MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 34 It-Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 34

It-Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 764

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 764

TQEGĦID TA' KARTI 770

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA - ESTIMI ĠENERALI 1999 IT-TMIEN JUM STABBILIT MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD 770

AĠĠORNAMENT 800

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 800

MINUTI

Il-Minuti tas-seduta Nru. 33 li saret fl-14 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAN PAWL IL-BAĦAR - TARMAC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinkludi fl-estimi għas-sena 1999 xogħol ta' għoti ta' tarmac u rranġar ta' bankini fi Triq Għajn Rasul u Triq Patri Gwann Grima, San Pawl il-Baħar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 1758 fis-Seduta Nru. 31.

Hawn qed nitkellmu fuq funzjoni tal-kunsilli lokali u allura nippreferi li mistoqsijiet bħal dawn ikunu riferuti direttament hemmhekk.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, qed nitkellmu fuq manutenzjoni ta' toroq u xtaqt li l-Ministru jinforma lill-Kamra bil-programm ta' xogħlijiet ta' manutenzjoni li għandu għal toroq li huma wżati mill-bdiewa.

MR SPEAKER : Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif naħseb jaf il-kollega tiegħi, ir- responsabbilta' tat-trejqat għall-bdiewa hija f'idejn il-ministeru għall- agrikoltura u sajd, liema ministeru se jiġu diskussi l-estimi tiegħu aktar tard f'din is-seduta, u allura l-Onor.

Interpellant se jkun jista' jqajjem dan il-punt f'dak l-istadju.

Naturalment, aħna bħala ministeru għall-ambjent nipprovdu inġenji, ħaddiema, materjal u għajnuna oħra li jkun hemm bżonn, pero' l- kordinazzjoni ssir minn hemmhekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jason Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi lill-Ministru x'kordinament jeżisti bejn il-ħaddiema tad-distrett u l-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ħsieb tal-ministeru għall-ambjent huwa li jkun hemm l-ikbar kordinament u l-aħjar koperazzjoni bejn il-local councils unit, fi ħdan dak li nafuh bħala d-dipartiment tad-distretti, u d- diversi kunsilli lokali.

Fil-fatt fiż-żjarat lill-kunsilli lokali dan kien wieħed mill-iktar ħsebijiet li ġew enfasizzati.

Kif nafu, kienu anke saru sistemi sabiex ix-xogħol li jagħtu l-kunsilli lokali lil dan il-unit ikun regolat minn kuntratti standard - kien sar xogħol kbir fiż-żmien amministrazzjonijiet Nazzjonalista preċedenti biex dawn il-kuntratti jkunu standardised u jkun hemm rati stabiliti kif jitkejjel ix-xogħol - ħaġa li tirrikjedi unit attrezzat biex ikun jista' jieħu dan ix-xogħol b'serjeta' kbira.

Kif diġa' ħabbart waqt id- diskussjoni fuq l-estimi, dan ma nistgħux nagħmluh b'mod effiċjenti jekk kemm-il darba l-ħaddiema kollha fi ħdan il-unit u d-dipartiment kollu minn żmien għal żmien jispiċċaw kollha fuq xogħol kapitali tal-gvern, anke jekk ikun xogħol importanti u li naqblu dwaru.

Allura l-ħsieb huwa li wieħed jaqsam dan id-dipartiment, l-ewwelnett b'mod distrettwali, ħalli jkollok tqassim aħjar għall-ħteġijiet tal-kunsilli lokali f'Malta u Għawdex; u t- tieni nett li jkollok ħaddiema li huma dejjem fuq inkarigi ta' kunsilli lokali u nies oħrajn li jkunu qegħdin hemmhekk għal xogħol kapitali importanti.

Irridu nżidu wkoll miżuri ta' accountability, effiċjenza u dixxiplina - jien qrajt b'interess il-kummenti tas-sindku taż-Żurrieq, li deheru fil- ħarġa tal-gazzetta "l-orizzont" tal-lum, fejn appella għal aktar dixxiplina - u rridu naraw, kif diġa' għidt, li jkollna aktar nies addetti għal mal-kunsilli lokali u tqassim aħjar ta' l-istess uffiċċji tal- kunsilli lokali.

Din hija r-riforma li għandna ppjanata għall-bidu tas- sena d-dieħla.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: B'riferenza għal dak li qal il-Ministru, kemm fis- seduta tal-bieraħ u anke fir-risposta li ta issa lill-Onor.

Azzopardi, jista' jgħidilna jekk il-kunsilli lokali humiex qed jaġġornaw lid- dipartimenti jew lill-uffiċjali tal-ministeru b'dak li jkun qed jiġri?

Qed nistaqsi dan għaliex kemm il-membri ta' din in-naħa kif ukoll il-membri tan-naħa l-oħra, niltaqgħu ma' sitwazzjonijiet fejn il-kunsilli lokali u d- dipartimenti konċernati jkunu ilhom jiffaċċjaw ilmenti mingħand iċ- ċittadini mingħajr ma qatt ikollhom riżultati pożittivi għall-ilment tagħhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, m'iniex ċert għal-liema sitwazzjoni qed jirriferi l-Onor.

Interpellant.

Naturalment il-kunsilli lokali joħolqu fatt politiku ġdid ta' ħajja għal kulħadd.

Issa dawn ilhom hemmhekk għal ħames snin u niftakar li fl-ewwel snin tagħhom kienet teżisti d-diffikulta' li deputat li jkun imdorri jagħmel intervent dirett hu fuq il-ħteġijiet tal-lokalita' li jirrappreżenta - ikun mil-liema naħa tal- Kamra jkun - kien jenħtieġlu jifhem li kien hemm struttura oħra, jiġifieri l-kunsilli lokali, li tajjeb jikkordina magħha.

Jiġifieri jekk il-kollega tiegħi qed jirriferi għal sitwazzjonijiet f'dan is-sens, l-awgurju tiegħi huwa li jkun hemm l-ikbar kordinament anke bejn il-kunsill lokali u d- deputati tal-parlament.

Għaliex jekk nimxu bl-idea li deputat ta' area partikolari jista' jitlob li jsiru xogħlijiet li huma fil-kompetenza tal- kunsill lokali, inkunu qed innaqqsu mir-rwol tal-kunsilli lokali.

Jiġifieri jekk is-sitwazzjonijiet li qed tirriferi għalihom huma f'dan is- sens, l-aħjar li jsir huwa kordinament akbar.

Jien naturalment qatt ma kelli diffikulta' li nżomm kollegi miż-żewġ naħat tal-Kamra informati dwar xogħlijiet u inizjattivi li nkunu qed nieħdu f'areas differenti ta' Malta, pero' llum il-kunsilli lokali jgħidu huma xi jrid isir.

Jiġifieri lanqas jien ma nkun informat jekk f'area partikolari, per eżempju, ikun għaddej xogħol ta' bankini.

Inkun naf biss - qed nitkellem f'sens ta' ministeru - jekk jagħtu x-xogħol lit-taqsima xogħlijiet tal-ministeru, għaliex jekk jagħtu x-xogħol lill-privat lanqas biss inkun naf.

Dan hu fatt li naqblu fuqu lkoll, anzi mis-sena l-ġdida għandna nżidu u nsaħħu kemm jista' jkun ir-rwol tal-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Hemm ċerti toroq li jridu jsiru mill-ġdid - u allura ma jaqgħux taħt ir-responsabbilita' tal-kunsilli lokali - li minkejja li ilhom għal snin twal bis-servizzi kollha mgħoddijja, għadhom ma ġewx mogħtija la asphalt u lanqas tarmac.

Barra minn hekk dawn lanqas biss għandhom bankini.

Jista' l-Ministru jgħidli x'qed isir f'dawn il-każijiet, sabiex ir-residenti ma jibqgħux ibatu minn inkonvenjenzi bħal dawn?

Dawn it- toroq li qed nirriferi għalihom m'humiex twal.

Per eżempju, fil-Fgura hemm toroq bħal Triq l-Iskola u l-parti l-ġdida ta' Triq San Xmun li minkejja li l-area li jinsabu fiha ilha ħafna żviluppata - hemm minnhom li ilhom ħames snin lesti mis-servizzi kollha - għadhom kollha mħarbtin.

MR SPEAKER: Ejja għall-mistoqsija jekk jogħġbok, Onorevoli.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, il-mistoqsija hija jekk jistax isir xi stħarriġ biex inkunu nafu kemm hemm toroq f'Malta u Għawdex li qegħdin f'din is- sitwazzjoni u jekk jistax isir programm biex dawn it-tip ta' toroq isiru mill-ewwel biex titnaqqas l-inkonvenjenza għar-residenti.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, fil-fatt dan huwa dak li qed jagħmel id-dipartiment tat-toroq fil-preżent.

Kif għidt il-bieraħ u drabi oħra, sfortunatament id-dipartiment m'għandux programm għal sitwazzjonijiet bħal dawn li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Mizzi.

L-Onor.

Membru semma toroq li qal li ilhom ħames snin jistennew biex isiru pero' meta jiena ltqajt mal-kunsilli lokali lili qaluli b'toroq li ilhom aktar minn 15-il sena jistennew biex jingħataw it-tarmac.

Per eżempju, il-kunsill lokali ta' Marsascala semma numru ta' toroq li ilhom abitati għal 18-il sena u sal-lum għad m'għandhomx wiċċ tat-triq suret in- nies.

Iva, li qegħdin nagħmlu huwa li d-dipartiment tat-toroq jara liema huma dawk it-toroq li għandhom is-servizzi kollha diġa' mgħoddijja.

Sfortunatament teżisti sitwazzjoni fejn ċerti residenzi għad għandhom pajpijiet ta' l-ilma temporanji u l-Korporazzjoni g]as-Servizzi ta' l-Ilma trid tibdel dawn l-istess pajpijiet biex tagħmel oħrajn permanenti.

Issa d- dipartiment tat-toroq qed jara fejn is-servizzi huma mgħoddija b'mod permanenti biex imbagħad ikun jista' jidentifika liema toroq għandhom isiru l-ewwel.

Kif għidt il-bieraħ, jien nispera li fl-ewwel xhur ta' l-1999 inkunu ġbarna l-informazzjoni korretta u nkunu f'qagħda li nfasslu pjan suret in-nies.

F'dan l-eżerċizzju jrid ikun hemm kordinazzjoni sħiħa bejn id-dipartiment tat-toroq u l-korporazzjonijiet involuti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Asciak, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Jista' l-Ministru responsabbli jelenka b'mod ċar liema toroq jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru għall-ambjent u liema jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tad-dipartiment tat-toroq?

Barra minn hekk, jista' l-Ministru jgħidilna xi pjanijiet hemm biex ir- responsabbilta' tal-manutenzjoni tat-toroq tgħaddi b'mod iktar sħiħ f'idejn il-kunsilli lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett ta' min wieħed jgħid li l- kunsilli lokali, by definition, għandhom ir-responsabbilta' tal- manutenzjoni tal-local roads kollha u naturalment l-Onor.

Interpellant għandu esperjenza diretta ta' dan għaliex kien jokkupa l-kariga ta' sindku ta' Birkirkara.

Jiġifieri għal dak li huwa patching, huma jagħtu l- kuntratt kif jixtiequ u fejn iridu - ħafna drabi jagħtuh lill-ministeru għall-ambjent, li għandu ħaddiema biżżejjed biex jagħmlu dan ix-xogħol - basta x-xogħol jingħata b'kuntratt.

Jiġifieri, kif għidt qabel, jien ma nistax għaliex nara ċerta triq bil-ħofor nibgħat lin-nies biex jimlewhom.

Il-kunsill lokali għandu l-budget biex jagħmel xogħol ta' patching u dak il- budget jużah kif l-aħjar jidhirlu hu, jagħmel il-prioritajiet hu mbagħad ikollu r-rati tal-ministeru għall-ambjent u ovvjament ta' kuntratturi oħra.

Dik hija l-proċedura.

Naturalment it-toroq prinċipali tal-pajjiż huma responsabbilta' diretta tal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-Ministru għadu kemm qal li jeżistu sitwazzjonijiet fejn il-ministeru għall-ambjent jieħu l-offerta tal- kunsilli lokali.

Pero' hemm ċerti kunsilli lokali li minkejja l-fondi li għandhom, ma jistgħu qatt jaslu biex huma jagħmlu x-xogħol kollu li jkun hemm bżonn isir.

Jien qed nirriferi għat-12-il Distrett, li huwa l-ikbar wieħed f'termini ta' konfini.

Jista' allura l-Ministru jgħid lill-Kamra x'policy qed jimxi biha għaliex qed nispiċċaw dejjem f'sitwazzjoni fejn iċ- ċittadin jiġi lampa stampa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, se jkolli nirripeti dak li esprimejt direttament kważi mal-kunsilli lokali kollha li ltqajt magħhom.

Il-kunsilli lokali naturalment għandhom il-budget tagħhom, liema budget żdied għas-sena li ġejja, u kif kelli okkażjonijiet ngħid hawnhekk anke fis- snin l-imgħoddija, meta tgħodd x'għandhom il-kunsilli lokali anke għall- funzjonijiet li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Farrugia, tara li l-budget jammonta għal ħafna aktar milli qatt kellu kwalunkwe gvern ċentrali.

Jiġifieri meta tgħodd dak li jiġi vvotat lill-kunsilli lokali għal xogħlijiet ta' bankini, playing fields, patching ta' toroq u kwalunkwe funzjoni oħra, tara li għandhom iktar milli qatt kellu l-gvern ċentrali fil- ministeru tax-xogħlijiet jew ta' l-ambjent jew tat-toroq.

Mela fit- totalita' bilfors li qed isir iktar, u hekk hu.

Jien m'iniex qed ngħid dan bħala teorija biss għaliex meta tiltaqa' mal-kunsilli u tistaqsihom dwar ix-xogħlijiet li qed jagħmlu u jagħtuk il-lista, timpressjona ruħek bis-sens ta' dedikazzjoni u ta' volontarjat assolut li għandhom dawn il- kunsilli lokali, kif ukoll bil-mod ta' kemm iħaddmu rashom, bl-għaqal tagħhom u anke bil-mod ta' kif ifittxu l-aħjar kuntratti għal-lokalita' tagħhom.

Issa jekk f'xi area partikolari ikun hemm kunsilli li bil-budget tagħhom jibqgħu ma jistgħux ilaħħqu mal-ħteġijiet kollha, ma jfissirx li għandu jidħol il-gvern ċentrali - ikun min ikun - qisu dan għandu budget bla limitu.

U jkun żball li aħna ngħidu li għax it-tali kunsill, bil-budget li għandu, ma laħħaqx għamel patching fit-tali toroq, allura jidħol il-gvern ċentrali u jagħmilhom hu.

Jekk isir hekk jispiċċa l-konċett kollu.

Aħna ngħinu b'kull mezz - ir-rati tagħna naħseb li huma raġonevoli u ġieli anke ma nżommux tal-labour kollu - imma ma nistgħu qatt inkunu l-fall-back position tas-67 kunsill lokali, inkella niġu qisu l-gvern ċentrali qed jerġa' jagħmel kollox hu.

U jekk niġu għal hekk, il-budget mhux xorta budget jibqa'?

Toħroġ ilbies skond il-kejl ta' drapp li għandek.

Issa f'dan il-każ, meta tgħodd it-totalita', għandek drapp ferm aktar milli qatt kien hemm fil-pajjiż.

Mr Speaker, irridu nagħtu ġieħ lill-kunsilli lokali tax-xogħol li qed jagħmlu b'tant dedikazzjoni u ħeġġa, pero' aħna la nistgħu nkunu l-fall- back position jekk huma ma jservihomx il-budget u wisq u wisq inqas ma nistgħu nkunu l-fall-back position f'każ li jkun hemm min jilmenta li l- kunsill għalkemm għandu l-flus, ma jridx jagħmel it-tali triq.

Dik hija proċedura elettorali - bħalma hija tal-gvern - li jaraw in-nies tal- lokalita' ma' dak il-kunsill.

Hekk irridu nimxu.

Ma nistgħux aħna npattu għal kull ħaġa li ma ssirx.

Wara kollox, kif diġa' għidt, il-kunsilli għandhom budget li fit-totalita' huwa ferm ikbar milli qatt kellu ministeru li jagħmel dawn ix-xogħlijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett ta' Birżebbuġa, jekk iltaqgħux ma' diffikultajiet fix-xogħol li sar s'issa?

Meta hu mistenni li x-xogħol jitlesta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol fuq il-proġett ta' Birżebbuġa huwa eżempju fejn il-gvern ċentrali xorta jibqa' jassumi ċerti responsabbiltajiet.

F'dan il-każ qed nitkellmu dwar responsabbilta' ta' embellishment f'areas li huma ta' importanza turistika.

Fil-każ ta' Birżebbuġa kien hemm xi diffikultajiet anke dwar il-pjan ta' kif tgħaqqad in-naħa tal-Qajjenza mal-kumplament.

Naturalment kollox sar b'kordinazzjoni ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar u kien hemm anke diskussjoni mal-kunsill lokali.

Pero' x-xogħol kompla għaddej u fis-sena l-ġdida se nagħtu spinta kbira lix-xogħlijiet li għadhom pendenti Birżebbuġa, Wied il- Għajn u Marsaxlokk.

MR SPEAKER: Ngħaddu issa għat-tieni mistoqsija li tidher fuq l-aġenda.

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien għollejt idi għax ridt nagħmel mistoqsija supplimentari oħra.

MR SPEAKER: Jiddispjaċini imma se ngħaddu għat-tieni mistoqsija.

Ma jistax ikun li nissammru ma' l-ewwel mistoqsija biss.

Nitlob lill-Onor.

Farrugia jagħmel it-tieni mistoqsija.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mela issa l-giljottina ġejja min-naħa tas-Sedja wkoll!

MR SPEAKER: Onorevoli, naħseb li għandek tagħmel apprezzament aħjar tar- rakkmandazzjoni tas-Sedja.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta jkollna l-estimi nitkellmu fuq l-estimi, meta jkollna affarijiet oħra nitkellmu fuq affarijiet oħra, u meta jkollna affarijiet oħra ...

(Interruzzjonijiet) Daqshekk hu, mhux hekk!

(Interruzzjonijiet) Regola u prattika.

MR SPEAKER: Nitolbok li tagħmel il-mistoqsija u tagħmel apprezzament aħjar ta' l-isforz tas-Sedja biex il-membri jkollhom iżjed opportunita' jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom.

Onor. Farrugia, agħmel il-mistoqsija tiegħek, jekk jogħġbok!

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Onor. Dalli, għaliex qed tirrabja?

Fil-ħin tal- question time, l-istanding orders jippermettu li fejn jidħol l-interess pubbliku - u meta aħna qed nistaqsu fuq residenti ...

(Interruzzjonijiet) Ħallini nispiċċa, jekk jogħġbok!

MR SPEAKER: L-Onor.

John Dalli, on a point of order.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Din m'hijiex kwestjoni ta' rabja u mhux rabja.

M'iniex qed nirrabja imma qed ngħid biss lill-Onor.

Membru li f'dan il-parlament għandna regoli li jridu jiġu osservati, mhux kulħadd jagħmel li jrid.

Jekk qed nagħmlu mistoqsija nagħmluha b'mod li tkun pertinenti għas-suġġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, jekk jogħġbu jagħmel it-tieni mistoqsija tiegħu.

BUĠIBBA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jinkludi fil-programm tat-tarmac tat-toroq Triq Sir Luigi Preziosi, Buġibba?

Peress li r-residenti ilhom is-snin jilmentaw sabiex din it-triq tiġi rranġata, jista' l-Ministru jara li jsir kordinament mal-kunsilli lokali u d-dipartiment konċernat sabiex ix- xogħlijiet isiru immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant li jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

Mr Speaker, f'dik li kienet battuta aktar ċajtiera min-naħa tal-kollega tagħna, jiena kont se ngħid li peress li t-tieni u t-tielet mistoqsijiet huma wkoll indirizzati lili, għad fadallu opportunita' jagħmel aktar supplementary questions!

Huwa veru li t-tweġiba fil-każ ta' din id- domanda, peress li titkellem direttament fuq toroq, hija li nirriferih lill- Ministru Ċensu Galea, pero' dan mhux biex jekk irid jagħmilli xi domanda oħra ma jagħmilhiex.

BUĠIBBA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jinkludi fil-programm tat-tarmac tat-toroq, Triq it- Tempesta, Buġibba?

Billi r-residenti ta' din it-triq ilhom is-snin jilmentaw sabiex tiġi mogħtija t-tarmac, jista' l-Ministru jawtorizza x- xogħlijiet immedjatament?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

DJAR - RABAT - GĦAJN QAJJED

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonsidra l-possibbilta' li jsiru lifts fil-housing estate ta' Għajn Qajjed, fir-Rabat, Malta?

Kemm fil-fatt huwa n-numru ta' familji residenti f'dan il-qasam tad-djar?

Billi f'dan il-housing estate hemm toroq li jenħtieġu wiċċ tarmac, jista' l-Ministru jara li jsir kordinament meħtieġ ma' l-awtoritajiet konċernati, inkluż il-kunsill lokali tar-Rabat sabiex isir dan ix-xogħol?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Nirriferi l- Onor. Interpellant għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari numri 409 u 639, rigward il-kwestjoni ta' stallazzjoni ta' lifts.

Rigward it-toroq, nagħti parir lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru għat-trasport u komunikazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Billi jeżistu ċerti housing estates li ilhom mibjna aktar minn 25 sena u fihom joqogħdu nies li llum huma anzjani, jista' l- Ministru jgħidilna jekk l-awtorita' hijiex qed tikkonsidra li tagħtihom priorita' ħalli dawn ukoll ikollhom il-lifts għall-kumdita' ta' l- inkwilini?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, il-mistoqsija li kien hemm fid-domanda oriġinali dwar kemm hemm residenti fil-housing estate m'hijiex imwieġba għas-sempliċi raġuni li jekk wieħed jaqbad reġistru elettorali malajr ikun jaf kemm hemm familji.

Din hija informazzjoni pubblika li wieħed jista' jivverifikaha f'żewġ minuti.

Għar-rigward tal-kriterji li wieħed għandu juża għad-deċiżjoni ta' fejn għandhom jiġu stallati lifts jew fejn għandhom isiru ċerti xogħlijiet, napprezza l-punti li qed jagħmel l-Onor.

Membru - jista' jkun illi jkollok ċerti housing estates fejn għandek familji li ilhom jgħixu hemmhekk u allura jkunu saru anzjani - pero' dan ma jgħoddx għal kullimkien.

Jien ċert li l-Onor.

Membru japprezza li jkun hemm turnover żgħira f'kull housing estate.

Dan ifisser li prattikament f'kull housing estate għandek il-problema ta' l-anzjani li qed jgħixu fit-tieni, fit-tielet jew fir-raba' sular.

Jien naħseb li l-policy finali trid tiġi mfassla b'mod li jkun hemm kriterji ċari fejn id-dipartiment ikun jista' jagħti l-ewwel attenzjoni tiegħu, fosthom li jiġi kkonsidrat in-numru ta' anzjani li jkunu qed joqogħdu f'housing estate partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru qal li se jsir studju biex titfassal policy, jista' jieħu in konsiderazzjoni wkoll il-każijiet ta' lifts li wara li jkunu ġew stallati, tiżviluppa ħsara fihom b'tali mod li ma jkunux jistgħu jiġu wżati.

Jien naf min ilu kważi tliet snin bla lift minħabba kwestjoni simili.

Jikkonsidra l-Ministru li waqt li qed isir dan l- istudju, xi ħadd jidħol fil-kwestjoni ħalli naraw x'inhu jikkawża dawn il- problemi u naraw insibux xi rimedji għalihom.

Għaliex minħabba kapriċċ ta' xi ħadd ibatu nies li verament għandhom bżonn il-lift?

(Interruzzjonijiet) Xejn xejn għandek tara li l-kuntrattur ma jitħallasx.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dak hu preċiżament li qed isir bħalissa.

Jien nikkonferma li jeżistu dawn it-tip ta' problemi u ħafna drabi minħabba li jkun hemm familja waħda li tkun qiegħda tirrifjuta li tipparteċipa f'dak l- eżerċizzju, il-bqija tar-residenti kollha ta' dak il-block ma jkunux jistgħu jgawdu mil-lift.

Fost affarijiet oħra, qed jiġi studjat ukoll jekk jistgħux jinstabu soluzzjonijiet għal problemi bħal dawn.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Gonzi.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar allokazzjonijiet ta' akkomodazzjoni matul il-perijodu bejn id-29 ta' Ottubru u d-9 ta' Diċembru 1998, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 2537.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA - ESTIMI ĠENERALI 1999

IT-TMIEN JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu biex jiġu diskussi l-voti tal-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall- gvern.

Issa nitlob lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd biex iressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Sur President, nipproponi:

VOT 52 - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,499,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 52 - Ministeru għall- Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT XI - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 985,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XI - Ministeru għall- Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Chairman, nipproponi:

VOT 52 - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD Personal Emoluments Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,479" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 10,478".

Delete the figure "Lm 10,479" and substitute therefor the figure "Lm 10,478".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Chairman, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lill- Onor. Noel Farrugia talli għoġbu jagħtini ftit mill-ħin tiegħu sabiex inkun nista' nagħmel il-kummenti tiegħi dwar il-voti ta' dan il-ministeru, fejn għandu x'jaqsam ma' Għawdex.

Il-fatt li jien qomt nitħaddet hawn juri l- importanza li l-Partit Laburista jagħti lil dan il-qasam hekk importanti tal-biedja u sajd fil-gżira Għawdxija.

M'hemmx dubju li meta tela' l-Partit Laburista fil-gvern sab dan is- settur imkisser u mfarrak meta qabel l-1987 il-biedja u s-sajd kienu pilastru ewlenija fl-ekonomija Għawdxija.

L-istatistika uffiċjali turi li fl-1996 f'Għawdex ma kienx hemm aktar minn 111 bidwi full-time, apparti t- 3,000 bidwi part-time.

Kien għalhekk li aħna ridna li dan is-settur nerġgħu nagħtuh spinta 'l quddiem u possibbilment nerġgħu nagħmluh wieħed mill-pilastri ta' l-ekonomija Għawdxija.

Sfortunatament kienet daħlet il- mentalita' li f'Għawdex dan is-settur jimxi bil-part-timers, mentalita' ħażina li wasslet għal diżastru f'dan is-settur.

Konxji minn din il- problema, aħna fassalna programm ta' twettiq.

Kellna sitwazzjoni fejn il- maġġoranza tal-bdiewa Għawdxin, jekk mhux kollha, ma kenux jafu bil- konċett ta' organic farming u anke sitwazzjoni fejn bidwi li ried jixtri l- bexx kien imur f'pet shop u jixtri kwalunkwe tip, ħaġa li kienet tkun ta' dannu għalih u għall-mara tad-dar li ma kienx ikollha prodott bnin.

Għalhekk, wara laqgħat u diskussjonijiet li saru bejn is-segretarjat parlamentari għal Għawdex u l-ministru responsabbli mill-biedja u s-sajd, konna fassalna programm fuq żewġ binarji.

L-ewwelnett ridna li lill-bdiewa u s-sajjieda Għawdxin nagħmlulhom programm ta' tagħlim u taħriġ, u ridna wkoll nintroduċu metodi ġodda ta' tkabbir ta' prodotti barra minn żmienhom.

U fuq dawn iż-żewġ binarji aħna ħadna inizjattivi ġodda.

Fl-1997 kien sar studju xjentifiku fuq il-ħamrija mmexxi minn Dr. Brookes.

Ġibna wkoll esperti fuq id-dwieli biex jgħallmu lill-bdiewa Għawdxin jikkoltivaw aħjar id-dwieli.

Għamilna wkoll provi taż-żerriegħa u sistemi ġodda ta' tkabbir fis-serer.

Sar ukoll tagħlim importanti fuq il- biedja organika sabiex il-bdiewa Għawdxin ikunu iktar konxji dwar dawn il- metodi ġodda ta' tkabbir.

Fl-1998 ġibna wkoll espert mill-FAO dwar it- trobbija tan-naħal, għax f'dan is-settur konna sibna diżastru sħiħ bil- mard, u għall-ewwel darba għamilna d-dip tank, fejn il-kaxxi tan-naħal ikunu jistgħu jiġu diżinfettati u mhux joqogħdu jinġiebu Malta.

Fis-16 ta' April, 1998 kienet saret laqgħa fil-farm esperimentali tax-Xewkija fejn kienu ġew xjenzati mill-Universita' ta' Bari, fosthom Dr. Baggio, li kienu għamlu laqgħa max-xjenzati Maltin u Għawdxin, fejn ittrattaw diversi tipi ta' viruses li jeżistu fuq is-siġar tal-frott.

Jien għandi l-pjaċir ngħid li dan l-isforz kollu li sar kemm min-naħa tal-ministeru tal-biedja u sajd u kemm min-naħa tas-segretarjat parlamentari għal Għawdex kien ta l-frott tiegħu, u x-xogħol li kien inbeda għadu miexi 'l quddiem.

Mr Chairman, fl-1997 li kienet l-ewwel sena ta' Gvern Laburista kien hemm żieda ta' 22% fil-bejgħ ta' prodotti Għawdxin, filwaqt li bejn Jannar u Ġunju ta' din is-sena reġa' kien hemm żieda ta' 26.4% fuq dik ta' l-1997 u minn Lm1,146,000 tlajna għal Lm2,000,600.

Jekk imbagħad inħarsu lejn l- ammont ta' bejgħ ta' prodotti Għawdxin li kien hemm fil-pitkalija ta' Malta, insibu li dan tela' b'mod fenomenali.

Fil-fatt, filwaqt li fl- aħħar sena ta' Gvern Nazzjonalista ma kienx hemm iktar minn Lm100,000 bejgħ ta' prodotti Għawdxin fil-pitkalija ta' Malta, fl-1997 aħna rnexxielna ntellgħu l-bejgħ ta' prodotti Għawdxin għal mhux inqas minn Lm400,000.

Dan żgur li kien mertu tal-ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Noel Farrugia, li dejjem ra kif għamel biex ferrex il-prodott Malti fi swieq barranin.

Fil-fatt, kif jaf kulħadd, 40 bidwi Malti bdew ibigħu barra minn Malta u b'hekk ikkreaw aktar spazju għal bdiewa Għawdxin biex ibigħu fil-pitkalija ta' Malta.

Mr Chairman, xtaqt li ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-koperattiva tal-bdiewa Għawdxin.

Din kienet koperattiva li kienet teżisti biss fl-isem.

Il- bdiewa kienu jinkitbu f'din il-koperattiva sempliċement biex jieħdu tal- bolla tan-national insurance pero' l-koperattiva ma kellha għajnuna ta' xejn u ma kellha saħħa ta' xejn.

U aħna, li verament nemmnu f'din il- koperattiva u li għalina kienet u għadha s-sinsla ta' dan is-settur tal- biedja, ridna li nerġgħu nagħtuha l-ħajja.

Fil-fatt mill-ewwel ħtarna manager imħallas mis-segretarjat parlamentari għal Għawdex sabiex jieħu ħsieb u jerġa' jgħaqqad lil dawn il-bdiewa.

Għamilna diversi laqgħat ma' din il-koperattiva, rajna x'kienu verament il-bżonnijiet tagħha u ftit ftit bdejna mexjin 'il quddiem.

Pero' jien naħseb li l-iktar pass importanti f'dan il-qasam kien li daħħalna l-mentalita' fil-bidwi Għawdxi li bis- sistema l-ġdida ta' tkabbir ta' prodotti ma jistax jgħix waħdu imma hemm bżonn l-għaqda.

Hemm bżonn li l-bdiewa u s-sajjieda jkunu magħqudin sabiex flimkien ikunu jistgħu jiffaċċjaw aħjar il-problemi li għandu dan is- settur.

Kif jafu l-membri ta' din il-koperattiva, imxejna 'l quddiem b'sodisfazzjon u anke wasalna għal ftehim importanti fejn għall-ewwel darba fil-gżira Għawdxija beda jsir il-grading tal-patata.

Dan kien pass ferm importanti u nispera illi din l-inizjattiva tant tajba tibqa' miexja 'il quddiem.

Din il-koperattiva ilha teżisti għal ħafna żmien u għalhekk nappella biex nagħtuha iktar sinsla ħalli verament inkunu nafu x'inhuma l- problemi ta' dan is-settur u hemm bżonn li jkollna iktar kuntatt mas- sajjieda, mar-raħħala u mal-bdiewa Għawdxin.

Jiena u l-ex-Ministru Noel Farrugia kellna diversi laqgħat mas-sajjieda, raħħala u bdiewa Għawdxin u konna naraw verament x'kienu l-bżonnijiet tagħhom u f'kull settur waqqafna kumitat li ħafna drabi kont inkun jien iċ-chairman tiegħu.

Għas-sajjieda ta' Marsalforn għamilna xogħol essenzjali ta' dredging tal- menqa, li kien xogħol essenzjali u kien ilu jinħass il-bżonn li jsir għal ħafna żmien.

Lill-produtturi tal-majjal fehemnihom illi mhux sewwa li huma jrabbu l-majjal bil-kuntrabandu u wasalna fi ftehim magħhom illi meta jkollhom il-majjal żejjed issir qatla żejda fil-gżira Għawdxija u mbagħad il-majjal jintbagħat iffriżat lejn Malta.

Żidna wkoll is-sussidju fuq iċ- ċanga u fuq il-ġwież għall-produtturi tal-majjal u tat-tiġieġ.

Irrid ngħid ukoll li kellna problema kbira fil-cold stores għaliex dawn ma kenux jiffunzjonaw sew, kienu maħmuġin u aħna mill-ewwel ridna li nagħmlu żewġ blast freezers.

Fil-fatt jien informat illi dawn se jibdew jitħaddmu fil- futur qarib.

Ridna wkoll illi s-servizz tal-cold stores għall-użu tal- laħam, ħxejjex u frott ieħor jibda jingħata l-ġimgħa kollha u l-bejgħ tas-silġ isir mit-Tnejn sal-Ħadd.

Għamilna wkoll regolamentazzjoni ġdida għall-biċċiera tat-tjur għaliex qabel kien hemm industrija fejn kulħadd kien joqtol il-broilers kif irid hu fil-ħmieġ u aħna għamilna regoli tajbin ta' ndafa u l-permessi kienu jingħataw lil min verament kellu biċċerija li kienet tilħaq in-normi stabiliti.

Sakemm domna aħna fil-gvern, il-produzzjoni tal-ħalib fil- gżira Għawdxija żdiedet ukoll u laħqet il-25% tad-domanda kollha ta' dawn il-gżejjer.

Bl-intervent ta' l-ex-Ministru Noel Farrugia bdejna wkoll il- proġett ta' bini ta' gabjuni, fejn il-bdiewa Għawdxin setgħu jaraw kif din is-sistema ġdida tista' tiġi attwata wkoll fil-gżira Għawdxija, ħalli r- raba' tkun tista' tinħadem anke fix-xitwa.

Ħadna ħsieb ukoll li nibagħtu persuna Għawdxija fil-Ġappun, fejn din studjat fl-aqwa universitajiet ta' dak il-pajjiż dwar it-tniġġiż ta' l-ambjent ikkawżat mill-industrija ta' l-akwakultura.

Għamilna wkoll landscaping tal-gżira Għawdxija fejn ridna li l-kunsilli jingħataw servizzi aħjar għal dawk illi huma xtieli u sbuħija ta' l-ambjent.

Mr Chairman, ippermettili nżid xi ftit dettalji oħra li jagħtu stampa aktar sħiħa ta' dak li għamilna aħna fil-gvern.

Per eżempju, nista' nikkonferma li bejn Jannar u Ġunju ta' l-1997 qasmu mhux inqas minn 1,439 vettura u s-segretarjat parlamentari għal Għawdex ħallas is-somma ta' mhux inqas minn Lm10,167 f'sussidju fuq it-trasport.

Bejn Jannar u Ġunju ta' l- 1998 qasmu mhux inqas minn 1,454 vettura u l-gvern reġa' ħallas mhux inqas minn Lm11,222 f'sussidju fuq it-trasport.

Tajjeb li ngħidu li s-sussidju fuq it-trasport kien bdieh l-ewwel darba Gvern Laburista.

Irrid ngħid ukoll li għall-ewwel darba fil-gżira Għawdxija fis-sena u disa' xhur li għamilna fil-gvern waqqafna laboratorju ġdid biex it-testijiet tad-demm jibdew isiru f'Għawdew u mhux joqgħod jitla' bniedem kull filgħodu Malta biex jagħmel dawn it-testijiet.

Irrid ngħid li fl-aħħar sitt xhur ta' l- 1997 saru mhux inqas minn 4,000 test tad-demm fil-gżira Għawdxija.

Mr Chairman, semmejt dawn l-affarijiet mhux biex niftaħar għaliex l- inizjattivi li ħa Gvern Laburista jista' jarahom kulħadd.

M'iniex qed ngħid illi solvejna l-problemi kollha għaliex fadal ħafna xi jsir, imma għallinqas għamilna l-ewwel pass u nħoss illi issa huwa d-dmir tal-Gvern Nazzjonalista illi jkompli fejn ħallejna aħna għaliex huwa importanti li meta jispiċċa gvern u jitla' ieħor ikun hemm il-prinċipju tal-kontinwita', fejn dak li hu tajjeb inkomplu nibnu fuqu u dak li hu ħażin nirranġawh.

Fil-fatt bħala kritika kostruttiva nixtieq insemmi ftit mill-problemi li konna qegħdin nittekiljaw imma li f'sena u disa' xhur ma stajniex insolvuhom.

Jien naħseb li waħda mill-akbar problemi li hemm fil-gżira Għawdxija għar-rigward dan is-settur huma l-irziezet.

Bħalma naħseb taf ukoll l-ministru, f'Għawdex qed jsiru t-trattativi ma' l-awtorita' ta' l- ippjanar biex jiġi ppubblikat il-local plan.

Bħalma jaf kulħadd, ħafna mill-irziezet fil-gżira Għawdxija m'għandhomx il-permessi meħtieġa.

Huma rziezet qodma li ilhom jeżistu għal żmien twil u għandhom il-permess biex ibigħu l-ħalib pero' m'għandhomx il-permess tas-sanita'.

Din il-problema smajna ċafna fuqha u nsemmi każ ta' farm wieħed li hemm fi Triq Monġur l- Għarb.

Hemm bżonn li l-gvern mill-aktar fis possibbli jkompli jittratta ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar sabiex f'Għawdex nidentifikaw areas illi jkunu tajbin għall-irziezet.

Huwa veru li meta tagħmel l-irziezet kollha ma' xulxin jista' jkun hemm il-mard pero' hemm bżonn illi nidentifikaw dawn l-areas qabel ma ppubblikat il-local plan.

Teżisti problema oħra kbira, din id-darba fost is-sajjieda ta' Marsalforn, li ħafna drabi dejjem jiġġiedlu mas-sajjieda ta' Marsaxlokk meta jarmu r-rimji.

Kulħadd jaf illi s-sajjieda ta' Marsalforn meta jingħataw ir-rimja jinvadu l-baħar territorjali ta' Sqallija u għandna minaċċa kbira mill-Gvern Taljan illi għas-sena d-dieħla mhux se jħalli iktar rimji jintefgħu fil-baħar territorjali tiegħu.

Għalhekk hemm bżonn illi niffaċċjaw din il-problema u naraw kif se nirrimedjawha.

Ngħaddi issa għall-problema akuta tal-boreholes li ħafna minnhom huma illegali.

Ftit ilu rajna lill-Ministru Francis Zammit Dimech u lill- Ministru Giovanna Debono imorru fejn aħna konna għamilna s-sewage treatment plant u qagħdu jippożaw għar-ritratti.

Issa li l-ewwel fażi hija lesta u deħlin fit-tieni fażi ta' dan l-impjant, hemm bżonn naraw kif se nwasslu s-second-class water lill-bidwi.

Mhux biżżejjed illi nagħmlu t-treatment plant imma rridu naraw kif b'mod vjabbli dan is-second-class water jitwassal lill-bidwi ħalli nipprovaw neliminaw dawk il-boreholes illi qegħdin itaqqbu l-aquifer fil-gżira Għawdxija.

Mr Chairman, teżisti wkoll problema kbira għal dawk li jrabbu l-mogħoż għaliex qed jiġri li min itella' l-mogħoż Malta, qed jiġi ddeterminat lilu minn qabel mill-veterinarju lil min irid ibigħ u jiffissalu l-prezz hu.

Issa jekk min ikollu l-mogħoż ma jaqbilx mal-prezz xorta jrid ibigħ għaliex skond ir-regolamenti, minħabba l-mard ma jkunx jista' jerġa' jniżżel il-mogħoż lura lejn Għawdex.

Għandna wkoll problema kbira fil-pitkalija li hemm bżonn naraw kif se nsolvuha.

Kulħadd jaf illi l-pitkalija f'Għawdex ma tiftaħx fil-ħinijiet illi tiftaħ il-pitkalija f'Malta u rridu naraw, wara li jkun hemm il- konsultazzjoni, jekk huwiex pass għaqli li l-pitkalija f'Għawdex tiftaħ fil- ħinijiet bħall-pitkalija Maltija jew inkella nħalluha kif inhi.

Fil-gżira Għawdxija jeżisti wkoll il-fenomenu ta' l-agro-turiżmu u hemm bżonn illi nieħdu passi immedjati biex anke f'din il-gżira nagħmlu kalendarju agro-turistiku ħalli nattiraw iktar turisti ta' din il- kwalita' lejn il-gżira Għawdxija u b'dan il-mod nikkreaw niċċa oħra importanti.

Irridu nindirizzaw ftit minn dawn il-problemi kbar illi qegħdin jolqtu dan is-settur tant fraġli.

Pero' bir-rispett kollu lejn kulħadd, jekk wieħed iħares lejn il-voti tal-budget isib illi dan il-gvern m'huwiex se jindirizza verament din il-problema.

Per eżempju, fil-vot taħt il-ministeru għal Għawdex insibu illi filwaqt illi dan il-vot żdied bi ftit pero' għar-rigward tas-settur tal-biedja u s- sajd dan naqas minn Lm69,789 għal Lm65,000.

Insibu wkoll tnaqqis sostanzjali fis-sussidju tat-trasport bejn iż-żewġ gżejjer li minn Lm6,717 niżel għal Lm3,000.

L-għajnuna lill-koperattivi, li kif aċċennajt għaliha iktar kmieni hija importanti għas-setturi tal-biedja u s-sajd, tnaqqset minn Lm24,056 għal Lm15,000.

Jekk wieħed jara l-mission statement tal- ministeru għal Għawdex isib illi fl-elenku tal-prioritajiet is-settur tal- biedja u s-sajd huwa minsi għal kollox u dan huwa ħażin.

Mr Chairman, sfortunatament, il-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi wasal biex jiskadi u nagħlaq billi ngħid illi hemm bżonn nagħmlu sforz komuni ħalli l-biedja u s-sajd jerġgħu jkunu pilastru ta' l-ekonomija Għawdxija.

Jien nemmen li dan jista' jsir billi l-ewwelnett il-ministru jitla' iktar ta' spiss fil-gżira Għawdxija, jiltaqa' iktar mas-sajjieda u mal-bdiewa u jara l-problemi li għandhom għaliex dan ix-xiber ta' baħar li jifred lil dawn iż-żewġ gżejjer jikkrea problemi differenti fil-gżira Għawdxija mill-problemi li ssib Malta.

U dan jista' jsir bl-għajnuna u bil-koperazzjoni ta' kulħadd.

Jekk lis-sajjieda u lill-bdiewa timmotivahom u turihom li verament trid il-ġid tagħhom, jekk turihom li bejniethom irid ikun hemm għaqda, min-naħa tagħhom se ssib koperazzjoni għaliex dawn nies bona fide.

Jien ngħid li hemm bżonn ningħaqdu lkoll flimkien u niftaħru li se nerġgħu nagħmlu dan is-settur wieħed mill- pilastri ta' l-ekonomija Għawdxija.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Chairman, m'iniex se noqgħod nirripeti dak li qal l-Onor.

Refalo, li tkellem tajjeb ħafna, imma fil-ftit ħin illi għandi se nagħmel riflessjoni dwar dak illi seħħ tul it-22 xahar illi jien għamilt ministru u mbagħad ngħaddi biex nagħmel xi kritika għall-perjodu riċenti, anzi riċentissmu, wara li sieħbi l-Onor.

Ninu Zammit daħal għal din ir-responsabbilta' ta' ministru għall-agrikoltura u sajd.

Imma ppermettili qabel xejn, Mr Chairman, infakkar lill-Onor.

Membri preżenti li aħna qegħdin hawnhekk fuq dawn il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni minħabba li xi samaritan għoġbu jbiddel ir-rotta li konna qbadna għal 22 xahar, fejn lil pajjiżna konna qegħdin immexxuh 'il quddiem settur b'settur.

Irrid nibda billi ngħid x'kien il-manifest tal-Partit Laburista dwar is- settur tal-biedja u sajd, li jekk tiġbru f'kelma waħda kien ifisser dħul ġust għan-nies li jaħdmu f'dan is-settur.

Għalhekk ikun tajjeb li nibda nvara x'għamilna fit-22 xahar li għamilna fil-gvern biex wettaqna dan il- prinċipju li aħna nemmnu fih, li huwa dejjem importanti u f'kull kontest, kemm għal dak li jirrigwarda l-attivita' lokali, jiġifieri l-użu tar- riżorsi umani ta' pajjiżna, u kif ukoll għal dak li jirrigwarda l-qasam internazzjonali, partikolarment fl-Ewropa, fid-dawl ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Aħna fhimna li l-aħjar direzzjoni fil-qasam agrikolu hija li jkollok komunikazzjoni attiva u diretta u kordinament sħiħ bejn il-bidwi, il-konsumatur u l-ambjent.

Aħna għarafna minn kmieni li politika moderna titlob minna li naħdmu biex naslu li jkollna rabta vera u soda bejn il-produttur, jew aħjar il-bidwi, ir- raħħal u s-sajjied, u l-konsumatur, li huwa r-resource market ta' dan is- settur.

Imma f'din il-formola jonqos element ieħor, ċioe' l-ambjent, li fl- ispirtu ta' ħajja moderna jrid ikun kontinwament sostnut.

B'hekk biss nistgħu nkattru l-istocks ta' ħut li hemm fil-baħar u nkabbru l-produzzjoni ta' l-art.

Jekk gvern, hu liema hu, irid ikollu politika konsistenti, politika vijabbli u politika li tkattar il-ġid komuni jrid jaħseb fil-ħażna ta' l-ilma u jrid jaħdem favur iż-żamma ta' l-ambjent naturali.

Dan kollu qed ngħidu bħala introduzzjoni għad-diskors tiegħi, Mr Chairman, għax aħna verament rajna kif nikkomunikaw dawn il-konċetti u bdejna nwettqu din it- tip ta' image moderna.

Mr Chairman, biss qabel ma ngħaddi biex nispjega ċerti sitwazzjonijiet li xtaqt nirrapporta fuqhom xtaqt nieħu l-opportunita' biex nirringrazzja lill-uffiċjali u lill-ħaddiema li jaqgħu taħt id-dipartimenti tas-sajd, ta' l-akwakultura u ta' l-agrikoltura, għaż-żmien sabiħ li qattajt magħhom mill-kbir saż-żgħir, żmien li baqa' f'qalbi, żmien li apprezzajt, żmien li tgħallimt ħafna minnu, fejn minkejja d-differenzi politiċi tagħna, konna konsistenti u ġenwini quddiem l-isfidi li ridna nwettqu f'dan is-settur.

Għalkemm hawn min iħares lejn dan is-settur b'lenti inqas importanti milli forsi jħares lejn setturi oħra, imma r-realta' hija li dan huwa settur li jeħtieġ impenn importanti biex jassigura s-sigurta' taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin u tat-turisti li jiġu jżuruna.

Għaliex barra li l-bidwi, is- sajjied u r-raħħal jaħdmu sabiex isostnu s-sigurta' ta' l-ikel taċ- ċittadini Maltin u Għawdxin, jaħdmu wkoll biex isostnu d-domanda tal- konsum ta' l-ikel mit-turisti li jżuru pajjiżna.

Nirringrazzjahom kollha minn qalbi għaliex kienu 22 xahar li mlewni b'kuraġġ u minkejja li l-Gvern Laburista kellu problemi finanzjarji li ma ħoloqhomx hu imma wirithom - fl-opinjoni tiegħi, minħabba nuqqas ta' attivita' min-naħa ta' gvernijiet preċedenti - il-ħaddiema fehmu li ma kenitx xi sitwazzjoni li tabilħaqq xi ħadd kien qiegħed jimponiha fuqhom, imma kienu ilhom jesperjenzawha u għalhekk ikkordinaw miegħi.

Ta' dan jien mhux biss nifirħilhom imma nibqa' nagħraf li għamlu dak kollu li setgħu sabiex flimkien miegħi u ma' l- amministrazzjoni preċedenti tajna stima lill-amministrazzjoni taċ-ċivil f'dawn is-setturi.

M'hemmx dubju li jikkritika kemm jikkritika sieħbi l- Onor. Ninu Zammit, l-istima li aħna wrejna kienet rikonoxxuta minn fost il- ħaddiema, kienet rikonoxxuta minn dikasteri oħra taċ-ċivil u kienet rikonoxxuta wkoll kemm mis-settur privat u kif ukoll mill-bqija tal-poplu Malti u Għawdxi.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-organizzazzjoni dinjija ta' l-ikel u l- biedja, il-FAO, b'mod partikolari lil Jacques Diouf, li huwa d-direttur ġenerali, għaliex flimkien ħdimna sabiex inkunu iktar kreattivi quddiem l- isfidi u l-iżviluppi sostenibbli li ridna nwettqu għall-ġid tas-sigurta' ta' l-ikel u għall-futur ta' l-attivita' ekonomika tas-setturi tal-biedja u tas-sajd fil-gżejjer tagħna.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-istitut agronomiku ta' Bari li miegħu mhux biss ġeddidna imma għamilna protokoll sabiex inkunu nistgħu niddefenixxu b'mod aktar tekniku, b'mod aktar xjentifiku, b'mod l-aktar prattiku u b'mod l-aktar modern indirizzi ġodda sabiex noħolqu inizjattivi ġodda li tabilħaqq ikunu kordinati f'ambjent li jrendu iktar għall-ġid tas-soċjeta' Maltija.

Hawn nista' ngħid li l- kuntatti li kelli ma' l-istitut agronomiku ta' Bari tawni l-opportunita' li nibni relazzjoni tajba ma' Dr Paolo de Castro, li dak iż-żmien kien konsulent tal-Gvern Taljan għas-settur tal-biedja, u llum nifraħlu wkoll għaliex sar ministru tal-Gvern Taljan għas-settur ta' l-agrikoltura.

Mingħand Dr de Castro tgħallimt ħafna u j'Alla l-Onor.

Ninu Zammit ikollu l- opportunita' li jiltaqa' ma' dan il-personaġġ.

Dr de Castro ġie Malta diversi drabi, iddiskuta mal-Gvern Malti diversi sitwazzjonijiet dwar kif nistgħu nagħmlu l-biedja Maltija iktar interessanti, mhux biss mill-aspett ta' produzzjoni imma anke mill-aspett ta' kultura.

Permezz ta' dawn il- kuntatti stajna nagħtu kontribut għaż-żamma aħjar ta' l-ambjent u pprovajna noħolqu spazju akbar sabiex iktar żgħażagħ jintegraw fix-xogħol tekniku u xjentifiku li l-biedja moderna titlob.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-general fisheries council tal-Mediterran u nifraħ ukoll liċ-chairman tiegħu, Dr Montanaro Mifsud - nispera li m'inix żbaljat fl-interpretazzjoni tal-kunjom - li ilu jaħdem għal numru ta' snin u li huwa wkoll l-Ambaxxatur ta' Malta akkreditat għall-FAO.

Iktar 'il quddiem nitkellem fuq is-suċċessi u r-riżultati li ksibna fil-GFCM meta nkun qiegħed nagħmel riferenza għal ċertu xogħol li wettaqna matul it-22 xahar li għamilna fil-gvern.

Irrid nirringrazzja wkoll lill-Bio Agro Co- op. ta' Bologna, li magħha konna kkonsultajna dwar iċ-ċertifikazzjoni u l- mod ta' kif pajjiżna jista' jasal biex jagħmel liġi dwar iċ-ċertifikazzjoni tal-kwalita' tal-produzzjoni organika u ħwejjeġ oħra komuni li jkomplu joħolqu iktar inċentiv biex il-konsumatur ikun aktar qrib u in line mas- settur tal-biedja u s-sajd f'pajjiżna.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea, li sibtha kull meta fittixt l-għajnuna tagħha u kull meta ridt niddiskuti magħha ċerti sitwazzjonijiet li l-gvern preċedenti kien qiegħed jiddiskuti ma' l-Unjoni Ewropea.

Nixtieq nirringrazzja lill-Ambaxxata Taljana, li ħallietli l-bieb miftuħ biex nikkonsulta kemm fuq il-proġetti li niġi għalihom aktar tard, dak ta' Wied il-Qlejja u Tal-Kmand, u kif ukoll il- mod ta' kif ikkordinajna flimkien biex inġibu aktar 'l quddiem l-għarfien ta' numru akbar ta' organizzazzjonijiet, istituti u universitajiet Taljani sabiex isaħħu r-rappreżentazzjoni u l-komunikazzjoni diretta f'pajjiżna kemm ma' l-istitut ta' l-agrikoltura ta' l-Universita' ta' Malta u kif ukoll mad-dipartiment ta' l-agrikoltura u l-koperattivi.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-Ambaxxata Amerikana, lill-Ambaxxata Ingliża u lilll-Ambaxxata Indjana għall-għajnuna li estendewlna sabiex mhux biss wasalna biex noħolqu iktar komunikazzjoni diretta bejn ċerti investituri fis-settur tal-biedja u sajd imma anke tawna pariri dwar il- landscaping ta' pajjiżna.

Per eżempju, il-poplu Indjan bagħatilna esperti fil-landscaping u se jikkontribwixxi għall-proġett ta' l-urban and rural landscaping billi se jagħtina pjanti u siġar li huma adattati għall-klima Maltija, sabiex inkunu nistgħu noħolqu wkoll iktar attivita' ta' landscaping li tpaxxi l-għajn.

Nixtieq nifraħ ukoll lill-Ambaxxata Libjana li għenitni bis-sħiħ sabiex waqqafna għall-ewwel darba il-protokoll tal-biedja u sajd bejn iż-żewġ pajjiżi.

Il-Partit Laburista, kemm meta kien fil-gvern u kif ukoll fl- oppożizzjoni, dejjem irrikonoxxa li l-poplu Libjan huwa l-ġar tagħna, għandna rabta storika miegħu u għaldaqstant jagħmel sens li jekk verament nemmnu fil-paċi, fir-rieda u fis-solidarjeta', u tabilħaqq nirrispettaw iż- żewġ popli, huwa importanti li ninvestu aktar f'dik li hija sigurta' ta' l- ikel.

Proprju dan kien l-iskop li aħna rajna kif wasalna għalih u nixtieq personalment nirringrazzja lill-Ministru Libjan, li flimkien iffirmajna dan il-protokoll, u nittama li dak li kien previst ikompli jiġi attwat għall- ġid komuni, din id-darba mhux biss tal-poplu Malti u tal-poplu Libjan imma tal-bqija tal-popli tar-reġjun.

Huwa importanti li ninsisti fuq dan il- konċett għaliex huwa ħażin li nitkellmu fuq is-settur tal-biedja u s-sajd daqslikieku dan is-settur jappartjeni biss lil xi ftit bdiewa, xi ftit produtturi u xi ftit sajjieda, imma rridu nirrispettaw il-kobor, il- potenzjal, l-għaqal, ix-xogħol bieżel u iebes li qed jagħmlu dawn in-nies biex isostnu l-produzzjoni tad-domanda tal-konsum lokali.

Mr Chairman, l-Onor.

Ninu Zammit iħobb jgħid li l-attivita' tal-gvern preċedenti kienet diżastru u ma ħallietx impatt pożittiv, pero' jien se ngħaddi biex nagħti ftit informazzjoni u nuri li dan li qed jgħid l-Onor.

Membru huwa skorrett u ma jagħmilx sens.

Anzi nappella lill-ministru li flok noħolqu sitwazzjoni f'dan il-parlament biex nipprovaw noqogħdu nitgħajru fuq is-sussidji li ngħataw, nirriflettu ftit li kbar kemm aħna kbar, intelliġenti kemm aħna intelliġenti, bullies kemm aħna bullies, sew tat-tiben kif ukoll ta' l-irġulija, l-importanti huwa li nindirizzaw il-ġid komuni.

Jien naħseb li fiż-żmenijiet tal-lum ma jagħmilx sens li ż-żewġ naħat nipprovaw nirredikolaw lil xulxin f'din il-Kamra, jew noħolqu sitwazzjoni fejn xi ħadd jipprova juri kemm hu bully iktar minn ħaddieħor.

Irridu nirrispettaw il-fatt li l-gvernijiet li mexxew lil dan il-pajjiż għamlu l-almu tagħhom biex iġibu 'l quddiem dan is-settur u investew fis- settur ta' l-agrikoltura u sajd, minkejja s-sitwazzjonijiet finanzjarji li inevitabbilment jintirtu minn amministrazzjoni għall-oħra.

Fl-opinjoni tiegħi, f'dan il-parlament għandna noħolqu ambjent li fih, aktar milli noqogħdu nitmasħnu min-naħa għall-oħra, ngibu 'l quddiem l-importanza strateġika li dan is-settur għandu jkollu.

Ma naħsibx li għandna noqogħdu nitkellmu biss fuq politika ta' consensus imma għandna nitkellmu fuq is- sitwazzjonijiet diffiċli li jiltaqgħu magħhom fil-ħajja ta' kuljum il- bdiewa, is-sajjieda, ir-raħħala, id-dipartiment tas-servizzi veterinarji, id-dipartiment ta' l-agrikoltura u anke s-settur ta' l-agro-industrija.

Irrid ngħid li l-perjodu ta' 22 xahar li għamilna fil-gvern issarraf f'żieda ta' 6.8% fuq is-sehem tas-settur agrikolu bħala kontribuzzjoni lejn il-GDP.

Naturalment din iż-żieda hija riżultat ta' ħidma intensiva bejn l-uffiċjali tal-ministeru u l-koperattivi tal-bdiewa, tal-produtturi tal-majjal u tar-raħħala.

Minkejja li konna niġu kkritikati li m'għandniex fondi u m'għandniex riżorsi biżżejjed, ġibna riżultati li tabilħaqq tefgħu lil dan is-settur 'l quddiem.

Jien nixtieq nirrikonoxxi l-impenn serju u s-suċċess li kellhom il-produtturi tal-majjal, kemm Maltin u kif ukoll Għawdxin.

M'hemmx dubju li l-koperattiva tal-majjal, sija l- president u sija l-membri tagħha, flimkien mat-tobba tad-dipartiment tas- servizzi veterinarji u l-biċċiera, kemm dawk privati u kif ukoll dawk tal- gvern, għamlu suċċess għaliex bejn l-1997 u 1998 ipproduċew b'aktar minn 3,000 tunnellata, li jekk taħdimhom bit-80c-il-kilo - u dan hu s-sabiħ tal-kordinazzjoni sħiħa bejn il-konsumatur, il-produttur u l-ambjent - ifisser li f'Malta kkonsmajna b'Lm2.4 miljun majjal u prodott tal-majjal.

Dan x'ifisser, Mr Chairman?

Dan ifisser li l-politika tal-Gvern Laburista li joħloq mekkaniżmu li jissarraf f'ġid u fi dħul ġust għall-bidwi, għas- sajjied u għar-raħħal bdiet tagħti l-frott.

M'iniex qed ngħid li ċ-ċifra ta' Lm2.4 miljun hija biżżejjed - ħalliha li fi żmenijiet oħra dik iċ- ċifra lanqas biss kien jgħaddilhom min rashom li jistgħu jilħquha - u xtaqna li għamilna iktar għaliex nafu kemm għandhom spejjeż ir-raħħala, nafu kemm jadottaw sistemi ta' żvilupp sostenibbli biex iżidu l-produzzjoni u jgħollu l-livell tal-kwalita' tal-produzzjoni, u nafu kemm irid ikun impenjat il-ministeru u d-dipartiment tas-servizzi, veterinarji, biex jimmoniterjaw li din l-attivita' tabilħaqq tkun iktar marbuta mar-regoli professjonali.

Iva, tajjeb li wieħed jimmarka li minn sena għal oħra aħna dejjem irnexxielna nżommu livell għoli u minkejja li xi ħadd jipprova jpinġina li ħallejna xi diżastru f'dan is-settur, dan assolutament m'huwiex minnu u m'għandix għalfejn noqgħod nitbaqbaq.

Jien konvint li min jaħdem f'dan is-settur jirrikonoxxi li jien m'iniex qed ngħid iċ-ċuċċati u m'iniex qiegħed inkun vag, anzi dawn l-affarijiet juru s-serjeta' u l- impenn li kien miexi bihom il-gvern preċedenti biex iġib dan is-settur 'il quddiem.

Mr Chairman, illum irrid nieħu l-okkażjoni biex nifraħ lir-raħħala talli matul dawn l-aħħar 22 xahar irnexxilhom iżidu l-produzzjoni tal- ħalib bi kważi 1.5miljun gallun fuq l-1995 u l-1996.

Irrid nirringrazzja lir-raħħala u lill-koperattiva li flimkien irnexxielna niddiskutu konċett importanti ta' bini ta' fabbrika ġdida tal-ħalib, xi ħaġa li kienet ilha pendenti għal numru ta' snin.

Aħna konna waqqafna kumitat bejn l-MDP, il- ministeru u l-awtorita' ta' l-ippjanar biex naslu ħalli nagħżlu sit fejn se jsir dan l-iżvilupp.

Nittama li issa l-Ministru Ninu Zammit jinformana x'ġara matul dawn it-tliet xhur li għaddew biex dan il-proġett li kien fost il-prioritajiet fuq l-aġenda tal-gvern preċedenti jibda jitwettaq bl- iktar mod mgħaġġel għaliex kulħadd jaf li l-fabbrika tal-ħalib llum għandha 40 sena.

L-industrija tal-produzzjoni tal-ħalib frisk dejjem kienet self-sufficient u għalhekk huwa importanti li nkomplu nagħtuha s-support li jixirqilha, sabiex eventwalment iġġib 'l quddiem aktar l-interessi tar- raħħala, l-interessi tal-konsumatur u toħloq spazju għal aktar investiment.

L-investiment fil-fabbrika l-ġdida li kien se jsir mir- raħħala jammonta għal iktar minn Lm7 miljun u l-gvern kien se jagħti l- proprjeta' sabiex ikun jista' jseħħ dan l-iżvilupp.

Issa jien m'iniex se noqgħod nidħol fil-kwestjoni li l-bord tal-MDP għamel xahrejn wieqaf minħabba li l-ministru qabad u aċċetta r-riżenja mill-ewwel - għax jien m'iniex bniedem li noqgħod nagħmilha ta' bully u lanqas nippreżenta ruħi li naf aktar minn ħaddieħor imma nħobb inżomm il-kalma u nipprova naħdem sabiex inġib 'il quddiem kull proposta li nemmen li hija tajba u li tagħmel ġieħ lid-dipartimenti li jaqgħu taħt dan il-ministeru u lin-nies tax-xogħol - imma naħseb li l-ministru seta' wera aktar konsistenza u aktar maturita' fid-deċiżjoni li ħa.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll x'kienu d-direzzjonijiet li kien qed jimxi fuqhom il-Gvern preċedenti Laburista sabiex isostni dan l- investiment.

Aħna ma konniex qed ngħidu biss li l-importanti li nagħtu l- art u nistabilixxu target date sabiex naslu biex nagħmlu dan il-proġett imma elenkajna l-problemi li kienu jeżistu u li tajjeb jew ħażin bilfors riedu jiġu indirizzati.

Aħna nafu li iktar ma niddiversifikaw l-prodotti tagħna, ir-raħħal se jkollu iktar dħul u se jgawdi l-konsumatur u se jgawdi aktar l-ambjent.

Għaliex?

Għaliex il-bdiewa li se jkabbru aktar balal tat-tiben għal din l-industrija se jkollhom iċ-ċans li jiddiversifikaw huma wkoll u naturalment jkollhom żvilupp sostenibbli u fl- istess ħin ikunu qed jiggarantixxu l-ħarsien ta' l-ambjent rurali f'pajjiżna.

Naturalment aħna fhimna li s-sitwazzjoni li kienet teżisti fost ir-raħħala u li kienet tappartjeni wkoll lill-beef intervention scheme u lil ħafna ċirkostanzi oħra li kienu jiltaqa' miegħu dan is-settur, riedet tiġi indirizzata.

Tista' tgħid li aħna għandna ħames kategoriji ta' raħħala li għalkemm għandhom l-istess baqar jipproduċu kwantitajiet differenti ta' ħalib frisk.

Aħna konna bdejna niddiskutu - u minn hawnhekk nixtieq nifraħ lill- KPĦ, b'mod partikolari lis-Sur Gejtu Buttigieg, li huwa bniedem kapaċi u intelliġenti, u lill-uffiċjali l-oħra - u konna bdejna nevalwaw jekk tabilħaqq kellniex nindirizzaw l-mekkaniżmu li ngħinu lir-raħħala, din id-darba mhux biex noqogħdu nitkellmu fuq is-sussidji li jingħataw jew ma jingħatawx mill-gvern ...

Mr Chairman, jien qrajt ħafna u segwejt mill- qrib ċerti inizjattivi li wettqu l-gvernijiet ta' New Zealand fis-settur agrikolu - fejn għamlu major cuts u prattikament ma darrewx lir-raħħala u lanqas lill-bdiewa b'ċertu fsied, u iktar tard nispjega dan li qed ngħid - u tabilħaqq indirizzaw il-problemi mil-lat xjentifiku u llum kulħadd jaf li dak il-pajjiż huwa totalment dominanti fl-attivita' tal-produzzjoni, kemm tal-bhejjem u kif ukoll tal-laħam frisk.

Imma ħalli nerġa' lura għall-industrija tal-ħalib lokali.

Għalkemm illum għandna raħħala li laħqu l-livell li jipproduċu 1,200 gallun ta' ħalib frisk, għad għandna oħrajn li għadhom taħt il-produzzjoni ta' 1,000 gallun u kienet ħaġa f'lokha li l-uffiċjali tad-dipartiment flimkien mal-koperattivi kienu qegħdin jaħdmu sabiex jindirizzaw bl-aktar mod tekniku u bl-aktar mod xjentifiku din is-sitwazzjoni.

Meta ngħinu lill- produtturi jżidu l-produzzjoni tagħhom, mhux biss il-produtturi jgħinu iktar lill-baqra biex tipproduċi aktar u jżommuha aktar fl-ambjent naturali tagħha, imma jkunu wkoll qed joħolqu iktar varjetajiet ta' ħalib li s-suq għandu bżonn biex ikabbar id-diversifikazzjoni tal-prodotti, ħalli meta l-MDP tiżviluppa l-fabbrika l-ġdida tkun tista' toffri prodotti iktar varjati lill-konsumatur lokali.

Jiena nittama li nkomplu fuq din il- linja mhux biex jieħu prosit xi ħadd jew biex ikollna rikonoxximent għall- inizjattiva politika li bdiet taħt il-Gvern Laburista imma għaliex nemmen li qed nindirizzaw problema partikolari.

Meta l-produttur ikun qiegħed jipproduċi aktar ħalib naturalment ikun qiegħed iżid id-dħul u f'dan is- sens flok jeħles mill-baqra wara tmien snin - u ħafna drabi anke wara għaxra - ikun jaqbillu jekk jeħles minnha wara ħames snin jew sitta u naturalment dan jgħin ukoll biex noħolqu mill-beef intervention scheme ambjent tabilħaqq modern, kif dejjem wera fix-xogħol tiegħu l-Gvern Laburista preċedenti.

Dan l-ambjent modern bl-iktar mod sempliċi u bl- iktar mod prattiku jkun qiegħed tabilħaqq jindirizza sitwazzjonijiet li jirriżultaw fis-suq ma' l-iżvilupp sostenibbli, tekniku, modern u xjentifiku li bilfors irid jintlaħaq u jiġi reġistrat għall-ġid ta' iktar żvilupp f'dan is-settur.

Mr Chairman, irrid nagħmel riferenza għal dak li qal l-Onor.

Anton Refalo dwar kif il-bdiewa Għawdxin irnexxilhom ikabbru l-attivita' tagħhom fis-suq tal-pitkalija.

Nifraħ lill-bdiewa li rnexxielhom ikabbru wkoll il- produzzjoni minkejja l-problemi tal-maltemp li kellna.

Il-verita'hi li jekk wieħed ikollu janalizza jsib li li fil-pitkalija lokali kien hemm żieda ta' aktar min Lm0.5 miljun matul it-22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista.

Kien hemm ukoll żieda f'dik li hija esportazzjoni tal-patata minkejja l-ħafna kritika li kienet issir mill-Oppożizzjoni Nazzjonalista, meta kienet tgħid li l-bdiewa ma kellhomx dħul raġonevoli.

Jekk il- ministru jaħdem is-somma ta' dak li daħħlu fl-1997/98 isib li prattikament kienet ġiet reġistrata żieda, għalkemm mhux għolja, ta' 'l fuq minn Lm200,000.

Naturalment jekk il-ministru jaħdem il-kalkoli ta' kemm kienet ir-rata tal-kambju fl-1996 u kemm kienet ir-rata tal-kambju fl- 1997 u fl-1998 - u nafu kemm il-ministru jħobb jaħdem il-kalkoli, għalkemm meta kienu fl-oppożizzjoni kienu jgħajruna li aħna gvern tal-calculators - isib li prattikament l-iżvantaġġ kien fuq in-naħa tal-Gvern Laburista.

Imma dawn huma sitwazzjonijiet li bħalma ġraw lilna, jistgħu jiġru lilhom u j'Alla ma jkollhomx l-isfortuna u l-bdiewa ma jkollhomx l-isfortuna li r-rati tal-kambju, li jilagħbu parti importanti f'dawn it-tip ta' negozjati, ikunu ta' żvantaġġ għalihom, kif sfortunatament kellna nġarrbuhom aħna.

Irrid ngħid ukoll li għall-ewwel darba wara numru ta' snin, mhux biss irnexxielna nitkellmu fuq l-esportazzjoni tal-patata imma rnexxielna nitkellmu wkoll fuq l-esportazzjoni tal-pixxispad, tal-basal u ta' diversi prodotti oħra.

Mr Chairman, qed ngħid dawn l-affarijiet għaliex matul dawn l-aħħar tliet xhur l-Onor.

Zammit għoġbu jagħmel plejtu sħiħ fuq dak li hu jsejjaħ falliment totali tal-gvern preċedenti Laburista fl-esportazzjoni.

Tajjeb li ngħid li aħna konna qegħdin nindirizzaw is-sitwazzjoni b'mod pożittiv u b'mod konsistenti.

Issa fil-ħajja ta' kuljum kultant tqum b'saħħtek u kultant tqum dgħajjef u tiltaqa' ma' xi samaritan li minflok idewwik, jitfagħlek l-aċidu fuq il-ferita li jkollok.

Kultant tiltaqa' ma' samaritan - li s'issa nifhem li dejjem kont - li meta jiltaqa' ma' persuna, flok idgħajjifha u jgħaffiġha jkompli jgħinha u jaħdem magħha ħalli jsaltan dak li aħna nħobbu nsejħu l-impenn tal-paċi u l-impenn tas- solidarjeta'.

Għar-rigward ta' l-esportazzjoni nixtieq ngħid li aħna għamilna l-proposti tagħna fil-general fisheries council biex nagħmlu pressjoni fuq l-awtoritajiet tal-pajjiżi tal-Mediterran ħalli nagħmlu ban fuq l-użu tad-drift nets u l-użu tal-purse seiners u l-użu ta' l-ajruplan fis-sajd kemm tal-pixxispad u kif ukoll tat-tonn.

Dan m'għamilnihx biex nidhru ħelwin jew biex noqogħdu ngħidu kemm aħna moderni imma għamilnieh għaliex konna nafu bil-problemi u l-iżvantaġġi kbar li jiltaqgħu magħhom iż- żewġ koperattivi tas-sajjieda Maltin u Għawdxin.

Tajjeb li nfakkar lill- Kamra li aħna rnexxielna mhux biss nirbħu li ma jiġux użati l-purse seiners u d-drift nets imma rnexxielna niksbu appoġġ kbir mill-general fisheries council biex l-ajruplan waqt l-istaġun tas-sajda tat-tonn u tal-pixxispad ma jibqax jiġi wżat.

Naturalment hawnhekk irrid nirringrazzja wkoll lill- moviment tal-Greenpeace li fid-diskussjonijiet ikkonferma li se jagħti l- appoġġ tiegħu biex fl-istaġun tas-sajd ta' dawn iż-żewġ tipi ta' ħut jagħmel aktar pressjoni fil-Mediterran ħalli jassigura li dak li ġie approvat fil-general fisheries council ikun sostnut.

Jiena nifhem li b'dan l-impenn Malta rebħet il-fiduċja tal- pajjiżi membri li jifformaw il- general fisheries council, fosthom ukoll Spanja, u nixtieq nifirħilhom għal dan l-appoġġ li taw lis-sajjieda Maltin.

Mr Chairman, huwa importanti li nfakkru li meta wasalna għall- esportazzjoni tal-pixxispad, l-amministrazzjoni preċedenti kien irnexxilha twaqqaf l-użu tal-purse seiners, li huma tip ta' xbieki kbar li bihom jinqabad il-pixxispad u t-tonn minn ċerti sajjieda, li m'hemmx għalfejn noqgħod ngħid minn liema pajjiż ikunu ġejjin għaliex min huwa tal-mestier jaf x'qed nipprova ngħid u jaf ukoll ir-riżultat li nkiseb u aħna konna spiċċajna f'sitwazzjoni li ma konniex naqbdu aktar pixxispad kbir.

Issa l- kollegi tiegħi ħafna drabi joqogħdu jipprovaw iċemplu fuq ċerti programmi televiżivi biex jirrimarkaw kemm jien inħobb niftaħar - u ġieli anke jagħmluli xi mossa b'żewġt iswaba - imma jien lil dawn in-nies ngħidilhom li hawn ħafna bullies mas-saqajn li forsi jibżgħu mill-konfront dirett u allura joqogħdu jċemplu biex mingħalihom juru li ma jibżgħu minn ħadd u ma jiddejqu minn ħadd.

Imma aħna qatt ma kellna dan it-tip ta' image u lanqas qatt ma pprattikajnih dan, anzi nwarrbuh għaliex ma joħloqx diskussjoni amikevoli u diskussjoni teknika li tabilħaqq tfittex l- interessi tax-xogħol tagħna l-politiċi.

Jien m'iniex qed niftaħar li kien bis-saħħa tal-passi li ħa l-gvern preċedenti li nqabad it-tonn, imma huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li s-sajjieda Maltin u Għawdxin għal numru ta' snin ma kenux qed jaslu fl-ibħra fejn huma setgħu jistadu għat-tonn kbir, peress li kien hemm sajjieda oħra ġejjin minn pajjiżi tar-reġjun tal- Mediterran li kienu jużaw dawn it-tip ta' xbieki u t-tonn il-kbir kienu jtellgħuh huma.

Illum nafu li għall-ewwel darba wara numru ta' snin pajjiżna rnexxielu jesporta mill-ġdid il-pixxispad u naturalment żdiedet il- qabda wkoll.

Nafu wkoll li għal numru ta' snin aħna ma konniex nesportaw basal u wara intervent mill-gvern preċedenti għal sena rnexxilna nesportaw u sena ta' wara ma esportajniex minħabba l-maltemp.

Imma l-Onor.

Zammit ma jsemmix l- esportazzjoni tal-basal u jsemmi biss l-esportazzjoni ta' ħaxix li ma jitkabbrux fis-serer, bħall-kosbor u l-ispinaċi, bħallikieku ma jimpurtax li l-basal inqered bil-maltemp.

Kif jaf kulħadd il-prodott bikri din is- sena kollu nqered bil-maltemp u saħansitra kellna nirrikorru għall- importazzjoni biex inlaħħqu mad-domanda lokali.

Bħalma l-40 bidwi li kienu jaqsmu l-esperjenza ta' l-esportazzjoni tal-ħaxix lejn l-Ingilterra - li kienu n-naħa ta' fuq ta' Malta - ffaċċjaw problema minħabba l-maltemp, l-istess ġralhom il-bqija tar-raħħala u bdiewa Maltin u Għawdxin għaliex il- kesħa ittawwal l-istaġuni u tillimita l-produzzjoni.

Il-kesħa mhux biss tagħmel ħsara lill-uċuh tar-raba' imma tagħmel ħsara anke lill-bhejjem.

L- esportazzjoni tal-ħaxix lejn l-Ingilterra li nbdiet fl-1997 kienet suċċess għaliex il-prezz tal-ħaxix esportat minn 15c-il kilo offrut mill- kumpannija Ingliża tela' għal 25c.

Wara li varajna dan il-proġett matul it-12-il xahar, fejn irreġistrajna dawn ir-riżultati pożittivi, dan aħna għaddejnieh f'idejn il-bdiewa konċernati biex ikunu jistgħu jmexxu huma l- proġett.

Sfortunatament għamilna l-istess fir-rigward ta' l-esportazzjoni tal-basal imma kif kont qed ngħid iċ-ċirkostanzi tat-temp ma ppermettewx u peress li dawn it-tip ta' prodotti jitkabbru fil-beraħ mhux fis-serer, ħadd ma seta' jżomm il-klima jew jivvinta xi ħaġa biex iżomm il-klima sabiex il-produzzjoni tkompli tkun għolja kif kienet fis-sena ta' qabel.

Mr Chairman, iririd nispjega wkoll għaliex l-esportazzjoni tal-ħaxix saret lejn l-Ingilterra.

Aħna nafu li l-esportazzjoni tal-ħaxix frisk m'hijiex ċajta u meta titkellem fuq ħaxix frisk m'hijiex kwestjoni li toqgħod tiżżattat u tgħid li kienet falliment.

J'Alla l-Onor.

Ninu Zammit ikollu suċċess u jirnexxielu jesporta dak kollu li jikber f'Malta għaliex jien nieħu pjaċir u lest li ngħinu.

Għax bħalma jien ċempiltlu u għidtlu li lest li nagħtih over, iżda huwa qatt m'aċċetta u ma ċempillix lura biex immorru nieħdu kafe' flimkien, kif kien wegħedni ...

Ommi u missieri għallmuni nkun raġel fil-ħajja ta' kuljum - il-Perit Mintoff għallimni nkun samaritan veru u s'issa għadni samaritan veru - u jien lest li ngħin ukoll lill-Onor.

Zammit jekk ikollu bżonn l-għajnuna tiegħi.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Irridu nkunu ċari f'dak li ngħidu, anke għall- benefiċċju ta' min qed jismagħna.

Meta l-Onor.

Noel Farrugia ċempilli wara l-elezzjoni jien ċempiltlu lura, irringrazzjajtu u fraħtlu wkoll.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Chairman, bl-ebda mod ma rrid nagħti l- impressjoni li qed noħloq xi sitwazzjoni personali imma sempliċement qiegħed nipprova nispjega lili nnifsi.

Kultant il-politiku jkollu mod kif jispjega lilu nnifsu u forsi ma jiftiehemx, pero' nassigura lil kulħadd li jien bniedem li nemmen fil-ġid, inħares dejjem b'mod pożittiv lejn il-ħajja u waħda mir-raġunijiet li qiegħed fil-Partit Laburista u naħdem fil-Partit Laburista huwa għax nemmen li l-partit tagħna huwa element politiku pożittiv fil-gżejjer tagħna.

Naċċerta lill-Onor.

Zammit li jiena m'għandi odju lejn ħadd, anzi nieħu gost naħdem ma' kulħadd u dan jistgħu jikkonfermawh l-uffiċjali u l-ħaddiema li, minkejja li kellhom opinjoni differenti, ħadmu miegħi meta kont ministru.

Jiena dejjem kont ninżel fil- livell tal-ħaddiema u kont nistaqsihom jien stess fejn iridu jmorru u nipprova nikkordinalhom ma' l-uffiċjali tagħhom sabiex jibagħtuhom f'post fejn verament ikunu jistgħu jagħmlu l-ġid, basta jagħtu t-tmien sigħat xogħol tagħhom.

Pero' ħalli nkompli fuq dak li kont qiegħed ngħid fir- rigward ta' l-esportazzjoni.

Aħna writtna sitwazzjoni fejn minkejja l-isforzi li saru ...

Issa jien m'iniex se noqgħod nipprova nirredikola lill-Perit Lawrence Gatt, li bħala ministru tal-biedja u sajd fl-1992 kellu falliment fl-esportazzjoni tal- patata u sal-lum d-dipartiment ta' l-agrikoltura għandu pagament pendenti ta' Lm62,000 mad-dipartiment tal-finanzi għax dak inhar il-gvern kien ħareġ sussidju ta' Lm62,000 biex il-bdiewa setgħu jirċievu Lm6 ta' qantar patata.

Imma jien nifhem li dak inhar il-Perit Gatt kien żvantaġġat u sfortunat kif kont jien, għax fi żmien l-esportazzjoni fiż-żewġ staġuni laħqet aktar minn 7,000 tunnellata.

Fl-1992 taħt Gvern Nazzjonalista kienu ġew esportati aktar minn 7,000 tunnellata patata u ovvjament din il-kwantita' kollha ħolqot problemi serji lid-dipartiment għax il-gvern irrikonoxxa li kellu joħroġ iktar minn Lm60,000 mill-but biex il-Lm5.50-il qantar jew il- Lm5.40-il qantar li kienu se jġibu l-bdiewa dak inhar jagħmilhomlhom Lm6.

Jien kont żvinturat ukoll imma bl-għajnuna ta' l-agricultural export marketing board, bl-għajnuna tal-bdiewa, bl-għajnuna tad-direttur ta' l- agrikoltura, bl-għajnuna ta' sieħbi George Carbone u bl-għajnuna tas-Sur Pirotta sibna mod kif nagħmlu diskussjoni soda billi konna konsistenti u rnexxielna nevitaw din il-pjaga.

Għalkemm kien hemm ħafna ċirkostanzi fejn ma kienx dejjem komdu la għalina u lanqas għall-bdiewa, għax kulħadd jieħu pjaċir li jġib prezzijiet tajba, imma almenu begħidna dak id-diżastru li kien seħħ fl-1992.

L-istess ġara fl-1995, fejn kulħadd kien jitkellem fuq iċ-cherry tomatoes u fuq il-frawli u saħansitra kien hemm ċerti bdiewa partikolari li ngħataw għajnuna finanzjarja ta' aktar minn Lm200,000 biex jiżviluppaw prodotti għall-esportazzjoni u mbagħad ma esportajna xejn.

Jien m'iniex se noqgħod ngħid li dak kien serq għaliex jien nemmen li kulħadd jipprova jagħmel xi ħaġa bi skop tajjeb.

Pero' rrid insostni li jien naraha attitudni ta' bullying li xi ħadd jiġi joqgħod jgħid li l-ministru ta' qablek kellu falliment meta jaf li fil-verita' kien żvantaġġat.

Dan jien narah diskors vojt għax nemmen li għandna nkunu konsistenti, nifhmu x'kienu d-dmirijiet ta' l-uffiċjali tad-dipartiment, nifhmu x'kienu d- dmirijiet tal-policy ta' dak iż-żmien u nifhmu fejn ma kienx hemm riżultati tajbin.

Jien dak li għamilt u minflok qgħadt nikkritika fejn weħlu l- ministri preċedenti, qbadt l-esportazzjoni lejn l-Ingilterra u rnexxieli nirranġa biex ma jkollix il-falliment li kellu gvern preċedenti Nazzjonalista fl-1992.

Kieku ma tgħallimtx mingħandhom kont niġi hawn dak iż-żmien mill-banek ta' l-oppożizzjoni u noqgħod niftaħ il-kanuni.

Imma jien fhimt xi preparazzjonijiet irrid nieħu u soqt lill-agricultural export marketing board u lill-uffiċjali ta' madwari biex niġġieldu minn qabel din is-sitwazzjoni.

Kieku ma fhimtx x'arranġamenti rrid nagħmel ħalli nesportaw iktar minn 1,000 tunnellata f'dik is-sena bi prezz minimu garantit u mhux b'outright purchase, bit-trasport ta' container cargo u mhux bit-trasport ta' container reefer ...

Pero' niġi għal dan aktar tard.

Qed nipprova ngħid li din l-esperjenza ta' l-esportazzjoni tal-patata u ta' prodotti ta' ħxejjex oħra, illi sfortunatament ma rnexxielux jilħaq it- targets tagħha il-Gvern preċedenti Nazzjonalista, jien din analizzajtha u sibt li m'huwiex faċli li tesporta l-ħaxix frisk, u mhux billi tagħmel xi mossa b'żewġt iswaba' lil xi ħadd jew tikkritika lil xi ħadd li falla totalment, qisek qed tgħidlu li l-ħaxix mar jgħabbih hu fuq l-ajruplan!

Kulħadd jaf li s-suq tal-ħaxix frisk huwa delikat ħafna u s-sistema tal- pitkalija taħdem billi jkollok madwar 20 pitkal li jinnegozjaw prezzijiet differenti.

Dan ifisser li huwa fatt li meta qed tinnegozja l-ħaxix frisk qed tinnegozja bi prezzijiet differenti.

Barra minn hekk, il-mod kif twassal dawn il-prodotti sas-suq huwa importanti u hawnhekk nixtieq nispjega għaliex aħna ddeċidejna li naħdmu fuq l-esportazzjoni tal-ħaxix frisk lejn l-Ingilterra.

Kif nafu, il-linja nazzjonali ta' l-ajru, l-Air Malta, topera erba' vjaġġi kuljum lejn l-Ingilterra u għalhekk trid tifhem li meta qed tesporta l-ħaxix frisk ma tistax tesportah lejn il-Ġermanja, meta forsi ssir flight kuljum jew isiru tliet flights fil-ġimgħa, jew tesporta lejn l-Olanda, lejn fejn jsiru żewġ flights fil-ġimgħa.

Naturalment il-bidwi ma jistax ilaħħaq il-prodott tiegħu meta jidhirlu hu jew fi x'ħin irid hu.

Għalhekk wieħed irid jifhem illi meta qed nitkellmu fuq il-biedja m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq xi fabbrika tal-washing machines, fejn għandek assembly line u għandek numru ta' ħaddiema li jaħdmu bil-mass production u jafu l-ammont ta' xogħol li jridu joħorġu kuljum.

Fis-settur tal-biedja għandek l-element tan-natura u kulħadd jaf u kulħadd huwa mgħallem li fuq Alla m'hemm ħadd.

Barra minn hekk, ridna nagħżlu prodotti ta' ħxejjex li jkunu kompetittivi għax il-freight charges huma għoljin immens.

Issa meta l- produzzjoni minn Spanja, mill-Greċja u mill-Portugal hija abbandunati - u forsi n-naħa l-oħra tifhem iktar minni għaliex temmen iktar fil-konċett ta' l-Unjoni Ewropea - allura għandek tikkompeti magħhom meta għadna m'aħniex in line magħhom f'dik li hija teknika?

Meta ħadt over jien bħala ministru tlabt lid-dipartiment ta' l-agrikoltura biex jibda jrawwem grupp ta' żgħażagħ biex jagħmlu l-analisi xjentifika ta' l-ilma u tal-ħamrija - u hawnhekk m'iniex qed nitkaża bl-uffiċjali - għax għal snin twal dan il- parlament qatt ma approva fondi biex isir dan l-eżerċizzju xjentifiku u importanti li ma tistax tgħaddi mingħajru.

Bħalma kull wieħed u waħda minna kultant żmien nagħmlu test tad-demm biex inkunu nafu l-livell tal- cholesterol u l-livell taz-zokkor fid-demm tagħna, ħalli mbagħad inkunu nistgħu nieklu iktar b'mod meqjus, huwa importanti li d-dipartiment ta' l- agrikoltura jgħin lill-bdiewa biex din it-tip ta' agrikoltura xjentifika tiġi applikata ħalli huma jkunu jafu aħjar il-karatteristiċi ta' l-art, tal-ħamrija u ta' l-ilma, speċjalment meta nafu li l-moffa tikkawża ħafna problemi u ġġiegħel lill-bidwi jonfoq ħafna biex ibexx ħalli jikkultiva u jkabbar il-prodott.

Jien ma nemminx li meta l-prodott ikun qed jitbexx jista' jagħmel ħsara lill-persuna u dan huwa pprovat xjentifikament.

Żgur li jkun qiegħed jagħmel ħsara lill-but il-bidwi u għalhekk meta ġejna għall-esportazzjoni għall-Ingilterra għażilna ċerti prodotti illi l-bdiewa jafu li ma jridux ħafna bexx u ma jridux ħafna xogħol biex ikabbruhom.

Id- diretturi u l-uffiċjali tad-dipartiment jafu b'liema mod naturali u ġenwin kont naħdem jien u jafu li meta rajt lill-bdiewa sejrin ħażin bgħatt nies tekniċi biex jagħmlu analisi serja u jivverifikaw x'ġara.

Mr Chairman, jibqa' l-fatt li dak is-suq jeżisti ġewwa l-Ingilterra - aħna għamilna ħafna riċerka fuq hekk u din l-informazzjoni tistgħu ssibuha fil-computer - u nappella lill-uffiċjali tad-dipartiment biex jaraw kemm qed jidħol ħaxix fl-Ingilterra minn Ċipru u mill-Kajr simili għal dak li aħna pprovajna nesportaw fi żmien it-22 xahar.

Jiena konvint li l- prodott li jkabbar il-bidwi Malti, minħabba l-klima u minħabba l- karatteristika ta' l-art, huwa ħafna aħjar minn dak ta' Ċipru, kemm f'dak li huwa palat u kif ukoll f'dik li hija preżentazzjoni, u għalhekk ma nara xejn ħażin li naraw kif mill-ġdid nistgħu nsaħħu din it-tip ta' esportazzjoni billi niltaqgħu ma' dawk l-40 bidwi, naraw ir-rapporti ta' l- agricultural export marketing board u neżaminaw is-sitwazzjoni mill-ġdid.

Inutli li noqogħdu niġu nikkritikaw li xi ħadd fuq Lm13,000 u fuq Lm8,000 għaliex huwa stat ta' fatt illi fl-ewwel xhur ta' din is-sena kellna maltemp kbir u din kienet ir-raġuni għaliex jien tlabt lill-agricultural export marketing board u lid-direttur ta' l-agrikoltura biex jikkumpensa lil dawn il-bdiewa u mhux lil oħrajn għaliex dawn il-bdiewa kienu qed ikabbru l-uċuh tagħhom għall-esportazzjoni u mhux bħall-bdiewa l-oħra li setgħu jbigħu l-prodott tagħhom f'Malta.

Għalhekk din kienet raġuni valida għaliex wieħed seta' jissussidjahom u jagħtihom għajnuna għat-telf li kellhom.

Barra minn hekk, aħna dejjem ridna ninċentivaw l-esportazzjoni għax jekk ma ninċentivawx l-esportazzjoni s-suq jaqa' lura u qatt ma tkun tista' tgħin lid-dipartiment ta' l-agrikoltura u lill-koperattivi tal-bdiewa jikkreaw dak l-iżvilupp sostenibbli meħtieġ biex il-konsumatur jirċievi aktar prodott ta' kwalita'.

Jien nifhem li kien hemm bdiewa oħra li tilfu l-uċuh minħabba l-maltemp u li forsi saritilhom ħsara fil-ħitan tas- sejjiegħ, li kellhom jerġgħu jinbnew, pero' ridna naslu għall-konklużjoni lil min konna se nikkumpensaw għaliex wieħed jista' jistaqsi wkoll jekk ir- raħħala ħaqqhomx kumpens ukoll għaliex fil-kesħa t-tiġieġ ibidu anqas u l- baqar jipproduċu anqas ħalib.

Il-fatt huwa illi ma tistax toqgħod tissusidja lil kulħadd għaliex ma tasal imkien u kulħadd jaf li aħna bħala gvern konna mpenjati li niġġieldu s-sitwazzjoni kiefra tad-deficit li writtna mill-amministrazzjoni Nazzjonalisa u ċ-ċirkostanzi ma kenux jippermettulna li nagħmlu ċerti affarijiet.

Imma konna bdejna diskussjonijiet bl-ikbar serjeta' u bl-ikbar responsabilita' sabiex ikun hemm polza ta' assigurazzjoni li tabilħaqq tkun tista' toħloq diskussjoni ma' l-operaturi u tkun tista' toħloq ambjent iktar prattiku dwar kif dawn is-sitwazzjonijiet kollha li ġarrabna tul is-snin ikunu jistgħu jiġu diskussi f'forum iktar tekniku, f'forum iktar prattiku u f'forum iktar xjentifiku.

Jien nifraħ lill-industrija tat-tjur li għamlet progress sostanzjali u nieħu gost nirrimarka li minkejja dak li kien jintqal mill-Oppożizzjoni Nazzjonalista li aħna konna se nneħħu l-levies ta' protezzjoni għas-settur ta' l-agrikoltura, jien nikkonferma minn hawn illi l-unika levy li neħħejna kienet dik tat-tuffieħ u din saret wara konsultazzjoni ma' l-għaqdiet kollha tal-bdiewa.

Jien sibt sitwazzjoni illi sa Mejju l-importaturi tat- tuffieħ kienu obbligati li jimportaw tuffieħ bla levy pero' minn wara Mejju riedu jħallsu l-levy.

Jien li dejjem ħdimt mal-bdiewa u dejjem ridt insaħħaħ ir-rabtiet bejn il-konsumatur u l-bdiewa - u ninnota li dan il-gvern se jkompli b'din is-sistema u dan intqal fid-diskors tal-budget u fid-diskors tal-ftuħ ta' din il-leġislatura - dak inhar iddeċidejt li nneħħu għal madwar tmien ġimgħat il-levy minn fuq it-tuffieħ bi prova għal sena.

Dan għamilnieh għaliex l-importaturi kienu qed jonfqu ħafna flus biex jiġġeneraw l-elettriku ħalli jaħżnu kwantita' kbira ta' tuffieħ li jdaħħlu f'Mejju biex jevitaw li jħallsu l-levy.

Pero' t-tuffieħ kien jimrad, kien jispiċċa bi prezz għoli u fl-opinjoni tiegħi kien jasal fi kwalita' inferjuri għand il-konsumatur.

Imbagħad jiġu jgħidu li aħna konna gvern bla sinsla u bla direzzjoni!

Fil-fatt il-bdiewa approvaw illi nneħħu din il-levy għal xi tmien ġimgħat - jikkoreġini l-ministru jekk jien żbaljat fin-numru ta' ġimgħat - bi prova għal perjodu ta' sena biex naraw kif tiżviluppa s-sitwazzjoni.

Issa rrid ngħid xi ħaġa fuq is-sitwazzjoni ta' l-importazzjoni tal-pure beefburgers.

Il-Gvern Laburista matul it-22 xahar li dam jamministra lil dan il-pajjiż kien ressaq avviż legali f'dan il-parlament, taħt il- provvedimenti tal-Local Manufactures Act, ħalli l-industrija lokali ta' l- ipproċessar tal-laħam frisk tkun protetta.

Fil-fatt il-kontrollur tad- dwana ngħata s-setgħa li bejn il-25 ta' Mejju u l-25 ta' Novembru ta' din is-sena stess jobbliga lill-importaturi li jimportaw il-beefburgers biex iħallsu 80c-il kilo.

Dan il-gvern, minkejja li jemmen fil-liberta' ta' l- espressjoni u minkejja li jgħid li huwa gvern illi jħobb jiltaqa' ma' kulħadd, fil-fatt ma ltaqa' ma' ħadd - u hawn niġi lura għat-traċċi ta' korruzzjoni u ta' nuqqas ta' trasparenza li kienu jattakkawni bihom mill- oppożizzjoni u li weġġgħu mhux biss lili imma weġġgħu anke lill-uffiċjali tad-dipartiment - u ddeċieda li minflok japplika l-Brussels custom code jagħti s-setgħa lill-kontrollur tad-dwana biex beefburgers importati friski jidħlu b'imposta ta' 10c-il kilo u mhux 80c-il kilo.

Issa nitlob lill-ministru biex jirrispondini fuq dan li għadni kif għidt għaliex meta għamiltlu din il-mistoqsija talabni biex nagħmilha lill-ministru konċernat u mir-risposta li tani sirna nafu illi l-gvern mhux talli ma kkonsultax u ma tkellimx mal-partijiet konċernati u mal-Federazzjoni ta' l- Industrija, li tirrappreżenta lill-industrija ta' l-ipproċessar, talli mar oltre s-setgħa tiegħu u approva levy ta' 10c il-kilo.

Jien min-natural tiegħi m'iniex bniedem li nieħu gost nattakka pero' nixtieq li ningħata spjegazzjoni għaliex il-gvern - mhux qed ngħid għall-Ministru Ninu Zammit għaliex dan huwa obbligu tal-gvern - aċċetta illi jiċċarġja levy ta' 10c-il kilo fuq l-importazzjoni ta' dawn il-beefburgers u mhux 80c-il kilo.

Issa se naqra ittra illi bħali rċeva l-ministru, mibgħuta fit-18 ta' Novembru, 1998.

"Nikteb f'isem il-poultry processors association...''

- hawnhekk qed jirriferu għall-assoċjati tal-biċċeriji u ta' l-ipproċessar tat-tjur u mhux taċ-ċanga -

L-assoċjati jinsabu mħassba ħafna mill-ġejjieni ta' l-industrija tagħhom liema industrija b'mod dirett tħaddem mijiet ta' nies apparti mijiet oħra bħala bdiewa li b'mod indirett jaqilgħu l-għejxien tagħhom minn din l-industrija ...''

- issa dawn kienu għadhom ma jafux u li ma kienx għall-interventi li għamlet l-oppożizzjoni ħadd ma kien jinformahom -

Dan it-tħassib ġej mill-fatt illi dan l-aħħar qed jintqal ħafna diskors, fis-sens illi l-gvern għandu xi intenzjonijiet li jnaqqas il- levies imposti fuq beefburgers li jinxtraw mill-franchises.

Għaldaqstant ġentilment jitolbuk tikkjarifika xi mistoqsijiet li qed iqajmu, dejjem jekk dan id-diskors huwa minnu, liema mistoqsijiet huma s-segwenti:..."

Dan ifisser li l-gvern ma għarraf lil ħadd u ma ddiskuta ma' ħadd.

Issa hawnhekk m'aħniex qed niddiskutu xi ħaġa f'din il-Kamra li fuqha tista' tissejjaħ division u b'maġġoranza ta' ħames siġġijiet tgħaddi tal-gvern!

Imma din l-attitudini ta' bullying tal-gvern, anke man-nies tat-triq m'hijiex tagħmel ġid u ma tirrispettax id-demokrazija ta' dan il-parlament u lanqas tal-poplu tagħna.

Jien ngħid li għandna nkunu aktar koerenti.

Inkompli naqra mill-ittra tal-poultry processors association.

Dawn huma d- domandi li talbu risposta għalihom.

"Jekk din il-policy ta' tnaqqis fil-levies hijiex se tapplika wkoll għall-prodotti tal-poultry, u jekk dan huwa l-każ, meta se tibda tapplika?

X'jifhem il-gvern bil-kelma "franchises", ċioe' jekk il- gvern jifhimx illi din tapplika għal kwalunkwe catering establishment bħala lukanda, bħala restaurant, take-away u supermarkets li joperaw taħt l-isem ta' ditti barranin jew li għandhom xi konnessjoni ma' operaturi barranin?"

Dawn x'qed jipprovaw jgħidu?

Li jekk xi ħadd minnhom għandu franchise jista' jaqbad u jimporta dawn it-tip ta' beefburgers?

Jien nagħlaq billi ngħid li fi żmien il-Gvern Laburista preċedenti kellna produzzjoni tal-majjal illi rrendiet lill-ekonomija u għall-ġid komuni aktar minn Lm2,400,000 matul it-22 xahar illi għaddew.

Din hija indikazzjoni ċara ta' l-investiment li sar fl-industrija tal-poultry, li żgur li fi 22 xahar qatt ma rrimarkat li tħoss dan l-inkwiet riesaq fuqha, anzi għamlet investiment kbir li renda u mhux biss ta prodott aħjar u ta' kwalita' lill-konsumatur, imma talli franchise lokali li kienet timporta l-prodotti tagħha bdiet tixtrih lokalment u dan grazzi għax-xogħol li sar minn investituri lokali u mir-raħħala illi jkabbru l-broilers u t-tiġieġ.

Qabel nikkonkludi rrid ngħid li dak li ntqal dwar l-ilma huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd iżda l-ministru ma qalx li aħna konna għaddejjin b'diskussjonijiet fuq it-tariffi l-ġodda u konna diġa' stabilejna sussidju ta' Lm1.4 miljun.

Barra minn hekk, wieħed irid isemmi illi l-Medigrain mhux talli ma wżatx iż-Lm2.8 miljun illi kellha allokati fil-budget sabiex tkun tista' tissussidja l-ġwież, talli rrendiet lura dawn iż-Lm2.8 miljun u magħhom Lm0.3 miljun għall-price stabilisation fund, illi naturalment huwa ċertifikat ta' kemm il-gvern kellu għaliex jagħmel iktar diskussjonijiet biex jirrifletti kif se jtejjeb aħjar is-sussidju għat-tariffi ta' l-ilma, li m'hemmx dubju huwa element ferm importanti kemm għas-settur ta' l-agro- industrija u kif ukoll għas-settur tal-produzzjoni tal-bhejjem u tat-tjur.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): Grazzi.

Issa skada l-ħin disponibbli għan-naħa ta' l-oppożizzjoni u l-ħin kollu li fadal huwa għan-naħa tal-gvern.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Sur President, qegħdin niddiskutu llum il-voti tal-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

Kif jaf kulħadd, it-tliet pilastri ta' l-ekonomija ta' pajjiżna huma s-settur ta' l-agrikoltura, is-settur tal-manifattura u s-settur tat-turiżmu.

Pero' diżgrazzjatament minn dak li qrajt u minn dak li stajt nara meta kont qed nipprepara ruħi għal dan id-diskors, nista' ngħid li l-ministeru għall-agrikoltura huwa dak il- ministeru li lilu jiġi allokati l-inqas fondi.

Filwaqt li għall-ministeru għas-servizzi ekonomiċi u għall-ministeru għat-turiżmu jiġu allokati miljuni ta' liri, insibu li apparti allokazzjoni ta' Lm7 miljun li tmur għal spejjeż rikorrenti li jintnefqu f'salarji u fi spejjeż oħra li jiġu bżonn iid-diversi dipartimenti li jaqgħu taħt dan il-ministeru, jingħata Lm1 miljun biss għall-investimenti u għall-programmi ta' natura kapitali agrikola.

Sinċerament ma kontx nippretendi li s-settur ta' l-agrikoltura, li jiddependi ħafna fuq ir-riżors naturali u r-riżors uman biex jipproduċi u jesporta l-prodotti tiegħu, jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu l-inqas budget.

Sur President, ħafna drabi fil-Kumitat ta' Provvista nitkellmu fuq il- performance imma jien xtaqt nitkellem fuq l-ammont ta' fondi disponibbli għal dan il-ministeru, pero' qabel nibda nitkellem fuq dan is-suġġett irrid ngħid li ħafna drabi l-bidwi jiġi skoraġġit il-ħin kollu.

L-erbgħa li aħna li llum qegħdin nagħmlu intervent fuq dan is-settur ġejjin minn kostitwenza mimlija bdiewa - qed nirriferi għall-Onor.

Noel Farrugia, l- Onor. Ninu Zammit, l-Onor.

Anton Refalo u jien - u għalhekk wieħed jista' jimmaġina li ħafna mill-ħbieb tagħna jkellmuna dwar il-biedja.

Jien nisħaq li dan is-settur irid ikun megħjun minn kull gvern, a kwalunkwe kost.

Il-bidwi fiex jista' jgħin lill-ekonomija ta' pajjiżna?

Nafu li għandna sitwazzjoni fejn il-bdiewa full-time qegħdin jonqsu u b'xi mod qed jiżdiedu il-bdiewa part-time.

Għaliex jeżisti dan il-fattur?

Kif ġieli rrapporta l-Onor.

Ċensu Galea, li wkoll kien ministru ta' l-agrikoltura, f'pajjiżna għandna sitwazzjoni fejn ir-raba' huwa ta' ċertu daqs u mbagħad meta jmut is-sid, l-art terġa' tinqasam fi fractions żgħar bejn il- werrieta u allura ma jkunx faċli għal dak li jkun li jkollu l-qligħ tiegħu jekk jaħdem ir-raba' bħala full-timer u allura jirriduċi ruħu għal part- timer.

Pero' minkejja li żdied in-numru ta' bdiewa part-time, xorta bqajna nipproduċu bis-sħiħ u huwa wkoll fattur pożittiv li l-art tagħna hija bnina ħafna, fis-sens li ma nirrikorrux għall-importazzjoni ta' affarijiet agrikoli imma nipproduċuhom aħna stess kemm, għalina l-Maltin u kif ukoll għan-numru kbir ta' turisti li jżuru pajjiżna.

Ma rridux ninsew li matul is-sena jiġu madwar miljun turist f'pajjiżna u ħafna drabi dawn jieklu mhux minn dak li nimportaw imma minn dak li nipproduċu aħna stess.

Għalhekk jien ninkoraġġixxi lill-bdiewa biex ikomplu jaħdmu r-raba' u nappella wkoll lill-gvern biex jalloka iktar fondi lil dan is-settur ħalli l-bdiewa jkunu jistgħu jaħdmu l-għelieqi tagħhom b'mod sostenibbli u aħna niffrankaw ħafna billi ma jkollniex nirrikorru għall-importazzjoni ta' prodotti agrikoli.

Pero' l-bdiewa huma skoraġġiti minn diversi lati.

Ħafna drabi jkollhom it-temp kontra tagħhom, li ċertament jaffettwa l- prodott u naturalment jaffettwa l-prezz tal-prodott.

M'hemmx dubju li l- prezz huwa fattur importanti għax kulħadd jaf li għax-xogħol li jagħmlu u għat-tul ta' ħin li jaħdmu, bi tbatija kbira minn kmieni fil-għodu sa wara nżul ix-xemx, l-inqas li jitħallsu huma l-bdiewa.

Sur President, irrid insemmi wkoll il-vantaġġi li jista' jkollna mill- produzzjoni ta' din l-industrija.

Kif diġa' għidt, l-ewwelnett ikollok tnaqqis fl-importazzjoni ta' dawn il-prodotti u allura jonqsu ħafna l-flus li joħorġu mill-pajjiż għaliex inkunu qed nipproduċu l-prodott lokalment.

Pero' l-produzzjoni mill-biedja għadha ftit wisq biex tipparaguna mas- setturi l-oħra bħala persentaġġ tal-GDP.

Imma aħna nafu li nuqqas fil- produzzjoni agrikola, forsi minħabba temp ħażin jew xi ħaġa oħra, jaffettwalek l-għoli tal-ħajja.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn l- istatistika li aħna nirċievu kull xahar mis-central office of statistics dwar l-għoli tal-ħajja jsib li ħafna drabi l-prodotti agrikoli huma t- termometru ta' l-għoli tal-ħajja.

Jiena ma noqgħodx ngħid li l-affarijiet ta' lussu bħal ħwejjeġ, żraben, affarijiet ta' chinaware jew dekorazzjonijiet għad-dar jaffettwaw daqstant l-għoli tal-ħajja, imma huma l-affarijiet essenzjali, bħalma huwa l-ikel, li dak li jkun ma jistax jgħaddi mingħajru, li jaffettwaw l-għoli tal-ħajja.

U se nagħti eżempju.

Din is-sena kellna nuqqas ta' 0.5 miljun kilo fi prodotti agrikoli - m'iniex qed ngħid li huwa tort tal-bdiewa għaliex staġun min ieħor jagħmillek differenza kbira - fuq is-sena l-oħra iżda l-valur tal-prodott żdied b'8.6%.

Dan x'ifisser?

Qegħdin ngħidu li meta l-ammont ta' ħaxix li ttella' fil-pitkalija naqas b'0.5 miljun kilo, jiġifieri 23% anqas, il- valur tal-prodott żdied b'51%, bir-riżultat li fl-1998 l-average price ta' l-affarijiet kollha li nipproduċu kien ta' 23c7 per kilo mentri fl-1997 l- average price kien ta' 12c kull kilo.

Għalhekk meta jkun hemm nuqqas fil- produzzjoni l-prezz jitla'.

Minn dan naraw kemm huwa importanti li nżidu l- produzzjoni agrikola u għalhekk għandna nagħtu l-ikbar inkoraġġiment lill- bdiewa għaliex, kif diġa' għidt, bis-somma ta' inqas minn Lm1 miljun li qed jiġu vvotati għall-investiment f'dan is-settur ma jistax ikun li noħolmu li nkabbru l-prodott b'mod xjentifiku.

Jien ngħid li għandna għalfejn nirringrazzjaw lill-Providenza li qed jirnexxilna nilqgħu għad-domanda tal- popolazzjoni Maltija, li llum tlaħħaq l-370,000 ruħ u għad-domanda ta' madwar miljun turist li jieklu minn dak li nipproduċu aħna.

Sur President, jien ngħid li l-bdiewa huma l-anqas nies li jaqilgħu.

Filwaqt li l-investitur fis-settur tal-manifattura jkollu garanzija ta' l- investiment li jagħmel, il-bidwi qatt m'għandu garanzija li almenu jifdi xi ftit kull sena minn dak li jkun investa, ngħidu aħna, f'xi biċċa makkinarju modern.

Għalhekk hemm bżonn li l-bidwi jingħata iktar għajnuna.

Per eżempju, dan l-aħħar kont qed nara l-quarterly review ta' September 1998 tas-Central Bank u ftakart li s-sena l-oħra l-parlament approva li l-Malta Development Corporation toħroġ garanzija ta' Lm21,000 lil small and medium size enterprises, guaranteeing up to 70% of the total outstanding loan balance due.

Imma jien nistaqsi: Lill-bdiewa x'qegħdin nagħtuhom?

Għalkemm fil-mission statement ta' l-1998 fi żmien Gvern Laburista u anke fl-estimi ta' din is-sena dawn l-affarijiet jiġu inkoraġġiti, imma fil- fatt m'aħna qed nagħmlu assolutament xejn biex ninkoraġġixxu lill-bdiewa biex huma jinvestu, anzi kultant iktar qegħdin niskoraġġuhom.

Kulma hemm ivvotati bħala għajnuna għall-bdiewa huma biss Lm75,000.

Imma x'tista' tagħmel b'din is-somma?

Jien ġej minn lokal tal-bdiewa u għalhekk spiss niltaqa' magħhom u naf id-diffikultajiet li għandhom.

Ma jistax ikun li s- settur tal-biedja ma jingħatax għajnuna xierqa bħalma jingħata lis-settur tal-manifattura.

Dan l-aħħar il-ħabib tiegħi l-Onor.

Noel Farrugia staqsa lill-Ministru Tonio Borg dwar in-numru ta' bdiewa li applikaw għal serra.

Din kienet mistoqsija interessanti ħafna u l-ministru qalilna li min-naħa tal-planning authority għadhom għaddejjin id-diskussjonijiet fuq dawn il-proposti li ilhom li bdew xi xhur u kien hemm xi diffikultajiet żgħar fil-passat li diġa' ġew megħluba.

Jien bħala membru tal-bord ta' l-awtorita' ta' l- ippjanar nammetti li teżisti ħafna burokrazija, speċjalment fl-ipproċessar ta' applikazzjonijiet għall-bini ta' serer u ġwiebi.

Hawn Malta 60% ta' l- art tagħna hija bagħli u allura bilfors irridu nirrikorru għal xi sistema li tiggarantilek provvista kontinwa ta' ilma.

Pero' jien ma nistax nifhem li biex tħaffer daqsxejn ta' bir jew ġiebja trid toqogħod tapplika għand l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Fir-reviżjoni tal-pjan ta' struttura din għandna nneħħuha kompletament għaliex ma jistax ikun li biex tapplika biex tagħmel bir jew ġiebja trid iddum tistenna x-xhur u ġieli anke s-snin.

Għandna problema oħra rigward is-serer.

Huwa veru li ħafna drabi s- serer ma jkunux jaqblu ħafna ma' l-ambjent u allura jistgħu jkunu ta' ostaklu għal dik il-pjanura ambjentali pero' qed ikun hemm ħafna oġġezzjonijiet għas-serer.

Malta hija kważi kollha water catchment area pero' qed jiġri li meta l-ilma tax-xita jew ċerta tisqija tgħaddi minn ġol- ħamrija, qed iġġorr magħha ċerti residues li qed imorru fil-pjan, minn fejn aħna ntellgħu l-ilma permezz tal-boreholes, bir-riżultat li dan jista' jkun kontaminat.

Huwa veru li hawn bdiewa u raħħala irresponsabbli li r-residue ta' l-annimali li jkollhom jitfgħuh ġewwa l-widien u fl-għelieqi u dan, meta jinżel 'l isfel, ikun hemm ċertu metaboliżmu, li jitħallat anke b'mod kimiku ġewwa l-ħamrija u jista' jagħmel ħsara lill-aquifer.

Jien nappella biex nimxu bl-iktar mod modern u rridu nifhmu li llum il-ġurnata iktar ssir ħsara meta jintefa' d-demel ġewwa l-għelieqi u mbagħad tagħmel ix-xita u dan jinżel 'l isfel milli ssir ħsara minn ġewwa s-serer.

Illum is-serer jistgħu jiġu sealed minn taħt, ikollhom base tal-concrete biex it-tisqija ma tinzilx 'l isfel u l-ilma għat-tisqija jiġi contained.

Imma fl- awtorita' ta' l-ippjanar donnu ħadd ma jrid jifhimha din il-ħaġa!

Problema oħra li qed jiltaqgħu magħha dawk li jridu jibnu farms biex irabbu t-tiġieġ u l-fniek hija li meta l-applikazzjoni tagħhom tmur quddiem il-Water Services Corporation, lanqas biss jikkonsidrawha minħabba l-water catchment area u l-permess ma jinħarġilhomx.

Għalhekk l-ebda persuna ma tista' tgħid li tixtieq karriera fil-biedja u li tkun a professional farmer minħabba d-diffikultajiet li tiltaqa' magħhom.

Ma jistax ikun li l-bidwi jibqa' jiddependi ħafna mit-temp li jagħmel fejn ġieli minħabba maltemp jew riħ jinqeridlu kollox u għalhekk illum il- ġurnata proprju bis-serer nistgħu nipproduċu ċerti prodotti li l-iktar li nikkonsmaw, bħalma huwa, per eżempju, it-tadam.

Jien m'iniex ngħid li l- patata għandha titkabbar fis-serer għaliex huwa impossibli, imma hemm ċerti prodotti li huma ta' konsum kbir li jistgħu jitkabbru fis-serer.

Jiena wisq nibża' li ħafna drabi n-nuqqas ta' full-time farmers ġej minn nuqqas ta' inizjattiva li wieħed jista' jieħu u minħabba d-diffikultajiet li jista' jiltaqa' magħhom.

Min-naħa l-oħra allaħares l-awtorita' ta' l- ippjanar kellha tagħti permessi għall-farms u għall-kmamar kollha li jitolbu l-bdiewa għax kieku jispiċċa l-environment kollu, jispiċċaw il- postijiet ta' rikreazzjoni u dawk il-postijiet ta' sbuħija naturali li għandna f'pajjiżna.

Pero' jrid ikun hemm ċertu raġonament differenti.

Għandna diffikultajiet oħra wkoll meta full-time farmer jintalab jagħmel environmental impact assessment mill-awtorita' dwar xi ħsara jista' jagħmel lill-ambjent, kif jista' jimmaniġġja l-ambjent eċċ, għaliex dan jinvolvi eluf ta' liri.

Meta xi ħadd ikun irid jibni xi lukanda jew xi ħadd mis-settur tal-manifattura jkun irid jagħmel xi investiment, ukoll jintalab jagħmel environmental impact assessment li trid madwar Lm4,000 biex tagħmlu b'mod professjonali u biex taċċettah l-awtorita' ta' l- ippjanar, pero' investituri kbar m'humiex se jħossuh daqstant.

Pero' m'huwiex possibbli għal dik il-persuna li trid tkun full-time farmer li toħroġ dawn il-flus kollha u għalhekk nifhem li kollox għandu jsir b'moderazzjoni xierqa.

Sur President, fil-ftit ħin li fadalli nixtieq nitkellem dwar il-VAT.

Jien naf li l-bdiewa qegħdin jistennew l-introduzzjoni ta' din it-taxxa għaliex kien hemm ħafna minnhom li ġew migdumin bis-sistema tas-CET, fejn ma kienx hemm is-sistema tar-refunds.

Huwa veru li fil-mission statement tal-gvern preċedenti intqal xi ħaġa dwar xi tip ta' refunds, imma dan qatt ma sar.

Jiena nappella ħafna lill-bdiewa biex jidħlu fis-sistema tal-VAT minħabba r-refunds.

Jiena nappella lill-bdiewa biex ma jkunux boloh u ma jidħlux fis-sistema tal-VAT minħabba n-nuqqas tad-dħul u t-threshold li hemm dwar id-dħul tagħhom.

Jiena nittama li jidħlu fis-sistema għax huma jistgħu jakkwistaw ħafna mir-refunds li jista' jkollhom.

Jiena nassigurahom li l-VAT se tkun aktar ta' inkoraġġiment għalihom għax dawk l- ispejjeż kapitali li jagħmlu huma jkunu jistgħu jieħdu xi fondi minnhom.

Qabel nagħlaq nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-vantaġġi kbar li għandhom il-bdiewa mill-Unjoni Ewropea.

Jekk wieħed jaqra l-mission statements u diversi pubblikazzjonijiet li toħroġ l-Unjoni Ewropea jsib l-għajnuna li tingħata lill-bdiewa biex isiru jew jitranġaw it-toroq li jintużaw mill- bdiewa.

Ħafna huma dawk il-bdiewa li jiġu għandna d-deputati, għand il- ministri - u naħseb li jmorru wkoll għand l-ex-Ministru Noel Farrugia - biex jitolbuna nirranġawlhom it-toroq li jużaw.

Kultant ikollhom bżonn għajnuna biex ikollha sistema ta' water irrigation tajba jew ikunu jridu għodda moderna biex jimmodernizzaw il-farm u dawn l-affarijiet tista' tiggarantihomlhom l-Unjoni Ewropea, mhux biss meta nkunu full members tagħha imma fil-perjodu tal-pre-accession, billi tagħtihom fondi biżżejjed biex ikunu jistgħu jimmodernizzaw is-sistemi fil-farms tagħhom.

L-aħħar ħaġa li nixtieq ngħid hija dwar l-analisi.

Jien nappella lill- ministru biex issir iktar analisi kemm fil-ħxejjex li nipproduċu kif ukoll fl-annimali għaliex din hija importanti ħafna.

Jiena dejjem insistejt dwar il-bżonn ta' industrial chemists.

Skond l-istatistika li ħarġet dan l-aħħar minn parliamentary question jirriżulta li għandna 23 spiżjar li huma unemployed u qed jirreġistraw għax-xogħol u għandna wkoll 70 spiżjara oħra li se joħorġu mill-universita' s-sena d-dieħla li lanqas se jkollhom fejn jaħdmu.

Għandna bżonn ta' spiżjara fl-industrija b'mod speċjali fis-settur ta' l-agrikoltura għaliex ma jistax ikun li ma ssirx analisi tal-prodotti tal-bdiewa.

L-Unjoni Ewropea tesiġi li jkun hemm garanzija li l-prodott ikun analizzat b'mod xjentifiku u nagħmel appell lill-ministru biex ninkoraġġixxu li jsiru dawn it-tip ta' courses fl- universita' u mhux kull min jilħaq spiżjar irid imur jaħdem bilfors fi spiżerija.

Barra minn Malta jinkoraġixxu liż-żgħażagħ li jidħlu għal dawn it-tip ta' korsijiet u minn dawn il-jobs jistgħu jaqilgħu ħafna flus.

Fil-mission statement li ppreżenta l-ministru ma' l-estimi tas-sena 1999 qed issir iktar enfasi fuq il-ħtieġa ta' riorganizzazzjoni mill-bdiewa, fid- dawl ta' l-applikazzjoni ta' Malta biex issir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena nittama li l-mission statement jiġi mistħarreġ sewwa u jiġi implimentat pero' dan ma jistax jiġi implimentat kollu kif inhu minħabba n- nuqqas ta' fondi.

Nittama li darba oħra ma jkollniex problemi ta' fondi ħalli nkunu nistgħu nimbuttaw lil dan is-settur dejjem aktar 'il quddiem.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Chairman, nibda biex nirringrazzja lill-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra li ħadu sehem fid-diskussjoni ta' dalgħodu u nifraħ ukoll lil sieħbi, l-Onor.

Michael Bonnici, li tkellem b'mod partikolarment tajjeb fuq il-planning authority.

Dwar il-planning authority irrid ngħid li min-naħa tal-ministeru għall-agrikoltura u sajd diġa' qegħdin nieħdu inizzjattiva sabiex ikollna kriterji stabiliti għal ħruġ ta' permess fl-oqsma tal-biedja u t-trobbija tal-bhejjem.

Jien ilni 23 sena perit u naf kif ċerti nies jinqdew b'ħafna skużi biex wara li jibnu strutturi agrikoli, imbagħad ifittxu li jibdlu l-użu tagħhom.

Allura fl- istudju li diġa' għaddej fil-ministeru għall-agrikoltura u sajd qegħdin naħsbu fuq liġi biex jispiċċaw dawk is-sitwazzjonijiet fejn bniedem, per eżempju, japplika biex jibni farm tat-tiġieġ jew tal-majjali, imbagħad wara erba' snin jew ħamsa l-istess persuna terġa' tapplika biex tagħmel change of use u nispiċċaw biex applikazzjoni għal farm tat-tiġieġ jew farm tal-majjali tiddawwar f'applikazzjoni għal sala tat-tiġijiet.

Għalhekk li qed ngħid huwa li se nagħmlu kriterji ċari biex min ikun irid jibni f'area agrikola għal skop agrikolu jew għal skop ta' trobbija tal-bhejjem, ikun diffiċli għalih - biex ma ngħidx impossibbli - li jittanta jagħmel użu alternattiv mill-istess proprjeta'.

L-Onor.

Bonnici semma wkoll is-CET u l-VAT - nispera 'l quddiem ikolli l- ħin nitkellem fuqhom ukoll - u semma wkoll l-ispiżjara.

Fil-fatt fil- ministeru qed isir restructuring biex nagħmlu użu aħjar mir-riżorsi umani available, b'tali mod illi nżidu l-effiċjenza f'kull livell biex forsi nibdew nittilgħu għal produzzjoni massima.

Fl-istruttura l-ġdida tal- ministeru jien lest li ndaħħal nies gradwati, bħalma huma spiżjara, fejn dawn ukoll ikunu jistgħu jagħtu kontribut biex l-oqsma tal-biedja u s-sajd ikomplu jiġu żviluppati fl-aħjar interess tal-pajjiż.

Issa rrid nirriferi għal dak li qal sieħbi l-Onor.

Noel Farrugia.

Jien sinċerament ngħid li ħadt gost nisimgħu jitkellem bil-kwiet matul is- siegħa li dam jitkellem pero' skantajt kif qgħadt issemmi l-bullying u x- shows.

Safejn naf jiena meta konna fuq naħa opposta f'din il-Kamra kkoperajna kemm stajna ma' xulxin.

Min-naħa tiegħi dejjem għamilt kritika kostruttiva u qatt ma qbadt ma' ħadd b'mod personali f'din il-Kamra.

Niftakar li anke fuq il-kwestjoni tal-planning authority, kont għidtlu li hemm bżonn li nagħmlu xi ħaġa dwar il-permessi f'areas agrikoli u kont anke offrejtlu l-għajnuna tiegħi.

Għalhekk skantajt kif beda jgħid li aħna niġu hawnhekk qisna xi bullies biex inbeżżgħu lil xi ħadd.

Dan assolutament m'huwiex minnu.

Dawn l-affarijet qatt m'għamilthom, la qed nagħmilhom issa u m'iniex se nagħmilhom fil-futur.

Fi tmiem id-diskors tiegħu l-Onor.

Farrugia semma l-kwestjoni tal-poultry processors association.

Jien ma nafx għaliex dawn jinsabu mħassba, kif qed jgħid l-Onor.

Membru, għaliex assolutament m'hemm xejn fuq xiex għandhom ikunu mħassba.

Jien ukoll nista' ngħid li ninsab imħasseb li forsi għada x-xemx ma titlax!

Allura jekk ninsab imħasseb li għada x- xemx ma titlax, se noqgħod nikteb ittra lilek u ngħidlek biex niktbu ittra lis-Sinjur Alla ħalli jara s-sitwazzjoni!

Safejn naf jien m'hemm xejn fuq xiex għandhom ikunu mħassba.

(Interruzzjonijiet) Allura għax huma mħassba għandna għalfejn niġu hawnhekk u nagħmlu show - m'iniex qed ngħid li nagħmlu xi tip ta' bullying - qisha waqgħet xi satellita!

Irrid ngħid li jien iltqajt ma' din l-assoċjazzjoni u ddiskutejna dawn l-affarijiet u ddiskutejna kif l-aħjar li nistgħu nkomplu nsaħħuhom.

Dak li sar tajjeb mill-Onor.

Farrugia m'iniex se mmaqdru, għaliex it-tajjeb jibqa' tajjeb bħal, per eżempju, il-kontroll li sar fuq il-farms tat-tiġieġ u fil- biċċeriji.

Imma fejn huwa ħażin irrid ngħid li huwa ħażin u rridu niftakru li aħna qegħdin hawnhekk imħallsin minn flus il-poplu u d-dover tagħna huwa li naraw li flus il-poplu jintnefqu sewwa fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Dak huwa xogħolna.

Illum l-Onor.

Membru qiegħed fuq in-naħa ta' l-oppożizzjoni u jien qiegħed fuq in-naħa tal-gvern biex bl-għajnuna ta' sħabi nipprovaw immexxu l-industrija 'l quddiem bl-aktar mod smooth.

Nifhem li huwa d-dover tiegħu li jikkritika fejn jara l-ħażin u jiġbdilna l-attenzjoni ħalli l-affarijiet isiru kif suppost, kemm-il darba ma jkunux qegħdin isiru kif suppost.

Pero' lanqas nippretendi li għax tiġi l-poultry processors association u tgħid li hija mħassba - kieku ġara xi ħaġa ngħid li għandek mitt elf raġun - niġu hawnhekk u nagħmlu plejtu.

Dan l-istess bħalma ġara qabel l-elezzjoni meta lil ċertu bdiewa mlewlhom rashom - m'iniex qed ngħid għall-Onor.

Farrugia, għaliex lilu nafu, imma forsi xi ħaddieħor min-naħa tiegħu - li jekk jitla' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien se jagħlaq il-boreholes u ma jħallix lill- bdiewa jtellgħu l-ilma.

Fil-fatt dawn bdew jagħmlu pressjoni u jiktbu ittri fil-gazzetti u saħansitra bdew jagħmlu anke xi petitions, pero' Gvern Nazzjonalista wara l-elezzjoni tal-5 ta' Settembru ħalla l-użu ta' l- ilma tal-boreholes għall-bdiewa, għax nafu li l-ilma huwa r-ruħ tal- biedja.

Qabel ma ngħaddi biex nagħmel daqsxejn ta' diskussjoni ġenerali fuq dawn l-oqsma, nixtieq ngħid xi ħaġa fuq dak li semma sieħbi dwar il-bord ta' l-MDP.

Meta l-Onor.

Farrugia daħal fil-ministeru kien hemm tnejn min-nies li wara ċertu żmien tneħħew u flokhom daħlu żewġ persuni oħra, li fl- opinjoni tal-ministru ta' dak inhar seta' jaħdem aħjar bihom.

Ovvjament dawn l-affarijiet isiru kull meta jinbidel gvern u, peress li jien m'iniex speċjali iżjed mill-Onor.

Membru, ikkopjajt il-pass tiegħu u wara li għaddew xahrejn jew xahrejn u nofs ħassejt il-ħtieġa li dawn iż-żewġ persuni li kienu diretturi tal-bord - u jien minn hawn nirringrazzjahom tax-xogħol li wettqu qabel - kellhom jinbidlu.

L-Onor.

Farrugia qal ukoll li fi żmienu kienet reġgħet bdiet l- esportazzjoni tal-basal pero' ta' min jinforma lill-pubbliku li din is- sena ma saret l-ebda esportazzjoni ta' basal.

Jien informat ukoll li s- sena l-oħra kien hemm żewġ aġenti li kellhom jesportaw il-basal lejn l- Olanda pero' għal xi raġuni stramba wieħed minn dawn l-aġenti ma tħalliex jesporta l-prodott.

Fid-diskors kollu li għamel l-Onor.

Farrugia aċċenna fuq fuq għal żona ta' kummerċ ħieles - u anke semma ċifra li smajtha għall- ewwel darba dalgħodu - imma ma semma xejn fuq it-tariffi ta' l-ilma.

Pero' fuq dawn l-affarijiet nitkellem iżjed 'il quddiem.

Il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Anton Refalo, semma l-organic farming.

Pero' rrid ngħid li meta nitkellmu fuq organic farming ma rridux noqogħdu nipprovaw nagħmluha ta' xi professuri u jidhirli li wasal iż-żmien li qabel ma nitkellmu naraw daqsxejn l-affarijiet kif għandhom isiru u nieħdu l- pariri ta' l-esperti.

Fil-ministeru jien għandi n-nies u ovvjament nimxi fuq il-pariri tagħhom u nitkellem ma' ċerti nies ukoll.

Issemmew diversi esperti li ġew minn Bari u minn Udine u nista' ngħid li jien iltqajt ma' dawn in-nies u flimkien iddiskutejna l-konċett ta' l-organic farming, xi trid biex ikollok organic farming, x'tip ta' ispettorat trid, x'tip ta' laboratorji trid u x'tip ta' training trid.

Huwa faċli li ngħidu li rridu nagħmlu l-organic farming pero' qabel xejn irid ikollna l-istruttura jew il- back-up neċessarju biex dawn l-affarijiet ikunu jistgħu jsiru bis- serjeta', għax meta tiġi biex tesporta dan it-tip ta' prodott irid ikollok iċ-ċertifikat minn organizzazzjoni li tkun imwaqqfa apposta u kemm- il darba ma jkollokx dak iċ-ċertifikat ma tkunx tista' tesporta l-istess prodotti li tkun kabbart b'tant tbatija taħt it-titolu ta' organic products.

L-Onor.

Anton Refalo semma wkoll il-kwestjoni tad-dwieli u fil-fatt stennejt li kien se jsemmiha l-Onor.

Farrugia.

Jien naqbel mas-sistema tad-dwieli kif adottata mill-ministri ta' qabel - cioe' l-Perit Lawrence Gatt, l-Onor.

Ċensu Galea u l-Onor.

Noel Farrugia - u naqbel ukoll li għandna nagħtu spinta lill-produzzjoni ta' l-għenba Maltija għal diversi raġunijiet.

Forsi tajjeb li wieħed jgħid li pajjiżna jdaħħal Lm1.4 miljun mill-esportazzjoni mhux ta' l-għenba iżda tal-patata pero' nimportaw b'madwar Lm2 miljun għeneb fis-sena, li parti minnu ovvjament imur għall- ikel u parti jispiċċa għall-għasir.

Għalhekk napella lid-dipartiment kollu li rridu nagħtu spinta qawwija, spinta bi skola u bi ħsieb biex inżidu l-produzzjoni ta' l-għeneb.

Dan jista' faċilment isir u nfakkar biss li missirijietna kienu jdawru l-ħitan tar-raba' tagħhom bid-dwieli b'tali mod li l-istess għeruq tagħhom ma kenux ikiddu lir-raba', jiġifieri fir-raba' kien ikun hemm spazju biżżejjed biex jitkabbru prodotti oħrajn bħal patata, basal u ħxejjex oħra.

Fil-fatt kienu jrikkbu d-dwieli fuq il- ħitan tar-raba' ħalli jkunu maqtugħa minn ma' l-art u kien ikun hemm inqas tħassir ta' l-għenba.

Għalhekk ngħid li ladarba nibdew ndawru l- ħitan tar-raba' bid-dwieli, jien konvint illi l-produzzjoni ta' l-għenba Maltija nagħtuha spinta 'il quddiem u b'hekk inkunu qegħdin ngħinu biex mhux biss ikollna kwantita' ikbar ta' għeneb għall-ikel imma iktar importanti minn hekk ikollna biżżejjed għeneb biżżejjed għall-għasir ta' l-imbejjed, għax kulħadd jaf li biex tesporta l-inbid irid ikollok it- tikketta fuq il-flixkun li l-għenba hija Maltija.

Illum il-produtturi lokali ta' l-inbid organizzaw ruħhom sew b'teknoloġiji moderni u avvanzati u jien persważ li ladarba dawn ikollhom materja bl-abbundanza, pajjiżna jkun jista' jagħmel isem u jkun jista' jsib dik in-niċċa tant importanti fis-swieq barranin fil-qasam tat-tkabbir ta' l-għenba u fil-qasam tal- produzzjoni ta' l-inbid.

Seħibna l-Onor.

Anton Refalo semma wkoll il-problema ta' l-irziezet li m'humiex imqabbdin mas-sistema tad-drenaġġ u semma wkoll l-aquifer.

Irrid ngħid li din il-problema ilha ġejja u saħansitra għandna rziezet lokalizzati f'postijiet fejn suppost qatt ma nħarġu permessi għall-bini ta' rziezet u dawn m'humiex imqabbdin mas-sistema tad-drenaġġ.

Allura jkollok kontaminazzjoni ta' l-aquifer u l-gvern huwa mpenjat li jibda jaħdem bis-serjeta' fuq din il-problema għax din ma taffettwax biss lill- irziezet imma taffetwa lil kull Malti u Għawdxi.

Niftakar li fl-1996, meta jien kont responsabbli mill-qasam ta' l-ilma, konna nieħdu 40% ta' l- ilma tax-xorb mill-aquifer.

Sa Settembru li għadda konna qed nieħdu 50% mill-ilma tal-pjan u allura wieħed mill-ewwel jinduna li iżjed ma jkollok kontaminazzjoni ta' l-ilma tal-pjan, inqas tkun tista' ttella' ilma; u kemm- il darba ma jkunx jista jittella' ilma kemm suppost mill-pjan, dak l-ilma li ma jittellax trid tpatti għalih billi tipproduċi volum ikbar permezz ta' l-impjant tar-reverse osmosis.

Issa aħna nafu li l-ilma tar-reverse osmosis jiġi għoli mhux ħażin, ħafna iktar mill-ilma li jittella' mill- aquifer, u allura kemm-il darba ma neħdux ħsieb biex nipproteġu l-ilma tal-pjan minn kontaminazzjoni li tkun ġejja mill-irziezet li ma jkunux imqabbdin mas-sistema tad-drenaġġ, dan ikun ifisser li l-poplu Malti u Għawdxi se jkollu jħallas flus f'iżjed taxxi biex nipproduċu l-istess volum ta' ilma bil-mezzi tar-reverse osmosis.

Sur President, nerġa' ngħid li l-gvern preżenti miexi fuq programm biex din il-problema, li tinvolvi investiment qawwi, tiġi tackled bis-serjeta' ħalli tiġi eliminata fl-iqsar żmien possibbli.

Pero' hawnhekk irrid ngħid illi l-gvern preċedenti Laburista ttraskura l-protezzjoni ta' l-aquifer.

Irrid infakkar illi l-gvern preċedenti Nazzjonalista kellu programm li permezz tiegħu kienu se jinbnew tliet impjanti tat-tisfija tad-drenaġġ.

Jiddispjaċini ngħid li matul dawn l-aħħar sentejn il-proġett tefgħuh fuq l-ixkaffa u prattikament ma sar xejn fuqu.

Dan il-proġett jinvolvi l- bini ta' tliet impjanti, fejn l-ewwel jinġabar l-ilma kollu tad-drenaġġ u jiġi msaffi, biex imbagħad ikun hemm distribuzzjoni ta' l-istess ilma msaffi b'sistema li tkun tiflaħ għall-pressa ta' l-ilma, ħalli b'hekk l- ilma jkun jista' jitwassal sa kull rokna tal-pajjiż, b'mod partikolari f'żoni agrikoli, u anke biex jintuża bħala second-class water f' areas industrijali.

Sur President, jidhirli li missejt fuq fuq il-punti kollha li tqajmu u issa rrid ngħaddi biex nitkellem fuq il-politika tal-gvern fil-qasam tal-biedja u s-sajd għall-ħames snin li ġejjin.

Għalkemm forsi ħafna nies ma tantx iqisu dawn l-oqsma bħala oqsma importanti għal pajjiżna, irrid ngħid li l-biedja u s-sajd huma importanti minn tliet aspetti.

Ċertament li dawn l-oqsma huma importanti mil-lat soċjali, għax ovvjament in-nies iridu jieklu biex jgħixu.

Huma importanti wkoll mil-lat ekonomiku, għax għandek in-nies li jaħdmu f'dawn is- setturi.

Finalment huma importanti mil-lat ambjentali, għax kulħadd jaf li ż-żamma tar-raba' huwa mod kif l-ambjent iżżommu nadif u sabiħ, b'tali mod li jgħin oqsma oħra ta' l-ekonomija tal-pajjiż, bħalma huwa s-settur tat-turiżmu.

Meta nsiefru barra mill-pajjiż kulħadd jieħu gost imur fil- kampanja u jsib areas nodfa pero' kultant ninsew li dik l-area tinżamm nadifa u kkultivata għax ikun hemm il-bdiewa fil-lokal li jkunu qed jieħdu ħsiebha.

Aħna wkoll irridu nirringrazzjaw lill-bdiewa talli jieħdu ħsieb ir-raba' biex iżommu l-ambjent ta' pajjiżna sabiħ.

L-Onor.

Michael Bonnici rrifera għall-mission statement tal-ministeru li, kif għidt diversi drabi, jesiġi illi jkollna provvista bnina u varjata ta' prodotti ta' l-ikel bi prezzijiet raġonevoli, li jkun jista' jlaħħaq magħhom il-konsumatur, iżda wkoll bi qligħ xieraq u adegwat għall- produttur, jiġifieri għall-bidwi, għar-raħħal u għas-sajjied.

Ovvjament dan kollu jrid isir b'mod li jitħalla impatt pożittiv fuq l-ambjent.

Sur President, jiena konvint u fiduċjuż li dan il-bilanċ ta' provvista ta' prodotti bi prezz raġonevoli għall-konsumatur u bi qligħ adegwat għall- bdiewa, għas-sajjieda u għar-raħħala jista' faċilment jintlaħaq kemm-il darba jkun hemm il-fiduċja min-nies kollha involuti, jiġifieri kemm min- naħa tal-gvern, kemm min-naħa tal-produttur u kif ukoll min-naħa tal- konsumatur.

Issemma ukoll il-kontribut li jipprovdu l-oqsma tal-biedja u s-sajd bħala persentaġġ tal-GDP nazzjonali.

Irrid ngħid illi għad-disa' xhur li għaddew il-kontribut mill-biedja u s-sajd ma tantx kien għoli u fil-fatt jien informat li dan kien madwar 2.9%.

Hawn ma tistax ma tgħidx li din iċ-ċifra hija markedly low u assolutament m'iniex konvint li d-dħul ta' prodotti agrikoli fil-pitkalija kien qed jiġi rreġistrat kif suppost.

L-affarijiet ma kenux sejrin kif mixtieq mhux għax kien hemm tmexxija ħażina min-naħa ta' l-Onor.

Noel Farrugia imma bil-kuntrarju dan ġara għaliex kellna politika li ma kenitx mibnija fuq pedamenti sodi.

Pero' niġi għal dan iktar 'il quddiem.

Wieħed mill-indikaturi li juru li l-qasam tal-biedja ma marx tajjeb fl- ewwel disa' xhur ta' din is-sena huwa li l-volum ta' bejgħ ta' ħxejjex u frott mill-pitkalija naqas.

Irrid infakkar li l-ġimgħa l-oħra d-DOI ħareġ press release, fejn ġew ippubblikati ċerti ċifri u figuri, u l-Onor.

Farrugia talabni biex naqra dik il-press release.

Pero' dak il-ħin ma kellix ċans naħdimha għaliex ma kellix calculator miegħi imma meta ħadtha miegħi l-uffiċċju u ċċekkjajtha sibt li l-prezz medju tal-prodott kollu li daħal fil-pitkalija fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena, meta mqabbel ma' l- istess disa' xhur tas-sena l-oħra, naqas minn 14c għal 12c1 din is-sena.

Dan ifisser li l-average price tal-prodott kollu li daħal fil-pitkalija fl- ewwel disa' xhur ta' din is-sena, meta mqabbel ma' l-ewwel disa' xhur tas- sena l-oħra, naqas b'14% u allura l-bdiewa daħlu inqas flus għax-xogħol li pproduċew.

Fattur ieħor li juri li dawn l-oqsma ma marrux tajjeb kif kien mixtieq - għax kulħadd jieħu pjaċir bil-ġid - kien il-fatt li fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena l-qatla tal-majjal u taċ-ċanga naqset ukoll.

Barra minn hekk, il-produzzjoni tal-bajd naqset konsiderevolment, il-bejgħ tat-tiġieġ naqas u l-unika żieda li kien hemm kienet fil-produzzjoni tal-ħalib.

Ma rridux lanqas ninsew li konna għaddejjin minn żmien ta' inċertezza kbira, partikolarment fl-aħħar xhur ta' l-amministrazzjoni preċedenti, u l-ħafna kwestjonijiet li tqanqlu dwar ħofor u mhux ħofor tefgħu lill-pajjiż f'inċertezza kbira u kulħadd beża' jinvesti.

Kien hemm ukoll il-fattur l-ieħor tad-dħul tat-taxxa tas-CET minflok il- VAT.

Ma' dik il-bidla l-operaturi li jaħdmu fl-oqsma tal-biedja u s-sajd kellhom iħallsu t-taxxa ta' l- ETP ta' 5% fuq il-prodotti li jixtru.

Jien ngħid illi bid-dħul mill-ġdid tal-VAT, il-qasam tal-biedja u s-sajd se jerġa' jieħu dak in-nifs meħtieġ.

Mhux talli se tispiċċa t-taxxa ta' l-ETP ta' 5% fuq ix-xiri tal-prodotti kollha li jużaw il-bdiewa, is-sajjieda u r- raħħala, iżda se jibda jkun hemm ir-refunds tant neċessarji għal dawn l- operaturi, li wkoll m'humiex se jibqgħu jħallsu t-taxxa fuq is-servizzi, l- ETS, meta jitolbu s-servizzi ta' electrician, ta' plumber jew ta' bennej u servizzi oħra.

Se tispiċċa wkoll dik il-ħafna burokrazija żejda ta' mili ta' karti billi joqogħdu jmorru fl-uffiċċju ta' l-extension services, barra li kultant jispiċċaw jibagħtu l-karti għandna biex jiġu eżentati mill-ħlas ta' ċertu taxxa, bħalma hija l-ETI.

Sur President, raġuni oħra għaliex l-oqsma tal-biedja u s-sajd ma marrux tajjeb f'dawn l-aħħar disa' xhur, bħalma kien mixtieq, kienet l-iffriżar ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Kulħadd jaf li minħabba dan l-iffriżar sal-lum għadna qegħdin inbatu l- konsegwenzi u jiddispjaċini nara li pajjiżna kellu jgħaddi minn inkwiet kollu bla bżonn meta konna fuq quddiem nett biex nidħlu.

Dan kollu minħabba politika żbaljata, bla bażi u bla sens.

(Interruzzjonijiet) Dalgħodu jien ma interrompejt lil ħadd.

Tant kienet żbaljata l-politika tal-Gvern Laburista meta ffriża l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea u ħareġ bil-ħolma ta' twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles ...

U hawn irid infakkar mhux x'qal l-Onor.

Noel Farrugia - għax jien persważ li l-Onor.

Membru jixtieq il-ġid ta' l-oqsma tal-biedja u sajd - imma x'qal il-kap tiegħu.

Fil-fatt l-Onor.

Alfred Sant qal illi ma riedx jidħol fl-Unjoni Ewropea għax inkella jkun marbut u għalhekk ried iwaqqaf żona ta' kummerċ ħieles.

Meta ġie mistoqsi kif se jiġu affettwati l-oqsma tal-biedja u sajd bi twaqqif ta' zona ta' kummerċ ħieles, l-Onor.

Alfred Sant irrisponda b'dan il-kliem:

"We wouldn't be able to protect our milk industry, our meat industry, our eggs, our vegetables ..."

Jiġifieri qed jgħid li bit-twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles, addio l- protezzjoni għall-oqsma tal-biedja u s-sajd.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Zammit, indirizza lis-Sedja jekk jogħġbok.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, jien qed nikkwota mill-gazzetta "The Times" ta' l-Erbgħa, 29 ta' April ta' din is-sena.

L-Onor.

Alfred Sant qal b'mod speċifiku, iswed fuq l-abjad, li bit-twaqqif ta' żona ta' kummerċ ħieles kienet se tispiċċa l-protezzjoni kollha lill-oqsma li jolqtu direttament lill-bdiewa, lis-sajjieda u lir-raħħala.

Sur President, irrid ngħid li meta f'Settembru ta' din is-sena dħalt fil- ministeru, mill-ewwel ħassejt li għandha ssir restructuring minn fuq s'isfel.

L-iskop tagħna huwa li nużaw ir-riżorsi umani kollha li hemm fil- ministeru bl-aħjar mod li nżidu l-effiċjenza u li tiġi eliminata l-ħela.

Ċertament li rridu nagħtu training adegwat lil kull individwu li jaħdem fil- ministeru ta' l-agrikoltura u sajd, ħalli nkunu f'pożizzjoni li nilqgħu aħjar l-isfidi tal-futur.

Irrid ngħid li aħna diġa' bdejna b'din l- istruttura u ġbarna l-information fuq kull ħaddiem li jaħdem fil-ministeru biex naraw x'inhuma l-kwalifiki u l-kwalitajiet li għandhom, l-istandard ta' edukazzjoni li għandhom, is-sengħa li għandhom u x-xogħol li attwalment qegħdin jagħmlu.

Aħna rridu li bl-istruttura ġdida nieħdu l- aħjar minn kull individwu għax jiena fiduċjuż li kull ħaddiem li hemm fil- ministeru kapaċi jagħmel l-almu tiegħu biex flimkien inkomplu nibnu fuq dak li sibna u nkomplu nsiru iżjed effiċjenti għall-futur.

Sur President, kif diġa' għidt, dan ir-retraining irid isir biex il- ministeru kollu jsir iżjed effiċjenti u jkun aktar preparat għall-isfidi li għandna quddiemna.

Bħalma jaf kulħadd, il-politika tal-gvern preżenti hija li aħna nkunu membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea u dan ifisser li rridu nkunu ppreparati kif suppost - din m'hijiex xi ħaġa speċjali - bħalma huma ppreparati u bħalma fil-fatt jaħdmu nies oħra li jgħixu f'pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid li bi sħubija fl-Unjoni l-oqsma tal-biedja u s- sajd se jibbenefikaw billi prinċipalment se jkollna ċ-ċans li nidħlu f'suq li huwa elf darba akbar mis-suq lokali.

Barra minn hekk, l-operaturi li jaħdmu fil-biedja u s-sajd se jibbenefikaw minn fondi speċjali li tagħti l- Unjoni.

Permezz ta' dawn il-fondi jkunu jistgħu jtejbu l-effiċjenza tagħhom b'tali mod illi jsiru iżjed kompetittivi billi jgħollu l-livell tal-produzzjoni u jtejbu l-kwalita' tal-prodotti biss ikunu f'pożizzjoni li jikkompetu ma' operaturi oħra Ewropej.

Aħna se naħdmu biex il-bdiewa tagħna jkollhom l-stess opportunitajiet u jkunu fuq l-istess pjan daqs operaturi mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni.

Irrid ngħid ukoll illi biex inkomplu nsaħħu dawn l-oqsma, barra li qegħdin nagħtu direzzjoni ġdida ta' politika estera, diġa' taffejna wħud mill-problemi li kien introduċa Gvern Laburista preċedenti.

Hawnhekk irrid bilfors nagħmel riferenza - għax dalgħodu semmewli l-calculator - għat- tariffi katastrofiċi ta' l-ilma li kien ħareġ bihom il-Gvern ta' l-Onor.

Alfred Sant fil-5 ta' Novembru tas-sena l-oħra.

Bit-tariffi kif ħarġu fl- Avviż Legali Nru. 57 u l-Avviż Legali Nru. 58, sa qabel l-elezzjoni r-rata ta' xiri ta' ilma għar-raħħala kienet għadha bil-Lm1.10 kull metru kubu.

Dan ifisser li, per eżempju - u konna aħna li qajjimna kuxjenza dwar dawn l- affarijiet - kont ta' l-ilma ta' sena li qabel kien jammonta bil-meter b'kollox għal Lm91.80 kien se jitla' għal Lm2,700 grazzi għall-miżuri li għoġbu jdaħħal l-Onor.

Alfred Sant.

Dak ġenn!

Kif tista' timmaġina li min kien qed iħallas Lm92 f'daqqa waħda tgħidlu li l-kont telagħlu Lm2,700!

Kif tela' Gvern Nazzjonalista, reġa' studja l-affarijiet sewwa u ħareġ b'tariffa adegwata, ġusta u li m'hijiex tal-mistħija.

Fil-fatt bit- tariffa l-ġdida li għamilna aħna, fejn qabel kont ta' l-ilma f'sena kien ikun ta' Lm92 issa se jitla' għal madwar Lm190, u allura l-kont il-ġdid se jkun 7% biss ta' kemm kien se jkun l-istess kont bit-tariffa inġusta, katastrofika u tal-mistħija li kien ħareġ biha l-gvern preċedenti.

Sur President, kien hawn ħafna għajdut li kienet se tispiċċa r-refund tan- nofs bolla lill-bdiewa, lis-sajjieda u lir-raħħala pero' aħna diġa' ħadna l- miżuri kollha biex in-nofs bolla tibqa' tiġi mħallsa kif kienet titħallas qabel.

Irrid ngħid ukoll illi l-ministeru se jibda diskussjonijiet sabiex il-biedja u s-sajd jidħlu taħt l-umbrella ta' l-Industrial Development Act u bis-saħħa ta' l-institute for the promotion of small enterprise, l-IPSE, il-bdiewa, is-sajjieda u r-raħħala, li huma kollha operaturi żgħar, se jkunu jistgħu jibdew igawdu mill-benefiċċji għal skop ta' restructuring u b'hekk allura għandhom itejbu l-effiċjenza tagħhom.

Ovvjament, kif diġa' għidt, dan kollu qed isir fil-pjan tar- riattivazzjoni ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, dalgħodu ma kontx beħsiebni noqgħod nitkellem fuq l- esportazzjoni tal-patata u ta' ħxejjex oħra imma ladarba ssemmew ikolli nagħmel riferenza għalihom ukoll.

Pero' se nsemmi ċerti affarijiet la biex inmaqdar, la biex nagħmilha tal-bully u lanqas biex nipprova ngħallem lil xi ħadd imma biex ma jerġgħux jirrepetu ruħhom fil-futur, la taħt Gvern Nazzjonalista u lanqas taħt Gvern Laburista, għax minn ġennati bħal dawn ibati il-biedwi, ir-raħħal u s-sajjied u magħhom ibati l-poplu kollu.

Per eżempju, issemmiet l-esportazzjoni tal-ħaxix frisk.

Irrid ngħid li meta kienet qiegħda ssir din l-esportazzjoni kien hemm nies li nformaw lill-ministeru illi l-affarijiet ma kenux qegħdin isiru kif suppost u minkejja dan ma tteħdux il-passi.

Per eżempju, fir-rapport li sar f'Marzu ta' din is-sena minn min mar jiċċekkja - liema rapport naturalment kienu għaddewh lill-ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Noel Farrugia - intqal hekk:

"It was embarrasing to be present when the vendor was trained to convince a purchaser to purchase the squashed boxes."

Il-prodott barra kien ġie mibgħut fil-kaxxi u sakemm dawn waslu għand tal- ħanut fis-suq fejn inbiegħu, dawn il-kaxxi kollha tgħaffġu bil-piż tagħhom stess.

F'dan ir-rapport ikompli jintqal li:

"The white box ..."

- li kienet il-kaxxa li fiha kien qed jiġi esportat il-prodott lejn l- Ingilterra -

"... is a problem because it is not attractive but the problem here is the wrong image we are giving the Malta produce."

Dan ifisser li għamilna reklam ħażin għall-prodott Malti.

Fir-rapport jingħad ukoll li lanqas ittieħdu prekawzjonijiet biex jitneħħa d-dud, li kien parti mill-prodott li ġie esportat, u kien hemm weraq kollu toqob, mikul mill-bebbux.

U nikkwota eżatt mir-rapport:

"The biggest problem which I saw here were the holes in the leaves left by the snails.

Some holes were as large as a one pound coin."

U minkejja dawn l-affarijiet kollha, bħala pajjiż bqajna nesportaw dan it- tip ta' ħmieġ li għamel diżunur lill-prodott lokali.

Jiddispjaċini li qed insemmi dawn l-affarijiet imma ma rridx li fil-futur dawn jerġgħu jirrepetu ruħhom.

Jien nifhem li l-ministru ta' qabli ma setax jagħmel kollox hu imma kont nippretendi li n-nies li kellu miegħu kienu rġiel biżżejjed biex jiġbduli l-attenzjoni u jieħdu azzjoni biex dawn l- affarijiet ma jsirux.

Per eżempju, ir-rapport ikompli jgħid:

"These boxes are put on show for everyone to see."

- ovvjament il-kaxxi jmorru bl-ajruplan ta' l-Air Malta u jittieħdu fis- suq -

"Ours ..."

- qed jirriferi għall-kaxxi ta' Malta -

"... is the only one without a design and the only one with a visible airways sticker.

If we continue this way, we will soon become known as the Air Malta produce."

Daqshekk waqqajnih għaż-żufjett il-prodott lokali Malti!

Jiena se nagħmel minn kollox biex dawn l-affarijiet ma jsirux fil-futur u nispera li anke meta xi darba jkun hemm bidla fil-gvern u jerġa' jkollna amministrazzjoni Laburista, dawn l-affarijiet ma jerġgħux jirrepetu ruħhom għax b'hekk tbati l-industrija lokali u jbati l-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Rigward l-esportazzjoni tal-patata rrid ngħid li fuq l-agreement illi kien hemm qabel għall-esportazzjoni ta' 6,000 tunnellata patata, aħna żidna 600 tunnella oħra, li tiġi żieda ta' 10% fuq il-kwantita' mifthiema mill- gvern preċedenti.

Bi pjaċir nerġa' ngħid illi minkejja li noqogħdu nsemmu l-outright purchase, il-prezz medju għall-esportazzjoni ta' dawn l-extra 600 tunnellata patata huwa ta' madwar 16% ogħla mill-prezz medju ta' l- esportazzjoni tal-patata tat-tip alpha, kif miftiehem mill-gvern preċedenti.

Dan qed ngħidu mhux biex noqgħod inqabbel jew noqgħod nitgħajjar imma qed ngħidu biex b'daqsxejn iżjed għaqal, bi ftit aktar entużjażmu u forsi b'iżjed koperazzjoni u b'aktar teamwork, anke bejn iż- żewġ naħat tal-Kamra stess, inġibu l-aħjar prezz possibbli għall-prodott Malti ħalli b'hekk igawdi kulħadd, kemm il-bidwi u kif ukoll il-konsumatur Malti.

Pero' rrid ngħid ukoll li l-kuntratt li sar mill-gvern preċedenti fuq l- esportazzjoni ta' 6,000 tunnellata patata tat-tip alpha kien fih ċerti affarijiet li bi ftit iżjed għaqal setgħu ġew evitati, għax permezz ta' dan il-kuntratt il-bidwi Malti se jmur batut iżjed milli kien imur fil- passat.

Per eżempju, iddaħħlu spejjeż extra fejn jidħol il-ħatt tal- patata, l-ippakkjar, il-ħażna u l-promotion biex jinbiegħ l-istess prodott u ovvjament dawn l-ispejjeż iridu jinqatgħu mill-ħlas dovut lill-bidwi lokali.

Meta allura wieħed jara li hemm aktar spejjeż involuti f'dak li huwa ppakkjar u f'dik li hija ħażna, ma naħsibx li jista' jiġi xi ħadd u jgħidilna li fuq l-ewwel kunsinna ta' patata mibgħuta l-Olanda nistgħu qatt inġibu prezz aħjar.

Dak huwa ħolm ħelu!

(Interruzzjonijiet) Meta inti għandek dawn l-additional costs, ma tista' qatt iġġib il-pożizzjoni li tixtieq, allavolja l-patata tkun bikrija u preżentabbli.

Irrid ngħid ukoll illi l-prezz li ġie miftiehem għall-aħħar 1,000 tunnellata metrika hija ta' 18.05 guilders, prezz verament baxx.

Jiddispjaċini ngħid li dan il-prezz għandu jħammar wiċċ - ma rridx ngħid wiċċ l-Onor.

Noel Farrugia - l-individwu li fl-aħħar mill-aħħar għamel diskussjonijiet biex seta' jintlaħaq l-istess ftehim.

Jiena ovvjament ma rridx ngħid li dan kien l-Onor.

Noel Farrugia għax il-ministru kellu l- esperti miegħu li kienu mdaħħlin fl-operat kollu u fuq il-mod kollu kif sar il-ftehim fuq l-esportazzjoni tat-tip ta' patata alpha.

Per eżempju, nista' ngħid ukoll li f'dan l-aħħar kuntratt ta' l-esportazzjoni tal-patata alpha, seta' wkoll ġie miftiehem b'mod kif seta' jiġi mħeġġeġ ...

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Zammit, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

L- Onor. Bartolo jżomm l-ordni, jekk jogħġbu.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Biex inkompli fuq din tal-kuntratt, nista' ngħid li dan il-kuntratt li se jorbot lill-bidwi Malti għat-tliet snin li ġejjin seta' faċilment ġie magħmul b'mod iżjed effiċjenti u b'mod iżjed professjonali.

Rigward il-pitkalija l-ħsieb tagħna huwa li hawnhekk ukoll nagħmlu rivoluzzjoni żgħira fil-mod kif isir l-operat tax-xogħol.

Aħna l- ħsieb tagħna huwa li s-sena d-dieħla ndaħħlu l-bar coding, jiġifieri kull kaxxa ħaxix jew frott lli tiddaħħal fil-pitkalija ikollha l-isem ta' min daħħalha, il-grading tal-prodott, il-prezz tal-bejgħ, il-commission tal- pitkal u naturalment is-sehem tal-bidwi u b'hekk allura nkunu nafu kemm verament il-qasam tal-biedja u sajd ikun qed jikkontribwixxi għall-GDP.

Sinċerament nemmen li l-produzzjoni tal-biedja f'pajjiżna tammonta għal ħafna aktar minn dak dikjarat u permezz ta' din is-sistema jiena persważ illi l-operat kollu tal-pitkalija jsir b'mod iżjed ġust u effiċjenti.

Barra minn hekk irridu nagħtu spinta biex ikollna provvista ta' ilma adegwata għall-irrigazzjoni.

Irrid ngħid illi minkejja l-ħafna ftaħir li smajna tul dawn l-aħħar 22 xahar, li l-ammont ta' ilma msaffi permezz ta' l- impjant tat-tisfija tad-drenaġġ kellu jiżdied minn 7,000 għal 17,000 metru kubu, aħna sibna li kollox kien għadu f'livell ta' ħolm.

Il-verita' hi li mill-impjant ta' Sant'Antnin mhux qed ikollna ilma biżżejjed minħabba diversi problemi ta' traskuraġni fuq il-pompi, fuq il-mod kif l-ilma tad- drenaġġ jasal għat-tisfija u ħafna problema oħra.

Għalhekk hawnhekk il- gvern se jkollu jagħmel sforz akbar biex jara li jiżdied b'mod sostanzjali l-volum ta' ilma li nipprovdu għat-tisqija, ħalli nkunu nistgħu nilħqu areas sħaħ li s'issa għadhom mhumiex irrigati.

Allura se nerġgħu mmorru lura għall-proġett li kien diġa' beda jippjana l-Gvern Nazzjonalista qabel l-1996 meta kellna l-ħsieb li nagħmlu tliet impjanti tat-tisfija tad- drenaġġ.

Hawn fejn tidħol il-politika barranija u fejn stajna ggwadanjana ħafna mill-Unjoni Ewropea.

Nafu li fil-qasam tal-biedja, permezz tal- common agricultural policy, l-Unjoni tagħti fondi biex isiru proġetti ta' din in-natura, proġetti ambjentali, u bi proġett bħal dan nistgħu faċilment - stajna u għad għandna ċ-ċans - nieħdu għajnuna sostanzjali.

L-istatistika turi li f'pajjiżna l-bdiewa kuljum jieħdu mat-tliet miljuni sa erba' miljun gallun ilma kuljum mill-aquifer.

Kemm-il darba nissostitwixxu l-ilma li qed jittella' mill-aquifer b'ilma msaffi mid- drenaġġ, aħna nkunu nistgħu nirridimensjanaw il-volum ta' ilma li jiġi extracted mill-aquifer accordingly.

Una volta neliminaw l-ippumpjar extra ta' madwar tliet miljun u erba' miljun gallun ilma, lill-Kaxxa ta' Malta nkunu qegħdin niffrankawlha madwar Lm3 miljun fis-sena, għax daqshekk trid biex tipproduċi dak il-volum ta' ilma.

Dan huwa l-mod globali kif irridu nieħdu ħsieb is-cycle kollu ta' l-ilma, li nutilizzawh u nagħmlu l-iżjed użu tajjeb minnu għall-ġid tal-pajjiż kollu.

Mr Chairman, nixtieq li għandi iżjed ċans biex nispjega d-diversi oqsma li jaqgħu taħt dan il-ministeru pero' rrid insemmi daqsxejn ukoll il-mod kif, per eżempju, matul l-aħħar sena ma tantx sar asfaltar jew concreting ta' areas rurali.

Jiena naf illi l-Onor.

Noel Farrugia ma kellux il-fondi neċessarji biex jagħmel toroq rurali, imma rrid ngħid ukoll li waqt li fix- xahar ta' qabel l-elezzjoni l-asphalting ta' toroq rurali ngħata spinta, il- ħsieb tagħna huwa illi għas-sena d-dieħla wkoll, bl-ammont li għandna vvotat għal dan l-iskop nagħmlu l-ammont massimu ta' concreting ta' toroq rurali.

Rigward in-naħal irrid ngħid fuq fuq illi hawnhekk ukoll kellna sitwazzjoni fejn kellna l-mard f'din l-industrija - mhux qed nirriferi għal dawn it-22 xahar - u għalhekk mill-ewwel ħadna l-briga li l-ewwel nagħmlu depopulation u mbagħad nagħmlu repopulation b'irġejjen ġodda, ħalli b'hekk din l-industrija nerġgħu nqajmuha u nagħtuha l-ħajja.

Irrid ngħid li hawnhekk għandna l-għajnuna ta' esperti mill-FAO ukoll, u bl-għajnuna ta' esperti barranin u bl-għajnuna ta' persuna f'Malta ntiża f'dan il-mestier qegħdin naraw riżultati inkoraġġanti għax f'dawn l-aħħar għaxar ġimgħat diġa' faqqsu biżżejjed irġejjen biex inkunu nistgħu nintefgħu b'ruħna u ġisimna għal din il-biċċa xogħol iebsa.

Dan l-eżerċizzju bilfors irid isir għax barra milli n-naħal jagħtuk l-għasel, kulħadd jaf li l-iskop prinċipali tan-naħa huwa li jdakkar.

Rigward iċ-ċentru tal-micro propagation irrid ngħid illi hawnhekk se nkomplu mexjin fuq il-politika li kienet qed tiġi adottata qabel, jiġifieri kemm fi żmien Gvern Nazzjonalista kemm ukoll fi żmien il-gvern preċedenti, u se nkomplu nagħmlu l-almu tagħna biex anke f'dan għallinqas aħna nkomplu nżidu l-effiċjenza taċ-ċentru, kif ukoll il-produzzjoni mill-istess ċentru.

Rigward il-proġett ta' Wied il-Qlejgħa rrid ngħid li anke hawnhekk se nkomplu mexjin bix-xogħol kif kien għaddej u rrid ngħid ukoll li l-Gvern Taljan għadu kemm approva l-proġett.

Dan jikkonferma li x-xogħol fuq Wied il-Qlejgħa se jitkompla hekk kif dan jasal ħdejn iċ-Chadwick Lakes.

Rigward l-Għammieri rrid ngħid li anke hawnhekk f'dan l-experimental farm sibna telqa ġenerali u ddeċidejna li nagħtu injection kif jixraq ħalli anke dan il-farm nerġgħu ntellgħuh għal-livell li jixraqlu.

Per eżempju, se jsir concreting tat-toroq kollha li hemm fl-Għammieri u l-mod kif jitmexxa dan l-istess farm se nimmodifikawh.

Żgur li spiċċa ż-żmien li toqgħod iżżomm mal-50, 60, 70 baqra fil-post.

Jekk trid iżżomm baqar iżżommhom għall-użu esperimentali u żżomm ħamsa, sitta jew sebgħa u ma noqogħdux indaħħlu lill-pajjiż fi spejjeż żejda.

Issemmiet ukoll dalgħodu l-fabbrika li kienet magħrufa qabel ta' l-MMU imma llum nsibuha bħala d-dairy factory.

Naħseb li għadda żmien biżejjed minn meta bdejna ngħidu li rridu nibnu fabbrika ġdida tal-ħalib u issa rridu b'mod prattiku naqbdu l-għoġol minn qrunu u din l-imbierka fabbrika nibnuha.

Jiena rajt il-files kollha li kien hemm qabel, rajt id-diversi sites li kien hemm qabel, ġew identifikati sites ġodda wkoll fejn din tista' tinbena u qabbadt grupp ta' nies mill-ministeru jagħmluli re- evaluation tas-sites kollha li kienu ġew identifikati qabel u jagħmluli wkoll evaluation ta' dawk is-sites ġodda li ġew identifikati dan l-aħħar.

Irrid ngħid illi meta tiġi għall-bini ta' fabbrika ta' dan it-tip għandek ċerti parametri li trid tosservahom, trid timxi magħhom u trid toqgħod attent li l-fabbrika kemm jista' jkun tinbena f'post li jkun fiċ-ċentru tal- post fejn għandek l-iżjed industrija tat-trobbija tal-bhejjem.

Din il- fabbrika trid tinbena wkoll f'post fejn l-inqas li tista' tikkontaminalek l- arja.

Irid ikun post fejn toroq jagħtuk ċans ta' aċċess adegwat għat- traffiku.

Dan il-post irid ikun lokalizzat fejn is-servizz ta' l-ilma jkun fi kwantita', is-servizz ta' elettriku ikun b'vultaġġ tajjeb kif ukoll is- servizz tad-drenaġġ ikun adegwat.

Jiena konvint li anke mis-sites ġodda li ġew identifikati, hemm grupp ta' nies, hemm kumitat apposta li qed jaħdem fuq din u nispera li fil-ġimgħat li ġejjin il-kabinett jiġi ppreżentat b'rapport ta' fejn hu l-aħjar site ħalli minn hemmhekk, jekk Alla jrid, inkomplu mexjin ħalli matul din il-leġislatura bl-għajnuna ta' kulħadd - jiġifieri bl-għajnuna tar-raħħala, bl-għajnuna tal-KPH, bl-għajnuna tal- MDP, ilkoll flimkien bħala team - tinbena din il-fabbrika ta' l-MDP, ħalli r-raħħala jkunu jistgħu jibbenefikaw minn dħul aħjar waqt li l-konsumatur jkollu varjeta' akbar ta' prodotti.

Rigward il-laboratorji in ġenerali rrid ngħid li anke hawnhekk qegħdin nagħmlu upgrading ta' l-apparat li għandna fil-laboratorji kollha, bħalma qiegħed issir upgrading ta' l-extension service.

Per eżempju, fl-extension service rridu naslu li ssir GIS, jiġifieri geographic information system jew survey, ħalli nkunu nafu kull rokna raba' xi kwalita' ta' ħamrija għandha, kemm hija umduża, xi kwalita' ta' ilma għandna bżonn biex ittella' ċertu prodotti, ħalli b'hekk nutilizzaw areas raba' to the maximum u nkunu nistgħu nieħdu l-akbar ammont ta' produzzjoni mill-istess raba' li għandna.

Mr Chairman, irrid ngħid xi ħaġa dwar is-sajd.

Fuq is-sjaf ukoll qiegħda ssir struttura fil-ministeru għax jiddispjaċini ngħid - u naħseb li l-Onor.

Noel Farrugia jikkonfermah dan - li kien hemm żmien fejn kien naqas l-ingaġġ ta' fisheries officers addestrati kif suppost.

Issa permezz ta' training institute li qed jiġi mwaqqaf fil-ministeru, irid isir re-training tan-nies ħalli jkollna nies trained biżżejjed ta' ċertu livell biex nilħqu l-isfidi tal-futur.

Irrid ngħid li bħala ministeru bqajna nieħdu sehem f'fora internazzjonali.

Dalgħodu ssemma' l-GFCM, il-general fisheries council għall-Mediterran, u naf li dan il-kumitat jaħdem ħafna.

Bis-saħħa tiegħu jista' jsir kontroll aħjar u monitoring aħjar ta' l-ammont ta' l- istock kollu ta' ħut fil-Mediterran - għandek ukoll il-Co-Op Med, li hija organizzazzjoni li taħdem taħt l-umbrella ta' l-FAO - u nista' ngħid li l- ministeru wkoll qed jagħti sehmu biex jgħin biex tinġabar id-data.

Rigward is-sezzjoni ta' l-akwakultura rrid ngħid li hawnhekk qegħdin isiru t-tentattivi kollha biex din ukoll terġa' tinbena kif jixirqilha.

Biss ma naħsibx li għadu ż-żmien li din tkompli tikkompeti b'mod kummerċjali imma dan iċ-ċentru għandu jkun ċentru ta' research and development, kif ukoll ċentru li jagħti support lill-farms eżistenti ta' l- akwakultura.

Ovvjament bħala gvern irridu li fil-futur immedjat ninsistu u naħdmu biex tispiċċa t-taxxa ta' 15%, li huma suġġetti għaliha kull min jesporta l-ħut barra minn xtutna, kemm dawk tal-fishfarming kif ukoll dawk is-sajjieda l-oħra li jaqbdu l-ħut mill-baħar ta' madwarna.

Il-gvern preżenti se jagħmel l-almu tiegħu kollu biex din it-taxxa ta' 15% ittir għal kollox, bħalma kien ġara fil-każ ta' l-esportazzjoni tal-patata.

Mr Chairman, nagħlaq billi bħalma għidt fil-bidunett, nerġa' nikkonferma li l-ministeru se jaħdem biex jaqdi l-missjoni tiegħu, jiġifieri li pajjiżna jiġi fornut b'varjeta' ta' prodotti bnini ta' l-ikel bi prezz raġonevoli imma b'tali mod li jħalli qligħ ġust u adegwat lil min ikabbar il-prodott.

Fl-istess ħin irrid nirringrazzja lill-ħaddiema kollha li jagħmlu parti mill-ministeru u lil dawn il-ħaddiema ngħidilhom illi flimkien bħala team għandna nippreparaw rwieħna tajjeb u naħdmu maqgħudin ħalli ngħollu l-effiċjenza all round.

Jekk naħdmu maqgħudin bħala team inkunu nistgħu nkomplu nirranġaw u ntejbu dawn l-oqsma tal-biedja u s-sajd għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 52 imressqa mill-Onor.

Noel Farrugia.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 30

L-Onor.

| | | |Abela Carmelo|Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard |Farrugia Noel | |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion Charles | |Charles | | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona Chris|Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie|Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo Adrian | |Joseph | | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | |

KONTRA 35

L-Onor. |Abela Anthony|Galea Louis | |Agius Francis|Galea Mario | |Asciak |Galea Pace | |Michael |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Jason | | |Bonnici Josef|Hyzler George | |Bonnici |Mifsud Bonnici | |Michael |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina |Muscat Claude | |Dolores | | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen|Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |De Marco |Refalo Michael | |Guido | | |Debono |Vassallo Edwin | |Giovanna | | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Galea Censu | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa se nqiegħed il-mistoqsija fuq il-voti tal- Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd.

Il-mistoqsija hi:

VOT 52 - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,499,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 52 - Ministeru għall- Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998, din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

24 FAVUR: 35

KONTRA: 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia Angelo| |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard |Farrugia Noel | |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion Charles| |Charles | | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona Chris|Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie|Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo Adrian| |Joseph | | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | |

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 52 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT XI - MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 985,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XI - Ministeru għall- Agrikoltura u Sajd, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot XI għaddiet.

Fin-12.39 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 52 u XI kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin għall-Aġġornament.

Nitlob lill-Ministru tal- Politika Soċjali biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għas-2.00 p.m.tal-lum b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998, il-Kamra hija aġġornata għal-lum it-Tlieta, 15 ta' Diċembru, 1998 fis- 2.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Gonzi.

Fin-12.41 pm. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

BIEDJA U SAJD - TISĦIĦ FIL-KOPERAZZJONI EKONOMIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 304, il-Ministru qed jikkonferma li m'huwiex interessat li jirrikonoxxi l-Protocol bejn Malta u l-Libja għall-oqsma tal-Biedja u Sajd li sar f'Ġunju ta' l-1997 bejn iż-żewġ pajjiżi li kopja tiegħu tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jekk iva, għaliex?

Jekk le, jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija oriġinali?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 304.

Barra minnhekk, ir-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 304 bl-ebda mod ma tfisser jew tindika dak li żbaljatament qed jipprova jinsinwa l-Onor.

Interpellant.

AGRI ECOLOGICAL SURVEY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bil-programm ta' xogħol fuq l-Agri ecological survey għal matul it-12-il xahar li ġejjin?

Minn huma l- uffiċjal/uffiċjali responsabbli minn dan is-survey u x'valur għandu għall- bdiewa Maltin u Għawdxin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fl-ambitu ta' l-istħarriġ agro-ekoloġiku, ix-xogħol ta' ġbir ta' kampjuni tal-ħamrija u analisi ġewwa l-laboratorju se jibqa' sejjer sa l-aħħar ta' din is-sena.

Meta jintemm ix-xogħol ta' analisi fil- laboratorju, l-interpretazzjoni ta' l-informazzjoni miġbura ssir bl- għajnuna ta' programmi tal-kompjuter li ġew żviluppati għal dan il-għan.

F'dan ir-rigward qed tinbena database li tiġbor fiha l-informazzjoni dwar ir-raba' u l-kwalita' tal-ħamrija.

Għal dan il-proġett intgħażlet il-medda ta' art li tinkludi l-Imġarr, iż- Żebbiegħ u Binġemma għax f'dawn l-inħawi wieħed isib art agrikola għammiela ħafna u konċentrazzjoni ta' raba' saqwi b'tip ta' produzzjoni differenti - serer, siġar tal-frott irqiq, dwieli, frott tas-sajf, u ħxejjex tal-borma.

L-għan kien li din iż-żona sservi bħala eżerċizzju biex kull min huwa nvolut f'dan l-istħarriġ jidra l-metadoloġija li qed tintuża, madankollu huwa maħsub li l-proġett ikompli jespandi sabiex jinkludi l-art agrikola kollha ta' Malta u Għawdex.

L-analisi tar-riżultati li joħorġu minn dan l-istħarriġ fuq din iż-żona pilota se tintuża biex l-istħarriġ agro-ekoloġiku jkompli billi tiġi identifikata zona oħra, probabbilment din tkun żona li toffri sitwazzjoni partikolari (eżempju ż-żona ta' Ħaż-Żabbar li tissaqqa bl-ilma riċiklat ta' Sant'Antnin).

Barra minn hekk hemm ippjanat li jiżdiedu layers ta' informazzjoni oħra bħalma huma climatic data u soil data permezz ta' field observations.

Flimkien mal-kwalita' kimika tal-ħamrija, dawn il-layers ta' l-informazzjoni jistgħu jiġu eventwalment inkorporati f'sistema ta' Geographic Information System.

L-istħarriġ agro-ekoloġiku qed jiġi kkordinat mill-uffiċjal inkarigat mill-laboratorju tal-Kimika Agrarja bl-għajnuna ta' l-uffiċjali ta' l- Extension Service Office tal-Mosta.

L-informazzjoni li tinġabar tinkludi dettalji dwar l-ambjent ta' l-għelieqi, il-varjetarjiet ta' l-uċuħ, ir- rotazzjoni, l-użu ta' fertilizzanti, bexx u kimiċi oħra li jaffettwaw il- produzzjoni.

B'hekk kull bidwi jkollu aċċess għall-informazzjoni li tkun tista' tiġi aġġornata kull tant żmien.

Il-bidwi jkun jista' ikun jaf liema tip ta' wiċċ jaqbillu jkabbar minn sena għal oħra biex jevita l-mard u jkollu produzzjoni tajba.

MARSA RACING CLUB

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 838 dwar in-nuqqas ta' tagħrif mogħti għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 215, jista' l-Ministru jwieġeb it-tieni parti tal-mistoqsija?

Għaliex tħalla barra l-ammont indikat minni ta' nuqqas ta' ħlas ta' kera?

Jista' l-Ministru jgħid f'liema snin kien chairman tal-Marsa Racing Club s- Sur Paul Midolo u peress illi qal li meta ma tħallsitx il-kera dovuta mill- gvern ma kienx chairman is-Sur Midolo, jista' l-Ministru jgħid min kien iċ- chairman?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ħlas tal-kera dovuta lill-Gvern ilu ma jsir mill-1987.

Iċ-Chairman tal-Club bejn l-1987 u l-1990 kien is-Sur Alfred Sant Fournier u s-Sur Paul Midolo kien Chairman bejn l-1990 u l- 1996.

Ta' min jinnota li l-ħlas tal-kera ma sarx lanqas bejn l-1996 u l- 1998 meta kien Chairman is-Sur George Borg Cardona li kien ġie maħtur mill- Onor. Inerpellant.

MARSA RACING CLUB

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 837, jista' l-Ministru jgħid x'kien il-ftehim milħuq bejn il-kumitat u l-membri (sidien u ġerrejja) tal-Marsa Racing Club?

Dawn ta' l-aħħar intalbu xi kontribut finanzjarju biex isiru x-xogħlijiet indikati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol ta'l-upgrading tal-korsa sar wara ftehim li ntlaħaq fil-Kumitat Eżekuttiv iżda dejjem kien hemm qbil bejn il-Kumitat u s-sidien li kienu jinżammu infurmati permezz ta' laqgħat li kienu jissejħu apposta.

Ma kien hemm ebda kontribut finanzjarju dirett mis-sidien lejn dan il-proġett.

EDUKAZZJONI - GĦALLIEMA/INSTRUCTORS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema/instructors tal-Gvern li ġew trasferiti biex jaħdmu f'segretarjati tal-ministeri u segretarji parlamentari?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba diġa' ingħatat f'Mistoqsija oħra.

DIPARTIMENT TAL-KONSUMATUR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għat-tweġiba tiegħi mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 985 dwar il-każijiet li tressqu quddiem id-Dipartiment tal- Konsumatur, jista' l-Ministru jgħid: (a) x'kienu l-116-il każ mit-total ta' 669 li kien hemm fl-1998 li ma joħroġx fil-breakdown mogħti, ladarba ma kenux ġustifikati u lanqas milqugħa; u (b) jista' jwieġeb il-parti tal- mistoqsija: "X'passi ttieħdu kontra dawk li kisru l-liġi?"

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-breakdown mogħti għall-mistoqsija parlamentari numru 985, fil-fatt ma joħroġx l-ammont ta' 216-il każ.

Jiena nfurmat li 110 każi għadhom qed jiġu ttrattati mit-Tribunal għall- Affarijiet tal-Konsumatur u l-106 każi l-oħra għadhom qed jiġu investigati mid-Dipartiment.

Id-Dipartiment għall-Affarijiet tal-Konsumatur għandu l-funzjoni ta' medjazzjoni u għalhekk hija l-policy ta' l-istess dipartiment bħalma hija l- prattika fl-Ewropa, li jeduka kemm lill-kummerċjant kif ukoll lill- konsumatur.

Jittieħdu passi legali kontra l-kummerċjant kemm il-darba dan ma jirregolax ruħu wara li d-dipartiment ikun ġibidlu l-attenzjoni għall- irregolarita'.

Din hija l-policy imħaddma fl-Ewropa.

Fil-fatt l-Ombudsman tal-Konsumatur ta' l-Isvezja, waqt żjara f'Ġunju ta' l-1997 fuq stedina tal-Ministeru tal- Finanzi, ikkonferma li huwa jopera fuq il-linji adottati f'pajjiżna.

PORTIJIET - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħsieb li fir-rigward tal-ħaddiema tal-port, magħrufin bħala "tal-guy", hux se jkun permess illi l-ulied subien jieħdu l-post tax-xogħol li wirtu mingħand il-parentela tagħhom, minkejja li meta seħħ il-wirt kienu għadhom taħt l-eta' iżda llum il-ġurnata laħqu l-eta' maġġorenni?

Jista' l-Ministru jispjega l-policy tal-gvern għal dawn il-ħaddiema tax-xatt?

Is-sistema tal-wirt tal-post tax-xogħol se tibqa'?

Jekk fl-affermattiv, kif?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li skond ir-Regolamenti ta` l-1993 dwar il-Ħaddiema tal-Port, waħda mill-kundizzjonijiet mitluba sabiex iben ta`ħaddiem tal-port ikun eliġibli biex jimla il-vakanza ta` meta jirtira l- missier hi li fid-data ta` l-irtirar tal-missier irid ikollu `l fuq minn 18 il- sena.

Minkejja dan, ir-Regolamenti jipprovdu wkoll li iben ta` ħaddiem tal-port li jkun taħt it-18 il-sena iżda akbar minn 16 il-sena fiż-żmien li fiħ il- missier imut jew jirtira jista` jirreġistra bħala Ħaddiem prospettiv fi żmien xahar mill-mewt jew irtirar mix-xogħol tal-missier.

L-iben minuri jikkwalifika għar-reġistrazzjoni ta` ħaddiem tal-Port meta jagħlaq 18-il sena u jkun jissodisfa l-kundizjonijiet għall-mili ta` vakanza ta` ħaddiem tal-port.

Ir-Regolamenti ta` l-1993 jistabbilixxu li d-dritt tal-wirt ma jibqax jiġi applikat għal dawk il-ħaddiema li ġew reġistrati bħala ħaddiema tal- port wara t-23 ta` Ottubru 1992.

PRODOTTI - ŻIEDA FIL-PREZZIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-aħħar diskors tal-Budget moqri mill-Onor.

John Dalli, jista' l-Ministru jiggarantixxi li matul is-sena li ġejja ma joħorġux legal notices li bihom jgħolew xi oġġetti u b'hekk tgħola l-ħajja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naħseb li la jiena u lanqas l-ebda Ministru ieħor ma' jista' jiggarantixxi dak li qed jitlob l-Onorevoli Interpellant.

Jiena ċert li lanqas fl-amministrazzjoni preċedenti ma setgħet tingħata tali garanzija.

ĦADDIEMA IMPRESSED

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jwieġeb l-aħħar parti tal-mistoqsija parlamentari numru 1029?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tingħata Tweġiba f'xi Seduta oħra.

KERĊEM - TĦAFFIR GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid f'liema stadju wasal it-tħaffir għaż-żejt f'Kerċem u x'inhuma l-indikazzjonijiet mogħtija mill-esperti kemm tal-gvern u kemm tal- Kumpannija Saipem?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li t-tħaffir tal-bir f'Kerċem wasal fond ta' madwar 7000m.

L-indikazzjonijiet mogħtija mill-esperti kienu u għadhom inkoraġġanti u għaldaqstant, jekk ma jinqalgħux diffikultajiet jew ċirkustanzi mhux mistennija, il-bir ser jiġi ttestjat fil-ġimgħat li ġejjin.

Wara li jitlestew dawn it-testijiet, inkunu nafu aħjar jekk il-bir għandux potenzjal kummerċjali jew le.

DJAR - ALLOKAZZJONI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew allokati postijiet mid-29 ta' Ottubru, 1998 sad-9 ta' Diċembru, 1998?

Jista' l- Ministru jgħid mil-liema lokalitajiet ġew allokati dawn il-postijiet?

Jista' l-Ministru jgħid f'numri, mil-liema lokalitajiet huma dawk li gawdew mill-allokazzjonijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi mid-29 ta' Ottubru sad-9 ta' Diċembru 1998 ġew allokati 33 post.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-postijiet kif ġew imqassma.

EXCHANGE BUREAUX

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn reġistrati f'Malta u f'Għawdex Exchange Bureaux?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-rekwiżiti neċessarji biex tinfetaħ Exchange Bureaux?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minnhom huma konformi fil-ħlas tal-liċenzji meħtieġa?

Jekk jirriżulta li numru minnhom mhux konformi, x'inhu jagħmel il-gvern biex dawn jikkonformaw?

Kemm hija l-miżata ta' liċenzja biex tinfetaħ Exchange Bureaux?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

PEMBROKE - SCIENCE CENTRE - TITJIB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fejn waslu l-pjanijiet għat-titjib tas-Science Centre f'Pembroke li kienu nbdew fi żmien l-Amministrazzjoni Laburista?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn naħħa tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni tħejjew:

1. pjanti ta' rehabilitazzjoni ta' bżonn immedjat

2. pjanti ta' rehabilitazzjoni ta' xejra "long term"

3. lista ta' prioritajiet

Dawn ġew mgħoddija lill-awtoritajiet konċernati.

Inżammu diversi laqgħat bħala tħejjija għal pjan strutturat.

SKEJJEL - MTARFA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkomplew ix-xogħlijiet ta' manutenzjoni fl-iskola primarja ta' l-Imtarfa biex din tkun tista' tilqa' in-numru dejjem jikber ta' tfal f'din il-lokalita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Iskola Primarja ta' l-Imtarfa hija waħda mill-iskejjel li jipparteċipaw fl-iskema ta' koperazzjoni bejn id- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-Kunsilli Lokali.

Għalhekk il-manutenzjoni meħtieġa f'din l-iskola ser jitkomplew matul is-sena 1999.

KORDIN - KUMPLESS VOKAZZJONALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħlijiet hemm maħsuba għall-kumpless vokazzjonali ta' Korradino barra minn dawk tas-servizzi infrastrutturali bl- ispiża ta' Lm149,995 li sejħa għall-offerti għalihom kienet ħarġet fi żmien l-Amministrazzjoni Laburista li permezz tagħhom qed jitwasslu s-servizzi adegwati wara l-bieb ta' kull blokk?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif diġa tħabbar, waqqafna Steering Committee li ser jieħu ħsieb jiggwida programm sħiħ ta' ħidma li għandu jwassal għall-ftuħ ta' Istitut għall-Arti, Xjenzi Applikati u Teknoloġija.

Wieħed mit-termini ta' riferenza huwa propju li jara x'inhuma l-faċilitajiet meħtieġa.

Il- kumitat għadu kif beda x-xogħol tiegħu, u qiegħed isir studju biex jistabbilixxi l-prioritajiet tax-xogħlijiet li hemm bżonn.

SKEJJEL - LIĊEO ĠUŻEPPI DESPOTT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir is-sejħa pubblika għall-comprehensive architectural services biex ikun implimentat id-development brief validu magħmul mill-periti Joseph Falzon u Joseph Spiteri li anke l- amministrazzjoni u l-għalliema ta' l-iskola qablu miegħu fir-rigward tal- Liċeo Ġużeppi Despott fil-Verdala, Kottonera?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt lid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni tikkonsidra l- materja.

SKEJJEL - MĠARR - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol fuq l-iskola primarja ta' l- Imġarr (Malta)?

Jista' jgħid x'hemm ippjanat li jitwettaq mill-proġett tul l-1999 bit-Lm80,000 li se jintnefqu fuqu?

Meta hu maħsub li jitlesta l- proġett?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s'issa l-kuntrattur ħammel u naddaf l-art in kwestjoni.

Tul l-1999 hu ppjanat li titlesta l-play area l-ġdida flimkien mal-blokka tal-klassijiet il-ġodda.

Il-proġett hu maħsub li jitlesta fit-tmiem ta' l-2000.

SKEJJEL - SAN PAWL IL-BAĦAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol fl-iskola primarja ta' San Pawl il-Baħar?

Ix-xogħol waqa' lura skond l-iskeda tax-xogħol kif ippjanat?

Meta hu ppjanat li jitlesta x-xogħol kollu?

Se jsiru aktar sforzi mad-Dipartiment tad-Drenaġġ biex tissolva l-problema kbira tar-riħa li toħroġ mill-pumping station li hemm eżatt ħdejn l-iskola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat lil l-estensjoni ta' l-iskola hija fi stadju avanzat filwaqt li t-tiġdid ta' l-ewwel sular ta' l-eżisenti huwa kompletament lest.

Ix-xogħol ma waqax lura skond l-iskeda kif ippjanat filwaqt li l-proġett ikun lest kollu sa l-aħħar ta' Awissu 1999.

Rigward il-problema l-kbira tar-riħa li toħroġ mill-pumping station tad- drenaġġ li hemm eżatt ħdejn l-iskola jrid jingħad li d-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni ilha tikteb kontinwament minn Diċembru ta' l-1996 lid-Direttur Ġenerali tat-Taqsima tax-Xogħlijiet li taħtu jaqa' d-Dipartiment tad- Drenaġġ biex isiru x-xogħlijiet meħtieġa li sfortunatament sal-lum għadhom ma nbdewx.

Ser inkomli ninsisti għal soluzzjoni.

FORZI ARMATI - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni li se jiddaħħlu fil-Forzi Armati s-sena d-dieħla in vista ta' risposta parlamentari li diġa' ngħatat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: F'dan l-istadju huwa ppjanat li jiġu reklutati madwar mitt suldat fl-1999.

BARRANIN - WORK PERMIT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' barranin li għandhom il-work permit illum?

Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom jaħdmu hawn dawn il- persuni u kemm hemm applikazzjonijiet pendenti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li skond il-lista uffiċjali li ġiet ippubblikata fis-7 ta' Diċembru, 1998, kien hemm 2241 persuna barranija li kellhom permess biex jaħdmu Malta, liema lista ma tinkludix l-ismijiet ta' dawk il-persuni li l-permess tagħhom ikun validu għal anqas minn xahar.

Ninsab informat ukoll li ma tinżammx statistika dwar kemm dawn il-persuni ilhom f'Malta.

Madwar 850 applikazzjonijiet pendenti qed jiġu pproċessati.

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti tat-traffiku li fihom kienet involuta vejikola tal-pulizija din is-sena?

Kemm kienet l-ispiża totali biex dawn ġew irranġati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li kien hemm 52 vettura tal-pulizija li ġarbu ħsarat b'riżultat ta' inċidenti tat-traffiku.

L-ispiża totali sabiex jiġu rranġati dawn il-vetturi hija stmata li tammonta għal Lm6,245.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - AMBULANZI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ambulanzi li kienu nvoluti f'xi inċident tat-traffiku din is-sena u kemm kienet l-ispiża biex dawn ġew irranġati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kien hemm erba ambulanzi li kienu nvoluti f'xi incident tat-traffiku din is-sena.

Wahda minnhom ma kellha ebda hsara.

L- istima ghat-tiswija tat-tlieta l-ohra hi ta' LM135, Lm49.50 u Lm10 rispettivament.

SAĦĦA - MOBILE BLOOD DONORS UNIT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm tiswa kuljum biex tinżamm u titħaddem il-mobile blood donors unit?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Biex topera il-Mobile Unit tad-Dipartiment tat- Trasfuzzjoni tad-demm hemm bzonn ta' sitta min-nies: Tabib, SRN, SEN, Health Assistant/Nursing Aid, Hospital Auxiliary u x-xufier.

Il-Unit tad-Demm tahdem mit-Tnejn sal-Hadd u gurnata minnhom ma tohrogx.

Tkun miftuha bejn it-tmienja ta' filghodu u s-siegha u nofs ta' wara nofs in-nhar.

Il-paga medja ta' kull persuna fuq il-Mobile Unit kull jum hija kif gej:-

- Tabib LM17.85 [din tinkludi Hdud ua day allowance]

- SRN LM19.00 [din tinkludi allowances u premiums]

- SEN LM15.50 [din tinkludi allowances u premiums]

- H/Asst LM11.96 [din tinkludi allowances]

- Hosp Aux LM11.09 [din tinkludi overtime tal-Hadd]

- *Driver LM20.60 [din tinkludi overtime matul il-gimgha u l-Hadd]

- Boroz ta' demm u l-iprocessar LM17.00 -------------

Total LM113

Ma dawn iridu jizdiedu spejjez ta' insurance, licenzja, petrol u maintenance.

* Billi hemm xufier wiehed biss, jsir ammont konsiderevoli ta' overtime.

Il-possibilita li jizdiedu izjed xufiera diga giet accettata bhala principju u qieghed isir dak kollu possibbli biex dan jitwettaq.

STITUTI RELIĠJUŻI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' tfal li qegħdin jgħixu ġewwa xi istitut reliġuż illum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni qegħda tinġabar u r-risposta tingħata f'xi Seduta oħra.

LAQGĦAT MA' L-EX DEPUTAT DOM MINTOFF

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin: B'riferenza għad-domanda parlamentari numru 1031 u t-tweġiba li ta l-Ministru, jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi d-domanda skond ma jippermettu l-proċeduri u r-regoli tal-Kamra?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Peress li l-proċedura u r-regoli tal-Kamra ma jippermettux l-interpellanza kif magħmula, fid-domanda parlamentari 1031, ma għandi xejn x'inżid mar-risposta gja magħmula.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nies jirreġistraw bħalissa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol f'Settembru 1998 kien ta' 7,184.

KUNSILLI LOKALI - KUNSILLIERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fejn hemm vakanzi ta' kunsilliera fil-kunsilli lokali f'Malta?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li sal-Ġimgħa, 11 ta' Diċembru 1998 f'Malta kien hawn vakanza waħda ta' kunsillier, fil-Kunsill Lokali ta' Lija.

F'Għawdex kien hemm oħra, fil-Kunsill Lokali ta' Sannat.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - MEDIĊINI OUT OF STOCK

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-pilloli "special items" li huma out of stock bħalissa fl-ispiżeriji taċ-ċentri tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: M'hemm l-ebda pillola "special" li hija out of stock fl-ispizeriji tac-centri tas-sahha llum.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - INJECTIONS KONTRA L-INFLUWENZA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm ittieħdu injections kontra l-influwenza fiċ-ċentri tas- saħħa għal din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' tilqim kontra l-influwenza li ttiehdu fic-Centri tas-Sahha, inkluz Ghawdex, kien ta' 13,875.

DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - TLUQ MILL-ISKOLA QABEL IS-16-IL SENA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm tfal taħt is-16-il sena talbu lid-dipartment permess biex jispiċċaw mill-iskola għax sabu xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar.

MINISTERU TAL-FINANZI - KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 1897, jista' l- Ministru jirrispondi l-parti li tikkonċerna lid-dipartimenti li jaqgħu taħtu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor Interpellant li l-ebda dipartiment ma kellu karozzi tal-kiri għall-użu tiegħu.

SIGURTA' SOĊJALI - PERSUNI SEPARATI - MANTENIMENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jwieġeb il- mistoqsija li għamiltlu waqt id-diskussjoni dwar il-voti li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħu, jiġifieri x'jiġri minn persuni separati li jkollhom digriet mill-Qorti għal manteniment, iżda l-ex raġel ma jagħtihomx dan il- manteniment, dawn se jkunu ntitolati għaż-żieda fl-entitlement fuq it-taxxa tad-dħul?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant ġiet imwieġba fid-diskors ta' l-għeluq waqt id-diskuzzjoni tal-vot ta' dan il- Ministeru.

Jekk l-Onor.

Interpellant trid aktar informazzjoni allura hi ġentilment mitluba tirreferi d-domanda lill-Ministru responsabbli mid- Dipartiment tax-Taxxi Interni.

SAĦĦA - APPUNTAMENT BIEX ISIRU BRACES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li biex speċjalista dentali tara pazjent biex jagħmel il-braces ġie mogħti appuntament minn Ottubru, 1998 sa Settembru, 1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-ragunijiet ghaliex l-ispecjalista inkarigat mill-Orthodontics idum kwazi sena biex jara l-pazjenti referiti lilu huma:

[1] Dan l-ispecjalista qieghed fuq parental leave; izda joffri s-servizzi tieghu darba fil-gimgha.

F'gimgha wahda jara kazijiet godda, waqt li l- gimgha ta' wara jaghmel operazzjonijiet u reviews.

[2] Il-konkorrenza ghal din il-klinika hija kbira (45 pazjent kull darba).

[3] Id-Dipartiment tas-Sahha ilu li ha hsieb din is-sitwazzjoni.

Filfatt waqt li l-post-Senior Registrar fl-ispecjalita ghadu vojt – hemm dentista li qieghed jistudja barra biex jispecjalizza fl-Orthodontics (meghjun) bi study leave minghajr paga mid-Divizjoni tas-Sahha.

Dan mistenni li jiggradwa fi zmien sentejn.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - TOBBA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'se jagħmel il-Gvern dwar il-bżonn ta' aktar tobba fil-Health Centres waqt il-ħin taċ-ċertifikati tal-mard u r-riċetti tal- mediċini b'xejn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: It-tqassim tat-tobba fic-Centri tas-Sahha jsir skond ir-rizorsi umani disponibbli.

Il-problema ta' nuqqas ta' tobba Centri tas-Sahha hija wahda li ilha ghaddejja ghal zmien twil u d-Dipartiment tas- Sahha qed jaghmel minn kollox biex jingagga tobba godda kemm fuq bazi full time kif ukoll part tim

QORMI - TRIQ IL-ĠDIDA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir Triq il-Ġdida fi Triq il-Ħelsien, f'Ħal Qormi li hija ta' periklu kemm għal min joqgħod fiha kif ukoll għal min jgħaddi minnha?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-parti ġa miftuħa ta` Triq il- Ġdida fi triq il-Ħelsien hija diġa asfaltata u għalhekk ix-xogħol fiha irid isir mill-Kunsill Lokali.

Il-parti tat-triq li għadha mhix miftuħa għax fiha għad m`hemmx żvilupp tinfetaħ aktar il quddiem meta jitlesta l-bini fiha, flimkien mas-servizzi neċessarji.

STA.

VENERA - TRIQ L-GĦOLJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se titnaddaf il-parti tat- triq ħdejn Entrance of Block F, fi Triq l-Għolja, Sta.

Venera li qisha maqjel?

Meta din it-triq se tiġi asfaltata kollha għaliex sa llum nofsha hija asfaltata?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant hi mitluba tirreferi l-ewwel parti tal- mistoqsija tagħha lill-Ministru kkonċernat peress li d- Dipartiment tat-Toroq mhux responsabli mit-tindif ta` l-iskart.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija jien infurmat li din it-triq qiegħda nkluża biex tiġi asfaltata max-xogħol li ser isir fit-toroq ma ġenb Psaila Street bi preparament għax-xogħol ta` l-Upgrading ta` Psaila Street.

QORMI - TAL-BLAT II - QASAM TAD-DJAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol fuq it- toroq fil-Housing Estate f'Tal-Blat II, f'Ħal Qormi li huma ta' periklu kemm għar-residenti, għal pedestrians kif ukoll għal vetturi li jgħaddu minnhom, minħabba l-istat diżastruż li jinsabu fih?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-toroq imsemmija mill-Onor.

Interpellant huma asfaltati u għalhekk ix-xogħol fihom irid isir mill- Kunsill Lokali.

MALTACOM - QTUGĦ TA' LINJI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-5 ta' Settembru sal- lum inqatgħu linji tat-telephone lil konsumaturi għax ma ħallsux il-kont tat-telephone?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.