MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 634 It-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 633

It-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 6 ta' Novembru, 2001

WERREJ

MINUTI 542

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 542

TQEGĦID TA' KARTI 546

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SERVIZZI VETERINARJI (IT-TIELET QARI)

VETERINARY SERVICES BILL (THIRD READING) 546

ABBOZZ TA'LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI (IT-TIENI QARI)

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL (SECOND READING) 547

AĠĠORNAMENT 565

MISTOQSIJIET GĦALL-TWEĠIBIET ORALI BIL-MIKTUB 569

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 633 li saret fis-6 ta' Novembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

GĦAWDEX - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm-il talba għandhom il-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tagħha biex jimtlew postijiet vakanti fl-istess ministeru u dipartimenti?

Liema huma dawk il- gradi li l-ministeru u d-diviżjoni qed jitolbu li jimtlew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Ninsab informata li b'risposta għal ċirkolari li permezz tagħha l-fergħat tad-dipartimenti tal- ministeru għal Għawdex jagħtu return kull tliet xhur tal-vakanzi li jkollhom, dawn fl-aħħar ta' Settembru 2001 għamlu talba għal dawn is- segwenti postijiet: Tliet clerks; tliet senior operatives; tliet operatives; technical officer; żewġ general hands jew charwomen; principal officer; u messenger.

Qed isir eżerċizzju biex jiġi stabilit jekk dawn il-vakanzi jistgħux jiġu mimlija permezz ta' redeployment intern.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għandhom il-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu biex jimtlew postijiet vakanti fl-istess ministeru u dipartimenti?

Liema huma dawk il-gradi li l-ministeru u d-diviżjoni qegħdin jitolbu li jimtlew?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) (f'isem il-Ministru tal- Ġustizzja u Gvern Lokali): L-informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

INTERN - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għandhom il-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu biex jimtlew postijiet vakanti fl-istess ministeru u dipartimenti?

Liema huma dawk il- gradi li l-ministeru u d-diviżjoni qegħdin jitolbu li jimtlew?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-awtorita' ta' l-ippjanar impjegatx nies magħha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Id-domanda hija dwar postijiet vakanti u mhux jekk ġewx impjegati nies jew le!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien ċert li l-planning authority għamlet talba biex jimtlew postijiet vakanti u ma nafx kif dawn ma jidhrux fit-tabella li l- Ministru poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, id-domanda kif intavolata ma tkoprix dan li qed jgħid l-Onor.

Membru.

OPM - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il talba għandhom l-OPM u d- dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu biex jimtlew postijiet vakanti fl-istess ministeru u dipartimenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li l-postijiet vakanti fl-uffiċċju tiegħi u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tiegħi huma kif jidhru fit-tabella li qed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra.

SAĦĦA - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għandhom il-ministeru u d- dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu biex jimtlew postijiet vakanti fl-istess ministeru u dipartimenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li m'hijiex il- prassi li d-diviżjoni tas-saħħa tirċievi talbiet formali biex jimtlew postijiet vakanti fl-istess diviżjoni.

Id-diviżjoni tas-saħħa dejjem ħadet passi minnufih sabiex il-postijiet vakanti jimtlew mill-aktar fis possibbli.

Fil-fatt id-diviżjoni qed tieħu passi biex jimtlew il-postijiet vakanti kif imsemmija fil-lista li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

POLITIKA SOĊJALI - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għandhom il-ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt ir- responsabbilita' tiegħu biex jimtlew postijiet vakanti fl-istess ministeru u dipartimenti?

Liema huma dawk il-gradi li l-ministeru u d-diviżjoni qegħdin jitolbu li jimtlew?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- informazzjoni mitluba.

MELLIEĦA – L-AĦRAX – ŻGUMBRAMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga każ ta' żgumbrament ordnat mill-kummissarju ta' l-artijiet – dettalji ta' dan il- każ qed jintbagħtu separatament - dwar raba' fl-inħawi ta' l-Aħrax tal- Mellieħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, id- dipartiment ta' l-agrikoltura ilu li ssottometta l-pożizzjoni tiegħu dwar dan il-każ lill-kummissarju ta' l-artijiet minn April ta' l-1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sar stħarriġ biex f'ċirkostanzi bħal dawk li kellu jiffaċċja dan il-bidwi partikolari mill-Mellieħa, ma tkomplix tintilef aktar raba' li tkun ilha għal bosta snin tinħadem minn ġenerazzjoni għal oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ċertament li d-dipartiment ta' l-agrikoltura jagħmel dak kollu li huwa neċessarju meta jintalab minn qabel biex jagħti l-veduti tiegħi, ħalli jkun f'qagħda li jindika lid-dipartiment ta' l-artijiet jekk dik l-art għandhiex tibqa' tintuża għal skop agrikolu jew le.

Kif għedt diġa' fir-risposta tiegħi, f'dan il-każ id-dipartiment ta' l-agrikoltura ilu li ssottometta l-pożizzjoni tiegħu lill-kummissarju ta' l-artijiet minn April 1999.

Per eżempju, dan l-aħħar f'Ħal Far kien hemm area li ġiet immarkata biex tiġi żviluppata bħala art tajba biex minnha ssir barriera tal-qawwi.

Aħna tajna l-veduti tagħna u għedna li dik art agrikola.

Barra minn hekk inzerta li l-art tikkonsisti f'ġebla tal-franka li taqleb fuq il-qawwi.

Naturalment il-lands qablu magħna li dik l-art ma kellhiex tittieħed għal dak l-iskop għax żgur li l-blat m'huwiex tajjeb, apparti li l-ħamrija ħamra li tkopri wiċċ l-art hija ideali biex fiha titkabbar patata tar-rebbiegħa.

Nerġa' ngħid li sakemm il-ministeru ikun avżat minn qabel, ma nsibux diffikulta' biex nagħtu l-veduti tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fil-każ ta' dan l-istess bidwi li qegħdin insemmu, id-dipartiment ta' l-agrikoltura ipproteġieh mill-iżgumbrament li ġie mpost fuqu mid-dipartiment ta' l-artijiet, jew ta l-veduti tiegħu u daqshekk?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Id-dipartiment ta l-veduti tiegħu u għadda l- informazzjoni kollha li kellu lil-lands.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li f'Ħas-Saptan hemm art agrikola li min qed jaħdimha ġie informat mill-gvern li se jeħodhielu biex fiha jsir żvilupp fl- interess nazzjonali, jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' żvilupp se jsir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, m'għandix informazzjoni dwar dan il-każ partikolari.

Jekk l-Onor.

Interpellant jgħaddili d-dettalji, inkun nista' bil-qalb kollha niċċekkjalu.

PRODUZZJONI TAL-MAJJAL – ŻIEDA FIL-PREZZ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani bil-progress li sar dwar it-talba tal- produtturi tal-majjal sabiex jingħataw żieda fil-prezz?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li t-talba għal żieda fil-prezz tal- majjal għadha qed tkun evalwata.

PRODUZZJONI TAĊ-ĊANGA – PRICE UNDERCUTTING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani għaliex matul dawn l-aħħar erba' xhur il- produtturi taċ-ċanga friska tħallsu bejn Lm60 u Lm65-il qantar flok Lm75 u Lm80-il-qantar għal-laħam taċ-ċanga, u Lm95 u 105-il qantar flok Lm115 u Lm110-il qantar għal-laħam ta' l-għoġol?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ministeru offra lill-KPH li jinqatlu l-baqar mill-istess koperattiva biex jinqata' xi abbuż.

Fil-fatt il-qatla bħalissa hi kompleta u l-KPH ma kellhiex għalfejn tintervjeni għax il-produtturi qed jingħataw prezz raġonevoli u m'humiex jagħmlu undercutting.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: It-talba għal special supply measures fil-każ taċ- ċanga saret fil-kuntest ta' dak li nsibuh bħala integrated tariffs of the European communities, saret fil-kuntest ta' dak li nifhmu bih bħala tariff quotas li l-Unjoni Ewropea għandha rreġistrati mad-WTO jew ta' dak li aħna nsibuh bħala special safeguard provisions for agriculture produce li l- istess Unjoni Ewropea għandha mad-WTO, jew forsi saret għal xi raġunijiet oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, pajjiżna jipproduċi madwar 200 tunnellata laħam tal-ħaruf u tal-muntun fis-sena.

Barra minn hekk nimportaw b'madwar 800 tunnellata oħra minn postijiet bħal New Zealand.

Issa meta nlestu min- negozjati ma' l-Unjoni Ewropea, din il-kwota tkun tista' tiżdied ma' dik ta' l-Ewropa.

Jiġifieri jekk l-Ewropa timporta ammont ta' laħam tal-ħaruf jew taċ-ċanga minn third countries, jiġifieri minn pajjiżi barra l-block, il-kwota tagħna fin-negozjati tiġi miżjuda ma' dik ta' l-Ewropa.

Issa aħna qed nitolbu special supply measures biex ningħataw il-fakulta' li nkomplu nixtru provvista ta' ċanga bi prezzijiet internazzjonali għal perjodu ta' snin.

Irrid ngħid li dawn l-affarijiet għad iridu jiġu nnegozjati, pero' m'għandniex għalfejn noqogħdu ninfaxxaw rasna qabel naqsmuha!

Jekk nieħdu Spanja u l-Portugal, per eżempju, dawn kienu talbu special supply measures fuq l-importazzjoni tal-qamiħirrun u ilhom mill-1986, jiġifieri minn meta daħlu fl-Unjoni Ewropea, jimportaw il-qamħirrun bi prezz internazzjonali.

Minħabba ċerti raġunijiet – veru li dak iż-żmien kienu żvantaġġati u sa ċertu punt għadhom żvantaġġati – Spanja u l-Portugal għadhom qed jingħataw l-opportunita' li jkomplu jixtru din il-provvista ta' qamħirrun bi prezzijiet internazzjonali.

Fil-fatt dawn iż-żewġ pajjiżi jimportaw b'madwar 2.5 million metric tons ta' qamħirrun fis-sena bi prezzijiet internazzjonali.

Jekk nieħdu l-każ tagħna, li wkoll qed nitolbu special supply measures, aħna nimportaw madwar 50,000 tunnellata ta' qamħirrun fis-sena, jiġifieri 2% biss ta' dak li jimportaw Spanja u l-Portugal.

Ladarba dawn iż-żewġ pajjiżi ma sabu l-ebda problema, allura bl-istess raġunar m'għandux ikun hemm problema lanqas għalina biex ningħataw il-fakulta' li jkollna dawn l- ispecial supply measures.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-Ministru qed isemmi l-qamħirrun u mhux jsemmi l-ebda supply measures fil-każ tal-laħam aħmar.

Dan ifisser li ftit hemm ċans li jiġu approvati special supply measures fuq il-laħam aħmar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien qed insemmi l-qamħirrun biex nagħti idea ta' kemm pajjiżi oħra għandhom supply measures fuq ċerti prodotti u biex nagħti indikazzjoni li meta nagħmlu paragun tal-ħtieġa tagħna ta' qamħirrun ma' l- ammont li jimportaw Spanja u l-Portugal, insibu li dan huwa biss ta' 2%.

Jiġifieri ladarba hemm pajjiżi oħra li jimportaw ammonti li huma ferm wisq akbar minn dak li nimportaw aħna bi prezz internazzjonali, ma jidhirlix li għandu jkun hemm xi diffikulta' biex pajjiżna jigħata l-opportunita' li jagħmel l-istess ħaġa fuq ammont ferm iżgħar.

Fil-verita' aħna nimportaw b'madwar 6,000 tunnellata ċanga fis-sena u għandna ammont żgħir ta' produzzjoni ta' madwar 1,000 tunnellata fis-sena, u se ninnegozjaw biex ikollna special supply measures fuq l-ammont ta' ċanga li nimportaw.

Issa meta aħna nimportaw b'madwar 6,000 tunnellata ċanga, ma nistgħux f'daqqa waħda ngħidu li għandna bżonn 10,000 tunnellata.

L-ispecial supply measures għandhom rabta diretta mad-domanda, u fuq hekk se ninnegozjaw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri bi sħubija sħiħa fl-Unjoni, Malta xorta waħda se tkun soġġetta għal kontrolli fuq l-importazzjoni ta' l-ikel, u allura m'huwiex veru li se nkunu nistgħu nimportaw minn fejn irridu.

Dan ifisser li l-Unjoni Ewropea trid tgħidilna hi minn fejn nistgħu nimportaw u b'kemm?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, biex niġu on a level playing field ma' l- Ewropej, irridu nimxu mar-regoli tagħhom.

(Interruzzjonijiet)

Nerġa' ngħid li jekk inti statistikament sena wara sena timporta 6,000 tunnellatla ċanga, iċ-ċans tiegħek ikun biss fuq dak l-ammont dikjarat.

MR SPEAKER Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, f'isem il- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 270 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar prodotti ta' kostruzzjoni; u

Avviż Legali Nru 271 ta' l-2001 – regolamenti ta' l-2001 dwar ftehim vertikali u prattiċi miftiehma (eżenzjonijiet ġenerali).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar żidiet fit-tariffi minn dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru tas-saħħa, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SERVIZZI VETERINARJI

VETERINARY SERVICES BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji.

MR SPEAKER: Min jissekonda(

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jistabbilixxi u u jikkonsolida l-ħteġijiet fil-qasam veterinarju, prodotti u mediċinali veterinarji, ħteġijiet dwar l-għalf u żootekniċi u biex jirregola l-professjoni veterinarja", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur( (Onor. Membri: Aye) Dawk kontra( Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem con u l-Abbozz ta' Liġi nqara t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA'LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL

L-ordni għat-tieni qari ġie moqri.

Ikompli mis-6 ta' Novembru, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr Speaker, illum qegħdin nerġgħu niddibattu awtorita' jew entita' oħra, din id-darba l-kunsill nazzjonali għall- kultura.

L-iskop ta' dan il-kunsill huwa biex wieħed jippromwovi l-arti u l-kultura f'dan il-pajjiż, jiġifieri għandu terms of reference pjuttost wiesa'.

Qed ngħid li qed nergħu nitkellmu fuq awtorita' oħra għax din il- leġislatura ġiet inondata b'abbozzi ta' liġi simili fejn qed jiġu kkreati iktar enititajiet, kunsilli u awtoritajiet.

Illum qed isir diffiċli għall- kelliema ta' din in-naħa li nerġgħu nitkellmu fuq dawn l-awtoritajiet mingħajr ma nirrepetu lilna nfusna, pero' minkejja dan l-oppożizzjoni trid tikkritika biex tiġġustifika l-vot tagħha.

Aħna ta' l-oppożizzjoni kellna l-okkażjoni nenfasizzaw u nispjegaw għaliex aħna qegħdin nivvotaw kontra l-kreazzjoni ta' dawn l-awtoritajiet.

Spjegajna li bħala partit u bħala oppożizzjoni nħossu li Malta bir-riżorsi limitati li għandha ma taffordjax li tikkrea dawn l-awtoritajiet kollha.

Nemmnu - u naħseb iż-żmien għad irid jagħtina raġun - li dawn l- awtoritajiet kollha se jkunu ta' piż kbir finanzjajrju fuq il-pajjiż u appart minn hekk - u se nissostanzja dak li se ngħid - nemmnu li din it-tip ta' amministrazzjoni fiha nnifisha qed tkun waħda iktar burokratika.

Ħafna drabi l-gvern juża l-argument li ċ-ċivil kultant ikun burokratiku żżejjed u li l-burokrzija jsarraf f'ineffiċjenza biex jiġġustifika l-kreazzjoni ta' dawn l-awtoritajiet.

Jgħidu li ċ-ċivil huwa antikwat bil-mod kif jaħdem, għandu wisq regoli fuqu, hemm estacode, hemm il-public service commission, hemm l-overlapping u m'huwiex effiċjenti pero' mbagħad mill-banda l-oħra jispezzettaw l-istess ċivil billi joħolqu dawn l-awtoritajiet li fl- opinjoni tagħna, apparti l-ispejjeż kbar li se jinvolvu lill-pajjiż, se jdaħħlu ferm aktar burokrazija u ferm inqas effiċjenza.

Il-ministeru li se jkollu l-aktar minn dawn l-awtoritajiet se jkun il-ministeru ta' l- edukazzjoni, u forsi xi ħadd jgħidilna kemm hawn bordijiet, awtoritajiet, entitajiet u kunsilli f'kull dekasteru.

Nixtieq inkun naf ukoll min huma dawk li qed imexxu dawn il-bordijiet.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li l-kritika kollha li l-oppożizzjoni ilha tagħmel matul dawn l-aħħar xhur tat ċertu frott, għax għalkemm tan-naħa l- oħra jipprovaw jirredikolaw il-kritika tagħna, naħseb in all fairness ċerti aspetti tal-kritika tagħna qegħdin jiġu riflessi f'din il-liġi.

Dawn l- aspetti se nagħmel aċċenn għalihom biex ħadd ma jaħseb li aħna nsemmgħu biss dak li hu ħażin.

Dak li hemm tajjeb fl-abbozz se naċċenna għalih ukoll, pero' ħalli nibda biex nikkritika l-ħażin.

Per eżempju, jekk wieħed jara klawsola 8 jsib li l-ministru jista' jikkrea entitajiet jew korporazzjonjiiet oħra b'persuni legali distinti biex jamministraw "xi jew kull attiv jew intrapriża li hemm elenkati..."

Dan ifisser li apparti li se jkollna dan il-kunsill, il-ministru b'din qed jingħata poter li mingħajr ma niġu quddiem dan il-parlament jista' jikkrea bordijiet kemm irid.

Jiġifieri mhux biżżejjed li qed nikkreaw dan il-kunsill bid-direttorat u bis-setup tiegħu imma l-ministru qed jingħata l-poter li b'legal notice jaqbad u jikkrea kemm irid entitajiet.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Membru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, l-Onor.

Membru qed jgħid li l-klawsola 8 tagħti poter lill-ministru li jistabilixxi korpi kemm irid.

Dan huwa żbaljat għax dak huwa marbut mat-tieni skeda u mhux ma' l-ewwel skeda, kif qal.

It-tieni skeda torbot żewġ entijiet, it-Teatru Manoel u Dar il- Mediterran.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Nieħu pjaċir li l-Ministru ċċarahieli u probabilment għandu raġun, pero' se naqraha kif qegħda l-liġi għax il-liġi m'hijiex ċara: "The minister may by order establish bodies corporate having a distinct legal personality to administer and manage any or all of the assets or undertakings listed in the Second Schedule to this Act."

Jista' jkun li l-verb li ntuża mhux ċar, u forsi fl-istadju ta' kumitat dan il-punt jiġi ċċarat iktar fid-dettal.

Hawnhekk fil-plural qiegħda, cioe' "bodies" mhux "body".

Kif inhi worded il-liġi, wieħed bilfors jieħu l- impressjoni li l-ministru għandu l-poter li jikkrea dawn l-entitajiet.

Issa jiena persważ li l-ministru mhux se jappunta bodies b'kapriċċ, imma kif inhi worded il-liġi dan tfisser.

Issa jew taqbel magħha din is-sistema ta' gvern jew ma taqbilx, u Alla jħares fil-pajjiż kulħadd għandu l-istess fehma jew kulħadd għandu l-istess opinjoni jew l-istess stil ta' kif se jmexxi l-pajjiż għax kieku ma jkollniex gvern u oppożizzjoni.

U huwa tajjeb li f'dan il-parlament ikollna nies li jappartjenu għal partiti differenti b'ideoloġiji u ħsieb differenti.

Mr. Speaker, jiena kuntent li f'Malta m'hawnx partit wieħed, kuntent li f'Malta l-partiti għandhom l-ideat tagħhom kif għandu jitmexxa dan il- pajjiż.

Kulħadd jemmen fl-ideal tiegħu mbagħad il-poplu jiġġudika.

Issa jiena u l-Partit Laburista nemmnu li f'pajjiż żgħir bħal tagħna ta' 400,000 ruħ u 450 kilometru kwadru, m'għandniex riżorsi biżżejjed biex nimlew dawn l-awtoritajiet għax wara kollox mhux se nnaqqsu ċ-ċivil.

Ara kieku għedna li hemm 43,000 ruħ fiċ-ċivil imma 10,000 minnhom se nittrasferuhom lock, stock and barrel f'dawn l-entitajiet għax parti mix-xogħol taċ-ċivil se jagħmluh dawn l-entitajiet, jista' jagħmel sens.

U jiena għalhekk qed ngħid li din il-liġi hija aħjar minn oħrajn għax f'liġijiet oħra m'hemmx provvedimenti simili.

Kieku l-gvern Nazzjonalista qal li f'Malta hemm bżonn li ssir riorganizzazzjoni totali ta' kif inħarsu lejn l-amministrazzjoni ordinarja ta' dan il-pajjiż, billi nikkreaw sistema ta' gvern qisu shadow taċ-ċivil mingħajr ma nisparplajaw il-flus tal-poplu u mingħajr ma nagħmlu ri-ingaġġament totali ta' nies...(Interruzzjonijiet) Iva, għax aħna dejjem ngħidu li ċ-ċivil huwa over-burduned bl-impjegati.

Apparti hekk, l-agħar ħaġa li għandu ċ-ċivil hi li m'hemmx organizzazzjoni tajba.

Għandek ċerti dipartimenti u ċerti ministeri fejn in-nies jaħdmu daqs klieb, u fosthom nista' nsemmi l-ħaddiema tal-parlament – u jiena impressjonat kif tiġi fl-uffiċċju u ssib mill-kap l-isfel kulħadd jagħmel the best – imma mbagħad jekk tmur f'dipartimenti oħra ssib oħrajn bilqiegħda jħarsu lejn il-ħajt.

Dan qed ngħidu mhux biex inkun inkejjuż imma hija l-verita'.

Per eżempju l-qorti hemm sezzjoni ta' impjegati li jaħdmu qishom klieb u għandek oħrajn li m'għandhom x'jagħmlu assolutament xejn.

Dan qed ngħidu għax meta nitkellmu fuq ri-organizzazzjoni rridu ngħidu li r-riżorsi umani qegħdin hemm, disponibbli, għax fiċ-ċivil għandek nies kapaċissimi, imma minħabba l-organizzazzjoni ħażina għandek ħafna ħin moħli u hemm min qiegħed jitkisser u hemm min ma jkollu x'jagħmel xejn.

Biex nerġa' niġi għas-suġġett, irrid ngħid li hawn dan is-set-up monk li fuqu qed nisparpljaw ħafna flus.

Veru li l-gvern qed jipprova jirranġah pero' aħna ma naqblux ma' l-approach li qed jieħu biex jagħmel dan.

Aħna nemmnu li rridu nirristrutturaw iċ-ċivil billi nagħmluh iktar effiċjenti.

Għandu jsir studju u mhux rapport kontra rapport .... u hawn m'għandhomx jieħdu għalihom in-Nazzjonalisti meta ngħidulhom li huma jiddilettaw iżejjed bir-rapporti.

Forsi kultant jagħmlu hekk għax jibżgħu jieħdu deċiżjoni u allura qabel ma jaslu għal xi ħaġa jagħmlu rapport kontra rapport.

Iridu jittieħdu ċerti deċiżjonijiet biex isir ristrutturar taċ- ċivil u biex l-eluf kbar ta' nies li jaħdmu maċ-ċivil jiġu wżati aħjar.

Hemm dipartimenti per eżempju, fejn għad hemm ħafna cleaners li jmorru għax-xogħol u joqogħdu jħarsu lejn il-ħajt għax hemm kuntrattati kumpanniji privati li jnaddfu.

Mela għandek il-cleaners u minflok ma x-xogħol ta' cleaning jagħmluh il- cleaners jiġi kuntrattur li għandu organizzazzjoni ta' cleaners u l- cleaning isir minn din l-organizzazzjoni.

Per eżempju fil-public works department għandek ħafna ħaddiema tajbin u ħafna drabi ċertu xogħol jistgħu jagħmluh huma imma mbagħad immorru nikkuntrattaw lil xi ħaddieħor biex jagħmel ix-xogħol kollu hu.

M'inix qed ngħid li m'għandhomx isiru l- kuntratti.

Illum qed ngħixu fis-sena 2001 u jiena wieħed milli nemmen li għandna nagħtu kuntratti u għandna ndaħħlu l-privat, pero' dan m'għandux isir fuq kollox.

Ħafna ħaddiema qegħdin hemm għal xejn u mhux qed jiġu utilizzati.

Fl-opinjoni tiegħi, fejn tista', uża li għandek.

There is bad management all around u mhux biex nikkritika lill-Ministru Galea jew il-ministeru tiegħu.

Hemm din il-problema li ma tistax timxi biha u din il-problema hija wkoll tort tal-kapijiet taċ-ċivil li huma burakoratiċi żżejjed.

Jekk hemm dipartiment u għandu bżonn ċerti ħaddiema ejja nagħmluha iktar faċli li forsi jiġu skambjati.

Hawn din il-problema kbira li rridu nsolvuha pero' aħna ma naqblux li din tissolva billi lock, stock and barrel nitfgħu x- xogħol taċ-ċivil f'dawn l-entitajiet għax fil-verita' nkunu qed nikkreaw ċivil ieħor.

Bażikament qed nikkreaw ċivil ieħor.

L-istess nies dawn!

Allura għax huwa ngaġġat ma' kunsill jew ma' awtorita' allura se jkollu xi attributi speċjali li m'għandhomx nies oħra mpjegati maċ-ċivil?

Billi l-kap ta' entita mhux se jkun id-direttur imma jista' jkun chairman jew chief executive officer allura se nbiddlu xi ħaġa?

Mhux bl-istess nies qed nilagħbu?

Aħna ma naqblux u m'aħniex konvinti li din hija the only way out.

Mr. Speaker, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar it-tħaddim ta' dawn il- kumitati, bordijiet u awtoritajiet kollha.

Hemm kumitati li għandhom tnax, ħamsa, seba' jew saħansitra ħmistax-il membru.

Naturalment, wieħed irid jgħid ukoll li ħafna mid-direttorati se jkunu mimlijin bil-part-timers imbagħad se jkollok l-eżekuttiv taħt chief executive.

Kollha għandhom l- istess format dawn il-kumitati.

Għandek is-CEO li qisu se jkun il-kap ta' dipartiment.

Barra minn hekk, għalkemm f'dan l-abbozz l-affarijiet saru iktar bil-għaqal, ta' min igħid li f'ħafna mil-liġijiet li jwaqqfu l- awtoritajiet jippermettu li jiġu ngaġġati n-nies minn barra.

F'ħafna minn dawn il-liġijiet is-salarji ta' CEO jiġi deċiż mill-kunsill u m'humiex marbutin mas-salary scales tal-gvern.

Mela biex nagħti eżempju jista' jkollok CEO li jkollu salarju darbtejn daqs permanent secretary, li hi l- ogħla kariga fiċ-ċivil.

Issa dawn huma nies li jagħmlu l-istess xogħol, imma għax minflok qegħdin taħt iċ-ċivil qegħdin taħt kunsill jew awtorita' dawn se jkollhom salary scales differenti.

B'dan il-mod se jikkreaw it- tensjonijiet.

Jien naħseb li qabel ma l-gvern jingaġġa nies minn barra jrid jassigura li jekk hemm available fiċ-ċivil, jieħu taċ-ċivil.

Mhux qed nitkellem għal dan il-kunsill biss, imma qed nitkellem b'mod ġenerali.

Il-kritika tagħna hija l-istess, dejjem nispjegawha iktar.

Jekk inti se tagħmel kunsill fi ħdan il-ministeru tal-kultura, huwa ovvju li ħafna mix-xogħol li kien jagħmel il-ministeru tal-kultura se jibda jagħmlu dan il-kunsill.

Issa l- loġika tgħidlek li x-xogħol taċ-ċivil u tal-ministeru se jonqos drastikament, għaliex jekk inti tara t-terms of reference u l-funzjonijiet ta' dan il-kunsill issib lista ma tispiċċa qatt, u dan huwa kollu xogħol li kien jagħmel il-ministeru tal-kultura.

Mr. Speaker, il-ministru f'din il-liġi se jibqa' jżomm ċerti poteri li jiena naqbel li jżomm.

Per eżempju naqbel ma dak li hemm miktub fi klawsola 9 li:

"If the council fails to comply with any direction issued under this article, the prime minister may make an order transferring to the ministry in whole or in part any of the functions of the council."

Naqbel ukoll li:

"The minister may from time to time give to the council such directives ..."

Naqbel magħhom, imma f'ħafna minn dawn il-liġijiet m'għamilnihomx dawn id- drittijiet tal-ministru.

Dan mhux xi bord ġudizzjarju li jrid ikun awtonomu, din hija l-amministrazzjoni ordinarja ta' l-istat, jiġifieri huwa tajjeb li l-ministru f'din il-liġi żamm dan il-poter.

Il-ministru huwa magħżul mill-prim ministru tiegħu li jmexxi dan id-dikasteru u għandu jkun kapaċi li jmexxih.

Jiġifieri dawk il-klawsoli jien naqbel magħhom perfettament.

Mr. Speaker, dan il-kunsill għandu numru kbir ta' funzjonijiet u minħabba f'hekk fl-opinjoni tiegħi n-nies li jmexxu d-dipartiment tal-kultura - ma nafx kemm hemm nies jaħdmu hemmhekk imma ta' min jgħid li fil-ministeri kollha qed jiġri hekk - se jispiċċaw qishom redundant.

Dawn xogħolhom ħadu ħaddieħor u jien naħseb li dawn għandhom jiġu ttrasferiti f'dawn l- awtoritajiet flok nimpjegaw iktar nies.

Qed ngħidu li hawn wisq nies mal- gvern u issa se jkollna iktar.

U jekk se nimpjegaw dawn in-nies kollha ma' dawn l-awtoritajiet kollha, minflok se nnaqqsu l-ammont ta' nies maċ-ċivil - maċ-ċivil fis-sens li rridu nħallsuhom aħna mill-kaxxa ta' Malta – se nispiċċaw inżiduhom.

Mela minn banda qed ngħidu li hemm ħafna piż fuq il- kaxxa ta' Malta għaliex hemm wisq nies fiċ-ċivil u mill-banda l-oħra se nżidu dan il-patafjun ta' mpjegati oħra ma' dawn l-entitajiet kollha.

Dan it-tip ta' raġunament m'huwiex skond il-loġika u allura jien naħseb li f'dawn il-liġijiet kollha għandu jkun hemm klawsola biex jekk inhu possibbli, l-impjegati f'dawn l-awtoritajiet jiġi transferred lock, stock and barrel miċ-ċivil.

Għax inkella x'se jagħmlu dawn in-nies taċ-ċivil jekk ix-xogħol tagħhom qed tagħmlu entita' oħra?

Aħna dan li qed nikkritikaw, u mhux qed nikkritikaw biex inkunu frivoli.

Din il-kritika m'hijiex xi kritika malizzjuża imma hija kritika li qed issir għax naħsbu li qed ikollna the wrong approach u qed ngħaġġlu wisq f'dak li jirrigwarda awtoritajiet.

Mr. Speaker, qed ngħid dan kollu għax meta wieħed jara artiklu 12 dwar kif jiġu ngaġġati n-nies isib:

"Subject to the provisions of the Constitution and of any other enactment applicable thereto, and without prejudice to the other provisions of this Act, the appointment of officers and other employees of the council shall be made by the council.

The terms and conditions of employment shall be established by the council with the concurrence of the minister."

Issa barra minn hekk dawn mhux se jkunu taħt il-public service commission bħalma hu ċ-ċivil.

Ta' min jgħid li kontra dak li hemm f'liġijiet oħra, almenu f'din il-liġi hemm detailing of public officers for duty with the council.

Hawnhekk il-prim ministru jista', jekk il-kunsill jitolbu, jibagħat public officers biex jiġu ssekondati hemm.

Dan ifisser li l- kritika kollha li għamlet l-oppożizzjoni ma kenitx għalxejn u naħseb li din il-liġi hija improvement fuq liġijiet oħra.

Hemm ħafna sections li jgħidu, per eżempju, li l-public officers detailed for duty with the council se jżommu l-istatus tagħhom.

Hemm ukoll li:

"The council may, with the approval of the prim minister, offer to any officer detailed for duty with the council under the provisions of article 4 of this Act, permanent employment..."

Jiġifieri mhux biss jissekondahom imma jista' jimpjegahom kompletament.

Imbagħad hemm ukoll xi ħaġa tajba li ma ssibhiex f'ħafna liġijiet oħra ta' dan it-tip.

Klawsola 16(6) tgħid:

"For the purposes of this article, post and salary grades with the council shall be classified in the most nearly corresponding grades and incremental levels in the service under the Government of Malta by reference to job description, skills, responsibilities and other analogous factors."

Din hija klawsola li naqbel magħha.

Hawnhekk qed jingħad li l-kunsill jista' jingaġġa minn barra, x'tip ta' xogħol se jagħtihom jarah il-kunsill u japprovah il-ministru, it-tip ta' salarji mhux qed jgħid li jaqgħu taħt is-salary scales tal-gvern, imma qed jgħid li almenu għandu jsir studju biex is-salary scales ta' dawn in-nies kemm jista' jkun jinħadmu fuq dawk taċ-ċivil.

Min daħħal din il-klawsola ħaqqu prosit.

Għalkemm xorta waħda per prinċipju ma naqblux ma' dan kollu, ta' min jgħid li hawnhekk għandna improvement fuq liġijiet oħrajn.

F'liġijiet oħrajn litteralment il-gvern jista' jwaqqaf awtorita' u din tista' tingaġġa lil min trid, minn fejn trid, minn barra l-gvern u tagħmel li trid.

Hawnhekk almenu hawn dan l- isforz li jkun hawn dan it-tip ta' streamlining li jien naturalment naraha ħaġa tajba.

Issa hemm il-kwestjoni wkoll tal-finanzjament ta' dan il-kunsill.

Filwaqt li l-infiq tal-ministeri jaqa' kompletament taħt l-iskrutinju ta' dan il- parlament, meta niġu biex nitkellmu dwar dawn l-awtoritajiet insibu li għalkemm hemm sforz li jsir ċertu kontroll għaliex għandek l-estimi li jiġu approvati mill-parlament, pero' ssib klawsola 'l hemm u 'l hawn li jillimitaw l-iskrutinju parlamentari fuqhom.

Din hija sistema sistema ġdida ta' gvern għax is-sistema tradizzjonali ta' gvern hi li jkollok vot ta' l-appropriation u kontroll sħiħ fuq il-ministeri u d-dipartimenti.

Il- fondi li jista' jkollu l-gvern huma stabiliti mill-Kostituzzjoni, pero' issa dawn it-tip ta' awtoritajiet kollha kemm huma qed ikollhom dritt li jikkreaw reserve funds.

Hawnhekk ngħid mill-ewwel li jiena għandi d-dubju tiegħi kemm huma kostituzzjonalment ammessibbli dawn it-tip ta' funds.

Kieku saret mill-ministeri żgur li din il-ħaġa ma tkunx aċċettata.

Issa ta' min igħid ukoll li dawn il-funds m'humiex se jkunu parti mill-estimi li se jiġu dibattuti quddiem dan il-parlament.

Dan ifisser li l-entitajiet u ministru fuqhom ikunu jistgħu - mhux qed ngħid li jisparpaljahom jew idaħħalhom fil-but - jutilizzaw dawn ir-risorżi mingħajr l-iskrutinju tal- parlament.

Din hija ħaġa ħażina għaliex l-idea hija li jkollok budget u li jkollok sistema ta' checks and balances.

Din il-ħaġa wkoll fiha x'tikkritika u hija wkoll part and parcel tal-pakkett il-ġdid ta' li qed jintroduċi fil-pajjiż il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Hemm ukoll klawsola 18 li tgħid li l-ministru tal-finanzi jista' wkoll:

Make advances to the council of such sums as he may agree to be required by the council for carrying out of any of its functions under this Act, and may make such advances on such terms and conditions as he may, after consultation as aforesaid, deem appropriate.

Any such advance may be made by the minister responsible for finance out of the Consolidated Fund, and without further or appropriation other than this Act, by warrant under his hand authorising the accountant general to make such advance."

Mela l-finanzi jistgħu joħorġu wkoll mill-fond konsolidat mhux kif is-soltu jsir meta qed nitkellmu għal dak li jikkonċerna l-ministeri.

B'dan il-mod dejjem jonqos l-iskrutinju ta' dan il-parlament.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li fi klawsola 22 nsibu li:

The council shall, by the end of May of each year, submit to the minister, a business plan for the following three financial years together with an estimated capital and recurrent expenditure and income for the following year.

Except for funds generated by the council itself or received from non-state sources, the council sħall remain within the parameters...."

Dan ifisser li din l-entita' se nagħtuha dritt li tagħmel fees biex tiġġenera flus mingħand iċ-ċittadini għas-servizzi li tagħti.

Din hija entita' pubblika, hija fl-opinjoni tiegħi kelma oħra flok "ministeru", għandha dritt tiġġenera flus hi, pero' l-flus li tiġġenera ma jaqgħux taħt l-iskrutinju tal-parlament bħal fil-każ tal-ministeri.

Il-liġi lanqas tgħidlek li dan jidħol f'reserve fund, jiġifieri dan jibqa' hemm bħala kapital u l-ministru, iċ-chief executive officer, il-president jew chairman tal-kunsill bejniethom dawn il-flus jużawhom kif iridu, meta jridu, għalxiex iridu, kemm iridu bil-manjiera li jridu mingħajr l-iskrutinju ta' dan il-parlament.

Dan huwa dak li nsejjaħlu the new civil service.

Aktar ma nikkreaw minn dawn l-awtoritajiet iktar qed innaqqsu l-funzjoni taċ-ċivil.

B'dan il-mod dawn l-entitajiet se jkollhom rwol iktar importanti miċ-ċivil pero' minkejja dan il-flus li jdaħħlu dawn l-entitajiet mhux se jkunu taħt l-iskrutinju ta' dan il-parlament.

Dan hu ħażin, għax kif tgħallimni s- Sedja, aħna qegħdin hawn bil-għan ewlieni li niskrutinizzaw il-flus pubbliċi u n-nefqa pubblika.

U huwa ħażin li dan il-poter jonqsilna minħabba din is-sistema ta' gvern ġdid.

Din hija l-kritika ta' l- oppożizzjoni.

Irridu noqogħdu attenti u meta nagħmlu l-affarijiet ma rridux ninsew li dan il-parlament huwa sovran fil-limitu tiegħu.

Mr. Speaker, it-treġija ta' l-Istat u l-mod kif jiffunzjona ċ-ċivil huwa dirett mill- Kostituzzjoni ta' pajjiżna u l-artikli tal-Kostituzzjoni m'humiex qegħdin hemm akkademikament kif inhuma l-istrutturi tal-gvern imma huma magħmulin bi ħsieb.

Dawn ġew imposti fuqna mill-gvern Ingliż biex jassigura li jkollna demokrazija vera f'dan il-pajjiż.

L-idea hi li l-infiq pubbliku jiġi kkontrollat u min imexxi jirribattu l-kritika li ssirlu.

Dik hija s-sistema tal-gvern tagħna.

Hemm pajjiżi li ma jagħmlux hekk.

Saħansitra hemm ċerti pajjiżi fejn il-ministri lanqas huma membri parlamentari, jiġifieri għandek sistemi differenti ta' gvern, pero' li rrid ngħid hu li f'pajjiżna qed isiru kambjamenti li forsi mhux qed nindunaw bihom u li permezz tagħhom qed inbiddlu l-approach tagħna ta' kif immexxu dan il-pajjiż.

Dawn huma kambjamenti fundamentali u radikali u meta nitkellmu dwarhom m'għandniex niġu kkritikati li aħna rridu mmexxu l-arloġġ lura għas-sittinijiet, għas-sebgħinijiet u għat-tmeninijiet meta l-ministru kien paternalistiku u jikkmanda kollox hu.

Dan ukoll huwa ħażin, imma mbagħad ma jfissirx li għandna mmorru fl-estrem l-ieħor u nbiddlu s-sistema tal-gvern kompletament mill-għeruq.

U dan qed ngħidu għax jidher li din it- trend se nibqgħu mexjin biha.

Mr. Speaker, nagħlaq billi ngħid li għandna bżonn nieqfu u nirriflettu ftit mhux biss fuq il-klawsoli li għandna quddiemna jew fuq l-aspetti tekniċi tal-liġi imma għandna nirriflettu bis-serjeta' jekk b'din it-tip ta' leġislazzjoni aħniex qed immorru oltre mill-prudenza li l-liġi suprema tal- pajjiż timponi fuqna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, għandna liġi li tistabilixxi t-twaqqif ta' kunsill nazzjonali għall-kultura u l- arti, kunsill li se jieħu l-funzjonijiet li bħalissa huma vestiti fid- dipartiment tal-kultura.

L-ewwelnett irrid ngħid li kien gvern nazzjonalista li waqqaf id-dipartiment tal-kultura fl-1987.

Dan ma jfissirx li l-kultura qatt ma kient teżisti.

Il-kultura dejjem kient taqa' taħt l- edukazzjoni pero' kien dak ż-żmien fl-1987 li l-pajjiż ħass li kien hawn bżonn li titwaqqaf struttura li tieħu ħsieb l-attivitajiet.

Ta' min igħid li dak iż-żmien ma kienx moda t-twaqqif ta' aġenziji.

Lanqas il-kelma privatizzazzjoni ma kienet għadha daħlet fil-vokabularju politiku Malti, għalkemm naħseb li kien f'dak iż-żmien li l-privatizzazzjoni kienet bdiet dieħla moda f'pajjiżi oħrajn.

Kien il-ministru ta' dak iż-żmien, Dr Ugo Mifsud Bonnici, li kien ta spinta lil dawn l-attivitajiet li kienu qed ikunu organizzati mill-ministeru ta' l- edukazzjoni.

Dak iż-żmien kien jidher li l-poplu kien jixtieqhom dawn l- attivitajiet.

Anke l-pajjiż kien jeħtieġhom kemm għall-identita' u għall- espressjoni tiegħu kif ukoll minħabba l-mod kif il-pajjiż jipproġetta ruħu f'ċerti oqsma partikolarment fit-turiżmu.

Jiena ma naħsibx li dak kien iż- żmien opportun li titwaqqaf aġenzija jew kunsill għax dan kien settur li kien qed jevolvi u bħala gvern konna qegħdin ukoll nimmaturaw ir-rwol li għandu jkollu l-gvern f'dak is-settur.

Mr. Speaker, l-Onor.

Evarist Bartolo l-bieraħ qal li l-fatt li minflok id- dipartiment tal-kultura qed jinħatar kunsill għall-kultura u l-arti huwa xhieda li r-riforma taċ-ċivil ma seħħitx.

Jiena niftakar li fl-ewwel ġranet ta' din il-leġislatura jiena u l-Ministru Louis Galea konna dorna d- dipartiment kollha li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħna.

Minn din l- esperjenza niftakar partikolarment li meta morna l-mużewijiet konna għamilna l-mistoqsija jekk huwiex aħjar jekk dawn is-setturi jkunu mmexxija minn dipartiment.

Dan qed ngħidu biex nuri li din l-idea li kien wasal iż- żmien li f'dawn l-oqsma jkollna strutturi iktar dinamiċi ma evolvietx illum.

Ħafna drabi anke meta wieħed jara l-infiq jinduna li dan l-infiq f'dawn is-setturi dejjem jiżdied pero' the end product ma jirriflettix din iż-żieda.

Forsi anke meta wieħed jara l-fatt li l-budgets dejjem qed jikbru jinduna bil-bżonn li jkollok strutturi li huma iktar cost effective.

Mr. Speaker, l-oppożizzjoni kull darba li niġu hawn tgħid li dawn it- bidliet m'humiex meħtieġa, li x-xogħol meħtieġ jistgħu jagħmluh anke d- dipartimenti, li qegħdin noħolqu strutturi biex nimpjegaw il-ħbieb u li qegħdin nagħtu poteri enormi lill-ministru.

Naħseb tajjeb li nixtarru dawn l-allegazzjoijiet.

Huwa veru li għandna dawn il-motivi ulterjuri( Naħseb biex tieħu risposta għal din il-mistoqsija trid tara l-istrutturi li bħalissa jimmaniġjaw il-kultura, l-arti, l-isport imbagħad tistaqsi jekk dipartiment huwiex struttura addattata biex imexxi dan is-settur.

Jien naħseb li din hija t-tip ta' diskussjoni li nixtieq nagħmel fid-diskors tiegħi mingħajr ma nkun dispreġġjattiv lejn id-dipartiment, li wara kollox evolva ċerta prattika fejn per eżempju hemm ċerti kumitati li huma kważi awtonomi mid-dipartiment bħall-kumitat tal-kanzunetta Maltija, il-karnival u l-kumitat tal-festi nazzjonali.

Allura daqshekk biss għandu jkun id- dipartiment, li jkompli jmexxi dawn l-attivitajiet li issa drajna fosthom il-jazz festival?

Jien ngħid li f'oqsma bħall-arti, il-kultura u l-isport hemm bżonn li jiġu impjegati nies speċjalizzati u professjonisti.

Illum f'pajjiżna għandna nies li studjaw u speċjalizzaw u xi kultant ikollok bżonn timpjegahom b'mod definit, għal ċertu żmien jew għal programmi partikolari li jista' jkollok.

Ħafna drabi dipartiment m'huwiex l-aħjar struttura biex inti tkun tista' tagħmel ħaġa bħal din.

Mr Speaker, f'diversi oqsma wkoll, partikolarment f'dawk ta' l-arti u l- kultura hemm bżonn li l-ħin kollu toħloq programmi jew proġetti ġodda u żżommhom aġġornati.

Kif tiskopri li qed jevolvi ċertu interess fil-pajjiż trid toħloq xi ħaġa għalih.

Per eżempju llum kulħadd jaċċetta li hawn nuqqas ta' drama u din il-ħaġa trid toħloq proġetti għaliha.

Biex tagħmel dan irid ikollok in-nies li għandhom biżżejjed kreattivita'.

Lil dawn ikollok bżonnhom kemm biex joħolqulek dawn il-proġetti kif ukoll biex iżommuhom aġġornati.

Issa għalfejn mhux dipartiment allura?

Għax f'dipartiment ħafna drabi jkollok in-nies li telgħu up the ranks fejn jibdewlek bħala clerks u jibqgħu telgħin, pero' ma jfissirx li jkunu l- iktar nies speċjalizzati fil-qasam.

Ċerti drabi wkoll mhux bilfors li dawn ikunu daqshekk dinamiċi biex jirrispondu għall-ħteġijiet.

Barra minn hekk fid-dipartimenti f'dawn l-oqsma jkollok ħafna operators, ftit managers u no policy makers jew l-ebda persuna li kapaċi taġġornalek politika f'dan il- qasam.

Ħafna drabi wkoll i l-programmi li nkunu neħtieġu li niżviluppaw ikunu jridu jingħataw il-pubbliċita' biex tkun assigurata l-parteċipazzjoni l- aktar wiesgħa tal-pubbliku.

F'dan il-każ dipartiment m'huwiex l-aħjar ħaġa biex jagħmel dan minħabba l-mod kif inhuwa strutturat u l-mod kif jaġixxi.

Ħafna drabi dipartiment jiżviluppalek proġett u jasserixxi li se jiġu n- nies.

Per eżempju min jaf kemm-il darba li minħabba f'hekk ikollok attivitajiet bi programm validu pero' tispiċċa tqassam il-biljetti b'xejn.

Naħseb dan jirrispondi xi ħaġa li kien qed jgħid il-kelliem ta' qabli l- Onor. Herrera fejn staqsa dwar x'se jagħmel dan il-kunsill bl-income li se jiġġenera.

Mr. Speaker, fl-opinjoni tiegħi l-akbar nuqqas fl-istruttura tad- dipartimenti huwa n-nuqqas ta' proċess kostanti ta' policy dwar kif immexxu dawn l-oqsma ta' l-arti, tal-kultura u ta' l-isport.

Fiċ-ċivil ftit hawn policy makers, u f'dawn l-oqsma nista' ngħid li m'hemm xejn.

Fil-fatt l- ewwel tentattiv li kien hawn biex tinkiteb policy kulturali għal Malta sar eżattament qabel ma ġiet diskussa din il-liġi.

Forsi din m'hijiex il- politika l-iktar adattata u hemm bżonn li jinħoloq dibattitu fuqha u mbagħad nibqgħu naġġornawha anke max-xejra ta' l-affarijiet.

Qed ngħid dan għax il-kultura hija xi ħaġa li tevolvi kemm minħabba r-realtajiet fil- pajjiż u anke minħabba r-realtajiet barra mill-pajjiż.

Minħabba f'hekk hemm bżonn li l-policy nibqgħu nżommuha aġġornata imma bl-istruttura ta' dipartimenti din il-ħaġa ma nistgħux nagħmluha.

Wara li ssir, imbagħad ikun hemm bżonn li din il-policy tiġi implimentata strateġikament.

Hija l- mind-set tad-dipartimenti li jagħmlu strategic plans ta' l-oqsma tagħhom imbagħad jimplimentawhom?

Jiena ftit naf dipartimenti li jagħmluha din.

Naħseb li dan huwa meħtieġ ħafna.

Mr. Speaker, hemm ukoll il-ħtieġa li jkollok politika tat-tmexxija tal- faċilitajiet.

Qed naraw li l-gvern, anke b'ċerti investimenti li qed jagħmel, rigward l-arti u l-kultura qed ikollu numru ta' faċilitajiet li qed ikunu l-hubs ta' l-attivita' f'dawn l-oqsma.

Bħalissa l-gvern għandu l- Mediterranean Conference Centre, it-Teatru Manoel u l-Kavallier ta' San Ġakbu.

Hemm bżonn li jkollok politika li tinkwadra kif dawn jitmexxew, kif ikunu kumplimentari ma' xulxin u kif ma jidduplikawx l-affarijiet.

Ħafna drabi dipartiment ftit ikollu know-how fuq kif titmexxa entita' partikolari.

Għal dawn ir-raġunijiet kollha li semmejt ma nistgħux ngħidu li dipartiment huwa l-aħjar struttura li tmexxilek qasam bħall-kultura.

Ħafna drabi dipartiment jidħol f'ċerta rutina ta' amministrazzjoni mingħajr ma jkollu dik id-drive għall-aġġornament, għal policy setting, għall- iżvilupp tar-riċerka.

Huwa għalhekk li qed inħossu l-ħtieġa din il-bidla.

Mr. Speaker, f'dan il-qasam għandek ukoll preżenza qawwija ta' NGOs, diversi skejjel tal-ballet u tad-drama, u ovvjament l-istruttura responsabbli trid tkun ukoll iktar disposta li titkellem magħhom.

Forsi dipartiment m'huwiex l-aħjar struttura li tagħmel dan, għax ħafna drabi dawn l-NGOs jiltaqgħu filgħaxija fil-ħinijiet li d-dipartiment ikun magħluq u għalhekk irridu strutturi iktar dinamiċi.

U nixtieq nagħmel aċċenn għal żewġ asserzjonijiet li għamel l-Onor.

Bartolo dwar il-kultura u ż-żgħażagħ.

Fil-fatt l-Onor.

Bartolo qal li lill-ġenerazzjoni żagħżugħa tagħna mhux qed nagħtuha l-mezz kif tiżviluppa kultura awtentika Maltija.

It-tieni asserzjoni kienet li żgħażagħ Maltin mhux qegħdin jipparteċipaw fl- attivitajiet kulturali u staqsa dwar x'qed isir biex iż-żgħażagħ ikunu nkoraġġiti jieħdu sehem f'diversi attivitajiet kulturali.

Naħseb li fiż- żewġ asserzjonijiet li għamel, l-Onor.

Bartolo kien pjuttost pessimist u naħseb kien qed jinjora ħafna l-affarijiet li qegħdin isiru.

Mr. Speaker, nixtieq nibda biex inwieġeb it-tieni asserzjoni li ż-żgħażagħ m'humiex jipparteċipaw f'attivitajiet kulturali.

Bħalma jagħmel l-Onor.

Bartolo jiena nattendi diversi rappreżentazzjonijiet.

Inkun nixtieq nattendi iktar, pero' minħabba li għandi familja żgħira mhux dejjem inkun nista' nattendi kollox.

Il-bieraħ l-Onor.

Bartolo qal li mar jara xi film u preżenti kien hemm biss xi għaxra min-nies.

Jiena min jaf kemm il-darba mort il-university film club.

Il-films kollha jkunu black and white u bis- subtitles u ħafna drabi dik kienet tkun l-attendenza, jiġifieri din il-ħaġa minn dejjem kienet.

Meta jkollok ċerti oqsma daqstant speċjalizzati dejjem se jkollok ftit nies.

Jiena niftakarni li meta kont immur għal attivitajiet ta' ċerti oqsma speċjalizzati ta' kultura għolja dejjem ikun hemm preżenza żgħira.

Niftakar dan speċjalment meta kient fetħet il-gallerija feniċi fil- Mediterranean Conference Centre.

Irrid ngħid ukoll li kien hemm okkażjonijiet oħra fejn il-preżenza taż-żgħażagħ kienet impressjonanti u dan speċjalment għal rappreżentazzjonijiet li jagħmlu kumpanniji tipo l- IADA u Act and React.

Hemm ukoll kumpanniji ġodda li qegħdin jiffjorixxu u qed jagħtu kontribut anke għall-kultura inġenerali, u fost dawn nista' nsemmi l-kumpanniji Masquerade u Stage Coach.

Dawn kważi qed isiru skejjel u m'għadhomx biss kumpanniji.

Jiena mort anke attivitajiet ta' skejjel bħal soiree tal- junior college, ta' San Alwiġi u ta' l-universita'.

Il-junior college saħansitra għandhom orkestra ta' l-iskola.

F'pajjiżna ssib ukoll ruxxmata ta' skejjel tal-ballet.

Meta naraw dan nistgħu verament ngħidu li ż- żgħażagħ mhux qed ikunu attivi fil-kultura Maltija( Meta nara dawn l- affarijiet ma nistax naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Bartolo.

Il-fatt li għandna kumpannija teatrali li saru skejjel naħseb juri li li hawn għatx anke mill-ġenituri biex iħajjru lit-tfal għal dawn l-oqsma, xi ħaġa li ma kenitx teżisti fil-passat.

Dan l-aħħar kellna wkoll żvilupp kummerċjali - qed ngħid għal Baystreet – b'area dedikata għar-rappreżentazzjonijiet artistiċi u kulturali.

Dan ifisser li dawn l-affarijiet hawn suq għalihom, u dan juri kemm kien pessimist l-Onor.

Bartolo meta qal li ż-żgħażagħ mhux qed ikunu preżenti fl-attivitajiet kulturali.

Ma nixtieqx niftiehem li kollox huwa ward u żahar.

Veru li hawn min jaħseb, kif qal l-istess Onor. Bartolo, li l-kultura hija folklor, pero' hawn ċertu folklor li hu ħaj u sakemm għadu ħaj huwa wkoll kultura.

Jekk nitkellmu fuq il-ganutell nistgħu ngħidu li llum dan reġa' qisu qabad ċerta popolarita' u dan ikollna naċċettawh bħala parti mill-kultura.

Kultura hija ħajja meta tkun kreattiva, innovattiva u tipprova anke tipprovoka u għalhekk naħseb li waħda mill-problemi li għandna fl- attivitajiet kulturali ta' pajjiżna hija li għandna wisq pageantry.

Ma nafx l-esperjenza ta' sħabi, imma fi żmien l-Għid min jaf għal kemm pageants u rappreżentazzjonijiet tal-passjoni inkun mistieden.

Din ukoll forsi hija parti mill-kultura Maltija u ma tistax tinjoraha, pero' naħseb li rridu nanalizzaw dan il-fatt għax meta xi ħaġa tkun repettitiva sena wara l-oħra, hemhekk veru nistgħu ngħidu li bdejna nistagħġnaw.

Naħseb li għandna nimbottaw għal aktar kreattivita'.

Li tkun kreattiv ma jfissirx li tagħmel l-uniformi ta' xi ċenturjun b'mod differenti imma fil-mod kif tagħmel ċerti espressjonijiet.

Per eżempju lili qaluli li l-Għargħur għamlu rappreżentazzjoni tal-passjoni b'mod innovattiv.

Dawn m'għamlux sempliċement pageant, fejn l-affarijiet tipprevedihom, pero' għamlu l- affarijiet b'mod li jipprovokaw ċertu ħsieb.

Naħseb li dak huwa t-tip ta' impenn li aħna rridu nilħqu.

Mr. Speaker, wieħed jista' jgħid li l-attivitajiet li semmejt, bħal musicals, m'humiex kultura awtentika Maltija.

Dan huwa veru, imma mbagħad mill-banda l-oħra ma jistax ikollna attivitajiet Maltin awtentiċi biss f'dan il-pajjiż.

Huwa tajjeb li tara ħafna interess ta' addattament u aġġornament u traduzzjonijiet, pero' rridu nżommu f'moħħna li f'ċerti oqsma m'għandniex tradizzjoni ta' kultura.

Per eżempju fiż-żfin m'għandniex tradizzjoni b'saħħitha Maltija, jiġifieri hemmhekk bilfors ikollna nimportaw u allura ma nistgħux ninjoraw dak li qed iseħħ.

Hemm affarijiet lokali li qed jżviluppaw mill-għeruq li huma tajbin u li huma Maltin u tista' tgħidilhom awtentiċi.

Mr. Speaker, l-Onor.

Bartolo semma' l-Iniziamed.

Dawn ma nafx kemm-il darba ltqajt magħhom u ta' min ifaħħar il-mod kif qed jippromwovu l- letteratura Maltija ġenwina.

Għandna affarijiet ta' l-arti anke iktar moderna.

Jiena ltqajt mal-producers ta' film Malti li anke pprovaw jippromwovuh f'festivals ta' films bħal Cannes u Los Angeles u dan il-film kellu wkoll ċerti citations.

Dik ukoll hija kultura Maltija.

Qed naraw ukoll ruxxmata produzzjonijiet għat-television li qed jieħdu spinta anke mid-diversi stazzjonijiet televiżivi li għandna.

Żvilupp ieħor reċenti huwa l-Etnika, li hu grupp ta' nies li jridu jerġgħu jiskopru l-istrumenti awtentiċi Maltin u anke bdew jagħmlu sinerġiji ma' forom oħra ta' mużika fosthom mal-Flamengo.

Mr. Speaker, lill-Onor.

Bartolo mhux se nattribwilu ebda motivi ħżiena.

Min verament iħobb il-kultura u l-identita' Maltija dejjem se jkun jixtieq li jkun hemm aktar attivita'.

Min verament iħobb il-kultura u l-identita' Maltija dejjem se jkun inkwetat li mhux bilfors għandek biżżejjed, pero' mbagħad ejja ma ninjorawx dak li hawn.

Waħda mir-raġunijiet li naħseb li jiġġustifikaw il-ħolqien ta' struttura mhux governattiva hija li jkollok struttura li tidentifika l-ħteġijiet u li tirispondi għalihom.

Hawn ħteġijiet ta' oqsma kulturali Maltin, l-ammont ta' attivita' li tittella' mhux bilfors li wieħed għandu jkun sodisfatt biha, mhux bilfors hawn affarijiet li telgħin li huma tajba f'dak li huwa drama lokali u għalhekk naħseb min ikun responsabbli minn dan il-qasam irid ikunu aġġornat u kapaċi jiżviluppa proġetti li jippromwovu dawn l-oqsma.

Mr. Speaker, ma naqbilx lanqas ma' l-argumenti li saru li m'hu qed isir xejn biex inressqu iktar żgħażagħ lejn il-kultura.

L-ewwelnett kellna anke l-ħolqien taċ-ċentru tal-Kavallier ta' San Ġakbu li ġab miegħu attivita' kbira u possibbilta' fejn wieħed jesponi.

Hemmhekk għandek moviment sħiħ ta' nies li qed jiġu għal attivitajiet varji.

Mal-ftuħ tal-Kavallier ta' San Ġakbu kellek ukoll il-programm kulturali "Sagħtejn għall-Kultura", fejn nhar ta' Sibt kienu qed iġibu tfal ta' l-iskola ta' l-ewwel u t-tieni klassi biex jagħtuhom induction f'diversi tipi ta' kultura li jvarjaw minn letteratura Maltija għal dak li għandu x'jaqsam ma' snajja u kant.

Għandna wkoll diversi programmi anke fid-dipartiment taż-żgħażagħ u sport.

Illum l- Onor. Bartolo qal li l-motto li għandu jkollna f'dan il-qasam huwa "let thousand flowers bloom" u għandu raġun.

Għandna noħolqu l-ispazju fejn it- talenti diversi li jistgħu jeżistu partikolarment fiż-żgħażagħ iridu jiffjorixxu.

Bħala dipartiment taż-żgħażagħ ippruvajna nippromwovu din il-ħaġa u ntroduċejna programmi fil-komunita' għal dawk li jsegwu u jitgħallmu xi strument mużikali fil-mużika klassika, esebizzjonijiet ta' l-arti u anke kant popolari.

F'dawn l-iniżjattivi kollha rajna parteċipazzjoni tajba, pero' kien diffiċli tmexxi dawn il-programmi permezz ta' dipartimenti speċjalment fejn tidħol pubbliċita'.

Ħafna drabi huwa mportanti li jkollok monitoring.

Hawnhekk mhux qed nirreferi għal monitoring li tagħmlu sena wara sena dejjem l-istess.

Kultant dik hija l-mind-set ta' dipartiment, imma meta' tagħmel monitoring trid tara fejn mort ħażin, taġġorna u anke tipprova tagħti direzzjoni.

Imbagħad huwa importanti wkoll li jkollok input professjonali f'dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, jiena rajt ukoll interess enormi minn għaqdiet ta' żgħażagħ li jissottomettu proġetti kulturali u ta' arti anke permezz ta' programmi ta' l-Unjoni Ewropea, tal-Euro-Med action programme.

Dawn anke ddibattew l- issues li kien qed jindirizza l-Onor.

Bartolo ta' kif kultura teħtieġ tiżviluppa fi gżejjer żgħar, kif l-arti tista' tegħleb anke ċerti problemi ta' xenofobija u affarijiet bħal dawn.

Rajna wkoll l-istess Inziamed jiġu ma nafx kemm-il darba u jissottomettu b'suċċess diversi proġetti.

Għaqdiet oħrajn fosthom l-għaqda ta' San Alwiġi ssottomettew proġetti tad-drama ma' xi gruppi minn Cornwall.

Qed ngħid dan biex nuri li kellna diversita'.

Permezz ta' dawn il-programmi liż-żgħażagħ qed nagħtuhom inċentiv biex joħolqu proġetti.

Dawn qed jiġu anke b'temi relavanti għall-problemi li jistgħu jiffaċċjaw gżejjer żgħar bħal tagħna.

Naqbel ma' l-Onor.

Bartolo meta qal kemm huwa importanti li nindirizzaw l- issue ta' nies ta' nisel Malti li jgħixu l-Kanada, l-Amerika, l-Awstralja u l-Ingilterra.

Jien ħassejtha din meta kont mort l-Awstralja.

Dawn in-nies huma għatxana li jipparteċipaw f'attivitajiet li permezz tagħhom iħossuhom li huma Maltin.

L-Onor.

Bartolo qal li t-team ta'l-isports tad-dipartiment tal-kultura jieħu iktar minn xi għaqda ta' dan it-tip fl-Awstralja.

Il-ħaġa hija kif se toħloq is-sinerġija ma' dawn l-għaqdiet li jeżistu.

L-isport huwa forsi medium iktar straightforward kif inti toħloq l-allaċċjament ma' dawn il-gruppi li hemm barra minn Malta għax fl-isports għandek attivita' regolari organizzata, inti taf x'inhuma l-parametri ta' l-inclusion, jiġifieri ċ-ċittadinanza u jekk tkunx ħadt sehem f'kompetizzjoni oħrajn taħt ċittadinanza oħra.

It is very clear cut u very straightforward fil-każ ta' l-isport pero' f'affarijiet kulturali għandna sfida.

Aħna konna morna l-Awstralja nippruvaw inbiegħu l-idea ta' kif se nġibu Maltin ta' l- Awstralja jipparteċipaw f'diversi attivitajiet internazzjonali.

Din ukoll hija sfida u naħseb li għandu jkollna budget kemm għal proġetti ta' l- iżvilupp ta' lingwa kif ukoll għal żviluppi ta' proġetti kulturali.

L-Onor.

Bartolo aċċenna wkoll għall-isfida tal-globalizzazzjoni u kif din tista' mhux bilfors tfisser diversita' imma post għall-omoġenita'.

Naħseb li din hija sfida li verament irridu nindirizzawha u huwa għalhekk ukoll li neħtieġu struttura dinamika li tgħarbel l-essenza tal-kultura.

Dan il- proċess irid ikun il-ħin kollu għaddej.

Irridu niġbru wkoll l-istatistika rigward il-kultura u nanalizzawha.

Ta' min jgħid li din il-ħaġa diġa' bdiet issir u hawnhekk nixtieq infaħħar dak li qed jagħmel in-national office of statistics.

Li nara importanti hu li din l-istatistika tkun marbuta by region u anke by gender u dwar parteċipazzjoni fit-teatru u kemm hemm nies fil-baned, għax anke l-baned huma parti mill-kultura tagħna.

Wara li ssir l- istatistika trid issir ukoll ir-riċerka u l-analisi, għax l-istatistika tagħtik biss in-numri u trid tkun int li tipprofondixxi.

Issa ta' min igħid li l-istrutturi li għandna s'issa la l-analisi, la r-riċerka, la d- diskussjoni fuq il-kultura u lanqas il-monitoring fuq kif jintnefqu l-flus ma jagħmlu.

Meta aħna ngħaddu l-flus lil diversi entitajiet ħafna drabi jintnefqu tajjeb għaliex il-prodott tagħhom jidher pero' kemm qed nużaw il-flus biex nippruvaw nimbottaw lil dawk l-organizzazzjonijiet biex imorru f'direzzjoni fejn nixtiquhom aħna?

Ma naħsibx li nistgħu nagħtu l-flus imbagħad ninsew ir-relazzjoni bejn dik l-entita' u l-gvern hekk kif ngħaddulhom il-cheque, imma rridu nkomplu nħeġġuhom biex imorru lejn direzzjonijiet li aħna nixtiquhom.

S'issa dan il-proċess ma jeżistix għax per eżempju fuq it- teatru Manoel l-ministru biss hemm fil-kumitat u l-ministru, rigward kultura biss għandu t-Teatru Manoel, għandu l-MCC, San Ġakbu, id- dipartiment u għandu diversi kumitati, barra affarijiet oħrajn.

Dan kemm jista' jżomm għajnejh fuq il-monitoring?

Issa dan il-kumitat se jkun jista' jimbotta li dawn id-diversi management committees bil-għan li jkun hawn kumplimentarjeta' u bil-għan li anke jippromwovu l-programm li aħna jidhrilna li għandna nippromwovu biex ikollna żvilupp ta' kultura forsi fejn m'hawnx biżżejjed.

Mr. Speaker, l-Onor.

Herrera tkellem fuq il-poter.

Jiena naħseb li l- preokkupazzjoni li għandu jkollna m'hijiex dwar il-poter.

Wara kollox rari kien hawn xi kritika enormi fuq id-diversi NGOs li waqqafna hawnhekk.

L- Onor. Herrera qal ukoll li dawn ma niddiskutux il-budget tagħhom hawnhekk pero' tajjeb li jingħad li ħafna drabi waqt id-diskussjoni tal-budget nindirizzaw l-operat ta' kull entita' li taqa' taħt kull ministru, jiġifieri d-dibattitu żgur li se isir.

Żgur li l-ossessjoni jew il- preokkupazzjoni tagħna f'din il-liġi m'għandhiex tkun fuq il-poter.

Naħseb li l-preokkupazzjoni tagħna fuq din il-liġi hija kif se nagħmlu biex nikkonservaw l-identita' kulturali tagħna u huwa għalhekk li qed noħorġu b'din il-liġi.

Aħna nixtiequ naraw xi ħaġa iktar, nixtiequ naraw struttura li tindirizza dawn il-problemi.

Naħseb ħadd ma jista' jkun profeta imma persważ li bi struttura bħal din nistgħu nindirizzaw aħjar dawn il- ħtiġijiet.

Kulħadd jaċċetta l-fatt li l-identita' tal-pajjiż u anke l- identita' kulturali tiegħek tista' tkun mhedda f'dinja li verament qiegħda timxi lejn il-globalizzazzjoni u żgur li huwa obbligu tal-ministru li qed imexxi dak is-settur li jfittex li jkollu strutturi iktar dinamiċi.

Naħseb li dan huwa l-ħsieb wara din il-liġi u aħna persważi li din se tkun struttura li se tindirizza iktar l-affarijiet u se tagħti iktar frott.

Il-kultura tagħna hija dik li tidentifikana mill-bqija tad-dinja.

Hija wkoll mezz ta' kif il-pajjiż jassigura ċertu għixien anke permezz ta' turiżmu kulturali u ta' diversi affarijiet oħrajn u nawgura li dan ikun l- ispirtu li jmexxi d-diskussjoni anke fl-istadju tal-kumitat fuq din il- liġi.

Dan huwa qasam li kultant ma nirrealizzawx kemm huwa importanti.

U huwa importanti għax huwa l-qasam li verament jagħmilna poplu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, liġi bħal din ovvjament tolqot parti kbira mis-soċjeta' Maltija.

Jekk persuna taf tapprezza dak kollu li hu sabiħ allura bla dubju bilfors tinteressaha din il-liġi.

Aħna hawn Malta għandna ħafna kultura li hija l-għira ta' pajjiżi barranin, għandna ħafna arti moħbija, arti fil-knejjes u anke f'postijiet li kollha ġejja mill-istorja vasta li għandu pajjiżna.

Malta kienet okkupata minn diversi ġnus fosthom l-Għarab, l-Ingliżi, il- Kavallieri u l-Franċiżi u kulħadd donnu ħalla dik ix-xi ħaġa li llum hija parti mill-patrimonju ta' pajjiżna.

Għalkemm gżiritna hija żgħira, pero' tiskanta meta toqgħod tikkompara l-wirt li għandha ma dak ta' pajjiżi kbar oħra fid-dinja.

Meta tagħmel dan tinduna kemm aħna fortunati li ħafna nies li rifsu din il-ġebla ħallew xi ħaġa f'pajjiżna.

Jekk Malti kellu jsiefer biex jara l-istorja, l-arti u l-kultura ta' post ieħor, ikun irid jivvjaġġa ħafna għax bejn post u ieħor hemm l-mili 'l bogħod, pero' dan m'huwiex il każ rigward pajjiżna.

Niftakar per eżempju darba kelli x-xorti li mmur il-Greċja u ndunajt li hemmhekk anke jekk għandhom erba' ġebliet fuq iġiegħlu t-turisti jmorru jżuruhom.

Hemmhekk ukoll biex tmur minn post għall-ieħor trid tagħmel xi erba' sigħat tivvjaġġa.

Hawn Malta minn kantuniera għall-oħra tara l-arti, tara kultura, tara monumneti u tara ġojelli sħaħ.

Jiena kburija li jiena Maltija u li twelidt f'din il-gżira għax aħna furtunati b'dak kollu li għandna fil-pajjiż pero' nappella biex nibżgħu għal dan li għandna.

Ta' qabilna beżgħu għalih biex inkunu nistgħu ngawduh aħna u aħna għandna d- dover li nibżgħu għalih ukoll biex ikunu jistgħu jgawduh ta' warajna.

B'kultura ma nifhmux biss il-ġebla u l-arti imma kultura tinkludi ħafna affarijiet fosthom it-teatru.

Min jaf kemm in-nanniet tagħna marru bl- għonnella f'xi sala tal-kappillan jaraw xi makkjetta.

Dawk huma affarijiet li missirijietna għadhom jiftakru fihom u jgħiduhom lilna biex aħna wkoll inkunu nafu bihom u huwa tajjeb li nies bħal Anton Buttiġieġ u oħrajn kitbu fuq id-drawiet Maltin.

Illum uliedna żgur li mhux se jaraw xi makkjetta bħal dik li kienu jaraw missirijietna imma almenu jkollhom dik ix-xi ħaġa bil-miktub fuq il-kotba li tinformahom dwar dawk it-tradizzjonijiet.

Is-snajja' wkoll huma parti mill-kultura' tagħna.

Nista' ngħid li għandna snajja' Maltin li ma ssibhomx f'postijiet oħra barra minn Malta.

Sfortunatament ftit ftit anke dawn qed jinqatgħu, u jiena ma nafx x'inhi r- raġuni għaliex qed jiġri hekk.

Qed ngħid hekk għax f'dawn l-aħħar tliet snin il-gvern Nazzjonalista beda jaqta' l-iskejjel tas-snajja.

Fil-fehma tiegħi din hija ħasra għaliex il-gvern Nazzjonalista qata' ftit ftit mit- tradizzjonijiet u mit-tagħlim li kellna fil-passat.

Jien bħalissa, per eżempju, qed niftakar fl-iskejjel ta' l-isnajja li kienu jgħallmu s-sengħa taż-żada, li hi sengħa li tixbaħ lil dik tal-crochet.

Dik is-sengħa kienet tant prezzjuża u tant sabiħa u kont tieħu pjaċir tara turisti mmeraviljati jħarsu lejn dawn l-affarijiet magħmulin permezz ta' din is-sengħa.

Għandek, per eżempju, is-sengħa tal-ġebla fejn fi żmenijiet l-imgħoddija missirijietna kienu wkoll jagħmlu skultura li timmeraviljak.

Dawn kienu joħolqu dik ix-xi ħaġa speċjali li barra minn Malta lanqas biss teżisti.

Ftit ftit din is-sengħa tista' tgħid inqatgħet minn fost l-istudenti tagħna, għax il-gvern lanqas għadu jagħti ċ-ċans li dak li jkun jitgħallimha.

Minħabba f'hekk qegħdin naraw li l-bini ta' Malta qed ikun plain, qed ikun just biċċa faċċata b'tieqa u bieb mingħajr dik id-daqsxejn lavur li kien iservi wkoll ta' attrazzjoni lil min kien jiġi jżur pajjiżna.

Fortunatament f'pajjiżna għad għandna ħafna minn dawn il-monumenti sbieħ li jiġbdu ħafna turisti, pero' hija ħasra li mhux qed ikun hawn inkoraġġament biżżejjed għal studenti li forsi m'humiex inklinati għall- pinna - dawn ikunu studenti li dak li jaraw għajnejhom jagħmlu jdejhom - biex dawn jieħdu s-snajja li kellhom missirijietna.

Din m'hijiex xi ħaġa li tinvolvi ħafna flus.

Meta tkun qed issir xi kostruzzjoni tal-bini jibqa' ħafna fdalijiet tal-ġebel u dan il-fdal jista' jiġi wżat biex iż-żgħażagħ tagħna jkunu jistgħu jitgħallmu fuqha.

Wara kollox il-ġebla tagħna ftit li xejn issib bħalha fil-kumplament fid-dinja.

Mr. Speaker, il-lingwa wkoll hija parti mill-kultura.

Jien nieħu gost meta nkun qed nitkellem ma xi ħadd li juża d-djalett għaliex inħossni li jien tipikalment Maltija.

Mill-banda l-oħra niddejjaq u nitkaża b'xi ħadd li suppost ikun qed jitkellem bil-Malti u dan iktar iżerżaqlek aktar kliem bl- Ingliż jew bit-Taljan milli juża kliem Malti.

Jien nisħaq li l-lingwa Maltija tkun inforzata.

Għandha tiġi mgħallma tajjeb għaliex sfortunatament ġieli osservajt għalliema li suppost ikunu qegħdin jagħmlu pedament biex l- istudenti jitgħallmu l-lingwa Maltija u dawn litteralment ikissru l-lingwa Maltija għaliex anke jiffurmaw kliem ġdid li jkun nofsu bl-Ingliż u nofsu bil-Malti.

Jien dawn l-affarijiet ma nistax nifhimhom, imma huwa importanti li l-istat ikollu għalliema li jgħallmu l-Malti pur kemm fil- kitba kif ukoll mitkellem.

Jiena, bħall-kollegi tiegħi nieħu gost nisma' xi persuna Maltija li tkun ilha tgħix il-Kanada jew inkella l-Awstralja għal xi għoxrin sena jew tletin sena u din tibqa' titkellem bil-lingwa Maltija.

Mill banda l-oħra nitkaża meta nisma lil xi ħadd li għax forsi jkollu xi ħbieb barranin jibda jitkellem nofs bil-Malti u nofs bl-Ingliż.

Dan ikun qed jiċħad – u nagħmel enfasi fuq il-kelma "jiċħad" - ilsien pajjiżu.

Dawn huma affarijiet li lili jweġġgħuni.

Nurta ruħi anke meta nċempel dipartimenti tal-gvern u nsib lil min jirrispondi b'lingwa barranija speċjalment bil-lingwa Ingliża.

Għalkemm jien nirrispondi lura bil-lingwa Maltija, nsib min jibqa' jitkellem bil-lingwa Ingliża anke jekk din il-persuna tkun Maltija.

Anke' f'dan il-każ għandna ċaħda tal-lingwa ta' art twelidna.

Mr Speaker aħna għamilna żmien ninżlu għarkobbtejna quddiem nies barranin għax kienu jaħkmuna pero' llum aħna ħielsa, bħala poplu mmexxu lilna nfusna u m'għandniex għalfejn inkomplu b'din il-mentalita' qisna għadna ddominati mill-barrani.

Jien naħseb li dawn l-affarijiet huma wkoll importanti biex jidentifikawna minn postijiet oħra u allura għandna nibqgħu nonorawhom u nipprattikawhom.

Inutli twaqqaf kunsill nazzjonali għall-kultura jekk imbagħad tħalli dawn l-affarijiet jiddeterjoraw u jispiċċaw minn art twelidna.

Mr. Speaker, bħala ġenitur jiena mhux l-ewwel darba kont mistiedna għal xi attivita' fl-iskola tat-tfal.

Meta mmur għal dawn l-attivitajiet nibda nara affarijiet li jagħmlu t-tfal bħal pitturi u anke plays li juru li f'pajjiżna għandna ħafna tfal kapaċi.

Jiena naħseb li l-Ministru mhux l- ewwel darba kien mistieden għal dawn l-attivitajiet u allura seta' jara anke l-kapaċita' ta' dawn it-tfal.

F'xi lokalitajiet ukoll mhux l-ewwel darba ttellgħu reċti li jfakkru lill-poplu Malti fl-antenati tiegħu u dawn huma inizjattivi li ta' min ifaħħarhom.

It-tradizzjonijiet Maltin huma sbieħ ħafna u jien ngħid li kieku wieħed kellu jikteb dwar it- tradizzjonijiet, il-folklor, il-kultura u l-arti Maltija naħseb li joħroġ b'wieħed mill-isbaħ kotba tad-dinja.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li l-iktar ħaġa li tolqot l-għajn huma dawk l-affarijiet li jinsabu barra u li għandna nibżgħu għalihom.

Hawnhekk se nipprova niġi għal suġġett li jien bħala persuna li noqgħod fil-Kottonera nħossni fl-obbligu li nitkellem fuqu.

Qed nirreferi għall-proġett tal- Kottonera li ilu ppjanat żewġ leġislaturi u li se jibqa' msemmi wkoll fl- istorja ta' Malta għat-taqlib politiku li ġab miegħu.

Dan il-proġett kien se jagħmlu l-gvern Laburista, skond il-wegħda tal-Partit Nazzjonalista suppost bħalissa wasal biex jispiċċa, pero' sal-lum, apparti l-casino di Venezia li qed tibbenefika minnu klassi waħda ta' nies, dan il-proġett għadu lanqas biss beda.

Il-proġett imwiegħed mill-gvern Nazzjonalista huwa differenti minn dak li konna se nagħmlu aħna għaliex il-gvern Nazzjonalista ħass li kellu jagħmel blokk ġgantesk ta' appartament u blokk ieħor li skond il-pjanta għandu jkun bini tal-ħġieġ, ħaġa li tistona mal-bqija tal-bini li hemm fil-Kottonera.

Aħna mill-ewwel ħassejna li kellna nikkritikaw bis-sħiħ dan il-bini għax ħassejna li dan huwa skandlu kbir li se jaffettwa l-kultura li għandna ġol- Kottonera.

Il-kavallieri ġew hawn Malta u ħallewlna rigal f'dak li huma fortifikazzjonijiet u swar li bla dubju huma ġojjel mill-isbaħ, ħallewlna wkoll postijiet sbieħ bħalma huma l-warehouse, il-bakery u Sant' Anglu u issa dan kollu se jitħassar minħabba dan il-blokk bini tal-ħġieġ li qed jiġi propost li jiġi mddeffes f'nofs dawn il-monumenti li għandna fil- Birgu u fil-Kottonera.

Ikun inutli li nagħmlu l-kunsill nazzjonali għall- kultura jekk imbagħad ma narawx dawn l-affarijiet.

Dan huwa skandlu inaċċettabbli li qed joqtol l-istorja li għandna f'pajjiżna.

Jien naf turisti barranin li jiġu hawn Malta proprju biex jaraw dawn il-monumenti li ma ssibhom imkien u issa dawn se jiġu rovinati minn struttura li se tkun qed tweġġa' l-għajnejn.

J'Alla l-gvern jaħsibha aħjar dwar din l-istruttura għax ladarba tkissirhom dawn l-affarijiet mhux lakemm tgħid li tirranġahom mill-ġdid.

Dan qisu għandek biċċa kristall li tkun tqum ma nafx kemm, pero' ladarba xxellifha mqar ftit din tiġi ma tiswa xejn.

Dak li qed jagħmel dan il-gvern, u b'dan l-aġir qed juri li m'huwiex sensittiv għal dawn l-affarijiet.

Nistagħġeb kif per eżempju l-planning authority żżomm permess lil min ikun irid jagħmel gallerija ta' l-aluminium - u jien nifhimhom għaliex jekk ikollok triq u jkollok il-galleriji ta' l- injam huwa ġustifikat li għandek tibqa' bl-istess stil – pero' mbagħad toħroġlok permess bħal dan fejn qed jiġi propost li jinbena mostru ultra modern qalb il-kumplament tad-djar li huma antiki sempliċement għax il- konsorzja jew il-gvern iddeċieda hekk.

Dawn l-affarijiet jiena ma nistax nifhimhom u nitlob lill-ministru jipprova jfehmni għaliex bħall-kumplament tal-poplu Malti kollu rrid inkun naf għaliex isiru dawn l-affarijiet.

Mill- bqija nħoss ukoll li l-gvern għandu jfittex ikompli bil-wegħda tiegħu biex isir il-proġett tal-Kottonera forsi jinqala' x-xogħol.

Meta nitkellmu fuq il-kultura nistgħu wkoll ninkludu lill-familja.

Aħna f'pajjiżna kellna kultura tal-familja sabiħa li ħalliet warajha familji twajba, familji li kienu ta' eżempju u familji rispettati.

Ħalli nipprova nfiehem x'qed nipprova ngħid.

Il-familja Maltija hija familja li tħobb lill- ulied u tħobb il-ġabra.

Dawn huma affarijiet li taw il-frott, għax l-ulied li ħarġu mill-familji li rabbew lill-uliedhom b'din il-ġabra u b'din il- kultura kristjana baqgħu għaddejin bl-istess tradizzjoni. llum il-ġurnata tista' tara xi ftit differenza bejn il-familji ta' qabel u dawk tal-lum.

Qabel il-familja kienet trankwilla, kienet aktar komda, kienet aktar trendi bil-produzzjoni li kienet tagħmel, kien hemm ġabra fl-ulied, ġabra fil- membri kollha u l-omm kienet aktar miġbura d-dar, pero' sfortunatament mal- milja taż-żmien bdejna naraw li l-ħajja bdiet tkun aktar mgħaġġla u l- familja bdiet aktar tinfirex.

Fejn qabel l-omm kienet tkun id-dar u tagħti l-eżempji lill-uliedha, l-omm illum qed narawha titlaq mid-dar u tmur taħdem.

Minħabba f'hekk l-ulied qed ikunu aktar indipendenti u forsi m'għadx hemm min jiġbdilhom l-attenzjoni għal ċerti żbalji li jagħmlu.

Illum għandek l-ulied li ġew mill-iskola jew inkella mix-xogħol, daħlu d-dar waħedhom, jekk riedu jieklu qabdu u fetħu fridge u naqqru xi ħaġa u reġgħu ħarġu 'l barra.

Din hija d-differenza bejn il-kultura tal-familja ta' qabel u l-kultura tal-familja llum, u jiena ħassejt li kelli wkoll insemmi hawnhekk.

Jien nittama li ma nibqgħux sejrin għal għonq it-triq b'dan ir-ritmu minħabba din il-ħajja mgħaġġla li aħna l- Maltin dħalna ġo fiha qed jinqalgħu ċerti problemi.

U ngħid "dħalna" għaliex qabel persuna setgħet tkun komda tgħaddi b'paga waħda u bil-mara tagħmel ix-xogħol tad-dar u x-xogħol tagħha ta' omm - u dan huwa xogħol importanti ħafna fil-familja u xogħol li jħalli l-frott għall-ulied – pero' llum l-istorja nbidlet.

Sfortunatament, Mr Speaker, dan kollu ġara minħabba l-ġirja li ġera bina dan il-gvern mingħajr ma qgħad iħares lejn ċerti riperkussjonijiet.

Għal ħafna snin dawn l-affarijiet ġew imwarrba u ħadd ma qagħad jara l- konsegwenzi.

Dan il-gvern lanqas qagħad jara xi problemi se jħalli minħabba din il-ġirja sfrenata.

Lanqas qed iħares lejn x'se tkun, kif se tkun l-istruttura tal-familja għaliex ma ssibx familja waħda, omm waħda, mara waħda ġod-dar.

Darba kont qed nitkellem mal-meter reader u qalli li filgħodu qed jispiċċa jdur għalxejn, għaliex l-ommijiet kollha jkunu barra għax-xogħol.

Hekk ġabna dan il-gvern.

Qabel kont tieħu pjaċir tara l-omm li kienet il-pedament tal-familja.

Kont tieħu pjaċir tara l-tgħaqqad il- familja.

Sur President, nagħlaq billi nerġa' nappella lill-gvern fuq il-proġett tal- Kottonera.

Nappellalu biex jara li ma jkunx hemm xi disastru minħabba dak il-monument ikrah li beħsiebu jagħmel fil-Birgu.

Nirringrazzjak

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, dan huwa abbozz ta' liġi li naħseb huwa importanti ħafna għal pajjiżna għal diversi raġunijiet.

L- ewwel ħaġa huwa importanti li nikkonsidraw ftit jekk il-kultura hijiex importanti fil-ħajja tal-bniedem u hijiex determinanti għall-iżvilupp sħiħ tal-bniedem.

Minn hemm huwa l-punt tat-tluq ta' din id-diskussjoni, u naħseb li llum irridu naċċettaw li l-kultura hija parti sħiħa mill- formazzjoni tal-bniedem u mid-dinjita' sħiħa ta' kull Malti u Għawdxi.

Il-kultura hija importanti fil-ħajja ta' kull bniedem u huwa importanti iktar - u din hija l-importanza ta' dan l-abbozz - li aħna bħala l-ogħla organu ta' l-istat nirrikonoxxu din l-importanza mhux biss bid-diskors imma billi nagħmlu liġi li permezz tagħha mill-paroli ngħaddu għall-fatti.

U dan hu li qed tagħmel din il-liġi.

M'hijiex qiegħda tipprova tagħmel xi ħaġa ta' barra mis-soltu.

Mhux qed tipprova tagħmel xi proġett tant ambizzjuż li huwa impossibbli li wieħed jilħqu.

Din il-liġi qed tgħid li l- kultura hija importanti f'pajjiżna, il-kultura hija importanti għal kull bniedem u hemm bżonn li nagħmlu organu li nagħtuh poter – li diġa' smajna ħafna dwaru - sabiex din il-kultura tissaħħaħ u timxi iktar 'il quddiem.

Il-kultura aħna ma nemmnux li hija xi ħaġa ta' impożizzjoni jew hija xi idea ta' bniedem wieħed, il-kultura hija tal-poplu.

Huwa l-poplu li jagħmel il-kultura.

Li qegħdin nagħmlu b'din il-liġi hu li qed nirrikonoxxu li huwa l-poplu li jagħmel din il-kultura u qegħdin nagħtu saħħa iktar lill-poplu biex ikompli jsaħħaħ dan il-wirt u dan it-teżor ta' identita' li għandu.

Jekk wieħed iħares biss lejn artiklu 4 u jara x'inhuma l-funzjonijiet ta' dan il-kunsill isib li jkun dmir tal-kunsill li jippromwovi l-kultura ta' Malta:

"...b'kull għamla ta' espressjoni kreattiva u li jawmenta l- aċċessibilita' tal-pubbliku għall-arti, u jkabbar il-patrimonju kulturali ta' Malta kemm fil-pajjiż innifsu u barra mill-pajjiż."

F'dan l-artiklu għandek kollox.

Veru li l-kliem użat huwa pjuttost ta' ċertu toqol, pero' fihom jiġbru ħafna għaliex aħna qegħdin ngħidu x'inhu l- ewwel għan tal-kunsill, li hu li jmexxi 'l quddiem il-kultura ta' Malta b'kull għamla, kull forma ta' esprezzjoni kreattiva.

Hawnhekk aħna qegħdin ngħidu li dan il-kunsill għandu fuqu d-dmir li jmexxi 'l quddiem kwalunkwe forma ta' arti li fiha aħna bħala poplu nesprimu l-kultura tagħna.

Sur President, bir-rispett kollu naħseb li wara l-pass li twaqqaf id- dipartiment tal-kultura, din il-liġi saret neċessita' għal pajjiżna, u jekk kemm-il darba rridu nkomplu nsostnu l-ħsieb ta' kultura u l-ħsieb ta' kif il-kultura verament iġġibha fis-seħħ trid bilfors tagħmel dan il-kunsill.

U ngħid "bilfors" għax wieħed irid ukoll jgħid li inti tipprova dejjem tipperfezzjona iktar dak li għandek u naħseb li din hi d-direzzjoni li din il-parti tal-Kamra qed issegwi sabiex il-kultura tkun verament xi ħaġa li nistgħu mhux biss nippreservawha, imma mmexxuha iktar 'il quddiem.

Fil- kultura hemm żewġ aspetti.

L-ewwel aspett huwa li żżomm dak li għandek, dak li qed jiġi magħmul mill-poplu u dak li l-poplu qed joħroġ bih bħala kultura imma mbagħad inti trid tagħti wkoll il-possibbilta' li jekk hemm settur li ma tantx ikun mogħti importanza, dan ukoll jibda jingħata l- importanza li ħaqqu biex joħroġ iktar għad-dawl tax-xemx.

Dan l-artiklu jkompli jgħid hekk

"...u li jawmenta l-aċċessibilita' tal-pubbliku għall-arti".

Dan ifisser li dan il-kunsill irid iżid l-okkażjonijiet, il-mumenti u l- opportunita' li jkollu l-poplu biex ikun jista' jara u jagħraf aħjar il- kultura tiegħu.

Terġa' t-tielet għan jgħid

"...ikabbar il-partimonju kulturali ta' Malta kemm fil-pajjiż innifsu u kemm barra mill-pajjiż".

Din hija xi ħaġa li aħna bħala leġislaturi ma nistgħux ninjoraw.

Aħna bħala leġislaturi ma nistgħux ngħidu li m'għandniex nagħmlu din it-tip ta' liġi jew inkella ħaġa agħar li jkun hemm parti minn dan il-parlamen li tiddikjara li se tivvota kontra din it-tip ta' linja u dan it-tip ta' ħsieb.

Min jaqra l-liġi nnifisha jirrealizza li din tagħti ħafna saħħa lill- kunsill mhux fl-impożizzjoni ta' l-ideat, imma ħafna saħħa li inti ċċaqlaq 'il quddiem kull settur tal-kultura Maltija.

Fil-fatt aħna qed ngħidu li huwa dmir tal-kunsill li jiżviluppa, jimmotiva u jtejjeb il-konoxxenza u l- espressjoni tal-kultura u l-arti.

Jiġifieri kull darba aħna qegħdin nagħtu iktar importanza u aktar saħħa sabiex il-kultura Maltija...

Għaliex il- kultura Maltija diffiċli tagħmilha f'definizzjoni ħlief waħda: Il-kultura hi dak kollu li l-poplu Malti jesprimi fid-dimensjoni kulturali tiegħu.

Dan hu li l-liġi qed tagħmel.

Il-liġi qed tgħid: Dan huwa poplu bħal popli oħrajn, huwa poplu li għandu identita' u kultura tiegħu separata u distinta minn ta' razez oħra, ejjew ilkoll flimkien nagħtu aktar saħħa sabiex dan id-diskors li qegħdin ngħidu verament jiġi fis-seħħ.

Jien naħseb li din il-liġi m'għandhiex issib ostakli u m'għandniex nippruvaw noħolqu argumenti li m'għandhomx verament la linja ta' prinċipju u lanqas xi forma ta' ħajt tal-kenn fil-parti tal-loġika.

Jien ngħid li din il-liġi hija waħda li għandha ssib l-għaqda taż-żewġ naħat tal-Kamra għax iż-żewġ naħat tal-Kamra suppost għandhom f'moħħhom l-għan li jippruvaw iċaqilqu iktar 'il quddiem dan is-settur.

U jekk kemm-il darba aħna verament irridu mmexxu iktar 'il quddiem dan is-settur irridu bilfors nagħmlu dan il-kunsill u nagħtuh dan il-poter biex iċaqlaq l-affarijiet kif qegħdin nippretendu li se jċaqlaqhom.

Ma jistax ikun li aħna nibqgħu nitkellmu fl-arja mingħajr ma ninżlu fir-realta' ta' l-affarijiet.

U jekk irridu ninżlu fir-realta' ta' l-affarijiet irridu bilfors nagħmluha din il- ħaġa.

Sur President, il-gvern għandu f'idejh diversi strumenti ta' kif jista' jwettaq l-arti u l-kulturi u għandu wkoll diversi entitajiet li qegħdin f'idejh għal dan il-għan.

Hawnhekk issemmew uħud minnhom fosthom it-teatru Manoel u id-Dar tal-Konferenza tal-Mediterran.

Dawn huma kollha postijiet importanti, l-istess bħall-Fondazzjoni Patrimonju Malti u s-Socjeta' ta' l- Arti, Manifattura u Kummerċ.

Dawn huma kollha entitajiet maħluqa apposta mill-gvern biex jagħtu aktar importanza lis-setturi differenti tal-kultura.

Issa b'din il-liġi x'qegħdin nagħmlu?

B'din il-liġi qegħdin nużaw aħjar dak li għandna diġa' għad-dispożizzjoni tagħna.

Dan mhux xi ħaġa li ma nistgħux naqblu fuqha, anzi din għandha tkun xi ħaġa li ż-żewġ naħat tal- Kamra għandhom jaqblu perfettament fuqha.

Jien naħseb li ċertu diskors dwar jekk ridniex l-Ingliżi li jiġu Malta jew għadx għandna ċerta mentalita' kolonjali jew le llum huwa xi ftit sorpassat.

Għadda ż-żmien tiegħu.

Li kieku kellna storja kompletament differenti konna nkunu poplu magħġun differenti.

Illum aħna li aħna, u għandna din l-identita' partikolari tagħna u l-kultura partikolari tagħna minħabba fl-istorja li aħna għaddejna minnha.

Jiġifieri aħna llum ma nistgħux nibqgħu niġu hawn u ngħidu għax aħna niddenigraw lilna nfusna jew inkella għax aħna nippruvaw niddeklassaw lilna nfusna bħala xi razza li għandha xi ħaġa ħażina jew li qiegħda taħt l- influwenza ta' xi madmad jew xi ideali jew ideat li aħna ma nħaddnux.

Dan huw żbaljat kompletament.

Aħna rridu naċċettaw li mhux mil-lum 'il quddiem, imma minn dejjem, kellna poplu li kellu diversi min-nies tiegħu li kienu nies li kellhom talenti speċjali tagħhom, talenti partikolari tagħhom li għen biex aħna nistgħu ngħidu li l-kultura Maltija verament teżisti u li l-kultura Maltija hija entita' separata.

Kull min qara l-letteratura jaf li waħda mill-problemi kbar li kien hemm fil-letteratura Amerikana kienet proprju dwar jekk il- letteratura Amerikana teżistix jew le jew hijiex replika tal-letteratura Ingliża.

Fortunatament issodat l-idea li l-letteratura Amerikana hija separata u distinta minn dik Ingliża.

U ngħid "fortunatament" għax iktar ma jkun hemm kulturi fid-dinja, iktar ma jkun hemm ħsebijiet fid-dinja, iktar ma jkun hemm tagħġin ta' talenti tal-bniedem iktar aħjar.

U aħna niffurmaw ruħna bħala parti minn din il-familja sħiħa.

Aħna nies li għandna intelliġenza u kapaċi nagħtu kontribut, mhux biss f'pajjiżna imma anke barra minn pajjiżna.

Jien ma rridx nagħmel elenku tad-diversi artisti Maltin li aħna kellna bħal Francesco Zahra, bħal Cali' jew bħal Gianni Vella.

Dawn kienu nies li mhux biss ħallew il-marka tagħhom fl-arti imma wkoll ħallew isem internazzjonali.

Jien, Mr Speaker, naħseb li din il-liġi kumplessivament għandha ssib l-għaqda taż-żewġ naħat tal-Kamra għaliex hija liġi ta' sempliċita' kbira u liġi li m'għandhiex komplikazzjonijiet kbar.

Hija liġi li qed tagħti l-kunsill id-dmir biex iċaqlaq il-kultura Maltija u biex il- kunsill iwettaq dan il-liġi qed tagħtih ċerti poteri.

Jiġifieri għalija huwa żball kbir li wieħed ma jaqbilx fuq ħaġa daqshekk sempliċi u ċara.

Wieħed irid jgħid li l-kultura hija xi ħaġa li l-bniedem ma jistax jgħix mingħajrha.

Il-kultura hija tant importanti għall-iżvilupp sħiħ tal-bniedem kważi bħall-arja.

Iktar ma l-bniedem jidħol f'din il-linja, iktar ma japprezza l-kultura, iktar ikun bniedem sħiħ.

U dan aħna li qed nippruvaw nagħmlu mill-Maltin u l-Għawdxin.

Aħna qed nippruvaw nissudaw iktar lill- Maltin biex japprezzaw iktar hi x'inhi l-kultura li huma għandhom.

Jien ma neħux pjaċir nisma' li għal ċerti attivitajiet ta' kultura ma jkunx hemm udjenza kbira, pero' ngħid ukoll li wieħed jista' joħloq mezz ta' kif il- poplu jkun iktar mgħarraf bihom.

Din hija problema oħra, Sur President.

Il-problema hi li m'hemmx biżżejjed informazzjoni fuq l-attivitajiet kulturali li jkunu għaddejjin fil-pajjiż.

Jien mhux se nitkellem neċessarjament fuq x'għandu jorganizza l-Manoel Theatre jew il- Mediterranean Conference Centre, għax il-linja għandha tkun ta' kultura in ġenerali, ta' kultura li tagħti dinjita' lill-bniedem u kultura li tagħti valuri sħaħ lill-bniedem, li ġġiegħelu jaħseb u ġġiegħelu jirrifletti fuq l- eżistenza tiegħu, fuq il-ħajja tiegħu u fuq kif huwa jista' jsir bniedem aħjar.

U naħseb li din il-liġi qed tagħti din il-fakulta', qed tagħti din il-possibilta' u ma nistax nifhem għaliex għandna nsibu oġġezzjoni għal dan.

Għalfejn għandna nippruvaw ngħidu jew niddenigrawha qisu hemm aġenda li tipprova tkisser l-idea li l-Partit Nazzjonalista jagħti importanza lill- kultura?

Hemm il-ħsieb li nippruvaw nuru li l-elite kulturali jew l-elite intelletwali qiegħed fuq in-naħa tal-Partit Laburista?

Dan m'hu veru xejn għaliex l-intelletwali, il-bniedem li jaħseb, il-bniedem li jikkontribwixxi fil-kultura u fl-arti m'għandux neċessarjament tħaddim politiku.

L-arti u l-kultura hija xi ħaġa li ma tippartjenix neċessarjament lil xi linja politika partikolari.

Ikun dejjem żball meta partit politiku jippruva jqasqas u jgħid hu x'inhi l-kultura għall-poplu tiegħu.

Kulħadd jiftakar fid-dwejjaq kbar u fl-atroċitajiet li saru taħt in-nażiżmu u taħt il- faxxiżmu fejn inti kellek l-istorja sħiħa tal-Ġermanja u ta' l-Italja kważi miktuba mill-ġdid sabiex jippruvaw it-teorija li t-Taljani dejjem kienu faxxisti u l-Ġermaniżi kienu dejjem nażisti.

Dan huwa żball, u huwa żball ukoll hawnhekk għax fuq affarijiet ta' kultura, fuq affarijiet li jissodaw il-poplu inġenerali huwa dejjem żball li din il-Kamra tkun maqsuma.

Din il- Kamra għandha tkun dejjem magħquda fuqhom dawn l-affarijiet.

Fil-kumitat wieħed jiddiskuti u jirfina u jirranġa l-affarijiet, pero' m'għandniex insibu raġuni li tifridna fuq il-prinċipju għaliex il-kultura hija importanti tant li ngħid "Isma', what's in an organisation?"

L- importanti huwa li l-organizzazzjoni taħdem u dak li aħna rridu.

Aħna rridu li din l-organizzazzjoni taħdem.

Jekk aħna verament irridu l-kultura tidħol b'iktar saħħa fil-ħajja tal-Maltin, jekk aħna rridu l-kultura tokkupa iktar spazju mill-ħin tar-rikreazzjoni tal-Maltin għandna nagħmlu din il-liġi u għandna nagħtu din is-saħħa lil dan il-kunsill.

Għaliex m'għandux ikollna dan il-kunsill li hija xi ħaġa li ssir kullimkien fid-dinja?

L-Ingliżi għandhom l-art council u diversi pajjiżi fid-dinja għandhom il-kunsill tagħhom ta' l-arti u tal-kultura.

Għaliex aħna m'għandniex nagħmluha din il-ħaġa?

Comparisons are odious.

Jien mhux se noqgħod ngħid id-dipartiment u mhux id-dipartiment, jien ngħid li llum il-ġurnata bl-esiġenzi taż-żmien u bl-iżvilupp tal-bniedem qed jinħass iktar il-bżonn li ndaħħlu l-kultura.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li hemm ukoll miri kbar fiha din it-triq.

Jekk naħsbu biss fil-possibilta' kbira li tagħtina t-teknoloġija moderna, l- użu ta' l-internet, l-użu aħjar tas-satellita, l-użu aħjar tat-television sabiex wieħed iċaqlaq il-kultura, wieħed jifhem kemm hu iktar importanti li jkollok kunsill li huwa dedikat għal din il-ħaġa u speċjalizzat f'din il- ħaġa.

Jiena ngħir għal dawn in-nies li se jidħlu f'dan il-kunsill, għaliex il-kultura hija waħda mill-isbaħ affarijiet tal-bniedem.

U kull min imiss magħha, ma jistax jiċħad li hija waħda mill-isbaħ affarijiet, mill-isbaħ esperjenzi u mill-isbaħ proċessi tat-tagħlim li għandu l-bniedem.

Jien ngħid li l-Malti u l-Għawdxi mhux vera jrid jibqa' injorant anzi jrid dejjem jitgħallem iktar.

Kulħadd jaf li daħal sew il-cable f'dan il-pajjiż.

Meta titkellem man-nies jgħidulek li l-iktar stazzjonijiet li jaraw fuq il- cable huma stazzjonijiet li jippromwovu l-kultura, stazzjonijiet li juru dokumentarji, li jippruvaw jgħallmu lill-poplu u dan hu li qed nippruvaw nagħmlu hawnhekk b'din il-liġi.

F'din il-liġi qegħdin nippromwovu u qed inċaqilqu 'l quddiem elf ħaġa.

Jekk wieħed jaqraha jsib il-ħin kollu li l- importanza tal-kunsill huwa li jinkoraġġixxi, iċaqlaq 'il quddiem u jħajjar u mhux jimponi, jikkontrolla jew jiddomina.

Hawnhekk m'hawnx l-intenzjoni li jkun hemm xi ħadd li jipprova juri lilu nnifsu superjuri fl-intelliġenza intellettwali.

Hawnhekk anzi qegħdin ngħidu li dan il-kunsill għandu jħajjar lill-poplu ħalli jikkontribwixxi iktar.

Qegħdin ukoll nitilqu minn linja tar-rispett tal-bniedem u tar-rispett ta' l-ugwaljanza tal-bniedem għaliex aħna qegħdin ngħidu li kull min jikkontribwixxi fis-settur tal- kultura huwa importanti għal dan il-pajjiż, huwa importanti wkoll għal din il-leġistatura u għal dan il-gvern.

Mr. Speaker, aħna ma rridux sitwazzjoni fejn il-kultura għandek erba' min- nies li huma magħżula jew ben visti.

Aħna rridu li l-kultura sħiħa fid- dimensjoni sħiħa tagħha tingħata l-importanza sħiħa tagħha u kull min jipparteċipa fiha wkoll jingħata din id-dimensjoni mingħajr ma jkollna lil xi ħadd jiġi jippontifika hawnhekk u jippruva juri lilu nnifsu li huwa iktar superjuri għall-oħrajn.

Dak huwa żball kbir fil-linja politika li inti tiddeċiedi u tgħid li inti l-kontra din il-liġi.

Jien bir-rispett kollu kont nippretendi mill-bank ta' l-oppożizzjoni li jkun hemm qbil in prinċipju fuqha din il-ħaġa għax hemm bżonn li l-kultura tissoda fil- pajjiż.

U jekk tissoda l-kultura f'dan il-pajjiż ikollna verament poplu aħjar, iktar matur, iktar intelliġenti u li jagħrbel aħjar dak li huwa għaddej f'dan il-pajjiż.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nifhem li l-Onor.

Anthony Abela xtaq jirrapporta progress.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

ANTHONY ABELA (President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, nixtieq nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali ġie mgħoddi mill-istadju ta' kumitat b'diversi emendi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa 7 ta' Novembru, 2001 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni għat-tħassir ta' Avviż Legali Nru 260 ta' l-2001.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Bonniċi.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, dawn l-aħħar xhur ħarġu żewġ inizjattivi mill-gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ambjent f'pajjiżna li naħseb li ftit ingħataw importanza fil-gazzetti.

L-ewwel waħda li ħarġet kienet proprju mit-tourism authority li hija l-awtorita' li l-iskop tagħha hu li tipproġetta l-image tal-pajjiż bħala destinazzjoni għall-mistrieħ ta' turist u bħala destinazzjoni fejn mhux il-baħar biss jeżisti imma anke ambjenti oħra fosthom dak kulturali.

Minkejja li t-turiżmu madwar id-dinja kollha ħa daqqa ta' ħarta minħabba l-atti terroristiċi tal-11 ta' Settembru, ta' min igħid li llum-il ġurnata kull pajjiż jara kif jista' jagħmel biex jiġbed dan l-iżvilupp lejh u dan qed narawh ukoll fil-pajjiżi viċin tagħna.

Dawn huma f'kompetizzjoni diretta magħna u għalhekk inħass il- bżonn li llum ma nibqgħux nirreklamaw lil pajjiżna sempliċement bħala destinazzjoni fejn wieħed isib il-baħar u x-xemx.

Pajjiżna huwa żgħir imma għandu ħafna potenzjal li f'pajjiżi oħra ma ssibux.

Per eżempju l-wirt storiku li għandna la ssibu fl-Amerika u lanqas fl-Awstralja u huwa għalhekk li l-awtorita' tat-turiżmu qed tmur oltre' milli tirrakkomanda pajjiżna sempliċement għall-baħar blu tal-Mediterran.

Fost affarijiet oħra din l-awtorita' qed tħares lejn il-kampanja.

Hawn Malta għandna kampanja sabiħa u rridu nibżgħu għaliha għax din qed tiddeterjora.

Għal dan il-għan l-awtorita' tat-turiżmu f'Lulju li għadda ħarġet bi proġett kbir ta' landscaping scheme for a greener Malta.

Barra l- amenities u l-kultura li għandu, pajjiżna jista' jiġbed lit-turist ukoll għall-kampanja sabiħa u kwieta li għandu.

Irridu wkoll li jkollna kampanja nadifa u huwa għalhekk li l-awtorita' tat-turiżmu qed tagħmel din il- kampanja.

Huwa vera li f'dawn l-aħħar snin sar ameljorament kbir sabiex il- kampanja tkun aktar nadifa pero' għandna bżonn li l-ewwelnett nedukaw lill- poplu.

Parti mill-poplu jittraskura l-kampanja u jaraha biss bħala dumping area.

Fejn jgħix iżommu nadif imma mbagħad jidentifika xi rokna biex jitfa' kull xorta ta' mbarazz, debris u ħmeġijiet oħra li jkollu.

Dan jagħmel ħafna ħsara mhux lill-Maltin biss imma anke lit-turisti li jiġu jżuruna.

Mr Speaker, dan il-potenzjal tal-country walks għandna għaliex ninkoraġġuh u konxja minn dan l-awtorita' tat-turiżmu qiegħda tinkoraġġixxi local councils, skejjel, NGOs u private establishments bħal hotels u restaurants biex jieħdu parti f'kampanja sabiex isir ċertu tindif.

U jiena nara, per eżempju, in-naħa tal-Bidnija li hija kampanja sabiħa li ma tantx fiha bini, l-għelieqi huma kkultivati u hemm diversi fejn wieħed jimxi .

Għandna postijiet lejn Bengħajsa u lejn il-Knisja tal- Kunċizzjoni fejn il-kampanja hija sabiħa u ffrekwentata anke mill-Maltin fil-Ħdud.

Għandna wkoll kampanja li tista' tintuża bħala camping site.

Dwar dawn irrid ngħid li fid-drafts local plans li qed iġġedded, l-awtorita' ta' l- ippjanar se tinkoraġġixxi u qed tidentifika postijiet fejn jistgħu jsiru camping sites.

Dawn ikunu wastelands li jistgħu jiġu mnaddfa mbagħad il- poplu Malti u anke t-turist ikun jista' jgawdi u jserraħ moħħu minn dak il- ħafna ħafna ħsejjes u kontaminazzjoni li għandna fl-irħula u fl-bliet.

Għal dan il-għan l-awtorita' tat-turiżmu se toħroġ 50% ta' l-ispejjeż li jistgħu jsiru mil-local councils, NGOs u private establishments għal dan it- tindif.

Jekk wieħed jidentifika xi triq jew xi pajsaġġ Malti li jkun irid jirriabilitah, l-awtorita' tat-turiżmu fil-limiti tagħha qed tagħti 50% ta' l-ispejjeż involuti.

Dan huwa proġett sabiħ ħafna u jiena nixtieq nagħmel appell kemm lill-kunsilli lokali kif ukoll lil dawn l-organizzazzjonijiet li semmejna sabiex jinteressaw ruħhom fih biex il-pajsaġġ Malti jkun ta' iżjed attrazzjoni kemm għall-Maltin kif ukoll għall-barranin.

Fin-naħa ta' Ħad-Dingli għandna waħda mill-aħjar panoramic views pero' din hija area ttraskurata.

Irrid ngħid li l-Perit Michael Falzon meta kien ministru għall-iżvilupp ta' l-infrastruttura kellu l-ħsieb li jirranġa t- triq twila li minn Ħad-Dingli tagħti għall-Girgenti u għas-Siġġiewi.

Din tibda oriġinarjament mill-Buskett għall-outskirts ta' Ħad-Dingli u kien hemm il-ħsieb li dik il-panoramic view sas-Siġġiewi tkun riabilitata u mnaddfa sabiex issir post ta' rikreazzjoni kemm għall-Maltin kif ukoll għat- turisti.

Sfortunatament ngħid li f'dan għadna 'l bogħod wisq.

Il-gvern forsi għandu iktar prioritajiet fil-programm tiegħu, imma dawn l-affarijiet ma nistgħux nitraskurawhom għax dawn huma parti mill-gżira tagħna, huwa parti fejn il-poplu Malti jmur jistrieħ u fejn nistgħu nieħdu t-turisti biex igawdu ftit mill-kampanja tagħna.

Għandna ħafna strutturi li huma koroh li qegħdin iħarrbtu l-ambjent b'mod speċjali fejn ikun hemm scrapyards u fejn ikun hemm irziezet li ma jinżammux nodfa.

Forsi bi ftit sforz, bi ftit inizjattiva personali u bi ftit sens ta' dover u responsabbilta' dawn l-affarijiet jistgħu jitranġaw.

Jiena nappella lil dawn l-organizzazzjonijiet u lill-poplu Malti kollu biex jikkontribwixxi biex il-pajsaġġ Malti ikun verament sabiħ.

Jiena nappella lil dawn l- organizzazzjonijiet biex jieħdu din l-inizjattiva biex Malta mhux biss tkun iktar sabiħa imma tkun iktar green kif wieħed jixtieq.

Inizjattiva oħra hija dak li ħareġ il-management personell office fl- uffiċċju tal-prim ministru fejn qed jagħmel call for expression of interest to enter into a public-private partnership agreement f'dak li jirrigwarda landscaping and embellishment.

Hawnhekk ukoll qed isir appell ieħor għall-NGOs u stabbilimenti oħra sabiex huma wkoll jinteressaw ruħhom f'ċerti proġetti li huma diġa' stabbiliti.

Hawnhekk nixtieq naqra testwalment mill-ktieb li ħareġ:

"Through this partnership the private partner or group of partners will manage government landscaping operations, utilize specified government sites for commercial purposes and undertake other gardening, landscaping and embellishment functions."

Imbagħad jagħti lista ta' diversi postijiet li huma amministrati mill-gvern fejn individwu jew organizzazzjoni jistgħu jidħlu bi sħab mal-gvern, bl- użu ta' impjegati mal-gvern, bl-użu ta' makkinarju tal-gvern sabiex wieħed ikun jista' jagħmel ameljorament f'dawk li huma proġetti.

Wieħed jistaqsi, per eżempju, allura l-ħaddiema tal-gvern biss m'humiex kapaċi jagħmlu dan?

Għandna daqshekk ħaddiema manwali u ħaddiema tekniċi, dawn m'humiex kapaċi jagħmlu dawn l-affarijiet kollha?

Iva, jistgħu jkunu kapaċi jekk ikun hemm inizjattiva pero' l-gvern irid jinvolvi aktar interess nazzjonali billi jħeġġeġ ċerti entitajiet oħra biex huma wkoll jieħdu parti f'dan l-embellishment fl-irħula jew fl-ibliet tagħna.

Fost il- postijiet imsemmija għandek il-Mall, li diġa' qed jiġi riabilitat u anke ħarġu offerti biex jiġu restawrati l-monumenti sbieħ li hemm hemmhekk, hemm l-Argotti botanical gardens, St Philip's gardens li huwa parti iktar 'l isfel minn hemmhekk, il-war memorial, l-RAF memorial, il-Christ the King monument, Manoel De Vilhena monument u dawk il-pjazez li hemm madwarhom.

Għandna wkoll Sa Maison gardens.

Hemmhekk hemm mixtla pero' dan l-aħħar qrajna dwar it-traskuraġni kbira li hemm fiha.

Hemmhekk hemm ħafna monumenti u anke skrizzjonijiet ta' suldati li kienu hemm fi żmien l-ewwel gwerra dinjija u huwa dnub li dawk l-iskrizzjonijiet jitħassru.

Huwa dnub li ma jiġux konservati u li dawk is-siġar li huma stabbiliti għal tant u tant snin jiġu traskurati jew abbandunati.

Hemm ħafna x'wieħed isir u l- gvern qed jara x'interess jista' jkollhom l-organizzazzjonijiet u l-poplu Malti biex dawn il-postijiet jinżammu verament indaf.

Mhux qed ngħidu li l- gvern se jerħi r-responsabblita', għax dawn l-affarijiet se jkunu taħt is- superviżjoni tal-gvern imma bl-interess privat.

Dan qed isir għax nafu li meta jidħol il-privat ikun hemm aktar interess, ikun hemm iktar inizjattiva u iktar drive biex isiru l-affarijiet.

Jekk naraw il-Belt, per eżempju, għandek il-lower and upper barrakka gardens li huma żewġ postijiet verament sbieħ u li grazzi għall-Ministru Francis Zammit Dimech qed jintnefqu eluf kbar ta' liri sabiex issir ir-riabilitazzjoni li hemm bżonn fuqhom.

Hemm ukoll il-monumenti ta' Gorġ Borg Olivier, li warajh illum hemm il- Borża ta' Malta u naħseb li hu ideali li l-Borża ta' Malta tieħu hi l- inizjattiva li tara li dak il-post jibqa' jinżamm nadif.

Hemm l-area ta' madwar il-monument ta' Dr. Paul Boffa, l-area ta' madwar il-monument ta' Dun Mikiel Xerri fi Pjazza Indipendenza, il-monument ta' Manoel Dimech quddiem il-Berġa ta' Kastilja u l-Queen Victoria monument.

Għandna, per eżempju s-San Anton Palace Gardens li għandu potenzjal kbir u viċin tiegħu għandna wkoll il-mixtla ta' Wied Incita li wkoll il-gvern qed joffriha għal dawk l-organizzazzjonijiet privati li jistgħu jieħdu interess fiha.

Hemmhekk hemm diġa' serer li nbnew riċentement u wieħed jista' jagħmel esperimenti anke fuq pjanti li mbagħad ikunu jistgħu jiġu mħawwlin f'diversi lokalitajiet bħala parti mill-embellishment tagħhom.

Imbagħad hemm il-parks and heritage sites in Malta fejn għandna l-Buskett, il- Birgu fortifications, Bormla fortifications, Floriana fortifications, Mdina fortifications, Senglea fortifications, Valletta fortifications, Portes des Bombes u l-Wignacourt aqueduct.

Dawn huma inizjattivi li naħseb għandhom jingħataw pubbliċita' qawwija sabiex il-pajjiż inżommuh aktar attraenti.

Mill-banda l-oħra l-awtorita' ta' l-ippjanar għadha kif ippublikat landscape topic paper bħala parti mill-istructure plan review.

Dan huwa kollu kumplimentari għal dawn il-programmi li għadni kif semmejt tal-Malta tourism authority u l-oħra ta' l-uffiċċju tal-prim ministru.

Mr Speaker, xtaqt nitkellem ukoll dwar ir-rapport ta' l-uffiċċju ta' l- ombudsman għal din is-sena li ġie mqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra ftit tal-ġimgħat ilu.

Waħda mill-affarijiet li laqtitni hija - u tajjeb li wieħed jikkummenta fuqha - dwar dak li jgħid l-ombudsman regarding complaints on the final settlement system.

Nafu li llum-il ġurnata bil- final settlement system dak li jkun ikun qed iħallas it-taxxa waqt li jkun qed jaħdem.

Din hija sistema differenti ħafna mill-PAYE system imma dak li jkun ikun jaf kemm għandu jħallas matul is-sena u dawn jinqatgħulu mill- paga.

Dan huwa tajjeb għax dak li jkun ma jakkumulax arretrati pero' l- aktar ħaġa li qed iddejjaq lill-ombudsman u l-aktar ħaġa li kien hemm complaints fuqha hija proprju l-fatt li l-gvern qiegħed iġiegħel iħallsu fi żmien speċifikat lil dawk li għandhom jagħtu l-arretrati ta' l-income tax għall-1998 u qed jiċċarġja wkoll l-interessi.

Mr. Speaker, fl-opinjoni tiegħi wieħed għandu jkun daqsxejn uman.

Jiena nifhem li l-gvern irid jiġbor it-taxxi dovuti, imma għandna nkunu daqsxejn umani għal dawk li qed jirċievu kontijiet kbar kollha f'salt.

Huwa vera wkoll li qed jagħtihom iċ-ċans biex jħallsu l-bank f'ċertu perjodu ta' żmien, imma jekk ma jitħallasx dak imbagħad trid tħallas interessi ta' 1% fix-xahar li trid tħallashom sa ċertu perijodu ta' żmien.

Dan m'huwiex ġust għax mill-banda l-oħra mbagħad il-gvern mhux qed iħallas l-interessi ta' dak li għandu jagħti hu.

Jiena nappella - u għalhekk qed nagħmel din qabel il-jiem tal-budget - biex il-Ministru tal-Finanzi jikkonsidra din il-ħaġa.

Filwaqt li hemm ħafna nies li għandhom jagħtu l-income tax, hemm ħafna nies li għandhom jieħdu mill-income tax.

Hemm min kellu jagħti ta' sena imma kellu jieħu għax ħallas ċejjed sena oħra u u mhux qed tiġi aċċettata li flok iħallas, dawn jinqatgħulu minn dawk li għandu jieħu.

Almenu din il- ħaġa għandha tiġi aċċettata parzjalment.

Jiena nagħmel dan l-appell lill- ministru tal-finanzi sabiex jikkonsidra dan li qed ngħid fil-budget.

Mr Speaker, fil-ħames minuti li għad fadalli rrid ngħid li f'dawn l-aħħar jiem jiena spiċċajt minn board member fl-awtorita' ta' l-ippjanar.

Kont ili seba' snin nokkupa din il-kariga u nista' ngħid li kienu seba' snin ta' ħidma kbira.

Ma stajtx indum iżjed għax il-liġi tgħidlek li l-ebda board member ma jista' jdum għal iktar minn seba' snin mingħajr interruzzjonijiet.

Jiena kont ili hemmhekk minn 1995 u kien se jiskadieli ż- żmien fl-aħħar ta' din is-sena pero' ħassejt li kien aħjar jekk jinħatar il-board u jkun hemm il-persuna li tiġi nominata min-naħa tal-gvern biex timla dan il-post.

Mr. Speaker, jien inħares b'sodisfazzjon lejn is-seba' snin li għamilt fl- awtorita' ta' l-ippjanar.

Dan kien żmien fejn tgħallimt ħafna, fejn rajt il-progress ta' pajjiżna għal dawn is-seba' snin u rajt ħafna proġetti fuq il-pjanti u llum qed narahom realta'.

Kont immur nara l-proġetti li kienu ġejjin għad-diskussjoni, kont naħli ħafna mill-ħin matul il-ġimgħa u anke l- Ħadd filgħaxija ndur dawn il-postijiet pero' llum inħoss sodisfazzjon li nara ċerti proġetti li saru wara li ħafna ħidma bil-għaqal u ħafna dibattitu sħan li kien ikollna.

Għamilna ħafna kundizzjonijiet sabiex dak li jinbena ma jħassarx l-ambjent, jew inkella dak li għamilna jkun ta' kwalita' aktar għolja.

Kien hemm okkażjonijiet fejn il-ħajja kienet turbulenti ħafna, fejn kien hemm diskussjoni sħuna ħafna, fejn kien hemm kontroversji kbar, pero' fl-aħħar mill-aħħar inħares b'sodisfazzjon li dak li għamilna kien l-aħjar fiċ-ċirkostanzi.

Fosthom insemmi l-ewwel seduta li kont attendejt.

Niftakar fl-1995 kienet qed tiġi diskussa l-iskola ta' l-Imselliet, illum San Anton School.

Niftakar l-oppożizzjoni kbira li kien hemm għal din l-iskola pero' llum-il ġurnata hija waħda mill-aħjar skejjel privati u hi aċċettata fl-ambjent li nbniet.

Illum anke l-iskejjel qed nagħtuhom f'ambjenti rurali biex ma jsirux fl-irħula jew fl-ibliet tagħna u dwar dan, l-awtorita' ta' l- ippjanar llum ingħatat raġun.

Rajt il-Hilton u bosta proġetti oħra imma l- ikbar sodisfazzjon li għandi wara li spiċċajt bħala membru ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar huwa ċ-ċertifikat li għadu kif kellha l-planning authority li ġiet iċċertifikata bħala thumbs up u bħala professjonista f'dak li huwa interess fl-environment, f'dawk li huma planning issues, f'dak li huwa programmi ta' conservation areas u forward planning.

Ġie ċċertifikat li din l-awtorita' għandha high professionals within it.

Dan jagħmel ġieh lill- membri u lill-impjegati ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li jaħdmu bis-sħiħ.

Dawn għandhom programm fuqxiex jaħdmu u għandhom il-pjan ta' struttura approvat minn dan il-parlament li jimxu miegħu.

Għad hemm ħafna affarijiet x'wieħed jirranġa pero' l-emendi li saru fil- liġi u li ġew in vigore fl-1 ta' Novembru se jġibu iktar progress fl- awtorita' ta' l-ippjanar f'dak li għandu x'jaqsam ma' applikazzjonijiet.

Veru li jista' jkun hemm ċerti deċiżjonijiet li ma jkunux jogħġbu lil wieħed jew lill-ieħor, imma żgur li x-xogħol li qed tagħmel l-awtorita' ta' l-ippjanar huwa xogħol utli ħafna u li jservi ta' ġid għall-pajjiż.

Issa se jagħmlu xi 15 topic papers u affarijiet fil-qasam ta' landscaping imma l- iktar li sar progress kien fuq il-local plan u l-istructure plan.

Rigward il-local plans nittama li għal Marzu li ġej ikunu approvati kollha u jkunu lesti wkoll biex jiġu implimentati.

Nirringrazzja lill-istaff kollu tal-planning authority u nittama li jkomplu bis-suċċess li bdew bih.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa 7 ta' Novembru, 2001 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦALL-TWEĠIBIET ORALI BIL-MIKTUB

MELLIEĦA – KAŻ TA' ŻGUMBRAMENT ORDNAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga l-każ ta' żgumbrament ordnat mill- kummissarju ta' l-artijiet li qed inbgħat separatament dwar raba' fl-inħawi ta' l-aħrax tal-Mellieħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan il-każ ilu jiġi nvestigat mill-Uffiċjali tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura sa minn April 1999 u li d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura ssottometta l-pożizzjoni tiegħu, dwar dan il-każ, lill-Kummissarju ta' l-Artijiet sa minn April 1999.

PRODUTTURI TAL-LAĦAM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmani bil-progress li sar dwar it-talba tal- produtturi tal-majjal sabiex jkollhom żieda fil-prezz tal-laħam tal-majjal li jiproduċu?

Kemm fil-fatt hija ż-żieda fil-kilo li qed titlob il-kooperattiva tal- produtturi tal-majjal?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li t-talba għaż-żieda fil-prezz tal- majjal għadha qed tkun evalwata.

PRODUTTURI TAĊ-ĊANGA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmani għaliex matul dawn l-aħħar 4 xhur il- produtturi taċ-ċanga friska tħallsu bejn Lm60 u Lm65 għall-qantar ċanga tal-baqra flok Lm75 u Lm80 l-qantar u għall-laħam taċ-ċanga ta' l-għoġiela Lm95 u 105 l-qantar meta s-soltu kienu jitħallsu Lm115 u Lm110 għall-istess laħam?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru offra lill-KPH li jinqatlu l-baqar mill-istess kooperattiva biex jinqata' xi abbuż.

Fil-fatt il-qatla bħalissa hi kompleta u l-KPH ma kellhiex għalfejn tintervjeni għaliex il-produtturi qed jingħataw prezz raġjonevoli u m'humiex jagħmlu undercutting lil xulxin.

SAJJIEDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jaġġornani dwar l-aħħar żviluppi tal-kwistjoni bejn is-sajjieda Għawdxin u Tuneżini?

Kemm saru laqgħat Interministerjali u laqgħat ma l-Ambaxxata tat-Tuneżija f' Malta u mal-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin Tuneżin?

ONOR.

JOE BORG: Apparti mill-kuntatti diretti li saru bejn l- Awtoritajiet tas-Sajd taż-żewġ pajjiżi, meta l-Ministeru rċieva rapport uffiċċjali dwar l-inċidenti li kienu nqalgħu bejn sajjieda Maltin u Tuneżini fl-ibħra internazzjonali, l-Gvern Malti talab lill-Gvern Tuneżin sabiex jinvestiga.

Fil-laqgħat li saru bejn rappreżentanti taż-żewġ Gvernijiet, kien hemm qbil li ż-żewġ naħat għandhom jikkollaboraw flimkien ħalli jsibu soluzzjonijiet dejjiema dawn il-problemi.

Dan il-punt ħareġ ċar aktar u aktar matul iż-żjara li għamel il-Prim Ministru Malti fit- Tuneżija fil-25 u s-26 ta' Ottubru 2001.

ĊIMITERJU ĠDID

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jaġġornani dwar mistoqsija parlamentari nru.

28858 dwar iċ- ċimiterju fir-Rabat?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt illi nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 26335, ninsab infurmat illi l-Awtorita` ta` l-Ippjanar ser tagħmel kull sforz biex tidentifika sit fil-Pjan Lokali li jilqa` għal dan il-bżonn.

Dan is-sit irid ikun jirrispetta wkoll kriterji ambjentali, fosthom il-ħarsien ta` art agrikola ta` kwalita tajba, protezzjoni tal-aquifer u l-impatt fuq il- landscape, aċċess adegwat għal vetturi u provvediment ta` parkeġġ għal karozzi.

DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jirrimedja għat-talba pendenti ta' l-anzjana (li d-dettalji tagħha qed jintbgħatu separatament) sabiex tidħol f' Mtarfa Home?

Jekk fl-affermattiv meta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna msemmija applikat biex tidħol fid-Dar ta' l-Anzjani tal-Imtarfa f'Marzu li għadda u fl-istess xahar sarilha l-assessment soċjali.

L-assessment mediku sar f'Awissu li għadda.

Il-każ tagħha qed jiġi kkunsidrat.

PA - FORTI CHAMBRAY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar id- deċiżjoni li hemm min-naħa tal-kumpanija li qed tibni l-kumpless residenzjali/turistiku f'Forti Chambray li twaqqa l-barracks militari?

Xi grad ta' protezzjoni jgawdi dan il-bini?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-konfini tal-Forti Chambray għad hemm żewġ barracks militari.

Wieħed huwa dak li nbena fi żmien l- Ordni u l-ieħor huwa il-Married Quarters mibni mis-Servizzi Ingliżi.

Dawn iż-żewġ binjiet minħabba l-importanza storika tagħhom, kienu fost l- istrutturi identifikati biex jinżammu fid-Development Brief li sar dwar l- istess forti.

Dwar l-ewwel wieħed ma teżisti ebda talba biex isir xi tibdil ħlief ir- restawr u xi tibdil żgħir li huma koperti bil-permessi maħruġa mill- Awtorita` ta` l-Ippjanar.

Dwar it-tieni wieħed, jiġifieri l-barracks Ingliż, fil-preżent l-Awtorita` għandha applikazzjoni mill-iżviluppaturi biex dan jitwaqqa`.

PA - MILITARY BARRACKS F'CHAMBRAY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk kienx hemm permess mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jitneħħew twieqi u aperturi mill-military barracks f'Chambray?

X'sar minnhom dawk li tneħħew?

X'passi se tieħu l-Awtorita?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi minn spezzjoni li saret mill- enforcement officers ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar fl-24 ta` Settembru 2001, irriżulta li kienu tneħħew twieqi u aperturi mill-military barracks.

Peress li ma hemmx permess mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar biex jitneħħew twieqi u aperturi mill-military barracks f`Chambray, inħarġet enforcement notice ECF 1018/01 li tgħid: Għandek żvilupp mhux skond il-kundizzjonijiet tal-permess PA 3941/93 maħruġ fil-31 ta` Lulju 1995 (Document No. 72.1) li jikkonsisti fi tneħħija ta` l-aperturi tal-injam mill-Barracks.

Għalhekk ix-xogħol fuq il-military barracks f`Chambray ġie mwaqqaf u ma tħalliex jitkompla.

PULIZIJA - MARKI TAS-SWABA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru b' referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija 29031 jgħid jekk ittiħditx DNA ta' dawk kollha li nġibu mill-pulizija dwar it-tkissir fl- Imnajdra fil-ġimgħa l-kbira li għaddiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ma għandi xejn x`inżid mat-Tweġiba li jien tajt għall- Mistoqsija Parlamentari Nru. 29031.

PA - FORTI CHAMBRAY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid hemmx xi proċeduri għaddejjin biex Forti Chambray tiġi trasferita f'idejn differenti minn dawk li qed jokkupawha bħalissa?

X'sehem għandu d-dipartiment ta' l-artijiet f'dan iċ-ċaqliq?

Se jkun hemm diskussjoni fil-parlament dwar dan it-trasferiment?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi d-Dipartiment ta` l-Artijiet ma għandu l-ebda talba mingħand iċ-ċenswalisti biex il-Fortizza ta` Chambray tiġi trasferita.

PA - WEBSITE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom fil-website tagħha l- Awtorita' ta l-Ippjanar tagħti dettalji dwar il-kontravenzjonijiet li jsiru, dwar x'passi jittieħdu, isem l-enforcement officer iżda mbagħad ma ssemmix lil min ikun għamel il-kontravenzjoni?

Tikkunsidra ddaħħal dan it- tagħrif fil-website?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-informazzjoni fuq il-web site tal-Awtorita` hija immirata għall-gwida u informazzjoni tal- pubbliku.

F`dan ir-rigward, l-Awtorita` timxi skond il-provvedimenti tal- Att ta` l-Ippjanar, kif ukoll fuq linji ta` gwida dwar 'Data Protection'.

F`dan il-kuntest, l-isem ta` min għamel il-kontravenzjoni m`huwiex ippublikat u saħansitra f`ħafna sitwazzjonijiet l-anqas ikun magħruf.

INSTITUT GĦALL-ISTUDJI TURISTIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jivverifika jekk l-istudenti tal-Istitut għall-Istudji Turistiċi humiex kollha qed jieħdu l-istipendju li huma intitolati għalih?

Kemm minnhom mhumiex jieħduh?

Meta se jieħduh?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li minn total ta' 703 student fulltime fuq il-kotba ta' l-Istitut għall-Istudji Turistiċi (li minnhom 102 student huma taħt l-iskema ta' ESTS u allura jitħallsu mill-ETC, 54 student biss mhumiex intitolati g[al stipendju.

Minn dawn il-54 student, 3 huma barranin u għalhekk skond ir-regolamenti ta' l-Istitut mhumiex intitolati għal stipendju.

Ir-raġunijiet għaliex il- 51 studenti l-oħra ma jieħdux l-istipendju huma varji, iżda dejjem skond ir-regolamenti ta' l-istess Istitut.

Dawn ivarjaw minn g[aliex student ikollu aktar minn 23 sena (mature student), g[al dawk li jkun fadlilhom xi module biex jispiċċaw il-kors.

Infurmat li l-ewwel ħlas ta' l-istipendju għax-xahar ta' Ottubru jitħallas fl-aħħar ta' Novembru.

INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Avukat Ġenerali bediex investigazzjoni dwar kif tagħrif li ħareġ fl-inkjesti dwar il-qtil ta' Lino Cauchi u l-mewt ta' Gianni Psaila li kienu fl-uffiċju tiegħu spiċċaw imxandra fil-ġurnali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat mill-Avukat Generali illi r-risposta hi fl-affermattiv ovvjament f`dak li jirrigwarda l-Ufficju tal-Avukat Generali.

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

28983 minħabba li l-informazzjoni mitluba hi ta' interess nazzjonali, għar- raġuni li wieħed jara l-kompożizzjoni tal-bordijiet f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-etajiet, nerġa nitlob lill-Ministru sabiex jew mill-karta' ta' l-identita', jew inkella minn sorsi ta' informazzjoni oħra bħal computer, jagħti l-etajiet tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li l-informazzjoni li qed tintalab m'hijiex faċilment aċċessibbli.

Barra minn hekk, biex tinġabar din l- informazzjoni, f'ħafna każi irid isir kuntatt dirett ma' l-individwu, li f'dan il-każ ikun ifisser kuntatt ma' madwar erba' mitt persuna.

Naħseb li l-Onorevoli Membru japprezza li dan ix-xogħol jitlob ammont ta' żmien u riżrosi umani li jistgħu jiġu utilizzati aħjar.

QRATI – PRIM IMĦALLEF

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-aħħar ħdax-il sena kienx hemm xi okkażjoni li persuna li kienet President tal-Qorti fil-kariga ta' Prim Mħallef tatu r-riżenja mill- kariga?

Meta seħħ dan?

X' kienet ir-raġuni?

U x' ġara mir-riżenja?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nfurmat li ma kien hemm ebda Prim Imħallef li ta r-riżenja tiegħu fiż-żmien imsemmi.

EXCISE DUTY – RETAIL PRICE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hi l-excise duty fuq ir-retail price tas-sigaretti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li kif jidher fit- Tielet Skeda li hemm ma' l-Att dwar id-Dazju tas-Sisa fejn jirrigwarda l- partita Sigaretti r-rata ta' dazju tas-sisa hija ta' 53.1% tar-retail price magħdud magħha l-ammont ta' 4c5, fuq kull pakkett ta' għoxrin sigarett jew parti minnu.

Fl-istess waqt iżda hemm taxxa minima ta' 52c3 fuq kull pakkett.

EXCISE DUTY – RETAIL PRICE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid minħabba li fl-Unjoni Ewropea l-inqas excise duty fuq is-sigaretti hi 57% tar-retail price x' kienet il-pożizzjoni ta' Malta fin-negozjati li għaddejjin?

Intalab xi transition period biex l-excise duty li trid l-Unjoni Ewropea ma jidħolx mill- ewwel?

ONOR.

JOE BORG: Ir-rata ta' tassazzjoni fuq is-sigaretti f'Malta, jiġifieri l-Excise Duty flimkien mall-Value Added Tax, hija diġa' konformi mar-rata minima permessibbli skond ir-regoli tal-Unjoni Ewropea.

Għalhekk ma kien hemm ebda bżonn li jintalab xi forma ta' arranġament speċjali f'dan ir-rigward.

QRATI – ĦATRA TA' IMĦALLEF

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-Maġistrat Michael Mallia kien avviċinat biex jingħata l-ħatra ta' Imħallef?

Il-Maġistrat Mallia kien aċċetta dan?

Jista' l-Ministru jgħid jekk wara li saret il-komunikazzjoni bejn il-Gvern u l-Maġistrat inbidlitx il-pożizzjoni tal-Gvern?

Jekk inbidlet x' kienet ir-raġuni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ma jidirilhix li jkun għaqli li għal kull ħatra ta` Imħallef il-Gvern jgħid lil min avviċina, lil min ma avviċinax u għaliex.

INTERN - SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefaq fuq safar bejn l-1 ta' Jannar 2001 u l-aħħar ta' Settembru 2001 fil-Ministeru li jaqa taħt ir-responsabbilita tiegħek?

Kemm min dan l-infieq kien fuq safar relatat mal-applikazzjoni ta' Malta biex issir membru sħiħ tal-Unjoni Ewropeja?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f`xi Seduta oħra.

AGRIKOLTURA U SAJD - SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefaq fuq safar bejn l-1 ta' Jannar 2001 u l-aħħar ta' Settembru 2001 fil-Ministeru li jaqa taħt ir- responsabbilita tiegħek?

Kemm min dan l-infieq kien fuq safar relatat mal- applikazzjoni ta' Malta biex issir membru sħiħ tal-Unjoni Ewropeja?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefaq fuq safar bejn l-1 ta' Jannar 2001 u l-aħħar ta' Settembru 2001 fil-Ministeru li jaqa taħt ir-responsabbilita tiegħek?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li bejn l-1 ta' Jannar 2001 u l- aħħar ta' Settembru 2001 il-Ministeru għal Għawdex nefaq b'kollox is- somma ta' Lm 7,596.69 fuq safar.

Minn din is-somma l-ammont ta''Lm1,144.23 intefaq fuq safar relatat ma' l-Unjoni Ewropea.

SAĦĦA - SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm intefaq fuq safar bejn l-1 ta' Jannar 2001 u l-aħħar ta' Settembru 2001 fil-Ministeru li jaqa taħt ir-responsabbilita tiegħek?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba se titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra f'xi seduta oħra.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefaq fuq safar bejn l-1 ta' Jannar 2001 u l-aħħar ta' Settembru 2001 fil-Ministeru li jaqa taħt ir- responsabbilita tiegħek?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi r-risposta tingħata f`xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAL-EMERĠENZA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fid-Dipartiment tal-Emerġenza ta' spiss pażjenti mhux qed jiġu provduti bis-silġ meta jknu hemm il-bżonn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li d-Dipartiment ta` l-Emerġenza m'għadux juża l-magna tas-silġ għall-pazjenti.

Id-dipartiment qed juża ice packs li huma disposable.

Għal xi żmien kienu out of stock iżda issa il-konsenja ta` l-ice packs waslet.

SERVIZZI EKONOMIĊI - TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħtini lista taż-żiedet fit-tariffi kemm permezz ta avviżi legali kif wkoll mhux permezz ta' dawn, li l-Gvern introduċa minn Novembru 2000 sal-lum, inklużi xi korporazzjonijiet jew awtoritajiet/instituzzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

F'dawn il-każi tistax tindika kif kienu it-tariffi qabel dik id-data u kif saru illum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ikun apprezzat jekk l-Onorevoli Interpellant ikun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu.

INTERN - TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jagħtini lista taż-żiedet fit-tariffi kemm permezz ta avviżi legali kif wkoll mhux permezz ta' dawn, li l-Gvern introduċa minn Novembru 2000 sal-lum, inklużi xi korporazzjonijiet jew awtoritajiet/instituzzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-uniċi tariffi li żdiedu f`xi dipartiment / entita` li jaqgħu taħt id-dekasteru ta` l-Intern huma r-rati ta` ħlasijiet għall-applikazzjonijiet lill-Awtorita` ta` l-Ippjanar.

Dawn huma kif jidher fl-Avviż Legali 275 ta` l-2000, li b`effett mill-1 ta` Jannar 2001, amendaw ir-rati ta` ħlas dwar bini kif kuntemplati f`Avviż Legali 112 ta` l-1996.

AGRIKOLTURA U SAJD - TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħtini lista taż-żiedet fit-tariffi kemm permezz ta avviżi legali kif wkoll mhux permezz ta' dawn, li l-Gvern introduċa minn Novembru 2000 sal-lum, inklużi xi korporazzjonijiet jew awtoritajiet/instituzzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li ma kien hemm ebda żieda f'xi tariffi tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u Sajd.

SAĦĦA - TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħtini lista taż-żiedet fit-tariffi kemm permezz ta avviżi legali kif wkoll mhux permezz ta' dawn, li l-Gvern introduċa minn Novembru 2000 sal-lum, inklużi xi korporazzjonijiet jew awtoritajiet/instituzzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

GĦAWDEX - TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jagħtini lista taż-żiedet fit-tariffi kemm permezz ta avviżi legali kif wkoll mhux permezz ta' dawn, li l-Gvern introduċa minn Novembru 2000 sal-lum, inklużi xi korporazzjonijiet jew awtoritajiet/instituzzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab informata li ma kien hemm l-ebda żieda fit- tariffi mid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex matul il- perijodu msemmi.

AFFARIJIET BARRANIN - TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jagħtini lista taż-żiedet fit-tariffi kemm permezz ta avviżi legali kif wkoll mhux permezz ta' dawn, li l-Gvern introduċa minn Novembru 2000 sal-lum, inklużi xi korporazzjonijiet jew awtoritajiet/instituzzjonijiet li jistgħu jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOE BORG: Id-drittijiet għall-awtentikazzjoni ta' ċertifikati li kienu ta' LM2 ġew riveduti bis-saħħa tal-Avviż Legali 237 ta' l-2001.

Jien qedt kopja ta' dan l-Avviż Legali fuq il-Mejda tal-Kamra fis-Seduta 612 tat- 8 ta' Ottubru 2001.