MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 149 It-Tlieta, 5 ta' Ottubru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 149

It-Tlieta, 5 ta' Ottubru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.06 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 5 ta' Ottubru, 1999

WERREJ MINUTI 383

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 383

TQEGĦID TA' KARTI 388

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA 389

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRASFERIMENT TA' ARTIJIET

TAL-GVERN (IT-TIENI QARI)

DISPOSAL OF GOVERNMENT LAND (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 389

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL PROTECTION BILL (SECOND READING) 394

AĠĠORNAMENT 414

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 420

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 148 li saret fl-4 ta' Ottubru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

INTERN - XOGĦOL NOTARILI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn x'kien ix-xogħol notarili li sar mill-ministeru, mid- dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll f'kull okkażjoni min kien in-nutar li għamel ix-xogħol u xi ħlas sar għalih lill-istess nutar?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant - li jkopri l-perijodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-5 ta' Lulju, 1999 - hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Anthony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nistaqsi lill-Ministru jekk hijiex il-prassi li l- kuntratti li jsiru fil-ministeri isirux min-nutar tal-gvern.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ġaladarba l-Ministru qal li hija l-prassi li xogħol notarili jsir min-nutar tal-gvern, jista' jgħid xi tkun ir-raġuni li kultant dan ix-xogħol isir minn nutara oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk dipartiment tal-gvern ikun jixtieq is-servizzi tan-nutar hija prattika li juża n-nutar tal-gvern u hemm ċerti dipartimenti, bħal dak tal-housing u tal-lands, li għandhom nutar impjegat magħhom apposta.

Korporazzjonijiet pubbliċi m'għandhomx din il- limitazzjoni u f'dak il-każ kulħadd jirregola lilu nnifsu accordingly.

FINANZI - XOGĦOL NOTARILI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn x'kien ix-xogħol notarili li sar mill-ministeru, mid-dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ix-xogħol kollu notarili li sar fid-dekasteru tiegħi sar min-nutar tal-gvern.

POLITIKA SOĊJALI - XOGĦOL NOTARILI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn x'kien ix-xogħol notarili li sar mill-ministeru, mid-dipartimenti u minn entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

Mr Speaker, irrid ngħid li d-dokument juri tliet ftehim, ċioe' wieħed sar mill-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ u ġie nkarigat minnu n-Nutar Raphael Fenech Adami; l-ieħor sar mill-bord tal-koperattivi u ġie nkarigat minnu n- Nutar Sandro Schembri Adami; u l-ieħor mid-dipartiment ta' l-anzjani u ġie nkarigat minnu n-nutar tal-gvern.

OPM - XOGĦOL NOTARILI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn x'kien ix-xogħol notarili li sar mill-ministeru, mid-dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' l-Prim Ministru jgħid ukoll f'kull okkażjoni minn kien in-nutar li għamel ix-xogħol u xi ħlas sar għalih lill-istess nutar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Prim Ministru): Ninsab informat li mill- 5 ta' Settembru, 1998 sal-5 ta' Lulju 1999 ma kienx hemm xogħol notarili fid-dekasteru tiegħi.

PA - SWATAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk struttura li qed tinbena fuq art li tinsab fuq ix-xelluġ fi triq bla isem - qiegħda fil-ġenb tax-xellug ta' l-istabilment "Price Club", fis-Swatar, limiti ta' l-Imsida - hijiex skond il-permessi meħtieġa?

Jekk m'hemmx permessi, se jittieħdu passi biex dan il-bini jinħatt?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn investigazzjoni li kienet diġa` nbdiet mis-sezzjoni ta' l-infurzar ta' l-awtorita` ta' l-Ippjanar, ġie stabilit li l-istruttura li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant tikkonsisti f'ħajt li nbena biex tingħalaq art li hija proprjeta` privata.

Skond l-iskema uffiċjali tal-lokalita` din l-art hija proġettata bħala ftuħ pubbliku u parking area.

Peress li l-ħajt imsemmi nbena mingħajr il-permessi meħtieġa u mingħajr ma ġiet mogħtija l-linja uffiċjali, is-sid konċernat ġie notifikat permezz ta' stop and enforcement notice (ECF 568/99) fejn ġie mitlub li jneħħi l- iżvilupp illegali u jreġġa` s-sit lura għall-istat oriġinali tiegħu fi żmien 16-il ġurnata.

Ninsab informat ukoll li l-bord ta' appell rċieva appell dwar l-istop and enforcement notice u għaldaqstant l-awtorita` ta' l-ippjanar ma tista` tieħu l-ebda passi sakemm l-appell (PAB 248/99E) jiġi deċiż.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid x'inhu jippjana li jagħmel il-gvern biex tiżdied l-effiċjenza fl-awtorita` ta' l-ippjanar ħalli l-permessi ma jdumux ix-xhur jekk mhux is-snin biex joħorġu, u dan ovvjament b'dettriment għal min ikun applika?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, wara li saru diversi laqgħat reġjonali u anke konferenzi nazzjonali, il-ministeru flimkien ma' l-awtorita` ta' l- ippjanar ħejja pjan ta' x'għandu jsir.

L-ewwel m'hu se jiġi fis-seħħ huwa bdil f'dik li tissejjaħ l-ewwel direttiva ta' l-1988, li hija importanti ħafna f'dawk li huma permessi.

Din tolqot ħafna kwestjonijiet hekk imsejħa żgħar li semma l-Onor.

Interpellant, bħal filati ta' garaxxijiet, front gardens u affarijiet simili li ħafna drabi wieħed jista' jeħel fuqhom.

Dawn issa qegħdin nilliberalizzawhom.

Dan ma jfissirx li kulħadd se jibda jagħmel li jrid pero' jista' jkun li ma jkunx hemm dik ir-riġidita` żejda li kien qed ikun hemm minn mindu ġiet applikata d-direttiva ta' l-1988.

Dwar affarijiet aktar radikali, diġa' tħejja abbozz biex jemenda l-liġi dwar l-iżvilupp u l-ippjanar - fil-fatt diġa' tressaq l-ewwel qari tiegħu - fejn u fih hemm previst illi sabiex jitħaffef il-proċess ta' l-ippjanar ikun hemm aktar minn DCC waħda.

Dan ifisser li għall-kontroll ta' l- iżvilupp ma jkunx hemm biss kummissjoni waħda imma hemm il-possibbilta` li jkun hemm kummissjonijiet oħrajn għal tasks u xogħol partikolari, speċjalment fiċ-change of use fejn isiru ħafna applikazzjonijiet.

Fil- preżent dawn qed jiġu ttrattati flimkien ma' permessi oħrajn, pero' issa se jibdew jiġu trattati separatament bit-tama li jiġu maqtugħa aktar malajr.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'jiġri meta l-awtorita' ta` l-ippjanar toħroġ stop and enforcement notice.

Naħseb li bosta drabi, għallinqas f'ċirkostanzi li ltqajt magħhom jien, l- awtorita` toħroġ dawn in-notices on paper għax fil-verita` jew ma jsir xejn jew inkella tittieħed azzjoni konkreta wara ħafna ġimgħat jew xhur u kultant anke wara ħafna snin.

Naf li fis-sezzjoni ta' l-infurzar kienu u għadhom jeżistu diffikultajiet, u allura forsi wasal iż-żmien li l- awtorita` ta' l-ippjanar tieħu xi tip ta' azzjoni differenti kontra dawk il- persuni li jinjoraw dawn in-notices, li allura permezz ta' din l-azzjoni ma jkunx hemm għalfejn toqgħod tidħol il-qorti u ttawwal il-proċess.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, ħafna drabi meta dawn in-nies tinħarġilhom stop and enforcement notice jingħataw parir mill-avukat tagħhom li jappellaw, bil-konsegwenza li jieqaf kollox.

Biex inkomplu nikkomplikaw l- affarijiet dawn mhux biss jappellaw imma japplikaw ukoll għall-permess biex jissanzjonaw dak li sar.

Allura inti għandek l-ewwel il-proċess ta' l- appell ta' l-istop and enforcement notice imbagħad, meta jispiċċa dak, għandek il-proċess ta' l-applikazzjoni nnifisha.

Issa bl-emendi li qegħdin nipproponu dan ma jkunx aktar possibbli.

Naf li anke l-gvern preċedenti kien qed jaħseb biex jemenda l-parti ta' l- infurzar dwar din il-liġi għalkemm ma naħsibx li kienet fuq din il-ħaġa.

Din ħriġniha mill-kummenti li saru mill-pubbliku f'dawn il-laqgħat reġjonali u mhux se jkun aktar possibbli li inti tagħżel iż-żewġ toroq - jiġifieri jew tammetti li sar il-ħażin u titlob applikazzjoni biex tissanzjonaha, jew inkella tirreżisti l-istop and enforcement notice biex tikkontesta li inti għamilt xi ħaġa llegali - u tagħmilhom flimkien għax dan itawwal ħafna l-proċess.

Nixtieq infakkar ukoll illi diġa` jeżistu mhux biss pieni imma anke ċerti diżabilitajiet legali għal min jidħol f'din is-sitwazzjoni, partikolarment minħabba li ma jkunx jista' jiġi pprovdut lilu s-servizzi tad-dawl u l-ilma kif ukoll f'ċerti każijiet ma jkunx jista` jittrasferixxi l-proprjeta`.

Fl- abbozz il-ġdid ir-reġistrazzjoni fl-insinwa rridu nagħmluha eħfef biex din il-proprjeta' ma tkunx tista` tiġi ttrasferita.

B'hekk ma ssirx spekulazzjoni u bejgħ fuq din il-proprjeta` u lanqas ma jitwikkew biha nies innoċenti li ma jkunux jafu li hemm xi punt tekniku llegali fil-bini nnifsu u mbagħad una volta li jixtruha jkollhom jiffaċċjaw dawk il-konsegwenzi.

Ma nafx jekk is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

George Pullicino, xtaqx iżid xi ħaġa ma' dan li għedt jien.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Li xtaqt inżid huwa li ġaladarba l-persuna li jinħarġilha stop and enforcement notice tappella jew tapplika, ma jistax jinħareġ mandat mill-planning authority qabel ma jkun hemm deċiżjoni dwar l-appell jew l-applikazzjoni.

Ladarba jkun hemm id- deċiżjoni fuqha mbagħad issir l-azzjoni ta' l-infurzar.

Il-liġi hekk kienet minn dejjem u wara l-emendi ta' Lulju ta' l-1997 hekk baqgħet.

Fil- liġi nnifisha hu maħsub li jkun hemm aktar kontroll għall-infurzar pero' fil-mument ma naħsibx li huwa opportun li wieħed jispjega x'inhuma.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anthony Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru - jew lis-Segretarju Parlamentari - kemm hu l-perijodu ta' żmien normali wara li permess jgħaddi mad-DCC biex jiġi issued.

In kwantu ta' proprjeta' li diġa' jabitaw fiha in-nies u li għal xi raġuni tkun ħarġet stop notice fuqha, se tiġi sanzjonata permezz tal-liġi l-ġdida jew le?

Għax finalment in-nies dan li jinteressahom!

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: In kwantu ta' l-ewwel parti tal-mistoqsija, jien informat li f'dawn l-aħħar tliet xhur bejn 65% u 70% ta' l- applikazzjonijiet li ġew aċċettati mill-bord intbagħtilhom il-permess fi żmien 21 ġurnata.

Din kienet l-istatistika li ngħatajt il-ġimgħa l-oħra, pero' jekk l-Onor.

Abela jagħmel mistoqsija formali nkun nista' nagħtih ċifra preċiża.

Wieħed irid jifhem ukoll li ħafna drabi jkun hemm ammont ta' permessi li magħhom ikunu marbutin ħlas ta' pieni.

Ovvjament dawn il-permessi ma jkunux jistgħu joħorġu ġaladarba ma jsirx il-ħlas jew xi kondizzjoni oħra li dak li jkun ikun adegwa għaliha qabel ma joħroġ il-permess.

In kwantu tat-tieni mistoqsija nitlob lill-Onor.

Abela sabiex jekk jogħġbu jerġa' jagħmilha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Filwaqt li ma naqbilx mas-Segretarju Parlamentari għall-mod kif irrisponda l-ewwel domanda, fit-tieni domanda jien staqsejt jekk proprjetajiet li nxtraw għal darba, tnejn, tlieta minn sidien u għal xi raġuni jew oħra tkun ħarġet stop notice fuqhom - peress li ma jkunux żammew eżatt mal-permess oriġinali - humiex se jiġu sanzjonati fl-interess tar-residenti bl-emendi li se jsiru fil-liġi.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Għar-rigward ta' l-ewwel parti tad-domanda l- Onor. Abela għandu kull dritt ma jaqbilx miegħi, biss jien qed nitkellem fuq statistika u għalhekk għedtlu li jekk jagħmel mistoqsija formali nkun nista` nagħtih iċ-ċifri preċiżi.

Jista` jkun li ma kontx preċiż meta għedt 65% jew 70% bħala persentaġġ imma bħala argument kont qed nirriferi għall- permessi li ġew aċċettati mill-bord u ntbagħtu lill-applikanti fi żmien 21 ġurnata f'dawn l-aħħar tliet xhur.

In kwantu għat-tieni domanda, nixtieq ngħid lill-Onor.

Abela li d- direzzjoni li qed jadotta l-gvern hija, kif diġa` spjega l-Ministru, li jkun hemm tibdil fid-development control regulations ta' l-1988, u anke fil- policies, sabiex dak li m'għadux jagħmel sens jiġi aktar rilevanti għar- realta' tal-lum.

Bħala gvern jidhrilna li jekk hemm xi ħaġa li m'hijiex skond il-policy jew skond ir-regolamenti, m'għandux ikun hemm xi dikjarazzjoni ġenerali għal kulħadd biex issir maħfra.

L-esperjenza ta' kull pajjiiż li jagħmel dawn it-tip ta' maħfriet kienet li wara li jgħaddi perijodu ta' żmien ikollu jerġa' jagħmel maħfriet oħrajn.

Ma naħsibx li dik hija l-aħjar tip ta' eżempju li għandu jadotta pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, fid-dawl tad-dikjarazzjonijiet pubbliċi li għamel il-Ministru ta' l-Intern rigward il-każ tal-ħarba ta' Azzabi Hashim Jousef illum stess, u ċioe li l-ewwelnett m'hijiex se ssir inkjesta u li kulħadd għandu jerfa` r-responsabbilta`, jista' l-Ministru jgħid min hu dan il-"kulħadd" li għandu jerfa` r-responsabbilta`?

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, nirrakkmanda li l-mistoqsijiet supplimentari jkunu relatati mad-domanda oriġinali.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jekk irid iwieġeb, jekk ma jridx ma jweġibx!

Imma jien qed nistaqsih jekk huwiex veru li dik il-persuna li qed insemmu kienet tirċievi telefonati minn barra ta' spiss meta kienet il-ħabs.

Dan huwa permess?

Xtaqt inkun naf ukoll jekk il-passaport ta' din il-persuna huwiex fil- pussess ta' l-awtoritajiet Maltin.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Naturalment din id-domanda m'għandha x'taqsam xejn ma' "struttura li qed tinbena fuq art li tinsab fuq ix-xellug fi triq bla isem li qiegħda fil-ġenb tax-xellug ta' l-istabiliment "Price Club" fis-Swatar".

Pero' biex żgur ma naqax fit-trappola ta' l-Onor.

Interpellant, li mbagħad jgħidli li ma rridx nirrispondih, nagħżel li nirrispondi u nikkonferma li l- livell ta' sigurta' tal-Libjan li ħarab huwa l-istess livell li għal snin twal taħt amministrazzjonijiet differenti kellhom il-priġunieri kull meta kienu joħorġu mill-ħabs.

(Interruzzjonijiet) Iva, anke fuq drogi.

(Interruzzjonijiet) Anzi meta kont ministru inti, jiena fittixt u kien hemm 13-il wieħed.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Mizzi.

Il-Ministru qiegħed iwieġeb.

Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok, Ministru.

(Interruzzjonijiet) Inżommu l-ordni, jekk jogħġobkom.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Ħa nkompli nwieġeb għax imbagħad jgħiduli li ma ridtx inwieġeb!

(Interruzzjonijiet) Qed inġebbed meta inti staqsejt domanda li m'għandha x'taqsam xejn u qed nirrispondik?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru huwa skorrett f'dak li qed jgħid għaliex aħna ma konniex nindaħlu fil-ħabs.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġbu, il-Ministru jkompli jwieġeb u jindirizza lis- Sedja.

ONOR.

TONIO BORG: Ara kemm hu tajjeb l-argument!

Mela huma jakkużawni li jien responsabbli, imbagħad jgħiduli x'ma nistax nagħmel!

(Interruzzjonijiet) X'nindaħal?

Mela jiena ndħalt b'xi mod fil-livell tas- sigurta`?

Jiena ma ndħalt f'xejn!

(Interruzzjoniijet)

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, jekk jogħġbok.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, meta ngħidilhom li l-livell tas-sigurta' illum huwa l-istess kif kien fi żmienhom, jgħiduli li m'għandux x'jaqsam għaliex fi żmienhom ma kenux jindaħlu!

Mela allura l-argument huwa xabla b'żewġt ixfar; jew intom kontu responsabbli wkoll, jew jekk ma kontux responsabbli intom lanqas ma' jien responsabbli jiena!

Ma tistax tuża dan l-argument.

(Interruzzjonijiet) Le, jien qatt ma ndħalt fuq il-livell tas- sigurta' tal-priġunieri.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, jekk jogħġbu ma jinterrompix aktar.

ONOR.

TONIO BORG: Inti ndħalt fuq il-livell tas-sigurta` tas-Sur Cachia Caruana, dak iva!

Inti ndħalt u l-Ombudsman ikkundannak li għamilt xi ħaġa ħażina.

(Interruzzjonijiet) Inti ndħalt fil-livell tas-sigurta` tas-Sur Cachia Caruana, daħal fiha l-Ombudsman u kkundannak.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat) Jiġifieri jiena ma niskanta xejn li jkun hawn dan l-għajjat min- naħa ta' l-Onor.

Mizzi għax il-verita` toffendi - fil-każ tiegħu forsi toffendi aktar minn ħaddieħor - u allura għalhekk qed ikun hawn dan l- għajjat.

Nerġa` ngħid li l-livell tas-sigurta` kien l-istess bħal fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti.

(Interruzzjonijiet) M'għandux x'jaqsam taħrabx jew le!

MR SPEAKER: Onorevoli, jekk jogħġbok ikkonkludi għaliex sar il-ħin.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-livell tas-sigurta` baqa' l-istess bħalma kien qabel.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Nħgaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, f'isem il-Prim Ministru inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' persuni magħżula mill-bord tal-għażla għal sponsorship ta' master-degree in business administration 1999/2000, u kopja ta' ċirkolari MPO 53/99 li tagħti l-kriterji li fuqhom saret l-għażla, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9926; u

Kopja ta' rapport preliminari ta' studji dwar valuri Ewropej intitolat "Values Malta 2000", preparat minn Dr. Anthony Abela, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 9999.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista ta' korrezzjonijiet u żidiet f'annex 8 tal-ftehim milħuq bejn il- Vatikan u l-Gvern ta' Malta dwar artijiet tal-knisja mgħoddija lill- gvern;

Tabella li turi l-għadd ta' persuni taħt is-16-il sena li nqabdu f'bars, discos jew parties bejn Jannar u Settembru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9681; u

Tagħrif dwar membri tal-korp tal-pulizija li għandhom każ pendenti quddiem il-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 9869.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-protokoll ta' koperazzjoni bejn il-ministeru tiegħi u l- Mediterranean agronomic institute of Bari ffirmat fis-6 ta' Ottubru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 8860.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar nursing officers fl-Isptar San Luqa li kellhom change of duties matul l-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9896.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Applikazzjonijiet għall-amministrazzjoni ta' proprjeta' pubblika sottomessi mill-kunsilli lokali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9931.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TRASFERIMENT TA' ARTIJIET TAL- GVERN

DISPOSAL OF GOVERNMENT LAND (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-4 t'Ottubru, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Intern huwa in possession bil-winding-up.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed nirrispondi għal ċerti kummenti u kritika li saret mill-oppożizzjoni, u rrid ngħid li naħseb li wieħed mill-aħjar diskorsi li saru f'dan id-dibattitu kien proprju dak ta' l-Onor.

Charles Buhagiar, li wkoll kien għamel żmien responsabbli mid- dipartiment ta' l-artijiet.

Fil-fatt jien apprezzajt il-mod oġġettiv li bih huwa eżamina l-problemi li għandu d-dipartiment ta' l-artijiet.

Madanakollu għalkemm huwa faċli li ssemmi l-problemi, ħafna drabi huwa iktar diffiċli li toħroġ bis-soluzzjonijiet tagħhom u, jekk nista' nikkritika xi ħaġa mid-diskors li għamel l-Onor.

Buhagiar, huwa proprju dan il-fatt li, filwaqt li huwa għamel analisi tajba dwar x'jidhirlu li għandu jsir fid-dipartiment ta' l-artijiet - u anke semma xi problemi li ltaqa' magħhom hu u li qed niltaqa' magħhom jien - m'offra l-ebda soluzzjoni.

Per eżempju, filwaqt li qal li hemm bżonn insibu soluzzjoni għall-possession and use, baqa` ma qalx x'inhi din is-soluzzjoni.

Mr Speaker, jien diġa` spjegajt li minn mindu tela` fil-gvern il-Partit Nazzjonalista fl-1987 sal-lum qatt ma nħarġet possession and use ħlief darba u fil-fatt imbagħad il-gvern kien xtara dik il-proprjeta`, jiġifieri f'dak il-każ is-sidien huma ntitolati li jitħallsu kumpens sħiħ.

Ta' min ifakkar li l-possession and use kienu saru fi żmien il-gvern Laburista, partikolarment meta kienu qed isiru l-proġetti tat-triq tal-Marsa u tal- Laqxija, ġewwa Birkirkara.

Aħna mhux beħsiebna noqogħdu nwaħħlu t-tikketti blu u t-tikketti ħomor ta' affarijiet li ġraw snin ilu, biss ikun tajjeb li wieħed jikkonstata l-fatt li taħt dan il-gvern la ħarġu possession and use u lanqas se joħorġu, ħlief jekk kemm-il darba l-gvern ikun diġa` ddeċieda li se jixtri by absolute purchase.

Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li minkejja li l-gvern għandu dritt legali li jieħu l-proprjeta` tan-nies u jibqa` ma jħallashomx għal żmien twil - u meta jħallashom jagħtihom biss ammont żgħir ta' flus bħala acquisition rent - u minkejja li għadu qatt ma ġie ddikjarat legalment li b'hekk ikun qed jikser id-drittijiet fundamentali tal-bniedem, il-gvern xorta waħda ddeċieda li ma għandux japplika dan il-poter.

Anzi permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed iressaq, il-gvern qiegħed jagħmilha iktar faċli li art li l-gvern ikun akkwista b'kuntratt wara esproprjazzjoni u li ma jkollux aktar bżonnha - minħabba li ma tkunx meħtieġa fl-interess pubbliku - tingħata lura lis- sidien tagħha.

Ta' min wieħed isemmi wkoll emenda oħra li qed inressqu - safejn naf jien ħadd ma kkritikaha - li tgħid li meta l-gvern jagħti lura proprjeta` lis- sidien tagħha, din il-proprjeta` m'hemmx għalfejn toħroġ by tender għaliex, kif inhi s-sitwazzjoni llum, dik il-proprjeta` trid toħroġ b'tender.

Id- dipartiment ta' l-artijiet qed jagħmel ħiltu kollha biex dawk l-artijiet li ttieħdu bil-liġi tal-BDA, li għadhom vojta u li l-gvern m'għandu l-ebda ħsieb li jiżviluppahom hu jew li jużahom għal xi interess pubbliku, jibdew jiġu mogħtija lura lis-sidien jew lis-suċċessuri tagħhom bl-istess mod li bih kienu ttieħdu fl-1983, jiġifieri b'daqqa ta' pinna.

Sal-lum għad hemm każijiet fejn minkejja li wara li l-gvern ħadilhom l-art fl-1983 b'daqqa ta' pinna, b'liġi li anke tħassret minn dan il-parlament, u minkejja li l- gvern baqa` m'użax dik l-art, illum is-sidien ta' dik l-art għadhom jiġġieldu biex jieħdu lura dik il-proprjeta`, għaliex skond dik il-liġi biex tieħu l-proprjeta` lura jrid isir kuntratt, biex isir kuntratt jridu jsiru r-riċerki u ħafna affarijiet minn dawn.

Jien nittama li 'l quddiem ikollna ċans inressqu l-proposta tagħna biex inreġġgħu lura s-sitwazzjoni għal kif kienet fl-1983 u mbagħad jekk se mai ikun hemm xi kontestazzjoni dwar it-titlu, dik il-kontestazzjoni ssir bejn terzi u bejn is-sidien innifishom u mhux jiddaħħal il-gvern fil-kwestjoni kollha.

Punt illi l-oppożizzjoni kienet ftit ekwivoka dwaru kien dak li jittratta dwar il-kunsilli lokali.

Fil-fatt dan kien l-uniku punt li dwaru l- oppożizzjoni kellha ċerti riżervi.

Issa qabel xejn irrid niġbed l- attenzjoni tal-Kamra li bil-liġi kif inhi llum diġa` huwa possibbli li art tingħata lill-kunsilli lokali pero` l-ebda gvern, ħlief dan preżenti, m'għadda din il-proprjeta` lill-kunsilli lokali.

Ta' min jgħid li dan il- proċess beda xi sitt xhur ilu meta l-Ministru Austin Gatt, bl-approvazzjoni tal-kabinett u tad-dipartiment ta' l-artijiet, nieda inizjattiva sabiex dawk il-kunsilli lokali li jridu xi proprjeta` biex jieħdu ħsiebha u jamministrawha tingħata lilhom taħt titlu ta' kera, li ħafna drabi tkun kera nominali.

Fil-fatt dan l-esperiment diġa` beda jitwettaq minn diversi kunsilli lokali, fosthom mill-kunsill lokali ta' Santa Luċija, u għandna lista sħiħa ta' proprjetajiet - li ħafna minnhom huma ġonna - li l-kunsilli lokali jridu jieħdu ħsiebhom il-kunsilli.

Li qed nipproponu f'dan l-abbozz ta' liġi huwa li l-kunsill lokali jkun jista' jittrasferixxi dik il-proprjeta` lil terzi, ħaġa li llum għadha ma tistax issir, lanqas b'tender.

Fi kliem ieħor, illum il-kunsilli lokali ma jistgħux joħorġu l-proprjetajiet li tahom il-gvern b'tender u jiddeċiedu li, per eżempju, jiftħu bar fil-ġnien Ċiniż ta' Santa Luċija.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li l-kunsill lokali ta' Santa Luċija jrid jiftaħ bar fil-ġnien Ċiniż imma qiegħed sempliċement nagħti eżempju.

Sal- lum dan għadu ma jistax isir għaliex il-liġi tgħidlek li biex kunsill lokali jgħaddi proprjeta` lil terzi jrid il-permess tal-Kamra tad-Deputati b'riżoluzzjoni parlamentari ad hoc, u issa aħna hawnhekk qegħdin inneħħu dan ir-rekwiżit u qed ngħidu li dan l-ostaklu għandu jispiċċa ħalli l- proċess li bih kunsill lokali jagħmel użu aħjar ta' dik il-proprjeta` li jkun tah il-gvern ikun jista' jitħaffef, pero` dejjem bil-permess tad- dipartiment ta' l-artijiet.

Jien nista' nagħti assigurazzjoni lil din il- Kamra li l-ebda trasferiment m'hu se jsir mill-kunsill lokali jekk mhux bil- permess tad-dipartiment ta' l-artijiet, u fil-fatt diġa` qed inniżżlu din il-kondizzjoni fil-kuntratti li qed nagħmlu mal-kunsill lokali.

Ovvjament id-dipartiment ta' l-artijiet jista' jimponi l-kondizzjonijiet tiegħu.

Per eżempju, meta jkun qed isir xi proġett li jkun se jħalli ċertu qligħ, dan jista' jimponi li l-gvern jieħu xi ħaġa in return ukoll.

Jiġifieri jekk, per eżempju, tkun se ssir xi carpark, id-dipartiment ta' l-artijiet jista' jimponi li mhux biss il-kunsill lokali għandu jgawdi mill-profitti li tkun qed tħalli dik il-carpark imma għandu jgawdi minnhom ukoll il-gvern ukoll.

Naturalment hawnhekk wieħed irid joqgħod attent u jara li dan il-proċess ikun wieħed trasparenti, nadif u korrett.

Mr Speaker, meta raw din l-emenda l-Onor.

Membri ta' l-oppożizzjoni ġabu l-argument li filwaqt li l-gvern, biex jgħaddi l-art tiegħu lil terzi, irid juża s-sistema tar-riżoluzzjoni parlamentari, il-kunsilli lokali, li huma entita` ħafna iżgħar mill-gvern u li hawn 67 minnhom, biex jittrasferixxu art lil terzi mhux se jkollhom bżonn riżoluzzjoni parlamentari.

Issa l- ewwelnett irrid ngħid li s-sitwazzjoni kif ġiet spjegata f'dan il-parlament min-naħa ta' l-oppożizzjoni m'hijiex korretta għax mhux veru li l-gvern jista' jgħaddi proprjeta` lil terzi b'riżoluzzjoni parlamentari biss imma jista' juża wkoll is-sistema tas-sejħa għal offerti u, m'hemmx għalfejn ngħidu, waħda mill-kondizzjonijiet li se nagħmlu meta xi kunsill lokali jiġi biex jittrasferixxi lil terzi hi li ma jittrasferixxix lil min jagħżel hu imma skond sejħa għal offerti.

Għalhekk l-argument li qed iġibu l-ħbieb tagħna tan-naħa l-oħra jaqa`.

Punt ieħor li rrid nagħmel f'dan ir-rigward huwa li filwaqt li huwa tajjeb li l-gvern jissoġġetta r-riżoluzzjonijiet parlamentari tiegħu għal kumitat parlamentari - għaliex il-parlament għandu jkun aqwa mill-gvern - fil-każ ta' kunsill lokali, korp demokratikament elett mill-poplu, huwa tajjeb li dak il-kontroll isir mill-gvern stess.

Jiġifieri m'għandux ikun hemm il-formalita` żejda li biex enti lokali tittrasferixxi lil terzi trid jiġi f'dan il-parlament, iktar u iktar meta wieħed jara li fil-passat din ma ħadmitx.

Qed ngħid dan għaliex jekk wieħed iħares lejn l-istorja ta' din il-liġi - li issa għaddew 23 sena minn fuqha - isib li din tant hija cumbersome li bil-liġi kull korp kostitwit irid jiġi f'dan il-parlament biex imbagħad jittrasferixxi lil terzi, u fil-fatt ġara li sal-lum ħadd ma ttrasferixxa lil terzi.

Għalhekk l-emenda li qed nagħmlu f'dan l-abbozz ta' liġi ġiet milqugħa tajjeb għaliex biha qed nuru u qed turi wkoll ċerta fiduċja fil-kunsilli lokali.

Huwa veru li jista' jkun hemm il-possibbilta` li xi ħadd jabbuża minn dan il-poter, pero` b'daqshekk m'għandniex nippenalizzaw lil dawk il-kunsilli lokali l-oħrajn li mhux biss ma jkunux qed jabbużaw imma li saħansitra jkunu lesti li jużaw dik il-proprjeta` għall-aħjar ġid tal-lokalita`.

Din ukoll hija forma konvenjenti ta' finanzjament dirett lill-kunsilli lokali li l-gvern Nazzjonalista dejjem wera interess fihom għaliex kien hu li waqqafhom, kien hu li minkejja kull oppożizzjoni ressaq il-liġi dwar il- kunsilli lokali, kien hu li vvotalhom il-flus u kien hu li f'pajjiżna beda l-kultura li dak li jista' jsir fuq livell li huwa iktar qrib tan-nies għandu jsir f'dak il-livell u mhux f'livell ogħla, jiġifieri li per eżempju, dak li hemm bżonn isir fil-lokalita` tal-Mellieħa għandu jiġi deċiż mill-Mellieħin stess u mhux minn xi ħadd f'Beltissebħ.

Dan il- prinċipju ta' sussidjarjeta`, li huwa prinċipju demokristjan, dan il-gvern dejjem emmen fih, u fil-fatt dan il-prinċipju ta' sussidjarjeta` komplejna niżviluppawh bit-trasferiment tal-proprjeta`.

Issa qed nagħmlu pass ieħor, ċioe' li nafdaw lill-kunsilli lokali biżżejjed biex bis-salvagwardji u bil- kontrolli tad-dipartiment ta' l-artijiet ikunu jistgħu jittrasferixxu din il-proprjeta` lil terzi, u jien konvint illi l-kunsilli lokali dan se jagħmluh bil-qalb u se jagħmluh tajjeb.

Hawn ta' min jgħid li diġa` kellna tliet każijiet fejn kunsilli lokali ħadu xi proprjeta` u diġa` beda jidher ċertu improvement f'dik il-proprjeta`, u dan għar-raġuni li dawn in-nies m'humiex qed jagħmlu dan ix-xogħol għall-flus imma għall-imħabba li għandhom lejn il-lokalita` tagħhom u allura naħseb illi huwa xieraq li llum, għall-ewwel darba, nagħtu l-poter lill-kunsilli lokali li jgħaddu din il-proprjeta` lil ħaddieħor.

Mr Speaker, waqt dan id-dibattitu ssemmiet ukoll il-problema ta' dawk l- artijiet li għalkemm il-gvern diġa' beda proġetti kbar fuqhom.

Konsegwenza ta' dan ma jistax jinfeda ċ-ċens mis-sidien tal-plots li fuqhom inbnew maisonettes jew inkella flats tal-gvern.

Hawnhekk wieħed irid jgħid ukoll li f'dan il-qasam sar ċertu progress pero` l-problema għadha hemm.

Fil- fatt jeżisti mezz legali kif wieħed jista' jsolvi din il-problema għaliex il-liġi tagħti dritt lill-gvern li jpoġġi l-kumpens b'ċedola l-qorti u meta jagħmel hekk isir proprjetarju ta' dik l-art mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe drittijiet li jista' jkollhom is-sidien biex iżidu l-kumpens li jkun dovut lilhom, pero` dan jinvolvi iktar finanzi.

Jien diġa` spjegajt li din is-sena aħna rdoppjajna l-kumpens illi qed nagħtu lis-sidien li l- art tagħhom ġiet esproprjata.

Biżżejjed ngħid li minn Lm600,000 fl-1998 il- kumpens tela' għal Lm1.2 miljun fl-1999, avvanz ta' mija fil-mija.

Huwa veru li wieħed jista' jargumenta li dan m'huwiex biżżejjed pero` r-realta` hi li qed jingħata d-doppju ta' dak li kien jingħata qabel.

Waqt dan id-dibattitu l-Onor.

Mangion allega li l-art tal-Lohombus Bank ingħatat mid-dipartiment ta' l-artijiet lill-HSBC illegalment.

Issa hawnhekk jien għandi l-kuntratt ta' meta l-art ingħatat lil-Lohombus Bank Ltd., jiġifieri fis-7 ta' Ottubru ta' l-1992, u hawn miktub ċar u tond li din l-art qed tingħata lil-Lohombus Bank biex tintuża għal uffiċini "for its banking business".

Dan ifisser li ma teżisti l-ebda limitazzjoni dwar x'jista' jkun dak il-banking business, jekk jirrigwardax home loans jew affarijiet oħra għax hawn wieħed irid jagħmilha ċara li l-business tal- Lohombus Bank ma jirrigwardax biss il-home loans.

Parti minn dan il- kuntratt jgħid hekk:

"The emphyteuta shall not transfer or otherwise dispose of the property without first obtaining the written consent of the government, which consent shall not be unreasonably withheld or delayed.".

Dan ifisser li l-gvern mhux biss kellu d-dritt li jagħti l-permess li jsir it-trasferiment taċ-ċens imma kellu wkoll l-obbligu li ma jirrifjutahx mingħajr raġuni ġusta.

Anke jekk wieħed iħares lejn l-għanijiet tal-memorandum of association tal-Lohombus Bank, isib li dan mhux biss għandu l-liċenzja li jkun bank mingħajr ebda limitazzjoni imma wkoll li jista' jagħmel kull xorta ta' kummerċ bankarju.

Għalhekk jien ma nafx fejn hi l-illegalita` għaliex il- gvern ta l-permess biex iċ-ċens jgħaddi mingħand il-Lohombus Bank għal għand il-Mid-Med Bank.

Li kieku l-kuntratt approvat minn dan il-parlament kien jillimita l-użu ta' dak il-bank għal-loans ta' djar issussidjati, kont ngħid li l-oppożizzjoni għandha raġun.

Issa hawn ta' min ifakkar li apparti l-fatt illi l-Mid-Med Bank joffri dan is-servizz, kien l-ewwel wieħed li naqqas ir-rati ta' l-interessi fuq il-home loans, għandu mija fil- mija tax-shares tal-Lohombus Bank Ltd. u kieku ried seta' jbiddel ukoll il- memorandum.

Dan kollu juri kemm xi kultant inqajmu suspetti fuq affarijiet li ma jeżistux.

MR SPEAKER: Onor. Borg, skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema'.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirringrazzja lill-Kamra talli għoġobha testendih l-ħin, inwiegħed li m'iniex se ndum nitkellem.

Kont qed ngħid li għal dak li għandu x'jaqsam mat-trasferiment ta' l-art tal-Lohombus Bank, mhux talli sar kollox skond il-liġi talli sar kollox skond il-kuntratt li kien sar fl-1992.

M'hemm l-ebda skop ta' illegalita` f'dak li sar għax wara kollox il-gvern kellu dritt li jagħmel it-trasferiment, anzi kellu l- obbligu li jagħmel dan għax skond il-kuntratt ta' l-1992 kien ikun hemm bżonn ta' raġuni ġusta biex il-gvern ma jħallix dak it-trasferiment isir.

L-unika kondizzjoni li hemm fit-trasferiment ta' l-art tal-Lohombus Bank lill-Mid-Med Bank hija li din l-art ma tistax tintuża ħlief għall-kummerċ bankarju - jiġifieri hemmhekk ma jistax jinfetaħ xi shopping arcade jew inkella jinfetaħ xi negozju ieħor li m'huwiex bankarju - pero` sakemm il- Mid-Med Bank ikun qed juża dik l-art għall-kummerċ bankarju dak it- trasferiment jibqa` validu.

Nerġa` nirripeti li l-memorandum and articles of association tal-Lohombus Bank - dawn huma dokumenti pubbliċi u jista' jarahom kulħadd - jgħidu li l-iskop tal-bank huwa "to carry on the business of banking in all its aspects" mingħajr ebda limitazzjoni.

L-istess nistgħu ngħidu għal-liċenzja tal-bank u għall-kuntratt għax dawn ukoll bl- ebda mod ma jillimitaw l-użu ta' dik l-art għax jgħidu biss li dik l-art għandha tintuża għall-kummerċ bankarju; u għall-kummerċ bankarju kienet tintuża qabel u għall-kummerċ bankarju qiegħda tintuża llum.

Mr Speaker, punt ieħor li ddiskutejna f'dan l-abbozz ta' liġi jirrigwarda l-kwestjoni tal-kumitat parlamentari.

Ta' min jgħid li dan il-kumitat parlamentari se jkollu d-dritt li fi żmien xahar jeżamina r- riżoluzzjonijiet kollha li jkunu tqiegħdu quddiemu, anzi malli tingħata notice lill-Iskrivan tal-Kamra li hemm l-intenzjoni li tiġi ppreżentata riżoluzzjoni għat-trasferiment ta' l-art, dik ir-riżoluzzjoni, bil- kuntratti b'kollox, tmur quddiem dan il-kumitat parlamentari u huwa biss fil-każ illi jkun hemm deċiżjoni unanima ta' dak il-kumitat li mbagħad il- każ ma jiġix trasferit f'din il-Kamra ħlief għall-votazzjoni.

Jiġifieri anke f'dawk il-każijiet fejn il-kumitat parlamentari jkun unanimu fid- deċiżjoni tiegħu favur proġett jew favur kuntratt partikolari, dak il- kuntratt xorta waħda jkun irid jiġi quddiem dan il-Parlament għall- votazzjoni finali għax jista' jkun li l-maġġoranza ta' din il-Kamra u l- maġġoranza ta' dak il-kumitat ma tkunx l-istess.

Pero` fil-każ li jkun hemm imqar wieħed illi jkun kontra dik il-proposta li jkun ressaq il-gvern fil-kumitat parlamentari, minkejja li tkun saret id-diskussjoni f'dak il- kumitat, xorta waħda tkun trid terġa` ssir diskussjoni f'dan il-parlament, kif ġara fil-każ tal-proġett tal-Kottonera, fejn l-ewwel kien ġie diskuss f'wieħed mill-kumitati permanenti ta' din il-Kamra u mbagħad reġa` ġie diskuss f'dan il-parlament.

Din hija xi ħaġa pożittiva u qed inħossni onorat li qed inressaqha jien għaliex b'dan il-mod il-gvern stess qed ipoġġi riga fuqu nnifsu biex ikejjel l-aġir tiegħu.

Mr Speaker, jien nittama li fl-istadju ta' Kumitat ikollna ċans nipperfezzjonaw il-wording ta' dan l-abbozz ta' liġi u fil-fatt il-gvern stess jixtieq iressaq xi emendi.

Per eżempju, fl-abbozz ta' liġi kif inhu bħalissa din il-proċedura li għadni kemm tkellimt dwarha hija limitata biss f'każ li jressaq mozzjoni dwar trasferiment il-ministru responsabbli mill- artijiet, u għalhekk l-gvern issa jrid iressaq emenda biex nagħmluha li jressaq min iressaq mozzjoni ta' dan it-tip, dik il-mozzjoni xorta waħda trid tmur quddiem il-parlament .

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan il-winding-up billi nesprimi x-xewqa tiegħi li wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi jkollna iktar kontrolli fil- qasam tat-trasferiment ta' l-artijiet.

Xi ħaġa li forsi ftit semmewha f'dan id-dibattitu hi li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, anke d-definizzjoni ta' "trasferiment" twessgħet sabiex b'hekk iktar affarijiet jaqgħu taħt l-iskrutinju tal-parlament, jew inkella jkun hemm bżonn sejħa għal offerti biex dawn isiru, inkluż bdil fil- kondizzjonijiet wara li tkun għaddiet riżoluzzjoni parlamentari jew tiġdid ta' xi titolu li jkun ġie approvat minn dan il-parlament.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern, Kap 268" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi ttrattat mill-kumitat permanenti għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 14 tas-27 ta' Ottubru, 1998.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ ""Att biex jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern, Kap 268" jiġi riferut lill-kumitat permanenti għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI

CIVIL PROTECTION BILL

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, għandi messaġġ mingħand il-President tar- Repubblika.

MR SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

GUIDO de MARCO PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Dipartiment għall-Protezzjoni Ċivili u ta' Forza ta' Għajnuna u Ħelsien, u għal ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu ma' dan jew anċillari għall-istess", jirrakomandah għall- konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

5 ta' Ottubru 1999

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, bħalma ġara fir-rigward ta' l-abbozz ta' liġi dwar il-ħabs, din hija t-tieni darba li dan l-abbozz ta' liġi qed jitressaq quddiem dan il-parlament.

Anzi f'dan il-każ, kuntrarjament għall- abbozz ta' liġi l-ieħor li semmejt, l-ewwel darba li dan l-abbozz ta' liġi tressaq quddiem dan il-parlament mhux biss kien ġie propost imma kien anke ġie diskuss fl-istadju tat-Tieni Qari u kien anke ġie approvat unanimament minn din il-Kamra.

Meta konna fl-oppożizzjoni aħna wkoll konna ressaqna l- kummenti tagħna fuqu u filwaqt li għedna li naqblu miegħu u għalhekk ivvotajna favurih, ġara li dan ma laħaqx ġie approvat mill-istadju ta' kumitat għaliex kienet waslet l-elezzjoni u, kif jaf kulħadd, wara l- elezzjoni ġenerali l-lista ta' l-abbozzi ta' liġi li jkunu fuq l-aġenda taqa' kollha u wieħed ikollu jerġa` jipproponihom mill-ġdid fil-leġislatura l-ġdida.

Għalhekk wieħed jista' liberament jikkonkludi li dan huwa l- istess abbozz ta' liġi kif ġie ppreżentat mill-amministrazzjoni preċedenti u li ġie diskuss anke fl-istadju tat-Tieni Qari f'Mejju ta' l-1998, għajr għal xi tibdiliet li se nsemmi iktar tard.

Nibda billi ngħid li dan l-abbozz ta' liġi qed jafferma l-bżonn li fil- qasam tal-protezzjoni ċivili jkollna liġi.

Hawn pajjiżi li m'għandhomx liġi dwar il-protezzjoni ċivili imma, kif kien qal il-ministru dakinhar, hemm bżonn li jkun hemm liġi li tirregola l-protezzjoni ċivili għaliex f'pajjiżna m'għandniex liġi waħda li tirregola l-emerġenzi li jistgħu jinqalgħu, la l-emerġenzi li jinqalgħu minħabba raġunijiet naturali, bħal allaħares qatt it-terrimoti jew inkella l-għargħar, u lanqas emerġenzi oħra li jkunu maħluqa mill-bniedem, bħall-kontaminazzjoni jew it-tinġis tal- baħar miż-żejt li jiġi ttrasportat mit-tankers, illi hija ħmar il-lejl ta' kull ministru li jkun responsabbli mill-protezzjoni ċivili, partikolarment meta niftakru li f'pajjiż żgħir bħal tagħna emerġenza ta' din ix-xorta toħloq kriżi ekonomika, partikolarment fil-qasam tat-turiżmu.

Qed ngħid dan għaliex pajjiżi kbar li, per eżempju, iġarrbu diżastru ta' kontaminazzjoni tal-baħar b'xi mod jistgħu jżommu fuq saqajhom - għaliex it- turisti jkunu jistgħu jżuru lokalitajiet oħrajn ta' l-istess pajjiż - pero` li kieku allaħares qatt pajjiż ċkejken bħal tagħna kellu jġarrab diżastru bħal dan, dan iġib miegħu diżastru ferm ikbar, kemm ta' natura ambjentali kif ukoll ta' natura ekonomika.

Kif kont qed ngħid, f'Malta m'għandniex liġi waħda organika sħiħa dwar kif nilqgħu għal dawn it-tip ta' emerġenzi.

Veru li fl-1963 kienet saret l- Emergency Powers Act - liema liġi m'hijiex se tiġi mittiefsa b'dan l-abbozz ta' liġi - pero` dik il-liġi tirrigwarda l-emerġenzi li fihom il-gvern ikollu dritt li jissospendi l-liġijiet tal-pajjiż b'regolament.

Jiġifieri meta l-prim ministru jiddikjara emerġenza pubblika taħt l-Emergency Powers Act, dan b'sempliċi regolament jista' anke jissospendi l-operazzjoni tal- liġijiet tal-pajjiż.

Naturalment l-operazzjoni tal-Kostituzzjoni ma tistax tiġi sospiża, pero` mill-bqija kwalunkwe liġi mill-400 liġi li hemm fl- edizzjoni riveduta tal-liġijiet tagħna tista' tiġi sospiża permezz ta' regolament.

Ta' min jgħid ukoll li l-Emergency Powers Act jillimita dan il- poter għal xahrejn biss, jiġifieri din is-sospensjoni ta' l-operazzjoni tal- liġijiet tal-pajjiż tapplika biss għal xahrejn, u wara xahrejn taqa`.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm din il-liġi ta' l-1963 tirregola biss reazzjoni immedjata għal emerġenza li tinqala` f'daqqa waħda.

Dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum huwa differenti.

Huwa veru li jista' jiġi wżat anke għat-tip ta' emerġenzi li semmejt imma dan qed iwaqqaf struttura li biha kemm jista' jkun il-forzi kollha tal-pajjiż li jistgħu jilqgħu għal dawn l-emerġenzi jkunu organizzati b'mod permanenti.

Jiġifieri mhux l-ewwel isir diżastru naturali jew diżastru maħluq mill- bniedem imbagħad nirreaġixxu imma jkollna strutturi li jilqgħu għal dawn it- tip ta' emerġenzi minn qabel.

Fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi jagħti din id- definazzjoni għal "diżastru":

""diżastru" tfisser ġrajja mhux prevedibbli li tikkaġuna jew thedded li tikkaġuna ħsara fil-ħajja jew fis-saħħa ta' għadd sew ta' bnedmin, jew lill-proprjeta` jew lill-provvista` ta' riżorsi vitali tal- popolazzjoni jew lill-ambjent, u l-urġenza tas-sitwazzjoni tkun teħtieġ il-koperazzjoni ta' l-awtoritajiet, istituzzjonijiet u organizzazzjonijiet għal azzjoni immedjata ta' rimedju;".

Jiġifieri hawnhekk qed jidħol kemm l-element tal-ħsara li tkun qed tiġi kkaġunata kif ukoll l-element ta' l-urġenza.

Ta' min jgħid li waħda mill-funzjonijiet ta' dan id-dipartiment hija dik li jħejji pjanijiet ta' kontinġenza għal emerġenzi differenti imma b'mod partikolari għal dawk l-emerġenzi li l-iktar jistgħu jolqtu lil pajjiżna, u dan skond il-pjan li kienet għamlet ditta privata Taljana li kienet ġiet Malta bis-saħħa tal-protokoll finanzjarju Taljan.

Per eżempju, aħna nafu li kull tant snin f'Malta jkun hawn ċertu għargħar li jikkaġuna anke mwiet.

Biżżejjed illi wieħed jiftakar fl-għargħar li kellna f'Ottubru ta' l-1979 u fil-maltempati li kienu saru matul il-ħarifa ta' l-1988, fejn ix-xita tant kienet niżlet b'intensita` li kienet ħolqot għargħar serju f'diversi bnadi ta' Malta u Għawdex, u kif għedt diġa`, kienet saħansitra kkaġunat imwiet.

Fil-fatt id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili diġa` qiegħed jipprepara ruħu biex iġib assistenza minn barra ħalli bil-għajnuna tagħhom inkunu nistgħu ntejbu s-sitwazzjoni.

Jien m'iniex qed ngħid li b'hekk se nneħħu l-għargħar kompletament għax dawn huma affarijiet li l-bniedem mhux dejjem għandu kontroll fuqhom, imma almenu se nipprovaw intejbu s- sitwazzjoni sabiex dan id-dipartiment ikun ippreparat illi malli jkun hemm diżastru naturali ta' dan it-tip ir-reazzjoni tkun immedjata.

Per eżempju, jien ħadt gost ninnota li meta dan l-aħħar għamlet ix-xita, ħdejn il-wied ta' Birkirkara u f'postijiet oħra li huma magħrufin għall-għargħar kien hemm l-impjegati tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili qabel ma dawn issejħu fuq il-post sabiex jilqgħu għal dak kollu li jista' jinqala'.

(Interruzzjonijiet) Imma l-esperjenza diġa` wriet li meta tagħmel ix-xita f'ċerti postijiet malajr ikun hemm l-għargħar u allura ...

(Interruzzjonijiet) Iva, huwa veru li jkun hemm ċerti previżjonijiet, pero` f'ċerti postijiet anke meta tagħmel ftit xita jiġu kkaġunati l- problemi.

Biżżejjed wieħed isemmi l-problemi tat-traffiku li jinqalgħu f'ċerti nħawi hekk kif tagħmel ftit tax-xita.

Mr Speaker, ta' min jgħid li bħalissa qed nagħmlu diskussjoni mad- dipartiment għall-protezzjoni ċivili biex f'ċerti postijiet - u hawn qed nirriferi b'mod partikolari għal Ħal Qormi u Birkirkara - indaħħlu s- sistema ta' early warning signals - s'issa għadu m'huwiex magħruf jekk dawn ikunux jikkonsistu f'sireni jew inkella fi dwal - ħalli min ikun se jgħaddi minn dawk il-postijiet jiġi mgħarraf illi hemmhekk hemm ċertu periklu.

Dan se nagħmluh għaliex ħafna drabi n-nies jgħaddu minn dawn il-postijiet għaliex jaħsbu li m'hemmx periklu u mbagħad jinqabdu hemmhekk bir-riskju li jweġġgħu jew saħansitra jitilfu ħajjithom.

Għalhekk għalkemm sfortunatament ma tistax tingħata garanzija li b'dawn l-early warning signals se jiġu evitati l-emerġenzi kollha li jistgħu jinqalgħu, almenu jiġu evitati ħafna inċidenti.

J'Alla li din il-liġi ma tiġi applikata qatt u li ma jiġri xejn minn dan kollu pero` jkun aħjar jekk nipprevedu dawn l- affarijiet u nipprovaw nagħmlu xi ħaġa dwarhom milli nirreaġġixxu dejjem wara l-kriżi.

Mr Speaker, irrid ngħid li ħafna minn dak li hawn provdut f'dan l-abbozz ta' liġi ma kienx ikun possibbli li jsir li kieku ma kenitx għall-għajnuna ġeneruża li tana l-gvern u l-poplu Taljan permezz tal-protokoll finanzjarju.

Huwa veru li xtrajna laneċ li jqumu miljuni kbar ta' liri, pero` dawn xtrajniehom bl-istess flus li tawna huma permezz tal-protokoll finanzjarju Taljan fejn l-unika kondizzjoni li saritilna, liema kondizzjoni jien naraha raġunata, kienet li dawn il-laneċ iridu jinxtraw mill-Italja.

Kieku ma kienx għal dan il-protokoll finanzjarju ma konniex inkunu kapaċi nixtru s-27 fire-engine ġdida li xtrajna.

Fil-fatt qabel dejjem konna niddubbaw bis-second-hand billi konna nixtru fire-engines mill-Ingilterra, li kienu jkunu diġa` wżawhom l-Ingliżi - għaliex is-sitwazzjoni ta' pajjiżna ma tippermettix li nonfqu dawn il-flus kollha - pero` issa permezz ta' dan il-protokoll finanzjarju sar possibbli li nixtru dan l-apparat.

Forsi wieħed jista' jargumenta li l-gvern imessu ilu li ressaq abbozz ta' liġi bħal dan pero` huwa fatt li l-qasam tal-protezzjoni ċivili qatt ma kien meqjus bħala prijorita` mill-Gvern Malti, kien min kien, għax il- possibbilta` li jinqala` diżastru naturali kien jaraha remota, u din hi l- attitudni ħażina li minħabba fiha għal żmien twil ma kellna xejn f'dan il- qasam, u kien jibqa` ma jkollna xejn li kieku ma kenitx għall-għajnuna li tana l-gvern Taljan.

Issa hawnhekk ta' min jgħid ukoll li l-Gvern Taljan mhux biss għenna sabiex ikollna fire-engines ġodda u laneċ ġodda li jitfu n-nar.

Ma rridux ninsew li sakemm ġiet l-ewwel lanċa fil-bidu tas-sena l-oħra, aħna ma kellna xejn biex stajna nitfu n-nar fuq il-baħar, ħlief dik id-dinghy li għandhom l-SAG, li l-ilma li jintefa' minnha jwassal għal distanza limitata ħafna.

Fil-fatt kien għalhekk li meta jien tlajt Ruma biex nitkellem mal- ministru tal-protezzjoni ċivili Taljan, Francesco Barberi - fil-fatt hu wkoll kien ġie Malta f'Ottubru ta' l-1996 - kont għedtlu li Malta għandha bżonn urġenti li ssaħħaħ it-tagħmir tagħha għat-tifi tan-nar fuq il-baħar.

Ta' min ifakkar li dak iż-żmien kellna xi ftit apparat biex nitfu n-nar fuq l-art - għalkemm dan ma kienx effiċjenti ħafna - pero` għat-tifi tan-nar fuq il-baħar ma kellna xejn, jew kważi xejn, imma kif kont qed ngħid, bis- saħħa tal-ftehim li lħaqt mal-ministru Barberi, kif ukoll bis-saħħa tad- diskussjonijiet li kien hemm fi żmien il-gvern preċedenti mal-Gvern Taljan - jien naf li l-Ministru Mizzi, li jifhem xi ħaġa fuq dawn l-affarijiet, kien ħa interess partikolari f'dan ir-rigward - u b'mod partikolari bis- saħħa tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili sal-lum dawn il-laneċ waslu kollha f'pajjiżna.

Fil-fatt tnejn minn dawn il-laneċ, il-"Melita I" u l- "Melita II", kienu waslu f'April ta' l-1998, is-"Sea Salvor" kienet waslet fil-ħarifa ta' l-1998 - ta' min jgħid li din il-lanċa kien ġie jinawguraha l-ministru Barberi stess - u din is-sena wasal il-"Garibaldi", li matul ix- xhur tas-sajf tpoġġa ġewwa l-bajja tax-Xemxija, eżattament ħdejn il- Fekruna, sabiex jieħu ħsieb il-fliegu ta' bejn Malta u Għawdex, u dan minħabba li fis-sajf joħorġu kwantita` kbira ta' bċejjeċ tal-baħar, speċjalment fil-weekends.

Bi pjaċir ngħid li matul is-sajf dawn mhux biss kienu ta' għajnuna kbira għat-tifi tan-nar imma anke għal dawk l- organizzazzjonijiet volontarji li kienu qed jagħtu s-servizz tagħhom fuq ix- xtut u l-bajjiet tagħna.

Mr Speaker, ta' min jgħid li mal-"Garibaldi" ġew ukoll xi dinghies, li huma komdi ħafna għal skopijiet ta' salvataġġ fuq il-baħar.

Irrid ngħid ukoll li llum il-"Melita I" u l-"Melita II" qed jintużaw mill-forzi armati ta' Malta, u dan għaliex it-task prinċipali tas-search and rescue huwa fdat f'idejhom.

Ġaladarba semmejt l-organizzazzjonijiet volontarji, nixtieq nieħu l- okkażjoni biex nirringrazzjahom pubblikament għall-fatt li dawn minflok ma jmorru jgħumu mal-familja u jiddevertu ftit matul ix-xhur tas-sajf joffru dan is-servizz mingħajr ma jitolbu xejn lill-gvern.

Ġustament aħna konna xtrajnielhom dinghy u xi affarijiet oħra biex għallinqas waqt li jkunu qed idewwu lin-nies, ikunu komdi kemm huma kif ukoll min ikun qed jiġi mdewwi, għax ħafna d-drabi l-inċidenti li jkun hemm isiru iktar fuq il-blat jew fuq ir-ramel milli għaliex xi ħadd ikun se jegħreq.

Filwaqt li jien nittama li s-sena d-dieħla nkomplu nipperfezzjonaw dan is-servizz, irrid ngħid li din is-sena aħna laqqajna lill-organizzazzjonijiet volontarji kollha biex nuruhom l-apprezzament tagħna għax-xogħol li qed jagħmlu.

Minbarra d-dipartiment għall-protezzjoni ċivili, li għadu qed jimla l- vacancies li għandu, il-liġi waqqfet ukoll kunsill għall-protezzjoni ċivili, liema kunsill jinħatar mill-prim ministru.

Fil-fatt l-unika bidla li qed jagħmel dan l-abbozz ta' liġi huwa li filwaqt li qabel ma kienx hemm numru li jillimita d-daqs ta' dan il-kunsill, issa qegħdin nillimitawh b'numru, u filwaqt li qabel membru kien ikun irid jiġi nominat mill- kunsilli lokali, issa dan se jibda jiġi nominat mill-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali, li hija mwaqqfa skond regolament tlieta tar-regolamenti ta' l-1994 dwar l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Għalkemm dan il- kunsill qed inwaqqfuh b'liġi issa, dan ilu jopera.

Fil-fatt jien ippresedejt il-laqgħat ta' dan il-kunsill kemm issa kif ukoll meta kont ministru taħt il-gvern Nazzjonalista preċedenti, pero` sal-lum dan għadu mwaqqaf b'mod amministrattiv u huwa issa li qegħdin inwaqqfuh b'liġi.

Ta' min jgħid li l-membri f'dan il-kunsill se jkunu ġejjin minn oqsma konnessi mal-protezzjoni ċivili bħal, ngħidu aħna, mill-oqsma tax- xogħlijiet pubbliċi, l-ambjent, telekomunikazzjoni, trasport, saħħa, affarijiet ekonomiċi, affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' karburanti u enerġija, kif ukoll minn Għawdex.

Ikun hemm membru għan-nom ta' dawk l- organizzazzjonijiet volontarji li jien għadni kif semmejt - taw servizz utli ħafna fis-sajf u għallmu lin-nies kif iwettqu salvataġġ fil-baħar u fl- art - u jkun hemm membru li jiġi nnominat mill-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Iċ-chairman jibqa' kif kien fl-abbozz kif imressaq taħt l- amministrazzjoni preċedenti, jiġifieri l-ministru responsabbli għall- protezzjoni ċivili, waqt li d-deputy chairman ikun is-segretarju permanenti fl-istess ministeru.

Bħala membri ex officio jkun hemm il-kummissarju tal- pulizija, il-kmandant tal-forzi armati u d-direttur għall-protezzjoni ċivili.

Dan il-kunsill se jkollu l-funzjoni li jifformola, imexxi u jikkordina kull kwestjoni u prattika ta' politika nazzjonali.

Għalhekk tista' tgħid li d-direttur għall-protezzjoni ċivili huwa accountable għall- kunsill u jista' jagħti l-pariri lill-ministru dwar il-miżuri kollha fejn tidħol il-protezzjoni ċivili.

Sur President, meta tkellimt fuq dan l-abbozz niftakar li kont għedt li għal pajjiż li jemmen li hemm bżonn liġi tal-protezzjoni ċivili - għaliex hemm ċerti pajjiżi li m'għandhomx liġi bħal din - huwa importanti li din ma tkunx xi liġi komplikata u b'ħafna provvedimenti b'mod li ma tkunx taf il- liġi fejn tibda u fejn tispiċċa, imma li dik il-liġi ssemmi l-istrutturi li hemm bżonn fil-qasam tal-protezzjoni ċivili u bażikament tkun an enabling law.

Għaliex?

Għaliex l-emerġenzi jsiru f'daqqa u jinbidlu minn żmien għal żmien u allura jkun hemm bżonn ta' żviluppi oħrajn kif nilqgħu għal dawk l-emerġenzi.

Ħalli nagħti eżempju.

Illum diġa' għandna eżempju ta' torri ta' ma nafx kemm-il sular u jekk se nkomplu bit-tendenza li f'ċerti żoni l-bini jogħla 'l fuq, dan ifisser li rridu nkunu armati biżżejjed għall-każijiet ta' emerġenzi li jistgħu jinħolqu.

U dawn mhux biss huma emerġenzi ta' tifi tan-nar imma anke ta' qtugħ ta' elettriku jew ta' ċerti provvisti essenzjali oħrajn.

Allura

Huwa tajjeb li din il-liġi twaqqaf dan il-kunsill u toħloq ukoll l- assistance and rescue officer corps, pero' bażikament li trid tagħmel huwa li tagħti poter lill-ministru li wara li jieħu l-pariri neċessarji, joħroġ ir-regolamenti.

Għaliex?

Għaliex dawk ir-regolamenti jistgħu jinbidlu mingħajr ħafna formalita` żejda skond l-esiġenzi ta' l-emerġenzi partikolari u mingħajr ma jiksru l-provvedimenti ta' din il-liġi.

Naturalment il-ministru ma jistax jagħmel regolamenti li bihom jikser il- provvedimenti tas-Civil Protection Act imma sakemm ma jiksirx dawk il- provvedimenti u sakemm jimxi skond l-istess Att - nikkwota issa minn klawsola 7 ta' dan l-abbozz ta' liġi - għandu jitħalla jagħmel regolamenti:

"(a) b'mod ġenerali sabiex jirregola dak kollu li għandu x'jaqsam mal- protezzjoni ċivili;

(b) dwar il-proċeduri li għandhom jittieħdu dwar xi diżastru jew emerġenza pubblika li jiġru f'Malta, inkluża kull investigazzjoni li ssir dwarhom;".

Imbagħad l-abbozz jidħol f'iktar dettalji dwar x'regolamenti jistgħu jinħarġu:

"(ċ) sabiex jiġu stabbiliti l-għanijiet u l-provvedimenti, direttivi, kodiċijiet ta' prattika ... ",

- hawnhekk m'aħniex qed ngħidu li se nbiddlu d-dinja f'ġimgħa imma għallinqas f'dawk l-emerġenzi l-iktar komuni għandu jkun hemm manwal jew kodiċi ta' prattika li kulħadd jimxi fuqu u li kulħadd ikun jaf x'fih qabel ma ssir l-emerġenza u mhux ikun hemm emerġenza u nibdew naqraw xi ħaġa li qatt ma nkunu qrajna qabel! -

"u linji direttivi li jkollhom x'jaqsmu ma' kwestjonijiet ta' tħejjija u ta' rispons;

(d) sabiex jiġu stabbiliti s-sistema u l-ħteġijiet għall-ippjanar tal- protezzjoni ċivili.

Sur President, jiena m'iniex se nidħol f'iktar dettalji għaliex, kif diġa' għedt, l-iskop huwa li din il-liġi, bħal ta' qabilha, tkun an enabling law.

Qed ngħid hekk għaliex kif kont għedt anke mill-bankijiet ta' l- oppożizzjoni, l-ewwel draft ta' dan l-abbozz kien tqil iżżejjed.

Għalhekk il-kabinett Nazzjonalista kien ta direttiva lill-avukat ġenerali sabiex jagħmel xi ħaġa iktar ħafifa u żnella, kif inhu dan l-abbozz li qed niddiskutu llum.

Istituzzjoni jew forza oħra li dan l-abbozz qiegħed ibierek legalment - għaliex hija mwaqqfa diġa' - hija l-forza ta' għajnuna u ħelsien, li se taqa' taħt id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili, u li se tkun hi l-forza li tasal l-ewwel f'ċerti emerġenzi.

Dan ma jfissirx pero' li kull emerġenza se tieħu ħsiebha din il-forza.

Anzi nżid ngħid li din il-forza hija eċċezzjoni għall-prinċipju ġenerali li konna qed nimxu bih li d- dipartiment għall-protezzjoni ċivili jikkordina l-isforzi ta' l-organi l- oħrajn li għandhom x'jaqsmu ma' l-emerġenzi.

L-iskop prinċipali tad- dipartiment għall-protezzjoni ċivili kien li jikkordina l-pulizija, l- forzi armati eċċ, pero' din il-forza hija eċċezzjoni għal dan il-prinċipju.

Id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili se jkollu jikkordina hu dawn il- forzi kollha u ma nistax nimmaġina ċirkostanza fejn allaħares qatt ikollna diżastru naturali u li fih ma jkunux involuti l-pulizija u l-armata.

Tant huma involuti b'mod permanenti dawn li għandhom post ex officio fil- kunsill.

Issa apparti dawn il-forzi kollha u apparti l-għaqdiet volontarji li anke llum jagħtu ċertu servizz bil-permess tal-pulizija jew tal-forzi armati - jiġifieri qabel ma twaqqfet din il-liġi u fil-fatt tajnihom rappreżentanza fuq dan il-kunsill - se jkun hemm unit żgħir ta' madwar 90 ruħ li huma mpjegati mad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili u li se jieħdu ħsieb it-tifi tan-nar imma f'emerġenzi oħrajn ikunu jistgħu jaslu huma l-ewwel fuq il-post sabiex jilqgħu għal dik l-emerġenza.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn id-dmirijiet u l-funzjonijiet ta' din il-forza ta' għajnuna jsib proprju dak li għadni kif għedt, jiġifieri:

"(a) li tara li jkun hemm servizz adegwat għal intervent immedjat fil- każ ta' ħruq, għargħar, salvataġġ fuq il-baħar u ħelsien mill-għarqa u appoġġ fuq il-baħar għal kontra t-tniġġis jew f'kull sitwazzjoni oħra ta' diżastru sew naturali sew kaġunat mill-bniedem li tkun tenħtieġ l- għajnuna immedjata ta' forza pubblika jew ta' tagħmir speċjali.".

Mela dawn huma l-frontliners, it-troubleshooters, fejn f'każ ta' problema jipprovaw jaraw kif isolvuha.

Għalhekk il-funzjoni ta' din il-forza hija:

"(b) li tintervjeni f'każ ta' emerġenza jew ta' diżastru; u

(ċ) li twettaq kull dmir lilha assenjat mid-Direttur tal-Protezzjoni Ċivili.".

Sur President, l-applikazzjonijiet biex jiġu mpjegati dawn in-nies kienu ħarġu taħt l-amministrazzjoni l-oħra imma peress li kienu tħallew barra numru ta' membri tal-korp tal-pulizija li kellhom ċertu expertise - uħud minnhom kien ilhom anke ħames snin fix-xogħol tat-tifi tan-nar u oħrajn kellhom anke kwalifiki fit-tifi tan-nar - din l-amministrazzjoni deherilha li tkun ħasra li l-expertise ta' dawn in-nies tintilef.

Għalhekk reġgħu nħarġu l-applikazzjonijiet - anke għaliex kien hemm xi 20 jew 30 ruħ li rtiraw mill-ewwel applikazzjoni u allura kien hemm numru ta' vacancies - liema applikazzjonijet ġew proċessati, sar il-kors u issa dawn ingħaqdu ma' l-ewwel kontinġent, biex insejjaħlu hekk, li fih kien hemm maġġoranza ta' civilians iktar milli membri tal-korp tal-pulizija.

Kif diġa' għedt, Sur President, dawn kienu mad-90 ruħ li mbagħad naqsu minħabba li kien hemm min ma kienx tajjeb għal dan ix-xogħol.

Allura dawk li rtiraw ġew sostitwiti u żidna xi ħaġa magħhom minn dawn il-membri tal- korp tal-pulizija.

Dawn se jibqgħu jagħmlu manning tal-fire stations li jeżistu llum, u allura dan ifisser li l-fire stations kollha se jgħaddu mingħand il-pulizija għal għand id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

Nixtieq ngħid hawnhekk - mingħajr ma wieħed joqgħod idoqq ħafna trumbetti - li l-kapaċita` li niġġieldu t-tifi tan-nar fuq l-art tjiebet ħafna f'pajjiżna, kemm minħabba l-wasla ta' fire engines taħt żewġ amministrazzjonijiet differenti mill-Italja, kif ukoll għaliex kien hemm distribuzzjoni ġeografika aħjar ta' fire stations.

Sur President, niftakar li darba l-Onor.

Farrugia kien semmieli każ ta' ħruq li kien sar f'Santa Marija Estate u l-fire engine kellha titlaq mill- Furjana u sakemm waslet hemmhekk damet 25 minuta.

Għalhekk kien hemm bżonn li jsir xi ħaġa biex it-tramuntana ta' Malta - u anke ċerti partijiet tan- naħa ta' isfel ta' Malta, l-iktar il-partijiet industrijali - ikunu jistgħu jiġu milħuqa aħjar.

Niftakar li kien hemm post ideali fejn kien hemm it- tankijiet tal-British Petroleum fl-antik, ħdejn il-knisja tal-Kapuċċini fix- Xemxija.

Dan huwa post ideali għaliex hemmhekk tista' tilħaq saċ-Ċirkewwa u tinkludi wkoll lil Buġibba, il-Qawra, San Pawl il-Baħar u l-Mosta.

Fil- fatt tista' tgħid li minn dan l-istation - li qabel ma kienx jeżisti - on average ikun hemm ħames interventi kuljum.

Bis-saħħa wkoll tal-Gvern Taljan, dak li kont ftaħt jien bħala ministru responsabbli mill-protezzjoni ċivili fil-21 ta' Ġunju ta' l-1996, wara li ħarġu l-permessi mill-awtorita' ta' l-ippjanar, ġie mkabbar u issa hemm xi ħaġa iktar permanenti.

Fil-fatt kulmin jgħaddi minn hemmhekk jara li l-fire engines huma ggaraxxjati u hemm sistema aħjar li tista' tilqa' għal emerġenzi ta' tifi tan-nar fil-parti tat-tramuntana tal-pajjiż.

Fin-naħa t'isfel, apparti li nżammu l-fire stations ta' Corradino u tal- Furjana, twaqfet fire station oħra f'Ħal Far, fejn hemm ukoll id- dipartiment għall-protezzjoni ċivili, li jieħu ħsieb l-areas industrijali ta' Bulebel u ta' Ħal Far stess u li wkoll ikollhom diversi interventi.

Mela llum għandna erba' fire stations li tista' tgħid li ġeografikament huma distribwiti ħafna aħjar miż-żewġ fire stations li kellna sa l-1996, li kienu dawk ta' Corradino u tal-Furjana.

It-tama tagħna hija li niftħu fire station oħra - dejjem jekk nirċievu l-flus u nkunu nistgħu nużawhom mill- protokoll finanzjarju Taljan - in-naħa tal-bypass ta' Santa Venera ħalli wieħed ikun jista' jilħaq ċerti postijiet fiċ-ċentru ta' Malta aħjar.

Sur President, għal dak li huwa tifi ta' nar fuq il-baħar, mix-xejn illum għandna l-laneċ li rċevejna mingħand il-Gvern Taljan apparti li d- dipartiment ta' l-ambjent għandu l-"Pupilla" li kienet inġiebet Malta.

Hawnhekk inżid ngħid li nittama li jkun hemm kordinazzjoni aħjar bejn id- dipartiment ta' l-ambjent u d-dipartiment għall-protezzjoni ċivili għaliex ma jistax ikun li f'pajjiż żgħir bħal tagħna jkollna units li jittrattaw l- istess ħaġa mingħajr ma jkun hemm biżżejjed koordinazzjoni bejniethom.

Sur President, fl-abbozz ta' liġi qegħdin ngħidu wkoll li dawn l- assistance and rescue officers ma jistgħux ikunu membri ta' union, jifformaw union jew jidħlu f'xi attivita` ta' xi union, xi ħaġa li kienet fl-abbozz preċedenti u qed terġa' tiġi repetuta f'dan l-abbozz.

Fil-fatt paragrafu (a) ta' subklawsola (7) ta' klawsola 8 jgħid:

"Fl-interess tas-sigurezza pubblika, l-ordni publiku u s-saħħa pubblika, fl-ingaġġar ta' kull membru tal-Forza jenħtieġ il-kunsens ta' dik il-persuna li tkun qed tiġi ingaġġata, li ma tifformax, ma tidħolx fi, jew tkun membru ta' trade union; iżda ...."

- hawn hu l-kompromess -

" ... l-membri tal-Forza jistgħu jifformaw assoċjazzjoni għalihom infushom.".

Jien naħseb li wieħed jista' jifhem għaliex din il-klawsola hija newtrali għaliex, jekk ikun qed jaqbad x'imkien, il-pumpiera ma jistgħux ma jaqdux id-dover tagħhom li jitfu dak in-nar minħabba li jkollhom kwestjoni ma' l- union jew inkella minħabba li jkollhom xi kwestjoni oħra dwar il- kondizzjonijiet ta' l-impjieg.

Huwa ovvju li jekk ikun hemm in-nar qed jaqbad dan b'xi mod jew ieħor irid jintefa'.

Għalhekk huwa tajjeb li kemm il-gvern preċedenti kif ukoll il-gvern preżenti ddeċidew li hekk kif korp dixxiplinat ma jistax jistrajkja, l-assistance and rescue force mhux talli ma tistax tistrajkja imma talli lanqas biss tista' tkun membru ta' trade union.

Dan ma jfissirx li l-membri ta' din il-forza m'għandhomx dritt jilmentaw dwar xi kondizzjoni ta' l-impjieg tagħhom jew li m'għandhomx dritt jipproteġu l-interessi tagħhom pero`, bħal fil-każ tal-gwardjani tal- ħabs u bħal fil-każ tal-pulizija, dawn għandu jkollhom assoċjazzjoni għalihom għal dan l-iskop, liema assoċjazzjoni tista' tiltaqa' anke mal- ministru jew mas-segretarju permanenti konċernat.

Fil-fatt xi ġimgħatejn ilu jien iltqajt ma' l-assoċjazzjoni tal-gwardjani tal-ħabs, li biex ittella' l-membri tal-kumitat tagħha tagħmel elezzjoni, u matul din il- laqgħa l-assoċjazzjoni mhux biss ressqet il-grievances tagħha imma anke għamlet diversi suġġerimenti.

Irrid ngħid li din il-laqgħa kienet waħda pożittiva ħafna għax matulha din l-assoċjazzjoni wriet li hi mhux biss trid tieħu, tieħu u tieħu imma lesta li tagħti wkoll.

Jien kemm-il darba ltqajt ma' l-assoċjazzjoni tal- pulizija wkoll, fejn tkellimna dwar ix-shifts u dwar ċerti kondizzjonijiet li joffri dan l-impjieg.

Naturalment matul dawn il-laqgħat aħna żammejna l- ħin kollu quddiem għajnejna r-restrizzjonijiet finanzjarji li għandna u li huma magħrufa minn kulħadd, pero` t-titjib mhux bilfors jimplika nfiq ta' flus għax hemm ċertu titjib li jsir mingħajr ma jkollu implikazzjonijiet finanzjarji u fejn wieħed jista' jirranġa, għandu jagħmel dan bla ebda eżitazzjoni.

Ir-rescue officers m'għandhomx jeħduha bi kbira li ma jistgħux jissieħbu f'union.

Wara kollox hemm minnhom illi qatt ma kienu msieħba f'union qabel, partikolarment il-pulizija, u l-oħrajn, li ġejjin mid-dipartimenti tal-gvern, għandhom jirrikonoxxu li issa ġaladarba huma jifformaw parti mill-forza importanti tat-tifi tan-nar, ma jistgħux jieqfu milli jagħmlu xogħolhom u ma jintervjenux meta x'imkien ikun qed jaqbad in- nar.

Mr Speaker, ta' min jgħid li mbagħad f'dan l-abbozz ta' liġi hemm provvedimenti dettaljati dwar kif titwaqqaf l-assoċjazzjoni kif ukoll dwar x'inhuma l-funzjonijiet tagħha.

Dan l-abbozz ta' liġi jgħid ukoll li meta jkun hemm diżastru naturali, diżastru maħluq mill-bniedem jew inkella xi emerġenza huwa importanti li jkun hemm kap wieħed.

Ħafna drabi f'pajjiżna ssib diversi kapijiet u għalkemm dawn kollha jkunu kompetenti u jkunu jifhmu fix-xogħol tagħhom, l-agħar ħaġa li jista' jkollok f'emerġenza huwa li jkollok iktar minn kap wieħed.

Għalhekk kemm fl-abbozz ta' liġi preċedenti kif ukoll fl-abbozz preżenti nsibu li l-ministru, f'każ ta' diżastru nazzjonali, f'każ ta' diżastru reġjonali, f'każ ta' emerġenza jew saħansitra b'antiċipazzjoni ...

Għax, fejn naf jien, jista' jkollna informazzjoni mill-uffiċċju meteoroloġiku li ġejja emerġenza ta' għargħar.

F'dak il-każ, jiġifieri jekk niġu informati li se jkollna diżastru qabel ma fil-fatt dan jiġri, il-ministru jista' jappunta persuna li tkun in overall command ta' dik l-emerġenza partikolari.

Issa dan il-kmandant jista' jkun id-direttur għall-protezzjoni ċivili jew inkella l-ministru jista' jgħid li f'din it-tip ta' emerġenza partikolari li, fejn naf jien, forsi tolqot is- safety at sea, peress li l-funzjoni tar-rescue f'Malta fuq il-baħar hija f'idejn il-forzi armati, allura jaħtar lil xi persuna partikolari fil-forzi armati jew lill-kmandant biex dan ikun il-commander f'dik is-sitwazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Inti taf li fil-każ ta' dawk l-emerġenzi li qed issemmi inti mhix dik hija s-sitwazzjoni.

Kont qed ngħid li f'dawn it-tip ta' każijiet il-ministru jaħtar kmandant u kulħadd jaqa' taħtu.

Kif kien qal xi ħadd, ask not the reason why f'dawn is-sitwazzjonijiet.

Ċertament li m'hemmx lok li wieħed joqgħod jikkontesta l-ordnijiet imma dawn għandhom jiġu obduti minnufih.

Ta' min jgħid ukoll li l-kariga ta' kmandant m'hijiex waħda permanenti.

Mr Speaker, klawsola 10 tittratta dwar diversi reati, fosthom dwar looting.

Per eżempju, din il-klawsola tkopri ċ-ċirkostanza ta' meta waqt li jkun hemm xi diżastru naturali jew inkella diżastru maħluq mill-bniedem, ikun hemm nies kattivi biżżejjed jew inkella "morda" - għax lil dawn it-tip ta' nies hekk tista' ssejħilhom - li mhux talli ma jgħinux lill-komunita` biex tilqa' għal dik l-emerġenza imma talli jużaw dik l-emerġenza biex iħaxxnu bwiethom.

Sfortunatament lil dawn it-tip ta' nies nisimgħu bihom kemm fil-gwerer, kemm f'diversi diżastri li saru qrib tagħna kif ukoll narawhom fuq it-television.

Għalhekk hawn qed indaħħlu pieni ħorox, inkluż sentenzi, għal min b'xi mod jew ieħor japprofitta ruħu minn xi diżastru naturali sabiex iħaxxen bwietu.

Fil-fatt klawsola 10 ta' dan l-abbozz ta' liġi tgħid eżattament li: "Kull min ineħħi minn xi post u juża mingħajr ebda dritt għal benefiċċju tiegħu jew dak ta' l-oħrajn xi ħaġa li tkun ġiet abbandunata minn sidha, minħabba f'xi diżastru, ħruq, jew avveniment ieħor li matulu ħajjet is-sid jew ta' xi persuna oħra kienet fil- periklu, ikun ħati ta' reat u jista', meta jinstab ħati, jeħel priġunerija għal żmien mhux inqas minn sitt xhur u mhux iżjed minn għaxar snin:

Iżda meta l-Qorti tiġi biex tagħti l-piena, hija għandha tqis mhux biss il-valur tal-ħaġa, iżda wkoll iċ-ċirkostanzi ta' tbatija li s-sid kien jinsab fihom meta abbanduna dik il-ħaġa.",

Jiġifieri l-piena tkun tiddependi mis-sitwazzjoni partikolari li s-sid kien jinsab fiha dak iż-żmien li kienet itteħditlu dik il-ħaġa.

Jekk imbagħad jirriżulta li dak ir-reat ikun sar minn uffiċjali li xogħolhom huwa li jaraw li dak ir-reat ma jsirx, allura hawnhekk l-offiża taggrava u l-piena tiżdied.

Ta' min jinnota wkoll li f'dawn il-każijiet id-diskrezzjoni ma tibqax f'idejn il-qorti u f'każijiet ta' emerġenza bilfors irid ikun hemm pieni ħorox kontra dan il-forma ta' sakkeġġ, anke meta dan isir minn individwi privati, aħseb u ara meta jsir minn persuna li jkollha xi inkarigu bis-saħħa ta' dan l-att jew inkella ta' xi liġijiet oħra - bħalma huma, ngħidu aħna, tal-pulizija jew ta' l-armata - sabiex tgħin lil dawk il- persuni li jkunu fil-periklu li jitilfu ħajjithom jew ġidhom!

Fil-fatt f'dan il-każ il-piena, li tista' tvarja minn sitt xhur għal għaxar snin ħabs, tiżdied b'żewġ gradi.

Min-naħa l-oħra subklawsola (3) ta' klawsola 10 qed tistabilixxi l-pieni li għandu jingħata kulmin jidħol mingħajr awtorizzazzjoni f'xi żona li tkun indikata mid-dipartiment tal-protezzjoni ċivili bħala li ma tistax tidħol fiha minħabba d-diżastru li jkun sar hemmhekk.

Għalkemm ma nistgħux ngħidu li dan isir b'intenzjoni ħażina, ħafna drabi meta jinqalgħu dawn it-tip ta' traġedji l-forzi ta' l-ordni jsibu tfixkil minn dawk il-persuni li jew minħabba kurżita` jew inkella minħabba raġunijiet oħrajn imorru fuq il- post, bil-konsegwenza li joħolqu ċertu diżgwid.

Għalhekk hawn qed jiġi stabilit reat għal kulmin jidħol f'dawn iż-żoni mingħajr awtorizzazzjoni - naturalment dan ir-reat m'huwiex bħal dak tas-sakkeġġ, li għadna kif tkellimna dwaru - u qed ngħidu li kulmin jinsab ħati ta' dan ir-reat għandu jiġi punit bi priġunerija ta' mhux inqas minn xahar u ta' mhux iżjed minn sitt xhur.

Mr Speaker, jien m'għandix ċans nidħol fir-reati kollha li qed jistabilixxi dan l-abbozz ta' liġi għax hawnhekk qed jiġu stabiliti diversi reati.

Madanakollu rrid nirrimarka li l-gvern deherlu li għandu jneħħi reat li diġa` kien jeżisti fil-liġi.

Fil-fatt fl-abbozz ta' liġi li s-sena li għaddiet kien ġie approvat mill-istadju tat-Tieni Qari, kien hemm provdut reat għal kulmin jiġbor xi fondi għall-vittmi ta' dawn id-diżastri mingħajr l-awtorizzazzjoni tad-direttur tal-protezzjoni ċivili.

Dan kien ifisser li jekk xi kappillan kien ikun irid jiġbor xi flus għall-vittmi ta' xi għargħar jew ta' xi terrimot li jkun sar barra minn Malta - għax dak l- abbozz ta' liġi ma kienx qed jagħmel xi limitazzjoni għad-diżastri li jsiru f'Malta biss - kien ikun irid iġib il-permess tad-direttur tal-protezzjoni ċivili.

Issa aħna dehrilna li din hija formalita` żejda, iktar u iktar meta ma kenitx limitata għad-diżastri li jsiru f'Malta imma kienet tkopri kemm id-diżastri li jsiru f'Malta kif ukoll dawk li jsiru barra minn Malta, u għal din ir-raġuni subklawsola (3) ta' klawsola 10 ta' l-abbozz ta' liġi tas-sena li għaddiet ġiet imneħħija kompletament.

Naturalment jekk xi ħadd juża dan il-ġbir b'mod frawdulenti, taħt il-Kodiċi Kriminali l-piena ta' dan ir-reat tkun anke waħda ta' ħabs, imma aħna dehrilna li jekk noħolqu reat ġdid għal kulmin jiġbor il-flus għall-vittmi ta' xi diżastru mingħajr l-awtorizzazzjoni tad-direttur tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili, liema reat kien saħansitra jikkonsisti f'minimu ta' tliet xhur ħabs u massimu ta' sena, dan kien se joħnoq diversi inizjattivi li jsiru f'pajjiżna u li jirriflettu l-qalb ġeneruża tal-Maltin.

Aħna nafu li l-poplu Malti huwa magħruf għall-fatt li meta jisma' li tkun inqalgħet xi emerġenza, kemm jekk din l-emerġenza tkun inqalgħet f'Malta kif ukoll jekk tkun inqalgħet barra minn Malta, ġeneralment ir-reazzjoni tiegħu tkun waħda ġeneruża ħafna, u j'Alla nibqgħu hekk għaliex, kif dejjem għidt u kif dejjem se nibqa` ngħid pubblikament, għalkemm il-gvern qed jagħmel l-isforzi tiegħu u aħna qegħdin nirċievu l-għajnuna mill-gvern Taljan għal dan l-iskop, ħafna drabi ż-żejt tal-makna jipproduċuh l- għaqdiet volontarji, jiġifieri allaħares kellna noħonqu l-għaqdiet volontarji.

Jien dejjem għedt li d-dipartiment tal-protezzjoni ċivili u l- għaqdiet volontarji għandhom jikkumplimentaw lil xulxin, kif urejna matul is-sajf li għadda meta tejjibna s-servizz tal-life-saving u anke ta' baywatch, billi dawn iż-żewġ istituzzjonijiet ħadmu id f'id u ma eskludewx lil xulxin waqt il-ħidma tagħhom.

Biżżejjed insemmu s-servizzi li dawn taw fi Pretty Bay ġewwa Birżebbuġa, fil-bajja ta' Wied il-Għajn, fil-bajja ta' Għajn Tuffieħa, fil-bajja ta' l-Għadira, fil-bajja ta' l-Armier u anke f'xi wħud mill-bajjiet ta' Għawdex.

Kif qalli d-direttur stess, is-Sur Cordina, ir-riżultat ta' dawn is-servizzi li ngħataw matul ix-xhur tas-sajf kien wieħed pożittiv ħafna.

Permezz ta' emenda li qed nagħmlu f'dan l-abbozz ta' liġi, issa dawk il- membri tal-korp tal-pulizija li marru mad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili jistgħu jibqgħu jingħataw l-istess drittijiet, anke f'dik li hi pensjoni, u jibqa` jittieħed in konsiderazzjoni s-servizz tagħom fil-korp tal-pulizija.

Xi ħaġa simili għal din għamilnieha fir-rigward ta' l- impjegati tal-ħabs meta għedna li dawk li kienu fl-armata jew inkella fil- korp tal-pulizija u għażlu li jsiru mpjegati tal-ħabs, is-servizz li jkunu għamlu fl-armata jew inkella fil-pulizija għandu jitkomplilhom mas-servizz li jkunu qed jagħmlu mal-forza tal-ħabs.

L-istess prinċipju se napplikawh fil-każ tas-search and rescue officers, u fil-fatt klawsola 12 tgħid li:

"Any member of the Police Force who is transferred to the Assistance and Rescue Force set up under this Act or who ceases to be a member of the Police Force immediately before, and for the purposes of, becoming a member of the Assistance and Rescue Force, shall for the purposes of any law applicable to pensions payable to members of the Police Force, be deemed to have remained in the Police Force during their period of service with the Assistance and Rescue Force, and for the purposes of such laws service with the Assistance and Rescue Force by such members shall be deemed to be service with the Police Force, and his entitlement to a pension under such laws shall be regulated accordingly.".

Mr Speaker, jien ma fadalli xejn iktar xi ngħid fuq dan l-abbozz ta' liġi ħlief li nittama li bħalma kellna diskussjoni interessanti sena ilu, hekk ukoll ikollna diskussjoni interessanti issa fuq dan il-qasam.

Ovvjament jista' jkollna opinjonijiet differenti dwar kif wieħed jista' jilħaq l-għan prinċipali li Malta tkun dejjem preparata għal kull diżastru naturali jew diżastru maħluq mill-bniedem, pero` jien konvint li mhux se jkun hemm nuqqas ta' qbil dwar l-għanijiet prinċipali ta' dan l-abbozz ta' liġi, iktar u iktar meta nikkonsidra li prattikament dan huwa l-istess abbozz ta' liġi li tressaq f'dan il-parlament sena ilu u li l-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien kienet ivvotat favurih.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, il-ministru għadu kemm temm id-diskors tiegħu billi qal li wieħed għad irid jara jekk l-oppożizzjoni għandhiex opinjoni differenti minn dik tal-gvern dwar kif nistgħu nilħqu l-għanijiet fil-qasam tal-protezzjoni ċivili.

Nimmaġina li jrid ikun jaf ukoll jekk inħaddnux l-istess għanijiet.

Lil Ministru Tonio Borg ngħidlu mill-bidu nett li l-għanijiet tal-gvern huma l-għanijiet tagħna, anke għaliex dan l-abbozz ta' liġi li qed jipproponi dan il-gvern ġie mfassal taħt gvern Laburista u għalhekk, bla ebda dubju, l-għanijiet li semma l-ministru b'mod eżawrjenti, b'mod konkret u b'mod konċiż huma l-għanijiet ta' din in-naħa tal-Kamra.

Għall-grazzja t'Alla f'pajjiżna ma tantx jinqalgħu diżastri.

Il-ministru semma l- għargħar, li forsi huwa l-iktar element li nafu bih bħala xi forma ta' diżastru.

Ovvjament hawn m'aħniex qed nirriferu għad-diżastri ekonomiċi, politiċi u finanzjarji li għaddejjin minnhom taħt gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista imma għal diżastru naturali.

Biss, Mr Speaker, qabel ma nidħol fis-sustanza ta' dan l-abbozz ta' liġi nixtieq niddedika l-parti introduttorja tiegħi biex nanallizzaw flimkien x'seta' wassal lill-gvern Nazzjonalista biex għall-insaputa ta' kulħadd u b'sorpriża kbira tefgħalna dan l-abbozz ta' liġi dwar it-twaqqif tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili fuq quddiem nett ta' l-aġenda.

Minkejja li dan l-abbozz ta' liġi ilu fuq l-aġenda ta' dan il-parlament mill-ewwel ġurnata li fetaħ, anzi minn qabel ir-recess, u minkejja li l- Ewwel Qari tiegħu ilu li sar żmien, dan id-dibattitu baqa' dejjem jiġi relegat għax dejjem jgħidulna li hemm affarijiet aktar importanti x'niddiskutu.

Jien nifhem li huwa veru li kien hemm affarijiet iktar importanti x'niddiskutu, aktar u aktar meta nżommu quddiem għajnejna li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi m'aħniex qed nagħtu l-ħajja lid- dipartiment tal-protezzjoni ċivili, għax id-dipartiment ilu li nħoloq minn żmien gvern Laburista.

Illum li qegħdin nagħmlu hawnhekk - u tajjeb li nifhmuha din - hu li qed niddiskutu kif id-dipartiment dwar il-protezzjoni ċivili se jiġi rikonoxxut statutorjament, jiġifieri kif se jkun backed up bi strument legali.

Għalhekk nistgħu ngħidu li llum id-dipartiment tal- protezzjoni ċivili se nagħtuh libsa legali għaliex, kif għedt diġa', ir-ruħ u l-ġisem ilhom hemmhekk minn żmien gvern Laburista.

Għalhekk bilfors li nistaqsu x'inhi r-raġuni vera għaliex il-gvern Nazzjonalista f'daqqa waħda biddel ħsebijietu fuq l-order of priorities.

Sur President, sa ftit żmien ilu l-ewwel tem fuq l-aġenda kien - u fil- fatt konna diġa' bdejna niddiskutuh - l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Ordinanza dwar il-Mediċini Perikoluż.

F'dak l-abbozz ta' liġi l-gvern kien qed jipproponi li jintroduċi emendi li permezz tagħhom min jinqabad jimporta ammonti żgħar ta' droga - jew mhux daqstant żgħar - jista' jingħata saħansitra l-liberta` kondizzjonata mill-qrati.

Naturalment aħna opponejna għal dan - kif fil-fatt għadna nopponu - u konna stedinna lill- gvern sabiex immorru flimkien fil-kumitat dwar l-affarijiet soċjali ħalli niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi hemmhekk.

Imma l-gvern Nazzjonalista kien baqa' jwebbes rasu u baqa` stinat fuq din il-ħaġa, u minħabba l- ostinazzjoni tiegħu ma laħaqx għadda mit-Tieni Qari l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi qabel ma dan il-parlament waqaf għall-vaganzi tas-sajf.

Imbagħad x'ġara?

Waqt li l-parlament kien wieqaf għall-vaganzi tas-sajf ġara li traffikant tad-droga Libjan, Azzabi Hashim Jousef, ħarab mill-kustodja fqira ta' membru wieħed tas-sigurta` - kif qalet is-Sinjorija Tiegħek, Mr Speaker, din hija kwestjoni ta' interess pubbliku - u milli jidher ħarab sew għaliex anke rnexxielu jmur barra minn Malta.

Fil-fatt minn dakinhar 'l hawn ma smajna xejn fuq dan il-każ u minkejja li ilna ħafna nagħmlu domandi u noħorġu stqarrijiet f'dan ir-rigward, lanqas nista' ngħid li r- risposta tal-gvern kienet fqira għax lanqas biss ingħatajna risposta.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax l-unika ħaġa li ntqalitilna mill-Ministru Borg kienet li m'għandniex għalfejn nallarmaw ruħna u ħallewna għax-xahrejn sħaħ tas-sajf, b'dan il-kliem.

Mhux talli hekk imma talli meta mbagħad wara l-vaganzi tas-sajf irritornajna f'dan il-parlament, fuq l-aġenda tal- parlament ...

(Interruzzjonijiet) Veru li kien hemm il-qbil tal-House Business Committee fuq dan pero` dan ma sarx minħabba li kien hemm il-qbil tal-kumitat biss imma għaliex kien mistenni li jsir hekk.

Jien li ma nistax nifhem huwa kif meta dan il-parlament għalaq għall-vaganzi tas-sajf l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi tħalla għall-kontinwazzjoni u mbagħad f'daqqa waħda ġie relegat għal xi s-sitt jew is-seba` item fuq l-aġenda.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nterrompejtekx meta kont qed tagħmel id-diskors tiegħek, Ministru.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

Kompli, Onor. Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Fil-fatt ġara li mbagħad fil-House Business Committee ġie deċiż li niddibattu l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it- Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern - kumbinazzjoni dan ġie approvat illum stess mill-istadju tat-Tieni Qari - u ġejna f'dan il-parlament b'aġenda fejn l-ewwel item kien l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it- Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern u bl-Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi bħalla t-tieni item.

Min-naħa tiegħu l-gvern naqas b'mod lampanti li juri xi forma ta' reazzjoni għall-fatt li l-oppożizzjoni u l-poplu Malti u Għawdxi kellhom reazzjoni negattiva, mhux biss għall-ħarba ta' Azzabi Hashim Jousef imma wkoll għall-fatt li lanqas biss kien hemm reazzjoni min-naħa tal-gvern f'dan ir-rigward.

Kien għalhekk li fl-ewwel seduta tal-parlament il-ħabib tiegħi l-Onor.

George Vella ppreżenta mozzjoni b'urġenza - dak iż-żmien l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi kien diġa` qiegħed imniżżel bħala t-tieni item fuq l-aġenda tal-parlament - sabiex niddiskutu l-kwestjoni tal-ħarba ta' Azzabi Hashim Jousef.

Iżda ġara li wara li s-Sedja ma aċċettatx it-talba ta' l-Onor.

Vella, meta dakinhar stess filgħaxija l-Onor.

Lawrence Gonzi ġie biex jaġġorna l-Kamra, il-Leader of the House ma ppreżentax l-istess aġenda parlamentari li konna qbilna fuqha fil-House Business Committee, bil-konsegwenza li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi ġie relegat vilment għas-seba' item, filwaqt li abbozz ta' liġi li kien qiegħed verament lura fuq l-aġenda tmexxa 'l quddiem biex qegħdin niddiskutuh illum.

Issa din kienet biċċa xogħol maħduma għaliex meta l-membri tal-gvern raw li ma tantx fadal kelliema biex jagħmlu l-intervent tagħhom fuq l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern - u li allura mbagħad kien imiss li jiġi diskuss l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - dawn setgħu jobsru li aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni konna se nitkellmu fuq il-ħarba ta' Azzabi Hashim Jousef.

Allura x'għamlu?

Filgħaxija, meta ġie biex jaġġorna, l-Onor.

Gonzi qabad l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili u tellgħu t-tieni item fuq l-aġenda ħalli b'hekk, kif jgħaddi mit-Tieni Qari l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern, nibdew niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili fl-istadju tat- Tieni Qari u mhux l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

Ħasbu li se jitfgħulna l-bżieq fuq imneħirna, Mr Speaker!

Imma possibbli li l-gvern Nazzjonalista jaħseb li l-oppożizzjoni u l-poplu Malti u Għawdxi huwa daqshekk imbeċilli, illi jaħrab minn kull diskussjoni dwar dan il-fatt gravi billi jipprova jgħaddi ż-żmien bin-nies?

Mela l-ewwel rajna lill-membri tal-gvern ma jridux jitkellmu fuq din il- ħarba; imbagħad rajna lill-parlament jirriġetta din il-kwestjoni b'deċiżjoni tas-Sedja; u għaliex l-oppożizzjoni kien se jkollha l- opportunita` li titkellem dwar l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi, il-gvern irrelega dan l-abbozz ta' liġi għan- naħa t'isfel ta' l-aġenda.

Għalhekk hawn jien nistaqsi: Il-media fejn qiegħda f'dan kollu, speċjalment il-media bil-lingwa Ingliża, li kienet tgħid tant li hemm bżonn inressqu l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi kemm jista' jkun malajr?

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Borg qed jgħidli li diġa' ħadna sitt seduti.

Iva, jekk hemm bżonn, Onor. Borg, konna nagħmlu aktar seduti għaliex fuq xi ħaġa serja bħal dik ...

Ara intom mhux hekk.

Intom kontu tippreferu tgħadduha f'seduta waħda.

Tal-VAT lanqas biss ridtu tgħadduha mill-parlament imma ridtu tgħadduha bi proklama presidenzjali, bis-saħħa ta' l-emendi li pproponejtu għal-liġi ta' l-erarju, abbozz ta' liġi li għadu mdendel sal- lum.

Dażgur li nafu għaliex l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi ridtu tgħadduh f'seduta waħda!

Il-ministru qed jitkaża għaliex diġa' ħadna sitt seduti nitkellmu fuq l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

(Interruzzjonijiet) Kieku l-ministru u l-gvern aċċettaw li mmorru fil-kumitat għall-affarijiet soċjali forsi konna naslu f'forma ta' qbil.

(Interruzzjonijiet) Mhux aħna ma rridux naqblu imma ma tridux taqblu intom għax tridu tbiddluha fl- istadju ta' kumitat, fejn ħadd ma jismagħkom!

Dawn huma l-fatti.

(Interruzzjonijiet)

Il-verita` hi li bħalissa f'pajjiżna qed isiru oxxenitajiet kbar u dawn l- oxxenitajiet mhux qed isiru fil-qasam ta' l-intern biss, imma llum ma nistax nidħol fid-dettall fuq dawn l-affarijiet għaliex inkella niġi out of order.

(Interruzzjonijiet) Iva, qiegħed in order, għaliex hemm raġuni għalfejn qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi llum.

Il-gvern ikun qed jiżbalja jekk mingħalih li ressaq għad-diskussjoni dan l-abbozz ta' liġi sabiex jipprova jaħrab mid-diskussjoni dwar Azzabi Hashim Jousef (Interruzzjonijiet) Naturalment tan-naħa l-oħra jagħmlu li jridu u, jekk ma jridux jitkellmu ma jitkellmux; hekk jew hekk issa drajniehom ma jitkellmu xejn fuq il-bills tagħhom stess - imma aħna, bħala oppożizzjoni Laburista, se nkomplu nitkellmu fuq dan is-suġġett.

Jekk tridu waqqfuna!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debate.

ONOR.

GAVIN GULIA: Dawn għarukażijiet!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

MEMBRU: Fuq każ bħal dak kien imissek irriżenjat!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

ONOR.

GAVIN GULIA: Dawn huma l-oxxenitajiet.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Mizzi, jekk jogħġbok poġġi bil-qiegħda.

Kompli, Onor. Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Dan il-messaġġ l-oppożizzjoni Laburista se twasslu mhux biss bil-kelliem ewlieni ...

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

THE DEPUTY SPEAKER: Ma jistax ikun li l-Onor.

Gulia jkompli jagħmel id- diskors tiegħu b'dawn l-interruzzjonijiet kollha miż-żewġ naħat tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, aħna dan se nkomplu nenfasizzawh, iridu jew ma jridux, għax dawn mingħalihom li għax għandhom maġġoranza ta' ħamsa fil-parlament qisu ma ġara xejn.

Il-ministru donnu jrid jgħidilna: Tkellmu kemm tridu!

Qed jgħidilna: Hekk jew hekk aħna għandna maġġoranza ta' ħamsa u ma jimpurtaniex minn dak li tgħidu intom!

(Interruzzjonijiet) Dan li kien qed jgħidilna fid-diskors tiegħu l-ministru (Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Jien m'għedtx hekk!

Bl-ebda mod m'għedt hekk!

ONOR.

GAVIN GULIA: Inti għedt: Għidu li tridu!

Iva, aħna li rridu se ngħidu u jekk tridu waqqfuna!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni għax l-Onor.

Gulia ma jistax ikompli b'dawn l-interruzzjonijiet kollha.

ONOR.

TONIO BORG: Jien żgur li m'għedtx hekk!

ONOR.

GAVIN GULIA: Il-ministru u d-direttur tal-ħabs imesshom ilhom jitkellmu dwar dan il-fatt iżda mhux talli ma tkellmu xejn talli lanqas urew interess li jitkellmu, tant li sal-lum aħna għadna lanqas biss nafu jekk itteħdux xi miżuri temporanji wara l-ħarba ta' dan il-Libjan, ċioe' jekk mat-traffikanti tad-droga hux qed ikun hemm skorta ta' aktar minn membru wieħed tas-sigurta`.

ONOR.

TONIO BORG: Jien dan kollu għedtu pubblikament.

ONOR.

GAVIN GULIA: X'għedt fil-pubbliku?

Inti m'għedt xejn u ma trid tgħid xejn!

(Interruzzjonijiet) Kulma għedt inti huwa li m'għandniex għalfejn nallarmaw ruħna.

Dak li qal, Sur President, li m'għandniex għalfejn nallarmaw ruħna.

ONOR.

TONIO BORG: Inti taf li qed tigdeb.

ONOR.

GAVIN GULIA: Le, ma nafx li qed nigdeb.

ONOR.

JOE MIZZI: Dak lin-nies ta' l-addolorata beda jgħid biex ma jallarmawx ruħhom għax kien jaf li dawk ma jistgħu jagħmlu xejn!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GAVIN GULIA: Imma, Sur President, ġaladarba jridu jikkostrinġuna li nitkellmu fuq l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - biex niftehmu, aħna nieħdu pjaċir nitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi għaliex, kif qal tajjeb l-Onor.

Lawrence Gonzi, ...(Interruzzjonijiet) Lil dawn trid taqbadhom fil-kelma għax inkella kważi kważi jipprovaw jieħdu l-mertu tat- tajjeb li jkun għamel gvern Laburista!

Kont qed ngħid li l-Onor.

Gonzi kien korrett meta waqt li kien qiegħed jipprova jitqanżah biex jirrispondi lill-Onor.

George Vella, ħalli jiġġustifika l-U-turn klamoruż li għamlu fuq l-aġenda parlamentari, huwa qal:

"Fuq kollox, dawn lanqas iridu jiddiskutu abbozz ta' liġi li fassluh huma stess, l-abbozz ta' liġi dwar il-protezzjoni ċivili!".

Jiena nieħu pjaċir li qal dan għaliex tana ċ-ċertifikat li dan l-abbozz ta' liġi għamilnih aħna.

L-Onor.

Tonio Borg fid-diskors tiegħu wkoll qal dan imma l-Onor.

Gonzi, meta gie dahru mal-ħajt u ma kellux risposti x'jagħti lill-Onor.

George Vella, qal: Ejja niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar il- protezzjoni ċivili għax fuq kollox din intom għamiltuha.

U hekk hu, Sur President, għax kulma qiegħed jagħmel dan l-abbozz ta' liġi huwa li jlibbes il-libsa legali lil dan id-dipartiment għaliex dan id-dipartiment kien hemmhekk diga', u din qalha l-ministru, u qed nerġa' ngħidha jiena.

Din hija importanti u indispensabbli u trid tagħtiha, imma allura jiena nistaqsi: Dan l-abbozz ta' liġi huwa aktar importanti minn dak li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi?

Jiena naf għalfejn għamlu hekk u l-poplu jaf ukoll imma għall-benefiċċju ta' dawk li forsi għadhom ma ndunawx, dan se nibqgħu ngħiduh u jekk iridu jwaqqfuna f'dan il-parlament.

(Interruzzjonijiet) Dażġur li għandhom x'jaqsmu!

L-Onor.

Tonio Borg qed jistaqsi dan x'għandu x'jaqsam.

(Interruzzjonijiet) Sur President, nitlob il-protezzjoni tiegħek.

THE DEPUTY SPEAKER: Għandek il-protezzjoni tas-Sedja.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, nerġa' ngħid li aħna nieħdu pjaċir li l-gvern Nazzjonalista qiegħed jagħmel din il-proposta leġislattiva li fassal gvern Laburista u li ma laħaqx għaddiha hu minħabba l-kriżi politika tas-sena l-oħra.

Kif spjegajt fil-bidunett ukoll, huwa veru li d-diżastri f'pajjiżna għall-grazzja t'Alla ma tantx jinqalgħu.

Jiena llum għandi 36 sena u li niftakar huwa t-terremot li kellna għall-ħabta tal-late sixties li ma kienx xi terremot kbir.

Minn dak iż-żmien 'l hawn nħassu xi theżżiżiet imma ma kellniex terremoti li ħallew imwiet jew danni kbar.

Bħalma spjega tajjeb il-ministru, jeżistu diżastri oħrajn bħalma huwa l- għargħar li huwa karatteristika prevalenti ta' pajjiżna.

F'pajjiżna għandna żewġ staġuni li nħossuhom ħafif ħafna, ir-rebbiegħa u l-ħarifa.

Imbagħad għandna s-sajf li jibqa' jġebbed u mbagħad f'daqqa waħda nidħlu fl- istaġun tax-xitwa u l-maltempati.

Niftakar f'dik ta' l-1979 fejn jidhirli li kienu mietu tlieta jew erba' min-nies pero' kellna maltempati kbar oħrajn li mhux biss ħallew imwiet imma wkoll danni kbar fi proprjeta`.

Naturalment jistgħu jinqalgħu wkoll diżastri oħrajn bħalma huwa t-tinġis fil-baħar u ċirkostanzi ta' diżastri oħrajn fuq l-art.

Għalhekk kienet ħaġa tajba li gvern Laburista ħaseb sabiex joħloq dipartiment tal- protezzjoni ċivili ħalli jipprova jilqa' għal dawn iċ-ċirkostanzi.

U dan ma qagħadx jistenna li jwaqqfu statutorjament imma waqqfu amministrattivament.

Irrid ngħid ukoll, Sur President, li minn mindu ili nsegwi x-xena fil- qasam ta' l-intern u wara li smajt wkoll lill-Ministru Tonio Borg jagħmel l- introduzzjoni tiegħu, sirt naf li hemm ċerti nuqqasijiet li jeħtieġ li jiġu ndirizzati, u dan ngħidu wkoll b'ton politiku.

Mill-informazzjoni li għandi - informazzjoni li kkonfermajtha u kkoroborajtha - minħabba miżuri ta' awsterita` - għalkemm dan suppost huwa l-gvern tal-ġid, fiduċja u direzzjoni u suppost li għalih money no problem - għal dak li għandu x'jaqsam mal-fire section, li huwa qasam ta' emerġenza, ma jistax ikun li noqgħodu nitqammlu ..

(Interruzzjonijiet) Onor. Borg, jekk m'iniex ngħid is-sewwa mbagħad irrispondini fil-winding-up.

Mill-informazzjoni li għandi fix-shift ta' bil-lejl qiegħed ikun hemm biss żewg persuni biex jimmenjaw kull fire engine imma sabiex fire engine tiġi mmenjata tajjeb irid ikun hemm almenu erba' persuni.

Allura jekk jinqala' xi diżastru ta' ħruq matul il-lejl żgur li se jkollna problema biex il-fire engine li tintbagħat fuq il-post li jkun tkun tista' tiffunzjona tajjeb.

Tajjeb infakkar ukoll fil- pandemonju li kienet għamlet l-oppożizzjoni Nazzjonalista meta gvern Laburista kien ħa xi miżuri ta' dan it-tip.

Iżda llum qegħdin naraw li gvern Nazzjonalista - għalkemm huwa veru li ntroduċa ċerti miżuri oħrajn fil-korp tal-pulizija - qata' l-overtime f'dak li għandu x'jaqsam ma' manning ta' fire engines matul il-lejl u naqqas ir-riżorsi umani għal żewġ persuni.

Għandi informazzjoni wkoll li f'dak li għandu x'jaqsam mal-baħar jirriżulta li jkun hemm kaptan wieħed li pero' filgħaxija ma jkunx fuq il- post tax-xogħol u allura meta jinqala' xi ħaġa jkollhom iċemplulu d-dar sabiex imur fuq il-bastiment.

Ċertament li l-ministru dawn l-affarijiet jafhom, u jaf ukoll li dan huwa tort tal-politika Nazzjonalista li kienet tippoża b'ħafna ġid, fiduċja u direzzjoni fl-oqsma kollha ta' dan il- pajjiż.

Imbagħad f'qasam daqstant importanti narawhom jieklu minn hawn u minn hemm u allura jkun inutli li ngħaddu liġijiet ħalli nsaħħu l- infrastruttura amministrattiva tad-dipartiment dwar il-protezzjoni ċivili, biex imbagħad niskopru li m'hemmx riżorsi umani biżżejjed u m'hemmx il-back- up amministrattiv neċessarju sabiex dan id-dipartiment ikun jista' jiffunzjona kif wieħed jistenna.

Għalhekk niġbed l-attenzjoni tal-ministru ħalli jassigura li jkun hemm ir-riżorsi umani adegwati u jara li jingħata l- overtime filgħaxija għaliex f'dan il-qasam trid tkun dejjem ippreparat.

Ħalli niġi issa għall-klawsoli fl-abbozz ta' liġi.

Dawn jitkellmu dwar il-funzjonijiet tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili, jitkellmu dwar il- funzjonijiet tal-kunsill għall-protezzjoni ċivili u d-diversi poteri li għandu l-ministru u jitkellmu dwar it-twaqqif tal-forza ta' l-għajnuna u l- ħelsien.

Dan l-abbozz jgħid li l-kunsill għall-protezzjoni ċivili jinħatar mill-prim ministru kif ġej:

"(a) għadd ta' membri rappreżentattivi li jintagħżlu minn fost uffiċjali pubbliċi li jkollhom kariga għolja u li jkunu qegħdin jaqdu dmirijiet fil-ministeri responsabbli għax-xogħlijiet pubbliċi, ambjent, servizzi ta' telekomunikazzjoni u trasport, servizzi tas- saħħa, affarijiet ekonomiċi, affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' karburanti u enerġija, u affarijiet għal Għawdex;".

Imbagħad jingħad ukoll li jkun hemm membru li jintagħżel minn organizzazzjonijiet volontarji li jifhmu f'dan il-qasam kif ukoll membru li jiġi nominat mill-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Pero' għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-għadd ta' membri rappreżentattivi li jintgħażlu minn fost uffiċjali pubbliċi m'hemmx limit, jiġifieri ma nafux dan il-kunsill b'liema numru se jkun kompost.

Li nafu żgur huwa li se jkun maħtur mill- prim ministru, se jkun hemm membru li jirrappreżenta l-organizzazzjonijiet volontarji, se jkun hemm membru li jigi nnominat mill-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali, iċ-chairman tiegħu se jkun il-ministru u li se jkun hemm segretarju permanenti, il-kummissarju tal-pulizija u l-kmandant tal-forzi armati.

Biex inkun qed ngħid kollox, fit-test Ingliż qed jingħad li l- membri jridu jkunu ħamsa, pero' billi huwa t-test Malti li jipprevali allura wieħed irid jara eżattament kemm se jkunu l-membri li jikkomponu dan il-kunsill.

Barra minn hekk id-dipartimenti li jissemmew li minn fosthom iridu jintgħażlu membri għal fuq dan il-kunsill, fit-test Malti huma sebgħa u fit- test Ingliż huma ħamsa.

Jiena personalment naqbel li għandu jkun hemm xi ħadd li jirrappreżenta kull qasam li jissemma hawnhekk għaliex forsi mhux kollha jkunu speċjalizzati f'dan il-qasam, u għalhekk ukoll qed ngħid li jeħtieġ isir eżerċizzju sabiex inkunu nafu eżattament x'inhuwa l-għadd eżatt li se jikkomponi dan il-kunsill.

Rigward il-membri rappreżentattivi li jintgħażlu minn fost uffiċjali pubbliċi li jkollhom kariga għolja fil-ministeri responsabbli, forsi l- ministru jista' jgħidilna eżattament x'tip ta' karigi għoljin qeegħdin nippuntaw għalihom għaliex is-segretarju permanenti diga' huwa membru ex offcio fuq dan il-kunsill.

Klawsola 9 ta' dan l-abbozz tgħidilna li f'ċirkostanżi ta' diżastru, anke b'antiċipazzjoni ta' dan, jista' jigi nnominat kmandant suprem temporanjament sabiex jilqa' għal din l-evenjenza.

Xi ħaġa li qal il- ministru u li gibditli l-attenzjoni hija li allura jekk inkunu nafu li ġej xi maltemp inqabbdu bħala kap kmandant lill-kmandnat tal-forzi armati, u dan qed ngħidu għaliex ma nistax nifhem il-konnessjoni bejn il-maltemp u l- kmandant tal-forzi armati!

Li rrid ngħid pero' huwa li fl-abbozz ta' liġi m'hemmx gwidi li jgħidu x'tip ta' pożizzjoni jrid ikollha l-persuna li tokkupa l-kariga ta' kmandnat suprem.

Huwa veru li l-kunsill jista' jagħmel rakkmandazzjonijiet dwar min jista' jokkupa din il-kariga pero' finalment huwa l-ministru li jrid jaħtar lil din il-persuna.

(Interruzzjonijiet) Huwa veru li taħt subartiklu (6) qed jingħad li l- kunsill:

"jagħti pariri u jirrakkomanda lill-Ministru dwar l-idoneita` ta' persuna, minħabba fil-kwalitajiet personali speċjali tagħha ta' deċiżjoni, kompetenza u esperjenza, li taġixxi ta' kmandant u kordinatur nazzjonali suprem tas-servizzi u mizuri ta' protezzjoni ċivili f'xi emergenza jew diżastru partikolari;".

Pero' dawn huma gwidi daqsxejn vagi għaliex allura dan jista' jkun kemm il- kummissarju tal-pulizija, kemm il-kmandant tal-forzi armati kif ukoll id- direttur tal-protezzjoni ċivili stess.

(Interruzzjonijiet) Li rrid ngħid huwa li jista' jaħtar anyone; for all intents and purposes jista' jinħatar xi ħadd minna hawnhekk għaliex m'hemm l-ebda restrizzjoni jew gwida li tista' tgħin lill-kunsill sabiex jagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tiegħu lill- ministru.

F'dak li għandu x'jaqsam mat-twaqqif tal-forza ta' għajnuna u ħelsien, f'subartiklu (2) tal-klawsola 8 jingħad:

"Il-Forza ta' Għajnuna u Ħelsien għandha titmexxa minn Uffiċjal Kap għall-Għajnuna u l-Ħelsien.".

Hawnhekk ukoll nistaqsi: X'inhuma l-kwalifiki li jrid ikollu dan l- uffiċjal kap?

Min hija l-persuna idonea sabiex tkun uffiċjal kap għall- għajnuna u l-ħelsien?

Filwaqt li fin-nomina tal-kap kmandant suprem qed ngħidu li l-kunsill jista' jagħmel rakkmandazzjonijiet lill-ministru dwar min jagħżel biex jokkupa din il-kariga, rigward l-uffiċjal kap għall- għajnuna u l-ħelsien ma nafux x'kariga jrid ikollu, jekk iridx ikun uffiċjal għoli fil-korp tal-pulizija jew inkella uffiċjal għoli fil-forzi armati.

Għalhekk tajjeb li din niddefinixxuha aħjar ukoll għaliex niftakru li hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar ħwejjeg ta' mportanza nazzjonali, dwar sitwazzjonijiet ta' emerġenza.

Aħna m'għandniex daqshekk esperjenzja f'dawn l-oqsma u allura m'għandniex il-vantaġġ li nitgħallmu mill-iżbalji tagħna u forsi jkun tajjeb ukoll li naraw pajjiżi oħrajn li minn żmien għall-ieħor jgħaddu minn dawn il-katakliżmi naturali kif qegħdin joperaw f'dawn l-oqsma.

Rigward ir-reati f'klawsola 10 qed jingħad li:

"(1) Kull min ineħħi minn xi post u juża mingħajr ebda dritt għal benefiċċju tiegħu jew dak ta' l-oħrajn xi ħaġa li tkun ġiet abbandunata minn sidha, minħabba f'xi diżastru, ħruq, jew avveniment ieħor li matulu ħajjet is-sid jew ta' xi persuna oħra kienet fil- periklu, ikunħati ta' reat u jista', meta jinstab ħati, jeħel priġunerija għal żmien mhux inqas minn sitt xhur u mhux iżjed minn għaxar snin:".

Hawnhekk qed nara li jista' jkun li tinqala' diffikulta` sabiex tindentifika tajjeb bejn dak li huwa każ ta' salvataġġ aċċettat legalment mill-Kodiċi Ċivili - tant li min iwettqu għandu dritt għal kumpens - u fejn ikun hemm abbuż kif kontemplat taħt dan l-abbozz ta' ligi.

Aħna nafu li l- Kodiċi Ċivili tikkontempla li persuna li tkun qiegħda fuq dgħajsa u tara dgħajsa abbandunata jew li qiegħda tegħreq, jekk trid dik id-dgħajsa tista' tirmonkaha.

Allura forsi fl-istadju tal-kumitat wieħed għandu jara din kif jirfinaha ħalli ma jkollnix kolliżjoni bejn dan id-dritt sagrosant li jingħata taħt il-Kodiċi Ċivili u l-aġir sindakabbli kif kontemplat f'dan l- abbozz ta' liġi.

Taħt subaritklu (3) ta' l-istess klawsola qed jingħad li:

"(3) Kull min jidħol mingħajr awtorizzazzjoni gewwa xi żona li tkun indikata bħala żona fejn wieħed ma jistax jidħol minn uffiċjali tad- Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, ikun ħati, minħabba biss fil-fatt li jkun daħal f'dik iż-żona, ta' reat u jista' jeħel, meta jinstab ħati, priġunerija għal żmien mhux inqas minn xahar u mhux iżjed minn sitt xhur.".

Issa fuq l-art huwa mod imma fuq il-baħar huwa mod ieħor għaliex fuq il- baħar ma jeżistux sinjali.

Fuq l-art jeżistu s-sinjali u huwa preżunt li wieħed jarahom.

Allura jekk jidħol f'xi żona fejn ma jistax jidħol ikun kiser il-liġi.

Pero' jekk jeżistu xi projbizzjonijiet bil-miktub rigward il-baħar, aħna li nkunu fuq l-art se nkunu nafu bihom iżda dawk li jkunu fuq il-baħar mhux se jkunu jafu bihom.

Barra minn hekk ma rridux naħsbu biss għalina ċ-ċittadini Maltin li aħna prezunti li nafu l-liġi - u allura għalina ignorance of the law is no excuse - iżda rridu naħsbu wkoll għall- vapuri li jkunu qegħdin jaqsmu mit-territorju Malti, li naturalment ma jkollhomx għarfien tal-ligijiet tagħna.

Nafu wkoll li s-salvataġġ m'huwiex biss dritt naxxenti mill-Kodiċi Ċivili imma huwa dritt naxxenti internazzjonalment u kummerċjalment aċċettat u allura dawn mingħalihom ikunu qegħdin jagħmlu att ta' grazzja u generożita` u fl-istess ħin ikunu qegħdin jiksru l-liġi.

Għalhekk tajjeb li din nidħlu fiha fil-fond fl- istadju tal-kumitat u forsi l-Ministru jista' jaċċenna għaliha fil-winding- up.

Sur President, huwa tajjeb ukoll li bħalma l-membri tal-korp tal- pulizija, il-membri tal-forzi armati kif ukoll il-correctional officers bħala korpi dixxiplinati jgawdu ċerti benefiċċji ta' pensjonijiet, allura jagħmel sens li l-membri ta' dan id-dipartiment li se jitwaqqaf statutorjament igawdu mill-istess benefiċċji - aktar u aktar issa li nafu li dan l-abbozz qiegħed jipproponi wkoll li m'għandhomx il-freedom to strike.

Ladarba qed insemmi l-istrike, moħħi mar direttament għall-inċidenti ta' għajb għall-gvern Nazzjonalista li kienu nqalgħu fis-sajf ġewwa l-MIA fejn, għaliex iddeċieda li għandu jagħmel hekk, il-gvern qabad u ssospenda lill- ħaddiema ta' l-MIA - għaliex skond hu kienu qegħdin jiksru l-liġi - u daħħal lill-uffiċjali tas-civil protection sabiex jagħmlu tajjeb f'dak il- perijodu ta' żmien.

Dan kien ta' għajb għall-gvern Nazzjonalista għaliex għal perijodu ta' żmien l-ajruport ma kienx manned tajjeb, u dan għaliex in- nies li ntbagħtu hemmhekk mid-dipartiment tas-civil protection m'humiex preparati sabiex jilqgħu għal xi każ ta' diżastru ġewwa l-airport.

Lil kulmin tkellem mill-qasam tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili jgħidlek li meta tagħmel hekk tkun qisek qed tibgħat mechanic biex ibagħbas fl- elettriku jew inkella qisek qed tibgħat electrician biex jirranġa l- mechanics ta' karozza!

Nerġa' ngħid li dawn in-nies m'humiex attrezzati sabiex jilqgħu għall-problemi li jistgħu jinqalgħu ġewwa l-airport.

Kien diġa' ta' għajb li l-gvern Nazzjonalista pprova jkisser strike leġittimu imma ta' għajb aktar huwa li l-airport tħalla ...

(Interruzzjonijiet) Dan il-gvern taparsi bagħat lin-nies l-airport mid- dipartiment tal-protezzjoni ċivili - wara li naqqasna n-nies mill-istess dipartiment u allura bżonn in-nies kien hemm u mhux bżonn li nnaqqsuhom - meta dawn ma setgħux jaqdu l-funzjoni tagħhom tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Veru, imma ma kienx hemmx in-nies kollha li s-soltu jkun hemm u ntbagħtu nies li kienu kapaċi jagħtu servizz inqas effettiv minn dawk li kienu jagħtu dawk li ġew sospiżi bl-aktar mod indinjituż.

Mhux talli hekk, talli fil-mument li neħħewhom mid-dipartiment tal-protezzjoni ċivili, żarmajna temporanjament lid-dipartiment tal-protezzjoni ċivili!

(Interruzzjonijiet) Dawn huma d-diżastri li ġraw matul dawn it-12-il xahar - ma kenux diżastru naturali imma diżastru fir-relazzjonijiet industrijali li pprovajna nirranġaw billi nqdejna bir-riżorsi umani intiżi sabiex jilqgħu għad- diżastri naturali (Interruzzjonijiet) - għax qbadna lin-nies li huma mħarrġa sabiex jilqgħu għad-diżastru naturali sabiex jilqgħu għad-diżastri industrijali!

Dan li għamel Gvern Nazzjonalista.

Sur President, jien nagħlaq billi nerġa' ntenni l-appoġġ ta' l- oppożizzjoni għal dan l-abbozz ta' liġi.

Naturalment aħna ma nappoġġawx il- mod kif il-gvern Nazzjonalista qiegħed jipproponi dan l-abbozz ta' liġi in sostituzzjoni għall-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

U bħalma Queiroz qiegħed jidħak ġewwa l-Brażil - għandu jkun qiegħed barman hemmhekk wara li tajnih il-maħfra presidenzjali - tajna wkoll tliet maħfriet presidenzjali lil xi ħadd li huwa traffikant tad-droga u kompliċi fl-attentat ta' qtil tas-segretarju personali tal-Prim Ministru stess u sirna nafu wkoll bil-ħarba ta' Libjan li kien inqabad b'ammont konsiderevoli ta' droga minn taħt il-kustodja ta' membru tas-sigurta`.

Sur President, din hija r-raġuni kollha għalfejn illum il-5 ta' Ottubru qegħdin niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi.

Huwa tajjeb u huwa importanti li ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi imma ma ningannawx lill-poplu Malti u Għawdxi b'dawn il-machinations, kif jgħidu l-Ingliżi.

Aħna dawn l-affarijiet nifhmuhom - u anke l-poplu Malti jifhimhom - pero' se nagħmluha ċara u tonda li fuq dawn il-każijiet se nkomplu nitkellmu, iridu jew ma jridux min- naħa tal-gvern, sabiex insiru nafu l-verita` kollha ta' dawn il-ġrajjiet koroh li seħħew matul l-aħħar 12-il xahar ta' gvern Nazzjonalista.

Grazzi, Mr Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anglu Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Segwejt b'interess kemm lill-Ministru, meta kien qed jagħmel l-introduzzjoni għal dan l-abbozz ta' liġi, kif ukoll lil sieħbi, l-Onor.

Gavin Gulia, li tkellem dwar ir-raġuni vera għaliex kien hemm dan it-tibdil fix-xogħol tal-Kamra.

Sur President, nixtieq nibda b'definizzjoni li nsibu f'dan l-abbozz, il-kelma "diżastru".

Meta l-Ministru Tonio Borg kien qed jagħmel l-introduzzjoni ta' dan l- abbozz ta' liġi jiena ċċajtajt daqsxejn miegħu - naf li ċajta jeħodha - u għedtlu li nemmen li fiċ-ċirkostanzi tal-lum għandna d-diżastru ta' gvern Nazzjonalista.

Naf li iktar min-nofs il-popolazzjoni ta' Malta fl- elezzjoni li għaddiet ma qablietx miegħi, imma jien ngħid li ż-żmien għad jagħtina raġun meta ngħidu li huwa diżastru għal Malta li reġa' tela' gvern Nazzjonalista.

(Interruzzjonijiet) Iva imma ma ġara xejn għaliex bħalma dawk l-eluf kienu fuq in-naħa l-oħra, jerġgħu jiġu fuq din in-naħa u naċċertak li ma ndumux ma jerġa' jkollna l-eluf fuq din in-naħa!

(Interruzzjonijiet) Iżda l-isfortuna hija li f'dan il-pajjiż għandna problemi serji li nzertaw taħt id-dikasteru tiegħek.

Kieku ma kenux taħt id-dikasteru tiegħek, ma kienx ikunx fair li min-naħa tagħna nistaqsuk għaliex qegħdin niddiskutu dan l-abboz ta' liġi u mhux l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikoluzi.

(Interruzzjonijiet)

Jibqa' l-fatt li sa nhar it-Tnejn it-tieni item fuq l-aġenda kien proprju l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi.

Allura għalfejn f'salt wieħed dan l-abbozz spiċċa s-seba' item fuq l- aġenda?

Jien qed ngħid dan għaliex meta kont introduċejt dan l-abbozz ħadt ħsieb issemmi x'għedt jien f'"The Times'' meta ktibt fuq il-każ ta' Dimitrijeff.

Jien ma kellix ċans nirrispondik għaliex konna għadna ma tkellimnix fuqha imma jien għandi ħafna xi ngħid fuq din l-ordinanza għaliex il-verita` hi li dan huwa abbozz importanti u hemm affarijiet li aħna bħala oppożizzjoni rridu ngħidu ...

(Interruzzjonijiet) Le, niftakar.

Jekk m'għandi xejn tajjeb, il-memorja żgur tajba!

(Interruzzjonijiet) Ikkwotajtni u rrispondejtni kif stajt fil-gazzetta.

MR SPEAKER: Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok, Onor. Farrugia.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Iva, Sur President, għandek raġun imma l-Onor.

Borg għaddieli kumment u rrispondenjtu.

Issa l-verita` x'inhi?

Il-verita` hi li f'dan il-parlament f'dawn l-aħħar ġranet, apparti dak kollu li ġara fil-qorti u wara, kien hawn talba min-naħa ta' l-oppożizzjoni, permezz ta' l-acting leader ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

George Vella, biex bl- iktar mod urġenti niddiskutu l-ħarba ta' Azzabi Hashim Jousef u affarijiet oħra konnessi mat-traffikar tad-droga.

U jiena naħseb li huwa diżastru għall-gvern Nazzjonalista li ma kienx lest jaċċetta din it-talba għaliex hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq affarijiet li qed iseħħu b'mod regolari f'pajjiżna.

Ma ninsewx li f'perijodu ta' ħames snin kellna numru ta' nies konnessi mat-traffikar tad-droga li jew ġew meħlusa minn kull akkuża b'daqqa ta' pinna tal-President, jew wara li nstabu ħatja ġew meħlusa xorta u ntbagħtu barra jew inkella b'xi mod ħarbu!

Jiena m'iniex qed ngħid ta' min hu t-tort f'din il-biċċa xogħol ta' Azzabi Hashim Jousef imma naħseb li l-Ministru jaf safejn waslet l-inkjesta interna u aħna għalhekk tlabna li jkollna dibattitu hawnhekk u għalhekk tlabna li r-riżultat ta' l-inkjesta jitpoġġa fuq il-Mejda ta-Kamra, ħalli nkunu nistgħu naraw min kien responsabbli u kulmin kellu x'jaqsam direttament jew indirettament.

Sur President, aħna ridna nagħmlu ħafna domandi wkoll dwar x'kien qed isir fil-ħabs sakemm Azzabi Hashim Jousef kien hemmhekk.

L-informazzjoni li ngħatat kienet li kien hemm ħafna affarijiet għaddejjin, għax allura dan kif wasal biex kellu l-informazzjoni dwar x'għandu jagħmel meta jaħrab?

Iżda issa inutli niddiskutu dan għaliex id-diżastru - biex nerġa' niġi għad- definizzjoni li għandna f'din il-liġi - huwa li l-gvern ma laqax ir- rikjesta biex niddibattu dawn l-affarijiet.

Jiena m'iniex qed ngħid li l- Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili m'huwiex importanti imma meta tiżen l-affarijiet żgur li ma kien hemm xejn li jiġġustifika li dan jitpoġġa fil-bidu ta' l-aġenda b'mod li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi titpoġġa bħala s-seba' item fuq l- aġenda.

Jiena kont se nkun wieħed minn dawk li nitkellem fuq dan l-abbozz u kont se ntikellem b'mod kostruttiv u nuri fejn bħala oppożizzjoni ma naqblux miegħi.

Sur President, jiena ma nafx kemm min-naħa tal-gvern għadhom jiltaqgħu bħala parliamentary group, bħalma nagħmlu aħna, għaliex issa qed nissuspetta li anke bħala parliamentary group m'humiex jiltaqgħux biex jaraw x'inhuma l-prijoritajiet tal-gvern.

Mela gvern m'għandux jara wkoll l-affarijiet li l-poplu qed jistaqsi dwarhom?

U l-affarijiet li għaddejjin minnhom ma tismax dwarhom biss fuq is-Super 1 jew fuq xi gazzetta tal- Labour imma tismagħhom anke fuq Radio 101, stazzjonijiet nazzjonali u anke tal-knisja.

Il-poplu, kemm fuq il-problema tad-droga kif ukoll dwar il-każ ta' l-attentat ta' tqil fuq Richard Cachia Caruana, għadu jistenna r- risposti.

U dawn mhux se nagħtihomlu jien - għalkemm naf ħafna affarijiet - imma dan il-gvern Nazzjonalista li żgur huwa konparteċipi fuq ħafna affarijiet - fuq proklami, fuq kif jordna li ssir inkjesta, jekk hux bil- maġistrat jew b'mod intern - għaliex m'huwiex jimxi b'mod responsabbli.

Jiena għalhekk ħadt pjaċir li ħadt sehem fil-konferenza stampa li ta l- Onor. George Vella, flimkien anke ma' l-Onor.

Gulia.

Sur President, il-verita` hi li anke fejn jidħlu d-drittijiet tal- ħaddiema - la qed insemmi d-drittijiet tal-ħaddiema nieħu din l- opportunita` li nsellem lill-GWU, li qed tiċċelebra l-anniversarju mit- twaqqif tagħha, union li bis-saħħa tagħha saru ħafna affarijiet ta' servizz lill-ħaddiema, allavolja llum il-gvern Nazzjonalista qed jagħmel minn kollox biex jaqtgħalha saqajha imma naċċerta lill-pubbliku Malti li l-union hija b'saħħitha biżżejjed biex taffronta kull inizjattiva li ssir f'din id- direzzjoni - ....

Sur President, biex nerġa' lura għal dan l-abbozz ta' liġi, nistqarr li bdejt nidħak meta smajt lill-Ministru jaqra d-definizzjoni ta' "diżastru" għaliex ftakart li d-diżastru huwa proprju li għandna Gvern Nazzjonalista!

Dan il-gvern anke fuq l-isem ta' vapur ....

(Interruzzjonijiet) Għaliex semmejtuh "Garibaldi" meta kellu jissemma "Moore", bħal dak il-bastiment li fuqu kienu mietu ħafna Maltin, li fosthom żgur kien hemm Laburisti kif ukoll Nazzjonalisti?

Jew inkella ssemma hekk biex nilagħqu lit-Taljani?

Biex inkun ċar, aħna għandna kull rispett lejn it-Taljani, u fil-fatt l- aqwa protokolli li saru bejn l-1971 sa l-1987 saru mat-Taljani.

Ma ninsewx pero' kemm li kien hemm ħafna gvernijiet oħra li għenuna.

Il-Libja, per eżempju, kienet waħda mill-iktar pajjiżi li għenet lill-poplu Malti meta kien fis-siegħa tal-bżonn, anke fejn jidħol equipment u training, u dawn l- affarijiet m'għandniex għalfejn niddejqu nsemmuhom.

Sur President, din hija parti mill-istorja u allura meta niġi biex nitkellem fuq dawn l- affarijiet ninkwieta għaliex ngħid: Imma dan il-poplu Malti kemm se jibqa' ħmar?

Kemm se jdum jaċċetta kollox?

U ara ma taħsbux li t-Taljani se nimpressjonawhom talli dan il-vapur semmejnih "Garibaldi" u mhux "Moore"!

Anzi, jiena ngħid li jidħku bina bħalma stajt nikkonstata riċenetement meta kont Ruma.

Tajjeb!

Mela aħna Maltin u nsemmu vapur b'isem Taljan!

U dan qed ngħidu għaliex jiena patrijott u jidhirli li l-poplu Malti dawn l- affarijiet għandu jkun jafhom għaliex għalija Malta tiġi l-ewwel u qabel kollox.

Sur President, kif qal tajjeb il-Ministru, fejn tidħol il-protezzjoni ċivili ma jistax ikun li ma jkunx hemm kordinazzjoni serja bejn dawk kollha li joffru xi tip ta' għajnuna f'każ ta' diżastru meta dan huwa qasam ta' interess nazzjonali u interess primarju.

Min-naħa l-oħra ma rridux ninsew ix-xogħol utli ħafna li għamlu l-pulizija u l-armata matul is-snin li dan id-dipartiment tal-protezzjoni ċivili ma kienx jeżisti.

Niftakar li fl- għargħar ta' l-1979, fejn kellna anke mwiet, il-membri kollha tal- pulizija flimkien mal-fire section ħadmu ħafna biex jiffaċċjaw dan id- diżastru.

Pero' kien jinħass il-bżonn li jkollna dipartiment aktar organizzat, dipartiment li jindirizza dawn l-evenjenzi biss.

Sur President, ħafna problemi li għandna llum qiegħed iġibhom il-bniedem stess u għalhekk hija ħaġa tajba li f'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin ngħidu li, kemm id-dipartiment kif ukoll il-kunsill, għandhom il-funzjoni li jagħmlu forecasting tad-diżastri li jistgħu jinqalgħu, joħolqu konoxxenza pubblika dwarhom u jipparteċipaw f'fora li jsiru fil-kamp internazzjonali f'dan il-qasam.

Malta diġa' ħadet inizjattivi fil-qasam internazzjonali u għalhekk irridu naraw li dak li għamilna s'issa rigward il-kwestjoni tal- global warming u l-kwestjoni tal-greenhouse effect ma nitilfuhx.

Sur President, din kont għamilt riferenza għaliha anke meta konna qegħdin niddibattu dan l-abbozz fil-leġislatura oħra.

Kont għedt ukoll li għandna naraw x'inhuma l-istandards li qegħdin jiġu adottati minn pajjiżi oħrajn, fosthom f'dik li hija pollution tal-baħar.

Bħala pajjiż aħna għandna l- benefiċċju li fostna għandna ċ-ċentru reġjonali tal-Ġnus Magħquda, li jaħdem ħafna f'dik li hija data collection.

Din hija data li aħna nistgħu nutilizzawha malajr pero' żgur li m'hemmx biss l-eventwalita` li jkollna tinġis fil-baħar minn xi vapur li jitfa' ż-żejt.

Fil-qasam tal-pollution tal-baħar għandna problemi kbar li għadhom m'humiex qegħdin jiġu indirizzati.

Per eżempju, għandna l-fenomenu li ċertu ħut li kien jinqabad fl-inħawi ta' Malta llum lanqas għadu jidher.

Ninsab informat ukoll li f'dawn il-ġimgħat kellna qabda ħażina ta' lampuki meta t-temp kien tajjeb.

Mela x'inhu dan il-fenomenu?

Fejn jidħol is-sajd, Malta ma tistax taffordja li jkollha diżastru.

U jekk pajjiżi bħall-Italja, il-Greċja u t- Tuneżija jkunu qegħdin jagħmlu affarijiet li jolqtuna b'mod dirett fil- qasam tas-sajd, allura rridu naħdmu anke b'mod bilaterali biex dawn il- problemi nindirizzawhom.

MR SPEAKER: Ippermettili nwaqqfek, Onor. Farrugia, imma sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex jipproponi l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 6 ta' Ottubru 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż- Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, illum xtaqt nitkellem dwar il-kwestjoni tal-hedging u nibda billi ngħid sewwa sew xi jfisser ''hedging'', għax qed nużaw kelma Ingliża u forsi dak li jkun ma jkollux ċar f'moħħu din xi tfisser.

Il-hedging bażikament huwa meta tixtri bil-quddiem, fis-sens li tixtri prodott illum u tixtrih għal sena sħiħa u anke għal sentejn minn qabel, bħalma ġara s-sena li għaddiet fil-każ taż-żejt.

Issa dan l-aħħar saru ħafna stqarrijiet u jiena assolutament ma nistax nifhem kif minn naħa ta' l-oppożizzjoni qed ikollna din il-pożizzjoni, li tmur kompletament kontra s-sens komun.

Ħalli nibda billi nagħti indikazzjoni ta' sewwa sew x'ġara.

F'Jannar ta' l-1998, għall-ewwel darba, il-korporazzjoni Enemalta daħlet f'kuntratt ma' kumpannija finanzjarja biex tiffissa l-prezz taż-żejt.

Il- korporazzjoni baqgħet tixtri kull xahar kif kienet tixtri qabel mill-ispot market, pero' iffissat il-prezz b'tali mod li jekk ikun hemm varjazzjoni u l-prezz jinżel, il-korporazzjoni tkun marbuta li tgħaddi lil din il- kumpannija finanzjarja ċertu ammont ta' flus, u jekk il-prezz jogħla l- kumpannija tagħti hi l-flus lill-Enemalta.

Naturalment in principle li tidħol f'hedging agreement mhuwiex ħażin sakemm tieħu l-prekawzjonijiet kollha.

Pero' x'ġara?

Il-prezz ġie ffissat fit-tul għas-sena 1998 u b'din is-sistema fix-xahar ta' Frar l-Enemalta tilfet iktar minn $US600,000; f'Marzu reġgħet tilfet iktar minn $600,000; f'April tilfet kemm kemm inqas, ċioe' $406,000; f'Mejju tilfet $600,000 oħra; f'Ġunju tilfet $900,000; u f'Lulju tilfet $1miljun.

Fil-fatt it-telf għas-sena 1998 kien ta' $9 miljun u dan żgur li ma kienx isir kieku l-Enemalta baqgħet tuża s- sistema li kienet taħdem biha qabel.

Meta bdiet toqrob l-elezzjoni u meta kien hemm dik il-konfużjoni sħiħa li ħoloq il-gvern preċedenti minħabba li għolla t-tariffi tad-dawl u l-ilma, u meta proprju l-accumulated losses kienu iktar minn $5 miljun, kellna lill- prim ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant, li fil-ġurnal ''KullĦadd'' kien ġie kkwotat li qal hekk:

''Minn dak iż-żmien 'il hawn, minn mindu għadda l-budget, roħos il- prezz taż-żejt, bir-riżultat li l-korporazzjoni Enemalta u l- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma naqsulhom l-ispejjeż.''.

Dik kienet gidba għax l-istampa kienet totalment differenti.

Dak iż-żmien li l-Onor.

Alfred Sant kien qed jagħmel dik l-istqarrija l-Enemalta kienet diġa' tilfet iktar minn $5 miljun.

U li wieħed jgħid illi għax raħas il- prezz taż-żejt naqsu l-ispejjeż għal dawn iż-żewġ korporazzjonijiet kienet xi ħaġa misleading.

Dan ma kienx biżżejjed għax fix-xahar ta' Awissu komplejna nitilfu u tlifna $1.1 miljun.

Fil-paniku ta' qabel l-elezzjoni l- gvern preċedenti ddeċieda li ma kienx biżżejjed illi għamel hedging agreement għall-1998 u daħal għal kuntratt ieħor għas-sena sħiħa ta' l- 1999.

Ir-riżultat kien li bqajna nitilfu għal tul dawn ix-xhur kollha.

Issa rrid ngħid li meta l-Onor.

Alfred Sant kien wiegħed illi se jraħħas it-tariffi tad-dawl u l-ilma għax qal li raħas il-prezz taż-żejt, lill- Enemalta ma kien raħsilha l-prezz taż-żejt xejn.

Jiena ngħid li l-Onor.

Sant, dak iż-żmien prim ministru, kien qed jgħaddi ż-żmien bil-poplu għax ma kienx lest li jagħti l-informazzjoni kollha.

Gvern li kien tela' fuq l- għajta ta' ''trasparenza'' kien 'il bogħod ferm mit-trasparenza għax kien qed jaħbi u kien qed iqarraq bil-poplu.

Il-gvern preċedenti ma setax iraħħas il-prezz tad-dawl u l-ilma minħabba li kien hemm telf kbir akkumulat.

Għamilna hedging agreement f'Jannar ta' l-1998, għamilna ieħor f'Awissu 1998 li bih koprejna s-sena 1999, inbidel il-gvern u min-naħa ta' l-Enemalta kellhom l-ardir li jagħtuni parir biex nagħmel hedging agreement ieħor għas-sena 2000.

Jiena staqsejthom jekk kienx għaqli li fl-1998 wieħed jagħmel hedging agreement għas-sena 2000 u tlabthom jgħiduli x'riżultati nkisbu bil-hedging agreement li kellna - u għad għandna - in force.

U qaluli li sa Novembru ta' l-1998 it-telf akkumulat kien kważi $8 miljun.

U jien għidtilhom: Tafu x'intom tagħmlu?

Kif qed tidħlu f'kuntratt fit-tul meta m'għandkom esperjenza ta' xejn f'dan is-suġġett, bla ma tieħdu pariri tajbin internazzjonali u bla ma tqisu sewwa x'qed jiġri fis-swieq internazzjonali fuq prodott daqshekk importanti?

Allura jien għidtilhom li ma nistgħux nibqgħu għaddejjin b'dan it-telf ta' flus u rridu nistudjaw is-sitwazzjoni.

Bil-hedging agreement li kien għamel il- gvern preċedenti bqajna nitilfu tant li l-accumulated losses kienu laħqu ċifra sostanzjali ta' madwar $13 miljun.

Allura jien għedt illi dan it-tip ta' hedging agreement mhuwiex għaqli, għax meta inti qed tikkommetti ruħek fit-tul fuq prodott illi l-prezz tiegħu jvarja ħafna tkun qiegħed tispekula bla bżonn.

Jekk naraw il-prodotti li fuqhom kien qed isir hedging agreement insibu li fl-ewwel kuntratt sar hedging agreement fuq l-aviation fuel.

U jiena għedt: Imma għaliex sar hedging fuq l-aviation fuel?

L- aviation fuel l-Enemalta tbiegħu at the current rate lil-linji ta' l-ajru.

Allura għalfejn għandek tipprova tiffissa l-prezz tiegħu?

Fuq l-aviation fuel is-sena li għaddiet l-Enemalta tilfet $2.5 miljun bla bżonn.

Meta għamlu t-tieni kuntratt tgħallmu xi ħaġa għaliex l-aviation fuel ma nkludewhx, pero' għamlu l-istess żball li kkommettew ruħhom għal sena sħiħa, li on aggregate kienu jiġu 18-il xahar bil-quddiem, għax kkommettew ruħhom f'Awissu 1998 sa Diċembru 1999.

Din il-ġimgħa, waqt li kien qed jagħmel xi kummenti dwar il-ministeru għas-servizzi ekonomiċi, l-Onor.

Louis Buhagiar qal illi jiena ħassart xi hedging agreement li għamel il-gvern preċedenti.

U se nikkwota mill-ġurnal ''l-orizzont'' ta' nhar it-Tlieta, fejn jingħad li l-Onor.

Membru qal hekk:

''Dwar il-korporazzjoni Enemalta, il-kelliem akkuża lill-Ministru Josef Bonnici li se jdaħħalha fi spiża żejda ta' $US25 miljun fix-xiri taż-żejt għaliex neħħa ftehim li kien għamel gvern Laburista.''.

Issa din gidba oħra għax jien ma neħħejt l-ebda ftehim u nippretendi li l- Onor. Membru għandu jkun iktar informat.

Jien ma nippretendix li kelliem minn naħa ta' l-oppożizzjoni, li qabel kien segretarju parlamentari u llum huwa shadow minister, jiġi jgħid affarijiet illi mhumiex veru.

Jien ma neħħejt l-ebda ftehim u ma nistax niġi akkużat illi tellift xi ħaġa lill- Enemalta.

Anzi nerġa' ngħid li tlifna ħafna flus bil-hedging agreement li għamlu huma, kif diġa' spjegajt.

Imma niġu għall-famuża ċifra ta' $25 miljun li skond l-orizzont ġiet iċċitata mill-Onor.

Buhagiar.

Din kif waslu għaliha?

Milli nista' nifhem jiena, għax l-ispjegazzjoni mhijiex ċara, dawn qalu li kieku dħalna f'hedging agreement fit-tul fi Frar ta' l-1999 għas-sena 2000, meta l-prezz taż-żejt kien l-aktar baxx li qatt kien - issa fi Frar 1999 kien hemm min qal li ż-żejt kien se jorħos iktar u kien hemm min qal li se jogħla, u biżżejjed nirriferi għal ''The Economist'' li fi Frar kien qed ibassar li l-prezz taż-żejt se jorħos bin-nofs - bir-rata kurrenti konna niggwadanjaw $25 miljun.

Nerġa' ngħid li fil-fehma tiegħi mhuwiex għaqli li tintrabat fuq prezz fit-tul fuq prodott bħaż-żejt, iżda l- opppożizzjoni donnha temmen li ma jista' jsir l-ebda misjudgement f'dawn il- hedging agreements.

Dawn qed jibbażaw kollox fuq kieku l-prezz kellu jibqa' kif inhu u allura wieħed jista' jikkalkola b'ċerta preċiżjoni.

Mr Speaker, kieku jien kont naf x'numri kienu se jitilgħu nhar is-Sibt li għadda kieku kont nilgħab iktar flus!

Ħadd ma jkun jaf x'numri se jitilgħu.

Jiena ma nippretendix li l-oppożizzjoni tieħu dan l- atteġġjament, anzi qed iqajmuli ħafna suspetti u ħafna dubji għax hawn qed nitkellmu fuq miljuni kbar ta' dollari li tilfet l-Enemalta.

Fil-fatt sa Awissu ta' din is-sena, bil-hedging agreements li saru s- sena li għaddiet taħt gvern Laburista, l-Enemalta kienet minn taħt b'$10 miljun.

Huwa veru li mix-xahar ta' Lulju 'l hawn il-prezz taż-żejt irkupra xi ftit u issa t-telf bil-mod il-mod qiegħda tnaqqsu pero' xorta għad għandha t-telf għax, nerġa' ngħid, mhuwiex għaqli li wieħed jidħol f'kuntratt daqshekk fit-tul.

Meta inti tidħol f'kuntratt fit-tul tkun qiegħed tagħmel ċerta spekulazzjoni u bi flus il-poplu m'għandux ikun hemm spekulazzjoni.

Jiena ngħid illi dan kien gvern li ħeba l-affarijiet qabel l-elezzjoni għax kien qiegħed iwiegħed xi ħaġa li ma setax iwettaqha u issa qegħdin iġebbdu l-argument bl-iktar mod assurd u jakkużaw lili b'affarijiet li mhumiex veri u jivvintaw ċifri li ġejjin mill-immaġinazzjoni tagħhom.

Dik hi s-sitwazzjoni ta' l-oppożizzjoni tal-lum.

Wara sentejn fil-gvern li fihom saru ħafna żbalji, l-oppożizzjoni qed toħroġ b'dawn it-tip ta' argumenti redikoli li ma jagħmlux ġieh lil min jgħidhom.

Mr Speaker, is- sistema tal-hedging hija xi ħaġa li forsi for a short term, għal xahar xahrejn, tagħmel sens pero' meta tintrabat għal sena, sena u nofs u sentejn bil-quddiem tkun qisek qed tilgħab logħba.

Pajjiżna m'għandux jiġi espost għal dan il-logħob, speċjalment meta qegħdin f'pożizzjoni li niddependu daqshekk fuq iż-żejt importat.

Lil sħabna ta' l-oppożizzjoni qed tagħtihom rashom għaliex esponew ruħhom bħala gvern mhux talli mhux modern imma gvern unprofessional u, biex jaħbu dnubiethom, fil-ġurnal ''KullĦadd'' ħarġu jattakkaw lili u qalu li kont jien li qed nigdeb u li qed naħrab.

Dik akkuża serja, Mr Speaker, imma mbagħad taqra l-artiklu li kitbu u ssib illi dan mhu minnu xejn.

Issib illi dawn qed jgħidu li jiena qed ngħid li sal-lum għadna qed insofru telf ta' miljuni kbar minn irbit daqshekk fit-tul.

Vera din.

Imbagħad ikkwotaw liċ-chairman preżenti ta' l-Enemalta, il-Prof Robert Ghirlando, li qal li f'dawn l-aħħar xhur il-ftehim li sar minn gvern Laburista beda jaħdem favur.

Vera wkoll imma n-net position għadha net loss.

U jien ma nippretendix illi l-poplu Malti għandu jiġi mqarraq b'dan il-mod.

Dan qerq, qerq minn oppożizzjoni li tidher li nixfet fl-ideat kif tikkritika lil dan il-gvern u moħħha biss biex tiddefendi dak li kienet għamlet u tipprova b'kull mod tqarraq bil-poplu Malti.

Mr Speaker, ħaġa oħra li qed tgħid l-oppożizzjoni hija li l-gvern inganna lill-poplu fuq it-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma.

Ingann meta kulħadd jaf kemm raħsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma?

Ingann meta aħna nafu li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma kienu se jirdoppjaw għall-konsumatur Malti u aħna reġġajna lura parti l-kbira minn din iż-żieda?

Issa l- oppożizzjoni qed tgħid li t-tariffi tad-dawl u l-ilma ma marrux lura għal kif kienu qabel fl-1996, meta l-aħħar li kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Żgur illi qatt ma kien hemm l-ebda ħjiel li t-tariffi tad-dawl u l-ilma kienu se jerġgħu jiġu preċiż kif kienu qabel, pero' kulħadd jaf kemm il-kontijiet tad-dawl u l-ilma raħsu fuq dak li kien ippjana gvern preċedenti.

U għalija huwa qerq illi wieħed jipprova jdawwar b'mod illi jrid jipprova jimmislidja lill-poplu.

Jiena ngħid illi dawn għadhom ma tgħallmux mill-iżbalji li għamlu.

Għadhom qegħdin jipprovaw jiddefendu deċiżjonijiet żbaljati li kienu ħadu fl-amministrazzjoni preċedenti.

Waqt illi l-Enemalta kienet qed titlef miljuni kbar, il-gvern preċedenti għolla t-tariffi tad-dawl u l-ilma bl-iskuża li kellu bżonn iktar flus.

Jiġifieri l-gvern preċedenti kien qed iddaħal fil-but u jħallas lil xi ħaddieħor bla bżonn miljuni kbar, waqt li lill-poplu Malti kien qed jeħodlu mill-but l- ieħor biex jgħid illi qed jagħmel tajjeb għat-telf ta' l-Enemalta meta dan ma kien minnu xejn għax il-flus kienu qed jiġu sparpaljati bl-id l-oħra.

Dan kien il-gvern trasparenti u modern ta' Dr. Alfred Sant!

U wieħed allura jibda jifhem x'ingann kien hemm.

Wieħed jibda jifhem x'tip ta' gvern kellna meta kellna gvern Laburista, li pprova jgħaddi minn għajn il- labra lill-poplu Malti kollu.

Is-sitwazzjoni fil-każ ta' l-Enemalta hija waħda li tirrikjedi analisi sewwa kif wieħed l-aħjar jimxi u għalhekk wieħed irid joqgħod attent x'deċiżjonijiet jieħu.

Nieħdu s-sitwazzjoni preżenti.

Bħalissa l-prezz taż-żejt irkupra u għadu tiela' u allura dak it-telf għall-grazzja t'Alla m'għadniex nagħmluh u qegħdin inġibu lura parti minn dawk il-flus illi tlifna.

J'Alla nġibuhom kollha, għax jien irrid nara lill-Enemalta f'pożizzjoni iktar b'saħħitha, imma kien hemm bżonn niġu esposti għal din il-pożizzjoni perikoluża u prekarja li daħħalna fiha l-gvern preċedenti?

Kien hemm bżonn illi jkun hemm din it-tip ta' spekulazzjoni fit-tul, b'mod illi ħalliet lil pajjiżna espost b'dan il-mod?

X'se tkun is-sitwazzjoni sa l-aħħar tas-sena għadni ma nafx, pero' irrid ngħid illi anke artikli li dehru fil-Financial Times juru li s-sitwazzjoni fil-prezz taż-żejt, li bħalissa irkupra, jista' jkun ukoll illinkjat ma' dik li nsejħulha il-Y2K problem għax hawn min qed jaħseb biex jibni stocks taż-żejt u allura l- prezz awtomatikament jogħla.

U wieħed irid joqgħod attent qabel ma jikkommetti ruħu għal tul ta' żmien u mhux jiġi l-Onor.

Buhagiar u jgħid illi din hija nuqqas ta' viżjoni.

Nuqqas ta' viżjoni kienet meta dħalna bl- amment f'kuntratti fejn kumpanniji internazzjonali kienu taw parir kontra.

Anke l-bank ċentrali kien ta pariri kontra u anke uffiċjali għolja tal- korporazzjoni Enemalta kienu taw parir kontra.

Wara dawn l-iżbalji jien ma nistax nemmen kif tiġi l-oppożizzjoni, kemm bil-kitba tal-kap tagħha kif ukoll bi stqarrijiet li qed jagħmel l-Onor.

Buhagiar, u tgħid illi jien b'xi mod tellift xi ħaġa lill-Enemalta.

Hekk qed jargumentaw.

Min igħid illi jien ħassart il-hedging agreement ikun qed jigdeb.

Xtaqt illi kieku aħna konna f'pożizzjoni li ma tlifniex il-flus u nikkritikaha lill- amministrazzjoni preċedenti li daħlet f'kuntratt bħal dan fit-tul, imma ħadd ma jista' jgħid li jien ħassart l-agreement.

Biex iqarraq bl-elettorat, il-Partit Laburista lejliet l-elezzjoni pprova jdendel karrotta quddiem il-poplu u l-Onor.

Sant, dak iż-żmien prim ministru, beda jgħid li peress illi f'Awissu ta' l-1998 l-Enemalta għamlet kuntratt għal xiri ta' żejt b'irħis - ma kellux il-kuraġġ jgħid kemm tlifna - dan se jwassal għal roħs fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Mhux veru.

L-Enemalta baqgħet titlef il-flus sa Ġunju ta' din is-sena u l- Onor. Sant ma setax iwettaq dik il-wegħda li għamel.

Kien gvern Nazzjonalista biss illi ra li kien hemm perikli kbar fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma kif kienu u kellu l-foresight u l-kuraġġ illi jgħid li dawn huma anti-soċjali u qegħdin jgħabbu wisq piż fuq min l-inqas li jiflaħ.

Għalhekk rrivedejnihom b'mod illi naqqasna l-kontijiet b'mod sostanzjali.

Dan jafu l-poplu kollu.

Il-poplu kollu jaf kif raħsu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Jiena ma nistax nifhem dan l-atteġġjament ta' l-oppożizzjoni.

Għidu li għamiltu żball fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma għax għadni ma smajthiex din il-kelma!

Hawnhekk għandna l-promessa li gvern preċedenti kien se jraħħas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma għax raħas il-prezz taż- żejt, mentri minħabba telf ta' miljuni kbar l-Onor.

Sant ma setax jagħmel dan.

Xi ħadd min-naħa l-oħra qal illi l-gvern Laburista kien ġie ppreżentat b'kalkoli żbaljati.

Il-verita' hi li kellna industriji li l-kont tad-dawl u l-ilma kien se jogħlilhom anke b'1,000%.

Forsi xi ħadd staqsa kif is- settur agrikolu kien se jispiċċa fgat, b'mod partikolari minħabba l- kontijiet ta' l-ilma?

Xi ħadd ammetta li dak kien żball politiku?

Le, anzi jiddefendu l-passat tagħhom.

Din hija pożizzjoni pwerili u jiena jkolli ngħid illi l-poplu Malti wera l-għaqal tiegħu u tefa' l-gvern ta' Dr Alfred Sant fl-oppożizzjoni għax kien gvern illi tilef id-direzzjoni, kien gvern illi kien qiegħed jimmislidja lill-poplu Malti u kien gvern illi kien qiegħed addirittura jigdeb meta jgħid li se jraħħas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma għax raħas iż-żejt, meta kien marbut b'kuntratt għal sena sħiħa bil- quddiem.

Mr Speaker, nixtieq ngħid xi ftit affarijiet oħra fuq il-pożizzjoni li ħadu meta kkritikaw il-ministeru għas-servizzi ekonomiċi.

Insibu, per eżempju, kummenti dwar l-IPSE.

Dawn qalu li l-IPSE mhuwiex jirrendi.

Jiena ngħid li l-IPSE beda jaħdem minn Lulju ta' din is-sena għaliex ma kien hemm xejn preparat.

L-IPSE għadu mmexxi mill-istess nies illi poġġa l- gvern Laburista fi żmienu.

Jiena ma nistax nifhem għalfejn qed jittieħed dan l-atteġġjament negattiv min-naħa ta' l-oppożizzjoni dwar l-IPSE, ħaġa li għamlu huma stess u qed jikkritikawha b'mod inġust.

Niġu għall- kwestjoni oħra ta' l-investiment.

L-oppożizzjoni qed tgħid li l-investiment din is-sena nixef.

Imma kemm- il darba se nikteb u ngħid illi l-investiment din is-sena żdied b'70% fuq l- ewwel sitt xhur imqabbel mas-sitt xhur tas-sena li għaddiet?

M'hemm ħadd illi għandu naqra guts minn naħa l-oħra u jirrikonoxxi dan?

M'hemm ħadd illi kapaċi jgħid illi din hija l-verita' u jgħid illi kien hemm irpiljar fl-investiment?

Hemm għalfejn nisimgħu shadow ministers min-naħa l-oħra li joqogħdu jgħidu li l-investiment nixef meta mhu veru xejn dan?

Għandna l- provi u nafu għaliex nixef l-investiment fi żmien gvern Laburista.

Nixef bl-inċertezza li ħoloq l-istess gvern.

Nixef għaliex kien hawn nuqqas ta' fiduċja u nuqqas ta' ċertezza, kif wieħed se jimxi 'il quddiem, u kawża t'hekk ħafna kumpanniji żammew lura l-investimenti tagħhom.

Din is-sena l- investiment fil-manifattura tela' minn Lm10 miljun fl-ewwel sitt xhur tas- sena li għaddiet għal Lm17 miljun fl-ewwel sitt xhur ta' din is-sena.

U l- ispread ta' l-investiment hija ferm iktar wiesa' milli kien hemm qabel u mhux tiddependi minn kumpannija waħda.

Jien ma nistax nifhem għaliex il- livell ta' argumentazzjoni sħabna ta' l-oppożizzjoni ma jistgħux jgħolluh naqra.

Ma nistax nifhem għaliex ma jridux jagħmlu diskussjoni iktar intelliġenti u iktar matura.

Ma nistax nifhem għaliex l-Onor.

Buhagiar għandu jigdeb u jgħid illi jiena għamilt ċerti affarijiet meta m'għamilthomx.

Ma nistax nifhem għaliex in-naħa ta' l-oppożizzjoni għandha tivvinta ċifri ta' telf u tgħid li jien responsabbli għalihom meta kien tort tal-gvern preċedenti li sa l-aħħar ta' Awissu konna għadna qed insofru telf ta' $10 miljun.

Jien nistaqsi: Għalfejn kien hemm dik il-pressjoni kollha biex fl-1998 isiru tliet hedging agreements?

Għax m'għamlux wieħed għal xahrejn u jaraw kif kienu jmorru?

Mela jipprovaw jagħmlu tliet hedging agreements, wieħed f'Jannar ta' l-1998, wieħed f'Awissu ta' l-1998 u kieku ma nbidilx il-gvern naħseb kienu jieħdu l-parir taċ-chairman preċedenti u jagħmlu ieħor f'Novembru ta' l-1998 ukoll.

Imma għalfejn għamilna dawn il-hedging agreements?

Irridu niftakru li hedging agreement jinvolvi commissions kbar ukoll.

Mhux biss hemm l-ispiża li tista' tidħol għaliha l-Enemalta jekk il- prezz ikun differenti minn dak imbassar - dak ikun hedging agreement, tbassar prezz u tintrabat bih - mhux talli tkun qed tilgħab il-lottu bi flus il-poplu Malti, imma talli tkun qed tagħti commissions fuq dak l- agreement u lil ħaddieħor tkun qed tagħmlu sinjur.

X'kienet ir-raġuni biex isiru dawn il-hedging agreements kollha?

Għax imbagħad nibda nissuspetta ħafna affarijiet meta nara din il-ħerqa kollha.

Mhux biss jipprovaw jiġġustifikaw agreements illi kulħadd jgħid illi kienu żbaljati imma jipprovaw idawru d-diskors addirittura bil-kontra u jivvintaw affarijiet li mhumiex minnhom.

Jien irrid ngħid - u nagħlaq b'din - illi sfortunatament għadna qegħdin naraw oppożizzjoni li, kif jgħidu bl-Ingliż, cannot come to terms mal-fatt illi tilfu l-elezzjoni fuq deċiżjonijiet li ħadu meta kienu fil-gvern.

Hawnhekk għandna eżempju mill-iktar ċar fejn l-ewwel għollew il-kontijiet tad-dawl u l-ilma b'mod goff u mingħajr ma kkalkolaw sew l-impatt x'se jkun fuq l-industrija u fuq il-familji Maltin; biex l-affarijiet jagħmluhom agħar, daħlu f'agreement b'mod illi żiedu l-ispiża ta' l-Enemalta u l-flus illi suppost kienu se jdaħħlu, spiċċaw iħallsuhom kollha lill-kumpanniji oħra għax intrabtu bi prezz fiss b'sena u nofs bil-quddiem; u biex jipprovaw jiġġustifikaw dan li għamlu llum qed jivvintaw addirittura affarijiet li mhumiex minnhom u jgħidu illi jiena naħti għal dan it-telf.

Nistgħu ngħidu li għandna oppożizzjoni tal-biki meta taqa' għal dan il- livell.

Għandna oppożizzjoni li allavolja għaddiet sena mill-elezzjoni, qiegħda f'pożizzjoni fejn ma tistax tirrikonċilja ruħha li qegħda fuq il- bankijiet ta' l-oppożizzjoni.

Jiena nawgura li l-oppożizzjoni tbiddel l- atteġġjament tagħha ħalli jkollna diskussjoni u kritika matura.

L- oppożizzjoni għandha tikkritika bis-sens u jien m'għandix għalfejn noqgħod niġi hawn u ngħid illi l-oppożizzjoni qed tigdeb u qed tiżbalja.

L- oppożizzjoni qed tgħid affarijiet li m'humiex vera u taf li m'humiex.

Diġa' għamlu hekk meta kienu fil-gvern u issa qed jagħmlu hekk mill- oppożizzjoni.

Jien ngħid li it is about time li jkollna bidla fil-mod kif l-oppożizzjoni tikkritika.

L-argumenti li għandha ġġib quddiem il-poplu Malti għandhom ikunu argumenti li jagħmlu sens u mhux ikunu bbażati fuq pedamenti tar-ramel u kif tneħħi farka jaqa' kollox.

Mr Speaker, is-sitwazzjoni li dħalna fiha hija sitwazzjoni li dħalna fiha bla bżonn.

Din is-sitwazzjoni esponiet lil pajjiżna għal logħba spekulattiva, bħalma wieħed jispekula fuq il-lottu, u l-argumenti li qed iġibu n-naħa ta' l-oppożizzjoni huma argumenti redikoli li taparsi wieħed jaħseb illi jekk jiġri ''hekk'', l-Enemalta jkollha ''hekk''.

Imma dawn huma argumenti banali u jiena nistenna li l-oppożizzjoni għandha tkun kapaċi targumenta b'mod iktar sod, b'mod iktar kostruttiv, b'mod iktar realistiku u tkun faithful mal-fatti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 6 ta' Ottubru, 1999 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MIDDLE SEA INSURANCE - BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-Bord tad-Diretturi tal-Middle Sea Insurance li ġew appuntati mill-gvern preżenti riċentement?

ONOR.

JOHN DALLI: Id-diretturi appuntati mill-gvern fuq il-bord tal- Middle Sea Insurance huma l-Prof.

Emanuel P Delia, Is-Sur Peter Borg u s- Sur Hugh Attard Montaldo.

UE - UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid min kienu jew se jkunu l-uffiċjali ta' l- UE li se jiltaqgħu mal-koperattivi tal-bdiewa u raħħala Maltin u Għawdxin?

Meta saru u/jew se jsiru dawn il-laqgħat?

X'regolamenti jridu jaddottaw il- koperattivi sabiex ikunu konformi mar-regoli u l-liġijiet ta' l-Unjoni, settur b'settur?

Jista' l-Ministru jpoġġi r-regoli li tqassmu u/jew ġew diskussi mal-koperattivi f'dawn il-laqgħat li saru u li se jsiru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Unjoni Ewropea qegħda dejjem issaħħaħ l-għaqdiet tal-produtturi fl-oqsma tal-Biedja u tas-Sajd.

Għaldaqstant ġew stabbiliti kriterji sabiex dawn l-għaqdiet jiġu rikonoxxuti u l-formazzjoni tagħhom mħajjra.

Il-ministeru qed jieħu ħsieb sabiex jifformola l-qafas legali dwar dawn l-għaqdiet.

S'issa ma saru ebda laqgħat uffiċjali tal-Unjoni Ewropea dwar dan il-proċess.

UE - UFFIĊJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani min kien l-uffiċjal ta' l-UE li ltaqa' mal-koperattivi tas-sajjieda Maltin?

Meta saru l-laqgħat, x'ġie diskuss u x'regolamenti ngħataw il-koperattivi tas-sajjieda sabiex dawn ikunu mgħarrfa bis-sistemi l-ġodda li pajjiżna jrid jaddotta ta' sħubija sħiħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-Koperattivi tas-Sajjieda Maltin ma ġew ippreżentati lill-ebda uffiċjal tal-Unjoni Ewropeja iżda ġew imlaqqa' ma żewġ konsulenti Taljani li qegħdin jistudjaw is-swieq tal-ħut.

Ma ġewx mogħtija l-ebda direttivi lis-sajjieda Maltin iżda żgur wasal iż-żmien li norganizzaw aħjar is-suq tal-ħut Malti.

BIEDJA - PROTOKOLL BEJN MALTA U L-LIBJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8098 u l-laqgħat tal-Mixed Commission bejn Malta u l-Libja, jista' l-Ministru jaġġornani x'sar u meta f'dawn il-laqgħat ta' bejn iż-żewġ pajjiżi ġie diskuss dan il- protokoll?

Xi proposti kien hemm u x'mistenni jiżviluppa fil-ġejjieni bejn iż-żewġ pajjiżi f'dawn is-setturi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

BIEDJA - PROTOKOLL TA' KOPERAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-protokoll ta' koperazzjoni bejn il-Ministeru tal- Biedja u Sajd u l-istitut agronomiku ta' Bari ffirmat taħt l- amministrazzjoni preċedenti, jista' l-Ministru jinformani bl-iżviluppi li saru u ċioe' meta se jiġi mġedded dan il-protokoll?

Jista' jpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra kopja ta' dan il-ftehim ta' koperazzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fis-6 t'Ottubru, 1998 ġie iffirmat protokoll ta' koperazzjoni ġdid bejn bejn il-Ministru tal-Agrikoltura u Sajd u l-Istitut Agronomiku tal-Mediterran tal-ICAMAS f'Bari.

Kopja ta' dan il-protokoll tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - TRANSIT VISA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni barranin li ngħataw transit visa bejn Jannar u Ġunju, 1999?

X'nazzjonalita' kellhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-perijodu speċifikat mill-Onor.

Interpellant, il-Pulizija ħarġet 6,298 transit visa.

Ninsab informat ukoll li ma tinżammx statistika tan-nazzjonalita` tal- persuni li jingħataw din it-tip ta' visa.

FORZI ARMATI - MEMBRI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il sejħa saret lill-Forzi Armati ta' Malta sabiex jassistu għas-salvataġġ/għajnuna lis-sajjieda u sidien ta' opri tal-baħar bejn Jannar u Ġunju, 1999, xahar b'xahar?

X'qed tipprogramma l-Armata sabiex tkun aktar effiċjenti għal dan f'dan it-tip ta' servizz fuq il- baħar sabiex tipproteġi mill-periklu lil dawn fil-bżonn?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li n-numru ta' sejħiet għal assistenza mill-Forzi Armati minn sajjieda u sidien ta' opri tal-baħar matul il-perjodu bejn Jannar u Ġunju 1999 kienu kif gej:

Jannar 15 Frar 29 Marzu 28 April 25 Mejju 23 Ġunju 25

Matul l-aħħar snin sar titjib sostanzjali fis-servizz ta' salvataġġ fuq il-baħar provdut mill-Forzi Armati.

Minkejja dan, qegħdin isiru sforzi sabiex is-servizz ikompli jitjieb.

Minbarra ż-żewġ SAR Boats ġodda li l- Forzi Armati akkwistaw dan l-aħħar, bħalissa qegħdin isiru arranġamenti biex jinxtara apparat Global Maritime Distress and Safety System biex jiġi nstallat fuq numru ta' Patrol Boats u fl-Operations Centre tal-Forzi Armati.

Permezz ta dan l-apparat, għandhom jitjiebu l-mezzi ta' kommunikazzjoni kif ukoll tingħata għajnuna aktar f'waqtha.

Il-metodi użati mill-iskwadri Marittima u ta' l-Ajru f'dan il-qasam jiġu kontinwament riveduti sabiex ikunu dejjem addattati għat-tip ta' xogħol konness ma salvataġġ u għajnuna lis-sajjieda u sidien ta'opri tal-baħar.

PULIZIJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid: (1) Mill-1 ta' Jannar, 1999 kemm-il membru tal-Korp tal- Pulizija rriżenja?

Ta' liema rank kien kull wieħed?

Kemm minnhom telqu għaliex: (i) għalqu l-61 sena, iż-żmien tal-pensjoni? (ii) għalqu 25 sena servizz? u (iii) irriżenjaw qabel il-25 sena?

Ta' liema rank kienu?

(2) Kemm-il membru tal-Korp spiċċa minnħabba passi dixxiplinarji u ta' liema rank?

(3) Matul l-istess żmien kemm-il persuna reġgħet iddaħħlet fil-Korp tal- Pulizija?

F'liema rank?

F'kull każ kemm kienet ilha li telqet kull persuna?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-membri tal-Korp tal-Pulizija li spiċċaw mis-servizz bejn l-1 ta' Jannar u t-23 ta' Settembru, 1999 għar- raġunijiet imsemmija kienu kif ġej:

Spettur Surġent Kuntistabbli a. bl-eta` ta' 61 sena xejn 1 1 b. wara 25 sena servizz xejn 3 1 c. qabel 25 sena servizz 1 xejn 8 d. tkeċċew xejn xejn 2 e. oħrajn xejn 2 6

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ninsab informat li ma kien hemm l-ebda persuna li reġgħet iddaħħlet lura fil-korp.

TAL-QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6607, jista' l- Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport tas-Sur Paul Vassallo dwar "The effectiveness of Energy Conservation for a Heated Outdoor Pool" li hemm imsemmi fl-istess tweġiba?

Dan ir-rapport issa ġie analizzat u x'kienu r-riżultati?

Dan l-aħħar fil-gazzetti ċ-chairman tal-pixxina nazzjonali ġie rrapportat li qal li hemm pjani biex issir "dome" biex tgħatti l-pixxina fix-xitwa, x'riċerka saret dwar dan u ma' min?

Kien hemm xi deċiżjoni aħħarija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-rapport tas-Sur Paul Vassallo (The Effecteveness of an Energy Conservation and Renewable Source Scheme for a Heated Outdoor Pool) huwa dissertation li għamel għal MSc Degree in Building Service Engineering.

Dan ir-rapport ġie studjat u jsemmi mezzi kif wieħed jista' jikkonserva u jġedded l-enerġija li tintuża biex jissaħħan l-ilma tal-Pixxina.

Waħda minn dawn l-alternattivi hija proprju l-idea ta' dome jew ta' xi forma oħra ta' saqaf għax-xhur tax-xitwa.

Saru diversi laqgħat ma' esperti barranin f'dan ir-rigward u proprju dan ix- xahar ħarġet sejħa għal proposti għal xi tip ta' cover sabiex il-gvern ikun jista' jevalwa aħjar il-proġett.

Ma jidhirlix li r-rapport tas-Sur Paul Vassallo għandu jitqiegħed fuq il- Mejda.

PIXXINA NAZZJONALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-informazzjoni mogħtija fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7742, jista'l-Ministru jagħti d-dettalji tas-sigħat maħduma mill-istess impjegati matul Ġunju, Lulju, Awissu u Settembru (sat- 18 ta' Settembru)?

Issa li hemm bord ġdid imexxi l-pixxina nazzjonali, jista'l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li l-impjegati imsemmija jiġu fuq bażi fulltime?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' siegħat li ħadmu minn Ġunju sa Settembru 1999 huma:

IMPJEGAT/A NUMRU TA' SIEGĦAT

ĠUNJU LULJU AWISSU SETTEMBRU Falzon Alan 148 145 167 101 Grech Grech 195 160 183 167 Axisa Franklin 170 166 184 101 Zahra Keith 210 150 216 105 Galea William 192 170 164 102 Reitano Emmanuel 163 176 200 123 Valentine Elizabeth 140 146 153 95

Informat ukoll li fix-xahar ta' Settembru li għadda l-impjegati kollha ġew offruti kuntratt definit sa' l-14 ta' Lulju 2000 bħala impjegati fulltime, b'effett mid-29 ta' Settembru, 1999.

L-impjegati kollha, ħlief għal wieħed, aċċettaw il-kondizzjonijiet li jirregola dan il-kuntratt.

PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 8453, jista'l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' Messers GFC Ltd dwar il-pixxina nazzjonali?

Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-fatt meta twaqqaf il-bord il-ġdid li jmexxi l-pixxina nazzjonali tteħdux in konsiderazzjoni l-proposti ta' dan ir-rapport?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma jidhirlix li f'dan l-istadju għandi npoġġi kopja tar-Rapport ta' Messrs GFC Ltd. dwar il-Kumpless tal-Pixxina Nazzjonali kif mitlub.

Informat li ngħataw struzzjonijiet lill-bord il-ġdid ta' l- amministrazzjoni tal-Pixxina sabiex ir-rakkmandazzjonijiet ta' l-imsemmi rapport jiġu studjati u jinbeda l-proċess għall-implimentazzjoni tagħhom.

PULIZIJA - MANUTENZJONI TA' GĦASES

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid matul din is-sena finanzjarja liema xogħol ta' manutenzjoni sar fuq għases tal-pulzija f'Malta u f'Għawdex?

F'liema għases u kemm kien l-ammont fi flus li ntnefaq fuq kull għassa?

Fejn huwa previst li jsir xogħol fis-sena finanzjarja li jmiss?

X'somma hija maħsuba li se tintnefaq u fuq liema xogħol?

Fejn huwa previst li jinfetħu għases ġodda fix-xhur li ġejjin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul din is-sena tlesta x-xogħol kollu fil-post fejn ġiet trasferita l-Għassa tal-Pulizija tal-Belt.

L- Għassa ta' Ħaz Żebbug ġiet refurbished, filwaqt li f'dik ta' Ħal Qormi ġew mibdula t-toilets u nżebgħa l-uffiċċju ta' l-ispettur.

Partijiet mill- Għassa ta' San Giljan ukoll ġiet miżbugħa.

Fl-Għassa tar-Rabat inbidlet xi għamara u sar xogħol ta' tibjid, bħal ma sar ukoll fl-Għassa ta' Ħal Balzan u l-Għargħur.

Fl-Għassa tal-Mosta saret manutenzjoni u għadu għaddej xogħol ieħor liema xogħol qiegħed fi stadju avvanzat.

Dik tal-Qawra u taċ- Ċirkewwa saritilhom ukoll manutenzjoni ġenerali.

Beda xogħol ta' manutenzjoni ukoll fl-Għassa tal-Mellieħa.

Ninsab informat ukoll li ma jinżammux dettalji separati dwar flus minfuqa speċifikament fuq manutenzjoni għall-għases.

Il-programm ta' manutenzjoni ta' l-għases tal-Pulizija huwa proċess kontinwu li fih isir ix-xogħol meħtieġ skond il-priorita`.

Wara Ii jispiċċa l-proċess ta' l-ingaġġ ta' rekluti ġodda hemm il-ħsieb li tinfetaħ għassa fl-Imtarfa.

PULIZIJA - GROUND TA' KORDIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress li issa beda l-logħob tal-footbal ta' l-Ewwel Diviżjoni ta' l-MFA fuq bażi regolari fil-ground ta' Kordin, jista' l-Ministru jara li l-pulizija ma jħallux krejnijiet u trailers ipparkjati għall-weekend sħiħ madwar il- ground u speċjalment viċin l-entraturi għall-ground għaliex ifixklu u jillimitaw il-post għall-ipparkjar ta' vetturi ta' spettaturi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Pulizija qed tieħu l-passi meħtieġa sabiex jitnaqqas kemm jista`jkun l-inkonvenjent li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant.

EDUKAZZJONI - ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni ta' nazzjonalita' barranija li għandhom il-permess jaħdmu fid-diversi oqsma ta' l-edukazzjoni ta' pajjiżna?

Fejn qed jaħdmu u mil-liema pajjiżi ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-preżent hemm għaxar għalliema ta' nazzjonalita` barranija li jinkludu, Taljan (1), tliet Brittaniċi (3), Amerikan (1), Tuneżin (1), Niġerjan (1), wieħed mir-Repubblika Ċeka (1), wieħed mill-Burundi (1), u wieħed mill-Ġordan (1).

Informat ukoll li fl-Universita` ta' Malta hemm 21 persuna ta' nazzjonalita` barranija jaħdmu bħala Research Scientists, Lecturers, Associate Professors, u Professors.

Dawn il-persun ġejjin minn diversi pajjiżi fosthom: Italja, Libja, Russja, Spanja, Awstralja, Stati Uniti, Ingilterra, Ġermanja, Jugoslavja, Repubblika Ċeka, Kroazja u l-Afrika t'isfel.

PERSUNI BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni barranin jaħdmu Malta bil-permess illum?

Kemm minn dawn jiġu minn pajjiżi tal-Unjoni Ewropea jew pajjiżi li qed jistennew li jidħlu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li n-numru ta' persuni barranin li għandhom liċenzja ta' impjieg (employment licence) hu ta' 2,209 skond il- lista ppubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fis-6 ta' Settembru, 1999.

Minn dan in-numru hemm 1,031 persuni ġejjin minn pajjiżi li jiffurmaw parti mill- Unjoni Ewropea jew minn pajjiżi li qed jistennew li jidħlu fl-unjoni.

IMPJIEGI - PERSUNI JAĦDMU BLA PERMESS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jaħdmu bla permess din is-sena u li kienu barranin?

Minn fejn kienu?

Kemm ittellgħu persuni l-qorti din is-sena li ħadmu dawn il- persuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-Tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari Nru. 9595.

Kif diġa' għidt f'dik it-tweġiba, il-persuni ndikati kollha ttieħdu passi kontrihom bil-pulizija.

Il-Korporazzjoni Xogħol u Taħriġ tirreferi dawn il- każi lill-pulizija sabiex jittieħdu passi bil-Qorti.

VAT - DĦUL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien id-dħul mill-VAT din is-sena u kemm tħallsu flus f'refunds dovuti lit-taxpayer?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li d-dħul gross mill-VAT taħt l-Att tal-1998 dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud bejn l-1 ta Jannar u d-29 ta Settembru ta din is-sena kien ta Lm 61,744,758.

Minn dan l- ammont tħallsu lura f refunds Lm 7,918,937.

PULIZIJA - PERSUNI LLEGALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu persuni llegalment jgħixu Malta, mill- pulizija din is-sena?

Kemm minn dawn daħlu pajjiżna llegalment?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li din is-sena (sat-23 ta' Settembru) il-Pulizija qabdet 511-il persuna jgħixu Malta illegalment, li minnhom 127 kienu daħlu Malta illegalment.

PULIZIJA - TFAL TAĦT IS-16-IL SENA F'BARS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu tfal taħt is-16-il sena ġo bars, discos u parties, fejn mhux supost li jidħlu xahar b'xahar din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar kemm inqabdu persuni taħt is-16-il sena ġo bars, discos jew parties matul din is-sena, xahar b'xahar, hu kif jidher fit-Tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra.

Inġibditli l-attenzjoni illi meta kienet qed tinġabar l-istatistika għat- Tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 7477 mid-diversi uffiċini u taqsimiet tal-Pulizija, bi svista ma ġewx inklużi numru ta' każijiet u għalhekk tirriżulta diskrepanza fin-numru globali ta' dawn il-każijiet bejn kif mogħtija fit-Tweġiba msemmija u dik mogħtija llum.

AMBAXXATI - FOREIGN OFFICE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għar-risposta li l-Ministru tani għall-mistoqsija parlamentari numru 6027; jista l-Ministru jgħid fil-każ ta' l-Ambaxxata tat-Tunisija mill-1987 sal-lum: Kemm keċċiet impjegati Maltin; għal-liema raġuni; f'kull każ x'kumpens ngħata lill-impjegat/a għat- tkeċċija?

ONOR.

JOE BORG: It-tagħrif mitlub jista` jinkiseb mid-Dipartiment tax- Xogħol li jitlob l-għajnuna ta` dan il-Ministeru biss meta dawn l-impjegati Maltin jitolbu l-intervent (l-għajnuna) tal-Gvern f`xi kwistjoni li jista` jkollhom dwar il-kundizzjonijiet tax-xogħol tagħhom.

Dan isir għax huwa il- kompitu tal-Ministeru ta` l-Affarijiet Barranin li jikkomunika ma` l- Ambaxxati barranin f`Malta.

Għaldaqstant l-Onorevoli Interpellant hija mitluba tirreferi dawn il-mistoqsijiet lill-Ministru konċernat.

AMBAXXATI - FOREIGN OFFICE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għar-risposta li l-Ministru ta għall- mistoqsija parlamentari numru 6027, jista' l-Ministru jgħid fil-każ ta' l- Ambaxxata ta' l-Ordni tal-Kavallieri ta' San Gwann mill-1987 sal-lum: Kemm keċċiet impjegati Maltin; għal-liema raġuni; f'kull każ x'kumpens ngħata lill-impjegat/a għat-tkeċċija?

ONOR.

AMBAXXATI - FOREIGN OFFICE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għar-risposta li l-Ministru tani għall- mistoqsija parlamentari numru 6027, jista' l-Ministru jgħid fil-każ ta' l- Ambaxxata tal-Palestina f'Malta u mill-1987 sal-lum: Kemm keċċiet impjegati Maltin; għal-liema raġuni; f'kull każ x'kumpens ngħata lill- impjegat/a għat-tkeċċija?

ONOR.

AMBAXXATI - FOREIGN OFFICE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għar-risposta li l-Ministru tani għall-mistoqsija parlamentari numru 6027, jista' l-Ministru jgħid fil-każ ta' l-Ambaxxata tar-Russja f'Malta mit-twaqqif tagħha: Kemm keċċiet impjegati Maltin; għal-liema raġuni; f'kull każ x'kumpens ingħata lill- impjegat/a għat-tkeċċija?

ONOR.

AMBAXXATI - FOREIGN OFFICE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għar-risposta li tani l-Ministru għall-mistoqsija parlamentari numru 6027, jista' l-Ministru jgħid fil-każ ta' l-Ambaxxata ta' l-Italja f'Malta u mill-1987 sal-lum: Kemm keċċiet impjegati Maltin; għal-liema raġuni; f'kull każ x'kumpens ngħata lill- impjegat/a għat-tkeċċija?

ONOR.

AMBAXXATI - FOREIGN OFFICE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għar-risposta li tani l-Ministru għall- mistoqsija parlamentari numru 6027, jista' l-Ministru jgħid fil-każ ta' l- Ambaxxata tal-Libja f'Malta u mill-1987 sal-lum: Kemm keċċiet impjegati Maltin; għal-liema raġuni; f'kull każ x'kumpens ngħata lill-impjegat/a għat- tkeċċija?

ONOR.

ATTARD - WIED IS-SEWDA - PROĠETT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 9303 peress li minkejja l-waqfa tas-sajf għadu ma nstabx ħin sabiex tingħata risposta għal din il-mistoqsija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-ilma tinsab f'diskussjonijiet mal-Ministeru tal-Finanzi u dak ta' l-Ambjent sabiex tara kif u minn min dan ix-xogħol ser jiġi ffinanzjat.

Għaldaqstant għadu prematur biex wieħed jagħti risposta.

MDINA - KUMITAT TA' RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' mindu twaqqaf il-Kumitat ta' Riabilitazzjoni ta' l-Imdina?

Xi pjani hemm biex dan il-kumitat jirriabilita l-Imdina?

Kif se jonfoq il-flus ivvvotati qabel it-tmiem ta' din is-sena finanzjarja?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien infurmat li l-Kumitat għar- Riabilitazzjoni ta' l-Imdina ltaqa' erba' darbiet u qed iħejju pjanijiet għal proġetti mmedjati u kif ukoll għal pjan ta' ħidma fit-tul.

Il-Kumitat diġa' ħa xi azzjoni urġenti li kien hemm bżonn tittieħed fil-Palazz tal- Vilhena u qed iħejji għar-restawr tal-Bieb Prinċipali u tal-Bieb tal- Griegi, kif ukoll għar-Restawr tal-faċċati tal-Banca Giuratale.

Il-Kumitat qiegħed iħejji wkoll biex jagħti bidu għall-proġett ta' pavimentazzjoni tat- toroq billi l-ewwel jgħaddu s-servizzi kollha taħt l-art u qiegħed jieħu parir dwar x'tip ta' paviment jixraq lill-Imdina.

Il-Kumitat qiegħed iħejji Pjan Strateġiku għall-konservazzjoni ta' l-Imdina bl-għajnuna ta' esperti barranin.

Proġett ieħor li qed jaħdem fuqu l-Kumitat huwa d-dawl tas-swar u titjib fid-dawl intern tal-belt.

Il-Kumitat ukoll qiegħed iħejji sabiex isir tarmac u tiswijiet neċessarji fl-approach roads għall-Imdina kif ukoll l- upgrading ta' Howard Gardens.

Hemm ukoll il-ħsieb li l-Kumitat iħejji Historic Buildings Grant Scheme minfejn ir-residenti jingħataw il-faċilita' sabiex itejbu l-faċċata tad-djar tagħhom taħt is-superviżjoni tal-Kumitat Tekniku tal-MRC.

PSC - PULIZIJA MRESSQA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm pulizija li tressqu quddiem il-PSC u li l- każ tagħhom għadu ma ġiex deċiż?

F'kull każ: (a) ta' liema rank huma; (b) fuq liema akkuża; (ċ) meta saret l-ewwel laqgħa tal-bord fuq kull akkuża; u (d) hemm pulizija li huma sospiżi li l-każ tagħhom għadu ma inqatgħax?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li hemm 10 membri tal-Korp li l-każ tagħhom għadu pendenti quddiem il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku u t- tagħrif mitlub dwar dawn il-każijiet hu kif jidher fit-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ninsab infurmat ukoll li l-ebda wieħed minn dawn il-membri tal-Korp ma huwa sospiż.

PULIZIJA - MEMBRI LI ĦARĠU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Mill- 1 ta' Jannar, 1999, kemm-il membru tal-Korp tal-Pulizija: spiċċaw qabel għalqu l-25 sena għaliex irriżenzjaw minn jeddhom; ta' liema rank kienu; spiċċaw għax għalqu l-61 sena; u spiċċaw minħabba passi dixxiplinarji?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onorevoli għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 9598 f'din l-istess Seduta.

QORTI - MONUMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min ta l-permessi meħtieġa biex il-monument ta' Malta ta' quddiem il-Qorti jindilek biż-żejt bi ħsara għall-bronz?

X'passi ttieħdu mill-awtoritajiet biex dan l-iżball jitranġa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-ġranet qabel il-Jum il-Vitorja, il- Kumitat Festi Nazzjonali staqsa lill-Kunsill Lokali tal-Belt biex isir tindif fl-inħawi tal-monument ta' Malta ta' quddiem il-Qorti.

La l-Kunsill tal-Belt u ebda Dipartiment Governattiv ieħor ma ta struzzjonijiet biex il- monument jitnaddaf biż-żejt.

Qed issir perizja u evalwazzjoni minn espert tekniku għad-Dipartiment tal- Mużewijiet.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI - VISTI FL-ISPTAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid meta priġunier jkollu bżonn jagħmel viżta fl- isptar, x'kuntatti jkun hemm bejn uffiċjali tal-ħabs u dawk tal-pulizija dwar l-iskorta li jkun hemm bżonn?

Tingħata informazzjoni dwar l-isem, biex jkun akkużat eċċ jew imqar dwar jekk persuna tkunx perikoluża jew le?

Fil-każ tal-Libjan, Azzabi, dan ma kienx ikkonsidrat perikoluż meta inqabad bi kwantita' hekk kbira ta' droga?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li meta priġunier, li jkun taħt arrest preventiv jew jiskonta sentenza fil-ħabs, ikun meħtieġ li għal xi raġuni, inkluża dik li jagħmel vista fi sptar, joħroġ mill-Faċilita`, l- awtoritajiet tal-Ħabs javżaw minn qabel b'dan lill-Pulizija.

Inżid ngħid illi taħt amministrazzjonijiet differenti, il-livell ta' sigurta` dwar priġunieri akkużati b'reati bħall-priġunier Libjan dejjem kien l-istess.

PULIZIJA - ĦARBA TA' PRIĠUNIER GĦARBI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Mindu ħarab il-priġunier Libjan Azzabi u l-Pulizija Maltija talbet l-għajnuna ta' l-Interpol, jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi informazzjoni mogħtija minn dawn ta'l-aħħar dwar fejn jista' jinstab?

Fiex waslu l- investigazzjonijiet f'Malta biex jiġi stabilit kif dan il-Libjan ħarab u min seta' għenu?

ONOR.

TONIO BORG: Billi l-investigazzjoni dwar il-każ li rrefera għalih l-Onor.

Interpellant għad m'hix konkluża, ma nħossx li hux opportun li wieħed jippubblika d-dettalji dwar l-andament ta' din l-investigazzjoni.

MOSTA - TRIQ ĠDIDA FI TRIQ IL-KOSTITUZZJONI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb ssir Triq Ġdida fi Triq il-Kostituzzjoni, Mosta peress li hemm ħafna residenti joqogħdu f'din it-triq u l-istat tagħha qiegħda tikkawża inkonvenjent kbir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li Triq il-Ġdida fi Triq il- Kostituzzjoni, Mosta ġiet indikata mill-Kunsill Lokali lid-Dipartiment tat- Toroq biex tkun inkluża fil-lista tax-xogħolijiet.

SAĦĦA - NURSING OFFICERS

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm huma ntitolati n-nursing officers biex jagħmlu change of duties fis-sena?

Jista' l-Ministru jgħid jekk din is-sena 1999 kienx hemm xi nursing officer li għamel iktar minn dak dovut lilu?

Min huma dawn l-officers u kemm għamlu aktar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Change of duty issir jew fuq talba tal-management minħabba esiġenzi tas-servizz jew inkella fuq talba ta' uffiċjal konċernat għal raġunijiet personali.

Nursing Officer jista' jitlob change of duty sa tliet darbiet fis-sena.

Hemm ċirkostanzi fejn biex sala ma titħalliex mingħajr

N.O. għal numru twil ta' ġranet li jkun vantaġġuż li 'change duty' issir aktar spiss.

Change of Duty ma ddaħħal lid-dipartiment la fi spejjeż addizzjonali u lanqas f'għoti ta' time-off-in-lieu.

Fl-Isptar Boffa u fl-Isptar Monte Karmeli il-kwota ma nqabżitx.

L-Isptar San Luqa jitlob aktar flessibilita' u fil-fatt kien hemm 13-il nursing officer li kellhom aktar minn 3 change of duties.

Il-lista ta' change of duties ta' l-N.O.'s ta' l-Isptar San Luqa qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- kamra.

VALLETTA - CARDPHONE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Tista' l-Kumpannija Maltacom tagħmel cardphone f'St. Barbara Baston viċin il-Victoria Gate fil-Belt peress li hu post frekwentat ħafna mit-turisti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li s-suġġeriment ta' l-Onorevoli Interpellant ser jiġi diskuss bejn il-Maltacom u l-Kunsill Lokali tal-belt Valletta u jekk jinstab li hemm il-ħtieġa, il-payphone titwaħħal fejn mitlub.

VALLETTA - TRIQ L-IBJAR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar jistax jieħu ħsieb li ssir it- triq fejn il-binja ġdida fi Triq l-Ibjar, il-Belt?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'hijiex responsabilita' tal-Ministeru tiegħi li jsiru toroq bit-tarmak anke fejn hemm bini tal-Gvern, peress li qabel ikun sar il-bini, l-Awtorita' tad-Djar tkun ħallset il-kontribuzzjonijiet kollha mitluba inkluż ir-Road Contribution.

WIED IS-SEWDA - PONTIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jsiru iż-żewġ pontijiet f'Wied is-Sewda, li kienu ppjanati bħala parti mix-xogħol ta' rehabilitation ta' dan il-wied?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onorevoli Interpellant jagħmel il-Mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

PARK NAZZJONALI - KUMITAT TA' TMEXXIJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk twaqqafx il-kumitat ta' tmexxija tal-Park Nazzjonali ta' Ta' Qali?

Jekk fl-affermattiv, minn min hu kopost dan il-kumitat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-kumitat ta' tmexxija tal-Park ta' Ta' Qali twaqqaf u dan huwa kompost minn:

Chairman Sur Joseph M Mallia Principal Environment Officer Ministeru għall-Ambjent

Membri Sur Robert Abela Sur Ronnie Galea Sinjorina Marie Louise Caruana BE&A(Hons) A&CE Ministeru għall-Ambjent

Sur Anthony Bezzina

BORD TA' L-GĦAŻLA - SPONSORSHIP FIL-MASTER DEGREE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jagħti lista dettaljata (isem, grad u kwalifiki) tal-persuni li ġew magħżula mill-Bord ta' l-Għażla għal sponsorship fil-Master Degree in Business Administration għal din is-sena?

Fuq liema kriterji saret l- għażla?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tabella li tagħti l-informazzjoni mitluba mill- Onorevoli interpellant-tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra .

Minbarra l-kriterji mniżżla fiċ-Ċirkolari MPO 53/99 li tagħha ukoll qiegħed nagħti kopja, kien hemm kriterji oħra li ġew stabbiliti mill-Bord ta' l- Għażla.

Dawn kienu:-

kwalifiki u potenzjal akkademiku; kapaċita, motivazzjoni u potenzjal għall-avvanz f'karigi għolja fis-Servizz Pubbliku; esperjenza ta' xogħol u żvilupp fil-karriera.

SKEJJEL - ATTARD

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 6280, jista' l- Ministru jispjega għaliex ix-xogħol ta' ġebel u saqaf fl-iskola primarja ta' Ħ'Attard ma tlestiex sa l-aħħar ta' Lulju 1999 kif kien ġie mwiegħed fl- istess risposta?

Meta hu maħsub li jitlesta dan ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kuntrattur waqa' lura fil-programm tax- xogħol.

Madanakollu, informat ukoll li din il-fażi tkun kompluta sa l- aħħar ta' Diċembru ta' din is-sena.

Qed ninvestiga r-raġunijet għad- dewmien.

KUNSILLI LOKALI - PROĠETTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra il-proġetti sottomessi mill-kunsilli lokali li talbu għall-devoluzzjoni ta' proprjeta' pubblika a favur tagħhom biex jamministrawha?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra

SAĦĦA - TOBBA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuwa n-numru ta' tobba li huwa kkonsidrat adegwat sabiex jintlaħaq il-full complement fis-servizz primarju fil-komunita'?

Kemm hemm tobba li qed jaħdmu f'dan is-servizz fil-preżent?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' tobba li jikkostitwixxi il-full complement fis-servizz tal-kura primarja fil-komunita' huwa 104.

Fil-preżent hemm 83 tabib full-time f'dan is-servizz.

FABBRIKI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista'l-Ministru jgħid kemm għalqu fabbriki mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

Liema kienu u kemm kienu jħaddmu nies?

Fl-istess perijodu kemm ġew miftuħa fabbriki ġodda u kemm iħaddmu nies?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu msemmi għalqu ħames fabbriki u fetħu ħdax.

Minħabba d-dispożizzjonijiet dwar kunfidenzjalita kontemplati fl-Att dwar l- Iżvilupp Industrijali, mhux possibbli li jingħata t-tagħrif mitlub dwar ismijiet ta' fabbriki.

Nissuġġerixxi li l-aħħar parti tal-Mistoqsija ssir lill-Ministru kkonċernat.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' ċitazzjonijiet li nħarġu mill-pulizija tat-traffiku kontra dawk li nqabdu jsuqu bil-mod fl-outer lane matul l- 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif hekk kif mitlub mill- Onorevoli Interpellant ma jinżammx taħt forma ta' statistika.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA LLEGALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti n-numru ta' ħaddiema li nqabdu jaħdmu llegalment matul l-perjodu Mejju - Settembru 1999?

Kemm minnhom kienu barranin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn Mejju sa Awissu ta' din is-sena, l-Ispetturi tal-Korporazzjoni Xogħol u Taħriġ, qabdu 884 persuna li kienu qed jaħdmu llegalment.

Dawn kienu mqassmin hekk:

Persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol kien hemm 120

Persuni li ma kellhomx il-'part-time' irreġistrat mal-ETC kien hemm 56

Persuni li ma kienux irreġistrati mal-ETC(mingħajr ktieb tax-xogħol) kien hemm 632

Persuni li kienu taħt is-16-il sena kien hemm 24

Barranin kien hemm 52

SAĦĦA - KRI TAS-SERVIZZ TA' L-MRI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid taħt liema kondizzjonijiet ġie mikri s-servizz ta' l-MRI u minn meta?

Kemm-il pazjent intbagħat għal scan b'dan l-apparat?

Kemm hemm pazjenti fuq il-waiting list?

Kemm ġie jiswa dan is-servizz sal-lum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma jidhirlix li għandi nirrispondi domandi ta' natura kommerċjali għal raġunijiet ovvji.

Minn Mejju 1997 sa l-aħħar ta' Awissu 1999 saru eżamijiet tal-MRI fuq 863 pazjent.

Fl-Aħħar ta' Awissu 1999 kien hemm 179 pazjent fuq il-waiting list.

Hu maħsub li d-Dipartiment tas-Saħħa ikollu l-MRI tieghu kmieni s-sena d- dieħla.

PROGRAMM FEJDA

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jispjega fiex jikkonsisti l-programm FEJDA?

Meta twaqqaf u kemm hemm persuni jipparteċipaw fih?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Programm Fejda huwa programm residenzjali terapewtiku għal tfajliet bejn it-13 il-sena u 19 il-sena bi problemi gravi fuq livell psikoloġiku u emozzjonali.

Fil-maġġoranza tal-każijiet id- disturb tant hu profond li jkollhom bżonn ta' għajnuna psikjatrika wkoll.

Programm Fejda joffri wkoll servizz ta' Emergenza lil tfajliet li ma jsibux post f'djar oħra residenzjali minħabba problemi dovuti għall-imġieba tagħghom jew minħabba abbuż gravi li jkun twettaq fuqhom.

Programm Fejda joffri wkoll after care service lil tfajliet li jkunu spiċċaw il-programm tagħhom u jkun għad baqgħalhom bżonn ta' min isegwihom sakemm jissetiljaw mill-ġdid fil-komunita'.

Programm Fejda kien inawgurat uffiċċjalment fi Frar 1997 u laqa' l-ewwel residenti f'Lulju ta' l-istess sena.

Il-programm għandu kapacita' ta' disa' sodod u preżentament huwa mimli.

UE

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jelenka dawk l-għaqdiet u korpi kostitwiti li aċċettaw l-offerta tal-gvern li jibbenefikaw minn fondi offruti lilhom sabiex ikunu au courant ma' dak li jkun qed jiġri fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOE BORG: Il-Gvern iddeċieda li jagħti fondi speċifikament lill:

Malta Chamber of Commerce 2.

Malta Federation of Industry 3.

General Retailers and Traders Union (GRTU) 4.

Union Ħaddiema Magħqudin (UHM) 5.

General Workers` Union (GWU)

Fir-rigward ta` korpi kostitwiti, trade unions u għaqdiet rappreżentattivi oħra interessati li jibbenefikaw mill-offerta msemmija, wara li ġew evalwati l-proposti kollha riċevuti, il-Gvern iddeċieda li jagħti fondi lill-entitajiet hawn taħt elenkati:

Malta Union of Midwives and Nurses 2.

Malta Association of Women in Business 3.

Malta Hotels and Restaurants Association 4.

Malta Insurance Association 5.

Alternattiva Demokratika 6.

Foundation for Human Resources Development 7.

European Movement 8.

Malta Aquaculture Producers` Association 9.

Malta Federation of Professional Bodies 10.

The Agricultural Lobby 11.

Nature Trust 12.

Organiżżazzjoni tal-Koperattivi Maltin 13.

Assoċjazzjoni Kunsilli ta` l-Iskejjel 14.

Chamber of Professional Engineers 15.

The Medical Association of Malta 16.

Maltese-Arab Chamber of Commerce 17.

Malta Chamber of Pharmacists 18.

Assoċjazzjoni Bdiewa 19.

Malta Employers` Association 20.

Bird Life 21.

National Council of Women 22.

Malta Institute of Management 23.

Malta Institute of Taxation 24.

Federazzjoni Kaċċaturi Nassaba Konservazzjonisti 25.

Confederation of Malta Trade Unions 26.

The Federation of Malta Hotels, Pensions and Catering Establishments 27.

Chamber of Architects and Civil Engineers

DJAR - AKKOMODAZZJONIJIET

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Istat jipprovdix akkomodazzjoni għal tfal (kemm bniet u subien) li huma homeless?

Kemm huwa stmat li huwa n-numru ta' dawn il-persuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-istat ma jipprovdix akkomodazzjoni speċifikament għal bniet u subien minuri li huma "homeless".

Jeżistu provvedimenti ġo Programm Fejda għal każijiet ta' emerġenza għal bniet li minħabba problemi familjari jsibu ruħhom barra t-triq.

Għal każijiet li jirrigwardaw is-subien kien hemm każijiet fejn dawn ġew milqugħa għal xi żmien ġewwa djar residenzjali mhux governattivi għal minuri.

Preżentament, minn informazzjoni li għandu d-Dipartiment tal-Ħarsien tal- Familja, in-numru ta' subien jew guvintur li huma "homeless" huwa ta' sitta u kollha qegħdin joqgħodu proviżorjament f'"hostel" immexxija mill- Knisja.

Dan huwa arranġament proviżorju f'nuqqas ta' post adattat għal dawn il-persuni.

Bħalissa, l-Ministeru qiegħed jevalwa proposta biex dan is-servizz jibda jiġi provdut għal każijiet ta' emergenza għas-subien.

PA - BINI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fin-naħa tat-Tramuntana ta' Malta hemm għadd ta' bini b'erba' sulari filwaqt li fin-nofsinhar ta' Malta, partikolarment fl-inħawi ta' Wied il-Għajn, m'hemmx dan il-permess tar- raba' sular?

Meta f'Malta għandna l-problema ta' high density population u l-art hi limitata, jaħseb il-Ministru li jagħmel sens li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tirrilaxxa r-raba' sular kullimkien?

ONOR.

TONIO BORG: L-iskemi ta' żvilupp u għoli permissibli tal-bini storikament huma marbutin ma' l-iskemi ta' żvilupp (pjan regolatur) li saru fis-sittinijiet, sebgħinijiet u t-tmeninijiet.

Ovvjament kien hemm diversi tibdil minn dak iż-żmien iżda mhux f'dak li għandu x'jaqsam ma' għoli permissibli.

Normalment l-għoli ikun relatat mal-kuntest tat-topografija tal-lokalita` u l-kapaċita` ta' l-infrastruttura tal-post.

Ir-reviżjoni ta' l-għoli ta' sulari permissibbli huwa ħidma li ssir fil- livell ta' pjan lokali.

BANK ĊENTRALI - GVERNATUR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-gvernatur il-ġdid tal-Bank Ċentrali għadux fuq il- kotba ta' l-aġenzija internazzjonali li kien jaħdem magħha?

ONOR.

JOHN DALLI: Mill-1 ta` Ottubru, 1999 il-Gvernatur il-ġdid tal-Bank Ċentrali qiegħed fuq leave speċjali mill-aġenzija internazzjonali li kien jaħdem magħha.

Dan il-leave jingħata meta impjegat ta` l-aġenzija jintalab mill-Gvern ta` pajjiżu biex jaqdi dmirijiet temporanji ta` natura teknika.

Dan ifisser li għalkemm il-Gvernatur il-ġdid għadu fuq il-kotba ta` l- aġenzija internazzjonali li kien jaħdem magħha, ma jkun qed jokkupa l-ebda kariga fl-istess aġenzija sakemm jibqa` maħtur Gvernatur tal-Bank Ċentrali.

PRIVATISATION UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm irċeviet applikazzjoni l-privatisation unit biex jiġu nklużi fil-privatisation register?

Kemm minnhom kienu individwi u kemm minnhom kienu kumpanniji?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-privatisation unit irċeviet 53 applikazzjoni sabiex jiġu nklużi fil-privatisation register.

Minn dawk li applikaw kien hemm 27 kumpannija filwaqt li l- applikazzjonijiet l-oħra saru minn individwi jew consulting firms fil-qasam tal-liġi, accountancy, management u professjonijiet oħra.

PRIVATISATION UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm irċeviet u kemm ipproċessat accredited privatistation consultancy applications, il-privatisation unit?

Kemm minnhom kienu għal legal services?

Kemm għal accountancy and auditing services?

Kemm għal management consultancy services?

Liema kienu d-ditti konċernati?

ONOR.

JOHN DALLI: Dawn l-applikazzjonijiet għadhom qed jiġu pproċessati.

RAPPORT DWAR IL-VALURI EWROPEJ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport sħiħ dwar il-poll dwar valuri Ewropej li rrifera għalih pubblikament dan l-aħħar?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nieħu din l-okkażjoni biex ninforma lill-Onor.

Interpellant li f'Lulju 1998, Dr A Abela kien kiteb lill-Prim Ministru, Dr Alfred Sant sabiex il-Gvern jisponsorja l-istudju Values Malta 2000.

Dr A Abela ma ngħata ebda tweġiba.

Meta f'Settembru 1998, Dr A Abela reġa kiteb lill-Gvern preżenti, l-Gvern tiegħi deherlu li dan kien studju importanti fuq valuri Ewropej u aċċetta li jkun sponsor ta' dan l-istudju.

Dr A Abela ppreżenta rapport preliminari lill-Kabinett u fl-istess jum, it-Tnejn, 13 ta' Settembru 1999, id-Dipartiment ta' l-Informazzjoni ħareġ Press Release Nru 1387 li ġabet fil-qosor ir-riżultat tas-survey.

Huwa mistenni li Dr A Abela jkompli jaħdem fuq analisi komparattiva fuq l- informazzjoni miġbura u jippubblika l-konkluzjonijiet tiegħu.

Kopja tar-rapport preliminari tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Inżid li Dr A Abela huwa r-rapprezentant f'Malta tal-European Values Studies Foundation ta' l-Olanda.

PRIVATIZZAZZJONI - TASK FORCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk kienx hemm xi tibdil fil-kompożizzjoni tal-membri tat- task force tal-privatizzazzjoni wara xi ħatriet pubbliċi li saru dan l- aħħar?

ONOR.

JOHN DALLI: Ma kien hemm ebda tibdil fil-kompożizzjoni tat-Task Force tal-privatizzazzjoni.

EKONOMIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-forum għall-ekonomija aħjar ġiex abbandunat għal kollox bħala struttura?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-forum għall-Ekonomija Aħjar inħoloq taħt l- amministrazzjoni preċedenti bħala entita li kellha tiġbor fiha l-Kunsill Malti għall-Iżvilupp ekonomiku.

Fil-prattika dan il-Forum qatt ma irnexxielu jikseb l-identita' tiegħu filwaqt li l-Kunsill Malti għall- iżvilupp Ekonomiku baqa jaqdi r-rwol tiegħu mingħajr bidliet sostanzjali mill-mod kif kien jopera fil-passat.

Il-Gvern jixtieq jara lill-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku jissaħħaħ għaliex jemmen fir-rwol importanti li għandu biex iġib rappreżentanti mit-tliet partijiet soċjali flimkien.

BOV/HSBC - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-banek, prattikament il- Bank of Valletta u l-HSBC (Mid-Med Bank), joħorġu external applications għal min għandu s-CIB?

Billi s'issa jidher li fil-Bank of Valletta ħarġu internal applications, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li fil-futur qarib joħorġu external applications għal min studja l-banking school u ġab s-CIB?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-azjendi li għalihom qed jirriferi l- Onor. Interpellant huma privati, kwotati fil-Borża ta' Malta, mhuwiex il- kompitu ta' dan il-ministeru li jagħti l-informazzjoni mitluba.