MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 336 It-Tlieta, 4 ta' Lulju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 336

It-Tlieta, 4 ta' Lulju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 4 ta' Lulju, 2000

WERREJ MINUTI 599

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 599

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA' STANDARDS (KUMITAT) MALTA STANDARDIZATION AUTHORITY BILL (COMMITTEE STAGE) 604 ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR (IT-TIENI QARI) CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 617

AĠĠORNAMENT 625

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 631

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 639

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 335 li saret fl-4 ta' Lulju, 2000, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

CAP - SUPPORT SYSTEMS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-bidliet li jridu jsiru taħt is-support system for the producers matul l-2000, 2001, 2002 u 2003 tal-CAP, jista' l- ministru jinfurmana bis-sistema l-ġdida tal-granting of area payments scheme?

Jista' l-ministru jgħidilna kemm se jieħdu l-bdiewa fuq l-art li jaħdmu u fuq il-crops li jkabbru?

Jista' jgħid ukoll kemm kienu l-prezzijiet medji ta' dawn il-crops fil- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea matul dawn l-aħħar ħames?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Għal dak li jieħdu l-bdiewa Maltin u Għawdxin fil-futur meta Malta ssir membru fl- Unjoni Ewropea, l-Onor.

Interpellant jaf tajjeb li l-pożizzjoni tkun dik li toħroġ min-negozjar u għal dan il-għan qed isiru l-istudji neċessarji.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, li hija ta' natura ġenerali, l- Onor. Interpellant hu mitlub jagħmel kuntatt mal-Malta EU information centre.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, xtaqt inkun naf aktar dwar xi proċeduri hemm meta bidwi li jkun jaħdem art tal-gvern jiġi nieqes.

Jista' l- Ministru jgħidli jekk hemmx xi diskussjonijiet għaddejjin rigward l-ammont ta' ċens jew kera li jkunu jridu jibdew iħallsu l-werrieta jekk ikunu jridu jibqgħu jaħdmu dik l-art?

Jista' l-Ministru jgħid jekk jaqbilx li dawn ir- rati għandhom jogħlew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nista' ngħid li għaddejjin diskussjonijiet bejn il-lands u l-ministeru għall-agrikoltura u sajd biex jiġi rranġat il-mod kif art tgħaddi mingħand il-ġenituri għal għand l- ulied.

Jista' jkun li għal dak li jirrigwarda kirjiet ġodda, jiġifieri fejn bniedem ikun qabad u daħal fuq biċċa art mingħajr il-permess tal- lands, il-qbiela tkun ogħla minn dik normali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma li qed nistaqsi jien huwa jekk hemmx diskussjonijiet għaddejjin biex tiżdied il-qbiela ta' dawk li jkunu wirtu xi biċċa art bħal din.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-proċess li jinsab għaddej ma jirrigwardax art li tintiret bi qbiela mingħand il-missier għal għand l- ulied imma jirrigwarda art li xi ħadd ikun daħal fuqha mingħajr il-permess u jkun ilu jaħdimha għal numru ta' snin.

F'dak il-każ jista' jkun li biex tiġi rreġistrata għall-ewwel darba, il-qbiela tkun ogħla minn dik normali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri mhux se jkun hemm żieda fil-qbiela ta' art li tgħaddi għand l-ulied bħala wirt?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Safejn naf jien, jekk il-missier kien iħallas lira għal kull tomna, meta din l-art tgħaddi fuq uliedu l-qbiela tibqa' l-istess ladarba kollox kien legali.

Mill-banda l-oħra, meta jkun hemm art li fuqha jkun daħal bniedem mingħajr il-permess tal-lands, biex jingħata rikonoxximent formali dak il-bidwi jiġi mitlub iħallas qbiela ogħla min- normal.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien nerġa' nistaqsi jekk il-Ministru jaqbilx li l- qbiela li tkun qed tgħaddi bħala wirt għand l-ulied għandhiex togħla.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, m'għandix xi nżid ma' dak li għedt.

EU - PRODUZZJONI TA' ĦALIB FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-Ministru ċaħad ripetutament li hemm bidliet fil-CAP li jridu jseħħu gradwalment bejn is-sena 2000 u s-sena 2006 fid-diversi oqsma tal-biedja u sajd, jista' jinformani bir-riforma li trid issir f'dan il-perijodu fir-rigward tal-common organisation of the market in milk and milk products?

Jista' jgħidli liema minn dawn il-bidliet huma ta' vantaġġ jew żvantaġġ għall-produtturi lokali tal-ħalib?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'għandi xejn xi nżid mar-risposti li diġa` tajt għal mistoqsijiet parlamentari nri.

16297, 16291 u 16986.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, fir-risposti għad-domandi li għalihom qed jirriferi l-Ministru m'hemmx imniżżla l-informazzjoni li qed nitlob.

Il-Ministru kien weġibni fis-sens li jekk jien naf x'inhuma dawn il-bidliet, ngħidhomlu.

Dawn il-bidliet huma approvati mill-Unjoni Ewropea u se jseħħu over a period of years.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru ma jistax jibqa' jaħrab mid-domandi li qed nagħmillu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jien diġa' kelli mistoqsijiet simili u rriferejt lill-Onor.

Interpellant għal Doc.

L160 Volume 42 tas-26 ta' Ġunju 1999.

Dan id-dokument jista' jarah kulħadd u fih hemm x'inhuma d-direttivi - f'dak li għandu x'jaqsam mal-produzzjoni tal-ħalib u prodotti tal-ħalib - għal dawk il-pajjiżi msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Hija ħaġa ovvja li l- miżuri li hemm ikkontemplati għas-snin 2003 - 2005 jistgħu jonqsu jew jiżdiedu u jistgħu anke jiġu mmodifikati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, mid-dokument li qed jirriferi għalih il-Ministru jirriżulta li l-prezz li r-raħħala Maltin u Għawdxin għandhom illum fuq il-kwota tal-produzzjoni tal-ħalib irid jispiċċa u minflok tidħol id-direct payment system li tkun tvarja mis-sena 2005, mis-sena 2006 u mis- sena 2007.

Jiġifieri f'dan ir-rigward il-Ministru allura qed jgħidilna li jaqbel jew li ma jaqbilx ma' din il-bidla?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nerġa' ngħid li dan id-dokument jgħid x'inhuma r-regolamenti li jeżistu llum għal dawk il-pajjiżi msieħba fl- Unjoni Ewropea - liema regolamenti jistgħu jiżdiedu, jonqsu jew jiġu mmodifikati sas-sena 2003, sas-sena 2006 u sas-sena 2008 - u jien ma nistax ngħid x'se jkunu r-regolamenti fis-sena 2006.

Għalhekk nerġa' nitlob lill- Onor. Farrugia biex jekk huwa jaf forsi jkun jista' jgħidli.

Biex aħna nkunu nafu kif se jaffettwawna dawn ir-regolamenti, l-ewwel irridu ngħaddu mill-proċess kollu tan-negozjar.

Wara li ngħaddu minn dan il-proċess imbagħad inkunu f'pożizzjoni li nkunu nafu eżatt kif se niġu affettwati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien qed nagħmel dak li qed jgħidli l- Ministru, jiġifieri qed infittex minn fuq il-computer il-mistoqsijiet preċedenti li semmieli.

Għandi fil-fatt dokument hawnhekk li jgħid li diġa` hemm prezzijiet iffissati - Euro 13 għas-sena 2005; Euro 27 għas-sena 2006; u Euro 41 għas-sena 2007 - bħala subsidy għad-direct payment li jridu jieħdu r-raħħala fuq kull baqra.

Jien għandi nifhem li ġaladarba pajjiżna se jagħmel il-bidliet neċessarji biex jiġi jaqbel mas-sistema tas-CAP ta' l- Unjoni Ewropea, il-Ministru għandu jgħidilna għalfejn qed jgħid li dan se jkun ta' vantaġġ għalina.

Aħna min-naħa tagħna qed ngħidu li bir-riformi li se jsiru r-raħħala se jintlaqtu ħażin għaliex se jitilfu l-prezz li jġibu ta' gallun ħalib fuq il-kwota u minflok se tidħol is-sistema tad- direct payment, kif hemm ikkwotat f'dokumenti uffiċjali.

Issa d-domanda tiegħi hi din: Dawn se jkunu ta' żvantaġġ jew vantaġġ għall-bdiewa u raħħala Maltin?

Xejn aktar u xejn anqas!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, biex wieħed ikun jaf kif issir l- intervention, kif jiġi stabilit il-basic price għall-intervention - meta jkun hemm it-trigger price għall-intervention u affarijiet oħra simili - kulma għandu jagħmel huwa li jfittex fid-dokument li għadni kif għamilt riferenza għalih, jiġifieri Doc.

L160 Volume 42.

Fil-każ tagħna nista' ngħid li qegħdin nippreparaw kollox through l-NPAA - qegħdin nippreparaw il-programmi kollha u diversi impact assessments - pero` l-ewwel irridu ngħaddu min-negozjati sabiex inkunu nistgħu nkunu nafu kif se jiġi affettwat eżattament dan is-settur.

EU - PRODUZZJONI TA' ĦALIB FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-ministru jgħid x'inhuma l-kondizzjonijiet u l-prezzijiet tal-ħalib frisk li jġibu fuq il-kwota fil-preżent ir-raħħala tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nerġa' għal darb'oħra nirrIferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajtu għal mistoqsija parlamentari nru.

16986, fejn irriferejtu għall-Official Journal of the European Communities, Doc.

L160 Vol 42 tas-26 ta' Ġunju 1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Ministru jikkonferma li fid-dokument li qed jirriferi għalih jingħad li mhux se jkun hemm prezz għall-ħalib li r- raħħala tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea jipproduċu fuq il-kwota?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nerġa' ngħid li dan id-dokument jirriferi għall-kondizzjonijiet attwali fil-qasam tal-produzzjoni tal-ħalib - u anke f'oqsma oħra - f'dawk il-pajjiżi li fil-preżent huma msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Nerġa' ngħid ukoll li dawn ir-regolamenti jistgħu jiżdiedu jew jonqsu jew jiġu mmodifikati sas-sena 2003, sas-sena 2005, sas-sena 2006 u sas-sena 2008.

Fir-rigward ta' pajjiżna, nerġa' ngħid li qegħdin nippreparaw l-impact assessments kollha neċessarji u wara n-negozjar li għad irid isir, inkunu f'pożizzjoni li ngħidu lil dawn ir-raħħala tagħna kif se tkun il-pożizzjoni tagħhom.

Pero` rrid inserraħ moħħ kulħadd billi ngħid li aħna qegħdin naħdmu fuq pakkett li jgħin u jsaħħaħ lill-biedja u mhux li jkasbarha jew ifarrakha.

QRATI - DROGA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid matul dawn l-aħħar ħames snin kemm kien hemm sentenzi tal-qorti fejn ġiet ikkonfiskata proprjeta`/flus eċċ meta akkużat ikun instab ħati mill-qrati minħabba traffikar, pussess jew kultivazzjoni ta' droga?

Dawn fil-fatt għaddew f'idejn l-Istat?

Liema hi l-proprjeta` u x'ammont ta' flus fil- fatt saru ta' l-Istat?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): L- informazzjoni dwar din il-mistoqsija għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata aktar 'il quddiem.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħidli jekk jitteħdux passi fir-rigward ta' persuni li ma jaħdmux u li jkun hemm rapporti li għandhom konnessjoni ma' traffikar tad-drogi.

Qed nirriferi għal dawk li jmorru jirreġistraw b'karozza li tqum xi Lm40,000, ikollhom post li tqum xi Lm100,000 u jkollhom anke yacht.

Jista' l-ministru jgħidli jekk hemmx il- ħsieb li fl-aħħar xi ħadd jieħu passi biex jiġi nvestigat minn fejn ikunu ġabu dawn il-flus dawn in-nies?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, sinċerament ma nafx kif nista' ninkwadra din id-domanda, peress li dawk li jirreġistraw jaqgħu taħt l-ETC - ċertament mhux dekasteru tiegħi - waqt li l-investigazzjonijiet isiru mill- pulizija, again mhux dekasteru tiegħi.

Sinċerament ma nafx kif nista' nirrispondi jien, sakemm l-Onor.

Mizzi mhux qed juża lili biex iqum xi ħadd u jirrispondih!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru huwa membru tal-kabinett tal- gvern u għalhekk jien staqsejt lilu.

Il-ministru ta' l-intern qiegħed hawnhekk ukoll u nista' nistaqsi lilu, imma jiena staqsejt lill-Ministru Gatt biex imbagħad forsi l-ministru konċernat jindenja ruħu jaqbeż u jagħti l-kummenti tiegħu, għaliex din hija xi ħaġa li nħoss li għandu jkollna spjegazzjoni tagħha.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, il-prattika tal-parlament minn dejjem kienet li d-domandi jsiru lil ministru fuq id-dekasteru tiegħu u domandi ġenerali ta' policy normalment isiru lill-prim ministru.

Jiena jidhirli li dik il-proċedura m'għandniex inbiddluha.

Jekk l-Onor.

Mizzi jixtieq l-opinjoni personali tiegħi, ngħidlu li jien naħseb li dawn l-affarijiet jiġu investigati - kif dejjem ġew investigati - meta l-pulizija jkollha sorsi biżżejjed.

Ma naħsibx li billi noqogħdu nagħmlu domandi biex nilagħbu għall-gallarija, se nġibu xi vantaġġ jew żvantaġġ partikolari fl-investigazzjonijiet li jsiru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, sewwa qed jgħid il-Ministru li m'għandniex nilagħbu għall-gallerija u nispera li hu mhux qed jagħmel hekk.

Ir-raġuni għalfejn għamilt din id-domanda hija li meta jien kont responsabbli minn dan il-ministeru, kien ikolli ħafna lmenti mill-pulizija li meta jtellgħu nies il-qorti - u għalhekk staqsejt lilek speċifikament, għaliex inti l- ministru responsabbli mill-qrati - jispiċċaw ma jaslu mkien.

Dawn kien kważi jkollhom il-prova ta' kif persuna tkun ġabet dawk il-flus kollha meta qiegħda tirreġistra u xorta jispiċċaw jitilfu l-każ.

Għalhekk jien nerġa' nistaqsi x'beħsiebu jagħmel il-gvern fi kwestjonijiet fejn ikun hemm individwi li qed jirreġistraw u jkollhom yachts, karozzi lussużi u jgħixu ħajja ta' sinjuri.

Beħsiebu jibda jinvestiga bis-serjeta` lil dawn in-nies?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena ċert li l-awtoritajiet jinvestigawhom kif suppost u jġibu l-provi kollha kif suppost.

Pero` nispera li ma fhimtx sew li l-idea ta' kif kien jaħdem bħala ministru l-Onor.

Mizzi kienet li jippretendi li jmur hu l-qorti u jindaħlilha kif tiddeċiedi!

Ma naħsibx li almenu l-parlamentari sħabna l-oħra qatt ippretendew li huma jissostitwixxu lill-maġistrat, kif jidher li l-Onor.

Mizzi qed jinvita lilna li nagħmlu!

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, meta jien kont ministru ma kontx nindaħal f'dawn l-affarijiet.

Jiena għedt li kien ikolli lmenti li meta l-pulizija kienet tressaq nies il-qorti ...

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru qal li jien kont nagħmel hekk u għalhekk qed inqum nirrispondih.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onorevoli, il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Tonio Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar inizjattivi meħuda mill-gvern biex jippromwovi l-kunċett ta' gender mainstreaming, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' stqarrija għall-istampa maħruġa mid-direttur artistiku tat- Teatru Manoel fit-2 ta' Diċembru 1999 dwar kriterji għall-għażla ta' produzzjonijiet artistiċi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.17680;

u f'ismi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista ta' korrezzjonijiet u żidiet fil-listi ta' proprjeta` skond il- ftehim milħuq bejn is-Santa Sede u l-Gvern ta' Malta, iffirmat fit-28 ta' Novembru 1991;

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 114 ta' l-2000 – ordni ta' l-2000 li jemenda l-ordni dwar id-delega ta' infurzar mill-kunsilli lokali (emenda nru 7); u

Tagħrif dwar ġemellaġġi bejn kunsilli lokali f'Malta u dawk ta' bliet barranin, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA' STANDARDS

MALTA STANDARDIZATION AUTHORITY BILL

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

(Ikompli mit-3 ta' Lulju 2000)

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati jippresjedi.

Klawsola 17 - Funzjonijiet ta' l-Awtorita`.

(Kont.)

Clause 17 - Functions of the Authority.

(Cont.)

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, il-bieraħ l-aħħar intervent li għamilt kien fuq kummenti li għamel l-Onor.

Vassallo.

Jidher li qed ikun hawn xi taħwid fid-distinzjoni ta' bejn x'inhuma standards u x'inhuma specifications tekniċi.

Meta kienu qed jissemmew il-minimum residue levels l-Onor.

Vassallo qal li dawk huma specifications u mhux standards.

Jiena nirriferi lill-Kamra għad-definizzjoni ta' "standard" kif inhi fi klawsola 2 ta' l-abbozz li tgħid li:

"standard" tfisser speċifikazzjoni teknika approvata minn korp ta' għemil ta' standards rikonoxxut ...".

Jiġifieri l-istandard ma jistax ikun xi ħaġa fl-arja imma jrid isemmi l- ispecificationstekniċi għaliex wara kollox dawk huma li jagħmlu l- istandard.

Per eżempju, jekk jien ngħid li biex nies ikunu normali f'dik li hija statura jridu jaqgħu bejn it-tali u t-tali kejl, allura dawk li jaqgħu taħt jew 'il fuq minn dik ir-range m'humiex se jkunu normali.

F'supermarkets barra minn Malta anke l-bajd ikun immarkat grade 1, grade 2 jew grade 3.

Hawn Malta jsir ukoll il-grading tal-patata li nesportaw, fejn patata li ma tkunx ta' ċertu daqs ma tiġix aċċettata għaliex ma tkunx up to standard.

Jiġifieri l-istandard fih innifsu huwa speċifikazzjoni teknika.

Dak li semma' l-Onor.

Farrugia dwar ir-residues li jkun hemm fil-prodotti agrikoli ma rridux ninsew li "prodott" f'din il-liġi huwa deskritt bħala "prodott manifatturat industrjalment u kull prodott agrikolu inkluż prodotti tal-ħut."

Għaliex anke għal dak li għandu x'jaqsam ma' ħut aħna rridu naraw sa liema livell huwa aċċettabbli l-ammont ta' traċċi ta' merkurju jew ta' cadmium jew ta' heavy metals oħra ġor-ras tal-ħuta li tkun għall-konsum.

Aħna rridu ngħidu, per eżempju, li jekk kemm-il darba l- pixxispad se jkollu aktar minn daqstant konċentrazzjoni ta' merkurju fin- naħa tar-ras m'huwiex tajjeb għall-ikel.

Once li tkun għamilt l- ispecifications tekniċi mbagħad you set the standard.

Jiena hekk qed nifhem, issa jekk m'huwiex hekk ejjew nitkellmu għaliex inkella m'aħniex se niftehmu.

M'aħniex ngħidu li l-istandards se tmur toqgħod tkejjilhom l- awtorita` imma trid tkun hi li tiddefinixxi x'inhuwa l-istandard.

F'seduta oħra semmejt l-eżempju tat-toys u issa semmejt l-eżempju ta' prodotti ta' l- ikel.

Ejjew inkunu ċari fuqha din.

L-awtorita` se toħroġ id-dettalji tekniċi u se tispjega x'inhuma l- ispecifications tekniċi tal-prodotti kollha li se jkollha x'taqsam magħhom bħal, per eżempju, mediċini.

Ikun hemm ċerta kapsula fejn trid tgħid li l- bioavailability tagħha - jiġifieri l-mod kif jitkejjel kemm taħdem - irid ikun daqstant u li x-shelf life huwa ta' tant żmien u li trid tkun miżmuma bejn it-tali u t-tali temperatura.

Dawn kollha huma specifications tekniċi li din l-awtorita` trid tiddefinixxi biex min imbagħad irid jimmira għalihom sta għalih biex jagħmel hekk.

Imma rridu nagħmluha ċara għaliex inkella se nibdew inħawdu moħħ xulxin.

L-Onor.

Noel Farrugia kellu raġun meta semma l-kwestjoni tar-residues ta' nitrat, ċomb u minerali fil-prodotti agrikoli.

U għalkemm illum jeżisti dawk li nsejħulu organic farming, jeżistu wkoll standards li jiddefinixxu kemm suppost ikun hemm jew ma jkunx hemm residues fi prodott agrikolu.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq l-istess ħaġa.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President, dment li qegħdin niftehmu li standard tfisser speċifikazzjoni teknika, allura nistgħu nieqfu hemm u m'għandna għalfejn inżidu xejn iżjed.

Ovvjament din hija materja xi ftit komplessa u nammetti li anke jien sibt ruħi f'xi ftit f'diffikulta` fejn tidħol it-teknika.

Li rridu nżommu quddiem għajnejna kontinwament huwa l- fatt li fil-kamp ta' l-istandards, il-parti li forsi wieħed ta' min jitfa' għajnejh fuqha b'mod partikolari hija li fid-definizzjoni m'hemmx stipulat li hija meħtieġa ta' bilfors il-konformita` miegħu.

Voldieri jekk nieħu l-eżempju ta' l-Onor.

Vella dwar il-kwestjoni tal- bioavilability tal- mediċini, f'dan il-każ il-produttur tal-mediċina se jkun marbut b'dak li huwa l-essential requirement u dak il-laboratorju li jipproduċi dik il- mediċina se jgħid b'liema standard ipproduċiha and that is the test ta' kif wasal għall-bioavilability tagħha.

Voldieri l-essenzjali tagħha hija li aħna rridu nżommu d-differenza bejn dak li huwa l-essential requirement li se joħroġ taħt liġi oħra, partikolarment Kap 225, u dak li huwa l- istandard li jwasslek għal dak l-essential requirement li joħroġ taħt din il-liġi.

U meta ngħidu standard inkunu qed ngħidu wieħed minn miljun.

Ħalli nieħdu l-eżempju ta' bieb li jrid ikun fireproof.

Hemm diversi modi ta' kif tasal għall-kejl ta' fireproofing u hemm diversi standards li jistgħu jkunu applikabbli; jista' jkollok standard Amerikan, Ewropew jew xi standard ieħor, pero` jien minn jeddi nkun għażilt standard u rrid noqgħod għalih u rrid navża liema test qed nuża biex nasal għal dak l-essential requirement.

Fil-fatt din kienet id-diffikulta` li kellna fil-liġi l-antika għaliex hemmhekk kellna l-kunċett ta' standard orders u biex jiena ngħid li l-bieb li qed nipproduċi huwa fireproof ridt inkun għamilt it-tali, it-tali u t-tali ħaġa u l-ebda spirtu s-santu ieħor ma kien jista' jindaħal kif nasal għal dak il-fireproofing tal-bieb.

Din kienet il-problema li kellhom l-MSA u meta ngħid għall-MSA biss għaliex dawn qed jikkonformaw ruħhom mal-kumplament tad-dinja voldieri they are not reinventing the wheel.

U hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira.

Meta ngħid they are not reinventing the wheel, m'iniex qed nirriferi għal dak li għandu x'jaqsam ma' strutturi u affarijiet bħal dawn.

Fil-fatt din il- liġi m'hijiex identika għal liġijiet oħra li ssib la fl-Ewropa u lanqas f'postijiet oħra, voldieri hija pjuttost home grown.

Għall-kuntrarju tal- liġi li konna qed niddiskutu dalgħodu dwar il-consumer affairs fejn jiena mingħajr tlaqliq għedt li aħna qegħdin nimplimentaw diversi direttivi ta' l- Unjoni Ewropea, fil-każ ta' l-MSA aħna prinċipalment qegħdin nissodisfaw obbligi li għandna taħt id-WTO.

Meta jekk Alla jrid nidħlu fl-Unjoni Ewropea ikollna wkoll liġi li tkun konformi ma' l-Unjoni Ewropea, pero` essenzjalment hawnhekk qegħdin nikkonformaw ruħna ma' l-obbligi taħt id- WTO.

Jiena qed nieħu gost li qegħdin naqblu fuqha din għaliex ma naħsibx li għandu jkun hemm iżjed kontroversja minn hekk, pero' these are the two elements li naħseb li huwa mportanti li nżommu quddiem għajnejna.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, nixtieq nistaqsi lill-Onor.

Hyzler x'se jkunu l-konsegwenzi fuq din il-liġi kemm-il darba Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ħalli nkompli fuq li qed jgħid l-Onor.

Attard Montalto.

Jiena qed nieħu gost li qed naqblu dwar x'għandha tkun it- tifsira ta' "standards" u t-tifsira ta' "speċifikazzjonijiet tekniċi", pero` naħseb li issa qegħdin ngħidu li mhux bilfors li dawn l-istandards jiġu mplimentati minn min qed jipproduċi u allura niġu għall-mistoqsija ta' x'jiġri jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Jien xorta nikkontendi li jekk jien kapriċċuż, għandi fabbrika u rrid inkompli nipproduċi l-affarijiet bil-mod tiegħi, din il-liġi m'hijiex se ġġegħelni nagħmel mod ieħor.

Imma jekk nagħmel hekk naf li I am closing myself out of the market għaliex dak l- oġġett li qed nipproduċi la se jiġi mogħti ...

Għaliex ma rridux ninsew li wieħed mis-servizzi li se tagħti aċċess għalihom l-awtorita` huwa dak ta' l- ittestjar.

Jiġifieri biex jien noħroġ il-prodott tiegħi fis-suq, dan irid ikun ittestjat.

Biex jiena jkolli ċ-ċertifikat li I am attaining those standards li huma speċifikati fl-istandards li huma maħruġa mill- awtorita`...

(Interruzzjonijiet) Mela allura kif se jkunu jafu li l- prodotti li jiena pproduċejt jikkonformawx ma' l-istandards jew le?

U hawnhekk fejn jidħol il-kunċett ta' l-Unjoni Ewropea.

Onor. Hyzler, inti tajt l-eżempju ta' produzzjoni ta' bibien fireproof.

Jiena ma naqbilx mal-mod kif għamilt l-argument għaliex jien naħseb li the proof of the pudding is in the eating.

Dan irid jipprova li l-bieb jiflaħ għal ċertu ammont ta' sħana għal ċertu perijodu ta' ħin mingħajr ma jċedi u mingħajr ma jagħmel fumes tossiċi.

Issa meta jiena qed nesporta għal pajjiżi li għandhom ċerti standards bilfors li jkolli nilħaqhom inkella nkun sempliċement qed naħli ż-żmien.

Jiena nista' nkun kapriċċuż u nżomm 200 ruħ jagħmlu affarijiet li ma jinbiegħux u narmihom, imma jekk irrid inbigħ bilfors li rrid inkun konformi ma' xi standard.

Jiġifieri għalkemm m'huwiex obbligatorju, min irid ibigħ bilfors li jrid jikkonforma ma' dawn il-ħteġijiet.

U dan bilfors li naqblu fuqu.

(Interruzzjonijiet) Iva, anke fi free trade area jidħlu dawn l-affarijiet għaliex jekk inti se tesporta lejn is-suq Ewropew il-produttur bilfors irid ikun jaf liema huma l-parameters li fihom jista' jipproduċi prodott inkella malli se jasal fis- suq il-prodott ma jiġix aċċettat.

Meta hawn Malta kellna l-fabbriki tat- tessuti ma kienx hawn standardisation authority pero` meta kienu jesportaw il-ħwejjeġ, xi drabi kienu jerġgħu jiġu lura għaliex ma jkunux laħqu the required standards; jekk ikollhom il-ħajt żejjed, jew il-ħjata ma tkunx dritta jew ħaġa jew oħra.

Allura kien hemm pressjoni kbira biex dak li joħroġ mill-fabbrika jkun ta' standard tajjeb ħalli jiġi aċċettat mis-swieq lejn fejn ikunu sejrin.

Din hija l-istorja kollha.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Jiena m'għandi għalfejn nilħaq l-ebda standard.

Fil- fatt f'gazzetta minnhom illum irrapportawni li għedt - ovvjament irrapportawni ħażin - li għandna nilħqu dawn il-livelli.

This is not what it's all about.

Jekk jien irrid nagħmel bieb li ma jikkonforma ma' l-ebda standard, biċċa tiegħi u m'huwiex il-każ li m'iniex se nbigħu għaliex jista' jkun li ma jkunx hemm essential requirements.

(Interruzzjonijiet) Le, dan huwa l-punt; hemm dawk li jissejħu essential requirements li jridu jintlaħqu bilfors, u hemm dawk li jissejħu technical specifications li jekk trid tilħaqhom u jekk trid ma tilħaqhomx.

L-istandards huma ħaġa li jekk trid toqgħod għalihom toqgħod għalihom u jekk ma tridx toqgħod għalihom ma toqgħodx.

Basta li meta tiġi biex tbigħ il-prodott tiegħek it will meet the essential requirements - jekk ikun jeżisti għaliex mhux bilfors li jkun jeżisti - tal-pajjiż li fih tkun se tbigħu.

Jekk jien irrid inbigħ buttuna u m'hemmx mandatory order li tkopri l- buttuni, qgħadt jew ma qgħadtx għal standard, jekk min se jixtri huwa kuntent bil-prodott, allura kollox sew.

U għalhekk qed ngħid li l-kunċetti għadhom daqsxejn nebolużi.

(Interruzzjonijiet) Meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea jekk Alla jrid, minn din il-liġi m'għandu għalfejn jitbiddel xejn.

(Interruzzjonijiet) Kulħadd għandu l-limitazzjonijiet tiegħu u jien fil- limitazzjonijiet tiegħi qed nipprova mill-aħjar li nista' nikkrea d- differenza bejn il-kunċett ta' standard li huwa biss a technical specification li inti tagħżel wieħed mil-liema trid u jekk trid u dak li huwa essential requirement li jaqa' taħt regime kompletament differenti.

F'moħħna rridu ninqatgħu darba għal dejjem mill-kunċett tal-mandatory order li aħna mdorrijin bih.

Aħna f'moħħna għandna li standard huwa xi tip ta' ordni but that is not the case.

Dan il-kunċett m'għadux jeżisti.

Il- kunċett ta' standard illum m'għandu x'jaqsam xejn iżjed ma' ordni.

Illum min irid jipproduċi, jagħżel hu kemm-il darba jrid liema standard se jadotta, jgħid liema hu l-istandard li qed jadotta u dment li huwa standard rikonoxxut, it's all plain sailing.

Pero` il-kwestjoni hija li meta jiġi biex ibigħ il-prodott hemm il-probabbilta' li it has to meet an essential requirement.

Jekk nerġa' nieħu l-eżempju tal-buttuni u ngħid li hawn Malta m'għandniex mandatory order li tkopri l-buttuni, allura jien nista' nixtri buttuni minn fejn irrid fid-dinja u jistgħu ma jkunu jaqblu ma' l-ebda standard u xorta nbigħhom.

Jekk mill-banda l-oħra jien irrid inbigħ mediċini ġo pajjiżi li m'għandhomx essential requirement bħal tagħna, nista' nbigħ li rrid għaliex ħadd ma jagħti kas, imma jekk se nbigħ mediċina hawn Malta first it has to meet essential requirements.

U tasal għal dawk l-essential requirements billi l-MSA tara t-triq li għażel il-produttur hu biex wasal għal dawk l- istess requirements.

This is fundamental biex nifhmu din il-liġi.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, din hija l-aħħar rimarka li se nagħmel.

Hemm bżonn li l-ewwel niddistingwu bejn prodotti li se twaħħalhom x'imkien, jew appliances jew white goods, jew affarijiet ta' lbies, jew affarijiet ta' l-ikel, ħaxix u ħut.

Jiena qed ninsisti li din l-istandards authority tagħmel anke minimum requirements li prodott irid jilħaq biex joħroġ fuq is-suq.

Per eżempju, l-awtorita` ma tistax tippermettili li nkabbar kaboċċi valenużi - qed inġib eżempju estrem - u xorta npoġġihom fuq is-suq.

Jiġifieri apparti milli se tagħmel l-ispecifications li wieħed irid jilħaq biex il-prodott ikun the optimum ħalli jmur fi swieq tajba u jġib flus tajbin, se tagħmel ukoll il-minimum requirements ta' dak li produttur ma jistax jagħmel.

Aktar kmieni semmejt it-toys għat-tfal.

Hawnhekk irid ikun hemm il-minimum technical specifications ħalli jekk ikun hemm min huwa kapriċċjuż u jagħmel dawn il-prodotti b'ċertu materjal, mhux talli ma jkunx jista' jbigħhom talli jiġi arrestat għaliex ikun qed jipperikola s-saħħa ta' min jilgħab b'dawk it-toys.

(Interruzzjonijiet) Onor. Vassallo, allura inti qed tgħid li se jkun hawn free-for-all?

Jiġifieri kulħadd jista' jagħmel prodott kif irid hu, imbagħad ikun hemm xi iblaħ fis-suq jibilgħu!

Allura l-konsumatur kif se jkun protett f'dan kollu?

Il-minimum standards iridu jsiru wkoll ħalli wieħed ikun jaf li ma jistax jipproduċi affarijiet - huma liema huma - inqas minn "dan" l- istandard.

Jekk imbagħad jitla' 'l fuq mill-istandard nazzjonali jilħaq l- istandard Ewropew; imbagħad tħalli f'idejn il-produttur biex jara liema standards irid jilħaq.

L-Onor.

Hyzler semma l-mediċini.

Allura qegħdin ngħidu li għaliex jien inkun se nesporta għal suq ġo xi pajjiż ta' l-Afrika Ċentrali nista' nagħmel l-affarijiet bl-addoċċ għaliex m'hemmx standards li rrid nilħaq!

In-national standard għandu jkun hemm biex ma jħallix lil dak il-produttur jesporta prodott jekk ma jkunx almenu ta' ċertu livell.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Onor. Hyzler, m'aħniex se naslu għaliex we're talking at cross purposes.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Ħalli nagħtikom risposta.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Imma issa ilek tagħti l-istess risposta!

L- ewwelnett jien m'iniex se noqgħod nerġa' nidħol fid-distinzjoni ta' bejn quality and standards, u lanqas se nidħol fid-distinzjoni ta' bejn dak li hu volontarju u dak li hu mandatarju, pero` rrid ngħid li l-impressjoni li qed tingħata min-naħa tal-gvern - għalkemm m'hijiex ċara - hija waħda ta' free-for-all meta fir-realta` m'hijiex free-for-all.

Qed tingħata l- impressjoni li jekk trid tirreġistra u jekk trid ma tirreġistrax, jekk trid tilħaq l-istandard tal-Ġappun u jekk trid tilħaq l-istandard tal- Bangladesh!

Għalhekk jiena aktar kmieni staqsejt x'jiġri jekk Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

U nixtieq li ningħata risposta għal din id- domanda.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Ma jitbiddel xejn minn din il-liġi.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Imma trid tispjegali għaliex!

ONOR.

GEORGE HYZLER: L-Onor.

Vella korrettament qed jirriferi għal dak li hu qed isejħilhom minimum standards.

Issa jien qed nipprova nipperswadikom tneħħu l-idea ta' "minimum standard" and you replace it by "essential requirement".

Dawk li qed issejħulhom "minimum standards" - u jien qed nifhimkom u għandkom raġun meta tgħidu li għandhom jiġu stabbiliti - m'għadhomx jissejħu hekk imma qed jissejħu "essential requirements" ċioe` "mandatory orders" u joħorġu minn kapitlu 225 tal-liġijiet u mhux minn din il-liġi.

L-affarijiet ta' ikel u pharmaceuticals prattikament ikunu kważi kollha bl-essential requirements jiġifieri m'hemmx lok ta' logħob.

(Interruzzjonijiet) Bdejna niftehmu; kieku nkomplu niddjalogaw b'dan il- mod, niftehmu.

(Interruzzjonijiet) Imma issa qed tiddistingwi bejn xi ħaġa li hija perikoluża fiha nnifisha minħabba saħħa, sigurta` eċċ., (Interruzzjonijiet) Issa qed nitkellmu fuq pharmaceuticals.

Il- pharmaceuticals u l-ikel b'mod partikolari, se jkunu prattikament marbutin bl-essential requirements taħt Kap 225 u r-rwol ta' l-MSA se jkun fil- formulazzjoni ta' dawk ir-regolamenti, taħt Kap 225.

Jiġifieri għandu r-rwol speċifiku li jagħti pariri tekniċi fil- formulazzjoni tar-regolamenti partikolarment taħt Kap 225.

Mela kemm jekk inti trid tipproduċi l-kaboċċi u anke jekk trid tipproduċi l-mediċini se tkun marbut b'dawk l-essential requirements fejn hemm gamma enormi ta' speċifikazzjonijiet tekniċi li minnhom tista' tagħżel biex tilħaq l- essential requirements.

Issa ħalli niġi għall-eżempju tal-fireproof door.

(Interruzzjonijiet) Jekk hawn nofs miljun prodott għall-bejgħ bl-amment ma nistax ngħidlek jekk hux se jkun hawn essential requirement għal "dak" u għal "dak" it-tip ta' prodott; li qed ngħidlek biss huwa li għal ċerti tip ta' prodotti, partikolarment dawk ta' l-ikel u farmaċewtiċi, se jkun hemm żgur.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Eżempju tajjeb huwa dak tat-toys.

Taħt Kap 225 hemm imniżżla l-essential requirements, imbagħad hemm madwar sitt standards biex min jipproduċi t-toys ikun jista' jagħżel b'mod volontarju wieħed minnhom biex b'hekk jissodisfa l-essential requirements.

Issa aħna hawnhekk m'aħniex nittrattaw l-essential requirements għaliex dawk jaqgħu taħt leġislazzjoni totalment differenti.

Hawnhekk aħna qegħdin nitkellmu dwar l-istandards u kif se nsibu mezz sabiex nipproduċu standards differenti li pero` jkunu jilħqu għan wieħed.

U għalhekk il-bieraħ jien għedt li hemm differenza bejn l-għan u l-mezzi.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il-mezzi għaliex illum il-konċett ta' l- istandards, kif kien qed jgħid tajjeb l-Onor.

Hyzler, huwa totalment ġdid minn kif konna nafuh.

Qabel kellna standard wieħed mandatorju u trid tasal għalih bilfors b'dak il-mod, mentri llum il-ġurnata għandek għażla.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jekk intom qegħdin taħsbu li hemm xi tibdila radikali minn kif inhuma l-affarijiet preżentement, allura ngħidilkom li għandkom żball.

Ejja nieħdu l-eżempju tal-fireproof doors.

Kulħadd jaf li l-lukandi bilfors irid ikollhom dawn it-tip ta' bibien ħalli jekk jinqala' xi inċident il-bieb ikun jiflaħ jirreżisti għal ċertu tul ta' ħin u b'hekk jagħti l-opportunita` lil min ikun fil-kamra biex jaħrab.

Issa sa ftit taż- żmien ilu ħadd ma kien jipproduċi fireproof doors f'Malta, pero` imbagħad kien hemm xi ħadd li beda jipproduċihom.

Meta wieħed kien jiġi biex jimporta dawn it-tip ta' bibien aħna konna ninsistu li l-ewwel ikollu ċertifikat li jgħid li l-bieb ikun għadda mit-testing ta' laboratorji speċifiċi li hemm fl-Ingilterra, pero` jekk kemm-il darba dak iċ-ċertifikat ma kienx jinkiseb, il-gvern ma kienx jgħid lill-individwu li ma jistax iwaħħal il-bieb; kienu jkunu affarijiet oħra li lil dak l-individwu kienu jwaqqfuh milli jagħmel dan bħal, per eżempju, id-ditta ta' l- assigurazzjoni.

Id-distinzjoni li qed issir f'din il-liġi hija li qabel dawn kienu kollha jissejħu standards u issa qed issir distinzjoni bejn standards u essential requirements.

Pero` mill-bqija l-funzjoni ta' l-awtorita` baqgħet kif kienet; l-unika ħaġa differenti hija li qed nagħmlu liġi li se tkopri anke prodotti li m'għandhomx bżonn standards.

U huwa għalhekk li l-Onor.

Hyzler qal li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea kollox se jibqa' l-istess għaliex din il-liġi m'hijiex se sservi għal dak li qabel kien imsejjaħ standards obbligatorji u li llum qed jissejjaħ essential requirement.

L-essential requirement kien hemm, għadu hemm u se jibqa' hemm, kulma qed nagħmlu huwa - u m'iniex qed ngħid li qed nagħmlu xi ħaġa ħażina - liġi ta' standards għal dawk l-affarijiet li m'hemmx bżonn standards għalihom.

(Interruzzjonijiet) Jien hekk fhimt.

Inti għadek kemm għedt li jekk xi ħadd irid jimporta buttuni li ma jkollhomx standards, jista' jaqbad u jġibhom u ħadd ma jindaħallu.

(Interruzzjonijiet) Jiena qed nikkwota x'għedt int. (Interruzzjonijiet) Mela naħseb aħjar tispjega anke għal min qed jismagħna.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Jiena naħseb li min qed jismagħna ħawwadnih sew, ovvjament hija kontribuzzjoni ġenerali.

Il-liġi ta' l-MSA sal-lum ma kenitx tippermetti konformita` b'mod volontarju ma' standards; l-MSA kienet titkellem biss fuq ħruġ ta' standard orders.

Li qegħdin nagħmlu hawnhekk huwa li qegħdin inħassru l-kunċett ta' standard orders.

L-uniku standard obbligatorju - ħalli nsejħilhom hekk jiena wkoll biex niftehmu - jaqa' taħt liġi kompletament differenti; il-liġi ta' l-essential requirements.

B'din il-liġi, fejn se jiġu adottati diversi mijiet ta' eluf ta' standards u li m'humiex mandatorji, se jkunu made available lill-producers li sal-lum għal Malta ma kellhomx imma kellhom biss għal barra minn Malta - ...

(Interruzzjonijiet) Ara kemm kien hawn standards qabel u ara kemm se jkun hawn wara li tgħaddi din il-liġi.

Qabel kellna numru ta' standards ta' bilfors għal ċerti prodotti u kienu joħorġu l-hekk imsejħa mandatory orders, pero` malli tgħaddi din il-liġi se jkollna numru enormi ta' standards.

Per eżempju fil-każ ta' electrical products neħħejna tlieta jew erba' mandatory orders u ekwivalenti għal mandatory order waħda se jkun hemm madwar 2000 standard minn fejn wieħed jagħżel.

Imma allura ma tistax tiġi tgħidli li l-affarijiet se jibqgħu l-istess!

U lanqas tista' tgħidli li din qegħdin nagħmluha għal dawk l-affarijiet li s'issa m'hemmx essential requirements fuqhom.

Din qed nagħmluha għal dawk l-affarijiet li m'hemmx essential requirements u qed nagħmluha għal dawk l-affarijiet li hemm essential requirements li biex tasal għall-essential requirement se tagħti l-istandard li tkun użajt.

Issa ħalli nagħti risposta dwar dak li ingħad aktar kmieni rigward il-fireproof doors.

Fil-każ tal-fireproof doors, se jkun hemm essential requirements fil- construction industry, il-fireproof doors jaqgħu taħt il-construction industry u allura se jkun hemm essential requirements għalihom ukoll.

Kieku mhux għax jaqgħu taħt il-construction industry ma kienx ikun hemm bżonn għall-essential requirement, pero` xorta waħda ħadd m'hu sidi li jekk irrid nagħmel bieb li m'huwiex fireproof, nagħmlu.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nispjega ftit.

Per eżempju, jien nipproduċi tip ta' bibien li ngħid li huma fireproof.

Issa jekk ikun hemm xi ħadd li jiċċalenġjani u jgħidli li dak m'huwiex veru fireproof jiena nista' ngħid lill-MSA sabiex tiċċekkja hi u allura jsir test biex jaraw jekk dak il-bieb jikkonformax ma' l- istandard li l-prodottur qed jgħid li ħadmu bih.

(Interruzzjonijiet) le, dik hija kwestjoni oħra għaliex ma rridux ninsew li aħna qegħdin inwaqqfu direttorat tas-servizz ta' l-ittestjar.

Jekk illum kumpannija trid iġġib l-ISO certification trid tmur għand kumpannija barranija u tiġi tiswilha balla flus għaliex ikun hemm bżonn ta' audit darba kull tliet xhur jew darba kull sitt xhur u ħafna affarijiet oħra.

Fil-prattika dan ifisser li l-kumpanniji ż-żgħar ma jistgħux jagħmlu dan għaliex they can't afford it.

Taħt id-direttorat tas-certification dawn issa jistgħu jibdew isiru mill-MSA.

(Interruzzjonijiet) Hemm imbagħad id-direttorat ta' l-accreditation li jagħmel l-audit tas-certification.

Jiġifieri din hija maħduma bizzilla; biċċa tidħol fl-oħra.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Imma f'Malta kien hawn kumpannija li kienet qed tagħmel dak kollu neċessarju biex hi tkun tista' tagħmel l-ISO certification.

Jiġifieri din m'hijiex xi ħaġa innovattiva li se tidħol permezz ta' din il-liġi.

L-ISO hija xi ħaġa privata.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Hekk hu l-ISO bdiet minn kumpannija privata, illum hija rikonoxxuta mid-dinja kollha and they set the standards u jappuntaw l- aġenti 'l hemm u 'l hawn.

Issa l-MSA, tramite d-direttorat tas- certification, se tkun f'pożizzjoni li toħroġ dak it-tip ta' ċertifikazzjoni u tista' tagħmilha bi prezzijiet raġjonevoli li jistgħu jilħquhom il-kumpanniji ż-żgħar.

Għaliex waħda mill-problemi li għandna hi li l-kumpanniji ż-żgħar li għandhom bżonn dan it-tip ta' certification ...

L-aħħar darba jien tajt l-eżempju ta' meta kienu ġew Skanska hawnhekk u kellhom problema li ma kienx hawn kuntratturi li kellhom l-ISO 9002 u kellhom ħafna taħbit biex iġibu dan is-certification u Alla biss jaf xi swietilhom u kemm kellhom jagħmlu kuntrumbajsi.

(Interruzzjonijiet) Tiswa kemm tiswa; il-kumpanniji ż-żgħar ma jisgħux jaffordjawhom.

Insa s- subcontracting hawn Malta.

Jekk kumpannija trid tieħu subcontracting barra minn Malta, l-ewwel ħaġa li se jistaqsuha hija jekk għandhiex l-ISO 9002.

Issa b'li qed nagħmlu f'din il-liġi se nkunu qegħdin niffaċilitaw il-ħajja ta' kumpanniji żgħar, għaliex kif għedna d-darba l-oħra, kumpanniji kbar m'għandhomx bżonn lilna biex iġibu dan it-tip ta' certification.

Illum hawn diversi kumpanniji li jintużaw għas-certification, liema certification issa jista' jsir mill-MSA.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 17 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 15 - Rapport Annwali.

Clause 15 - Annual Report.

(Posposta fis-seduta tat-3 ta' Lulju, 2000)

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President, meta konna qed niddiskutu din il- klawsola kienet qamet id-diffikulta` dwar il-bidla li kienet saret fil- Communications Authority Act fis-sens li fejn kien hemm l-obbligu li l- ministru jqiegħed kopja tar-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra kemm jista' jkun malajr, kien ġie kwalifikat f'terminu.

Fil-fatt dan huwa korrett u għalhekk se nippreżenta emenda sabiex din l-awtorita` tkun uniformi ma' awtoritajiet oħra, fis-sens li l-perijodu jiġi kkwalifikat biż-żmien ta' tmien ġimgħat.

Għalhekk nipproponi din l-emenda:

"I" Minflok il-kliem minn "Il-Ministru għandu jara" sal-kliem "jista' jkun malajr" għandhom jidħlu l-kliem "Il-Ministru għandu ma' l-ewwel opportunita' u mhux aktar tard minn tmien ġimħat wara li jkun irċieva kopja ta' kull rapport bħal dak, jew jekk f'xi żmien waqt dak il- perjodu l-Kamra tar-Rappreżentanti ma tkunx qiegħda f'sessjoni, fi żmien tmien ġimgħat mill-bidu tas-sessjoni li minnufih tmiss wara, jara li kopja ta' kull rapport bħal dak titqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra tar-Rappreżentanti.".

"I" For the words from "The Minister shall cause" to the words "as soon as practicable" there shall be substituted the words "The Minister shall at the earliest opportunity and not later than eight weeks after he has received a copy of every such report, or if at any time during that period the House of Representatives is not in session, within eight weeks from the beginning of the next following session, cause a copy of every such report to be laid on the Table of the House of Representatives".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda "I" kif imressqa u moqrija mis-Segretarju Parlamentari.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "I" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 15, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 15, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 16 - Eżenzjoni mill-intaxxar.

Clause 16 - Exemption from taxation.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President, peress li l-bieraħ inġibdet l- attenzjoni li l-awtorita` tal-komunikazzjoni ma kenitx ġiet eżentata mill- ħlas ta' l-income tax u t-taxxa fuq id-dokumenti - filwaqt li l-awtorita` li qed tiġi mwaqqfa permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qed tiġi eżentata - nipproponi din l-emenda:

"J" Il-klawsola 16 għandha tiġi mħassra.

"J" Clause 16 shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda għal klawsola 16, kif imressqa u moqrija mis-Segretarju Parlamentari.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "J" għaddiet nem. con u Klawsola 16 ġiet imħassra.

Klawsola 18 - Tibdil, sostituzzjoni jew revoka ta' standards.

Clause 18 - Variation, substitution or revocation of standards.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Din il-klawsola titkellem dwar is-setgħa li għandha l-awtorita` li tibdel, tissostitwixxi jew tirrevoka standards.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jien qed nifhem li r-raġuni hija sabiex ikollha l-opportunita` li l-istandards li ma jibqgħux applikabbli tirrevokahom.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Fil-fatt tista' tibdel, tissostitwixxi jew tirrevoka.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 18.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 18 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 19 - Tiġi pubblikata lista ta' standards.

Clause 19 - List of standards to be published.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President għal klawsola 19 nipproponi din l- emenda:

"K" Il-klawsola 19 għandha tiġi enumerata mill-ġdid bħala s-subklawsola (1) tagħha u minnufih wara l-imsemmija subklawsola (1) għandha tidħol is-subklawsola ġdida li ġejja:

"(2) Minkejja d-dispożizzjonijiet l-oħra ta' dan l-Att u ta' kull liġi oħra, il-lista ta' standards imsemmija fis-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu kif ukoll kull standards magħmula, adottati jew trasposti mill-Awtorita' jistgħu jsiru, jiġu pubblikati, jiġu preskritti jew jitqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku bl-ilsien Ingliż biss.".

"K" Clause 19 shall be renumbered as subclause (1) thereof and immediately after the said subclause (1) there shall be added the following new subclause:

"(2) Notwithstanding the other provisions of this Act or of any other law, the list of standards mentioned in subsection (1) of this section and any standard made, adopted or transposed by the Authority may be made, published, prescribed or made available to the public in the English language only.".

Din il-klawsola qed tgħid li l-awtorita` għandha tippubblika lista ta' standards flimkien ma' l-ekwivalenza internazzjonali tagħhom, fejn ikun il- każ.

Dawn l-istandards kollha se jkunu meħudin mill-Ingliż u peress li hemm volumi enormi m'huwiex prattiku li dawn jiġu tradotti kontinwament.

Naturalment hawnhekk qed nitkellmu dwar dawk l-istandards li nġibu minn barra.

M'hemm xejn xi jżomm lill-awtorita` milli tippubblika bil-Malti dawk l-istandards li jkunu home-grown.

Li se jiġi ppubblikat bl-Ingliż huwa l-katalogu, li huwa voluminuż ħafna, u mhux l-istandard innifsu għaliex it- text ta' dawk l-istandards huma aċċessibbli għall-pubbliku mill-uffiċċju ta' l-awtorita` u m'humiex se jiġu ċirkolati jew ippubblikati permezz tal- gazzetta tal-gvern.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Chairman, l-ewwel reazzjoni ta' min forsi ma jkunx daħal fil-fond ta' l-emenda li ressaq l-Onor.

Hyzler tkun li ma jaqbilx magħha.

Ir-raġuni hija li qed jintqal li se jidħlu ċerti miżuri biex jistgħu jiġu adottati minn ċerti entitajiet li ma jkunux kbar - liema entitajiet ħafna drabi ma jkollhomx in-nies mistħarrġa li jistgħu jifhmu sewwa bil-lingwa Ingliża - ...

Jiena kkonsultajt ruħi ma' min kellu x'jaqsam ma' l-istandards authority u naf bħala fatt li kien hemm diffikultajiet kbar biex dawn l-istandards, speċjalment meta jkunu ġejjin minn barra, jiġu tradotti għal-lingwa Maltija.

Pero` jiena naħseb li jkun tajjeb li wieħed jilħaq kompromess.

U dan jista' jintlaħaq billi dawn jiġu ppubblikati bl-Ingliż, pero` jkun hemm obbligazzjoni li mal-medda taż-żmien jiġu tradotti għall-Malti.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Hawnhekk qed nitkellmu dwar fakulta` li tingħata lill-MSA li tippubblika bl-Ingliż biss.

Naturalment jekk hi jkollha l- mezzi li tagħmel dawn it-tip ta' translations, well and good, pero` milli jiena nformat I can't see that in the foreseeable future jista' jsir dan it- tip ta' translation anke minħabba l-aspett tekniku tiegħu.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq kliem li huwa purament tekniku, li fil-prattika se jfisser li l-Malti se jkun totalment in inverted commas jew in italics.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiena għadni xorta qed nifhem li din il-liġi qisha "Sur m'hu xejn" għaliex ma nistax nifhem x'effett jista' jkollha translation meta mbagħad kulħadd jista' jġib li jrid, jilħaq jew ma jilħaqx l-istandard rikjest.

Ħalli nġib eżempju, u m'iniex se noqgħod insemmi bibien, ħaxix u frott imma se nsemmi xi ħaġa ftit aktar gravi.

Se nieħu l- eżempju tal-pulizija tat-traffiku.

Jiġri li toħroġ tender għal crash helmets u jinxtraw dawk li jkunu l- orħos.

Jiġifieri dawn il-pulizijia m'humiex protetti bl-istandards rikonoxxuti minn ċerti pajjiiżi li aħna dejjem għedna li għandna nħarsu lejhom bħala eżempju.

U għalhekk jien qed ngħid li f'kull klawsola qed nara l-element tas-"Sur m'hu xejn".

Din hija awtorita` jew m'hijiex?

Nerġa' ngħid li ninsabu fis-sena 2000 u għadhom ma jeżistux standards fejn jidħlu l-crash helmets, u naf x'qed ngħid; l-importanti li tilbisha ħalli tiffranka ċitazzjoni.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Ħalli nipprova nispjega anke fuq l-eżempju li ta l- Onor. Farrugia stess, pero` nixtieq li nagħmlu sforz sabiex nifhmu x'inhuma l-implikazzjonijiet anke ta' dan l-eżempju.

Jekk hemm liġi li tirregola l- użu tal-helmets, jiena għandi nifhem li se jkun hemm essential requirement marbut ma' dak il-helmet, jiġifieri li l-helmet irid ikun ta' ċertu tip altrimenti se nkomplu naraw fit-triq nies għaddejjin fuq il-muturi bil- helmets tat-tfal li tixtri mill-ħwienet tal-ġugarelli biex taparsi jissodisfaw il-liġi.

Li jien nixtieq li wieħed jifhem huwa li jekk jeżisti essential requirement taħt Kap 225 li jgħid li l-helmet irid ikun ta' ċertu tip, allura jrid ikun ta' dak it-tip.

Issa meta inti tistieden call for tenders se tistaqsi lil min ikun tefa' t-tender liema standard uża u dak li jgħidlek li ma uża standard ta' xejn probabbilment se taqbad u twarrbu.

Issa jekk nerġgħu mmorru fiż-żmien fejn it-tenders nagħtuhom lil min jitfa' l-orħos offerta biex niffrankaw il-flus kif konna nixtru t-telephone systems tal-pajjiż qabel, allura dik hija kwestjoni oħra, pero` jien nawgura li dak iż-żmien ħriġna minnu.

Kieku nkun se noħroġ it-tender jien, inkun irrid niċċekkja liema standard intuża biex ġie milħuq l-essential requirement taħt Kap 225.

Jekk imbagħad min ikun tefa' t-tender ma jkunx irid jgħidli liema standard uża, probabbilment inwarrabu sakemm ma nkunx miġnun.

Jekk mill-banda l-oħra, min ikun tefa' t-tender jgħidli li uża ċertu standard jiena nista' nitlob lill-MSA tiċċekkjali l-prodott taħt id- direttorat tas-certification u tgħidli jekk jissodisfax l-essential requirement.

Voldieri issa mhux aktar każ ta' "Sur m'hu xejn" għaliex is-"Sur m'hu xejn" se jkollu l-poter li jiċċekkja l-istandard li inti qed tgħid li qed tagħtini!

Nispera li ċċarajt dan il-punt.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l- emenda kif imressqa u moqrija mis-Segretarju Parlamentari.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "K" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 19, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 19, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 20 - Marka ta' konformita`.

Clause 20 - Conformity mark.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Din hija l-klawsola li tagħti s-setgħa lill- awtorita` li toħroġ il-permessi għall-użu ta' marka ta' konformita`.

Issa kif rajna, il-marka tal-konformita` huwa dak il-permess li jingħata mill- awtorita` biex wieħed ikun jista' tgħid li prodott jissodisfa standards u jwettaq il-kondizzjonijiet preskritti f'dawk l-istandards u li inti qed tiddikjara li hemm konformita` magħhom.

Issa kif rajna, taħt kapitlu 187, il-Malta board of standards ta' dak iż-żmien kien joħroġ marka magħrufa bħala l-flower mark li fil-prattika naħseb intużat ftit li xejn, anzi nista' ngħid li ma tgawdi minn ebda tip ta' isem, tajjeb jew ħażin.

Issa din il-liġi se tħassar il-marka ta' kwalita` taħt il-liġi l-antika u se ddaħħal minflok kunċett ta' marki ta' konformita` ma' standards.

Dawn l- istandards kif rajna għad iridu jiġu ppubblikati b'avviż legali u mistennija jintużaw partikolarment fi prodotti lokali jew indiġeni.

L- eżempji ovvji huma l-bizzilla u l-filugranu għal dak li għandu x'jaqsam ma' artiġġjanat jew fil-każ ta' l-ikel, il-ġbejniet.

Jiena kont ispirajt li l- ħobż magħmul Ħal Qormi kellna xi tip ta' poter li nagħtu l-marka ta' konformita` ma' standard imma hawn min forsi jsib diffikulta` b'dan!

Fil-prattika l-mod kif titħaddem hija li l-MSA tħejji kodiċi ta' prattika flimkien mal-kunsill ta' l-artiġjanat, li mbagħad jiġi kkomunikat lill- artiġġjani tagħna li kemm-il darba jkunu jixtiequ li joqogħdu għal dak l- istandard jkunu obbligati josservaw dan il-kodiċi.

L-infurzar se jsir taħt il-liġi u jsir minn din l-awtorita' stess.

Huwa importanti ngħidu li l-uniku infurzar li se jsir taħt din il-liġi huwa biss rigward il-marka tal- konformita`.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Chairman, m'għandniex rimarki dwar din il- klawsola għaliex naqblu perfettament ma' kif inhi magħmula; naqblu li jkun hemm din il-marka tal-konformita`, naqblu li hemm bżonnha, naqblu mal- ħtieġa tagħha u naqblu li għandu jkun hemm enforzar dwarha wkoll.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Mela se npoġġi klawsola 20 għall-vot.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 20 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 21 - Dħul f'fabbriki u teħid ta' kampjuni.

Clause 21 - Access to factories and taking of samples.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, din il-klawsola tagħti l-fakulta` li l- uffiċjali awtorizzati mill-awtorita` jidħlu f'postijiet fejn jiġu manifatturati prodotti jew jiġu provduti servizzi soġġetti għal marka ta' konformita` għal fini ta' spezzjoni u t-teħid ta' kampjuni.

Min jopponi din it-tip ta' spezzjoni jista' jkun misjub ħati ta' reat u jiġi espost għal multa ta' bejn Lm50 għal Lm200 jew/u priġunerija minn xahar sa tliet xhur.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Charman, hawnhekk ukoll jidher ċar li din il-klawsola qiegħda tipprovdi sabiex prodotti li jkunu ġenwinament magħmulin jiġu mogħtija xi forma ta' protezzjoni biex min ikun qed jabbuża tkun tista' ssir spezzjoni tal-fond tiegħu.

Din hija konsegwenzjali għall- klawsola Ii qbilna magħha u naturalment qed naqblu ma' din ukoll.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Mela nista' npoġġi klawsola 21 għall-vot.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 21 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 22 - Setgħa tal-Ministru li jagħmel regolamenti.

Clause 22 - Power of Minister to make regulations.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President, għal klawsola 22 nipproponi din l- emenda:

"L" Is-subklawsola (2) tal-klawsola 22 għandha titħassar u s-subklawsola (1) tagħha għandha tiġi enumerata mill-ġdid bħala l-klawsola 22.

"L" Subclause (2) of clause 22 shall be deleted and subclause (1) thereof shall be renumbered as clause 22.

Ir-raġuni għal din l-emenda hija ovvja.

Aħna ma xtaqniex li r-regolamenti jkunu bl-Ingliż biss imma ridna li jkunu anke bil-Malti.

Jista' jkun li din daħlet hawnhekk minflok fejn kellha tidħol qabel fil-kwestjoni tal- pubblikazzjoni tal-lista ta' l-istandards.

Voldieri r-regolamenti għandhom isiru kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż.

Issa għal dak li jirrigwarda l- klawsola nnifisha qed nitkellmu dwar is-setgħa tal-ministru li jagħmel regolamenti in konnessjoni mal-marka tal-konformita`.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Chairman, jien xtaqt nirrimarka dwar il- fatt li qed jingħad li l-ministru se jkollu l-poteri li jippreskrivi l- marka jew is-simbolu li huma ta' natura dettaljata u naħseb li kien ikun xieraq kieku l-ministru, qabel ma jagħmel dawn ir-regolamenti, jieħu l- parir ta' l-awtorita`.

Huwa minnu li this is an empowering clause imma naħseb li ikun aktar għaqli kieku l-ministru jaġixxi wara li jkun ikkonsulta ruħu ma' l-awtorita`.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, m'għandix diffikulta` li nagħmel emenda f'dan is-sens u sakemm tiġi mħejjija l-emenda nitlob il-permess sabiex din il-klawsola tiġi posposta.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 23 - Emendi konsegwenzjali għall-Att dwar Deskrizzjonijiet Kummerċjali, Kap. 313

Clause 23 - Consequential amendments to the Trade Description Act, Cap.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Din il-klawsola tittratta l-emendi konsegwenzjali għall-Att dwar Deskrizzjonijiet Kummerċjali.

L-applikazzjoni ta' dan l-Att se tiġi estiża biex tinkludi s-servizzi - s'issa kienet tkopri biss prodotti - u qegħdin nikkreaw ukoll spazju għal marka ta' konformita` fis- sens li qed indaħħlu marki ta' konformita` fl-ambitu ta' trade description.

Oltre minn hekk hemm imbagħad il-kwestjoni tal-pieni fejn apparti l-pieni tal-flus u ħabs li ssib taħt it-Trade Description Act qed jiżdiedu l-pieni ta' konfiska ta' oġġetti u s-sospensjoni tal-liċenzja bħala possibbiltajiet oħra ta' pieni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Jiġifieri din il-klawsola qed tiddaħħal sabiex jiġi emendat l-Att dwar Deskrizzjonijiet Kummerċjali ħalli ma jkunx hemm konflitt bejn bejn dan l-att u l-liġi li qed nitkellmu dwarha llum.

Qed nifhem sew?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Eżattament!

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 23.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 23 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 24 - Tħassir u reservi.

Clause 24 - Repeal and saving.

ONOR.

GEORGE HZYLER: Din il-klawsola qiegħda tħassar Kap 187 kollu ħlief għal dawk ir-regolamenti maħruġa taħtu.

Dawk ir-regolamenti se jibqgħu jeżistu daqslikieku qegħdin taħt din il-liġi.

Din il-klawsola qed tgħid ukoll li l-awtorita` se tkompli sseħħ, jiġifieri mhux tispiċċa u terġa' tibda imma hemm il-kontinwita` u li l-istandard orders, li tant ikkreawlna konfużjoni, se jibqgħu jseħħu wkoll.

Naturalment dan huwa biss a matter of time, fis-sens li immedjatament li tiġi fis-seħħ din il-liġi, dawn l-orders jibdew jiġu mħassra.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 24.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 24 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 22 - Setgħa tal-Ministru li jagħmel regolamenti.

Clause 22 - Power of Minister to make regulations.

(Posposta aktar kmieni fil-kumitat)

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Chairman, fuq suġġeriment ta' l-Onor.

Attard Montalto, għal din il-klawsola se nipproponi emenda li tgħid hekk:

"M" Fi klawsola 22 minnufih wara l-kliem "jagħmel regolamenti" għandhom jidħlu l-kliem "wara konsultazzjoni ma' l-Awtorita'".

"M" In clause 22 immediately after the words "The Minister" there shall be inserted the words ", after consultation with the Authority,".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda "L", kif imressqa u moqrja mis-Segretarju Parlamentari.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "L" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda "M" kif imressq u moqrija mis- Segretarju Parlamentari.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "M" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 22, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 22, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor.

Clause 1 - Short title.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Għal din il-klawsola nipproponi emenda li tgħid hekk:

"N" Fil-klawsola 1 minflok il-kliem "għall-Għemil ta' Standards" għandhom jidħlu l-kliem "dwar l-iStandards".

"N" In clause 1 for the word "Standardisation" there shall be substituted the word "Standards".

L-iskop ta' din l-emenda huwa sabiex jiġi rifless aħjar l-iskop prinċipali ta' l-awtorita`.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mis-Segretarju Parlamentari.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

L-emenda "N" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor Membri: Aye) Dawk kontra?

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR GEORGE HYZLER: Mr Chairman, nipproponi li l-Iskrivan tal-Kamra jiġi awtorizzat jikkorreġi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat jikkorreġi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjakom.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-4 ta' Lulju, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Bonnici huwa in possesion.

ONOR.

MICHEAL BONNICI: Mr Speaker.

Kif kont qed ngħid, hawn qbil ġenerali li din il-liġi hi waħda tajba u qiegħda tagħti ċerti drittijiet lill-konsumatur, tpoġġi ċerti obbligi fuq il-kummerċjant u tiddefendi kemm lill-konsumatur kif ukoll lill-kummerċjant.

Dalgħodu kont qed ngħid ukoll kemm huwa importanti li l-poplu jifhem li din il-liġi qiegħda ssir sabiex huwa jiġi protett minn prodotti jew servizzi li ma jkunux tajbin.

Fil-fatt taqsima VI tal-liġi tagħmel enfasi għal atti li m'humiex ġusti u tgħid li għandu jiġi stabbilit perijodu li fih il-kummerċjant ikun jista' jiġi avżat b'xi difett fil-prodott jew servizz li jkun bigħ għaliex m'huwiex ġust li l- kummerċjant ma jħallix żmien biżżejjed lill-konsumatur sabiex jipprova l- oġġett li jkun xtara.

Dan japplika l-aktar fil-każ ta' għarajjes li jixtru ċerti appliances ħafna żmien qabel ma jkunu se jużawhom.

F'każi bħal dawn isir ftehim bejn min ikun qed jixtri u min ikun qed ibigħ li jgħid li l-garanzija tibda tgħodd minn meta jitneħħa s-siġill minn fuq l-oġġett, pero` jiddispjaċini ngħid li hawn uħud min-negozjanti li dan il-ftehim ma jonorawhx.

Jien nixtieq li tiddaħħal xi klawsola f'din il- liġi li torbot kemm lill-konsumatur kif ukoll lill-kummerċjant mal-kuntratt li jkunu għamlu.

Din il-liġi ssemmi affarijiet oħra importanti li jolqtu ħafna lill-konsumatur u għalhekk jiena nagħmel appell sabiex meta din il- liġi tgħaddi mill-Parlament, din l-informazzjoni tiġi ppubblikata ħalli l- pubbliku jkun jaf xi drittijiet għandu meta jkun se jixtri xi prodott jew servizz.

Mr Speaker, ħaġa oħra li nitlob li l-ministru jikkonsidra tirrigwarda artiklu 44 kif pospost f'Taqsima VI ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Paragrafu 2 (g) ta' dan l-artiklu jgħid li "jeħtieġu lil-konsumatur li jkun naqas milli jwettaq l-obbligazzjoni tiegħu, li jħallas b'kumpens lill-kummerċjant ammont li jkun sproporzjonatament għoli ħdejn il-valur ta' l-oġġetti jew is- servizzi mixtrijin jew mikrijin;".

Jiena nissuġġerixi li fl-aħħar ta' dan il-paragrafu jiżdiedu l-kliem "jew inkella mogħtija".

M'huwiex ġust li meta persuna ma tasalx biex tħallas għall-prodott li tkun xtrat, minbarra li jitteħdilha l-prodott tkun trid tagħti kumpens lill-kummerċjant; il- kummerċjant għandu jieħu dak li hu tiegħu bi dritt pero` m'għandux japprofitta ruħu minn dak il-konsumatur li ma jkunx wasal biex iħallas.

Huwa tajjeb għalhekk li din il-liġi qed tipprovdi anke għal din l- eventwalita`.

Paragrafu (k) ta' l-istess subartiklu jgħid li "jipprojbixxu lill- konsumatur milli jikseb it-tħassir tal-kuntratt jekk il-kummerċjant jonqos milli jwettaq l-obbligazzjonijiet tiegħu;".

Dan il-paragrafu qed jipproteġi lil dak il-konsumatur li jkun irid ikompli jinsisti li l- agreement li jkun sar jiġi onorat.

Nafu kemm f'pajjiżna jinqalgħu argumenti bejn konsumaturi u kummerċjanti dwar pagamenti jew difetti fil- prodotti, liema argumenti ħafna drabi jispiċċaw jitkomplew il-qorti.

Għalhekk huwa tajjeb li din il-liġi qed tipprovdi anke għal dawn iċ- ċirkostanzi.

Hemm imbagħad klawsola li titkellem dwar fuq min għandu jidħol responsabbli għal prodotti difettużi.

Illum il-ġurnata għandna diversi prodotti elettroniċi fis-suq u għalkemm il-kummerċjant jagħmel kull mezz possibbli li jkollu after sales service, jista' jagħti l-każ li ma jkollux nies trained biżżejjed fuq dak il-prodott.

Hawn ħafna kumpanniji serji li qabel ma jimportaw prodott jibagħtu technicians minn barra sabiex ikunu jistgħu jaraw kif jitħaddmu ħalli jekk jinqala' każ ta' tiswija ikollu n- nies kwalifikati biżżejjed biex jagħmlu dak ix-xogħol, pero` xi kultant tinqalgħalek xi ħsara f'xi prodott u peress li tal-ħanut ma jkollux nies trained biżżejjed biex isewwuh, u peress li jkun għadu taħt garanzija, jgħidlek li se jibagħtulek barra.

Issa meta jiġri hekk mhux talli ddum tistenna sabiex dak il-prodott jerġa' jiġi lura, talli ħafna drabi jkollok tħallas l-ispejjeż tal-posta wkoll.

B'din il-liġi li għandna quddiemna, il- konsumatur se jiġi protett billi r-responsabbilta` tad-difetti fil-prodotti se tintefa' fuq il-kummerċjant.

Mr Speaker, Taqsima VIII ta' l-abbozz titkellem dwar bejgħ ta' oġġetti lil konsumaturi u tgħid li l-garanzija kummerċjali trid tingħata bil-miktub u anke tkun miktuba b'lingwa li tinftiehem.

Dan ifisser li l-garanziji jridu jkunu miktuba b'mod li the man in the street ikun jista' jifhimhom u jifhem ukoll il-piżijiet li jkun dieħel għalihom.

Hemm imbagħad klawsoli li jitkellmu dwar l-infurzar tal-liġi u klawsoli oħra li jitkellmu dwar għoti ta' servizzi.

U xtaqt hawnhekk nitkellem dwar dawn ta' l-aħħar.

Kulħadd jaf li biex tabib, avukat, nutar, perit, accountant u professjonisti oħra jagħtu servizz għandhom bżonn ta' warrant, filwaqt li dawk li jaħdmu f'diversi snajja' m'għandhomx bżonn dan il-warant.

Jien hawnhekk nappella lill-gvern sabiex bħalma qiegħed jintroduċi standards għal ċerti prodotti, jara li ssir reġistrazzjoni tan-nies tas-sengħa.

Ma jistax ikun li bniedem per eżempju imur jaħdem ta' bennej mingħajr ma jkun studja kif jagħmel dak ix-xogħol għaliex għalkemm l-esperjenza hija importanti, il-kwalifiki huma importanti wkoll.

L-istess jista' jingħad għall-plumbers u l-electricians.

Jien nappella sabiex kulmin huwa rreġistrat bħala bniedem tas-sengħa jkollu speċi ta' ċertifikat li juri li huwa kapaċi jagħmel dak ix-xogħol partikolari ħalli ma jkollniex aktar complaints minn konsumaturi li jkunu qabbdu nies li ma jkunux tas-sengħa jagħmlulhom xi xogħol u meta joħorġilhom xi difett u jfittxuhom, ma jkunux iridu jirranġawlhom għaliex jgħidulhom li jkun tort tagħhom.

Huwa veru li aħna l-Maltin kapaċi nitgħallmu sengħa malajr, pero` m'huwiex sewwa li, per eżempju, jkollna mechanics li jkunu ħadu t-training tagħhom sempliċement bl- esperjenza.

Min jaħdem ta' mechanic ukoll għandu jkollu ċertifikat li juri li huwa kapaċi jagħmel dak ix-xogħol ħalli l-konsumatur ikun jaf li mar għand bniedem li huwa mħarreġ sew f'dik il-materja.

Mr Speaker, nerġa' hawnhekk nagħmel appell lill-insurance companies li l- aktar li jkollhom agreements miktubin bl-Ingliż.

Dawn jgħidu li r-raġuni għalfejn jiktbu l-agreements bl-Ingliż hija għaliex għandhom il-parent company Ingliża u allura ma jistgħux jagħmlu agreements bil-lingwa Maltija.

Huwa veru li kemm-il darba wieħed ma jkunx jifhem bl-Ingliż jista' jitlob li jingħatalu l-agreement bil-Malti, pero` dan jenħtieġ li jiġi nforzat b'liġi.

Irrid hawnhekk insemmi wkoll ir-reklami li ħafna drabi jagħmlu l-prodott jidher attraenti ħafna billi anke jiġu offruti ċerti discounts pero` imbagħad jinstab li jew il-prodotti għandhom xi difett jew inkella huma second hand.

Jien nagħmel appell lill-konsumaturi sabiex ma jiġux imqarrqa - u l-liġi tagħmel enfasi kbira dwar dan - bir-reklami.

U la qed insemmi r-reklami ma nistax ma nsemmix il-mod li bih jiġu rreklamati t-tours.

Illum hawn ħafna aġenziji ta' l-ivvjaġġar li jirreklamaw it-tours tagħhom pero` ħafna drabi ssib li l-lukandi lussużi u l-excursions li jsemmu fir-reklami jkunu ferm differenti minn dak li fil- fatt wieħed isib meta jmur fuq dak it-tour.

Safejn naf jien din il-liġi ma titkellem xejn dwar vjaġġi u għalhekk jien nagħmel appell lill-ministru sabiex jdaħħal xi klawsola li tkun tirrigwarda l-vjaġġi għal barra minn Malta.

L-aħħar ħaġa li ridt nitkellem dwar tirrigwarda l-prezzijiet.

Jien niskanta meta nisma' bil-prezzijiet esaġerati li qed jiġu ċċarġjati dawk li jattendu ċerti night clubs u restaurants; flixkun ilma li l-iktar li jista' jiswa huwa 20c jew 21c qed jinbiegħ Lm1 u anke Lm1.50.

Jien nappella ħafna biex ma tkomplix issir din l-inġustizzja speċjalment mat-tfajliet u l- ġuvintur li jattendu dawn il-postijiet ta' divertiment.

Għaliex għandhom jiġu misruqa b'dan il-mod iż-żgħażagħ li qegħdin imorru f'dawn il-postijiet biex jiddevertu b'mod onest?

Jien nifhem li l-prezzijiet tar-restaurants jew night clubs ikunu xi ftit aktar għoljin min-normal biex jagħmlu tajjeb għax-shows li jkunu qed isiru, pero` hemm qliegħ raġjonevoli u hemm serq.

Jien minn hawnhekk nappella sabiex il-prezzijiet ikunu ġusti, u fil-fatt din il-liġi tirrikkmanda sabiex fejn jinstab li jkun hemm abbuż tittieħed azzjoni.

U hawnhekk xtaqt nagħmel aċċenn għall-irċevuti.

Huwa mportanti li l- konsumatur jitlob l-irċevuta għaliex din hija l-garanzija tiegħu għas- servizz jew prodott li jkun xtara.

Ikun stupidu min ma jitlobx irċevuta għaliex b'hekk ikun qed jagħti lok lill-kummerċjant biex japprofitta ruħu.

Minbarra li n-negozjant ikun qed jisraq lill-konsumatur u ma jkunx qed jonora l-provvedimenti tal-liġi, ikun ukoll qed jeħles mir-responsabbilta` għaliex jekk kemm-il darba dak li jkun xtara l-prodott imur għandu b'xi complaint, dan jista' jgħidlu li dak il-prodott mhux veru mixtri mingħandu għaliex ma jkollux xejn x'juri li hu hekk.

Mr Speaker, bħalma diġa` għedt, din hija liġi tajba ħafna li se tkompli tħares id-drittijiet tal-konsumatur u nerġa' nappella sabiex malli tgħaddi minn dan il-parlament tiġi ppubblikata b'mod li kulħadd ikun jaf xi tgħid ħalli l-kosumatur ikun jaf x'inhuma d-drittijiet tiegħu u l-kummerċjant ikun jaf x'inhuma l-obbligi tiegħu.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chirkop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Mr Speaker, kif diġa` qalu diversi kelliema miż-żewġ naħat tal-Kamra, din hija liġi pożittiva li fil-fatt ħadmu fuqha ż-żewġ naħat.

Iżda għalihom din hija liġi pożittiva, kieku wieħed kellu jifliha sew, isib li hemm ċerti undertones fiha li jissinifikaw li jew kien hemm pressure min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea jew inkella l-gvern għamilhom awtomatikament biex ikun jista' jintogħġob ma' l-istess Unjoni.

Fost emendi oħra li qed jiġu proposti hemm dik għal Kap 317 li jitkellem dwar il- bejjiegħa bieb bieb - liġi li kienet ġiet mgħoddija minn dan il-Parlament fl-1987 - liema emendi jixbħu ħafna l-kunċett tal-freedom of movement tal- persuni u ħaddiema li għandhom il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero` dwar dan nitkellem f'aktar dettall aktar tard, iżda ma rridx forsi nagħti l-impressjoni li din in-naħa rridu nmaqdru jew inħassru, anzi ngħid mill-ewwel li aħna m'aħniex se nivvotaw kontriha.

L-Onor.

Hyzler dalgħodu beda d-diskors tiegħu billi qal hekk:

"Qabel ma wieħed jibda jiddiskuti l-liġi fid-dettall, tajjeb li nagħmlu xi ftit riflessjonijiet in ġenerali u naħseb li jkun propizju li l-ewwel ħaġa li għandna bżonn niddefinixxu meta qegħdin niddiskutu din il-liġi tal-konsumatur hija proprju x'nifhmu bit-terminu "konsumatur"".

Naħseb li l-konsumatur nistgħu niddefinixxuh billi ngħidu li huwa dak il- bniedem, jew inkella grupp ta' individwi, li permezz ta' forma ta' aġent - li llum il-ġurnata mhux bilfors jieħu l-forma ta' persuna imma jista' anke jieħu l-forma ta' xi oġġett tekniku, bħalma huwa l-internet jew l-e-mail, cioe` l-computer - jitolbu u jagħmlu użu minn xi servizz partikolari għal perijodu definit ta' żmien.".

Minn din id-definizzjoni naraw li l- konsumatur mhux bilfors huwa persuna waħedha imma fil-fatt tista' anke tikkostitwixxi grupp ta' persuni, bħalma tista' tkun familja intera li tkun qiegħda tixtri vakanza barra l-pajjiż.

Barra minn hekk, f'din l-istess definizzjoni ta' x'inhu l-konsumatur jidħol ukoll il-kunċett li servizz li jkun qed jixtri jew jikkonsma individwu jew grupp ta' persuni, mhux bilfors ikun servizz ta' għamla permanenti imma jista' jkun ukoll servizz ta' għamla temporanja; hemm differenza bejn li tixtri televiżjoni jew airconditioner għal li tikri post għal perijodu qasir ta' żmien.

Jien naħseb li nkunu qegħdin nonqsu kemm-il darba din il-liġi ma neżaminawhiex anke mill-aspett ta' globaliżżazzjoni u nformatika.

Qed ngħid dan għaliex hawnhekk ovvjament jidħol ukoll il-kunċett ta' l- elettronika u l-fenomenu ta' kif il-globaliżżazzjoni qed teffettwa dan il- qasam permezz ta' l-internet u anke forom oħra ta' reklamar jew bejgħ, bħalma huwa t-teleshopping jew il-bejjiegħa bieb, bieb.

L-avvanzi li saru u għadhom qed isiru fil-qasam tat-teknoloġija tant isiru b'pass mgħaġġel li ħadd ma jkunx jaf għada x'sed jsib ma' wiċċu f'dan il-qasam; sakemm qed nitkellmu hawnhekk illum min jaf kemm qed isiru żviluppi teknoloġiċi f'dan il-qasam!

L-avvanzi teknoloġiċi mhux biss iġibu tibdil fil-forom ta' l- affarijiet li nikkomunikaw bihom imma anke paripassu jġiegħlu lill-bniedem jimmodifika strutturi sħaħ ħalli jagħmlu tajjeb għal dan l-istess tibdil.

Per eżempju, l-internet mhux biss qed iġib tibdil fid-dinja tal-computers minn fejn twieled huwa stess bħala servizz, imma qed iġib taqlib sħiħ f'kull qasam tal-ħajja, kemm jekk huwa l-qasam kummerċjali, kemm jekk huwa l-qasam soċjali - bħalma huwa dak li jissejjaħ internet chatting liema servizz ta' komunikazzjoni jużawh nies li jkunu waħedhom, nies għomja jew inkella bi bżonnijiet speċjali li Allaħares ma jkunx dan is-servizz għalihom għaliex inkella ovvjament jispiċċaw aktar u aktar iżolati mill- ħajja ta' kuljum - kif ukoll jekk huwa l-qasam finanzjarju.

Fil-qasam finanzjarju f'dawn l-aħħar ftit snin rajna t-tfaqqis ta' kumpanniji li jadoperaw l-internet fuq bażi globali u spiss qed jiġri li l- istess kwotazzjoni ta' dawn il-kumpanniji fuq l-istock exchanges tkun ferm ogħla mill-assets li fil-fatt ikollhom.

Fiha nnifisha li jkollok kumpannija li tkun ikkwotata aktar milli suppost, tista' tkun xi ħaġa riskjuża, iżda li r-riskji tagħha madankollu se jolqtu biss dawk il-ftit li jażżardaw jinvestu f'dawn il-kumpanniji.

Jien nemmen li l-qasam kummerċjali huwa ferm aktar sensittiv minn hekk u għaldaqstant wieħed irid jimxi b'ħafna aktar kawtela meta jkun qed ifassal xi forom ta' liġijiet li jirregolaw dan il-qasam sabiex verament nipproteġu l-interessi tal- konsumaturi tagħna.

Għal dak li jirrigwarda l-internet ma nistgħux biss inħarsu lejn l-isfera nazzjonali imma rridu ta' bilfors inħarsu lejn l-isfera internazzjonali għaliex qed ikollok aktar u aktar Maltin li qed jixtru servizzi u prodotti permezz ta' l-istess internet.

U fid-dawl ta' dan it-taqlib kollu fil- qasam tal-kummerċ bilfors li minn żmien għal żmien inħossu l-bżonn li nemendaw, jekk mhux inbiddlu għal kollox, il-qafas li għandna li jipproteġi lill-konsumatur.

Wieħed mill-fenomeni li rajna jikber b'rata allarmanti ġo pajjiżna matul dawn l-aħħar ftit snin huwa proprju l-fenomenu tal-bejjiegħa bieb, bieb, pero` dwar dan nitkellem aktar tard.

Fl-1994 din il-Kamra kienet għaddiet liġi li fiha ġie provvdut għal twaqqif ta' kariga ta' direttur u anke għal kunsill għall-affarijiet tal- konsumatur, u wara perijodu relattivament qasir, qegħdin diġa` inħossu l- ħtieġa li nimmodifikaw ħafna punti minn dik l-istess liġi.

Aktar kmieni jien għamilt aċċenn fuq kif għandna niddefinixxu l-kelma konsumatur u għedt li l-konsumatur jista' jkun individwu jew inkella grupp ta' persuni.

U dawn huwa rifless proprju f'waħda mill-ewwel emendi li nsibu f'din il-liġi li tgħid li "Kull individwu ieħor li ma jkunx ix-xerrej jew benefiċjarju dirett, u sew jekk ikunx jew le membru tal-familja tal-konsumatur, li għax ikun espressament jew taċitament awtorizzat jew permess mill-konsumatur, seta' kkonsma, uża jew ibbenifika minn xi oġġetti jew servizzi pprovduti lill-konsumatur minn kummerċjant li jkun qed jaġixxi fil-kors ta' xi kummerċ ...".

Jiġifieri hawnhekk qegħdin inwessgħu l-umbrella tal- protezzjoni tal-liġi versus l-istess interessi tal-konsumatur.

Din l-emenda qiegħda tbiddel id-definizzjoni ta' konsumatur li mhux se jibqa' jiġi definit bħala individwu wieħed imma li jista' jinkorpora grupp ta' nies, bħal per eżempju, l-istess familjari jew ħbieb ta' dik il-persuna li tkun xtrat il-prodott u li tkun ġiet fdata biex tagħmel użu minnu.

Eżempju ta' dan huwa li jekk xi ħadd ikun xtara televiżjoni u tinqalagħlu xi ħsara waqt li ma jkunx qed jużah hu, xorta waħda jkun covered bil- garanzija.

Kieku ma kienx għal din l-emenda - u jien naqbel perfettament magħha - f'każ bħal dan, il-garanzija ma kenitx tkopri lix-xerrej.

Artiklu 4 tal-liġi oriġinali jipprovdi għall-mod kif għandu jkun kompost il-kunsill għall-affarijiet tal-konsumatur u forst oħrajn jgħid li kunsilliera lokali ma jistgħux jiffurmaw parti minn dan il-kunsill.

B'dan l- abbozz ta' liġi dan il-proviso qed jitneħħa, pero` jien personalment nemmen li l-fatt li jista' jkun hemm kunsilliera lokali maħtura mill-ministru fuq dan il-kunsill, jista' joħloq xi tip ta' konflitt ta' interess.

Jien naħseb li f'dan ir-rigward kien ikun ferm aħjar kieku ħallejna l-liġi kif inhi llum għaliex jista' jinqala' każ fejn kunsillier lokali jkollu xi interess, b'mod anke indirett, relatat ma' xi businessman li jkun qiegħed f'xi argument ma' xi konsumatur, u allura dan il-kunsillier se jkollu l- interess li jiġbed il-ħabel ta' dak il-businessman u minflok ma jkun qed jaġixxi fl-interess tal-konsumatur, ikun qed jaġixxi fl-interess tal- kummerċjant li jista' anke jkun qed iqarraq bl-istess konsumatur.

Mr Speaker, f'każ li l-prodotti kkonċernati jkunu prodotti bażiċi u neċessarji għall-ħajja, irridu noqogħdu attenti kif nagħmlu ċertu tibdil.

Qed ngħid dan għaliex filwaqt li f'parti minn dan l-abbozz ta' liġi hemm li l-ministru se jingħata aktar poteri personali, f'parti oħra nsibu li hemm bżonn li nagħmlu kontroll tal-prezzijiet li jkun aktar trasparenti.

Fl- opinjoni tiegħi, dawn iż-żewġ affarijiet imorru kontra xulxin għaliex jekk inti se tgħaddi poteri f'idejn il-ministru, jiġifieri f'idejn persuna waħda, tkun qiegħed tnaqqashom min-naħa tal-kunsill u allura ma nistax nifhem kif se jkollna kontroll tal-prezzijiet li jkun qed jadopera b'mod aktar trasparenti.

Mr Speaker, din il-liġi qed tipprovdi anke għall-ministru li jkollu s- setgħa li jagħmel regolamenti dwar ir-reklamar u kull prattika oħra simili sabiex jiġi żgurat li r-reklamar ikun ġust u mhux qarrieqi.

B'dan ukoll qed ikomplu jiġu protetti l-interessi tal-konsumatur.

Eżempju komuni ħafna li wieħed jista' jġib f'dan il-każ huwa dak tat-tipjip.

Kulħadd jaf kemm is- sigaretti jagħmlu ħsara għal saħħet il-bniedem, kemm dan il-vizzju qiegħed fil-fatt jattribwixxi għal imwiet, u kemm qed iwassal lill-gvern jonfoq flus f'dak li għandu x'jaqsam ma' trattament ta' kondizzjonijiet ikkaġunati mit-tipjip.

Ilkoll nafu li l-pattern tal-konsum tas-sigaretti qiegħed jinbidel minn żmien għal żmien; sa madwar 15-il sena ilu hawn Malta ir-rata ta' mwiet minn cancer fil-pulmun ikkaġunat mit-tipjip kienet ta' żewġt irġiel għal kull mara, mentri llum din ir-rata qiegħda tinbidel b'tali mod li l-imwiet minn cancer tal-pulmun qed ikun kważi l-istess għaż-żewġ sessi.

Dan qiegħed jiġri l-ewwelnett għaliex in-nisa qegħdin ipejpu aktar minn qabel u t-tieni nett għaliex il-konsum tas-sigaretti mill-irġiel qiegħed jonqos, kemm minħabba l-informazzjoni li qed tingħata kif ukoll għaliex qegħdin jirrealizzaw kemm fil-fatt is-sigaretti huma ħżiena għal saħħithom.

Sfortunatament dan huwa vizzju li mhux lakemm taqtgħu u għalhekk kienu ddaħħlu regoli, anke fuq bażi internazzjonali, li fuq kull pakkett sigaretti u fuq kull reklam li jorbot mat-tħajjir għall-konsum tas- sigaretti, ikun hemm warning li jgħid li s-sigaretti huma ħżiena għal saħħitna.

Iżda sfortunatament kulħadd jaf li ħafna drabi dawn l-avviżi jkunu magħmulin b'tali mod u manjiera li bilkemm jolqtu l-attenzjoni ta' min ikun qiegħed iħares lejn ir-reklam jew il-prodott.

Kienet daħlet id- drawwa bil-mod il-mod li kumpanniji li jimmanifatturaw is-sigaretti jużaw l- isports biex jirreklamaw il-prodotti tagħhom, pero` mis-sena li ġejja mhux se jibqa' jsir aktar reklamar ta' sigaretti f'attivitajiet sportivi.

Jien nieħu gost ninnota li anke hawn Malta mis-sena d-dieħla stess l- isponsors ta' l-MFA m'humiex se jibqgħu dawk li hemm bħalissa, jiġifieri brand partiikolari ta' sigaretti.

B'hekk kulmin ikun qed jipprattika xi tip ta' sport inħalluh jagħmel dan bil-kwiet u mingħajr ebda influwenzi negattivi kemm fuqu kif ukoll fuq min ikun qed isegwih.

Mr Speaker, din il-liġi taħseb ukoll biex tirregola s-suq tal-bejgħ rimot.

Hemm bżonn li noqogħdu attenti ħafna sabiex verament nikkontrollaw dan is-suq, suq li jikkonċerna mhux biss it-teleshopping, jiġifieri r- reklamar u l-bejgħ ta' prodotti permezz tat-televiżjoni, imma anke x-xiri ta' prodotti u/jew servizzi minn fuq l-internet.

Kif għedt diġa`, il- fenomenu tat-teleshopping u tal-bejgħ minn fuq l-internet beda proprju f'dawn l-aħħar ftit snin u għadu qed jiġi żviluppat.

Huwa fenomenu li ġie fuqna minħabba l-istess avvanzi fit-teknoloġija u s-saħħa kbira tal- globalizzazzjoni u fil-fatt illum il-ġurnata nsibu wkoll Maltin li qed jużaw l-internet biex jordnaw servizzi minn barra l-pajjiż u anke jixtru ċerti affarijiet, bħal per eżempju, kotba.

Dan huwa fenomenu li tista' tgħid m'għandu ebda limitu u għalhekk meta nkunu qegħdin infasslu liġi bħal din irridu nkunu verament konxji mill-fatturi li dan huwa fenomenu riċenti li għadu fit-twelid tiegħu, li hemm avvanzi teknoloġiċi kbar u li l-pajjiżi tad-dinja qegħdin jamalgamaw ruħhom b'mod li qed ikun hemm kompetizzjoni internazzjonali diretta.

Jien naħseb li ħadd ma jinnega l-fatt li dan huwa żvilupp pożittiv, pero` naħseb li rridu noqogħdu attenti ferm meta niġu biex nilleġislaw biex kemm jista' jkun ma nikkontrollawx iż-żejjed b'mod li noħonqu l-iżvilupp u rridu noqogħdu wkoll attenti għall-aspett soċjali u kummerċjali.

Mill-aspett soċjali rridu nipprovdu protezzjoni tajba biżżejjed għall-konsumatur b'mod li naraw li dan ma jiġix sfurzat jixtri prodott, anke jekk dan il- bumbardament jikkonsisti biss f'reklamar żejjed.

Importanti wkoll li nġibu quddiem għajnejna l-interess ta' dawk l-istrati fis-soċjeta` tagħna li jistgħu jkunu aktar vulnerabli għal dan it-tip ta' sfruttament.

U hemm diversi raġunijiet għalfejn ċerti strati fis-soċjeta` huma aktar vulnerabbli u jibilgħu ċertu lixka iktar minn klassijiet oħrajn.

Dan jista' jkun minħabba nuqqas ta' edukazzjoni u nuqqas ta' foresight li ġġegħelhom ma jiġġudikawx tajjeb dwar x'verament għandhom bżonn.

Jien nixba nara pazjenti u ħbieb tiegħi jiġu mbellgħin prodotti kosmetiċi li jġegħeluhom jemmnu li se jagħmlulhom xi mirakli dwar xi problemi mediċi, fosthom problemi tal-vini, ħxuna żejda, stretch marks, ċellulite u affarijiet oħra.

Ħafna drabi ssib li dawn ikunu nies ġejjin mill-istrati ta' isfel tas-soċjeta` u jispiċċaw jonfqu somom fenomenali għaliex mingħalihom li b'dawn il-prodotti se jikkuraw ruħhom.

Fil-verita` ċerti prodotti ma jkunux xjentifikament ippruvati, ma jkun hemm l-ebda standards fuqhom li jgħidu li dawn verament jagħmlu xi forma ta' ġid u gwadann mediku.

Irrid ngħid ukoll - ladarba qegħdin fuq dan is-suġġett - li ġieli tidħol għand nies li lanqas biss ikollhom il-kumditajiet kollha bażiċi anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' struttura ta' djar, ikunu crammed kollha ġo kamra waħda, imbagħad issibilhom aktar minn televiżjoni wieħed, jekk ma ssibilhomx xi satellita wkoll.

Hawn min jargumenta li strati differenti fis-soċjeta` tagħna jkollhom valuri differenti, u dan huwa veru, imma dawn il-valuri mhux neċessarjament ikunu l-aħjar valuri li jeżistu u allura għandu jkun anke sta għal din l-istess liġi sabiex tipprovdi xi forma ta' rabta ta' garanzija għal edukazzjoni aħjar lill-konsumatur fuq il-prodotti jew servizzi provduti.

Għalkemm jien flejt din il-liġi sewwa, ma jidhirli li rajt l-ebda aċċenn fuq l-aspett li nedukaw lill-konsumaturi tagħna għal meta jiġu biex jagħmlu l-għażla tal-prodotti li jkunu qed jaħsbu biex jixtru.

Aspett ieħor li jolqot dan is-suġġett tal-konsumatur mill-aspett soċajli huwa dak tal-peer pressure.

Huwa wkoll minnu li l-istrati ta' isfel tas- soċjetajiet - mhux ta' Malta biss - ikollhom aktar pressjonijiet fuqhom sabiex jakkwistaw dak li jagħmilhom aktar komdi u dak li jagħmilhom aħjar mill-ġirien tagħhom.

Mhux darba jew tnejn li reklam iġib persuna tixxenaq għal prodott li jkollu ħaddieħor u dan m'hu xejn ħlief sfruttament ta' sentimenti profondi soċjali għall-gwadann tal-kumpanniji li jkunu jipproduċu dak il-prodott partikolari.

Għalhekk, permezz ta' din il-liġi għandna kemm jista' jkun neliminaw dan il-fattur darba għal dejjem.

Tajjeb li issa ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-aspett kummerċjali.

Importanti ħafna li jekk se nkunu qed ngħinu biex noħolqu sfond li minnu jadoperaw il-bejjiegħa, noqogħdu attenti biex fl-istess ħin ma nkissrux lil tal-ħwienet.

Importanti li kemm jista' jkun lil dawk l-eluf ta' retailers u aġenti li għandna f'pajjiżna nibżgħu għalihom.

Id-dinja tan-negozju u l- kummerċ huwa qasam ħaj u dinamiku; hija fin-natura tas-sengħa ta' min ibigħ li dejjem jipprova jżomm pass 'il quddiem mill-kompetituri tiegħu u ħafna drabi dak li jkun l-iktar innovattiv u kreattiv huwa dak li l-iktar jispiċċa jbigħ.

Pero` minħabba l-pass mgħaġġel ta' żviluppi ġodda d- drittijiet u l-interessi tal-konsumatur jistgħu jiġu kkalpestati min- negozjanti lesti biex jaqilgħu sold malajr, mingħajr ma jħarsu l-interessi tal-konsumaturi nfushom.

Nistgħu nieħdu bħala eżempju l-istess teleshopping u l-bejgħ permezz ta' l-internet.

Meta l-konsumatur ikun qed jara prodott fuq it-television jew fuq l- internet ma jkunx jista' jeżamina l-kwalita` tal-prodott daqskemm meta jkun qiegħed jarah f'xi ħanut u għalhekk huwa aktar faċli li jiġi ngannat.

Jekk dan is-settur tat-teleshopping u l-internet ma jiġix regolat, nispiċċaw biex noħonqu l-iżvilupp stess tiegħu għaliex il-konsumatur ma jibqagħlux fiduċja f'dan il-mezz ta' kummerċ.

U allura sta għalina wkoll li permezz ta' din il-liġi nippruvaw nirregolaw dan is-settur bl-aħjar mod possibbli.

Jien hawnhekk nixtieq nistqarr li nemmen li qasam daqshekk importanti m'għandux jiġi regolat permezz ta' regolamenti ad hoc; għandna nkunu aktar serji u nfittxu li nħarsu l-interessi ta' dawk li għandhom ħwienet kif ukoll l-interessi tal-konsumaturi.

Jiena konvint li l-internet u t- teleshopping qatt ma jistgħu jieħdu post l-inter-personal relationship ta' bejn il-konsumatur u tal-ħanut, biss insibu li dawn iż-żewġ mezzi ta' bejgħ jistgħu jaffetwaw ċertu setturi ta' bejgħ iktar minn oħrajn.

Per eżempju, barra minn Malta naraw li wieħed mill-oqsma fejn l-internet daħal bis-saħħa huwa proprju fil-qasam tal-bejgħ ta' kotba.

Illum fl-Amerka qed nassistu wkoll għal ċerti fallimenti li qed iseħħu fil-qasam ta' l-internet.

Eżempju ta' dan hija l-kumpannija "Boo" li kienet tbigħ ħwejjeġ fuq l- internet u li msieħba magħha, fost oħrajn, kien hemm il-famuża kumpannija tal-Benetton.

Li ġara fil-każ ta' din il-kumpannija kien li minħabba li kienet qed tipprova tinganna l-konsumaturi tagħha, spiċċat biex mhux biss falliet, talli spiċċat biex effettwat b'mod ħażin lix-shares ta' l-istess kumpannija Benetton.

Din il-kumpanija kienet ġabret miljuni kbar ta' liri minn fuq l-istock exchange Amerikan li ħafna minnhom spiċċaw intnefqu fuq l- advertising.

Huwa veru li l-bejgħ fuq l-internet joffri opportunitajiet anke għall-konsumatur u għal min ibigħ, pero` x'jiġri f'każ li tkun tajt oġġett fuq it-television, bgħatt il-flus għalih jew inkella ħallast permezz ta' credit card u dan il-prodott ma jasalx jew il-kumpannija tispiċċa tisparixxi jew tfalli?

X'jiġri jekk pirati ta' l-internet jirnexxilhom isiru jafu n-numru tal-credit card tiegħek u b'hekk ikunu jistgħu jiġbdu flus mill-account tiegħek?

X'jiġri jekk, per eżempju, dawn il-kumpanniji jbigħu informazzjoni fuqek lil terzi persuni?

Illum il-ġurnata qegħdin nassistu għal rivoluzzjoni fil-qasam tal-bejgħ.

Dan għaliex l-att tal-bejgħ qiegħed jitbiegħed dejjem aktar mill-att tal- ħlas.

U dwar dan irridu noqogħdu ferm attenti għaliex huwa faċli li wieħed jinqabad f'illużjoni tal-feel good factor li ħafna minn dawn is-servizzi fil-fatt jispiċċjaw jikkreaw, pero` meta fl-aħħar jiġu delivered l- affarijiet li nkunu xtrajna permezz tat-teleshopping, ħafna drabi nispiċċaw nieħdu qatgħa għaliex ikollna nħallsu.

U tajjeb hawnhekk insemmi l-problema ta' l-użura li kulma jmur qiegħda dejjem tikber.

Għalkemm hemm klawsola f'din il-liġi li qiegħda tagħmel riferenza għal din il-materja, naħseb li din għandha tiġi estiża wkoll għal ċerti użanzi bankarji li minn żmien għal żmien qegħdin narawhom deħlin fis-seħħ.

Per eżempju, dan l-aħħar assistejna għal tnedija ta' offerti minn banek Maltin fejn qed jiġi offrut kreditu fuq xiri ta' karozzi mingħajr il-bżonn ta' garanziji.

Din hija ħaġa li tista' tkun perikoluża.

Nisimgħu wkoll diversi lmenti minn ħafna ġenituri ta' studenti li qed jiġu mħajrin jużaw credit cards minn fuq l-istess premises ta' l-iskejjel.

Din hija xi ħaġa li rrid niddeplora b'mod assolut u bil-qawwa kollha; m'għandniex inħajru lill-istudenti tagħna jużaw dawn il-credit cards li mbagħad fl-aħħar mill-aħħar iridu jagħmlu tajjeb għalihom il-ġenituri tagħhom.

Qegħdin naraw ukoll tidħol id-drawwa ta' bejgħ ta' karozzi mingħajr depożiti; riżultat ieħor ta' kilba sfrenata u kompetizzjoni bejn kumpanniji u banek biex jagħmlu aktar qliegħ.

Fl-introduzzjoni tiegħi għamilt ukoll aċċenn għall-fatt li permezz ta' din il-liġi qiegħed jiġi emendat kapitlu 317 li jitkellem dwar il-bejjiegħa bieb bieb.

Subartiklu 17 (2) tal-liġi kif inhi llum jgħid li biex tinħareġ liċenzja għal bejjiegħ bieb bieb, dan irid ikun ċittadin Malti.

Issa b'din il-liġi dan qed jiġi emendat b'mod li qegħdin jitneħħew il-kliem "ċittadin Malti" u jidħlu l-kliem "individwu ta' eta` legali".

Jiġifieri m'aħniex se nibqgħu ninsistu li dawn il-bejjiegħa li jaħdmu bieb bieb ikunu bilfors Maltin, iżda sempliċement qegħdin ngħidu li jridu jkunu 'l fuq minn 18-il sena.

Jiena assolutament ma naqbilx ma' dan u narah laqiżmu sfrenat biex nintogħġbu ma' l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt artiklu 19 tal-European social charter - li Malta għadha ma rratifiktx għalih - jitkellem dwar ir- right for migrant workers and their families to protection and assistance.

Issa kulħadd jaf kif inhi staġnata bħalissa l-ekonomija f'pajjiżna u allura ma nistax nifhem kif niġu nagħmlu emenda bħal din f'din il-liġi fejn qed nagħmlu blank cheque lill-ħaddiema barranin biex jiġu jbigħu prodotti bieb bieb ġewwa pajjiżna.

Fl-opinjoni tiegħi din hija waħda mill-aktar emendi oxxeni li qed tiġi proposta f'dan l-abbozz ta' liġi.

Kieku wieħed kellu jħares lejn ir-rapport li kont poġġejt jien fuq il- Mejda tal-Kamra fejn fih hemm twissija lill-gvern mill-FAS Ireland - rapport li l-Ministru Gonzi ma riedx ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra - jara li fih hemm stipulat bl-iktar ċar li jekk insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea jkollna large scale redundancies.

U b'din l-emenda li qed tiġi proposta jista' jiġri proprju hekk.

Għadu lanqas biss beda jiġi diskuss il- kapitlu dwar il-politika soċjali u diġa` qegħdin inwettqu ċerti bidliet f'dan il-qasam u qegħdin inbaxxu rasna għal dak li qed nipprevedu li se timponielna l-Unjoni Ewropea!

Jien naħseb li din l-emenda għandha titneħħa speċjalment meta nafu l-limitazzjonijiet tas-suq tagħna u anke meta nafu kif tinsab staġnata - jgħidu x'jgħidu tan-naħa l-oħra u jipprovdu kemm jipprovdu figuri li juru li l-qgħad jinsab nieżel - l-ekonomija.

U biex tkun taf f'liema sitwazzjoni tinsab l-ekonomija m'hemmx għalfejn ikollok figuri, kulma trid tagħmel huwa li titkellem man-nies.

Aħna nitkellmu ma' nies u nisimgħu ħafna garr, kemm minn industrijalisti, aġenti u retailers Laburisti kif ukoll minn dawk Nazzjonalisti.

Jekk ikun hemm il-ħtieġa jiena lest li npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-artiklu 19 tas- social charter tal-Council of Europe li semmejt aktar kmieni li jitkellem dwar id-drittijiet li għandhom ikollhom ħaddiema li jemigraw minn post għall-ieħor.

Għandi wkoll kopja ta' dokument li juri li pajjiżna għadu ma rratifikax għal dan l-artiklu.

Jidher pero`, anke minn ċerti emendi li hawn proposti f'din il-liġi, li dan se jkollna nagħmluh malajr kemm jista' jkun.

Jien nemmen li l-ekonomija Maltija għadha m'hijiex ippreparata għal dawn it-tip ta' skossi.

Mr Speaker, xtaqt issa nitkellem dwar xi klawsoli oħra li fl-opinjoni tiegħi huma pożittivi.

Hemm, per eżempju, klawsola 9 li qed temenda artiklu 20 tal-liġi prinċipali fejn hemmhekk hemm provdut li l-piena għal dawk li jinstabu ħatja ta' reat mit-tribunal, minn Lm500 titla' għal Lm1,500.

Jiena naħseb li din hija ġusta u tagħmel sens għaliex wara kollox il-valur tal-prodotti qiegħed dejjem jogħla u għaldaqstant huwa tajjeb li wieħed iżid dan il-valur ukoll.

Klawsola 13 imbagħad qiegħda temenda artiklu 28 tal-liġi oriġinali li jitkellem dwar il-kondizzjonijiet li suppost ikollhom għaqdiet biex jiġu aċċettati formalment.

Qabel kien hemm il-kundizzjoni li l-għaqdiet tal- konsumaturi ried ikollhom mill-inqas 250 membru u f'din il-liġi qed jiġri propost li dan in-nurmu jinżel għal 100 li naħseb li huwa numru aktar raġonevoli.

Mr Speaker, qed jagħmluli sinjal biex nieqaf u allura jkolli nikkonkludi d-diskors tiegħi.

Grazzi. .

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob issa lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l- Erbgħa, 5 ta' Lulju 2000, fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita` għas-Saħħa u s-Sigurta` fuq il-Post tax- Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita` dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġġjanat – Kumitat Permanenti.

THE SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, f'dan il-ħin allokat għalija xtaqt nitkellem ftit dwar ir-riżultati ta' l-eżamijiet tal-junior lyceum.

Ftit tal-ġranet ilu, l-istudenti tas-sitt sena fl-iskejjel primarji tagħna rċevew ir-riżultati ta' dawn l-eżamijiet li se jiddeterminalhom il-futur akkademiku tagħhom; jekk għaddew allura se jkomplu jħarsu 'l quddiem fil- ħajja tagħhom fl-iskola, jekk fallew iridu jaraw x'se jiġri f'dawn il-ftit snin li baqgħalhom fl-iskola sakemm jilħqu l-eta` tax-xogħol.

Nistgħu ngħidu li fl-iskejjel ta' l-Istat għandna kapijiet u għalliema ddedikati u ppreparati sabiex lil uliedna jagħtuhom l-aħjar tagħlim, pero` minkejja dan qegħdin iħabbtu wiċċhom ma' ħafna problemi, kemm f'dak li jikkonċerna l-istat fiżiku ta' l-iskejjel, kif ukoll f'dak Ii jikkonċerna n- nuqqas ta' rispett lejhom mill-istudenti.

Fil-ftit xhur li l-Partit Laburista għamel fil-gvern kien ħadem bis-sħiħ sabiex flimkien mal-kunsilli lokali jara li jsir dak ix-xogħol neċessarju sabiex l-iskejjel u l-madwar jingħataw dehra aħjar.

F'żewġt isjuf taħt amministrazzjoni Laburista kien sar xogħol kbir ta' manutenzjoni f'numru kbir ta' skejjel biex meta l- istudenti daħlu lura l-iskola f'Ottubru sabu skejjel b'dehra aħjar u f'ambjent isbaħ.

Rigward il-problema ta' nuqqas ta' rispett lejn l-għalliema - problema li nsibuha f'numru ta' skejjel fid-distrett tiegħi - irrid ngħid li għandha tittieħed b'aktar serjeta`.

Hemm bżonn li d-dipartiment ta' l-edukazzjoni jaħdem id f'id mal-kunsilli lokali sabiex possibbilment din il-problema titnaqqas.

Ilkoll nafu li xi kultant l-għalliema jkollhom bżonn iwiddbu lit- tfal sabiex dawn joqogħdu għal dak mitlub minnhom għal ġid tagħhom stess, pero` sfortunatament ikollna każi fejn il-ġenituri ma jaċċettawx dan u jmorru jieħdu sodissfazzjon mingħand l-istess għalliema.

Mhux talli hekk, talli ġieli kellna każi fejn għalliema ġew mhedda mill-ġenituri.

Mr Speaker, ma jistax ikun li jibqgħu jiġi aċċettati sitwazzjonijiet fejn l- għalliema tagħna jmorru għal xogħolhom imdejqin u mbeżżgħin; hemm bżonn li nagħtuhom kull protezzjoni u difiża waqt il-qadi ta' dmirijiethom.

Jekk dan ma jsirx, se jkollna numru ta' skejjel f'xi lokalitajiet fejn l-għalliema jibdew jistkerrħu jmorru jgħallmu hemmhekk u jitolbu transfers wieħed wara l-ieħor.

Jekk jiġri dan, se naraw l-iskejjel li l-aktar huma batuti, jmorru aktar lura.

Kif għedt aktar kmieni, ftit tal-ġranet ilu 2,400 student irċevew l-aħbar li kienu għaddew mill-eżami tal-junior lyceum, u dan minn total ta' 4,732 student.

Dan juri li 51% ta' l-istudenti għaddew mill-eżami.

Iżda aktar milli fuq dawk li għaddew xtaqt nagħmel kumment qasir dwar kemm fil-fatt ressqu għal dan l-eżami.

Il-poplazzjoni ta' l-istudenti tas-sitt sena tal- primarja li huma eleġibbli joqogħdu għall-eżemi tal-junior lyceum huma ftit aktar minn 6000, u allura mal-ewwel wieħed jistaqsi għalfejn qed ikollna mat-30% ta' l-istudenti li lanqas biss jersqu għall-eżami.

Kemm dawk li ma jgħaddux kif ukoll dawk li ma jersqux biex jagħmlu l-eżami - li flimkien jammontaw għal 60% ta' l-istudenti - qed ikunu esklużi milli jkomplu fl- livell aħjar ta' tagħlim.

Dan iwassal sabiex dawn jiġu meqjusa li ma waslux, li huma anqas minn ħaddieħor u li fallew fil-mixja tagħhom għal aktar tagħlim.

Il-fatt li qegħdin naċċettaw din is-sitwazzjoni fejn 40% biss ta' l-istudenti tagħna jgħaddu minn dawn l-eżamijiet juri li hemm xi ħaġa ħażina fil-qasam edukattiv primarju.

Hemm bżonn li għallanqas naraw li kull student ikollu l-possibbilta` li joqgħod għal dawn l-eżamijiet u mhux nibqgħu naċċettaw li jkollna tfal li joħorġu mill-iskola lanqas jafu jiktbu u jaqraw, u dan minkejja l-ħafna paroli sena wara l-oħra li s-sitwazzjoni se titjieb.

Mr Speaker, niftakar li meta konna fil-gvern u l-Onor.

Bartolo kien ministru responsabbli mill-edukazzjoni, kien tħejja programm sabiex minn eta` żgħira u possibbilment sa mill-ewwel sena skolastika jiġu identifikati dawk it-tfal li juru sinjali ta' diffikulta` fil-qari u fil-kitba.

Jien ċert li kieku dan ix-xogħol baqa' għaddej, kieku llum nistgħu niftaħru li għandna sitwazzjoni ferm aħjar fil-qasam primarju.

Jekk m'aħniex se nieħdu bis-serjeta` din il-problema fl-iskejjel primarji u nibqgħu naċċettaw li n- numru ta' l-illiterati jikber, allura wisq nibża' li se jkollna aktar problemi fil-futur qarib fil-qasam soċjali.

Kif kont qed ngħid, kienu 51% dawk li din is-sena għaddew mill-eżamijiet tal-junior lyceum, pero` irrid ngħid ukoll li tul dawn l-aħħar snin kellna madwar 700 student li weħlu minn suġġett wieħed.

Aħna bħala deputati niltaqgħu ma' ħafna ġenituri mbikkmin għaliex binthom jew binhom ikun weħel minn suġġett wieħed għal ftit marki.

Hija ħasra li student ittellfu ċans li jkompli jistudja minħabba forsi nuqqas ta' attenzjoni waqt wieħed mill-eżamijiet.

Għalhekk jien nixtieq nissuġġerixxi lid-dipartiment ta' l- edukazzjoni sabiex jikkonsidra l-possibbilta` li jkun hemm re-sits għal min jeħel minn suġġett wieħed.

Dawn ir-re-sits jeżistu f'numru ta' eżamijiet, fosthom il-Matsec u allura forsi tista' tiġi kkonsidrata l-possibbilta` li jkun hemm re-sits anke fl-eżami tal-junior lyceum.

Mr Speaker, xtaqt issa nitkellem ftit fuq is-suċċessi miksuba f'dawn l- eżamijiet minn dawk li huma ġejjin mill-iskejjel tat-tieni distrett.

U nibda bl-akbar lokal, dak tal-Fgura.

Il-Fgura huwa lokal li qed ikompli jikber sena wara l-oħra u l-passes fl-eżamijiet tal-junior lyceums baqa' dejjem kostanti tul dawn l-aħħar seba' snin, bl-eċċezzjoni ta' sena waħda biss.

Pero` li ma nistax nifhem huwa kif filwaqt li l-iskola primarja tal- Fgura qiegħda dejjem iżżid fin-numru ta' studenti - anke studenti mill- bliet l-oħra tal-Kottonera qegħdin imorru hemm għaliex l-iskola tal-Fgura hija meqjusa aħjar mill-iskejjel tal-Kottonera - in-numru ta' dawk li jagħmlu l-eżami tul dawn l-aħħar sitt snin baqa' jonqos sena wara l-oħra.

Jien naħseb li huwa inutli li noqogħdu nitkellmu fuq kemm għaddew studenti u ninsew għal kollox lil dawk it-tfal li lanqas biss jaħsbu li jagħmlu l- eżami.

Niġi issa għal-lokalitajiet ta' Bormla, l-Birgu, l-Isla, l-Kalkara u x- Xgħajra fejn in-numru ta' tfal li jgħaddu mill-eżamijiet qed ikompli dejjem nieżel sena wara l-oħra.

Jien nittama li d-dipartiment ta' l-edukazzjoni jagħmel eżerċizzju sabiex jara x'qed jiġri f'dawn l-iskejjel.

Hemm bżonn li jsir sforz kollettiv, sabiex flimkien, il-kunsilli lokali, d-dipartiment ta' l-edukazzjoni, kif ukoll, naħseb jiena s-saċerdoti f'dawn il- lokalitajiet jaraw x'jista' jsir sabiex din is-sitwazzjoni ma tibqax sejra mill-ħażin għall-agħar.

Nemmen ukoll li hemm bżonn li l-kunsilli lokali tal- Kottonera jitolbu l-għajnuna taż-żewġ kulleġġi li hemm fil-Kottonera, jiġifieri tal-kulleġġ De La Salle u tal-kulleġġ St. Edward's. Dawn iż-żewġ kulleġġi għandhom ċerta stima u l-maġġoranza ta' l-istudenti tagħhom ikollhom suċċessi kemm fir-riżultati ta' l-eżamijiet kif ukoll fil-ħajja, u allura naħseb li jistgħu jkunu ta' ġid kemm-il darba jaċċettaw li jgħinu lill-kunsilli lokali u lid-dipartiment ta' l-edukazzjoni sabiex itejbu l- qasam edukattiv fil-Kottonera.

Ma nistax nifhem kif nistgħu nibqgħu naċċettaw li minn Bormla, mill-Birgu, mill-Isla u mill-Kalkara jgħaddu biss ħames studenti mill-eżami tal-junior lyceum.

Jekk verament nixtiequ li l- Kottonera tqum fuq saqajha u jekk irridu li dawn il-lokalitajiet ilaħħqu ma' lokalitajiet oħra, irridu ninvestu fl-edukazzjoni.

Inutli li jkollna l- isbaħ proġetti - għalkemm dan huwa tajjeb u kulħadd qed jistenna l- proġetti infrastrutturali jsiru fil-Kottonera - jekk imbagħad se jibqa' jkollna tfal u żgħażagħ li mhux se jkunu ppreparati sabiex jilħqu għall- isfida tal-futur.

Jekk se nibqgħu naċċettaw din is-sitwazzjoni fil- Kottonera, il-problemi li hemm se jkomplu jikbru.

Kif nistgħu nippretendu li n-numru ta' żgħażagħ mill-Kottonera li jattendu l-universita` jikber meta jkollna dawn it-tip ta' riżultati fl- ewwel prova li jridu jagħmlu t-tfal għall-eżamijiet sabiex ikomplu l-ħajja skolastika?

Mhux ta' b'xejn li n-numru ta' studenti universitarji mill- Kottonera huwa fost l-aktar baxxi!

Fl-universita` hemm biss 100 student ġejjin mill-Kottonera, numru ferm inqas minn kemm hemm studenti mir-raħal żgħir ta' Ħal Balzan.

U hawnhekk nistaqsi: X'investiment sar sabiex l- istudenti ta' dawn l-hekk imsejħa educational depressed areas ikunu jistgħu jlaħħqu ma' studenti f'lokalitajiet oħra?

Jien ċert li ma sar assolutament xejn.

Minkejja li ilna għexieren ta' snin nisimgħu dwar il-bżonn li ntejbu l-livell edukattiv, f'dawn in-naħat sar ftit li xejn sabiex jitjieb il- livell edukattiv.

Dan iwassal sabiex ikollna aktar problemi soċjali, fosthom qgħad, kriminalita` u xogħol bi dħul baxx.

Fejn l-inqas li jkun hemm suċċess fl-edukazzjoni, ikun hemm l-akbar numru ta' persuni jfittxu x-xogħol, ħafna drabi xogħol ta' labourer għaliex la għandhom tagħlim edukattiv u lanqas sengħa.

Minkejja li esponenti min-naħa tal-gvern jiftaħru li n-numru ta' nies qiegħda qed jonqos, fin-naħat tal- Kottonera dan in-numru baqa' kostanti; 600 persuna jirreġistaw għax-xogħol.

Ftit tal-ġranet ilu kellna l-launching tal-proġett tal-Kottonera u jien nittama li l-ETC tħejji xi tipi ta' courses ħalli jkollna nies ippreparati minn dawn in-naħat sabiex ikunu jistgħu jidħlu għal dawn l-istess xogħlijiet.

Mr Speaker, hemm imbagħd il-problema ta' l-assenteiżmu, liema problema teżisti ħafna fil-lokalitajiet li ġej minnhom jien.

Ftit ilu qrajt risposta li ta l-Ministru ta' l-Edukazzjoni fejn qal li madwar 700 student qed ikunu assenti mill-iskola biċ-ċertifikat tat-tabib.

Jiena nħoss li l- ewwel snin ta' l-iskola huma l-aktar importanti u għalhekk nemmen li hemm bżonn inderru lit-tfal jifhmu li l-iskola huwa l-post fejn imorru sabiex jitgħallmu u jmorru għal qalbhom u kuntenti.

Pero` din hija bidla li ma ssirx mil-lum għal għada u lanqas hija biss kwestjoni ta' bidla fil- mentalita` ta' l-istudent, l-għalliem jew il-ġenitur.

Hemm bżonn li l- gvern jinvesti aktar fl-edukazzjoni, jagħmel programm sħiħ ta' rranġar u bini ta' skejjel ġodda, inaqqas mit-tagħbija esaġerata tal-kurrikulu li għandhom l-istudenti tagħna u jara li t-tfal jinvolvu ruħhom f'aktar attivitajiet extra-kurrikulari sportivi u kulturali.

Jien ċert li hemm ħafna aktar xi jsir sabiex il-livell edukattiv jitjieb u l-iskejjel tagħna jibdew jiġbdu aktar lejhom it-tfal.

Ċert ukoll li dan ix-xogħol kollu u ħafna iktar miegħu jista' jsir u għandu jsir sabiex inkunu nistgħu niftaħru li għandna sistema edukattiva li hija miftuħa għal kulħadd.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, nibda biex ngħid li jien naqbel ma' dak li għadu kemm qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Chris Agius fuq ir- riżultati ta' kif qed imorru t-tfal fl-iskejjel tagħna, imma xtaqt inwessa' ftit id-diskussjoni għat-territorju kollu kemm hu, jiġifieri għal Malta u Għawdex.

Kieku wieħed kellu janalizza ftit kif qed imorru t-tfal tagħna fl-iskejjel primarji u sekondarji, jinduna li għandna għalfejn nitħassbu bis-serjeta` għaliex għandna wisq tfal li wara 11 jew 13-il sena qed joħorġu mill-iskola mingħajr suċċess.

Illum nafu, iżjed minn qatt qabel, li s-suċċess personali u tal-pajjiż jiddependi mis-suċċess edukattiv.

Kieku kellna nanalizzaw ir- riżultati tal-junior lyceum li għadhom kemm ħarġu u r-riżultati tas-SEC li kellna s-sena li għaddiet, ilkoll kemm aħna nirrealizzaw li għandna għalfejn inkunu preokkupati u nkwetati.

Sinċerament u mingħajr ebda sens melodrammatiku ngħid li l-futur ta' pajjiżna jinsab mhedded bis-serjeta` għaliex huwa mhedded il-futur ta' eluf ta' tfal u żgħażagħ.

U qed ngħid eluf għaliex għalkemm l-istatistika uffiċjali turina li għaddew 51% mill- eżamijiet tal-junior lyceum, kieku wieħed kellu janalizza sew x'marki ġabu dawk l-istudenti, isib li s-sitwazzjoni hija ħafna aktar inkwetanti minn hekk.

Fil-fatt meta tanalizza dawn ir-riżultati ssib li mill-51% li għaddew, għaddew tajjeb 37% biss; 63% jew m'għaddewx jew tkaxkru.

U nsemmi is-37% għaliex kieku wieħed kellu janalizza kif imorru l-51% ta' l- istudenti li jkunu għaddew meta dawn imorru fis-sekondarja, isib li bejn wieħed u ieħor jirnexxu fis-sekondarja dawk is-37% li fl-eżami tal-junior lyceum ikunu ġabu "A" jew "B".

Ħafna drabi dawk li jkunu ġabu "C" fis- suġġetti jibdew jinqatgħu lura.

Għalhekk m'hemmx dubju li rridu nagħmlu sforzi u nieħdu inizzjattivi kbar biex dawk it-tfal li qed jirnexxu fil- primarji u fis-sekondarji, jirnexxu aħjar, u dawk li qed ifallu jibdew jirnexxu.

Pajjiżna għandu bżonn li aktar tfal jirnexxu, kemm fil-livell primarju kif ukoll f'dak sekondarju.

U x-xogħol irid jibda mill-kindergarten.

Ir- riċerka li ħarġet aktar kmieni din is-sena dwar il-problemi ta' l- illiteriżmu li għandna fit-tfal ta' l-eta` ta' seba' snin, jurina ċar li dawk li jkollhom esperjenza edukattiva tajba fil-kindergarten, imorru aħjar fil-primarja u fis-sekondarja, filwaqt li dawk li ma kellhomx esperjenza edukattiva tajba fil-kindergarten, jew lanqas biss kellhom esperjenza edukattiva fil-kindergarden, jaqgħu lura.

Għalhekk irridu nagħtu aktar importanza lil dak li qed jiġri fil-kindergarten għaliex jekk it-tfal ma jkollhomx dik l-imbuttatura minn eta` daqshekk kmieni, ikun tard wisq biex imbagħad nirkuprawhom fil-primarja u fis-sekondarja.

Mr Speaker, l-eżamijiet tal-junior lyceum li r-riżultati tagħhom għadhom kemm ħarġu juruna li s-suġġett fejn l-inqas li għaddew studenti minnu - fil- fatt għaddew biss 57% - huwa l-Ingliż.

L-Ingliż għadu suġġett li l- istudenti jsibuh problema.

Warajh imbagħad jiġi l-Matematika li għaddew minnu 59%, filwaqt li mill-Malti għaddew 75%, mill-Istudji Soċjali għaddew 81% u mir-Reliġjon għaddew 91%.

Irridu nifhmu li mingħajr bażi soda fl- Ingliż u fil-Matematika fil-primarja ma tistax tavvanza fis-sekondarja.

Ċertament li hemm bżonn ta' imbuttatura akbar fl-Ingliż, fil-Matematika u fil-Malti, għaliex jekk it-tfal ma jkollhomx il-ħiliet meħtieġa diġa` fil- primarja, ikunu mitlufa fis-sekondarja.

Mir-riċerka li għandna nafu li kwart tat-tfal tagħna għandhom problemi u diffikultajiet serji biex jitgħallmu jiktbu u jaqraw il-Malti u l-Ingliż u biex iħaddmu l-Matematika.

Dawn huma affarijiet li għandna bżonnhom ħafna fid-dinja tal-lum fejn qegħdin nitkellmu fuq ix-xjenza, it-teknoloġija u l-bidliet kbar bl- internet u fil-qasam ta' l-elettronika, u meta anke qed nitkellmu fuq in- knowledge society u fuq in-knowledge economy.

Għalhekk hemm bżonn ta' aktar suċċess u suċċess differenti mis-sistema edukattiva.

Anke dawk li kienu jirnexxu qabel jew li jirnexxu llum, se jkollhom bżonn jirnexxu b'mod differenti.

U din se nuriha imbagħad minn dak li qed jiġri fil-qasam sekondarju.

Bħal dan iż-żmien sena spiċċaw mill-iskejjel sekondarji kollha 5620 student; minnhom għaddew mill-eżami tas-SEC fl-Ingliż 35%, għaddew mill- eżami tal-Malti 47%, u għaddew mill-eżami tal-matematika u tal-fiżika 38%.

Jekk imbagħad inħarsu lejn kif inhi s-sitwazzjoni fl-istudji tal-computer - hawnhekk ikollna noqogħdu fuq ir-riżultati li jippubblikaw l-iskejjel - naraw li hija diżastruża għaliex kulma għaddew minn dawn il-5620 student kienu biss 415, jiġifieri 7%.

Quddiem din is-sitwazzjoni naħseb li huwa ġustifikat li mhux biss nitħassbu bis-serjeta` imma anke naraw li jittieħdu l-passi kollha biex din is-sitwazzjoni tinbidel.

Din hija sitwazzjoni allarmanti u rridu nagħmlu sforzi kbar biex inbiddluha, pero` jekk inħobbu lil pajjiżna u jekk irridu naraw li ż-żgħażagħ tagħna jirnexxu iżjed fis- sistema edukattiva, irridu nagħmlu l-isforzi tagħna kollha possibbli.

Hemm bżonn niftakru li llum l-ekonomija saret aktar avvanzata u saru meħtieġa aktar ħiliet avvanzati biex inħaddmu t-teknoloġija li qed tinbidel.

Illum qed ngħixu f'dinja fejn il-fruntieri qed jinfetħu għal xulxin u fejn il- kapital u l-investiment jiċċaqlaq malajr minn pajjiż għall-ieħor u jmur aktar minn qatt qabel fejn hemm persuni bil-ħiliet meħtieġa.

Illum il- fruntieri lanqas għadhom jgħoddu; l-aktar ħaġa tajba li gvern jista' jagħmel biex jiġbed żvilupp ekonomiku qawwi lejh huwa li jara li jkollu persuni kwalifikati.

Mr Speaker, jien naħseb li lanqas huwa biżżejjed li wieħed jgħid li r- riżultati li kont qed nitkellem fuqhom aktar kmieni huma allarmanti.

Hemm bżonn li nibdew inqabblu dawn l-istess riżultati ma' dawk li qed jiksbu żgħażagħ ta' pajjiżi oħra li qed jikkompetu magħna fid-dinja tal-lum.

Fejn qegħdin fil-matematika, fl-Ingliż u fix-xjenza t-tfal tagħna ta' seba' snin meta mqabblin ma' tfal oħra ta' l-eta` tagħhom f'Singapore, fir-Repubblika Ċeka, fl-Ungerija, fil-Polonja u fil-Malasja?

Hekk irridu nagħmluhom il- paraguni u mhux nibqgħu biss inqabblu skola ma' oħra; irridu nqabblu x'qed jiġri f'pajjiżna ma' x'qed jiġri f'pajjiżi oħra.

Meta nagħmlu dan insibu li ċertament hemm bżonn li jirnexxu iżjed tfal f'pajjiżna.

U ma jiġix xi ħadd jgħidli li l-figuri li qed nagħti jien huma fil-loġika ta' l- istatistika ta' kemm jgħaddu, ta' kemm hemm tfal bravi, kemm hemm inqas bravi, u kemm hemm tfal li tagħmel x'tagħmel ma jgħaddux.

Din hija idea żbaljata u perikoluża għaliex iddaħħal fina s-sens ta' li qisu m'hemmx x'nagħmlu; wara kollox għandna sistema edukattiva tajba, għandna tfal bravi, għandna żgħażagħ li meta jmorru jistudjaw barra jmorru tajjeb, u daqshekk.

Aħna m'għandniex dubju minn dan kollu u j'Alla jkollna aktar studenti li jagħmlu hekk, imma ejjew ma ninsewx il-figuri li semmejt illejla fejn urejt kif aktar min-nofs l-addoloxxenti tagħna ta' 16-il sena qed joħorġu mill-iskola mingħajr il-ħiliet meħtieġa f'ilsien pajjiżhom, fl- Ingliż, fil-matematika, fl-istudji tal-computer u fil-fiżika.

Kif jistgħu dawn, fil-bidu tas-seklu 21, iħarsu lejn il-futur b'xi tama?

Din hija sitwazzjoni li għandha tinkwetana ħafna u rridu nieħdu l-passi kollha meħtieġa biex inbiddluha.

Illum, l-iżvilupp ekonomiku u l-iżvilupp ta' soċjeta` demokratika jitolbu li jirnexxu fis-sistema edukattiva l-akbar numru ta' studenti possibbli għaliex mill-bqija se jitkisser il-futur mhux biss tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna, imma anke tal-pajjiż.

Anke jekk inħarsu lejn l-istatistika tal- qgħad - li dejjem jgħidulna li hija nieżla u j'Alla tibqa' dejjem nieżla u anke tisparixxi - naraw li hemm xi ħaġa inkwetanti ħafna fiha.

Meta qabel konna nitkellmu dwar il-qgħad konna nuru tħassib dwar dak il-grupp ta' nies li għalqu l-45 sena u m'humiex isibu jaħdmu - u nagħmlu tajjeb li niffokaw fuq dak il-grupp u naraw x'inizjattivi jistgħu jittieħdu biex noħorġuhom minn dik il-problema serja - pero` issa qiegħda tiżviluppa problema ġdida li tikkonċerna lil dawk ta' taħt it-30 sena.

Minn dan il-grupp bħalissa għandna 2145 li m'għandhom l-ebda kwalifika u m'humiex jaħdmu u jien m'għandix dubju li dawn kienu minn fost dawk iż-żgħażagħ li ħarġu mis- sistema sekondarja mingħajr il-kwalifiki meħtieġa.

Jekk inħarsu lejn l- istatistika uffiċjali tal-gvern li ħarġet għall-aħħar ta' April insibu li għal kull gradwat li m'għandux xogħol, hemm 144 oħra li huma bla kwalifiki li m'għandhomx xogħol.

Fid-dinja li qed ngħixu fiha llum ix-xogħol li se jiġi maħluq se jkun jitlob aktar ħiliet żviluppati, liema ħiliet ħafna mit- tfal u ż-żgħażagħ tagħna ħerġin mis-sistema edukattiva mingħajrhom.

Mr Speaker, mingħajr sens melodrammatiku nerġa' ngħid li jekk m'aħniex se nieħdu inizzjattivi serji biex inbiddlu r-rotta, il-futur ta' pajjiżna huwa mhedded.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 5 ta' Lulju 2000, fid-9.00 a.m., bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUNSILLI LOKALI - GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mindu ngħataw il-kuntratti għas-servizz ta' wardens, kemm-il kunsill lokali: (a) temm dan is-servizz; (b) wera l- intenzjoni bil-miktub jew verbalment li ma jagħmlux użu minn dan is- servizz; (c) kemm-il kunsill qatt ma applika għal dan is-servizz ta' warden?

Fil-każ ta' (a) u (b) x'raġunijiet ingħataw?

ONOR.

AUSTIN GATT: Sal-lum ma jirriżultax li xi kunsill lokali iddeċieda li jtemm dan is-servizz jew li ma jridx jagħmel użu minn dan is-servizz.

Il-kunsilli lokali kollha ta' Malta u Għawdex iffirmaw co-operation agreements bejniethom li permezz tagħhom impenjaw ruħhom li jikkoperaw f'dan il-proċess ta' devoluzzjoni.

GĦAWDEX - DROGA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'faċilitajiet jeżistu f'Għawdex biex dawk li jabbużaw mid-droga jkunu jistgħu jfittxu l-għajnuna?

Tista' tgħid kemm-il persuna talbet għajnuna minħabba l-abbuż mid-droga matul din is-sena?

X'kienet id-droga abbużata?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li fl-Isptar Ġeneral ta' Għawdex jeżistu l-faċilitajiet taċ-Ċentru tad-Detox u s-servizzi psikjatriċi li jistgħu jagħmlu użu minnhom persuni li jabbużaw mid-droga.

Matul din is-sena kien hemm erba' persuni li għamlu użu minn dawn is- servizzi peress li kienu jabbużaw mill-eroina.

Ta' min jinnota li persuni li jabbużaw minn drogi minbarra l-eroina, ġeneralment jagħmlu użu mis-servizzi offruti mill-OASI, mis-SEDQA u mill- CARITAS.

PULIZIJA - ĦRUĠ TA' SIĠAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pulizija hijiex qed tinvestiga kif inbeda l- ħruq ta' siġar quddiem il-kulleġġ De La Sale u biswit l-iskola Verdala (Ġużeppi Despott) nhar il-Ġimgħa 23 ta' dan ix-xahar?

Fiex waslet din l- investigazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-każ li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant għadu qed jiġi nvestigat mill-pulizija.

ĦRUQ TA' SIĠAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-ħsara lill-ambjent li saret bil-ħruq ta' siġar fil-post quddiem il-kulleġġ ta' De La Salle u biswit l- iskola tal-Verdala (Gużeppi Despott) nhar il-Ġimgħa 23 ta' Ġunju?

X'passi se jittieħdu biex is-siġar meqruda jitneħħew u jinżergħu oħra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ħadt nota ta' dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant u allavolja s-sit in kwestjoni jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali, se nibgħat uffiċjali kompetenti biex jinvestigaw.

SERVIZZ PUBBLIKU - DIRETTURI/KAPIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Billi dan l- aħħar bosta diretturi u kapijiet ta' dipartimenti kienu fl-aħbarijiet minħabba nuqqasijiet serji, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk id- diretturi u kapijiet ta' dipartimenti li mill-1 ta' Jannar, 2000 'il hawn bdew jittieħdu passi dixxiplinarji kontrihom?

Jekk fin-negattiv, għaliex dawn il-passi ma tteħdux?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi mill-1 ta' Jannar, 2000 `l hawn ma bdew jittieħdu l-ebda passi dixxiplinarji kontra xi direttur jew kap ta' dipartiment għax ma jirriżultax li kien hemm nuqqasijiet kif qed jallega l-Onor.

Membru.

SKEJJEL - SKOLA NAWTIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 17283?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hu maħsub li l-iskola nawtika tiġi nkorporata fl-Istitut Marittimu tal-Kulleġġ Vokazzjonali.

Il-bini ta' l- iskola nawtika se jiġi msewwi u rranġat kif jixraq.

DIPARTIMENT TAS-SANITA' - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Minsitru jara li jittieħdu passi mid-Dipartiment tas-Sanita' biex l- indirizz li qiegħed jintbagħat separatament ma' din il-mistoqsija ssir spezzjoni dwar allegat trobbija ta' fniek u annimali oħra illegalment?

Jista' jara li jittieħdu l-passi meħtieġa biex jekk jirriżulta fl- affermattiv dan ma jibqax issir peress li huwa ta' periklu għas-saħħa tar- residenti fil-viċinanza?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-allegat trobbija ta` fniek u annimali oħra llegali fil-fond indikat ġo tas-Sliema, kien diġa nvestigat minn uffiċjali tad-dipartiment fil-25 ta` Mejju 2000.

Peress li x-xogħlijiet mitluba mid-dipartiment ma sarux, passi legali ttieħdu kontra l-persuna responsabbli fid-19 ta` Ġunju, 2000.

LAĦAM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari numri 17122 u 17123, jista' l-Ministru jinvestiga l-każ tal-butcher shops u/jew l-aġenti u l-proċessuri lokali sabiex ikun investigat l-ilment dwar l-għoli tal- prezzijiet imsemmija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ikun apprezzat jekk l-Onor.

Interpellant jindika l- inhawi minn fejn origina l-ilment li rrifera ghalih fil-mistoqsijiet parlamentari numri 17122 u 17123.

SLIEMA - PROĠETT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jispjega kif il-proġett ta' Tas-Sliema għal din is-sena se jispiċċa jiswa Lm800,000 meta fil-budget hemm ivvotati biss Lm150,000?Kemm tħallas overtime lill-impjegati tal-gvern fuq dan il-proġett sal-lum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġett kollu ta' Tas-Sliema se jiġi jiswa madwar Lm800,000. li minnhom matul din is-sena se jkunu ntnefqu madwar Lm470,000.

Fuq il-proġett ta' Tas-Sliema s-somma vvotata hija ta' Lm450,000. u mhux ta' Lm150,000. kif hemm fil-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant.

S'issa tħallset is-somma ta' Lm74,676. f'overtime lill-ħaddiema tal- gvern.

KNISJA TA' STA.

KATARINA D'ITALIA - RESTAWR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk saritx applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar għax-xogħlijiet ta' restawr li sar fuq il-faċċata tal-Knisja ta' Sta.

Katarina d'Italia fil-Belt, Valletta?

Jekk fin-negattiv, kif ġie permess dan meta xogħlijiet bħal dawn, meta jsiru mill-privat, dejjem jintalab permess għalihom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq ninforma l-Onor.

Interpellant li l- Awtorita' ta' l-Ippjanar kienet informata bix-xogħol ta' restawr li għadu kif beda fuq il-Knisja ta' Santa Katerina, u awtorizzat li jsir dan ix- xogħol.

KNISJA TA' STA.

KATARINA D'ITALIA - UMDITA'

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' sistema kontra l-umdita' qegħda tintuża fil-Knisja ta' Sta.

Katarina d'Italia?

Din is-sistema ġieli ntużat qabel f'Malta?

Din is-sistema għandha bżonn il-permess ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar?

ONOR.

Interpellant li s- sistema kontra l-umdita' li qed tintuża f'Santa Katerina hi magħrufa bħala l-ADIKOM.

Din hi teknoloġija li ilha tintuża snin kbar barra minn Malta, tinvolvi t-titqib ta' sensiela ta' toqob żgħar li fihom jiddaħlu vireg tal- ħadid li permezz ta' fenomenu fiżiku ibaxxu l-livell ta' umdita' fil-ħajt.

Ma jidhirx li s-sistema qatt intużat qabel f'Malta.

Billi din is-sistema hi kkonsidrata bħala waħda ta' manutenzjoni ma jidhirx li hemm bżonn permess ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

KOTTONERA - PROĠETT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-mina li tgħaqqad ix-xatt ta' Sant'Anġlu għal mal-post magħruf bħala l-Ħofra, il-Birgu, ingħatatx lill-consortia li se jagħmlu l-iżvilupp tal-Kottonera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Interpellant huwa nformat illi għalkemm se jsiru xogħlijiet fil-mina stess, din ser tibqa' passaġġ miftuħ għall-pubbliku.

KNISJA TA' STA.

KATARINA D'ITALIA - RESTAWR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-kuntratturi, lokali u barranin, li qegħdin jagħmlu x-xogħol ta' restawr fil-Knisja ta' Sta.

Katarina d'Italia?

X'esperjenza għandhom dawn il-kuntratturi f'dan it-tip ta' xogħol?

Kemm se jiswa dan il-proġett u kemm minn din is-somma se tinħareġ taħt il- protokoll Taljan?

ONOR.

Interpellant li wara sejħa pubblika, x-xogħol fuq il-Knisja ta' Santa Katerina ingħata lil ITERAS Spa, kumpannija Taljana b'esperjenza twila fuq xogħol ta' restawr.

Il-kuntrattur lokali li se jassisti lil ITERAS hi Nexos Ltd.

Billi x-xogħol kollu li se jsir hu ffinanzjat mill-Protokoll Taljan, it- tender kien jistipola li x-xogħol kellu jsir minn kumpannija Taljana, b'appoġġ ta' kumpannija lokali.

Hu stmat li l-proġett jiswa madwar Lm248,000.

KOTTONERA - TRAFFIC IMPACT ASSESSMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-traffic impact assessment li l-gvern intrabat li jagħmel għall-proġett tal-Kottonera ġiex kummissjonat?Min ġie magħżul sabiex jagħmel dan il-proġett u kemm se jiġi jiswa dan l- istudju?Meta se jitlesta dan l-istudju?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-Traffic Impact Assessment se jingħata bi proċess ta' tender pubbliku u għaldaqstant il-gvern bħalissa mhuwiex f'pożizzjoni illi jiżvela min se jiġi kkummissjonat biex jagħmel ix-xogħol.

KUNSILLI LOKALI - ĠEMELLAĠĠI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru ġemellaġġi bejn kunsilli lokali u dawk ta' bliet oħra barranin?

Liema huma l-kunsilli u l-bliet barranin li magħhom ġew ġġemellati meta saru l-ġemellaġġi u kemm siefru kunsilliera jew impjegati oħra ta' kull kunsill involut biex sar kull ġemellaġġ?

Kemm nefqu flus kull kunsill fuq kull ġemellaġġ li sar?

Jista' l-Ministru jgħid kemm se jsiru ġemellaġġi din is-sena?

Kemm se jsiefru persuni minn kull kunsill involut ma' fejn se jsir il-ġemellaġġ u kemm se jiswa f'kull każ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Parti mill-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Rigward l-infiq għas-safar nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsilli lokali konċernati.

S'issa m'hemmx applikazzjonijiet oħra pendenti għal din is-sena.

KUNSILLI LOKALI - SAFAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru sindki, viċi sindki, kunsilliera jew impjegati oħra tal-kunsilli fuq attivitajiet uffiċjali konnessi mal-kunsill tagħhom?

Minn liema kunsill kienu, fejn marru f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita' legali distinta.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsilli lokali konċernati.

PULIZIJA - QBID TA' TJUR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu għasafar, tjur jew ħlejjaq oħra maqbuda mill-pulizija sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

Jista' jgħid kemm mietu minnhom fil-magħluq sakemm intelqu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant ma jinżammx taħt forma ta` statistika.

VAT - DĦUL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal flus il-gvern mill-VAT fuq il-petrol, diesel, u telephone din is-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn l-1 ta` Jannar, 2000 u l-15 ta` Ġunju, 2000 ta` din is-sena, d-dħul tal-Gvern mill- VAT fuq il-provvista ta` petrol u diesel u servizzi ta` telephone kien ta` Lm3,062,442.60 u Lm1,937,760.97 rispettivament.

Dawn l-ammonti jinkludi fihom VAT li tħallset fuq provvista ta` prodotti jew servizzi oħra li l- operaturi nvoluti normalment jagħmlu u li ma jidhrux separatament fid- denunzji tat-taxxa.

GĦOLI TAL-ĦAJJA - CHEQUE TAL-ĦOBŻ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni li għadhom ma ħadux iċ-cheque tal- ħobż?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija se tingħata f`xi seduta oħra.

MOBILE PHONES - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew importati mobile phones sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li n-numru ta` mobile phones li gew importati bejn is-snin 1996 u 1999 u li jaqgħu taħt il-klassifika ta` l- H.S. 8525209100 kien kif gej:

1996 4,299 1997 6,690 1998 10,112 1999 18,950

Tajjeb jingħad li qabel l-1996 ma kenitx tinżamm tali statistika.

MEMBRI TAL-KABINETT/SEGRETARJI PARLAMENTARI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tar-renumerazzjoni għall- kariga tagħhom (inklużi allowances) li jirċievu l-membri tal-Kabinett u s- segretarji parlamentari individwalment?Kemm minn dawn in-renumerazzjoni u allowances huma suġġetti għat-taxxa fuq l-income?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qiegħed nagħti r-remunerazzjoni (inkluż) allowances għall-karigi tal-ministri u segretarji parlamentari.

L-expense allowance biss mhuwiex taxxabbli.

| |Salar|Expens|Bonus | | |ju |e | | | | |Allowa|Statut| | | |nce |orju | | |Lm |Lm |Lm | | | | | | |Prim Ministru|11,87|2,500 |220 | | |7 | | | |Ministri |10,53|1,000 |220 | | |1 | | | |Segretarji |10,08|1,000 |220 | |Parlamentari |3 | | |

RABAT - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm swew it-traffic lights li kienu ġew installati fi Triq ir-Repubblika, Rabat, Għawdex?

Jekk din l-amministrazzjoni ma kenitx taqbel ma' l-installazzjoni ta' l-istess traffic lights, fl-inkroċju ta' Triq ir-Repubblika, Rabat, Għawdex, x'inhi r-raġuni li ma tneħħewx biex jiġu wżati x'imkien ieħor u tħallew jiġu distrutti u imfarrka ftit ftit mit- traffiku?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

CESSPITS - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jispeċifika x'inhi r-raġuni illi għadhom ma tħallsux bilanċi dovuti in konnessjoni ma' żvujtar ta' cesspits li sar mill-kuntrattur fl- 1997/98 (files WD323/98/1 u WD 94/98)?

Jista' jara li dawn il-każi jiġu ffinalizzati u jekk hemm xi differenzi x'jiġu diskussi mal-kuntrattur kkonċernat isir dan biex tinstab soluzzjoni finali għal ħlas dovut?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-pagamenti msemmija qegħdin fil-proċess li jitħallsu.

MANIKATA - KAĊĊATURI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk fiż-żona tal-Miżieb ġol-Manikata wżata mill- kaċċaturi, liema żona jieħu ħsiebha l-kumitat organizzattiv fi ħdan il- federazzjoni Kaċċaturi Nassaba u Konservazzjonisti li għandhom titolu validu ta' pussess li jingħata u ġie kkonfermat minn amministrazzjonijiet differenti inħariġitx xi permess ta' bini, radam, landscaping jew xorta oħra?

Jekk le, jaf il-Ministru li dan ix-xogħol qiegħed isir abbużivament u llegalment bi ħsara għal kumitat aktar 'il fuq imsemmi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar approvat applikazzjoni (PA 837/00) għall-installazzjoni ta` radio antenna fil-Miżieb pumping station, limiti tal-Mellieħa.

Ninsab informat ukoll li l-awtorita` ħarġet ukoll erba` avviżi ta` infurzar li d-dettalji tagħhom qed jidhru hawn taħt :

Nru. ta` l-Avviż Deskrizzjoni Stat ---------------- ------------ ----

ECF 630/00 Dumping without permit at Riferuta sabiex Ix-Xagħra l-Ħamra, tittieħed azzjoni Mellieħa diretta kif provdut mill-Liġi ta` l- Ippjanar

ECF 917/99 Dumping on site without Riferuta sabiex permit at Il-Mejjieli, tittieħed azzjoni limits of Mellieħa diretta kif provdut mill-Liġi ta` l- Ippjanar

ECF 108/00 Dumping of material Riferuta sabiex without permit at tittieħed azzjoni Il-Mejjieli, limits diretta kif provdut of Mellieħa mill-Liġi ta` l- Ippjanar

ECF 326/97 Illegal dumping on Riferuta sabiex garigue at Triq ix- tittieħed azzjoni Xagħra ta` Barra, diretta kif provdut Mellieħa mill-Liġi ta` l- Ippjanar

MELLIEĦA - KAĊĊATURI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fiż-żona ta' l-Aħrax limiti tal-Mellieħa liema żona hija wżata mill-kaċċaturi u liema żona jieħu ħsiebha l-kumitat organizzattiv fi ħdan il-federazzjoni Kaċċaturi Nassaba u Konservazzjonisti li għandhom titolu validu ta' pussess li ngħata u li ġie kkonfermat minn amministrazzjonijiet differenti inħariġx xi permess ta' bini, radam, landscaping jew xorta oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar approvat applikazzjoni (PA 5131/98) li kienet tipproponi żieda fil-fond tal-ħamrija fuq art diġa` kkultivata f`sit magħruf bħala l-Aħrax tal-Madonna, l-Aħrax ta` Ġewwa, limiti tal-Mellieħa, liema sit jaqa` f`art magħrufa aktar bħala l-Aħrax tal-Mellieħa.

Ninsab informat ukoll li l-awtorita` ħarġet ukoll tliet avviżi ta` infurzar li d-dettalji tagħhom qed jidhru hawn taħt:

Ref.

No. of Notice Description Status ------------------ ----------- ------ EC 109/96 Removal of alka and An application top soil, excavation reference PA of a resevoir without 4802/98 is pending permit on this site

EC 106/00 Levelling and dumping File referred for without permit direct action

EC 314/96 Shooting range without An application to permit sanction reference PA 1036/96 is pending

MIA - ĦSARAT

L-ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm telgħet l-ispiża tal- ħsarat li twettqu f'Awissu 1999 fl-ajurport internazzjonali ta' Malta waqt l-azzjoni industrijali msejħa mill-GWU?

Huwa minnu li l-fire engines li fuqhom saret ħsara volontarja waqt l- inċidenti li nqalgħu ma setgħux jitranġaw u se jkollhom jinbidlu?

Kemm hi stmata li se tkun l-ispiża biex jinxtraw fire engines ġodda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwel parti tal-mistoqsija giet mogħtija mill-Prim Ministru meta wiegeb il-mistoqsija parlamentari numru 9807.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, jiena nformat li l-vetturi kienu ssewwew u reggħu bdew jaħdmu fi żmien qasir.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, tajjeb jingħad li għadhom għaddejjin negozjati u peress li din il-materja hija ta` natura kummerċjali, ma nħossx li huwa fl-interess ta` l-MIA li din issir pubblika.

PTA - FTEHIM

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 17410, jista' l-Ministru jgħid liema huma l-erba' punti tal-ftehim li għadhom mhumiex jiġu mplimentati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-erba' punti tal-ftehim imsemmi f`mistoqsija parlamentari numru 17410 huma:

Punt Nru 6 Li jobbliga kull operatur membru tal-GBOA li japplika u jikkwalifika għal ħruġ ta` permess ta` operaturi mill-awtorita` liema permess ikun addizzjonali għall-ħruġ tal-vettura.

Punt Nru 8 li jobbliga lill-operaturi membri tal-GBOA li jagħtu l-kontribuzzjoni tagħhom bil-għan li jitfasslu regolamenti ġodda biex jitwaqqaf tribunal li jkun kompetenti jiddeċiedi każi ta` ksur ta` regolamenti u liġijiet li jolqtu t-trasport pubbliku.

Punt Nru 9 Li jirrigwarda l-liberalizzazzjoni tat-trasport pubbliku bla skeda.

Punt Nru 11 Li jobbliga lix-xufiera kollha liċenzjati biex isuqu Omnibus biex isegwu kors li jsir mill-awtorita` stess.

GENDER MAINSTREAMING

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inizjattiva qed jieħu l-gvern biex jippromwovi l-kunċett ta' Gender Mainstreaming?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellanti tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PA - DIRETTUR

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm jitħallas direttur fil-Planning Authority?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li s-salarju annwali tad-direttur ta` l-ippjanar li hu l-kap tad-direttorat fil-planning authority hu kif ġej:

Lm 13,792 salarju; Lm 2,000 allowance għall-spejjeż ġenerali; Lm 748 allowance għall-petrol; Re-imbursement u/jew ħlas ta` spejjeż ta` telephone; Performance bonus sa massimu ta` 15% tal-paga bażika fis-sena; Id-direttur għandu wkoll l-użu ta` karozza ta` l-awtorita`.

MITTS - CHAIRMAN

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm jitħallas iċ-chairman tal-MITTS?

Jista' jgħid kemm kien jitħallas is-sena l-oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-kumpannija MITTS, bħala kumpannija tal- gvern, hija kklassifikata category B u għaldaqstant iċ-chairman tal-MITTS jitħallas Lm6,000 fis-sena.

L-istess ammont tħallas liċ-chairman is-sena l- oħra.

TEATRU NAZZJONALI - PRODUZZJONIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji jintgħażlu produzzjonijiet li kumpanniji jkunu jridu jtellgħu fit-teatru nazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kriterji mitluba biex jintgħażlu produzzjoni tat-Teatru Nazzjonali huma elenkati fil-press release maħruġa mit-Teatru Manoel fit-2 ta' Diċembru 1999.

Minbarra l-ġurnali tintbagħat ukoll kopja direttament lill-kumpanniji.

Kopja ta' l-istqarrija tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

TEATRU NAZZJONALI - SEATS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' seats fit-teatru nazzjonali?

Jista' jgħid kemm minn dawn is-seats jittieħdu mill-management mingħajr ħlas?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' postijiet fit-Teatru Manoel huwa ta' 622 li minnhom il-management jieħu 12 għaċ-chairman u l-membri tiegħu.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

SAHHA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid meta se ssir l-operazzjoni (knee replacement) fuq il-persuna li se insemmi separatament u li qed imur għall agħar aktar ma jgħaddi ż- żmien?

ONOR.

LOUIS DEGUARA : Riċentement inġibditli l-attenzjoni mil-legal advisor tad-diviżjoni li l-informazzjoni tingħata biss jekk il-persuna li dwarha qed issir id-domanda parlamentari tagħti l-kunsess espress tagħha bil-miktub.

Il-kunsens irid jispeċifika liema informazzjoni għandha tingħata.

Tali kunsens għandu jiġi mgħoddi lid-Diviżjoni tas-Saħħa mad- domanda.

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Billi llum saret ix-xewqa ta' diversi persuni li jingħataw iċ-ċans isegwu operazzjonijiet fuq qraba tagħhom, jista' l-Ministru jgħid jekk din ix- xewqa tistax tiġi milqugħa mid-dipartiment?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-dipartiment mhux konxju minn din ix-xewqa.