MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 71 LErbgħa, 3 ta' Marzu, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 71

LErbgħa, 3 ta' Marzu, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

LErbgħa, 3 ta' Marzu, 1999

WERREJ MINUTI 531

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 531

TQEGĦID TA' KARTI 535

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR SELF LOKALI (STOCK U TITOLI REĠISTRATI) (IT-TIENI QARI) LOCAL LOANS (REGISTERED STOCK AND SECURITIES) (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 536

AĠĠORNAMENT 559

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 564

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 70 li saret fit-2 ta' Marzu, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL LI JGĦALLMU L-INGLIŻ

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet ta' l-iskejjel reġistrati biex jgħallmu l-Ingliż lill-barranin, kif ukoll l-ismijiet tad-directors of studies ta' dawn l-iskejjel u l-kwalifiki relevanti ta' dawn il-persuni?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Il-lista ta' dawk l- iskejjel reġistrati mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex jgħallmu l-Ingliż lill-barranin u li tinkludi wkoll l-ismijiet tad-directors of studies ta' kull skola li qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jien informat li l-kwalifiki relattivi ta' dawn id-directors of studies jissodisfaw ir-rekwiżiti stipulati fl-avviż legali nru 60/1996 u skond kif emendati iżjed 'il quddiem b'avviż legali nru 133/1998.

MR SPEAKER (L-Onor.

Anton Tabone): L-Onor.

Dolores Cristina, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' l-Ministru jgħidli bejn wieħed u ieħor kemm jidħlu lmenti f'sena waħda fuq dawn l-iskejjel?

Dawn huma lmenti ta' natura akkedemika jew huma lmenti ta' xi natura oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena m'għandix din l-informazzjoni hawnhekk u għalhekk ma nistax inwieġeb lill-Onor.

Cristina.

Tajjeb ukoll li wieħed jiftakar li l-monitoring board ta' l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż lill- barranin illum il-ġurnata għandu ċerta awtonomija u ċerti poteri eżekuttivi.

Naturalment pero' nkun nista' nistaqsi lill-bord x'ilmenti qed jidħlulu, kif inhuma kkategorizzati u xi informazzjoni oħra li tista' tkun relatata ma' dawn l-ilmenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiena naħseb li l-Ministru jaf bl-ilmenti li jidħlu dwar l-iskejjel ta' l-Istat u naħseb li jaf ukoll li fl-iskola tal-Verdala hemm il-headmaster nieqes.

Hemm ukoll it-theddida li l-istudenti jitilqu 'l barra għaliex l-iskola tinsab verament f'sitwazzjoni tal-biki.

Fil-każ li l-Ministru ma jafx li hemm din is-sitwazzjoni, jista' jindaga u jara li s-sitwazzjoni tiġi għan-normal u jiġu rranġati l-ħafna nuqqasijiet oħrajn li hemm fl-iskola?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jien informat b'din is-sitwazzjoni u nassigura lill-Onor.

Membru li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qiegħda tieħu r-rimedji u l-passi li huma meħtieġa.

Tagħlima li toħroġ fl-esperjenza ta' din l-iskola hija xi rwol kruċjali għandu l-kap ta' l-iskola u kemm huwa importanti meta wieħed jassenja l- kapijiet ta' l-iskejjel u meta jiġi biex ibiddel il-kapijiet ta' l- iskejjel.

Meta nqalgħet din il-kwestjoni assigurajt li l-ilmenti li kienu qegħdin isiru fuq din l-iskola mill-ġenituri, studenti u oħrajn jiġu analizzati.

Dan għamiltu billi nkarigajt lill-managment efficiency unit, bil-kollaborazzjoni tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, tagħmel rapport fuq dawn l-ilmenti.

Fil-fatt dan ir-rapport sar.

Inħarġet ukoll call for applications biex jimtela' l-post tal-kap ta' l- iskola u nkarigajt lid-direttur ġenerali tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex fil-perijodu sakemm jintgħażel il-kap il-ġdid ikun hemm speċi ta' task force b'terms of reference preċiżi u maħsuba li tieħu in konsiderazzjoni l- ilmenti li saru.

Se jittieħdu wkoll miżuri fuq diversi livelli biex is-sitwazzjoni f'din l- iskola tiġi kemm jista' jkun għan-normal, anke biex l-istudenti jkunu jistgħu jkomplu bil-korsijiet tagħhom b'mod u manjiera li meta l-proċeduri għall-għażla tal-kap ta' l-iskola jkunu twettqu, dan ikun jista' jidħol fi skola li tkun irċeviet l-attenzjoni meħtieġa anke mid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, sitwazzjoni oħra li teżisti u li tirrigwarda numru ta' familji li għandhom tfal ibatu minn xi diżabilita' hija l-kwestjoni tal-facilitators.

Dawn il-familji kontinwament jagħmlu pressjoni mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni sabiex uliedhom ikollhom is- servizz tal-facilitators.

Għalhekk xtaqt li l-Ministru jinforma lill-Kamra x'sar matul dawn l-aħħar xhur dwar din il-problema u x'inhuma l-pjanijiet tal-gvern biex dawn il-persuni b'diżabilita' jkunu jistgħu jintegraw ruħhom aktar fl-iskejjel governattivi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ngħarraf lill-Onor.

Membru li qegħdin nieħdu diversi miżuri biex inkomplu nsaħħu d-direzzjoni li kienet diġa' stabilita f'dan il- kamp.

Per eżempju, ġie rikostitwit u msaħħaħ il-kumitat ministerjali dwar l-edukazzjoni inklussiva li permezz tiegħu qegħdin nagħmlu evalwazzjoni tax- xogħol li qed jagħmel l-istatementing board.

Fil-fatt hemm working group li qiegħed jaħdem biex dan l-istatementing board, li xogħlu huwa li jeżamina kull każ individwali li għalih tkun qiegħda ssir talba ta' support speċjali, inkluż ta' facilitator, ikun jista' jaqdi din il-funzjoni aħjar, jagħmel aktar ġid lit-tfal, jinvolvi lill-ġenituri u jieħu in konsiderazzjoni wkoll il-politika nazzjonali li qiegħda tiġi segwita f'din il-materja.

Sadanittant l-istatementing board li kien jeżisti ġie mitlub ikompli jsegwi dawn il-każijiet.

Fil-fatt dan il-bord għandu numru ta' applikazzjonijiet quddiemu li jridu jiġu evalwati biex jiġi deċiż huwiex il- każ li jingħataw support, għajnuna speċjali, jekk għandhomx bżonn one to one facilitator jew għajnuna speċjali oħra.

Miżura oħra li ħadna u li qegħdin inkomplu nsegwu hija li l-ewwel u qabel kollox niffokaw l-attenzjoni tagħna fuq dawk it-tfal li għandhom bżonnijiet speċjali u minħabba f'hekk ma kienu jattendu l-ebda skola.

Aħna nsostnu li jekk ngħidu li l-eta' obbligatorja għall-iskejjel hija bejn 5 u 16-il sena, allura hija obbligatorja anke għal dawn it-tfal u rridu li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni twettaq l-obbligu tagħha li tipprovdilhom l-esperjenza edukattiva.

Miżura oħra li qegħdin nieħdu tħares lejn ir-rwol ta' l-iskejjel speċjali llum, fid-dawl tal-politika għall-edukazzjoni inklussiva.

Hawnhekk il-mira hija doppja għaliex l-ewwelnett irridu niddeċiedu fuq miżuri li jtejbu immedjatament il-kontenut, l-ambjent u s-servizz li jingħata fl-iskejjel speċjali; u t-tieni nett għaliex irridu nersqu lejn deċiżjoni dwar x'se jkun ir-rwol ta' l-iskejjel speċjali fil-qafas tal-politika nazzjonali li qiegħda taħdem għal edukazzjoni inklussiva, fejn it-tfal bi bżonnijiet speċjali, kemm jista' jkun u sa fejn hu umanament possibbli, imorru fi skejjel normali, dak li aħna ngħidulu mainstreaming.

Barra minn hekk qegħdin isiru korsijiet biex ikun hemm il-personnel imħarreġ għal dan l- iskop.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Jista' l-Ministru jgħidilna għaliex ir-riżultat tal- half-yearly ta' l-iskola tal-bniet Ġan Franġisk Agius de Soldanis tar- Rabat, Għawdex, għadu ma ħariġx minkejja li saret il-parents day?

Safejn naf jien il-prassi hija li l-ewwel joħorġu r-riżultati u mbagħad issir il- parents day.

Jista' l-Ministru jindaga u jara li dawn l-affarijiet ma jerġgħux jirripetu ruħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena m'iniex ċar li għandi naqbel ma' l-Onor.

Borg li d-djalogu bejn l-għalliema u l-ġenituri - li nsejħulu parents day - għandu bilfors ikun iċċentrat fuq ir-riżultat ta' xi half-yearly test.

Dan għaliex iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qegħdin nirrealizzaw l-importanza ta' continuous assessment, l-importanza li l-għalliema jevalwaw il-progress tat-tfal minn ġimgħa għal ġimgħa u m'għandi l-ebda dubju li l-għalliema ta' l-iskola msemmija mill-Onor.

Borg huma fil-pożizzjoni li jitkellmu mal- ġenituri dwar il-progress ta' uliedhom mingħajr ma jkollhom bżonn il-ħtieġa tar-riżultati ta' dan it-test.

Il-ġimgħa li għaddiet jiena personalment ukoll mort għall-parents day u ma kontx qiegħed niddiskuti l-progress tat- tifla tiegħi abbażi tal-half yearly test imma abbażi tal-progress u l- performance li t-tifla kellha mill-bidu tas-sena skolastika 'l hawnhekk.

Naħseb li aħna bħala deputati għandna nirrealizzaw x'inhu r-rwol ta' l- eżamijiet jew testijiet u x'għandu jkun ir-rwol ta' l-assessments.

Sur President, jiena naqbel li r-rwol ta' l-eżamijiet għandu jkun rwol importanti u huwa strument li bih irridu nsiru nafu l-bżonnijiet ta' l- istudenti tagħna.

L-eżamijiet huma eżamijiet ta' ċerta kompetittivita', li bih wieħed jakkwista ċerti ċertifikati, imma jeħtieġ li aħna l-ġenituri, l- istudenti u l-għalliema nidħlu fil-kultura li l-eżami huwa għodda djanjostika, huwa għodda li tista' tgħinek issir taf iktar x'inhuma l-punti qawwija u dgħajfa ta' l-istudent biex inkunu nistgħu nieħdu l-miżuri li huma meħtieġa.

Naħseb li l-mod kif nitkellmu f'dan il-kamp irid ikun mod informat u mod li jsegwi ċerta riċerka li qiegħda ssir f'pajjiżna kif ukoll barra minn pajjiżna biex ngħinu lill-ġenituri u l-istudenti jifhmu x'inhuma dawn l-eżamijiet.

Naħseb li huwa żball li nimbottaw lit-tfal biex imorru tajjeb fl-eżami u ma nagħmlux l-istess enfasi biex jirrealizzaw li jridu jistudjaw ukoll għall-formazzjoni sħiħa tal-personalita' tagħhom, għall- iżvilupp ta' l-intelliġenza, il-kreattivita' u l-ħiliet komunikattivi tagħhom.

Fuq il-punt speċifiku dwar meta joħorġu r-riżultati tal-half yearly tests, irrid nistaqsi lill-iskola partikolari biex inġib l-informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Ministru jgħidilna għaliex ittieħdet id- deċiżjoni li jitwaqqaf ix-xogħol fl-iskola tal-kindergarten Ninu Cremona f'Raħal Ġdid meta fi żmien gvern preċedenti, flimkien mal-kunsill lokali, kellna kemm il-pjanti u l-fondi biex jibda x-xogħol?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Inwiegħed lill-Onor.

Membru li nġib din l- informazzjoni u ngħaddihielu għaliex m'għandix l-informazzjoni hawnhekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jikkonferma l-Ministru li s-sejħa għal applikazzjonijiet għall-vakanzi ta' segretarji f'erba' skejjel ġiet imġedda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jiena m'għandi l-ebda informazzjoni jekk din is-sejħa għalqitx, jekk ġietx imġedda u għaliex ġiet imġedda.

Naħseb li l-Onor.

Membru japprezza li fil-livell tax-xogħol tagħna ma tkunx taf dawn id-dettalji kollha pero' meta ssir il-mistoqsija jkun l-obbligu tagħna li nistaqsu u nġibu l-informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: L-ewwelnett nirringrazzja lill-Ministru ta' l- informazzjoni li ta għaliex ħafna mill-ġenituri kienu nkwetati għaliex ma kenux jafu x'qed jiġri u allura huwa importanti li din l-informazzjoni ħarġet ħalli għallinqas ikunu jafu li qed issir xi ħaġa biex din il- problema tant serja tiġi solvuta.

Pero' naħseb li l-Ministru jaf li f'din l-iskola hemm problemi ta' struttura, l-għamara li hemm hija antika u jkun hemm ukoll kesħa kbira.

Jista' l-Ministru jgħidli jekk humiex qed jittieħdu passi?

Fil-każ li m'humiex jittieħdu passi, jista' jara li jittieħdu biex dawn l-affarijiet jiġu rranġati u b'hekk it-tfal isibu ruħhom f'ambjent tajjeb u mingħajr ħsara għal saħħithom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett it-task force li se tieħu ħsieb li tgħin lill-assistant heads, lill-għalliema, lill-istudenti u lill- ġenituri biex jegħlbu d-diffikultajiet li hemm bħalissa f'din l-iskola se tkun immexxijja minn wieħed mill-ogħla uffiċjali tad-diviżjoni ta' l- edukazzjoni u se tinkludi rappreżentant tiegħi, biex jiena jkolli informazzjoni regolari dwar x'qed jiġri, u persuna li xogħolha huwa proprju li tara l-bżonnijiet ta' l-ambjent fiżiku ta' din l-iskola biex dawk l- affarijiet li jistgħu jiġu rranġati immedjatament jiġu rranġati.

Jien informat ukoll li fl-aħħar żmenijiet kien diġa' ġie avvanzat xogħol biex ikun jista' jsir pjan ta' titjib strutturali u ambjentali tal-faċilitajiet kollha f'din l-iskola u jekk jien informat tajjeb, qegħdin fl-istadju li noħorġu t-tenders skond il-proċedura li tuża d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Sur President, din l-iskola għaddejja minn perijodu diffiċli u għalhekk nixtieq nieħu din l-opportunita' biex nagħmel diskors ta' support u empowerment.

M'huwiex normali li f'sitwazzjoni bħal din tinħatar task force ta' dan it- tip biex tipprova tarresta l-kriżi u tirrestawra pożizzjoni ta' stabilita' flok tħalliha tiddeterjora.

Jeħtieġ għalhekk li aħna l-ġenituri, l- istudenti u l-għalliema - dan m'iniex qed ngħidu bi kritika u napprezza li l-Onor.

Membru qajjem dawn il-mistoqsijiet għaliex tawna l-opportunita' li nqanqlu dan is-suġġett - nirrealizzaw li s-sitwazzjoni fl-iskejjel tista' tiġi megħjuna b'xi mod miċ-ċentru imma finalment li jagħmlu suċċess jew falliment ġo skola huma l-ewwel u qabel kollox il-kap u l-assistenti tiegħu, l-għalliema, l-appoġġ u l-interess tal-ġenituri, l-interess tal- komunita' in ġenerali u l-istudenti.

L-esperjenza turina wkoll li għandek kemm għandek interess miċ-ċentru u tinvesti kemm tinvesti, jekk din it- taħlita ta' riżorsi umani ma tingħaqadx tajjeb, ma jkollokx riżultati tajbin.

Jiena m'inix se nidħol fil-mertu għaliex u ta' min hu t-tort li din l- iskola waslet fejn waslet pero' rrid nappella lill-għalliema biex jingħaqdu flimkien ma' l-assistenti kapijiet u eventwalment mal-kap li se jiġi magħżul għal din l-iskola, isieħbu magħhom lill-ġenituri u jġibu wkoll l- appoġġ ta' l-istudenti għaliex għandi fiduċja li din hija opportunita' li tista' tagħmel ħafna ġid f'din l-iskola.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar uffiċjali pubbliċi li qalbu minn dipartimenti tal-gvern għal ma' entita' pubblika, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4437;

Kopja ta' ċirkolari OPM 4/99 maħruġa fit-28 ta' Jannar 1999 dwar verifika ta' sick leave meħud minn impjegati tal-gvern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4441; u

Tagħrif dwar bordijiet u kumitati li nbidlu bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u l-1 ta' Marzu, 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4652.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar bordijiet u kumitati ta' tmexxija li nbidlu bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u l-1 ta' Marzu, 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4653.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar computers fil-ministeru tiegħi u fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3592.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar computers fil-ministeru tiegħi u fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3591.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar computers fil-ministeru tiegħi u fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 3590.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR SELF LOKALI (STOCK U TITOLI REĠISTRATI)

LOCAL LOANS (REGISTERED STOCK AND SECURITIES)(AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: L-Onor.

Josè Herrera huwa in possession.

ONOR.

JOSÈ HERRERA: Mr Speaker, il-bieraħ kulma kelli kienu biss 12-il minuta biex nintroduċi s-suġġett imma minflok dħalt mill-ewwel fuq is- suġġett u għamilt analisi ta' l-abbozz ta' liġi kif propost, dħalt f'ċertu preambolu u spjegajt għaliex għamilt dan.

Spjegajt li l-Partit Laburista fl-oppożizzjoni qed jiġi kostrett li kull meta jkollu opportunita' jifrex id-dibattitu fuq materja li tikkonċerna l-ekonomija ta' dan il-pajjiż, allura bilfors ikollu jisfrutta l-okkażjoni.

Spjegajt ukoll pero' li kull meta tqum l-okkażjoni li l-Partit Laburista jiddibatti materja ta' natura finanzjarja, b'xi mod il-Partit Nazzjonalista fil-gvern dejjem jirnexxielu jagħlqilna ħalqna.

Il-bieraħ, Sur President, fakkart f'żewġ liġijiet li kien ippropona l- Gvern Nazzjonalista, fosthom l-emendi għall-Att dwar il-Protezzjoni ta' l- Erarju.

Tkellimt ukoll dwar l-avviż legali nru 28 fejn il-Gvern Nazzjonalista ra kif għamel - għalkemm sa ċertu punt veru għamel irtirata - biex jevita dibattitu ta' natura ekonomika u finanzjarja dwar materja li tikkonċerna nfiq mill-fond konsolidat.

Jiena m'iniex se nirripeti dak li ntqal il-bieraħ pero' l-kollega tagħna l-Onor.

Josef Bonnici ddedika parti sostanzjali mill-intervent tiegħu fuq rimarki li kien għamel l-Onor.

Evarist Bartolo dwar kif ir-renewal ta' l-avis ta' l-Unjoni Ewropea se jolqot l-ekonomija ta' dan il-pajjiż.

Kemm l-Onor.

Bartolo kif ukoll l- Onor. Brincat ħadu l-opportunita' li jitkellmu dwar dan l-argument u għamlu sewwa.

Jidher pero' li l-ministru għas-servizzi ekonomiċi ħa għalih meta ssemmiet il-kwestjoni ta' ċerti korpi parastali.

Huwa tkellem b'ċerta teknikalita' u b'mod iebes u aktar tkellem bħala ekonomista milli bħala politiku.

Is-soltu jgħajru lilna l-avukati li nitkellmu b'mod tekniku ħafna pero' jidher li l-ekonomisti qegħdin jittieħdu minna!

(Interruzzjonijiet) Il-fatt hu li dan m'huwiex difett ta' l-avukati biss imma huwa difett ta' l-ekonomisti wkoll!

Il-ministru ħa għalih u b'reazzjoni għal dak li qal l-Onor.

Bartolo għamel id-diskors li għamel.

Pero', bir-rispett kollu lejh, bit-teknikalita' kollha tiegħu u bl-għerf kollu tiegħu fil-materja, lili ma rnexxilux jipperswadini u naħseb li lanqas lill-poplu in ġenerali ma rnexxielu jipperswadih.

Li qal l-Onor.

Bartolo huwa li minħabba l-avis, ċerti korpi parastatali u kumpanniji pubbliċi se jsofru ċerti riperkussjonijiet.

Niftakru li l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni kien jattakka lill- Gvern Laburista preċedenti li tilef il-kuxjenza soċjali u li konna nittrattaw il-korpi parastatali bħala entitajiet kummerċjali.

L-argument hu li fl-avis hemm artiklu li jgħidlek li m'huwiex konduċenti li tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea jekk ikollok ċerti korpi parastatali jew entitajiet kummerċjali oħra li l-eżistenza tagħhom tiddependi minn sussidji governattivi, bħalma hi l-korporazzjoni Enemalta, per eżempju.

Għalhekk meta l-kelliema ta' din in-naħa għamlu aċċenn għal dan kienu qegħdin jirripetu jew jagħmlu analisi ta' dak li jgħid l-avis.

Jekk naraw l-estimi u l-accounts ta' dawn il-kumpanniji nsibu li dawn m'għandhomx surplus iżda telf u allura bilfors li jkunu jridu l-għajnuna.

Huwa għalhekk li din in- naħa qed tgħid lill-gvern li jrid ikollu ċertu kriterju.

Imma għaliex għedna dan ħadu għalihom u qalulna - hawn ġej l-element ta' teknikalita' u shrewdness fid-diskors - li qed ngħidu ċ-ċuċati!

Qalulna li hemm żewġ tipi ta' fondi meta niġu biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, hemm il-fondi li nieħdu qabel u hemm il-fondi li nieħdu wara.

Semmew ukoll l-istructural funds u qalulna li m'għandniex ninkwetaw lin-nies li l-element ta' sussidju fit- tarznari u l-korpi parastatali se jispiċċa għaliex jekk stess jispiċċa min- naħa tal-gvern jirnexxielhom iġibuh permezz ta' l-istructural funds u minn funds oħra.

Imma jiena ngħidilkom li ħadd m'hu qed jemminkom għax, bir- rispett kollu, dawn kienu kummenti arbitrarji, nonostante li l-Onor.

Josef Bonnici pprova jimpressjona b'terminoloġija iebsa u b'riferenzi għar- rapporti.

Pajjiżna ilu minn qabel l-1993 jisma' diskorsi simili imma dawn il- wegħdiet qatt ma mmaterjalizzaw.

Din il-problema ta' fondi u sussidji tqajmet ukoll fil-programm "pjazza 3" ta' Lou Bondi, fejn fost l-oħrajn kien hemm mistednin l-Onor.

George Vella u l-Onor.

Guido de Marco.

Il- kelliema tal-gvern kienu dejjem jgħidu li kif joħroġ it-tieni avis nkunu nafu kemm se nieħdu, imma meta mbagħad tkellem Boggio, ir-rappreżentant ta' l-Unjoni Ewropea, qalilna li ħadd għadu ma jaf xejn.

Allura kif jiġi l- Onor. Bonnici u bil-prużunzjoni kollha jgħidilna li dak li qalu l-Onor.

Bartolo u l-Onor.

Brincat huma ħmerijiet u li dak li ma nkunux nistgħu nieħdu mill-gvern se neħduh mill-Unjoni Ewropea?

Minn fejn jirriżulta dan?

L-Avukat Simon Busuttil, li dejjem jitkellem fuq l-Unjoni Ewropea, kien qalilna li meta joħroġ ir-rapport inkunu nafu kemm se nieħdu.

Issa r- rapport ħareġ u xorta bqajna ma nafu xejn.

Ħafna nies kien mingħalihom li ġejja l-manna mis-sema iżda issa bdew jiftħu għajnejhom.

Rigward is-sussidji għax-shipbuilding, per eżempju, dawn huma ntiżi biss għal ċertu perijodu biex jgħinu l-żvilupp.

Jiġifieri dawn m'humiex garantiti li se jibqgħu hemm għal dejjem.

Allura wara li jieqfu x'se jiġri?

Dan qed ngħidu għaliex meta tqum il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea, bir-rispett kollu lejn kulħadd, jibdew isiru diskorsi bombastiċi u tekniċi u nibdew inwiegħdu ħafna affarijiet bħalma għamlu l-Onor.

Bonnici u l-Onor.

John Dalli.

Allura jekk din il-wegħda ma timmaterjalizzax ruħha inkunu nistgħu ngħidu li din kienet wegħda oħra fiergħa għal dak li jirrigwarda l- Unjoni Ewropea.

Ħalli niġi issa għall-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Irrid ngħid, Sur President, li jiena ninsab sorpriż bl-emendi li qed jiġu proposti llum u nispjega għaliex.

Fil-qagħda finanzjarja u ekonomika tal- pajjiż kont nippretendi li jkun hemm emenda għal-liġi dwar self lokali pero' kont nippretendi emenda kompletament l-oppost għall-emenda kif proposta.

Għaliex?

Qed jissemma ħafna li għandna deficit li m'huwiex sostenibbli u issa se niġu f'pożizzjoni fejn se jkollna imgħax fuq self li ma jkunx iktar sostenibbli.

Qed ngħid hekk għaliex jekk wieħed jara daqsxejn il-pożizzjoni kif kienet fl-1986, isib li kellna dejn nazzjonali ta' ¥63 miljun u kellna ¥23 miljun f'sinking funds.

Illum għandha kważi ¥0.5 biljun dejn nazzjonali u għandna biss ¥43 miljun f'sinking funds.

Fl- 1986 id-dejn nazzjonali kien ilaħħaq 13.6% tal-GDP tal-pajjiż imma fl-1996, meta telgħu n-Nazzjonalisti, id-dejn kien kważi nofs il-GDP.

Dan ifisser li meta inti tiddejjen, trid terġa' tiddejjen u terġa' tiddejjen biex tħallas id-dejn u allura dan jibqa' jiżdied u jiżdied.

Huwa veru li aħna wkoll kellna nżidu d-dejn imma għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna bħala gvern sibna dejn li jlaħħaq kważi nofs il-GDP u ma kien hemm xejn programmat biex jilqa' għal dan id-dejn.

Allaħares il-gvern preżenti jiġi jikkritika lilna għal din il-qagħda ekonomika u finanzjarja daqstant prekarja!

Sur President, il-fatti jitkellmu waħedhom għaliex id-dejn li żidna aħna għamilnih minħabba d-dejn li għamlu tan-naħa l-oħra għaliex l-imgħax xorta jrid jitħallas.

Għalhekk il-kwestjoni prekarja u finanzjarja ta' dan il- pajjiż hija a recurring factor, sitwazzjoni li ġiet instigata minħabba l- isparpaljar u n-nuqqas ta' għaqal tal-Gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996.

Aħna pprovajna niffaċċjaw din il-kwestjoni tad-deficit strutturali u għalhekk ħarisna lejn l-entitajiet parastatali u entitajiet kummerċjali oħra u għall-ewwel darba bdejna nirristrutturawhom bis-serjeta', imma minħabba f'hekk il-partit l-ieħor għajjarna li aħna bla kuxjenza u qam għagħa sħiħ.

Aħseb u ara x'se jiġri issa li l-gvern minħabba l-avis se jkollu jgħaġġel ir-ristrutturar tiegħu!

Aħna nafu x'fih l-avis u inutli l- gvern jgħid li se nġibu dawn il-fondi minn barra għaliex minn qabel l-1993 sal-lum ma ssarfet l-ebda wegħda li għamlu fejn tidħol l-Unjoni Ewropea.

Allura kif jista' xi ħadd jemminhom?

Dan kien l-argument li qajmu l-Onor.

Bartolo u l-Onor.

Brincat.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li huwa argument li wieħed irid iqisu meta qegħdin niddiskutu abbozz finanzjarju ladarba l- gvern għal darbtejn ma riedx jiddiskuti l-qagħda ekonomika tal-pajjiż.

Jekk inħarsu lejn l-abbozz ta' liġi nnifsu nsibu li klawsola 2 temenda paragrafu (e) ta' subartiklu (1) ta' artiklu 6 tal-liġi prinċipali.

Din il- parti tal-liġi tgħid x'inhi l-proċedura li jrid jimxi biha l-ministru tal- finanzi meta joħroġ stocks u titoli reġistrati għal self lokali.

L-aħħar li ġie emendat dan l-artiklu partikolari kien fl-1963 pero' huwa interessanti li wieħed jinnota li fejn qabel il-liġi kienet tikkontempla a half-yearly contribution lejn is-sinking fund, bl-emenda kif proposta llum il-ministru m'huwiex aktar obbligat li jiddikjara r-rata ta' kontribuzzjoni lejn dan il-fond.

Għalhekk b'din l-emenda l-gvern qed jgħid li għandu bżonn jissellef imma qed jonqos li jiddikjara xi provvedimenti se jieħu biex jassigura kif se jħallas lura dan is-self.

Il-Ministru Dalli dan ipprova jiġġustifikah u bażikament ried jgħid li meta saret il-liġi prinċipali l-ekonomija Maltija kienet għadha qed tiżviluppa u l-gvern kien qed jiddependi fuq ċertu self.

Allura meta l-gvern kien joħroġ dawn l- istocks jew titoli reġistrati kien jagħmel dikjarazzjoni fejn jgħid kemm se jissellef, kemm se jagħti imgħax fuqhom, b'liema valur u f'liema dati se jissarrfu u jwiegħed illi parti mill-introjtu tiegħu jidħol f'fond speċjali li jissejjaħ sinking fund, biex meta tasal id-data ta' maturazzjoni jkun hemm flus biżżejjed biex jitħallas dan il-fond.

Fil-prattika naturalment iċ-ċirkostanzi jitbiddlu, il-qagħda finanzjarja tal-gvern titbiddel, l- esiġenzi ta' l-Istat jitbiddlu u dak li jkun ideal bażilari jitbiddel ftit ukoll.

Fil-fatt maż-żmien rajna li l-persentaġġi ta' GDP li jmorru f'dawn il-fondi biex jagħmlu tajjeb għal dan is-self bdew dejjem jonqsu.

Għalhekk meta l-Onor.

Dalli pprova jgħidilna li dawn il-fondi kważi kważi qegħdin hemm, għal xejn tefa' lixka mingħajr ma ssostanzja dak li kien qed jgħid.

Tajjeb ngħidu pero' li gvern jista' jibqa' jissellef u jiddejjen sa ċertu punt għaliex fl-aħħar mill-aħħar se jasal f'pożizzjoni fejn ma jkunx jista' jadopera din il-proċedura aktar.

Mr Speaker, l-Onor.

Dalli spjega wkoll li għal dak li jirrigwarda s-self barrani se jibqgħu jiġu kkreati sinking funds li jkopru l-ammont kollu għaliex jista' jkollok il-problemi li joħorġu mill-flat rates of exchange.

Pero' f'klawsola 2 m'hi qiegħda ssir l-ebda riferenza għat-tip ta' self li se jsir u tħalli kollox fid-diskrezzjoni tal-ministru.

Għalhekk ikun għaqli li l-liġi tkun aktar preċiża u mhux kollox ikun fid-diskrezzjoni tal- ministru.

Biex inkun għedt kollox, il-ministru qalilna li s-sinking funds li jeżistu se jibqgħu hemm u li se jħaddem il-liġi b'ċertu mod u manjiera.

Jiena nittama li huwa jimxi bil-mod li qed jgħid li se jimxi pero' jista' jimxi mod ieħor.

Klawsola 3 ta' l-abbozz ta' liġi temenda artiklu 24 ta' l-Att prinċipali li jawtorizza lill-ministru tal-finanzi japproprja flus skond ir-rekwiżiti li jkun iddikjara qabel ma jkun ħareġ l-istock.

B'dan l-abbozz ta' liġi l- accountant general qed jingħata l-poter li jawtorizza l-pagamenti msemmijja direttament mill-consolidated fund, pero' importanti li wieħed jgħid li dan jista' jagħmlu mingħajr vot ta' approprjazzjoni tal-parlament u in forza ta' dan l-Att.

Biex inkun ċar, m'iniex qed ngħid li din tmur kontra l- Kostituzzjoni pero' tistona ftit mal-Kostituzzjoni.

Fil-fatt subsection (2) ta' artiklu 102 tal-Kostituzzjoni jgħid:

"Ebda flejjes ma għandhom jiġu rtirati mill-Fond Konsolidat ħlief biex titħallas l-ispiża li hija addebitata lill-Fond b'din il-Kostituzzjoni jew xi liġi oħra li għal dak iż-żmien tkun isseħħ f'Malta jew meta l- ħruġ ta' dawk il-flejjes ikun ġie awtorizzat b'Att ta' Aapproprjazzjoni jew skond l-artikolu 104 ta' din il-Kostituzzjoni.".

Jidher pero' li l-argument tal-gvern se jkun li l-emenda li qed ngħaddu hija kkontemplata taħt subsection (2) ta' xi liġi oħra.

Iżda l-iskop tal- Kostituzzjoni m'huwiex li l-parlament jgħaddi liġi jew jawtorizza xi awtorita' pubblika toħroġ flus kemm trid hi mill-fond konsolidat mingħajr l- awtorizzazzjoni tal-pParlament u mingħajr ma niddikjaraw kemm se jitħallas lill-ispecial fund.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Herrera.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex l-Onor.

Membru jkun jista' jkompli għaddej bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ALFRED SANT(Kap ta' l-Oppożizzjoni): Nipproponi li l-Onor.

Herrera jkompli jinstema'.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Herrera jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Kont qed ngħid li se niġu f'pożizzjoni fejn l-accountant general, naturalment bl-acquiescence jew bid-diktat tal-ministru, ikun jista' joħroġ ċekkijiet mil-fond konsolidat li jitilgħu għal miljuni kbar ta' liri mingħajr l-iskrutinju tal-parlament, mingħajr vot ta' approprjazzjoni u mingħajr xejn.

Jiena ma naħsibx li dan huwa l-mod idoneu kif wieħed jinterpreta l-kostituzzjoni.

Fil-fatt il-kritika ta' l- oppożizzjoni dejjem kienet li meta nitkellmu fuq fondi pubbliċi, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern dejjem jara kif jagħmel biex jisparpalja l-flus mingħajr ma jħoss il-bżonn li jersaq quddiem il-parlament.

Per eżempju, hemm il-legal notice no. 28, fejn il-gvern ikkrea fond speċjali ta' dak ivvotat fil-budget biex jonfqu kif irid.

(Interruzzjonijiet) Issa m'inex se nitkellem fuq il-Kostituzzjoni għaliex l-Onor.

Dalli jiddejjaq u allura se nipprova nitkellem mod ieħor.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, din m'hijiex kwestjoni ta' jekk niddejjaqx jew le.

Għamilna debate shiħ fuq il-legal notice li qiegħed jirriferi għaliha l-Onor.

Herrera u fiha hemm black on white li l-fatti m'humiex kif qed jgħidhom hu.

Allura ma nistax nifhem kif jiġi hawn u jirripeti l- istess kliem.

Jiena pprovajt nikkoreġih u ngħidlu li m'huwiex veru li qegħdin nagħmlu fond biex imbagħad jintnefaq kif irid xi ħadd.

Dan se jintnefaq kif oriġinarjament ikun provdut fl-estimi.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, jiena fhimt li l-Onor.

Herrera kien qiegħed jgħid li dan il-fond se jintnefaq skond ix-xewqa tal-ministru konċernat, fis-sens temporali tal-kelma.

Jiġifieri l-line item jista' jibqa' għaddej imma l-ministru jew il-gvern konċernat jista' jiddeċiedi hu b'volonta' politika tiegħu f'liema sena jonfoq dawk il-fondi.

Nivvotaw għalihom fl-1997, per eżempju, u jonfoqfom fis-sena 2001.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, ma niftħux dibattitu fuq dan il-punt.

L- Onor. Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Jekk l-Onor.

Herrera kien qiegħed jifhem hekk, allura niskuża ruħi għax fhimtu ħażin.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: For the record, jikkonferma l-Ministru li dan kien is- sens tal-legal notice, jiġifieri li l-fond jista' jiġi vvotat fl-1997 u jintnefaq fis-sena 2005?

Jista' għallinqas jikkonferma li dak huwa s-sens tal-legal notice?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, is-sens tal legal notice huwa li jekk tiġi vvotata somma f'sena u tkun minfuqa imma mhux imħallsa, allura tista' tiġi accrued - jiġifieri jrid ikun hemm hard commitment biex dik is-somma tiġi accrued - imma ma jfissirx li tista' tivvotaha f'sena u tonfoqa jew tagħmel il-proġett x'ħin trid.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-commitment li qiegħed isemmi l-ministru bl-ebda mod mhu speċifikat b'mod daqstant li jorbot fil-legal notice.

Skond il- legal notice, din is-somma tista' tintnefaq anytime on the project to which it is supposedly allocated fis-snin ta' wara.

Jiġifieri tista' tkun sena, tista' tkun sentejn u tista' tkun anke 20 sena wara.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

DALLI: Dan mhu veru xejn, Mr Speaker.

Din hija sistema ta' accruals u torbot mar-regolamenti kollha ta' accruals kif normalment isiru.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, is-sistema tal-gvern m'hijiex ibbażata fuq accruals imma fuq cash accounting u allura ma tistax tgħid x'inhu accruals minn post ieħor u tgħid li se tapplikah f'cash accounting system.

Ir-realta' hija li mhux veru hemm il-limitazzjonijiet legali li qiegħed jitkellem dwarhom il-ministru.

Fil-legalita' tagħha m'hijiex qiegħda hekk.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, jidher li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni is missing the whole point.

Ir-raġuni għalfejn saret il-legal notice hija li r-regolamenti eżistenti ma jipprovdux għall-accruals imma jipprovdu għal cash accounting u allura ridna nipprovdu għall-accruals.

Għalhekk qegħdin nipprovdu għall-accrual system permezz ta' din il-legal notice.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, dan mhu veru xejn.

F'sistema ta' cash accounting ma tistax taparsi ddaħħal biċċa regolament u tgħid li qed iddaħħal l-accruals.

Teknikament assolutament m'huwiex il-każ li jirriżulta kif qed jgħid il-ministru.

Kulma qiegħed jagħmel bil-legal notice - u għandu raġun l-Onor.

Herrera - hija li qiegħed idaħħal tieqa f'sistema ta' cash accounting li fuq bażi taparsi allaċċjata ma' project spending u fuq bażi ta' commitment li jista' jkun open-ended - għaliex kuntrarju għal dak li qed jgħid il-ministru l-legal notice ma torbotx - dak l-ispending jista' jsir anytime into the future - veru kif qal l-ministru, relatat ma' dak il-vot - u allura m'hemm l-ebda kontroll ta' dan il- parlament fuq meta jintnefqu realment dawk il-fondi.

U m'iniex se nikkummenta aktar għaliex din hija xi ħaġa li jikkonfermaha kull professjonista fil-qasam ta' l-accounting.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nerġa' nirripeti li dik il-legal notice qed tagħti l-fakulta' lill-gvern biex juża accruals fuq ċerti spejjeż li jkunu committed hard f'sena pero' l-pagamenti tagħhom ikunu għadhom ma sarux.

MR SPEAKER: L-Onor.

José Herrera.

ONOR.

JOSÉ HERRERA: Mr Speaker, nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li wieħed irid janalizza ftit x'inhu l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Għalfejn qed nagħmluh dan l-abbozz ta' liġi?

Fis-sentejn li konna fil- gvern aħna konna spjegajna x'inhi l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż, u dan għamilnih b'ċertu sens ta' maturita' u serjeta', ħaġa li matul disa' snin u nofs ta' amministrazzjoni Nazzjonalista ħadd ma kellu l-kuraġġ jagħmilha.

Ftit wara li tbiddlet ir-rota, it-ton tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern tbiddel għal kollox.

Filwaqt li qabel kienu jikkritikawna li qegħdin nikkreaw stat ta' paniku għaliex konna nsemmu l-problemi finanzjarji, kif appena ħadu l-gvern f'idejhom - ibda mill-Ministru Dalli stess - sar rikonoxximent tal-problemi ekonomiċi u finanzjarji u tawna raġun.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa riaffermazzjoni li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern m'għandux fiduċja fih innifsu u tant waqgħu f'paniku minħabba r-ristrutturazzjoni li trid issir, kif mitlub fit-tieni avis, u minħabba d-dejn li għandna li għad iridu jagħmlu, tant jafu li f'budget ieħor u fil-budgets sussegwenti m'humiex se jkunu kapaċi jiddikjaraw persentaġġ reali għal dawn il-fondi u tant m'għandhomx tama li jirranġaw l-affarijiet li qatgħu qalbhom anke milli jżommu persentaġġ żgħir biex jikkreaw dawn il-fondi.

Għalhekk il-messaġġ huwa wieħed li jinkorraġġixxi self mingħajr limitu u li jipposponi l- problemi għall-futur mingħajr lanqas biss jipproġettaw kif possibbilment jirrimedjaw is-sitwazzjoni.

Din hija l-politika tal-Partit Nazzjonalista, jonfqu u jħawdu għall-mument u mbagħad jaraw ta' warajhom!

Din kienet il- politika ta' l-Onor.

Fenech Adami li tela' fil-gvern, sab il-finanzjament tal-pajjiż pjuttost b'saħħtu, għadda perijodu jisparpalja l-flus imma meta beda jħossu ssikkat ressaq elezzjoni malajr u tilifha.

U llum għall-ewwel darba qed isib ruħu f'pożizzjoni finanzjarja li qed tkissru u ma jafx kif se joħroġ minnha u għalhekk se jerġa' jadopera l-politika tradizzjonali tiegħu li jipposponi l-problemi għal ħaddieħor.

Din hija l-politika tal- Partit Nazzjonalista, dejjem kienet, għadha u tibqa'.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, m'hemmx dubju li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa abbozz li qiegħed jagħmilha aktar faċli għall-gvern - faċli f'sens amministrattiv - biex jissellef għaliex qed inaqqas id- dixxiplina li l-poplu jimponi fuqu biex huwa jkun jista' jissellef.

Dan l- abbozz ta' liġi qed jiġi mpoġġi 'l quddiem f'mument fejn il-finanzi tal- gvern huma suġġett leġittimu ta' diskussjoni, ta' tħassib u anke ta' dibattitu dwar x'inhuma l-alternattivi għaliha u qed jiġi mpoġġi 'l quddiem fi żmien fejn huwa leġittmu li wieħed jitlob li jkun hawn diskussjoni sħiħa dwar il-qagħda ekonomika fil-pajjiż.

In-naħa ta' l-oppożizzjoni kienet talbet u għadha qed titlob li jkun hawn dibattitu ffokat dwar il-qagħda ekonomika u finanzjarja ta' pajjiżna fiċ-ċirkostanzi tal-lum, fejn mhux biss jidher li l-finanzi tal-gvern m'humiex qed jiġu kkontrollati kif wieħed kien jistenna imma fejn il-prospetti ekonomiċi rrapportati mill- operaturi ekonomiċi m'humiex tajba u qed ikunu dejjem aktar negattivi.

Aħna ġejna mitluba biex ma nibqgħux nagħfsu fuq din it-talba imma, jekk irridu, nibdew nitkellmu dwar din il-pożizzjoni anke matul it-tressiq ta' l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Jiena naħseb li l-gvern stess qiegħed iħares lejn dan l-abbozz ta' liġi bħala okkażjoni biex wieħed mhux biss jitkellem dwar l-abbozz speċifiku imma jifrex aktar fuq il-background istituzzjonali, finanzjarju u ekonomiku tal-pajjiż.

Aħna min-naħa tagħna - ċertament jien l-ewwel wieħed - ma nħossux li f'dak li għandu x'jaqsam mal-konġuntura ekonomika u finanzjarja bħalissa, id-dibattitu fuq dan l-abbozz ta' liġi joffri skop iffokat biex din id- diskussjoni timxi 'l quddiem.

Inħoss li huwa aktar utli għall-pajjiż li jkollna diskussjoni ta' żewġ seduti li fihom tabilħaqq issir diskussjoni mingħajr polemika biż-żewġ naħat jgħidu tagħhom dwar il-konġuntura attwali, dwar x'wassal għaliha u dwar x'għandhom ikunu l-perspettivi għall-futur.

Sur President, naħseb pero' li mil-lat l-ieħor, dan l-abbozz għandu jitqies bħala opportunita' biex nitkellmu mhux biss dwar il-qafas finanzjarju li fiha qed tiżviluppa imma wkoll fil-perspettiva kif il-qafas finanzjarju tal-gvern se jkun qiegħed jiżviluppa fiż-żmien li ġej, anke b'relazzjoni ma' xi ħaġa li okkupat ħafna u ħafna sigħat u se tkompli tokkupa ħafna sigħat oħra ta' debating time mhux biss f'dan il-parlament imma anke fil-pajjiż.

Qed nirriferi hawnhekk għall-iżviluppi istituzzjonali politiċi u ekonomiċi internazzjonali li dan il-pajjiż se jkun qiegħed jiffaċċja fis-snin li ġejjin u li se jkollhom bearing ċar fuq kif din il-liġi, ladarba tgħaddi, se titħaddem u kif il-finanzi tal-gvern se jkunu qegħdin jitħaddmu fis-snin li ġejjin.

Jiena nemmen li l- background ta' l-iżvilupp ekonomiku u finanzjarju f'pajjiżna se jkun marbut sew ma' kif il-gvern se jkun qiegħed iħaddem il-finanzi tiegħu u se jkun marbut ukoll ma' kif il-gvern, ikun liema jkun, se jkun qiegħed imexxi l- background istituzzjonali li fih dan il-pajjiż imexxi r-relazzjonijiet internazzjonali tiegħu.

Allura fil-kuntest ta' l-avis li tressaq mill-kummissjoni bħala draft ħmistax ilu, naħseb li huwa leġittimu li ninkwadraw it-tifsira ta' dan l- abbozz ta' liġi fil-kwestjoni ta' kif jistgħu jiżviluppaw ir-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, fil-kuntest ukoll tal-qafas finanzjarju tal- gvern.

Jiena qiegħed nieħu gost li għandi din l-opportunita' li nitkellem for the record għaliex f'dawn l-aħħar ġimgħat kont estensivament kkwotat u pproġettat b'mod abbużiv kemm min-naħa tal-media, kemm min-naħa tal-Prim Ministru kif ukoll min-naħa ta' l-akkoliti tiegħu.

Allura tajjeb li f'dan il-qasam inkun on record bil-mod li nispeċifika aktar ċar x'inhuma l- options li għandna quddiemna.

Għaliex ir-rabta bejn ir-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea fil-futur u l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hija preċiżament li jekk dawn ir-relazzjonijiet se jiżviluppaw b'mod li l-kapaċita' produttiva tal-pajjiż se tiġi affettwata, jekk dawn ir- relazzjonijiet se jiżviluppaw b'mod li l-kapaċita' tal-gvern biex iżomm il- finanzi tiegħu għaddejjin b'ċertu mod se jiġu affettwati, allura dawn irridu norbtuhom flimkien.

Allura tajjeb li nħarsu ftit lejn x'inhuma l- perspettivi, x'inhuma t-toroq quddiem pajjiżna fiż-żmien li ġej fir- relazzjonijiet tiegħu ma' l-Unjoni Ewropea u kif dawn imbagħad jorbtu mal- qafas finanzjarju tal-gvern u mal-qasam produttiv tal-pajjiż.

Sur President, f'dak li għandu x'jaqsam ma' dawn ir-relazzjonijiet - se nitkellem apposta b'ċerta leħma teknika jew quasi teknika ħalli nbiegħed ftit 'il bogħod il-mod abbużiv kif il-Prim Ministru u l-akkoliti tiegħu f'dawn l-aħħar ġimgħat ipprovaw jipproġettaw l-affarijiet li għedt u li ssuġġerejt dwar ir-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea - l- ewwelnett tajjeb li nifhmu li r-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea u d-deċizjonijiet dwarhom se jaffettwaw bil-kbir fiż-żmien li ġej il-kapaċita' produttiva tal-pajjiż, jiġifieri l-ażjendi li għandu f'dan il- pajjiż biex jipproduċi s-servizzi u l-mod kif dawn jistgħu jbiegħu x-xogħol tagħhom f'pajjiżna u barra minn pajjiżna.

It-tip ta' relazzjoni li se jkollna se jkollha mpatt dirett fuq il-qawwa produttiva ta' dawn l-istrutturi u ċertament li jekk il-qawwa produttiva ta' dawn l-istrutturi tmur lura, allura l-gvern se jkun qiegħed f'pożizzjoni żvantaġġjata kemm finanzjarjament u kemm ekonomikament.

Allura rridu nħarsu lejn kif il-kapaċita' produttiva ta' dawn l-istrutturi se tiġi affettwata mir-relazzjoinijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea.

Jekk dawn l-istrutturi jmorru lura, il-probabbilta' hija li d-dħul tal-gvern se jonqos.

Dan ifisser li l-gvern se jkollu iktar bżonn ta' finanzjament li ma jiġix bis-saħħa taċ-ċittadini u ta' l-ażjendi biex iħallsu t-taxxi u allura hemmhekk ukoll irridu noqogħdu attenti għal kif dawn ir- relazzjonijiet se jaffettwaw il-kapaċita' produttiva tal-pajjiż.

It-tieni qasam li huwa ċar li se jaffettwa r-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea huwa l-qasam ta' kif se nimmodernizzaw l-istrutturi tat- tmexxija fil-pajjiż, kemm fil-qasam pubbliku u kemm fil-qasam privat.

L- għażliet li se jsiru f'dak li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea se jkunu qed jiddeterminaw x'tip ta' tibdil se jsir fl- istrutturi tagħna biex isiru aktar moderni, biex isiru aktar jixbħu strutturi li jaħdmu b'ċertu mod.

Hawnhekk imbagħad tidħol deċiżjoni ta' prinċipju dwar kif se mmexxu 'l quddiem il-modernizzazzjoni meħtieġa, jekk aħniex se mmexxuha b'ċerta triq jew bi triq differenti, jekk aħniex se nieħdu ċerta veloċita' jew veloċita' differenti u jekk aħniex se nikkopjaw mudell ta' modernizzazzjoni minn pajjiżi oħra jew aħniex se nfasslu u ngħaġnu l-mudell ta' modernizzazzjoni għall-bżonnijiet tagħna kif nifhmuhom aħna.

It-tielet qasam li żgur jorbot ma' kif il-gvern fiż-żmien li ġej se jkun qiegħed iħares lejn il-bżonnijiet finanzjarji tiegħu marbuta mar- relazzjoniet ma' l-Unjoni Ewropea ġejja mill-pożizzjoni tal-gvern innifsu fil-framework tal-pajjiż kollu kemm hu, fil-framework ta' l-ekonomija tal- pajjiż.

X'se tkun is-saħħa li se naċċettaw, il-proporzjon ta' prodott nazzjonali li se jkun qiegħed jikkonsma l-gvern?

Se nitilqu għal għonq it- triq u din il-proporzjon tas-saħħa tal-gvern fl-ekonomija niddeterminawha skond il-kriterji tagħna?

Se neħduha skond kriterji li ġejjin mir- relazzjoni tagħna ma' l-Unjoni Ewropea jew se nagħmlu mixing ta' kriterji Ewropej ma' kriterji li jirrelataw mal-bżonnijiet tagħna?

Ċertament li din hija deċiżjoni politika u ekonomika imma hija deċiżjoni li tiddependi ħafna wkoll, irridu jew ma rridux, mill-konġuntura ekonomika li se nkunu qegħdin insuqu minnha.

U se tiddependi wkoll min-natura ta' relazzjonijiet li se nkunu qed nimmiraw għalihom fil-qasam ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, ir-raba' qasam li żgur se jorbot ma' kif se jiżviluppaw ir- relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea u li joħorġu b'impatt fuq il-finanzi u l-finanzjament tal-gvern għaż-żmien li ġej huwa l-qasam tal-fondi li se jkunu għad-dispożizzjoni tal-Gvern Malti minn barra l-pajjiż, kemm permezz ta' għajnuniet diretti li ma jkunux marbuta ma' imgħaxijiet jew obbligi oħra, id-dispożizzjoni ta' fondi li jkunu ġejjin minn self ta' natura differenti, self sussidjat jew self fuq bażi ta' rati kummerċjali jew jekk ikunx hemm xi forom oħra ta' obbligi marbuta miegħu, kemm min-naħa ta' finanzjament tal-gvern vis-a-vis stati jew entijiet barranin, kemm vis-a- vis l-gvern u l-financial markets pubbliċi jew privati barra il-pajjiż.

Dan huwa punt li bħalissa forsi jinħass inqas kruċjali imma jiena nipprevedi li aktar ma' jgħaddi ż-żmien se jsir aktar kruċjali fis- sitwazzjoni finanzjarja attwali li għandu l-gvern quddiemu.

Allura anke l- kwestjoni tal-fondi minn barra l-pajjiż li se jkunu għad-dispożizzjoni tal- gvern hija dimensjoni importanti f'dik li għandha x'taqsam mar- relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea u t-toroq li għandna quddiemna biex nagħżlu.

Sur President, se nerġa nagħmal recap ta' l-erba' dimensjonijiet li f'dak li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea jorbtu wkoll ma' dak li għandna quddiemna llum.

L-ewwelnett hemm kif se niżviluppaw il- kapaċita' produttiva tal-pajjiż għal li ġej, it-tieni hemm kif se timxi 'l quddiem il-modernizzazzjoni ta' l-istrutturi pubbliċi u privati fil-pajjiż, it-tielet hemm il-pożizzjoni tal-gvern f'dak li għandu x'jaqsam fil- proporzjon tas-saħħa tiegħu fl-ekonomija globali tal-pajjiż li torbot mar- relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea; u r-raba' hemm il-fondi li se jkollna għad-dispożizzjoni tagħna minn barra ħalli nkunu nistgħu nalimentaw u nagħtu l-fuel lill-finanzi tal-gvern.

Dawn huma marbuta ma' x'tip ta' relazzjonijiet se jkollna ma' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, f'dawn l- aħħar ġimgħat il-propaganda tal-Prim Ministru u ta' l-akkoliti tiegħu kienet li m'hemmx alternattiva għal sħubija sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea.

Allura dawn ipprovaw idaħħlu l-idea f'moħħ iċ-ċittadini li inutli tiddiskuti jekk hemmx triq oħra f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea għaliex hemm biss it-triq ta' sħubija sħiħa u m'hemmx x'nagħmlu ħlief li naċċettaw dak kollu li ħaġa bħal din timplika.

Imma dan m'hu veru xejn, Sur President.

M'hu veru xejn li hemm triq waħda biss f'dak li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea.

Issa hawnhekk nitilqu mill-punt l-ieħor kardinali.

Ħadd f'dan il-pajjiż mhu qiegħed jikkontesta li l-Unjoni Ewropea hija istituzzjoni tajba għall-Ewropa, li għamlet ħafna żviluppi pożittivi fl- Ewropa, li ġabet l-għaqda fil-kontinent, li serviet biex issaħħaħ is- sigurta' ta' l-Ewropej, illi serviet biex tkabbar il-paċi fl-Ewropa, li kompliet tgħaqqad l-ekonomiji Ewropej u tathom ċerta rankatura.

Kumbinazzjoni jumejn ilu kien qiegħed jitkellem fuq hekk il-Kanċellier Schröder f'Milan meta kellna l-kungress tal-Partito Soċjalisti Ewropej.

Din hija dimensjoni politika u ekonomika li kulħadd jaċċettaha bħala waħda pożittiva u m'hawn l-ebda kontestazzjoni f'dan il-pajjiż fuq din il-ħaġa.

Jiġifieri meta qegħdin nevalwaw x'inhuma t-toroq ta' relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea fis-snin li ġejjin, m'aħniex qegħdin nikkontestaw - la naħa u lanqas oħra - il-valur ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil-qafas ta' konklużjoni komuni li l-Unjoni Ewropea hija żvilupp mill-aktar pożittiv fil- qasam Ewropew, id-diskussjoni għandha tkun dwar x'inhi l-aħjar rabta li Malta għandu jkollha ma' l-Unjoni Ewropea għall-ġid ta' l-Ewropej u fuq kollox għall-ġid tal-Maltin.

Sur President, qed ngħidu li m'huwiex veru li l-unika triq li għandu quddiemu pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mar-relazzjonijiet tiegħu ma' l- Unjoni Ewropea hija s-sħubija sħiħa.

Din ma' timplika bl-ebda mod xi reazzjoni negattiva, xi input jew assessment negattiv ta' xi tfisser l- Unjoni Ewropea.

Qed tindika biss li oġġettivament wieħed irid jara x'inhuma l-aħjar toroq għal pajjiżna fir-relazzjonijiet tiegħu ma' xi ħaġa li hija pożittiva u li r-relazzjonijiet tagħna magħha rriduhom ikunu pożittivi.

Anke hawn imbagħad trid tara x'inhuma t-toroq possibbli u oġġettivament m'huwiex veru li hemm triq waħda.

Kif diġa' għidt, jiena għadni kemm ġej mill-kungress tal-Partiti Soċjalisti Ewropej f'Milan u kelli ċans nitkellem u nisma' lil diversi delegati minn diversi pajjiżi li kellhom iċ-ċans jispjegaw il-perspettiva ta' pajjiżhom fuq sħubija sħiħa jew fuq toroq oħra li biha jkollhom relazzjoni tajba ma' l-Unjoni Ewropea.

Minn dak li qalu ħareġ ċar li kull pajjiż iħares lejn ir-relazzjoni tiegħu ma' l-Unjoni Ewropea skond l-interessi tiegħu, skond il-qafas li fih qiegħed maqbud u skond il-qafas li fih jeżisti u allura jħares 'il quddiem biex ifassal ir-relazzjoni tiegħu skond l-interessi tiegħu kif jinsab ġeografikament, kif jinsab kulturalment u kif jinsab marbut mal-kontinent Ewropew.

Effettivament minn kull ħaġa li ntqalet hemmhekk jirriżulta li kull pajjiż jagħmel l-assessment tiegħu skond l-interessi tiegħu, skond is- sitwazzjoni fejn jinsab u kelli wkoll l-okkażjoni li ninnota li s- sitwazzjoni tagħna hija totalment differenti mis-sitwazzjoni f'pajjiżi bħall-Polonja, ir-Repubblika Ċeka u r-Rumanija.

Anzi, tajjeb li ngħid li r- rapporti li għamlu r-rappreżentanti għolja ta' dawn il-pajjiżi dwar is- sitwazzjoni ekonomika u soċjali tagħhom kienu rapporti ta' tħassib.

Ir- rappreżentant Pollakk, per eżempju, tkellem dwar il-fatt li l-gvern ta' pajjiżu kien daħħal numru ta' miżuri ekonomiċi u soċjali qawwija f'daqqa waħda mingħajr preparazzjoni serja u ħoloq - bħalissa għaddejja ċerta kriżi soċjali fil-pajjiż - terremot soċjali u terremot ekonomiku mhux żgħir.

Jiena m'iniex se nidħolf il-kwestjoni jekk il-gvern Pollakk kellux raġun jew le jagħmel hekk imma qed nitkellem dwar kif kull pajjiż jevalwa s- sitwazzjoni tiegħu, kif ir-relazzjonijiet li jkollu jew il-miżuri li jieħu biex iwettaq ċerti relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea affetwaw u qegħdin jaffettwaw l-ekonomija tal-pajjiż u ċertament il-finanzi tal-gvern.

Ir-rappreżentant tar-Repubblika Ċeka tkellem dwar l-iżbilanċ finanzjarju qawwi li f'daqqa waħda qed jiffaċċjaw fil-budget ta' l-istat u fejn skond hu fl-ewwel xahar ta' tmexxija finanzjarja tal-gvern preżenti kienu diġa' nefqu 25% tal-budget tas-sena kollha u kif issa qegħdin jipprovaw jiffittjaw l-istrutturi soċjali u ekonomiċi tagħhom biex isegwu ċertu nfiq.

Mill-ġdid m'iniex qed nikkummenta fuq il-miżuri li ħadu, jekk humiex tajba jew le imma kull stat u kull pajjiż jiġġudika l-miżuri tiegħu skond kif iqis li huma l-interessi partikolari tiegħu.

Fil-każ tar-Rumanija, biex iwettqu ċerti affarijiet, il-gvern spiċċa b'rewwixta sħiħa tal-ħaddiema fil- minjieri tal-faħam u daqs 300,000 minnhom ħarġu jipprotestaw bil-kbir għax kien se jkun hemm shake-up qawwi fl-istruttura ta' l-industrija tal- minjieri.

Sur President, dawn huma kollha riflessjonijiet dwar kif kull pajjiż għandu l-perspettivi differenti tiegħu u għalhekk ma nistgħux nitilqu minn ġeneralizzazzjoni ta' kif pajjiżi differenti qegħdin jieħdu toroq li qishom l-istess, qisu kulħadd qed jgħid li għandna mmorru għal sħubija sħiħa.

Nerġa' ngħid, kull pajjiż qiegħed jagħmel ir-riflessjonijiet tiegħu u allura anke fil-każ tagħna irridu nagħmlu r-riflessjonijiet tagħna.

Jien għalhekk qiegħed nagħfas fuq dan il-punt, Sur President, għaliex m'huwiex il-każ li pajjiżna m'għandux alternattivi.

Pajjiżna għandu iktar minn alternattiva waħda u m'huwiex il-każ li għalina hemm biss it-triq ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea u xejn iktar.

Anzi filwaqt li nitilqu mill- consensus li hawn fil-pajjiż dwar il-ħtieġa li Malta jkollha l-aħjar relazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea, ħaġa li jixtieqha kulħadd, in-nuqqas ta' consensus jinsab fiex tikkonsisti dik l-aħjar triq.

Allura tajjeb li l- poplu jkun jaf li f'din il-ħaġa m'huwiex kundannat għal għażla waħda imma għandu aktar minn għażla waħda.

Tajjeb li ngħidu wkoll li għalkemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea nkomplu nsostnu li huwa żvilupp pożittiv għall-Ewropea u tajjeb li jkompli jiżviluppa u nawguraw li jkompli jiżviluppa u nibqgħu nsostnu li hemm bżonn ta' l-aħjar relazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea ta' pajjiżna, min- naħa l-oħra lanqas ma rridu nipproġettaw - kif ta' spiss jagħmlu l-Prim Ministru u sħabu - l-idea li l-Unjoni Ewropea qisha xi ġenna, li kollox sejjer tajjeb.

Mill-ġdid nista' nirriferi għad-dibattiti interessanti ħafna li għadni kemm smajt u ħadt sehem fihom ukoll f'Milan fejn iltaqgħu l- Partiti Soċjalisti Ewropej dwar il-problemi interni ta' l-Unjoni Ewropea.

Id-diskussjoni li saret kienet diskussjoni ċara u franka u tat xiehda li anke fi ħdan is-soċjalisti Ewropej hemm diverġenza ta' veduti quddiem ċerti sitwazzjonijiet li huma mblukkati, quddiem ċerti problemi soċjali u ekonomiċi li huma qawwija u evidentement imbagħad quddiem l-isfida politika ta' l-elezzjonijiet Ewropej dan is-sajf.

L-aktar problema li tissemma u li ssemmiet ta' spiss kienet il-problema tal-qgħad.

Hawn Malta diġa' qegħdin inħossuna shaky għax il-qgħad issa qabeż il-5% taħt dan il-gvern, li kellu suppost iġibilna awtomatikament malli jidħol Kastilja ġid, fiduċja u xogħol imma s'issa għadu ma ġie xejn.

Imma hemmhekk l-isfida tagħhom m'hijiex 5%, anzi min għandu qgħad ta' 5% qiegħed iħossu ixxamplat.

Ħdejja kelli l-Viċi-Prim Ministru tad-Danimarka li kienet happy ħafna li huma hemmhekk qed jagħmlu record fost l-Ewropej li niżlu għal 5.5% tal- qgħad u qalet li effettivament matul dawn l-aħħar sitta jew seba' snin għamlu show tajba u kelli naqbel għaliex kienu telqu minn ċifra ta' qgħad ta' 12%.

Imma imbagħad hemm pajjiżi oħra bħal Spanja li għandha ċifra ta' qgħad ta' 18%, hemm il-Ġermanja fejn il-qgħad qabeż l-10% u qiegħed imiss il-11% u f'ċerti distretti u reġjunijiet laħaq anke s-17%.

Kull kelliem, kull dibattitu, kull diskussjoni kienet effettivament dominata mill- argument kif l-Ewropej se jirnexxielhom joħolqu l-impjiegi.

Kulħadd qiegħed jirrikonoxxi li effettivament din hija problema kbira marbuta wkoll mal-finanzjament ta' programmi u ta' proġetti li bihom jistgħu jinħolqu dawn l-istrutturi ta' mpjiegi marbuta wkoll ma' l-argument wiesa' u kbir tal-koeżjoni soċjali.

Il-fatt li f'diversi ekonomiji kbar u f'diversi oqsma sostanzjali tal-pajjiżi differenti b'mexxejja politiċi differenti waqt li jirrikonoxxu l-problema li qed jiffaċċjaw ta' finanzjament statali, qed ikollhom jiġu wiċċ imb'wiċċ mal-fatt li l-koeżjoni soċjali fil-bliet u fiċ-ċentri tal-bliet qed tisparpalja ruħha għaliex il-koeżjoni soċjali m'hijiex qiegħda hemm.

Qegħdin jirrealizzaw li l-Unjoni Ewropea, tajba kemm hi tajba u pożittiva kemm hi pożittiva, mhux jirnexxielha tiffaċċja l- isfida ta' kif fil-bliet ċentrali toħloq koeżjoni soċjali.

Id-diskussjonijiet hawnhekk, fl-opinjoni tiegħi, ma kenux iffokati lanqas, fis-sens li għad m'hemmx soluzzjoni u jien għalhekk naħseb li l- Onor. Fenech Adami u l-ministri tiegħu jagħmlu żball li jippreżentaw lill- Ewropa qisha kienet f'kollox il-ġenna ta' dak li għaddej.

Dawn qegħdin jagħtu impressjoni falza għaliex id-dibattitu soċjali, finanzjarju u ekonomiku fl-Ewropa huwa wieħed akut u mimli tensjoni politika.

Wieħed mill-argumenti, per eżempju, kien kif se joħolqu proġetti komunitarji li għallinqas jipprovaw joħolqu koeżjoni soċjali u biex jipprovaw jimlew dan il-vojt - u biex inkun għedt kollox, huma s-Soċjalisti fl-Ewropa li qegħdin jiffaċċjaw dan id-dibattitu għax il-Liberali u l-Konservattivi għadhom jemmnu li akkost ta' kollox irid ikun hemm suq ħieles biex tasal x'imkien, mudell li effettivament qiegħed jispiċċa skreditat - u jaslu għal xi forma ta' proposti qed ikollhom imorru lejn il-proġetti li kien fassal u ppropona Jacques Delors, kważi għaxar snin ilu, proġetti ta' infrastruttura soċjali u ekonomika li ma jrendux minnufih imma li b'ċerta viżjoni, ikolli nammetti, bil-ħolqien stess tagħhom iwasslu biex jorbtu aktar flimkien il- kontinent Ewropew anke, biex inkunu għedna kollox, fil-qafas ta' l- istituzzjonijiet.

Tajjeb ngħid hawnhekk li fil-mod kif jittieħdu ċerti deċiżjonijiet fl-Unjoni Ewropea mhu veru xejn illi qisna qed niffaċċjaw xi ħaġa li hija perfetta għaliex il-mexxejja stess jirrikonoxxu illi l- istituzzjonijiet m'humiex jiffunzjonaw tajjeb.

Allura min-naħa hemm l- argumenti kbar illi qajmet jumejn ilu Pauline Greene dwar korruzzjoni fil- livell parlamentari u fil-livell burokratiku tal-kummissjoni u korruzjoni anke fil-livell ta' kif jittieħdu d-deċiżjonijiet u d-dewmien biex jittieħdu d-deċiżjonijiet li ħafna drabi jimblokka l-affarijiet, u min-naħa l-oħra hemm il-punt sħiħ ta' kif se jkun hemm accountability ċara fuq deċiżjonijiet tal-kummissjoni u fuq kif il-Parlament Ewropew jiffunzjona b'mod li jibqa' trasparenti.

Effettivament, Pauline Greene għamlet suġġeriment interessanti ħafna.

Hija qalet li ma jistgħux jimxu 'l quddiem jekk ma jkunx hemm xi forma ta' armonizzazzjoni jew kordinament f'dak li għandu x'jaqsam mas-salarji u l- perkaċċi li għandhom il-parlamentari Ewropej.

U wieħed jifhem għaliex għamlet dan is-suġġeriment għaliex jekk ma jkunx hemm din il-forma ta' armonizzazzjoni, allura l-mod kif jittieħdu d-deċiżjonijiet bilfors ikun fallimentari jew għallinqas defiċitarju.

Imbagħad hemm il-punt l-ieħor dwar kif l-istituzzjonijiet Ewropej jistgħu jaslu għal deċiżjonijiet finanzjarji li huma trasparenti u effikaċi.

F'din il-ħaġa kien hemm u għad hemm tgergir sħiħ mhux min-naħa tax-xellug biss, biex inkunu ċari, imma anke min-naħa tal-lemin.

Bħalissa għaddejja tug of war sħiħa dwar jekk għandhomx iressqu t-taxxi tal-pajjiżi differenti flimkien.

Fil-fatt il- kelma li hija out hija li għandhom jipprovaw jarmonizzaw it-taxxi u l-kelma li hija in bħalissa hija li qed jipprovaw jikkordinaw it-taxxi bejniethom.

Fil-fatt meta xi ħadd mill-pajjiżi illi huma kandidati tkellem dwar armonizzazzjoni tat-taxxi waqqfuh u qalulu li huma ma jgħidux "armonizzazzjoni tat-taxxi" imma jgħidu "nikkordinaw it-taxxi bejnietna".

Anke f'dan hemm indikazzjoni illi l-istrutturi ta' kif jittieħdu d- deċiżjonijiet għadhom m'humiex qed iduru tajjeb biżżejjed, ħaġa li hija rikonoxxuta anke fil-mod kif jitkellmu dwar it-tqassim tal-cake finanzjarju u ekonomiku li l-Unjoni Ewropea jkollha għad-dispożizzjoni tagħha.

Kien hemm imbagħad input interessanti ħafna minn Jacques Delors innifsu fejn qal li qabel wieħed jitkellem dwar bidla fl-istituzzjonijiet, dwar riforma fl-istituzzjonijiet u dwar aktar sofistikar ta' l-istituzzjonijiet, ikun aħjar u aktar importanti li l-istituzzjonijiet attwali jitħaddmu aħjar.

Anke hawn għandu punt, fis-sens illi din l-Ewropa li hawn Malta tiġi mpinġija qisha makna perfetta minn l-Onor.

Fenech Adami u sħabu, fil- vista ġenwina ta' l-istess Ewropej m'hijiex dik il-makna perfetta li jipprovaw jippretendu li hi.

Fil-fatt fil-vista ta' l-istess Ewropej hija xi ħaġa illi għad għandha ħafna affarijiet iġġamjati fiha u tajjeb li l- verita' ngħiduha right across the board u mhux nipprovaw nipproġettaw kollox b'kuluri sbieħ meta hemm affarijiet oħra li hemm lok ta' titjib u ta' kritika għalihom.

Hemm imbagħad input ieħor, ir-rwol tal-gvernijiet fil-mod kif timxi l-Unjoni Ewropea, u din qed tinħass.

Sur President, mhu veru xejn li hemm ugwaljanza sħiħa fid-deċiżjonijiet għaliex fl-aħħar mill-aħħar dawn jittieħdu skond is-saħħa tal-pajjiż.

Din tinftiehem ukoll u m'hemm xejn stramb fiha imma m'għandniex nitilqu bl-idea li l-Ewropa taħdem b'mod illi pajjiż żgħir se jkollu l-istess leħen, l- istess saħħa u l-istess preżenza bħal pajjiż ħafna ikbar minnu.

Dan mhu veru xejn.

Biżżejjed tinnota kif isiru l-kungressi, per eżempju.

Min hu rappreżentant ta' partit kbir jew ta' pajjiż kbir imexxi d-diskussjoni, min hu mbagħad rappreżentant ta' pajjiż iżgħar fl-istess Unjoni Ewropea jitkellem imma jinħass li l-vuċi tiegħu jew tagħha - għax kien hemm rappreżentanti nisa f'dan il-qasam - hija ta' piż differenti.

Forsi se tgħidli li din hija ħaġa minn ewl id-dinja, Sur President.

Iva, din hija minn ewl id-dinja, imma jekk se nitilqu mill-perspettiva li nevalwaw dak li għaddej mil-lat tal-parametri tal-pajjiż li jkun, jekk tkun pajjiż kbir tgħid li dan hu minn ewl id-dinja u jaqblilna u sewwa.

Imma jekk tkun pajjiż żgħir tgħid li dan hu minn ewl id-dinja, imma aħjar noqogħdu attenti għax mhux bilfors jaqblilna.

Dan huwa punt ieħor illi hemm bżonn li nisħqu fuqu u mhux f'sens negattiv jew biex nikkritikaw imma biex naraw id-dinja kif inhi tabilħaqq.

Jiena nifhem illi għaddej attakk sħiħ bħalissa biex jipprovaw jippreżentaw lili u lil sħabi bħala xi xjaten fuq dawn l-affarijiet, li qisna qed ngħidu affarijiet outrageous, li qatt ma jinstemgħu u qisna qed ngħidu l-ġennati.

Nifhimha mela le!

Dan huwa eżerċizzju ta' propaganda li l-Onor.

Fenech Adami jiddiletta bih u ilu snin jagħmlu.

Imma r-realta' hija differenti u għalhekk qiegħed on the record illum ħalli aktar 'il quddiem min ikun irid ikun jaf eżattament x'qed ngħidu jista' jaqra' dan it-transcript u jkun jaf x'qed ngħidu mhux jaqra biss dak li jgħidu "IN-NAZZJON" jew "Il-mument" jew li qed jgħidu "The Times" jew "The Malta Indpendent".

Sur President, aħna qed nitkellmu dwar l-affarijiet kif narawhom b'ċerta oġġettivita'.

Issa, din kif torbot mal-finanzjament tal-gvern għas-snin li ġejjin?

Jekk qed nitkellmu dwar għażliet f'qasam enormi importanti għal pajjiżna bħar-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea, din ir-rabta se jkollha impact, nerġa' ngħid, fuq il-kapaċita' produttiva tal-pajjiż, fuq il-modernizzazzjoni ta' l-istrutturi tagħna kemm pubbliċi u kemm privati, fuq il-pożizzjoni tal-gvern, is-saħħa tal-gvern, il-piż tal-gvern fl- ekonomija u fis-soċjeta' kollha kemm hi u se jkollha impact ukoll fuq il- fondi minn barra li l-gvern se jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu fiż-żmien li ġej.

Tajjeb allura li nibqgħu ninsistu illi pajjiżna m'għandux biss għażla ta' triq waħda; il-poplu tagħna għandu aktar minn għażla waħda u sta għalih li jagħżel.

U din m'hijiex se tkun għażla li se jagħmilha għada filgħodu għax tfaċċa l-avis ġimgħatejn ilu.

Se tkun għażla illi tibqa' quddiemu.

M'huwiex minnu li malli ħareġ l-avis fi draft form ġimgħatejn ilu ngħalqu l-bibien.

Min qed jgħid hekk ma jafx x'qiegħed jgħid.

L- għażliet quddiemna hemm għadhom.

L-ebda bieb ma ngħalaq.

L-ebda bieb ma ssabbat u, min-naħa l-oħra, l-ebda bieb ma nfetaħ.

Mela tajjeb illi nifhmu u nisħqu li hemm aktar minn triq waħda u tajjeb li ngħid ukoll x'inhi t- triq li ħadem fuqha l-Partit Laburista u li se jibqa' jaħdem fuqha b'galbu, bil-ħsieb u b'moħħu miftuħ.

U meta jinbidlu ċ-ċirkostanzi ngħidu li li l- affarijiet qed jinbidlu.

Sur President, jiena nista' ngħidlek li fil-jumejn li qattajt ma' sieħbi Michael Falzon f'Milan qgħadt attent biex nifhem in-nuances kollha, biex nara x'jista' jinbidel u ma jinbidilx.

Nista' ngħidlek li d-diskussjoni li kien hemm mal-mexxejja tal-partit li ġej mill-pajjiżi kandidati kienet istruttiva ħafna biex nara jekk hemmx fiha xi ħaġa li tagħtina ħjiel li l- affarijiet qed jinbidlu.

Imma sal-lum nista' nibqa' ngħid b'kuxjenza ċara li l-affarijiet huma eżattament kif konna qed ngħidu li huma.

Jiġifieri illi f'relazzjonijiet bejn pajjiż li m'huwiex membru ta' l-Unjoni Ewropea u pajjiż li huwa membru ta' l-Unjoni Ewropea, il-bilanċi ta' l-affarijiet iridu jinġibdu b'mod ċar, b'mod iebes, b'mod ġenwin u mingħajr ma jingħalqu l-bibien.

Sur President, aħna dejjem għamilniha ċara u nibqgħu nagħmluha ċara illi l-Partit Laburista qatt ma jiġġudika l-affarijiet fuq l-emozzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-interess tal-pajjiż imma jiġġudika dejjem skond kalkolu ċar ta' x'inhuma l-interessi ta' pajjiżna llum u fil-futur.

Allura f'dan il-każ nibqa' ngħid illi dak illi sostnejna sal-lum għadu jgħodd għal- lum.

Imma mmur aktar 'il quddiem minn hekk.

In vista tas-sitwazzjoni finanzjarja li qed jiffaċċja l-gvern illum u li se jibqa' jiffaċċjaha għada, jiena ngħid ukoll illi kieku jiena kont naqbel ma' sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea, kont nagħti parir tekniku lill-gvern li t-triq li kien beda biha l-Partit Laburista hija l-aktar triq li eventwalment tista' twassal għal sħubija sħiħa għaliex hija triq li hija pprogrammata, hija triq li ma tagħlaqx bibien u hija triq li hija mfassla apposta għaċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna.

Sur President, pajjiżna għandu l-limitazzjonijiet tiegħu, għandu l- potenzjal tiegħu u għandu t-toroq tiegħu ta' kif isegwi l-affarijiet.

Allura meta jiġi xi ħadd jgħidilna illi m'għandniex fiduċja fil-poplu Malti, jiena ngħid: Veru li r-rettorika politika xi kultant titla' għall- irjus u veru li ċerti ossessjonijiet xi kultant jiżbilanċjaw il-mod kif wieħed iżomm il-cool tiegħu, imma min-naħa l-oħra tajjeb li meta aħna nkunu qegħdin nassessjaw dak li nagħmlu nkunu ċari x'inhuma l-qabżiet 'il quddiem li trid tagħmel l-ekonomija tagħna u kif se ssir il-modernizzazzjoni meħtieġa.

M'hu veru xejn illi l-Partit Laburista, per eżempju, xi darba qal illi ċerti affarijiet m'għandniex nagħmluhom.

Anzi, konna aħna li bl- aktar mod konkret bdejna nimmodernizzaw ċerti strutturi f'dan il-pajjiż, għax l-oħrajn ilabalbu, ilabalbu u jlabalbu u jipprożaw, jipprożaw u jippożaw imma bil-fatti ma jagħmlu xejn, xejn u xejn.

Anzi jagħlqu għajnejhom u jħallu kollox għaddej.

Sur President, konna aħna li ftaħna u bdejna nagħfsu fuq il-ħtieġa li jiġu mmodernizzati l-istrutturi tal-finanzi tal-gvern.

Konna aħna li sħaqna fuq il-ħtieġa li jiġu mmodernizzati l-korpi parastatali u mhux lanqas it-tarznari.

Konna aħna ċertament imbagħad illi mexxejna 'l quddiem il-privatizzazzjoni in parti tal-parastatali l-kbar.

Kellna proġetti sħaħ mexjin 'il quddiem imma aħna li suppost ma kellniex kuxjenza soċjali, qgħadna attenti illi dak li nwettqu u dak li mmexxu 'l quddiem fl- immodernizzar tal-pajjiż ikun affjatat ma' l-impatt soċjali li dan il- pajjiż jista' jassorbi.

Ċertament illum wara li smajt x'kien l-impatt soċjali ta' ċerti miżuri li ttieħdu fil-Polonja, fir-Rumanija u fir- Repubblika Ċeka, nifhem kemm huwa importanti illi żżomm quddiem għajnejk l- importanza ta' l-impatt soċjali f'dak li tagħmel.

Sur President, huwa faċli tgħid: "Keċċi l-eluf tan-nies", u faċli tgħid: "Neħħi s-sussidji fuq it-tarznari jew fuq xi ħaġa oħra", u tista' tagħmilha faċli wkoll!

Imma x'se jkun l-impatt soċjali tagħha din?

Nista' ngħid li fost ir-rapporti li kellna mir-Rumanija kien hemm, per eżempju, illi wħud minn dawk li mexxew lill-ħaddiema tal-minjieri tal-faħam spiċċaw il-ħabs għar-raġuni li nstab li xi sitt snin ilu kienu kkommettew xi reati kontra l-kostituzzjoni ta' pajjiżhom.

Imma issa s-sitwazzjoni stabilizzat ruħha ma' l-impatt soċjali u din hija xi ħaġa li inutli nibqgħu ngħattuha u naħbuha.

L-affarijiet li jridu jsiru f'dan il-pajjiż - u hemm ħafna affarijiet x'isiru - iridu jsiru a misura ta' x'tiflaħ it-tessut soċjali ta' pajjiżna.

Sur President, ngħid ukoll li ma nistgħux nissograw illi nersqu lejn ċerti livelli ta' qgħad li, bir-rispett kollu, ilhom mitqiesa bħala aċċettabbli fl-Unjoni Ewropea.

Kieku kellna konċepibilment naċċettaw li jkollna livelli ta' qgħad ta' 16% jew 17%, kieku mhux biss nifqgħu t-tessut soċjali ta' pajjiżna imma ma nifilħux aktar bħala pajjiż.

Ċertament ukoll li lanqas nistgħu nikkonsidraw ċerti soluzzjonijiet li kienu jsiru fl- imgħoddi ta' emigrazzjoni.

Allaħares nitilqu għal dawk it-toroq!

Allura naħseb illi meta nkunu qegħdin nagħmlu din it-tip ta' diskussjoni, il- gambetti politiċi partiġġjani ovvjament jibqgħu jsiru pero' m'huwiex aċċettabbli li l-gideb jibqa' għaddej u li l-Onor.

Fenech Adami jibqa' jgħid li aħna bħala gvern konna se nkeċċu 5,000 ruħ minn mal-gvern.

Dik hija gidba.

M'hu veru xejn.

Kellna rapport ta' grupp ta' esperti privati u veru li fost l-affarijiet li ssuġġerewlna kien hemm li jitneħħew 5,000 ruħ minn mal-gvern imma hija ovvja li dan aħna ma konniex se nwettquh u fil- fatt lanqas biss ħarisna lejn dan is-suġġeriment.

Iżda l-Onor.

Fenech Adami u sħabu għamlu kampanja elettorali sħiħa jgħidu li se nkeċċu 5,000 ruħ minn mal-gvern u n-nies emmnithom.

Issa biex tgħaxxaqha l-avis li għandu quddiemu dan il-gvern huwa wieħed imperattiv u jrid iwettqu.

Sur President, kif il-gvernijiet tar-Rumanija, tar-Repubblika Ċeka u tal- Polonja qed iwettqu l-avis li tawhom, l-Onor.

Fenech Adami se jkollu jwettaq x'qed jgħidlu l-avis.

Imma issa m'hijiex kwestjoni ta' twettiq ta' rapport illi huwa fakultattiv, kif kien tagħna, għaliex dan huwa rapport imperattiv.

Fil-qasam tal-kaċċa u l-insib, per eżempju, ir-rapport ta' l- avis jgħid li huwa importanti li ddaħħal id-direttiva ta' l-għasafar.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-customs union huwa imperattiv li twettaqha malajr kemm jista' jkun.

Jiena għalhekk qed ngħid li meta qed nitkellmu fuq dak li għandna nagħmlu m'għandniex nigdbu fuq xulxin.

Forsi tigdeb darba, tigdeb darbtejn, tirbaħ darba, tirbaħ darbtejn imma t-tielet darba jew ir-raba' darba se tiżloq.

Għalhekk, Sur President, f'dak li għandu x'jaqsam mat-triq li qed jissuġġerixxi l-Partit Laburista ejja nifhmu illi din it-triq hija mfassla biex l-impatt ekonomiku soċjali tagħha jkun tali li t-tessut ta' pajjiżna jista' jifilħu u illi s-sistema finanzjarja tal-gvern tista' tifilħu.

Allura triq bħal din m'hijiex se tesponi lill-gvern għall-bżonnijiet finanzjarji li dejjem jiżdiedu, jiżdiedu u jiżdiedu imma se tipprova tagħmel il-brejkijiet hemmhekk ukoll.

Min-naħa l-oħra din it-triq filwaqt li tikkontrolla l-impatt soċjali u l-impatt ekonomiku finanzjarju, hija maħsuba wkoll biex ma tagħlaq bibien bibien għal ħadd.

Tajjeb allura li nerġa' ninsisti - hawnhekk qed nitkellem fuq livell konċettwali apposta, qed nitkellem fuq il-punt konċettwali li m'huwiex veru li pajjiżna għandu quddiemu biss sħubija sħiħa - li hemm toroq alternattivi oħra li għandna nkunu konxji minnhom u mbagħad jagħżel il-poplu.

Sur President, it-triq u l-proposta tal-Partit Laburista hija ffokata - issa qed nitkellem mil-lat ekonomiku - l-ewwelnett fuq il-ħolqien ta' żona ta' kummerċ ħieles industrijali, xejn aktar u xejn anqas.

Issa, jiena naf li f'dawn l-aħħar sena u nofs jew sentejn ipprovaw joħolqu kontroversja sħiħa fuq l-użu tal-kliem "kummerċ ħieles" b'kuntrast mal-kliem "kummerċ ħieles industrijali".

Tan-naħa l-oħra bdew jgħidu: "M'għadhomx jużaw aktar it-terminu "kummerċ ħieles industrijali" imma qegħdin jużaw it- terminu "kummerċ ħieles".

Qed taraw kif f'daqqa waħda t-terminu twessa' għaliex l-Ewropej ma ħallewkhomx titkellmu biss fuq kummerċ industrijali!".

Imma dan mhu veru xejn, Sur President.

Ir-realta' kienet u għadha illi t- triq li għandna nimxu fuqha bħalissa fl-opinjoni tal-Partit Laburista hija illi jkollna kummerċ ħieles ma' l-Unjoni Ewropea li rridu naslu għaliha fuq temp ta' żmien - issa nitkellem fuq it-temp ta' żmien ukoll - li tittratta dwar prodotti u kummerċ industrijali bejn Malta u l-Unjoni Ewropea.

Huwa f'dan is-sens illi rridu naħdmu.

Sur President, huwa veru li hemm ċerti prodotti tal-biedja li huwa fl- interess tagħna li nikkummerċjaw lejhom daqskemm hu mbagħad fl-interess tagħhom li jikkummerċjaw magħna.

Jiġifieri t-tieqa għal ċerti prodotti tal- biedja illi jkun tajjeb li jkollna arranġamenti speċjali għalihom, hemm qiegħda.

Qatt ma neħħejniha min-nofs.

Imbagħad hemm il-punt l-ieħor, il- punt li meta wieħed juża terminoloġija diplomatika fir-rigward anke tal- world trade organisation, huwa importanti li ma jidhirx li qiegħed jeskludi setturi.

Allura trid tintuża terminoloġija li tagħfas kemm jista' jkun skond in-normi tal-world trade organisation - għalhekk tuża l-kliem "kummerċ ħieles" - imma bl-intent, bil-ħsieb u bil-qbil - u dan il-qbil kien hemm - illi s-settur tal-biedja huwa sensittiv għalina daqskemm hu sensittiv għall-Unjoni Ewropea, u din ninsisti fuqha.

Sur President, is-settur tal-biedja huwa sensittiv għalina u huwa sensittiv għall-Ewropej ukoll.

Biżżejjed wieħed jitkellem dwar kif l- Ewropej qed jittrattaw il-pajjiżi Mediterranji fil-kuntest tal-kummerċ li għandu x'jaqsam ma' l-agrikoltura bejniethom.

U biżżejjed wieħed jiftakar fil-ġlieda li għandhom ma' l-Istati Uniti dwar il-kummerċ li għandu x'jaqsam ma' prodotti tal-biedja mill-pajjiżi tropikali.

Mela hemmhekk l- arranġament diplomatiku kien li wieħed jitkellem dwar kummerċ ħieles, bl- intent, bil-ħsieb u bil-qbil illi s-settur tal-biedja huwa eskluż.

Min jgħid mod ieħor qiegħed jigdeb.

Il-qbil bejn Gvern Laburista u l-Unjoni Ewropea kien qiegħed hemm.

L-Onor.

George Vella qed jurini t-text minn fejn nista' nikkwota imma dak il-lat tekniku jista' jiġi esplorat u jista' jiġi spjegat aktar 'il quddiem.

Dan huwa l-istatement tiegħi, and I stand by it, fuq l-unur tiegħi.

Sur President, it-trattati, id-diskussjonijiet u d-dokumenti hemm qegħdin u jistgħu jiġu kkonsultati.

Il-pożizzjoni tagħna kienet, għadha u tibqa' li l-ewwel pass għandu jkun żona ta' kummerċ industrijali ħieles.

Tajjeb ngħid ukoll hawnhekk li min joqgħod jikteb dawk l-editorjali ta' "The Malta Independent" kompletament misinformati ma jafx x'qed jgħid!

Mhu veru xejn illi konna ħallejna kollox fl-ajru fuq din il-ħaġa!

Mas-settur industrijali u mas-settur kummerċjali konna wasalna fi ftehim, kif konna wasalna fi ftehim back to back verbalment ma' l-Unjoni Ewropea, illi ż-żona ta' kummerċ industrijali ħieles konna se naslu għaliha fuq temp ta' minn ħamsa għal seba' snin.

U għaliex minn ħamsa għal seba' snin?

Għaliex kien se jkun hemm prodotti li jwasslu sa ħames snin illi fuqhom ikun hemm żona ta' kummerċ industrijali ħieles u kien se jkun hemm prodotti oħra li jwasslu sa seba' snin.

U kif kienet se ssir din?

Sur President, din kienet se ssir billi tittratta kemm f'dak li għandu x'jaqsam mas-sisa u kemm f'dak li għandu x'jaqsam mal-levies.

F'dak li għandu x'jaqsam mas-sisa konna se nekwiparaw fuq bażi gradata s-sisa tagħna applikabbli għal dak li ġej minn barra mas-sisa li kienet se tidħol gradatament fuq il-produzzjoni Maltija ex-factory, waqt illi fuq temp ta' tliet snin li jibdew qisu mir-raba' sena from the starting point il-levies kienu se jitneħħew.

Dak kien is-scenario.

Jiġifieri l-levies ma kenux se jitneħħew imperattivament minnufih, kif qed tgħid l-avis, imma kienu se jitneħħew bejn erba' u seba' snin mil-lum, minn meta kellha tidħol into effect is-sistema kollha.

Din kienet ir-realta'.

M'għandna xejn x'naħbu fuqha din il-ħaġa.

Għidniha kemm-il darba u tant wettaqniha li fejn kien hemm impenn mill-gvern preċedenti ta' l-Onor.

Fenech Adami illi fl-1996 ineħħi mat-300 levy, dak il-ftehim warrabnih u ma mplimentajniehx.

Jiena nimmaġina li issa l-Ewropej se jiġu għand il-gvern preżenti u jgħidulu: Inti wegħedtna li sa l-1996 se tneħħi 300 levy, mela neħħihom issa.

Din kienet it-tifsira kummerċjali u ekonomika ta' dak li għamilna.

Forsi tistaqsini, Sur President: Kien hemm affarijiet li jmorru aktar 'il bogħod minn hekk?

Ħalli ngħidlek l-affarijiet li ma kenux se jidħlu fiha.

Nerġa' ngħid, il-biedja u s-sajd ma kenux se jidgħlu fiha.

F'dak li għandu x'jaqsam mas-settur tas-servizzi finanzjarji, dan ma kienx se jintlaqat minn din is-sistema waqt illi taħt sħubija sħiħa evidentement huwa parti mill-pakkett.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-profil tas-settur tal-gvern, kemm mil-lat finanzjarju u kemm mil-lat ta' nies, kien se jibqa' kompletament 'il barra minn dan il-ftehim.

Forsi tiġi tgħidli: Imma intom ma kellkomx l-idea li timmodernizzaw is-settur tal-gvern?

Dażgur, imma ċertament mhux fil-qafas ta' ftehim ma' l-Unjoni Ewropea, fejn inkunu obbligati nsegwu n-normi tagħhom!

Dażgur li le!

Il-modernizzazzjoni li ridna, li rridu u li għadna naqblu magħha tas-settur tal-gvern, tal- parastatali u ċerti monopolji fil-pajjiż u tal-qasam tat-tarznari kienet se tkun modernizzazzjoni mfassla skond in-normi ta' pajjiżna, skond il- ħteġijiet ta' pajjżna u ċertament ukoll imfassla b'mod biex tilqa' għall- impatt soċjali li jista' jkollha ħaġa bħal din.

Aħna kellna diġa' miktuba fl-istrumenti li bihom ipprivatizzajna 40% tal-Maltacom illi l-monopolju kellu jibqa' jinżamm sas-sena 2010, u din għamilniha b'ċertu ħsieb u mhux waddabniha bl-addoċċ.

Bl-ebda mod dak it-tip ta' impenn ma kien se jidħol fil-ftehim, fit-triq illi aħna nemmnu li Malta għandu jkollha ma' l-Unjoni Ewropea.

X'kien se jidħol aktar f'qasam bħal dak?

Ċertament kienu se jidħlu r-regoli ta' kompetizzjoni.

Fil-fatt aħna konna lesti li niddiskutu ma' l-Unjoni Ewropea ċertu kordinament ta' sistemi illi bihom issir il-kompetizzjoni għaliex hemmhekk għandhom raġun.

Jekk inti qiegħed tikkompeti ma' pajjiżi li għandhom ċerti regoli ta' kif tinżamm il-kompetizzjoni, dawn ikollhom raġun jinsistu - kif għandna raġun ninsistu aħna - illi l-kompetizzjoni tkun b'xi mod jew ieħor magħmula skond normi ta' trasparenza.

Għalhekk kellna l-ftehim illi jsiru ċerti diskussjonijiet u ċerti commitments u jittieħdu ċerti mpenji biex ikun hemm armonizzazzjoni u konverġenza tar-regoli ta' kompetizzjoni li del resto aħna naqblu magħhom għax nemmnu li jkun tajjeb li l-kompetizzjoni f'pajjiżna tkun maħduma, impoġġija u rregolata b'mod illi tassew tassigura li jkun hawn kompetizzjoni ġusta u ħielsa.

X'kien eskluż mit-triq illi pproponejna u għadna nipproponu, Sur President?

Li kien eskluż ċertament kien illi jkun hemm xi triq awtomatika minn punt fejn Malta jkollha żona ta' kummerċ industrijali ħieles għall- punt fejn ikollha għaqda doganali ma' l-Unjoni Ewropea.

Huwa veru illi hemm l-impenn diplomatiku illi Malta u l-Unjoni Ewropea jimmiraw għal għaqda doganali, u la qed nitkellem b'mod konċettwali u tekniku tajjeb ngħid ukoll x'inhi d-differenza bejn żona ta' kummerċ ħieles u għaqda doganali.

Żona ta' kummerċ ħieles bejn Malta u l-Unjoni Ewropea - qed nuża l-kliem "żona ta' kummerċ ħieles" fis-sens ta' "żona ta' kummerċ industrijali ħieles", biex ma jkunx hemm xi bravu li jerġa' jgħid li erġajt waqajt fl- idea ta' żona ta' kummerċ ħieles - tfisser illi Malta u l-Unjoni Ewropea bejniethom ma jkollhomx dazji jew restrizzjoni tal-kummerċ imma t-tnejn li huma jkollhom il-fakulta' illi jagħmlu dazji differenti fuq l-importazzjoni lejhom minn pajjiżi terzi, per eżempju, mill-Ġappun, mill-Istati Uniti u mil-Libja.

Mela f'dak li għandu x'jaqsam ma' żona ta' kummerċ ħieles l- Unjoni Ewropea jkollha d-dazji tagħha għall-prodotti li ġejjin mill-Amerika u Malta jkollha d-dazji tagħha għall-prodotti ġejjin mill-Amerika.

Taħt żona ta' kummerċ ħieles l-Unjoni Ewropea jkollha d-dazji tagħha għall- prodotti ġejjin mil-Libja u Malta jkollha d-dazji tagħha għall-prodotti ġejjin mil-Libja.

Evidentement irid ikun hemm ċerti regoli li jassiguraw li ma jkunx hemm trade leakages imma għandek il-fakulta' illi żżomm dazji differenti, u din hija kruċjali u kardinali.

Jekk niġu mbagħad għal għaqda doganali, din tfisser li kemm Malta u kemm l-Unjoni Ewropea mhux biss ma jkollhomx dazji bejniethom imma jkollhom l- istess dazji għall-prodotti ġejjin mill-Amerika kemm f'Malta u kemm fl- Unjoni Ewropea.

Jiġifieri l-Unjoni Ewropea tiċċarġja ċertu dazju fuq prodott Amerikan u Malta tiċċarġja l-istess dazju fuq prodott Amerikan.

Issa din xi tfisser fil-prattika?

Din ma tfissirx li l-Unjoni Ewropea se tbiddel id-dazji tagħha u tagħmilhom bħal ta' Malta għall-prodotti ġejjin mill-Amerika iżda tfisser illi Malta tagħmel l-istess dazji fuq dawn il- prodotti li għandha l-Unjoni Ewropea, xejn aktar u xejn anqas.

Mela għaqda doganali bejn Malta u l-Unjoni Ewropea mhux biss tfisser illi Malta ma tiċċarġjax dazji fuq prodotti ġejjin mill-Ewropa - u l-Ewropa jagħmlu l- istess ħaġa fuq prodotti ġejjin minn Malta - imma tfisser ukoll illi Malta fuq prodotti ġejjin minn pajjiżi terzi tibda tiċċarġja l-istess dazji li qed tiċċarġja l-Unjoni Ewropea.

U tfisser ukoll illi l-istrutturi l-oħra illi bihom l-Ewropej iżommu l-prezzijiet fil-qasam tal-biedja, fil-qasam ta' l-industrija u f'oqsma oħrajn, nagħmluhom aħna wkoll.

Dik hi d- differenza.

Allura x'jiġri, Sur President?

Jiġri li f'daqqa waħda b'għaqda doganali Malta tkun tilfet il- flessibbilta' kollha li biha tirregola l-kummerċ tagħha għaliex tibda tmexxi l-kummerċ tagħha ma' barra kompletament skond in-normi ta' l-Unjoni Ewropea.

U din ħaġa tajba jew ħaġa ħażina, Sur President?

Jiddependi x'pajjiż int, jiddependi x'inhi s-sitwazzjoni tiegħek u jiddependi minn xiex hu maħdum u mlaħħam il-kummerċ barrani tiegħek.

Għal ċerti pajjiżi hija ħaġa tajba u ċerti pajjiżi jridu jikkonsidrawha aktar iżda għal ċerti pajjiżi tista' ġġib disturb kbir.

Jekk nieħdu l-esportazzjoni lejn l- Amerika minn Malta, din għadha tgawdi ċertu trattament preferenzjali.

L- Amerikani għadhom iqisuna b'mod preferenzjali għall-esportazzjoni industrijali.

Imma jekk aħna nadottaw it-tariffi li għandhom l-Ewropej lejn prodotti Amerikani, l-Amerikani se jgħidulna: Jiena għalfejn għandi nittrattak preferenzjalment lilek?

Ladarba lili qed tittrattani l-istess bħall-Ewropa, mela jiena se nitrattak bħall-Ewropa.

Għalhekk jiena dan l- aħħar meta semmejt x'jista' jiġri mill-esportazzjoni ta' l-ST Micro Electronics - u kien hemm min skandalizza ruħu Alla jbierek - għidt li b'għaqda doganali l-esportazzjoni ta' Malta ta' l-ST Micro Electronics lejn l-Amerika filli għandha aċċess preferenzjali fil-qasam Amerikan u filli titilfu.

Forsi hawn min jistaqsi: Imma taħt zona ta' kummerċ ħieles mhux se jiġri l-istess ħaġa?

Mhux xorta l-Amerikani se jgħidulek: Kif lill-Ewropej qed tagħtihom tariffa zero u tippretendi li aħna nibqgħu nitrattawk preferenzjalment?

Iva, hemm ċans li l-Amerikani din jistaqsuha, anke fil- każ ta' żona ta' kummerċ ħieles, imma f'dak il-każ ir-risposta tkun ċara għaliex bl-istess mod li għamilna żona ta' kummerċ ħieles ma' l- Ewropa,m'hemm xejn x'iżommna milli nagħmlu żona ta' kummerċ ħieles ma' l- Amerika għaliex Malta ma tkunx marbuta ma' l-għaqda doganali li jkollha ma' l-Ewropa, as easy as that.

Mhux qed ngħid li se tagħfas buttuna u tiġri, imma ċertament li t-triq illi ssegwi hija koerenti daqskemm hija koerenti t- triq li rridu nsegwu vis-a-vis il-kummerċ li għandna mal-Libja u l- arranġamenti personali mal-Libja.

Fil-qasam ta' dak li qed nipproponu aħna għal relazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea, mhux biss ikollna din il- flessibbilta' li nżommu ċerti relazzjonijiet u ċerti rabtiet għal ċertu żmien raġonevoli imma nkunu nistgħu nagħmlu dan anke fil-qasam tal-persuni.

Fil-qasam ta' l-ivvjaġar, parti mill-obbligi ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea tkun tfisser illi pajjiżna jrid jadotta r-regoli ta' Schengen, hekk imsejħa fost l-Ewropej, li jirregolaw min jidħol u joħroġ minn fosthom.

Jiena m'għandi xejn kontra l-ftehim ta' Schengen.

X'jista' jkollna kontra dawn ir-regoli?

Imma wieħed irid jistaqsi kif dan il-ftehim japplika għal pajjiżna.

Waħda mill-affarijiet li japplikaw żgur tkun illi waqt li ċittadini Ewropej ikunu jistgħu jiġu Malta bla problema ta' xejn - ħaġa illi għat-turiżmu diġa' teżisti - għaċ-ċittadini mill-Afrika ta' Fuq, mhux lanqas il-Libja, terġa' tidħol is-sistema tal-visa.

Allura din hija ħaġa tajba jew ħażina għal pajjiżna illi jikklejmja illi ninsabu fiċ-ċentru tal- Mediterran u li rridu nattiraw kummerċ kemm min-naħa tan-north tal- Mediterran kif ukoll min-naħa tas-south tal-Mediterran?

Dawn huma affarijiet illi tajjeb li ngħiduhom u tajjeb li nifhmu safejn it-triq li qed nissuġġerixxu aħna tasal.

Sur President, it-triq li qegħdin nissuġġerixxu aħna teskludi wkoll ċerti miżuri illi, kif jirriżulta mill-avis, iridu jiġu mplimentati f'pajjiżna, miżuri li bihom ħaddiema, self-employed żgħar, jistgħu jiġu minn pajjiżi Ewropej u jissetiljaw f'Malta, jaħdmu f'Malta, joqogħdu f'Malta u jixtru djar u proprjeta' f'Malta.

Naturalment issa se jgħidu li qegħdin nipprovaw nbeżżgħu lin-nies b'dak li jista' jiġri u li qegħdin nagħmlu scare- mongering, imma din mhi x xejn ħlief ir-realta'.

Dak li tfisser illi jkollok ċerti affarijiet trid issegwihom u allura tajjeb li nispeċifikaw x'qegħdin ngħidu.

It-triq l-oħra li qegħdin nissuġġerixxu aħna hija triq illi tmur fis-sens ta' modernizzazzjoni ta' pajjiżna imma hija triq illi ma tpoġġix pressjoni mhux sostenibbli la fuq is-soċjeta' tagħna u lanqas fuq il-finanzi tagħna.

Hawnhekk nerġgħu norbtu mas-suġġett ta' dan id-debate.

Għaliex huwa importanti li nisħqu fuq din is-sostenibbilta'?

L-ewwelnett huwa importanti li nifhmu illi l-impatt soċjali jrid ikun parti essenzjali mill-mod kif niflu ż-żewġ toroq li għandna quddiemna.

U huwa ċar li jekk triq waħda qiegħda timmodernizza imma qiegħda żżomm l-impatt soċjali f'ċerta miżura li hija bearable, li hija sostenibbli, allura għandek aktar ċans li tirnexxi fiha.

Meta inti jkollok tbiddel kollox f'salt minn punt sa punt huwa ċar li trid tlaħħaq ma' ħafna affarijiet imma fil-fatt ma tlaħħaq ma' xejn.

Waqt li jekk tibda biċċa u tiffoka fuqha u tagħmilha sa l-aħħar jiena ngħidlek li għandek chances ħafna aħjar illi twassalha u tagħmilha tajjeb!

U meta tipprova tagħmel dan kollu f'salt u ma tikkonċentrax fuq li dak li jgħodd għal pajjiżek, aktar u aktar titħarbat!

Sur President, jiena nistaqsi: X'inhu l-aktar għaqli, illi tieħu biċċa u tagħmilha sewwa u tkun żgur li qed tagħmilha tajjeb u li tgħodd għalik, jew li tiftaħ biex tkun ftaħt, biex tidher Ewropew aktar mill-Ewropej, Pâpa u kattoliku aktar mill-Pâpa u mbagħad tispiċċa mħarbat right across the board?

U li tispiċċa mħarbat għandha l-impatt soċjali tagħha għaliex imbagħad trid tifli u mhux imbilli tkeċċi lin-nies minn mal-gvern, mhux imbilli tnaqqas is-sussidji fuq it-tarznari, mhux imbilli tneħħi l- monopolju tal-Maltacom, mhux imbilli tirrestrinġi s-servizzi finanzjarji!

X'se jkun l-impatt soċjali ta' dawn l-affarijiet?

U jekk l-impatt soċjali tagħhom se jkun negattiv, x'se jiġri fil-finanzi tal-gvern?

Tajjeb li narawhom dawn l-options ħalli ħadd ma jgħid li qed nagħmilha ta' Cassandra f'kollox u npinġi kollox iswed.

Sur President, jekk l-impatt soċjali jispiċċa negattiv l-ewwelnett jiżdied il-qgħad - u niftakru li l-bieraħ jiena kont qiegħed ma' mexxejja li f'pajjiżhom għandhom qgħad ta' 15% u 16% u minħabba f'hekk kellhom ir- rewwixti fit-toroq mill-ħaddiema tal-minjieri - u ċertament ukoll li d-dħul tal-gvern jonqos għaliex id-dħul mill-income tax jonqos.

Anke d-dħul mill- VAT - u l-Onor.

Dalli jiddiletta ħafna biha din - jonqos għaliex min hu qiegħed jonfoq anqas, imma mbagħad jogħlew il-ħlasijiet għall-benefiċċji soċjali għaliex ma naħsibx li l-gvern se jikkontempla li jnaqqas il- benefiċċju soċjali tal-qgħad, per eżempju.

Allura x'jiġri hemmhekk?

Jiġri li l-ħofra tal-gvern - din il-kelma li tant akkużawna biha - se tiżdied.

Issa, fit-triq li qed jissuġġerixxi l-gvern, se jkun hemm fondi għal dawn l- affarijiet?

Le, dażgur li le!

M'hu se jkun hemm l-ebda fondi għall- general expenses tal-gvern.

Jekk ikun hemm fondi - il-kelma "jekk" hija underlined tliet darbiet - dawn ikunu marbuta għal ċerti proġetti forsi wkoll għall-infrastruttura soċjali imma mhux se jkun hemm fondi għall- ispiża ġenerali.

Sur President, għalhekk tajjeb illi nifhmu li t-toroq li għandna quddiemna m'humiex biss ir-rettorika li jiddiletta biha l-Onor.

Fenech Adami meta jgħid kemm jien qed nittradixxi lil Malta.

M'hijiex dik ir- rettorika li tgħodd imma x'inhuma r-realtajiet on the ground.

(Onor. Membri: Hear, hear) U tajjeb li dawn l-affarijiet nisħqu fuqhom.

It- triq li qegħdin nissuġġerixxu aħna hija triq iffokata u sostenibbli, hija t- triq li tista' titwettaq, it-triq li taċċetta l-ħtieġa ta' modernizzazzjoni fil-pajjiż u t-triq li tħares lejn il-qafas finanzjarju tal-gvern u tal- pajjiż.

Għaliex jekk ma nagħmlux hekk inkunu qegħdin niżolqu u jkun tajjeb li nifhmu ftit anke dak li qed jissuġġerixxi l-avis.

Għaliex jiena s'issa tkellimt fuq it-triq li naqblu magħha aħna imma tajjeb li nħarsu lejn it- triq ta' l-avis u tajjeb illi din nibqa' nisħaq fuqha.

L-avis lill-Onor.

Fenech Adami m'huwiex jippreżentalu menu u jistaqsih x'jogħġbu minnu imma qed jgħidlu li jrid iwettqu kollu.

Is-sena li għaddiet jew ta' qabel ċerti qaddisin stagħġbu bil-lingwaġġ li wżaw l-Ewropej meta bagħtu jgħidulna kif se nħaddmu 'l quddiem iż-żona ta' kummerċ industrijali ħieles.

Allura dawn ma stagħġbux u ma skandalizzawx ruħhom bil-mod kif inkiteb l-avis!

"Imperattiv", "importanti", "malajr kemm jista' jkun", din hija t-terminoloġija li wżaw!

U nerġa' ngħid, Sur President, jien il-bieraħ u l-bieraħt lura ltqajt ma' mexxejja ta' pajjiżi li aċċettaw dawk it-tip ta' kondizzjonijiet u għaddejjin bl-iscreening.

Fil-Polonja, per eżempju, qegħdin jgħaġġlu u jbiddlu l-affarijiet f'daqqa waħda imma issa qegdħin jirrokkaw.

U jekk tħares lejn il-proġett ta' modernizzazzjoni li qed jiġi propost fl-avis, jiena nirritjeni li dan m'huwiex proġett ta' modernizzazzjoni mfassal skond il-parametri ta' Malta.

M'huwiex l-iskop ta' l-Ewropej li jħarsu lejn il-finanzi tal-gvern Malti, lejn is-saħħa tal-qafas soċjali tagħna; dak huwa xogħolna.

Huma qed jgħidulna: Jekk tridu tingħaqdu f'dan il-club tridu tagħmlu dawn l- affarijiet; agħmluhom inkella m'aħniex se neħdukom bis-serjeta'.

Għalhekk, Sur President, jiena ma nistax nifhem fejn hu t-tradiment li wieħed jgħid lill-poplu Malti li dawn huma l-affarijiet li l-Ewropej qed jgħidu li rridu nagħmlu.

Ma nafx fejn hu t-tradiment li tistaqsi lill-poplu Malti: Dawn it-tip ta' affarijiet, jekk tagħmilhom waħda wara l-oħra f'salt u malajr kemm jista' jkun, se jgħoddu għalina?

Veru se nkunu qegħdin nimmodernizzaw lil pajjiżna jew se nifqgħuh?

Veru li dawn il-bidliet huma mfasslin skond il-ħtieġijet tagħna jew huma mfasslin skond menu differenti li mhux bilfors jaqbel magħna?

Hawnhekk, Sur President, tajjeb li nistaqsu: Meta timplimenta dawn il-proposti li l-Ewropew qed jgħidu li rridu nwettqu biex nersqu lejn sħubija sħiħa, il-qgħad se jiżdied?

Din il-mistoqsija staqsejtha lil diversi nies u lkoll qaluli li l-qgħad bilfors se jiżdied.

U din il-mistoqsija ma staqsejthiex hawnhekk biss imma staqsejtha barra minn Malta wkoll biex nara kif se jirreaġixxu.

U l-esperjenza anke barra hija li l-qgħad qed jiżdied.

Il-ħaddiema tal-minjieri fir-Rumanija, il- ħaddiema Pollakki qed jikkozzaw għaliex qed jaraw il-qgħad riesaq.

U din ħaġa tajba jew ħaġa ħażina?

Imbagħad hemm il-mistoqsija l-oħra.

Bil- miżuri li qed jiġu proposti, l-investiment produttiv, l-investiment privat se jiżdied?

Din hija mistoqsija importanti ħafna għaliex jekk qed ngħidu li hemm ċans li b'dawn il-miżuri l-qgħad jiżdied, għallinqas irid ikollna ċ- ċertezza li se jidħol u jiżdied investiment produttiv ġdid li għallinqas joffri speranza ta' impjiegi ġodda.

Hawnhekk imbagħad iqumu żewġ punti, Sur President.

L-ewwel punt huwa dan: Waqt li tkun qiegħed tibdel dawn l-affarijiet kollha, se jkun hemm ċaqliq soċjali, ċaqliq tal-prezzijiet, ċaqliq ta' nies qiegħda?

Se jkun hemm ħteġijiet kbar ta' training ġdid, ħteġijet kbar ta' kif l-affarijiet jimxu 'l quddiem?

U dan x'ifisser?

Dan ma jfisser xejn ħlief li fil-pajjiż se jkollna inċertezza.

Jekk qed nitkellmu fuq ristrutturar across the board u ħadd ma jaf kif se jibda, kif se jispiċċa u kif se jkompli, se jkun hemm rankar ta' inċertezza ekonomika u soċjali.

Din l-inċertezza tista' ddum sentejn, tliet snin jew erba' snin imma se jkun hemm inċertezza.

U fi klima ta' inċertezza stimulata minn dawn l- affarijiet biss - għaliex m'aħniex nitkellmu fuq l-inċertezza stimulata mill-budget deficit tal-gvern, m'aħniex qed nitkellmu fuq inċertezza stimulata minn ċaqliq internazzjonali finanzjarju ekonomiku - is it likely li jkun hemm aktar investiment produttiv?

Naħseb li lanqas hemm għalfejn nirrispondiha din il-mistoqsija għax ma naħsibx li din il-ħaġa ma toħroġx ċara.

Niġi issa għat-tieni punt, Sur President.

Jekk inti riesaq lejn sitwazzjoni fejn se tkun qed iddaħħal, tekwalizza u tarmonizza l- kondizzjonijiet ekonomiċi u finanzjarji tal-pajjiż ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea, dan ifisser li se nkunu qegħdin indaħħlu f'pajjiżna strutturi soċjali u ekonomiċi li huma ekwiparabbli ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura jiena nistaqsi: X'se jkun l-inċentiv biex jiġi investiment produttiv f'pajjiżna jekk se jkun dieħel f'ambjent li huwa mija fil-mija armonizzat ma' dak ta' l-Unjoni Ewropea, kemm fil-qasam produttiv tas- servizzi, fil-qasam produttiv finanzjarju u fil-qasam produttiv tal- manifattura?

Jekk ikollna l-istess sitwazzjoni ekonomika u finanzjarja armonizzata ma' Franza, ma' l-Italja tan-nofs, mal-Greċja, x'inċentiv għandhom li jiġu hawn investituri ġodda?

Allura is it likely li taħt dawn il-kondizzjonijiet ta' inċertezza stimulata mit-twettiq tal-miżuri msemmija u ta' l-inċertezza u ta' l-ekwalizzazzjoni tal-kondizzjonijiet ekonomiċi u soċjali li jkollok investiment produttiv ġdid?"

Jiena ħaġa bħal din ma narahiex likely.

Sur President, il-punt li jmiss huwa dwar it-tielet mistoqsija.

"Taħt il- kondizzjonijiet li qed jiġu ssuġġeriti fl-avis, x'inhi l-probabbilta' dwar l-ispiża tal-produzzjoni?

X'se jiġri f'pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ispejjeż tal-produzzjoni?

Se jiżdiedu jew se jonqsu?

Aħna qegħdin nitkellmu dwar sitwazzjoni fejn qegħdin ngħidu li it is likely li jkollok aktar qgħad.

Allura taħt dawn iċ-ċirkostanzi l-ispejjeż tal-produzzjoni se jitilgħu jew se jonqsu għal dawk li għadhom fl-impjieg?

Din hemm żewġ risposti għaliha: L-ewwel risposta hija li bilfors se jkomplu jogħlew ħalli għallinqas dawk li qegħdin fl-impjieg ikunu jistgħu jifilħu għall- ispejjeż ogħla ta' ħajja li se jkollhom bl-implimentazzjoni ta' l-għaqda doganali.

Imma dan ifisser ukoll li jekk l-ispiża tal-produzzjoni se togħla, il-produzzjoni tagħna se ssir anqas produttiva u anqas kompetittiva u allura se tonqos l-opportunita' għall-investimenti produttivi li diġa' jeżistu fil-pajjiż.

Jekk min-naħa l-oħra ngħidu li għax il-qgħad għola allura l-ħaddiema se jkollhom inqas saħħa, il-unions se jkunu inqas b'saħħithom biex jipproteġuhom mill-għoli tal-ħajja u l-prezz relattiv tal- pagi, biex nibqgħu kompetittivi, jonqos, hemmhekk inkunu qegħdin naċċettaw mill-ġdid l-argument li t-tessut soċjali tagħna se nkunu qegħdin inħalluh jitberfel u jinfetaq.

Dan huwa punt li tajjeb li nirriflettu fuqu.

Punt ieħor li jorbot mal-qagħda konkreta li għandna quddiemna llum huwa dan: Taħt il-menu li jkollna nieħdu kollu ta' l-avis, x'inhi l- possibbilta' dwar il-fondi tal-gvern minn barra?

X'inhi l-likelihood, x'inhi l-probabbilta'?

Li dawn il-fondi se jiżdiedu biżżejjed biex ikunu jistgħu jlaħħqu ma' l-ispejjeż li se jkollu jiġġenera l-gvern?

U r- risposta hija: Le, għaliex l-Ewropej diġa' qegħdin jagħmluha ċara illi l- fondi li se jkunu għad-dispożizzjoni tal-gvern minn barra mhux se jkunu għall-ispejjeż ġenerali imma se jkunu marbuta ma' proġetti li jkunu ddentifikati u co-financed mill-Gvern Malti.

Jiġifieri jistgħu jġibu ¥20 miljun jew ¥30 miljun - żgur m'humiex se jġibu l-¥100 miljun li semmew fl- aħħar elezzjoni - imma żgur li dawk il-fondi se jkunu relatati ma' proġetti speċifiċi pubbliċi u parti minnhom iridu jiġu ffinanzjati mill-gvern.

Allura, Sur President, jiena naħseb li anke hawn wieħed irid jifhem li t- tieni triq, dik li qed jagħfas fuqha l-Onor.

Fenech Adami, hija triq li fejn għandhom x'jaqsmu l-fondi li jkunu relatati u available għall-gvern waqt li qiegħed iwettaq imperattivament id-direttivi ta' l-avis, dawn m'humiex se jkunu suffiċjenti biex jilqgħu għall-bżonnijiet kbar li se jkun qed jiffaċċja l-gvern.

Għalhekk jiena nemmen li hemm bżonn li l-gvern mhux biss jinħela fir-rettorika tas-sinjali pożittivi, ta' "erġajna qbiżna l- queue", "dħalna fil-queue", "ninsabu on the fast track", "screening u mhux screening" u dawn il-ħafna affarijiet li forsi jimpressjonaw lin-nies imma jeħtieġ li jidħol fil-konkret u jifhem kif is-soċjali jorbot ruħu mal- finanzi tal-pajjiż u mal-qagħda ekonomika tal-pajjiż.

Sur President, illum iffokajt apposta fuq kif il-qagħda finanzjarja u l- qagħda soċjali jgħaddu minn dan li għandna quddiemna bħala proposta tal- gvern biex idaħħal lil Malta membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

U qgħadt 'il barra milli niddiskuti dan kollu fil-kontest tal-qagħda finanzjarja ekonomika li għandu l-pajjiż bħalissa apposta għaliex dik hija a can of worms oħra, bettija oħra ta' problemi.

Imma ċertament li 'l hinn mill- ħafna rettorika partiġġjana insolenti li nisimgħu min-naħa tal-gvern, it is about time li l-gvern għallinqas mhux biss ma jkomplix jitkellem fl-ajru dwar dawn l-affarijiet imma jitkellem b'mod konkret u bis-serjeta' u mhux fejn jinqalgħu l-intoppi jgħattihom bil-lostru u bil-lavanja.

U tajjeb li nagħmluh dan il-punt għaliex iktar ma jgħaddi ż-żmien, irid jew ma jridx il- gvern, l-exposure tiegħu għall-financing estern aktar se tiżdied, tiġi kif tiġi dik l-exposure, għaliex hemm ħafna affarijiet li jimmedjaw għal kif tasal għaliha l-exposure finanzjarja esterna.

Sur President, ċertament li ma rridux nagħlqu għajnejna u nagħlqu għajnejn il-poplu għall-punt li hemm aktar minn triq waħda.

Nerġa' ngħid, min qiegħed jgħid li hawn triq waħda biss għal pajjiżna fir-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea m'għandux fiduċja fil-poplu Malti.

(Onor. Membri: Hear, hear) Min jgħid hekk qed juri sinjali sħaħ ta' kumpless ta' inferjorita' u qed jiftaħ lil pajjiżna - ma ngħidx għall-perikli biex ma jkunx hemm min jgħid kemm jiena melodrammatiku - għal toroq li mhux veru se jwasslu għall-modernizzazzjoni imma għal toroq li, għaliex se jkunu qed jimminaw it-tessut soċjali tal-pajjiż, se jdaħħlu sentiment falz li l- modernizzazzjoni hija xi ħaġa anti-soċjali, li ma tistax titwettaq jew li taħraq is-swaba wisq.

U jkun dnub li xi ħadd iwettaq din l-għażla, ikun dnub li xi ħadd idaħħalna f'dan l-isqaq.

Hemmhekk pajjiżna jkun verament qed jiffaċċja tradiment.

Tajjeb li nirriferi wkoll għall-mod kif qed iħarsu lejna ċerti aġenziji internazzjonali tar-rating.

Jiena naf li l-mitoloġija tal-gvern hija li jipprova jdawwar kollox fuq il-gvern "ta' Sant", għaliex kull ħaġa li hija ħażina l-gvern "ta' Sant" jaħti għaliha!

Dejjem itambar l-istess ħaġa.

Ara kif tista' temminha!

Kulmin għandu rasu fuq għonqu jaf li dan m'huwiex il-każ, imma li niqbgħu għaddejjin bi triq li qed iżżid l-assessment negattiv finanzjarju tal-pajjiż internazzjonalment hija xi ħaġa ħażina.

U jiena ngħid li l-mod kif dan il-gvern huwa miexi anke fil-qasam tal- politika Ewropea, jiġifieri li jibqa' jisħaq internament u esternament li dik hija l-unika triq, qed ikompli jagħfasna f'dan it-tip ta' ċirku vizzjuż.

Sur President, illum apposta ipprovajt nitkellem b'mod konċettwali u fuq it-teknika u apposta pprovajt inżomm kemm jista' jkun 'l bogħod it-timbru politiku għaliex xtaqt li l-affarijiet li jorbtu b'mod tekniku u b'mod politiku jew ekonomiku ma' l-issues li għandu quddiemna pajjiżna għallinqas ikunu on record, ħalli ma jkunx hemm aktar min jipprova jħawwadhom u jiddistortjahom fil-gazzetti u fid-diskorsi li jagħmel.

Tajjeb li jkun hemm xi ħaġa on record ̧ illum għalija din hija benchmark, il-benchmark ta' kif wieħed iħares il-punt tat-tluq 'il hinn mir-rettorika partiġġjana imma b'sens ta' direzzjoni.

Nerġa' nisħaq, Sur President, li hemm aktar minn triq waħda, hemm żewġ toroq mill-inqas.

U fl-opinjoni tagħna t-triq li ħaddan u qed imexxi 'l quddiem il-Partit Laburista hija t-triq tal-vera modernizzazzjoni; hija t- triq li verament hija Ewropea; hija t-triq li tassew tiddefendi l-interessi tal-Maltin u ta' l-Għawdxin għat-titjib ta' pajjiżna b'sens sħiħ li dak li nagħmlu mhux jagħlaqna fina nfusna imma jiftaħna b'mod li jiggarantixxi t- tessut soċjali tagħna u li nimmodernizzaw b'mod iffokat u kontrollat.

Allura nemmen imbagħad li l-issues li għandhom x'jaqsmu mat-tmexxija finanzjarja marbuta f'qafas realistiku bħal dan jiġu riżolti ħafna iktar malajr, ħafna iktar b'mod serju u professjonali minn kwalunkwe triq oħra.

Nirringrazzjak, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear.)

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, naħseb li għal koerenza huwa importanti li nsostnu dak li għadu kemm qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fid- dawl ta' l-abbozz tal-liġi li għandna quddiemna.

Fil-fatt il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għadu kemm qal biex ma nitkellmux fis-sħab u ċ-ċpar imma nitkellmu fuq il-fatti u fuq dak li huwa neċessarju li jiġi indirizzat għall-ġid ekonomiku ta' pajjiżna.

Għalhekk wieħed irid jifhem il-portata ta' dan li qed jipproponi l-Gvern Nazzjonalista fl-ambitu tas-sitwazzjoni finanzjarja u ekonomika ta' pajjiżna.

Imma qabel nibda, Sur President, nixtieq nitkellem ftit dwar kif iħossu l-bniedem tat-triq meta l-parlament ikun qed jiddiskuti liġijiet ta' din ix-xorta.

Qed ngħid hekk għaliex il-gvern qed jipproġetta li jdaħħal ¥60 miljun fis- sena minn fuq il-liċenzji u l-permessi - u min jaf kemm għad irridu nintroduċu taxxi mhux biss fuq id-drenaġġ imma anke fuq affarijiet oħra sabiex tittaffa s-sitwazzjoni ekonomika finanzjarja - biex minnhom inħallsu l-imgħaxijiet akkumulati fuq id-dejn li għandu pajjiżna.

Allura n-nies meta jaraw dan, jistaqsu: Mela kif il-Gvern Laburista kien jiġi kkritikat u nsulentat mill-Partit Nazzjonalista li ma kienx qed jindirizza il- problema finanzjarja tal-pajjiż meta fil-perijodu qasir li għamilna fil- gvern żgur li m'għamilniex il-pastażata li għamlu n-Nazzjonalisti li biex jibnu airport internazzjonali kienu pproġettaw li se jonfqu Lm12 miljun u fil-fatt in-nefqa finali telgħet aktar mid-doppju?

Jafu sħabna tan-naħa l- oħra li għad hemm bżonn isiru xogħlijiet oħra sabiex tabilħaqq nagħmlu l- ajruport tagħna wieħed diċenti u ta' livell internazzjonali?

Biżżejjed insemmi, li minkejja li ntnefqu dawk il-miljuni kbar, lanqas biss għad hemm underground parking facilities.

Ngħid għalija meta nisma' lil xi ħadd min-naħa l-oħra jgħaddi kummenti sarkastiċi bħal dawn - apparti li llum kollha moħħhom f'ħaġa waħda, ċioe' biex jattakkaw lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni - jien ngħid: Possibbli dawn l-iżbalji kbar li sal-lum pajjiżna għadu dgħajjef quddiemhom, tan-naħa l-oħra ma jirrealizzawhomx?

Possibbli ma jirrealizzawx li kellu jkun Gvern Laburista li minkejja l- problema tad-deficit li sibna, għamel proġetti ta' upgrading u għamel l- investiment neċessarju kemm fin-naħa t'isfel ta' Malta, f'Wied il-Għajn, u kemm fin-naħa ta' fuq ta' Malta, f'Buġibba?

Possibbli jibqgħu jgħajruna li pprattikajna politika fqira?

Possibbli ma jirealizzawx li sal-ġurnata tal- lum is-sitwazzjoni tal-ħaddiema tal-Kalaxlokk għadha ma ġietx indirizzata?

Sur President, il-Gvern Nazzjonalista preċedenti ħalla aġenda vojta warajh u ma kellu l-ebda pjan għal dawn il-ħaddiema.

Għalhekk aħna pprovajna naraw x'tip ta' xogħol nistgħu nagħtuhom.

Uħud minnhom, per eżempju, kienu ngħataw xogħlijiet fil-proġett ta' Wied il-Qlejgħa, proġett li nieħu pjaċir ngħid li ġie introdott mill-gvern preċedenti.

Dan il- proġett kien sar sabiex nipproteġu l-flora u l-fawna f'pajjiżna u nieħdu ħsieb il-geology, il-hydrology u l-ecology tal-post.

F'dan il-proġett aħna pprovjana nkunu kreattivi minkejja l-limitazzjonijiet finanzjari li sibna u pprovajna nsostnu aġenda li kienet tagħti nifs ġdid lis-sitwazzjoni ekonomika u lill-aspett amministrattiv tal-gvern ċentrali sabiex ċerti problemi u kankriet jitjiebu.

Imma mbagħad niġu hawnhekk u bl-iktar mod oxxen jipprovaw iċekknuna u jitfgħuna f'qoffa waħda, lilna li fi 22 xahar ridna nindirizzaw u ntejbu l-qagħda u l-attivita' ekonomika 'l hinn mid- dejn li jkompli jherri l-attivita' ekonomika f'pajjiżna!

Sur President, fit-22 xahar li għamilna fil-gvern aħna nnegozjajna wkoll protokoll ta' koperazzjoni mal-Gvern Libjan għall-oqsma tal-biedja u s-sajd sabiex iż-żewġ popli jkomplu jinvestu u jiżviluppaw aktar l-attivita' ekonomika, isaħħu l-istrutturi ekonomiċi u jipprovdu nifs ġdid lill- ekonomija taż-żewġ pajjiżi.

Permezz ta' dan il-protokoll it-tarznari qegħdin fil-pożizzjoni li jiffinalizzaw kuntratt ta' bini u manutenzjoni ta' trawlers tas-sajd.

Dan ifisser ukoll li l-ħaddiema tat-tarznari jkunu qegħdin jaħdmu f'inqas periklu u barra minn hekk jonqsu l-overheads li jeżistu minħabba d-danger money.

Permezz ta' dan il-protokoll rajna wkoll li jkun hemm żvilupp sabiex jinbnew quays fil-portijiet Libjani ħalli dan il-pajjiż ikompli jifrex l-attivita' tiegħu mal-pajjiiżi Mediterranji kollha inkluż dawk Ewropej.

Il-Ministru Bonnici qal li kien jeżisti ftehim biex it-taxxa mposta fuq l- exports tal-fishfarms għall-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea minn 15% issir 7% u qal ukoll li dan aħna konna warrabnieh.

Jien għedt diġa' li m'huwiex veru li dan il-ftehim aħna warrabnieh u qed nerġa' ngħidu llum biex inkun on record.

Huwa veru li kien hemm għadd ta' diskussjonijiet għaddejjin imma meta aħna minn din in-naħa nirriferu għad-diskussjonijiet u t- trattattivi li konna għaddejjin bihom aħna ma' l-Ewropa, jgħidulna li dak kien biss ħolm u meta jqanqluhom huma qishom qed isemmu l-vanġelu!

Għalija ma jagħmilx sens li meta niddiskutu abbozz ta' liġi li jirrigwarda self lokali wieħed ma jagħmilx riferenza għal dawn l-affarijiet, iktar u iktar meta dan is-self irid imur biex jindirizza s-sitwazzjoni ekonomika ta' pajjiżna bil-ħsieb li trendi aktar.

Kif nistgħu ma nikkritikawx meta nafu kemm dan il-gvern f'dawn il-ftit xhur ħoloq problemi minħabba li jridna nidħlu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea?

Per eżempju, huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li l-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea kollha għaddew minn inkwiet serju għal dak li jirrigwarda l-agrikoltura u sajd.

Ħadd ma jista' jinnega li biex kull pajjiż sar membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea ra xita ta' bdiewa, sajjieda, raħħala u nies oħra li jaħdmu fl-agro- industrija u s-self-employed, bħall-istreet hawkers, jitilfu l-impjieg tagħhom filwaqt li l-konsumatur kellu jibda jħallas prezzijiet ferm u ferm ogħla.

Sur President, aħna bħala oppożizzjoni m'għandna xejn kontra l-Unjoni Ewropea imma nifhmu li jistgħu jinħolqu konsegwenzi serji u nemmnu li hemm kategoriji tas-soċjeta' tagħna li se jkunu milquta ħażin u hemm bżonn li nkunu ċari dwarhom.

Jekk nieħdu l-industrija tal-majjal, per eżempju, dawn se jgħidulna: Fiex triduna ninvestu meta jiena nġib prezz ta' 48c-il kilo jekk ma jkollix sussidju?

Fiex triduna ninvestu meta tafu li l-produzzjoni tal-laħam fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea qiegħda dejjem tikber u l-prezz dejjem jitbaxxa u allura ma nkunu nistgħu qatt mmorru 'l quddiem?

Fiex triduna nonfqu l-eluf ta' liri biex ikollna l-istandards neċessarji meta tafu x'inhi s-sitwazzjoni?

U minkejja li min-naħa l-oħra jikkritikawna, tajjeb ngħid hawnhekk li fit-22 xahar li għamilna fil-gvern konna waqqafna l-importazzjoni tal-majjal u rajna l-attivita' tal-bejgħ tal-majjal tikber bi kważi ¥3 miljun.

Jekk nieħdu l-industrija ta' l-ipproċessar taċ-ċanga, nafu li l-ewwel deċiżjoni li ħa dan il-gvern kienet li neħħa l-levy fuq il-laħam frisk ipproċessat.

Dan meta diġa' kellu t-triq imwittija mill-Gvern Laburista u kulma kellu jagħmel kien li jġedded l-emenda għal avviż legali li konna għamilna aħna fil-gvern, u b'hekk inkomplu nsostnu din l-attivita' industrijali.

B'riżultat ta' dan il-gvern ma sab lil ħadd li jrid jittenderja għal dan il-laħam u llum fil-biċċerija hemm 'il fuq minn 40 tunnellata laħam li għadu ma nbiegħx.

Jekk nieħdu l-industrija ta' l- ipproċessar tat-tadam, il-gvern qed jgħidilhom li l-Unjoni Ewropea se tagħtihom prezzijiet garantiti imma dawn se jgħidulu: Jekk il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea jħallsu 4c-il kilo u aħna nġibu bejn 7c u 9c-il kilo, kif qatt nistgħu mmorru aħjar?

Imbagħad forsi jipprovaw jgħidulhom li l-mara tad-dar se tixtrih bl-irħis imma l-verita' m'hijiex dik.

Jiena m'iniex se noqgħod ngħid x'jintqal fl-artikli ta' "The Catholic Outlook", jew kemm il- konsumatur Malti jħallas għal tużżana bajd frisk u li l-bqija tal- konsumaturi tal-pajjiżi membri fl-Unjoni jħallsu ħafna aktar.

Imma aħna qed infehmuh lill-industrijalist, lill-produttur, lir-raħħal, lis-sajjied u lill-bidwi li minkejja li hemm dawn il-prezzijiet garantiti, dawn dejjem qegħdin jitbaxxew?

Allura jekk il-gvern qed jissellef biex isostni l-futur ekonomiku tal-pajjiż, jeħtieġ li jkun realistiku, jitkellem b'saqajh ma' l- art u jagħtina l-istatistika li nitolbuh.

Imbagħad min irid jikkritikana, min irid jikkritika l-individwalita' tagħna u min irid inassasna - u jeħtieġ li l-ġurnali tagħna jagħtu nifs huma stess u mhux ikunu razzisti lejn ir-rappreżentanti ta' dan il-parlament, partikolarment lejn il-mexxej tagħna - jagħmel hu.

Imma aħna għandna nkunu poplu li tabilħaqq nifformaw soċjeta' demokratika u soċjeta' li tkun 'il hinn minn ċerti għanijiet razzisti.

Sur President, parlament bħal dan irid iżomm diskussjoni ħajja imma jekk aħna nafu li l-industrija tagħna bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se tkun mhedda serjament, allura jkun assurd li ngħidu li dan is-self se jsir għaliex il-gvern preċedenti ma kienx responsabbli.

Jiena nistaqsi: Il- gvern preċedenti kien irresponsabbli meta pprova jindirizza l-welfare gap fil-pajjiż u la għolla l-bolla u lanqas neħħa ċ-childrens allowance?

Huwa veru li dawn is-sitwazzjonijiet ma għelibniehomx imma filwaqt li fis- sebgħinijiet u tmeninijiet il-Partit Nazzjonalista kien jgħajjarna bill- bolla balla u kien iġiegħel lis-self-employed ma jħallasx il-bolla, meta mbagħad telgħu fil-gvern qalu li se jinterpretaw il-liġi taċ-childrens allowance b'mod differenti.

U r-raġuni li taw kienet li t-tfal huma innoċenti u jħallsu jew ma jħallsux bolla, il-ġenituri tagħhom għandhom dritt jieħdu l-allowance.

Kienu qalu wkoll li anke dawk li ma jħallsux il- bolla għandhom dritt għall-benefiċċji tas-sigurta' soċjali, anke jekk kienu jaqilgħu iktar minn ¥10,000.

Allura jekk minn din in-naħa nipprovaw infehmuhom - mhux qed ngħid niggwidawhom għaliex dawn m'għandhom bżonn lil ħadd, għandhom maġġoranza ta' ħamsa, għandhom ħafna nies kapaċi u allura lilna jarawna dubbien...Dan il-gvern lill-oppożizzjoni qed jixkupaha, m'għandux bżonn il-pariri tagħna imma aħna bi dritt kostituzzjonali nirrappreżentaw lill-poplu u għalkemm għorrief daqshom m'aħniex, għandna nieħdu kull okkażjoni sabiex bl-aktar mod ċar nuru l-veduti tagħna dwar is-sitwazzjoni li għaddejjin minnha u li lil dan il-gvern se tkompli tneżżgħu għarwien.

MR SPEAKER: Ippermettili Onor. Farrugia, sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession, grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru għall-Politika Soċjali jressaq l-Aġġornament, jekk jogħġbu.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 8 ta' Marzu fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar Self Lokali (Stock u Titoli Reġistrati) – it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - it-Tieni Qari; Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Mr Speaker, illum xtaqt niffoka l-parti ta' l- aġġornament tiegħi rigward it-tieni avis li l-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea ħarġet fis-17 ta' Frar.

Ikolli ngħid li l-ewwel impressjoni li ħadt ta' dan l-avis kienet waħda ta' superfiċjalita'.

Ħassejt li dak li qalet il-kummissjoni f'dan l-avis kien daqsxejn superfiċjali u r-raġuni hija li l-kummissjoni qaltilna xi jkun hemm bżonn li nbiddlu, qaltilna kif irridu nadattaw il-leġislazzjoni tagħna biex tiġi konformi mal-liġijiet li għandhom fl-Unjoni Ewropea u waqfet hemmhekk.

Huwa veru li huwa x-xogħol tal-kummissjoni li tgħidlek xi trid tbiddel pero' kif irridu nbiddlu huwa xogħolna.

Għalhekk irridu nħarsu mingħajr passjoni politika u naraw x'se jkunu l-konsegwenzi ta' l-avis u tar-rakkmandazzjonijiet li nsibu fih.

Dan huwa r-rwol li jrid jieħu l-Gvern Malti biex jissodisfa l-wegħda tiegħu li jpoġġi lil Malta ma' dawk il-pajjiżi li jridu jidħlu membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Ikolli ngħid ukoll li nħoss li fir-rapport li ħarġet il-kummissjoni hemm ċerti żbalji.

Jiena ma nafx jekk dawn humiex frott ta' oversight pero' fiċ- chapter dedikat għall-membership criteria, per eżempju, insibu li l-Partit Nazzjonalista għandu l-intenzjoni li jżomm referendum "upon completion of negotiations" waqt li l-Partit Laburista jagħmel dan "prior to accession negotiations".

Jidher ċar li dan huwa żball kbir u fattwali ħafna.

Għalhekk ta' min wieħed jistaqsi x'kienet l-informazzjoni li kellha l- kummissjoni u abbażi ta' liema informazzjoni waslet għal ċerti konklużjonijiet li nsibu fir-rapport.

Irrid infakkar lil din il-Kamra li fix-xhur li għaddew għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin, l-Onor.

Guido de Marco, dwar il-mistoqsijiet li għamlulu l-kummissjoni iżda jkolli ngħid li ma kien hemm l-ebda tweġiba li tissodisfa lil din in-naħa tal-Kamra.

Aħna staqsejna biex għallinqas inkunu nafu x'kienu l-mistoqsijiet li għamlet il-kummissjoni u x'kienu t- tweġibiet li bagħtu l-awtoritajiet Maltin pero' dwar dan bqajna ma nafu xejn.

Mhux talli hekk talli lanqas meta ltaqa' l-joint-parliamentary committee bejn il-membri parlamentari Ewropej u l-membri parlamentari Maltin dak inhar stess li ħareġ l-avis - għalkemm din setgħet kienet koinċidenza - ma kellna ċ-ċans niddiskutu dan l-avis.

Biex inkompli fuq in- nuqqas ta' informazzjoni li ngħatat lill-kummissjoni, nixtieq inġib eżempji oħrajn dwar dak li qed jiġri lokalment.

II-Ministru de Marco u l-Onor.

Joe Borg qegħdin jitkellmu fuq diversi inizjattivi li qegħdin jieħdu huma fid-dikasteru tagħhom, per eżempju, fuq negotiating teams pero' m'huma jgħidu xejn iżjed.

Aħna ma nafux x'sar s'issa, ma nafux min huma dawn in-nies u x'qegħdin jagħmlu u dan huwa nuqqas serju ħafna.

Dan huwa nuqqas li jmur kontra wegħda prinċipali li għamel il-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni meta qal li:

"ikun hawn pajjiż informat dwar l-iżviluppi li qegħdin iseħħu fir- relazzjoni ta' pajjiżna ma' l-Unjoni Ewropea".

Dan huwa nuqqas li jmur ukoll kontra l-prinċipju tar-referendum għaliex jekk il-ħsieb tal-gvern tal-ġurnata huwa li wara n-negozjati jsir referendum, allura l-poplu jrid ikun informat.

Jekk ma jkunx informat, ir- referendum ma jkollu l-ebda saħħa u ma jkunx jiswa għaliex min jivvota f'dan ir-referendum ma jkollux il-back-up ta' informazzjoni li għandu bżonn.

Għalhekk dan huwa nuqqas li għandu jħammrilna wiċċna, huwa nuqqas li pajjiżi li jifformaw parti mill-Unjoni Ewropea, li aħna tant naħsbu u nippretendu li għandna nkunu magħhom, lanqas biss joħolmu.

Rigward informazzjoni u miżinformazzjoni nixtieq nirriferi għal artiklu fil-magazine "Trenta Giorni", li l-editur tiegħu huwa Giulio Andreotti.

Dan l-artiklu fih parti li tittratta fuq Malta u l-applikazzjoni tagħna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, iżda hemm ukoll diversi ineżattezzi u gideb.

Per eżempju, parti mill-artiklu jgħid li permezz ta' Gvern Nazzjonalista preċedenti rnexxielna nġibu l-konferenza Ewro-Mediterranja hawn Malta u li dawn il-miżuri ttieħdu kontra u bl-oppożizzjoni min-naħa tal-Gvern Laburista meta dan m'hu veru xejn.

Wieħed jista' jsemmi ineżattezzi oħrajn li hemm f'dan l-artiklu, pero' anke fl-avis hemm punti li għandhom iħammru wiċċ il-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami, anke jekk huwa jgħid li huwa sodisfatt li dan huwa rapport pożittiv u li huwa dak li kien qed jistenna l-gvern tiegħu.

F'dan ir-rapport jintqal, per eżempju, li d-dejn pubbliku bħala ratio tal- GDP minn 33.2% fl-1993 tela' għal 50.8% sa l-1997, u dan huwa perijodu li fih fil-gvern kien hemm il-Partit Nazzjonalista.

Fir-rapport tal- Kummissjoni Ewropea jintqal li l-current account nazzjonali minn wieħed bilanċjat fil-bidu tad-disgħinijiet żvijja għal wieħed ta' "wide deficits" li laħqu l-ogħla u l-qofol tagħhom fl-1995 bi 11% tal-GDP.

Jidher ċar ukoll, Sur President, li wara l-avis kien hemm bidla fil-messaġġ li qed jgħaddi l-gvern tal-ġurnata.

Minn dawk l-istilel u minn dik il-viżjoni maġika u minn dak it-tajjeb kollu li konna nisimgħu qabel l-elezzjoni dwar il-benefiċċji li jista' jkollna permezz ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, issa se ngħaddu għall-fatti.

Sur President, fil-ftit ħin li baqagħli f'dan l-aġġornament - u se nżomm commitment li fl-aġġornamenti tiegħi nirriferi għal dan ir-rapport u għall-iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu fis-setturi differenti li huma msemmijin fir-rapport - se nsemmi ftit mill-issues li ġew imsemmija fir-rapport ta' l-Unjoni Ewropea.

Waħda mill-issues li ssemmiet hija d-direttiva ta' l-għasafar.

Dan huwa każ tipiku fejn il-gvern preżenti rnexxielu jpoġġi sezzjoni tal- popolazzjoni Maltija litteralment ġo trabokk.

Il-Kummissjoni Ewropea għamlitha ċara li Malta trid tissikka r-regolamenti u l-liġijiet li jirregolaw il-kaċċa u l-insib jekk it-talba tagħna għal sħubija sħiħa trid tittieħed bis-serjeta', u nikkwota.

Ir-rapport jgħid:

"It is important that Malta fully transposes the acquis communautaire as far as the birds directive is concerned.".

F'dan il-kuntest niftakru fil-wegħdiet li kien jagħmel il-Prim Ministru Fenech Adami qabel l-elezzjoni ta' l-1998, wegħdiet dwar derogi u parteċipazzjoni tal-kaċċaturi fin-negozjati.

Anzi jekk niftakar sew il- Ministru Gonzi kien wiegħed ukoll u ftiehem mal-kaċċaturi li r-regolamenti se jinbiddlu biss biex itejbu l-kondizzjonijiet tagħhom.

U llum il-ġurnata nirċievu l-avis u nsibu realta' totalment differenti!

Biex ikun fair, fir- realta' jistgħu jagħmlulhom allowances temporanji bħal dawk li għamlu, per eżempju, mal-Belġju u Franza, iżda l-membri ta' l-Unjoni Ewropea jridu jintroduċu liġijiet permanenti u Franza għadha kif ġiet immultata somma ġmielha talli kisret dawn ir-regolamenti tal-kaċċa.

Dwar dan is-suġġett hemm ħafna iżjed x'wieħed jista' jgħid imma dan ngħiduh fil-ġimgħat li ġejjin.

Rigward l-industrija li taħdem għas-suq lokali, jidher ċar li bil-VAT f'daqqa waħda din tilfet il-kompetittivita' tagħha.

U tajjeb li wieħed iqabbel dan in-nuqqas ma' dak li kien fassal il-Gvern Laburista li f'medda ta' seba' snin kellu pjan għar-ristrutturazzjoni ta' l-industrija u kien se juża fondi speċjali għal dan ir-ristrutturar.

Sur President, it-tibdil li trid timponi l-Unjoni Ewropea fuq is-sistema ta' tassazzjoni jfisser id- daqqa tal-mewt ta' numru mdaqqas ta' kumpanniji żgħar lokali.

Barra minn hekk, għandek l-insistenza ta' l-Unjoni Ewropea biex ċittadini mill-Unjoni Ewropea mhux biss jiġu hawn Malta meta jridu biex jiftħu n-negozji tagħhom iżda jistgħu wkoll jikkompetu għall-impjiegi fis-suq lokali.

Il-kummissjoni qalet ukoll li l-Gvern Malti għandu jerġa' jbiddel il-liġi tal-VAT biex jagħmilha eqreb lejn dik Ewropea, indikazzjoni li r-rata trid issir l-istess bħal dik tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Nafu wkoll li s-sena d-dieħla se jibdew il-preparazzjoni għall-armonizzazjoni tas-sistema komuni tal-VAT, u dan ikkonfermah il-Kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea Mario Monti li qal li d-differenza fl-interpretazzjoni tal- liġijiet, fl-interpretazzjoni tad-derogi u anke f'dik tar-rati differenti fil-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea jagħmlu s-sistema diffiċli u għalhekk l- istruttura għall-armonizzazzjoni fir-rata tal-VAT trid issir bilfors biex tilħaq l-għanijiet ta' suq wieħed.

Anke l-Kummissarju Yves-Thibault de Silguy qal hekk u jekk niftakar sewwa dan qalu fil-kuntest tal-Euro.

Fil-kummissjoni għaddejja wkoll diskussjoni li tirrigwarda kemm se tkun ir-rata ewlenija għall-pajjiżi kollha.

L-inqas rata preżentement hija dik tal-Lussemburgu, fejn għandhom rata ta' 15%, l-Ingilterra għandhom rata ta' 17.5% u l-ogħla waħda jekk m'iniex sejjer żball hija dik ta' l-Iżvezja b'25%.

Jidher ċar għalhekk li l-liġi tal-VAT li daħħalna xahrejn ilu hija ħafna 'l bogħod u trid tinbidel.

Per eżempju, għandek ir-rata preferenzjali ta' 5% fuq l-akkomodazzjoni turistika u din żgur li se jkollha tiżdied.

Ta' min jistaqsi hawnhekk allura għalfejn meta konna qegħdin niddiskutu l-liġi dwar il-value added tax ma ħadniex ħsieb li nkunu konformi mill-bidu nett ma' dak li kien se jgħidilna l-avis.

Dan juri biċ- ċar li l-gvern preżenti ma jafx ifassal u ma jafx jippjana l-ħidma tiegħu stess.

B'riferenza għall-fondi, il-kummissjoni qalet iswed fuq l-abjad li m'għandhiex statistika preċiża dwar pajjiżna u għalhekk għadu kmieni ħafna biex tgħid jekk Malta tikkwalifikax għall-fondi strutturali.

Għalhekk ta' min jistaqsi x'sar minnhom il-miljuni kbar li suppost kellhom jiġu mill- Unjoni Ewropea biex bihom insolvu l-problemi kollha ta' pajjiżna.

Infakkru wkoll f'dak li kien qal il-Viċi Prim Ministru de Marco fis-sajf li għadda, meta qal li din is-sena biss kien ikollna ¥100 miljun mill-Unjoni Ewropea u dan meta Malta għadha m'hijiex membru sħiħ!

Fejn huma dawn il-miljuni u għalfejn noqogħdu ninkwetaw minn fejn se nġibu l-flus, għalfejn noqogħdu ninkwetaw biex ngħaddu liġijiet għas-self lokali meta skond l-Onor. de Marco kellna dawn il-¥100 miljun li suppost ġew mal-budget ta' din is-sena!

Imma issa d-diska nbidlet għax issa qegħdin jgħidu li għadu kmieni wisq biex jgħidulna kemm se jkunu dawn il-fondi u li dawn jiddependu mill- bidliet istituzzjonali fl-Unjoni Ewropea.

Il-verita' hija li dik kienet gidba ta' qabel l-elezzjoni u meta tqis il-ftit miljuni li diġa' hemm iċ- ċans li nitilfu minħabba li ma ressaqniex proġetti fil-ħin miftiehem, jiddispjaċini ngħid li s-sitwazzjoni se taggrava.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li nittama li aktar 'il quddiem ikollna iżjed opportunita' li niddiskutu u nagħmel suġġeriment lill-Onor.

Dolores Cristina biex fil-foreign affairs committee li jmiss bħala parti mill-aġenda żżid ir-rapport tal-Kummissjoni Ewropea.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anglu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mr Speaker, biex inżid ma' dak li għadu kif qal il- kollega tiegħi l-Onor.

Cardona u mad-diskors tajjeb ħafna li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, tajjeb li naraw dak li hu fl-aħjar interessi ta' dan il- pajjiż għal dak li huwa long-term.

Kif nafu n-naħa tal-gvern qed tgħid li l-aħjar għalina huwa li nkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea u aħna bħala Partit Laburista responsabbli, partit b'maturita' politika u partit li dejjem kien konsistenti, qegħdin ngħidu li għandna naraw l-interessi tal-pajjiż fiċ-ċirkostanzi preżenti.

Il-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea, permezz ta' l-avis, qed tgħid lill- Partit Nazzjonalista fil-gvern li l-problemi finanzjarji li ħoloqhom hu stess tant aggravaw li jeħtieġ li jirranġahom malajr.

Hawnhekk jiena ngħid: Imma kien hemm bżonn tgħidilna l-European Union b'dawn il-problemi?

Meta aħna ħadna l-gvern fl-1996, din il-problema konna qegħdin nindirizzawha mingħajr ma kellha għalfejn tiġi l-European Union b'dan l- avis iebes daqskemm se jkun iebes ir-rapport li se jkollu l-gvern mingħand l-IMF ftit tax-xhur oħra.

Issa s-sitwazzjoni llum x'inhi?

Il-qgħad, l-ekonomija u l-korpi parastatali bħat-tarzna u x-shipbuilding huma kollha affarijiet li rridu nħarsu lejhom.

Imma allura biex nibqgħu nimxu mal-ħolma tan-Nazzjonalisti - għaliex għalkemm fil-ħajja huwa tajjeb li toħlom għal xi ħaġa aħjar, fl-istess ħin trid tagħmel il-kalkoli tajjeb u trid tkun responsabbli - se nagħmlu dak li qalulna fl-avis, fejn jidħlu l- ħaddiema tat-tarzna, tax-shipbuilding, ta' l-Enemalta, tal-Maltacom u taċ- ċivil, ħalli fl-iqsar żmien possibbli nkunu qegħdin nobdu l-kmandamenti imposti fuqna?

Jew inkella se naraw x'inhu fl-aħjar interess ta' Malta u fl-interess tal-ħaddiem u allura naraw li dan kollu jiġi salvagwardat?

U r- restructuring impost huwa ta' vantaġġ għal pajjiżna?

J'Alla dan li qed narah ġej fuqna jibqa' biss ipotetiku imma wisq nibża' li l-eventwalita' immedjata hija li se jkollna staġnar, staġnar li qed jinħass diġa' bl- istess impożizzjoni tal-VAT, taxxa li l-poplu ma ridhiex u li ddaħħlet mingħajr ma kienet biss imsemmija fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Diġa' qegħdin naraw ukoll li l-ħajja tiela' 'l fuq b'mod sfrenat u anke l-qgħad qed jiżdied.

Imbagħad jiġi l-avis u jgħidulna li għamilna tajjeb li erġajna daħħalna l-VAT imma li għad fiha x'jinbidel biex issir tixbaħ aktar il-VAT li titħaddem fl-Unjoni Ewropea!

Kif qal l-Onor.

Cardona, l-inqas rata li titħaddem hija ta' 15% imma meta se ssir l- armonizzazzjoni fir-rata tal-VAT se tkun ħafna iktar għolja minn 15% u dan jgħiduh fir-rapport stess.

Imma mhux hekk biss, għaliex dak li hu pożittiv u dak li għamilna aħna stħaw jgħiduh, forsi għaliex hemm l-influwenza tal- partiti involuti.

Fid-9 ta' Lulju 1998 aħna konna diġa' qed naħdmu biex nimxu fuq industrial restructuring programme, li konna se nħaddmuh fuq ħames sa seba' snin, u konna diġa' wasalna fi ftehim ma' l-Ewropej imma issa dan spiċċa kollu.

Issa l-problema x'inhi, Sur President?

Il-problema hija li n- Nazzjonalisti llum bilfors iridu jgħaddu mill-fast track, iridu jew ma jridux.

Imma jista' l-Onor.

Fenech Adami jinnegozja?

Għandu s-saħħa jagħmel dan, bħalma kellha l-Greċja u bħalma kellha Spanja, fejn tidħol il- protezzjoni ta' ċerti industriji?

Jiena m'iniex qed ngħid li ċerti regolamenti m'għandhomx jiġu mposti, imma jistgħu forsi jsiru derogi għal ċertu perijodu?

Issemmiet il-kumpannija ST Micro Electronics, li nafu li tipproduċi iktar minn 40% tal-GDP tal-pajjiż.

Allura sitwazzjoni bħal din mhux se jinnegozjaha l-Gvern Nazzjonalista għal dik li hija common customs tariff?

Hemm regolamenti oħrajn fejn aħna bħala pajjiż żgħir qatt ma nistgħu nkunu at an advantage.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma l-kwestjoni tax- Schengen Treaty u f'dan is-sens ir-rapport kważi qed jiddeskrivina b'mod insolenti u jerġa' jdeffes lil-Libja b'doża ta' kritika.

Fil-fatt ir- rapport jgħid li għandna minn 1% sa 2% tal-popolazzjoni li huma Libjani imma m'huwiex jgħid din il-ċifra minn fejn ġabha.

Qed jiskantaw ukoll għaliex għandna trattat ta' koperazzjoni u ħbiberija mal-Libja ta' l-1984.

Forsi hija xi ħaġa li għandna għalfejn nistħu minnha meta aħna stess, minħabba nies bħall-Ewropej u l-Amerikani qed inbatu l-konsengwenzi tad- deċiżjonijiet drakonjani tagħhom?

Ilkoll nafu li l-Ewropa qatt ma ħarġet sidirha jew pproponiet soluzzjoni paċifika għall-problemi tas-sanzjonijiet imposti fuq il-Libja.

Imma mhux hekk biss, Sur President.

L-Onor.

Fenech Adami għandu wkoll problema kostituzzjonali għaliex fejn tidħol il-common foreign security policy, l-avis qed jgħidilna li l- politika ta' newtralita' u non-alinjament m'hijiex konformi mal-politika ta' l-European Union u allura tista' toħloqilhom ċerti diffikultajiet.

Allura jiena nistaqsi lill-Onor.

Fenech Adami: Fuq din se tagħmel referendum ukoll?

Se tistaqsi lill-poplu Malti jaqbilx li ma nibqgħux newtrali u allura l-parlament għandu b'xi mod jabbroga jew iwaqqa' l- prinċipju tan-newtralita' li missirijietna tant ħadmu għalih mingħajr ma kien hemm ċarċir ta' demm?

Nerġa' ngħid, Sur President, li l-Ewropej kienu jissikkawna biex nagħmlu ċerti affarijiet imma aħna żammejna iebes u l- protokolli li nnegozjajna nnegozjajnihom fl-interess ta' pajjiżna u xorta ġew onorati.

Għalhekk filwaqt li ngħid li dan huwa avis li jweġġa' u joħloq problemi kbar għal pajjiżna, inħeġġeġ lill-gvern, lill-Prim Ministru u lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin, li jagħmlu l-kuraġġ u jgħidu lil Brussels biex ninnegozjaw ħalli ċerti regolamenti ma jiġux imposti fuqna kif qegħdin iwegħduna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 8 ta' Marzu fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru għall-Politika Soċjali.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TARXIEN - ASFALTAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq Odilone Caruana f'Ħal Tarxien tingħata t-tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M`għandi xejn x`inżid fuq l-informazzjoni mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 853.

TARXIEN - ASFALTAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq Dun Gwann Magro f'Ħal Tarxien tingħata t-tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant ser isir skond il-prioritajiet tax-xogħol tad-dipartiment, wara li jkun żgurat li s-servizzi kollha jkunu tqiegħdu b`mod permanenti.

TARXIEN - ASFALTAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq il-Fieres (parti) f'Ħal Tarxien tingħata t-tarmac?

ONOR.

Interpellant ser isir skond il-prioritajiet tax-xogħol tad-dipartiment, wara li jkun żgurat li s-servizzi kollha jkunu tqiegħdu kollha b`mod permanenti.

TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Lorenzo Gonzi kantuniera ma' Triq Ġużeppi Montebello f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Odilone Caruana ħdejn id-dar "Ton Rose", f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-talba għat-twaħħil ta' bozza fl-imsemmija triq ġiet approvata fil-15 ta' Frar, 1999.

TARXIEN - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li titwaħħal lampa fi Triq Daniel Ceci fi Triq Francesco Crispi kantuniera ma' Triq Ġużeppi Montebello u fi Triq Fieres kantuniera ma' Triq id-Dejma f'Ħal Tarxien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba rigward Triq Daniel Ceci u Triq il-Fieres qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

Dwar il-bozza fi Triq Francesco Crispi, jiena nformat li t-talba ġiet approvata fit-22 ta' Frar, 1999.

MINISTERU TA' L-INTERN - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartmenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil- ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Minstru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU TAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil- ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 3567 fis-Seduta Nru. 67 tat-23 ta' Frar, 1999.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li fil-ministeru u fid- dipartimenti u dekasteru tiegħi hemm dawn il-computers kif ġej:

MINISTERU

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW Acer 1 1996 Lm 550.

Escom 1 1995 Lm 500.

Escom 4 1996 Lm 2200.

Gem 1 1993 M.S.U. Horizon 2 1995 Lm 1000.

Horizon 4 1996 Lm 2250.

Matrix 1 1995 Lm 500.

Matrix 2 1996 Lm 1000.

Matrix 2 1997 Lm 1120.

Mitac 3 1995 Lm 1500.

Mitac 2 1996 Lm 1150.

Mitac 9 1998 Lm 4090.

NCR 1 1993 M.S.U.

Finance & Administration Dept.

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Escom 2 N/A M.I.T.T.S. Acer 13 N/A M.I.T.T.S. Mitac 1 N/A M.I.T.T.S. CAF 2 N/A M.I.T.T.S. Mitac/Horizon 17 1992/7 N/A Gem 4 1993 N/A Olivetti 5 1991 Lm 6894 (complete with network + software) Acros 1 1995 M.I.T.T.S. Matrix 2 1998 Lm 931.

IBM 2 1995 M.I.T.T.S. Forton 2 1993 M.I.T.T.S.

Construction & Maintenance Dept.

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Escom 3 N/A M.I.T.T.S. Horizon 4 N/A M.I.T.T.S. Mitac 4 N/A M.I.T.T.S. Acer 1 N/A M.I.T.T.S. CAF 1 N/A M.I.T.T.S.

Districts Unit

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Mitac 6 1998 M.I.T.T.S. Horizon 5 1998 M.I.T.T.S. Escom 4 1998 M.I.T.T.S. DFI 4 N/A M.I.T.T.S. Gem 1 N/A M.I.T.T.S. IBM 2 N/A M.I.T.T.S. CAF 1 N/A M.I.T.T.S. Compaq 2 N/A M.I.T.T.S. NCR 2 N/A M.I.T.T.S.

Building & Engineering Dept.

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Fortron 6 1991 M.I.T.T.S. Horizon 8 1994/8 M.I.T.T.S. IBM 2 1995 M.I.T.T.S. Acer 30 1994/8 M.I.T.T.S. Escom 5 1996/7 M.I.T.T.S. Lion 3 1997/9 M.I.T.T.S. Sun 3 1997 M.I.T.T.S. Mitac 1 1995 M.I.T.T.S. Premier 21 1999 M.I.T.T.S. TC 2 1997 M.I.T.T.S. Tech 2000 1 1997 M.I.T.T.S. Bios 1 1996 M.I.T.T.S. Gem 1 1991 M.I.T.T.S. CAF 6 1991 M.I.T.T.S. Hyundai 1 1991 M.I.T.T.S. Tatung 1 1995 M.I.T.T.S.

Waste Management Dept. -

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Matrix 3 1997 Lm 1939.

IBM 1 1996 N/A Acer 1 1996 N/A Compro 2 1991/3 Lm 1750.

Elite 1 1992 Lm 335.

DMA 2 1992/3 Lm 1120.

Fl-impjant ta' Sant'Antnin hemm żewġ computers: 1 ex-Dipartiment ta' l- Ambjent u 1 ex-Marsa Garage.

Door Numbering Unit

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Mitac 1 1998 Lm 466.

Valletta Rehabilitation Project

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Horizon 3 1994/6 Lm 2990.

Storm Water Systems Unit

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Horizon 1 1994 M.I.T.T.S. KT Technology 1 1995 Lm 495.

Fortune 1 1994 N/A

Director General's Office

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Escom 3 1996/7 M.I.T.T.S. TC 2 1997 N/A Acer 4 1995 M.I.T.T.S. DMAC 1 1991 N/A Gem 1 1991 N/A Matrix 4 1996 M.I.T.T.S. Mitac 1 1999 M.I.T.T.S. Fortron 1 1991 N/A IBM 1 1991 N/A

Manufacturing & Servicing Department

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW Kirkop Garage NCR 2 N/A M.I.T.T.S. Gem 1 N/A M.I.T.T.S. Mitac 2 N/A M.I.T.T.S. Matrix & Hyundai 3 1996 Lm 1909.

Marsa Garage

Matrix 6 N/A M.S.U. NCR & Fortron 3 1994 Lm 1929.

Zeno 2 N/A M.S.U. DFI 1 N/A M.S.U. Net Set 1 N/A M.S.U. Horizon 2 N/A M.S.U. Gem 5 N/A M.S.U. Lion 4 1999 M.I.T.T.S. Matrix 2 1996 Lm 1462.

Hyundai 1 N/A M.S.U. Mitac 1 N/A M.S.U. Escom 1 N/A M.S.U.

Dipartiment tad-Drenagg

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Matrix 4 1995 Lm 2900.

Escom 4 N/A M.I.T.T.S. Hyundai 1 1991 Lm 800.

Horizon 1 N/A Transferred from Ministry Gem 3 N/A N/A

Building Industry Consultative Council

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Macintosh 10 1997 Lm15837.

Mitac 1 1998 Lm 620.

Horizon 1 N/A N/A Matrix 1 N/A N/A Escom 1 N/A N/A

Dipartiment ghall-Harsien ta' l-Ambjent

DITTA NO.

META KEMM NXTRAW SWEW

Mitac 13 1998 Lm 5525.

Gateway 1 1997 Lm 640.

Funai 2 1997 Lm 1190.

Mitac 4 1996 Lm 2380.

Powertech 3 1995 Lm 1770.

Mitac 2 1994 Lm 1200.

AST 1 1994 Lm 950.

CAF 1 1993 Lm 590.

Fortune 2 1996 Lm 1420.

Laptop 1 1995 Lm 746.

Protec 5 1997 Lm 2100.

Tech 2000 1 1995 Lm 480.

Mitac 1 1993 Lm 430.

NC3 1 1994 Lm 440.

Horizon 1 1995 Lm 440.

Matrix 1 1994 Lm 440.

Premiere 1 1999 Lm 400.

Matrix 6 1998 Lm 2550.

Gem 2 1993 Lm 1200.

Tatung 1 1996 Lm 590.

Powertech 1 1996 Lm 590.

Fujitsu (Laptop) 1 1999 Lm 620.

Megabyte 1 1996 Lm 590

MINISTERU TAL-FINANZI - COMPUTERS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu computers kemm fil-ministeru kif ukoll fid-dipartimenti kollha li jaqgħtu fir-responsabbilta' tad-dekasteru tiegħu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid x'ditta huma?

Meta nxtraw?

Kemm swew fi spejjeż?

ONOR.

JOHN DALLI: It-tagħrif mitlub huwakif ġej:

Dipartiment Numru u Ditta Meta Nxtraw Kemm Swew Lm

Ministeru 2 Acer 4 IBM 1995 1998 24,380 2 Escom 4 Compaq 7 Falcon 11 Horizon 4 Confident 1 Gem 4 Protek 1 Fujitsu 8 Matrix 3 Mitac 2 Hyundai Lottu Pubbliku 52 Horion, DMAC, Mitac, 1993 - 1998 31,522 NCR, Tech 2000, Digital, Epson, Elite, Matrix VAT 46 Acer 2 Matrix 1994 - 1998 madwar 61,370 33 Horizon 1 Compro 28 Falcon 1 Compaq 3 Fujitsu 1 Dell

Teżor 2 Acer 5 Fortune 1994 - 1998 madwar 25,300 Acros Gem 7 Amstrad, 4 Horizon CAF 4 Confident 5 Hyundai 2 Dmac 2 Matrix, Mitac 4 Escom 5 NCR, Sampo 3 Tech 2000 3 Sicam Dwana 2 Acer 46 Horizon 1992 - 1998 madwar 74,250 4 Acer mate 1 Hyundai 7 Bios 2 IBM 6 Caf 11 Matrix 1 Compaq 2 Mitac 1Compro 4 NCR 5 Confident 2 Olivetti 5 Cybertech 7 Tech 2000 16 DMAC 2 Teleboss 4 Fortune 1 Toshiba 2 Fujitsu 1 Zino 1 Galileo 2 Unbranded Kuntratti 11 Horizon 1992 - 1998 madwar 11,682 3 IBM Aptiva 1 Matrix 2 Dual 1 Mitac 1 KT Technology 1 Compro Taxxi Interni 349 Fortune, Horizon, 1992 - 1998 madwar 165,775 Matrix, Mitac, Protek, Acer, Confident, Fujitsu, IBM, Amstrad, CAF, Compro, Deca Sys, Escom, Falcon, Hundai, NCR, Tandon, Televideo, Mtek, President, Proview, Shamrock, Comdell, New, Sampo

MUŻEWIJIET/SITI STORIĊI - MATERJAL INFORMATTIV

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: In vista tar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 3542, jikkonsidra l- Prim Ministru li jitwaqqaf kumitat ad hoc li permezz tiegħu l-ewwel issir ir-riċerka kollha neċessarja biex tinġabar l-informazzjoni mitluba billi din tieħu numru sew ta' snin lura u li t-tieni li jagħmel suġġerimenti u proposti kif dan l-materjal jista' jiġi aġġornat u mqiegħed għad- dispożizzjoni tal-Mużewijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-istamperija tal-Gvern ma stampat l-ebda pubblikazzjoni konnessa mal-Mużewijiet u siti storiċi f'dawn l-aħħar ħames snin.

Jien informat ukoll li la d-dipartiment tal-Mużewijiet u lanqas il- Librerija Nazzjonali m'għandhom l-informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Membru.

L-eżerċizzju li qed jitlob l-Onor.

Interpellant jieħu żmien twil ta' riċerka u jammonta għal spejjeż sostanzjali.

PENSJONIJIET TA' UFFIĊJALI PUBBLIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-konsultazzjonijiet dwar il-pensjonijiet ta' uffiċjali pubbliċi li qalbu minn dipartmenti tal-gvern għal ma' entita' pubblika?

Ma' min qed isiru l-konsultazzjonijiet u kemm saru laqgħat s'issa?

Hemm xi data meta l-konsultazzjonijiet huma maħsuba li jintemmu u jittieħdu d-deċiżjonijiet finali?

ONOR.

JOHN DALLI: Id-diskussjonijiet li kienu tħallew fi stat ta` konklużjoni fl-1996 u li baqgħu ma ġewx konklużi fil-kważi sentejn ta` Gvern Laburista, għadhom għaddejjin.

SETTUR PUBBLIKU - UFFIĊJALI PUBBLIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm uffiċjali pubbliċi li qalbu minn dipartimenti tal- gvern għal ma' entita' pubblika u li dwarhom għad iridu jittieħdu deċiżjonijiet dwar il-pensjonijiet tagħhom?

Mil-liema dipartimenti telqu u ma' liema entita' pubblika marru?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infprmat illi n-numru ta' uffiċjali pubbliċi li qalbu minn dipartimenti tal-Gvern għal ma' entitajiet pubbliċi u li kienu daħlu mal-Gvern qabel is-16 ta' Jannar, 1979 huwa 1042.

Id-dettalji kif mitluba huma murija fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Għadhom għaddejjin diskussjonijiet mal-unions dwar l-interpretazzjoni li għandha tingħata lill-Ordinanza dwar Pensjonijiet li tista tolqot lil dawn il-persuni.

PULIZIJA - KUMPENS GĦAL ĦSARAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid meta l-pulizija se tikkumpensa l-ħsarat u t-telf ta' xogħol li sar lill-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament u li l-pulizija kissirtlu dgħajsa tal-fibre meta ħadithielu ta' Kandja u issa qed ikollu jidħol anki fi spejjeż legali biex jieħu l- kumpens tad-dgħajsa li l-pulizija kissritlu s-sajf li għadda?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi d-dgħajsa li rrifera għaliha l- Onor. Interpellant kienet ilha mitluqa fuq il-moll għal żmien twil u għalhekk ġiet imneħħija skond ir-Regolamenti ta' l-1997 dwar l-Ikklampjar u t-Tneħħija ta' Oġġetti ta' Ingombru fir-Regolament tat-Traffiku, wara li l- pulizija ma rnexxiliex tintraċċa lil sidha.

Peress li din hija purament materja ta' parir legali, il-persuna kkonċernata għandha tieħu parir legali sabiex tgħarraf tirregola ruħha.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'deċiżjonijiet se jittieħdu dwar il-benefiċċji soċjali tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament peress li għadha ma ngħatatx il-benefiċċju għal Jannar 1999 u s'issa kulma għamel id-Dipartiment tas-Sigruta' Soċjali kien li bagħat għaliha u staqsieha jekk l-ex-raġel tahiex il-manteniment u hi wriet li ilu ħafna ma jagħtiha dan il-manteniment?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuna kkonċernata ġiet informata biċ- ċirkostanzi kollha tal-każ tagħha mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

Ta' min iżid li l-persuna in kwestjoni kienet naqset li tirraporta l- iżviluppi li kien hemm fil-każ tagħha u għalhekk baqgħet tieħu l-benefiċċju meta dan ma kienx dovut lilha.

SERVIZZ PUBBLIKU - SICK LEAVE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 4008 kif irriferieni l- Ministru tal-Politika Soċjali u ċioe': jista' jgħid x'passi ttieħdu fl- erba' xhur li għaddew biex jiġi mrażżan l-abbuż li jsir mis-sick leave mill- impjegati tas-Servizz Pubbliku?

X'passi hemm maħsuba biex jittieħdu kontra dan l-abbuż li jispiċċa biex inġustament jagħti isem ħażin lis- Servizz Pubbliku kollu, inkluż lil dawk li jaħdmu b'mod eżemplari?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nformat illi minbarra l-proċeduri diġa' eżistenti għal verifika tas-sick leave, bħala waħda mill-miżuri tal-Ftehim Kollettiv, tħabbret sistema ġdida ta' kontroll biex jiġi mrażżan is-sick leave abbużiv.

Din is-sistema ġdida hija spjegata fiċ-Ċirkolari OPM Nru. 4/99 li tagħha poġġejt kopja fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Iċ- ċirkolari ħarġet fit-28 ta' Jannar, ta' din is-sena.

DISKORS TAL-PRIM MINISTRU - ZEJTUN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Peress li fid- diskors li għamel il-Prim Ministru il-bierah, 7 ta' Frar 1999 ġewwa ż- Żejtun, ġie rrapportat li qal li "l-ekonomija qed tirpilja" jista' l-Prim Ministru jgħid f'liema qasam qed jara l-ekonomija tirpilja?

Fuq liema bażi tanġibbli wasal għal din il-konklużjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: M'hemmx dubju li wara sentejn ta' inċertezza, l- ekonomija issa bdiet tieħu r-ruħ.

F'dawn l-aħħar xhur, il-gvern ta' direzzjoni ġdida u ċara lil pajjiżna.

B'għaqal u determinazzjoni ħdimna sabiex ġiet imġedda l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija sħiħa fl-EU.

Din se twassal għall-opportunitajiet ġodda għal pajjiżna.

Bdejna programm ta' ħidma sabiex f'pajjiżna jerġa jibda jitkattar il-ġid.

Tneħħiet it-taxxa ta' CET u minflokha daħlet il-VAT li hija aktar adattata għal pajjiżna u b'hekk neħħejna x-xkiel żejjed għan-negozju li kien hemm qabel.

Ġew riveduti wkoll ir-rati tad-dawl u l-ilma sabiex jirriflettu aħjar is- sitwazzjoni lokali.

Wasalna għal soluzzjonijiet importanti u ta' fejda f'diversi oqsma oħra bħal fil-ftehim kollettiv tas-Settur Pubbliku u t- twettiq b'mod għaqli tal-proġetti tal-Kottonera, tal-Port il-Kbir u ta' Manoel Island.

Dan hu biss ftit mill-ħidma li wettaq s'issa dan il-gvern.

Għalhekk, bdejna nsewwu l-ħsara li sibna u l-iżbalji li saru u li kienu wasslu għal staġnar ekonomiku.

Il-poplu qed jerġa' jakkwista l-fiduċja f'pajjiżna u jidher li l-ħidma tagħna bdiet tħalli l-frott, kif joħroġ ukoll mix-xejriet pożittivi li ġew indikati fl-istħarriġ li għamel u ppubblika l-Bank Ċentrali dan l-aħħar.

OPM - BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid liema huma dawk il-bordijiet jew kumitati tat-tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal- Prim Ministru li ġew mibdula mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l- membri qabel ma nbidlu?

Min huma l-membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-Bordijiet jew kumitati tat-tmexxija, eċċ tal-gvern u ta' entitajiet oħra pubbliċi li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Politika Soċjali li ġew mibdula mill-5 ta' Settembru 'il hawn?

Min kienu l-membri qabel ma nbidlu?

Min huma l-membri issa?

X'remunerazzjoni qed jieħdu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni li talab l-Onor.

Membru tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

QORMI - TRIQ SAN ĠWAKKIN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 202 dwar it-twessigħ u l-istat ġenerali ta' Triq San Ġwakkin, f'Ħal Qormi, jista' l-Ministru jgħid fiex wasal id-Dipartiment tat-Toroq biex iwettaq ix- xogħol bżonnjuż f'din it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq beħsiebu jibda x-xogħol neċessarju biex isiru d-disinji meħtiega hekk kif xogħol ieħor li hemm fl-idejn jitlesta`.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA LI KIENU MAL-GVERN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet hemm biex ħaddiema li kienu mal-gvern u li llum huma mpjegati ta' entitajiet pubbliċi, biex dawk li llum huma pensjonanti u li l-pensjoni tagħhom intradmet fuq il-paga ta' meta kienu mal-gvern, issir ġustizzja magħhom u jiġu mogħtija lilhom dak li hu ħaqqhom skond il-paga li kellhom fl-entita' pubblika rispettiva li kienu fiha qabel spiċċaw mix-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob l-Onor.

Interpellant tirriferi l-mistoqsija lill-Ministru għal-Finanzi, li taħtu taqa' r-responsabbilta' għad- Dipartiment tat-Teżor li jamministra l-pensjonijiet ta' l-impjegati tal- Gvern.

VAT - ĦWIENET LI JBIEGĦU VATED ITEMS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jispjega kif id-Dipartiment tal-VAT qed jassigura li ma jsirux abbużi fir-rigward ta' ħwienet li jbiegħu items li huma vated iżda jirreġistrawhom fuq il-cash register bħala exempt?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bil-liġi tal-VAT, tal-ħwienet huma obbligati li ma` kull bejgħ li jagħmlu jagħtu rċevuti fiskali li turi xi jkunu l-oġġetti jew servizzi mibjugħa kif ukoll jekk kull oġġett jew servizz ikunx taxxabbli jew le.

B`hekk l-ispetturi tad- Dipartiment tal-VAT ikunu jistgħu, waqt l-ispezzjonijiet li jagħmlu, jivverifikaw jekk irċevuta fiskali tkunx reġistrata korrettament fil-cash register jew le, u anke jekk ikun hemm bżonn billi jiċċekkjaw il-prodotti mixtrija ma` l-irċevuta.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - SINJAL TA' "RESERVED"

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid għaliex tneħħiet ir-"reserved" ta' persuna bi bżonnijiet speċjali (il-permess ilu madwar 10 snin) fi Triq il-Vitorja, Ħal Qormi qrib l-uffiċċju tal-kunsill lokali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-reserved parking area/keep clear bays quddiem residenzi privati ta' persuni f'diżabilita' bħala regola tingħata jew titneħħa mill-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku fuq rakkmandazzjoni tal- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita'.

Mill-1 ta' Ottubru, 1998 sas-17 ta' Frar, 1999 il-kummissjoni m'għamlet l- ebda rakkmandazzjoni biex titneħħa xi reserved parking area/keep clear bays minn quddiem xi residenzi privati ta' persuni b'dizabilita'.

AGRIKOLTURA U SAJD - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet li qed isiru xogħlijiet fil-bini tal-Ministeru?

Meta kienu saru l-aħħar xogħlijiet fil- bini tal-Ministeru?

Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, matul dawn l-aħħar tmien snin kemm intnefqu spejjeż sabiex jiġi rranġat il-Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd u minn liema voti ttieħdu dawn il-flus minfuqa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari numru 4683.

RABAT - XOGĦLIJIET TA' ĦITAN TAS-SEJJIEGĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li x-xogħlijiet ta' ħitan tas-sejjiegħ li qed jissoktaw mill-ħaddiema tad- Dipartiment ta' l-Ambjent fit-triq prinċipali tar-Rabat dalwaqt ikunu lesti, jista' l-Ministru ġentilment jara li dawn il-ħaddiema jintbagħtu jirranġaw il-ħitan tas-sejjiegħ ta' Triq Prinċipali ta' Binġemma u fl- istess ħin ikomplu jneħħu tankijiet li hemm ikerħu l-ambjent ta' l-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat illi għalkemm il-ħaddiema tal-Countryside Section fi ħdan id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent dalwaqt ikunu lesti mix-xogħol ta' ħitan tas-sejjieħ fi triq tar-Rabat, dawn għandhom xogħol ieħor diġa' ppjanat.

Dan minħabba li n-numru ta' ħaddiema li jibnu l-ħitan tas-sejjieħ fil-preżent huwa limitat ħafna.

Pero' ta' min isemmi li dalwaqt jibdew l-eżamijiet u l-interviews biex jiżdiedu l- ħaddiema li kapaċi jibnu l-ħitan tas-sejjieħ.

Irrid ninformak ukoll li s-Sezzjoni tal-Countryside ġiet informata bix- xogħol fit-Triq Prinċipali ta' Binġemma biex dan jidħol fil-lista tax- xogħol ukoll.

TOROQ - TISWIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li Triq Żebbiegħ/Mġarr Rd tinsab żdingata waħda sewwa kemm għar-rigward ta' ħitan tal-ġenb tat-triq kif ukoll il-wiċċ tat-triq inkluż il-water culverts, jista' l-Ministru jara li jiġi kkordinat programm ta' xogħlijiet sabiex jispiċċa l-periklu tas-sewqan u l-inkonvenjent lir-residenti ta' l- Imġarr u ż-Żebbiegħ li jużaw din it-triq?

Peress li hemm ħitan tal-ġebel tal-franka li kienu saru fuq ħitan tas- sejjiegħ li xorta reġgħu ġġarfu minħabba l-ilma li jiskula mill-uċuħ tar- raba tal-madwar, jista' l-Ministru jikkonsidra li l-ħitan tal-ġnub ta' din it-triq li hija frekwentata mill-Maltin u turisti jsiru b'sistema ta' l- aġġjoni li qed jintużaw fil-proġett ta' riabilitazzjoni taċ-Chadwick Lakes?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-culverts eżistenti f'din it-triq m'humiex adegwati sabiex jieħdu l-ilma la waqt u lanqas wara li tieqaf ix-xita.

L-istat li tinsab fiha din it-triq ma tippermettix li l- ilma jinġabar mal-ġnub kif inhi l-prattika normali, u għalhekk ma jagħmilx sens li jinbnew culverts jekk dan ix-xogħol ma jkunx ikkomplimentat bl- irranġar tat-triq.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Countryside Section fid-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l- Ambjent m'għandux ir-responsabbilta' tal-manutenzjoni la ta' l-uċuħ tat- toroq u lanqas tal-ħitan mibnija mill-ġebel tal-franka.

Għar-rigward ta' bini ta' ħitan b'sistema tal-gabjuni li qed jintużaw fil- proġett ta' Chadwick Lakes, id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent jinsab kontra din is-sistema speċjalment fit-toroq biex inwarrbu l-ħitan tas-sejjieħ.

RABAT - ĠNIEN SNOW WHITE & THE 7 DWARFS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li wara li kien sar Ġnien Barnuża Ħamra fil-Baħrija limiti tar-Rabat kellu jsiru Ġnien Snow White & the 7 Dwarfs, fil-limiti tas-Salib, limiti tar- Rabat, sabiex f'dawn l-inħawi tal-kampanja fir-Rabat jsiru ġonna b'karatteristika rurali li tattira t-tfal, jista' l-Ministru ġentilment jawtorizza u jikkordina dawn ix-xogħlijiet li huma mistennija ħafna mit- tfal u l-familja ta' dawn l-inħawi fir-Rabat Malta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-ġonna msemmija mill- Onor. Interpellant kienu pproġettati mill-Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd u għaldaqstant din il-mistoqsija għandha tiġi indirizzata lill- Ministru konċernat.

MARSAXLOKK - SIT ARKEOLOĠIKU

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra f'liema fażi wasal il- proġett oriġinarjament mibdi minn Gvern Nazzjonalista għall-preservazzjoni moderna tas-sit arkeoloġiku magħruf bħala tas-Silġ ġewwa Marsaxlokk?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-informazzjoni mitluba għadha ma waslitlix, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BIRGU - RESTAWR TA' L-ARMERIJA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju ta' restawr tinsab l- Armerija fil-belt tal-Birgu u jekk hemmx il-ħsieb li l-post jinfetaħ għall- pubbliku?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa m'hemm ebda tip ta' restawr għaddej fl-Armerija tal-Birgu u għad m'hemmx ħsieb fuq kif il-bini jista' jiġi żviluppat fil-futur.

Ma jidher li hemm ebda informazzjoni eżistenti fuq l-istorja ta' dan il- bini ħlief li x'aktarx kienet isservi bħala Armerija ta' l-Ordni ta' San Ġwann qabel marru l-Belt Valletta.

BIBLJOTEKA NAZZJONALI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hemmx ippjanat li fix-xhur li ġejjin jiġu impjegati aktar persuni biex jaħdmu fil- Bibljoteka Nazzjonali l-Belt, fi Pjazza Reġina, sabiex jirrestawraw aktar kotba u dokumenti billi hemm numru sew li għandhom bżonn dan u hija ħasra li l-wirt storiku tagħna jintilef?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji għadu kif lesta eżerċizzju fejn impjegati eżistenti fil-grad ta' librara jiġu promossi għal grad aktar għoli.

Fil-fatt applikazzjonijiet għal dawn il-gradi ġa għalqu u qed jiġi pproċessati.

Qed isir eżerċizzju biex fil- futur qrib impjegati fil-grad ta' bookbinders jiġu mogħtija grad ta' restorer of documents.

Ma' l-ewwel opportunita' d-dipartiment joħroġ sejħa għal applikazzjonijiet biex jiżdiedu l-impjegati fil-gradi tal-librerija fosthom in-numru ta' gradi li jwasslu għal grad ta' restawraturi.

Barra minn hekk qed inħejji eżerċizzju li jeżamina sew il-ħidma u l- istruttura ta' dan id-dipartiment bil-ħsieb li jittieħdu miżuri ta' titjib.

BIBLJOTEKA NAZZJONALI - RESTAWR

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kotba, dokumenti u manuskritti għandhom bżonn tiswija u restawr fil-Bibljoteka Nazzjonali l- Belt, fi Pjazza Reġina, u jista' jgħid ukoll kemm minn dawn ilhom jistennew din it-tiswija sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kotba tal-Bilijoteka Nazzjonali kollha għandhom bżonn xi forma ta' tiswija jew restawr għax ma jeżistix ktieb li tista' ssejjaħlu pristine ħlief xi eċċezzjoni ta' xi ktieb rari li jinsab maqful f'cabinet jew showcase u naturalment dawk il-kotba li diġa' ġew irrestawrati.

Id-dokumenti u l-manuskritti li qegħdin jistennew ir-restawr uħud minnhom ilhom is-snin.

Dan ma jfissirx li huma out of circulation minħabba l-kondizzjoni tagħhom.

Il-policy ta' l-uffiċjal inkarigat mil- laboratorju tar-restawr hija li jiġu rrestawrati kotba li għandhom użu qawwi, kotba rari u importanti, kotba li r-riċerkaturi qegħdin jużawhom u kotba li r-riċerkaturi jixtiequ jużawhom iżda minħabba l-kondizzjoni tagħhom ma jistgħux għax tiġrilhom iżjed ħsara.

MDINA - - SANTO SPIRITO

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kotba u manuskritti ġew imsewwija u restawrati f'Santu Spirtu, fl-Imdina tul is- snin 1995, 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-Arkivji Nazzjonali, f'Santo Spirito ma ġie restawrat ebda ktieb fis-snin imsemmija ħlief wieħed fis-sena 1998.

Dan ġie rrestawrat fil-laboratorju tar-restawr u meta kien żarmat, ġie fotokopjat peress li teżisti kopja waħda biss.

RABAT - ĦITAN TAS-SEJJIEĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4164 ċioe' sabiex isiru gates/xatba ġodda fit-triq prinċipali tar-Rabat u l-fatt li gates simili kienu saru fit-triq tad-daħla tal-Buskett fejn il-Palazz Presidenzjali mid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura, Sezzjoni Rural & Urban Landscaping u suppost li kien hemm qbil li d-Dipartiment ta' l-Ambjent jagħmel il-gates tat-triq tar-Rabat, jista' l-Ministru ġentilment jikkonsidra li jawtorizza li jsiru dawn il-gates li sebħu l-ambjent fl-inħawi flok it-tankijiet u biċċiet ta' tustieri tas-sodod antiki li qed jintużaw bħala gates fil-mument?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif diġa' rrispondejt fil-mistoqsija parlamentari numru 4164, ma jirriżultax li qatt saru arranġamenti mad- Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent biex dan jagħmel gates ġodda fl- entraturi tar-raba' fi Triq Prinċipali li tagħti għar-Rabat u fil-fatt l- istess dipartiment qatt m'għamel gates ġodda għal dan l-iskop.

Lanqas ma jirriżulta li kien hemm xi qbil li d-Dipartiment ta' l-Ambjent jagħmel il-gates tat-triq tar-Rabat jew xi mkien ieħor.

KUNSILLI LOKALI - ĠONNA PUBBLIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- ispezzjonijiet li jsiru sabiex ikun stabilit il-livell taż-żamma tal-ġonna pubbliċi li huma fir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali, jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra bis-sitwazzjoni preżenti fil-lokal tar-Rabat, Malta u ċioe'jagħti breakdown ta' kif kienu r-riżultati miksuba matul is- snin 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Is-sitwazzjoni preżenti fil-lokalita` tar- Rabat Malta, dwar l-ispezzjonijiet li jsiru sabiex jiġi stabbilit il- livell taż-żamma tal-ġonna pubbliċi, toħroġ mill-istess rapport dwar il- funzjonijiet tal-kunsilli lokali li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra nhar il- 21 ta` Diċembru, 1998.

Minn dan ir-rapport joħroġ ukoll paragun maz-żewġ rapporti ta` qabel.

Ir-riżultati miksuba matul is-snin 1996, 1997 u 1998 jinsabu fir- rapporti ta` kull tliet xhur ta` dawn l-ispezzjonijiet li wkoll tpoġġew regolarment fuq il-Mejda ta` din il-Kamra.

DJAR - KERA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jara li jsir xi ħaġa fil- każ tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, li għandu kera għolja ħafna meta hu għandu paga minima?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-kera inħadmet skond il- kondizzjonijiet tal-ħarġa numru 56 tal-Awtorita' tad-Djar li għaliha applikat il-persuna ndikata, u skond il-kuntratt li hi ffirmat.

Is- sussidju diġa' ġie rivedut iżda nstab li skond il-kondizzjonijiet, dan għandu jibqa' l-istess.

SKEJJEL - TFAL B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ġenituri ta' tfal b'diżabilita' għandhomx dritt li jagħżlu huma f'liema skola jibgħatu lil uliedhom (tal-gvern jew privat)?

Jekk le, għalfejn ma jistgħux?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ġenituri wara li jingħataw pariri siewja, għad għandhom id-dritt li jagħżlu jekk it-tfal tagħhom jattendux skola normali (mainstream) jew dik speċjali.

Dan wara li l-każ jiġi eżaminat minn Statementing Board.

Dan jgħodd għall-iskejjel statali.

Fl-iskejjel tal-Knisja, u indipendenti, huwa l-kap ta' l-iskola li għandu responsabbilta' ta' l-għażla ta' l-intake ta' tfal fl-iskola tiegħu/tagħha.

PTA - XUFIERA TAL-KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħarrafni fejn waslu d- diskussjonijiet bejn il-PTA u l-Assoċjazzjoni tas-Sidien tal-Karozzi tal- Linja dwar kondizzjonijiet aħjar għall-ħaddiema f'dan il-kamp fosthom ir- reviżjoni tan-nollijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-diskussjonijiet bejn il-Gvern, permezz ta` l-Awtorita` dwar it-Trasport Pubbliku u l-Assoċjazzjoni tas- Sidien tal-Karozzi tal-Linja għadhom għaddejjin.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għandha quddiemha l-ETC minn ċittadini Maltin għax-xogħol?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minnhom huma rġiel u kemm nisa?

Kemm minnhom għandhom anqas minn 30 sena?

Kemm minnhom għandhom anqas minn 50 sena u aktar minn 30 sena?

Kemm minnhom għandhom 'il fuq minn 50 sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fix-xahar ta' Diċembru 1998, kien hemm 7,437 persuna tirreġistra għax-xogħol fuq l-ewwel Parti tar-reġistru.

Minn dawn 6,430 kienu rġiel u 1,007 kienu nisa.

Skond l-eta' kien hemm:

* 2,898 kellhom anqas minn 30 sena, * 3,565 kellhom bejn it-30 u d-49 sena, * 974 kellhom minn 50 sena 'l fuq.

ŻGĦAŻAGĦ - POLITIKA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fejn waslu d-diskussjonijiet bejn il-Gvern u r- rappreżentanti taż-żgħażagħ f'pajjiżna biex isir qbil finali dwar il- politika nazzjonali taż-żgħażagħ?

Jista' l-Ministru jagħti target date ta' meta se jkunu finalizzati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4816.

VETTURI - VEHICLE ROAD TEST

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li l-Gvern ħabbar li fi żmien mhux 'il bogħod se jintroduċi l-vehicle road test, jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel biex l-ewwel jissewwew u jitranġaw it-toroq skond il-pariri ta' l-esperti Ġermaniżi?

Jekk wara li karozza jirriżulta li tkun tajba għas-sewqan u minħabba ħsarat fit-toroq jiżviluppa xi inċident, jista' l-Ministru jgħid jekk iċ- ċittadin huwiex se jkollu xi rimedju kontra l-awtoritajiet?

Kif?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-esperti Ġermaniżi u d- Dipartiment tat-Toroq issa qegħdin jippreparaw il-pjan għar-restawr tat- toroq b`mod prioritarju li jikkonsidra ix-xogħol tal-utilities, aspetti ambjentali u diversi fatturi oħra.

Il-vehicle road test għandu jiżgura li l-istat tal-vetturi ikun tajjeb għal użu fit-triq.

IBĦRA MALTIN - SAJJIEDA SQALLIN

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk humiex qegħdin isiru diskussjonijiet bejn il- Gvern Malti u rappreżentanti ta' sajjieda Sqallin biex dawn ta' l-aħħar ikunu jistgħu jistagħdu fl-ibħra Maltin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-ministeru tiegħi diġa ħareġ stqarrija eżattament fit-19 ta' Jannar, 1999, li ġiet ippubblikata fil-ġurnali li tgħid li m'hemm l-ebda diskussjonijiet tat-tip li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant.

Minn dak inhar sal-lum, is-sitwazzjoni għada l-istess.

SPTAR MONTE CARMELI - MALE WARD 10

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm pazjenti bħalissa fis-sala għaxra (Male Ward 10) fl-Isptar Monte Carmeli?

Kemm daħlu pazjenti fl-istess sala mill-24 ta' Diċembru, 1998 sal-lum?

Kemm minnhom kienu first admissions u kemm kien hemm re-admissions?

Kemm kien hemm transfers ta' pazjenti minn swali oħra ta' l-istess sptar għal din is-sala?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Illum 25 ta' Frar 1999, fis-sala numru 10 ta' l- irġiel hemm erba' pazjenti.

Tlieta riferuti mill-Corradino Correctional Facility u wieħed trasferit mill-Male Ward 2 (transfer intern).

Mill-24 ta' Diċembru, 1998 daħlu 19-il pazjent.

13-il pazjent riferuti mill-Corradino Correctional Facility u sitt pazjenti trasferiti internament.

Mill-Corradino Correctional Facility, kien hemm ħamsa first admissions u tmienja re-admisssions.

Transfers minn swali oħra kien hemm sitta.

MINISTERU TAL-FINANZI - INFIQ TA' FLUS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont itemized dwar l-flus li ntnefqu?

ONOR.

JOHN DALLI: Mill-5 ta` Settembru, 1998 s`issa ntnefqu Lm5,524 fl- uffiċini tal-ministeru biex jiġu rranġati.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - FLUS MINFUQA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 2650, Seduta Nru. 36.

Sakemm ma ningħatax raġuni valida 'l-għala qed jintalab, ma nara l-ebda skop li jingħata r-rendikont itemized mitlub fit-tieni parti tal- mistoqsija.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - INFIQ TA' FLUS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 2649.

Minn dak inhar 'il hawn ma ntnefqu ebda spejjeż oħra għal dan il-għan.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - INFIQ TA' FLUS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl- uffiċini tal-Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal- lum?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 2648.

Dwar it-tieni parti tad-domanda ma nara l-ebda skop li jingħata r- rendikont itemized mitlub fit-tieni parti tal-mistoqsija.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - INFIQ TA' FLUS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal- Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Jista' l- Ministru jagħti rendikont itemized dwar il-flus li ntnefqu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Biex jiġu rranġati l-uffiċini tal-ministeru fil- Berġa ta' Aragona, bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u llum, intefqet is-somma ta' Lm5460.58c.

Sakemm ma ningħatax raġuni valida għaliex qed jintalab, ma nara l-ebda skop li jingħata r-rendikont itemized mitlub fit-tieni parti tal- mistoqsija.

MINISTERU TA' L-INTERN - INFIQ TA' FLUS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefqu flus s'issa fl-uffiċini tal-Ministeru biex jiġu rranġati mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Jista' l-Ministru jagħti rendikont itemized dwar l-flus li ntnefqu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-ammont ta' flus minfuqa, bejn il- 5 ta' Settembru, 1998, u t-23 ta' Frar, 1999 biex jiġu rranġati l-uffiċini fil-Ministeru ta' l-Intern huwa kif spjegat hawn taħt :

Ministeru - Lm 448.00 Segretarjat Parlamentari - Lm16,011.00 Taqsima Amministrazzjoni - Lm 3,671.00

Ta' min jinnota li fil-bini tal-ministeru f'Casa Leoni, Santa Venera, kellhom isiru xogħlijiet sabiex jiġi akkomodat s-Segretarjat Parlamentari, liema faċilitajiet ma kenux qabel eżistenti.

Sakemm ma ningħatax raġuni valida 'l għaliex qed jintalab, ma nara l-ebda skop li jingħata r-rendikont itemized mitlub fit-tieni parti tal- mistoqsija.

UE - SĦUBIJA TA' MALTA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm nefaq il- gvern minn Settembru sal-lum, fuq safar, kuntatti u oħrajn, biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea?

Liema huma l-pajjiżi kkonċernati?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru qed tinġabar u tingħata f' xi seduta oħra.

DEFICIT TA' MALTA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu deficit pajjiżna?

Jista' l-Ministru jgħid kemm qed ikollu jħallas pajjiżna globalment kuljum fuq dan is-self?

Xi pjanijiet għandu l-gvern biex jikkontrolla d-deficit?

ONOR.

JOHN DALLI: Dawn il-mistoqsijiet ġew risposti fil-budget li ppreżentajt f`Novembru li għadda.

ŻWIEĠ BEJN PERSUNI TA' L-ISTESS SESS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk żwieġ bejn tnejn minn nies ta' l-istess sess u li hu legali f'xi pajjiżi barra minn Malta, huwiex rikonoxxut hawn Malta?

Billi ġo xi pajjiżi ta' l-UE żwiġijiet bejn persuni ta' l-istess sess u anke addottazzjoni ta' tfal minn dawn il-koppji huwa legali, jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni ta' pajjiżna fir-rigward ta' dawn il- persuni jekk jiġu jgħixu ġo pajjiżna?

ONOR.

TONIO BORG: Il-liġijiet ta' Malta ma jipprovdux speċifikament għall-każijiet li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant fil-mistoqsija tiegħu.

Ninsab informat li r-Reġistru Pubbliku qatt ma kellu talbiet konnessi ma' każijiet għal dawn, u għalhekk id-dipartiment konċernat għad irid jikkonsulta ruħu ma' l-Avukat Ġenerali tar-Reppublika għal pariri biex jirregola ruħu dwar dawn il-każijiet, meta u jekk jinqalgħu.

UE - RAPPORT DWAR MALTA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi jew x'se tkun il-policy tal- gvern fid-dawl tar-rapport dwar Malta maħruġ mill-UE dwar: a) il-petrol bla ċomb; b) il-ħwienet duty free; c) it-Tarznari; u d) bejgħ ta' proprjeta' lil barranin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naħseb li għadu kmieni biex wieħed jesprimi ruħu dwar il-policy li l-gvern se jadotta fil-futur.

Inserraħ moħħ l-Onor.

Interpellant li meta jkun il-waqt, il-gvern jagħmel pubbliku il-policy tiegħu rigward is-setturi li għalihom qed issir riferenza.