MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 390 L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 390

L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 11 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 340

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 340

TQEGĦID TA' KARTI 345

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AMMINISTRAZZJONI TA' ARTIJIET (L-EWWEL QARI) 345

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' GĦAS-SAĦĦA U S-SIGURTA' FUQ

IL-POST TAX-XOGĦOL(IT-TIENI QARI)

OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY AUTHORITY BILL (SECOND READING) 346

AGGORNAMENT 364

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 369

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 389 li saret fl-10 ta' Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Chris Agius) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm daħlu mpjegati ġodda maċ- ċivil u korpi parastatali minn Settembru 1998 sal-lum?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li bejn Settembru 1998 u l-aħħar ta' Awissu 2000 ġew impjegati 1839 ħaddiem ġdid mas-servizz pubbliku.

Fl-entitajiet governattivi li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħi tul l-istess perijodu ġew impjegati 77 ħaddiem ġdid.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista li turi n-numru ta' l-impjegati u l-grad tagħhom.

ST.

JAMES HOSPITAL - MRI SCAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru MRI scans f'St. James f'Ħaż-Żabbar bejn l-1997 u l-2000?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): In-numru ta' pazjenti li ntbagħtu f'St James għal MRI scan kien hekk: 225 fl-1997, 328 fl-1998, 485 fl-1999 u 162 fis-sena 2000, total ta' 1200.

(Interruzzjonijiet)

Nista' ngħid li minn mindu bdew isiru l-MRI scans fl-Isptar San Luqa, cioe' mill-11 ta' April ta' din is-sena sat-3 ta' Ottubru, saru 832 proċedura.

Meta ngħid proċedura nkun qed infisser li jekk pazjent ikollu bżonn scan ta' rasu u ieħor ta' dahru, dawk jitqiesu bħala żewġ proċeduri differenti.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR NOEL FARRUGIA: Allura b'riżultat t'hekk bdiet tonqos il-waiting- list jew għadna fejn konna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR LOUIS DEGUARA: L-ewwelnett irrid niċċara li meta kienu jsiru l-MRI scans fil-privat dejjem kien hemm ċertu limitu li ma stajniex naqbżu u fil- fatt l-average totali kien ta' bejn il-25 u t-30 fix-xahar.

Trid ukoll iżżomm quddiem għajnejk li meta tiġi biex toffri proċedura ġdida l-ewwel tkun trid teħles mill-backlog - u ċertament li kien hemm backlog - imma mhux hekk biss għax anke talbiet ġodda jibdew deħlin b'ritmu ħafna aktar mgħaġġel.

Barra minn hekk l-MRI scan huwa xi ħaġa sofistikata ħafna u r-riżultati ma tistax takkwistahom billi tagħmel testijiet ordinarji u allura jkun hemm it-tendenza li għal kull ħaġa ta' xejn jintalab dan is-servizz.

Kien għalhekk li meta bdejna nħaddmu l-MRI scan, daħħalna ċerti protokolli biex naraw li t-talbiet ikunu ġustifikati.

Hemm limitu kemm tista' tuża dan is- servizz kemm minħabba l-istaff kif ukoll minħabba l-limitazzjoni fit- tħaddim ta' l-apparat stess.

Jiena kont għedt mall-ewwel li bl- introduzzjoni ta' dan is-servizz m'aħniex se neliminaw il-waiting list imma pjuttost se nżiduha, kif jiġri kull meta nintroduċu proċedura ġdida.

Per eżempju, meta kienu jsiru l-operazzjonijiet tal-qalb - kulħadd jiftakar li dawn kienu jsiru barra minn pajjiżna u kienu jkunu limitati - konna nibdew nagħmlu l-investigazzjoni minn kmieni biex nidentifikaw min għandu bżonn jagħmel il-bypass.

Fil-fatt illum qegħdin isiru madwar 1,700 operazzjoni, fejn qabel konna nagħmlu mal-100 operazzjoni fis-sena.

Anke fil-każ ta' operazzjonijiet oħrajn li qabel ma kenux available, bħal fil-każ tal-hip jew knee replacement, kien ikollna backlog mhux ħażin u għad għandna waiting-list twila.

Għalhekk naħseb illi jagħmel sens li jkollna dawn il-protokolli biex niżguraw li dawk il-każi li jsirilhom l-MRI scan, naqduhom fl-iqsar żmien possibbli.

AVJAZZJONI ĊIVILI - TRANSFERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000 lill- ħaddiema tad-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili?

Jista' jagħti r- raġunijiet għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid jekk hemmx il- ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li bejn il-5 ta' Jannar u l-10 ta' Settembru, 2000 ħaddiem wieħed biss ġie ttrasferit.

Dan il-ħaddiem kien għażel li jibqa' mal-gvern wara l-1 ta' Mejju, 1998 iżda kien baqa' jagħmel xogħol ma' l-MIA sa Marzu 2000.

F'dan l-istess perijodu l-MIA plc iddikjarat li ma kellhiex aktar bżonn tas-servizzi tiegħu u peress li ma kienx hemm xogħol għalih fid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili, dan ġie ttrasferit f'dipartiment ieħor tal-gvern.

GARAXX TAL-GVERN - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-garaxx tal-gvern mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru 2000?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi impjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw għall-imsemmi mpjieg, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li ma' ġewx impjegati ħaddiema ġodda mal-garaxx tal-gvern bejn il-5 ta' Jannar u l-10 ta' Settembru, 2000.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR NOEL FARRUGIA: Jirriżultalu l-Ministru li fil-garaxx tal-gvern hemm talba pendenti biex jiġu mpjegati aktar nies b'ċertu skills partikolari sabiex ix-xogħol ikun jista' jitħaffef u ma jkunx hemm backlog?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR JOSEF BONNICI: Jiddispjaċini imma m'għandix din l-informazzjoni fil- file u allura nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil-miktub lill-ministru konċernat.

PTA - TRANSFERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000 lill- ħaddiema tal-public transprt authority?

Jista' jagħti r-raġunijiet għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid jekk huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li ma ngħataw l-ebda trasferimenti mill-5 ta` Jannar sal-10 ta` Settembru 2000 lill-ħaddiema ta` l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku.

SERVIZZ ĊIVILI - TRANSFERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill- 5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema?

Jista' jagħti r- raġunijiet għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid jekk huwiex il- ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li fis-servizz pubbliku ġew approvati 122 transfer mill-management and personnel office bejn il-5 ta' Jannar u l-10 ta' Settembru, 2000.

Dawn jikkonċernaw ċaqliq ta' nies minn ministeru għall-ieħor u r-raġunijiet għalihom kienu hekk: 94 fuq talba ta' l-impjegati stess, 21 minħabba esiġenzi tas-servizz, u sebgħa biex l- impjegati jaħdmu fis-segretarjati privati ta' ministri jew segretarji parlamentari.

Ingħataw tliet transfers minn dipartiment għal ieħor fl-uffiċċju tiegħi tul l-istess perijodu; wieħed kien għas-segretarjat privat, wieħed fuq esiġenzi tas-servizz u l-ieħor fuq għażla ta' l-impjegat.

Tagħrif dwar transfers li ngħataw minn dipartiment għal ieħor f'ministeri oħra bl-approvazzjoni tas-segretarji permanenti rispettivi għandu jintalab mill-ministri kkonċernati.

It-trasferiment ta' ħaddiema fis-servizz pubbliku huwa proċess kontinwu u jsir kemm għall-ġid tas-servizz kif ukoll tal-ħaddiema nfushom.

AFM - TRANSFERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill- 5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema ta' l-AFM?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li fil-perijodu bejn il-5 ta' Jannar u l-10 ta' Settembru, 2000 kien hemm 83 posting bejn reġiment u ieħor u 58 posting bejn kumpanniji fl-istess reġiment.

Kien hemm ukoll trasferiment ta' għaxar ħaddiema pajżana mill-forzi armati għal ma' dipartimenti tal-gvern, u tlieta minn dipartimenti tal-gvern għal mal- forzi armati.

Rigward il-mistoqsijiet l-oħra, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

12487 f'seduta nru.

PTA - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-awtorita' tat-trasport pubbliku mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ħaddiema ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi impjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw għall-imsemmi mpjieg, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li żewġ ħaddiema mas-servizz pubbliku ġew trasferiti ma' l- awtorita' dwar it-trasport pubbliku bħala transport assistants b'effett mill-1 t'Awissu, 2000.

Dan sar wara sejħa għal applikazzjonijiet permezz ta' ċirkolari Nru. 1/2000 maħruġa mill-management and personnel office ta' l-uffiċċju tal-prim ministru.

KOMUNITA' ISLAMIKA - ĊIMITERJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinformani bl-iżviluppi dwar l-art li fuqha mistenni li jinbena ċimiterju għall-komunita' Islamika f'Malta?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali) (f'isem il- Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat illi l-art li fuqha mistenni jsir ċimiterju għall-komunita` Islamika f`Malta diġa` ġiet identifikata u bħalissa qed jiġi ffinalizzat il-ftehim li se jiġi ffirmat fil-futur qarib.

KOMUNITA' ISLAMIKA - ĊIMITERJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinformani bl-iżviluppi tat-talba tal-komunita' Islamika f'Malta sabiex jinbena ċimiterju għall-komunita' msemmija?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-applikazzjoni dwar sit għall-bżonnijiet tal-komunita' Islamika bħala ċimiterju ġiet ikkonsidrata mill-general services board, fejn ġie deċiż li ma hemm l-ebda oġġezzjoni għal din l-applikazzjoni fir-rigward tas-saħħa pubblika.

Għaldaqstant nissuġġerixxi li tali mistoqsija tiġi riferuta lill-ministru responsabbli mill-awtorita' ta' l-ippjanar peress li hemm il-bżonn ta' approvazzjoni mit-tali awtorita'.

OMMIJIET XEBBIET - CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' ommijiet xebbiet li bdew jieħdu għall-ewwel darba ċ-children allowance matul l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena?

Kemm kien in-numru ta' ommijiet xebbiet li matul l-istess perijodu rreġistraw talba għaċ-children allowance għaliex kellhom aktar tfal?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rata ta' l-allowance ma tiddependix mill-istat ċivili ta' min japplika iżda mid-dħul finanzjarju fis-sena ta' qabel u min-numru ta' tfal li għandu fil-kustodja effettiva tiegħu.

Nista' ngħid ukoll li qatt ma nħasset il-ħtieġa li tinżamm statistika ta' kif huma mqassmin dawk kollha li japplikaw għall-allowance tat-tfal għall- ewwel darba jew għax ikollhom tfal oħra.

Fil-formola ta' l-applikazzjoni ma jkunx hemm din l-indikazzjoni u allura ma tiġix recorded fid-database tad-dipartiment.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR NOEL FARRUGIA: Billi jidher li din is-sitwazzjoni għadha fi stadju ta' żvilupp, ma jaħsibx il-Viċi Prim Ministru li jkun aħjar li fuq il- formola ta' applikazzjoni ninkludu ċerti dettalji speċifiċi, ħalli d-data tkun anke tista' tintuża minn organizzazzjonijiet volontarji allura jkunu f'pożizzjoni aħjar li jaraw kif jistgħu jagħtu xi forma ta' support lil dawn l-ommijiet xebbiet?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, jiena nixtieq li jkolli l-informazzjoni kollha kif qed jissuġġerixxi l-Onor.

Membru, pero' fl-istess ħin irrid nibbilanċja ma' bżonn ieħor li jinħass b'mod evidentissimu fid-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Is-sistemi li għandna - fejn l-informazzjoni tintalab mingħand l-individwu u jintużaw formoli kontra formoli - huma kkomplikati b'mod inkredibbli u allura qegħdin naraw nistgħux nissimplifikawhom.

Jiena naħseb li l-ewwelnett irridu nissimplifikaw il-liġi tas-sigurta' soċjali billi nagħmlu steamlining qawwi ta' ċerti affarijiet li huma komuni bejn il-benefiċċji kollha.

Nemmen li ċerti benefiċċji għandhom jiġu assorbiti f'benefiċċji oħrajn biex nissimplifikaw il-proċedura u nagħmlu l- proċess aktar mifhum mill-pubbliku in ġenerali għax mhux sew li f'dipartiment tispiċċa jkollok erba' persuni biss li jkunu tekniċi.

Naturalment jekk lill-benefiċjarji titlobhom informazzjoni li teknikament ma jkollha x'taqsam xejn mal-benefiċċju li jkunu qed jitolbu tista' toħloq dilemma - jiġifieri minn banda dik l-informazzjoni tista' tkun utli ħafna għall-analisi tal-qagħda soċjali fuq livell nazzjonali, pero' mill-banda l- oħra ma tkunx rilevanti għall-benefiċċju partikolari; per eżempju, f'dan il-każ m'huwiex relevanti jekk min qed japplika għaċ-children allowance tkunx omm xebba jew omm miżżewġa - u allura rridu naraw jekk meta nitolbu ċerta informazzjoni nkunux qed nikkomplikaw aktar l-affarijiet.

S'issa l-parir li qed ningħata huwa li ma jaqbilx li nikkomplikaw iżjed is-sitwazzjoni u allura din l-informazzjoni partikolari li hija importantissima, se nippruvaw inġibuha minn sorsi oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR NOEL FARRUGIA: Naturalment iċ-children allowance tingħata biex it- tfal ikollhom upbringing tajjeb, iżda lili jirriżultali li għalkemm numru ta' ommijiet xebbiet jirrikorru għand id-dipartiment biex jesprimu d- diffikultajiet soċjali li jiltaqgħu magħhom, min-naħa tad-dipartiment dawn l-ommijiet m'humiex qed jingħataw l-attenzjoni meħtieġa.

Għalhekk nemmen li għandna naħsbu f'xi sistema oħra biex niġbru dan it-tip ta' tagħrif li permezz tiegħu d-dipartiment ikun jista' jindirizza l-veru bżonnijiet soċjali ta' dawn l-ommijiet xebbiet.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Jekk qed nifhem sew, l-Onor.

Farrugia qed jgħid li meta omm xebba jkollha t-tieni u t-tielet tarbija m'hijiex qed issib appoġġ mid-dipartiment.

Fil-fatt is-sistema mhux hekk taħdem.

Jekk tkunx omm xebba jew omm miżżewġa ma tagħmel l-ebda differenza u l-proċedura f'dan is- sens hija sempliċi.

Meta tapplika għaċ-children allowance, l-omm trid tindika fl-applikazzjoni jekk hijiex tapplika għall-ewwel, għat-tieni jew għat-tielet tarbija, tagħmel dikjarazzjoni tad-dħul li kellha matul is-sena ta' qabel, u mbagħad il-komputazzjoni tinħadem b'mod awtomatiku u m'hijiex xi ħaġa fid-diskrezzjoni tad-dipartiment.

L-equation ta' l-ammont ta' flus li bniedem ħaqqu jieħu bħala children allowance jiddependi fuq kemm għandu tfal u fuq l-income li jkollu.

Infatti li qed nippruvaw nagħmlu bħalissa hu li l-proċess nagħmluh aktar awtomatiku.

Proprju fil-ġranet li ġejjin se ssir laqgħa mal-kummissarju tat-taxxi interni biex naraw nistgħux insibu metodu kif nevitaw il-komplikazzjonijiet kbar li jkollna għal ħabta ta' Mejju u Ġunju meta 45,000 ruħ imorru biex jimlew l-applikazzjonijiet u jagħtu d-dettalji tagħhom.

Qed naraw nistgħux inħeffu parti minn dak il-proċess billi nġibu l-informazzjoni direttament mingħand il-kummissarju tat-taxxi interni, din tiġi ċċekkjata elettronikament ma' informazzjoni oħra - dwar id-dħul u l-assi kapitali ta' dak li jkun - u awtomatikament jinħadem il-benefiċċju.

Aħna qed nippruvaw nużaw policy li biha l-benefiċċju jkun maħdum tajjeb u mhux wara li jingħata niskopru li d-dikjarazzjoni kienet żbaljata jew falza, jew id- dipartiment ikun għamel żball u mbagħad ikollok tgħaddi minn battikata sħiħa biex tiġbor il-flus lura.

Dan huwa proċess sempliċi u awtomatiku li bih il-benefiċċju jinħadem b'mod awtomatiku u jingħata lill-persuna li tkun intitolata għalih.

Assolutament m'hijiex kwestjoni ta' appoġġ jew mhux appoġġ lil ommijiet xebbiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Joe Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar id-dipartiment taż-żgħażagħ u sports u persuni li jokkupaw karigi fi ħdan l-istess dipartiment, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

19847; u

Lista li turi l-membri tal-kumitati maħtura sabiex jorganizzaw il- logħob tal-pajjiżi ż-żgħar li se jsiru f'Malta fis-sena 2003, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il- Ministru Joe Borg.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AMMINISTRAZZJONI TA' ARTIJIET

ONOR JOE BORG: F'isem il-Ministru ta' l-Intern, nipproponi l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar l-Amministrazzjoni ta' Artijiet tal- Gvern".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att dwar l- Amministrazzjoni ta' Artijiet tal-Gvern'' ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA' GĦAS-SAĦĦA U S-SIGURTA' FUQ IL-POST TAX- XOGĦOL

OCCUPATIONAL HEALTH AND SAFETY AUTHORITY BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-10 ta' Ottubru, 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, naħseb li din hija waħda mil-liġijiet li f'din il-Kamra kulħadd jaqbel ma' l-għanijiet tagħha għax qed nitkellmu dwar is-fuq sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Però l-oppożizzjoni diġà rreġistrat li ma tistax tifhem għalfejn hemm bżonn li nwaqqfu awtorità biex intejbu s-sigurtà fuq il-postijiet tax-xogħol.

Ma tantx trid wisq biex tinduna li l-iskop veru ta' din il-liġi huwa biex il-gvern jagħmel il- bidliet leġislattivi meħtieġa ħalli s-sistemi u r-regoli ta' pajjiżna jkunu konformi ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien nista' nsemmi ċerti inċidenti, uħud minnhom fatali, li għaddew minnhom il-ħaddiema, partikolarment dawk li jaħdmu fid-dipartimenti tal- gvern, li minkejja li jeżistu ċerti obbligi li jirregolaw is-sigurtà fuq il- post tax-xogħol, xorta rriżulta li kien hemm nuqqasijiet u fil-fatt sal-lum għad hemm nuqqasijiet.

Se nsemmi dawn l-inċidenti sabiex noħroġ iktar l- argument ta' l-oppożizzjoni li hija ħrafa li biex intejbu s-sigurtà fuq il- post tax-xogħol hemm għalfejn noqogħdu nidħlu fi spiża biex issir awtorità.

Kieku kellna nagħmlu analisi sobrija ta' ċerti rapporti u inkjesti li saru, wieħed jista' b'mod iktar organizzat u mingħajr ħafna diskors retoriku jwettaq bidliet li verament jindirizzaw is-sigurtà fuq il-post tax- xogħol u forsi ma narawx aktar ħaddiema jbatu u agħar minn hekk jitilfu ħajjithom.

Mr Speaker, inċident traġiku li naħseb għadu frisk fil-memorja tad- deputati ta' din il-Kamra kien taż-żagħżugħ Kevin Vella, li f'Ġunju ta' l- 1991 kien waqa' fil-bitħa ta' dan il-palazz u ta' età żgħira tilef ħajtu fuq il-post tax-xogħol.

Jien naf il-ġenituri tiegħu u nista' nifhem x'ħassew huma u x'ħassew sħabu dakinhar.

Jiddispjaċini ngħid li minkejja li ġara dan l-inċident traġiku, li minħabba l-esiġenzi tas-servizz - almenu hekk jingħad - żagħżugħ tqabbad jagħmel xogħol li ma kienx tal-grad tiegħu u spiċċa biex waqa' minn għoli ta' 40 pied u tilef ħajtu, sal-lum għadna ma nafux x'inhi l-pożizzjoni ta' ħaddiema oħra bħalu f'każ li jitqabbdu jagħmlu xogħol li ma jkunx tal-grad tagħhom u jispiċċaw ikorru.

J'Alla ma jkollniex inċidenti fatali imma jkun xi jkun l-inċident, dan huwa suġġett li aħna rridu nittrattaw bis-serejtà.

Is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol m'hijiex kwestjoni ta' awtorità imma hija kwestjoni ta' responsabbiltà, li ma nħallux kollox jibqa' għaddej u l-mejjet jieħu t-tort, bil-familjari u l- ġenituri jbatu l-konsegwenzi b'sofferenza tremenda.

Jiddispjaċini ngħid li minkejja li kien ġara dan l-inċident traġiku, għadni nara ċerti xogħlijiet isiru fil-bitħa tal-palazz fejn ftit jittieħdu miżuri ta' sigurtà biex dawn il-ħaddiema jkunu protetti waqt li jkunu qed jagħmlu x- xogħlijiet.

Din hija xi ħaġa li għandha tmiss il-kuxjenza ta' kulħadd, l- iktar tal-ministru responsabbli minn dan id-dekasteru.

Sur President, bl-ebda mod ma rrid nitfa' dell ikrah fuq il-ministru tal- lum, però hemm bżonn nirrealizzaw li dawn l-affarijiet ġraw - u qed ikomplu jiġru - u m'aħniex nifhmu l-urġenza li nindirizzaw is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Jekk m'hemmx din il-kuxjenza biex nagħmlu l-bidliet neċessarji fir-regolamenti u jinxtara l-equipment biex dawn il-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol ikollhom protezzjoni, ikun inutli li nwaqqfu din l-awtorità.

Qed nitkellem fuq il-palazz għax kif jgħidu l-Ingliżi charity begins at home.

Per eżempju, darba filgħodu skantajt meta rajt electricians jiġru fuq is-soffitt li għandna f'din il-Kamra biex jibdlu t-tubi.

Tajjeb li jkun hawn xi sistema ta' high-up biex meta jkun hemm bżonn jinbidel xi tubu l-ħaddiem ma jkollux għalfejn jieħu s-sogru li jitla' jimxi fuq dawn is- soffitti.

Dawn huma affarijiet li jekk min hu responsabbli mhux se jifhem li rridu ninvestu fis-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u billi jkollna l- għodda neċessarja, jiddispjaċini ngħid li jkun inutli li naħsbu li permezz ta' awtoritajiet bħal dawn se nibdlu l-mentalità u tibda tittieħed azzjoni.

Nikkondividi dak li qal il-kelliemi ewlieni tal-Partit Laburista għall- edukazzjoni, l-Onor.

Evarist Bartolo, fis-sens li hemm bżonn nedukaw lit- tfal tagħna minn età żgħira.

Fi żmien il-gvern Laburista, b'koperazzjoni bejn il-ministeru ta' l-edukazzjoni u l-ministeru ta' l-agrikoltura, konna kkordinajna l-programm hands-on farming biex it-tfal ta' l-iskejjel sekondarji ikollhom esperjenza first-hand tal-biedja u tat-trobbija ta' l- annimali domestiċi kif ukoll annimali ta' produzzjoni.

Il-biedja hija vasta għaliex apparti t-trobbija ta' l-annimali għall-produzzjoni tal-laħam u tal-ħalib u prodotti tagħhom, hemm ħafna setturi li huma relatati mal- biedja, fosthom il-bejjiegħa tal-laħam u dawk tal-pet shops.

Ma nafx kemm jingħata biżżejjed appoġġ lil dawn is-self-employed biex tkun imħarsa s- sigurtà fuq il-post tax-xogħol tagħhom.

Għalhekk il-gvern preċedenti Laburista kellu l-għan li barra li jniedi programm ta' hands-on farming, jgħallem lill-istudenti Maltin dwar is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol ħalli meta għada pitgħada dawn l-istudenti jkunu ħaddiema f'dan is-settur, ikunu jafu kif jipproteġu lilhom infushom.

Naturalment, apparti fis-setturi li diġà semmejt, wieħed jeħtieġ ikun aġġornat dwar is-sigurtà fuq il-post tax- xogħol anke fil-qasam tas-sajjieda, tar-raħħala jew ħaddiema fl-ipproċessar ta' l-ikel.

Nixtieq nenfasizza kemm huwa importanti li dan ix-xogħol jitkompla.

Jien ma nafx jekk għadhomx isiru laqgħat regolari kif kienu jsiru bejn l-istitut ta' l-agrikoltura ta' l-università u d-dipartiment ta' l-agrikoltura u d- dipartiment ta' l-edukazzjoni biex jiġi diskuss kif jistgħu jitwettqu programmi ta' edukazzjoni ta' dan it-tip li semmejt.

Qed insemmi din ir- realtà prattika biex noħroġ il-punt tal-kritika li qed tagħmel l- oppożizzjoni li biex nagħmlu dawn il-bidliet u norganizzaw dawn l- istrutturi, m'hemmx għalfejn noqogħdu nisparpaljaw flus il-poplu biex inwaqqfu awtorità meta nistgħu nonfquhom għal affarijiet li jagħmlu ħafna iktar sens.

Per eżempju, hemm avviż legali, jidhirli ta' l-1983, li jgħid li r-raħħala li jieħdu ħsieb it-tjur u l-bhejjem iridu jieħdu t-tilqim kontra t-tetnu minħabba n-natura tax-xogħol tagħhom.

Barra minn hekk, permezz ta' l-istess l-avviż legali huma marbuta li jieħdu wkoll booster injection kull ħames snin, imma jiddispjaċini ngħid li mill-1993 'l hawn dawn l-affarijiet ma baqgħux jiġu mgħarrfa lill-bdiewa u lir-raħħala.

Qed ngħid hekk bl-ebda kritika lejn ħadd imma biex nuri kemm huwa importanti li flok ninvestu fl-abbozzi li jwaqqfu awtoritajiet, insaħħu dak li diġà jeżisti fejn tidħol is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol fil-ħajja ta' kuljum.

Illum rari tisma' koperativi kemm tal-bdiewa kif ukoll tar-raħħala li josservaw ir-regolamenti dwar is-sigurtà tal-ħaddiema fis-settur tal-biedja li, nerġa' ngħid, jinkludi firxa wiesgħa ta' ħaddiema self-employed f'oqsma anċillari għal dik l-industrija, u anke ġo fabbriki tal-produzzjoni u l- ippakkjar ta' prodotti ta' l-ikel.

Jekk inħarsu lejn l-istatistika bejn l-1979 u l-1998, insibu li minn 3,201 ħaddiem li kienu jaħdmu fl-industrija tal-preparazzjoni ta' l-ikel, kien hemm 250 inċident fuq il-post tax-xogħol.

Fl-opinjoni tiegħi fl- industrija tal-preparazzjoni tal-prodotti ta' l-ikel ma jsirux inkjesti bis-serjetà bil-għan li jitqiegħed ċertu apparat protettiv fuq il-post tax- xogħol.

Irridu naraw li kulħadd jimxi mar-regolamenti li titlob is- sigurtà.

Waħda mill-affarijiet li kont ninnota kienet li f'uħud mill- kumpanniji li jippreparaw l-ikel ikollhom bżonn jixtru, per eżempju, l- ingwanti biex iqattgħu t-tiġieġ.

U għal raġunijiet ekonomiċi minflok jixtru ngwanti li huma ta' kwalità tajba biex il-ħaddiema jipproteġu lilhom infushom, insibu li jinxtraw ingwanti inferjuri għaliex orħos.

Allura meta jinqala' inċident il-management ikun kopert li huwa qed jobdi r-regolamenti ta' safety għaliex il-ħaddiem għandu l-ingwanti, però jirriżulta li l- ingwanti ma jkunux up to standard biex jipproteġu tajjeb lill-ħaddiema.

Dan qed ngħidu biex niġbed l-attenzjoni li l-osservazzjoni ta' dawn ir- regolamenti ta' safety hija marbuta mas-sens ta' responsabilità li għandu jkollu l-employer iktar milli biex wieħed jobdi l-liġijiet.

Nerġa' ngħid li jekk aħna konvinti minn dawn l-affarijiet m'hemmx bżonn noqogħdu niddiskutu biex inwaqqfu awtorità, imma rridu nieħdu dawn il-miżuri bis- serjetà.

Mr Speaker, dawn in-nuqqasijiet ma jeżistux biss fl-industrija tal- preparazzjoni ta' l-ikel imma jeżistu f'ħafna postijiet oħrajn, u dawn l- affarijiet m'għandhomx jiġru f'pajjiżna.

Per eżempju, għal xi snin f'pajjiżna kienu jidħlu helmets li jintużaw mis-sewwieqa tal-muturi u anke mil-pulizija tat-traffiku, helmets li ma kenux up to standard.

Allura kien jiġri li postman jew pulizija li qed jaqdi dmiru jkollu helmet li effettivament ma jindirizzax il-bżonnijiet ta' din il-kategorija ta' ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.

Jien għalhekk ngħid li dawn l-affarijiet iridu jiġu trattati b'iktar serjetà.

Per eżempju, ma tingħatax edukazzjoni biżżejjed kif għandhom jintlibsu dawn il-helmets, fis-sens li meta jintlibes il-helmet għandu jinżamm magħluq.

Għadni sal-lum nara kemm postmen u kultant anke pulizija tat-traffiku li jkunu qed isuqu biċ-ċinga tal-helmet maħlula.

Din hija xi ħaġa sempliċi imma importanti li wieħed jirrimarkaha għax meta l-helmet ma jkunx maqful, malli wieħed ikollu inċident dan joħroġ u effettivament ma jservi ta' ebda protezzjoni.

Naturalment jien irrid nibbilanċja l-kritika tiegħi billi ngħid li s- sigurtà fuq il-post tax-xogħol ma tiddependix biss mil-lat ta investiment min-naħa tad-dipartiment biex jassigura li s-safety equipment li jkollu jkun ta' standard tajjeb, imma jrid ikun hemm ċerti responsabbiltajiet min- naħa tal-ħaddiem li jrid ikun informat kif jużah sewwa.

Nixtieq insemmi esperjenza li għaddejt minna meta kont naħdem bħala freight clerk mal-Mediterranean Oilfield Services.

Jien kont immur nirrilaxxa x-xogħol mill-cargo u meta kien ikun hemm ħaddiema neqsin kont nispiċċa nitla' jien fuq l-oil rig.

Niftakar darba l-istess supervisor kien bagħatni fuq oil rig li kien stazzjonat f'wieħed mill-baċiri tad- dockyard u spiċċajt tlajt xi disa' jew għaxar sulari taraġ dejjaq tal- ħadid, bl-ilma nieżel fuqi, mingħajr ma tawni mqar helmet biex jipproteġini, ħalli jekk Allaħares qatt taqa' xi ħaġa minn dak l-għoli kollu, jew almenu xi tip ta' ingwanti biex inkun nista' nqabbad ma' dak it- taraġ li trid titilgħu f'dak l-istorbju.

Li qed nipprova ngħid huwa li s- sigurtà fuq il-post tax-xogħol trid tkun imħarsa b'responsabbiltà u serjetà.

Jekk aħna m'aħniex se ninvestu biex ikunu enforced ir-regolamenti tas-sigurtà fuq il-post tax-xogħol se nibqgħu nisimgħu bi traġedji u inċidenti fatali fuq il-post tax-xogħol u nibqgħu nagħmlu l-inkjesti.

Jekk se nibqgħu laxki fl-obbligi tagħna jkun inutli li ngħaddu liġijiet jekk ma nkunux determinati li verament nimplimentawhom.

Jien diġa' għedt li hemm avviż legali li jobbliga lil kulmin hu konness mas-settur tal-biedja u tar- raħħala, jiġifieri l-produtturi tat-tjur, dawk li jrabbu l-bhejjem, inklużi pet shop owners, biex dawn jitlaqqmu kontra t-tetnu u jieħdu booster kull ħames snin.

Veru li dawn ir-raħħala forsi ma jiftakrux jeħduha regolarment, għalkemm huwa fl-interess tagħhom stess, imma l-koperativi kif ukoll l-awtoritajiet iridu jagħmlu monitoring ta' dawn l-affarijiet u jekk jaraw li xi ħadd mhux jimxi skond ir-regolamenti, iġibuh in line billi jfakkruh fl-obbligi tiegħu.

Dawn l-istrutturi diġà jeżistu, però hemm bżonn nerġa' ngħid iktar kuxjenza dwar dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, nixtieq insemmi wkoll in-nuqqas ta' sigurtà li hemm fil- portijiet, fejn hemm id-dgħajjes tas-sajjieda tagħna u anke ta' ħafna ċittadini Maltin u Għawdxin li għandhom xi tip ta' dgħajsa.

Veru għandna l- investiment ta' ċerti opri tal-baħar bħalma huma l-bastimenti l-kbar li jintużaw f'każ li jkun hemm bżonn ta' tifi ta' nar, imma mbagħad għandna ċerti nuqqasijiet u limitazzjonijiet li ftit nagħtuhom konsiderazzjoni.

Naturalment l-iktar li ssir konxju ta' dawn l-affarijiet huwa meta jinqalgħu l-inċidenti.

Hawnhekk nirriferi għall-inċident li ġara fix- Xemxija fejn inħarqu żewġ opri tal-baħar, waħda li tagħti servizz lit- turisti u l-oħra tas-sajd li kienet tintuża minn familja ta' sitt sajjieda full-time li kienu ilhom jistadu b'din l-opra tal-baħar 'il fuq minn 30 sena u sfortunatament inħarqet.

Wieħed jista' jifhem xi traġedja setgħet ġrat kieku dak l-inċident sar waqt il-ħin tax-xogħol, fejn numru ta' sajjieda jkunu qegħdin jinnavigaw id- dgħajjes tagħhom, u anke kif l-ispiża setgħet kienet ħafna akbar.

Lili qaluli li bil-bastimenti b'kollox dawn xorta ma setgħux joperaw.

Ma nafx jekk huwiex minnu jew le għax għadha għaddejja l-inkjesta.

Fil-fatt dawn iż-żewġ dgħajjes inħarqu kompletament u waqfu jaqbdu għax intlaħqu fl-aħħar ħinijiet u almenu laħqu pproteġew dgħajjes oħra.

Bastiment tas-sajd normalment ikollu bejn 600 u 700 gallun diesel, allura wieħed jista' jimmaġina x'diżastru jinqala' kieku Alla jħares qatt jisplodi waqt il-ħin tax-xogħol.

Għaldaqstant ikun utli kieku fil-portijiet tas-sajd, bħalma għandna l-winches, naraw li jkollna ċerti pompi ta' l-ilma ħalli meta jkun hemm każ ta' ħruq, is-sajjieda li jkunu fl-area jieħdu azzjoni mill-ewwel.

U forsi għada pitgħada anke d-dipartiment tal-protezzjoni ċivili jkun qed jagħmel monitoring ta' dawn is-sitwazzjonijiet.

B'hekk aħna nkunu qegħdin nilqgħu għal dawn id-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu u nħarsu s-sigurtà tan-nies li jaħdmu fuq il-baħar.

Sitwazzjoni oħra li tista' tkun ta' periklu għas-sigurtà ta' ċerti ħaddiema, għalkemm forsi hawn min jgħid li m'għandhiex x'taqsam, hija meta t-traffic-lights ikunu maqtugħa minħabba xi ħsarat.

Illum għandna l- wardens, allura meta jiġri hekk għaliex m'għandux ikun hemm warden jiġġestixxi s-sinjali hu biex iżomm il-kontroll tat-traffiku u jkunu jistgħu jaqsmu n-nies.

Per eżempju, jidhirli li l-bieraħ it-traffic-lights tal-Furjana kienu magħrufin u nimmaġina għadhom maqtugħin sal-lum.

F'ċirkostanzi bħal dawn għandu jkun hemm wardens tal-kunsilli li forsi jkunu mħallsa mingħand id-dipartiment tal-protezzjoni ċivili għaliex il- kunsilli lokali ma jaffordjawx dik l-ispiża.

Wieħed irid jifhem l-impatt li dawn it-traffic-lights ikollhom fuq is-sigurtà ta' ħaddiema li jkunu sejrin fuq il-post tax-xogħol u anke tal-ħaddiem li dmirijietu jitolbu li joħroġ fit-toroq biex iwassal messaġġi jew materjal ieħor, bħalma huma l- messaġġiera li jaħdmu mal-gvern.

Inkompli nibni fuq il-pożizzjoni ta' l- oppożizzjoni li tifhem li hemm strutturi fil-pajjiż biex jilħqu dan l- iskop, imma li teżisti telqa biex inwettqu l-bidliet li hemm bżonn.

Il- gvern jemmen li billi jagħmel liġi u billi jonfoq iktar flus f'awtoritajiet se jirranġa din it-telqa.

Fid-dinja tal-lum fejn nitkellmu fuq l- integrazzjoni ta' persuni b'diżabilità fuq il-post tax-xogħol, iktar u iktar huwa importanti li nieħdu ħsieb is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema.

Irridu nistudjaw in-nuqqasijiet li esperjenzajna matul dawn l-aħħar snin ħalli nkunu nistgħu nsaħħu l-istrutturi li diġà għandna biex nilħqu l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Wieħed irid jifhem li f'ħafna postijiet, speċjalment fl-iskejjel, hemm nuqqas ta' faċilitajiet u apparat biex jilqgħu għal ċerti diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu.

Ħafna skejjel inbnew wara l-gwerra jew kienu jintużaw mis-servizzi Ingliżi u hemm ċerti nuqqasijiet li wieħed ma jippretendix li għandu jkun hemm biex tkun imħarsa s-sigurtà ta' l-istudenti kif ukoll ta' l-għalliema.

Per eżempju, m'hemmx l-apparat meħtieġ f'każ li jkun hemm ħruq f'ċerti zoni ta' l-iskejjel.

Ħafna drabi l-għalliema jinformaw lis- surmast li jkun hemm bżonn xi maintenance fil-klassi jew biex tinbidel xi ħġieġa u minħabba li ddum ix-xhur biex issir, l-għalliem jispiċċa jagħmilha hu biex ma jħallix lill-istudenti b'dan l-inkonvenjent.

U mhux l-ewwel darba li spiċċa biex ikun vittma ta' xi inċident u l-istudenti jispiċċaw imorru ħażin għax jibqgħu mingħajr għalliem għal jiem twal.

Dawn huma sitwazzjonijiet li sal-lum għad m'għandniex kuxjenza biżżejjed dwarhom u lanqas il-gvern m'hu jirrealizza l-bidliet li għandna bżonn nagħmlu fis- soċjetà.

Jien iltqajt ma' ħabib tiegħi mill-Mosta li kien jaħdem ma' tar-refuse li waqt li kien qiegħed jiġbor l-iskart attakkah u gidmu kelb, u kawża ta' hekk qabditu marda fin-nervituri.

Veru li għadda bord però f'temp ta' ħames snin nefaq 'il fuq minn Lm4,000 f'kura, u x'ħa?

Għadda bord u sal- lum għadu ma ħax kumpens u naturalment wieħed jaf li meta inti titlef saħħtek f'età żgħira, billi tgħaddi bord ma jfissirx li inti komdu għaliex fiċ-ċirkostanzi xorta ma tkunx tista' tesperjenza l-ħajja fil-milja tagħha.

Dawn il-każi jridu jiġu investigati bis-serjetà għaliex nies bħal dawn jispiċċaw biex jitilfu l-futur tagħhom.

Mhux qed nirriferi għal dan il-każ biss imma konvint li tul is-snin ħafna ħaddiema messithom l-isfortuna li weġġgħu fuq il-post tax-xogħol u kellhom jiġu boarded out, irrispettivament jekk l-ammont ta' flus li jieħdu jlaħħaqx mal-ħtiġijiet tagħhom, sia jekk huma miżżewġin bil-familja, u sia jekk huma ġuvintur jew xebbiet.

Għalhekk jeħtieġ li nindirizzaw dawn is-sitwazzjonijiet fejn il-ħaddiema jispiċċaw vittma ta' inċidenti fuq il-post tax-xogħol, b'mod li l-ħaddiema tagħna jħossu li barra milli hemm is-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, hemm ukoll ir- rispett lejhom meta sfortunatament jispiċċaw vittma ta' xi inċidenti daqstant gravi li jkollhom itemmu l-karriera tax-xogħol ħesrem.

F'soċjetà li temmen li d-drittijiet tal-ħaddiem huma rispettati u salvagwardjati, wieħed għandu jifhem l-importanza li b'mod realistiku nindirizzaw dawn is- sitwazzjonijiet għaliex ikun inutili li nżidu s-sigurtà fuq il-post tax- xogħol u mbagħad, jekk kemm-il darba sfortunatament dan il-ħaddiem iweġġa', ma jingħatax l-għajnuna finanzjarja adegwata.

F'pajjiżi oħra u f'xi wħud mill-kumpanniji privati hawn Malta, dawn l- inċidenti huma koperti permezz ta' assigurazzjoni, imma ma nafx x'se tkun il-pożizzjoni tal-Gvern Malti fir-rigward tal-ħaddiema tiegħu.

Għalkemm il- gvern jgħid li se jnaqqas in-numru ta' ħaddiema, f'diversi mistoqsijiet parlamentari ntqal li qed jiżdied in-numru ta' ħaddiema.

U ħafna drabi naraw li ftit li xejn tingħata importanza lejn is-superviżjoni tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol f'dipartimenti governattivi.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Farrugia, imma wasal biex jiskadilek il- ħin.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Se nikkonkludi, Mr Speaker.

Jien nixtieq nappella biex nirriflettu ftit dwar kemm saru inċidenti li bi ftit attenzjoni stajna evitajna.

Kemm għandna liġijiet, kemm għandna regolamenti, kemm għandna strutturi biex iħarsu s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, u b'xi mod jew ieħor u minħabba diffikultà jew oħra qatt ma tajna kashom u warrabnihom għaliex id-dixxiplina mhix il-forti tagħna.

Għalhekk jien ngħid li aktar milli nonfqu l-flus biex nagħmlu awtoritajiet u nemendaw il-liġijiet sabiex ikunu konformi ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea, ejjew naraw li noħolqu sens ta' dixxiplina u sens ta' rispett veru lejn is-sigurtà fuq il-post tax- xogħol.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, qegħdin niddibattu abbozz ta' liġi li l-għan prinċipali tiegħu huwa biex titwaqqaf awtorità tas-saħħa u sigurtà fuq il-post tax-xogħol, li jkollha l- funzjoni li ġġib 'il quddiem u tissalvagwarda l-ġid tal-ħaddiema kollha f'kull tip ta' xogħol, u biex tiżgura li jinżammu l-livelli ta' protezzjoni ta' saħħa u sigurtà fuq il-postijiet tax-xogħol kif stabiliti b'regolamenti li għad iridu jsiru.

Dan l-abbozz ta' liġi żgur li ż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu fuqu fil-prinċipju.

Il-Partit Nazzjonalista kien ċar u speċifiku dwar dan fil-programm elettorali li bih rebaħ l-elezzjoni ta' l-1998.

Fil- fatt paragrafu 99 ta' dan il-manifest jgħid:

"Isir dak kollu meħtieġ biex titwettaq u tiġi nfurzata liġi dwar is- saħħa u s-sigurtà fuq il-postijiet tax-xogħol.

B'dan l-iskop u b'konsultazzjoni mal-partijiet soċjali, titwaqqaf awtorità biex tirregola dan il-qasam u jsiru regoli għal standards minimi nazzjonali fl-oqsma kollha fejn jinħass il-bżonn."

Mr Speaker, ix-xogħol huwa dritt fundamentali tal-bniedem u dan tirrikonoxxih ukoll il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Għalhekk kull ċittadin Malti għandu d-dritt li jsib fejn jaħdem.

Ix-xogħol huwa meħtieġ għall- bniedem biex jgħix u jiżviluppa ruħu.

Ix-xogħol qiegħed għas-servizz tal- bniedem u mhux il-bniedem għas-servizz tax-xogħol, inkella l-bniedem ikun ilsir.

Il-Qdusija Tiegħu l-Papa preżenti stqarr hekk:

"Il-bniedem għandu jiġi qabel l-ekonomija u l-politika u l-industrija.

Dawn għandhom iservu għall-ġid tal-bniedem u mhux jagħmlu lill- bniedem ilsir tagħhom".

M'hemmx dubju li l-aqwa servizz soċjali li gvern jista' jipprovdi huwa li jipprovdi x-xogħol lill-ħaddiema, li joħloq opportunitajiet ta' xogħol għal dawk kollha li jridu u li jixtiequ jaħdmu.

Iżda hemm kwallità ta' xogħol u hemm kwalità ta' xogħol.

Il-ħaddiem għandu dritt għal xogħol li jissejjaħ diċenti.

Dan ifisser li hu għandu dritt li jaqla' l-għajxien tiegħu fil- libertà, fid-dinjità u fis-sigurtà.

U l-international labour organization twaqqfet biex tassigura dan lil kulħadd.

Ma nistgħux naċċettaw li korrimenti fuq il-post tax-xogħol u f'ċerti każi mwiet jitqiesu ħaġa waħda flimkien mal-job li inti tkun qed taħdem.

Id-dritt għall-ħajja huwa l- akbar dritt fundamentali, iżda kull sena 1,200,000 raġel u mara huma mċaħħda minn dan id-dritt minħabba inċidenti fuq il-post tax-xogħol u mard relatat max-xogħol.

Estimi konservattivi juru li kull sena ħaddiema jġarrbu 250 miljun inċident fuq ix-xogħol u 160 miljun marda relatati max- xogħol.

Kif diġà ntqal f'dan id-dibattitu, Malta hija kkonsidrata li għandha waħda mill-ogħla rati ta' inċidenti fuq il-post tax-xogħol fid-dinja.

Ħafna minn dawn l-inċidenti huma riżultat tat-traskuraġni, ta' nuqqas ta' osservanza tar-regolamenti, ta' nuqqas ta' użu tal-mezzi ta' sigurtà u anke nuqqas ta' provvediment ta' dawn il-mezzi.

L-istatistika turi li fl-1990 kien hemm 7,332 inċident fuq il-post tax-xogħol filwaqt li fl-1999 kien hemm 5,151, li jfisser tnaqqis ta' kważi 30%.

Fl-istess waqt, fl- industrija tal-kostruzzjoni, inklużi l-barrieri, fl-1990 kien hemm 404 inċident fuq il-post tax-xogħol, waqt li fl-1999 kien hemm 908, żieda ta' 120% fuq l-1990.

Dawn il-figuri juru li l-inċidenti konnessi ma' l- industrija tal-kostruzzjoni, bħala persentaġġ ta' l-inċidenti kollha fuq il- post tax-xogħol telgħu minn 5% fl-1990 għal 18% fl-1999.

Huwa fatt ukoll li l-maġġoranza ta' l-inċidenti fatali jiġru fuq il-postijiet tal- kostruzzjoni.

Ta' min jinnota wkoll li fl-1998 l-inċidenti fuq il-post tax- xogħol fissru li ntilfu 91,500 ġurnata ta' xogħol, filwaqt li tħallsu Lm700,000 f'benefiċċji għall-korrimenti.

Mr Speaker, żgur li l-għan ewlieni ta' dan l-abbozz, kif diġà ntqal mill- Ministru Gonzi, għandu jkun u fil-fatt hu li jiġu evitati l-inċidenti fuq il-post tax-xogħol li jikkaġunaw tant niket u miżerja fuq il-ħaddiema involuti u l-familji tagħhom.

Ma nistgħux naffordjaw aktar li nibqgħu newtrali meta nkunu ffaċċjati b'każi fejn hemm periklu u riskju għall- ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.

Aħna għandna responsabbiltà kollettiva lejn kull individwu u l-familja tiegħu.

Hemm termini oħra li f'dawn il- każi huma faċilment kwantifikati, li huma wkoll effett ta' nuqqas ta' ħarsien tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Il-ħlas tal- benefiċċji soċjali, pensjonijiet, piżijiet fuq is-servizz tas-saħħa u l- impatt fuq l-ekonomija b'riżultat ta' nuqqas ta' produttività u ta' ineffiċjenza kollha huma konsegwenzjali għal dawn l-inċidneti.

Mr Speaker, jeżistu ċerti standards ta' sigurtà u saħħa fuq il-post tax- xogħol li jistgħu jinġabru f'erba' kategoriji.

L-ewwelnett irid ikun hemm policies li għandhom ikunu ta' gwida għal kull azzjoni.

Hemm protezzjoni f'ċerti oqsma ta' l-attività ekonomika, per eżempju, fl-industrija tal- kostruzzjoni u fix-xogħol tat-tarznari.

Hemm protezzjoni kontra riskji speċifiċi, per eżempju, għal dawk li jaħdmu f'ambjent ta' radjazzjoni jew fuq xi makkinarju.

Hemm miżuri ta' protezzjoni oħra, bħalma huwa eżami mediku għal ħaddiema żgħażagħ, l-akbar piż li jista' jġorr ħaddiem, prevenzjoni ta' inċidenti abbord vapur, prevenzjoni ta' kanċer ikkaġunat fuq il-post tax-xogħol, prevenzjoni tat-tinġis ta' l-arja, prevenzjoni kontra ħsejjes fl-ambjent tax-xogħol.

Fejn hemm il-ħtieġa, is-servizzi tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol għandhom jagħmlu monitoring ta' kemm ċerti ħaddiema huma esposti għal hazards partikolari.

Għandhom ikopru superviżjoni għall-istallazzjonijiet sanitarji u faċilitajiet oħra għal ħaddiema, bħall-ilma tax-xorb, il- canteens u l-akkomodazzjoni ta' għajxien, fejn dawn huma provduti mill- employers; għandhom jagħtu parir dwar l-impatt fuq is-saħħa tal-ħaddiema bl-użu tat-teknoloġija; għandhom jagħtu parir u jipparteċipaw fl-għażla ta' l-equipment neċessarju biex il-ħaddiema jipproteġġu ruħhom kontra l-perikli fuq il-post tax-xogħol; għandhom jikkollaboraw fl-analisi tal-job u fl- istudju ta' organizzazzjoni u metodi ta' xogħol bl-iskop li jiġi żgurat l- aħjar xogħol adattat għall-ħaddiema; u għandhom jipparteċipaw ukoll fl- analisi ta' inċidenti u mard fuq il-post tax-xogħol u programmi ta' kif jistgħu jiġu evitati dawn l-inċidenti.

Fiż-żmenijiet tal-lum, b'din id-dinja karatterizzata minn avvanz xjentifiku u teknoloġiku li ma jispiċċa qatt, l-implimentazzjoni tat- teknoloġija ġdida, il-ħteġijiet ġodda marbuta mal-produttività u l-kwalità u l-bżonn li tagħti support fl-innovazzjoni u l-motivazzjoni tax-xogħol, kollox iwassal għal tipi ġodda ta' organizzazzjoni ta' xogħol, forom ġodda ta' mpjiegi, arranġamenti ġodda ta' sigħat ta' xogħol u sistemi ġodda ta' management.

Ħaddiema li qed ifittxu opportunitajiet ta' xogħol huma spiss esposti għal perikli serji u sogri kemm minħabba x-xogħol u kemm sogru soċjali li jistgħu jħallu impatt fuq saħħithom.

L-average age ta' dawk li jaħdmu qed iġġib magħha żieda fin-numru ta' korrimenti u fil-popolazzjoni ħandikappata.

Il-parteċipazzjoni tan-nisa fil-kamp tax-xogħol se tkompli tiżdied u dan ifisser aktar bżonn ta' edukazzjoni, training u aġġustamenti ta' kondizzjonijiet ta' xogħol u kondizzjonijiet domestiċi għall-ħarsien ta' saħħithom u l-benessere tagħhom u tal-familja tagħhom.

Dan l-abbozz ta' dan il-liġi rridu nikkonsidrawh fl-isfond ta' dan kollu u fil-kwadru tas-sitwazzjoni li qiegħed fiha pajjiżna f'dan ir-rigward qabel din il-liġi tgħaddi minn dan il-parlament u tiġi in vigore.

Kif diġà ntqal l-ewwel leġislazzjoni f'pajjiżna fuq dan il-qasam kienet il-Factories Ordinance ta' 50 ilu.

Sitt snin ilu, fl-1994 ġiet imwaqqfa l- kummissjoni għall-promozzjoni tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol bil-promulgazzjoni ta' l-Occupational Health and Safety Promotion Act.

Bis- saħħa ta' din il-liġi, il-pubbliku in ġenerali sar aktar konxju mill- problemi tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

F'dawn is-sitt snin il-kummissjoni ħadmet ħafna u kienet tista' tgħid il-forza wara ħafna inizjattivi li ttieħdu, li permezz tagħhom wasalna biex inwaqqfu din l- awtorità minflok il-kummissjoni.

Il-kummissjoni kienet l-ixprun biex jittieħdu azzjonijiet preventivi f'ħafna każi u ħolqot fil-pajjiż ċertu awareness dwar din il-problema.

Kienet ukoll il-kummissjoni li instigat il- pubblikazzjoni ta' sett ta' regolamenti li ħarġu taħt forma ta' legal notice matul din is-sena cioe' Legal Notice 64 dwar ħtiġijiet minimi ta' saħħa u sigurtà fuq il-postijiet tax-xogħol; Legal Notice 65 dwar it- twaħħil ta' sinjal tas-saħħa u s-sigurtà fuq il-postijiet tax-xogħol; Legal Notice 91 dwar il-protezzjoni ta' żgħażagħ fuq il-post tax-xogħol; u Legal Notice 92 dwar il-protezzjoni tal-maternità fuq il-post tax-xogħol.

Wieħed irid isemmi wkoll Legal Notice 122 ta' l-1992 dwar tagħmir protettiv personali.

Mr Speaker, dan kollu jindika progress li sar f'dawn l-aħħar snin iżda żgur li m'aħniex f'pożizzjoni li nistgħu nikkuntentaw ruħna.

Għadna ferm u ferm 'il bogħod u kien għalhekk li kienet il-kummissjoni stess li ħadmet bla heda biex issir din it-transizzjoni minn kummissjoni għal awtorità.

Irrispettivament mis-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, kien wasal iż- żmien li ċerti direttivi ta' l-Unjoni jidħlu jifformaw parti mis-set-up lokali.

Dawn id-direttivi jirregolaw ukoll koordinaturi tas-saħħa u s- sigurtà.

Is-saħħa fuq il-post tax-xogħol tikkonċerna lil kulħadd u l- Unjoni Ewropea waqqfet kumitati u study groups biex tiffaċċja din il- problema.

L-ewwel passi fl-iżvilupp tal-policy tal-komunità li tirrigwarda l-protezzjoni tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema kienu bbażati fuq ċerti rakkmandazzjonijiet li kienu jikkonċernaw l-occupational medicine, adozzjoni ta' lista Ewropea ta' mard kkaġunat mix-xogħol, is-sorveljanza tas-saħħa ta' ħaddiema li huma esposti għal riskji speċifiċi, kumpens lill- vittmi tal-mard ikkaġunat mix-xogħol u protezzjoni ta' żgħażagħ fuq il-post tax-xogħol.

Mr Speaker, biex wieħed jottjeni suċċessi minn ċerti miżuri applikati għas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol iridu jiġu adottati ċerti strateġiji.

Per eżempju, hemm bżonn li ninkorraġġixxu u noħolqu inċentivi lill-employers biex jadottaw u jimplimentaw programmi ta' saħħa u sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Nagħtu għażla lil min iħaddem bejn partnership u enforcement tradizzjonali.

Għandu jintuża s-sens komun fl-iżvilupp u fl- infurzar tar-regolamenti, u aħjar li ninnegozjaw u mhux niddettaw l- istandards tas-saħħa u s-sigurtà.

Fuq kollox is-suċċess irid jitqies fit- termini tar-riżultati miksuba, kemm tnaqqas il-korrimenti u l-mard u mhux mill-ħafna red tape żejjed.

M'għandix dubju li bit-twaqqif ta' l-awtorità għas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, pajjiżna qiegħed jagħmel qabża ta' kwalita' fil-qasam tax-xogħol.

M'għandi ebda ntenzjoni li nidħol fid-dettalji ta' ċerti klawsoli li żgur jistgħu jiġu diskussi aħjar fl-istadju ta' kumitat fejn jistgħu jitressqu emendi neċessarji wkoll.

Irrid inħares lejn din il-liġi minn aspett ġenerali.

L-istess liġi tgħid - qed nirriferi għal klawsola 4 - li:

"(1) Il-protezzjoni tas-saħħa u tas-sigurtà fuq il-postijiet tax- xogħol għandha titqies bħala materja ta' interess pubbliku.

(2) L-awtorità stabbilita bis-saħħa ta' dan l-Att tkun responsabbli li tiżgura li jinġieb 'il quddiem u jiġi salvagwardat il-ġid fiżiku, psikoloġiku, u soċjali tal-ħaddiema kollha fil-postijiet kollha tax- xogħol."

Mr Speaker, fejn għandhom x'jaqsmu funzjonijiet u s-setgħat ta' din il- liġi ma nistax naqbel ma' ċerta kritika li saret min-naħa ta' l- oppożizzjoni dwar l-operat ta' din il-liġi.

Huwa veru li s-saħħa u s- sigurtà tal-ħaddiema huma prijorità għal kulħadd u mhux xi ħaġa esklussiva għall-gvern.

Hija responsabbiltà li jrid jerfagħha kulħadd, iżda aħna nħossu li l-gvern huwa fid-dmir li jieħu l-lead biex żgur l-awtorità tagħti l-frott li kulħadd jixtieq.

Għalhekk ma kenux flokhom u lanqas ġustifikati l-argumenti ta' l-oppożizzjoni fejn ikkritikaw il-kompożizzjoni ta' l- awtorità u naħseb li m'hemmx għalfejn nirrimarka dwar l-allegazzjonijiet infondati li issa drajna nisimgħu f'kull dibattitu li jkollna dwar xi awtorità dwar l-eventwali għażla tal-membri ta' din l-awtorità.

Mr Speaker, ma setax jonqos li f'dan id-dibattitu ma tissemmiex l-Unjoni Ewropea.

Għal darb'oħra mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni smajna dwar il- marda li huma jgħidu li għandna aħna, dwar l-ossessjoni li nidħlu kemm jista' jkun fl-Ewropa malajr, u allura erħilhom jibnu l-argumenti tagħhom fuq din il-premessa fallaċi!

Naqblu jew ma naqblux li pajjiżna għandu jkollu awtorità għas-saħħa u s-sigurtà fuq il-postijiet tax-xogħol, irrispettivament jekk l-Unjoni Ewropea titlobhiex jew le?

L-Unjoni Ewropea ma tidħolx fil-merti tas-set-up amministrattiv li huwa neċessarju biex tippromwovi u tipproteġi s-saħħa u s-sigurtà.

Deċiżjoni bħal din irridu neħduha aħna fuq livelli lokali.

Jekk aħna jirnexxilna nibnu struttura effettiva li biha nippromwovu u niggarantixxu s-saħħa u s-sigurtà fuq il- postijiet tax-xogħol, allura dan għandu jiġi attribwit għaliex aħna rridu nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea?

Dawn huma l-assurditajiet li fihom qegħdin jaqgħu l-membri ta' l-oppożizzjoni.

Wara kollox, tajjeb li wieħed jenfasizza li l-provisions kollha li hemm imniżżla fid-diversi direttivi ta' l-Unjoni Ewropea dwar is-saħħa u s-sigurtà huma kollha rilevanti għall- ħaddiem Malti u joffrulu livell ta' protezzjoni li żgur ma jstax jinqabeż.

Mr Speaker, aħna nemmnu li t-titjib fis-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax- xogħol ifisser tnaqqis ta' sofferenza u sitwazzjonijiet traġiċi għall- ħaddiema u l-familji tagħhom.

Dan it-titjib iġib miegħu vantaġġi ekonomiċi għall-pajjiż u titjib f'livell kompetittiv.

Il-poplu Malti ilu snin jistenna biex ikollu liġi li permezz tagħha l-ħaddiema tagħna jkunu jistgħu jgawdu kondizzjonijiet ta' xogħol li jikkomparaw ma' dawk ta' pajjiżi aktar progrediti minna.

Din il-liġi li twaqqaf din l-awtorità hija ferm differenti fis-sustanza tagħha mill-Att VII ta' l-1994 li kien waqqaf il-kummissjoni għall- promozzjoni tas-saħħa u s-sigurtà.

Dan l-abbozz jiġbor fih numru ta' provisions li jinstabu fil-framework directive.

Naturalment il-frott ta' din il-liġi jrid jinkiseb bl-implimentazzjoni u l-inforzar tagħha u fl- abbozz hemm provdut kif dan għandu jsir jekk ikun hemm il-bżonn.

Mr Speaker, ma nixtieqx noqgħod nirrepeti dak li diġà ntqal f'din il- Kamra minn diversi deputati dwar il-funzjonijiet diversi li se jkollha l- awtorità għaliex inkun qed naħli l-ħin ta' dan id-dibattitu.

Jien nikkonkludi billi ngħid li nħossni żgur li l-awtorità li se titwaqqaf b'din il-liġi se sservi bħala strument biex il-ħaddiem Malti jkun jista' jaħdem aktar b'motivazzjoni u b'kuntentizza għaliex japprezza li, wara kollox, id- dinjità tiegħu tirrikjedi li mhux biss ikollu paga tajba għax-xogħol li jagħmel, iżda wkoll ikun qed igawdi l-aħjar kondizzjonijiet fuq il-post tax- xogħol li jserrħulu rasu u ras il-familjari tiegħu.

Jiena nemmen li b'din il-liġi, bħal liġijiet l-oħra li għaddejna, pajjiżna se jagħmel qabża fil- kwalità fil-qasam tax-xogħol kif del resto qegħdin naraw f'diversi oqsma oħra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, għal darb'oħra qegħdin f'din il-Kamra nitkellmu fuq liġi li ilha mistennija ħafna mill-ħaddiema kollha u l- familjari tagħhom.

F'dawn l-aħħar ġranet ħafna deputati f'din il-Kamra taw il-verżjoni tagħhom dwar dan l-abbozz ta' liġi dwar l-awtorità għas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u smajna ħafna statistika ta' kemm mietu nies u kemm weġġgħu nies fuq il-post tax-xogħol.

Però niġi mill-ewwel għall-punt tiegħi mingħajr ma noqgħod indur mal-lewża u nistaqsi: Għaliex domna daqshekk biex ressaqna liġi daqshekk importanti?

Għalfejn miżuri tant sempliċi li bihom wieħed jista' jnaqqas ir-riskju ta' xi inċident fuq il-post tax-xogħol, bqajna ma ħadnihomx għal ħafna snin?

Jien nispera li f'din il-liġi ma jiġrix bħalma ġara fil-każ tal-liġi dwar opportunitajiet indaqs għall-persuni b'diżabilità - jien qbilt magħha u għadni nittama li joħroġ il-frott minnha - fejn ix-xogħol miexi bil-mod ħafna.

Ejja ma noqogħdux inkaxkru saqajna biex nagħmlu affarijiet li huma ta' benefiċċju għall-poplu.

Fil-ftuħ tad-diskors tiegħu l-ministru għamilha ċara li rridu nħarsu l- ewwelnett lejn il-qagħda ekonomika tal-pajjiż qabel ma jittieħdu ċerti miżuri.

Imma l-gvern ma jistax jilleġisla biex idaħħal regolamenti ġodda ta' prevenzjoni u jimponihom fuq il-privat, u mbagħad fid-dipartimenti tal- gvern noqogħdu attenti li ma nonfqux ħafna għax l-Istat m'għandux flus biżżejjed!

Irridu noqogħdu attenti x'qegħdin ngħidu hawnhekk għax min diġà ġarrab xi accident u llum qiegħed id-dar għal għomru, forsi minħabba li suppost kien hemm apparat apposta biex jiġi evitat il-periklu, żgur ma jeħux gost jisma' lill-ministru jgħid li għandna noqogħdu attenti għan- nefqa!

Il-provisions li għandna f'din il-liġi diġà tkellimna fuqhom il- ġimgħa l-oħra meta konna qed niddiskutu in-NPAA.

Ħafna minnhom insibuhom fis-sezzjoni li titkellem dwar l-impjiegi, u min għandu l-melħ ġo moħħu jinduna li dawn il-liġijiet qed isiru bl-iskop li nkunu in line ma' dak li trid l-Unjoni Ewropea.

Il-bieraħ kont qed insegwi d-diskors ta' l-Onor.

Michael Bonniċi li beda jagħmel pressjoni kbira fuq il-fabbriki u intrapriżi privati ħalli issa jieħdu l-miżuri kollha ta' prevenzjoni kontra inċidenti u biex jipprovdu lill-ħaddiema b'ingwanti, boots, headphones u kull forma ta' protezzjoni fuq il-post tax-xogħol.

L-Onor.

Bonniċi għamilha ċara li dawk il-ħwienet u l-fabbriki li mhux se jaġġornaw ruħhom ma' dawn ir-regolamenti jistgħu jagħlqu.

Possibbli tista' tkun daqshekk arroganti!

Mela l-gvern qed jaħseb li min għandu azjenda, fabbrika jew ħanut qed jimpala l-flus?

Il- gvern mhux qed jikkonsidra x'nefqa jridu jagħmlu biex jixtru ċertu tagħmir ta' prevenzjoni, per eżempju, biex jagħmlu extractor ġo fabbrika ħalli l- ħaddiema ma jkunux qegħdin jibilgħu arja ħażina.

Mr Speaker, l-Onor.

Bonnici kien qed jinsisti li l-postijiet tax-xogħol jimxu ma' dawn ir-regolamenti għall-ħarsien tas-saħħa u s-sigurtà tal- ħaddiema, kif qed tipprovdi din il-liġi, imma jien nistaqsi: Kemm hawn employers li jafu x'inhu għaddej fil-parlament?

Jien mort f'xi fabbriki u stabilimenti li meta tistaqsihom jekk jafux li fil-parlament għaddejja liġi dwar is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol, jgħidulek li ma jafu b'xejn.

Jien staqsejthom ukoll jekk jafux li once li din il-liġi tiġi in vigore, se jkollhom ibiddlu jew jistallaw ċertu apparat biex inaqqsu mir- riskju li jkorru l-ħaddiema, u dawn reġgħu weġbuni li ma kenux jafu.

Mela fejn hu qiegħed dan il-gvern tad-djalogu, Mr Speaker!

Kif jista' jkun li l- gvern idaħħal regolamenti bħal dawn, li jirrikjedu ħafna xogħol u spejjeż kbar, mingħajr ma ddiskuta ma' ħadd u mingħajr ma ra d-diffikultajiet li għandhom l-employers biex iġibu l-postijiet tax-xogħol tagħhom up to standard ma' dawn ir-regolamenti!

Il-gvern qed jimxi b'din l-għaġġla kollha biex jobdi mill-aktar fis l-istruzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea, ħalli meta jmur xi ministru ġo Brussels jgħidilhom li kollox lest għax dawk il-liġijiet għaddew ukoll u ta' Brussels jaħsbu li l-fabbriki tagħna kollha huma attrezzati kif suppost biex il-ħaddiema tagħna jkunu mħarsa mill- perikli li jistgħu jkunu esposti għalihom.

Mhux hekk!

Mr Speaker, x'għamel il-gvern biex jinforma lil dawn l-employers?

Ma' min tkellem biex jara d-diffikultajiet li se jkollhom u l-ispejjeż li jridu jidħlu għalihom biex jimxu skond il-liġi?

Kif jista' dan il-gvern jgħajjat li huwa l-gvern tad-djalogu meta għandna liġi li se taffettwa tant oqsma tax-xogħol u lanqas biss kellu d-diċenza jgħid lil dawn l-employers li fil- parlament se nitkellmu dwar xi ħaġa li tikkonċernahom!

Xejn, ħadd ma jaf xejn!

Kemm hija serjetà li l-gvern l-ewwel joqgħod jibki dwar kemm weġġgħu nies u kemm kellna inċidenti fuq il-postijiet tax-xogħol, imbagħad il- ministru jgħidilna li għandna nħarsu lejn il-qagħda finanzjarja tal-pajjiż u noqogħdu attenti għan-nefqa fid-dipartimenti tal-gvern!

U hawnhekk l- ewwel ma ndur huwa lejn il-gvern u nistaqsih: Inti bdejt tirranġa d- dipartimenti tiegħek?

Għalfejn qed tippunta subgħajk lejn il-fabbriki u lejn l-industriji u l-ħwienet biex jieħdu miżuri ħalli ma jkunx hemm inċidenti fuq il-postijiet tax-xogħol, imbagħad tibqa' ma tagħmel xejn fid- dipartimenti tiegħek!

Jien tkellimt ma' ħafna ħaddiema min-naħa tal-gvern li bi problemi kienu, bi problemi għadhom, u niddubita kemm se jirranġaw il- postijiet tax-xogħol tagħhom biex ikunu attrezzati b'tagħmir ta' prevenzjoni minn xi inċidenti, għax il-ministru qalilna mill-ewwel li l- ekonomija tal-pajjiż m'hijiex tajba.

U għaliex m'hijiex tajba?

Minħabba d- dejn u t-tberbiq ta' flus li qed jagħmel!

Allura l-ewwel jiġu joqogħdu jibku hawnhekk dwar kemm weġġgħu ħaddiema, imbagħad joqogħdu lura biex jipprovdu s-safety equipment li hemm bżonn.

Mr Speaker, hawnhekk nixtieq insemmi s-sitwazzjoni tal-garaxx ta' l- ambulanzi li hija tal-mistħija u ngħid għaliex.

Kull meta jkun hemm talba għal ambulanza, kif din toħroġ mill-garaxx ta' l-isptar tiġi nformata li trid tmur, per eżempju, fit-tali triq fil-Marsa.

U s-sewwieq ta' l- ambuanza, kull kantuniera joqgħod jieqaf jistaqsi fejn hi dik it-tali triq, meta Alla jaf kif il-persuna li tkun ċemplet tkun qiegħda tistenna lill- istaff mediku!

Għalfejn m'għandux ikollhom maze biex sakemm jitlaq mill- garaxx ta' l-isptar is-sewwieq ta' l-ambulanza jkun jista' jara fejn qiegħda din it-triq!

Ma ninsewx li kull minuta tista' ssalva ħajja ta' bniedem.

Allura ħadd ma jiġih f'moħħu kemm dan huwa importanti!

Din hija wkoll forma ta' prevenzjoni għaliex b'hekk l-ambulanza tasal aktar malajr bl-istaff mediku ħdejn il-pazjent.

U nispera li ma jiġix il-ministru jgħidilna li b'hekk se jonfoq ħafna flus u se jkompli jħaffer il-ħofra, għax allura nistgħu nagħlqu din il-liġi u nitilqu kollha lejn id-dar!

Kellna għalfejn nistennew din il-liġi biex nitkellmu fuq affarijiet loġiċi?

Jiena nixtieq nagħti eżempju ieħor tan-nuqqasijiet li nsibu fid- dipartimenti tal-gvern u nibda mill-parlament stess.

F'monument ta' palazz bħal dan jien tlabt għal dressing strip, biċċa stick, għax iż-żarbun beda jweġġagħni u hawn ġew ma sibtx, Mr Speaker.

Stick kulma qed nitlob!

Fl- ogħla istituzzjoni ta' Malta ma ssibx first aid box, tal-mistħija!

U żgur li tal-mistħija, Onor. Vassallo!

(Interruzzjonijiet) Mela issa noqogħdu nistennew din il-liġi tgħaddi biex dan id-dipartiment ikollu l- first-aid box.

Din hija bżonjuża għax ma tistax tgħid x'jinqala', mhux hekk!

Jien għadni ma nafx, per eżempju, jekk hawn ġew għandniex xi sistema tat-tifi tan-nar.

Ħaġa li naf żgur hija li aħna d-deputati m'għandniex sigurtà fuq il-post tax-xogħol għaliex hawn ġew, Alla jbierek, jidħol min irid u ma trid xejn biex jidħol xi ħadd fuqek.

Jiġifieri aħjar nibdew minn din il-Kamra stess!

Mr Speaker, jien m'iniex se noqgħod inħares lejn il-fabbriki u noqgħod nipponta subgħajja, bħalma għamel l-Onor.

Michael Bonniċi, u nġegħelhom jirranġaw u jagħmlu l-ispejjeż.

L-ewwel għandu jibda l-gvern jieħu dawn il- miżuri ta' prevenzjoni lill-ħaddiema tiegħu.

Per eżempju, kemm għandna vetturi tal-gvern li lanqas huma tajbin għat-triq, imma tajbin biss għall- iscrap, kollha msaddin!

Hija tal-mistħija li tkun qed issuq, speċjalment fid-dlam jew inkella tkun xi ġurnata bix-xita, u jkun hemm vettura tal- gvern li taħsdek għax taqbad u ddur għalfejn trid mingħajr sinjal!

Lanqas bozza ta' l-indicator m'għandhom uħud minnhom, kif jistgħu jagħmlulek is- sinjal li se jduru għal ġo side street?

Jiena niskanta b'dawn l- affarijiet!

Il-gvern irid idur għall-affarijiet tiegħu stess qabel ma jordna lill-fabbriki u l-azjendi biex iwettqu dawn il-miżuri ta' prevenzjoni mill-perikli fuq il-postijiet tax-xogħol.

Jeħtieġ jara li l- ħaddiema tiegħu stess ma jkunux esposti għall-periklu.

Mr Speaker, issa se nsemmi każ li jirrigwarda lid-dipartiment tas-sanità.

Kostitwenta tiegħi xtaqet li jmorru għandha tas-sanità għax kellha problema minħabba ġrieden, u jien kont preżenti hemmhekk meta ġie l- uffiċjal tas-sanità.

Dan la kellu ngwanti u lanqas maskla għax dan ma tistax tgħid ma xiex tiltaqa'!

U dan, Alla jbierek, ġie bil-karozza tiegħu.

Meta wasal u staqsejtu għaliex dam, peress li konna ilna nistennewh, qalli lidan ix-xogħol jagħmluh bil-karrozza tagħhom u, minħabba li ma kellux petrol, kellu jmur jimlieha qabel.

Din x'serjetà hi?

Il- gvern għandu ħafna x'jagħmel u jrid jagħti eżempju billi jibda mill- postijiet tax-xogħol u mill-ħaddiema tiegħu biex imbagħad kulħadd jibda jirranġa l-affarijiet.

Mr Speaker, il-gvern irid jagħti l-eżempju mhux billi joqgħod jiddiskrimina, skond jekk intix aħmar jew blu.

Fil-Fgura jeżisti l-misteru taż-żiemel ta' ħdejn l-iskola li ħafna deputati tal-parlament għal bosta u bosta snin ilhom jilmentaw dwar il-preżenza tiegħu hemmhekk, iżda hemm baqa'.

Qed inqajjem dan il-każ taż-żiemel ta' ħdejn l-iskola tal-Fgura biex nappella lil din l-awtorità li se titwaqqaf biex tieħu l-complaints li jaslulha bis-serjetà mingħajr ma tħares x'kulur għandu min ikun involut.

Dawn huma n-nuqqasijiet li rridu nieħdu ħsieb, u mela jiġi l-Onor.

Bonniċi jipponta subgħajh lejn il-fabbriki u jgħid li jekk mhumiex kapaċi jirranġaw u jieħdu miżuri ta' prevenzjoni mill-periklu għall-ħaddiema, dawn għandhom jagħlqu!

Din hija arroganza, din hija theddida, għaliex il-gvern imissu l- ewwelnett jieħu ħsieb ir-responsabbiltajiet tiegħu.

Mr Speaker, jien inħoss li din l-awtorità isem biss se jkollha għaliex il- poteri kollha se jibqgħu f'idejn il-ministru.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi wkoll jekk il-poplu Malti huwiex se jkollu dritt li jfittex lill-gvern għad- danni li jsofri meta jinqala' xi inċident riżultat ta' nuqqas ta' miżuri ta' prevenzjoni jew negliġenza fuq il-post tax-xogħol.

F'din il-liġi ma sibt xejn f'dan ir-rigward.

Insemmi każ ta' ħabiba tiegħi li nzertat kienet għaddejja bil-karozza u kif ilwiet għal ġo triq oħra, fejn kienu qed isiru xi xogħlijiet, baqgħet nieżla ġo gandott.

Il-ħaddiema tar-roads division ma ħadux ħsieb jagħmlu d-dawl u dawk il-cones tal-plastic biex juru li hemmhekk qed isiru xi xogħlijiet.

U llum il-ġurnata din it-tfajla baqgħet b'diżabilità għaliex il-ħaddiema tal-gvern kienu negliġenti f'xogħolhom.

Min jaf kemm-il darba nisimgħu b'każi, speċjalment ta' anzjani, li jkunu qed jaqsmu u jaqgħu u jweġġgħu minħabba l-ħofor.

Kulħadd jaf kemm hija diffiċli li l-anzjani jfiequ speċjalment wara li jġarrbu xi ksur.

Issa se nitkellem fuq xi problemi li jiffaċċjaw ħaddiema ta' l-Air Malta li xogħlhom jirrikjedi li jsuqu vetturi fuq ir-runway.

Darba minnhom kont l-ajruport u ndunajt li sewwieq ta' vettura li kienet għaddejja fuq ir-runway kien qed jipprova jdoqq il-horn imma l-horn ma daqqlux.

Jien ħassejtu d-dover tiegħi li mmur nara jekk dawn il-ħaddiema humiex jaħdmu f'kondizzjonijiet aċċettabbli u jekk għandhomx sigurtà peress li jaħdmu f'post li joffri daqstant perikli.

Fil-fatt sirt naf li ħafna mill-karozzi tagħhom għall-iscrap tajbin għax la għandhom horn, la għandhom mirja u lanqas għandhom wipers.

Immaġina x'periklu huwa espost għalih min ikun qed isuq fuq ir-runway fix-xita, fejn għandek kull ajruplan daqs dinja, allura biex jara jekk hemmx xi ħaġa quddiemu jrid joħroġ rasu minn ġot tieqa peress li m'għandux wipers.

Ara f'liema kondizzjonijiet jaħdmu dawn il-ħaddiema!

Dawn il-karozzi għandhom bżonn maintenance kontinwa jew inkella jiġu scrapped.

Hemm ħafna affarijiet li rridu nikkonsidraw, imma ejja nħarsu lejn l-affarijiet bażiċi l-ewwelnett biex tiġi mħarsa s-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Apparti minn hekk irrid niġbed l- attenzjoni li dawn il-karozzi qatt ma telgħu għall-VRT u wieħed jista' jimmaġina għalfejn ma telgħux!

Issa se nitkellem fuq il-ħaddiema ta' l- Enemalta, Mr Speaker.

L-ikbar sodisfazzjon li qatt ħadu f'dawn l-aħħar snin il-ħaddiema ta' l- Enemalta kien proprju ftit ġimgħat ilu meta l-President ta' Malta mar iżur il-power station.

Dik kienet ġurnata memorabbli li l-ħaddiema tal-power station se jibqgħu jiftakruha.

U se ngħid għalfejn.

Kulħadd jaf, għaliex stajna naraw anke fuq it-televiżjoni, kemm kien hemm indafa u kemm kien hemm kollox organizzat.

Però l-ħaddiema taf x'qaluli, Mr Speaker?

Qaluli: Kellu bżonn iżurna mqar darba fix-xahar il-President, għax almenu jkollna kollox kif suppost!

Fejn huma s-safety measures li suppost jittieħdu meta dawn il-ħaddiema joħorġu jsewwu l-ħsarat tad-dawl fit-toroq f'xi ġurnata bix-xita!

Dawn jużaw slielem twal li jagħmluhom ma' l-arblu u fiż-żlieq, fir-riħ u fix-xita jipprovaw jibbilanċjaw qishom nies tas-circus biex jitilgħu jsewwu l-ħsarat ħalli l-konsumatur jingħata s-servizz ta' l- elettriku.

Il-ħaddiema ta' l-Enemalta ilhom aktar minn għaxar snin li talbu għal slielem li għandhom eye-bolt, speċi ta' grampun biex is-sellum ikunu jistgħu jqabbduh ma' xi ħaġa oħra ħalli ma jiżloqx.

Kellna għalfejn noqogħdu niġu hawnhekk aħna d-deputati nitkellmu fuq il-bżonnijiet ta' dawn il-ħaddiema!

Il-kelliema tan-naħa tal-gvern semmew ħafna statistika dwar kemm kien hemm inċidenti, kemm mietu, kemm korrew u kemm qed joħroġ flus fis-servizzi soċjali, allura l-gvern ma jistax jibda jieħu azzjoni billi l- ewwelnett jitkellem mal-ħaddiem għaliex huwa l-aktar bniedem li jista' jgħid x'apparat għandu bżonn biex ma jkorrix waqt li qed jagħmel xogħlu.

Għandek imbagħad il-kondizzjonijiet ħżiena li jaħdmu fihom il-ħaddiema ta' l-Enemalta fil-workshop tagħhom, fejn saħansitra hemm id-drenaġġ nieżel!

Imma dawn ikollhom joqogħdu hemm u jieħdu paċenzja għax il-pajjiż għandu ħofra finanzjarja.

Inberbqu tant flus fuq affarijiet oħra, bħalma huwa s- safar, u mbagħad m'għandniex flus għal xi ħaġa tant importanti?

Issa la tgħaddi l-liġi forsi l-kuxjenza taħraqna, imbagħad nipprovaw nagħmlu xi ħaġa.

Xi ngħidu mbagħad għas-sinjali li suppost isiru fit-toroq meta jkunu qed isiru xi xogħlijiet?

Tkun miexja fit-triq u f'daqqa waħda ssib ma' wiċċek xi vettura ta' xi dipartiment tal-gvern u jkun hemm ħaddiema qed jiżbru s- siġar fuq xi central strip.

Inkella tara xi sellum ħiereġ f'nofs ta' triq għax ikun hemm xi ħaddiem, miskin, imdendel isewwi xi wires tad-dawl.

Hawn tant deputati li siefru barra minn Malta, possibbli ma jafux is-sistema ta' barra minn Malta kif taħdem?

Is-sewwieqa jibda jkollhom indikazzjoni minn 100 metru 'l bogħod u mbagħad minn 50 metru 'il bogħod li hemm il-ħaddiema, ħalli wieħed jibda jnaqqas il-veloċità għax jaf li se jsib obstruction, u jista' jweġġa' lil xi ħadd.

Fil-fehma tiegħi dawn l-affarijiet huma verament bażiċi għas-sigurtà tal-ħaddiema.

Nibqa' fuq l-Enemalta u nirriferi issa għall-uniformi li lill-ħaddiema nippressawhom biex jilbsuha però uniformi m'għandhomx.

Mr Speaker, issa nixtieq infaħħar lill-iskwadra ta' kontra d-drogi għax- xogħol li tagħmel.

Għalkemm dawn jaħdmu f'periklu kontinwu li ma jistgħux jevitawh għaliex in-natura tax-xogħol stess hekk titlob, dawn in-nies huma kuraġġużi ħafna u jagħmlu xogħol imprezzabbli.

Huma jħabbtu wiċċhom ma' nies kriminali li jkunu perikolużi għax jaslu għal kollox.

Dawn l- uffiċjali saħansitra jkollhom jieħdu anke injezzjonijiet kontra mard infettiv għax jiltaqgħu ma' nies li jkollhom anke s-siringi fil-but.

Mr Speaker, ma rridx nonqos milli nirriferi għal xi ħaġa li semma l-Onor.

Francis Agius, li laqtitni ħafna għax weġġgħetni.

Il-bieraħ kont qiegħda nsegwi d-dibattitu tal-parlament fuq ir-radju u lill-Onor.

Membru smajtu jitkaża għax qal li ħafna accidents isiru għax in-nies imorru mill-part- time job għax-xogħol, ġirja minn xogħol għal ieħor.

Onor. Agius, ma tafx li llum il-familji Maltin bilfors iridu jmorru minn xogħol għall-ieħor biex jgħixu, u l-ġurnata tagħhom jipprovaw iġebbduha biex jaħdmu iktar għax il- gvern dejjem qed jitlobna iktar taxxi?

Onor. Agius, ma tafx li bil- liġijiet li qed jimponu fuqna ta' l-Unjoni Ewropea, il-ħaddiema ma jkunux jistgħu jaħdmu iktar minn tmien sigħat?

Din hi r-raġuni għaliex ma tridux lill-ħaddiema jaħdmu iktar minn tmien sigħat, u mhux kif qal l-Onor.

Agius għaliex il-ħaddiema jkunu għajjenin jekk imorru minn xogħol għall-ieħor.

M'huwiex b'kapriċċ li l-poplu Malti qed ikollu jaħdem minn xogħol għall- ieħor.

Mur staqsihom lin-nisa kemm qed ikunu għajjenin.

Mela ma jkunux għajjenin!

Mhux b'kapriċċ qed jagħmlu hekk, iżda għaliex il-finanzi qed jixrobhomlna dan il-gvern!

Dan imissu jara l-gvern.

Mr Speaker, dawn il-ħafna liġijiet li qed ikollna ndaħħlu f'pajjiżna biex ikunu in line mal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea m'humiex tajbin għall-poplu Malti u naħseb lanqas il-gvern stess ma jafu fiex se jġib lill-poplu.

Jien nixtieq li l-gvern jassigurana li l-pagi tal-ħaddiema se jkunu biżżejjed biex inrabbu l-familja.

Mhux imbagħad minn fuq nitkażaw għax il-ħaddiema qed imorru minn xogħol għall-ieħor!

B'dan irridu nitkażaw?

Nitkażaw meta naraw xi familja li ma tkunx tista' tixtri l-affarijiet essenzjali tagħha, jew inkella ma tkunx tista' tħallas il-kontijiet u jkollha toħroġ il-mara taħdem.

Taf għalfejn il-mara qed toħroġ taħdem?

Biex meta jiġi l-kont tad- dawl u l-ilma, dak li suppost roħos, tkun tista' tħallsu!

F'din l- estremità ġabna l-gvern!

Għidli kif tista' familja Maltija tkun komda b'paga waħda biex il-mara toqgħod id-dar!

Niftakru dak iż-żmien, imma bir- ritmu li qed imexxina bih il-gvern Nazzjonalista mhux se jiġi lura dak iż- żmien.

MR SPEAKER: Ikkonkludi, jekk jogħġbok.

ONOR.

RITA LAW: Iva, se nikkonkludi, Mr Speaker.

Wieħed mid-deputati tal-gvern qal li dan it-tibdil li qed nagħmlu fil-liġijiet huwa challenge għall-poplu.

Imma jien ngħidlu li biex tkun tista' tidħol għal dan iċ- challenge, inti trid tippjana fit-tul, u mhux iddaħħal dawn il-liġijiet malajr malajr u tisforza lill-industrijalist u lill-kummerċjant biex jirristruttura ruħu malajr, inkella jista' jagħlaq in-negozju tiegħu!

Dak dittatorjat insejjaħlu.

Il-ħaddiem ikun jista' jidħol għal dan iċ- challenge meta inti tagħtih iċ-ċans biex jirristruttura ruħu bil-mod, skond kif jippermettulu l-finanzi.

Iva, aħna rridu li tkun imħarsa s-saħħa u s- sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, però mhux bil-mod kif il-gvern Nazzjonalista qed jippretendi li kulħadd jaġġorna ruħu malajr malajr ma' dawn il-liġijiet.

Il-Partit Laburista jrid li l-affarijiet isiru ħafna aktar bil-mod u bid-djalogu ma' kulħadd.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, wara li smajt b'attenzjoni lill-Onor.

Rita Law, ngħidilha li jiddispjaċini jekk fil- parlament wieħed ma jsibx biċċa dressing strip, però jidhirli li hawnhekk qed niddiskutu liġi proprju biex nirranġaw dawn in-nuqqasijiet.

B'din il- liġi m'aħniex ngħidu, kif qalet l-Onor.

Membru, li min ma jridx jiġi in line mar-regolamenti l-ġodda, għandu jagħlaq in-negozju tiegħu.

Bil- kuntrarju, b'din il-liġi qed nibagħtu messaġġ lil kulħadd biex jorganizza ruħu aħjar ħalli jkun jista' jikkompeti aktar.

Mr Speaker, dan mhux l- ewwel darba għednieh u allura għalfejn dan l-istrobju kollu!

Qisna f'dan il-pajjiż qatt ma tkellimna fuq occupational health and safety, qisha din il-liġi ġiet ħabta u sabta!

Jien naraha kontradizzjoni kbira min-naħa ta' l-oppożizzjoni li titkellem dwar dawn l-inċidenti kollha li jinqalgħu fuq il-postijiet tax-xogħol u tgħid kemm għandna affarijiet sejrin ħażin, u mbagħad toħroġ bil-proposta li biex tirranġa dawn l-affarijiet li tant sejrin ħażin aħjar nimxu bil- mod.

Mela min-naħa nisimgħu lill-Onor.

Rita Law tgħidilna kemm hemm nuqqasijiet fl-Enemalta u fl-Air Malta, fost oħrajn, f'dak li jirrigwarda s- saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema, tant li dawn il-ħaddiema huma esposti għall- periklu kontinwament, imbagħad toħroġ bil-konklużjoni kontradittorja li għandna nimxu bil-mod biex nirranġaw dawn l-affarijiet!

Hekk irridu nistmawhom lill-ħaddiema tagħna?

Dan huwa logħob bil-kliem, u rridu noqogħdu attenti biex il-poplu li jkun qiegħed isegwina jisma' diskorsi kredibbli.

Mr Speaker, smajna wkoll il-kritika li t-twaqqif ta' din l-awtorità se tkun spiża żejda għall-gvern għaliex, skond l-oppożizzjoni, din l-awtorità nistgħu ngħaddu mingħajrha.

Fl-interventi min-naħa tal-membri ta' l- oppożizzjoni qed nisimgħu l-kantaliena li ħafna affarijiet sejrin ħażin u ma ħadmux bil-liġijiet li kellna s'issa fil-pajjiż.

Ladarba qegħdin jindunaw huma stess li dawn l-affarijiet sejrin ħażin, għalfejn qed jibqgħu jinsistu li nibqgħu naħdmu bl-istess struttura li, skond huma stess, wasslet biex l-affarijiet imorru ħażin!

Kienet teżisti diġà liġi fejn il- gvern kien waqqaf kummissjoni li kienet responsabbli għall-ħarsien tas- saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.

Imma llum qegħdin nagħmlu pass ieħor 'il quddiem, billi nressqu liġi biex inwaqqfu awtorità li tħares is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax-xogħol.

Din l- awtorità se tkun awtonoma, kulħadd se jkun suġġett għaliha, anke l-gvern, u se jkollha ċerti poteri li s'issa l-kummissjoni taħt il-liġi preżenti ma kellhiex.

Fil-fehma tiegħi, il-liġi preżenti kienet l-ewwel pass tajjeb.

Issa jmiss it-tieni pass li huwa meħtieġ biex inkomplu ntejbu l-mod ta' kif ħadmet l-ewwel liġi.

Din il-liġi hija l-proposta li għandna aħna biex nirranġaw dak kollu li l-oppożizzjoni qalet li mar ħażin.

Issa x'inhi l- proposta tagħhom?

Li jibqa' kollox jaħdem kif inhu, bil-ħażin kollu li għandna, sempliċiment għaliex din se tkun spiża żejda għall-pajjiż!

Mr Speaker, hija spiża żejda li ninvestu biex inneħħu dawn id-difetti kollha li qegħdin isemmu li għandna kullimkien?

Hekk qegħdin jirraġunaw.

Sur poplu, il-partit tal-ħaddiema li qiegħed fl-oppożizzjoni qed jgħid li hija spiża żejda li nwaqqfu din l-awtorità u ma jmissniex nagħmluha.

Qegħdin jirraġunaw bħal kaħħal li għandu sellum żlugat u jaraha spiża żejda li jirranġa dak is-sellum.

Faċċata tagħna għandna kaħħal li m'għandux il- kuraġġ jirranġa s-sellum biex forsi ma jweġġax!

Aħna qegħdin inressqu liġi li veru se tiswielna l-flus u bħal dak il-kaħħal irridu ndaħħlu jdejna fil- but u nirranġaw is-sellum li huwa żlugat biex naħdmu aħjar.

Għaliex kaħħal fuq sellum tajjeb jaħdem aħjar u mingħajr periklu għal ħajtu.

L-istess ħaġa fil-każ ta' azjenda li jkollha apparat li jipproteġi u jħares is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema, din se taħdem aħjar.

Allura partit tal-ħaddiema qed jopponi investiment għas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema fuq il-post tax- xogħol?

Għal dan qed jopponu?

Komplu opponu, ħalli iżjed ma topponu iżjed tikxfu l-verità lill-poplu tagħna dwar intom min intom!

Bl-emendi li qed isiru għal-liġi ta' l-1994, l-awtorità se tqis lill- gvern bħal kwalunkwe kuntrattur ieħor.

Permezz ta' dawn l-awtoritajiet, Sur negozjant, il-gvern qed jinżel mill-pedestall li kien għamel għalih innifsu, fejn ma kienx ikun soġġett għal-liġi tal-kompetizzjoni, ma kienx ikun soġġett għal-liġi tal-konsumatur, ma kienx ikun soġġett għal din il- liġi, u issa se jkun soġġett daqs il-privat.

Allura ħażin li nagħmlu dan il-pass?

L-Unjoni Ewropea qed tgħinna nagħrfu fejn aħna stajna konna inqas tajbin u qed tgħidilna li l-gvern ma jistax jibqa' fuq il-pedestall fejn ħadd ma jista' jmissu, fejn il-konsumatur ma jistax jagħmel l-ilmenti kontra tiegħu.

Ma jistax ikun li l-gvern, l-ikbar shareholder f'ħafna korporazzjonijiet, jara kif isalva l-monopolju, ikisser lil dawk li qed jikkompetu miegħu u filwaqt li ħaddieħor ma jistax jagħmel unfair competition, il-gvern jista' jħawwad il-liġi tal-kompetizzjoni kif irid!

Le, illum il-ġurnata, bil-liġi li għaddejna fuq il-kompetizzjoni neħħejna lill-gvern minn fuq dan il-pedestall.

Allura n-naħa ta' l-oppożizzjoni qed tikkritika dan ukoll?

Mr Speaker, jien nawgura li din l-awtorità taħdem tajjeb fuq il-prinċipji li qed tagħtiha din il-liġi, anzi nixtieqha taħdem ferm iktar, imma ma tistax twessa' t-terms of reference ta' xi ħaġa li għadha kemm tibda.

Għaldaqstant lill-Onor.

Law ngħidilha li din l-awtorità se tkun responsabbli li tara li l-Enemalta ttejjeb dak li hemm bżonn.

Fil- prinċipju kemm l-Enemalta u kemm l-Air Malta jinvestu f'health and safety.

Issa jonqos li l-ħaddiema jkunu dixxiplinati u jagħfru huma stess li l- apparat tal-health and safety qiegħed hemm għall-benefiċċju tagħhom infushom.

M'għandhiex tinqala' diżgrazzja biex jindunaw bil-ħtieġa tiegħu.

Jien persważ li l-awtorità se tippromwovi din il-kultura favur l-apparat konness mal-health and safety.

Jiena stess, Onor. Law, kemm-il darba mort, bla ma kienu qed jistennewni, biex niċċekkja f'liema kondizzjoni huma l-vetturi ta' l-Air Malta li jaħdmu fuq l-apron, u kont ġbidt l-attenzjoni tad-dipartiment tal-maintenance biex jaħdmu f'ambjent ta' safety.

U llum inserraħ moħħi li bħala gvern qegħdin inressqu liġi biex inwaqqfu din l- awtorità għall-ħarsien tas-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema, li se tissorvelja aktar il-postijiet tax-xogħol, mhux bl-iskop li tiddixxiplina lil min hu żgħir u lil min hu kbir tħallih għaddej, imma biex teduka u tbiddel il-mentalità.

Mr Speaker, il-liġi tgħid li l-għanijiet u r-raġunijiet prinċipali ta' dan l-abbozz ta' liġi huma biex titwaqqaf awtorità għas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol li jkollha l-funzjoni li ġġib 'il quddiem, tissalvagwarda l-ġid tal-ħaddiema kollha f'kull tip ta' xogħol u biex tiżgura li jinżammu l-livelli ta' protezzjoni ta' saħħa u sigurtà fuq il- postijiet tax-xogħol stabiliti b'regolamenti li jsiru taħtu.

Kieku kelli nipproponi x'nixtieq f'dan ir-rigward, jien tal-fehma li mhux biżżejjed li nbigħu lil din l-awtorità bħala awtorità li se tkun qiegħda tħares is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol.

Dan il-punt iddiskutejtu l- bieraħ ma' l-Onor.

Gonzi u l-Viċi Prim Ministru qalli li l-mod kif aħna niktbu l-liġi ma tistax tgħid kliem żejjed.

Għalhekk ladarba aħna kostretti li nibqgħu daqshekk konservattivi fil-mod kif tinkiteb il-liġi minħabba l-qrati tagħna, allura x'ħin se mmorru nbigħuha fis-suq ejjew nagħmlu ħilitna kollha biex nuru li l-objettivi ta' din il-liġi huma li tinbidel il-mentalità tan-nies fejn tidħol health and safety.

Jeħtieġ li min hu self-employed, negozjant żgħir, sajjied jew bidwi jibda jinduna waħdu - anke jekk ma jmorrux ta' l-awtorità biex jiġbdulu l-attenzjoni x'apparat ta' safety għandu nieqes - li huwa ta' benefiċċju għalih innifsu li jobdi r-regolamenti ta' din il-liġi.

Wieħed għandu jibda jifhem li jekk qed juża sellum ħażin irid jibdlu għall-ġid tiegħu stess, u dan ma jistax jibqa' jarah bħala spiża li xi ħadd qed iwaddab fuqu.

Meta fuq il-post tax-xogħol tingħata prijorità lis-saħħa u s-sigurtà tal- ħaddiem, dan ikun mezz ieħor kif wieħed iżid l-effiċjenza fix-xogħol li qed jagħmel u jkun jista' jtejjeb il-prodott jew servizz li qed joffri.

Għalhekk, Sur imprenditur, meta tifhem l-importanza li int tħares iktar lilek innifsek minn kull periklu li jista' jkollok fuq il-post tax-xogħol, int se tkun tista' tikkompeti aħjar.

Meta kont qed nitkellem ma' l-Onor.

Gonzi qalli li espert Ingliż qal li f'pajjiżi oħra sabu li dawn il- kumpanniji li rregolaw lilhom infushom u ħadu dawn is-safety measures, irnexxielhom jiddistingwu lilhom infushom mill-bqija.

Imma l-ikbar sfida li għandna hawnhekk hija li n-naħa l-oħra tal-Kamra taqbel fuq dan u tippromwovi dawn ir-regolamenti wkoll.

Kulħadd jaf u jammetti li l-gvern għandu ħafna x'jirranġa.

Mela ma nafux!

U jibqa' jkollu x'jirranġa għaliex il-gvern huwa magħmul min-nies u mhux magħmul biss mid-deputati li jkun hawn fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Nafu wkoll li l-gvern huwa responsabbli li jissalvagwarda s-saħħa tal-ħaddiema tiegħu.

U l-gvern qed juri kuraġġ meta qed jieħu fuqu l-istess responsabbiltajiet li qed jimponi fuq l-imprenditur privat, għaldaqstant mhux qed jagħmel l-iżball li jgħid lill-poplu biex iħares is-saħħa u s-sigurtà, imma hu ma jagħmilx l-istess.

Infatti mil-lum 'il quddiem il-korporazzjonijiet, l-entitajiet kollha tal- gvern se jkollhom lil din l-awtorità fuqhom bħalma se tkun fuqi meta jien inkun fil-ħanut tiegħi.

Mr Speaker, nafu fejn irridu nirranġaw imma ma rridux nieqfu hemm biss.

Jien nixtieq li nagħmel ħilti kollha biex flimkien ma' din l-awtorità nwassal l-objettivi ta' din l-awtorità lill-poplu.

Li kieku kien jiddependi minni kont nagħmel pressjoni fuq id-drafters ta' din il-liġi ħalli ma' l-għanijiet ta' din il-liġi - jekk ma jinfluwenzawx xi deċiżjoni tal-qrati tagħna – iżidu li l-objettivi ta' din l-awtorità mhumiex li wieħed jobdi r-regolamenti imposti, imma li hemm regolamenti li jekk nobduhom inkunu qed inżidu l-effiċjenza fuq il-post tax-xogħol u għada pitgħada se ngħollu l-kwalità tal-prodott jew servizzli noffru.

Ma nistgħux niġbdu investiment barrani jekk fl-istruttura tagħna ma jkollniex dawn l-għodod li jgħinuna nippreżentaw ruħna bħala imprendituri, manufatturi li verament nemmnu li l-ħaddiem huwa investiment.

Per eżempju, il-Ħadd li għadda l-Kap ta' l-Oppożizzjoni tkellem dwar dawk iż-żgħażagħ li m'għandhom l-ebda ċertifikat jew sengħa.

Illum il-ġurnata l- individwu li għandu ċertifikati x'juri, l-individwu li għandu xi sengħa qed isib ix-xogħol, imma mbagħad għandna problema bl-individwi li m'għandhomx lanqas sengħa partikolari.

Mela anke l-oppożizzjoni qiegħda tagħraf li llum fil-qasam tax-xogħol għandna bracket ta' nies li sejjer tajjeb u għandna sezzjoni oħra fejn għandna problemi.

Qed nagħmel dan il-punt għaliex illum min qed iħaddem jaf li impjegat jiswielu l-flus, jaf li jekk għandu bniedem tas-sengħa ma jridx jitilfu kif ġieb u laħaq.

Id-direttur responsabbli fuq il-post tax-xogħol illum jgħid lill-imprenditur biex jieħu ħsieb il-ħaddiem tajjeb u jissalvagwardah minn dak kollu li jista' jweġġgħu għaliex dak jiswa iktar mill-makna li għandu.

Mela kieku kelli nkun employer żgur jaqbilli nagħmel dik in-nefqa ta' flus biex inħares is-saħħa u s-sigurtà tal-ħaddiema tiegħi.

M'għandix nisma' min-naħa ta' l-oppożizzjoni, jew minn min huwa l-ikbar għadu tas- settur tan-negozju, li jgħid li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea jkollna regolamenti li jdejquna!

Jekk hawn xi ħadd li qiegħed fin-negozju u jara biss sal-ponta ta' mnieħru, jara li ħadd ma jmisslu flusu fil-kartiera, jara kif jaħdem bl-inqas spejjeż possibbli, ma jimpurtah minn ħadd, ħlief x'jieħu minn fuq il-post tax-xogħol, lil min jirraġuna b'dan il-mod ngħidlu: "Iva, taf kemm se ndejquk!"

Però dak mhux imprenditur, dak volpi fuq il-post tax-xogħol, dak huwa l-invidiwu li anke l-unions għandhom xi jgħidu miegħu.

U nittama li ma jkunx hawn xi kuraġġuż hawnhekk jew x'imkien barra li jipprova jħares lil dak il-ġifa li ma jipproteġix lill- ħaddiema tiegħu mill-periklu.

Dak se jkollu problemi, mhux għax il-gvern qed iġibhom fuqu, imma għaliex hu qed jagħżel li jġib il-problemi fuqu nnifsu.

Mr Speaker, nixtieq nagħmel riferenza għal punt ieħor li joħroġ mill- istess liġi.

F'Taqsima II, li titkellem dwar prinċipji u dmirijiet ġenerali, paragrafu (i) ta' subklawsola 6(2) jgħid hekk:

"..... billi tiġi żviluppata policy ta' prevenzjoni globali u loġika li tkopri t-teknoloġija, l-organizzazzjoni ta' xogħol, il- kundizzjonijiet ta' xogħol, ir-relazzjonijiet soċjali u l-influwenza ta' fatturi li għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent tal-post tax-xogħol."

Nirripeti l-aħħar sentenza li tgħid "relazzjonijiet soċjali u l-influwenza ta' fatturi li għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent tal-post tax-xogħol."

Mr Speaker, qed nara li hawn preżenti l-uffiċjal li hu responsabbli mid- drafting tal-liġi u hawn ukoll il-ministru li ressaq din il-liġi, li nixtieq niġbdilhom l-attenzjoni għall-kliem "li għandhom x'jaqsmu ma' l- ambjent tal-post tax-xogħol".

Il-bieraħ din iddiskutejtha xi ftit ma' l- Onor. Gonzi wkoll u qalli li rridu noqogħdu attenti x'nifhmu bih "il-post tax-xogħol".

Jekk naqraw id-definizzjoni nsibu li:

""post tax-xogħol" tfisser kull fond, lok, faċilità, bastiment jew post jew imkien ieħor fejn isir xogħol jew li għalih il-ħaddiem ikollu aċċess waqt il-kors ta' l-impieg tiegħu u, mingħajr ħsara għall-ġeneralità ta' dak hawn aktar qabel imsemmi, tinkludi fabbrika, ħanut, uffiċċju, lukanda, sptar jew klinika, tarzna, barriera, sit ta' bini jew kostruzzjoni, triq, razzett, moll, vettura, inġenji ta' l-ajru jew bastiment, iżda ma tinkludix bastiment li jsalpa fl-oċeani."

Jien naħseb li kieku kelli mmur inbigħ din l-awtorità u l-vantaġġi tagħha, kif qalu l-membri tan-naħa l-oħra, jista' jkun hemm ċerti setturi tan-negozju li jgħiduli: Sur Gvern, l-ewwel irranġa tiegħek u mbagħad ejja għid lilna.

Għalhekk hawnhekk qed tikkonfondini ħafna - u għalhekk qed nirripetiha diversi drabi - l-frażi "għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent tal- post tax-xogħol".

Jien nixtieq, dejjem jekk ikun possibbli, li jekk inkunu qed nirriferu għal zoni industrijali, din l-awtorità ma tqisx biss mill- bieb 'il ġewwa ta' dawk il-garaxxijiet bħala l-lok li hija responsabbli li tiċċekkja, imma tqis ukoll l-ambjent kollu li hemm madwar.

Issa jekk nagħmlu hekk, nifhem li nkunu qed niftħu beraħ id-definition li għandna ta' "l-ambjent tal-post tax-xogħol".

Għall-fini ta' din il-liġi "l-ambjent tal-post tax-xogħol" jew l-aċċess tal-ħaddiema huwa mill-bieb 'il ġewwa ta' l-azjenda.

Jiġifieri l-ambjent tal-post tax-xogħol huwa mill-bieb tal- ħanut tagħna 'l ġewwa.

Però jien nixtieq li din l-awtorità tikkonsidra ċerti industrial estates b'mod differenti.

Qed nirriferi għal tal-Ħandaq, u l-Imrieħel fost oħrajn, fejn għandna zona industrijali li nbniet forsi bla tip ta' kontroll, imma permezz ta' permessi individwali, u mhux b'xi ippjanar globali.

M'għandniex mitt wieħed minnhom fil-pajjiż għaliex għandna zoni industrijali li huma responsabbiltà ta' l-MDC u għandna zoni industrijali privati ta' dan it- tip.

Però jien nixtieq, dejjem jekk inhu possibli, li nwessgħu ftit it- terms of reference ta' din l-awtorità biex din ikollha ġurisdizzjoni wkoll fuq l-ambjent u t-toroq ta' madwar il-postijiet tax-xogħol li hemm fil- Handaq jew l-Imrieħel.

Għaliex f'dawk l-inħawi, jekk jiġri accident ma tgħaddix ambulanza, ma tgħaddix fire-engine, jew inkella meta xi kultant ikun hemm xi serqa, il-pulizija jgħidulhom li mhux se jmorru għaliex biex jidħlu hemmhekk ikissru karozza!

Għaldaqstant, jien naħseb li f'zoni industrijali bħal dawn l-awtorità tista' ma tkunx daqshekk effettiva meta hi tipprova tikkonvinċi lil dawn l-imprendituri biex jiġu in line mar- regolamenti ta' din il-liġi.

Għaliex dawn in-nies li ramaw hemmhekk ma talbu ebda flus lill-gvern, imma xtraw l-art, bnewha huma u m'għandhom l- ebda sussidju.

Dawn lanqas għandhom servizz tad-drenaġġ.

Forsi jkolli okkażjoni fejn inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rapport li għamilna speċifikament fuq in-nuqqasijiet li jeżistu fi tliet zoni industrijali, tal- Ħandaq, l-Imrieħel u Ħaż-Zebbuġ.

Imbagħad madwar Malta għandna toroq li huma zoni industrijali żgħar, fosthom hemm anke ta' pajjiżi.

Jien qed insemmi dawn il-postijiet għaliex jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tiegħi issa bħala segretarju parlamentari.

Mr Speaker, jien irrid li din l-awtorità tirnexxi mija fil-mija għaliex jien nemmen li din se tgħin biex is-settur tan-negozju f'Malta jikkompeti aħjar.

Għalhekk nitlob lid-drafters tal-liġi jikkonsidraw il-possibbiltà li fil-liġi jwessgħu l-poteri ta' l-awtorità biex jinkludu zoni ta' madwar il-postijiet tax-xogħol li qed insemmi.

M'iniex ngħid li l-awtorità għandha tmur tagħmel it-toroq jew tgħaddi s-servizz tad-drenaġġ hi, imma għandha tagħmel il-pressjoni meħtieġa fuq id-dipartimenti kkonċernati biex it-toroq ta' dawn iz-zoni industrijali jingħataw prijorità.

Wara kollox dawk in-nies qed iħaddmu lilhom infushom u qed jimpjegaw lin-nies.

Jien naf li anke l-ministru responsabbli mit-toroq ma jaqbilx mal-mod kif qed taħdem il-burokrazija fejn zoni residenzjali jingħataw prijorità fuq zoni industrijali.

Irridu nbiddlu l-mentalità, fis-sens li naraw li l- ħaddiema jaħdmu f'ambjent fejn il-kondizzjonijiet ikunu tajbin mhux biss mill-bieb 'il ġewwa imma anke mill-bieb 'il barra għaliex waħda tmur ma' l- oħra.

Mhuwiex ġust li nitolbu li mill-bieb 'il ġewwa dawn l-imprendituri jkunu qed jobdu r-regolamenti li jħarsu s-saħħa tal-ħaddiem, imma mbagħad jekk Allaħares qatt xi ħadd iweġġa' jew ikun hemm xi ħruq, l-ambulanza jew il-fire-engine isibu l-problemi biex jidħlu fit-toroq ta' l-inħawi.

Għalhekk qed nissuġġerixxi li titwessa' d-definizzjoni tal-frażi "ambjent tal-post tax-xogħol" biex ma tkunx tirriferi biss mill-bieb 'il ġewwa tal- workshops imma tinkludi wkoll it-toroq ta' madwarhom f'dawn it-tip ta' zoni industrijali.

Fl-aħħar mill-aħħar hawnhekk qed titkellem ukoll fuq l- aċċess għall-post tax-xogħol.

Mr Speaker, kelli punti oħrajn xi nsemmi imma jkolli nagħlaq bil-punt dwar id-dritt ta' l-appell.

Huwa punt pożittiv ħafna li jeżisti dan il- bord ta' l-appell fi ħdan din l-awtorità, però meta kont qed naqra l-liġi deherli li m'hijiex daqshekk ċara dwar dak li jirregola l-bord ta' l-appell u kif se jkun qed jaħdem.

Nitlob lill-ministru kkonċernat biex fil-winding- up jagħtina ftit iktar informazzjoni dwaru.

Jien inħoss li qisu hemm xi ħaġa nieqsa fil-liġi rigward il-bord ta' l-appell, forsi nkunu nistgħu niċċarawha xi ftit.

Punt ieħor importanti huwa dwar Taqsima III ta' din il-liġi.

Se nikkwota paragrafu (b) ta' subklawsola 12(1) li jgħid li l-ministru jista' jagħmel regolamenti:

"... dwar l-ittestjar, l-eżami u ċertifikati jew siġilli ta' approvazzjoni ta' apparat, makkinarju, tagħmir, ħwejjeġ jew ħaġa wżati jew maħsubin biex jiġu wżati f'post tax-xogħol."

Irrid infakkar li issa waqqafna l-Malta standards authority li għandha r- responsabbiltà unika li toħorġ ċerti standards f'dan il-pajjiż, speċjalment fejn jidħlu l-istandards volontarji għaliex l-istandards mandatorji huma r- responsabbiltà ta' l-awtoritajiet l-oħrajn.

Jien inħoss li l-Malta standards authority għandha tibda taħdem id f'id ma' l-awtorità li se nwaqqfu b'din il-liġi u għandu jkun hemm sinerġija assoluta biex dan it-tip ta' ċċekkjar ikun jista' jaħdem.

Dan huwa punt importanti li jirrigwarda anke l-makkinarju li għad irid jġi importat.

Se jkun hemm qabża fil- kwalità tal-manufattura tagħna għaliex il-makkinarju li se jkun importat irid ikollu ċerti specifications biex ikun up to standard u jkun jista' jiġi wżat fil-manufattura lokali.

Għaldaqstant huwa importanti li f'sinerġija bejniethom dawn iż-żewġ awtoritajiet ikunu ta' għajnuna vera għas-settur tan-negozju.

Mr Speaker, l-aħħar punt li rrid nagħmel huwa rigward l-inforzar ta' din il-liġi.

Se jkun hemm uffiċjali apposta li se jieħdu ħsieb l-inforzar u hawnhekk naħseb li d-dibattitu għad irid ikompli.

Jekk naraw kemm għandna awtoritajiet u kemm hemm uffiċjali li se jieħdu ħsieb l-inforzar ta' regolamenti maħruġa minn dawn l-awtoritajiet insibu li hemm sbatax.

Però rridu noqogħdu attenti li bejn dawn l-awtoritajiet kollha jkun hemm sinerġija f'dak li huwa enforcement ħalli dan jibda jsir bis-sens.

Nittama li 'l quddiem ikollna l-opportunità li nitkellmu iktar rigward dan.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AGGORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla, l-Erbgħa 11 ta' Ottubru, 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

---------------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, illum se nitkellem fuq żewġ problemi mhux biex nikkritika lill-gvern imma għax nixtieq li l-parlament ikollu konoxxenza tagħhom.

F'Birkirkara għandna kwestjoni li ilha tkaxkar ormai kważi xahar.

Kellna green belt in-naħa tal-bypass u out of the blue din il-biċċa art ingħatat lil ditta privata biex jinbnew xi mħażen.

Jekk dan il- proġett isir l-ewwel li jintlaqtu se jkunu l-bdiewa.

Ftit baqa' raba tajba hemmhekk u b'dak li se nagħmlu dik l-area se nkomplu noħonquha.

Barra minn hekk dan huwa l-uniku post li baqa' minn fejn jista' jinħaraq in-nar tal-festa.

Jekk isir dan se jintlaqat il-poplu Karkariż u jintlaqtu dawk li huma dilettanti tan-nar.

Jien qed nagħmel appell biex qabel ma noħorġu l-permessi naraw li l-affarijiet isiru sew.

Jekk din ir-raba' għandha tingħata, il-biċċa li hi tal-gvern għandha tingħata bħala għażla ta' preferenza lill-bdiewa li diġa' qed jaħdmu l-art.

Hekk isir is-soltu.

Issa naturalment bdew il-protesti u kien hemm protesti mis-soċjeta` Filippu Borgia, saru protesti mit-tliet każini tal-baned u saru protesti wkoll mill-kunsill lokali ta' Birkirkara.

Jien ukoll ipprotestajt f'isem dawk il-bdiewa u f'isem il-kumitati tal-baned li ġew ikellmuni.

Tifhimha li mhux kulħadd huwa dilettant tan-nar - bħalma mhux kulħadd huwa dilettant tal-kaċċa, tar-raba u tat-tiġrijiet tal-karozzi - u kulħadd għandu d-delizzju tiegħu.

Jien qed inressaq dan l-ilment wara li ġew ikellmuni kemm tal-kamra tan-nar kif ukoll xi bdiewa.

Mhux sewwa li l- biċċa raba li għad baqa' f'Birkirkara se tittieħed.

Jien qed nitkellem biex għada pitgħada ħadd ma jiġi jgħid li kieku konna nafu ma kenitx issir.

Mhux sewwa li l-uniku sfog li baqa' fin-naħa ta' fuq ta' Birkirkara jittieħed b'dan il-mod.

Barra minn hekk, jekk din il-biċċa art tingħata għall-bini, nistgħu ngħidu li 'l quddiem se jiġi pperikolat ukoll iċ- ċimiterju.

Mr Speaker, issa xtaqt nitkellem dwar id-dispjaċir tiegħi u ta' ħafna Maltin li qed naraw li l-isports Malti sejjer lura bħall-granċ.

Wara li niġu minn kull kompetizzjoni internazzjonali noqogħdu nagħmlu l-press conferences biex insibu l-iskużi kollha għan-nuqqas ta' suċċess.

Fl- opinjoni tiegħi ma jistax ikun li l-poplu Malti jibqa' jingħata bis-sieq.

Jew aħna ppreparati biex nikkompetu internazzjonalment, jew għandna nkunu sinċieri magħna nfusna u ngħidu li m'aħniex kapaċi.

Dan qed ngħidu għax qed nagħmlu isem ħażin lil Malta.

Ma jistax ikun li nibqgħu ngħidu li l-aqwa li kkompetejna.

Per eżempju, dan l-aħħar rajna lill-Cameroon jiġru b'kulħadd.

L-iskuża ta' l-isports writers Maltin kienet li m'għandniex għalfejn ninkwetaw għax il-logħob tal-football fl-olympics m'għandux x'jaqsam mal-logħob internazzjonali kif nafuh.

Jumejn wara ħadna risposta għax il-Cameroon lagħbu maċ-champions tad-dinja u ġew draw.

Issa l-Cameroon huwa team li huwa kważi magħmul kollu minn amateurs.

Dawn marru Sydney u ma kellhomx nofs il-flus li kellhom tagħna.

Anke l-atleti tat-third world għamlu suċċess u aħna b'dawn il-preparamenti u b'dawn il-coaches kollha, minflok suċċess spiċċajna waqqajna 'l-pajjiż għaż-żufjett.

Għalfejn noqogħdu nistaħbew!

Ejjew ngħidu kif qegħdin isiru l-affarijiet.

Ma noqogħdux niġu hawn u ngħidu li ma morniex tajjeb imma l-aqwa li ksirna r-record ta' Malta.

Ejjew ma ndaħħkux nies bina - fl-olympic games ma tmurx biex tikser ir-record ta' Malta - għax inutli nikkonslaw li ma ġejniex l-aħħar iżda ġejna t-tmienja.

Jekk niġu għall-football ngħidu li ma morniex ħażin għax qlajna tlieta u mbagħad inwaħħlu f'dak u fl-ieħor.

Player li ma jagħtix sehemu fit-team lokali ma tistax tagħżlu biex jilgħab ma' Malta.

Jekk qed jilgħab ħażin mat-team tiegħu m'għandux jintgħażel għal logħob internazzjonali.

Dan m'huwiex sewwa u min hu responsabbli għandu jieħu passi.

L-MFA għamlet ħafna sagrifiċċji biex it-team Malti jiġi 'l quddiem.

Min għamel is- sagrifiċċji – fil-fatt uħud mill-membri tal-clubs lokali joħorġu l-flus biex iżommu l-clubs - mhux qed jiġi rikonoxxut.

Jien ma niddejjaq xejn ngħid li hemm it-teatrini fil-football.

Meta membru parlamentari jmur barra għandu responsabbilta' li ma jwaqqax lil Malta għaċ-ċajt.

Kulħadd jaf li dan li qed ngħid jien jgħiduh in-nies.

Jien inħobb nitkellem b'mod illi n-nies tifhimni.

Ma noqgħodx indur mal-lewża u min jafni hawn ġew u barra jafu dan.

Let us call a spade a spade.

Qed nidħku bil-poplu Malti u b'kulħadd.

Per eżempju, fil-Faroe Islands lanqas nies m'hemm u dawn xorta jġibu riżultati tajbin.

Anke San Marino jġibu r-riżultati aħjar minna u għandhom popolazzjoni iżgħar minn tagħna, ftit jew wisq daqs Għawdex.

Liechtenstein, pajjiż żgħir, ukoll iġib riżultati tajbin f'ċerti dixxiplini, partikolarment fejn jidħol l-iskiing.

Il-Belġju żgur li mhux xi pajjiż kbir iżda lanqas biss nibdew magħhom.

Aħna xejn, immorru ngħidu li se nġibu l-midalji u nispiċċaw ma nagħmlu xejn!

Ċipru beda l-bieraħ fil- football u altru li għaddiena.

L-istess il-Cameroon.

L-Amerka qatt ma kienu dilettanti tal-football u xorta mxew 'il quddiem.

M'għandniex għalfejn nistħu ngħidu li l-players ta' l-antik la kellhom il-finanzi u lanqas l-affarijiet li għandhom illum.

Ma kellhom xejn u kienu jġibu riżultati tajbin.

Kont tieħu pjaċir tmur il-ground.

Nistaqsi lill-coach jew lil min hu involut fl-għażla tal-players: Kif jista' jkun li player li ma jkunx lagħab tajjeb għal staġun sħiħ jispiċċa jilgħab man-nazzjonal!

Hemm nies li ma jmorrux għat-training u jiġu magħżula biex jirrappreżentawna fl-atletika.

Hemm min ma jmurx għat-training fil-għawm u mbagħad jippretendi li jirrappreżenta lil pajjiżu.

Ma jistax ikun dan!

Jien m'inix qed inwaħħal fil-gvern jew fl-oppożizzjoni għax kull gvern ħadem u ta grounds u faċilitajiet oħra għall-isports.

Saħansitra anke l- iskejjel jingħataw għajnuna.

Issa wasal iż-żmien li nieqfu u ngħidu biżżejjed.

Jekk huwa veru li għandna nies jirrappreżentaw l-isports, li ħafna minnhom jagħmlu sagrifiċċji mill-but u mill-ħin tal-familja, ma jistax ikun li meta niġu għall-għażla nagħżlu nies illi mhux qegħdin f'kumitati.

Ma jistgħux jiġġustifikaw dan billi jgħidu li qegħdin f'bord li waqqaf il-gvern, anke jekk ma jkunux jifhmu.

Dawn huma nies li qed jirrapreżentawna bħalissa.

Iva, hemm sports li fih urejna s-serjeta'.

Fil- billiards għamilna suċċess u għamilna suċċess għax kien hemm nies serji.

Nistaqsi għaliex ma nagħmlux suċċess f'dixxiplini oħrajn.

Jien qed nitkellem hekk għax nixtieq li nagħmlu dibattitu mas-segretarju parlamentari responsabbli fuq kif se nimxu fl-isports.

L-isports irid jibda bħalma kien fi żmienna, jiġifieri mill-iskejjel.

Għandna l-isports officers u l-PE instructors ta' l-iskejjel.

Minn hemm irid jibda.

Ma jistax ikun illi nħallu iktar l-isports f'idejn nies li marru siegħa jiddiskutu madwar mejda u għamlu press conference.

Saħansitra kien hemm min qal li tagħna ma marx tajjeb għax kellu r-riħ kontra tiegħu.

Forsi dawk li ħadu l-ewwel kellhom ir-riħ favurihom!

Ovvju li r-riħ ma kienx kontra l-atleti Maltin biss.

Oħrajn jgħidu li tlifna fil-football għax dakinhar konna daqsxejn għajjenin!

Jiena ngħid li dawn skużi.

Jekk naqilgħu ħamsa ngħidu li ma morniex tajjeb, jekk naqilgħu tlieta ngħidu li morna mhux ħażin u jekk naqilgħu wieħed ngħidu li għal daqsxejn ma rbaħniex!

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk u mill-parlament irridu ngħidu daqshekk.

Aħna r-rappreżentanti tal-poplu m'għandna nħallu lil ħadd jirfes lil Malta.

Jien nistħi meta nkunu barra.

Sirna l-laughing stock ta' l-Ewropa u tad-dinja meta mmorru nikkompetu.

Irridu nħarsu lejn min hu iżgħar minna u jġib ir-riżultati, mhux lejn min jitlef jew jaqla' sebgħa.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nitlob lill-ministru għas- servizzi ekonomiċi biex f'xi ħin jinforma lill-Kamra dwar l-iżviluppi li kien qal minn hawnhekk stess li qed isiru bejn l-Air Malta u l-Lufthansa, f'dak li jirrigwarda l-ġarr tal-cargo.

Diġa' għaddew erba' xhur minn meta ngħatat indikazzjoni li l-Air Malta kienet qiegħda tagħmel in-negozjati sabiex tilħaq arranġamenti għall-ġarr tal-cargo ma' ditta ta' l-ajruplani Ġermaniża.

Naturalment wieħed jistenna li żviluppi dwar servizz importanti li jgħaqqad l-attivita` ekonomika tagħna mal-bqija tad-dinja jkunu magħrufa pubblikament.

Sur President, f'era meta suppost għandna kollox komputerizzat, nista' ngħid li niltaqa' ma diversi ħaddiema li jilmentaw li minflok ma l-proċess tal-cargo clearance minn Ħal Luqa tħaffef, dan twal.

Filwaqt li qabel fi żmien sagħtejn wieħed kien jikklerja l-cargo li jasal bl-ajru, bis-sistema l-ġdida tela' bejn tlieta u ħames sigħat.

Naturalment wieħed għandu jifhem li dan id-dewmien m'għandniex x'nambuh għaċ-ċokon ta' pajjiżna.

Wara kollox f'ajruporti oħra l-istorja hi differenti.

Fi Frankfurt, per eżempju, il-ħin biex jiġi rilaxxat il-cargo huwa ta' bejn siegħa u nofs u sagħtejn, u dan meta wieħed iqis li hemm volum ta' cargo ħafna ikbar minn dak li jkollna f'pajjiżna.

Din hija sitwazzjoni li trid tiġi indirizzata.

Aħna nitkellmu dwar il-kompetittivita`u ngħidu li se nikkonformaw ma' dawk li huma standards ta' l-Unjoni Ewropea imma dan il-paroli għandna nsarrfuh f'fatti.

Finalment ir-riżultat għall-businessman ma jikkonsistix biss f'paroli dwar il-privatizzazzjoni iżda wkoll dwar sistemi ta' support li jagħmlu l-kummerċ aktar viabbli u effiċjenti.

Jien ma rridx nagħti tort lill-ħaddiema ta' l-Air Malta, imma naħseb illi s-sistema li qed tikkrea dawn id-diffikultajiet għandha tiġi investigata għaliex bi ftit attenzjoni nistgħu nkunu kompetittivi iktar.

Dan għandu jsir iktar u iktar meta din is-section ta' l-Air Malta se tkun f'negozjati ta' żvilupp mal-linja Lufthansa.

Ċerti dipartimenti jagħmlu evalwazzjoni dwar kif jistgħu jtejbu l-management tagħhom u dan għandu jsir ukoll fil-każ tal-cargo.

Mr. Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-ilma tax-xita li jispiċċa fil-widien.

Jien niftakar lill-ministru għall-agrikoltura u sajd jgħid li f'pajjiżna jsiru five-year, ten-years, 15-year u 20-year storms.

Jien m'inix se nitkellem fuq din l-intelliġenza filosofika u xjentifika, pero' rrid ngħid li m'hemmx dubju li l-ilma li jiġi kkreat b'dawn il-maltempati jmur x'imkien.

Jien nieħu gost jekk inkun informat meta jmissna din il- five, ten jew 15-year storm, skond kif qalilna l-ministru.

Nixtieq inkun naf ukoll x'garanzija għandu l-pajjiż jekk b'xi maltempata jinfaqa' wieħed mill-iskontri ta' l-ilma li hemm f'Wied il-Qlejgħa.

Meta kont ministru jien kelli x-xorti li nibda nwettaq proġett ta' riabilitazzjoni f'dan il-post.

Dan il-proġett kien maħsub mhux biss biex jirriabilita l-ġeoloġija, l- idroloġija u l-ekoloġija tal-wied imma wkoll biex jipproteġi lill-bdiewa u jħares l-art.

Permezz ta' dan il-proġett kellu jsir xi ħaġa wkoll biex jiġi evitat xi diżastru li jista' jikkawża l-ilma tax-xita f'dan il-wied.

Matul dawn l- aħħar 30 jew 40 sena ddeterjoraw il-ġnub ta' dawn l-iskontri - bl-Ingliż jissejħu dams - u b'hekk naqsitilhom is-saħħa.

Jekk Alla jħares qatt iċedi xi wieħed minn dawn id-dams ikollna diżastru.

In vista ta' dan, naturalment f'dan il-parlament wieħed għandu jistenna dikjarazzjoni jekk fil-fatt sarx xi ħaġa biex dawn id-dams ma jkunux daqstant perikolużi.

Qed ngħid dan biex wara ma jkunx tard wisq.

Ix-xogħol ta' riabilitazzjoni ta' dan il-wied ilu abbandunat għal dawn l-aħħar sentejn u għandi nifhem illi l-gravita` li kienet irriżultat lili minn esperti u periti Taljani u Maltin kompliet iggravat kemm minħabba l-maltemp li kellna fis-sentejn li għaddew kif ukoll minħabba l-fatt li l-istess proġett kien degradat.

Mr. Speaker, hawnhekk nixtieq infakkar illi kelli nkun jien li għamilt protesta biex jitneħħa bridge tal-konkos li kien inbena illegalment.

Għedt ukoll li anke jekk hemm bżonn tinbena xi triq biex tagħti aċċess lill- bdiewa, jistgħu jsiru żviluppi li jirrispettaw l-idroloġija, il-ġeoloġija u l-ekoloġija tal-wied mingħajr ma jsir impatt ikrah fuq l-ambjent.

Jien naf li kienet saret kritika li dak kien sar għall-użu tal-bdiewa u llum kont nistenna li min jiftaħar li huwa difensur tal-bdiewa, jara x'jista' jagħmel biex joħloq aċċess minn fejn jgħaddu l-bdiewa.

Mr Speaker, nirriferi għal fatt li diġa' rrapportajtu pero' xorta nixtieq nirreġistrah fil-parlament.

Ir-rapport li ppreżenta l-Ministru Ninu Zammit dwar l-operat tal-gvern ma jgħid xejn dwar il-vitikoltura.

Jirriżulta li f'pajjiżna nipproduċu 30% tal-produzzjoni ta' l-għeneb li tirrikjedi l- industrija lokali ta' l-inbid u sfortunatament għad m'hemmx programm dwar kif pajjiżna se jirnexxielu jkabbar is-70% li jifdal.

Mhux billi jiġu jgħidulna li l-Unjoni Ewropea se tiggarantixxi swieq kbar għall- esportazzjoni ta' diversi prodotti, fosthom l-imbejjed.

Ħafna drabi din in- naħa tal-Kamra tiġi kkritikata li ma tagħmilx il-homework tagħha, li m'għandhiex viżjoni u li m'hijiex tifhem l-isfidi tal-globalizzazzjoni.

Il- verita' hi li din in-naħa nħobbu nżommu saqajna ma' l-art u nifhmu t- tradizzjoni tal-bdiewa tagħna u l-kultura ta' pajjiżna, f'dan il-każ il- vitikultura.

Filwaqt li nirrikonoxxu l-isfidi u l-progress li wettaq is- settur privat, m'hemmx dubju li dawn l-isfidi rridu narawhom f'isem il-ġid komuni u fid-dawl ta' żieda fil-produzzjoni u l-esportazzjoni.

Aħna nafu li l-esportazzjoni ta' l-inbid Malti se tkun imxekkla kemm-il darba Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Dan il-fatt jikkonfermah anke l-NPAA.

Mr. Speaker, jiddispjaċini ngħid li meta nitkellem mal-bdiewa li huma involuti f'dan il-mestier, u meta nipprova nifhem x'qed isir jew x'inhu r- rwol tal-koperativi, insib li hemm faqar totali f'dak li hu aġġornament dwar tibdil li dawn iridu jwettqu sabiex sas-sena 2003 nkunu konformi mar- regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiddispjaċini ngħid li nħoss li f'pajjiżna hawn nuqqas esaġerat ta' informazzjoni f'dan ir-rigward.

Dan huwa kollu tort tan-nuqqas ta' serjeta' li bih tmexxa dan is-settur matul dawn l-aħħar sentejn u għaldaqstant ninsisti li jkollna spjegazzjoni iktar ċara li tiġi kkomunikata mhux lili iżda lill-bdiewa li fl-aħħar mill-aħħar iridu jkunu huma li jagħmlu l-bidliet meħtieġa biex ikollna għeneb u nbid ta' kwalita.

Mr. Speaker, irrid nagħmel riferenza wkoll għal sport partikolari f'pajjiżna, li huwa l-kwart ta' mil tal-karozzi.

Jiena diġa' kelli l- okkażjoni ngħid kemm kien ta' sodisfazzjon għall-poplu Malti li fl-aħħar finals li saru tal-European championship, rajna l-bandiera Maltija tittajjar fost dawk l-eluf ta' dilettanti.

Kien hemm eluf li raw dan l- avvenimenti, fejn fost il-parteċipanti kien hemm team Malti kompost minn John Ellul u Charles Camilleri, iż-Żoqdi.

Dawn iż-żewġ kompetituri Maltin - dan l-isport jinvolvi l-mechanic u lid-driver - irnexxielhom jirbħu s- seba' events biex rebħu dan it-titlu.

Dawn rebħu dan l-unur għan-nom ta' l- isportivi Maltin.

Qed ngħid dan mhux biex nuri li jekk jirnexxielna nirristrutturaw l-isport Malti, kapaċi nġibu riżultati tajbin.

Sur President, meta għal numru ta' snin organizzajt l-attivitajiet tal- karozzi u tal-muturi, kont nagħmel l-almu tiegħi sabiex f'pajjiżna jkun hawn l-istrutturi u l-attrezzamenti meħtieġa.

Hija sfortuna li l-gvern għadu qatt ma investa bis-serjeta` f'dawn it-tip ta' strutturi.

Jien nemmen li għadu lanqas qed japprezza l-kapaċita` ta' dan it-talent sportiv.

Nerġa' nieħu l-okkażjoni biex insellem lil sieħbi Chares Camilleri għall-mod kif irnexxielu jibni makna li twassal biex pajjiżna għall-ewwel darba fl- istorja jirreġistra dan is-suċċess.

Insellem ukoll lil sieħbi John Ellul li rnexxielu jirbaħ b'din il-karozza.

Nemmen li s-segretarju parlamentari m'għandux jonfoq il-flus biex imur jara xi avveniment barra mill-pajjiż imma għandu jsib il-ħin biex jiltaqa' ma' dawn in-nies, jifirħilhom u jara x'inhi l-opinjoni tagħhom dwar kif nistgħu niżviluppaw struttura biex ikollna aktar suċċessi f'dan l-isport.

Jien nemmen li kull sportiv u kull membru ta' kumitat sportiv jiddedika ħafna ħin.

Kull membru ta' kumitat volontarju jew nazzjonali jitlef flejjes kbar, u dan minbarra li dawn in-nies jiltaqgħu ma' diffikultajiet li ħafna drabi jaffettwaw ħażin lill-familja finanzjarjament.

Ejjew nirrikonoxxu lil min irnexxielu jegħleb dawn l-ostakli u ġab is-suċċess għal pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal- lejla l-Erbgħa, 11 t'Ottubru, 2000 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - ABBUŻI FUQ TFAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' każi ta' abbużi ta' sess u swat fuq it-tfal irrapportati lill-pulizija matul l-ewwel disa' xhur tas-sena?

X'eta' kellhom dawn it-tfal?

X'passi qed jittieħdu sabiex dawn it-tfal jiġi megħjuna?

Kemm huwa n-numru ta' persuni li l-pulizija qed tressaq il-qorti kontra dawn l-akkużi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar u t-30 ta` Settembru 2000, il-Pulizija kellha 33 każ ta` abbuż sesswali jew swat fuq tfal minn 14-il sena f`isfel.

L-eta` tagħhom tvarja bejn il-5 xhur u l-14- il sena.

Dwar dawn il-każi, s`issa, ġew imressqa quddiem il-Qorti 10 persuni.

Ninsab infurmat ukoll illi l-Pulizija minn barra li tinvestiga u tieħu passi quddiem il-Qorti kif meħtieġ, tirreferi wkoll il-każ lill- S.W.D.P.

STUDENTI ĠARDINARA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani x'ġara mill-istudenti/apprentisti ġardinara li spiċċaw il-kuntratt tagħhom mad-dipartiment ta' l-agrikoltura?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni għada qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

KOPERATTIVA TAL-PRODUTTURI TAL-MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari nru 19222 li oriġinarjament kienet saret lill-ministru għall-affarijiet barranin u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' jgħid meta saru l-laqgħat mal- koperattiva tal-produtturi tal-majjal, kif jidher fl-NPAA, ta' l-avis li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra f'Settembru ta' din is-sena?

X'punti tqajjmu mill-koperattiva dwar l-iżvantaġġi rispettivament?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk l-Onor.

Interpellant qiegħed jirreferi għall- NPAA (National Plan for the Adoption of the Acquis), u mhux l-avis, li tpoġġa fuq il-Mejda ta' din il-Kamra, u għalhekk għandu aċċess għalih, dan kien ġie diskuss mal-koperattivi kif ukoll ma kull min kien interessat fil- ġid tal-bdiewa u raħħala.

Jekk jien infurmat sewwa, l-Onorevoli sab xi diffikulta' biex jattendi.

Pero' hemm il-minuti li sa fejn naf jien, jekk jinteressah, jista' jikkonsulthom.

MAGĦTAB - MIŻBLA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru 14588, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fl-1997 u fl-1998 ntefa' anqas skart mis-snin ta' qabel u mill-1999?

Jista' jgħid ukoll fiex wasal il-proċess dwar x'se jsir mill-miżbla tal- Magħtab?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tinghata f'seduta oħra.

DIPARTIMENT TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif hu maqsum id-dipartiment taż-żgħażagħ u sports u min huma l-persuni li qed jokkupaw dawn il-karigi?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - ASSISTENTI DIRETTURI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru 14440 u b'mod partikolari fejn hemm il-ministeru ta' l-edukazzjoni, jista' l-Ministru jgħid min huma l-assistenti diretturi u f'liema sezzjoni jinsabu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Assistenti Diretturi li nħatru qegħdin f'dawn is-sezzjonijiet li ġejjin:

Dipartiment tas-Servizzi - Mr Edward Caruana (Information Resource Management)

Korporattivi - Mr Paul Ebejer (Finance & Administration)

Divizjoni ta' l-Edukazzjoni - Mr Anthony Cachia (Progetti Kapitali)

Dipartiment tal-Kurrikulu - Ms P. Apap (Curriculum Development)

Mr L. Zammit ( ICT) Dipt.

Ippjanar u Zvilupp - Dr Sarah Sammut (Staff Devolopment and Training)

Mr Leslie Agius (Non State Schools / Recruitment)

Dipt. ta' l-Operations - Dr Cecilia Borg (Operations)

Ms Gemma Cachia (Operations)

Dipt.

Servizz - Ms Josephine Baldacchino (ADE - Student Services)

Istudenti u Relazzjonijiet - Mr Michael King (ADE - Special Educational Needs) Internazzjonali MrAnthony DeGiovanni (ADE - International Relations)

Dipt. ta' l-Istudji Ogħola - Mr Joe Bonniċi

Ms Margaret Ellul (Curriculum Development &

Dipt. tal-Finanzi - Mr David Degabriele (Riżorsi Umani)

Aministrazzjoni - Mr John Sant (Servizzi Finanzjarji)

Dipartiment ta' l-Eżamijiet - Mr Joseph Caruana

Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji- Mr Hugo Mizzi

Dipartiment tal-Mużewijiet- Mr Joseph Farrugia (Finance & Administration)

PULIZIJA - PERSUNI MRESSQA L-QORTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jwieġeb l-mistoqsija parlamentari nru 19703 f'seduta nru.

384 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' jgħid kemm persuni tressqu l-qorti u/jew weħlu xi multa jew ħabs għax kisru l-liġi kontra d-dagħa f'dawn l- aħħar għaxar snin?

Jista' jagħti din l-informazzjoni sena b'sena u x'weħħlu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi ma tinżammx statistika tat- tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar persuni li tressqu l-Qorti dwar dagħa.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsija nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

19378 f`seduta 377.

LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 19705?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra il-lista sħiħa mitluba mill-Onor.

Membru.

Dwar il-ħidma tiegħu hemm il-kumitat olimpiku li jista' jagħti tweġiba.

Skond informazzjoni mill-kumitat olimpiku Malti s'issa sar xogħol fuq l-akkomodazzjoni, xogħol preparatorju għall-għażla ta' Sport u l-impjanti relattivi, diskussjonijiet dwar pjanijiet ta' marketing, xogħol fuq budgets, involviment iżjed fl-isport mill-istudenti fl-iskejjel u ċ-ċerimonji tal-ftuħ u ta' l-għeluq.

Rigward l-aħħar parti tal-mitoqsija, informat li qiegħed ikun studjat kif jista' jiġi ffinanzat investiment akbar fil-faċilitajiet sportivi qrib il- pixxina, iżda meta jkun hemm pjanijiet konkreti, dawn isiru pubbliċi.

FINANZI - ŻIDIET FIT-TARIFFI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru 19491, preċiżament fl-aħħar żewġ paragrafi tat-tweġiba, jista' l-Ministru jgħid liema taxxi rrevoka l-gvern u x'aġġustamenti oħra saru permezz ta' avviżi legali?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u ser tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - BUSINESS PLAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 5965?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ghalkemm il-ministeru ta' l-edukazzjoni ressaq abbozz tal-Business Plan tiegħu għas-snin 2000/2001/2002 - inkluża d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni - quddiem il-ministeru tal-finanzi, għadhom għaddejin diskussjonijiet u stħarriġ interni biex jitfassal id-dokument finali.

Għaldaqstant mhuwiex opportun li f'dan l-istadju noħorġu listi ta' inizjattivi u prioritajiet.

SPTAR SAN LUQA - SERVIZZ AWDJOLOĠIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 5825?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma jinżammux records dettaljati ta' kemm persuni jingħataw servizz awdjoloġiku, iżda l-etajiet ivarjaw minn trabi ta' ftit xhur sa anzjani.

Is-servizz jinkludi eżamijiet kliniċi u testijiet biex tiġi stabbilita r- raġuni ta' nuqqas ta' smiegħ għal kulħadd.

Il-fornitura ta' hearing aids u ear moulds hija b'xejn għal min jikkwalifika għal dan is-servizz (i.e. (i) tfal kollha taħt is-sittax-il sena, u (ii) persuni adulti bil-karta roża).

Dwar ear moulds u fornitura ta' hearing aids niddependu fuq servizzi ta' kumpaniji barra mill-pajjiż.

L-istennija għal ear moulds hija ta' madwar sitt ġimgħat.

Għandna stokk adegwat u varjat biżżejjed biex naqdu pazjenti li jinħtieġu hearing aid b'mod immedjat ħlief f'każi eċċezzjonali li jkunu jinħtieġu xi għamla partikolari speċjali.

F'dawn il-każi jingħata hearing aid temporanju sakemm jasal dak indikat li normalment jieħu sitt ġimgħat biex jiġi minn barra minn Malta.

Id-dipartiment jagħmel minn kollox biex jiżgura li l-kwalita' tal- prodott/servizz tkun waħda ta' livell għoli.

UNIVERSITA' - PROFESSUR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari nru 4919?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li din il-persuna msemmija irċeviet ittra ta' ħatra fil-kariga ta' għalliem b'seħħ mill-25 ta' April 2000 u qed tgħallem il-mechanical engineering fl-istitut tekniku mikielanġ sapiano.

Għaldaqstant is-servizz tagħha huwa indispensabbli għad-dipartiment.

SKEJJEL - FGURA - ŻIEMEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 4752?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nista' nassigura lill-Onor.

Membru li sew id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni kif ukoll jien personalment qed nagħmlu l- għalmu kollu tagħna biex il-każ jiġi deċiż, iżda sfortunatament il-Qorti s'issa għadha ma kkondludietx il-proċeduri.

SKEJJEL - GROUNDS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 2545?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed isiru arranġamenti mad-dipartiment ta' l- agrikoltura biex dawn is-siġar fejn jeżistu jiġu maqlugħa jew miżbura.