MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 509 L-Erbgħa, 7 ta' Marzu, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 509

L-Erbgħa, 7 ta' Marzu, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.11 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 7 ta' Marzu, 2001

WERREJ MINUTI 322

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 322

TQEGĦID TA' KARTI 326

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (emenda Nru. 2) (IT- TIENI QARI)

Constitution of Malta (Amendment) (No. 2) Bill (SECOND READING) 326

AĠĠORNAMENT 348

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 353

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 508 li saret fis- 6 ta' Marzu, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' struttura qed taħseb biex twaqqaf id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex tivverifika l- assenteiżmu ikkaġunat minn mard ta' l-għalliema?

Min se jħaddem din l- istruttura?

X'riżorsi se jkollha?

Meta se tibda titħaddem?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li bħalissa d- diviżjoni ta' l-edukazzjoni tinsab għaddejja bl-aħħar preparazzjonijiet sabiex tippubblika sejħa għal offerti bil-ħsieb li jkunu ngaġġati tobba li joffru servizz ta' viżti skond ma jkun mitlub minnhom mill-istess diviżjoni.

Min eventwalment jispiċċa jieħu l-offerta jkun mistenni li jwettaq il-viżti fid-djar ta' l-impjegat indikat u jirrapporta fuq il- kondizzjoni medika ta' l-impjegat.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jagħtina ġustifikazzjoni għall- programmi ta' propaganda li qed isiru fl-iskejjel rigward is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, naħseb li biex wieħed ikun jista' jwieġeb għat-termini tal-mistoqsija tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid ikollu l-prova li dawn huma programmi ta' propaganda.

Dawn il-programmi huma parti mill-informazzjoni bażika li studenti u żgħażagħ fl-iskejjel għandhom dritt għaliha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-Ministru jaf li waqt dawn l-eżerċizzji ta' propaganda qed tingħata informazzjoni b'mod dommatku u pożittiv li twassal minnufih biex l-istudent idaħħal f'moħħu li Malta trid tidħol membru fl- Unjoni Ewropea?

Jaf li l-istudenti qed jingħataw assignments li fihom qegħdin jiġu mġiegħla prattikament jikkommettu ruħhom favur is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni bħala xi ħaġa li hija mija fil-mija pożittiva u inevitabbli?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-verita' hi li f'dawn is-sezzjonijiet edukattivi l- istudenti jingħataw informazzjoni bażika u objettiva ta' fatti, liema informazzjoni m'għandha twassal għall-ebda konklużjoni ta' jekk wieħed iridx iħares b'mod pożittiv jew negattiv lejn il-fatt li Malta tista' tkun membru ta' l-Unjoni.

Forsi tajjeb li ngħidu x'qed jiġri fil-fatt, Sur President.

L-ewwelnett donnu li l-oppożizzjoni trid tagħti l-impressjoni li hemm xi pjan maħsub ta' strateġija u hemm kampanja sistematika fuq dawn l- affarijiet.

Nassigura lill-oppożizzjoni li fir-rigward ta' l-iskejjel kollha m'hemm assolutament xejn maħsub minn dan.

Din hija impressjoni fobika li għandha l-oppożizzjoni fejn si tratta ta' xi ħaġa li b'xi mod jista' jkollha x'taqsam magħha l-Unjoni Ewropea.

Xejn minn dan, Mr Speaker.

Biżżejjed ngħidlu lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jiena bħala ministru ma kellix l-għarfien li kien hemm daqshekk skejjel li qegħdin jinteressaw ruħhom f'dan is-suġġett.

Imma ħalli ngħid x'inhu jiġri eżatt.

L-ewwelnett il-gvern qed jieħu sehem fil-programmi edukattivi ta' l-Unjoni.

Hemm il-programm Comenius għall-iskejjel; hemm il-programm Socrates għall- istudenti, bil-friegħi kollha tiegħu; hemm il-programm Leonardo għall- kulleġġi tekniċi u ta' taħriġ; u hemm il-programm Ewropew taż-żgħażagħ, għaż-żgħażagħ in ġenerali.

Il-gvern poġġa għad-dispożizzjoni ta' dawn il- programmi kważi Lm1.25 miljun, terz minnhom toħroġhom l-Unjoni Ewropea.

Allura kif nistgħu aħna nagħtu informazzjoni lill-iskejjel, lill-istudenti u liż-żgħażagħ biex jibbenefikaw minn dawn il-programmi?

Jew dawn inpoġġuhom hemm u naħbuhom minn kulħadd, ħlief minn xi ftit li jista' jkollhom għarfien tal-benefiċċji tagħhom u jgawdu huma biss minnhom!

L-ewwelnett l-iskejjel jafu li hawn mijiet ta' eluf ta' liri f'benefiċċji għat-tfal, żgħażagħ, studenti, ħaddiema u skejjel li jiddependu minnhom.

Per eżempju, jien ma nistax mmur fuq skola partikolari u nimponilha li tieħu sehem f'xi programm bħal Comenius.

Jiddependi mill-iskejjel infushom jekk jipparteċipawx f'dawn il-programmi jew le!

L-inizjattiva biex aħna nisfruttaw għall-massimu dawn il-programmi mhux minni trid tiġi bħala ministru ta' l-edukazzjoni imma mill-iskejjel, mill-istudenti, mid- dipartimenti f'diversi skejjel, mill-universitajiet u mill-kulleġġi.

L-unika ħaġa li qed issir hi li l-MIC tassigura illi l-pajjiż - naturalment obbligata tagħmel hekk għax il-poplu Malti għalhekk qed iħallas il-flus – ikun jaf x'inhuma l-kriterji, x'inhuma l-kondizzjonijiet, kif tapplika u x'inhuma l-benefiċċji.

Anke kieku aħna ma nagħmlu xejn, illum l-Istat jista' jikkontrolla u jikkondizzjona lil kulħadd permezz ta' l-internet – għax il-kunċett ta' l-indottrinazzjoni, li donnu nifhmu ħafna fih, ma jsirx fid-dinja ħielsa tal-lum imma jsir, jew aħjar kien isir, taħt ideoloġiji differenti minn dawk li jista' jkollhom grazzja magħhom il- popli ħielsa tal-lum – u l-iskejjel tagħna jirċievu stediniet minn barra għax jafu li hawn Malta qed nieħdu sehem f'dawn il-programmi.

Irrid ngħid li mhux tort ta' l-iskejjel - ħalli npoġġiha b'dan il-mod - li barra minn Malta għandna fama tajba li dan huwa pajjiż sabiħ, li hawn klima tajba, li hawn skejjel tajbin, li għandna poplu li jitkellem bl-Ingliż, li għandna kultura, li għandna storja u li għandna identita'.

Is-sorpriża f'ċertu sens, għalkemm forsi ma kellhiex tkun sorpriża, hi d-domanda li hawn minn barra għal exchanges - għalkemm hawn minn Malta wkoll – għax meta studenti, kulleġġi u skejjel ta' pajjiżi Ewropej jaraw li hawn ħafna minn fejn tagħżel, ma jkunux jafu minn fejn se jagħżlu ħalli jagħmlu partnership.

Malta qed issir kandidat naturali għal dan it-tip ta' partnership għax ninsabu f'kuntest differenti mill-Ewropa Ċentrali, u tifhimha li dawn jippreferu li jkun hemm xi ħaġa iktar distintiva milli l- Islovenja tagħmel exchange mas-Slovakkja, ngħidu aħna.

Jiena nista' npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-leaflets ta' l-informazzjoni li jintuzaw ħalli naraw liema hija l-frażi ta' indottrinazzjoni jew ta' propaganda.

Per eżempju, fejn jidħol l-ambjent jitkellmu fuq arja nadifa, ilma nadif, immaniġġjar ta' l-iskart u standards oħra.

Ma rridux ninsew li din hi r-realta' - indipendentement minn jekk nidħlux fl-Unjoni Ewropea jew le - li aħna bħala poplu obbligati li nkunu nafu dwar l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Apparti mill-ħafna rimarki li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-mistoqsija tiegħi u exchanges u mhux exchanges, il-Ministru jaqbel li kull eżerċizzju li jsir fl-iskejjel - speċjalment dawk primarji u sekondarji ta' klassijiet bikrin – huwa maħsub biex b'xi mod jew ieħor idaħħal fit-tfal mentalita' unidirezzjonali fuq materji fejn għad iridu jeżerċitaw il-ġudizzju tagħhom, u dan bi ksur tal-konvenzjoni internazzjonali għall-ħarsien tad-drittijiet tat-tfal?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, bir-rispett kollu l-premessa hija żbaljata - anzi falza, ngħid jien - għax il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jistax jgħid li t-tagħlim fl-iskejjel qed ikun unidirezzjonali.

M'hu veru xejn!

L-iskejjel tagħna qed jgħixu f'Malta tal-lum u aħna ma nistgħux immorru fl-iskejjel u ngħidulhom: Tafu kif taħdem l-organizzazjoni ta' Svizzera fil-Mediterran?

L-organizzazzjoni ta' Svizzera fil-Mediterran għandha dawn l-istituzzjonijiet, għandha din il-ħaġa u għandha din l-oħra!

Aħna fl-iskejjel tagħna fuqhiex irridu nitkellmu?

Fuq il-Kunsill ta' l- Ewropa, fuq l-Unjoni Ewropea, fuq il-Ġnus Magħquda, fuq l-Istati Uniti ta' l-Amerika, fuq l-Asja, fuq l-Afrika u fuq ħafna realtajiet oħra.

Allura fejn hi l-ħaġa unidirezzjonali?

Issa bir-rispett kollu, jekk l-informazzjoni li tingħata u r-realtajiet li ngħixu minnhom innifishom jiġbduk aktar lejn naħa milli lejn oħra, allura ma ngħidux li dik hija indottrinazzjoni jew li dik hija propaganda.

Aħna għandna areas f'Malta li meta tkellimhom fuq aspetti tal-kaċċa u fuq aspetti ta' l-ambjent ikollok reazzjoni negattiva, iżda hemm partijiet oħra li meta tkellimhom fuq l-istess aspetti jkollok reazzjoni pożittiva.

Allura x'tagħmel f'dak il-każ?

Bir-rispett kollu, naħseb li qed intellgħuha għal-livell tal-banalita' u għal-livell tar-redikolu din il- kwestjoni.

Ma naħsibx li wieħed għandu jsir isteriku fuq dan is-suġġett.

Jien ngħid li f'dawn l-iskejjel hemm indottrinazzjoni f'sens kuntrarju għax l-oppożizzjoni qiegħda tipprova tindottrina l-pajjiż li s-suġġett ta' l- Unjoni Ewropea huwa taboo.

Naħseb li dan hu l-iżball, dan hu li jdaħħalna fi sqaq u dan hu xi jdaħħalna f'mentalita' magħluqa u dejqa.

Kif jista' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jippretendi li hu jħaddan din l- apertura lejn id-dinja jekk iħares lejn dawn l-affarijiet u jgħidilhom indottrinazzjoni?

Imma min ġo l-Ewropa, anke l-aktar nies anti-Unjoni Ewropea, jista' jimmaġina li jekk titkellem fuq il-programmi ta' l-Unjoni, fuq l-ambjent u fuq l-istituzzjonijiet ta' l-Unjoni, jasal biex jgħid li din hi kampanja sistematika ta' propaganda?

Trid tkun l-oppożizzjoni li jmexxi Dr Alfred Sant biex tagħmel dan!

U ma nixtieqx li aħna naraw ħares jew għadu fejn għadu m'hemmx.

Il-verita' hi li meta fil-gvern kien hemm il- Partit Laburista, il-ministru ta' l-edukazzjoni ta' dak iż-żmien bagħat lin- nies jitħarrġu fl-uffiċċju tal-programm Socrates, ħalli jkollna nies li jifhmu x'inhuma l-kondizzjonijiet, jifhmu l-protokolli u kif għandek tapplika.

Meta l-Partit Laburista kien fil-gvern twaqqaf l-uffiċċju Socrates.

Kien gvern immexxi minn Dr Sant li minkejja l-politika tiegħu dwar l-Unjoni Ewropea - jiena ma nlumux, anzi nfaħħru - ħass li hemm benefiċċji f'dawn il-programmi u pprova jżommhom.

Naturalment it takes two to tango f'dawn l-affarijiet u l-Unjoni Ewropea lil Dr Sant qaltlu li ma nistgħux naħdmuha b'din il-manjiera u bil-politika tiegħu u qaltlu: Ejja nistennew, naraw aktar x'inhuma l-iżviluppi, inkomplu nidħaddtu imma għalissa nieqfu hawn!

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Apparti mir-rimarki irrilevanti li għadu kemm għamel il-Ministru, jirrealizzax li l-mindset li qed jitkellem bih qisu ta' wieħed attiv fil-kontro-riforma tas-seklu 16, bid-dommatiżmu tiegħu japplika għal kulħadd?

Jifhimx li bl-istess mod kif hemm pluraliżmu u aċċettazzjoni fl-iskejjel li hemm min għandu twemmin reliġjuż differenti, f'qasam bħal dan ma jistax ikun hemm id-dommatiżmu u l-indottrinazzjoni li qed ikun hemm bħalissa fl-iskejjel primarji u sekondarji bikrin?

Lest il- Ministru li jara li jsir audit akkademiku minn persuna li tkun aċċettata bħala kompletament indipendenti ta' kif tabilħaqq qed jitmexxew dawn il- programmi fl-iskejjel primarji u sekondarji bikrin - mhux ta' exchanges, Socrates u affarijiet oħra, għalkemm kollha huma rilevanti dawn l- affarijiet - programmi ta' indottrinazzjoni unidirezzjonali favur sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u mhux informazzjoni dwar l-Unjoni?

L-akkuża qed tkun li dawn it-taparsi programmi ta' informazzjoni fuq l- Unjoni Ewropea qed jintużaw bħala eżerċizzju ta' propaganda u ta' indottrinazzjoni unidirezzjonali ħalli jiddaħħal f'moħħ it-tfal, li naturalment ma jistgħux jiġġudikaw mod ieħor jekk qed jiġu indottrinati b'dan il-mod, li għal pajjiżna triq waħda biss hemm, dik ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, ħaġa li fuq kwestjoni ta' kontroversja fundamentali bħal din tmur kontra l-konvenzjoni għall-ħarsien tad-drittijiet tat-tfal.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, ma nistax naqbel ma' l-asserzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li din hija xi sistema magħmula b'dan il-mod li qed jgħid hu.

Assolutament meta wieħed iħares lejn x'jiġri, nerġa' ngħid li tajjeb li l-Onor.

Sant jifhem x'jiġri.

Jiġri li l-iskola li tkun interessata jkollha stand, qisu wieħed minn dawn il-panels li qed naraw hawnhekk, bl-ismijiet tal-programmi u l-highlights ta' dak il-programm.

Ikun hemm mejda bil-leaflets - programm Socrates, programm Leonardo II – u jkun hemm stand ieħor fuq l-ambjent - nista' nġib hawnhekk il-posters li jitwaħħlu, clean air, clear water u waste management - u jkun hemm ktieb fuq l-istandards li wieħed għandu jimmira għalihom fil-kamp ta' l-ambjent.

Issa fejn ikun hemm talba imur xi ħadd mill-MIC u jiltaqa' ma' l-istudenti f'livell ta' Form IV u Form V u jwieġeb il-mistoqsijiet tagħhom fuq dawn il-programmi.

Assolutament bl-ebda tiġbid ta' l-immaġinazzjoni ma nista' nħares lejn dan l-eżerċizzju bħala propaganda.

Kieku dan l-eżerċizzju qed jiġi mbuttat minni bħala ministru ta' l-edukazzjoni, kieku iva qed nagħmel kampanja imma m'huwiex il-każ.

Forsi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed ikejjel ftit b'xibru.

Il-kampanja la qed issir min-naħa tal-gvern u lanqas min-naħa ta' l- awtoritajiet edukattivi, pero' donnu li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni b'dan il- mod subliminali - jien nifhmu ċar u jifhmu kulħadd - irid jipprova jwaqqaf kull ħsieb li b'xi mod jista' jkollu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea jekk dak il-ħsieb jista' jagħtik idea pożittiva ta' l-Unjoni Ewropea.

Dr Sant jaħseb li jekk dawn is-sessions jieqfu, it-tfal u ż-żgħażagħ u l-ħaddiema u l-ġenituri mhux se jibqgħu jaraw tajjeb dak li hu tajjeb, u mhux se jibqgħu jaraw ħażin dak li huwa ħażin fl-Unjoni Ewropea.

Lanqas mhuma se jaraw dak li hu ta' vantaġġ u dak li huwa ta' żvantaġġ.

Jekk il-Kap ta' l- Oppozizzjoni jaħseb li qed ngħixu fi żmenijiet fejn big brother jista' jikkontrolla dawn l-affarjiet, bir-rispett kollu naħseb li qed jiżbalja.

Jiena nassigura lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni illi l-iskejjel tagħna huma skejjel fejn hemm tolleranza kbira, hemm diversita', hemm varjeta' ta' opinjonijiet u fejn l-istudenti jiġu inflwenzati minn kollox u minn kull tip ta' għalliem.

Hemm min jagħtik l-istorja mod u hemm min jgħidhielek mod ieħor.

Pero' filwaqt li d-diviżjoni ta' l-edukazzoni qiegħda hemm tħares minn fuq u ssegwi biex tara li l-parametri wesgħin qed jiġu osservati, ma naħsibx li we can start breathing down the neck ta' kull għalliem u ta' kull kap ta' skola.

Naħseb li dan ikun il-bidu ta' l-għeluq ta' l-iskejjel tagħna biex jerġgħu jidħlu f'qoxorthom u huwa kontra l- interessi edukattivi tat-tfal tagħna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti .

Il-Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi każi ta' dixxiplina quddiem il-kummissjoni dwar is- servizz pubbliku, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

24065; u

f'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-ftehim bejn il-Gvern Malti u l-Fondazzjoni GAIA datat 29 ta' Lulju 1998 u r-rendikont finanzjarju għas-sena 1999, flimkien ma' kopja taċ-ċertifikat maħruġ mill-awdituri Ernst & Young, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (emenda Nru. 2)

Constitution of Malta (Amendment) (No. 2) Bill

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mis-6 ta' Marzu, 2001 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, ninsabu qed niddiskutu proposta min- naħa tal-gvern biex tiġi emendata l-Kostituzzjoni ta' Malta, il-liġi suprema tal-pajjiż.

Effettivament il-gvern qed jipproponi li jdaħħal żewġ emendi, waħda li għandha x'taqsam mal-kwestjoni tal-freedom of movement u taċ-ċittadinanza; u l-oħra li tirrigwarda l-kunsilli lokali, fejn il-gvern qed jipproponi li r-riferenza għalihom tkun entrenched fil-kostituzzjoni b'maġġoranza ta' żewġ terzi.

Din il-proposta ġiet immuntata bħala riaffermazzjoni ta' kemm il-gvern ta' Fenech Adami jemmen fil-kunsilli lokali u l-importanza li dawn għandhom jingħataw.

Issa kieku verament il- gvern jemmen f'din l-importanza li qed jgħid, żgur li ma kienx iressaq dawn iż-żewġ emendi f'abbozz wieħed għax assolutament m'hemmx konnessjoni.

Forsi wieħed jista' jgħid li dan huwa mod konvenjenti ta' kif isir ix- xogħol, imma jien ngħid li dan iktar jirrelata mal-fatt li bħal ħafna affarijiet oħra, il-gvern jara lill-kunsilli lokali bħala cavallo di battaglia politiku, u minflok jagħtihom l-importanza sħiħa billi jippreżentahom bħala tale quale, jattakkahom b'dan il-mod li fl-opinjoni tiegħi jindika ċerta arroganza politika.

Fil-fatt, Sur President, jien se niffoka unikament fuq dik il-parti tal-liġi li tittratta l-kunsilli lokali.

Artiklu 115A jgħid hekk:

''L-Istat, filwaqt li jirrikonoxxi l-prinċipji ta' sussidjarjeta', għandu jadotta sistema ta' gvern lokali li biha t-territorju ta' Malta jinqasam f'dak l-għadd ta' lokalitajiet hekk kif jista' minn żmien għal żmien jiġi stabilit b'liġi, b'dan li kull lokalita' tkun amministrata minn kunsill lokali elett mir-residenti tal-lokalita' u li jitwaqqaf u jitħaddem skond dik il-liġi li tista' minn żmien għal żmien tkun fis-seħħ.''

Minnu nnifsu dan l-artiklu huwa kurjuż għax it-titolu tiegħu huwa ''Gvern Lokali'' u anke għax jitkellem dwar struttura li se tiġi adottata, filwaqt li l-Istat se jirrikonoxxi l-prinċipji tal-sussidjarjeta'.

Meta tajt ħarsa lejn il-kostituzzjoni tagħna biex nara fejn tintuża' din id-diċitura fir- rigward ta' strutturi sibt li din tintuża' fir-rigward tal-president, tal- parlament u tal-ġudikatura.

Imkien fil-kostituzzjoni tagħna m'hemm din l- approach li filwaqt li qed nirriferu għal struttura issa, inwaħħlu magħha r- rikonoxximent ta' xi prinċipju - f'dan il-każ tas-sussidjarjeta'.

Din il- ħaġa għalija hija kurjuża.

X'inhu l-bżonn li unikament għal dan il-każ, fil- kostituzzjoni se niddefinixxu struttura u nattakkaw magħha r-rikonoxximent ta' ċerti prinċipji?

Din il-ħaġa naraha aktar u aktar kurjuża fid-dawl tal- fatt li l-frażi ''gvern lokali'' tissemma biss fit-titolu u fin-nota marġinali.

Jien naħseb li wieħed għandu jirrifletti ftit dwar dan il-punt.

Jekk niftakar tajjeb, fil-liġi tal-kunsilli lokali hemm riferenza waħda biss għall-gvern lokali, u issa din ir-riferenza qed issir it-titolu ta' din l-emenda li qed nagħmlu, b'mod li ma torbotx ma' dak li hemm fil-bqija tal-kostituzzjoni u fil-bqija tal-liġi eżistenti tal-kunsilli lokali.

Jiena nħoss li dawn l-affarijiet huma importanti għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett, malli nużaw il-kelma ''gvern'' inkunu qed immorru oltre minn dak li jgħid l-artiklu li għandna quddiemna fejn qed tissemma' l-kelma ''amministrazzjoni''.

Jiena nifhem li f'termini politiċi ġieli nużaw il- kelma ''gvern" għax anke jien ġieli użajtha - imma la qed nitkellmu dwar il- kostituzzjoni hawnhekk irridu nkunu ċari.

M'hemmx dubju li bil-mod ta' kif din il-kelma tintuża' f'diversi postijiet, mhux biss fil-Kostituzzjoni Maltija imma anke f'dawk barranin, il-kunċett ta' ''gvern'' ifisser istituzzjoni li by definition għandha l-poter li tagħmel it-taxxi.

Naħseb li jekk f'din il-Kamra hawn kunsens favur il-kunsilli lokali, żgur li m'hawnx qbil dwar il-fatt li dawn jista' jkollhom il-poter ta' tassazzjoni.

Dan minnufih ipoġġina quddiem mistoqsija importanti li nirriferi għaliha aktar 'il quddiem.

It-tieni mistoqsija li tqum issa, apparti kemm huwa xieraq li niddifenixxu struttura fil-kostituzzjoni b'riferenza għall-prinċipji li fuqha se titħaddem - għax fil-kostituzzjoni tagħna m'hemm l-ebda każ fejn struttura tiġi definita b'dan il-mod – hija għaliex il-prinċipji li se jkunu referibbli għal din l-istituzzjoni l-ġdida huma proprju dawk tas- sussidjarjeta'?

''Il-prinċipji tas-sussidjarjeta''' hija terminoloġija politika li ħarġet minn ħdan il-gruppi demokristjani Ewropej tas-snin ħamsin u sittin, Dawn jgħidu li fejn hemm xi ħaġa li tista' ssir at a lower level tat-tmexxija għandha tiġi delegata 'l isfel, fis-sens li ċ- ċentru ma jassorbix funzjonijiet li jistgħu jsiru b'mod aħjar - u "aħjar" imbagħad hija open to question - fuq livell aktar 'l isfel ta' amministrazzjoni.

Eventwalment din it-tip ta' terminoloġija daħlet ukoll fid-diċitura ta' l-Unjoni Ewropea - u hemmhekk fejn l-iktar li żviluppat - jekk niftakar tajjeb mit-Trattat ta' Maastricht 'il quddiem.

Għalhekk jien naħseb li wieħed għandu jistaqsi x'relevanza għandha din l-idea ta' sussidjarjeta' fil-kuntest tal-Kostituzzjoni Maltija, ta' l-istrutturi Maltin.

Hija ħaġa ċara li l-istrutturi Maltin, anke kif definiti minn din il-kostituzzjoni, huma strutturi unitarji.

Biex nirrifletti aħjar fuq dawn il-mistoqsijiet, jien ħarist lejn kostituzzjonijiet oħra Ewropej.

Bl-għajnuna ta' xi kollegi tiegħi għamilt scan ta' kif kostituzzjonijiet oħra jippreżentaw, jirriferu u jiddefinixxu l-awtoritajiet, il-kunsilli u l-korpi lokali tagħhom, kemm mil-lat ta' jekk idaħħlux id-diċitura ta' ''gvern'' f'dak li jgħidu, kif ukoll mil-lat ta' jekk jagħmlux xi forma ta' riferenza għall-prinċipji ta' ħaġa jew ta' oħra.

Nixtieq li nħares ftit lejn dawn l-affarijiet biex ta' l-inqas ikollna benchmarking ta' kif kostituzzjonijiet oħra jitkellmu dwar l-awtoritajiet lokali.

Nibda bil-Kostituzzjoni Taljana, fejn taħt "prinċipi fondamentali", din tgħid hekk:

''La Republica, una e indivisibile, riconosce e promuove le autonomie locali, attua nei servizi che dipendono dallo Stato il più ampio decentramento aministrativo e adegua i principi e i metodi della sua legislazione alle esigenze della autonomia e del decentramento.''

Artiklu 115 tal-Kostituzzjoni Taljana jgħid hekk:

''Le regioni sono costituite in enti autonome con propri poteri e funzioni secondo i principi fissati dalla Costituzione.''

Artiklu 116 imbagħad jitkellem dwar zoni partikolari u jgħid hekk:

''Sicilia, Sardegna, Trentino Alto Adige, Friuli Venezia Giulia, Val d'Aosta - forme e condizioni particolari d'autonomia secondo statuti speciali adottati con leggi costituzionali.''

Sur President, minn dan joħroġ li l-Kostituzzjoni Taljana qed tiddefenixxi z-zoni awtonomi, iz-zoni ta' tmexxija lokali, mhux b'riferenza għal xi prinċipji imma b'mod pożittiv, kif fuq kollox tagħmel il-Kostituzzjoni ta' Malta meta tiddefinixxi strutturi.

Il-Kostituzzjoni Taljana qed tagħmel hekk vis-à-vis l-awtoritajiet lokali tagħha.

Dak li joħroġ minn dan li għadni kemm qrajt huwa li mkien fil-Kostituzzjoni Taljana m'hemm riferenza għal xi prinċipji ta' ħaġa jew oħra fil-kuntest tar-reġjuni tagħha.

Id- definizzjoni hija formali, pożittiva, konkreta u definittiva.

Jekk imbagħad nagħtu ħarsa lejn il-Kostituzzjoni tal-Lussemburgu, pajjiż żgħir daqs tagħna f'dik li hi popolazzjoni, insibu li kapitlu 9 jitkellem dwar l-awtoritajiet lokali, u artiklu 107 dwar il-communes jgħid hekk:

''Communes form autonomous authorities, on a territorial basis, possessing legal personality and administrating their patgrimony and own interests.

In each commune there is a communal council directly elected by the inhabitants; the conditions to be elector or eligible will be fixed by law.''

Dan l-artiklu jkompli billi jiddeskrivi b'mod pożittiv l-istrutturi li bihom il-local authorities tal-Lussemburgu jaħdmu.

Mill-ġdid, m'hemm l- ebda riferenza għal xi forma ta' prinċipji jew għad-diċitura ta' ''gvern''.

Pero' f'subartiklu (3) ta' artiklu 107, il-kostituzzjoni ta' dan il- pajjiż tgħid hekk:

''The council draws up a yearly budget and closes the accounts.

It issues communal regulations, except in case of emergency.

It may impose taxes, with the Grand Duke's approval.

The Grand Duke may dissolve the council.''

Anke hawn, b'mod pożittiv u definit qed jiġu deskritti l-funzjonijiet tal- kunsill mingħajr l-ebda riflessjoni għal xi prinċipju ieħor jew għall-kelma ''gvern''.

Minflok qed tintuża l-kelma ''administration'' u ''communal''.

Jekk imbagħad nagħtu ħarsa lejn il-Kostituzzjoni ta' l-Awstrija, artiklu 115 li jittratta l-local counties jitkellem b'mod definit u pożittiv, fis- sens li bid-diċitura tiegħu stess qed jiddeskrivi din l-istruttura u kif taħdem.

Dan l-artiklu jgħid hekk:

''In so far as in the following Articles where the term County is used, the reference is to be taken to meaning Local County.

State legislation shall prescribe laws of Counties in accordance with the principles of the Articles contained in this Part.''

Imbagħad, l-artiklu jkompli billi jiddeskrivi l-prinċipji u jgħid:

"Every state is divided into Counties.

The County is a territorial corporate body entitled to self-administration while being at the same time an administrative local district.

Every piece of State must form part of a County.

The county is an independent economy entity.

It is entitled, within the limits of the laws of the Federation and the States, to possess assets of all kinds''.

Il-kostituzzjoni ta' l-Awstrija tibqa' imbagħad tiddeskrivi b'ċertu dettal l-istruttura, fiex tikkonsisti u kif taħdem.

Imkien, nerġa' ngħid, ma tissemma l-kwestjoni ta' ''gvern''.

Imkien m'hemm riferenza għal prinċipji astratti ta' natura politika li fuq kwestjoni ta' strutturi ma taħdimx, għax il-kostituzzjoni qiegħda hemm biex tiddeskrivi l-istruttura u tgħid kif din se taħdem.

L-Awstrijaċi jidħlu f'dettall kbir dwar il-mod ta' kif jaħdmu l-istrutturi tal-local counties tagħhom, u jiddeskrivu b'mod konkret kif dawn se jaħdmu, per eżempju kif isiru l-elezzjonijiet, kif maġġoranza ta' membri tista' tagħmel quorum fil-kunsill tal-county.

Sur President, nixtieq nikkwota issa mill-Kostituzzjoni Spanjola, fejn fir- rigward ta' public administration artiklu 103 jgħid hekk:

"The Public Administration serves the general interest with objectivity and it acts in accordance with the principles of efficacity, hierarchy, decentralization, deconcentration and coordination while fully complying with the law and legality."

S'issa, din hija l-unika kostituzzjoni Ewropea li titkellem dwar il- prinċipji, imma imbagħad meta titkellem dwar il-local structures minn artiklu 137 'l quddiem, taħt it-titlu ta' ''Organizazzjoni Territorjali ta' Spanja'', tgħid hekk:

''The State is organized territorially into municipalities, provinces and the Autonomous Communities which may be constituted.

All these entities enjoy autonomy for the management of their respective interests.''

Mill-ġdid nirrimarka li d-diċitura ta' ''gvern'' ma tidher imkien fil- Kostituzzjoni Spanjola u l-approach li biha hi mitkuba hija waħda li tiddeskrivi l-istruttura.

Aktar 'il quddiem, minn artiklu 140 'il quddiem, din il-kostituzzjoni tiddeskrivi b'mod dettaljat l-istrutturi tal- muniċipalitajiet, il-provinċji, eċċ., u tgħid:

''The Constitution guarantees the autonomy of the municipalities.

These enjoy full legal personality.

Their government and administration is the responsibility of their own city governments which are made up of the mayors and councilmen.

The councilmen shall be elected by the residents of the municipality via universal equal, free, direct, and secret suffrage in the manner established by law.

The mayors shall be elected by the council men or by the residents.

The law shall regulate the conditions under which the system of an open council may proceed.''

Minn dan kollu jirriżulta li l-Kostituzzjoni Spanjola qed tiddeskrivi struttura u tgħid kif din se taħdem, kif wara kollox tagħmel il- Kostituzzjoni ta' Malta.

S'issa il-kostituzzjoni tagħna qatt ma rabtet struttura ta' amministrazzjoni ma' prinċipji kif tinħadem imma dejjem qalet kif se taħdem.

Għalhekk jien naħseb li tajjeb li per eżempju naraw xi tgħid il-Kostituzzjoni Franċiża, fejn f'artiklu 72, taħt it-titlu ta' ''Territorial Units'', insibu deskrizzjoni ta' kif jinħadmu l-istrutturi ta' l-istat, jiġifieri fuq l-istess mudell ta' kostituzzjonijiet oħra Ewropej:

''The territorial units of the Republic shall be the communes, the departments and the overseas territories.

Any other territorial unit shall be established by statute.

These units shall be self-governing through elected councils and in the manner provided by statute.

In the departments and the territories, the delegate of the Government shall be responsible for national interests, administrative supervision and the observance of the law.''

Sur President, hawnhekk reġa' għandna konferma li l-mod ta' kif wieħed jiddeskrivi struttura f'kostituzzjoni huwa billi jgħid fiex tikkonsisti u kif se taħdem.

Il-mod ta' kif dan l-abbozz qed jiddeskrivi l-istruttura tal-kunsilli lokali filwaqt li jirrikonoxxi l-prinċipji tas-sussidjarjeta', s'issa għadna ma sibnih fl-ebda kostituzzjoni Ewropea, u m'aħniex se nsibuha, għallinqas f'dawk li qrajt jien.

Se ngħaddi issa għall-kostituzzjoni ta' dak il-pajjiż li skond il-media Nazzjonalista, għal dawn l-aħħar tlett ijiem sparixxa mill-mappa tad-dinja, u cioe' l-Isvizzera!

It-titlu numru 3 tal-kostituzzjoni ta' dan il-pajjiż jitkellem dwar il-konfederazzjoni u l-muniċipalitajiet.

L-approach li jimxi biha l-leġislatur Svizzeru hija li jgħid x'inhi l-istruttura tal- muniċipalitajiet u x'se jkunu l-ħidmiet tagħhom.

Imkien ma tissemma' b'xi mod il-kelma ''gvern''.

L-aħħar eżempju li se nagħti huwa tal-kostituzzjoni Svediża, fejn biex inkun għedt kollox, artiklu 7 ta' kapitlu 1, li jitratta l-lingwa ta' dan il-pajjiż, tidher il-kelma ''gvern''.

Dan l-artiklu jgħid hekk:

''There are primary and regional local government communes in Sweden.

The decision-making power in the communes is exercised by elected assemblies.

The communes may levy taxes in order to perform their tasks.''

Dan huwa l-uniku każ fejn minnufih wara li tissemma' l-kelma "gvern", qed jingħad li l-gvernijiet lokali jistgħu jagħmlu t-taxxi biex ikunu jistgħu jwettqu l-ħidmiet tagħhom.

Il-kunċett ta' ''gvern'' qed jintrabat minnufih mal-poter tal-ħolqien tat-taxxi.

Iktar minn hekk, artiklu 5 ta' kapitlu 8 tal-Kostituzzjoni Svediża jgħid hekk:

"Principles governing changes in the division of the country into local government communes, and governing the organization and working methods of the communes and local taxation shall be laid down by law.

Provisions governing the powers and responsibilities of the communes in other respects shall likewise be laid down by law.''

Għalkemm il-kostituzzjoni ta' dan il-pajjiż tagħmel issemmi l-prinċipji, m'hemm l-ebda riferenza għal xi prinċipji astratti, imma b'mod pożittiv u definit, il-mod ta' kif jitħaddmu l-communes Svediżi shall be laid down by law.

Jien naħseb li dawn l-eżempji kollha juru b'mod ċar li fl-ebda kostituzzjoni minn dawk li semmejt - u lanqas fil-Kostituzzjoni Maltija kif inhi llum - m'hemm l-ebda struttura ta' kif se jaħdmu oqsma amministrattivi fil-pajjiż riferibbli għal xi prinċipju fl-ajru, imma riferibbli għad- deskrizzjoni ta' kif dawn se jaħdmu, jew dik maħruġa mill-istess kostituzzjoni jew dik approvata minn dan il-parlament.

Meta jiddaħħal il- kunċett ta' "gvern", tkun qed tiddaħħal minnufih l-idea li l-entita' in kwestjoni se jkollha b'xi mod jew ieħor il-poter li tintaxxa.

Jien diġa' għedt li dwar dan żgur li mhux se jkun hawn qbil.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien m'iniex se nitkellem dwar is-sussidjarjeta' għax dwar dan hemm ħafna x'wieħed jgħid.

Irrid niddikjara uffiċjalment li dwar il-kwestjoni tat-taxxi hawn qbil totali dwar il-fatt li l-kunsilli lokali ma jistgħux jagħmlu taxxi.

Rigward il-kelma ''gvern'', irrid ngħid li l-kostituzzjoni tagħna, f'erba' artikoli speċifiċi diġa' tuża t-terminu "local government authority", jiġifieri d-diċitura biex torbot ma' dawk l-artikoli diġa' teżisti.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, xorta jibqa' l-fatt li d-diċitura li qed tintuża hawnhekk - għax issa qed nitkellmu b'mod espliċitu dwar l- awtoritajiet lokali - qed timplika minnufih il-fatt li l-poter ta' dawn jista' jitwessa' b'tali mod li jkunu jistgħu jagħmlu t-taxxi.

Rigward is-sussidjarjeta', l-ewwelnett irrid ngħid li ma naqbilx li l-mod ta' kif jiġu deskritti l-kunsilli lokali għandu b'xi mod jew ieħor jintrabat ma' xi prinċipju, għax nemmen li struttura għandha tiġi definita biss billi wieħed jgħid fiex se tkun tikkonsisti.

Pero' iktar u iktar ma jinżillix l-argument li għandha tkun is-sussidjarjeta' li tidħol bħala prinċipju, u se nispjega għaliex.

Kif diġa' għedt, jiena rajt il- kostituzzjonijiet Ewropej biex nara hemmx imqar kostituzzjoni waħda li ddaħħal il-prinċipju tas-sussidjarjeta' fir-rigward ta' l-awtoritajiet lokali, u sa fejn naf jien, l-ebda pajjiż ma jsemmi l-kelma ''sussidjarjeta' '' fl-ambitu ta' kunsilli lokali kif definiti mill- kostituzzjoni tiegħu.

Il-kunċett ta' sussidjarjeta' jidħol mbagħad f'ċerti trattati riċenti ta' l- Unjoni Ewropea - jekk niftakar tajjeb dak ta' Maastricht - pero' rridu nifhmu x'qed jiġri f'dan it-tip ta' trattati, fejn stati sovrani qegħdin jaqblu li parti mis-sovranita' tagħhom għandhom jiċċentralizzawha 'il hinn mill-fruntieri tagħhom.

Qegħdin jaqblu wkoll li ħaġa bħal din għandha ssir b'tali mod li jassiguraw li l-miżuri interni ta' tmexxija jibqgħu salvagwardati kemm jista' jkun.

Fi kliem ieħor, dawn l-istati sovrani qed jiftiehmu bejniethom li jiċċentralizzaw parti mid-decision-making structures tagħhom fuq bażi sovranazzjonali, filwaqt li jibqgħu jżommu quddiem għajnejhom il-ħtieġa li fejn fuq bażi lokali, reġjonali jew nazzjonali, ċerti affarijiet jistgħu jsiru aħjar, dawn jibqgħu kif inhuma, jiġifieri dan m'huwiex proċess ta' devoluzzjoni 'l isfel imma huwa safeguard biex isir konċentrament 'il fuq.

Bil-proċess ta' integrazzjoni Ewropea, l-istati membri ta' l-Unjoni qed jitfgħu parti mill-poteri tagħhom fiċ-ċentru, jiġifieri fi Brussels.

Waqt li jagħmlu hekk, qed jippruvaw ikunu konxji - kemm politikament kif ukoll strutturalment - ta' dawk l-affarijiet li jistgħu jsiru aħjar mill- istrutturi eżistenti, biex ovvjament ma jitfgħuhomx fi Brussels.

Il- pajjiżi membri qed joqogħdu attenti biex dak li jitfgħu fiċ-ċentru jkun dak li se jżid l-effiċjenza, it-trasparenza u l-effettivita' akbar, waqt li jżommu l-bilanċ bejn dak li jista' jsir isfel u dak li qed jiġi mbuttat 'il fuq.

Dan huwa proċess kompletament bil-kontra ta' dak li qed nagħmlu aħna, għax f'dan l-istat żgħar u unitarju Malti, qegħdin naqblu kostituzzjonalment li l-istrutturi u l-poteri li għandna fuq bażi ċentrali nniżżluhom 'l isfel.

Għalhekk il-prinċipju ta' sussidjarjeta' fil-każ tagħna ma jagħmilx sens għax filwaqt li l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni, li qed jużaw dan il-kunċett, qed jibagħtu l-poteri tagħhom 'il fuq, aħna qed inniżżluhom 'l isfel.

Fil-prattika dan l-aħħar, anke bl-aktar mod lampanti, l-Unjoni Ewropea m'hiijex qed tosserva l-prinċipji tas-sussidjarjeta', u fl-opinjoni tiegħi, lanqas tista' tagħmel dan minħabba l-kontradizzjoni li hemm fil-moħħ ta' min qed jagħmel draft ta' dawn it-trattati.

Kif jista' wieħed jgħid li se jagħmel economic and monetary union u fl-istess ħin iżomm mal-prinċipji tas- sussidjarjeta'?

Dan huwa mpossibbli li jsir għax hekk kif tinħoloq unjoni ekonomika u monetarja, ikun iċ-ċentru li jieħu t-tmexxija f'idejh.

Jekk hemm prinċipju ta' sussidjarjeta', fuq bażi internazzjonali, li jagħmel sens, huwa dak li l-istat nazzjonali jkollu kontroll ta' mija fil-mija fuq il-budget tiegħu.

Ftit ilu għadna kemm assistejna għal każ lampanti u fl- opinjoni tiegħi skandaluż fejn Brussels qal lill-Irlanda, dak il-pajjiż bl- akbar growth rate u bl-aħjar economic performance, li qed imexxi l-budget tiegħu ħażin u għalhekk għandu jbiddlu u jnaqqas id-deficits li għandu.

Allura f'dan li qed ngħid, il-prinċipju ta' sussidjarjeta' fejn qiegħed?

L-argument tiegħi hu li l-proċess li bih jiġu żviluppati l-argumenti tas- sussidjarjeta' fuq bażi Ewropea huwa l-maqlub ta' dak li qed nagħmlu hawnhekk.

Il-proċess ta' sussidjarjeta' huwa a safeguarding system biex meta pajjiż jittrasferixxi s-sovranita' lejn ċentru aktar 'il bogħod minnu, kemm jista' jkun iżomm għandu dawk l-istrutturi li jkunu mexjin tajjeb.

Imma aħna hawnhekk qed naħdmu bil-maqlub.

Aħna qed inniżżlu 'l isfel parti mill-poter ċentrali, u allura aktar u aktar ngħid li huwa ħażin li fil- kostituzzjoni tagħna ndaħħlu xi forma ta' prinċipju biex jiddefenixxi struttura li għandha tkun preżentata b'mod pożittiv, speċjalment jekk il- prinċipju magħżul ikun dak tas-sussidjarjeta'.

Il-Ministru għadu kemm qal li qed jorbot id-diċitura ta' ''gvern lokali'' ma' dik diġa' eżistenti fil-kosituzzjoni.

Imma ħafna mir-riferenzi għal ''gvern lokali'' fil-kostituzzjoni tagħna huma meħuda minn dik Indjana, fejn f'dak iż-żmien li nkitbet ħafna affarijiet dehru remoti.

Kif rajna fil-kostituzzjonijiet Ewropej, fiż-żmenijiet tal-lum id-diċitura ta' ''gvern lokali'' tinkorpora fiha l-potenzjal li dawn il-gvernijiet jagħmlu t-taxxi.

Din hija xi ħaġa ħażina u għalhekk għandna nkunu sensittivi għaliha.

Barra minn hekk, il-fatt li xi forma ta' prinċipju fl-ajru jiġi magħqud ma' struttura kif definita fil-kostituzzjoni huwa preċedent ħażin li s'issa la jidher fil-kostituzzjoni tagħna u lanqas f'oħrajn Ewropej.

Ċertament imbagħad li l-prinċipju ta' sussidjarjeta' f'dan il-kuntest huna kontro-sens ma' dak li qed nagħmlu u ma' dak li rridu nagħmlu.

Mr Speaker, l-iktar ħaġa importanti f'dan il-qasam hija bla dubju ta' xejn il-kwestjoni tat-taxxa.

Jien naħseb li fil-ħidma tagħna m'għandna nagħmlu xejn li biha lill-poplu nġiegħluh jaħseb li l-awtoritajiet lokali se jkollhom il-potenzjal li jagħmlu taxxi ġodda.

Dan ikun ħażin kemm politikament, għax iċ-ċittadini jridu jħossu aktar trasparenza fir-rigward tat-taxxi, kif ukoll strutturalment, għax fuq ċerti livelli l-Istat Malti huwa unitarju u naħseb li għandu hekk.

Iva, li nagħmlu proċess ta' devoluzzjoni lokali u reġjonali m'hijiex xi ħaġa ħażina, imma imbagħad id- devoluzzjoni trid tinżamm fil-ħsieb ċar ta' trasparenza sħiħa li għandna bżonn fuq bażi ta' tassazzjoni, jiġifieri li ċ-ċittadini jkunu jistgħu jaraw b'mod trasparenti kif qed jiġu affettwati mit-taxxi, u trid tittieħed in konsiderazzjoni l-ħtieġa li kemm jista' jkun jitnaqqas il-piż tat-taxxi minn fuq il-poplu.

Sur President, bħalissa għaddejja kampanja elettorali u t-tema tal-kampanja tal-Partit Laburista hija l-piż tat-taxxi li l-poplu qed iħoss.

Aħna bħala partit sfidajna lill-gvern tal-ġurnata biex għallinqas għas-sena d-dieħla ma jsirux taxxi ġodda minn dawk il-kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalista.

Meta ngħid "taxxi" inkun qed infisser dawk il-miżuri kollha li għandhom effett ekwivalenti għal dak tat-taxxi.

Min-naħa tagħna, aħna wegħidna li għas-sena li ġejja l-kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista mhux se jagħmlu taxxi ġodda.

B'xorti ħażina l-gvern għadu ma laqax din l- isfida imma pprova joħloq ħafna diversivi fl-ajru.

Jien naħseb li jkun xieraq li dwar dawn l-affarijiet niċċaraw l-ideat u l-proposti tagħna, għax ikun dnub li jibda' jinħass li fil-proġett sħiħ tal-ħolqien tal-kunsilli lokali jkun hemm moħbija ħidma li permezz tagħha jkompli jiżdied il-piż tat- taxxi fuq iċ-ċittadini Maltin, liema piż bħalissa huwa tqil wisq.

Mr Speaker, qed nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li rriferejt għalihom f'dan l-intervent.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr Speaker, meta wieħed jiġi biex jiddibatti leġislazzjoni bħal din bilfors irid ikun tekniku għax fin-natura tagħhom l- emendi kostituzzjonali huma emendi pjuttost tekniċi.

Issa hawnhekk għandna żewġ emendi li kif għadu kemm qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, xejn m'għandhom x'jaqsmu ma' xulxin.

Il-gvern qed jipproponi li jsiru emendi fir-rigward taċ-ċittadinanza u tal-kunsilli lokali.

U rrid ngħid mill-bidu li bħala prinċipju, il-Partit Laburista fl-oppożizzjoni diġa' wera l- intenzjoni tiegħu li jivvota favur dawn l-emendi.

B'daqshekk ma jfissirx li aħna naqblu mal-wording li nsibu f'dan l-abbozz, pero' ma naħsibx li qegħdin wisq il-bogħod biex naslu fi ftehim.

Biss qabel ma nitkellem dwar il-kwestjoni taċ-ċittadinanza, xtaqt nagħmel xi rimarki żgħar dwar il- kunsilli lokali, Sur President.

M'huwiex veru li l-Partit Laburista huwa kontra l-kunsilli lokali, anzi l- Partit Laburista huwa favur il-kunsilli lokali.

Dak li nixtiequ aħna hu li fuq livell lokali l-partiti politiċi jibqgħu barra biex ma jkollniex politika partiġjana u polarizzazzjoni żejda fejn m'għandniex bżonnha.

Aħna pajjiż żgħir b'żewġ partiti politiċi kbar u tajjeb jew ħażin - anzi xi kultant ħażin - il-politika tiddomina żżejjed u għandna wisq polarizzazzjoni.

Allura b'ċertu għaqal il-Partit Laburista jemmen li jekk indaħħlu l-politika fuq livell ta' kunsilli lokali, bilfors se jkollok aktar infużjoni ta' politika partiġjana li tikkrealek aktar tensjoni.

Fil- fatt qed nibdew nesperjenzawha din għax l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali qed jieħdu spinta differenti issa, kważi qed issir kampanja elettorali - għalkemm mhux kbira daqs ta' l-elezzjonijiet ġenerali - kull sena u din tikkrea ċerta tensjoni.

Dik kienet il-pożizzjoni tagħna.

Naturalment aħna bħala prinċipju m'aħniex kontra li fil-kostituzzjoni, il-liġi suprema tal-pajjiż, jidħol dan il-kunċett innovattiv, li l-gvern jintrabat għal dejjem li jipprovdi sabiex f'Malta jkollna din is-sistema ta' amministrazzjoni.

Fil-liġi proposta quddiem din il-Kamra se ndaħħlu artiklu ġdid fil- kostituzzjoni ma' dawk l-artikli li huma entrenched - jiġifieri li jridu żewġ terzi tal-voti tal-membri ta' din il-Kamra - fosthom id-drittijiet tal- bniedem u ħafna kunċetti oħra.

Dan il-prinċipju dwar il-kunsilli lokali li qegħdin indaħħlu fil-kostituzzjoni mhux biss se jitqies bħala parti mil- liġi sovrana u suprema tagħna - għax parti mill-kostituzzjoni hija liġi suprema, però mhijiex entrenched u għalhekk b'vot maġġoritarju f'dan il- parlament tista' tbiddilha - imma l-kunċett il-ġdid ta' amministrazzjoni tramite l-kunsilli lokali se jkun entrenched fil-kostituzzjoni tagħna.

Dan huwa punt importanti li wieħed jikkonsida għaliex una volta jidħol, se jkun diffiċli ħafna, jekk mhux addirittura impossibbli, li dan il-parlament jerġa' jirrikonsidra dan il-punt għax se jkun hemmhekk kważi għal dejjem.

Għalhekk wieħed irid joqgħod aktar attent mis-soltu meta jemenda l- kostituzzjoni, speċjalment meta l-emenda se tkun entrenched.

Ir- riflessjonijiet tad-deputati parlamentari jridu jkunu forsi aktar preċiżi minn dawk li jsiru fuq liġijiet oħra għaliex qed nintrabtu darba għal dejjem.

Naturalment kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, bħala prinċipju aħna naqblu però hemm żewġ aspetti fil-wording li l-oppożizzjoni Laburista mhix kuntestata bihom, mhux għax irridu nkunu akkademiċi jew tekniċi żżejjed imma għaliex nafu li una volta dan il-paragrafu se jiġi inserit, dan se jkun hemm għal dejjem.

Il-ministru qal li fil-prinċipju m'huwiex favur li l-kunsilli lokali jagħmlu taxxi ġodda, però l-Onor.

Austin Gatt mhux se jkun hemm għal dejjem - kif ħadd minna hawnhekk m'hu se jkun hawn għal dejjem - u meta inti qed torbot ruħek mal-kostituzzjoni, inti mhux qed torbot għal tliet snin jew erbgħa imma qed torbot għal għexieren ta' snin, jekk mhux għal dejjem.

Ċertament li ċ-ċirkostanzi jinbidlu - u anke jinbidlu l-partiti politiċi - u min ikun fil-gvern jista' faċilment joħroġ b'interpretazzjoni differenti ta' dak l-artiklu.

Aħna qed ngħidu li bħala prinċipju l-kelma ''gvern'' fil-frażi ''gvern lokali'' għandha tkun ''kunsill'', għax il-kelma gvern ma tistax tibqa' titfagħha għax kelma sabiħa imma trid tara xi tfisser il- kelma ''gvern'' u trid tara l-implikazzjonijiet ta' din it-terminoloġija.

L-interpretazzjoni tat-terminoloġija ''gvern'' tinneċessita b'mod naturali li l-gvern irid imexxi b'awtonomija assoluta, u la jrid imexxi b'awtonomija assoluta jrid ikollu ċerti drittijiet li jilleġisla, anke fuq livell ta' tassazzjoni.

U għalkemm il-ministru qed jgħid li hu kontra li l-kunsilli lokali jagħmlu t-taxxi, jista' jkun hemm gvern ieħor li jgħid li ladarba ntrabatna li mmexxu billi jkollna gvernijiet lokali, dan ifisser li l- kostituzzjoni trid li dawn ikunu tant awtonomi li ma jkunux jiddependu mill- gvern u mill-parlament ċentrali.

Jista' jkun hemm xi ħadd li jinterpretaha hekk.

Allura aħna nemmnu li l-wording ta' dan il-paragrafu huwa żbaljat, u dak huwa l-ewwel punt.

Imbagħad għandna r-riservi tagħna dwar il-kelma "sussidjarjeta'", u fil- fatt qegħdin nirrakkmandaw li l-gvern jirrevedi l-pożizzjoni tiegħu.

Il- kelma ''sussidjarjetà'' ma tantx tagħmel sens fis-sistema ġuridika tagħna, però hija kelma li bdiet tintuża fi sfond internazzjonali, speċjalment għal dak li jikkonċerna l-Unjoni Ewropea.

Skond il-kostituzzjoni tagħna - u hekk għandu jkun għax ma tagħmilx sens mod ieħor - aħna pajjiż unitarju u m'aħniex stat federali.

Meta tkun l-università titgħallem li f'demokrazija għandek metodi varji kif inti tista' tamministra pajjiż, fosthom stat li huwa federali, għandek confederate states u għandek stati li huma unitarji.

Per eżempju, l-Amerika u l-Ġermanja huma stati federali imma aħna stat unitarju.

Allaħares Malta, toqba ta' pajjiż, kellha ssir stat federali għax ma jagħmilx sens peress li l-popolazzjoni tagħna hija ta' 400,000 u t- territorju tagħna huwa dak li hu.

Jiġifieri aħna mhux żgħar - għax jekk tgħid żgħar tkun qed tesaġera - imma tikka!

(Interruzzjonijiet) Ma jfissirx li aħna pajjiż inqas minn pajjiż ieħor, għaliex kważi aħjar tkun żgħir.

Per eżempju, dan l-aħħar kont qed naqra ktieb li jispjega li fid- dinja tal-lum l-aktar li se jmorru tajjeb u l-aktar li se jimxu 'l quddiem huma dawk l-istati żgħar ħafna bħal Singapore u anke pajjiżi iżgħar, li se jkunu indipendenti u se jkunu jistgħu jħaddmu ekonomija u joffru servizzi finanzjarji kif jidhrilhom huma.

Allura dawn il-pajjiżi żgħar bħal Monaco se jisplodu u se jkollhom ħafna ġid.

U għalhekk huwa tajjeb li tkun pajjiż żgħir – nerġa' ngħid li mhux qed nikkritika lil pajjiżi imma rridu nkunu saqajna ma' l-art – u ma jagħmilx sens li inti tamministra pajjiż bħal dan billi taqsmu fi gvernijiet u stati ġewwa stat għax aħna żgħar wisq.

L-idea tas-sussidjarjetà tagħmel sens fejn għandek pajjiżi ta' ċertu kobor, minħabba d-diversi interessi reġjonali jew lokali u minħabba l-kobor u l- popolazzjoni sostanzjali li jkun hemm, allura l-gvern jintrabat li dak li huwa ta' interess nazzjonali bħal foreign policy, difiża, eċċ. dejjem jibqa' f'idejn il-gvern ċentrali, però affarijiet ta' amministrazzjoni ordinarja jkunu f'idejn il-gvern reġjonali.

Allura l-gvernijiet reġjonali jkollhom il-poter li jilleġislaw anke għall-finijiet ta' tassazzjoni.

Sussidjarjetà tfisser li inti tintrabat a priori li tabdika parti mis- sovranità ċentrali f'idejn entitajiet sussidjarji, li skond dan il- paragrafu huma gvernijiet lokali.

Aħna bħala prinċipju ma naqblux ma' dan għax ma jagħmilx sens għal pajjiżna.

Aħna rridu li jkollok gvern ċentrali, parlament ċentrali li ma jabdika xejn mir-responsabbiltajiet tiegħu, però jiddelega - mhux jabdika jew ssir devoluzzjoni - ċerti poteri lil dawn l-entitajiet lokali.

Aħna m'aħniex kontra li jkun hawn entitajiet reġjonali - infatti konna pproponejna li Għawdex ikollu speċi ta' kunsill reġjonali li jkun iħaddem il-kunsilli kollha ta' Għawdex – u lanqas m'aħna kontra li jkun hawn xi gvern li jgħid li hawn wisq kunsilli u jgħid li jrid għaxra, tmienja jew seba' reġjuni.

Bħala prinċipju m'aħniex kontra dan kollu, jista' jsir, però aħna nemmnu li għandna nibqgħu stat unitarju u li l-kunsilli lokali jiffunzjonaw b'delega mill-gvern ċentrali.

Permezz tal-kostituzzjoni għandna nikkreaw l-ambjent biex jiffunzjonaw dawn il-kunsilli lokali, però l-poteri tagħhom għandhom ikunu dawk ta' delega mill-gvern ċentrali.

Din hija l-pożizzjoni tal-Partit Laburista u ma naħsibx - ħalli nkun onest ma' kulħadd - li f'dan il-mument l-Partit Nazzjonalista huwa kuntrarju għal din it-tip ta' politika tagħna.

Forsi wrew entużjażmu żejjed f'dan il- paragrafu, però ma naħsibx li fil-prinċipju profond l-Partit Nazzjonalista fil-gvern għandu xi idea differenti minn tagħna, u għalhekk qed inkunu tekniċi.

Din il-klawsola għandha tidħol għax jaqbel magħha kulħadd però trid issir b'ċertu mod u manjiera biex nirriaffermaw n-natura unitarja tal- gvern u s-sistema tal-gvern ta' pajjiżna.

Dak huwa l-ewwel punt li ridt ngħid għal dak li jikkonċerna l-kwestjoni ta' local government.

Mr Speaker, qed issir emenda oħra għal artiklu 44 tal-Kostituzzjoni li tikkonċerna ċ-ċittadinanza u l-freedom of movement, fejn apparti li qed issir riferenza għal żewġ artikli oħra fil-Kostituzzjoni, artikli 22(1) u 25(1), qed issir riferenza għal liġi oħra li għadda dan il-parlament, il- Maltese Citizenship Act.

Jiġifieri minflok ir-riferenzi li kienu jsiru għall-artikli tal-Kostituzzjoni issa se jsiru riferenzi għall-Maltese Citizenship Act.

X'inhuma l-osservazzjonijiet tiegħi?

L-ewwelnett artiklu 44 huwa entrenched fil-Kostituzzjoni u biex tbiddlu trid maġġoranza ta' żewġ terzi tal-membri parlamentari.

Però stranament ir-riferenzi li dan l- artiklu kien jagħmel għal artiklu 22(1) u 25(1) tal-Kostituzzjoni mhumiex entrenched.

Dan ifisser li hawn lakuna ta' kif wieħed jista' jinterpreta din il-liġi.

Għaliex inti għandek artiklu tal-liġi li huwa salvagwardat, però qed jagħmel riferenza għal artikli oħra li mhumiex salvagwardati.

Allura dan ifisser li l-pożizzjoni hija li għalkemm artiklu 44 huwa entrenched, jien nista' nbiddel l-artikli oħrajn u allura fis-sustanza, b'maġġoranza minima, inkun qed inbiddel l-ispirtu u s-sustanza ta' artiklu 44.

Jiġifieri hemm punt ta' prinċipju affermat fil-Kostituzzjoni u ma jistax jitbiddel, pero' mbagħad minflok tidħol mill-bieb tidħol mit-tieqa għax inti tista' b'maġġoranza minima tbiddel dawk l-artikli li qed tagħmel riferenza għalihom.

Issa dawk spiċċaw.

Issa li se nagħmlu hu li minflok riferenza għal artiklu 22(1) jew 25(1) tal-Kostituzzjoni, qed issir riferenza għal subartiklu (1) ta' artiklu 3 jew subartiklu (1) ta' artiklu 5 ta' l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija.

Mela qabel spjegajt kif l-artikli li kienet qed issir riferenza għalihom ma kenux entrenched u allura stajna nbiddlu fis-sustanza dak li mhux suppost jinbidel, u issa l-pożizzjoni se jkun li:

''for the words ''article 22(1) or article 25(1) of this Constitution." there shall be substituted the words ''subarticle (1) of article 3 or subarticle (1) of article 5 of the Maltese Citizenship, as in force upon the coming into force of the Maltese Citizenship (Amendment) Act, 2000.''

Issa d-domanda tiegħi hija din: Kif inhija miktuba llum din tfisser li ladarba għandek artiklu 44 entrenched u tkun qed tabbinah ma' l-emendi tal- Maltese Citizenship Act, allura l-pożizzjoni legali hija li dawn l-emendi huma entrenched peress li qed tikkwalifikaha bil-kliem "Maltese Citizenship (Amendment) Act, 2000."?

Ara kieku għedt "article 3 and article 5 of The Maltese Citizenship Act'' u ma wżajtx il-kelma ''2000'', dan kien ifisser li inti qed tikkwalifika artiklu 44 ma' dak li hemm fis-sustanza f'din il- liġi.

Kif kienu l-artikli l-oħra tal-Kostituzzjoni, l-Istat seta' jbiddel jekk jitbiddlu ċ-ċirkostanzi.

Mela l-affermazzjoni tal-prinċipji tibqa' entrenched però r-riferenzi jistgħu jitbiddlu skond iċ-ċirkostanzi.

Iżda issa bl-emenda, ladarba int irbatt ir-riferenza ma' liġi kif inhija emendata b'dak l-Att, ifisser li anke jekk sentejn oħra nbiddlu l-Maltese Citizenship Act, ir-riferenza li qed issir tibqa' ssir għal-liġi kif kienet qabel ma saru l-emendi sussegwenti.

Dan għaliex inti rbattha ma' l-emendi li saru fis-sena 2000 meta se jiġu in force.

Nafu x'irridu?

Qed niftaħha għad-dibattitu ħalli l-ministru jikkonsidraha.

Aħna rridu li dawn il- prinċipji l-ġodda li qed indaħħlu qatt ma jkunu jistgħu jitbiddlu, anke jekk tinbidel il-liġi li għaliha qed issir riferenza, jew irridu li ssir riferenza għal din il-liġi, li hija liġi ordinarja, u jekk jidhirlu opportun il-parlament b'maġġoranza sempliċi ibiddel ċerti aspetti tagħha?

Din hija d-domanda tiegħi għax il-pożizzjoni mhijiex ċara.

Allura naħseb li l-Partit Laburista lanqas jista jieħu pożizzjoni fuqha.

Din il- kwestjoni hija purament teknika, purament legali imma fl-opinjoni umli tiegħi hija kwestjoni li tibki li tiġi kkjarifikata.

Punt ieħor ta' natura legali huwa li apparti l-Maltese Citizenship Act 2000 u l-Kostituzzjoni u apparti l-cross references li qed nagħmlu, hemm ukoll Kap. 217 li jikkonċerna l-immigrazzjoni u li artiklu 4 tiegħu jitkellem dwar l-exempt status.

S'issa l-exempt persons kienu jirrispekkjaw il- kriterju li kien hemm f'artikli 22 u 25 tal-kostituzzjoni imma issa b'ċerti emendi qed jiġi ppostulat ..

Jien nasal biex naqbel ma' l-emendi li qed jiġu proposti - m'iniex qed nirriferi għas-sustanza tal-liġi imma għall- emendi - pero` naħseb li trid issir ftit riflessjoni għal dak li jikkonċerna artiklu 4 ta' Kap. 217 li, kif diġa` għedt, jitkellem dwar l- exempt persons.

U qed ngħid hekk għaliex naħseb li nistgħu niġu f'pożizzjoni, u hekk se jiġri, fejn il-Kostituzzjoni tgħid mod, bil-cross references tagħha għal-liġi taċ-ċittadinanza, filwaqt li l-liġi ta' l- immigrazzjoni tkun tgħid mod ieħor.

Huwa veru li l-liġi kostituzzjonali hija suprema u dejjem tirbaħ hi, anke jekk ikollok liġijiet oħra konfliġġenti magħha u anke jekk dik il-leġislazzjoni ma tkunx entrenched, pero` tista' tiġi f'pożizzjoni fejn ikollok żewġ liġijiet fuq l- immigrazzjoni u l-immigration police ikunu jridu jiskattaw il-provvedimenti ta' Kap. 217.

Jien naħseb li fil-prattika l-kummissarju tal-pulizija, li huwa l-principal immigration officer, se jaħdem u se jibqa' jiskatta l- pożizzjoni skond Kap. 217 tal-Liġijiet ta' Malta għal dak li jikkonċerna l- exempt persons u għalhekk wieħed irid jirrifletti fuq dak li nsibu f'dak il- kapitlu biex inkunu aktar preċiżi u ma noħolqux polemiċi.

Issa ħalli naraw x'se jinbidel fis-sustanza.

L-ewwelnett hemm l-emenda proposta f'subparagrafu (ii) ta' paragrafu (b) ta' klawsola 2 li tgħid li l-kliem ''who is the wife'' li hemm f'subartiklu (4) ta' artiklu 44 għandhom jiġu jaqraw ''who is the spouse''.

Dan jagħmel ħafna sens għaliex m'huwiex sew li filwaqt li raġel li jiżżewweġ Maltija għandu dritt isir ċittadin Malti - naturalment jekk ma jkunx hemm xi ċirkostanzi speċjali – mara li tiżżewweġ Malti ma jkollux l-istess dritt.

Din diskriminazzjoni ċara u għalhekk naħseb li l-leġislatur għamel sewwa li qed ibiddel il-kelma "wife" għall-kelma ''spouse'' - fil-fatt aħna hekk konna se nagħmlu meta konna se nipproponu dawn l-emendi – pero` fejn qabel min jiżżewweġ awtomatikament kellu d-dritt japplika biex isir ċittadin Malti, illum skond il-liġi kif proposta, wieħed irrid jistenna ħames snin.

Aħna konna se nipproponu inqas, pero` naturalment iċ-ċirkostanzi dejjem jinbiddlu u fil-fatt naħseb li ħames snin huwa aħjar minn tliet snin.

Qed ngħid hekk għaliex ir-realta` f'pajjiżna hi - u l-bieraħ għamilt xi domandi parlamentari biex nakkwista ċertu tagħrif u kważi aħjar għamilt dawn id-domandi qabel - li kontinwament qegħdin isiru abbużi lampanti minn din il-liġi.

Qegħdin jiġu ħafna barranin li wara li jiżżewġu u jsiru ċittadini Maltin, jisseparaw u ħafna minnhom jispiċċaw anke fuq il-relief.

Għandna ħafna nies ta' nisel barrani li żżewġu Maltija għall-konvenjenza u dawn mhux talli saru ċittadini Maltin u ddubbaw drittijiet li jispettaw liċ-ċittadini Maltin, talli addirittura abbużaw u sservew bin-nisa tagħna bl-aktar mod vili – jien għandi każi ta' separazzjoni ta' nisa Maltin li ġew abbużati b'dan il-mod, imbagħad wara ttrattawhom ta' żibel u abbandunawhom – u għaliex ikunu saru ċittadini Maltin jibdew jieħdu r-relief u b'hekk ikunu qed jisfruttaw il-makkinarju tal-gvern.

Dan għalija huwa inaċċettabbli.

Dawn qed jisservew bina u l-gvern qed jagħmel sew - u l-oppożizzjoni wkoll kienet se tagħmel sew - li qed jittekilja din il-problema reali għaliex wara kollox l-ewwel obbligu ta' dan il-parlament huwa lejn iċ-ċittadini Maltin li jtellgħulna hawnhekk.

Li wieħed jisserva u jisfrutta ċittadini Maltin, mbagħad jisfrutta s-sistema kollha u addirittura jakkwista housing u affarijiet oħra b'xejn m'huwiex aċċettabbli.

Din il-liġi hija mmirata biex tipprova twaqqaf b'xi mod dawn l-abbużi u għalhekk hija tajba u aħna naqblu magħha.

Hemm imbagħad aspetti oħra li wieħed irrid jikkonsidra għaliex ikun hemm każi li jkunu ġenwini.

F'paragrafu (d) ta' klawsola 2 qed jiddaħħal għall- ewwel darba l-kunċett, bl-istess drittijiet, ta' widower ta' persuna Maltija.

Jiġifieri persuna li tkun ġiet hawn Malta, sabet persuna oħra li tkun ħabbet u żżewġitha, se jkollha l-istess drittijiet li ssir ċittadina u li tieħu benefiċċji jekk dik il-persuna li tkun iżżewġet tmut qabel ma jkunu għaddew il-ħames snin.

Jiġifieri din l-emenda hija tajba wkoll f'dan is-sens għaliex ikun hemm każi ġenwini u l-Parlament Malti dejjem kien uman, il-gvernijiet Maltin dejjem kienu umani u pajjiżna qatt ma kien radikali estremista.

Aħna pajjiż uman u din hija klawsola umana u tajba.

Hija preżunta allura li jekk tkun ilek tgħix hawnhekk inqas minn ħames snin u jmutlek ir-raġel jew il-mara li tkun iżżewwiġt, inti tkun tista' tibqa' tgħix hawnhekk.

Pero` mbagħad hawn kwestjoni oħra li ma nafx kif nistgħu noħorġu minnha.

Per eżempju, persuna li tkun miżżewġa Malti jew Maltija mhux b'mod ta' konvenjenza imma b'mod dritt ikollha t-tfal - jien għandi kwestjoni dwar dan imma m'iniex se nsemmi ismijiet – u wara per eżempju tliet snin il- persuna li tkun Maltija għal xi raġuni valida tissepara.

Il-barrani li jkun għadu m'għaddiex iż-żmien ta' ħames snin, anke jekk ikun każ a priori ġenwin u anke jekk ikollu t-tfal, ma jistax jikkappara d-drittijiet ta' ċittadin Malti u teknikament jista' jitkeċċa mill-pajjiż.

Jien ma naħsibx li dan huwa sew, pero` mill-banda l-oħra jiġi l-argument ta' fejn se tinqata' l-linja ta' x'inhu każ ġenwin u x'ma hux każ ġenwin.

Dan huwa argument validu u sod għaliex wieħed ma tantx jista' jinvestiga l-ħajja familjari intima ta' koppja, għalkemm jekk il-pulizija jridu, jistgħu jaqbdu ċerti abbużi.

Per eżempju, l-Ingilterra jagħmlu dawn l- investigazzjonijiet bl-iktar mod fin; jagħmlu l-għassa lil dik il-persuna barranija li tkun miżżewġa hemmhekk u jaraw jekk huwiex qed jorqod qatt id- dar jew jagħmlu search u jaraw jekk isibux il-ħwejjeġ tiegħu f'dik id-dar li suppost ikun qed joqgħod fiha mal-familja tiegħu.

Jiġifieri hemm mezzi kif wieħed jista' jinvestiga, pero` hemm limiti wkoll għaliex imbagħad jeżisti the right to private life, eċċ. Jiġifieri nifhem li f'pajjiż demokratiku bħal Malta fejn nimxu bir-rule of law jeżistu ċerti restrizzjonijiet ta' kif wieħed jista' jinvestiga dawn l-affarijiet daqstant personali, intimi u delikati.

Jien ngħid li almenu f'każi fejn ikun hemm wild għandu jiġi preżunt l- oppost, jiġifieri li ż-żwieġ ma kienx ta' konvenjenza għaliex min jidħol għal żwieġ ta' konvenjenza m'huwiex se jġib tfal fid-dinja.

Jista' jkun hemm min jabbuża hekk ukoll, il-Bambin jaf!

Jista' jkun hemm min jiġi hawn u joħroġ it-tfajla tqila ħalli ma jkunux jistgħu jkeċċuh, però fl-opinjoni tiegħi dawn ikunu f'minoranza assoluta.

Il-maġġoranza assoluta ma jkunux hekk u naħseb li wieħed irid ikun kawt.

Irridu nagħtu lok li wieħed ikun jista' jipprova li l-każ tiegħu ġenwin.

Għandu jkun hawn xi awtorità - jista' jkun il-ministru stess għax din mhix xi ħaġa partiġjana - anke jekk ikun id-dipartiment stess, li jingħata ċerta deskrizzjoni mil-liġi li jissindika u jara l-ġenwinità o meno tal-każ, inkella jista' jkollok hardship esaġerat.

Kulħadd jaf li jekk ikollok liġi li hija ben definita, ħadd m'hu se jipprova juża d-diskrezzjoni tiegħu għax impjegat tal-gvern jagħmel dak li jgħidlu ta' fuqu u ma jeħux deċiżjonijiet.

Jien naħseb li allura hemm skop li tingħata din it-tip ta' latitudni.

Infatti għandi każ ta' waħda Ingliża li żżewġet Malti, kellha żewġt itfal u għalkemm kienet ilha hawn xi tliet snin u nofs għadha ma saritx ċittadina Maltija għax ma applikatx.

Issa r-raġel tagħha telaqha għax sab tfajla oħra u tefagħha barra.

Bil-wiċċ tost kollu ftit xhur ilu nirċievi ittra mis-Sur Treeby Ward fejn għamel riferenza għall-kostituzzjoni u qal li din mhijiex aktar exempt u m'għandhiex iktar freedom of movement.

Din iġġennet għax hi qed tgħix hawn, it-tfal tagħha huma Maltin u qed jgħinuha n-nanniet tan-naħa tar-raġel.

Imma r-raġel tagħha joqgħod jikteb lid-dipartiment - jien naf għax ivverifikajt - biex jipprova jkeċċiha u jeħles minnha.

Mhux sew!

Imma kif qiegħda proposta l-liġi hekk se tibqa', li minflok abbuż mill- barranin jista' jkollok abbuż minn ċittadini Maltin.

(Interruzzjonijiet) Każ eżatt bħal dan, fejn ir-raġel iddejjaq minnha u jrid ikeċċiha minn dan il-pajjiż ukoll.

U kif qiegħda l-liġi llum, tagħtih din is-saħħa, li mhuwiex sew.

Jeħtieġ jintlaħaq dan it-tip ta' bilanċ fejn naffermaw il-pożizzjoni tagħna iebsa li ħadd m'hu se jisserva b'pajjiżna.

Anzi jien kont ngħid li għandna nżidu emenda ad hoc fil-kodiċi penali tagħna għal min jipprova jabbuża.

Diġà tkellimt f'aġġornament u għedt li m'hemm xejn fil-kodiċi kriminali tagħna dwar dan.

F'pajjiżi oħra hemm, fosthom l-Italja, għax jien kont għamilt analoġija.

Min jisserva b'din is-sistema biex jakkwista ċ-ċittadinanza u l-freedom of movement u mbagħad jintefagħlek fuq is- servizzi soċjali, għandu jkun ħati ta' reat ad hoc u għandu jiġi ddeportat.

Jien nemmen li din il-kwestjoni għandha tiġi rispekkjata fil-kodiċi penali tagħna għax dan huwa reat kontra l-ordni pubbliku ta' pajjiżna.

Pero' m'hemm xejn fil-liġi li tikkontemplah bħala tali u allura rridu nilħqu bilanċ.

L-aħħar osservazzjoni tiegħi hija li għalkemm kif diġà spjegajt artiklu 44 huwa entrenched iżda r-referenzi li hemm għal-liġi l-oħra mhumiex entrenched, il-gvern xorta se jżomm ċerta diskrezzjoni li tgħid hekk:

''Provided that if the minister responsible for matters relating to Maltese citizenship at any time by order declares that it is contrary to the public interest that a spouse as is mentioned above ... is to be so deemed, or to continue to be so deemed, such spouse, widow, widower or child, as the case may be, shall thereupon cease to be deemed to be a citizen of Malta as aforesaid''

Ma dħaltx f'kollox – għax żgur li hemm il-kwestjoni ta' tfal over eighteen, fost affarijiet oħra – imma anke f'każ li barrani jissodisfa l-kriterji biex isir ċittadin, il-ministru dejjem jibqagħlu d-diskrezzjoni li fl- interess pubbliku joħroġ ordni biex dak l-individwu ma jingħatax iċ- ċittadinanza.

Jien naħseb li fl-analisi finali sewwa għamel li żamm dan il- poter residwali l-ministru.

Fid-dritt amministrattiv konna nitgħallmu - għalkemm illum spiċċaw dawn il-kunċetti - li hemm żewġ tipi ta' poteri ta' l-Istat, il-jure gestionis u l-jure imperi, bil-kwestjonijiet li jikkonċernaw iċ-ċittadinanza jaqgħu taħt il-jure imperi.

U jien naħseb li l-Istat fl-aħħar analisi għandu jirriserva ċerti poteri.

Iva, ngħid li l-gvern għandu dritt li juża d-diskrezzjoni jekk jara li każ mhuwiex ġenwin, allavolja l-kriterji stabiliti bil-liġi jkunu ntlaħqu.

Naturalment imbagħad sta għall-qrati ordinarji li jissindikaw id-deċiżjoni ta' l-esekuttiv fuq it-test tar-reasonableness li tgħallimna fid-dritt amministrattiv.

Dik naħseb li għandha tidħol ukoll biex ma jkunx hawn min jabbuża.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, naħseb li huwa sewwa u xieraq li dan il-parlament qiegħed jilleġisla b'dan il-mod sabiex ikollna kodifikat fl-ogħla liġi ta' pajjiżna l-prinċipju u d-dritt tal-gvern lokali.

Però qabel ma nidħol fuq l-emendi li se jiġu introdotti dwar il-gvern lokali, xtaqt ngħid xi ħaġa żgħira fuq dik il-parti ta' l-abbozz li tirrigwarda ċ- ċittadinanza.

L-Onor.

Herrera antiċipani għax semma proprju n-notamenti li għandi quddiemi.

Naturalment frott l-esperjenza tagħna tal-qorti, aħna nħabbtu wiċċna ma' każi fejn ikun hemm abbuż sfaċċat ta' żweġijiet ta' konvenjenza.

Dawn għandhom jiġu kkundannati u qatt m'għandhom jiġu aċċettati.

Naħseb huwa sew li l-gvern qiegħed jintroduċi din l-emenda fejn ikun hemm it-threshold tal-ħames snin.

Mhux se nidħol fiha għax naħseb li nkunu qegħdin nirripetu ad nauseum.

Mr Speaker, jien nixtieq inkompli ma' dak li qal l-Onor.

Herrera li f'każ fejn jitwieldu ulied minn żwieġ bejn persuna Maltija u oħra barranija, it- tfal m'għandhomx jiġu ppenalizzati u jibqgħu mingħajr ċerti drittijiet.

Naħseb li l-preżunzjoni m'għandhiex tkun li għax persuna barranija ma tkunx għamlet ħames snin tgħix hawn Malta mal-partner tagħha, titkeċċa mill- pajjiż.

Ma naħsibx li mal-ħażin għandu jeħel it-tajjeb u għalhekk naħseb li t-tkeċċija m'għandhiex tkun awtomatika.

Per eżempju, jien naf każ fejn mara Maltija li kienet miżżewġa raġel barrani kienet pregnant u ma tħallietx tidħol f'pajjiżna imma nżammet inkwarantinata fl-ajruport.

Allura naħseb li f'każi bħal dawn, l-oneru għandu jkun fuq il-principal immigration officer li jipprova liema żweġijiet huma ta' konvenjenza u liema le.

Fil-fehma tiegħi, m'għandhiex tkun il-parti Maltija li tipprova li ż-żwieġ tagħha ma kienx wieħed ta' konvenjenza.

Ħafna drabi fil-qorti aħna nimxu fuq il-prinċipju li min jakkuża jrid jipprova, pero' ġieli jkun hemm ċirkostanzi fejn il-liġi stess titlaq minn dan il-prinċipju u l-oneru tal-prova jinqaleb minn fuq il-prosekuzzjoni għal fuq l-akkużat.

Jien ma nsib l-ebda diffikulta' li ngħid li l-oneru għandu jkun fuq id-dipartiment li jipprova li ż-żwieġ huwa ta' konvenjenza, u nżid ngħid li ħaġa bħal din għandha tiffaċilita l-affarijiet u tevita ħafna inkonvenjent bla bżonn.

Rigward il-proposta ta' l-Onor.

Herrera, jien naħseb li artiklu 308 tal- kodiċi kriminali li jitkellem dwar meta persuna barranija tabbuża mis- sistema soċjali tagħna billi tagħtina x'nifhmu li għandha żwieġ ġenwin ma' persuna Maltija, għandu jidħol f'din l-emenda.

Iva, jien naqbel li dan għandu jkun reat ad hoc u għandu jkun penalizzat mhux biss bil-liġi ċivili imma anke bil-kodiċi kriminali.

Il-verita' hi li dawn il-problemi qegħdin jiżdiedu u mhux jonqsu.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika ta' dawn l- aħħar snin isib li ż-żweġijiet ta' konvenjenza żdiedu biex ma ngħidx immoltiplikaw.

Fil-qorti nisimgħu b'għexieren ta' każi bejn raġel barrani – ħafna drabi ta' nazzjonalita' Għarbija – u mara Maltija inġenwa, li bil- promessa ta' ftit mijiet ta' liri tiżżewweġ lil dan ir-raġel barrani, imbagħad Alla biss jaf bil-problemi li jistgħu jinqalgħu għax iż-żwieġ tagħhom ikun proprju wieħed ta' konvenjenza.

Jien naħseb li jkun tajjeb kieku dan l-abbuż jiġi rrettifikat permezz ta' emenda fil-kodiċi kriminali wkoll.

Sur President, iżda ippermettili ndur għall-parti prinċipali ta' dan l-abbozz ta' liġi li tittratta l-kunsilli lokali.

Fil-bidu ta' dan id- diskors, jien għedt li huwa tajjeb li dan il-gvern qed jipproponi abbozz bħal dan għax proprju qed ipoġġi fil-prattika dak li aħna nemmnu fih.

Meta wieħed iħares lejn l-istorja tal-kunsilli lokali f'Malta jasal għal konklużjoni waħda, li minn litanija ta' qtigħ il-qalb min-naħa ta' l- oppożizzjoni Laburista fl-1993, għaddejna għall-kredu tal-fiduċja li dan il- partit fil-gvern wera bil-fatti illi għandu fil-poplu, li jista' jingħata ammont konsiderevoli ta' awtonomija u tmexxija mingħajr il-flieles kollha li ppruvaw idaħħlu d-deputati ta' l-oppożizzjoni fl-1993.

Ħafna drabi ninsew xi jkun intqal u allura faċli għal sħabna ta' l-oppożizzjoni li llum jiġu hawn u jippontifikaw fuq il-kunsilli lokali.

Imma jekk wieħed jixtarr sew il-kliem li kien intqal fl-1993 malajr jiskopri x'kienet l- underlying theme.

Iva, aħna nemmnu fid-deċentralizzazzjoni u nemmnu bil- provi għax kien gvern Nazzjonalista li fl-1966 waqqaf il-kunsill ċiviku għal Għawdex, li mbagħad spiċċa miet mewta naturali fl-1973 peress li l- gvern tal-Perit Mintoff ma kellux fiduċja fih u għalhekk ma kellu l-ebda interess li jagħtih il-ħajja.

Imbagħad reġa' kien il-Partit Nazzjonalista li fl-1981 reġa' rxoxta l-idea li nwaqqfu l-kunsilli lokali.

Irrid ngħid ukoll li l-ewwel darba li spiċċat l-esklussivita' ta' strutturi ċentrali li kollox idur fuqhom, kien proprju ma' l-introduzzjoni tal- kunsilli lokali.

Permezz tal-kunsill lokali aħna introduċejna bidla storika.

F'Mejju ta' l-1993, meta l-prim ministru kien qed jippilota l- abbozz ta' liġi li waqqaf l-kunsilli lokali, l-Onor.

Fenech Adami kien qal hekk:

"Dan li qegħdin nipproponu huwa milestone, huwa pass storiku għal dan il-pajjiż".

Meta nħarsu lura naraw kemm il-prim ministru kellu raġun.

Dażgur li kien pass storiku għax għall-ewwel darba għedna lill-poplu li minbarra li nikkonsultawh, se nagħtuh il-poter li jieħu deċiżjoni.

Jekk immorru lura fl-istorja ta' pajjiżna nsibu li għalkemm kienu saru xi esperimenti żgħar biex l-istruttura ċentrali tibda tiddeċentralizza, dawn kienu wisq fjakki.

Jekk imbagħad naraw x'ġara fi żmien Napuljun insibu li f'sitt ijiem, dan il-ġeneral kien qasam Malta f'14-il minuċipju.

Iktar tard l-Ingliżi, b'mod leġġer, ippruvaw jagħmlu xi ħaġa simili billi għamlu qorti fil-Belt Valletta, f'Għawdex u fl-Imdina, jiġifieri ħjiel ta' deċentralizzazzjoni kien hawn minn dejjem.

Fis-sekli 17 u 18, fl-Ewropa kollha, jiġifieri fi Franza, fl-Italja, fil-Ġermanja u fl-Ingilterra, minn gvern lokali żviluppa l-istat nazzjon waqt li fl-Ewropa kontinentali gvernijiet lokali ngħaqdu biex jifformaw stat sovran.

Aħna konna ftit iktar fortunati għax ma kellniex għalfejn nibdew billi ngħaqqdu pajjiż, u fil- fatt kien seba' snin ilu li l-gvern ċentrali beda jiżvesti ruħu mill-poter.

Ma rridux ninsew li meta fl-1987 il-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern wara 16-il sena fl-oppożizzjoni, it-task li jiżvesti ruħu mill-poter kien ferm iktar diffiċli.

Il-loġika egoista tal-bniedem tgħidlek li wara tant snin fl-oppożizzjoni, għandek tfittex titla' fil-gvern biex tikkonsolida kollox u mhux titlaq il-poter minn idejk.

Imma aħna għamilna proprju bil- maqlub għaliex dejjem emminna fiċ-ċittadin u hekk kif tlajna fil-gvern f'Mejju ta' l-1987 bdejna niddiskutu t-twaqqif tal-kunsilli lokali.

L- ewwel gvern lokali fl-istorja ta' Malta elett demokratikament mill-poplu, kif diġa' għedt, kien proprju dak ta' Għawdex li ġie fformat fl-1961.

Biex dan il-kunsilli seta' ġie fformat, kull raħal Għawdxi kien jeleġġi ħames membri u wieħed minnhom kien jintgħażel biex ikun fil-kunsill.

B'kollox il- kunsill ċiviku Għawdxi kien ifformat minn erbatax-il rappreżentant.

Dan kien l-ewwel esperiment ta' deċentralizzazzjoni tal-poter li nistgħu ngħidu li kien jagħti l-frott.

Sfortunatament kulħadd jaf x'ġara u fil-fatt fis-seduta tat-2 ta' Ottubru ta' l-1973, Dr. Ugo Mifsud Bonnici kien qal hekk:

"Hija illużjoni li tgħid li m'hawnx bżonn ta' gvern lokali f'Malta għax aħna żgħar".

F'dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni kien jikkritika lill- gvern Laburista għall-mewta naturali tal-kunsill ċiviku Għawdxi għax għalkemm kien sar referendum u l-elettorat ivvota favur, il-gvern ta' dak iż-żmien deherlu li kellu jkun hemm threshold ta' 60% biex il-vot ikun validu u għaldaqstant ir-referendum m'għaddiex u l-kunsill ċiviku Għawdxi spiċċa.

Ma tridx tkun xi studjuż biex tikkonkludi li l-gvern tal-Perit Mintoff ma kellu l-ebda interess li janima dan il-kunsill għax il-poter kien wisq għal qalbu.

Fl-1981 il-Partit Nazzjonalista ppubblika dokument li jinkorpora fih ġabra ta' prinċipji li aħna nemmnu fihom – fil-fatt konna sejjaħnilu "Fehmiet Bażiċi" - li fost l-oħrajn jgħid hekk:

"Ebda deċiżjoni ma tiġi meħuda f'livell superjuri jekk tista' tittieħed aktar viċin ta' min għandu jwettaqha".

Illum is-sussidjarjeta' tant tissemma' li qed tittieħed for granted, u għalhekk aħna niddejjqu nisimgħu lill-oppożizzjoni tgħid li l-kelma "sussidjarjeta'" m'għandhiex tidħol fil-Kostituzzjoni Maltija.

X'inhi l- vera raġuni li l-Partit Laburista ma jridx li l-prinċipju tas- sussidjarjeta' jiġi kkristallizzat fil-kostituzzjoni?

X'hemm li jdejjaq lill-oppożizzjoni f'din il-kelma?

Jien nista' nobsor għalfejn lill-Partit Laburista ma togħġbux din il-kelma.

Ċertament miniex konvint li l-Partit Laburista jekk jerġa' jkun fil-gvern, ikun lest li jitlaq il-poter minn idejh u jafdah f'idejn il-poplu.

Il-prinċipju tas-sussidjarjeta' huwa prinċipju demokristjan.

Jekk wieħed jistudja t-tagħlim soċjali tal-knisja jinduna li dan il-prinċipju ħareġ minn hemm, imbagħad wara li ġie tradott f'politika Ewropea.

Meta l-Unjoni Ewropea bdiet tiġi fformata, il-prinċipju tas- sussidjarjeta' kien dejjem f'moħħ dawk li kienu qed jagħmlu din il-biċċa xogħol.

Per eżempju, Don Luigi Sturzo, li fforma l-partit demokristjan Taljan, kien beda l-karriera politika tiegħu fil-gvern lokali.

F'dak iż- żmien, jiġifieri fil-bidu tas-seklu 20, il-kattoliċi ma setgħux jieħdu parti fil-politika nazzjonali u Sturzo sofra minħabba l-ideat tiegħu.

Jekk naqraw dak li kiteb meta d-demokrazija kristjana kienet għadha kif ġiet ifformata, nindunaw hemm l-ideat tiegħu vis-à-vis l-gvern lokali huma bażilari.

Gvern demokratiku jibda' jaqdi l-funzjoni tiegħu sew meta l- poplu jirrealizza li qed jiġi ggvernat minn dawk li qabbad biex jiggvernawh.

Dan hu dak li nixtiequ lill-oppożizzjoni temmen.

Mr Speaker, meta lejliet l-elezzjoni tad-9 ta' Mejju, 1987 Lawrence Grech ta' "The Sunday Times" staqsa lil Dr Karmenu Mifsud Bonnici u lil Dr Eddie Fenech Adami jekk jemmnux li l-poplu Malti għandu jiġi vestit b'aktar awtonomija, ir-risposta tal-kap Laburista, skond kif rapportata fil- gazzetta "l-orizzont" tat-30 ta' April 1987, kienet tgħid hekk:

"Ma jagħmilx sens li pajjiż ċkejken bħal tagħna, kwart ta' kwart ta' belt f'pajjiż kbir, inti tħottu biex tagħti setgħat għall- amministrazzjoni tar-raħal jew tal-belt".

Dak kien l-argument tal-Laburisti, li aħna żgħar wisq.

Ir-risposta ta' Dr Fenech Adami kienet kompletament differenti għax il-Partit Nazzjonalista kien ilu mill-1981 iħambaq fuq il-ħtieġa tal-kunsilli lokali.

Idea oħra tal-Partit Laburista kienet li l-kunsilli lokali kienu se jwasslu għal iktar pika u korruzzjoni fil-pajjiż.

Fis-seduta parlamentari tat-18 ta' Mejju 1993, meta dan l-abbozz kien qed jiġi diskuss għall-ewwel darba, Alfred Portelli, li kien membru parlamentari, kien qal hekk:

"Wieħed m'għandu l-ebda garanzija li se jirnexxilu jdaħħal fihom l-aktar nies onesti u integri tas-soċjeta' għax l-elettorat għandu diversi opinjonijiet".

B'dan l-argument allura anke l-parlament għandu jitneħħa għax m'għandna l- ebda garanzija li l-poplu se jeleġġi l-aktar nies integri u onesti!

Għandi nifhem li huma u anke aħna nies integri u onesti, u aħna ħriġna għall- parlament għaliex aħna għandna s-sens ta' missjoni fina u rridu nġibu lil pajjiżna 'l quddiem, aħjar milli sibnieh.

Però mhuwiex argument li tgħid li la m'għandniex garanzija li se nsibu nies onesti u integri, allura m'għandniex nagħmlu l-kunsilli lokali.

Argument ieħor intressanti kien l-argument ta' Lino Spiteri fis-seduta tad- 19 ta' Mejju ta' l-1993, fejn qal hekk:

"Kif tista' f'pajjiż daqshekk żgħir, tliet gżejjer ta' 95 mil kwadru b'kollox, titkellem f'sens ekonomiku u tgħid li se tagħmel devoluzzjoni ta' l-amministrazzjoni tal-pajjiż!

Kif tista' titkellem b'mod li qisu l-gvern ċentrali tant hu mħabbat u tant il-ministri ma jistgħux jilħqu mal-pajjiż kollu, li bilfors irid ikollna s-sistema ta' l-Imperu Ruman li f'kull outpost kien ikollhom lil xi ħadd biex jikkmanda billi jinvolvu lil dawk li kienu meqjusa bħala ċittadini!"

Dan kien l-argument ta' l-oppożizzjoni ta' l-1993.

Qed niċċita mid-diskors ta' wieħed mill-kelliema ta' dak iż-żmien.

F'dak l-intervent Lino Spiteri kien qal ukoll:

"Isma', is-sussidjarjetà m'għandha x'taqsam xejn f'dan id-dibattitu.

Hawn qed nitkellmu fuq devoluzzjoni tal-poter u mhux fuq is- sussidjarjetà!"

Sussegwentement fl-istess intervent tiegħu Lino Spiteri għamel din ir- rimarka interessanti:

"Kull sena se jibda jkollna 22 elezzjoni fil-bliet u rħula ta' Malta, bil-makkinarju tal-partiti li mbagħad kollha jibdew jarmaw.

Nimmaġina li they will be going at full blast, bla heda, għal dawn it-22 elezzjoni li jsiru f'ġurnata imma li t-tħejjija għalihom tkun ilha sejra s-sena kollha.

Mela allura dan l-istat ta' tensjoni, mhux fis- sens ta' vjolenza jew stat ta' allarm – nistgħu nsejħulu state of heightened awareness - effettivament irid ikompli sejjer is-sena kollha għax terz mill-popolazzjoni x'imkien f'Malta u f'Għawdex se tkun għal-lest, qed tarma, tiġri u tfittex, bil-partiti jagħżlu l- kandidati u l-kandidati jiġru wara l-voti peress li l-elezzjoni dejjem wara l-bieb."

Issa nistaqsi jien: Meta nħarsu lura llum, nistgħu ngħidu li kellna dan l- istat of heightened awarness, dan l-istat ta' kważi tensjoni fit-tmien snin li ilhom imwaqqfin il-kunsilli lokali?

Jien bil-maqlub ngħid li dan huwa kollu healthy.

Għalhekk importanti nwasslu dan il-messaġġ li aħna ma naqblux ma' l-oppożizzjoni meta jgħidulna li l-partiti politiċi m'għandhomx ikunu parteċipi fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Tibagħtux il-messaġġ lin-nies li l-politika hija maħmuġa, li l-partiti politiċi huma xi ħaġa negattiva.

Il-politika hija xi ħaġa diffiċli imma nobbli.

Il-partiti politiċi qegħdin hemmhekk biex iservu lin-nies u mhux biex jaħkmu fuq in- nies.

Aħna qegħdin hawnhekk biex inservu lill-poplu, lil dawk li għoġobhom jagħtuna l-privileġġ biex nirrappreżentawhom.

X'responsabbiltà!

It-Taljani jgħidu gli onori vanno con gli oneri, jiġifieri l-unuri jmorru id f'id mal-piż tar-responsabbiltà.

Minkejja d-differenzi ta' bejnietna, iż-żewġ partiti politiċi qegħdin naqdu missjoni nobbli.

Ejja ma nibagħtux messaġġ lill-elettorat li hija xi ħaġa negattiva li jkun hemm partit politiku jimmilita f'kunsill.

Li huwa ħażin hu li tpoġġi l-interessi tal- partit tiegħek qabel l-interess tal-lokal, però ma jfissirx li tneħħi d- dritt tal-partit politiku li jikkontesta.

(Interruzzjonijiet) Skużi, irranġa l-prioritajiet tiegħek!

Ara x'ġara f'diversi kunsilli li ssemmew matul dawn l-aħħar ġranet - Ħaż-Żebbuġ, Ħal Qormi, Raħal Ġdid u oħrajn - meta tpoġġew prioritajiet tal-Partit Laburista qabel dawk tal-lokal!

Spiċċaw biex sofrew ir-residenti tal-lokal.

Imma ma jfissirx li l-partiti politiċi m'għandhomx jikkontestaw.

Iva, għandhom jikkontestaw però bil- prioritajiet kif għandhom ikunu.

Interessanti wkoll wieħed jara x'kien qal Dr Karmenu Mifsud Bonnici, dak iż- żmien kap ta' l-oppożizzjoni, fil-konferenza ġenerali tal-Partit Laburista tat-28 ta' Ġunju 1990.

Ħafna drabi dawn inessuhomlna, imma jien ngħid li min jinsa l-passat huwa kkundannat jgħixu fil-futur.

Fl-1990 Dr Mifsud Bonnici kien qal hekk:

"Kulħadd irid jifhem li pajjiżna huwa biss terz ta' belt kapitali barranija u allura filwaqt li rridu ninkoraġġixxu kemm jista' jkun lill- poplu jieħu sehem fit-tmexxija tal-pajjiż kollu, ma tridx tiġi aċċettata bħala ksib tajjeb il-proposta tan-Nazzjonalisti li jkun hemm fl-ibliet u rħula tagħna tmexxija differenti u separata mit-tmexxija tal-gvern nazzjonali".

Il-verita' hi li ċ-ċokon u n-nuqqas ta' fiduċja huma ħsebijiet li għadhom kurrenti fil-politika tal-Partit Laburista.

Faċli ħafna tikkonstatah dan.

Nistgħu nagħmlu eżami u naraw kemm-il darba l-Partit Laburista jsemmi l- kunsilli lokali matul 12-il xahar u kemm isemmihom il-Partit Nazzjonalista.

Ejja nagħmlu miżien.

Il-Partit Laburista jsemmi l-kunsilli lokali biss fid-disa' ġimgħat ta' qabel l-elezzjonijiet ta' kull sena f'Marzu, għax wara Marzu prattikament ma jissemmew qatt u mkien.

Il-Partit Nazzjonalista ma jsemmihomx biss fid- disa' ġimgħat imma jsemmihom is-sena kollha.

Per eżempju, fil-liġi dwar il- planning authority li qegħdin niddiskutu bħalissa qed nagħtu d-dritt lill- kunsill lokali li jkollhom anke appell faċli, fejn ikun hemm deċiżjonijiet fuq ċerti applications għall-ħruġ ta' permessi fil-lokalitajiet.

Insemmuhom b'diversi metodi s-sena kollha, u anke meta waqqafna l-gwardjani lokali wkoll kien pass kuraġġuż.

Aħna mhux biss fid-disa' ġimgħat ta' qabel Marzu nsemmuhom imma s-sena kollha, apparti l-flus li ngħaddulhom.

Ara fis-sentejn li għamel fil-gvern il-Partit Laburista l-flus naqqashomlhom u mhijiex kumbinazzjoni li kull meta kien hemm gvern Nazzjonalista l-flus żdiedu u żdiedu sew.

Bdiet issir ukoll id-devoluzzjoni tal-proprjetà lill-kunsilli lokali.

Tista' tgħid li kull meta kien hemm gvern Nazzjonalista, mingħajr eċċezzjoni, kien hemm proprjetà li ġiet devoluta lill-kunsilli lokali għax kien hemm l-impetu neċessarju.

Dawn huma affarijiet li meta nħarsu lura ngħidu li dan il-pajjiż għamel a quantum leap forward, anke permezz tal- kunsilli lokali.

Fl-1993 l-oppożizzjoni Laburista qatt ma kienet tikkritikana fuq id-dettall.

Qatt ma kienet tgħidilna, per eżempju, li s- sindku għandu jitħallas jew li m'għandux jitħallasx, jew li għandu jew m'għandux ikollhom onorarju l-kunsilliera.

Mhux id-dettall kienu jikkritikaw imma l-prinċipju.

Ħalli niġġieldu u nikkumbattu bejnietna fuq id-dettall, imma fuq il-prinċipju ejjew naqblu għax il-kunsilli lokali qed jagħmlu l-lokalitajiet tagħna ħafna aħjar milli kienu u qed jagħtuhom dak is-sens ta' identità li qabel qatt ma kellhom.

Jekk inkomplu naqraw mid-dibattitu ta' l-1993 insibu li Dr Karmenu Mifsud Bonnici - araw il-phobia! - kien qal hekk:

"Fost ir-riperkussjonijiet li se jkollhom nistgħu nsemmu li se jqajmu marda kronika għal pajjiż żgħir bħal tagħna, jiġifieri dik ta' l-għira u l-piki, li minflok se titrażżan aktar se tifjorixxi."

Imbagħad semma xi ħaġa oħra:

"Aktar ma jgħaddi żmien u iktar ma l-korruzzjoni tibda ħierġa minn dawn il-kunsilli u tinfirex, aktar se sservi ta' għajb u ta' deni għall- partit li jkun fil-gvern, ikun min ikun il-partit."

Mela hemm il-phobia li l-kunsilli lokali se jżidu l-pika, se jżidu l-għira u se jkattru l-korruzzjoni.

Imma jien ngħid: Ejja niġġilduh dan l- argument għax jekk tħares lura, dawn it-tmien snin urew bil-provi li l- kunsilli lokali m'humiex bejta ta' korruzzjoni, m'humiex bejta ta' għira u lanqas huma bejta ta' pika, Sur President.

Fejn ikun hemm il-kunsilli lokali, allavolja b'opinjonijiet politiċi differenti, l-interess tal-lokal verament għandu jiġi l-ewwel u l-lokal jista' jimxi 'l quddiem mingħajr ma jitkattru l-piki.

Qatt xi darba, per eżempju, matul dawn l-aħħar tmien snin, kien hemm kunsill li ġie xolt minħabba ġlied intern bejn kunsilliera Nazzjonalisti?

Qatt!

Iva, kien hemm kunsilli lokali li ġew xolti minħabba ġlied intern bejn kunsilliera Laburisti għax wieħed ried jilħaq sindku u l-ieħor viċi-sindku.

Imma bejn il-kunsilliera Nazzjonalisti le għax l-interess tagħhom huwa l-interess tal- lokal.

Huwa fatt li ma jista' jmerih ħadd li l-ebda kunsill lokali ma ġie xolt minħabba ġlied intern bejn kunsilliera Nazzjonalisti.

Dak huwa s- sewwa magħruf.

Anke meta kien hemm id-dibattitu fuq il-liberalizzazzjoni tax-xandir, kienu saru ċerti kummenti min-naħa ta' l-oppożizzjoni Laburista fis-sens li aħna żgħar wisq u li se noħolqu stat fi stat.

Jekk naraw id-dibattitu tal-25 ta' Marzu ta' l-1991 fuq il-liġi tax-xandir, insibu lill-Onor.

Alfred Sant, illum kap ta' l-oppożizzjoni, jagħmel l-istess argument preċiż:

"Ma nistax nifhem b'liema raġuni, b'liema sens ta' realtà, xi politiku min-naħa l-oħra tal-Kamra jista' jgħid li dan it-tip ta' żvilupp se jwassal għal iktar rikonċiljazzjoni nazzjonali fil-pajjiż. "

- qed jirriferi għall-pluraliżmu -

"Fir-realtà, meta tanalizza dak li qed jiġi propost min-naħa l-oħra tal-Kamra, issib li bażikament lil min għandu l-flus, lil minn għandu s-setgħa u lil min għandu l-poter qed nagħtuh aktar mezzi biex dawn l- affarijiet jużahom."

Forsi kien qed jirriferi għall-Partit Laburista għax hu kien l-ewwel wieħed li għamel stazzjon tat-televiżjoni!

Però l-fatt hu li f'dan id-dibattitu fuq ix-xandir Dr. Sant isemmi "il-ħtieġa ta' imperjaliżmu burokratiku."

(Interruzzjonijiet) Din hija l-phobia li għandkom.

Assolutament m'għandkomx fiduċja fil-poplu.

Biex nagħlaq, Sur President, se nikkwota minn De Tocqueville, bniedem li għadda ħafna riflessjonijiet fuq il-vera demokrazija.

De Tocqueville qal hekk:

"Mingħajr demokrazija muniċipali, id-demokrazija fuq bażi nazzjonali ċ- ċittadini ma jħossuhiex bħala li hija ħaġa tagħhom."

Iva, minn isfel trid tibda u b'din l-emenda aħna qed npoġġu l-gvern aktar qrib iċ-ċittadin u ċ-ċittadin aktar qrib il-gvern.

Bil-kunsilli lokali aħna għaddejna minn tmexxija ta' remote control għal waħda li t-Taljani jsejħulha fejn ikun hemm l-occhio del padrone.

Nieħdu l-eżempju ta' Għawdex.

Mill-1987 'il hawn, minn meta l-Għawdxin kellhom ministru għall- ewwel darba, Għawdex mar 'il quddiem.

Mar ħafna 'l quddiem – iż-żewġ ministri Għawdxin li kien hemm s'issa kienu t-tnejn tal-Partit Nazzjonalista għax fi żmien gvern Laburista kien hemm segretarjat parlamentari u mhux ministru - frott tad-devoluzzjoni u tat-tkattir tas- sussidjarjetà.

Allura jekk aħna nemmnu li l-politika hija arti diffiċli iżda nobbli, dan l-abbozz ċertament għandu jgħin liċ-ċittadini b'impenn politiku biex jaqdu missjoni nobbli u diffiċli.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, jidher ċar li l-Partit Nazzjonalista ressaq din l-emenda quddiem dan il-parlament biex iżidha mal-kampanja elettorali li qed jagħmel għall-elezzjonijiet lokali ta' nhar is-Sibt li ġej.

Dan l-abbozz ta' liġi tressaq mingħajr ħsieb serju - fil-fatt il- punti tekniċi u legali u l-implikazzjonijiet kostituzzjonali li qed tqajjem l-oppożizzjoni Laburista juru biċ-ċar in-nuqqas ta' ħsieb serju fit-tfassil ta' din l-emenda kostituzzjonali – u għalhekk wieħed jawgura li malli tgħaddi l-furja elettorali, issir riflessjoni bis-serjeta' fuq il-punti li tqajmu f'din id-diskussjoni.

Jiddispjaċini nirrimarka li ħafna mill-interventi li smajna mill-kelliema tal-gvern kienu diskorsi elettorali u mhux diskorsi li jikkonċernaw direttament l-implikazzjonijiet kostituzzjonali serji ta' dawn l-emendi li qed jitressqu.

Ħafna mill-kelliema Nazzjonalisti ppreferew li minflok janalizzaw x'qed jiġri fil-qasam tal-kunsilli lokali, minflok jaraw x'implikazzjonijiet għandha din l-emenda, sempliċement jagħfsu l-buttuna ta' l-informazzjoni komputerizzata u jikkwotaw x'qalu l-kelliema Laburisti fl-imgħoddi - kien hemm min mar saħansitra ħmistax-il sena lura, u dan filwaqt li qed nagħmlu xi ħaġa għall-preżent u għall-futur – u ħafna mill- argumenti li tqajmu mill-kelliema Nazzjonalisti kienu kkonċentrati madwar quotes mid-diskorsi tal-membri tal-Partit Laburista ta' l-imgħoddi.

Mr Speaker, li wieħed jiftaħar bil-bravura li se ssir għax il-kunsilli lokali se jkunu entrenched fil-kostituzzjoni m'huwiex biżżejjed.

L-importanti hu xi jsir fil-prattika, fil-ħajja ta' kuljum, u mhux x'jiġi ddikjarat b'mod solenni fil-kostituzzjoni.

Wieħed irid jgħid ukoll li kull suġġett li jiġi diskuss hawn ġew, b'xi mod jew ieħor dejjem ikollu rabta ma' l-Unjoni Ewropea.

Filwaqt li hawnhekk hawn ħafna min qed jiftaħar b'din il-biċċa xogħol ta' l-entrenchment tal- kunsilli lokali fil-kostituzzjoni, tajjeb li ngħidu li l-ħsieb tal-gvern Nazzjonalista hu li nrendu lill-parlament nazzjonali f'kunsill lokali, xi ħaġa li qed issir bħalissa fl-Unjoni Ewropea.

Bħalissa l-Unjoni qed tittrasferixxi poteri mill-parlamenti nazzjonali u mill-gvernijiet nazzjonali għal istituzzjonijiet sovranazzjonali, u ħwejjeġ bħat-tfassil tal-politika ta' tassazzjoni u t-tfassil tal-politika monitarja u deċiżjonijiet oħra ta' ċerta portata dwar il-politika barranija, la se jkunu kompitu tal-kunsilli lokali u lanqas tal-gvernijiet nazzjonali.

Il- famuża sussidjarjeta' li dan l-aħħar tant qed nisimgħu dwarha fil-prinċipju hija sabiħa, għax huwa tajjeb li d-deċiżjonijiet jittieħdu minn dawk li l- iktar se jintlaqtu, imma l-Unjoni Ewropea nnifisha tmur kontra dan il- prinċipju għaliex m'hijiex qed tittrasferixxi l-poteri tagħha fil-livelli differenti ta' kunsilli lokali, parlamenti nazzjonali u reġjonali fil- Parlament Ewropew u fil-Kummissjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea għandha problema kbira għax bil-mod kif qed tiżviluppa qed iżżid dak li qed jissejjaħ id-deficit demokratiku fejn l-istrutturi ta' l- Unjoni minflok ma qegħdin jidhru qrib iċ-ċittadin, qegħdin jidhru jitbiegħdu miċ-ċittadin, bil-konsegwenza li fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew qed naraw li l-parteċipazzjoni tal-pajjiżi l-kbar f'dawn l- elezzjonijiet hija baxxa ħafna meta mqabbla ma' kemm jieħdu sehem in-nies fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u tal-parlamenti nazzjonali.

Dan għaliex?

Għaliex l-Unjoni Ewropea hija istituzzjoni li hija 'l bogħod miċ- ċittadin.

Ta' min jgħid ukoll li fl-Unjoni hemm moviment, liema moviment ma tantx jissograw jitkellmu dwaru, fejn il-poter qed jittieħed mill-membri u mill-ministri eletti u qed jispiċċa f'idejn l-uffiċjali għolja tal- Kummissjoni Ewropea u tal-Bank Ċentrali Ewropew, nies li m'għandhom l-ebda accountability demokratika.

Fil-fatt dawn huma nies li suppost qegħdin hemm biex jesegwixxu d-deċiżjonijiet li jieħdu l-politiċi li huma eletti u hemm moviment biex il-poter isir inqas demokratiku u jmur għand it- teknokrat, pero` dawn ma tantx jissograw jagħmlu dan l-argument fil-miftuħ għax jafu li dan iktar iqajjem reazzjoni demokratika kontra dan l-iżvilupp.

Għalhekk huwa importanti li meta nitkellmu fuq il-kunsilli lokali nitkellmu wkoll fuq l-iżvilupp demokratiku.

Huwa veru li xi kultant ikollna neżaltaw il-mezzi demokratiċi biex kemm jista' jkun indaħħlu ċ-ċittadini b'mod ħaj fid-deċiżjonijiet li jolqtuhom f'kull livell u f'kull qasam - u sewwa nagħmlu - imma mbagħad fl-istess nifs li qed neżaltaw din il-parteċipazzjoni ħajja fil-kunsilli lokali, ejjew ma nkomplux mexjin fit-triq li jrid jeħodna fiha l-gvern Nazzjonalista biex jerġa' jieħu lura lil pajjiżna f'kolonja għaliex id- deċiżjonijiet il-kbar ta' pajjiżna m'aħniex se nkunu nistgħu neħduhom aħna.

Mela minn naħa waħda għandna għax nifirħu li qegħdin inżidu d-dinjita` u s- saħħa lill-kunsilli lokali, li l-poteri u l-effett tagħhom fuq il-ħajja tagħna għadhom limitati, iżda min-naħa l-oħra se nkunu qegħdin inċedu d- deċiżjonijiet il-kbar ta' pajjiżna f'idejn istituzzjonijiet barra minn Malta.

Xi ħaġa li tmur kontra s-sussidjarjeta' iktar minn hekk, ma nistax nifhem x'tista' tkun.

Fil-kampanja elettorali tal-Partit Nazzjonalista għall-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali ta' nhar is-Sibt smajna - u din hija xi ħaġa li fiha kkopjaw lill-Partit Laburista - li l-kunsilli lokali għandhom iżidu l- aspett soċjali tagħhom u għandhom jieħdu iktar inizjattivi soċjali.

Kien il-Partit Laburista li saħaq fuq il-bżonn li jiġu żviluppati l-aspetti soċjali tal-kunsilli lokali, għaliex illum hemm bżonn dawn l-aspetti iktar minn qabel u għada se jkun hemm bżonnhom iktar mil-lum minħabba t-tibdil u t-taqlib fis-soċjeta` tagħna.

Qed ngħid dan għax fl-aħħar 40 sena l- komunitajiet tradizzjonali tal-bliet u l-irħula tagħna nbidlu ħafna.

Hemm bżonn il-ħolqien ta' komunitajiet ġodda għax fil-pajjiż għandna nħawi sħaħ fejn in-nies jiċċaqilqu minn belt għal oħra u minn raħal għal ieħor u, għalkemm hemm lokalitajiet li għandhom l-identita` tagħhom u għandhom saħansitra l-isem tagħhom, in-nies li jgħixu flimkien f'dawk l-inħawi għadhom ma żviluppawx.

Għalhekk il-kunsilli lokali għandhom ikunu mezz ġdid biex idaħħlu dan is-sens ta' komunita` permezz ta' inizjattivi konkreti fil-livell tal-komunita` billi jiżdiedu l-inizjattivi tagħhom fl- oqsma soċjali, bħal dak edukattiv, bħal dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa, bħal dak li għandu x'jaqsam ma' l-anzjani, mal-persuni b'diżabbilta` u m'attivitajiet sportivi, rikreattivi u kulturali.

Dawn huma kollha oqsma li l-kunsilli lokali jagħmlu tajjeb li jidħlu fihom u li jagħtu s-sehem tagħhom biex iġibuhom 'il quddiem.

Madanakollu wisq nibża' li l-iżviluppi li seħħew matul l-aħħar xhur f'pajjiżna, aktar milli kienu żviluppi f'din id-direzzjoni iktar kienu bil-maqlub.

Ħalli nieħdu l-qasam tas-saħħa.

Din il-ġimgħa l-Onor.

Adrian Vassallo għamel mistoqsija li titfa' dawl interessanti fuq kemm qed imorru lura s-servizzi fil-qasam taċ-ċentri tas- saħħa tal-lokalitajiet tagħna, u din il-mistoqsija hija iktar interessanti għaliex f'ħafna minn dawn il-lokalitajiet nhar is-Sibt li ġej se jsiru l- elezzjonijiet għall-kunsilli lokali tagħhom.

Il-kollega tagħna staqsa kemm kien in-numru ta' talbiet għall-visti fid-djar minn tobba taċ-ċentri tas- saħħa matul ix-xahar ta' Frar, kemm saru minn dawn it-talbiet u kemm ma ntlaħqux saru mit-tobba ta' kull ċentru tas-saħħa.

L-istatistika li ħarġet għandha għaliex tinkwieta ħafna lir-residenti ta' dawn il-lokalitajiet għax jidher ċar li qed nerġgħu resqin lejn sitwazzjoni kerha u perikoluża ħafna, fejn il-kwalita` tal-kura u ta' l-edukazzjoni li tingħata fil-pajjiż ma tiddependix mill-bżonnijiet tiegħek, mill-ħinijiet tiegħek jew mill-merti tiegħek imma minn jekk għandekx flus jew le biex tħallas għaliex meta jaqgħu lura s-servizzi pubbliċi tas-saħħa u s-servizzi pubbliċi ta' l- edukazzjoni, dan ikun ifisser li dawk li m'għandhomx flus biżżejjed jaqgħu lura.

Per eżempju, fiċ-ċentru tas-saħħa tal-Furjana minn 1,988 talba saru 60% biss, jiġifieri 40% ta' dawk li talbu li jsiru visti fid-djar ma sarux miċ-ċentru tas-saħħa tal-Furjana.

Ta' min jgħid ukoll li fir-rigward taċ-ċentru tas-saħħa tal-Gżira, 36% ta' dawk li talbu visti fid-dajr mit-tobba ta' dan iċ-ċentru tas-saħħa ma sarux.

Terġa' fil-Mosta u fir-Rabat is-sitwazzjoni hi ħafna agħar għax 54% ta' dawk li talbu visti mit-tobba taċ-ċentri tas-saħħa ta' dawn il- lokalitajiet fid-djar tagħhom ma sarux.

Fi kliem ieħor, kien hemm 913-il familja li t-tabib ma marx għandhom.

Imbagħad xi ngħidu għaċ-ċentri tas- saħħa ta' Raħal Ġdid u ta' Bormla fejn 65% tan-nies li talbu li ssirilhom vista mit-tabib taċ-ċentru tal-lokal, dawn il-visti ma sarulhomx!

Hawnhekk qed naraw b'mod ċar kemm sejrin lura ċ-ċentri tas-saħħa.

Bid-diskors jingħad li l-Partit Nazzjonalista jrid li l-kunsilli lokali jidħlu fil- qasam soċjali, iżda mbagħad il-gvern nazzjonali qiegħed inaqqas il-politika tiegħu u s-servizzi pubbliċi f'dawk l-oqsma li huma tant importanti għall- kwalita` tal-ħajja li ngħixu f'pajjiżna, bħalma hu l-qasam tas-saħħa.

L- istess nistgħu ngħidu għall-qasam ta' l-edukazzjoni.

F'ħafna mil-lokalitajiet fejn se jsiru l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali nhar is-Sibt li ġej għandna problema ta' tfal li mill-eta` żgħira ta' seba' snin diġa' qed ikollhom problema biex iħaddmu l-Ingliż u l-Malti tajjeb.

Naturalment min ta' seba' snin diġa' jkollu dawn it-tip ta' problemi, se jkollu problemi 'l quddiem.

F'ħafna mil-lokalitajiet fejn se jsiru l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali nhar is-Sibt li ġej, jgħaddu biss 43% mill-eżami tal-junior lyceum u inqas minn terz taż-żgħażagħ li għandhom l- eta` ta' 16-il sena qed joħorġu mill-iskejjel tagħna bil-ħiliet meħtieġa biex jirnexxu fis-seklu 21, jiġifieri bil-ħila li jħaddmu l-Malti u l- Ingliż, li jafu l-matematika u li jkollhom il-kultura meħtieġa biex jagħmlu użu mix-xjenza u mit-teknoloġija.

Ta' min jgħid ukoll li f'ħafna mil- lokalitajiet fejn hemm l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali nhar is-Sibt li ġej hemm rata għolja ta' assenteiżmu minn studenti adoloxxenti.

Dawn huma problemi li jmissna qegħdin naħdmu biex insolvuhom flimkien, u jagħmlu tajjeb il-kunsilli lokali jekk jidħlu f'dawn l-oqsma biex jappoġġjaw lill- iskejjel ħalli jagħmlu xogħlhom aħjar.

Xogħol l-iskejjel huwa li jħejju lit-tfal u liż-żgħażagħ biex ikollhom il-ħiliet meħtieġa biex jaħdmu, biex jirnexxu u biex jgħixu fis-seklu 12.

Xogħol l-iskejjel m'huwiex li jindottrinaw lit-tfal u liż-żgħażagħ skond l-aġenda tal-Partit Nazzjonalista għaliex, irrispettivament minn jekk nidħlu jew ma nidħlux fl- Unjoni Ewropea, għandna bżonn ta' iktar tfal u żgħażagħ li jirnexxu fil- qasam ta' l-edukazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, il-Partit Nazzjonalista qed ikun irresponsabbli u immorali li n-nuqqas ta' qbil li hemm bejnietna dwar l-Unjoni Ewropea qed idaħħlu fil-qasam ta' l-edukazzjoni, meta jmissna qed naħdmu flimkien biex inġibu l-edukazzjoni 'l quddiem għall-ġid tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna.

Aħna konna tajna spinta kbira biex il-kunsilli lokali jidħlu fil-qasam ta' l-edukazzjoni, u dan mhux biex jieħdu over huma imma biex jaħdmu id f'id u jappoġaw dak li qed jiġri fl-iskejjel.

Kien il-Partit Laburista fil-gvern li daħħal l-iskemi neċessarji biex il-fondi li qabel kien jonfoq ċentralment il-ministeru ta' l-edukazzjoni, beda jgħaddihom lill-kunsilli lokali biex jissorveljaw li x-xogħol isir fl-iskejjel tagħna.

Bħalma kien hemm fejn kellna riżultati tajbin, kien hemm ukoll fejn kellna riżultati ħżiena u għalhekk huwa importanti li minflok ma nagħmlu ħafna diskors fil- vojt, neżaminaw dawn ir-riżultati bis-serjeta` biex filwaqt li ntejbu dak li diġa' kien hemm tajjeb, nitgħallmu minn dak li huwa ħażin u nirranġawh.

Nerġa' ngħid li aħna mill-esperjenza li kellna tal-kunsilli lokali u mill- involviment tagħhom fix-xogħol ta' l-iskejjel, kien hemm fejn ix-xogħol sar tajjeb u sar aħjar milli kieku kien f'idejn il-ministeru u f'idejn id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Madanakollu għad hemm każi ukoll fejn ix- xogħol qed isir ħażin u fejn qed jitberbqu l-flus, u għalhekk jekk irridu nkunu serji għandna neżaminaw kif ikun qed isir ix-xogħol, naraw x'inhuma n- nuqqasijiet u nitgħallmu negħlbu dawk in-nuqqasijiet.

Mr Speaker, ta' min ifakkar li aħna konna niedejna diversi inizjattivi mal- kunsilli lokali biex dawn jużaw il-faċilitajiet ta' l-iskejjel u min-naħa l- oħra jappoġġjaw lil dawn l-iskejjel biex jixtru l-kotba.

Fil-fatt hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lil dawk il-kunsilli lokali li qed jagħtu kotba lill-iskejjel tagħna.

Jien ngħid li f'dan il-qasam il- kunsilli lokali qed jagħmlu iżjed mill-gvern nazzjonali għaliex hija xi ħaġa tal-mistħija li wara li aħna kull sena konna bdejna norganizzaw l- attivitajiet tal-jum dinji tal-ktieb biex inxerrdu l-qari fost it-tfal u ż- żgħażagħ tagħna, xi ħaġa li għandna bżonn naħdmu ħafna fuqha, il-ministru ta' l-edukazzjoni jidher li tilef kull interess f'dan il-jum, li għadu kemm għadda l-ġimgħa li għaddiet.

Fi żmienna aħna konna ħeġġiġna anke lill- kunsilli lokali biex jieħdu sehem f'dan il-jum dinji tal-ktieb, pero` llum m'hemm l-ebda ħeġġa u m'hi qed issir l-ebda inizjattiva f'dan il-qasam u l- enerġija qiegħda fuq il-fissazzjoni għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Imbagħad hemm oqsma li l-Partit Nazzjonalista m'huwiex qed isemmihom għaliex jidher li ma jaqbillux isemmihom issa, li qegħdin fl-aħħar jiem tal- kampanja elettorali tal-kunsilli lokali.

Hemm diversi lokalitajiet fejn tkun qed tiġi ppjanata xi ħaġa, u mbagħad minħabba li mir-reazzjonijiet li jkun hemm jindunaw li dik ix-xi ħaġa ma tkunx qed issir popolari, ma jsemmuhiex iżjed.

Ħalli nsemmi, per eżempju, x'kien qed jippjana l-kunsill lokali tas-Swieqi, li huwa ddominat mill-Partit Nazzjonalista.

Fil-fatt dan il-kunsill lokali kien qed jippjana biex fi Triq il-Keffa jibni ċentru ta' faċilitajiet rikreattivi u biex hemmhekk isir ċentru kummerċjali.

Jien m'għandix dubju li dan sar biex jagħmluha iktar diffiċli lil dawk il- ħwienet li fetħu b'ħafna sagrifiċċju u qed joperaw fi Triq il-Qasam.

Fil- fatt huma diġa' kienu qalu lis-sidien biex jiċċaqilqu minn dawk il-ħwienet u jmorru fiċ-ċentru kummerċjali li kien beħsiebhom jibnu ħdejn Triq il- Keffa, pero` mbagħad meta raw li din l-idea ma tantx kienet popolari biddlu d-diska!

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, jista' l- Onor. Bartolo jgħidilna min huma dawn li qalu lis-sidien tal-ħwienet biex jiċċaqilqu minn hemm?

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kien hemm diversi episodji fejn persuni li marru fl-uffiċċju tal-kunsill lokali tas-Swieqi tkellmu mal-membri ta' dan il- kunsill lokali, u dawn ta' l-aħħar qalulhom li qed isir pjan biex il- ħwienet li hemm fi Triq il-Qasam jiċċaqilqu minn hemm u jmorru fiċ-ċentru li se jinbena fi Triq il-Keffa.

Kumbinazzjoni nzerta li darba minnhom waħda minn dawk li daħlet fil-kunsill lokali tas-Swieqi u qalulha dan id- diskors, għandha ħanut fl-inħawi u allura l-kelma malajr inxterdet.

Naturalment min qalilha dak id-diskors induna li kien għamel guff għaliex kien qed jikxef xi ħaġa li kienet ippjanata li ssir.

Għalissa din l-idea m'għadhiex tissemma iżjed għaliex bħalissa ma jaqbilx li wieħed isemmi affarijiet li m'humiex popolari, u allura dawk is-sidien tal-ħwienet li hemm fi Triq il-Qasam baqgħu inkwetati dwar jekk dan il-pjan huwiex se jimxi jew le.

(Interruzzjonijiet) Jien nistieden lill-Onor.

Pullicino li jmur jitkellem mas-sidien tal-ħwienet ta' Triq il-Qasam biex iserrħilhom moħħhom li żgur m'humiex se jiċċaqilqu minn hemm.

(Interruzzjonijiet) Mela mur għidilhom hekk ħalli tkun qed tgħid kontra x'qalilhom il-kunsill lokali tas-Swieqi!

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, l-istess ġara fil-kunsill lokali ta' Birkirkara, li wkoll huwa ddominat mill-Nazzjonalisti għax dan il-kunsill ħareġ bl-idea li dak li jkun iħallas Lm25 biex jipparkja l-karozza tiegħu barra.

Din l-idea ġiet irtirata għalissa għax ovvjament kienet se tagħmel ħafna ħsara lill-Partit Nazzjonalista fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, imma l-pjan hu li din l- idea tinfirex mal-pajjiż kollu.

Għalhekk nistgħu ngħidu li nhar is-Sibt, dawk kollha li se jivvotaw lill-Partit Nazzjonalista se jkunu qed jivvotaw biex it-taxxi li żied il-partit Nazzjonalista f'livell nazzjonali jkompli jżidhom f'livell lokali.

Bl-iskuża li huwa tajjeb li jkollna iktar dixxiplina u iktar ordni fit- toroq, il-mod abbużiv li bih qed joperaw il-gwardjani lokali f'lokalitajiet differenti ta' pajjiżna qed idawru idea tajba f'idea ħażina għax assolutament m'hijiex aċċettabbli li wara li jgħaddu xi tliet xhur jew erba' xhur minn wara li tkun għamilt xi kontravvenzjoni tat-traffiku, tirċievi ċitazzjoni biex tmur f'xi kunsill lokali ta' xi raħal jew belt 'il bogħod mil-lokal tiegħek.

F'dan il-pajjiż għandna bżonn id-dixxiplina u għandna bżonn l-ordni għax ma jistax ikun li kulħadd jibqa' jagħmel li jrid, pero` min-naħa l-oħra dawn il-gwardjani lokali qed imorru fl-estrem l- ieħor, u dan għaliex id-dħul tagħhom jiddependi minn kemm iwaħħlu ċitazzjonijiet.

Il-piż insostenibbli li qed jintefa' fuq il-kunsilli lokali f'dak li għandu x'jaqsam mal-gwardjani lokali juri li idea tajba għandha tiddaħħal b'mod tajjeb.

Il-multi bl-addoċċ li qed iwaħħlu l- gwardjani lokali qed idawru liċ-ċittadini kontra tagħhom Ta' min jgħid ukoll li dawn il-gwardjani lokali qed ikunu ta' piż insostenibbli fuq għadd ta' kunsilli lokali għaliex hemm min li biex iżommhom għaddejjin qed ikollu jnaqqas minn attivitajiet oħra.

Fil-mekkaniżmu ta' l-operat tal-gwardjan lokali hemm inċentiv biex jimmulta lil dak li jkun għax id-dħul tiegħu b'hekk biss jista' jkun garantit.

Mr Speaker, huwa importanti li fost il-kunsilli lokali li qed jonfqu miljuni kbar ta' liri - issemmiet iċ-ċifra ta' Lm70 miljun – tidħol l-idea li kull lira li tintnefaq, tintnefaq sew.

Il-kelliem ta' qabli kien qed jitkaża fuq liġi li semmiet il-korruzzjoni fil-kunsilli lokali.

Fil- pajjiżi kollha tad-dinja, u mhux f'Malta biss, il-fondi tal-kunsilli lokali jistgħu jkunu għall-abbużi u għall-korruzzjoni.

Allura billi din il-liġi ssemmi l-korruzzjoni fil-kunsilli lokali, b'daqshekk qed tgħid kontra l- kunsilli lokali?

Ovvjament mhux il-kunsilli lokali kollha huma korrotti, imma aħna għandna d-dmir naraw li kull lira li joħorġu ċ-ċittadini f'taxxi, kemm jekk din tkun qed tintefaq mill-gvern ċentrali kif ukoll jekk tkun qed tintnefaq mill-gvern lokali, tintnefaq bis-serjeta`.

Per eżempju, żgur li m'huwiex aċċettabbli l-operat tas-sindku u tal-kunsill lokali tan-Naxxar, li huwa ddominat min-Nazzjonalisti, fejn qed joħorġu iktar flus għall-ġbir u għall-indafa tal-lokalita` minn qatt qabel filwaqt li s-servizz waqa' lura.

Jien ngħid li għandna d-dmir li nsemmu dawn in-nuqqasijiet u ngħidu li m'humiex aċċettabbli.

Meta konna qed niddiskutu l-fondi speċjali li nivvotaw f'dan il-parlament għall-kunsilli lokali rrealizzajna li lanqas il-mod kif qed jiġi audited il- performance tal-kunsilli lokali m'hu sodisfaċenti.

Żgur li l-kwalita` tas- servizzi li qed jagħtu l-kunsilli lokali bil-flus taċ-ċittadini u l-mod li bih qed joħorġu l-kuntratti jridu jiġu audited bis-serjeta`.

Aħna għandna d-dmir li nsemmu dawn l-affarijiet.

Issa nispera li ma jiġix xi ħadd min- naħa l-oħra jipprova jintimidana billi jgħidilna: Intom issemmu l- affarijiet negattivi biss?

Iva, aħna għandna d-dritt u d-dmir li nsemmu dawn l-affarijiet, kemm fil-livell ta' gvern nazzjonali kif ukoll fil- livell tal-kunsill lokali għax dawn huma flus li qed iħallsu ċ-ċittadini b'ħafna sagrifiċċji minn dak li jaqilgħu u għalhekk aħna għandna d-dritt li nesiġu li kull lira li tintnefaq, tintnefaq sew, pero` din m'hijiex qed tiġri f'kull kunsill lokali u żgur li m'hijiex qed tiġri f'kull kuntratt pubbliku li qed joħroġ.

MR SPEAKER: Onor. Bartolo, se jkolli nwaqqfek hawn għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru biex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, 7 ta' Marzu, 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, bħalissa f'Tas- Sliema l-water services corporation qed tagħmel ħafna xogħol ta' bdil ta' kanen u bdil ta' connections u anke qed tagħmel xogħol ta' tiswija temporanja fejn jidħol is-surfacing tat-toroq.

Ċertament li x-xogħol li qed jiġi esegwit mill-kuntrattur hu ħafna aħjar minn dak li sar madwar sena ilu, għax anke min-naħa tiegħu dan il-kuntrattur qed jipprova jnaqqas kemm jista' jkun l-inkonvenjent għar-residenti.

Jien l-informazzjoni li għandi hi li qed isir mili temporanju biex wara li x-xogħol ikun qagħad, isir patching permanenti avolja l-esperjenza urietna li dan m'huwa permanenti xejn għax wara xi żmien ikun irid jerġa' jsir!

Naturalment qed nirriferi għal Tas-Sliema imma żgur li dan li qed ngħid japplika għall-pajjiż kollu.

Jien ngħid li minflok jaraw kif se jagħmlu ċerti tiswijiet u xi so called patching permanenti, ikun aħjar kieku l- kunsilli jikkonsidraw il-bini mill-ġdid tat-toroq.

Jiena nifhem li l-kunsill lokali ta' Tas-Sliema ma jistax jagħmel kollox f'daqqa, pero' naf li bl-ammont ta' flus li għandu, jiflaħ jirranġa dawk it- toroq li huma fi stat tassew ħażin.

Ladarba se jsir il-kisi u ladarba se ssir il-formazzjoni mill-ġdid ta' xi toroq, issa huwa l-mument opportun għall-kunsill lokali ta' Tas-Sliema biex miflok jaħli l-flus fil-patching, jibda' bi programm ta' tiswija u kisi mill-ġdid tat-toroq.

Jien ngħid li bħalma l-kunsilli lokali l-oħra minn żmien għal żmien jibnu diversi toroq mill-ġdid, naħseb li anke l-kunsill lokali ta' Tas-Sliema għandu l-istess opportunita', mezzi u ħiliet biex jagħmel dan.

Jien se nagħmel ħilti biex nattendi għall-annual meeting tal-kunsill li se jsir nhar il-ġimgħa u nħeġġeġ lis-Slimiżi biex jattendu, mhux biss biex jilmentaw imma anke biex ikunu jafu x'għamel il-kunsill lokali tagħhom f'din l-aħħar sena.

Mr Speaker, biex ngħaddi għal punt ieħor irrid ngħid li waqt id-dibattitu dwar l-estimi ta' l-awtorita' tat-turiżmu, l-Onor.

Joseph Cuschieri qajjem każ ta' għalliem fl-ITS li qed jingħad li sofra minn diskriminazzjoni fil- kors ta' l-għażla għal impjieg fl-ITS.

L-Onor.

Membru ġie mogħti l- fakulta' - skond kif qal hawnhekk - li jsemmi l-isem tal-persuna konċernata.

Sfortunatament, wara li dan l-għalliem ġie kkuntattjat għal darba darbtejn permezz ta' ittra biex jien ningħata l-istess fakulta' - avolja m'għandix bżonn l-awtorizzazzjoni tiegħu biex nagħmel dan imma qed nagħmel hekk biss bħala etika – nirċievi ittra li la tgħid iva u lanqas le.

Allura biex żgur ma niżbaljax m'iniex se nsemmi ismijiet.

Irrid ngħid li jien rajt il-file kollu ta' dan il-każ, jiġifieri l-karti oriġinali li kkwota minnhom l-Onor.

Cuschieri, u sibt li fil-fatt dan il-każ ġie magħluq għas-sodisfazzjon tas-segretarju permanenti tal-ministeru fit-28 ta' Novembru 2000, wara li kien ġie ppruvat li ma kienet saret l-ebda diskriminazzjoni jew harassment minn uffiċjali tad-dipartiment jew ta' l- ITS kontra l-persuna konċernata.

L-Onor.

Cuschieri semma' wkoll xi ħaġa dwar il-kwalifiki ta' din il-persuna li skond l-Onor.

Membru ma tteħdux in konsiderazzjoni waqt l-għażla.

Jien nistieden lil dan l-għalliem konċernat biex jitlob li min ġie jiddefendih f'din il-Kamra biex l-ewwel jurih id-deċiżjoni ta' l-Universita' ta' Malta dwar il-kwalifika li ssemmiet u mbagħad jurih id-deċiżjoni ta' l-ombudsman dwar l-istess materja.

L-Onor.

Cuschieri tkellem għal darba tnejn dwar dan il-każ u stqarr li saret konfoffa kontra tiegħu għax qed nippruvaw b'xi mod nagħlqulu ħalqu.

Jien lill-Onor.

Membru ngħidlu li żgur li m'għandix ħin biex nagħmel il-konfoffi.

Dawn huma biss ħmerijiet frott ta' l- immaġinazzjoni fertili tiegħu.

Lill-Onor.

Membru rrid ngħidlu wkoll li l-post vakanti ta' catering facilities manager, li dwaru qamet din il-kwestjoni kollha, huwa post tekniku u mhux akkademiku, u għalhekk l-enfasi kienet iktar mitfugħa fuq catering skills, communications, esperjenza f'purchasing, stores eċċ.

Rigward l-insiwazzjoni jew l-akkuża li jien kelli x'naqsam fl-għażla għal dan il-post vakanti, irrid ngħid li l-bord ta' l-għażla kien magħmul minn rappreżentant ta' l-universita', rappreżentant tad-direttur ta' l- edukazzjoni, id-direttur ġenerali ta' l-ITS - li huwa Ingliż, u għalhekk ma jaf lil ħadd ħlief lil dawk li jara quddiemu - iċ-chairman ta' l-ITS u rappreżentant ta' l-MTA.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li se nibqa' nittama li maż-żmien l-Onor.

Cuschieri jikber u jimmatura!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, kif jaf kulħadd, fil-ġimgħa li għaddiet infetħu serenity wards f'San Vinċenz de Paule, wards li mhux biss jagħmlu unur lil dan l-isptar imma lill-pajjiż kollu.

Kull min rahom jista' jikkonferma l-kwalita' tagħhom, fejn għall- ewwel darba huma mifruxin fuq tliet sulari u jospitaw 120 sodda.

Għalkemm il-gvern ma jippretendi l-ebda grazzi, lanqas ma jippretendi li jkun hawn min jgħaddi ċerti kummenti li ma jkunux veri.

Il-kritika kostruttiva hija tajba imma kritika politikament oxxena, bħal ċerti artikli li dehru fil- gazzetti, ma nistgħux nibqgħu passivi quddiemha.

Infatti l-għada li nfetħet waħda mill-wards, f'gazzetta partikolari ġie rrapportat li f'laqgħa li kumbinazzjoni l-Partit Laburista għamel f'dik il- ġurnata stess għall-qraba tar-residenti ta' San Vinċenz, tqajmu bosta lmenti dwar l-indafa, speċjalment dwar l-istat tal-kċina - fejn intqal Ii ġieli kien hemm xi ġrieden - u dwar l-ikel li skond il-familjari tar- residenti ħafna drabi ma jkunx ta' livell mixtieq.

F'gazzetta oħra bl-Ingliż li toħroġ ta' kuljum, ġie ppubblikat rendikont tal-wards li fetaħ dan il-gvern, imma fl-istess artiklu ġie rrapportat li waqt il-laqgħa li għamel il-Partit Laburista:

"The majority of those present complained that all too often the food given to the elderly at the residence was cold and there was no variety in the menu.

Others complained that mice have become frequent visitors to the wards and mouse traps are often seen around the rooms."

Mr Speaker, jien ma kontx se nagħti kas ta' din il-kritika - għax ormai issa drajna kollox - imma ma nistax ma nirrispondix għall-kummenti li għamlet l-Onor.

Marie Louise Coleiro fil-gazzetta "l-orizzont" tal-bieraħ, f'artiklu ntitolat "Mhux dak li Jidher", fejn l-Onor.

Membru għamlet allegazzjonijiet infondati u politikament diżonesti li żgur ma jagħmlulhiex unur.

Meta deputat jiġi hawnhekk jilgħabha tal-pampalun, ta' dik il-klassi tas-soċjeta' li hi l-iktar fil-bżonn u jiġġeneralizza b'tali mod li donnu li huma l-membri ta' l-oppożizzjoni biss li jidħlu għand in-nies imbagħad taqra artiklu bħal dan, wieħed malajr jinduna kemm hawn min hu ipokrita!

F'dan l-artiklu l-Onor.

Coleiro qalet li waqt laqgħa li kellha mal- familjari tar-residenti, stħajlitha qed taqra xi storja ta' Charles Dickens.

Araw fiex wasalna f'dan il-pajjiż!

Il-Partit Laburista lanqas biss imissu jsemmih San Vinċenz għax jekk hemm xi ħaġa li gvernijiet Nazzjonalisti dejjem raw kif għamlu biex iġibuha 'l quddiem, huwa proprju San Vinċenz de Paule.

Għalhekk aħna bilfors ikollna nirreaġixxu għall- insinwazzjonijiet infondati li l-Partit Laburista jiġi jagħmel f'din il- Kamra.

Iżda rrid ngħid li mingħajr ma riedet l-Onor.

Coleiro tat ċertu valur lil dak li għamel il-Partit Nazzjonalista, u dan meta qalet:

"Jekk tinzerta f'ċerti swali ssib stil ta' ħajja iżda f'oħrajn issib stil ieħor.

Hemm swali komdi bi staff dedikat."

Imma dawn is-swali komdi min għamilhom?

Jien nista' nsemmilha lill-Onor.

Coleiro s-swali komdi li għamilna f'San Vinċenz, mhux waħda jew tnejn, għax issa hemm iktar min-nofs l-isptar bi swali komdi.

Jien nenfasizza għal darba, tnejn, tlieta l-fatt li dawn is- swali komdi saru dejjem minn gvernijiet Nazzjonalisti.

Fit-22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista ma sar l-ebda refurbishment ta' xi sala ta' dan l-isptar.

Kulma sar kien ir-refurbishment ta' spiżerija li kienet saret minn gvern Nazzjonalista.

Mill-bqija ma sar xejn iktar.

Aħna fi 22 xahar tellajna blokk li għalkemm qed iġib għira kbira, xorta ma kontx nistenna reazzjoni bħal din minn ċerti deputati ta' din il-Kamra.

Il-wards li għamel gvern Nazzjonalista mill-1987 'il hawn huma dawn - female wards 9 u 10, male wards 20 u 21, psycho-geriatric unit wards 15 u 16, admission ward, female ward 22 u s-serenity wards li għadhom kemm infetħu.

Wards oħra li ġew refurbished mill-amministrazzjoni Nazzjonalista huma r-respite wards, il-flatlets, wards 2A u 2B fit-taqsima Rużar Briffa, female wards 7 u 8 u male wards 5 u 6.

Din hija lista sħiħa ta' wards li gvern Laburista żgur li qatt ma kellu x'jaqsam magħhom għax dawn kollha saru taħt gvernijiet Nazzjonalisti.

Allura quddiem lista bħal din, b'liema wiċċ id-deputati Laburisti jiġu hawn u jgħidu ħafna ħmerijiet dwar San Vinċenz de Paule?

Għandna raġun aħna ngħidulhom li ħafna minnhom lanqas biss jafu fejn hu San Vinċenz għax ħlief biex jagħmlu propaganda qabel xi elezzjoni ma jersqux 'il hemm!

Meta l-membri tal-Partit Laburista tkellmu dwar l-ikel li jingħata f'San Vincenz il-malinjita' tagħhom ħarġet fil-beraħ.

Rigward l-ikel, l-Onor.

Coleiro qalet li l-familjari ta' l-anzjani lmentaw li l-ikel jitwassal kiesaħ silġ u kompliet tgħid hekk:

"Hemm kċina armata tajjeb u l-ingredjenti kollha ta' l-ikel huma għad- dispożizzjoni ta' min hu nkarigat."

Min ramaha din il-kċina?

Gvern Laburista lanqas kien jaf xi tfisser il- kelma "kċina"!

Kellu jkun gvern Nazzjonalista li f'San Vinċenz rama kċina tajba.

U dan il-gvern x'jista' jagħmel iktar biex jipprovdi ikel tajjeb għar-residenti ta' dan l-isptar?

Jekk l-ikel qed jiġi servut fi stat ħażin irridu naraw fejn hi l-imma, iżda b'daqshekk ħadd ma jista' jgħid li dan il- gvern mhux qed jipprovdi l-ammont u l-catering equipment neċessarju.

L-Onor.

Coleiro kompliet tgħid hekk:

"Semmewlna kif apparat ta' kontra d-dubbien ma jaħdimx u tara anzjani morda bid-dbieben ma' wiċċhom."

Imbagħad:

"L-air-conditioning tħalla bil-ħsara fis-sajf."

Mr Speaker, din hija esaġerazzjoni enormi.

Jista' jkun li l-ħsarat ħadu xi ftit fit-tul biex jissewwew, imma kemm hu aħjar hekk milli biex ma tinqalax xi ħsara ma jkunx hemm air-conditioning!

Jien nista' ngħid li kważi 80% ta' San Vinċenz igawdi minn air-conditioning system, u dan kollu mertu tal- gvernijiet Nazzjonalisti.

Allura billi jkun hemm xi sala fejn l-air- conditioning idum 15-il ġurnata biex jissewwa, għandna niġu kkritikati?

Diġa' għedt li qabel ma' l-Onor.

Coleiro tikkritikana għax xi air- conditioner ikun bil-ħsara, ta' l-inqas għandha tgħid li l-air-conditioning system fir-residenza ta' San Vinċenz qiegħda hemm grazzi għall-Partit Nazzjonalisti fil-gvern.

Rigward il-ġrieden, l-Onor.

Coleiro rrapportat hekk:

"Qalulna li f'ċerti swali l-ġrieden huma residenti daqs l-anzjani."

Jien niddubita jekk l-Onor.

Membru qattx marret f'dar ta' l-anzjani!

Kif jista' jkun li għax xi ħadd ra xi ġurdien issir ġeneralizzazzjoni b'dan il- mod sfaċċat?

Jien ma nistax neskludi l-possibbilta' li f'xi ħin jew ieħor jista' jitfaċċa xi ġurdien bir-raba' li hemm fil-madwar għax wieħed m'għandux kontroll fuq il-ġrieden li jistgħu jersqu lejn ir-residenza.

Pero' nassigura lill-Kamra li meta ġie rrapportat li dehru xi ġrieden aħna dejjem ħadna l-prekawzjonijiet meħtieġa.

Ftit tax-xhur ilu ġie rrapportat li lejn in-naħa tal-kċina dehru xi ġrieden.

Minħabba f'hekk jien personalment mort biex nara s-sitwazzjoni b'għajnejja stess u nista' nafferma li l-periklu tal-ġrieden f'San Vinċenz de Paule ma jeżistix.

Jien naħseb li dak li qalet l-Onor.

Coleiro dwar il-ġrieden hija esaġerazzjoni kbira li żgur ma tagħmlilhiex ġieh.

L-Onor.

Membru fl-istess artiklu qalet li l-ħmieġ laħaq livell tant għoli li saħansitra wieħed jista' jsib ħrieqi użati wara l-għamara.

Jiena konvint li l-Onor.

Coleiro jew m'għandhiex esperjenza ta' anzjani jew inkella qed tgħid affarijiet li m'humiex veri b'mod intenzjonat.

L-anzjani għandhom il-merti tagħhom imma ma' għandhom ukoll id-difetti tagħhom.

Jista' jkun li l-ħrieqi wara l-għamara jitfgħuhom l-anzjani stess u għalhekk, sakemm in-nurses jew il-fattigi jindunaw bihom, dawn jibqgħu hemm.

Imma jien ma naħsibx li din il-ħaġa għandha tirrifletti ħażin fuq l- amministrazzjoni ta' San Vinċenz de Paule.

Evidentement il-familjari residenti f'dan l-isptar tkellmu wkoll dwar il- mod ta' kif is-swali l-ġodda huma moqdijin minn kollox għall-kuntrarju ta' dawk qodma, fejn il-kmamar tal-banju jdumu ġranet sħaħ bil-ħsara.

Huwa ovvju li f'residenza daqshekk kbira huwa diffiċli għan-nies tal-maintenance biex ilaħħqu max-xogħol li jkollhom.

Ta' l-inqas pero' l-familjari qalu li s-swali l-ġodda huma moqdijin minn kollox, u fil-fatt l-iskop tagħna hu li iktar ma jgħaddi ż-żmien mhux aktar swali ġodda.

Pero' nerġa' ngħid li dawn is-swali l-ġodda saru kollha bil-mertu ta' gvernijiet Nazzjonalisti.

Kieku l-Partit Laburista kellu d-diċenza li fit-22 xahar li dam fil-gvern jimmodernizza imqar sala waħda, kieku hemm wasal oħra lesta.

L-Onor.

Coleiro m'għandhiex għalfejn tgħidilna li hemm differenza bejn sala u oħra għax fid-diskors li għamilt nhar il-Ġimgħa meta nfetħet is-sala l-ġdida - liema diskors l-Onor.

Coleiro ma setgħetx tisimgħu għax għoġobha titlaq 'il barra - jien għedt li bil-bini ta' dawn il-wards aħna ridna nagħtu dik il- qabża fil-kwalita' lir-residenti ta' dan il-post.

Iż-żmenijiet meta dan il- post kienu jirriferu għalih bħala l-Imgieret jew Ħas-Serħ għaddew u mhux se jerġgħu jiġu lura.

Aħna rridu nkomplu bl-impenn tagħna f'dan il-proċess ta' titjib, għax sinċerament nemmnu li rridu naslu fi stat fejn ma jkun hemm ebda differenza bejn ward u oħra, biex żgur ma jkunx hemm lok ta' diskriminazzjoni bejn l-anzjani.

Iva, l-iskop tagħna hu li l-wards kollha jilħqu l-livell tas-serenity wards.

Fil-fatt diġa' għandna l-pjani lesti biex fi żmien tlieta jew erba' xhur, il-blokki 1, 2, 3 u 4 ta' l-irġiel jerġgħu jintramaw mill-ġdid fuq il- mudell tas-serenity wards.

Dan hu mpenn li aħna lesti li nidħlu għalih, għall-kuntrarju tal-gvern Laburista li fi 22 xahar ma kienx kapaċi jirranġa imqar ward waħda, waqt li aħna fl-istess perjodu ta' żmien irranġajna blokk li kien fih 120 sodda.

Huwa għalhekk li jiena ngħid li kull darba li jagħmel kritika ta' din ix-xorta, il-partit Laburista qed ikun diżonest.

Mr Speaker, irrid nagħlaq billi nagħmel distinzjoni bejn il-ġrieden peress li minbarra dawk b'erba' saqajn – dawn tant huma ftit li m'huma qed idejqu lill-ebda resident – hemm imbagħad dawk b'żewġ saqajn!

Aħna nafu min huma dawn il-ġrieden b'żewġ saqajn u m'għandniex bżonn ta' nases biex naqbduhom - pero' forsi qed noqogħdu ftit lura milli nieħdu ċerti miżuri – għax dawn il-ġrieden qed jinkixfu waħedhom bil-propaganda li qed jagħmlu kontra r- residenza ta' San Vinċenz!

Per eżempju, illum ġejt informat li minn nhar il-Ġimgħa 'l hawn il-membri ta' l-oppożizzjoni għamlu ħdax-il interpellanza dwar l-ikel, il-ġrieden u l-ħaddiema ta' dan l-isptar.

Din hi s-serjeta' ta' l-oppożizzjoni!

Jiena irrid ngħid lid-deputati tan-naħa l-oħra tal-Kamra li l-ġrieden ta' b'erba' saqajn diġa' sibna rkaptu tagħhom u dawk b'żewġ saqajn għad insibu rkaptu tagħhom ukoll, għax ma jistax ikun li din il-kampanja distruttiva - mhux kontrija jew kontra l-partit tiegħi imma kontra r-residenti ta'dan l- isptar - tkompli għaddejja.

Nispera li meta xi darba naslu biex naqbdu l- ġrieden ta' żewġ saqajn, ma jkunx hemm xi union li taqbeż għal min ikun naqas milli jagħmel dmiru!

Jekk filwaqt li niġi akkużat li lill-anzjani qed nagħtihom ikel kiesaħ u fl-istess nifs jingħad li l-kċina hija attrezzata tajjeb, it-tort fuq min se jaqa'?

Kull ward hija attrezzata b'heated trolleys, u allura kif jista' jkun li l-ikel qed jasal kiesaħ għand ir-residenti?

Dan huwa sinjal ta' xi mankanza ta' xi ġurdien b'żewġ saqajn!

Mr Speaker, aħna d-dover tagħna dejjem għamilnieh u se nkomplu nagħmluh għax wara kollox l-ewwel priorita' tagħna huma l-anzjani li hemm residenti f'San Vinċenz de Paule.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 7 ta' Marzu 2001, fis-6.00 pm, bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

FONDAZZJONI GAIA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rendikont ta' kif il-Fondazzjoni Gaia nefqet il-fondi allokati lilha fis-snin 1999-2000?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim mal-Fondazzjoni Gaia datat 29 ta' Lulju, 1998?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim mal-Fondazzjoni GAIA datat 29 ta' Lulju 1998 u kopja tar- rendikont finanzjarju għas-sena 1999 flimkien ma' kopja taċ-ċertifikat maħruġ mill-awdituri Ernst & Young.

Kif jiġi ffinalizzat ir-rendikont finanzjarju għas-sena 2000, jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Skond il-ftehim hawn anness ir-rendikont finanzjarju jrid jiġi mibgħut sa l- aħħar t'April.

SWIEQI - DĦUL U ĦRUĠ ADEGWAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sar jew se jsir mid-dipartiment tat-toroq biex jinvestiga t-talba li għamilt f'mistoqsija parlamentari nru 23522 dwar dħul/ħruġ adegwat fis-Swieqi?

Meta huwa ppjanat li jitlesta dan ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li dwar it-talba ta` l-Onor.

Interpellant, id-Dipartiment irid jivvaluta l-aspetti tekniċi, l- bżonnijiiet tat-traffiku u regoli ta` urbanistika biex ikun jista` jifforma opinjoni jekk il-proposta għandiex tiġi addotata jew le.

Tajjeb wieħed iżid li jidher li l-area ndikata hi waħda li skond il-pjan ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hi ntenzjonata għall-bini.

EDUKAZZJONI - SKEJJEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir konkretament mill-ministeru u mid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex il-faċilitajiet ta' l-iskejjel jibdew jintużaw mill-komunita' wara l-ħin ta' l-iskola, peress li bid-diskors kulħadd jaqbel iżda fil-fatt għad hemm kapijiet ta' skejjel li mhux qed iħallu dan isir?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-użu tal-faċilitajiet ta' l-iskejjel mill-komunita` wara l-ħin għad issir realta`.

Importanti li din il-viżjoni meta sseħħ ma jkollhiex riperkussjonijiet negattivi li jiskreditaw l-istess ideja meta tkun għadha fil-bidu.

Wieħed mill-gruppi ta' ħidma fi ħdan l-iSteering Committee Nazzjonali dwar l-Implimentazzjoni tal-Kurrikulu Nazzjonali kien ħejja pjan dwar it-twettiq tat-taqsima tal-Kurrikulu Nazzjonali li tirrigwarda l-iżvilupp ta' l- iskejjel f'Ċentri Komunitarji ta' Tagħlim.

L-iSteering Committee fela dan il-pjan u ppropona, fil-pjan strateġiku għat-twettiq tal-Kurrikulu Nazzjonali, li wieħed mill-Focus Groups li huma meħtieġa biex jiżguraw it- twettiq effettiv tal-Kurrikulu Nazzjonali għandu jkun eżattament dwar dan.

Malli l-istrutturi proposti mill-iSteering Committee jkunu twaqqfu u bdew jiffunzjonaw, dan il-qasam ikun wieħed minn fost nru. ta' oqsma marbuta mal- Kurrikulu li se jieħu priorita`.

Marbut ma' dan kollu, hemm ukoll it-twaqqif tal-Fondazzjoni għal Servizzi Edukattivi li ħabbart fil-parlament il-ġimgħa li għaddiet.

Din il- Fondazzjoni se tinkorpora fi ħdanha l-Istitut għal Appoġġ Edukattiv għal Tfal u Ġenituri li se jorganizza programmi wara l-ħin ta' l-iskola immirati lejn tfal li qed jaqgħu lura fl-iskola u lejn il-ġenituri tagħhom.

Din il- Fondazzjoni se tkun responsabbli, fil-ġejjieni, għat-twettiq ta' l- inizjattiva li titrasforma l-iskejjel f'Ċentri Komunitarji ta' Tagħlim fejn il-proċess ta' tagħlim matul il-ħajja (lifelong) u espansiv (lifewide) isir verament qrib dawk li jeħtieġuh.

Inizjattiva oħra hija dik ta' ingaġġar ta' Activity Teachers li se jaħdmu bejn l-10.30 ta' filgħodu u l-4.30 ta' wara nofs in-nhar.

Parti minn xogħolhom se jkun li jaħdmu id f'id ma' l-Istitut għal Appoġġ Edukattiv għal Tfal u Ġenituri biex jitwettaq il-programm ta' wara l-ħin ta' l-iskola għat-tfal u ġenituri.

Din hija miżura li dwarha l-MUT qablet u ddaħħlet bħala parti mill-qbil bejn il-Gvern u l-MUT.

SKEJJEL - KORDIN JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul l-aħħar tliet snin skolastiċi x'kienet ir- rata ta' assenteiżmu ta' l-għalliema, li isimha qed jintbagħat separatament, li tgħallem ir-reliġjon fil-junior lyceum ta' San Ġużepp, Kordin?

Xi kwalifiki għandha?

Meta ġiet ikkonfermata mill-education officer?

Min qed ikollu jieħu l-lezzjonijiet tagħha meta tkun nieqsa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għalliema msemmija għandha B.Ed (Hons).

Hija għadha ma ġietx ikkonfermata għaliex l-Education Officer qatt ma kien sodisfatt bix-xogħol tagħha.

Il-lezzjonijeit tagħha ħadithom għalliema ġdida li ġiet mibgħuta mid- Dipartiment.

DPARTIMENT TAL-FARMAĊIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

22782, jikkonferma l-kap tad-dipartiment tal-farmaċija li l-kors tal-farmaċija minn 1994 beda jiftaħ kull sena?

Jista' l-kap tad-dipartiment tal- farmaċija jgħid f'liema sena d-dipartiment tal-farmaċija mexa għall-bini ġdid?

Jista' l-kap tad-dipartiment tal-farmaċija jgħid jekk kienx involut ma' l-awtoritajiet kompetenti fid-diskussjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' pjanti, tagħmir u affarijiet oħra ta' dan il-bini?

Jikkonferma li n-nru. oriġinali ta' dħul ta' studenti għas-snin 1990-1994 huwa ta' 240 u għas- snin 1996-2000 huwa 261?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 23713.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - MEDIĊINI OUT OF STOCK

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid liema huma dawk il-mediċini jew oġġetti oħra out of stock fl-ispiżeriji tal-gvern f'kull ċentru tas-saħħa llum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-mediċini li huma out of stock fil-medical stores u allura fiċ-ċentri tas-saħħa kollha huma:

Problemi mas-supplier u l-manifattur

Chlorpromazine 50MG Injections Amitriptyline Syrup White Soft Parafin Propranolol 40MG Tablets Spirinolactone 25MG Tablets Phenindione 50MG Tablets Adrenaline 1:10000 Injections (Late Del) Amoxycillin Syrup (Late Del) Ispaghula Husk Powder (Late Del) Ferrous Sulphate 200MG Tablets Calciferol 0.25MG Tablets Vitamin A & D Capsules Vitamin B & C Capsules

Żieda Qawwija fil-Konsum Annwali

Pyridostigmine Tabs

Maqtugħa mill-Formolarju

Difluocortilone Cream

Ser Jibdew Jitqassmu

Dapsone 100MG Tablets (Drastic Increase in AC) Hydroxycloroquine Tablets (Drastic Increase in AC) Acetazolamide Tablets Clotrimazole Vaginal Pessaries Tolnaftate Solution Clotirmazole Cream Nystatin Cream Calamine Lotion Sulphonomide Mixed Cream Crotamiton Cream Fluphenazine Injection Vitamin B Complex Tablets Levadopa 100Mg Benserazide 25MG Tertrabenazine 25MG Tablets Prochloperazine Injections Ethosoximide Syrup

Oħrajn

Propanthiline Bromide Tablets – Tender CD 19/2/01, PFI CD 16/1/01 Mesalazine (Asacol) - branded productPFI CD 27/2/00 Acetylsalicylic Acid Effervecent Tabs - REC on 2/3/01 Pyridoxine 50MG Tablets -to be distributed

Fil-Kwarantina

Metoprolol 50MG Tablets Haloperidol 0.5MG

DIPARTIMENT TAT-TOROQ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tat-toroq għamilx is-survey li ilu snin iwiegħed li se jagħmel ta' Triq il-Palazz l- Aħmar, Santa Venera, bl-iskop li jkun jista' jibni mill-ġdid din it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nfurmat li s-survey li qed jirreferi għalih l- Onor. Interpellant sar u proposti għall-xogħolijiet meħtieġa fil-lokalita' qed jiġu ppreparati.

SAĦĦA - ĦLASIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' flus imħallas mid-dipartiment tas- saħħa għal servizzi offruti minn clinics jew sptarijiet privati għal pazjenti li jkollhom bżonn xi servizz li d-dipartiment tas-saħħa ma joffrix, is-sena l-oħra?

X'kien is-servizz offrut f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-uniku servizz mogħti minn clinics jew Sptarijiet privati s-sena l-oħra u li d-Dipartiment tas-Saħħa ma kienx qed joffri, kien MRI Scan bejn Jannar u April (f'April inbeda s-servizz fl-Isptar San Luqa) mill-Isptar St.James.

Il-flus li tħallsu ammontaw għal LM37,215.

SAĦĦA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm huwa maħsub li hawn; (a) diabetiċi; (a) asmatiċi; (c) persuni li għandhom ischemia cardiaca; u (d) persuni li jbatu mill- pressjoni għolja, illum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li l-istatistika mitluba ma tinġabarx għax il-prevalenza hija ddeterminata minn informazzjoni miġbura mis-Surveys.

F'Malta, Health Interview Surveys (HIS) fuq skala nazzjonali għadhom qatt ma saru u l-ewwel HIS hija ippjanata li ssir fit-tieni nofs ta' din is-sena.

Fil-kaz tad-Dijabete, l-aħħar informazzjoni inġabret fil- 1987 u turi li l-prevalenza fil-popolazzjoni ta' ħmistax il-sena u iżjed kienet ta' 7.7%.

TIPJIP - IMWIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm mietu persuni s-sena l-oħra minħabba tipjip jew mard ikkaġunat mit-tipjip

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' każijiet ta' mwiet irregistrati fir- Registru Nazzjonali ta' l-imwiet fis-sena 2000 u li huma meqjusa bħala li kienu ikkagunati minħabba t-tipjip huwa ta 360.8 jew 361 mewt.

Din il- figura inħadmet kif murija fit-tabella ta' hawn taħt:

|Cause of |ICD-10|Tota|% | |death |codes |l |advise| | | |no. |d by | | | |of |WHO | | | |deat| | | | |hs | | |90% of |C33-C3|120 |90% = | |deaths from |4 | |108.0 | |cancer of | | | | |trachea/bron| | | | |chus/lung | | | | |75% of |J40-J4|89 |75% = | |deaths from |4 | |66.8 | |chronic | | | | |bronchitis/e| | | | |mphysema | | | | |25% of |120-12|744 |25% = | |deaths from |5 | |186.0 | |ischaemic | | | | |heart | | | | |disease | | | |

Il-persentaġġi li intużaw huwa dawk kif rakkomandati mill-Għaqda Dinjija tas-Saħħa.

TWELID

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm twieldu trabi s-sena l-oħra fl-isptarijiet tal-gvern, privati u fid-djar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li d-Dipartiment ta` l- Informazzjoni fuq is-Saħħa għandu informazzjoni fuq it-twelid ta` trabi f'Malta u Għawdex.

Din l-istatistika inġabret b'mod volontarju għall- National Obstetric Information System (NOIS)-WHO-OBSQID Project.

In-nru. totali ta` trabi li twieldu fis-sena 2000 li kienu rreġitrati fin- NOIS s'issa kien ta` 4377.

Minn dawn, 3946 twieldu fis-sptarijiet tal- Gvern waqt li 431 twieldu fi sptarijiet privati.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tat-Toroq iddeċidiex dwar it-talba li għamillu l-Kunsill Lokali Santa Venera fl-1999 biex jibni Triq Vincenzo Buġeja u Triq il-Kanonku Bonnici bl-iskop li l- istess kunsill ikun jista' jasfalta mill-ġdid Triq il-Lunzjata li propju minħabba l-formazzjoni ta' dawn iż-żewġ toroq ġodda qed issofri danni fil- wiċċ tagħha?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li għad m`hemmx deċizjoni dwar dawn ix- xogħolijiet minħabba li qed isiru diversi xogħolijiet oħra fi Psaila Street fil-lokalita`.

ENEMALTA - LOW SULPHUR DIESEL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm qed tiswa lill-Enemalta kull tunnellata ta' low sulphur diesel u kif din tikkompara mad-diesel ta' qabel?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-low sulphur diesel għadu kif beda jiġi mixtri, għadu kmieni biex wieħed janalizza l-paragun bejn dan it-tip ta' diesel u dak ta' qabel.

Madanakollu wieħed jista' jgħid li l-low sulphur diesel huwa aktar għoli mit-tip l-ieħor, b'madwar ċenteżmu kull litru.

TILWIM INDUSTRIJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinfurmana kemm-il tilwima industrijali ġiet reġistrata mal-Gvern mill-unions tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin matul is-sena li għaddiet?

Jista' jagħti breakdown tal-unions li reġistraw dawn it-tilwimiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

PSC - KAŻI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Mnistru jgħid kemm-il każ tressaq quddiem il-PSC matul is-sena li għaddiet?

Kemm huwa n-nru. ta' każi pendenti li nqatgħu matul l-istess sena u kemm huwa n-nru. ta' każi pendenti quddiem il-PSC?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif diġa weġibt għall-Mistoqsija Parlamentari Numri 23009, fl-1 ta' Frar, 2000 daħlu fis-seħħ ir-Regolamenti l-ġodda tad- Dixxiplina li permezz tagħhom il-każijiet tad-dixxiplina ġew delegati lill- Kapijiet tad-Dipartimenti u għalhekk il-każijiet li jiġu riferuti lill- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku m'għandhomx jgħaddu mill-Uffiċċju tiegħi.

Dwar id-Dipartimenti li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tiegħi ninsab infurmat illi s-sena l-oħra kien hemm każ wieħed ta' dixxiplina li ġie riferut lill- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

Fir-rigward tal-Ministeri l-oħra, nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministri rispettivi.

Dwar il-każijiet li nbdew taħt ir-Regolamenti tad-Dixxiplina ta' l-1977, qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi t-tagħrif mitlub.

KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-nru. ta' karozzi reġistrati ġodda fil-gżejjer Maltin separatament matul Jannar u Frar ta' din is-sena?

Jista' jwieġeb bl-istess informazzjoni għall-istess xahar għas-snin 1996, 1997, 1998, 1999 u 2000?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba minn l-Onor.

Interpellant għadha qed tinġabar.

VAT - FUEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jinfurmana kemm kien id-dħul mill-VAT fuq il-fuel matul ix-xahar ta' Jannar u Frar ta' din is-sena?

Jista' jagħti l-istess tagħrif għas- sena 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul mill-VAT fuq il-fuel matul ix-xhur ta' Jannar u Frar 2001 kien ta' Lm602,472 u Lm549,754, filwaqt li d-dħul f'Jannar u Frar 2000 kien ta' Lm102,181 u Lm603,465 rispettivament.

VAT - DĦUL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jinfurmana kemm kien id-dħul mill-VAT mill-kafeteriji, ristoranti, eċċ matul ix-xhur ta' Jannar u Frar ta' din is-sena?

Jista' jagħti l- istess tagħrif għas-sena 1999 u 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul mill-VAT taħt l-Att ta' l-1998 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud minn kafeteriji (bars) u ristoranti u stabbilimenti ta' l-ikel matul ix-xhur ta' Jannar u Frar ta' din is-sena u fl-istess xhur tas-sena 2000 kien kif jidher hawn taħt.

Dħul mill-VAT taħt l-Att tal-1998 dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud

|Sena|Xahar|Ristorant|Kafeter|Total| | | |i u |iji |(Lm) | | | |Stabbilim|(Bars) | | | | |enti ta' |(Lm) | | | | |l-ikel | | | | | |(Lm) | | | |2001|Janna|844,709 |136,401|981,1| | |r |72,253 |4,470 |10 | | |Frar | | |76,72| | | | | |3 | |2000|Janna|893,155 |141,041|1,034| | |r |80,324 |4,148 |,196 | | |Frar | | |84,47| | | | | |2 |

Matul Jannar u Frar tas-sena 1999 ma kien hemm ebda dħul mill-VAT minn dawn l-istabbilimenti peress li l-ewwel denunzji tat-taxxa taħt l-istess Att kienu jagħlqu fil-15 ta' Marzu 1999.

BELT VALLETTA - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li żewġ lampi li jixgħelu is-swar ta' quddiem il-pixkerija ilhom żmien maqtugħa, inkluż il-lampi ta' l-inħawi ta' ħdejn Dar il-Mediterranjn fejn kien sar delitt, u l-area tinsab fi dlam ċappa, jista' l-Ministru jara li jiġu rimedjati l-ħsarat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferuta lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

VAT - PERSUNI B'DIŻABILITA' - LIFT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li risposta għall din il-mistoqsija ser tingħata f'seduta 510.

DIPARTIMENT TAL-KUNTRATTI

L-ONOR.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

FABBRIKI - ALLOKAZZJONI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant, li tkopri perjodu ta' xejn anqas minn għaxar snin, għadha qed tinġabar u għaldaqstant it-tweġiba tingħata appena tali nformazzjoni tkun disponibbli.

ĦAL LIJA - SCHOOL POPULATION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li jsir xi ħaġa dwar l-iskola ta' Ħal Lija billi illum li qed tilqa fiha tfal mill-Iklin, l-ischool population kibret f'mod sproporzjonat f'mod li saret inadegwata biex tilqa għall- ħtiġijiet tagħhom?

Jafx l-Ministru li din l-iskola lanqas għandha hall fejn isiru attivitajiet bil-konsegwenza li kull meta issir xi attivita' jkollhom jużaw is-sala tal-kappillan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni fil-pjan tat-tul li għandha għall-iżvilupp ta' l-iskejjel statali f'Malta, inkludiet il-bini ta' ċentru tal-Kindergarten fiż-żona ta' l-Iklin.

Dan il-pass hu propost li jsir biex l-iskola primarja ta' Ħal-Lija tingħata aktar spazju.

TA' XBIEX - REGISTERED DISABLED

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Billi fil-block tal-flats B1 f'Triq il-Watar, Ta' Xbiex HE hemm residenti registered disabled tistax tikkonferma jekk hux ser isir lift fil-block?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-possibilita' li jiġi stallat lift fil-Blokk indikat qiegħda tiġi kkunsidrata.

HOUSING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jistax jinvestiga il-każ ta' housing ta' l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament min din il-mistoqsija li qed joqgħod temporanjament mal-familja tal-mara tiegħu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-każ qiegħed ikun ikkunsidrat.

TA' XBIEX - BANKINA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk tistax issir bankina fil-parti ta' wara ta' Watar Street, Ta' Xbiex billi il-kunsill lokali iħoss li din mhiex responsabbilta tiegħu billi hemm encroachment ma bini privat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari nru.

19922 (Seduta 392).

TA' XBIEX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jistax jara flimkien mal- Ministeru ikkonċernat li titbaxxa it-tarġa li hemm fid-daħla tal-Block Flats, A5, Triq il-Watar, Ta' Xbiex billi din qed tkun ta' inkonvenjent għar-residenti anzjani fil-block?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba tal-Onor.

Interpellant lid- Dipartiiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

DAR IL-FEJDA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Mingħajr ma bl-ebda mod nitfa dell ikrah fuq il-carers u social workers ħabrieka li hemm f'Dar il-Fejda, tista tgħid jekk dawn għandhomx taħriġ adegwat biex ikunu jistgħu ilaħħqu mal-problemi tar- residenti ta' din id-dar?

Tħoss li din id-dar hija ideali għal tfajliet li hemm residenti fiha b'ċerti kundizzjonijiet partikulari?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Head of Care u Residential Social Worker li jaħdmu ġewwa Programm Fejda huma gradwati fis-social work mill-Universita' ta' Malta.

Tnejn mill-Carers li jaħdmu bħala relievers huma gradwati f'xjenza soċjali relatata max-xogħol involut ġewwa Programm Fejda.

Sa minn qabel il-ftuħ uffiċċjali ta' Programm Fejda ġew organiżżati korsijiet ta' taħriġ għall-ħaddiema ta' Programm Fejda u għal sentejn konsekuttivi ġie mistieden Prinċipal li jmexxi dar simili bħal Programm Fejda ġewwa l-Ingilterra.

Kull sena qiegħed jiġi organiżżat kors ta' taħriġ għall-istaff kollu.

Din is-sena, ħames membri mill-istaff ġew sponsorjati sabiex jattendu kors għall-Carers li jaħdmu f'dar residenzjali organiżżat mill-Malta University Services.

TOROQ ONE WAY

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt fil-Mistoqsija Parlamentari nru.