MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 857 L-Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 857

L-Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 22 ta' Jannar 2003

WERREJ

MINUTI 840

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 840

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 845

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI (IT-TIENI QARI)

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 845

AĠĠORNAMENT 864

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 869

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 856 li saret fit-22 ta' Jannar, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

TOROQ - SLEEPING POLICEMEN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Kemm hawn b'kollox ħotob jew sleeping policemen fit-toroq?

Min jiddeċiedi li jsiru u fejn isiru?

Iqis il-Ministru li dawn qed qed ikunu ta' periklu għas-sewwieqa u għal kulmin jirkeb f'karozza?

Iħoss li għandhom jitneħħew u flokhom isiru sinjali ma' l-art?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Huwa d- direttorat għall-maniġġ tat-traffiku li jiddeċiedi fejn isiru s-sleeping policemen.

Issa jien informat li qabel jagħti l-approvazzjoni tiegħu, id- direttorat jinvestiga s-sit li jkun qed jiġi propost.

Biss wieħed ma jistax jagħti ċifra preċiża ta' kemm hawn sleeping policemen.

Jien ngħid li l-kostruzzjoni ta' sleeping policemen, meta dawn ikunu mibnija skond il-guidelines tal-MEPA, ma tikkawżax perikli la għas-sewwieqa u lanqas għall-passiġġieri.

Anzi dawn huma neċessarji għax hemm bżonn ta' deterrent fiżiku biex nikkontrollaw u nirrestrinġu l-veloċita' tas-sewqan.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx min hu nkarigat biex jiċċekkja jekk is-sleeping policemen jikkonformawx mal- guidelines tal-MEPA?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Guidelines jeżistu imma sfortunatament dawn mhux dejjem jiġu osservati.

Ikun hemm ukoll persuni li mingħajr ebda awtorizzazzjoni ta' ħadd, la mit-traffic control board u lanqas mill- kunsilli lokali, jaqbdu u jagħmlu sleeping policeman fejn ġie ġie.

Iva jkolli nammetti li għalkemm fit-teorija, il-kunsilli lokali kif ukoll il- MEPA jieħdu passi biex dawn is-sleeping policemen ikunu skond id-daqs u l- kriterji stabiliti, sfortunatament għad fadal numru minnhom li m'humiex konformi ma' dan.

FABBRIKI - ĦADDIEMA BIS-SENSJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn fabbriki li għalqu mill-1998 sal-lum u kemm hawn ħaddiema li tilfu x- xogħol?

Jista' jgħid kemm fetħu fabbriki ġodda fl-istess żmien u kemm qegħdin iħaddmu nies magħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Għall-perjodu bejn Settembru 1996 u Settembru 2001, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija 36006.

Fil-perjodu bejn Settembru 2001 u Settembru 2002 kien hemm 671 impjieg ġdid fis-settur privat tal-manifattura, waqt li 817-il impjieg spiċċaw minħabba rtirar, riżenji u sensji.

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' DQIQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern tad- dqiq li nnegozja l-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea?

Fuq liema bażi nħadem l-ammont ta' temporary state aid li jrid joħroġ il-gvern wara s-sħubija, ħalli ma jinħassx l-għoli fil-prezz ta' dan il-prodott?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija 38140.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jiddispjaċini imma fir-risposta li qed jirriferini għaliha l-Ministru m'hemmx l-informazzjoni li qed nitlob jien.

Jista' jgħidli allura fin-negozjati bejn il-Gvern Malti u l-Unjoni Ewropea, kif intlaħaq l-ammont li jrid jagħmel tajjeb biex jiġu ssussidjati dawk il-prodotti li aħna se nkunu qegħdin nimportaw bi prezz għoli ladarba nissieħbu fl-Unjoni?

Jien nixtieq li xi ħadd jgħidli x'inhuma l-prezzijiet interni u esterni li fuqhom ġew ibbażati n-negozjati, ħalli naraw xi spejjeż se jissussidja l-gvern u xi spejjeż se jgħaddu fuq il-konsumatur.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, jien kont bl-impressjoni li din il- mistoqsija weġibtha dalgħodu meta għedt li n-negozjati ma sarux abbażi ta' prezzijiet partikolari.

Illum is-sitwazzjoni hi li jekk wieħed jimporta prodott li jattira tariffa fuqu, il-prezz għall-konsumatur jista' jogħla.

Il-kalkoli b'dan il-mod saru u biex il-prezz ma jogħlix se jkun hemm skema ta' sussidju.

Din l-istess skema se tiġi parzjalment iffinanzjata – u jista' jkun ukoll kompletament iffinanzjata - mill-fondi li se jiġu mill- Unjoni.

Dalgħodu jien għedt ukoll li jkun hemm sitwazzjonijiet li mhux dejjem ikunu jippermettulek tagħmel kalkoli b'ċerta preċiżjoni.

Per eżempju, proprju fis-settur tal-qmuħ, l-esportaturi Amerikani kapaċi jvarjaw il-prezz tagħhom b'mod li jassorbu l-parti l-kbira tat-tariffa li aħna se nkunu qed niffaċċjaw meta nsiru membri ta' l-Unjoni.

Din hija l-policy li jadottaw l- Amerikani u allura meta tħares lejn id-differenza bejn li tkun membru u li ma tkunx, il-prezz jaf ma jiċċaqlaqx ħafna.

Iżda f'każ li jkun hemm xi ċaqliq, xorta waħda hemm skema ta' sussidju.

Dak li qegħdin ngħidu hawn, Sur President.

Dan kollu ġie kkonsidrat fir-rapport li sar mill-istitut agronomiku ta' Bari u jiena ma nistax nifhem x'informazzjoni aktar wieħed jista' jikseb.

Bażikament fir-risposta tiegħi jien għedt li aħna ma nnegozjajniex fuq prezz partikolari, pero' fuq sistema li żżomm il-prezzijiet fis-suq lokali stabbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ma ninsewx li nidħlu jew ma nidħlux fl- Unjoni, ċerti prodotti bilfors irridu nimportawhom minn barra.

Huwa fatt ukoll li ma jista' jinnegah ħadd li l-Unjoni Ewropea ntrabtet mal-bqija tad- dinja, li bejn l-1997 u l-2013 timponi tariffa fuq l-importazzjoni tal- qmuħ, tal-qamħirrun u tax-xgħir, tariffa li tkun tvarja bejn 38.8% u 61.4%.

Issa aħna nafu wkoll li s-sussidju se jkun qed jammonta għal euro 26.3 miljun.

Allura f'dawn iċ-ċirkostanzi, x'se jagħmlu l-industrijalisti u l- imprendituri lokali f'każ li d-differenza tkun akbar minn dak li qed jipprospetta l-gvern?

L-istess fil-każ taz-zokkor, Sur President.

Għall-ewwel tliet snin ta' wara s-sħubija, il-gvern se jkun qed jissussidja l-prezz taz-zokkor – għax se nimportawh bl-għoli mill-Unjoni Ewropea - b'euro 11-il miljun.

Allura l-gvern se jorbot lill-fabbriki biex meta dan il-prodott iġibuh minn barra l-Unjoni, iħallsu tariffa ta' Lm250 fuq kull valur ta' Lm100?

X'se tkun il-pożizzjoni hawn?

Jien naħseb li l-poplu għandu jkun jaf għal xiex se jivvota sitt ġimgħat oħra, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, qegħdin induru u nagħqdu fuq l- istess ħaġa għax il-gvern diġa' qal li bl-iskema li se jintroduċi, il- konsumatur lokali mhux se jmur minn taħt.

Il-gvern innegozja fuq il-bażi li parti mill-flus li se jġib mill-Ewropa – fil-fatt l-Unjoni se tagħtina Lm81 miljun netti – se jkunu qed jagħmlu tajjeb għal dan.

Allura irrispettivament jekk aħna jkollniex inħallsu aktar jew le lill-Unjoni, il- Lm81 miljun m'humiex se jitnaqqru.

Il-gvern ftiehem b'mod li anke jekk ikollna ċirkostanzi fejn il-prezzijiet internazzjonali jorħsu, xorta jibqa' il-fatt li kieku l-pagamenti minn pajjiżna għall-Ewropa fuq it-tariffa li se napplikaw ikunu aktar għoljin milli wieħed illum qiegħed jipprevedi, peress li l-gvern innegozja fuq ċifra netta, jiġifieri wara li tneħħi dawn l-effetti, il-pożizzjoni tal- pajjiż xorta se tibqa' dik li nnegozjajna aħna.

Għalhekk aħna nitkellmu fuq pożizzjoni netta u ma nitkellmux fuq kemm se jmorru flus minn Malta għall-Ewropa u kemm se jiġu flus lejn Malta mill-Ewropa.

L-enfasi għandha tkun fuq id-differenza netta.

Jiġifieri dak li qed jalludi għalih l-Onor.

Interpellant dwar li prodott jista' jiġi jiswielna aktar, fil-fatt huwa ggarantit b'dak li akkwistajna fin-negozjati.

Ngħiduha kif inhi, għalkemm tan-naħa l-oħra dawn iċ-ċifri donnhom ma tantx jagħtu kashom, il-verita' hi li għandna commitment min-naħa ta' komunita' ta' 15-il pajjiż, b'popolazzjoni ta' aktar minn 400 miljun ruħ, li fl-ewwel tliet snin se jkollna dan in-net flow ta' Lm81 miljun favur tagħna.

Dan huwa commitment li qed tagħmel l-Unjoni u jiddispjaċini ngħid li l- oppożizzjoni m'hijiex tirrikonoxxi dan meta qed tipprova targumenta li finalment kulma se nakkwistaw huwa Lm1.5 miljun.

(Interruzzjonijiet) Assolutament m'huwiex il-każ għax ma tistax tinjora proġetti li se jiġu ffinanzjati xorta oħra.

Il-flus li qed jagħtuna l-Ewropej se jkunu qed jagħmlu tajjeb għal spejjeż oħra li l-gvern jista' jiġi mitlub li jagħmel, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, skond il-ftehim li għamel il-gvern, fl-ewwel tliet snin tas-sħubija se jkun qed joħroġ euro 47 miljun biex jissussidja prezzijiet għoljin.

Issa dawn il-flus se joħorġu mill-Unjoni jew mit-taxxi li jħallsu l-Maltin?

U nkun korrett meta ngħid li dan l- ammont illum qegħdin niffrankawh, u dan mingħajr ma kellna għalfejn nagħmlu l-ebda agreement ma' l-Unjoni?

Ladarba jeżisti prezz intern u anke jeżisti prezz estern, jista' xi ħadd jgħidilna għan-nom tal-gvern kif tmexxew in- negozjati u fuq liema bażi?

Għax importanti li dawn l-affarijiet ngħiduhom jekk veru nemmnu fil-kompetittivita', Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nerġa' ngħid li aħna nnegozjajna fuq kondizzjonijiet attwali, pero' daħħalna safeguards li permezz tagħhom jekk ikun hemm xi moviment aktar milli wieħed jistenna, xorta se jkun hemm kumpens għal dan.

Wieħed irid jifhem li r-rota ma vvintajnihiex aħna għax negozjati saru anke fiż-żmien meta kien hemm it-tkabbir ta' qabel.

Għax meta tkun se tidħol f'sistema komuni, trid tara x'pagamenti se jkun qed jagħmel il-pajjiż u x'pagamenti se jkun qed jirċievi.

U bil-pagamenti li se jagħmel pajjiżna, ġie kkalkulat proprju dak li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant.

Issa l-Onor.

Membru qed jistaqsi x'jiġri f'każ li dawn il-pagamenti jkunu jammontaw għal aktar minn kif ġew stmati, Sur President.

Jien qed ngħid li ladarba wasalna biex id-differenza bejn il-pagamenti li se nkunu qed nagħmlu u l-pagamenti li se nkunu qed indaħħlu se tkun ta' Lm81 miljun favur tagħna, dawk il-Lm81 miljun hekk se jibqgħu.

F'każ li niġu mitlubin noħorġu aktar, niġu kkumpensati għalihom.

Jekk l-argument ta' l-oppożizzjoni kontra s-sħubija huwa proprju dan, allura t-teżi tagħhom tevapora fix-xejn.

M'hemmx l-iċken dubju li meta fin-negozjati tagħna ma' l-Unjoni wasalna biex ftehemna dwar ċifra netta, konna qed nipproteġu l- interessi tal-poplu Malti.

Ngħidha ċar u tond li dak li qed jippresupponi l- Onor. Interpellant, lilna mhux se jkun qed jaffetwana negattivament.

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ IMPORTAZZJONI TA' GĦALF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern ta' l- għalf li nnegozja l-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea?

Fuq liema bażi nħadem l-ammont ta' temporary state aid li jrid joħroġ il-gvern wara s- sħubija, ħalli ma jinħassx l-għoli fil-prezz ta' dan il-prodott?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija 38140.

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' ĠOBON

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern tal-ġobon li nnegozja l-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' TRAB TAL-ĦALIB XKUMAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern tal- ħalib xkumat li nnegozja l-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, mela jekk din l-imbierka sħubija se tkun qed tgħabbi lil pajjiżna biex jissussidja prodotti li jkabbru bdiewa Ewropej u se tkun qed tgħabbi lil pajjiżna biex idaħħal protezzjoni fuq prodotti li aħna ma nkabbrux, kif jista' il-gvern jibqa' ma jiddikjarax x'inhu l-prezz intern u dak estern ta' dawn il-prodotti?

Jien ili erba' snin ngħid li l-varjazzjoni bejn il-prezz intern u dak estern tal-ħalib xkumat hija ta' 50c-il kilo, dik tal-laħam hija ta' Lm1.00-il kilo u dik taz-zokkor hija ta' 20c-il kilo.

Ma nafx kemm ili ngħid ukoll li b'kollox attwalment qegħdin niffrankaw Lm25 miljun, Sur President.

Issa r-rapport ta' Bari jgħid li d-differenza hija biss ta' Lm6 miljun, somma li m'hi realistika xejn għax dan l-ammont il-gvern se jkun qed joħorġu fl-aħħar tmien xhur ta' l-2004 bħala sussidju fuq iz-zokkor u ċ- ċereali u mhux fuq il-prodotti l-oħra.

Allura jekk ir-rapport ta' Bari mhux qed jgħidilna kemm huma l-prezzijiet interni u esterni - u lanqas il- Ministru m'hu qed jgħidilna kemm huma dawn il-prezzijiet - kif se jkun jafha l-verita' il-poplu Malti meta se nimponu fuqu dawn it-tariffi kollha?

MR SPEAKER Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwelnett irrid ngħid li minn żmien għal żmien il-prezzijiet ivarjaw ukoll.

M'għandek xejn set in stone meta qed titkellem fuq prezzijiet internazzjonali.

Anke l-prezzijiet tagħna jistgħu jvarjaw, Sur President.

L-Onor.

Interpellant m'huwiex korrett meta jgħid li aħna ma nipproduċux ħalib.

(Interruzzjonijiet)

Aħna nnegozjajna kwota fuq l-ammont ta' ħalib li nipproduċu u din il-kwota tfisser ħafna għall-bdiewa għax taħt il-common agricultural policy għandek il-mekkaniżmi li japplikaw għall-ħalib ukoll.

Issa ma naqbdux tentufa u nistaqsu dwar il-ħalib xkumat u ninsew il-ħalib frisk.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li għandu x'jaqsam!

Għax l-Onor.

Interpellant semma' prodotti li aħna ma nipproduċux u jien qed inġiblu l-eżempju tal-ħalib, fejn innegozjajna kwota ikbar minn dik li nipproduċu.

Din il-kwota hija protetta bil-mekkaniżmi kollha ta' l-Unjoni u anke tiġbed sussidju lejha jekk ikun hemm bżonn.

Dan ifisser li l-produtturi tal-ħalib se jkunu f'pożizzjoni li jistgħu iserrħu rashom li ċertu volum ta' ħalib jistgħu jbigħuh.

Jekk mhux se jkollhom qligħ biżżejjed, se jiġu sostnuti għad- differenza.

Jiġifieri din it-tip ta' sistema li għandha l-Ewropa se tkun qed tapplika għall-ħalib tagħna wkoll.

Aħna ħallejna biżżejjed spazju anke għal naqra tkabbir, Sur President.

Din kienet waħda mill-affarijiet li fin-negozjati ħadet il-ħin għax dan ifisser dħul għall-bdiewa tagħna.

Aħna prattikament self-sufficient fil- ħalib frisk u għalhekk komplejna nżidu l-kwota.

Allura hawnhekk għandna skema li biha se jkollna sistema li hija sostnuta, kemm għaliex il-Gvern Malti jrid isostni s-settur tal-ħalib u anke għax l-Unjoni għandha sistema li biha ssostni l-produtturi tal-ħalib.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħidli x'se jiġri mill- industrija lokali tal-ħalib jekk fil-perjodu transitorju li fuqu sar il- ftehim, il-livell ta' xaħam fil-ħalib ma jilħaqx il-livell ta' 3.5 li tipprevedi l-Unjoni Ewropea?

GĦax għalkemm tawna ċans ta' ħames snin u qalulna kemm irrid nżidu spejjeż, ma qalulniex x'se jiġri.

Il-Ministru se jagħtina garanzija li l-raħħala se jibqgħu jsibu l-bejgħ tal-ħalib tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ċertament ir-regoli li hemm irridu naderixxu għalihom.

Naturalment jien ma nafx ċerti affarijiet tekniċi fuq il-ponot ta' subgħajja, pero' nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-produtturi tal- ħalib m'humiex se jispiċċaw li ma jistgħux ibiegħu l-ħalib tagħhom.

Anzi aħna sostnejnihom bi kwota akbar minn dik li qed jipproduċu llum u allura se jkunu f'pożizzjoni aktar stabbli u vantaġġuża.

Lill-Onor.

Interpellant nassigurah li l-bdiewa u l-produtturi tal-ħalib tagħna m'għandhom xejn inqas minn produtturi tal-ħalib fl-Ewropa.

Kif l- Ewropa ssostni l-produtturi tal-ħalib tagħha, aħna nsostnu l-produtturi tal- ħalib tagħna wkoll.

Dik hija s-sitwazzjoni u m'għandux wieħed jibni kastelli fl-arja biex jipprova jwassal xi punt remot u jgħid li jista' jiġri hekk u jista' jiġri hekk.

Il-verita' hi li aħna nnegozjajna fuq pakkett li se jsostni wkoll is-settur tal-biedja u f'dan il-każ is-settur tal-ħalib.

Fil-fatt fl-ebda pajjiż ta' l-Unjoni ma ssib sitwazzjoni li ma tipproteġix lill-produtturi tal-ħalib.

Biss jekk l-Onor.

Membru jrid xi informazzjoni aktar teknika, by all means nagħtuhielu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien ili erba` snin ngħid li minħabba l-prezz intern u l-prezz estern, il-butir se jogħla 70c.

Kilo ġobon se jogħla 50c u kilo laħam se jogħla bejn 70c u Lm1.

U filwaqt li l-Ministru qed jgħid li jien qed nesaġera, la hu, la l-prim ministru, la l-ministru għall-affarijiet barranin, la l-MIC u lanqas ħadd minn tan-naħa l-oħra ma jridu jgħidu x'inhuma l-prezzijiet.

Allura kif jistgħu jgħidu li dan li qed ngħid jien m'huwiex minnu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, l-Onor.

Interpellant irid ikun koerenti u ma jistax iqum jitkellem b'dan il-mod, donnhom li l-affarijiet jaqgħu mis-sema!

(Interruzzjonijiet) Ma nafx għaliex l-Onor.

Farrugia ma jistax jifhem jew ma jridx jifhem li l-gvern innegozja fuq pakkett nett u li jekk qatt naslu f'sitwazzjoni li jkollna nħallsu aktar minħabba xi bidliet internazzjonali, se niġu kkumpensati għal dan.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il- Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:-

Kopja ta' stqarrija għall-istampa maħruġa mill-Awtorita' ta' Malta dwar l-Ambjent u l-Ippjanar fit-18 ta' Jannar 2003 b'riferenza għal survey nazzjonali kkummissjonat minnha dwar iċ-ċomb fl-arja.

MR SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIMPLIMENTA MIŻURI TA' L-ESTIMI

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Jannar, 2003.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li permezz tiegħu qed niffokaw fuq id-diversi miżuri tal-budget jiġifieri qed nerġgħu niftħu l-kapitlu kollu tal-budget.

Fil-fatt il-gvern kemm-il darba enfasizza li dan kien budget ieħor mill-kapitli tal-programm tal-gvern.

Għalhekk bilfors irridu nħarsu lejn l-affarijiet f'dan il- kontest biex inkunu qed nagħmlu sens f'din id-diskussjoni.

Jien inqabbel dan il-budget ma' dak is-sewwieq li għax ma jagħtix kas il- karozza u ma jagħtix kas kif isuq, irikkeb lin-nies ̧ is-suq b'veloċità kbira u mbagħad quddiemu jsib ħajt kbir u għalkemm idawwar l-isteering u jżomm il-brake, ma jsib xejn taħt saqajh bil-konsegwenza li jibqa' dieħel dritt fil-ħajt.

Jien dan il-budget inqabblu ma' din is-sitwazzjoni.

Issa hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq gvern li ilu jmexxi erba' snin u nofs imma fuq gvern li ilu jmexxi kważi 14-il sena.

Pero' f'dawn l-aħħar erba' snin u nofs il-politika tal-gvern Nazzjonalista qabdet ritmu ta' għaġġla aktar mis-snin ta' qabel ̧ b'negliġenza kbira ta' x'kien qed jiġri madwarna.

Issa l-gvern qed jiskopri li dak li kien qed jagħmel matul is-snin se jispiċċa ma' wiċċu u qed jipprova jdawwar ftit l-isteering.

Fil-fatt dan il-budget huwa t-tidwira ta' l-isteering.

Pero' l-affarijiet tant huma kkankrati u tant il-politika Nazzjonalista waslet fil-qiegħ li jdawwar kemm idawwar l-isteering xorta l-ħajt se jsib.

Fil-fehma tiegħi l-ħajt huwa l- poplu li nduna bil-qerq ta' kważi 14-il sena.

Pero' issa l-maskra ċċartet u l-poplu lest biex l-isteering jaqbdu hu ħalli jekk il-Bambin irid, fi ftit żmien ieħor nerġgħu naqbdu t-triq Laburista, it-triq tal-progress ta' veru għal dan il-pajjiż, il-progress għall-familji Maltin u Għawdxin.

Dan huwa budget li meta tħares lejh tinduna bl-aktar mod ċar x'differenza kbira hemm fil-politika taż-żewġ partiti li jappartjenu għal din il-Kamra.

Għall-gvern l-ewwel jiġi l-lussu ̧ il-ksuħat u l-fanfarunati u forsi wara, jekk jibqa' xi ħaġa, jaħseb f'min hu fil-bżonn.

Pero' għall-partit Laburista l-ewwel jiġi l-bżonn u mbagħad jekk ikun hemm minn fejn, ħalli nagħmlu l-lussu.

Għalina l-ewwel jiġi l-bżonn għax aħna qrib il-poplu.

Missirijietna kienu jgħidu li l-ewwel il-pappa u mbagħad l-umpappa u din hija l-qagħda li ninsabu fiha llum.

L-umpappa ta' 14-il sena ta' gvern Nazzjonalista trid titbiegħed sew għaliex il-poplu tagħna qiegħed f'qagħda ħażina ħafna u min qiegħed jagħmilha man-nies jaf li dak li qed ngħid jien mhuwiex kliem fieragħ jew propagandist imma huwa kliem li jirrifletti dak li qed jintqal fit-triq u l-esperjenzi veri u reali tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Mr Speaker, għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax fost il-ħafna gwaj li għandna f'pajjiżna llum hemm il-kwestjoni tan-nies bla xogħol.

Minkejja li tan-naħa l-oħra jgħidu li Malta qed tfur bix-xogħol u bl- investiment u li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se taqa' l-manna mis- sema u Malta ssir ġenna fl-art, ir-realta` tan-nies fit-toroq tagħna hija differenti.

Issib nies li jgħidulek li ilhom ħafna bla xogħol u li minkejja li jitħabtu u jiġru 'l hinn u 'l hawn isibu bibien magħluqa.

Tiltaqa' ma' żgħażagħ li jgħidulek li ilhom ħafna jiġġerrew minn fabbrika għall-oħra.

Uħud minnhom igħidulek li ħafna jeħdulhom isimhom fuq il- waiting list u oħrajn jgħidulhom li m'għandhomx bżonn u li inutli li jimlew l-applikazzjoni.

Imbagħad issib kategorija oħra ta' ħaddiema part-time li jaħdmu fuq kuntratt definit li jiġġedded kull sitt xhur.

Min-naħa l-oħra hemm kategorija oħra ta' nies li għandhom full time job u għandhom inkwiet kbir għaliex ma jafux jekk għada pitgħada jispiċċawx barra.

Issa jien mhux se nagħmel bħall-Prim Ministru li l-fabbriki li qal li se jitilqu jekk ma nisseħbux fl-Unjoni Ewropea ma semmihomx imbagħad qal li se jitilqu l- fabbriki serji kollha.

Per eżempju, jien naf kemm huma nkwetati bħalissa l-ħaddiema tal-fabbrika WET Automotive Systems (Malta) għax hemm diċeriji li din il-fabbrika se titlaq mhux lejn xi pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea ̧ kif jgħidilna l-gvern Nazzjonalista, imma lejn iċ-Ċina.

Dawn mhux il- kontinent tagħna għoġobhom imma kontinent ieħor.

Fil-fatt il-GWU kitbet lill-istess management tal-fabbrika biex tara jekk dak li qed jingħad huwiex veru jew le u sal-lum ma ġie nnegat u kkonfermat xejn bil- konsegwenza li dawn il-povri ħaddiema u l-familji tagħhom ma jafux x'se jiġri minnhom.

Per eżempju, il-ħaddiema tal-Medigrain li hija entita` pubblika ma jafux x'se jiġri minnhom għax hawn diċeriji li se tiġi privatizzata.

Id-diċeriji l-ħin kollu għaddejjin u sfortunatament ħafna inkwiet ta' dan it-tip qed joħolqu l-istess gvern bil-mod kiesaħ u arroganti li jitkellem bih u ma jagħtix kas il-konsegwenzi ta' dak li jkun qed jgħid.

Per eżempju, qed jingħad li jekk Malta ma tisseħibx fl-Unjoni Ewropea hemm ċans li l-ST Microelectronics iddabbar rasha jew jinħolqu xi problemi.

Dawn huma diċeriji bla sens u qed ngħid dan b'kumdita` kbira għax il-Viċi President ta' l-ST Microelectronics, Giordano Seragnoli f'"The Times" ta' nhar it-Tnejn li għaddew, 20 ta' Jannar, qal hekk:

"I refer to the news item "Manufacturing industry cannot afford to stay out of Euroland (January 17)"".

Din l-aħbar dehret fis-17 ta' Jannar jiġifieri tlett ijiem qabel ma dehret din l-ittra f'paġna 9 ta' "The Times" ta' l-20 ta' Jannar.

Din tgħid hekk:

"I point out that the views expressed in the article by Santo Portera ̧ director of finance of ST Micro Electronics (Malta), were made purely in his own personal capacity.

For the information of your readers ̧ I would further point out that currency of the semiconductor world is the US dollar and not the Euro.".

Dan qed igħidilna xi gvern irresponsabbli għandu pajjiżna għax wara li xi ħadd igħid xi ħaġa fuq bażi personali ̧ l-alleati tal-gvern jikkonkretizzawha biex mingħalihom jagħtu raġun dak li jkun qed igħid il- gvern b'mod fieragħ.

Issa hawnhekk għandna ċar u tond li mhuwiex veru li jekk ma nisseħbux fl-Unjoni Ewropea l-ST Microelectronics se tmur lura anzi jien ngħid li tmur ħażin bi sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid dan għax peress li din il-kumpannija ġġib ħafna materja prima minn barra l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea ̧ jekk nissieħbu fl- Unjoni Ewropea jibdew japplikaw ir-regolamenti tagħha li jgħidu li rridu nħallsu tariffa fuq dawk l-affarijiet li nimportaw minn barra l-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li għall-ST Microelectronics ̧ il-materja prima se togħla.

Dawn huma l-affarijiet li għandu jgħidilna l-gvern u mhux jivvinta minn żniedu biex mingħalih jirkeb fuq platform propagandistika fiergħa ħalli jimpressjona u jikkonvinċi lin-nies.

Dawn huma r-risposti li l-poplu tagħna qed jistenna.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi: Il-fabbriki li għandna f'pajjiżna li jimportaw il-materja prima minn barra l-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u li meta jiġu biex ibigħu x-xogħol ma jaħdmux bil-Euro, se jkunu affettwati ladarba l-basket tal-munita tagħna qed jaqleb lejn il-Euro?

U jekk se jkunu affettwati dan mhuwiex se jaffettwa direttament lill-mijiet ta' ħaddiema Maltin u Għawdxin li għandha l-ST Microelectronics?

Sur President, il-gvern qed jikkrea inkwiet kbir f'imħuħ in-nies.

Per eżempju, huwa fatt magħruf li l-qasam tat-turiżmu ħa daqqa ta' ħarta u mbagħad il-ministru joqgħod iġib ħafna skużi.

Pero' l-unika ħaġa li donnha baqgħet konsistenti u żdiedet mhux ħażin hija f'dak li għandu x'jaqsam mal-cruise liners.

Il-politika tal-gvern Nazzjonalista li jġib il- portijiet tagħna latrina tal-bastimenti tal-gwerra qed tagħmel ġid Iil dan in-negozju li qed iħalli ċertu xogħol għal Malta?

Is-sidien ta' cruise liners li jiswew kważi nofs il-budget ta' pajjiżna jieħdu gost li fil-port ħdejhom ikun hemm bastimenti jew submarines tal-gwerra?

Dan hu t-tip ta' inkwiet li għaddejjin minnu n-nies!

(Interruzzjonijiet) Mhux nitbissmu imma nirrispondu!

Intom veru nqtajtu min-nies!

Hekk igħidulhom lin-nies li dawn huma ħmerijiet!

Il-gvern Nazzjonalista jlaqqam l-inkwiet tan- nies bħala ħmerijiet!

Anke l-ħofra finanzjarja kienet ħmerija u ħrafa imma mbagħad ̧ Alla jbierek ̧ skoprew l-Amerika!

Imbagħad ġimgħa wara d-debates tal-budget ħareġ xi tagħrif min-National Statistics Office ta' pajjiżna.

Fil-fatt ħareġ limadwar 11% tal-households f'pajjiżna huma jobless.

Din l-istatistika mhux qed nivvintaha jien jew ġibtha miegħi miċ-ċentru nazzjonali Laburista imma din hija statistika tan- NSO ta' pajjiżna li wara kollox huwa responsabbli lejn il-gvern.

Sur President, jien kont nippretendi li dan il-budget jindirizza l- problema ta' l-għoli tal-ħajja.

Issa jien qed nitkellem fuq statistika uffiċjali u mhux qed nitkellem fuq l-esperjenza tan-nies meta jmorru hands on fuq l-affarijiet jew jekk, per eżempju ̧ Lm10 sservihiex lil dik il-mara tad-dar li tmur tixtri mingħand tal-grocer.

Dawn in-nisa ma nistax inġibhom hawnhekk biex jitkellmu imma jien nista' nitkellem għalihom.

Pero' jekk il-Bambin irid dawn se jitkellmu meta jiġu biex jivvotaw.

Dakinhar kulħadd se jitkellem u ħadd mhu se jgħid li dawn huma ħmerijiet.

Skond l-istatistika uffiċjali ta' l-NSO, f'erba' snin l-affarijiet essenzjali partikolarment affarijiet bħall-ikel u affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' edukazzjoni, mediċini, servizzi mediċi u manutenzjoni tad-dar għolew b'10%.

Ovvjament jien m'iniex qed nieħu in konsiderazzjoni din is- sena li għadna kif bdejna.

Issa kif jaf kulħadd il-kumpens li ngħata għall- għoli tal-ħajja kien ta' Lm6 jiġifieri definittavement, Sur President, ma jikkompensa qatt, lanqas għal dak l-għoli li qed jirriżulta minn statistika uffiċjali.

L-istess mod jista' jingħad għall-anzjani, Sur President, jekk taqbad basket ta' l-anzjani u taħdem fuq l-istatistika uffiċjali.

Il-verita' hi li meta titkellem ma' l-anzjani jgħidulek li ma jeħdux dik it-tip ta' mediċina.

Per eżempju, jkollok anzjani li suppost jieħdu xi tip ta' mediċina mill-isptar pero' ħafna drabi jaqilgħulhom fwiedhom biex jagħtuhilhom u min jista', jispiċċa jmur jixtriha wkoll.

U min imur jixtri l-mediċini jgħidlek illum jien xtara l-mediċina tant u ħmistax wara sabha mod ieħor.

Din kienet l-esperjenza tal-poplu tagħna f'dan il-pajjiż għal dawn l-aħħar snin, u dan li qed ngħid anke jirriżulta mill-istess statistika uffiċjali li toħroġ min-NSO.

Ma ġiex xahar wieħed, Sur President, meta l-istatistika li għandha x'taqsam ma' medċini u servizzi mediċi baqgħet almenu l-istess.

M'inix ngħid li dawn għandhom jonqsu, għax mhux se jonqsu, imma ta' l- inqas, Sur President, jibqgħu l-istess.

Dawn dejjem telgħin.

Issa x'inhi differenza oħra, Sur President?

Huwa veru li jkun hemm diffikultajiet li ħafna drabi inti m'għandekx kontroll fuqhom, imma jien niftakar l-isforz kbir li konna għamilna fis- sena u għaxar xhur li domna fil-gvern biex ta' l-inqas, jekk hemm inqar bidla f'kambju, din tkun riflessa fil-prezz, Sur President.

Ta' l-inqas din il-bidla fil-kambju jgawdiha l-konsumatur u mhux jibqa jgawdiha min jimporta.

Dik hija waħda mill-affarijiet li aħna pprovajna nagħmlu bis- serjeta'.

Dan qed ngħidu għax mhux billi tagħmel leġislazzjonijiet u tagħmel balal tal-karti, Sur President, imma li tagħmel translation ta' dawn l-affarijiet fil-prattika, biex dak li qed tagħmel fuq il-karta bil- liġi jkun rifless għand in-nies u jitgawda min-nies.

Wara kollox dan huwa l- iskop ta' kull wieħed u waħda minnha hawnhekk, aħseb u ara ta' partit fil- gvern.

Sur President, fuq l-anzjan rrid ngħid ukoll li anke din iż-żieda li ngħatat ta' 11-il ċenteżmu lil kulħadd l-istess hija tad-daħk.

Lanqas ħaqq ħobża!

Meta jitkellem fuq l-anzjani wieħed irid jagħmel differenza minn anzjan għall-ieħor.

GĦandek anzjani li għandhom penzjoni mod u għandek anzjani li jgħixu b'pensjoni minima nazzjonali li ma tlaħħaqx iktar minn Lm120 jew Lm130 fix-xahar.

GĦandek anzjani li qed jgħixu waħedhom u jekk qed jgħixu bin-national minimum pension iridu jħallsu l-kont tad-dawl u ta' l-ilma u tat-telefon bħalma nħallsuh aħna hawnhekk, apparti li jridu jieklu, u għandek anzjani li jgħixu mal-familji tagħhom.

GĦandek ukoll anzjani li għax m'għadhomx indipendenti kellhom jidħlu ġo homes.

Issa anke l-anzjani tal-homes, jiddependi x'home, Sur President, għax għandek homes li dħalt qisek ġo ġenna imma għandek homes oħra li m'humiex daqshekk up to standard, Sur President.

Anke bejn homes ta' l-anzjani differenti tal-gvern hemm differenza kbira.

Jien immur St Vincent De Paule nara l-anzjani u jekk inżur 30 anzjan kulħadd jgħidlek l-istess kelma, Sur President.

Kulħadd jgħidlek fuq l-ikel.

Issa jien ma rridx li s-segretarju parlamentari jeħodha personali għax wara kollox dan ma jmurx issajjar hu, imma jrid jara x'qed jiġri.

Jiena naf li jmur jara, imma m'humiex qed juruh l-affarijiet kollha.

U jien ċerta li mhux biss jien ngħid dan, imma anke uħud minn sħabi jitkellmu fuqu dan il-fatt.

Jien mhux l-ewwel darba inzertajt hemmhekk waqt il-ħin ta' l-ikel, u rrid ngħid li kważi titqażżeż tħares lejh l-ikel.

Dan x'jiġifieri, Sur President!

Lanqas dieta ma teżisti!

Darba minnhom qegħda hemmhekk inżur l-anzjani u tiġi anzjana bil-platt nofsu karrotti, Sur President.

Din kienet mimlija zokkor.

Mela nies bid-diabetes tista tagħtihom nofs platt karrotti?

Daqskemm anzjani tista tagħtihom iz- zalzett, Sur President, filgħaxija qabel jorqdu, jew il-pulpetti ta' ċertu tip, jew patata maxx qisek waddabtilha l-ilma fuqha.

Jiġifieri hemm anzjan u anzjan.

Dan qed ngħidu għax meta nitkellmu fuq l-anzjan irridu nibdew nikkwalifikaw ukoll ċerti affarijiet.

Il-gvern għamel il-basket ta' l- anzjani issa.

Tahom 11-il ċenteżmu!

Illum anke panina żgħira li tagħti lit- tfal għall-iskola saret 4c, u ġieli taparsi tkun daqxejn akbar u jżommlok 7c.

Inti mhux li tgħid għax tajthom tant.

Int trid tkissirha dik u tara imbagħad l-affarijiet kollha u trid tarahom in real terms, Sur President.

Minn fuq l-iskrivaniji tgħidx kemm jidhru sbieħ l-affarijiet, meta mbagħad tibda tiġi wiċċ imb'wiċċ ma' l-affarijiet tibda tarahom ħafna iktar differenti.

Sur President, dan kollu rridu narawh fil-kuntest ta' dak li qed jgħid il- gvern dwar il-politika sħiħa tal-gvern.

Aħna qattajna erba` snin u nofs f'dan il-parlament ngħaddu l-liġijiet biex nidhru ħelwin ma' Brussell.

Kollox xprunat għax għandna d-deadlines ta' Brussell.

Mela bilfors aħna meta qed nitkellmu fuq dawn l-affarijiet irridu nieħdu dan kollu f'dan il- kuntest.

Bilfors ikollna nsemmu l-kwestjoni tal-VAT fuq l-ikel u l- mediċini u l-kotba u l-affarijiet ta' l-edukazzjoni.

Qed ngħid dan għax l- affarijiet ta' l-edukazzjoni wkoll misshom l-istess sfortuna bħalma misshom il-mediċini, li kemm ilu dan il-gvern l-istatistika uffiċjali dejjem turi li dawn jogħlew u jogħlew.

U meta qed nitkellmu fuq l-edukazzjoni lil min qed nolqtu, mhux lill-familji li għadhom qed irabbu u liż-żagħżagħ li qed jagħmlu korsijiet post-sekondarji jew inkella terzjarji?

Dawn huma l-iktar gruppi vulnerabbli fil-pajjiż.

Dawn huma gruppi li għad għandhom bżonn l- imbottatura tas-soċjeta` kollha.

Sur President, l-aħħar darba waqt li xi ħadd minn sħabi kien qed isemmi din il-kwestjoni tal-VAT fuq il-mediċini, mill-bankijiet tal-gvern kien hemm xi membri jiddieħku.

Jiena ma naħsibx li hi xi ħaġa tad-daħk li inti qed tgħid lill-poplu li se jiġi żmien fejn se jintaxxah fuq l-iktar affarijiet li ma jistax jgħaddi mingħajrhom, li huma l-ikel, il-mediċini u l- edukazzjoni.

Imma dawn x'affarijiet huma?

Din tad-daħk, Sur President?

Fil-fehma tiegħi hija ħaġa ta' mistħija kbira.

Kieku jien nistħi niġi hawn ngħid dawn l-affarijiet, pero' n-naħa tal-gvern jiftaħru għax ġabu perjodu transitorju ta' seba` snin.

Imbagħad fuq il-posters tal-propaganda għal sħubija sħiħa jgħidulek li għandna nissieħbu għal uliedek.

U jekk wara seba` snin mhux se jkun hemm uliedna, mela min se jkun hemm, Sur President?

Mela dawn mhux bħalna jridu jieklu, u meta jkollhom bżonn ikollhom iduru għall-mediċini biex jikkuraw ruħhom?

Mela mhux uliedhom imbagħad iridu jkomplu fl-edukazzjoni?

Mela dak li mhux tajjeb għalina llum se jkun tajjeb seba` snin oħra fuq ħaddieħor?

Dawn x'affarijiet huma!

Dawn affarijiet ta' gvern serju?!

Din politika li tagħmel sens?

Din politika ta' partit li tant ftaħar bil-kuxjenza soċjali?

Lanqas biss jaf xi tfisser il- kelma kuxjenza soċjali!

Inkella jiftaħru għax l-UE hija l-aqwa mudell soċjali.

L-aqwa mudell soċjali meta din tintaxxa fuq il-mediċini, l-ikel u l-edukazzjoni?

Dan ġenn!

Għaliex dawn huma tliet affarijiet fundamentali li mingħajrhom ma tagħmel xejn fil-ħajja.

Mingħajr ikel tmut, mingħajr kura medika tmut u mingħajr l-edukazzjoni ma tista' qatt issir raġel jew mara biżżejjed li inti tassigura li jkollok ħajja li tista' twasslek għal- livel ta' għajxien diċenti u kwalità ta' ħajja aħjar.

Mr Speaker, qed nisimgħu ħafna fanfarunati u ksuħat ta' kemm, Alla jbierek, kollox sejjer tajjeb u l-GDP dejjem jikber.

Imma l-GDP mhux fuq il-karta rridu narawh jikber, imma x'qed isarraf għan-nies.

Ftit ilu rajna lill- Prim Ministru jiftaħ l-extension tal-fabbrika Toly Products ġo Bulebel, imbagħad Alla jbierek din bagħtet in-nies 'il barra.

Din setgħet forsi estendiet għax ġabet xi kuntratti oħra, però n-nies x'ħadu?

In-nies spiċċaw bla xogħol!

Id-Dowty, li llum jisimha Forsheda (Malta) Limited, għamlet ristrutturar u forsi ħadet xi żewġ kuntratti oħra ta' xogħol, imma din spiċċat qabdet lin- nisa partikolarment u ġabitihom kollha part-timers.

Il-bieraħ stess kont qed nitkellem ma' mara separata li għandha home loan u qaltli li se tispiċċa homeless għax ma tistax iġġorr dan il-piż waħedha meta qiegħda b'paga ta' part-timer.

Possibbli aħna biss niltaqgħu magħhom dawn is-sitwazzjonijiet!

Jiena ċerta li fl-uffiċini tal-ministri partikolarment imorru nies li għandhom dawn il- problemi.

Żgur li jisimgħu dawn l-affarijiet min-nies tagħhom stess.

U allura xi jfisser dan kollu, Mr Speaker?

Kieku dan kien gvern li ma waqax lura tul dawn l-aħħar 14-il sena, kieku tifhimha.

Imma dan il-gvern waqa' lura f'kollox.

Issa qed jiġri bħal meta wieħed li qed jegħreq isib xi ħaġa ma' xiex jiggranfa, u f'daqqa waħda l-gvern qed jiggranfa ma' din l-istorja ta' sħubija sħiħa bħala s-salvatur ta' dan it-taħwid kollu.

Meta tagħmel ristrutturar ikollok iċ-ċans ta' lay-offs ta' ħaddiema, imma inti trid tilqa' billi tkun qed toħloq parallela magħha.

Trid tieħu inizjattivi biex tattira l-investiment lejn il-pajjiż ħalli għallinqas dak li qed titlef minn naħa, il-ħaddiema li tkun qed titlef minn ċerti industriji, jiġu assorbiti f'industriji oħra.

Imma dan il-gvern qalilna li jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea ma jiġix investiment 'l hawn u l- industriji li hawn jitilqu wkoll!

Kulħadd imwerwer!

Imbagħad jiġu nies li definittivament huma ħbieb tan-naħa tal-gvern li jgħidu l-kuntrarju.

Nerġa' nsemmi lis-Sur Lawrence Zammit li meta għamlulu intervista ftit wara li sar chairman ta' l-MDC qal ċar u tond - dan huwa dokumentat fil-magazine uffiċjali ta' l-FOI u hemm tabella li turi dan - li fuq bażi ta' erba' snin bejn l-1995 u l-1998, jekk tieħu s-sentejn ta' gvern Nazzjonalista, l-1995 u l-1996, jiġifieri ħames snin mill- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, u tikkomparahom mas-sentejn ta' gvern Laburista, l-1997 u l-1998, issib li 62% ta' l-investiment li ġie approvat mill-MDC kien proprju fi żmien il- gvern Laburista.

Dan mhux qed ngħiduh aħna, imma din hija intervista li ġiet ippubblikata fl-"Industry Today" ta' Frar tas-sena 2001, ftit wara li l-gvern appunta lis-Sur Zammit bħala chairman ta' l-MDC.

Issa ħalli naraw x'ipprova jagħmel dan il-gvern wara li bħal dak id-driver, minħabba negliġenza, sab ruħu dieħel ġol-ħajt, ma sabx il-breaks u pprova jdawwar il-karozza.

Il-gvern ġie hawnhekk bi ftit miżuri li taparsi se jirranġaw id-dinja għal ħafna nies.

Meta tibda tgħarbel tibda tiskopri li lanqas fil-ftit miżuri li hemm ma kien hemm irġulija biex nikkoreġu d- diffikultajiet kbar li ħafna familji Maltin u Għawdxin qed jiffaċċjaw.

Nibda bis-supplementary allowance.

Fl-1998 kien hemm 31,847 benefiċjarju, iżda minn sena għall-oħra - 1999, 2000 u 2001 għax s'hemmhekk għandi l- figuri - dawn naqsu b'5,070.

Fuq bażi ta' erba' snin naqsu b'5,070.

Issa taparsi żdied is-ceiling, imma l-gvern laħaq mhux ġabhom!

Il-gvern imissu jagħtina stampa sħiħa u jgħid li wara li kien naqqas tant issa se jagħti xi ftit ieħor.

U lanqas nafu kemm se jibbenefikaw minn din il-miżura għax ħadd min-naħa l-oħra tal-Kamra ma qalilna.

Niġi għall-kwestjoni ta' l-għajnuna medika fejn hemm kontradizzjoni sħiħa.

Dan għedtu meta kont qed nintervjeni fuq il-vot tal-ministeru għall- politika soċjali u ma rrispondieni ħadd u nittama li forsi xi ħadd fl-aħħar jirrispondi.

Fil-każ ta' l-għajnuna medika suppost li l-gvern irranġa s-ceiling ukoll biex ikun hemm iktar benefiċjarji.

Allura jien nifhem - dawn huma somom tal-babies - li jekk il-gvern qed jgħolli s-ceiling biex jidħlu iktar benefiċjarji, mela l-gvern se jonfoq aktar.

Iżda, apparti li mill-1998 sa l-2002 il-gvern naqqas mill-vot, hija ħaġa ta' l-iskantament li din is- sena, meta qed jgħidilna li għolla s-ceiling biex iktar nies jibbenefikaw minn din il-miżura, Alla jbierek, l-estimi għas-sena 2003 huma preċiżament Lm5 miljun, daqskemm kienu l-approved estimates tas-sena 2002.

Il-gvern ilu xi sentejn għaddej bi kruċjata sħiħa biex isib lil min kien qed jieħu over-payments u jġiegħlu jroddhom lura. lssa dawn l-abbużi naqsu.

U kien hemm il-kwestjoni tas-ceiling ukoll.

Allura jien ma nistax nifhem kif issa qed jgħolli s-ceiling u, Alla jbierek, il-vot li approva għall-għajnuna medika għas-sena 2003 huwa preċiżament ta' Lm5 miljun, daqskemm kienu l-approved estimates tas-sena 2002.

Aħna Ħal Qormi ngħidu: "Ħawwadni ħa nifhmek", u jien se ngħidha lil John Dalli għaliex huwa Qormi bħali: Ħawwadni ħa nifhmek u pprova fehemni ħalli nibda nifhem.

(Interruzzjonijiet) Għandek xi tfehemni ħafna!

Mr Speaker, hemm ukoll dik li ngħidulha l-karta r-roża għal dawk in-nies li qegħdin f'qagħda finanzjarja batuta ħalli jkunu jistgħu jieħdu l-mediċini b'xejn.

Mela fil-każ tal-medical assistance kabbar is-ceiling u żamm il- vot kif inhu preċiż minn sena għall-oħra, imma fil-każ tal-karta r-roża żamm is-ceiling l-istess.

L-iskema tal-karta r-roża ilha xi sentejn fil- mira tal-gvern għax fid-diskors tal-budget ta' sentejn ilu kellna indikazzjoni li se ssir xi reviżjoni.

GĦalhekk nerġa' nistaqsi lill- Ministru tal-Finanzi jekk hix qed iddoqq id-death toll tagħha din ukoll.

Kieku l-gvern kien tassew ġenwin ma kienx jgħid li se jgħolli s-ceiling għall-għajnuna medika biex iktar nies ikunu eliġibbli għaliha, imbagħad iżomm l-istess vot minn sena għal oħra meta suppost li żdied peress li iktar nies se jikkwalifikaw għaliha.

Dan apparti l-fatt li n-numru ta' benefiċjarji se jiżdied ukoll minħabba li l-popolazzjoni qed tikber fl-eta` għax wieħed irid jara l-istampa kollha.

Illum għandna kważi 17% anzjani, li numru sostanzjali minnhom għandhom in-national minimum pension, u allura huma ristretti finanzjarjament.

Minkejja dan kollu dan il-vot baqa' l- istess.

Imma mbagħad insibu wkoll li s-ceiling baqa' l-istess għal dawk li jistgħu jkunu eliġibbli għall-iskema tal-karta r-roża.

GĦaldaqstant pensjonant li għandu pensjoni minima nazzjonali ta' xi Lm120 jew Lm130 fix-xahar, li wara dawk is-snin kollha jaħdem irnexxielu jfaddal Lm4,500 u żammhom il-bank f'każ li jiġi bżonnhom - għax ma jafx jekk jispiċċax irid jaqbad il-bagalji u jmur x'imkien peress li m'għandux min idur bih - ma jistax jieħu l-mediċini b'xejn.

Jiġifieri għall-gvern dan qisu xi wieħed li jista' jaffordja jmur jixtri l-mediċini.

Dan jagħmel sens, Mr Speaker?

Fil-fehma tiegħi ma jagħmel sens xejn.

MR SPEAKER: Onorevoli, jekk jogħġbok ikkonkludi għax skadielek il-ħin.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Kollox sew.

Ħalli nsemmi każ ieħor biss ħalli nkunu nafu x'qed jiġri fil-pajjiż.

Jien naf familja fejn ir-raġel spiċċa b'diżabilita` għax weġġa fuq ix-xogħol.

Dan għandu żewġ tfajliet u kien jieħu Lm160 fix-xahar pensjoni tad-diżabilita`.

Meta bdiet taħdem l- ewwel waħda huwa avża lid-dipartiment tas-servizzi soċjali u meta bdiet taħdem it-tieni waħda għamel l-istess.

Imma f'daqqa waħda bagħtu jgħidulu li ma avżax.

U issa qed jgħix bi Lm88 fix-xahar sempliċement għax qalulu li ntilfu l-karti.

Jiġifieri taħt dan il-gvern ta' qalb kbira u soċjali, dan ir-raġel spiċċa bl-ebda rimedju, irid jgħix bi Lm88 fix-xahar.

Dan bniedem li dieħel u ħiereġ ġo l-isptar jagħmel l-operazzjonijiet, għandu bżonn ħafna mediċini, u jrid jgħix hu, il-mara tiegħu, żewġ żgħażagħ u jżomm id-dar.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR MICHAEL FARRUGIA: Grazzi, Mr Speaker.

Hawnhekk qed niddiskutu l- emendi li jeħtieġ isiru b'riżultat ta' dawk il-miżuri li ħabbar il-ministru tal-finanzi fid-diskors tal-budget.

Iżda wieħed ma jistax jieħu l- previżjonijiet li hemm fid-diskors tal-budget separatament minn dak li ġara fil-budgets ta' qabel.

Ovvjament fil-budget il-gvern ikun qiegħed jipproġetta għas-sena li tkun ġejja u mhux bilfors li l-affarijiet li jkun ipproġetta jmorrulu kollha eżatt skond ix-xewqa li kellu hu.

Ikun hemm oqsma fejn ikun mar tajjeb, oħrajn fejn ikun mar żmerċ, u jkun hemm oqsma fejn ikollu jġonġi billi jieħu miżuri oħrajn matul ix-xhur ta' dik is-sena ħalli jagħmel tajjeb għal ċerti nuqqasijiet li jkunu qed jiżviluppaw.

Fil-fatt bejn budget u ieħor niffaċċjaw ċerti żidiet - min jgħidilhom tariffi, min jgħidilhom taxxi, sejħilhom li trid - li jinfluwenzaw il-but ta' l-individwu li ovvjament jeffettwaw il-livell ta' l-għajxien tal-poplu Malti u Għawdxi.

Fost l-emendi li hemm f'dan l-abbozz ta' liġi hemm tnejn li jolqtu lis- settur tas-saħħa, waħda minnhom tolqot lill-ambjent u l-oħra għandha x'taqsam mal-konsum tat-tabakk.

Tul dawn l-aħħar ftit snin, anke fi żmien l-amministrazzjoni Laburista, innotajna li qed jiżdiedu l-problemi li qed jiffaċċja d-dipartiment tas-saħħa fl-isptarijiet riżultat tat-tipjip.

Qed ikun hemm żieda fin-numru ta' pazjenti li jbatu bi problemi tal-qalb, tal- pulmun, taċ-ċirkolazzjoni u kanċer li huwa relatat direttament mat-tipjip.

Jgħid x'igħid kulmin jipprova b'xi mod jew ieħor jgħid li s-sigaretti ma jagħmlux ħsara, nista' nagħmilha ċara minn hawnhekk li qiegħed jigdeb.

U min ikun f'ambjent fejn hemm diversi nies qegħdin ipejpu, hu jkun qiegħed isofri wkoll ħsara minn dawk id-dħaħen li jkun qed jibla'.

Il-ħsarat huma ħafna.

L-infiq fis-settur tas-saħħa b'riżultat tat-tipjip tas- sigaretti huwa enormi.

Jien kont nistenna li f'dan id-dibattitu kellu jqum il-Ministru tas-Saħħa u jipprova jispjega lill-poplu Malti u Għawdxi l-problema kbira li qiegħed jiffaċċja d-dipartiment tas-saħħa, b'mod speċjali l-vot li jaqa' taħtu l- isptar San Luqa u l-isptar Sir Paul Boffa minħabba ż-żieda ta' pazjenti li jkollhom jidħlu għall-kura ġewwa l-isptar u fid-dipartiment ta' l- outpatients.

Hemm ukoll l-ispiża tal-mediċini b'xejn li jingħataw lill- individwi li jikkwalifikaw għall-iskema 5 tas-social services għax ikunu qed ibatu minn ċertu mard kroniku, u anke mediċini b'xejn għal dawk li huma intitolati taħt l-iskema tal-karta r-roża.

Mela qegħdin ninnotaw li din il-problema qed teffettwa mhux biss lil min fil-fatt qed ibati l-konsegwenzi tat-tipjip, imma qed teffettwa wkoll lit- taxpayers kollha għax iż-żieda li jkun hemm fl-infiq fis-settur tas-saħħa nkunu qed nagħmlu tajjeb għaliha bil-kontribuzzjonijiet tan-national insurance kif ukoll bit-taxxa li nħallsu.

GĦalhekk huwa importanti li niskoraġġixxu t-tipjip kemm huwa possibbli.

Is-sigaretti ilhom jogħlew f'budget wieħed wara l-ieħor għall-ħames sena konsekuttiva.

Imma l-ammont ta' nies li qegħdin ipejpu fil-fatt qiegħed jonqos, baqa' l-istess jew żdied?

Sfortunatament niltaqa' ma' ħafna żgħażagħ, anke fil-professjonali tiegħi, li meta tkun qed teżaminahom ssib li diġà qed ikollhom ċerti problemi respiratorji minn età żgħira.

U qegħdin nirrealizzaw li anke tfal - se nuża l-kelma "tfal" għaliex huma taħt is-sittax-il sena - li mhux suppost jinbiegħulhom is-sigaretti, fil-fatt diġà hemm numru sostanzjali minnhom li jpejpu.

Sfortunatament qegħdin ninnotaw li l-bniet, filwaqt li qabel ma kenux ipejpu daqskemm kienu jpejpu s-subien, illum bil-mod il-mod qed insibu li qegħdin jissuperaw lis-subien fl-ammont ta' tipjip u anke fl-età li jibdew ipejpu.

Apparti minn hekk, qegħdin niffaċċjaw is-sitwazzjoni li l-irġiel qegħdin inaqqsu mit-tipjip, imma sfortunatament in-nisa qegħdin iżidu.

Qegħdin ninnotaw anke fluctuations fil-problemi li jiġu ffaċċati fis-settur tas- saħħa fejn qed naraw żieda bil-mod il-mod ta' nisa li jersqu hemmhekk ħalli jingħataw il-kura minħabba problemi assoċjati direttament u indirettament mat-tipjip.

Mr Speaker, il-messaġġ tiegħi huwa dan.

Jekk se nżidu d-dazju tas-sisa fuq is-sigaretti hemm bżonn li din ma tkunx sempliċement dħul ieħor għall- gvern.

Il-ministru forsi jgħidli li dan huwa dħul ieħor għall-gvern li parti minnu se jmur għaż-żieda fil-vot għad-dipartiment tas-saħħa fis-sena ta' wara.

Imma jien immur oltre minn hekk.

Jeħtieġ li d-dipartiment tal- promozzjoni tas-saħħa ikollu aktar fondi għax mhux biżżejjed li jitwassal darba fis-sena l-messaġġ tal-ħsara li ssir minħabba ċerti prattiċi u l- appell biex wieħed iżomm 'il bogħod minnhom.

GĦandna t-tendenza li fil-jum iddedikat għall-kampanja kontra t-tipjip tisma' programmi kontra t-tipjip minn filgħodu sa filgħaxija, imbagħad l- għada u l-pitgħada kollox imur għal riħu.

Dan mhuwiex il-mod kif għandna nattakkaw dan is-settur.

U biex nattakkawh b'mod agressiv bilfors irridu l- fondi.

Tant huwa rikonoxxut li wieħed irid ħafna fondi biex jattakka b'mod aggressiv u jmexxi ċerta propaganda, li saħansitra l-MIC, il-unit li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea, ingħata mad- Lm900,000 fondi s-sena li għaddiet ħalli jkun jista' jagħmel il-propaganda favur li Malta tidħol bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

U din is-sena, għall-ewwel ftit xhur sakemm il-gvern jiddeċiedi jekk hux se jagħmel referendum jew elezzjoni, il-MIC għandha vvotati Lm500,000 oħra.

Dan juri b'mod ċar li anke l-gvern jemmen li biex issir propaganda favur xi ħaġa trid il-fondi.

U ma jistax ikun li d-dipartiment tal-promozzjoni tas- saħħa, li jrid jitkellem fuq is-sigaretti, fuq l-HIV, fuq id-dieta, fuq il- ħxuna, fuq ħaġa u fuq oħra, jaħdem bi ftit għexieren ta' eluf ta' liri.

Dan ma jreġix u ma tistax tmexxi.

GĦaldaqstant ikun għaqli li l-ministru tal-finanzi flimkien mal-ministru tas-saħħa jiddeċiedu li parti minn dawn il-fondi miġbura mit-taxxa fuq is-sigaretti jmorru għall-edukazzjoni tal- poplu Malti u Għawdxi f'dan ir-rigward.

Niġi għas-settur ta' l-ambjent li jolqot mill-qrib il-qasam tas-saħħa.

Aħna konna qed nistennew li s-settur ta' l-ambjent jingħata iktar importanza fid-diskors tal-budget, iktar u iktar meta l-gvern huwa impenjat li jdaħħal lil Malta bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Ma kien hemm l- ebda impenn partikolari jew inizjattiva massiċċa biex jinbidlu ċerti affarijiet li għaddejjin ġewwa pajjiżna li llum il-ġurnata kulħadd jitkellem fuqhom u kulħadd irid jagħmel it-tibdiliet kollha neċessarji.

F'dan l-abbozz li għandna quddiemna dwar tibdil relatat mal-budget, wieħed isib miżuri dwar il-karozzi li jaħdmu bl-elettriku u anke dawk li huma magħrufin bħala hybrid cars, li jkunu karozzi li jaħdmu parzjalment bil- petrol u parzjalment, skond it-teknoloġija li huma għandhom, jaqilbu għal fuq is-sistema ta' l-elettriku.

Mr Speaker, huwa veru li tneħħa jew tnaqqas id-dazju fuq dawn il-karozzi, kemm jekk huma ta' l-elettriku u kemm jekk huma hybrid cars, imma Ċikku l- poplu jista' jaffordja dawn it-tip ta' karozzi?

Id-dazju tneħħa bl- intenzjoni li wieħed jippromwovi x-xiri ta' dawn il-karozzi, imma labourer se jkun jista' jmur jixtri hybrid car li tqum mat-Lm12,000 jew Lm13,000, jew se jkun jista' jmur jixtri t-tip uniku ta' electric car li għandna bħalissa li hija sempliċement two-seater?

Jekk ikollu familja, fejn se jpoġġiha?

Wieħed jista' jgħid li din hija preparazzjoni għall-futur.

Veru li hija tajba għall-futur, imma l-azzjonijiet irriduhom issa, mhux għall-futur biss.

Waħda mill-affarijiet li wieħed forsi kien japplawdi hija li riċentement saret biċċa assessment min-naħa tal-MEPA biex jaraw il-livell taċ-ċomb li għandna fl-arja.

Instab li hemm xi sitta jew seba' postijiet li għandhom il-livell taċ-ċomb ogħla mil-livel li huwa aċċetabbli, waqt li hemm numru ta' postijiet oħrajn li qegħdin fit-tarf.

Dan l-assessment sar ukoll biex wieħed jagħmel ċerta propaganda ħalli jitneħħa l-petrol biċ-ċomb mis-suq lokali.

Bħalissa għandna ħafna karozzi li qed isuqu bl-unleaded petrol, iżda nafu li anke l-emissions ta' l- unleaded petrol, u anke dawk id-dħaħen suwed faħma li joħorġu mill-karozzi li jużaw id-diesel, fihom partiċelli li jistgħu jikkawżaw il-marda tal- kanċer.

Fit-teknoloġija li qed tiżviluppa fis-settur tal-karozzi nsibu żewġ tipi bażikament.

GĦandek it-teknoloġija ta' l-użu tal-gass u għandek is-sistema li l-karozzi jitwaħħlulhom catalytic converters biex kemm jista' jkun ċerti emissjonijiet u partiċelli carcinogenic li joħorġu mid-dħaħen tal-karozzi u li jistgħu jikkawżaw il-kanċer jiġu mnaqqsa u kkontrollati.

Jien kont nistenna li jkun hemm aktar impenn f'dan ir-rigward.

Per eżempju ̧ id- dazju fuq il-karozzi bil-catalytic converters seta' jvarja b'tali mod li dawn it-tip ta' karozzi ma jogħlewx ħalli dak li jkun jiġi mħeġġeġ jixtri waħda minnhom.

B'hekk inkunu qed nibżgħu għall-ambjent u għas-saħħa tal- bniedem.

Kieku l-affarijiet saru b'dan il-mod lill-ministru tal-finanzi kont napplawdilu bil-qalb u bil-kbir.

Pero' dan l-aħħar f'mistoqsija parlamentari rriżulta li kien hemm xi 11-il hybrid car li jaħdmu bil-petrol u kien hemm karozza waħda li taħdem bl-elettriku u kieku dawn il-karozzi kienu irħas kien ikun hemm ħafna aktar nies li jixtruhom.

Jien ma rridx nagħmel reklami hawnhekk imma kif nafu, il-hybrid cars jaħlu inqas petrol mill-karozzi konvenzjonali.

Pero' meta tmur biex tixtri waħda minnhom u ssib li dawn iqumu xi Lm13,000 tinħasad daqsxejn.

Illum il-ġurnata wieħed jista' jixtri karozza tajba anke b'Lm5,000.

Għalhekk jekk aħna verament nirrispettaw l-ambjent u nħobbu s-saħħa tal-bniedem irridu nibdew naħsbu fuq ċerti affarijiet u mhux nibqgħu naħsbu fuq affarijiet li huma kważi kosmetiċi.

Sur President, issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-VAT.

Wara li kien ingħad li l-VAT kienet se tolqot ukoll lit-tagħlim tal-ballet u l-mużika ̧ il-gvern għamel pressjoni kbira ma' l-Unjoni Ewropea biex fuq l-ikel u mediċini ma jkollniex VAT.

Meta mbagħad kien hemm ċerta reżistenza min-naħa ta' Brussels ̧ kienu qalu: Ladarba l-Irlanda u l-Ingilterra m'għandhomx VAT fuq l-ikel u l-mediċini għaliex Malta m'għandhiex tkun bħalhom?

Pero' jidher li anke hawnhekk kien hemm l-intoppi u l-gvern wasal biex aċċetta li l-VAT fuq l-ikel u l-mediċini tiddaħħal wara seba' snin.

Dan ifisser li wara seba' snin se tiddaħħal il-VAT fuq l-ikel u l-mediċini.

Issa safejn nafu aħna ir-rata se tkun ta' 5% imma jekk l-Unjoni Ewropea tiddeċiedi mod ieħor ikollu jsir mod ieħor.

Il-gvern jaf li din hija xi ħaġa ħażina għax fil-fatt ma pprovax idaħħalha eżattament ma' sħubija imma jekk inhi ħażina llum se tibqa' ħażina seba' snin oħra wkoll.

Sur President ̧ fil-bidu tad-diskors tiegħu l-ministru beda jħawwad bejn l- Ewropa u l-Unjoni Ewropea; forsi kien influwenzat mill-billboards li fuqhom hemm il-kliem "Ewropa – Niddeċiedu int u jien".

Pero' lill- ministru ngħidlu: Skużi ̧ għall-grazzja ta' Alla jien Ewropew u Mediterranju.

Tant hu hekk li Malta hija membru tal-Kunsill ta' l- Ewropa u bejn l-1995 u l-1996 jien kont qed nirrappreżenta lin-naħa ta' l-oppożizzjoni fih bħala Ewropew u bħala Malti.

Għalhekk huwa mportanti li niżnu kollox għall-ġid nazzjonali ta' pajjiżna.

Kieku ma nħarsux lejn il-ġid nazzjonali ta' pajjiżna ninsew li aħna fil-periferija ta' l-Ewropa, ninsew li aħna gżira, ninsew il-qies tagħna u ninsew id-drawwiet tagħna.

Pero' apparti minn dawn l-affarijiet, Sur President.

Jekk dan il-gvern li għandna llum ̧ li m'għandux ċans jitla' fl-elezzjoni li ġejja ̧ xi darba jerġa' jkun fil-poter u jerġa' joħlom li jdaħħalna fl-Unjoni Ewropea ̧ ovvjament ikollna nagħmlu dak li trid l-Unjoni Ewropea.

Sur President ̧ fil-jiem li ġejjin il-partit Laburista se jkun qed jiddiskuti mozzjoni bl-aktar mod demokratiku kif ġara fl-eżekuttiv fejn kulħadd tkellem skond kif ħass hu mingħajr biża' ta' xejn.

Aħna għandna partit demokratiku u f'partit demokratiku d-diskussjonijiet hekk isiru.

Fil-fatt hemm suġġerit li nżommu t-taxxa tal-VAT.

Issa jien nista' naqbel u nista' ma naqbilx imma f'ġieħ il-ġid tan-nazzjon Malti u Għawdxi pajjiżna ma jiflaħx għal bidla oħra fis-sistema tat-tassazzjoni.

Ma rridux ninsew id-diżastru finanzjarju u ekonomiku li ħalla l-ministru responsabbli f'dawn l-aħħar snin ̧ esklużi t-22 xahar ta' gvern Laburista.

L-unika ħaġa li nistgħu nagħmlu hija li naġġustaw din it-taxxa biex ma tkunx daqstant ta' piż fuq il-poplu Malti u Għawdxi.

Xi ħaġa oħra li rridu nagħmlu hija li ntaffu l-problema tas-self-employed iż-żgħir.

Qed ngħidu wkoll li rridu nieħdu l-inizjattivi kollha neċessarji biex is-settur tat-turiżmu jqum fuq saqajh.

Irridu nagħtu spinta wkoll lis- settur industrijali li qiegħed fit-triq tan-niżla.

Fil-fatt jekk inkunu rajna f'idejna nkunu kapaċi nattiraw lejn pajjiżna ċerti industriji għax inkunu qed noffrulhom affarijiet li jkunu kompetittivi ma' dawk li jeżistu fl-Unjoni Ewropea.

Aħna se nkunu qed noffru l-istess kondizzjonijiet li għandhom pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea għax aħna rridu nimxu bl- istess politika ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President ̧ waħda mill-affarijiet li se nkunu qed nagħmlu meta nkunu rajna f'idejna mhijiex li nżommu l-pagi baxxi imma li noffru pakkett attraenti ħalli l-investituri nħajruhom jiġu jinvestu f'Malta, kif qal sieħbi l-Onor.

John Attard Montalto.

Issa ħalliha li diversi membri min- naħa l-oħra, inkluż il-prim ministru, il-membri ta' l-IVA, il-ġurnali u l- media Nazzjonalista gidbu fuq li gidbu fuqu u ma felħux jaċċettaw li qed jigdbu.

Fil-fatt waħda mill-affarijiet li qal kienet li qabel ma nbidel il-gvern fl-1996, ċerti investituri kienu qed jaħsbu jekk jitilqux x'imkien ieħor u mbagħad inbidel il-gvern u aħna writtna l-problemi kollha.

Dan kien kollu tort tal-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami li ma kienx qed jimpenja ruħu bis-serjetà biex jattira l-industrija ġewwa pajjiżna.

Il-gvern preżenti tant mhuwiex impenjattiv li qabel l-elezzjoni ta' l-1998 kien qal li hekk kif Malta tirriattiva l-applikazzjoni tagħha biex insiru membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea ̧ il-fabbriki li kellhom jiftħu hawn Malta kienu se jkunu bil-queue!

Din għadni nismagħha tidwi ma' widnejja bħal tal-Lm100 miljun.

Pero' llum wieħed irid imur ifittex bil- lenti biex jara l-investiment barrani fejn hu qiegħed.

Li nista' ngħid huwa li ftit wara li tela' gvern Nazzjonalista fl-1998 ̧ il-fabbriki li kienu mmexxijin mill-industrijalisti Ġermaniżi parpru 'l hinn.

Fil-fatt dawn il-fabbriki nbiegħu lil imprendituri Maltin.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed igħid ukoll li l-investiment barrani li kien ġie fis-snin sebgħin hawn Malta ̧ taħt gvernijiet Laburisti, beda jparpar 'l hinn taħt l-amministrazzjoni tal-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami ta' bejn l-1987 u l-1996.

Dan meta suppost l-industriji ġodda qegħdin fil- queue u meta suppost mhux qed ilaħħqu ma' l-applikazzjonijiet ta' fabbriki li jridu jibnu hawn Malta!

Għalhekk il-poplu għandu jiftaħ għajnejh.

Din hija esperjenza ta' x'ġara fi żmien gvernijiet Laburisti u gvernijiet Nazzjonalisti f'dak li għandu x'jaqsam ma' industrijalizzazzjoni.

Jien lill-ministru ngħidlu: X'hawn aqwa mix-xogħol?

Hekk kien iħobb igħid l- Onor. Fenech Adami!

Minkejja dan, ix-xogħol ma ġiex u hemm 12 ̧000 ruħ qiegħda.

Fil-fatt l-istatistika tgħidlek li hemm tant li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol u hemm oħrajn li qatgħu qalbhom.

Sur President ̧ bħalissa l-poplu għandu żewġ għażliet ta' taxxi quddiemu; għandu l-VAT u l-ħafna tariffi ta' l-Unjoni Ewropea u l-VAT imma b'tariffi li jistimulaw l-ekonomija ħalli verament jinħoloq ix-xogħol.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru qal li għax huma jridu jdaħħlu lil Malta fl-Unjoni Ewropea jemmnu fil-bidla pero' bil-bidla tista' tmur tajjeb u tista' tmur għall-agħar.

Wara kollox aħna t-tnejn qed noffru bidla; in- naħa tal-gvern qed toffri l-bidla li ddaħħal lil Malta bħala membru sħiħ fl- Unjoni Ewropea u n-naħa ta' l-oppożizzjoni qed toffri partnership ma' l- Unjoni Ewropea biex f'pajjiżna jinħoloq il-ġid.

Jien m'iniex se ngħid bħalma kien qal darba l-ex-ministru tal-finanzi George Bonello du Puis li aħna għandna ngawdu l-affarijiet u mbagħad id- dejn iħallsuh ulied uliedna.

Aħna ma nemmnux b'dawn l-affarijiet daqskemm ma nemmnux li biex nibqgħu nidhru fl-istorja li nkunu daħħalna lil Malta fl-Unjoni Ewropea ̧ ibatu l-konsegwenzi uliedna u ulied uliedna.

Sur President, il-politika ideali għal Malta hija partnership ma' l-Unjoni Ewropea u ma' pajjiżi oħrajn li magħhom inkunu qed nagħmlu ftehim bilaterali għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi u għall-ġid ta' l-ekonomija tagħna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President ̧ bħal kull snin oħra s-sena 2003 iġġib sfidi ġodda.

Fil-ġimgħat li ġejjin il-poplu tagħna se jkollu jagħmel għażliet importanti għad-destin ta' pajjiżna.

Malta hija ta' kulħadd u mhijiex tan-Nazzjonalisti biss li bħalissa qed imexxu l-pajjiż.

Għalhekk kulħadd għandu jagħtu s-sehem tiegħu biex nimxu 'l quddiem.

Jien nieħu pjaċir meta niġu f'dan il-parlament niddiskutu u nikkritikaw fejn ma naqblux imma huwa mportanti li fil-kritika tagħna nkunu kostruttivi.

Huwa mportanti wkoll li fil-kritika li nagħmlu ngħidu x'inhuma l-proposti tagħna u l-partit Laburista għandu politika ċara u jaf x'irid.

Issa jista' jkun li tan-naħa l-oħra ma jaqblux ma' dan li qed ngħid.

Dawn għandhom kull dritt igħidu hekk bħalma jien għandi kull dritt ngħid li għandna politika ċara.

Sur President ̧ irridu nifhmu li fil-pajjiż hawn il-problemi.

Għalhekk huwa mportanti li aħna l-politiċi nisimgħu xi jkun qed igħid il-poplu u nagħmlu żball meta ma nisimgħux u ma nagħtux kas dak li jkun qed jingħad.

Per eżempju ̧ wara l-budget kulħadd beda jitkellem fuqu; fil-ħwienet, fuq il- postijiet tax-xogħol u f'postijiet oħra.

Pero' li nista' ngħid jien hu li ma jistax ikun li lil pajjiżna nħalluh f'dan l-istaġnar li jinsab fih.

Kultant min ikun qed jismagħna jibda jaħseb li l-oppożizzjoni tgħix f'pajjiż u l-gvern igħix f'pajjiż ieħor.

Issa jien wieħed minn dawk li nipprova nieħu t-triq tan-nofs.

Jekk ngħid li kollox sejjer ħażin min ikun qed jismagħni jgħid li jien politiku giddieb għax ftit għad fadal boloh f'dan il-pajjiż.

Per eżempju ̧ qabel ġejt hawnhekk kont qed nitkellem ma' persuna tan-negozju li tħaddem 'il fuq minn 600 ruħ u sa ftit ġimgħat ilu kienet tħares lejn il-partit Laburista b'ħarsa differenti.

Jien ħadt pjaċir li din il-persuna kienet qed tipprova tifhem aktar il-politika ta' partnership tal-partit Laburista.

Per eżempju ̧ din il-persuna qaltli li ħadet pjaċir bil-proposta tal-partit Laburista fuq il-VAT.

Bdejna nitkellmu fuq affarijiet li ma jogħġbuhiex fil-partit Laburista.

Imma ma jfissirx għax hemm affarijiet li ma jogħġbuhx fil-partit Laburista se neħduha kontra tiegħu.

Le, l-affarijiet ma jmorrux hekk.

Lilna tellagħna l- poplu, pero` hawnhekk qegħdin mislufin.

Ħadd m'hu in eternum.

Imma jien dejjem ngħid li sakemm inkun f'dan il-Parlament nipprova nwassal messaġġ posittiv, messaġġ ta` djalogu u mhux ta' konfrontazzjoni.

Hekk irridu nagħmlu biex niġu emmnuti u biex in-nies jersqu lejna.

Sur President, jiena xtaqt nitkellem fuq x'inhuma t-toroq li l-pajjiż tagħna jrid jimxi fuqhom.

X'inhuwa importanti għal dan il-pajjiż tagħna?

Jien naħseb li wasal il-mument li nieħdu bis-serjeta` s-settur tat-turiżmu f'pajjiżna.

Hemm bżonn naraw bis-serjeta` kif inġibu aktar turisti lejn pajjiżna.

Jekk irridu nsolvu parti mill-porblema finanzjarja li għandna hemm bżonn li t-turiżmu neħduh bis-serjeta`.

Imma kif iġġib it-turisti?

Billi tagħmel biss pubbliċita`?

Ibqa` ċert li dan m'huwiex biżżejjed biex nagħtu l-ipinta li s-settur tat-turiżmu għandu bżonn.

Hemm bżonn x'nistgħu noffru aktar lit-turisti biex nattirawhom lejn pajjiżna għax bħalissa hawn kompetizzjoni kbira għax kif jaf kulħadd m'aħniex waħedna.

Malta għandha kompetizzjoni kbira mill-pajjiżi ġirien.

Allura hemm bżonn naraw x'nistgħu nagħmlu.

L-ewwel li rridu nagħmlu huwa li naraw jekk aħniex mexjin fid-direzzjoni t- tajba f'dak li għandu x'jaqsam ma` dan is-settur u jekk naraw li qegħdin żbaljati rridu nammettu li qegħdin żbaljati u nibdlu t-triq.

Ma tridx tkun supperv jekk taf li qed tiżbalja trid tammetti.

Wasal il-mument li naraw x'inhuwa importanti u fuq hiex irridu naħdmu.

Huwa importanti li dan il- pajjiż żgħir tagħna jara kif se jsaħħaħ l-ikbar industrija li għandu.

Kulħadd jaf li fadal xi jsir fuq it-turiżmu.

Meta aħna konna fil-gvern konna qed naħdmu u ħdimna ħafna u ma nkunux qed ngħidu l-verita' jekk ngħidu li l-partit Laburista ma ħadimx bis-serjeta` fil-qasam tat-turiżmu.

Aħna għedna li biex it-turisti jiġu f'Malta jridu jsibu ambjent sabiħ u bdejna naħdmu fuq proġetti, fosthom ta' Buġibba u ta` Birżebbuġa.

Dawn huma proġetti tajbin u rridu nkomplu naħdmu fuqhom.

Kull wieħed u waħda minna siefer nafu pajjiżi oħra x'joffru.

Aħna bħala pajjiż irridu nibżgħu għal dak li għandna, u għanda ħafna affarijiet li pajjiżi oħra m'għandhomx, pero` naħdmu fuq proġetti oħra ħalli nattiraw iżjed turisti lejn pajjiżna.

X'sar minnhom il-proġetti tal- Kottonera, ta' Bieb il-Belt, tat-Teatru Rjali u tal-cruiseliner?

Jiena nħoss li qed nimxu bil-mod wisq.

Wegħidna li Bieb il-Belt se jitwaqqa` u floku jitella` ieħor ġdid u li t-Teatru Rjali se jerġa` jinbena.

Wegħidna l- proġett tal-Kottonera u tal-cruiseliner.

Meta se nibdew naraw xi ħaġa minn dawn il-proġetti?

Illum spiċċa ż-żmien li tidħak bin-nies.

Irid ikun il- Partit Laburista fil-gvern biex jitwettqu dawn il-proġetti.

U l-Partit Laburista qiegħed iwiegħed – dan qalu l-leader tagħna fil-mass meeting ta` nhar il-Ħadd ġewwa l-Marsa - li meta jkun fil-gvern iwettaq dawn il- proġetti għax dawn huma proġetti li apparti li joħolqu x-xogħol u l-ġid isebbħu l-pajjiż u jattiraw aktar turisti lejn pajjiżna.

Sur President, il-Partit Laburista qiegħed iwassal messaġġ posittiv dwar x'jaqbel għal pajjiżna.

Fil-fatt anke fil-ġranet li ġejjin, fi ħdan il- partit Laburista, se ssir diskussjoni dwar il-VAT ħalli naraw jaqbilx inżommu din is-sistema ta` tassazzjoni kif inhi jew jaqbilx li nirrnaġaw xi ħaġa.

Naraw x'inhu l-aħjar biex kemm jista` jkun ma ssirx ħsara lill- pajjiż.

Nista` ngħid minn issa li żgur u bla dubju ta` xejn li l-Partit Laburista mhux se jdaħħal VAT fuq l-ikel, fuq il-mediċini u fuq l-apparat mediku.

Sitta jew seba` snin ilu konna għedna li se nneħħu l-VAT u fil-fatt neħħejniha imma fiċ-ċirkostanzi tal-llum il-partit Laburista li qed iħares għall-futur irid jara x'inhu l-aħjar li jsir u sejrin niddiskutu din il- proposta flimkien mad-delegati tal-partit.

Il-partit Laburista, bħala partit alternattiv u partit tal-futur irid jara x'inhu l-aħjar għall- pajjiż.

Niftakru li meta l-partit Nazzjonalista kien daħħal il-VAT, il- partit Laburista kien wiegħed li kif jitla` fil-gvern ineħħiha, u hekk għamel.

Hekk kif reġa` tela l-partit Nazzjonalista reġa` daħħalha u għadha hemm sal-lum.

Issa llum il-ġuranata ċ-ċirkostanzi tbiddlu m'għadhomx l- istess bħal meta l-partit Laburista kien neħħa din is-sistema ta` tassazzjoni allura rridu niddiskutu dwar il-VAT biex naraw x'ikun l-aħjar li nagħmlu għall-ġid tal-pajjiż.

Ma jistax ikun noqogħdu nilagħbu.

Min idaħħalha u min ineħħiha.

Allura se niddiskutu fuq hiex għandna nżommuha u fuq hiex le u fuq hiex għandna nnaqqsuha.

Kif diġa` għedt żgur li mhux se ndaħħluha fuq l-ikel u l-mediċini.

Pero` aktar 'il quddiem il-poplu Malti se jkun jaf eżatt il-partit Laburista x'iddeċieda fuq din is-sistema ta` tassazzjoni.

Sur President, nixtieq ukoll ngħid xi ħaġa dwar il-qasam ta' l-anzjani għax f'kull diskussjoni li ssir f'dan il-Parlament dejjem nipprova ndaħħal il- qasam soċjali.

Dan huwa qasam importantissimu li fejn nħoss li għandi nikkritika, nikkritika u nieħu pjaċir meta dak li nikkritika jiġi rranġat.

Nerġa` ngħid, aħna nirrappreżentaw lil pajjiżna u obbligati lejn dawk li eleġġewna għax min ivvotalna emmen li aħna rridu l-ġid tal-pajjiż tagħna.

Il-partit Laburista fil-gvern irid jaħdem bis-sħiħ f'dan il-qasam.

Il-qasam ta` l-anzjani huwa qasam li l-partit Laburista se jagħtih il-priorita` li tixraqlu.

F'dan il-qasam trid taħdem id f'id ma` kulħadd.

Irridu nifhmu li dan qasam soċjali huwa qasam sensittiv ħafna, bħalma huwa sensittiv ħafna il-qasam tal-persuni b'diżabilita`.

Għalhekk kif qiegħed ngħid, irridu naħdmu ma' l-organizzazzjonijiet kollha involuti fil-qasam ta' l-anzjani, fosthom il-knisja, il-privat u l- volontarjat biex lill-anzjani nagħtuhom l-aħjar servizz li jistgħu jieħdu.

Aħna beħsiebna nkomplu nibnu fuq it-tajjeb li se nsibu.

Din hija xi ħaġa li jiena nemmen ħafna fiha.

Ma jistax ikun li xi ħaġa tajba nneħħiha għas- sempliċi raġuni li għamilha l-partit li jien ma naqbilx mal-politika tiegħu.

It-tajjeb li se nsibu se nżommuh u nkomplu nibnu fuqu.

Jien nemmen li fil-qasam ta' l-anzjani rridu nsaħħu ħafna l-volontarjat għaex dan jgħin biex inaqqas l-ispiża kbira fil-qasam ta' l-anzjan u l-qasam kollu soċjali.

Biex ħadd ma jinterpretani ħażin, jien mhux qed ngħid li se nixxaħħu fil-vot għall-qasam ta' l-anzjani.

Imma huwa importatni ħafna li nikoraġġixxu lil min jaħdem fil-volontarjat biex jidħol f'dan il-qasam ta' l-anzjani.

Fejn jidħol il-qasam ta` l-anzjani huwa importanti li wieħed isaħħaħ is-servizzi mediċi.

Fis-snin tmenin il-partit Laburista ħadem biex daħħal l-iskema tas-servizzi mediċi b'xejn.

Illum il-ġurnata nafu kemm din l-iskema ta' saħħa f'pajjiżna tinvolvi miljuni ta' liri.

Għalhekk irridu nara li s-servizz li jingħata jkun qed jingħata lil min verament ħaqqu.

Il-miljuni ta' liri li joħorġu huma l-flus tal-poplu u rridu naraw li dawn jintnefqu tajjeb.

Hemm affarijiet oħra fil-qasam tas-saħħa li l-partit Laburista jrid jaħdem fuqhom.

Sur President, fil-bidu tad-diskors tiegħi jien għedt li aħna bħala rappreżentanti tal-poplu rridu nisimgħu x'jgħid il-poplu.

Jien ma nistax inkun naf xi jħoss il-poplu jekk jien ma nisimgħux u ma niltaqax miegħu?

Illum ċemplitli waħda anzjana u qaltli li ġabet it-tabib jew marret għand it-tabib - ma niftakarx eżatt – u dan ordnala pilloli tal-pressjoni.

It- tabib għamlilha l-applikazzjoni fuq schedule V li tintitolak biex tieħu l- pilloli b'xejn mingħand il-gvern – pilloli li ħallasna għalihom jien u inti u għalhekk importanti li s-servizz tas-saħħa jintuża tajjeb - u l- appuntament biex din tkun tista' tmur tieħu dawn l-pilloli, jekk m'iniex sejjer żball, għamluhulha għal April jew Mejju.

Din l-anzjana xebba li daret b'ommha għal tant żmien u li għandha l-inqas pensjoni li tista' tieħu ma tistax taffordja tixtri dawn il-pilloli li jqumu tant flus għat-tliet xhur li ġejjin.

Għal min jista` ma tkunx problema imma għal min jistax tkun problema.

Anke fuq affarijiet bħal dawn irridu naħdmu meta nkunu fil-gvern.

Anke llum il-ġurnata jien lest li noffri l-id ta` l-irġulija biex każi bħal dawn inkunu nistgħu niddiskutuhom iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Għaliex m'għandniex nifhmu dawn il-problemi ta' dawn in-nies?

Jien nixtieq li nibdew nifhmu u nieħdu bis-serjeta` l-problemi soċjali li jiltaqa' magħhom dan il-pajjiż.

Jien għandi ittra li rrid ngħaddiha lill-Onor.

Lawrence Gonzi dwar persuna li għandu 11-il tifel u tifla.

Diġa` tkellimt mal-kollega tiegħi dwar dan il-każ għax kif diġa` għedt jien qiegħed f'dan il-Parlament biex naqdi lill-poplu u ma niddejjaqx nersaq għand min ikun biex intejjeb il- kondizzjonijiet l-aktar tan-nies fil-bżonn u batuti u ta' min forsi m'għandux leħen fis-soċjeta` u l-unika tama u xaqq ta' dawl li għandu hu li jersaq lejn il-politiku.

Din il-persuna li hija missier ta` ħdax-il tifel u tifla jgħix f'żewġt ikmamar.

(Interruzzjonijiet) Issa kif ġew ma nafx.

Imma x'tagħmel, tarmihom?

Il-fatt hu li dawn ġew, qegħdin għandu u qed jgħixu f'żewġt ikmamar.

F'dan il-pajjiż wasal il-mument li nibdew nifhmu u nipprovaw ngħinu l-aktar nies li huma fil-bżonn, nies li jgħaddu minn problemi soċjali.

Dawn ma nistgħu nwarrbuhom qatt.

Għalhekk jiena għedt li rridu naħdmu fuq il-volontarjat u rridu ngħallmu lill-poplu tagħna għax l-injoranza ġġib il-faqar u ħafna tbatijiet.

Jien nixtieq li kieku kelli iktar ċans nitkellem.

Hawn patafjun fuq xiex titkellem.

Per eżempju, kemm niftaħru li nonfqu flus fuq l-edukazzjoni, għad għandna ħafna nies li huma illitterati, la jafu jiktbu u lanqas jaqraw.

Mhux bilfors imbagħad li dawn jidħlu fi problemi soċjali.

Mhux bilfors li dawn it-tfal se jkunu inqas minn ħaddieħor meta jkunu fuq il-bankijiet ta' l-iskola?

Nerġa` ngħid li l-partit Laburista dejjem lest li joffri l-id ta' l- irġulija biex jgħin f'dan il-qasam daqstant vast.

Jiena li ġej min-naħa t'isfel ta` Malta niltaqa` ma' ħafna nies li għandhom problemi soċjali kbar.

Kultant ma nkunx niflaħ nisma` iktar tant li anke taqbiżli xi demgħa u nħoss li rrid itajjar in-nar u nikser ir-regolamenti kollha biex ngħin lil dawn in-nies.

Sur President, bħalissa f'pajjiżna għaddejja diskussjoni dwar jekk għandniex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea jew jekk għandniex nagħżlu politika ta` partnership.

Hija ħaġa tajba li fil-pajjiż ikollna diskussjoni.

Aħna lill-poplu qed ngħidulu li l-aħjar għażla hija l-politika ta' partnership li qed joffrilek il-partit Laburista.

Bil-mezzi limitati li għandna qed nipprovaw aħna nwasslu l-messaġġ tagħna.

Min-naħa l-oħra l-gvern qed jonfoq il-miljuni ta' liri biex iwassal il-messaġġ tiegħu, u mbagħad ma jagħmel xejn għal dawn in-nies li għandhom problemi soċjali kbar.

Jien xtaqt kieku nitkellem ukoll fuq iż-żgħażagħ u fuq il-problemi li jiffaċċjaw, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma` housing imma m'għandix ħin.

Pero` jien nemmen li jrid ikun il-Partit Laburista biex isolvilhom dawn il-problemi.

Il-partit Laburista qiegħed joffri tmexxija differenti minn dik tan-naħa l-oħra.

Tan-naħa l-oħra għamluh iż-żmien tagħhom u aħna filwaqt li nikkritikaw il-ħażin li għamlu ngħidulhom ukoll grazzi għat- tajjeb li wettqu.

Aħna bħala partit Laburista qegħdin noffru tmexxija ġdida, b'ideat ġodda u lkoll flimkien, anke tan-naħa l-oħra għax kulħadd irid jaħdem, se nkunu kapaċi biex lil dan il-pajjiż noħorġuh mill-problemi soċjali u finanzjarji li jinstab fihom.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, ninsabu kważi fl-aħħar ta' dan id-dibattitu importanti dwar abbozz ta' liġi li jersaq quddiem dan il- Parlament wara kull budget u fil-bidu ta' sena ġdida wara l-vaganzi tal- Milied.

Dan huwa l-att biex jimplimenta diversi miżuri ta' estimi u miżuri amministrattivi oħra.

Mill-bidunett, minn meta ġie ppreżentat l-aħħar budget, kien ġie ddikjarat li l-budget huwa wieħed irrelevanti.

Huwa irrelevanti fil-kuntest ta' dak li seħħ matul il-leġislatura kollha kemm hi.

Wieħed ma jistax jikkalkula biss fuq x'intqal f'ġimgħa jew f'xahar.

Il- kalkoli li jaqbillhom jagħmlu ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin huwa fuq dak li jkunu għaddew minnu fil-ħajja ta' kuljum tul il-leġislatura kollha u mhux fuq dawk il-ħmistax li fihom jiġi diskuss il-budget.

Aħna nafu li matul dan id-dibattitu jkun hemm okkażjonijiet fejn wieħed jifrex id-diskussjoni b'aktar mod wiesa'.

Jien naħseb li jkun ta' ġid li wieħed jitkellem verament dwar dak li pajjiżna għadda minnu u għadu għaddej minnu f'diversi oqsma.

Qabel l-elezzjoni ta' l-1998 il-partit Nazzjonalista kien wiegħed li x-xogħol se jibda jiġri wara l-ħaddiema ta' pajjiżna u kien tkaża għax il-qgħad dak iż-żmien kien qabeż is-7,000.

Wieħed jiskanta meta jisma' affarijiet bħal dawn għax illum is-sitwazzjoni fil-qasam tax-xogħol hija ferm agħar milli kienet dak iż-żmien.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq il- ġid li minnu jridu jgħixu l-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Qed nitkellmu fuq l-investiment li jiġi lejn pajjiżna, fuq il-kummerċ li r- rota tiegħu trid dejjem iddur u fuq in-negozju li jrid jitkattar biex jinħoloq ix-xogħol fil-pajiż.

Issa hawnhekk jidher li għandna staġnar ekonomiku u l-fiduċja ta` min jinvesti f'pajjiżna qiegħda dejjem tonqoslu.

Dan jirriżulta miċ-ċifri uffiċjali tal-gvern stess.

Jiġifieri dawn iċ- ċifri li se nsemmi m'humiex maħruġin miċ-ċentru nazzjonali Laburista.

Għandna gvern li matul dawn l-aħħar erba' snin kabbar id-dejn nazzjonali u minkejja li kabbar id-dejn, biex jagħmel tajjeb għad-djun li kien għamel l- gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996, l-ekonomija baqgħet staġnata, il- qawmien ta` l-ekonomija baqa` ma seħħx.

Fil-fatt illum għandek 12,000 ruħ ifittxu x-xogħol.

Dawn huma ċifri tal-labour force survey li sar mill- uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika għax imbagħad skond l-ETC il-qgħad qabeż sew is-7,000 ruħ.

Jiġifieri s-sitwazzjoni hija allarmanti fi kliem in- Nazzjonalisti stess.

Imma l-aktar li jallarmak minn dan kollu huwa kif minn dawn is-7,000 ruħ qegħda għandek madwar 50% minnhom li huma żgħażagħ taħt l-24 sena li wieħed minn kull erba' minnhom ilu jfittex ix-xogħol u ilu bla xogħol għal aktar minn sena u nofs.

F'pajjiż żgħir bħal Malta dawn huma ċifri inkwetanti ħafna, u inkwetanti mhux biss għax jeżistu imma wkoll għax għandna gvern li donnu lanqas jirrikonoxxihom.

Meta aħna nssemmu dawn iċ-ċifri għal tan-naħa tal-gvern qisna m'hu qed ngħidu xejn.

Anzi bilkemm ma jgħidux li qed nivvintaw allavolja nkunu qed nikkwotaw statistika uffiċjali tal-gvern stess.

Jien naħseb li dan il-pajjiż iktar għandu bżonn nies nies fil-gvern li jiffaċċjaw ir-realta' milli nies, bħlama għandu issa, li jaħarbu r-realta`.

Sur President, apparti l-qasam tax-xogħol, wieħed ma jistax ma jsemmix it- taxxi.

Jekk kien hawn xi ħaġa li ddominat f'dan il-pajjiż tul dawn l-aħħar erba' snin, bla dubju ta' xejn kien l-ammont kbir ta' taxxi li ġew imposti fuq iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Kull kategorija li tista` timmaġina, sew jekk tal-pensjonanti, sew jekk tal-ħaddiema, sew jekk tan-nisa tad-dar, sew jekktas-single parents u sew jekk taż-żgħażagħ, intlaqtgħet mill- mannara tat-taxxi ta' dan il-gvern.

Sal-budget li għadda l-piż tat-taxxi fuq iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin żdied b'Lm265 miljun.

Għas-sena d-dieħla huwa proġettat li t-taxxi fuq iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, fuq kull kategorija, se jiżdied b'Lm25 miljun oħra.

Issa tan-naħa tal-gvern iħobbu jgħidulna li dawn it-taxxi m'humiex taxxi.

Jgħidu hekk għax huma jsemmuhom xi ħaġa oħra.

Imma ċ-ċittadin ma jinteressahx x'issejħilhom, li jimportah hu li meta jdaħħal idejh fil-but qed iħallas iktar u l-flus qed imorru għand il-gvern.

Issa hiex taxxa diretta, hiex taxx indiretta hiex miżata jew xi miżura oħra, il-fatt hu li finalment iċ-ċittadin qed titnaqqarlu l-paga li jdaħħal.

Nisimgħu wkoll l- argument li l-Lm265 miljun f'taxxi ġarruhom għax kibret l-ekonomija u mhux għax żdiedu t-taxxi.

Jien ngħid kieku f'dawn l-aħħar erba` snin kibret l- ekonomija la hawn 12,000 ruħ ifittxu x-xogħol, la kienu jagħlqu madwar 60 fabbrika, la kienu jiġu ssensjati 8,000 ħaddiem u lanqas kienu jintilfu fuq l-1,000 impieg kif ġara matul is-sena li għaddiet li madwar 350 minnhom kienu biss mill-qasam tat-turiżmu.

Kieku l-ekonomija kibret dan ma kienx jiġri f'pajjiżna.

Sur President, jien hawnhekk għandi lista ta` wħud mit-taxxi li gvern nazzjonalista daħħal matul dawn l-erba` snin.

Ġibt lista ta` wħud minnhom għax kieku kelli nġib il-lista tat-taxxi kollha li għamel nibda naqrahom qisni qed ngħid il-litanija.

Imma ma naħsibx li jkun fl-interess ta` min qed jismagħni u ta' dan il-Parlament li nispiċċa nagħmel litanija għax finalment dak li ġie adottat mill-gvern Nazzjonalista fejn jirrigwarda taxxi qed jinħass mill-poplu Malti.

Jiġifieri naħseb li issa poplu Malti mhux se jinsa dak li għadda minnu tul dawn l-aħħar erba` snin.

Għalxejn il- propoganda rħisa li qiegħda ssir minn naħa tal-gvern Nazzjonalista għax il- poplu Malti żgur li mhux se jinsa l-patafjun ta` taxxi li ġew imposti fuqu.

Sur President, id-dejn nazzjonali, li semmejt aktar qabel, se jkun żdied bi Lm300 miljun u se jkun qed ilaħħaq iċ-ċifra ta' Lm1.72 biljun.

Issa fuq dan id-dejn se jkunu tħallsu aktar minn Lm300 miljun biss f'imgħaxxijiet.

Issa dawn il-flus li tħallsu f'imgħaxijiet fuq id-djun li għamel il-gvern nazzjonalista faċilment setgħu ġew utilizzati biex ninvestu iktar fl- edukazzjoni ta' pajjiżna, biex verament ninvestu b'mod serju ħalli l-poplu jkun moqdi aħjar fil-qasam tas-saħħa - u aħna nafu kemm iċ-ċittadini Maltin u GĦawdxin jilmentaw minn ċertu trattament li jingħataw f'dan il-qasam - u ovvjament biex nibdew infejqu l-pjaga kbira li għamel il-gvern Nazzjonalista tul dawn l-aħħar 14-il sena fil-qasam ta' l-ambjent.

Id-dejn nazzjonali tul din is-sena suppost li naqas b'Lm79 miljun matul is-sena li għaddiet.

Imma rriżulta li dan naqas bi Lm32 miljun.

Jiġifieri l-gvern ma laħaqx il-miri tiegħu.

Sur President, xtaqt nallaċċja dan li qed ngħid ma` xi ħaġa oħra.

Ħafna esponenti Nazzjonalisti jgħidulna: Isma aħna fi żmien tliet snin se nġibu Lm4.5 miljun fi flus kontanti mill-Unjoni Ewropea, tistgħu tgħidulna intom x'se ġġibu mingħand l-Unjoni Ewropea?

Aħna ngħidulhom: Aħna se nġibu politika aktar bil-għaqal li biha niffrankaw ħafna mill-imgħaxxijiet li pajjiżna qed ikollu jħallas kull sena minħabba l-politika żbaljata tagħkom fil-qasam finanzjarju u fit-tmexxija tal-pajjiż.

Kieku pajjiżna jiffranka mqar in-nofs it-Lm300 miljun li qed iħallas f'imgħaxxijiet kieku naħseb ikun f'pożizzjoni li jista` jagħmel ħafna iktar.

Jien naħseb li bi ftit miljuni nistgħu nibdlu l-iskejjel kollha jew nagħtu spinta lill-qasam ta' l- ambjent f'pajjiżna.

Imma biex tagħmel dan irid ikollok gvern u tmexxija bil-għaqal għax jekk ikollok gvern ħali allura ibqa` ċert li se jkun hemm il-problemi u mbagħad jibdew jiżdiedu t-taxxi u l-piż jaqa` fuq il-poplu Malti.

Imbagħad il-gvern finalment jaqta` qalbu u jibda jipprova jserraħ fuq l-ispallejn ħaddieħor.

Aħna, għax għandna fiduċja fil-poplu Malti, għax nafu li l-politika tagħna ta' partnership hija l-aħjar għażla u l-poplu Malti qiegħed jirrealizza dan kollu lesti li lil dan il-pajjiż nagħtuh rotta ġdida li ma twasslux biex jaqa` fl-irdum tad-dejn, fl-irdum tal-qgħad jew fl-irdum ta' l-inċertezza, imma li finalment twassal biex verament jitkattar il-ġid, u dan il-ġid jinqasam b'ġustizzja u mhux bejn il-ftit.

Sur President, meta tħares lejn il-qasam tat-turiżmu u tara x'ġara matul is- sena li għaddiet issib li fl-ewwel disa` xhur it-turisti naqqsu b'madwar 66,000.

Din m'hijiex ċajta.

Issa naf x'se tkun l-iskuża, lanqas hemm bżonn jgħiduhuli għax dan smajnih kemm-il darba.

Se nerġgħu nisimgħuhom iwaħħlu fil-11 ta' Settembru, f'Bin Laden u fl-Al Qaeda.

Imma jiena ngħidilhom li l- problema fit-turiżmu f'pajjiżna bdiet ħafna qabel il-11 ta' Settembru, 2001 meta ġraw l-inċidenti ġewwa New York.

Infakkar jien li f'dik is-sena sa l- aħħar ta' Awissu, jiġifieri 11-il ġurnata qabel seħħet dik it-traġedja, pajjiżna kien sofra daqqa 'l isfel fit-turiżmu u f'disa` xhur kellna tnaqqis drastiku ta` 9,000 turist.

Issa f'din is-sena x'ġara?

Fl-ewwel tmien xhur ta` din is-sena kellna tnaqqis ta' 20,000 turist mis-suq Ġermaniż.

Mis-suq Ingliż, fejn il-gvern kien qiegħed jimmira mill-ġdid, kellna tnaqqis ta' madwar 16,000 turist.

Imbagħad kellna tnaqqis ta` 5,000 turist mis-suq Svediż u madwar 4,000 turist mis-suq Olandiż.

Issa rriżulta li sa Awissu tas-sena li għaddiet pajjiżna kellu dħul inqas ta' Lm24 miljun minħabba dan it-tnaqqis.

Il-politika ta' partnership, għaliex m'hijiex politika ta' ossessjoni li titfa' l-oqsma kollha ta' pajjiżna lura, dan kollu tirribaltah bħalma tajna prova bejn l-1996 u l- 1998 meta konna żidna t-turiżmu bi 12% u d-dħul ta' pajjiżna żied b'ammont konsiderevoli.

Naħseb li d-dħul ta' pajjiżna jkun jiżboq ħafna l-Lm1.5 miljun kontanti f'sena għal tliet snin li se tagħtina jew li qed jiftaħru li ġabu mill-Unjoni Ewropea.

Tant il-ftehim li għamlu ma' l-Unjoni Ewropea – u xtaqt nagħmel parenteżi hawnhekk – huwa wieħed ta' falliment, Mr Speaker, li n-nazzjonalisti stess qed jipprovaw jgħaqqdu l-flus li tatna l-Italja mal-flus li qed jgħidu li ġabu.

Xi jfisser dan?

Min hu serju, min jaf l-affarijiet kif jinħadmu diplomatikament u politikament, min ma jridx jinganna, min ma jridx iqarraq, jaf li dan kien il-ħames protokol finanzjarju bejn Malta u l- Italja u li m'għandu x'jaqsam assolutament xejn mal-politika tal-partit Nazzjonalista u ta' Fenech Adami li jsieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

M'għandu x'jaqsam assolutament xejn.

Infakkar li kien gvern Laburista l- ewwel li għamel protokoll finanzjarju ma' l-Italja.

Issa dan li qed ngħid mhux ħiereġ miċ-ċentru nazzjonali Laburista, imma qalu l-ambaxxatur Taljan f'Malta li l-protokoll li sar ma' l-Italja m'għandu x'jaqsam xejn mal- politika tal-gvern ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Aħna meta għamilna l-ewwel u t-tieni protokoll ma' l-Italja bħala gvern Laburista, dawn għamilnihom meta aħna ma konniex membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea u lesti nkomplu li nġeddu dak li bnejna ma' pajjiżi ta' madwarna fil-passat.

Mr Speaker, kulmin hu serju u kulmin ma jridx iqarraq jaf li dak m'għandu x'jaqsam xejn mal-flus li qed jgħidu li ġabu, u jien ngħid li l-poplu Malti jistħoqqlu ħafna iktar rispett lejn l-intelliġenza tiegħu.

Ejjew ma nipprovawx nidħku bin-nies!

Ejjew ma nipprovawx inqarrqu bin-nies!

Mr Speaker, jien xtaqt nieħu din l-okkażjoni biex insemmi kif sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropa ma taqbilx għall-poplu Malti u Għawdxi.

Mhux veru Ii l-politika ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea taqbel lill-poplu Malti.

Dan mhux qed ngħiduh aħna, dan huma konxji minnu anke l-istess esponenti fil-partit Nazzjonalista.

Forsi l-uniku pass li jonqos huwa li jkollhom il- kuraġġ u jgħiduh, imma jien naħseb li diffiċli b'min għal dawn l-aħħar kważi 20 sena ntrabat b'politika li l-unika triq tagħha hi li twassal lil pajjiżna għal sħubija.

Anke jekk ikun falla jew ikun wasal fl-aħħar tal- karriera tiegħu, dan m'huwiex se jiġi u jammetti quddiem il-poplu Malti li falla.

Jiena naħseb li jkun aħjar kieku jipprevali s-sens ta' responsabbilta` milli jipprevali s-sens ta' egoiżmu politiku f'din iċ- ċirkostanza.

Għalxiex qed ngħid hekk?

F'nofs Novembru li għadda l-Prim Ministru Fenech Adami bħala l-kap ta' l- Istat Malti mar Warsaw fil-Polonja u hemmhekk flimkien mal-prim ministri tal-pajjiżi kandidati li se jissieħbu fl-Unjoni Ewropea ddiskutew il-mod kif kienu qed jiżviluppaw in-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea.

Wara dik il- laqgħa dawn iffirmaw joint statement, u kollha iddiskrivew il-mod kif kienu qed jiżviluppaw in-negozjati - jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu bejn wieħed u ieħor xahar qabel għalqu n-negozjati - bħala fjask.

Il-kelma eżatta wżata f'dan l-istatement hija fiasco.

Mr Speaker, inti smajt xi ħaġa fuq dan mill-prim ministru meta ġie lura mill-Polonja dwar dan?

Il-poplu Malti ġie informat b'xi ħaġa dwar dan?

Ir- responsabbilta` politika ta' dak li jkun qed jiġri għandu dritt għaliha l- poplu Malti f'sitwazzjoni bħal din?

Jien naħseb li l-prim ministru għandu dover jgħid lill-poplu Malti verament x'qed jiġri.

Minkejja li l-prim ministru ta' Malta qal li n-negozjati qed ikunu fjask, ma ġiex hawn Malta u lill-poplu Malti qallu dan.

Anzi le, komplejna nonfqu l-miljuni, nippromwovu l-isħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

U huwa d-dover tal-prim ministru li jgħidilna minn dik il-laqgħa ta' Warsaw sakemm intemmu n- negozjati xi progress sar.

Jekk sat-tmien bqajna fjask, mela jfisser li l- prim ministru jammetti li kien fjask imma mhux mal-poplu Malti, Mr Speaker.

Mhux mal-poplu Malti nammettu li dak li sar huwa fjask.

Hawnhekk toħroġ id-differenza bejn is-serjeta` ta' ċerti politiċi.

Jien hawnhekk għandi quddiemi dikjarazzjoni li għamel il-prim ministru tal- Polonja meta l-Polonja kienet f'diffikulta` li tilħaq ftehim finali ma' l- Unjoni Ewropea.

Hawnhekk jingħad li l-maġġoranza kbira tal-politiċi fil- Polonja xorta m'humiex kuntenti, imma minħabba ċ-ċirkostanzi politiċi tagħhom, li huma differenti ħafna minn ta' Malta, komplew f'din it-triq.

Min hu politiku serju jaf li ċ-ċirkostanzi tagħhom huma differenti ħafna minn ta' Malta, imma minkejja dan, anke l-prim ministru tal-Polonja qalilha lill-Unjoni Ewropea li jekk ma jridux li jiftehmu ma tkunx problema li l- Polonja tissieħeb iktar tard.

Ħass ir-responsabbilta` li jagħmel hekk.

Mela hawnhekk tinfaqa bużżieqa oħra Nazzjonalista li jgħidu dan hu l-aħħar ċans, dan l-aħħar tkabbir u mhux se jsir iktar tkabbir.

Apparti dik, hawnhekk toħroġ differenza bejn politiċi u oħra.

Minkejja ċ-ċirkostanzi politiċi tal-Polonja, il-prim ministru Pollakk kellu l-kuraġġ li dan mhux jgħidu bejn erba' ħitan bħalma ġara f'Warsaw u jibqa' bejn erba' ħitan imma joħroġ pubblikament u jgħidilhom lill-Unjoni Ewropea li jekk mhux se jilqgħu d-domanda tagħhom ma tkunx problema għal pajjiżhom li jissieħeb iktar tard.

Imma minkejja dan kollu, Mr Speaker, aħna bqajna għaddejjin bil-propaganda u bit-tlellix l-aqwa li nirbħu l-imħuħ biex nilħqu l-għan politiku tagħna mingħajr ma nfissru tassew lill-poplu Malti dak li se jkollu jgħaddi minnu.

Per eżempju, hawnhekk għandi kif bl-introduzzjoni tal-Euro l-prezzijiet tista' tgħid fil-pajjiżi kollha membri ta' l-Unjoni Ewropea – u dan mhux qed jgħidu ċ-ċentru nazzjonali Laburista, dan qed tgħidu l-organizzazzjoni tal-konsumatur fl-istess Unjoni Ewropea - have gone up in the wake of the Euro according to the European consumers' organisations.".

Per eżempju Spanja hemm prezzijiet li għolew sa 51%.

Aħna dan irridu ngħaddu minnu.

Aħna bħala pajjiż se ngħaddu minnu.

Jekk il-gvern se jeħodna fl-Unjoni Ewropea bi sħubija dan irridu nagħmluh.

Bil-politika ta' partnership ma jsirx, dik hija d-differenza bejn il-politika ossessjonata tal-gvern Nazzjonalista u bejn il-partnership li hija politika flessibbli li taqbel lil pajjiżna u li nistgħu nadottawha skond iċ-ċirkostanzi li jaqblu lil pajjiżna.

Mr Speaker, per eżempju f'pajjiżna ma nisimgħu xejn dwar kif fil- konvenzjoni Ewropea l-Ġermaniżi qegħdin jipproponu li ssir taxxa diretta fuq kull ċittadin ta' l-istati membri.

Jekk dan jiġi approvat ifisser li kull ċittadin Malti, apparti t-taxxi li mpona fuqu b'mod dirett u b'mod indirett il-gvern Nazzjonalista tul dawn is-snin kollha, apparti n-national insurance u dak kollu, se jibda jħallas ukoll taxxa li tmur direttament Brussell.

Dan ma jintqalx lill-poplu Malti, Mr Speaker, imma jibqgħu għaddejjin bi propaganda minn flus taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Nafu kif il-flus taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin qegħdin jintużaw biex issir propaganda rħisa biex jintrebtu l-imħuħ f'dan il-pajjiż, u dan mhux sew.

Fl-Ingilterra n-"No Campain for Euro", minħabba li l-gvern qiegħed jagħmel kampanja minn flus iċ-ċittadini, ħadet lill-gvern Ingliż il-qorti.

Ħadet lill-gvern Ingliż il-qorti.

Fejn hemm pajjiżi serji l-gvern ma jaġixxix b'dan il-mod.

Jekk il-gvern huwa konvint mill-politika tiegħu, m'għandux bżonn juża r-riżorsi taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin biex iwassal il- politika tiegħu.

Il-politika trid turiha mhux bil-leaflets u mhux bil- billboards u mhux billi tibgħat korrispondenza ġod-djar, imma bil-fatti li l-poplu Malti u Għawdxi jmisshom b'idejh.

Għaliex hemm falliment f'qasam wieħed wara l-ieħor speċjalment fil-politika barranija tal-gvern, allura issa qed nifirxu billboards u leaflets ma' kullimkien biex lill-poplu nippruvaw nagħtuh idea differenti minn kif fil-fatt saru l-affarijiet.

Mr Speaker, il-ħin skadieli, imma xtaqt nagħmel punt ta' l-aħħar.

Dan huwa gvern li qed jgħid li l-partit Laburista għamel u-turn bil-VAT.

Kieku għedna li se nneħħuha kienu jgħajruna li aħna irresponsabbli.

Jew waħda jew l-oħra.

Li hu żgur hu taħt gvern Laburista li l-VAT se nadottawha skond iċ-ċirkostanzi fl-interess tal-Maltin.

Mhux se nkunu fil-pożizzjoni li jkollna naċċettaw minn Brussell mingħand il-barrani li ndaħħlu l-VAT fuq l-ikel li jikkonsma l-poplu Malti kuljum u fuq il-mediċini.

Dik mhux il- politika tagħna.

Bil-partnership dan ma jseħħx.

Bil-partnership il-poplu Malti għandu l-aħjar għażla.

Issa l-għażla hija f'idejh u jiddeċiedi skond l-interessi tiegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: Le) Mela nsejjaħ issa lill-Ministru tal-Finanzi biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, għamilna ħames seduti niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi li l-biċċa kbira tad-diskussjoni fuqu ma kenitx fuq l-abbozz ta' liġi imma reġa' kellna kontinwazzjoni tad- dibattitu tal-ġimgħa l-oħra dwar il-mozzjoni fuq l-Unjoni Ewropea.

Jien meta smajt l-aħħar battuti ta' l-Onor.

Cuschieri ddeċiedejt li nibdel il-ftuħ tiegħi għal dan id-diskors għaliex irrid ngħid li naqbel ma' l- aħħar statements li għamel li l-politika ma tagħmilhiex bil-billboards u bil-paroli fuq ir-radjijiet, imma tagħmilha bil-fatti.

L-ewwelnett għall- Onor. Cuschieri qisu l-billboards u l-leaflets qed jagħmilhom il-partit Nazzjonalista biss.

Qisu l-partit Laburista mhux qed jagħmel billboards u leaflets.

Min-naħa l-oħra tkellmu fuq il-fatti.

Il-partit Nazzjonalista bil-fatti għandu qbil iswed fuq l-abjad ma' l-Unjoni Ewropea.

U fuq il-mejda tal- Kamra poġġa mhux biss il-qbil imma poġġa wkoll l-iżvilupp kollu tad- diskussjonijiet li kien hawn sakemm wasalna għal dak il-qbil.

Poġġa x'kienu l-pożizzjonijiet ta' l-Ewropa, poġġa x'kienu l-pożizzjonijiet tal- gvern, poġġa fuq il-mejda tal-Kamra d-diffikultajiet kollha li kien hemm waqt dawn id-diskussjonijiet biex imbagħad tisma' xi erba' mill- oppożizzjoni jippruvaw jgħajruk bihom.

GĦalihom qisu li meta tmur tinnegozja kulħadd jaqbel miegħek mill-ewwel qisu.

Qisu l-gvern Malti kulma kellu jagħmel biss kien sempliċement jgħid lill-Ewropa x'kien qed jistenna u xi jrid.

Ma tarax li l-affarijiet ma jsirux hekk!

Mill-banda l-oħra l-oppożizzjoni m'għandha fatti ta' xejn.

Għandha tlablib, għandha ħolm u għandha sħab.

Mr Speaker, il-partnership m'hu xejn iktar minn sħab.

Smajna wkoll dikjarazzjonijiet li bil-partnership il-VAT se tkun hekk u mhux hekk.

Min qallu?

Min qallu lill-Onor.Cuschieri li l- Ewropa m'hijiex se terġa' tagħmillhom bħalma għamlithom fl-1997 meta marru jinnegozjaw magħhom u qaltilhom li dawk huma l-kondizzjonijiet, take it or leave.

Fl-1997 ukoll marru u lill-Ewropa qalulha li ma jridux VAT, u l- Ewropa dawritilhom wiċċha, qabbdithom it-triq lura u qaltilhom li meta jerġgħu għamlu l-VAT imbagħad tibda titkellem magħhom.

U min jgħidlu lill- Onor. Cuschieri jew lill-oħrajn kollha li tkellmu mill-oppożizzjoni li dawn il-ħafna fantasiji li qed jgħidu li se jkun bil-partnership fil-fatt se jirnexxilhom javverawhom.

L-ewwel iridu jibdew jiddiskutu ma' l-Unjoni Ewropea!

Per eżempju, l-Onor.

Cuschieri qalilna li meta marru l-Polonja, il-prim ministri tal-membri kandidati kollha qalu li d-diskussjonijiet kienu fjask.

Dażgur li jgħidu li kienu fjask, imma kienu fjask għaliex dak iż-żmien l- Ewropa kienet qiegħda tinsisti li l-budget li riedet tqassam mal-kandidati membri kollha jkun ammont li ma kienx aċċettabbli għall-membri kandidati.

L-Onor.

Cuschieri staqsa kif komplew l-affarijiet u jekk id-diskussjonijiet wara dan baqgħux fjask.

Ma jafx x'ġara l-Onor.

Cuschieri?

Forsi ma segwiex l-iżvilupp li kien hemm, meta l-Unjoni Ewropea żiedet il-budget tagħha darba darbtejn?

Lill-Onor.

Cuschieri ngħidlu wkoll li mbagħad Malta baqgħet sa l-aħħar sekonda, kif qalilna l-prim ministru, tinnegozja u titħabat u tirsisti ma' l-Unjoni Ewropea biex għal pajjiżna ġibna d-doppju ta' dak li ġabu pajjiżi bħall-Polonja għal kull persuna li toqgħod pajjiżna.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin għall-Aġġornament.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JOHN DALLI: Iva.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza bejn l-Irġiel u n-Nisa ġie mgħoddi mill-Kumitat b'diversi emendi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Dalli sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9:00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 27 ta' Jannar 2003, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza għall-Irġiel u n-Nisa – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal - Tieni Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hawn rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, jumejn ilu ċempluli d-dar u qaluli li qed iwaqqgħu l-faċċata ta' bini storiku ġewwa ż-Żejtun, il-Palazz De Fremaux li fost affarijiet oħra kien iservi anke ta' sptar fi żmien l- imblokk tal-Franċiżi.

Rigward dan hemm sensiela ta' mistoqsijiet li wieħed irid jistaqsi dwar kemm hu legali t-twaqqigħ ta' dan il-bini storiku, x'inhuma n-nuqqasijiet mill-istrutturi differenti tal-MEPA biex tħalla jsir dan it-twaqqigħ u x'inhi r-responsabbilta` tal-Ministru responsabbli mill- ħarsien tal-wirt storiku, l-Onor.

Louis Galea.

Hawn irrid ningħaqad ma' l-Onor.

Joe Mizzi biex insejjaħ li ssir inkjesta serja dwar x'wassal biex il-faċċata tal-Palazz De Fremaux tinqered.

Is-sena li għaddiet, għamilna seduti sħaħ niddiskutu biex ngħaddu l-liġi tal- ħarsien tal-wirt storiku u jiena ppruvajt nagħti l-kontribut tiegħi fi spirtu kostruttiv biex ikollna liġi tajba għall-ħarsien tal-wirt storiku.

Pero` t-test veru tal-liġijiet mhuwiex il-kliem sabiħ li ngħidu hawn ġew imma kemm tassew il-wirt storiku jiġi protett.

Mela għaddejna liġi, fraħna u ftaħarna li għaddejna din il-liġi u qed jitwaqfu ħafna strutturi u kumitati ta' garanzija imma n-nies ma jimpressjonawx ruħhom bl-istrutturi li nwaqqfu u bil-kliem li ngħidu imma x'jiġri bil-fatti.

Għalhekk nerġa' ngħid li ningħaqad mal-Onor.

Joe Mizzi biex insejjaħ sabiex issir inkjesta serja dwar x'wassal għat-twaqqigħ ta' dan il-bini storiku.

Fil-parlament, kellna dikjarazzjoni mill-Onor.Ministru Tonio Borg li se jara x'ġara jew x'ma ġarax u aħna qed nistennew biex naraw jekk hux se jkun hemm tweġibiet serji għad-domandi li qed nistaqsu.

Jekk it- tweġibiet għad-domandi li qed nistaqsu ma jiġux, aħna jkollna naħsbu mod ieħor biex naraw eżatt x'ġara u x'ma ġarax, x'kienu n-nuqqasijiet u ta' min hi r-responsabbilta' għaliex ma jistax ikun li jibqgħu jiġru dawn l- affarijiet f'pajjiżna.

Niftakar meta kien hemm dak il-vandaliżmu fuq l-Imnajdra, sar ħafna għagħa imma issa, f'dan il-każ, it-twaqqigħ ta' dan il-bini storiku la sar fid- dalma ta' bil-lejl u lanqas sar minn vandali mhux magħrufa - jew forsi f'dak il-każ huma magħrufa imma għal xi raġuni jew oħra baqgħu ma ttieħdux passi kontra tagħhom – u għalhekk ma nistgħux ngħidu li ma nafux min kien ir-responsabbli.

Dawn saru u rridu naraw x'kompliċita` u x'responsabbilta` hemm mill-istrutturi li suppost iħarsu l-wirt storiku u mill-persuni li huma anke amministrattivament u politikament responsabbli għall-ħarsien tal- wirt storiku.

Allura nistennew li fil-jiem li ġejjin ikollna tweġibiet serji u jekk mhux se jkollna dawn it-tweġibiet serji, allura mbagħad irridu naħsbu kif nirregolaw ruħna għaliex ma jistax ikun li nħallu din it-telqa u din il-qerda tal-wirt storiku tibqa' għaddejja f'pajjiżna.

Qegħdin nistennew ukoll tweġibiet fuq dak il-container b'tagħbija misterjuża – container li rrifjutawh pajjiżi oħrajn - li tħalla jitniżżel fil-freeport.

Jiena nixtieq nistaqsi jekk hux veru li dan il-container huwa tal-kumpannija Maersk u jekk hux veru li dan il-container fih materjal esplussiv u din hi r-raġuni għaliex ma tħalliex jitniżżel f'portijiet oħra.

Qed nistaqsi jekk dan il-container hux tal-linja tal-vapuri Maersk għaliex din tqajjem mistoqsija oħra.

Aħna nafu li l-kumpannija Maersk kienet taħdem mill-freeport ta' Malta u mbagħad iddeċidiet li tibda taħdem mill-freeport ta' Gioia Tauro li hu wieħed mill-portijiet viċin tagħna u jikkompeti mal- freeport Malti.

Jiena nistaqsi għalfejn il-Maersk ma ħaditx dan il- container f'Gioia Tauro bħalma tagħmel bil-containers l-oħra.

X'inhi r- raġuni li l-freeport ta' Malta ħalla lil Maersk iġġib dan il-container f'Malta?

Din hija parti minn strateġija biex jerġgħu jippruvaw jiġbdu l- Maersk lejn Malta?

Naħseb li l-parlament u l-pajjiż għandu dritt ikollu tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet li għadni kif staqsejt.

Ngħaddi għal qasam ieħor u hawnhekk irrid inwassal l-inkwiet li qed jgħaddu minnu l-ħaddiema tal-kumpannija Medigrain li qed jisimgħu ħafna diskors jingħad u qed iħossu inċertezza kbira fuq il-post tax-xogħol għax huma inkwetati dwar il-ġejjieni ta' din il-kumpannija.

Allura jiena nistaqsi f'isem dawn il-ħaddiema, dawn il-mistoqsijiet.

X'se jiġri mill-kumpannija Medigrain?

Il-kumpannija Medigrain se tiġi xolta?

U meta se tiġi xolta, jekk se tiġi xolta?

Kif se jiġu mħarsa l-impjiegi tal-ħaddiema?

Min se jibda jagħmel ix-xogħol li qed tagħmel il-Medigrain?

Se jibdew jagħmluh kumpanniji privati ?

Jekk iva, liema kumpanniji privati se jibdew jagħmlu dan ix-xogħol?

U anke fuq dawn il-mistoqsijiet, għandna dritt li nirċievu r- risposti, kemm għax qed nitkellmu fuq l-futur tal-familji ta' dawn il- ħaddiema u anke għax il-parlament kif ukoll il-pajjiż għandu dritt ikun jaf x'inhuma l-pjani tal-gvern għall-Medigrain għaliex ċertament ix-xogħol li tagħmel il-Medigrain - ix-xiri ta' ċereali u qmuħ – hu xogħol strateġiku fil-pajjiż u għalhekk għandna dritt li nkunu nafu dwar il-futur tal- Medigrain.

It-tielet suġġett li nixtieq nitkellem fuqu huwa l-qasam tal-persuni b'diżabilita'.

Issa twaħħlu l-billboards, sar ħafna diskors u ntbagħtu ħafna fuljetti li din is-sena hija s-sena Ewropea tal-persuni b'diżabilita`.

Ħabat ukoll li din hija s-sena li fiha l-gvern ċeda għal dak li riedet l-UE u se jdaħħal il-VAT fuq tagħmir, equipment, u aċċessorji mediċi bħall-hearing aids, bsaten bojod u wheelchairs.

Nixtieq nirrimarka kif fl-aħħar erba' snin ma sar xejn fil-qasam ta' l-edukazzjoni u tal- formazzjoni li rridu nagħtu lil dawk it-tfal li jkunu kibru u saru adoloxxenti u ġew biex jispiċċaw mill-edukazzjoni formali tagħhom ta' 16-il sena mill-iskejjel speċjali fejn jinstabu jew minn skejjel oħra.

Jiena nistaqsi, x'jiġri minn dawn in-nies wara li jagħlqu sittax-il sena?

Il- qabża li għandna bejn l-iskejjel speċjali u bejn l-iskejjel sekondarji u l- adult training centres hi qabża kbira.

Ċertament, għandna problema kbira f'pajjiżna li m'għandniex programmi serji ta' edukazzjoni u ta' taħriġ biex nippreparaw liż-żgħażagħ diżabbli għall-ħajja u għax-xogħol.

Fl-1997 u fl-1998, aħna konna diġa' fassalna pjan ta' azzjoni kif jista' jkollna din l-istituzzjoni, dak iż-żmien konna qed inħarsu lejn l-iskola ta' Santa Marija, l-Imsida li kellha l-ispazju u kellha l-faċilita` biex isservi ta' pont bejn l-edukazzjoni formali li jkunu għamlu sakemm għalqu 16 jew 18-il sena, u l-post tax-xogħol.

Xtaqna nagħtuhom esperjenza edukattiva u esperjenza vokazzjonali biex tippreparahom għall-ħajja fis- soċjeta' u għall-post tax-xogħol.

Dan il-pjan kien beda jiġi diskuss ma' diversi organizzazzjonijiet u kien hemm bażi biex wieħed jista' jibni fuqu.

Minn dak iż-żmien 'il hawn, għaddew iżjed minn erba' snin u f'dan il-qasam ma sar assolutament xejn.

M'iniex qed ngħid li kellhom bilfors jaċċettaw dak il-pjan li konna għamilna aħna, imma għalinqas, jekk ikun hemm pjan u jitwarrab, dan għandu jitwarrab mhux biex jitħalla fuq l-ixkaffa imma għax ikun hemm pjan li dak li jkun jaħseb li hu aħjar imma dan ma sarx taħt gvern Nazzjonalista.

Il-pjan li fassalna aħna fi żmienna ġie mwarrab u minfloku ma sar xejn ħlief rapporti u xi diskussjonijiet.

Nerġa' ngħid li bħan-nies l-oħra, il-ġenituri taż-żgħażagħ b'diżabilita` jkejlu skond l-impenn u mhux bid-diskorsi, ikejlu bil-fatti u mhux x'ikun hemm fuq il-billboards.

Anke f'dan il-qasam, meta dawn il-ġenituri jħarsu u jistaqsu u jaraw x'se jiġri miż-żgħażagħ jew mit-tfal tagħhom b'diżabilita` li jkunu spiċċaw l-edukazzjoni formali tagħhom u jridu jibdew il-ħajja ta' adulti, hemmhekk isibu li f'dawn l-erba' snin ma sar xejn.

Għalhekk iridu li ma jibqax isir aktar diskors sabiħ imma jibdew jittieħdu passi u inizjattivi f'dan il-qasam għaliex illum aktar minn qatt qabel, il-futur tal-persuni kollha speċjalment dawk b'diżabilita' jiddependi mill-kwalita` ta' edukazzjoni u ta' taħriġ li jingħataw biex kemm jista' jkun, ikunu jistgħu jgħixu ħajja sħiħa.

F'dan il-qasam, il-gvern naqas ħafna f'dawn l- erba' snin u l-ġenituri bir-raġun qed jitolbu bidla fid-direzzjoni u fil- politika ta' l-edukazzjoni għal persuni b'diżabilita'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, fil-winding up li għamel, il- Ministru Dalli qal li d-diskussjoni li saret fuq il-liġi li qed jippilota hu donnha kienet kontinwazzjoni tad-dibattitu li sar il-ġimgħa li għaddiet dwar il-pakkett li l-gvern innegozja għad-dħul ta' Malta fl-UE.

Dan huwa minnu u dan ma jistax ikun mod ieħor għax din hija issue ta' importanza kbira fil-pajjiż u ma jistax jonqos allura li kull meta jkun hemm l- okkażjoni, aħna bħala membri parlamentari nesprimu ruħna fuqha.

Jiena llum xtaqt ukoll nitkellem fuq din il-kwestjoni pero` minn angolu daqsxejn differenti.

L-argument li qed isir bħalissa min-naħa tal-gvern Nazzjonalista hu li jekk Malta mhux se tkun membru ta' l-UE, aħna mhux se jkollna futur.

Jiena jiddispjaċini meta nisma dan it-tip ta' argument għax huwa argument li huwa ħafna 'l bogħod mhux biss mill-verita` ta' kif inhija Malta imma 'l bogħod ta' kif isiru l-argumenti anke fl-istess Ewropa llum.

Fid-diversi pajjiżi Ewropej, bħalissa tinsab għaddejja diskussjoni sħiħa dwar kif għandu jsir l-iżvilupp ta' l-Ewropa, b'mod partikolari ta' l-UE.

Fil-fatt hemm konvenzjoni msejħa "Konvenzjoni dwar il-Futur ta' l-Ewropa" u din ilha li ltaqgħet għal dawn l-aħħar ftit xhur u f'din il-konvenzjoni hemm dibattitu sħiħ għaddej fuq issue partikolari.

L-issue hija dwar jekk pajjiż għandux jikkonsidra ruħu bħala stat nazzjon jew inkella bħala stat federali.

Xi tfisser din?

Id-differenza bejn pajjiż li jħoss ruħu stat nazzjon – ikollu s-sovranita` sħiħa - għal wieħed li jħoss ruħu li għandu jkun stat federali huwa li stat nazzjon għandu responsabilita` sħiħa fuq ċertu materji li huma ta' importanza kbira - fosthom insibu l-politika barranija u fiskali – filwaqt li stat federali jagħti jew jaqsam is- sovranita` tiegħu ma' dak ta' ħaddieħor sabiex ikun jifforma ruħu fi grupp akbar ta' pajjiżi li jaqsmu s-sovranita` tagħhom u jiddeċiedu kollha flimkien.

Dan huwa d-dibattitu kbir li għaddej fi ħdan il-pajjiżi Ewropej illum.

Naħseb li dan jirrifletti wkoll xi ftit jew wisq ir-realta` tagħna f'Malta.

Jekk wieħed janalizza x'inhuma jgħidu l-partiti politċi dwar il-kwestjoni ta' x'tip ta' relazzjoni Malta għandu jkollha ma' l-UE, wieħed isib li dak li qiegħed jipproponi l-partit Nazzjonalista fil-gvern jinkwadra ruħu f'dak li jien ngħidlu stat federali filwaqt li dik it-tip ta' relazzjoni li jrid il-partit Laburista tinkwadra ruħha bħala stat nazzjon.

Issa dan mhux xi argument Malti biss imma huwa argument tal-pajjiżi kollha għax għaddejja diskussjoni sħiħa fuq dan l-argument u allura m'għandux għalfejn jiġi l-gvern nazzjonalista u jgħid li l-futur ta' pajjiżna qiegħed biss jekk aħna nkunu membri fl-UE għax dan mhux minnu.

Meta din id-diskussjoni ssir b'mod demokratiku u b'mod liberu f'pajjiżi oħrajn, ħadd ma jgħid dawn il-ħmerijiet li qed jingħadu mill-kelliema tal- gvern, Sur President.

Ħadd ma jiġi jgħid li jekk xi ħadd ikun irid stat nazzjon, allura dan m'hemmx xi tama għalih, qisu qed jiġi kundannat għal dejjem!

Din iddejjaqni għax aħna ħafna drabi nirriduċu d-dibattitu politiku f'dan il-pajjiż għas-slogans u għal affarijiet li mingħalihom se jużaw biex jiddemoralizzawna imma effetivament dawn ikunu qed jirredikolaw lilhom innifishom.

Meta wieħed jagħmel it-tip ta' argumenti kif qed jagħmlu in-nazzjonalisti fuq l-UE u cioe` li għal Malta m'hemm l-ebda tama ta' futur jekk ma nkunux membri fl-UE, ikun qed jirridikola lilu nnifsu għax jekk xi ħadd jisma dan, b'mod partikolari xi ħadd barrani, dan jgħid kemm huma redikoli dawn in-nies li juru daqstant nuqqas ta' fiduċja fil-poplu tagħhom stess.

Dan l-argument li qed issir f'Malta, qed isir anke fi ħdan pajjiżi li huma membri fl-UE, per eżempju, dan l-argument li qed insemmi jiena huwa dibattitu kbir li huwa kontinwu fl-Ingilterra.

L-Ingilterra hija membru ta' l-UE imma xorta għandhom dibattitu kontinwu għaddej dwar ir-rwol li għandu jkollu dan l-pajjiż fl-UE.

Hemm min jinsisti li jrid li l-istat jibqa nazzjon bis-sovranita` tiegħu u għandek oħrajn li jridu jmorru aktar lejn stat federali u fil-fatt huwa dibatttitu li fir-realta` wassal biex l- Ingilterra, minkejja li hija pajjiż membru fl-UE, żammet milli tidħol f'ċertu arranġamenti ma' l-istess Unjoni għax il-politiċi Ingliżi, għalinqas sa llum, għadhom jemmnu li iktar jagħmel sens li l-pajjiżhom ikun stat nazzjon li jgawdi mis-sovranita' tiegħu.

Issa fil-każ tagħna, aktar u aktar tagħmel sens li nkunu stat nazzjon bis- sovranita` sħiħa għax l-esperjenza tagħna tgħallimna li bħala pajjiż, aħna mxejna 'l quddiem meta żammejna s-sovranita` f'idejna kuntrarjament għal dak li jingħad.

U meta aħna b'xi mod jew ieħor ma kellnix is-sovranita' tagħna f'idejna, pajjiżna mar lura u batejna ħafna.

Aħna bħala pajjiż sovran għadna żgħar ħafna għax ilna anqas minn 40 sena ngawdu l- indipendenza tagħna u bħala pajjiż daqstant żgħir, aħna bilfors jridu nħarsu lura u nipprovaw nitgħallmu minn dak li nkunu għaddejna minnu.

Aħna għandna passat li f'xi forma jew oħra, qatt ma kellna s-sovranita` tagħna f'idejna u ħafna drabi kienet f'idejn pajjiżi oħrajn.

Meta tlaqna s- sovranita` ta' pajjiżna f'idejn pajjiżi oħrajn, aħna spiċċajna li jkollna nagħmlu dak li jiddeċiedu pajjiżi oħrajn u mhux dejjem dak li jiddeċiedu pajjiżi oħrajn ikun jaqbel għalina u din hija xi ħaġa li missirijietna u l- politiċi li ġew qabilna fehmuha u kien appuntu minħabba f'hekk, li mhux tant snin ilu, il-partit Laburista fil-gvern kien ħadem sabiex lill- pajjiżna jagħmlu pajjiż ħieles, pajjiż li jkun jista' jgawdi s-sovranita' sħiħa tiegħu u jkun pajjiż newtrali.

Biex insiru pajjiż newtrali, bilfors ridna nkunu pajjiż sovran għax kieku aħna ma konniex pajjiż sovran bir- riedni tagħna f'idejna, ma stajna qatt naslu għad-deċiżjoni li niddikjaraw ruħna bħala stat newtrali.

U għaliex għażilna li nkunu newtrali, Sur President?

Għażilna li nkunu newtrali għax aħna fehma li għalina dik hi l-aħjar politika.

Jistaqsuna minn xiex aħna newtrali għax in-newtralita` kienet tagħmel sens meta d- dinja kienet maqsuma fi tnejn u llum dan m'għadux minnu.

Veru li llum m'hawnx dik il-firda li kien hawn qabel bejn il-west u l-east imma hawn firdiet oħrajn u l-firda ta' għada mhux se tkun bejn il-west u l-east imma se tkun bejn il-north u s-south għax 'il hemm miexjin.

Dan ifisser li n- newtralita` tiegħek ma tistax torbotha ma kundizzjoni partikolari imma trid torbotha b'tali mod u manjiera li tgħid li pajjiżna hu newtrali u ma rridux ikollna x'naqsmu fi nkwiet u gwerer li jista' jkollu ħaddieħor.

U aħna nafu li fil-passat, meta pajjiżna ma kellux in-newtralita', meta pajjiżna ma kienx sovran, spiċċajna dħalna fi gwerer ta' ħaddieħor u aħna l- uniku pajjiż fl-Ewropa li għadna nbatu l-konsegwenzi ta' dawk il-gwerer.

Jekk inti tidħol per eżempju, minn bieb il-belt, l-ewwel ħaġa li tara huwa t-teatru Rjali li għadu mwaqqa sal-lum b'konsegwenza ta' gwerra li ma kenitx tagħna imma li r-riżultati tagħha għadna nbatuhom sa llum għax minkejja li pajjiżi oħrajn li kienu fil-gwerra ġew irranġati u lanqas fadlilhom xejn li jindika li kienu fil-gwerra, sfortunatament f'pajjiżna għad fadlilna l-fdalijiet u l-konsegwenzi tal-gwerra.

Allura meta aħna nafu li għaddejna minn storja bħal din, aħna dejjem insistejna li dan il- pajjiż għandu jkun pajjiż newtrali biex jekk jista' jkun, qatt ma jerġa jkun f'sitwazzjoni bħal dik li għaddejjna minnha fejn spiċċajna mdeffsin fi gwerra.

Issa hawn min jgħid li l-UE m'hijiex unjoni li tagħmel il-gwerra ma xi ħadd anzi, din inħolqot bil-kontra, inħolqot biex iġġib l-istabbilita` u sa ċertu punt irnexxiela ġġib l-istabbilita` fl-Ewropa għax ġabet flimkien ċertu pajjiżi, rabtet l-ekonomiji tagħhom ma' xulxin b'tali mod u manjiera li ħolqot forum fejn jistgħu jsiru diskussjoni u permezz ta' hekk, ċertu problemi jiġu solvuti mingħajr il-bżonn li jkun hemm xi gwerra.

Pero` mill- banda l-oħra, dak kien żmien ieħor u illum il-ġurnata, l-UE u ż-żminijiet huma inbidlu.

Jien għadni kif smajt lill-Prim Ministru Grieg jitkellem - il-Greċja bħalissa għandha l-presidenza ta' l-UE - u dan qed iħeġġeġ lill- sħabu u qed jgħidilhom li wasal iż-żmien li l-UE jkollha l-armata tagħha u l-UE tkun forza militari ħalli hi stess tkun tista tipparteċipa f'ċertu operazzjonijiet militari li jkunu jridu jsiru.

Issa, ngħid jiena, meta inti għandek din it-trend li qed twassal biex l-UE minn unjoni bbażata fuq kunċett ekonomiku tinbiddel għal waħda li issa se tħaddan ukoll il- militariżmu, wieħed jasal biex jgħid li l-UE li qed nitkellmu fuqha illum hi xi ħaġa differenti u m'aħniex qed nitkellmu fuq UE li kienet mibnija fuq ċertu kunċetti ħafna snin ilu.

Il-prim ministru Grieg qal iktar minn hekk għax qal li din il-forza militari ta' l-UE għandha taħdem mill-qrib man-NATO fl-operazzjonijiet militari tagħha.

U allura, jiena nistaqsi, meta hawn dan ix-xenarju li qiegħed jevolvi, xenarju fejn l-UE qegħda fi proċess kontinwu ta' evolviment, u l-evolviment li qed isir, għallinqas minn indikazzjoni li għandna, hu wieħed ta' militarizzazjoni, aħna jaqblilna nkunu parti minn din l-UE meta nafu lejn fejn hija miexja?

Issa l-aħħar darba, il-Prim Ministru ssemma l-argument li jekk inkunu parti mill-UE, aħna nżommu d- dritt li ma nipparteċipawx b'mod attiv fil-forzi armati jew inkella f'xi manuvra militari ta' l-UE.

Jista' jkun li nistgħu ma nipparteċipawx imma minkejja li ma tipparteċipax, ma jfissirx li jekk l-UE qed tieħu azzjoni kontra xi ħadd u aħna nkunu membri ta' l-istess UE, dak li qed tieħu azzjoni kontra tiegħu awtomatikament se jgħid li ladarba Malta ma ħaditx sehem, ma nattakkawiex.

Jekk aħna se nkunu parti minn grupp li jipparteċipa f'xi azzjoni militari, ma għandux x'jaqsam jekk nibgħatux is-suldati jew le għax aħna xorta parti minn grupp ta' pajjiżi se nkunu u jekk xi ħadd jattakka lura, Malta tista' tbati.

Jiena mhux se nidħol fuq kwestjonijiet jekk l-attakk militari jkunx għar-raġunijiet validi jew le.

Jien ma nemminx li l-użu tal-forza jista' jkollu xi raġuni valida għax jien nemmen li l-gwerer ma jġibux soluzzjonijiet, anzi l-gwerer iġibu ż-żerriegħa ta' gwerer futuri, imma anke kieku stess ikun hemm raġunijiet, il-fatt li ċertu pajjiżi jieħdu azzjoni militari kontra xi ħadd u l-fatt li pajjiż li jkun membru minn dawn il-pajjiżi ma jkunx qed jikkontribwixxi għal din l-azzjoni, bl-ebda mod ma jiskolpa jew jipproteġi lil dak il-pajjiż minn xi gwaj jew riskji.

Dan ifisser li m'huwiex argument tajjeb li aħna ngħidu li jekk l-UE tiżviluppa forza militari, aħna ma nkunux parteċipi fiha.

Il-partit Laburista qed isostni li pajjiżna għandu jkun pajjiż sovran u dan qegħdin ngħiduh għax tgħallimna mill-esperjenza tagħna fil-passat.

Nispiċċa billi ngħid waħda biss; dawk il-pajjiżi li ma jitgħallmux mill-iżbalji passati tagħhom huma kkundannati li jerġgħu jirrepetuhom u jiena nittama li dan il- pajjiż qatt ma jirrepeti l-iżbalji tiegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi, sar il-ħin u l-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn 27 ta' Jannar, 2003 fis-6:00p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UE – TEMPORARY STATE AID FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' BUTIR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern tal- butir li nnegozja l-Gvern Malti ma' l-Unjoni Ewropea?

Fuq liema bażi nħadem l-ammont ta' temporary state aid li jrid joħroġ il-gvern wara s-sħubija, ħalli ma jinħassx l-għoli fil-prezz ta' dan il-prodott?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall- mistoqsija parlamentari 38140.

ĊANGA TAL-FRIŻA – STATE AID

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm fil-fatt hu l-prezz intern u dak estern taċ- ċanga tal-friża li ġie nnegozjat bejn il-Gvern Malti u l-Unjoni Ewropea?

Fuq liema bażi nħadem l-ammont ta' temporary state aid li jrid joħroġ il- gvern wara s-sħubija, ħalli ma jinħassx l-għoli fil-prezz ta' dan il- prodott?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

MARSA – PENSJONI RIDOTTA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara kif armla li l- partikolarijiet tagħha qed jintbagħtu separatament, għal dawn l-aħħar snin qed jinqatgħulha Lm12.35 fix-xahar u qed tispiċċa b'pensjoni ta' Lm11.21?

Għaliex dan meta fit-28 ta' Frar 2001 kulma kellha tagħti kien biss Lm52.00!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna li dwarha saret id-domanda ġiet informata personalment bl-eżitu tal-każ tagħha.

RAĦAL ĠDID - TRIQ GĦAJN DWIELI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li Triq GĦajn Dwieli titnaddaf regolarment, peress li dan l-aħħar daħlulna ħafna lmenti li t-triq qed tiġi ttraskurata?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li Triq Għajn Dwieli titnaddaf regolarment darba fil-ġimgħa mill-kuntrattur inkarigat mit-tindif.

Irrid inżid illi la d-direttorat tat-toroq u lanqas is-sezzjoni għall- ambjent nadif tad-diviżjoni tax-xogħlijiet, ma rċevew it-tip ta' ilmenti li qed isemmi l-Onor.

Interpellant.

MANOEL ISLAND YACHTYARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi trattattivi għall-bejgħ ta' Manoel Island yachtyard?

Ma' min qed isiru dawn it-trattattivi?

Hemm Maltin involuti f'dawn it-trattattivi?

Saret xi sejħa għall-bejgħ tal-yard?

Qatt irċieva xi offerti l-gvern minn imprendituri Maltin li wrew interess li jixtru xi sehem?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li sa mill-1997, it-tarzna kienet ħarġet sejħiet għall-espressjoni ta' interess dwar Manoel Island yachtyard.

L-ebda waħda mill-proposti li kienu saru ma kienet meqjusa bħala favorevoli.

Bħalissa t-tarzna ma qed tevalwa ebda espressjoni ta' interess.