MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 648 It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 648

It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 26 ta' Novembru, 2001

WERREJ

MINUTI 328

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 328

TQEGĦID TA' KARTI 335

MOZZJONIJIET

MOZZJONI LI TIRREGOLA S-SEDUTI KONNESSI MA' L-ESTIMI ĠENERALI 2002 U L- ESTIMI SUPPLIMENTARI 2001 335

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2001 – 2002 - KONTINWAZZJONI 338

AĠĠORNAMENT 359

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 647 li saret fis-26 ta' Novembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

QAMMIEGĦ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinformani għaliex minkejja l- wegħdiet li saru lill- bdiewa tal-Qammiegħ li l-ħlas taċ-ċens għat-tomma se jkun ta' Lm8.00 flok ta' Lm125.00, kif qed jitlob fil-mument id- dipartiment ta' l-artijiet lill-bdiewa in kwestjoni, dawn għadhom ma rċevew xejn uffiċjali?

Jista' jinvestiga x'qed jikkawża d-dewmien sabiex tintbgħat din il-konferma lill-bdiewa?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat illi l-bdiewa ġew mgħarrfa uffiċjalment li l-gvern iddeċieda li jagħmel proposta lill- Parlament biex l-ammont taċ-ċens ikun jista' jonqos skond kif miftiehem ma' l-assoċjazzjoni tal-bdiewa.

Sabiex dan isir, il-klawsola numru 3 ta' kull kuntratt trid tinbidel.

Din il-klawsola tista' tinbidel biss permezz ta' riżoluzzjoni fil-Parlament.

Din ir-riżoluzzjoni diga` giet ippreparata u se tigi mressqa fil-Parlament ma' l-ewwel possibbilta'.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura x'inhi r-raġuni li l-emenda ma saritx dakinhar li l-Oppożizzjoni ġibdet l-attenzjoni li din għandha ssir?

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Intern.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, l-Oppożizzjoni kienet qajmet il-każ dwar l- interpretazzjoni tal-kuntratt.

Fil-fatt din kienet korretta u se jkollha tinbidel permezz ta' riżoluzzjoni parlamentari.

Fl-1989 konna għamilna emendi li biex jinbidel xi ħaġa fil-kuntratt trid toħroġ tender jew tagħmel riżoluzzjoni parlamentari.

Aħna dehrilna li jkun aktar fair jekk nagħmlu riżoluzzjoni parlamentari ħalli niggarantixxu l-istess titlu lin-nies li ilhom is-snin jaħdmu din ir-raba'.

Din ir-riżoluzzjoni ġiet approvata anke mill-Kabinett u qegħdin niġbru riżoluzzjonijiet oħrajn biex inressquhom l- ewwel quddiem il-kumitat tal-Kamra u mbagħad quddiem dan il-Parlament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, li rrid ngħid hu li kien hemm l- opportunita` li wieħed seta' jagħmel emenda dak iż-żmien li ddiskutejna r- riżoluzzjoni dwar l-artijiet u issa l-liġi għadha fi stadju ta' kumitat .

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, aħna mhux liġi se nressqu fil-Parlament.

Dik il-parliamentary policy li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Mizzi hija fuq kera mhux fuq ċens.

Dan huwa kuntratt ta' ċens li beda jgħodd fl-1966 u kellna żewġ alternattivi biex inbidlu l-kondizzjoni li biha kienet torbot il-valur ta' ċens li jiżdied kull 30 sena skond il-valur ta' l-art peress li dan kien se jogħla ħafna.

Aħna se nbidlu l-mod kif jinħadem u minflok nagħmlu mal-valur ta' l-art se nagħmluh skond l-indiċi ta' l-inflazzjoni, ta' l-ordinanza ta' kontroll li joħroġ kull sena l-gvern u forsi nagħmlu kondizzjoni li ma jistgħux jittrasferuh jekk mhux lil tal-familja.

Biex tbiddel il-kuntratt trid jew toħroġha b'tender – din stajna għamilniha pero` dehrilna li m'huwiex fair għax forsi jkun hemm min jisfidhom u allura jgħollilhom ħafna ċ-ċens jew inkella joħdilhom l-art mogħtija b'emfitewsi – jew inkella b'short cut għax tagħtihilhom direttament b'riżoluzzjoni parlamentari.

Din ir-riżoluzzjoni parlamentari tfasslet, jidhirli li hemm xi 60 ruħ involuti, ġiet approvata mill-Kabinett u se nressquha flimkien ma' xi 30 riżoluzzjoni parlamentari oħra.

Din l-ewwel tmur quddiem il- kumitat tal-Kamra u mbagħad quddiem dan il-Parlament.

PRODOTTI TAL-BIEDJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien id-dħul mil-levies fuq prodotti tal-biedja matul dawn l-aħħar tliet snin sena b'sena separatament?

Jista' jagħti breakdown fuq liema varjeta` tħallset il-levy?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ma nistax nagħti dettalji dwar l-importazzjoni u l-levies li nġabru għal raġunijiet ta' konfidenzjalita'.

Jekk wieħed jara l-ewwel 24 kapitlu tat-tariffa tad-dwana, jsib li l-levies miġbura kienu kif ġej :

1999 Lm 7,733,067 minn total ta' Lm 9,853,000

2000 Lm 7,436,878 minn total ta' Lm 8,447,000

2001 (sat-30 ta' Settembru) Lm 5,821,893 minn total ta' Lm 6,424,000

Taħt dawn il-kapitli hemm inklużi prodotti bħal sigaretti, xorb, imbejjed, etċ.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra, lista tas-setturi nklużi f'dawn il- kapitli.

SUPPLY MEASURE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba f'mistoqsija parlamentari nru.

29597, ma jħossx il-Ministru li la l-Unjoni Ewropea ma timponi ebda kontrolli fuq l-importazzjoni ta' l-ikel tal-popli tal-pajjiżi membri, m'hemmx il-ħtieġa li jsiru t-talbiet għas-supply measures?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): L-Onor.

Interpellant jaf tajjeb li jkun fl-interess ta' pajjiżna li Malta timporta ċerti ħteġijiet tagħha minn pajjiżi barra l-Unjoni fuq il-kondizzjonijiet preżenti ta' importazzjoni.

Għaldaqstant, talba għal supply measure hi ġġustifikata.

SUPPLY MEASURE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

29597, ma jħossx il-Ministru li ġaladarba bis-sħubija sħiħa ta' Malta fl-UE se jkun hawn il-liberalizzazjoni fil-kummerċ u se jitneħħew il-levies ta' protezzjoni tal-biedja f'pajjiża, m'hemmx għalfejn il-ħtieġa li napplikaw u naħlu ż-żmien ninnegizjaw is-supply measures ma' l- UE sabiex niportaw materja prima ta' l-ikel u prodotti ta' l-ikel li diġa nimportaw bla dazju meta ninsabu barra mill-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant jaf tajjeb li b'supply measure nifhmu provvista ta' prodott bi prezz aktar kompetittiv, fil-preżent ngħidu aħna l-prezz dinji.

Din hi konsiderazzjoni li tmur aktar 'il fuq minn dazji u mizuri oħra ta' protezzjoni.

PULIZIJA - KAĊĊATTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinformani x'inhuma l-intoppi li qed idewmu l-proċess u l-approvazzjoni tat-talba ta' l-għaqda kaċċaturi u nassaba konservazzjonisti tal-Mellieħa sabiex ikollhom shooting range għall- membri tagħhom?

Jista' l-Ministru jara li jsir pjan kordinat sabiex fit-tliet xhur li ġejjin jiġi ffinalizzat il-proċess u tingħata l-approvazzjoni meħtieġa lill- għaqda kaċċaturi u nassaba Mellieħin?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li jien tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

22776, ninsab informat illi appell kontra d-deċiżjoni negattiva tal-kummissjoni għall- kontroll ta' l-iżvilupp dwar din l-applikazzjoni ġie sottomess fit-2 ta' Awissu ta' din is-sena, u l-ewwel smiegħ se jsir fis-26 ta' Novembru, 2001.

L-appell għadu fl-istadju inizzjali tiegħu u għalhekk hu kemmxejn diffiċli sabiex tingħata indikazzjoni kemm se jdum sakemm jiġi konkluż.

SUPPLY MEASURE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba tal- mistoqsija parlamentari nru.

29597, ma jħossx il-Ministru li jekk inkunu membri fl-UE, din timponi fuq il-Maltin u l-Għawdxin kontrolli fuq l- importazzjoni tal-materja prima ta' l-ikel u tal-prodotti ta' l-ikel importati mill-pajjiżi li mhumiex membri ta' l-UE fosthom it-TARIC, Tariff Quotas u s-special saveguards provisions li huma reġistrati mad-WTO?

Fid-dawl tal-mistoqsijiet preċedenti u ta' l-iżviluppi riċenti, jista' l- Ministru jinformani bl-aħħar pożizzjoni tas-sitwazzjoni msemmija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Proprju special supply measure jevita dak kollu li qed isemmi.

U għal darba oħra nserraħ ras l-Onor.

Interpellant li n- negozjati żgur li jirrispettaw it-talbiet għall-ħteġijiet tagħna.

Kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant, fil-futur qarib Malta tibda n- negozjati formali, fosthom it-talbiet tagħna għal special supply measures.

TRAPJANTI TAL-ORGANI - WAITING LIST

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nies fuq il-waiting list li qegħdin jistennew trapjant ta' l-organi?

Jista' jagħti breakdown ta' dawn il-każi kif ukoll ta' kemm ilhom pendenti dawn it-talbiet?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali) (f'isem il- Ministru tas-Saħħa): Tweġiba tingħata f'sedura oħra

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru ma jafx li qed isir ħafna tgergir peress li għal kull tip ta' operazzjoni, speċjalment għal tal-cartilage hemm waiting list twila?

Ma jistax iserraħ moħħ il-poplu u forsi jagħmel pressjoni fil- Kabinett biex din il-problema tiġi solvuta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Safejn naf jien il-Ministru tas-Saħħa l-ġimgħa l-oħra rrisponda dwar it-trapjanti ta' l-organi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien għalhekk qed nitlob lill-Ministru tas-Saħħa biex iqajjem din il-kwestjoni fil-Kabinett għax l-ġimgħa l-oħra hu stess qal li hemm waiting list allarmanti u xorta ma spjegax kif din il-problema se tiġi solvuta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Mr Speaker, għadni kif smajt dwar każ verament tal- biki ġewwa Għawdex.

Hemm persuna li qed tistenna biex jinbidlulha xi organi – il-liver u l-bowels – u minħabba finanzi l-gvern għadu ma ddeċidiex li jsifierha.

Mela qatt xi darba l-finanzi ġew qabel is-saħħa tal- bniedem!

X'inhu jagħmel il-ministru biex din il-persuna u l-familjari tagħha ma jkomplux itertqu qalbhom minħabba din il-kondizzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li dan il-gvern qatt ma poġġa l-flus quddiem is-saħħa tal-persuna.

Intbagħtu diversi nies barra minn Malta li ġew jiswew eluf kbar ta' liri u qatt ma daħlet din il- konsiderazzjoni.

Billi l-Onor.

Interpellant qed isemmi każ speċifiku jkun aħjar jekk b'mod konfidenzjali jagħmel domanda lill-ministru konċernat u jiena ċert li dan jagħtih id-dettalji tad-deċiżjonijiet li ttieħdu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Sur President, affarijiet bħal dawn niddejjaq insemmihom fil-Parlament pero' meta ndagajt qaluli li huwa veru li din il- persuna ma siefruhiex minħabba l-finanzi.

Għalfejn għandna nittrattaw liċ- ċittadin tagħna b'dan il-mod?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nerġa' nirripeti, li għalkemm ma għandix x'naqsam ma' dan il-qasam direttament, dan il-gvern qatt ma poġġa l-finanzi bħala wieħed mill-kritierji meta kellu bżonn jibgħat barra l-pazjenti.

Forsi jkun tajjeb jekk l-Onor.

Borg jiċċekkja s-sors ta' informazzjoni qabel ma jagħmel dawn it-tip ta' statements.

FLORIANA - ĦAMIEM/ĠRIEDEN

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jinvestiga l-fatt li Pjazza Luiġi Preziosi, kantuniera ma' Triq il-Miratur, Floriana saret pocket li fiha infestazzjoni ta' ħamiem u ġrieden?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li ħaddiema mis-sezzjoni tal-pest control għamlu trattament intensiv fit-triq u l-pjazza indikata, fit-22 ta` Novembru 2001.

F'Lulju ta` din is-sena, kien sar trattament fi t-Triq il-Miratur.

Għaldaqstant il-problema ser tibqa` tiġi segwita sakemm l-infestazzjoni ta` ġrieden tiġi kkontrollata.

Dwar il-problema tal-ħamiem, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

REDIFFUSION ANTIKI - WIRES

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jistgħux jitneħħew wires tat-telefon u tar-rediffusion antiki li hemm fil- Floriana?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Tajjeb jingħad li l-Maltacom għandha programm ta' manutenzjoni ta' linji tat-telefon biex, minbarra li jingħata servizz aħjar, jitneħħew ukoll cables u wires li ma jkunx hemm aktar ħtieġa għalihom.

Fil-fatt bħalissa l-kumpannija qed tagħmel xogħol kbir ta' manutenzjoni fost l-oħrajn, fil-Belt Valletta.

Hemm ukoll pjan biex fix-xhur li ġejjin isiru xogħlijiet fuq skala iżgħar fil-Floriana.

Tajjeb jingħad ukoll li meta xi entita' titlob sabiex dan il-programm jiġi mħaffef f'xi post partikolari, ix-xogħol ikun jista' jitlesta fil-ħin mitlub wara li jintlaħaq ftehim bejn l-entita' u l-Maltacom.

TAQSIMA XOGĦLIJIET

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il- mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

INGAĠĠ TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ingaġġati għalliema fix-xahar ta' Settembru?

Dawn meta ġew miżjuda mal-figuri tal-ħaddiema fis-settur pubbliku?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

PJAN TA' ŻVILUPP NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (F'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar ix- xogħol li sar s'issa flimkien ma' ministeri oħrajn għat-tfassil ta' pjan ta' żvilupp nazzjonali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-isem sħiħ tar-rapport li qed jirreferi għalih l- Onor. Interpellant huwa "National Development Plan for Economic and Social Cohesion".

Ix-xogħol fuq dan ir-rapport għadu fil-fażi inizzjali tiegħu u qed ikun ikkordinat mill-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi.

L-għan ta' dan ir-rapport huwa li jinkwadra taħt qafas wieħed l-iżvilupp proġettat għad-diversi setturi ta' l-ekonomija b'mod integrat u fid-dawl ta' l-objettivi aktar wiesgħa għall-Iżvilupp soċjali fil-pajjiż.

Dan qed isir ukoll bi preparazzjoni għal meta Malta tikkwalifika għall-fondi strutturali ta' l-Unjoni Ewropea, wara li pajjiżna jkun sar membru.

OFFERTI GĦAL-BIĊĊA ART

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid hemmx xi ħsieb li tinħareġ għall-offerti l-biċċa art li hemm tmiss ma' l-ex-fabbrika ta' l-ST Microelectronics f'San Ġwann?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li ma hemm l-ebda ħsieb li fil- futur immedjat il-biċċa art li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant tinħareġ għall-offerti.

TRANSAZZJONIJIET SUSPETTUŻI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid l-awtoritajiet kemm irċevew rapporti ta' transazzjonijiet suspettużi li setgħu kienu marbutin mal-ħasil tal-flus maħmuġin matul is-snin 1999, 2000 u 2001?

Kemm minn dawn ġew mis-settur bankarju?

Kemm minnhom oriġinaw minn istituzzjonijiet finanzjarji oħrajn tan-non-banking sector?

Kemm minn dawn il-każi wasslu għall-prosekuzzjoni tal-partijiet konċernati?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li matul il-perjodu msemmi ċ-Ċentru għas-Servizzi Finanzjarji ta' Malta rċieva rapporti ta' transazzjonijiet suspettużi kif gej:

1999: 5 2000: 5 2001: 8 (sa 26.11.01)

Ir-rapporti kollha ingħataw lill-Pulizija.

Il-pulizija għandha informazzjoni sħiħa dwar in-numru globali ta' rapporti fuq transazzjonijiet suspettużi, u investigazzjonijiet u prosekuzzjonijiet li saru matul il-perjodu msemmi.

Il-pulizijia tista' tirċievi wkoll u tagħmel investigazzjonijiet fuq informazzjoni jew rapporti li jaslu minn awtoritajiet barranin.

In-numru ta' rapporti ta' transazzjonijiet suspettużi li setgħu kienu marbutin mal-ħasil tal-flus maħmuġin magħmula minn banek liċenzjati taħt il- Banking Act 1994 jew minn istituzzjonijiet finanzjarji liċenzjati taħt il- Financial Institutions Act 1994 kienu kif ġej:

|Sena |Banek |Oħrajn |Total | |1999 |13 |1 |14 | |2000 |23 |- |23 | |2001(sa |19 |- |19 | |26.11.01| | | | |) | | | |

Il-Borża ta' Malta ma kellha l-ebda rapport ta' transazzjoni suspettuża li b'xi mod setgħet kienet marbuta ma' ħasil tal-flus matul is-snin 1999, 2000 u 2001.

MFSC

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-MFSC fil-preżent għandhiex struttura ta' pagi għall-uffiċjali u l-impjegati tagħha?

Huwa minnu li qed jkun hemm każi fejn diversi impjegati tal-bank ċentrali qed jiġu offruti pakketti attraenti ħafna on case by case basis sabiex l-MFSC tkun tista' ssaħħaħ ir-risorsi umani tagħha qabel titwaqqaf formalment bħala awtorita' li tkun wkoll single financial regulator?

X'inhuwa il-framework ta' pagi li qed jiġu offruti lill-uffiċjali għoljin tal-Bank Ċentrali sabiex jitħajru jingħaqdu ma' l-MFSC?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-MFSC għandu skali ta' pagi stabbiliti għall-impjegati kollha tiegħu.

L-impjegati tal- Bank Ċentrali li se jgħaddu għal ma' l-MFSC qegħdin jiġu offruti paga skond l-iskali li għandha l-MFSC.

Dawn l-iskali kienu ġew debitament approvati mill-Bord tal-MFSC, u huma differenti mill-iskali tal-Bank Ċentrali, anke peress illi l-MFSC ma għandhiex fringe benefits, la diretti u lanqas indiretti, bħalma jidher li jista' għandhom l-impjegati tal-Bank Ċentrali in virtu' tal-ftehim kollettiv eżistenti.

L-ebda impjegat tal-Bank Ċentrali ma ġie offrut salarju on a case by case basis.

Wieħed iżda jrid iżżom quddiem għajnejh illi l-kondizzjonijiet li għandhom l-impjegati tal-Bank Ċentrali huma differenti wieħed mill-ieħor.

SKEJJEL - TFAL BL-AUTISM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb domanda parlamentari nru.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni): It-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

11344 ingħatat f'seduta 216.

SKEJJEL - WARRANTS TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): It-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

11022 ingħatat f'seduta 218.

MINISTRU TA' L-EDUKAZZJONI - RAPPORTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

ONOR.

6958 ingħatat f'seduta 108.

MUŻEWIJIET/SITI PRE-ISTORIĊI - DĦUL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kien id-dħul minn kull mużew u siti pre-istoriċi u storiċi xahar b'xahar minn Settembru sa Ottubru għas-snin 2000 u 2001?

Fiex wasal il-proċess tat-ticketing machines għad-dħul f'dawn il-postijiet ta' interess storiku?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Lista ta' x'kien id-dħul minn kull mużew u siti pre-istoriċi xahar b'xahar minn Settembru sa Ottubru għas-snin 2000 u 2001 qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

Informat li l-kuntratt tat-ticketing machines għad-dħul f'dawn il-postijiet ta' interess storiku ingħata u qed isir xogħol fuq il-pilot project.

SKEJJEL - EDUKAZZJONI POST-SEKONDARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

ONOR.

20563 ingħatat f'seduta nru.

SKEJJEL - GROUNDS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

2545 u jagħti t-tagħrif aġġornat għas-snin skolastiċi 1998-1999, 1999- 2000 u 2000-2001?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Rapport ta' kemm tneħħew siġar fis-snin mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

DIABETE - SKA

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm milli jingħata l-SKA lill-persuna diabetika li d-dettalji tagħha qed ngħaddi separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali) : Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PENSJONI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'drittijiet għal xi forma jew oħra ta' pensjoni għandha l- persuna li d-dettalji tagħha qed ngħaddi separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata mhux qed tirċievi ebda pensjoni mid-dipartiment.

Għaldaqstant informajna lill-persuna kkonċernata biex tmur fl-uffiċċju distrettwali ħalli tiġi nformata bid-drittijiet tagħha.

PENSJONI - ROMOL

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm romlu nies matul din is-sena?

Kemm minn dawn kienu rġiel u kemm kienu nisa?

Kemm minnhom żdiditilhom il-pensjoni, ta' kemm minnhom baqgħet l-istess, kemm minnhom tnaqqsitilhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u r-risposta se tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-Awtorita' tax-Xandir ta' Malta għas-sena 2002 u report and financial statements ta' l-istess Awtorita' għas- sena 2000.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 293 ta' l-2001 – Regolamenti ta' l-2001 dwar Skemi ta' Ipparkjar Kontrollat (Residenzjali u Kummerċjali);

Avviż Legali Nru 294 ta' l-2001 – Ordni ta' l-2001 li jemenda l-Ordni dwar id-Delega ta' Infuzar mill-Kunsilli Lokali (Emenda Nru. 2);

Avviż Legali Nru 295 ta' l-2001 - Regolamenti ta' l-2001 li jemendaw l-Iskeda ta' l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja; u

Avviż Legali Nru 296 ta' l-2001 – Regolamenti ta' l-2001 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Korrezzjoni għall-Malta: National Programme for the Adoption of the Acquis (NPAA) as at January 2001 imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra mill- Ministru għall-Affarijiet Barranin fis-Seduta Nru 647 tas-26 ta' Novembru 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI LI TIRREGOLA S-SEDUTI KONNESSI MA' L-ESTIMI ĠENERALI 2002 U L- ESTIMI SUPPLIMENTARI 2001

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi minkejja kull provvedimenti oħra fl-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra u riżoluzzjonijiet oħra approvati mill-Kamra, dan li ġej għandu jirregola l- proċedura dwar l-Estimi Ġenerali ta' l-Ispiża għas-sena 2002 u dwar l- Estimi Supplimentari ta' l-Ispiża għas-sena 2001.

A. Provvedimenti Ġenerali

Illi jkunu jistgħu jittieħdu aktar minn seba' seduti għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali fil-Kumitat ta' Provvista (Ordni Permanenti Nru 71 (3) (ċ)).

Illi l-Kamra tista' tiltaqa' fil-għodu fid-9.00 a.m., u fil-għaxija fis-6.00 p.m. fl-istess jum.

Illi matul il-jiem tad-dibattiti dwar l-Estimi Ġenerali 2002, kif ukoll fil-jiem tal-Kumitat ta' Provvista għall-Estimi Ġenerali 2002, u Estimi Supplimentari għas-sena 2001, il-ħin li fih għandha tiltaqa' l- Kamra hu kif ġej:

(i) Jekk il-Kamra tiltaqa' fil-għodu, il-ħin li fih għandha tiltaqa' l-Kamra għandu jkun fid-9.00 a.m. u x-xogħol finanzjarju m'għandux jieħu aktar minn tliet sigħat, imma mistoqsijiet jistgħu jiġu magħmula lill- Ministri sa mhux aktar tard mid-9.30 a.m. u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

(ii) Jekk il-Kamra tiltaqa' fil-għaxija, il-ħin li fih għandha tiltaqa' l-Kamra għandu jkun fis-6.00 p.m. u x-xogħol finanzjarju ma għandux jieħu aktar minn tliet sigħat, imma mistoqsijiet jistgħu jiġu magħmula lill-Ministri sa mhux aktar tard mis-6.30 p.m. u l-ħin ta' l- Aġġornament ma jitteħidx.

Illi l-ħin li jittieħed għal xi sospensjoni waqt id-diskussjonijiet kollha fuq l-Estimi Ġenerali 2002, Kumitat ta' Provvista, Estimi Supplimentari 2001, kif ukoll waqt iż-żewġ approprjazzjonijiet, għandu jiżdied mal-ħin stabbilit għall-interruzzjoni tax-xogħol.

Illi l-Kamra tista' tiltaqa' wkoll il-Ħamis, il-Ġimgħa, u s-Sibt, kemm fil-għodu u fil-għaxija fl-istess jum.

Illi meta l-Kamra tiltaqa' nhar ta' Ħamis, kemm fil-għodu fid-9.00 a.m., u fil-għaxija fis-6.00 p.m., isir biss xogħol tal-Gvern.

Illi fis-seduti kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-Estimi Ġenerali 2002 jew l-Estimi Supplimentari 2001, jista' jsir xogħol ieħor tal-Gvern, inklużi mozzjonijiet u riżoluzzjonijiet, kif ikun jidher fuq l-Aġenda, wara li jispiċċa x-xogħol finanzjarju fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax- xogħol u wara li jgħaddi x-xogħol kollu li jkun jidher fuq l-Aġenda, jitressaq l-Aġġornament u l-ħin ta' l-Aġġornament ma jitteħidx.

B. Estimi Ġenerali 2002

Illi jkun hemm żewġ seduti fuq il-mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għas-sena 2002; u l-ewwel seduta minn dawn tkun għall-Oppożizzjoni, waqt li t-tieni waħda tkun għall-Gvern; u ż-żewġ seduti jkunu eżenti mil-limiti ta' ħin għad-diskorsi (Ordni Permanenti Nru. 49).

Il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol ta' dawn iż-żewġ seduti jkun fil-11.30 a.m. jekk il-Kamra tiltaqa' fil-għodu u fit-8.30 p.m. jekk tiltaqa' fil-għaxija u l-ewwel votazzjoni tittieħed ħames minuti wara li tintalab, waqt li l-votazzjonijiet l-oħra kollha li jistgħu jintalbu jittieħdu immedjatament wara.

Il-ħin ta' l-Aġġornament ta' dawn is- seduti ma jitteħidx.

Illi fis-seduti mħollija għall-Kumitat ta' Provvista għas-sena 2002, il-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol, rigward ix-xogħol finanzjarju jkun fin-12.30 p.m. kull meta l-Kamra tiltaqa' fil-għodu u fid-9.30 p.m. kull meta l-Kamra tiltaqa' fil-għaxija; u li f'dawn is-seduti l-ħin ta' l- Aġġornament ma jitteħidx.

Illi fil-jiem tal-Kumitat ta' Provvista:-

(i) Kull Ministru jressaq ir-Riżoluzzjonijiet tiegħu fil-Kumitat fil- bidu tad-diskussjoni dwarhom; u mbagħad il-ħin disponibbli għad- diskussjoni jinqasam indaqs bejn Gvern u Oppożizzjoni bl-aħħar nofs għall-Gvern;

(ii) Fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol finanzjarju, il-President tal-Kumitati jqiegħed għall-vot mingħajr diskussjoni l-mistoqsija fuq il- voti ta' l-estimi kif jidhru fuq l-Aġenda, u fuq l-emendi li jista' jkun hemm għalihom:

Iżda Ministru jista' jressaq emendi li jitqiegħdu għall-vot mingħajr diskussjoni; u Ministru jista' wkoll jitlob il-konsiderazzjoni mill-ġdid fil-Kumitat dwar emendi proposti minnu, u f'dan il-każ dawn l-emendi jitqiegħdu għall-vot mingħajr diskussjoni;

(iii) Il-votazzjonijiet kollha li jistgħu jintalbu jittieħdu x'ħin tispiċċa d-diskussjoni; u l-ewwel votazzjoni tittieħed ħames minuti wara li tintalab fil-ħin ta' l-interruzzjoni tax-xogħol, waqt li l- votazzjonijiet l-oħra, jekk ikun hemm, jittieħdu immedjatament warajha.

Illi l-voti fil-Kumitat ta' Provvista jistgħu jittieħdu għad- diskussjoni mhux fl-ordni u fid-dati kif jidhru hawn taħt u iktar minn voti ta' Ministeru wieħed jistgħu jiġu diskussi f'seduta waħda.

Illi matul il-perjodu li fih ikunu qed isiru s-seduti kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-Estimi Ġenerali 2002 jew l-Estimi Supplimentari 2001, il-Kamra tista' tiltaqa' wkoll biex isir xogħol ieħor tal-Gvern, inklużi mozzjonijiet u riżoluzzjonijiet, kif ikun jidher fuq l-Aġenda.

DISKORS BUDGET L-Erbgħa, 21 ta' Novembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

RISPOSTA MILL-KAP TA' L-OPPOŻIZZJONI L-Erbgħa, 28 ta' Novembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

RISPOSTA MILL-PRIM MINISTRU Il-Ġimgħa, 30 ta' Novembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

L-EWWEL JUM MINISTERU TAL-FINANZI Is-Sibt, 1 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m.

IT-TIENI JUM MINISTERU TA' L-INTERN It-Tnejn, 3 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m.

IT-TIELET JUM MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI It-Tnejn, 3 ta' Diċembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

IR-RABA' JUM MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI It-Tlieta, 4 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m. u It-Tlieta, 4 ta' Diċembru, 2001 fis-6.30 p.m.

IL-ĦAMES JUM MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD L-Erbgħa, 5 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m.

IS-SITT JUM MINISTERU GĦAS-SAĦĦA L-Erbgħa, 5 ta' Diċembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

IS-SEBA' JUM MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI Il-Ħamis, 6 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m. u Il-Ħamis, 6 ta' Diċembru, 2001 fis-6.30 p.m.

IT-TMIEN JUM MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN Il-Ġimgħa, 7 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m.

ID-DISA' JUM MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI Il-Ġimgħa, 7 ta' Diċembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

L-GĦAXAR JUM MINISTERU GĦAT-TURIŻMU It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m.

IL-ĦDAX-IL JUM MINISTERU GĦAL GĦAWDEX It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

IT-TNAX-IL JUM MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI It-Tlieta, 11 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m.

IT-TLETTAX-IL JUM MINISTERU GĦALL-AMBJENT It-Tlieta, 11 ta' Diċembru, 2001 Fis-6.30 p.m.

L-ERBATAX-IL JUM UFFIĊĊJU TAL-PRIM MINISTRU L-Erbgħa, 12 ta' Diċembru, 2001 Fid-9.30 a.m.

IL-ĦMISTAX-IL JUM APPROPRJAZZJONI L-Erbgħa, 12 ta' Diċembru, 2001 fis-6.30 p.m.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Mela se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2001 – 2002 - KONTINWAZZJONI

(Tkompli mis-26 ta' Novembru, 2001)

MR SPEAKER: Ninforma lill-Kamra li s'issa n-naħa tal-gvern ħadet 59 minuta u l-oppożizzjoni ħadet 88 minuta.

Għaldaqstant il-ħin ta' din is- seduta għandu jinqasam hekk: 90 minuta għan-naħa tal-gvern u 60 minuta għan-naħa ta' l-oppożizzjoni, bil-winding up isir min-naħa tal-gvern.

L-Onor.

Michael Bonnici huwa in possession.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, fis-seduta ta' dalgħodu kont qed ngħid li l-mission statement tal-Water Services Corporation qed jintlaħaq, fis-sens li din il-korporazzjoni qed tipproduċi provvista kontinwa ta' l- ilma u bi kwalita` ħafna aħjar.

Minkejja li għad hemm il-bżonn ta' iktar titjib, mir-rapport jidher li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qed tagħmel l-almu tagħha biex tipprovdina bl-aħjar kwalita` ta' ilma li tista' jipproduċi u bl-inqas detriment għal saħħitna.

Barra minn hekk, id- distribuzzjoni ta' l-ilma għal skopijiet domestiċi u industrijali hija garantita, u bis-saħħa t'hekk, kif spjegajt dalgħodu, id-domanda għall-ilma bil-bowsers naqset drastikament.

Rigward il-protezzjoni ta' l-ambjent, il-WSC qiegħda tara li l-livell ta' nitrat jonqos ħafna mill-ilma li jasal fid-djar, u dan huwa dovut għat- testijiet li qed isiru.

Din hija xi ħaġa ta' min ifaħħarha, anzi għandna nibqgħu ninsistu fuqha sabiex l-ilma li nixorbu jkun verament ta' kwalita` tajba għal kulħadd.

Mr Speaker, fil-qosor nixtieq ngħid ukoll li l-ilma qiegħed hemm kemm għall- poplu Malti kif ukoll għat-turisti u għall-agrikoltura.

Rigward din ta' l- aħħar, bejn Settembru tas-sena li għaddiet u Settembru ta' din is-sena, fil- pitkalija daħlu 31 miljun kilogramma ta' ħaxix.

Dan jirriżulta mir-rapport dwar it-tielet sena ta' ħidma ta' gvern Nazzjonalista, li poġġa fuq il- Mejda tal-Kamra l-Onor.

Ninu Zammit.

Wieħed irid iqis li din il- produzzjoni għolja ta' ħaxix tiddependi mill-ilma.

Barra minn hekk, anke l- 260 farm għat-trobbija ta' l-annimali u l-20,000 breeding stock li nsibu f'pajjiżna jirrikjedu kwantita` konsiderevoli ta' ilma ta' kwalita` tajba.

Tajjeb li nfakkar li f'pajjiżna l-ilma jiġi prodotti minn żewġ sorsi, mill- boreholes u mid-desalination plant.

Nota pożittiva hi dik li fil-programm ta' ħidma tal-WSC hemm l-awareness għall-health and safety.

Din hija xi ħaġa li lili tinteressani bħalma naħseb li tinteressa lill-membri ta' din il-Kamra u lill-poplu Malti in ġenerali.

Dan l-aħħar il-WSC nidiet programmi ta' health and safety għall- ħaddiema tagħha, u dan b'kollaborazzjoni mal-Malta Shipbuilding, ma' l-MIA u ma' l-Institute of Health and Safety.

Jiena nispera li din l-inizjattiva ma titteħidx biss mill-WSC imma anke mill-korporazzjonijiet l-oħra kollha.

Nafu li l-liġi dwar il-health and safety tgħid ċar u tond li sas-sena 2003, kemm il-gvern kif ukoll il- korporazzjonijiet u l-industrija privata jridu jkunu fully compliant magħha.

Nittama wkoll li f'dan ir-rigward, il-korporazzjonijiet l-oħra jimxu fuq il-passi tal-WSC u jieħdu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji f'dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa u s-sigurta` tal-ħaddiema tagħhom.

Mr Speaker, fir-rigward tar-road building jiena ngħid li għandu jkun hemm il-kooperazzjoni.

Qed insemmi r-road building għax dan jinkorpora fih il- bini tal-culverts mal-ġnub jew fin-nofs tat-toroq biex l-ilma tax-xita ma jkomplix jimxi bħala surface water imma jinżel fihom.

Huwa mportanti ħafna li l-ilma li jinġabar f'dawn il-culverts jibda jinġabar x'imkien, mhux jibqa' sejjer fil-baħar.

Għalhekk għandu jsir kull mezz possibbli biex jinstabu reservoirs li forsi m'humiex qed jintużaw, jew inkella saħansitra jinbnew reservoirs ġodda biex fihom jinġabar dan l-ilma.

Pero' dawn ma jridux ikunu open reservoirs bħalma kellna fl-imgħoddi, imma għandhom ikunu reservoirs imsaqqfa.

Fir-rapport ta' l-ombudsman dwar il-barrakka ta' fuq u l-barrakka t'isfel, qrajna li t-tisqija f'dawn il-ġonna qed issir bl-ilma tal-vit meta fiż-żewġ postijiet hemm reservoirs kbar li fihom jinġabar l-ilma.

X'qed isir minn dan l-ilma?

Għaliex dawn ir-reservoirs m'humiex qed jiġu użati?

Mr Speaker, irrid nirrimarka wkoll dwar il-boreholes, li huma ferm u ferm importanti.

F'pajjiżna hawn bosta boreholes liċenzjati imma hawn ħafna oħrajn mingħajr liċenzja, u dwar dan hemm bżonn li tittieħed azzjoni.

Jien m'iniex kontra li jitħaffru l-boreholes.

Illum il-ġurnata, l-agrikoltura b'mod partikolari għandha bżonn ta' ħafna ilma.

Jekk irridu nkunu compliant mal-produzzjoni tal-prodotti agrikoli, bilfors irid ikollna l- ilma għat-tisqija.

Bis-sistema innovattiva ta' drip irrigation qed jiġi ffrankat ħafna ilma, pero' jrid isir sforz qawwi biex il-provvista ta' l- ilma tkun available għall-bdiewa kollha.

Għalhekk huwa mpossibbli li l- iskema attwali, fejn min m'għandux borehole jibqa' b'xejn, tibqa' kif inhi.

Jien nemmen li għandu jkun hemm sharing.

Hemm bżonn li l-WSC, jew minn issa 'l quddiem, il-Malta Resources Authority, tieħu l-inizjattiva biex id- distribuzzjoni ta' l-ilma tkun indaqs għal kulħadd.

Skond il-liġijiet tagħna, l-ilma ta' taħt l-art huwa ta' kulħadd, huwa proprjeta` pubblika, u għalhekk għandu jsir mezz biex dan jiġi shared bejn l-ikbar numru possibbli ta' bdiewa.

Għandu jittieħed ukoll gauging ta' kemm qed jittella' ilma mill-aquifer.

Dan huwa mportanti li jsir għax jekk ikun hemm over-extraction mill-boreholes, il-ħsara li ssir tkun irreparabbli.

Dalgħodu rriferejt għal dawk l-applikazzjonijiet li jaslu għand il-planning authority u li dwarhom ikun hemm bżonn ta' konsultazzjoni mill-WSC.

Ir- riżultat ta' dan qed ikun li dawk il-bdiewa li jkunu jridu jibnu xi serra, xi farm jew irabbu xi livestock, qed jispiċċaw ibatu.

Jien inħoss li l-WSC qed titlob garanziji għoljin ħafna biex tissalvagwardja l-water table li tinsab taħt l-art.

Huwa veru li l-bdiewa għandhom ikunu compliant mar-regolamenti, pero' m'għandux ikun hemm dak id- demwien u dik il-burokrazija kollha min-naħa tal-WSC u tal-planning authority, li sakemm dawn jaslu għal ftehim, ikun laħaq għadda ħafna żmien.

Mr Speaker, dalgħodu l-Onor.

Louis Buhagiar semma' l-kuntratturi, b'mod speċjali dawk Nazzjonalisti.

Jiena ngħid li bħalma hawn kuntratturi Nazzjonalisti, hawn ukoll kuntratturi Laburisti.

L-importanti hu li x- xogħol isir tajjeb.

Jiena ma noqgħodx nara jekk il-kuntratturi jkunux Nazzjonalisti jew Laburisti.

Jien nara biss li jsir xogħol tajjeb.

Per eżempju hija għarukaża li f'Ħaż-Żebbuġ, il-kuntrattur, hu min hu, ħalla kanali mħaffrin bil-konsegwenza li qed issir ħafna ħsara.

Min hu responsabbli għal din il-biċċa xogħol għandu jara li dawk il-kanali jitgħattew.

Jien nispera li l-WSC qed tiċċekkja x-xogħol li m'huwiex qed isir bl-addoċċ.

Nittama wkoll li qed issir superviżjoni, hu min hu l- kuntrattur, għax ir-residenti ta' dawk l-inħawi huma urtati ħafna bl- irresponsabbilta` ta' min għamel ix-xogħol.

Anke l-kunsill lokali għandu jara li wara li jsir ċertu xogħol ta' trinek, jekk ma jiġux asfaltati kompletament, ta' l-inqas jitgħattew b'xi ħaġa temporanja.

Jien nitlob lill-WSC biex tara x'qed isir f'Ħaż-Żebbuġ u kullimkien.

M'għandniex inħallu lill-pubbliku jbati b'tali mod li per eżempju jkun hemm min ma jistax idaħħal il-karozza tiegħu fil-garaxx.

Din hija għarukaża, u l-kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ imissu jistħi li m'hu qed jieħu l-ebda azzjoni fuq din il-materja, nerġa' ngħid, hu min hu l-kuntrattur.

Min jagħmel il-ħsara għandu jħallas għaliha, u jien nispera li dan il-messaġġ jasal f'widnejn min għandu jasal.

Mr Speaker, in-naħa t'isfel ta' Malta, jiġifieri fl-inħawi ta' Wied il- Għajn, il-bdiewa huma pprovduti b'recycled water maħdum fl-impjant ta' Sant'Antnin.

In-naħa ta' fuq tal-pajjiż, partikolarment in-naħa tal- Majjistral, m'għandhiex dan il-benefiċċju u per konsegwenza f'dawn l-inħawi nsibu diversi boreholes, kemm legali kif ukoll illegali.

Jien nittama li jsir sforz - jew mill-WSC jew mill-Malta Resources Authority - biex f'dawk l-inħawi wkoll ikun hemm xi impjant simili biex il-bdiewa ta' dawn in-naħat ikunu jistgħu jixtru l-ilma riċiklat bi prezz irħis ħafna.

Jien naħseb li f'dik l-area hemm reservoirs tajbin biżżejjed biex jintużaw għal dan l- iskop.

In-naħa taż-Żurrieq ukoll jista' jsir pipeline biex l-ilma li ma jkunx jista' jiġi ppurifikat biżżejjed biex jintuża għax-xorb, jintuża għat- tisqija ta' l-għelieqi.

Jien nittama li l-WSC tagħmel xogħla b'mod tajjeb u nappella biex lill-agrikoltura ma tħallihiex nieqsa minn dak l-ilma li tant għandha bżonn.

Sur President, fl-intervent tiegħi ta' dalgħodu għamilt riferenza għall- ktieb "Proceedings - Water and Agriculture in a Competitive Environment".

Dan huwa ktieb sabiħ li minnu wieħed jista' jitgħallem ħafna, għax jikkonċentra l-aktar fuq il-bdiewa.

Jien nittama li l-WSC jew il-Malta Resources Authority jimxu fuq dan il-ktieb biex jgħinu lis-settur agrikolu, settur li mingħajr ilma ma jistax jagħtina dawk il-prodotti alimentari li tant neħtieġu.

L-oppożizzjoni qed tgħid li l-gvern Nazzjonalista m'huwiex jgħin biżżejjed lill-qasam ta' l-agrikoltura.

Jien naħseb li l-partit Laburista nesa li dan il-gvern ta lill-bdiewa Lm8 miljun biex jirriabilitaw jew jagħmlu rikostruzzjoni tal-farms jew tal-postijiet agrikoli tagħhom.

Jien nittama li bħalma ġibna 'l quddiem lill-qasam ta' l-edukazzjoni u tas-saħħa, tant li nistgħu ngħidu li huma fost l-aqwa fid-dinja, is-settur agrikolu wkoll imur 'il quddiem, anke permezz ta' provvista tajba ta' ilma.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Mr Speaker, illum qed niddiskutu l-operat tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma, pero', qabel xejn, wieħed irid jara l-mentalita` u l-ħsibijiet tal-poplu, fis-sens li minn żmien il-gwerra 'l hawn, saru ħafna innovazzjonijiet u l-poplu Malti beda jwarrab l-affarijiet naturali u juża dawk artifiċjali, bil-konsegwenzi kollha li dawn ta' l- aħħar iġibu magħhom.

Per eżempju t-trabi ma baqgħux jingħataw il-ħalib naturali ta' l-omm imma saru jingħataw ħalib u ikel artifiċjali.

L-ironija hi li dan il-ħalib jiġi reklamat bħala l-iktar wieħed li jixbaħ lil dak ta' l-omm.

Illum il-bniedem kompla jitgħarref u sab li dan qed iħalli konsegwenzi koroh, kemm fuq l-omm, għax biex teħles mill-ħalib li n-natura tagħtiha jkollha tuża mezzi mediċinali u mekkaniċi, u anke fuq l-istess trabi.

Dan għaliex dawk it-trabi li sa mit-twelid jingħataw il-ħalib naturali ta' l-omm, ikollhom immunisation system iktar ipperfezzjonata u li tbiegħdhom iktar mill-mard, kemm meta jkun qed jitrabbew kif ukoll meta jikbru.

Dan m'huwiex każ iżolat.

Fil-qasam ta' l-agrikoltura, l-ewwel kulħadd beda juża l-bexx, imbagħad wara ftit snin, ħabta u sabta beda jitfaċċa mard li ma jitfejjaqx u li hu direttament marbut ma' dan it-tkabbir tal-ħxejjex u l- annimali permezz tal-genetically modified products.

Fil-fatt, kienu l- isteroids u l-proteini artifiċjali li kkawżaw il-mad cow disease fost il- baqar, waqt li fit-tkabbir tal-ħut, wara li bil-mod selvaġġ li bih narmu l- iskart fil-baħar, kważi qridna l-ħut kollu tal-Mediterran, issa ironikament bdejna nkabbru l-ħut b'mod artifiċjali fil-fish farms fl-istess baħar.

Din hija l-mentalita` li qed jimxi biha anke l-poplu tagħna.

L-awtorita' għas-servizzi ta' l-ilma wkoll qed timxi b'dan il-mod, għax jekk naraw l-operat tagħha nsibu li għalkemm 50% ta' l-ilma qed jittella' b'mod naturali, il-50% l-ieħor qed jiġi pprovdut permezz ta' mezzi artifiċjali - mhux fis-sens li jitħalltu kimiċi differenti u jinħoloq l- ilma - imma billi jittella' l-ilma baħar u jiġi msaffi permezz ta' mezzi mekkaniċi.

Irrid ngħid li dwar dan il-metodu hemm dubji serji.

L- ewwelnett, dan il-mod artifiċjali ta' kif jiġi prodotti l-ilma għax-xorb qed jiswa lill-korporazzjoni spejjeż kbar, spejjeż li bejn wieħed u ieħor jammontaw għal 12-il darba iktar mill-ispejjeż involuti biex l-ilma jittella' b'mod naturali mill-water table.

Problemi oħra huma dawk li minħabba l-kimiċi li jinsabu fil-baħar, kemm dawk naturali kif ukoll dawk li jwaddab il-bniedem, u ħadd għadu ma jaf x'konsegwenzi qed iħallu dawn fuq il-poplu tagħna.

Ir-raġunijiet għaliex il-WSC għażlet li tipproduċi l-ikbar volum ta' ilma b'mezzi artifiċjali milli b'dawk naturali, huma tnejn.

L-ewwelnett, parti kbira mit-tort hija ta' l-amministrazzjoni preżenti, li m'hijiex qed tmexxi lill-pajjiż bl-aħjar mod.

Dan joħroġ ċar anke mir-rapport li ħejjiet l- istess korporazzjoni, fejn fl-introduzzjoni taċ-chairman, il-perit Michael Falzon, jingħad bla tlaqliq ta' xejn li f'Għawdex, l-ilma ta' taħt l-art qed jiġi sfruttat minn persuni privati.

Iktar 'il quddiem fl-istess rapport insibu wkoll li f'Għawdex wieħed jista' sfaċċatament jara bowsers jiġru fit-toroq u jbiegħu l-ilma li suppost huwa proprjeta` tal-WSC, u dan għad-dannu ta' l-istess korporazzjoni.

It-tort jaqa' fuq il-gvern preżenti minħabba n-nuqqas ta' ppjanar li bih qed imexxi lil dan il-pajjiż.

Per eżempju għalkemm dħalna f'millennju ġdid, l-ilma tax-xita, minflok qed jiġi użat bl-aħjar mod possibbli, qed ikun ta' dannu għall-poplu kollu.

Jekk f'pajjiżna tinżel xita kemmxejn qawwija, ir-residenti li joqogħdu minn San Pawl il-Baħar 'il fuq, inklużi anke l-Għawdxin, biex imorru l-Belt, la jkunu jistgħu jgħaddu mit-triq ta' Burmarrad, la mit-telgħa t'Alla u Ommu u lanqas mit-triq ta' Baħar iċ- Ċagħaq, u dan minħabba l-ilma tax-xita li jkun hemm f'dawn it-toroq.

Għalija din hija weġgħa ta' qalb kbira, l-ewwelnett għaliex tefgħa ta' ġebla 'l bogħod hemm il-baħar, jiġifieri l-ilma jista' faċilment jintefa' fil-baħar, u t-tieni nett għaliex minkejja li pajjiżna għandu bżonn kbir ta' l-ilma, dan qed jitħalla jiġri fit-toroq bla ebda kontroll u b'inkonvenjent kbir għall-pubbliku.

Nuqqas ieħor ta' din l-amministrazzjoni jirriżulta fir-rigward tad-drenaġġ, fejn iktar minn tliet kwarti ta' l-ilma tad-drenaġġ qed jispiċċa fil-baħar minflok jiġi użat għat-tisqija.

Dan l-ilma qed jagħmel ħsara lill-bajjiet tagħna - iktar u iktar meta kulħadd jaf kemm aħna l-Maltin inħobbu ngħumu – qed jagħmel ħsara kbira lill-ħlejjaq tal-baħar, speċjalment minħabba l- kimiċi li jintużaw fil-ħasil tal-ħwejjeġ u ta' l-art, u qed jagħmel ħsara wkoll lill-qasam tat-turiżmu, li huwa wieħed mill-pilastri l-kbar ta' pajjiżna.

Nerġa' ngħid li minħabba n-nuqqas ta' tmexxija serja tal-gvern Nazzjonalista, kollox sejjer għal riħu, b'dannu kbir għall-poplu tagħna, għall-ambjent u għal min jaħdem fil-qasam ta' l-agrikoltura, li kif jaf kulħadd, jinsabu mejtin għal qatra ilma.

Nuqqas ieħor ta' dan il-gvern, li qiegħed ikun ukoll ta' ħsara għall-WSC, jinsab fis-sistema ta' kif is-servizz tat-telefon, tad-drenaġġ, ta' l- istess ilma u servizz oħra qed jitwasslu fid-djar.

Forsi bħalissa hawn min qed jistaqsi jekk dan għandux x'jaqsam mal-korporazzjoni ta' l-ilma, imma fil-fatt, iva, għandu x'jaqsam ħafna.

L-ewwelnett, skond ir-rapport tal- WSC, il-parti l-kbira ta' l-ispejjeż ta' din il-korporazzjoni jirriżultaw mill-home services, biex per eżempju jgħaqqdu d-djar privati mal-main prinċipali.

Barra minn hekk, din il-korporazzjoni qed tkun involuta fi spejjeż oħra proprju għaliex id-drenaġġ qiegħed jinfiltra ġo l-art u jikkontamina l-water table.

Il-mod li jintuża f'pajjiżna biex dawn is-servizzi jitwasslu fid-djar huwa mill-iktar privittivi, għax minkejja l-fatt li s-sistema preżenti ilha tintuża għal snin twal, gvern Nazzjonalista m'għamel xejn biex jirrinovaha jew ibiddilha.

Mhux talli hekk, talli meta gvern Laburista, fis-sena u 10 xhur li kien dam jamministra lill-pajjiż, kien ħa l-passi neċessarji biex l- ilma tad-drenaġġ ma jkomplix jintrema' fil-baħar, l-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien kienet għamel plejtu sħiħ u bdiet ixxewwex lill-poplu li kien se jkollu jħallas għall-home services.

Kif qed ngħid, dawn is-servizzi qed joħolqu ħafna ħsarat bla bżonn lill-WSC.

Dan għaliex biex per eżempju l-Enemalta, il-Maltacom jew id-dipartiment tad-drenaġġ jgħaddu s-servizzi fid-djar, iħaffru t-toroq u jagħmlu rebus sħiħ.

Per eżempju fit-triq fejn noqgħod jien, ftit ilu l-Maltacom kellha tibdel il-cables kollha għax sfortunatament, meta sar ix-xogħol l-ewwel darba, kien sar ħażin.

Biex għamlet dan, il-Maltacom qattgħet it-triq u litteralment isserrat is-servizzi l-oħrajn kollha, fosthom dawk ta' l-ilma u tad-drenaġġ.

Imbagħad, biex reġgħet għaqqdet id-drenaġġi tad-djar mal- main prinċipali, użat pipe wiesa' bħala sleeve, fejn min-naħa għaqqditu mal- fergħat li joħorġu mid-dar u l-parti l-oħra għaqqditha ma' dak li kien fadal mill-main, bil-konsegwenza li parti kbira mid-drenaġġ tad-djar beda jispiċċa fl-art minflok fil-main.

Dan kien ta' dannu kbir għall-WSC, għax skond ir-rapport tagħha stess, parti sostanzjali mill-ilma li jittella' mill-art kellu jintrema' minħabba l-kontaminazzjoni ta' nitrates li kien hemm fih.

Barra minn hekk, il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma kellha tibni mill-ġdid is-servizzi li kienu nqatgħu.

Sur President, forsi bħalissa hawn min qed jgħid li l-ispejjeż ta' dan kollu tħallsu mill-kuntrattur.

Iva, fil-fatt hekk ġara, imma l-kuntrattur huwa mħallas mill-Maltacom li min-naħa tagħha timxi bi flus il-poplu.

Huwa għalhekk li jien ngħid t-tort prinċipali huwa ta' l-amministrazzjoni preżenti, għax din m'hijiex qed tagħmel ippjanar infrastrutturali ta' kif dawn is-servizzi essenzjali għandhom jitwasslu fid-djar tagħna.

Ir-rapport tal-WSC jagħmel aċċenn speċjali għal Għawdex, fejn l-iktar ħaġa li tiġbed l-għajn huwa l-fatt li għalkemm għal xi żmien, f'Għawdex kien hemm biżżejjed ilma, tant li kien jissuplixxi lil Malta, illum lanqas għandu biżżejjed għall-ħtiġijiet tiegħu, u speċjalment fix-xahar ta' Awwissu, qed ikollu jieħu l-ilma mir-reverse osmosis taċ-Ċirkewwa.

F'Għawdex, is-sitwazzjoni tant marret għall-agħar, li l-ilma ta' taħt l-art m'għadux jittella' u għalhekk, ħafna boreholes ingħalqu.

Dan m'iniex qed ngħidu jien imma qalu ċ-chairman tal-WSC f'dan ir-rapport li minnu qed nikkwota.

Mr Speaker, meta jien kont nattendi l-Universita' ta' Malta, kont noqgħod fil-Furjana, u niftakar li l-ilma tal-vit ma kienx tajjeb għax-xorb ħlief jekk mhux imħallat mal-kafe` jew mat-te`.

Illum, Għawdex jinsab f'din l- istess sitwazzjoni, fejn kulħadd qed ikollu juża l-ilma tal-fliexken.

Allura ngħid jien, il-WSC kif tista' tgħid li hi qiegħda hemm biex twassal fid-djar potable water, meta dan l-ilma m'huwiex tajjeb għax-xorb?

Għalija, la ma jinxtorobx, dan huwa second class water.

Jien naħseb li dan ir-rapport għandu jħammar wiċċ il-Ministru, u kieku jien kont minfloku, illejla ma kontx niġi hawn.

F'paġna minnhom dan ir-rapport jgħid li l-pumping station ta' l-Isperanza, waħda mill-aqwa li għandna f'dawn il-gżejjer, se jkollha tingħalaq minħabba xi fdalijiet arkeoloġiċi li nstabu f'dawk l-inħawi.

Allura l-ilma li kienet tipproduċi din il- pumping station, issa minn fejn se jibda jiġi pprovdut?

Dan ir-rapport jikkalkula li biex l-ilma li kienet tipproduċi din il-pumping station jinħadem fir-reverse osmosis, se jiġi jiswa eluf ta' liri iktar fis-sena.

Dan m'huwiex kollox, għax minbarra dan se jkollhom isiru routes ġodda biex din ir-reverse osmosis tkun tista' tibgħat l-ilma fid-djar.

Din hija s- sitwazzjoni attwali f'pajjiżna, u nerġa' ngħid li kieku jien kont minflok il-Ministru, illejla ma kontx niġi hawn, għax dan ir-rapport qed iħammar wiċċ l-amministrazzjoni preżenti.

Rigward il-korporazzjoni nnifisha, fl-opinjoni tiegħi hi wkoll għandha parti mit-tort minħabba l-mod ta' kif tieħu ċerti deċiżjonijiet.

Ftit ilu, f'din il-Kamra, il-Ministru ta' l-Ambjent għamel plejtu sħiħ għax se jintefqu Lm12.5 miljun f'meters ġodda biex jiġi kkontrollat is-serq.

Jien niftakar li meta kont l-Universita`, kienu jgħidulna li huwa inutli li lill- poplu nagħmlulu passaġġ elaborat tad-deheb, għax dan dejjem se jieħu l- aħjar u l-iqsar triq.

Fid-deċiżjonijiet tagħna, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' dan il-parlament kif ukoll fit-tmexxija tal-korporazzjonijiet, irridu nieħdu l-miżuri li jappellaw l-iktar għall-poplu.

Il-Ministru nefaq Lm12.5 miljun f'meters sofistikati biex jaqta' s-serq, imma ġara li peress li l-poplu ma setax ibagħbas fil-meters, beda jtella' l-ilma direttament mill-art.

Allura d-deċiżjoni tal-Ministru li jonfoq dawk il-miljuni kollha f'meters ġodda, nistgħu nsejjħulha għaqlija?

Mr Speaker, biex il-gvern jaqta' s-serq, l-ewwel ħaġa li jrid jagħmel hi li jżomm il-prezz tas-servizz li joffri kemm jista' jkun baxx, għax iktar ma jżidlu fil-valur, iktar se jżid it-tentazzjoni tal-poplu biex jisraq.

Per eżempju kulħadd jiftakar li meta kien għola l-fuel, dan beda jinsteraq mit- tankijiet tal-karozzi.

Biex tnaqqas mis-serq, il-WSC trid tipprovdi ilma bi prezzijiet kompetittivi.

Barra minn hekk, il-korporazzjoni trid tara kif qed twassal l-ilma fid- djar.

Mir-rapport ippreżentat jirriżulta li l-ikbar spiża ta' din il- korporazzjoni huma l-home services.

Per eżempju 80% tal-bursts tal-pipes minħabba l-pressure qed jiġru fil-connections tad-djar, għalhekk bilfors li l-ispejjeż tas-servizzi li jingħataw fid-djar, qed jiżdiedu.

Iktar minn hekk, is-sitwazzjoni tat-toroq ta' pajjiżna ma tantx tgħin biex jiġu evitati ħsarat ta' din ix-xorta.

Jien nissuġġerixxi li biex per eżempju t- trakkijiet li naraw jiġru fit-toroq tagħna b'tagħbija esaġerata, ma jkomplux jisfrondaw l-art u jagħmlu ħsara fis-servizzi ta' l-ilma, isir xi dual main fil-ġenb tat-triq.

Sur President, irrid ngħid li l-kontaminazzjoni ta' l-ilma baħar u ta' dak li jittella' minn taħt l-art ġejja mill-iskart industrijali, mill-farms u mis-swimming pools.

Rigward il-farms, l-amministrazzjoni preżenti qatt ma ħasbet għal area speċifika fejn dawn ikunu jistgħu jinbnew, u għalhekk il- ħmieġ ta' xi wħud minn dawn l-irziezet qed jispiċċa fl-ilma li jittella' għax-xorb.

Fir-rigward tas-swimming pools, jien m'iniex ngħid li għandu jkun hemm xi sikkatura żejda li ddejjaq lin-nies, pero' għallinqas għandhom jiġu stabbiliti guidelines ta' kif dawn is-swimming pools għandhom isiru, għax il-chlorides u l-kimiċi l-oħra li jintużaw qed ikunu ta' ħsara għall- WSC.

Mr Speaker, fil-bidu ta' dan l-intervent jiena għedt li l-bnedmin, inklużi aħna l-Maltin, warrbu l-mezzi naturali u addottaw dawk artifiċjali, li qed iħallu konsegwenzi koroh kemm fuq l-ambjent kif ukoll fuq saħħitna.

Per eżempju bl-iskart tossiku li jintefa' fil-baħar mill-fabbriki Sqallin u Griegi, l-ilmijiet ta' dawk l-inħawi saru qishom ċimiterju.

Irridu nżommu f'moħħna li l-ilmijiet tal-baħar Mediterran jieħdu 80 sena biex jinbidlu totalment, u allura, la għada pitgħada nindunaw li l-ilma li qed intellgħu permezz tar-reverse osmosis qed ikun fih ħafna toxicants, x'se jiġri?

Il- korporazzjoni x'se tagħmel?

Min se jagħmel tajjeb, il-Ministru, il-gvern, il-korporazzjoni?

Kif qal tajjeb l-Onor.

Michael Bonnici, is-sitwazzjoni ta' l-ilma ta' taħt l-art marret għall-agħar, u jien ngħid li ħżienet ferm iktar milli jista' jaħseb hu.

Il-parti l-kbira tal-ħtija għal dan kollu hija tal-gvern, proprju minħabba n-nuqqas ta' ippjanar u n-nuqqas ta' tmexxija serja tiegħu.

Għalhekk huwa l-gvern li jrid jerfa' dan il-piż.

Min-naħa l-oħra, il-WSC trid tara kif tista' tirrimedja biex kemm jista' jkun, il-ħala tiġi mnaqqsa u biex il-ħsara li qed issir minn xi membri fi ħdan l-istess korporazzjoni billi jgħidu lill-pubbliku kif għandu jisraq u kif għandu jmur kontra r-regoli li toħroġ l-istess korporazzjoni, tieqaf darba għal dejjem.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Ministru għat-Trasport u l- Komunikazzjoni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, kultant hawn min jaħseb li l-gvern li jkun qed jamministra lill-pajjiż fil-preżent ikun ilu hemm minn dejjem, u jinsa dak kollu li jkun għadda minnu fi żmien amministrazzjonijiet oħra.

Pero' m'iniex se nitkellem dwar dan, imma se nagħmel riferenza għax-xogħol li jsir mill-WSC u għall-mod ta' kif dan qed ikollu effett fuq oqsma oħra, fosthom dak tat-toroq.

M'għandix dubju li f'pajjiżna, prattikament m'hawn l-ebda triq, la prinċipali u lanqas sekondarja, li minnha m'hemmx għaddejjin xi servizzi.

Huwa għalhekk li għadni kif għedt li x-xogħol li tagħmel il-WSC jaffettwa direttament lit-toroq.

M'għandix dubju wkoll f'dan il-kuntest, l- agreements li saru bejn il-WSC u diversi kunsilli lokali biex il-ħsarat fit- toroq li jinqalgħu minħabba x-xogħlijiet li tagħmel il-WSC, jiġu rranġati mill-kuntratturi tal-kunsilli lokali, qed jgħin biex it-tiswijiet tat-toroq isiru b'mod aħjar.

Madankollu l-ideal jibqa' li ma jkun hemm l-ebda cable għaddej minn taħt il- wiċċ tat-triq, imma s-servizzi kollha jkunu għaddejjin mill-ġnub tat-triq fejn ma jkunx jintuża mill-vetturi.

Fil-fatt ilna snin twal nitkellmu dwar il-bżonn li s-servizzi tad-dawl, ta' l-ilma u servizzi oħra ma jibqgħux għaddejjin min-nofs tat-toroq imma jibdew jiġu mgħoddija minn ġol-bankini, pero', sa ftit snin ilu, qatt ma kien sar xejn bis-serjeta'.

L-ewwel esperiment fejn is-servizz ta' l-ilma u servizzi oħra bdew jiġu mgħoddija mill-ġenb tat-toroq sar fl-Imtarfa, fl-inħawi ta' wara Dar il- Kaptan, fejn saru culverts li ġabru fihom il-cables tas-servizzi kollha.

Dan wassal biex dawk il-persuni fi ħdan il-WSC u dawk l-inġiniera li jaħdmu f'korporazzjonijiet oħra, b'mod partikolari fl-Enemalta, li kienu xettiċi dwar din il-possibilita`, fl-aħħar fehmu li pajjiżna m'huwiex differenti minn ħaddieħor, u għalhekk aħna wkoll nistgħu ngħaddu dawn is-servizzi mill- ġenb tat-toroq.

Biex din is-sistema ta' culverts fil-ġnub tat-toroq issir, wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni id-diversi modi ta' bini tat-toroq u tad-djar li jiġu applikati f'pajjiżna.

Per eżempju meta daħlet it-trend li jitħaffru basements taħt id-djar, ovvjament biex l-iżviluppaturi jieħdu l-aħjar li jistgħu mill-investiment li jkunu qed jagħmlu, bdew jinħolqu ħafna diffikultajiet fis-sens li kien qed ikun diffiċli li wieħed jgħaddi s- servizzi tad-dawl, ta' l-ilma u servizzi oħra lil dak il-bini partikolari.

Mr Speaker, wara li dan l-esperiment irnexxa, l-amministrazzjoni preżenti qablet li meta jinbnew toroq ġodda, isiru l-culverts fil-ġnub biex is- servizzi kollha jibdew jgħaddu minnhom.

Huwa ovvju li kull metru ta' culverts li qed jinbena fit-toroq ifisser spiża inizjali qawwija, spiża kapitali li fil-fatt hija ħafna ikbar mill-ispiża nvoluta biex titħaffer trench fin-nofs tat-triq, bħalma kien isir sa ftit żmien ilu.

Il-WSC, bħall-korporazzjonijiet l-oħrajn kollha, għandha diffkulta` dwar x'tip ta' investiment se tagħmel.

Madankollu jien nemmen li jekk il- kooperazzjoni li hemm bħalissa bejn il-WSC u d-dipartiment tat-toroq tkompli tikber, nistgħu naslu biex f'pajjiżna jkun hawn iktar toroq fejn is- servizzi jkunu għaddejjin mill-culverts fil-ġnub.

Fis-seduta ta' dalgħodu, il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi qal li f'pajjiżna hawn madwar 2,000 kilometru ta' mains għaddejjin minn taħt it-toroq, u dan ifisser li biex isir dual main, ta' l-inqas irid ikollna 4,000 kilometru ta' culverts.

Jekk ix-xogħol isir fuq dual main, ma jkunx hemm bżonn li l-mains ikunu ta' l-istess ħxuna daqslikieku kellu jsir main wieħed fin-nofs tat-triq.

Għalkemm kif diġa' għedt, l-ispiża nvoluta biex isir dan hija kbira, aħna nemmnu li rridu nħarsu iktar 'il bogħod mill-ispiża inizjali, għax fl-aħħar mill-aħħar dan il-proġett se jnaqqas il-ħsarat li jsiru lit-toroq tagħna u allura awtomatikament inaqqas l-ispejjeż tal-korporazzjoni.

Irridu iżda nkunu ċari f'dak li huwa l-pjan tax-xogħol li qed isir, u ma nippruvawx ngħidu dwar dan m'hu qed isir assolutament xejn, għax il-WSC qiegħda hi stess tfassal il-mod ta' kif nistgħu ngħaddu għas-sistema ta' dual mains, dejjem fejn dan huwa possibbli.

Rigward il-mains temporanji, il-WSC ħadet id-deċiżjoni għaqlija li ma tibqax tagħti servizzi temporanji.

Għalkemm l-applikant dejjem ikun sodisfatt b'dan is-servizz, għax hu jkun moqdi, il-WSC qed tiġi f'pożizzjoni li wara sena jew sentejn minn meta tkun qdiet lil xi ħadd b'main temporanju, il-pressure ta' ilma ma tkunx b'saħħitha biżżejjed biex taqdi lil kulħadd.

B'hekk il-WSC qed ikollha tiffaċċja bosta diffikutajiet.

Jien nemmen li d-deċiżjoni li ħadet il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma, li sa fejn hu possibbli, ma tagħtix iktar servizzi temporanji, kien pass fid-direzzjoni t-tajba.

Il-WSC qed tara wkoll li kemm jista' jkun, ikun hemm koordinazzjoni mad-dipartiment tat-toroq fir-rigward tas-servizzi ta' mains ġodda.

Illum il-ġurnata, il-WSC qed tipprova tagħmel mains ġodda ta' l-ilma flimkien mal-kuntratturi li jaħdmu fit-toroq, biex jiġi assigurat li t-toroq ma jitkissrux bla bżonn.

B'din il-koordinazzjoni bejn il-WSC u r-roads department, jew iktar 'il quddiem, it-transport authority, qed jiġi assigurat it-tnaqqis ta' ħela ta' flus, enerġija u riżorsi umani.

Mr Speaker, din il-kollaborazzjoni hija mportanti ferm, kemm għas-servizzi ġodda kif ukoll għas-servizzi ta' tiswijiet u ta' replacement ta' temporary mains, filwaqt li qed tgħin indirettament biex titnaqqas il-ħala ta' l- ilma, li prinċipalment tirriżulta mil-leakages fit-temporary mains u fil- connections.

Fil-fatt, tul dawn l-aħħar snin, il-water losses bdew dejjem jonqsu, u ngħinu x'ngħidu, il-mertu ta' dan it-tnaqqis fil-ħala ta' l-ilma jmur kollu għall-WSC li ħadmet bis-sħiħ biex tikkontrolla l-ħela ta' l-ilma mil-leakages.

Sur President, fl-intervent li għadu kif għamel, l-Onor.

Carmelo Borg qal li kollox sejjer ħażin, kollox miexi rasu 'l isfel, u li tliet kwarti tat- tort għal dan kollu huwa ta' l-amministrazzjoni preżenti u l-kwart l-ieħor huwa tal-WSC.

Minkejja dan id-diskors li ntqal, jien nemmen li l-ħidma li qed issir preżentement u dik li hemm imfassla li ssir, bħall-bini ta' culverts fil-bankini li minnhom ikunu jistgħu jgħaddu l-mains prinċipali, xogħol li qed isir f'bosta lokalitajiet, kemm mill-WSC kif ukoll mid- dipartiment tat-toroq, għandu jwassal mhux biss biex il-WSC tkompli tnaqqas il-leakages imma wkoll biex eventwalment il-ħsarat li saru lit-toroq ta' pajjiżna ma jerġgħux jirrepetu ruħhom.

Fir-rigward tat-toroq, jien ngħid li xorta għad fadal xi diffikultajiet.

Għalkemm sar improvement qawwi f'dak li huwa patching tat-toroq, xorta għad hemm il-problema ta' x'tip ta' resurfacing għandu jsir għal ċerti ħsarat.

Għalhekk jien nemmen li iva, il-kollaborazzjoni li nħolqot bejn il-WSC u d- dipartiment tat-toroq għandha tiżdied biex f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- ilma u mat-tnaqqis tal-ħela ta' dan ir-riżors, pajjiżna jibqa' miexi 'l quddiem.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Hyzler.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Speaker, il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma tipprovdi lill-konsumatur l-iktar prodott essenzjali għall-ħajja.

Għalhekk, meta qed niddiskutu dawn l-estimi, tajjeb li nanalizzawhom fil- kuntest ta' kif qed jiġi moqdi l-konsumatur.

Tajjeb li wieħed jistaqsi x'jippretendi l-konsumatur mill-WSC.

Naħseb li m'hemmx dubju li l-ewwel ħaġa li jippretendi l-konsumatur hija ilma ta' kwalita` tajba.

Il-konsumatur jippretendi wkoll servizz li jista' jafda, servizz kontinwu mingħajr interruzzjonijiet, value for money u li jiġi trattat tajjeb mill-korporazzjoni.

Ma rridux ninsew li hawnhekk qed nitrattaw servizz li jingħata minn korporazzjoni tal-gvern li topera f'ambjent monopolistiku.

Il-pretensjonijiet ta' kull wieħed u waħda minna, anke bħala konsumaturi, għandna ninkwadrawhom ukoll fil-kuntest ġeografiku u storiku.

Qed ngħid hekk għax ovvjament, f'pajjiżna ma tantx tinżel xita u tradizzjonalment, l- ilma jiġi mtella' mill-water table.

Sfortunatament, minħabba li kif qed ngħid, f'pajjiż ma tantx tagħmel xita, u iktar minn hekk, la għandna muntanji u lanqas xmajjar, l-ilma li jinġabar taħt l-art qatt ma jkun biżżejjed għall-bżonnijiet tagħna.

Per konsegwenza, tul is-snin tellajna wisq ilma mill-boreholes, u allura, kif anke qal tajjeb l-Onor.

Michael Bonnici, l-ilma li qed jittella' qed ikollu salinita` qawwija u kontenut għoli ta' nitrates.

Sur President, jien niftakar li meta kont għadni tifel, il-problemi ta' l- ilma kienu kbar, u spiss kont nara lin-nies jiġru fit-toroq biex jimlew it- tankijiet bil-bowsers.

Niftakar saħansitra d-dimostrazzjonijiet li kienu saru, fejn kulħadd ħareġ iħabbat il-bramel fit-toroq biex jiġbed l- attenzjoni tal-gvern tal-ġurnata dwar in-nuqqas ta' ilma.

Fi ftit kliem, fir-rigward ta' l-ilma pajjiżna ma tantx kellu storja feliċi.

Biex il-kwestjoni tal-korporazzjoni tkompli tikkomplika ruħha, niftakru li d-dipartiment li kien hemm qabel il-korporazzjoni kien mgħobbi b'ċerti piżijiet, bħall-ħaddiema li ġew ingaġġati ftit qabel l-elezzjoni ta' l- 1987, ovvjament mhux biex itejjbu s-servizz imma għal skopijiet partiġġjani.

Sussegwentement ittieħdet id-deċiżjoni, fl-opinjoni tiegħi, għaqlija, li jinbnew numru ta' reverse osmosis plants.

Fis-seduta ta' dalgħodu kien hawn min ikkritika l-entużjażmu żejjed li seta' kellha l- korporazzjoni fil-bini ta' dawn l-impjanti.

Jien ngħid li Alla ħares ma tteħditx dik id-deċiżjoni, għax kieku llum għadna qegħdin naraw kif se nagħmlu biex nipprovdu biżżejjed ilma, jiġifieri bil-bini ta' dawn l- impjanti, il-konsumatur Malti seta' jserraħ rasu li s-supply ta' l-ilma se tkun garantita.

Minkejja dan, xorta għad hemm numru ta' problemi, bħal dik tad- distribuzzjoni batuta, li għadha qed tiġi indirizzata, u l-problema l-oħra li parti sostanzjali mill-ilma li nipproduċu, qiegħed jintilef.

Il- persentaġġ ta' l-ilma li nipproduċu fir-reverse osmosis plants, komparat ma' l-ilma tal-pjan, huwa bejn wieħed u ieħor nofs bin-nofs, kif anke qalu tajjeb il-kelliema ta' qabli.

Sfortunatament, l-ilma prodott mir-reverse osmosis plants jiġi jiswa prezz għoli, u għalhekk, ovvjament, jekk wieħed jagħżel li jafda fuq l-ilma tal-pjan, ikun qed jiffranka ċertu ammont ta' flus.

Dan huwa punt importanti ħafna u jirrispondi anke għad-domandi li għadu kif għamel l-Onor.

Borg, fejn qal li huwa ħażin li qed nużaw daqstant ilma tal-pjan.

Sar ukoll sforz biex tissaħħaħ id-distribuzzjoni.

Dwar dan ta' min wieħed jiġbed l-attenzjoni għall-kontenut tar-rapport annwali, li tqiegħed ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra, għax naħseb li huwa rapport komprensiv u li ta' min wieħed ikun kuntent bih, mhux biss għall-preżentazzjoni imma iktar u iktar għall-kontenut u għall-ammont kbir ta' informazzjoni li fih, fejn permezz tagħha wieħed jista' verament jieħu stampa ċara tax-xogħol li wettqet il- korporazzjoni u ta' fejn din għad trid tasal.

Jien naħseb li hija xi ħaġa tajba li ndoqqu t-trombi f'dan il-qasam, għax il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma verament għamlet progress enormi.

Pero', bħala fatt, ir-rapport fih innifsu huwa pass importanti li jipprovdi ammont kbir ta' informazzjoni utli.

Per eżempju, fatt interessanti immens li joħroġ minn dan ir-rapport huwa l- uġigħ ta' ras kontinwa tal-korporazzjoni, li iktar ma tipproduċi, iktar titlef ilma.

Jiena nqawwi qalbi meta nara l-figuri u nara li għal dak li huwa l-accounting tal-leakages ta' l-ilma, l-istatistika turi li mill-1995 'l hawn, it-telf ta' l-ilma naqas bin-nofs, jiġifieri minn 2,800 metru kubu fis-siegħa, it-telf niżel għal 1,210 metru kubu.

Sas-sena 2003, il-mira stabbilita hija ta' 600 metru kubu fis-siegħa, waqt li sa l-2010, il-mira hi ta' 300 metru kubu fis-siegħa, li huwa l-ogħla perċentwal ta' effiċjenza li wieħed jista' jilħaq.

B'hekk allura nkunu solvejna l-kwestjoni tas-supply.

Madankollu, l-ilma li nieħdu mill-pjan m'huwiex ta' kwalita` tajba minħabba raġunijiet li anke ġew diskussi llelja.

Għalhekk hemm bżonn li dan l-ilma jiġi blended ma' ilma prodott mir-reverse osmosis plants, biex il-persentaġġ tan-nitrat, li kif jaf kulħadd, huwa ħażin għas-saħħa, jiġi diluted.

Għalhekk qed ngħid li n-nitrat huwa ħażin għas-saħħa, is-sitwazzjoni m'hijiex drammatika daqs kemm indika dalgħodu l-Onor.

Buhagiar, fejn anke għaqqadha mal-kanċer, pero' ovvjament żgur li m'iniex se nkun jien li mmerih fuq dan is-suġġett.

Minbarra dan, hemm bżonn li l-ilma jiġi polished, biex jitnaqqas l-ammont ta' sodium u chloride, li għalkemm m'humiex ħżiena għas-saħħa, jagħtu togħma ħażina lill-ilma.

Il-ħsieb hu li sas-sena 2005, dan il-pjan ikun twettaq.

Il-korporazzjoni qed tindirizza wkoll il-problema tas-sadid, li prinċipalment jiġi kkawżat mill-katusi, u dwar dan tfassal proġett ta' bdil tal-katusi, proġett li diġa' ġie fis-seħħ, jiġifieri din il-problema qed tiġi ndirizzata wkoll.

Aspett ieħor li jikkonċerna lilna bħala konsumaturi huwa dak tal-value for money.

Id-domanda hi dwar jekk aħniex qed inħallsu prezz xieraq għas- servizz li qed ningħataw.

Kif għedt, ma rridux ninsew li dan huwa servizz provdut minn azjenda tal-gvern li topera f'ambjent monopolistiku, u allura jista' jkun hemm ċertu ammont ta' preġudizzju għal dan il-fatt, anke mill- istess konsumaturi.

Għalhekk huwa tajjeb li meta wieħed janalizza dan ir- rapport, jinnota t-titjib sinifikanti fl-oqsma kollha li għandhom x'jaqsmu mal-produzzjoni.

Hawnhekk ta' min nagħmel riferenza għad-diskors ta' dalgħodu ta' l-Onor.

Buhagiar, fejn skond hu, t-telf inqas li se jsir din is-sena mill-korporazzjoni, minflok ma huwa attribwibbli għal aktar effiċjenza, huwa attribwibbli għall-ġbir ikbar li sar mill-bwiet tal- konsumaturi.

Jien nistieden lil kulħadd biex jara l-estimi, biex jara minn fejn ġie l- fatt li din is-sena se jsir mal-Lm1.2 miljun inqas telf mis-sena l-oħra.

Fil-verita`, jekk wieħed jara kemm kienet iż-żieda fl-ammont imħallas mill- konsumaturi jsib li fuq is-sena ta' qabel, dan kien biss ta' Lm30,000, filwaqt li l-ispejjeż tal-produzzjoni ta' l-ilma naqsu b'Lm1.24 miljun.

Fi kliem sempliċi, il-cost of production naqas b'Lm1.2 miljun waqt li t- turnover tal-korporazzjoni żdiedet biss bi Lm30,000.

Ta' min wieħed jenfasizza li għas-sena d-dieħla, ta' l-inqas skond l-estimi li għandna quddiemna, huwa mistenni li t-telf ikun inqas.

Qed ngħid dan għaliex anke mill-punto di vista ta' konsumatur, jien inserraħ rasi li għal dak li qed inħallas għas-servizz ta' l-ilma, il-korporazzjoni qed tagħmel sforz biex ittejjeb l-operat tagħha, biex lili żżommli prezz iktar baxx.

Issa dan jista' jsir kemm bi tnaqqis dirett mill-kontijiet kif ukoll billi l-korporazzjoni tnaqqas il-piż lill-gvern, kif fil-fatt isir meta l- korporazzjoni tkun tiddependi mill-gvern, jiġifieri bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Buhagiar, naħseb li dak li fil-fatt ġara huwa proprju l-oppost ta' dak li kien qed jgħid, għax il-konsumaturi altru milli m'humiex qed iħallsu iżjed għas-servizz ta' l-ilma, speċjalment jekk wieħed iqis iż-żieda li kien hemm fil-volum.

Fl-aħħar mill-aħħar, dan huwa dak li naħseb li lkoll kemm aħna nixtiequ, u ċioe` li titjieb l-effiċjenza, pero' mhux a skapitu tal-prezz ta' l-ilma.

Tajjeb li ngħid ukoll li l-korporazzjoni għamlet studju dwar kif matul is- sena d-dieħla, tista' tiffranka iktar flus.

Dan jien ninkoraġġih u persważ li fis-sena li ġejja, dan l-aspett se jiġi tackled.

Aspett ieħor li lili jolqotni mill-qrib, u li kull wieħed minna jippretendih, speċjalment minn korporazzjoni tal-gvern, huwa li din ikollha good customer relations.

Hawnhekk ukoll, b'sodisfazzjon ninnota l- iżvolta li ħadet il-WSC.

Ninnota li twaqqfu strutturi tajba biex jilqgħu għad-diffikultajiet tal-pubbliku, u naħseb li huwa tajjeb li wieħed jinnota li fir-realta', il-pubbliku qed jagħmel użu minn dan is-servizz.

Fil-fatt, iċ-ċifri juru li matul is-sena li għaddiet, kien hemm madwar 80,000 telefonata jew viżita.

L-Onor.

Buhagiar għandu raġun jgħid li din iċ-ċifra hija nkwetanti, għax ovvjament, iktar ma nnaqqsu l-ħtieġa għall-pubbliku li jqajjem queries dwar il-kontijiet, iktar ikun aħjar.

Pero' mill-banda l-oħra - u forsi dan ta' min wieħed jenfasizzah - il-fatt li mill-kwestjonijiet kollha li kien hemm, kienu biss 3,500 dawk li setgħu jissejjħu problemi ġustifikati, jiġifieri kif jgħid ir-rapport stess, inqas minn 0.4% tal-kontijiet kollha li nħarġu, huwa sinjal inkoraġġanti.

Fi kliem ieħor, it-80,000 telefonata jew viżita ma kienux complaints imma kienu kuntatti bejn il-klijenti u l-korporazzjoni dwar xi diffikulta` fil- kontijiet.

Għalhekk huwa tajjeb li l-korporazzjoni ħasbet għal struttura li tilqa' għal dan it-tip ta' domandi.

Mr Speaker, fil-fatt xtaqt inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra break-down tat- tip ta' complaints li saru, biex wieħed ikollu idea aħjar ta' x'rikjesti qed isiru lill-korporazzjoni permezz ta' dan is-servizz innovativ.

Ma rridux ninsew li bit-tibdil fil-gvern għal darba darbtejn fi żmien qasir, u anke bit-bidla fil-kontijiet u fil-mod ta' kif dawn jinħarġu, il-WSC għaddiet minn ċerti problemi.

Sur President, malajr irrid niġbed l-attenzjoni kemm għall-customer charter, li f'din is-sena ġie rivedut, kif ukoll għall-inizjattivi ġodda li qed jittieħdu, fosthom dawk li jippermettu lill-konsumaturi li jipprovdu huma stess ir-readings tal-meters, xi ħaġa li hija komda mmens, speċjalment meta llum il-ġurnata, matul il-jum ħafna mill-individwi ma jkunux fid-dar, u għalhekk ma jkunux jistgħu jistennew lill-meter reader biex jiġi f'darhom ħalli jieħu r-readings naċessarji.

Irrid ngħid li jien nemmen ħafna fil- customer charter.

Jien nemmen li dan it-tip ta' charters għandhom jidħlu f'kull korporazzjoni, l-ewwel nett għax jidentifikaw ir-responsabbiltajiet tal-klijent tal-korporazzjoni, u barra minn hekk jorbtu lill-korporazzjoni b'livell bażiku ta' servizz li l-klijenti tagħha għandhom id-dritt li jippretendu.

Inizjattivi ġodda kienu jirrigwardaw is-servizz li jinħareġ il-kont finali fl-istess ġurnata, servizz li huwa utli ħafna għal ċertu tip ta' azjendi, u li jingħata fi żmien għaxart ijiem.

Xi ħaġa oħra li naħseb li matul din is- sena kienet utli mmens hija l-ftehim li ntlaħaq mal-kunsilli lokali dwar ir- reinstatement tat-toroq wara li jkun sar it-trenching jew ir-reconnections.

Mr Speaker, jien naħseb li matul din is-sena, il-WSC għamlet passi kbar ħafna, u nistgħu ngħidu li għamlet titjib f'kull qasam.

Filwaqt li kompliet ittejjeb l-infrastruttura tagħha u naqqset il-ħela ta' l-ilma, xi ħaġa li ilna nippruvaw insibu tarfha għal żmien twil, il-WSC waslet fi stat fejn qed tipproduċi inqas filwaqt li tipprovdi iżjed ilma fid-djar.

Barra minn hekk, din il-korporazzjoni naqqset l-ispejjeż tal-produzzjoni, għamlet riorganizzazzjoni interna enormi, partikolarment fil-livell maniġerjali, u per konsegwenza naqqset is-sussidju li kellha bżonn tieħu mingħand il- gvern.

Sur President, qabel nagħlaq irrid nagħmel żewġ kummenti qosra.

Rigward l- azzjonijiet industrijali u l-effett li dawn ħallew fuq il-produzzjoni ta' l- ilma, li semma' dalgħodu l-Onor.

Buhagiar, fejn tkaża bil-fatt li dawn ġew imniżżla fir-rapport, irrid ngħid li r-rapport ma ħa l-ebda pożizzjoni imma qal biss li l-effett taż-żewġ azzjonijiet industrijali kien it-tel ta' madwar 200,000 metru kubu ta' produzzjoni.

Fl-aħħar mill-aħħar, din hija statistika li lili tinteressani għax jien nippretendi li jekk tittieħed xi tip ta' azzjoni, kulħadd għandu jkun jaf x'inhu l-effett tagħha, inklużi dawk li jkunu ħadu dik l-azzjoni.

Ngħid dan mingħajr ma nipponta subgħajja lejn ħadd, għax fl-aħħar mill-aħħar, azzjoni industrijali tittieħed minn unions responsabbli li allura jkunu jafu l-konsegwenzi ta' dak li jkunu se jagħmlu.

Fil-fatt ir-rapport jgħid li llum il-ġurnata, il-problemi mal-unions ġew survolati, pero' bħala fatt tajjeb li wieħed ikun jaf x'kienu l-konsegwenzi ta' l-azzjonijiet li ttieħdu.

Nagħlaq billi nifraħ is-Sur Antoine Riolo, li se jtemm il-kariga ta' chief executive tal-WSC, kariga li ilu jokkupa sa mit-twaqqif ta' din il- korporazzjoni, u nawguralu fil-ħatra ġdida tiegħu ma' l-Awtorita` tar- Riżorsi.

Jien konvint li fl-impjieg ġdid tiegħu, is-Sur Riolo se jaqdi d- doveri tiegħu bl-istess mod kif konxenzjożament għamel tul il-perjodu li dam jaħdem mal-WSC.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, ir-rapport li qed nitkellmu dwaru fih diversi partijiet interessanti, u fil-fatt xtaqt nibda dan l-intervent billi nirriferi għall-informazzjoni li qed tingħata taħt it-titlu ta' "performance indicators".

Wieħed mill-aspetti li lili jolqotni iktar minn oħrajn huwa l-water resources management, li jinteressani iktar minn affarijiet oħra proprju minħabba l-fatt li kif anke qal tajjeb l-Onor.

Hyzler, għalina l-Maltin, l- ilma huwa riżors ta' natura prezzjuża ħafna, ovvjament minħabba l-fatt li ma tantx għandna minnu, u għalhekk bilfors irridu naraw li l-ftit li għandna jiġi użat bl-iktar mod għaqli.

Jekk inħarsu lejn ir-rapport annwali tal-WSC għal din is-sena, rigward il- water resource management hawn dawn il-figuri:

- Annual precipitation, jiġifieri l-ammont ta' xita' li niżlet matul din is- sena, li sfortunatament, kienet waħda xotta, kien ta' 104,000,000 cubic metres.

- Total volume of sea and ground water extracted by WSC, jiġifieri l-ilma li utilizzat il-korporazzjoni biex tipproduċi potable water, kien ta' 57,926,000 cubic metres, kważi n-nofs tax-xita li niżlet.

- Returned water to the environment, jiġifieri l-ilma li jintefa lura fil- baħar wara li parti minnu tkun ġiet trattata, kien ta' 24,269,000 cubic metres.

- Total potable water supplied, jiġifieri l-ilma li l-korporazzjoni ssuplixxiet lill-klijenti tagħha, kien ta' 33,691,000 cubic metres.

Minn dan l-ilma:

Il-ground water production, jiġifieri l-ilma li ttella' mill-art, kienet ta' 17,081,000 cubic metres, ftit iktar min-nofs ta' l-ilma kollu li pproduċiet il-korporazzjoni, waqt li d-desalinated water, jiġifieri l-ilma li ġie prodott permezz tar-reverse osmosis plants, kien ta' 16,610,000 cubic metres.

Is-supply of treated sewage effluent, jiġifieri l-ilma li ġie prodott mit- trattament tad-drenaġġ kienet ta' 2,055,000 cubic metres, waqt li s-supply of non-potable water kienet ta' 2,283,000 cubic metres.

Nistħajjel li bħalissa hawn min qed jistaqsi bejnu u bejn ruħu għaliex qed nikkwota dawn il-figuri.

Qed nagħmel dan għax jekk wieħed jevalwa ftit din l-informazzjoni malajr jinduna li tul dawn l-aħħar snin, il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma ma kinetx qed taħdem b'mod sostenibbli.

Per eżempju jekk nerġgħu mmorru lura għall-annual precipitation, naraw li filwaqt li matul is-sena li għaddiet, f'pajjiżna niżlu 104,000,000 metru kubu ta' ilma, il-ground water production, jiġifieri x'ittella' mill-blat, kienu biss 17,000,000 metru kubu, jew inkella madwar 12% tax-xita kollha li niżlet.

Din il-figura hija waħda minima, u ngħid għaliex.

Biex nibda mill-bidu, naħseb li lkoll kemm aħna nemmnu li l-WSC għandu jkollha dak li jissejjaħ integrated resource management, jiġifieri għandha tara li r-riżorsi kollha ta' l-ilma li għandna fil-pajjiż jiġu utilizzati bl-aktar mod effiċjenti.

Bażikament, ir-riżorsi ta' ilma li għandna f'pajjiżna huma erba', u ċioe` l-ilma li jittella' mill-pjan, l-ilma baħar li jittella' mir-reverse osmosis plants biex jinbidel f'potable water, it- treated effluent u l-istorm water, jew l-ilma tax-xita li jibqa' sejjer dritt fil-baħar mingħajr l-ebda sforz biex b'xi mod jiġi użat.

Jekk inkejjlu l-istorm water li jibqa' sejjer fil-baħar insibu li 88% ta' l-ilma tax-xita li jinżel kull sena f'pajjiżna, m'huwiex qed jiġi utilizzat.

Mr Speaker, jekk inħarsu lejn il-figuri kollha li kkwotajt, speċjalment lejn dik li tindika li mill-ilma kollu li jinżel bħala xita, 12% biss qed jiġi użat, malajr nindunaw li x-xogħol f'dan il-qasam m'huwiex qed isir b'mod serju u għaqli.

Jiena nifhem li huwa mpossibbli li nużaw kull qatra ilma li taqa' fuq pajjiżna, pero' naħseb li hemm possibilita` enormi li nibdew nużaw iktar minn 12% ta' l-ilma tax-xita li jaqa' fuq il-gżejjer Maltin.

Din hija xi ħaġa nkwetanti, iktar u iktar meta niftakru kemm hu għoli l-prezz ta' l-ilma prodot fir-reverse osmosis plants.

Bażikament, li qed jiġri hawn Malta hu li l-maġġoranza tax-xita li tinżel qed tibqa'sejra dritt fil-baħar, imbagħad aħna qed nippumpjaw dak l-istess ilma li jkun niżel fil-baħar, nipproċessawh fir-reverse osmosis plants, nonfqu ħafna flus biex minnu nipproduċu ilma tajjeb għax-xorb, imbagħad inbiegħuh lill-konsumaturi bi prezz sussidjat, bil-gvern jispiċċa joħroġ 90% tal-prezz tiegħu biex jissussidja l-operat tal-korporazzjoni.

Imbagħad, wara li l-ilma jgħaddi għand il-konsumaturi, , ħafna minnu jerġa' jispiċċa fis-sistema tad-drenaġġ, mid-drenaġġ lura għall-baħar, u nerġgħu nibdew is-cycle mill-ġdid.

Fi ftit kliem, li qed tagħmel il-WSC hu li ttella' l-ilma mill-baħar, tonfoq ħafna flus biex tibdlu f'potable water, tagħtih lill-poplu Malti, dan jifflaxxjah fis-sistema tad-drenaġġ, mid- drenaġġ dan l-ilma jerġa' jsib ruħu fil-baħar, u jerġa' jittella' lura biex jiġi trattat mill-ġdid.

F'pajjiż bħal tagħna, fejn litteralment, kull qatra tgħodd, ma jistax ikun li nippermettu li ma nintervjenux fuq din is- cycle biex b'xi mod biex ninterrompuha.

Issa kif nistgħu nintervjenu biex ninterrompu cycle li hija mill-iktar ineffiċjenti, għax qed nonfqu dawk il-flus kollha u litteralment we're flushing them down the drain back to the sea?

L-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hi li nagħtu iktar każ ta' l-ilma tal-pjan.

Jidhirli li inti, Sur President, semmejt il-problemi kbar ta' salinita` fil-ground water minħabba l-over-exploitation tal-boreholes.

Fir-realta`, l-over-exploitation tal- boreholes m'hijiex qed issir mill-WSC - għax jien naf li l-uffiċjali ta' din il-korporazzjoni huma għaqlin biżżejjed biex mill-boreholes ma jtellgħux ilma li huwa brackish - imma mill-bdiewa.

F'pajjiżna llum għandna sitwazzjoni fejn kulħadd, hu min hu u hu fejn hu, qed iħaffer għall-ilma.

Kieku dan qed isir biss mill-bdiewa, b'xi mod nasal biex nifimha, imma issa hawn min qed iħaffer il-boreholes fil-garaxxi biex itella' l-ilma u jbiegħu.

Allura jista' jkun li aħna nibqgħu nippermettu li jsiru dawn l-affarijiet?

U fuq kollox, x'inhuma l- konsegwenzi ta' dan kollu?

Ejjew nibdew mill-bdiewa, li dawn, mingħajr ma jafu, ħafna drabi qed itellgħu ilma b'livell għoli ta' salinita`, li hekk kif jużawh għat- tisqija, wara erba' jew ħames snin qed jispiċċa jaħarqilhom ir-raba' kollu.

Lil dawn il-bdiewa, qegħdin niftħulhom għajnejhom?

Barra minn hekk, dawn l-istess bdiewa m'għandhomx borehole waħda jew tnejn, imma għandhom tlieta u erba' kull wieħed, meta l-WSC m'għandhiex iktar minn 80. boreholes privati reġistrati hawn madwar 4,000, imbagħad dawk li m'humiex reġistrati, Alla biss jaf kemm jammontaw.

F'pajjiżna, kulħadd qed itella' l-ilma mill- boreholes, imbagħad kulħadd igerger għax qed issir il-ħsara lill-ilma tal- pjan.

Mhux bilfors, jekk kulħadd jippompja l-ilma bl-amment!

Jien naħseb li wasal iż-żmien li l-WSC tagħmel eżerċizzju li bih tinforma lil kulħadd, speċjalment lill-bdiewa, dwar il-ħsara li ssir meta wieħed itella' ħafna ilma mill-boreholes – kif diġa' għedt, minħabba l-livell għoli ta' salinita' fl-ilma - speċjalment fi żminijiet meta ma tinżilx xita, u ċioe` ż-żminijiet meta l-boreholes l-iktar li jintużaw.

Hemm bżonn li dawn l-affarijiet nifhmuhom u immedjatament nieħdu azzjoni biex inwaqqfu dan l- over-pumping ta' l-ilma tal-pjan.

Jidhirli li waqt id-diskors tiegħek, Sur President, għamilt suġġeriment, u jiena naqbel miegħu, li ssir skema biex il-boreholes li huma reġistrati mal- korporazzjoni, għallinqas jiġu metered, mhux biex jintbagħtulhom il- kontijiet, imma biex inkunu nafu kemm qed jittella' ilma minnhom.

Kif tista' l-WSC tagħmel ċertu ppjanar meta ma tafx x'qed itella' l-privat minn ġol-boreholes?

Hemm bżonn ukoll li nispjegaw lill-poplu dwar il-ħsara li tista' ssir bl- ippumpjar ta' l-ilma minn ċerti boreholes.

Kif għedt iktar kmieni, kieku l- boreholes isiru biss mill-bdiewa, wieħed jasal biex b'xi mod jaċċetta dan il-fatt, għax fl-aħħar mill-aħħar, ħafna mill-ilma li jintuża għat-tisqija tar-raba' jerġa' jinżel fil-blat, imma jiena ċert li kull concrete batching plant li hawn f'Malta, għandha l-borehole tagħha.

Jien nistieden lill- Ministru Josef Bonnici biex iqabbel l-ammont ta' ilma li dawn jixtru mingħand il-WSC ma' l-output ta' concrete tagħhom, imbagħad malajr jinduna li dawn qed itellgħu l-ilma mill-art.

Sur President, hemm bżonn li jsir ċertu kontroll, biex ma jerġax jiġri bħalma ġara xi erba' snin ilu, meta persuna, irrelevantement jekk hux b'inċident jew b'mod intenzjonat, tefgħet żejt maħruq f'borehole u kkontaminat waħda mill-gallaries ta' Ta' Kandja, bil-konsegwenza li din kellha tingħalaq u l-korporazzjoni spiċċat tħallas għexieren ta' eluf ta' liri biex tirranġa l-ħsara li kienet saret.

Dakinhar, imn'Alla kienu l- uffiċjali tal-korporazzjoni li ndunaw b'dak li kien ġara, għax kieku l-ilma ta' dik il-boreholes tqassam fid-djar, kieku Alla biss jaf x'kien jiġri.

Dwar dan il- każ, li hemm redikolu huwa l-fatt li l-persuna li kkawżat din il-ħsara kollha, ma weħlet xejn bħala penali.

Issa f'din il-Kamra, kulħadd jaqbel li l-ilma huwa riżors mill-iktar importanti għal pajjiżna.

Allura kif jista' jkun li meta jkun hemm xi ħadd li jitfa' ż-żejt maħruq fl-ilma tal-pjan, fis-sentenza tagħha, il-qorti ma tagħtix każ tal-ħsara li setgħet saret u toħroġ lil din il-persuna liberata minn kull akkuża?

Mhux talli hekk, talli għaddew erba' snin minn fuq dan l-inċident u lanqas il-WSC għadha ma ppenalizzat lill-persuna responsabbli minn dan l-inċident.

F'każ bħal dan, jien kont nippretendi li l-WSC tkun minn ta' l-ewwel li tieħu ħsieb tara li ta' l-inqas tirkupra d-danni li sofriet, imma minn dan kollu, s'issa għadu ma sar xejn.

Fil-fatt, minn mistoqsija parlamentari li kienet saret irriżulta li min- naħa tagħha, il-passi legali li ħadet il-korporazzjoni kienu biss billi lil din il-persuna bagħtitilha ittra uffiċjali.

B'dan l-aġir irridu nagħtu eżempju tajjeb lill-poplu?

Huwa b'din l-attitudni li l-WSC trid li l- Maltin jitrattaw tajjeb l-ilma tal-pjan u ma jħaffrux boreholes bl-amment?

Bħalma għedt iktar kmieni, f'ħafna każi huwa faċli għall-korporazzjoni li tagħmel monitoring ta' l-ilma li qed jittella' mill-boreholes privati biex jinbiegħ.

Per eżempju fi żmien amministrazzjoni Laburista kienet għaddiet liġi li tgħid li kull min għandu water bowser, irid jirreġistrah, allura, kulma trid tagħmel il-korporazzjoni hu li flimkien mal-pulizija, tagħmel monitoring tal-water bowsers li naraw għaddejjin fit-toroq ta' pajjiżna, u tara minn fejn qed itellgħu l-ilma.

Rigward ir-reverse osmosis plants, li huma sors ieħor ta' kif nipproduċu potable water, aħna minn dejjem konna ngħidu li qabel ma nibnu reverse osmosis plant wara l-ieħor, hemm bżonn li naraw kif insolvu l-problema tal- leakages, għax kien hemm żmien fejn saħansitra konna wasalna fis- sitwazzjoni redikola fejn iktar ma nipproduċi ilma, iktar kien qed ikun hemm leakages.

F'dak iż-żmien, aħna konna għedna li ma jistax ikun li nibqgħu nipproduċu l-ilma permezz tar-reverse osmosis plants, bi spejjeż enormi, biex imbagħad dan l-ilma jispiċċa jillikja u jiskula fil-blat.

Fil- fatt, il-proċess ta' bini ta' reverse osmosis plants kien inbeda fi żmien l- amminsitrazzjoni Laburista ta' bejn l-1981 u l-1987, fejn kienu inbnew l- impjanti tal-Marsa, ta' Għar Lapsi u ta' Tigne`, imbagħad wara kienu nbnew żewġ impjanti oħra mill-partit Nazzjonalista, f'Pembroke u fiċ-Ċirkewwa.

Il-partit Nazzjonalista kellu l-pjan li jibni impjant ieħor fin-naħa tan- nofsinhar tal-pajjiż, imma bil-pjan intensiv ta' bdil ta' mains – li kien sar minn gvern Laburista - biex kemm jista' jkun, il-leakages jiġu contained, irriżulta li mhux talli ma kienx hemm għalfejn jinbena reverse osmosis plant ieħor, talli stajna faċilment nagħlqu tnejn mill-impjanti eżistenti, u fil-fatt, dak ta' Tigne` ġie żarmat u dak tal-Marsa ma jaħdem kważi xejn.

Rigward il-leakages, jidhirli li l-Onor.

Hyzler u xi kelliema oħra qalu li qed isir improvement.

Għalkemm dan huwa minnu, żgur li għandu ma sar biżżejjed titjib, u dan jistgħu jixhduh il-figuri li nsibu fir-rapport stess, li jgħidu li l-leakages illum jammontaw għal 1,200 metru kubu fis- siegħa kuljum.

Veru li meta mqabbel mas-snin ta' qabel, dan l-ammont naqas, imma nafu li 1,200 metru kubu ta' ilma kull siegħa f'kull ġurnata, jirriżultaw 10.5 miljun metru kubu fis-sena, li jekk jiġu kalkolati b'20c, ifissru li Lm11,600,000 worth of water qed jillijkja kull sena?

Nafu li din is-somma hija ikbar mis-sussidju li jagħti l-gvern lil din il- korporazzjoni?

Jekk ta' l-ilma, nofs dan l-ilma li qed jinħela jiġi kkontrollat, prattikament il-gvern ma jkollux għalfejn jissussidja lill- WSC, għax min-naħa tagħha din tkun qed tiffranka Lm6 miljuni kull sena.

Meta rajt l-estimi għal din is-sena – u hawnhekk irrid ngħid li kien proprju llum li jien rajt dawn l-estimi għall-ewwel darba, għax għal xi raġuni jew oħra, dawn ma tpoġġewx fuq il-Mejda tal-Kamra - sibt li fejn qabel kien hemm programm intensiv ta' mains renewal, minn sena għall-oħra, in-numru ta' mains li qed jinbidlu qiegħed dejjem jonqos.

Fil-fatt, fejn sa ftit ta' snin ilu, kienu jinbidlu madwar 80 kilometru ta' mains fis- sena, għas-sena d-dieħla hemm ipproġettat li jinbidlu 35 kilometru biss ta' mains, u dan dejjem jekk ix-xogħol isir, għax għalkemm matul din is-sena suppost li nbidlu 38 kilometru ta' mains, jidhirli li x-xogħol li sar ma laħaqx din iċ-ċifra.

Mr Speaker, hemm bżonn li jsiru l-isforzi kollha neċessarji biex il- leakages jiġu kkontrollati, għax il-ħela ta' ilma hija waħda mill-ikbar ineffiċjenzi tal-WSC.

Hawnhekk qed nirreferi għall-unaccounted-for water, li ma jikkonsistix biss fil-leakages imma anke fis-serq, fil-meter under- reading u f'affarijiet oħra.

Skond il-kalkoli li għamilt jien, kull sena, Lm11-il miljun worth of water qed jillikjaw ġo l-art.

Għalhekk jien jidhirli li għandu jsir sforz iktar qawwi biex din il-problema tiġi ndirizzata immedjatament, iktar u iktar meta l-korporazzjoni konċernata hija waħda li tieħu persentaġġ għoli ta' sussidju mingħand il-gvern.

Sur President, xtaqt nikkummenta wkoll dwar l-istorm water.

Il-Ministru Ċensu Galea tkellem dwar il-culverts li qed jinbnew fit-toroq, imma l-problema hi li minkejja li l-korporazzjoni, skond il-liġi hija responsabbli minn kull tip ta' ilma li għandna fil-pajjiż, ir- realta` hija bil-wisq differenti, għax l-ilma prodott mill-impjant għat- trattament tad-drenaġġ jaqa' taħt ir-responsabbilta` tad-dipartiment ta' l- agrikoltura u l-istorm water culverts jagħmlu parti mid-dipartiment tat- toroq, għax il-WSC ma trid li jkollha x'taqsam ma' xejn.

Allura jien nistaqsi, forsi l-Ministru jirrispondini, fejn hu l-management integrat tar- riżorsi?

X'sar minnu l-famuż national storm water masterplan li kien beda jsir?

Jien qrajt id-dokument mill-bidu sa l-aħħar, u sa fejn naf jien, dan ma jissemma' mkien.

Jekk hemm xi ħaġa li bżonn dan il-pajjiż għandu bżonn jagħmel immedjatament hija li jara kif se jieħu ħsieb l-ilma tax-xita, li bħalma għedt, 88% minnu qed jintilef.

Sur President, fl-intervent tiegħek inti għedt li f'Ħaż-Żebbuġ qed isir xogħol ta' bdil ta' mains, imma t-trinek tħallew miftuħin u qed joħolqu bosta problemi lir-residenti.

L-ewwelnett, jiena ngħid li l-kuntrattur m'għandux joħloq problemi lir-residenti, pero', mill-banda l-oħra, il-WSC ma tagħtix permess lill-kuntrattur li jagħlaq it-trinek qabel ma hi tkun ittestjat il-pipes.

U jagħmel sens li jiġri hekk, għax jekk wara li jingħalqu t-trinek xi ħadd jinduna li l-pipes ma jkunux saru sew, ikollu jerġa' jinqala' kollox, pero', ovvjament, jekk f'Ħaż-Żebbuġ hemm xi residenti li ma jistgħux jagħmlu użu mill-garages tagħhom, il-kuntrattur għandu jara li din l-inkonvenjenza tieqaf immedjatament.

Nagħlaq billi ngħid li fl-opinjoni tiegħi, huwa mportanti ħafna li lil dan is-suġġett nitrattawh b'iktar serjeta`.

Fir-rigward tal-qasam ta' l-ilma, m'għandniex inħarsu biss lejn il-figuri finanzjarji bħala the end result, imma għandna nħarsu lejh bħala riżors ferm importanti għal pajjiżna.

Għalhekk għandu jsir dak kollu meħtieġ biex kemm jista' jkun, l-ilma kollu li għandna f'pajjiżna jiġi utilizzat bl-iktar mod sostenibbli.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Hawn permess biex l- Onor. George Hyzler iqiegħed xi dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Breakdown ta' enquiries li saru lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma matul is-sena 2000-2001.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, fil-ftit minuti li l-Ministru Bonnici għoġbu jallokali nixtieq nagħti ħarsa lura lejn dan il-qasam hekk importanti u vitali għal pajjiżna, u ċioe` il-qasam ta' l-ilma.

Irrid nibda biex infakkar li fl-1987 il-WSC telqet minn pożizzjoni fejn il- pajjiż kien jipproduċi madwar 18-il miljun gallun ilma kuljum, ċifra li kulħadd jaf li ma kinetx biżżejjed biex tlaħħaq mad-domanda.

Ilkoll kemm aħna niftakru l-kriżi akuta ta' nuqqas ta' ilma.

Il-qtugħ tas-servizz ta' l-ilma kien saħansitra jkun ipprogrammat.

Kienet issir time-table ta' f'liema rħula kien se jinqata' s-servizzi ta' l-ilma f'kull ġurnata, u l- poplu Malti u Għawdxi kien imxabba b'din il-problema.

Sur President, konna wasalna fis-sitwazzjoni fejn kellna nibdew nimportaw l- ilma minn barra l-pajjiż, u niftakru kif konna ħallasna mijiet ta' eluf ta' liri għal dan l-ilma li mbagħad irriżulta li kien ikkontaminat.

Kien għalhekk għaqli u f'waqtu l-pjan ta' gvern Nazzjonalista li sa mill-bidu nett ta' l-amministrazzjoni tiegħu beda jkabbar il-produzzjoni ta' l-ilma permezz tat-tkabbir tar-reverse osmosis plant ta' Tigne`, tal-bini ta' impjant ġdid fiċ-Ċirkewwa u tat-tkomplija ta' l-impjant ta' Pembroke.

B'hekk , il-produzzjoni ta' l-ilma kienet ġiet irduppjata.

Ta' min jgħid li dan kien investiment li sewa lill-poplu Malti miljuni ta' liri, imma ta' l-inqas il-problema tan-nuqqas ta' ilma kienet ġiet eliminata darba għal dejjem.

Ovvjament, minbarra din il-problema kien hemm oħrajn, imma bil- għaqal u b'ċerta serjeta`, dawn bdew jiġu tackled waħda wara l-oħra.

Irrid infakkar li l-gvern Nazzjonalista, wara li rdoppja l-produzzjoni ta' l-ilma, beda jirranġa s-sistema tad-distribuzzjoni, għax biex insiru nafu fejn hemm il-leakages, irid ikun hemm l-ilma jippressa fil-katusi.

F'network mejjet, li fih ma jkunx hemm supply ta' l-ilma, ovvjament wieħed ma jkunx jista' jiddetermina fejn hemm il-leakages.

Biex nidentifikaw fejn hemm leakages u biex eventwalment nagħmlu analiżi ta' l-unaccounted-for water, ridna bilfors nippressaw in-network bl-ilma.

Sur President, il-kollega tiegħi l-Onor.

Charles Buhagiar għadu kif qal li f'pajjiżna tant hawn leakages, li qed nitilfu Lm11-il miljun worth of water fis-sena.

Jien naħseb li l-Onor.

Buhagiar għamel kalkolazzjoni ħażina, għax it-total cost tal-WSC għall-produzzjoni ta' l-ilma huwa ta' Lm22 miljun, u għalhekk ma jistax ikun li l-leakages biss jiswew Lm11-il miljun.

Fil-ftit ħin li għandi rridu infakkar ukoll li biex gvern Nazzjonalista rnexxielu jirranġa n-network tad-distribuzzjoni ta' l-ilma, kellu jagħmel proġett estensiv u jinvesti miljuni ta' liri.

Niftakar li konna bdejna billi niżżilna l-main ġdid tan-naħa ta' Buġibba, għamilna main għan-naħa ta' Tas-Sliema u San Ġiljan u għamilna l-proġett kbir u ambizzjuż tal- Qrendi, billi ħriġna mains ġodda mill-ġibjun ta' dan il-lokal u fornejna bl- ilma lin-nofsinhar tal-pajjiż.

F'dan il-proġett, konna biddilna terz tan- network tal-pajjiż.

Niftakar li fil-Gudja, f'Ħal Safi, f'Ħal Għaxaq, f'Ħal Tarxien, fiż-Żejtun u f'Wied il-Għajn konna biddilna l-mains kollha u għamilna sistema li kienet kapaċi twassal l-ilma għand il-konsumatur, sistema li ovvjament irriżultat fit-tnaqqis sostanzjali tat-telf ta' l- ilma.

Tabilħaqq, f'dawn l-aħħar snin il-WSC saret verament effiċjenti, għax filwaqt li sa l-1992/1993, id-daily supply ta' l-ilma kienet ta' madwar 33 miljun gallun, illum bi pjaċir ngħid li din iċ-ċifra, grazzi għall- investiment qawwi li sar fis-sistema tad-distribuzzjoni, niżlet għal 22 miljun gallun.

Minħabba d-difetti li kien hawn fil-pajjiż, mingħajr ma nidħol fil-mertu ta' min kien responsabbli għalihom, is-sistema tad- distribuzzjoni ma kinetx miżmuma kif suppost u l-leakages kienu kbar.

Bis- saħħa ta' l-investiment li sar minn gvern Nazzjonalista, il-WSC irnexxielha tnaqqas il-produzzjoni ta' l-ilma, u għalhekk qed tiffranka miljuni kbar ta' liri u l-konsumatur xorta qed jiġi moqdi.

Sur President, irrid infakkar ukoll li l-gvern Nazzjonalista kien qasam lil Malta f'seba' zoni, fejn f'kull zona kienet ġiet iċċekkjata n-night rate flow li rriżultat f'ċertu proġetti li kellhom isiru, bħal dak tal-bdil tal- meters.

Il-meters li kienu jintużaw f'pajjiżna f'dak iż-żmien kienu tal- klassi B u C, li kienu insensittivi għall-flow baxxa ta' l-ilma.

Għalhekk nidejna proġett fejn kważi bdilna l-meters kollha li kien hawn fil-pajjiż, u ntroduċejna meters iktar sensittivi.

B'hekk allura, l-ammont ta' unaccounted-for water beda jonqos.

Hawnhekk irrid ngħid li b'"unaccounted- for water" irrid infisser dak l-ilma li kien jasal għand il-konsumatur imma ma kienx jiġi reġistrat.

Pero', minbarra l-bdil tal-mains u tan-network tas-south tal-pajjiż, l- ikbar biċċa xogħol li saret kienet dik tal-bdil tas-service connection mill- main tat-triq għall-meters fid-djar.

Infakkar li sa dak iż-żmien, is- service connection kienet issir b'pipes galvanizzati, li fihom kien ikun hemm ħafna corrosion.

Mit-testijiet li kienu saru kien irriżulta li 80% tal-leakages kienu jseħħu fis-service connections, u għalhekk nidejna proġett, li qam miljuni ta' liri, u biddilna l-connections kollha billi ssostitwejna l-pipes galvanizzati b'oħrajn tal-plastic.

B'hekk irnexxielna nnaqqsu l-leakages li kien hemm.

Barra minn hekk, għar-rigward tal-kwalita` ta' l-ilma rrid ngħid li peress li qabel, is-sistema kienet li l-ilma li jittella` mill-boreholes jgħaddi direttament fil-mains, u għalhekk, jekk kien jinqata` d-dawl jew tmur il- pompa, is-servizz ta' l-ilma kien jieqaf ukoll, għamilna proġett ieħor fejn il-maġġor parti ta' l-ilma li jittella` mill-boreholes beda jiġi stored fil- ġibjuni, hemmhekk jiġi blended ma' l-ilma prodott fir-reverse osmosis plants, u eventwalment jgħaddi għand il-konsumatur bi kwalita` iktar tajba.

Illum bi pjaċir ninnota li l-WSC qed tikkonsidra l-introduzzjoni ta' polishing plants, biex il-ground water li jittella' minn ċerti areas, jiġi polished qabel ma jgħaddi għand il-konsumatur.

Fil-ftit minuti li baqagħli nixtieq nispjega r-relazzjoni tal-qasam tal- biedja ma' l-ilma.

L-Onor.

Buhagiar għamel riferenza għall-boreholes li għandhom il-bdiewa, pero' jien irrid infakkar li kien fiż-żmien meta l- Onor. Buhagiar kien ministru li l-boreholes illegali ingħataw il-fakulta` li jiġu reġistrati.

Il-gvern preċedenti Laburista kien ħareġ sistema ta' applikazzjonijiet li permezz tagħha, ladarba bniedem kien ħaffer borehole illegali, seta' jirreġistra billi jħallas Lm100.

Irrid ngħid ukoll li mill-informazzjoni li ġbarna irriżulta li kuljum, speċjalment f'dawn l-aħħar snin meta l-ammont ta' xita naqas, il-bdiewa Maltin jippumpjaw minn taħt l-art madwar 8 miljun gallun ilma, li ovvjament isarrfu ħafna u ħafna għal pajjiżna, speċjalment peress li l-produzzjoni ta' l-ilma tiswina ħafna flus.

Jien naqbel ma' l-Onor.

Buhagiar li issa, wara li ħafna prioritajiet ġew tackled u wara li l-kriżi ta' nuqqas ta' ilma ġiet solvuta, hemm bżonn li nagħtu spinta lil dak li jissejjaħ run-off water, ħalli b'hekk ikollna integrated management tas-cycle kollha ta' l-ilma.

Iva, wasal iż-żmien fejn ir-run-off water, jiġifieri dak l-ilma tax-xita li naraw igelgel mat- toroq, jibda jinġabar u jiġi polished kif suppost ħalli jkun jista' jiġi użat fil-qasam agrikolu.

Ma' dan irrid ngħid ukoll li kemm il-WSC kif ukoll id-dipartiment tal- biedja qegħdin f'kuntatt ma' l-FAO biex flimkien ifasslu skemi ta' kif l- ilma tal-pjan jista' jiġi użat u dwar kif l-ilma tad-drenaġġ għandu jiġi msaffi b'mod tajjeb tat li jilħaq l-istandards tas-sanita`, biex dan ukoll jiġu użat għal skop agrikolu.

Rigward il-kwalita` ta' l-ilma rrid ngħid li anke hawnhekk, il-qasam tal- biedja qed jagħti s-sehem tiegħu.

Per eżempju peress li f'ċerti areas hemm kwantita' ta' rziezet li s-sistema tad-drenaġġ tagħhom m'hijiex skond il- liġi, u għalhekk qed tikkontamina l-ilma tal-pjan, il-gvern f'din is-sena nieda programm fejn ir-raħħala jistgħu jingħataw self ta' Lm12,000, bl- interessi sussidjati, ħalli fl-irziezet tagħhom ikunu jistgħu jagħmlu sistema ta' waste management fejn meta l-ħmieġ ta' l-annimali meta jitħallat bl-ilma, dan jiġi polished sa ċertu grad qabel ma jgħaddi mad- drenaġġ tas-sistema pubblika.

Sur President, punt żgħir li ma rridx ninsa huwa l-fatt ta' kif il- korporazzjoni qiegħda taħdem biex tagħmel recovery ta' l-enerġija li taħli.

Fl-1987, meta l-partit Nazzjonalista ħa f'idejh it-tmexxija tal-pajjiż, l- impjant ta' Għar Lapsi kien għandu żgħir, u minn kull 100 gallun li kien itella' mill-baħar, kien jutilizza biss madwar 33%.

Grazzi għat-turbini li qed jintużaw f'parti mill-impjanti taċ-Ċirkewwa u ta' Pembroke, dan il- persentaġġ tela' għal madwar 42%, u barra minn hekk, qabel ma' r-reject ta' 58% jerġa' jintefa' fil-baħar, qed jgħaddi fuq turbini oħra, idawwar il- paletti u jipproduċi l-enerġija.

B'hekk allura qed issir recovery ta' l- enerġija li tintuża f'dawn ir-reverse osmosis plants.

Irrid ngħid li anke meta l-amministrazzjoni tal-WSC kienet f'idejn l-Onor.

Buhagiar, fit-22 xahar li l-partit tiegħu dam fil-gvern, il-korporazzjoni ħadmet bis-sħiħ u ħadmet bil-għaqal.

Jekk fl-1987 kien hemm 1,900 persuna jaħdmu fil-qasam ta' l-ilma, lejn l-1992 dawn kienu tnaqqsu u baqgħu jonqsu sal-lum.

Il-WSC, li ġiet imwielda fl-1992, ħadmet bis-sħiħ, u fost affarijiet oħra żiedet il-produzzjoni u rranġat is-sistema tad- distribuzzjoni.

Minkejja dan kollu, xorta għad baqa' xi jsir, u l-awgurju tiegħi hu li din il-korporazzjoni, bħalma rnexxielha timxi b'tant għaqal meta kienet immexxija mis-Sur Antoine Riolo, tkompli tirranġa l-operat tagħha ħalli ssir iktar effiċjenti.

Sur President, nagħlaq billi minn qalbi nawgura kull suċċess lis-Sur Riolo fil-kariga ġdida tiegħu bħala chief executive officer fil-Malta Resources Authority.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nistieden lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, qabel xejn nixtieq inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra tabella li tirrigwarda l-capital expenditure u li sfortunatament, bi żvista, ma ġietx inkluża fl-estimi, avolja diġa' ġiet imqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra fl-estimi tal-budget, f'paġni 254 u 255.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Projections dwar l-ispiża kapitali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas sena 2001-2002.

Xtaqt nerġa' nfakkar li f'din is-sena, għall-ewwel darba f'ħafna snin, grazzi għad-diversi inizjattivi li semmejt fis-seduta ta' dalgħodu, irnexxielna nnaqqsu l-ispiża tal-WSC tant li din iffrankat lill-gvern Lm1,300,000 f'sussidju.

Sfortunatament, ħafna mill-kelliema ta' l- oppożizzjoni njoraw dan ir-riżultat.

Mhux talli hekk, talli kien hemm min qal li l-effiċjenza tal-korporazzjoni marret lura bi 12%.

Jien ma nistax nifhem kif jista' jkun li minkejja li naqqasna s-sussidju li l-gvern jagħti lill-WSC b'Lm1,300,000, xorta niġu akkużati li din il- korporazzjoni qed tkun inqas effiċjenti u allura qed ikun iktar expensive biex wieħed jipproduċi l-ilma.

Fil-fatt, l-Onor.

Louis Buhagiar fis-seduta ta' dalgħodu qal li issa, kull litru ilma qed iqum 43c minflok 37c.

Wara li domt ħafna biex nipprova il-mod ta' kif l-Onor.

Buhagiar kien qed jargumenta, irrealizzajt li dan il-kalkolu sar b'serje ta' żbalji u għalhekk huwa kompletament skorrett.

L-ewwelnett, l-Onor.

Buhagiar ma kienx qed jitkellem dwar din is-sena imma kien qed iqabbel l-1998/1999 ma' l-1999/2000.

Li għamel huwa li ħa element tal-cost of production u ddivida bit-total amount of water produced.

Jekk wieħed jaħseb mill-conceptual aspect, jibda jinduna li kif inaqqas it-telf ta' l-ilma, id-denominator se jonqos.

Iktar ma l-WSC tkun effiċjenti, inqas se jinħela ilma, għax ikun hemm inqas leakages eċċ., u allura, skond din il-miżura, se jkun hemm iktar costs per unit.

Pero' ma jagħmilx sens li wieħed iħares lejn il-figuri b'dan il-mod.

Iċ-ċifri li ta l-Onor.

Buhagiar huma skorretti fis-sens li għalkemm għall- 1998/1999, il-prezz ta' kull litru suppost huwa ta' 37c, kif qal hu, għall- 1999/2000, jekk wieħed jikkalkula kif għamel l-Onor.

Membru, il-prezz suppost jiġi 41c, pero' jiena ngħid li ma nistgħux nikkalkolaw b'dan il- mod.

Jekk irridu nieħdu miżura li tagħtina indikazzjoni, irridu nħarsu lejn il-built consumption, li fl-1999/2000 kienet ta' 16,490,000 cubic metres waqt li fis-sena ta' wara telgħet għal 18,000,000 cubic metres, jiġifieri filwaqt li t-total production naqset, l-amount built kien qed jiżdied.

U din hija żieda fl-effiċjenza u mhux fl-ineffiċjenza!

Bl-ebda mod ma nistgħu nikkonkludu li f'dawn is-sentejn partikolari, l-ineffiċjenza żdiedet bi 12%.

Jekk nirraġunaw hekk inkunu qed immorru kontra kull loġika li wieħed jista' jaħseb biha.

Fil-fatt, jiddependi imbagħad minn liema costs nużaw.

Per eżempju jekk nieħdu l-operation costs, li jeskludu ċerti spejjeż oħra, għall-1999/2000, u niddividuhom bil-consumption, il-prezz ikun ta' 86c kull litru, u jekk nagħmlu l-istess għas-sena ta' wara, ir- riżultat ikun ta' 83c kull litru, proprju riżultat oppost li jagħmel sens maċ-ċifri finanzjarji li qed joħorġu.

Għalhekk, l-appell tiegħi għall-membri ta' l-oppożizzjoni huwa to call a spade a spade.

Jekk il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qed topera b'mod iktar effiċjenti, għaliex għandna naraw kif insibu xi argument biex jipprova bil-kontra?

Sur President, irrid ngħid li fit-12 ta' Novembru ta' din is-sena, il-partit Laburista ħareġ stqarrija bi kritika għall- performance tal-ministeru li mmexxi jien.

Rigward il-WSC, din l-istqarrija kienet tgħid li m'hu qed isir xejn biex titjieb il-kwalita` ta' l-ilma waqt li l-effiċjenza u l-kooperazzjoni qegħdin dejjem jonqsu, avolja l-ispiża tal-produzzjoni għal din is-sena kienet ta' Lm1 miljun iktar minn dik tas- sena li għaddiet.

Pero' dan assolutament m'huwiex minnu.

Fil-fatt, jekk wieħed iħares lejn l-estimi jsib proprju il-maqlub ta' din l-istqarrija, għax fis-sena li għaddiet, l-ispiża tal-produzzjoni, kienet ta' Lm20.6 miljun waqt li issa niżlet għal Lm19.4 miljun.

Jien ma narax għaliex m'għandniex nagħtu credit where it's due.

Għaliex għandhom isiru dan it-tip ta' stqarrijiet, li jien ngħid li huma skorretti u misleading, meta huwa ovvju li qed isir ċertu progress?

Saru bosta affarijiet li wasslu għal titjib fis-sitwazzjoni finanzjarja u għalhekk ma naħsibx li l-oppożizzjoni għandha tkun daqshekk negattiva.

Sfortunatament, l-oppożizzjoni Laburista m'hijiex kapaċi tgħid li iva, verament qed isir progress, imma tehda billi tuża argumenti assolutament skorretti, bħal din l-istqarrija, li qed tgħid li l-costs żdiedu meta fir-realta` dawn naqsu b'iktar minn Lm1 miljun.

Għalhekk, f'ġieh is-sewwa, ejjew inkunu realistiċi.

Iċ-ċifra li semma' dalgħodu l-Onor.

Buhagiar hija skorretta meta użata bħala miżura ta' ineffiċjenza, u l-Onor.

Membru m'għandux għaliex jaqa' għal din il- konklużjoni, għax iċ-ċifri ppreżentati huma ċari biżżejjed.

Sur President, jien s'issa għadni smajt raġuni waħda biss għaliex l- oppożizzjoni se tivvota kontra dawn l-estimi, ir-raġuni li skond hi, il-WSC m'għandhiex viżjoni u m'huwiex qed isir biżżejjed xogħol biex titjieb il- kwalita` ta' l-ilma.

Jien ninsab imbellah kif l-oppożizzjoni għandha l- kuraġġ tgħid dan kollu meta taf li l-gvern se jinvesti madwar Lm300,000 fil- bini ta' impjant ġdid f'Għawdex biex isaffi aħjar l-ilma tal-pjan, proġett li se jiġi estiż ukoll għal Malta.

This is a major departure.

L-ebda gvern preċedenti ma għadda l-ilma tal-pjant mir-reverse osmosis plants, u għalhekk jien ma nippretendix li min-naħa ta' l-oppożizzjoni nisma' li l- WSC m'għamlet xejn biex ittejjeb il-kwalita` ta' l-ilma.

M'għamlet xejn meta hemm ippjanat li jiġu ntrodotti polishing plants li se jsaffu l-ground water biex mhux biss itejjbuh fit-togħma imma anke jnaqqsulu l- kontaminazzjoni tal-melħ li tiġi kkawżata min-nuqqas ta' xita?

Kif jista' jkun li quddiem dan kollu, l-oppożizzjoni tiġi hawn u takkużana li l-WSC m'għandhiex viżjoni?

Qed nieħdu inizjattiva kompletament ġdida, li fl-aħħar 10 snin ħadd qatt ma ħolom biha, u ċioe` dik li nitrattaw il-ground water fir-reverse osmosis plants.

Il-gvernijiet preċedenti kienu għamlu over-pumping tal-ground water li ħafna postijiet spiċċaw bi brackish water f'ħafna postijiet u għalhekk kellna nagħlqu ħafna pumping stations.

Għalhekk wieħed irid joqgħod attent kif ipoġġi d-diskors.

Jien naħseb li la huwa fair u lanqas realistiku li niġu kkritikati b'dan it-tip ta' negattiviżmu.

Hemm x'tikkritika, mela m'hemmx!

Per eżempju jien nixtieq li f'Malta, il-livell ta' leakage control jinżel daqs dak ta' Għawdex, li huwa livell aċċettabbli internazzjonalment.

Dan finalment se jfisser savings ta' madwar Lm1 miljun fis-sena, u għalhekk irid isir investiment kbir biex Malta tkun tista' tilħaq dan il-livell.

Kif għedt fis-seduta ta' dalgħodu, il-focus qed isir fuq is-service connections, għax huwa kalkolat li hemmhekk għad hemm telf abnormali, minħabba li sa l-1995, dawn is-service connections kienu jsiru bil-pipes galvanizzati li kienu qed jikkawżaw ċerta kontaminazzjoni, u issa dawn qed jinbidlu ftit kull sena biex over a period of years inkunu nistgħu ntejjbu l-kwalita` ta' l-ilma li jasal għand il-konsumatur.

Jien ma nistax nifhem kif wara li wieħed iħares lejn il-pjanijiet tal-WSC, fosthom l-introduzzjoni ta' polishing plant f'Għawdex biex l-ilma ma jibqax imur minn ġol-boreholes direttament għal ġod-djar, imma qabel jiġi msaffi, jiddeċiedi li jivvota kontra għax m'hu qed isir xejn biex titjieb il- kwalita' ta' l-ilma.

Il-kwalita` hi ppjanata li titjieb, u jekk Alla jrid, is-sena d-dieħla nkunu nistgħu ngħidu li mxejna pass ieħor 'il quddiem.

Sur President, nixtieq nikkummenta wkoll dwar diversi punti li ssemmew.

L- Onor. Louis Buhagiar staqsa xi pjan hemm għall-qasam tad-distribuzzjoni.

X'jiġifieri fejn hu l-pjan?

Mela ma semagħniex l-Onor.

Buhagiar ngħidu li qed isir investiment biex insaħħu s-sistema ta' distribuzzjoni, ħalli tkun tippermetti blending aħjar.

Dan hu wieħed mill-pjanijiet tal-WSC biex tkun f'pożizzjoni iktar flessibbli.

Issemma' r-reservoir Ta' Xwieki, u dwar dan irrid ngħid li iva, meta jasal il-waqt, dan se jinbena, imma għalissa hemm affarijiet iktar importanti xi jsiru.

Waħda minnhom hi li ntaffu l-problema billi nżidu l-flessibilita`, jiġifieri jkollna connections aħjar bejn ir-reservoirs, biex jekk ikun hemm xi ħsara jew nuqqas ta' dawl, inkunu nistgħu nissuplixxu in parti minn postijiet oħra.

Eventwalment, iva, huwa ppjanat li jinbena r-reservoir Ta' Xwieki, pero', fil-constraints finanzjarji tal-korporazzjoni, bħalissa jkun aħjar li l-flus jintnefqu biex tittejjeb il-kwalita` u tiżdied il- flessibilita`.

Irridu nimxu pass pass.

L-ewwel li rridu nagħmlu hu li nsaħħu l- flessibilita` tas-sistema, imbagħad intejjbu l-kwalita` u wara nkomplu niżviluppaw iktar is-sistemi li għandna.

Dan huwa l-pjan tal-WSC fiċ- ċirkostanzi tagħha tal-lum, fejn qed tipprova tagħmel mill-aħjar li tista' biex ikollha sistema iktar effiċjenti, b'inqas losses, sistema li tippermetti tnaqqis tas-sussidju, bħalma ġara din is-sena, fejn kellna riżultat impressjonanti li jien ngħid li għandu jiġi rikonoxxut minn kull naħa tal-Kamra.

Dan huwa progress enormi, iktar u iktar meta niftakru li l- gvern preċedenti kien se jirdoppja u jittrippla l-kontijiet ta' l-ilma minħabba l-costs.

Aħna m'għamilniex hekk, u fis-sena li ġejja, m'huwiex veru li l-kontijiet se jogħlew.

Fil-fatt, li se jiġri s-sena d-dieħla hu li l-kontijiet se jiżdiedu b'60c għal kull persuna f'residenza ta' iktar minn 4 persuni.

Dan qed isir biex inżommu in parallel mas-sistema li kien ippropona gvern Laburista, biex dejjem inżommu l-istess distakk, għax gvern Laburista kien ippjana li l-kontijiet jiżdiedu fuq tliet snin, u aħna tawwalna dan il-perjodu b'sena.

F'din is-sena, bħalma għamilna fil-budget u fid-deficit tal-gvern, qed innaqqsu wkoll id-deficit tal-korporazzjoni billi nnaqqsu l-ħala ta' ilma mil-leakages u billi nikkontrollaw ċerti spejjeż oħra.

Sur President, smajna wkoll diversi kummenti dwar il-queries li jkollhom il- konsumaturi, u dwar dan jien nappella biex wieħed joqgħod attent għal kif jinterpreta l-informazzjoni.

Iva, huwa veru li matul din is-sena kien hemm 22,000 ilment dwar il-kontijiet, li minnhom, 3,000 ġew ikkoreġuti, pero' ma nistgħux ngħidu dan biss.

Ma' dan irridu ngħidu wkoll li dawn l-ilmenti saru fuq erba' cycles ta' kontijiet, u l-maġġoranza ta' l-ilmenti kienu jirrigwardaw nuqqas ta' kjarezza fil-mod ta' kif inħadem il-kont.

Għalhekk ma naħsibx li minn dan għandna nikkonkludu li l-kontijiet huma għoljin, għax m'huwiex il-każ.

It-tariffi li għadda minn dan il-parlament il-gvern preċedenti kienu se jkunu madwar 70% iktar għoljin minn dawk li qed jintbagħtu llum.

Taħt gvern Laburista, fl-1997/1998, f'cycle waħda ta' kontijiet kien hemm madwar 52,000 customer contact, jiġifieri l-membri ta' l-oppożizzjoni m'għandhm għalfejn joqogħdu jġebbdu l-fatti reali.

Il-kontijiet illum huma bil-bosta inqas minn dawk li kien għamel gvern Laburista, u għalhekk ma nistgħux nippruvaw ngħawwġu dan il-fatt billi ngħidu li qed ikun hemm ħafna ilmenti għax il-kontijiet huma għoljin.

L-ilmenti jistgħu jsiru fuq kwalunkwe ħaġa.

Jien dejjem nesiġi mal-WSC biex tagħmel l-affarijiet bl- iktar mod ċar, ħalli wieħed jifimhom aħjar, pero' ovvjament xi problemi se jinqalgħu dejjem.

Ikolli ngħid li ssorprendejt ruħi bit-ton tad-diskors li għamel l-Onor.

Carmelo Borg.

Nerġa' ngħid li aħna se nagħmlu xi ħadd li l-ebda gvern qatt ma ħaseb li jagħmel, u ċioe` l-polishing plant li se jinbena f'Għawdex biex l-ilma tal-pjan, qabel ma jgħaddi għand il-konsumatur, jiġi msaffi.

Barra minn hekk hemm ukoll pjan biex tingħata informazzjoni lill-bdiewa ta' kif jistgħu jaħdmu aħjar, pero' l-problema tal-kontaminazzjoni ta' l-ilma mill- bdiewa trid tiġi ttrattata on two fronts, bl-edukazzjoni u bl-assistenza li se tingħata lill-bdiewa ħalli dawn jaħdmu b'mod iktar korrett, fis-sens li jiġu megħjuna biex ir-run-off mill-farms tagħhom ma jispiċċax fil-water table.

Pero', in the meantime, se ninvestu Lm300,000 biex f'Għawdex nippruvaw nippurifikaw iktar l-ilma tal-pjan.

Jien naħseb li dan huwa pass pożittiv.

Fid-diskors li għamel, l-Onor.

Carmelo Borg qabbel ir-reverse osmosis water mal-ħalib tal-bottijiet.

Li rrid ngħid hu li fir-rapport li għandna quddiemna hemm spjegazzjoni ta' x'tip ta' testijiet xjentifiċi jsiru fuq l- ilma prodott fir-reverse osmosis plants, u għalhekk m'għandniex għalfejn nitkellmu b'mod allarmanti.

Iva, huwa veru li n-nofs ta' l-ilma li nipproduċu qed jiġi mir-reverse osmosis plants, pero' ma nistgħux nagħmlu mod ieħor, u għaldaqstant qed nużaw metodi xjentifiċi biex l-ilma jiġi prodott bl-iktar mod safi u kemm jista' jkun, free of chemicals.

Sur President, qabel nagħlaq irrid ngħid ukoll li l-WSC qed tagħmel diversi improvements fid-distribuzzjoni u fil-kwalita` ta' l-ilma.

U r-riżultati huma pożittivi, anke dawk finanzjarjim għax qed jirnexxielna nnaqqsu l- ispiża tal-produzzjoni.

Ovvjament, fil-futur jista' jkun hemm sitwazzjonijiet fejn l-ispiża jkollha tikber, speċjalment minħabba investimenti kapitali, pero', fil-preżent, il-WSC qed tekonomizza aħjar l- użu tar-riżorsi tagħha, inklużi r-riżorsi umani, filwaqt li tuża aħjar it- teknoloġija aħjar biex tnaqqas it-telf mil-leakages.

Barra minn hekk, il- WSC qed tipprova ttejjeb il-billing system, biex tkun iktar effiċjenti u preċiża.

Fi ftit kliem, il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qed tinvesti fl-apparat, fit-teknoloġija, fir-riżorsi umani u qed tagħmel dak kollu possibbli biex f'pajjiżna jkollna sistema ta' servizz ta' l-ilma li tkun l-għira ta' pajjiżi barranin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-mozzjoni.

Il- mistoqsija hi l-mozzjoni biex il-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għas-sena 2001/2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

Billi intalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fid-9:00p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni biex il-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma għas-sena 2001/2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 31

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis | |

KONTRA : 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 2001 sat-30 ta' Settembru 2002 skond l-Att XXIII ta' l-1991 dwar il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma, ġew approvati.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 27 ta' Novembru 2001 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena 2001 - 2002.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti.

Dan id-dibattitu jinfirex fuq żewġ seduti ta' filgħodu u ta' filgħaxija, il- ħin jinqasam indaqs u l-vot jittieħed fl-għeluq tas-seduta ta' filgħaxija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, jien ħassejt li għandi nitkellem fuq suġġett li forsi llum ftit qegħdin nindunaw li għada pitgħada se joħloq diskussjoni.

Din il-problema soċjali diġa' teżisti f'dan il-pajjiż pero' forsi ftit ħafna minna f'din il-Kamra qegħdin imissu r-realta` tagħha.

Mr. Speaker, bosta gvernijiet f'pajjiżna ħadmu biex solvew ħafna problemi soċjali.

Illum niftaħru li f'pajjiżna għamilna l-progress pero` ftit qegħdin nindunaw li b'dan il-progress qegħdin noħolqu tip ta' faqar ġdid.

Irrid nitkellem dwar problema li jħabbtu wiċċhom magħha familji bi dħul baxx li qegħdin isibuha diffiċli li jkunu jistgħu jixtru computer.

Ili ħafna niltaqa' ma' nies li jgħiduli li t-tfal tagħhom qegħdin jibqgħu lura għax ma jkunux jistgħu jixtrulhom il-computer.

Sakemm il-familja tkun magħquda u r-raġel ikun jaħdem din ma tkunx problema għax anke l-banek iselfu l-flus biex jinxtraw dawn il-computers, pero` nista' ngħid li fil- ħidma tiegħi, l-iktar fil-ħidma tal-volontarjat li tant nagħmel bil-qalb, qed niltaqa' ma' familji, l-iktar familji li ż-żwieġ tagħhom ma jkunx irnexxa jew familji li xi ħadd mill-ġenituri tagħhom huwa marid u għaldaqstant id-dħul tagħhom ikun jiddependi mis-sigurta` soċjali li qed jilmentaw minn din it-tip ta' problema.

Min jaħseb li aħna qegħdin hawn biex insaħħnu l-bankijiet jew biex nistgħanew naħseb ikun żbaljat.

Fit-tliet snin li ili f'dan il-parlament nistqarr li qatt m'għaddieli minn moħħi li nkun deputat ta' dan it-tip.

Jiena dejjem niftakar fl-għeruq tiegħi, u kburi li qiegħed fil-Partit Laburista għax in-nies tagħna fil-parti l-kbira ħerġin minn dawn l-għeruq.

U huwa minħabba f'hekk li jien ħassejt li għandi nibda nimbotta minn dan il-parlament - u din il-ħaġa se nibqa' nwassalha wkoll fl-għeruq tal- partit - biex naraw kif nagħmlu biex ikun aktar faċli biex familji ta' dan it-tip ikollhom computer.

Dan qed ngħidu għax fl-uffiċini tiegħi spiss jiġu nies u tfal b'dan l-ilment minħabba li għandhom dħul baxx.

Il-Partit Laburista fis-snin 70 ħoloq il-benefiċċji soċjali f'dawk li huma flus pero' jiena naħseb li llum wasal iż-żmien li naraw kif anke f'dawk li huma computers ikun hemm xi tip ta' għajnuna.

Dan huwa importanti għax wara kollox it-tfal minn familji bi dħul baxx ukoll għandhom il-moħħ.

Dawn minħabba l-mezzi finanzjarji ma jistax ikollhom computer fid-dar tagħhom u minkejja li huma kapaċi xorta waħda qed jibqgħu lura.

Mhux l-ewwel darba li familji tal-ħaddiema sabu bibien magħluqa f'wiċċhom għax id-dħul tagħhom ma jikkwalifikax biex il-bank jislifhom biex ikunu jistgħu jixtru computer.

F'dan il-każ se nibqgħu b'idejna marbuta u ma nagħmlu xejn( Se nibqgħu ngħidu li l-gvern, ikun min ikun, u l-banek ma jistgħux jgħinu( F'pajjiżna gvern u oppożizzjoni għandna naħdmu flimkien billi niddiskutu proposti li jkunu pożittivi u possibilment nattwawhom.

Jiena ċert li n-nies li jsegwuna, ikun x'ikun it-twemmin tagħhom, jieħdu pjaċir meta f'dan il-parlament noħorġu bi proposti pożittivi rigward problemi soċjali.

Min jaħseb li l-faqar f'pajjiżna spiċċa għax iddaħħlu l- benefiċċji soċjali jkun żbaljat.

Il-faqar mhux spiċċa f'pajjiżna imma nbidel.

Jiena nħoss li tifel jew tifla li Alla tahom moħħ biex ikunu jistgħu jitgħallmu m'għandhomx ikunu kostretti jieqfu mill-istudji tagħhom sempliċement għax il-mezzi finanzjarji ma jippermettux.

Fl-iskola jkollhom il-computer pero' dawn qed jintefgħu lura minħabba l-fatt li meta jmorru d- dar ma jkunux jistgħu jagħmlu riċerki kif jagħmlu tfal oħra minn familji bi dħul tajjeb li affordjaw jixtru computer u jkolhom aċċess għall-internet.

Mr. Speaker, din hija problema serja f'pajjiżna u jien inħoss li ma nistax nibqa' b'idejja marbuta quddiemha.

Wara kollox min ikun qed ibati f'dawk li huma problemi soċjali ma jridx jisma' l-kelma "jaħasra" imma jrid azzjoni u li tgħidlu lest li ngħinek.

Mr. Speaker, fil-ftit ħin li fadal nixtieq noħroġ bi proposta biex il-banek jikkonsidraw iktar rati baxxi fuq self għal familji bi dħul baxx li t-tfal tagħhom b'mod ġenwin ikunu jridu jitgħallmu l-computer.

Illum il-computer huwa biċċa għodda mportanti daqskemm kienu fl-imgħoddi l-ktieb u l-lapes.

Daqshekk huwa bżonnjuż il-computer, u allura filwaqt li nirringrazzja l- banek għal-inizjattivi li ħadu f'dak li hu self għal computers pero` rridu naħsbu li dan il-pajjiż m'għandekx biss nies li għandhom dħul tajjeb.

Huwa tajjeb li l-banek ikollhom ħafna qligħ pero' tajjeb ukoll li min hu b'saħħtu jaħseb f'min hu iżgħar minnu.

Irrid ngħid ukoll li jekk dawn l- affarijiet m'aħniex se nikkunsidrawhom wisq nibża' li l-għajta li dejjem għajjatna f'dan il-parlament ta' ġustizzja soċjali tkun qed issir biss biex nirbħu l-poter.

Dan qed ngħidu għax għalkemm l-ewwel appell li għamilt kien għall-banek pero` nemmen ukoll li l-gvern jista' jagħmel xi ħaġa f'dan ir- rigward.

Aħna nafu li l-iskejjel huma fornuti b'tant computers u naħseb li wasal iż-żmien li l-iskejjel tal-gvern jinfetħu filgħaxijiet biex it-tfal tal-ħaddiema jew li ġejjin minn familji bi dħul ikollhom l-aċċess għall- computers u b'dan il-mod ma jaqgħux lura.

Illum f'dan l-aġġornament għamilt proposta li żgur min għandu għal qalbu l- klassi tal-ħaddiema, l-familji bi dħul baxx u kulmin għandu għal qalbu l- ġid tat-tfal u taż-żgħażagħ jaf li hija proposta pożittiva ħafna.

Dawn huma affarijiet li llum għadhom fil-bidu pero' għada żgur li se nsibuhom ma' wiċċna.

Illum diġa` nafu li min ma jafx computer qed isibha ħafna diffiċli biex isib xogħol.

Allura issa se noħolqu preċedent f'pajjiżna li min hu tajjeb finanzjarjament jista' jkompli u min m'huwiex tajjeb finanzjarjament ma jistax ikompli u se jibqa' lura( Il-Partit Laburista ħadem biex fetaħ il-bibien ta' l-edukazzjoni għal kulħadd, għamel l-edukazzjoni obbligatorja sa 16-il sena, kien il-Parti Laburista li fetaħ il-bibien ta' l-Universita` għat-tfal tal-ħaddiema setgħu jidħlu fl- Universita` u issa wasalna biex nibdew naħsbu f'dan is-sens ukoll.

Jiena qed ngħid dan kollu mill-bankijiet ta' l-Oppożizzjoni pero' nemmen li ladarba hija proposta pożittiva għandha tinħoloq diskussjoni.

Forsi ħafna jaħsbu li f'dan il-Parlament aħna dejjem inkunu partiġġjani pero' ta' min igħid li kien hemm waqtiet fejn il-kritika tkun pożittiva u kostruttiva u fejn isiru proposti tajbin.

Jiena naħseb li llum ma kontx partiġġjan fid- diskors tiegħi.

Naħseb iktar kont difensur tal-klassi tal-ħaddiem u difensur ta' dawk li għandhom dħul baxx.

Wara kollox din il-proposta ma vvintajthiex jien biex nimla' l-ħin imma xtaqu jagħmluha ħafna familji li għandhom tant problemi soċjali.

Kultant f'pajjiżna niftaħru li qed nagħmlu ħafna toroq toroq ġodda pero` naħseb li wasal il-mument li f'pajjiżna nibdew niftaħru li nkunu verament qegħdin nidħlu għal dawk li huma problemi soċjali.

Illum il-problema tad-droga m'għadhiex tissemma ħafna imma madankollu qiegħda hemmhekk.

Ftit insemmu dwar il-faqar f'pajjiżna għax ngħidu li l-gvern jagħti l-benefiċċji soċjali, imma l-faqar għadu jeżisti f'pajjiżna.

Illum jiena semmejt tip ta' faqar ġdid f'pajjiżna fejn tfal tal-ħaddiema ma jistax ikollhom computers tagħhom.

Nittama li proposti bħal dawn ma nkunx jien biss li nitkellem fuqhom, imma jkun hemm oħrajn mhux biss min-naħa ta' l-Oppożizzjoni iżda anke min-naħa tal-gvern u min-naħa tal-Knisja li wkoll għandha sehem importanti fl-edukazzjoni ta' pajjiżna.

Nagħlaq billi ngħid li nittama li din il-problema soċjali ġdida li għandna f'pajjiżna ma tibqax moħbija taħt it-tapit.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Mr Speaker, kuntrarjament għall-intervent li għamel sieħbi l-Onor.

Silvio Parnis, l-aġġornament tiegħi huwa wieħed politiku ħafna għax għażilt li nitkellem fuq kwestjoni li naħseb hija waħda mill- iktar kwestjonijiet li hawn nuqqas ta' ftehim fuqha.

Qed nirreferi għas- sitwazzjoni li hija relatata ma' l-applikazzjoni li għandu l-gvern preżenti biex isieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Xtaqt nibda dan l-aġġornament tiegħi billi ngħid mill-ewwel li l- oppożizzjoni qiegħda tagħmel kritika u titkellem bil-qawwa kontra l-mod ta' kif il-gvern preżenti qiegħed imexxi n-negozjati ta' pajjiżna ma' l-Unjoni Ewropea.

Jiena m'inix qed ngħid li qed jagħmel ħażin għax għandu din il- politika, imma nixtieq nikkritika l-mod ta' kif qed iġib ruħu f'dawk li hu qed isejjaħ negozjati.

Dan m'aħniex qegħdin ngħiduh aħna biss mill- oppożizzjoni, imma teżisti kritika anke internament fl-istess Partit Nazzjonalista u anke minn membri influenti fl-istess gvern li l-mod ta' kif qed jagħmel in-negozjati iħalli ħafna x'wieħed jixtieq.

It leaves a lot to be desired kien wieħed mill-kummenti li smajt jiena minn persuna influenti tal-Partit Nazzjonalista.

Din ma taqbel xejn mal-mod ta' kif il-gvern qed jinnegozja.

Dan mhux qed ngħidu għax l-għeneb huwa qares.

Aħna qegħdin ngħidu li l-gvern Nazzjonalista ġab lilu nnifsu f'sitwazzjoni li ma jistax jinnegozja, għax minn qabel ma beda jinnegozja ta x'jifhem li l-politika tiegħu ta' sħubija sħiħa hija indispensabbli, hija commitment totali mas- setturi ta' politika kollha right across the board.

Ta' x'wieħed jifhem li m'huwiex possibbli li wieħed ikollu alternattiva għal din il-politika, u jiena għalhekk qed ngħid li ma jistax ikun f'pożizzjoni li tassew jinnegozja.

Meta aħna ngħidu li nixtiequ nkunu nafu x'inhu jagħmel il-gvern fin- negozjati, dan ngħiduh b'mod responsabbli u għar-raġuni li ma rridux nagħmlu filibustering.

Aħna ma rridux li ntelfu jew nagħmlu azzjonijiet li jagħmlu ħsara lin-negozjati imma rridu naraw li jkun hemm diskussjoni politika pubblika nazzjonali wiesgħa biex inkunu nistgħu naraw x'jaqbillu individwalment kull settur u x'jaqbel verament għal pajjiżna.

Il-kelliema tan-naħa tal-gvern dejjem jgħidulna li aħna messna pparteċipajna fil-MEUSEC li huwa kumitat konġunt u li fih hemm diversi rappreżentanti fosthom tal- korpi kostitwiti u anke tal-gvern.

Bir-rispett kollu din il-ħaġa ma tikonvinċinix għax il-MEUSAC m'huwiex il-forum fejn għandu jkun hemm diskussjoni pubblika.

Il-MEUSAC huwa l-forum fejn għandhom jiġu mfasslin il- pjan ta' ħidma tal-gvern pero` d-diskussjoni għandha ssir f'livell politiku wiesa' aktar minn hekk.

Ħaġa li nħoss li hija nieqsa fid-diskussjoni pubblika hija l-fatt li hawn Malta m'aħniex nikkomparaw il-pożizzjonijiet li qegħdin nieħdu bħala pajjiż fir-relazzjoni li għandna ma' l-Unjoni Ewropea ma' dik ta' pajjiżi oħrajn.

Ma ninsewx li Malta m'hijiex l-uniku pajjiż li hija kandidat biex issir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea u lanqas m'hija l-unika pajjiż fl-Ewropa li m'hijiex membru fl-Unjoni Ewropea.

Jiddispjaċini ngħid li din it-tip ta' diskussjoni m'hijiex jitqajjem la mill-gvern u kultant lanqas mill- oppożizzjoni, u f'dan l-aġġornament nixtieq nappella anke lin-naħa tagħna, biex inkunu f'pożizzjoni li b'mod analitiku nikkomparaw il-pożizzjoni tagħna anke f'dik li hija relazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea ma' dik ta' pajjiżi oħra.

Per eżempju ħadd ma jsemmi r-relazzjoni li għandha l- Norveġja ma' l-Unjoni Ewropea li m'hijiex membru ta' l-Unjoni Ewropea, ħadd ma jsemmi r-relazzjoni li għandha l-Islanda, li għandhom raġunijiet u merti differenti minn tagħna pero` hemm raġunijiet oħra li huma simili għal tagħna.

Jiddispjaċini ngħid li barra li kienu tliet snin moħlija anke fuq livell ta' negozjati, dawn l-aħħar tliet snin kienu wkoll qegħdin jirriflettu nuqqas ta' eżerċizzju analitiku ta' dan it-tip rigward setturi differenti.

Jekk wieħed jara per eżempju s-settur tat-turiżmu f'dawn l-aħħar tliet snin, għajr mill-ftit diskussjonijiet li saru fil-foreign affairs committee fejn kien hemm il-press ma smajniex iżjed.

Rigward is-settur ta' l- edukazzjoni, għajr fuq il-programmi Leonardo u Socrates - li huma programmi tajbin u li m'hu veru xejn li huma limitati biss għal dawk li huma membri fl-Unjoni Ewropea - ma nisimgħux.

Ma nisimgħux per eżempju fuq l- inizjattivi li qed jieħu l-Ministeru ta' l-Edukazzjoni f'livell primarju jew fil-livell vokazzjonali.

Fuq is-settur ta' l-ambjent ma nisimgħux fuq x'miżuri għandhom jittieħdu mill-iktar fis possibbli biex naraw li verament ikun hemm livell ta' ambjent li huwa diċenti.

Mr. Speaker, illum stess kellna laqgħa tal-kumitat ta' l-affarijiet barranin u ddiskutejna l-kapitlu tat-trasport.

Dan huwa kapitlu ieħor li ngħalaq reċentement taħt il-presidenza Belġjana, huwa importanti ħafna għal pajjiżna, huma importanti minħabba l-fatt li ġeografikament għandna bżonn kuntatt kontinwu pero` jiddispjaċini ngħid li anke waqt il-kumitat stess, l- oppożizzjoni għamlet diversi mistoqsijiet lill-gvern, pero' r-risposti baqgħu ma waslux.

Aħna tlabna lill-gvern jispjega ċerti pożizzjonijiet bħal per eżempju dwar kif se jħaddem il-makkinarju amministrattiv fil-każ tal- VRT li nafu li se jkollha tieħu t-triq ta' full VRT test minħabba l-acquis ta' l-Unjoni Ewropea, għamilna diversi mistoqsijiet fuq il-fees li bilfors irid jintroduċi l-gvern biex ikun hemm l-implimentazzjoni tad-diversi direttivi ta' l-Unjoni Ewropea, għamilna mistoqsijiet fuq diversi spejjeż oħrajn li se jkollhom jagħmlu sidien ta' buses biex japplikaw speed devices, għamilna mistoqsijiet dwar road taxes u fuq il-bandiera marittima pero` sfortunatament il-gvern anke f'dan il-lat barra qed jonqos ħafna fil- mod u l-metodoloġija kif iġib ruħu fin-negozjati.

Il-gvern qed jonqos ukoll għax mhux qed jagħti aċċess serju lill-pubbliku biex ikun jsita' jagħmel l- evalwazzjoni ta' kif qed iġib ruħu l-gvern fin-negozjati tiegħu ma' l- Unjoni Ewropea.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornanta għal għada t- Tlieta, 2 ta' Novembru 2001, fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.