MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 278 It-Tlieta, 4 ta' April, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 278

It-Tlieta, 4 ta' April, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 4 ta' April, 2000

WERREJ MINUTI 755

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 755

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR SERVIZZI FL-AJRUPORT (IT-TIENI QARI) AMENDMENT OF VARIOUS LAWS (AIRPORT SERVICES) BILL (SECOND READING) 761 ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PRIVATTIVI INDUSTRJALI (IT-TIENI QARI) PATENTS BILL (SECOND READING) 770

AĠĠORNAMENT 777

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 782

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 277 li saret fl-4 ta' April, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - UŻU TAL-KAROZZA TAL-MINISTRU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża l-karozza uffiċjali ministerjali tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li ta l-prim ministru għal mistoqsija parlamentari nru.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - UŻU TAL-KAROZZA TAL-MINISTRU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Minstru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża l-karozza uffiċjali ministerjali tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Nitlob lill- Onor. Interpellant jirriferi għat-tweġiba li ta l-prim ministru għal mistoqsija nru.

GĦAWDEX - UŻU TAL-KAROZZA TAL-MINISTRU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża l-karozza uffiċjali ministerjali tagħha?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat-tweġiba li ta l-prim ministru għal mistoqsija nru.

SERVIZZI EKONOMIĊI - Y2K

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-ammont minfuq mill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet li jifformaw parti mid-dekasteru tieghi biex jittieħdu l-prekawzjonijiet kollha kontra l- problema tal-Y2K millennium bug jammonta għal Lm1,453,788.

Tajjeb jingħad li minn din iċ-ċifra, Lm1,329,782 intnefqu mill-MIA, l-Air Malta u l- Maltacom, fejn ittieħdet l-opportunita` biex isir upgrading tas-sistemi u ta' l-apparat fil-process ta` modernizzar ta` dawn l-entitajiet.

Fil-kaz tal-ministeru, tad-dipartimenti kollha u ta' wħud mill- korporazzjonijiet u entitajiet ix-xogħol sar mill-MITTS, filwaqt li x- xogħol f`numru ta` korporazzjonijiet u entitajiet oħra sar minn diversi ditti kompetenti f`din il-materja li ġew magħzula wara li saret talba għal quotations.

PULIZIJA - EXTRA DUTY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l- pulizija tas-sitt distrett ilhom ma jitħallsu ta' l-extra duty għal dawn l- aħħar sitt xhur?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li matul is-sitt xhur li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant il-membri tal- korp tħallsu total ta` Lm56,133 talli ħadmu extra duty iġġenerat fis-sitt distrett.

Dan l-ammont tħallas kif jidher hawn taħt :

Awissu Lm21,563 Settembru Lm 7,693 Ottubru Lm 3,333 Novembru Lm 9,063 Diċembru Lm14,481 Jannar -

PULIZIJA - KAŻI TA' QTIL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw il-murders li saru mill-1994 'l hawn?

Jista' jgħid meta saru dawn il-murders?

Fejn saru?

Min kien il-vittma?

Kemm-il każ kien solvut?

Kemm-il każ ma kienx solvut?

X'eżitu kien hemm fuq kull każ fil-qorti?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

FISHERIES ADVISORY BOARD - MONITORING CENTRE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru laqgħat mal-koperattivi u mas-sajjieda dwar it-twaqqif ta' fisheries monitoring centre matul l-1999?

Meta saru, fejn u x'osservazzjonijiet tressqu mill-koperattivi tas-sajjieda Maltin u Għawdxin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd): Kif diġà nformajt lill-Onor.

Interpellant fir-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

15055, il-fisheries monitoring centre m'hu xejn għajr upgrading tad-dipartiment tas-sajd u akwakultura f'dan il-qasam.

Laqgħat isiru regolari mal-fisheries advisory board fejn, kif naħseb taf inti, il-koperattivi kif ukoll is-sajjieda huma rappreżentati.

Ninforma wkoll lill-Onor.

Interpellant li matul l-1999 il-bord iltaqa' sitt darbiet.

AGRIKOLTURA - PRODUZZJONI ORGANIKA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-varjetajiet ta' ħxejjex li bdew jiġu esperimentati fuq bażi ta' produzzjoni organika fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena?

X'inhu l-pjan dwar dawn il-provi u meta huwa maħsub li jkunu lesti dawn il-provi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): M'għandi xejn xi nżid mar-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari nru.

UE - BIEDJA - DEROGI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema setturi tal-biedja mistennija jintalbu derogi sabiex ma jkunux żvantaġġati l-bdiewa/raħħala/produtturi Maltin u Għawdxin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari nru.

PRODOTTI TA' L-IKEL - LEVIES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jaġġornana dwar mistoqsija parlamentari nru.

Jista' jinformana kemm laħqet it-TARIC għall-pajjiżi membri matul l-1999 fuq il-laħam aħmar, zokkor, butir, ġobon u ġwież importati minn pajjiżi barra mill-Unjoni Ewropea?

ONOR.

IKEL - LEVIES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jaġġornana dwar il- mistoqsija parlamentari nru.

11651, cioe' jgħid xi stħarriġ sar dwar din il- materja mit-23 ta' Novembru, 1999 sal-lum?

Tista' tgħid xi żviluppi kien hemm wara l-aħħar WTO meeting f'dan ir-rigward?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-istħarrig li qed jistaqsi dwaru l-Onor.

Interpellant qed jigi kkordinat mill-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

Għal aktar dettalji, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu fejn qed ngħidlu.

Il-laqgħa ta` livell ministerjali tad-WTO li nżammet gewwa Seattle f`Novembru li għadda ma wassletx għal ftehim globali dwar miżuri ġodda biex jitkattar il-kummerċ fid-dinja.

Madanakollu din il-laqgħa kompliet issaħħaħ il-pożizzjoni indikata fil-passat mill-organizazzjoni, jiġifieri li l-proċess ta` liberalizzazzjoni globali għandu jinkludi wkoll progressivament oqsma oħra barra dawk industrijali.

F'dan il-kuntest, l-organizzazzjoni diga` qed tisħaq li kull ftehim għal zona ta` kummerċ ħieles għandu jkopri mhux anqas minn 90% tal-kummerċ kollu attwali u għalhekk bilfors li dan irid jinkludi wkoll element sostanzjali mill-kummerċ fi prodotti agrikoli.

MTARFA - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li hemm bozza maqtugħa qrib Dar is-Sejjieħ, qabel in-niżla ta' l-Imtarfa, jista' l-Ministru jara li ssir il- manutenzjoni meħtieġa sabiex ma jkunx hemm aktar inkonvenjent għar- residenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-manutenzjoni fuq il-bozza li għaliha qed issir riferenza diga` saret.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR JOE MIZZI: Mr Speaker, qed ikun hemm ilmenti li qed jiġu rrapportati bozoz biex jiġu mibdula u għal ġimgħat jibqa' ma jsir xejn.

Per eżempju, hemm bozza fejn il-club tar-regatta fil-Kalkara, mal-bini ta' Bruno, u bozza oħra fejn il-pet shop, fl-istess triq fix-xatt tal-Kalkara, li ilhom ħafna rrapportati mill-kunsill lokali tal-Kalkara u minn oħrajn u baqa' ma sar xejn.

Hemmhekk hemm ħafna dlam u hemm lok li jsir serq peress li hemm l-opri tal-baħar, iktar u iktar meta dan l-aħħar kien hemm ir- regatta.

Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex meta jiġu rrapportati l-lampi, jara li jkun hemm xi forma ta' follow-up ħalli wieħed jivverifika jekk dawn ikunux ġew irranġati jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOSEF BONNICI: Irrid ngħid li r-replacement tal-lampi f'dawn l- aħħar ġimgħat u xhur laħaq ritmu tajjeb u f'ħafna postijiet naqsu l-każi pendenti.

Però jekk hemm xi żewġ bozoz li qed isemmi l-Onor.

Interpellant li għadhom ma ġewx mibdula, nitolbu jagħtini l-informazzjoni f'iktar dettall u wieħed ikun jista' jindirizza l-problema ħalli l-ħsara tiġi rrimedjata malajr.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR JOE MIZZI: Il-club tar-regatta tal-Kalkara huwa post speċifiku - kulħadd jaf fejn qiegħed - u l-lampa l-oħra li qiegħda tixgħel u titfi tinsab fejn il-pet shop.

Jien qed insemmihom hawnhekk għax dawn ilhom iktar minn xahar li ġew irrapportati mill-kunsill lokali u anke minn xi nies oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR CARMELO ABELA: Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jgħid jekk l-Enemalta għandhiex xi pjan li qed taħdem fuqu bħalissa biex toroq prinċipali li qegħdin fid-dlam - mhux li jaqgħu taħt il-kunsilli lokali - jiġu mdawla minħabba l-periklu li jista' jkun hemm?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOSEF BONNICI: Iva, hemm programm biex jiġu mdawla toroq prinċipali.

Ftit ilu tlestiet it-triq Tal-Balal, in-naħa tan-Naxxar, u qed jitkompla x-xogħol fuq it-triq tas-Salina, li parti sostanzjali minnha diġà ġiet imdawla.

Hemm ħafna toroq oħra li għandhom bżonn ikunu mdawla aħjar, imma wieħed irid jifhem li l-Enemalta taħdem taħt ċertu constraint ta' budget ukoll, peress li dawn il-lampi l-ġodda tħallashom mill-fondi tagħha stess.

Għalhekk din tkun trid tirregola l-pożizzjoni tagħha biex kemm jista' jkun ma teċċedix il-budget.

Hemm programm mhux biss għat-toroq prinċipali imma anke għat-toroq fil-villaġġi li jkunu areas ġodda li jridu jiġu mdawla bi prijorità.

Il-budget li għandha l-korporazzjoni fuq it-toroq huwa ta' 'l fuq minn Lm300,000 fis-sena, li huwa prattikament id-doppju ta' dak li kien jintnefaq ftit tas-snin ilu.

Xorta waħda jinħass in-nuqqas ta' fondi f'dan il-qasam, però kultant ikun hemm areas li jirrikjedu spejjeż kbar biex isir id-dawl u allura wieħed irid jagħmel analisi tajba tal-prijoritajiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Enemalta bdietx taħdem diġà jew inkella għandhiex il-ħsieb li f'ċerti postijiet, speċjalment dawk storiċi u fiċ-ċentru ta' ċerti lokalitajiet, il-wires tad- dawl jgħaddu minn taħt l-art minflok kif inhuma llum?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOSEF BONNICI: Huwa dejjem preferibbli li wieħed jgħaddi l-wires minn taħt l-art għaliex ikunu inqas soġġetti għall-ħsara kkawżata bil- maltemp, għalkemm il-wires ta' taħt l-art kultant ikunu soġġetti għall- ħsara mill-element uman, għax iħaffru t-toroq mingħajr ma jiċċekkjaw minn fejn ikunu għaddejjin il-cables tad-dawl, u ġieli l-ħsara ma tidhirx fil- pront.

Kien hemm każ in-naħa ta' Marsaxlokk fejn ġie mxellef il-cable waqt li kienu qed isiru xi xogħlijiet iżda ma kienx biżżejjed biex jinqata' d- dawl, però meta għamel il-maltemp dan ħoloq problema għaliex biex issir tiswija fil-maltemp hemm element ta' periklu wkoll.

Jiġifieri fejn hu possibbli li wieħed ipoġġi l-cables taħt l-art dan isir.

Naturalment tingħata prijorità li cables ħoxnin ta' ċertu power jgħaddu minn taħt l-art għaliex huma ta' aktar periklu minħabba li jkun għaddej il-high voltage.

Jekk il-Bambin irid, kif qed jgħid l-Onor.

Abela, 'il quddiem f'ċerti postijiet storiċi nneħħu dawk il-wires kollha mdendlin.

Dan jirrikjedi investiment qawwi fl-infrastruttura u again wieħed irid jibbilanċja bejn il- ħtieġa li wieħed itejjeb id-dehra tal-post - importanti ħafna għal pajjiżna - u l-ħtieġa li jkollna postijiet b'voltage ta' dawl qawwi biżżejjed biex ilaħħaq ma' sistemi li huma iktar moderni u inqas soġġetti għall-ħsara.

M'hijiex ħaġa faċli biex tqassam il-budget tal-Korporazzjoni Enemalta, imma bla dubju din is-sistema ta' cables taħt l-art hija waħda mill-affarijiet li hija under consideration.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR CARMELO ABELA: Ġieli kien hemm każi fejn ċerti bozoz twaħħlu qrib ta' twieqi li jkunu fl-għoli u dawn joffru periklu għar-residenti.

Ftit taż-żmien ilu, permezz ta' mistoqsija parlamentari, kont ressaqt għall- attenzjoni tal-ministru każ simili f'area ġdida li qed tinbena f'Wied il- Għajn.

Il-korporazzjoni għandha ħaddiema jew uffiċjali biex jaraw li dan il-periklu jiġi evitat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOSEF BONNICI: Naħseb wieħed irid jagħti attenzjoni għal dan l- element ta' periklu wkoll, għax nifhem li jista' jkun hemm sitwazzjonijiet fejn il-post fejn titwaħħal bozza jagħti lok ta' aċċess aħjar għal proprjetà.

Għalkemm il-korporazzjoni tagħti attenzjoni għal dan l-element ta' periklu, jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi każ partikolari nitolbu jinformani bih ħalli nressqu biex jittieħdu l-miżuri kollha meħtieġa.

SAĦĦA - ECG TESTS

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il ECG test sar matul l-1996, 1997, 1998 u 1999 sena b'sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li n-numru ta' ECG tests li saru huwa kif ġej:-

Sena Tests

1996 85,875 1997 90,394 1998 126,295 1999 130,701

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET TAL-QALB

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Minsitru jgħid kemm saru operazzjonijiet tal-bypass, operazzjonijiet biex jinbiddlu valves tal-qalb u operazzjonijiet fejn saret bypass u nbiddlu l-valves fl-istess ħin matul l- 1996, 1997, 1998 u l-1999 sena b'sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li n-numru ta' operazzjonijiet tal- bypass, operazzjonijiet biex jinbidlu valves tal-qalb u operazzjonijiet fejn saret bypass u nbidlu l-valves fl-istess ħin huwa kif ġej:-

| |1996|1997|1998|1999| | | | | | | | Bypass only |295 |203 |266 |269 | | Bypass & | 13| | 10| 19| |Valves | |9 | | | | Valves only | 46| 29| 46| 32|

OPERAZZJONIJIET TAL-QALB - IMWIET

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet ir-rata ta' mwiet waqt operazzjonijiet tal-qalb fl-1997, 1998 u 1999 sena b'sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta għadha qed tinġabar.

OPERAZZJONIJIET TAL-QALB - WAITING TIME

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-medja ta' stennija għall-operazzjonijiet tal-qalb fl-1996, 1997, 1998 u l-1999 sena b'sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-waiting time for non-urgent cardiac surgery huwa kif ġej:

1997 n. a. 1998 għaxar xhur 1999 ħames xhur u nofs

DIABETES - KAŻI ĠODDA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm instabu każi ġodda ta' diabetes matul l-1999?

Kemm minnhom huma pazjenti ta' età iżgħar minn 18-il sena?

ONOR.

SAĦĦA - PAZJENTI MIBGĦUTA BARRA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Dolores Cristina) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-pazjenti li matul l-1996, 1997, 1998 u l-1999 intbagħtu barra minn Malta għall-kura?

X'tip ta' kura ngħataw barra minn Malta u f'liema pajjiż marru?

X'kienet l-ispiża kollettiva tal-kura ta' dawn il-pazjenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li n-numru ta` pazjenti li ntbagħtu barra għall-kura u l-ispiża kienu hekk:

Sena Numru Spiża

1996 326 Lm631,727 1997 291 Lm533,696 1998 253 Lm514,030 1999 256 Lm568,018 Dawn il-pazjenti ntbagħtu l-Ingilterra għall-operazzjonijiet jew investigazzjonijiet li ma setgħux isiru Malta.

Dawn jinkludu każi ta` newrologija, newrokirurġija, onkoloġija, ortopedija. oftalmoloġija, endokrinoloġija, ENT, maxillofacial, mard fil-fwied, pediatrija, prosthesis u riabilitazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali.

Mozzjonijiet.

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET DWAR SERVIZZI FL-AJRUPORT

AMENDMENT OF VARIOUS LAWS (AIRPORT SERVICES) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-4 ta' April 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR.

SPEAKER: Rimarki?

L-Onor Joe Mizzi.

ONOR JOE MIZZI: Mr Speaker, qabel l-elezzjoni ta' l-1996 il-Partit Laburista kien qal li se jkun serju, li se jgħid il-verita' lill-poplu u li kien se jaħdem biex lill-pajjiż jagħtih id-dinjita' li tixraqlu billi jġibu pajjiż modern u ċivilizzat.

Fil-fatt waħda mill-ewwel affarijiet li għamilna meta tlajna fil-gvern kienet li mmodernizzajna l-korp tal-pulizija billi daħħalna d-dixxiplina.

Il-korp tal-pulizija beda jagħmel biss xogħol konness mal-pulizija u beda wkoll jidher aktar bħala korp li qiegħed hemm biex jgħin lill-pubbliku.

Ħadna ħsieb ukoll li ndaħħlu regolamenti fejn għandu x'jaqsam il-breathalyser u l-bumper-to-bumper collisions u ħadna ħsieb ukoll li l-fire-fighting section titlaq mill-korp tal-pulizija u tiġi taħt id-dipartiment tal-protezzjoni ċivili.

Mr. Speaker, biex nagħmlu dan il-pass konna bdejna nippreparaw abbozz ta' liġi dwar il-protezzjoni ċivili.

Dan l-abbozz ħa daqsxejn fit-tul għax kontra qalbi jkolli ngħid li kien qed ikollna ħafna problemi mill-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Kellna oppożizzjoni fuq ċerti affarijiet tal-liġi u l-avukat ġenerali kien jgħidilna li ma jistgħux iseħħu.

Per eżempju, qalilna illi biex in-nies tal-fire section ikunu dejjem jistgħu jagħtu s- servizz dawn qatt ma jistgħu jistrajkjaw pero l-liġi li konna qed nipproponu aħna ma kienet tagħti l-ebda garanzija ta' dan.

Skond l-avukat ġenerali wkoll il-liġi kif konna qegħdin nipproponuha kienet kontra l- Kostituzzjoni għax il-fire-fighting section ma stajniex inpoġġuha taħt forza.

Dawn il-problemi kienu qed jiġu b'mod regolari min-naħa ta' l-avukat ġenerali u fil-fatt anke l-uffiċjal responsabbli mid-direttorat tal- protezzjoni ċivili kien jiktibli spiss li l-avukat ġenerali kien qed itawwal.

Biex nuri minn xiex kien għaddej id-direttorat tal-protezzjoni ċivili, nixtieq nirriferi għall-minuti tal-laqgħa tad-direttorat li saret fil-31 ta' Lulju, 1997.

Għal din il-laqgħa kien hemm preżenti fost l-oħrajn il-permanent secretary Louis Cilia, il-brigadier Rupert Montanaro, il- kummissarju tal-pulizija George Grech, id-direttur tal-general works Vincent Cassar, id-director customer care service (Gozo) Anton Attard u d- direttur tas-civil protection department Joe Micallef.

F'minute no. 9 - u lest li npoġġi extract minn dan id-dokument fuq il-Mejda tal-Kamra - hemm miktub hekk:

''Mr Cilia distributed the revised Civil Protection Act and said that the attorney general had reacted strongly to the previous draft sent.

The main argument forwarded by the attorney general was that as there was the Emergency Powers Act in existence, there was no need for a Civil Protection Act.

It was mentioned by Mr Cilia that the advice given by Dr. Kevin Aquilina, who had drafted the original Civil Protection Act, was that the Emergency Powers Act was intended for acts of riots, mutiny, etc and that as this Act was tied to the Constitution, it requires a presidential declaration before regulations are enforced.

This system is complicated and time consuming in an emergency.

More detailed information was submitted to the attorney general regarding the functions of the civil protection council.

It was decided to include in the civil protection council a representative from Enemalta and one member each from voluntary service and the local councils for a term of three years.

The attorney general also did not agree with the original proposals regarding civil protection personnel having a different pension because of the Pensions Regulations and also that a disciplined force was not possible due to legal complications pertaining to the Constitution.''.

Hawnhekk tidher ċara l-oppożizzjoni ta' l-attorney general għal dak li konna qed nitolbu aħna.

Imbagħad il-minuti jkomplu hekk:

''A general discussion followed as to whether fire-fighters should be a disciplined force and it was decided that due to legal circumstances, civil protection personnel should not be conditioned as a disciplined force because of the necessity of constitutional amendments.

In the eventuality of a strike during an emergency, the army and police would be required to man the emergency services.''.

Hawn jidhru ċari d-dubji serji li kien hemm dwar jekk tistax iżżomm lil tal- fire-fighting milli jistrajkjaw.

X'ġara?

Wara ħafna argumentazzjoni u pariri legali, fil-liġi tal-protezzjoni ċivili li ressaqna fid-29 ta' Ottubru 1997, daħlet clause 7 li tgħid hekk:

''Fl-interess tas-sigurezza pubblika, l-ordni pubbliku u s-saħħa pubblika, fl-ingaġġar ta' kull membru tal-forza jeħtieġ il-kunsens ta' dik il-persuna li tkun qed tiġi ingaġġata li ma tifformax u ma tidħolx fi jew tkun membru ta' trade union, iżda l-membri tal-forzi jistgħu jifformaw assoċjazzjoni għalihom infushom.''.

Din il-klawsola - u kulħadd kien qabel magħha - daħlet biex aħna jkollna garanzija li dawn ma jistrajkjawx.

Wara kollox Alla jħares tal-fire- fighting section ikunu jistgħu jistrajkjaw!

Mr. Speaker, jiena nixtieq nitkellem ukoll dwar l-armata.

Dan huwa qasam ieħor li gvern Laburista kien wiegħed li jimmodernizza.

Għal dan l-iskop kienet ħarġet white paper dwar il-forzi armati ta' Malta u kienet saret ukoll konsultazzjoni pubblika.

Wara li tħabbar x'kien il-feedback min-naħa tal-pubbliku, f'Diċembru ta' l-1997 kienet tħabbret miżura li kienet tikkonċerna l-air traffic control corps u l-airport company.

Dawn kienu friegħi militari u fihom ma kien hemm l-ebda direzzjoni.

Kien hemm biss taħwid u complaints min-nies li jaħdmu fihom u biex nirranġaw din is- sitwazzjoni l-air traffic control corps u l-airport company - jiġifieri l- fire-fighting section ta' l-airport u taqsimiet oħra bħall-uffiċċju meteoroloġiku, iċ-ċentru ta' komunikazzjoni, it-taqsima ta' l-elettriku u r- riggers - poġġejnihom maċ-ċivil.

Daħlu lmenti u kummenti oħrajn, fosthom mill-Malta air traffic controllers association, li kienu qalu li jafu li huma qegħdin f'sitwazzjoni li ma jistgħux iwaqqfu s-servizz u li huma jkunu kuntenti jekk il-gvern jilleġisla f'dan is-sens.

Tant hu hekk li fil-5 ta' Diċembru, 1997 kienet intbagħtet ittra lill-prim ministru u fiha ntqal hekk:

''The Malta air traffic controllers association welcomes the government decision to demilitarise the air traffic control unit (ATC) following 18 years under military administration.

One of the main objectives of the association has been the total demilitarisation of ATC in Malta, an issue we have continuously pursued.

We are pleased to note that this positive development is in line with proposals we forwarded to Minister J. Mizzi in August 1997.

We look forward to taking part in the discussions regarding the future of air traffic control as has been agreed with Mr. Mizzi.

We are eager to participate in a smooth transition from armed forces of Malta authority to a civilian environment.

While retaining present employment conditions as a starting point, we are prepared to co- operate with the authorities in tackling problems so far left unattended.

Previous efforts at restructuring ATC, although going a long way, unfortunately fell short of solving the recurring friction between the military and the department of civil aviation.

It is sincerely hoped that this fresh policy will trigger a process which will address the requirements of a modern air traffic management system in which the human element is of prime importance.''.

Din ukoll se npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jidher ċar illi l-air traffic control association qablet li hija tiġi taqa' taħt l-essential service - jiġifieri ma tistax tistrajkja - u jidher ċar ukoll li dak li kienu talbu kien ingħatalhom.

Fis-7 ta' Awissu jien kont għaddejt l-informazzjoni fuq cabinet paper "on the future position of the air traffic control corps and the airport company" lill-advisor tal-prim ministru, is-Sur Scicluna, li min naħa tiegħu kien qal hekk:

''You passed me a paper which was sent to you by the executive secretary of the Malta air traffic controllers association dated 4 August.

I have read it carefully and in my view the paper underlines the difficulties of trying to operate the current organisation and the logic of what is being proposed in the draft cabinet paper.

I note that ATC association accept that should the authorities feel that they have to demand the condition ensuring continuity of operation in only this particular sector, such a condition could be obtained through legislation.

This of course is precisely what we have in mind and I am therefore now forwarding the draft cabinet paper to the cabinet secretary for inclusion in the cabinet's agenda as requested by the prime minister.''.

Hawnhekk hija ċara li l-ATC kienu lesti jaċċettaw li fil-liġi tidħol klawsola li taċċerta li s-servizz jibqgħu jagħtuh.

L-ittra tas-Sur Scicluna qed inpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Mr. Speaker, kellna wkoll sottomissjonijiet mil-Luqa airport fire section.

Fil-11 ta' Diċembru, 1997 dawn kellhom laqgħa miegħi f'Kastilja u wara li għamilna d-diskussjonijiet, jiena għidtilhom biex jagħmlu t-talbiet tagħhom bil-miktub.

B'dan il-mod jiena jkolli xi ħaġa f'idejja li nkun nista nissottometti kemm lill-advisor kif ukoll lill-ministru responsabbli biex dawn imexxu fuqhom.

U x'talbu dawn?

L-ittra li bagħtuli kienet tgħid hekk:

"Fuq talba tiegħek, wara l-laqgħa ta' nhar it-Tlieta, 9 ta' Diċembru, f'isem il-membri tat-taqsima tat-tifi tan-nar, nitolbu li tingħata attenzjoni għal li ġej billi membri ta' din it-taqsima jinsabu preokkupati dwar il-futur tagħhom:

1) li fil-qalba tat-taqliba mad-DCA l-ebda membru ma jitlef vantaġġ mill-pagi jew skemi ta' pensjoni li jgawdu minnhom illum iżda jippretendu li dawn għandhom jiġu mtejba u għall-fini tal-pensjoni l- membri jitolbu li jżommu s-servizz tagħhom kif ukoll is-seniority;

2) li l-paga l-ġdida tiġi mfassla fuq l-aħjar paga fl-istess kategorija tax-xogħol.

Bħala ħaddiema ċivili mad-DCA, il-ħaddiema tat- taqsima jitolbu li jiġu kkonsidrati dan li ġej:

i) id-dritt ta' rappreżentanza ta' union jew assoċjazzjoni, benefiċċji ta' ħlas għall-Ħdud u l-festi, allowances, id-drivers għandhom jingħataw liċenzja ta' sewqan tat-tip ta' vettura li jsuqu u assigurazzjoni f'każi ta' inċidenti b'din il-vettura u għandhom jingħataw ukoll kumpens tas-sewqan;

ii) li l-membri tat-taqsima jkomplu jaħdmu bl-istess shift tal- preżent;

iii) li r-records tal-membri kollha jitrasferixxu ruħhom għand id-DCA;

iv) li jingħata dritt lil dawk il-membri li jixtiequ jkomplu s- servizz tagħhom ma' l-armata bħala suldati biex ikunu jistgħu jagħmlu dan;

v) li bħal kull ħaddiema taċ-ċivil, jingħataw id-dritt li japplikaw għal kull vacancy li toħroġ ma' l-istess ċivil;

vi) li l-istruttura ta' kondizzjonijiet għandha tiġi mfassla fuq l-aħjar struttura taċ-ċivil li jinkludu dawk li jgawdu minnhom il-membri ta' l-ATC u tad-DCA.

3) nitolbu li l-awtoritajiet jippermettu li qabel ma jkun hemm deċiżjoni uffiċjali ssir laqgħa ta' konsultazzjoni magħna sabiex niddiskutu aktar fid-dettall il-punti mressqa minna.

Filwaqt li napprezzaw il-ħidma tal-gvern għall-ġid tal-membri tat- taqsima tagħna, nirringrazzjaw lil kulmin hu nvolut u nistennew risposta favorevoli.''.

Mela aħna kellna żewġ talbiet, waħda mingħand l-air traffic controllers u l-oħra mingħand il-fire section.

It-traffic controllers fehmu li s-servizz tagħhom irid ikun kontinwu u min-naħa tagħna aħna ridna nilleġislaw xi ħaġa li tissalvagwardana f'dan is-sens.

Min-naħa l-oħra aħna ridna li waqt li tal-fire section ikunu jistgħu jistrajkjaw, imma jekk tinqala' xi emerġenza bħal xi hijack jew xi ajruplan li jaqa' dawn iridu jagħtu s-servizz bilfors.

Mela fil-liġi tal-protezzjoni ċivili kellha tidħol klawsola li żżomm milli jagħmlu strike lill-air traffic controllers pero' f'dan l- abbozz li għandna quddiemna din il-ħaġa ma daħlitx.

L-entendre kien - u anke l-prim ministru kien kitibli f'dan is-sens - li t-traffic controllers iridu jagħtu s-servizz bilfors imma l-oħrajn iridu jagħtu servizz bilfors f'każ li tinqala' xi emerġenza.

Kont jiena li tlabt biex iseħħu dawn l- affarijiet u jekk tan-naħa l-oħra jridu, nista' nurihom aktar evidenza dwar dan.

Sfortunatament imbagħad ġara dak li ġara u dawn l-affarijiet ma laħqux ġew diskussi fil-parlament.

Din hi r-realta' u naħseb li ħadd ma jista' jgħid daqs kemm nista' ngħid jien, li kont involut direttament f'din il- ħaġa.

B'dan il-mod għamilnihom l-affarijiet, pero' llum il-gvern Nazzjonalista qed jgħid li fuq dik il-klawsola ma jistgħu jieħdu l-ebda azzjoni.

Mr. Speaker, jiena nagħlaq billi ngħid li ladarba l-gvern qed jinterpreta l-affarijiet b'mod differenti milli konna qed ninterpretawhom aħna, aħna se nivvotaw kontra u se nagħmlu emenda biex tiġi riflessa l-intenzjoni li kellna aħna meta konna qed nippreparaw din il-liġi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Hawn il-permess biex jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra d- dokumenti li rrifera għalihom matul id-diskors tiegħu l-Onor.

Mizzi?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR JOE MIZZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' estratt mill-minuti tal-laqgħa tad-direttorat tal- protezzjoni ċivili li saret fil-31 ta' Lulju 1997;

Estratt minn abbozz ta' liġi dwar il-protezzjoni ċivili;

Kopja ta' ittra dwar l-air traffic control unit mibgħuta mill-Malta air traffic controllers association lill-prim ministru, l-Onor Alfred Sant, fil-5 ta' Diċembru 1997;

Kopja ta' ittra mibgħuta mis-Sur M L Scicluna, adviser, lill-ministru mingħajr portafoll, l-Onor Joe Mizzi, fis-7 ta' Awissu 1997, dwar l- air traffic control corps u l-kumpannija ta' l-ajruport; Kopja ta' ittra dwar laqgħa li l-ministru mingħajr portafoll, l-Onor Joe Mizzi, kellu ma' l-airport fire section, mibgħuta mill-istess ministru lill-prim ministru, l-Onor Alfred Sant, fil-15 ta' Diċembru 1997; u

Kopja ta' ittra li airport fire section bagħtu lill-ministru mingħajr portafoll, l-Onor Joe Mizzi, fil-11 ta' Diċembru 1997.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hemmx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi biex jgħaddi għall- winding-up.

ONOR JOSEF BONNICI: Mr. Speaker, matul dan id-dibattitu wieħed seta' jinduna li l-oppożizzjoni m'hijiex qed titkellem b'vuċi waħda fuq din il- liġi.

Ta' min igħid li din hija l-istess liġi li kien ippubblika l-gvern preċedenti, pero' l-Onor.

Anglu Farrugia, l-Onor.

M'Louise Coleiro u l- Onor. Jose' Herrera kollha qalu li l-gvern preżenti qiegħed iwettaq oxxenita' meta qed idaħħal il-fire-fighting section u l-air traffic control section taħt l-essential services.

Din il-ħaġa pinġewha b'mod qisu dan il- gvern qed jattakka xi dritt fundamentali tal-ħaddiema għal skopijiet ulterjuri.

Forsi kien ikun aħjar kieku l-Onor.

Mizzi għamel l-intervent tiegħu fil-bidu tad-diskussjoni għax nimmaġina li ħafna mill-membri li tkellmu kienu jiggwidaw ruħhom aħjar.

Dan qed ngħidu għax ċertament fid- diskors ta' l-Onor.

Membru m'hemmx l-attakk li għamlu sħabu.

L-Onor.

Mizzi ma qalx li din il-liġi ma kenitx intenzjonata għall-air traffic controllers imma saħansitra qal li kien hemm talba min-naħa tagħhom biex is-servizz jibda jitqies bħala servizz essenzjali.

Mr. Speaker, jiena ssorprendejt ruħi bit-ton li wżaw tan-naħa l-oħra għaliex kont nippretendi li dawn kienu se jittrattaw dan is-suġġett fuq bażi ta x'għandu bżonn il-pajjiż.

Huwa veru li l-Onor.

Debono Grech qal li dan huwa servizz essenzjali u minħabba f'hekk forsi għandu jkun hemm xi forma ta' skeleton staff - u kien hemm aktar minn interpretazzjoni waħda x'għandu jkun dan l-iskeleton staff - pero' l-fatt jibqa' li kemm l-Onor.

Debono Grech u kemm l-Onor.

Mizzi tkellmu b'ton kompletament differenti mill-bqija tal-membri ta' l-oppożizzjoni.

Issa huwa nkwetanti l-fatt li jkollok oppożizzjoni li titkellem b'ħafna vuċijiet, għaliex bħala gvern alternattiv wieħed jistenna li l-oppożizzjoni jkollha pożizzjoni magħquda u konsistenti.

F'dan il-każ mhux hekk ġara u jidher li l-qasma qegħda bejn dawk li kienu membri fil-kabinett Laburista u dawk li ma kenux.

Mr. Speaker, il-fatti huma li matul is-sajf li għadda żviluppat sitwazzjoni li xejn m'għamlet ġid lil pajjiżna.

Qed nirriferi għall- kwestjoni li nqalgħet bejn żewġ unions u li fiha nqalgħu xi inċidenti.

Min- naħa l-oħra kien hemm min staqsa għaliex il-ftehim li ntlaħaq reċentement ma ntlaħaqx qabel.

Jiena rrid ngħid li dan il-ftehim kien propost fis-sajf li għadda pero' dak iż-żmien ma ntlaqax.

Huwa tajjeb li ntlaħaq dan il- ftehim pero' mill-banda l-oħra wieħed ma jistax jgħid li l-gvern mexa b'mod inkorrett f'din il-kwestjoni.

Ta' min igħid li fl-airport kellna jumejn bi strike u kien hemm anke azzjonijiet oħra qabel dawk il-jumejn.

Fis-17 ta' Awissu saħansitra kien hemm strike mingħajr ma kien hemm prior warning ċar.

Permezz ta' notice intqal li l-GWU kienet se tieħu xi azzjonijiet industrijali li jistgħu jinvolvi lill-fire section u dik il-ġurnata stess irċevejna notice li l-fire section qegħda on strike u l-ajruport kellu jagħlaq.

Jumejn wara li sar dak l-istrike ġiet talba mill-GWU biex jagħmlu laqgħa biex jinformaw lill-membri aħjar dwar il-każ li kien għaddej quddiem it- tribunal industrijali.

Din il-laqgħa riedu jagħmluha fl-area li hija responsabbli minnha l-MIA, imma minħabba raġunijiet ta' sigurta' - u din hija l-istess pożizzjoni li kien ħa gvern preċedenti - l-MIA qalet li l- laqgħa għandha ssir barra.

Minħabba f'hekk il-GWU waqqfet l-attivita' tal- fire section - u allura magħha dik ta' l-airport - mill-10.00a.m. sas- 2.00p.m, xi ħaġa ferm inkwetanti.

Il-fire section ġejja mill-forzi armati, fejn m'hemmx cover jekk wieħed jistrajkja, u kien f'dak l-istadju li l-GWU offrew li jipprovdu xi forma ta' emergency service.

Hawnhekk ta' min igħid li l-emergency service kien se jiġi pprovdut biss għal xi ajruplan li jkun għaddej minn fuq pajjiżna u mhux għall-ajruplani li jkunu ġejjin lejn pajjiżna jew li jitilqu minn pajjiżna.

Jien kont l-ewwel wieħed li oġġezzjonajt għal dan it-tip ta' servizz ta' emerġenza għax wara kollox il-fire section ma tistax toqgħod tagħmel distinzjoni bejn emerġenza u oħra.

Mr. Speaker, kif kompliet din il-kwestjoni?

Appena l-membri tal-fire section li kienu on strike indunaw li kien hemm ħaddiema li daħlu għax-xogħol, dawn għamlu ħsara lill-fire-trucks u lill- ambulanza, ċarrtu xi tyres u battlu l-fire-engines.

Dan l-aġir wassal għal azzjoni mill-pulizija għaliex kien hemm ksur tal-liġi u f'dak l-istadju l- azzjoni industrijali saret waħda indefinita.

Dan wassal għal sitwazzjoni fejn il-gvern kellu jaħseb biex jara kif jipprovdi dan is-servizz u għalkemm intilfu xi sigħat biex tissewwa l-ħsara, finalment l-airport fetaħ għaliex kien hemm ħaddiema - u jiena minn hawnhekk lil dawn insellmilhom - li daħlu għax-xogħol minkejja li ħafna theddid li kellhom.

Ta' min igħid li l-azzjoni industrjali ġiet estiża anke għall-bowsers tal-petrol tal- Korporazzjoni Enemalta pero' xi ħaddiema, inkluż membri tal-GWU, irtiraw mill-azzjoni - avolja ma kellhomx l-instructions biex jagħmlu hekk mill-GWU - u l-airport fetaħ il-Ġimgħa filgħaxija.

Mr. Speaker, din kienet is- sitwazzjoni fis-sajf li għadda u hawnhekk m'għandniex noqogħdu nipprovaw nerġgħu niktbu l-istorja.

Dawn huma l-affarijiet kif ġraw u li wasslu għal sitwazzjoni inaċċettabbli għas-sigurta' ta' pajjiżna.

Issa hawnhekk ta' min jiftakar li aħna għandna ajruport wieħed li minnu jidħlu u joħorġu eluf u li kellu jieqaf milli jipprovdi servizz minħabba kwestjoni bejn żewġ unions.

Hekk ġraw il-fatti u wieħed m'għandux joqgħod jipprova jattakka lill-gvern li dan għamel xi ħaġa biex ikisser xi union.

Il-gvern kien prudenti ħafna bil-mod kif mexa.

Fuq kollox matul din il- kwestjoni stess kien propost il-ftehim li ntlaħaq illum pero' dak iż-żmien donnu ma kienx il-mument li jintlaħaq.

(Interruzzjonijiet) Hekk hu, wieħed irid jistaqsi għaliex kellu jinqala' dan l-inkwiet meta proprju kien hemm qbil li din is-section tiġi kkonsidrata bħala servizz essenzjali.

Fil- fehma tiegħi din il-kwestjoni karkret daqshekk fit-tul minħabba nuqqas ta' maturita'.

Barra minn hekk, ta' min igħid li l-azzjonijiet li ttieħdu kienu sproporzjonati vis-a-vis l-kwestjoni.

Din hija r-realta' u huwa għajb għall- pajjiż illi kellna ngħaddu minn dan kollu.

(Interruzzjonijiet) Imbagħad ladarba tinkiser il-liġi awtomatikament jittieħdu ċerti azzjonijiet, imma bħala rieda tajba għax ġie ffirmat il-ftehim il-gvern waqqaf il-proċeduri legali.

Mr. Speaker, nixtieq issa ngħid xi ħaġa fuq l-abbozz.

Irrid ngħid li l-Onor.

Mizzi qal li fil-każ ta' l-air traffic controllers ma kienx hemm problema li dawn jiġu kkonsidrati bħala essential service u fil-każ tal-fire section kien hemm ċerta aċċettazzjoni li dan huwa essential service.

L-Onor.

Membru qal ukoll li l-liġi li għandna quddiemna ma tirriflettix eżatt dak li kien intenzjonat li jagħmel il-gvern preċedenti.

Jien għandi n-noti tal-laqgħat li saru mill-gvern preċedenti, għandi wkoll in-noti ta x'pożizzjoni ħadu l-prim ministru preċedenti u l- Onor. Joe Mizzi, u anke għandi l-abbozz ta' liġi li kien ġie ppubblikat u li aħna erġajna ppubblikajna u ressaqna quddiem il-parlament.

Dawn in-noti juru bl-iktar mod ċar illi l-gvern preċedenti kien jaf fuqhiex miexi.

Saħansitra fit-3 ta' Diċembru, 1997 f'dan il-parlament il-prim ministru preċedenti kien għamel stqarrija dwar il-forzi armati u fiha nsibu dan li ġej:

''Għalhekk il-gvern iddeċieda li jneħħi l-air traffic control corps u l-airport company minn mal-forzi armati u jqiegħdhom taħt id- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili bħala forza ċivili soġġetta għall- kondizzjoni speċjali ta' servizz skond l-Att dwar il-Provvisti u Servizzi, Kap 117.

Se jittieħdu passi mill-ministeru għat-trasport u portijiet biex isir tibdil legali organizzattiv amministrattiv meħtieġ u biex jitfasslu t-termini u l-kondizzjonijiet.''.

Dan ifisser li l-ewwel intenzjoni kienet li ż-żewġ sections jaqgħu taħt is- Supplies and Services Act, li hija liġi drakonjana ta' wara l-gwerra.

Dwar dan l-Onor.

Fenech Adami, dak iż-żmien kap ta' l-oppożizzjoni, kien qal hekk:

''Fis-Supplies and Services Act il-gvern għandu poteri enormi biex jagħmel kważi li jrid f'ċirkostanzi diffiċli bħalma kienu dawk ta' wara l-gwerra.

Dawk il-poteri ma kenux intiżi għal korp bħalma hu l- air traffic control corps jew l-airport company.

Fis-Supplies and Services Act hemm poteri eċċezzjonali għal ċirkostanzi eċċezzjonali u għalhekk jiena sinċerament ma nifhimx kif liġi ta' emerġenza ta' wara l-gwerra se tirregola l-air traffic control corps u nixtieq li l-prim ministru jgħidilna iktar x'se jfisser li dawn iż-żewġ korpi jaqgħu taħt is-Supplies and Services Act."

Għal din il-mistoqsija l-prim ministru, dak iż-żmien Dr. Alfred Sant, kien wieġeb b'dan il-mod:

''Il-kap ta' l-oppożizzjoni mbagħad staqsa xi tfisser li se npoġġu lill-membri tal-korp ċivili li se jkollhom x'jaqsmu ma' l-airport taħt is-Supplies and Services Act.

Din hija sempliċi ħafna - għalkemm għad irridu nitkellmu u ninnegozjaw magħhom - għax filwaqt li dawn se jkunu korp ċivili, it-tip ta' xogħol li jagħmlu ma jistax jitqies bħala xogħol normali, fejn jista' jkun hemm xi forma ta' strike jew azzjoni industrijali mil-lum għal għada.''.

Dan hu proprju dak li ġara s-sajf li għadda.

Dakinhar kien hemm strike mil- lum għal għada li pparalizza pajjiżna, fejn ħaddiema oħra ma tħallewx jagħmlu xogħolhom barra li saret ħsara fuq l-apparat.

Issa dwar is-Supplies and Services Act irrid ngħid li primarjament din hija liġi li għandha x'taqsam mal-kummerċ ta' prodotti u mhux ta' provvista ta' servizzi.

Fil-fatt jekk wieħed iqalleb in-noti, il-minuti u d- diskussjonijiet tal-kabinett preċedenti, għandu jsib li kien hemm il-ħsieb li din il-liġi tinbidel b'mod li tkopri dawn is-servizzi wkoll.

Kien hemm imniżżel ukoll li din ma kenitx l-aħjar liġi biex inti tirregola dawn is- sections; u nota oħra li għaddiet kienet tindika li kien hemm rethinking dwar dan.

Hawnhekk għandi nota ffirmata mill-prim ministru ta' dak iż-żmien li tgħid li taqbel mal-liġi kif inhi u li din se tiġi nkluża għad- diskussjoni fil-kabinett wara li jkun hemm diskussjoni ma' l-uffiċċju tal- Ministru Mizzi.

Kien deċiż ukoll li minflok ma tmur taħt is-Supplies and Services Act din kellha tmur taħt l-Industrial Relations Act u tiddefinixxi dawn is-servizzi bħala essential services.

Hekk kienet id-deċiżjoni u hekk qed nagħmlu aħna.

U aħna qed nagħmlu hekk għax hemm element ta' qbil bejn iż-żewġ naħat li ma jistax ikollok fire-fighting section li ma toffrix dak is-servizz.

Ma jistax ikollok air traffic controllers li f'daqqa waħda dawn jieqfu jaħdmu.

Kif jista' jkun pajjiżna jimxi 'il quddiem b'dan il-mod?

Kif jista' jkun nonoraw l-obbligi internazzjonali tagħna?

Kif jista' jkun nittrattaw dan is-servizz b'dan il-mod meta aħna għandna madwar 70 titjira deħlin u ħerġin kuljum?

Mr. Speaker, huwa minħabba dawn il-fatti li semmejt li jiena ma nħossx illi kellu jkun hemm din il-attitudni minn ċerti membri ta' l-oppożizzjoni.

Illum donnu li parti mill-oppożizzjoni qed tgħajjar lill-gvern li huwa oxxen għax qed jagħmel din il-liġi u qisha nsiet li kien il-gvern tagħhom stess illi ppreżentaha, ippreparaha u ddiskutiha.

Hawnhekk għandha black on white liġi li ġiet ippubblikata u mgħoddija mill-kabinett preċedenti pero' għal raġuni li jiena ma nifhimhiex, tan-naħa l-oħra se jivvotaw kontriha.

Hawn naraw nuqqas ta' konsistenza għax ċertament il-politika m'għandhiex tinbidel skond fuq liema naħa tal-Kamra tkun qiegħed.

Naturalment smajna b'ħafna raġunijiet - uħud minnhom xejn m'huma serji - għaliex l- oppożizzjoni qed tieħu dan l-atteġġament.

Kien hemm min qal li din il-liġi m'għandhiex issir għax l-MIA se tiġi pprivatizzata.

Bħallikieku l-MIA ma kenitx se tiġi privatizzata taħt il-gvern preċedenti!

Kien hemm min saħansitra qal li l-gvern qed jgħaġġel biex jipprivatizza l-MIA.

Skużi, kien il-gvern preċedenti li għaġġel biex jipprivatizza l-MIA, u saħansitra f'dik l-għaġġla naqas milli jagħmel il-homework tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, l-art ma kenitx ġiet identifikata u mgħoddija lill-MIA minn dan il- parlament għax kien hemm diffikulta kbira fl-amalgamazzjoni tal-MIA u d- DCA.

Barra minn hekk lanqas kien hemm ir-riżultati finanzjarji fuq xiex wieħed seta' jibbaża l-privatizzazzjoni.

Jekk kien hemm xi ħadd li kien qed jgħaġġel biex jipprivatizza l-MIA, dan żgur kien il-gvern preċedenti u assolutament wieħed ma jistax jgħid li l-bidla fl-atteġġament ta' l- oppożizzjoni hija dovuta għall-bidla fiċ-ċirkostanzi.

Hawnhekk irrid nirrifletti ftit fuq is-sitwazzjoni fejn għandek oppożizzjoni li kienet fil-gvern - u huwa vantaġġ li kienet fil-gvern - u ppubblikat deċiżjonijiet li llum m'għadhiex taqbel magħhom sempliċement għax qegħdin fl-oppożizzjoni.

Dan l-atteġġament xejn konsistenti la huwa ta' dehen għal dan il-parlament, la huwa ta' dehen għal pajjiżna u lanqas huwa ta' dehen għal oppożizzjoni li xi darba trid tkun fil-gvern.

MR SPEAKER: Ministru, skadielek il-ħin u għandek bżonn il-permess tal- Kamra biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR JOSEF BONNICI: Nirringrazzja lill-Kamra għal dan il-permess.

Kont qed ngħid li tan-naħa l-oħra qegħdin f'sitwazzjoni ta' ambigwita' u din il- ħaġa jridu jsibu soluzzjoni huma għaliha għax ma jagħmilx sens li jkollna iktar minn vuċi waħda.

Issa ma nafx jekk ġarax xi ħaġa oħra wara li saru dawn in-noti kollha fil-kabinett, imma meta din għaddiet mill-kabinett Laburista jirriżulta li kien hemm l-istess raġunar li dan il-gvern qed jagħmel rigward il-fire-fighting section u l-air traffic controllers.

U fost il-kategoriji kollha li kien hemm huma dawn iż-żewġ servizzi li ġew identifikati bħala servizzi li għandhom jidħlu taħt l-Essential Services Act.

Barra minn hekk, jekk kien hemm kwestjoni bejn żewġ unions, għaliex kellha tiġi targeted li tmur on strike il-fire-fighting section, biex tagħlaq l-airport?

X'responsabbilta' hi li tpoġġi eluf ta' passiġġieri fil- periklu għax m'intix qed toffri s-servizz li suppost toffri?

Ma kienx hemm modi oħra kif wieħed jaġixxi?

Kien hemm għalfejn jissospendu servizz ta' emerġenza għal darba tnejn?

Din hija xi ħaġa nkwetanti għax wara kollox kien hemm il-ftehim biex il-fire section u d-DCA in ġenerali jmorru ma' l- MIA.

Kull persuna kienet taf u aċċettat li s-servizz se jkun meqjus bħala servizz essenzjali.

Barra minn hekk dawn m'humiex se jitilfu mill- privileġġi tagħhom ta' pensjoni wara 25 sena.

Issa bażikament din il- problema nibtet sentejn ilu meta b'għaġġla żejda s-civil aviation department u l-MIA ingħaqdu mingħajr ma kienet ittieħdet into consideration il-kwestjoni tar-recognition tal-union.

Imbagħad wara kollox lill-ħaddiema involuti ħadd ma sfurzahom li jmorru ma' l-MIA u kieku riedu setgħu baqgħu mal-forzi armati.

Mr. Speaker, jiena nagħlaq billi ngħid li f'dan il-pajjiż m'għandniex nibqgħu nużaw double standards.

Meta kien hemm dan il-ftehim ma kienx hemm sinjal wieħed negattiv mill-union konċernata pero' mbagħad inbidel il-gvern u qamu l-irwiefen kollha.

Intużaw double standards ukoll min-naħa ta' l- oppożizzjoni tal-lum, li dak iż-żmien kienet ipproponiet l-istess liġi u llum se tivvota kontriha.

Għax il-gvern preżenti se jagħmel xi ħaġa li ppropona l-gvern ta' qabel, uħud minn tan-naħa l-oħra qed igħidu li qed issir xi ħaġa oxxena li qed tattakka d-drittijiet fundamentali tal-ħaddiem.

Hemm bżonn li f'dan il-pajjiż ma jkollniex dawn id-double standards.

Barra minn hekk, meta jinqalgħu l-problemi wieħed għandu jiddiskutihom madwar mejda u mhux jiċċarrtu t-tyres tat-trakkijiet, jitbattlu l-fire-engines u jinkisru l-istretchers u l-ambulanza fl-airport minn ħaddiema ordnati on strike u li dwarhom kien hemm ftehim illi dawn ma setgħux jistrajkjaw.

Dik kienet sitwazzjoni tal-biki li kkombinat ruħha ma' problemi oħra fil-port, fejn vapuri ma tħallewx jidħlu.

Barra minn hekk hija wkoll sitwazzjoni li l-underlying theme tagħha hija kollha ta' double standards, fejn ma' gvern wieħed taġixxi mod u ma' gvern ieħor taġixxi mod ieħor.

Sfortunatament hekk qed jagħmlu l-GWU u hemm qed tagħmel l-oppożizzjoni.

Dan huwa nuqqas ta' serjeta', din hija nuqqas ta' konsistenza u fil-fehma tagħna jindika bl-iktar mod ċar illi l-oppożizzjoni m'hijiex kapaċi titkellem b'vuċi waħda fuq xi ħaġa li pproponew huma stess.

Id-diviżjoni ta' l-oppożizzjoni toħroġ bl-iktar mod ċar fid-diskussjoni dwar dan l-abbozz u din hija ħasra għaliex il-pajjiż għandu bżonn oppożizzjoni serja u konsistenti.

Nirringrazzjak

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda diversi Liġijiet li għandhom x'jaqsmu mat-trasferiment ta' servizzi minn air traffic control corps u mill-airport company tal-Forzi Armati ta' Malta għal Malta International Airport plc" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Fit-7.45 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Censu | |Asciak Michael |Galea Louis | |Azzopardi |Galea Mario | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Galea Pace Victor| |Bonnici Josef |Gatt Austin | |Bonnici Michael |Gonzi Lawrence | |Borg Joe |Hyzler George | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Dalli John |Mugliett Jesmond | |D'Amato Helen |Muscat Claude | |Debono Giovanna |Pullicino George | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis |

KONTRA : 24

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Farrugia Angelo |Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, qed nifhem sew li hemm qbil li dan l- abbozz ta' liġi jgħaddi quddiem il-kumitat għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi?

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR ALFRED SANT: Il-qbil hu li jekk in-naħa tal-gvern tixtieq li dan l- abbozz ta' liġi jiġi kkonsidrat mill-kumitat għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi, min-naħa tagħna m'hemmx oġġezzjoni.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Kollox sew, naqblu li nibagħtuh quddiem il-kumitat għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi, dejjem bl-arranġament li din il- ġimgħa nikkonkludu.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR ALFRED SANT: Jien fhimt li l-problema min-naħa tal-gvern kienet fis- sens li hawn kellna Messaġġ tal-President, marbut ma' kwestjoni ta' pensjoni, liema provvediment issa se jitneħħa.

La se jitneħħa m'hemmx problema.

ONOR LAWRENCE GONZI: Allura nitlob formalment liċ-Chairman ta' dak il- kumitat biex jibdew mill-ewwel jikkonsidraw dan l-abbozz ta' liġi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skond il-Mozzjoni Nru 14 tas-27 ta' Ottubru 1998.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda diversi Liġijiet li għandhom x'jaqsmu mat-trasferiment ta' servizzi minn air traffic control corp u mill-airport company tal-Forzi Armati ta' Malta għal Malta International Airport plc" jiġi kkonsidrat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' l-Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PRIVATTIVI INDUSTRIJALI

PATENTS BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-29 ta' Marzu 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia huwa in possession.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Mr. Speaker, dan l-abbozz li qegħdin nitkellmu fuqu huwa simili għall-abbozzi li diġa' ddiskutejna f'din il-Kamra dwar il- copyright u t-trademarks.

Filwaqt illi copyright tista' tkun replika ta' xi ħaġa oħra u trademark tista' tkun kontinwazzjoni ta' xi ħaġa, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq invenzjoni magħmula mill-bniedem.

L-iktar skoperta li tiġi f'moħħ kulħadd hija skoperta xjentifika, pero' ta' min jgħid li dan l-abbozz - li qed isir ukoll minħabba obbligazzjonijiet li għandu pajjiżna vis-a-vis l-Konvenzjoni ta' Berna u konvenzjonijiet oħra, b'mod partikolari l-WIPO treaties - ma jitkellimx fuq invenzjonijiet li jkollhom x'jaqsmu b'mod dirett ma' skoperti jew teoriji xjentifiċi imma jitkellem fuq skoperti industrjali.

Dan jiġri għax, per eżempju, jekk isir żvilupp fil-qasam tal-mediċina wieħed ma jistax jgħid: Din hija skoperta tiegħi u ħadd ma jista' jagħmel użu minnha!

Per eżempju, meta Einstein ħareġ bit-teorija tar-relattivita', dan ma setax jagħmel patent fuqha għax hija xi ħaġa marbuta ma' teorija xjentifika li hemm marbut magħha l-ġid komuni.

Mr. Speaker, mill-banda l-oħra wieħed jista' jagħmel patent fuq skoperta li jkollha x'taqsam ma' l-industrja, bħal meta xi ħadd jagħmel avvanz fuq makna.

Biex nagħti eżempju, jiena hawnhekk għandi dettalji li fil-Malta Drydocks kien hemm ħafna ħaddiema li bl-inġenwinita' u bl-esperjenza tagħhom żviluppaw metodi kif jistgħu jsewwu partijiet minn makna ta' vapur.

Din hija tip ta' skoperta li tista' tiġi patented u kien hemm każi fejn sar hekk.

Nafu wkoll b'Malti fl-Awstralja li kien ivvinta mod kif l-electrodes tal-batteries idumu iktar permezz ta' ċerta kimika.

Din kienet ġiet reġistrata bħala invenzjoni għax kienet marbuta ma' l-industrija.

Dan ifisser li kontra dak li għandu x'jaqsam mal-copyright u t-trademarks, il- każ tal-privattivi jiġi applikat f'każ ta' pass inventiv fl-industrija.

Mr. Speaker, illum nafu x'inhu jiġri fil-qasam tal-computers.

Per eżempju, fl-aħbarijiet għadna kif smajna l-kawża li kien hemm fl- Amerka minħabba l-fatt li l-Microsoft, li hija l-leading company f'dak li għandu x'jaqsam mal-programmi tal-computers, għamlet ċerti invenzjonijiet li permezz tagħhom ipprovat trażżan, tikkontrolla jew toħnoq kumpanniji li jistgħu jikkompetu magħha.

Dan juri kemm meta għandek teorija xjentifika ma tistax tagħmel patenting tagħha għax dik tista' tintuża minn kulħadd għall- ġid komuni.

Illum ċerti programmi tal-computers jippermettu lill-bniedem jgħix aħjar billi jkun iktar effiċjenti fix-xogħol tiegħu u allura persuna li tkun għamlet skoperta f'dan il-qasam ma tistax tippretendi li jkollha jedd iktar minn ħaddieħor għax tkun għamlet l-iskoperta.

Skoperti f'dan il- qasam għandhom x'jaqsmu ma skoperti fil-qasam mediku.

Per eżempju, allaħares skoperta ta' metodu għall-kura tal-ġisem tal-bniedem - u anke ta' annimal - tkun tista' tiġi interpretata bħala invenzjoni li tista' tiġi patented, għalkemm f'dan il-qasam spiss isiru abbużi speċjalment minn xi kumpanniji kbar tal-mediċini.

Ħafna minn dawn il-kumpanniji dejjem isibu l-kenn f'kull pajjiż, in partikolari fl-Isvizzera u fil-Ġermanja, u l-iskuża li dejjem iġibu tkun li parti mill-budget tagħhom imur għar-riċerka.

(Interruzzjonijiet) Iva, l- Ewropa miexja b'pass pożittiv illi jiġi mrażżan l-abbuż.

Dawn il- kumpanniji jgħidu li qed jivvotaw 25% tal-budget tagħhom għar-riċerka u issa qed isiru ċerti kontrolli biex wieħed ikun jaf jekk dawn il-flus verament jintużawx għal hekk jew inkella jmorrux x'imkien ieħor.

L-agħar hu - u jidher li qed jaħdmu fuqha wkoll - meta jkollok żvilupp mediku pero' dan ma joħroġx fis-suq minħabba li wieħed jibża li jista' jostakola lil sieħbu li jkun qed jgħix miegħu.

Per eżempju, kien hawn ħafna domandi għaliex għadna ma wasalniex fuq ċertu mard meta jkun sar investiment enormi tul is-snin.

Nistgħu ngħidu li veru li fil-marda qerrieda tal-kanċer sar progress imma madankollu għadna 'l bogħod.

Jiena mhux se nkun prużuntuż u nistaqsi għaliex ma waslux, imma hawn min jgħid illi żvilupp fil-mediċina fejn tidħol il-kura tal-kanċer ma ġiex indirizzat adegwatament.

Per eżempju, l-Amerikani kkonċentraw dejjem fuq il-metodi xjentifiċi li dejjem ħaddnu huma u qatt ma ħarsu sew lejn l-avvanz enormi li sar fiċ-Ċina.

Hawnhekk jiena ngħid li l-pajjiżi jistgħu ma jaqblux fuq kwestjonijiet ekonomiċi jew politiċi imma għandhom ikunu magħquda fuq kwestjonijiet li huma for the common good, speċjalment fil-qasam mediku.

Wara kollox x'hemm isbaħ milli tara bniedem ifieq minn marda?

Għaliex ħadd ma jindirizza l- problemi ta' mard li hemm fl-Afrika?

Għaliex l-iżvilupp li sar fl-Ewropa mhux qed jitwassal fl-Afrika?

Dan kollu jfisser li l-invenzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kura tal-ġisem tal-bniedem m'humiex jiġu indirizzati sew u naħseb li meta Malta tipparteċipa f'kungressi jew seminars dwar dawn l-affarijiet, għandna nitkellmu dwar il-kunċett ta' l-armonija u r- relazzjonijiet viċini bejn pajjiż u ieħor fil-kamp ta' l-iżvilupp tal- mediċina u fil-kamp ta' l-invenzjonijiet xjentifiċi li jistgħu jagħmlu ġid lill-pajjiżi kollha tad-dinja.

Dan qed ngħidu għaliex ir-rata ta' nies li jmutu bil-marda qerrieda tal-kanċer f'pajjiżna hija kbira meta tqabbilha ma' dik ta' pajjiżi oħra u allaħares ma kienx hawn il-mediċina.

Imxejna ħafna 'l quddiem fil-qasam tal-qalb u f'oqsma oħra imma fil-każ ta' din il- marda qerrieda tal-cancer għadna 'l bogħod sew.

Mr, Speaker, id-definizzjoni ta' invenzjoni hi li din tkun xi ħaġa ġdida li ma tkunx tagħmel parti minn xi ħaġa li kienet hemm qabel.

Klawsola 5 ta' dan l-abbozz tgħid li invenzjoni titqies bħala waħda ġdida jekk din ma tkunx tagħmel parti minn xi arti prijuri.

Il-frażi ''arti prijuri'' tfisser "dak kollu li sar qabel id-data ta meta ssir ir-reġistrazzjoni".

Deskrizzjoni bil-kitba hija wkoll mod kif tista' tagħmel patenting ta' invenzjoni.

Per eżempju, wieħed jista' jgħid li skopra metodu kif iħaddem ċerta makna jew metodu kif jiġi analizzat dettall xjentifiku u jiktbu.

Illum għandna s-CD-Roms u għandna baħar ta' teknoloġija li jagħmlu dan kollu aktar faċli.

Ħalliha li t-teknoloġija li għandna llum ma ddumx ma ssir outdated.

Per eżempju, llum il-Ġappuniżi qed jitkellmu dwar li jkollok database, arloġġ jew telephone ċellulari li jintlibes bħalma tintlibes brazzuletta u li jkun jaħdem bix-xemx.

Dan il-prodott se joħorġuh in the next two or three years.

Dan qed ngħidu għax jiena jidhirli li f'din il- Kamra għandna naħsbu għal dak li jista jiġri.

Il-pajjiż tagħna jrid ikun preparat għal dawn l-affarijiet u għalhekk huwa importanti li meta qegħdin nitkellmu fuq il-fatt li l-ministru jista' jagħmel regolamenti sabiex ikun jista' jimmodifika xi parti minn dawn il-provvedimenti, dan għadu jibda jaħseb ukoll biex jagħmel tajjeb għall-eventwalitajiet.

Mr. Speaker, l-ewwel liġi li kellu pajjiżna u li għandha x'taqsam mal- privattivi kienet saret fl-1902 u kienet daħlet bħala ordinanza minħabba li dak iż-żmien konna kolonja.

Ftit tas-snin qabel fil-kungress internazzjonali ta' Parigi kienet saret l-ewwel konvenzjoni għax il-pajjiżi dehrilhom li jridu jagħmlu xi ħaġa.

Qabel dan kien hawn ċertu nkwiet dwar ta' min kienet invenzjoni u dan ma kienx qed jagħmel ġid.

Billi konna kolonja Ingliża, pajjiżna kien minn ta' quddiem li daħħal din il-liġi u issa aħna qed niżviluppaw fuqha.

Issa aħna rridu nkunu minn ta' quddiem f'din il-ħaġa u m'għandniex għalfejn nistennew biex naraw x'jagħmel ħaddieħor.

Mr. Speaker, jiena kkritikajt lill-Unjoni Ewropea għaliex din tittratta u tiggranfa ma' ċerti prinċipji li l-qrati tagħna dejjem qagħdu lura dwarhom.

Il-qrati tagħna dejjem raw li jipproteġu dak li huwa Malti u dak li hu fl- interess tas-soċjeta' Maltija.

Jista' jkollok kawżi fuq invenzjonijiet jew inkella trademarks li fihom ikunu involuti interessi barranin u interessi lokali u aħna rridu naraw li l-interessi tagħna jiġu protetti dejjem.

Dwar dan naħseb illi l-qrati tagħna għamlu a very good job.

Mill-banda l-oħra l- qrati ta' l-Unjoni Ewropea qed ikunu daqsxejn avventurużi u meta l- avventura tkun aċċellerata tista' tkun perikoluża.

Mr. Speaker, għalkemm jiena qed ngħid dan kollu rrid nagħmilha ċara li bħala oppożizzjoni aħna qegħdin naqblu ma dan l-abbozz.

Jiena qed ngħid biss li wieħed għandu joqgħod attent.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar konvenzjonijiet li aħna firmatarji tagħhom, bħall-Konvenzjoni ta' Berna, il-WIPO treaty u missejna wkoll il- protocol ta' Madrid fil-każ tat-trademarks, imma issa rridu nagħmlu a step forward biex niġu in line ma' l-acquis communautaire u f'dan il-każ naħseb li jista' jkollna l-problemi.

Aħna pajjiż żgħir ħafna - u Malta huwa wieħed mill-iżgħar pajjiżi fl-Ewropa - u allura għandu jkollna protezzjoni speċjali.

Dan qed ngħidu mhux għax jien m'għandix fiduċja f'dak kollu li nistgħu nagħmlu imma għax nixtieq li l-interessi tagħna jkunu mħarsa sew.

Fid-dibattitu dwar il-copyright u trademark jiena kkritikajt il-protocol ta' Madrid li ma kienx qed jara l-interessi ta' pajjiżi żgħar.

Dan għamiltu għaliex Malti ma tistax tpoġġih fil-keffa ta' Ġermaniż u tgħidlu: Ir-reġistrazzjoni tiegħek hija daqs ta' Ġermaniż.

B'dan il-mod persuna ma jkollhiex inċentiv biex tkun iktar inventiva għaliex taf li hi se jkollha tħallas rata kbira.

Barra minn hekk is-suq Ġermaniż huwa ta' bejn 50 miljun u 60 miljun ruħ u s-suq tagħna huwa daqs belt Ġermaniża ta' daqs inqas mill- medja.

Pajjiżna ta ċertifikat fl-imgħoddi li stinka biex jitħares l- interess ta' pajjiż żgħir u ta reġjun bħalma huwa dak Mediterranju.

Dan wieħed seta' jarah fis-sehem attiv ta' pajjiżna - u dan kemm min-naħa tagħna bħala Partit Laburista u anke min-naħa tal-Partit Nazzjonalista - fis-CSCE u fl-OSCE.

Hemmhekk sar ħafna xogħol min-naħa tal-gvernijiet Maltin biex jiġi protett pajjiżna u jiena ngħid li anke fil-kamp li għandu x'jaqsam mal-privattivi pajjiżna jrid jara li jaqbad dawk it-toroq illi bihom jista' jirbaħ.

Mr. Speaker, klawsola 8 titkellem dwar il-kwestjoni ta' l-iżvelar ta' invenzjoni u hawnhekk jidħol il-kunċett tat-12-il xahar.

Din il-klawsola tgħid hekk:

"L-iżvelar, matul it-12-il xahar illi jiġu qabel id-data ta' l- applikazzjoni, jew meta tiġi vantata l-prijorita', id-data tal- prijorita' ta' l-applikazzjoni speċifikata, ta' informazzjoni li kieku xort' oħra jolqot il-jedd għal privattiva ta' l-invenzjoni vantata f'dik l-applikazzjoni, m'għandux jolqot il-jedd għal privattiva ta' dik l-invenzjoni meta l-informazzjoni tkun ġiet żvelata:"

Hawnhekk il-leġislatur huwa kompletament korrett u dan huwa kunċett rikonoxxut kemm fl-abbozz dwar il-copyright u anke fl-abbozz dwar it- trademarks.

Hemm ukoll il-prinċipju ċivili fejn inventur ikollu d-dritt li jgħaddi patent lis-suċċessuri tiegħu b'testment jew inkella b'mod intestat jekk kemm-il darba wieħed imut mingħajr testment.

Il-ħajja ta' dak id-dritt hija ħajja twila fejn għandek tul ta' snin.

Mr. Speaker, l-applikazzjonijiet għal privattivi dejjem isiru skond it- Taqsima 6.

Dawn isiru lill-uffiċċju tal-kontrollur u fihom għandu jkun hemm talba għall-konċessjoni tal-privattiva u deskrizzjoni ta' l-invenzjoni.

Talba tista' tkun waħda jew aktar u magħha jista' jkun hemm inklużi wkoll disinji u anke l-astratt ta' l-invenzjoni.

Ma' dan id-dritt ikun hemm marbuta wkoll data ta' żvelar għaliex l-applikazzjoni nnifisha qed tiżvela.

Fl-istess taqsima mbagħad hemm klawsola 15 li tgħid li l-applikazzjoni għandha tiżvela l-invenzjoni:

"...b'mod illi jkun biżżejjed ċar u komplet sabiex l-invenzjoni tkun tista' tinġieb fis-seħħ minn persuna li tkun tas-sengħa."

Jista' jkun illi t-talbiet ikunu kwalifikati.

Imbagħad fi klawsola 16 hemm li:

"It-talbiet għandhom jagħtu definizzjoni tal-materja li dwarha tkun qed tiġi pretiża l-protezzjoni permezz ta' privattiva.

It-talbiet għandhom ikunu ċari u konċiżi."

Mela hawnhekk il-preċiżjoni hija mportanti sine qua non.

Kollox hu marbut mal-fatt li wieħed irid jagħti dettall meqjus u preċiż.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Farrugia, skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkun tista' tkompli tinstema'.

ONOR JOE MIZZI: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

ONOR JOE BORG: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR ANĠLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sur President, jiena xtaqt nirrimarka u nirreġistra f'dan id- dibattitu li s'issa ma nafx li f'Malta jeżisti reġistru li jmur lura għal snin twal.

Ilna iktar minn mitt sena bl-Ordinanza dwar il-Privattivi, fejn għandna dettall kronoloġiku ta' dawk il-Maltin li għamlu invenzjoni, u jiena nixtieq li jsir studju dettaljat minn xi student jew grupp ta' studenti universitarji - nafu li l-istudenti universitarji jagħmlu ħafna xogħol ta' melitensia - fuq dawk il-Maltin li matul dawn is-snin għamlu invenzjonijet li huma reġistrati jew inkella invenzjonijiet li għalkemm m'humiex reġistrati huma magħrufa li saru mill-Maltin.

Dan qed ngħidu għax ikun tajjeb li wieħed jiġbor dawn l-invenzjonijiet f'pubblikazzjoni.

Mr. Speaker, hawn Malta għandna nies illi għamlu ġieħ lil pajjiżna fil-qasam letterarju, fil-qasam ta' l-iskultura, fil-qasam tad-diplomazija internazzjonali u f'diversi oqsma oħra.

Per eżempju, xi sitt xhur ilu ħadt pjaċir niltaqa' mal-familjari ta' ex- ambaxxatur ta' Malta għall-Ġnus Magħquda, Arvid Pardo, li ħoloq il-baby tiegħu bil-konvenzjoni dwar il-liġi tal-baħar.

Dwar dan saru konferenzi internazzjonali fil-Ġnus Magħquda u dan kollu grazzi għall-ħsebijiet ta' ambaxxatur b'parantela Maltija.

Dawn huma affarijiet sbieħ u huma affarijiet li lil pajjiżna jpoġġuh dejjem 'il quddiem.

Aħna għandna nkunu kburin b'dawk in-nies li jagħmlu marka fis-soċjeta', b'dawk li fil-pajjiż dejjem rawmu l-ġid anke jekk mhux dejjem kienu qed jarawh.

Kultant deċiżjoni jew kreazzjoni ta' persuna tkun tidher inutli fil-perijodu meta ssir pero' meta jgħaddi ż-żmien din issir xi ħaġa ta' min japprezzaha.

U fil-każ tal-konvenzjoni internazzjonali dwar il-liġi tal-baħar u l-follow- up kollu tagħha huwa mertu tagħna.

Jiena għalhekk inħeġġeġ lill- Universita' ta' Malta biex tħeġġeġ studenti f'dak li għandu x'jaqsam ma' studju dwar invenzjonijiet.

Sur.

President, l-Onor.

Marie Louise Coleiro appellat biex jekk saru studji jew skoperti li għandhom x'jaqsmu ma' l-enerġija dawn għandhom jintużaw.

Jiena persważ li hemm nies li ħadmu fil-Maltacom u għamlu skoperti marġinali li jmexxu 'l quddiem lis-soċjeta'.

Dan ukoll għandu jiġi rikonoxxut għax dawn huma affarijiet sbieħ.

Fl-opinjoni tiegħi, bħalma għandna l-premju għall-ħaddiem tas-sena u l-premju għall-anzjan tas-sena, għandna ndaħħlu apprezzamenti oħra f'livell nazzjonali għaliex dawn huma l- affarijiet li jagħmlu pajjiż b'saħħtu u ħaj.

Aħna hawnhekk qegħdin indaħħlu lock, stock and barrel l-affarijiet li għamel ħaddieħor - u kważi bir-raġun - imma fl-istess ħin irridu naraw ukoll li nilleġislaw b'mod li dejjem nipproteġu u ngħożżu b'kura dak li hu Malti.

Jiena ma naħsibx li hawn xi ħadd li ma jemminx li għandna nirrikonoxxu persuna tkun għamlet skoperti li jservu ta' ġid lis-soċjeta' Maltija u anke dik estera.

Sur President, huwa tajjeb ukoll li l-protezzjoni tkun kwalifikata, fis- sens illi jien qed nipproteġik imma inti tabbużax mill-protezzjoni li qed nagħtik.

Barra minn dawn il-kunċetti li semmejt hemm ukoll il-kunċett tal- liċenzja, fejn l-applikazzjoni tista' wkoll tkun fiha nnifisha liċenzja.

Infatti klawsoli 35 sa 38 kollha jitkellmu fuq liċenzji, liċenzji li m'humiex volontarji u esplojtazzjoni governattiva.

Biex nagħlaq irrid ngħid li dan huwa abbozz importanti li huwa marbut ma' abbozzi oħra, huwa abbozz illi qed jipprovdi provvedimenti ġodda għar- rigward tal-privattivi u qed ineħħi dak li mxejna bih s'issa.

Jien ovvjament naqbel ma' dan l-abbozz u nirringrazzja lil kulmin qgħad jismagħni.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Waħda mid- diskussjonijiet li l-aktar qed niltaqgħu magħha mhux f'Malta biss imma fil- kamp internazzjonali hija dwar il-kwestjoni tal-proprjeta' intellettwali.

Dan anke minħabba ċerti żviluppi politiċi li ġraw fil-kamp internazzjonali dan l-aħħar, fejn kien hemm tnaqqis fil-budgets militari ta' ħafna pajjiżi.

Nafu bl-ammonti fenominali ta' flus iddedikati għar-riċerka fuq l-armamenti u nafu wkoll bid-dibattitu dejjem għaddej dwar kif l-investiment fir- riċerka għandu jitkattar.

Inħolqot diskussjoni kif ir-riċerka li qabel kienet issir għal aspetti militari, tista' ssir għal skopijiet oħrajn.

F'ħafna pajjiżi bħall-Amerika u pajjiżi Ewropej qamet il-kwestjoni dwar kif l-universitajiet jistgħu jagħmlu riċerka effettiva.

Ta' min igħid li f'Malta diġa' jeżisti patent protection office, pero' ftit sar sfruttar ta' dan l-uffiċċju u naħseb wisq inqas ħalla effett fuq l-ekonomija tal-pajjiż.

Dan jindika nuqqas ta' riżorsi għar-riċerka u anke nuqqas ta' intrapriżi biex jagħmlu xogħol fix-xjenza u t-teknoloġija.

Sur President, il-patent jipproteġi invenzjonijiet tekniċi li ħafna drabi jkunu prodotti jew proċessi.

Meta Stat jagħti dan il-patent ikun qiegħed jagħti lis-sid id-dritt esklussiv għall-użu ta' l-invenzjoni li jkun għamel, dan id-dritt kien għal 14-il sena pero' b'din il-liġi issa qiegħed isir għal 20 sena.

Dan huwa konformi ma' ħafna mil-liġijiet li jeżistu barra minn Malta u qed isir hekk għax wieħed mill-iskopijiet tal- liġi preżenti hu biex is-sistema leġislattiva tagħna nġibuha pari mal- leġislazzjoni li hemm barra minn pajjiżna, partikolarment in line ma' dak li tgħid id-WTO.

Dan huwa qasam komplikat u l-fatt li kull pajjiż ikollu s- sistema tiegħu ta' patents ħafna drabi ma' jippromwovix l-isfruttar effiċjenti tiegħu.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea bħalissa tinsab għaddejja b'diskussjoni sħiħa bl-iskop li jinħoloq a single community patent office, pero' sfortunatament dan il-ħsieb għadhom ma waslux għalih.

Sur President, is-sistema tal-patents hija ntiża kemm għall-protezzjoni ta' dawk li jkunu qed jagħmlu riċerka kif ukoll tgħin lill-istess inventuri jagħmlu l-profitti minn xogħolhom.

Dawn il-profitti jistgħu jagħmluhom b'mod dirett billi huma stess jużaw u jadattaw dak il-proċess li jkunu żviluppaw u anke b'mod indirett billi jbiegħu l-patent lil terzi.

Dan huwa minnu nnifsu inċentiv għall-innovazzjoni.

Hawnhekk ta' min igħid li l-ewwel liġi kienet introdotta fl-Istati Uniti fl-1790 u dan il-fatt jixhed il- kultura ta' dan il-pajjiż għall-innovazzjoni.

Sur President, tajjeb ukoll naraw x'hemm wara din il-liġi.

Permezz tagħha qed nistennew li niġu in line ma' leġislazzjoni internazzjonali, pero' tajjeb li wieħed jgħid li wara din il-liġi hemm skopijiet oħrajn, inkluż l- iskop biex nippromwovu r-riċerka u l-innovazzjoni.

Ħafna drabi ssir riċerka iżolata u ma nagħmlux il-qabża li mir-riċerka mmorru għall-innovazzjoni.

Din m'hijiex preokkupazzjoni biss hawn Malta imma hija preokkupazzjoni fid- dinja kollha.

Fil-fatt fl-Istati Uniti kienu nkwetati li l-fondi għar- riċerka tnaqqsu minħabba t-tnaqqis f'military spending u minħabba f'hekk għaddew liġi li tippromwovi l-innovazzjoni fl-universitajiet.

Aktar minn hekk permezz ta' din il-liġi jistgħu jiġu fformati kumpanniji fil-viċinanzi biex jipproduċu l-prodotti li jkunu vvintaw l-universitajiet.

Ta' min igħid ukoll li hemm konnessjoni diretta bejn din il-liġi tal-patents u l- innovazzjoni.

Sur President, tajjeb li ngħid ukoll li qed tikber il-prattika li r- riċerka ma ssirx f'istituzzjoni b'mod iżolat pero' ssir bi sħubija bejn diversi istituzzjonijiet.

F'dan il-każ ħafna drabi tqum il-kwestjoni dwar min ikun is-sid ta' invenzjoni jew proċess.

Wieħed ma jistax isib sieħeb u jagħmlu riċerka flimkien imbagħad jaspira li jkun sid huwa wkoll ta' dik l- istess riċerka meta f'pajjiżu ma jkollux il-mod kif dik ir-riċerka tkun protetta.

Dan ifisser li fil-pajjiż hemm bżonn li jibqa' jkollna l- protezzjoni u fl-istess ħin din il-protezzjoni tkun konformi ma' dik ta' pajjiżi oħra.

Sur President, fil-bidu tad-diskors tiegħi jiena għedt illi wieħed mill- għanijiet ta' din il-liġi huwa li nippromwovu r-riċerka.

Fil-fatt klawsola 4(1) tgħid hekk:

''An invention shall be patentable if it is novel, involves an inventive step and is industrially applicable.''.

Imbagħad klawsola 4(2) tgħid hekk:

''The following, in particular, shall not be regarded as inventions within the meaning of subsection (1) ...'',

u hawnhekk għandna elenkati x'inhuma dawk li m'humiex ikkonsidrati bħala invenzjonijiet.

Dawn huma:

"(a) discoveries, scientific theories and mathematical methods;

(b) aesthetic creations:

(c) schemes, rules and methods for performing mental acts, playing games or doing business and programmes for computers

(d) presentations of information."

Mela biex tkun soġġetta li takkwista din il-liċenzja ħaġa trid tkun minnha nnifisha invenzjoni, trid tkun żvilupp fuq proċess li jeżisti diġa' jew żvilupp ġdid jew li tista' tużaha għall-industrija.

Fil-fatt għandna nies f'Malta li żviluppaw proċessi simili.

Per eżempju, fil-qasam ta' l-isport naf persuna li żviluppat forma ta' molla li ddaħħalha fl-iskartoċċ biex tassorbi ż-żejt tas-senter u nista' ngħid li dan il-proċess ġie rreġistrat għall-patent mal-kontrollur.

Hawn min jgħidlek li patents are a means to an end - jiġifieri mod kif wieħed jieħu ritorn fuq l-innovazzjoni li jkun wettaq - u hawn min huwa tal-fehma li r-riċerka hija għan aħħari fiha nnifsha, pero' jekk wieħed jara kif qed jaħdmu l-ekonomiji llum isib li dawn huma mbuttati mill- innovazzjoni.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ddeskriva l-kultura tal-patents bħala xi ħaġa tal-kapitaliżmu, pero' tajjeb li wieħed jgħid li m'humiex il- pajjiżi kapitalisti bħall-Istati Uniti jew il-Ġappun biss li jużaw dawn il- patents imma dawn jintużaw ħafna anke fl-Asja.

Il-patent huwa inċentiv biex minn riċerka pura tgħaddi għall-innovazzjoni u normi aċċettati jgħidu li pajjiż għandu jiddedika madwar 2% tal-GDP għar-riċerka.

Malta qegħdin ħafna 'l bogħod minn dan pero' hawn minn igħid li meta wieħed jonfoq dawn it-2% tal-GDP ikun hemm ripple effect ta' 10% fuq l-economic value added.

Sur President, naħseb li jkun tajjeb li norbtu din id-diskussjoni mal- kultura u mat-tip ta' industrija li rridu għal dan il-pajjiż.

Ir-Rambol report jgħid li r-riċerka hija xi ħaġa li l-pajjiż għandu jimmira għaliha biex jinħolqu industriji ġodda u biex insostnu l-industrija li għandna.

Dan ir-rapport kien elenka erba' oqsma fejn tista' ssir ir-riċerka f'Malta u dawn huma l-biological and medical technologies, energy technologies, IT and telecommunication technologies u educational technologies.

Hawnhekk ta' min wieħed igħid li minkejja li dan ir-rapport issa ilu li nkiteb xi tliet snin, f'pajjiżna mhux qed naraw l-iżvilupp mixtieq fir-riċerka li fl- opinjoni tiegħi tissarraf f'industrija sostenibbli biex fil-futur ikollna standard of living aħjar.

Dan qed ngħidu għax ħafna drabi wieħed mill- indikaturi tal-performance teknoloġika ta' pajjiż huwa kemm ikunu reġistrati minn dawn il-patents.

Huwa veru li mhux bilfors ikun hemm relazzjoni diretta bejn l-innovazzjoni u r-reġistrar - għax mhux kull invenzjoni tiġi patented, għax forsi wieħed ikun irid iżommha sigrieta jew inkella jkun irid jidħol mill-ewwel fis-suq u allura ma jkollux għalfejn imur għall-patent - pero' ħafna drabi jekk wieħed ikun irid jippenetra s- suq jew jipproteġi skoperta, in the long term bilfors irid imur għal din it- tip ta' protezzjoni u allura d-diskors fuq il-patents għandu ħafna relevanza fuq it-tip ta' industrija li rridu nattiraw.

Per eżempju, għalfejn il-Ġappun għandu dik is-saħħa fit-teknoloġija?

Dan il-pajjiż jirreġistra patents ħames darbiet aktar milli tirreġistra l-Ewropa u fi spazju ta' għaxar snin in-numru ta' patents irreġistrati fil-pajjiżi Ażjatiċi kiber minn 1,000 għal 5,000 kull sena.

Dan qed ngħidu għaliex fl- opinjoni tiegħi din il-liġi rridu narawha f'dan l-isfond.

Mr. Speaker, l-Onor.

Coleiro staqsiet għalfejn ma żdiedux il-fondi għar- riċerka u għalfejn il-vot tal-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija baqa' l-istess.

Ħafna drabi tingħata l-impressjoni li l-universita' hija l-unika istituzzjoni li tagħmel ir-riċerka, pero' tajjeb li wieħed jgħid li fil- pajjiż mhux din l-istituzzjoni biss tagħmel ir-riċerka.

Għalkemm l- universita' tibqa' l-ogħa istituzzjoni fil-pajjiż li tagħmel ir-riċerka, tajjeb li wieħed isemmi li l-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija għandu l-marine network li jagħmel riċerka fuq dak li għandu x'jaqsam mal-baħar, mal-kosta u ma' l-oċean.

Barra minn dan hemm l-alternative energy centre, għandna l-micro-propagation centre li jagħmel riċerka fuq l-agrikoltura, għandna ċ-ċentru ta' l-akkwakultura u għandna l-water services corporation.

Il-biċċa l-kbira tal-poplu Malti ma jafux li jeżistu dawn l-oqsma li jagħmlu riċerka f'dan il-pajjiż.

Per eżempju, dan l-aħħar sirt naf li fil- lighthouse tal-Ġordan f'Għawdex issir ċerta riċerka fuq il-kwalita' ta' l- arja anke b'kollaborazzjoni mal-Gvern Ġermaniż.

Għandna anke fabbriki bħall-ST Microelectronics u l-Brandtstatter li huma wkoll jagħmlu riċerka.

Fl-istitut Carlo Gavazzi wkoll jagħmlu ċertu development.

Dawn ikollhom prodott li għal ħafna snin ikun magħmul mod pero' t-technicians u l- inġiniera jiżviluppawh aktar 'il quddiem.

Mr. Speaker, ikun tajjeb li nħarsu lejn il-persentaġġi li pajjiżi oħra jonfqu għar-riċerka biex naraw jekk aħniex nonfqu biżżejjed.

Kif diġa' għedt, il-persentaġġ aċċettat huwa ta' 2% tal-GDP u li kieku kellna nattwaw dan il-parametru suppost li nonfuq Lm20 miljun.

Għalkemm qegħdin ħafna 'l bogħod minn dan u għalkemm fl-1999 l-universita' nefqet biss Lm100,000 għal dan il-għan, matul dawn l-aħħar erba' snin mill-protocol Taljan infaqna bejn Lm8 miljun u Lm10 miljun fi spejjeż kapitali biex issir ir- riċerka.

Hawnhekk ta' min nirringrazzjaw lill-Gvern Taljan ta' din l- għajuna pero' dan m'huwiex biżżejjed.

Il-protocol Taljan issa skada u n- nefqa għar-riċerka rridu nkattruha b'mezzi oħra.

Li huwa żgur hu li ma nistgħux inħallu dak l-equipment rieqed hemmhekk imma rridu nkomplu nisfruttawh kemm għan-knowledge tal-pajjiż, kemm għat-tagħrif u anke għall- istess żvilupp ekonomiku.

Mr. Speaker, hawn ġew saret il-kritika li qed nagħmlu dan kollu minħabba l-Unjoni Ewropea.

Għalkemm dan sa ċertu punt huwa veru, ta' min igħid li minħabba n-nuqqas ta' leġislazzjoni f'dan is-sens tlifna ċerti okkażjonijiet li nipparteċipaw f'ċerti programmi proprju minħabba n-nuqqas ta' dedika għar-riċerka.

Per eżempju, hemm l-INCOMED, li huwa programm partikolari għar-riċerka taħt il-fifth framework programme u m'għandekx għalfejn tkun pajjiż membru biex tipparteċipa fih.

Din il-ġimgħa rċevejt żewġ compendiums tal-proġetti li kienu sottomessi taħt dan il-programm u li fihom ipparteċipaw pajjiżi bħall-Alġerija, l-Marokk u l-Eġittu.

Il-fatt li Malta bilkemm tissemma' jweġġagħni u jiena naħseb li hemm bżonn li titkattar aktar il-kultura li ġġib magħha din il-liġi.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onorevoli, imma jkolli nwaqqfek għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.20 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 5 ta' April fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Minstru ta' l-Intern): Mr Speaker, dalgħodu sar aġġornament mill-kollega tiegħi l-Onor.

Gavin Gulia.

Mhux se nwieġeb bl- istess ton li tkellem hu - kieku nagħmel hekk inkun qed nikkommetti l- istess żball li għamel hu, li semma b'isimhom nies, uħud minnhom jokkupaw kariga għolja f'dan il-pajjiż - u lanqas ma jien beħsiebni nitfa' botti kontra ħadd.

Lanqas ma jien se noqgħod nikkummenta fuq artikli fil- ġurnali jew fuq id-diskors tiegħu għax dak jagħmlu l-pubbliku in ġenerali, pero' naħseb li għandi dritt li nikkoreġi l-impressjoni li setgħet ingħatat billi niċħad ċerti affarijiet li ntqalu.

Mr. Speaker, f'dan id-diskors intqal li l-priġunier Dr Lawrence Pullicino mhux se jingħata pre-release fl-aħħar fażi tas-sentenza biex joħroġ jaħdem taħt xi forma ta' supervision u jirrinkaża ruħu l-ħabs.

Intqal ukoll li l- Porporina - għax hawnhekk lin-nies insemmuhom bil-laqam u mhux b'isimhom! - għadu kemm ingħata dan il-pre-release mid-direttur tal-ħabs.

Dan assolutament m'hu veru xejn.

Lill-priġunier Bugeja ma ngħatalux xi forma ta' pre-release leave.

L-argument kollu li pprova jagħmel l-Onor.

Gulia dalgħodu kien li lil Dr Pullicino mhux se jingħatalu pre-release leave kif wara kollox ingħata lil priġunier ieħor.

L-Onor.

Gulia talab li Dr Pullicino joħroġ barra mill-ħabs biex jagħmel xogħol konness ma' l-uffiċċju legali tiegħu.

Mr. Speaker, hawnhekk ta' min ngħid li kemm-il priġunier Dr Pullicino kif ukoll il-priġunier li ssemma' ngħatalhom leave ta' natura oħra.

M'inix se noqgħod nidħol fid-dettalji dwar f'liema każi ngħataw il-leave - għax ħafna minnhom huma ta' natura personali, bħal xi birthday tal-mara jew birthday tat-tifla - u naħseb li lanqas huwa fl-interess ta' l-oppożizzjoni li nidħol f'dan id-dettal.

Jekk jisfidani jiena lest li ngħid kemm-il darba ħareġ wieħed u kemm-il darba ħareġ l-ieħor, liema kienu dawn l- okkażjonijiet u jekk kenux ġustifikati fi żmien l-amministrazzjoni l-oħra, pero' llum se nieqaf hawnhekk.

Li rrid nerġa' nirrepeti hu li mhux veru li l-priġunier bil-laqam tal-Porporina ngħata xi pre-release leave u li Dr Pullicino b'diskriminazzjoni ma ngħatax jew mhux se jingħata dan il-pre- release leave.

Nerġa' nirrepeti wkoll li dan il-pre-release leave intalab biex Dr Pullicino jagħmel xogħol legali għall-Onor.

Gulia.

Jekk dan huwiex parti mix-xogħol ta' avukat jew le dik ma nindaħalx fiha jien, u qed ngħid hekk għax fid-diskors tiegħu l-Onor.

Gulia qal li se jirreferi dan il-każ - u deher anke xi artiklu fil-gazzetta f'dan is-sens - lill-kummissjoni għall- amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Dak mhux affari tiegħi, jaraha hu u l- kummissjoni għall-aministrazzjoni tal-ġustizzja.

Irrid ngħid li din il-kummissjoni ddefiniha bħala dik li:

"... iċ-chairman tagħha m'hu ħadd inqas mill-President tar-Repubblika ta' Malta, il-Prof.

Guido de Marco, li għamel karriera jiddefendi l- kriminali!"

Jiena ma nafx b'liema ton tkellem għax sfortunatament ma kontx hawnhekk pero' għallinqas, kif inhu miktub id-diskors, naħseb li stennejt xi ħaġa aħjar bħala rispett lejn l-ogħla kariga tal-pajjiż.

Il-Prof. de Marco għamel karriera jiddefendi lil min għandu bżonn il-protezzjoni tal-liġi.

Hu ma ddefendiex nies kontra l-liġi imma ddefendihom skond il-liġi, kif jagħtih dritt il-warrant ta' avukat.

Issa jekk il-Prof. de Marco kienx applika wkoll għal leave biex ħabsin imorru jaħdmu miegħu ma nafx!

Li naf hu li l-anoloġija m'hijiex korretta għax mhux sew li nitkellmu fuq il-Kap ta' l-Istat b'dan il-mod.

M'inix se noqgħod niddefendi jien lill-President tar-Repubblika, għax naħseb li bħala wieħed mill-aħjar avukati li kellna fid-dritt penali jaf jiddefendi lilu nnfisu.

Hu għamel suċċess mhux biss f'kawżi kriminali imma wkoll f'diversi kawżi kostituzzjonali ta' ksur ta' drittijiet tal-bniedem li saru fiż-żmenijiet mudlama ta' dan il-pajjiż.

Mr. Speaker, l-Onor.

Gulia għamel ukoll allegazzjonijiet fil-konfront tad-direttur tal-ħabs Emmanuel Cassar u fost ħwejjeġ oħra qal li s-Sur Cassar ma kienx lest jaħdem taħt gvern Laburista.

Jien għandi l-provi li taħt l-amministrazzjoni Laburista, is-Sur Cassar ma tħalliex jerġa' jidħol lura l-ħabs u għal xhur sħaħ kien jirċievi l-paga d-dar għalxejn.

Hu ma riedx jirċievi l-paga għalxejn u kellu jirrikorri għand l-Ombudsman.

Il- gvern Laburista ta' dak iż-żmien la bagħtu lura l-ħabs wara li kien ħareġ għal tliet ġimgħat bis-sick leave u lanqas bagħtu lura bħala supretendent fil-korp tal-pulizja.

Minkejja dan kollu, l-Onor.

Gulia allega li s-Sur Cassar telaq meta gvern Laburista kellu bżonnu pero' mbagħad mar jiġri jaqdi lill-gvern Nazzjonalista.

Dan m'hu veru xejn.

Hu ġie nnominat bħala aġent direttur tal-ħabs fuq talba tiegħi personali għax id-direttur ta' qabel, is-Sur Cordina, għal raġunijiet personali talab li ma jibqax direttur tal-ħabs.

Issa din il-ħaġa s-Sur Cordina ma qalhiex inkiss inkiss imma qalha pubblikament u f'okkażjoni minnhom kien hemm preżenti wkoll l- Onor. Gulia.

Illum is-Sur Cordina qed jaqdi dmiru fil-protezzjoni ċivili, li wkoll jaqa' taħt ir-responsabbilita' tiegħi.

Dwar il-kariga ta' direttur tal-ħabs irrid ngħid li din hija kariga diffiċli ħafna, tant li meta mbagħad ħarġu l-applications biex jimtela' l-post ta' direttur tal-ħabs - għax is-Sur Cassar kien għadu aġent direttur - miċ-ċivil kollu applikat persuna waħda biss, ċioe' s-Sur Cassar innifsu.

Nagħlaq, Mr Speaker, billi niċħad allegazzjoni oħra li għamel l-Onor.

Gulia li qal li meta kien direttur is-Sur Cassar kien hemm xi rapport tal- bord tal-viżitaturi li jikkonferma li xi priġunieri Libjani ġew imsawta fil- ħabs.

Dan m'hu veru xejn.

Kien hemm allegazzjoni li dawn issawtu qabel ma ddaħħlu l-ħabs, din ġiet indagata u ttieħdu proċeduri kriminali.

L- allegazzjoni li dawn issawtu ġewwa l-ħabs ukoll ġiet indagata mill-bord tal- viżitaturi pero' dan ma wasalx għal din il-konklużjoni.

Peress li dawn il- Libjani baqgħu jindikaw gwardjan li sawwathom, l-avukat ġenerali ħa l-passi kriminali kontra dan il-gwardjan - fil-fatt huwa ex gwardjan għax sakemm ittella' l-qorti ma baqax jaħdem il-ħabs - pero' dan ġie lliberat ukoll mill-qorti.

Dan ifisser li m'hu veru xejn li wieħed jgħid li l-bord tal- viżitaturi tal-ħabs - u jiena poġġejt dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra - ikkonferma li xi priġunieri Libjani ssawtu ġewwa l-ħabs.

Sur President, sal-lum daqshekk se ngħid pero' jista' jkun li nerġa' nintervjeni darb' oħra jekk jerġgħu jsiru allegazzjonijiet ta' dan it-tip.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, m'hemmx dubju li s-settur ta' l-anzjani sar wieħed mill-prijoritajiet ta' ħafna partiti politiċi u gvernijiet madwar id-dinja kollha.

Fil-pajjiżi żviluppati l-politika ta' l-anzjani hija waħda rregolata mil-liġijiet tal- pajjiż u f'xi każi hemm ukoll leġislazzjoni speċjali.

Ħafna gvernijiet huma konxji mill-fatt li l-popolazzjoni qed tixjieħ u dan qed iġib miegħu konsegwenzi serji fit-tqassim tal-ġid tal-pajjiż.

Minħabba l-problemi tal- qgħad li qed jikbru hemm tħassib ta' dawk li qed jiggvernaw dwar kif jistgħu jkomplu jsostnu finanzjarjament is-servizzi soċjali u dawk tas- saħħa li ħafna anzjani jkollhom bżonn.

Minħabba f'hekk din il-problema qed tkun ittrattata anke fuq livell tal-Ġnus Magħquda, tant li fl-1999 ġiet iddikjarata s-sena internazzjonali ta' l-anzjani.

Dan sar biex jitwassal il- messaġġ li hemm bżonn li kull gvern ikollu pjan politiku serju u fit-tul biex jilqa' għall-konsegwenzi negattivi u joħloq opportunitajiet sostenibbli biex l-anzjani kollha jibqgħu kemm jista' jkun qrib iċ-ċentru tas-soċjeta' li jgħixu fiha.

Naħseb li hawn qbil ġenerali li l-kwalita' tal-ħajja li qed jgħixu l- anzjani llum hija ferm ogħla minn dik li kienu jgħixu 15-il sena ilu.

Sa dak iż-żmien kienet għadha tipprevali l-mentalita' li kien biżżejjed li l- anzjani tagħtihom pensjoni tajba biex jgħixu ħajjithom f'kumdita'.

Din il- mentalita' kienet tqis lill-anzjan bħala bniedem li għalaq ċerta eta' u allura m'għadux jgħodd aktar għas-soċjeta'.

Sakemm kien għadu jaħdem u m'għalaqx il-61 sena bniedem kien jitqies bħala kapaċi u bravu, iżda hekk kif qabeż dik l-eta' ma sar tajjeb għal xejn u allura kellu jgħix l-aħħar snin ta' ħajtu jiddependi mill-ħniena tal-gvern jew ta' xi ħaddieħor.

Għall- grazzja t'Alla din il-mentalita' ġiet kważi eradikata minn pajjiżna u flokha rnexxielna ndaħħlu kultura ġdida li fiha hemm imsawwar il-kunċett li nkomplu ngħollu d-dinjita' u l-prestiġju ta' l-anzjan biex b'hekk intejbu l- image ta' l-anzjan u tax-xjuħija.

Ċertament li fattur importanti tal- kwalita' tal-ħajja li qegħdin jgħixu l-anzjani llum u li jridu jgħixu fil- futur huwa żgur il-fattur finanzjarju, jiġifieri l-pensjonijiet li qegħdin igawdu u li fil-futur irridu nkunu żguri li jkomplu jgawdu.

L-istess nistgħu ngħidu għal diversi benefiċċji soċjali li ħafna anzjani jirċievu u li jgħinuhom jgħixu ħajja aktar komda u bla skossi.

Irridu naraw li l- pensjoni tal-ġurnata jibqa' jkollha l-valur tagħha meta tqisha fil-qasam ekonomiku u soċjali tal-pajjiż.

Mr. Speaker, il-politika tal-gvern Nazzjonalista dwar l-anzjani kienet u għadha bbażata fuq it-twemmin li l-aħjar post tal-persuna anzjana hu f'darha stess.

Kien għalhekk li l-gvern Nazzjonalista ħoloq diversi servizzi għall-anzjani fil-komunita'.

Huwa proprju għalhekk li qegħdin nagħtu prijorta' li nkomplu nestendu u ntejbu dawn is-servizzi, iżda fl- istess waqt il-gvern irid iżomm quddiem għajnejh li hemm diversi anzjani li ma jistgħux jibqgħu jgħixu waħedhom f'darhom stess, l-aktar jekk ma jkollhomx familjari li jistgħu jduru bihom.

Għaldaqstant il-gvern irid jaħseb li jipprovdi djar residenzjali li jissodisfaw il-ħteġijiet ta' dawk li jagħżlu jew li jkollhom bilfors jgħixu fihom.

L-esperjenza tgħallimna li għal din is-sezzjoni tas-soċjeta' trid titfassal politika li tqis ukoll il- bidliet soċjali, kulturali, ekonomiċi u politiċi li qed iseħħu madwarna.

Biex tkun waħda realistika, politika ta' dan it-tip trid ukoll tħoss il- polz ta' l-istess anzjani, kif ukoll trid tqarreb kemm jista' jkun lejn ix- xewqat ta' l-anzjani nfushom.

Fis-16 ta' Diċembru, 1991 l-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti adottat Riżoluzzjoni Nru. 46 li fiha hemm miġbura l-UN principles for older persons.

Fis-soluzzjoni ta' kull problema għandna naraw li dawn il-prinċipji jkunu salvagwardati iżda dan m'huwiex biżżejjed.

Fl-isfond soċjo-ekonomiku tal-popolazzjoni li qegħda dejjem tixjieħ irridu nagħtu kas u nieħdu in konsiderazzjoni wkoll l-iżvilupp qawwi u r-rwol tas-settur privat fiż-żmenijiet tal-lum kif ukoll ir-rwol tal-kunsilli lokali.

Mr. Speaker, aħna konxji mill-fatt li hemm diversi anzjani li ma jistgħux jibqgħu jgħixu waħedhom f'darhom stess, l-aktar jekk ma jkollhomx familjari li jistgħu jduru bihom.

In-numru ta' dawn l-anzjani ma jaqbiżx il-5%.

Dan huwa persentaġġ żgħir pero' li jista' jkompli jikber minħabba ż-żieda fil- popolazzjoni ta' l-anzjani.

Minħabba f'hekk matul dawn l-aħħar snin aħna ħadna ħsieb li nibnu djar residenzjali ta' l-ogħla livell kif ukoll intejbu r-residenza ta' San Vinċenz.

Biex għamilna dan kollu investejna mijiet ta' eluf kbar ta' liri.

Dan m'għamilnihx għall-kapriċċ jew għal xi lussu iżda għax verament nemmnu li l-anzjani jixirqilhom dak li hu l-aħjar.

Mr. Speaker, f'dan l-istadju tajjeb li hawnhekk wieħed jara x'inhi l-qagħda preżenti tad-djar residenzjali għal-anzjani f'pajjiżna.

Barra r-residenza ta' San Vinċenz, li tospita iktar minn 1,000 ruħ, il- gvern għandu djar residenzjali għall-anzjani fil-Furjana, fl-Imsida, il- Mosta, iż-Żejtun, il-Gżira, l-Imtarfa u issa anke f'Bormla.

S'issa f'dawn id-djar hemm rikoverati madwar 450 ruħ.

Minkejja dan għandna waiting list ta' madwar 1,200 ruħ biex jidħlu f'San Vinċenz jew fid-djar residenzjali tal-gvern, imma dan m'huwiex il-kwadru kollu.

Wieħed irid jara wkoll id- djar residenzjali tal-knisja li fihom hemm miġburin aktar minn 650 ruħ - dawn ukoll għandhom waiting list ta' iktar minn 600 ruħ - u għandna wkoll id-djar privati għall-anzjani, li fihom hemm miġbura madwar 350 ruħ.

Meta wieħed jeżamina dawn iċ-ċifri wieħed bilfors jirrealizza li din is- sitwazzjoni titlob li jsir pjan ikkordinat biex neżaminaw kif jistgħu jiżdiedu l-postijiet għall-anzjani fid-djar residenzjali.

Naħseb li lkoll naqblu li l-gvern waħdu żgur ma jistax jasal għal soluzzzjoni ta' din il- problema li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tikber.

Kultant issir kritika u hawn min jistaqsi x'inhu jagħmel il-gvern dwar din il-problema u anke jissemmew il-kontribuzzjonijiet li jħallsu l-anzjani biex jidħlu f'dawn id-djar residenzjali.

Kif jaf kulħadd, il-gvern Nazzjonalista ħa miżuri - u dawn huma miżuri ġustifikati - biex mill-ewwel ta' din is-sena jogħlew il-kontribuzzjonijiet li l-anzjani jagħtu meta jkunu fid-djar ta' l-anzjani jew f'San Vinċenz.

Biex inneħħi l-misconceptions li hawn irrid ngħid mill-ewwel li l- kontribuzzjonijiet li jagħtu l-anzjani li jidħlu kemm fid-djar residenzjali kif ukoll f'San Vinċenz imorru f'fond apposta tal-welfare committee li jara kif jista' jiddisponi minnhom.

Sas-sena l-oħra kulmin kien jidħol fi djar residenzjali - mhux f'San Vinċenz - kellu jħallas 60% ta' l-income tiegħu basta ma jaqbiżx Lm4 kuljum u basta jkun żgurat li jibqagħlu ammont ta' Lm1 kuljum għalih, jiġifieri Lm360 fis-sena.

Mela kull anzjan li kien jidħol f'dar residenzjali tal-gvern l-iktar li seta' jħallas kien Lm4 kuljum.

Naħseb huwa raġunat u ħadd m'hu se jeħodha kontrina li waqt li nħallu l-persentaġġ l-istess, jiġifieri 60% ta' l-income, is- ceiling minn Lm4 ntellgħuh għal Lm6.

Kulħadd jaf li min jidħol fid-djar privati jħallas iktar minn hekk u kulħadd jaf li l-anzjani qed jiswew lill- gvern ferm iktar minn Lm6 kuljum.

Mill-banda l-oħra għamilna provision li waqt li qabel konna naċċertaw li l-anzjan li jidħol f'dar residenzjali tal- gvern jibqagħlu almenu Lm1 kuljum, issa se naraw li jibqagħlu Lm1.50 kuljum, jiġifieri Lm550 fis-sena.

Jiena naħseb li din il-ħaġa hija ġustifikata, aktar u aktar meta wieħed jara l-kwalita' ta' ħajja li għandhom l-anzjani residenti fid-djar tal-gvern.

Mr. Speaker, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar San Vinċenz li kif għedt jakkomoda aktar minn 1,000 ruħ.

Sas-sena l-oħra l-anzjani ta' San Vinċenz kienu jħallsu biss 40 % tal-pensjoni tas-sigurta' nazzjonali u aħna rajna li wasal iż-żmien u konna ġustifikati li nbiddlu din il-kontribuzzjoni.

Naturalment l-oppożizzjoni kkritikatna fuq dan, pero' li rrid ngħid hu li jien nista' nkun xhud tad-differenza li hemm fil-livell ta' l-għajxien u fil-kwalita' tal-ħajja li qed igawdu r-residenti hemmhekk illum minn kif kienu 13-il sena ilu u dan grazzi għax-xogħol li għamel gvern Nazzjonalista f'dik ir-residenza.

Irrid ngħid li hemm raġunijiet għaliex ħassejna li huwa ġustifikat li nbiddlu r-ratio li jħallsu l-anzjani hemmhekk.

Sfortunatament nafu b'każi - mhux wieħed jew tnejn - li l-parti tal-pensjoni li jibqagħlu l-anzjan f'San Vinċenz ma tmurx għall-bżonnijiet tiegħu imma tmur għal qrabatu, li forsi jmorru jarawh meta jfettlilhom.

Naħseb huwa ġustifikat li l-gvern ħa din il-miżura li dawn l-anzjani jikkontribwixxu iktar għall-fond tal-welfare committee biex wara kollox dan il-kumitat ikollu iktar mezzi biex ikompli jirristruttura u jimmodernizza.

Bi ftaħir ngħid li jekk hemm ħaġa li żgur li gvern Nazzjonalista qatt ma ttraskura dan hu San Vinċenz, fejn kull sena fil-programm tiegħu jkollu ppjanat li hemmhekk jsiru opri ġodda għall-benefiċċju ta' l-anzjani.

Wieħed jista' jisma' ħafna kummenti favorevoli mill-qraba ta' l-anzjani u anke' min-nies fil-qasam ta' l-anzjani li jiġu minn barra, u allura naħseb li d-differenza li se jħallsu l-anzjani li qegħdin f'San Vinċenz hija ġustifikata.

Wara kollox din il-miżura kienet f'moħħ il-Partit Laburista.

Tant hu hekk li dak li qabel kien segretarju parlamentari aktar minn darba qal li l-gvern Laburista kien qed jistudja biex ibiddel ir-rata ta' kontribuzzjoni.

Naħseb li l-gvern preċedenti ma kellux kuraġġ biżżejjed biex jagħmel din il-miżura u allura għamilha gvern Nazzjonalista, li jemmen fil-ġustizzja soċjali, għax wara kollox dan huwa pass fl-interess ta' l- anzjani.

Mr. Speaker irrid ngħid ukoll li permezz ta' avviż legali se nibdlu wkoll ir-rata li jħallsu l-anzjani li qed jirċievu l-home-help.

Sas-sena l-oħra kulħadd kien iħallas Lm1 fil-ġimgħa għas-servizz li jingħata.

Naħseb li kulħadd jirrealizza li hemm differenza minn anzjan li jgħix bil-pensjoni minima għal anzjan li għandu pensjoni ferm iktar minn hekk u allura m'huwiex ġust li min qiegħed bil-pensjoni minima jħallas Lm1 u min għandu pensjoni ferm ikbar jħallas l-istess ammont.

Din is-sena għamilniha li dawk l-anzjani li bil-means test huma intitolati għall-karta r-roża fis- servizzi l-oħra li għandna fil-komunita', bħall-handyman service u t- telecare, se jibqgħu jħallsu Lm1 fil-ġimgħa, imma dawk l-anzjani li bil- means test m'humiex intitolati għall-karta r-roża flok Lm1 se jħallsu Lm1.50 fil-ġimgħa.

F'dan il-każ ukoll qed nimxu b'ġustizzja soċjali.

Dan qed nagħmluh għax nemmnu li jekk irridu li jkollna mod kif inlaħħqu mad- domanda li qed ikollna għal dawn is-servizzi, hemm bżonn li l-gvern ikollu l-mezzi biex ikun jista' jista' jagħmel dawn is-servizzi.

Mr. Speaker, nixtieq ngħid ukoll li l-gvern qed ikun ċar u kategoriku li huwa favur li jkun hawn djar privati għall-anzjani u dwar din il-ħaġa qed jistudja policy dwar kif jista' flimkien mas-settur privat jipprovdi iktar postijiet għall-anzjani.

Minkejja dan il-gvern għandu d-dover li żgur mhux se jabdika minnu li jara li f'kull dar ta' l-anzjani kemm tal-gvern, kemm tal-knisja kif ukoll tal-privat tkun salvagwardata d-dinjita' ta' l-anzjan.

Irridu naraw li l-livell ta' l-għixien tagħhom ikun garantit u li kull anzjan ikollu kwalita' tal-ħajja tajba.

Xhieda ta' dan huwa l-istand li ħa s-sena l-oħra l-ministeru għall-politika soċjali meta kontra qalbu kellu jżomm il-liċenzja lil tlett idjar privati.

Dan sar għaliex aħna deċiżi li ma jkunx hawn ċerti lmenti u lanqas irridu li jidhru fil-gazzetti ċerti lmenti li fuqhom il-gvern bilfors irid jieħu ċerti passi.

Jiena persważ li l-gvern permezz tal-ministeru għall-politika soċjali m'huwiex se jħalli dawn l-affarijiet jiġru għax nemmnu li l-anzjan li qiegħed f'dar ta' l-anzjani, hi ta' liema entita' hi, għandu dritt li jkollu d-dinjita' tiegħu salvagwardata.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 5 ta' April fis-6.00 p.m., bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

GĦAQDIET SPORTIVI - PROPRJETA'

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-għaqdiet jew clubs sportivi li ġiet mgħoddija lilhom proprjeta' pubblika b'titlu ta' ċens?

X'inhija l- proprjeta' li ġiet mgħoddija lil kull waħda minn dawn l-għaqdiet jew clubs?

Kemm hija l-kera li qed iħallsu dawn l-għaqdiet u l-clubs għall-użu ta' din il-proprjeta' separatament?

Fuq liema kriterji ġew iffissati dawn il- kirjiet u jekk sarux diskussjonijiet qabel ma dawk konċernati, qabel ma dawn saru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba għal domanda simili ngħatat f'risposta numru 8356.

Informat ukoll li l-kirjiet proposti lill-klabb jew għaqdiet ġew imfassla fuq il-kirjiet adottati fir-Riżoluzzjoni Parlamentari ta' Ottubru 1997.

L-Onor.

Membru jaf ukoll li bħalissa dawn il-kuntratti, flimkien mal- kirjiet rispettivi qed jiġu diskussi ma' dawk l-għaqdiet jew klabbs konċernati.

BUDGET - STUDJU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi studju min-naħa tal-Ministeru dwar kif il-miżuri mħabbra fil-budget 2000 irriżultaw fi tnaqqis fis-salarji ta' l- impjegati fil-qasam edukattiv?

Jekk sar dan l-istudju, jista' jgħid b'kemm naqas is-salarju għal kull skala differenti ta' impjegati milquta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Membru l-prattika f'Malta s'issa hi li l-effett ta' xi miżuri li jitħabbru fil-budget jiġi evalwat minn mekkaniżmu stabbilit li jkejjel l-inflazzjoni abbażi ta' Household Budgetary Survey, li jiġi aġġornat minn żmien għal żmien, u skond ir-riżultat jiġi stabbilit kumpens għall-għoli tal-ħajja b'Ordni Nazzjonali.

PA - TWAĦĦIL TA' APPARAT TAL-MOBILE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Meta l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qed tagħti permess biex jitwaħħal apparat għat- trażmissjoni tas-servizz tal-mobile fl-inħawi residenzjali, qed tqis l- impatt fuq is-saħħa tar-residenti minħabba tniġġiż radju-attiv?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar qed tikkonsulta mad-Dipartiment tas-Saħħa waqt l-ipproċessar ta` applikazzjonijiet għat-tip ta` żvilupp li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant.

Dan minkejja li ma teżistix informazzjoni konklussiva dwar l- impatt imsemmi fil-mistoqsija.

SAĦĦA - MOBILE PHONES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-awtoritajiet lokali tas-saħħa għamlux xi riċerka jew infurmawx irwieħhom dwar pajjiżi oħra fejn awtoritajiet simili rrikmandaw li kumpanniji li joffru s-servizz tal-mobile phone ma tħallewx iwaħħlu apparat għat-trażmissjoni fl-inħawi residenzjali minħabba r-riskju tal-kanċer minn tniġġis radju-attiv?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-apparat użat għat-trażmissjoni tas-servizz tal-mobile phones ma jinvolvix materjal-radiu- attiv.

SKEJJEL - TWAĦĦIL TA' APPARAT TAL-MOBILE PHONES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema skejjel tal-gvern ingħataw permessi biex kumpanniji li joffru jew beħsiebhom joffru s-servizz tal-mobile phone iwaħħlu s-sistemi ta' trażmizzjoni tagħhom?

Qabel jingħataw dawn il-permessi, l-awtoritajiet edukattivi nfurmaw irwieħhom li f'pajjiżi oħra l-kumpanniji ma tħallewx iwaħħlu apparat simili fl-iskejjel minħabba r-riskju tal-kanċer mir-radju attivita?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif dwar din il-mistoqsija għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - SKOLA FRA DIEGU BONANNO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inizjattivi ttieħdu mill-Ministeru biex iwassal lill-kapijiet tal-kumpless edukattiv fejn hemm l-iskola primarja u l-iskola sekondarja (Fra Diego Bonanno) fil-Marsa biex jaqsmu bejniethom l-użu tas- sala bi qbil?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kunsilli skolastiċi u l-kapijiet ta' l- erba' skejjel fil-kumpless li jagħmlu użu mis-sala, cioe` Primary A, Primary B, Fra Diegu Bonanno u FX Attard (fejn tinsab is-sala), qatt ma rnexxielhom jaslu għal ftehim dwar kif għandu jinqasam l-użu, l-manteniment u l-amministrazzjoni tas-sala.

Id-diviżjoni kienet interveniet diversi drabi, bla suċċess, biex twassalhom għal ftehim.

Tlabt lid-diviżjoni biex tieħu l-inkarigu li tifformola ftehim li permezz tiegħu l-iskejjel kollha konċernati jibbenefikaw u jaqsmu l-ispejjeż tal-manteniment tas-sala.

SKEJJEL - MARSA - TNIĠĠIS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu matul din is-sena skolastika mill- Ministeru biex issir pressjoni fuq dawk li jmexxu l-power station u l- industriji li f'dawn l-iskejjel primarji u sekondarji tal-Marsa biex jittaffa t-tniġġis fl-inħawi għax ċerti ġranet l-istudenti u l-istaff ma jkunux jistgħu jieħdu nifs?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kull meta, matul din is-sena skolastika, l- awtoritajiet ta' l-iskejjel statali fil-Marsa rrapportaw li hemm tniġġis mill-power station u l-industriji ta' l-inħawi, dejjem mar fuq il-post l- uffiċjal inkarigat mis-Saħħa u s-Sigurta`, li flimkien ma' l-awtoritajiet skolastiċi, dejjem għamel rappreżentazzjonijiet ma' l-awtoritajiet konċernati biex l-inkonvenjent jiġi kkontrollat mill-aktar fis possibbli.

Fil-każ tal-power station, id-diviżjoni għamlet talba lid-Diviżjoni ta' l- Ambjent biex tinstab soluzzjoni permanenti għad-dħaħen li jipproduċi dan l- impjant.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - UFFIĊJALI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm hemm uffiċjali fil-ministeru li joqogħdu jaħdmu wara l-ħin?

Tista' tgħid kemm hemm impjegati mill-minor staff ikunu metħieġa joqogħdu wkoll wara l-ħin jekk jitħallsux overtime jew inkella jieħdu xi allowance?

F'kull każ kemm kien il-ħlas ta' kull impjegat kull xahar minn ras għal ras f'dawn l-aħħar sitt xhur?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-kondizzjonijiet tax-xogħol għall-impjegati fis- Segretarjat Privat huma regolati bid-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Seduta Nru. 124 fis-16 ta' Ġunju, 1999.

ĊENTRU TAS-SAĦĦA - QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel id-Dipartiment tas-Saħħa biex is- servizz tat-tabib partikolarment fil-health centre ta' Ħal Qormi, isir effiċjenti u mhux jibqa' jkun hemm dewmien kbir għal min ikollu bżonn dan is-servizz?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-Diviżjoni tas-Saħħa ilha li bdiet tieħu passi biex ittaffi n-nuqqas ta` tobba fiċ-Ċentri tas-Saħħa.

Fil-fatt ġiet implimentata skema li biha tobba Maltin taħt il-65 sena jistgħu jaħdmu part- time sa 16-il siegħa fil-ġimgħa f'dawn iċ-Ċentri tas-Saħħa.

Sfortunatament ir-rispons kien mingħand għaxar tobba biss.

QORMI - ZEBRA CROSSINGS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hux ippjanat li jsiru xi zebra crossing fi Triq San Edwardu, Ħal Qormi, minħabba t-traffiku li jgħaddi minnha kontinwament u għaldaqstant qed issir dejjem aktar diffiċli għan- nies biex jaqsmu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li peress li Triq San Edwardu hija one way u jgħaddi ħafna traffiku, il-kunsill lokali ta` Ħal Qormi qiegħed jipprepara pjan għall-kontroll tat-traffiku, qabel ma jiġi deċiż jekk hemmx lok għal zebra crossing jew le.

ENEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk skond il-ftehim li se jintlaħaq dawk l-impjegati ta' l-Enemalta li għal snin sħaħ għamlu xogħol ta' segretarji mal-korporazzjoni, mingħajr ma ħadu l-allowances, dawn l- impjegati humiex se jieħdu l-allowances b'lura?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mhux ċar għal-liema ftehim qed tirriferi l-Onor.

Interpellant.

Jiena nformat li l-uniku ftehim li l-Korporazzjoni Enemalta għamlet fir-rigward ta` l-impjegati tagħha huwa l-Ftehim Kollettiv li jikkonċerna l-iskali minn 27.

L-iskali li hemm bhalissa ma jinkludux xoghol specifiku relatat ma` dak ta` segretarju jew segretarja.

SKEJJEL - RITRATTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Ma jidhirlux l-Ministru li għandu jkun hemm policy dwar ir- ritratti li qed jittieħdu ta' spiss wisq f'ċerti skejjel minn fotografi kummerċjali, fejn l-istudenti qed iħallsu madwar Lm2.50c għal sett ritratti, bil-konsegwenzi illi l-ġenituri qed jiddaħħlu f'ċerti spejjeż bla bżonn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li din hija materja li tiġi deċiża mill-Kap ta' l-Iskola u mill-Kunsill ta' l-Iskola, naqbel li wieħed għandu jkun sensittiv ħafna għall-mezzi tal-familji li jibagħtu l-uliedhom fl-iskola.

TA' FARSINA - ĠRIEDEN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li ssir xi ħaġa urġenti dwar il-ġrieden kbar li hemm partikolarment fl-area tal-blokki ta' l-appartamenti tal-gvern f'Ta' Farsina, Qormi minħabba l-ambjent u s-saħħa tan-nies tal-post in ġenerali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

KURRIKULU MINIMU NAZZJONALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Peress li issa bis-saħħa tal-Kurrikulu Minimu Nazzjonali se jidħol il-co-ordinated science, jista' l-Ministru jara x'se jiġri mill- għalliema li kienu jgħallmu l-Fiżika, l-Bioloġija u l-Kimika?

Kif se jiġi assigurat li l-aktar għalliema adatti se jgħallmu s-suġġett relevanti?

X'se jiġri mill-istudenti fl-aħħar klassijiet tas-sekondarja li se jersqu għall-eżamijiet tal-MATSEC?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Kurrikulu Minimu Nazzjonali, f'paġna 81, b'rifernza għax-Xjenza Koordinata jgħid li biex il-pass ta' l-introduzzjoni tax-Xjenza Koordinata jirnexxi, "l-istituzzjonijiet post-sekondarji u l-Universita` ta' Malta jridu jirreformaw il-progrmmi tagħhom.

Sakemm il-ftehim isir realta` konkreta, id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni se tibqa' tħaddem is- sistema ta' speċjalizzazzjoni fix-xjenza mit-tielet sena tal-livell sekondarju".

Għalhekk mhux se jkun hemm studenti fl-aħħar klassijiet tas- sekondarja li jersqu għall-eżamijiet tal-MATSEC qabel ma' dawn l-eżamijiet tal-MATSEC kif ukoll il-kwalifiċi meħtieġa għad-dħul fil-korsijiet fl- Universita` jkunu qegħdin fuq din il-linja.

Id-Diviżjoni qegħda taħseb ukoll għat-taħriġ meħtieġ għall-għalliema biex jgħallmu dan is-suġġett u dan ikun miftuħ ukoll għal min issa qed jgħallem il-Fiżika, il-Bijoloġija u l-Kimika.

KUNTRATTI - XIRI TA' KARTI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid u jikkonferma li wara li d-Dipartiment tal- Kuntratti ħareġ tenders biex jinxtraw minn kuntrattur l-karti A4 bil- watermark MG, liema proċess għadu għaddej, intefgħet tender minn kuntrattur partikolari li poġġa prezz baxx ħafna li allura jista' jagħti lok għal abbuż?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-prezzijiet mitfugħa b`rispons għall-avviż CT 48\2000 `Period Contract for the Supply of Xerographic Paper` ġew ippublikati fin-Notice Board tad-Dipartiment tal- Kuntratti fl-istess jum li għalqu l-offerti jiġifieri 7 ta` Marzu 2000.

Għaldaqstant mhux il-każ li nikkonferma jew le jekk intefax xi prezz baxx għax il-prezzijiet huma ppubblikati, jista` jarahom kullħadd u sta` għal min jarahom jiddeċiedi jekk xi prezz huwiex baxx ħafna jew le.

Inżid ngħid li f`każ bħal dawn mhux il-prezz biss li jgħodd imma l- kwalita` tal-karta li tkun qed tiġi offruta.

Ma l-offerta kellhom jintbgħatu kampjuni tal-karta u dawn il-kampjuni jintbgħatu lill- laboratorju nazzjonali biex jiġu ttestjati viz-a-viz l-ispeċifikazzjonijiet ta` l-offerta.

Ma tiġi aċċettata l-ebda offerta jekk il-kampjun ma jgħaddix mit-test.

Naħseb li jkun tajjeb niġbed l-attenzjoni ta` l-Onor.

Interpellant illi meta jiġi deċiż min se jingħata l-kuntratt u toħroġ il-letter of acceptance id-Direttur tal-Kuntratti joħroġ ċirkolari lill-Kapijiet tad-Dipartimenti u l-Korpi Parastatali fejn jinformhom min hu l-kuntrattur, il-prezzijiet aċċettati, il-fatt li l-karta trid tkun water marked bil-GM u li kultant żmien kampjuni tal-karti li jinxtraw għandhom jiġu mingħuta għat-testing mill-ġdid biex jiġi żgurat li l-karta tkun l-istess kwalita` bħall dik li biha ntrebaħ il-kuntratt.

L-ebda kap ta`dipartiment ma jista` jixtri karta, f`dan il-każ għall- photocopy jekk mhux mingħand il-kuntrattur approvat mill-Gvern u bil-prezz u l-kwalita` aċċettati inkluża l-watermark.

Nikkonkludi billi ngħid li prezz għoli ma jfissirx l-eliminazzjoni ta` l- abbuż.

L-abbuż jinqered jekk il-kapijiet tad-dipartimenti u l- korporazzjonijiet parastatali jimxu mad-direttivi li jkun hemm fiċ- ċirkolari msemmija.

MOSTA - GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid hux prudenti li fil-Mosta, l-gwardjani lokali qegħdin jħarrku u joħorġu ċitazzjonijiet lill-vetturi direttament konnessi mas-servizz ta'funeral li jkunu qegħdin ipparkjati faċċata tal- knisja sakemm jinħareġ it-tebut fi triqtu għaċ-ċimiterju?

Jista' l- Ministru jara li għandu jkun hemm ftit bon sens u li wieħed fil-ħajja ta' kuljum għandu jkun prattiku?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali b`personalita` legali distinta.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita' billi l-funzjoni li qed jirriferi għaliha, fil-fatt hija waħda mir-responsabilitajiet tal-kunsilli.

BHEJJEM - TESTIJIET TAD-DEMM

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta saru l-aħħar testijiet tad-demm fuq il-bhejjem li jipproduċu l-ħalib bħal nagħaġ, baqar u mogħoż fil-Mosta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-irziezet kollha li jrabbu l-bhejjem tal-ħalib isirilhom testijiet tad-demm kull sitt xhur.

L-aħħar li sar dan l-eżerċizju fuq razzett fil-Mosta kien fid-29 ta' Frar, 2000.

SERVIZZI ĊIVILI - KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma dawk l-uffiċjali għolja fid-dekasteru tiegħu li huma ntitolati li jkollhom il-karozza mikrija jew mogħtija lilhom mill- gvern anke wara l-ħin normali tax-xogħol?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-uffiċjali għolja fid- dekasteru tiegħi li huma ntitolati li jkollhom karozza tal-Gvern jew tal- kiri anke wara l-ħin normali tax-xogħol huma: Is-Segretarju Permanenti, is-Segretarju tal-Kabinett, l-ex Segretarju tal- Kabinett, id-Diretturi Generali, id-Diretturi, il-Kummissarju Elettorali Prinċipali, is-Segretarju tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku, ir- Registratur tat-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji, il-Kap tad- Defence Section, il-Prinċipal Information Officer u dawk il-persuni fis- Segretarjat Privat tiegħi li huma ntitolati għal karozza skond id-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats li tpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra fit-2 ta' Novembru, 1998.

Fl-EU Negotiations Secretariat hemm tliet Negotiations Coordinators li huma ntitolati għal karozza waqt li Research Analyst għandha car allowance.

Fil-Forzi Armati dawk il-fizzjali li għandhom il-grad ta' Logutenent Kurunell jew ogħla għandhom il-faċilita li jużaw staff car u sewwieq għal waqt il-ħin tax-xogħol kif ukoll għal obbligi uffiċjali wara l-ħin.

Fil-Management Efficiency Unit hemm persuna waħda li għandha karozza mikrija mill-Gvern, filwaqt li 13-il persuna oħra fil-kariga ta' manager, managing consultant u consultant jingħataw allowance biex jużaw il-karozza privata tagħhom fuq ix-xogħol uffiċjali tal-unit.

Fil-MITTS Ltd ic-Chief Executive Officer huwa ntitolat li jkollu karozza, anki wara l-ħin normali tax-xogħol.

Hemm 42 uffiċjal għoli ieħor li għandhom allowance biex jużaw il-karozza privata tagħhom fuq ix-xogħol uffiċjali.

PIXXINA NAZZJONALI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix-xogħlijiet li qed isiru fil-Pixxina Nazzjonali humiex isiru bil-permessi meħtieġa jew le?

Jista' jgħid x'xogħlijiet qed isiru?

Liema huma dawk ix-xogħlijiet li għandhom bżonn permess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħlijiet li qed isiru fil-Pixxina Nazzjonali huma:

* Manutenzjoni ta' bini/faċilitajiet eżistenti * Tlestija ta' struttri eżistenti fi Blokk 'A' biex jiġu pprovduti uffiċċji għall-Kumitat Olimpiku Malti * Tlestija ta' sular intermedju * Stallazzjoni ta' servizzi fl-East Block * Tlestija ta' fitness centre fil-post fejn kien hemm uffiċini ta' l-A.S.A.

Informat ukoll li l-applikazzjonijiet għall-permessi meħtieġa ġew sottomessi lill-awtoritajiet kompetenti. -----------