MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 331 It-Tnejn, 31 ta' Ottubru, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 331

It-Tnejn, 31 ta' Ottubru, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.05 p.m.

Talba

Seduta Nru. 331

It-Tnejn, 31 ta' Ottubru, 1994

WERREJ

MINUTI 509

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 509

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 515

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

CONSUMER AFFAIRS BILL

It-Tieni Qari 515

AĠĠORNAMENT 539

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 546

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 330 li saret fis-26 ta' Ottubru, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKOLA SACRED HEART - FTUĦ TA' BIEB GĦALL-ISPTAR ZAMMIT CLAPP

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Hemm xi oġġezzjonijiet min-naħa ta' l-isptar Zammit Clapp biex l-iskola tas-Sacred Heart tiftaħ bieb għal ġol-parking area ta' l-isptar u b'hekk it-tfal, l-għalliema u kull min juża din l-iskola jkun jista' jidħol fl-iskola minn dik in-naħa biex b'hekk jitnaqqas il-periklu li toħloq il-konġestjoni tat-traffiku fi Triq il-Qalb Imqaddsa, Triq is- Sorijiet, Triq Ballut u Triq Imrabat f'San Ġiljan?

X'inhuma dawn l- oġġezzjonijiet?

Jista' dak li jmexxi l-isptar jirrikonsidra l-pożizzjoni tiegħu u jwarrab l-oġġezzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): L-Onor.

Membru għandu japprezza d-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu meta wieħed jibdel il-parking area fi triq passaġġa.

B'danakollu, ġejt informat li ma jkunx hemm ostakolu biex jinfetaħ bieb għal ġol-parking area, sakemm il- bieb jintuża biex il-vetturi kollha li jwasslu tfal jew persuni oħra jidħlu fil-proprjeta' ta' l-iskola biex iħottu l-passiġġieri, u jagħmlu l-istess meta jiġu jistennew biex jgħabbu.

Inżid ngħid li fi kwalunkwe każ dan għandu jsir b'sempliċi tolleranza daparti tal-management ta' l-Isptar Zammit Clapp.

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: 1.

Jikkonferma li fit-13 ta' Lulju, 1993 id-Dipartiment ta' l-Artijiet ta permess lill-iskola tas-Sacred Heart biex tiftaħ bieb għal ġol-parking grounds ta' l-Isptar Zammit Clapp biex b'hekk it-tfal u kull min juża l- iskola jkun jista' jidħol fiha minn dik in-naħa u b'hekk tonqos ħafna l- konġestjoni u l-konfużjoni fi Triq il-Qalb Imqaddsa, Triq is-Sorijiet, Triq Ballut u Triq Imrabat f'San Ġiljan?

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar tat il-permess meħtieġ biex il-bieb jinfetaħ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): M'hemmx bżonn permess ta' l-iżvilupp għax-xogħol imsemmi mill-Onor.

Membru.

Il-ftuħ ta' bieb fil-ħajt ta' bejn l-iskola tas-Sacred Heart għall- parking area ta' Zammit Clapp skond Ordni ta' l-1993 dwar Żvilupp Ġenerali ma jitqiesx bħala żvilupp u għaldaqstant ma kienx hemm bżonn permess min- naħa ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Id-Dipartiment ta' l-Artijiet ta permess lill-iskola tas-Sacred Heart biex jiftħu bieb mill-grounds ta' l-iskola għal fuq il-parking area ta' l- isptar Zammit Clapp.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Qed nifhem sew li jekk, per eżempju, inkun irrid nagħlaq bieb f'xi proprjeta' tiegħi, m'hemmx bżonn napplika għal permess tal-Planning Authority?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-kwestjoni m'hijiex l-istess.

Aħna konna qed nitkellmu rigward ftuħ ta' bieb fil-ħajt bejn l-iskola u l-parking area.

L-Ordni dwar Żvilupp Ġenerali ta' l-1993 tgħid speċifikament liema huma l-każi fejn m'hemmx bżonn permess.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gerge Gatt.

ONOR.

GEORGE GATT: Allura kieku jien kelli niftaħ bieb id-dar jew f'xi fabbrika jew azjenda oħra, m'hemmx bżonn ta' permess?

Safejn naf jien, għall-iċken ħaġa li tagħmel għandek bżonn il-permess.

Jien ma nafx x'inhi l-Ordni ta' l-1993 u l-poplu kull darba qed jiġi żgwidat.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Ordni ta' l-1993 titkellem ċar u tagħmel distinzjoni bejn meta tkun trid tiftaħ bieb addizzjonali ma' dak li jkun hemm fil-faċċata, jew inkella bieb minn ħajt diviżorju fi proprjeta' fejn ikollok permess biex tiftħu.

Dan il-każ jaqa' taħt dik il-kategorija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Fl-iskola li hemm fi Fleur-de-Lys, x'permess intalab minn sid il-ġonna biex għamilhom garaxxijiet?

Barra minn hekk, dan naqqas biċċa mill-bitħa ta' l-iskola biex saret triq ħalli jkun jista' jiftaħ dawn il-garaxxijiet, għax ma kienx hemm triq għalihom

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-każ li qed isemmi l-Onor.

Interpellant jidher li huwa differenti minn dan li qed nitkellmu dwaru, u għalhekk nitolbu jagħmel mistoqsija speċifika fuq dan il-każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Billi l-Gvern ta permess li jinfetaħ il-bieb għal ġol-parking area jfisser li dawn se jkollhom dritt permanenti għalih?

Jiġifieri jekk il-Gvern xi darba jkollu bżonn juża dik il-parking area għal skopijiet pubbliċi jkun jista' jirrevoka l-permess li jkun ta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Gvern permezz tad-Dipartiment ta' l- Artijiet - mil-lat ta' permessi oħra diġa' wieġeb l-Onor.

Louis Galea - ma jkunx ta permess permanenti, la bħala Dipartiment ta' l-Artijiet u lanqas bħala permessi oħrajn.

Li jsir ikun b'tolleranza skond l-esiġenzi u l- Gvern ikun jista' jirrevoka l-permess mogħti mingħajr l-ebda diffikulta'.

SWIEQI - TRIQ SANT'ANDRIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjan biex fi Triq Sant'Andrija bejn Swieqi u Pembroke jittieħdu passi biex issir anqas perikoluża għal nies li jimxu fiha jew iridu jaqsmu minn naħa għall-oħra?

Fiex jikkonsisti dan il-pjan u meta se jitwettaq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jien għadni ma fhimtx x'inhi r-responsabilita' tal-Ministru Zammit Dimech u r-responsabilita' tal-Ministru Frendo fejn jidħlu t-toroq - jista' jkun li problema ta' l-I.Q. tiegħi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien wieħed minn dawk li nirrispetta l-I.Q. ta' l-Onor.

Bartolo, jiġifieri naħseb li meta nispjegalu se jibqa' jifhem anke għall-futur.

Id-distinzjoni hija sempliċi ħafna.

L-Onor.

Michael Frendo, bħala Ministru responsabbli għat-trasport huwa responsabbli wkoll għar-Roads Department u għas-sistemi tat-traffiku.

Issa l-Onor.

Interpellant qed jitkellem dwar pjan biex fih jittieħdu passi ħalli Triq Sant Adrija li tinsab bejn Swieqi u Pembroke issir inqas perikoluża għan- nies li jimxu fiha jew li jkunu jridu jaqsmu.

Mela hawn qed jitkellem fuq proċedura li b'xi mod se tibdel il-konfigurazzjoni ta' dik it-triq.

Apparti l-kwestjoni li biex tibdel il-konfigurazzjoni tat-triq trid tgħaddi wkoll għand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, l-inizjattiva tittieħed minn min hu responsabbli għat-trasport, li jinkludi miżuri ta' kontroll tat-traffiku, traffic calming u traffic management.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Gatt.

ONOR.

GEORGE GATT: Jien ma nafx jekk fhimtux tajjeb lill-Ministru meta qal li l-Ministru Frendo huwa responsabbli għal toroq ġodda.

It-toroq ġaladarba jsiru ma jibqgħux ġodda; allura min ikun responsabbli għalihom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett, kif probabbli jaf l-Onor.

Gatt, meta triq ikollha bżonn tiġi reconstructed - fl-antik konna ngħidu li jerġa' jsir il-wiċċ kollu u biex tagħmel dan trid taqlagħha - dik teknikament titqies bħala triq ġdida, jiġifieri m'hux bil-mod lajk kif nitkellmu jien u int meta ngħidu li triq ġdida hija biss triq li ma teżistix.

Triq ġdida tinvolvi triq qadima li qed tagħmel rikostruzzjoni tagħha.

Huwa tajjeb li nkunu nafu dan ħalli ma jkunx hemm misunderstanding fuq dan il-punt.

Barra minn hekk, jekk f'dan il-każ qed titkellem fuq triq fejn is-suġġeriment ma jkunx biss li taqlagħha mill-wiċċ imma tkun trid taqlagħa mill-qiegħ u tagħmlilha konfigurazzjoni differenti, il-materja ta' traffic management u ta' traffic planning tappartjenti wkoll lill-ministru li jkun responsabbli għat-trasport.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Gatt.

ONOR.

GEORGE GATT: Min ikun responsabbli fil-każ li jkun hemm triq ġdida u wara xahrejn jew tlieta jkollha bżonn ta' patching?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien.

ONOR.

GEORGE GATT: Meta ġieli saru mistoqsijiet kienu jgħidulna li jekk xi kuntrattur jagħmel trinka għandu jagħmel ir-resurfacing.

Illum jekk ikun hemm bżonn ta' patching liema Ministru huwa responsabbli?

Jien naf li int responsabbli imma nitieq li wieħed ikun ċar.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-patching jibqa' responsabilita' tal- Ministeru għall-Ambjent u għalhekk fit-tweġiba tiegħi kont speċifiku u għidt li jekk tkun tinvolvi r-rikostruzzjoni tat-triq teknikament terġa' tiġi qisha triq ġdida.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' patching u mili ta' ħofor jew biex triq tiġi rranġata bil-cold asphalting jagħmel parti mix- xogħol tal-Ministeru għall-Ambjent, dejjem f'każ ta' triq sekondarja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, wara seba' snin ta' tkissir u gandotti fit-toroq - kienu jgħidu li x-xjuħ għad iridu jiġu joqogħdu ħdejna, imma meta kienu qed iħaffru jien ħsibt li anke l-mejtin ġejjin joqogħdu ħdejna! - u wara li ħaffirna Malta kollha, l-Prim Ministru qal li s-sena li ġejja t-toroq se jaqgħu f'idejn il-kunsilli lokali - jiġifieri xahar ieħor għax ma tantx fadal.

Allura dan ifisser li l-Gvern m'huwiex iktar responsabbli mit-tifrik kollu li sar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Gvern qed jgħid li mill-1 ta' April tas- sena d-dieħla l-kunsilli lokali, mad-doveri u d-drittijiet eżistenti tagħhom se jkollhom ukoll id-dritt li jieħdu ħsieb il-manutenzjoni tat- toroq sekondarji fil-lokalita' tagħhom.

Dan ifisser li r-riforma kbira li saret fil-pajjiż meta twaqqfu dawn il-kunsilli lokali, se tkompli tissaħħaħ billi se jgħaddu għandhom aktar poteri.

Naturalment dan ifisser ukoll li l-Gvern se jressaq il-voti neċessarji f'dan il-Parlament biex ikollhom allokazzjoni ta' flus biex jieħdu ħsieb il-manutenzjoni tat-toroq sekondarji.

Meta jsir dak il-vot ta' flus għal skop ta' manutenzjoni ta' toroq, il-kunsilli lokali jkunu jistgħu jagħtu kuntratti għax-xogħol li jkun hemm bżonn - f'dan il-każ lid-Dipartiment fi ħdan it-taqsima tax- xogħlijiet jew f'ċerti każijiet ikollhom ukoll id-dritt li jagħtu kuntratti lill-privat.

L-inkoraġġiment u s-sistemi li qed nipprovaw nippromwovu huma li l- ewwelnett ikun hemm l-allokazzjoni ta' flus li jkun hemm bżonn biex il- kunsilli lokali jkunu jistgħu jassumu dan id-dover.

Dawn ikollhom l- allokazzjoni meħtieġa li naturalment tirrispekkja l-għadd ta' toroq li jkollhom responsabilita' għalihom fil-konfini ta' kull kunsill lokali.

Ikollhom ukoll model contracts li huma lesti li jindikaw ir-rati li wieħed irid iżomm biex issir dik il-manutenzjoni, jiġiferi r-rate per metre u speċifikazzjonijiet u guidelines oħrajn dwar il-kwalita' tax-xogħol li jkun irid isir.

Hemm ukoll il-metodu li dawn allura jinkarigaw lill-istess dipartiment li jagħmel dak ix-xogħol biex ikompli jagħmlu, kif ukoll is- salvagwardja li jekk dak il-metodu ma jkunx għas-sodisfazzjon tal-kunsill lokali ikunu jistgħu jikkuntrattaw separatament biex isir dak ix-xogħol.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant jaqbel li dan huwa kollu pass fid-direzzjoni t-tajba għall-pajjiż.

MR SPEAKER: L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, jien ħadt pjaċir nisma' lill- Ministru, pero' xejn ma kkonvinċieni għaliex illum il-Gvern diġa' qed jidħol f'kuntratti.

Per eżempju, l-aħħar darba hawnhekk kien qam il-Prim Ministru jitkellem fuq dak il-gandott li kellu jsir fejn l-iskola u kien irrispondieni li se jittieħdu l-passi.

Il-Gvern bagħat lis-surveyor u saru l-arranġamenti kollha u ħarġet it-tender.

Wara li kien hemm xi ħadd li mar għand il-Prim Ministru, reġgħet ħarġet it-tender mill-ġdid u l-prezz ta' l- offerta minn Lm16,000 tela' għal Lm20,000.

Reġgħu bagħtu għan-nies u l- prezz reġa' niżel għal Lm15,000.

Imbagħad jgħidu li l-Gvern ma jidħolx f'dawn l-affarijiet!

Din hija s-sitwazzjoni u meta l-Ministru qal li 'l quddiem it-toroq se jkunu taħt il-kunsilli m'hu veru xejn.

GĦaliex?

GĦax aħna ilna ħafna nagħmlu mistoqsijiet parlamentari u la toroq sekondarji u lanqas toroq primarji jew highways ma ġew irranġati.

Jien nista' nfakkar lill-Kamra fil-"famużi 20 punt" - wieħed mill-punti kien li ma jkunx hawn iktar ħofor u li jkun hawn toroq tajbin.

Issa se jkollna nistennew li jiġi l-1 ta' April biex jirranġaw it-toroq sekondarji ta' l-irħula li wara x- xita li niżlet imtlew kollha ħofor?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-Onor.

Membru assolutament m'għandux raġun.

Fl-1 ta' April ikollna d-devoluzzjoni addizzjonali tal- poter għand il-kunsilli lokali.

Sadanittant jistgħu jsiru wkoll it-talbiet bil-proċedura normali kif dejjem sar u skond programm konsistenti ta' xogħlijiet li ilu jsir f'dan ir-rigward.

Rigward it-triq li tinsab madwar l-iskola ta' Birkirkara, il-Kunsill Lokali ta' Birkirkara, ħadha bħala inizjattiva tiegħu li joħroġ tender għax- xogħol li hemm bżonn madwar din l-iskola.

Pero' l-Gvern ma rrinunzjax li jekk ikun hemm bżonn xi xogħol addizzjonali li jkun jista' jsir b'kollaborazzjoni ma' dak il-Kunsill Lokali ma jsirx.

Il-fatt li l-Kunsill Lokali ta' Birkirkara ħa din l-inizjattiva huwa mertu ta' l-istess kunsill li qed imexxi b'mod korrett ħafna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, jien napprezza x'inhu jgħid l-Onor.

Zammit Dimech, imma allura meta xi ħames snin ilu, jien kont għamilt mistoqsijiet rigward Psaila Street, Ta' Paris u l-gandott li hemm madwar l- iskola, il-Ministru ta' dak iż-żmien kien qed jimmiżlijdja lili u lill- Kamra?

Il-gandott li kien hemm f'Main Street issewwa f'żewġ minuti u ma damx ħames snin.

Allura minn dak iż-żmien sal-lum, kull meta għamilt xi mistoqsijiet parlamentari u rrispondewni li se jittieħdu l-passi meħtieġa, ma sar xejn?

Wara l-aħħar xita, fi Psaila Street stajna' nilagħbu l- waterpolo!

Allura anke għall-aħħar mistoqsija parlamentari li għamilt, daħku bija?

Issa l-Ministru ġie jgħid li l-Kunsill Lokali ta' Birkirkara ħa nteress.

Dan ma għandu x'jaqsam xejn għax il-kunsill lokali ġie fformat f'Jannar ta' din is-sena - għadu lanqas għalaq sena - filwaqt li l-Ministru preċedenti kien tani l-ewwel risposta erba' snin ilu, tenniha tliet snin ilu u reġa' qalli l-istess ħaġa sentejn ilu.

Jien sal-lum għadni bla risposta u qed idurli mal-lewża.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jien informat li l-Gvern kien qed jipprepara u għamel xi xogħol in kwestjoni, imma ma rridux ninsew li l- Gvern jimxi skond il-prioritajiet li jkollu minn mument għall-ieħor.

Jekk l-Onor.

Debono Grech irid jagħmel xi mistoqsijiet partikolari biex ikun jaf x'sar, nitolbu biex jimxi skond il-proċedura, jiġifieri jerġa' jagħmel id- domandi, jirreferi għad-domandi li kien għamel u aħna ninformawh bix-xogħol kollu li sar.

Il-Ministeru għall-Ambjent jista' jirriproduċi lista tax- xogħol kollu li sar fuq patching u fuq xogħol ieħor li sar f'ħafna postijiet, inkluż Birkirkara.

Imma l-akkuża li aħna għadna lura fix-xogħol żgur ma tistax issir.

Naturalment aħna dejjem ikollna volum kbir ta' xogħol; ikun hemm xogħol li jkun irid isir f'ċerti mumenti u jkun hemm xogħol li jrid isir iktar tard għax ix-xogħol għandu jsir skond il- prioritajiet li jkun hemm minn żmien għal żmien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Deherli li meta l-Ministru spjega x'inhi r- responsabilita' tiegħu spiċċa biex ħawwad lil kulħadd għax dik li qal li ma kenitx responsabilita' tiegħu, irrisponda għaliha wkoll.

Issa naraw min se jirrispondini għall-mistoqsija li se nagħmel, forsi jirrispondini l- Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija!

Meta jkun hemm xi lment dwar l-istat li jinsabu fihom xi toroq - kemm mir- rappreżentanti tal-poplu, kemm mill-kunsilli lokali u kemm mir-residenti - il-Gvern jieħu nota tagħhom u azzjoni dwarhom?

Jekk il-Gvern jieħu azzjoni jista' l-Ministru jgħidli x'tip ta' azzjoni tittieħed?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-domanda tant hi vaga li ma tistax tagħti tweġiba għaliha.

Naturalment kull ilment li jidħol - l-Onor.

Interpellant iressaq ħafna lmenti huwa stess - nieħdu nota tiegħu imma mbagħad wieħed irid jipprogramma skond l-esiġenzi tax-xogħol li jitqassam minn ħin għal ieħor mad-distretti.

Ħafna drabi trid tikkordina preċiżament anke fid-dawl tal-fatt li jkollok ilmenti u suġġerimenti varji bħal dawk li jagħmel l- Onor. Joe Mizzi - u probbabilment jekk qed nitkellmu dwar l-inħawi tiegħu anke s-suġġerimenti ta' l-Onor.

Borda - bħal dawk li jiġu mill-kunsilli lokali, kif ukoll ta' dawk li jidħlu mingħand in-nies privatament.

Allura rridu nikkonsidraw kollox bl-akbar serjeta' mingħajr ma nagħtu primat u kuruni lil ħadd partikolari u nagħmlu x-xogħol skond il-programm tagħna minn żmien għal żmien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru aktar qabel qal lill-sieħbi biex juża l- proċeduri normali u jagħmel mistoqsija bil-miktub jekk jixtieq li jingħata risposta.

Issa jiena għamilt il-mistoqsijiet bil-miktub u bqajt mingħajr risposta u għamilthom verbalment u bqajt bla risposta.

Peress li s-Sibt li għadda saret press conference mill-Kumitat Lokali tal-Kalkara dwar it-toroq tal-post, allura għandi nifhem li r-risposti li se jingħataw se jkunu bbażati fuq dak li ntqal fil-press conference?

Jista' l-Ministru jispjegali għaliex f'risposti parlamentari jingħad li x-xogħol ikun se jsir dalwaqt jew li jkun imdaħħal fil-programm ta' xogħol għas-sena ta' wara, jgħaddu erba' snin u x-xogħol jibqa' ma jinbediex?

MR SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għal xi każ partikolari għandu jagħmel referenza għall-mistoqsija parlamentari.

(Interruzzjonijiet) Ħafna drabi l-ilmenti li jsiru - b'mod partikolari ta' l-Onor.

Mizzi - verament jiġu kkonsidrati u verament ninkluduhom fil-programm tax-xogħlijiet li nagħmlu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, huwa minnu li l-Ministru ħafna drabi jaslulu l-istess mistoqsijiet min-naħa tagħna, imma wieħed irid iġib għall- konsiderazzjoni tal-Kamra l-bużullotti li jiġru f'ħafna ċirkostanzi.

Hawnhekk kull darba jsemmulna il-prijoritajiet u mbagħad waħda mit-toroq prinċipali li għandna fir-Rabat, il-bypass ta' l-Imtarfa, sena wara l-oħra mhux talli qed jiġrilha l-ħsara ...

L-Onor.

Carm Lino Spiteri u l-Onor.

Ċensu Galea huma t-tnejn periti u nimmaġina li m'humiex skantati - u bla dubju jgħaddu wkoll il-kritika tagħhom u ma nistax nifhem kif wieħed jista' jaċċetta jew jippermetti li l-Oppożizzjoni toqgħod għall-ispjegazzjoni li kull darba ningħataw.

Xi ħaġa jrid isir.

Huwa tajjeb li wieħed jipprova jistenna li jgħaddi l-ħin tal-mistoqsijiet, imma lanqas hu sewwa li aħna niġu rredikolati b'dan il-mod.

Qed ngħid hekk għax hawnhekk issemmew il- prioritajiet għaliex ikun hemm triq tat-turisti, triq taċ-ċittadini kollha, triq li ma tappartjenix biss għar-raħal ...

Jien naħseb li l-bypass ta' l- Imtarfa hija waħda mill-iktar toroq popolari, l-iktar mat-turisti għaliex jiġu 'l fuq minn miljun persuna matul is-sena, u dawn kollha jiffrekwentaw dawk l-inħawi.

(Interruzzjonijiet) Jekk għandu xi mistoqsijiet x'jagħmel l-Onor.

Ċensu Galea jagħmilhom ukoll.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru Frendo.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġobkom m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija): Mr Speaker, ma naħsibx li l-Onor.

Membru huwa ġust magħna meta jgħid li fir-risposti nkunu qed ngħaddu ż-żmien.

Ma naħsibx li dan huwa minnu.

Ftit ilu huwa semma post li qiegħed fil-Manikata li kien issemma qabel ukoll minn diversi Membri min-naħa l-oħra u anke minn din in- naħa.

Fil-fatt daħħalna Triq Dun Manwel Grima fil-pjani li għandna sa l- aħħar ta' din is-sena biex nipprovaw nagħmlu xogħlijiet li huma ta' emerġenza, għax din it-triq veru hemm bżonn li ssir.

Hemm ħafna bżonnijiet fit-toroq u jien ma nlumx, anzi nirrispetta, lill-membri parlamentari kollha li jagħmlu d-dover tagħhom u jressqu l-ilmenti tal-kostitwenti tagħhom.

Ma naħsibx li nkunu ġusti jekk ngħidu li l-problema tat-toroq twieldet illum jew il-bieraħ.

Hija problema li ilha għal ħafna snin f'dan il-pajjiż, u l-ikbar problema hija li m'għandniex soluzzjonijiet strutturati.

Dak li rridu nipprovaw nagħmlu huwa li nagħtuhom soluzzjonijiet strutturati.

Sal-lum għamilna distinzjoni bejn it-tiswijiet ordinarji u tiswijiet straordinarji.

It-tiswijiet ordinarji, bħalma jiġri fil-Liġi tal-Kera - għal min għandu l-background legali - dawk jieħdu ħsiebhom il-Ministeru għall-Ambjent, l-istraordinarji jieħu ħsiebhom il- Ministeru tat-Trasport.

Pero' mis-sena d-dieħla d-distinzjoni se ssir iżjed netta u se tkun li l-kunsilli lokali jieħdu ħsieb il-local roads u l-Gvern jieħu ħsieb it-toroq arterji distributorji.

Jien stess kelli laqgħat mas-sindki u ma' l-uffiċjali tal-kunsilli lokali u tlabthom biex sa April jgħidu x'inhuma l-prioritajiet tagħhom, bl-għajnuna anke tad- Dipartiment tal-Kunsilli Lokali, dwar liema toroq iħossu li huma l-iktar importanti li ssirilhom manutenzjoni.

Fil-fatt ġbarna d-diversi punti u prioritajiet li tawna l-kunsilli lokali li se jkunu l-bażi tal-programm tagħna sa April li ġej.

Naturalment ikun hemm xi bidliet peress li t- talbiet m'hux kollha jidhru li huma ta' ċerta importanza għaliex ħafna minnhom huma resurfacing of existing roads u ma tantx tawna lista ta' toroq ġodda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' reati rapportati matul l-1993 u sa l-aħħar ta' Ġunju 1994, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 22069;

Lista bl-ammont ta' droga li nqabdet matul dawn l-aħħar tliet snin, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 22111.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' impjegati f'kull kategorija mal-Korporazzjoni Telemalta minn Mejju 1987 sal-lum, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 22098.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

CONSUMER AFFAIRS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-25 ta' Ottubru, 1994.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, kieku barrani kellu jħares lejn is- soċjeta' tagħna u ngħidu aħna, jagħti kas tad-dish antennas li hawn fuq il- bjut, il-mobile telephones f'idejn in-nies u t-tip ta' karozzi li hawn fit- toroq tagħna, jieħu l-impressjoni li qed ngħixu f'xi soċjeta' li hija pjuttost avvanzata.

Pero' mbagħad mill-band l-oħra jekk tmur ftit iktar fil-fond u teżamina ftit is-soċjeta' tagħna ssib li, kuntrarjament għal first impressions li jista' jkollok, is-soċjeta' tagħna ma tantx hija żviluppata u bħala soċjeta' hija ħafna inqas matura.

Dan qed ngħidu għax wieħed m'għandux iqis lis-soċjeta' bħala waħda żviluppata minn jekk ikollhiex it-tlellix li wieħed is-soltu jassoċja ma' din it-tip ta' soċjeta'.

Jien inqis li soċjeta' hija żviluppata jekk ma jkunx hemm ċans li xi parti minnha tieħu xi vantaġġ fuq parti oħra.

Fis-soċjeta' tagħna għandu jkun hemm checks and balances li permezz tagħhom l-ebda parti mis- soċjeta' tagħna ma tkun żvantaġġjata.

Forsi minħabba raġunijiet storiċi, aħna qed ngħixu f'soċjeta' fejn dawn it-tip ta' istituzzjonijiet għadhom ma żviluppawx biżżejjed.

Veru li sar żvilupp mhux żgħir fil-qasam trejdjunjonistiku, imma f'oqsma soċjali u kummerċjali oħrajn għadu ma sarx żvilupp biżżejjed sabiex ikollna soċjeta' li hija verament ġusta.

Dawn it- tip ta' organizzazzjonijiet forsi huma komuni ħafna f'pajjiżi oħrajn u wieħed isib diversi pressure groups, lobbies u organizzazzjonijiet li jieħdu ħsieb l-interess ta' ċertu qasam partikolari fis-soċjeta'.

Dawn ilhom ħafna jeżistu barra pajjiżna imma f'pajjiżna ftit li xejn għandna minnhom.

Ħafna drabi f'pajjiżna dawn jiġu fformati jew jingħataw is-saħħa meta xi parti mis-soċjeta' tkun għaddejja minn xi kriżi.

Ftit taż-żmien ilu meta kienu ġew leġislati regolamenti ġodda tal-kaċċa u l-insib, il-lobby tal-kaċċa u l-insib f'pajjiżna ħa s-saħħa billi daħlu membri ġodda fl-għaqda u saret anke għaqda oħra ġdida, biex b'hekk il- kwestjonijiet li kellhom x'jaqsmu mal-kaċċa u l-insib bdew jiġu tackled bis- serjeta'.

Dan l-aħħar permezz tal-Liġi tal-VAT soċjeta' oħra, il-GRTU, issaħħet ħafna fin-numru ta' membri.

Għax in-negozjanti ż-żgħar, li jifformaw parti minn dan il-grupp, ħassew li hemm bżonn jingħaqdu ħalli jkollhom aktar saħħa biex jinnegozjaw mal-Gvern.

Mr Speaker, jekk f'pajjiżna hemm komponent li ftit għandu saħħa huwa l- konsumatur.

Fil-bidu tas-snin tmenin meta kienet għadha kif twaqqfet l- għaqda tal-konsumaturi, bdejna nisimgħu bil-kelma "konsumatur".

Dik il- ħabta ħafna nies kienu tkażaw u qalu li din hija xi front organisation tal- Malta Labour Party u m'għarfux għalfejn saret din l-għaqda.

Huwa importanti li aħna bħala Partit Laburista nagħmlu minn kollox biex noħolqu bilanċ xieraq fis-soċjeta' tagħna.

U llum dan huwa importanti iktar minn qatt qabel għax il-Gvern dejjem jiftaħar li lliberalizza l-kummerċ u li issa għandna kummerċ ħieles.

Fil-fatt f'dan il-pajjiż ma għandniex kummerċ liberu imma għandna libertinaġġ fil-kummerċ - li hija xi ħaġa totalment differenti minn kummerċ liberu - għax għandna l-liberta' li kulħadd jagħmel li jrid.

Meta jkun hemm libertinaġġ fis-suq, bilfors ikun hemm bżonn ta' counter measures, ta' vuċi soda u b'saħħitha li tkun tista' tieħu ċerti azzjonijiet sabiex tipproteġi dak li hu tal-konsumatur.

L-GĦaqda tal-Konsumatur twaqqfet sabiex tippromwovi l-interessi tal- konsumatur, u llum nistgħu naraw kemm kienet tajba dik l-idea.

Illum għandna dipartiment apposta għall-konsumatur li ġie fformat mill-GĦaqda tal- Konsumatur li kien hawn qabel, u dan għandu wkoll il-funzjoni li jara li l- affarijiet isiru sew.

Din il-liġi qed tiġi diskussa sentejn u nofs wara li tressqet il-White Paper fuq il-konsumatur f'dan il-Parlament.

Jien ngħid li dan hu pass fid-direzzjoni t-tajba għax l-GĦaqda tal-Konsumatur u d- dipartiment tal-konsumatur ma kellhomx is-saħħa leġislattiva sabiex verament jipproteġu lill-konsumatur.

Kulma setgħu jagħmlu dawn iż-żewġ organizzazzjonijiet kien li wara li jmur għandhom xi konsumatur b'xi lment, kienu jistudjaw l-ilment, f'każ li l-konsumatur ikun xtara l-prodott li qed jilmenta dwaru mingħand tal-ħanut, jipprovaw jikkuntattjaw lil tal- ħanut, u jaraw jekk ikunux jistgħu jirranġawlu xi ħaġa.

Imma f'każ li ma jirranġawx ma' tal-ħanut, dawn ma kellhomx triq oħra x'jagħżlu ħlief li jgħidu lill-konsumatur konċernat biex imur il-qorti.

Imma ovvjament il- konsumatur mhux se joqgħod jitla' l-qorti fuq affarijiet ta' valur żgħir.

Għalhekk kien hemm bżonn li ssir din it-tip ta' liġi, għalkemm din ma tmurx 'il bogħod daqskemm nixtiequ aħna.

Waħda mill-isfortuni hija li peress li d-dipartiment tal-konsumatur u l-GĦaqda tal-Konsumatur ma kellhomx saħħa leġislattiva, ma kenux jistgħu jużaw affarijiet tajbin li għamlu huma stess.

Per eżempju, hawnhekk għandi riżultat ta' stħarriġ dwar ilma bottiljat f'Malta, li d-dipartiment tal-konsumatur inkariga lid-Dipartiment tas-Saħħa biex jagħmel.

Dan kien stħarriġ ta' ċerta importanza għax id- Dipartiment tas-Saħħa ġie mitlub jiċċekkja jekk dak li hemm miktub fuq it- tikketti tal-fliexken huwiex korrett.

X'inhi l-importanza ta' dan?

Dan hu importanti għax ħafna drabi min jixrob minn dan l-ilma jista' jsofri problemi fiżiċi minħabba xi kimika li jkun fih u li ma tkunx tajba għalihom.

Minn stħarriġ serju li għamel id-dipartiment tal-konsumatur irriżulta li l-label ta' l-ilma li tibbottilja d-ditta "Marsovin" tikkonforma mal-kimiċi li jużaw għal dan l-ilma.

Rigward l-ilma "Kristal" li tibbottilja l-kumpannija "General Soft Drinks", hemm miktub li "the comments label gives grossly misleading information", jiġifier l-label ma taqbel xejn ma' dak li hemm fil-flixkun.

Mill-istħarriġ li sar, irriżulta li fil-każ ta' l-ilma "Flavia", bottiljat minn Aquatess Limited, il-label li hemm mal-flixkun "gives misleading information concerning nitrates content".

In-nitrates huma kimika perikoluża ħafna li tinsab fl-ilma.

Dwar l-ilma "Aquadot" prodott minn Portanier Brothers Limited hemm miktub li m'hemmx kummenti, jiġifieri dak li jiddikjaraw fil-label jeżisti vera fl- ilma tal-flixkun.

Dwar l-ilma "San Michel" tad-ditta Farsons hemm miktub "label giving misleading information concerning nitrate and chloride contents".

Dan ifisser li dawn għandhom żewġ tipi ta' kimika li ma kinux imniżżlin korrettament fil-label tal-flixkun.

L-"Elan" li hu tip ta' ilma ieħor maħruġ minn "Farsons" hemm miktub: label giving misleading information concerning nitrate and chloride contents.

Dan kien studju serju.

Imma x'ġara hawnhekk?

Peress li d-dipartiment tal-konsumatur ma kellu l-ebda forza sabiex b'xi mod jipprova jġiegħel lil dawk li qed iqarrqu, jimxu kif suppost, dawn ir-riżultati qatt ma ġew pubblikati, bil-konsegwenza li ħadd ma kien jaf b'dan l-istħarriġ.

Bil- permess tal-Kamra, jien nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan l-istħarriġ.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ittra datata 3 ta' Ġunju 1993 mibgħuta mid-Dipartiment tas-Saħħa lill- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd dwar analiżi ta' ilma bbottiljat lokalment.

Jien inħoss li l-konsumatur għandu jkollu aċċess għal din it-tip ta' informazzjoni għax id-dover tad-Dipartiment tal-Konsumatur m'huwiex biss li jagħmel l-istudji neċessarji imma, iktar minn hekk, huwa d-dover tiegħu li jinforma lill-konsumatur.

Naħseb li dan hu nuqqas serju u jien nispera li permezz tal-Liġi l-ġdida li qed niddiskutu, dan in-nuqqas jiġi rranġat.

Mr Speaker, jien xtaqt nitkellem ukoll fuq kif qed jintlaqtu l- konsumaturi minn korpi parastatali li jipprovdu s-servizzi.

Aħna nafu li din il-Liġi se tkun tkopri wkoll is-servizzi mogħtija lill-pubbliku minn korpi parastatali u minn dawk li jipprovdu prodott.

GĦalhekk ikun tajjeb jekk aħna naraw kif bħalissa dawn l-organizzazzjonijiet jittrattaw lill- konsumatur.

Jien se nitkellem biss dwar korporazzjoni waħda, il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Mr Speaker, kulħadd jaf li din il-Korporazzjoni hija totalment sussidjata mill-flus tat-taxpayer, għax il-Gvern jgħaddilha sussidju ta' xi Lm5 miljun, Lm6 miljun jew Lm9 miljun fis-sena sabiex jagħmel tajjeb għax- shortfall li jkollha bejn il-ħruġ u d-dħul tagħha.

GĦalhekk din il- Korporazzjoni hi totalment sussidjata mit-taxpayers.

Imma din il- Korporazzjoni kif tittratta lill-konsumaturi li huma l-istess nies li qed jissussidjawha?

Mr Speaker, ħalli nieħu eżempju ta' kif il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tittratta ma' dawk in-nies li jinqalgħalhom xi ħsara fil-kanen u jagħmlu talba sabiex tiġi rranġata.

Il-Korporazzjoni għandha regola li x- xogħol fil-mains isir a spejjeż tagħha u xogħol addizzjonali jsir a spejjeż tal-konsumatur.

Jien nasal biex nifhem għalfejn għandu jkun hekk, għax ix- xogħol li jkun a benefiċċju tal-konsumatur għandu jħallas għalih hu.

Pero' li ma nistax nifhem hu kif il-Koporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, li tippretendi li hija tant serja, tibgħat ċerti kontijiet għoljin lill- konsumatur.

Hawnhekk għandi kont mibgħut lil xi ħadd li joqgħod Ħ'Attard għal xi xogħol li sarlu fid-dar tiegħu u li kien jinkludi l-bdil ta' diversi pajpijiet ta' l-ilma.

Kieku dan ix-xogħol kellu jagħmlu plumber privat forsi kien jieħu nofs ta' nhar, imma l-Korporazzjoni lil dan l-individwu ċċarġjatu Lm36.70 bħala labour costs.

Jien naċċertakom li kieku dan ix- xogħol kellu jagħmlu plumber privat ma kienx jiġih aktar minn nofs dan il- prezz, u mhux qed nieħu in konsiderazzjoni l-ħlas tal-materjal, għax dak, jixtrih min jixtrih, dejjem l-istess jibqa'.

Allura jien nistaqsi: Kif tista' l-Korporazzjoni tiġġustifika dawn il-fatti?

Jien naf - għax qalli min tani dan il-kont u jien diġa' tkellimt mal-Korporazzjoni fuq dan il- kont partikolari - li meta dan ipprova jivverifika l-kont sab li n-nies tal- Korporazzjoni ħadu għaxar sigħat biex għamlu dan ix-xogħol.

Skond dan l- indivdwu - li qed jgħid dan b'affidavit - veru li l-ħaddiema ħadu għaxar sigħat, imma fi tliet kwarti mill-ħin ma kienu qed jagħmlu xejn u allura hu bħala individwu se jispiċċa jħallas għall-ħin miltuf ta' l-impjegati tal- Korporazzjoni.

Dawn imorru hemmhekk, ma jagħmlu xejn, imbagħad fuq il- worksheet iniżżlu li ħadmu għaxar sigħat u jitħallsu tagħhom.

Mr Speaker, dan mhux sew għax issa ġejna f'sitwazzjoni fejn għandna korporazzjoni sussidjata direttament bit-taxpayers' money, korporazzjoni li hija ineffiċjenti - u llum nafu kemm hija ineffiċjenti l-Korporazzjoni għas- Serizzi ta' l-Ilma għax minn kull tliet galluni, tnejn qed jinħlew u ħadd ma jaf x'inhu jsir minnhom - u mbagħad bil-wiċċ tost kollu lill-konsumatur qed iġġiegħlu jħallas għar-rata ta' l-ineffiċjenza tal-ħaddiema tagħha.

Dan huwa l-mod kif qed taħdem din il-Korporazzjoni.

Basta taparsi għamilna l-customer care service biex nieħdu ħsieb il-konsumaturi.

Ix-xogħol għal dan il-kont li rreferejt għalih, kien sar fis-6 ta' Lulju tas-sena li għaddiet u nħadem bir-rata ta' Lm1.60 fis-siegħa.

Jiġfieri lill- Korporazzjoni bniedem jiswiha Lm1.60 fis-siegħa.

Tliet xhur wara ġiet persuna oħra bl-istess tip ta' ilment għax ħasset li l-ammont ta' flus iċċarġjat mill-ħaddiema tal-Korporazzjoni għax-xogħol li għamlulha kien eċċessiv.

Ta' dan ix-xogħol, li kien jikkonsisti fi bdil ta' pipe ta' 15-il pied, żammewlha Lm25.

Kieku dan ix-xogħol kellu jsir minn ħaddiema privati kien isir f'siegħa.

Imma mhux talli hekk, talli f'Lulju l-Korporazzjoni kienet qed tħallas lin-nies tagħha bir-rata ta' Lm1.60 fis-siegħa, mentri tliet xhur wara din ir-rata saret Lm3.50 fis- siegħa.

Jiġifieri mingħajr l-ebda raġuni ta' xejn, fi żmien tliet xhur il- Korporazzjoni għolliet ir-rata tal-ħlas ta' l-impjegati tagħha minn Lm1.60 għal Lm3.50 fis-siegħa!

Dan ifisser li kull ħaddiem f'ġurnata ta' tmien sigħat iqum lill-Korporazzjoni Lm28.

Ma nafx kemm għandhom pagi n-nies tal- Korporazzjoni pero' żgur li m'għandhomx Lm28 kuljum!

Jidher biċ-ċar li minkejja l-kliem sabiħ u minkejja l-pubbliċita' li qed tagħmel din il- Korporazzjoni biex tipprova tagħti image sabiħ tagħha nnifisha, ir-realta' hija li biex tkun kummerċjali minflok tara kif iġġib l-effiċjenza fiha nnifisha qed tippretendi li l-konsumaturi jħallsu għall-ineffiċjenza tan- nies tagħha stess.

Dan m'huwiex aċċettabbli u nispera li permezz tal-Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur in-nies ikunu jistgħu jagħmlu rikors kontra l-Water Services Corporation.

Nispera wkoll li jkunu jistgħu jagħmlu rikors biex meta jirċievu kontijiet tad-daħk ikollhom ċans jirrikorru għand xi ħadd sabiex jieħdu sodisfazzjon.

Ma jistax ikun li bniedem jiġi ċċarġjat Lm25 ta' siegħa xogħol!

Nixtieq li dawn iż-żewġ kontijiet inpoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli n-nies ikunu jistgħu jaraw il-vilta' ta' din il-Korporazzjoni li tgħolli l-kontijiet tagħha minn ġurnata għall-oħra.

MR SPEAKER: Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' kont ta' l-ilma mibgħut mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma lis-Sinjura Lucia Vella minn H'Attard u korrispondenza dwaru; u

Kopja ta' kont ta' l-ilma mibgħut mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma lis-Sur Robert Smith minn H'Attard u korrispondenza dwaru.

Ħalli nsemmi każijiet oħra dwar il-Korporazzjoni ta' l-Ilma.

Nafu li f'diversi areas f'pajjiżna - għalkemm forsi mhux daqs qabel - ħafna djar ma jkollhomx servizz ta' l-ilma b'mod regolari għal żmien twil.

Allura meta ma jkollokx servizz għandek dritt titlob lill-Korporazzjoni sabiex tagħtik rebate minħabba li ma tkunx qed tuża s-servizz tagħha għax il-provvista tkun sospiża?

Nixtieq inkun naf kif se jkun affettwat il-konsumatur.

Każ ieħor komuni ta' lmenti mill-konsumatur - din tapplika għall- korporazzjonijiet kollha tal-Gvern - huwa meta bniedem jaħseb li l-kont li ntbagħtlu jkun eċċessiv.

Illum meta jibgħatulek kont eċċessiv trid tħallas fee biex jiċċekkjawlek jekk dak il-kont huwiex korrett jew le.

Fil- maġġoranza kbira tal-każi, wara li tkun ħallast il-fee, tirċievi nota fejn jgħidulek li l-kont tiegħek ġie ċċekkjat u nstab li kien korrett.

X'trasparenza hi din ta' kif tagħmel l-affarijiet?

Fejn tkun taf jekk dak il-kont ġiex iċċekkjat jew le, jekk jibagħtulek karta u sempliċement jgħidulek li huwa korrett?

Hemm bżonn li lill-konsumaturi nistmawhom ta' nies u nuru ċerta onesta' u serjeta' lejhom.

Jien jidhirli li dawn il- korporazzjonijiet għandhom ikunu minn ta' quddiem nett sabiex jagħtu l- eżempju tajjeb, għax bil-mod kif qed jimxu m'humiex qed jagħtu eżempju tajjeb, imma qed jgħidu lin-nies li huma b'saħħithom u kulħadd irid joqgħod għal dak li jgħidu.

B'dan il-mod tkun qed timxi meta bniedem li jkun talbek biex tiċċekkjalu kont tibgħatlu ittra xotta xotta u tgħidlu li dak il-kont kien korrett.

Din hija s-sitwazzjoni li għandna fil-preżent.

Nispera li permezz ta' din il-Liġi u permezz tad-diskussjoni li qed tqajjem din il-Liġi dawn il-korporazzjonijiet, li fl-aħħar mill-aħħar huma tal- poplu u tat-taxpayers, jibdew jagħtu servizz aħjar lill-istess konsumaturi u ma jibqax ikun hemm dan in-nuqqas ta' trasparenza fil-mod kif isiru l- affarijiet.

Ħalli nitkellem fuq qasam ieħor fejn il-konsumatur sfortunatament assolutament m'huwiex meqjus.

Qed nirreferi għall-Awtorita' ta' l-Ippjanar u għall-industrija tal-bini b'mod ġenerali.

Sfortunatament jekk hawn qasam fejn tista' tgħid li l-konsumatur m'hu protett xejn, huwa l-qasam tal-bini, saħansitra minn meta tapplika għall-permessi tal-bini.

Aħna nafu li ftit tas-snin ilu Gvern Nazzjonalista kien irreveda r-rati għall-ħlas tal- permessi tal-bini.

Dak inhar ir-raġuni li ngħatat kienet li biex jiġu proċessati l-permessi tal-bini jrid isir ċertu xogħol u huwa fair li min japplika biex isirlu dan ix-xogħol iħallas għalih.

Din aċċettajnieha, ġew stabbiliti fees għolja ħafna, u meta twaqqfet l-Awtorita' dawn il-ħlasijiet reġgħu ġew reveduti.

Imma llum x'inhi s-sitwazzjoni?

Qabel ma wieħed japplika jrid iħallas żewġ tipi ta' fees; fee biex jarawlu l-applikazzjoni u fee biex jifformulawlu t-triq u jagħtuh id-drenaġġ.

Dan, nerġa' ngħid, qabel ma jkun applika.

Meta tapplika jgħidulek li skond il-liġi suppost li fi tmien ġimgħat jingħatalek il-permess.

Illum qegħdin f'sitwazzjoni li fi żmien tmien ġimgħat minn meta perit jissottometti applikazzjoni, lanqas acknowledgement ma jkollok, u dan jistgħu jikkonfermawh il-ħbieb tiegħi tan- naħa l-oħra li huma periti.

Jiġifieri fi żmien tmien ġimgħat lanqas acknowledgement ma jkollok, aħseb u ara kemm se jkollok permess.

Imbagħad jibagħtulek l-acknowledgement u jgħidulek li fi żmien tmien ġimgħat mid- data ta' l-acknowlegement, se jagħtuk il-permess.

Malli mbagħad tibda toqrob il-ġurnata li fiha suppost jinħareġ il-permess, jibagħtulek ittra oħra fejn jgħidulek li mhux se jlaħħqu u għandhom bżonn ta' extension.

Imma jien ngħid: Din x'serjeta' hi?!

B'dan il-mod aħna nittrattaw liċ- ċittadin konsumatur Maltin?

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar għolliet il-fees biex taparsi tkun effiċjenti, taparsi tħaddem iktar nies u taparsi kollox jimxi fuq ir-rubini u minn dan m'hu jsir xejn.

Allura l-konsumatur li japplika għal permess qed jingħata a fair deal meta jħallas dawn il-flus kollha u jispiċċa mingħajr permess?

Jien nistieden lill-Ministru nkarigat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar - forsi qiegħed jisma' - biex jgħidilna kemm verament inħarġu permessi fi żmien tmien ġimgħat minn meta ġew sottomessi l-applikazzjonijiet.

Jien ngħidlu li, jgħid xi jgħid, lanqas kien hemm wieħed biss li ħareġ fiż-żmien stipulat.

Jien perit u nista' ngħid li fl-uffiċċju tiegħi ħadd minna ma ħariġlu permess fi żmien tmien ġimgħat.

Allura din tista' ssejħilha serjeta'?

Hija serjeta' li tiċċarġja fees li huma verament għoljin biex tagħti servizz u mbagħad is- servizz ma tagħtihx?

Forsi xi ħadd jgħid li hemm dritt redress u jekk ma tirċevix il-permess fi żmien tmien ġimgħat tista' tappella.

Imma biex tappella lill-Awtorita' teħel fee ta' Lm80 oħra.

U x'jiġri jekk tappella?

Barra minn hekk fis-sezzjoni ta' l-appelli hemm backlog ikbar milli hemm fis-sezzjoni ta' l-applikazzjonijiet.

Allura x'jaqbillek, tħallas Lm80 oħra biex tappella, jew tħalli l-proċeduri għaddejjin?

Ir-realta' hija li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar suppost li qed tagħti servizz u dan is-servizz m'hijiex tagħtih.

Dan is-servizz li ċ-ċittadin qed iħallas flejjes kbar għalih mhux qed jingħata.

Meta tapplika għal permess tal-bini tħallas biex jagħtuk is-servizz tad- drenaġġ u ssir it-triq.

Aħna lkoll nafu - u jsiru ħafna mistoqsijiet parlamentari dwar dan - kemm dan attwalment mhux qed isir.

Ħafna nies japplikaw u jħallsu, imma jgħaddu snin twal sakemm issir it-triq u jiġi mgħoddi d-drenaġġ.

Jien nista' nifhem għaliex qabel, meta kien hemm il- PAPB u l-ħlasijiet tat-triq kienu jsiru wara li jkun inħareġ il-permess, dawn il-faċilitajiet ma kenux isiru mill-ewwel, imma ma nistax nifhem kif issa, meta l-ħlasijiet isiru qabel, jiġifieri meta tapplika għall- permessi, dawn xorta ma jsirux.

Jien din ma nistax nifhimha.

Allura għalfejn qed iħallsu n-nies?

GĦalfejn qed iħallas il-konsumatur meta dawn is-servizzi m'humiex jingħataw?

Nitlob lill-Ministru biex meta jagħmel il- winding up jgħidilna jekk permezz tal-Liġi dwar l-Affarijiet tal- Konsumatur, il-konsumatur hux se jkun protett kontra dawn l-abbużi li qed isiru mid-dipartimenti tal-Gvern, f'dan il-każ abbużi li jsiru għax ikun diġa' sar il-ħlas.

Ħalli ngħidu li wara li tkun applikajt għall-permess u jkunu għaddew mhux tmien ġimgħat, imma tmien xhur, forsi jinħareġ il- permess tal-bini, imbagħad forsi wara tmien snin, jew 15-il sena, bħalma ġara f'ċerti każi, issir it-triq.

Meta mbagħad tiġi biex tibni jibdewlek il-problemi.

Fejn jidħlu l-building trades, iċ-ċittadin, bħala konsumatur, għandu problemi kbar.

Ix-xogħol ta' skavazzjoni, il-qtugħ tal- blat, il-bini, il-konkos, it-tibjid, it-tqegħid tal-madum, eċċ., huma kollha parti mill-building trades, u f'dan il-qasam hemm problemi kbar għax m'għandniex sistema tajba ta' kif isiru l-affarijiet hawn Malta.

Għandna anarkija sħiħa, kulħadd jagħmel li jrid.

F'dan il-pajjiż għandna l- isfortuna li s'issa n-nies involuti fil-building trades kollha, ħlief il- bennej u l-electrician, m'għandhom bżonn l-ebda permess jew liċenzja biex jaħdmu.

Allura jiġri li kull min jaf jagħmel barmil tajn isir bennej, kull min jaf jaqbad pinzell isir bajjad u kull min jaf itektek maduma jaf ipoġġi l-madum.

M'hemm standards ta' xejn.

Din hija r-realta'.

Il-ġimgħa li għaddiet kien hemm klijent li qalli biex immur nara x'għamillu wieħed fid-dar.

Dan kellu bżonn jagħmel xogħol ta' tibjid, dawl, ilma, bibien u madum, u sab persuna waħda li qaltlu li hija kapaċi tagħmel kollox biex tagħmillu x-xogħol kollu.

Dan li suppost kien Jack of all trades, was master of none għax għamillu ħerba sħiħa fid-dar tiegħu.

F'każ bħal dan trid toqgħod tmur il-Qorti biex tieħu sodisfazzjon.

Din m'hix serjeta'.

Jien ma nippretendix li dawn l-affarijiet għandhom isiru.

Barra minn Malta dawn it-trades kollha jkunu organizzati b'mod serju, għax huwa fl-interess ta' min huwa tradesperson tajjeb li dawn l-affarijiet jagħmilhom sewwa.

Sal-lum f'Malta m'għandniex dan, imma nispera li 'l quddiem niġu f'sitwazzjoni fejn kull min jgħid li jrid jipprattika sengħa, isirulu xi tip ta' tests minn qabel biex jiġi assigurat li verament ikun kapaċi għal dik is-sengħa.

Illum il-ġurnata meta tqabbad bajjad ma toqgħodx tistaqsih għaċ-ċertifikat, għax ma jkollux.

Qegħdin f'sitwazzjoni - u dan ma japplikax biss għal bini ġdid, imma japplika għal kollox - fejn il- konsumatur qiegħed jiġi totalment misled f'dawn l-affarijiet u ma jafx x'se jagħmel.

Ħafna drabi jimxi by word of mouth; xi ħadd jgħidlu li t-tali huwa tajjeb u hu jaħdem bih, allura jqabbad lilu.

Din m'hijiex serjeta', Mr Speaker.

Ma jistax ikun li l-affarijiet isiru b'dan il-mod f'dan il- qasam.

Irridu niftakru li ħafna mit-trades fil-qasam tal-bini jinvolvu mijiet u eluf ta' liri.

Illum il-ġurnata jekk tqabbad bennej jibnilek terraced house żgħira, miżerjament jeħodlok Lm8,000 jew Lm10,000.

Allura tista' timmaġina dan xi jfisser jekk ma jagħmillekx xogħol tajjeb.

Għaldaqstant, Mr Speaker, nispera li 'l quddiem naslu fi stat fejn lin-nies li jaħdmu f'dawn it-trades - jekk verament irridu li l-konsumatur ikun protett fid-diversi trades tal-bini - jinħarġilhom xi tip ta' permess biex ikunu jistgħu jaħdmu.

F'dan il-pajjiż hemm bżonn li nitgħallmu wkoll li inti tħallas għal dak li tieħu.

Sfortunatament il-konsumatur m'għandux idea ta' kwalita' f'dan il-pajjiż.

Hawn ħafna nies li jgergru bejniethom, imma jaċċettaw kollox.

Anke dan irid jinqata'.

Ma jistax ikun li nibqgħu naċċettaw kulma jagħtuna.

Hemm prodotti oħra li jidħlu fl-industrija tal-bini u li meta tordnahom ma jkollok ebda kontroll fuqhom.

Jekk tordna trakk concrete għal saqaf, per eżempju, il-kuntrattur jista' jibgħatlek li jrid u int ma jkollok l-ebda kontroll fuqu, għax ma tistax tara l-prodott u ma tistax tgħid x'fih.

Anke hawnhekk inħoss li hawn nuqqas kbir f'dan il-pajjiż.

GĦad m'għandniex xi tip ta' standard laboratories li kapaċi jeżaminaw il- prodotti li jingħataw lill-konsumaturi - f'dan il-każ prodotti li jintużaw fil-bini - biex jiġi assigurat li huma tal-kwalita' rikjesta.

Nafu kif isiru ċerti affarijiet f'dan il-pajjiż; nafu li hawn importaturi li jġibu ċeramika li tkun ta' l-aħħar grad, ibigħuha bħala first-class u mbagħad min ikun qed iqiegħed il-madum isib li x-xogħol mhux ġej sewwa u jinqala' ħafna nkwiet.

Ħafna drabi wieħed jgħidlek li l-madum mibrum, filwaqt li n- negozjant jgħidlek li l-floorlayer ma jafx ipoġġih.

Dawn m'humiex affarijiet li jsiru f'pajjiż serju.

GĦalhekk jiena bdejt biex għidt li aħna għandna soċjeta' li m'hijiex matura.

GĦax is-soċjeta' tagħna, minnha nnifisha ma fihiex il-mekkaniżmi neċessarji li ma jippermettux li dan isir.

B'liema jedd negozjant ibigħ ċeramika ta' terza qualita' b'ċeramika ta' prima qualita'?

Aħna nafu li dan jiġri f'pajjiżna.

Min b'xi mod huwa konness ma' l-industrija tal-bini jaf li dawn l-affarijiet jiġru.

Dan ma jiġrix biss fl-industrija tal-bini imma f'kollox.

Per eżempju, jien naf b'importaturi li jġibu ikel skadut, ibiddlulu l-label biex ma tidhirx l- expiry date u jbigħuh daqslikieku għadu tajjeb.

Dawn huma affarijiet aktar preokkupanti, affarijiet li ġraw u għadhom jiġru f'Malta.

Pero' hawnhekk ukoll hawn nuqqas min-naħa ta' l-Istat, għax il-Gvern ma għandux mekkaniżmu apposta biex jara li l-prodott li qed jingħata lill-konsumatur huwa tajjeb.

GĦalhekk jien nappella biex apparti l-leġislazzjoni meħtieġa ħalli l-konsumatur ikun protett, hemm bżonn ta' mekkaniżmi meħtieġa ħalli naċċertaw li l-prodott li qed jinbiegħ ikun ta' kwalita' tajba, barra li ma jsirx qerq fin-negozju nnifsu.

Mr Speaker, jien naħseb li din hi xi ħaġa li s'issa f'dan il-pajjiż aħna neqsin minnha; neqsin mill-mekkaniżmi neċessarji sabiex nassiguraw li l-konsumatur jingħata fair deal.

Imma bħalma jiġri dejjem f'dawn it-tip ta' liġijiet, m'huwiex biżżejjed li jkollok il-liġijiet, jekk imbagħad ma jsirx enforcement tagħhom.

F'dan il- pajjiż aħna għandna ħafna liġijiet, imma ftit li xejn jiġu nforzati.

Jien nappella wkoll sinċerament lill-Ministru biex apparti l-liġi li qed jagħmel, jara li l-provvedimenti li hemm fil-Liġi jiġu inforzati bis- serjeta' għax inutli li nagħmlu liġi u ma ninforzaw xejn.

Jekk jiġri dan, aħjar ma nagħmlu xejn mill-ewwel.

Apparti l-enforcement, l-edukazzjoni wkoll hija importanti ħafna.

Mr Speaker, fl-aħħar mill-aħħar wieħed jipproteġi lilu nnifsu skond kemm ikun edukat u skond kemm ikollu tagħrif sabiex ikun jaf xi jrid jagħmel.

Sfortunatament f'pajjiżna għad ma għandniex edukazzjoni biżżejjed dwar x'inhuma d-drittijiet tal-konsumatur, apparti li f'ċerti nies għad hawn ċerta injoranza.

Jien nixtieq insemmi każ ta' persuna li naf personalment.

Dan ordna kċina mingħand ditta ta' l- għamara li tagħmel għamara sabiħa ħafna - u ta' dan titħallas tajjeb ukoll - u din il-kċina tawhielu sitt xhur wara d-data li kienu tawh.

Wara li għadda ż-żmien, iltqajt ma' dan il-bniedem u qalli li se jmur jordna kamra tas-sodda mingħand l-istess fabbrika li tawh l-għamara sitt xhur tard.

Dan juri nuqqas ċar ta' edukazzjoni min-naħa tal-konsumatur.

Għax jekk dan ma tahx servizz tajjeb, għalfejn reġa' mar għandu?

Jien naħseb li dan l- eżempju jirrifletti xi ftit il-mentalita' tagħna lkoll.

Naħseb li aħna l- Maltin xi ftit masokisti, probabbilment inħobbu nissawtu.

Mr Speaker, hemm bżonn li bħala poplu, nedukaw ruħna iktar f'dan il- qasam.

Jien naħseb li huwa d-dover tad-Dipartiment tal-Konsumatur li jgħallem u naf li qed isiru sforzi biex il-konsumatur isir iktar konxju dwar x'inhuma d-drittijiet tiegħu.

Pero' hemm bżonn li jsiru iktar sforzi biex nieħdu ħsieb id-drittijiet ta' l-individwi.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk id-drittijiet ta' l-individwu ma jeħux ħsiebhom hu, min se jeħodlu ħsiebhom?

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru għat- Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, jien inħoss li l-fatt li ġiet ippreżentata din il-Liġi huwa xi ħaġa tajba għal pajjiżna.

Din hija liġi li kellha żmien twil ta' konċepiment u ġestazzjoni.

Fil-fatt din il-Liġi tirrifletti il-bżonnijiet reali tal-pajjiż, li allura hija liġi diretta lejn is-soċjeta' tagħna kif żviluppat illum.

Għalkemm fis-snin ta' qabel dan il-Parlament għadda liġijiet varji, pero' jien naħseb li lkoll inħossu l-bżonn li għandna niffokaw fuq il-qasam tal-konsumatur.

Għalhekk din il- liġi qed tippermettilna niffokaw fuq is-soċjeta' tagħna u tajjeb li nkomplu nsaħħula l-istrutturi tagħha biex b'hekk inkunu nistgħu ngħinu lill- konsumatur.

Is-soċjeta' tagħna nbidlet u għadha qed tinbidel radikalment u dan narawh fil-mod kif qed topera d-dinja tal-kummerċ.

Is-sitwazzjoni tal- qasam tal-kummerċ kien b'kontrolli kbar u issa dan is-settur qiegħed miexi għal sistema ta' kummerċ iktar ħieles fil-pajjiż u allura hemm il- possibilita' ta' aktar kompetizzjoni u ta' aktar għażla.

Jiġifieri dawn huma kollha affarijiet li żgur jagħmlu ġid lill-konsumatur.

L-agħar sitwazzjoni li jista' jkollu l-konsumatur hija meta jrid imur biss għand source wieħed biex jakkwista l-prodott jew is-servizz li jixtieq.

Mela ladarba għandna s-sitwazzjoni ta' suq ħieles, fejn hemm l-għażla u l- kompetizzjoni, forsi wieħed jista' jgħaddilu minn rasu u jistaqsi għalfejn għandha ssir din it-tip ta' leġislazzjoni.

Mr Speaker, jien ngħid li iktar ma jkun hemm il-possibilita' li l-kummerċ jiżviluppa fil-pajjijż u iktar ma jinbidel il-bażi ta' l-attivita' ekonomika fil-pajjiż, bħal stati moderni oħra li hemm fl-Ewropa llum, iktar trid tħares lejn id-drittijiet partikolari tal-konsumatur fis-soċjeta' tagħna.

Iktar ma l-kummerċ jissaħħaħ u aktar ma l-organizzazzjonijiet jikbu, iktar il-konsumatur, bħala individwu, għandu bżonn tal-protezzjoni tal-liġi għaliex din qiegħda hemm biex tagħti s-saħħa lil min m'għandux saħħa daqs ħaddieħor.

GĦalhekk naħseb li din il-liġi hija parti mill-qafas li l-Gvern qiegħed jiżviluppa f'pajjiżna ħalli jiġi regolat il-kummerċ b'mod differenti, liġi li tidħol fil-qafas tal-kummerċ ħieles, liġi li tidħol fil-qafas ta' liġijiet oħrajn dwar il-kompetizzjoni f'pajjiżna, bħall-anti-trust.

GĦalhekk din hija liġi li torbot mal-konċett innifsu ta' soċjeta' fejn is- suq ikun liberu u m'hux bażat fuq il-konċett ta' kontroll sħiħ ta' l-istat ta' l-ekonomija u ta' l-għażliet li għandu quddiemu ċ-ċittadin.

Din hija liġi li taqbad il-figura tal-konsumatur u titlaq 'il bogħod minn dak il- konċett li forsi baqa' jiġri magħna minn żmien id-dritt Ruman li min jixtri jrid joqgħod attent.

Il-konċett modern tal-konsumatur m'huwiex li min jixtri jrid joqgħod attent - naturalment kif qal tajjeb l-Onor.

Membru li tkellem qabli huwa l-konsumatur innifsu li jrid ikollu l-attenzjoni kollha f'dak li jagħmel - imma llum il-bażi ta' relazzjonijiet bejn il- konsumatur u l-kummerċjant hija tali li hemm anke responsabiltajiet li għandhom jaqgħu fuq il-kummerċjant sew rigward il-prodott kif ukoll dwar is-servizz li jagħtik.

Allura anke fl-istruttura tagħna bħala sistema legali tagħna nħarsu lejn il-konsumatur b'mod li jingħata protezzjoni partikolari għaliex fir-relazzjoni bejn id-dinja tal-kummerċ u bejnu, il- konsumatur huwa konsidrat bħala l-parti d-dgħajfa li għandha bżonn li jkollha l-għajnuna tal-liġi nnifisha.

Tajjeb li ngħidu li fid-definizzjoni tal-kelma "konsumatur" din il-liġi tħares m'hux lejn ir-relazzjonijiet ta' l-individwi li huma stess qegħdin fil-kummerċ, fin-negozju jew fil- professjoni bejniethom imma tħares lejn dak l-individwu li qed ifittex il- bżonnijiet fil-ħajja tiegħu personali m'hux bħala operatur ekonomiku imma sempliċement bħala ċittadin ta' soċjeta' billi qed jagħmel użu, qed jixtri jew qed jikri oġġetti mingħand persuni li huma fil-kummerċ jew qed jieħu servizzi li jingħataw minn persuni li huma fil-kummerċ ukoll.

Mr Speaker, dan iwassalni biex ngħid li huwa importanti li din il-liġi ma tkoprix biss prodotti.

Forsi għal ħafna nies, meta wieħed jitkellem dwar il- konsumatur awtomatikament f'moħħhom ikollhom biss li jiġi mħares min imur jixtri prodott.

Pero' din hija liġi li fid-definizzjoni tagħha ta' "kosumatur" qed tinkludi wkoll lil min jirċievi servizz.

GĦalhekk qed tirregola wkoll dikjarazzjoni li hija marbuta ma' l-iżvilupp ta' l- ekonomija moderna li jkun hemm aktar servizzi li jingħataw fis-soċjeta' tagħna u li jkunu regolati għall-ġid tal-konsumatur innifsu.

Mr Speaker, din hija liġi li b'limitazzjoni li tagħmel hija stess - marbuta bil-fatt li l-Prim Ministru jrid jistabbilixxi b'avviż fil-gazzetta minn żmien għall-ieħor; naħseb li din hija xi ħaġa li se tiddaħħal għall- ewwel darba fis-sistema tagħna - taċċetta li dipartiment tal-Gvern, korporazzjoni, awtorita' jew organizzazzjoni li jipprovdu oġġetti jew servizzi lill-konsumatur bi ħlas huma konsidrati konċettwalment bħala kummerċjanti u allura jistgħu jaqgħu taħt l-operat ta' din il-liġi nnifisha.

Jien naħseb li hawnhekk għandna qabża kulturali fil-ħsieb, pero' naturalment wieħed ma jistennix li, għax tgħaddi liġi, allura nagħmlu qabża mil-lum għall-għada fil-mod ta' kif naħsbu u kif naġixxu.

Din il- Liġi ċertament hija waħda progressiva u qed timbotta 'l quddiem ir- realtajiet f'pajjiżna għaliex qed tintroduċi konċetti u ideat li wasal iż- żmien għalihom imma li forsi ħafna nies m'humiex biżżejjed konxji minnhom.

Mr Speaker, tajjeb li wieħed jgħid li fis-soċjeta' tagħna, issa li ilna 30 sena indipendenti u li għaddejna minn diversi perjodi ta' żvilupp politiku u ekonomiku, inħarsu lejn drittijiet oħrajn li s-soċjeta' tagħna għandna bżonn minħabba l-istadju ta' żvilupp li waslet fih illum.

Għalkemm il-konċett daħal, pero' wieħed għandu jistenna li jkun hemm proċess ta' ħsieb u maturazzjoni ta' applikazzjoni ta' liġi bħal din biex ikun jista' jiġi attwat dan il-konċett fil-kompletezza tiegħu mal-mgħodija taż-żmien.

Tajjeb li ngħidu wkoll li fil-qalba tagħha din il-Liġi toħloq l-istrutturi - id-Direttur għall-Affarijiet tal-Konsumatur, id-Dipartiment u anke l-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur - u allura aktar hija liġi li toħloq il-qafas milli liġi li trid issegwi dawk ir-regoli sostantivi li jridu jsegwu wara li tgħaddi liġi bħal din u li wħud minnhom huma msemmijin fil-White Paper "Drittijiet għall-Konsumatur" - ħarġet fl- 1991; dak iż-żmien jien kont responsabbli għal dan il-qasam u fiha kien hemm proposti l-istrutturi li wħud minnhom ġew mibdula kif jidher f'dan l- Abbozz - u proposti oħra ġodda għar-rigward ta' diversi aspetti tal-qasam tal-konsumatur.

Il-qasam tal-konsumatur huwa qasam li kontinwament qed jiżdied, jissaħħaħ u dejjem jikber.

Dan jinkludi fih il-kwestjonijiet bħal labelling u marking.

Aħna nafu kemm illum qed tikber iktar il-kuxjenza dwar labelling u marking, speċjalment fejn jidħlu "il-best before" u affarijiet oħra bħal dawn.

Tajjeb li jsir iktar żvilupp f'dan il-qasam, jekk inhu possibbli, biex il-konsumatur ikun jista' jiggwida ruħu aħjar fix-xiri li jagħmel.

Dik il-White Paper kienet tħares ukoll lejn ir-reklamar li jsir f'pajjiżna.

Dan huwa importanti għaliex ir-reklamar qiegħed kontinwament jikber bħala parti mill-attivita' ekonimika tal-pajjiż.

Irrid ngħid ukoll li dan il- qasam li jirrigwarda r-reklamar fit-televiżjoni u fuq ir-radju huwa wkoll fil-fatt ikkontemplat fil-Liġi dwar ix-Xandir li dan il-Parlament kien għadda fl-1991 pero' jidher li jonqos iktar regolamenti xi jsiru biex jiġu regolati r-reklami fil-ġurnali.

Dik il-White Paper kienet tħares ukoll lejn bidla fil-Kodiċi Ċivili.

Nieħu gost ngħid li waħda mill-affarijiet sostantivi li din il-Liġi qiegħda tagħmel - apparti li toħloq l-istruttura li naturalment hija essenzjali biex dan il-qasam tal-konsumatur ikun jista' jikber u jiżviluppa - hija li qed tbiddel dik ir-referenza li tgħid li wieħed għandu żmien xahar fejn jista' jagħmel claim jekk isib xi diffett inerenti f'xi oġġett mobbli li jkun xtara.

Din il-Liġi qed ittawwal dan iż-żmien għal sitt xhur.

Jien naħseb li din il-bidla hija meħtieġa ħafna u importanti.

Dawk li għaddew minn esperjenza ta' l-avukatura fejn ġew imqabbda f'każijiet ta' dan it-tip jafu kemm ikun hemm tbatija u anke ingann peress li t-terminu ta' xahar jgħaddi malajr, speċjalment meta ssib lil xi ħadd fil-kummerċ - naturalment wieħed ma jistax ipoġġi lil kulħadd f'qoffa waħda - itawwal in-negozjati apposta sabiex jilħaq jgħaddi dan it-terminu.

Allura din il-Liġi qed tagħmel din il-bidla u għalkemm forsi tidher bidla żgħira, pero' fil-fatt hija bidla kbira.

Ir-raġuni hija li qabel il-Kodiċi Ċivili kienet tirrikonoxxi biss oġġetti ta' valur kbir u konsiderevoli, bħal artijiet, eċċ., li huma oġġetti immobbli fejn it-terminu għal dawn l-affarijiet kien pjuttost twil ħdejn it-terminu għall-oġġetti mobbli.

Għalhekk jien naħseb li kulħadd għandu jieħu gost b'din il-bidla.

M'hemmx dubju li kull min jaħdem fil-qrati, jiġifieri fil-qasam legali, iltaqa' ma' dawn l- okkażjonijiet u jaf li kif kienet il-liġi, kienet qed toħloq problemi kbar.

Jien nista' ngħid li l-problemi qed ikomplu jiżdiedu aktar ma l-valur ta' dawn l-oġġetti jikber.

Għal din ir-raġuni qed insemmi din il-klawsola partikolarment għaliex nemmen li din hija klawsola importanti fil-bdil li qed isir.

Hemm diversi proposti oħra li jissemmew fil-White Paper ta' l-1991, u li jitkellmu fuq supply of goods and services, unfair contract terms, product liability and safety u pricing.

GĦaliex qed insemmi dawn l-affarijiet?

Jekk wieħed iħares lejn il-White Paper li ħarġet dak iż-żmien, isib li dik il-White Paper m'hux biss hija punt għal diskussjoni, imma hija litteralment programm ta' azzjoni f'dan il-qasam, programm ta' azzjoni li ma setax jibda qabel ma jkollok l-istrutturi f'posthom.

Imma issa dan se jibda u allura l-valur kbir ta' din il-Liġi li għandna quddiemna huwa li minnha se jitwieldu liġijiet oħra u li se sservi ta' bażi għall-programm li jrid isir fil-qasam tal-konsumatur f'pajjiżna għar-rigward ta' regolamentazzjoni .

Meta ngħidu li nħolqu diversi strutturi, nsibu li fost oħrajn inħolqot l-istruttura tad-Direttur għall-Affarijiet tal- Konsumatur bid-Dipartiment u bil-funzjonijiet partikolari tiegħu u b'mod parallel ma' dan inħolqot l-istruttura tal-Kunsill għall-Affarijiet tal- Konsumatur; kunsill li għandu funzjoni konsultattiva u ta' monitoring importanti, li joħroġ b'ideat ġodda, li jkun catalyst ħalli jkun jista' jġib aktar bidliet f'dan il-qasam, li huwa dinamiku għall-aħħar - fid-dinja kollha, partikolarment fid-dinja żviluppata, kontinwament qed isiru liġijiet ġodda li fihom hemm diversi direttivi tal-Komunita' Ewropea li qed jittieħdu bħala sens ta' direzzjoni għal kif għandhom jimxu l-pajjiżi Ewropej - u biex jagħmel dan, il-Kunsill se jkollu l-għajnuna tad- Direttur.

Wieħed mill-poteri li għandu dan id-Direttur - u tajjeb li wieħed jagħmel highlighting tiegħu - huwa li għandu l-possibilita' li joħroġ avviżi pubbliċi.

Din hija għodda f'idejn id-Direttur għall- Affarijiet tal-Konsumatur u jrid jużaha għall-ġid tal-konsumatur, b'attenzjoni u b'responsabilita' kbira.

Biex il-Liġi tissalvagwarda li kollox isir bl-akbar responsabilita' u m'hux ikun hemm diskrezzjoni li tista' tintuża b'mod leġġer, tesiġi li biex jagħmel dan, id-Direttur irid ikollu l-qbil tal-Kunsill.

GĦalhekk għandek żewġ entitajiet li jridu jiftiehmu bejniethom biex ikun jista' joħroġ avviż pubbliku.

Dan mhux se jkun avviż pubbliku li wieħed jieħdu biċ-ċajt, għaliex fih id-Direttur jista':

"... jidentifika u jwissi jew jgħarraf dwar xi ħaġa minn dawn li ġejjin:

oġġetti li m'humiex tajba biżżejjed jew li huma perikolużi u persuni li jfornu dawk l-oġġetti;

servizzi li jingħataw b'mod mhux sodisfaċenti u persuni li jfornu dawk is-servizzi;

kull prattika ta' kummerċ li hi ta' detriment għall-interessi ta' konsumaturi u ta' persuni li jieħdu sehem f'kull prattika bħal dik; u

kull ħaġa oħra li tolqot jew tista' tolqot ħażin kuntrajru kull interess tal-konsumaturi f'dak li għandu x'jaqsam max-xiri ta' oġġetti jew l-għoti ta' servizzi minn kummerċjanti.".

Dan m'huwiex poter żgħir, għax fid-dinja tal-kummerċ, l-isem tajjeb li jkollu kummerċjant huwa importanti ħafna għax-xogħol tiegħu, għall-kummerċ tiegħu u għall-mod kif jista' jkabbar il-business tiegħu.

Allura jekk id- Direttur għall-Affarijiet tal-Konsumatur, bi qbil mal-Kunsill, jagħmel dikjarazzjoni pubblika li fiha jiddenunċja xi kummerċjant, isemmi lill- persuni in kwestjoni, isemmi l-prodott partikolari jew servizz li qed jingħata ħażin, jew inkella xi prattika ta' kummerċ li hi ta' detriment għall-konsumatur, dan żgur li jkollu saħħa kbira, għax il-konsumaturi jkunu qed jiġu mwissija mid-Direttur u mill-Kunsill responsabbli għall-affarijiet tal-konsumatur dwar xi ħaġa li jridu joqogħdu attenti għaliha.

Dan huwa metodu li jintuża f'diversi partijiet ta' liġijiet oħrajn - mhux neċessarjament f'pajjiżna - u bħalissa jiġini f'moħħi l-metodu li jintuża permezz tal-Kumitat tal-Kunsill ta' l-Ewropa dwar il-Prevenzjoni tat- Tortura, li bil-liġi għandu l-poter li jinforma lill-pubbliku u lill-media internazzjonali.

Fil-każ tal-Liġi li għandna quddiemna, id-Direttur u l- Kunsill għandhom il-poter tad-denunċja permezz tal-media nazzjonali.

Fis- soċjeta' tagħna, fejn l-informazzjoni tiġri malajr u fejn in-nies huma mdorrijin jirċievu u jgħarblu informazzjoni li tingħata, dan huwa poter importanti f'idejn id-Direttur għall-Affarijiet tal-Konsumatur, fl-interess tal-konsumatur innifsu.

Naħseb li tajjeb li wieħed jieħu nota ta' dan il- poter, li żgur jista' jkun ta' ġid kbir għall konsumatur, għax jista' jservi ta' deterrent għal min irid jabbuża mill-pożizzjoni tiegħu fis-suq, għal min jabbuża mis-saħħa kummerċjali tiegħu billi ma jeħux ħsieb l- interessi tal-konsumatur u ma jagħtix is-servizzi li jwiegħed jew oġġetti ta' kwalita' lil min jixtri mingħandu.

Tajjeb ngħidu li l-Kunsill li qiegħed hemm biex iħares l-interessi tal- konsumatur, għandu wkoll il-funzjoni li jissorvelja u li jżomm under review diversi affarijiet li qegħdin jiġru f'dan il-qasam f'pajjiżna.

Dan se jkun ukoll ta' advisor għall-Ministru dwar il-formulazzjoni tal-politika dwar il-konsumatur li taħtha d-Direttur u d-Dipartiment iridu jiffunzjonaw.

Apparti minn hekk, dan il-Kunsill hu istituzzjoni li jrid jara kif il- liġijiet għar-rigward tal-komsumatur f'pajjiżna qed jiġu nforzati, u jrid jirrevedi r-regoli ta' prattika dwar ir-registrazzjoni tal-consumer associations f'pajjiżna.

Dan l-Abbozz ta' Liġi qed jagħti poteri lill-Ministru rigward dak li jagħmel wara konsultazzjoni mal-Kunsill innifsu, partikolarment dwar regolamenti li jistabbilixxu direttivi għall-protezzjoni tal-konsumatur rigward l-għoti ta' servizzi, bejgħ jew kiri ta' oġġetti lill-konsumatur.

Allura nistennew li mill-qafas ta' dan l-Abbozz joħorġu regolamenti aktar dettaljati li jistgħu jagħtu saħħa lill-konsumatur innifsu.

Punt interessanti mil-lat legali huwa dak li hemm fi klawsola 10 fejn qed jingħad li l-kummerċjant għandu liability għal dak li jagħmel l-impjegat tiegħu rigward ta' offiżi taħt dan l-Abbozz ta' Liġi.

Din hija xi ħaġa li wieħed iħares lejha b'interess, għaliex għal darb'oħra turi s-serjeta' li biha l-Abbozz qed iħares lejn il-protezzjoni li jrid jagħti lill-konsumatur f'pajjiżna.

L-aħħar struttura li dan l-Abbozz ta' Liġi joħloq - għax kif diġa' għidt, dan huwa l-bidu ta' liġijiet u regolamenti oħrajn - hija t-Tribunal għal Talbiet tal-Konsumaturi.

Dan huwa tribunal speċjalizzat fil-qasam ta' l- affarijiet tal-konsumatur.

Jien naħseb li dan it-tribunal għandu jagħmilha aktar faċli biex il-konsumatur ikollu sodisfazzjon għat-talbiet tiegħu u jagħmilha aktar faċli għan-negozjant għaliex il-proċeduri jimxu b'aktar ħeffa.

Dan għandu jkun tribunal li jkun ta' utilita' mhux biss għall- konsumatur, imma wkoll għal kull min jaħdem fil-kummerċ għaliex ikun tribunal li jispeċjalizza f'dan il-qasam.

Dan se jkun tribunal li jiżviluppa esperjenza għar-rigward tal-Liġi tal-Konsumatur f'pajjiżna li huwa qasam li huwa dgħajjef u li għadu m'huwiex żviluppat.

Pero' m'hemmx dubju li aktar ma s-soċjeta' tagħna tiżviluppa kummerċjalment, dan it- tribunal aktar isir importanti għar-rigward ta' l-amministrazzjoni tal- ġustizzja f'pajjiżna.

Mr Speaker, din il-Liġi tirregola wkoll l-assoċjazzjonijiet dwar il- konsumatur li f'pajjiżna huma importanti u wieħed jispera li abbażi ta' din il-liġi jieħdu fama tajba ta' assoċjazzjonijiet serji li jagħmlu x-xogħol għall-interess uniku tal-konsumatur u għall-ebda skop ieħor.

Huwa importanti li naraw li dawn l-assoċjazzjonijiet ikunu veri, li jkunu bona fede, li ma jkunux front għal ħaddieħor, li fihom taġixxi d-demokrazija u li jkun hemm elezzjonijiet liberi għalihom.

Fil-fatt il-Liġi nnifisha tgħid li biex tiġi reġistrata assoċjazzjoni bħal din, l-istatut tagħha jrid ikollu mniżżel fih li din l-assoċjazzjoni titmexxa liberament minn membri li jittellgħu f'elezzjoni li ssir għallinqas darba fis-sena.

Hawnhekk qed nissalvagwardaw is-serjeta' u l-kredibilita' ta' assoċjazzjonijiet bħal dawn għax qegħdin inħarsu lejn liġi li dawn l-assoċjazzjonijiet tiggarantilhom ċerti drittijiet u anke li jkollhom protezzjoni milli jkollhom liability għal xi azzjonijiet li jieħdu.

Huwa importanti li f'pajjiżna jkun hawn consumer associations li jiżviluppaw u nawgura li din il-Liġi tkun il-bidu ta' iktar kuxjenza f'dan il-qasam, ta' aktar nies fis- soċjeta' tagħna li jiddedikaw il-ħin tagħhom biex ikunu jistgħu jagħtu protezzjoni lill-konsumatur u fuq kollox biex ikunu jistgħu jedukaw lill- konsumatur.

Ma naħsibx li nagħmlu sew jekk inħarsu lejn dawn l-assoċjazzjonijiet bħala għedewwa tal-kummerċjanti jew il-kummerċjanti jkunu għedewwa ta' dawn l-assoċjazzjonijiet.

Naħseb li jagħmel sens li min ikun qiegħed jaħdem bis- serjeta' f'dan il-qasam jara li l-interessi taż-żewġ naħat jiġu salvagwardati, li kollox isir in bona fede u li fl-aħħar mill-aħħar issir ġustizzja.

Naturalment ma jfissirx li din għandha dejjem tkun lejn in-naħa tal-konsumatur għax m'aħniex qegħdin ngħidu li l-konsumatur dejjem għandu raġun.

Għandna nkunu mill-aktar oġġettivi u ngħidu li jkun hemm okkażjonijiet fejn il-konsumatur ukoll jista' jabbuża mill-pożizzjoni tiegħu u jista' jabbuża minn min ikun qed jagħmel kummerċ f'pajjiżna.

Allura f'każ bħal dak wieħed għandu wkoll jipproteġi lil dak in-negozjant ġust li jkun qed jagħmel negozju b'mod ġust.

Din il-Liġi fil-fatt tindika u tiffoka fuq dak il-kummerċjant li ma jagħmilx ġustizzja mal-konsumatur u tipproteġi dik il-parti l-oħra tal-kummerċjanti li jagħmlu n-negozju tagħhom bis-serjeta'.

GĦalhekk din Liġi fuq kollox hija favur il-kummerċ ġust u għandu jkun sodisfatt biha min permezz tagħha jiġi identifikat bħala kummerċjant ġust mill-assoċjazzjonijiet tal-konsumatur u mill-fatt li d- Direttur u l-Kunsill dwar il-Konsumatur ma jkunx qed jindika li dak il- kummerċjant ikun qed jagħmel xi ħaġa li tmur kontra l-interessi tal- konsumaturi.

GĦalhekk din tagħti l-possibilita' li f'pajjiżna jkun hemm ukoll premju, fis-sens ta' reputazzjoni tajba għal min jaħdem sabiex il- kummerċ tiegħu jkun kummerċ serju u ta' l-affari tiegħu.

Naturalment aħna għandna kummerċjanti ta' l-affari tagħhom bħalma għandna kummerċjanti li jfittxu li jisirqu lill-konsumatur u bħalma għandna konsumaturi li jfittxu li jisirqu lill-kummerċjanti.

GĦalhekk liġi bħal din trid toħloq il- ġustizzja billi tfittex li tnaqqas l-abbuż, billi tieħu azzjoni kontra l- abbuż u fl-istess ħin tippremja lil min isegwi r-regolamenti tagħha.

Ħaġa oħra interessanti hija li l-assoċjazzjoni tal-konsumaturi hi reġistrata wkoll biex tagħmel rapporti u complaints f'isimha.

F'dan il-każ m'huwiex neċessarju li l-individwu nnifsu jagħmel il-complaints u r- rapporti, imma dawn jistgħu jitwasslu permezz ta' l-assoċjazzjoni tal- konsumatur.

U din hija xi ħaġa ta' nteress għar-rigward ta' din il- leġislazzjoni għax tagħti timbru partikolari lil leġislazzjoni bħal din u turi li din trid tiffaċilita l-mod kif il-konsumatur iwassal il-complaint tiegħu ħalli jsib soluzzjoni għaliha.

Mr Speaker, jien naħseb li meta tkun qed tħares lejn liġi bħal din għandek taraha bħala liġi li qed tittratta l-kummerċ b'mod partikolari.

Hemm diversi pajjiżi fejn minflok ma jitkellmu fuq drittijiet tal- konsumatur jitkellmu fuq kummerċ ġust u fuq ġustizzja fir-relazzjoni ta' kummerċ bejn il-kummerċjant u l-konsumatur.

Hemm pajjiżi oħrajn li jagħmlu enfasi fuq il-konsumatur u jgħidu li f'dik ir-relazzjoni huwa l-konsumatur li għandu bżonn l-iktar attenzjoni.

Naħseb li fil-kontest Malti minkejja li din il-Liġi titkellem fuq id-drittijiet tal-konsumatur, huwa mportanti li nifhmu li aħna qegħdin inħarsu lejn kif in-negozju ġust għandu jiżviluppa f'pajjiżna.

U dawk in-negozjanti li għandhom interess li n- negozju tagħhom jagħmluh bis-serjeta' u b'mod li jagħtu servizz lill- konsumatur filwaqt li jagħmlu l-qliegħ għall-għajxien tagħhom, għandhom ikunu fiduċjużi u pożittivi dwar liġi bħal din.

Mr Speaker, jien nemmen li Liġi bħal din għandha sservi wkoll biex tkabbar il-possibilita' li jkun hawn iktar edukazzjoni dwar il-konsumatur u nemmen ukoll li kemm id-Dipartiment għall-Affarijiet dwar il-Konsumatur kif ukoll il-Kunsill għall-Affarijiet dwar il-Konsumatur għandhom responsabilita' kbira biex ikomplu jedukaw lill-konsumatur f'pajjiżna li għandu bżonn jifhem il-ħtiġijiet tas-soċjeta' tagħna biex jiġu ssalvagwardati d-drittijiet tiegħu.

Huwa importanti li min imur jixtri jitgħallem kif għandu jixtri u min ikollu l-għażla f'idejh jitgħallem jutilizza dik l-għażla.

Huwa importanti wkoll li kull min ikollu complaint jagħmlu fil-qafas li ttih liġi bħal din minflok ma joqgħod igorr u ma jagħmel xejn.

Hu meħtieġ li l-konsumatur f'pajjiżna jifhem ukoll li issa li għandu tant għażla f'idejh, li hawn daqshekk kompetizzjoni favur tiegħu u li hawn soċjeta' li qed tagħti servizzi u prodotti varji, permezz ta' l- edukazzjoni tiegħu, dan irid ikun jaf jagħmel l-aqwa protezzjoni tiegħu nnifsu.

L-edukazzjoni hija l-aqwa protezzjoni li jista' jkollu l-konsumatur, imma din hi liġi li ma torbotx biss fuq l-edukazzjoni għax tagħti protezzjoni lill-konsumatur bl-istituzzjonijiet u bit-tribunal li toħloq.

Jien ma għandix dubju li din il-Liġi se tkun bażi tajba biex il-programm ta' azzjoni u ta' leġislazzjoni ta' bidliet importanti f'pajjiżna fil-qasam tal- konsumatur ikomplu mexjin 'il quddiem abbażi ta' l-ideat li ngħataw fil- White Paper ta' l-1991 u abbażi ta' l-ideat li ġew żviluppati f'pajjiżna issa li l-bażi kollha ta' kif isir il-kummerċ f'pajjiżna, bil-liġijiet kollha li għaddew f'dawn l-aħħar snin minn dan il-Parlament inbidel radikalment.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, bħalissa qed jingħadu ħafna affarijiet fuq id-drittijiet u s-sovranita' tal-konsumatur u taċ-ċittadin.

Jien naħseb - u kif fil-fatt sar miż-żewġ naħat tal-Kamra waqt id-diskorsi li smajt - li l-aħjar mod kif inħarsu lejn il-problematika tal-konsumaturi fis-soċjeta' tagħna hi li nħarsu lejha b'mod integrali wkoll u mhux narawha biss mill-aspett kummerċjali.

Kif diġa' għidt, fis-soċjeta' tagħna nitkellmu ħafna fuq is-sovranita' tal-konsumatur u taċ-ċittadin li llum għandhom id-drittijiet tagħhom, pero' ħafna drabi, jekk nidħlu fil-fond insibu li dawn id-drittijiet huma astratti.

Qed ngħid dan għax jien naħseb li waħda mill-kriżi li jbatu minnha l-istituzzjonijiet pubbliċi u s-settur tal-kummerċ f'pajjiżna ġejja min-nuqqas ta' sodisfazzjon li għandhom il- konsumaturi u ċ-ċittadini biex jitħarsu d-drittijiet tagħhom; kemm meta dawn jaġixxu bħala konsumaturi kif ukoll meta jaġixxu bħala ċittadini.

Suppost il-konċett ta' ċittadin jinkorpora fih il-konsumatur għax ħafna drabi naraw li jekk qed nitkellmu dwar l-istess persuna, il-ħarsien tal- konsumatur l-ewwelnett jiddependi mill-ħarsien tad-drittijiet taċ-ċittadin.

Jekk fis-soċjeta' tagħna d-drittijiet taċ-ċittadin ma jkunux imħarsa bis- serjeta', iktar u iktar mhux se jkunu mħarsa sew id-drittijiet tal- konsumatur.

Jien naħseb li rridu ngħelbu t-tentazzjoni li meta nitkellmu fuq il-bżonn tal-ħarsien tal-konsumatur jew taċ-ċittadin, narawha bħala xi ħaġa passiva.

M'hemmx dubju li l-aħjar mezz biex kemm iċ-ċittadini kif ukoll il-konsumaturi jieħdu d-drittijiet tagħhom m'huwiex li jkunu taħt xi umbrella li jipprovdilhom xi ħadd, iżda li nagħtuhom il-mezzi biex kemm jista' jkun is-saħħa tal-konsumaturi jew taċ-ċittadini tkun f'idejhom.

Il- konsumaturi u ċ-ċittadini jridu jfittxu d-drittijiet tagħhom huma stess u mhux joqogħdu jistennew lil xi ħadd jieħu ħsiebhom.

Aħna nafu li sfortunatament f'Malta għad għandna l-kultura soċjali li l-problemi narawhom individwalment u ħafna drabi għall-problemi soċjali li jeżistu - anke fil-qasam tal-konsum, kemm dak tal-prodotti kif ukoll tas-servizzi - nipprovaw infittxu soluzzjoni privata.

Kulħadd jgħidlek biex tkellem lil dak jew lill-ieħor u jekk int jirnexxielek tirranġa, ma tagħtix kas jekk dak is-servizz tjiebx jew le.

Is-soċjeta' tagħna m'hijiex se tieħu r-ruħ sakemm tibqa' din it-tip ta' kultura soċjali fejn il-problemi jeżistu biss sakemm jolqtuna bħala individwi u s-soluzzjoni li nippruvaw infittxu tkun soluzzjoni individwali meta fil-fatt l-aħjar soluzzjoni tkun li ningħaqdu ma' min għandu problemi bħalna u naraw x'nistgħu nagħmlu biex inbidlu din is-sitwazzjoni.

Allura għandna nagħmlu kull ċaqlieqa li tista' ssir - u din il-Liġi ninterpretaha li hija pass fid-direzzjoni li tagħmel din iċ- ċaqlieqa - biex inħeġġu liċ-ċittadini nfushom jieħdu d-destin tagħhom f'idejhom stess ħalli jfittxu d-drittijiet tagħhom.

Naħseb li biex f'pajjiżna nersqu bis-serjeta' lejn din is-sitwazzjoni, għandha tidħol il- kultura l-ġdida tal-kuntratti, fis-sens li min-naħa ta' min qiegħed jixtri prodott jew jieħu servizz għandu jkun jaf x'inhuma d-drittijiet tiegħu u l- istess għal min ikun qed ibiegħ jew jipprovdi dak is-servizz.

F'Malta għad għandna arranġamenti informali ħafna f'dan il-qasam u ma jeżistux relazzjonijiet kuntrattwali, drittijiet u obbligi.

Ħafna drabi l- arranġamenti jsiru b'mod informali u bil-fomm u għalhekk tgħaddi ta' min hu b'saħħtu u mhux ta' min huwa dgħajjef li jħossu waħdu quddiem istituzzjonijiet pubbliċi jew quddiem forzi ekonomiċi b'saħħithom.

Bis- serjeta' naħseb li f'pajjiżna għandha tidħol il-kultura tal-kuntratti ħalli f'kollox u f'kull ma nagħmlu nkunu nafu sewwa sew x'inhuma d-drittijiet, id- dmirijiet u l-obbligi ta' kull parti li tkun involuta f'xi servizz jew negozju li jingħata.

F'pajjiżi oħra diġa' qed jitkellmu mhux biss fuq statut tad-drittijiet tal-konsumatur iżda anke fuq statut tad-drittijiet taċ-ċittadin.

Kien hawn diversi kelliema miż-żewġ naħat tal-Kamra li tkellmu fuq il-problema tar- reklamar.

Din għandna ħafna x'ngħidu fuqha għax fil-fehma tiegħi għad għandna ġungla sħiħa f'dan il-qasam u għad m'għandniex kodiċi li jirregola x'jista' jkun hemm u ma jkunx hemm fir-reklamar u għalhekk għandna nitkellmu bis-serjeta' dwarha.

Pajjiżi oħra diġa' qed jaħsbu li t-teknika tal-propaganda politika għandha tkun soġġetta għal xi forma ta' kodiċi ta' etika għax ħafna drabi din torbot biss b'mod morali lil kull min ikun attiv f'dak il-qasam.

Illum it-teknika ta' reklamar fil-qasam kummerċjali u t- teknika tal-propaganda fil-qasam politiku jikkonverġu u lanqas tagħraf waħda minn oħra.

Ħafna drabi t-teknika li tintuża biex tipprova tbiegħ sapuna tintuża wkoll biex tipprova tbiegħ personaġġ jew policy ta' partit.

F'ċerti pajjiżi diġa' qed tidħol l-idea li għandu jkun hemm statut ta' drittijiet taċ-ċittadin kif ċittadin jista' jfittex lil dik il-kupannija pubbliċitarja li tagħmel reklamar falz, li twiegħed affarijiet li imbagħad ma tagħtihomx, li tgħid li dak il-prodott fih soluzzjonijiet maġiċi għall- problemi li wieħed ikollu, li dak il-prodott fih elementi li se jagħmlu liċ- ċittadin ħafna ġid u mbagħad fil-fatt ma jwettqux dak li jkunu wegħdu.

Hemm ukoll min qed jgħid li din għandha tidħol fil-kuntratt li għandu jkun hemm bejn iċ-ċittadini u l-istituzzjonijiet, anke dawk politiċi.

Forsi jkun hawn min iħoss li affarijiet bħal dawn għadhom remoti f'pajjiżna pero' naħseb li jekk irridu naffrontaw bis-serjeta' il-kriżi ta' fiduċja u l- kriżi ta' kredibililta' li anke l-qasam politiku jsoffri minnha f'pajjiżna, hemm bżonn li naħsbu f'dawn l-affarijiet ukoll.

Imbagħad fuq il-kwestjoni tar-reklamar hemm ħafna x'ngħidu fuqu anke dwar ir-reklamar ta' barra minn Malta, imma ovvjament se nitkellem l-aktar fuq dak Malti.

Il-kwestjoni tar-reklamar huwa miftuħ għal ħafna abbużi.

Suppost li r-reklami twieldu biex jinfurmaw lill-konsumaturi bil- kwalitajiet ta' ċertu prodott, imma ħafna drabi mhux hekk jagħmlu.

Iżda l- aktar parti inkwetanti li nħoss li hija fix-xena lokali hija l-pressjoni li ssir minn min jirreklama fuq il-mezzi tal-media.

Naf li min jaħdem fil- media forsi ma tantx jieħu gost jitkellem dwar dawn l-affarijiet għax jibża' li jitlef ir-reklami, iżda naħseb li ma nkunux realistiċi jew sinċieri jekk ma nitkellmux fuq il-pressjonijiet li jsiru f'Malta min-nies fil-qasam tal-kummerċ u minn kumpanniji kummerċjali biex il-mezzi tax- xandir u l-ġurnali ma jitkellmux fuq ċerti problemi fil-qasam kummerċjali fis-soċjeta' tagħna għax jibżgħu li jitilfu r-reklami u min jagħti r- reklami jhedded li jtellef ir-reklami jekk iġibu informazzjoni ta' dak it- tip.

Il-media m'għandhom l-ebda dritt f'dan il-qasam u kulma jistgħu jagħmlu huwa li jissugraw li jikxfu dawn l-intriċċi li jiġru wara l-kwinti.

Min jgħid li dawn ma jiġrux huwa jew għax ma jafx f'liema pajjiż qed jgħix jew inkella jrid ikompli jxerred il-gidba li l-partiti politiċi biss jindaħlu fil-mezzi tax-xandir u fil-mezzi tal-ġurnali.

Ħafna drabi l-ispot light ikun fuq il-politiċi u fuq il-partiti, pero' x'jagħmlu n-nies fil- qasam tal-kummerċ u tan-negozju ftit li xejn isir magħruf għaliex mezz importanti ta' dħul għall-istazzjonijiet tar-radju, għat-televiżjoni u għall-ġurnali huwa r-reklami.

Min jagħti r-reklami jaf b'din is-saħħa u jużaha biex iħares l-interessi tiegħu u dan żgur ma jkunx biex jagħti servizz lis-soċjeta', aktar u aktar meta f'soċjeta' żgħira bħal tagħna l- qasam kummerċjali u dak politiku huma minsuġa flimkien.

Nafu anke b'każi fejn xi ħadd li jkun qed jinnegozja ftehim kollettiv ma' union li jkollha gazzetta tagħha jgħidilha li jekk mhux se jiftehmu jaqtagħlha r-reklamar mill-ġurnali.

Fil-fehma tiegħi dawn huma affarijiet serji għaliex meta nitkellmu fuq id-drittijiet tal-konsumatur ngħidu li wieħed mid-drittijiet bażiċi ta' konsumatur ċittadin hu li jkun informat fuq dak li jkun għaddej f'oqsma partikolari.

Insibu li waħda mill-problemi li għandha l-media f'pajjiż żgħir bħal tagħna hi li ftit għandha spazju fejn tkun awtonoma u indipendenti mill-forzi ekonomiċi.

Nisimgħu ħafna kliem fuq kif il-partiti jew il-politika tikkontrolla l- mezzi tax-xandir u ta' l-informazzjoni, iżda l-forza okkulta - qed ngħid hekk għax m'hijiex exposed anke mill-media nnifisha - u b'saħħitha ta' kif in-nies fil-kummerċ jikkondizzjonaw lill-media jagħmel ħafna ħsara fis- soċjeta tagħna, għax jekk il-media tkun taf b'affarijiet fil-qasam kummerċjali li jolqtu lil xi kumpannija li tagħmel ħafna reklami f'ċerti ġurnali, fuq ir-radju jew fit-televiżjoni, ftit hemm ċans li dawk il- ġurnali jew radjijiet jigdmu l-id li titmagħhom.

Imbagħad marbuta ma' din għandna sitwazzjoni f'Malta fejn in-nies tan-negozju u tal-kummerċ jixtru - forsi hija kelma li tinstema' goffa - spazju fil-ġurnali tagħna mhux biss bir-reklami li jagħtu, u allura jkollhom mod kif jilwu idejn min imexxi l- mezzi ta' l-informazzjoni, iżda jixtru spazju għaliex joffru vjaġġi u rigali lir-reporters biex jiktbu dwar xi prodott kummerċjali.

U dak m'huwiex servizz ta' informazzjoni imma servizz ta' promozzjoni.

Wieħed min-nuqqasijiet li hawn fil-qasam ġurnalistiku f'Malta hu li meta kumpannija tħallas reporter biex tibagħtu barra minn Malta għax tkun se ssir launching ta' xi prodott ġdid, bħal per eżempju karozza ġdida, lil dan jagħtuh ċans isuqha u jikteb dwarha, imma meta jiġi lura u jikteb dwar dak il-prodott jgħidulu biex ma jgħidtx lill-qarrejja tiegħu li l-kumpannija ħallsitlu dak il-vjaġġ.

Barra minn Malta hemm postijiet fejn din tiġri fil- ġurnali għax għandhom mezzi ekonomiċi aktar qawwija minn dawk ta' Malta u allura jistgħu jkunu iktar indipendenti u l-biċċa l-kbira ta' l-editorial policy tal-ġurnal tkun li ma jaċċettax stedini bħal dawn li permezz tagħhom wieħed ikun qed jixtri influwenza fil-ġurnal.

Wieħed jista' jaffronta din il-problema billi meta jkun hemm artiklu ta' dak it-tip, fl-aħħar jingħad li min kiteb dwar dak il-prodott kien mistieden mill-kumpannija stess u ħallsitlu l-vjaġġ u l-lukanda.

Inkella hemm ġurnali oħra li meta jagħmlu dan it-tip ta' servizz jiktbu li hu reklam.

F'Malta dawn l-affarijiet ma nagħmluhomx u jien inħoss li dan huwa perikoluż għax m'huwiex mod kif il-mezzi ta' l-informazzjoni qegħdin jedukaw u jinformaw liċ-ċittadin konsumatur, imma huwa mod kif il-ġurnali u l-mezzi tax-xandir minflok ma jservu bħala mezz ta' informazzjoni, jservu biss bħala mezz ta' propaganda u ta' reklamar.

Suppost hemm differenza kbira bejn ix-xogħol ta' ġurnalist li qed jirrapporta u qed jinforma u dak ta' public relations officer.

Ħafna drabi f'Malta d-differenza bejn PRO, reporter u ġurnalist sfortunatament ma teżistix.

Naħseb li din hija ħaġa li rridu naħsbu dwarha bis-serjeta' għaliex hija perikoluża u fil-fehma tiegħi hija aktar perikoluża għaliex issa din it-teknika qed tintuża wkoll anke minn korporazzjonijiet pubbliċi.

Per eżempju, il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma tħallas xi ġurnalisti biex jiktbu features dwar dan il- qasam u dwar il-problemi li tiffaċċja din il-Korporazzjoni.

Jien inħoss li huwa dmir u obbligu editorjali li f'ħaġa bħal din il-ġurnal jgħid lill- qarrejja tiegħu li dak l-artiklu dwar l-ilma ġie ffinanzjat mill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u mhux tagħti l-impressjoni li m'hemmx differenza bejn dak it-tip ta' artiklu li għalih il-korporazzjoni tkun ħallset flus tajbin u artiklu ieħor li l-ġurnalist ikun għamel riċerki dwaru biex wasslu lill-qarrejja.

Naħseb li din hija xi ħaġa perikoluża għax hija mod kif ikollok dak li jissejjaħ top down communication.

F'każi bħal dawn il-ġurnalisti ma jkunux qed jinformaw liċ-ċittadini konsumaturi, imma l-mezzi ta' informazzjoni jkunu qed iservu biss ta' transmitter jew ta' conveyer belt bejn il-forzi b'saħħithom ta' fuq li jikkondizzjonaw lil ta' taħt, peress li jkunu litteralment xtraw is-servizzi tagħhom biex jagħtu dak it-tagħrif.

Dan żgur li mhux il-mod kif iċ-ċittadini konsumaturi f'pajjiżna jkunu nformati.

Ma tistax taqbad budget - qed insemmi l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għaliex naf li din il-ħaġa ġrat hemm u kieku naf b'korporazzjonijiet oħra nsemmihom ukoll - ta', per eżempju, Lm10,000 - u hawn min jgħid li qabdu iktar pero' jien ngħid Lm10,000 - u tagħtihom lil aġenzija tar-reklmar li tavviċina diversi ġurnalisti biex jiktbu fuq is-sitwazzjoni ta' l-ilma.

Ix-xogħol ta' dawn ma kienx biex jiktbu fuq is-sitwazzjoni ta' l-ilma f'pajjiżna u l- kwalita' ta' ilma li għandna, imma biex jagħtu image tajjeb lill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Meta jkollok din it-tip ta' xibka ta' dipendenza bejn min qed iħallas u min qed jagħti l-informazzjoni ma jistax ikun li tagħti informazzjoni korretta u indipendenti.

Jien insibha diffiċli biex nuża l-kelma "oġġettiva" għaliex wieħed ikun presuntuż li juża l-aġġettiv "oġġettiva", imma għallinqas informazzjoni indipendenti mis- source ta' min qed iħallas il-flus.

L-Onor.

Buhagiar semma l-problemi dwar il-kwalita' ta' l-ilma f'dak li għandu x'jaqsam mal-kumpanniji privati, mentri jien inħoss li l-istess problema qegħda, per eżempju, fil-kwalita' ta' ilma li joħroġ mill-vit tagħna.

Kultant id-Dipartiment tas-Sanita' stess jittestja ilma tal-vit u lil min ikun tahulu biex jiċċekkjah jgħidlu li ma jkunx tajjeb għax-xorb.

Jien inħoss li wasal iż-żmien li d-Dipartiment tas-Saħħa jkun obbligat li jxandar - bħalma jagħmel dwar statistika ta' mard f'pajjiżna - ir- riżultat tal-kwalita' ta' l-ilma għax jekk dan tagħmlu l-Korporazzjoni stess tista' tipprova tagħti l-aħjar image tagħha nnifisha.

Dan iservi ta' pressjoni fuq il-Korporazzjoni ħalli ttejjeb il-kwalita' ta' l-ilma.

Nitkellmu ħafna fuq drittijiet, trasparenza u li ċ-ċittadini għandhom ikunu informati b'dawn l-affarijiet, pero' jekk mhux se naslu biex f'kull qasam partikolari ...

Jien ma naħsibx li d-drittijiet tal-konsumaturi ċittadini jistgħu jiġu mħarsa jekk id-drittijiet tagħhom qegħdin qishom xi ghetto.

Hemm liġi apposta għall-konsumatur imbagħad x'jiġri fil- kumplament tas-soċjeta' qisu ma jaqax taħt l-affarijiet tal-konsumatur.

Jien naħseb li l-aħjar drittijiet tal-konsumatur huma jekk ikunu nklużi u jsiru parti integrali mill-istituzzjonijiet pubbliċi u mis-settur kummerċjali f'pajjiżna.

Mr Speaker, qasam ieħor tar-reklamar li jintuża f'pajjiżna li huwa perikoluż hu meta l-interessi kummerċjali jitħalltu ma' l-interessi politiċi.

Fil-fehma tiegħi, ħaġa li hi perikoluża u li rridu naħsbu dwarha hi meta il korporazzjonijiet pubbliċi u kumpanniji parastatali - żgur li l-flus tagħhom ma jistgħux jitqiesu mic-chairman bħala flus tiegħu - ma jeħdux gost b'artikli li jidhru dwarhom u allura jgħidu li se jikkastigawhom u ma jirreklamawx fihom.

Din hija xi ħaġa li m'għandhiex tiġi aktar tollerata f'pajjiżna, jiġifieri li partit li jkun fil-gvern jabbuża b'dan il-mod; nies li jkunu tal-partit li jkun fil-gvern jabbużaw b'dan il-mod.

Qed nuża dan il-kliem biex ma nagħtix l-impressjoni li din hija xi ħaġa li ġrat biss fl-aħħar seba' snin.

Pero' m'għandniex nużaw in- nuqqasijiet u l-iżbalji ta' xulxin bħala alibi biex ma nbiddlux il-vizzji tagħna.

Ħafna drabi nsibuha komda li nużaw id-difetti ta' xulxin mhux biex nitgħallmu minnhom u ma nagħmluhomx, imma biex qisna nagħtu blank cheque lilna nfusna; jekk huma żbaljaw kilo, aħna għallinqas għandna dritt li niżbaljaw forsi tliet kwarti ta' kilo!

Dan żgur li mhux il-mod kif tinbidel is-soċjeta' tagħna.

Persuna li dan l-aħħar, bl-aktar mod oxxen, qed juża r-reklamar b'dan il-mod partiġġjan huwa Dr. Richard Galea Debono tal-Korporazzjoni Telemalta, li għaliex ma jeħux gost bl-affarijiet li jidhru dwar Telemalta fil-ġurnal "KullĦadd" iddeċieda li m'għandux jirreklama fih.

Din hi informazzjoni li wara kollox l-eluf ta' qarrejja li jaqraw "KullĦadd" għandhom dritt li jkunu jafu dwar Telemalta.

Mr Speaker, dwar il-kultura tal-kuntratti li kont qed nitkellem dwarha u li hemm bżonn li tidħol f'pajjiżna ħalli nkunu nafu x'inhuma d-drittijiet u l-obbligi taċ-ċittadini konsumaturi min-naħa u ta' min jipprovdi s-servizzi min-naħa l-oħra, naħseb li hemm bżonnha ħafna peress li ħafna drabi f'Malta għandna l-mentalita' li min jipprovdi prodotti u serrvizzi jiġri warajk kemm jiflaħ sakemm ibiegħlek xi ħaġa iżda mbagħad is-servizzi li jagħtik wara kważi jintesew u ttertaq qalbek jekk ikollok bżonn xi ħaġa.

Sakemm ibiegħlek xi ħaġa kulħadd iżiegħel bik imbagħad wara jekk ikollok bżonn issewwi xi ħaġa jew ikollok bżonn ta' xi manutenzjoni assolutament qisu ma jeżisti ebda obbligu.

Hemm oqsma oħra li jien naħseb li għandna nagħtu kashom.

Hawnhekk jidħol il-bżonn ta' informazzjoni - dan għandu jkun wieħed mix-xogħlijiet li jrid jagħmel il-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur fir-rigward tal-ftit drittijiet li jgwadu l-konsumaturi f'pajjiżna - li l-konsumatur għandu jkun mgħarraf biha.

Għad issib nies li jduru bieb bieb biex jbiegħu l- encyclopedias, li jiswew madwar Lm360 jew iktar.

Dan qed ngħidu għaliex ġeneralment il-familji li jmorru għandhom ma jiġux informati bid-drittijiet li għandhom.

Jiġifieri ma tkunx l-ewwel darba li jdaħħluhom f'obbligi fejn la jkun ġie ffirmat kuntratt, allura bilfors irid isir il-ħlas għax inkella jdaħħluhom fil-Qorti.

Jiġifieri meta għandna din is-sitwazzjoni fejn iċ- ċittadini konsumaturi ma jkunux jafu x'inhuma d-drittijiet li għandhom, ħafna drabi jkunu miftuħin għal aktar abbuż.

Għalhekk jien nifhem li parti mix-xogħol li jrid jagħmel il-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur huwa li jkun jaf x'qed jiġri f'dawn l-affarijiet biex b'hekk ikun jista' jesponihom.

Nifhem ukoll li parti importanti minn dan il-Kunsill m'għandux ikun qisu l-ħajt tal-biki fejn imorru jibku għandu l-konsumaturi.

Din għandha tkun parti mill-funzjoni tiegħu, li l-konsumatur imur għandu biex iressaq l-ilment tiegħu.

Il-Kunsill għandu jkun pro-attiv, fis-sens li jkun jista' jieħu l-inizjattivi hu fejn jara li qed isiru abbużi u jesponihom mingħajr ma joqgħod jistenna li jiġu l-konsumaturi individwali għandu.

F'dan il-qasam il-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur għandu jieħu l-inizjattivi bis-serjeta'.

Il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Charles Buhagiar, kien qed isemmi n-nuqqas ta' liċenzjar li jeżistu f'ċerti oqsma li għandhom x'jaqsmu ma' l-industrija tal-bini.

Pero' għandna oqsma oħra f'pajjiżna fejn l-idea ta' liċenzjar ma teżistix u jien ngħid li din hija perikoluża daqs dawk il-problemi li jistgħu jinħolqu fl-industrija tal-bini, anzi f'ċerti każi nista' ngħid li huma agħar.

Waħda mill-affarijiet li rridu nagħtu kas f'pajjiżna hija żgur s-servizzi li qed jingħataw lill-konsumaturi ċittadini minn nies li jsejħu lilhom infushom psikologi.

Jien naraha serja għaliex bħalissa f'pajjiżna ma jeżisti l-ebda mod kif min jaħdem fil-qasam tas-servizzi psikoloġiċi u tal-psikjatrija jingħata warrant.

Hemm minnhom li ġabu first degree, anke kultant iġibu second degree minn pajjiż ieħor, pero' dawn ma jkollhom ebda bażi medika fl-informazzjoni tagħhom.

Meta jiġu lura minn barra, dawn it- tip ta' nies jiftħu clinics biex jagħtu pariri kważi mediċi liċ-ċittadini konsumaturi.

Jidher li wieħed mis-sinjali tal-progress huwa li nsiru aktar nevrotiċi.

Dan ifisser li żdidet aktar il-problema psikoloġika fis- soċjeta' tagħna u allura mmorru għand il-psikjatra u għand il-psikologu - ix-shrinkheads - il-qassisin il-ġodda tas-soċjeta' tagħna li ma jmorrux il- knisja.

Għad ma jeżistix il-mod kif wieħed għandu jkollu warrant biex jipprattika f'dan il-qasam.

Naf li bħalissa għaddeja kontroversja sħiħa u konflitt bejn il-paroċċa tal-psikologi u l-parroċċa tal-psikjatri, fejn jgħidu lil xulxin li m'għandhomx kwalifiki biżżejjed.

Għalhekk l-aħjar huwa li f'dan il-qasam nidħlu bis-serjeta' u ma ngħidux li din hija xi battuta taċ-ċajt, anzi jien naħseb li hija perikoluża.

Ħafna nies qed jingħataw pariri kważi mediċi min-nies li m'humiex bilfors ikkwalifikati biex jagħtu dawk il-pariri.

Hemm qasam ieħor - ma rridx ngħid li huwa relatat ma' dan - li qed jikber fis--soċjeta' tagħna u li wkoll huwa perikoluż.

Dan huwa l-qasam tal- beauticians.

Dan huwa qasam ieħor minn fejn wieħed jista' jagħmel il-flus.

Jiġifieri jekk issa l-mod li kif tagħmel il-flus huwa li tagħmel il- kaboċċi, allura tagħmel il-kaboċċi.

U hekk qed jiġri fil-qasam tal- beauticians.

Allura wieħed jara x'jagħmel biex isir beautician.

Il- problema hija serja għaliex il-linja rqiqa li hemm bejn il-qasam mediku u l- qasam tal-beautician kultant lanqas tingħaraf.

Jiġifieri dawn huma nies li m'humiex kwalifikati u jsejħu lilhom infushom beauticians u m'hemmx min jiċċekkja fuq dawk il-beauticians li lilhom qed tingħata l-liċenzja, jekk humiex verament kwalifikati għal hekk.

Dan ma jeżistix biex jaraw li l- clinics li qed jinfetħu huma verament postijiet fejn jistgħu jingħataw pariri, ħafna drabi jingħataw ukoll pilloli, bħal per eżempju, biex jirqaqu.

Dawn huma l-witchdoctors moderni tas-soċjeta' tagħna li ma naħsibx li għandna nħalluhom sejrin hekk.

Jiġifieri dawn huma affarijiet ta' min jagħti kashom bis-serjeta' u nittama li l-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur jidħol fihom.

Dawn huma tip ta' problemi li mhux se jiġi għandek individwu bihom; huwa l-Kunsill li jrid jara x'qed jiġri.

Għalhekk nittama li dan il-Kunsill ikollu mezzi ta' riċerka li jistgħu janalizzaw dawn l-affarijiet u joħolqu kuxjenza dwarhom għaliex mhux sewwa li għalina l-problemi tal-konsumatur - kif intqal miż-żewġ naħat tal-Kamra - jirriduċu ruħhom biss għal prodotti skaduti u kwalita' ta' prodotti biss.

Aktar ma jidħlu dawn l-attivitajiet f'pajjiżna aktar hemm bżonn li naraw xi jkunu d- drittijiet tal-konsumaturi.

Imbagħad hemm affarijiet oħra li nħoss li rridu nagħtu kashom bis-serjeta' iktar milli qed nagħtu issa.

Per eżempju, fuq il-kultura tal-kuntratti li għandhom jeżistu bejn il- ġenituri u l-iskejjel.

F'dawn l-aħħar snin growth area oħra kienet fil- qasam edukattiv.

Fetħu ammont ta' skejjel privati - qed nitkellem fuq l- iskejjel kummerċjali, mhux fuq l-iskejjel tal-Knisja - għax raw li l-mod kif tagħmel il-flus fis-soċjeta' tagħna hu li tiftaħ skola.

L-istess ħaġa hawn, ma jeżistu ebda drittijiet għall-ġenituri tat-tfal li jibagħtu lil uliedhom f'dawn l-iskejjel privati.

Ma naħsibx li hija ġusta li nħallu r- relazzjoni bejn il-ġenituri u min imexxi dawn l-iskejjel kif inhi, fil- ġungla ta' bħalissa.

Ngħid hekk għax ma naħsibx li hu ġust li, per eżempju, waslet biex tibda s-sena skolastika u l-ġenituri għadhom ma jafux kemm se tkun il-miżata dik is-sena.

Jasal l-ewwel jum ta' l-iskola u jsibu li l-miżata tas-sekondarja, per eżempju - qed nitkellem hawnhekk għall- iskola ta' San Anton ta' l-Imselliet - għoliet b'Lm50 kull term mingħajr ma jkunu avżaw lill-ġenituri minn qabel.

Dawk li telgħu minn junior għal sekondarja għollewhielhom b'Lm70 kull term.

Kien hemm skejjel ukoll fejn il-miżata fl-ewwel term tibda tant u minn Jannar il-miżata taqbeż b'xi Lm20 kull term.

Ikun hemm raġuni, għax ikunu żdiedu t-teachers, ikunu tawhom iż- żieda tal-cost of living.

GĦandna naħsbu bis-serjeta' f'xi strutturi li b'xi mod jew ieħor il-ġenituri li jibagħtu lil uliedhom fl-iskejjel privati jkollhom xi forma ta' sodisfazzjon u anke ta' pre-avviż ta' x'qed jiġri f'dan il-qasam.

Nista' nsemmi affarijiet agħar minn hekk.

Per eżempju, l-iskola ta' St Michael's, mingħajr ma jafu liema art se jingħataw biex jibnu skola - jew għallinqas jekk jafu, aħna f'dan il- Parlament ma nafux - minn xhur qabel, biex ma ngħidx minn snin qabel, qed jieħdu depożitu ta' Lm500 minn fuq il-ġenituri biex jibnu l-iskola tagħhom.

Sadanittant la jgħidulhom fejn se tinbena u lanqas kemm se tiswa din l- iskola, imma jieħdu l-flus mingħand il-ġenituri tagħhom għaliex il-ġenituri jkunu f'qagħda vulnerabbli u fraġli ħafna illi la jridu jibagħtu lit-tfal tagħhom f'dik l-iskola, jaqbdu u jħallsu.

Jiġifieri dawn qed jiġbru l- flus, jiddepożitawhom fil-bank u jaħdmu bihom.

Din is-sena kellna każijiet oħra ta' skejjel privati li ġabru l-flus, il-ġenituri ferħanin li t-tfal tagħhom ġew aċċettati f'dik l-iskola, imbagħad fl-ewwel jiem tas-sena skolastika l-iskola ma fetħitx għax lanqas biss għandha premises fejn tilqa' lil dawn it-tfal.

Imbagħad iġibu l-iskuża li l-Awtorita' ta' l- Ippjanar ma tathomx permess.

Ma naħsibx li huwa ġust li nħallu lill- ġenituri f'dan il-baħar mingħajr ebda protezzjoni ta' xejn.

Nixtieq nagħmel punt ieħor fuq l-edukazzjoni.

Jien ma nafx fiex wasal u x'kienu l-konklużjonijiet ta' dik il-kummissjoni li daħlet fuq il-kodiċi ta' etika ta' l-uffiċjali pubbliċi, għalkemm naf li x-xogħol tlesta.

Ma nafx x'ikkonkludew dwar il-conflict of interest li jista' jkun hemm - u li ħafna drabi hemm - fis-settur pubbliku fejn min jipprovdi servizz fis- settur pubbliku, fl-istess ħin jipprovdih fis-servizz privat.

Fil-qasam edukattiv għandna l-problema tal-lezzjonijiet privati.

Naf li dan huwa suġġett li hawn min jibża' jitkellem dwaru għax tista' titlef il-voti, tista' tiġi interpretat ħażin u tista' toħloq ostilita'.

Pero' naħseb li għandu jkollna kull dritt u dmir li nitkellmu dwar dawn l-affarijiet.

Jien naħseb li wasal iż-żmien - u sfortunatament fl-aħħar ftehim bejn l-MUT u l- Gvern lanqas biss tissemma din il-problema - li naraw jekk għandux jibqa' aċċettabbli li l-istess għalliema li qed jgħallmu l-iskola, jagħtu lezzjonijiet privati lill-istess tfal wara l-iskola?

Jien naħseb li moralment din is-sitwazzjoni m'hijiex aċċettabbli.

Hija ħasra li fil- ftehim bejn l-MUT u l-Gvern problema bħal lanqas biss ġiet trattata.

Jien inħoss li hija problema serja li għalliema jagħtu l-privat lill-istess studenti tagħhom wara l-ħin, meta dawn suppost li qed jipprovdu servizz tajjeb waqt il-ħin li għalih huma mħallsin.

Meta jkollok konflitt ta' interess ta' dak it-tip, naħseb li jbatu d-drittijiet taċ-ċittadin konsumatur.

Affarijiet bħal dawn għandna nidħlu fihom bis-serjeta', għax inkella nkunu qed nitkellmu fuq qasam dejjaq ħafna.

M'hijiex sitwazzjoni healthy li l-istess nies li suppost qed jipprovdu servizz fil-ħin li huma mħallsin għalih, ikollhom kull inċentiv biex dak is-servizz ma jagħtuhx ħalli lit-tfal jgħidulhom li għandhom bżonn il-privat biex jimxu 'l quddiem.

Din m'hix sitwazzjoni aċċettabbli u għandu jkollna l-kuraġġ li nitkellmu fuq dawn l-affarijiet.

Fil-qasam tas-saħħa wkoll jeżistu conflicts of interest serji, għax nies li qegħdin f'karigi importanti ħafna fl-isptar pubbliku għandhom kliniċi privati jew laboratorji privati li jipprovdu l-istess servizz.

Allura dawn għandhom kull inċentiv li jaraw li s-servizzi pubbliċi ma jaħdmux tajjeb biex jiżdidulhom il-klijenti fis-servizz privat.

Ma nafx x'ikkonkludiet dik il-kummissjoni fuq id-dmirijiet u d-drittijiet ta' uffiċjali pubbliċi, u l-possibiltajiet u l-perikli ta' conflicts of interest.

Iżda ma jistax ikun li ċ-ċittadin konsumatur barra li diġa' jħallas it-taxxi biex ikun moqdi mis-servizz pubbliku, imbagħad ikollu jħallas privatament għax dak is- servizz pubbliku li qed jingħata m'hux tal-kwalita' li qed iħallas għaliha.

Għax inkella jiġi ċirku vizzjuż.

Naħseb li jrid ikollna l-kuraġġ nitkellmu fuq id-drittijiet tal-konsumatur ċittadin f'dawn l-oqsma.

Jekk wieħed jara ċerti liġijiet ta' pajjiżi oħra, per eżempju, il-liġi Svediża, naħseb isib li r-role tad-Direttur għall-Affarijiet tal-Konsumatur għandha tersaq ħafna lejn il-konċett ta' ombudsman tal-konsumatur.

Wieħed jista' jgħid li dan huwa logħob bil-kliem, għax l-importanti huwa x'jagħmel.

Sa ċertu punt dan huwa veru, imma qed ngħid li r-rwol tiegħu għandha tersaq lejn il-konċett ta' ombudsman għax huwa importanti ħafna li jservi ta' mezz effettiv u attiv biex iċ-ċittadini konsumaturi jkunu jafu x'inhuma d-drittijiet tagħhom u tassew ikunu jistgħu jħarsuhom.

MR SPEAKER: Ippermettili.

Skadielek il-ħin.

Għandek bżonn extension biex tkompli titkellem.

ONOR.

SALVU SANT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Evarist Bartolo jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra.

Il-punt li kont qed nipprova nagħmel huwa illi f'dan is-sens jidhirli li l-konċett ta' ombudsman, iktar milli ta' direttur, ikun aktar attiv; ma jkunx mezz passiv jew sempliċement ħajt tal-kenn għall- konsumaturi.

Jien nara li dan li qed nagħmlu hawn jista' jkun il-bidu tajjeb tal-mod kif il-protezzjoni jew id-drittijiet tal-konsumaturi ċittadini jkunu espressi u artikolati attivament.

GĦalhekk semmejt l-idea ta' l-ombudsman, għax id-definizzjonijiet li nsibu fil-bidu ta' l-Abbozz - u din diġa' tkellmu fuqha sħabi, fosthom anke l-Onor.

Lino Spiteri - jinkorporaw mhux biss is-servizzi privati, iżda anke servizzi provduti minn dipartimenti, korporazzjonijiet, eċċ. Jiena naqbel ma' l-osservazzjoni li għamlet l-Għaqda tal-Konsumaturi, jiġifieri li mhux sew li l-Prim Ministru jaqbad u jiddeċiedi liema dipartiment tal-Gvern jew korporazzjoni pubblika taqa' taħt il-ġurisdizzjoni ta' din il-Liġi, imma għandhom jaqgħu taħt din il-Liġi d-dipartimenti tal-Gvern, il-korporazzjonijiet pubbliċi, l- awtoritajiet u l-organizzazzjonijiet kollha li jipprovdu oġġetti jew servizzi lill-konsumatur.

Naħseb li mod kif id-drittijiet tal-konsumaturi jiġu espressi u difiżi tajjeb huwa billi dawn l-aġenziji, awtoritajiet pubbliċi, kumpanniji parastatali u kumpanniji pubbliċi jkollhom huma stess uffiċċji serji fejn jistgħu jagħtu kas id-drittijiet tal-konsumaturi, u mhux nitfgħu kollox fuq il-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur.

L-aħħar punt li nixtieq nagħmel huwa li l-Kunsill għall-Affarijiet tal- Konsumatur - u hawnhekk nitkellem fid-dawl ta' dak li tgħid il-liġi Svediża dwar dan il-qasam - għandu jkollu l-poter li fejn hemm test case, li jista' jkollu implikazzjonijiet ġenerali, għandu jidħol għalih u l- ispejjeż jefagħhom l-Istat.

Skond ma huwa indikat f'dan l-Abbozz, ir-role li għandhom il-Kunsill u d-Direttur huwa wieħed passiv, għax jistgħu biss jagħtu pariri, imma mhux jidħlu f'każijiet huma stess.

Naħseb li tkun idea tajba kieku nirriflettu u nikonsidraw ftit dwar dak li qed jiġi propost, biex l-asserzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi ma tkunx xi ħaġa passiva, imma xi ħaġa attiva.

Lil din l-istituzzjoni li se noħolqu għandna nagħtuha s-saħħa u għandna nipproponu emendi fis-sens li fejn ikun hemm każijiet li jistgħu jservu bħala test cases għax ikun hemm implikazzjonijiet ġenerali fuq is-soċjeta' kollha kemm hi, jiġifieri ma jkunux każijiet daqshekk uniċi imma jistgħu jservu biex jimmodifikaw u jbiddlu d-drawiet u l-imġieba fil- konfront tal-konsumatur, allura d-Direttur għall-Affarijiet tal-Konsumatur jew il-Kunsill għall-Affarijiet tal-Konsumatur għandhom jidħlu biex iressqu dan il-każ huma u anke l-ispejjeż jidħlu għalihom huma, jiġifieri l- ispejjeż jitħallsu mill-mezzi li l-Kunsill ikollu biex imexxi 'l quddiem l- affarijiet tal-konsumatur.

Jien nagħlaq billi ngħid li tajjeb li qegħdin nagħmlu dawn il-passi, pero' hemm bżonn li jsir ħafna aktar xogħol f'dan il-qasam.

Hemm bżonn li nifhmu - u jien qed nara li dan bdejna nifhmuh - li l-ħarsien jew l- asserzjoni tad-drittijiet tal-konsumaturi ma jiddependux biss mil-liġijiet u r-regolamenti li jistgħu jeżistu bħala protezzjoni tal-konsumatur.

GĦandha tinfirex il-kultura li kemm fil-qasam kummerċjali kif ukoll fil- qasam pubbliku jrid ikun hemm aktar relazzjonijiet ċari u kuntratti ċari, kemm minn naħa u kemm minn oħra, ta' x'inhuma d-drittijiet u l-obbligi ta' min jidħol f'xi forma ta' relazzjoni ta' servizzi jew xiri ta' prodotti eċċ. Jekk ma nagħmlux hekk, nerġa' ngħid, l-isfiduċja li teżisti fil- konfront tal-qasam kummerċjali, tal-qasam pubbliku u anke tal-qasam politiku hemm ċans li tinfirex u tissaħħaħ.

Din tkun xi ħaġa ħażina għaliex titfa' lura l-kwalita' tal-ħajja ċivika u ċivilizzata li ngħixu flimkien meta f'pajjiżna għadha teżisti ħafna l-idea passiva li xi ħadd għandu jieħu ħsiebek.

F'Malta, ftit hawn protezzjoni mill-mezzi ta' informazzjoni għaċ-ċittadini konsumaturi tagħna għar-raġunijiet li, kif spjegajt qabel, f'dak li għandhom x'jaqsmu mal-forzi politiċi huma ċari pero' f'dak li għandhom x'jaqsmu mal-forzi kummerċjali ħafna nies ma jafuhomx u mhumiex ċari imma huma hemm biex jikkondizzjonaw kif toħorġ l- informazzjoni fis-soċjeta' tagħna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, dak li jinteressaħ lill-konsumatur mhuwiex kemm indumu nlabalbu aħna f'dan il-Parlament, kemm isiru liġijiet sabiex fil-Qorti jkun hemm xalata ta' kif dawn jiġu nterpretati, x'jiġi mwiegħed bħala prekawzjoni jew kemm il-Gvern jiftaħar li qed jagħmel liġijiet.

Il- konsumatur jinteressah li kull Gvern f'kull żmien jagħtih protezzjoni mill- ilpup li jeħdulu jew jisirqulu flusu f'dak li jixtri jew jikkonsma.

Il- konsumatur jippretendi li l-oġġetti u s-servizzi jkunu ta' kwalita' tajba u jsarrfu l-valur tal-prezz li jħallas għalihom.

F'kelma waħda, il- konsumatur, kulma jistenna hu li ma jiġix ingannat jekk mhux ukoll misruq.

Dan hu dritt li kull ċittadin huwa intitolat għalih u f'dawn l-aħħar snin żgur li ma ngħatax mill-Gvern preżenti.

Dan il-Gvern ħalla lill-pajjiż fi stat fejn l-abbużi u l-korruzzjoni huma l-ordni tal-ġurnata, fejn id- dixxiplina spiċċat, fejn min jabbuża aktar jissaħħaħ u fejn min jisraq lill- proxxmu tiegħu aktar qed jiġi ppremjat.

Mr Speaker, bis-saħħa tan-nuqqas ta' dixxiplina nħolqu cartels ta' ċertu qawwa u f'din il-gżira żgħira spiċċajna bi ftit familji jikkontrollaw il-ħajja tagħna, jikkontrollaw x'nieklu u kif nonfqu flusna, u finalment il-flus jerġgħu jirritornaw fi bwiethom.

Bit-tneħħħija tal-bulk buying, dawn in-nies żiedu l-profitti tagħhom, iżda l-konsumatur, talab kemm talab għall-protezzjoni, qatt ma sabha mill-Gvern.

F'dawn l-aħħar snin l-oġġetti kollha ta' l-ikel, mediċini, plots ta' art u materjal ieħor koness mal-bini, kif ukoll is- servizzi kollha għolew b'mod fenomenali.

Fi kliem ieħor f'dawn l-aħħar snin għola dak kollu li hu neċessarju għall-ħajja ta' kuljum.

Barra minn hekk, matul dawn l-aħħar seba' snin ġew dumped f'Malta oġġetti skaduti.

Aħna minn din in-naħa tal-Kamra kemm-il darba qajjimna kuxjenza dwar dawn l- affarijiet u saħansitra wasalna - jiena naf b'ċertezza - biex ċerti aġenti mpjegaw nies apposta beix jgħattu t-tikketti ta' l-expiry date ta' l- oġġetti li qed jimportaw.

Lanqas il-parir li kien ta l-Prim Ministru lanqas servieha lill-mara tad-dar.

Ma ninsewx li l-Prim Ministru kien qal lill-mara tad-dar biex iddur il-ħwienet u tara fejn issib l-irħas u l- aħjar, imma min għamel hekk sempliċement spiċċa b'żarbun imqatta'.

Għalkemm suppost li kellha ssib prezzijiet irħas minħabba l-kompetizzjoni li kellha ġġib il-liberalizzazzjoni fl-importazzjoni, fil-fatt ma sabet xejn.

Dan hu t-tip ta' protezzjoni li ta dan il-Gvern, jagħti pariri bħċalma ta l-Prim Ministru lill-mara tad-dar u fl-istess ħin kollox baqa' jogħla.

Xi protezzjoni oħra ta l-Gvern?

Possibbli kellhom ikunu l-gazzetti lokali biex jgħidulna pubblikament illi ħobża li tqum 11-il ċenteżmu suppost li tiżen 600g?

Kellhom ikunu l-istess gazzetti li jgħidulna li l- użin tagħha llum ivarja bejn 416g u 480g?

Dan huwa serq li qed isir kuljum fil-konfront tal-konsumatur.

Kellhom ikunu l-gazzetti lokali biex jgħidulna li fis-suq ikun hawn ċertu ilma tal-fliexken li m'huwiex tajjeb għall-istess konsumatur?

Allura x'qed jagħmlu l-uffiċjali u l-impjegati tad-Dipartiment tal-Konsumatur biex jipproteġu l-konsumatur?

Mr Speaker, il-biżgħa tiegħi fuq din il-Liġi hi li se jiġri bħalma ġara fil-każ tal-Liġi ta' l-Ambjent.

Meta konna qed niddiskutu dik il-Liġi f'dan il-Parlament, kulħadd tkellem, imma wara kulma sar kien li nħoloq Segretarju Parlamentari bl-istaff tiegħu, bit-trasport u bl-overtime bis- Sibtijiet b'kollox, intnefqu l-miljuni fi proġetti bħal dawk tas-solid waste recycling plant u ta' l-impjant tad-drenaġġ, ingħata xogħol ta' tindif lill-kuntrattur, ħriġna lit-tfal ta' l-iskola biex inaddfu l- ħurrieq, u fl-aħħar mill-aħħar, il-Gvern għadda din ir-responsabilita' fuq il-kunsilli lokali wkoll.

U issa spiċċajna biex anke t-turisti qed jiktbu fil-gazzetta dwar in-nuqqas ta' sodisfazzjon tagħhom f'dan ir-rigward.

Imbagħad kellna xi Membri Parlamentari, bħall-Onor.

Mario Galea, li qalulna li l-aqwa difiża tal-konsumatur hi l-informazzjoni.

Imma x'se jiġri bl-informazzjoni, jekk ma jkunx hemm min jikkontrolla u ma jkunx hemm enforcement tal-liġijiet?

Jien niftakar li ftit taż-żmien ilu, l-Onor.

Refalo - dak iż-żmien kien għadu nkarigat mit-turiżmu - kien ġie hawn ġew stess u qalilna li driver tal-karozza tal-linja żamm Lm2 lil turist biex wasslu minn Marsaxlokk sal-Belt.

Dan ifisser li inutli jkun hawn l- informazzjoni, għax jekk ħadd ma jagħti kas, l-affarijiet ikomplu sejrin kif sejrin issa.

Permezz ta' mistoqsijiet parlamentari, ilna ħafna nistaqsu dwar kif varjaw il-prezzijiet matul l-1993 u l-1994, u l-iskop għaliex għamilna dawn il-mistoqsijiet kien biex wieħed ikun jista' jikkompara l-affarijiet, anke meta tidħol fis-seħħ il-Liġi tal-VAT.

Imma s'issa bqajna mingħajr risposta.

Per eżempju, il-ġimgħa l-oħra stess, jien għamilt diversi mistoqsijiet lill-Ministru tal-Finanzi u f'waħda minnhom - din id-domanda għamilthielu fis-17 ta' Ottubru u rrispondieni fl-24 ta' Ottubru - jien staqsejtu liema huma dawk l-oġġetti jew servizzi li mhux se jitħallas VAT fuqhom u kemm hu d-dazju fuq l-istess oġġetti.

Jien staqsejtu wkoll liema huma dawk l- oġġetti li s'issa mhux qed jitħallas dazju fuqhom u li issa se jiġu soġġett għall-VAT.

Imma tiskanta, għalkemm ninsabu lejlet l-introduzzjoni tal-VAT - li se tiddaħħal xahrejn oħra - ir-risposta tal-Ministru kienet:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant li din l-informazzjoni kollha se tkun tista' tinkiseb faċilment minn ktieb li dalwaqt se jiġi pubblikat.".

Din hi l-kwalita' ta' informazzjoni li l-Gvern qed jagħti liċ-ċittadin sabiex ikun jaf l-affarijiet tiegħu!

Imbagħad skond intervista li ta f'gazzetta l-Onor.

Josef Bonnici, intqal li d-dħul għall-ħaddiema għola aktar milli għoliet il-ħajja.

Per eżempju, qal li filwaqt li fl-1987 paga ta' ħaddiem kienet ta' Lm41, fl-1993 kienet ta' Lm62 u fl-1994 kienet ta' Lm67.

L-ewwelnett lill-Onor.

Josef Bonnici ngħidlu li l-fatt li l-paga tal- ħaddiem minn Lm41 fl-1987 għoliet għal Lm67 fl-1994, jikkonferma kemm verament għoliet il-ħajja għall-konsumatur, għaliex il-Gvern m'hux miġnun; mhux se jagħti żidiet fil-pagi jekk il-ħajja ma togħliex.

Barra minn hekk nistaqsi lill-Onor.

Bonnici jekk huwiex tajjeb għal pajjiż bħal tagħna, li kważi ma jipproduċi xejn, li l-pagi u s-salarji jibqgħu jogħlew b'dan il- mod?

U wara kollox, żdiedu kemm żdiedu l-pagi, għall-konsumatur u għall- ħaddiem dan id-dħul mhux minn but daħal u minn ieħor ħareġ?

Infakkar lill- Onor. Bonnici li mhux il-figuri tal-pagi jrid jara, imma x'kien jixtri l- ħaddiem b'Lm41 fl-1987 u x'jixtri llum b'Lm67.

Probabbilment dak iż-żmien kien jista' jixtri kulma kien ikollu bżonn, mentri llum ma jlaħħaqx jixtri l-ħteġijiet ta' kuljum għall-familja.

Imbagħad l-Onor.

Bonnici kompla jgħid li l-qliegħ tal-wholesaler u r- retailer bejn l-1991 u l-1994 żdied b'Lm5 miljun, u l-qliegħ fil- manufacturing sector żdied b'Lm2.5 miljun.

Iżda lill-konsumatur li jinteressah m'hux jekk il-qliegħ għall-wholesaler u r-retailer żdiedx daqstant, jew kemm kienet iż-żieda fil-manufacturing sector, imma jinteressah x'ħa minn dan kollu.

U l-konsumatur minn dan kollu ma ħa xejn, anzi kkontribwixxa aktar miż-żieda żgħira li ħa fil-paga.

F'Lulju ta' l-1992 kienu ħarġu regolamenti dwar il-labelling, fejn kien ġie stipulat li minn Ottubru ta' l-1993 kellhom jibdew jitwaħħlu labels li juru d-date of manufacturing u l-expiry date fuq il-prodotti kollha.

Dan kien qanqal xi protesti mill-industriji lokali, għalkemm ma nifhimx ir- raġuni għaliex ipprotestaw,ipprotestaw fuq din il-ħaġa għaliex illum din kullimkien issir u jien nara li hija xi ħaġa sempliċi.

Din il-kwestjoni semmejtha drabi oħra hawnhekk.

Per eżempju, il-kartuna tal-ħalib ibiddluha kull meta jkun riesaq il-Milied, l-Għid u anke meta kien hawn il- Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar.

Jiġifieri meta jridu, malajr ibiddlu t- tikketta tal-container tal-ħalib.

Għalhekk ma nistax nifhem x'kienet id- diffikulta' li sabu l-industrijalisti lokali dwar il-kwestjoni tal- labelling.

Issa l-Gvern qed jipproponi li l-effective date, jekk tinżamm, għandha tkun Jannar ta' l-1995.

Dan kollu juri kemm il-Gvern lanqas dan is-servizz ma ta lill-konsumatur.

Mr Speaker, meta l-poplu jara dan kollu, bilfors ma jemminx u ma jeħux lill-Gvern bis-serjeta' f'dik li hija protezzjoni li jistenna bħala konsumatur.

Tant hu hekk, illi meta tħabbret il-liġi dwar il-protezzjoni tal-konsumatur - kienet tħabbret fl-1993 u kien responsabbli għaliha l-ex Ministru Gatt - il-poplu kien wera sfiduċja, fis- sens li m'emminx li l-Gvern ried jagħmel xi ħaġa dwar dan il-qasam.

Fil- fatt il-Ministru Gatt kien ilmenta li 16-il għaqda u madwar seba' individwi biss kienu bagħru r-reazzjonijiet tagħhom dwar din il-White Paper.

Issa qed nibża' li f'din il-Liġi se jiġri l-istess.

Il-liċenzji tas-swali, tal- ħwienet eċċ, żdiedu dan l-aħħar.

Meta tħabbru dawn iż-żidiet, il- prezzijiet għall-konsumatur mill-ewwel żdiedu.

Fil-fatt saru xi protesti minn xi wħud li ntlaqtu minn dawn iż-żidiet u minħabba f'hekk kien hemm ukoll tnaqqis fin-numru ta' liċenzji.

Pero' l-konsumatur xorta baqa' jħallas il-prezz l-għoli.

Jiġifieri għall-konsumatur l-ispejjeż ma naqsux.

Illum biex tikri sala tat-tiġijiet tiġik madwar Lm500 u jekk, per eżempju, jispiċċaw jagħtuk siġġijiet aktar, tkun trid tħallas 50c ta' kull siġġu extra li tieħu!

Aħna li rridu meta jsiru abbozzi ta' liġijiet bħal dawn, huwa li għallinqas il-konsumatur jiġi verament protett.

S'issa - u dan intqal anke minn sħabi - meta jkollok bżonn xi spareparts, ngħidu aħna, jew tħallas tajjeb jew inkella ma ssibhomx, għax tmur fejn tmur, jgħidulek li jekk trid iġibuhomlhok bl-ajru imma trid tħallas tant.

Dan huwa s-servizz li qed jingħata.

GĦal sempliċi element ta' electric kettle li tiswa ¥17 trid tħallas ¥9.

L-istess għall-white goods, washing machines u karozzi.

Jien nistaqsi: GĦaliex meta jiġu mportati oġġetti ta' ċertu valur, il-Gvern ma jinsistix li jkun hemm available ammont ta' spare parts il-ħin kollu?

Jekk importatur jimporta 100 karozza, għandu jkollu stock ta' spare parts biżżejjed ukoll.

Din hija xi ħaġa li l-Gvern jista' jesiġiha.

Din il-Liġi se tagħti protezzjoni fejn hemm il-monopolji, bħal fil-każ ta' Telemalta u fil-każ tas-servizz tal-cable television?

Iċ-ċittadin għandu xi forma ta' protezzjoni?

Jista' jkun li Enemalta tvarja l-vultaġġ tad-dawl u dan jagħmel ħsara lill-appliances.

X'rikors għandu l-konsumatur għad-danni li jbati f'każ bħal dan?

Iċ-ċittadin għandu dritt jieħu kumpens għall-ħsarat li jkun ġarrab meta jibqa' dieħel f'ħajt għaliex jinfaqagħlu xi tyre waqt li jkun qed isuq minħabba xi ħofra fit-triq?

Jien naħseb li l- Gvern dan l-Abbozz qed iressqu sabiex jaljena lill-poplu mill-VAT, filwaqt li xorta waħda se jħalli lill-konsumatur jibqa' jiġi misruq.

Pero' sadanittant qagħad attent li lill-importaturi l-kbar jirrifondilhom id- dazju li ħallsu fuq xi stock li għandhom qabel l-introduzzjoni tal-VAT waqt li l-konsumatur dejjem iħallas bl-għoli.

Meta jorħsu l-affarijiet jew meta jkun hawn stock li nxtara b'irħis, dak dejjem jibqa' profitt għall-aġent jew għall-importatur, waqt li l-konsumatur dejjem iħallas bl-għoli.

Jiġifieri l-konsumatur qatt ma kellu protezzjoni.

B'din il-Liġi il-Gvern irid ifarfar ir-responsabilita' tiegħu u fl-istess ħin ukoll joħloq erba' postijiet oħra b'din il-liġi.

Jien ma nistax nifhem kif bniedem serju bħall-Onor.

Tonio Borg jista' jiġi jiftaħar li issa b'din il-Liġi se jibda jingħata kumpens ta' Lm250.

Qalilna wkoll li jistgħu jingħataw bejn Lm15 u Lm100 għal danni morali.

Din isbaħ!

Lill-Onor.

Borg ngħidlu li l-morali għandek tapplikahom qabel ma tinganna lil dak li jkun u mhux wara.

Mela bi Lm15 se tixtri l-morali?

Il-moral għandu jidħol meta lil bniedem illi qed jixtri xi ħaġa mingħandek ma tqarraqx bih.

Il-kuxjenza m'għandhiex tibda taħdem meta xi ħadd jaqbdek.

Fiċ-Ċina, għaliex ma tantx japplikaw il- morali, dan l-aħħar tħabbar illi min jinqabad jiffalsifika sempliċement karti tal-VAT jaqtgħulu rasu.

Dawk ma japplikawx il-morali!

Imma aħna suppost li kollha għandna ċerti morali f'din il-gżira.

F'din il-liġi l-Gvern seta' ġabar ġieħu u ta xi ħaġa lura lill- konsumatur.

Per eżempju, fil-liġi ssib illi l-Prim Ministru jaħtar lid- Direttur, imbagħad hemm kantaliena oħra; il-Ministru jaħtar liċ-Chairman u lill-membri tal-Kunsill, il-Ministru jista' jneħħi lill-Kunsill, eċċ. Meta l-Gvern waqqaf il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qatagħha għaliha, taha ċerta awtonomija.

Din il-Liġi l-Gvern seta', kieku ried, taha kollha lill-konsumatur biex imexxiha hu, u mhux il-Prim Ministru joqgħod jidħol biex jaħtar hu ...

Nikkonkludi billi ngħid li l-Gvern tant ma ried jagħtih xejn lill-konsumatur, li anke f'din il-Liġi żamm il-kontroll assolut taħt idejh.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, din il-Liġi li għandna quddiemna li tittratta dwar il-protezzjoni li għandu jingħata jew jista' jingħata l- konsumatur, evidentement qajmet ħafna interess.

Kienu ħafna dawk li tkellmu minn aspetti differenti dwar il-provvista ta' servizzi u prodotti u l-mod kif jinlaqat il-konsumatur.

Dan l-interess joħroġ ċar u jidher iktar minħabba l-fatt li l-protezzjoni li l-konsumatur jingħata, fl-opinjoni tiegħi, hija marbuta mal-livell ta' l-għajxien tal-konsumatur u taċ- ċittadin f'kull pajjiż.

Aħna ħafna drabi nitkellmu fuq pajjiżi Ewropej li għandhom livell ta' l-għajxien għoli u ninsew insemmu li dak il-livell ta' għajxien huwa rispekkjat fil-liġijiet iebsa li għandhom dwar il-protezzjoni tal-konsumatur u fil-mentalita' li teżisti f'dawn il-pajjiżi fis-sens li l- bżonn tal-konsumatur jiġi l-ewwel u allura l-konsumatur għandu jingħata l- aħjar servizz u l-aħjar prodott.

Kull min qiegħed fil-qasam ekonomiku, biex ikun vijabbli u jibqa' miexi 'l quddiem, l-ewwel jagħmel assessment tal-bżonnijiet li jkollu l-konsumatur.

Meta għandna din il-Liġi quddiemna, tajjeb li wieħed jara u jeżamina ftit is-sitwazzjoni li teżisti u tipprevali fil-pajjiż.

Jiena se nirreferi għal xi rapporti li dehru fil-gazzetti u li ċerti individwi għamlu dwar id- drittijiet tal-konsumatur.

Qed nirreferi partikolarment għar-rapport li kien hemm f'"The Times" tal-bieraħ, fejn is-Sur Adrian Muscat Inglott - li jiena ngħid li qed jagħti servizz lill-konsumatur, bħalma taw oħrajn ukoll - wera biċ-ċar kif inhi l-qagħda f'pajjiżna.

Se nikkwota ftit l-istorja riprodotta fil-gazzetta biex nifhmu x'inhi s-sitwazzjoni tal-konsumatur.

Għax niftaħru ħafna bil-qabża fil-kwalita', niftaħru ħafna li mxejna 'l quddiem u li hawn is-servizzi kollha li trid.

Imma dawk is-servizzi u dik il-qabża fil-kwalita' kemm huma reali u mhux sempliċement servizz jew prodott provdut biex inqaxxru l-flus mill-bwiet tal-konsumatur?

U mhux talli ħafna drabi l-konsumatur ma jeħux dak li hu intitolat għalih, talli m'għandu ebda forma xierqa ta' redress.

Veru li jeżistu forom ta' redress, imma nafu li dawk li jeżistu bil-liġi kif inhi s'issa altru li m'humiex adegwati.

Is-Sur Adrian Muscat Inglott fl-artiklu tiegħu f'"The Times" irrapporta każ ta' individwu li jixtri qalziet, talab size 40 u s-salesman tah size 54 - għax qallu li dak jiġi size 40 - u li m'għandux għalfejn jipprovah imma jekk isib xi ħaġa ħażina lest li jbiddilhulu.

Fil-fatt dan l-individwu ħadu, u meta pprovah sab li hu żewġ sizes ikbar minn dak li talab.

Meta dan il-konsumatur mar jilmenta mas-salesman li bellagħlu dak il-qalziet - għax f'dan il-każ din hi l-kelma adattata - dan beda jġiblu l-iskużi kollha, ipprova jagħtih qalziet ta' kulur u kwalita' differenti għax ma sabx bħalu fis-size li ried il-klijent, u ma kienx lest li jirrifondih il- flus li kien ħallas, iżda offrielu li jagħmillu credit note.

Jiġifieri dak il-konsumatur kellu bilfors jieħu xi ħaġa oħra minn dak il-ħanut flok il- qalziet li ried.

Issa dan kollu ġara sempliċement minħabba l-pressjoni li għamel dak is-salesman - naturalment dejjem biex jipprova jbigħ - biex ikkonvinċa lil dik il-persuna li spiċċat xtrat il-qalziet, ma kienx tajjeb għaliha u kellha tikkuntenta b'biċċa karta, credit note, ħalli forsi xi darba tmur tixtri xi ħaġa oħra minn dak il-ħanut.

Naħseb li dan l-inċident jirrispekkja l-qagħda tal-konsumatur Malti fil-preżent, li jinsab mhux biss flooded bil-pubbliċita' ta' elf miljun oġġett, li jħajruh jikkonsma, imma qed iqaxxrulu flusu mill-but u ma jagħtuhx dak li jippretendi.

Jekk inħarsu lejn rapport ieħor f'gazzetta oħra lokali nsibu li fil-qasam turistiku jidher li l-motto f'Malta hu li the customer is always wrong.

Fejn jidħol l-ikbar settur li għandna f'pajjiżna, filwaqt li qed niftaħru bin-numru kbir ta' turisti li jiġu jżuruna, qed ninsew il-kwalita'.

Ħafna drabi qed tipprevali l-idea li f'dan il-qasam il-konsumatur - f'dan il-każ hu t-turist - dejjem għandu t-tort.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

ONOR.

CHARLES MANGION: Nibqa' in possession, Mr Speaker.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Mangion jibqa' in possession.

Sar il-ħin.

L-Aġent Prim Ministru , jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada, it-it- Tlieta, 1 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Bidu fis-Seħħ ta' Ċerti Emendi fl-Att dwar is- Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Ligi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien xtaqt li fil-ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi nitkellem fuq suġġett li hija ħasra li jkollna nittrattawh bħala suġġett għal Aġġornament.

Imma minħabba l-poteri li għandu l-Gvern, fejn jevita kemm jista' li f'din il-Kamra jkollna dibattiti serji u informati fuq il-politika barranija, jien se jkolli nkompli mad- drawwa li ħadna li biex insemmgħu leħinna fuq din il-kwestjoni, nitkellmu waqt xi Aġġornament, nieħdu xi press release jew xi press conference.

Ma nafx x'inhu l-iskop li hawnhekk la qatt ikun hawn dibattitu u lanqas stqarrijiet fuq dan is-suġġett.

Issa nitkellem fuq dan ir-rigward iktar 'il quddiem.

Meta xi Ministru jagħmel xi dawra barra minn Malta, jiġi hawnhekk u lanqas biss jagħmel stqarrija biex wieħed ikun jista' jiddiskutiha.

Fuq it-television naraw lill-Ministru jiġi intervistat kif jasal l-airport, naqraw xi intervisti li jkun hemm fuq il-ġurnali - ġeneralment dawn l-intervisti jsiru minn ġurnalisti Maltin u barranin - pero' hawn ġew ma jkunx hawn dibattitu.

Jien naħseb li m'huwiex biżżejjed li darba f'sena jkun hawn id-debate tal-Budget, ikollna skambju ta' siegħa u nofs fejn l-Oppożizzjoni u l-Gvern jgħidu dak li jkollhom xi jgħidu u jkun mingħalina li għamilna dibattitu.

Is-suġġett ta' l-affarijiet barranin illum huwa iktar importanti minn qabel minħabba l-fatt li dan il-Gvern bena l-politika tiegħu kollha fuq id- dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Filwaqt li qed jiżviluppaw u qed nisimgħu dawn l-affarijiet kollha, il-Ministru ma jkunx qiegħed hawnhekk.

Jien m'iniex se ngħid li l-Ministru ma jkunx hawn minħabba x-xogħol li għandu barra minn Malta għax dik hi affari tiegħu imma jien jiddispjaċini li llum il-Ministru m'huwiex qiegħed hawn imma ma nistax noqgħod nistenna sa meta jkun qiegħed hawnhekk biex forsi nitkellmu.

Madankollu meta l- Ministru jkun qiegħed hawnhekk, żgur li aħna t-tnejn se nispiċċaw nagħtu verżjonijiet differenti.

Pero' jien jidhirli li f'din is-soap opera li kaxkret seba' snin - għax din tixbah lil dawk it-telenovelas li jaraw in- nisa tad-dar wara nofsinhar - il-poplu beda jiġi mgħoddi biż-żmien sena wara l-oħra.

Rigward il-kwestjoni tad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, għaddejna seba' snin ta' ħabi ta' fatti, ta' tgħawwiġ ta' informazzjoni, ta' ħafna ħolm fil-vojt u ta' targets politiċi li m'humiex milħuqa.

Jien naħseb li jekk dan il-Gvern ma ħaqqu premju ta' xejn, żgur li ħaqqu premju ta' l-ikbar illużjonista li għal seba' snin irnexxielu jibqa' jgħaddi n-nies biż-żmien, jibdel verżjoni wara l-oħra u l-fenek li suppost joħroġ minn ġol-kappell tal-bużullotti jispiċċa biex ma joħroġ qatt.

Kull darba li l-Gvern jieħu disfatta jkollu l-kapaċita' li quddiem il-poplu jpinġiha bħala suċċess u l-poplu dejjem jibla, pero' kieku dan il-Gvern ma kienx megħjun minn xi ħadd, kieku ma kienx ikollu dan is-suċċess.

Jiena nikkundanna ċar u tond ċerti media li fl-opinjoni tiegħi jaraw biss l-interessi tan-nies tan-negozju, jappoġġaw lill-Gvern anke fid-disfatti tiegħu u jagħtuh il-coverage kollu sabiex ikun jista' jidħaq bil-poplu.

Dawn il-media huma preġudikati kontra l-viżjoni u kontra r-rieda tal-Partit Laburista kif dejjem kienu u m'aħniex qed nippretendu li xi darba se jkunu favur tagħna.

Għalhekk qegħin naqdfu għal rasna u llum għandna l-gazzetti, ir-radju u anke l-istazzjon tat-television tagħna għaliex b'hekk biss nistgħu nwasslu l-messaġġ tagħna.

Jien ma naċċettax il-fatt li ċerta media, tkun kemm tkun kontra tiegħek, għandha tagħmel minn kollox biex tipprova tħammġek.

Jekk din tkun media privata m'hemmx x'tagħmel imma mbagħad jekk ikollok il-manipulazzjoni tal-Public Broadcasting Service, li qed jagħti disservizz lill-poplu u jgħid biss dak li jidhirlu li għandu jgħid il-Gvern u jagħti versjonijiet assolutament iċċensurati ta' l- affarijiet kif inhuma ...

Meta fi żminna kienu jgħidu li x-xandir kien biased kultant kont ngħid li f'ċerti affarijiet kellhom biċċa raġun, imma ma kontx nippretendi li min kien jikkritika daqshekk lil ħaddieħor illum isir agħar milli qatt seta' kien dak li kien qed jiġi kkritikat.

Ħalli naraw daqsxejn x'kien iwiegħed il-Partit Nazzjonalista.

Il-Partit Nazzjonalista f'dak li jirrigwarda affarijiet barranin kien wiegħed id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea mill-iktar fis possibbli u bħala full member għaliex assolutament qatt ma kien jaċċetta li nkunu membri tat-tieni klassi.

Għalhekk tratta ma' dawn in-nies għax kienu jgħidu li kellhom ħafna ħbieb hemmhekk u biex dejjem joskurawna qalu li aħna kontra l-Ewropa, li ma kellniex politika kredibbli versu l-Ewropa u affarijiet bħal dawn li bihom kienu jmorru jxewxu fil-Kunsill ta' l-Ewropa, fil-Parlament Ewropew - qed nirreferi għall-istorja ta' l-1982, ta' l-1983 u l-istejjer ta' wara.

Mhux talli hekk, talli meta l-Partit Laburista kien pijunier fil-politika Mediterranja - m'iniex se noqgħod insemmi Ħelsinki u Madrid; ngħid biss li konna nitkellmu fuq il-konċett ta' newtralita' u non-allineament li wara kollox il-Gvern tal-lum aċċetta u vvota għalih fil- Parlament - konna niġu mżebilħin u kienu jippruvaw jidħku bina għaliex konna qed inżommu l-konferenza tas-CSCE wieqfa u kienu jikkonċentraw biss fuq li jagħmlu ħsara lilna u malli telgħu fil-gvern iffissaw fuq din is- sħubija sħiħa u waqafna hemmhekk.

F'dan l-eżerċizzju tad-daħk spiċċajna biex qed ikunu iktar Ewropej mill- Ewropej stess għax qatt ma rajna l-ebda pajjiż li kellu din il-ħeġġa li jidhru li għandhom in-naħa tal-Gvern.

Ħafna min-nies bdew jemmnu bis-sħiħ meta dan ġie minn hemmhekk u beda jgħid li għandu ħafna ħbieb u li tkellem ma' ħafna rjus kbar.

Kulħadd jiftakar li l-Onor.

Fenech Adami, f'Diċembru ta' l-1992, qal li Kohl qallu li Malta se ssir membru sħiħ ma' l-ewwel grupp fl-1995.

Min kellu daqsxejn moħħ u min kellu viżjoni seta' jibda jagħmel il-kalkoli tiegħu u jara l-affarijiet sew.

Aħna bħala Partit, qabel ma sar il-Kunsill ta' Lisbona, konna diġa' għamilna press conference fejn jien kont għidt li l-poplu ma jixraqlux jibqa' jiġi mitmugħ il-propaganda falza.

Min qed isegwi x'inhu jiġri b'daqsxejn sens komun jista' jara li l-affarijiet m'humiex kif qed jgħidhom il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, imma billi l- Prim Ministru kien qal li Kohl qallu hekk ħafna nies komplew jemmnuh.

M'hemmx għalfejn immorru ħafna lura.

Meta ħareġ l-avis f'Ġunju ta' l-1993, id-daqqa' ta' ħarta ammettiha l-Prim Ministru u qal "daqqa' ta' ħarta imma m'hux daqskemm konna qed nippretendu".

Fil-bidu ta' din is-sena stess, l- Onor. De Marco kien ikkwotat fil-gazzetta "The Times" li qal: "Malta hopes to join European Union by 1996".

Mela lill-poplu qed inkomplu nġeddulu t- tamiet, nidħku bih u ngħidulu l-ħmerijiet, imma l-fatti bdew jiżviluppaw kontra tagħhom għax kull min għandu għajnejh miftuħin, jarah dan.

F'Ġunju 1994 jien kont għidt lill-Prim Ministru biex ikun onest u jgħid lill-poplu eżattament x'inhi l-informazzjoni li għandu minn Brussels, imma hawnhekk il-Prim Ministru ma qamx.

Jien kont għadni ġej minn hemmhekk fejn qaluli dak li qalu lill-Prim Ministru, u semmewli wkoll il-messaġġ li wassallu Van Den Broek meta ġie fl-GĦid ta' din is-sena.

F'Ġunju ta' din is-sena lill-korrispodent ta' Reuter, Crispian Balmer, il-Prim Ministru qallu li d-dħul ta' Malta fl-Ewropa m'huwiex garantit.

Meta jien ikkritikajtu fuq din l-intervista, id-DOI kien pront u ħareġ press release fejn qal li fl-intervista tal-Prim Ministru ma kien hemm ebda element li m'hux magħruf minn kull min isegwi b'attenzjoni u serjeta' l-iżvilupp ta' l- Unjoni Ewropea.

Mela dan kien qed jippretendi li l-poplu għandu joqgħod jaqra l-gazzetti, isegwi l-Euronews u s-CNN biex jara x'inhuma jgħidu fi Brussels u jara xi press releases ħerġin biex jieħu d-deċiżjoni tiegħu, meta hu għandu r-rappreżentanti tiegħu fil-Parlament li għandhom l-obbligu li jinformawh b'dan.

Pero' mbagħad id-DOI fl-istqarrija tiegħu m'hux biss skuża lill-Prim Ministru talli ma nformax lill-poplu, talli pprova jirredikola l-politika alternattiva Ewropea tal-Partit Laburista billi jgħid li t-twaqqif ta' zona ta' kummerċ ħieles m'hix alternattiva serja.

Aħna nafu min iqabbad lid-DOI biex jikteb dawn l-affarijiet; dawn mhux id- Direttur jiktibhom, imma min iqabbdu.

Mela d-DOI qal li zona ta' kummerċ ħieles m'hijiex alternattiva serja u li jistenna lill-Partit Laburista jieqaf milli jfixkel l-interess nazzjonali.

Mela aħna qed nagħmlu ħsara u qed infixklu!

Jien ngħid li l-ewwel interess nazzjonali huwa li l-poplu jkun informat.

Dak huwa l-ewwel obbligu li għandna lejn il-poplu.

Imbagħad, wara dawn l-iżviluppi, f'Awissu l-Onor.

De Marco ried li f'daqqa waħda jkollu trump card f'idejh u qal li Malta se timbotta biex ikun hemm bidu kmieni għan-negozjati ħalli nsiru membri fl-Unjoni Ewropea.

Mela l-ewwel qal li ma nafux jekk aħniex se nsiru membri u mbagħad f'daqqa waħda qal li se nimbottaw.

L-Onor.

De Marco qal ukoll li Malta ma tara l- ebda rabta bejn in-negozjati tad-dħul u l-konferenza li se ssir fl-1996 bejn il-membri kollha li diġa' hemm fl-Unjoni Ewropea ħalli jaraw kif se jinbidlu r-regolamenti tagħha ħalli jkunu jistgħu jaċċettaw membri żgħar bħalma hija Malta, li qed jgħidulhom il-midget states jew micro-states; pajjiżi li tant huma żgħar li għandhom problemi.

Pero' mbagħad inbidlet id- diska għaliex filwaqt li f'Jannar jew Frar qal li Malta dieħla fl-1996, f'daqqa waħda, f'Awissu, l-Onor.

De Marco - għalhekk jien għidt li huwa illużjonista u ma nafx in-nies x'jistgħu jibdew jemmnu; hawnhekk qed insemmu lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u mhux xi membru tal-Partit li jkun fil-każin tar-raħal - qal li "it was Malta's objective to become a European Union Member before the end of the century".

Mela mill-1996 morna erba' snin lura!

Ma ġara xejn, reġgħu pprovaw jgħaddu lin-nies biż-żmien; diġa' kważi għaddew seba' snin u beħsiebhom ikomplu jibqgħu jgħaddu lin- nies biż-żmien.

Nerġa' ngħid li l-Ministru De Marco qal li "it was more Malta's objective to become a European Union member before the end of the century".

In-nies tisma' u s-soap opera tibqa' għaddejja.

Imbagħad bdew ġejjin u sejrin barra, filli hawn u filli hemm, u ma ningħataw sodisfazzjoni ta' xejn dwar fejn ninsabu.

Ma nafu xejn dwar fejn qegħdin.

Imbagħad f'daqqa waħda bdew jagħtu iktar attenzjoni lill-politika Mediterranja, lit-twaqqif tas-CSCM u t-twaqqif ta' Kunsill tal- Mediterran.

Fil-fatt naf li kellu ħafna kritika anke minn membri tal- Partit tiegħu stess minħabba l-fatt li issa f'daqqa waħda qed idur fuq hemmhekk.

Ovvjament jekk qed jara li dak li kien qed jimmira għalih huwa magħluq u ma nafux meta se naslu, kellu jibda jikkonċentra fuq dawn l- affarijiet.

Dawn huma ideat tal-Malta Labour Party u aħna kburin li dawk l- affarijiet li minħabba fihom kienu jidħku bina u jirredikolawna bihom, issa l-Partit Nazzjonalista, irrappreżentat mill-Onor.

De Marco, kull fejn imur jiftaħar bihom; kullimkien jiftaħar bil-politika Mediterranja u bir-rabta bejn is-sigurta' fil-Mediterran u dik fl-Ewropa.

Dawn l- affarijiet min qalhom?

GĦidniehom aħna, minħabba fihom qlajna r- redikolaġni u l-kritika tal-Partit Nazzjonalista u llum saru l-qofol tal- politika barranija ta' l-istess Partit fil-gvern.

Ma ġara xejn.

Mr Speaker, fid-19 ta' Ottubru, bi qbil unanimu, ġie pubblikat ir- rapport tal-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea - dan mhux il-Partit Laburista ppubblikah - li ntbagħat għall-konsiderazzjoni tal-Kunsill u tal-Parlament Ewropew.

X'kien fih dan ir-rapport?

Inċidentalment il-Gvern qal li dan ir- rapport kien għandu u ma xandrux.

Jien ngħid li mhux veru li kellu dan ir- rapport - jekk kellu nakkużah li kien diżonest mal-poplu għax messu xandru - imma kellu biss in-news item li ħareġ mill-Associated Press.

Aħna ksibna dan ir-rapport u xandarnieh is-Sibt ħalli l-poplu jkun jaf.

Aħna mhux se ngħidu li għandna ħafna affarijiet f'idejna u ma nuru xejn.

Il-Ħadd, meta normalment jitkellmu kullimkien, ħadd min-naħa Nazzjonalista ma rreaġixxa, la l-Prim Ministru u lanqas il-Ministru De Marco.

Min-naħa l-oħra, "The Times" - ta' dan nirringrazzjaha minn hawnhekk - tatna front page coverage u qalet l-affarijiet kif inhuma.

F'daqqa waħda deher paniku, il-Ministru De Marco għaqqad delegazzjoni u ħarab lejn Strasbourg fejn qed jiltaqa' l- Parlament Ewropew.

U ngħid għaliex inqala' paniku.

Aħna konna ppreparati biex nhar l-Erbgħa li għaddew - u s-Sinjorija Tiegħek taf - fil-Parlament niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi tal- Kamra li ried jippreżenta l-Onor.

De Marco.

Kif taf inti, Mr Speaker, jien kont għidtlek biex din id-diskussjoni nħalluha lura fuq l-aġenda ħalli ma jkollhiex konnessjoni mad-diskussjoni fuq il-kumitati.

Il-Whip staqsieh jekk dan l-Abbozz hux se jitressaq lura u hu qallu li se niddiskutuh l- Erbgħa.

Imma f'daqqa waħda, wara li ħareġ dan ir-rapport, it-Tnejn ġie jsibni hawnhekk u qalli li l-Erbgħa konna se niddiskutu l-mozzjonijiet ta' l-Onor.

Lino Spiteri ħalli jkollna biex nimlew, għaliex ma kienx previst li jmur Strasbourg daqshekk malajr.

Din hi l-prova ta' kemm ittieħed by surprise u kellu jaħrab lejn Strasbourg ħalli jara x'se jagħmel b'dan ir- rapport illi fixkillu l-programm tiegħu kollu.

Jien hawnhekk ma xtaqtx noqgħod naħli ħafna ħin biex ngħid x'fih ir- rapport.

GĦidna diġa' li dan huwa rapport li jitkellem fuq it-twaqqif ta' zona ta' stabilita' u sigurta' fil-Mediterran.

Din hija l-viżjoni ta' l- Ewropa li qamet quddiem il-veritajiet u r-realtajiet li hemm fil- Mediterran, il-problemi soċjali, kummerċjali, industrijali, etniċi, ta' reliġjon, eċċ. Hija qalet li lil dan ir-reġjun ma tistax tkompli tinjorah.

Dan qed jagħmluh b'reazzjoni għall-fatt illi l-Ġermanja qed tiġbed iktar lejn pajjiżi bħalma huma l-Polonja, l-Ungerija, ir-Repubblika Ċeka u dawn il-postijiet.

Dawn qegħdin jaraw li taħthom hemm time-bomb.

Fil-fatt il- Partit Laburista fl-1975 ġo Helsinki kien wissiehom li jekk mhux se joqogħdu attenti għas-sigurta' tan-naħa t'isfel, lanqas huma ma jkunu żguri.

Issa ġew lura għal din il-viżjoni u qalu li jaqbel li jikkonċentraw fuq dan ir-reġjun u jagħmlu pjan globali għalih; jitfgħu iktar flus, iktar koperazzjoni u jagħmlu iktar investiment f'dan ir-reġjun u jidħlu fi trattati ma' dawn il-pajjiżi, għax huwa importanti li jieħdu ħsiebhom.

Dan huwa bażikament dak li ġara.

L-Onor.

DeMarco, jgħid kemm jgħid, u l-kor ta' akkolti li għandu bħal "The Independant", li kważi kważi qed jgħidilna li lanqas nafu naqraw bl-Ingliż ...

"The Times" qaltilna li m'aħniex thinking people u qalet ukoll li "the niceties of the language eluded the Deputy Leader", jiġifieri fejn tidħol lingwa daqsxejn fina, aħna ma nifhmuhiex.

Qaltilna wkoll li fuq dawn l-affarijiet għandna messy thinking, jiġifieri għandna taħwid f'moħħna.

Jiena ngħid ma nafx għaliex "The Times" ma tagħmilx xi erba' editorjali fuq it-thinking tal-Gvern rigward il-politika barranija għaliex jekk kien hemm xi ħadd li għamel messy thinking u kellu oġġettivi li ma waslux u kellu viżjoni assolutament żbaljata, kien dan il-Gvern.

Dak m'hux messy thinking?

Tagħna huwa messy thinking li bdejna ngħidu ċerti affarijiet u kemm ilna f'din il-leġislatura għamilna policy Ewropea fejn tkellimna fuq twaqqif ta' zona ta' kummerċ ħieles f'affarijiet industrijali bejnna u bejn l-Ewropa; għidna li rridu nagħmlu trattati bilaterali fuq ħafna oqsma bejn Malta u l-Ewropa fl- interess tal-poplu Malti, u għidna li din hija xi ħaġa li nistgħu nagħmluha immedjatament mingħajr ma noqogħdu nistennew meta l-Ewropa jogħġobha tagħmel dawn l-affarijiet?

Dan huwa messy thinking?

Dan huwa t- thinking li ħareġ f'dan id-dokument, li jgħid ċar li l-Ewropea qed tara li trid tagħmel dan it-tip ta' trattati mal-pajjiżi kollha tal-Mediterran.

Mhux billi jiġu jgħidulna li f'paġna minnhom ir-rapport qal li Malta, Ċipru u t-Turkija qegħdin fil-proċess biex xi darba jsiru membri.

Mela issa l- fatt li nitpoġġew fid-dgħajsa ma' Ċipru u mat-Turkija ma jweġġagħniex?

Issa qegħdin niftaħru?

Allaħares il-Prim Ministru u l-Ministru għall- Affarijiet Barranin qed jipprevedu li pajjiżna jibqa' marbut fl-istess dgħajsa mat-Turkija, jekk veru jridu li pajjiżna jidħol fl-Unjoni Ewropea!

Ħalliha li aħna ma naqblux, imma allaħares jien kelli nkun sostenitur tal- Partit Nazzjonalista li issa qed jikkonsla b'dan id-dokument li pajjiżna xi darba se jidħol għaliex dieħla t-Turkija u allura jidħol magħha!

M'hux talli hekk, talli dan id-dokument isemmi li t-Turkija se tispiċċa biex tagħmel customs union sas-sena d-dieħla, pero' fuq Malta ma jgħid xejn.

Jien nitlobkom sabiex issibuli fejn dawn jagħtu indikazzjoni ta' xi data, mhux ta' meta se nsiru membri, imma ta' meta se jibdew it-taħditiet.

X'għamel il-Ministru għall-Affarijiet Barranin?

Dan mar Strasbourg, qalulna li tkellem ma' xi sitta jew seba' kummissjonarji - għaliex issa hekk saru, qisek qed tixtri l-pastizzi, tmur il-United Nations u titkellem ma' 30 Ministru għall-Affarijiet Barranin u tmur Strasbourg titkellem ma' seba' kummissjonarji - u lanqas kellhom id-diċenza li lill-poplu jinformawh dwar min kienu dawn il-kummissjonarji; jekk kenux dawk li se jispiċċaw, jekk kenux dawk li se jibdew jew jekk kenux dawk li se jibdlu l-portfolio li għandhom.

Min huma dawn?

Iltaqgħu magħhom fil-kuridur, marru ħadu kikkra kafe' magħhom u għamlu diskussjoni ta' siegħa flimkien?

Min huma dawn?

U kemm se ndumu nisimgħu x'qalilhom hu?

Il-poplu Malti jrid ikun jaf x'qalu huma lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin, mhux x'qalilhom hu.

Aħna nafu x'qalilhom; mar jagħmel attentat biex fuq l-aġenda tagħhom jibqgħu jżommu l-kwestjoni ta' Malta.

Għalfejn dan il-hassle u l-inkwiet kollu, jekk hu daqshekk ċert u għandhom assigurazzjonijiet li aħna qegħdin hemmhekk?

Kważi kważi tibda la tagħti kas x'tgħid "The Malta Independent" u lanqas x'tgħid "The Times".

Kif għidt fil-bidu, "The Malta Independent" tiġi tgħidlek li l-Ministru għamel "tour de force"!

X'jiġifieri għamel tour de force?

Jien ngħid tour de farce, għaliex hija farsa li tmur hemmhekk u ddur ħafna kummissjonarji, imbagħad tiġi lura u lill-poplu ma tgħidlu xejn, let alone lill-Parlament!

X'qalilna l-Onor.

De Marco?

Dan, nerġa' ngħid, lanqas qalilna min huma l-kummissjonarji li ltaqa' magħhom.

Mr Speaker, dawn il-laqgħat tant kienu importanti li minn informazzjoni li għandi lanqas biċċa press release waħda ma ħarġet fi Strasbourg mil-laqgħat kollha li kellhom il-kummissjonarji u mill-press office ma kien hemm l-ebda biċċa news item dwar il-fatt li l-Ministru għall-Affarijiet Barranin ta' Malta ltaqa' mat-tali jew mat-tali kummissjonarju.

Dan iltaqa' mal-membri tal- Parlament Ewropew u ġie jgħidilna x'qalilhom hu; mar jgħidilhom dak li jaf kulħadd u ġie lura jaf dak li hu ovvju.

Għalfejn noqogħdu nagħmlu dawn l- ispejjeż kollha minn flus il-poplu u nieħdu terrimot assistenti personali biex niġu ngħidu lill-poplu Malti li issa sirna nafu li biex isir it- tkabbir irid ikun hemm tibdil istituzzjonali?

Mur obsor!

Ma konniex nafuha din?

Hemm għalfejn immorru Strasbourg b'terrimot nies u nkellmu lill-kummissjonarji biex insiru nafu dan?

Din issibha fl-aqwa ktieb; kulħadd jgħidlek li jrid isir it-tibdil qabel ma jkun hemm tkabbir.

Li ma qalilniex huwa li mar jitkarrab hemmhekk biex jibdew l-accession talks ħalli għall-elezzjoni li ġejja jkollna xi ħaġa fuq xiex nitkellmu.

Mr Speaker, jien ngħid lill-Gvern li m'humiex se jagħtuh din it-trump card u jien naf li m'humiex se jagħtuhielu.

Jekk irid xi ħadd taparsi jibda xi taħditiet esploratorji biex taparsi qed jagħmel xi ħaġa għall-propaganda, jiena nikkonċediha u ngħid li disa' u disgħin fil-mija hekk jiġri għaliex għandhom ħbieb biżżejjed hemmhekk biex jagħmlu dawn l-affarijiet.

Pero' fejn jidħlu bis-serjeta' n-nuts and bolts, l-accession talks m'humiex se jibdew qabel tispiċċa l-konferenza ta' l-1996.

U meta l-Ministru jiġi lura u ma jgħid xejn lill-poplu, ngħidulu aħna.

Mill-pajjiżi li applikaw diġa' daħal l-ewwel grupp u aħna ma dħalniex u issa mit-tieni grupp li qed tiġbidhom 'il ġewwa l-Ġermanja ...

Li l- Ministru ma qalx lill-poplu huwa li fil-Kunsill tal-Ministri li jmiss isir, il-Ministri għall-Affarijiet Barranin ta' dawk il-pajjiżi huma nistednin jattendu l-Kunsill tal-Ministri.

Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin Malti mistieden jew m'huwiex mistieden?

Jiena kieku nieħu pjaċir narah mistieden, almenu jagħtuh daqsxejn rispett, għaliex issa xbajna naraw l- umiljazzjoni tal-tilgħiq, tal-krib u tat-taħbit mal-bibien biex forsi jiftħulna.

Aħseb u ara kemm fadlilna saħħa biex ninnegozjaw!

Issa rigward x'intqal jew ir-reazzjoni ta' Strasbourg ma qalulna xejn.

Naf biss li l- bieraħ kien hemm intervista sħiħa fuq "The Malta Independent" li kienet interessanti, pero' meta tagħsarha ma ssib xejn.

L-ewwelnett hawnhekk lanqas biss għandu referenza għad-dokument, qisu m'eżistiex.

Bħallikieku aħna m'aħniex fil-Mediterran; m'aħniex parteċipi fih u ma jinteressaniex!

Fl-opinjoni tiegħi, hawn ħafna tidwir ta' diskors u hawn ċertu taħwid.

Per eżempju, il-Viċi Prim Ministru għamel żball meta qal li aħna rridu nidħlu fil-Komunita' ħalli n-nies tagħna jkunu jistgħu jipparteċipaw fil- programmi edukattivi ta' l-Unjoni, bħal Leonardo u Socrates.

Il-Viċi Prim Ministru ma jafx li anke minn barra nistgħu nipparteċipaw fihom, jekk ninnegozjaw f'dan is-sens?

Ir-reporter stess li ntervistah ġibidlu l- attenzjoni għal dan, u mbagħad biddel il-verżjoni u qallu: Iva, għax b'kumbinazzjoni l-Parlament Ewropew għadda mozzjoni biex jippressa ħalli Malta tipparteċipa.

Mela m'hemmx għalfejn inkun membri sħaħ għal dawn l- affarijiet.

Qalilna wkoll li rridu nitbiddlu u ngħaddu minn mentalita' insulari għal approach Ewropew.

Dan huwa insult għalina!

Jiġifieri qed jgħid lill-poplu Malti li baqa' insulari?

Lill-poplu Malti qed tgħidlu li huwa insulari?

Hemm għalfejn il-Ministru jmur fi Strasbourg biex jgħidilna li rridu nbiddlu l-approach?

Malta ilha tant miftuħa, mhux sempliċement għall-Ewropea imma għal kulħadd!

Tant m'aħniex insulari u tant m'aħniex maqtugħin għalina nfusna, li dejjem tkellimna fuq ir-relazzjonijiet li jrid ikollna ma' kulħadd.

Aħna miftuħin għal kulħadd, naċċettaw lil kulħadd u nirrispettaw lil kulħadd.

Allura min hu insulari?

Insulari huwa l-Gvern, għax qed iħossu żgħir u bilfors irid dan il-kenn ta' l-Ewropa, qisu se jiġi xi ħadd jgħerreqna u jiblagħna.

Jien ngħid li l-Gvern huwa insulari u mhux aħna.

Din in-naħa dejjem żammet id-dinjita' tagħha u dejjem iġġieldet għas- sovranita' ta' pajjiżna.

Anzi l-iżball pjuttost seta' kien li konna nimmaġinaw li aħna kbar wisq.

Nikkonċedi li dan fosi kien l-iżball tagħna u mhux li konna insulari.

Qalilna wkoll li n-newtralita' m'hijiex problema.

Din xeba' jgħidha, pero' minn hawn se nwissi li n-newtralita' qiegħda fil-Kostituzzjoni u suppost li għandna lill-President li huwa l- gwardjan tal-Kostituzzjoni.

Min qed jgħid li din m'hijiex problema, qed jgħidha biex ilablab u biex jgħaddi ż-żmien bin-nies.

In-newtralita' qiegħda fil-Kostituzzjoni, jitkellem fuqha l-avis u jwissi lill-Gvern li jrid maġġoranza ta' żewġ terzi tal-Parlament ...

Ma jistax il-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin b'responsabilita' jmur barra, ilablab u jgħid: Ma jimportax, in-newtralita' m'hijiex problema.

Il-Ministru qal ukoll li lanqas il-fatt li m'hawnx consensus f'dan il-pajjiż m'huwa problema.

Jiġifieri għax ġab maġġoranza ta' 13,000 vot, jista' jmur jagħmel li jrid!

Pajjiżi ċivilizzati u serji waslu biex aċċettaw li jagħmlu referendum.

Għalina r-referendum se jkun l-elezzjoni li ġejja.

Il-poplu jrid jiftaħ għajnejh biex ikun jista' jara l-falliment kontinwu u għalhekk l-elezzjoni li ġejja se niġġelduha proprju fuq din il-kwestjoni.

Imbagħad ħareġ bil-famuża espressjoni: We must give momentum to the European Union application.

Min jaf ftit physics jaf li kemm il-flywheel u kemm it-train għandhom momentum.

Id-differenza li hemm bejniethom hija li l-flywheel tagħqad u tibqa' fl-istess post, filwaqt li t-train allaħares toqgħod quddiemha għax tixkanak.

Il-momentum tagħna hu l-istess bħal tal- flywheel għax qed naħlu ħafna żmien u, bħaż-żiemel tas-sienja, matul il- ġurnata qed nimxu mili sħaħ imma dejjem nibqgħu fl-istess post. Il-Gvern hemm baqa' bil-momentum kollu li għandu!

Jekk dan il-Gvern għandu momentum ġdid, għandu jgħidilna biex naraw min irid jagħti l-momentum; jekk hux Malta jew l-Ewropa.

Jien naħseb li l-Gvern ma naqasx li jagħmel minn kollox biex jipprova jagħti l-momentum, imma lill-Ewropa ma jistax iċaqlaqha.

Kif għidt qabel, il-Ministru ma għamilx referenza għad-dokument, pero' skond "The Times" tas-Sibt, 28 ta' Ottubru, qal xi ħaġa importanti.

Dan tkellem fuq interim arrangements, li huma arranġamenti temporanji bejn issa u meta xi darba nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Qabel qatt ma tkellem fuq dan!

F'Settembru tas-sena l-oħra jien kont għamilt għaxar mistoqsijiet lid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni.

GĦal mistoqsija minnhom, fejn staqsejt jekk il-Gvern jikkontemplax interim arrangement għas-sigurta' tal-pajjiż bejn issa u s-snin li jridu jgħaddu sakemm insiru membri, baqa' ma rrispondieni ħadd; la l-Prim Ministru, la l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin u lanqas id-Department of Information.

Imma issa l-Ministru qed jitkellem fuq interim arrangements dwar edukazzjoni, xjenza, riċerka, politika barranija u sigurta'.

Fil-messaġġ li tawh mill-Ewropa qalulu li minħabba li għad fadal ħafna biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, għandna nkunu fitted fil-pjan globali li hawn għax postna huwa hemmhekk.

Qalulu wkoll li l-arranġamenti bilaterali li qed jitkellem fuqhom l-Onor.

De Marco hemmhekk qegħdin, anke f'dak li għandu x'jaqsam mas-sigurta' u l-politika barranija.

Dan huwa l-programm u l-viżjoni korretta tal-Partit Laburista!

Din hija r-redikolaġni li rredikolana biha d-DOI meta tkellimna!

Din hija l-viżjoni kollha tal-Partit Laburista, fejn qed jagħti option li hi prattika, immedjata u aċċettabbli għall-Ewropa u ma tħalliniex fil-limbu nistennew x'se jiġri minn dawn l-imberkin Ewropej ħalli jipprovaw jagħmlu ħniena magħna u jissodisfaw il-wegħdiet li għamilna lill-poplu Malti.

Aħna nisperaw li bħalma l-Partit Nazzjonalista kkopjana u addotta l-policy tagħna fuq il-Mediterran, fuq is-CSCM, fuq il-Forum tal-Kunsill Mediterranju u fuq affarijiet l-oħra, jaddotta l-politika tagħna fuq din il- kwestjoni wkoll.

Iż-żmien li fadal huwa twil.

L-option tal-Partit Laburista titkellem ċar fuq l-istess linji li qed titkellem il-Kummissjoni, jiġifieri li titwaqqaf zona ta' kummerċ bejnna u bejn l-Ewropa fuq dawk li huma prodotti industrijali ħalli nagħtu ċans lill-industrija tagħna tiżviluppa u tadatta ruħha għall-kompetizzjoni li tiġi mill-Ewropa.

Fir- rapport insibu ċar li rridu nagħmlu numru ta' trattati bilaterali ma' l- Ewropa, anke fuq is-sigurta'.

Nixtieq nagħlaq billi nappella biex lill-poplu nittrattawh ta' matur billi nagħtuh aktar dibattiti u nformazzjoni oġġettiva fuq dawn l- affarijiet.

GĦandna nneħħu l-preġudizzju mill-gazzetti għaliex issa l- poplu qed jinduna li ċerti gazzetti li jinbigħu b'ruħhom u b'ġisimhom għandu jkollhom iktar oġġettivita' f'dak li jingħad.

Aħna lkoll kemm aħna m'aħniex qegħdin hawn biex nissalvagwardaw l-interessi settorali, la ta' l- investituri u lanqas tan-nies tal-flus, imma qegħdin hawn biex nissalvagwardaw l-interess tal-kotra.

U l-interess tal-kotra jiġi m'hux meta tagħmel l-interess tas-settur tal-flus imma meta tuża l-media li għandek f'idejk b'mod oġġettiv - qed nirreferi għall-gazzetti - tiżen l- affarijiet sew u tgħid il-verita', m'hux tagħmel propaganda partiġġjana u tgħid dak li jaqbel lilek, imma tgħid il-fatti kif inhuma.

U l-fatti huma dawn li qed insemmi jien illejla.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, l-1 ta' Novembru 1994, fis- 6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Aġent Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

SWIEQI/PEMBROKE - TRIQ SANT'ANDRIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjan biex fi Triq Sant'Andrija bejn Swieqi u Pembroke jittieħdu passi biex issir anqas perikoluża għal nies li jimxu fiha jew iridu jaqsmu min-naħa għall-oħra?

Fiex jikkonsisti dan il-pjan?

Meta se jitwettaq?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: M'hemm l-ebda pjan speċifiku għal din it-triq imma id-Dipartiment tat-Toroq qed jezamina kif jista' jsir:

(a) Bus Bay (b) Bankina (c) Pelican crossing.

KUNSILLI LOKALI - REVIŻJONI DWAR IL-BUDGET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Fil-laqgħat li qed ikollok mal-Kunsilli Lokali qed jaslulek ilmenti li hemm bżonn ta' reviżjoni tal-Liġi tal-Kunsilli Lokali dwar il-mod kif jinħadem il-budget allokat għal kull lokalita'?

Veru li bħalissa t-toroq ġodda mhumiex ikkalkolati għall-mod kif jinħadem il-budget għat-tindif u hekk hemm lokalitajiet - bħas-Swieqi - fejn hemm ħafna toroq ġodda dan il-budget ikopri biss terz tal-bżonnijiet?

X'se jagħmel il-Gvern dwar din il-problema?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-ammont ta' flus mgħoddi lill-Kunsilli Lokali sabiex ikunu jistgħu jeżerċitaw il-funzjonijiet tagħhom hu regolat mill- artikolu 55 ta' l-Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali (Att nru XV ta' l- 1993), kif ukoll mill-formula stabbilita skond l-Għaxar Skeda ta' l-istess Att.

Fil-laqgħat li qed ikolli mal-Kunsilli Lokali, minbarra li nippreżenta lis-Sindku l-Insinja tal-Lokalita', qed nieħu l-opportunita' li niltaqa' u nidjaloga mal-Kunsillieri dwar kull materja li jressqu.

Xi Kunsilli lmentaw li l-allokazzjoni finanzjarja li messet lilhom skond il-formula ma kenitx biżżejjed biex tkopri l-programmi u l- proġettazzjonijiet tagħhom għas-sena finanzjarja li qegħdin fiha.

Ma jirriżultalix madankollu, li hemm il-ħtieġa ta' reviżjoni tal- provvedimenti ta' l-imsemmi Att dwar il-mod kif jiġu allokati l-fondi lill- Kunsilli Lokali, u dan għaliex ċerti rimedji diġa' jinsabu fl-Att.

Fil- fatt, l-Artikolu 58 ta' l-istess Att jipprovdi għal sitwazzjonijiet fejn jistgħu jintalbu fondi addizzjonali "għal ħteġijiet speċjali ta' lokalita' jew lokalitajiet", iżda dawn iridu l-approvazzjoni ta' din il-Kamra.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, hija ħaġa loġika li jekk tlestew xi toroq ġodda wara li sar l-istudju li fuqu hu bbażat il-kuntratt dwar it- tindif tat-toroq, dawn mhux qed jidhru fl-istess kuntratt.

L-eżerċizzju ta' aġġornament tat-toroq hu wieħed li għadu sejjer.

Dan hu eżerċizzju kontinwu maħsub sabiex is-sitwazzjoni tkun tista' tiġi evalwata minn żmien għal żmien.

It-tiġdid tal-kuntratt, għalhekk, ikun jirrifletti s-sitwazzjoni attwali.

Għalkemm il-Kunsilli huma statutorjament awtonomi, u jistgħu jekk iridu jagħmlu dan l-eżerċizzju huma stess, il-Gvern beħsiebu jibqa' joffri dan is- servizz u servizzi oħra lill-Kunsilli Lokali.

L-Onor.

Membru japprezza li bl-introduzzjoni tal-Kunsilli Lokali ħafna mix-xogħol li qed isir huwa wieħed illi qed isir għall-ewwel darba u għalhekk dan jieħu ċertu żmien sakemm ikun stabbilit.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm bħalissa persuni miżmuma fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

Kemm hemm minnhom li qed jingħataw il-Methadone?

Kemm hemm minnhom li bdew jingħataw il-Methadone wara li ddaħlu Kordin?

Il-persuni kollha f'Kordin qed jiġu ttestjati għad-drogi?

Kif isiru t- testijiet?

Kemm hemm persuni f'Kordin li għandhom Epatite B?

Kemm hemm li għandhom Epatite C?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa hemm 202 persuna miżmuma fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin.

Mogħti l-parir li minħabba n-natura tal-popolazzjoni ristretta li fuqha qed nitkellmu, kif ukoll għal raġunijiet ta' etika professjonali medika, mhix policy tajba li jingħata tagħrif pubbliku dwar il-kondizzjoni medika ta' l-inmates tal-Faċilita'.

FGURA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-Interpellanza numru 20486 fejn kont tlabt biex Triq Louis Schikluna u Triq San Gwann, il-Fgura, jiġu rranġati mill-iktar fis, jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tat-Toroq kitibx lir-residenti biex jiġbdilhom l-attenzjoni tagħhom?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Wara r-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru.

20486 saret laqgħa mal-Kunsilli Lokali fejn ġew mitluba jagħtu lista ta' prioritajiet għat-toroq biex jiġi mfassal ix-xogħol għal- 1995.

Il-Kunsill Lokali tal-Fgura diga' bagħat il-lista tal-prioritajiet tiegħu u fiha hemm imnizzla Triq San Gwann bħala l-għaxar priorita' fil-lista..

Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex jibgħat in-notifika li għaliha hemm referenza fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru.

20486 lir-residenti fit-toroq imsemmija.

KALKARA - TISWIJA TA' SKAL PRINĊIPALI TAX-XEWKIJA

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jistgħu jsiru t-tiswijiet meħtieġa fl- iskal prinċipali tax-Xewkija, il-Kalkara, għaliex kull min ivara u jtella' d-dgħajsa qed jiltaqa' ma diffikultajiet kbar?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Sejra ssir spezzjoni tas-slipway tax-Xewkija l- Kalkara biex wieħed jara kemm għandha bżonn tissewwa u x'jista' jsir biex min ivara u jtella' d-dgħajsa ma jibqax jiltaqa'ma' diffikultajiet.

BORMLA - STAT ĦAŻIN TA' TRIQ SAN LAZZRU

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Peress li n-naħa ta' fuq ta' Triq San Lazzru, Bormla tinsab fi stat ħażin u hemm bosta anzjani jgħixu fiha, jista' l-Ministru jagħtiha priorita' b'għoti ta' kisja asfalt jew tarmac?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li għal matul dawn ix-xhur li baqa' ta' din is-sena ma jistax isir aktar xogħol milli kien hemm ippjanat.

ZEJTUN/FGURA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Hu possibbli li karozza tal-linja, almenu darba f'siegħa tgħaddi miż-Zejtun għat-Triq Dejma, minn Triq il-Karmnu u minn Triq is-Sur, qabel taqbad it-triq prinċipali?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jgħid eżatt x'rotta jixtieq li din il-karozza ssegwi peress li jien informat li minn stħarrig preliminari li għamlet l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku jirriżulta li m'hemm l-ebda rabta bejn Triq Dejma u Triq is-Sur filwaqt li Triq il-Karmnu tidher li fiż-Żejtun ma teżistix.

KALKARA - KAMRA FIL-GROUND TAL-FOOTBALL

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Hu possibbli li tinbena kamra għall-użu ta' dawk li jilagħbu fil-ground tal-football, kalkara?

Jista' l-Ministru jieħu ħsieb li din il-kamra jkollha l-faċilitajiet kollha neċessarji bħal toilets u showers?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Peress li din hija spiża kapitali u l- proġetti għal din is-sena huma konfermati, t-talba ta` l-Onor.

Interpellant se tiġi konsidrata għas-sena li ġejja.

BIRGU - RESTAWR TA' SANT'ANĠLU

L-ONOR.

MANUEL BORDA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid fejn wasal ir-restawr ta' Sant'Anġlu il-Birgu?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ix-xogħlijiet ta` restawr li qed isiru bħalissa fil-forti Sant` Anglu huma t-tindif tal-ħitan tal-Palazzo Magistrale (kemm minn barra, kif ukoll minn ġewwa); it-tikħil tal-fili; u t-tibdil ta` xi ġebel tal-gwarniċjun tal-bejt, fejn hu meħtieġ.

S`issa għad ma nbediex ix-xogħol fuq it-tromba w it-taraġ medjaevali (fuq in-naħa ta` nofsinhar tal-palazz) minħabba li għadhom qed jiġu studjati l-varji prospeti għar-restawr tagħhom.

It-taraġ ta` żmien l-Ingliżi (fuq in-naħa ta` l-Lvant ta` l-istess palazz) gie smuntat u parti perikolanti tal-ħajt tat-tromba qed tiġi smuntata ukoll biex tinħoloq tromba ġdida, kemm jista jkun bl-użu ta` ġebel antik, għall-taraġ ġdid u elevator.

Billi kienu perikolamti, ġew ukoll smuntati in parti l-erba ħnejjiet (fuq in-naha ta` nofs inhar) maġenb it- taraġ medjaevali.

Dawn il-ħnejjiet ġew sussegwentement rikostruiti, kemm kien possibbli bl-istess ġebel tagħhom.

Ir-restawr tal-forti Sant` Anġlu qed isir mill-Ordni ta` San Ġwann.

Dan ix-xogħol huwa taħt id-direzzjoni tal-perit Roger Degiorgio u qed jiġi sorveljat minn Kumitat Tekniku, mwaqqaf mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar, li jikkonsisti mill-Perit Reuben Abela (Planning Directorate), il-perit Paul Bianchi (Heritage Advisory Committee), Dott. Mario Buhagiar (Development Control Commission), il-Perit Michael Ellul (Heritage Advisory Committee) u Dott. Tancred Gouder (Direttur tad-Dipartiment tal-Mużewijiet).

KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ - SKANDLI FL-GĦOTI TA' IMPIEGI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Billi minn dokumenti uffiċjali li jġibu d-data ta' l-1 u l-15 ta' Marzu jirriżulta li kien hemm skandli fl-għoti ta' impiegi mill-ETC meta kienet taħt it- tmexxija tal-Ministru L. Galea u jirriżulta ukoll li kien hemm indħil mill- Ministru Galea u minn huh biex l-impiegi mal-Gvern u korpi parastatali jingħataw lil min riedu huma u mhux lil min kien ħaqqu, dak li qabel kien Chairman ta' l-ETC irreżista bil-qawwi dawn l-abbużi, ma jidhirlux l- Ministru li għandu jagħmel inkjesta pubblika kif kienet saret fl-aħħar tas- sittinijiet taħt il-Maġistrat Soler meta dak inhar ukoll kien hemm abbużi serji fl-għoti ta' mpiegi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-allegazzjonijiet li qed isemmi l-Onor Membru ġew investigati dak iż-żmien stess u rriżulta bl-aktar mod ċar li ma kien fihom l-ebda verita'.

Dak li b'tant sensazzjonaliżmu qed jallega l- Onor Membru ġie allegat diġa' snin ilu, imsemmi fil-Kamra diversi drabi u daqstant ieħor miċħud mill-Ministru konċernat.

Fil-fatt Bord ta' Inkjesta stħarreġ l-allegazzjonijiet kollha li kienu saru, sema' lil min għamilhom u nvestiga d-dokumenti kollha meħtieġa u nstab li ma kien hemm l-ebda verita' f'dak li qed jallega l-Onor Membru.

PULIZIJA - INVESTIGAZZJONIJIET DWAR SPARAR FUQ IX-SHOWROOM TAD-DOMESTICA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Billi fi stqarrija li għamel Charles Muscat li hu akkużat li qatel żewġ persuni fil- Mosta qal li kien hu li spara għax-showroom tad-Domestica u s-sidien tad- Domestica kienu tefgħu l-offerta għal proġett tal-Freeport, billi Charles Muscat huwa mill-Mosta u persuna prominenti fil-Mosta li għandha sehem qawwi f'ditta rebħet il-kuntratt msemmi, jista' l-Ministru jordna investigazzjonijiet indipendenti mill-pulizija biex jiġi stabbilit jekk Muscat kienx mġiegħel minn xi ħadd li ħa l-kuntratt tal-proġett tal- Freeport biex jispara fuq ix-showroom tad-Domestica?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Gvern ma jindaħal b'ebda mod lill-Pulizija kif hija għandha tmexxi l-investigazzjonijiet tagħha.

DITTA NOVITA' - KUNTRATT TAL-FREEPORT

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Billi Marin Hili huwa mdaħħal permezz tal-familja tiegħu fid-ditta Novita' li rebħet il- kuntratt tal-Freeport, ma jidhirlux l-Ministru li dan hu konflitt ta' interess?

Ma jidhirlux l-Ministru li Marin Hili f'dawn iċ-ċirkostanzi għandu jirriżenja minn Chairman tal-Freeport Authority u li għandu jiftaħ investigazzjoni biex jara jekk Hili użax l-influwenza tiegħu bħala Chairman biex id-ditta Novita' li l-familja tiegħu għandha sehem minnha tirbaħ il- kuntratt imsemmi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li la s-Sur Marin Hili u lanqas il-familja tiegħu m'huma mdaħħla fid-ditta NOVITA.

Irrid nirrimarka li ma jidhirlix li huwa sewwa li l-Onor.

Membru jitfa' allegazzjonijiet u jagħmel insinwazzjonijiet mingħajr ma jivverifika fatti essenzjali.

Dan l-aġir mhux onorevoli.

ĦAL SAFI - PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħarġitx xi permess għal bini f'għalqa f'Ħal Safi kantuniera ma' Triq San Gwann (Site Notice Number P5235/94)?

Jekk iva, kif ħareġ dan il-permess meta din l-għalqa dejjem kienet kkonsidrata bħala green area?

Jaf il-Ministru li din l-għalqa dejjem kienet msemmija li fiha se ssir playing field għat-tfal ta' Ħal Safi?

Din l-għalqa se timbena fejn se ssir il-playing field issa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li ma ngħataw l-ebda permessi mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar fuq is-sit imsemmi, tant hu hekk li l-applikazzjoni PA5235\94 għadha qed tiġi proċessata.

ŻURRIEQ: TRIQ IT-TORRI - DAWL

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jaf il- Ministru li minkejja l-interpellanza tiegħi li saret qabel ir-recess tal- Parlament dwar bozza fi Triq it-Torri, ż-Żurrieq li minkejja diversi rapporti fl-uffiċċju ta' Enemalta f'Ħal Luqa baqgħet ma saritx sal-lum din il-bozza u għada mitfija?

Meta tqis kemm din hi triq mudlama u kemm hemm bini ġdida fiha, għaliex il-bozza baqgħet ma nxtegħlitx?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-bozza li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant tranġat fl-10 ta' Ottubru, 1994.

ŻURRIEQ: TRIQ FILLIPPU FARRUGIA - WIRE PERIKOLUŻ TAD-DAWL

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jaf il- Ministru li minkejja li saru rapporti fl-uffiċċju ta' Enemalta dwar wire perikoluż tad-dawl li nqala' minn postu fi Triq Fillippu Farrugia, ż- Żurrieq dan il-wire baqa' ma ġiex rranġat mill-ħaddiema ta' Enemalta?

Għaliex l-interpellant qed jirċievi rapporti persistenti min kostitwenti fiż-Żurrieq li l-uffiċċju ta' Enemalta f'Ħal Luqa qed jinjora talbiet tar- residenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan l-ilment qed jiġi investigat.

SPTAR SAN LUQA - "ST.MICHAEL'S WARD"

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux veru li l-lokal li kien ġie attrezzat għal priġunieri tal-Ħabs fl-Isptar San Luqa u li kien ġie msemmi "St. Michael's Ward" issa se jintuża għal xi funzjoni oħra?

Veru li issa l- allokazzjoni għal priġunieri issa se tkun parti mill-istores li l-aċċess għalih se jkun minn ħdejn il-bieb prinċipali ta' l-istess stores?

Veru li l-ħitan li jifirdu dan il-post mill-istores wiesgħa mhux aktar minn disgħa pulzieri?

X'se ssir mill-akkommodazzjoni ta' qabel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-Pjan ta' Tiġdid ta' l-Isptar San Luqa is-sit oriġinarjament magħżul għal St. Michael's Ward se jintuża għal skop ieħor.

Nikkonferma li bħalissa qed isir xogħol biex ikollna faċilita' apposta,anke jekk temporanja, fejn ikunu jistgħu jiġu kkurati priġunieri li jkollhom bżonn is-servizzi ta' l-Isptar San Luqa.

Qed jittieħdu l-miżuri meħtieġa biex ikun hemm il-faċilitajiet meħtieġa ta' sigurta'.

L-Onor.

Membru jaf li llum l-unika sigurta' possibbli hi l-għassa li jkollhom waqt li jkunu l-Isptar.

SPTAR SAN LUQA - MR CHARLIE BONDIN

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol jagħmel is-Sur Charlie Bondin fl-Isptar San Luqa?

Veru li dan Bondin għandu l-mara tiegħu taħdem bħala Ward Clerk fl-istess sptar?

Veru li ħafna drabi is-Sinjura Bondin ma tidħolx għax-xogħol u tibqa' titħallas xorta waħda billi r-raġel tagħha tant jagħmel li jrid li jmur jiffirmalha isimha fuq ir-reġistru tar- rassenja, kemm fil-ħin tad-dħul u tal-ħruġ?

Dan ir-reġistru tar-rassenja jinżamm ħdejn l-uffiċċju tas-Supretendent li qatt ma ħa passi kontra dan l-abbuż, forsi għax għandu saħħa kbira Bondin.

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - PROMOZZJONIJIET TAS-SUR CHARLIE BONDIN

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid xi promozzjonijiet ħa s-Sur Charlie Bondin kemm ilu jaħdem l-isptar San Luqa u meta?

Veru li fil-post fejn jaħdem Bondin dan imexxi negozju ta' bejgħ ta' oġġetti bħal ġgieget tal- ġild, flokkijiet, arloġġi, telephones cordless, ċomb ta' l-airguns, T- shirts, sandlijiet, trombi u ħafna ħwejjeġ oħra?

Meta kulħadd jaf li qed isir dan fl-isptar, kif is-Supretendent ma jindunax bih?

Forsi għalhekk mhux ta' b'xejn li s-Sur Bondin sikwit jinstema' jgħid kemm hawn ġid taħt dan il-Gvern.

ONOR.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-OUT-PATIENTS - LIFT

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li wieħed miż-żewġ lifts tad- Dipartiment ta' l-Out-Patients ilu bil-ħsara għal numru ta' xhur?

Dan qiegħed jikkaġuna inkonvenjenza kbira fost il-pazjenti li jattendu il- clinics fis-sulari ta' fuq u l-impjegati li jaħdmu hemm?

Jista' l-Ministru jispjega għaliex dan id-dewmien kollu biex jissewwa dan il-lift li huwa tant bżonnjuż fi blokk ta' tliet sulari?

ONOR.

LOUIS GALEA: B'żieda ma' l-informazzjoni li tajt fil-mistoqsija parlamentari numru.

20582, ġejt informat li minn dak iż-żmien ittieħdet id- deċiżjoni li jinbidel il-mutur kif ukoll is-sistema tal-kontroll tal- livelli u mhux li l-lif' jinbidel.

Intalbu quotations u offerti mingħand aġenti lokali u qed isiru l-offerti għal dan ix-xogħol.

SPTAR SAN LUQA: DIPARTIMENT TA' L-OUT-PATIENTS - STAFF

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid xi tkun il-medja ta' staff nieqes kuljum fost l-infermiera paramediċi u ħaddiema oħra fid-Dipartiment ta' l- Out-Patients fl-Isptar San Luqa minħabba sick leave u raġunijiet oħra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat kif ġej:

Il-medja ta' staff nieqes, kuljum, fid-Dipartiment ta' l-Out-Patients ta' l-Isptar San Luqa huwa kif ġej:

Authorized Leave

|Staff|'Enro|Health|'Hospi|Casua| | |lled | |tal |l | | | |Assist|Auxili|Ward | |Nurse|Nurse|ants |aries | | | | | | |Clerk| | | | | |s' | |3.3 | 4.8 |3.5 |1.1 |0.5 |

'Sick Leave'

|1.3 |1.5 |0.6 |1.1 |0.8 |

Din l-informazzjoni hija bbażata fuq il-ġimgħa ta' bejn it-3 u t-8 ta' Ottubru 1994.

SPTAR SAN LUQA: DIPARTIMENT TA' L-ENT - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-waiting list għal operazzjonijiet fid-Dipartiment ta' l-ENT fl-Isptar San Luqa?

Jista' l-Ministru jikkonferma li ċertu operazzjonijiet ma jistgħu jsiru minħabba n-nuqqas ta' strument (driller) minkejja li kien ikun hemm tnejn minn dan it-tip ta' strument; wieħed bil-ħsara u l-ieħor sparixxa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat kif ġej:

Il-waiting list għal operazzjonijiet ta' l-ENT fil-21 t'Ottubru, 1994, kienet kif ġej:

Mr. Pace Balzan: Minor cases 4 Major cases 7

Mr. Grixti Soler: Minor cases 23

Ma' dawn kien hemm 30 każ ta' operazzjonijiet fuq il-widna li kienu jinvolvu bone-work.

Dawn kienu jenħtieġu l-użu tal-micro-drill, u ġew akkumulati dawn l-aħħar ħames xhur peress li bone-drill il-ġdid kien għadu ma wasalx.

Il-bone-drill l-antik la ntilef u lanqas insteraq.

Kienu nbdew passi biex jinbidel, iżda dan waqaf f'daqqa sitt xhur ilu.

Ġew mgħaġġla l- proċeduri u madwar ġimgħatejn ilu wasal id-drill il-ġdid.

Infatti l- waiting list ta' operazzjonijiet fuq il-widna li jinvolvu bone-work diġa' bdiet tonqos.

RABAT: GĦAR BARKA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi ntqalu diversi drabi li s-servizz tat-trasport pubbliku se jiġi estiż għal Għar Barka wkoll, jista' l- Ministru jgħid x'qed jikkawża dan id-dewmien?

Jista' l-Ministru għaldaqstant jara li ma tkomplix issir inġustizzja mar- residenti ta' Għar Barka li ilhom is-snin jistennew is-servizz tat-trasport pubbliku u jirrimedja bl-iżviluppi meħtieġa?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li għadu ma ntlaħaqx qbil ma' l- Għaqda tas-Sidien tal-karrozzi tal-linja dwar l-introduzzjoni ta' dan is- servizz.

RABAT: DAĦLA TA' GĦAR BARKA - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi fid-daħla ta' Għar Barka minn Misraħ Suffara Rd hemm dlam ċappa li qed joħloq saħansitra tensjoni fost it-tfal, jista' l-Ministru jirrispetta iċ- ċirkostanzi u jawtorizza lil Enemalta biex jiġu stallati l-bozoz meħtieġa sabiex tiddawwal immedjatament?

Għaliex matul dawn l-aħħar tmien snin din il-parti tħalliet daqstant mudlama?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Membru biex isir dawl fid-daħla ta' Għar Barka minn Misraħ Suffara Road qiegħda tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

MTARFA - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-aħħar żviluppi sabiex jitjieb is-servizz tat-trasport pubbliku għar-residenti ta' l-Imtarfa?

Meta huwa programmat li jsiru rotot aħjar għas-servizz tar-residenti li dejjem qed jiżdiedu f'din il-belt?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien nformat li għad m'hemmx qbil min-naħa tal- Għaqda tas-Sidien tal-Karrozzi tal-Linja biex jiżdiedu l-vjaġġi lejn u mill- Imtarfa.

RABAT: TRIQ ĠORĠ BORG OLIVIER - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jafu d-dipartimenti konċernati li kellhom isiru tabelli u sorveljanza biex tkun osservata aħjar il-qagħda tat-trasport fi Triq "Ġorġ Borg Olivier", ir- Rabat, Malta?

Billi residenti ta' din it-triq jixtiequ li jiġu osservati l- kondizzjonijiet stabbiliti diġa' mill-pulizija ċioe' biex f'din it-triq ma jiffrekwentawx heavy vehicles, jista' d-dipartiment jara dan l- inkonvenjent?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jafu d-dipartimenti konċernati li kellhom isiru tabelli u sorveljanza biex tkun osservata aħjar il-qagħda tat-trasport fi Triq Ġorġ Borg Olivier, ir-Rabat, Malta?

Billi residenti ta' din it-triq jixtiequ li jiġu osservati l- kondizzjonijioet stabbiliti diġa' mill-Pulizija ċioe' biex f'din it-triq ma jiffrekwentawx heavy vehicles, jista' d-dipartiment jara dan l- inkonvenjent?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li min-naħa tal-Pulizija dawn diġa' jagħmlu sorveljanza.

Bħalissa hemm sinjal wieħed li juri li ma jistgħux jitilgħu vetturi itqal minn ħames tunellati.

Il-materja dwar sinjali oħra meħtieġa għandha tiġi riferita lid-Dipartiment tat-Toroq.

SAN PAWL IL-BAĦAR - PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi saru diversi talbiet mir-residenti sabiex jissaħħaħ il-vultaġġ tad-dawl tal- bozoz f'Lampuki Street u toroq oħra f'San Pawl il-Baħar, jista' l-Ministru jara li jsiru xogħlijiet meħtieġa sabiex tiġi rimedjata din il-problema?

Billi għall-interpellanzi tiegħi f'seduta 276, il-Ministru kien qal li ġew approvati għal stallazzjoni bozoz ġodda f'dawn it-toroq, jista' jgħid għaliex dawn għadhom ma sarux u meta fil-fatt se jiġu stallati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol li ġie approvat nista' ngħid li issa nbeda u se jitkompla f'qasir żmien.

KONVENZJONIJIET/TRATTATI - INKORPORAZZJONI FIL-MERCHANT SHIPPING ACT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Liema huma dawk il-konvenzjonijiet jew trattati bilaterali li l-Gvern jixtieq jikkonsidra biex 'il quddiem jistgħu jiġu nkorporati fil-liġi diġa' eżistenti u cioe' il-Merchant Shipping Act 1973?

ONOR.

JOE FENECH: Din il-mistoqsija tirigwarda lill-Ministeru tat- Traspost, Telekommunikazzjoni u Teknoloġija u nissuġġerixxi li tiġi mgħoddija lil dak il-Ministeru.

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Liema huma dawk il-konvenzjonijiet jew trattati bilaterali li l-Gvern jixtieq jikkonsidra biex 'il quddiem jistgħu jiġu nkorporati fil-liġi diġa' eżistenti u cioe' l-Merchant Shipping Act 1973?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li hemm diversi trattati li qed jiġu nklużi biex jiġu nkorporati fil-legiżlazzjoni dwar il-Bastimenti Merkantili.

Tant hu hekk li qed isir studju f'dan ir-rigward iżda għadu ftit kmieni biex wieħed jagħti lista dettaljata ta' dawn it-trattati.

SANT'ANTNIN - IMPJANT TA' RIĊIKLAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Wara li ġie mwaqqaf Monitoring Board ippresedut mis-Segretarju Parlamentari Stanley Zammit dwar l-impjant ta' Wied il-Għajn, jista' l-Ministru jgħid x'ġie deċiż li jsir biex jitnaqqsu l-irwejjaħ minn dan l-impjant?

Minn huma l-Membri ta' dan il-Monitoring Board?

X'xogħlijiet huma meħtieġa f'dan l-impjant biex titaffa l-problema tar- riħa?

Bejn wieħed u ieħor x'inhi l-ispiża?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Monitoring Board imsemmi mill-Onor.

Interpellant diġa' ltaqa' darbtejn.

Il-membri fuq dan il-board huma:

Is-Segretarju Parlamentari għall-Ambjent bħala Chairman,

Rappreżentant mill-Kunsill Lokali ta' Marsascala,

Rappreżentant mid-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent u,

Rappreżentant tal-kuntrattur li bħalissa qed iħaddem l-impjant.

Għadu kmieni wisq biex wieħed jitkellem dwar ix-xogħlijiet meħtieġa.

Issemmew diversi interventi kif tista' titjieb l-effiċjenza tal-filters eċċ., iżda l-ħsieb preżenti hu li l-Monitoring Board jagħżel team ta' konsulenti u jingħata l-inkarigu lilhom biex jidentifikaw l-aħjar soluzzjoni.

Għad mhux possibbli li ssir stima ta' l-ispejjeż meħtieġa.

Ta' min isemmi iżda li l-Gvern qed jalloka miljun lira bħala fond speċjali biex ikopri x- xogħol kollu li jista' jkun hemm bżonn.

SPTAR SAN LUQA - RADIOS FID-DIPARTIMENT TA' L-EMERĠENZA U FL-AMBULANZI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-preparamenti biex jinxtraw u jiġu nstallati settijiet tar-Radios ġodda fl-ambulanzi u fl-Emerġenza ta' l-Isptar San Luqa?

Meta hu maħsub li jibdew jaħdmu dawn ir-Radios l-ġodda?

Kemm se tiġi tiswa din is-sistema?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

RAĦAL ĠDID/FGURA - TRAFFIKU

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazz- joni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara x'jista' jsir sabiex tonqos il-konġestjoni ta' traffiku fil-Pjazza ta' Raħal Ġdid u f'Żabbar Road l- aktar fil-parti tal-Fgura?

Għaliex s'issa ma twaħħlux "traffic lights" f'dawn il-postijiet sabiex fl- istess ħin isservi ta' prova għal "improvement tal-flow" tat-traffiku?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nirreferi l-Onor.

Membru għar-riposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru.

RAĦAL ĠDID/FGURA - TRAFFIKU

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara x'jista' jsir sabiex tonqos il-konġestjoni ta' traffiku fil- Pjazza ta' Raħal Ġdid u f'Żabbar Road l-aktar fil-parti tal-Fgura?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fir-rigward tat-Traffiku fil-Pjazza tar- Raħal Ġdid, jien informat li t-Traffic Planning Unit ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għadu kif approva li ssir lay-by għall-karozzi tal-linja fil- parti ta' fuq tal-pjazza, jiġifieri ħdejn fejn qabel kien jintrema' s-suq.

Xogħol fuq din il-lay-by jibda hekk kif il-Kunsill Lokali jiddeċiedi fuq il- pjanta ta' upgrading ta' l-intorni.

Fir-rigward ta' Żabbar Road, Fgura, jien informat li bħalissa l-Kunsill Lokali qed jagħmel studju intensiv tal-problema tat-Traffiku fl-area, bil- għan li jagħmel is-suġġerimenti tiegħu lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l-lista ta' serqiet li saru f'dawn l- aħħar snin u kemm kien il-valur jew somma ta' flus li ġew misruqa?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub irid jiġi verifikat u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BIRŻEBBUĠIA - TRIQ IX-XATT - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ma ttieħdu l-ebda passi dwar id-drenaġġ li ħiereġ fit-Triq ix-Xatt, Birżebbugia u li sejjer fil-baħar?

Jaf il-Ministru li n-nies ta' l-inħawi ilhom li rrapportaw dan l-iżbroff għal aktar minn ġimgħa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li din il-ħsara fuq il- pompi seħħet l-Erbgħa 19 ta' Ottubru 1994 u ssewwiet sal-Ġimgħa 21 ta' Ottubru 1994.

RABAT - ĠRIEDEN FI TRIQ GUŻEPPI CARUANA

L-ONOR.

CARMLINO SPITERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex jitneħħa l-inkonvenjent ta' ġrieden li qed joħorġu mit-tappieri tad-drenaġġ fi Triq Gużeppi Caruana Tal- Virtu', l/o Rabat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PREZZ TAL-ĠWIEŻ

22034.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga r-rapporti li f'dawn l-aħħar ġimgħat il-prezz tal-ġwież ogħla b'mod sostanzjali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Id-Dipartiment tal-Agrikoltura investiga r-rapporti dwar il-prezz tal-ġwież u rriżulta li l-ġwież m'huwiex jinbiegħ ogħla mill- prezzijiet minn kif ġew l-aħħar stabiliti fl-1988.

VALLETTA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex it-tarmac li ingħata f'Old Bakery Street, minn South Street l'isfel fil-Belt, ftit tax-xhur ilu inqala' ma l-ewwel xita?

ONOR.

RABAT: TRIQ SAN VINCENZ FERRERI -XOGĦOL f'FATIMA HOUSE

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix-xogħol ta' kostruzzjoni li sar fil- proprjeta' Fatima House, St. Vincent Ferreri Street, Rabat hux kopert bil- permess tal-bini meħtieġa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li minn spezzjoni li saret, jirriżulta li x-xogħol li sar ma jirrikjedix permessi.

Dan ix-xogħol jikkonsisti f' ħajt diviżorju li ġie mgħolli b'madwar ħames filati għall- iskopijiet ta' privatezza.

Ħajt ieħor intern ġie mgħolli b'filata waħda.

Qed isiru aktar indaġini sabiex jiġi stabbilit jekk jirriżultawx xi irregolaritajiet oħra.

Jekk ikun il-każ jittieħdu l-miżuri u passi neċessarji.

SKEJJEL:LICEO P. VASSALLI - DISKUSSJONI DWAR IL-VAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li wara li kien diġa' ngħata l-permess għal diskussjoni dwar il-VAT fost l-istudenti tas- VIth Form tal-Liceo P Vassalli li kellha ssir nhar il-Ġimgħa 21/10/94 din l- attivita' tħassret għax ġiet allegatament miżmuma mill-Ministeru tiegħu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li xi ftit ilu, student talab permess lill-kap tal-Liċeo Superjuri Paolino Vassallo biex jorganizza diskussjoni dwar il-VAT.

Il-kap ta' l-iskola ma kellhiex oġġezzjoni u qalet li l-istudenti kellhom jitkellmu ma' l-għalliema biex dawn jgħinuhom fl-organizzazzjoni u fl-istess ħin l-istudenti jkunu qegħdin jagħmlu eżerċizzju li minnu jitgħallmu.

Ġara iżda li tard nhar il-Ħamis 20 ta' Ottubru, l-istess student li kien ħareġ bl-idea tad-diskussjoni mar għand il-kap ta' l-iskola u qalilha li d- diskussjoni kellha ssir l-għada l-Ġimgħa u li minħabba f'hekk kellhom jitħassru tliet lezzjonijiet għall-istudenti kollha.

Qalilha wkoll li għad- diskussjoni kienet mistiedna l-istampa.

Il-kap ta' l-iskola spjegatlu li l-affarijiet ma setgħux isiru hekk, mil- lum għal għada, għaliex kien hemm proċeduri li biex issegwihom il-kap stess riedet aktar żmien.

Il-kap iżda wiegħdet li d-diskussjoni tista' ssir aktar 'il-quddiem jekk l-affarijiet isiru sew.

Huwa assolutament mhux minnu li kien hemm xi intervent mill-Ministeru dwar dan il-każ.

SKEJJEL - TRASPORT GĦALL-ISTUDENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jieħu passi biex l-istudenti minn San Ġwann li jattendu l-iskola Sekondarja Antonio Bosio tal-Gżira ikollhom regolarment it-trasport kif suppost u li dawn l-istudenti, meta ma jkollhomx lezzjoni, ma jitħallewx (ġieli għal siegħa jew siegħa u nofs) fil- ground fix-xemx u trabijiet bl-iskuża li l-iskola żebgħuha inkella jħammġuha?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li ma kienx hemm ilmenti dwar it- trasport ta' l-istudenti bejn San Ġwann u l-Gżira.

Jirriżultali li ebda lment ma sar fir-rigward lid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, lanqas lill-kap ta' l-iskola, u lanqas lill-Assoċjazzjoni tat-Trasport Pubbliku.

Jien informat ukoll li ttieħdu passi biex it-tfal ma jitħallewx fil-bitħa fil-ħin li ma jkollhomx lezzjonijiet.

PAJJIŻI TAL-MEDITERRAN - GĦAJNUNA FINANZJARJA MILL-UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Mill-5.5 Biljun E.C.U. allokati għall-pajjiżi tal- Mediterran mill-Unjoni Ewropea taħt il-Free Trade Zone & Security Pact propost, kif inhuma mistennija li jiġu mqassma dawn il-flus u kemm minnhom mistennija li jiġu allokati lil Malta?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nibda biex nigbed l-attenzjoni ta` l-Onor.

Membru li l-proposta tal-Kummissjoni Ewropea ghal Euro-Mediterranean Partnership, li jkun jinvolvi, fost affarijiet ohra, zona ta` kummerc hieles u koperazzjoni ghall-paci u sigurta` fir-regjun, ghad trid tigi diskussa mill- Ministri ta` l-Affarijiet Barranin ta` l-Unjoni fil-31 ta` Ottubru u mbaghad fil-Kunsill Ewropew ta` Essen fid-9 u 10 ta` Dicembru 1994.

Il-proposta, kif approvata mill-Kummissjoni fid-19 ta` Ottubru, ma taghti l-ebda indikazzjoni ta` kif l-ammont ta` 5.5 biljun ECU se jitqassam fost il-pajjizi tal-Mediterran.

Minn ricerka li ghamel il-Ministeru tieghi, jidher li l-kontribuzzjoni finanzjarja ta` l-Unjoni lejn il-pajjizi tal-Mediterran se tkun tikkonsisti kemm fi protokolli finanzjarji bilaterali, kif ukoll fl-hekk imsejjah horizontal financing jigifieri ghal programmi ta` dimensjoni regjonali.

Id-dokument tal-Kummissjoni jghid li l-proposta tirrigwarda principalment ir-relazzjonijiet bejn l-Unjoni u l-pajjizi tal-Maghreb u l-Mashreq u Israel, waqt li jinnota l-importanza ta` relazzjonijiet partikolari ma` Malta fil-kuntest tad-dhul taghha fl-Unjoni.

Sakemm li Malta tkun ghada ma saritx membru ta` l-Unjoni, hu kontemplat li jsir protokol approprijat li jkun mahsub li jghin biex Malta tintegra ruha fl-Unjoni Ewropea.

La darba Malta ssir membru tibda tibbenefika mill- fondi strutturali ta` l-Unjoni u tkun tista tippartecipa fil-programmi li l- Unjoni ghanda ghall-membri taghha stess.

Dawn il-beneficcji jkunu bil-ferm akbar minn dak li Malta tista qatt tottjeni mill-Politika Mediterranja ta` l-Unjoni kieku kellha tibda ma ssirx membru.

Meta Malta ssir membru ovvjament tibda tippartecipa fil-Politika Mediterranja ta` l-Unjoni fil-kapacita taghha bhala membru u permezz t`hekk tkun tista taghti l-kontribuzzjoni taghha ghall-pjan ta` partnership bejn l- Unjoni u l-Mediterran li qieghed jigi propost.

MSIDA/GŻIRA - PROBLEMA TAL-FLOODING MILL-ILMA TAX-XITA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi rrimedjata l-problema tal-flooding mill-ilma xita fl-Imsida (faċċata tal-MLP Club) u f'St. Andrews Rd, St. Andrews (qrib is-Sunrise Inn)?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħol imsemmi fuq l-Imsida Relief Flood bħalissa jinsab wieqaf minħabba mandat ta' inibizzjoni mill-Qorti li waqqaf it-twaqqigħ ta' parti mid-djar eżistenti.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant jrreferiha lill-Ministru konċernat.

GĦAWDEX: NADUR - BUS SHELTER

L-ONOR.

GIOVANNA DEBONO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal bus shelter fl-HOS Tal-Ħali, Nadur, Għawdex, preferibbilment fi Triq Għajn Qasab, fejn ilha ħafna tinħass il-ħtieġa ta' dan is-servizz b'mod partikolari minħabba t-tfal ta' l-iskola?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li t-talba ta' l-Onor.

Membru se tkun ikkonsidrata aktar 'il quddiem peress li bħalissa m'humiex isiru bus shelters ġodda billi se tinħareġ sejħa għal offerti mill-Awtorita' dwar it- Trasport Pubbliku ħalli l-bus shelters jibdew isiru b'mod li jibda jkun hemm kompatibbilita' ta' stil bejn il-bus shelters u l-lokal fejn jitqiegħdu.

BORMLA: VERDALA - SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħidli f'liema data l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku approva t-talba biex fuq Verdala, Bormla jsiru sleeping policeman?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-mistoqsija għandha ssir lill-Ministru responsabbli għat-Trasport.

BORMLA: VERDALA - SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħidli f'liema data l- Bord għall-Kontroll tat-Traffiku approva t-talba biex fuq Verdala, Bormla jsiru sleeping policeman?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku approva biex fuq Verdala, Bormla jsiru sleeping policeman waqt laqgħa tal-Bord, fl-4 ta'Mejju 1994.

KUNSILLI LOKALI - KUNSILLIERA NDIPENDENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li f'diskussjoni pubblika f'Għawdex kunsilliera stqarrew illi l- Ministeru qed ikun partiġġjan ma' ċerti kunsilliera ndipendenti fis-sens li ma jagħtix kas l-ilmenti tagħhom, jista' l-Ministru jgħid min huma l- persuna/persuni responsabbli biex jikkomunika ma' membri tal-kunsilli?

Kif jiġu pproċessati l-ilmenti tal-membri tal-kunsill?

ONOR.

ANTON TABONE: Jiena ċert li l-Onor. interpellant jifhem li l- Kunsilli Lokali mhumiex u m'għandhomx ikunu sistema ta' klijenteliżmu.

Għalhekk jifhem ukoll li l-ilmenti li l-kunsilliera individwali jista' jkollhom għandhom igħadduhom mill-Kunsill tagħhom.

Il-Ministeru għal Għawdex ma jittrattax ma' kunsilliera individwali - indipendenti jew m'humiex - iżda jagħmel laqgħat regulari mal-Kunsilli kollha ta' Għawdex u jiddiskuti magħhom il-bżonnijiet tal-lokalitajiet tagħhom ħalli jkun jista' jdaħħalhom fil-programm tiegħu skond il- prioritajiet tal-gżira kollha.

KUNSILLI LOKALI - KUNSILLIERA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress li kunsilliera Għawdxin ġew mhedda illi jekk jipparteċipaw fl- istrike ġenerali jingħataw transfer għal Malta, jikkonferma l-Ministru jekk dawn intbagħtux mill-Ministeru għal Għawdex?

ONOR.

ANTON TABONE: Jidher li l-Onor interpellant għaġġel jikkonkludi b'mod tassattiv li kunsilliera Għawdxin ġew mhedda illi jekk jipparteċipaw fl-istrike ġenerali jingħataw transfer għal Malta.

Żgur li l-Ministeru għal Għawdex ma hedded lil ħadd.

It-theddid mhuwiex parti mill-politika tal-Gvern preżenti.

Għall-kuntrarju, il-politika li l- Ministeru għal Għawdex iwettaq attivament hija li jinħolqu l-ikbar numru ta' postijiet tax-xogħol f'Għawdex biex l-Għawdxin - huwa x'inhuwa t- twemmin politiku tagħhom - ikunu jistgħu jaħdmu f'Għawdex stess fis-sliem, ġid u demokrazija.

Konferma ta' din il-politika huwa fatt li f'dawn l- aħħar seba' snin u nofs mijiet ta' ħaddiema tal-Gvern Għawdxin ġew trasferiti minn Malta għal Għawdex fejn inħolqu servizzi ġodda għall- benefiċċji ta' l-Għawdxin kollha in ġenerali u tal-ħaddiema in partikolari.

Konferma oħra huwa l-fatt li filwaqt li f'April 1987 kien hemm 6339 biss jaħdmu f'Għawdex, illum hemm 9523 żieda ta' 3184 post tax-xogħol f'Għawdex.

L-Għawdxin dan jafuh u japprezzawh u taw xiehda ta' l-apprezzament tagħhom nhar it-Tnejn 24 ta' Ottubru.

PULIZIJA - KAŻI TA' STUPRU

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 21997 cioe' jista' jgħid kemm-il każ ta' stupru u vjolenza fil-familja fuq nisa u/jew irġiel u vjolenza fuq tfal ġew rapportati mill-1990 sa l-1994?

ONOR.

LOUIS GALEA: Stajna niġbru tagħrif mingħand id-Dipartimenti tal- Familja u Assistenza Soċjali u tal-Pulizija.

Tagħrif ieħor relatat jista' jinstab għand l- Education Welfare Unit tad- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni u fid-Diviżjoni tas-Saħħa: (Dipartiment tal- Psikjatrija (Young Peoples Unit, Child Guidance Clinic, Mount Carmel Hospital, Psychiatric Outpatient Clinic eċċ.'), 'Department of Institutional Health' u d-'Department of Public Health').

Qed issir riċerka dwar dan.

L-istatistika miġbura mid-Dipartiment tal-Familja u Assistenza Soċjali hija din:

|Sess |Abbuż |Abbuż | | |sesswal|fiżiku | | |i | | |(1990) | | | |Rġiel |- |3 | |Nisa |- |22 | |Tfal |11 |14 | | | | | |(1991) | | | |Rġiel |- |- | |Nisa |- |8 | |Tfal |5 |12 | | | | | |(1992) | | | |Rġiel |- |- | |Nisa |- |- | |Tfal |7 |1 | | | | | |(1993) | | | |Rġiel |- |- | |Nisa |- | 4 | |Tfal |7 |4 | | | | | |(1994) | | | |(sa | | | |21.10.94)| | | |Rġiel |- |1 | |Nisa |- |8 | |Tfal |6 |3 |

L-istatistika miġbura mill-Uffiċċju ta' l-Istatistika tal-Pulizija kienet din:

Każijiet irrapportati lill-Pulizija:

|Sena|Nisa|Swat |Swat |Defile|Stupr| | |Msaw|fuq |fuq |ment |u | | |ta |it-Tf|l-irġ|of | | | | |al |iel |Minors| | | | | | | | | |1990| - |- |- |?/5 |4 | |1991|- |- |- |?/16 |5 | |1992|77/6|- |3 |?/21 |5 | | |4 | | | | | |1993|68/4|- |1 |?/15 |5 | | |3 | | | | | |1994|37/1| | xejn|10/19 |3/4 | | |4 |xejn/| | | | | | |1 | | | |

Nota - dawk in-numri li jidhru wara is-sinjal(/) jindikaw każijiet ta' dak it-tip li tressqu quddiem il-Qorti.

Qed isir xogħol biex l-informazzjoni nieqsa mit-tables ta' hawn fuq tinġabar.

PULIZIJA - KAŻI TA' CRIMES

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 21998 cioe' jista' l-Ministru jgħid kemm huma l-crimes rapportati xahar b'xahar matul l-1993 u l-1994?

Jista' jikklassifika l-crimes skond in-natura tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba dwar reati rapportati fl- 1993 u din is-sena tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra waqt, il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti aktar kmieni f'din is-Seduta.

Dwar din is-sena qed tingħata informazzjoni sa l-aħħar ta' Ġunju.

PULIZIJA: MEMBRI TAL-KORP -ABBUŻI MILL-KARIGA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 21917, jidher ċar illi l-Kummissarju tal-Pulizija diġa' ta r-rakkomandazzjoni tiegħu dwar pulizija li abbużaw mill-kariga tagħhom.

Meta wasal għand il-Ministru dan ir-rapport?

X'passi ttieħdu fuqu?

Peress illi l-Gvern għamel użu propogandistiku dwar dawn il-pulizija, jidhirlu li l-poplu għandu jkun mgħarraf b'dan ir-rapport?

Ma jħossx il-Ministru illi dan in-nuqqas ta' trasparenza tellef il- fiduċja fil-pulizija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nassigura l-Kamra li kull każ ta' abbuż ta' pulizija mill-kariga tagħhom, li jiġi għall-għarfien ta' l-Awtorita' kompetenti, jiġi nvestigat u proċessat skond il-liġi u l-proċedura fil- materja.

Kif diġa' kont għidt fil-mument opportun il-poplu jkun mgħarraf b'dak li jkun ġie deċiż.

STRIKE ĠENERALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Nhar l-istrike nazzjonali apparti mill-ħaddiema tal-Gvern u Korporazzjonijiet Parastatali li kienu on strike, kemm kien hemm nies:

On leave;

On sick leave;

Eżentati milli jistrajkjaw?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

QORTI TA' GĦAWDEX - PULIZIJA WAQT IS-SEDUTI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Ma jidhirlux il-Ministru li għandu jara li fil-Qorti ta' Għawdex waqt is- Seduti tal-Qorti, jkun hemm preżenti membru tal-Korp tal-Pulizija għaż- żamma tal-buon ordni u paċi pubblika kif kien dejjem isir fl-antik?

ONOR.

JOE FENECH: Jiena nformat li fit-12 ta' Frar 1993 il-Qorti ta' Għawdex kienet ordnat sabiex jiġi provdut uffiċjal tal-pulizija fl- edifiċċju tal-Qorti għaż-żamma tal-buon ordni waqt li jkunu qed jinżammu s- seduti.

Ir-reġistratur kienet kitbet lill-Ispettur tal-Pulizija tar-Rabat, Għawdex fis-16 ta' Frar 1993 biex jipprovdi tali uffiċjal tal-Pulizija regolarment għas-seduti kollha.

Iżda, meta kien ikun previst li se jkun hemm xi kawża ċivili taħraq kienet tinfurmahom biex jintbagħat tali uffiċjal.

Ir-reġistrat ma jidhirlix li għandha bżonn uffiċjal tal-Pulizija regolari waqt is-seduti taċ-Ċivil peress li hemm il-Marixxal li qed jieħu ħsieb li tinżamm l-ordni u l-kwiet fl-edifiċċju tal-Qorti.

SPTAR ĠENERALI - NUQQAS TA' ĊAVETTA T'AMBULANZA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jistħarreġ kif insterqet jew instabet nieqsa ċavetta t'ambulanza mill-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

X'wassal għal min huwa responsabbli mill-Isptar Ġenerali ta' Għawdex li jidentifika żewġ persuni bħala li huma responsabbli minn dan in-nuqqas?

X'wassal għal min huwa responsabbli mill-Isptar Ġenerali li minħabba dan l-inċident, beda jgħid kliem superfluwu u bla bżonn kontra l-General Workers Union u kontra li strajk?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat hekk:

Fl-24 t'Ottubru 1994, l-M.T.D. tax-shift ta' fil-għodu sabu ċ-ċavetta tal- van numru M-0871 tal-Fiżjoterapija nieqsa u l-wires ta' l-ignition maqlugħin u l-isparking plugs maqlubin.

Dan l-inċident qed jiġi nvestigat.

Min hu responsabbli mill-Isptar Ġenerali t'Għawdex ma identifika lil ħadd bħala li huwa responsabbli, iżda kellem lil kull min kellu x'jaqsam mal- Garaxx ta' l-Isptar biex jistħarreġ il-każ.

M'huwiex veru li minħabba l-inċident, min hu responsabbli mill-Isptar t'Għawdex qal xi kliem superflu u bla bżonn kontra xi union iżda semma biss il-possibilita' li dak li ġara seta' kellu x'jaqsam ma' l-Istrajk imsejjaħ mill-GWU għal dak il-jum.

GĦAWDEX - QTUGĦ TA' DAWL FIL-QORTI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Peress li l-provvista tad-dawl f'Għawdex għadha tinqata' bl-istess frekwenza bħal qabel, ma jidhirlux il-Ministru li wasal iż-żmien li fil- lista ta' prioritajiet għall-Qorti t'Għawdex għandu jpoġġi x-xiri ta' generator żgħir?

Jaf il-Ministru li l-ġimgħa li għaddiet is-seduta taċ-Ċivil quddiem il- Maġistrat Paul Coppini kellha tiġi sospiża għal ftit tal-ħin minħabba dan il-fatt?

ONOR.

JOE FENECH: Jiena nformat li l-provvista tad-dawl f'Għawdex ma għadhiex tinqata' bl-istess frekwenza bħal qabel.

Pero' naqbel li hemm bżonn li l-Qorti ta' Għawdex ikollu ġeneratur għal meta jinqata' d-dawl.

Għalkemm il-ġimgħa li għaddiet inqata' d-dawl għal ftit ħin pero' s- seduta ma ġietx sospiża għaliex it-tape recorder tħaddem bil-batteriji.

QRATI - NUMRU TA'IMPJEGATI FIL-QORTI TA' GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Kemm hemm impjegati jaħdmu fil-Qorti t'Għawdex?

Jista' l-Ministru jagħt il-grad tagħhom wieħed wieħed?

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx minnhom li għandu xi allowance u min minnhom għandu din l-allowance u r-raġuni għaliex?

Dawn l-aħħar sentejn kemm kien hemm minnhom, persuna b'persuna li kienu sick jew b'xi mod assenti minn fuq ix-xogħol?

ONOR.

JOE FENECH: Il-lista turi li 22 impjegat jaħdmu fil-Qorti ta' Għawdex bil-grad tagħhom.

SERVIZZ GENERALI Numru ta' mpjegati

A/Registrar 1 Principal 1 A/Principal 2 Executive Officer 3 Marshal 1 Data Entry Operator 1 Clerk 4 Leading Bookbinder 1 Usher 1 Clerical Assistant 2 Messenger II 1

PROFESSJONALI

Magistrat 1

INDUSTRIJALI

Group A (2 Charwonen, 1 Labourer, 1 Caretaker) 4

Jane Refalo, Anthony Mizzi, Joseph Camilleri, Francis Attard u Anton Cordina jieħdu on call allowance meta jkunu ta' l-għassa għal każijiet urġenti.

Connie Rapa, Tiziana Camilleri, Lina Buttigieg u Gregory Calleja jieħdu allowance ta' 30c kull pagna għat-traskrizzjoni tax-xhieda.

Il-lista segwenti turi kemm ħadu sick leave l-impjegati.

Ħadd ma kien assenti minn fuq ix-xogħol ħlief għal ħin temporanju u dan wara li jkun ingħata l-permess meħtieġ.

1993 1994 Assistant Registrar - Refalo Mrs Jane 15 1/2 26 Principal - Mizzi Anton 2 - Asst.

Principal - Camilleri Joseph 4 - Asst.

Principal - Attard Francis 8 - Executive Officer - Rapa Maria Concetta 4 4 Executive Officer - Xuereb Maureen 8 4 Data Entry Operator - Camilleri Tiziana 6 10

Clerk - Grima Stephanie preżentament marida bla paga għax eżawriet l'entitlement ta' sick leave 13 152 Clerk - Buttigieg Michelina 2 6 Clerk - Borg Maria 12 6 + 1 one day absent on 24/10/94) Clerk - Formosa Vicki 12 7 Usher - Portelli Mario - 6 Leading Book -binder - Micallef John 14 13 Clerk Assistant - Calleja Gregory - 33 Clerk Assistant - Dingli Augustine - 3 Messenger II - Gatt Emanuel 33 1/2 13 Charwoman - Vella Maria Theresa 14 15 Charwoman - Mercieca Maria Dolores 10 2 Labourer - Scicluna Saviour 14 19

QRATI - COFFEE MACHINE FIL-QORTI T'GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Min hija l-persuna responsabbli li ddeċieda li fil-Qorti t'Għawdex eżattament quddiem il-bieb tal-Kamra ta' l-Avukati għandha tiġi nstallata Coffee Machine?

Ma jidhirlux il-Ministru li fil-post fejn ġiet installata din qegħda mhux biss tkerraħ l-ambjent tal-Qorti, imma wkoll se twassal f'nuqqas ta' indafa u ħmieġ fil-Qorti stess?

Jidhirlu l-Ministru li jekk titħalla din il-coffee machine għandha titħalla fejn hi, almenu jitpoġġew bins biex jevitaw dan il-ħmieġ u skart?

Min se jħallas għad-dawl u ilma ta' din il-coffee machine u l-ispejjeż li ntnefqu biex jiġi installat għaliha tank ta' l-ilma fuq il-bejt?

ONOR.

ANTON TABONE: Jiena nformat li kienet ilha tinħass il-ħtieġa ta' coffee machine għas-servizz tal-pubbliku.

Għalhekk l-awtoritajiet kompetenti ddeċidew li tiġi nstallata makna f'kamra fejn il-pubbliku jistenna sakemm jiġu msejjħa l-kawżi.

Tqiegħed ukoll orderly bin ħdejha.

Mhux korrett li jingħad li din tpoġġiet eżattament quddiem il-bieb tal- kamra ta' l-avukati.

Il-konsum tad-dawl w ilma għaliha se jitħallsu mill-Qorti iżda l-ispejjeż tat-tank u ta' l-istallazzjoni tħallsu minn min installaha.

QRATI - KAMRA GĦALL-AVUKATI FIL-QORTI TA' GĦAWDEX

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: X'inhi r-raġuni li l-Avukati f'Għawdex ilhom privi mill-Kamra tagħhom għal aktar minn tlett snin?

Għaliex fil-kamra li suppost hija ta' l-Avukati min huwa responsabbli fil- Qorti ta' Għawdex daħħal fiha jaħdmu terzi persuni li ma għandhom x'jaqsmu xejn max-xogħol ta' l-Avukati?

ONOR.

JOE FENECH: Jiena nformat li fil-Qorti ta' Għawdex l-Avukati għandhom kamra available għalihom u ilha hekk għal madwar tmien (8) snin.

Fil-bidu ta' Ottubru li għadda kien hemm il-ħtieġa li jsir kors ta' taħriġ għall-impjegati rigward il-komputerizzazzjoni tax-xogħol tal-Qorti.

Peress li ma kienx hemm kamra oħra adatta, il-kors qasir sar fil-kamra ta' l-avukati.

Barra minnhekk tliet uffiċjali mill-MSU għadhom kultant jmorru u jagħmlu t-testing tal-programm fuq il-computers fl-istess kamra pero' l- avukati xorta jistgħu jużaw il-kamra tagħhom.

ANZJANI - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħlu anzjani:-

(a) f'San Vinċenz; (b) f'Zammit Clapp din is-sena?

Kemm minn dawn iddaħħlu mid-djar tagħhom mill-isptar San Luqa jew minn postijiet oħra f'kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' anzjani li ddaħħlu fir-Residenza San Vinċenz de Paule bejn Jannar 1994 u Ottubru, 1994 kien 273 u dawn kienu mqassma hekk:

Mill-Isptar San Luqa 142 Mill-Isptar Monte Carmeli 2 Mill-Isptar Zammit Clapp 14 Minn Djar ta' l-Anzjani 3 Mid-Djar Tagħhom 112

TOTAL 273

Informat ukoll li l-anzjani li ddaħħlu fl-Isptar Zammit Clapp bejn Jannar 1994 u s-26 ta' Ottubru, 1994 kien 732 u kienu mqassma hekk:

Anzjani li ddaħħlu mid-djar tagħhom 358 Anzjani li ddaħħlu mid-Djar ta' l-Anzjani tal-Gvern 3

Anzjani li ddaħħlu mid-Djar ta' l-Anzjani tal-Knisja 23

Anzjani li ddaħħlu mid-Djar ta' l-Anzjani Privati 2

Anzjani li ddaħħlu minn Kliniċi Privati 4

Anzjani li ddaħħlu mill-Isptar San Luqa 337

Anzjani li ddaħħlu mill-Isptar Monte Carmeli 3

Anzjani li ddaħħlu mill-Isptar Paul Boffa 1 Anzjani li ddaħħlu mir-Residenza San Vinċenz de Paule 1

TOTAL 732

PULIZIJA - FRODI TA' OLAF CINI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 21956, jista' l- Ministru jagħti risposta għat-tielet parti tal-mistoqsija dwar it-transfer ta' l-istess surġent imsemmi fil-mistoqsija parlamentari?

ONOR.

LOUIS GALEA: Infakkar lill-Onor.

Interpellant li l-Korp tal- Pulizija huwa Korp dixxiplinat u l-postings tal-Membri tal-Korp isiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

Ninsab informat li l-każ tas-Surġent imsemmi huwa wieħed minnhom.

KORPORAZZJONI TELEMALTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jagħti numru ta' mpjegati ma' Telemalta f'kull kategorija minn Mejju 1987 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Lista ta' mpjegati f'kull kategorija mal- Korporazzjoni Telemalta minn Mejju 1987 sal-lum. tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

KORPORAZZJONI TELEMALTA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Kemm ingħataw direct orders minn Telemalta mill-1 ta' Mejju, 1987 sal-lum għal-liema xogħol u lil min?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: L-informazzjoni qed tingabar u tingħata f'xi seduta oħra.

KORPORAZZJONI TELEMALTA - MELITA CABLE TV - DUCTING

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kilometru ta' ducting ta' Telemalta ntuża s'issa mill-Melita Cable TV?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li skond ir-records tal- Korporazzjoni Telemalta, il-Melita Cable TV għamlet użu minn madwar 110 kilometru ta' ducting.

KORPORAZZJONI TELEMALTA - UŻU LLEGALI TA' "CORDLESS TELEPHONES"

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ qabdet Telemalta dwar użu llegali ta' "cordless telephones"?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma ġie rreferut l-ebda każ lill-Korporazzjoni Telemalta dwar użu llegali ta' cordless telephones.

GATT - NET BENEFICIARY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 21942, ċioe' mil-kalkoli li għamel il-Gvern Malti, Malta se tkun "Net Beneficiary" tal-ftehim riċenti tal-GATT jew le?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: B`referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 21942 nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari numru 17801.

PULIZIJA - TAQSIMA TAL-KLIEB

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' klieb (sniffer dogs) fit-taqsima tal-klieb tal-pulizija?

Kemm-il darba saret tfittxija għad-droga fil-Yacht Marina fis-snin 1992, 1993 u 1994 u x'kienet il-kwantita' ta' droga li nqabdet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat kif se ngħid:

Fit-Taqsima tal-Klieb tal-Pulizija hemm 11 -il kelb.

Dawn huma mqassma kif se ngħid:

Klieb imħarrġa fuq tfittxija tad-droga 7

Klieb imħarrġa fuq tfittxija ta' armi u splussivi 2

Hemm ukoll żewġt iklieb oħra li qed jiġu mħarrġa, wieħed fuq tfittxija tad-droga u l-ieħor fuq tfittxija ta' armi tan-nar u materjal splussiv.

Informat li fl-1992 it-Taqsima tal-Klieb għamlet żewġ tfittxijiet fil- Yacht Marina.

Fl-1993 u fl-1994 dan ix-xogħol beda jsir mit-Taqsima tal- Klieb tad-Dwana.

Fit-tfittxijiet li saru fl-1992 ma nqabdet l-ebda droga.

PULIZIJA - MEMBRI TAL-KORP

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti lista dettaljata, grad b'grad tal- complement tal-Korp tal-Pulizija?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba sas-27 ta' Ottubru, 1994, hi kif tidher hawn taħt:

Kummissarju 1 Deputat Kummissarju - Assistent Kummissarju 4 Supretendenti 12 Spetturi 68 (Nisa 4) Surġent Maġġur ta' l-Ewwel Klassi 8 Surġent Maġġur tat-Tieni Klassi 15 Surġenti 289 (Nisa 19) Kuntistabbli 1348 (Nisa 183)

Total 1745

DROGA - TRAFFIKAR TA' DROGA

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm inqabdu Maltin bi traffikar ta' droga matul is-snin 1992, 1993, 1994?

X'tip ta' droga kienet?

Kemm kienet il-kwantita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat kif se ngħid:

Fl-1992 18-il persuna tressqu l-Qorti fuq traffikar, importazzjoni jew kultivazzjoni.

Fl-1993 27 persuna tressqu l-Qorti fuq traffikar, importazzjoni, jew kultivazzjoni ta' drogi.

Fl-1994 (sad-19 ta' Settembru) 28 persuna tressqu l-Qorti fuq traffikar, importazzjoni jew kultivazzjoni tad-Droga.

Dwar ammonti ta' droga maqbuda qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista bl-ammonti ta' droga li nqabdet.

Il-lista tad-droga li nqabdet matul dawn l-aħħar tliet snin tinkludi kemm droga li nqabdet minn nies li kienu qed jittraffikawha, jikkultivaha jew jimportawha, kif ukoll droga li kienet fil- pussess ta' persuni, peress li ma tinżammx statistika separata.

DROGA - MALTIN MAQBUDA BI DROGA FL-ITALJA

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hemmx xi raġel jew irġiel Maltin maqbudin mill-awtoritajiet Taljani bi traffikar ta' droga?

Jekk iva, min huma, meta nqabdu u x'tip ta' kuntatt sar mill-awtoritajiet Maltin ma' dawk Taljani?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li raġel Malti, ċertu Paul Debattista u ċertu Joseph Spiteri li għandu ċittadinanza Ingliża, ġew arrestati mill- Awtoritajiet Taljani in konnessjoni ma' drogi.

Il-Pulizija Maltija qegħda f'kuntatt mal-Pulizija Taljana, biex ikollha aktar tagħrif dwar dan il-każ.

DROGA - NUMRU TA' NIES LI JIEĦDU D-DROGA

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Qatt sar xi survey mill-Gvern biex jara kemm hu kbir in-numru ta' drug addicts f'Malta u Għawdex?

Jekk iva, jista' l-Ministru jellabora fid-dettal?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li bħalissa qed isir l-ewwel survey u huwa ppjanat li l-ewwel riżultati joħorġu għal ħabta ta' nofs is-sena d- dieħla.

KUMPANNIJA MEDAVIA - PROBLEMI FL-OPERAT

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk jeżistux xi problemi fil-kumpannija "Medavia" rigward l-operazzjonijiet tagħhom fil-Libja?

Jekk iva x'inhuma?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Iva, jeżistu problemi u jien informat li, bħalma jsir f'kull każ ieħor, ntalab il-parir tal-Kumitat tal-Kunsill tas-Sigurta' ta' l-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti fuq dan il-każ u mexjin fuq il- pariri li ngħataw.

SKOLA GAN FRANGISK ABELA - TFAL TAL-KLASSI 4B

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex it-tfal fi Klassi 4B, Skola Gan Frangisk Abela qegħdin jitilfu ħafna lezzjonijiet?

Jista' mbagħad l-Ministru jwieġeb lill-Kamra ir-raġunijiet li jsib?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fl-iskola Ġan Franġisk Abela m'hemmx klassi 4B.

KONVENZJONIJIET DWAR ID-DRITT MARITTIMU - RATIFIKAZZJONI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-konvenzjonijiet li Malta rratifikat s'issa fejn jidħol id-Dritt Marittimu u li qed isibu r-rifless tagħhom fil-Merchant Shipping Act 1973?

X'konvenzjonijiet jihrilha li għandha tirratifika aktar biex din il-liġi tkun prodott ta' konvenzjonijiet ta' portata mhux biss rikka iżda wkoll aktar kompleta?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u r-risposta tingħata f`seduta oħra.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinvestiga r-raġuni għaliex applikazzjonijiet lill- Planning Authority PA 46/94 u PA 1898/93 għalkemm ġew approvati mid- Development Control Commission, sal-lum il-permessi relattivi għadhom ma inħarġux minkejja li l-pjanti emendati skond l-istruzzjonijiet tad-DCC ilhom li ġew sottomessi xhur ilu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li għar-rigward ta' l- applikazzjoni Nru. 46/94, din ġiet quddiem id-DCC fil-15 ta' Lulju 1994 u d- DCC talab pjanti emendati li ddaħħlu fil-file fit-8 ta' Awissu 1994.

Ftit wara, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għalqet biex tiċċaqlaq għal St Francis Ravelin.

Fit-13 ta' Ottubru 1994, il-perit kellu laqgħa mat-team leader responsabbli u issa l-file qiegħed jistenna jerġa' jitla' quddiem id-DCC għad-deċiżjoni.

Għar-rigward ta' l-applikazzjoni Nru. 1898/93, lanqas dan mhu approvat mid-DCC.

Id-DCC iddiskutiet din l-applikazzjoni fl-1 ta' Ġunju u talbet pjanti ġodda li ma jinkludu ebda tibdil fil-faċċata, wara li dan kellu rakkomandazzjoni ta' rifjut mill-case officer, sabiex tagħti ċans ieħor li din l-applikazzjoni tiġi aċċettata.

Dawn il-pjanti ġodda ddaħħlu fil-file fl-1 ta' Awissu, u wara li ġew proċessati, il-file qiegħed jistenna jitla' quddiem id-DCC biex tapprova jew le dawn il-pjanti ġodda.

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA - SERQ TA' ILMA

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jisirqu l-ilma mill-1 ta' Jannar, 1994 sal-lum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mill-1 ta' Jannar 1994 sat-28 ta' Ottubru 1994 il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ressqet 39 rapport ta' serq ta' l-ilma lill-Pulizija.

MINISTERU GĦAŻ-ŻGĦAŻAGĦ U KULTURA - PERSUNI BIL-LEAVE U S-SICK LEAVE FL- ISTRAJK ĠENERALI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni bil-leave u sick leave nhar it-Tnejn 24 ta' Ottubru, 1994 fil-Ministeru u Dipartimenti tiegħu?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: L-għadd ta` nies li kienu fuq strajk f`dan il-Ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu kien ta` 34 minn total ta` impjegati ta` 316 u dan kif jirriżulta minn Press Release 1390 li kopja tagħha tqiegħdet fuq il-Medja tal-Kamra fl-24 ta` Ottubru 1994.

Għal aktar tagħrif nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel mistoqsija lill-Prim Ministru li huwa ukoll responsabbli mis-Servizz Ċivili.

FABBRIKI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 21945, jista' l-Ministru jgħidli minn Ġunju ta' l-1987 sa l-aħħar ta' Settembru 1994 kemm għalqu fabbriki u kemm kien hemm nies li ħadu s-sensja?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba diġa' ngħatat fit-tweġiba li l-Onor.

Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi ta għall-mistoqsija parlamentari numru 20910 (Seduta 313).

BIRKIRKARA - MSIDA STREET - TISWIJA TA' SOQFA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' d-dipartiment konċernat jibgħat Perit jara l-ħsara fis-soqfa tal- familja Bugeja 56, Msida Str, Birkirkara?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindika jekk il-fond in kwestjoni hux proprjeta' tal-Gvern.

VALLETTA - OLD BAKERY STREET - TISWIJA TA' FOND

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 21990 dwar il-post tal-familja Schembri ta' 3, Flat 8, Old Bakery Str, Valletta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif persważ li japprezza l-Onor.

Interpellant, deċiżjoni jinbidilx saqaf jew le, tittieħed fuq kriterji tekniċi wara li dawn ikunu ġew spezzjonati mill-Periti tad-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar.

Saqaf jinbidel biss meta jiġi kkonsidrat li hu perikoluż u li ma jissewwix.

F'ħafna każijiet, inkluż dan partikolari, minħabba n-natura tal-ħsara jiġi deċiż li jissewwa u mhux jinbidel.

Fil- fatt f'dan il-każ mhux minnu li nbidlet id-deċiżjoni.

Kulma sar kien li l- ewwel darba li marru l-periti ordnaw li tinkixef ix-xibka minn taħt biex ikunu jistgħu jistabilixxu eżatt kemm hemm ħsara.

Meta rriżulta li l-ħsara kienet waħda limitata ġie deċiż li s-saqaf jissewwa u fil-fatt jien informat li x-xogħol bħalissa jinsab fl-idejn.

MELLIEĦA - KAXXA TAL-POSTA

L-ONOR.

CARMLINO SPITERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jordna li l-kaxxa tal- posta li hemm fejn l-Għassa tal-Pulizija tal-Mellieħa terġa' tinfetaħ, għaliex din tintuża ħafna mill-poplu tal-Mellieħa li jmur għall-karozza tal- linja kif ukoll mit-turisti?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Minn survey li għamel riċentament id-Dipartiment tal-Posta rrizulta li l-kaxxa ta' l-ittri li hemm fejn l-Għassa tal- Pulizija tal-Mellieħa mhijiex qiegħda tintuża biżżejjed u għalhekk m'għandiex terġa tinfetaħ.

Id-Dipartiment għandu ħsieb illi jaqla' din il- kaxxa ta' l-ittri u titwaħħal fi Triq il-Għasel kantuniera ma' Triq il- Migbħa.

MOSTA: TRIQ ĠUŻEPPI HYZLER - PROVVISTA TA' DAWL U ILMA

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi r-raġuni li fuq naħa waħda ta' Ġużeppi Hyzler Street, Santa Margherita, Mosta, issa li d-drenaġġ għadda, imma r-residenti xorta qed jinżammu mingħajr dawl u ilma, minkejja li l-permessi u l-applikazzjonijiet ilhom li saru?

Peress li dan qiegħed joħloq inkonvenjenti kbar għall-familji nvoluti, jista' l-Ministru jirranġa biex jiddaħħal id-dawl u l-ilma fil-postijiet konċernati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lill-Korporazzjonijiet konċernati jieħdu ħsieb l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

TELEMALTA - RAPPORT TAL-KUMITAT TA' L-APPELLI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra, ir-Rapport tal-Kumitat ta' l-Appelli (Promozzjonijiet) li kien claimed mis-Sur E.W.Micallef għall-promozzjonijiet mogħtija mit-Telemalta f'Gunju, 1990?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru.

NAXXAR - TWAĦĦIL TA' TABELLA FI TRIQ SAN ĠORĠ

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' titwaħħal tabella ġewwa St. George's Str, Naxxar biex turi l-isem tat-triq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt biex jittieħdu passi malajr kemm jista' jkun biex titwaħħal it-tabella bl-isem tat-triq.

MOSTA - KAPPELLA TA' L-ISPERANZA

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistgħu jittieħdu l-passi meħtieġa biex il-Kappella storika ta' l-Isperanza ġewwa l-Mosta ma tibqax tispiċċa "flooded" kull darba li tagħmel ix-xita?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment konċernat jieħu ħsieb biex isiru paracque fil-bibien, jiġu modifikati t-tarġiet tal-bibien prinċipali u jsir gandott quddiem l-istess bibien.

Se nitlob ukoll lid-Dipartiment tad-Distretti biex jieħu ħsieb inaddaf l- isprall li hemm taħt il-bankina quddiem il-Kappella.

NAXXAR: TRIQ L-EMIGRANTI/ LABOUR AVENUE - TARAĠ

L-ONOR.

LOUIS DEGUARA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tidher li hija x-xewqa ta' ħafna mir-residenti tas-Sgħajtar, in-Naxxar illi jsir taraġ bejn Triq l-Emigranti u Labour Avenue biex ikun aktar faċli għalihom jaqbdu l-karozzi tal-linja.

X'possibilita' hemm li dan it-taraġ jinbena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat- Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar is-suġġeriment ta' l- Onor. Interpellant.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - TAX PAYERS

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Fis- sena bażi 1992 u fis-sena bażi 1993, rispettivament, kemm kien hemm tax payers li ddikjaraw dħul ta' aktar minn Lm20,000, Lm10,000, Lm8,000, Lm5,000 u inqas minn Lm5,000, rispettivament?

Kemm hemm tax payers li jħallsu l-ogħla rata ta' taxxa ċioe' bil-35%, bl- 20%, bl-10% u b'inqas minn 10%, rispettivament għas-sena bażi 1992 u s-sena bażi 1993, rispettivament?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li twegiba ghal din id-domanda tinghata f'xi seduta ohra.

WIED IL-GĦAJN - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' tiġi rranġata l-bankina u wiċċ it-triq fit-Toroq La Sengle u Triq il- Knisja, f'Wied il-Għajn?

Jaf id-dipartiment konċernat illi ħdejn "il-Magħluq", f'Wied il-Għajn meta dan l-aħħar għamlet ix-xita fit-triq kien hemm ilma mħallat bid- drenaġġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat- Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, d-Dipartiment tad-Drenaġġ qed jinvestiga din il-problema.

AWTORITA' TAD-DJAR - KERA GĦOLI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Għaliex il-kera tal-familja Caruana ta' Flat 3, 13, Blk B, Triq it-Tramuntana, Valletta minn Lm186 fis-sena saret Lm249 fis- sena meta hemm mara u raġel pensjonanti u binhom ġuvni li jeħtieġ l- ispejjeż għall-kura kontinwa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferik ghar-risposta li tajt ghall-mistoqsija parlamentari numru.

21182 (Seduta 316).

BORD GĦALL-KONTROLL TAL-PREZZIJIET - KONTROLLI FUQ PREZZIJIET

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista'l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista sħiħa ta' affarijiet li għad hemm kontroll fuq il-prezz tagħhom u jgħid b'liema mod qed jiġu kkontrollati?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li twegiba ghal din il-mistoqsija tinghata f'xi seduta ohra.

BORD GĦALL-KONTROLL TAL-PREZZIJIET - KONTROLL FUQ PREZZIJIET

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kif qed jiġu kkontrollati l-prezzijiet ta' l-oġġetti?

Jista' l-Ministru jgħid kif qed jiġu kkontrollati l-prezzijiet tas- servizzi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għal din id-domanda tingħata f'xi seduta oħra.

BURMARRAD - GĦOLI PERMESS TAL-BINI FI TRIQ ID-DWIELI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Fi Triq id-Dwieli, Burmarrad kemm hu l-għoli permess tal-bini?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-għoli permess tal-bini f'din iż-żona huwa ta' żewġ sulari u basement.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KAŻI TA' MALARIA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ta' Malaria kien identifikat hawn Malta fl-aħħar sena?

Kemm kien hemm Maltin u barranin?

Fejn ġew ikkurati dawn il-pazjenti?

Il-barranin ġew mibgħuta pajjiżhom qabel jew wara li ġew ikkurati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fl-1993 kien hemm erba' każijiet ta' Malaria f'Malta, li kollha ġew importati minn barra.

Tliet każijiet involvew persuni Maltin, waqt li r-raba' involva persuna barranija.

Il-persuna barranija u waħda mill-persuni Maltin bdew il-kura barra u mbagħad iddaħħlu fi Sptar Malta.

Persuna oħra ħadet il-kura fi sptar Malta waqt li r-raba' persuna ma ġietx ammessa fi sptar.

Fl-1994 sal-lum (28.10.94) kien hemm żewġ każijiet, li it-tnejn ġew importati minn barranin.

Persuna waħda ġiet ikkurata fi Sptar Malta waqt li l-persuna l-oħra ġiet ikkurata fi Sptar Għawdex.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - PERMESSI GĦALL-BINI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jiggarantixxi li kull applikazzjoni għall-permess tal- bini tiġi ttrattata skond l-ordni tad-data tal-preżentazzjoni tagħha?

Ġieli ġew mogħtija priorita' uħud li daħlu wara applikazzjonijiet oħra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk issir il-garanzija li qed jitlob l- Onor. Membru tfisser li applikazzjonijiet ta' entita' żgħira jkollhom jistennew oħrajn li għal raġunijiet oħra bħal konsultazzjoni ma' dipartimenti jew informazzjoni rikjesta mill-applikant, idumu biex ikunu proċessati.

Minn naħa l-oħra, sakemm hu possibbli fil-kuntest ta' dan li spjegajt, is- sekwenza tinżamm.

Tajjeb li l-Onor.

Membru ikun jaf li l-applikazzjonijiet jintgħażlu malli jidħlu skond konfini ġeografiċi biex jinħadmu minn teams skond dawn iż-żoni.

Ġieli kien hemm applikazzjonijiet li ngħataw priorita' b'mod speċifiku minħabba raġunijiet ġusti iżda dawn huma każi rari.

MOSTA - TWAQQIGĦ TA' DAR F'ROTONDA SQR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jaċċerta lill-Kamra li d-dar li twaqqgħet f'Rotonda Sqr, il-Mosta li skond informazzjoni li għandi hi tas-Sindku tal-Mosta, ġietx mogħtija priorita' fuq oħrajn li kienu ilhom aktar pendenti?

Jista' jagħti d-data ta' l-applikazzjoni u n-numru tagħha u kemm ħadet żmien biex ġiet proċessata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma jidhirx li din l-applikazzjoni PA 4461/93 ingħatat priorita' fuq oħrajn peress li din daħlet fid-Direttorat fl-20 ta' Novembru 1993 u ġiet deċiża mid-DCC fis-6 ta' Ġunju 1994 jiġifieri ħadet madwar sitt xhur biex ġiet proċessata.

PORT ĦIELES - XOGĦOL FUQ TERMINAL 2

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu n-negozjati dwar ix-xogħol tal-Freeport Terminal 2?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Jiena nformat li ħarġet il-letter of intent u li fi ftit żmien ieħor mistennija toħroġ il-letter of acceptance.