistgħux ikomplu minħabba li m`hemmx espert tal-marki tas- swaba indipendenti mill-pulizija.

Fil-qorti tal-maġistrati ta' Għawdex ma hemmx kawzi li ma jistgħux ikomplu minħabba n-nuqqas ta` esperti tal-marki tas-swaba.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtija mill-ministru għas-servizzi ekonomiċi iktar kmieni.

ESPERTI TAL-MARKI TAS-SWABA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi persuna Maltija li bħalissa qed tistudja biex issir espert fil-marki tas-swaba?

Jista' jgħid min hi din il-persuna u fejn qed tistudja?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma għandi ebda informazzjoni dwar d-dettalji li qed jitlob l-Onor.

Interpellant.

ŻGĦAŻAGĦ U SPORT - TENDERS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija 34044, jista' il-Ministru jagħti d-dettalji dwar in-numru ta' tenders imsemmija taħt żgħażagħ u sport?

Liema kienu t- tenders u għal liema valur?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-dettalji tat-tenders huma dawn:

Sports hall ta' l-universita` 1) Kostruzzjoni ta' saqaf 169,000 2) Xogħol u servizzi ta' inġinerija elettrika 71,600 3) Tqegħid ta' subfloor 40,677 4) Tqegħid ta' timber sports floor 73,245 5) Tqegħid ta' madum 29,330 6) Surface water drainage 16,000 7) Xogħol ta' plumbing/drainage 25,000 8) Xogħol ta' rendering/plastering 13,830 9) Seating 8,527 10) Xogħlijiet esterni (l-ewwel fażi) 18,425 11) Xogħlijiet esterni (it-tieni fażi) 14,500 12) Xogħol ta' resurfacing fuq barra 10,595

Informat ukoll li d-dipartiment taż-żgħażagħ u sport qed iħallas għat- tenders numri 1, 3, 5, 9 u 11 waqt li l-oħrajn se jitħallsu mill- universita`.

Kumpless sportiv tal-Marsa

1) Xogħol ta' piling 62,987

Kumpless sportiv tal-Kottonera

1) Xogħol ta' kostruzzjoni 1,092,640 2) Xogħol ta' servizzi 346,737

MELLIEĦA – TRIQ INGRAO – PA 3490/98

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għala talba għall-bini ta' tliet sulari fi Triq Ingrao ġiet rifjutata - PA 3490/98 - meta ftit distanza 'l bogħod hemm ħames każi fejn l-iżvilupp ġie aċċettat li jsir bi tliet sulari u aktar?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-raġuni kienet ġiet spjegata fid-deċiżjoni, liema deċiżjoni ġiet konfermata mill-bord ta' l-appell fit-2 ta` Marzu 2001.

WIED IL-GĦAJN – XOGĦLIJIET FL-ISKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija 34547, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-permessi meħtieġa mill-ministeru tal-finanzi ngħatawx biex il-Kalaxlokk tagħmel ix-xogħlijiet fl-iskola primarja ta' Wied il-Għajn?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba hija fl- affermattiv.

TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jieħu passi dwar l-ittra li qed tintbagħat separatament u li kopja tagħha ntbagħtet lili?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-persuna li għaliha saret riferenza fl-ittra m'hijiex impjegata ma' l-awtorita' dwar it-trasport ta' Malta kif inhuwa allegat.

FREEPORT – MARIN HILI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid fid-dawl li l-container port terminal ta' Venezia għandu business plan biex fis-snin li ġejjin ikabbar id- dimensjoni internazzjonali tiegħu, iqisx li hemm konflitt ta' interess tas- Sur Marin Hili li l-kumpannija tiegħu Mariner SpA għandha 50% tat-tmexxija tal-port ta' Venezia waqt li hu jmexxi l-freeport ta' Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma jirriżultalix li hemm konflitt ta' interess għaliex iż-żewġ portijiet mhumiex kompetituri.

STAMP DESIGN ADVISORY COMMITTEE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid minn min hu kompost il-Malta stamp design advisory committee?

Meta ltaqa dan il-kumitat biex jiddeċiedi x'bolol se joħroġ għas-sena 2003 u liema membri kienu preżenti għal kull laqgħa?

X'inhuma t-temi magħżula għas-sena 2003?

Jikkonfermax il-Ministru li minkejja li s-sena d-dieħla hija s-sena Ewropea għal persuni b'diżabilita', dan il-kumitat irrifjuta li joħroġ bolla biex tikkommemora dan l-avveniment minkejja li kien hemm talba mill-kummissjoni persuni b'diżabilita'?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-istamp design advisory board hu magħmul minn:- Mr Anthony Pavia Chairman Mr Noel Gauci Segretarju Mr Dominic Cutajar Membru Mr John Mizzi - Membru Mr John Bonnici Membru Mr Anthony Fenech Membru Mr Tony Barbaro Sant Membru Dr John Mercieca Membru Dr Vincent Depasquale Membru

Il-bord iltaqa' fil-5 ta' Ġunju 2002 biex ifassal il-programm għas-sena 2003.

Għal din il-laqgħa kienu preżenti l-membri kollha, ħlief għas-Sur John Mizzi u Dr John Mercieca.

It-temi magħżula għas-sena 2003 huma:-

Jannar - Definittiv valuri ġodda Frar - Vetturi klassiċi Marzu - Arkitettura militari April - San Ġorġ fil-pittura Mejju - Ewropa u l-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar Ġunju - Ġublew ta' l-inkoronazzjoni Elizabetta II Awissu - Arzell tal-baħar – miniature sheet Settembru - Storja marittima Ottubru - Imtieħen tar-riħ Novembru - Milied

Fir-rigward tat-tieni parti tal-mistoqsija, it-talba ġiet diskussa flimkien ma' ħafna talbiet oħrajn mill-istamp advisory board iżda ma ntlaqgħetx għal diversi raġunijiet, fosthom li fl-1981 diġa` kien inħareġ sett li jfakkar is-sena għal persuni b'diżabilita'.

Ta' min isemmi wkoll li kemm-il darba saru machine slogans postali u timbri ta' l-idejn li kienu jfakkru diversi attivitajiet ta' persuni b'diżabilita'.

Ta' min isemmi wkoll li l-għażla tat-temi tkun bażata fuq l-appell tagħhom għall- kollezzjonisti u filatelisti, kemm Maltin kif ukoll barranin u wkoll fuq kif jippromwovu lil pajjiżna.