MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 574 It-Tnejn, 9 ta' Lulju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 574

It-Tnejn, 9 ta' Lulju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.08 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 9 ta' Lulju, 2001

WERREJ

MINUTI 445

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 445

TQEGĦID TA' KARTI 449

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROBATION (IT-TIENI QARI)

PROBATION BILL (SECOND READING) 450

AĠĠORNAMENT 469

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 474

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 573 li saret fis-6 ta' Lulju 2001, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĠUZTIZZJA U GVERN LOKALI – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru bookings u eventwalment kemm inħarġu biljetti għas-safar għall-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mit-22 ta' Ġunju 1999 sal- lum?

Jista' jgħid ma' liema aġenzija saru dawn il-bookings u mingħand min inxtraw il-biljetti ta' l-ajru?

Kemm tħallset kull aġenzija għal dawn il- biljetti?

Għal liema destinazzjoni nħarġu l-biljetti?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Jien m'iniex sodisfatt li l-utilita` ta` l-informazzjoni dettaljata mitluba fil- mistoqsija parlamentari 26818 tiġġustifika li nordna li din għandha tinġabar u sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li l-informazzjoni tinġabar.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, din mhix risposta.

Ma nistgħux naċċettaw li ma ningħtawx risposta għall-mistoqsijiet li nagħmlu.

Qed nipprotesta bl- aktar mod formali kontra din ix-xejra ta' arroganza u qed insejjaħ quorum.

MR SPEAKER: Hawn sejħa għall-quorum.

Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fis-6.10 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-Seduta tkompli.

Ngħaddu għad-domanda li jmiss.

L-Onor.

Mizzi.

TURIŻMU – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru bookings u eventwalment kemm inħarġu biljetti għas-safar għall-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mit-22 ta' Ġunju 1999 sal-lum?

Jista' jgħid ma' liema aġenzija saru dawn il-bookings u mingħand min inxtraw il- biljetti?

Kemm tħallset kull aġenzija għal dawn il-biljetti?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Jien m'iniex sodisfatt li l-utilità ta' l-informazzjoni dettaljata mitluba f'din il-mistoqsija tiġġustifika li nordna li din għandha tinġabar u sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru bookings u kemm eventwalment inħarġu biljetti ta' l-ajru għall-ministeru u entitajiet li jqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mit-22 ta' Ġunju, 1999 sal- lum?

Jista' jgħid ma' liema aġenzija saru dawn il-bookings u mingħand min inxtraw il-biljetti?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien m'iniex sodisfatt li l-utilità ta' l-informazzjoni dettaljata mitluba fil- mistoqsija parlamentari 26820 tiġġustifika li nordna li din għandha tinġabar u sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar.

MTARFA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 25530?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Id-dar ta' l-Imtarfa ġiet mibnija f'żewġ fażijiet u l-ispiża rispettiva għamel tajjeb għaliha l-kumitat tal-welfare.

Peress li preżentement il-files relatati ma' dan il-proġett jinsabu għand id-direttur tal-verifika, m'iniex f'pożizzjoni li nagħti d-dettalji ta' l-ispiża totali f'dan l-istadju.

In-numru ta' residenti attwali ġod-dar ta' l-Imtarfa huwa ta' 110.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jaf il-Viċi Prim Ministru – bil-permess tiegħu, peress li din il-mistoqsija m'hijiex relatata direttament mas-suġġett inkwestjoni - li f'April kien hemm xi applikazzjonijiet ta' single parents li sal-lum għadhom ma ġewx ipproċessati?

Dawn il-persuni, ħafna minnhom ommijiet ....

(Interruzzjonijiet) Jien għalhekk għedt bil-permess għax jekk jogħġbu ma jirrispondinix, ma ninsistix.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kieku min-naħa tagħna kellna napplikaw l-istanding orders bir-riga ta' l-Onor.

Mizzi, naħseb li tliet kwarti tal-mistoqsijiet li nirċievu bil-miktub ma jkunux strettament in order!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Sta għall-Viċi Prim Ministru jekk jirrispondix jew le ladarba d-domanda m'hijiex relatata mad-domanda oriġinali.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-Onor.

Mizzi qed joġġezzjona li nirrispondi għall-mistoqsija supplimentari li saritli, kulma jrid jagħmel hu li jgħidli biex fil-każ ngħid lill-Onor.

Abela li hawn oġġezzjoni.

ONOR.

JOE MIZZI: Toqgħodx iddawwar diskors!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Le, ma ndawwar xejn.

MR SPEAKER: Inżommu l-ordni u nżommu s-serjetà, jekk jogħġobkom.

Ikompli l-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, żgur li din in-naħa tal-Kamra trid li hawn ġew isiru l-affarijiet bis-serjetà.

Issa biex inwieġeb għall- mistoqsija li qed jagħmel l-Onor.

Abela, jekk fhimtu tajjeb, hu qed jirriferi probabbilment għall-applikazzjonijiet taċ-children allowance għax minn Marzu 'l quddiem jibda l-proċess biex kulħadd jerġa' japplika mill-ġdid għall-allowance.

L-informazzjoni li għandi jien hi li ma kien hemm ebda dewmien fil-każ ta' processing ta' applikazzjonijiet taċ-children allowance, naturalment sakemm l-applikant ikun ta l-informazzjoni kollha li hija mitluba fil-formula.

Naturalment jista' jkollok individwu li għandu negozju jew li huwa self- employed u dan ikun mistenni li jissottemetti lid-dipartiment ċerta informazzjoni, inkluż balance sheet jew rapport ta' profitti li jkunu ġew dikjarati matul is-sena ta' qabel, dawk ikunu jridu ċertu żmien biex jiġu vverifikati.

Però su due piedi ma jirriżultalix li kien hemm xi dewmien partikolari fl-ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet taċ-children allowance fil-kategorija ta' nies li semma' hu speċifikament.

Jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi każ partikolari nitolbu biex ma jiddejjaq xejn u jgħaddili l-informazzjoni ħalli nkun nista' nivverifika.

GĦAWDEX – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid kemm saru bookings u kemm eventwalment inħarġu biljetti ta' l-ajru għall-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha mit-22 ta' Ġunju 1999 sal-lum?

Tista' tgħid ma' liema aġenzija saru dawn il-bookings u minn fejn inxtraw il- biljetti?

Kemm tħallset kull aġenzija għal dawn il-biljetti?

Għal liema destinazzjoni nħarġu l-biljetti?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Jien m'iniex sodisfatta li l-utilità ta' l-informazzjoni dettaljata mitluba fil-mistoqsija parlamentari 26822 tiġġustifika li nordna li din għandha tinġabar u sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, x'inhuma l-kummenti tal-Ministru dwar il- fatt li ħarġet enforcement notice fuq il-passaġġi li kienu saru fil-wied ta' San Blas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Sur President, dawn l-insinwazzjonijiet l-Onor.

Mizzi għamilhom anke fuq il-mezzi tax-xandir u nieħu gost li għandi l- opportunità li nwieġeb.

L-Onor.

Membru qed jirriferi għall-passaġġ fir- raba' għall-bdiewa ta' San Blas.

Il-passaġġ kien hemmhekk diġà u kulma għamilna kien li fuq talba tal-bdiewa irranġajna l-wiċċ.

Naħseb li ma sar xejn ħażin għax b'dak li għamilna, il-passaġġ sar aktar aċċessibbli għall- bdiewa li jagħmlu użu minnu.

Jien ma nara li m'għamilna xejn illegali għax tajna wiċċ biex il-passaġġ ikun aktar komdu għall-użu tal-bdiewa.

Din kienet xi ħaġa li l-bdiewa kienu ilhom jistennewha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-Ministru qed tgħid li m'hemm xejn kontra l- liġi u kontra r-regolamenti, meta l-istess awtorità ta' l-ippjanar ħarġet kundanna u enforcement notice b'direct action?

Kif tista' il-Ministru tasal biex tiġġustifika xogħol illegali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Biex inkunu aktar korretti, l-awtorità ta' l- ippjanar ma kkundannatx lill-ministeru għax m'huwiex il-ministeru li għamel l-applikazzjoni imma d-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi ġewwa Għawdex.

Dak kollox!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-kundanna qiegħda fuq il-ministeru għal GĦawdex li ħa ħsieb li jagħmel ix-xogħol.

Id-dokumentazzjoni kollha jien poġġejtha fuq il-Mejda tal-Kamra biex il-Ministru tkun tista' taraha.

Allura kif tibqa' tinsisti li tmur kontra l-liġi u tiġġustifika ruħha u tgħid li ma sar xejn ħażin meta l-awtorità ta' l-ippjanar diġà ħarġet enforcement notice, li issa qiegħda għad-direct action biex l-affarijiet jitreġġgħu lura?

Kemm hija konxju l-Ministru li l-enforcement notice tgħid li hemm ħafna aktar ksur tal-liġi milli qed tgħid hi?

Saħansitra anke l-ilma li jgħaddi minn ġol-widien ġie interrott u jingħad li diġa' saret ħsara kbira ambjentali li tirrikjedi ċertu expertise biex is-sitwazzjoni terġa' tiġi kif kienet.

Tista' il-Ministru tgħidilna jekk tafx b'dan kollu u jekk hijiex qed tgħid li taqbel ma' l-affarijiet kif saru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Aħna nħallu lill-awtorità ta' l-ippjanar tieħu l- passi li jidhrilha xierqa u m'aħniex se nfixkluha milli tipproċedi fi triqtha.

Pero' nassigura lill-Kamra u lil kull min qiegħed jismagħna li din l-esaġerazzjoni li qed ipinġi l-Onor.

Mizzi hija kollha fantasija ta' moħħu u m'għandha x'taqsam xejn ma' xi villa li bena xi ħadd!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Kwalunkwe irregolarita' l-oppożizzjoni tikkundannaha bla riżerva, imma jidher li min-naħa tal-gvern meta ssir xi ħaġa li tmur kontra l-liġi, jingħad li tkun saret sewwa.

X'differenza!

Ma jien qed nesaġera xejn għax mill-enforcement notice li poġġejt fuq il-Mejda tal- Kamra joħroġ ċar li l-awtorita' ta' l-ippjanar qed tesiġi li l-affarijiet jitreġġgħu lura.

Allura l-Ministru se tibqa' ssostni li l-awtorità ta' l- ippjanar hija żbaljata?

Kif tiġġustifika l-fatt li hi marret konta l-liġi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Sur President, m'għandi xejn x'inżid ħlief nirrepeti li aħna m'aħniex se nfixklu lill-awtorità ta' l-ippjanar milli tipproċedi bil-mod li tħoss li għandha tipproċedi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru ma jidhrilhiex li fejn hemm ksur tal-liġi, speċjalment fejn jidħol l-ambjent, huwa fl-interess nazzjonali li nħallu li jsiru l-mistoqsijiet u mhux nippruvaw infixklu?

Tikkundanna bla riżerva l- fatt li sar ksur tal-liġi u li sar xogħol kontra r-regolamenti ta' l- awtorità ta' l-ippjanar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien naħseb li qegħdin nirrepetu, però nżid ngħid biss li dak li sar huwa fl-interess nazzjonali għax il-bdiewa huma wkoll ċittadini ta' dan il-pajjiż.

ONOR.

JOE MIZZI: X'redikolaġni!

INTERN – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru bookings u kemm eventwalment inħarġu biljetti ta' l-ajru għall-ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mit-22 ta' Ġunju 1999 sal-lum?

Jista' jgħid ma' liema aġenzija saru dawn il-bookings u mingħand min inxtraw il- biljetti ta' l-ajru?

Kemm tħallset kull aġenzija għal dawn il-biljetti?

Għal liema destinazzjoni nħarġu l-biljetti?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Jien m`iniex sodisfatt li l- utilita` ta` l-informazzjoni dettaljata mitluba fil-mistoqsija parlamentari 26823 tiġġustifika li nordna li din għandha tinġabar u sakemm ma ningħatax raġuni għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar.

RABAT/MOSTA: TRIQ ALAN FENECH - XOGĦLIJIET

L-ONOR JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jsir il- kordinament meħtieġ sabiex tiġi rranġata l-bankina zdingata li hemm fi Triq Alan Fenech?

Peress li r-residenti qed jiffaċċjaw inkonvenjent kbir, jista' jara li l-awtoritajiet konċernati jwettqu x-xogħlijiet meħtieġa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol indikat jaqa` taħt ir- responsabbiltà tal-kunsill lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk f'dawn il-każi jkunx hemm xi tip ta' komunikazzjoni bejn id-dipartiment u l-kunsill lokali konċernat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ma nafx x'tip ta' komunikazzjoni qed jagħmel riferenza għaliha l-Onor.

Abela u ma nafx jekk fil-każ ta' Triq Alan Fenech kienx hemm xi komunikazzjoni partikolari, però naħseb li kull deputat ta' din il-Kamra għandu jkun jaf ukoll x'inhuma l-parametri tar- responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali.

Nassumi li kull deputat ta' din il-Kamra jaf li l-bankini jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-kunsill lokali u allura flok jagħmel domanda parlamentari biex ikollu x'jibgħat lill- kostitwenti tiegħu, jagħmel sew jekk ikellem lill-kunsilli lokali!

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru qed jgħid li kull deputat għandu jgħaddi l-ilment tiegħu direttament lill-kunsill lokali.

Forsi hekk għandu jsir, però xorta waħda jibqa' ma jħossx il-ħtieġa li jiġbed l-attenzjoni tal- kunsill partikolari u fl-istess ħin jindaga jekk hemmx xi problema partikolari?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Lill-Onor.

Interpellant nassigurah li hemm kuntatt ma jaqta' qatt bejn id-dipartiment tat-toroq u l-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Debono Grech, fil-qosor jekk jogħġbu.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, jien nieħu pjaċir bir-risposta tal-Ministru.

Jaf li f'Birkirkara hemm triq li ilha sentejn maqlugħa u donnu ħadd mhu responsabbli?

Issa nispera li meta jkunu lesti t-toroq, f'daqqa waħda ma jitfaċċax xi deputat jew ministru Nazzjonalista!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, naħseb li jekk għandi niġu akkużat b'xi ħaġa għandi niġi akkużat bil-fatt li lanqas inkun preżenti fejn il-gvern ċentrali ikun qed jagħmel ix-xogħol, aħseb u ara kemm immur nidher fejn jagħmel ix-xogħol il-kunsill lokali!

Veru li għandna diversi kunsilli lokali, b'mod partikolari fejn hemm maġġoranza Laburista, li ma jiddejqux jiffanfraw b'ħafna xogħol li jkun għamel il-gvern ċentrali!

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar overtime maħdum bejn l-1997 u l-2001 minn draughtsmen fid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 27155;

Tagħrif dwar overtime maħdum bejn l-1997 u l-2001 minn impjegati fis- segretarjat fid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar, bi tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari 27158;

Tagħrif dwar skema 7 ta' l-awtorita' tad-djar, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 27175; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol bejn Jannar u Mejju 2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 27219;

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 163 ta' l-2001 - dangerous substances and preparations regulations, 2001;

Avviż Legali Nru 165 ta' l-2001 - fertilisers regulations, 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 164 ta' l-2001 - regolamenti ta' l-2001 li jemendaw regolamenti dwar il-kontroll ta' xogħlijiet tan-nar u esplussivi oħra (emenda nru 2).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROBATION

PROBATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-6 ta' Lulju, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, qed nieħu pjaċir li qed ningħata l- opportunita` li ngħaddi l-kummenti tiegħi dwar dan l-abbozz ta' liġi, anke għax xtaqt nagħmel xi suġġerimenti għall-konsiderazzjoni tal-Ministru.

Hawn min iħares lejn abbozz ta' liġi bħal dan mil-lat leġislattiv pero` jien se nitkellem dwaru mil-lat soċjali.

Hawn qegħdin nittrattaw is- sitwazzjoni ta' ċerti persuni li jkunu nstabu ħatja ta' xi reat li jkunu kkommettew u mbagħad sta għall-qorti fid-diskrezzjoni tagħha li tagħżel jekk dik il-persuna tintbagħatx il-ħabs jew inkella tingħatax probation, jiġifieri tingħata ċ-ċans li tirriforma ruħha filwaqt li tkun qed tagħti servizz lill-komunita`.

Ħafna mill-każi li jitressqu quddiem il-qrati jkunu jikkonċernaw żgħażagħ li jew minħabba nuqqas ta' għaqal jew minħabba li jkunu għamluha ma' kumpannija ħażina jew inkella minħabba xi problemi fil-familja, ma jkunux assorbew dik l-edukazzjoni soċjali li jkunu ngħataw huma u jikbru sabiex jitilgħu ċittadini onesti.

Naħseb li dan l-abbozz ta' liġi se jagħmel ħafna ġid, partikolarment fost iż-żgħażagħ li qed insemmi li ġieli jkunu għadhom taħt l-eta'.

Fil-fatt ta' min jgħid ukoll li dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti importanza kbira għall-eta` ta' l-akkużat u l-leġislatur qed jagħmel dan sabiex lil dawk in-nies li fl-eta` bikrija tagħhom ikunu kkommettew xi reat u jinstabu ħatja, għallinqas jingħataw iċ-ċans li jirriformaw ruħhom.

Minn dak li smajt s'issa, anke minn ċerti kummenti li ntqalu fuq ir-radju, jidher li r-reazzjoni tal-poplu Malti u Għawdxi għal dan l-abbozz ta' liġi ma tantx hija xi waħda pożittiva.

Donnu li n-nies temmen li min jikkommetti ċertu tip ta' reat assoċjat mad-droga jkun qed joffendi lis- soċjeta` u għalhekk għandu jiġi kkastigat.

Madanakollu jien ngħid li trid tkun ġenitur u tara lil xi wieħed minn uliedek jew lil xi ħadd mill-familja tiegħek isib ruħu kkundannat għal ċertu tul ta' żmien, biex tkun tista' tifhem verament xi tfisser kundanna ta' ħabs.

Huwa veru li l-ħabs huwa wkoll faċilita` korrettiva - fil-fatt il-ħabs illum insibuh bħala l- faċilita` korrettiva ta' Kordin – u min ikun qiegħed hemmhekk suppost li ma jkunx qiegħed hemmhekk b'kastig imma jkun qiegħed hemmhekk biex jitrawwem ħalli meta joħroġ ma jerġax joffendi lis-soċjeta`.

Jien wisq nibża' li l- poplu m'huwiex qiegħed jikkonsidra minn xiex ikollhom jgħaddu dawn il- persuni minħabba n-nuqqas ta' liberta` li jkollhom, Sur President.

Fil-fatt il-poplu tant ma jikkonsidrahiex ħaġa bħal din li mhux l-ewwel darba li nisimgħu lin-nies jgħidu, per eżempju: Dak sentejn biss weħel?

Imissu weħel għomru l-ħabs!

Jew inkella: Illum Lm100 multa x'inhi?

Dak imessu weħel il-ħabs!

Ċertament dan m'huwiex raġunar ġust.

Irridu nifhmu li riforma jew korrezzjoni mhux bilfors trid tingħata bejn l-erba' ħitan tal-ħabs.

Jien naf li f'pajjiżna hemm imwaqqfa organizzazzjoni li qed tgħin ħafna lil dawk li jkunu jeħtieġu korrezzjoni, b'mod speċjali lil dawk li jkunu nstabu ħatja ta' pussess jew traffikar ta' droga, u dan qed tagħmlu billi qed tagħtihom kura u torganizzalhom ukoll numru ta' lectures biex tbegħidhom minn dak kollu li għandu x'jaqsam mad-droga.

Madanakollu jien naħseb li dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru għall-priġunieri tal- ħabs biss imma anke għal dawk li jkunu qegħdin taħt probation.

Ħafna drabi s-serq qed ikun relatat mad-droga għax ġeneralment dawk iż-żgħażagħ li jkunu jabbużaw mid-droga, peress li din tiswa ħafna flus, jispiċċaw biex ikollhom jisirqu, speċjalment jekk ikunu ddejnu biex jakkwistaw id-droga.

Li kieku ż-żgħażagħ iżommu f'moħħhom it-tagħlim li jkunu tawhom il-ġenituri u n-numru kbir ta' edukaturi li għandna fil-pajjiż - u hawn qed nirriferi kemm għall-edukaturi ta' l-iskola, kemm għall-edukaturi ta' l-għaqdiet kif ukoll għall-edukaturi li jitkellmu fuq il-media - bla dubju ta' xejn dawn jikbru b'valuri iktar sodi.

Imma kif għedt diġa', ħafna żgħażagħ, forsi minħabba kumpannija ħażina u anke minħabba li jkunu ġejjin minn broken families u għalhekk ħajjithom tkun tirrifletti l-ambjent li jkunu trabbew fih, jagħżlu triq li xejn m'hi tajba, la għalihom u lanqas għal dawk ta' madwarhom.

Għalhekk huwa importanti li l-ġenituri jkunu l-ewwel edukaturi ta' wliedhom.

Kif għedt diġa', ġieli jkun hemm każi fejn il-ġenituri jkunu rabbew lil uliedhom bl-ikbar għożża u tawhom l-edukazzjoni kollha li għandhom bżonn u mbagħad f'daqqa waħda xi wieħed minn uliedhom jitlef il-boxxla jew inkella jiġi mġiegħel minn ħbiebu biex jikkommetti xi reat.

F'każi bħal dawn il- ġenituri jgħaddu minn trawma.

Terġa' billi aħna l-Maltin u l-Għawdxin nafu ħafna lil xulxin, nafu kemm ikun hawn għajdut u kemm isir tqasqis fil- pjazez u fil-ħwienet tax-xorb fuq dak u fuq l-ieħor.

Bħallikieku dawk il- Maltin u l-Għawdxin li joqogħdu jitkażaw b'dak u bl-ieħor ma jafux li għada pitgħada wliedhom jistgħu jagħmlu l-istess ħaġa u allura anke huma jkollhom jgħaddu minn din it-trawma!

F'Malta għandna r-rule of law u kulħadd irid iħallas ta' għemilu.

F'għajnejn il-liġi kulħadd huwa ndaqs u kulmin jikkommetti xi reat għandu jiġi kkastigat, għalkemm il-kastig mhux neċessarjament jirriforma lil dak li jkun u jġiegħlu jindem għal dak li jkun għamel.

Mr Speaker, fost affarijiet oħrajn l-abbozz ta' liġi se jwaqqaf dipartiment ġdid dwar il-probation, se jaħtar għadd suffiċjenti ta' persuni kkwalifikati bħala probation officers u se jwaqqaf ukoll bord ta' sorveljanza.

Pero` l-iktar li se niffoka jien huwa fuq l-għadd ta' persuni kkwalifikati li jinħatru bħala probation officers.

Ċertament biex persuna tiġi fdata li tieħu ħsieb lil xi ħadd li jkun ikkommetta reat, ikun x'ikun ir-reat, din il-persuna għandha tkun kwalifikata ħalli tkun kapaċi tirriforma lil dak l-individwu billi tagħtih pariri siewja.

Għall-grazzja t'Alla, illum in-numru ta' social workers li għandna ġewwa l-pajjiż żdied, u dan grazzi għall-ħidma kbira li għamel Prof. John Rizzo Naudi, li ħadem kemm felaħ biex l-universita` ta' Malta tipprovdi korsijiet għal social workers.

Fil-fatt pajjiżna għandu bżonn li jkollu korp ta' social workers li jkun kbir daqs kemm hu kbir il-korp tal-pulizija llum, mhux biss biex dawk in-nies jikkoreġu l-attitudni ta' dawk iż-żgħażagħ jew ta' dawk li jinstabu ħatja ta' xi reat, imma anke biex jagħtu counselling lill-anzjani u lil min iħoss ruħu waħdu.

Issa l-importanti hu li naraw illi dawk li jinħatru bħala probation officers ikunu mħarrġin sew, anke billi dawn jingħataw korsijiet regolari fuq ix-xogħol tagħhom.

L-Onor.

Anglu Farrugia, li għamel diskors tajjeb ħafna, semma lis-Sur Cassar Naudi.

Jien niftakar meta kont żgħir kienu jgħidulna li s-Sur Cassar Naudi huwa probation officer responsabbli minn xi 100 żagħżugħ u donnu hu biss kien kapaċi jagħmel dak ix-xogħol.

Imma kif jista' jkun li persuna waħda tirriforma dan in-numru kbir ta' nies?

Lil dan il-bniedem jien nammirah ħafna u nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzjah ta' kemm ħadem u ta' kemm irriforma żgħażagħ.

Fil-fatt illum il-ġurnata, is-Sur Cassar Naudi għandu jkun verament kburi għaliex ta kontribut kbir lis- soċjeta` Maltija.

Naħseb li kulmin ġie fdat f'idejh ħadd minnhom ma ddispjaċih għax il-counselling tiegħu ħalla l-frott.

Imma issa ħalli niġi għas-suġġerimenti li nixtieq nagħmel, Mr Speaker.

Klawsola 6 tgħid illi jekk il-qorti jidhrilha li fiċ-ċirkostanzi ppreżentati lilha l-akkużat jinstab ħati, partikolarment jekk l-akkużat ikun taħt it-18-il sena, qabel tagħti s-sentenza tagħha ta' priġunerija, il- qorti tista' tqabbad lid-dipartiment dwar il-probation li se jitwaqqaf biex jipprepara rapport dwar dan l-akkużat.

Pero` f'dan l-abbozz ta' liġi ma jistabilixxi mkien il-perijodu li għandu jittieħed biex isir dak ir- rapport.

Fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk għandu jiġi stabilit perijodu ta' żmien, iktar u iktar meta l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jgħid li sakemm isir ir-rapport, il-qorti trid iżżomm lill-akkużat il-ħabs taħt arrest jew inkella tilliberah għal dak il-perijodu ta' żmien b'garanzija.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-garanzija, Sur President.

Mhux kull min jinstab ħati jaffordja jew isib lil min iħallaslu l-pleġġ u huma ħafna li jkollhom jissellfu.

Forsi min qed jismagħni jista' jgħid li qed inħenn iżżejjed għal dawn in-nies, pero` hawn min ma jidħolx f'piż żgħir biex ikun jista' jħallas il-pleġġ jew inkella l-garanzija, apparti l-ispejjeż l-oħra li jkollhom ta' l-avukati.

Subklawsola (5) u l-proviso tagħha qed jgħidu wkoll li r-rapport li jsir dwar l-akkużat b'ordni tal-qorti għandu jiġi mgħoddi għand l-akkużat ukoll, u f'każ li l-akkużat ikollu inqas minn 16-il sena, dan ir-rapport irid jiġi kkomunikat lill-ġenituri tiegħu jew inkella lit-tutur tiegħu.

Mr Speaker, klawsola 7 qed tgħid li meta l-ħati jinżamm taħt probation, dan għandu jiġi ssorveljat minn probation officer għal mhux inqas minn sena u għal mhux iktar minn tliet snin, pero` jekk persuna jkollha l-vizzju tad- droga mhux dejjem jirnexxielha teħles minn dan il-vizzju fi żmien tliet snin, lanqas jekk tidħol f'post ta' riabilitazzjoni.

Huwa veru li r- riabilitazzjoni ta' persuna bil-vizzju tad-droga hija ta' sentejn, filwaqt li hawnhekk dan il-perijodu żdied għal tliet snin.

Jien nissuġġerixxi biex wara kull sena matul dawn it-tliet snin, il-probation officer jagħmel rapport lill-qorti dwar il-ħati, speċjalment jekk dan ikun instab li jabbuża mid-droga jew inkella jkun instab li jkun ikkommetta reat relatat indirettament mad-droga, ħalli b'hekk il-qorti tinżamm informata dwaru.

Il- liġi tgħid li meta tkun meħtieġa din is-sorveljanza, il-ħati ma jistax jibqa' residenti f'xi istituzzjoni għal iktar minn 12-il xahar.

Pero` jien naħseb li dan ta' min wieħed jerġa' jikkonsidrah għax normalment il- korsijiet li jipprovdu dawk l-istituzzjonijiet li jirriabilitaw persuni li jkunu jabbużaw mid-droga jdumu sentejn.

Paragrafu (b) ta' subklawsola (5) ta' klawsola 7 jgħid hekk:

Ordni ta' probation tista' tinkludi l-ħtieġa li l-ħati għandu jagħmel dik il-kura li ma tkunx għal żmien itwal minn dak ta' l-ordni jew taħt id-direttivi ta' xi persuna kwalifikati għaldaqshekk bil-għan li titjieb il-kondizzjoni mentali tal-ħati jew bil-għan li l-ħati jinħeles mill-vizzju tad-droga.".

Fl-opinjoni tiegħi, hawnhekk m'għandux jissemma biss il-vizzju tad-droga imma anke għandna ndaħħlu l-vizzji ta' l-alkoħol u ta' l-azzard għax dawn komuni daqs il-vizzju tad-droga.

Jekk wieħed iħares lejn subklawsola (6) ta' klawsola 7 jsib li din tgħid illi:

"Meta l-qorti tkun tqis li dik l-ordni tista' tgħin fir- riabilitazzjoni tal-ħati, hija tista' bħala kondizzjoni fl-ordni tal- probation tinkludi ordni li għal dak il-perjodu li ma jkunx jeċċedi sitt ġimgħat, min ikun taħt probation għandu, meta ma jkunx meħtieġ li jkun barra jaħdem jew jistudja, jippreżenta lilu nnifsu u jibqa' f'dawk l-istituzzjonijiet residenzjali hekk kif jistgħu jiġu approvati mill-ministru għal dak l-għan, b'dan li dik il-ħtieġa tista' tkun ristretta mill-qorti għas-Sibtijiet u l-vakanzi pubbliċi, u għall-ħin li jibda wara s-7.00 p.m. lejliet xi Sibt u btala pubblika.".

Min għamel id-drafting ta' dan l-abbozz ta' liġi daħal verament fil-fond tal-kunċett u ta kas l-aspett soċjali li ż-żgħażagħ jiltaqgħu l-iktar biex jorganizzaw reat fil-weekend.

Pero` min-naħa l-oħra fl-opinjoni tiegħi m'għandniex inkunu restrittivi żżejjed u nesiġu li dan l-individwu ma jkun jista' joħroġ qatt is-Sibtijiet filgħaxija jew lejliet xi btala pubblika għal xi tliet snin sħaħ.

Ma nafx iniex qed nissimpatizza żżejjed ma' dawn in-nies, pero` fl-opinjoni tiegħu għandna nagħtuhom ftit tal-liberta`, anke biex naraw kif iġibu ruħhom meta jkollhom ċerta liberta`.

Subklawsola (2) ta' klawsola 8 tgħid li:

"Ikun ukoll id-dmir ta' uffiċjal tal-probation li jistħarreġ, skond kull direttiva tal-qorti, x'ikunu ċ-ċirkostanzi jew l-ambjent domestiku ta' min ikun taħt probation, bil-għan li jgħin lill-qorti tistabilixxi l-iktar metodu adatt kif tittratta l-każ.".

Issa hawnhekk jien nixtieq nissuġġerixxi li tiżdied xi ħaġa oħra ma' din is- subklawsola, dik li l-probation officer jagħti l-għajnuna tiegħu lil dawk li jikkommettu reat meta jkunu għadhom taħt is-16-il sena, fosthom billi jitlob lis-surmast ta' l-iskola li jkunu jattendu biex jagħtih rapporti regolari dwarhom.

Jien nemmen li dawk l-istudenti li jkollhom inqas minn 16-il sena u li jkunu kkommettew xi reat, m'għandhomx jiġu emarġinati fi skejjel apposta imma għandhom jitħalltu ma' studenti oħra u wara li jagħlqu s-16-il sena għandhom ikomplu jistudjaw, anke billi jsegwu xi kors minn dawk li toffri l-ETC jew inkella billi jattendu xi extended skill training scheme.

Fl-opinjoni tiegħi, jekk probation officer ma jkollux biss dan ix- xogħol imma jkollu xogħlijiet oħra u allura jkollu iktar doveri u responsabbiltajiet x'jaqdi, m'għandux ikollu iktar minn tliet persuni taħt il-kustodja tiegħu, Sur President.

Irridu ngħidu wkoll li sfortunatament, minkejja li dawk li jkollhom il- kondotta mċappsa jistgħu jkunu nies kapaċi u tas-sengħa, dawn ma jiġux impjegati malajr.

Issa hawnhekk ikun tajjeb li jiġi ċċarat illi meta xi dipartiment tal-gvern jassenja lil xi persuna li tkun qiegħda taħt probation biex tagħti servizz fil-komunita`, din il-persuna għalkemm tkun qed taħdem mal-gvern, ma tkunx ġiet impjegata mal-gvern.

Jiġifieri min jaħseb hekk ikun sejjer żbaljat.

Jien nittama anke l-kunsilli lokali jibdew jieħdu l-briga li jiltaqgħu ma' dawn in-nies u jaraw x'abbiltajiet għandhom biex wara li jitkellmu mal-probation officers li jkunu qed jagħmlu monitoring tagħhom, jassenjawlhom xogħol li jkun adatt għalihom.

Klawsola 24 tittratta dwar il-ħlas ta' danni.

Fil-fatt l-avukati diġa` taw il-parir tagħhom fuq dan il-kunċett, li huwa kunċett ġdid għal pajjiżna.

Fost affarijiet oħra din il-klawsola tgħid li:

"Meta l-qorti tagħmel ordni ta' probation, ordni ta' servizz fil- komunita`, ordni ta' probation u servizz, ordni għal liberazzjoni kondizzjonata jew meta tilibera lil xi ħati għal kollox, tista' mingħajr preġudizzju għall-poter li għandha dwar l-ispejjeż taħt l- artikoli 380 u 533 tal-Kodiċi Kriminali, tordna lill-ħati jħallas dawk id-danni għal xi feriment jew b'kumpens għal xi telfien hekk kif il- qorti jkun jidhrilha li jkun l-aktar raġonevoli.".

Hawnhekk il-gvern laqa' t-talba tal-poplu Malti u Għawdxi, li dejjem jisħaq illi kulmin jikkaġuna l-ħsara għandu jħallas għad-danni li jkun għamel lis- soċjeta`.

Ikun tajjeb jekk il-poplu jifhem li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna m'huwiex qiegħed jissimpatizza jew inkella jaħfer lil dawk li jikkommettu xi reat imma qiegħed sempliċement jagħti ċans lil dawn il- persuni jirriformaw ruħhom f'ambjent 'il barra minn dak tal-ħabs.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nawgura lil dawk li xi darba jew oħra kkommettew xi reat u tpoġġew taħt probation biex jirriformaw ruħhom malajr kemm jista' jkun.

Naturalment huma jridu jpattu għad-danni li kkawżaw lis-soċjeta` u l-gvern qiegħed jara li dawn ikunu taħt sorveljanza kontinwa għall-ġid tagħhom stess; għax b'hekk biss jistgħu jindmu mill-iżbalji li jkunu għamlu, jirriformaw ruħhom u jerġgħu jibdew ħajja ġdida mal-kumplament tas-soċjeta`.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, l-ewwelnett nibda biex ngħid bla ebda tlaqliq li għalkemm dan l-abbozz ta' liġi għandu ċerti toqob li wieħed jista' jevitahom, on the whole nistgħu ngħidu li huwa magħmul b'mod tajjeb, huwa komprensiv u jidher li qed iżomm l-elementi bażiċi ta' probation.

Ta' min ifakkar li l-probation hija l-frott ta' ħsieb ġuridiku ġdid ta' x'għandha tkun piena jew x'għandu jkun l-iskop ġudizzjarju ta' piena f'soċjeta` moderna.

Tradizzjonalment il-piena kellha żewġ għanijiet, l-għan retributtiv, jiġifieri li min jagħmel il-ħsara u jweġġa' lis-soċjeta` jiġi punit, u l- għan li l-piena sservi ta' deterrent biex in-nies ma jikkommettux reati.

Pero` maż-żmien is-soċjetajiet moderni evolvew dan il-kunċett ta' piena u ddaħħal element ġdid, dak ta' riabilitazzjoni ta' min ikun instab ħati.

Naturalment din ir-riabilitazzjoni għandha ssir mingħajr ma jitnaqqas l- element ta' deterrent.

Jiġifieri l-Istat irid iżomm bilanċ biex filwaqt li jara li l-liġi tkun ħarxa biżżejjed biex tbeżża' lil dak li jkun milli jikkommetti reati, fl-istess ħin il-qrati għandhom jagħtu spazju biżżejjed biex min jinstab ħati, jingħata ċans jirriforma ruħu u jkun f'pożizzjoni li jerġa` jintegra ruħu fis-soċjeta`.

B'hekk ikun qed isir ġid doppju għax ikun qed isir ġid lill-individwu u jkun qed isir ukoll ġid lis-soċjeta`, u fil-fatt dan huwa l-għan tal-probation.

Ta' min ifakkar li l-Partit Laburista kien avant-garde f'kunċetti bħal dawn.

Biżżejjed ngħid li kien il-gvern Laburista ta' l-1957, fiż-żmien li Ġuże` Cassar kien il-ministru tal-ġustizzja, li l-liġi tal-probation ġiet ippilotata għall-ewwel darba.

Fil-fatt il-qrati tagħna ilhom minn dak iż- żmien jimplimentaw il-probation u jippruvaw jirriformaw lill-kriminali.

Inħoss li nkun qed nonqos ukoll jekk hawnhekk ma nsemmix lill-mibki Mħallef Ġuże` Flores, li kien jippresjedi l-qorti kriminali ta' dak iż-żmien u li kien wieħed mill-ewwel imħallfin li kien jieħu l-inizjattiva li jipprova jirriforma lil dak li jkun.

Fil-fatt għalkemm dak iż-żmien l-ex-imħallef Ġuże` Flores ma kellux l-għodda legali li teżisti llum, kien juri kompassjoni billi fost l-oħrajn kien jitkellem mal-kappillan, mat-teacher jew mal-persuna di fiducia ta' min jinstab ħati biex jekk jista' jkun dan jiġi megħjun jirriforma ruħu, iktar u iktar meta l-ħati jkun għadu żagħżugħ.

L-Imħallef Flores baqa' rinomat sal-lum għall-approach ġdida li kien ħa fil-qorti kriminali.

Naturalment wara Flores kien hemm bosta mħallfin oħra li għalkemm ma kellhomx il-liġi favur tagħhom minħabba li l-liġi kienet għadha riġida, ippruvaw esperimenti ġodda b'ċerta responsabbilta`.

Fil-fatt sa ftit snin ilu l-maġistrati u l-imħallfin tal-qorti kriminali u tal-qorti ta' l-appell kienu għadhom qed jesperimentaw u dawn ma qagħdux lura milli jirrikmandaw lill-gvern u lil dan il-parlament biex il-liġi li titkellem dwar servizzi fil-komunita` tiġi emendata.

Ċertament ta' min ifaħħar lil dawk il- maġistrati li ħassew il-bżonn li jkollhom dan il-poter ta' community service biex ikunu jistgħu jagħmlu ġustizzja verament.

Saħansitra wħud mill-maġistrati kienu bold enough li bdew idaħħlu dan il-kunċett mingħajr ma kellhom l-ebda qafas legali biex jagħmlu dan, Sur President.

Il-verita' hi li l-parlament qed jiġi mħajjar u nkoraġġit mill-organu ġudizzjarju biex jirriforma l-liġijiet - ħaġa tajba li jkollok il-qafas ġudizzjarju u l-qafas leġislattiv li jikkoperaw flimkien, għax il-parlament huwa l-organu li jgħaddi l-liġijiet u l-qorti tagħna hija l-organu li timplimenta dawn il-liġijiet fil-prattika - u tajjeb ukoll li dan il- parlament jagħti widen għall-komunikati u l-messaġġi li jibagħtu l-qrati tagħna.

Fil-fatt il-qrati kemm-il darba jibagħtu messaġġi u komunikati lill-parlament fuq diversi aspetti tal-liġi, imma sfortunatament ħafna drabi l-parlament ma jagħtix kashom.

Darba minnhom waqt li kont qed nitkellem f'aġġornament, kont irrikkmandajt li jitwaqqaf kumitat tal-Kamra biex jissindika d-deċiżjonijiet kostituzzjonali li jingħataw ħalli b'hekk il-parlament ikun jista' jikkonforma ruħu mingħajr dewmien, u kont irrikkmandajt ukoll li meta l-qrati tagħna jagħtu xi pariri, xi suġġerimenti jew xi sentenzi, dan il-kumitat jieħu nota tagħhom u jġibhom għad-diskussjoni quddiem il-Kamra.

Mr Speaker, dak il-qafas tal-liġi li jikkonċerna l-probation ma tantx inbidel u dan għaliex dak li qegħdin inniżżlu fil-liġi llum, fil-prattika diġa` qed iseħħ mingħajr l-ebda qafas legali.

Per eżempju, illum il-qrati tagħna diġa` qed jagħmlu l-pre-sentencing reports.

Ċertament li din l-idea tal-pre-sentencing reports m'hijiex xi innovazzjoni u kulma għandna innovattiv illum huwa li qed nagħtuh qafas legali.

Fil-fatt illum qed nemendaw il-liġi biex il-qorti titlob a pre-sentencing report u sakemm isir ir-rapport il-qorti żżomm lill-akkużat arrestat jew inkella tpoġġih taħt garanzija.

L-Onor.

Bonnici qal li l-garanzija tista' tikkaġuna problema finanzjarja, pero` l-garanzija mhux neċessarjament tkun waħda finanzjarja imma tista' tkun ukoll garanzija personali.

Fl-opinjoni tiegħi, il- garanzija hija importanti għax fil-qorti kostituzzjonali ngħataw sentenzi - liema sentenzi ġew injorati minn dan il-parlament - li stabilew li meta l- qrati jiġu biex jagħtu garanzija pekunjarja, iridu jżommu f'moħħhom iċ- ċirkostanzi finanzjarji ta' dak li jkun.

Sfortunatament ħafna drabi jingħataw is-sentenzi, jgħaddi ż-żmien u l-qrati jinsewhom, u għalkemm mhux bniedem legali, dak li qal l-Onor.

Michael Bonnici li at some point għandna nsaħħu l-liġi għal dak li għandu x'jaqsam ma' garanziji ġudizzjarji waqt il-bail u affarijiet simili, jien naqbel miegħu assolutament.

Subklawsola (5) ta' klawsola 7 tgħid li:

"Mingħajr preġudizzju għall-ġeneralita` ta' subartikolu (2) ta' dan l- artikolum, meta fil-fehma tal-qorti il-kondizzjoni mentali tal-ħati tkun tali li teħtieġ u li tista' tkun suxxettibbli għall-kura imma ma tkunx tali li tiġġustifika li jittieħdu xi miżuri jew proċeduri ...",

il-qorti tista' tordna li minflok ma l-ħati jingħata probation, jintbagħat għall-kura f'xi sptar jew f'xi istituzzjoni oħra.

Jien naħseb li hawnhekk m'aħniex qed napprezzaw biżżejjed l-import ġuridiku u mingħajr ma jaf, il- Ministru Tonio Borg qiegħed kważi jdaħħal il-kunċett ta' diminished responsibility.

Kif qal l-Onor.

Jason Azzopardi, hija sfortuna li fil-liġi tagħna l-konċett ta' diminished responsibility ma jeżistix, u għalhekk bis- sistema tagħna meta l-akkużat ikollu problema mentali, l-avukat difensur jiġi ffaċċjat minn problema serja.

Għaliex?

Għax jekk l-avukat jissottometti li l-klijent tiegħu hu miġnun jew inkella m'huwiex f'sensih, jekk il-qorti tagħtih raġun, dan jispiċċa l-isptar Monte Carmeli at the pleasure ta' l-Istat u dan jista' jdum hemm is-snin.

Għalhekk ħafna drabi l-avukat difensur ikun jaqbillu ma jammettix l-istat mentali ta' l-akkużat.

Darba kelli każ f'idejja ta' surġent li ovvjament m'iniex se nsemmi ismu.

Fil-fatt niftakar li l-Onor.

Jason Azzopardi kien responsabbli mill-appell ta' dan il-każ, li kien f'idejn l-Imħallef David Scicluna, li dak iż-żmien kien għadu maġistrat u kien wieħed mill-aqwa maġistrati li qatt kellna għaliex kien iħobb jieħu l-affarijiet mill-aspett uman.

F'dan il-każ is- surġent, għalkemm kellu breakdown kbir, ma kienx miġnun u għalhekk il- maġistrat kien daħħal għall-ewwel darba l-kunċett tad-diminished responsabilty.

Madanakollu l-qorti ta' l-appell kriminali, li kienet imxiet kelma b'kelma mal-liġi, kienet irrevokat dik is-sentenza b'tali mod li dan spiċċa biex tilef il-job u ma nafx jekk kienx ġie kkarċerat u rrovina ruħu.

Veru li l-leġislatur hawnhekk m'huwiex qed idaħħal il- kunċett tad-diminished responsibility li jeżisti f'ħafna pajjiżi, imma qiegħed jagħti diskrezzjoni lill-qorti biex jekk jidhrilha li wieħed għandu verament problemi psikoloġiċi jew mentali, hija tkun tista' tieħu konoxxenza ta' dan il-fatt.

L-avukat difensur ma jistax jgħid li l-klijent tiegħu m'huwiex ħati minħabba li għandu problema mentali, iżda wara s- sentenza, jiġifieri fit-trattazzjoni tal-piena, jista' jġib provi biex juri lill-ġudikant li l-ħati għandu problemi mentali.

Il-ġudikant qiegħed jingħata wkoll il-poter li jqegħdu fuq probation, pero` dan jagħmlu b'ċerti kondizzjonijiet, fosthom per eżempju, bil-kondizzjoni li jagħmel ċertu perijodu ta' żmien fl-isptar Monte Carmeli.

Nistgħu ngħidu li b'din il-klawsola l-Parlament qiegħed isodd toqba li teżisti fil-liġi tagħna indirettament, u din hija xi ħaġa li naqbel magħha.

Li ma naqbilx huwa mal-perijodu taż-żmien tal-probation.

S'issa dan il- perijodu ta' żmien dejjem kien sa tliet snin, u ma nistax nifhem għaliex m'għandux ikun itwal u m'għandux ikun, per eżempju, estiż għal ħames snin.

Fil-fatt fl-Italja dan il-perijodu ta' żmien huwa ta' ħames snin.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Bonnici, persuna li jkollha problema ta' dipendenza fuq id- droga mhux dejjem jirnexxielha tegħleb din il-problema fi tliet snin, allavolja tkun qed issegwi xi programm ta' riabilitazzjoni, u għalhekk nirrikmanda lill-Ministru bil-qawwa kollha biex din il-klawsola tiġi emendata ħalli l-perijodu ta' tliet snin jiżdied.

Dan huwa importanti li jsir, anke għaliex issa min jaf kemm għad irid jgħaddi żmien biex nerġgħu nemendaw il-liġijiet li jikkonċernaw lil dan il-qasam.

Jien ma naqbilx lanqas ma' paragrafu (b) ta' subklawsola (4) ta' klawsola 7, li jgħid illi meta l-ħati jintbagħat jirrisjedi f'xi istituzzjoni, il-perijodu li huwa jista' jagħmel hemmhekk ma jridx ikun itul iktar minn 12-il xahar, għax fil- fehma tiegħi anke f'dan il-każ, dan il-perijodu għandu jiġi estiż għal tliet snin.

Mr Speaker, kif nafu, ħafna drabi l-iktar ħaġa diffiċli m'hijiex li nilleġislaw imma li nwettqu dak li nkunu qed nilleġislaw fil-prattika, u hawn qed nirriferi partikolarment għall-kunċett tal-community service, li għadu konċett ġdid għaliha.

Dan huwa kunċett tajjeb għax ġieli jkun hemm każi fejn ma jinħassx il-bżonn li jkun hemm probation officer fuq il-ħati, pero` mill-banda l-oħra lanqas ikun tajjeb li tagħtih conditional discharge għax inkella dan jista' jieħu l-impressjoni li ma jkun weħel xejn għall- ħsara li jkun għamel.

Ara, bis-saħħa tal-community service, lil dak li jkun tkun qed tagħtih tagħlima li kulmin jagħmel xi forma ta' ħsara lis- soċjeta` jrid ipatti għaliha, pero` inti tkun qed tagħtih din it-tagħlima mingħajr ma tkun qed iċċappsu b'sentenza ta' ħabs.

Fil-fatt iktar 'il quddiem se naraw li meta wieħed jingħata l-ordni li jagħmel xi community service, lanqas il-kondotta tiegħu ma titħammeġ, u din hija xi ħaġa pożittiva.

Imbagħad jekk dak li jkun jikser dik l-ordni ta' servizz li jingħata, huwa jista' jitressaq quddiem il-qorti u jeħel tar-reat li jkun għamel.

Subklawsola (3) ta' klawsola 12 tgħid li jekk wieħed ikun diġa' qiegħed arrestat bla pleġġ jew ikun qiegħed b'detenzjoni, din l-ordni ta' servizz issir wara.

Biex niftehmu, bniedem ma jistax ma jkunx affidabbli u fl- istess ħin tordnalu l-community service.

Għalhekk jien naqbel li dawk li jkunu għadhom taħt arrest preventiv jew inkella li dawk li jkunu l-ħabs fuq xi reat li ma jkunx ta' ċerta portata, jingħataw l-ordni biex jagħmlu community service.

Ara f'każ ta' bniedem li jkun qiegħed il-ħabs fuq reat serju u jkun baqagħlu snin il-ħabs, ma naħsibx li l-qrati għandhom jingħataw is-saħħa li jordnaw lil dan il-bniedem biex meta joħroġ mill-ħabs jagħmel numru ta' sigħat community service.

Naturalment il-qorti tista' tagħti wkoll ordni ta' probation u ta' community service fl-istess ħin.

Hawn ta' min jgħid li għalkemm l-ordni tal-probation ilha teżisti f'pajjiżna mill-1957, għal żmien twil ma kellniex probation officers.

Imbagħad kien hemm żmien fejn bħala probation officer kellna biss bniedem wieħed: Joe Cassar Naudi - kien referee u ftit ilu kien anke s-sindku ta' l-Imsida - pero` għalkemm dan kien jaqdi dmiru sew bħala probation officer, kellu workload qawwija għax ħliefu ma kienx hemm bħala probation officer.

Fil-fatt jien naħseb li l-liġi li għaddiet fl-1957 saret qabel żmienha għax wara li din il-liġi għaddiet u kien hemm żmien fejn kien hemm ċertu entużjażmu dwarha, imbagħad maż-żmien din bdiet tintesa tant li sa l-aħħar tas-snin sittin, sas-sebgħinijiet u l-bidu tas-snin tmenin, ftit kienu jiġu nnominati bħala probation officers.

Sa ftit taż-żmien ilu, minkejja li l- imħallfin kienu jagħtu conditional discharge jew ordni ta' probation, ma kienx jinħass il-bżonn li l-ħatjin ikollhom probation officers fuqhom, sakemm imbagħad għamilna pass 'il quddiem billi rriformajna l-kariga ta' probation officer u ta' welfare officer, u minn dak iż-żmien 'il hawn iktar nies bdew jitħajru jilħqu bħala probation officers jew welfare officers.

Fil-fatt illum nistgħu ngħidu li f'pajjiżna għandna diversi probation officers li huma nies ta' min ifaħħarhom għaliex huma professjonali u jagħmlu xogħolhom bis-serjeta`.

L-Onor.

Farrugia semma' l-victim-aggressor reconciliatory meetings fejn permezz ta' dawn il-laqgħat wieħed jipprova jlaqqa' u javviċina lill-vittma ma' l-aggressur.

Fil-fatt l-iskop wara dawn il-meetings huwa li l- aggressur jibda jirrealizza u jirrikonoxxi l-ħażen tiegħu filwaqt li mill- banda l-oħra, il-fatt li l-vittma tiltaqa' ma' l-aggressur tagħha għandu jgħinha sabiex toħroġ mit-trawma li tkun għaddiet minnha.

Bi pjaċir ngħid li llum tant għandna probation officers li jieħdu x-xogħol tagħhom bis- serjeta` li hemm uħud minnhom illi ħadu l-briga li jlaqqgħu lill-vittmi ma' l-aggressuri tagħhom mingħajr ma kellhom qafas legali ta' xejn.

Ġaladarba qed nitkellem fuq il-probation officers, ta' min jgħid li r- rapporti li jagħmlu dawn l-uffiċjali jkunu twal u dettaljati ferm.

Fil- fatt il-probation officers jiltaqgħu ma' kulmin b'xi mod jew ieħor ikun involut fil-każ, anke jekk mhux direttament.

Jiġifieri dawn ma jkellmux lill-vittmi biss imma anke lill-ġenituri tal-vittmi, lil qrabathom l-oħra u saħansitra lill-avukati tagħhom.

Nistgħu ngħidu bla tlaqliq li x-xogħol li jagħmlu l-probation officers huwa wieħed professjonali u għalhekk tajjeb li nagħtuhom iktar stima.

Fil-fatt permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi se jitwaqqaf ukoll dipartiment ġdid għas-servizzi tal-probation, bżonn li nħass fost l-oħrajn minħabba li llum il-probation officers m'humiex qegħdin iħossuhom stmati.

Ma ninsewx li x-xogħol tal-probation officers huwa xogħol ta' responsabbilta` kbira.

Fil-fatt biex wieħed jilħaq probation officer ikun irid jagħmel xi tliet snin jew erbgħa l-universita`, pero` minkejja dan kollu s'issa din il-kariga dejjem ġiet meqjusa bħala tas- second division - anke s-salary scale tagħhom hija baxxa ferm - u għalhekk illum qed jinħass il-bżonn li dawn l-uffiċjali jiġu apprezzati iktar mill- gvern.

Wieħed jispera biss li dan l-abbozz ta' liġi jgħin sabiex il-kariga ta' probation officer tingħata rikonoxximent daqs professjonijiet oħra.

Mr Speaker, lil dawk il-persuni li ma jkunux fdati l-qorti ma tagħtihomx biss ordni ta' probation, jiġifieri tordnalu li jkollu probation officer fuqu, imma tagħtihom ukoll ordni ta' servizz.

Li ma naqbilx hawnhekk huwa li qed ngħidu li minflok ma l-maġistrat se jibda jinnomina lill-probation officer direttament, se jibda jinnomina lid-direttur.

Intrinsikament probation officer huwa uffiċjal tal-qorti u għalhekk, fl-opinjoni tiegħi il- ġudikant għandu jkun liberu li jagħżel minn fost il-probation officers kollha dik il-persuna li l-iktar għandu fiduċja fiha.

Jien naħseb li tkun qed tħaddem sistema żbaljata jekk il-leġislatur lill-qorti jimponilha lil min għandha tqabbad bħala probation officer.

Wara kollox il-qorti hija organu ġudizzjarju indipendenti mill-Istat u fl-eżekuzzjoni tad-doveri tagħha, m'għandux ikollha ndħil minn xi dipartiment tal-gvern.

Jekk qed nifhem sew, subklawsola (3) ta' klawsola 23 qed tgħid li min ikun taħt probation u jinġieb quddiem il-qorti b'offiża involontarja jew inkella bi ħsara involontarja, m'għandux jiġi akkużat bi ksur tal-probation.

Jien naqbel ma' dan għax għalkemm min ikun qiegħed taħt probation għandu l- obbligu li ma jiksirx dik il-probation, min-naħa l-oħra jekk jikser il- probation b'reat involontarju, dan ir-reat m'għandux ikun meqjus bħala ksur tal-probation.

Anzi jien kont immur oltre minn hekk u nispjega għaliex qed ngħid dan.

Ħafna drabi l-maġistrati jiġu daharhom mal-ħajt għax minkejja li ġieli jkun hemm każi fejn iħossu l-bżonn li jagħtu probation oħra, il-liġi ma tippermettix li tingħata probation fuq oħra u allura l- maġistrat ikollu japplika klawsola 21 u lil dik il-persuna jwaħħalha multa.

Jien ma narax li hu sew li l-liġi kważi qiegħda torbot idejn il-ġudikant billi filwaqt li dan ikun jixtieq jagħti lil dik il-persuna piena iktar ħarxa minn dik li jkun diġa' taha, il-liġi qed tillimitalu dan il-poter billi qed timponilu li jagħti piena inqas ħarxa.

Fl-opinjoni tiegħi, jekk wieħed jingħata probation u jiksirha, f'ċirkostanzi eċċezzjonali u speċjali, il-maġistrat jew l-imħallef għandu jkollu d-diskrezzjoni li jerġa' jagħmel ordni ta' probation oħra.

L-aħħar aspett li nixtieq nitkellem dwaru jirrigwarda klawsola 24, li titkellem fuq il-kwestjoni ta' kumpens.

Illum lil min jingħata probation, il-ġudikant jista' jġiegħlu jħallas kumpens sa massimu ta' Lm500.

Qabel il- massimu ta' kumpens li ġudikant seta' jġiegħlu jħallas kien ta' Lm200 jew Lm300.

Jiġifieri hawnhekk m'aħniex qegħdin indaħħlu kunċett ġdid imma qegħdin nestenduh.

Fil-passat il-ġudikant ma kellux limitu ta' kemm jista' jordna bħala kumpens f'kawżi fejn tingħata sentenza sospiża, u għalhekk il- qorti ma setgħetx tagħti xi sentejn ħabs sospiżi għal erba' snin lil bniedem li kien ħaqqu l-ħabs imma setgħet tordnalu biss li jħallas lura l- ħsara kollha li jkun ikkaġuna lill-parti l-oħra jew inkella li, per eżempju, iħallas lura dak li jkun seraq.

Kif qiegħda l-liġi qisha l-istess bħal tas-suspended sentence.

Issa l-Onor.

Anġlu Farrugia, li jaħdem fil- kriminal, ħareġ bl-idea li l-parlament għandu jiffissa limitu ta' kemm il- qorti għandu jkollha poter tordna li jsir kumpens.

Huwa qal li tkun esaġerata jekk biex tagħti probation, il-qorti tkun trid iġġiegħel lill- ħati jħallas lura, per eżempju, Lm10,000 għall-ħsara li jkun għamel, anke għaliex ħafna drabi l-ħati ma jkunx f'pożizzjoni li jħallas dawn il-flejjes kbar u għalhekk il-kollega tiegħi qal li l-aħjar ħaġa għandha tkun li jiġi ffissat limitu ta' Lm1,000 jew ta' Lm2,000.

Jien ma naqbilx ma' dan għax nemmen li l-qrati għandu jkollhom poter bla limitu u jekk, per eżempju, bniedem jisraq b'Lm40,000 f'affarijiet, il-maġistrat għandu jingħata l- poter li lil dak li jkun, biex jagħtih il-probation, jordnalu li jħallas Lm40,000.

Naturalment il-maġistrat mhux neċessarjament jagħti ordni ta' probation lill-ħati għax huwa jagħti ordni ta' probation biss meta jħoss il-bżonn.

Ta' min jgħid ukoll li jekk id-difiża tirrileva li l-ħati m'għandux mezzi u l-maġistrat iħossu moralment konvint li għal dak il-każ għandu jagħti ordni ta' probation, huwa jista' jagħti ordni ta' probation xorta waħda mingħajr ma jagħti ordni ta' kumpens.

Madanakollu jekk il-ħati jkun għamel xi serqa kbira, anke jekk il-maġistrat ma jkunx jaf jekk dan għandux mezzi jew le, għandu jkollu l-poter li jagħti ordni ta' probation mingħajr l-ebda limitu, u dan wara li jisma' s-sottomissjonijiet taż-żewġ partijiet, jiġifieri kemm tal-prosekuzzjoni kif ukoll tad-difiża.

Hemm iktar affarijiet x'wieħed jista' jikkonsidra, bħal per eżempju, il-mod kif jiġu esegwiti s-sentenzi, u jien ma naqbel xejn mal-Ministru li dan għandu jkun debitu ċivili.

Fil-fatt jekk dan ikun debitu ċivili, inkunu qed innaqqsu mill-iskop ta' l-istess abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Veru li l-Ministru Tonio Borg għandu esperjenza f'kawżi kostituzzjonali u kawżi taċ-ċivil, pero` fil-qasam kriminali m'huwiex daqstant prattikanti u m'għandux daqstant esperjenza.

L-Onor.

Anġlu Farrugia awguralu li wara li jagħmel karriera twila bħala ministru, għada pitgħada jsir imħallef.

Darba kien hawn prim ministru li wara ftit kien appunta lilu nnifsu bħala mħallef, u hawn qed nirriferi għal Howard, pero` minn dakinhar 'il hawn għadda żmien mhux ħażin.

Mr Speaker, il-punt li rrid nagħmel jien hu li normalment min iwettaq ċerti reati, bħal serq, frodi u forgery, mhux se jkollu assi fuq ismu.

Min jiffroda u jinganna lin-nies żgur li mhux se jpoġġi l-flus ġo bank account jew imur għand broker biex jinvestihomlu imma jaħbihom.

Għalhekk jekk isir debitu ċivili jkun ifisser li l-ġudikant jordna lill-ħati biex iħallas lura l-Lm10,000 li jkun iffroda lit-tali fi żmien sitt xhur - biex inġib eżempju - u jieqaf hemmhekk.

Jiġifieri filwaqt li huwa veru li l-vittma tkun ingħatat flusha lura, min-naħa l-oħra l-ħati jkun iffranka l-ħabs.

Fl- opinjoni tiegħi, dan m'hu xejn għajr daħk fil-wiċċ.

Għalhekk jien nirrikmanda lill-Ministru bil-qawwa kollha li jerġa` jikkonsidra l-klawsola li titkellem dwar debitu ċivili u jemendaha b'mod li min jikser dak il- provvediment tal-qorti, ikun jista' jerġa' jidher quddiem il-maġistrat biex jekk il-maġistrat, wara li jara ċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, iħoss li l- ordni li jkun ta ma tkunx ġiet aderita, ikollu d-dritt li jerġa' jirrikonsidra l-piena u jibagħtu l-ħabs.

Bla ebda dubju, x'imkien irid ikun hemm sanzjoni kriminali għax inkella dik il-klawsola se tkun a dead letter.

MR SPEAKER: Onor. Herrera, niġbidlek l-attenzjoni li l-40 minuta skadewlek u biex tkompli bl-intervent tiegħek għandek bżonn extension.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Nipproponi li l-Onor.

Herrera jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Herrera jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No)

Il-mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, on a point of order.

ONOR.

CARMELO ABELA: Niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fit-7.45 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, illum qed niddiskutu abbozz ta' liġi li fost affarijiet oħra jirrigwarda x-xogħol tal-probation officers.

Jien niddeskrivi xogħol il-probation officers bħala vokazzjoni għax xogħolhom huwa vokazzjonali aktar minn ħaġa oħra.

Din hija l-missjoni ta' nies dedikati li l-uniku għan tagħhom huwa li jaraw kif jagħmlu biex joħorġu t- tajjeb f'min ikun ikkundannat u jġorr ċerta stigma.

Fil-fatt li kieku ma kienx għall-probation officers dawn in-nies jibqgħu jħammlu l-qiegħ.

Niftakar f'każ li kelli ftit tax-xhur ilu ta' individwu li kien wasal fil- qiegħ tal-ħajja tiegħu fil-veru sens tal-kelma.

Dan kien tiela' u nieżel il-qorti b'akkużi serji ħafna, sakemm fl-aħħar, wara li fetaħ qalbu miegħi u rrakkontali l-passat tiegħu, laqqajtu ma' probation officer.

Ta' min jgħid li l-bidla li saret f'dan l-individwu minn meta beda jieħu ħsiebu dan il-probation officer kienet kbira u niftakru jgħidli li sakemm iltaqa' ma' dan il-probation officer, ma kien jara l-ebda skop għal ħajtu.

Illum għall-mijiet ta' nies li jitressqu l-qorti akkużati fuq reati kriminali, hemm għaxar probation officers.

Kull sena qed jiggradwaw numru ta' studenti f'dan il-qasam, u għalhekk tajjeb li nħeġġu u ninċentivaw ħafna iktar nies biex jidħlu għal dan il-kors għax iktar ma jilħqu probation officers, il-work load li dawn ikollhom iktar ikun jista' jitqassam aħjar.

Għadni niftakarni qed nistudja appell kriminali ta' l- 1982 li kien deher quddiem l-Imħallef Gulia, wara li persuna kienet instabet ħatja mill-qorti tal-maġistrati u ġiet ikkundannata l-ħabs.

Meta l-każ ġie quddiem il-qorti ta' l-appell, l-Imħallef Gulia kien qal - dan il- kliem jien nikkwotah f'kull kawża li jkolli ta' dan it-tip biex nuri kemm bniedem għandu jibbenefika mill-applikabilita` tal-liġi tal-probation - dawn il-preċiżi kelmiet:

"Persuna li tħabbat difrejha mal-liġi għall-ewwel darba għandha tingħata l-benefiċċju tal-Probation Act kważi bi dritt".

Sfortunatament mhux kull maġistrat jew imħallef segwa l-istess teorija, pero` ma jagħmlux ħażin il-qrati li jaraw li jagħtu l-benefiċċji li tipprovdi l-Probation Act lil kulmin iħabbat difru mal-liġi għall-ewwel darba.

Is-sena l-oħra kelli f'idejja każ ta' tliet persuni li kienu ġew akkużati b'serqa aggravata, u lil dawn it-tliet persuni l-qorti tal-maġistrati sabithom ħatja u kkundannathom il-ħabs.

Għalhekk aħna morna quddiem il- qorti ta' l-appell u b'xorti tajba l-imħallef kien laqa' mall-ewwel it- talba tagħna, li għandu jsir pre-sentencing inquiry report mill-probation officer konċernat fuq dawn it-tliet imputati.

Fil-fatt il-probation officer li ġiet appuntata kienet litteralment daħlet b'ruħha u b'ġisimha f'dan il-każ fejn fost l-oħrajn kienet iltaqgħet ma' l-imputati, mal- ġenituri, ma' ħuthom, ma' l-għarajjes ma' min iħaddimhom u ma' l-extended families ta' dawn l-imputati sakemm finalment kienet għamlet rapport dwarhom fuq medda ta' xhur.

Ta' min jgħid li l-imħallef tal-qorti ta' l- appell kien laqa' r-rikkmandazzjoni tagħha u biddel is-sentenza ta' ħabs għal waħda ta' tliet snin probation, u hawnhekk wieħed seta' jara l-bidla enormi li sseħħ fi bniedem li jkun ġie wiċċ imb'wiċċ mal-ġustizzja, liema bidla ġġiegħel lil dak li jkun jgħid "daqshekk" lill-kriminalita` u f'daqqa waħda jifhem li jrid itejjeb ħajtu, anke biex ma jkomplix jinkwieta lill- ġenituri, lil martu u lil ulied.

Dan il-każ li semmejt għadu mpressjonat f'moħħi sal-lum għaliex dan kien eżempju ċar ta' kemm probation officer li jieħu xogħlu bis-serjeta` jista' jbiddel il-ħajja ta' dak li jkun.

Fil-fatt li kieku ma kienx għal din il-probation officer u għall-perseveranza tagħha, ma kenitx issir dik il-bidla kollha f'dan l-individwu.

Ta' min jgħid li din il-probation officer kienet saħansitra ħadet il-briga minn jeddha li tibqa' ssegwi lil dan l-individwu, anke wara li nqatgħet is- sentenza tal-qorti ta' l-appell.

Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi tajjeb ħafna li wieħed jieħu gost jaqrah, u hawnhekk nixtieq nikkummenta fuq ċerti klawsoli li fil-fehma tiegħi għandhom bżonn jiġu mirquma xi ftit.

Per eżempju, nixtieq nipproponi xi ħaġa dwar l-ammont ta' żmien ta' probation.

L-ewwelnett ta' min jgħid li mill-1952 sal-lum, il-perijodu operattiv ta' probation dejjem kien ta' massimu ta' tliet snin.

Wieħed seta' jingħata jew probation għal mhux iktar minn tliet snin jew inkella jingħata conditional discharge, jiġifieri jiġi lliberat bil-kondizzjoni li ma jagħmilx reat ieħor, dejjem għal mhux iktar minn tliet snin.

Fl-1990 dan il-parlament introduċa s- suspended sentence fejn bniedem jingħata piena ta' ħabs li tkun sospiża, jiġifieri qisu b'mannara fuq rasu, u artiklu 28 tal-Kodiċi Kriminali jgħidlek li s-sentenza tista' tkun sospiża għal mhux iktar minn erba' snin.

Fil-fatt jien naħseb li wasal iż-żmien illi anke l-perijodu ta' probation ma jibqax ta' tliet snin imma jiġi estiż għal erba' snin, anke għax dan ikun ifisser li l-probation officer ikollu medda itwal ta' snin biex isegwi l-andament tal-persuna li tkun fil-kustodja tiegħu.

Ta' min jgħid li l- frekwenza tal-laqgħat bejn il-probationer u l-probation officer se jkunu iktar frekwenti fil-bidu tal-probation period, jiġifieri fl-ewwel sena jew fl-ewwel sitt xhur, milli fit-tielet u fir-raba' sena, u għalhekk naħseb li iktar u iktar ikun għaqli li nestendu l-probation period minn tlieta għal erba' snin.

Matul dan id-dibattitu ssemma wkoll il-victim compensation.

Għadni niftakar li meta fl-1998 kont ġejt elett fil-parlament, proprjament fit- tieni aġġornament li għamilt kont ipproponejt li f'Malta nintroduċu kemm il- community work kif ukoll il-kumpens għall-vittma.

Statistika m'għandix imma naħseb li kont l-ewwel wieħed li pproponejt dawn iż-żewġ kunċetti matul din il-leġislatura, anke għax nemmen ħafna fihom.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jispjega kif se jsir ix-xogħol ta' supervision b'mod pjuttost dettaljat, u hawnhekk ta' min jgħid li pajjiżi bħad-Danimarka u l- Ingilterra, għandhom qafas dettaljat ħafna u b'saħħtu immens dwar il- community work.

Il-qorti qed tingħata d-dritt

li tordna community service u dan l-abbozz ta' liġi qed jispeċifika wkoll l- ammont ta' sigħat ta' community service.

Fil-fatt klawsola 11 tgħid li l- community service m'għandux itul inqas minn 40 siegħa jew iktar minn 240 siegħa, pero` mill-banda l-oħra m'hijiex qed tispeċifika f'liema istituzzjonijiet għandu jsir dan ix-xogħol u għalhekk naħseb li ma' dan l- abbozz ta' liġi għandha tkun annessa skeda li tagħti indikazzjoni ta' wħud minn dawk l-istituzzjonijiet, fosthom istituti, djar għall-anzjani u ċentri oħra, li perjodikament jitolbu lill-ministru jew inkella lid-direttur tal- probation services biex isir xogħol mill-probationers.

Naturalment din l- iskeda għandha tiġi updated b'mod regolari u l-għaqdiet inkwestjoni għandhom jiktbu lill-ministru jew inkella lid-direttur tal-probation services regolament dwar ix-xogħol li jkun meħtieġ li jsir fl-istituzzjoni konċernata għax ikun inutli li l-qorti tibgħat lil xi ħadd biex jagħmel community service f'istitut, post jew ċentru li ma jkollux bżonn li jsir xogħol fih.

Mr Speaker, il-victim compensation huwa kunċett li joħloq bilanċ bejn l- interess tal-vittma u l-interess ta' l-akkużat.

Ħalli nispjega x'irrid ngħid.

Jekk jien niġi akkużat li għarraqt il-proprjeta` ta' ħaddieħor billi, per eżempju, tfajt iż-żebgħa mal-bieb ta' barra ta' dak li jkun, jekk jien ikun għad għandi eta` pjuttost żgħira u tkun l-ewwel darba li għamilt reat, probabbilment jew ningħata conditional discharge, jew probation jew inkella xi piena pekunjarja, imma tista' tgħid li bniedem qatt ma jintbagħat il-ħabs fuq reat bħal dak.

Madanakollu l-vittma xorta waħda jkun irid jerġa' jiżbogħ il-bieb u jerġa' jirranġa l-faċċata.

Ara bil-kunċett ta' victim compensation, il-qorti tista' tordna lill-imputat biex jagħmel tajjeb għall-ħsara li jkun ikkaġuna u jekk ma jagħmilx hekk jintbagħat il-ħabs.

Il-qorti tagħtih ukoll perijodu ta' żmien li fih irid jagħmel ix-xogħol, u fil-fatt klawsola 14 tispeċifika li:

The work to be performed under a community service order shall be performed in the period of not less than three months and not more than one year beginning on the date of the order but, unless revoked, the order shall remain in force until the offender has worked under it for the number of hours specified in it.".

Jien ngħid li jekk il-ħati ma jsewwix il-ħsara li jkun għamel fil-perijodu li jkun ġie speċifikat lilu, il-qorti għandha tordnalu li jerġa` jidher quddiemha, pero` din id-darba timxi miegħu mod ieħor.

B'hekk il-qorti tibda timxi miegħu b'għajn għal għajn u sinna għal sinna u mhux b'mod ħanin jew riabilitattiv.

Klawsola 3, li titkellem dwar id-direttur tal-probation services, ma tispeċifikax xi kwalifiki għandu bżonn ikollu.

Fl-opinjoni tiegħi, id- direttur tal-probation services għandu jkun bniedem imħarreġ sew, kwalifikat u ta' ċerta esperjenza.

M'hemmx għalfejn nidħlu fid-dettal tat- taħriġ li għandu jkollu d-direttur, pero` naħseb li jkun tajjeb jekk dan l- abbozz ta' liġi jagħti guideline dwar il-kwalifiki li għandu jkollha l- persuna konċernata.

Klawsola 5 qed tispeċifika li s-supervisory board għandu jkun jikkonsisti minn chairman u minn żewġ persuni oħra li jiġu appuntati mill-ministru, pero` m'hijiex qiegħda ssemmi min iridu jkunu jew inkella minn liema qasam ikunu ġejjin dawn it-tliet persuni, u għalhekk naħseb li jkun tajjeb jekk dan l-abbozz ta' liġi jesiġi li wieħed minn dawn il-persuni għandu jkun senior probation officer jew inkella bniedem b'background legali, forsi xi maġistrat jew imħallef irtirat.

Mr Speaker, minkejja li klawsola 9 qed tħaddem kunċett importanti, ma naħsibx li dan jista' jitħaddem b'mod prattiku.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax klawsola 9 qed tintroduċi l-possibbilta` li jkun hemm iktar minn probation officer wieħed assenjat ma' l-istess probationer.

Jien naħseb li jekk xejn dan jista' joħloq ċerti diffikultajiet loġistiċi għax probation officer jista' jidħol fl-area ta' l-ieħor.

Mill-bqija, wieħed għandu jfaħħar il-fatt li din hija klawsola kompletament ġdida fil-qafas leġislattiv ta' Malta.

Permezz ta' subklawsola (6) ta' klawsola 7, issa l-qorti se jibda jkollha d- dritt li tordna li offender jirrisjedi f'residential institution għall- weekend.

Fil-fatt din is-subklawsola tgħid hekk:

"Where the court deems that such an order may help in the rehabilitation of the offender, it may include as a condition in the probation order an order that for a period not exceeding six weeks, the probationer shall, when not required to be out to work or study, present himself and remain at such residential institution as may be approved by the Minister for the purpose, provided that such requirement may be restricted by the court to Saturdays and public holidays and the period after seven in the evening on the eve of Saturdays and public holidays.".

Mr Speaker, klawsola 24, li titkellem dwar il-victim compensation, qed tagħti l-poter lill-qorti li din tordna lill-probationer biex iħallas kumpens għad-danni li jkun għamel, pero` la qed tispeċifika - u hawn la qed ngħid li qed tagħmel tajjeb u lanqas qed ngħid li qed tagħmel ħażin - u lanqas qed tispeċifika kemm hu l-ammont massimu ta' danni jew ta' kumpens li wieħed jista' jiġi ordnat iħallas, jew inkella l-perijodu ta' żmien li fih wieħed irid ikun obbligat iħallas għal dak il-kumpens jew għal dak id- dannu.

Ara paragrafu (h) t'artiklu 28 tal-Kodiċi Kriminali, li jitkellem fuq is-suspended sentence, hemmhekk il-qorti għandha l-poter li flimkien mas-suspended sentence, tordna lill-ħati jħallas jew jagħmel tajjeb għall- ammont li jkun seraq jew iffroda fi żmien ta' mhux iktar minn sitt xhur.

Madanakollu jien naħseb li klawsola 24 ta' dan l-abbozz ta' liġi hija ħafna aħjar minn artiklu 28 tal-Kodiċi Kriminali għax jekk se nintroduċu t- thresholds, wisq nibża' li minflok għall-aħjar se mmorru għall-agħar.

Għaliex?

Għax jekk wieħed jisraq Lm10,000, Lm5,000 jew Lm1,000 u mbagħad meta dan jinstab ħati, jiġi mġiegħel iħallas dak l-ammont fi żmien sitt xhur, fi kliem ieħor il-qorti tkun qed tibgħatlu l-messaġġ li għandu jew imur jisraq biex ikun jista' jħallas dak l-ammont jew inkella jipprepara ruħek għal xi sitt xhur oħra ħabs.

Fl-opinjoni tiegħi, wieħed mhux biss għandu jagħti kas l-ammont ta' flus li jkunu nsterqu imma anke l-mezzi finanzjarji ta' dak li jkun.

Għalhekk qed ngħid li dan l-abbozz ta' liġi huwa tajjeb ħafna għaliex m'huwiex qed jispeċifika ż-żmien li fih wieħed irid iħallas id-danni imma qed iħalli f'idejn il-ġudikant biex jagħmel dan.

Ara jekk imbagħad il-probationer jibqa' ma jħallasx, huwa jerġa' jitressaq quddiem il-qorti u mbagħad din tiġġudikah skond iċ-ċirkostanzi ta' dakinhar.

Jien naħseb li ġaladarba l- liġi tal-probation ta' l-1952 tgħid li l-ħati jista' jħallas sa massimu ta' Lm500 bħala kumpens għad-danni li jkun għamel, ma tkunx idea ħażina jekk nestendu din it-threshold għal Lm1,000.

Ta' min jgħid li meta l-ammont misruq jew iffrodat ikun taħt l-Lm1,000, il-qorti tkun obbligata li tagħti perijodu ta' żmien lill-ħati biex ikun jista' jħallas u jekk l-ammont ta' dannu jkun jissupera l-Lm1,000, tkun fid-diskrezzjoni tal- qorti li tesiġi jekk tagħtix dak il-perijodu ta' żmien lil dak li jkun biex ikun jista' jħallas fih.

Subklawsola (6) ta' klawsola 11 titkellem dwar il-community service order.

Id-direttur se jkollu poter pjuttost kbir f'dan il-qasam u daqstant ieħor se tkun kbira r-responsabbilta` li jkollu jġorr.

Fil-fatt fost id-doveri li se jkollu, id-direttur se jkollu d-dover li jassenja x-xogħol lill- probationer in accordance with the community service order.

Naħseb li kieku din il-klawsola tiġi mirquma ftit b'tali mod li nirregolaw iktar il- guidelines li jrid jimxi fuqhom id-direttur, filwaqt li ssir riferenza għall-iskeda li semmejt qabel, cioe` ta' dawk l-istituzzjonijiet li jkun jeħtieġ isir xi xogħol fihom, is-sistema tkun iktar effiċjenti.

Klawsola 18, li titkellem dwar il-combination order, hija importanti ħafna.

Fil-fatt permezz ta' din il-klawsola, il-qorti se tkun tista' tagħti ordni ta' probation flimkien ma' ordni ta' community service għall-ewwel darba u f'dan il-każ il-qorti se tkun tista' tordna lill-probationer jagħmel mhux inqas minn 40 siegħa u mhux iktar minn 100 siegħa xogħol.

Klawsola 22 titkellem dwar l-absolute or conditional discharge.

Ftit tas- snin ilu kien sar dibattitu qawwi ġewwa l-qorti dwar jekk absolute or conditional discharge jammontawx għall-conviction jew le.

Kien hemm ċerti spetturi li bdew jinterpretaw dik is-sentenza bħala waħda ta' conviction, u allura meta kienu jakkużaw lill-istess persuna għat-tieni jew għat-tielet darba, kienu jagħmlu riferenza għas-sentenza ta' qabel u jgħidu li hu kien reċediv.

Fil-fatt dan il-każ kien spiċċa anke quddiem il-qorti kostituzzjonali, liema qorti kienet iddeċidiet li absolute or conditional discharge m'hijiex conviction imma tipprevali għal-liberatorja, u għalhekk jekk wieħed jingħata absolute or conditional discharge u jikkommetti xi reat ieħor, ħadd ma jista' jakkużah li hu reċediv.

Għal dak li huwa perijodu operattiv, klawsola 22 hija in line mal-liġi ta' l-1952 u tgħid li jekk il-qorti tħoss il-ħtieġa, tista' tagħti an absolute or conditional discharge għal kull reat li ma jkunx punishable with imprisonment for a term exceeding seven years.

Fl-opinjoni tiegħi, il-perijodu operattiv għandu jiġi estiż minn tliet snin għal erba' snin.

Fil-fatt il-kelliem preċedenti, l-Onor.

Herrera, semma saħansitra li fl-Italja l-perijodu operattiv huwa ta' ħames snin.

Xi ħaġa li nixtieq nipproponi peress li dan l-abbozz ta' liġi ma jitkellimx dwarha huwa l-kunċett tal-bail supervision.

Fil-fatt jien naħseb li b'dan l-abbozz ta' liġi għandna opportunita` tad-deheb li f'pajjiżna nintroduċu għall-ewwel darba l-konċett tal-bail supervision.

Kif nafu, ġieli ċ-ċirkostanzi tal-persuni li jkunu tressqu l-qorti jinbidlu fuq medda ta' xhur jew ta' snin, u jinbidlu għal diversi raġunijiet.

Per eżempju, filwaqt li hemm min, wara li jkun tressaq il-qorti, isir iktar close tal- familja minħabba li jkun ra li f'ċirkostanzi diffiċli din tkun tatu s- support li kien jeħtieġ, min-naħa l-oħra hemm min jitkisser mit-trawma li jkun għadda minnha.

Fil-fatt ġieli kien hemm għarajjes, miżżewġin u ġenituri li tkissru wara li għaddew mit-trawma tal-qorti, u f'dan il-każ ikun iktar faċli għal dak li jkun li jerġa` jikkommetti xi reat ieħor.

Issa jekk dak li jkun jerġa` jikkommetti xi reat ieħor, apparti d-dannu li jerġa' joħloq lis-soċjeta`, il-persuna konċernata tiġi akkużata b'konnessjoni ta' reat waqt li kienet qiegħda fuq bail u għalhekk filwaqt li l-bail tiġi rtirata, il-persuna tiġi arrestata għax skond il-liġi tagħna, il-bail tingħata darba waħda biss u ma tkunx tista' terġa` tingħata.

Għalhekk diversi probation officers jitolbu lill-qorti biex jingħataw il-possibbilta` li jagħmlu supervision fuq probationer anke meta dan ikun qiegħed fuq bail, u meta l-qorti tagħti ordni li bniedem għandu jitqiegħed taħt probation għal tliet snin, immedjatament jiġi mgħarraf il- probation officer u jibda l-kuntatt għal perijodu ta' tliet snin.

Ta' min jgħid li fost id-dmirijiet li jkollu probationer, huwa jkollu d- dmir li jagħti sample ta' l-urina, li jirrapporta ċertu ammont ta' drabi kull ġimgħa jew kull xahar u li jirrapporta dwar il-progress tiegħu meta jkun qed ifittex ix-xogħol, l-iktar jekk dan ikun drug addict.

Irridu niftakru li minn meta persuna titressaq il-qorti sakemm tinqata' s-sentenza ħafna drabi jgħaddu x-xhur u ġieli anke s-snin, speċjalment jekk ikun hemm appell, u għalhekk ma naħsibx li huwa healthy li l-persuna konċernata tkun għamlet dan iż-żmien kollu mingħajr l-ebda supervision fuqha.

Per eżempju, meta persuna tkun qiegħda fuq bail minħabba reat ta' abbuż ta' drogi, il- pulizija jkunu jridu jkunu jafu jekk din il-persuna għadhiex tabbuża mid- drogi, anke waqt li tkun qiegħda fuq bail, u jekk jinstab li din il-persuna tkun qed terġa` tabbuża mid-droga, il-pulizija terġa` tressaq lil din il- persuna l-qorti fejn imbagħad titlef il-bail.

Madanakollu l-pulizija ma jkunux jafu b'kulma jkun hemm taħt il-kappa tax-xemx, u naturalment jista' jkollok faċilment lil min jikser il-kondizzjoni tal-bail u l-pulizija jibqgħu ma jsirux jafu b'dan.

Ara jekk il-probation officer jibda l- kuntatt tiegħu ma' l-imputat qabel ma tingħata s-sentenza u jagħmel s- supervision meħtieġ fuqu, id-drafting tal-pre-sentencing inquiry report ikun ħafna aħjar għax il-probation officer ikun studja lill-imputat fuq medda itwal ta' żmien, u għalhekk naħseb li jkun ta' ġid jekk nintroduċu l- konċett tal-bail supervision.

Mr Speaker, subklawsola (5) ta' klawsola 7 tgħid li:

"Where in the opinion of the court the mental condition of the offender is such as requires and as may be susceptible to treatment but not such as to justify other measures or procedures ... , a probation order may include a requirement that the offender shall submit to treatment not exceeding the length of the order."

Hawnhekk din il-klawsola qed tgħid li l-qorti tista' tingħata d-dritt li tordna lill-imputat jissottometti ruħu għal programm ta' riabilitazzjoni mill-vizzju tad-droga not exceeding the length of the order.

Jiġifieri jekk l-ordni ta' probation hija ta' tliet snin, l-akkużat irid jissottometti ruħu għat-treatment għal żmien ta' mhux iktar minn tliet snin.

Dan il-kunċett importanti ħafna, ifakkarni fil-każ li kelli f'idejja ftit tas-snin ilu ta' individwu li kien jabbuża mid-droga b'mod esaġerat.

Fil-fatt dan l-individwu tant kien jabbuża mill-kokaina li din spiċċat biex effettwatlu moħħu, u għalhekk l-unika alternattiva li kellha l-qorti kienet li dan jintbagħat il-ħabs għax inkella jkun ta' periklu għas-soċjeta`.

Dan l-individwu kien kważi sar kleptomaniac għax minħabba l-habit li kellu, ma setax jgħaddi mingħajr ma jisraq.

Madanakollu l-qorti, minkejja li ma kellha l-ebda qafas legali biex tieħu din id-deċiżjoni, kienet ordnat b'mod informali li dan jirrisjedi għal perijodu ta' żmien fl-isptar Monte Carmeli biex jieħu ċerta kura, pero` issa din il-klawsola qed tagħti lill-qorti d- dritt legali li tieħu deċiżjoni ta' dan it-tip.

Issa nixtieq nipproponi xi ħaġa dwar il-halfway houses u l-halfway institutions, li huma bżonjużi ħafna f'pajjiżna, Sur President.

Għal min ma jafx, il-halfway houses huma istituzzjonijiet li jmorru fihom dawk in-nies li jkunu kkundannati l-ħabs imma li l-aħjar soluzzjoni għalihom la tkun dik li jmorru l-ħabs u lanqas li jmorru l-isptar Monte Carmeli, u dan għaliex ġieli jkun hemm nies - fil- fatt ħafna drabi dawn ikunu nstabu ħatja mill-qorti fuq reati konnessi mad- droga - li tant ikunu abbużaw mid-droga li titfagħhom kemm titfagħhom fil- ħabs, tkun taf li dawn se joħorġu l-istess, jekk mhux agħar, u għalhekk meta nkunu bgħatna lil dawn il-persuni l-ħabs, inkunu sempliċement tfajna t- trab taħt it-tapit.

Illum qegħdin ngħixu f'soċjeta` inklussiva li qed tagħraf illi m'huwiex tajjeb li tbiegħed lin-nies mis-soċjeta` meta dawn ikunu jistgħu jgħixu fis-soċjeta`, ikunu min ikunu dawn in-nies.

Kif għedt diġa`, ġieli jkun hemm każi ta' persuni li billi titfagħhom il-ħabs jew l- Isptar Monte Carmeli ma tkun qed issolvi xejn, u allura hawn qegħdin nipprovdu li minn issa 'l quddiem, persuni bħal dawn jistgħu jintbagħtu ġo xi halfway house.

Ta' min jgħid li halfway institution la hija ħabs u lanqas hija sptar tal-moħħ, imma hija istituzzjoni li fiha wieħed ikun jista' jingħata l-kura li jkollu bżonn għal perijodu ta' żmien definit, daqs li kieku ntbagħat b'sentenza ta' priġunerija.

Mr Speaker, wieħed ma jistax ma jinnotax kemm dan l-abbozz ta' liġi jagħti importanza lill-qasam tal-ġustizzja.

Per eżempju, il-fatt li issa l-vittma se tkun tista' tiġi reimbursed għall-ħsara li tkun sofriet huwa pass pożittiv ħafna.

Hawn ta' min isemmi wkoll li l-aġenzija Sedqa għandha cubicle fil-ground floor tal-qorti biex dawk il-persuni li jiġu referred mill-qorti għand probation officer jew inkella għal xi kura oħra ta' dan it-tip, dan ir-referral ikun jista' jsir ġewwa l-qorti stess.

Jien ngħid li jkun tajjeb ukoll jekk fil-qorti jkun hemm uffiċċju għall-probation officers biex dawn ikunu jistgħu jikkordinaw aħjar l-ammont ta' xogħol li jkollhom matul il-ġurnata, iktar u iktar meta nikkonsidraw li l-ammont ta' xogħol li għandhom il-probation officers jiżdied biss jista' u mhux jonqos, għalkemm fortunatament il-vokazzjoni u s-sens ta' missjoni ta' dawn il- probation officers hija tali li għandu jimlina b'kuraġġ.

M'iniex qed nitkellem b'dan il-mod fuq il-probation officers biex ninċensahom.

I'm not paying a compliment at the expense of truth.

Jien qed nitkellem b'dan il- mod għax fl-opinjoni tiegħi, il-probation officers li għandna f'pajjiżna huma verament nies kapaċi u għandhom f'idejhom il-possibilta` li jbiddlu bniedem mil-lejl għan-nhar.

Fil-fatt l-iktar mumenti ta' sodisfazzjon fil- professjoni tiegħi hu meta nara bniedem li jibda l-proċess ġudizzjarju fil- qorti mkisser u li mbagħad, kemm bir-rieda tiegħu kif ukoll bil-għajnuna kbira li jagħtuh il-probation officers, dan jinbidel.

Per eżempju, bħalissa qed jiġini f'moħħi każ ta' persuna li bl-għajnuna tiegħi, imma b'mod speċjali bl-għajnuna ta' wieħed mill-probation officers li għandna, din reġgħet ingħaqdet m'ommha u missierha wara li kienet għamlet erba' snin mifruda minnhom, sabet impjieg u llum hija persuna eżemplari.

Il-probation officer huwa bniedem li mix-xewk huwa kapaċi joħroġ l-għasel.

Wara kollox x'hemm isbaħ milli aħna mhux biss niġġieldu biex issir ġustizzja skond il-liġi imma li fuq kollox nistinkaw biex il- liġi tiġi applikata b'ġustizzja?

U fil-fatt huwa proprju dan li qed jagħmel l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax qed jagħmel pass fid- direzzjoni t-tajba biex il-liġi tkun applikata b'aktar ġustizzja umana.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, nixtieq nibda dan id-diskors billi ningħaqad ma' l-Onor.

Jason Azzopardi u nfaħħar ix-xogħol kbir u importanti li jagħmlu l-probation officers.

Fil-fatt jien stajt nara b'għajnejja stess diversi probation officers jippruvaw jgħinu lil dawk li jkunu tilfu t- triq, billi b'paċenzja kbira jippruvaw iressquhom lejn dik it-triq li twassalhom biex jerġgħu jibdew jifformaw parti mis-soċjeta` li fiha ngħixu.

Min jiżvija minn aġir aċċettabbli f'soċjeta` ċivilizzata jaf ikun problema għax dan jista' jweġġa' hu u jista' wkoll iweġġa' lil ħaddieħor.

Għedniha kemm-il darba li huwa iktar faċli li tagħmel id-drafting tal-liġi milli li tħaddimha u tinforzaha.

Sur President, hemm diversi teoriji li jispjegaw b'mod fiżjoloġiku għala persuna tasal biex tiżvija mill-bqija tas-soċjeta`.

Hemm min jgħid li wieħed jasal biex isir kriminal minħabba li jkun twieled b'xi difett jew inkella matul ħajtu jkun jiżviluppa xi difett li jġiegħlu jiddevja min- norma.

Uħud jgħidu wkoll li huwa l-moħħ u mhux il-ġisem li jwassal lil dak li jkun għall-kriminalita` u dan billi l-iżbilanċ mentali tant jinfluwenza l-imġiba ta' dak li jkun, li jaqbeż saħansitra l-boundaries li tkun stabilixxiet l-istess soċjeta`.

Dan l-aħħar ġie f'idejja "A Mind to Crime", fejn l-awturi eżaminaw diversi teoriji li jgħaqqdu l-bioloġija tal- moħħ mal-kriminalita`.

Fil-fatt waħda mill-konklużjonijiet li ħarġu biha dawn l-awturi hi li l-livell ta' intelliġenza baxxa jintiret u dan jaf iwassal għal aġir impulsiv, tant li dawn il-kriminali lanqas biss jaħsbu fuq il-konsegwenzi ta' l-azzjonijiet tagħhom u allura jkunu aktar prone li jwettqu atti kriminali.

Dan l-istadju jeżamina wkoll l-effett ta' l-ormoni u d-differenzi bioloġiċi bejn l-irġiel u n-nisa, fejn fost affarijiet oħra jasal għall-konklużjoni li l-irġiel huma iktar prone għall-kriminalita` min- nisa, għalkemm ikun hemm ċerti perijodi fejn in-nisa jkunu iktar prone li jwettqu ċerti atti kriminali.

Naħseb li dan l-aħħar kulħadd sema' b'dak il-każ li seħħ fl-Amerka, fejn omm waslet biex qatlet lil ħames uliedha minħabba li kienet qed tbati minn post-natal depression.

Dan il-każ juri kemm depression tista' twassal għal konsegwenzi fatali u għalhekk importanti li nifhmu kemm hemm bżonn li n- nisa li jbatu minn din il-kondizzjoni, jiġu megħjuna bis-serjeta`.

Bla dubju ta' xejn, li toqtol lil uliedek hija traġedja kbira, pero` xi kultant inkunu pronti biex niġġudikaw u nikkundannaw lil dak li jkun mingħajr ma nifhmu minn xiex ikun għaddej il-bniedem.

Niftehmu, jiena bl-ebda mod ma rrid niġġustifika aġir bħal dan u li qed ngħid huwa li qabel ma nippontaw subgħajna lejn dak u l-ieħor, għandna naraw l-affarijiet fil-kuntest tagħhom.

Riċentement fl-Italja seħħ każ ieħor simili fejn omm żagħżugħa li kienet qed tbati minn depression, qatlet liż-żewġ uliedha ta' erba' u sitt snin.

Qed insemmi dawn l-eżempji biex issa niġu biex naraw x'iġiegħel lil dak li jkun iwettaq atti kriminali bħal dawn.

Ċerti studji juru li l-element ta' kriminalita` jista' jintiret u minn studju li sar ġewwa d-Danimarka, jirriżulta li dawk it-tfal li jkunu adottati mit-twelid għandhom ċans ikbar li jsiru kriminali jekk il-missier bioloġiku jkun kriminal.

Fil-fatt nofs is-subien li ġew adottati mit- twelid u li kellhom missierhom kriminal, meta kibru saru kriminali minkejja li qatt ma għexu l-ebda parti minn ħajjithom mal-missier.

Ara mbagħad, mill-istess studju jirriżulta li f'dawk il-każi fejn il-kriminali jkunu l- ġenituri adottivi u mhux il-ġenituri bioloġiċi, il-korrelazzjoni ma tkunx daqstant b'saħħitha, li allura jfisser li l-bioloġija taffettwa lill- individwu iktar mill-ambjent li jkun trabba fih.

Ta' min jgħid li hemm min ħareġ jikkritika r-riżultati li ħareġ bihom dan il-ktieb għar-raġuni li dan l-istudju ma jagħtix kas tal-fattur soċjali u dak kulturali biżżejjed.

Mir-riċerka li għamilt kif ukoll minn dak li qrajt fuq dan is-suġġett - u qrajt mhux ħażin - jiena personalment naħseb li din hija kritika kostruttiva għaliex importanti li wieħed iħares lejn l-istampa kollha qabel ma jasal għal ċerti konklużjonijiet.

Jekk wieħed iħares lejn dan li qed nitkellem fuqu mil-lat soċjoloġiku jsib li dawk it-tfal li jkunu ġejjin mill-klassi tal-ħaddiema jew inkella mil-lower working class, meta jikbru ftit ikunu iktar prone li jsiru kriminali.

Naturalment hawnhekk m'iniex qed ngħid li meta wieħed jitrabba f'ċertu ambjent bilfors se jsir kriminal, pero` l-ambjent li wieħed jitrabba fih jista' jiġġenera problemi bioloġiċi, kemm minħabba dak li jiekol, kemm minħabba x-xogħol li jitqabbad jagħmel meta jkun għadu ta' eta' żgħira, kemm minħabba problemi ta' saħħa, kemm minħabba problemi ta' indafa kif ukoll minħabba problemi oħra.

Il-probation officers jgħidu li huma dawk iż-żgħażagħ ġejjin mill-klassi tal-ħaddiema li huma l-iktar żgħażagħ li jiġu bżonnhom, u dan għaliex għalkemm anke t-tfal tas-sinjuri jabbużaw mid-droga, ħafna drabi huma jsibu flus biex jixtruha u għalhekk, billi ma jkollhomx għalfejn imorru jisirqu biex jixtru d-droga, ma jkollhomx għalfejn jolqtu difrejhom mal-liġi mal- ewwel.

Fil-fatt minħabba f'hekk teżisti rabta kbira bejn il-kriminalita` u l-ambjent soċjali.

Ngħid għalija m'hemmx dubju li l-problema tal- kriminalita` trid tibda tiġi attakkata b'mod ħafna iktar komprensiv milli qed tiġi attakkata llum.

Dan għandu jsir billi fost affarijiet oħra, inħarsu lejn il-kriminal kemm mil-lat ta' saħħa, kemm mil-lat ta' edukazzjoni kif ukoll mil-lat ta' social welfare.

Irridu nagħmlu studju wkoll fuq il-korrelazzjoni li nsibu bejn tfal ġejjin minn familji mkissrin u l-bullying fl-iskejjel - għax tfal ta' 11 jew 12-il sena li llum huma bullies għada jistgħu jsiru kriminali - u għalhekk irridu nilqgħu għal dawn it-tip ta' problemi mil-lum.

Sur President, hemm diversi fatturi li huma assoċjati mad-delinkwenza.

Per eżempju, studenti b'perfomance ħażina fl-iskola jew dawk ġejjin mil- lower income jew broken families, dawk huma assoċjati mad-delinkwenza.

Ir- relazzjoni bejn il-klassi soċjali u d-delinkwenza hija realta`.

Fil-fatt huwa interessanti li minn studju li sar fl-Ingilterra jirriżulta li l- missirijiet tal-maġġoranza l-kbira taż-żgħażagħ li jinstabu ħatja ta' offiża huma ħaddiema ta' l-id.

Jiġifieri dawk iż-żgħażagħ ġejjin mill- middle-class għandhom inqas ċans li jiġu charged b'offiża għax il- background tagħhom ma jiffittjax fl-istampa tat-typical delinquent.

Ta' min jgħid ukoll li meta żgħażagħ ġejjin mill-middle-class jinstabu ħatja ta' offiża, ħafna drabi l-ġenituri jikkoperaw ma' l-uffiċjali u jgħinu lil uliedhom biex jirriformaw ruħhom u b'hekk ħafna minn dawn id-delinkwenti jeħilsuha ħafif.

Dan l-istudju huwa ntitolat "The social organisation of juvenile justice".

Ċertament aħna favur li nagħtu iktar empowerment lill- probation officers, pero` hemm ċerti affarijiet li ma naqblux magħhom u nispera li fl-istadju ta' kumitat dawn l-affarijiet jiġu rranġati.

Per eżempju, aħna ma naqblux li d-direttur tad-dipartiment tas-servizzi ta' probation għandu jkun l-istess direttur tal-ħabs.

Ir-raġuni hi li filwaqt li d-direttur tal-ħabs ikun trained f'aspetti penali, id-direttur tad- dipartiment tas-servizzi ta' probation iktar ikun trained f'dak li għandu x'jaqsam ma' servizzi korrettivi u riabilitattivi.

Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jipprovdi biex dawk li jinstabu ħatja jistgħu jintbagħtu jqattgħu l-weekend f'xi istituzzjoni, sakemm dik l-istituzzjoni tkun approvata mill-ministru bħala li tista' tilqa' fiha dawn il-persuni.

Pero` imbagħad lanqas biss jagħtuna l-iċken ħjiel dwar għal liema istituzzjonijiet qegħdin jirriferu.

Issa bir-rispett kollu, il- mistoqsija li nixtieq nagħmel hawnhekk - u din hija xi ħaġa li tippreokkupa lil ħafna - hija liema istituzzjonijiet huma lesti li jaċċettaw lil dawn il- persuni.

Għax jekk m'hemmx istituzzjonijiet li huma lesti li jaċċettawhom, x'se tagħmel bihom dawn in-nies?

Se tibgħathom il-ħabs?

Għax safejn naf jien, sal-lum hija biss l-istituzzjoni tal-ħabs li taċċetta li dawn in-nies imorru hemmhekk fil-weekend.

Per eżempju, id-dar "Osanna Pia" lanqas għadha taċċetta drogati meta ħafna minn dawk li qegħdin fuq probation għandhom problema tad-droga.

Għalhekk, kif għedt diġa`, huwa ħafna iktar faċli li tilleġisla milli twettaq dak li tkun illeġislajt dwaru.

Jien naħseb li billi tibgħat lil dawn in-nies il-ħabs fil-weekend ma tkun qed tagħmlilhom l-ebda ġid u allura sinċerament ma nifhimx kif fil-liġi qed indaħħlu kunċett bħal dan meta nafu li m'aħniex se nkunu nistgħu nwettquh.

Sur President, jiddispjaċini ngħid li għalkemm is-sena l-oħra ggradwaw erba' studenti bħala probation officers, dawn ma sabux xogħol.

Issa meta din is-sena l-gvern ġie bżonn numru ta' probation officers, lil dawn l- erba' probation officers ma sabhomx għax kienu laħqu sabu mpjieg ieħor.

Jien ma nagħtihomx tort lil dawn li sabu mpjieg ieħor għax naturalment ma setgħux jaffordjaw li jibqgħu ma jaħdmux sakemm jitfaċċa xi post ta' probation officer.

Imma allura possibbli li d-dipartimenti tal-gvern lanqas huma kapaċi jikkomunikaw bejniethom biex ħaġa bħal din ma tiġrix?

Lanqas ħaqq ir-riżorsi li taħli biex tinvesti fi bniedem biex imbagħad meta tiġi bżonnu, tmur tfittxu u ma ssibux.

Veru li bħalissa f'pajjiżna għandna għaxar probation officers, imma kif dan l-abbozz ta' liġi jgħaddi mill- parlament se niġu bżonn ta' iktar probation officers, sakemm ma nkunux irridu li l-liġi tibqa' fuq il-karta biss u ma nħaddmuhiex!

Hawn irrid nagħmel parentesi żgħira u ngħid li hemm bżonn jinstab post aħjar minn fejn jaħdmu dawn il-probation officers.

Ċertament li l-post li għandhom illum m'huwiex spazzjuż biżżejjed, bil-konsegwenza li m'humiex qed ikunu jistgħu jaħdmu b'mod effiċjenti.

Il-Ministru jaf b'din il-problema.

Jien nissuġġerixxi wkoll li jkun hemm nies apposta li jassiguraw li l- investiment li jsir fir-riżorsi umani, ma jinħeliex bħalma ġara s-sena l- oħra fejn, wara li ggradwaw erbgħa bħala probation officers, dawn spiċċaw kellhom jagħmlu xogħol ieħor minħabba li ma ngħatawx ix-xogħol li studjaw għalih.

Naturalment il-problema tal-kriminalita` ma tiġix solvuta sempliċement billi nżidu n-numru ta' probation officers jew in-numru ta' pulizija.

Jien nemmen li waħda mill-għeruq ta' din il-problema qiegħda fil-ġustizzja soċjali.

Jekk l-inegwaljanzi soċjali ma jonqsux, il-problema tal- kriminalita` m'hijiex se tonqos.

Irridu nieħdu ħsieb ukoll li nwaqqfu iktar faċilitajiet fejn iż-żgħażagħ ikunu jistgħu jirrekreaw ruħhom, speċjalment faċilitajiet sportivi, ħalli b'hekk dawn ikollhom fejn jiltaqgħu u jieħdu gost mingħajr ma jirrikorru għall-kriminalita`.

Hemm bżonn anke li tiġi mtejba s-sistema edukattiva tagħna.

Fil-ktieb "Juvenile Thieves" ta' John Bowlby, l-awtur jenfasizza kemm it- tfal għandhom bżonn ta' sigurta` emozzjonali fl-ewwel seba' snin ta' ħajjithom.

Għalhekk irridu nieħdu ħsieb l-element ta' soċjalizzazzjoni fi tfal ta' eta` żgħira, kemm fl-iskola u kif ukoll fil-familja, għaliex dan huwa stadju mportanti ħafna fil-formazzjoni tal-karattru tat-tfal.

L- interventi jridu jsiru minn kmieni għaliex il-kriminalita` u l-kontroll tal- kriminalita` ma tistax tistudjahom independentement minn xulxin.

Irridu naħdmu biex ngħollu l-livell ta' l-għajxien tal-familji, innaqqsu l-qagħad u nżidu l-prospetti ta' xogħol, intejbu l-ambjent u nipprovdu faċilitajiet komunitarji li jkattru sens ta' għaqda u sense of belonging li għandu jkollu kull membru li jifforma parti minn soċjeta`.

Kif qed naraw, il- problema tal-kriminalita` nistgħu ntaffuha billi nkunu proattivi u mhux billi noqogħdu ninkwetaw fuq kemm għandna rata għolja ta' kriminalita`.

Ktieb ieħor li qrajt dan l-aħħar - "The Political Economy of Crime" - jgħid illi l-kriminalita` m'hijiex konnessa biss mal-qgħad imma anke ma' l- inegwaljanza moderna li għandhom is-soċjetajiet tal-lum.

Fil-fatt f'kapitlu minnhom, l-awtur jitkellem anke fuq l-Unjoni Ewropea, u fost affarijiet oħra jgħid li:

"In Europe, the emphasis on the market is leaving little space for the development of public and state institutions and for their consequent production of social cohesion and social justice.

Instead it has become dominated by corporations, monopolies and oligarchies.

In particular there is discourse which identifies the viewer or the listener as a consumer of goods and which glorifies the idea of choice across a range of different market places.

This has become increasingly influential and has had a profound impact on crime".

L-awtur jgħid ukoll li rridu nindirizzaw the issues of the realities of market society, with all its social and cultural effects, fosthom "joblessness, homelessness, poverty and depravation at the heart of civil society, the massive subversion of institutions, the whole apparatus of welfare state provision with respect to health and income support education, that up to not long ago were working, however imperfectly, in the public interest."

Naturalment hawnhekk l-awtur m'huwiex qed jgħid li għandna mmorru lura għall-passat imma qed jgħid li hemm bżonn "that we re-invent the lost sense of community, public civility and a sense of shared citizenship that characterised life before this experiment."

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

KUMITATI PERMANENTI

MR SPEAKER: L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (President tal-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nirrapporta l-Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata - Abbozz Nru 105 - mgħoddi mill-kumitat b'emenda.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Issa nitlob lill-Ministru ta' l-Intern biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 10 ta' Lulju, 2001, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata -Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, dan l-aħħar f'pajjiżna nżammet konferenza organizzata mill-world food safety organisation on the impact of food safety control.

Naħseb din kienet waħda mill-iktar konferenzi ta' interess, l-ewwelnett għaliex kienet l-ewwel konferenza ta' din ix-xorta li nżammet f'pajjiżna u t-tieni għaliex nistgħu ngħidu li tikkonċerna lil kulħadd.

Nafu li ħajjet il-bniedem hija kontinwament mhedda b'kull forma ta' attakk minn kull ħaġa li teżisti madwaru.

Nafu li lill-bniedem anke dubbiena jew nemusa tista' tagħmillu l-ħsara għaliex jekk tniggsu jew tigdmu tista' tinfettah.

L-insetti jistgħu jkunu carriers ta' ċerti mikrobi li mbagħad jittrasmettuhom lill-bniedem meta dan jiekol l-ikel li fuqu jkun poġġa xi insett.

Ix-xemx tista' wkoll tkebbes mikrobi li jkunu reqdin fil- ġisem u għalhekk min jesponi ruħu wisq għax-xemx ma jagħmilx tajjeb.

Il-bniedem huwa mhedded ukoll minn nuqqas ta' ndafa jew inkella mill- ambjent maħmuġ li jista' jkollu madwaru.

GĦalkemm il-gvern qiegħed juża l- mezzi kollha possibbli biex iżomm l-ambjent nadif, irridu niftakru li mhux il-gvern biss huwa responsabbli biex tinżamm l-indafa u jinżamm l-ambjent kif għandu jkun.

Huwa obbligu u huwa dover tal-pubbliku inġenerali li josserva r-regolamenti fuq l-indafa, aktar u aktar meta nafu li d- dipartiment ta' l-ambjent jonfoq flejjes kbar biex jara li s-sistema taħdem.

Jiddispjaċik meta tara persuni irresponsabbli li jitfgħu materjal fit-toroq u f'postijiet oħra mhux awtorizzati.

Dawn huma affarijiet li jistgħu jġibu l-mard, Sur President.

Ma nkun qed ngħid xejn ġdid jekk ngħid li l-gvern beħsiebu jressaq abbozz ta' liġi fuq food safety.

Dan l-abbozz ta' liġi se jkun qed jissostitwixxi l-Food, Drugs and Drinking Water Act, liema liġi bħalissa qegħda in vigore imma li sfortuntament mhux dejjem narawha tiġi nforzata.

Pero` l-gvern huwa determinat li jara li l-liġijiet u r-regolamenti fejn jidħol l-aspett ta' food safety jiġu nfurzati, jekk hemm bżonn anke permezz ta' aktar health inspectors.

Fil-fatt dawn qegħdin iduru l-istabilimenti fejn jiġi pproċessat l-ikel - u anke fejn jinbiegħ l-ikel - biex jaċċertaw ruħhom li dawn il-postijiet jikkonformaw mal-livell ta' indafa kif mitlub bil- liġi.

Dawn qegħdin ukoll jaċċertaw irwieħhom mill-kontenut tal-prodott qabel jiġi ssiġillat u qabel ma jiġi kkonsmat ħalli żgur ma jkun hemm ebda periklu għas-saħħa tal-pubbliku.

Ftit ilu, meta kien hawn il-foot and mouth disease, il-Maltin beżgħu li jista' jiġrilhom xi ħsara mill-konsum ta' ċertu laħam importat minn pajjiżi fejn kien hemm din il-marda.

Id- dipartiment ta' l-agrikoltura u d-dipartiment tas-saħħa ħadmu bla heda biex ikollna moħħna mistrieħ li l-kwalita` ta' laħam preżenti f'pajjiżna tkun disease-free.

Minkejja l-assigurazzjoni li kien hawn mill-entitajiet konċernati kemm governattivi u kemm non-governmental, il-poplu Malti xorta waħda ħa l- prekawzjonijiet kollha tant li l-bejjiegħa tal-laħam irreġistraw l-inqas bejgħ li qatt kellhom f'dawn l-aħħar snin minħabba l-biża' tal-mad cow disease.

Il-poplu Malti jaf jieħu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji għal saħħtu.

Kulħadd jaf kemm il-Malti jaf iżomm daru nadifa u kemm għandna nisa tad-dar li jafu jsajru.

Għandna restaurants li jiftħu l-ġimgħa kollha, bis-Sibtijiet u l-Ħdud, ħalli jippreparaw ikel bnin u jattiraw lill-Malti biex imur jiekol hemmhekk.

Din hija ħaġa sabiħa li turi li għandna ċertu standard of living.

Hawnhekk irrid infaħħar lill-awtoritajiet tas-saħħa għall-prekawzjonijiet kbar li qed jieħdu biex l-ikel li jiġi offrut fil-lukandi u r-restaurants u postijiet oħra minn fejn jinbiegħ, ikun ta' standard għoli.

Wieħed irid ukoll joqgħod attent li r- restrizzjonijiet li jsiru u l-obbligi li jirrikjedi d-dipartiment tas-saħħa fuq dawk li jimmanifatturaw, jippakkjaw jew jipproċessaw l-ikel, ikunu ta' livell biex dawk li jaħdmu fl-industrija ta' l-ikel u kif ukoll il-poplu Malti, ikollhom moħħhom mistrieħ li dan is-servizz isir bl-iktar mod iġeniku u ma jkunx ta' detriment għas-saħħa tal-pubbliku.

Nagħmel appell minn hawnhekk lid-dipartiment tas-saħħa u lid-diversi sezzjonijiet li jaqgħu taħtu biex ikomplu jagħtu dan is-servizz mhux biss matul is-sajf, imma matul is-sena kollha u jħeġġu lin-nies biex joqogħdu dejjem attenti x'jieklu u x'jiġu offruti.

Nieħu pjaċir, per eżempju, nara health inspectors iduru restaurants, supermarkets u ħwienet tal-merċa biex jaraw li d-dairy products ikunu kkonservati sew fi fridge, b'ċerta temperatura kif għandha tkun.

Nifhem li dak li qed jagħmel id-dipartiment tas-saħħa m'huwiex biex jagħmel xi ostakli lil tal-ħwienet, għalkemm xorta waħda tisma' ħafna tgergir bħal, per eżempju: Għandi jiġu jiċċekkjaw tad- dipartiment tas-saħħa?

Fil-każ tiegħi jiġu jaraw jekk għandix indafa jew le?

Għandi jiġu biex jaraw jekk għandix fridge jew inkella jekk it- temperatura hijiex tajba jew le?

Iva, il-health inspectors imorru għand kulħadd għaliex id-dritt li l-konsumatur jikkonsma ikel bnin jappartjeni lil kulħadd.

Immaġina jkollna xi diżgrazzja, per eżempju, ta' xi avvellinament fl-ikel!

Nafu mill-esperjenza li għall-aħħar ta' Awissu u għall-aħħar ta' Settembru, dejjem ikollna xi avvellenament fl-ikel.

Dan għaliex jkun hawn diversi frott li jbexxuh b'ċerti pestiċidi u ġieli ma jinħasilx qabel jiġi kkonsmat.

L-għeneb wkoll ibexxuh b'ċerti pestiċidi li jista' jekk ma jinħasilx tajjeb, jagħmel ħafna ħsara u għalhekk l-appell li għandu jsir kontinwament huwa biex il-pubbliku jaħsel il-frott li jiekol.

Jiġi minn barra jew le, il-frott qabel ma jittiekel għandu dejjem jinħasel.

Hawn anke ċerta kimika li tiddiżinfetta kemm il-ħaxix u kemm l-ikel.

Aħna l- parlamentari li għandna għal qalbna s-saħħa tal-poplu Malti, għandna l- obbligu li ninformaw lill-poplu biex jieħu l-prekawzjonijiet kollha.

Per eżempju, wieħed ma għandux jixtri l-ħxejjex u jqegħedhom fil-fridge mingħajr ma jaħsilhom.

Nagħmel appell biex din il-kampanja tibqa' għaddejja.

Nafu bil-kampanja li kellna għaddejja u bil-prekawzjonijiet li ħadu d- dipartiment tas-saħħa u l-ministeru tat-turiżmu dwar it-tinġis tal-bajjiet.

Din id-darba, kif appena kien se jibda s-sajf u n-nies bdew imorru jgħumu, id-dipartiment ħa l-prekawzjonijiet kollha neċessarji biex ħadd ma jkun jista' jgħum f'bajjiet imniġġsa.

Kien hemm tabelli wkoll li jgħidu li ma jistax isir sajd, iżda l-oppożizzjoni ħatfet l-opportunita` u qajmet plejtu għaliex ma twaħħlux it-tabelli fejn suppost u kif għandhom ikunu.

Nifhem li hemm ħafna x'tirranġa fil-bajjiet fejn immorru ngħumu, imma l- gvern qiegħed jagħmel dak li huwa possibbli.

Forsi nqasna milli nwaħħlu t- tabelli mill-ewwel, imma m'għandniex nallarmaw lill-pubbliku b'dan il-mod.

Il-gvern u l-oppożizzjoni jridu jaħdmu flimkien fejn tidħol is-saħħa tal- pubbliku.

F'dan il-parlament u f'ċerti liġijiet li qed ngħaddu qegħdin naqblu għaliex nafu li huma ta' ġid għall-poplu tagħna.

II-gvern, per eżempju, ħadem biex jipproteġi lill-konsumatur u għadda l-l- liġi tal-consumer protection.

Issa l-konsumatur qed jiġi mħares permezz ta' liġi mibnija fuq ir-regoli li jużaw pajjiżi Ewropej.

Allura din kienet xi ħaġa ħażina li naraw li l-konsumatur ma jiġix imqarraq min-negozjant jew minn tal-ħanut meta jmur jixtri?

Dan l-aħħar tqiegħdet fuq il-Mejda tal- Kamra lista ta' dawk in-nies - din toħroġ kull xahar - li marru għand il- consumer protection department u talbu rimedju.

Fejn kien ġustifikat, mingħajr ma kellhom għalfejn imorru l-qorti u mingħajr ma kellhom għalfejn iqabbdu l-avukati, instabitilhom soluzzjoni.

Sempliċement għamilna liġi li tistabilixxi li l-complaints tal-konsumatur jiġu investigati ħalli jinstab rimedju li jista' jiġi nfurzat.

Mil-lista li tqiegħdet fuq il-Mejda tal- Kamra ftit tal-ġranet ilu, nafu kemm nies sfaw imqarqa u ngħataw prodott inferjuri jew difettuż u ħadu rimedju u anke ngħataw xi flus lura.

Kien hemm anke pieni ħorox għal dawk tal-ħwienet, in-negozjanti u l-wholesalers li ma kenux konformi ma' dak li titlob il-liġi.

GĦamilna kontroll fuq il-pestiċidi biex nipproteġu l-konsumatur.

Se jkollna l-Food Safety Act biex dak li jikkonsma l-pubbliku jkun ta' l-aħjar kwalita` mingħajr ma jagħmel ħsara lill-ġisem.

Iċ-ċertifikat li kellna dan l-aħħar mid-WHO, fejn Malta ġiet imqiegħda fil-ħames post fid-dinja kollha in matters of healthcare services, juri x-xogħol siewi li qiegħed jagħmel il-gvern.

Il-healthcare services ma jikkonsistix biss fis-servizzi li nagħtu mill-isptarijiet, m'huwiex biss il-medical care li nagħtu fil- primary health, m'huwiex biss is-servizz tat-tobba li għandna, m'huwiex biss is-servizz farmaċewtiku, inkluż il-pariri li jagħtu l-ispiżjara lil kulmin jirrikorri għandhom, imma għandna wkoll dak li huwa safety of food biex inkunu minn ta' quddiem li nieklu l-aħjar ikel għall-ġid ta' saħħitna.

Ma nistax ma nilmentax fuq ċerti surveys li jsiru mid-dipartiment tas-saħħa dwar is-supermarkets, il-local grocery stores u postijiet oħra fejn jiġi mmanifatturat u pproċessat l-ikel.

Pero` x'aħna nagħmlu għal dawn l-open markets li jiġu organizzati f'diversi rħula f'Malta u Għawdex, fejn ikollna dak l-ammont kbir ta' ħut li minkejja li forsi jkun ilu maqbud jumejn jew tlieta ipoġġuh ġo kaxxi bis-silġ u joħorġuh għall-bejgħ?

Din issejħilha iġene?

Għandu jkollna protezzjoni jew regoli li bħalma l-ħalib irid jinġarr il-ħin kollu fi trucks li jkunu mgħammra b'refrigerators - minn dak il-ħin li jitlaq mill-fabbrika sakemm jasal għand tal-ħanut, fejn dan imbagħad ipoġġuh direttament fil-fridge - nagħmlu l-istess għall-ħut?

Qegħdin nibagħtu l-health insepctors fl-open markets biex jaraw li l-ikel li jinbiegħ minn hemmhekk ikun taħt l-osservanza tal-liġijiet sanitarji?

Mela għandna ħwienet u supermarkets li jiġu spezzjonati kull ħin - u hekk għandu jkun - imbagħad għandna dawn l-open markets, fejn jinbiegħ kull kwalita` ta' ikel, u inspections ma jsirux, partikolarment fil-festi fejn ikun hemm il-kiosks li jbigħu ħafna ikel magħmul mil-laħam.

Qegħdin iduruhom lil dawn?

Qegħdin naraw fil-ġranet tal-festi li min jikkonsma l- ikel jieħu l-prekawzjonijiet kollha?

Jiena nagħmel appell speċjali.

GĦandi fiduċja kbira fix-chefs li jippreparaw l-ikel fir-restaurants u fil- lukandi.

Naħseb li huma l-aħjar kokijiet u jippreparaw l-ikel bl-aħjar preżentazzjoni u bl-aqwa togħma, imma nispera li dawn jieħdu l- prekawzjonijiet kollha biex dak li joffru ma jagħmilx ħsara lill-ġisem.

Nagħmel appell kif qegħdin f'dawn il-ġranet tal-festi, biex nagħmlu kull mezz possibbli biex partikolarment id-dipartiment tas-saħħa jara li dawn ir- retail outlets li jkun hemm fil-festi jkunu konformi mal-liġijiet sanitarji.

Biex dak li qegħdin joffru jkun qiegħed jiġi ppreparat kif għandu jkun, li l-food processing jinżamm tajjeb il-ħin kollu u jekk wieħed jarma b'mobile kiosk, l-ikel maħżun għandu jinżamm f'ambjent tassew nadif u b'temperatura tajba biex ikun ta' ġid għas-saħħa tal-poplu Malti.

Qiegħed nagħmel dan l-appell u nispera li jinstema' bl-ikbar kuxjenza għax verament inħoss li hemm bżonn li nieħdu iktar prekawzjonijiet għas-saħħa tal- bniedem, b'mod partikolari issa li qegħdin fis-sajf u l-mikrobi jiġġeneraw ruħhom iktar.

Fil-biology konna nitgħallmu li ċerti bacteria tirreżisti għan-nar u għalhekk affarijiet ta' l-ikel li jkunu esposti għax-xemx għal tul ta' ħin u ma jinbigħux dakinhar stess, m'għandhomx jiġu refrigerated u mibjugħa l- għada jew il-pitgħada.

M'għandix dubju li kulmin qiegħed ibiegħ qiegħed jieħu l-prekawzjonijiet kollha, pero` b'danakollu xorta għandu jkun hemm sorveljanza stretta biex dak li qed tagħmel id-WHO u dak li beħsiebna nagħmlu iktar 'il quddiem bil-Food Safety Act, nibdew nippreparaw għalih minn issa u nibdew nieħdu l-prekawzjonijiet kollha minn issa biex saħħitna tiġi mħarsa.

Nafu li ċertu mard jista' jkun ilu jiġġenera ġewwa ġisimna u mbagħad ifaqqa' f'salt.

Naħseb li fuq din il-materja għedt biżżejjed, Mr Speaker.

Xtaqt nagħmel osservazzjoni fuq dak li deher fuq il-Malta Independent on Sunday tal-bieraħ, 8 ta' Lulju, fejn fl-artiklu tagħha f'paġna 23, Daphne qalet li jiena meta kont qed nippresjedi ma wrejtx ħniena ma' dawk il-283 persuna li tilfu ħajjithom fl-għarqa li kienet seħħet bejn Malta u Sqallija.

M'għandix dubju li fl-artiklu hemm ħafna veritajiet dwar dik it- traġedja u lanqas m'għandi dubju li l-awtoratijiet Taljani u dawk Maltin ħadu l-passi kollha neċessarji.

Pero` ma naħsibx li Daphne kienet ġusta meta għajritni li ma tajtx ċans li ssir minuta silenzju, kif ippropona l- Onor. Joseph Cuschieri.

Naħseb li Daphne kienet daqsxejn ingrata għaliex l- Onor. Cuschieri kien ilu jitkellem xi kwarta jew għoxrin minuta – nistqarr li ħadt pjaċir bid-diskors tiegħu għax beda jikkwota b'ċerta preċiżjoni – u meta skada l-ħin u laħqu saru d-9.30 p.m., talab minuta silenzju!

Kont nistenna li l-Onor.

Membru jieqaf minuta qabel u jgħid li se jieqaf minuta qabel fid-diskors tiegħu bħala rispett għal dawk in-nies.

Nissimpatizza miegħu f'dik il-ħaġa, pero` allaħares kull rappreżentant f'dan il-parlament jispiċċa jitlob minuta silenzju!

Nerġa' nsostni li jiddispjaċini għal dawk in-nies li mietu f'dik it- traġedja, jiddispjaċini għal dak l-olokawst, jiddispjaċini għan-nies li qed imutu fl-Etjopja, jiddispjaċini għan-nies li qed imutu fl-Afghanistan, jiddispjaċini għan-nies li mietu fil-Kroazja, fil-Bosnia u fil-Herzegovina.

Jiddispjaċini għas-Serbi li tilfu ħajjithom fil-Jugoslavja.

Jiddispjaċini għall-Alġerini li qed jispiċċaw imħanxra f'darhom.

Dawn min qiegħed jitlob minuta silenzju għalihom( Min qiegħed jgħolli leħnu għal dawn in-nies innoċenti li qegħdin jitilfu ħajjithom( Narawhom fuq it-television, tfal imutu bil-ġuħ, tfal maqtulin u truċidati kulfejn iddawwar wiċċek.

Il-poplu Malti forsi jista' joqgħod ħalqu magħluq u sieket f'daru, pero` aħna l- parlamentari ma nistgħux nibqgħu siekta għal dan kollu.

Irridu nagħmlu mhux biss minuta silenzju imma rridu nuru l-għadab tagħna għal dak li qiegħed jiġri.

Kemm il-Ġnus Magħquda u kemm kull organizzazzjoni oħra dinjija għandhom jaraw x'jagħmlu biex traġedji bħal dawn ma jseħħux.

Mr Speaker, nittama li l-parlament mhux biss għal dawn in-nies li mietu f'din id-diżgrazzja josserva minuta silenzju, imma għal dawk kollha li qed imutu bil-ġuħ u għal dawk kollha ppersegwitati.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta 10 ta' Lulju, 2001, fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MOSTA: TRIQ IL-BISTRA - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il- Ministru jara li jittieħdu l-passi neċessarji sabiex isir it-tindif meħtieġ fi Triq il-Bistra, fil-Mosta, fejn hemm plot li fiha qed jintrema skart li qed jikkawża ntejjen u periklu għar-residenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Filwaqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 25000, nixtieq inżid li l-plot li qed jirriferi għaliha hija proprjeta` privata.

MOSTA: TRIQ IL-BISTRA – INFESTAZZJONI TA' ĠRIEDEN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jinvestiga l-ilment li Triq il-Bistra, fil-Mosta, qed tkun infestata bil-ġrieden?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għalkemm ma jirriżultax li kellna rapporti simili, ħaddiema mis-sezzjoni tal-pest control fi ħdan id-dipartiment tas-saħħa pubblika għamlu trattament intensiv ta' tqegħid ta' velenu fil-lok indikat.

Il-problema ser tibqa` tiġi segwita sakemm l-infestazzjoni tal-ġrieden tiġi kkontrollata.

MOSTA:TRIQ IL-BISTRA – TFIGĦ TA' SKART

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il- Ministru jara li l-pulizija tieħu l-passi neċessarji sabiex fl-inħawi ta' Triq il-Bistra, fil-Mosta, ma jibqax jintefa' skart b'dannu għar-residenti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-pulizija qed tieħu l-passi meħtieġa.

MOSTA: TRIQ PATRI ĠUŻE DELIA - ASFALTAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li tiġi rranġata Triq Patri Ġuże' Delia, fil-Mosta – din issa ilha żmien twil fi stat ħażin - ħalli jispiċċa l-inkonvenjent għar-residenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol indikat jaqa` taħt ir- responsabbilta` tal-kunsill lokali.

PENSJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li waħda armla - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - qed tilmenta li suppost tieħu aktar bħala pensjoni wara l-aħħar reviżjoni, jista' il-Viċi Prim Ministru jara li l- każ tagħha jiġi mistħarreġ mill-ġdid?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-każ tal- persuna indikata ġie investigat u l-istess persuna ġiet informata bil- miktub.

MARSA – XOGĦLIJIET CT 41/ 2001

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 26965?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm erba' offerti għal xogħlijiet fil-Marsa - avviż CT 41/2001 - talba li għadha qed tiġi aġġudikata u għaldaqstant mhux possibbli li tingħata l-informazzjoni mitluba.

QORMI: TRIQ MANWEL DIMECH - BANKINA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se ssir il-bankina fi Triq Manwel Dimech, f'Ħal Qormi, minħabba l-istat diżastruż li tinsab fih u anke minħabba li hemm għadd ta' spralli maqlugħin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-dipartiment tat-toroq biex issir spezzjoni fit-triq ħalli jiġi stabilit x'għandu jsir.

QORMI: TRIQ MANWEL DIMECH - TINDIF

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'arranġamenti hemm min-naħa tal-unit ambjent nadif għat-tindif ta' Triq Manwel Dimech, f'Ħal Qormi?

Japprezza l- Ministru li hemm bżonn ta' arranġamenti aktar xierqa biex din it-triq tinżamm fi stat aċċettabbli ta' indafa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lill-unit għall-ambjent nadif biex jara x'jista' jsir f'dan ir-rigward.

BORD KONSULTATTIV DWAR TFAL U ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 26966?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-terms of reference tal-bord konsultattiv dwar tfal u żgħażagħ huma elenkati f'subartiklu (3) ta' artiklu 11 ta' l-Att XVIII ta' l-1980 - Tfal u Żgħażagħ (Ordnijiet għall-Ħarsien).

Dawn huma li l-bord jagħti pariri lill-ministru dwar l-aħjar metodi kif kull tifel jew kull żagħżugħ li jitqiegħed jew jittieħed taħt il-kura tal-bord tiegħu jiġi ttrattat; li jeżerċita sorveljanza ġenerali dwar dawn it-tfal u żgħażagħ; u li b'mod ġenerali jieħu ħsieb li tittejjeb il-qagħda tagħhom.

Matul din is-sena, il-bord iltaqa' 19-il darba u anke żamm diversi laqgħat miegħi.

Il-bord attwali introduċa sistema li careplans għal dawn it-tfal u żgħażagħ jiġu diskussi u riveduti ta' l-anqas kull sitt xhur u anke jagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tiegħu.

MARSA SPORTS COMPLEX - PASSI KRIMINALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 26967?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-kumpless sportiv tal-Marsa tad- dipartiment taż-żgħażagħ u sport hemm tmien persuni li qegħdin jittieħdu passi kriminali mill-pulizija kontrihom – u dan wara li ttieħdu passi dixxiplinari kontra dawn l-istess individwi skond il-proċeduri taċ-ċivil – fuq parir ta' l-avukat ġenerali.

Fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni hemm disa' persuni li qed jittieħdu passi kriminali mill-pulizija kontrihom u fil-każi kollha l-proċeduri kriminali nbdew mill-pulizija.

Fid-dipartiment tal-mużewijiet bħalissa hemm tliet ħaddiema li qegħdin jittieħdu passi kriminali kontrihom.

Fil-każ imsemmi, il-passi kriminali bdew mill-pulizija wara li dawn għamlu investigazzjoni indipendenti mid-dipartiment.

Kif jitolbu l-proċeduri tad-dixxiplina tal-PSC, ebda azzjoni dixxiplinarja ma tista' tittieħed mid-diviżjoni sakemm jiġi konkluż il-każ quddiem il- qorti.

Wara l-konklużjoni tal-każ, kopja tas-sentenza tintbagħat lill- kummissjoni tas-servizz pubbliku għall- konsiderazzjoni tagħha u għal xi rakkmandazzjonijiet li tkun tixtieq tagħmel.

SAĦĦA - SENIOR REGISTRARS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għas-sejħa li saret għall-postijiet ta' senior registrar (academic) fil-general medicine, fil-pedjatrija u fl- ostatreġija u fil-ginekoloġija?

Jidhirlu l-Ministru li dawn is-sejħiet kellhom isiru u jitħallsu mill-vot ta' l-universita` u mhux mid-dipartiment tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li l-ħtieġa li jinħolqu l-postijiet li għalihom qed jirriferi l-Onor.

Interpellant ilha tinħass.

Fil-fatt dawn il- postijiet kienu nklużi fil-human resources plan tad-diviżjoni tas-saħħa għall-perijodu 1998-2000 sabiex fl-isptar ikun jista' jinbeda eżerċizzju ta' clinical audit u quality assurance.

GPS – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jagħti rendikont tas-safar kollu li sar matul is-snin 1998, 1999, 2000 u 2001 minn impjegati tal-government pharmaceutical services?

Minn min sar dan is-safar u għal liema skop?

Minn liema sorsi ġew il-flus għal dawn iż-żjarat?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GPS – PROVVISTA TA' PRODOTTI MEDIĊINALI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid x'inhi r-relazzjoni preżenti bejn id-dipartiment tas- servizzi farmaċewtiċi u dak tas-servizzi veterinarji, rigward l-adozzjoni ta' l-acquis għal dak li għandu x'jaqsam ma' prodotti mediċinali?

Qegħdin jiġu adottati l-istess policies f'dan ir-rigward?

Xi pjani hemm għall- futur?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni qiegħda tinġabar u tingħata risposta f'xi seduta oħra.

GPS - KONSULENZA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid jekk intalbitx jew jekk hix se tintalab konsulenza għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-adozzjoni ta' l-acquis fil-qasam farmaċewtiku?

Mingħand min intalbet din l-għajnuna?

Fiex waslu t-trattattivi?

Min ser jagħmel tajjeb għall-ispiża involuta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

GPS – LIĊENZJA GĦALL-IMPORTATURI TA' MEDIĊINI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 24225, jista' il- Ministru jgħid f'liema sena ħarġu l-aħħar liċenzji lill-importaturi tal- mediċini?

Jista' jikkonferma jekk dawk l-importaturi li ma nħarġitilhomx liċenzja humiex jitħallew joperaw?

X'tibdil qed isir fil-conditions of licence?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 27148 u anke għar-risposta li ngħatat aktar qabel għall-mistoqsija parlamentari 24225, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-aħħar sena li nħarġu liċenzji lill-importaturi tal-mediċini kien fis-sena 1999.

Għaldaqstant tali importaturi qed jiġu rreġistrati qabel ma jitħallew joperaw.

Dwar it-tibdil li hemm maħsub fil-conditions of licence, ma nħossx li jkun opportun li nagħti informazzjoni peress li xejn għadu ma ġie ffinalizzat.

GPS – LIVELL TA' GMP PRACTICE

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari 24224, jista' il- Ministru jikkonferma li l-kumpanniji lokali li jipproduċu prodotti mediċinali u li ngħataw liċenzja jilħqu l-livelli ta' GMP practices skond kif stabilit mid-WHO u mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Huwa kkonfermat li l-kumpanniji lokali li jipproduċu prodotti mediċinali u li ngħataw liċenzja jilħqu l-livelli ta' GMP practices skond kif stabilit mid-WHO u mill-Unjoni Ewropea.

PULIZIJA NISA FIL-KORP

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-persentaġġ ta' pulizija nisa fil-korp?

Jista' jaqsam l-informazzjoni skond il-grad li għandhom dawn il-pulizija nisa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-persentaġġ ta' membri nisa fil- korp tal-pulizija hu ta' 13%.

Għandna 1% li huma surġenti u 12% li huma kuntistabbli.

PULIZIJA - VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' vjolenza domestika rrapportati s- sena l-oħra u din is-sena?

Kemm tressqu l-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn l-1 ta' Jannar 2000 u t-30 ta' Ġunju 2001 kien hemm 259 rapport lill-pulizija dwar każi li b'xi mod jistgħu jinkwadraw ruħhom taħt vjolenza domestika.

Informat ukoll illi fl-istess perijodu tressqu l-qorti 194 persuna.

BINI U TISWIJA TA' DJAR - DRAUGHTSMEN

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Fil-każ tad-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm draughtsmen mad- dipartiment?

X'inhi r-responsabbilta' tagħhom?

X'ħinijiet jaħdmu?

Kemm tħallsu f'overtime matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li fil-preżent hemm erba' draughtsmen fid-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar.

Dawn huma responsabbli mit-tħejjija ta' pjanti, li allura jinkludu proposti dwar proġetti ġodda ta' djar jew ta' rikostruzzjoni, proposti ta' proġetti ġodda ta' ġonna pubbliċi jew landscaping, kejl ta' bini affettwat minn proġetti ta' slum clearance u kejl tal-bini as carried out għal skop ta' records.

Il-ħinijiet tax-xogħol tad-draughtsmen huma bħal dawk ta' l-impjegati tekniċi mal-gvern, jiġifieri fix-xitwa bejn is-7.00 a.m. u n-12.30 p.m. u bejn is-1.15 p.m. u l-4.30 p.m u bejn is-6.30 a.m. u n-12.30 p.m. fis- sajf.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-kumplament ta' l- informazzjoni mitluba.

QRATI – KAŻI TA' STUPRU

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jgħid f'kemm mill-każi ta' stupru fuq nisa li tressqu l-qorti din is-sena u s-sena l-oħra, l-allegat aggressur instab ħati?

Jista' jgħid x'kienet il-piena f'kull każ?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tirriferi l-mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - KAŻI TA' STRUPRU

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' stupru fuq nisa rrapportati din is- sena u s-sena l-oħra?

Jista' jgħid kemm minn dawn il-każi tressqu l-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar in-numru ta' każi ta' stupru li ġew irrapportati lill-pulizija matul is-sena 2000 nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġibiet li tajt għal mistoqsijiet parlamentari 20076 u 23047, filwaqt li matul is-sena 2001 sat-30 ta' Ġunju ġew irrapportati tliet każi.

Dwar il-każi li ġew irrapportati li seħħew bejn l-1 ta' Jannar 2000 u t-30 ta' Ġunju 2001 ninsab informat li n-numru ta' persuni mtella' il-qorti kien ta' ħamsa.

BINI U TISWIJA TA' DJAR - OVERTIME TAS-SEGRETARJAT

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Fir-rigward tas-segretarji ngaġġati mad-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar, jista' il-Viċi Prim Ministru jindika kemm sigħat ta' overtime dawn ħadmu f'dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm nefaq flus id-dipartiment għall-ħlas ta' dan l-overtime?

Xi kriterji ntużaw sabiex jidħlu overtime dawn l-impjegati?

Taħt ir-responsabbilta ta' min jaqgħu dawn is-segretarji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-impjegati fis-segretarjat fid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar jaqgħu taħt ir-responsabbilta` diretta tad-direttur, filwaqt li l-kriterji wżati dwar min jaħdem l- overtime huma dawk ta' l-esiġenzi tax-xogħol fl-istess dipartiment.

TARXIEN – PILLOLI DIBENYLINE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jara li l-pilloli Dibenyline 10mg ordnati mill-professur jaslu għand wieħed anzjan – id-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament - peress li dan għamel applikazzjoni għalihom fuq shedule V u għadu ma rċieva xejn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant hija ta` natura personali u għalhekk għandha tiġi segwita l-proċedura kif indikata fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13567.

DOOR NUMBERING

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess ta' door numbering?

Kemm-il lokalita` tlestiet s'issa?

Meta hu maħsub li jitlesta l-proċess kollu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-lokalitajiet li ġew ittrattati s'issa huma: Ħ'Attard, Ħal Balzan, Birkirkara, Birżebbuga, il-Fgura, Ħal Għaxaq, il- Gudja, il-Gżira, il-Ħamrun, l-Iklin, il-Kalkara, Ħal Kirkop, Ħal Lija, il- Marsa, il-Mellieħa, l-Imsida, l-Imqabba, in-Naxxar (part 1),Tal-Pieta', Ħal Qormi, il-Qrendi, Raħal Ġdid, San Gwann, Santa Luċija, Santa Venera, is- Siġġiewi, is-Swieqi, Ħal Tarxien, Ta' Xbiex, Ħaż-Żabbar, Ħaż-Żebbuġ, Wied il-Għajn u ż-Żejtun, apparti li qed jitkompla x-xogħol fuq in-Naxxar, (part 2), Ħal Safi kif ukoll il-Mosta.

Huwa diffiċli li wieħed jgħid bi preċiżjoni x'baqa' isir minħabba li dan joħroġ waqt li jkun qiegħed isir l-eżerċizzju attwali tar-renumbering, lokalita' b'lokalita'.

TRIQ TA' BURMARRAD - RIKOSTRUZZJONI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-valur tat-tender tat-triq ta' Burmarrad li qegħda ssir bħalissa?

Min rebaħ it-tender?

Xi kemm se tieħu żmien it-tender u meta se titlesta?

Min hu l-perit tal-kuntrattur inkarigat minn dan ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-valur tat-tender li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant jammonta għal Lm1,347,647 u l-kuntratt ġie mogħti lid-ditta Penza Tarmac Ltd., b'completion period ta' 52 gimgħa.

Il-kuntrattur hu responsabbli mid-disinn tat-triq u għal dan il-għan ħatar lid-ditta design resources biex tagħmel id-disinn u tkun responsabbli mix- xogħol.

MOSTA: VALLETTA ROAD - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-valur tax-xogħol li qiegħed isir bħalissa f'Valletta Road, Mosta?

Meta hu previst li jitlesta dan ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-valur tax-xogħol huwa ta' Lm257,000 u x-xogħol hu mistenni li jitlesta f'Awissu.

KONTIJIET TAD-DAWL U L-ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għandhom jinġabru flus mill- kontijiet tad-dawl u l-ilma?

Kemm minn dawn huma residenzjali, kummerċjali jew ta' xi azjenda governattiva?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Rigward il-perjodu minn April sa Settembru 2000, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 23188.

L-informazzjoni li tkopri l-perjodu minn Ottubru 2000 'il quddiem għadha qed tinġabar.

TAS-SLIEMA : GĦAR ID-DUD - CHALET U CARPARKS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid min tefa' offerta għax-chalet u ż-żewġ carparks f'Tas- Sliema?

X'kienet kull offerta rispettiva li ntefgħet?

F'liema stadju wasal il-proċess ta' aġġudikazzjoni u meta hu maħsub li jitlesta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi nħarġu tliet sejħiet għal offerti kif ġej, bl-offerti mitfugħin għall-Avviż nru.

202 jingħataw preferenza fuq offerti mitfugħin għall-Avviż nru.

* Avviż nru.

202 - chalet u sit għal carpark f`GĦar id-Dud;

* Avviż nru.

203 - sit għal carpark f`Qui-Si-Sana; u

* Avviż nru.

204 - sit għal carpark f`GĦar id-Dud.

Għall-avviż nru.

202 ntefgħu erba` offerti, u cioe`:

C&F Building Cont.

Ltd li offrew Lm152,000 fis-sena;

Polidano Brothers Ltd li offrew Lm 55,000 fis-sena;

Preluna (Chalet) Ltd li offrew Lm 23,000 fis-sena; u

Blokrete Ltd, Francesco Fenech Ltd, Falzon Trading, A. M. Mangion Ltd li offrew żewġ options: jew moratorium ta` sentejn u wara Lm10,000 fis-sena; jew moratorium ta` sentejn u wara Lm 20,000 fis-sena bejn it-tielet u l- ħames sena, u Lm20,000 fis-sena u 20% tal-profitti wara l-ħames sena.

Għall-avviż nru.

203 intefgħu żewġ offerti, u cioe`:

W&M Zammit Tabone Ltd li offrew Lm15,500 fis-sena u b`valur ta` Lm47,000 fi spazju ta` parkeġġ ta` karozzi; u

• W&M Zammit Tabone Ltd li offrew Lm10,500 fis-sena u b`valur ta` Lm47,000 fi spazju ta` parkeġġ ta` karozzi.

Għall-avviż nru.

204 intefgħet offerta waħda minn: * Preluna (Chalet) Ltd li offrew Lm17,000 fis-sena.

Fil-każ ta` avviż nru.

202 għall-għotja ta` chalet u sit għall-carpark f`GĦar id-Dud, it-technical offer ta` l-ogħla offerent, C&F Building Contractors Ltd, għadha qed tiġi kkonsidrata mill-awtorita` ta` l-ippjanar.

Fil-każ ta` avviż nru.

203 għall-għoti ta` sit f`Qui-Si-Sana, iż-żewġ technical offers taż-żewġ offerti magħmula mill-istess kumpannija ma ġewx aċċettati mill-awtorita` ta` l-ippjanar.

ĦLAS LILL-PERIT RICHARD ENGLAND

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu l-ammont ta' flus li tħallas il-Perit Richard England sal-lum għax-xogħol li għamel f'St James Cavalier u Bieb il-Belt separatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-ammont ta' flus li tħallas lill-Perit Richard England sal-lum għax-xogħol li għamel f'St. James Cavalier huwa ta' Lm203,138; waqt li l-ammont li tħallas għax-xogħol li għamel fuq il-proġett ta' Bieb il-Belt huwa ta' Lm69,000.

Dawn l-ammonti jinkludu t-taxxa tal-VAT jew l-ETS.

GĦAWDEX – SOCIAL SECURITY DISTRICT MANAGERS

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li sal-ġurnata tal-lum għadu ma ġiex ippubblikat ir-riżultat tad-district managers fid-dipartiment tas-social security f'Għawdex - l- applikazzjonijiet ħarġu f'Novembru 2000 - meta l-interviews saru f'April ta' din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li r-riżultat ta' l-intervisti għall-postijiet ta' managers fl-uffiċċji distrettwali tad-dipartiment tas- sigurta' soċjali ntbagħat lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku f'April 2001.

Fl-4 ta' Lulju 2001 il-kummissjoni talbet lill-bord ta' l-għażla jikkonferma jekk dawk il-kandidati li ġiebu l-istess marka, kenux imniżżla fl-ordni tal-meritu kif stabilit f'ċirkolari B1 tal-11 ta' Jannar 1995.

Il- bord bagħat ir-risposta tiegħu permezz ta' ittra li ġġib id-data tas-6 ta' Lulju 2001.

Id-dipartiment issa qed jistenna l-awtorizzazzjoni mill-kummissjoni biex jiġi ppubblikat ir-riżultat.

FMS - VETTURI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 26997?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li l-fondazzjoni għas-servizzi mediċi biegħet vettura waħda bejn l-1 ta` Jannar 1999 u l-31 ta` Mejju 2001, u cioe` Toyota Carina 20D li nbiegħet għall-prezz ta` Lm3,100.00 lil Emanuel Attard ta' 23, Gioia, Triq l-Andar, Ħ'Attard.

Dan seħħ skond il-policy imfassla u approvata mill-bord tal-fondazzjoni għas-servizzi mediċi, li tgħid li mpjegat tal-fondazzjoni jista` jixtri l- karozza li kien juża huwa meta din tasal biex tinbiegħ.

L-impjegat ikun jista` jixtri l-karozza wara li toħroġ sejħa għal offerti, basta jkun lest li jħallas daqs l-ogħla offerta mitfugħa.

MARSA: SKOLA FRA DIEGO BONANNO – STUDENTA TA' L-EWWEL SENA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Tista' l-istudenta li isimha qed jintbagħat separatament, tingħata ċ- ċertifikat ta' l-ewwel sena fl-iskola Fra Diego Bonanno, Marsa, kif ingħataw studenti oħra li temmew l-ewwel sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn stħarriġ li sar fl-iskola, ma jidhirx li qatt ingħataw ċertifikati lil studenti meta temmew l-ewwel sena.

SKEJJEL – POST TA' SUPPLY KINDERGARTEN ASSISTANT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom il-persuna li d- dettalji qed jintbagħtu separatament, ma ġietx magħżula għall-post ta' supply kindergarten assistant minkejja l-kwalifiki li għandha?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ASSENTEIŻMU FL-ISKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm jirriżulta li kellna studenti matul din is- sena li qatt ma attendew skola sekondarja ġenerali tal-gvern jew junior lyceum kif suppost?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-informazzjoni mitluba trid tinġabar mill- iskejjel, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

XOGĦOL TA' STAMPAR MILL-PRIVAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li xogħol ta' stampar li qed isir mill- gvern fi stamperiji privati u li jista' jsir fl-istamperija tal-gvern, mhux fil-fatt qed jingħata lill-istamperija tal-gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li meta xogħol ta' stampar ma jkunx jista' jsir mill-istamperija tal-gvern minħabba raġunijiet tekniċi jew għax ma jkunx jista' jitwettaq fiż-żmien mitlub minħabba pressjoni ta' xogħol, jingħata permess isir mill-privat.

INĊIDENTI BEJN SAJJIEDA MALTIN U DAWK TALJANI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jikkonferma li l-kummissarju tal-pulizija talab videos u ritratti mingħand il-media biex jgħinuh fl-investigazzjoni dwar inċidenti li nqalgħu bejn sajjieda Maltin u dawk Taljani fl-ewwel ġimgħa ta' Lulju fuq il-kwestjoni tat-tonn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi din hija l-proċedura normalment segwita f`inċidenti simili.

XOGĦOL TA' TITJIB FID-DJAR TA' PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti d- dettalji kollha relatati ma' skema 7 ta' l-awtorita' tad-djar dwar għajnuna finanzjarja għal persuni b'diżabilita', għal xogħlijiet ta' titjib relatati mad-diżabilita' tagħhom f'residenzi okkupati minnhom?

Jista' jgħid jekk kif ġie avżat fil-gazzetta tal-gvern b'avviż maħruġ fis-17 ta' April 2001, din l-iskema ġietx estiża għal sitt xhur oħra?

X'inhuma r- raġunijiet u xi skemi ta' għajnuna oħra hemm għal persuni b'diżabilita'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-iskema 7 ta' l-awtorita' tad-djar hi skema ta' għajnuna finanzjarja biex isiru xogħlijiet ta' titjib fi djar okkupati minn persuni b'diżabilita' - l-għajnuna għal xogħlijiet approvati taħt din l- iskema tilħaq massimu ta' Lm2,300 - bl-għajnuna tiġi approvata mill- awtorita' tad-djar fuq rakkmandazzjoni minn kumitat li fuqu hemm rappreżentant mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-provvedimenti u kondizzjonijiet dwar din l-iskema li ħarġet fit-8 ta' Ottubru 1999 u ġiet imġedda sat-8 ta' Ottubru 2001.

Wara din id-data, l-awtorita' tista' jew iġġeddidha jew toħroġ skema oħra ġdida.

Skema oħra relatata ma' persuni b'diżabilita' hi skema 5, li tirrigwarda l- istallar ta' lift fi blokki residenzjali tal-gvern li fihom jgħixu persuni bi problema ta' mobilita'.

DIMOSTRAZZJONI MINN ĦADDIEMA TAT-TARZNA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Fid-dawl tal- konklużjonijiet tal-proċeduri fil-qorti kontra tliet ħaddiema tat-tarzna, akkużati li kienu attakkaw tliet ġurnalisti waqt il-qadi ta' dmirijiethom, f'dimostrazzjoni li saret mill-ħaddiema tat-tarzna fil-Belt f'Lulju tas- sena li għaddiet, jista' il-Ministru jgħid jekk hijiex għaddejja investigazzjoni mill-pulizija sabiex jiġi stabilit jekk l-uffiċjali prosekuturi mexxewx skond dmirijiethom il-proċeduri min-naħa tagħhom?

Jikkonferma l-Ministru li l-vittmi ta' dan ir-reat qatt ma ttellgħu l-qorti mill-prosekuzzjoni biex jixhdu?

Jikkonferma li l-uffiċjali prosekuturi lanqas biss ressqu bħala prova, dikjarazzjonijiet ġuramentati min-naħa ta' dawk akkużati li fihom jammettu l-involviment tagħhom f'dawn l-inċidenti?

Jikkonferma li minkejja li kellha l-filmat ta' l-inċidenti, il-pulizija lanqas dawn ma ressqet bħala prova?

Qed jiġi stabilit jekk kienx hemm nuqqasijiet min-naħa ta' l-uffiċjali tal- pulizija li mexxew il-prosekuzzjoni?

Jekk jirriżultaw nuqqasijiet, se jittieħdu passi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-proċeduri kriminali msemmija għadhom fi stadju ta` appell u għaldaqstant ma nħossx li huwa prudenti li wieħed jikkummenta f`dan l-istadju.

TAGĦLIM TA' L-ISTORJA TA' MALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Kif jispjega l-fatt il-Ministru li fi skola privata – isem din l-iskola qed jintbagħat separatament – l-għalliema ta' l-istorja ta' Malta huwa wieħed Ingliż li ma jafx bil-Malti?

Jista' jgħid jekk dan l-għalliem li jgħallem tfal tal-form III u tal-form IV għandux il-permess li jgħallem?

Jista' il-Ministru jgħid jekk kellux ilmenti f'dan is-sens?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 22899, tlabt lid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tassigura li l-iskola konċernata qed tottempora ruħha mal-permessi maħruġa.

SKOLASPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'tibdil se jsir fit-tmexxija u fl-organizzazzjoni ta' l-iskolasport?

Min qed jaħdem fuq dan il-pjan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-programm ta' skolasport joffri tagħlim fi tliet skemi, u ċioe' il-fondazzjoni għat-tfal ta' bejn il-ħames snin u s-seba' snin; il-parteċipazzjoni għat-tfal bejn it-tmien snin u l-għaxar snin; u performance għat-tfal bejn il-ħdax u s-16-il sena.

It-tfal li japplikaw għall-programmi tal-fondazzjoni u l-parteċipazzjoni se jkunu segwiti minn għalliema ta' l-edukazzjoni fiżika, filwaqt li tfal li japplikaw għall-program ta' performance ikunu mgħallma minn coaches kwalifikati u rrakkomandati mill-assoċjazzjoni sportiva relevanti.

L-għalliema ta' l-ewwel żewġ programmi se jkollhom programm skematiku dettaljat fil-ġinnastika edukattiva, fl-għawm u fl-atletika - jew aħjar attivita` motorja - filwaqt li l-coaches tal-programm ta' performance għandhom skema mħejjija mill-assoċjazzjoni sportiva tagħhom.

Barra minn hekk, it-tfal ta' bejn it-tmien snin u l-għaxar snin se jkollhom il- possibilita` li jipparteċipaw f'kull tip ta' sport ieħor offrut minn skolasport.

Dan il-pjan ġie mfassal minn uffiċjali tad-dipartiment taż-żgħażagħ u sport.

STUDENTI UNIVERSITARJI – XOGĦOL TAS-SAJF

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 27044, jista' il-Ministru jikkonsidra li jbiddel il-prassi u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- minuti tal-bord tal-manteniment lill-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jidhirlix li għandi nbiddel il-prassi, wisq anqas meta l-istudenti għandhom ir-rappreżentant tagħhom fuq il-bord.

SKEJJEL – DĦUL FIL-KINDERGARTEN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kif tifel li jagħlaq tliet snin fl- ewwel jiem ta' Ottubru 2001, mhux se jitħalla jidħol fil-kindergarten f'Ottubru li ġej iżda se jdaħħluh f'Jannar 2002?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tfal jidħlu l-iskola b'dan il-mod:

* dawk li jkunu twieldu mill-1 ta' Jannar sat-30 ta' Settembru 1998 jidħlu f'Ottubru 2001; * dawk li jkunu twieldu mill-1 ta' Ottubru sal-31 ta' Diċembru 1998 jidħlu f'Jannar 2002; u * dawk li jkunu twieldu mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Marzu 1999 jidħlu f'April 2002.

ĦLAS TAL-LIĊENZJI TAT-TV SETS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il liċenzja tat-televizjoni tal- kulur u black and white tħallset mill-1996 'il hawn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Se ninvestiga t-tagħrif li jinġabar u nagħti tweġiba f'seduta oħra.

ŻABBAR: TRIQ IL-FARFETT TAL-FEJĠEL – SEWER MAINS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il- Ministru jara x'jista jsir sabiex il-problema tad-drenaġġ li hemm fl- indirizz li qed jintbagħat separatament tkun tista' tissolva, peress li kull meta tagħmel ħalba xita d-drenaġġ jidħol ġewwa u dan minbarra l- intejjen ta' kuljum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li t-tender biex jinbidel il-main tad-drenaġġ fit-triq imsemmija ġiet ippubblikata u x-xogħlijiet se jibdew dalwaqt.

AFM - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' il- Prim Ministru jagħti d-dettalji ta' dawk li applikaw għal promozzjoni fl- armata f'Jannar 2001, l-ordni tal-mertu kif ġew ikklassifikati u l- kriterji li ntużaw biex ingħataw promozzjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 23483, ninformaha li mhux proċedura li fil-forzi armati tinħareġ sejħa għal applikazzjonijiet sabiex wieħed japplika għal promozzjoni u għaldaqstant ma teżistix lista kif mitluba.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi 24008 u għat-tweġiba mogħtija, jista' il-Ministru jgħid jekk minn dakinhar 'il hawn kienx hemm kuntratturi oħra li ntalbu mid-dipartiment tat-toroq biex jaqilgħu xogħol li kienu għamlu?

Min kienu l-kuntratturi u fejn kienu qed jaħdmu?

Min kienu dawk il-kuntratturi li mill-1994 'il hawn qalgħu partijiet mix- xogħol li kienu għamlu għax ma kienx ta' livell?

Fejn kienu qed jaħdmu u meta sar dan?

Min kienu dawk il-kuntratturi li mill-1994 'il hawn qalgħu xogħol li għamlu jew li kienu qed jagħmlu, din id-darba għall-kunsilli lokali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li minn Frar 'il hawn kien hemm xi xogħlijiet f'Ħal Qormi u f'Ħ'Attard li saru mid-ditta Polidano Bros. u li d- dipartiment tat-toroq ħass il-bżonn li x-xogħol jiġi rrimedjat minħabba li ma laħaqx il-kwalita' meħtieġa.

Id-dipartiment tat-toroq m'għandux informazzjoni dwar ix-xogħol li setgħu qalgħu l-kunsilli.

ABBONATI FL-INTERNET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il abbonat ta' l-internet hawn?

Jista' jagħti din l-informazzjoni b'lura għall-1996?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li qabel it-twaqqif tal-Malta communications authority ma kenitx tinżamm l-informazzjoni kif mitluba b'mod regolari.

Madankollu nista' nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar- risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 22502.

Jien informat ukoll li abbonati fl-internet sal-31 ta' Mejju kien hemm 40,000.

GŻIRA – PENSJONI MHUX KONTRIBUTORJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta l-persuna li isimha qed jintbagħat separatament se tibda tirċievi l-pensjoni mhux kontributorja?

Din kienet tieħu r-relief imma dan twaqqaf snin ilu - meta kienet wirtet xi ħaġa - u llum għandha 64 sena u qatt ma ħadet pensjoni minn mindu għalqet is-60 sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta se tingħata f'xi seduta oħra.

PERSUNI JIRREĠISTRAW GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 26872?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba mill-bidu ta' Jannar 2001 sa l-aħħar ta' Mejju 2001.

MTARFA HOME

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux minnu li skrivana li taħdem f'Mtarfa Home, qed tieħu tarbija ta' ftit ġimgħat magħha għax-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

SIGURTA' SOĊJALI - ARRETRATI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta hemm il- ħsieb li jinħarġu l-arretrati li għandha tirċievi l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuna msemmija la qed tirċievi pensjoni kontributorja u lanqas għamlet xi talba għal xi pensjoni kontributorja.

PENSJONI TA' L-IRTIRAR

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, hijiex intitolata li tirċievi l-pensjoni tad-DSS, anke jekk għadha ma għalqetx il-61 sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-persuna indikata diġa' qegħda tirċievi pensjoni taħt l-Att tas-Sigurta' Soċjali.

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li l-pensjoni kontributorja ta' l- irtirar titħallas biss meta l-persuna tkun għalqet il-61 sena u tkun waqfet mix-xogħol.

NATIONAL COMMISSION FOR WELFARE REFORM

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk sarx jew hux qed isir gender impact assesment fuq ir-rapport tan-national commission for welfare reform?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sal-lum il-kummissjoni għadha ma ppreżentatx rapport finali lill-gvern.

Dak li deher fil-media jidher li hu l-kontenut ta' abbozz ta' rapport li tqassam lill-membri tal-kummissjoni b'mod kunfidenzjali u li għadu qiegħed ikun diskuss mill-membri.

Meta jkun hemm rapport finali ppreżentat lill-gvern, allura bla dubju tkun trid issir analisi minn kull min huwa interessat.

Tajjeb jingħad ukoll li l-kummissjoni rċeviet il-proposti li saru mill- kummissjoni għall-avvanz tal-mara numru ta' xhur ilu.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Issa li għaddiet sena minn meta ntqal li l-abbozz ta' liġi li jagħti protezzjoni lill-vittmi tal-vjolenza domestika kellu jitressaq f'dan il-parlament, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid meta attwalment se jitressaq?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-abbozz ta' liġi dwar vjolenza domestika tlesta s- sena li għaddiet u fil-fatt qed jiġi rivedut mill-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Malli dan l-uffiċċju jlesti xogħlu u wara li l-abbozz jiġi approvat mill-kabinett, l-abbozz jitressaq quddiem il-parlament.

PA – BINI OUTSIDE THE DEVELOPMENT ZONE

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il- Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' l-applikazzjonijiet għall- bini ta' djar outside the development zone, kif approvati mill-awtorita' ta' l-ippjanar f'dawn l-aħħar tliet snin?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

ENEMALTA BLOOD DONORS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jagħti dettalji ta' kemm kien hemm impjegati tal-korporazzjoni Enemalta li talbu u ngħataw permess imorru jagħtu d-demm waqt il-ħin tax-xogħol?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA – INGAĠĠ TA' PERIT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jagħti dettalji ta' kif ġie mpjegat perit ġdid mal-korporazzjoni Enemalta?

Kien hemm sejħa nterna qabel ma ġie mpjegat?

Xi grad ingħata u fuq liema bażi ngħata l-grad?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SANTA VENERA – TWAĦĦIL TA' LAMPI ĠODDA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il lampa ġdida saret f'Santa Venera mill-1994 'il hawn?

F'liema triq saru?

ONOR.

SAN ĠWANN: TRIQ R. CARUANA DINGLI – STREET LIGHTING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Tista' titwaħħal bozza qrib 34 u 24, R. Caruana Dingli Street, San Gwann billi m'hemm ebda street lighting f'din in-naħa tat-triq?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.