MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 358 Is-Sibt, 3 ta' Diċembru, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 358

Is-Sibt, 3 ta' Diċembru, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.05 a.m.

Talba

Seduta Nru. 358

Is-Sibt, 3 ta' Diċembru, 1994

WERREJ

MINUTI 799

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 799

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1995 (IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN) 807

AĠĠORNAMENT 829

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 829

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 357 li saret fit-2 ta' Diċembru, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

AGRIKOLTURA - AGRICULTURAL OFFICER I

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Bi tweġiba għad-domanda tiegħi numru 21750 għidtli li flimkien mal-PSC qed jiġi kkonsidrat mill-ġdid min jista' japplika biex jimla' l-postijiet ta' Agricultural Officer I.

Kien hemm xi konklużjonijiet ġodda dwar il-mili ta' dawn il-postijiet?

X'inhuma l-konklużjonijiet ġodda?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Jien infurmat li s'issa għad ma kien hemm l-ebda deċizjoni.

MSIDA - PROĠETT TA' PJAZZA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Hemm permessi biex jitla' bini fil-pjazza proġettata fiż-żona ta' Triq Ċensu Farrugia u Triq l-Irmiġġ, fl-Imsida?

Jekk hemm permessi, meta ħarġu dawn il-permessi u għal-liema tip ta' bini?

Jekk m'hemmx permessi, x'passi se jittieħdu biex jieqaf ix-xogħol immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Il-każ qed jiġi nvestigat.

SKEJJEL - SKEMA TAT-TAS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'passi qed jittieħdu biex jiġi żgurat li l-esperjenza tax-xogħol ta' l-istudenti fl-iskema TAS isservi tassew għall-iskilling ta' dawn l-istudenti u mhux primarjament bħala sors ta' cheap labour min-naħa ta' min jisponsorjahom?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Biex ma jsirux abbużi fl-iskema tat-TAS, uffiċjali tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ jagħmlu żjarat kemm fl-organizzazzjonijiet li qed jisponsarjaw lill-apprendisti kif ukoll fl-iskejjel tekniċi fejn jitkellmu ma' l- apprendisti dwar l-esperjenzi tax-xogħol tagħhom.

Fiż-żjarat li jsiru fl-industrija, it-taħriġ li qed jieħdu l-apprendisti jiġi diskuss bejn l-uffiċjal tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ, l- apprendist u min ikun qed iħarrġu.

L-apprendist hu mistenni li jniżżel fit- 'Training Log Book' mogħti lilu dawk l-esperjenzi li jgħaddi minnhom fuq il- post tax-xogħol.

Dan il-log book jiġi evalwat kemm mill-Korporazzjoni għax- Xogħol u Taħriġ kif ukoll mill-isponsor tiegħu.

Waqt iż-żjarat l- apprendist jintalab jikkumenta dwar it-taħriġ li jkun qed jingħata u jekk jinstab li dan mhux relatat ma' l-istudji tiegħu, il-Korporazzjoni għax- Xogħol u Taħriġ tieħu passi biex tiżgura li dan isir.

L-apprendisti jridu jikkonfermaw li saritilhom żjara mill-uffiċjal tal-Korporazzjoni billi jiffirmaw fuq wara tar-rapport taż-żjara li jimtela mill-istess uffiċjal li wara jagħmel rapport taż-żjara u jgħaddih lis-superjuri tiegħu.

Billi jkun hemm apprendisti li forsi jiddejqu jitkellmu dwar it-taħriġ prattiku quddiem l-isponsor tagħhom meta dan it-taħriġ ma jkunx wieħed pożittiv, l-uffiċjali tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ imorru jkellmu lill-apprendisti fl-iskejjel tekniċi fejn l-apprendisti jkunu jistgħu jitkellmu dwar l-esperjenzi tagħhom mingħajr biża'.

L-apprendisti jimlew dokument li fih jevalwaw it-taħriġ prattiku tagħhom u wara jiddiskutu l- problemi, jekk ikun hemm, ma' l-uffiċjali tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ.

Kull meta xi apprendist jindika li t-taħriġ li jkun qed jingħata ma jkunx wieħed adegwat, il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ tieħu passi ma' l-isponsor biex il-kwalita' tat-taħriġ titjieb.

Barra minn hekk, il-Korporazzjoni titlob lill-isponsors biex jimlew fuq kull apprendist dak li jissejjaħ 'Training Progress Report' li fih huma jridu jindikaw liema huma dawk il-ħiliet li kiseb l-apprendist waqt it- taħriġ prattiku li ngħata fuq il-post tax-xogħol.

Jekk jinstab li l-apprendist mhux jingħata taħriġ adegwat, il- Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għandha d-dritt bil-liġi li ttemm l- apprendistat ma' dak l-isponsor u ssib ieħor li jista' joffri taħriġ aħjar lill-apprendist.

Flimkien mad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ torganizza wkoll kors ta' 'Training for Trainers' biex dawk responsabbli minn dawn l-apprendisti jew trainees oħra jirċievu dan it- taħriġ bażiku u t-tħejjija meħtieġa relatata ma' dan l-impjieg.

Skop ieħor ta' dan il-kors huwa li jtejjeb il-livelli tat-taħriġ u fl-istess ħin jgħin fl-iżvilupp tat-'trainer' innifsu, tat-'trainee' jew ta' l-apprendist.

DINGLI - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'talbiet saru mill- Kunsill Lokali ta' Ħad Dingli biex jiżdied is-servizz tad-dawl pubbliku fir- raħal?

Kemm intlaqgħu minn dawn it-talbiet?

Meta se jintlaqgħu it-talbiet l-aktar prijoritarji?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Kunsill Lokali ta Ħad-Dingli għamel dawn it-talbiet għal dawl fit-toroq:

Triq William Reid (2 luminaires) 2.

Triq Għar Mirdum (1 luminaire) 3.

Triq ix-Xefaq (1 luminaire) 4.

Triq Ġdida fi Triq il-Buskett (2 luminaires) 5.

Triq il-Merill (2 luminaires) 6.

Triq San Pawl tal-Pitkali (1 luminaire) 7.

Triq Inguanez (1 luminaire) 8.

Triq Għar Bettija (2 luminaires) 9.

Triq il-Kbira Sqaq Nru. 3 (1 luminaire) 10.

Triq ir-Rabat (2 luminaires) 11.

Sqaq il-MUSEUM (1 luminaire) 12.

Triq it-Turetta (1 luminaire) 13.

Triq San Pawl (1 luminaire) 14.

Triq Claudette Agius 15.

Triq Ġuże' Ebejer 16.

Triq Francesco Zammit 17.

Triq Karm Frendo Dingli

Minn dawn sa issa intlaqgħu dawk ta' Triq William Reid, u ta' Triq Francesco Zammit.

It-talbiet l-oħra għadhom qed jiġu kunsidrata flimkien mat-talbiet kollha li jkollha l-Korporazzjoni Enemalta.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jispjegali x'inhi l-proċedura meta ssir it-talba għal bozoz ġodda, kemm mill-kunsilli u kemm minn membri parlamentari - il-kostitwenti jkunu talbuhom, jaraw li għandhom raġun u allura jagħmlu t-talba - kif u meta jkunu jistgħu jiġu aċċettati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett il-proċedura tinkwadra ruħha f'vot speċifiku għal estensjoni tas-servizz tad-dawl, li hemm fl-estimi tal- Korporazzjoni Enemalta.

Kull meta ssir talba bħal din, il-Korporazzjoni wara li tikkonsidra li jista' jkun hemm każ għal dik it-talba, tqabbad l- inġiniera biex jagħmlu studju dwar x'se tinvolvi bħala xogħol u spejjeż.

Meta dan ikun lest jgħaddi lill-Korporazzjoni Enemalta, li tikkonsulta fuq dan is-suġġett partikolari mas-Segretarju Parlamentari Ninu Zammit.

Naturalment imbagħad wieħed irid jinkwadra t-talbiet kollha li jkunu daħlu, biex kemm jista' jkun wieħed jara liema minnhom huma ġustifikati u liema le.

Kif ġieli spjegajt, għalxejn ikollok talbiet jekk triq diġa jkollha' dawl suffiċjenti u xi ħadd ikun irid iżid sempliċiment b'mod li m'huwiex organiżżat.

Issemma l-każ ta' min jinsisti li jrid lampa ħdejn id-dar tiegħu għax qed jara li l-post tiegħu huwa mudlam, imbagħad tiskopri li ta' ħdejh qed jinsisti bil-maqlub minħabba li din iġġib in-nemus u għaliex jidħollu d-dawl fil-kamra tas-sodda.

Allura jrid ikollok kriterji oġġettivi ta' x'distanza għandu jkun hemm bejn dawn il-bozoz.

Naturalment għandek tagħti priorita' lil areas ġodda bħalma huma l-housing estates, imbagħad il-konsiderazzjonijiet ta' fejn hu ġustifikat, ta' kriterji tekniċi u ta' studju anke mil-lat finanzjarju.

Naturalment meta jkollna dawn it-talbiet numerużi u konsiderevoli anke mal-kunsilli lokali, wieħed jara fid-dawl tal-budget x'tista' tilqa' u x'ma tistax.

Jien iddiskutejt ma' Enemalta u donnu hemm skop li wieħed jista' jżid xi ftit dan il-vot partikolari s-sena d-dieħla u fis-snin ta' wara.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-Ministru qed jgħidli li nbidlet is-sistema minn kif kien qal li se jsir il-Ministru Falzon?

Hu kien qal li fil-każ ta' bini ġdid u toroq ġodda, se jkun hemm min jieħu ħsieb jara x'bozoz hemm bżonn u allura m'hemmx għalfejn isiru talbiet għaliex ikunu diġa' ħaduhom in consideration meta jkunu saru dawn it-toroq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jiena kont għidtlu li f'areas ġodda bħal housing estates u areas oħra li ġew żviluppati riċentement, il-Korporazzjoni Enemalta tagħmel skema għal dik l-area kollha u m'hux twaħħal bozoz skond it-talbiet li jkun hemm għaliex inkella ssir konfużjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'hemm l-ebda kontradizzjoni bejn dik it- tweġiba u dak li għidtlek issa.

Fil-mistoqsija li għamel issa l-Onor.

Mizzi staqsieni x'inhi l-proċedura meta jsiru t-talbiet mill-kunsilli lokali, minn Membri Parlamentari u oħrajn u jien għidtlu x'inhi l-proċedura bit-dettalji kollha kif xtaq ikun jaf.

Dan ma jfissirx li f'areas ġodda l- Korporazzjoni - minn jeddha jew anke b'konsultazzjoni mad-dipartimenti li jkunu għamlu xi xogħol f'dawk l-inħawi - ma tagħmilx programmi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Innotajt li fl-Universita' saru bozoz li jieħdu l- enerġija tagħhom mill-enerġija solari.

Nixtieq inkun naf jekk hemmx pjanijiet biex dan l-esperiment li qed isir minn korporazzjoni pubblika partikolari jiġi estiż f'partijiet oħra ta' Malta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Irrid ngħid li fil-fatt hemm koperazzjoni speċifika fuq l-aspett li wieħed jagħmel ftit esperimenti dwar l-użu ta' enerġija solari bejn il-Korporazzjoni Enemalta u l-Universita'.

L-idea hija li wara li nagħmlu proġetti f'environment kemm jista' jkun ikkontrollat, l-idea hi li toħloq ambjent ta' laboratorju fis-sens wiesgħa tal-kelma, skond ir-riżultati mbagħad wieħed jipprova jestendi dik l-iskema anke f'postijiet oħra.

Anke l-proġett li qed jirreferi għalih il-ħabib tiegħi qed isir ukoll b'koperazzjoni bejn il-Korporazzjoni Enemalta u l- Universita' u hemm Istitut bejn dawn it-tnejn flimkien li fil-fatt se jieħu iktar inizjattivi għar-rigward ta' proġetti ta' enerġija solari.

MR SPEAKER: Il-Ministru Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknoloġija): Ma' dak li qal l-Onor.

Francis Zammit Dimech nixtieq inżid li l-Ministeru tat-Trasport ukoll qiegħed jara jekk dan l-esperiment li sar fl-Universita', li fih kien involut ukoll l-Istitut ta' l-Enerġija, jistax jintuża dan it-tip ta' dawl fejn intużat is-sistema ta' enerġija solari, għat-traffic signs il-kbar ħalli fl-Universita' jkollna din is-sistema u ma jkunx hemm għalfejn isir xogħol żejjed biex jitwassal id-dawl.

DINGLI - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem L-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet li l-karozza fuq ir-rotta Valletta - Dingli telqet tard ħafna għall-ħabta tal-5.00 p.m. nhar il-Ħadd, 13 ta' Novembru, 1994?

L-Awtorita' tat-Trasport Pubbliku meta beħsieba tilqa' t-talbiet tal- Kunsill Lokali ta' Ħad Dingli biex jiżdiedu r-rotot lejn u minn Ħad Dingli mill-karozzi tal-linja?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-karrozza li kellha titlaq mill-Belt lejn Ħad-Dingli fil-5.00 p.m. nhar il-Ħadd, 13 ta' Novembru 1994, ittardjat bi kwarta peress li fi triqtha minn Ħad-Dingli lejn il-Belt inqabdet fit-traffiku u fil-Venda tar-Rabat/Dingli fil-Belt ma kienx hemm karrozza oħra biex tagħmel il-vjaġġ minn flokha.

Dakinhar kien hemm il- fiera fil-Baħrija u karrozzi mir-rotta tar-Rabat kellhom ukoll jagħmlu servizz dirett lejn il-Baħrija u lura.

Bħalissa mal-Kunsill Lokali ta' Ħad-Dingli qed tkun diskussa talba dwar il-possibilita' li r-rotta eżistenti tkun estiża sa ħdejn il-Qasam tad- Djar.

Din il-materja kienet diskussa wkoll mal-Public Transport Association li ftit inqas minn sena ilu kienet aċċettat li tintroduċi din l- estensjoni bil-kondizzjoni li l-parti l-ġdida tkun koperta b'żieda fin- noll.

Din il-materja trid tifforma parti mill-ftehim globali li qed jiġi diskuss mal-Assoċjazzjoni tas-sidien tal-karozzi tal-linja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, meta qed nitkellmu fuq karozzi tal- linja, jista' l-Ministru jgħidilna x'miżuri qed ikomplu jittieħdu biex jinqata' darba għal dejjem - naħseb li m'hu se jinqata' qatt - l-exhaust esaġerat u bla kontroll li jitfgħu dawn il-karozzi.

Kemm fil-fatt qed jgħafsu fuqhom biex dan jitwaqqaf?

Jien naħseb li fejn konna bqajna!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, din il-problema ilha magħna għal ħafna snin.

L-Awtorita' tat-Trasport għamlet testijiet matul din is-sena dwar x'inhu l-istat tal-buses peress li kien hemm diversi rapporti bħal dawn.

Fil-fatt waħda mill-affarijiet li qed niddiskutu u nikkonsidraw hija x'tip ta' fuel jista' jintuża, anke meta jiġu l-buses il-ġodda.

Hemm diversi pajjiżi li minflok jużaw fuel bħal petrol jew diesel jużaw fuels oħrajn.

Il-gas huwa wieħed mill-fuels li jista' jiġi konsidrat.

SKEJJEL - FELLENBERG

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda jkollhom għalliema fil-Qasam tal-Mikro-elettronika fl-Istitut Fellenberg?

Kemm għandhom għalliema nieqsa u f'liema suġġetti, l-istudenti ta' l- Istitut Fellenberg?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li n-nuqqas ta' lezzjonijiet li kien hemm fil-Fellenberg Training Centre issa ġew riżolti kollha.

SPTAR SAN RAFFAELE - DOTT.

VINCENZO MARISCOTTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwn Grech) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gvern hux se jieħu passi biex ineħħi lil Dott. Vincenzo Mariscotti milli jkompli jservi bħala Membru tal-Bord li qed jevalwa l-offerti li ntefgħu għall-bini ta' l-Isptar San Raffaele?

Dan l-aħħar Vincenzo Mariscotti ġie arrestat u qed jiġi nvestigat mill- Awtoritajiet Taljani minħabba Tanġenti.

ONOR.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il-Ministru għall-Intern u Żvilupp Soċjali): Peress li l-istess mistoqsija saret mill-Onor.

Membru lill-Prim Ministru bħala mistoqsija parlamentari numru 22994 nirreferih għal dik it-tweġiba.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, pero' l-Ministru jammetti li dawn it- tnejn minn nies imsemmijin ġew indicted fl-Italja fuq korruzzjoni, għaliex kollega tiegħu waqt dibattitu fuq it-television qal li m'hux veru.

Jammetti li veru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Mr Speaker, jien ma nafx jekk l-Onor.

Membru qarax id-domanda, pero' hawnhekk żgur li m'hawnx żewġ ismijiet.

Issa jekk l-Isptar San Raffaele huwa isem ta' persuna ħaġa oħra imma hawnhekk isem wieħed biss hawn Dott. Vincenzo Mariscotti.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Hemm isem wieħed biss b'kumbinazzjoni għax f'affarijiet bħal dawn lussu għandna, tnejn hemm minn dawn in-nies magħżulin biex ikunu fuq il-bord tas-San Raffaele.

GĦall-Grazzja t'Alla m'hux wieħed għandna imma tnejn!

Pero' jien qed nistaqsik jekk għallinqas taqbilx li dawn huma veru taħt investigazzjoni għaliex sieħbek qal li m'hux veru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Mr Speaker, l-ewwelnett meta jien kont l- Universita' kont nitgħallem li kulħadd huwa innoċenti sakemm jiġi pprovat ħati.

(Interruzzjonijiet) Int diġa' qed tagħmilhom ħatjin, dawn għadhom qed jiġu nvestigati.

MR SPEAKER: L-Onor.George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-mistoqsija hija m'hux jekk dawn humiex ħatja imma jekk il-Ministru jaqbilx li hu veru li dawn huma taħt investigazzjoni għax il-Ministru sieħbek qal li mhux veru u l-gazzetti hekk qalu.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Ġew interrogati.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - ENVIRONMENTAL HEALTH BRANCH

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Skond Inter Office Memo li ħarġet mill-Environmental Health Branch fid-Dipartiment tas-Saħħa jidher li d-dipartiment qiegħed jikkonsidra jibgħat żewġ persuni minn fost il-Health Inspectors u Senior Health Inspectors biex jagħmlu kors ta' sena bħala Masters Degree in Environmental Health fl-Universita' ta' Edinburgh.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma ir-rekwiżiti biex studenti jkunu jirreġistraw għal kors bħal dan?

Kemm "O" Level u "A" level gradi subjects huma bżonn u f'liema suġġetti?

Hemm bżonn li studenti jkollhom bżonn ta' first degree qabel ikun aċċettati għal grad ta' Master?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Ninsab informat li l-'interoffice memo' li ħarġet mill-Fergħa ta' Saħħa Ambjentali fis-7 ta' Novembru 1994, kienet maħruġa sempliċiment biex tindaga jekk hemmx interess fost il-'Health Inspectors' tad- Dipartiment tas-Saħħa Pubblika li jkomplu javvanzaw fl-istudji tagħhom.

Allura wieħed m'għandux jinterpreta dan il-'memo' bħala sejħa uffiċjali għall-applikazzjonijet.

SPTAR MONTE CARMELI - INĊINERATUR ĠDID

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin Grech) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid li billi l-inċineratur ta' l-Isptar Monte Carmeli huwa antik ħafna, hemm il- ħsieb li jiġi nstallat wieħed ġdid?

Waqt li saru arranġament ma' l- Amministrazzjoni ta' l-Isptar San Luqa biex dan jieħu x-xogħol ta' inċinerazzjoni li suppost issir fl-Isptar Monte Carmeli, dan żgur se jkun ta' inkonvenjenza kemm f'dak li hu trasport u xogħol extra, jibqa' l-fatt li sptar ta' daqs ta' Monte Karmeli jkollu inċineratur għalih?

ONOR.

GEORGE BONNELO DU PUIS (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Il-materja qed tiġi rikonsidrata bil-ħsieb li tintgħażel soluzzjoni li hi 'cost-effective'.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk hemmx il-ħsieb li fl-Isptar ta' San Raffaele jkun hemm inċineratur għalih jew jekk il- materjal li jiġi maqtugħ, użat jew dispost minn San Raffaele huwiex se jiġi maħruq fl-Isptar St Luke's?

ONOR.

GEORGE BONNELO DU PUIS: L-Onor.

Membru japprezza li ma nistax' nirrispondi għaliex m'iniex informat.

Peress li San Raffaele se jkun żgur state of the art, allura għandi nifhem li se jkollu inċineratur.

SPTAR SAN RAFFAELE - DOTT.

VINCENZO MARISCOTTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin Grech) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk il-Gvern hux se jieħu passi biex ineħħi lill-Dott.

Vincenzo Mariscotti milli jkompli jservi bħala Membru tal-Bord li qed jevalwa l-offerti li ntefgħu għall-bini ta' l-Isptar San Raffaele?

Dan l-aħħar Vincenzo Mariscotti ġie arrestati u qed jiġi nvestigat mill- Awtoritajiet Taljani minħabba Tanġenti.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab infurmat li Dott Vincenzo Mariscotti m'huwiex qed jieħu parti fil-Bord imsemmi fuq talba tiegħu stess.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Allura issa qed nifhmu li Dott. Vincenzo Mariscotti m'għadux fil-Bord u ma ġiex mitlub mill-Gvern Malti biex jirtira.

Jiġifieri dan irtira waħdu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien m'għidtx li Dott Vincenzo Mariscotti m'għadux fil-Bord imma għidt li fuq talba tiegħu stess m'huwiex qed jipparteċipa fil-laqgħat tal-Bord.

Il-Gvern Malti ma talbux sabiex jirtira.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Gvern Malti ma ħa l-ebda passi u ma kien hemm l- ebda talba ...

Jiġifieri l-Gvern Malti ħalla kollox kif kien?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Gvern Malti ma talbux biex jirtira, pero' r- risposta hija li Dott. Vincenzo Mariscotti hu stess talab li ma jipparteċipax fil-Bord.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiġifieri l-Gvern Malti ma talbu xejn u hu kellu d- diċenza li jgħid li m'huwiex se jkompli?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Iva.

Hekk ikunu n-nies diċenti u ma għandhomx isiru akkużi kif għadhom kif saru mill-Onor.

Vella li ma jaqblux mal- verita'.

Jiġifieri m'hux veru li hemm akkużi kontra din il-persuna.

Pero' huwa veru li ġie interrogat.

Dan huwa bniedem liberu u jista' jiġi hawn meta jrid, pero' hu stess fiċ-ċirkostanzi informa lilna u lill-Bord li m'hux qed jipparteċipa għalissa.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien ma naċċettax li qed ngħid affarijiet m'hux eżatti.

Jien qed nikkwota xi jgħidu l-gazzetti Taljani li dawn it-tnejn kienu akkużati b'ċerti affarijiet.

M'iniex qed ngħid li huwa veru, pero' kienu qed jiġu investigati fuqhom.

Issa jien la jien imħallef u lanqas qiegħed hemm biex niddeċiedi.

Jien qed ngħid li dawn ġew akkużati b'ċerti affarijiet u qed jiġu investigati.

Jien nistaqsi lill-Prim Ministru x'raġuni ta s-Sur Marascotti biex ma jkomplix jaħdem fuq dan il-bord.

Ta xi raġuni jew le?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li fl-ittra li bagħat ir-raġuni li ta hija li għandu ħafna xogħol u minħabba ċirkostanzi oħra m'huwiex se jipparteċipa fil-bord.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiġifieri fl-ittra tiegħu ma semma xejn li għandu x'jaqsam ma' din l-investigazzjoni li qiegħda msemmija fil-gazzetti Taljani?

Sempliċement qal li għandu ħafna xogħol x'jagħmel?

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien għidt x'inhi s-sitwazzjoni u inutili jagħmilli domandi iktar għax il-fatti huma dawk li huma, jiġifieri li Dr Vincenzo Mariscotti informa liċ-Chairman tal-Bord li fiċ-ċirkostanzi m'hux se jipparteċipa fil-laqgħat tal-bord.

Semma li hu mħabbat b'ħafna affarijiet u ċirkostanzi oħra li jġegħluh jagħmel dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-Prim Ministru għandu xi indikazzjoni jekk 'il quddiem hux se jkun iktar ħafif mix-xogħol u jerġa' jkun fil-bord, jew inkella jekk huwiex se jibqa' barra għal dejjem?

ONOR.

EDWARD FENECH ADAMI: It-tama tiegħi hija li kemm jista' jkun malajr jipparteċipa fil-bord għax huwa persuna ta' validita', serjeta' u effiċjenza kbira u li għandu warajh track record eċċellenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Billi persuna oħra konnessa ma' l-isptar San Raffaele huwa Signor Cal li huwa wkoll is-Sindku ta' Malta f'Milan, inbidlet il- pożizzjoni tal-Gvern Malti li għalissa ma jagħmel xejn u jħalli lil Signor Cal bħala Konslu ta' Malta ġewwa Milan?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, jien ma niġbidx konklużjonijiet ta' ħtija qabel il-waqt.

Jekk nagħmlu hekk inkunu qed nagħmlu żball terribbli.

Jien ma nemminx f'din is-sistema.

Jien trabbejt f'sistema ta' dritt penali li n- nies ma jitħammġux qabel ma jkunu kundannati.

Meta jkun hemm ċerti dellijiet partikolarment koroh naturalment wieħed għandu jiġbed ċerti konklużjonijiet, il-bqija jien naħseb li nkunu qed nagħmlu żball.

Dawn il- konċetti huma bażilari għal-liberta' u d-dinjita' ta' kull wieħed minna.

Dwar dan noqgħod attent ħafna jien u qatt ma ħammiġt lil ħadd la Maltin u lanqas barranin.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - MATERNITY GRANT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin Grech) staqsa lill- Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammonta l- Maternity Grant li jieħdu n-nisa waqt it-tqala wara li jagħlqu 28 ġimgħa?

Għaliex dan il-grant dan l-aħħar qiegħed jitqassam f'żewġ pagamenti, meta qabel kien jitħallas f'somma waħda?

ONOR.

GEORGE HYZLER (Ministru għas-Sigurta' Soċjali): Il-Maternity Grant jew kif inhi maghrufa ahjar, Beneficcju ghal Maternita' tammonta ghal Lm94.90c.

Hemm zewg metodi ta' kif jista' jintalab dan il-Beneficcju.

a) Billi l-mara taghmel it-talba fuq il-formola preskritta meta hi tibda t-tmien xahar tat-tqala liema talba trid tkun certifikata mit-tabib taghha.

F'dan il-kaz, jsir pagament ta'tmien gimghat bis-Lm7.30c fil- gimgha, qabel it-twelid tat-tarbija.

Il-kumplament tal-beneficcju (hames gimghat bir-rata ta' Lm7.30c) jigi mhallas hekk kif id-Dipartiment jigi nfurmat bit-twelid tat-tarbija permezz tac-certifikat tat-twelid.

b) Billi l-mara taghmel it-talba fuq il-formola preskritta wara t- twelid tat-tarbija u tipprovdi lid-dipartiment b'kopja tac-certifikat tat- twelid ta' l-istess tarbija.

F'dan il-kaz isir pagament wiehed ta' tlettax il-gimgha bis-Lm7.30c fil-gimgha.

Din l-ghazla dwar meta tista' ssir it-talba tinsab fil-ligi stess; biss din trid dejjem tasal fid-Dipartiment tas-Sigurta' Socjali fi zmien sitt xhur mit-twelid tat-tarbija ghax inkella d-dritt ghal dan il-beneficcju jintilef.

SPTAR SAN LUQA - PPARKJAR TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin Grech) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jispjega għaliex l- ipparkjar fl-Isptar San Luqa, speċjalment fl-area quddiem l-isptar qed jitħalla jsir mingħajr superviżjoni ta' xejn?

Għaliex ma tara qatt l-ebda security officer meta suppost hemm numru kbir minn dawn l-impjegati?

Jeżisti pjan min-naħa tal-Gvern biex din il-problema kemm fil-grounds ta' l-isptar u kemm barra tiġi rimedjata?

ONOR.

GEORGE HYZLER (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Filwaqt li nirreferi għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 22597, inżid ngħid li l-problema tal-karozzi fil-grounds u madwar l- Isptar San Luqa tolqot pazjenti, qraba tal-pazjenti, viżitaturi, impjegati u nies li joqgħodu viċin l-Isptar San Luqa.

Is-security officers kellhom direttivi mingħand il-UĦM dwar assistenza fil-parking fl-areas ġewwa l- Isptar, minħabba kwestjoni li hemm mad-Diviżjoni tas-Saħħa fuq l-ikel għall- HSO's. Is-security officers ma għandhom l-ebda ġurisdizzjoni fuq karrozzi 'l barra mill-gates ta' l-Isptar San Luqa.

Is-soluzzjoni finali għall-problema tal-parking tkun meta nofs is- servizzi li joffri llum l-Isptar San Luqa jmorru fl-Isptar San Raffaele u magħhom jimxu pazjenti, viżitaturi u mpjegati.

Sadanittant ir-refurbishment ġewwa l-Isptar San Luqa, li għalkemm mhux mixtieq, neċessarjament qed joħloq problemi ta' aċċess għall-parking areas waqt li jkun qed isir ix-xogħol.

Nittama li f'qasir żmien ikun jista' jsir użu sħiħ mill-car park li hemm ħdejn l-Isptar.

Qed isir studju dwar sistema ta' trasport intern fil-grounds ta' l-Isptar li sservi għall- pazjenti, għall-viżitaturi u għall-impjegati.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1995 (IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN)

MR SPEAKER: Bis-saħħa tal-ftehim milħuq fis-seduta Nru. 345 tat-22 ta' Novembru, 1994, nistieden lill-istazzjonijiet tar-radju biex ixandru dirett id-diskors tal-Prim Ministru u lill-impjegati tal-PBS jidħlu fil-Kamra sabiex jittrasmettu dirett dan id-diskors fuq it-televiżjoni.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom.

Il-Kamra rriżumiet mit-30 ta' Novembru 1994 id-diskussjoni fuq il-Mozzjoni tal-Ministru tal-Finanzi biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 1994.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Is-seduta tal-lum hija mħollija kollha għall-Gvern.

Skond il- ftehim milħuq fis-Seduta Nru. 341 tat-18 ta' Novembru 1994, id-diskors kollu tal-Prim Minisru huwa eżenti mil-limitu ta' ħin għad-diskorsi (Ordni Permanenti Nru. 49) u l-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol għandu jkun fil- 11.30 a.m.

Il-Prim Ministru, jekk jogħġbu, jibda d-diskors tiegħu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, meta l-Ministru tal-Finanzi ppreżenta d-diskors tal-Budget għas-sena d-dieħla, huwa għalaq id-diskors tiegħu bi tliet kelmiet, li kienu u huma l-programm ta' dan il- Gvern.

Huwa kkonkluda billi qal:

"Bl-istess viżjoni, direzzjoni u ħidma se nibqgħu mexjin biex inseddqu dak li ksibna s'issa.".

Mr Speaker, dan huwa t-tmien Budget ta' dan il-Gvern u tajjeb li, mingħajr ma noqogħdu nħarsu wisq lura - kif qal tajjeb ukoll il-Kap ta' l- Opożizzjoni - niftakru minn fejn tlaqna.

Tmien snin ilu aħna writna pajjiż illi kien - nistgħu ngħidu - mimli taqtigħ ta' qalb.

Uritna pajjiż illi fih il-poplu tagħna kien jgħix minn ġurnata għal oħra, ma jafx x'se jiġri l- għada.

Uritna pajjiż fejn ta' kull sena konna nistennew illi jiġi l-budget biex il-poplu tagħna jara jmissux xi loqma ħalli forsi jgħix kemm kemm aħjar.

Konna nistennew il-Budget ħalli naraw il-Gvern, fil-bonta' tiegħu, x'kien se jqassam lill-poplu tagħna.

Konna poplu li konna nagħtu l- impressjoni - naħseb li kienet tikkorrispondi mar-realta' - li konna qed ngħixu, kważi, bil-ħniena.

Tmien snin ilu dan il-Gvern fehem li kien hemm bżonn li nagħtu sens ta' direzzjoni lil pajjjiżna.

Lil pajjiżna kellna ngħidulu li aħna pajjiż li nemmnu fina nfusna, ridna ngħidulu li dan il- pajjiż ma kellux għaliex jaqta' qalbu; lil pajjiż kellna ngħidulu li jekk jifhem x'inhi l-funzjoni tiegħu, jekk ikollu sens ta' direzzjoni tajba, jekk il-poplu jkun lest li jaħdem biex taħt dik id-direzzjoni jikseb il- viżjoni li konna qed nippreżentawlu, allura dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem.

Uritna pajjiż li la kellu viżjoni u lanqas sens ta' direzzjoni u għalhekk kien pajjjiż li staġna f'kull sens.

Kien staġna għax l-iżvilupp ekonomiku kien ġie fix-xejn, l-impiegi fil-pajjiż kienu ħolma, l-impiegi li wieħed seta' joħlom bihom kienu mpiegi li ma jirrendux fil-produttivita' u allura kien proprju pajjiż li kellu bżonn, l-ewwel u qabel kollox, li jerġa' jkollu sens ta' direzzjoni.

Mr Speaker, nhar l-Erbgħa jien ma kontx hawn; xtaqt li nkun hawn, pero' kelli impenn li kont ili li ħadtu, jiġifieri li mmur fuq żjara uffiċjali barra minn Malta.

L-Onor.

Lino Spiteri qed jgħidli li huwa tajjeb li mort għal żjara uffiċjali fi Vjenna.

Jien ngħidlu li għandu raġun, mhux sempliċement għax Vjenna hija belt mill-isbaħ, kif jaf kulħadd, imma għax huwa tajjeb ħafna għal dan il-pajjiż li għall-ewwel darba l-Prim Ministru tiegħu mar għal żjara uffiċjali hemmhekk.

Imma jien mhux se nitkellem fuq dan is-suġġett.

Kont qed ngħid li minkejja li ma kontx f'Malta, smajt id-diskors li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, u bil-faċilitajiet li hawn illum anke rajt video ta' dik ix-xandira.

Mr Speaker, meta smajt dan id-diskors, jiddispjaċini ngħid li wasalt għall-konklużjoni li l-Onor.

Alfred Sant mhux qiegħed jilħaq l-aspirazzjonijiet li poġġa għalih innifsu meta laħaq Kap tal-Partit tiegħu.

Dak inhar il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien qal li se jagħmel Oppożizzjoni - kif għandu d-dmir li jagħmel - kostruttiva li tgħin u tpoġġi l-interess nazzjonali fuq quddiem nett.

Jiddispjaċini ngħid ukoll li fid-diskors kollu ta' kritika għall-Budget li għamel il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, jien ma sibt kważi xejn li huwa kostruttiv.

GĦalkemm l-Onor.

Sant qal li ma jridx ipinġi kollox iswed jew kollox abjad, fil-fatt meta tara kif ifformola l-kritika tiegħu, tinduna li prattikament ma enfasizza xejn ħlief dak li hu iswed.

Ħafna drabi, hu pinġa iswed anke dak li l- fatti juru li l-viżjoni ta' l-istat ta' l-affarijiet m'hijiex sewda.

Hu mliena b'ċifri, waħda wara l-oħra, bin-numri għaddejjin għal sagħtejn sħaħ, li ħafna minnhom kienu żbaljati, jew kif fil-mod iċċitahom jew fl- interpretazzjoni li ried jagħtihom.

Mr Speaker, l-iktar ħaġa li tispikka hi li fejn il-Kap ta' l- Oppożizzjoni kien kritiku - forsi wieħed seta' jikkonċedi li dik il- kritika jista' jkun hemm postha - waqaf hemm u m'għaddiex għall-pass li hu mistenni minnu, li wara li jindividwa x'inhi l-problema u jagħmel il- kritika tiegħu dwarha, jgħid x'inhi s-soluzzjoni tiegħu.

Naturalment, fuq ħaġa waħda għamel hekk, fuq il-kwestjoni tal-VAT.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni intrabat li meta tasal l-elezzjoni li jmiss, fil-manifest elettorali tal-Partit Laburista se naraw żgur mitkub li gvern ġdid ineħħi l- VAT.

Naturalment irrid nitkellem iktar fuq il-VAT, imma din hija l-wegħda solenni u l-uniku pronouncement li stajt insib tad-definizzjoni tal- politika ta' l-Oppożizzjoni.

Mill-bqija, fil-kritika kollha li saret m'hemmx il-mediċina għall-marda li qal li sab il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Mr Speaker, x'inhi l-pożizzjoni tagħna?

Ma nistax ngħid - u żgur li ħadd m'hu se jgħid - li wettaqna xi miraklu, imma nistgħu ngħidu b'konvinzjoni qawwija li aħna sodisfatti - u sodisfatti ħafna - b'dan li ksibna f'dawn it- tmien snin u b'dawk li ksibna b'mod partikolari fis-sena li waslet biex tispiċċa.

Din is-sena, l-1994, għal darba oħra ma kenitx xi sena faċli fil-klima ekonomika internazzjonali fejn għad hemm diffikultajiet kbar.

Imma min iħares lejn pajjiżna, jinduna - u jien ngħid li bilfors għandu jaqbel - li f'din is-sena l-poplu tagħna u s-soċjeta' Maltija kompliet tistagħna.

U mhux biss is-soċjeta' Maltija kompliet tistagħna, imma taħt id-direzzjoni u bil-politika tal-Gvern żgurat ukoll li t-tqassim tal-ġid sar b'sens ta' solidarjeta'.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni okkupa l-ħin kollu tiegħu b'analiżi kritika taċ- ċifri li joħorġu mill-Economic Survey għal din is-sena.

Mr Speaker, huwa pprova jiġbed argumenti, kif diġa' għidt, pero' naħseb li jekk irridu nitkellmu fuq iċ-ċifri - nittama li jien ukoll ma noqgħodx nitkellem fuq ħafna ċifri - irridu nifhmu l-ewwelnett il-globalita' tas-sitwazzjoni ekonomika.

Irridu nifhmu kif is-sitwazzjoni ekonomika mil-lat macro tagħha, jiġifieri mil-lat wiesa' tagħha, imxiet din is-sena f'pajjiżna.

Allura biex jara kif imxiet l-ekonomija bilfors irid jieħu dawk li huma komunament aċċettati bħala l-indikaturi li wieħed jista' joqgħod fuqhom.

Naturalment l-ewwel fost dawn hemm il-prodott gross domestiku.

Hawnhekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni - jekk fhimt sewwa - ma jiddiskutix iċ- ċifra ta' żieda ta' 8.4% fl-ewwel disa' xhur tas-sena f'ċifri nominali, jiġifieri skond il-prezzijiet kurrenti.

Pero' mbagħad - kif ngħid iktar 'il quddiem - ma jaċċettax li din tfisser li ż-żieda f'termini reali kienet ta' 4.3%.

Hawnhekk dejjem qed nitkellmu fuq l-ewwel disa' xhur tas-sena.

Miċ-ċifri li hemm fl-Economic Survey jidher li f'termini reali, fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena, nonostante ċ-ċirkostanzi li għaddejja minnhom id-dinja, morna aħjar milli morna fl-1993.

Fil-fatt filwaqt li ż-żieda f'termini reali fl-ewwel disa' xhur din is-sena kienet ta' 4.3%, fl-istess perjodu tas-sena l-oħra ż-żieda kienet ta' 3.6%.

Meta nitkellmu fuq indikatur ekonomiku, rridu nifhmu għaliex huwa importanti li f'termini prattiċi ngħidu li din hija xi ħaġa li turi, jew suppost turi, b'mod reali jekk il-pajjiż hux sejjer 'il quddiem jew le.

Żewġ elementi li jidħlu fiċ- ċifri tal-prodott gross domestiku huma dak li jissejjaħ il-value added ta' dak li nipproduċu, u naturalment il-pagi tal-ħaddiema, jiġifieri kif marru l-ħaddiema fil-pajjiż.

Irrid nerġa' niġi għal dawn iż-żewġ punti u neżaminahom iktar fid-dettal.

Pero' issa ħalli niġi għall-kumment li għamilt qabel.

L-Onor.

Alfred Sant jgħid li ż-żieda msemmija ta' 8.3% u 4.3% f'termini reali fil-gross domestic product, hija tajba.

Dan ma jgħidux b'mod espliċitu kif qed ngħidu jien, imma jien naħseb li jgħid iktar minn hekk.

Jekk wieħed jaqra sew id-diskors tiegħu jsib li dan jgħid li hija ċifra tajba ħafna, "iżda jissuspetta li dan m'hux minnu", u qed nikkwotah.

Mela jekk iċ-ċifra taż-żieda hija tajba, l-Onor.

Sant qed jgħid li morna tajjeb.

Pero' bħal San Tumas, dan jissuspetta.

Imbagħad jibni l-argumenti tiegħu fuq "is-suspett" li ċ-ċifra m'hix tajba u qal:

"Imma biex jasal għal dawn il-figuri qed jiġri li l-Gvern qed juża miżuri tekniċi għal kull settur ta' l-ekonomija li jissejħu deflators li jnaqqsu dak li jkun qed jiġri f'dak is-settur b'mod illi jġibhom għall-valur reali.

U l-miżuri li qed juża l-Gvern biex inaqqas dawn l- affarijiet huma suspettużi għall-aħħar.".

Mr Speaker, ninsisti li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li jekk iż-żieda f'dak kollu li pproduċejna f'termini reali hija verament ta' 4.3%, allura morna tajjeb ħafna.

Imma hu għandu "suspett" illi l-Gvern qiegħed b'xi mod jimmakkina jew ibiddel iċ-ċifri u qed juża deflators li hu spjegalna x'inhuma, jiġifieri metodi kif tirriduċi l-valuri attwali f'termini reali biex tipparagunahom ma' żmien ieħor u allura tkun tista' tgħid kemm tabilħaqq żdied il-ġid fir-realta', minbarra l-inflazzjoni.

Imbagħad kompla jgħid hekk:

"Jekk, per eżempju, inħarsu lejn in-net investment income, l-income li ġej minn barra l-pajjiż, u nikkalkolawh bil-mod kif qed jgħid il- Gvern, insibu li hu suspettuż.".

Ma jgħidx li hu ħażin, jgħid li hu suspettuż.

Jien ma kellix ċans, għalkemm kelli aptit, ngħodd kemm-il darba fid-diskors tiegħu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni uża l-kliem "suspettuż" u "suspetti" f'diversi kontesti.

Dejjem jissuspetta, Mr Speaker!

Jien naħseb li it is about time li mhux jissuspetta, imma jirrinfaċċja r-realta' u jekk m'għandux provi, iwarrab is- suspetti.

(Onor. Membri: Hear, hear) Mela aħna lill- poplu Malti se noqogħdu ngħidulu: Morna tajjeb b'żieda ta' 8.3%, imma nissuspetta li meta din iċ-ċifra tirriduċiha għal termini reali, mhux veru li tirriduċi ruħha għal 8.3%"?!

Meta se jkollu ċ-ċans - u kellu ċ-ċans li jipprepara ruħu u jieħu l-pariri u jagħmel li jrid - u jgħidlna mhux li għandu "suspett", imma li fil-fatt hu "hekk" jew "mhux hekk"?

Mr Speaker, jien ngħidlu li evidentement is-suspetti tiegħu m'humiex fondati għax il-Gvern m'hu qed jagħmel xejn straordinarju; il-Gvern qiegħed japplika l-metodi li huma aċċettati internazzjonalment fil-mod kif jagħmel dawn il-kalkoli.

Hemm regoli, pjuttost fissi, li f'pajjiżna ilna naddottawhom; regoli li ġew addottati taħt kull gvern, għaliex ir-regoli ekonomiċi u ta' l-istatistika m'għandhomx jinbidlu minn gvern għall ieħor.

Allura jien jidhirli li m'hix serjeta' li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jibqa' jinsisti fuq is-suspetti, aktar u aktar meta l-mod kif ippreżenta ruħu, u kif fil-fatt hu, f'dan is-settur m'huwiex xi persuna analfabeta, li ma jifhimx, li ma jafx jaqra, li ma jafx jinterpreta jew li ma jafx kif jinħadmu ċ-ċifri.

GĦall-kuntrarju, hu jifhem kif isiru dawn l-affarijiet u jekk hemm xi ħaġa tajba fil- preżentazzjoni ta' dan il-Budget, hija eżattament li din id-darba fl- Economic Survey tajna ħafna iktar dettalji milli jkollna s-soltu.

Taħt id- direzzjoni ta' l-Onor.

Josef Bonnici rrid ngħid li d-Dipartiment ta' l- Istatistika qed ikun dejjem iktar effiċjenti, iktar professjonali u iktar tekniku.

Mr Speaker, l-akkuża li għamel l-Onor.

Sant hi li l-istatistika tal-Gvern hi mmexxija minn bniedem li, għandu kemm għandu kwalifiki professjonali, huwa bniedem politiku.

U jien ngħidlu: And so what?

GĦax inti politiku, lilek mhux ta' min jafdak?

GĦax int politiku, ma titkellimx bis-serjeta?

(Onor. Membri: Hear, hear) Jekk inti tkejjel lilek innifsek b'dan il- metodu, allura jiddispjaċini.

Imma aħna nħarsu lejn il-politiku bis- serjeta'.

U li tiġi tgħidli li l-Onor.

Bonnici, hu kemm hu tajjeb u għandu kemm għandu kwalifiki tajbin u professjonali, jibqa' l-fatt li huwa bniedem politiku ...

Nerġa' ngħidlu: Jekk inti ma toqgħodx fuq l-affarijiet professjonali li qiegħed jippreżenta hu għax huwa politiku, int x'ġudizzju għandek fuq il-bniedem politiku?

Inti, li int Kap ta' Partit politiku, hekk tħares lejn il-politiċi?

Mr Speaker, għalija l-politiċi għandhom ikunu - u ħafna minnhom huma hekk - nies onesti u onestament għandhom ikunu kapaċi jippreżentaw ir-realta' ta' l-affarijiet.

Naturalment lanqas hawnhekk ma għandna għalfejn nistagħġbu li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiġuh dawn id-dubji għax hu stess qalilna bil-miktub x'inhuma l-prinċipji tiegħu.

F'artiklu li kiteb fil-gazzetta "It-Torċa" tas-17 ta' Ġunju, 1990, bil-firma tiegħu, l-Onor.

Alfred Sant kien qal li:

"Jien l-ewwel wieħed ...".

Din m'għidthiex is-sena l-oħra għax dak iż-żmien ma kontx naf biha.

Fil- fatt sirt naf b'dan l-artiklu meta riċentement il-Kap ta' l-Oppożizzjoni deher fi programm fuq it-television u kien hemm minn fakkru f'din is-silta.

L-Onor.

Sant ma ġabarx lura dak li qal, anzi kkonfermah.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni kiteb dan l-artiklu fl-1990, u kkonfermah ftit ġranet ilu fil- programm televiżiv "Bir-Rispett Kollu" meta ċempillu xi ħadd u qralu dak li kien kiteb erba' snin ilu.

Dak inhar kien kiteb hekk:

"Jien, l-ewwel wieħed, inkun lest naqbel ma' kwalunkwe proposta li ssir biex tgħinna nerġgħu nakkwistaw il-maġġoranza fil-voti fl- elezzjoni li jmiss għas-soċjaliżmu.

Naqbel magħha anke jekk tkun ġejja mix-xitan.

Bl-istess mod, jekk xi proposta oħra tista' tissarraf fit-telfa tal-maġġoranza fil-voti, mela jien l-ewwel wieħed li ma nkunx naqbel magħha, anke jekk iressquhielna l-anġli.".

Mr Speaker, verament huma sbieħ dawn il-prinċipji!

Jien ma nistagħġibx li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma għandux fiduċja fil-politiċi, għax ħadd ma jista' jkollu fiduċja f'min jirraġuna b'dan il-mod.

(Onor. Membri: Hear, hear) Taf x'jiġrilu l-Onor.

Sant meta jisma' mix-xitan?

Ix-xitan iżejjinlu l-affarijiet b'ħafna xenxilli u jpinġihomlu sbieħ, imbagħad wara jabbandunah.

U llum hekk ġralu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni!

Jekk wieħed jaqra d-dikjarazzjoni tal-GRTU isib li issa din aċċettat li f'pajjiżna tidħol il-VAT, mentri l-Kap ta' l-Oppożizzjoni li kellu dik il-proposta mill-GRTU - jien mhux qed ngħid li l-GRTU hija xitan, għax żgur li m'hijiex hekk - qabad magħha, imma issa sab ruħu waħdu kontra l-Gvern rigward il- VAT.

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦalhekk huma importanti l-prinċipji.

Huwa ħażin li l-Onor.

Sant għadu ma ndunax li dawn il-prinċipji li qed juża huma ħżiena.

Meta tkellem fi programm televiżiv, l-Onor.

Sant qal li hu lest jagħmel alleanzi ġodda fuq issues skond iċ-ċirkostanzi.

Din m'hijiex il-politika li għandha sens ta' viżjoni, sens ta' direzzjoni li dan il- Gvern jiftaħar li ta lill-pajjiżna.

U iktar ma l-Onor.

Alfred Sant jgħidilna li hu lest li jagħmel l-alleanzi b'mod prammatiku - l-ewwel kelma li qal bħala Kap tal-Parti - kif jaqbillu skond iċ-ċirkostanzi, il-poplu tagħna jifhem iktar kif l-Opożizzjoni ma tistax takkwista l-fiduċja tal- poplu tagħna.

Mr Speaker, qed ngħid dan kollu fil-kontest tal-Budget.

Għax irridu nifhmu - u jien diġa' għidt u nkompli niżviluppa dan l-argument - li l- Onor. Sant jikkritika, u jikkritika bil-qawwa - jagħmel tajjeb imma mbagħad mhux jikkritika biss irid, irid jgħidilna wkoll x'soluzzjonijiet għandu għal dik il-kritika.

Dan - nerġa' ngħid - ma għamlux.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Vincent Moran qiegħed jgħidli: Warrab u ngħidu lill-poplu.

Jiena lest li nwarrab meta l-poplu jgħidli li jrid iwarrabni.

Ara intom, il- poplu warrabkom u bqajtu hemm!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma ma noqogħdux immorru lura.

Ħalli nkompli, għax veru li l-affarijiet jissorprenduk.

Meta l-Kap ta' l-Opożizzjoni tkellem fuq id-deflators, jiġifieri fuq kif tkkalkola f'termini reali ż-żidiet li kellna fl- ekonomija, u akkuża lill-Onor.

Josef Bonnici, żied jgħid kliem iebes u qal li l-Onor.

Bonniċi għandu "kontroll stalinista"!

Spiċċa l-istaliniżmu fid- dinja u għadu f'moħħ l-Onor.

Alfred Sant li qed jarah fis-Segretarju Parlamentari Josef Bonnici!.

Qed narah jpponta lejja b'subgħajh, u qed nifmhu li jrid jgħid li jara l-istaliniżmu fija wkoll.

Jekk il-poplu jaħseb li jiena stalinista ....

Jiena naħseb li dawn il-kummenti ta' l- Onor. Sant tista' teħodhom b'ċajta, bid-daħka u bit-tbissima, imma żgur li ma tistax teħodhom bis-serjeta'.

Jiena niftaħar b'dak li għamilt għax kienet il-ħolma tiegħi li niġu f'dan il-Parlament, nippreżentaw il-Budget u la jkun hawn stennija minn qabel u lanqas strascichio wara.

U din is-sena wasalna għall-milja ta' din il-ħolma.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ġejna biex ħabbarna l-Budget u qisu m'hu qed jiġri xejn għax il-pajjiż baqa' miexi bl-iktar mod normali.

Ħabbarna l-Budget, qed niddiskutuh, isiru programmi ta' sigħat fuq ir-radjijiet u kulħadd jgħid tiegħu, imma m'hawn l- ebda strascichio fuq il-Budget, ħlief affarijiet pożittivi, bħall-aħbar tal- bieraħ li l-GRTU waslet, jew waslet biex jaslu - ħalli nkun iktar preċiż - għal ftehim mal-Gvern fuq il-kwestjoni, li saret spinosa, ta' l- introduzzjoni tal-VAT.

Mr Speaker, kont qed ngħid li mhux talli l-Economic Survey jagħti dettalji, talli din id-darba hemm informazzjoni ġdida li hija verament interessanti.

Per eżempju, f'paragrafu 2 ta' paġna 5 ta' l-Economic Survey li jkopri l-perjodu minn Jannar sa Settembru ta' din is-sena, insibu miktub hekk:

"... this year's Survey includes a number of new features.

These are: part-time employment identifiying primary from secondary jobs; an expanded analysis of sectoral wage rates drawing a comparison between direct production and market services; the estimation by econometric techniques of aggregate value added data to cover the period 1993 and 1994; an index of manufacturing productivity of average value added per employee in real terms; a brief global review of the tourism industry together with a comparison ...".

Dan ifisser li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kellu f'idejh għodda aħjar, iktar preċiża u iktar dettaljata biex jagħmel il-kritika tiegħu, tant li fil-fatt uża partijiet minnha, pero' kif ngħid iktar tard, fil-fehma tiegħi, użaha u interpretaha b'mod żbaljat.

Mr Speaker, semmejt li meta aħna nitkellmu fuq il-prodott gross nazzjonali - kliem tekniku li ħafna nies ma nafx x'jinterpretaw li jfisser - mhux qed nitkellmu fuq il-fantasija, imma qed nitkellmu fuq ir-realta' tal-ħajja li ngħixu f'pajjiżna, il-ħajja ekonomika f'pajjiżna.

F'paġna 117 ta' l-Economic Survey insibu ċifri li juru kif morna fl-impiegi, x'sar f'dawn is-snin u x'ġara s-sena li għaddiet.

Jekk wieħed jara x'inhi l- qagħda fl-impiegi llum u x'kienet fl-1986, isib differenzi kbar għar- rigward tal-qliegħ tal-ħaddiem.

Diġa' għidt li l-iktar ħaġa importanti hija l-added value, iż-żieda fil-valur li aħna noħolqu bl-attivita' ekonomika tagħna.

Fil-paġna li rreferejt għaliha aktar qabel u li fiha jissemmew dettalji ġodda, hemm miktub li the average value added per employee at current prices fl-1986 kien ta' inqas minn Lm5,000 waqt li fl- 1994 laħaq iċ-ċifra ta' kważi Lm8,000.

Dan juri kif tul dawn is-seba' snin kien hemm żieda sostanzjali f'dak li qed jirnexxilhom jipproduċu l-ħaddiema kollha tagħna, jiġifieri kien hemm żieda fil-produttivita'.

Din hija l- iktar ħaġa importanti, Mr Speaker, u għalhekk din hija ċifra importanti bħala indikatur ta' l-attivita' ekonomika tal-pajjiż.

Din hija ċifra li għandna nkunu sodisfatti biha, ċifra li tfisser qabża sostanzjali fuq dak li kellna qabel.

Jekk dan tirriduċih, bil-famużi deflators, skond il- prezzijiet li kien hemm fl-1973, issib li minn Lm2,800 kull ras il-value added tela' għal Lm3,600.

Mr Speaker, għalhekk għandna raġun ngħidu li l- gross domestic product li għandna għal din is-sena huwa sodisfaċenti, għax dan juri li l-produttivita', il-value added f'pajjiżna qiegħed dejjem jogħla.

Naturalment jekk l-affarijiet jaħdmu tajjeb, dan iġib il- konsegwenza loġika.

Jekk il-ġid li jipproduċi l-pajjiż jitqassam b'sens ta' solidarjeta' u b'tali mod li kulħadd imissu biċċa mill-ġid li jitkattar, dan ifisser li l-ħaddiema jkollhom pagi aħjar.

Fil-fatt hekk ġara, għax jekk nipparagunaw l-1993 ma' l-1994, insibu li fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena l-paga medja telgħet għal kważi Lm68, kważi Lm5 iktar minn dik li kienet is-sena l-oħra.

Jekk nagħmlu paragun bejn il-paga medja ta' din is-sena u dik ta' l-1986, insibu li minn Lm41.50 din żdiedet għal Lm68 fil-ġimgħa, żieda ta' iktar minn Lm26.

Jien qed insemmi dawn il- figuri għax irridu nkunu serji.

Bħalma diġa' għidt, il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, li għandu l-background neċessarju biex jifhem iċ-ċifri u jinterpretahom tajjeb, ma għandux jipprova jaqta' qalb il-poplu tagħna, imma minflok għandu jipprova jgħid lill-poplu li bħalissa sejrin tajjeb, imma bil-politika tiegħu - fuq kollox ma qalilniex x'inhi l-politika tiegħu - kapaċi jmexxi lil pajjiżna aħjar.

Imma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma għandux jinnega l-fatti li jidhru b'mod ċar.

Mr Speaker, daqskemm hu importanti l-qliegħ tal-ħaddiem daqshekk ieħor hu importanti x-xogħol f'pajjiżna.

M'hemmx għalfejn noqgħod infakkar f'liema qagħda kien dan is-settur qabel.

Biżżejjed insemmi li fid-disa' xhur ta' qabel l-1987, daħlu kważi 9,000 impjegat fis-settur pubbliku u, minn fuq, illum qed jgħajruna li dan is-settur għad għandu ħafna impjegati.

Kieku wieħed kellu jikkalkola l-paga ta' 9,000 ruħ bi Lm3,000 fis-sena, isib li din biss tammonta għal Lm27 miljun biss.

Issa x'qalilna l-Kap ta' l- Oppożizzjoni?

Qalilna li din is-sena ma morniex tajjeb fiż-żieda fl- impjiegi, għax kellna biss żieda netta ta' 1,513 meta kien hemm snin fejn kellna żieda ta' 2,000 impieg.

Jien nixtieq ngħid lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni li kien hemm snin fejn 2,000 impieg - ġieli anke 3,000 - tlifniehom!

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma issa m'huwiex kuntent li kellna żieda ta' 1,513 impieg f'sena!

Kienet tkun kritika tajba li kieku l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li kapaċi jżid din il-figura għal 2,000, imma mhux jiġi jgħid lill-poplu tagħna li din is-sena ma morniex tajjeb!

U żgur li morna tajjeb!

Din is-sena kellna net increase ta' 1,513 fin-numru ta' nies jaħdmu.

Dan ifisser li mhux biss issodisfajna ż-żieda fil-labour supply, jiġifieri lin-numru ta' nies li ħarġu jfittxu x-xogħol għall-ewwel darba, billi sibna l-jobs għalihom, imma naqqasna wkoll min-numru ta' dawk li kienu qed jirreġistraw, Mr Speaker.

(Onor. Membri: Hear, hear) Nerġa' nfakkar li dan sar f'ċirkostanzi fejn id-dinja ekonomika għadha mħawda, fejn iż-żieda fil-gross domestic product ta' pajjiżi oħra hija ta' 1% jew 2% u għadhom jitqanżħu biex jagħmlu passi 'l quddiem.

Jekk nieħdu l-Unjoni Ewropea, naraw li hemmhekk il-qgħad għadu f'average ta' 12% bejn il-pajjiżi kollha.

Jekk tieħu pajjiż pajjiż, tara li, per eżempju, Spanja għad għandha qgħad ta' 22%.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Lino Spiteri qed jgħid li aħna rridu nidħlu magħhom.

'Il quddiem ngħid għaliex irridu nidħlu magħhom.

Mr Speaker, x'inhi l-verita'?

Il-verita' hija waħda li ħadd ma jista' jmeriha; il-verita' hija li l-ekonomija Maltija baqgħet tiġġenera impiegi ġodda.

Illum għandna l-ogħla numru ta' nies jaħdmu, 135,600 ruħ u mexjin lejn livelli ta' pajjiżi żviluppati.

Illum għandna 57.6% tan-nies fl- eta' li jistgħu jaħdmu li effettivament qed jaħdmu.

Din qed tipparaguna, kif diġa' għidt, mar-rata ta' pajjiżi oħra żviluppati.

Per eżempju, ir- ratio tan-nies jaħdmu fl-Italja huwa ta' 57.7% waqt li dan ir-ration f'pajjiżna, kif għidt, huwa ta' 57.4%.

Veru li hemm pajjiżi li għandhom rata sostanzjalment ogħla minn tagħna, pero' dawn huma pajjiżi b'kultura u milieu soċjali differenti minn tagħna.

Jidher li l-labour supply sejjer ikompli jikber u żgur li huwa ta' sodisfazjzon kbir għall-poplu tagħna li, minkejja l-labour supply kompla u se jkompli jikber, qegħdin inkunu kapaċi nsibu l-postijiet tax-xogħol meħtieġa.

Mr Speaker, x'kienet il-kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Hawn irrid insemmi l-punt l-ieħor, għaliex huwa importanti wkoll.

Diġa' semmejt l- ammont ta' impiegi ġodda, li huwa l-ammont nett, għaliex l-ammont totali ta' mpiegi ġodda li nħolqu huma iktar minn hekk peress li naturalment anke matul din is-sena kien hemm numru ta' jobs li ntilfu, minbarra l-wastages li kien hemm.

Il-punt l-ieħor li rrid insemmi huwa d-differenza bejn is- settur pubbliku u s-settur privat.

Effettivament illum 57.6% tan-nies li jaħdmu huma fis-settur privat u 42.4% fis-settur pubbliku.

Jiġifieri l- proporzjon tas-settur pubbliku, li huwa wiesa' għal ħafna raġunijiet - hawn irrid infakkar lil kull min qed jisma' li meta nsemmu s-settur pubbliku, ma nkunux qed nirreferu biss għall-impjegati tal-Gvern, għax dawn huma ħafna inqas, imma nkunu qed ninkludu l-impjegati tal-Gvern flimkien ma' l-azjendi u l-korporazzjonijiet fejn il-Gvern għandu jew kontroll totali jew inkella sehem maġġoritarju fihom - ...

Mr Speaker, l-Onor.

Sant ikkummenta wkoll fuq iż-żieda netta ta' 1,513-il impieg fis-settur privat.

Dan qal li l-biċċa l-kbira ta' dawn l-impiegi huma relatati mat-turiżmu.

Fil-fatt qal hekk:

"Jgħid x'jgħid il-Gvern dawn iċ-ċifri juru li għandna problema.".

Mela l-fatt li nżidu ammont nett ta' 1,513-il impieg fis-settur privat - li skond l-Onor.

Sant huma fit-turiżmu - jurina li għandna problema!

Ħalli neżaminaw jekk dan għamilx statement korrett tal-fatti.

L-ewwelnett dawn l- impiegi veru li huma kollha fis-settur tat-turiżmu?

Jien ngħid li mhux veru.

Fil-fatt dawn iż-żidiet huma fil-lukandi - li fil-parti l-kbira huma marbutin mas-settur tat-turiżmu, għalkemm naħseb li jekk xi kultant il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jkollu okkażjoni, bħalma jkolli anke jien, li jmur Għawdex u jorqod f'lukanda, isibhom mimlijin bil-Maltin stess - ....

Jiġifieri lanqas nistgħu ngħidu li l-lukandi bilfors jidħlu għal kollox mas- settur turistiku, għax hawn ukoll it-turiżmu intern.

Naħseb li l-Ministru għal Għawdex jieħu pjaċir li jeżisti dan it-turiżmu intern għal Għawdex, li huwa fatt u mhux fantasija.

Pero', skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, il- lukandi, il-catering establishments u l-community and business services huma kollha marbutin mat-turiżmu.

Jien ngħid li veru li ħafna minnhom huma marbuta mat-turiżmu, imma għandna noqgħodu attenti, għax ħafna minn dan kollu huwa marbut ukoll mal-livell ta' għajxien aħjar tal-poplu tagħna.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni nistiednu jmur matul il-ġimgħa - mhux is-Sibt u l-Ħadd - fir-restaurants u jara lill- Maltin jieklu u jixorbu.

J'Alla l-ġid!

Imma tiġix tgħidli li ż-żieda f'dan is-settur hija dovuta biss għat-turiżmu.

Iż-żieda ġejja għax it- turiżmu żdied u għax f'pajjiżna għandna livell ta' għajxien li qatt ma kellna bħalu u li qiegħed jiżdied kuljum.

Il-Maltin qed jgħixu aħjar u għalhekk joħolqu iktar xogħol għal pajjiżna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, dan l-argument irridu nkomplu nanalizzawh.

La qed nitkellmu fuq it-turiżmu rrid ngħid li waqt li kont qed naqra l-Economic Survey laqtitni ċifra minnhom.

Ħafna drabi meta nitkellmu fuq turiżmu naħsbu fit- turisti li jiġu f'pajjiżna pero' jekk irridu naraw kemm għola l-livell ta' l-għajxien tal-Maltin, għandna naraw kemm Maltin qed isiru turisti huma wkoll u qed isiefru barra minn Malta.

Fl-Economic Survey insibu li n- numru ta' Maltin li siefru sa Settembru ta' din is-sena, fi vjaġġi nefqu Lm6.5 miljun iktar mill-ewwel disa' xhur tas-sena l-oħra.

Sa Ġunju ta' din is-sena, il-Maltin kienu nefqu barra minn Malta, jiġifieri waqt is-safar tagħhom, Lm62 miljun.

(Onor. Membri: Hear, hear) U kif qed jgħidu sħabi, dawn m'humiex imorru biex jixtru ċ-ċikkulata u biex jixtru minn Catania.

Din hi r-realta'.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Nicholl qed jgħid illi jaf li jmorru jixtru d-droga.

Jien m'għandix dubju li hawn min imur jixtri d- droga, għax waħda mill-pjagi ta' pajjiżna hija d-droga.

'Il quddiem nikkummenta għaliex id-droga sfortunatament għadha problema għal pajjiżna.

Lill-Onor.

Nicholl nissuġġerilu jibqa' kalm għaliex baqagħli xi ngħid.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Lino Spiteri jrid jiċċajta u qalli biex nistaqsi lill-Onor.

Guido De Marco kemm nefaq mit-Lm62 miljun.

Ma naħsibx li nefaq Lm62 miljun fil-vjaġġi uffiċjali.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli.

Ma ndaħħkux!

Fuq domanda minn Deputat ta' l-Oppożizzjoni jien poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra - kieku jġibuhieli naqraha - statistika ta' kemm sifirt jien kemm ili Prim Ministru.

Jien stess skantajt mhux b'kemm sifirt, imma meta rajt illi meta sifirt jien qgħadt biss lejl jew tnejn barra - kif għamilt il-bieraħ, imbagħad ġejt u qgħadt sas-l.00 a.m. nipprepara biex nitkellem dalgħodu ħalli għada nerġa' nsiefer u nerġa' niġi nhar it-Tlieta, biex nhar il-Ħamis nerġa' nsiefer - u domt iktar minn jumejn meta mort l-Amerika u meta mort il-laqgħa tal-Commonwealth Heads of Government għax il-konferenza ddum ġimgħa.

Imbagħad jgħajruna għaliex insiefru!

Jien niskanta kif raġel serju bħall-Onor.

Lino Spiteri jiġi jagħmel rimarka bħal din meta qed nitkellmu bis-serjeta'!

Dan x'għandu x'jaqsam!

Nassigurah li l-Gvern ma nefaqx Lm62 miljun fis-safar tal- Ministri.

Dawk il-flus li ntnefqu f'safar fl-ewwel sitt xhur ta' din is- sena nefquhom il-Maltin li siefru biex jiddevertu għax għandhom il-flus.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Ħalli nkompli fuq l-istess kumment tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Anke kieku ż-żieda fl-impiegi ġejja biss mit-turiżmu, jien ngħid: B'daqshekk x'fiha?

Anzi dan huwa tajjeb.

L-argument tiegħu hu li dan huwa ajruplan b'mutur wieħed.

Ajruplan li b'mutur wieħed jibqa' għaddej għandu jkun ajruplan tajjeb għax baqa' għaddej fit-tul ġmielu!

Imma dan huwa mutur li qed jaħdem.

Nerġa' ngħid, li m'hijiex kumbinazzjoni li t-turiżmu f'pajjiżna żdied.

Huwa ħażin jekk xi ħadd jaħseb li din hija kumbinazzjoni.

Dan huwa frott ta' politika serja.

Jien niftakar x'kien jiġri fi żmenijiet oħra.

Per eżempju, meta jien kont kontrullur tal- lukanda Excelsior, f'daqqa waħda l-Gvern, f'paniku kbir għax il-postijiet tax-xogħol kienu qed jonqsu, kien ħareġ digriet jew ordni li kull lukanda jrid ikollha daqstant ħaddiema.

Il-lukanda Excelsior, li dak iż-żmien kienet kważi falluta, ried bilfors ikollha tant impjegati għax kellha daqstant sodod.

Ma kienx jimportahom jekk tiflaħx għal dawk l-impiegi.

Is- sitwazzjoni tat-turiżmu f'pajjiżna hekk sibnieha tmien snin ilu.

Illum aħna lil-lukandi ma ngħidulhomx li jridu bilfors jimpjegaw tant nies fil- lukandi tagħhom; illum dawn ifittxu biex jimpjegaw lin-nies u ma jsibuhomx.

(Onor. Membri: Hear, hear) U dan ma ġarax b'kumbinazzjoni, dan huwa riżultat tal-viżjoni li kellna u tas-sens ta' direzzjoni u ħidma tagħna.

Kellna viżjoni fuq it-turiżmu.

Aħna għidna li jekk it-turiżmu jrid ikompli jissaħħaħ f'pajjiżna l-ewwel m'għandna bżonn huwa li jkollna dehra tajba ta' pajjiżna.

Irid ikollna l-image, is-serjeta' u l-affidabilita', u jrid ikollna wkoll pajjiż li jaħdem, pajjiż li jekk għandu bżonn l-enerġija, l- ilma, it-telekommunikazzjonijiet jew airport modern, dawn isibhom.

Dan kollu għamilnieh b'ħidma kbira mill-Gvern u mill-poplu tagħna.

Kellna ħidma kbira b'viżjoni u sens ta' direzzzjoni.

U llum għandna suċċess.

Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni staqsa jekk il-Gvern hux qed jaħdem biżżejjed biex it-turiżmu jkun mifrux matul is-sena kollha.

Dażgur li ħdimna.

Jien nerġa' nistieden lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex imur jara x'inhi l- occupancy rate fil-lukandi bħalissa, f'Diċembru, ħalli jara kif l-occupancy rate f'dawn iż-żmenijiet ukoll hija xi ħaġa fenomenali.

Dan minkejja l- kummenti kollha li kienu saru wara li daħħalna l-5% room tax u s-sena ta' qabel daħħalna 10% tal-levy fuq il-catering.

Dawn kienu qalulna li se jkun hawn diżastru għax il-caterers se jispiċċaw u min għandu r-restaurants se jkollu jagħlaq.

U niġi għal dan aktar 'il quddiem biex ngħid x'konna qed nifhmu meta għidna li l-VAT irridu indaħħluha bil-mod.

Fil-fatt daħħalnieha bil-mod u ttestjajna l-ilma qabel m'għamilna l-pass il-kbir.

Mr Speaker, imbagħad fil-kritika tiegħu dwar it-turiżmu u d-dħul li qed jirrendi lil pajjiżna, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li ma jemminx illi ċ- ċifra ta' żieda ta' 35% fid-dħul minn dan is-settur hija reali u - nikkwotah kelma b'kelma - qal li:

"L-indikazzjoni li għandi jiena hija li l-aktar li jista' jkun li qed jiżdied id-dħul mit-turiżmu għall-pajjiż huwa bejn 15% u 20%.".

Mr Speaker, ma stajtx nifhem eżattament għalxiex kien qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jien fittixt iċ-ċifri li ta l-Ministru fil-Budget kif ukoll iċ-ċifri li dehru fl-Economic Survey.

Safejn naf jien, imkien m'hemm li kien hemm żieda ta' 35% fid-dħul mit-turiżmu.

F'paġna 203 ta' l- Economic Survey insibu li kien hemm żieda ta' Lm33.8 miljun jew 19.5% f'dan id-dħul.

U hawnhekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni laqat il-figura preċiż għax qal li ż-żieda hija ta' bejn 15% u 20%.

Ħafna drabi s-suspetti li jkollu evidentement ma jkunux ibbażati, u naħseb li dan huwa każ lampanti fejn iċ- ċifra li hemm miktuba hija ċ-ċifra t-tajba.

Mr Speaker, l-Onor.

Sant qal li:

"L-industrija qed tgerger, u bir-raġun, li qed tintuża mill-Gvern bħala l-baqra li taħleb.".

U fakkarna fl-espressjoni, li baqgħet famuża, ta' "aħleb Ġuż".

Hawn hi l- filosofija tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Qal li "l-industrija qed tgerger, u bir-raġun" u jien ngħidlu li jekk l-industrija qed tgerger, m'hux bir- raġun.

Ir-risposta li jagħti l-Gvern lill-industrija hi li l-Gvern qiegħed jagħmel politika tajba għat-turiżmu, imma kulħadd għandu jagħmel il-ħila tiegħu.

Spiċċaw iż-żmenijiet fejn kulħadd kien jippretendi li jrid ikun il- Gvern li jagħmillu l-forċina.

Il-Gvern għandu viżjoni u sens ta' direzzjoni.

Imma għalfejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, għax sema' xi tgergir - hu jaf mingħand min semgħu - ġie hawn, sab niċċa fejn dan jista' jgħidu u qal li din l-industrija qed tgerger, u bir-raġun għax saret il-baqra ta' "aħleb Ġuż"?

Mr Speaker, din hija serjeta'?

Jien ma nafx x'kienet il- pożizzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni dak iż-żmien, imma l-espressjoni ta' "aħleb Ġuż" kienet tintuża meta suppost li konna naħilbu mill-Metal Fond - li hu wkoll semmieha u almenu ammetta li kienet fjask madornali - u kien żmien meta kien se jkollna l-fabbrika tar-rix, ta' l-elf, tas-siment, tal- kappar u tat-tapiti.

Dak kien iż-żmien ta' "aħleb Ġuż" u mhux jiġi jikkritika lill-Gvern u jgħid li issa hu ż-żmien ta' "aħleb Ġuż"!

Aħna lill-industrija tat-turiżmu rridu nkomplu nsaħħuha, irriduha taqla' aktar flus u rriduha tikkontribwixxi iktar għall-ekonomija tal-pajjiż, inkluż għall-finanzi tal-Gvern.

(Onor. Membri: Hear, hear)

L-Onor.

Sant kompla għamel l-akkuża:

"Dan huwa settur li mhux veru qed jiġi megħjun mill-Gvern, iżda minflok qed ikun magħfus mill-Gvern.".

Qed jgħid li s-settur tat-turiżmu qed jiġi magħfus mill-Gvern!

Mr Speaker, nirrepeti r-rimarka li għamilt.

Aħna xi tliet snin ilu introduċejna levy ta' 10% fuq il-catering establishments, u din ħadmet.

Naturalment kellna xi garr u fl-ewwel snin kien hemm ħafna li ma ħallsux, imbagħad bdejna nissikaw daqsxejn l-affarijiet biex iħallsu - u issa se nissikkaw kważi b'mod perfett - u l-10% qed jitħallsu.

L-istess ġara meta għamilna l-5% room tax.

Kienu qalulna li l-lukandi kollha se jfallu u jkollhom jagħlqu.

Mhux talli ma fallewx, talli m'hemmx dubju li n-numru ta' turisti, kif kulħadd jaf, din is-sena żdied b'mod fenomenali, se jkompli jiżdied u naħseb li sa l-aħħar tas-sena n-numru ta' turisti li jkunu żaru Malta jaqbeż 1.2 miljun turist; ma nafx kif qbiżna din iċ-ċifra, imma j'Alla l-ġid.

Imbagħad jgħidulna li l-Gvern qed jagħfas lill-industrija tat-turiżmu!

Mr Speaker, il-Gvern kif qed jgħin lit-turiżmu?

Il-Gvern għen lit- turiżmu billi ħoloq klima tajba, kif diġa' għidt, ħoloq isem tajjeb għall- pajjiż, investa bil-qawwi ħafna - veru li kellna nissellfu, pero' għamilna tajjeb - biex inqawwu l-infrastruttura tal-pajjiż u issa qed niġbru l-frott ta' dak l-investiment li għamilna.

Imbagħad, jekk hawn settur li ssemma b'ismu u hemm proposti preċiżi fuqu fil-Budget, dan huwa proprju s-settur tat-turiżmu.

Il-Ministru tal-Finanzi f'paġna 44 tal-Budget Speech għamel enfasi fuq dan is-settur u qal li:

"GĦalhekk se jittieħdu l-passi neċessarji biex jiġu megħjuna dawk is- sidien ta' lukandi li jkunu se jirrinovaw il-lukanda tagħhom fuq skala estensiva jew itejbu l-istandard tagħha.

L-ewwel inċentiv se jkun dak ta' soft loan fuq investiment li jsir bil-għan ta' konservazzjoni ta' l-ilma u l-enerġija.

It-tieni nċentiv hu dak ta' tnaqqis ta' taxxa fuq qliegħ li jiġi nvestit fl-azjenda.".

Mela l-Gvern mhux qed jagħfas lis-settur tat-turiżmu, anzi f'dan il- mument, fejn qed jgħid li hemm bżonn li nkomplu nagħmlu upgrading u nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta', qed ikompli jgħinu.

Fil-Budget hemm nefqa, jekk m'iniex sejjer żball, ta' Lm3.2 miljun għas-settur tat-turiżmu, fosthom biex insaħħu t-tagħlim.

GĦandna l-Institute for Tourism Studies li nafu li minnu qed joħorġu nies preparati u nafu wkoll li d-domanda għal dawk in-nies preparati qed tiżdied ta' kull jum - hekk irridu.

GĦalhekk ma nafx għaliex il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, għax ikun sema' xi tgergir mingħand xi ħadd , jiġi hawn u jakkuża lill-Gvern li qed jagħfas lil dan is- settur.

Dan hu ħażin ħafna u jien sinċerament ma nifhimx għaliex jingħad hekk, jekk mhux biss fil-kontest li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid jieħu l- pariri biex iżid il-voti anke jekk jagħtihomlu x-xitan.

Mr Speaker, jekk inkomplu neżaminaw ftit is-sitwazzjoni globali kif inhi fil-pajjiż u nsemmu, per eżempju, is-settur tal-manifattura, nistgħu ngħidu li l-Gvern anke hawn ta sens ta' direzzjoni.

Il-Gvern, sa mill- bidu nett qal x'irid minn dan is-settur.

Qal li jrid ikun settur importanti u li jibqa' pilastru ta' l-ekonomija Maltija.

Pero' mhux bil- mod kif sibnieh, mhux taparsi għandna settur tal-manifattura, ngħidu li xejn ma jista' jiġi mportat minn barra u ngħidu li qed nipproteġu lill- industrija lokali, anke jekk din ma tkunx kompettitiva u l-protezzjoni effettivament tkun ħela ta' flus.

Għidna li m'għandniex nibqgħu lil kull kumpannija li tkun se tfalli, u partikolarment lil dawk il-lame ducks tal- Gvern stess, bħall-Metal Fond u oħrajn, nippomjawlhom il-miljuni, għax nibqgħu ngħidu li dawn huma parti mis-settur tal-manifattura u allura rridu nibqgħu nsostnuhom.

Aħna mill-ewwel għidna li dik is-sistema se tispiċċa u tajna notice bil-mod il-mod li dawk il-fortifikazzjonijiet, is-swar, li kellha l-industija Maltija, bil-mod il-mod irid jitneħħew u l-industrija tagħna ssir kompetittiva.

Mr Speaker, għad ma wasalniex fejn nixtiequ naslu, jiġifieri għad baqa' triq oħra x'nimxu, imma nista' ngħid li wasalna ħafna.

Aħna x'għidna?

Aħna għidna li nkunu boloh jekk naħsbu li nistgħu nżidu n-numru nett tan-nies jaħdmu fil-manifattura, imma l-politika tagħna kienet li fejn nistgħu nżiduhom, allura nżiduhom.

Pero' l-importanti kien, u għadu, li ssir ristrutturazzjoni tas-settur tal-manifattura.

U hekk ġara, Mr Speaker.

Jekk inħarsu lejn l-impiegi fis-settur tal-manifattura - naturalment hawn qed nirreferi għas-settur privat - insibu li f'Mejju ta' l-1987 kien hemm 27,500 jaħdmu f'dan is-settur, waqt li f'Settembru ta' din is-sena kien hemm 29,300, jiġifieri kien hemm żieda ta', bejn wieħed u ieħor, 1,880.

Mela s-settur privat tal-manifattura f'pajjiżna żdied.

Pero' l-iktar importanti m'hux li żdied fin-numru ta' nies li jaħdmu, imma fil-mod kif tbiddel, fil-konsistenza tiegħu.

Kien hemm tnaqqis kbir u kien hemm fejn l-affarijiet fl-industrija verament bdew jinħadmu b'mod kompetittiv.

Tajjeb li wieħed jara x'jgħid l-Economic Survey f'dan il- kontest, għax dan huwa interessanti.

F'paġna 65 hemm il-lista tal-private manufacture employments u x'sar f'dawn l-aħħar snin u hemmhekk issib li hemm erba' setturi li f'dawn is-seba' snin u nofs bejniethom naqqsu ftit inqas minn 3,000 impieg, waqt li fis-setturi l-oħrajn kollha - hemm min żied ftit u hemm min żied ħafna - l-impiegi żdiedu b'4,725 impieg.

Mela x'ġara, Mr Speaker?

Fis-setturi fejn konna f'pożizzjoni debboli għaliex konna niddependu fuq iċ-cheap labour, l-impiegi naqsu, pero' min-naħa l- oħra l-bqija tas-setturi żiedu l-impiegi b'mod li assorbew dak l-istess numru u anke aktar.

Dan l-aħħar kien hemm kawża għaddejja fil-Qorti fuq il-kwestjoni tal- GALTOM u fix-xiehda tagħha persuna li dak iż-żmien kienet f'kariga importanti ma' l-MDC qalet li veru li kienu jirreklamaw il-fatt li kellna pagi baxxi, għaliex riedu jiġbdu lejn pajjiżna industriji bbażati fuq cheap labour.

Dik kienet il-politika dak iż-żmien.

Pero' aħna dik il-politika abbandunajnieha mill-ewwel.

Allura tifhem għaliex dan is-settur irnexxielu jżomm il-konsistenza tiegħu, irnexxielu jibqa' jagħti kontribut importanti, pero' fl-istess ħin irnexxielu jelimina ħafna mid-dgħjufija li kellu.

Mhux biss huwa importanti li naraw il-qagħda ta' l-impiegi fis- settur tal-manifattura, imma nistgħu nagħmlu kummenti oħra fuq l- investiment li sar.

Iż-żieda fl-investiment fis-settur privat din is-sena kienet ta' Lm2.5 miljun fuq is-sena l-oħra u dan iġib total ta' Lm15 miljun.

Iċ-ċifra interessanti ħafna li nsibu fl-Economic Survey hija li bejn l-1988 u l-1994 l-investiment totali kien jammonta għal Lm115 miljun.

Hawnhekk m'aħniex nitkellmu fuq affarijiet żgħar, imma fuq affarijiet ta' sustanza li kellhom konsegwenza.

Irrid ngħid li fl-Economic Survey hawn ċifri li jitkellmu waħedhom.

Il-produttivita' żdiedet; illum tista' tgħid li kważi kull ħaddiem fil-fabbriki kollha jipproduċi iktar, jiġifieri l- average production ta' kull ħaddiem żdiedet.

Allura l-konsegwenza - kif diġa' semmejt f'argument ieħor - kienet li anke l-pagi żdiedu.

Din hija l- viżjoni, is-sens ta' direzzjoni u l-ħidma li huma l-programm ta' dan il- Gvern.

Ir-riżultat huwa - hawnhekk għadna qed naraw il-macro economics tas- sitwazzjoni kollha - li ħloqna ekonomija moderna.

Bil-mod il-mod pajjiżna ġibnieh pajjiż li għandu ekonomija moderna.

L-indikazzjonijiet jidhru għax huwa magħruf li f'ekonomija moderna is-settur tas-servizzi sar is-settur l- aktar importanti ta' l-iżvilupp.

F'pajjiżna dan il-livell ilħaqnieh fl- 1990 meta għall-ewwel darba l-industrija tas-servizzi kkontribwiet aktar għall-prodott gross domestiku mis-settur tal-produzzjoni.

Mr Speaker, wieħed jara li lil pajjiżna rnexxielna naqtgħuh mill-imgħoddi tiegħu u dan kien perjodu ta' tranżizzjoni diffiċli ħafna.

Aħna biddilna l- ekonomija li konna mdorrijin biha għal ekonomija moderna.

Issa qed inkomplu nsaħħu l-aktar settur importanti ta' ħidma għal pajjiżna, is- settur tas-servizzi.

Għalhekk nagħmlu l-enfasi li hemm bżonn li l-Freeport tagħna jgħaddi għat-tieni fażi ta' l-iżvilupp tiegħu.

Għalhekk il-Freeport fittex u sab l-investiment neċessarju biex il-programm ta' xogħol isir malajr.

Għalhekk ġibna quddiem dan il-Parlament ruxxmata liġijiet.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni u lil sħabu - kif għamel il-Ministru tal-Finanzi - li fehmu huma wkoll illi dan huwa settur li jrid jikber f'pajjiżna u taw il-kontribut siewi tagħhom biex dawk il- liġijiet ġew diskussi fil-fond, saru emendi waqt id-diskussjoni u finalment illum mhux il-Gvern, imma l-poplu tagħna jista' jiftaħar li għandna Gvern u Oppożizzjoni li almenu identifikaw settur ta' żvilupp li għandu l-appoġġ taż-żewġ naħat.

Meta l-bieraħ fi Vjenna ltqajt ma' grupp ta' bankiera illi huma interessati f'pajjiżna, kelli l-fortuna li ngħid li dawk il- liġijiet li aħna pproponejna lill-Parlament Malti sabu l-appoġġ b'mod ġenerali ta' l-Oppożizzjoni wkoll.

Hekk għandna nimxu; mhux naraw x'jista' jkun jaqbel jew ma jaqbilx elettoralment fiċ-ċirkostanzi partikolari, imma x'verament jaqbel lil pajjiżna.

Mr Speaker, jiena bilfors ikolli nkompli nsemmi xi ċifri fuq fuq, għalkemm nispera li ħafna inqas milli għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Per eżempju, irrid ngħid li r-riżervi barranin f'pajjiżna, jiġifieri l-flus li pajjiżna għandu bħala riżerva f'munita barranija, uffiċjali jew mhux uffiċjali, fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena żdiedu b'aktar minn Lm61miljun, biex laħqu total ta' Lm591 miljun.

Ir-riżervi totali żdiedu bi Lm58 miljun, għal total ta' Lm776 miljun.

Issa dan meta l-pajjiż għadu għaddej bil-pjanijiet ta' l-iżvilupp ta' l-infrastruttura tiegħu, meta l- Gvern għadu qed jara kif ikollu l-fondi biex ikun jista' jagħmel l-ispejjeż neċessarji, meta l-livell ta' l-għajxien tal-poplu tagħna tiela' minn ġurnata għall-oħra, u meta l-importazzjoni qed tiżdied minn ġimgħa għall- oħra.

B'danakollu rnexxielna nżommu r-riżervi tagħna f'livell daqshekk għoli u nerġa' ngħid li din is-sena reġgħu żdiedu fuq il-livell tas-sena l- oħra.

Fattur importanti ieħor huwa d-depożiti fil-banek tagħna.

Irrid ngħid li hija xi ħaġa li tolqtok kif fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena d-depożiti fil-banek f'Malta żdiedu b'Lm120 miljun.

Din hija xi ħaġa li hija meravilja fiha nnifisha, meravilja ta' l-għaqal tal-poplu Malti.

Barra minn hekk irrid ngħid ukoll li dan jikkonferma l-politika tajba tal-Gvern.

Għaliex?

Jiena naħseb li element li għad irid jiġi analizzat aktar 'il quddiem, meta jkollna ċ-ċifri kollha ...

Element li kkontribwixxa għal dan is-suċċess kien il-fatt illi fl-1 ta' Jannar ta' din is-sena daħħalna l- final witholding tax ta' 15%.

X'naħsbu li kien l-effett tagħha?

L-effett tagħha naħsbu li kien li min ried jinvesti ma kellux bżonn iktar jinvesti barra minn Malta biex jikseb rata ta' imgħax aħjar.

Min ma kienx qed joħroġ flusu ħalli jkunu ta' ġid għall-pajjiż u jkabbru l-investiment, minn din is-sena ddeċieda li joħroġhom u b'hekk il-poplu Malti - din se niġi għaliha iktar 'il quddiem - bis-soltu għaqal tiegħu żgur li kompla jġemma' b'rata ikbar mis-snin ta' qabel.

Mr Speaker, element ieħor li ma setax jonqos li jitkellem fuqu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni - dan huwa importanti ħafna biex wieħed jgħid fiex inhi l- ekonomija ta' pajjiżna - huwa ċertament l-inflazzjoni.

Sa Settembru ta' din is-sena kien ikkalkolat li kellna inflazzjoni ta' 4.5%.

Fid-diskors ta' l-Onor.

Sant erġajna smajna l-akkużi tas-soltu, jiġifieri li l-Gvern żbalja meta fl-1992 għamel l-iżvalutazzjoni tal-lira Maltija.

Jekk hemm bżonn, lest li nirrepeti anke għal mitt darba li l-Gvern dak inhar ma żbaljax, anzi għamel tajjeb li żvaluta l-lira Maltija għax aħna kellna viżjoni u sens ta' direzzjoni, fis-sens li nipproteġu l-impiegi tagħna.

Id- diżastru soċjali jkun jekk jikber il-qgħad.

Veru li huwa ħażin li togħla l- ħajja, imma li l-ħajja togħla xi ftit u fl-istess ħin ma titlifx l-impiegi, anzi żżidhom, hija ħaġa tajba.

(Onor. Membri: Hear, hear) Kif għidt is- sena l-oħra, id-dinja hija mimlija b'għażliet differenti u l-Gvern għażel li jieħu riskju ta' ftit inflazzjoni filwaqt li ppreveda li ma jkollux kriżi fil-qgħad.

U fil-fatt hekk ġara.

Jien niskanta kif sentejn wara l- Kap ta' l-Oppożizzjoni reġa' ġie f'din il-Kamra u ppreżenta l-istess kritika; jiġifieri dik li l-iżvalutazzjoni tal-lira Maltija għolliet il- ħajja.

L-Onor.

Alfred Sant qalilna li tagħna hu l-ikbar persentaġġ ta' għoli tal-ħajja fl-Ewropa.

Jiddispjaċini ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'huwiex informat tajjeb.

Tajjeb insemmu li r-rata ta' inflazzjoni fl- Awstrija din is-sena hija stmata li tilħaq ir-rata ta' 5.9%, dik ta' Ċipru hija ta' 5%, ta' l-Olanda hija ta' 4.7% u dik ta' Spanja hija ta' 5%, waqt li r-rata ta' inflazzjoni tagħna hija ta' 4.5%.

U kif qed jgħid l-Onor.

Tonio Borg, m'hawnx qgħad!

Anzi fl-istess ħin irnexxielna mhux talli ma nżidux il-qgħad, talli naqqasnieh.

Infatti f'Settembru li għadda kien hemm 314-il persuna inqas jirreġistraw milli kien hemm f'Settembru tas-sena l- oħra.

Aħna mhux biss naqblu li hemm bżonn nikkontrollaw l-inflazzjoni, imma naqblu wkoll li hemm bżonn kbir li jkollna kejl tajjeb ta' l- inflazzjoni.

Biex wieħed ikun jista' jagħmel politika ekonomika tajba, kemm jista' jkun wieħed irid ikun jaf x'qed jiġri dak il-ħin stess.

Aħna ilna ngħidu li hemm bżonn ta' organizzazzjoni li taspira iktar fiduċja f'kulħadd.

Jien ngħid li llum għandna fiduċja li qed nagħmlu l-affarijiet b'mod tajjeb.

Tant hu hekk, li wara li kkalkolajna r-rata ta' l-inflazzjoni u għidna li din timmerita żieda fil-pagi ta' Lm2.25 fil-ġimgħa, safejn naf jien, illum m'hawn ħadd li ma jaqbilx dwar din iż-żieda, m'hawnx dissent dwarha fil-pajjiż.

Mela ma naħsibx li l-kalkoli llum qed jiġu intaccati kif kien qed jiġri qabel, ħlief mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

L-Onor.

Alfred Sant m'għoġbitux il-proposta tal-Ministru tal-Finanzi li nagħmlu xi ħaġa tassew nazzjonali, b'rappreżentanti tal-Kap ta' l-Oppożizjoni, li jkollha l-funzjoni li tasal għal kalkoli bħal dawn.

Minflok ħareġ bil- proposta li nagħmlu xi organizzazzjoni indipendenti, imbagħad inqabbdu xi espert tajjeb, li jkun bravu ħafna u joħroġilna r-rati ta' l-għoli tal- ħajja u taż-żidiet li għandhom jingħataw.

Jien ma naħsibx li dan hu l- metodu t-tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Is-serjeta' titlob li nanalizzaw kif għandna nkejlu l-inflazzjoni, inkomplu nagħmlu l-household budgetary survey b'mod serju, kif qed isir, u jekk hu possibbli anke iktar serju minn hekk.

Jien nassigura lill-Oppożizzjoni li l-Gvern qed jagħmel ħiltu kollha biex ikollna indiċi tal-prezzijiet li jirrifletti tabilħaqq dak li qed jiġri fil- pajjiż; jirrifletti n-nefqa reali tal-familja Maltija u anke żidiet jew tnaqqis li jkun hemm fil-prezzijiet.

Dan irriduh u qed nagħmluh, u l- Ministru għamel stedina formali lill-Oppożizzjoni - qed nerġa' nirrepetiha jien - biex tipparteċipa fil-mekkaniżmu li jagħmel il-kalkoli neċessarji.

Aħna qed noħolqu kultura ġdida f'dan il-pajjiż, u nerġa' nirreferi għall- White Paper li konna ppubblikajna, "Il-Bidla Tkompli".

Aħna ngħidu li allaħares ma jkunx hemm Gvern u Oppożizzjoni, għax inkella ma jkunx hawn demokrazija.

Pero' hemm ħafna affarijiet fejn il-Gvern u l-Oppożizzjoni jistgħu jsemmgħu leħinhom b'mod pożittiv u b'mod li jħarsu l-interess nazzjonali.

Hemm diversi proposti, li nittama li dalwaqt nibdew inġibuhom quddiem dan il-Parlament biex niddiskutuhom, fejn l-Oppożizzjoni tista' tiġi integrata - kemm l-Oppożizzjoni tal-lum u kemm l-Oppożizzjoni ta' għada, tkun min tkun - fl-iktar deċiżjonijiet vitali mil-lat nazzjonali.

Jien nappella bis-sinċerita' kollha lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex ma jsabbatx il-bieb f'wiċċ il-Ministru tal-Finanzi.

Almenu jistenna ħalli jara x'inhuma l-proposti.

Ejjew nitkellmu u naraw kif nistgħu nassiguraw li dan l-imbierek indiċi tal-prezzijiet ikun wieħed li ma jqanqalx suspetti u suspetti fondati.

Nerġa' ngħid li dan hemm bżonn li nagħmluh fl-interess tal-poplu tagħna.

Mr Speaker, kien hemm ċifri oħra li rrefera għalihom il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, fosthom id-dħul tal-poplu Malti.

Jekk tara ċ-ċifri ċitati ssib li dawn jitkellmu weħidhom.

Fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kien hemm żieda ta' 9.5% fl-income disponibbli tal-familja Maltija.

X'inhi s- sitwazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam mal-konsum privat, jiġifieri dak li l- familja tonfoq għall-konsum tagħha?

Dan żdied b'4.9%.

U x'inhu t-tifdil tal-poplu Malti?

Mill-income li kellu biex jiddisponi minnu, il-poplu Malti faddal 32.9%, jiġifieri wieħed minn kull tlieta ta' l-ammont disponibbli ta' income li kellhom il-familji Maltin, li jġib it-total ta' Lm110 miljun.

Qed nagħmel dan l-argument kollu għaliex il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid isib spjegazzjoni għal dan; inkella jekk taċċetta dan l-argument ikun hemm il-konsegwenzi tiegħu.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li hawn firda soċjali, għax is-sinjuri qed iġemmgħu u dawk tan-nofs, imsieken - naturalment irid jappella għalihom - dan il-Gvern qed idur kontra tagħhom.

Hu qed jimmira lejhom għax minn hemm irid iġib il-voti, u għalhekk qal "imsieken dawn mhux veru qed iġemmgħu".

Jien nistieden lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni - jekk hemm bżonn, anke nagħtuh il-permess neċessarju - sabiex jiġi jara jekk żdidux l-accounts fil-banek - m'hemmx bżonn jara l-ismijiet - jekk żdidux l-accounts iż-żgħar u jekk hux l-eluf kollha, tista' tgħid, ta' accounts li hemm irreġistraw żdidiet.

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura din hija ħarba oħra mir-realta' tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jien m'iniex se ngħid li l-iżgħar wieħed ġemma' daqs l- akbar wieħed, imma meta tkun qed titkellem fuq l-istatistika, bilfors li trid titkellem fuq dak li jkun qed jiġri b'mod ġenerali.

Dażgur li għad hawn min għandu bżonn l-għajnuna, imma r-regola hi li l-famuż kejk, li dejjem nitkellmu fuqu, fil-fatt qed jinqasam b'mod aħjar.

Mr Speaker, tista tkompli ssemmi ċifri kemm trid.

Diġa' semmejt x'inhu l- konsum privat u x'ġara fl-ispiża privata.

Din ukoll kompliet tiżdied u jidher li qlajna iktar, infaqna iktar u ġemmajna iktar.

Pero', kif għidt, is-suspett fl-argument tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni hu li f'pajjiżna hemm diżlivelli soċjali kbar, fejn għandna faqar kbir, għandna sinjuri kbar waqt li tan-nofs issa wkoll qed jiġu milquta ħażin.

L-Onor.

Alfred Sant semma wkoll l-infiq tal-Gvern u qal, bil-kantaliena tas-soltu, li dan hu Gvern li jberbaq il-flus,qiegħed jiekol il-parti l- kbira tal-flus li l-pajjiż għandu disponibbli għall-infiq u allura se jirrovina lill-pajjiż.

U jien ngħidlu: Hawn kien imissek ġejt bil- proposti.

GĦidilna xi trid tagħmel.

Kieku għandna s-sistema bħal dik li hemm fl-Italja, fejn jiddiskutu l-budget mingħajr ħafna ħabi, kont ngħidlu biex niltaqgħu illejla stess ħalli jgħidli fejn irid li nnaqqsu l-infiq tagħna.

Inneħħi l-Lm15 miljun għajnuna lit-Tarzni?

Innaqqas is-social services?

Inkeċċi n-nies minn mal-Gvern?

Innaqqas jew niffriża l-pagi?

Meta qed tgħidli li l-Gvern qed jonfoq iżjed, għidli inti xi trid li nnaqqas.

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Qed jgħidulna li għandna nneħħu l-MSU u ma nibnux l-Isptar San Raffaele.

Mela issa nitkellem iktar 'il quddiem fuq l-MSU u fuq l-Isptar San Raffaele.

Mr Speaker, jien jidhirli li m'hijiex serjeta' li xi ħadd jiġi hawn u jgħid li l-Gvern qed jonfoq iżżejjed u ma jgħidx x'jidhirllu li l-Gvern għandu jnaqqas.

(Interruzzjonijiet) Issa qed jgħidli li l-infiq fuq l-Isptar San Raffaele huwa żejjed.

Issa nitkellmu fuq l-Isptar San Raffaele.

Qabel l-aħħar elezzjoni l-ispokesman dwar is-saħħa tal-Partit ta' l-Oppożizzjoni kien iddikjara li wasal iż-żmien li f'Malta jkollna sptar ieħor ġdid.

Dik hi d- dikjarazzjoni li għamiltu qabel l-elezzjoni.

Mr Speaker, aħna naqblu li jekk f'pajjiżna jrid ikollna l-ogħla livelli ta' mediċina u ta' kura kif jixraq lil pajjiż modern u żviluppat, wasal iż-żmien li jkollna sptar ieħor.

Dan l-isptar mhux se jkun tal-privat - se jkun hemm oħrajn tal- privat - imma se jkun sptar ieħor mibni minn dan il-Gvern, kontra l- volonta' tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, u se jkun l-aqwa sptar li qatt kellna f'Malta.

(Onor. Membri: Hear, hear) Qed ngħid "l-aqwa", għax se jkun mibni skond l-esiġenzi u x-xjenza t'issa u skond metodi ġodda.

L-isptar l-ieħor mhux se nagħlquh, imma se nonfqu l-miljuni fuqu biex isir dejjem aħjar.

Dik hija r-risposta tagħna dwar l-Isptar San Raffaele.

Kieku l- Budget ma nagħmluhx kif fil-fatt nagħmluh, imma niltaqgħu ma' l- Oppożizzjoni minn qabel u niddiskutu l-proposti tagħhom, u dawn jiġu jgħidulna biex ma nibnux sptar ġdid, kont ngħidilhom li jiddispjaċini, imma ma naqbilx.

Il-pajjiż għandu bżonn sptar ġdid u dan se nagħmluh.

Issa ħalli nsemmmi iktar x'irid jaqta' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni mill-ispejjeż tal-Gvern.

Hu semma l-MSU u l-kuntratti lil Elbros.

Għalija jekk il-kuntratti għall- Freeport għandhomx jeħduhom l-Elbros, jew inkella dawk il-kuntratturi li intom kontu tagħtuhom direct orders ...

Araw kemm miljuni ta' konkos tfajtu hemm u kif kontu tagħtuhom il-miljuni!

Aħna għallinqas nagħtuhom b'mod trasparenti!

(Interruzzjonijiet) Kont se nitkellem dwar il-bini tal- Freeport, imma la dħalt għaliha f'dan il-ħin, ngħidlek.

Aħna qed nibnu l- Freeport, hemm kuntratt li jiswa l-miljuni ta' liri, qed nagħmlu dan il- proġett b'mod trasparenti, mentri intom kontru nfaqtu daqstant miljuni biex tajtuhom lil min ridtu intom.

Ma kienx hemm tenders!

Ma kienx hemm offerti!

Ma kien hemm xejn.

Mr Speaker, kont qed ngħid li tista' tibqa' tħares lejn diversi oqsma ta' l-ekonomija u ssib li l-indikaturi huma tajbin.

Per eżempju, jekk tħares lejn l-esportazzjoni ssib li din żdiedet ukoll.

Ilkoll nixtiequ li tkompli tiżdied b'rata ogħla.

Pero' huwa fatt li meta tara ċ-ċifri ssib li l-esportazzjoni żdiedet.

Naturalment anke hawnhekk il-Kap ta' l- Oppożizzjoni uża l-istess diska u qal li kumpannija waħda biss hemm li tesporta ħafna.

Iva, hemm kumpannija waħda li tesporta ħafna, qed tesporta dejjem iktar u j'Alla tibqa' dejjem tesporta aktar.

Kultant fid- diskors tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien kważi qiegħed jagħmel awto- kritika.

Fil-bidu nett qal li mhux se jagħmilha ta' Cassandra - kulħadd jaf xi tfisser din il-kelma - u joqgħod jibki u jgħid li d-destin tagħna hu ħażin u li ġejjin ħafna affarijiet koroh, imma fis-siegħa u nofs li dam jitkellem, ħlief Cassandra ma kienx.

L-Onor.

Sant qalilna wkoll li fis- settur tal-manifattura għandna diżastru.

Jien diġa' tkellimt fuq dan is- suġġett u m'iniex beħsiebni nżid iktar.

L-istess nistgħu ngħidu rigward is-settur tal-biedja.

X'argument ġab l- Onor. Sant kontra l-biedja?

Huwa ġab l-argument li l-kontribuzzjoni tas- settur tal-biedja għall-gross domestic product din is-sena huwa ta' 3.1%, mentri s-sena l-oħra kien ta' 3.3%.

Imma l-gross domestic product u l- produzzjoni tal-biedja żdiedu.

Biss biss il-produzzjoni tal-biedja żdiedet b'7%.

Allura dan x'argument hu?

Min sema' d-diskors tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni fuq it-television żgur li ħaseb li l-figuri naqsu.

Imma dan m'hu veru xejn!

Il-kontribut tal-biedja għall-gross domestic product f'perċwentali veru naqas, imma dan naqas għax żdied ħafna l-gross domestic product u l-kontribut tal-biedja ma żdiedx bl-istess proporzjon, pero' xorta żdied b'7%.

Jiġifieri mhux talli dan il-perċentwal hu diċenti, talli hu diċenti ħafna!

Issa wieħed jista' jifhem iktar dak li jien għidt fil- bidu.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni seta' għamel diskors kritiku qawwi, imma mhux b'dan it-tip ta' diskors fejn il-ħin kollu beda jinterpreta ċifri li, fl-opinjoni tiegħi, m'humiex korrett għal kollox.

Wieħed mill-ikbar argumenti tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni kontra dan il- Budget hu li dan se jgħabbi lill-poplu tagħna bit-taxxi.

Meta jien kont qed nieħu sehem fi programm fuq stazzjon tar-radju - jidhirli li anke l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien preżenti - u xi ħadd ċempel biex jgħidli li hi għarukaża li se nżidu daqshekk taxxi, jien għidtlu li, safejn naf jien, fuq is-sigaretti biss se nżidu t-taxxi, mill-bqija t-taxxi mhux se jiżdiedu, għalkemm se ndaħħlu aktar minnhom.

Mr Speaker, f'dan il-pajjiż min ma jridx li ndaħħlu iktar mit-taxxi?

Aħna qed nittamaw li mit-taxxi ndaħħlu - jekk m'iniex sejjer żball - Lm43 miljun iktar minn din is-sena.

GĦaliex?

GĦax aħna ilna ħafna ngħidu li se nagħmlu programm biex min għandu jħallas it-taxxa, iħallasha!

(Onor. Membri: Hear, hear) Hawnhekk lil min qed jindirizza l-Onor.

Sant?

Dawn it-Lm43 se jħallsuhom il-minimum wage earners billi jħallsu taxxa iktar?

It-taxxa aħna raħħasnieha u din is-sena tajna lil kulħadd tax credit ta' Lm35 fis-sena.

Allura min se jħallashom dawn il-flus?

Dawn se jħallsuhom biss dawk li għandhom l-arretrati, dawk li ma kenux qed jiddikjaraw il-qliegħ tagħhom u dawk li issa ma jistgħux jibqgħu jiskartaw it-taxxa minħabba l-VAT.

Aħna nittamaw li s-sena d- dieħla ndaħħlu iktar minn Lm40 miljun f'taxxi mingħajr ma effettivament inżidu t-taxxi.

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦaliex ma għamlux iktar b'saħħtu l-argument tiegħu l-Onor.

Alfred Sant?

GĦaliex mhux qiegħed jagħti appoġġ sħiħ lill-Gvern biex jekk jista' jkun f'dan il-pajjiż neqirdu l-evażjoni tat-taxxa?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li bil-VAT m'aħniex se neqirdu l-evażjoni tat-taxxa, ikkwotalna dokument bil-Franċiż - jekk m'iniex sejjer żball - u qalilna: Min qal li l-VAT hija foolproof u li biha ma jkunx hemm evażjoni tat-taxxa?

Pero' hawnhekk nixtieq nagħmel kumment.

Il-VAT veru li hija aktar foolproof; m'hix perfetta, pero' hija iktar applikabbli għal Malta milli għal pajjiżi oħra għax aħna pajjiż żgħir.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaqleb l-argument ta' taħt fuq u rasu 'l isfel, u jgħid li għax aħna pajjiż żgħir it-taxxa tal-VAT m'hijiex tajba għal pajjiżna.

Aħna nagħmlu l-argument bil-maqlub u, fl-opinjoni tagħna, dan huwa l-argument it-tajjeb.

It-taxxa tal-VAT hija tajba għax tinġabar b'iktar effiċjenza preċiżament għax aħna żgħar.

Dan huwa l-argument kollu.

Allura kif jiskanta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Il-cavallo di battaglia - espressjoni li użaha l-Kap ta' l-Opożizzjoni f'kontest li m'għandu x'jaqsam xejn ma' dan li qed ngħid jien, għax użaha għar-rigward tat-turiżmu - tiegħu hu l-argument li l-Gvern se jżid it-taxxi u kulħadd se jitwerwer għax il-Gvern se jżid it-taxxi.

Min kien qed jevadi t-taxxa ma naħsibx li se jitwerwer, pero' jekk irid ma jitwerwirx iżżejjed tajnieh il-mezz kif jiġi in regola mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni.

U dan m'għamilniehx billi tajna amnestija u ħfirnielhom kollox, imma bħala benchmark ħadna din is-sena; naturalment din is-sena l-income jrid jiġi dikjarat korrettement.

Il-punto di partenza ta' kif aħna nistgħu niġbru t-taxxa u biex wieħed jirregolarizza l-passat tiegħu huwa li għall-1994 id-dħul ta' dak li jkun irid jiddikjarah tajjeb u se nkunu f'pożizzjoni li jekk ma jiddikjarahx tajjeb, is-sena d-dieħla jew is-sena ta' wara, naqbduh għax ix-xibka issa hija mifruxa b'mod li se jkun diffiċli li jaħrab minnha.

Dan għamilnieh ċar u ma qgħadniex nistaħbew wara subgħajna; ma qgħadniex ngħidu li jekk nitkellmu ċar fuq din il-ħaġa nitilfu l-voti.

Jiena naħseb li se nitilfu xi ftit voti, imma hekk irridu nitkellmu, għax hekk huwa fl-interess tal- pajjiż.

Aħna qed ngħidu lin-nies biex minn din is-sena jagħmlu d- dikjarazzjonijiet tagħhom tajba u bħala konċessjoni - konċessjoni li minnha l-Gvern irid jieħu riżultat tajjeb għalih - nagħtuhom il-fakulta' illi d- dħul għas-sena li għaddiet nikkalkolawh bħala 80% ta' dak dikjarat din is- sena, u d-dħul tas-sena ta' qabel, jiġifieri l-1992, nikkalkolawh bħala 90% tad-dħul ta' l-1993, u nibqgħu sejrin hekk għal numru ta' snin.

Dan huwa invit lill-poplu tagħna biex l-ewwelnett jifhem is-serjeta' ta' dan il- Gvern, jifhem illi l-evażjoni tat-taxxa rridu nneħħuha mill-kultura ta' pajjiżna, jifhem li min mhux se jipperswadi ruħu se jkollu l-inkwiet 'il quddiem u jifhem li dan il-Gvern huwa gvern serju u ta' min jafdah, u allura l-poplu jista' jasal biex l-inkwiet li jkollu f'dan ir-rigward jeliminah.

Mr Speaker, wara dik l-analiżi ta' dak li ġara, ngħid li bir-raġun aħna sodisfatti b'dak li għamilna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kultant - anzi iktar minn darba - jerġa' jaqa' għall-metodu l-antik u jgħid li dan il- pajjiż qed jinqasam bil-firda soċjali.

Allura aħna ngħidulu li mhux qed jgħix fir-realta' ta' pajjiżna.

Ir-realta' hija li f'dawn it-tmien snin, bis-sens ta' direzzjoni u bil-viżjoni ta' dan il-Gvern, f'dan il-pajjijż irnexxielna nnaqqsu ħafna d-diviżjonijiet li kien hawn bejnietna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni naturalment ikompli jargumenta fuq il-VAT, qisu l- cavallo di battaglia tiegħu.

Mr Speaker, ormai, kif għidt fil-bidu, illum jidher li l-Kap ta' l-Oppiżizzjoni kważi jinsab waħdu jikkombatti l-VAT.

M'iniex ngħid li kulħadd huwa kuntent li se tiddaħħal il-VAT.

Veru li mhux kulħadd huwa kuntent, imma bħala politika attiva kontra d-dħul tal-VAT, illum għandna biss il-politika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Nittama li għallinqas miegħu għandu wkoll lid-deputati ta' madwaru.

(Interruzzjonijiet) Sinċerament m'għandix għax naħseb li ma jaqblux miegħu - kif qed jgħid l-Onor.

Lino Spiteri - u ma niddubitax li huwa hekk.

Jien nistiednu biex jibqa' jagħmel l-enfasi kollha tiegħu, u fil-programm elettorali tiegħu jagħmel l-istess il-cavallo di battaglia tiegħu l-wegħda li jneħħi l-VAT.

Pero' nassigurah - nista' nagħtih ċertifikat minn issa ta' dan - li iktar ma jagħmel hekk, iktar jitlef l-elezzjoni.

Naf li m'iniex profeta u nista' nkun profeta falz - j'Alla ma nkunx - pero' fuq din l-issue ...

(Interruzzjonijiet) Nixtieqlu l-ġid ukoll, kemm lilu u kemm lill-Partit tiegħu.

Jien nixtiequ jbiddel dan l-atteġġjament inspejgabbli.

Għaliex, Mr Speaker, huwa atteġġjament inspegabbli?

Il-Kap ta' l-Oppożoizzjoni għamel l-ewwel kwarta jitkellem fuq il-"falliment politiku ta' dan il-Gvern" u qal ukoll li bħala punt prinċipali tal- politika ta' dan il-Gvern hemm id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Hawn nikkwota x'qal:

"Ħalli nibdew bil-manifest elettorali tal-Partit Nazzjoalista ta' Frar 1992 u se nikkwota:

"Malta qabdet it-triq ta' sħubija sħiħa fil-Komunita' Ewropea.

Ninsabu fiduċjużi li Malta se tkun fl-ewwel grupp ta' pajjiżi li se jidħlu fil-Komunita' Ewropea."".

Jien nirringrazzja lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni talli rrepeta din id- dikjarazzjoni ċara li kienet fil-Programm Elettorali tagħna.

Nafu li l- maġġoranza assoluta tal-poplu Malti taqbel mal-Gvern li Malta għandha tidħol fl-Unjoni Ewropea mill-iktar fis possibbli.

(Onor. Membri: Hear, hear).

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jibqa' jinsisti, kif għandu dritt li jagħmel, li fost ir-raġunijiet prinċipali għaliex il-Partit Nazzjonalista rebaħ l-elezzjoni kienet l-Ewropa, jien nirringrazzjah illi qed jagħti ċertifikat li, fil-fehma tiegħu, il-poplu Malti, fil-maġġoranza assoluta tiegħu huwa favur il-politika tal-Gvern biex Malta tidħol fl-Ewropa.

Pero' dan l-argument jew dan il-fatt għalfejn semmieh, Mr Speaker?

Dan semmieh biex jgħid li l-politika ekonomika tal-Gvern hija kollha indirizzata ħalli Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Għal mitt darba nerġa' nirrepeti li dan m'hux veru.

Aħna bdejna l-politika ekonomika tal-Gvern tal-liberalizzazzjoni u tar-riforma tat-taxxa fiskali qabel m'għamilna l- applikazzjoni biex nidħlu fil-Komunita' Ewropea, li kien fl-1990.

Il- politika tal-liberalizzazzjoni bil-kummerċ li tant skantat lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni kif din tat frott tant tajjeb, aħna għamilnieha għax fhimna li hekk jaqbel lil pajjiżna.

Meta aħna pproponejna - ma nafx f'liema sena kienet - li nnaqqsu l-ogħla rata ta' l-income tax minn 65% għal 35%, għamilna għax hekk dehrilna li għandu bżonn pajjiżna.

Aħna għidna, elezzjoni wara l-oħra, li rridu ndaħħlu s-sistema tal-VAT għax jidhrilna li hekk għandu jkun għal pajjiżna llum.

Għaliex, Mr Speaker?

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għandu s-sistema li jibqa' jirrepeti l-istess ħaġa sakemm, għandu jkun, jibda jemminha għal kollox huwa wkoll.

Dan jibqa' jgħid li aħna l-VAT qed indaħħluha għax irridu nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Aħna nerġgħu ngħidulu li l-VAT qed indaħħluha għax jidhrilna li hija taxxa ġusta u ta' bżonn għal pajjiżna f'dan il-mument.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Vella qed jgħidli biex nikkwota mill-programm elettorali, pero' ma nistax nagħmel dan għaliex mhux qiegħed quddiemi.

Huma kull darba jgħidulna - fil-fatt qalha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u jien diġa' għamilt referenza għal dan il-punt - li aħna mgħaġġlin biex indaħħluha, mentri fil-programm elettorali konna għidna li se ndaħħluha pass pass.

Nerġa' nispjega dak li diġa' għidt dalgħodu stess.

Effettivament il-VAT daħħalnieha pass pass għaliex din it-taxxa fuq l-infiq bdejna billi l-ewwel daħħalnieha f'forma ta' levy - dak iż-żmien sejjaħnielha levy, pero' 'l quddiem se tissejjaħ VAT - fuq il-qasam tal-catering.

Imbagħad, sentejn wara, daħħalnieha fis- settur turistiku, bħal-lukandi, eċċ. Għaliex?

Għaliex meta s-settur turistiku kiber b'dan il-mod, huwa loġiku għal gvern serju li t-taxxa jiġborha minn firxa usa' u mhux jibqa' bit-taxxa tad-dwana fuq il-prodotti biss.

It-taxxa issa jrid jifrixha fuq il-prodotti u kif ukoll is-servizzi.

Issa din m'hijiex l-idea ta' l-Unjoni Ewropea biss.

Kulħadd jaf li hawn iktar minn 80 pajjiż li għandhom din is-sistema ta' tassazzjoni.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu l-idea fissa - mingħalih li b'daqshekk se jbeżża' lill-poplu - li dan kollu qed nagħmluh minħabba l-Unjoni Ewropea u allura jibqa' għaddej bl-istess diskors.

Jien nerġa' ngħid li din hija taxxa ġusta u bżonnjuża għal pajjiżna.

Hija bżonnjuża għaliex il-Gvern bilfors irid jibqa' jiġbor it-taxxi.

Mr Speaker, żgur li mhux se jkun hawn xi gvern li ma jagħmilx taxxi.

Jekk hawn min jaħseb hekk, allura ngħidlu li dawn huma illużjonijiet.

Nixtieq inkun naf jekk meta jitla' l-Onor.

Alfred Sant u jsir Prim Ministru - jien nawguralu li xi darba jsir - hux se jħalli l-VAT jew inkella jneħħiha u jerġa' jdaħħal is-sistema tad-dazji.

Din tant hi xi ħaġa anakronistika, li tmur kontra ż-żmien, li ma tagħmilx sens u li tmur kontra l-interessi ta' pajjiżna, li l-Onor.

Sant żgur li għad jiddispjaċih li qed jieħu dan l-atteġġjament.

GĦal din ir-raġuni qed ngħidu li din hija taxxa bżonnjuża, għax jekk illum l-ekonomija Maltija hi magħmula b'mod li s-settur tas-servizzi, bħala kontribut għall-GDP tal- pajjiż, qabeż lis-settur l-ieħor, allura huwa ġust li jkollok firxa ta' taxxa daqstant wiesgħa.

Mr Speaker, irrid ngħid li l-kliem "viżjoni", "direzzjoni" u "ħidma" huma l-programm ta' dan il-Gvern.

Aħna kellna l-viżjoni ta' dak li rridu u din kienet viżjoni soċjali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li m'hawnx ruħ soċjali f'dan il-Budget.

Mr Speaker, dan il-Gvern jesprimi r-ruħ soċjali kuljum u esprimieha f'kull budget li ressaq.

Aħna bdejna riforma fiskali f'diversi stadji.

Diġa' semmejt l-istadji fejn naqqasna l-ogħla rata ta' income tax minn 65% għal 35%, żidna t-tax credits kull sena, tajna sistema ta' tassazzjoni separata lin-nisa miżżewġa u tajna rata baxxa ta' 17% għall- overtime u għat-tieni job.

Dawn x'inhuma?

Dawn huma kollha miżuri fiskali li ħassejna li huma ġusti fiċ-ċirkostanzi li ninsabu fihom.

U l-VAT se tkompli b'dan il-mod, għaliex is-sistema ta' tassazzjoni b'mod indiskriminat permezz tad-dazji m'għadhiex tajba għal pajjiżna.

Huwa veru li fl-istess nifs qegħdin nagħmlu pass ieħor biex meta jasal il-mument li nkunu membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea ma jkollniex diffikultajiet, billi qed inneħħu d-dazji fuq l-affarijiet importati mill-Ewropa u qed nissostitwuhom bit-taxxa tal-VAT ta' 15%.

Imma dak hu aċċidentali u s- sustanza hija d-dħul tal-VAT.

Kont qed ngħid li din hija taxxa ġusta, u aħna għamilna l-analiżi neċessarja f'dan ir-rigward.

Jien ħadt pjaċir li fl-Economic Survey hawn ippubblikat appendix b'analiżi serja, xjentifika u oġġettiva ta' x'se tfisser il-VAT f'pajjiżna.

Jidher li l-miżuri li ħa dan il-Gvern over the years, servew biex ikollna distribuzzjoni aħjar ta' dħul fil-pajjiż.

Jiġifieri taħt dan il-Gvern id-disparita' u d-diżugwaljanza bejn min jaqla' ħafna u min jaqla' ftit, naqset bil-provi.

Dik il-konċertina bejn l-ikbar u l-iżgħar u tan-nofs, illum hija iżgħar u għandna l-provi li l- inugwaljanzi llum huma inqas milli kienu qabel.

U aħna ċerti illi l-VAT, bil-kosegwenzi strutturali tagħha, se jkollha l-istess effett.

Mr Speaker, diġa' semmejt illi l-Kap ta' l-Opożizzjoni litteralment iffissa fuq l-Ewropa.

Huwa jieħu pjaċir jgħid - kull darba jgħidhielna - li l-Gvern qabel l-elezzjoni kien ottimista li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea u llum dak l-ottimiżmu, skond hu, sfuma fix-xejn.

Jiena dan l- argument nixtieq li nirriduċih f'termini reali biex kulħadd jifhem.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, il-viżjoni tagħna hija li aħna nemmnu li post Malta huwa fl-Unjoni Ewropea - din għidnieha mitt darba u nkomplu ngħiduha - kemm għal raġunijiet politiċi, kif ukoll għal raġunijiet ekonomiċi.

U jiddispjaċina - u l-Kap ta' l-Opożizzjoni jmissu jiddispjaċih bħalna - li għad m'aħniex membri.

Għaliex?

Ħalli nibdew mil-lat ekonomiku.

Kieku pajjiżna llum huwa membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, meta bħal-lum niġu biex nippreżentaw il-Budget lill-poplu tagħna, ngħidulu illi skond ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea imissna ma nafx kemm-il miljun lira - miljuni kbar - mill-Fond tar-Ristrutturazzjoni għax il-GDP tagħna, paragunat ma' l-average ta' l-Ewropa, għadu baxx u bħall-Irlandiżi, il- Portugiżi u l-Ispanjoli, aħna intitolati għal miljuni kbar ta' liri kull sena.

Dawn s'issa m'aħniex neħduhom.

Ħalli issa inkun - kif stedinni xi ħadd - b'saqajja ma' l-art.

Il-periklu hu, li iktar ma jgħaddi żmien iktar se jkun diffiċli li aħna nieħdu xi ħaġa minn dawn l-affarijiet.

L- ewwelnett għax issa aħna mexjin 'il quddiem on our own steam, u t-tieni għax iktar ma din l-imbierka Unjoni Ewropea tikber - u llum nafu li hemm pajjiżi tal-Lvant ta' l-Ewropa li qed iħabbtu dan il-bieb b'idejhom u saqajhom biex huma wkoll jidħlu membri - .....

Dawn huma pajjiżi li meta jidħlu - u xi darba se jidħlu - żgur li se jkollhom bżonn dawn il-flus, u l- biża' tiegħi hu li iktar ma ndumu, it-telf tagħna mil-lat ekonomiku iktar se jikber.

Allura din hija xi ħaġa li nifirħu biha?!

Din hija xi ħaġa li għandu jiddispjaċina għaliha.

(Interruzzjonijiet) Foresight kellna ħafna aħna.

Il-foresight tagħna kien li fl-1987 writna sitwazzjoni fejn li kieku applikajna dak inhar kienu jidħku bina għax kienu jgħidulna li pajjiżna tant għadu lura u tant m'hux in tune mas-sistemi moderni ....

(Interruzzjonijiet) Biżżejjed tgħidilhom li aħna kellna regola li biex iddaħħal computer trid tagħmel dikjarazzjoni li m'intix se tkeċċi nies mill- impieg.

Kieku kont tgħidilhom dik biss, kienu jgħidulek li aħna ta' wara l- qamar, mhux ta' wara l-muntanji biss, għax ta' wara l-muntanji kienu aħjar minn hekk.

(Onor. Membri: Hear, hear) Pero' ħalli inkunu realistiċi.

L- Awstrija, li se tkun membru sħiħ fl-1 ta' Jannar, 1995, tkun ilha li applikat ħames snin, mill-1989.

X'inhi r-realta'?

Ir-realta' hi li l- bidliet fid-dinja - u għandu jkun l-Oppożizzjoni m'hijiex tgħix f'din id- dinja - mill-1990 sal-lum tant kienu kbar illi bidlu ċ-ċirkostanzi kollha.

U aħna bqajna ninsistu li nidħlu, għax aħna għandna dritt nidħlu u rridu nidħlu kemm jista' jkun malajr.

Pero' l-argument li sibna ma' wiċċna, u li fl-1990 ma kienx previst għax la l-Iżvezja, la l-Fillandja u lanqas in- Norveġja ma kienu applikaw dak iż-żmien, pero' id-dinja nbidlet b'mod tant imgħaġġel....

Dawn il-pajjijżi kien diġa' kellhom relazzjoni ma' l-Ewropa permezz ta' l-EFTA, diġa' kienu ilhom is-snin jinnegozjaw trattat ieħor ekonomiku fuq zona ekonomika Ewropea u għalhekk tpoġġew fuq a fast track.

Aħna għamilna ħilitna - ma nistħix ngħid - b'ilsienna barra biex nidħlu membri sħaħ ma' dawn il-pajjiżi.

Imma, sfortunatament, il-fatti llum huma li l-Unjoni Ewropea qed tgħid li tant kulħadd irid jidħol, li issa trid tirrevedi daqsxejn is-sitwazzjoni interna.

Kulħadd qiegħed jgħidilna li Malta hija matura biex tidħol, pero' l-Unjoni għandha probelmi istituzzjonali.

Issa ma naħsibx li huwa l-mument li noqgħod nidħol f'dan.

Pero' mhijiex xi ħaġa ta' mistħija għal dan il-Gvern illi aħna għamilna ħilitna sabiex nidħlu kemm jista' jkun malajr fl-Unjoni Ewropea.

Għamilna dak li huwa fl-interess nazzjonali, mhux biss mil-lat ekonomiku, imma anke mil-lat politiku.

Jiena ngħid li l-Ewropa għadha kif bdiet it-triq biex tiżviluppa bħala Unjoni Ewropea vera.

L-Unjoni Ewropea teżisti fit-Trattat ta' Maastricht, imma l-Unjoni Ewropea vera fil-mod kif taħdem għadha ma teżistix.

U aħna rridu nkunu f'dan il-proċess.

Allaħares nagħmlu l-iżball li għamlet in-Norveġja.

Il-Ministru Lamassoure qal li la l-poplu ma jridx jidħol, allura ma jidħolx.

Il-poplu tagħna, skond il-Kap ta' l-Opożżizzjoni - u skond jien ukoll - irid jidħol għax ta l-vot lilna.

Issa n-Norveġiżi ma jridux jidħlu u l-Ewropa jkollha tgħidilhom; Ħudu paċenzja; aħna nagħmlu r-regoli, u intom oqogħdu għal dak li niddeċiedu aħna u ibqgħu barra, la għoġobkom ma tidħlux. .Allaħares pajjiżna jiġi f'dik is- sitwazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Jiena nistieden lill-Kap u lill-Viċi Kap ta' l-Oppożizzjoni biex, jekk iridu, jagħtuni daqsxejn palata - naċċettaha bil-qalb - u flok ifixklu, jgħinu għax naħseb li b'hekk ikollna ċans xi ftit aħjar li fil-fatt nidħlu.

Sfortunatament għadna wieħed mill-ftit pajjiżi - jekk jeżistu, għax ma nafx jekk jeżistux - fejn għad ma rnexxilniex b'mod espliċitu u ċar ngħidu li dan huwa poplu matur li għandu politika barranija bipartisan.

Sfortunatament jidher ċar li l-filosofija tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni tapplika hawn ukoll u jekk jidhirlu li jista' jirbaħ il-voti billi jkun kontra, allura jkun kontra, kemm jekk qed jissuġġerilu x-xitan sew jekk qed jissuġġerilu l-anġlu.

Kieku jisimgħu mill-ħbieb tagħhom Soċjalisti fil-Parlament Ewropew - xi ħadd issa semma isem - u meta jmorru l-kungressi, u s-Socialist International naħseb li għandu jkollhom il-kuraġġ li jikkonvertu, pero' ma jridux.

Mr Speaker, għal darba oħra dan il-Budget qed isib lil pajjiżna mimli bil- fiduċja u għalija l-fiduċja hija ċ-ċavetta tas-suċċess.

Il-fiduċja li kattarna ġejja mill-fatt li żammejna l-wegħdiet tagħna.

Aħna wegħedna gvern ta' djalogu u rikonċiljazzjoni nazzjonali u min irid ikun sinċier jaf li dawn il-metodi napplikawhom u nipprattikawhom kuljum.

GĦalhekk imbagħad finalment tispiċċa tiftiehem minkejja xi oppożizzjoni li jista' jkollok.

Hekk wiegħed dan il-Gvern u hekk qed jimxi.

Pero' għaddejjin minn fażi fejn għandna Kap ta' l-Oppożizzjoni li l-politika tiegħu hija "iżra' s- suspetti, faqqa' s-suspetti, ħalli lin-nies jiddubitaw u immina l-fiduċja".

Mr Speaker, din hija politika perikoluża u żbaljata.

Xbajt nisma' talbiet biex nagħmlu inkjesti; nagħmlu inkjesta fuq Queiroz, nagħmlu inkjesta fuq il-Freeport, nagħmlu inkjesta fuq il-bini ta' l-Isptar San Raffaele ....

Fi żmenijiet oħra, ħlief nitolbu għall-inkjesti ma stajniex.

Pero' l-ewwel ħaġa li għamel dan il-Gvern meta ħa l-poter ma kenitx li ġiegħel lill- Oppożizzjoni toqgħod titlob l-inkjesti, imma ta d-dritt lill-poplu Malti, inkluż lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li meta jkun jaf b'xi ħaġa suspettuża u jkollu bażi għaliha, imur quddiem il-Kummissjoni Permanenti Kontra l- Korruzzjoni u jippreżenta l-każ tiegħu hemm.

Aħna m'għandniex bżonn min jiġri warajna, kif kellna nagħmlu aħna biex nitolbu l-inkjesti.

Meta jien għamilt ittra - għadha għandi u l-oriġinal tagħha qiegħed depożitat f'din il-Kamra - u tlabt inkjesta fuq il-mewt ta' Nardu Debono, ir-risposta kienet li m'hemmx għalfejn.

Hekk kienet ir-risposta.

Issa jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu l-provi li fil-każ ta' Queiroz tmexxew il-flus, m'għandux jistenna inkjesta imma għandu mekkaniżmu awtonomu, indipendenti, li jiddeċiedi b'wiċċu minn quddiem kontra min hu nvolut, hu min hu, u għandu jkollu l-kuraġġ, id-dinjita' u s-sens ta' rġulija li jmur bil-provi quddiemu; mhux fuq ta' Queiroz biss fejn naf li m'hemm l-ebda provi fuq l- allegazzjoni li għaddew il-flus, imma fuq kollox.

Imma ara x'wiċċ irid ikollok biex tiġi hawn u tgħid li trid tagħmel inkjesta fuq il-kuntratt tal- Freeport, li sar bi proċess mill-iktar trasparenti!

Saħansitra kien hemm rapporti mill-ewwel kumitat tal-Freeport stess illi meta ġie eżaminat mill- organu governattiv li għandu d-dover bil-liġi li jagħmel l- investigazzjonijiet u l-assessment tiegħu, biddel id-deċiżjoni.

Imma għax biddel id-deċiżjoni, il-gazzetti tagħhom, fosthom "L-Orizzont" kienu diġa' bdew jgħidu li l-kuntratt se jieħdu t-tali għax huwa ħabib tal-Gvern!

Kien għad m'hemmx deċiżjoni, għax aħna kull kumitat li jiddeċiedi fuq xi kuntratt kbir nissottomettuh għall-iskrutinju tan-nies li qegħdin apposta għal hekk f'kumitat ta' dipartiment tal-Gvern.

Allura kif jiġu jagħmlu dawn l-akkużi?

Ir-risposta tiegħi għall-akkużi li dak il-kuntratt fih xi ħaġa ħażina hija li jekk jafu hekk għandhom il-mezz kif imorru jikkontestaw.

Pero' jien għandi d-dover nara li l-progress fil-pajjiż ma jitwaqqafx.

Jien m'iniex se nżomm ix-xogħol milli jibda sempliċement għax il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu "suspetti".

U x-xogħol se jibda għax huwa fl-interess ta' Malta li dak is-settur ikompli miexi, huwa fl-interess tal- ħaddiema ta' Kalaxlokk li aħna writniehom mill-Amministrazzjoni preċedenti b'kuntratt minn ġimgħa għall-oħra.

Dan il-Gvern - li huwa qal li m'għandux ir-ruħ soċjali - meta ġie għall-fatti ra li dan huwa kuntratt kbir, u allura għandha ssir kondizzjoni fuq il-kuntratturi li jieħdu dan il-proġett li l-ħaddiema ta' Kalaxlokk ikollhom id-dritt li jibqgħu jaħdmu anke wara li jispiċċa l-kuntratt tal-Freeport!

Lil dawn in-nies li kellhom kuntratt li jiġġedded minn ġimgħa għal ġimgħa, assigurajnielhom bil-miktub id-dritt li jkomplu jaħdmu - jien kważi dħakt meta rajtha - għal 50 sena oħra.

GĦidtilhom: Mela hemm it-tfal jaħdmu?

GĦax jekk illum għandhom 18-il sena wkoll m'għandhomx bżonn 50 sena garanzija ta' mpieg, għax kieku jkollhom 68 meta jispiċċaw mix-xogħol.

Allura kif tiġi tgħid li dan il-Gvern m'għandux ruħ soċjali?

Kif jista' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiġi jgħidli li għax hu xamm xi ħaġa f'dan il-kuntratt għandi nwaqqaf kollox u nagħmlu inkjesta fil-Parlament!

Jien ngħidlu li jekk xamm xi ħaġa jmur jara x'xamm, imur quddiem l-organu li hemm apposta, jissottemetti l-provi kollha u jitlobhom jinvestigaw.

Kollox għandu available, inkluż il-files u l- korrispondenza; kollox jista' jeżamina.

Imma mhux inwaqqaf ix-xogħol!

Nerġa' ngħid, din x'politika hi tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Mr Speaker, l-istess dwar il-bini ta' l-Isptar San Raffaele.

Qalu li hemm skandli kbar.

Qalu li kien hemm inġinier li kellu interessi u ma ddikjarahomx.

Allura nqattgħu kollox u nerġgħu nibdew mill-bidu?

Naraw li din il-persuna li kienet f'dik il-pożizzjoni b'ebda mod ma nfluwenzat id- deċiżjonijiet li għad iridu jittieħdu, u li jittieħdu bl-ikbar serjeta'.

Id- dokumenti kollha lesti li nerġgħu nippubblikawhom biex ikun jista' jarahom min irid.

Jekk iridu, tan-naħa l-oħra jistgħu jġibu esperti minn barra kemm iridu u lil min iridu u jgħidulna x'ikun hemm ħażin.

Imma mhux jgħidulna li għax huma għandhom suspett, aħna għandna nieqfu.

Aħna m'aħniex se nieqfu.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamilli s-suġġeriment li biex niffranka l-flus m'għandniex nonfqu Lm9 miljun għall-bini ta' sptar ġdid.

Jien dak il-parir ma naċċettahx għax l-interess ta' pajjiżna jitlob li nkomplu għaddejjin b'dan il-proġett ukoll.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, jekk m'iniex sejjer żball, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma semma xejn fuq iż-żieda ta' Lm2.25 fil-ġimgħa lil kulħadd imma semma l-50c żieda.

Jien diġa' kkummentajt u nerġa' nikkummenta fuq dan.

Dan il-Budget x'qed jagħmel?

Dan il-Budget, minbarra li qed ikompli jagħti viżjoni u sens ta' direzzjoni għal pajjiżna u minbarra li qed juri li qed inkomplu bil-ħidma tagħna, qed jagħmel ġustizzja l-ħin kollu.

Nerġa' ngħid u niftaħar li nħoss sodisfazzjon kbir li dan il-Budget se jkun ġie u mar, u għamilna d-debate kollu u l-kritika kollha fuqu mingħajr ebda skonvolġiment u strascichio fil-pajjiż ta' dak li qed niddiskutu hawn ġew.

U dan għaliex il-Gvern preżenti bil-provi għandu ruħ soċjali.

Din urejnieha għax meta dehrilna li huwa ġust li nagħtu ż-żieda lill-ħaddiema kollha, ħriġna għonqna u għidna li hekk irid isir u meta kien hemm il-biża' li bl- introduzzjoni tal-VAT jistgħu jogħlew xi affarijiet, għidna li aħna lesti li nilqgħu għal dan ukoll.

Wara li smajna l-proposti ta' kulħadd, tajna żidiet oħra, fosthom żieda ta' 50c fil-bonus ta' Marzu u 25c fil-bonus tal- familja.

Jien nerġa' ngħid li huwa ta' sodisfazzjon kbir għal kull wieħed minna li dan il-Budget huwa miexi b'dan il-mod u ġie aċċettat mill-pajjiż.

Mr Speaker, semmejt il-VAT u l-għoli tal-ħajja.

In-naħa ta' l- Oppożizzjoni, b'mod partikolari l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, kważi rredikola l- idea oriġinali li nuru prezzijiet bis-sistema tat-teletext fuq it- television.

Dażgur li din is-sistema għandha tirnexxi.

Naħseb li l-Onor.

George Vella, bħala tabib, jaf li din qed tirnexxi.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, ħalli ngħid x'inhu l-ħsieb wara din l-idea, għax hawn ukoll donna qegħdin fuq wavelengths differenti.

X'aħna qed nipprovaw nagħmlu?

Aħna tlaqna mill-konċett li f'dan il-pajjiż m'għandniex nibqgħu nistennew li l-kontroll isir mill-Gvern, bil-pulizija, bl-inspector u b'ma nafx kemm affarijiet oħra.

Aħna qed noħolqu kultura ġdida, kuntratt ġdid fis- soċjeta' tagħna.

Qed ngħidu li kull wieħed minna huwa responsabbli daqs il-Ministru, daqs il-kap tad-dipartiment u huwa responsabbli li jara li nbiddlu l-konċett f'pajjiżna minn wieħed ta' welfare state għal dak ta' welfare society.

Jien m'iniex ngħid li se nneħħu xi benefiċċji, imma wieħed irid jifhem li jrid ikun parti mill-ingranaġġ biex dan il-pajjiż ikollu soċjeta' ġusta, serja u mibnija fuq il-prinċipji tas-solidarjeta'.

Jiġifieri kulħadd irid jagħmel il-parti tiegħu.

F'dan il-kontest, għandna naraw is-sistema tal-prezzijiet bit-teletext.

Mr Speaker, aħna qed ngħidu lil kulħadd, lin-negozjanti, lill-importaturi, lir-retailers u lill- farmaċisti li l-Gvern iridhom jaqilgħu l-flus.

Dan il-Gvern m'huwiex bħal ta' qabel, li jgħid li kull min hu fil-busniess huwa ħalliel.

(Interruzzjonijiet) Mr Speaker, għalkemm aħna rriduhom jaqilgħu l-flus, ma rridux li jkun hemm abbużi.

L-abbużi ma tistax tikkontrollahom bid- difensuri tax-xerrejja u, fil-fehma tiegħi, lanqas bil-pulizija, lanqas jekk tutilizza l-Korp kollu.

L-iktar mod żgur kif tikkontrolla l- prezzijiet huwa billi tolħloq kultura ta' responsabilita', u f'dan il- kontest daħħalna din l-idea ġdida u oriġinali.

Il-price order trid tkun b'mod li wieħed ikun jaf xi prezzijiet jistenna fil-ħanut.

Dan għadu l- bidu, imma f'Jannar meta nibdew inneħħu d-dazju, nibdew nagħtu wkoll il- prezzijiet kif kienu bid-dazju u kif se jkunu wara li jitneħħa d-dazju.

Jien lill-poplu Malti ngħidlu li dan il-Gvern qed jafdah u qed jgħidlu li jrid jimxi miegħu, irid jingħaqad miegħu u jagħmel parti tiegħu biex tidħol din il-kultura fil-pajjiż.

Jiddispjaċini ngħid li mid-diskors tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni wera li minn dan kollu ma fehem xejn, Mr Speaker.

Jien m'għandix dubju li, bħal kull pajjiż, dan il-pajjiż għandu ċerti sfidi quddiemu; wara kollox kull wieħed minna jkollu sfidi quddiemu.

Żgur li hija sfida li naraw li din il-famuża Liġi tal-VAT titħaddem b'mod serju u b'mod ġust biex tkun tista' tagħti riżultati pożittivi.

Jien nerġa' ngħid li kelli s-sodisfazzjon li nisma' lill-Ministru tal-Finanzi jgħid li rnexxielu anke jiftiehem mal-General Retailers and Traders Union li issa ma baqgħetx toġġezzjona, lanqas il-famużi cash registers bil- memorja.

L-importanti huwa li kulħadd jifhem li qed nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta'.

Mr Speaker, tista' tgħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni lanqas pinzellata ma ta fuq il-proposti li hemm fil-Budget.

Għalija hemm proposta importanti ħafna, b'mod partikolari fejn jidħol il-programm ta' l-edukazzjoni.

Aħna għidna li rridu nkunu minn ta' quddiem, speċjalment fejn jidħol it-tagħlim ta' l-informatika u għidna li dan għandu jibda mil-livelli l-aktar żgħar fl- iskejjel tagħna.

Dan huwa programm dettaljat u huwa maqsum fuq ħames snin.

Issa nispera li s-sena d-dieħla l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jiġix jgħidli biex inwaqqaf dan il-programm għaliex qed qed nonfoq wisq!

Hemm affarijiet oħra, bħall-vot tal-kunsilli lokali, li forsi f'okkażjoni oħra jkolli ċans nitkellem aktar fuqhom.

Bil-konċett tal-kunsilli lokali daħħalna bidla kbira fil-pajjiż, anke fis-sistema ta' l-amministrazzjoni.

Bil-prinċipju ta' diċentralizzazzjoni, tas-sussidjarjeta', barra li l-poplu jinqeda aħjar, għandu effett anke fuq l-amministrazzjoni tal-Gvern.

Imma, kif għid, dwar dan ikolli okkażjoni nitkellem f'xi debate ieħor.

Mr Speaker, rigward it-Tarzna dejjem għidna li ma jistax ikun li tibqa' miexja kif inhi, u nafu li dan l-aħħar intlaħaq ftehim li issa rridu nagħtuh il-ħajja kemm jista' jkun malajr bit-tama li forsi noħorġu lil dan is-settur ekonomiku ta' pajjiżna mill-problemi li huwa mdorri bihom.

Nixtieq insemmi affarijiet oħra li hemm provdut għalihom f'dan il-Budget, bħall-ispiża għas-sistema tad-drenaġġ.

Ma tantx xtaqt nispiċċa bid- drenaġġ, imma żgur li dan huwa qasam importanti, għaliex huwa parti mill- infrastruttura tagħna.

Jien nista' ngħid li l-pariri li ngħatawlna kienu li biex neliminaw il-problemi għal din is-sena, dan il-Gvern irid jonfoq kemm hemm bżonn, iqum kemm iqum il-programm.

Dawn huma l-instructions li għandhom id-dipartimenti konċernati.

(Onor. Membri: Hear, hear) Spiċċajt ma tkellimt xejn fuq il-pożizzjoni tad-deficit tal-Gvern.

Pero' l- importanti huwa li l-Gvern ikompli, nerġa' ngħid, bil-viżjoni li għandu għal pajjiżna, dik il-viżjoni li tmexxi lil pajjiżna dejjem 'il quddiem; nagħtu s-sens ta' direzzjoni biex dak li nixtiequ nkunu nistgħu nilħquh u, fuq kollox, Mr Speaker, inkomplu b'ħidma qawwija kemm għandna saħħa għall- ġid tal-poplu tagħna.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzja lill-Prim Ministru għad-diskors tiegħu.

Nitlob lill-impjegati tat-televiżjoni u tal-mezzi tax-xandir jirtiraw mill- Kamra.

L-impjegati tal-PBS irtiraw mill-Kamra.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija mozzjoni Nru. 182 kif imressqa u moqrija mill-Ministru tal-Finanzi sabiex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas-sena 1995.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fil-11.31 a.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fil-11.36 a.m.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni sabiex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' Spiża għas- sena 1995, kif imressqa u moqrija mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Division.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

L-Onor.

|Asciak Michael |Galea Louis | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Gatt Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Cuschieri Louis |Psaila Savona | | |Joseph | |Dalli John |Refalo Louis | |Debono Giovanna |Refalo Michael | | |Angelo | |Deguara Louis |Rizzo Naudi John| |De Marco Guido |Spiteri Carm | | |Lino | |Falzon Michael |Tabone Anton | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Ninu | |Frendo Michael |Zammit Stanley | |Galea Ċensu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 30

L-Onor.

|Abela Wistin |Mangion Charles | |Attard Montalto|Micallef Freddie | |John | | |Bartolo Evarist|Mifsud Bonnici | | |Karmenu | |Borg Carmel |Mintoff Dom | |Brincat Joseph |Mizzi Joe | |Brincat Leo |Moran Vincent C. | |Buhagiar |Muscat Philip | |Charles | | |Buhagiar Louis |Nicholl Tony | |Calleja Reno |Portelli Alfred | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Debono Grech |Sant Alfred | |Joe | | |Farrugia |Sant Salvu | |Michael | | |Farrugia Noel |Schembri Adami | | |Sandro | |Gatt George |Spiteri Lino | |Grech Edwin S. |Vella George | | | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR.

SPEAKER: Sar il-ħin.

Aġġornament

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal it-Tnejn, 5 ta' Diċembru, 1994 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1995

L-Ewwel Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali

Ninforma lill-Kamra li skond il-ftehim milħuq fis-seduta Nru. 341 tat-18 ta' Novembru, 1994, din is-seduta se tixxandar bir-radju.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim tal-Kamra, l-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 5 ta' Diċembru, 1994 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fil-11.38 a.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija skond il- ftehim milħuq fis-seduta Nru. 341 tat-18 ta' Novembru 1994.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

DINGLI - TRIQ CLAUDETTE AGIUS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi tas-Seduta Nru. 48 ta' l-1992, u b'referenza għall-ittra ppubblikata fil-ġurnal l-"Orizzont" ta' nhar il-Ġimgħa 25 ta' Novembru, 1994 dwar l-istat ta' Triq Claudette Agius, f'Ħad Dingli, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex din it-triq tħalliet f'dan l-istat?

Jista' l-Ministru jara li x-xogħlijiet ta' din it-triq jsiru kemm jista' jkun malajr?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li parti mit-Triq Claudette Agius kienet ġiet asfaltata kif l-Onor.

Membru kien informat għall-mistoqsija parlamentari tiegħu numru 3950.

Dan kien sar f'dik il-parti tat-triq li kienet inbniet.

L-Onor.

Interpellant u l-artiklu li deher fil-gazzetta qiegħed jirreferi għal parti oħra tat-triq li qed tiżviluppa, u li l-iżvilupp tagħha għadu lura.

Sakemm tiġi żviluppata parti sostanzjali minn din it-triq mhix il-policy tad-Dipartiment tat-Toroq li tiġi asfaltata.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - PERSUNI DIJABETIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 23041 dwar ċittadini Maltin li jbatu bil-problema tad-dijabete?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li ma teżistix l-istatistika kif mitluba, u tista' tingħata biss dik l-informazzjoni li ħarġet mill-Istudji Epidemjoloġiċi li saru fuq id-dijabete f'pajjiżna.

Dawn jindikaw li 7.7% tal-persuni li kellhom minn 15-il sena 'l fuq kienu dijabetiċi.

In-numru ta' dijabetiċi reġistrati fil-Kliniċi tad-Dijabete fid-Diviżjoni tas-Saħħa ta' l-1993, kien ta' 12,319 u minn dawn 2.9% kienu 'juveniles'.

Is-servizzi offruti mid-Diviżjoni tas-Saħħa huma:

Kura b'xejn fl-Isptarijiet u Ċentri tas-Saħħa; Mediċini b'xejn; u Servizz ta' Infermiera fid-djar fejn meħtieġa.

Hemm ukoll il-benefiċċji li jingħataw lid-dijabetiċi minn dipartimenti oħra.

MTARFA - TISWIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 23040 dwar l-ilmenti tar-residenti ta' l-Imtarfa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ma tinżammx statistika tat-talbiet minn residenti differenti meħuda mill-Awtorita' tad-Djar, madankollu qed isir sforz biex l- informazzjoni mitluba fid-domanda numru 23040 tinġabar u tingħata.

RABAT - TRIQ IS-SIĠAR - MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li ssir il- manutenzjoni fi Triq is-Siġar, ir-Rabat Malta?

Billi ġejjien il-festi tal-Milied, jista' d-dipartiment jara li x- xogħlijiet imsemmija jsiru mmedjatament?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li Triq is-Siġar fir-Rabat, mhijiex inkluża mal-programm ta' din is-sena.

Mis-sena d-dieħla l-programm ta' l-asfaltar tat-Toroq se jsir bi ftehim bejn id-Dipartiment tat-Toroq u d-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali.

RABAT: TRIQ ĠORĠ BORG OLIVIER - XOGĦLIJIET F'FOND NRU.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għax-xogħlijiet li qed isiru fil-Fond Nru. 172, Triq Ġorġ Borg Olivier, ir-Rabat, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'deċiżjonijiet mill-awtoritajiet konċernati saru sabiex jiġi mħares il-valur storiku ta' din id-dar partikolarment l-faċċata ta' barra ta' din id-dar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li minn spezzjonijiet li saru ma jirriżultax li qiegħed isir xi xogħol fil-fond indikat.

Qegħdin isiru nvestigazzjonijiet biex jiġi stabbilit il-valur storiku tal-fond u siti oħra fl-istess triq.

XEMXIJA - MANUTENZJONIJIET TA' TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi jiena dejjem ġejt informat li l- manutenzjonijiet tat-toroq tax-Xemxija se jsiru, jista' l-Ministru jara li jsir programm ta' xogħlijiet meħtieġa għax-xhur li ġejjien?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-manutenzjoni tat-Toroq lokali hija r- responsabbilita' tad-Dipartiment tad-Distretti u għalhekk l-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru għall- Ambjent.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA - IMPIEG TA' UFFIĊJAL GĦAR-RELAZZJONIJIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 22793, billi ma weġibtniex jekk ħarġux applikazzjonijiet pubbliċi qabel sar l-impieg imsemmi, tista' tweġibni għal dan?

ONOR.

JOE FENECH: Jien nformat li mhux normali li meta xi ħadd jiġi mpjegat b'kuntratt toħroġ sejħa għal applikazzjonijiet.

QRATI - KAWŻA MINN NATIONAL TRUST TA' L-INGILTERRA KONTRA BEJJIEGĦ TAD- DEHEB

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 22832, jekk il-Ministru ngħidlu li l-kawża saret kontra s-Sur Zampa, jista' jagħtini risposta għall- mistoqsija parlamentari tiegħi ċioe' jgħid kif baqgħet il-kawża ċivili li saret kontra bejjiegħ tad-deheb f'Malta liema kawża saret minn National Trust ta' l-Ingilterra biex jiġu akkwistati lura oġġetti tal-fidda li nsterqu minn Tatton l-Ingilterra u nstabu għand bejjiegħ tad-deheb f'Malta?

ONOR.

JOE FENECH: Jiena nformat mir-Reġistratur tal-Qorti li biex tkun tista' tingħata l-informazzjoni mitluba fil-mistoqsija jrid ikun hemm indikazzjoni preċiża almenu ta' l-isem tal-kawża għaliex tfittxija fuq l- informazzjoni kif inhi ma kellhiex eżitu pożittiv.

BIRZEBBUGIA - SLEEPING POLICEMEN

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jaf il-Ministru li 14-il xahar ilu saret petizzjoni mir-residenti ta' Triq Sant'Andru, Birzebbugia lill-Bord għall- Kontroll tat-Traffiku minħabba t-tibdil li sar fid-direzzjoni tat-traffiku f'Birzebbugia?

Jekk għallinqas il-qagħda ma setgħetx tiġi kif kienet qabel sar it-tibdil, għaliex ma sarux ħotob fit-triq (sleeping policemen) biex it-traffiku jnaqqas il-veloċita' li qed jgħaddi bih minn din it-triq?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 22888, ħlief li se nara li t-talba tar- residenti rigward "sleeping policemen" tiġi kkonsidrata mill-Bord għall- Kontroll tat-Traffiku.

KAPPARA - TRIQ L-AMBAXXATA - TNEĦĦIJA TA' ĦAJT GĦOLI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Billi fil-21 ta' Frar ta' din is-sena xi residenti li joqogħdu Embassy Street, fir-Regional Road, Kappara kitbu lill- Ministeru tiegħek biex il-ħajt għoli li qed jissepara r-residenzi tagħhom jitneħħa, hemm xi żviluppi fuq din it-talba?

Taf li dawn ir-residenti talbu biex il-ħajt imsemmi jiġi għall-istess livell tal-ħajt fuq in-naħa l- oħra tat-triq jiġifieri fejn hemm il-Claret's Monastery?

Taf li kif inhi l-qagħda llum b'dak il-ħajt għoli jimblokka l-garaxxijiet u r-residenzi ta' dawn in-nies, huwa aktar faċli għal ħallelin li jidħlu f'dawn id-djar?

Taf li diġa' fis-sigħat bikrin ta' fil-għodu, il-ħallelin daħlu u serqu żewġt idjar hemmhekk?

Taf li karozzi ta' nies mhux magħrufa qed jipparkjaw wara dan il-ħajt u li r-residenti huma mwerwra?

Tista' tara li dan il-ħajt jitneħħa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li t-talba ta' xi residenti f'Embassy Street, Kappara saret lid-Dipartiment tad-Distretti tal-Ministeru għall-Ambjent u mhux lill-Ministeru tiegħi.

Ta' min isemmi li meta t-triq tan-naħa l-oħra kienet qiegħda tiġi asfaltata, id-Dipartiment tat-Toroq ġie mitlub ma jwaqqax ħajt simili biex iservi ta' protezzjoni għar-residenti mill-ħsejjes u t-tinġiż mit-traffiku fi Triq Reġjonali.

Gbidt l-attenzjoni tad-Dipartiment tat-Toroq biex jikkonsulta mal-Kunsill Lokali dwar din il-materja.

QRATI - KUMPENS GĦAL KORRIMENTI FUQ IX-XOGĦOL

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 21928, jista' l- Ministru jagħti dettalji każ b'każ ta' kull persuna li ġiet mogħtija kumpens?

Fejn ġraw l-inċidenti każ b'każ u meta?

X'danni sofrew il- persuni każ b'każ?

Xi kriterji ntużaw biex wieħed jieħu mod u ieħor jieħu mod ieħor?

Kien hemm xi Bord li ddeċieda dawn l-għotjiet?

Jekk iva, minn min kien magħmul?

Meta kien jiltaqa'?

Fejn?

X'kienet il-proċedura osservata?

ONOR.

JOE FENECH: Dettalji ta' kemm ħadu flus bħala kumpens dwar nies li kienu weġġgħu jew waqt dimostrazzjonijiet politiċi jew waqt il-qadi ta' dmirijiethom diġa' tajthom fir-rapporti li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 21928

L-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali jikkalkola l-ammont li l-applikant kien jirbah fil-Qrati Ċivili f'kawża għad-danni bażata fuq id-danni personali in kwestjoni (b'esklusjoni tal-ispejjeż u t-telf ieħor attwali.

Dan l- eżerċizzju jagħmlu a bażi tal-kriterji enunċjati fis-sentenza tal-Qorti ta' l-Appell tat-22 ta' Diċembru, 1967 fl-ismijiet Butler vs Heard, liema kriterji illum huma meqjusa bħala kriterji konservattivi.

Il-Ministru tal-Ġustizzja jeżamina r-rakkommandazzjoni ta' l-Avukat Ġenerali u jekk jaqbel magħha jirrakkommanda lill-Uffiċċju tal-Prim Ministru li jsir il-ħlas tas-somma determinata.

Ir-rakkommandazzjoni tal- Ministru tal-Ġustizzja tiġi evalwata finalment mill-Uffiċċju tal-Prim Ministru li, jekk jaqbel magħha, jawtorizza l-pagament.

SPTAR SAN LUQA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jaf il-Ministru li minħabba x-xogħlijiet li qed isiru fl-Isptar San Luqa il-karozzi li jidħlu l-isptar qed joħorġu mill-gate ta' l- Emerġenza u b'hekk qed jinħoloq periklu kbir għal dawk is-sewwieqa li jitilgħu minn Triq Zammit Clapp għaliex ikunu se jaħbtu mas-sewwieqa ħerġin mill-gate ta' l-Emerġenza?

Tista' mmedjatament issir mera biex is- sewwieqa li jkunu ġejjin minn Triq Zammit Clapp jaraw min ikun ħiereġ mill- gate ta' l-Emerġenza u vici versa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nirreferi għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 23035, ġejt informat li fix-xhur li ġejjin se jsir xogħol fil-bini fejn jistgħu jeħlu l-mirja, inkluż twaqqigħ ta' ħitan, biex issir entratura ġdida għall-isptar li tintuża biss mill-Ambulanzi ta' l- Emerġenza.

Saru diversi tentattivi biex jitpoġġew sinjali tat-traffiku temporanji, iżda dawn ġew vandalizzati.

Tajt struzzjonijiet biex jinstabu alternattivi addattati, inkluż li anke jitwaħħlu mirja temporanji sakemm jiġi biex jinbeda x-xogħol tal-bini fiż-żona indikata.