MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 168 It-Tnejn, 1 ta' Novembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 168

It-Tnejn, 1 ta' Novembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 1 ta' Novembru, 1999

WERREJ MINUTI 291

KUNSENS GHAL ATTI 291

MISTOQSIJIET- TWEĠIBIET ORALI 291

TQEGĦID TA' KARTI 297

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUNSILLI LOKALI (L-EWWEL QARI) 298

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (L-EWWEL QARI) 299

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR OPPORTUNITAJIET INDAQS

(PERSUNI B'DIŻABILITA' )(IT-TIENI QARI)

EQUAL OPPORTUNITIES (PERSONS WITH DISABILITY) BILL (SECOND READING) 299

AĠĠORNAMENT 324

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 329

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 360

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 168 li saret fis-27 ta' Ottubru, 1999 ġew konfermati.

KUNSENS GHAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru. XIV ta' l-1999 - Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar it- Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern.

MISTOQSIJIET- TWEĠIBIET ORALI

PA- APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Jose' Herrera) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għal bdil ta' użu minn abitazzjoni għal uffiċċju minn kemm ilha mwaqqfa l-awtorita' ta' l-ippjanar sat-30 ta' Ġunju, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm permessi maħruġa għal bdil ta' użu minn abitazzjoni għal uffiċċju minn kemm ilha mwaqqfa l-awtorita' ta' l- ippjanar sat-30 ta' Ġunju, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm kien hemm applikazzjonijiet pendenti għal bdil ta' użu minn abitazzjoni għal uffiċċju taħt il-PAPB li ntirtu għall-ipproċessar mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar fl-1992?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif jaf il-Ministru meta xi ħadd japplika kemm għal dak li hemm riferenza għalih fil-mistoqsija u kif ukoll għal permessi ġodda ta' bini u affarijiet oħra u ma jirċevi xejn mill-planning authority sa ċertu data, ikun ifisser li awtomatikament il-permess ikun ħareġ.

Fil- każ ta' l-applikazzjonijiet li saret riferenza għalihom fil-mistoqsija kienu ngħataw data li jekk ma jkunx hemm xi rimarki mill-planning authority jew tintalab estensjoni ta' żmien, dawn il-permessi awtomatikament ikunu ħarġu, allavolja ma jkunu bagħtulhom xejn.

Jista' l-Ministru jikkonfermali jekk dan li qed ngħid huwiex korrett?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, meta saru l-emendi għal-liġi dwar l- awtorita' ta' l-ippjanar kien daħal il-provvediment tad-deemed approval, li jfisser li jekk jgħaddi ċertu żmien u l-applikazzjoni tkun skond approved policies, allura l-permess jiġi meqjus illi nħareġ.

Taħt l- amministrazzjoni Laburista aħna konna qajjimna l-punt illi kien hemm lakuna fil-liġi, fis-sens li għad m'hemmx min joħroġ dan il-permess.

Nista' ngħid li dan il-punt tqajjem ukoll fil-laqgħat reġjonali u anke fuq livell nazzjonali li konna għamilna u fil-fatt fl-abbozz ta' liġi li se nressqu għall-approvazzjoni tal-Kamra qed nipproponu soluzzjoni għal din il- problema, fejn se jiskatta mekkaniżmu illi f'temp qasir trid bilfors tittieħed deċiżjoni u jekk l-applikazzjoni tkun skond l-approved policies naturalment id-deċiżjoni trid tkun favur l-applikant.

Dan japplika anke għall-każijiet li ssemmew fid-domanda.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, mingħajr ma mmur kontra l-ordnijiet tiegħek pero' xtaqt inkun naf jekk aħniex se nżommu mal-prassi li mistoqsija supplimentari trid tkun assolutament relatata ma' l- interpellanza oriġinali.

Naħseb li m'hemm xejn ħażin li nistaqsu lill- Ministru fuq xi ħaġa li tkun taqa' taħt id-dikasteru tiegħu, naturalment mingħajr ma ninsistu għal tweġiba definittiva jekk hu jgħid li mhuwiex f'pożizzjoni li jagħti risposta (Interruzzjonijiet).

Għalhekk nitolbok tippermettili nagħmel mistoqsija lill-Ministru, imbagħad jekk irid jirrispondini.

MR SPEAKER: Onor. Vella, ir-regolamenti qegħdin hemm pero' aħna m'aħniex qegħdin ngħidu li għandu jkun hemm xi riġidita' assoluta.

Naturalment is-suġġett tal-planning authority huwa wieħed vast u l-appell tiegħi huwa illi kemm jista' jkun id-domanda supplimentari tkun marbuta mad-domanda oriġinali għax inkella nitilfu s-sens ta' l-istess domanda li tkun saret.

Imma ċertament jekk il-Ministru jkun irid iwieġeb id-domanda supplimentari li ssirlu sta għalih illi jirreaġixxi accordingly.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, se nieħu l-opportunita' biex nagħmel mistoqsija fuq affarijiet li qegħdin proprju jseħħu f'pajjiżna.

Nistaqsi lill-Ministru jekk għandux xi dikjarazzjoni x'jagħmel fuq l-aħbar li għadha kemm ħarġet dwar il-ħarba ta' erba' priġunieri oħra minn taħt il- kustodja tal-pulizija mill-airport, li suppost kienu se jiġu mgħobbija fuq ajruplan biex jiġu deportati.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Din mhix l-ewwwel darba li ħarbu priġunieri mid- detention centre ta' l-airport.

Nista' nagħti ċ-ċifri ta' kemm ħarbu imma s'hemmhekk nista' ngħid għaliex dan huwa każ riċenti li qed jiġi investigat mill-pulizija.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jilluminana dwar l-allowance ta' xi Lm4,000 li ngħatat lill-kummissarju tal-pulizija?

Jista' jgħidilna eżattament x'kienu r-raġunijiet għala ngħatat din l-allowance, cioe' jekk ingħatatx minħabba xi xogħol li suppost għamel qabel l-aħħar elezzjoni jew jekk ingħatatx fuq talba tiegħu?

Fuq liema kriterji ngħatat?

Forsi din id-domanda m'hijiex strettament relatata mad-domanda oriġinali imma naħseb li hija ta' interess pubbliku kbir.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jifhem li ma nistax nagħtih id-dettalji imma se nwieġbu fuq il-prinċipju.

Meta taħt il-liġi ta' l-1996 twaqqaf is-servizz tas-sigurta', kien inħatar kap tas-servizz tas-sigurta'; u dan il-kap tas-servizz tas-sigurta' seta' kien il-kummissarju tal-pulizija u seta' ma kienx, pero' l-gvern ta' dak inhar kien iddeċieda illi n-nomina jagħtiha lill-kummissarju tal-pulizija.

Fil- fatt meta ttieħdet din id-deċiżjoni, il-kummissarju tal-pulizija ġie informat bil-miktub illi kien se jsir ċertu topping-up biex meta jieħu s- salarju plus l-allowances li għandu, jilħaq is-somma ta' madwar Lm12,000 b'kollox.

Ftit wara li l-liġi daħlet in vigore f'Settembru ta' l-1996, saret l- elezzjoni ġenerali u nbidel il-gvern.

Pero' minkejja li kien hemm l- intenzjoni li din il-liġi titħassar, baqgħet ma tħassritx u allura dik in- nomina baqgħet effettiva u l-gvern, kien min kien, kien marbut illi jħallas dak l-ammont.

Fil-fatt saret dik it-talba u legalment ma kien hemm l-ebda alternattiva ħlief li titħallas.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, nagħmilha ċara quddiem dan il-parlament illi jien ma nara l-ebda raġuni konkreta għaliex il-kummissarju tal- pulizija għandu jingħata Lm4,000 extra għal dak li għamel jew m'għamilx fiż- żmien imsemmi.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jittieħdu passi biex din l-anomalija titneħħa, jew inkella jekk il-kummissarju tal- pulizija huwiex se jibqa' jirċievi dan it-topping-up li ma jistħoqqlux?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-ewwelnett jekk jistħoqqlux jew le hija kwestjoni ta' opinjoni.

Irrid ngħid li jekk ġie deċiż li min jokkupa l-kariga ta' kap tas-servizz tas-sigurta' għandu jieħu ċertu salarju - u din il-kariga ngħatat lill-kummissarju tal-pulizija - allura riedet tingħata s-somma ta' Lm4,000, ċioe' d-differenza bejn is-salarju li kellu jingħata u dak li jieħu l-kummissarju tal-pulizija bħala salarju u allowance.

Għalhekk kull gvern, hu min hu, huwa obbligat bil-liġi illi jħallas dik is-somma u m'hijiex kwestjoni ta' policy imma hija kwestjoni ta' direttiva mogħtija bil-miktub qabel ma l-kummissarju tal-pulizija nħatar bħala kap tas-servizz tas-sigurta'.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma jaħsibx il-Ministru li minkejja li legalment jista' jkollu raġun, għandhom jidħlu kriterji differenti li għandhom x'jaqsmu ma' kif suppost amministrattivament qed titmexxa s-sistema tal- pajjiż, cioe' illi kemm jista' jkun ma nonfqux flus fix-xejn?

Jekk wieħed irid iħares ukoll f'dan il-kuntest, huwa ġustifikat li xi ħadd li għandu l- kariga ta' kummissarju tal-pulizija - u li m'hu qed jagħmel xejn extra bħala kap tas-sigurta' - jingħata din iż-żieda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, ma naqbilx ma' din l-asserzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, għaliex il-kap tas-servizz tas-sigurta' għandu xogħol differenti minn dak tal-kummissarju tal-pulizija, u l-iskop li waqqafna s- servizz tas-sigurta' kien proprju biex ikun awtonomu mill-korp tal- pulizija.

Pero' aħna għedna li għall-ewwel snin għandu jkun hemm perijodu ta' transizzjoni u nista' ngħid li m'hijiex l-intenzjoni tal-gvern illi l- kummissarju tal-pulizija jibqa' l-kap tas-servizz tas-sigurta'.

Aħna konna għedna wkoll li s-servizz tas-sigurta' għandu jkun awtonomu mill-korp tal-pulizija - mhux maqtugħ - ħalli fih ikunu jistgħu jaħdmu flimkien diversi membri mill-aġenziji taż-żamma ta' l-ordni, fosthom l- armata u d-dwana, kif kienet fl-NDIU, pero' fuq skala ikbar għar-rigward tas-servizz tas-sigurta'.

Fil-fatt dan jimplika responsabbilta' aktar u, per eżempju, illum l-NDIU ma taqax taħt ir-responsabbilta' tal-kummissarju tal-pulizija u bil-liġi kif qed nattwawha se tiġi assorbita fis-servizz tas-sigurta', b'mod li kollox jaqa' taħt il-kap tas-servizz tas-sigurta', li bħalissa nzerta l-kummissarju tal-pulizija.

Meta l-kap tas-servizz tas- sigurta' ma jibqax il-kummissarju tal-pulizija - kif inhi l-intenzjoni li jiġri, u jien għedt minn qabel li kien se jkun hemm biss perijodu ta' transizzjoni - imbagħad l-istess salarju illi ssemma għar-rigward tal- kummissarju tal-pulizija jibda japplika għal kull kap tas-servizz tas- sigurta', ikunx membru tal-korp tal-pulizija jew le.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jikkonferma li attwalment ma jeżistix servizz tas-sigurta' u li s-servizzi tas-sigurta' li jinsabu għaddejjin bħalissa m'humiex differenti minn dawk li kienu jeżistu fi żmien il-gvern Laburista ta' bejn l-1996/1998 u fi żmien il-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-liġi għaddiet fis-sajf ta' l-1996 u daħlet in vigore f'Settembru ta' dik l-istess sena.

S'issa għaddejna minn ċerta riorganizzazzjoni, ħalli naraw kif se norganizzaw internament is- servizz tas-sigurta', u ma nistax nitħaddet dwar il-mod kif kienet qed issir l-applikazzjoni tal-liġi tas-servizz tas-sigurta' fis-sentejn li kien hemm gvern Laburista, peress li l-liġi daħlet in vigore ftit qabel l- elezzjoni ta' l-1996.

Is-servizz tas-sigurta' għandu funzjonijiet speċjali u jinkorpora ċerti poteri tal-pulizija.

Qabel is-security division kienet parti integrali mill-korp tal-pulizija pero' aħna għedna li l-korp tal- pulizija għandu jżomm ċerta funzjoni ta' security għar-rigward ta' immigration u affarijiet oħra, pero' s-servizz ta' intelligence għandu jinqata' kompletament mill-korp tal-pulizija.

Fil-fatt issa qegħdin jiġu individwati n-nies li huma fl-NDIU u membri oħrajn illi jifformaw parti mill-aġenziji taż-żamma ta' l-ordni biex jiġu assorbiti fis-servizz tas- sigurta', li llum m'għadux jifforma parti mill-korp tal-pulizija.

Meta dan is-servizz jibda jiffunzjona kif suppost, se jkun hemm responsabbiltajiet ferm iktar minn dawk li kienu jeżistu għar-rigward tas- security division tal-pulizija.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Qed nifhem tajjeb li, as of now, is-servizz ta' sigurta' bħala enti amministrattiva separata ma jeżistix, imma qed ikun hemm tħejjijiet biex eventwalment jitwaqqaf?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Bħala enti separata jeżisti, skond il-liġi, imma aħna rriduh li jinfatam aktar mill-korp tal-pulizija u jassorbi fih l-NDIU.

Fil-fatt l-istruttura diġa' ġiet ippjanata u se tidħol fis-seħħ dalwaqt.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Nixtieq inkun naf jekk il-Ministru huwiex qed jikkonferma li apparti milli twaqqaf skond il-liġi, amministrattivament as of now l-enti tas-servizz ta' sigurta' huwa ineżistenti.

Jien qed ngħid amministrattivament u mhux skond il-liġi, għax jista' jkun hemm xi ħadd li qed jagħmilha ta' kap tas-sigurta' u ma jkollu xejn taħtu, ħlief l-istess servizzi tal-pulizija li kellu qabel, u jista' jkun hemm sistema embrijonika diġa' amministrattiva li teżisti u li qed taħdem.

Jien nixtieq inkun naf jekk amministrattivament teżistix din l-enti.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, amministrattivament l-NDIU taqa' taħt il- kap tas-sigurta', jiġifieri minn dak il-lat ir-riorganizzazzjoni saret.

Li rridu nagħmlu huwa li s-security division tal-pulizija ma jkunx fiha biss pulizija imma jkun hemm membri oħrajn mill-forzi ta' l-ordni, u allura minn dak il-lat għadha ma twaqqfitx.

Barra minn hekk, hemm maħsub illi jkun hemm pakkett speċjali għas-servizz tas-sigurta' innifsu u fil-każ tal- kap tas-servizz tas-sigurta' dak il-pakkett kien diġa' ġie deċiż.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: M'aħniex qed niftehmu tajjeb vis-a-vis dak li għadu kemm qal il-Ministru, cioe' li dak li jeżisti bħalissa amministrattivament huwa embrijonikament l-NDIU.

Jista' allura jikkonfermalna li effettivament l-NDIU qegħda topera bħala l-ewwel element tas-servizz tas- sigurta'?

Jista' jgħidilna lil min qed tirrapporta l-NDIU?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-NDIU twaqqfet fl-1993 - naturalment m'iniex se ngħid min huma l-membri - u hija komposta minn membri tal-korp tal- pulizija, membri mill-armata u mpjegati minn dipartimenti oħra tal-gvern li għandhom x'jaqsmu mal-ġlieda kontra d-droga.

Issa dawn se jiġu direttament taħt il-kap tas-servizz tas-sigurta'.

Għalkemm l-NDIU qiegħda fi stat embrijonijku pero' se jittieħdu passi biex fil-fatt titwaqqaf amministrattivament.

L-NDIU diġa' taqa' taħt il-kap tas-sigurta'.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-NDIU għandhiex segretarjat permanenti jew hijiex sempliċement kumitat fejn jiltaqgħu numru ta' aġenziji u jitkellmu bejniethom?

Jekk għandha segretarjat permanenti, x'livell hu l-kap ta' dan is-segretarjat, li nimmaġina li jirrapporta lill- kap tas-sigurta'?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Neskludi kompletament li qegħdin nitkellmu fuq kumitat fejn il-membri jiltaqgħu u jitkellmu bejniethom.

Fil-fatt ma sar l-ebda tibdil fl-istruttura, la minn kif kienet meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni bħala prim ministru kien responsabbli għall-intern u lanqas minn kif ħallejtha jien meta kont ministru ta' l-intern.

Ma nixtieqx nidħol iż- żejjed fid-dettalji ta' l-istruttura pero' hawn għandna grupp ta' nies illi jaqdu l-inkarigu li għandhom billi jagħmlu intelligence service u jżommu informazzjoni fuq reati kontra d-droga u n-nies li jikkommettu dawn ir-reati.

L-NDIU taħdem bi sħiħ mal-korp tal-pulizija u peress li issa se ssir parti mis-servizz ta' sigurta', illi l-kap tiegħu temporanjament huwa l-kummissarju tal-pulizija, nimmaġina li l-koperazzjoni għandha tiżdied.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, niskuża ruħi jekk forsi ma kontx ċar biżżejjed fil-mistoqsija tiegħi.

Jien nixtieq inkun naf jekk attwalment hemmx segretarjat permanenti tal-NDIU?

Huwiex il-każ li l-NDIU at best isservi sempliċement ta' clearing house, fejn meta jiltaqgħu r- rappreżentanti ta' l-aġenziji differenti jikklerjaw l-informazzjoni bejniethom?

Għalhekk nerġa' nistaqsi jekk jeżistix segretarjat permanenti tal-NDIU awtonomu u, jekk jeżisti, x'inhu jsir biex effettivament dan is- segretarjat tabilħaqq jopera għal intelligence u clearance activities, xi ħaġa li fl-opinjoni tiegħi ma jagħmilhiex.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Qed noqgħod attent kif nirrispondi minħabba n-natura tas-suġġett, fis-sens li ma nagħtix dettalji dwar it-tagħmir ...

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ALFRED SANT: Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet speċifikament fl- interess pubbliku, għaliex f'dan il-pajjiż ma nistgħux nibqgħu nilagħbu bil-fantażmi u noqogħdu attenti x'ngħidu li ma mmorrux niżvelaw xi ħaġa!

Il-punt huwa li l-poplu għandu jkun jaf li m'hemm xejn x'tiżvela!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Safejn naf jien kont qed inwieġeb il-mistoqsijiet li kienu qed isiru mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni!

Fil-fatt il-pożizzjoni m'hijiex kif qal il-Kap tal-Oppożizzjoni, li dawn huma biss niss li jikklerjaw l-informazzjoni li jgħaddulhom aġenziji oħrajn.

(Interruzzjonijiet) Issa m'iniex se noqgħod nerġa' ngħid x'jagħmlu u ma jagħmlux!

(Interruzzjonijiet) Hemm ċerta struttura fl-NDIU li hija differenti minn kif qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, cioe' li jikklerjaw biss l-informazzjoni ta' ħaddieħor.

Fil-fatt l-informazzjoni jiġbruha huma wkoll u huma jaqgħu taħt il-kap ta' l-NDIU, illi huwa l-kap tas-section illi tiġbor l-informazzjoni dwar id-droga.

Fl-NDIU, korp amministrattiv u indipendenti mill-pulizija, hemm nies b'livelli differenti u issa din il-unit se ssir parti mill-istruttura tas-servizz tas-sigurta`.

(Interruzzjonijiet) Qed ngħidlek li hemm il-kap u għandu l-istruttura tiegħu.

ONOR.

ALFRED SANT: Min huwa l-kap?

ONOR.

TONIO BORG: Mhux kulħadd jaf min hu l-kap!

Huwa l-istess kap illi kien hemm meta kont prim ministru inti, cioe' Herbert Agius.

(Interruzzjonijiet) M'hemm xejn x'taħbi!

Ilni ngħid l-istess ħaġa żmien twil pero' m'hu veru xejn li, kif qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, kulma jagħmlu huwa li jgħaddu l-informazzjoni għaliex dawn organizzati biex jiġbruha l-informazzjoni huma wkoll - naturalment m'iniex se ngħid kif inhuma organizzati biex jiġbruha, għax imbagħad ma jibqax intelligence unit! - u għandhom kap, għandhom l-istruttura tagħhom u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jmissu jaf li jagħmlu aktar minn dak li qal hu għaliex hu kien responsabbli minnhom.

ONOR.

ALFRED SANT: Għalhekk għamilt dawn il-mistoqsijiet.

Meta noqogħdu nirranġaw dawn il-affarijiet mal-ħbieb inkunu qed nidilku l-idejn!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Meta s-Sur George Grech nħatar kap tas-servizz tas- sigurta', speċifikament ingħatalu l-pakkett li semmejt bil-miktub.

Għalkemm meta tela' gvern Laburista kien qal li se jħassar il-liġi tas- servizz tas-sigurta', baqa' ma ħassarhiex u għamel sewwa għax konna se mmorru lura minflok 'il quddiem.

(Interruzzjonijiet) Naf li ma taqbilx miegħi.

Aħna ridna li s-servizz tas-sigurta' jkun post fejn jistgħu jikkoperaw is-servizzi l-oħrajn biss u mhux nagħtu dan ir-rwol lill- pulizija wkoll, għaliex jekk nagħmlu hekk nispiċċaw li l-prosekutur tkun il-pulizija, l-investigatur tkun il-pulizija u s-servizz tas-sigurta' jkun f'idejn il-pulizija wkoll.

Il-Partit Laburista ma kienx qabel magħna u vvota kontra dik il-liġi, pero' għalkemm qalu li se jħassruha fis-sentejn li għamlu fil-gvern ma ħassruhiex!

(Interruzzjonijiet) Ġiet l-elezzjoni, l- abbozz ta' liġi illi kellu jħassar din il-liġi waqa' u aħna għedna li se nirriattivaw is-servizz ta' sigurta' u l-liġi ma konniex se nħassruha.

Għalhekk f'dan il-kuntest aħna obbligati bil-liġi li nħallsu d-differenza fis-salarju biex jiġi ekwivalenti għal dak l-ammont li ftehemna mal-kap tas-servizz tas-sigurta', li seta' kien il-kummissarju tal-oulizija jew seta' kien persuna oħra, pero' f'dan il-każ kien il-kummissarju tal- pulizija.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jaf il-Ministru li bis-sistema li qed jiddefendi qed nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn min għandu xi informazzjoni minflok iqassamha qed jipprova jżommha għalih għax naħa ma tafdax lill-oħra, aktar u aktar għax m'hemmx sistema permanenti ta' clearance?

Fl-opinjoni tagħna din is- sistema permanenti ta' clearance kellha tkun mill-bidunett taħt il- kummssarju tal-pulizija, mingħajr ma noqogħdu nagħtuh xejn extra.

F'pajjiż żgħir irid ikollok aġenzija waħda li tabilħaqq ikollha poter eżekuttiv li tfittex, tinvestiga u tagħmel xogħol ta' intelligence u over and above tkun qiegħda in charge, u mhux bħalma qed isir issa fejn għandna kollox żgangat, biex xi ħadd joqgħod jippoża li qed jikkordina meta m'hu qed jikkordina xejn!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ma naqbel xejn ma' dak li qed jgħid il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Jien ngħid li t-twaqqif ta' servizz awtonomu għandu jżid l- effiċjenza fil-ġbir ta' l-informazzjoni u huwa garanzija ħafna aħjar biex ma jkollokx wisq poter konċentrat f'korp wieħed.

Ħafna miIl-pajjiżi tad- dinja jadottaw din is-sistema, anzi jkollhom servizz tas-sigurta' għal kull aġenzija pero' aħna bħala pajjiż żgħir żammejna servizz ta' sigurta' wieħed għall-armata, għad-dwana u għall-pulizija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ninforma lill-Onor Membri li se nippreżenta l-Minuti konfermati tal- laqgħat tal-kumitat permanenti dwar ix-xogħol tal-Kamra li saru matul din il-leġislatura.

Ngħaddi issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Report and financial statements tal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 1999;

Estimi ta' nfiq tal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ għas-sena 1999/2000;

Tagħrif dwar l-allokazzjoni ta' fondi taħt il-Vot 4070 tal-ministeru għall-politika soċjali lil non-governmental organisations għas-snin 1998 u 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10771;

Tagħrif dwar l-għadd ta' applikazzjonijiet u benefiċċjarji taħt skemi ta' l-awtorita' tad-djar, u l-flus minfuqa fuq kull skema bejn il-5 ta' Settembru 1998 u s-27 ta' Ottubru 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 10772; u

Tabella li tagħti tagħrif dwar l-għadd u d-degrees ta' gradwati jirreġistraw għax-xogħol fl-aħħar ta' Settembru 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 10815.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet pendenti għall-ftuħ ta' skejjel li jgħallmu l-Ingliż lill-barranin, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10588.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti għal kategoriji ta' franchise agreements;

Avviż Legali Nru. 176 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar eżenzjonijiet ġenerali għal ftehim ta' xiri esklużiv;

Avviż Legali Nru. 177 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar eżenzjonijiet ġenerali għal ftehim ta' distribuzzjoni esklużiv; u

Avviż Legali Nru. 178 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 li jemendaw ir-regolamenti dwar eżenzjonijiet ġenerali għal ftehim ta' xiri esklużiv dwar birra u xorb.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kmamar mibnija illegalment fuq art tal-gvern f'Ta'Farżina housing estate, Qormi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10351;

Tagħrif dwar l-għadd ta' priġunieri fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin fl-20 ta' Ottubru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10558; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' membri fil-korp tal-pulizija li ntbagħtu barra minn Malta għal taħriġ bejn l-1 ta' Jannar u s-27 ta' Ottubru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10652.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' pazjenti li daħlu fl-Isptar Zammit Clapp mill- Isptar San Luqa bejn l-1 ta' Jannar u t-30 ta' Settembru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10705.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar delegazzjonijiet li marru Brussels in konnessjoni ma' l- eżerċizzju ta' screening ma' l-Unjoni Ewropea bejn April u Ottubru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10785

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Gatt.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KUNSILLI LOKALI

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Att ta' l-1993 dwar il-Kunsilli Lokali.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: NisNiNiNissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1993 dwar il-Kunsilli Lokali", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru. 2)".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR OPPORTUNITAJIET INDAQS (PERSUNI B'DIŻABILITA' )

EQUAL OPPORTUNITIES (PERSONS WITH DISABILITY) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-27 ta' Ottubru, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Rita Law hija in possession.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, meta l-ġimgħa l-oħra kont qed nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi għedt li din il-liġi se tolqot persuni li jbatu minn ċerti diżabilitajiet u għalhekk inħoss li l-Istat għandu jagħti prijorita' liIl-problemi li għandhom persuni b'diżabilita' fiżika jew mentali.

M'hemmx dubju li din il-liġi hija sabiħa fuq il-karta - waqt li niddikjara mingħajr tlaqliq aħna fuq din in-naħa ċertament li naqblu magħha fil-prinċipju, m'għandux għalfejn joħodha bi kbira l-Ministru Gonzi li nikkritikaw ċerti aspetti tagħha - u għandna nagħmlu l-almu tagħna biex din il-liġi li tagħti opportunitajiet indaqs lil persuni b'diżabilita' tgħaddi minn dan il-parlament.

Fil-fatt xtaqt inqajjem xi punti li m'aħniex naqblu magħhom f'din il-liġi.

Mr Speaker, nista' nikkwota klawsola 3, is-superseding clause, li kienet tifforma parti mill-white paper li kienet saret mill-gvern Laburista u li donnu l-Ministru Gonzi ma kienx jaf li tħalliet barra meta l-liġi tressqet mill-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Jien niskanta kif klawsola importanti bħal din qabżitlu u tħalliet barra.

Din il-klawsola kienet tgħid hekk:

"If any other law is inconsistent with this Act, this Act shall prevail and the other law shall to the extent of the inconsistency be null and void".

Jiġifieri f'din il-klawsola aħna konna qed ngħidu li meta persuni b'diżabilita' jiltaqgħu ma' problemi ta' diskriminazzjoni fil-konfront tagħhom minħabba liġijiet oħra, se tipprevali din il-liġi pero' għal xi raġuni jew oħra din il-klawsola ma tniżżlitx f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Dawn huma affarijiet tal-biki għaliex hawnhekk għandna kontradizzjoni sħiħa, fejn minn naħa qed titressaq liġi li tagħti opportunitajiet indaqs lill-persuni b'diżabilita', u min-naħa l-oħra qed titneħħa din il-klawsola li kienet tagħti assigurazzjoni li f'każ li persuna b'diżabilita' tiltaqa' ma' xi liġi oħra li tkun qed tiddiskrimina kontriha, tirbaħ din il-liġi.

Ma rridu qatt ninsew, Mr Speaker, li l- persuni b'diżabilita' huma nies li għandhom għajta maħnuqa u aħna bħala r- rappreżentanti tagħhom hawn ġew għandna l-obbligu li nitkellmu fuq il- bżonnijiet, it-tbatijiet u l-problemi li għaddejjin minnhom.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li huwa importanti li qabel ma titressaq liġi jsiru l-preparamenti neċessarji u fil-fatt il-Gvern Laburista kien ħaseb ukoll biex il-qorti tal-familja tkun lesta qabel ma titressaq din il- liġi għaliex konna nafu li jekk jitressqu ħafna complaints quddiem il- kummissjoni se jinħoloq staġnar fil-qorti u l-persuni b'diżabilita' se jdumu jistennew biex tinqatgħalhom is-sentenza tagħhom u jaraw jekk humiex se jingħataw opportunita' indaqs jew le.

Anke niftakar li l-Onor.

Joe Debono Grech, dak iż-żmien il-ministru responsabbli mit-trasport, kien ordna karozzi tal-linja ġodda low floor ħalli persuni b'diżabilita' jkollhom aċċess aħjar għat-trasport pubbliku, sija jekk ikunu jridu joħorġu għax-xogħol u sija jekk ikunu jridu joħorġu għall-iskola.

Issa għalkemm din il-liġi turi li hemm il-ħsieb li se ssir nefqa biex il-problema ta' aċċessibilita' għal persuni b'diżabilita' tittaffa xi ftit, fl-istess ħin ma nistax ma nsemmix il-fatt li fl-aħħar budget imressaq mill-gvern Nazzjonalista in-nefqa fuq il-maintenance ta' l-iskejjel statali naqset b'Lm400,000 u n-nefqa fuq il-computers naqset b'Lm200,000.

Jien ma nistax nifhem kif il-gvern qed jisħaq li t-tfal b'diżabilita' għandhom jingħataw opportunita' daqs tfal oħra u mbagħad ikun hu stess li jnaqqas il-flus mill-voti tal-ministeru ta' l-edukazzjoni!

Mr Speaker, nixtieq insemmi wkoll x'kien qed jagħmel il-gvern Laburista biex il-ħajja tal-persuni b'diżabilita' jagħmilha aktar faċli u se nibda billi nsemmi xi proġett li kienu qed isiru mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

F'Jannar ta' l-1997 wara laqgħa kordjali li saret bejn rappreżentanti tal-kummissjoni u rappreżentanti mill-ministeru tax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni, kien ġie deċiż li jitwaqqaf accessibility unit bil-għan li jsir titjib fil-faċilitajiet għall-aċċessibilita' fil-bini u anke fl- ambjent miftuħ fil-pajjiż.

Dan kollu juri s-serjeta' li kien qed jaħdem biha gvern Laburista fit-tfassil ta' pjani sodi għall-futur.

Nagħti eżempju ieħor ta' x'kien għamel gvern Laburista.

Il-kummissjoni kienet tat l-appoġġ kollu tagħha lill-istitut tal-lingwistika ta' l-Universita' ta' Malta biex bl-għajnuna tal-group family ta' persuni nieqsa mis-smigħ ssir riċerka fil-lingwa Maltija tas-sinjali u l-kummissjoni kienet qed tgħin ukoll biex tipprovdi ħaddiema tagħha biex jagħmluha ta' interpreti.

Dan kien pass importanti ieħor li kien qed jagħmel il-gvern Laburista biex lil dawn in-nies jagħmlilhom il-ħajja aktar faċli.

Il-gvern Laburista, flimkien mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' u flimkien mal- SPCA, kien ta bidu għal proġett pilota ieħor, bil-għan li f'Malta titwaqqaf skola fejn jiġu mħarrġa l-klieb gwida u jingħata taħriġ lil persuni neqsin mid-dawl dwar kif jagħmlu użu minn dawn il-klieb.

Dan kollu juri li l-gvern Laburista kien qed jagħti l-għajnuna kollha meħtieġa lil min kellu xi diżabilita'.

Minbarra l-ħidma tal-gvern Laburista f'dawn il-proġetti, il-kummissjoni kellha wkoll għadd ta' diskussjonijiet biex jiddaħħlu faċilitajiet ta' aċċessibilita' f'diversi postijiet, bħal, per eżempju, fuq il-bini tal- vapuri tal-Gozo Channel u fil-junior lyceum ta' Santa Luċija.

Dawn kienu żewġ proġetti ġodda li kienu qegħdin isiru fi żmien l-amministrazzjoni Laburista u l-accessibility unit kien qiegħed jara li x-xogħol isir b'tali mod li jkun aċċessibbli għall-persuni b'diżabilita'.

Ma jagħmilx sens li taħtar kummissjoni jekk ma jsirux id-diskussjonijiet meħtieġa ma' l-oqsma kollha li b'xi mod jew ieħor ikollhom x'jaqsmu mal- persuni b'diżabilita' u għalhekk kien għaqli l-gvern Laburista meta nvolva wkoll id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, il-kunsilli lokali, il-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ, il-ministeru tad-djar, id-dipartiment tat-toroq, l-istitut kattoliku u diversi għaqdiet oħra.

Din hija s-serjeta' li jrid jimxi biha dan il-gvern li sfortunatament mhux talli ma pprovax jameljora ċerti aspetti tal-liġi talli naqqas mill-affarijiet tajbin li kien ippropona Gvern Laburista, fosthom is-superseding clause li għamilt riferenza għaliha iktar kmieni fid-diskors tiegħi.

Mr Speaker, il-kummissjoni kompliet tgħin billi pprovdiet kotba, videos u audio cassettes biex jgħinu fl-edukazzjoni ta' tfal b'diżabilita'.

Dawn huma s-servizzi li għandhom jingħataw biex dawn in-nies iħossuhom li qed jagħmlu parti mis-soċjeta' u jħossuhom iktar indipendenti, imbagħad inkunu nistgħu niftaħru li din il-liġi qed titwettaq u li persuni b'diżabilita' għandhom l-opportunitajiet kollha li għandhom persuni oħra hekk imsejħa normali.

Mr Speaker, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar l-akkomodazzjoni għall-persuni b'diżabilita'.

Jien inħoss li f'dan il-qasam għandu jsir ħafna xogħol u għandha tingħata attenzjoni kbira lil min għaddej minn ċerti problemi, bħal dawk in-nies fil-Kottonera li jinsabu kkalzrati f'darhom stess.

Naf persuna li minħabba li għandha tliet sulari taraġ ma tistax toħroġ minn darha, u l-ftit ċans li għandha biex tinżel minn fuq għal isfel huwa meta jkun imissha vista l-isptar u n-nies ta' l-ambulanza jerfgħuha bis-siġġu b'kollox.

Dawn in-nies irridu naħsbu fihom bis- serjeta'.

Naf b'każ ieħor ta' persuna oħra li toqgħod il-Fgura, li minn raġel mimli saħħa, spiċċa f'wheelchair wara li kellu accident u d-dar fejn joqgħod m'hijiex adatta għalih għaliex il-bibien m'humiex wesgħin biżżejjed biex jgħaddi wheelchair u għalhekk isibha diffiċli ħafna biex imur minn kamra għal oħra.

Meta l-familja ta' din il-persuna marret biex tara jekk għandhiex ċans tieħu akkomodazzjoni alternattiva tal-gvern, qalulha li ma setgħux japplikaw għaliex id-dar fejn joqogħdu m'hijiex tal-gvern.

Jista' xi ħadd jispjegali kif din il-familja tista' tħallas biex tixtri dar oħra meta dan ir-raġel li kien il-breadwinner tal-familja lanqas għandu ċans jerġa' jirritorna fuq il-bank tax-xogħol?

Għalhekk inħoss li għandu jingħata iktar spazju għal diskussjoni biex naraw eżattament minn xiex qegħdin ibatu persuni b'diżabilita'.

Nixtieq insemmi każ ieħor ta' persuna b'diżabilita' li qaltli li meta marret għal operazzjoni fid-day surgery u daħlet fl-operating theatre qalulha li ma kienx hemm dental operating theatre, affarijiet tal-biki!

Naħseb li l-ewwel ħaġa li għandu jagħmel il-ministru huwa li jara n- nuqqasijiet li jeżistu biex persuni b'diżabilita' verament jingħataw l- għajnuna li għandhom bżonn.

Ta' min jinnota wkoll li jeżistu biss skejjel privati għal tfal b'diżabilita' mentali u dawk li jbatu minn- autism u allura dawk il-familji li għandhom tfal b'dawn il-problemi qed ikunu kostretti li jħallsu biex jedukaw lil uliedhom.

Jien nittama li l- gvern jivvota iktar flus biex dawn it-tfal ikunu jistgħu jingħataw opportunitajiet daqs ħaddieħor.

Barra minn hekk, għandna biss żewġ għalliema għal dawk it-tfal li jbatu mid-Down's syndrome.

M'huwiex sewwa li jintnefqu ħafna flus f'affarijiet oħra u mbagħad nixxaħħu ma' dawn il- persuni bi problemi li tant qegħdin jistennew din il-liġi biex forsi xi darba jkunu ugwali daqs ħaddieħor.

Mr Speaker, il-liġi ma titkellem xejn fuq is-674 persuna li jbatu minn mard mentali, fuq it-379 persuna li jbatu min-nuqqas ta' smiegħ, fuq l-414 persuna li huma nieqsa mid-dawl u fuq l-1,446 persuna b'diżabilita' fiżika.

Dawn in-nies kollha qegħdin iħarsu lejn din il-liġi b'entużjażmu kbir u anke bi ħniena biex nagħtuhom l-għajnuna tagħna bil-fatti.

Pero' jiddispjaċini ngħid li lanqas qatt ma nasal biex nemmen li dan il-gvern se jkun ħanin ma' dawn in-nies u se ngħid għaliex.

Din is-sena għamilt mistoqsija parlamentari fuq persuna li ġiet tilmenta miegħi għax meta marret titlob l-għajnuna biex tixtri computer lit-tifla tagħha, minflok ingħatat is-somma ta' Lm500 ingħatat biss Lm250.

MR SPEAKER: Ippermettili ninterrompik, Onor. Law, għaliex reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

RITA LAW: Nirringrazzja lill-Kamra kollha.

Mr Speaker, irrid ngħid li l-familji li għandhom persuna b'diżabilta' jonfqu ħafna flus biex jaraw li kemm jista' jkun il-persuna b'diżabilita' tgħix ħajja indipendenti u normali u għalhekk inħoss li ma kenitx xi ħaġa ġusta li l- għajnuna finanzjarja li kienet tingħata biex jinxtara computer għall- persuna b'diżabilita' tnaqqset bin-nofs.

Din m'hijiex xi ħaġa li tnissel fiduċja f'dan il-Gvern minn dawn il-persuni li jridu jħossu li qegħdin jgħixu ħajja b'opportunitajiet indaqs.

Nagħlaq billi ngħid li għalkemm naqbel li għandu jingħata l-aħjar servizz lill-persuni b'diżabilita', ma nħossx li din il-liġi se tkun tfisser ħafna.

Jekk verament irridu li din il-liġi tagħti l-frott tagħha hemm bżonn li nemmnu f'dak kollu li qed jintqal f'din il-liġi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, naħseb li kieku kont persuna li l- bżonnijiet tiegħi qed jiġu indirizzati minn din il-liġi, l-aħħar ħaġa li kont inkun irrid hija li l-membri ta' din il-Kamra jqumu biex irenduni an object of pity, billi jiddibattu l-Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs b'sentimentaliżmu żejjed u b'emozjoni żejda u jiena nispiċċa l- miskina u l-batuta.

Jidhirli li jekk se nużaw dan l-ispirtu f'dan id- dibattitu inkunu qed innaqqsu mid-dinjita' tal-persuni bi bżonnijiet differenti minflok nagħtuhom id-dinjita' li s'issa minn dejjem kienet miċħuda lilhom.

Fil-fatt irridu nirrikonoxxu li matul is-snin mhux biss inqasna milli nagħrfu d-drittijiet ta' persuni b'diżabilita', li fuq kollox huma nies li għandhom bżonnijiet bħal nies oħra imma li għandhom bżonnijiet li mhux kulħadd għandu, imma nqasna wkoll milli nagħrfu l-potenzjal sħiħ tagħhom u l-kontribut li huma għandhom x'jagħtu mhux biss fuq livell prattiku imma anke fuq livell soċjali.

Illum m'aħna qed nagħmlu xejn anqas u xejn iktar f'din il-Kamra milli nifformalizzaw dak li s-sens komun u l-loġika jmisshom ilhom li wrewna li kellna nagħmlu u jekk għandha tidħol xi emozzjoni partikolari f'dan id-dibattitu għandha tkun dik ta' umilta' u ta' dispjaċir li kellna naslu sa xahrejn biss qabel il-bidu tat-tielet millennju biex nindirizzaw inġustizzji kbar.

Naturalment kull liġi ma tkun tfisser xejn partikolari jekk ma tkunx dejjem akkumpanjata minn intenzjoni ta' implimentazzjoni, minn rieda tajba u minn ħeġġa li nġegħluha tiffunzjona.

Sfortunatament hawn Malta għandna ħafna liġijiet li aħna nsejħulhom dead letters għaliex huma nieqsa mill-implimentazzjoni.

Per eżempju, skond il-liġijiet li għandna Malta jmissha nadifa xummiema imma l-Litter Act tagħna huwa wieħed skartat u allura nistgħu ngħidu illi qatt ma ffunzjona kif kellu jiffunzjona.

Il-leġislazzjoni li ssir f'din il- Kamra trid tiġi implimentata fl-iskejjel tagħna, fit-toroq tagħna, fuq il- postijiet tax-xogħol, fil-postijiet pubbliċi u fil-familji tagħna pero' jrid ikun hemm bidla kruċjali fil-mentalita'.

Jingħad x'jingħad, din il- liġi hija waħda pożittiva għaliex bażikament qiegħda tistabilixxi xi ħaġa li qatt ma kellna, pero' rridu nkunu ċari u ngħidu li hija biss il-bidu u rridu nkunu lkoll kemm aħna li nagħtuha l-ħajja u nsarrfu, kif dejjem irridu nagħmlu, il-kliem f'fatti u f'riżultati.

Forsi xi ħadd jaħseb li qed nidealizza ż-żejjed jekk ngħid li rridu nrendu din il-liġi stess kważi redundant fiha nnifisha għaliex għad irid jasal żmien li din il-liġi tant tkun saret parti integrali u naturali mill-ħajja ta' kuljum, li lanqas biss kważi jkollna bżonn inħarsu lejha ħlief meta jkun hemm xi inġustizzja legali.

Madwar ħames snin ilu, il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabbilta' kellha poster bi kliem Martin Luther King li "l-liġi ma tibdilx il-qalb imma trażżan lil min hu bla qalb".

Naħseb li din il-liġi trid tkun il-fulcrum biex aħna nkomplu nbiddlu l-attitudini tagħna lkoll u nqisuha biss bħala pedament li fuqu rridu nibnu soċjeta' aktar sensittiva, aktar miftuħa għal kulħadd u soċjeta' li ma tagħlaq bibien lil ħadd.

Mr Speaker, kif diġa' ntqal hawn ġew imxejna 'l quddiem ħafna minn dawk iż-żmenijiet koroh fejn persuna b'diżabilita' kienet tinħeba mill-familja u meta s-superstizzjoni, sforz l-injoranza, kienet trendi persuna b'nuqqas fiżiku jew mentali kważi xi ħaġa ta' stkerrija.

Naħseb li llum għadna għaddejjin mill-fażi ta' tolleranza, pero' din m'hijiex biżżejjed u rridu kemm jista' jkun malajr nersqu lejn integrazzjoni sħiħa lejn aċċettazzjoni u lejn l-hekk imsejħa normalita'.

L-għan ewlieni ta' din il-liġi huwa li titneħħa d-diskriminazzjoni kontra min għandu nuqqas fiżiku jew mentali li jillimita b'mod sostanzjali xi attivita' vitali fil-ħajja ta' kuljum ta' dik il-persuna.

U fil-fatt il-liġi tħares lejn attivitajiet li huma kkonsidrati primarji fil-ħajja tal-bniedem u titkellem fuq l-impjiegi, l- edukazzjoni, l-aċċessibilita' fiżika, l-aċċessibilita' għas-servizzi, id- dritt għall-akkomodazzjoni u tħares ukoll lejn l-oqsma ta' l-insurances u t- trade unions.

Il-liġi toħloq il-framework pero' l-onus biex jitlaħħam u jingħata l-ħajja dan il-framework se jaqa' fuq il-kummissjoni nazzjonali li se tinħatar u li permezz ta' din il-liġi se tingħata status legali.

Fil- fatt permezz ta' din il-liġi l-kummissjoni se tingħata s-snien inkella ma tkunx effettiva bħalma ġieli kellna kummissjonijiet li sfortunatament ma kenux effettivi.

Barra minn hekk, il-kummissjoni qed tingħata ħafna drittijiet legali pero' l-liġi qiegħda timponi fuqha wkoll ħafna dmirijiet u għalhekk hemm bżonn li jkun hemm fiha persuni mill-aktar intiżi, mill-aktar kompetenti u ħabrieka u li fuq kollox li jkollhom viżjoni wiesgħa.

Skond din il-liġi l-kummissjoni għandha lista twila ta' doveri u naħseb li biex tiffunzjona tajjeb irid ikollha support structure li jippermettilha tmexxi bix-xogħol, għax irridu nirrikonoxxu illi m'hijiex ħaġa faċli, speċjalment meta wieħed jikkonsidra kif il-burokrazija xxekkel u kultant tasal biex tistaġna, li jkollok kummissjoni li tidentifika, tistabilixxi u taġġorna kull prinċipju ta' eżekuzzjoni nazzjonali li jkollu x'jaqsam ma' affarijiet ta' diżabilita'; li tidentifika l-ħteġijiet mhux biss tal-persuna konċernata imma anke tal-familja u tal-korpi volontarji li jkollhom x'jaqsmu magħha; li jkollok kummissjoni li tassigura li jkun hemm il-kordinazzjoni meħtieġa bejn dipartimenti u aġenziji tal-gvern; li tissorvelja s-servizzi kollha offruti; li tkun il-monitoring body biex tara li l-għanjiet tal-liġi kollha jintlaħqu; li tinvestiga l-ilmenti li jsiru; li tidħol fil-mertu ta' kwestjonijiet u tiddeċiedi dwarhom; li teżamina liġijiet oħra bir-reqqa biex tara fejn hemm inkonsistenzi ma' l-għanijiet ta' dan l-Att u kif ukoll li tipproponi liġijiet u emendi oħra.

Sabiex il- kummissjoni tkun tista' tagħmel dan ix-xogħol kollu bilfors irid ikollha bażi soda u riżorsi biżżejjed biex taħdem kif inhu mixtieq u mistenni minnha.

Jien nammetti li fejn jidħlu kummissjonijiet kultant ikolli ċerti riservi u nibża' ħafna, forsi kontra dak li qalet l-Onor.

Law, illi kummissjoni kultant taf tkun top heavy, imma mbagħad tkun batuta ħafna għaliex ma jkunx hemm l-istrutturi essenzjali fil-livelli aktar 'l isfel.

Jien nemmen f'konsultazzjoni wiesgħa pero' nibża' wkoll li meta jkun hemm kummissjoni li tkun komposta minn ċertu numru ta' nies jinħolqu problemi, kultant ta' natura banali, li jfixklu l-ħidma neċessarja ta' dik il- kummissjoni.

Għalhekk bla dubju ta' xejn nemmen illi din il-kummissjoni trid twaqqaf ukoll bosta sotto-kumitati fi ħdanha ħalli jgħinuha tilħaq il-miri tagħha u trid ukoll tistabilixxi targets f'timeframe realistiku biex hi stess sservi ta' monitoring body tagħha nnifisha.

Barra minn hekk, naħseb li trid tfassal pjani fuq medda ta' snin biex it-tibdiliet meħtieġa jsiru bl-aktar mod meqjus u bl-aktar mod għaqli.

Jiena nawgura li min jidħol għall-impenn f'din il-kummissjoni jagħraf li dieħel għal impenn qawwi, pero' m'għandi l-ebda dubju illi d-dedikazzjoni ta' min jidħol f'din il-kummissjoni m'hijiex se tkun nieqsa.

Mr Speaker, nista' ngħid li fil-qalba tagħha din il-liġi qiegħda tirrikonoxxi l-fatt li fil-verita' jeżistu żewġ tipi ta' diżabiltajiet; dik fiżika jew mentali, li bl-Ingliż tissejjaħ impairment, u li l-bniedem iġorrha miegħu 24 siegħa kuljum, u d-diżabilita' l-oħra magħrufa bħala social disability, li sfortunatament tgħolli rasha f'ċerti ċirkostanzi u f'ċerti fażi tal-ħajja tal-persuna b'diżabilta'.

Din il-liġi qiegħda timmilita biex neħilsu mit-tieni tip ta' diżabilita', is-social disability, li wisq probabbli hi l-aktar li tweġġa', l-aktar li taħli potenzjal u riżorsi u li żgur hija l-aktar inġusta u nieqsa minn valuri umani.

Mr Speaker, f'dan id-dibattitu kienu bosta l-kelliema li tkellmu dwar l-aċċessibilita' fiżika għal postijiet pubbliċi, u ssemma partikolarment dan il-bini li qegħdin fih, li minkejja li safejn naf jiena ħarġet tender biex isir il-lift - u dan ġie kkonfermat lili minn tweġiba parlamentari li tani l-Onor.

Zammit Dimech xi xhur ilu - dan il-bini għadu inaċċessibbli, mhux biss għal dawk il-Maltin u l-Għawdxin li jixtiequ jżuruh u għal dawk ukoll li jiġu hawnhekk b'xogħol, imma wkoll għal dawk il-ħafna turisti li huma mċaħħda milli jaraw il-ġmiel li għandna hawn ġew, fosthom l-arazzi uniċi.

Ta' min isemmi wkoll il-ġonna pubbliċi, il-knejjes u postijiet ta' divertiment li minħabba n-nuqqas ta' aċċessibilita' jagħmlu l-ħajja għal persuni b'diżabilita' ħafna aktar iebsa.

F'dawn l-aħħar xhur inbeda eżerċizzju mill-planning authority biex proġetti li qegħdin fl-istadju ta' disinn ikunu konformi ma' regolamenti ta' aċċessibilita', imma nispera wkoll li fil-futur qarib immorru oltre minn hekk u naraw x'nistgħu nagħmlu f''bini eżistenti biex innaqqsu l-problemi li diġa' hemm.

Nittama li mhux se jkollna nistennew sakemm niġu biex inwaqqgħu u nerġgħu nibnu dan il-bini kollu mill-ġdid biex neliminaw il-problemi li għandna, għax naħseb illi ħafna minnhom għandhom soluzzjoni immedjata.

Mr Speaker, infakkar hawnhekk illi għandna wkoll bosta uffiċċji tal- kunsilli lokali li m'humiex aċċessibbli għal kulħadd, minkejja l-fatt illi l-liġi tal-kunsilli lokali tgħid li dawn il-postijiet għandhom ikun aċċessibbli għal kulħadd.

B'dispjaċir ngħid li wieħed minnhom huwa tal- lokalita' fejn jien kont sindku għal ftit xhur u niftakar b'mod ċar ħafna u anke b'ċerta mistħija l-ittra li darba rċevejt mingħand sinjura li qaltli biex ma nibagħtilhiex aktar stedin biex tiġi għal-laqgħat fl-uffiċċju tal- kunsill tagħna għaliex hi ma kellhiex aċċess għalih minħabba t-turġien li kien hemm.

Filwaqt li nifhem il-problemi - għax għexthom - biex jinstabu premises adegwati, inħeġġeġ biex l-uffiċċji tal-kunsilli lokali jkunu wkoll konformi mal-liġi.

Mr Speaker, madwar ħmistax ilu, jiena u l-Onor.

Helena Dalli kellna programm fuq stazzjon tar-radju, li kien proprju fuq dan l-abbozz ta' liġi, u daħlitilna telefonata mingħand semmiegħ li qalilna li l-kunċett ta' aċċessibilita' kultant qed jaqa' wisq fuq jekk hemmx rampi jew bibien wesgħin biżżejjed biex jgħaddi wheelchair u infatti dan is-sinjur ilmenta li m'hemmx concern biżżejjed dwar persuni nieqsa mid-dawl.

Ġab l-eżempju tal-lifts u qalilna li għalkemm huwa tajjeb li jkunu nstallati lifts fejn hemm bżonn, jekk in-numri tas-sulari ma jkunux imqabbżin il-barra, il- persuna nieqsa mid-dawl ma tistax tagħmel użu waħidha minnhom.

Dan is- semmiegħ rrifera wkoll għall-ħtieġa ta' għajnuna akustika, jiġifieri li leħen jagħti indikazzjoni ta' fuq liema sular ikun wasal il-lift u din m'hijiex xi ħaġa ta' barra minn hawn għax infatti ftit tas-snin ilu l- Amerika jien kont għamilt użu minn dawn it-tip ta' lift u naħseb li għandna nikkonsidraw li nagħmlu xi ħaġa simili.

Mr Speaker, jiena bħall-Ministru Gonzi nixtieq insellem lil Bridget Micallef li bil-paċenzja kollha tieħu ħsieb li tagħmel it-transcipts tad- diskors li jsir f'din il-Kamra.

Din il-ġimgħa Bridget laqgħatni fuq, fil- kamra tagħha, u rajtha tagħmel xogħol li jirrikjedi abilita' u paċenzja bil- computer b'ħeffa.

Is-Sinjorina Bridget Micallef hija xempju tad-dritt għax-xogħol, tad-dritt għall-aċċessibilita' għax-xogħol li hu kruċjali biex persuna ssib miżura ta' indipendenza personali, ta' indipendenza ekonomika, li tagħmel differenza enormi fil-ħajja.

Jiena lil Bridget nafha wkoll f'ambjent differenti għaliex tagħmel parti mill-komunita' ta' l-Ibraġġ, fejn bl-għajnuna tal-membri tal-familja tagħha titla' taqra l-lezzjoni waqt il-quddiesa ta' nhar ta' Ħadd u tieħu sehem f'bosta funzjonijiet, fejn il- parteċipazzjoni tagħha dejjem iddaħħal element ġdid f'dak li jkun għaddej, tipparteċipa f'komunita' li hi miftuħa għaliha u tagħti sehem fejn ħafna minna ma nipparteċipawx imma nieħdu biss.

Nixtieq nagħmel ukoll kumment qasir dwar persuni nieqsa mis-smigħ u minn hawnhekk inħeġġeġ lill- istazzjonijiet tat-televiżjoni lokali biex almenu f'bulletin minnhom ta' l- aħbarijiet jipprovdu servizz ta' sign language, kif naraw fuq stazzjonijiet barranin.

Ma naħsibx li qed nitolbu xi affarijiet impossibbli.

Mr Speaker, inkompli ngħid li l-liġi tissalvagwarda wkoll id-dritt tal- persuni b'diżabilita' għal akkomodazzjoni xierqa f'lukandi, fi djar ta' alloġġ, fi stabilimenti oħra u kif ukoll f'akkomodazzjoni ta' residenza.

Forsi meta nsemmu akkomodazzjoni f'lukanda jew f'dar ta' alloġġ tinstema' xi ftit esaġerata, għaliex hawn ħafna minnhom li għandhom l-faċilitajiet meħtieġa, pero' sfortunatament għad hawn nuqqasijiet kbar u preġudizzji kbar fil-konfront ta' persuni b'diżabilita' mentali.

Huwa aktar faċli li nħarsu u nsolvu l-problemi ta' persuni b'diżabilita' fiżika milli l- problemi ta' persuna b'diżabilita' mentali għaliex fil-fatt ma' din it-tip ta' diżabilita' għadna diffidenti ħafna.

Qisna għadna ma rrealizzajniex li bħal f'kollox hemm gradi differenti ta' diżabilita' mentali u għandna ħabta nitfgħu lil kulħadd f'keffa waħda u naħdmu bl-għamad quddiem għajnejna.

Pero' kull persuna għandha dritt għal edukazzjoni, kemm formali u kif ukoll informali, u hija l-aktar ħaġa bażika jekk verament nemmnu illi persuna b'diżabilita' għandha dritt tgħix ħajja kif jgħix kulħadd.

Persuna b'diżabilita' teħtieġ edukazzjoni imma b'appoġġ aktar minn ħaddieħor u ċerti persuni b'ċerti diżabilitajiet jeħtieġu aktar support minn oħrajn.

Jien nammetti li meta xi ftit snin ilu hawn Malta bdejna nitkellmu fuq l-edukazzjoni inklussiva kelli dubji kbar kemm kienet possibbli.

Naħseb illi dawn id-dubji kienu frott ta' esperjenza xejn sabiħa ta' meta kont għadni għalliema fi żmenijiet oħra u kelli studenta b'diżabilita' mentali fi klassi sekondarja.

Jiena ma kelli l-ebda taħriġ ta' kif nista' naħdem magħha u niftakar li kont inkun frustrata għaliex kont konxja min- nuqqasijiet tiegħi li ma kelli xejn x'noffri lil din l-istudenta.

Illum għadni ngħid li din l-istudenta ma ggwadanjat xejn matul dik is-sena skolastika għaliex nammetti li l-għan tiegħi dak iż-żmien kien li nżommha kwieta biex inkun nista' nkompli l-lezzjoni mad-29 studenta l-oħra li kelli.

Fil-fatt il-gost tal-kumplament tal-klassi kien meta kien jinqala' xi kjass biex nitilfu xi ftit minuti prezzjużi mil-lezzjoni.

Pero' fortunatament iż-żmien inbidel u llum għandna nies b'viżjoni wiesgħa li jagħrfu li hemm aktar nuqqasijiet fina milli f'persuni b'diżabilita' u li b'għajnuna u b'support speċjalizzat, l-integrazzjoni hija possibbli.

Mr Speaker, illum nagħraf illi dak li deherli impossibbli ftit tas-snin ilu huwa possibbli ħafna għaliex tfal b'developmental disabilities u diżabilitajiet oħra qed jiġu integrati f'mainstream education, pero' rridu nammettu wkoll li għadna verament fil-bidu ta' l-edukazzjoni inklussiva u għadha teżisti reżistenza, li magħha ġġib l-preġudizzju, imma għallinqas mexjin f'dik id-direzzjoni.

Il-kunċett ta' l-edukazzjoni inklussiva huwa wieħed mill-isbaħ u r- riżultati huma seduttivi ħafna pero' r-riżorsi umani u finanzjarji li hemm bżonn huma kbar ħafna.

Kull persuna b'diżabilita' mentali teħtieġ pjan ta' edukazzjoni individwali u dan il-pjan irid jitfassal minn team multi- dixxiplinarju flimkien mal-ġenituri ta' l-istudent u l-politika tagħna, safejn huwa possibbli, għandha tħares dejjem - u jekk ikun hemm xi limitazzjonijiet ma jridux ikunu mposti minna imma mill-istudent stess - lejn integrazzjoni sħiħa.

Filwaqt li rridu nibqgħu nipprovdu l-iskejjel u t-taħriġ speċjali, l-għan tagħna hu li l-użu tagħhom jonqos biex kemm jista' jkun titnaqqas is-segregazzjoni.

Ħafna minna nafu li sa ftit ta' żmien ilu lanqas id-dyslexia ma konna nafu x'inhi u tfal li kienu jbatu minnha konna nsejħulhom injoranti jew bi frażi verament kerha, educationally subnormal.

Illum id-dyslexia m'għadhiex timponi limitazzjonijiet edukattivi għaliex sirna nafu nkampaw magħha u allura nistgħu ngħinu lil dawk li jbatu minnha.

Illum għandna tfal b'autism u b'attention deficiency syndrome li jitgħallmu bank ma' bank ma' tfal oħra u fejn qabel dawn it-tfal kienu jkunu awtomatikament meqjusa inaċċettabbli fi klassi regolari, bil-mod il-mod qed jintegraw ruħhom ukoll u l-episodji ta' l-hekk imsejħa disruptions qegħdin dejjem jonqsu.

Mr Speaker, irridu nkunu realistiċi u ngħidu illi għandna bżonn riżorsi kbar, fosthom personnel mħarreġ u support set-ups.

Ilna ħafna nisimgħu bin- nuqqas ta' facilitators pero' sfortunatament bħalissa l-kors fid-diploma m'huwiex miftuħ minkejja li kien hemm ħafna li applikaw għalih, għaliex inqalgħet xi problema interna tal-fakulta' konċernata li waqqfet milli jsir l-intake ta' l-istudenti.

Irridu nifhmu li l-edukazzjoni inklussiva hija possibbli pero' teħtieġ li jkollha set-up sod għaliha inkella tikkrolla għal kollox.

Iżda d-diffikultajiet huma ħafna pero' m'humiex insormontabbli u ma nisstgħux nippretendu li mil-lum għal għada se nbiddlu kollox għall-aħjar.

L-importanti huwa illi b'din il-liġi se noħolqu qafas legali, se nistabbilixxu għanijiet u se nwaqqfu kummissjoni nazzjonali li se jkollha wkoll bażi legali.

Kulħadd jgħid li biex liġi tkun tajba trid tkun inforzata u jekk nibdew mill-ewwel biċ-ċiniżmu u bix-xettiċiżmu allura nistgħu nżarmaw.

Jien ngħid li minn x'imkien irridu nibdew u naħseb li rridu dejjem inħarsu 'l quddiem għaliex jekk se noqogħdu nistennew li jkollna l-optimum, inkunu qed nipparalizzaw lilna nfusna qabel ma nibdew.

Kif intqal hawn ġew il-liġi fiha negotiating clauses - uħud sejħulhom loopholes - imma naħseb li din il-liġi tfasslet bir-realtajiet tal-ħajja quddiemha.

Ħadd m'għandu bakketta maġika li jista' jbiddel kollox f'daqqa, l-affarijiet nixtequhom jinbidlu pero' nafu illi jrid jgħaddi ż- żmien biex inġibuhom kif inkunu nixtiequ aħna u ma nafx kemm verament għad xi darba naslu biex nwettqu x-xewqat kollha tagħna.

Pero' dejjem irridu nżommu saqajna ma' l-art u minn hawnhekk inħeġġeġ biex inħarsu lejn din il- liġi bl-aktar mod pożittiv, kif fil-fatt tfasslet.

Mr Speaker, xtaqt nagħlaq b'kumment li forsi f'dan il-kuntest jinstema' xi ftit banali imma hija xi ħaġa li verament weġġagħtni.

Waqt li kont qiegħda nfittex numru tat-telephone fid-direttorju ta' l-1998, ironikament kont qiegħda nħares lejn id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u għajnejja proprju waqgħu fuq il-lista ta' l-iskejjel u fost dawn kien hemm Msida educational subnormal school.

Nittama li jekk din l-iskola tibqa' tiffunzjona neħilsu kemm jista' jkun malajr minn din it-terminoloġija anakronistika u offensiva għall-aħħar.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, in-naħa tal-gvern kollha qed tammetti li din il-liġi hija biss il-bidu iżda l-Onor.

Cristina fil-bidu ta' l-intervent tagħha enfasizzat li attwalment qegħdin ftit ġimgħat qabel it-tielet millennju u għadna se nibdew nindirizzaw l-inġustizzji u d- diskriminazzjoni maħluqa mal-medda tas-snin minn soċjetajiet differenti.

Jien inħoss li din hija kontradizzjoni għax jekk qed nammettu li din il- liġi hija biss il-bidu u mbagħad fl-istess waqt ngħidu li kellhom jaslu l- aħħar tmien ġimgħat ta' qabel it-tielet millennju biex ippreżentajniha, allura naħseb li stajna għamilna ċerti affarijiet qabel.

Mr Speaker, jiena fraħt bis-serjeta' meta rajt li l-Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs (Persuni b'Diżabilita') fl-aħħar tqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra u fraħt aktar meta fil-fatt dan l-abbozz tpoġġa 'il fuq fl- aġenda parlamentari iżda llum li flejtu ma nistax ngħid li nħossni sodisfatta mija fil-mija għaliex hemm differenzi importanti bejn dak li kien ippreżenta l-Partit Laburista fil-gvern fl-1998 u dak li qed jippreżenta llum il-Partit Nazzjonalista fil-gvern u aktar 'il quddiem se nidentifika xi wħud minnhom.

Fil-fatt inħoss li hija ħasra li ntilfu sena u erba' xhur minn meta dan l-abbozz tressaq għall-ewwel darba quddiem dan il-parlament mill-Prof Edwin Grech, li dak iż-żmien kien il-ministru responsabbli minn dan il-qasam, u minn hawn irrid nieħu l-opportunita' biex nagħtih ħajr għall-impenn li wera f'din il-ħidma importanti.

Meta f'Ottubru ta' l-1996 tela' fil-gvern il-Partit Laburista, sab abbozz ta' liġi ppreparat mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' taħt l- amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel Ottubru ta' l-1996.

Dak iż-żmien il-kabinett laburista kien deherlu li l-abbozz kif ippreżentat kien għadu m'huwiex żviluppat biżżejjed u kien iddeċieda li qabel jiġi ffinalizzat, kellha tiġi ppreparata white paper biex tagħti l-opportunita' għal diskussjoni aktar wiesgħa.

Din il-white paper kienet ġiet ippubblikata fl- 20 ta' Ġunju, 1997 u fl-erba' ġimgħat ta' wara saru diversi laqgħat ta' diskussjoni u seminars.

Il-kummenti, is-suġġerimenti u l-kritika li ħarġu kemm minn dawn il-laqgħat u kif ukoll mill-media lokali kienu ġew analizzati u l-abbozz ta' liġi reġa' ġie aġġornat u emendat wara li ttieħdu in konsiderazzjoni kummenti validi li saru f'dawn il-laqgħat ta' kordinament li saru ma' diversi ministeri.

Nittama li dan se jkun ukoll l- atteġġjament li se jieħu l-gvern Nazzjonalista wara li jkun sema' l- kummenti minn din in-naħa tal-Kamra.

Fit-22 xahar ta' gvern Laburista sar ħafna xogħol biex jitressaq abbozz bħal dan u ta' min isemmi - għaliex illum huwa fatt storiku - li x-xogħol kien inbeda proprju mill-prim ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant, meta fetaħ il-bibien ta' Kastilja għal kull persuna b'diżabilita' u għall-familjari tagħhom f'laqgħa li kienet storika.

L-għan ta' dik il-laqgħa kien biex ikunu dawn il- persuni stess li jidentifikaw il-bżonnijiet tagħhom.

Saru konsultazzjonijiet wesgħin ma' setturi differenti tal-poplu permezz tal- white paper li għadni kif semmejt u laqgħat oħra konsultattivi, dejjem bil- għan li dak li jersaq għad-diskussjoni u sussegwentement għall- approvazzjoni ta' din il-Kamra, ikollu l-viżjoni ta' kulħadd u allura l- għanijiet tal-liġi jkollhom aktar ċans li jaqbdu l-art u jintlaħqu.

Irrid nieħu l-opportunita' ukoll - u jiddispjaċini li ħadd ma semmiha - biex minn hawn nagħti ħajr lil Dr. Sylvia Zrinzo li fix-xhur li kienet presidenta tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' ħadmet ħafna biex tmexxi 'l quddiem din il-liġi.

Irrid ukoll nagħti ħajr lis-Sur Eric Gatt, li kien l-executive director dak iż-żmien, li wkoll ħadem ħafna biex fi żmien qasir tressaq l-abbozz ta' liġi f'Ġunju ta' l-1996 u lid- Dott. Ramona Frendo li tat sehem kbir għal dan ix-xogħol u lil kulmin ta sehemu u ħadem biex dan ix-xogħol wasal s'hemmhekk.

Mr Speaker, huwa importanti li nirrikonoxxu l-ħidma ta' kulħadd f'dan il-qasam u m'għandux ikollna diviżjoni politika f'pajjiżna fuq qasam bħal dan.

Huwa minnu li matul is- snin sar żvilupp kbir f'dik li hija mentalita', ħsieb u attitudini lejn dawn ħutna fis-soċjeta', u l-kuxjenza dwar il-bżonn li persuni b'diżabilita' jiġu integrati fis-soċjeta' u li għandhom jinfetħu l-bibieb ta' opportunitajiet għalihom daqs ħaddieħor kibret u ssaħħet matul is-snin u s-sens ta' dover li kull wieħed u waħda minna f'dan il-pajjiż iħoss biex insaħħu u nkabbru l-ispirtu ta' solidarjeta' fil-prattika lejn dawn sħabna matul iż-żmien kompla jiżviluppa wkoll.

Għalhekk inħoss li huwa xieraq li f'dan il-mument nagħti tislima lill-Mons Mikiel Azzopardi u lil kulmin għenu sa mill-bidunett biex twaqqfet Dar il-Providenza.

Personalment nista' ngħid li kien Mons Azzopardi li kabbar fija sa minn ċkuniti l- kuxjenza lejn il-bżonnijiet tal-persuni b'diżabilita'.

Niftakar kont għadni daqsxejn ta' tifla nattendi l-iskola primarja ta' San Ġorġ, f'Ħal Qormi, fejn ta' kull nhar ta' Ġimgħa konna nisimgħu lil Dun Mikiel - dak iż- żmien minn fuq ir-Rediffusion u anke ġieli kien jiġi jagħmel xi talk l- iskola - jagħmel lil kulħadd sensittiv għaċ-ċirkostanzi li wara kollox kienu reali immens u għadhom reali.

Niftakar ukoll li qatt ma kien jonqos biex ikellimna dwar l-anġli tiegħu.

Mr Speaker, il-Knisja tat u għadha tagħti kontribut siewi f'dan il-qasam u nistgħu ngħidu li f'ċerti ħidmiet għadha l-pijuniera li tieħu ċerti inizjattivi pożittivi.

Irrid nieħu l-opportunita' wkoll biex nifraħ lill-moviment Kerygma, li issa ħadha b'missjoni tiegħu li jiġbor fondi għad-djar residenzjali tal-Knisja għal persuni b'diżabilita' fis-Siġġiewi.

Din il-liġi għandna bżonnha bil-kbir.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-Onor.

Gonzi qal li ma jridx jinftiehem li f'Malta d-diskriminazzjoni hija xi ħaġa ta' kuljum, għalkemm imbagħad huwa stess semma eżempju - fl-opinjoni tiegħi oxxen - ta' diskriminazzjoni li raha b'għajnejh stess dwar il-każ ta' tabella li kienet tgħid li f'dak il- ħanut ma setgħux jidħlu tfal bil-ġelati, klieb u wheelchairs.

Personalment naħsibha xi ftit mod ieħor għaliex minn dak li nisma' u nara b'għajnejja nemmen li filwaqt li tejjibna l-kuxjenza iżda d-diskriminazzjoni għadha ssir u ħafna drabi ma jkunx hemm tabelli biex tinduna biha!

Fil-fehma tiegħi, id-diskriminazzjoni hija diffiċli biex tipprovaha għaliex ħafna drabi min jiddiskrimina jew ma jammettix li qed jiddiskrimina jew lanqas biss ikun jaf li qed jiddiskrimina għaliex il-mod kif iġib ruħu forsi jkun riżultat tat-trobbija tiegħu jew riżultat tal- mentalita' li tela' biha.

Mr Speaker, id-diskriminazzjoni ma tkunx qed issir biss meta xi persuna ma titħalliex tidħol x'imkien iżda kultant anke b'ħarsa jew b'kumment tista' tiddiskrimina għaliex tkun qed tinfluwenza negattivament lil ħaddieħor bl-attitudini tiegħek.

Jien ngħid li tista' tiddiskrimina wkoll meta tkabbar il-kuxjenza favur xi ħaġa, twiegħed li se tagħti l-mezzi biex dik ix-xi ħaġa tkun tista' tiġi akkwistata iżda mbagħad ma tagħmilx available dawk l-affarijiet essenzjali biex dak li jkun ikun jista' jitħejja b'mod tajjeb u effettiv għall-opportunitajiet li suppost ikunu għal kulħadd l-istess.

Jien nemmen li dan huwa fundamentali biex jintlaħaq b'mod effettiv l-għan ta' din il- liġi li jipprojbixxi diskriminazzjoni abbażi ta' diżabilita' fiżika jew mentali.

Din il-liġi trid tkun l-għodda li timla l-vojt legali li għandna biex persuni b'diżabilita' jkunu jistgħu jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom bil-mezzi kollha legali kontra min jiddiskrimina kontra tagħhom.

Il-fatt li l-Kostituzzjoni ta' Malta ma ssemmix id-diskriminazzjoni abbażi ta' diżabilita' aktar u aktar joħroġ ċar kemm hemm bżonn li l-Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs (Persuni b'Diżabilita') tidħol fis-seħħ kemm jista' jkun malajr.

Fil-fehma tiegħi anke kieku l-Kostituzzjoni tispeċifika li m'għandhiex issir diskriminazzjoni abbażi ta' diżabilita', xorta hemm bżonn li din il-liġi tkun tifforma parti mil-liġijiet ta' pajjiżna.

Mr Speaker, il-Kostituzzjoni tagħna tgħid bla tlaqliq li ma tistax issir diskriminazzjoni abbażi ta' sess pero' ma jfissirx li ma niltaqgħux ma' każi ta' din it-tip ta' diskriminazzjoni.

Iżda rrid nenfasizza li anke b'din il-liġi xorta waħda nħoss li se nkunu għadna 'l bogħod biex nilħqu l- milja sħiħa tagħha f'dan il-qasam delikat.

Din il-liġi trid tkun imsaħħa bi strutturi b'saħħithom, b'policies amministrattivi u b'guidelines ċari għaliex jekk se jkollna biss liġi fuq il-karta ftit li xejn se nagħmlu passi 'l quddiem, anzi nibża' li nkunu qed noħolqu effetti kuntrarji fis- sens li nkunu qed ngħollu l-aspettattiva ta' dawn in-nies u mbagħad meta jfittxu ma jsibux dak il-wens li jkunu qed jistennew.

Għalhekk din il- liġi rridu narawha fil-kuntest tar-realta' li qed ngħixu fiha u fil-fatt diġa' kellna eżempju ta' dan.

Fl-interventi li kellna s'issa kważi kull darba ssemmiet il-liġi dwar ix-xogħol, li kienet ġiet introdotta fl-1969, u li l-Ministru Gonzi rrifera għaliha bħala l-liġi tat-2%.

Din il-liġi ilha magħna 30 sena pero' ta' min wieħed ipoġġi idejh fuq il-kuxjenza u sinċerament jistaqsi lilu nnifisu kemm ġiet inforzata din il-liġi matul dawn it-30 sena!

Qed ngħid dawn l-affarijiet mhux b'animożita' iżda b'sens ta' kuxjenza u b'saqajja ma' l-art, Mr Speaker, għaliex ma nagħmlux ġid jekk nilludu ruħna li bil-liġijiet biss se naslu.

Issa li wasalna f'din il-fażi aktar u aktar jeħtieġ li nevalwaw eżattament safejn nistgħu naslu bil-liġijiet.

Għalhekk qed nagħmel din l-enfasi fuq il-bżonn ta' strutturi ta' inforzar, policies amministrattivi u guidelines ċari u b'saħħithom biex nikkumplimentaw u nkomplu nsaħħu dak li tista' tagħtina l- liġi.

Iżda meta bdejt nifli l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ħassejtni ddiżappuntata ħafna minħabba l-fatt li dan l-abbozz huwa verżjoni ferm aktar dgħajfa mill-abbozz li kien ġie ppreżentat fi żmien gvern Laburista.

Il-fatt li s-superseding clause ġiet imneħħija kompletament minn din il-liġi u ma baqgħetx suprema fuq kwalunkwe liġi li għandna sal-lum li tindirizza l-bżonnijiet ta' persuni b'diżabilita' jfisser li qed jitħalla spazju wiesa' ferm għall-interpretazzjonijiet tal-liġijiet li jikkonċernaw dan il-qasam.

Ma rridux ninsew li meta jkun hemm lok għal interpretazzjoni dak li jkun qed jinterpreta l-liġi mhux dejjem jinterpreta l-affarijiet b'mod li jimxi konformi ma' l-animu tal-liġi meta tkun qed tiġi mfassla.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-Ministru Gonzi qal li wieħed jista' jgħid li stajna konna iżjed kuraġġużi u mxejna iżjed, jew inkella wieħed jista' jgħid ukoll li huwa tajjeb li qed nieħdu l-proċess bil-mod biex inwassluh għall-punt ideali li nixtiequ.

Jien waħda minn dawk li nara li din il- liġi li għandna quddiemna qed toffri biss bidu żgħir.

Huwa importanti li nagħrfuh dan għaliex mhux sewwa li nagħtu l-impressjoni li qed nagħmlu ħafna u mbagħad meta jinqala' l-każ ma nsibux rimedju għalih jew inkella nidħol f'partita legalitajiet u min jaf meta jinstab ir-rimedju.

Fil- fatt jien ma naqbilx li huwa tajjeb li nieħdu l-proċess bil-mod biex inwassluh għall-punt ideali li wieħed ikun irid jasal għalih, kif stqarr l- Onor. Gonzi, għaliex aħna qegħdin f'sitwazzjoni fejn għad hawn ħafna nies li m'humiex konxji biżżejjed ta' ħaddieħor, b'mod partikolari ta' persuni li jridu attenzjoni speċjali u allura aktar u aktar ma tistax tibqa' miexi bil-mod.

Għal nies bi bżonnijiet speċjali jrid ikollok proċess li jimbotta 'l quddiem ħalli ġġibhom in line ma' ħaddieħor kemm jista' jkun malajr inkella se ndumu xi millennju ieħor biex naslu.

Kif diġa' għedt, għandna l-esperjenza tal-liġi tax-xogħol li fi 30 sena ma tantx nistgħu ngħidu li ħalliet xi riżultati tajbin għaliex imxejna bil- mod fuqha.

Meta kont qed nisma' b'attenzjoni lill-Onor.

Gonzi jitkellem fuq dan il- proċess bil-mod bdejt ngħid bejni u bejn ruħi li ma nistax nifhem kif il- gvern Nazzjonalista fuq il-bżonnijiet urġenti tal-persuni b'diżabilita' qiegħed jirraġuna b'dan il-mod u mbagħad fejn jidħlu r-riformi li qed titlob minna l-Unjoni Ewropea m'hu jiddejjaq xejn li qiegħed idaħħal kollox f'daqqa minkejja li jaf li se jġib taqlib sħiħ u tbatijiet żejda għall- maġġoranza tal-poplu tagħna.

Mr Speaker, il-persuni b'diżabilita' f'pajjiżna, wara dawn id-dewmien kollu biex xi darba jkunu f'qagħda li jistgħu verament ikollhom aċċess għall-opportunitajiet daqs ħaddieħor, jixirqilhom ħafna aħjar minn hekk!

Jekk se nikkuntentaw li dan huwa biss il-bidu u proċess bil-mod se jgħaddu għexieren ta' snin oħra qabel ma nibdew inwettqu ġustizzja ma' dawn ħutna li għandhom bżonn il-wens tagħna permezz tal-liġijiet li l-mira tagħha għandha tkun li fil-prattika jaħdmu.

Inutli li nagħmlu liġijiet biex jibqgħu biss fuq il-karta u jekk din il- liġi se tibqa' biss fuq il-karta allura aħjar nibqgħu kif aħna sakemm jerġa' jkun hemm gvern Laburista li jkollu l-kuraġġ li jżomm impenn veru lejn il-persuni b'diżabilita' u ma jiddejjaqx li saħansitra forsi jidher ikrah ma' xi wħud basta ssir ġustizzja ma' min verament għandu bżonn.

Il-Ministru Gonzi semma l-fatt li qabel ma ġie konkluż dan l-abbozz sar stħarriġ dwar l-Americans with Disability Act, id-Disability Discrimination Act fl-Ingilterra u d-Disability Discrimination Act fl- Awstralja u qal li l-liġi Amerikana hija l-aktar waħda avangardista u għalina hija avvanzata wisq.

Se nikkwota eżattament x'qal l-Onor.

Gonzi mill-unedited script:

Bil-liġi Amerikana ġie stabilit li persuna b'diżabilita' għandha kontribut kbir x'tagħti u ġie stabilit li dak il-kontribut ħafna drabi ma joħroġx mhux minħabba d-diżabilita' imma minħabba l-ostakli tas- soċjeta' nnifisha.

Ħafna drabi persuna b'diżabilita' fiżika li għandha kapaċitajiet intellettwali daqs ħaddieħor ma jirnexxilhiex issib impjieg sempliċement għax fl-uffiċċju fejn kieku hi tista' taħdem m'hemmx lift.

Ħafna drabi huma l-ostakli tas-soċjeta' stess li jikkreaw id-diżabilita' u mhux id-diżabilita' tal-persuna nnifisha.

Din il-liġi Amerikana dan kollu rrikonoxxietu.".

Jien flejt il-liġi Amerikana wkoll u fil-fehma tiegħi tmur oltre minn hekk.

Nammetti li l-liġi Amerikana hija avangardista u avvanzata ħafna u li ma tistax taqbad u tadattaha għal pajjiżna kif inhi, għaliex hemm ċirkostanzi li m'humiex komuni bejnietna, iżda żgur li turina aktar minn hekk.

Fil-fatt il- Ministru Gonzi qal ukoll li l-liġi Amerikana kienet drakonjana għaliex ħadmet b'deadlines għat-tibdil li kien hemm bżonn isir.

Allura jien nistaqsi: X'hemm ħażin li aħna nkunu drakonjani wkoll u nkunu rigorużi biex it-tibdil li hemm bżonn isir nippjanawh minn issa fuq medda ta' snin u jieħu in konsiderazzjoni l-aspetti kollha tal-problemi tagħna ħalli kulħadd ikun jaf fejn qiegħed u mhux jiġri kif ġara fil-każ tal-levies fejn il-gvern qal li kulħadd kien jaf li l-levies m'humiex għal dejjem?

Dan l-argument tista' ġġibu u tużah għal kulħadd, iżda huwa ħafna aħjar li tippjana ħalli kulħadd ikun avżat well in advance u ħadd ma jkollu għalfejn jgħid li ma kienx jaf x'se jiġri jew li ma jiflaħx jagħmel it- tbdil li jkun hemm bżonn isir.

Mr Speaker, l-Americans with Disability Act għandha s-saħħa u r-rieda li twettaq l-affarijiet bis-serjeta' u fil- prattika u għadhom sal-lum jimmoniterjaw u jaraw fejn waslu u jipprovaw jgħinu lil ħaddieħor mill-esperjenzi tagħhom.

Dan l-aħħar ġie f'idejja Electronic Journal of the US Information Agency", volume 4, number 1 ta' January 1999 u fih laqatni l-editorjal bit-titlu "Towards inclusion: Meeting the needs of persons with disabilities in the US" u se nikkwota testwalment - fil-fatt iktar tard nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inpoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra ta' dan l-artiklu li ġie downloaded mill-internet u għal min jixtieq ifittex iktar hemm il-website ukoll -

"A United States senator conducts pressing affairs of state for his constituents and for the nation from a wheelchair.

A professional baseball pitcher thrills sports fans with his strikeout prowess, despite the fact that he has only one fully-developed arm.

A young man with Down's syndrome becomes a pivotal character in a popular US television series.

A child born without arms and legs becomes, with the help of prostheses and gritty inner strength, a leading attorney and social activist.

Year after year, people across the United States are becoming attuned to the presence and potential of individuals with disabilities of varying types, both physical and psychological.

Celebrities such as those mentioned above are only a small if highly visible part of the story.

The fact is that millions of people with disabilities are engaging in productive, gratifying endeavours as never before.

To a large extent, the spark was ignited by people with disabilities themselves, who fought for, and won, legislation that - during the past generation - has helped change the face of US society.

So, too, have scientific and technological achievements benefitting people with disabilities, and inclusive policies across the spectrum of education.

Legislation and new tools, however, can accomplish only so much.

Equally challenging, and just as vital, has been the struggle to change perceptions and attitudes.".

- u din għalija hija importanti ħafna -

"Within the disability rights community, there is widespread agreement that the overall struggle is beginning to bear fruit.

The issue of how to meet the needs of people with disabilities - whether by executive fiat, legislation or societal evolution - is being confronted beyond the borders of the United States as well.

Concerned citizens in many countries are starting to interact with professionals and activists in the United States on this topic, and with each other as well.".

Mr Speaker, l-esperjenza Amerikana turina l-bżonn ta' proċess kontinwu u ħolistiku ta' edukazzjoni għat-tkabbir ta' kuxjenza favur l-integrazzjoni u l-inklużjoni naturali ta' dawn ħutna b'diżabilita'.

L-Onor.

Gonzi fl-introduzzjoni tiegħu ammetta li nistgħu nisiltu ċerti aspetti mill-Americans with Disabilities Act u nadattawhom għall- bżonnijiet u għaċ-ċirkostanzi partikolari ta' pajjiżna pero' nixtieq li kieku l-Onor.

Gonzi adatta s-snien li għandha l-liġi Amerikana biex nassiguraw li l-liġi tagħna fir-realta' se tattwa l-ugwaljanza sħiħa u effettiva fl-oqsma kollha tal-ħajja.

Għalhekk issa se ngħaddi biex nagħmel xi mistoqsijiet fuq il-liġi li għandna quddiemna, proprju issa li qegħdin fl-istadju tat-Tieni Qari biex il-Ministru ikun jista' jagħtina spjegazzjoni fil-winding up u nittama li meta niġu għall-istadju tal- Kumitat jiġu kkonsidrati l-emendi meħtieġa.

Se nibda proprju fuq id- definizzjoni ta' "diżabilita'" kif imniżżla fi klawsola 2.

L-ewwelnett inħoss li din id-definizzjoni hija xotta wisq u nixtieq inkun naf x'inhi r-raġuni li ġiet mibdula minn kif kienet oriġinarjament fl- abbozz kif ippreżentat mill-Prof Grech f'Ġunju ta' l-1997.

Fil-fatt id- definizzjoni ta' "diżabilita'" kif kienet fl-abbozz imressaq minn gvern Laburista kienet tgħid hekk:

"Nuqqas fiżiku, sensorju jew intellettwali li jillimita bi kbir xi waħda jew iktar mill-ħidmiet ewlenin tal-ħajja tal-bniedem."

Din it-tifsira hija mera tat-tifsira li l-Kunsill ta' l-Ewropa ta proprju fid-deċiżjoni tal-25 ta' Frar, 1993 li tgħid li persuni b'diżabilita' huma persuni b'nuqqasijiet serji, diżabilitajiet u xkiel li ġejjin minn nuqqasijiet fiżiċi fosthom sensorji, mentali jew psikoloġiċi li jċekknu jew ixejnu t-twettiq ta' attivita' jew funzjoni meqjusin bħala normali għall- bniedem.

Din id-definizzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa hija mibnija fuq mudell mediku u mhux fuq mudell soċjali.

Id-definizzjoni kif preżentata fl- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hija mibnija fuq mudell mediku jew fuq mudell soċjali, jew inkella fuq it-tnejn?

Għaliex qed ngħid dawn l- affarijiet?

Għaliex, per eżempju, vittma tal-polio hija persuna b'diżabilita', persuna bi driegħ jew riġel wieħed hija wkoll persuna b'diżabilita', iżda persuna li jkollha sieq artifiċjali m'għandhiex l- istess bżonnijiet bħal dak li ma jistax ikollu.

Qed nagħmel dawn id- differenzi prattiċi għaliex inħoss li huma importanti biex wieħed jifhem eżatt lejn fejn irridu nimxu.

Fil-fehma tiegħi, id-definizzjoni hija ġenerika wisq u m'hemmx distinzjoni bejn min għandu rimedju għan-nuqqas fiżiku li jkollu, bħal fil-każ ta' bniedem b'sieq artifiċjali li jista' jimxi u bniedem ieħor li ma jistax jimxi.

Nixtieq nistaqsi wkoll min se jiddeċiedi dwar id-diżabilita', jekk hux il-liġi jew l-individwu, għaliex hawnhekk jista' jkollna interpretazzjonijiet konfliġġenti.

Peress li fil- liġi ta' l-insurance d-diżabilita' hija kwantifikata bil-persentaġġi, din id-definizzjoni se toħloq konflitt ma' dik il-liġi?

Fil-fehma tiegħi, jeħtieġ li jkollna tweġibiet għal dawn il-mistoqsijiet biex nassiguraw li dak li qegħdin nagħmlu ma joħloqx konfużjoni u ma jfixkilx bi kbir l-għan ta' din il-liġi.

Mr Speaker, id-definizzjoni ta' "membru tal-familja" kif imniżżla fl- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hija l-istess tifsira ta' "assistent personali" kif imniżżla fl-abbozz ta' liġi li ppubblikat il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' fis-7 ta' Ġunju ta' din is-sena.

Għalhekk nixtieq li l-Ministru jispjegalna għaliex saret din il-bidla meta t- tifsiriet huma l-istess.

Il-membru tal-familja jew l-assistent personali issa daħal ipso facto.

Dan huwa xi forma ta' impjieg ġdid u minn min se jitħallsu?

Il-membru tal-familja jew l-assistent personali kif se jinkwadra mal-facilitator fl-iskola?

Dawn se jkunu bħas-social assistants u dawk li jieħdu l-carers pension?

Nixtieq li ningħata tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet.

Nixtieq inkun naf ukoll xi kwalita' ta' għajnuna se tkun l-"għajnuna awżiljarja".

Din tfisser li fejn il-gvern ma jagħtix servizzi għal dik it- tip ta' terapija, eċċ., se jagħti għajnuna finanzjarja lil dik il-familja li jkollha tħallas lill-privat biex tieħu dawn is-servizzi?

Jien naf b'ħafna każijiet ta' familji li għandhom xi persuna b'diżabilita' li qed jissallbu għaliex qed ikollhom iħallsu mijiet ta' liri kbar fis-sena biex jagħtu t-terapija proprja lil uliedhom.

Din l-għajnuna tingħata wkoll meta t-terapija ssir barra minn Malta għaliex f'pajjiżna ma tkunx teżisti?

Min se jiddeċiedi lil min għandna tingħata din it-tip ta' għajnuna?

Persuna b'diżabilita' li ma tkunx reġistrata mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' għandha dritt tirċievi din l-għajnuna?

Se nirriferi issa għal klawsola 6 li titkellem dwar diskriminazzjoni minħabba diżabilita' dovuta għal xi assistenza.

Nixtieq inkun naf min se jiddeċiedi l-ħtieġa ta' interpretu jew qarrej?

Għaliex ma jissemmewx il- job coaches bħalma għandha l-Eden Foundation?

Dawn il-persuni se jkunu trusted persons?

Min se jagħżilhom u xi status legali se jkollhom?

Se mmur issa għal Taqsima III, li titkellem dwar projbizzjoni ta' diskriminazzjoni minħabba diżabilita', subklawsola (1) ta' klawsola 7.

Se jkun hemm guidelines nazzjonali dwar proċeduri għall-mod kif isiru s- sejħiet għall-impjieg u għall-mod kif jiġu conducted l-interviews?

Jien nemmen li meta jkollna guidelines nazzjonali nkunu qed nipprevjenu problemi li jistgħu jirriżultaw minħabba nuqqas ta' knowledge ta' kif isiru l- affarijiet.

Mr Speaker, qed nirriferi biss għal klawsoli u m'iniex naqrahom biex ma noqgħodx nieħu ħin tal-Kamra.

Għar-rigward ta' subklawsola (2) ta' klawsola 7 nixtieq inkun naf min se jiġġustifika r-reasonableness ta' l-affarijiet għaliex s'issa ma jidhirx li l-kummissjoni għandha xi legal unit jew li għandha l-faċilita' li tieħu on board din it-tip ta' funzjoni.

Għar-rigward ta' subklawsola (4) ta' klawsola 7 nixtieq nistaqsi kif se jsir il-kontroll ta' abbużi dwar l- infiq, eċċ?

Jistgħu jsiru xi forom ta' inċentivi kif isir f'pajjiżi oħra biex is-settur privat jagħmel aktar kuraġġ u jwettaq it-tibdil?

Għar- rigward ta' subklawsola (5) ta' klawsola 7 nixtieq li l-Ministru jispjegalna jekk dak li se jkun jgħodd għas-settur privat fir-rigward ta' l-aċċessibilita' huwiex se jkun jgħodd għall-gvern ukoll għaliex jien nifhem li l-gvern irid jagħti l-ewwel eżempju.

Dan se jfisser li d- dipartimenti tal-gvern u postijiet oħra governattivi se jsiru aċċessibbli għal kulħadd qabel ma nippretendu li dawn l-affarijiet isiru mis-settur privat?

Xi pjanijiet għandu l-gvern biex dawn l-affarijiet jitwettqu?

Sar xi stħarriġ dwar in-nefqa kapitali li trid issir?

Se jkunu available l- fondi meħtieġa għal dan ix-xogħol?

Se jkun hemm xi terminu ta' żmien biex ix-xogħol li jrid isir jitwettaq?

Qed nistaqsi dawn l-affarijiet għaliex kulħadd jaf x'ġara dan l-aħħar fil-każ tas-civic centre f'Birkirkara, fejn tela' bini ġdid li ma kienx aċċessibbli għal persuni b'diżabilita' u ma nafx jekk s'issa sarx aċċessibbli.

Fil-fatt is-sotto-kumitat tal-kunsill lokali kellu jirriżenja biex jiġbed l-attenzjoni ta' kulħadd li nfetaħ bini ġdid, b'ħafna pompa li lanqas biss kien aċċessibbli għal persuna f'wheelchair għaliex ma kienx hemm pjanijiet għall-aċċessibilita'.

Se nirriferi issa għal Titolu 2 - Edukazzjoni.

Mr Speaker, f'din it- taqsima m'hu qed issir l-ebda riferenza għall-facilitators.

Allura jien nistaqsi: Ir-riferenza għall-membru tal-familja tfisser facilitator, persuna oħra barra l-facilitator jew persuna ta' fiduċja magħżula mill- persuna stess jew ipprovduta mill-gvern jew mill-kummissjoni?

F'din it- taqsima dwar l-edukazzjoni ma nsibu l-ebda indikazzjoni dwar il-policy tal- gvern għal dak li jirrigwarda l-ispecial schools.

Klawsola 12 titkellem dwar id-dħul ġewwa postijiet u fil-fatt din il- kwestjoni tinkwetani ħafna għaliex ħafna mill-iskejjel tagħna lanqas biss huma aċċessibbli għal persuni b'diżabilita'.

Inutli li noqogħdu ngħidu li rridu l-inclusive education meta lanqas l-ambjent fiżiku ta' l-iskejjel m'hu qed jippermetti li dan isir.

Ħafna faċilitajiet li għandna fl- iskejjel lanqas biss huma aċċessibbli għal persuni b'diżabilita'.

X'se jiġri f'dan il-każ?

Il-gvern se jagħti l-eżempju u jibda jwettaq l- affarijiet, jew se jħalli lis-settur privat jieħu l-ewwel inizjattiva?

Dawn l-affarijiet ifakkruni f'dik l-istorja fejn bniedem jiġi mħarrek minħabba exhaust emissions mill-karozza u l-vetturi tal-gvern jibqgħu għaddejjin u jikkontaminaw l-arja.

Sar xi studju mill-gvern dwar in-nefqa kapitali li għandu bżonn biex jagħmel l-iskejjel aċċessibbli?

Dan ma jgħoddx biss għall-ambjent fiżiku imma jgħodd ukoll għal faċilitajiet fl- iskejjel bħal, per eżempju, il-libreriji.

Jeżistu xi esperti li jaraw li kull faċilita' li teżisti fl-iskejjel tkun maħduma b'tali mod li tkun aċċessibbli għal persuni b'diżabilita'?

Għalkemm forsi dak li jkun jgħid li dawn huma irqaqat pero' ta' min ifakkar li dawn huma affarijiet żgħar li jaffettwaw il-ħajja ta' kuljum ta' persuni b'diżabilita'.

Għalhekk fl- introduzzjoni tiegħi insistejt li m'għandux ikollna liġi fuq il-karta biss iżda huwa importanti li jkollna l-istrutturi ta' l-inforzar, id-deadlines u l-guidelines fil-liġi ta' kif fil-prattika dan kollu jista' jitwettaq.

Per eżempju, fil-liġi m'hemm l-ebda riferenza la dwar l-accessibility unit tal-planning authorit u lanqas dwar l-aċċessibilita' għat-trasport pubbliku.

Klawsola 16 titkellem fuq insurance cover u hawnhekk ukoll insibu differenza kbira bejn l-abbozz li kien ippreżenta l-gvern Laburista preċedenti u dak li qed jippreżenta l-gvern Nazzjonalista.

Il-ġimgħa l- oħra l-Ministru Gonzi u l-Onor.

D'Amato nnegaw dak li qal sieħbi l-Onor.

Chircop, pero' jien naqbel ukoll li din il-parti tal-liġi qed tinftiehem li persuna b'diżabilita' m'hi koperta xejn għaliex kumpannija ta' l- assigurazzjoni tista' tirrifjuta li tinxurjaha kif trid.

Din il-parti hija miftuħa wisq u hemm il-loopholes kollha għal min irid jipprova jiżgiċċa minnha.

Il-Ministru Gonzi jrid jiddeċiedi jekk iridx jaqdi lil persuni b'diżabilita' jew inkella lil kumpanniji jew lil aġenziji ta' l- assigurazzjoni.

Jekk forsi għalih hija deċiżjoni iebsa wisq, għal persuni bi bżonnijiet speċjali hija mill-aktar essenzjali.

Sur President, Taqsima IV tikkontempla l-eżami li jiddetermina x'inhu raġonevoli.

Jien nixtieq nistaqsi: X'se jiġi meta bidliet arkitettoniċi jaħbtu ma' interessi storiċi jew ambjentali, bħal fil-każ ta' dan il- parlament innifsu jew is-swali tal-palazz presidenzjali?

Min se jiddeċiedi jekk hux se tingħata prijorita' lill-ambjent, lill-istorja, lill- arkitettura jew inkella lill-aċċess għal persuni b'diżabilita?

Huwa importanti li dawn l-affarijiet ikunu ċari għaliex inkella kollox se jkun suġġett għall-interpretazzjoni u se nħallu lil dawn ħutna jiġġieldu bil- mezzi legali u ma naħsibx li dan huwa l-għan ta' din il-liġi li toffri opportunitajiet indaqs lil persuni b'diżabilita'.

Paragrafu (ċ) ta' suklawsola (2) ta' klawsola 20 jgħid:

" ...id-disponibilita' ta' għotjiet minn fondi pubbliċi biex minnhom jitħallsu l-ispejjeż ta' dawk l-azzjonijiet.".

Dan ifisser li se jingħataw għotjiet għal dan l-ambjent fiżiku?

Fil-każ li se jiġri hekk, kemm se tingħata għajnuna u fuq liema bażi se tinħadem?

Se nirriferi issa għal Taqsima V fejn tiġi trattata l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Din il-kummissjoni se tkun speċi ta' dipartiment tal-gvern jew entita' parastatali?

L-Estacode jkopri kummissjoni bħal din?

Lejn min se tkun responsabbli?

Jien nifhem li se tkun qed taħdem b'fondi pubbliċi.

Minn liema ministeru se tirċievi l- budget tagħha?

Se jkollha rwol konsultattiv jew eżekuttiv jew it-tnejn f'daqqa?

Għaliex l-għażla tal-membri hija esklussivament f'idejn il-Prim Ministru?

L-Eden Foundation u d-Dar tal-Providenza se jkunu rappreżentati fuq il- kummissjoni?

Fost il-funzjonijiet tal-kummissjoni kif elenkati fi klawsola 22, il- kummissjoni se tkun tista' tagħmel investigazzjonijiet.

Jien nixtieq inkun naf jekk l-investigazzjonijiet humiex se jsiru mill-kummissjoni nnifisha jew mis-segretarjat tagħha?

Min se jkunu l-investigaturi?

Liema entitajiet se jkunu jistgħu jiġu investigati u to what extent?

X'se jkunu l-proċeduri li fuqhom tkun tista' timxi l-investigazzjoni?

Dawn il- mistoqsijiet kollha jeħtieġu tweġiba.

Paragrafu (k) ta' klawsola 22 jgħid li tista' tingħata għajnuna finanzjarja lill- persuni b'diżabilita' li jkunu jridu jinforzaw id- drittijiet tagħhom taħt din il-liġi.

X'tip ta' għajnuna finanzjarja hija kkontemplata u kemm jista' jingħata?

Paragrafu (n) ta' klawsola 22 jgħid li l-kummissjoni:

"tipprovdi dawk is-servizzi kollha ta' dan it-tip li jistgħu jinħtieġu jew jintalbu mill-Kummissjoni sabiex din tkun tista' tilħaq l- għanijiet tagħha.".

Għal liema tip ta' servizzi se tkun responsabbli l-kummissjoni?

X'żieda se jkun hemm fil-budget tagħha biex tkun tista' tlaħħaq ma' dawn is- servizzi?

Klawsola 23 titkellem fuq l-istatus legali tal-kummissjoni.

Skond din il-liġi l-kummissjoni tista' taħtar l-uffiċjali tagħha li jkollhom il- ġurisdizzjoni li jidhru u jattwaw f'isimha fejn jidħlu l-proċeduri tal- qrati.

Min jistgħu jkunu l-uffiċjali tal-kummissjoni?

Dawn se jkollhom ir-rank meħtieġ skond ir-regoli tal-public service?

Kif se jiġu ngaġġati?

Fuq liema bażi se jingħataw is-salarju jew xi tip ta' remunerazzjoni?

Nifhem li dawn se jitħallsu mill-fondi pubbliċi u għalhekk nixtieq inkun naf jekk hemmx xi kriterji stabiliti fuq dawn ukoll.

Xi kwalifiki se jkollu ċ-chairman?

X'rank se jkollu fiċ-ċivil?

Xi kriterji se jintużaw biex jingħata l-appointment jew se jkun xi appointment politiku?

Nixtieq inkun naf ukoll min se jagħżel l-impjegati tal-kummissjoni għaliex, fl- opinjoni tiegħi, m'hemmx idea ċara bejn il-kummissjoni u s-segretarjat.

X'inhuma r-rwoli taċ-chairman u tad-direttur?

Min jiġi l-iktar 'il fuq fil- ġerarkija?

Id-direttur eżekuttiv, per eżempju, għandu dritt jaħtar viċi direttur għal Għawdex?

Minn liema grad taċ-ċivil jista' jintagħżel id- direttur eżekuttiv u x'esperjenza amministrattiva jrid ikollu?

Klawsola 29 titkellem fuq il-kontijiet u l-verifika u tgħid li l- kontijiet tal-kummissjoni għandhom jiġu vverifikati minn awditur jew awdituri li jinħatru minnha u li jiġu approvati mill-ministru.

L-awditur ġenerali għandu dritt jivverfika dawn l-accounts?

Klawsola 31 tgħid li l-kummissjoni tkun eżenti mid-dover li tħallas taxxa fuq id-dħul.

Issa d-dħul tal-kummissjoni se jkun skond il-budget tal- ministeru għall-politika soċjali jew il-kummissjoni tista' tagħmel attivitajiet bi qligħ?

Taqsima VI tikkontempla lmenti, investigazzjonijiet u twettiq.

Pero' minn klawsola 32 ma joħroġx ċar min se jkunu l-investigaturi u x'poteri se jkollhom.

F'din il-klawsola qed issir riferenza wkoll għall-għajnuna li tista' tingħata lil persuni b'diżabilita'.

Din se tkun għajnuna legali jew finanzjarja jew inkella tkopri t-tnejn?

Klawsola 33 titkellem dwar il-proċeduri investigattivi, pero' hawnhekk ukoll ma joħroġx ċar min huma l-investigaturi.

Għalhekk nixtieq inkun naf xi kwalifiki jrid ikollhom u x'saħħa legali se jkollhom.

Dawn se jkunu nominati mill-kummissjoni jew inkella se jkunu funzjonarji taċ-ċivil?

Hawnhekk jidħol ukoll l-aspett ta' l-ombudsman.

Il-kummissjoni se jkollha l-avukati tagħha jew se taħdem bl-uffiċċju ta' l-attorney general?

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Ippermettili ninterrompik, Onor. Coleiro, għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru tkompli tinstema'.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Coleiro tkompli tinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Marie Louise Coleiro tkompli bid-diskors tagħha.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Wara dawn il-mistoqsijiet li għamilt nixtieq nirrimarka wkoll dwar sitwazzjonijiet reali li jien inħoss li bil-liġi biss m'aħniex se naslu biex insolvu għaliex, kif qal fil-bidu ta' dan id- dibattitu l-Onor.

Gonzi, din il-liġi qed tagħtina l-opportunita' biex niddiskutu u nirriflettu aktar fuq dan il-qasam.

Sur President, irrid ngħid li dan il-qasam ma jolqotx biss mill-qrib persuni bi bżonnijiet speċjali iżda jolqot ukoll lil għadd kbir ta' familji Maltin u lis-soċjeta' Maltija kollha kemm hi.

Is-sitwazzjonijiet u d- diffikultajiet li se nsemmi m'humiex marbutin mal-fatt li s'issa kien għad ma kellniex liġi iżda marbutin mal-fatt li minkejja li matul dawn l-aħħar snin kibret l-awareness u kellna l-istruttura tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' u l-accessibility unit tal-planning authority u servizzi oħra bħal facilitators, eċċ., xorta waħda għadd ta' persuni bi bżonnijiet speċjali ma ħadux dak li suppost kien u għadu tagħhom bi dritt.

Fil-fehma tiegħi, dawn l-affarijiet xorta m'humiex se jingħelbu b'din il- liġi biss anzi nasal biex ngħid li iktar hemm iċ-ċans li niffrustraw lil dawn il-persuni u lill-familji tagħhom.

U se nibda billi nsemmi l- kwestjoni ta' l-aċċessibilita'.

Fil-fatt jien diġa' tkellimt fuq din il- kwestjoni f'dan il-parlament u għamilt anke xi mistoqsijiet parlamentari pero' sfortunatament ma ġara xejn.

Għalhekk inħoss li hemm bżonn nerġa' nsemmi xi każijiet għaliex minkejja li ngħidu li għandna kuxjenza soċjali kbira, xorta jibqa' ma jsir xejn.

Fil-bidu tas-sajf li għadda kienu qed isiru xi bankini ġodda f'St. Edward Street u f'Antonio Muscat Fenech Street f'Ħal Qormi u kienu ġibduli l- attenzjoni li mal-bankini ma kenux qed isiru r-rampi biex persuni li m'humiex mobile biżżejjed jew inkella li jużaw il-wheelchair - u anke persuni li jkunu għaddejjin b'pushchair jew b'buggy - ikollhom aċċess xieraq għall-bankini.

Fil-fatt jien kont ikkuntattjajt l-uffiċċju tal- kunsill lokali u wara li qaluli min kien il-perit fuq dan ix-xogħol, jien ikkuntattjajt lill-perit ukoll u għedtlu bid-diffikulta' ta' dawn in-nies, pero' għadda ftit taż-żmien u ma ġara xejn.

Għalhekk kellimt lis- segretarju tal-kunsill pero' ma ġara xejn lanqas u ddeċidejt li la ma rnexxilix insolvi l-problema fuq bażi lokali, l-alternattiva li kelli kienet li nagħmel mistoqsija parlamentari dwar din il-kwestjoni u fil-fatt kelli tweġiba għaliha mill-Ministru Gonzi.

Pero' rrid ngħid ukoll li kważi sena ilu jien kont għamilt mistoqsija parlamentari oħra numru 1691 lill- Ministru Gonzi fuq il-kwestjoni ta' l-aċċessibilita'.

Fil-fatt nixtieq nikkwota l-mistoqsija parlamentari numru 1691 li għamilt fit-23 ta' Novembru tas-sena l-oħra u t-tweġiba li ngħatajt fit-2 ta' Diċembru tas- sena l-oħra, fis-seduta numru 19.

Jien staqsejt hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed jagħmel il-gvern biex jassigura li kull bini pubbliku tal-privat ikun aċċessibbli għal persuni bi bżonnijiet speċjali.".

U t-tweġiba li ngħatajt kienet tgħid hekk: "Il-gvern u s-soċjeta' Maltija jridu jaħdmu fuq ħames livelli biex jassiguraw li postijiet miftuħa għall-pubbliku, kemm dawk li huma tal- gvern kif ukoll dawk li huma tal-privat ikunu aċċessibbli għal kulħadd, inkluż persuni li għandhom diżabilita'.

Dawn il-ħames livelli huma:

a) edukazzjoni lill-periti u dawk li jaħdmu fl-industrija tal-bini.

F'dan il-qasam, għalkemm saru kuntatti, għad hemm ħafna aktar xi jsir l-aktar mal-fakulta' ta' l-arkitettura.

Il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' se terġa' timpenja ruħha fil-futur qarib f'dan ir-rigward.

b) Inforzar tal-policies tal-pjan ta' struttura mill-awtorita' ta' l- ippjanar.

ċ) Regolamenti tal-bini li jassiguraw dan.

Fi żmien l- amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti kien twaqqaf kumitat biex jaħdem fuq dawn ir-regolamenti u l-abbozz tagħhom jitlesta.

Sfortunatament dan il-proċess ma tkomplix u l-kummissjoni se taħdem biex dawn ir-regolamenti importanti jingħataw is-saħħa legali u jibdew jiġu inforzati.

d) Fi żmien l-amministrazzjoni Laburista preċedenti twaqqfet l- accessibility unit fi ħdan il-ministru tax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni biex bini tal-gvern miftuħ għall-pubbliku jsir aċċessibbli għal kuħadd.

Fl-opinjoni tal-kummissjoni din il-unit għadha m'hijiex tiffunzjona sew u l-istess kummissjoni se taħdem biex dan ix-xogħol tal-unit jibda jsir b'mod aktar effettiv.

e) Fl-aħħarnett hija l-opinjoni tal-kummissjoni li l-liġi dwar opportunitajiet indaqs għal persuni b'diżabilita', li mistennija tgħaddi s-sena d-dieħla, se tagħti aktar saħħa lil persuni b'diżabilita', lill-għaqdiet tagħhom u lill-kummissjoni stess biex, safejn hu raġonevoli, skond l-istess liġi, bini miftuħ għall- pubbliku jkun aċċessibbli għal kulħadd.

Sur President, il-mistoqsija parlamentari numru 9068 li għamilt fl-14 ta' Lulju ta' din is-sena kienet tgħid hekk:

"Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min qed jagħmel monitoring tal- politika ta' l-aċċessibilita' ta' postijiet pubbliċi għal persuni bi bżonnijiet speċjali?

Jaf il-Viċi Prim Ministru li f'Ħal Qormi, fejn qed isiru bankini ġodda, mhux isiru rampi fit-truf tal-bankini?

X'se jagħmel il-Ministru biex dan ma jseħħx u tiġi rimedjata l- qagħda?".

It-tweġiba li ngħatajt fl-20 ta' Lulju fis-seduta numru 137 kienet tgħid hekk:

"Il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' qed tieħu diversi miżuri biex tassigura li postijiet miftuħin għall-pubbliku jkunu aċċessibbli għal kulħadd, biss ir-responsabbilta' aħħarija għandha taqa' fuq min qed jagħmel ix-xogħol.

Il-kummissjoni kellha u għad għandha diskussjonijiet għaddejjin ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar, mal- ministeru għall-ambjent u mal-kunsilli lokali dwar dan il-qasam.

Nittama li fil-futur qarib ħafna jkun hemm mekkaniżmu legali permezz ta' regolamenti tal-bini biex dan kollu jkun jista' jiġi eżegwit b'mod aktar effiċjenti.".

Sur President, sfortunatament sal-lum il-bankini ġodda li saru f'Ħal Qormi mhux talli għadhom bla rampi talli qegħdin xi pied u ftit ogħla mill-art, li jiġu iktar min-normal, minħabba li St. Edward Street hija niżla u minnha jgħaddi ħafna ilma.

Issa ta' min jirrimarka li s-sindku ta' Ħal Qormi, is-Sur Puli, jafhom tajjeb dawn l-inħawi u jaf li hemmhekk jgħixu numru ta' anzjani li jagħmlu użu minn wheelchair, mhux għax twieldu b'diżabilita' imma b'konsegwenza tax-xjuħija jbatu minn nuqqas ta' mobilita'.

Għalhekk għamilt dawn il-mistoqsijiet lil-Ministru Gonzi biex jagħtina tagħrif dwar din is-sitwazzjoni.

Ma jidhirlix li biex isiru sempliċi rampi ma' bankini kelli niġi diversi drabi f'dan il-parlament biex niġbed l-attenzjoni u saħansitra ħadt aġġornament biex nitkellem fuq il-bankini!

Jien ipprovajt nagħmel l-affarijiet through the right channels u ċ-ċittadini Qriema ma kellhomx għalfejn joqogħdu jiġu għandi bħala deputat parlamentari biex jitolbu rampa ta' bankina li wara kollox qed issir minn flushom!

Pero' għalkemm għamilt dawn it-tentattivi kollha r- rampi xorta ma sarux.

Jidhirli li l-policies nazzjonali għandhom jorbtu lil kulħadd, mill-kbir saż-żgħir, u ma nistax nifhem għaliex il-kunsill lokali ta' Ħal Qormi baqa' għaddej qisu m'hu qed jiġri xejn.

Issa probabbli s-sindku jwieġeb li ma sar xejn fuq din il-kwestjoni għaliex il- kunsilliera indipendenti m'humiex qed jattendu għal-laqgħat, pero' din l- istorja tal-bankini nqalgħet ħafna qabel il-kwestjoni li hemm mal- kunsilliera indipendenti.

Imma l-kunsill lokali għoġbu jibqa' għaddej qisu m'hu qed jiġri xejn, jonfoq il-flus mit-taxxi tal-poplu u ma jagħmilx l-affarijiet skond il-bżonnijiet veri tal-Qriema.

Sadanittant nixtieq nistaqsi wkoll lill-Onor.

Gonzi fejn waslu l- kuntatti mal-fakulta' ta' l-arkitettura għall-edukazzjoni tal-periti u ta' dawk li jaħdmu fl-industrija tal-bini.

Fejn waslu r-regolamenti tal-bini li kellhom jingħataw is-saħħa legali biex jibdew jiġu inforzati?

X'sar minnu l-accessibility unit li twaqqaf mill-gvern Laburista preċedenti fi ħdan il-ministeru tax-xogħlijiet pubbliċi?

Peress li madwar sena ilu l- ministru kien qal li dan il-unit kien għadu m'huwiex qed jiffunzjona sew, nixtieq inkun naf jekk issa bediex jiffunzjona.

Ta' min ifakkar li dan l- accessibility unit li kien waqqaf sieħbi l-Onor.

Charles Buhagiar kellu l- għan li jimplimenta x-xogħol meħtieġ f'postijiet pubbliċi biex isiru aċċessibbli u kellu jiżviluppa standard features għall-bankini; kellu jipprovdi resort centre, anke b'librerija biex tiġi wżata minn kulħadd, inkluż il-kunsilli lokali, u dan il-unit kien se jkollu poteri biżżejjed biex lill-awtorita' ta' l-ippjanar jużaha bħala focal point biex tivvettja l-applikazzjonijiet.

X'sar minn dan kollu?

Fl-introduzzjoni tiegħu l- Ministru Gonzi qal li biex jiġi assigurat li l-postijiet pubbliċi jkunu aċċessibbli għal persuni b'diżabilita', mill-1 ta' Jannar li ġej l- awtorita' ta' l-ippjanar se tinsisti li l-bini - u hawnhekk kien qed jirriferi għall-bini ġdid - jkun aċċessibbli għal persuni b'diżabilita' u li dan il-bini jkollu s-servizzi meħtieġa biex persuna b'diżabilita' tkun tista' tagħmel użu minnu.

Jekk fhimt tajjeb, il-Ministru qal ukoll li fir- rigward ta' bini li diġa' huwa mibni l-proċess ikun ftit itwal.

Imma jien tkellimt fuq bankini li saru tliet xhur ilu u probabbilment iridu jgħaddu xi 20 sena oħra biex f'Ħal Qormi jerġgħu jsiru xi bankini ġodda!

Irrid nirrimarka wkoll li meta jien qajjimt il-kwestjoni dwar il-bankini x- xogħol baqa' għaddej mingħajr ma sar xejn biex tiġi rranġata s- sitwazzjoni u fil-fatt għad hemm iċ-ċans li l-affarijiet jirranġaw ruħhom, allavolja issa jridu jerġgħu jintnefqu flus oħra biex isiru r-rampi.

Issa jien inħossni inkwetata ukoll għaliex fi kliem il-Ministru stess din il- liġi waħedha m'hijiex se ssolvi dawn il-problemi prattiċi.

Fil-fatt fit- tweġiba li tani l-liġi kkonsidraha bħala wieħed mill-ħames livelli ta' ħidma li jridu jsiru fuq l-aċċessibbilta'.

Dan ifisser li bil-liġi biss żgur m'aħniex se naslu.

Każ ieħor li xtaqt insemmi huwa ta' tifla ta' tliet snin u nofs li ma timxix u li tinsab f'wheelchair.

Il-ġenituri tagħha applikaw għal facilitator biex din it-tifla tkun tista' tattendi l-iskola primarja tar- Rabat Għawdex u meta l-iskola ġibditilhom l-attenzjoni minħabba n-nuqqas ta' aċċessibilita' huma saħansitra offrew li jagħmlu r-rampi minn buthom imma l-perit ta' l-iskola oġġezzjona mingħajr ebda raġuni.

Jien għamilt mistoqsija parlamentari fuq dan il-każ pero' sal-lum l-istorja għadha l- istess.

Irrid ngħid ukoll li l-kap ta' l-iskola ssuġġeriet lill-ġenituri biex jieħdu lit-tifla fl-iskola tax-Xewkija jew tas-Sannat u meta dawn il- ġenituri pprovaw l-iskola tax-Xewkija ġew informati li jekk it-tifla ma jkollhiex facilitator ma jistgħux jaċċettawha.

Sfortunatament din it-tifla kellha tibqa' d-dar disa' xhur sħaħ għaliex ma kellhiex facilitator.

Sur President, jien nista' nsemmi diversi każi ta' tfal li s-sena l-oħra kellhom facilitator pero' llum m'għandhomx, bil-konsegwenza li dawn it- tfal ma jistgħux ikomplu fuq dak li bnew is-sena l-oħra u, minkejja l- ġiri 'l hemm u 'l hawn tal-ġenituri, wara kważi ħames ġimgħat ta' skola għadhom ma jafux jekk hux se jkollhom facilitator jew le.

Każ ieħor li naf bih jien personalment huwa ta' tifel li fil-half yearly examinations tas- sena skolastika li għaddiet kellu facilitator pero' meta ġie għall-annual examinations ma tawhx facilitator, bil-konsegwenza li naturalment dan it- tifel kien żvantaġjat fl-annual examinations u spiċċa fl-agħar stream din is-sena.

Jiġifieri dak kollu li sar miegħu matul is-sena li għaddiet mar down the drain.

Ħalli niġi issa għall-kwestjoni tar-reserved parking li fuqha kont għamilt mistoqsija parlamentari numru 9077, li ġiet imwieġba fis-seduta numru 138 fejn kont staqsejt hekk:

"Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi eżatt il-policy fir-rigward ta' l-għoti tar-reserved parking spaces quddiem residenzi ta' persuni bi bżonnijiet speċjali?

Jista' jgħid jekk ġarr ta' persuna bi bżonn speċjali jistax iwaqqaf l-għoti ta' parking space bħal dan?

Għaliex hemm dewmien biex jingħataw reserved parking lil persuni bi bżonnijiet speċjali? "

It-tweġiba tal-ministru kienet tgħid hekk:

"Is-servizz ta' parkeġġ riservat quddiem residenzi ta' persuni b'diżabilita' jingħata mill-bord għall-kontroll tat-traffiku fuq rakkomandazzjoni tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra formola li fuqha hemm indikati l- kriterji li fuqhom jiġi mogħti dan il-benefiċċju.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, dan huwa kompitu tal-bord għall-kontroll tat-traffiku u għalhekk il-mistoqsija trid issir lill- ministru responsabbli.

Rigward it-tielet parti tal-mistoqsija, il-kummissjoni qed tirċievi numru kbir ta' applikazzjonijiet li ħafna minnhom m'humiex ta' persuni li għandhom diżabilita' severa ta' mobilita'.

Dan il-fatt ifisser li barra li qed ikollna nirrifjutaw ħafna talbiet għal dan is-servizz, qed ifisser ukoll li r-riżorsi tal-kummissjoni m'humiex qed jintużaw bl-aħjar mod, u min verament għandu bżonn qed idum jistenna.

Barra minn hekk, kulħadd jifhem li l-problema ta' parkeġġ in ġenerali hija waħda kbira u mhux possibbli li jingħata parkeġġ riżervat lil min m'għandux problemi kbar ta' mobilita'.".

Sur President, jien m'iniex qed ngħid li min m'għandux bżonn għandu jingħata parkeġġ riservat - u kulmin jafni tajjeb jaf li l-affarijiet inħobb ngħidhom bil-Malti li jinftiehem - pero' rrid ngħid li qed ikun hemm każi fejn il-parkeġġ riservat qed jiġi rifjutat inġustament.

Jien ngħid li dawn l-affarijiet ma jsirux apposta iżda ħafna drabi qed jiġri li min jidħol fil-każ ma jkunx qed iqis it-tbatija kollha ta' l-individwu u lanqas ma jkun jaf is-sitwazzjoni u l-attivita' ta' dik it-triq partikolari.

Fil- fehma tiegħi, naħseb li bir-regolamenti fuq il-karta biss jistgħu jaħdmu kontra min ikun ġenwin fit-talba tiegħu.

Fit-tweġiba tiegħu għat-tieni parti tal-mistoqsija tiegħi l-ministru qalli li huwa kompitu tal-bord għall-kontroll tat-traffiku u għalhekk il-mistoqsija kelli nirriferiha lill- ministru responsabbli.

Jien jidhirli li din it-tweġiba ma tantx tawgura tajjeb għall-kordinament li qed tikkontempla l-istess liġi li għandna quddiemna u jekk mhux se jkun hemm kordinament bejn id-diversi ministeri u d-dipartimenti se nispiċċaw kulħadd jimxi f'direzzjoni differenti.

Fil- fatt nixtieq inkun naf kemm hemm esperti fuq persuni bi bżonnijiet speċjali fuq il-bord għall-kontroll tat-traffiku.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll fuq il-qasam tax-xogħol.

Fil-fehma tiegħi, id-dritt legali li se jkollha persuna b'diżabilita', li ħadd ma jista' jiddiskrimina kontriha fejn jidħol il-qasam tax-xogħol, m'hu se jkun ifisser xejn u qed ngħid dawn l-affarijiet mhux biex ninstema' negattiva jew għax jien ma naqbilx fil-prinċipju imma għaliex l-affarijiet nixtieqhom li jsiru tajbin.

Jien inħobb inżomm saqajja ma' l-art u nipprova nara x'diffikultajiet hemm fil-prattika, ħalli ma nilludux ruħna, u għalhekk qed ngħid li jeħtieġ inħarsu lejn din il-liġi, b'mod partikolari fejn jidħol il-qasam tax-xogħol.

Fl-introduzzjoni tiegħu l- ministru semma l-adult training centres.

Jien naqbel li mal-konċett li ż- żgħażagħ b'diżabilita' li jistgħu jagħtu sehemhom fid-dinja tax-xogħol għandhom jingħataw taħriġ, pero' nixtieq inkun naf kemm fil-fatt l- adult training centres li għandna sal-lum taw riżultat u kemm ħarġu żgħażagħ minnhom li llum qegħdin fid-dinja tax-xogħol.

Sfortunatament minn dak li nisma' dawn l-adult training centres m'humiex jiffunzjonaw kif kien l-iskop oriġinali tagħhom imma huma aktar speċi ta' day-care centres milli ċentri ta' taħriġ biex dawn iż-żgħażagħ jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Il- ministru stess, meta rrifera għall-adult training centres, instema' xi ftit xettiku u qal ċar u tond li l-post li nxtara f'Wied il-Għajn kellu jkun adult training centre differenti, fis-sens li kellu jiġi żviluppat flimkien mas-settur privat u jitmexxa fuq linji kummerċjali bil-ħidma ta' persuni b'diżabilita'.

Għaliex l-adult training centres kollha li għandna f'Malta m'għandhomx ikunu mibnija fuq il-kunċett ta' intrapriża kummerċjali jew koperattiva, bħalma qed isir, per eżempju, mill-Eden Foundation?

Nixtieq nistaqsi wkoll lill-ministru xi programmi individwalizzati jeżistu fl-adult training centres u x'livell ta' taħriġ għandhom l-għalliema li jħarrġu lil persuni b'diżabilita' f'dawn l-adult training centres.

Jekk l-adult training centres m'humiex qed jagħtu opportunita' reali lil dawn iż-żgħażagħ li jkunu jistgħu joħorġu fid-dinja tax-xogħol, allura se nimtlew bl-adult training centres ma' Malta kollha?

Nittama li l-adult training centres ma jkunux istituzzjonijiet dead end għaż-żgħażagħ b'diżabilita'.

Nixtieq inkun naf jekk dak in-numru ta' studenti b'diżabilita' li ġew mainstreamed u waslu fis-sekondarja humiex se jispiċċaw fl-adult training centres ukoll malli jispiċċaw il-Form V. Ma nistgħux ngħidu li lil dawn iż-żgħażagħ b'diżabilita' qed nagħtuhom id- dritt għax-xogħol jekk ma nħarrġuhomx.

L-aspettattiva għad-dinja tax- xogħol irridu nagħtuhielhom mill-iskejjel iżda rridu nkunu ppreparati tajjeb bl-istrutturi kollha f'posthom biex dan kollu jkun jista' jitwettaq.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll fuq id-djar residenzjali u r- respite care għal persuni b'diżabilita' għaliex inħoss li f'dan ir-rigward għadna lura.

Il- ġenituri jew familjari oħra ta' persuni b'diżabilita' jisħqu fuq il-bżonn ta' respite care adattat għaliex iħossu li dak li għandna sal-lum ma jaqdix il-bżonnijiet meħtieġa.

Barra minn hekk, dawn il- ġenituri jinkwetaw ħafna x'se jiġri minn uliedhom meta jiġu nieqsa huma.

Il-Partit Laburista kien konxju minn dan u fil-fatt kien diġa' ppjana biex tiġi megħluba din il-problema.

Il-ministru fid-diskors tiegħu semma l- group homes.

M'hemmx dubju li l-inizjattivi li ħadu l-organizazzjonijiet ta' Dar Nazareth u Dar il-Wens huma ta' min ifaħħarhom iżda min-naħa l-oħra ma nistgħux inħallu f'idejn il-volontarjat biss.

Jeħtieġ li l-gvern jagħti l-għajnuna lill-volontarjat u jiżviluppa rimedji ħalli dawn il-ġenituri u familjari oħra jtaffu l-inkwiet li għandhom.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll fuq l-għajnuna għal xiri ta' computers li ssemmiet ukoll mill-ministru fl-introduzzjoni tiegħu għal din il-liġi.

M'hemmx dubju li servizz bħal dan huwa ta' min ifaħħru iżda min- naħa l-oħra l-kriterji dwar kif tista' tingħata din l-għajnuna għandhom ikunu ċari daqs il-kristall.

Dan l-aħħar kelli każ ta' familja li applikat f'Novembru tas-sena l-oħra u t-talba tagħha ġiet milqugħa xahrejn ilu.

Il- familja ġiet avżata li l-għajnuna tnaqqset b'ċertu ammont għaliex tbiddlet il-policy pero' din il-familja saret taf b'ħaddieħor li applika warajha u t-talba tagħha ġiet milqugħa bl-istess termini ta' qabel.

Sur President, meta jibdew jiġru dawn l-affarijiet kollox jibda jiċċajpar.

Għalhekk inħoss li issa li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' qed tingħata ħafna aktar poteri biex tagħti għajnuniet finanzjarji jeħtieġ li jkun hemm policies trasparenti ta' kif jiġu proċessati l-applikazzjonijiet.

Sur President, wara li pprovajt niffoka fuq diversi partijiet tal-liġi li għandna quddiemna u wara li semmejt diversi esperjenzi li ltqajt magħhom personalment, nixtieq nirriferi lill-ministru għaċ-ċirkolari li bagħat il- moviment favur id-drittijiet ta' persuni b'diżabilita' lil kull wieħed u waħda minna hawn ġew u kopja ta' ittra mibgħuta wkoll lill-ministru.

Kif stqarr dan il-moviment f' ittra li bagħat lill-ministru fit-28 ta' Ottubru, dawn huma nies li għandhom hands-on fuq dan il-qasam u jien ippretendejt li fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru jgħidilna x'jaħseb dwar dak li qed jgħid il-moviment favur id-drittijiet ta' persuni b'diżabilita'.

M'huwiex sewwa li dawn in-nies volontiera li jaħdmu f'dan il-qasam u li huma l- esperti ta' l-esperjenza ma jingħatawx konsiderazzjoni.

Jien nemmen li l- appell tagħhom jingħata widen.

Nitkellem ċar u ngħid li jien iddiżgustajt ruħi bit-tweġiba li bagħatilhom il-Ministru Gonzi għaliex m'hijiex tweġiba denja li kellha tintbagħat mill-ministru responsabbli minn dan il-qasam daqshekk sensittiv lill-grupp ta' nies volontiera li qed jaħdmu mill-qalb ma' dawn in-nies.

Il-Ministru Gonzi weġibhom li kitbu b'mod anonimu - safejn naf jien meta xi ħadd jikteb b'mod anonimu la jagħti l-indirizz, la t-telephone number u lanqas il-fax number! - u nemmen li l-ministru għandu ħafna x'jgħidilna dwar dan fil-winding-up.

Qed ngħid dawn l-affarijiet ħalli mbagħad ma jiġux tan-naħa tal-gvern u jibqgħu għaddejjin minn fuq ras kulħadd, qishom ma semgħu lil ħadd u wara li jgħaddi ċertu żmien jaraw f'min se jwaħħlu.

Aħna diġa' għidnilhom u se nibqgħu ngħidulhom li qed iressqu liġi bla snien u jekk iridu jagħmlu xi ħaġa bis-serjeta' għal persuni bi bżonnijiet speċjali għandhom jassiguraw li jagħmluha bil-galbu, billi l-ewwel jiddeċiedu lil min iridu jaqdu u mbagħad jagħtu widen lil kulmin għandu x'jaqsam f'dan il-qasam.

Irrid nenfasizza li jekk sempliċement se ngħaddu din il-liġi minn dan il-parlament mingħajr ma jkollha snien biżżejjed m'hu se nkunu għamilna xejn.

Biżżejjed ngħid li bit-tneħħija tas- superseding clause l-liġi ddgħajfet.

Għalhekk jeħtieġ li nassiguraw li jkollna l-istrutturi meħtieġa ta' inforzar biex dak li qed tipproponi l- liġi jkun jista' jiġi mwettaq.

Jekk dan ma jsirx se jkollna frustrament akbar għax inkunu tellajna l-aspettativa ta' kulħadd iżda meta dak li jkun ifittex ma jsib xejn u jkollna iktar problemi.

Sur President, fl-4 ta' Ġunju li għadda f'"The Times" deher artiklu miktub minn Lawrence Zammit, bit-titlu "The Route to Employment for Persons with Disability".

F'dan l-artiklu, fil-fehma tiegħi realistiku ħafna, is- Sur Zammit semma każ li ltaqa' miegħu huwa stess u, kif qal fl-artiklu, m'huwiex biżżejjed li jkollok il-liġijiet biex teqred id-diskriminazzjoni.

F'dan l-artiklu qal hekk:

"I have been through a nasty experience myself in this regard.

An employer recently decided to offer a job to a person with a physical disability.

This person was suitable for the job and appeared to be very motivated to take on the responsibility.

Moreover this person's disability could not have interfered in her ability to carry out her duties fully.

The next thing this employer knows is that his employees launched a complaint that they would have to work harder, as they assumed that the person with disability would not be able to do all the work listed in her job description.

It is attitudes such as these that make it necessary for the government to adopt law enforcement rules.

There probably need to be tougher legal powers to end discriminatory business - related practices and tougher penalties for those who discriminate.

There could be tribunals which are dedicated solely to such an issue while their investigative powers or responsibilities impose on companies winning public tenders to adopt practices that favour the employment of persons with disability.

It is known that employers do not favour such a tough approach and up to a certain extent one also understands their point of view.

However, using the indirect approach fails in most instances as several employers either pay lip service to the issue or do nothing at all.".

Għalhekk għadni kemm għidt li l-gvern jeħtieġ li jiddeċiedi lil min irid jaqdi, ħalli mbagħad ikun f'qagħda li jista' jipproċedi bis-serjeta' fuq din il-liġi.

Jeħtieġ li din il-liġi tkun imsaħħa u kkumplimentata b'deadlines, bi strutturi ta' enforcement, b'policies amministrattivi u b'guidelines ċari biex verament tkun mezz ieħor għat-twettiq tal-ġustizzja soċjali f'pajjiżna ma' dawn ħutna.

Il-gvern Nazzjonalista għandu jħoss din ir- responsabilita' u għalhekk għandu jara li din il-liġi li ppreżentalna tiġi emendata, kif kienet oriġinarjament fi żmien il-gvern Laburista preċedenti ħalli jkollha s-saħħa vera li twettaq il-prinċipju ta' solidarjeta' u ġustizzja soċjali.

Qabel nagħlaq, Sur President, nitlob il-permess biex inpoġġi id-dokument li rriferejt qabel fuq il-Mejda tal-Kamra.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Sur President, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li, fl-opinjoni tiegħi, jirrigwarda settur importanti, għaliex huwa t- termometru li jkejjel iċ-ċivilta' tal-pajjiż, fis-sens ta' kemm l-Istat u l- organi tiegħu huma lesti li jaċċettaw li jħarsu d-drittijiet ta' numru ta' persuni fostna li huma klassifikati bħala persuni b'diżabilita'.

Dan il- kunċett huwa importanti għaliex il-kritika li smajna hija marbuta interament ma' persuni b'diżabilita'.

Fil-fatt kull persuna b'diżabilita' għandha l-problemi individwali tagħha u għandha storja differenti għaliex, kif diġa' ntqal, id-diżabilita' tal-persuna ma taffettwax biss il-persuna nnifisha imma taffettwa wkoll lill-familja tagħha u lill-ambjent fejn tkun qed tgħix l-esperjenza ta' ħajjitha, u allura min-natura tagħha nistgħu ngħidu li din il-liġi għandha l-ewwel limitazzjoni għaliex, bħal kwalunkwe liġi oħra, ma tistax tkopri kull eventwalita'.

Naħseb li kull kritika li saret trid tiġi miftehma f'dan is-sens għaliex ma nistgħux nipprovdu għal kull każ li jista' jippreżenta ruħu quddiemna.

Ta' min jgħid ukoll li l-Partit Nazzjonalista għandu għalfejn ikun kburi li qed iressaq liġi bħal din pero' rrid nikkritika l-fatt li liġi bħal din imissha ilha li saret u mhux kellhom jgħaddu diversi snin biex inressqu liġi dwar opportunitajiet indaqs għal persuni b'diżabilita' u kważi għaddiet sena minn mindu tressaq l-Ewwel Qari tagħha.

Il-fatt li llum qegħdin nirriflettu fuq dan il-qasam m'huwiex biss eżerċizzju f'diskorsi sbieħ u żgur li x-xettiċiżmu li wrew xi kelliema partikolari, speċjalment min-naħa l-oħra, rigward ir-rieda ta' din in-naħa tal-Kamra li twettaq dan kollu żgur li ma jibgħatx messaġġ tajjeb lil din is-sezzjoni tal-poplu tagħna, għaliex b'dan il-mod lil dawn in-nies nistgħu naqtgħulhom qalbhom u ntellfuhom mill-ħeġġa li jkomplu jiġġieldu d-diżabilita' li twieldu biha jew li żviluppatilhom matul ħajjithom.

Il-verita' hi li kien gvern Nazzjonalista li beda jaħdem fuq din il-liġi pero' meta tela' gvern Laburista ressaq white paper li ħarset lejn x'għandhom x'jgħidu s-setturi involuti fil-qasam tal-persuni b'diżabilita' u llum il-gvern Nazzjonalista qed iressaq din il-liġi li għandna quddiemna.

Il-kritika li smajna tvarja ħafna u saħansitra kien hawn min qal li qegħdin nagħmlu liġi li ma tistax tiġi implimentata.

Per eżempju, l-Onor.

Rita Law ikkundannata qabel ma għaddiet minn dan il-parlament għaliex qalet li din il-liġi m'hu se jsir xejn minnha.

It-Taljani jgħidu li l'ottimo e' il nemico del bene u jekk se nipprovaw nagħmlu liġi li tkun perfetta f'kollox, nispiċċaw biex lanqas il-liġi ma jkollna.

Jien ċert li kulmin tkellem ried jagħti kontribut u din hija xi ħaġa pożittiva ħafna għaliex wieħed jara l-impenn tad-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra f'qasam li m'huwiex faċli.

Min jaħseb li hija xi ħaġa ħafifa biex tilleġisla f'dan il-qasam u timplimenta dik il-leġislazzjoni biex ikollok suċċess f'dan il-qasam ifisser li qatt ma kellu kuntatt, la b'mod professjonali u lanqas b'mod familjari ma' xi ħadd li għandu xi diżabilita'.

Jien inħoss li l-kontribut kbir li nistgħu nagħtu aħna bħala politiċi huwa li nistmaw lil persuni b'diżabilita' ta' nies b'diżabilita'.

Għaliex qed ngħid dan?

L-għan ta' din il-liġi huwa li jipprovdi għall-projbizzjoni tad- diskriminazzjoni u m'hemm l-ebda dubju li aħna qegħdin naċċettaw li teżisti diskriminazzjoni kontra dawn il-persuni u allura ħadd m'hu se jlum lill- persuna b'diżabilita' li tgħid li qed tkun diskriminata.

Dan kollu ma jirriflettix sabiħ fuq is-soċjeta' tagħna u nħoss li rridu nirriflettu ħafna iktar fuq xi tfisser diskriminazzjoni għax mhux kull diskriminazzjoni tista' tikkwantifikaha u fil-fatt teżisti diskriminazzjoni li għalkemm ma tistax tikkwantifikaha taf tkun ħafna aktar qawwija minn dik li wieħed jista' jaraha.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li jkollna qafas ta' liġi li jkun jirrifletti l-qabża li rridu nagħmlu fil-mod ta' kif nittrattaw dawn il-problemi u żgur li jekk aħna b'xi mod se nipprovaw niskorjaw politikament se nagħmlu ħsara lil din il-kawża.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, il-mod ta' kif inħarsu lejn il- persuni b'diżabilita' juri jekk aħniex poplu ċivili jew inkella rridux biss nagħmlu l-affarijiet li fuq il-karta jidhru sbieħ u noqogħdu niftaħru bihom.

Naħseb li għandu jkun hemm bidla fl-attitudini ta' kif inħarsu lejn dawn l-affarijiet ħalli jkollna liġi li 'l quddiem inkunu nistgħu faċilment naġġornaw u ntejbuha.

Huwa importanti li ma neħdux l- atteġġjament li din il-liġi m'għandhiex snien u ma tista' tagħmel xejn.

Leonardo da Vinci kien jgħid practice should always be based upon a sound knowledge of theory u naħseb li l-prattika ta' kif għandna nittekkiljaw il- problemi li s-soċjeta' in ġenerali trid terfa' biex twieżen lin-nies b'diżabilita' jridu jibdew minn a sound knowledge of theory u 'il quddiem se nitkellem fuq l-aspett ta' x'nifhmu b'diżabilita' fis-soċjeta' tagħna llum, x'għandu jagħmel l-Istat u x'għandha tkopri din il-liġi.

Għal liema raġuni qegħdin niddiskutu din il-liġi?

S'issa f'pajjiżna għanda l-famuża liġi ta' l-1969, li tgħid li suppost 2% tal-workforce jkunu persuni b'diżabilita'.

Jekk induru dawra ma' x'kien qed jiġri fl-Ewropa f'dan ir-rigward, insibu li l-kunsill ta' l-Istati membri ta' l-Unjoni Ewropea fl-24 ta' Lulju ta' l-1986 kien irrakkomanda li l-istati għandhom jieħdu ''all appropriate measures to promote fair opportunities for disabled people, in the field of employment and vocational training, including initial training and employment as well as rehabilitation and resettlement''.

Dan ifisser li madwar 13-il sena ilu l- focus ġenerali fl-Ewropa kien fuq l-employment, fuq vocational training, fuq rehabilitation and resettlement.

F'Diċembru ta' l-1989 saret rakkomandazzjoni oħra favur persuni b'diżabilita' li kienet tgħid hekk:

" All disabled persons, whatever the origin and nature of their disability ...",

- fuq din kien hemm ħafna kontroversja rigward kif se niddefenixxu d- diżabilita' -

"... must be entitled to additional concrete measures aimed at improving their social and professional integration.

These measures must concern in particular according to the capacities of the beneficiaries vocational training, ergonomics, accessibility, mobility, means of transport and housing.".

Jiġifieri fl-1989 mxejna lejn affarijiet iktar speċifiċi u bdejna nitkellmu fuq oqsma li jaffettwaw il-ħajja ta' persuna b'diżabilita', bħalma huwa t-taħriġ, li l-ambjent jkun jaqbel iktar mad-diżabilitajiet li jeżistu, l-ergonomics, l-aċċessibilita' - li nisimgħu kemm nisimgħu fuqha qatt m'hu biżżejjed - il-mezzi tat-trasport u l-housing.

Sur President, fl-20 ta' Diċembru ta' l-1993 il-United Nations, li tagħha pajjiżna huwa membru, irrakkomandat lill-istati:

"To ensure that all people with disabilities may exercise the same rights and obligations as others"

Jiġifieri qed tirrikonoxxi li persuni b'diżabilita' għandhom jeżerċitaw l- istess drittijiet u obbligazzjonijiet bħal ħaddieħor.

Huwa importanti li meta nitkellmu fuq dan il-qasam, kemm bħala professjonisti u kif ukoll bħala politiċi, m'għandniex inkunu paternalisti.

Jien nemmen li l- paternaliżmu m'għandux jagħmel parti mill-attitudini tagħna lejn dawn in- nies u fil-fatt jien nipprova nevita li xi darba nuża l-kelma "imsieken" jew xi forma ta' dan it-tip ta' diskors għax ma jagħmilx ġid lill-kawża ta' dawn in-nies li b'din il-liġi stess qed nipprovaw inġibuhom ugwali daqs ħaddieħor.

Sur President, fl-20 ta' Diċembru ta' l-1996 il-membri ta' l-Unjoni Ewropea ħarġu dikjarazzjoni importanti "on equality of opportunity for people with disabilities", li dehret fl-official journal li ħareġ fl-1997.

Din id-dikjarazzjoni kienet tgħid hekk:

"Calling on member States to consider if relevant national policies take into account in particular the following orientations: empowering people with disabilities for participation in society, including the severely disabled ...",

- dan ifisser li m'għandniex nagħmlu distinzjoni bejn dawk li għandhom diżabilita' forsi iktar gravi minn ta' ħaddieħor -

"... while paying due attention to the needs and interests of their families and carers ...,

- jiġifieri tingħata attenzjoni lill-bżonnijiet tal-familji u ta' dawk li jduru u jieħdu ħsiebhom -

"... mainstreaming the disability perspective into all relevant sectors of policy formulation ...". lejn l-Unjoni qed tirrakkomanda li tingħata importanza f'kull qasam u jekk aħna bħala membri parlamentari nkunu qed inħarsu lejn liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent, ma' l-agrikoltura, ma' l-enerġija, irid ikollna a holistic approach u naraw l-implikazzjonijiet ta' dawn il- liġijiet fuq persuni b'diżabilita' u l-bżonnijiet tagħhom.

"... enabling people with disabilities to participate fully in society by removing barriers."

- hemm bżonn li jitneħħa l-ixkiel u f'pajjiżna għad fadal ħafna xkiel għal dawn in-nies; veru li l-imġarrab jista' jgħid iktar minni imma mill- professjoni tiegħi ta' tabib nista' ngħid li għad fadal ħafna ħitan u swar għoljin għal dawn in-nies -

"nurturing public opinion to be receptive to the abilities of people with disabilities and towards strategies based on equal opportunities."

Jiġifieri l-Unjoni qed tirrakkomanda li l-opinjoni pubblika għandna nrawmuha biex tilqa' fiha u tagħraf l-abilitajiet ta' persuni b'diżabilita'.

Kif diġa' ntqal hawn ġew, u saħansitra nġabu xi eżempji, dawn il-persuni għandhom abilitajiet kbar.

Kif qal ukoll il-ministru, ma rridux ninsew li madwar 40 sena ilu f'pajjiżna dawn in-nies kienu jinżammu moħbija u segregati mill-bqija tas-soċjeta' u nafu x'kien ir- riżultat ta' dan kollu.

Għalkemm illum għamilna progress fil-ħsieb tagħna pero' l-poplu Malti jrid jifhem li m'hijiex biss ir-responsabilita' tagħna hawn ġew illum li qegħdin ngħaddu din il-liġi imma l-poplu kollu jrid jikkontribwixxi fl-iskejjel, fil-fabbriki u fl-attivitajiet soċjali kollha biex persuni b'diżabilita' jingħataw opportunitajiet daqs ħaddieħor.

Jekk il-poplu Malti ma jagħrafx il-ħtieġa li dawn in-nies irid ikollhom l- istess opportunitajiet allura se jkollna l-problemi.

Mr Speaker, bħalissa fil-kumitat għall-affarijiet soċjali qegħdin niddiskutu l- kurrikulu minimu nazzjonali u fost diversi interventi li saru, kien hemm kapijiet ta' skejjel li rrimarkaw li tfal bi bżonnijiet speċjali li m'humiex problema għat-tfal l-oħra fil-klassi.

Din l-esperjenza li ċertament wieħed jitgħallem minnha tikkonferma dak li lkoll nafu imma rridu naħdmu iktar fuqha.

Id-dikjarazzjoni ta' l-Unjoni ta' l-20 ta' Diċembru, 1996 tkompli tirrakkomandna lill-Istati:

"to promote the involvement of representatives of people with disabilities in the implementation and follow up of relevant policies and actions in their favour."

Huwa proprju dan li nixtiequ nagħmlu u li qegħdin nitolbu u jidher li fil- Kamra hawn konsensus li għandu jkolllna a qafas legali għal dan il-grupp ta' nies.

Mr Speaker, jien ħarist ukoll lejn il-white paper li ħadmet fuqha wkoll Dr Zrinzo matul l-amministrazzjoni Laburista u tajt ħarsa lejn ċerti talbiet ġenerali li saru min-nies b'diżabilita' u l-iktar li laqatni kien il-kumment taċ-chairman, is-Sur Joe Camilleri, li qal li jrid ikollna liġi li tħares lill-persuni b'diżabilita' minn min jipproponi li jiddiskrimina.

Forsi m'huwiex dejjem faċli li tagħraf min ikun qed jipproponi li jiddiskrimina imma jeżisti, għalkemm ħafna drabi mhux daqshekk fid-deher.

Naħseb li ndumu niddiskutu kemm indumu niddiskutu qatt ma nistgħu nfasslu liġi li tipprova tilqa' għal dan kollu pero' ċertament li għandu jkollna mezz kif nistgħu anke waqt l-istadju ta' Kumitat intejbu l-qafas li qegħdin nippreżentaw.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid- 9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, it-Tlieta, 2 ta' Novembru b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-awtorita' tad-djar għas-sena 1999/2000.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Arbitraġġ – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Proprjeta' tal-Għadu - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, hija xi ħaġa tal-mistħija li l-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami ddeċieda li jagħti aktar minn Lm18,000 lis-Sur Silvio Zammit.

Lil dan l-individwu l-istampa u r-radju tal-Partit Nazzjonalista pinġewh bħala xi vittma tal-gvern Laburista, meta fil-fatt il-vittmi huma dawk iċ-ċittadini li jħallsu t-taxxi, u huma vittmi tiegħu doppjament, meta s-Sur Silvio Zammit kien imexxi ħażin il-pixxina nazzjonali u vittmi issa li biex jirringrazzjawh ta' din it-tmexxija ħażina, il-gvern qed jagħtih rigal ta' iżjed minn Lm18,000, ibbażat fuq kuntratt tal-mistħija li kien tah il-Gvern Nazzjonalista meta mpjegah qabel l-1996.

Il-ministru tal-finanzi jitkaża li pajjiżna jonfoq Lm3,000 f'materjal li jintuża darba biss għal kull operazzjoni tal-bypass, jitkaża li s-self-employed żgħar jieħdu ċ-children allowance, jitkaża li s-servizzi soċjali hemm bżonn jinbidlu u ma jistgħux jibqgħu kif inhuma - għax jgħidilna li l-pajjiż ma jiflaħx għal dan l-infiq - iżda mbagħad il-gvern ma sabhiex diffiċli biex iħallas eluf ta' liri lil xi ħadd bħal Silvio Zammit li huwa eżempju ta' tmexxija irresponsabbli.

Ħalli nagħti ftit eżempji ta' din it-tmexxija ħażina u irresponsabbli mis-Sur Silvio Zammit.

Sakemm kien imexxi hu, il-gvern kien joħroġ Lm200,000 mit-taxxi taċ- ċittadini biex imexxi l-pixxina nazzjonali.

Meta lħaqt ministru jien deherli li ma jistax ikun li ċ-ċittadini jibqgħu joħorġu daqshekk flus biex titmexxa pixxina nazzjonali u fil-fatt ordnajt li ndaħħlu strutturi ġodda għax ma setax ikun li post bħal dak, li żgur seta' jagħmel il-flus u jibbilanċja aħjar, jibqa' jitlef dawk il-flus kollha.

Fil-fatt wara li twaqqfu l-istrutturi l-ġodda, in-nefqa tal-gvern minn Lm200,000 niżlet għal Lm80,000 kemm fl-1998 u kif ukoll kif se jiġri din is-sena, mingħajr ma tnaqqas xejn mill-attivitajiet tal-pixxina, anzi dawn l-attivitajiet żdiedu.

Irrid ngħid li d-dħul beda tiela' wkoll għaliex l-affarijiet bdew jitmexxew bis-serjeta' u b'sinċerita'.

Fi żmien is-Sur Silvio Zammit ma kenux jinżammu records tajbin dwar kemm kienu jinkrew il-faċilitajiet tal-pixxina nazzjonali u ċerti records konvenjentement kienu jinżammu bil- lapes u nafu kif il-gomma tista' tħassar dak li jkun miktub bil-lapes biex ikunu jistgħu jinkitbu figuri ġodda!

Ċerti kontijiet kienu jitħallsu bl- isterlina għall-kiri ta' faċilitajiet minn club ta' l-għawm Ingliż u ma kenux jingħataw irċevuta għaliex kienu jgħidulhom li jekk iħallsu bl- isterlina jingħataw skont.

Il-flus kollha kienu jispiċċaw fil-pixxina jew parti minnhom kienu jeħlu ma' l-idejn?

U ma' liema idejn kienu jeħlu?

Biżżejjed ngħid li bl-istrutturi l-ġodda l-pixxina bdiet tonfoq Lm40,000 inqas fi fuel u Lm8,000 inqas fis-sena fil-chlorine.

Jiġifieri f'sena waħda minn dawn iż-żewġ items biss liċ-ċittadini ffrankajnilhom Lm50,000.

Ta' min ifakkar ukoll li s-Sur Silvio Zammit kien juri interess personali kbir fix-xiri tal-fuel u tal-chlorine u ma kien iħalli lil ħadd ikollu x'jaqsam f'dawn iż-żewġ oqsma.

Allura meta wieħed jara dawn l-affarijiet kollha, żgur li ma jistax jgħid li l-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami ħallas lis-Sur Zammit bħala eżempju ta' kif għandhom jitmexxew il-kumpanniji pubbliċi.

Jien ngħid li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern qed jibgħat messaġġ ħażin għaliex qiegħed jippremja lil min imexxi ħażin kumpanniji pubbliċi.

Fil-fatt lis-Sur Silvio Zammit tawh Lm18,000 mhux biex jgħidulu prosit għall-mod kif mexxa kumpannija pubblika bi flus iċ-ċittadini iżda biex jgħidulu grazzi għax-xogħol elettorali li għamel għall-Partit Nazzjonalista, anke mill-pixxina nazzjonali.

Mr Speaker, nies bħas-Sur Silvio Zammit huma ta' eżempju ħażin anke bħala attivisti politiċi għaliex qegħdin fil-politika mhux għal xi ideali għoljin jew demokristjani iżda għaliex jaħsbu li mill-politika tista' takkwista.

Fil-fatt fil-ħidma politika tiegħu dejjem mar tajjeb u dejjem mexa 'il quddiem, anke meta kien qed jeqred li ma kellux biex jgħajjex familja u kien qiegħed jixtri villa kbira u karozza lussuża ġdida!

Kien jonqsu jgħid li kien fil- politika b'xi vot tal-faqar, qisu xi Franġiskan!

Mr Speaker, nisimgħu ħafna diskors speċjalment minn ċerti ministri, fuq il-bżonn ta' tmexxija serja, fuq il-ħtieġa ta' ristrutturar, li kull lira għandha tintnefaq kif suppost, li kulħadd għandu jħallas it-taxxi dovuti, li hemm bżonn li jitgħarblu s-sussidji kollha u s-servizzi soċjali kollha għaliex il-pajjiż ma jistax jibqa' jonfoq bl-addoċċ iżda sadanittant dan il-gvern jippermetti ħlasijiet ta' eluf ta' liri lil xi ħadd bħal Silvio Zammit.

Minbarra li dan huwa l-agħar messaġġ li wieħed jista' jibgħat lil min irid iħallas it-taxxi kollha u jippretendi li t-taxxi jintnefqu fuq affarijiet serji, huwa eżempju ħażin ukoll lil min huwa fdat bi tmexxija ta' kumpanniji pubbliċi għaliex il-messaġġ huwa li anke jekk tmexxi ħażin, jekk taħdem għall-Partit Nazzjonalista tiġi premjat u rrid nirreġistra li din hija xi ħaġa tal-mistħija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, f'Raħal Ġdid, li huwa r-raħal minn fejn ġej jien, se ssir l-elezzjoni tal-kunsilli lokali fit-13 ta' Novembru u ħassejt illi għandi nitkellem għal ħafna raġunijiet, fosthom illi għal darbtejn kont sindku f'dan il-lokal u għalhekk ninteressa ruħi meta tkun se ssir l-elezzjoni tal-kunsilli lokali fir-raħal tiegħi.

Aħna dejjem emminna illi Raħal Ġdid kellu jagħti l-ħajja lin-naħa t'isfel ta' Malta u fil-fatt għandu ħafna x'joffri kemm lin-nies tal-lokal u kif ukoll lill-irħula u lill-ibliet ta' madwar dan ir-raħal.

U minn hawnhekk nixtieq nappella lill- poplu ta' Raħal Ġdid biex fit-13 ta' Novembru joħroġ jivvota fl-elezzjoni għall-kunsill lokali, ħalli dan il-lokal ikollu l-maġġoranza Laburista kif jixraqlu.

F'dawn l-aħħar ġranet smajna ħafna diskors dwar il-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid, illi min kien qiegħed imexxi ma kienx qed imexxi tajjeb, li l- kunsilliera ma kenux qegħdin jaħdmu u forsi l-aktar li ntefa' ħafna tajn kien fuq il-kunsilliera indipendenti.

Meta kont sindku ta' dan il-lokal jien ħdimt ma' kulħadd għaliex kont, għadni u nibqa' nemmen illi fil- kunsill lokali ma tistax toqgħod tagħmel distinzjoni bejn min huwa aħmar u min huwa blu.

Naħseb li f'pajjiżna għandna biżżejjed firdiet u ma nħossx illi anke fil-kunsilli lokali għandhom jidħlu dawn il-piki.

Għalkemm il- Partit Laburista qiegħed joħroġ bħala partit għall-kunsilli lokali, xorta għadu jemmen illi l-ideal tal-kunsilli lokali huwa li ma jkunx hemm politika u l-kunsilliera ikunu taħt l-arma tal-lokal.

Meta kont noħroġ bħala indipendenti kont noħroġ bi twemmin Laburista, bħalma kien hemm indipendenti illi kellhom twemmin Nazzjonalista.

Il-Partit Laburista għamilha ċara li kif il-Partit Nazzjonalista jirtira milli joħroġ bħala partit għall-kunsilli lokali, il-Partit Laburista jagħmel l-istess u ma jsib l-ebda oġġezzjoni li jagħmel dan, jiġifieri ċ-ċavetta qiegħda f'idejn il-Partit Nazzjonalista.

L-ewwelnett irridu nifhmu li l-kunsilli lokali huma importanti ħafna fil-pajjiż, qegħdin jagħtu kontribut siewi u hemm ċerti kunsilli li verament ħadmu bil-għaqal u taw riżultat pożittiv.

Jiena nista' ngħid li fi tliet xhur li konna bdejna naħdmu bħala kunsill, qabel ma kelli nirriżenja biex ngħin lill-Partit Laburista għall-elezzjoni ġenerali, konna qegħdin naħdmu biex lil Raħal Ġdid li kellu u għad għandu ħafna problemi nagħtuh dak li jixraqlu.

Għalhekk naħseb li huwa tajjeb li filwaqt li nħeġġu lill-poplu ta' Raħal Ġdid biex joħroġ jivvota u l- Laburisti joħorġu jivvotaw, kif fil-fatt se jagħmlu, jagħżlu minn fost il- kandidati lil dawk li jridu jaħdmu.

Mr Speaker, jien nemmen li Raħal Ġdid, illi jiġbor fih numru ta' anzjani, jixraqlu li jkollu day centre għall-anzjani.

Fil-fatt konna bdejna diskussjonijiet mal-Prof.

Louis Buhagiar, meta kien segretarju parlamentari responsabbli għall-anzjani, u konna qegħdin naħdmu biex Raħal Ġdid ikollu d-day centre tiegħu.

Jiena diġa' tkellimt ma' sħabi s-seba' kandidati Laburisti dwar dan u dawn ikkonfermawli li se jaħdmu biex Raħal Ġdid ikollu day centre għall-anzjani.

Fil-fatt jien se nkun ma' sħabi l- kunsilliera tal-lokal ta' Raħal Ġdid biex dan il-lokal ikollu d-day centre tiegħu għaliex jien, kemm bħala kelliemi tal-Partit Laburista fuq l- anzjani u kif ukoll meta kont sindku, naf li f'Raħal Ġdid hemm anzjani li jixtequh u għalhekk irridu naħdmu fuqu bis-serjeta'.

Min qed jismagħna u huwa mil-lokal ta' Raħal Ġdid jaf illi f'dan il-lokal hemm bżonn nsaħħu l- postijiet ta' rikreazzjoni biex it-tfal u ż-żgħażagħ ikollhom fejn jirrikkreaw ruħhom.

Jien jiddispjaċini nara ġnien Pawlu Boffa, illi għal tant żmien kien abbandunat u għadni nittama li dan il-ġnien jingħata l- ħajja u tinfetaħ il-gabbana biex isir post rikreattiv għat-tfal u għaż- żgħażagħ.

Niftakar li meta kont sindku konna qegħdin naħdmu biex dan il- ġnien jingħata lil xi kuntrattur jew xi negozjant kbir li jkun jista' jmexxi l-post hu.

Sfortunatament għal ħafna żmien dan il-ġnien kien iservi ta' post fejn kienet titmexxa d-droga u jekk kont tmur filgħodu - għalkemm dan l-aħħar naqsu - kont tiġbor numru ta' siringi minn ġo dan il- post.

Mr Speaker, ma nistax ma nsemmix ukoll il-biċċa ħamrija illi kienet ittieħdet minn gvern Nazzjonalista meta kienet se ssir l-estensjoni tal- ħabs pero' grazzi għall-gvern Laburista preċedenti, meta kont sindku jiena ġġellidna flimkien bħala kunsill biex din il-biċċa area terġa' tingħata lill-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid, ħalli nagħmlu playing field għat-tfal u għaż-żgħażagħ tan-naħa ta' Lourdes.

Kif ħafna jafu f'Raħal Ġdid għandna żewġ parroċċi u l-kunsill lokali dejjem ħa ħsieb li jagħti l- attenzjoni li jixirqilha lill-area ta' Lourdes.

Mr Speaker, minn hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja persuna li kienet lesta li tħallas minn flusha dawn il-bandli biex it-tfal u ż-żgħażagħ ta' l-area ta' Lourdes ikollhom fejn imorru.

Fit-tliet xhur li għamel jiffunzjona l- kunsilli qabel ma nqala' l-inkwiet kien qiegħed jaħdem biex jirranġa Ġnien Gaddafi illi kien fi stat ta' abbandun.

Fil-fatt konna qegħdin naħdmu biex isiru n-negozjati ma' rappreżentanti mill-Ambaxxata Libjana biex dan il-ġnien isir post ta' rikjeazzjoni mhux biss għan-nies ta' Raħal Ġdid imma għal min ikun għaddej minn hemm u jkun irid jara l-kobor u l-ġmiel ta' dan il-ġnien.

Aħna ridna li dan il-ġnien nagħmluh bħal San Anton imma fuq skala iżgħar għaliex nafu illi n-naħa t'isfel ta' Malta jixirqilha pjan illi jkun jista' jgawdi minnu kulħadd.

Mr Speaker, il-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid bħal ħafna kunsilli oħra bil- fondi illi jiġu mogħtija mill-gvern ċentrali ma jistax ilaħħaq mad-domanda kbira illi jkollu mir-residenti tal-lokal u ftit huma l-proġetti illi jistgħu jsiru.

Meta kont sindku konna qegħdin naħdmu biex naraw kif nistgħu inġiegħlu lin-negozjanti jinvestu fir-raħal tagħna.

U hawnhekk nixtieq insemmi l-każ tal-pjazza ta' Raħal Ġdid.

Min jgħaddi minn hemmhekk jaf kemm hija pjazza sabiħa u aħna konna qed ninnegozjaw ma' kuntrattur li kien lest jirranġa minn flusu l-pjazza ta' Raħal Ġdid bil-bankini, bit- toroq u bl-istreet furniture jekk nagħtuh iċ-ċans li jagħmel parking taħt il-pjazza.

Fil-fatt sakemm kont għadni hemmhekk jiena konna morna fuq il- post u ltqajna mal-perit biex dan il-proġett ikun jista' jsir.

Qed ngħid dawn l-affarijiet biex min qiegħed jismagħna u min jaqra l-gazzetti jkun jaf illi l-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid kien qiegħed jaħdem bil-għaqal u konna nafu fejn irridu naslu.

Għal min iħobb il-kultura irrid ngħid ukoll li konna naħdmu flimkien biex jerġa' jinfetaħ il-hypogeum.

F'dan il- parlament jien għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari u għal diversi drabi permezz ta' mistoqsijiet supplimentari staqsejt meta se jinfetaħ il-hypogeum.

Jien naħseb li jkun jagħmel sens li l-ftuħ ta' dan il- hypogeum ikun jifforma parti mill-festi tal-millennju.

Irrid nirrimarka li kemm l-ewwel kunsill u kif ukoll it-tieni kunsill li kont nagħmel parti minnhom jien ħdimna flimkien biex dan il-proġett isir għax patrimonju bħal dak mhux ta' min jarmih.

Mr Speaker, jien nemmen ukoll li ċerti toroq f'Raħal Ġdid li qatt ma raw lagħqa tarmac għandhom jiġu rranġati.

B'wiċċi minn quddiem ngħid illi taħt l-ex-ministru tax-xogħlijiet pubbliċi, l-Onor.

Charles Buhagiar, konna qegħdin naħdmu biex l-area ta' ħdejn l-iSmash Radio u l-area ta' Lourdes, fejn ta' Salvu Meli, jingħataw it-tarmac.

Fi żmien li kont hemm jien kienet ingħatat it-tarmac Valletta Road, li kienet waħda mill-aktar toroq diżastrużi illi kien hemm f' Raħal Ġdid.

Nittama li dawn in- negozjati jibqgħu għaddejjin biex f'Raħal Ġdid jikber in-negozju u minn hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nirringrazzja lil dawk in- negozjanti illi kienu lesti li jgħinu biex Triq Antoine De Paule tiġi rranġata bi street furniture ħalli barra li jissebbaħ il-lokal jiżdied aktar in-negozju.

Sfortunatament meta nitkellem ma' tal-ħwienet ġewwa Raħal Ġdid jgħiduli li bħalissa n-negozju jinsab staġnat.

Jiena naħseb illi kienet proposta tajba tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni illi noħolqu dibattitu f'din il-Kamra dwar il-qagħda ekonomika fil-pajjiż.

Mr Speaker, jien nemmen li għandna naħdmu iktar biex lill-kunsilli lokali nagħtuhom aktar fondi għaliex inkella ma jkunux jistgħu jaħdmu.

Meta kont nifforma parti mill-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid konna ħdimna flimkien fuq dawn il-proġetti kollha u konna lestejna ħafna xogħol ta' karti, xogħol li ried isir biex inkunu nistgħu nimbarkaw fuq dawn il-proġetti.

Fil-fatt hawnhekk ma nistax ma nsemmix il-proġett tal-pjazza ta' St Joseph li kien daħal għalih il-kunsill il-ġdid li kont nagħmel parti minnu jiena.

Fil-fatt din il-pjazza se tkun xempju ta' kif irridu nirranġaw pjazez oħra u kieku dak inhar jien qtajt qalbi u qgħadt nagħti kas xi bdiet tgħid il-media u flimkien ma' sħabi ma konniex kuraġġużi li nagħmluha, kieku dan il-proġett ma kienx isir.

Nerġa' ngħid illi dak kien mezz ta' kif konna se nuru lin-nies ta' Raħal Ġdid kif għandhom isiru l-affarijiet għaliex dan il- lokal jixraqlu aktar milli tajnih aħna.

Meta titkellem mal-familji u maż-żgħażagħ li jgħixu f'Raħal Ġdid jgħidulek li ma jsibux fejn imorru u għalhekk konna qed naħdmu biex nagħtu lill-poplu ta' Raħal Ġdid dak li kellu dritt għalih.

Wara kollox il-poplu eleġġiena u ridna li naħdmu għalih.

Mr Speaker, jien tinkwetani ħafna l- problema tad-droga mhux biss f'Raħal Ġdid għax lanqas irrid nagħti l- impressjoni li hemm xi numru kbir ta' nies f'dan ir-raħal li għandhom il- problema tad-droga imma f'Raħal Ġdid tinħass iktar il-problema tad-droga għaliex żgħażagħ minn postijiet oħra kienu jiġu hemmhekk biex imexxu d- droga u ma nkun qiegħed ngħid xejn ġdid jekk ngħid li rajna imwiet ta' żgħażagħ tagħna bil-problema tad-droga.

Illum tajt rendikont ta' dak li kien qiegħed isir mill-kunsill lokali li kont nifforma parti minnu jien u għalhekk minn hawn inħeġġeġ lill-poplu ta' Raħal Ġdid biex nhar is-Sibt 13 ta' Novembru joħroġ jivvota u jien persważ li bil-vot tal-poplu ta' Raħal Ġdid li jafda lill-kunsilliera Laburisti se jkollna maġġoranza Laburista u dawk il-proġetti li kienu waqfu minħabba l- inkwiet li nqala' jsiru realta'.

Nittama li l-kunsilliera jaħdmu lkoll flimkien għaliex kif għidt fil-bidu ma nistgħux nibqgħu ndaħħlu l-politika f'kull ħaġa li ssir f'dan il-pajjiż.

Jiena kont nemmen illi l-kunsill lokali huwa ta' kulħadd, kont niftaħ il-bieb għal kulħadd, kulħadd kellu dritt jitkellem u jaħdem fil-lokal ta' Raħal Ġdid meta kont immexxih jien.

Nagħlaq billi mill-ġdid nerġa' nħeġġeġ lil-Laburisti ġewwa Raħal Ġdid biex joħorġu jivvotaw u jiena nwiegħed lis-seba' kunsilliera li se jkunu jifformaw parti mill-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid, li se nkun magħhom din id-darba mhux bħala sindku jew bħala kunsillier imma bħala deputat illi jrid il-ġid għal Raħal Ġdid għaliex jiena naf kemm din il-lokalita' għandha bżonn min jgħinha ħalli verament inqajmuha mill-ġdid f'ħafna oqsma.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it-Tlieta, 2 ta' Novembru, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR MONTE CARMELI - TRASPORT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid fl-Isptar Monte Carmeli min hu ntitolat biex jiġi provdut bi trasport mid-dar għax-xogħol u lura d-dar?

Min fil-każ qed jingħata din il-faċilita' apparti dawk fir-risposta għall-ewwel parti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA:Ħadd m'hu intitolat pero` għal raġunijiet ovvji u bħalma jiġri fi sptarijiet oħra, fl-Isptar Monte Carmeli ġieli tinqala` s- sitwazzjoni fejn persuni li jagħmlu parti mill-management ikun aħjar li jingħataw trasport tad-dipartiment.

Ġieli kellna każi iżolati fejn karozzi privati ġew vandalizzati.

Bħalissa din il-faċilta` qed tingħata lill-Head, Finance and Administration.

Hemm persuna oħra li għandha dmirijiet ta` natura klerikali li qiegħda titwassal id-dar wara x-xogħol.

Din il-persuna għandha diżabilita` temporanja u qed tuża walking frame biex timxi.

Filgħodu titwassal għax- xogħol mil-familjari u wara nofsinhar titwassal lura d-dar bit-trasport ta` l-isptar.

Dan il-każ huwa għal kollox ġustifikabbli kemm mil-lat umanitarju, kif ukoll mil-lat ta` riabilitazzjoni tal-persuna konċernata.

SAĦĦA - X-RAYS

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti informazzjoni rigward il-proċedura fil-preżent: (i) sabiex pazjent ikun jista' jakkwista kopja ta' X-Ray (anke jekk bi ħlas) li jkun ħa fl-isptar; (ii) kemm iddum din il-proċedura u jekk il-Ministru jidhirlux li hi biżżejjed customer friendly; u (iii) x'inhi l-policy attwali rigward ħruġ ta' X-Ray minn stpar tal-gvern għall-klinika privata/konsulenti privati/sptarijiet privati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: (i) L-ebda film ta' l-X-Ray ma jista jittieħed barra minn St. Luke's għal sptarijiet jew clinics privati.

(ii) L-ikkupjar tar-rapporti għal pazjenti jieħu 24 siegħa.

(iii) L-ikkupjar ta' l-X-Rays isir biss għal dawk il-pazjenti li jkunu sa jintbagħtu barra minn Malta, mill-gvern għal investigazzjonijiet, kura jew għal skop ta' tagħlim.

Ma jsirx ikkupjar ieħor.

Il-pazjenti huma offruti kopja tar-rapport ta' l-X-Rays.

Din hija informazzjoni li għandu bżonn it- tabib li jirriferi lill-pazjent.

QORMI - TA' FARSINA - BINI LLEGALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jiddentifika liema huma l-kmamar imtellgħin fuq art tal- gvern mingħajr permess fl-area f'Tal-Farsina, Qormi?

Liema huma dawk il- kmamar li ttellgħu b'dan il-mod u li l-awtoritajiet ordnaw it-twaqqigħ tagħhom matul din l-aħħar sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor Interpellanti hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET TAL-QALB

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il operazzjoni tal-qalb jew/u Thoracic Surgery saret minn kardjoloġista Malti, Mr Albert Manche', u t-team Malti tiegħu kemm ilu li nġieb Malta?

Kemm kienet il-medja ta' pazjenti Maltin li kienu jintbagħtu barra minn Malta għal open heart surgery kull sena, qabel ġie Mr. A. Manche' u kemm hi issa l-medja ta' pazjenti li qed jintbagħtu barra għal open heart surgery kemm ilu hawn Malta dan il-kardjoloġista?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-kirurgu Mr. Alex Manche` u t-team tiegħu bdew joffru servizz komplut ta` cardiothoracic surgery minn April 1995.

Sal-25 ta` Ottubru, 1999 saru 1444 operazzjoni fuq il-qalb u 318 operazzjoni oħra fuq il-pulmun u l-kaxxa tas-sider (thorax), jiġifieri medja ta` 392 operazzjoni ta` cardiothoracic surgery fis-sena.

Minn April 1995 l-ebda pazjent adult Malti ma ntbagħat għal kura barra għal operazzjonijiet tal- cardiothoracic surgery.

Fl-aħħar sena qabel beda s-servizz tiegħu Mr. Manche`, kien hemm 190 pazjent li ġew operati barra l-pajjiż u 91 oħra sarilhom intervent kirurġiku f'Malta minn kirurġi barranin, li jammontaw għal 280 operazzjoni ta` cardiothoracic surgery fis-sena ta` qabel inbeda s-servizz komplut lokalment.

SPTAR ZAMMIT CLAPP - PAZJENTI MINN ST.

LUKE'S

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: F'kull każ ta' anzjani li ġew trasferiti mill-Isptar San Luqa għall-Isptar Zammit Clapp dawn l-aħħar disa' xhur, jista' l-Ministru jindika meta saret iż- żjara mill-ispeċjalista ġejatriku fl-Isptar San Luqa meta ġiet trasferita Zammit Clapp u f'kull każ kemm dam jew damet l-anzjana fl-Isptar Zammit Clapp?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-dati ta' meta ġew trasferiti pazjenti l-iSptar Zammit Clapp u kemm damu fil-perjodu bejn 1 ta' Settembru, 1998 u l-31 ta' Awissu, 1999 huma kif jidhru fuq il-listi li tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Tapprezza li biex tinġabar l-informazzjoni dwar 400 każ mitluba fl-ewwel parti tal-mistoqsija tirrikjedi ħafna xogħol.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant li jekk irid xi informazzjoni speċifika jgħidli biha u jiena nagħtihielu.

DOI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-DOI mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għall-imsemmija mpjieg?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li bejn is-27 ta' April, 1999 u l-15 ta' Settembru, 1999 kien hemm ħaddiem wieħed biss ġdid li beda jaħdem fid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni u dan kien id-direttur.

Id-Direttur ta' l-Informazzjoni nħatar wara sejħa għall-applikazzjoni li ħarġet fis-27 ta' Jannar, 1999.

Qed isiru interviews għall-post ta' Assistent Direttur wara sejħa għall-applikazzjoni li ħarġet fid-29 ta' Jannar, 1999.

Ma jirriżultax li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr ma ħarġu sejħiet għall-applikazzjonijiet.

DOI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal- 15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tad-DOI?

Jista' l-Prim Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' l- Prim Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Fil-perjodu bejn is-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 ma ngħataw l-ebda trasferimenti lill-ħaddiema tad-DOI.

Bħalissa m'hemmx il-ħtieġa li jsiru trasferimenti ta' ħaddiema.

Iżda t- trasferimenti jistgħu jsiru skond l-esiġenzi tas-Servizz Pubbliku.

DIPARTIMENT TA' L-IMMIGRAZZJONI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal- 15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tad-Dipartiment tal-Immigrazzjoni?

Jista' l-Prim Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nitlob l-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

DIPARTIMENT TA' L-IMMIGRAZZJONI - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment ta' l- Immigrazzjoni mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' l- Prim Ministru jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nitlob l-Onor.

ĊIVIL - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda maċ-Ċivil mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li n-numru ta' ħaddiema ġodda li ġew impjegati fis-Servizz Pubbliku fil-perjodu msemmi huwa ta' 424.

Minn dawn, 214 kienu diġa jaħdmu mal-Gvern fuq bażi każwali.

Ma jirriżultax li ġew impjegati ħaddiema ġodda fis-Servizz Pubbliku mingħajr sejħa għall-applikazzjonijiet.

SERVIZZ PUBBLIKU - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal- 15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema taċ-Ċivil?

Jista'l-Prim Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' l- Prim Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li bejn is-27 ta' April, 1999 u l-15 ta' Settembru, 1999 ingħataw 178 transfer fis-Servizz Pubbliku.

Ir- raġunijiet għal dawn it-transfers kienu kif ġej:

66 fuq talba ta' l-impjegati stess; 59 minħabba esiġenzi tas-servizz; 29 biex l-impjegati jaħdmu fis-Segretarji Privati tal-Ministri jew Segretarji Parlamentari; 2 biex jaħdmu fl-Uffiċċju tal-President; 22 oħra bejn dipartimenti fl-istess ministeru li ġew approvati mis- Segretarju Permanenti rispettiv.

It-trasferimenti ta' ħaddiema fis-Servizz Pubbliku huwa proċess kontinwu u dan kemm għall-ġid tas-servizz kif ukoll tal-ħaddiema nfushom.

PULIZIJA - KOLLUŻJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta'kollużjonijiet/aċċidenti tat- traffiku rrapportati lill-pulizija bejn Jannar u Awissu ta' din is-sena?

Kemm-il darba kellha tissejjaħ l-ambulanza u l-SAG u kemm minn dawn l- inċidenti kienu fatali?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn Jannar u Awissu 1999, kien hemm 7,462 inċidenti tat-traffiku u kolliżjonijiet irrapportati lill-Pulizija, li f`654 minnhom kien hemm il-feruti filwaqt li seba' kienu fatali.

Ir- Rescue Unit ta` l-SAG, ġiet imsejħa fuq 33 minn dawn l-inċidenti.

Dwar kemm-il darba kellha tissejjaħ l-ambulanza, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

TOROQ - BARRIERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li f'ċerti arterji tat-traffiku ftit li xejn hija l-prattika li jkun hemm barriers ma' l-arbli tad-dawl, jista' l-Ministru jikkonsidra li jsir studju sabiex ikun stabbilit jekk f'pajjiżna għandniex bżonn miżuri ta' din ix-xorta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li din il-problema qed tkun analizzata minn kumitat ifformat bejn il-Korporazzjoni Enemalta u d- Dipartiment tat-Toroq.

ASSOĊJAZZJONI TORBALL BLIND - BINI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinformani x'ġara mit-talba pendenti li t-Torball Blind Association għandha sabiex tingħata l- bini fl-Imtarfa fejn tixtieq tiżviluppa ċ-ċentru tagħha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ministeru qiegħed jikkonsidra li juża dan il- bini biex minnu jingħata servizz residenzjali liż-żgħażagħ skond kif kien issemma fil-laqgħat tal-Kumitat għall-Affarijiet Soċjali tal-Kamra meta ftit xhur ilu iddiskuta s-servizzi f'pajjiżna għat-tfal u żgħażagħ.

HANDS ON FARMING - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il laqgħa saret mill-Board tal-Hands on Farming matul l-aħħar 12-il xahar?

X'ġie mħejji għal matul is-sena skolastika li se tibda dalwaqt?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-board tal-Hands on Farming ma ġiex rikostitwit għax deher li ma tantx kien effettiv.

Il-programm iżda baqa' jitmexxa b'mod regolari minn uffiċjali tad-Dipartiment ta'l-Agrikoltura matul l-aħħar 12- il xahar.

Minn Jannar 1999 'l hawn beda programm ġdid immirat għall- istudenti tal-bioloġija ta' Forms IV u V ta'l-iskejjel sekondarji.

Għas-sena skolastika 1999 - 2000 saru t-tħejjijiet kollha sabiex il- programmi li saru s-sena li għaddiet jirrepetu rwieħhom.

SPTARIJIET - PARKINSON DISEASE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' pazjenti li matul din is-sena ddaħħlu fl-isptarijiet ta' l-Istat ibatu mill-marda tal-Parkinsons Disease?

Xi programm ta' kura jingħataw?

Kemm kien in-numru ta' pazjenti matul dawn l- aħħar ħames snin sena b'sena li ddaħħlu għal din il-kura u x'etajiet kellhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li minn tagħrif miġbur permezz tas- sistema tal-Hospital Activity Analysis fis-snin mill-1994 u mill-1998 u mill-1 ta' Jannar sat-30 ta' Settembru ta' din is-sena ddaħħlu fl-Isptar San Luqa 263 każ ta' Parkinsons Disease (ICD-9 code 3320; ICD-10 code G20).

L-etajiet tagħhom kienu kif jidher fit-tabella segwenti:

Eta' (Snin)

Sena 30- 40- 50- 60- 70- 80- 90- Eta' mhumiex Total 39 49 59 69 79 89 99 irrekordjata

1994 0 1 3 12 15 12 0 0 43 1995 0 3 2 12 12 23 1 3 56 1996 2 3 8 11 17 12 0 3 56 1997 0 2 3 7 19 8 1 0 40 1998 0 2 8 7 16 9 0 0 42 1999 0 0 8 8 2 8 0 0 26 Parti Total 2 11 32 57 81 72 2 6 263 Ma' dawn wieħed iżid numru akbar ta' persuni li jattendu regolarment bħala Out-Patients. in-numru totali ta' pazjenti ji jirċievu trattament għal Parkinson's Disease fuq Skeda V huwa viċin is-700.

Id-dipartiment joffri servizz komplut ta' dijanjosi u trattament għal Parkinson's Disease.

Il-mediċini liċenzjati fl-Ewropa u fl-Amerika u li huma effettivi bħala kura għal din il-marda huma kollha għad-dispożizzjoni ta' l-ispeċjalisti li jkunu huma li jiddeterminaw il-ħteġijiet individwali ta' kull pazjent.

F'każi estremi ġew referuti pazjenti għall-operazzjoni ta' pallidotomy li ssir barra minn Malta iżda ta' min jirrimarka li dawn ma tawx ir-riżultati mixtieqa.

Dwar żviluppi ġodda li qed isiru fil-kura tal-Parkinson's, l- ispeċjalisti tagħna qed iżommu ruħhom kontinwament aġġornati dwar:

i. mediċini ġodda; ii. progress fil-qasam tal-kirurġija fuq il-moħħ; u iii. deep brain stimulation

Dawn is-servizzi jiġu ntrodotti biss meta l-istudji xjentifiċi internazzjonali jaslu f'konklużjonijiet ċari dwar vantaġġi u benefiċċji għal pazjenti li jiżbqu dawk li toffri t-terapija preżenti.

RESERVOIRS - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' reservoirs ta' l-ilma li ġew imnaddfa matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

Liema kienu u kemm kienet l- ispiża għal dan ix-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li matul dawn l-aħħar 12-il xahar ġew imnaddfa erbgħa ġibjuni.

Dawn huma:

Ġibjun Nru 1

Lokalita: Belt il-Ħażna, Floriana Ix-xogħol sar bejn l-1 ta' Settembru 1998 u l-4 ta' Settembru 1998.L-ispiża kienet ta' Lm480.

Ġibjuni Nri 2 u 3

Lokalita: Wied ta' l-Imsida, Msida Ix-xogħol sar bejn l-1 ta' Settembru 1998 u t-30 ta' Settembru 1998.

L- ispiża kienet ta' Lm1689.

Ġibjun Nru 4 Lokalita' Triq Xrobb l-Għaġin, Marsaxokk-Żejtun.

Ix- xoghol sar bejn l-4 ta' Mejju 1999 u l-31 ta' Mejju 1999.

L-ispiża kienet ta' Lm2312.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu ċitazzjonijiet mill-pulizija lil sidien ta' ħwienet u negozji oħra għax ikollhom esposti għall-bejgħ ġugarelli f'forma ta' armi tan-nar?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellanti tispeċifika l-perijodu li dwaru qed tintalab l-informazzjoni.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġu ċitazzjonijiet lil persuni dwar ksur tal- Litter Act fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena?

Kemm minn dawn eventwalment instabu ħatja ta' ksur tal-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn Jannar u Settembru ta` l-1999, il-Pulizija ħarket 51 persuna dwar ksur tal-Litter Act, li minnhom, sa l- aħħar ta` Settembru, 11 instabu ħatja.

CCF - ĦABSIN

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fil-preżent x'inhi l-popolazzjoni fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin u kif inhi maqsuma bejn priġunieri li qed jistennew li jkunu pproċessati u oħrajn li diġa' kienu pproċessati?

Kemm hemm priġunieri Maltin, barranin u l-barranin minn liema pajjiż huma?

Kemm hemm priġunieri nisa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellanti hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - TGĦALLIM TA' L-INGLIŻ LILL-BARRANIN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet pendenti għal ftuh ta' skejjel li jgħallmu l-Ingliż lill-barranin?

Minn min saret kull applikazzjoni u f'liema lokalita'?

Meta saret kull applikazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - JUNIOR COLLEGE - SPORTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex meta team ta' l-isports (football, volleyball, eċċ.) fil-Junior College jieħu sehem f'xi logħbiet kontra skejjel oħra ma jkunux akkumpanjati minn għalliema?

Jikkonferma l-Ministru li din kienet ir-regola s-sena li għaddiet, speċjalment f'logħob bejn l- iskejjel?

Jista' jara li din is-sena jkun hemm għalliem mat-timijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Junior College huwa membru tal-MSSF u jipparteċipa fl-attivitajiet sportivi li jiġu organizzati minn din l- għaqda.

Il-Junior College jipparteċipa fil-kategorija taħt id-19-il sena f'dawn id-dixxiplini:

* Volleyball * Basketball * Football * Athletics

Informat ukoll li s-Sur I Riolo huwa full-time Assistant Lecturer fil- Fakulta` ta' l-Edukazzjoni ta' l-Universita` fil-Physical Education Programme u hu responsabbli għall-ko-ordinament ta' l-attivitajiet sportivi fil-kulleġġ.

Huwa normali illi l-kulleġġ jaħtar Senior Team Captains li jorganizzaw it-timijiet rispettivi tagħhom, jiffissaw il-ħinijiet għat-training u għal- laqgħat u jwasslilhom l-informazzjoni meħtieġa fil-kulleġġ.

Dan jagħti l-opportunita`li jitħarrġu fi kwalitajiet ta' leadership u l- etika sportiva.

PULIZIJA - PERSUNI RAPPORTATI NIEQSA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna ġiet irrapportata nieqsa mill-1 ta' Jannar, 1999?

Min kienu?

Kemm minnhom instabu?

X'inhu n-numru ta' persuni li ġew irrapportati nieqsa f'dawn l-aħħar ħames snin?

Kemm minnhom għadhom neqsin?

Liema huma dawk li ma nstabux?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn l-1 ta` Jannar u d-19 ta` Ottubru 1999, ġew irrapportati lill-Pulizija 143 persuna bħala nieqsa.

Minn dawn persuna waħda għadha tidher nieqsa.

Ninsab informat ukoll li n- numru ta` persuni rrapportati nieqsa matul dawn l-aħħar ħames snin kien kif ġej : -

Sena Persuni rrapurtati nieqsa Għadhom nieqsa

1995 179 xejn 1996 151 1 1997 159 xejn 1998 157 1 1999* 143 1

* Sad-19 ta` Ottubru.

Dwar l-identita` tal-persuni nvoluti ma jidhirlix li għandi nagħmel pubbliku din l- informazzjoni.

SAN ĠILJAN - SINJALI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10328 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru ta' l-Intern u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' l-Ministru jara li jsiru d-double yellow line quddiem u ħdejn ir-residenzi privati kollha fi Triq il-Kbira, f'San Ġiljan, qrib is-City of London Bar peress li qed ikun hemm żewġ jew tliet ringieli ta' karozzi jgħalqu r-residenti priġunieri fi djarhom u allaħares ikollhom bżonn xi ambulanza għax ma jkunux jistgħu jipparkjaw hemm?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku qiegħed jieħu passi biex is-suġġeriment ta` l-Onor.

Interpellant jiġi attwat.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm dam il-ħabs il-Libjan Azzabi qabel ma ħarab?

Kemm-il darba għamel visti fl-isptar?

F'liema sptarijiet ingħata l-kura?

Jista' l-Ministru jgħid għal-liema mard ġie kkurat?

Minbarra l-visti fl-isptar, inħareġ xi drabi oħra?

Fejn mar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-persuna li qed jirriferi għaliha l- Onor. Interpellant kienet ilha tinżamm il-ħabs mill-11 ta` Novembru, 1998.

Ninsab informat ukoll li din il-persuna ġiet meħuda darba l-isptar San Luqa u darbtejn oħra, inkluż dakinhar tal-ħarba, l-iSptar Boffa.

Ma nħossx li għandi niżvela tagħrif dwar l-aspett purament mediku iżda kull darba li mar l-isptar, dan sar fuq rakkmandazzjoni speċifika tat-tabib tal-ħabs.

Minbarra l-visiti fl-isptar, din il-persuna ttieħdet diversi drabi l- poliklinika ta` Raħal Ġdid u l-Qorti.

PULIZIJA - TAĦRIĠ BARRA MINN MALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid matul din is-sena finanzjarja kemm-il membru tal- korp tal-pulizija ntbagħtu barra minn Malta għat-taħriġ?

Fejn marru?

Fuq liema tip ta' xogħol?

Ta'liema rank kienu?

Kemm dam f'kull każ dan it-taħriġ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DIPARTIMENT TA' L-EMERĠENZA - PAZJENTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid, kull xahar ta' din is-sena, sa l-aħħar ta' Settembru 1999 kemm daħlu nies fid-Dipartiment ta' l-Emerġenza?

Kemm-il darba issejħet l-ambulanza stand by fuq każi urġenti sa l-aħħar ta' Settembru 1999 (tul din is-sena)?

Kemm-il x-ray ittieħed fid-Dipartiment ta' l-Emerġenza ta' l-Isptar San Luqa sa l-aħħar ta' Settembru 1999?

Il-Ministru jaħseb li għadu qed isir abbuż mid-Dipartiment ta' l- Emerġenza, fis-sens li hemm sezzjoni ta' nies li għadha tuża dan id- dipartiment qisu kien xi ċentru tas-saħħa jew out-patient department?

Fid-dawl ta' dan, jikkonsidra d-Dipartiment tas-Saħħa li jerġa' jibda messaġġi u filmati promozzjonali fuq il-mezzi kollha tax-Xandir u l-Media biex il-pubbliku jiġi mgħallem u avzat aħjar meta għandu jew m'għandux juża d-Dipartiment ta' l-Emerġenza?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni qed tinġabar.

Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

SERVIZZ PUBBLIKU - ĦADDIEMA AWŻILJARJI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jagħti informazzjoni dwar il-pożizzjoni ta' dawk il-ħaddiema awżiljarji li għadhom jaħdmu bħala casuals fis-Servizz Pubbliku?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: F'dan l-istadju m'għandix aktar x'inżid ma dak li għedt bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2699

AIR MALTA - TOBBA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-kuntratt tat-tobba li jivverifikaw il-mard fil-każ ta'l-impjegati ta' l-Air Malta, skada f'nofs dan ix-xahar?

Jista' l-Ministru jgħid jekk saritx sejħa pubblika għal applikazzjonijiet sabiex jagħmlu dan ix-xogħol?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-kuntratt li għalih qed jagħmel riferenza l-Onor.

Interpellant ġie estiż għal perjodu ta' tliet snin wara li dan kien skada fl-aħħar tax-xahar li għadda.

OPM - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li fil-ministeru tiegħi hemm 23 konsulent kif jidhru hawn taħt:

Forzi Armati ta' Malta 1 Management Efficiency Unit 22

Is-salarju ta' dawn il-konsulenti jvarja bejn Lm1,884 fis-sena għal konsulent part-time sa Lm26,000 għal konsulent barrani.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il- konsulenti individwalment?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal- ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

JOE BORG: In-numru ta` konsulenti ngaġġati mal-ministeru tiegħi huwa sitta (6) li jitħallsu kif se jingħad:

(i) erbgħa konsulenti li kull wieħed jitħallas Lm429.49 fix-xahar li ġew ingaġġati għal perjodu limitat li se jiskadi fil-31 ta` Diċembru, 1999.

(ii) konsulent li jokkupa l-kariga ta` Kap tad-Direttorat għall-Unjoni Ewropea li jitħallas Lm15,000 fis-sena li Lm2,000 minnhom jitħallsu mill- Ministeru lill-individwu konċernat kemm il-darba dan ma jibqax iservi bħala membru tal-Bord tad-Diretturi tal-Bank Ċentrali ta` Malta.

(iii) konsulent part-time għal-perjodu limitat li jitħallas pro rata a bażi ta` 50% ta` Lm4,942 fis-sena, liema konsulenza tispiċċa fl-aħħar ta` dan ix-xahar.

Nixtieq inżid li jeżisti wkoll kuntratt bejn il-ministeru u kumpannija privata (Law Firm) biex tipprovdi servizz ta` konsulenza fil-persuna tal- kap tal-Malta-EU Information Centre.

Il-Ministeru jħallas lill-kumpannija konċernata s-somma ta` Lm17,500 fis-sena li tinkludi l-VAT kif jidher fil- kopja tal-kuntratt mogħtija lill-Membri tal-Kumitat għall-Affarijiet Barranin.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mal-Ministeru hemm ingaġġati ħames konsulenti, tlieta minnhom part-time.

Konsulent ieħor li jagħti servizz part-time lill- ministeru huwa ngaġġat ma' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Żewġ konsulenti oħra huma ngaġġati ma' l-uffiċju tas-Segretarju Parlamentari, wieħed minnhom part-time.

Il-ħlas individwali ta' ħamsa mill-konsulenti huwa hekk : Lm7154, Lm17,400, Lm3000, Lm5233, Lm1950.

Żewġ konsulenti oħra għadhom qatt ma tħallsu għax il-kuntratt tagħhom għadu qed jiġi negozjat.

MINISTERU TAL-FINANZI - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

JOHN DALLI: Mal-Ministeru tal-Finanzi hemm konsulent wieħed li jitħallas Lm1,833.33 fix-xahar.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninforma lill-Onor Interpellant li l-ministeru għandu tliet konsulenti kuntrattati miegħu.

Dawn jitħallsu Lm5,849, Lm5,014 u Lm4,192 fis-sena rispettivament.

SPTAR ĠENERALI - SECURITY GUARDS

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10385?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li mill-1 ta' Ottubru, 1998 sa l- aħħar ta' Settembru 1999 inħatru sitt persuni fil-grad ta' security guards fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

In-numru ta' mpjegati f'dan il-grad li kien hemmm fl-istess sptar matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena, kien 28 fl-1995, 27 fl-1996, 25 fl-1997, 29 fl-1998 u 26 fil-preżent.

Jiena nformata li ma hemm l-ebda impjegat fil-grad ta' security guard fl- Isptar Ġenerali ta' Għawdex li mhux qed jitħallas tal-Ħdud u ta' ljieli extra maħduma.

EQUIPMENT PROCUREMENT COMMITTEE - MEMBRI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10381?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l- Equipment Procurement Committee għadu jiffunzjona u li huwa kompost minn Dr A. Livori bħala Chairman, is-Sur M. Axiaq bħala Segretarju u s-Sinjuri R. Aquilina, F. Grech, A. Degiorgio, F. Masini, Dr M. Masini, Dr R. Sciberras, J. Attard, S. Portelli u E. Depasquale bħala membri.

Jiena nformata li mill-5 ta' Settembru, 1998 sat-13 ta' Ottubru, 1999 dan il-kumitat iltaqa' 11-il darba u matul dan il-perijodu approva li jinxtara l-apparat li jidher hawn taħt:

- Reference Electrode - Elector-Metric Board for II 1306 Analyser at Lab Dept. - Oxygen Tents for Paediatric Ward at GGH - Frontline Urine Strips - High Vacuum Autoclave at the CSSD - Bag Holders - PHACO Emulsifier Device - Instruments for Podology Dept. - Bags Colostomy (Stoma Cur Protect) - Electrode Leads (For Marquette Monitor Z200 series) - Insert Drill Sleeve - McLintock Ovum Forceps (6) - Cable for Storz Bipolar Instruments (10) - Ocular Adapter to fit Wolf-Endocamera to Pentax Endoscope (1) - Ultra Sonic Cleaner - Accessories for CSSD (Stainless steel baskets, Stainless steel shelving, Basket Trolley with handle, Two Table Trolley autoclave height, Inspection Lamp, Sterilisation Reel Cuttuer and Dispenser, Distribution Trolleys, two units, one clean, one dirty) - Automoatic Endoscopic Washer / Disinfector - Caustic Applicators - Direct Mounting, Wall Suction Units for CCU - GGH - Thermometers - Aluminium Cabinet for CSSD - Two leaf Door for Physiotherapy Dept at GGH - Sur FAst Intraossour Infusion Needles Sets Paediatric / Theatre - Ripple Mattresses (8) - Incubation for Laboratory Fan Circulated - Surgical Lamps for Operating Theatre - IV Sets Infusion Plastic Disposable - Carrier for Transport of Blood Products - Bag leg X 1300ml - Vaporiser (one) and Bottle Steam Sterilizer (6 bottles) - Renal Unit: Couches, trolleys, supply units, air condition, TV Sets, Installation of TVs, Aluminium Partitions, Digital Patient's Scale - Filters for humidification and Barrier for Ventilation (Bacterial and Viral) - Stabilised power supply

Il-kumitat approva wkoll xiri ta' spare-parts għall-apparat li qed jintuża regolarment fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex.

REĠISTRU PUBBLIKU U ARTIJIET

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-iskrittura privata tat-12 ta' Ottubru, 1999 bejn Dottor Godwin Grima, għan-nom tal-Gvern, u Dottor Joseph Tabone għan-nom tas-Soċjeta' Eureka Services Limited u Dottor Mario Grech għan-nom tas- Soċjeta' RG Services Ltd ġiet skrutinata mid-Direttur tal-Kuntratti qabel ma ġiet iffirmata?

Saret xi sejħa għall-offerti qabel ma ġiet iffirmata din l-iskrittura privata?

Għaliex tintgħażel il-forma ta'skrittura privata minflok kuntratt pubbliku?

Ġew konsultati n-nutara li jaħdmu f'Għawdex qabel ma ġiet iffirmata din l- iskrittura privata?

Hija regolari li bini tal-Gvern u ħwejjeġ oħra mobbli, proprjeta' tal- Gvern, jingħataw għal użu esklusiv ta' żewġ kumpanniji privati li skond din l-iskrittura privata għandha l-monolju assolut f'dan ir-rigward?

Għaliex dan il-ftehim ma ġiex ippreżentat fuq il-Mejda tal-Kamra tal- Parlament?

X'inhuma r-rati u l-ħlasijet li se jkunu dovuti?

ONOR.

TONIO BORG: Għandu jingħad li dan huwa ftehim sui generis li prinċipalment jikkonsisti f`xiri mill-gvern ta` databases dwar materjal tar- Reġistru Pubbliku.

Bis-saħħa ta` dan il-ftehim, il-gvern akkwista bi proprjeta` mil-lum stess u mingħajr ebda nefqa kapitali : -

(a) id-database attwali tal-kumpannija Eureka li tkopri 2.5 miljun data; (b) il-komputerizzazzjoni tad-data kollha rilevanti fir-Reġistru Pubbliku matul dawn l-aħħar 150 sena; (c) il-komputerizzazzjoni tan-noti kollha li jidħlu kuljum fir-Reġistru Pubbliku sakemm idum fis-seħħ il-ftehim.

Bħala konsegwenza loġika ta` dan il-ftehim, il-kumplament isegwi u l- updates u d-data capture tas-snin li għadhom mhux koperti fid-database huma wkoll inklużi fl-obbligazzjonijiet tal-kumpannija venditriċi u dan ukoll mingħajr infieq kapitali.

Dan il-ftehim ġie approvat mill-Kabinett u l-firma tiegħu awtorizzata mill-Ministeru tal-Finanzi u ma jidhirx li kien hemm bżonn ta` l-intervent tad-Direttur tal-Kuntratti stante, nirrepeti, n-natura sui generis tal- ftehim fejn sar akwist bla ebda nefqa.

Dwar sejħa għall-offerti u konsultazzjonijiet l-Onor.

Interpellant huwa riferut għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10635 iżda jiġi enfasizzat illi ħadd ieħor ma kellu din id-data available.

Il-liġi ma tobbligax li ftehim simili isir b`att pubbliku iżda xorta dan ġie iffirmat quddiem in-Nutar Prinċipali tal-Gvern.

Fl-aħħarnett, niġbed l-attenzjoni ta` l-Onor.

Interpellant li l-ftehim ilu li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra mid-19 ta` Ottubru, 1999.

Minn hemm joħorġu r-risposti dwar użu esklussiv, rati u ħlasijiet.

ĦAMRUN - TAR-RABBAT - TISWIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jsiru x-xogħlijiet neċessarji fit-toroq f'Tar-Rabbat, Ħamrun?

Jaf il-Ministru li r-residenti ilhom żmien li ħallsu l-permessi neċessarji iżda baqa' ma sar xejn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu direttament lill- kunsill lokali konċernat.

DJAR - PERSUNA B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsir il-ħlas mill-Awtorita' tad-Djar għall-iskema għall-persuni b'diżabilita' bin-numru SPD19/99?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Se ssir spezzjoni fid-dar ta' l-applikant u jekk jinstab li x-xogħol approvat twettaq, isir l-ħlas.

PULIZIJA - UFFIĊĊJU EWLIENI TA' L-IMMIGRAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet it-talba lill-Uffiċjal Ewlieni ta' l- Immigrazzjoni fil-Kwartieri Ġenerali tal-Pulizija, minn mara Russa miżżewġa raġel Malti sabiex ommha li qed tgħix fir-Russja tkun tista' tiġi tgħix magħha?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li mir-records tal-Pulizija ma jirriżultax li saret xi talba skond id-dettalji mogħtija fil-mistoqsija.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jgħaddili d-dettalji eżatti ta` l-ismijiet tal-persuni nvoluti, flimkien mad-data ta` meta saret l-applikazzjoni u minn fejn saret, sabiex inkun nista` ninvestiga.

BORMLA - TARZNA - TWAQQIGĦ TA' ĦAJT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li fuq xi mezzi ta' l-istampa ntqal li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar approvat it-twaqqigħ tal-ħajt tat-Tarzna ta' Bormla, jista' l-Ministru jgħid meta se jsir dan ix-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dan ix-xogħol se jsir meta tkun approvata l- applikazzjoni dwar id-disinn tal-fencing li jrid isir minflok il-ħajt li se jitwaqqa'.

FGURA - TRIQ L.SCHICKLUNA - TOROQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tingħata kisja tarmac Triq L. Schickluna fil-Fgura?

Jista' jara li din tingħata ftit prijorita' għax qed toħloq inkonvenjent kbir għar-residenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq qed jaħdem mal-kunsilli lokali biex jifformola kriterji li jiddefinixxu l- prijoritajiet nazzjonali ta` dan ix-xogħol, u għalhekk ix-xogħol imsemmi mill-Onor.

Interpellant fil-parti tat-triq li għadha mhix asfaltata, isir skond il-prijoritajiet li se joħorġu minn dawn id-diskussjonijiet.

BORMLA - TRIQ SANTA TEREŻA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsir xi xogħol mill- istudenti ta' l-iskola Gilormu Cassar, fuq il-knisja ta' Santa Tereża, Bormla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li peress li l-istudenti ta' l-iskola tas- snajja' Ġilormu Cassar huma taħt is-16-il sena, dawn ma jagħmlux xogħol ta' restawr barra mill-iskola.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm priġunieri li qed jiskontaw sentenza fuq: a) serq; b) qtil u c) droga?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li, fis-27 ta` Ottubru, 1999, in-numru ta` priġunieri li kienu qed iservu sentenza fuq reati konnessi ma` serq, qtil u droga kien ta` 46, 23 u 64 rispettivament.

DJAR TAL-GVERN - TIBJID

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jsir it- tibjid tal-flats ta' bini tal-Gvern, Unit Nru.1, Blokk C, Raħal Ġdid peress li jinsab fi stat ta' abbandun?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt il-każ lid-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għal azzjoni meħtieġa.

Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għat-tibjid tat-taraġ komuni.

DJAR TAL-GVERN - TIKĦIL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara għaliex ma sarx it-tikħil tal-flats min barra ta' Telgħet Raħal Ġdid, skema 2, Blokk 2, Raħal Ġdid?

Jista' jgħid jekk humiex se jsiru bħalma saru tal-viċin?

Jekk iva, meta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jidher li ngħatat prijorita' lil każijiet li huma l-aktar gravi.

Biss jien informat li x-xogħol għandu jsir aktarx is-sena d- dieħla meta r-riżorsi jippermettu.

SIGURTA' SOĊJALI - TNAQQIS TA' ARRETRATI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħin fil-każ tas- sinjura separata li l-partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament, biex jitnaqqsu l-arretrati ta' Lm7.72 fix-xahar għax bil-pensjoni ta' Lm88.79 qiegħda tbati ħafna finanzjarjament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna kkonċernata ġiet informata biċ-ċirkostanzi kollha tagħha mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

ENEMALTA - TNEĦĦIJA TA' WIRES

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10642 ir- rapport tal-Perit privat li kien mehmuż ma' l-interpellanza fejn juri teknikament il-ħsara fir-residenza privata ġie vverifikat minn persuna mhux kwalifikata sabiex tagħmel l-istħarriġ tekniku fil-bini?

Ġaladarba l-Perit tal-korporazzjoni għandu jagħmel l-investigazzjoni aktar profonda dan il-perit għamel spezzjoni fuq ir-residenza konċernata?

Xi tfisser "aktar profonda" mill-perit?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant diġa' ġie nvestigat minn uffiċjali tal-Korporazzjoni Enemalta fejn prima facie ma jirriżultax li l-apparat stallat mill-Enemalta qiegħed jikkawża xi ħsara.

Il-konsulent ta' l-Enemalta nnota wkoll li s-sid tad- dar mhux qiegħed jitlob xi kumpens, lanqas mhu qed jitlob li jitneħħa l- wall bracket, iżda qed jitlob biss li jitneħħa s-supply cable lill- proprjeta' fuq in-naħa l-oħra tat-triq.

Il-korporazzjoni qed tinvestiga jekk din it-talba tistax tiġi milqugħa.

PORTES DES BOMBES

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10599 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista'l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r- rapport li kien sar fuq l-istat tal-bini tal-Portes des Bombes?

Hemm xi ħsieb li r-rapport jekk qiegħed jirrakkmanda li dan il-bini jiġi restawrat meta sejjer jitwettaq ix-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li għalkemm ir-restawr ta' Portes des Bombes huwa mniżżel bħala wieħed mill-proġetti li għad iridu jsiru s'issa għadu ma sar l-ebda rapport dwar dan.

SAĦĦA - TESTIJIET TAL-BONE DENSITY

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid meta qed jingħataw l-appuntamenti għat-test tal-Bone Density?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: l-informazzjoni qed tinġabar.

Ir-risposta tingħata f'seduta oħra.

ETC - PERSUNI LI NQATGĦU MIR-REĠISTRU

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti n-numru ta' persuni li nqatgħu mir-reġistru tal-qagħad xahar b'xahar minn Settembru 'l hawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant m'hijiex ċara u hu mitlub jispeċifika jekk il-persuni li qed isaqsi dwarhom (cioe' dawk li nqatgħu mis-sistema tar-reġistrar - Lapses) humiex:

a) dawk in-nies li nqabbdu jabbużaw peress li kienu qed jaħdmu; jew b) dawk li ntbagħtu għal intervista biex jaħdmu w m'attendewx; jew c) dawk li l-korporazzjoni offrietilhom xi forma ta' taħriġ u m'attendewx; jew d) dawk li nqatgħu mis-sistema minħabba li naqsu li jirreġistraw; jew e) dawk li nqatgħu għaliex sabu mpieg.

NON GOVERNMENTAL ORGANISATIONS - VOT 4070

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif tqassmu l- flus tal-Vot 4070 fejn jitqassmu il-flus lil Non Governmental Organisations?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Lista li turi l-fondi allokati mill-Ministeru għall- Politika Soċjali lin-Non-Governmental Organisations għas-sena 1999 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Din il-lista ġiet ippubblikata mill-ministeru fid-dokument Politika Soċjali 1999 - 2000 fil- kuntest tal-inizjattiva msemmija 'Fid-direzzjoni t-tajba'.

Irrid niċċara li dawn il-fondi nħarġu:

(i) mill-ammont allokat fil-Vot 4070 ta' l-Estimi għall-1999 kif ukoll minn xi savings taħt dan il-Vot għas-sena 1998;

(ii) minn ammont mgħoddi lill-Ministeru mill-Ministeru tal-Finanzi mill- Fond tal-Lotteriji.

Il-lista iżda ma tinkludix ammont ieħor ta' Lm200,000 mgħoddija lill- Caritas miż-żewġ ministeri.

DJAR - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid, taħt kull skema fis-seħħ preżentement fl-Awtorita' tad-Djar: (a) kemm applikaw nies taħt skema; (b) kemm ibbenefikaw nies taħt kull skema;(ċ) kemm ġie allokat flus taħt kull skema; u (d) kemm intnefqu flus s'issa taħt kull skema mill- 5 ta' Settembru 'l hawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba taħt items A, B u D tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

L-Awtorita' tad-Djar tivvota somma waħda għas-sussidju għall-iskemi tagħha.

Fil-fatt għas-sena finanzjara li tkopri l/10/99 - 30/9/2000 is- somma tlaħħaq is-Lm700,000.

KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kummissjoni ġiet maħtura minnu u f'liema oqsma?

Min huma l-membri f'dawn il- kummissjonijiet?

Kemm qed jitħallsu l-membri tal-kummissjoni għal dan is- servizz?

Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapporti li tlestew minn dawn il-kummissjonijiet?

Jekk ir-rapporti ma tlestewx meta se jitlestew u x'materja qed jittrattaw dawn ir-rapporti jew studji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nippreżumi li l-Onor.

Membru mhux qed jirriferi għal kummissjonijiet li jinħatru minn sena għall-oħra skond il-liġi relevanti.

F'dan il-każ, jien ħtart żewġ kummissjonijiet kif jidher hawn taħt.

L- ewwel waħda minn dawn il-kummissjonijiet inħatret wara deċiżjoni tal- Kabinett.

NATIONAL COMMISSION ON WELFARE REFORM

CHAIRPERSON Mr Anthony Galdes

MEMBERS Dr Anthony Borg Barthet Mr Alfred Buhagiar Mr Mario Cutajar Profs Emanuel P Delia Mr Edward R Gatt Mr Vincent Grech Ms Natasha Meli Mr Emanuel Micallef Mr Maurice Petrocochino Mr Victor Scicluna Mr Albert J Tabone Mr Ray Cachia Zammit

NATIONAL COMMISSION ON THE ABUSE OF DRUGS, ALCOHOL AND OTHER DEPENDENCIES

CHAIRPERSON Mag.

Dr Silvio Meli

MEMBERS Mr Herbert Agius Ms Joan Bugeja Ms Joyce Callus Dr Marilyn Clark Dr Anton Grech Dr Paul Micallef Dr Richard Muscat

Il-membri ta' dawn il-kummissjonijiet ma jirċievu l-ebda remunerazzjoni.

Dwar is-sottomissjonijiet ta' rapporti, irrid ngħid li l- Kummissjoni Nazzjonali dwar ir-Riforma fil-Welfare għandha tlesti rapport preliminari fi żmien qasir.

Ix-xogħol tal-Kummissjoni l-oħra huwa ta' natura kontinwa.

IMPRESSED DRIVERS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-Gvern Nazzjonalista għadux qed jiggarantixxi li l-impressed drivers mal-gvern u mal-korporazzjonijiet pubbliċi jsiru mpjegati permanenti ladarba din kienet il-wegħda numru 13 meħuda mill-programm elettorali?

Jista' l-Ministru jgħid ma' liema unions iltaqa' mill-5 ta' Settembru'l hawn biex jiddiskuti s-sitwazzjoni ta' l-impressed drivers?

X'kien l-eżistu ta'dawn id- diskussjonijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-Working Group, li ġie appuntat bl-approvazzjoni tal-Prim Ministru, qed ikollu laqgħat ma' dipartimenti u korporazzjonijiet tal-Gvern, kif ukoll ma' rappreżentanti tal-ħaddiema impressed, biex tinstab l-aħjar soluzzjoni.

SAĦĦA - SERVIZZI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Barranin li huma mpjegati hawn Malta u għalhekk iħallsu l- kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali u taxxa fuq id-dħul, huma ntitolati li jużaw is-servizzi tas-saħħa b'xejn?

Jekk b'mod generali fin-negattiv, hemm xi nazzjonalitajiet li għandhom xi ftehim partikolari u f'dak il-każ liema huma dawn il-pajjiżi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-barranin li huma mpjegati legalment hawn Malta u li allura qegħdin iħallsu hemm il-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali u anke t-taxxa fuq id-dħul, huma ntitolati għas-servizzi tas-saħħa b'xejn.

TARXIEN - XOGĦOL TA' KOSTRUZZJONI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinvestiga l-każ fejn qiegħed isir xogħol ta' kostruzzjoni f'Ħal Tarxien fejn fil-pedament qiegħed jintefa' materjal b'xebħ ma' ħama u dan fil-pedament?

Jista' l-Ministru jgħid fuq ordni ta' min dan il-materjal qiegħed jintefa'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li hekk kif waslet l-informazzjoni li l-kuntrattur kien qed jordom materjal li kien jinkludi xi ħama, dan twaqqaf immedjatament mid-Direttur tal-Bini u Tiswija ta' Djar u ġie ordnat juża radam normali.

EU - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jipprovdi lista tad-delegazzjonijiet li marru Brussels fuq eżerċizzju ta' l-iscreening, il-persuni fuq kull delegazzjoni, is-suġġett ta' l-iscreening f'kull każ, iż-żmien li matulu kull delegazzjoni damet hemm u kemm ġiet l-ispiża ta' kull delegazzjoni?

ONOR.

JOE BORG: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant ħlief għal dak li jirrigwardja l-ispiża ta` kull delegazzjoni tpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

L-ispiża li tikkonċerna il-ministeru tiegħi sal-bidu ta` Ottubru hija ta` Lm13,864.

Iċ-ċifra hija proviżorja għar-raġuni li n-nefqa attwali għad trid tiġi stabbilita, primarjament minħabba fl-iskond ta` 50% li jingħata fuq l-ispejjeż ta` l-ajru mill-Air Malta.

Iċ-ċifra tinkludi l-ispejjeż ta` lukandi, subsistence allowance, contingencies u l-ispejjeż tal-ajru mingħajr l-iskond tal-50%.

Fid-dawl tal-informazzjoni komprensiva li ingħatat ma nħossx li hemm il- ħtieġa li tingħata l-ispiża għal kull delegazzjoni separatament ġaladarba din tinvolvi ħafna xogħol ieħor u spejjeż ta` riżorsi umani bla bżonn.

Dwar l-ispiża ta` ministri oħra, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija lill-ministeri konċernati.

IPSE - GĦAMARA

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jindika liema kumpannija ngħatat il-kuntratt għall- istudju dwar is-settur tal-għamara mogħti mill-IPSE?

Kemm kien il-ħlas maqbul għal dan ix-xogħol?

Min kienu l-kumpanniji jew konsulenti oħra li offrew li jagħmlu dan ix-xogħol?

Kemm kienu l-offerti li saru minnhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-kumpannija li ngħatat il- kuntratt għall-istudju dwar is-settur ta' l-għamara hi l-EMCS Limited.

Il- ħlas miftiehem kien ta' Lm50,000.

Kien hemm total ta' disa' kumpanniji li kkwotaw għal dan il-proġett.

Il- valur ta' l-offerti tagħhom kien ivarja bejn Lm5,913 u Lm54,333.

Naturalment, l-aktar ħaġa mportanti li l-IPSE kellha tiġġudika fuqha huwa l- programm ta' ħidma offrut minn dawn il-kumpanniji, u kemm dan iwassal biex jintlaħaq l-għan ta' l-istudju rikjest.

L-IPSE tatni parir li informazzjoni aktar dettaljata dwar il-kumpanniji nvoluti u informazzjoni dwar kemm ikkwotat kull kumpannija, hija ta' natura kummerċjali u ma jkunx għaqli li tingħata.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-IPSE hija kumpannija private sector driven fejn il-Gvern għandu minoranza fuq il-Board tad-Diretturi u fejn ħlief għal rappreżentant tal-MDC, il-membri tal-Board inkluż iċ-Chairman, huma l-istess li kienu nħatru mill-amministrazzjoni preċedenti ossia mill-istess Onor. Interpellant.

MEUSAC

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-persuni li għandhom jew kellhom inkarigu ta' xi tip, fulltime jew part-time, imħallas mill-MEUSAC?

X'kien l-inkarigu tagħhom?

Kemm tħallsu u/jew qed jitħallsu?

ONOR.

JOE BORG: Fost il-Membri tal-MEUSAC ġew maħtura sitt persuni fil- kapaċita tagħhom bħala tekniċi f`oqsma differenti li huma:

Dr Stephen Calleya 2.

Sur Charles Rapa FCCA, FIA, CPAA, MBA (Brunel) 3.

Dr Joanna Drake 4.

Dr George Abela 5.

Dr Godfrey Baldacchino 6.

Professur Lino Briguglio

Dawn jitħallsu onorarju ta` Lm2,000 fis-sena kull wieħed b`effett min April 1999.

BRUSSELS - ŻJARAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 10564?

ONOR.

JOE BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10785.

POMPI TAL-PETROL - BEJGĦ TA' PETROL/DIESEL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-bejgħ ta' petrol, unleaded petrol u diesel mill-1994 sal-lum, kull sena separatament?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:

Petrol Unleaded Diesel 1994 84,148,114 16,385,610 5,472,623 1995 82,030,098 13,847,557 61,116,729 1996 81,871,040 20,856,955 66,098,527 1997 76,138,761 25,155,260 68,656,285 1998 70,368,995 29,429,048 75,596,557 1999* 54,917,828 25,816,624 63,976,478

* Sa Settembru

DJAR - APPARTAMENTI VOJTA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm fadal appartamenti vojta fil-blocks il-ġodda ta' l-appartamenti f'Ħal Mula l/o Żebbuġ?

Liema huma dawn l-appartamenti li għadhom ma ġewx ikkunsinjati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-erba' appartamenti vojta fil-blocks il-ġodda ta' l-appartamenti f'Ħal Mula l/o Zebbug ħarġu għall-bejgħ taħt l-aħħar Avviż ta' l-Awtorita' tad-Djar Numru 63.

ENEMALTA - REF.

A 2864/99

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jdum ma jingħata s-servizz ta' l-elettriku lil persuna li, id-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, f'Ħal Xluq, l/o Siġġiewi A 2864/99?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li s-servizz ta' l-elettriku fil-fond imsemmi f'Ħal Xluq fil-limiti tas-Siġġiewi, se jitlesta flimkien ma' talbiet oħra simili sa mhux aktar tard mill-ewwel ġimgħa ta' Novembru.

AFM - UNPAID LEAVE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid jekk is-suldati humiex intitolati għal unpaid leave?

Jekk fl-affermattiv, kemm hu twil dan il-perjodu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Membri tal-Forzi Armati ta' Malta mhumiex intitolati għal unpaid leave.

Dan skond ir-Regolamenti (Forza Regolari) (Nomini u Kondizzjonijiet tas-Servizz) tal-1970.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mid-19 ta' Jannar, 1999 il-membri kollha tal-Forzi Armati jistgħu jieħdu Parental Leave fuq kriterji applikabbli għal uffiċjali pubbliċi kif spjegat fiċ-ċirkolarijiet MPO 28/96, OPM 15/98 u OPM 29/98.

WSC - UNACCOUNTED FOR WATER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10600?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-kontijiet tal-konsum ta' ilma għal din is-sena għadhom ma ġewx ipproċessati, il-figura għal din is-sena ta' unaccounted for water mhux possibbli li tinħadem għalissa.

Madankollu, kif diġa' għedt fit-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 10600, appena l-informazzjoni mitluba tkun inġabret, din tingħata.

SAĦĦA - HOSPITAL SURVEILLANCE OFFICERS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid meta mistennija li ssir ir-rotation tal-Hospital Surveillance Officers, kollha?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-rotation tas-Security Guards hija mistennija li ssir fil-bidu ta` Jannar 2000.

UE - DELEGAZZJONIJIET

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid minn min kienet iffurmata kull delegazzzjoni li telgħet għal proċess ta' screening mal-Unjoni Ewropea?

Meta telgħet kull delegazzjoni?

Kemm kienet l-ispiża ta' kull delegazzjoni?

Individwalment, xi ħlasijiet jew benefiċċji oħra saru lil kull membru tad- delegazzjonijiet talli attendew għal proċess ta'screening barra minn Malta?

ONOR.

JOE BORG: Għar-rigward tal-ewwel tliet mistoqsijiet magħmula mill- Onor. Interpellant nirriferih għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10785.

Għar-rigward tar-raba' mistoqsija, dan il-ministeru m`għamel ebda ħlasijiet u ma` ta l-ebda benefiċċji oħra lill-membri tad-delegazzjonijiet li attendew għal proċess ta` screening mħallsa minnu.

Rigward ministeri oħra, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-mistoqsija lill- ministeri konċernati.

GŻIRA - POLIKLINIKA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fil-poliklinika tal-Gżira spiss qed ikun hemm nuqqas ta' mediċini konnessi mal-problema ta' Cholestorol?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Minħabba li d-Dipartiment tas-Saħħa jixtri bosta mediċini konnessi mal-problema ta` Cholesterol, ikun ta` għajnuna għad- dipartiment jekk l-Onor.

Interpellant issemmi l-mediċini speċifiċi li qiegħed jirriferi għalihom.

TAXXI INTERNI - REFUNDS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi għadek kif ġejt irrapportat li għedt li qed tikkonsidra sistema alternattiva għar-refunds fuq it-taxxa, tista' telabora għal-liema taxxa qed tirriferi u x'inhuma l-pjani tal-gvern f'dan ir-rigward?

ONOR.

JOHN DALLI: Jista l-Onor.

Interpellant jispeċifika għal liema rapport qiegħed jirriferi.

RAPPORT TA' L-AWDITUR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi fir- rapport ta' l-awditur għas-sena 1997 jingħad f'paġna 42 li l-gvern għandu jdaħħal Lm172 miljun f'Income Tax kif tirrikonċilja din il-figura ma'dik li għadek kif semmejt fuq Radio 101 li l-gvern għandu jieħu bejn Lm26 u Lm30 miljun fl-income tax?

ONOR.

JOHN DALLI: Nassumi li kemm dam ministru tal-finanzi, l-Onor.

Interpellant ħa interess li jkun jaf il-make-up tal-figura li tidher bħala arretrati.

Jekk għamel hekk ġie spjegat lilu li din iċ-ċifra ma tirrapreżentax flus li għandhom jinġabru.

Fil-fatt, fejn ir-rapport ta l- awdituri għas-sena 1999 jgħid f paġna 42 li l-Gvern kellu jdaħħal Lm 172 miljun, ir-rapport jgħid ukoll f paġna 47 li skond eżerċizzju li għamel id- dipartiment l-ammont attwali minn din il-figura ta arretrati ta taxxa kien ilaħħaq xi Lm50 miljun f Diċembru 1997.

Sa l-aħħar ta Settembru 1999 il-figura ta Lm172 miljun kienet niżlet għal Lm157 miljun.

F'dan il-perjodu ta bejn Jannar 1998 u Settembru 1999 inġabbru madwar Lm30 miljun f'arretrati ta taxxa li fil-maġġoranza kienet taxxa miġbura bħala arretrati fuq assessments ta' qabel il-1999.

MINISTRU TAL-FINANZI - ŻJARA FIL-LIBJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonferma li żort il-Libja dan l-aħħar?

X'kienet in-natura taż- żjara?

Ma' min iltqajt?

Min kienu l-membri tad-delegazzjoni Maltija?

ONOR.

JOHN DALLI:

Nikkonferma li żort il-Libya dan l-aħħar biex immexxi l-kumitat kongunt bejn iż-żewġ pajjiżi.

Iltqajt mal-

co-Chairman tal-Kumitat konġunt - Libya Joint Commission: Minister for Marine Wealth Mr Bashir Ramadan Abu Jinah

Ministru tal-Finanzi Dr Mohammed Beit Al-Mal

Gvernatur tal-Bank Ċentrali Dr Taher al-Jhaimi

Ministru tal-Ekonomija u Kummerċ Dr Abdul Hafiz Zlitni

Chairman of Lafico Mr Mohammed Hueij.

Id-Delegazzjoni kienu:

Ministru John Dalli Minister of Finance and Co-Chairman Mr Antoine Attard Private Secretary to the Minister of Finance Mr Frank Zammit Assistent Private Secretary to the Minister of Finance

Mr Pierre Mallia Desk Officer for Libya, Ministry of Foreign Affairs

Mr Ivan Falzon Chairman - MIMCOL Mr Mario Mizzi Senior Manager - MIMCOL

Mr Lino Gatt Council Member - Malta Drydocks Mr Lorry Bilocca Financial Controller & Corporate Secretary - Malta Drydocks Mr Ivan Mamo Malta Drydocks

Mr John Cassar White Chairman - Malta Shipbuilding Co Ltd.

Mr Victor Galea Chief Executive Officer Malta Shipbuilding Co Ltd.

Mr Louis Grech Chairman - Air Malta Mr Joe Cappello Group General Manager - Air Malta Mr Anthony Chircop Group Head Treasury - Air Malta

Ms Marlene Mizzi Chairman - Sea Malta Mr Joseph Bugeja General Manager - Sea Malta Mr Jesmond Zammit Senior Manager Commercial - Sea Malta

Mr Joseph Aquilina Senior Agriculture Officer - Ministry of Agricultue & Fisheries

Mr Robert Ghirlando Chairman - Enemalta

Dr George Cassar Chairman - Libyan Arab Maltese Holdings Company Ltd.

Mr Vince Callus Director, International Tax Unit - Inland Revenue Department

Mr Godfrey Huber Deputy General Manager - Central Bank of Malta

Mr George Doublesin Ambassador Mr Martin Valentino Counsellor

AWTORITA'TAT-TURIŻMU - WEBSITE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fuq il-website tal-Malta Tourism Authority għadhom jidhru il-figuri ta' l-1997 bħala l-aħħar figuri ippubblikati?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Filwaqt li nirringrazzja lill-Onor.

Interpellant li attirali l-attenzjoni għal dan in-nuqqas ġejt informat mill-Awtorita' tat-Turiżmu ta' Malta li hu fatt li bi żvista għadha tidher l-istatistika ta' l-1997 u li qed jittieħdu l-passi meħtieġa biex dawn jiġu aġġornati.

ZAMMIT CLAPP HOSPITAL

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10703, jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija fit-termini tal-perijodu Frar 1999 - Awissu 1999, inklużi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Anzjani li daħlu ġo l-Isptar Zammit Clapp (01.02.99 - 31.08.99) kienu:

Direttament mill-Komunita` 273 Minn istituzzjonijiet oħra 325

PREZZIJIET TAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10706, jista' l-Ministru jirrispondi għal kull tip ta' fuel li jinxtara, biex il-Kamra tkun informata b'mod komprensiv?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt id-dibattitu dwar l-estimi tal- Korporazzjoni Enemalta.

DJAR

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jikkonsidra l-Viċi Prim Ministru li tiġi ntrodotta skema fejn tagħti d-dritt lis-sidien ta' djar residenzjali antiki (li ġew mibnija qabel l-1960) u li huma mibnija fuq art tal-Gvern u b'enfitewsi temporanja, sabiex dawn is-sidien ikunu jistgħu jifdu ċ-ċens temporanju bi prezz sussidjat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din it-tip ta' propjeta' hija amministrata mid- Dipartiment ta' l-Art u għalhekk il-materja taqa' fid-diskrezzjoni tal- Ministru konċernat.

DJAR - REQUISTION ORDER

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jintervjeni sabiex ir-Requisition Order No. 0048/94 maħruġ fis-16 ta' Marzu, 1994 jitneħħa minħabba li huwa lampanti u llum m'għadx hemm loku?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 10806 tingħata f'Seduta oħra.

GOZO CHANNEL - AUTOMATIC TICKETING

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-preparamenti sabiex il- kumpannija Gozo Channel tintroduċi l-automatic ticketing?

Meta hemm il- ħsieb li din is-sistema tibda tiġi mħaddma?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

ETC - REĠISTRAZZJONI - GRADWATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn gradwati li qed jirreġistraw u x'inhi l-professjoni tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fl-aħħar ta' Settembru 1999, in-numru ta' gradwati li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol mal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ kien ta' 82.

Tabella li turi x'tip ta' degree għandhom tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MALTA RACING CLUB - KUMITAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-kumitat il-ġdid tal-Malta Racing Club?

X'responsabbiltajiet għandhom fi ħdan il-kumitat?

Kemm qed jitħallsu kull wieħed u x'ħidma jwettqu fil-Malta Racing Club?

Jista' l- Ministru jgħid ukoll jekk hemmx min qed jagħmel xogħol ieħor marbut mal- Malta Racing Club u qed jitħallas?

Jekk iva, min u kemm qed jitħallas jew jitħallsu?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l- istatut tal-Malta Racing Club?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

FESTI TA' L-INDIPENDENZA - TIĠRIJIET TAŻ-ŻWIEMEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-qligħ li sar mit-tiġrijiet taż-żwiemel fil- meeting tal-Ħadd, 12 ta' Settembru, 1999 ġewwa l-Marsa fejn saru diversi tiġrijiet marbuta mal-festa ta' l-Indipendenza organizzati mill-Għaqda Dilettanti tal-Ponijiet, ingħatax lill-Partit Nazzjonalista?

Kemm kien dan il-qligħ li sar f'dan il-meeting imsemmi hawn fuq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-programm ta' tiġrijiet taż-żwiemel fl- imsemmi Meeting la ġie organizzat mis-Segretarjat Parlamentari fil- Ministeru ta' l-Edukazzjoni u lanqas mill-Malta Racing Club, imma mill- Għaqda Dilettanti tal-Ponijiet.

Tajjeb li l-Onor.

Interpellant ikun informat li l-Għaqda Dilettanti tal-Ponijiet hija għaqda indipendenti.

Għaldaqstant, m'iniex f'pożizzjoni li nagħti aktar tagħrif dwar xi arranġamenti li setgħu saru bejn din l-għaqda u xi entita` oħra li ma taqax taħt il-kompetenza tas-Segretarjat.

PIXXINA NAZZJONALI - OFFERTI GĦAL DOME

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru offerti minn għaqdiet/individwi/kumpanniji għat-twaqqif ta' dome jew struttura oħra biex titgħatta l-pixxina nazzjonali?

Kemm kienet l-offerta f'kull każ?

Kif se tintgħażel l-offerta?

Għaliex inħasset il-ħtieġa li jinbidlu l-proposti għal sottomissjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-data ta' l-għeluq għas- sottomissjonijiet tal-proposti ġiet estiża għall-Ġimgħa 12 ta' Novembru.

Ġejt informat li dawn is-sottomissjonijiet huma magħmula minn żewġ proposti separati, viz. dik ta' natura teknika (ġabra ta' specifications) u dik ta' natura finanzjarja.

Il-proposti tekniċi wara jiġu kkonsidrati mill- Bord ta' Tmexxija tal-Pixxina b'konsultazzjoni ma' nies tekniċi, bil-ħsieb li jiġi deterninat x'tip ta' cover hija adattata.

Sussegwentement, id- Dipartiment tal-Kuntratti jevalwa mil-lat finanzjarju l-offerti relatati mat-tip ta' cover rakkomandat mill-bord, kemm-il darba jiġi deċiż li din l- istruttura ssir.

Informat ukoll li l-proċeduri kollha fil-proċess ġew mibdula sabiex jiġi assigurat proċess aktar ġust u trasparenti.

Dawn il-proċeduri ġodda ġew approvati mid-Dipartiment tal-Kuntratti.

AREAS TURISTIĊI - EMBELLISHMENT COMMITTEE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 10622 li ġiet riferuta lilek mill-Ministru tat-Turiżmu, jista' l-Ministru jgħid il- membri fuq l-Embellishment Committee lil min jirrappreżentaw, kull persuna separatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Embellishment Committees ta' Buġibba, Tas- Sliema u ta' San Ġiljan jippresedihom il-Perit Robert Musumeci, filwaqt li dak tas-South jippresedieh il-Perit Joe Falzon.

Il-membri l-oħra f'kull wieħed minn dawn il-kumitati huma:

Sliema Embellishment Committee - is-Sinjuri Michael Aquilina (Ministeru għall-Ambjent), Joe Bondin (settur turistiku), Albert Bonello Dupuis (Kunsill Lokali), Vincent Camilleri (settur turistiku), Anthony Chircop (settur turistiku), Patrick Grixti (Awtorita' tat-Turiżmu), George Micallef (settur turistiku), Joe Preca (settur turistiku), George Schembri (settur turistiku), Alan Vella (Awtorita' ta' l-Ippjanar), Julian Zammit (settur kummerċjali).

South Embellishment Committee - is-Sindki ta' Marsascala, Marsaxlokk u Birżebbuġa flimkien ma' diversi tekniċi mit-Taqsima tax-Xogħlijiet.

Buġibba Embellishment Committee - is-Sinjuri Michael Aquilina (Ministeru għall-Ambjent), George Micallef (settur turistiku), is-Sindku ta' San Pawl il-Baħar, Winston Zahra (settur turistiku).

St. Julian's Embellishment Committee - is-Sinjuri Michael Aquilina (Ministeru għall-Ambjent), Peter Bonello (Sindku ta' San Ġiljan), David Camilleri (settur turistiku), Paul Camilleri (settur turistiku), Philip Fenech (settur kummerċjali), Patrick Grixti (Awtorita' tat-Turiżmu), George Micallef (settur turistiku), Alan Vella (Awtorita' ta' l-Ippjanar).

DJAR - ASSISTENT DIRETTUR

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinvestiga l-każ tal- persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, fil-każ ta' l- applikazzjoni tagħha għall-post ta' assistent direttur fi ħdan id- Dipartiment tal-Housing, liema applikazzjoni ġiet rifjutata wara disa' xhur fuq il-kriterji li hu ma jikkwalifikax a bażi taċ-ċirkolari u dan avolja hu kien jissodisfa l-istess?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-mistoqsija tikkonċerna proċess ta' għażla li huwa mniedi mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku u għalhekk mhux il- każ li bħala Ministru għandi nagħmel investigazzjoni.

B'danakollu, jien informat li d-Direttur għas-Servizzi Korporattivi fil- Ministeru tiegħi, li huwa wkoll membru tal-Bord ta' l-Għażla, diġa' spjega fid-dettal lill-persuna konċernata r-raġuni għala ma tikkwalifikax għal din il-pożizzjoni.

Il-persuna kkonċernata wkoll qajjem il-każ tiegħu mal-Kummissjoni għas- Servizz Pubbliku.

MARSA - FISHERMEN STREET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi progress sar fuq mistoqsija parlamentari numru 1312 fejn kont tlabt spjegazzjoni dwar fiex wasal il- proġett ta' water culvert u asfalt ta' Fishermen Street, Marsa?

Jista' jgħid x'sar mid-diskussjonijiet?

Meta se jibda il-proġett?

X'progress sar mil-aħħar mistoqsijiet parlamentari tiegħi numru 1312 u 3747

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-diskusjonijiet tkomplew u qed jiġu formolati l-istimi għal dan il-proġett.

MARSA - POST TA' RIKREAZZJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10692 li oriġinarjament saret lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali u ġiet riferuta lilek ċioe': Jista' jgħid x'inhuma l-proġetti tal-gvern ċentrali għall-post ta' rikreazzjoni fil-Marsa, peress li ż-żgħażagħ ta' dawk l- inħawi jilmentaw li m'għandhomx lok ta' rikreazzjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Hu ppjanat li matul is-sena 2000 isir xogħol ta' titjib fil-ġnien pubbliku, "Ġnien Sitta t'Awissu".

Hu mistenni li jsiru taħdidiet mal-Kunsill Lokali tal-Marsa biex jiġi deċiż kif l-aħjar isir dan ix-xogħol.

POWER STATION - FILTERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-wegħda tal-Prim Ministru preżenti qabel l-elezzjoni li kif jitla' fil-gvern jagħmel il-filters tal- power station fil-fatt twettqitx?

Jekk dawn il-filters saru, meta saru?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sabiex inkun f'pożizzjoni aħjar biex nirrispondi din il-mistoqsija, nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jindika x'inhi n- natura tal-filters li qed jirriferi għalihom u f'lima okkażjoni il-Prim Minisru preżenti għamel riferenza għal dawn il-filters.

MUŻEW MARITTIMU - ASSISTENTI KURATURI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħarraf lill-Kamra fejn wasal il-proċess ta' ingaġġ ta' assistenti kuraturi fil-Mużew Marittimu tal-Birgu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-applikazzjonijiet għall-Assistenti Kuraturi fil-Mużew Marittimu għadhom qed jiġu pproċessati.

SWIEQI/PEMBROKE - TRIQ SANT ANDRIJA

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara l-possibbilta' li ssir overhead crossing fi Triq St Andrija, fl-inħawi tal-Luxol Sports Facilities, bejn is- Swieqi u Pembroke peress li din hi triq perikoluża ħafna għal min irid jaqsam?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex jikkonsidra s-suġġeriment ta` l-Onor.

Interpellant.

SKEJJEL - SKOLA AGIUS DE SOLDANIS

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Taf il- Ministru li l-klassi tal-ħames sena fl-iskola tal-bniet Agius De Soldanis tar-Rabat, Għawdex ilha bla għalliem tal-Malti minn mindu bdiet minn wara l- btajjel tas-sajf?

Jidhirlhiex il-Ministru li xahar bla għalliem għal din il-klassi huwa żmien twil wisq meta wieħed iqis li dawn l-istudenti jridu jersqu għall-eżami ftit tax-xhur oħra?

Meta se jittieħdu l-passi meħtieġa biex dan l-għalliem/a jiġi provdut lil din il-klassi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li ma kienet teżisti l-ebda vakanza ta' għalliema tal-Malti fil-klassi tal-Form V fl-iskola tal-bniet Agius de Soldanis, fir-Rabat Għawdex fil-bidu tas-sena skolastika.

Iżda minħabba li l-għalliema ta' dan is-suġġett ħarġet b'long sick leave wara l-ftuħ ta' l- iskola, qegħdin jittieħdu l-passi meħtieġa sabiex din l-għalliema tiġi sostitwita minn xi għalliem ieħor.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUM NINU CREMONA

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Taf il- Ministru li l-klassi tar-raba' sena fil-Junior Lyceum Ninu Cremona tar- Rabat, Għawdex ilha bla għalliem tal-Malti minn mindu bdiet?

Meta se jittieħdu l-passi meħtieġa biex dan l-għalliem/a jiġi provvdut lill-din il-klassi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li ma kienet teżisti l-ebda vakanza ta' għalliema tal-Malti fir-raba' sena fil-Junior Lyceum 'Ninu Cremona' tar- Rabat Għawdex fil-bidu tas-sena skolastika.

Iżda peress li l-għalliema ħarġet b'long sick leave id-Diviżjoni tal-Edukazzjoni qiegħda tieħu l-passi meħtieġa sabiex din l-għalliema tiġi sostitwita minn xi għalliem ieħor.

SETTUR PUBBLIKU - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid minn Settembru 1998 sa Ottubru 1999 kemm saru spezzjonijiet fuq ħaddiema u mpjegati tal-Gvern xahar b'xahar?

Kemm ingħataw charges xahar b'xahar?

Kemm ħaddiema u mpjegati weħlu għaliex instabu ħatja?

Kemm minn dawn kellhom l-akkuża tagħhom imwaqqgħa wara li ħadu affidavit?

Kemm ħaddiema u mpjegati mal-Gvern instabu ħatja?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - SPTAR ĠENERALI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tassigura lill-Kamra li fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex l- ispejjeż rikurrenti m'humiex qegħdin jintnefqu mill-Vot Kapitali?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - SPTAR ĠENERALI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm x-ray machines fil-preżent jiffunzjonaw fl- Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Tista' tassigura lill-Kamra li f'każ ta' emerġenza, u jekk jinqata' d-dawl, fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex hemmx x- ray machine li taħdem permezz ta' generator?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex hemm tliet X-Ray machines.

Dawn huma:

X-Ray machine li tinkludi X-Ray Screening Unit.

Din tiffunzjona tajjeb imma jekk imur id-dawl din ma tkunx tista' tintuża għaliex tieħu ħafna power biex titħaddem u għalhekk il-generator tal-Isptar ma jlaħħaqx ma' l-input power tal-makna.

Makna portable illi peress li għandha 'l fuq minn 20 sena, ta' spiss qed ikollha ħsarat.

Minħabba illi l-parts tagħha huma obsolete qed ikun diffiċli li titranġa.

F'kaz ta' qtugħ ta' dawl, din il-makna tista' tiffunzjona.

X-ray machine oħra li ukoll għandha 'l fuq minn 20 sena.

Din il- makna għandha bżonn ta' major repairs li jinkludu l-bdil tat-tubu.

Dan it- tubu ma nstabx jinxtara għaliex huwa obsolete għalhekk il-magna mhix taħdem.

Barra minn dawn l-isptar għandu wkoll Image Intensifier li qegħdha fl- Operating Theatre u tintuża waqt ċerti operazzjonijiet.

F'każ ta' qtugħ ta' dawl, il-makna taħdem permezz tal-generator.

F'każ ta' qtugħ ta' dawl, l-unika makna li tiffunzjona hija l-Portable X- ray machine imsemmija hawn fuq.

Qed isiru arranġamenti sabiex tiġi ordnata Portable X-Ray machine li tkun tista' tiġi użata anke f'każ ta' qtugħ ta' dawl.

SEDQA - PROGRAMMI KONTRA D-DROGA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi programmi ta' prevenzjoni mill-abbuż tad-droga qed twettaq is-Sedqa fil- Higher Secondary School, trade schools, Junior College u post secondary schools oħra u fl-Universita'?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti dettalji ta' programm progamm, istituzzjoni istituzzjon?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: SEDQA qiegħda tmexxi programm ta' Prevenzjoni Sekondarja ma' studenti ta' l-ewwel sena fl-iskejjel post-sekondarji ta' Malta u Għawdex.

Prevenzjoni Sekondarja tassumi li l-popolazzjoni li qegħdin naħdmu magħha, għandha riskju akbar minn gruppi oħra.

L-istudenti ta' l-eta' bejn 16 u 19 'il-sena għandhom riskju li ġej mill-eta' tagħhom minħabba li din hija fażi esperimentali f'ħajjithom u allura ċ-ċans li jesperimentaw bid- droga huwa preżenti.

Il-programm "Storm" jaħdem permezz ta' sitt laqgħat ta' diskussjoni fejn l-istudenti jkollhom iċ-ċans li jesprimu lilhom infushom f'ambjent formattiv.

Matul is-sena akkademika 1999/2000, "sedqa" qiegħda timmira li tilħaq madwar 2000 student/a f'dawn l- iskejjel:

Mikilang Sapiano, Kordin 2.

Higher Secondary, Naxxar 3.

Salvatore Dimech, Tarġa Gap 4.

Stefano Zerafa, Naxxar 5.

Umberto Calosso, St Venera 6.

Nautical School, Valletta 7.

School of Hairdressing and Beauty Therapy, Sliema 8.

Fellenberg, Kordin 9.

Secretarial School, Msida 10.

Prevocational School, Msida 11.

ITS Malta, St Julians 12.

ITS Gozo, Għarb, Għawdex 13.

Paulino Vassallo, Kordin 14.

St Edward's College, Birgu 15.

De La Salle College, Birgu 16.

Kumpless Post-Sekondarju, Rabat, Għawdex

SPTAR SAN LUQA - DETOX CENTRE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Ma jaħsibx il-Viċi Prim Ministru li d- Detox out-patients m'għandux jibqa' fil-bini ta'l-Isptar San Luqa?

Jekk jidhirlu li dan iċ-ċentru m' għandux ikun hemmhekk, meta se jiċċaqlaq dan iċ-ċentru u fejn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-Detox Out patients qiegħed f'post ċentrali ġewwa l-Isptar San Luqa, fejn jista' jintleħaq minn kulħadd.

SWDP - FAMILY THERAPY SERVICE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm nies jaħdmu fil-family therapy service fi ħdan l-SWDP?

X'xogħol jagħmlu?

F'Liema grade jew professjoni huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-Family Therapy Service tal-SWDP hemm seba' (7) minn nies jaħdmu:

- l Co-Ordinator - Senior Social Worker - 5 Family Work Officers (*) - l Administrative Support Worker (*) Tnejn mill-ħames Family Work Officers qegħdin fuq study leave

Xogħol il-koordinatur huwa dak li jmexxi s-servizz fuq il-policies ta' l- SWDP u dawk li joħorġu fi ħdan il-unit innifsu fuq approvazzjoni taċ-Chief Executive Officer.

Barra minn hekk huwa jieħu sehem f'xogħol mal-familja u koppji, osservazzjoni u superviżjoni klinika tal-kollegi; preparazzjoniu parteċipazzjoni fit-terapija mal-familji lill-professjonisti oħra.

Xogħol il-Family Work Officers huwa dak mal-familji u koppji, li jinqasam f'numru ta' sessions u b'użu professjonali ta' mudelli differenti.

Huma għandhom il-kompitu wkoll li jippreparaw u jgħallmu korsijiet b'approvazzjoni diretta mit-Tavistock Clinic ta' Londra.

Jieħdu sehem ukoll f'osservazzjonijiet u superviżjoni klinika.

Għandhom ukoll xogħol li jwassalhom f'kuntatt dirett ma' aġenziji oħra bħal: CHS, Sptarijiet, Fejda, Skejjel.

Xogħol l-Administrative Support Worker huwa wieħed kemm amministrattiv u kemm segretarjali.

TITLU TA-XOGĦOL GRAD Koordinatur - Senior Social Worker 9 Family Worker Officers 11 Administrative Support Worker 12

EMERGENCY SHELTER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jitlesta l-emergency shelter residenzjali ġdid għal nisa u tfal vittmi ta' vjolenza domestika?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Huwa ppjanat li ċ-Ċentru t'Emerġenza ġdid għal nisa u tfal vittmi ta' vjolenza domestika jibda' jilqa' l-klijenti f'Ottubru 2000.

Biex inkunu f'pożizzjoni li nilqgħu għal problemi eżistenti li jħabbtu wiċċhom magħhom nisa u tfal vittmi ta' vjolenza domestika, ttieħdu diġa żewġ miżuri importanti:

- L-Awtorita' tad-Djar qed tiddentifika numru ta' appartamenti biex dawn jiġu allokati mid-Dipartiment tal-Akkomodazzjonijiet Soċjali lil nisa u tfal li jkunu ilhom għal żmien twil igħixu f'ċentri ta' emerġenza jew servizzi residenzjali oħra minħabba li ma jkollhomx fejn joqogħdu.

- Qed isiru diskussjonijiet ma' uffiċjali tal-Knisja biex fi żmien qasir jiżdiedu sostanzjalment is-servizz residenzjali għal nisa u tfal vittmi ta' vjolenza domestika li jkollhom bżonn fejn joqogħdu għal perjodu twil (mhux t'emerġenza).

L-iżvilupp f'dan is-servizz se jsir bi sħab bejn il-Gvern u l-Knisja, u għandu jkun lest fl-ewwel fażi tiegħu sa l-aħħar ta'din is- sena.

Din l-ewwel fażi tinkludi sitt appartamenti żgħar.

Permezz ta' dawn iż-żewġ miżuri, l-unika ċentru t'emerġenza li hawn bħalissa, Dar Merħba Bik, ikun jista' jilqa' aktar nies fi kriżi minħabba li dawk li jkollhom bżonn servizz residenzjali fit-tul jew akkomodazzjoni alternattiva se jkunu jistgħu jibbenifikaw miż-żewġ miżuri li semmejt hawn fuq.

B'hekk, Dar Merħba Bik ma tibqax tkun okkupata għal perjodi twal ħafna, u jinħolqu aktar postijiet għal nisa u tfal fi kriżi.

VJOLENZA DOMESTIKA - LIĠI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta huwa ppjanat li l-liġi kontra l-vjolenza domestika tiġi mressqa quddiem il- Parlament matul is-sena d-dieħla?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Huwa ppjanat li l-liġi dwar il-vjolenza domestika titressaq quddiem il-Parlament qabel sa nofs is-sena d-dieħla.

ORDNI TA' ĦARSIEN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema istituzzjonijiet intbagħtu t-tfal li matul din is-sena waqgħu taħt Ordni ta' Ħarsien jew Ordni Temporanja ta' Ħarsien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tfal li dwarhom inħarġet Ordni għall-Ħarsien jew Ordni Temporanja ta' Ħarsien matul il-perjodu Jannar-Ottubru, 1999 intbagħtu fl-istuzzjonijiet/residenzi ndikati hawn taħt:

NUMRU TA' TFAL ISTITUZZJONI

5 Ursuline Creche - Sliema 3 Ursuline Creche - Valletta 4 Ursuline Creche - Angela House, G'Mangia 1 St Patrick's - Sliema 1 St Theresa Home - Żurrieq 1 Qalb ta' Ġesu' - Żurrieq 1 Foster Parents 4 Living with grandparents

WIED IL-GĦAJN - TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 10685 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tat-Trasport u Kommunkikazzjoni u ċioe' jista' l-Ministru jelenka l-lista tat-toroq li se jiġu rranġati f'Wied il-Għajn?

Meta hu maħsub li jibda x-xogħol u meta hu maħsub li jintemm?

Kemm hi prevista l-ispiża totali biex jiġu rranġati dawn it- toroq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li t-toroq li se jiġu rranġati f'Wied il-Għajn huma dawn:

Triq il-Miklem Malti Triq il-Mintba Triq Patri Wistin Born Triq l-Imriekeb Triq iċ-Ċervjola Triq il-Qawwara Triq il-Menhir Triq ta' Gidwet Triq il-Munxar Triq il-Maħsel Triq Hurd's Bank Triq l-Artillieri Triq il-Batterija taż-Żonqor Triq Għaxqet l-Għajn Triq il-Bajja Triq is-Sliem Parti minn Triq il-Vajrita N/S fi Triq iċ-Ċervjola Parti minn Triq id-Dolmen Parti minn Triq il-Baħrija N/S fi Triq il-Gidwet Car Park u parti mill-promenade fil-bajja ta' San Tumas

Dan ix-xogħol mistenni jibda fi Frar/Marzu 2000 u jkun lest sa Ottubru 2000.

L-istima ta' dawn ix-xogħlijiet tammonta għal madwar Lm510,000.

ŻEJTUN - BISHOP ZAHRA STREET - BOZZA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 9312, jista' l- Ministru jispjega l-fatt li biex sempliċement issir shade ma' bozza li qed idejjaq lil xi residenti dan "għandu jsir flimkien ma' xogħolijiet oħra"?

Jaħseb il-Ministru li fl-Enemalta hemm sezzjonijiet li jistgħu iwaħħlu dan is-shade mingħajr ma' residenti nvoluti ikollhom jistennew aktar?

Possibbli l-Enemalta tkun ftit aktar customer oriented f'dan il-każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li x-xogħol fl-imsemmija triq tlesta kif kien meħtieġ

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10029?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u nagħti tweġiba dettaljata f'xi seduta oħra.

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10030?

ONOR.

PA - PLANNING CONTROL SECTION

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari li kont għamilt jien fid-9.11.93, mistoqsija parlamentari numru 13941, jista'l-Ministru jikkonferma r- risposta li kienet ingħatat għaliex minkejja diversi ittri tiegħi lill- "Planning Control Section TPU", s'issa bqajt bla risposta bil-konsegwenza li hemm familja li tixtieq tirranġa d-dar tagħha u s'issa l-Awtorita' ta' l- Ippjanar qatt ma tatha risposta definittiva jekk id-dar tagħhom hux se tintmess b'toroq ġodda li jista' jkun hemm ippjanati?

Dan minkejja diversi ittri tiegħi lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar (Planning Control Section TPU) liema l-ewwel ittra intbagħtet fit-23 ta'Diċembru, 1998 u minkejja diversi reminders s'issa dejjem bqajt bla risposta, possibbli l-Ministru jintervjeni biex fl-aħħar issir ġustizzja ma'l-għadd ta' residenti f'din il-parti tal-qalba tar-raħal li jixtiequ risposta definittiva dwar x'se jiġri mir-residenzi tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar il-każ li saret riferenza għalih fil-mistoqsija, ninsab informat li, permezz ta` ittra datata 12 ta` Marzu, 1999, mill- Awtorita` ta` l-Ippjanar, kien ġie ndikat lill-Onor.

Interpellant li kien sar survey ta` l-area kollha ta` l-inħawi sabiex l-awtorita` tara kif bl- aħjar mod tippjana mill-ġdid din l-area.

L-Onor.

Interpellant japprezza li dan mhux faċli għax wieħed irid jara kif il-bdil meħtieġ tal-pjan jkun jista` jiġi attwat.

Saru wkoll laqgħat ma` l-Onor.

Interpellant fejn ġew diskussi l-problemi tad-drenaġġ u tal-ilma tat-triq tal-area, il-bdil meħtieġ biex jiġi protett bini storiku fl-inħawi, kif ukoll l-applikazzjoni għall-żvilupp ta` proġett fl-inħawi.

Kienet saret ukoll laqgħa bejn id-Direttur ta` l-Ippjanar, l-applikant u l-perit tiegħu.

Fil-preżent l-awtorita` qiegħda tistenna risposta mill-applikant għall- iżvilupp propost, sabiex l-awtorita` tkun tista` tikkonsidra l-bdil meħtieġ fil-pjan.

PA - PAB 587/95E

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara u dan b'riferenza għall-PAB 587/95E li skond kif qal hu stess "fiċ-ċirkostanzi l-każ qiegħed jiġi eżaminat sabiex jittieħdu dawk il-passi neċessarji skond il-liġi u possibbilment segwenti bit-tneħħija tal- ksur diretta mill-awtorita' għas-spejjeż tas-sid" jgħid għaliex sal-lum għadha ma ttieħdet l-ebda azzjoni u jew inizjattiva mill-Planning Authority u dan wara kważi sena mis-seduta parlamentari numru 35?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-każ li qed jirriferi għalih l- Onor. Interpellant ġie mgħoddi għall-azzjoni diretta fit-28 ta` Ottubru, 1999.

IMPJIEGI - CASUAL CLERKS

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'se jkun il- futur ta' numru ta' casual clerks li ilhom numru konsiderevoli ta' snin jagħmlu xogħolhom għas-sodisfazzjoni tas-servizz ġenerali?

Jista' l-Ministru jgħid jekk kellux ilmenti minn dawn l-impjegati partikolarment minħabba l-fatt li l-ingaġġ ta' numru ta' segretarji riċenti qed jinħass minnhom ta'theddida diretta għal dawn l-impjegati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma kellix ilmenti kmill-impjegati kif imsemmi mill- Onor. Membru.

Naturalment, l-eżiġenzi tas-servizz jiddetermina kull deċiżjoni li tista' tittieħed f'dan ir-rigward.

WIED IL-GĦAJN - TRIQ SAN FRANĠISK - DRENAĠĠ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni għaliex is-sistema tad-drenaġġ fi Triq San Franġisk ġewwa Wied il-Għajn għadha ma saritx, minkejja li ilha snin ippjanata u mfassla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li dan il-main ma sarx għaliex hemm razzett f'nofs it-triq u sabiex jitqabbad il-main irridu ngħaddu minn ġo nofs din il-proprjeta' li għadha ma waqgħetx għand il- gvern.

PENSJONANTI - ARRETRATI TAT-TAXXA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi skema biex l-arretrati tat-taxxa li jridu iħallsu l-pensjonanti, jiġu mħallsa bin-nifs mingħajr ma jeħlu l-interessi ta' 1% kull xahar?

ONOR.

JOHN DALLI: Ir-risposta hija fin-negattiv.

DJAR - XIRI TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'riferenza għall-iskemi tax-xiri ta' appartamenti tal- gvern bi prezz sussidjat li kienu jsiru fis-snin tmenin u li għad għandhom il-kondizzjoni li s-sussidju jiġi ritornat lill-gvern mill-benefiċċjarji mingħajr l-ebda kondizzjoni ta' żmien ċioe' jittrasferuh meta jittrasferuh u mhux sa ċertu żmien, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l- pożizzjoni tal-gvern dwar dawn l-ammonti ta' sussidju fis-sens li jekk jgħaddi ċertu perijodu ta' żmien ma jkunx hemm l-obbligu li jiġu refunded lill-Gvern bħalma jsir fi skemi oħrajn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

EŻAMIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' jekk hu possibbli l-Ministru jieħu passi biex l-eżamijiet tal- Marketing, Accounts, Economics u Computer Matsec "A"level ,ma jikklexjawx fl-istess ħin ta' l-accounts, economics, computer - London "A" level u commerce "O" level kif ġieli ġara fil-passat u dan billi hemm għadd ta' studenti li se jagħmlu dawn l-eżamijiet u allura tkun problema jekk jinzertgaw fl-istess ħin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għalkemm il-Bord tal-Matsec jixtieq li ebda eżami tal-Matsec ma jikklexxja ma' xi eżami ieħor għax il-ħinijiet jaħbtu flimkien, ma' dan kollu ma jistax jagħti garanzija li dan ma jseħħx.

L-Onor.

Membru jifhem li l-eżamijiet tal-Matsec jibdew mit-2 ta' Mejju u jibqgħu sejrin sas-6 ta' Ġunju 2000, waqt li l-maġġoranza ta' l-eżamijiet l- oħra jaħbtu wkoll fl-istess żmien.

Bħall-każ tas-suġġetti li semma' l- Onor. Membru, hemm ħafna suġġetti oħra li għandhom numru kbir ta kandidati li jixtiequ joqogħdu għall-eżamijiet tal-Matsec u għal dawk ta' barra.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

ARMI - BEJGĦ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk wara li l-kummissarju tal-pulizija ġie nformat minni personalment li jista' jkun tinkiser il-liġi dwar l-importazzjoni u l-bejgħ ta' armi f'forma ta' toys, fejn ittieħdu passi f'Santa Marija biex dan il- ksur ta' liġi ma jseħħx?

Kemm inqabdu bejjiegħa mill-pulizija jiksru din il-liġi fil-festa ta' Santa Marija u kemm minnhom ġew konfiskati it-toy weapons u ttieħdu passi legali kontrihom kif aċċertani li se jagħmel l-assistent kummissarju?

X'passi ttieħdu kontra spetturi u surpretendent fosthom dawk inkarigati mill-festa ta' Santa Marija ta' Ħal Għaxaq fejn fi stall ħdejn il-knisja din il-liġi nkissret quddiem għajnejn il-pulizija?

Kemm għandha rieda l-pulizija li tinforza din il-liġi meta hu magħruf li t-toys af'forma ta' armi tan-nar jistgħu jħallu effett negattiv fuq tfal żgħar?

Minn mindu għaddiet din il-liġi, kemm tressqu nies il-qorti talli kissru din il-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Pulizija ħadet il-passi meħtieġa u f'diversi lokalitajiet inqabdu bejjiegħa li se jitressqu quddiem il-Qorti talli kisru d-dispożizzjoni tal-liġi dwar il-bejgħ ta' ġugarelli f'forma ta' armi tan-nar.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ninsab informat li l-Pulizija ikkonfiskat 85 ġugarell f'forma ta' armi tan-nar u ser tieħu passi legali kontra 3 bejjiegħa.

Dwar it-tielet parti tal- Mistoqsija, jien infurmat li f'Ħal Għaxaq kien hemm żewġ posti jbiegħu l- ġugarelli.

Dawn sarulhom spezzjonijiet, pero` rriżulta li l-ġugarelli f'għamla ta' armi tan-nar li kienu qed joffru għall-bejgħ, kienu ta' għamla grotteska, li l-bejgħ tagħhom mhux projbit.

Dwar ir-raba` parti tal- mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall- mistoqsija parlamentari numru 8159.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninsab informat li ma tinżammx statistika dwar it-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

SKEJJEL SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk intlaqgħetx it-talba tal-koppja li isimhom qed jintbagħat separatament biex binthom Jamie Rhoda tkun tista' tuża l-kamra multi-sensorjali matul is-sajf kif espress fl-ittra li kopja ntbagħtet lilek u qed tintbagħat separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-policy tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni hi li l-faċilitajiet li jeżistu fl-iskejjel isir l-aħjar użu minnhom.

L- użu tal-Multisensory Room fl-iskola Helen Keller, Qrendi, isir skond l- arranġamenti milħuqa mill-persuna li titlob biex tużaha mal-Kunsill Skolastiku.

Informat ukoll li dan is-sajf dan is-servizz ma ngħatax minn min talbu għaliex il-Kunsill Skolastiku kien għadu ma wasalx għal deċiżjoni kif għandha tintuża l-Multisensory Room.

Qed inkompli nsegwi biex nassigura li d-deċiżjonijiet jittieħdu bla dewmien mill-awtoritajiet kompetenti.