MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 714 L-Erbgħa, 13 ta' Marzu, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 714

L-Erbgħa, 13 ta' Marzu, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 13 ta' Marzu, 2002

WERREJ

MINUTI 559

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 559

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-GĦAQDIET TAL-PRODUTTURI (IT-TIENI QARI)

PRODUCERS' ORGANISATIONS BILL (SECOND READING) 565

AĠĠORNAMENT 589

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 593

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 713 li saret fit-12 ta' Marzu, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

AGRIKOLTURA U SAJD - PJANTI - SPEJJEŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża li tħallset lil kumpanniji privati mill-ministeru u/jew dipartimenti u kumpanniji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu għas-servizz taż-żamma ta' pjanti jew xtieli matul is-sena li għaddiet?

Kemm kienet l-ispiża għat-tindif?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Informazzjoni dettaljata dwar l-infiq attwali għal dak li għandu x'jaqsam ma' dipartimenti tal-gvern tingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena, filwaqt li informazzjoni għar-rigward ta' korporazzjonijiet u awtoritajiet tingħata fir-rapporti annwali partikolari tagħhom.

MR SPEKAER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk fi ħdan il-ministeru għall-agrikoltura u sajd għadhiex tiġi ppratikata l- policy li jitkabbru xtieli u pjanti sabiex isebbħu l-ambjent intern kemm tal-mużewijiet kif ukoll tas-siti storiċi, inkluż ministeri u palazzi tal- gvern.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, safejn naf jien id-dipartiment tal- biedja għadu jieħu ħsieb dan ix-xogħol, fis-sens li għadu jkabbar xtieli ornamentali biex jiġu użati fil-postijiet li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant.

Infatti jekk wieħed jasal wasla sa l-experimental farm fl- Għammieri jara li hemmhekk hemm serer li jintużaw apposta għal dan it-tip ta' xogħol.

FINANZI - PJANTI - SPEJJEŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża li tħallset lil kumpanniji privati mill- ministeru u/jew dipartimenti u kumpanniji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu għas-servizz taż-żamma ta' pjanti jew xtieli matul is-sena li għaddiet?

Kemm kienet l-ispiża għat-tindif?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi): Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Informazzjoni dettaljata dwar l-infiq attwali għal dak li għandu x'jaqsam ma' dipartimenti tal-gvern tingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena, filwaqt li informazzjoni għar-rigward ta' l-entitajiet tingħata fir-rapporti annwali partikolari tagħhom.

TURIŻMU - PJANTI - SPEJJEŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża li tħallset lil kumpanniji privati mill- ministeru u/jew dipartimenti u kumpanniji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu għas-servizz taż-żamma ta' pjanti jew xtieli matul is-sena li għaddiet?

Kemm kienet l-ispiża għat-tindif?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Sakemm ma ningħatax raguni 'l għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Informazzjoni dettaljata dwar l-infiq attwali għal dak li għandu x'jaqsam ma' dipartimenti tal-gvern tingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena, filwaqt li informazzjoni għar-rigward ta' korporazzjonijiet u awtoritajiet tingħata fir-rapport annwali partikolari tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl tal-fatt li l-ministeru għall-agrikoltura u sajd għandu sezzjoni li permezz tagħha jipprovdi pjanti u xtieli biex ikun imżejjen l-ambjent intern fil-mużewijiet u siti storiċi, jista' l- Ministru jgħid jekk għamilx xi rakkmandazzjoni dwar kif għandu jitjieb dan il-kordinament jew management fejn jidħol it-tisbiħ ta' l-ambjent permezz tal-pjanti?

Jikkonferma jew jiċħad li jirriżulta nuqqas ta' din l-attivita' fil-mużewijiet kollha li nsibu kemm fil-Belt Valletta kif ukoll fl-Imdina?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant li l- mużewijiet u s-siti storiċi ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta' tiegħi.

Anke kieku kienu jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi, ma naħsibx li għandu jkun ministru jew persuna politika li tiddeċiedi l-policy iktar milli t-tmexxija day-to-day tal-ministeru.

Rakkomandazzjonijiet bħal dawn jistgħu jsiru minn segretarju permanenti jew minn xi direttur u ma naħsibx li għandu jagħmilhom ministru.

Għallinqas safejn naf jien il-prattika hekk tgħid.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA - PJANTI - SPEJJEŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża li tħallset lil kumpanniji privati mill-ministeru u/jew dipartimenti u kumpanniji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu għas-servizz taż-żamma ta' pjanti jew xtieli matul is-sena li għaddiet?

Kemm kienet l-ispiża għat-tindif?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

INTERN U AMBJENT - PJANTI - SPEJJEŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża li tħallset lil kumpanniji privati mill-ministeru u/jew dipartimenti u kumpanniji li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu għas-servizz taż-żamma ta' pjanti jew xtieli matul is-sena li għaddiet?

Kemm kienet l-ispiża għat-tindif?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Sakemm ma ningħatax raġuni `l għala qed tintalab ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Informazzjoni dettaljata dwar l-infiq attwali għal dak li għandu x`jaqsam ma` dipartimenti tal-gvern tingħata fir-rapport finanzjarju li t-teżor jippubblika aktar tard fis-sena, fiwaqt li informazzjoni għar-rigward ta` korporazzjonijiet u awtoritajiet tingħata fir-rapporti annwali partikolari tagħhom.

EDUKAZZJONI - PJANTI - SPEJJEŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża li tħallset lil kumpanniji privati mill-ministeru u/jew dipartimenti u kumpanniji li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu għas-servizz taż-żamma ta' pjanti jew xtieli matul is-sena li għaddiet?

Kemm kienet l-ispiża għat-tindif?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab ma nara ebda skop li tinġabar l- informazzjoni mitluba.

PSC – KAŻI TA' DIXXIPLINA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm ittellgħu mpjegati taċ- ċivil quddiem il-PSC is-sena l-oħra?

Għaliex u minn liema dipartiment kienu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Kif diġa` weġibt diversi drabi oħra, permezz tar-regolamenti ta' dixxiplina ta' l-1999 każi ta' dixxiplina ġew delegati lill-kapijiet tad-dipartiment.

Għaldaqstant dawk il-każi li jiġu riferuti lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku m'għadhomx jgħaddu aktar mill-uffiċċju tiegħi.

Dwar id-dipartimenti li jaqgħu taħt l-uffiċċju tiegħi, ninsab infurmat li matul is-sena l-oħra ma kien hemm l-ebda każ ta' dixxiplina li ġie riferut lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku taħt ir-regolamenti ta' dixxpilina ta' l-1999.

Fir-rigward tal-ministeri l-oħra, nistieden lill- Onor. Interpellant biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministri rispettivi.

Dwar il-każi ta' dixxiplina li kienu nbdew taħt ir-regolamenti ta' dixxiplina ta' l-1977, kif jidher mill-iskeda li qiegħed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra kien hemm 29 każ li tressqu quddiem il-kummissjoni dwar is- servizz pubbliku tul is-sena 2001.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra dwar is- sitwazzjoni li tirriżulta lill-Gvern Malti fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea fir-rigward tad-deroga li qed jitlob dwar iż-żona tas-sajd?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: In-negozjati dwar is-sajd għadhom mexjin u m'iniex f'pożizzjoni li ngħid x'se tkun il-pożizzjoni finali.

Li nista' ngħid hu li sal-bieraħ stess kien hemm għaddejjin diskussjonijiet fi Brussels.

VAT – KSUR TAL-LIĠI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Oor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l- qorti s-sena l-oħra b'konnessjoni ma' ksur tal-liġi tal-VAT?

X'għamlu ħażin dawk li ttellgħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd) (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li matul is-sena 2001 itellgħu l-qorti 8,036 persuna.

Dawn ittellgħu l-qorti fuq nuqqas ta' ħruġ ta' rċevuti fiskali jew għax naqsu li jibagħtu d-denunzja fiż-żmien stipulat.

Bejniethom dawn ġew immultati s-somma ta' Lm53,943 u Lm106,423 rispettivament.

QRATI - VJOLENZA DOMESTIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni akkużati fuq vjolenza domestika s-sena l-oħra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab infurmat li matul is-sena 2001 saru 186 rapport lill-pulizija dwar każi li b`xi mod jinkwadraw ruħhom taħt it-titolu ta` vjolenza domestika.

Infurmat ukoll li fl-istess sena dwar dawn il-każi tressqu l-qorti 178 persuna.

SCHOOLGIRL MOTHERS' UNIT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tfal li attendew l-ischoolgirl mothers' unit is-sena l-oħra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li s-sena l-oħra attendew 155 fl-ischoolgirl mothers' unit - 70 attendew il- programm, 50 attendew għall-ongoing counselling u 35 teenage mothers attendew regolarment mat-tarbija jew toddler tagħhom.

Barra minn hekk, il-partners ta' dawn it-tfajliet u l-ġenituri tagħhom attendew għall-counselling sessions.

SINGLE MOTHERS - RELIEF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn single mothers fuq ir-relief illum?

Kemm kien dan in-numru kull sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab infurmat li preżentement hawn 993 persuna li qed jirċievu għajnuna soċjali bħala ġenitur wieħed.

Dan in-numru hu maqsum f'965 single u 28 separati.

Qabel ma ġiet introdotta riċentement sistema komputerizzata, ma kinetx tinżamm statistika ta' l-informazzjoni kif mitluba.

Il-ġbir manwali ta' din l-istatistika dwar il-passat jirrikjedi ħafna ħin u riżorsi umani li ma nħossx li huma ġustifikati li jintużaw għal dan l-iskop meta huma meħtieġa biex jinħadmu talbiet għall-assistenza.

GĦALLIEMA – KORRIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm weġġgħu għalliema s-sena l-oħra waqt il-qadi ta' dmirijiethom?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li matul is- sena 2001 kien hemm sitt għalliema, instructress waħda u tliet kindergarten assistants li weġġgħu waqt il-ħin tax-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl tal-miżuri tas-sigurta` li kemm l- oppożizzjoni kif ukoll il-gvern dejjem ftiehmu li dwarhom għandu jsir titjib, jiriżultalu l-Ministru li f'ċerti skejjel hemm nuqqas ta' sigurta`.

Per eżempju fil-junior lyceum f'Tal-Ħandaq dan l-aħħar kien hemm xi ġenituri li minbarra li ħebbew għal għalliema weġġgħu lil xi studenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, il-materja ta' ħarsien u sigurta` fl- ambjent ta' l-iskola hija kwestjoni importanti ħafna u jidhirli li diġa` hemm livell tajjeb ħafna ta' sigurta` u safety.

(Interruzzjonijiet) Jiena dejjem inpoġġi l-affarijiet fil-perspettiva tagħhom.

Wieħed irid jara n-numru ta' inċidenti li jkollna fir-rigward ta' l-eluf kbar ta' studenti, madwar 50,0000, u fir-rigward ukoll tan-numru konsiderevoli ta' skejjel u ta' l-eluf ta' impjegati.

Is-sitwazzjoni f'dan ir-rigward irridu nħarsu lejha mill-punto di vista ta' l-ambjent fiżiku fih innifsu, jiġifieri ħwejjeġ li fl-iskola jew fil-klassijiet jistgħu jkunu ta' periklu għall-istudenti jew għall-għalliema.

Dawn jingħataw l-ogħla priorita` biex dak il-periklu assolutament jitneħħa.

Fil-fatt m'għandix rapporti li fl-iskejjel li għalihom huwa responsabbli l-gvern hemm dawn it- tip ta' sitwazzjonijiet.

Kull fejn jinqalgħu inċidenti ta' dan it-tip jiġu tackled mill-ewwel.

Hemm imbagħad il-kwestjoni tas-sigurta` fis-sens ta' min jidħol u min ma jidħolx fl-iskola, Mr Speaker.

B'mod ġenerali l-iskejjel għandhom il-policy li l-bibien jingħalqu waqt il- ħin ta' l-iskola.

Ħafna mill-iskejjel illum għandhom sistema ta' electric lock u ta' intercom biex min irid jidħol fil-ħinijiet ta' l-iskola, ikun jista' javża min hu.

Dawn il-miżuri ta' sigurta` jiġu osservati b'mod regolari u naħseb li huma ta' livell tajjeb.

Ma rridux ninsew li ma nistgħux nirriduċu l-iskejjel tagħna f'ħabsijiet fihom innifishom.

F'dan ir- rigward jidhirli li kull skola trid tirregola hi l-livell ta' sigurta` li għandha bżonn.

Kull meta xi skola titlob xi intervent partikolari jew mill- ministeru jew minn xi awtorita` oħra, dan jingħata fil-pront.

Kull fejn jiġri xi inċident l-intervent ta' l-awtoritajiet ikun immedjat.

Naħseb li huwa tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li fl-iskejjel sekondarji kollha hemm health and safety officer li huwa għalliem, u f'xi każi hemm iktar minn wieħed.

Fl-iskejjel primarji kollha hemm health and safety officer ukoll, u fost id-doveri li dawn għandhom hemm is-security.

Issa jibqa' dejjem il-fatt li minkejja li wieħed jagħmel l-almu kollu tiegħu biex jilħaq bilanċ f'livell ta' safety u ta' sigurta`, ma jistax jassigura li qatt m'hu se jkun hemm xi inċident.

Irridu nkunu proattivi.

Fil-fatt naħseb li qed inkunu proattivi.

Nerġa' ngħid li fir-rigward ta' l-iskejjel kollha li jħossu li għandhom bżonn ta' xi miżura ta' safety fil-bini tagħhom, żgur li m'hemm l-ebda raġuni għaliex din il-miżura ma tiġix implimentata.

Fir-rigward pero' ta' dik li hija sigurta`, nerġa' ngħid wieħed irid il-ħin kollu jkun viġilanti u rridu nkomplu ninsistu fuq il-koperazzjoni u l- edukazzjoni, kemm tal-ġenituri kif ukoll ta' kull min jista' jkollu x'jaqsam ma' l-iskola.

Barra minn hekk, kull min jaħdem f'xi skola jrid jifhem li s-sigurta` m'hijiex xi ħaġa li jista' jagħmilha bniedem waħdu.

Din ma tiddependix biss mill-istudenti, mit-teachers jew mill-ġenituri imma tiddependi minn kollaborazzjoni kostruttiva u edukata ta' dawn l- istakeholders kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Francis Agius, mistoqsija supplementari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Fid-dawl ta' l-inċidenti li ġraw f'dawn l-aħħar snin, x'inhi l-policy tad-dipartiment fir-rigward ta' insurance cover għall- għalliema?

Fir-rigward ta' każi fejn ikun irid jingħata kumpens lit-tfal li jkunu weġġgħu, id-dipartiment kif qed jindirizza din il-problema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: It-teachers huma uffiċjali pubbliċi u għalhekk din hija materja li taqa' taħt il-kundizzjonijiet tax-xogħol ta' l-uffiċjali pubbliċi kollha kemm huma.

Kull każ jittieħed fuq il-merti tiegħu u l- gvern qatt ma ma naqas milli jagħti konsiderazzjoni xierqa għal kull każ, dejjem skond il-merti u ċ-ċirkostanzi ta' kull każ.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ – CAT'S EYES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-parti li minn Triq Sant'Andrija taqbad mat-triq ta' Baħar iċ-Ċagħaq, jistgħux isiru linji ċari fit-triq u jitwaħħlu cat's eyes?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tajt struzzjonijiet lid-direttorat għall-maniġġ tat-traffiku biex jimplimenta x-xogħol meħtieġ.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - DWAL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjan dwar meta se jiġu stallati dwal pubbliċi fil-firxa ta' triq bejn il-Forum Hotel u Baħar iċ- Ċagħaq?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ninsab infurmat li x-xogħol meħtieġ fit-triq imsemmija għandu jsir flimkien ma' xogħlijiet oħra simili.

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ – SPEED LIMIT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pulizija tistax tieħu passi biex tissettja limiti ta' speed għall-karozzi li jgħaddu mill-coastroad bejn Triq Sant'Andrija u Baħar iċ-Ċagħaq u biex jitwaħħlu tabelli li juru l- limitu ssettjat?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il-mistoqsija lill-ministru responsabbli mill-bord għall-kontroll tat-traffiku.

MINORENNI – REATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' persuni li nqabdu jiksru l-liġi f'Jannar u Frar 2002 u li għadhom taħt is-16-il sena?

X'reati twettqu f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li matul Jannar u Frar 2002 il- pulizija qabdet sitt żgħażagħ taħt is-16-il sena bi ksur tal-liġi.

Ir- reati kienu jinkludu l-ksur tal-bonordni, kliem oxxen, ħebb, inġurji, offiża fuq il-persuna u pussess ta` droga.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplemntari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jsemmi l-lokalitajiet fejn ġraw dawn ir-reati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ma naħsibx li għandi din l-informazzjoni quddiemi pero' nkun nista' nagħtiha iktar 'il quddiem.

Jihder li dawn is-sitt reati huma kollha differenti.

KUNSILLI LOKALI – INTERESS PEKUNARJU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'każi ġew investigati mid-dipartiment tal- kunsilli lokali matul it-tliet snin li għaddew għax irriżulta li kien hemm każi fejn xi sindku, viċi-sindku jew kunsillier ħa sehem f'xi votazzjoni fejn seta' kellu xi interess pekunarju?

X'kienu dawn il-każi?

ONOR.

AUSTIN GATT (Minisru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplemntari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'passi jittieħdu min-naħa tad-dipartiment tal-kunsilli lokali fir-rigward ta' każi bħal dawn.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Bl-amment ma nistax ngħid x'passi jittieħdu, pero' ċertament li meta jseħħ xi każ bħal dan joħroġ official warning.

Prattikament il-liġi tagħti żewġ poteri lill-ministru, u cioe` li l-ewwel joħroġ twissija bil-miktub u mbagħad, jekk il-kwestjoni tkun gravi biżżejjed ixolji l-kunsill lokali partikolari.

Peress li din ta' l-aħħar hija miżura kemmxejn estrema, kważi f'kull każ dejjem ġiet adottata s- sistema li jekk il-każi jiġi ppruvat tinħareġ twissija bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Każi ta' din ix-xorta kif jaslu għand id- dipartiment?

Ikun id-dipartiment innifsu li jinnotahom jew isir xi rapport min-naħa tal-kunsill lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Through the grapevine, fis-sens li d-dipartiment jisma' xi ħaġa, anke permezz tal-gazzetti.

Illum hemm sistema li nbdiet madwar tliet xhur ilu, fejn qed jinbena team żgħir li regolarment jaqra l- minuti ta' kull laqgħa tal-kunsilli lokali.

Pero' ovvjament każi bħal dawn m'humiex se jirriżultaw direttament mill-minuti, imma nista' ngħid li b'xi mod jew ieħor id-dipartiment dejjem isir jaf b'dak li jkun għaddej f'kull kunsill lokali.

GĦAWDEX - KUNSILL EDUKATTIV

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm iltaqa' l-kunsill edukattiv għal Għawdex minn mindu twaqqaf?

X'deċiżjonijiet ħa?

Xi kwistjonijiet ittratta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Il-kunsill edukattiv għal Għawdex iltaqa' seba' darbiet minn mindu twaqqaf f'Jannar 2001.

Fost il-kwestjonijiet trattati kien hemm il- flus li jieħdu l-iskejjel f'Għawdex, il-vaganzi ta' kapijiet u assistenti kapijiet fl-iskejjel, tourism business links fl-iskejjel, servizzi ta' nurses fl-iskejjel, il-foundation for tomorrow schools, l-MCAST, l- assenteiżmu fl-iskejjel u l-addendum ta' l-MUT mal-gvern.

Il-kunsill huwa organu konsultattiv u ma jeħux deċiżjonijiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Mozzjonijiet?

Stqarrijiet Ministerjali?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-GĦAQDIET TAL-PRODUTTURI

PRODUCERS' ORGANISATIONS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-12 ta' Marzu, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo huwa in possession.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed nagħmel il-punt li bil-politika tal-gvern Nazzjonalista li jrid idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea, wieħed mill-effetti negattivi – u huwa effett negattiv kbir – hu li l-gvern ikun qed iċedi s-sovranita' tiegħu, il-poter politiku tiegħu li jieħu deċiżjonijiet hu fl-aħjar interess tal-pajjiż skond ir-realta` u ċ- ċirkostanzi ta` pajjiżna.

Issa jekk hemm qasam fejn huwa importanti li l- gvern ta` Malta jżomm l-ispazju sovran tiegħu billi d-deċiżjonijiet jeħodhom fl-interess tar-realta` fejn qiegħed jeżisti huwa proprju l-qasam ta` l-agrikoltura.

Fil-fatt il-qasam ta` l-agrikoltura hija waħda mir- raġunjiet ewlenin għaliex il-partit laburista ma jaqbilx ma` sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, u minflok jaqbel mal-politika li jkollna partnership li tħallina nibnu relazzjonijiet mill-qrib ma` l-Unjoni Ewropea u fl-istess ħin tħallilna l-ispazju sovran li d-deċiżjonijiet dwar pajjiżna u anke dwar il-qasam ta` l-agrikoltura f'pajjiżna neħduhom aħna fl-interess tal-bdiewa Maltin u Għawdxin, fl-interess ta` l-ambjent naturali ta` pajjiżna kif ukoll fl-interess tal-konsumaturi.

Mr Speaker, il-bieraħ kont qed ngħid ukoll li waħda mill-ironiji tal- konsegwenzi tas-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea tkun li l-gvern min- naħa waħda qed idaħħal miżuri biex jipproteġi lill-bdiewa ta` l-Unjoni Ewropea u min-naħa l-oħra jkun qiegħed jieħu miżuri biex ineħħi l- protezzjoni lill-bdiewa Maltin u Għawdxin.

Dan, apparti li m'huwiex għaqli, huwa tradiment ta` l-interessi nazzjonali għax wieħed mill- iskopijiet ewlenin tad-demokrazija u tal-politika rappreżentattiva huwa li jkun hemm sistema fejn id-deċiżjonijiet jittieħdu minn persuni eletti fit- territorju fejn ikun qed jgħixu.

M'huwiex sew li ċċedi dak it-tip ta` poter u dak il-poter minn gvern nazzjonali tgħaddih għall-uffiċjali ta` l-Unjoni Ewropea li m'humiex eletti u ma jgħixux f'dak it-territorju u li ħsiebhom hu li jħarsu lejn il-mappa ta` dawk li huma membri u meta jgħaddu regolamenti u liġijiet iriduhom uniformi u japplikaw l-istess għal kullimkien.

Issa jiena nħoss li waħda mill-agħar affarijiet li qed jagħmel il-gvern nazzjonalista dwar il-politika ta` l-Unjoni Ewropea hija li miexi bi strateġija ta` disonesta` politika kbira.

Din l-istrateġija ta` disonesta` politika hi li taħbi l-problemi li hemm għall-pajjiżi li applikaw biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Fil-każ tagħna l-gvern ilu s-snin ipenġi lill-Unjoni Ewropea bħala garanzija awtomatika ta` suċċess.

Qisu li bid-dħul fl-Unjoni Ewropea jiġri xi ħaġa mirakoluża u kull qasam tal-ħajja f'pajjiżna jimxi 'l quddiem, sew jekk hu l-qasam tat-tarznari, sew jekk hu il-qasam ta` dawk li jaħdmu għal rashom u sew jekk hu il-qasam tal-biedja, awtomatikament it-tibdil ikun għall-aħjar u l-problemi kollha jiġu solvuti u nibdew ngħixu ħajja ħafna aħjar.

Il-gvern qiegħed iressaq din l-idea ta` Unjoni Ewropea bħala xi qaddisa mirakoluża li malli tmissha timlik bil-ġid.

Kellna ħafna wegħdi ta` dan it-tip li bil-mod il-mod meta jaħbtu mal-ħajt tar-realta` jibdew jitfarrku.

Waħda mill-akbar wegħdi kienet tal-Lm100 miljun fis-sena li kellhom jiġu mill-1999 'il hawn, kieku wasalna biex nieħdu r-raba` Lm100 miljun.

Dawn l-affarijiet huma kollha frott tad- disonesta` politika li l-Unjoni Ewropea, ingustament, ngħid jien, tiġi mpenġija bħala din il-qaddisa mirakoluża li malli tmissha tagħmillek il- mirakli, issolvilek il-problemi u timxi aħjar.

Il-gvern qed jimxi b'dan il-mod anke fil-qasam tal-biedja.

Il-bieraħ bdejt nikkwota minn dokument li tawna tal-Joint Parliamentary Committee li ħareġ fl-aħħar ta` Jannar 2002 li minnu joħroġu diversi punti li l-gvern mhux jaqsamhom mal-bdiewa lokali u lanqas qed jgħidhom lill-Maltin u lill- Għawdxin.

Qed jagħmel dan għax irid jimxi b'din il-politika disonesta` u jpenġi s-sħubija ta` Malta fl-Unojni Ewropea bħala garanzija ta` mirakli u min-naħa l-oħra jaħbi l-problemi li din is-sħubija ġġib magħha.

Nerġa` ngħid, jekk hemm qasam li miegħu iġib ħafna problemi huwa proprju l-qasam tal-biedja.

Malli tapplika r-regoli u l-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea għall- qasam tal-biedja f'Malta u f'Għawdex dan is-settur jikkollassa.

Id-diżonesta` hija li l-gvern Nazzjonalista qiegħed jimxi b'mod li ma jurix x'inhuma l-problemi – u dan id-dokument li tawna f'Jannar li għadda jagħmel lista sħiħa ta` x'inhuma l-problemi – u barra minn hekk miexi bil-politika li kemm jista` jkun u safejn jista` jilloppja l-opinjoni pubblika biex in- nies, kemm jista` jkun, ma jħossux l-ugiegħ qabel jaslu biex jieħdu deċiżjoni dwar jekk Malta għandhiex tidħol fl-Unjoni Ewropea jew le.

Allura, per eżempju, joħroġ bl-idea li lill-bdiewa se jagħtihom direct payments u dan id-dokument jitkellem ċar dwar id-direct payments u l- problemi li għad hemm involuti f'dan il-qasam.

Imma l-istrateġija tal-gvern Malti hi li jpenġi lill-Unjoni Ewropea bħala miraklu garanti.

U dan huwa żball, u nerġa` ngħid li dan huwa inġust anke ma` l-Unjoni nnifisha.

L- Unjoni Ewropea – u din kemm-il darba għedtha – la hija infern tax-xjaten u lanqas hija ġenna ta` l-anġli u l-qaddisin.

L-Unjoni Ewropea hija għaqda ta` pajjiżi li fasslu r-regoli, il-liġijiet u r-regolamenti bejniethom skond ir-realta` tagħhom u min jidħol m'għandu l-ebda suċċess garantit.

Is- suċċess iġġibu biss bil-ħidma, bix-xogħol, bil-mod kif itejjeb ix-xogħol tiegħek u bil-mod kif taħdem.

M'huwiex fair li tpinġi lill-Unjoni Ewropea bħala li qiegħda hemm biex sempliċiment tingħaqad magħha u flok taħdem int, tagħmel is-sagrifiċċji int u tara kif ittejjeb l-affarijiet tiegħek int, awtomatikament issolvilek il-problemi tiegħek.

Nerġa` ngħid li dan lanqas hu ġust ma` l-Unjoni Ewropea nnfisha.

L-Unjoni Ewropea fil-qasam tal-biedja fasslet ir-regoli tagħha skond ir-realtajiet tagħha.

Għandna biżżejjed eżempji ġo l-Unjoni Ewropea nnifisha, anke għal dawk li huma membri, li dawk ir-regoli u l-liġijiet għamlu ġid f'ċertu qasam u lil ċerti pajjiżi, speċjalment lill-Franza u lill-Ġermanja, imma mbagħad fil-qasam tal-biedja nafu li weġġgħu ħafna lill-bdiewa ż-żgħar tal-pajjiżi żgħar.

Dawn weġġgħuhom għax ir-regoli ta` l-Unjoni huma mfassla b'mod li minnhom infushom, kif inhuma, jivvantaġġjaw lill-bdiewa l-kbar u li jkabbru ċerti prodotti.

F'pajjiżna l-abkar limitazzjoni li għandna hija d-daqs ta` l- artijiet li jaħdmu l-bdiewa tagħna minħabba ċ-ċokon tal-pajjiż u anke t-tip ta` prodotti u ħxejjex li jkabbru li ħafna minnhom ma jaqgħux taħt l- għajnuna li l-Unjoni Ewropea tagħti permezz tal-politika komuni agrikola tagħha.

Diġa` smajna lill-pajjiżi kandidati ta` l-Unjoni Ewropea jilmentaw li l-Unjoni se tittrattahom bħala pajjiżi tat-tieni klassi għax qed tgħidilhom li dak li għandhom bħalissa l-pajjiżi membri ta` l-Unjoni mhux se jkun mogħti lilhom awtomatikament qabel jgħaddu s-snin u min-naħa tagħhom dawn qegħin jipprotestaw li qed jiġu ttrattati inqas minn dawk li diġa` huma membri.

Din hija xi ħaġa li fl-Unjoni Ewropea qed toħloq tensjonijiet ġodda kemm għal dawk li jridu jidħlu kif ukoll għal dawk li huma diġa` membri.

Mr Speaker, biex nitkellem fuq dawk li huma membri diġa` rrid ngħid li biżżejjed wieħed ċerta informazzjoni li qed toħroġ f'partijiet minn pajjiżi fejn kemm il-partiti soċjalisti u kemm il-partiti demokristjani ....

Ejja bħala eżempju nieħdu Sardegna.

L-Italja hija waħda mill-pajjiżi fondatriċi ta` l-Unjoni Ewropea, ilha hemm mill-bidu.

Jekk wieħed irid prova li għax tidħol fl-Unjoni Ewropea ma timxix 'il quddiem awtomatikament, imma skond ir-realta` li jkollok fil-pajjiż li hija magħmula ħafna fatturi, naħseb li hija l-Italja.

Hemmhekk għandek faxex sħaħ fis-south u fil-gżejjer ta` l- Italja li skond studji li ħarġu dan l-aħħar mill-Unjoni nnfisha ftit li xejn qed jiggwadanjaw mill-politika komuni agrarja ta` l-Unjoni.

Nerġa` ngħid li l-Unjoni Ewropea, dwarha nnifisha, hija ferm iktar sinċiera u onesta` milli hu l-gvern Nazzjonalista dwar l-istess Unjoni li dejjem impenġi bħala xi Euro Disney fejn in-nies sempliċiment joqogħdu bil-qiegda ma jagħmlu xejn u għax huma membri tinżel l-abbundanza fuqhom.

Nerġa` ngħid, jekk wieħed joqgħod jaqra u jistudja d-dokumenti ta` l-Unjoni li toħroġ dwarha nnifisha jsib ħafna iktar informazzjoni onesta` milli tingħata hawn Malta kemm mill-gvern Nazzjonalista kif ukoll miċ-ċentru ta` informazzjoni Malta/Unjoni Ewropea.

Per eżempju, studju li ħareġ dan l- aħħar juri l-faqar fl-Unjoni Ewropea, speċjalment dak li huwa child poverty.

Dan l-istudju juri kemm f'ċerti nħawi tal-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea l-livell ta` għajxien huwa taħt dak li jissejjaħ il-poverty line, jiġifieri d-dħul tagħhom huwa inqas mill-paga medja nazzjonali.

Fost dawk milquta l-aktar minn dan il-faqar hemm it-tfal li jgħixu fin-naħat t'isfel tal-pajjiżi membri.

Fil-każ ta` l-Italja, it-tfal li jgħixu fin-naħat ta` Sqallija, Napli u Sardegna.

Qed insemmi dan il-punt għax importanti li nifhmu li huwa kompletament falz li s-sħubija fl-Unjoni Ewropea npennġuha bħala xi garanzija awtomatika ta` suċċess u ta` titjib fil-livell ta` l- għajxien.

Fost dawk li qed jintlaqtu ħażin hemm proprju l-bdiewa ta` Sardegna.

Il-raħħala ta` Sardegna dan l-aħħar kellhom problema kbira fil- merliet tagħhom bl-epidemija li huma jsejħu l-epidemia di lingua blu u l- Kummissjoni Ewropea qed twaqqfilhom l-għajnuna li kemm il-gvern Taljan kif ukoll l-Unjoni Ewropea suppost kellhom jagħti biex ir-raħħala ta` Sardegna jkunu jistgħu jilqgħu għall-ħsarat kbar li ġarrbu kawża ta` din l- epidemija.

L-informazzjoni li qed tasal minn Sardenja hija li ċerti nħawi ta` pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea, bħalma hija Sardenja, qed jitħallew jaqgħu lura u jitħallew jiġu abbandunati u traskurati.

Qegħdin jgħidu li l- aktar ċittadini li huma ta` l-ewwel klassi fl-Unjoni Ewropea, anke fil- qasam tal-biedja, huwa l-bjondin u n-nordiċi waqt li l-figliastri, bruni e terroni huma n-nies ta` Sardenja u n-nies ta` Sqallija.

Dawn il-fondi qed jitilfuhom proprju dawk il-faxex ta` bdiewa li l-aktar għandhom bżonnhom fejn id-daqs ta` l-art hija iċken u fejn il-livell ta` għajxien u tad-dħul tagħhom huwa aktar baxx minn dak tal-bdiewa l-oħra il-kbar u l-kumpanniji l- kbar ta` l-agrikoltura fi Franza u fil-Ġermanja.

Il-bdiewa ta` Sardegna issa qed iħossuhom ittraduti kemm mix-xellug u kemm mil-lemin ta` l-Italja.

Ix-xellug u l-lemin fl-Italja kienu jgħidu li l-futur tal-bdiewa ta` Sardegna kien fi Brussels u se nikkwota minn dan il-materjal li jgħid:

"Sono anni che presidenti di Giunta e assessori di centro destra e di centro sinistra recitano a memoria il ritornello bipartisan sulle meraviglie dell'Europa: Il futuro della Sardegna e` a Brussels.".

Kienu jgħidulhom li ma nistgħux nitilfu t-train – din smajniha kemm-il darba hawn ġew – tal-fondi komunitarji għall-bdiewa ta` Sardenja għax tgħidx kemm se jiġu flus meta jitilgħu fuq dan it-train.

Issa qed iħossu li dan it-train telaq u fil-vaguni ta` l-ewwel klassi qed jirkbu l-Franżiċi u l-Ġermaniżi.

Imma l-bdiewa u raħħala ta` Sardegna mhux biss qed iħossu li mhux qed jirkbu fil-vaguni ta` l-ewwel klassi imma qed iħossuhom li se jibqgħu fuq il-pjattaforma fl-istazzjon u jaraw it-train jitbiegħed u jitbiegħed u huma ma jkunux fuq dak it-train ta` dawk il-fondi komunitarji kbar li tant ġew imwiegħda.

Il-bdiewa Maltin u Għawdxin nasħeb li din is- sitwazzjoni jafuha, m'hemmx għalfejn jaqraw dan il-materjal minn magazines Taljani dwar Sardenja.

Għad isiru jafuha personali għax ilhom jiġu mwiegħda f'abbondanza ta` fondi ġejjin.

Jekk wieħed jara ftit dan id-dokument li tawna fl-aħħar ta` Jannar ta` din is-sena li jittratta dwar l-agrikoltura u t-tkabbir ta` l-Unjoni u li għamilt referenza għalih jien isib speċifikament li l-gvern Malti, fost il- pajjiżi li applikaw, huwa l-aħħar fil-kju u dan meta n-negozjati għall- sħubija qed javvanzaw.

M'iniex qed nirreferi għar-Rumanija u l-Bulgarija.

Imma Ċipru, ir-Repubblika Ċeka, l-Estonja, l-Ungerija, il-Polonja u s- Slovenja huma kollha qabilna fit-tagħrif u fit-tfassil tat-talbiet ta` x'għandu jkun hemm fil-biedja lokali għall-Unjoni Ewropea.

Nerġa` ngħid, dan id-dokument huwa ferm aktar sinċier, onest u veritjier minn dak li jgħid il-gvern Malti dwar il-biedja lokali u jsemmi ċar u tond li r-regoli tal-politika agrikola komuni għandhom japplikaw l-istess għall-pajjiżi kollha.

Fuq hekk mhux se jkun hemm eċċezzjonijiet.

Li jkun hemm huwa arranġament transitorju għal għadd ta` snin.

Imma t-transitional periods jaslu fit-tmiem tagħhom.

Donnu li l-gvern qed jipprova li lil dak li jkun jagħtih pillola biex ma jħossx l-uġiegħ għal ċertu ammont ta` snin bl-iskop li ma jħossx l-uġiegħ qabel tittieħed deċiżjoni dwar jekk Malta għandhiex tidħol fl-Unjoni Ewropea u mbagħad jirriżulta li l-uġiegħ iħossu wara li nkunu li dħalna, meta jkun tard wisq.

Jekk dik hi l-istrateġija tiegħu, 'il quddiem għad isiru l-kontijiet fuq hekk.

Dan id-dokument proprju jwissi u jgħid:

"A key risk during the early years after accession is that the restructuring process and community instruments will be associated with growing rural unemployment and poverty without being able to tackle the root problem of alternative sources of income directly.".

Dan id-dokument jagħmilha ċara li m'huwiex fair li l-Unjoni Ewropea tiġi mpenġija bħala xi qaddisa li tagħmel il-mirakli u awtomatikament kull min jidħol fiha jissolvewlu l-problemi kollha.

Anzi qed jgħid li t-tibdil li hemm bżonn biex il-pajjiżi jaddottaw lis-settur tal-bdiewa tagħhom għar- regoli ta` l-Unjoni Ewropea se jġib taqlib kbir, se jżid il-qgħad fil- partijiet rurali u se jżid il-faqar.

U jkompli jgħid li dawk il-problemi se jiġu assoċjati ma` l-Unjoni Ewropea.

U dan apparti l-fatt li malli jingħatawlhom il-kwoti ta` produzzjoni tal-ħalib, tal-majjal u taċ-ċanga ħafna minn dawn il-pajjiżi se jsiru aktar importaturi ta` dawn il-prodotti.

Sintendi kull pajjiż għandu r-realta` partikolari tiegħu u ċerti affarijiet li japplikaw, per eżempju, għall-Polonja u għall-Ungerija mhux bilfors japplikaw għal Malta, imma importanti li dawn l-affarijiet nispjegawhom.

Dan ir-rapport jgħid li l-produzzjoni tal-majjal mistennija tinżel f'dawn il-pajjiżi li applikaw biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea meta jiġu definiti l- kwoti ta` produzzjoni li kull pajjiżi għandu jingħata.

Qed insemmi dawn l- affarjiet għax dan id-dokument stess jagħmilha ċara, speċjalment dwar Malta, li l-Unjoni għadha m'hijiex f'pożizzjoni tieħu deċiżjonijiet dwar x'se tagħti lill-bdiewa Maltin u Għawdxin għax lanqas il-gvern Malti nnifsu għadu ma lesta l-pożizzjoni tiegħu.

Dan anke għax hemm bżonn ta` aktar statistika.

Fil-fatt dan ir-rapport hawn indikazzjoni li ċ-ċensiment tat- tagħrif li l-Unjoni Ewropea qed titlob mill-gvern Malti dwar il-qasam tal- biedja se jkun lest lejn l-aħħar ta` din is-sena jew is-sena d-dieħla u ċerti deċiżjonijiet iridu jittieħdu fuq dawn it-tip ta` fatti.

Allura li toqgħod twiegħed affarijiet lill-bdiewa Maltin u Għawdxin huwa xempju sħiħ ta` diżonesta` politika.

Sur President, nerġa` ngħid li dan id-dokument jagħmilha ċara li se jkun hemm arranġamenti transitorji, pero` fl-aħħar mill-aħħar kull pajjiż li jidħol fl-Unjoni Ewropea jkollu joqgħod għar-regoli u l-liġijiet tas-single market u tal-politika agrikola komuni.

F'dan id-dokument qiegħed jingħad li mhux se jippermettu li jiġu fformati xi żewġ swieq agrikoli fl-Unjoni Ewropea.

Il-liġijiet u r-regoli ta` l-Unjoni jridu japplikaw l-istess għal kulħadd tkun xi tkun ir-realta` tal-pajjiż.

Waħda mill-akbar oġġezzjonijiet li aħna, bħala partit laburista, għandna li Malta tidħol fl- Unjoni Ewropea hija proprju għaliex ir-regoli u l-liġijiet li tfasslu matul is-snin fl-Unjoni Ewropea, biex jirriflettu ċ-ċirkostanzi u r-realta` tal- pajjiżi ta` l-Unjoni, sempliċiment ma jgħoddux għal pajjiżna.

U la tidħol fl-Unjoni titlef il-poter li teddeċiedi int u dak il-poter tittrasferih lill-uffiċjali u lill-burokrati ta` Brussels li mbagħad jieħdu d- deċiżjonijiet tagħhom skond l-interessi ta` l-aktar pajjiżi b'saħħithom fl- Unjoni Ewropea.

Il-bdiewa ta` Sqallija u l-bdiewa ta` Sardegna li jagħmlu parti minn pajjiżi li ilu membru u pajjiż li ċertament huwa ferm akbar minnha qed iħossuhom abbandunati u traskurati.

Qed isħossuhom li m'għandhomx saħħa u vuċi biżżejjed u anke ttraduti mill-partiti politiċi, sew tax-xellug u sew tal-lemin, li sempliċiment wegħduhom li se jtellgħuhom fuq dan it-train maġiku mimli fondi komunitarji u kienu jgħidulhom li l- futur tagħhom Brussels.

Dawn huma affarijiet li jekk ma noqogħdux attenti jistgħu jseħħu wkoll f'pajjiżna.

Bħalissa għadna fl-istadju li ma nħallux din it-traġedja tiġri.

Sfortunatament f'pajjiżna għandna preċedenti storiċi, biżżejjed wieħed imur lura għal mitejn sena, meta ħsibna li jekk inċedu d-deċiżjoni sovrana tagħna li mmexxu lilna nfusna u l-poter li nieħdu d-deċiżjonijiet aħna dwarna nfusna u nagħtuhom fuq platt lill-barranin se mmorru aħjar.

Biżżejjed wieħed jara kif imxejna ma` l-Ingliżi fil-bidu tas-seklu dsatax, u tkun traġedja u inkunu ma tgħallimnix mill-istorja jekk nagħmlu hekk x'ħin naslu biex niddeċiedu dwar is-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Sħubija fl- Unjoni Ewropea tfissir li d-deċiżjonijiet inċeduhom minn idejna.

Id- deċiżjonijiet li nistgħu nieħdu dwar ir-realta` tagħna, bħala pajjiż żgħir, diġa` huma ristretti u limitati ħafna.

Jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea, kif irid il-gvern, il-ftit li spazju fejn niedħu deċiżjonijiet dwarna nfusna nitilfuh mingħajr ma nirbħu xi spazju biex niddeċiedu, per eżempju, x'jiġri fil-biedja Franċiża jew Ġermaniża.

Inkunu qed nitilfu l-poter li niddeċiedu aħna fl-aħjar interess tagħna għall-bdiewa Maltin u Għawdxin bla ma nirbħu l-poter li niddeċiedu aħna x'jagħmlu l-Franċiżi u l-Ġermaniżi.

Ara kemm tkun tajba kieku waqt li nitilfu l-ftit poter li għandna fuqna nfusna f'pajjiżna nirbħu poter akbar biex niddeċiedu għall-Franċiżi u l- Ġermaniżi!

Kieku tajjeb!

Imma dik hija ħrafa.

Ix-share sovereignty u x- share decision making m'humiex veru.

Fl-Unjoni Ewropea għadhom jiddeċiedu l-kbar u għalhekk ikun aħjar kieku flok sħubija sħiħa, kif irid il-gvern nazzjonalista, pajjiżna jkollu relazzjonijiet mill-qrib ma` l-Unjoni Ewropea għax b'hekk ma nċedux il-poter li niddeċiedu aħna x'isir f'pajjiżna għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar Rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta` liġi li l- iskop tiegħu huwa proprju sabiex jitwaqqfu organizzazzjonijiet tal- produtturi fis-setturi ta` l-agrikoltura u tas-sajd.

Il-kelliem ta` qabli ma tkellimx eżattament fuq l-iskopijiet tal-liġi pero` daħal fuq materja ta` importanza nazzjonali u jiena, apparti li se nitekellem fuq il-liġi, nixtieq ukoll nagħmel xi kummenti dwar dak li qal il-kelliem ta` qabli.

Jiena naħseb li l-fatt li quddiem dan il-parlament qegħdin niġu darba wara l-oħra nitkellmu u nressqu liġijiet fuq il-qasam tal-biedja jirrifletti wkoll l-importanza li l-gvern jagħti lil dan il-qasam.

Tan-naħa l-oħra jikkritikawna u jgħidulna li dan huwa settur abbandunat li se jkun il-ħaruf fuq l-altar ta` l-applikazzjoni ta` Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Jiena nixtieq li ż-żewġ naħat tal-Kamra ninfetħu iktar għal xulxin fuq dan il-qasam u naraw verament x'inhuma l-vantaġġi għal dan is-settur jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Dan is-settur irridu nħarsu lejh mhux biss fuq bażi lokali imma fuq il-bażi internazzjonali kollha kemm hi.

Il-qasam tal- biedja u tas-sajd huwa qasam ferm importanti.

Il-kontroversja u l-ilmenti li tisma` dwar dan il-qasam f'organizzazzjonijiet bħalma huma l-Unjoni Ewropea, il-Kunsill ta` l-Ewropa u l-FAO hija xi ħaġa ta` kuljum.

Dawn l- ilmenti ġejjin min-natura tax-xogħol li qegħdin nitkellmu fuqu u min-natura tal-prodott u tal-produtturi li jagħmlu parti minn din is-sistema.

Allura ma niskanta xejn li tibqa` dejjem għaddejja l-kontroversja.

Ħafna minn dak li qed issemmi l-oppożizzjoni huwa minnu, pero` l-oppożizzjoni qed issemmi biss naħa waħda.

L-oppożizzjoni qed targumenta li aħna mhux se niddeċiedu fuq dak li jiġri fil-biedja f'pajjiżna.

Jiena nistaqsi: Jekk aħna nkunu barra mill-Unjoni Ewropea, x'se jkun l-input tagħna fuq dak li qed jiġri fis-settur agrikolu u dak tas-sajd f'pajjiżni oħrajn, sew li huma fl-Unjoni Ewropea u sew li m'humiex?

Dan lilna jaffetwana direttament u indirettament.

Hemm ukoll dak li qed jiġi miftiehem, laqgħa wara oħra, mill- WTO u huwa tajjeb li wieħed jifli sewwa l-implikazzjonijiet ta` dak li qed jiġi miftiehem, anke jekk aħna nibqgħu barra mill-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, jiena niskanta kif minkejja l-iżviluppi kollha li seħħew matul is-snin għadna qegħdin inressqu abbozz biex permezz tiegħu jitwaqqfu l- organizzazzjonijiet għall-produtturi f'dan is-settur.

Dan huwa settur mifrux ħafna.

Għandek is-settur tal-bdiewa dawk li għandhom l-uċuħ tar- raba`.

Illum qed ngħidu li dawn, barra li jipproduċu l-ikel, għandhom funzjoni oħra.

Qegħdin ngħidu li l-bdiewa huma wkoll dawk li jieħdu ħsieb l-ambjent tagħna għax fejn ir-raba` huwa maħdum, huwa l-bidwi li jkun qed jagħti dik id-dehra sabiħa għall-għajn.

Ikolli ngħid li minħabba l- appuntament tiegħi fil-Kunsill ta` l-Ewropa, kif ngħidu bil-Malti, dħalt f'din l-għalqa mhux ħażin.

Ovvjament l-esperjenza li wieħed jieħu, kultant tkun waħda fil-fond.

Jiena kelli l-okkażjoni li nara, first hand, x'qed jiġri f'ċerti areas li, biex ngħid hekk, huma lura bħalma hija n-naħa ta` fuq tal-Greċja.

Kull ambjent għandu l-problemi tiegħu.

Il-produtturi f'partijiet ta` l-Iżvezja għandhom problemi kbar minħabba l-fatt li d- densita` tal-popolazzjoni timpressjonak bin-nuqqas tagħha.

Fil-fatt l- istatistika ġġibek fl-assurdita` li tgħid li hemm inqas minn persuna waħda f'kull kilometru kwadru.

Jiġifieri wieħed jista` jimmaġina xi problemi jiffaċċjaw il-produtturi li jipproduċu l-ħalib jew il-laħam biex isibu s- swieq u jkollhom qliegħ ġust.

Dan kollu jorbot mal-fatt li l-iskop li aħna qed nagħmlu din il-liġi huwa li dan il-qasam ikun sostenibbli.

Aħna lkoll nixtiequ li dan il-qasam jibqa` sostenibbli, kemm ekonomikament u kif ukoll soċjalment għax hemm ħafna aspetti negattivi meta inti jkollok dak iċ-ċaqliq b'massa kbira min- nies li jkunu qed jgħixu, u mhux biss jaħdmu, f'komunitajiet u jkunu qed jagħtu ħajja lil dak l-ambjent.

Mela aħna li qegħdin fil-politika rridu naraw kif nagħmlu biex lill-bdiewa tagħna nsibulhom is-swieq għall-prodotti tagħhom.

U għalekk din il-liġi hija tajba għax permezz tagħha se nassiguraw li nsibulhom is-swieq għax is-swieq jiddeterminaw is-suċċess jew le ta` din l-operazzjoni kollha.

Mr Speaker, ilna ħafna nisimgħu profezija.

Jiena ma nibżax mill-profeziji imma jdejquni fis-sens li jistgħu jaqtgħu qalb xi wħud u jemmnu li dan huwa settur li ġie ttraskurtat għax qed jiġi mpenġi bħala xi settur li dan il- partit lest li jissagrifika akkost ta` kollox basta nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dan mhux minnu.

Il-verita` hija totalment bil-maqlub.

Dan huwa settur għal qalbna, u mhux għax għandna xi support qawwi min-naħa tal- bdiewa.

Ara f'pajjiżi barranin il-bdiewa qegħdin organizzati f'partiti politiċi kbar u jagħmlu impatt fuq il-politika nazzjonali.

Jiġifieri żgur li mhux għal qalbna għax hemm xi saħħa partikolari mill-elettorat li jagħmel parti minn sin is-sistema.

L-ewwelnett dik hija biss short- sightedness u hija politika ħażina li wieħed iħares minn dak l-aspett u rrid inneħħi minn moħħ kulħadd li aħna qegħdin nagħmlu xi ħaġa biex speċi nixtru dawn it-tip ta` voti.

Hemm raġunijiet ta` ambjent u hemm raġunijiet ta` produzzjoni ta` ikel għal kulħadd, liema ikel hu prodott lokalment b'metodi li ilhom jintużaw għal ħafna snin u li aħna għandna fiduċja fihom.

Huwa għalhekk il-gvern qed iressaq din il-liġi li permezz tagħha jitwaqqfu l-organizzazzjonijiet tal-produtturi biex b'hekk il-produtturi jkunu organizzati kif għandu jkun, biex l-istandards ikun standards li huma aċċettabbli u biex ikun hemm il-kontroll, kif jgħidu bl-Ingliż, from farm ta` table.

Illum kulħadd jaf li fl-Ewropa hemm enfasi enormi fuq is-safety ta` l-ikel.

Fil-fatt kien miftiehem li għandu jsir kull sforz biex il- prodott tagħna jkun safe u tajjeb għall-ikel bi standards tajbin u kif suppost li wieħed jista` jieklu mingħajr biża` ta` xejn.

Nafu xi problemi jġibu magħhom prodotti li jkunu kontaminati.

Il-ħsara mhux biss issir lill- individwu li jiekol il-prodott li tista` ssirlu ħsara fisika jew saħansitra anke jmut, imma ssir ukoll lill-industrija nfisha.

Rajna kif matul is-snin li għaddew fl-Ingilterra l-industrija tal-beef u tal-majjal ġiet litterlament għarkobbtejha minħabba l-mard.

Qed jiġini wkoll f'moħħi t-trattament ta' l-annimali.

Dan jista` joħloqlok problemi kbar għax illum nafu x'awareness hawn rigward il-mod kif l-annimali għandhom jiġi ttrattati meta jkunu qed jitrabbew biex wara jiġu offruti bħala ikel.

Mr Speaker, punt ieħor importanti f'din il-ġlieda huwa kif l-Amerika u l- Unjoni Ewropea jħsarsu lejn l-użu tal-hormones fit-tkabbir ta` l-annimali.

Dawn ma jablu xejn dwar kif iħarsu lejn din il-ħaġa u hemm konsegwenzi kemm fuq il-prodott kif ukoll fuq l-aspett ekonomiku għax din għandha aspett ekonomiku kbir.

Ovvjament aħna rridu nkunu aware għal xiex nkunu deħlin meta niġu biex niffirmaw trattati u meta niġu biex nidħlu f'organizzazzjonijiet bħalma hija l-Unjoni Ewropea.

Jiena naqbel li meta niġu biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea għandna nidħlu b'għajnejna miftuħin u nafu x'inhuma l-options kollha tagħna u mhux nsibu dik ix-xi ħaġa li ma nindunawx biha u li aħna t-tobba ngħidulha the small print.

Jiġifieri bħalma meta wieħed imur jixtri xi mediċina li jsimha u xi afafrijiet oħra jkunu mniżżlin bi prints kbar imbagħad x'imkien isfel tat-titkketta, kemm kemm taraha, ikun hemm imniżżel li din il-mediċina tista` toqtlok jew li tista` tagħmel xi side effect.

Aħna ma rriduhx dan.

Aħna rridu li nkunu nafu eżattament fejn ikunu l-implikazzjonijiet.

Jiena nħoss li l- parteċipazzjoni ta` pajjiżna fl-Unjoni Ewropea trid tkun parteċipazzjoni attiva u mhux passiva.

Trid tkun parteċipazzjoni li biha aħna nitgħallmu mill-esperjenzi ta` ħaddieħor.

L-Onor.

Bartolo semma esperjenzi negattivi.

Hemm esperjenzi negattivi, imma hemm ukoll esperjenzi posittivi.

Jiena l- ewwel wieħed ngħid li l-common agricultural policy hija l-iktar waħda kontroversjali u meta tiġi biex taqra u tifli rapporti ssib li kważi ħadd ma jaqbel fuq xejn.

Allura aħna għandna naqtgħu qalbna kompletament, ma nagħtux l-input tagħna u ma narawx fejn kien hemm stejjer ta` suċċess f'dan il-qasam?

Kien hemm ħafna stejjer ta` suċċess f'dan il-qasam u l-pajjiżi, kbar u żgħar, jaħdmu flimkien biex ifasslu policies li jkunu ta` suċċess u li wieħed jitgħallem minnhom.

Per eżempju, qabel ma l-Greċja daħlet fl- Unjoni Ewropea, in-nies fil-partijiet rurali fin-naħa ta` fuq tal-Greċja kienu qed jitilqu u jfittxu jobs fil-belt għax l-industrija tat-turiżmu kienet qed tikber u ż-żgħażagħ riedu l-ħajja ta` bil-lejl, riedu malajr il- flus fil-but u allura bdew jitilqu mid-djar tagħhom u jmorru lejn l-ibliet.

U min kien qed jibqa` fl-irħula?

Kienu jibqgħu l-anzjani li ma jifilħux jaħdmu r-raba` u allura r-raba` jinteleq u kif titilqu għax ftit snin dan jibda jiddegrada ruħu għax ix-xita tibda ġġorr magħha l-ħamrija u jkun hemm ħafna problemi oħra.

Imbagħad meta jkollok raħal li ħadd ma jrid joqgħod fih ma tibdiex issib is-servizzi essenzjali.

Anke l-iskola tagħlaq għax lanqas it-teacher ma jkun irid joqgħod hemm.

Dawn huma problemi reali li qed jiffaċċjaw pajjiżi bħalma huma l-Marokk u t-Tuneżija li sfortunatament il-kap ta` l-oppożizzjoni qed iqabbel lill-pajjiżna magħhom.

Fl-Unjoni Ewropea jsir bil-maqlub, ikun hemm rural revitalization.

Jiġifieri lin-nies terġa` tpoġġihom lura u tagħmillhom kull inċentiv li tista` biex ikomplu jgħixu fil-komunitajiet li kienu jgħixu qabel, bħalma ġara fl-Irlanda u fi nħawi kbar fil-Porutgall.

Hemm postijiet li dan ma rnexxiex, imma l-fatt li dan ma rnexxiex ma jfissirx li din hija xi politika li qed tfalli u li għalhekk aħna għandna naqtgħu qalbna.

Jekk aħna se nibqgħu barra mill-Unjoni Ewropea żgur li qatt m'hu se ninfluwenzaw il-policies li jkunu qed jiġu attwati fil-Ġermanja jew fl- Ingilterra f'dan il-qasam.

Minn ġewwa hemm xi ċans li dak li aħna qed inressqu u dak li qed nitkellmu fuqu jinstema`, u la jinstema` jista` jagħmel effett.

M'iniex qed ngħid li aħna se mmexxu lill-Ewropa, imma mbagħad mill-banda l-oħra ma tridx tmur fl-estrem l-ieħor u tgħid li dan hu kollu diskors fil-vojt u mhux veru li hemm shared sovereignty.

L- oppożizzjoni għandha tgħid li ma temminx fihom, imma m'għandhiex tgħid li ma jistgħux jaħdmu.

Aħna nemmnu fihom.

Jiena nifhem il-pożizzjoni li semma l-Onor.

Bartolo meta qal li aħna tajna kollox f'idejn l-Ingliżi u għaddew 200 sena u nafu x'ġara sabiex erġajna ġejna rajna f'idejna.

Imma llum qegħdin rajna f'idejna, għandna esperjenza ta` Indipendenza li rridu ngħożżu u aħna l-partit li żgur se nkomplu niġġieldu biex pajjiżna jibqa` indipendenti.

Mr Speaker, minkejja l-profezija kollha negattivi jiena nara li hemm futur aħjar għall-qasam tal-biedja u tas-sajd jekk kemm-il darba nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

L-ewwelnett għadhom għaddejjin id-diskussjonijiet u wieħed, f'dan l-istadju, ma jistax jikkummenta dwar, per eżempju, kemm se tkun l-area li s-sajjieda Maltin jistgħu jistadu fiha.

Pero` nista` ngħid li qegħdin naħdmu bis-serjeta` u fi framework internazjonali fuq dan il-qasam u din il- liġi li għandna quddiemna hija opportunita` tajba biex lil dan il-qasam inkomplu mmexxuh 'il quddiem.

Jiena rrid ngħid li għandna naraw li l- istrutturi li għandna f'dan il-pajjiż qegħdin jimxu pass pass mal- leġislazzjoni ta` dan il-Parlament.

Dan huwa li lili jinkwetani għax aħna nkunu qed ngħaddu l-liġijiet u mbagħad insibu li m'għandniex biex nimplimentawhom.

M'iniex qed ngħid li qed jiġri hekk.

Imma jista` jkun u rridu noqogħdu attenti li mhux biss ikollna liġijiet tajbin imma li nkunu nistgħu nimplimentawhom.

Safejn naf jiena l-oppożizzjoni qiegħda taqbel ma` din il-liġi għax ma smajtx il-kritika tas-soltu, li qed ngħaddu din il-liġi għax hekk iridu ta` Brussels.

Mr Speaker, jiena nemmen li dak li qed nagħmlu f'dan il-qasam huwa ta` fejda kbira u kien hemm bżonnu.

Anzi ngħid li messu sar qabel għax dan huwa settur li għandu karatteristiċi partikolari ħafna.

Min jaħdem f'dan il-qasam, sew is-sajjied kif ukoll il-bidwi, għandu tradizzjoni fil-familja ħafna drabi.

Għandu ġibda partikolari li hija marbuta mal-familja.

Per eżempju, l-art li jaħdem il-bidwi jew ir-razzett tar-raħħal ikun ilu jintiret minn snin għal sin u minn ġenerazzjoni għal oħra u aħna għandna d- dmir li nagħmlu minn kollox biex din it-tradizzjoni tkompli.

Din m'hijiex kwestjoni li nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea.

Aħna qegħdin nagħmlu din il-liġi biex b''od modern lil dawn in-nies insibulhom is-swieq li tant għandhom bżonn.

Nerġa` nsemmi l-każ li tant impressjonani fejn f'post imwarrab u ekonomikament u soċjalment lura fil-Greċja rnexxielhom joħorġu l-feta cheese, li huwa kwalita` ta` ġobon li jitpoġġa bħala prodott li ġej minn dik l-area partikolari u allura jingħata valur għax fl-Unjoni Ewropea hemm sistema ta` kif dan il-prodott ikollu l-kwalitajiet meħtieġa biex imbagħad ikun jista` jinbiegħ.

Allura aħna qed inħarsu biex il-produzzjoni tagħna f'dan il-qasam tkun produzzjoni bi standards kif suppost u kif wieħed jixtieq għall-ġid ta` dawk li jaħdmu fl-istess qasam.

In-numru ta` nies li jaħdmu f'dan il-qasam, perċentwalment huwa żgħir u waħda mill-affarijiet li tindika li huwa żviluppat huwa kemm għandu nies jaħdmu f'dan il-qasam.

Meta jkollok il-ftit li jipproduċu għal ħafna jirrifletti kemm hu pajjiż sinjur.

Jekk inħarsu lejn il-pajjiżi l-foqra naraw li 'l fuq minn 50% tal- popolazzjoni tagħhom, ġieli anke 80%, jaħdmu fir-raba`.

Hija mistoqsija filosofika jekk humiex foqra f'ċerti aspetti oħrajn, imma mil-lat ta` żvilupp u mil-lat ta` tbatija, speċjalment f'dan il-qasam, żgur li huma fqar.

Allura huwa aħjar li l-ftit jipproduċu għal ħafna b'mod naturali u b'mod li jħalli lill-bdiewa u lis-sajjieda l-qliegħ xieraq u ġust biex din l-industrija tibqa` industrija vijabbli.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta` liġi ieħor li jikkonċerna l-agrikoltura.

Nibda billi ngħid li minkejja li l- bdiewa jgħaddu minn ċerti perjodi ta` tensjoni nibqa` ngħid, li jekk aħna naħdmu bil-għaqal, l-agrikoltura f'Malta għad għandha l-futur tagħha.

Proprju b'din il-liġi l-gvern qed jagħti dik l-injezzjoni li hemm bżonn biex l-agrikoltura f'pajjiżna tkun sostenibbli kemm għall-produzzjoni ta` l- ikel lokali kif ukoll għall-produzzjoni ta` ikel għall-esportazzjoni.

Ma ninsewx li l-persentaġġ tal-gross domestic product ta` l-agrikoltura f'Malta huwa 2.3%.

F'pajjiżi kbar, erbgħin u ħamsin sena ilu, il-gross domestic product ta` l-agrikoltura, f'pajjiżi bħall-Amerika u l-Ġappun, ġieli laħaq sa 30% imma llum il-ġurnata dan niżel taħt l-10% madwar id- dinja kollha.

Pero` b'danakollu xorta għad hawn bżonn li lil dan is-settur nagħtuh dik l-injezzjoni qawwija li għandu bżonn biex ikun sostenibbli.

Taqsima I ta` din il-liġi, fost ħafna affarijiet oħra, titkellem dwar "fond ta` l-opoerat" u tiddefinixxih hekk:-

""fond ta` l-operat" tfisser il-kont ta` l-organizzazzjoni tal- produtturi bbażat fuq il-kontribuzzjonijiet tal-produtturi u l- finanzjament mill-gvern, liema fond ikun użat biss biex jiffinanzja programmi ta` l-operat, pjani ta` azzjoni u irtirar mis-suq.".

Jiġifieri dan il-fond mhux biss se jkun magħmul mill-qliegħ li jistgħu jagħmlu l-produtturi biss imma anke mill-għajnuna finanzjarja li gvern jgħaddi lill-organizzazzjoni.

Imbagħad hemm id-definizzjoni ta` "organizzazzjoni tal-produtturi" li tgħid hekk:

""organizzazzjoni tal-produtturi" tfisser organizzazzjoni, rikonoxxuta mid-direttur, li tkun korp volontarju, kostitwit legalment, ta` produtturi ta` prodotti partikolari jew ta` persuni li jaħdmu fl- industrija tas-sajd u fl-industrija tal-biedja, li jaġixxu flimkien biex jipproduċu, jaħsmu, jaħżnu, jippakkjaw u jressqu l-prodotti tagħhom lejn is-swieq.".

Mela hawnhekk qed jingħad li l-organizzazzjoni se tkun korp volontarju.

Dan ifisser li ħadd m'hu se jimponi.

Imma fl-għaqda hemm is-saħħa u dan huwa li rrid npoġġi għall-attenzjoni tal-bdiewa tal-Maltin u jekk ma jkunx hemm din l-għaqda li permezz tagħha nkunu nistgħu nipproduċu prodotti ta` kwalita` tajba ma nirnexxu qatt.

Din hija l-mamma ta` kollox.

Minn hemm irridu nitilqu.

Jekk il-bdiewa tagħna se jkomplu jinsistu li jridu jibqgħu jaħdmu wieħed indipenti mill-ieħor m'aħniex se nimxu fil-qasam ta` l- agrikoltura f'Malta. irridu ningħaqdu sabiex nipproduċu l-aħjar prodotti kemm għas-suq lokali kif ukoll għas-swieq barranin.

Mr Speaker, jiena nħobb nħares lejn x'qed jiġri fis-settur tal-produzzjoni ta` l-inbid.

X'qed jiġri f'dan il-qasam?

Ħafna għelieqi kbar jew żgħar qegħdin jitħawwlu bid-dwieli ta` ċerta kwalita` biex dik l-aġenzija li se tixtri l-għeneb ikollha moħħha mistrieħ li se jkollha prodott tajjeb.

Dawn in-nies li qed jinvestu fl-għelieqi tagħhom permezz tad-dwieli għandhom garanzija li l-għeneb kollu li jiġi prodott se jinxtara minn dawk il- produtturi li jipproduċu l-inbid kemm għas-suq lokali kif ukoll għas-swieq barranin.

Il-produtturi ta` l-inbid qed jagħtu lil dawn in-nies ix-xtieli tad-dwieli huma stess biex iħawluhom biex għada pitgħada jkollhom għeneb biex bih ikunu jistgħu jagħmlu dik il-kwalita` partikolari ta` inbid.

Allura min qed jaħdem id-dwieli għandu suq garantit u dan qed iħalli effett tajjeb, tant li hawn ħafna nies li lesti li jinvestu f'din il-ħaġa.

Eżempju ieħor huwa l-esportazzjoni tal-patata minn Malta lejn l-Olanda.

Għaliex l- Olanda tippreferi li timporta minn Malta u mhux minn pajjiżi oħra?

Għax il- patata prodotta lokalment hija waħda mill-aħjar li tiġi prodotta fl-Ewropa.

Issa bħalma nesportaw il-patata nistgħu wkoll nesportaw prodotti oħra.

Fil- fatt il-ministru qal li bħalissa qed isir sforz kbir biex nerġgħu nibdew nesportaw il-basal.

Din diġa` kienet bdiet issir u kienet irnexxiet, imma fuq skala żgħira.

Jekk aħna rridu nkabbru u nikkonċentraw fuq ċerti prodotti u nesportawhom, din il-liġi se tagħtina l-mezzi kollha biex nkunu nistgħu nagħmlu dan.

Semmejt il-basal, għandna t-tadam, il-qargħabali, il- frawli, il-bżar aħdar u għandna wkoll l-għasel.

Jekk irridu nikkonċentraw fuq dawn il-prodotti u minnhom nipproduċu prodott ta` kwalita` għandna l- mezzi kollha biex dan nagħmluh.

F'Malta mhux kull naħa hija tajba l-istess biex tipproduċi l-aħjar kwalita` ta` ċerti prodotti agrikoli.

Allura jrid ikun hemm għaqdiet ta` produtturi li jikkonċentraw fuq ċerti prodotti.

Per eżempju, jkun hemm għaqda li tikkonċentra fuq il-produzzjoni tal-patata, għaqda oħra li tikkonċentra fuq il-basal, oħra li tikkonċentra fuq il-qargħabali, oħra li tikkonċentra fuq it-tadam u oħra li tikkonċentra fuq il-produzzjoni ta` l-għasel.

Din liġi qed tagħti ċans lil dawk il-bdiewa part-time jew full-time li jridu jagħtu jikkonċentraw fuq prodott partikolari jingħaqdu f'organizzazzjoni biex jaħdmu tali prodott b'mod li jkun prodott ta` kwalita`.

Jiena nifhem l- argument li ġab l-Onor.

Noel Farrugia l-bieraħ meta qal li mhux sewwa li dak li nimportaw ikun irħas minn dak li nipproduċu lokalment.

Imma jiena ngħid li aħna messna nikkonċentraw fuq ċerti prodotti ta` kwalita` tajba u nesportawhom, ħalli mbagħad indaħħlu prodott minn barra li jista` jkun irħis.

Meta ngħid prodott irħis ma jfissirx li se nixtru t-tilqit ta` ħaddieħor għax aħna m'aħniex xi dumping area ta` prodotti li ħaddieħor ikun remihom.

Imma aħna nafu li ċerti prodotti li nimportaw huma rħas minn dawk prodotti lokalment.

Li rrid ngħid hu li tajjeb li aħna nipproduċu ċerti prodotti ta` kwalita` tajba għall-esportazzjoni li jiġu aċċettati anke mill- Unjoni Ewropea u fl-istess ħin aħna nimportaw bi prezz irħis.

Wieħed forsi jgħidli: Allura l-prodott Malti se jkun biss għall-pajjiżi barranin?

Jiena m'iniex qed ngħid hekk.

Għandu jkun hawn produzzjoni għas-suq lokali, imma huwa ferm importanti li naħdmu biex nagħmlu l-esportazzjoni tagħna biex il- gross domestic product jikber u fl-istess ħin inkunu wkoll qegħdin ingawdu minn dak il-prodott.

Mr Speaker, għandna wkoll it-tifsira ta` "prodotti mwasslin fis-suq" li hija definita b'dan il-mod:

""prodotti mwasslin fis-suq" tfjisser il-prodotti tal-membri ta` l- organizzazzjoni ta` produtturi li jkunu twasslu fis-suq permezz ta` l- organizzazzjoni.".

Dan ifisser li l-liġi qed tiggarantixxi li dawn il-prodotti mwasslin fis- suq permezz ta` l-organizzazzjoni jkunu bi prezz li jkun tajjeb sew għall- konsumatur u li jħalli dħul xieraq għall-bidwi.

Taqsima II li titkellem dwar il-kostituzzjoni ta` l-organizzazzjonijiet tal- produtturi l-liġi tgħid tgħid x'inhuma l-funzjonijiet u l-għanijiet ta` organizzazjoni tal-produtturi u waħda mill-funzjonijiet u l-għanijiet ta` organizzazzjoni tal-produtturi hija li tieħu dawk il-miżuri biex jiġi żgurat li l-produzzjoni tal-membri tagħha tkun kemm jista` jkun orjentata lejn is-swieq.

Imbagħad għandna Taqsima IV intitolata "Assoċjazzjonijiet bejn il-fergħat interessati" li titkellem dwar l-għarfien ta` assoċjazzjonijiet bejn il- fergħat interessat.

Dan ifisser li jekk ikun hemm diversi organizzazzjonijiet ta` produtturi ta` prodotti differenti, bħalma huma basal, patata, għeneb, qargħabali u prodotti oħra, il-gvern jirrikonoxxi li dawn jingħaqdu flimkien taħt assoċjazzjoni waħda.

B'hekk l-għaqda tkun iktar b'saħħitha u hi tkun tista` tagħmel ir-rappreżentazzjoni tagħha għan- nom ta` dawk l-organizzazzjonijiet ta` produtturi li jridu jmexxu l- għanijiet tagħhom iktar 'il quddiem.

Iktar minn hekk il-liġi qed tiggarantixxi għajnuna finanzjarja għax fil- fatt qiegħed jingħad li –

"Il-ministru responsabbli għall-agrikkoltura u l-ministru responsabbli għas-sajd jistgħu, bi qbil mal-ministru responsabbli għall-finanzi, jistabbilixxu skemi u fondi ta` garanzija biex jipprovdu għajnuna finanzjarja u forom oħra ta` gwida ta` kull xorta lill-industrija tal- biedja u lill-industrija tas-sajd."

Mr. Speaker, xi trid tagħmel iżjed minn hekk?

Hawn min jgħidlek li s- settur ta` l-agrikoltura dejjem kien l-aħħar fl-aġenda ta' kull gvern.

Jiena ma naħsibx li l-gvern Nazzjonalista ħalla dan is-settur għall-aħħar u l-liġijiet li ressaqna s-sena l-oħra dwar dan il-qasam flimkien ma` din li qed niddiskutu llum juru dan.

Il-bidwi għandu jkollu fiduċja f'dan kollu li qed nagħmlu għax b'dawn il-liġjijiet il-gvern qiegħed jagħti l-garanzija ta` għajnuna finanzjarja u xorta ta` għajnuna oħra.

Il-bdiewa għandhom jinqatgħu darba għal dejjem mill-għanqbut tat-tradizzjoni u jingħaqad flimkien għax issa huwa l-mument li l-biedja tittieħed bl-akbar serjeta`.

F'din il-liġi qiegħed jingħad ukoll li –

"Il-ministru responsabbli għall-agrikkoltura u l-ministru responsabbli għas-sajd jistgħu, bi qbil mal-ministru responsabbli għall-finanzi, jagħmlu regolamenti biex jiġu implimentati d-dispożizzjonijiet ta` dan l-Att u, mingħajr preġudizzju għall-ġeneralita` ta` dak li ntqal qabel, jistgħu jipprovdu:

(a) biex tiġi stabbilita aġenzija li tħallas bil-funzjoni li tamministra kull skema jew miżura oħra li għandha x'taqsam ma` kull għajnuna finanzjarja jew gwida oħra li tiġi provduta taħt dan l- Att;

(b) biex jiġu stabbiliti u ooperati skemi u fondi ta` garanzija biex jipprovdu għajnuna finanzjarja u forom oħra ta` gwida u għajnuna ta` kull għamla lill-industrija tal-biedja u lill- industrija tas-sajd taħt dan l-Att.".

Jiġifieri hawnhekk għandna liġi verament serja.

Il-gvern huwa kommess li lil dan is-settur jagħtih spinta 'l quddiem u mhux biss għan l-għan tal- gvern huwa li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea, imma għax irid li dan is- settur jiġi ristrutturat bħalma qed jiġu ristrutturati oqsma oħra f'pajjiżna.

Nafu li mhux faċli, pero` jeħtieġ li nifhmu li din il- fragmentazzjoni li għandna f'dan is-settur, illum m'għadhiex tagħmel sens.

Ma tistax tkun isolat għalik waħdek.

Illum trid tingħaqad ma` oħrajn.

Jekk inti għandek ħamest itmien raba` jeħtieġ li tingħaqad ma` dak li għandu tletin tomna raba` biex il-prodott tagħna jkun ta` l-aħjar kwalita` u jġib l-aħjar prezzijiet fis-suq.

Ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar l-għajnuna li tagħti l-Unjoni Ewropea.

Taħsbu li aħna rridu nidħlu fl-Unjoni Ewropea biex sempliċiment tagħtina l- flus jew inkella biex nieħdu xi għajuniet oħra biss?

Min jaħseb hekk ikun qed jaħseb ħażin.

Aħna rridu nikkontribbwixxu u fuq kollox ngħollu l- istandards tagħna.

U għalhekk hija tajba l-Unjoni Ewropea, għax hi tara l- prodotti tagħha huma ta` standards għolja.

Jeħtieġ li aħna naddottaw dawk il-gwidi li l-Unjoni qed taddotta f'dan il-qasam.

M'huwiex minnu meta jingħad li qegħdin nagħmlu dawn l-affarijiet għax l-Unjoni qed timponi fuqna.

Dawn l-affarijiet qed nagħmluhom biex ngħollu l-istandards ħalli nkunu kompettivi fis-swieq barranin.

Għaliex għandna nkunu inqas minn ħaddieħor.

Għalhekk l-Unjoni Ewropea hija unjoni biex iġġib lil kulħadd fuq l-istess livell.

Mr Speaker, dan l-aħħar ħarġu diversi rapporti fuq is-settur ta` l- agrikoltura mill-Unjoni Ewropea.

F'idejja għandi rapport intitolat "Enlargement and Agriculture: Successfully Integrating the New Member States into the CAP".

F'dan ir-rapport jingħad hekk:-

"The EU position should be designed so as to support in the best posibble way the efforts undertaken by the candidate countries to restructure and modernise their agricultural economies.

It should be ensured therefore that the results of the accession negotiations pave the way for a swift and smooth integration of the agricultural sectors of the new Member States in the single market and the common agricultural policy.".

Dan hu l-għan li jrid jilħaq il-gvern.

Għal dan li qed jingħad f'dan il- paragrafu li għadni kemm qrajt qegħdin naħdmu.

Imbagħad dan ir-rapport ikompli jgħid dan -

"The problem of restructuring in the candidate countries is directly linked to the dualism of their agricultural structures.

On the one hand, the commercial sectors need to invest and restructure.".

Mela lill-bdiewa rridu ninkoraġġuhom biex jinvestu.

Mhux se jkunu waħedhom.

Il-gvern qiegħed joħroġ l-għajnuna finanzjarja tiegħu wkoll.

Anke l-Unjoni Ewropea se tagħti l-għajnuna tagħha wkoll.

Dan hu l-messaġġ li jrid jasal lill-bdiewa.

Se jkollhom l-għajnuna kollha possibbli, kemm mill-gvern kif ukoll mill-Unjoni, issa sta għalihom li jagħmlu r- ristrutturazzjoni.

Ma nistgħux nibqgħu naħdmu bil-metodi antiki tan- nanniet.

Irridu nimmodernizzaw ħalli nipproduċu prodotti ta` kwalita` tajba.

Ir-rapport li qed nikkwota minnu jkompli billi jgħid hekk:

"On the other hand subsistence farming continues to play a major role as a social safety net in rural areas.

However part of the subsistence sector may still develop and integrate itself in a market economy.".

Imbagħad fuq id-direct payments l-Unjoni Ewropea tgħid hekk:-

"Direct payments should be gradually introduced in the new Member States during a transition period.

Such a phase is necessary to ensure the smooth integration of the candidate countries into the common agricultural policy while maximizing the opportunity for the restructuring of their agricultural sector.".

Mela l-Unjoni Ewropea qed tgħid li d-direct payments għandhom jidħlu b'mod gradwali, imma l-gvern Malti qed jagħmel iktar minn hekk għax se jagħtihom mill-ewwel.

Fil-fatt fl-aħħar budget għamel provision ta` Lm8 miljuni li jridu jitqassmu fi tliet snin.

Jiġifieri sakemm aħna niġu biex nieħdu l- għajnuna mill-Unjoni Ewropea, fis-sena 2004, il-gvern diġa` kkommetta ruħi li se jagħti Lm8 miljuni.

Mela waqt li l-Unjoni Ewropea qed tgħid li dawk il-pajjiżi li se jissieħbu magħha mhux se tagħtihom ċerta għajnuna qabel ċertu żmien, il-gvern ħareġ għonqu biex jagħti biżżejjed għajnuna finanzjarja sakemm nibdew nirċievu dik mill-Unjoni.

Dan hu li jridu jifhmu l-bdiewa.

Aħna se nagħtuhom dik l-għajnuna kollha li għandhom bżonn.

Mr Speaker, jiena m'għandix dubju li fin-negozjati li qed isiru dwar il- kapitlu ta` l-agrikoltura, il-gvern Malti qed jipprova jġib l-aħjar arranġamenti li jista` għall-qasam agrikolu f'pajjiżna.

Fil-fatt dan l- aħħar f'konferenza li saret fin-New Dolmen Hotel smajna lis-Sur Richard Cachia Caruana jispjega tant tajjeb u b'tant oġġettivita` x'derogi u transition periods qiegħda titlob Malta fin-negozjati li qed tagħmel mal- Kummissjoni ta` l-Unjoni Ewropea u ta` min jgħid li dwar il-qasam tal- biedja, Malta qiegħda titlob 42 arranġament speċjali.

Tant huwa konxu mill- organizzazzjoni ta` l-Unjoni Ewropea li l-gvern qed jitlob 42 arranġament speċjali għall-qasam tal-biedja biex proprju nkunu nistgħu nieħdu l-aħjar li nistgħu.

Mr Speaker, tissemma wkoll is-saħħa pubblika veterinarja.

Hija importanti din għall-pajjiżna?

Aħna wieħed mill-iktar pajjiżi li nużaw metodi perikolużi biex noqtlu l-insetti – biex nitkellem b'mod sempliċi - b'kimika li tagħmel ħsara għas-saħħa tal-bniedem, meta kif jaf kulħadd hawn metodi oħra naturali.

Jekk nużaw dawn il-metodi naturali nkunu qed nissalvagwardaw is-saħħa tal-bniedem, lill-istess prodott u anke lill- ħamrija għax bil-chemical agents li nużaw aħna nkunu qed noqtlu insetti oħrajn li huma tant bżonnjużi għall-ħamrija.

Mr Speaker, l-Unjoni Ewropea se tkun hi li torganizzana anke fil-health and safety f'dan il-qasam.

Mela l-health and safety teżisti biss għas-settur tal-kostruzzjoni jew għal industriji oħrajn fejn hemm il-periklu?

Il- health and safety trid tkun anke f'dan is-settur tal-biedja u dan qegħdin naħsbu għalih ukoll permezz tan-negozjati li qegħdin nagħmlu ma` l-Unjoni Ewropea.

Għandna wkoll is-settur tal-ħarsien ta` l-annimali li huwa settur li għandu jiġi ttrattat b'mod tajjeb.

Aħna m'għandniex dawk l-għelieqi kbar għall-grazing ta` l-annimali.

L-annimali tagħna jiddependu biss fuq l- għalf li nipproduċu.

Imma fuq dan l-għalf li nipproduċu fl-Unjoni Ewropea hemm ukoll regoli speċifiċi biex dan l-għalf ikun ta` l-aħjar kwalita` biex l-annimal jitla` b'saħħtu u nibqgħu nipproduċu laħam li jkun safe għas-saħħa tal-bniedem.

Mr Speaker, jiena ċert li b'din il-liġi se nkunu qegħdin nagħtu spinta 'l quddiem lill-bidwi Malti.

Issa jeħtieġ li jifhem hu.

Il-gvern poġġa l- pedamenti f'posthom issa hemm bżonn li nfehmuhom lil dawn in-nies.

Minkejja l-ħafna svantaġġi li għandna, il-qasam ta` l-agrikoltura xorta waħda għad għandu futur ġewwa Malta.

Hemm bżonn li nlaqqgħu lill-bdiewa u ż-żewġ naħat tal-Kamra nipperswaduhom li dan li qed nagħmlu qed nagħmluh għall-ġid tagħhom.

Aħna rridu nistmawhom daqs dawk li jaħdmu bil-pinna, daqs dawk li jaħdmu fil-manifattura u xejn inqas minn dawk in-nies li jaħdmu f'diversi setturi tal-computer.

Aħna rridu li anke l-bdiewa wara li jkunu rtiraw mix-xogħol ikollhom il-pensjoni diċenti li tassew tkun tixraqilhom.

Allura nappella biex il-bdiewa li jipproduċu diversi prodotti differenti jingħaqdu flimkien, kif qed tgħid din il-liġi, għax fejn hemm l- gaħqda hemm is-saħħa.

Jiena nappella wkoll biex il-ministeru ta` l- agrikoltura ma jaħsibx biss fil-laqgħat li jista` jagħmel ma` l-Unjoni Ewropea imma għandu wkoll ilaqqa` d-diversi produtturi f'dan il-qasam u jfehemhom li għandhom bżonn jirristrutturaw u li l-investiment jista` jġib ħajja ferm aħjar għalihom infushom, għall-familji tagħhom kif ukoll għall- pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, b'kull rispett lejn il-kelliema kollha tal-gvern, meta nkun qed nismagħhom jitkellmu ġieli jiġu mumenti fejn nistħajjilni qed nisma` għall-ewwel darba f'ħajti l-istorja tas- cindirella, meta din kienet fid-dulur u f'daqqa waħda tfaċċat il-fairy godmother u waddbet kollox f'loku, għal cindirella.

Imma mbagħad malajr niftakar li l-istorja ta` cindirella ngħiduha lit-tfal li meta jikbru jindunaw li din hija fairy tale.

Dalgħodu smajt żewġ kelliema min-naħa tal- gvern li fl-opinjoni tiegħi qed jittrattaw lill-poplu tagħna bl-istess mod ta` meta aħna nirrakkontaw l-istorja tas-cindirella lit-tfal tagħna.

Dan apparti l-fatt li jekk tkun attent u tanalizza xi jkun jkun qed jingħad issib li f'dawk li huma dettalji, dak li jgħid wieħed ma jkunx jaqbel ma` dak li qal l-ieħor.

Il-kelliema tal-gvern qegħdin jibqgħu jgħidu lin-nies affarijiet li ma jkunux realistiċi jew inkella nofs veritajiet biex, kif jgħid il-Malti, ir-ruħ tifhem u wieħed jinterpreta dak li jisma` kif irid.

Qegħdin jibqgħu jiġu hawn u jindirizzaw lill-bdiewa, lir-raħħala u lis- sajjieda u jgħidulhom biex ma joqogħdux jinkwetaw għax il-gvern se jagħtihom l-għajnuna finanzjarja u kollox jibqa` għaddej ħarir.

Imbagħad lill-konsumaturi jgħidulhom biex ma jikkonfondux għax b'dak li se jagħmlu f'dak li għandu x'jaqsam biedja u sajd se jmorru aħjar għax il-prezzijiet se jkunu orħos.

Li ma ngħidulhomx huwa l-verita` ta` l-implikazzjonijiet ta` din il-politika li dan il-gvern qed idaħħal.

Mr Speaker, l-Onor.

Francis Agius qal li ma sema` lil ħadd minn din in-naħa jgħid li din il-liġi qed nagħmluha għax hekk iridu ta` Brussels.

Imma mbagħad meta tkellem l-Onor.

Bonnici ammetta li din hija liġi li qed issir biex tikkonformaw ruħna ma` ta` Brussels u m'għandniex għalfejn niddejqu minnha għax ta` Brussels iriduna nkunu aħajr mill-aħna bħalissa.

Dan qisu jiena mmur fid-dar ta` l-Onor.

Bonnici u ngħidlu: Isma` l-gwardarobba jew il-mejda ressaqha 'l hemm għax ikun aħjar għalik.

Dawn x'affarijiet huma!

Jiġifieri nies li lanqas jafu l-karatteristiċi tagħna, jew jafuhom biss minn fuq il-karti u d-dokumenti, jafu iktar minna x'inhuma l-bżonnijiet tagħna.

Din qatt m'għandna naċċettawha.

Li inti tieħu parir u tara jekk hux tajjeb għall-każ tiegħek nifhimha, imma mhux se nibqgħu bil-mentalita` kolonjali u għax ta` barra jgħidulna li jixtieqilna l-ġid indaħħlu rasna fir-ramel, nagħmlu bħall-ostrich, u nibqgħu għaddejjin.

Lill-Onor.

Francis Agius irrid ngħidlu li din il-liġi, jekk tista` ssejħilha liġi – u 'l quddiem nispjega għaliex qed ngħid hekk - qiegħda quddiemna minħabba l- ossessjoni tal-gvern nazzjonalista li akkost ta` kollox isieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea u nirreferih għall-NPAA tas-sena 2001 f'paġna 133 fejn hemm imniżżel bl-aktar mod ċar li l-gvern impenja ruħu biex din il-liġi tidħol sal-fourth quarter tas-sena 2001.

Fil-fatt fin-National Programme for the Adoption of the Acquis li ħareġ f'Jannar, 2001 jingħad hekk:-

"A producers` organisations bill will be adopted by parliament by the fourth quarter of 2001.".

Jiġifieri, Onor. Agius, din il-liġi qiegħda tiġi quddiem il-Parlament Malti għax hekk qed jitolbu ta` Brussels.

Naturalment il-gvern nazzjonalista jrid jagħmel bħal ħmir u jbaxxi rasu għax inkella jgħidulu li ma jistax jidħol fil-club tagħhom.

Dan huwa imniżżel f'dokument li l-gvern nazzjonalista stess qiegħed fuq il-Mejda ta` din il-Kamra, m'huwiex imniżżel f'xi dokument li ġibnih mill-Ħamrun.

L-Onor.

Francis Agius qal ukoll li din hija liġi li se tkompli tmexxija 'l quddiem f'dan il-qasam.

Din hija liġi ta` 20 artiklu li jekk tagħsar kollox, l-unika ħaġa li tista` taqbad magħha huwa artiklu 19.

Din hija an abling act, jiġifieri biex tagħti s-setgħa, u tagħti s-setgħa kollha lill- ministru tal-biedja biex jagħmel kollox.

Jiġifieri din il-liġi, jekk ikollok tagħsarha f'żewġ kelmiet biex jifhimha l-poplu, kulma tgħid huwa li l-ministru tal-biedja se jsir "kollox hu".

Dan l-artiklu 19 jgħidlek li l- ministru se jkollu s-setgħa li jagħżel il-kategoriji ta` prodotti li jikkwalifikaw għall-formazzjoni u rikonoxximent ta` organizzazzjonijiet tal- produtturi u assoċjazzjonijiet bejn il-fergħat interessati, se jkollu s- setgħa li jirregola l-kriterji li għandhom jintużaw għar-rikonoxximent ta` organizzazzjonijiet tla-produtturi u assoċjazzjonijiet bejn il-fergaħt interessati, inkluż n-numru minimu ta` membri.

Jiġifieri anke dwar in-numru minimu ta` membri huwa l-ministru li jrid jiddeċiedi.

Barra minn hekk se jkollu s-setgħa li jirregola l-kondizzjonijiet li taħthom organizzazzjoni tal-produtturi jew assoċjazzjoni bejn il-fergaħt interessati titqies li tirrappreżenta settur jew area speċifika.

Imbagħad għandu s-setgħa wkoll li jagħmel ir-regoli li jirregolaw it-tmexxija u l-operat ta` l- organizzazzjonijiet tal-produtturi u assoċjazzjonijiet bejn il-fergħat interessati.

Jiġifieri anke kif imexxu laqgħa, għax hekk tfisser din.

F'kollox se jidħol il-ministru.

Jiġifieri b'din il-liġi lill-ministru qed ngħidulu: Inti sirt alla żgħir ħalli tiddeċiedi kollox int fuq dawn.

Fil- fehma tiegħi din hija liġi inkwetanti u mhux biss għall-mod totalitarju ta` kif se jkun immexxi dan il-qasam

Hawnhekk irrid nistaqsi: X'konsultazzjoni saret fuq dan l-abbozz ta` liġi, u jekk saret ma` min saret?

Xi studju sar dwar l-impatt ekonomiku u soċjali fuq l-effetti l-ewwelnett tal-bdiewa, tar-raħħala u tas-sajjieda, għax se jkunu huma l-ewwel li jintlaqtu, u mbagħad tal-konsumaturi wkoll?

Lill-konsumaturi kull darba noqogħdu nimlewlhom rashom biex ma joqogħdux jinkwetaw għax se jkollhom prezzijiet irħas – hekk qegħdin jgħidulhom – u m'intomx tgħidulhom li l-għajnuna finanzjarja li semma l-Onor.

Bonnici fid- diskors tiegħu jridu joħorġuha huma.

L-Onor.

Bonnici qal li l-gvern mill- ewwel ħareġ għonqu u għat-tliet snin li ġejjin se jagħti Lm8 miljun f'għajnuna u ma qagħadx jistenna lill-kummissjoni ta` l-Unjoni Ewropea biex tagħti l-għajnuna lil Malta.

Jiena ngħidlu li l-poplu Malti u Għawdxi ħareġ għonqu għal dawn it-Lm8 miljun bit-taxxi li issa ilhom jagħfsu fuqu għal dawn l-aħħar tliet snin u nofs.

Il-konsumaturi ħarġu għonqhom għalihom.

Dawk li intom qed tgħidulhom li bis-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se torħsilhom il-ħajja.

Nixtieq li l-ministru fil-winding up jgħidilna xi studji saru fuq dawn l-impatti fejn għandhom x'jaqsmu l- bdiewa, ir-raħħala, is-sajjieda, il-konsumaturi, is-setturi ta` l- industrija, is-settur tat-turiżmu u negozji oħra.

Mr Speaker, nixtieq nistaqi wkoll: X'tip ta` għajnuna teknika dawn l- organizzazzjonijiet se jingħataw?

Se tkun involuta l-IPSE jew inkella jekk hux se tiġi vvintata xi awtorita` oħra, għax dawn qed ifaqqsu bħall- mushrooms, biex jagħtu l-għajnuna teknika lil dawn l-organizzazzjonijiet?

Din il-liġi, li m'hi liġi xejn għax kulma qed tagħmel huwa li tagħmel lill- ministru tal-biedja alla żgħir, se tirrelata mal-liġi tal-kompetizzjoni?

X'safegurads se jkun hemm, per eżempju, kontra ċerti monopolji.

Din il- liġi kif se taffettwa l-koperattivi tal-bdiewa u s-sajjieda?

Qabel dan l- abbozz ta` liġi ġie quddiem dan il-parlament kien hemm konsultazzjoni ma` l- APEX li, biex ngħidu hekk, hija l-federazzjoni tal-koperattivi għax kważi l- koperattivi li hawn f'Malta huma fi ħdana?

Mr Speaker, jiena ma naqbel xejn ma` dak li qalu l-kelliema tal-gvern fuq din il-liġi.

Din hija liġi li qed tiġi mbuttatha naturalment minn din il- ħeġġa kbira bla sens għal sħubija sħiħa fl-Unjoni akkost ta` kollox.

Il- kelliema tal-gvern jafu li jekk hemm oqsma li se jkunu affettwati b'mod negattiv bis-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea m'hemmx dubju li dawn huma proprju l-oqsma li qed niddiksutu f'din il-liġi.

U tant jafu li jekk wieħed iħares lejn il-position paper dwar in-negozjati ma` l-Unjoni li ħarġet fis-26 ta` Lulju, 2001 isib li l-ammont ta` requests li għamel il- gvern fuq diversi aspetti li għandhom x'jaqsmu mal-biedja u s-sajd huma enormi.

Jiena ma qgħadtx ngħoddhom imma probabbli huma l-itwal lista li hemm fin-negozjati.

Fost ħafna talbiet oħra l-gvern qiegħed jitlob derogi u transition periods ta` ħames snin, bħallikieku n-natura tal-biedja u s- sajd f'pajjiżna se tinbidel sa ħames snin oħra.

Qisu li jekk nieħdu t- transition period din il-blata ta` ċertu daqs li ngħixu fiha se tiġġebbed sa ħames snin oħra jew inkella l-klima tagħna mhux se tibqa` dik li hi u l- affarijiet jirranġaw ruħhom.

Il-gvern jaf li għandu problemi kbar, u dan joħroġ anke minn ċerti dokumenti li ppubblika l-gvern stess.

Se naqra x'jingħad dwar l-agrikoltura f'paġna 130 tan-National Programme for the Adoption of the Acquis li tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

U se naqraha għax dawn huma dokumenti twal ta` mijiet ta` paġni li veru tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra u li veru jkunu wkoll aċċessibbli għall-media, pero` rarament jaraw id-dawl, biex ma ngħidx qatt.

Mela f'paġna 130 ta` dan ir-rapport jingħad hekk:-

"The development of agriculture in Malta is constrained by its natural and geographical characteristics which are not conducive to a higher rate of development.

The smallness of the local market does not contribute towards crop or livestock enterprise specialisation as an alternative.".

Dan qiegħed miktub fin-national programme for the adoption of the Acquis.

Ovvjament dan ma nkitibx mil-Malta Labour Party.

Inkiteb mill-gvern Nazzjonalista.

Allura ma jistax ikollna ċertifikat ikbar minn dan għax qed jagħmilha ċara - kontra dak kollu li ntqal mill-kelliema tal-gvern – li l- karatteristiċi ġeografiċi u naturali tagħna m'humiex conducive għal rata għolja ta` żvilupp u s-suq żgħir tagħna ma jikkontribbwixxix għal ċerta speċjalizzazzjoni bħala alternattiva.

Jiġifieri l-Onor.

Francis Agius ma nafx kif jista` jagħmel il-paragun ta` Malta mal-Greċja fejn qal li dawn bdew jispeċjalizzaw u jagħmlu l-feta cheese.

Ejja nkunu realistiċi.

Ejja ma nkomplux nipprovaw ningannaw lin-nies.

Ejja ngħidulhom il-verita`.

Għidulhom li b'din l-ossessjoni tagħkom għal sħubija akkost ta` kollox din l-istorja tal-biedja u s-sajd se ġġib saram kbir fuq il-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Lill-bdiewa tkomplux tgħidulhom li għax se tagħtuhom xi għajnuna finanzjarja b'daqshekk se tirrilivjawhom u lill-konsumaturi tbellgħulhom li se jorħsu l-prezzijiet u allura se jkunu komdi.

Meta tridu titkellmu fuq il-konsumaturi titkellmux biss fuq parti ta` l-affarijiet imma tkellmu fuq kollox.

Il-konsumatur ikun konsumatur komdu u jista` verament igawdi d-drittijiet tiegħu meta jkollu l-purchasing power addattat u xieraq li jlaħħaq ma` dak li hu bażiku.

Jekk inqisu llum minn xiex għaddej il-konsumatur Malti u Għawdxi naraw li s'issa għadu ma ħax fuqu l- piżijiet kollha tas-sħubija sħiħa u diġa` qiegħed fi problemi kbar f'dik li għandha x'taqsam purchasing power.

Għaliex?

Għax bl-għafsa tat-taxxi li għandu fuqu u bil-ħlasijiet tal-kontijiet għal servizzi essenzjali, li ġew intaxxati wkoll, ma jistax ilaħħaq mal-bżonnijiet aħseb u ara ma` affarijiet oħra.

Għandek nies tan-negozju jitkellmu ċar u jgħidulek li l- ewwel ma jrid jiekol huwa l-gvern għax l-ewwel ma trid tħallas huma l- kontijiet.

Jekk iddur dawra fiċ-ċentri kummerċjali li għandna fil-Belt, il- Ħamrun, il-Mosta u sa ċertu punt anke Ħal Qormi fejn il-ħwienet kollha għandhom kull tabella daqshiex bil-kelma "Sale" tara li dawn huma kollha vojta, u dan fi żmenijiet fejn il-ħwienet is-soltu jkunu mballati bin-nies.

Għaliex?

Għax minkejja r-roħs fil-prezzijiet il-konsumatur Malti u Għawdxi xorta waħda m'huwiex f'qagħda li jista` jmur jħallas biex jixtri.

Għalhekk huwa qerq li tgħidu lill-konsumaturi li se jorħsu l-prezzijiet u b'hekk se jkun aħajr.

Tridu tgħidulhom li dik l-għajnuna finanzjarja li xi darba tista` tiġi mill-Unjoni Ewropea għal dan is-settur trid toħroġ ukoll mit-taxxi tagħna għax għall-Unjoni Ewropea l-flus ma jaqgħux bħall-manna mis-sema, huma l-pajjiżi membri li jikkontribbwixxi għal dawk il-fondi.

Mr Speaker, jiena se nkompli naqra ftit ieħor mill-NPAA li ħareġ f'Jannar tas-sena l-oħra.

Dan ikompli jgħid hekk:

"These considerations as well as the pressure of urbanisation clearly indicate that Maltese agriculture operates in highly less favoured conditions for agricultural production.

The small size of the islands, the natural attributes, market constraints and high population density, indicate the limited production capacity of agriculture, the limited range of products that can be produced and the poor conditions for high capital intensity.".

Jiġifieri hawn qed tgħidu kollox iswed fuq l-abjad.

Imma sadanittant lill- poplu Malti u Għawdxi tkomplu tmexxuh minn imnieħru u tbellgħulu r-ross bil- labra.

Din hija oxxenita`.

Imbagħad ikompli jingħad hekk:

"In addition, the peripheral situation of Malta heightens its disadvantaged status by way of transport bottlenecks and extra costs.".

Hawn niġi għall-famuż paragun li għamel l-Onor.

Francis Agius meta semma l- Greċja.

Mr Speaker, Malta xorta tibqa` fi żvantaġġ anke kieku kellna ċerti karatteristiċi favorevoli għax aħna gżira.

Lil Malta ma tista` tipparagunaha ma` l-ebda pajjiż.

Per eżempju, fis-sajd tista` tipparagunana mal-Lussemburgu.

Il-Lussemburgu qiegħed fil-qalba tal- kontinent u jekk għandek bżonn xi ħaġa tista` taqbad karozza u tmur ġo pajjiż ieħor u l-Greċja l-istess.

Tinbidel kemm tinbidel it-teknoloġija u nagħmlu kemm nagħmlu ristrutturar f'dan il-qasam xorta s'issa ħadd m'għadu ma vvinta li nimportaw jew nesportaw through the wires jew is-satelliti jew l-airways.

Kollox għadu jiġi f'Malta jew joħroġ minn Malta permezz ta' l- ajruplan jew il-vapur.

Għaldaqstant anke hawn tridu tgħidu l-verita` ħalli tagħtu stampa sħiħa ta` l-affarijiet.

Din għedtuha wkoll fl-NPAA meta għedtu li għandna transport bottlenecks minħabba l-pożizzjoni ġeografika tagħna.

Mr Speaker, fl-NPAA ikompli jingħad hekk:

"Malta faces a number of major constraints restricting its competitiveness in agriculture and agro-industry.

The first one is related to the opportunity cost of land.

Agriculture is a land intensive economic activity and the economic rental value of land in Malta puts it at a disadvantage vis-à-vis other Mediterranean competitors countries where land scarcity tends to be less of a major problem.".

Mela l-kwestjoni ta` l-art hija fattur.

Issa billi nitolbu transition period ta` ħames snin jew ta` seba` snin – u l-Unjoni Ewropea ma tantx għadha tagħti transition periods - l-art li għandna se tespandi?

Mhux li b'li għandna se nibqgħu?

Mela l-problema li qed tissemma hawnhekk, iswed fuq l-abjad, se tibqa` magħna.

U jekk dik hija problema li lilna timmankalna dan is-settur, mela dan huwa handicap għal dejjem.

Hekk tridu tkellmuhom lill-bdiewa, lir-raħħala, lis-sajjieda u lill-poplu Malti u Għawdxi in ġenerali għax kulħadd se jkun milqut.

Mr Speaker, imbagħad f'paġna 131 ta` l-NPAA insibu li qed jingħad dan –

"In such a scenario, there are foreseeable constraints for Maltese agriculture to attain the high productivity standards which are achieved elsewhere in Europe.

Higher productivity can never offset the three structural constraints of land, water and labour costs.

In spite of this, agriculture remains an important sector from a national development perspective.".

Hekk irridu nitkellmu aħna.

Kieku xi ħadd mill-kelliema tal-gvern semma l- importanza, per eżempju, strateġika tal-biedja.

L-Onor.

Agius dalgħadu qal li din il-liġi mhux qed nagħmluha biex niggwadanjaw xi political mileage għax f'dan is-settur hemm ftit nies.

Jiena ngħidlu li għalhekk qed tabbużaw b'dan il-mod għax tant hemm ftit nies li taffordjaw li titilfuhom meta jindunaw li qed twaddbulhom il-karrotta biex taljenawhom.

Imma bir- rispett kollu, il-biedja veru li tista` tikkappeġġja ftit nies imma l- importanza soċja-ekonomika u strateġika li għandha l-biedja hija enormi.

In-National Programme for the Adoption of the Acquis ikompli jgħid hekk:-

"Firstly the farming community constitutes an important component of Malta's social structure and fabric.

Secondly, the farming sector contributes in no small way to the maintenance and enhancement of Malta's rural landscape.

Thirdly, in view of Malta's island status, in the periphery of the production centres of Europe, agriculture affords a limited but vital source of food security particularly in emergencies and possible disruption of supplies form overseas.".

Jiġifieri qed tgħidu intom stess bl-iswed fuq l-abjad xi problemi se jkollna.

Imma hawn ġew ħadd ma jsemmi xejn.

Lill-bdiewa u lir-raħħala tibqgħu tgħidulhom li se tagħtuhom Lm8 miljuni fuq medda ta` tliet snin.

Qed tgħidulhom biex iserrħu rashom anke jekk jispiċċaw li ma jipproduċu xejn iktar għax ma jkunux jistgħu jiffittjaw fil-libsa l-kbira tal-ġganti li għandha l-Unjoni Ewropea.

Ma jimportax għandkom Lm8 miljun għal tliet snin, serrħu raskom u mbagħad Alla jarakom.

Hekk qed ngħidulhom lil dawn in-nies f'pajjiżna.

Mr Speaker, jekk wieħed imbagħad jaqra l-parti t'isfel f'paġna 131 tal-NPAA isib ħafna affarijiet li jkomplu juruna kemm se nispiċċaw ngħoddsu b'din l- ossessjoni ta` dan il-gvern li akkost ta` kollox irid isieħeb lil Malta fl- Unjoni Ewropea.

Fil-fatt insibu dan – "These safeguards coupled with appropriate measures are considered as an integral part of Malta's endeavour towards the liberalisation of imported food and agricultural products from the EU and the adoption of the common external tariff.

The adoption of the internal prices of several commodities could have a direct bearing on domestic costs and may affect negatively Malta`s international competitiveness in the industrial and tourism sectors.".

Din hija ammissjoni kbira li dan is-settur ma jolqotx biss lill-bdiewa, lir- raħħala u lis-sajjieda imma jolqot saħansitra wkoll il-kompetittivita` tas- setturi ta` l-industrija u tat-turiżmu, u hawnhekk dwar dan ma nisimgħu xejn min-naħa tal-kelliema tal-gvern.

Anzi nibqgħu nisimgħuhom jitkellmu qishom qed jgħidulna l-fairy tales b'ħafna romantiċiżmu qisu hemm xi love affair għaddejja bejn il-partit nazzjonalista u l-kummissjoni ta` l-Unjoni Ewropea.

Fl-istess paġna tal-NPAA insibu aktar ammissjonijiet.

Fil-fatt insibu wkoll dan li ġej:

"Given the current CAP regime, Malta would not benefit from a number of CAP measures since these products cannot be produced in Malta in view of the small size of farms, serious competition for land use and limited linkages between the food industry and agriculture.".

Din aħjar!

Jiġifieri minkejja li hawnhekk smajna lill-Onor.

Bonnici jiftaħar u jerġa` jagħmlilhom il-karrotta ma` mneħierhom u jgħidilhom li l- gvern ħareġ għonqu u se jagħtihom Lm8 miljuni qabel Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, fl-NPAA qed jgħidu mod ieħor.

Qed tgħidu ċar u tond li hemm diversi miżuri tas-CAP li m'aħniex se nibbenefikaw minnhom.

Dawn huma volumi ta` karti li jintefgħu fuq x'kaffa u qatt ma joħorġu għad-dawl.

Mr Speaker, ħalli nkompli ngħid x'qed jingħad iżjed fl-NPAA.

Dan ikompli hekk:-

"Specific supply arrangements may therefore be required to address the disadvantages of operating in a small fragmanted and peripheral island.".

Imbagħad f'paġna 132 insibu ta` l-istess NPAA insibu hekk:-

"In preparation for the gradual impiementation of the relevant CAP mechanisms, an exercise has been carried out through an FAO/TCP project to calculate the domestic resource cost involved in producing an number of products, important for the Maltese agricultural sector, and to compare the domestic resource cost with the value of imported products.

On the basis of the domestic resource cost estimates, the gap between Malta's agricultural policy and the EU's CAP has been analysed.

Appropriate timeframes and policy measures required to bridge the gap have also been determined and evaluated.

Prelimenary calculations show that Malta suffers a comparative disadvantage in the most important agricultural produce.".

Mela hawn għandna ċertifikat wara l-ieħor tad-diffikultajiet u tas-saram kbir li dawn is-setturi f'pajjiżna se jispiċċaw fih proprju għax il-gvern nazzjonalista huwa deċiż u ossessjonat li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Jiena ngħid: Dan x'ġenn hu?!

X'ġenn hu?!

Morru quddiem il-poplu, morru quddiem il-bdiewa, ir-raħħala u s-sajjieda u għidulhom il-verita`.

Lill- konsumaturi għidulhom li biex inżommu dan is-settur itektek iridu joħorġu iktar taxxi ħalli jikkumpensaw għall-għajnuna li trid tingħata lil dan is- settur u mbagħad forsi jkollhom prezzijiet aħjar, imma jkunu diġa` ħallsu għalihom bid-doppju, bit-tripplu u anke b'sitt darbiet aktar.

Mr Speaker, jiena nistaqsi wkoll: X'tip ta` studji soċji-ekonomiċi saru dwar l-effetti ta` kif, per eżempju, se jintlaqat it-turiżmu bir- risturtturar li jrid isir f'dan is-settur?

Ma naħsibx li meta terġa` ssir xi farsa fis-settur tat-turiżmu se jerġa` jeħel Bin Laden!

Ikun il-gvern nazzjonalista li jrid jgħid mea culpa.

Jiena nerġa` nitlob lill-ministru biex fil-winding up jgħidilna x'tip ta` studju sar biex naraw dan ir- ristrutturar li se jsir f'dan il-qasam x'effett se jħalli fuq l-industrija tat-turiżmu.

Intom stess fl-NPAA qed tgħidu li l-industrija tat-turiżmu se tkun milquta b'mod negattiv.

Aħna m'aħna ngħidu xejn ġdid għax il-gvern nazzjonalista ilu jaf minn qabel li applika għas-sħubija li aħna ma nistgħux nlaħħqu qatt mal-pass tal-pajjiżi membri l-oħra.

Din l-istorja tal-qasam tal-biedja ilha sejra sa minn mindu twaqqaf il-common market.

Fil- fatt f'dak li għandu x'jaqsam mal-common agricultural policy, artiklu 39 tat-trattat ta` Ruma jistabbilixxi ħames għanijiet ewlenin, imbagħad ovvjament komplew jestendu.

Naturalment dawn l-għanijiet għadhom jgħoddu sal-lum u allura jgħoddu wkoll għalina.

L-ewwel wieħed huwa li għandha tiżdied il-produttivita` agrikola.

Mela l-ewwel għan huwa li tiżdied il- produttivita` agrikola u mbagħad aħna stess fil-position summary tas-26 ta` Lulju 2001 insibu li qed ngħidu dan:-

"Maltese agriculture consists of a relatively large number of small sized holdings and accounts for 2.6% of Malta`s GDP and 1.8% of total employment.

In the year 2000 agriculture provided approximately for only 27% net of Malta's food requirements.

Natural conditions, especially water shortages, water salinity and land fragmentation arising from a high population density, 1200 persons per square kilometer, which is approximately eight times the current EU average, are not conducive to high rates of development.

The intensive production of Maltese agriculture resulting from the special geographic characteristics of the island, the natural semi arid climatic conditions and limited natural resources limit the production capacity of agriculture and the range of products produced.".

Mela wieħed mill-għanijiet ewlenin, sa mill-1957 meta sar it-trattat ta` Ruma, huwa li s-CAP qiegħda hemmhekk biex anke tiżdied il-produttivita` agrikola, aħna fil-position paper u fl-NPAA għal darba, tnejn, tlieta dejjem għedna li huwa diffiċli li l-produttivita` agrikola f'pajjiżna tiżdied minħabba l-karatteristiċi naturali li għandna u sadanittant il- gvern nazzjonalista jibqa` jgħid lill-bdiewa biex ma joqogħdux jinkwetaw għax issa waqt li nagħmlu r-ristrutturar se jagħtihom Lm8 miljuni fuq medda ta` tliet snin u jagħtihom l-impressjoni li se taqa` l-manna mis-sema u lill-konsumaturi jgħidilhom biex ma jinkwetawx għax issa se jorħsulhom il- prezzijiet, u jibqgħu jipprovaw jgħattu x-xemx bl-għarbiel minflok ma jmorru quddiem in-nies u jgħidulhom il-verita`.

It-tieni għan kif stabbilit f'artiklu 39 tat-trattat ta` Ruma huwa to ensure a fair standard of living for the agricultural population.

Kif tista` tassigura a fair standard of living for the agricultural population meta ċ-chances huma li dawn in-nies se jitilfu x-xogħol tagħhom?

Billi tikkumpensahom bl-għajnuna finanzjarja, qisha nieżla l-manna mis-sema?

Ma tistax tassiguralhom dan.

Mela, għal darba oħra, b'dak li qed jagħmel il- gvern nazzjonalista qed ikompli jmur kontra l-għanijiet tas-CAP.

Aħna ma nistgħux nilbsu l-libsa ta` ħaddieħor.

Il-libsa li tilbes trid tkun tal- qies tiegħek u meta twaqqfet is-CAP ma nħadmitx għall-pajjiżi b'karatteristiċi bħal ta` Malta, imma nħadmet għall-karatteristiċi ta` dawk il-pajjiżi fuq il-kontinent li huma pajjiżi kbar.

Mela intom għandkom tgħidu lill-bdiewa u lir-raħħala u lil dawk kollha li għandhom x'jaqsmu ma` dan is-settur li qatt ma jista` jkollhom fair standard of living, kif suppost huwa wieħed mill-għanijiet tas-CAP.

Imbagħad hemm l-għan l-ieħor li huwa to stabilise markets.

Dan ifisser li biex jiġi stabbilit u msaħħaħ is-suq Malti, mal-prodott Malti jkollok id- dħul tal-prodotti minn barra u jkollok il-kompetizzjoni, eċċ. Meta aħna għandna d-dokumenti tal-gvern nazzjonalista u tal-kummissjoni ta` l-Unjoni Ewropea li wieħed wara l-ieħor qed jgħidulna li aħna tant aħna żgħar li ma nistgħux nikkompetu u ma nistgħux intellgħu l-produzzjoni għax għandna karatteristiċi naturali li jmorru dan kollu, kif se nkomplu nbellgħulhom li bis-saħħa tas-sħubija sħiħa u bit-tip ta` ristrutturar impost minn Brussels fuq dan is-settur se nistabbilizzawhom u nsaħħulhom is-suq?

Jiena nistaqsi: X'suq se nsaħħulhom?

L-għelieqi nistgħu forsi niżirgħuhom bil- fjuri biex noqogħdu nħarsu lejhom meta l-bdiewa tagħna jiġi f'qagħda li ma jistgħux ilaħħqu, imma mbagħad is-siġar tal-frott....

Aħna nafu li fis-sajf nipproduċu ċertu ammont ta` frott tajjeb ħafna.

Jekk tixtri larinġa ta` barra u tixtri larinġa ta` Malta tara x'differenza hemm fit-togħma.

Ta` barra lanqas tibda ma` dik li nipproduċu Malta.

Allura issa aħna bilfors larinġa rridu nixtruha mill-kontinent, meta aħna nafu li north african countries huma mifqugħin bil-larinġ bnin.

Imma jekk tkun membru sħiħ fl- Unjoni Ewropea, biex iġġib il-larinġ minn hemm trid tidħol fis-sistema tal- common external tariff.

Jiġifieri trid tħallas aktar għax trid tħallas il- levy għax inti tkun importajt minn pajjiż li huwa barra mill-Unjoni Ewropea.

Ejja ngħidulhom il-verita` lin-nies jekk veru nixtiequ l-ġid lill- poplu Malti u Għawdxi u jekk vera kif qal l-Onor.

Francis Agius li din il- liġi hija maħsuba biex tmexxijna 'l quddiem.

Għidulhom il-verita` għax din il-liġi kulma tgħid huwa li issa se jkollna l-ministru tal-biedja li jsir alla żgħir u li jgħid hu jseħħ.

Imbagħad ir-raba` għan li hemm f'artiklu 39 tat-trattat ta` Ruma tal-1957 huwa to guarantee regular supplies.

Mela raġuni oħra li għaliha twaqqfet is-CAP hija biex jassiguraw li jkun hemm provvista regolari.

Jiena nixtieq li xi ħadd jgħidli x'tip ta` regular supply kien se jkollna kieku aħna konna parti minn din is-sistema ta` l-Unjoni Ewropea u laħqitna l-BSE.

Kien jiġrilna li biex nimportaw biċċa laħam minn New Zealand jew mill- Awstralja, kif ħafna bejjiegħa tal-laħam jagħmlu, jkollna nħallsu l-common external tariff għax tkun importajt minn pajjiż li hu barra mill-Unjoni Ewropea.

X'inhu dan ir-regular supply?!

Mr Speaker, aħna gżira u sal-lum, nimportaw u nesportaw jew bl-ajru jew bil-baħar.

Aħna mhux bħal ħaddieħor, jaqbdu l-karozza mil-Italja u jibqgħu sejrin sal-Greċja jew sa Franza.

Hawnhekk kollox bil-vapur jew bl-ajru jrid jiġi jew jitlaq u jsiru kemm isiru żviluppi kbar fit-teknoloġija sakemm ma jiżviluppawx xi ħaġa mirakuluża li biha nibdew nimportaw jew nesportaw permezz tal-wires jew il- wavelengths jew is-satelliti xorta b'dawn il-mezzi konvenzjonali rridu nibqgħu nimportaw.

Mela r-regular supplies tagħna ma jiddependux mill- għaqda li fiha hemm is-saħħa li beda jsemmi l-Onor.

Bonnici.

Dawn jiddependu mill-istrutturi u l-infrastruttura tajba tagħna l-Maltin u mhux minn ta` ħaddieħor li jiddeċiedi minn Brussels għalina uli jakkomoda iktar lill-kontinent milli gżira żgħira f'nofs ta` baħar.

Il-ħames għan ewlieni tas-CAP kif ġie kostitwit f'artiklu 39 tat-trattat ta` Ruma fl-1957 huwa to ensure reasonable prices in supplies to consumers.

Din hija daħka għax il-konsumaturi tal-Membri Stati fl-Unjoni Ewropea huma intaxxati biex isostnu l-għajunua li l-bdiewa u r-raħħala jieħdu mingħand l- Unjoni u allura kif diġa` għedt qabel ikunu diġa` ħallsu d-doppju u t- tripplu, jekk mhux sitt darbiet iżjed.

Għaldaqstant meta inti għandek konsumatur intaxxat tista` tagħtih l-affarijiet b'xejn għax jekk il- purchasing power tiegħu jkun minimu jdaħħal fil-but u ma joħroġ xejn, kif qed jiġri f'Malta.

Bħalissa Malta mifqugħa bis-sales imma sfortunatament il- ħwienet huma vojta.

Għaliex?

Għax illum il-purchasing power tal- konsumatur Malti u Għawdxi niżel ma` l-art għax l-ewwel ma jrid iħallas huma il-kontijiet tad-dawl u l-ilma, dawk il-famużi kontijiet li dwarhom xbajna nisimgħu stqarrijiet bla sens fejn jingħad li mhux veru għolew.

Jiena ngħid li dawn għolew u għolew bis-serjeta` għax in-nies qed ikunu maħsudin bil-kontijiet għoljin li qed jirċievu.

U dawn in-nies meta jiġu biex saħansitra jixtru l-bżonnijiet - mhux il-lussu jew forsi xi par żabun li tixtrih darba f'sena jew xi żewġ tibdiliet - idaħħlu idejhom fil-but u jsibu li lanqas mal-bżonnijiet ma jistgħu jlaħħqu.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Coleiro, skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, nipproponi li l-Onor.

Coleiro tkompli bid-diskors tagħha.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Coleiro tkompli bid-diskors tagħha.

Hawn permess?

(Onor. Membri: No)

Il-mozzjoni m'għaddietx

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, hija xi ħaġa tal-mistħija li kelliem waqt is-second reading ma jitħalliex jagħmel l-espożizzjoni sħiħa tiegħu meta l-agrikoltura huwa l-iktar suġġett delikat u wieħed mit-topics l-iktar importanti kemm għall-pajjiżna kif ukoll anke għan-negozjati ma` l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, niġi issa għal dan l-abbozz li għandna quddiemna.

Sħabi tkellmu fuq ħafna aspetti oħra fil-qasam agrikolu, pero` waħda mill-aktar affarijiet li jiena ma nistax nifhem u niġġustifika huwa appuntu għaliex għandna dan l-abbozz quddiemna.

Ma nafx għalfejn qed noħolqu dawn il- producers` organisations, li huma entitajiet legali għax huma bħalma hija kumpannija u bħalma hija korporazzjoni, meta f'pajjiżna għandna Att dwar il- koperattivi u s-soċjetajiet koperattivi li kien beda fl-1979 u li ġie emendat man mano ma` l-esperjenzi f'dan is-settur hekk importanti tat- twaqqif tal-koperattivi, fosthom għall-biedja, għas-sajd u għal snajja` oħrajn.

Fil-fatt sas-sena li għaddiet għamilna emenda addizzjonali għal dan l-Att bil-għan li nħeġġu l-koperattivi f'pajjiżna.

Issa ħalli naraw x'inhija organizzazzjoni tal-produtturi?

F'dan l-abbozz li għandna quddiemna qegħdin ngħidu li –

"organizzazzjoni tal-produtturi" tfisser organizzazzjoni, rikonoxxuta mid- direttur, li tkun korp volontarju, kostitwit legalment, ta` produtturi ta` prodotti partikolari jew ta` persuni li jaħdmu fl-industrija tas- sajd, li jaġixxu flimkien biex jipproduċu, jaħdmu, jaħżnu, jippakkjaw u jressqu l-prodotti tagħhom lejn is-swieq.".

Mela dawn se jkunu grupp ta` nies li jaħdmu f'dan is-settur partikolari ta` l-industrija, kemm jekk hi tas-sajd u kemm jekk hi tal-biedja, biex jikkollaboraw flimkien u jiżviluppaw strateġiji aħjar kemm f'dik li hija produzzjoni kif ukoll f'dak li hu marketing.

Jekk wieħed imbagħad jara xi tfisser "koperattiva" jsib li f'artiklu 11 ta` l-Att dwar il-koperattivi jingħad li –

"Koperattiva hija soċjeta` li l-għan tagħha primarju huwa li tiżviluppa u tippromwovi l-interessi ekonomiċi tal-membri tagħha skond il-prinċipji ta` koperattiva u tiffaċilita l-operazzjoni ta` dawn is-soċjetajiet taħt dan l-Att.

Mela l-għanijiet ta` l-organizzazzjonijiet tal-produtturi u dak tal- koperattivi huma l-istess.

L-unika differenza hija din, u hawn l-imma kollha.

Il-koperattivi għandhom il-poteri tagħhom sanċiti mil-liġi u għandhom ċerti vantaġġi li joħorġu mil-liġi u m'għandhom bżonn id- diskrezzjoni ta` ħadd biex igawdu dawn il-vantaġġi, fosthom li l-credit li huma jagħtu lil ħaddieħor huwa credit priviliġġjat.

Din hija xi ħaġa li għandha l-koperattiva u li m'għandhomx entitajiet oħrajn.

L-iskop tagħha kien li dawn huma kkonsidrati bħala entitajiet ekonomiċi u operaturi kummeċjali fis-soċjeta` li huma aktar dgħajfa, allura l-liġi kienet ħasbet li tipproteġihom b'dan il-mod ħalli l-credits tagħhom, jiġifieri meta jagħtu bin-nifs, ikunu protetti.

Għalkemm koperattiva hija limited liability wkoll, jiġifieri għandha responsabbilta` limitata bħall- kumpannija tan-negozju, għandha l-vantaġġ li ma taqax dawk ir-regoli riġidi tas-soċjetajiet kummerċjali taħt il-Companies Act.

Għandha wkoll il- vantaġġ li għandha l-bord tal-koperattivi, liema bord huwa sostnut direttament mill-gvern għax il-fondi tiegħu jirriżultaw u jkunu garantiti mill-fond konsolidat.

Dawn il-vantaġġi qegħdin hemmhekk biex appuntu l- bord ikun qed iservi ta` konsulent, ta` assitenza u ta` direzzjoni għall- koperattivi.

Pero` kif inhi l-istruttura tal-producers` organisation u dak li għandna f'din il-liġi wieħed jara li dawn il-producers` organisations se jkunu kkontrollati direttament mid-direttur.

Tant hu hekk li jekk wieħed iħares lejn artiklu 8 issib li dawn l- organizzazzjonijiet ikunu jridu jibgħatu lid-direttur l-operational programmes tagħhom.

Jiġifieri x-xogħol, il-pjanijiet u l-istrateġija tagħhom iridu jgħadduhom lid-direttur u mbagħad d-direttur għandu tliet xhur żmien biex japprovahom jew le.

Wara li japprovahom, dak l-istrateġija ma jistgħux ibiddluha l-produtturi jekk ma jkunx hemm l-approvazzjoni bil- miktub ta` dan l-istess direttur.

X'ifisser dan kollu?

Naħseb li hawnhekk qegħdin f'pajjiż fejn il-prinċipji verament jitħawdu.

Illum qegħdin f'dinja fejn entita` kummerċjali għandha bżonn li tkun flessibbli u market orientated, u biex tkun market orientated trid tkun taf kontinwament x'inhuma l-aspirazzjonijiet tal-konsumatur.

Jiġifieri trid tkun taf x'irid, trid tkun taf x'qed jistenna u trid tkun taf kif irid il-prodott.

Mela għalkemm huwa bżonnjuż li l-entita` tagħmel din l-istrateġija ma jagħmilx sens li dawn il-producers` organisations illum....

Mela issa l- koperattivi se jispiċċaw għax il-koperattivi m'humiex producers` organisations.

Fl-opinjoni tiegħi jekk hawn koperattivi tas-sajjieda u koperattivi tal-bdiewa mhux se jkunu jistgħu jikkwalifikaw bħala producers` organisation jekk ma jitilqux u jitlfu l-benefiċċji li għandhom bħala koperattivi u mbagħad jidħlu taħt din il-liġi, u malli jidħlu taħt din il- liġi dawn se jkunu kkontrollati kompletament fix-xogħol tagħhom.

Se jkunu kkontrollati u mhux iggwidati.

Hawnhekk m'għandniex id-direttur bħala regolatur.

Illum, b'din il-liġi kif qed tiġi proposta, il-producers` organisations se jispiċċaw tad-dipartiment ta` l-agrikoltura.

Issa lil dawn il-producers` organisations irriduhom li jkunu market orientated, flessibbli, effiċjenti, jiddeċiedu maljar u jirrispondu immedjatament għall- bżonnijiet tas-suq.

Mela dan kollu issa se jkun sottomess biex id-direttur jagħti l-fiat u l-go-ahead tiegħu.

Issa fil-liġi għandna li d-direttur se jingħata tliet xhur żmien biex japprova programm ta` strateġija ta` dawn l- organizzazzjonijiet.

Mela llum, fid-dinja tan-negozju, jista` xi ħadd jistenna lid-direttur tliet xhur biex jieħu deċiżjoni.

Mhux hekk biss, imbagħad wara li jkun ħa dik id-deċiżjoni u s-suq jinbidel u din l- organizzazzjoni, fl-interess tal-membri tagħha, tkun trid tibdel xi ftit l- istrateġija trid terġa` tmur għand id-direttur biex jerġa` jagħti l-fiat tiegħu ħalli dik l-istrateġija titbiddel.

Hawnhekk qed ngħidulhom: Kunu pro-active, ingħaqdu flimkien, kunu iktar agressivi ħalli tidħol fis-suq, żviluppaw marketing strategies, kunu iktar flessibbli fil-ħidmiet tagħkom pero` kull ħaġa li tridu tagħmlu għandkom bżonn il-barka ta` uffiċjal pubbliku.

Issa dan meta nafu li sfortunatament l-amministrazzjoni pubblika, bil-good will kollu, l-effiċjenza m'hijiex waħda mill-virtujiet tagħha.

Għandna l-Planning Authority li xbajna nisimgħu kemm idumu biex jieħdu deċiżjoni.

Għandna r-resources authority u nista` nsemmi każ tiegħi stess.

Sitt ġimgħat ilu bgħatt ittra reġistrata fejn għamilt talba għal transfer ta` liżenzja minn fuq "A" għal fuq "B".

Dawn kellhom kollox up-to- date b'liżenzji mġeddin, sal-lum lanqas acknowledgement għadni ma rċevejt.

Dan qed insemmih biex nuri x'effiċjenza hemm f'dik li hija amministrazzjoni pubblika.

Mr Speaker, hawnhekk minflok qed insaħħu dawk l-istrutturi tal-koperattivi li diġa` qegħdin taħt il-kapitlu 278 tal-liġi dwar il-koperattivi qegħdin noħolqu xi ħaġa li definittivament se titfa` aktar lura dawn l- organizzazzjonijiet tal-bdiewa u tas-sajjieda għax se nissottomettuhom għal- livell aktar riġidu.

Jiena nixtieq inkun naf l-għaqdiet tal-bdiewa u tas- sajjieda x'qalu fuq din il-liġi, fis-sens jekk iridux xi tibdil f'din il- liġi u jekk iridux li effettivament id-deċiżjoni tkun iktar f'idejhom milli f'idejn id-direttur.

(Interruzzjonijiet) Issa spjega u pprova kkonvinċi.

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidlek.

Subartiklu (2) ta` artiklu 8 jgħidlek li l-organizzazzjoni ma tistax tagħmel tibdil fil-programmi tagħha.

Issa dawn se jkunu programmi ta` marketing.

Mela llum qed tagħmel strateġija ta` marketing u 'l quddiem forsi tkun trid tinbidel għax iċ-ċirkostanzi nbidlu.

Qabel ma jkollhom il-fiat tad-direttur dawn ma jistgħux jiddeċiedu li jbiddlu dik l-istrateġija.

Jiena qed ngħid li l-fatti kif inhuma fl- awtoritajiet kollha tal-gvern, il-virtu` ta' l-effiċjenza u d-deċiżjoni within 24 hours la qiegħda mdaħħla fil-liġi u lanqas tirriżulta mill-fatti.

Din hija r-riċetta li biha minflok inġibuhom 'il quddiem nitfugħuhom lura.

Mhux hekk biss, jekk dawn ma jattemoprawx ruħhom ma` dak kollu li japprova d-direttur se jkollhom il-penali li l-għajnuna finanzjarja ma jeħduhiex.

Min jibqa` lura u ma jkunx parti minn organizzazzjoni tal-produtturi l- għajnuna li jista` jirċievi tista` tiġi ridotta drastikament u tista` taffettwah ħafna.

(Interruzzjonijiet) U ħa ngħidlek għaliex tista` taffettwah ħafna din l-għajnuna.

Għax għalkemm il-biedja u s-sajd fil- pajjiżi tad-dinja kollha huma parti mill-ekonomija, għalkemm parti żgħira - f'Malta, per eżempju, fl-agrikoltura u s-sajd il-kontribut tal-ġid nazzjonali huwa biss ta` 3% - ħadd fid-dinja ma jħares lejn l-agrikoltura u s-sajd mil-lenti ekonomiku biss, jiġifieri kemm tipprovdi ġid għall-pajjiż u kemm tħalli flus.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax bħalma diġa` għedt, il- kontribuzzjoni ta` l-agrikoltura u s-sajd għall-ekonomija hija ta` 3% f'pajjiżna, u anke f'ħafna pajjiżi Ewropej u madwar id-dinja, u d-dħul mill- biedja huwa l-iktar dħul li mhux garantit għas-sempliċi raġuni li l-prodott jiddependi minn fatturi naturali li m'għandekx kontroll fuqhom u allura din is-sena jista` jkollok ħafna prodott u ħafna darbi l-prezz jitbaxxa u s- sena ta` wara jista` jkun li l-prodott jinħareqlek u jispiċċalek.

Jiġifieri inti trid tiddependi fuq dak li tagħtik jew ma tagħtikx in- natura.

Mr Speaker, bħala parti mill-ekonomija ta` pajjiż l-agrikoltura u s-sajd għandhom rwol strateġiku u kull pajjiż jikkonsidrah bħala rwol strateġiku.

Meta lil dan is-settur jikkonsidrawh b'dan il-mod dan ikun qiegħed ifisser li l-pajjiżi kollha - tibda mill-Amerika li huwa l-iktar pajjiż kapitalist fid-dinja u l-iktar pajjiż li dejjem emmen fil-liberaliżmu, pero` fejn jolqot lilhom jeżerċitaw protezzjoni qawwija - lill-agrikoltura jipproteġuha left, right and centre.

Jipproteġuha b'mod u manjiera li l- gvern jiggarantixxi li jixtri l-prodott kollu mingħand il-bdiewa.

U dan biex jassigura supply ta` l-ikel u ta` prodotti agrikoli u ta` livestock għan-nies tiegħu.

Mr Speaker, l-Unjoni Ewropea taħt il-common agricultural policy tipproteġu l-industrija ta` l-agrikoltura tal-pajjiżi l-kbar bħalma huma l-Ingilterra, Franza, il-Ġermanja u l-Italja.

Il-common agricultural policy tipproteġi prodotti agrikoli u tkabbir ta` livestock li hemm fl-Unjoni biex tassigura li l-agrikultura fl-Unjoni Ewropea tkun imsaħħa, u kull pajjiż ieħor jagħti din l-importanza.

Allura wieħed forsi jistaqsi: Allura f'Malta mhux se nkunu, b'xi mod, protetti l-istess?

Din ma ssegwix.

Għaliex?

Għax f'Malta l-agrikoltura tagħna hija limitata.

U dan mhux qed ngħidu jien, anke r- rapporti tad-dipartiment ta` l-agrikoltura u tal-NPAA jgħiduh dan.

Aħna ftit li xejn għandna art u l-ftit li għandna mhux kollha tajba għar-raba`.

Barra minnhekk għandna l-problema ta` l-ilma.

Id-drought hija, biex ngħid hekk, waħda mis-saħtiet ta` pajjiżna għax aħna ġżira żgħira u l-maltemp jgħaddi malajr minn fuqna u l-agrikoltura, bħala tali, ma tħajjarx lill- bdiewa biex jinvestu fiha biex huma jimmodernizzaw.

Għaliex?

Għax l- investiment huwa għoli ħafna u barra minnhekk għandek il-banek li jħarsu lejn is-self għall-qasam tal-biedja u għall-qasam tas-sajd b'mod dubjuż.

Għaliex dan?

Għax għandhom il-high risk li l-prodott ma jġibx il-prezz li jkun qed jindika, għandhom il-high risk li m'għandhomx art u sigurta` fuq proprjeta` li normalment jitolbu l-banek u apaprti dan il-qliegħ li jkollhom il-bdiewa f'ħafna okkażjonijiet ikun qliegħ baxx li ma jiggarantix li dawn jkunu f'pożizzjoni li jħallsu s-self li jkun hemm mill-banek, inkluż l-imgħaxijiet u spejjeż oħra.

Dawn huma l-problemi bażiċi li jiltaqgħu magħhom il-bdiewa f'kull pajjiż, u f'pajjiżna b'mod iktar partikolari.

Mr Speaker, meta ngħidu li l-agrikoltura f'pajjiżna għandha bżonn il- protezzjoni ma nkunux qed ngħiduh bl-addoċċ.

Tant hu hekk li f'paġna 99 tan-National Programme for the Adoption of the Acquis tas-sena 2000 jingħad li inżidu kemm inżidu l-produzzjoni qatt ma nistgħu npattu għal- limitazzjoni ta` l-art, ta` l-ilma u tal-kwestjoni tal-labour costs.

Mela dawn id-defiċjenzi huma marbutin ma` pajjiżina u bħala tali, la huma marbutin ma` pajjiżna l-ewwel prinċipju huwa li l-agrikoltura trid tkun at all costs, u m'hemmx kompromess fuqha, protetta.

Dan huwa importanti aħna ma nipproduċux kollox.

Nipproduċu ċerti prodotti limitati li f'pajjiżna jiffjorixxu, fosthom il-ħxejjex friski, it-tadam, l-industrija tat-tiġieġ, tal-bajd, tal-majjal u tal-ħalib.

Dawn huma l-ħames elementi li fl- agrikoltura lilna jagħmluna self-sufficient.

Prodotti oħra huma minimi li bilfors iridu jiġu supplimentati bl-importazzjoni.

Mela għandna dawn il- ħames oqsma ta` l-agrikoltura li aħna self-sufficient fihom.

Mhux aħna biss ngħiduh dan, anke l-barranin jgħidu li aħna self-sufficient fihom.

Id- deċiżjoni li rridu nieħdu hija din: Dawn il-ħames oqsma ta` l-agrikoltura għandhom ikunu protetti?

Dawn żviluppaw matul dawn l-aħħar 20/30 sena, u żviluppaw għax kienet qed tingħata attenzjoni partikolari minn gvernijiet diversi, kemm minn gvern laburista fis-sebgħinijiet u fit-tmeninijiet kif ukoll minn gvern nazzjonalista lejn l-aħħar tat-tmeninijiet u fid- disgħinijiet, biex jipproteġu dawn l-oqsma għax huma oqsma strateġikament essenzjali.

Per eżempju, fil-każ tal-mad cow disease f'Malta ħadna l- inizjattiva li nagħlqu l-importazzjoni kollha għal ċertu żmien biex nassigura li din il-marda ma tidħolx f'pajjiżna.

U kieku li ma kienx għan- naqra produzzjoni u kultivazzjoni tal-livestock ġo pajjiżna kien ikollna problema ikbar għax il-pajjiż kien jiġi mċaħħad u kien jintlaqat il-poplu kollu.

It-tieni punt li rridu nieħdu deċiżjoni fuqu huwa jekk dawn l-oqsma għandhomx jibqgħu jkunu protetti, u dan bħala prinċipju ta` strateġija.

Huwa appuntu dawn l-elementi li wieħed ikun irid jikkonvinċi.

Jekk irridu nsaħħu u niżviluppaw l-oqsma tal-biedja u tas-sajd jeħtieġ li nikkonsideraw ir-realtajiet ta` pajjiżna bis-sħiħ.

Mr Speaker, jinħtieġ li nirrikonoxxu darba għal dejjem il-limitazzjoni ta` l-art, il-limitazzjoni ta` l-ilma, il- kwestjoni tal-labour costs li huma iktar għoljin u l-kwestjoni li ma jistgħux itellgħu investiment mill-banek.

Illum il-banek ma tistax tikkontrollahom bħala politika fl-interess pubbliku għax ma jagħtux kasek, jgħidulek ma jaqbilniex insellfuhom lill-bdiewa għax huma riskjużi u mhux se nsellfu lil min hu riskjuż.

Dawn il-fatti huma realtajiet li jiddomandaw li jkun hemm il-protezzjoni.

Lil min bir-regoli ta` l-Unjoni qed jipproteġi lilu nnifsu u l-interssi tal-prodotti tiegħu, prodotti li hawn Malta ma nistgħux nipproduċuhom għax m'għandniex il-kapaċita` li nipproduċuhom u qatt m'hu se jkollna din il-kapaċita`, irridu nagħmluhielu ċara li l-protezzjoni trid tibqa` u la hemm kompromess fuqha, la derogi u lanqas transition periods.

Il-wegħda ta` għajnuna ma` tagħmilx sens.

Qegħdin iwegħdu li se nsolvu l-porblemi kollha u li se nkomplu niżviluppaw u nagħmlu żvilupp rurali aħjar.

Jiena naħseb li tan-naħa tal-gvern aħjar jgħidulna x'inizjattivi qed jieħdu biex ikun hemm l-iżvilupp rurali ta` pajjiżni u x'qegħdin jagħmlu biex l-ambjent rurali effettivament insebbħuħ.

Mr Speaker, ċertament din il-liġi li għandna quddiemna tmur lura mil-liġi tal-koperattivi.

Taħt il-liġi tal-koperattivi, kemm il-bdiewa kif ukoll is- sajjieda jmorru ħafna aħjar.

Taħt din il-liġi l-bdiewa se jkunu kostretti, allavolja suppost hija volontarja ...

Għandek il-volonta` li ma tidħolx f'organizzazzjoni ta` produtturi, pero` jekk ma tidħolx l-għajnuna se titnaqqaslek.

Diġa` hemm it-theddida.

Ara jistax xi ħadd ifehemni x'tip ta` volontarjeta` hi din.

B'din il-liġi qed jgħidlek: Jiena b'saħħti, inti jekk trid tista` ma tidħolx fiha din pero` se nagħlqek barra u l-problemi tiegħek ma nagħtix kashom.

Din hija liġi li fl-opinjoni tiegħi għandna nivvotaw kontra tagħha għax fl-istruttura tagħha hija retrograda, mhux se tikkonduċi biex ikun hemm effiċjenza u mhux se tikkonduċi biex dawn il- bdiewa jingħaqdu flimkien.

Aħna naqblu li għandhom jingħaqdu u jaħdmu flimkien.

Mhux bilfors, ma nistgħux nadħmu b'mod frammentat.

Ma tagħmilx economic sens li wieħed jaħdem b'mod frammentat, irid jaħdem b'mod magħqud.

Pero` trid tħallilu l-flessibbilita` u d-dritt li janalizza s-suq għax hu l- espert fis-suq u mhux joqgħod jiddependi minn dak li jgħidlu l-uffiċjal pubbliku.

Mhux sew li jrid ikun l-uffiċjal taċ-ċivil li jgħidlu jekk il- pjan tiegħu huwiex wieħed fattibbli u realistiku meta tali uffiċjal m'għandux l-impenn fuqu li d-deċiżjonijiet jeħodhom maljar.

Din hija r- realta`.

Dan jgħiduh l-entitajiet kollha, il-GRTU, iċ-Chamber of Commerce u l-FOI.

L-istess problemi inqalgħu fil-każ tal-MDC fejn qed isir ħafna tgergir li tant qed idumu biex jittieħdu d-deċiżjonijiet li min hu interessat biex jinvesti jitlefu dan l-interess.

Għandek il-problema tal- Planning Authority li semmejtha qabel ukoll u issa qegħdin noħolqu struttura oħra simili li terġa` tkun konduċenti li minflok tgħin iżżomm iktar lura.

Mr Speaker, il-pożizzjoni tal-Partit Laburista hija appuntu kontra din il- liġi kif inhi abbozzata.

Il-partit laburista kien ivvota favur il-liġijiet li kien hemm dwar il-koperattivi.

Il-liġi tal-koperattivi tagħti l- faċilitajiet kollha li hawn f'din il-liġi u tħallihom iktar fil-liberta` kif joperaw.

Anzi l-liġi fiha nfisha hija konduċenti biex dawn jitgħallmu joperaw aħjar.

Wieħed irid jara l-liġi u jara kif inhi mirquma u forsi hemm affarijiet li nistgħu niżviluppaw u li għandna niżviluppaw.

Imma dawn iż-żewġ setturi m'għandniex immexxuhom bil-ħolm li se jkunu aħjar għax se jirċievu xi għajnuna.

Aħjar nfehemuhom x'inhuma l-problemi li għandhom u x'se jkollhom eżatt fl-element tal-kompetizzjoni.

Jiġifieri jekk il- prodotti li qegħdin jipproduċu sal-lum li huma esperti fihom, u li aħna self-sufficient fihom, hux se jkunu jibqgħu jipproduċuhom jew inkella hux se jkollhom jillimitawhom.

Għandhom jgħidulhom ukoll jekk fil-prodotti l- oħra li jiġu mħajra jkomplu jiżviluppaw hux se jgħinuhom biex verament tissaħħaħ l-agrikoltura u jekk hux se jirċievu l-għajnuna finanzjarja diretta.

Issa jiena ma naqbilx ma l-għajnuna diretta, mal-hand outs għax hija konduċenti lejn l-għażż, imma l-limitazzjonijiet li dan is-settur għandu f'pajjiżna jitlob li għandu jkun hemm miżuri differenti, speċifiċi u ffokati.

Din il-liġi ma tħares xejn lejn dawn il-prinċipji u se tikkonduċi l-qasam tal-biedja u tas-sajd li effettivament jintlaqtu aktar ħażin u allura tkisser industrija ta` importanza strateġika f'pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd biex, jekk jogħġbu, jresssaq l-aġġornament.

F'12.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 13 ta' Marzu 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, jien niġi minn lokalita' li tifforma parti sostanzjali mill-wirt kulturali u arkeoloġiku li jiġu jaraw il-Maltin u t-turisti.

Regolarment fil-gazzetti kollha inkluż "The Times" u "The Independent", ikun hemm kummenti ta' nies li b'sinċerita' jiktbu sabiex kemm il-gvern lokali kif ukoll il-gvern ċentrali jieħdu ħsieb ċerti affarijiet u li filwaqt li ma jdejjqux lin-nies li jabitaw fil-lokalitajiet jagħtu lok u spazju biex iżuruna aktar turisti.

Mr Speaker, qiegħed nitkellem fuq is-sitwazzjoni ta' l-infrastruttura kemm f'dak li jirrigwarda l-parti ta' isfel tar-Rabat - jiġifieri mill-Katakombi ta' Santa Agatha lejn l-Imdina - kif ukoll dwar il-misraħ li hemm quddiem ir-Roman Villa u Howard Gardens li jservi bħala buffer zone bejn ir-Rabat u l-istess toroq ta' l-Imdina.

Mr Speaker, jiddispjaċini ngħid li kemm l-istat tat-toroq f'dawn l-inħawi kif ukoll l-istat ta' Howard Gardens, għalkemm beda jsir xi xogħol, m'huma xejn feliċi u wisq inqas huwa feliċi l-mod ta' kif ċerti awtoritajiet qegħdin jittrattaw in-nies li jiġġestixxu negozji għal skopijiet ta' turiżmu hemmhekk.

Dan l-aħħar kelli lmenti minn diversi nies li għandhom ħwienet ħdejn ir-Roman Villa u fil-bidu ta' l-Imdina li għax ikollhom kartolini barra l-bieb tal-ħwienet tagħhom fuq bankini li huma għaxra jew tnax-il pied wiesa', qed imurilhom is-surġent ta' l-għassa fuq ordni tas- superjuri tiegħu u jħarrikhom talli jesebixxu dan ix-xogħol.

Jien ma nafx jekk dawn is-surġenti u l-pulizija li għandna fil-lokalitajiet tagħna qatt siefrux.

Lanqas naf jekk in-nies li jmorru jirrapportaw lil dawn in-nies biex jiġu mħarrka qatt siefrux.

Hemm każ partikolari fejn is- sid ta' ħanut biswit ir-Roman Villa qed jiġi ffittat kontinwament għax qed imorru l-pulizija fuqu sabiex ma jħalli xejn barra.

Wara kollox dan iħalli spazju biex jgħaddu n-nies minn fuq il-bankina.

Jien xbajt immur f'postijiet bħar-Ruma u Londra u kull ħanut li jbiegħ souvenirs u affarijiet oħrajn jesebixxi parti mill-merċa tiegħu barra mill-bieb biex jattira l-konsum u x-xiri ta' l-affarijiet tiegħu mit-turist li jiġi jara l- post.

Mr Speaker, ma nistgħux nistennew li t-turist imur ġo post u jsib raħal prattikament mejjet u nippretendu li dan imur u jixtri minn dawn il-ħwienet jekk lil dawn in-nies se noqogħdu nsawwtuhom.

Minn hawn qiegħed nitlob lill- Ministru ta' l-Intern biex jitlob jew forsi jittallab mal-pulizija tal- lokalita' biex ma jottomperawx iżżejjed mal-liġi għaliex dawn mhux qed jippruvaw isegwu l-liġi iżda qed imorru pass iżjed 'il fuq minnha u jġiegħlu lil dawn in-nies biex idaħħlu l-affarijiet esebiti meta nafu li n- natura ta' dan il-kummerċ titlob li jsir hekk.

Mr Speaker, hawn Malta għandna t-tendenza li nagħmlu l-affarijiet jew nejja jew maħruqa.

Naħseb li dan huwa każ fejn min qiegħed jirrapporta qiegħed jagħmel iżjed ħsara milli ġid għall-ġid komuni tal-pajjiż meta aħna niddependu tant mit-turiżmu.

Jidhirli li issa tlestew il-pendenzi kollha li kien hemm dwar it-tħarbit ta' għalqa li hemm bejn ir-Rabat u Howard Gardens li huwa parti mill- Imdina.

Ma nistax nara għaliex qed jibqa' pendenti x-xogħol biex din il- pjazza tiġi mogħtija wiċċ sabiex dak li hemm taħt jingħalaq b'mod pulit u adegwat.

Hawn qed nirreferi għall-parti li kienet bdiet titħaffer għal skavi li trid tingħalaq u mhux tissaqqaf.

Jekk forsi imbagħad hemm bżonn tissaqqaf isir hekk.

Jekk nagħmlu dan tkun qed titneħħa eyesore kbira li hija kamra fl-istess għalqa u li ilha hemm għal żmien twil.

Din ma sservi għal xejn, għalkemm bħalissa ġiet imbarrata biex lanqas ikun hemm aċċess għal ġo fiha.

Din kienet qed tkun post fejn jitħallew is-siringi.

Jekk wieħed jgħaddi minn ħdejha filgħodu jsib lott siringi mitfugħin naħa jew oħra.

Għal żmien twil in-nies tal-lokalita' kienu qegħdin jikbu biex titranġa.

Kienu jmorru jkellmu lill-kunsill lokali u dan jgħidilhom li ma jistgħu jagħmlu xejn għax jiddependu minn permess li qed jistennew mill- awtorita' tal-ippjanar.

Hemm affarijiet oħra li fuqhom il-gvern ċentrali qed jgħid li jiddependi mill-kunsill lokali.

Li naf jien huwa li l-kunsill lokali tar-Rabat ilu xhur jitħabat biex jagħti wiċċ ġdid u jibdel il-kanen ta' l-ilma li jidħlu direttament fid- djar mis-sistema ċentrali f'diversi toroq fir-Rabat.

Dawn litteralment tbażwru biex iġibu l-permessi neċessarji mill-awtorita' tal-ippjanar li bagħtithom biex iġibu permess min naħa għal oħra u għal oħra.

Nhar it- Tlieta tal-ġimgħa d-dieħla għandna l-festa tal-lokalita' u kien ittamat li se jirranġaw it-toroq biswit l-istess knisja u l-area fejn in-nies jippatronaw waqt din il-festa.

Dan apparti li l-molol tal-karozzi li jgħaddu minn hemm spiċċaw.

Minħabba dawn il-permessi tal-awtorita' tal- ippjanar il-festa se tilħaq tgħaddi u x-xogħol qalu li għandu jibda wara April.

Mr Speaker, aħna nafu li r-Rabat u l-Imdina huma rikki fil-kontenut storiku.

Nafu wkoll li mhux aċċettabbli fid-dinja tal-lum li għax instabu ċerti skavi, jiġġammja kollox.

Jgħidulna li trid issir aġenda li tiddeċiedi x'se jsir fuq dawk l-iskavi u l-fdalijiet li nstabu, imbagħad wara jerġgħu jiftiehmu min se jkunu n-nies li se jiddeċiedu fuq dak li jrid isir u wara li jiddeċiedu jiftiehmu kif se joħorġu t-tenders ta' dak li jrid isir.

Wara li toħroġ it-tender, jekk ma jkunx hemm xi oġġezzjoni, forsi jibdew isiru x-xogħlijiet.

It-turiżmu jibda minn żmien il-Għid u jibqa' sejjer tul is-sajf.

Kull persuna li se tidħol l-Imdina se ssib il-pjazza prinċipali ta' l-Imdina maqlugħa.

Ma jistax ikun li dawn ix-xogħlijiet jieħdu xhur twal magħluqin u li dak li jinstab jitħalla miftuħ għall-elementi għax iktar se jkollna ħsara milli ġid f'dan ir-rigward.

Mr Speaker, għadna kemm għaddejna liġi dwar il-partrimonju kulturali u l-wirt storiku tagħna.

Hemm bżonn li dawn il-liġijiet jiġu mmedjatament impoġġijin fuq saqajhom u ma niffukawx biss fuq il-Valletta Rehabilitation Unit u nħallu biss f'idejn ir-rehabilitation unit li qed jieħu ħsieb l-Imdina għaliex mhux biżżejjed.

Dawn qed jagħmlu xogħol tajjeb u siewi pero' mhux biżżejjed.

Għandu jinħoloq unit effiċjenti u tajjeb li jagħmel dawn ix-xogħlijiet għaliex kawża tax-xogħlijiet li ilhom pendenti ħafna, apparti l-brigu u d- dwejjaq li għandhom in-nies f'din il-lokalita' jirriżulta li hemm atmosfera ta' telqa.

Ġimgħatejn ilu fil-gazzetti nkitbu diversi ittri f"L-Orizzont", f' "In-Nazzjon", The Times" u f' "The Independent" fuq is-sitwazzjoni ta' Howard Gardens.

Dan huwa l-ikbar ġnien li għandha lokalita' f'Malta u jħabbatha mal-ġonna ta' l-Argotti u Hastings li qegħdin il-Furjana u l- Belt.

Huma ġonna li minnhom stess wieħed jara s-swar ta' l-Imdina u japprezza l-mod kif dawn kienu mibnijin fi żmien il-kavalllieri sabiex jipproteġu pajjiżna mill-attakki tat-Torok.

Mill-istess ġnien - fuq it- tomba tal-ġnien ta' l-Imdina – in-nies kienu jmorru biex f'temp tajjeb jaraw anke x-shoreline u l-iskyline ta' Sqallija.

Dan apparti li wieħed jista' jġib taħtu nofs Malta.

Mr Speaker, din il-ġimgħa rajt rombli qegħdin jaħdmu fuq parti mill- passaġġi ta' l-istess ġonna.

Dawn kienu qegħdin jaħdmu wara li diversi gazzetti ġabu rapporti sħaħ u l-iktar li spikkat f'din kienet "The Independent" li ġabet paġna doppja li turi n-nuqqasijiet f'dan il-ġnien.

Minħabba dan inqalgħet il-ħeġġa u l-impetu biex jiġi rranġat dan il-ġnien.

Mr Speaker, nispera li l-arranġamenti li se jsiru f'dan il-ġnien ma jkunux biss iffokati fuq il-passaġġi.

Jien naħseb li iżjed milli nagħtu daqqa asfalt jew tarmak fil-passaġġi li hemm u mbagħad ninsew lil ta' madwar hemm bżonn ġardinara li jżommu dan il-ġnien nadif u pulit.

Jien naħseb li hemm bżonn li nagħtu kors lill-ġardinara tagħna biex fix-xhur tar-rebbiegħa u forsi anke bi ftit tisqija tajba fis-sajf, l-istess ġonna jkollhom fjuri li mhux biss jilqgħu it-turisti iżda wkoll iħajjru lir-residenti biex jerġgħu jibdew imorru passiġġata f'dan il-ġnien il-Ħadd filgħodu.

Dan il-ġnien kien ċentru għall-passiġġati u kien hemm kjosk adattat għal dan.

Illum nafu li dan il-kjosk reġa' ttieħed minn ħaddieħor.

Min ħa t-tender ta' dan il-kjosk ra l-passjoni t'Alla tliet darbiet biex tawh parti mill-permessi li applika għalihom biex jirranġa l-area.

Jekk ma sawtitux l-awtorita' tal-ippjanar sawtu l-land department, jekk ma sawtuhx il-land department sawtuh il- pulizija u jekk ma sawtuhx il-pulizija sab ħajt fil-kunsill lokali.

Mr Speaker, jien niftakar żmien - u naħseb li int tiftakru daqsi - meta konna membri tal-parlament u konna nistgħu naħdmu.

F'dan il-pajjiż kien hemm ċerti konnessjonijiet u relazzjonijiet bejn il-ministru konċernat mal- infrastruttura u d-deputati tal-lokalita'.

Ħafna affarijiet kellhom ħafna inqas burokrazija milli għandhom illum u fejn in-neċessita' li toqgħod titfa' applikazzjonijiet għand Ċikku, Ġianni u Peppi kienu ħafna inqas mil- lum.

Bniedem seta' jaħdem u jaħdem fid-deher anke aħjar mil-lum.

Onor. Speaker, int kont ministru ta' Għawdex u rroddulek ħajr li bejn l- 1987 u l-1992 kont kapaċi tagħti wiċċ ġdid lil Għawdex.

Meta konna nitilgħu Għawdex dak iż-żmien konna ngħiru għall-Għawdxin għax l-art kienet mimlija fjuri.

Kien hemm toroq li tranġaw u li kienu ilhom biex jitranġaw żmien twil.

F'Għawdex sar ċentru sportiv u anke trakka taż-żwiemel.

Hemmhekk għamiltu dak li kien hemm bżonn biex il-post ingħata upgrading sostanzjali.

Jien niggarantilek li kieku kont ministru llum bil-burokrazija li hemm illum, inti wkoll kont titbażwar biex tagħmel parti minn dawk ix-xogħlijiet li għamilt.

Filwaqt li jien nemmen li l-awtorita' tal-ippjanar hija neċessita' biex tiġi skedata ċerta proprjeta' li m'għandhiex titwaqqa' għaliex għandha valur storiku l-proprjeta' veru trid tkun ta' valur storiku.

Ġara li fi triq partikolari ingħata permess biex jaqgħu tlett idjar, u issa f'daqqa waħda nqala' anġlu li ddeċieda li dar waħda fin-nofs li issa tidher stunata ma titwaqqax u ma terġax tinbena biex tiġi in linja ma' l-oħrajn.

Mr Speaker, l-awtorita' tal-ippjanar trid tara li fejn hemm permess ta' ħames sulari ma jinbnewx sitta u għandna bżonnha biex naraw li dak li jinbena jinbena b'permess.

Madankollu m'għandniex bżonnha biex tagħti gambetti f' xogħlijiet fejn is-sens komun jitlob li jridu jsiru.

Sfortunatament wieħed isib ħaddiema fl-awtorita' li b'mod innoċenti jew għaliex forsi m'għandhomx biżżejjed esperjenza tal-ħajja jidhrilhom li jridu jimxu eżatt u perfett u jispiċċa ma jsir xejn.

Hemm ukoll min jiġi jaqa' u jqum min-neċessitajiet tal-lokalitajiet.

Jekk jien inqum il-Ħadd u bi żball nidħol għall-quddiesa fis-7.03 il-patri ma jkeċċinix 'il barra u jgħidli biex immur għal ta' warajha għax sakemm jien kont hemmhekk, smajt l- evanġelu u l-erba' kelmiet li jgħid hu inkun ħadt xi ħaġa u bejn wieħed u ieħor inkunu nistgħu nimxu.

Fl-awtorita' tal-ippjanar m'hemmx "bejn wieħed u ieħor" imma hemm il-"bejn u l-ieħor" għal ċerti nies u mhux għal oħrajn.

Jien ma nixtieqx insemmi l- każijiet hawn pero' nixtieq nitkellem darba oħra fuq l-awtorita' tal- ippjanar.

Jekk il-persuni konċernati jagħtuni permess insemmi l-każijiet hawnhekk u nagħti n-numri tagħhom ukoll speċjalment fejn xi persuni jixtru l-propjetajiet b'outline permit u mbagħad jaqilgħu flaġell biex joħroġ il- permess fi ħdan l-istess outline permit li jkun ħareġ.

Min suppost jagħti l-informazzjoni għal xi raġuni ma jirrnexxilux iġibha biex imbagħad bniedem fit-triq li jaħdem ma' ministeru differenti u m'għandu x'jaqsam ma' xejn fi tliet minuti jgħidlek għaliex permess hu miżmum, min qed iżommulek u min ħa d-deċiżjoni li jżommuh waqt il-bord.

Ma rridx nidħol fid-dettal għax nixtieq inkompli nitkellem fuq ir-Rabat u ta' madwaru llum.

Mr Speaker, li kont qed ngħid fuq il-ġnien ta' bejn ir-Rabat u l-Imdina huwa li hemm bżonn li bniedem iħares b'mod realistiku lejn il-bżonnijiet mhux biss ta' dan il-ġnien imma tal-area kollha.

Il-ministru konċernat mill- awtorita' tal-ippjanar u l-ministru ta' l-infrasttura jistgħu ipoġġu għad- dispożizzjoni l-ħaddiema tagħhom biex jiltaqgħu madwar mejda u bla bżonn ta' sikkatura jagħtu l-go-ahead lill-kunsilli lokali ta' l-Imdina u tar- Rabat.

Dan biex fejn hemm xogħlijiet li jridu jsiru mill-gvern ċentrali jitħallsu mill-gvern ċentrali u fejn hemm bżonn li jsiru mill-kunsilli lokali jitħallsu mill-kunsilli lokali.

B'hekk jingħata ċans li jsiru dawn ix-xogħlijiet u jilqgħu għall-aspettattivi tat-turisti li jiġu jżuruna u għall-Maltin li jmorru hemm.

Mr Speaker, hu sabiħ li ngħidu li rranġajna Buġibba u Tas-Sliema għaliex 40% tat-turisti jmorru Tas-Sliema u dawk l-inħawi u 40% oħra jmorru Buġibba u l-Qawra.

Jien irrid ngħid li 80% tat-turisti jmorru r-Rabat u l-Imdina u meta kien hemm bżonn il-gvern ċentrali ħa l-passi meħtieġa biex jirranġa dawk l-areas.

Parti ġiet irranġata mill-gvern labusrista u parti mill-gvern nazzjonalista imma li rrid ngħid hu li dakinhar ma qagħdux jinkwetaw għall- permessi u qabdu u rranġaw fejn hemm bżonn għaliex ix-xogħol ħaduh f'idejhom il-ministeri għall-ġid tal-akbar industrija li għandna f'Malta.

Dan għamluh għax l-industrija tat-turiżmu trendi u safejn naf jien l-iktar li nara jimxu f'Tas-Sliema huma Maltin.

It-turisti qed igawdu minn dan ukoll.

L-istess ħaġa rrid ngħid għal Marsascala u Buġibba.

Mr Speaker, jekk kien hemm bżonn li jsir xogħol f'dawn l-inħawi m'hemm inqas bżonn fil-lokalita' tar-Rabat u ta' l-Imdina.

Wasalt fi stadju li mhux nistaqsi iżda nittallab lill-ministeri konċernati biex ix-xogħol li għandu jsir f'dan ir-rigward isir mingħajr gambetti għaliex anke hemmhekk hemm min għandu n-negozju li minnu jiddependu l-familji.

Jekk l-area m'hijiex attraenti, ma tistedinx biex wieħed imur fiha u jien irrid ngħid li s-sitwazzjoni hi mwiegħra għall-aħħar.

Mr Speaker, fl-istess inħawi għandna problema ikbar tal-parking.

Irrid ngħid li sar xogħol tajjeb ħafna mill-Ministru Ċensu Galea sabiex illum qed isir ammont sostanzjali ta' parking pero' jien ma nafx x'qiegħed iżomm lill- gvern sabiex il-parti li kienet tintuża bħala ground tar-ramel tintuża wkoll biex jipparkjaw fiha l-karozzi.

Ma nafx x'qed jistenna l-gvern meta jaf li hemm problema akuta tal-parking fin-naħa ta' madwar l-Imdina.

Wara kollox dan il-ground m'huwiex tat-turf.

Filgħodu, n-naħa tas-Saqqajja jitilgħu madwar 40 karozza li huma ta' l- impjegati tal-banek fil-lokalita' u ammont sostanzjali ta' karozzi ta' nies li jaħdmu fil-ħwienet li hemm fil-lokalita' ta' l-Imdina.

Mid-9.00 'l quddiem ikun hemm invażjoni ta' karozzi tal-linja, coaches tat-turisti, mini-buses u karozzi privati li jitilgħu iżuru r-Rabat jew l-Imdina.

Spiċċajna f'sitwazzjoni fejn in-nies tal-lokalita' m'għandhomx ċans li jipparkjaw u jekk jipparkjaw jiġi warden u jekk isib il-karozza tnax-il pied flok erba' metri 'l bogħod mill-kantuniera jtektek ċitazzjoni.

Dan biex ikollna l-kritika li qed ikollna fuq il-gazzetti minn turisti li jkunu qalgħu ċitazzjoni u jirċievu debit notice mill-credit card tagħhom biex din titħallas.

Għalija m'huwiex aċċetabbli li turist jiġi hawn Malta u sitt xhur wara jsib li l-credit card tiegħu ġiet iddebitata darbtejn jew tlieta minħabba ċitazzjonijiet.

Meta wieħed jikri karozza jagħti l-card tiegħu biex jekk ikun hemm xi pendenzi jitħallsu minn hemm.

Jien nappella li f'dan ir-rigward nippruvaw inkunu user friendly bħal ma għedna li se nagħmlu fuq il-liġi tal-pulizija.

Hawn għedna ħafna affarijiet li ma nafx kemm se jiġu pprattikati fil-ħajja.

Hawn għedna li l-pulizija huwa l-ħabib tan-nies u qabel aħna konna nfittxuh bħala the village bobby - il-ħabib ta' kulħadd fil-villaġġ jew fil-belt li jgħinek u mhux biss iwiddbek.

Naħseb li bejn il- pulizija u l-wardens hemm tellieqa li ma tgħinx biex inkunu user-friendly.

Jien nemmen li jekk irridu li jiġu t-turisti Malta ma nistgħux noqogħdu nfittxu l-estrem magħhom.

Il-punt tiegħi illum hu li qed immorru fl-estremi li qed iġiegħlu n-nies igergru.

Forsi kien dan l-estrem li ġiegħel lil ċerti nies jivvutaw kif ivvutaw għall-kunsilli lokali li għadhom kif għaddew.

Il-gvern li għandna huwa gvern li jrid jagħmel ħajja aħjar għall-Maltin, pero' mbagħad hemm l-element amministrattiv ta' l-affarijiet li minħabba politika jew injoranza jissikka s-sitwazzjoni.

Jien nitlob minn hawn biex fil-ministeri u fid-dipartimenti jsir it-taħriġ relattiv sabiex ikollna inqas nies li jgergru fuq l-atteġġjament ta' l-awtoritajiet u sabiex min jiġi jarana - anke fl-isfond ta' dak li ġara f'Settembru – jieħu pjaċir, jistrieħ u jerġa' jiġi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l- Erbgħa 13 ta' Marzu, 2002 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TRIQ IL-GANDOFFLA - B'BUĠIA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa ppjanat li l-biċċa triq li tinsab bejn Triq iċ-Ċief u Triq ir-Rizzo li fadal mit-Triq il-Gandoffla f'B'Buġia tingħata t-tarmac għax għadha qatt ma saret?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant hija asfaltata u tinsab f'kundizzjoni tajba.

Ix-xogħol ta' resurfacing f'din it-tip ta' triq isir mill-kunsill lokali.

FACILITATORS RELIEVERS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li s-sistema tal- facilitators relievers mhix issolvi l-problema fl-assenza tal-facilitators u li b'konsegwenza li tfal studenti b'diżabilita' qed jintbagħtu d-dar?

Jaf li kien hemm tfal b'diżabilita' li dam ħmistax-il ġurnata d-dar?

X'inhija l- problema li qed toħloq dan?

X'qed isir min-naħa tad-dipartiment ta' l- edukazzjoni biex isolvi din il-problema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-on call special needs emergency helpers mhumiex marbutin li meta l-iskola ssejħilhom jidħlu għax-xogħol.

In-numru ta' dawk li baqgħu nteressati nieżel ukoll u għal din ir-raġuni reġgħet ħarġet is-sejħa għall-ingaġġ ta' on call special needs emergency helpers ġodda u qegħdin isiru l-intervisti.

LITERACY - SURVEY

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra is-survey li kien sar fl-1999 dwar il-literacy ta' tfal ta' 7 snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir-rapport dwar is-survey li qed tirreferi għalih l- Onor. Membru kien ġie pubblikat fi Frar 2000 bl-isem "literacy in Malta - The 1999 National Survey of year 2 pupils" miktub minn Dr Charles Mifsud u Josephine Milton tal-literacy unit, faculty of education, University of Malta, flimkien ma' Greg Brooks u Dougal Hatchinson tan-national foundation for educational research ta' l-Ingilterra.

Il-kotba li kienu ġew stampati tqassmu kollha u ma fadal ebda kopja ħlief dawk fil-Librerija ta' l- Universita`.

SPECIAL OLYMPICS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'għajnuna qed tingħata lil żgħażagħ b'diżabilita' ili jsegwu xi dixxiplina sportiva?

Jaf li żagħżagħ b'diżabilita li jieħdu sehem fl-ispecial olympics jħallsy Lm 4 ta' kull lane kull darba li jużaw il-pixxina nazzjonali?

Ma jidhirlux li l-gvern għandu jagħti għajnuna l-gvern lil dawn iż-żgħażagħ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-responsabbilta' għall-pixxina nazzjonali ma taqgħax taħt id-dekasteru tiegħi u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellanti tirreferi l-mistoqsija tagħha lill-ministru konċernat.

Fl-istess ħin ninforma lill-Onor.

Interpellanti li s-sena l-oħra l- organiżżazzjoni volontarja Special Olympics Malta ngħatat is-somma ta' Lm1,800 mill-fondi allokati għall-NGOs biex tkopri parti mill-ispejjeż relatati ma' attivitajiet ta' għawm organiżżati fil-pixxina nazzjonali.

ĦWIENET - PERMESSI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jelenka x'permessi ta' xogħol, f'sens ta' ħwienet tax-xogħol u negozju huma mogħtija fi Triq Carm Debono, Ħal Qormi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-proċess tad-devoluzzjoni tal-ħruġ tal- liċenzji tan-negozju mingħand il-pulizija għal dan il-ministeru għadu fi stadju ta' transizzjoni, mhux possibbli li għalissa nagħti l-informazzjoni kif mitluba mill-Onor.

Interpellant.

ETC

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk tistax l-ETC tinvestiga l-każ tal-persuna li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li allegatament ilha tirreġistra għax-xogħol 'il fuq minn tliet snin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi li l-Onor.

Interpellant tagħmel il- mistoqsija lill-ministru kkonċernat.

ENEMALTA - KONTIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinvestiga permezz tal-Enemalta l-kont tad-dawl li rċeviet il-familja Cachia, 60, Helen's, Fuxa Str, San Ġwann billi qed jikkunsidrawh eċċessiv ħdejn kontijiet oħrajn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Iterpellant ġiet riferuta lill- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma sabiex issir il-verifika relattiva u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni relattiva.

SAN ĠWANN - NAXXAR ROAD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid tistax tiġi asfaltata il-parti li tagħti għall-Naxxar Road ta' Fuxa Str, San Ġwann, li qatt ma kienet ġiet asfaltata sal-lum minħabba l-bini ġdid li kien qed jinbena fl-inħawi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-direttorat għat-toroq qiegħed jieħu passi biex il-propjeta li qiegħda barra mit-triq tinxtara biex it-triq tkun tista' tinfetaħ.

TRIQ KAMPANELLA – SAN GWANN - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li isiru xi traffic lights fi Triq Kampanella, San Ġwann, minħabba li diversi ġenituri jkunu jridu jaqsmu bit- tfal tagħhom biex jeħduhom l-iskola?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-direttorat għat-toroq u dak għall-maniġġ tat-traffiku biex jikkunsidraw is-suġġerimenti magħmula mill- Onor. Interpellant.

ETC

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinvestiga mal-ETC il-każ tal- persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu under separate cover li allegatament ilha tirreġistra għax-xogħol xi disa snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsijiet parlamentari nru.

31826 fil-5 ta' Marzu 2002, f'seduta nru.

ENEMALTA – SQAQ ĦWAWAR - L-IKLIN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jistax jitwaħħal xi forma ta' street lighting qrib Palma Farmhouse, Sqaq Ħwawar, l-Iklin minħabba d-dlam li hemm f'din l-area abitata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferuta lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi ikkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra simili.