MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 346 L-Erbgħa, 12 ta' Lulju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 346

L-Erbgħa, 12 ta' Lulju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 12 ta' Lulju, 2000

WERREJ MINUTI 179

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 179

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA` TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI (IT-TIELET QARI) MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL (THIRD READING) 183 ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR (IT-TIENI QARI) CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 183

AĠĠORNAMENT 201

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 205

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 206

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 345 li saret fit-12 ta' Lulju, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

HOUSING - CONSTRUCTION & MAINTENANCE - HCM 00/0392

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-file nru.

HCM 00/392 tal- construction and maintenance tad-dipartiment tal-housing, senjatament għall- fond nru.

53, jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li m'hemm l-ebda ħsieb li xi partijiet minn St. Mark Street, f'Bormla, jiġu mwaqqa'?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Nikkonferma li l-fond 53, f'St Mark Street, Bormla m'huwiex se jitwaqqa' bħala parti mill-progett ta' slum clearance.

DJAR - SKEMI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph M. Sammut) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk li bbenefikaw mill-iskemi mnedija mill- awtorita' tad-djar sabiex persuni jieħdu xi ġenitur magħhom għall-perijodu bejn Ottubru 1999 u Ġunju 2000?

Jista' jindika l-lokalita' minn fejn jemanaw dawn l-applikanti?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Politika Soċjali): L-awtorita' tad-djar għandha skema 'Y' li tirrigwarda sussidju fuq rata sussidjata għal xiri ta' post, liema skema tipprovdi, fost ħwejjeg oħra, li persuni 'l fuq minn 30 sena jieħdu lil xi wieħed mill-ġenituri jew it-tnejn jgħixu magħhom.

L-awtorita' rċeviet żewg applikazzjonijiet taħt din l-iskema li nfetħet fit-8 ta' Ottubru 1999 waħda mil-lokalita' ta' Hal-Qormi u l-oħra minn St. Andrews.

Waħda minn dawn ġiet approvata filwaqt li l-oħra qed tiġi pproċessata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Kemm kienu dawk li applikaw u bbenefikaw mill- iskema ta' tiswijiet fi djar tal-gvern?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil-miktub ħalli l-informazzjoni tkun tista' tinġabar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, hemm applikazzjonijiet miftuħa biex residenti fl-oqsma tad-djar ta' St. Patrick's, St. Andrew's u San Ġorġ isiru sidien ta' darhom - qed nirriferi għal dawk ir-residenzi li qabel kienu barracks tas-suldati -iżda ħafna drabi l-prezz li jintalab qed ikun fenomenali.

Hemm ħsieb li l-gvern jirrevedi l-iskema li għandu fil- preżent biex verament iħajjar lit-tenants isiru sidien ta' darhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sa minn żmien meta jiena kont ministru responsabbli mid-djar, kien hemm l-insistenza li ssir distinzjoni bejn għajnuna soċjali, permezz ta' sussidji li l-gvern jagħti għall-akkomodazzjoni soċjali, u l- valur ta' l-art fis-suq.

Għalkemm il-gvern kellu proprjeta' li kienet f'postijiet fejn il-valur kien ta' entita' konsiderevoli - u din il- proprjeta' seta' jużaha għal akkomodazzjoni soċjali - ġieli ddeċieda li jkun aktar ta' ġid soċjali jekk dawn is-siti jiġu kkummerċjalizzati biex l- Istat jirrealizza l-valur proprju tagħhom u minn dak ir-rikavat imbagħad tiġi ffinanzjata akkomodazzjoni soċjali f'areas oħrajn.

Fl-areas li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Membru għandna residenti li qed jokkupaw b'kera proprjeta' li fiż-żmien kienet f'idejn is-servizzi u li llum qegħdin f'żona ta' ċerta importanza u allura ġew stabiliti ċerti prezzijiet.

Irridu niftakru li ladarba kerrej jixtri proprjeta' bi prezz sussidjat, wara li jgħaddi ċertu żmien ikun jista' jittrasferixxi dik il-proprjeta' bil-prezz tas-suq.

Mhux l-ewwel darba li xi ħadd jieħu proprjeta' bi prezz illi jkun sussidjat, ftit wara jbiegħha u allura jkun spekula minn fuq dahar is-sussidju tal-gvern - kif wara kollox għandu dritt jagħmel - u jġib prezz verament tajjeb.

Allura bħala linja wieħed għandu jassigura li l-valur tal-proprjeta' li tkun f'idejn il-gvern ikun wieħed reali u li meta jkun qiegħed jingħata sussidju dan ikun ekwu.

Ma jistax wieħed li qiegħed f'ċerta parti ta' Malta jirċievi sussidju ta' ċerta entita' u ieħor li qiegħed f'parti oħra fejn is-suq jiddetermina ċerti valuri, jirċievi sussidju sostanzjalment ħafna akbar.

Imma nerġa' ngħid li llum il-ġurnata dawn il-fatturi kollha tarahom l-awtorita' tad-djar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Il-proprjeta' li qed nitkellmu dwarha hija skedata - jiġifieri la tista' titwaqqa' u lanqas jistgħu jsiru estensjonijiet - u allura min jixtriha żgur ma jistax ibiegħha lil xi spekulatur biex iwaqqagħha u jerġa' jibniha mill-ġdid.

Għalhekk qed, nitlob li din tiġi kkonsidrata għax min se jixtri dak il-biċċa post la jista' jżid fuqu u lanqas jista' jbiegħhu biex xi ħadd jispekula minn fuqu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, naħseb li l-aħjar ħaġa li nagħmel hi li ngħaddi dawn il-kummenti ta' l-Onor.

Interpellant lill-awtorita' tad- djar u lill-ministeru konċernat għall-konsiderazzjoni tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-Kalkara housing estate, b'mod partikolari fi Triq il-Villa ta' l-Ammiral, hemm familja li ta' sikwit tagħmel rapporti lill- awtorita' tad-djar li qed ifur id-drenaġġ.

Jista' l-Ministru jieħu ħsieb ħalli din il-problema tiġi solvuta kemm jista' jkun malajr?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Billi l-Viċi Prim Ministru jinsab imsiefer fuq xogħol tal-gvern u billi ġejt delegat jien biex inkopri d-dekasteru tiegħu sakemm idum barra, nassigura lill-Onor.

Mizzi li t-traskrizzjoni ta' dan id- diskors se tgħaddi għand l-awtoritajiet tad-djar.

SKEJJEL - TAGĦLIM TA' L-ILSNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema area secondary schools u f'liema junior lyceum jeżistu faċilitajiet għat-tagħlim aġġornat ta' l-ilsna?

F'hiex jikkonsistu dawn il-faċilitajiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar mill- iskejjel u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - LABORATORJI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema skejjel sekondarji ta' l-Istat hemm laboratorji tax-xjenza?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Din il-mistoqsija kienet tirriferi għal-laboratorju tax-xjenza.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx nuqqasijiet ta' għalliema f'ċerti studji li huma relatati max-xjenza?

Nafu li kull sena jiggradwaw ċertu ammont ta' għalliema pero' mhux dejjem jiggradwaw f'dawk is-suġġetti li jkunu l-aktar meħtieġa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jien ngħid li aktar milli nuqqas ta' għalliema f'suġġetti tax-xjenza jista' jkollna nuqqas ta' għalliema f'ċertu livelli, speċjalment fil-livell avvanzat post-sekondarju.

Dan nista' ngħidu għax ma jirriżultax illi sal-livell sekondarju hemm nuqqas ta' għalliema f'dawn is-suġġetti.

Naturalment m'huwiex eskluż illi jiġi mument fejn tkun ippustjajt l-għalliema kollha, imbagħad ikollok l-irtirar ta' persuni li tkun trid issostitwihom u mhux dejjem issib nies li jkunu biżżejjed kwalifikati fit-tagħlim li trid.

Nassigura lill-Onor.

Membru li se nibqa' insegwi l-materja biex kemm jista' jkun ikollna l-għalliema f'posthom fis-suġġetti tax-xjenza.

PGCE - SENA 2000/2001

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema oqsma se jsir il-kors ġdid tal-PGCE fis- sena akkademika 2000/2001?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li normalment ikun f'dan iż-żmien li l- materja tiġi kkonsidrata bejn id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u l- Universita` ta' Malta.

Id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed titlob li l- fakulta` ta' l-edukazzjoni toffri korsijiet tal-PGCE fil-computer studies, technology education u fil-personal and social development fis-sena akkademika 2000/2001.

L-oqsma magħżula jkunu jridu jiġu approvati mis-Senat ta' l-Universita' ta' Malta kif titlob il-proċedura normali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiġifieri t-talba li qed issir mid-diviżjoni hi li l-korsijiet tal-PGCE isiru f'dawk it-tliet oqsma biss li semma' l- Ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR LOUIS GALEA: Fil-fatt id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni taħseb li l- aktar li għandhom ċerti bżonnijiet huma dawn it-tliet oqsma, imma naturalment hemm korsijiet oħrajn li l-fakulta' ta' l-edukazzjoni qiegħda torganizza.

Infatti l-abbozz tat-tweġiba għadda bejni u bejn id-diviżjoni numru ta' drabi biex inkun ċert illi d-diviżjoni tagħtini tweġiba li tkun tirrifletti l-bżonnijiet f'dan il-kamp.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR EVARIST BARTOLO: Peress li kif korrettement qal il-Ministru dawn l- oqsma jridu jiġu approvati mis-Senat ta' l-Universita' ta' Malta għandu xi ħjiel jekk sa l-aħħar ta' Lulju - u cioe' meta jiftħu l-korsijiet għas- sena akkademika l-ġdida - is-Senat hux se jilħaq jiltaqa' u japprova dawn l- oqsma?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR LOUIS GALEA: Ma nistax inwieġeb b'ċertezza pero' l-ħjiel li għandi hu li s-Senat se jilħaq japprova dawn l-oqsma.

SAĦĦA - DIABETES CLINIC

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Kull pazjent li jiġi riferut lill-klinika tad-dijabete jiġi rreġistrat fuq sistema komputerizzata.

Dan jibqa' rreġistrat sakemm jiġi discharged, jiġifieri sakemm jirriżulta li ma jkollux dijabete.

L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

|files reġistrati |10,0| |fil-klinika tad-dijabete |19 | |fil preżent | | |kemm jiġu regolarment | | | |7,71| | |9 | |kemm minnhom bdew jattendu| | |l-klinika minn Jannar 1998|1,44| | |9 | |kemm idum file biex isir | 5| |defaulter |snin| |files li huma defaulters | | | |2,30| | |2 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR EVARIST BARTOLO: Fid-dawl ta' din l-istatistika, il-Ministru għandu ħjiel jekk hux qed jirnexxielna negħlbu din il-problema daqstant kbira?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ikollna napprezzaw li l-marda tad-dijabete hija relatata wkoll prinċiparjament mal-ġenetika tal-persuna kif ukoll mat-tip ta' dieta li nagħmlu.

Nista' ngħid illi minħabba metodi ta' kura aħjar, l- inċidenza ta' komplikazzjonijiet li kienu komuni bħall-imputazzjonijiet u l- mard ta' l-għajnejn qiegħda tonqos.

Pero' naħseb li l-akbar kaġun ta' dan it-titjib jew inkella nuqqas ta' komplikazzjonijiet huwa l-fatt illi n-nies saru ħafna aktar konxji ta' din il-marda u allura qegħdin jagħmlu kura iżjed adegwata.

Ta' min jgħid ukoll illi minn hawn u ftit snin oħra, l-iskoperta li għadha kemm saret u tħabbret internazzjonalment tista' tkun pass determinanti biex ir-rata tibda titnaqqas drastikament.

Pero' rridu napprezzaw illi aħna komunita' close u żgur li hemm lok ta' genetic influence.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, nixtieq nirrapporta li l-Att dwar ir-Rifuġjati ġie mgħoddi mill-istadju ta' Kumitat b'diversi emendi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabelli li juru l-livell ta' edukazzjoni skond l-eta' u s-sess ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA` TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att ta' l-2000 għat- Twaqqif ta' Awtorita` ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att ta' l- 2000 għat-Twaqqif ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni" jiġi moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att ta' l-2000 għat- Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni" ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-12 ta' Lulju.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici huwa in possession.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, illejla xtaqt nidħol iktar fil- fond fil-konċetti l-ġodda li għandu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Per eżempju, hija interessanti ħafna t-tifsira li għandna għal "att mhux ġust" f'artiklu 45 taħt Taqsima VI - kif propost fi klawsola 15 - għax hawnhekk qed indaħħlu l-kunċett li d-direttur jista' jintervjeni u jara kif il-partijiet ikunu kkuntrattaw, jiġifieri jista' jara jekk il- kondizzjonijiet li jkunu għamlu f'dak il-kuntratt ikunux ġusti jew le.

Fil- fatt f'dan l-artiklu hemm miktub dan il-kliem:

''(1) Espressjoni mhux ġusta tfisser espressjoni f'kuntratt konsumistiku, li sew waħidha sew f'rabta ma' xi espressjoni waħda jew iktar, oħra:

(a) toħloq żbilanċ sinjifikanti bejn id-drittijiet u l- obbligazzjonijiet tal-partijiet kontraenti b'detriment tal- konsumatur;",

- jiġifieri d-direttur jara li d-drittijiet u l-obbligazzjonijiet li jkunu pprovduti ma jkunux żbilanċjati kontra l-konsumatur -

"(b) tikkaġuna li t-twettiq tal-kuntratt ikun, b'mod mhux dovut, detrimentali għall-konsumatur; jew

(ċ) tikkaġuna li t-twettiq tal-kuntratt ikun, b'mod sinjifikanti, differenti minn dak li l-konsumatur jista' raġonevolment jistennih li jkun; jew

(d) tkun inkompatibbli ma' kull ħtieġa ta' bonafidi.".

Bħala kunċetti dawn huma innovattivi u permezz tagħhom qegħdin nitilgħu tarġa iktar 'il fuq f'dik li hi protezzjoni tal-konsumatur sabiex min ikun qed iforni l-oġġett ma jkollux vantaġġ esaġerat fuq min ikun irid jixtrih.

Sur President, subparagrafu (2) t'artiklu 45 taħt Taqsima VI - kif propost fi klawsola 15 - jgħid hekk: "(2) Il-grad ta' kemm espressjoni ma tkunx waħda ġusta għandu jitqies skond kif ġej:

(a) ix-xorta ta' l-oġġetti jew tas-servizzi li dwarhom ikun sar il- kuntratt;

(b) iż-żmien meta jkun sar il-kuntratt; u

(ċ) iċ-ċirkostanzi kollha li jakkumpanjaw l-għemil tal-kuntratt u l- espressjonijiet l-oħra kollha tal-kuntratt jew ta' kuntratt ieħor li jkun jiddependi fuqu.

Dawk iċ-ċirkostanzi jistgħu wkoll jinkludu:

(i) kemm kull parti tkun taf tinnegozja;

(ii) jekk konsumatur kienx assoġġettat għal xi pressjoni mhux dovuta; u

(iii) jekk in-nuqqas ta' konoxxenza jew sengħa tal-konsumatur kenux ta' vantaġġ mhux dovut kontrih.".

F'dan is-subparagrafu qed nerġgħu ndaħħlu lura l-kunċett li l-Istat ikollu lil xi ħadd li jara jekk il-prezz li jkun qed jintalab ikunx esaġerat jew żbaljat jew inkella le.

Ta' min jgħid li f'każ li jirriżulta li l-prezz li jkun qed jintalab ikun esaġerat jew żbaljat, l-Istat ikun jista' jintervjeni biex jikkoreġi dawn l-affarijiet, u dan ikun jista' jagħmlu permezz ta' persuna li xogħolha jkun li tara li jiġi miżmum ċertu bilanċ f'dak li għandu x'jaqsam ma' prezz.

Imbagħad f'artiklu 46 taħt Taqsima VI - dejjem kif propost fi klawsola 15 - qegħdin ngħidu li jekk kemm-il darba d-direttur jara li jkun hemm xi waħda mill-klawsoli li tkun qed toħloq żbilanċ, dak li ngħidulu żbilanċ sinifikanti, dik il-klawsola ma tibqax iktar kondizzjoni li torbot lill- partijiet.

Fil-fatt dan l-artiklu jgħid hekk:

"Kuntratt konsumistiku li jkun jinkludi xi espressjonijiet projbiti jew mhux ġusti ma jkunx jorbot lill-konsumatur kemm-il darba l- kuntratt ma jkunx jista' jibqa' jeżisti mingħajr dik l-espressjoni mhux ġusta.".

Effettivament, b'dan l-artiklu qed nagħmlu pass verament 'il quddiem għax qed nidħlu għad-difiża tal-poplu in ġenerali kontra min jabbuża min- negozju.

Jien kemm-il darba tkellimt f'dan il-parlament fuq l-importanza li n-negozjanti jiġu protetti, pero` l-iktar nies li għandhom bżonn il- protezzjoni huma l-konsumaturi.

Artiklu 46 qiegħed jagħti lid-direttur iktar snien għax qiegħed jagħtih il-poter li jiddeċiedi liema kondizzjonijiet qed joħolqu an unfair position.

Għalhekk ikun tajjeb jekk in-negozjanti jaqbdu u jirranġaw mal-ewwel il-kuntratti tagħhom.

Mr Speaker, nistgħu ngħidu li artiklu 47 taħt Taqsima VI - dejjem kif propost fi klawsola 15 - huwa innovattiv ukoll għax qed jgħid hekk:

"F'kuntratt konsumistiku, fejn l-espressjonijiet kollha jew x'uħud minnhom li jkunu offruti minn kummerċjant lil konsumatur ikunu bil- miktub, dawk l-espressjonijiet għandhom jinkitbu b'lingwa kif ordinarjament mitkellma u intelliġibbli li tista' tiftiehem mill- konsumaturi li l-kuntratt ikun indirizzat lejhom.".

Dan huwa pass 'il quddiem ukoll għax ejjew ngħiduha kif inhi, min ma jafx l- Ingliż u jifhem biss il-Malti kif jista' jkun li jifhem il-kondizzjonijiet li jkollu l-kuntratt jekk kemm-il darba dan ikun miktub bil-lingwa Ingliża?

Barra minn Malta hemm għaddej dibattitu kbir mhux ħażin dwar il-lingwa li għandha tiġi wżata fil-kuntratti u dwar il-fatt li s-sinifikat li n-nies legali jagħtu lil ċerti kliem ikun differenti mis-sinifikat li jagħtuh in- nies in ġenerali.

Dan huwa punt verament interessanti.

Artiklu 47 qed ikun sempliċi u konċiż kemm jista' jkun kif ukoll qed juża kliem kif ordinarjament mitkellma.

Huwa interessanti wkoll li hawnhekk qed ngħidu - u dan hu in linea ma' dik il-parti tal-kodiċi ċivili li titkellem dwar l-interpretazzjoni tal- kuntratti - li meta xi espressjoni tkun ambivalenti, jiġifieri jista' jkollha żewġ sinifikati, u jkun hemm dubju dwar it-tifsira ta' xi espressjoni, għandha tipprevali l-iktar tifsira favorevoli għall- konsumatur.

F'dan l-artiklu qiegħed jidħol ukoll il-kunċett li d-direttur għandu d-dritt li jintervjeni u jikkoreġi dak li jkun sar ħażin, dak li jkun żbilanċjat u dak li ma jkunx ifformolat tajjeb.

Dan il-kunċett għandu jġib ġustizzja ikbar bejn il-partijiet.

Ta' min jgħid li artiklu 47 qiegħed jagħti saħansitra l-possibbilta` li min jidħol għal ċerti kuntratti minħabba xi servizz jew ieħor, dan ikollu xi forma ta' protezzjoni mid-direttur, jiġifieri nistgħu ngħidu li l-Istat, permezz tad-direttur, qiegħed jagħti protezzjoni effettiva lill-konsumatur.

Hawnhekk qed ngħidu wkoll li jekk kemm-il darba jirriżulta li jkun hemm żbilanċ f'xi klawsola partikolari, din il-klawsola għandha tiġi eliminata.

Il-mod kif wieħed jikteb klawsola għandu jkun wieħed li jinftiehem mill- poplu in ġenerali ħalli l-poplu jkun jista' jifhem il-liġijiet tagħna aħjar.

Qed ngħid dan għax ħafna drabi min jagħmel id-drafting ta' dawn il- liġijiet juża lingwa li jkun jifhimha hu biss bil-konsegwenza li ġeneralment il-poplu ma jifhimhiex.

F'pajjiżi oħra funzjoni ta' waħda mill- branches ta' l-uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali tar-Repubblika hija proprju dik li tittraduċi l-provvedimenti u l-ordnijiet li jiġu mill-Unjoni Ewropea mil-lingwa Franċiża għal-lingwa li tkun mitkellma f'dak il-pajjiż.

Madanakollu dan xorta m'huwiex biżżejjed.

Mr Speaker, artiklu 94, li qiegħed taħt taqsima VIII kif propost fi klawsola 15, jittratta dwar il-ħruġ ta' ordnijiet ta' tħaris.

Forsi hawn wieħed jista' jistaqsi: Xi tfisser il-frażi "ħruġ ta' ordnijiet ta' tħaris"?

Meta d-direttur jiddeċiedi li jieħu passi fuq ċerti affarijiet ikollu d-dritt li joħroġ ordni biex id-deċiżjoni tiegħu tiġi inforzata.

Issa artiklu 94 - u jien nixtieq nidħol f'ċertu dettall f'dan l-artiklu għax qed jagħti ħafna poteri - qiegħed jagħti l-possibbilta` lil min ma jaqbilx mad-deċiżjoni tad-direttur li jkun jista' jmur quddiem il-qorti tal- maġistrati u jappella hemmhekk.

Il-bieraħ il-ħabib tiegħi tan-naħa l-oħra esprima l-preokkupazzjoni tiegħu billi staqsa jekk kemm-il darba aħniex qed noħorġu lil dan l-abbozz ta' liġi minn taħt il-kappa tal-ġudikatura jew jekk kemm-il darba aħniex qed nagħmlu tribunal tal-poplu minflok tribunal li fih ikunu attwati l-ġustizzja u d-dritt naturali, pero` jekk wieħed jaqra dawn l-ordnijiet ta' tħaris fil-fond jinduna li dan m'huwiex il-każ.

Ħalli naraw dawn l-ordnijiet ta' tħaris flimkien.

Mr Speaker, subartiklu (1) t'artiklu 94 taħt Taqsima IX dejjem kif propost fi klawsola 15 jgħid hekk:

"Meta jkun hekk jaħseb li jkun raġonevolment adattat jew meħtieġ fl- interess pubbliku, id-Direttur jista', sew b'inizjattiva tiegħu nnifsu jew wara li ssirlu talba bil-miktub minn korp kwalifikanti, ...".

Hawnhekk qed ngħidu li d-direttur jista' jgħid: Isma', għalija t-tali kuntratt m'huwiex tajjeb, jew inkella jista' jiktiblu xi korp kwalifikanti biex jgħidlu l-istess ħaġa.

Lill-korp kwalifikanti dan l-artiklu qiegħed ukoll jagħtih id-dritt li jekk id-direttur ma jeħux il-passi li dan il-korp jgħidlu biex jieħu, huwa jkun jista' jappella minn dik id-deċiżjoni, jiġifieri altru milli dan l-abbozz ta' liġi se joħroġ 'il barra mill-kappa tal-ġudikatura.

Mr Speaker, subartiklu (1) t'artiklu 94 ikompli jgħid hekk:

"(a) lil xi persuna fejn jeħtieġ -

(i) it-tħassir jew it-tibdil ta' pattijiet f'kuntratt konsumistiku li d-Direttur ikun iqis li ma jkunx wieħed ġust għall-konsumaturi skond il-provvedimenti tat-Taqsima VI ta' dan l-Att; u

(ii) l-inkorporazzjoni ta' pattijiet f'kuntratt konsumistiku li d-Direttur ikun iqis li jkunu meħtieġa għall-aħjar tagħrif tal- konsumaturi, jew sabiex jipprevjeni żbilanċ konsiderevoli bejn l- obbligazzjonijiet u d-drittijiet tal-partijiet, u dan għall- benefiċċju tal-konsumaturi;",

Dan li għadni kemm ikkwotajt juri b'mod ċar li dan l-abbozz ta' liġi mhux talli m'hux qed jittraskura d-drittijiet tal-konsumatur imma talli qed jagħmel proprju l-kontra għax hawnhekk lid-direttur mhux biss qed nagħtuh id-dritt li jħassar jew ibiddel il-pattijiet imma qegħdin nagħtuh saħansitra d-dritt li jdaħħal kondizzjonijiet ġodda.

Din hija xi ħaġa verament innovattiva li biha qed inċaqilqu l-għeruq, u qed ngħid dan għax hawnhekk lid-direttur qed nagħtuh id-dritt li jgħid: Isma', it-tali ħaġa biss tista' ġġib bilanċ bejn iż-żewġ partijiet u jien għandi d-dritt li f'kuntratt li jkun sar bejn tnejn min-nies indaħħal artiklu ġdid, liema artiklu jrid jiġi rispettat miż-żewġ naħat.

Imbagħad paragrafu (b) ta' subartiklu (1) t'artiklu 94 ikompli jgħid hekk:

"fejn jeħtieġ lil xi persuna involuta, li tkun tippromwovi jew tiġġestixxi, jew tipproponi li tinvolvi ruħha jew tiġġestixxi jew tippromwovi xi reklamar li jkun qarrieqi ...".

Dan il-paragrafu qed jgħid li jekk id-direttur jinduna li jkun se jsir xi attentat biex jinħoloq żbilanċ mill-bidu nett, anke jekk kemm-il darba l- kuntratti ma jkunux għadhom ġew fis-seħħ jew ikunu għadhom se jsiru, id- direttur ikun jista' jintervjeni.

Fi kliem ieħor, jekk kemm-il darba d- direttur jidhirlu li l-kondizzjonijiet li jkun hemm stipulati f'reklam partikolari jkunu ħżiena, fis-sens li jkunu qed joħolqu żbilanċ, huwa għandu d-dritt li jintervjeni.

Aħna qed ngħidu wkoll illi l-ebda ordni tal-qorti ma tista' żżommu milli joħroġ dik l-ordni, għalkemm tista' tikkontesta, liema kontestazzjoni ssir quddiem il-qorti tal-maġistrati.

Naturalment sakemm tkun qed issir il- kontestazzjoni u l-qorti tiddeċiedi dik il-kwestjoni dik l-ordni tkun trid tieqaf.

Meta l-każ imur quddiem il-qorti tal-maġistrati, din minflok ma taqbad u tgħid li l-ordni tad-direttur hija sospiża, jekk jidhrilha tista' tagħti d-digriet proviżorju u l-fakulta` lid-direttur li jimplimenta l- ordni sħiħa jew parti minnha.

Terġa' u tgħid il-qorti tal-maġistrati mhux biss għandha d-dritt li tħares u teżamina l-ordni imma għandha wkoll id- dritt li tikkoreġiha.

Il-poter tal-qorti tal-maġistrati tant m'huwiex qiegħed jitneħħa u tant qiegħed jiġi ssodat li meta xi ħadd jappella minn ordni mogħtija mid-direttur u jmur quddiem il-qorti tal-maġistrati, din tista' tgħid li għalkemm id-direttur għandu raġun, il-mod kif daħħal it- tali klawsola m'huwiex preċiż, jiġifieri l-qorti tal-maġistrati mhux biss għandha d-dritt li taċċetta jew tirrifjuta imma wkoll li tikkoreġi.

Mr Speaker, hawnhekk qegħdin ngħidu wkoll li f'każ illi l-korp kwalifikanti jirċievi ittra mingħand id-direttur fejn jinformah li ma laqax it-talba tiegħu, il-korp kwalifikanti jkun jista' jappella dik id-deċiżjoni quddiem il-qorti tal-maġistrati.

Forsi xi wħud jaħsbu li ħloqna mekkaniżmu kkomplikat, pero` fl-opinjoni tiegħi mhux talli ma ħloqniex mekkaniżmu komplikat imma talli ħloqna mekkaniżmu verament interessanti.

Li huwa interessanti iktar huwa li hawnhekk daħħalna artiklu ad hoc fejn qed ngħidu li d-deċiżjonijiet tad-direttur u tal-qorti tal-maġistrati jridu jittieħdu malajr kemm jista' jkun.

Fil-fatt artiklu 98 taħt Taqsima IX jgħid hekk:

"Dawk il-kawżi li jsiru taħt l-artikoli 95 u 97 għandhom jinstemgħu u jiġu deċiżi mill-Qorti bl-urġenza u bl-iktar mod spedittiv possibbli.".

Fl-opinjoni tiegħi d-drafting ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa feliċi ħafna bħalma huma l-mekkaniżmi tiegħu, li mhux biss qed jipproteġu lill-konsumatur imma anke lill-korpi kostitwiti.

Mr Speaker, artiklu 101 taħt Taqsima IX kif propost fi klawsola 15 qiegħed jgħid ukoll li jekk kemm-il darba d-direttur jiddeċiedi li għandhom jinbidlu jew jiġu mmodifikati ċerti klawsoli, dan għandu dritt jordna li dawn il-bidliet jiġu ppubblikati għall-pubbliku inġenerali ħalli l-pubbliku in ġenerali jkun jaf bid-deċiżjonijiet li jkun ħa d-direttur.

Madanakollu dan m'huwiex kollox għax dan l-artiklu qed jgħid ukoll li jekk kemm-il darba dak li jkun ma jobdix l-ordni tad-direttur, id-direttur jista' jfittxu għal dejn ċivili.

Hawnhekk ta' min jagħmel riferenza wkoll għal artiklu 100 taħt Taqsima IX, jgħid illi meta l-partijiet jilħqu ftehim bejniethom - ovvjament il- partijiet huma dawk li jkunu qed jipprovdu s-servizz jew il-prodott u dawk li jkunu qed jieħdu dak is-servizz jew il-prodott - għandu jkun id-direttur stess li jirranġa dawk il-kondizzjonijiet.

Madanakollu jekk il-partijiet ma jilħqux ftehim, f'dak il-każ id-direttur għandu poteri enormi, liema poteri għandhom jiġu wżati għall-ġid tas-soċjeta` ħalli ċ-ċittadin iż-żgħir jiġi protett kontra l-isfruttament tas-suq, jiġifieri din l-idea ta' take it or leave it fil-qasam tan-negozju issa se tiġi attakkata mhux ħażin.

Issa l-kunċett m'huwiex se jibqa' iktar take it or leave it imma se jiġi "take it" jekk kemm-il darba l-kondizzjonijiet ikunu tajbin, u jekk dawn il- kondizzjonijiet ma jkunux tajbin id-direttur jista' jintervjeni u jidħol biex jipproteġi lill-konsumatur.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li jekk xi ħadd kellu l-idea li aħna ma naqbżux għall-konsumatur jew inkella li aħna ma naqbżux għall-baxx b'dan l-abbozz ta' liġi qed nuru bl-iktar mod ċar li aħna mhux biss qegħdin niddikjaraw xi ħaġa imma qegħdin ukoll nimplimentawha, bl-infurzar, bil-multi u bil-mezzi l-oħra kollha li din tirrikjedi.

Jien ngħid li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għandu jipproteġi lill-konsumatur u allura għandna napprovawh biex indaħħluh fis-seħħ kemm jista' jkun malajr.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, qabel xejn nixtieq nuri s- solidarjeta` tiegħi mal-ħaddiema ta' Kalaxlokk, li llum jinsabu fiex jinsabu għax emmnu lill-gvern Nazzjonalista.

Nawguralhom li b'xi mod jew ieħor il-kwestjoni li għandhom tiġi solvuta u ngħid lilhom u lill-familji tagħhom biex ma jaqtgħux qalbhom.

Jien ili 14-il sena ngħaddi mill- martirju li jinsabu għaddejjin minnu dawn il-ħaddiema tal-Kalaxlokk, jiġifieri nista' nifhem minn xiex inhuma għaddejjin bħalissa.

Mr Speaker, jiena smajt lill-kelliema li tkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi b'attenzjoni kbira u naqbel magħhom li dan l-abbozz ta' liġi huwa tajjeb.

Madanakollu ħafna drabi l-affarijiet li l-konsumatur isib tajbin ikunu biss fuq il-karta.

Għalhekk jien ma nħobbx noqgħod nitkellem fuq il- liġijiet imma iktar inħobb nitkellem fuq kif il-konsumatur se jintlaqat verament.

Fl-aħħar mill-aħħar il-konsumatur min hu?

In the long run il- konsumatur huwa kull wieħed u waħda minna għax ilkoll nixtru prodotti jew ninqdew minn servizzi.

Wieħed ma jistax imaqdar l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, pero` dan se jipproteġi lill-mara tad-dar verament?

Il- konsumatur huwa wkoll dak li, per eżempju, juża s-servizz tal-karozzi tal- linja, u jien nistaqsi: B'dan l-abbozz ta' l-liġi d-diffikultajiet li jkollhom jiffaċċjaw il-commuters se jiġu solvuti?

Jekk kemm-il darba dan l- abbozz ta' liġi se jsolvi dawn il-problemi kollha li semmejt, allura nistgħu ngħidu li dan huwa abbozz ta' liġi tajjeb.

Ħafna drabi meta niġu biex inqiegħdu l-liġijiet tagħna fil-prattika, naraw li l-affarijiet jiżvolġu ferm differenti minn dak li jkun hemm miktub fuq il-karta.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax minkejja li llum għandna diversi liġijiet li suppost qed jipproteġu lill-konsumatur, fir-realta` llum il-konsumatur jinsab imfarrak u misruq vilment, u hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal xi partit politiku partikolari.

Jien naħseb li kulħadd sema' b'dak il-każ li ġara dan l-aħħar bejn turist u xufier tal-karozza tal- linja.

Imma l-iktar ħaġa li rajt stramba f'dan il-każ kienet li minkejja li suppost ix-xufier ġie ssospendut minħabba l-aġir tiegħu, huwa baqa' jagħmel il-ġurnata tax-xogħol tiegħu xorta waħda, qisu qatt ma ġara xejn.

Allura hawnhekk jien nistaqsi: F'dan il-każ min bata?

Mhux il-konsumatur!

Naħseb li dan il-każ ma tantx sewa ta' ġid għall-qasam tat-turiżmu!

Imbagħad xi ngħidu għal dawk iż-żewġ konsumaturi li mingħalihom xtraw karozzi ġodda meta fil-fatt dawn kienu second-hand?

Irrid insemmi hawnhekk li minkejja li dawn marru l-qorti u rnexxielhom jipprovaw li l-aġent kien daħak bihom, huma tilfu l-kawża xorta waħda, u dan għaliex l-avukat difensur nesa jsemmi li sadanittant dawn il-karozzi huma ggaraxxjati.

Imma ngħid jien, jekk kien hemm provi biżżejjed li dawn ħallsu l-flus għal karozza ġdida u jekk dawn ipprovaw ukoll li minkejja li l-karozzi li xtraw suppost kellhom it-tali magna fil-fatt kellhom magna ta' ditta oħra, dawn kellhom jitilfu l-kawża sempliċement għax l-avukat nesa jniżżel li sakemm kienet qed tidher il-kawża fil-qorti dawn il-karozzi kienu ggaraxxjati?

Possibbli li f'dan il-każ il-konsumatur kellu mhux talli ma jieħu xejn imma talli kellu jħallas il-kawża wkoll!

Mela din ġustizzja!

Possibbli li m'hawnx liġi li tgħid li jekk negozjant jidħak b'konsumatur, dan ta' l- aħħar għandu jieħu dak li ħaqqu!

Mr Speaker, jien meta nagħmel l-intervent tiegħi f'din il-Kamra ma nħobbx noqgħod nitkellem fuq il-klawsoli għax the man in the street billi toqgħod tkellmu fuq il-klawsoli m'hu se jifhem xejn.

Per eżempju, jekk il- konsumatur jixtri fridge u tinzertalu ħażina, dan ma naħsibx li se joqgħod jaqra l-liġi tal-konsumatur biex jara xi drittijiet għandu.

Jekk the man in the street m'huwiex se jifhem li qiegħed jiġi protett verament, ikun inutli li noqogħdu nagħmlu l-liġijiet.

Per eżempju, lill-konsumatur għollejnielu l-prezz tan-noll tal-karozzi tal-linja għax għidnielu li permezz ta' din iż-żieda se nagħtuh servizz iktar effiċjenti.

Din ilna nisimgħuha minn kemm ilu jeżisti s-servizz tal-karozzi tal-linja, imma fil- fatt lill-konsumatur, li f'dan il-każ huwa l-commuter, qed nipprovdulu servizz effiċjenti verament u qiegħed jieħu value għall-flus li qed iħallas?

Jekk m'hux qed isir hekk, min qed jipproteġih lill-konsumatur?

Min qed jgħid li dan għandu raġun?

Messna għedna mal-ewwel li ż-żieda ta' 4ċ fin-noll tal-karozzi tal-linja saret għax riedna nneħħulhom is-sussidju.

Issa nispera li fuq kollox il-commuter qed jieħu s-servizz li ġie mwiegħed u m'hux qed jibqa' jistenna fuq l-istage għax il-karozza tal-linja ma tkunx ġiet fil-ħin.

Għall-konsumatur dan hu l-importanti u mhux x'jgħidu l- artikli tal-liġi.

Qed ngħidu min se jiddefendihom lill-konsumaturi?

Għax il-mara tad-dar minn dan jimportaha għax taf kemm-il darba tiġi misruqa meta toħroġ tixtri.

Possibbli li l-mara tad-dar trid toqgħod tmur il-qorti biex tiġi protetta?

Jiġifieri jekk din ma tmurx il-qorti m'hijiex se tiġi protetta?

Mr Speaker, tajjeb li kulħadd ikun jaf li mhux min jixtri biss huwa konsumatur.

Per eżempju, jien inħallas it-taxxi, kif wara kollox jagħmel kull wieħed minna, biex jekk niġi bżonn l-isptar tal-gvern inkun moqdi.

Imma l-gvern qed jiggarantixxi verament li talli inti tħallas it-taxxi se tieħu s-servizzi ta' l-isptar b'xejn?

Għax, per eżempju, ħafna drabi qed jiġri li meta bniedem imur l-isptar u l-professur jgħidlu li għandu bżonn jagħmel operazzjoni, jagħtih l-appuntament ta' l-operazzjoni għal xi sitt xhur jew seba' xhur wara.

Sa dakinhar mhux jilħaq imut!

Ara mbagħad, jekk il-pazjent jiddeċiedi li jagħmilha privatament, il-professur ikun lest li jagħmilhielu l-għada stess.

Għalhekk nistgħu ngħidu li minkejja li l- konsumatur qed iħallas it-taxxi biex meta jkollu bżonn l-isptar jiġi moqdi, dan m'huwiex qed isir.

Allura l-pazjent m'huwiex konsumatur ukoll?

Imbagħad xi ngħidu għan-nuqqas ta' pilloli li jkun hemm fl-ispiżeriji tal- gvern?

Mela ta' xiex qed inħallsu t-taxxi?

Jew inkella tafu meta qalu lill-pazjent biex imur jagħmel it-testijiet tal-qalb?

Fi Frar tas-sena d- dieħla.

Allura dan m'hux konsumatur?

(Interruzzjonijiet) Tidħku tafu għaliex; għax m'għaddejtux minn dawn l-affarijiet intom.

(Interruzzjonijiet) Le, m'hi tajba xejn għax jekk it-tabib jgħidli li għandi bżonn operazzjoni, m'għandux jagħtini appuntament għal seba' xhur oħra!

Mela l-pazjent m'huwiex konsumatur ukoll?

Hawnhekk kulħadd tkellem fuq il-liġijiet, pero` ħadd ma ta kas dak li qed jolqot lill-poplu.

Issa jien naf li la nispiċċa nitkellem se jkun hemm min jgħidli li dan li qed ngħid m'għandu x'jaqsam xejn, pero` l-poplu dan hu li jrid jisma'.

Biex niftehmu, hawnhekk jien m'iniex qed ngħid għall-professuri biss għax, per eżempju, il-mechanics u dawk li jsewwu t-televisions jitħallsu tajjeb u jisirqu lill-poplu daqs il-professuri.

Imma l-ikbar vilta` hi li mbagħad meta tistaqsihom għall-irċevuta tal-VAT jgħidulek li jekk trid li jagħmlulek irċevuta trid tagħtihom Lm2 iktar, u billi llum il-ħajja għolja dak li jkun jaċċetta li ma jingħatax irċevuta.

Jien nistaqsi: Lil dak li mar biex isewwi l-karozza tiegħu u wara żewġ minuti marlu kollox dan l- abbozz ta' liġi se jipproteġih?

Imbagħad xi ngħidu għal kemm il- konsumaturi qed jiġu misruqa mill-insurances?

Filli tkun qed tħallas Lm140 u filli jgħidulek li għoliet għal Lm180 jew Lm200.

F'dan il-każ dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jipproteġih lill-konsumatur?

Liema gvern qed jgħid li m'hux sew li l-insurances jibqgħu jogħlew?

L-insurances jgħidulna li qed ikollhom jgħollu l-fees tagħhom minħabba li qed ikollhom ħafna claims.

Imma l-konsumatur x'jimpurtah minn dan kollu?

La jien qatt ma kelli claim, għaliex għandha togħla l-insurance tiegħi wkoll?

Dan biex ma nsemmux ukoll iċ-charges li qed iżommu l-banek.

F'dan il-każ min qed jiddefendih lill-konsumatur?

Ħadd!

Mr Speaker, imbagħad irridu niftakru wkoll li anke t-turisti huma konsumaturi.

Issa lit-turisti min qed jiddefendihom talli kultant ta' flixkun ilma jiċċarġjawhom Lm1.50?

Meta darba minnhom rajt dan il-każ jiġri quddiem għajnejja u kellimt lill-bejjiegħ, dan qalli biex ma nindaħalx għax hu mhux se jerġa' jarah lil dak it-turist.

U xi ngħidu għal dak li qed isir mill-gwidi, b'mod partikolari f'Għawdex, fejn dawk il- ħwienet li ma jagħtux commission lill-gwidi, dawn jiġu bbojkottjati?!

Issa kif wieħed forsi jiftakar, jien diġa' kont tkellimt dwar dan f'din il- Kamra, pero` baqa' ma sar xejn xorta waħda.

Meta titkellem fuq dawn l- affarijiet, jgħidulek biex tagħmel rapport.

Mela mhux kulħadd jaf x'qed isir!

Dan bħal meta fl-Italja kien hemm il-mafja fejn għalkemm kulħadd kien jaf li hemm il-mafja kulħadd għalaq għajnejh u qal li mhux veru, fl- Italja m'hemmx mafja.

Issa ħalli nerġa' ngħid xi ħaġa dwar il-qasam tas- saħħa.

Mr Speaker, fl-isptar hemm eluf ta' pazjenti li qed jistennew biex jagħmlu xi operazzjoni.

Issa jekk dawn imorru għand professur privat, dan jgħidilhom li hu jkun jista' jagħmililhom l-għada stess, imbasta jagħtuh xi Lm800 jew Lm2,000.

Kif qed naraw, anke f'dawn il-każijiet l-iktar li qed ibati huwa l-konsumatur.

Sieħbi l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici qal li min qed jgħid li m'aħniex qed nipproteġu liż-żgħar ma jafx x'qed jgħid.

Jien lill-Onor.

Membru ngħidlu biex meta jrid niltaqgħu jien u hu ħalli ngħidlu kemm qed nipproteġuhom liż-żgħar!

Imma din għalfejn qed issir issue politika?

Jien m'iniex qed ngħid li meta kien hemm fil-gvern il-partit Laburista l-konsumatur kien jiġi protett u għax illum hemm fil-gvern il- partit Nazzjonalista dan m'huwiex qed jiġi protett imma qed ngħid li lill- konsumatur iż-żgħir ħadd ma ħa ħsiebu għax ħadd ma kellu l-kuraġġ jgħid illi l-ħaddiem qed jiġi misruq minn kulħadd.

F'din il-Kamra jingħad ħafna kliem sabiħ li ħafna drabi ma jkun minnu xejn.

Kull negozjant baqa' jgħolli l-prezzijiet kemm ifettillu.

Jgħidlek: Jekk ma jogħġbokx tixtrix!

Ġejna fi free market, fejn kulħadd jitlob kemm irid.

Allura għalfejn qed nagħmlulu dan l-abbozz ta' liġi lill-konsumatur?

Jiġifieri issa l- konsumatur se jispiċċa jagħmel bħalma qallu l-Prim Ministru; li joqgħod jiġri min-naħa għall-oħra biex jipprova jiffranka xi ħaġa!

Imma dawn x'affarijiet huma!

Hemm xi ħadd li huwa konxju ta' dawn l-affarijiet li qed jiġru u jaf x'inhu jħoss il-ħaddiem iż-żgħir, il-batut, il-mara tad- dar, il-pensjonant u l-marid?

Aħna l-membri parlamentari qed nisimgħuha l-karba ta' dawk il-morda li għandhom bżonn jagħmlu operazzjoni imma ma jistgħux jagħmluha fi żmien qasir minħabba li m'għandhomx flus biex jagħmluha privat?

Għax jekk m'aħniex qed nisimgħu lil dawn il-batuti, allura nistgħu ngħidu li qed ngħixu fl-ajru!

U qed nisimgħuhom lin-nies jgħidu kif qed jinsterqu mill- mechanics, mill-insurances, eċċ.?

Iva possibbli li l-65 membru li hawn hawn ġew ħadd ma jkollu complaints fuq dawn l-affarijiet!

Jien ngħid li lanqas jekk nagħmlu d-drafting ta' 10,000 abbozz ta' liġi dwar il- konsumatur għax lill-konsumatur ħadd m'hu se jgħinu.

Issa jekk il- professur jgħid lill-konsumatur li jekk mhux se jagħmel it-tali operazzjoni malajr se jmut, il-konsumatur xi tridu jagħmel jekk ma jkollux flus biex jagħmilha privat?

Aslu wasla sa l-Isptar San Luqa ħalli taraw kemm hemm konsumaturi qed jistennew biex jagħmlu operazzjoni u minflok ma jagħmluhielhom mill-iktar fis possibbli jgħidulhom biex imorru d-dar u jerġgħu jiġu darb'oħra!

Jien naqbel li l-gvern jiġbor it-taxxi għax irid ikun gvern miġnun biex ma jiġborx taxxi, pero` jekk se nibqgħu ma nisimgħux il-karba taż-żgħir u ta' dak li qed ibati nkunu nistgħu nagħmlu 4,000 liġi tal-konsumatur għax xorta ma naslux.

Imbagħad xi ngħidu għal dak li qed jiġri fl-awtorita` ta' l-ippjanar, Mr Speaker?

Kulħadd jaf mil-liema martirju qegħdin jgħaddu dawk li jkunu jridu jagħmlu xi alterazzjoni żgħira fid-dar tagħhom jew inkella jibnu dar.

Allura dan mhux serq?

Il-flus li jkollu joħroġ il-ħaddiem għalxejn ma nkunux qed nisirquhomlu mill-but?

Issa hawn jien m'iniex qed nirriferi għal min ikun se jagħmel xi żvilupp kummerċjali imma għal min ikun se jibni daru jew garaxx.

Dawn qed ikollhom jgħaddu minn martirju sħiħ.

Jien nistaqsi: Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jiddefendih lill- konsumatur kontra din il-burokrazija?

Għax jekk m'aħniex se niddefendu lill-konsumatur kontra din il-burokrazija ma nafx kontra xiex irridu niddefenduh.

Nafu mil-liema martirju qed ikollu jgħaddi l-konsumatur meta jmurlu d-dawl, imurlu t-telefon jew tmurlu l-bozza tat-triq?

Ara issa l- gvern din ħelisha ħafif għax qal li issa l-bozoz u l-istages tal-karozzi tal-linja m'għadhomx f'idejh imma waqgħu f'idejn il-kunsilli lokali.

Imma b'daqshekk solvejnieha l-problema?

Min għandu d-dawl u t-telefon maqtugħ, dak m'hux konsumatur ukoll?

Jien li rrid nisma' f'din id-diskussjoni huwa kif il-konsumatur se jiġi protett minn dawn l-affarijiet.

Jekk il-konsumatur m'huwiex se jiġi protett minn dawn l-affarijiet nistgħu ngħidu li għaddejna din il-liġi sempliċement biex imbagħad fl-aħħar tas-sena nkunu nistgħu ngħidu li għamilna 7,000 liġi.

Jekk m'aħniex lesti li nirranġaw dawn l-affarijiet li qed insemmi, allura nistgħu ma nagħmlux liġijiet.

Jekk se nagħmlu liġi, irridu li din tkun tindirizza lill- ħaddiem, lill-mara tad-dar, lill-pazjent, lil dak li għandu karozza mkissra u ma jaffordjax jixtri oħra ġdida, lil dak li qed iħallas l-insurances u lil dak li qed iħallas u lanqas jaf għal xiex qed iħallas għax kif intqal diġa', ġieli jintuża kliem li jifhmuhom biss l-avukati.

Imbagħad xi ngħidu għal meta l-qorti ddum xi 16-il sena biex taqta' sentenza?!

Allura hawnhekk mhux il-konsumatur ukoll qed ibati?

Mhux l-ewwel darba u tnejn li għax il- konsumatur imur jistaqsi lill-avukat tiegħu meta jmessu jitla' l-qorti, talli jwieġbu dan jiċċarġjah il-flus ukoll.

Huma f'dawn l-affarijiet li qed insemmi li jrid li ssir xi ħaġa l-konsumatur.

Hawn min laħaq miet qabel ma nqatgħet is-sentenza!

Allura dan mhux konsumatur ukoll!

Nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li jien nemmen illi jekk dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna m'huwiex se jipproteġi lill-konsumatur verament, allura nistgħu ma nagħmlu liġijiet tal-konsumatur xejn għax jungle għandna u jungle se jibqa' jkollna!

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, kif qalu xi wħud f'din il-Kamra, illum qed nitkellmu dwar abbozz ta' liġi li jolqot lil kulħadd, anke lil dawk li jagħtu servizz jew ibigħu xi prodott partikolari.

Dan l-abbozz ta' liġi huwa pożittiv għax huwa importanti li jkun hemm regolamentazzjoni biex wieħed ikun jista' jiggwida ruħu dwar x'inhu korrett u x'm'huwiex korrett.

Qed ngħid dan għax sfortunatament qed ngħixu f'dinja fejn jeżisti l- abbuż u fejn issib nies li jkunu lesti li jqarrqu b'persuni oħrajn sempliċiment biex filwaqt li joffru prodott jew servizz inferjuri, fl- istess ħin ta' dan jitħallsu flus tajba.

Dak li qal il-ħabib tiegħi l- Onor. Debono Grech jagħmel ħafna sens għax xi drabi l-abbozzi ta' liġi li jiġu ppreżentati quddiem dan il-parlament tant ikunu tekniċi u tant issib kliem legali fihom li anke jien, li ftit ftit qed nidra kif isiru l- liġijiet għalkemm għad fadalli ħafna x'nitgħallem, insib xi diffikultajiet biex nifhimhom, aħseb u ara kemm se jifhimhom il-poplu in ġenerali.

Għalhekk huwa importanti li l-abbozzi ta' liġi li jiġu drafted, jiġu drafted b'mod li jiftehmu, speċjalment dawk l-abbozzi ta' liġi li jkun fl- interess taċ-ċittadin li jkun jaf x'fihom u x'ma fihomx.

Se nibda dan id- diskors billi nagħmel enfasi fuq il-bżonn li l-konsumatur għandu jiġi edukat.

F'liema sens?

Mr Speaker, ħafna drabi meta mmorru nixtru l-ewwel ma nistaqsu jkun dwar il-prezz.

Fil-fatt filwaqt li xi wħud jaslu anke biex jiġġebbdu fuq il- prezz, ikunu ftit dawk li tiġihom f'rashom li jistaqsu dwar affarijiet iktar speċifiċi fuq il-prodott, bħal per eżempju, jekk dak il-prodott għandux garanzija, fuq xiex inhi l-garanzija u diversi dettalji oħra li għalkemm dak il-ħin jistgħu ma jidhrux daqstant importanti, jekk kemm-il darba meta tmur id-dar issib li dak il-prodott li tkun għadek kemm xtrajt ikun difettuż tirrealizza li dawk il-mistoqsijiet kienu importanti ħafna.

Ovvjament hawnhekk m'iniex qed ngħid li biex jixtri wieħed għandu għalfejn jiġġieled, kif jagħmlu ċerti nies, imma qed nispjega x'għandek tistaqsi u x'tip ta' tweġibiet għandu jagħtik il-bejjiegħ jew inkella dak li jkun qed jipprovdielek is-servizz.

Ftit ta' żmien ilu waqt il-kumitat dwar l-affarijiet soċjali konna qed nitkellmu dwar il-kurrikulu nazzjonali u diversi esperti fil-qasam ta' l- edukazzjoni, li jkollhom kuntatt dirett ma' l-istudenti, esprimew il-bżonn li lill-istudenti ma ngħallmuhomx biss suġġetti akkademiċi imma għandna nagħtuhom ukoll edukazzjoni li tkun relatata mal-ħajja.

Fil-fatt il- kurrikulu nazzjonali jagħmilha ċara li l-edukazzjoni li tingħata minn fuq il-bankijiet ta' l-iskola għandha tkun relatata mal-ħajja u mad-dinja li qed ngħixu fiha, li xi kultant tista' tidher li hi xi ġungla bil-mod kif aħna l-bnedmin inġibu ruħna ma xulxin.

Għalhekk huwa importanti li l- edukazzjoni dwar dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet u d-dmirijiet li għandu l-konsumatur tibda tingħata mill-iskejjel.

Ħafna drabi meta t-tfal imorru d-dar mill-iskola, huma jirrakkontaw lill- ġenituri tagħhom x'ikunu tgħallmu, u għalhekk naħseb li hawnhekk inkunu qed nolqtu żewġ għasafar b'ġebla waħda għax mingħajr ma nafu, xi ftit jew wisq inkunu qed nedukaw lill-ġenituri wkoll dwar kif għandhom iġibu ruħhom u x'mistoqsijiet għandhom jagħmlu meta jkunu se jixtru xi ħaġa.

Fil-fatt meta saru kampanji edukattivi fuq l-indafa fl-iskejjel ġieli meta xi ġenitur jarmi karta fl-art it-tifel jew it-tifla stess iwiddbuh u jgħidulu li l-iskola tgħallmu li ħadd m'għandu jarmi u jħammeġ l-ambjent ta' madwaru.

Ovvjament dan m'huwiex biżżejjed għax jekk nippretendu li t-tfal se jieħdu dan ir-rwol, inkunu qed nistennew ħafna, pero` ġieli jkun hemm każijiet fejn minflok ma l-ġenituri jedukaw lit-tfal tagħhom, ikunu t-tfal li jedukaw lill-ġenituri tagħhom grazzi għall-edukazzjoni li tingħata fl- iskejjel.

Jien ma stajtx ma naqbilx ma' l-Onor.

Debono Grech meta dan qal li għandna naraw kif il-konsumatur se jiġi protett fil-prattika u mhux fuq il-karta biss, pero` dwar dan beħsiebni nitkellem iktar 'il quddiem ħalli għalissa nikkonċentra d-diskors tiegħi fuq l-edukazzjoni.

Jien inħoss li l-pass li jmiss wara li jgħaddi l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna minn dan il-parlament għandu jkun li ngħallmu lill- konsumatur x'inhuma d-drittijiet u d-dmirijiet tiegħu.

Kif intqal diġa', aħna lkoll kemm aħna konsumaturi.

Fil-fatt anke s-sidien tal-ħwienet huma konsumaturi għax ovvjament huma jixtru affarijiet oħra mingħand ħaddieħor ukoll.

Għalhekk nistgħu ngħidu bla tlaqliq li dan l-abbozz ta' liġi jolqot lil kull wieħed u waħda minna, u ġaladarba se jkun jolqot lil kull wieħed u waħda minna jkun jaqbel li naraw li dan l-abbozz ta' liġi ma jibqax miktub biss fuq il-karta.

Per eżempju, jien nissuġġerixxi li jitqassmu leaflets lill-poplu Malti u Għawdxi biex dan jiġi mgħarraf dwar x'jgħid dan l-abbozz ta' liġi.

B'hekk in-negozjanti jibdew joqogħdu iktar attenti qabel ma jipprovaw ibellgħu xi prodott jew servizz inferjuri lill-konsumatur għax ikunu jafu li quddiemhom għandhom konsumaturi li ġew edukati f'dan il-qasam u li allura jafu x'iridu.

Mr Speaker, iktar ma jgħaddi ż-żmien id-dinja iktar qed issir kompetittiva, liema kompetizzjoni qiegħda dejjem issir ħarxa u qalila, ħafna drabi a skapitu tal-ħaddiema.

Illum fis-suq wieħed isib diversi prodotti ta' kwalita` tajba, pero` ħafna drabi l-fattur li jiddetermina jekk persuna tixtrix dak il-prodott jew teħux dak is-servizz jew le jkun is- servizz li jingħata.

Iktar ma d-dinja qed issir qisha ġungla, kif għedt iktar kmieni fid-diskors tiegħi, iktar qed jinħass il-bżonn li min jagħti servizz jew ibigħ prodott ikollu servizz tajjeb.

Meta negozjant jagħti servizz tajjeb, dan ikollu ċans kbir li l-azjenda tiegħu tikseb suċċess.

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll l-after-sales service, u jien inħoss li pajjiżna għadu ftit lura f'dak li huwa after-sales service.

Ġieli jien iltqajt ma' persuni li rrakkontawli li meta kienu barra minn Malta, b'mod partikolari l-Ingilterra, li huwa wieħed mill-iktar pajjiżi fejn il-konsumatur huwa stmat, xtraw prodott, meta ġew lura Malta ndunaw li dan il-prodott ma kienx dak li xtaqu, bagħtuh lura ma' xi ħaddieħor u s-sid tal-ħanut qabad u biddilulhom mal-ewwel.

Tibqa' mistagħġeb meta tisma' affarijiet bħal dawn għax hawn Malta ġaladarba tkun xtrajt il-prodott jew ħadt is-servizz ftit li xejn issib dan it-tip ta' trattament.

Il-kelma tiġri u l-konsumaturi malajr isiru jafu min jagħti servizz tajjeb u min jagħti servizz ħażin.

Wara kollox, kif jgħidu, huma l-konsumaturi li jistgħu jagħmlulek l-aqwa reklam.

Il-ħabib tiegħi l-Onor.

Debono Grech semma l-qasam tat-turiżmu.

Il-ministeru tat-turiżmu, flimkien ma' l-awtorita` Maltija, jagħmlu kull sforz biex jagħmlu reklam tajjeb lil pajjiżna barra minn Malta - u hekk għandu jkun għax dak huwa x-xogħol tagħhom - ħalli b'hekk iħajru dejjem iktar turisti jgħaddu l-btajjel tagħhom hawn Malta, pero` huwa t-turist li jista' jagħmlilna l-aqwa reklam meta dan imur f'pajjiżu u jgħid lill-qraba u lill-ħbieb tiegħu kemm ġie trattat tajjeb hawn Malta u kemm ħa gost f'pajjiżna.

Ta' min jgħid ukoll li dan huwa l-uniku reklam li ma jqumx flus.

Jien naħseb li ma nistgħux nitkellmu fuq abbozz ta' liġi dwar il- konsumatur jekk ma nsemmux id-dritt tal-konsumatur li jingħata rċevuta.

Huwa importanti wkoll li l-irċevuta ma jkollha l-ebda "żbalji", u qed ngħid dan għax ġieli tonfoq Lm9 u fuq l-irċevuta jkollok miktub li tkun infaqt 90ċ.

Forsi hawn wieħed jista' jistaqsi: Il-konsumatur għalfejn għandu jitlob l-irċevuta meta jmur jixtri?

Il-konsumatur għandu jitlob l-irċevuta meta jmur jixtri għax dik hija dritt tiegħu u għalhekk hemm bżonn li l- liġijiet tagħna jkunu iktar iebsa ma' min ma jipprovdix l-irċevuta.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Debono Grech, ġieli jkun hemm każi fejn dak li jkun qed ibigħlek il-prodott jew is-servizz jgħidlek li jekk jagħtik irċevuta jiċċarġjak Lm20 filwaqt li jekk ma jagħtikx irċevuta jiċċarġjak Lm18.

Ovvjament ħafna drabi dak li jkun jagħżel li ma jingħatax irċevuta u jiġi ċċarġjat Lm18, pero` miskin hu mbagħad jekk ġimgħa wara jinduna li dak il- prodott jew dak is-servizz ikun ħażin għax jekk ma jkollux irċevuta jkun diġa' tilef il-każ.

Jekk niftakar tajjeb, il-liġi tistipula li ż-żmien li fih wieħed jista' jagħmel claim huwa ta' xahrejn.

Għalhekk min ibigħ jew inkella min joffri servizz għandu obbligu sagrosant li jagħti l-irċevuta, mhux biss minħabba l-moralita` fiskali, mhux biss biex kulħadd iħallas it- taxxi imma wkoll biex jekk il-konsumatur jinqalagħlu xi ħaġa wara li jkun beda juża dak il-prodott, huwa jkun jista' jippreżenta l-irċevuta, liema rċevuta turi li jkun sar kuntratt bejnu u bejn sid il-ħanut.

Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa bżonnjuż għax irid ikun hu l-gwida tal-konsumatur, irid ikun hu li jgħidlu x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin, irid ikun hu li jgħidlu x'inhuma d-drittijiet u d-dmirijiet tiegħu, u għalhekk matul dan id-diskors jien enfasizzajt il-bżonn li l- konsumatur ikun edukat f'dan il-qasam.

Madanakollu jien inħoss li pajjiżna għadu nieqes minn dawn it-tip ta' kampanji.

Għall-kuntrarju ta' l-għaqdiet tal-konsumatur ta' pajjiżi barranin, irrispettivament minn jekk dawn il- pajjiżi humiex Ewropej jew le, l-għaqdiet tal-konsumatur ta' pajjiżna huma dgħajfa wisq u xi kultant ma jinħassux biżżejjed.

Għalhekk iktar u iktar jikber il-bżonn li liġijiet bħal dawn ma jibqgħux biss fuq il-karta.

Ġaladarba qed insemmi lill-għaqdiet tal-konsumaturi, hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħira u nirringrazzja lil dawk l-individwi li b'sagrifiċċju personali għalihom, jipprovaw jiddefendu lill-konsumaturi Maltin u Għawdxin.

Ħafna drabi dan huma jagħmluh senza interessi.

Madanakollu nerġa' ngħid li f'pajjiżna l-għaqdiet tal-konsumatur m'humiex b'saħħithom daqs dawk ta' pajjiżi oħrajn u ħafna drabi meta jipprovaw isemmgħu leħinhom, ikunu qishom qed jgħajtu fid-deżert.

Sfortunatament anke aħna, bħala membri parlamentari, ftit li xejn nagħtu kas kif nistgħu nipprovdu rimedju għall-każijiet ġenwini li niltaqgħu magħhom, kif qal anke l-ħabib tiegħi l-Onor.

Debono Grech.

Sur President, jien m'iniex se noqgħod nidħol fid-dikjarazzjonijiet ta' prinċipji li hawn elenkati fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna wieħed wieħed biex ma naħlix il-ħin tal-Kamra, pero` nixtieq nagħmel żewġ punti jew tliet punti żgħar f'dan ir-rigward.

F'paragrafu (a) ta' subartiklu (2) t'artiklu 43 taħt taqsima V kif propost fi klawsola 15 hemm din id- dikjarazzjoni ta' prinċipju:

"għal aċċess adegwat għal oġġetti u servizzi essenzjali bażiċi bi prezzijiet raġonevoli u li jkunu jistgħu jagħżlu minn firxa wiesgħa ta' oġġetti u servizzi;".

B'xi mod wieħed jista' jasal biex jgħid x'inhu servizz bażiku, għalkemm dak li jista' jkun bażiku għalija mhux bilfors ikun bażiku għal ħaddieħor, pero` mbagħad min se jiddetermina jekk prezz huwiex raġunevoli jew le?

Naf li d-direttur ta' l-għaqda tal-konsumaturi se jkollu iktar poter u iktar saħħa, pero` fil-ħajja ta' kuljum kif u min se jiddetermina x'inhu prezz raġonevoli?

Din hija waħda mill-mistoqsijiet li nixtieq nagħmel.

Issa dan li qed ngħid nixtieq norbtu mal-cartels f'pajjiżna.

Safejn naf jien - u jekk m'iniex korrett, nitlob lil xi ħadd legali jikkoreġini - f'pajjiżna m'għandniex liġi li b'xi mod tikkontrolla l-cartels, bħalma għandhom pajjiżi barranin.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): F'pajjiżna l-cartels huma regolati bl-Att dwar il-Kompetizzjoni.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jekk, per eżempju, jien inħoss li ġejt iċċarġjat prezz ħażin, f'dak il-każ x'jiġri?

ONOR.

GEORGE HYZLER: L-ewwelnett wieħed irid jifhem li l-liġi tal- kompetizzjoni u l-liġi tal-konsumatur huma two sides of the same coin għax filwaqt li l-liġi tal-kompetizzjoni tirregola l-business, il-liġi tal- konsumatur tirregola dak kollu li għandu x'jaqsam mal-konsumatur.

Issa jekk xi ħadd iħoss li bejn il-kummerċjanti hemm xi agreement li qed jiddetermina prezz li m'huwiex ġust, jidħol jinvestiga l-uffiċċju dwar il- kompetizzjoni ġusta.

ONOR.

CARMELO ABELA: Imma qed nifhem sew li dejjem irid isir rapport mill-individwi qabel ma l-uffiċċju dwar il-kompetizzjoni ġusta jieħu l- passi li għandu jieħu?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Dan jista' jsir kemm mill-individwi kif ukoll minn xi ditta li forsi tħossha li qed tiġi milquta ħażin.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jiġifieri bl-Att dwar il-Kompetizzjoni wieħed jista' jinvestiga?

ONOR.

GEORGE HYZLER: Iva, dażgur!

Kwalunkwe persuna tista' tagħmel rapport lill-uffiċċju dwar il-kompetizzjoni ġusta u d-direttur jinvestiga l- każ.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nirringrazzja lis-Segretarju Parlamentari ta' l- informazzjoni li tani, pero` l-punt tiegħi kien li jeżistu sitwazzjonijiet fejn ikun hemm min jifforma l-cartels.

Issa l-konsumatur kemm qed jiġi protett mal-ewwel?

L-Onor.

Hyzler qal li jrid isir rapport minni bħala konsumatur.

Din hija fair enough, pero` mbagħad għandna naċċettaw ukoll il- punt li f'pajjiżna għad m'għandniex il-kultura ta' konsumatur.

Per eżempju, xi kultant nammirahom lil ċerti turisti kif jirnexxielhom jilmentaw fuq kollox.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara li jien m'iniex qed ngħid li huwa tajjeb li tilmenta fuq kollox, pero` li rrid ngħid hu li f'pajjiżi barranin it-turist jiġi mgħallem kif għandu jressaq l-ilmenti tiegħu.

Ara f'pajjiżna, din ma ssirx, u l-ewwel jien għalhekk bdejt id- diskors tiegħi billi enfasizzajt kemm hi importanti l-edukazzjoni f'dan il- qasam.

Sur President, l-argument tiegħi fuq il-cartels huwa dan; li meta l- uffiċċju dwar il-kompetizzjoni ġusta jara li qed jifformaw ċerti cartels, huwa għandu jkun proattiv biżżejjed biex isegwi mill-qrib x'qed jiġri mingħajr ma joqgħod jistenna lill-konsumaturi jressqu l-ilmenti tagħhom għax wieħed jista' jibda fuq binarju tajjeb u mbagħad maż-żmien imur għall- agħar.

Is-suq tagħna hu dak li hu u m'huwiex impossibbli li jkun hemm xi żewġ kumpanniji jew tlieta li jagħmlu agreement minn taħt li l-prezz tat- tali prodott m'għandux jinżel inqas minn "x" pounds.

Kif wieħed jista' jimmaġina, meta jkun hemm dan it-tip ta' ftehim, il-konsumatur ftit li xejn tibqagħlu għażla, għalkemm kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, imbagħad sta għall-kumpannija, hi liema hi, li tagħti servizz tajjeb, kemm qabel ma jsir ix-xiri u iktar u iktar wara.

Huwa tajjeb li l-ewwel ma jissemma fid- dikjarazzjonijiet ta' prinċipji huwa l-prezz, anke għaliex kif għedt diġa', l-ewwel mistoqsija li jagħmel il-poplu Malti u Għawdxi tkun dwar il-prezz, pero` jien nerġa' nistaqsi: Min se jiddetermina jekk prezz ikunx raġunevoli?

Ħaġ'oħra li nixtieq nerġa' nenfasizzaha hija li huwa tajjeb li l-uffiċċju dwar il-kompetizzjoni jinvestiga r-rapporti li jsirulu, pero` naħseb li ma jagħmilx ħażin jekk jinvestiga anke meta ma jsirux rapporti għax għal xi raġuni jew oħra, aħna l-Maltin ħafna drabi ma nirrapportawx, jew għax ma nafux jew inkella għax nibżgħu.

Fil-fatt mhux darba u tnejn li meta konsumatur jingidem, narawh jiddeċiedi li m'huwiex se jidħol f'dak il- ħanut iktar, pero` jieqaf hemm u ma jieħu l-ebda passi.

It-tieni ħaġa li nixtieq insemmi dwar id-dikjarazzjonijiet ta' prinċipji hija iktar kosmetika milli bażika.

F'paragrafu (d) ta' subartiklu (2) t'artiklu 43 taħt taqsima V kif propost fi klawsola 15 hemm il-kliem "jingħaqdu ma' għaqdiet konsumistiċi".

Issa jien naħseb li l-kliem "jingħaqdu ma' għaqdiet tal-konsumatur" iktar jinftiehmu u għalhekk forsi wieħed jista' jagħmel emenda żgħira hawnhekk.

L-aħħar ħaġa li nixtieq insemmi dwar id-dikjarazzjonijiet ta' prinċipji tirrigwarda paragrafu (e) ta' subartiklu (2) t'artiklu 43 taħt taqsima V kif propost fi klawsola 15, fejn hemm miktub li l-konsumaturi għandu jkollhom dritt:

"għal protezzjoni minn kull prattika ta' kummerċ mhux legali jew mhux ġust;".

Issa l-mistoqsija li tqum hawnhekk hija: Kif?

Ħafna drabi r-rimedju jkun li wieħed imur il-qorti.

Meta jien insemmi l-qorti, qalbi tagħmel tikk, u dan mhux biss għax jien m'iniex avukat imma għax naf kemm l-affarijiet jieħdu fit-tul fil-qorti.

Issa jien m'iniex qed ngħid li dan huwa tort tal- qrati imma qed ngħid biss li dan huwa fatt, u nieqaf hemm.

Mela dan ir- rimedju kif se jingħata?

Huwa importanti li l-ġustizzja ssir dejjem, kemm mal-konsumatur kif ukoll mal-bejjiegħ, u qed insemmi lill-bejjiegħ biex ma nagħtux lil wieħed x'jifhem li l-konsumatur għandu dejjem raġun.

Fil-fatt ikun hemm drabi fejn il-konsumatur jabbuża minn ċerti drittijiet li għandu, bħalma wara kollox isir f'kull qasam ieħor.

Mela hawnhekk qed ngħidu li l- ġustizzja trid issir ma' kulħadd, kemm ma' min ikun qed jixtri kif ukoll ma' min ikun qed ibigħ, u dan għandu jsir fi żmien qasir.

Issa hawn wieħed jista' jistaqsi: Kemm trid issir fi żmien qasir?

Jien naħseb li l- ministru jista' jiddetermina kemm ikun dan iż-żmien qasir anke b'avviż legali wara li jgħaddi ftit taż-żmien ħalli niksbu iktar esperjenza.

Madanakollu jien naħseb li huwa importanti li niddeterminaw kemm ikun qasir iż-żmien għax inkella l-ġustizzja tispiċċa ma ssir qatt.

Sur President, nixtieq nikkummenta wkoll fuq ir-reklamar, pero` m'iniex se ntawwal ħafna fuq dan il-punt għax dan huwa punt li diġa' ssemma.

Ħadd ma jista jinnega l-fatt li jeżisti reklamar b'qerq, u hemm bżonn naraw x'nagħmlu fuq din il-ħaġa.

Jien għandi tifel ta' sentejn u xi kultant nistgħaġeb kemm tifel ta' sentejn jixrob affarijiet malajr.

Filwaqt li ġieli ddum ix-xhur biex tgħallmu kelma, imbagħad dak li jara fuq it- television jitgħallmu minnufih, u dan qed ngħidu bl-esperjenza.

L-Onor.

Helena Dalli għamlet il-punti tagħha dwar ir-reklamar tajjeb ħafna u fil- fatt tat anke xi eżempji f'dan ir-rigward.

Ikun tajjeb jekk nibdew nagħtu kas iktar tat-tip ta' reklami li jiġu trasmessi waqt il-programmi tat-tfal għax wisq nibża' li xi wħud minnhom xejn m'huma addattati biex jiġu trasmessi f'dawk il-ħinijiet li jkunu qed jaraw it-television it-tfal.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, il-kurrikulu nazzjonali jgħid li għandha tingħata edukazzjoni anke f'dawk l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal- konsumatur, pero` jiddispjaċini ngħid li dan m'hux qed isir, jew inkella m'hux qed isir dejjem.

Huwa veru li dan il-kurrikulu għadu qed jiġi implimentat, pero` trid tiġi mill-edukaturi stess li jħossu li hemm bżonn jagħtu iktar tagħlim f'dan il-qasam.

Huwa importanti li nikkontrollaw ir- reklamar li jsir b'qerq permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu jew inkella permezz tal-liġi tax-xandir.

Issa li se jibda dieħel il- konċett tat-teleshopping anke f'pajjiżna, iktar u iktar jikber il-bżonn li dan it-tip ta' reklamar ikun regolat.

Meta wieħed jixtri xi ħaġa, huwa jkun qed jagħmel tip ta' kuntratt, u ġaladarba x-xerrej ma jagħtix lill-bejjiegħ flus foloz imma jagħtih flus tajbin, huwa jippretendi li jingħata prodott tajjeb.

Madanakollu jekk il- prodott kien tajjeb għall-bidu u mbagħad ġratlu l-ħsara, jien bid-dritt kollu għandi mmur għand min xtrajtu, nurih l-irċevuta, nurih fejn hu d- difett tal-prodott li nkun xtrajt u mbagħad il-bejjiegħ għandu jagħtini prodott ġdid minfloku.

Issa jien naħseb li din il-kultura għandha tidħol iktar f'pajjiżna.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax sakemm il-bejjiegħ ma jagħtikx parti mill-flus lura, inti jekk kemm-il darba tkun xtrajt il- prodott bi flus tajba m'għandekx taċċetta li jsewwihulek.

Din il-problema li qed insemmi niltaqgħu magħha ta' kuljum, u dawk iċ-ċirkostanzi li niltaqgħu magħhom kuljum għandna nipprovdu soluzzjoni għalihom kemm jista' jkun malajr.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa dwar kif għandu jsir il-ħlas, Sur President.

Xi kultant ċerti ħwienet iwaħħlu avviż li ma jaċċettawx ċekkijiet jew plastic money, pero` jien naħseb li issa li ninsabu f'seklu ġdid wasal iż- żmien li ma nibqgħux naraw dawn it-tip t'avviżi.

Jekk kien hemm bejjiegħa li ngidmu minħabba ċ-ċekkijiet jew il-plastic money, għandha ssir ġustizzja magħhom - u jien diġa' għedt li mhux biss il-konsumatur jista' jingidem imma anke l-bejjiegħ u għalhekk għandha ssir ġustizzja ma' kulħadd - pero` hemm bżonn li jkun hemm iktar fiduċja bejn il-bejjiegħ u x-xerrej.

Sur President, nixtieq nikkonkludi billi ngħid li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa pożittiv, pero` kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi huwa importanti li l-poplu Malti u Għawdxi jkompli jiġi edukat dwar l-affarijiet tal-konsumatur ħalli l-ġustizzja ssir ma' kulħadd u fi żmien qasir.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, huwa tajjeb li wieħed jilleġisla għax mingħajr leġislazzjoni l-affarijiet ma jimxux 'il quddiem u wieħed ma jkollux gwida biex jasal sa fejn għandu jasal, pero` ħafna drabi, minkejja li jkun hemm il-leġislazzjoni, meta niġu għall-prattika nsibu ħafna diffikultajiet li meta wieħed ikun qed jilleġisla ma jarahomx.

Sieħbi l- Onor. Abela għamel tajjeb ħafna li enfasizza dwar il-bżonn li l-poplu jiġi edukat għax sfortunatament pajjiżna għadu 'l bogħod f'dik li hi edukazzjoni li tingħata lill-konsumatur.

Per eżempju, ħafna drabi minkejja li l-konsumatur jinduna li l-prodott li jkun xtara jkun skadut, huwa m'huwiex edukat biżżejjed biex iħoss li għandu jieħdu lura għand tal-ħanut u jieħu d-dritt tiegħu li l-oġġetti li jixtri ma jkunux skaduti għax jgħidlek li billi jitkellem xorta m'hu se jieħu xejn.

Din m'hijiex raġuni u jien għalhekk nisħaq li l-poplu għandu jiġi edukat f'dan ir-rigward.

Illum x'jiġri jekk stess il-konsumatur imur jagħti xi prodott skadut lura lil tal-ħanut?

Ġeneralment tal-ħanut jibdilulu u jerġa' jpoġġih fuq l-ixkaffa biex jipprova jbellgħu lil ħaddieħor.

Fil-leġislazzjonijiet tagħna hemm ipprovdut dwar kif il- konsumatur jista' jiġi protett, pero` meta niġu għar-realta` x'passi qed jittieħdu?

X'mekkaniżmu hemm biex il-bejjiegħ ikun konxju tal-konsegwenzi li jista' jkun hemm meta huwa joffri lill-konsumatur prodott skadut, speċjalment jekk dan il-prodott ikun ta' l-ikel jew tax-xorb?

Terġa' hemm bejjiegħa li meta jmur konsumatur għandhom u jgħidilhom li tawh prodott skadut, dawn tarahom jipprovaw jieħdu r-raġun billi jgħidu li dak m'huwiex tort tagħhom imma huwa tort ta' l-aġent.

Imbagħad xi ngħidu għal fejn jidħlu servizzi?

Ħalli nibda billi nitkellem fuq is-servizz tas-saħħa.

Mr Speaker, nibda biex ngħid li ġaladarba l-poplu qed iħallas għas- servizz tas-saħħa, il-konsumatur għandu jippretendi li jkollu servizz tajjeb bi dritt.

X'nifhmu b'servizz tajjeb?

B'servizz tajjeb nifhmu li pazjent jingħata l-aħjar kura u li din il-kura tingħatalu meta jkollu bżonnha.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax minkejja li aħna, bħala pajjiż, niftaħru li għandna servizz tas-saħħa tajjeb, kważi kuljum nisimgħu lil min jilmenta fuq dan is-servizz għax il-konsumatur m'huwiex qed jiġi moqdi kif suppost.

Għalhekk m'huwiex importanti biss li nagħmlu l- liġijiet imma anke li jkollna l-mekkaniżmu biex nirranġaw l-affarijiet.

Per eżempju, wieħed kif jista' jimmaġina li l-konsumatur qed jinqeda b'mod sodisfaċenti jekk kemm-il darba, per eżempju, minn mistoqsija parlamentari li għadha kemm saret irriżulta li hemm min ilu jistenna bejn sentejn u ħames snin biex jagħmel l-operazzjoni tal-hip bone?

Possibbli li meta wieħed jara dan kollu, jibqa' jaħseb li l-konsumatur qed jiġi stmat kif għandu jiġi stmat?

Mela nistgħu ma nressqu leġislazzjonijiet xejn jekk kemm-il darba minkejja li nafu x'qed jiġri verament, qegħdin nirreaġixxu bħallikieku qatt ma ġara xejn.

L-istess nistgħu ngħidu għall-pilloli.

Ħafna mill-pilloli l-konsumatur jistennihom bi dritt, l-iktar dak il- konsumatur li m'għandux mezzi finanzjarji biex jixtri l-mediċini hu, pero` meta ċerta mediċina tkun tqum ċertu flus, il-gvern jibda jara xi skużi se jġib biex ma jipprovdihiex.

Issa hawnhekk m'iniex qed nitkellem bħala tabib għax jien m'iniex tabib imma qed nitkellem għax naf minn xiex inhuma għaddejjin il-familji u sħabi.

Ġieli t-tobba jgħidu lill-pazjenti tagħhom ukoll biex minflok ma jġibu t-tali mediċina mill-isptar, imorru jixtruha għax id-ditta tal-mediċina li jkun hemm l-isptar ma tantx tkun effettiva.

Allura għaliex qed nidħku bil-poplu u qed inressqu dan l-abbozz ta' liġi llum quddiem il-parlament?

Punt ieħor li nixtieq nagħmel jirrigwarda l- polikliniċi.

Mr Speaker, kieku m'hawnx tobba f'pajjiżna kont nifhem għaliex ikun hemm nuqqas ta' tobba fil-polikliniċi, pero` tobba għandna kemm irridu, jiġifieri hawn bilfors ikolli nikkonkludi li m'aħniex nistmaw lill- konsumaturi Maltin u Għawdxin kif għandna nistmawhom.

Lill-konsumatur qed ngħidulu li b'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se nipproteġuh, pero` fil-prattika qegħdin ferm 'il bogħod milli nagħmlu dan.

Biżżejjed ngħid li biex tifel jirranġa snienu dam xhur jekk mhux iktar minn sena biex jingħata dan is-servizz.

L-edukazzjoni m'għandhiex tingħata lill- konsumaturi biss imma anke lil dawk li għandhom ir-responsabbilta` li jmexxu pajjiż għax jeħtieġ li nifhmu darba għal dejjem li meta nitkellmu dwar il-protezzjoni tal-konsumatur ma nkunux qed nipproteġuh biss meta dan imur jixtri xi prodotti mingħand tal-grocer imma anke meta jingħata servizzi essenzjali, bħalma hu dak tas-saħħa.

Sfortunatament id-dipartimenti tal-gvern u l-korporazzjonijiet li għandna fil-pajjiż ma jirrispettawx lill-konsumatur, u biex nissostanzja dan li qed ngħid huwa biżżejjed li nsemmi lill-korporazzjoni Enemalta.

Kulmin ikollu bżonn idaħħal servizz ġdid tad-dawl jgħaddi minn martirju sħiħ iċempel u jiġri 'l hawn u 'l hemm biex idaħħlulu dan is-servizz.

Allura taħsbu li b'hekk il-konsumatur qed jiġi moqdi?

Issa hawn ta' min jgħid li l-Enemalta se ddaħħal il-flus mingħand min idaħħal is-servizz tad-dawl għax minbarra li din teħodlu l-flus meta dan japplika biex idaħħal dan is-servizz, imbagħad ovvjament huwa jibda jikkonsma d-dawl ukoll.

Għalhekk għadni ma nistax nifhem kif għalkemm illum qegħdin fis-sena 2000, għadna f'din is- sitwazzjoni.

Niftaħru tant li qed nilliberalizzaw sabiex noħolqu iktar ġid u sabiex il-konsumatur jingħata servizz aħjar u jkollu iktar għażla!

Imma minkejja dan il-paroli kollu, nafu li llum il-konsumatur m'hux qed jiġi protett xorta waħda?

Qed jiġi protett meta jtirulu t-television, il-fridge u l-video u minkejja li hu ma jkollu l-ebda ħsarat u t-tort ikun ta' l- Enemalta minħabba li jkunu missew in-neutral ma' l-earth jew mal-live, dan ma jiġix ikkompensat?!

Ġieli jkun hemm każijiet ukoll fejn dawn l- inċidenti ġraw minħabba li jkun ġie corroded xi wire bi traskuraġni min- naħa ta' l-Enemalta jew inkella minħabba li ma jkunx sar il-maintenance li suppost sar.

Dalgħodu stess l-Onor.

Chris Agius għadu kif semma inċident simili għal dan li qed ngħid jien, liema inċident seħħ fil-Fgura u inċident ieħor ta' dan it-tip ġara xi sena ilu ġewwa l-Kalkara.

Li kieku din il- ħsara ġiet ikkaġunata by an act of God kont nasal biex nifhem għaliex dawn il-persuni ma ġewx ikkumpensati, imma ġaladarba t-tort kien ta' l-Enemalta, din il-korporazzjoni messha kkompensat lil min ikkaġunatlu ħsara fil-white goods.

Miskin dak ir-raġel li jrid jgħajjex lill-familja tiegħu bil- minimum wage!

Min jaf kemm ikun bata biex xtara fridge u television ħalli jiġbor lil uliedu ġewwa biex imbagħad l-Enemalta tispiċċa ttajjarlu kollox!

Ejjew nitkellmu bis-serjeta` u naraw kif nistgħu nsolvu dawn il-problemi.

Mr Speaker, issa se niġi biex nitkellem fuq dipartiment ieħor li jolqot lill-konsumatur, speċjalment lil dak li qiegħed fil-middle class jew fil- klassi t'isfel, u hawn qed nirriferi għad-dipartiment tal-housing.

Minkejja li suppost isiru inspections regolari meta tkun qed tinbena xi proprjeta` tal-gvern, ġieli jkun hemm każijiet fejn wara biss ftit xhur li l-kerrej jidħol f'din il-proprjeta`, jibdew jinqalgħulu bosta problemi, bħal per eżempju, id-drenaġġ jibda jfur għand ta' taħtu, il-lift ma jaħdimx u ħafna affarijiet minn dawn.

Qabel ma jkun sar il-kuntratt il-konsumatur ikun għadu l-gvern, pero` meta mbagħad isir il-kuntratt u l-gvern jgħaddi dik il-proprjeta` lil ħaddieħor, ma jibqax iktar il-gvern il-konsumatur imma min ikun se jikri.

Jien ma nafx kif il-gvern baqa' ma ħax passi kontra ċerti kuntratturi li bnew appartamenti tal-gvern għax ix-xogħlijiet saru ħażin.

Hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għal dawk l- appartamenti li nbnew ġewwa l-Kalkara.

Jekk l-inkwilin ikun wiret ix- xogħol ħażin, imbagħad kif nippretendu li jħallas dawn l-affarijiet hu?

U b'dan l-abbozz ta' liġi se nipproteġuh?

Għax imbagħad hemm ukoll ċerti affarijiet legali li bihom l-inkwilin ma jistax ifittex lid-dipartiment tal- housing jew lil xi dipartiment ieħor għad-danni.

Dawn l-affarijiet jaqgħu taħt il-qasam tal-konsumatur ukoll, kuntrarjament għal dak li jaħsbu ħafna nies, u għalhekk l-inkwilin għandu jingħata servizz tajjeb.

Mr Speaker, awtorita` li żgur qed taffettwa lill-konsumatur ħażin bla dubju ta' xejn hija l-awtorita` ta' l-ippjanar, l-iktar meta wieħed jixtri biċċa art u minkejja li jkun xtraha f'area li tkun indikata għall-bini, l- awtorita` ta' l-ippjanar iżżommlu l-permess.

Għandu raġun il-poplu Malti u Għawdxi jkun irrabjat kontra l-awtorita` ta' l-ippjanar!

Anke l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż qiegħda titkellem il-ħin kollu kontra l-awtorita` ta' l-ippjanar u qed tgħid kemm qed tistma lill-konsumatur ta' żibel.

Jien nifhimha li l-awtorita` ta' l-ippjanar trid tagħmel xogħolha billi tara li żżomm bilanċ bejn l-ambjent u l-iżvilupp, pero` nifhimx għaliex filwaqt li ġieli żżomm iebes biex ma nħassrux l-ambjent, min-naħa l-oħra ġieli l- permess joħroġ bla problemi ta' xejn.

Per eżempju, ma jidhrilkomx li l- konsumatur m'hux qed jiġi stmat kif għandu jiġi stmat meta biex jiftaħ sempliċement tieqa qed idum ix-xhur jistenna li jinħariġlu l-permess?

Mela l-awtorita` ta' l-ippjanar m'għandhiex tara li jkun hemm żmien stipulat li fih irid jinħareġ permess?

Taħsbu li l-konsumatur qed jinqeda b'dawn il- kummiedji kollha?

U hawn irrid nerġa' nenfasizza dwar id-diskriminazzjoni li qed issir f'din awtorita` fejn lil Ċikku tgħidlu li minħabba li teżisti t-tali policy ma jistax jibni fit-tali area filwaqt li lil Peppi tħallih jibni fl-istess area.

Imbagħad xi ngħidu għal meta l-awtorita` ta' l- ippjanar tibqa' ġġib l-iskużi biex tirrifjuta applikazzjoni u mbagħad wara li tappella, tħallas lill-periti u ddum ix-xhur tistenna taċċetta l- applikazzjoni?

Dawn x'kummiedji huma?

L-awtorita` ta' l-ippjanar għaliex m'għandhiex tipprovdi servizz effiċjenti u mhux biex toħroġlok il-permess trid tappella u tħallas partita flus f'periti u avukati?

Jekk l-awtorita` ta' l-ippjanar tkun taf li tista' toħroġlok il-permess, għaliex ma toħroġlokx il-permess mal-ewwel?

Għalkemm illum qed nipproponu li ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, fil-verita` l-awtorita` ta' l- ippjanar hija awtonoma u għandha r-regolamenti tagħha, jiġifieri jekk hawn xi ħadd li qed jaħseb li ġaladarba ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, l-intoppi li wieħed isib meta jkollu x'jaqsam ma' l-awtorita` ta' l-ippjanar se jiġu rranġati, qed ikun żbaljat.

Imbagħad xi ngħidu għal min ikollu xi ilment x'jagħmel lill-awtorita` ta' l-ippjanar?

Per eżempju, ġieli jkun hemm każijiet fejn konsumatur jingħata permess biex itella' żewġ sulari imma l-ġar tiegħu jingħata permess biex itella' erba', għax ikollu żewġ bibien f'żewġ toroq differenti fejn f'waħda mit-toroq ikun hemm il-permess biex jittellgħu erba' sulari.

Dan biex ma nsemmux ukoll il-burokraziji ta' meta wieħed japplika biex iġib il-permess tal-pulizija ħalli jkun jista' jagħmel xi attivita` partikolari.

Għalhekk ara ma naħsbux li bl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se nsolvu l- problemi.

Jekk aħna rridu verament nistmaw lill-konsumatur, irridu naraw kif se nsolvu dawn il-problemi li għadni kemm semmejt.

Wara kollox dawn il- problemi ma jaffettwawx biss lill-konsumatur imma anke lill-iżvilupp u lill- ekonomija tal-pajjiżna, għax meta persuna tingħata l-permess biex tibni, tkun qed tiġġenera x-xogħol u tipprovdu introjtu għall-bennejja u l-familji tagħhom.

Imma minkejja l-paroli kollu li jintqal.

L-awtorita` ta' l- ippjanar baqgħet tagħmel li trid u l-konsumatur baqa' jaqla' fuq wiċċu.

Jekk ma naqbdux il-barri minn qrunu, ikun għalxejn li ngħaddu l-abbozzi ta' liġi li jipproteġu lill-konsumatur.

Bla dubju ta' xejn, l-iktar ħaddiema li qed jagħtu eżempju ħażin għax qed jisolħu lill-konsumaturi, huma l- avukati.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li nsemmihom lill-avukati, l-iktar meta wara li jitħallsu ma jidhrux fil-qorti biex jiddefendu lill- konsumaturi tagħhom, u jħallu f'idejn l-imħallef biex jiddeċiedi jiddeferix il-kawża għal darb'oħra jew jaqtax is-sentenza minkejja li l-avukat difensur ma jkunx preżenti.

Mr Speaker, illum hawn ħafna nies li għax ikunu segwew xi kors partikolari, malajr jippretendu li saru electicians jew ħaddiema tas- sengħa.

Għalhekk huwa mportanti li l-ETC tara li dawn in-nies ikunu kkwalifikati biżżejjed qabel ma jibdew jipprovdu xi servizz.

Hija responsabbilta` ta' l-Istat li jara li min jagħti servizz ikun kompetenti biżżejjed, għax jekk isseħħ xi diżgrazzja bħal meta mietu erba' ħaddiema fiċ-Ċirkewwa, imbagħad ikun tard wisq għall-istat biex jitkellem.

Fil-ftit ħin li fadalli ma rridx ninsa nsemmi lill-Maltacom.

Fl-1996, qabel ma tela' l-partit Laburista fil-gvern, kien ġie ppjanat li jsir customer charter biex jekk persuna ma tkunx sodisfatta bis-servizz tat- telephone li jkun qed jingħatalha, tieħu xi forma ta' refund.

Pero` meta l- partit Laburista tela' fil-gvern sab li kieku din is-sistema kellha titħaddem, il-Maltacom kienet tfalli.

Għalhekk aħna ntroduċejna din is- sistema aktar tard meta l-kumpannija kienet taffordja li tagħti servizz bħal.

Fil-fatt, fi żmien amministrazzjoni Laburista l-qasam tat- telekomunikazzjoni tjieb ħafna.

Biżżejjed ngħid li l-Maltacom kienet għamlet profitt akbar, tat aktar servizzi u saret ħafna iktar effiċjenti.

Imma llum, minkejja li s-servizz tal-customer charter għadu jingħata, il- ħsarat qed idumu biex jissewwew, u minkejja li din il-korporazzjoni għandha apparat modern u sofistikat, is-servizz li qed tagħti huwa fqir.

Fil- fatt, lanqas dawk il-konsumaturi li kellhom raġun ma ħaduh, għax il- korporazzjoni qaltilhom li għalkemm huma ma jidhrilhomx li għamlu dawk it- telefonati internazzjonali kollha, setgħu għamluhom uliedhom.

Imma minn riċerka li saret irriżulta li xi ħadd lagħab mal-cable.

Jien nistax nifhem kif mal-Maltacom il-konsumatur m'għandux ċans li jieħu raġun.

Mela allura għalfejn twaqqaf is-servizz tal-customer charter, meta apparti dan kollu, illum li qegħdin fis-sena 2000, għad hawn min ilu x-xhur jistenna l-linja tat-telephone?

Minkejja l-ftaħir li niftaħru li l-pajjiż miexi 'l quddiem, din hija s-sitwazzjoni reali tal-pajjiż.

Anzi issa anke ċerti oqsma privati qed jittieħdu mill-marda li tiċċirkola fid-dipartimenti tal-gvern.

Per eżempju fejn qatt konna nippretendu li llum li kollox jaħdem permezz ta' sistemi kompjuterizzati, f'ċerti banek ikollna nistennew biex ninqdew?

Fir-realta' prattika għadna 'l bogħod milli l-konsumatur jiġi protett skond kif jgħid dan l-abbozz li qed jitressaq illum, u jekk il-gvern se jibqa' ma jagħmel xejn ħlief iressaq l-abbozzi, din is-sitwazzjoni m'hijiex se tinbidel.

Nagħlaq dan id-diskors billi nerġa' nsemmi lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, fejn bl-intriċċi li hemm għaddejjin minn taħt, hemm bżonn li l-gvern jiġbed l-ispaga u ma jibqax ibaxxi rasu għal min ikollu xi interessi partikolari.

Hemm bżonn li jittieħdu passi kontra dawk fl-awtorita' li ma jirrispettawx id-drittijiet tal-konsumatur.

Irrid ngħid li mhux il-poplu biss jgħid kontra l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, imma anke ħaddiema minn hemm ġew stess igergru għax hemm min ma jħallihomx jagħmlu xogħolhom.

Fil-fatt ħafna ħaddiema kapaċi u ta' l-affari tagħhom qed jitilqu mill-awtorita'.

Din hija ipokrezija, li l-poplu kollu flimkien maż-żewġ partiti jgħid kontra l- Awtorita' ta' l-Ippjanar, u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Hija ipokrezija li fil-waqt li qed nagħmlu pass 'il quddiem f'dik li hi protezzjoni tad- drittijiet tal-konsumatur, naraw dawn l-affarijiet jiġru ta' kuljum.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fit-8.40 pm is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, il-liġi li qed niddiskutu llum għandha ċerta importanza fundamentali, u naħseb li fatt li ħafna mill- membri ta' din il-Kamra ħassew li għandhom jitkellmu dwarha jenfasizza l- importanza li d-drittijiet tal-konsumatur jiġu protetti.

Huwa tajjeb li kulħadd jifhem li l-konsumatur huwa forza fl-ekonomija u fil-ħajja soċjali tal-pajjiż, u għalhekk ma jistax jiġi njorat.

Tul dawn l-aħħar 25 sena, kull gvern beda jifhem il-bżonn li l-konsumatur jingħata prodott u servizz xieraq għal dak li jkun ħallas, u min jonqos li jagħmel dan għandu jħallas id-danni lill-istess konsumatur.

Naħseb li l-prinċipju ta' l-argumenti kollha dwar id-drittijiet tal- konsumatur huwa msejjes fuq dawn iż-żewġ fatturi, fejn min-naħa waħda hemm il-konsumatur li bil-bżonnijiet għall-prodotti u s-servizzi, jikkrea attivita' ekonomika qawwija.

Fil-fatt din l-awareness kollha li hawn f'kull pajjiż dwar id-drittijiet tal-konsumatur tirrifletti s-saħħa li għandu l-konsumatur fl-attivita' ekonomika tal-pajjiż.

Illum m'għadniex ngħixu f'sitwazzjoni fejn il-konsumatur u l-produttur iħarsu lejn xulxin b'antagoniżmu, għax il-produttur irrealizza li jekk irid ikabbar l- attivita' ekonomika tiegħu, l-ewwel ħaġa li jrid jagħmel hu li jara xi jrid il-konsumatur u joħloq inċentiv biex jintgħażel il-prodott tiegħu.

Fid- dawl ta' dan kollu wieħed jifhem is-saħħa li għandu l-konsumatur, pero' din is-saħħa ma tkun tfisser xejn jekk ikunu jeżistu biss l-istrutturi legali, il-liġijiet u r-regolamenti, għax irid ikun hemm ukoll l-istrutturi amministrattivi li permezz ta' għaqdiet tal-konsumatur jirrispettaw, isaħħu u josservaw id-drittijiet tal-konsumatur.

Mid-diskussjonijiet li assistejna għalihom matul id-dibattitu fuq din il- liġi ħareġ biċ-ċar li wieħed mid-difetti li għandna aħna l-Maltin huwa li nitkellmu ħafna fuq id-drittijiet tal-konsumatur, saħansitra nirrikonoxxu b'liġi s-saħħa li l-konsumatur għandu fis-soċjeta', pero' effettivament ħafna mill-konsumaturi Maltin iħossuhom dgħajfin quddiem ċerti ċirkostanzi u jħossu li flushom qed jiġu misruqa.

Ħafna mill-konsumaturi jħossu li meta jingħataw garanziji fuq xi prodott partikolari, jekk tinqala' xi ħsara l-produttur jgħaddihom minn martirju sħiħ sakemm jirrikonoxxi dak li jkun ġara.

Fl-opinjoni tiegħi, din il-liġi hija maħsuba tajjeb, imma l- importanti hu li dak li tgħid il-liġi jiġi mplimentat u rispettat.

Jien inħoss li l-ewwel korp li għandu jmexxi 'l quddiem il-prinċipju tar-rispett lejn il-konsumatur huwa l-gvern u l-korporazzjonijiet tiegħu.

L-Onor.

Joe Mizzi semma' każi fejn il-housing authority taċċetta jew timponi klawsoli f'kuntratt ta' bini ġdid li jgħidu li l-prospective buyer qed jixtri dak il-bini bid-difetti moħbija li jista' jkollu, jiġifieri jekk wara ċertu żmien il-bini jiżviluppa difett strutturali - li huwa l-obbligu tal-perit u tal-kuntrattur li dan ma jiġrix - ir-responsabbilta' ddur fuq ix-xerrej.

Din hija waħda mill-iktar affarijiet inaċċettabbli li jistgħu jsiru lill-konsumatur.

Qed ngħid dan għaliex jekk se nkomplu sejrin hekk, inutli nwaqqfu l-istandards authority, il-Consumer Protection Act u t-Trade Description Act.

L-iskop ta' dawn il-liġijiet huwa li jipproteġu lill- konsumatur, imma jekk istituzzjonijiet tal-gvern jagħmlu dawn l-affarijiet li għadni kemm semmejt, allura l-veru skop tagħhom jintilef.

L-istess qed jiġri fil-water services corporation, fejn qed ikunu l- kunsilli lokali li jkollhom jagħmlu r-reinstatement tat-toroq u l-bankini li jkissru l-kuntratturi, jiġifieri din il-korporazzjoni qed taċċetta l- vjolazzjoni tad-dritt tal-konsumatur.

Għalhekk huwa veru dak li qalu ħafna mill-membri li tkellmu waqt dan id-dibattitu li hemm baħar jaqsam bejn il- liġi miktuba fuq il-karta u l-liġi implimentata fir-realta' ta' kuljum.

MR SPEAKER: Ippermettili ninterrompik, Onorevoli, imma sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

CHARLES MANGION: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru jista' jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa, 14 ta' Lulju, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda.

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi biex jawtorizza lill-Gvern biex jirratifika l-ftehim bejn il-Gvern ta' Malta u l-Gvern ta' l-Ordni Sovran Ospitalier ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm, ta' Rodi u ta' Malta magħmul f'Malta nhar il-ħamsa ta' Diċembru 1998, u biex jagħmel dispożizzjonijiet għall-ħwejjeġ konsegwenti u anċiljari għalih; u

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali, Kap 325.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' ta' l-Istatistika ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari; Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Tielet Qari. -----------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coliero.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Xtaqt li fil-ftit ħin li għandi nirrimarka fuq il-fatt li wara li l-bieraħ filgħaxija inġabar grupp ta' ħaddiema tal- Kalaxlokk flimkien ma' l-uffiċjali tal-GWU quddiem il-bini tal-parlament, kont nippretendi li l-gvern jagħmel xi tip ta' stqarrija biex jispjega eżatt kif inhuma l-affarijiet.

Għalkemm il-Partit Nazzjonalista huwa l- partit fil-gvern, l-affarijiet fuq livell governattiv għandu jkun il-gvern li jwieġeb għalihom mhux il-partit.

Peress li l-ħaddiema qassmu ittra lill-membri ta' din il-Kamra, inħoss li dan huwa l-mument opportun biex nirrispondu.

Hija xi ħaġa tal-mistħija li għax partit ikun għaddej minn kampanja elettorali, iwiegħed ħafna affarijiet, imbagħad malli jserraħ rasu mis-siġġu tal-poter, jimxi bil- maqlub ta' dak li jkun wiegħed.

Xtaqt li for record purposes insemmi ftit x'kien qal l-Onor.

Fenech Adami meta kien għadu kap ta' l-oppożizzjoni.

Fil-25 ta' Awwissu ta' l-1998, fl-eqqel tal-kampanja elettorali, Dr. Fenech Adami kien ġie rrapportat li qal li waħda mill-akbar problemi li se jittratta l-Partit Nazzjonalista fil-gvern se tkun l-assigurazzjoni tax- xogħol lill-ħaddiema tal-Kalaxlokk għas-snin li ġejjin.

Proprju fit-18 ta' Ottubru, Dr. Fenech Adami, li allura sa dakinhar kien sar prim ministru, fi programm fuq Radio 101 kien qal li qed isiru diskussjonijiet dwar il- ħaddiema tal-Kalaxlokk u assigura li ħadd m'hu se jitlef ix-xogħol.

Mr Speaker, apparti dan id-diskors kollu li kien qal il-Prim Ministru, qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista kien bagħat ukoll leaflet lill- ħaddiema tal-Kalaxlokk fejn wiegħedhom li ma kien se jkeċċi lil ħadd.

Il- leaflet kien jgħid ukoll li l-gvern kien se jara li l-ftehim kollettiv jintlaħaq mingħajr dewmien u li l-partit Nazzjonalista biss jista' jiggarantixxi l-għixien tagħna.

Meta wieħed jisma' dan kollu ma jistax ma jiddeskrivix lil dan il-gvern bħala wieħed oxxen u li jmissu jistħi jgħid li huwa gvern demokratiku.

Il-Prim Ministru jmissu jistħi jagħti garanzija ta' xogħol lil mijiet ta' familji biex wara 22 xahar kellu jgħaddihom minn dan is-saram kollu, fejn dawn il-ħaddiema spiċċaw jieħdu l-paga mingħajr ma jmorru għax-xogħol għal xhur sħaħ.

Is-serħan tal-moħħ ma jiġix bil-paga, imma jiġi bil-garanzija tax-xogħol.

Imbagħad qamet il-kwestjoni ta' l-iskema ta' l-irtirar kmieni li uħud mill-ħaddiema aċċettaw, u b'hekk il-gvern Nazzjonalista qal li issa l- kumpannija tal-Kalaxlokk saret vijabbli.

Illum, ftit xhur wara dan l- avveniment, lil 80 ħaddiem il-gvern Nazzjonalista qed jgħidilhom li m'hemmx xogħol għalihom u lil 50 l-oħra qed jgħidilhom li biex ma jitilfux l- impjieg iridu jaċċettaw ġimgħa ta' sitt ijiem xogħol, inkella l-paga titnaqqas b'25%.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi u nistaqsi lill-gvern jekk bil-ħidma ta' sitt ijiem f'ġimgħa huwiex se jżid il-working hours.

Meta familja tkun drat tgħix b'ċertu ammont ta' flus, iridu jgħaddu x-xhur biex tidra tgħix b'inqas, u dan jekk ma tkunx daħlet għal xi piżijiet finanzjarji.

Imissu jistħi l-gvern Nazzjonalista jittratta lil dawn il- ħaddiema b'dan il-mod.

F'dan il-mument irrid infakkar x'kienet il-wegħda elettorali tal-Partit Laburista, li kien diġa ħejja tibdil fil-liġi biex tingħata preferenza lill- ħaddiema tal-Kalaxlokk fil-vacancies li jista' jkun hemm mal-gvern.

Minn hawnhekk inħeġġeġ lill-ħaddiema tal-Kalaxlokk biex jagħmlu kuraġġ u jibqgħu magħqudin.

Il-Partit Laburista se jibqa' jkun it-tarka tagħhom u l-vuċi tagħhom kontra dan il-gvern arroganti li għax għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet f'dan il-parlament, jaħseb li jista' jibqa' għaddej minn fuq ras kulħadd.

Id-diskriminazzjonijiet u l-vendikazzjonijiet m'humiex qed isiru biss mal- ħaddiema tal-Kalaxlokk, imma fost l-oħrajn anke mal-pulizija, fejn membri fil-korp li fil-passat sofrew xi forma ta' diskriminazzjoni imma rebħu l- każ quddiem it-tribunal ta' l-inġustizzji, illum qed jiġu mfittxija u l-każ tagħhom qed jerġa' jinfetaħ u s-sentenza li kienet ingħatat qed tiġi challenged.

Żewġ ħaddiema partikolari huma Christian Spiteri, li quddiem it-tribunal ta' l-inġustizzji rebaħ każ ta' Lm500, u Walter Tanti, li rebaħ Lm4000 bħala kumpens għall-inġustizzja li saret miegħu.

Minn hawnhekk jien nixtieq nistaqsi għaliex il-kummissarju tal-pulizija qed jiċċalenġja dawn is-sentenzi proprju meta qed jiġi ċċelebrat jum il-korp tal-pulizija.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr. Speaker, fil-ħin li għad-dispożizzjoni tiegħi se nagħmel riferenza għal tliet aspetti partikolari.

Nibda biex ngħid li l- poplu tagħna għandu jkun jaf x'kienet ir-raġuni li Malta ma ġietx rikonoxxuta mal-bqija tal-pajjiżi applikanti ta' l-Ewropa Ċentrali u tal- Lvant sabiex tkun eżentata mid-dazju fuq prodotti esportati lejn l-Unjoni Ewropea.

B'effett mill-1 ta' Lulju, 2000 dawn il-pajjiżi kellhom żieda fl- eżenzjoni tad-dazju li jħallsu fuq prodotti agrikoli esportati lejn l- Unjoni u dan minkejja li dawn il-pajjiżi, bħalma hi Malta, għadhom mhux membri ta' l-Unjoni.

Huwa stmat li ż-żieda tad-dazju għal dawn il-pajjiżi se tlaħħaq medja minn 37% għal 77% fuq il-prodotti kollha li jesportaw lejn il-pajjiżi ta' l-Unjoni.

Mr. Speaker, huwa stamb ħafna kif dawn in- negozjati ma sarux ma' Malta wkoll.

Per eżempju, settur li seta' jgawdi huwa s-settur ta' l-akwakultura li fil-preżent iħallas madwar 15% fuq il-ħut li jiġi esportat lejn il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Huwa stamb ħafna wkoll il-fatt ta' kif il-gvern nazzjonalista, li aċċetta li jagħmel tajjeb għall-ispejjeż kollha li se jinvolvi l-allineament ta' l-acquis communautaire ta' l-Unjoni Ewropea, ma talabx għal din l-eżenzjoni kif talbu u rnexxielhom jiksbu l-pajjiżi ta' l- Ewropa Ċentrali u tal-Lvant sabiex jiddefendu l-interessi tal-bdiewa, tar- raħħala, tal-prodotturi u tas-sajjieda ta' pajjiżhom.

Niġi issa biex nitkellem fuq l-industrija lokali tal-majjal, Sur President.

Il-problemi kbar li qed tiffaċċja l-industrijali lokali tal-majjal għandhom jiġu spjegati u mhux jinħbew kif qed jiġri fil-preżent.

Il- Ministru Ninu Zammit għandu jgħid għaliex il-qatla tal-majjal se tonqos minn 10,000 ras għal 8,000 ras kull xahar fix-xhur ta' Ottubru, Novembru u Diċembru, 2000.

Hu ma semma' xejn minn dan fit-tweġibiet li kien tani dwar dan is-suġġett.

Il-ministru għandu jispjega wkoll għaliex biex ipatti għan- nuqqas tal-majjal li fil-mument hawn fis-suq, il-prodotturi tal-majjal ġew mitluba javvanzaw il-qatla tal-majjal b'xahrejn u anke bi tliet xhur.

B'riżultat ta' dan majjal li kellu jinqatel f'Settembru li ġej qed jinqatel issa.

Barra minn hekk il-majjal qed jinqatel meta l-piz tiegħu jkun inqas.

Il- piż medju tal-qatla qed ikun viċin is-70 kilo minflok il-medja ta' 80 kilo kull ras tal-majjal.

Din is-sitwazzjoni tikkonferma li fil-mument f'pajjiżna hawn skarsezza ta' produzzjoni tal-laħam tal-majjal.

Fil-fatt sabiex tiġi rimedjata din l-iskarsezza fil-produzzjoni tal-laħam tal-majjal lokali pajjiżna qed ikollu jirrikorri għall-importazzjoni.

Tant huwa hekk li jiena informat li f'pajjiżna spiċċajna f'sitwazzjoni fejn il-koperattiva ta' min irabbi l-majjal spiċċat hija wkoll timporta l-majjal mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea flok tipproduċih hi u tesportah kif żgur hija x-xewqa ta' din il-koperattiva.

Irrid ngħid ukoll li lili jirriżultali li l-qatla fil-biċċerija niżlet fil-preżent minn 3,340 ras fil-ġimgħa għal 1,600 ras fil-ġimgħa.

Mr. Speaker, quddiem dan it-taħwid u l-logħob tal-ministru u tal-bażużli tiegħu, irrid bis-serjeta' kollha nappella lill-produtturi tal-majjal Maltin u Għawdxin sabiex joqogħdu attenti għaliex dawn l-affarijiet qegħdin isiru bl-iskop li tibda tinqatel l-industrija lokali tal-majjal qabel ma' Malta tiġi biex tidħol membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid infakkar lill- produtturi tal-majjal li minkejja l-fanfarunati tiegħu l-fatti jikkonfermaw li f'temp ta' 20 xahar biss, il-ministru ġab lill-industrija lokali fi kriżi.

Issa hawn ta' min igħid li meta ħa over fil-5 ta' Settembru, 1998, hu wiret industrija li mhux biss kellha laħam għas-suq lokali kollu imma kellha wkoll sabiex tesporta.

Niġi biex nitkellem fuq it-tielet punt, Mr. Speaker, u din id-darba se nagħmel riferenza għall-esportazzjoni tal-patata lejn l-Olanda.

Jirriżulta minn dak li qal il-Ministru Ninu Zammit li din is-sena l- varjeta' tal-patata Sante' bikrija esportata lejn l-Olanda ġabet il-prezz ta' Dutch Guilder 29.70 kull xkora ta' 25 kilo.

Dan ifisser allura li din is-sena l-varjeta' tal-patata Alpha bikrija ġabet prezz aħjar minn dik tal- varjeta' Sante' bikrija.

Dan għar-raġuni li l-kuntratt ta' l-esportazzjoni tal-patata li sar mill-amministrazzjoni preċedenti laburista kien jaħseb għal prezz minimu garantit ta' Dutch Guilder 30.60 kull xkora ta' 25 kilo fuq l-ewwel 3,000 tunnellata Alpha bikrija.

Filwaqt li nieħu l-opportunita' li nifraħ lill-bdiewa li kabbru u esportataw l-Alpha bikrija u li għal din is-sena reġgħu ġabu l-aħjar prezz fis-suq Olandiż minn dak tas-Sante' bikrija, nappella lill-ministru sabiex ma jerġax iħawwad is-sistema u jċaħħad lill-bdiewa milli jitħallsu bil-prezz xieraq, jiġifieri l-prezz ta' aktar minn Lm13.29c-il qantar fuq l-ewwel 3,000 tunnellata Alpha li ġew esportati din is-sena.

Mr. Speaker, biex nagħlaq nixtieq nitkellem dwar is-sitwazzjoni xejn sabiħa li tirriżulta fl-inħawi tal-Qawra, ta' Buġibba u ta' San Pawl il- Baħar.

Matul dawn l-aħħar xhur jiena ltqajt ma' numru ta' sidien ta' guesthouses, appartamenti, ristoranti u take-aways u dawn ilmentaw miegħi dwar il-problemi kbar li qed jiltaqgħu magħhom minħabba nuqqas ta' attivita' turistika li hemm fl-inħawi.

Jiena ma rridx nidħol fil-polemika ta' min ġab jew ma ġabx lit-turisti, Mr. Speaker, imma sempliċement irrid nirreġistra li dawn il-businessmen f'pajjiżna, li minn sena għal oħra dejjem raw kif ħolqu l-opportunitajiet ta' part-time jobs u li dejjem raw u stinkaw biex jaqilgħu l-għajxien tagħhom, illum jinsabu f'sitwazzjoni fejn ma jistgħux ikomplu jmexxu 'l quddiem l-attivita' tagħhom.

Jeħtieġ li din is-sitwazzjoni tiġi mistħarrġa bis-serjeta' speċjalment jekk huwa veru li minħabba l-all-inclusive m'humiex jiġu turisti .

Mr. Speaker, dawn in-nies għamlu investiment kbir biex dejjem itejbu l- ambjent u dejjem wettqu l-iżviluppi meħtieġa sabiex joffru servizz aħjar lit-turisti u lill-pubbliku Malti u allura wieħed irid jirrispettahom u jara li din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata.

Nagħlaq billi nappella lill- ministru tat-turiżmu sabiex flok joqgħod jiftaħar dwar kemm hawn turisti jara kif jevalwa din is-sitwazzjoni għaliex dawn huma Maltin li għandhom in- negozju tagħhom mhedded.

Wara kollox dawn huma Maltin li matul is-snin dejjem igarantew part-time jobs u dejjem ħallsu l-ispejjeż tat-taxxi u jekk ikomplu jiffaċċjaw din il-kriżi se jkollhom jagħlqu l-bibien tagħhom fix-xhur li ġejjin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr. Speaker, l-istess bħall-Onor.

Marie Louise Coleiro, nixtieq nitkellem dwar il-ħaddiema tal-Kalaxlokk.

Bħala ex- ħaddiem u bħala bin il-ħaddiem li naf xi tfisser it-tbatija biex ħaddiem jaqla' l-għajxien tiegħu u tal-familja tiegħu ma nistax nibqa' sieket quddiem is-sitwazzjoni li għaddejjin minnha bħalissa l-ħaddiema ta' l- Kalaxlokk.

Ma nistax nibqa' sieket quddiem l-arroganza ta' dan il-gvern kontra l-ħaddiema tal-Kalaxlokk.

Ta' min jgħid li l-familji ta' dawn il-ħaddiema llum mhux qed jirċievu l- paga d-dar.

Din hija xi ħaġa serjissima għaliex biex timxi 'l quddiem u biex tkun tista' tmantni lilha nnifisha familja teħtieġ il-paga.

Nappella lill-gvern biex bl-akbar responsabbilta' jara li dak li huwa dovut lill- ħaddiema jgħaddihulhom mill-aktar fis possibbli.

M'għadux iż-żmien li naraw familji jbatu.

Biżżejjed il-familji f'pajjiżna qed ibatu minħabba t- taxxi li qed jagħmel il-gvern.

Ara l-ministri u dawk tal-qalba, dawk m'għandhomx problema għas-salarju u għall-għajxien.

Mr. Speaker, tajjeb li ngħid x'wiegħed il-Partit Nazzjonalista qabel l- aħħar elezzjoni lill-ħaddiema tal-Kalaxlokk.

Mhux biss wiegħed li se jiggarantilhom u se jipprovdilhom ix-xogħol, kif ipprova jagħti l- impressjoni dalgħodu l-Onor.

Michael Asciak, imma wiegħed ukoll li ħadd minnhom m'hu se jitkeċċa.

Din hija wegħda ċara u tonda daqs il-kristall imma r-riżultat huwa li l-gvern irid ikeċċi 80 ħaddiem tal-Kalaxlokk.

Istħi, gvern jekk għandek wiċċ biex tistħi.

Jiena min-naħa tiegħi, b'qalbi kollha qed nuri solidarjeta' ma' dawn il-ħaddiema u nappella lill-GWU biex iżżomm sod quddiem dan kollu u biex twaqqaf fond temporanju għal dawk il- ħaddiema li m'humiex qed jirċievu s-salarju biex dawn ikunu jistgħu jmantu lill-familja tagħhom.

Jekk jitwaqqaf dan il-fond jiena se nkun l-ewwel wieħed li nirrinunzja Lm10 mis-salarju tiegħi għal dan ix-xahar - jien ġej minn familja tal-ħaddiema u nista' nimmaġina min xi għaddejjin dawn il- ħaddiema - donazzjoni żgħira imma ġejja minn qalb kbira.

Sfortunatament daqshekk niflaħ għaliex m'inix xi tifel ta' xi baruni.

Mr. Speaker, irrid ngħid li dalgħodu tqallajt nisma' l-aġġornament ta' l- Onor. Michael Asciak.

Donnu dan ma jafx xi jfisser li ħaddiem ibati.

Donnu ma jafx xi jfisser li ħaddiem ma jirċevix il-paga d-dar.

Ara għal the blue-eyed boys, imbierek Alla, hemmhekk m'għandniex problemi.

Hemmhekk għandna eluf kbar ta' liri, mobile phones, safar u riċevimenti.

Dan huwa tal-mistħija!

Dan huwa gvern li lanqas biss għandu sens ta' bilanċ favur il-ħaddiem.

Il-gvern għandu jerfa' r-responsabbilta' bl-ikbar serjeta'.

Minn hawnhekk irrid ngħid li jiena u sħabi tal-grupp parlamentari nagħtu l- appoġġ sħiħ tagħna lil dawn il-ħaddiema, lill-GWU, lil Tony Zarb u lil Emanuel Micallef.

Mr. Speaker, dan kollu għedtu għax ma jibqagħlix skop f'dan il-parlament jekk ma nitkellimx fuq sitwazzjoni bħal din.

Ma jibqagħlix skop li noqgħod bilqiegħda fuq dan is-siġġu jekk ma niddefendix lill-ħaddiem.

B'qalbi kollha u b'imħabba vera - u mhux b'imħabba tat-tlellix biex nisraq il-voti bħalma għamel il-Partit Nazzjonalista - ngħid lill-ħaddiema tal-Kalaxlokk biex jagħmlu kuraġġ u li jiena u sħabi ninsabu warajhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar il-Ġimgħa, 14 ta' Lulju, 2000 kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ETC

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti t-tagħrif mitlub u diġa' mogħti għall-mistoqsija parlamentari numru 17139 billi jaġġornah għax-xhur ta' Mejju u Ġunju, 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoggi fuq il-Mejda tal-Kamra tabelli li juru l-livell ta' edukazzjoni skond l-etajiet u sessi differenti fl-aħħar ta' Mejju 2000.

It-tabelli juru wkoll kemm hemm nisa u rgiel illitterati skond l-etajiet rispettivi tagħhom.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għaddew studenti fl-aħħar eżami tal-junior lyceum; (1) f'ħames suġġetti; (2) f'erba' suġġetti; (3) fi tliet suġġetti; (4) f'żewġ suġġetti; u (5) f'suġġett wieħed?

Kemm-il student għaddew f'kull wieħed mill-ħames suġġeti u b'liema grad?

Kemm kien hemm studenti fis-sitt klassi tal-primarja tal-gvern li ma qgħadux għall-eżami?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-aħħar eżami tal-junior lyceum għaddew 2446 student/a.

Għaddew ukoll 483 f'4 suġġetti 622 fi 3 suġġetti 452 f'2 suġġetti; u 405 f'suġġett wieħed.

L-istudenti li għaddew f'kull wieħed mill-5 suġġetti kienu:-

Grad Studji Soċjali Malti Matematika Ingliż Reliġjon A 264 306 269 280 433 B 1083 952 924 965 914 C 2479 2285 1626 1478 3005

Fis-sitt sena tal-primarja tal-Gvern kien hemm 544 student li ma qagħdux għall-eżami.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

PENSJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament hijiex qed tieħu l- pensjoni kif suppost?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna konċernata ġiet informata bil-każ.

DJAR - PROĠETT FL-IMSIDA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jitkompla l-proġett ta' bini ta' djar ġewwa l-Imsida ħdejn l-għajn u meta l-familja li qed insemmi separatament u li qed tgħix f'kondizzjonijiet mill-agħar se tingħata post xieraq?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minħabba problemi li nstabu bil-pedamenti ta' dan is-sit, ix-xogħol jinsab wieqaf.

Sadanittant intalab permess lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex flok tliet sulari fuq dan is-sit jinbnew erba'.

Dan huwa konformi wkoll ma' l-Abbozz tal-Pjan Lokali għaż-żona tal- postijiet tat-Tramuntana li ġie ppubblilkat ftit tal-ġimgħat ilu mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Għar-rigward ta' akkomodazzjoni alternattiva għall-applikant indikat mill- Onor. Interpellant, nixtieq ninformak li jekk l-applikant huwa wieħed minn dawk il-familji li d-dar fejn jabita se tkun affettwata mill-proġett ta' twaqqigħ ta' slum jingħata akkomodazzjoni alternattiva bħal qbija ta' l- evictees, u jekk le, l-applikazzjoni tkun ikkonsidrata flimkien ma' oħrajn pendenti li għandu quddiemu d-dipartiment ikkonċernat.

DJAR - SUSSIDJII

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-persuna li qed insemmi separatament u li hija separata hijiex intitolata għal sussidju fuq il-kera u tistax tixtri l-flat tagħha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fir-rigward tax-xiri mill-inkwilini ta' proprjeta' tal-gvern, kif jidher li hu dan il-każ, kull inkwilin jista' japplika biex jixtri r-residenza tiegħi basta jissodisfa l-kondizzjonijiet ta' l-Iskema relattiva ċioe' skema 6.

Għar-rigward tas-sussidju fuq il-kera ta' bini tal-gvern, ir-rata tas- sussidju hija regolata skond id-dħul ta' l-inkwilin.