MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 257 L-Erbgħa, 27 ta' April, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 257

L-Erbgħa, 27 ta' April, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.13 p.m.

Talba

Seduta Nru. 257

L-Erbgħa, 27 ta' April, 1994

WERREJ

MINUTI 880

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 880

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 884

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA FUQ L-INCOME

INCOME TAX (AMENDMENT) BILL

It-Tieni Qari 885

AĠĠORNAMENT 906

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 912

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 256 li saret fis-26 ta' April, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ RADDET IR-ROTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Għaliex filwaqt li ħafna residenti jkunu ħallsu l-kontribuzzjonijiet tat-toroq dawn jibqgħu fi stat abbandunat, bħal fil- każ ta' Triq Raddet ir-Roti f'San Pawl il-Baħar?

Jista' d-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi jara li ssir il-manutenzjoni li hemm bżonn f'din it-triq?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Tlabt lid- Dipartiment tad-Distretti tat-Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

RABAT - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOR MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra fiex waslu x- xogħlijiet tar-relieve valve tad-drenaġġ fir-Rabat, Malta?

Billi kulma jmur il-problemi tad-drenaġġ fir-Rabat qed jinħolqu regolarment, jista' l-Ministru jara li ma jkomplux jittratjenu biex iwettqu dan il-programm ta' xogħlijiet hekk meħtieġa sabiex tiġi rimedjata l- problema tad-drenaġġ fir-Rabat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-proġett tar-relief main tar-Rabat qed jiġi disinjat bħalissa.

Il-proġett tar-Rabat hu proġett estensiv li aktarx jibda minn Vjal il- Ħelsien, idur minn fejn l-Imtarfa u jispiċċa bejn ir-Rabat u Ta' Qali, u ċertament se tkun ta' spiża mhux żgħira.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Riċentement f'gazzetta lokali kien hemm referenza għal din is-sistema tad-drainage u kien hemm referenza wkoll għax-Xgħajra ta' Ħaż-Żabbar.

Kien qed jiġri li minn Triq Dwardu Ellul kien qed joħroġ gelgul ta' drainage - dan kemm-il darba ġie rapportat - għax mid-dehra hemm xi ħadd li qed jarmi l-iskart ta' l-annimali fih u għalhekk kien qed jinstadd.

Kienu ttieħdu passi, pero' reġa' beda jinstadd u reġa' beda jfur għal ġot-triq.

Jista' l-Ministru jindaga sew u jara li jittieħdu passi bis- serjeta' u li min qed jabbuża ma jkomplix jabbuża biex għallinqas ma jkunx hemm din il-konsegwenza, speċjalment issa li se jasal is-sajf?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif qed jgħid l-Onor.

Interpellant, wara li deher dak l-artiklu, kienu ttieħdu passi immedjatament.

Jiena nerġa' ninvestiga u nara x'inhi s-sitwazzjoni attwali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Niskuża ruħi jekk se nirrepeti, pero' fix-Xgħajra li qed jiġri hu li l-bowsers li jbattlu s-cesspits minflok jinżlu jbattlu fil- parti t'isfel, li hija viċin fejn jiġi mħallat, qed imorru jbattlu f'ta' fuq b'riżultat li qed joħolqu diżastru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Rigward dak li qed jgħid l-Onor.

Sant saret referenza l-bieraħ u l-materja qed tiġi investigata.

Pero' jidher li hemm bżonn li l-parti t'isfel tat-triq ...

(Interruzzjonijiet) Imma hemm il-complaint min-naħa tas-sewwieqa tal-bowsers li jridu li nwittulhom in-naħa t'isfel tat-triq u din qed ninvestigawh ukoll.

RABAT - HOS "TAT-TORRI"

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jirriżulta li skond il-pjanta oriġinali, it-triq għad-daħla fil-HOS Tat-Torri, Rabat, kellha tiġi quddiem Dingli Road, cioe' fil-parti ta' Dingli Road ma' Triq Ħal Tartarni.

Għaliex allura din it-triq għad-daħla għal HOS Tat-Torri, Rabat, saret f'parti oħra bil-konsegwenza li nħoloq periklu kbir kemm għar-residenti u kemm għas-sistema tat-traffiku?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Interpellanza ta' l-Onor.

Interpellant ġiet innotata.

Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TISWIJA TA' TRIQ IL-MISTRIEĦ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' d-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi jagħmel il-manutenzjonijiet meħtieġa fi Triq il-Mistrieħ, f'San Pawl il- Baħar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat- Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar manutenzjoni ta' Triq il- Mistrieħ f'San Pawl il-Baħar.

Sadanittant l-istess Dipartiment se jikkordina dwar akkumuli ta' skart li hemm f'partijiet mhux żviluppati fl-istess triq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SALVU SANT: Jien naf li l-Ministru għadu kemm jidħol f'dan id- dipartiment, pero' rrid ngħid li l-patching up tat-toroq li kien qed isir bl-asfalt u biż-żrar kien qed joħloq problema kbira.

Issa qed jagħmlu l- cold asphalt, pero' x-xogħol mhux qed isir sewwa.

Fejn noqgħod jien hemm parti li nqalgħet tmien darbiet f'xahar u kull darba jiġu jirranġawha.

Dan ifisser li l-periklu fit-toroq baqa' l-istess u għal dak li huwa labour u materjal użat morna agħar.

L-unika ħaġa li naqqasna hija l-inkonvenjenza tat-trab.

Huwa importanti li meta ssir xi ħaġa, issir bis-serjeta' biex għallinqas inkunu solvejna waħda mill-problemi u mhux ngħaddu dawn il- problemi lill-kunsilli lokali meta din il-problema qatt ma ġiet solvuta mill-ħafna technicians u inġiniera li għandu d-Dipartiment.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Meta qed ngħidu li dawn l-affarijiet se jgħaddu f'idejn il-kunsilli lokali nkunu qed nirreferu għall-manutenzjoni tat-toroq li mill-1 ta' Jannar se tkun parti mir-responsabilita' tal- kunsilli lokali u ninkoraġġuhom jużaw il-kuntratt mad-Dipartiment tad- Distretti biex isir ix-xogħol.

Naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li l-cold asphalt huwa aħjar mis-sistema preċedenti.

B'kumbinazzjoni dalgħodu tkellimt fuq dan is-suġġett ma' l-uffiċjali f'dan id-Dipartiment rigward is-sistema preċiża li tintuża biex il-cold asphalt jingħata aħjar u nemmen li s-sistema tista' tkompli titjieb.

SKEJJEL TAS-SNAJJA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (F'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi f'mistoqsija parlamentari numru 16981, seduta 248, il-Ministru ta' l-Edukazzjoni ma nformax lill-Kamra x'inhuma l-bżonnijiet futuri fil-qasam edukattiv fl- Imtarfa, jista' għaldaqstant jara li jipprovdi d-dettal ta' dawn l- iżviluppi biex il-Kamra tkun informata bir-rakkommandazzjoni/ arranġamenti li saru bejn il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u l-Awtorita' tad-Djar biex jitwettqu dawn il-bżonnijiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li l-għadd ta' tfal li jattendu l-iskola tas-snajja' tal-bniet fl- Imtarfa hu mistenni jiżdied f'Settembru ta' l-1995.

Dwar arranġamenti oħra rigward bżonnijiet fl-Imtarfa fil-qasam edukattiv, id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni għandha l-intenzjoni li fil-futur ikun hemm kindergarten f'din il-lokalita'.

DROGA - PERSUNI LI DDAĦĦLU L-ISPTAR B'OVERDOSE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 16783 dwar persuni li daħlu l-isptar b'overdose?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Ninsab informat li n-numru ta' pazjenti li ddaħħlu fid-Dipartiment ta' l-Emerġenza konsegwenza ta' overdose u alkoħol matul dawn l-aħħar ħames snin kienu:

112 li minnhom ħamsa kienu taħt is-16-il sena; dawn ta' l-aħħar kienu ġejjin minn dawn il-lokalitajiet: B'Kara, Sliema u Paola.

97 li minnhom wieħed kien taħt is-16-il sena u kien minn Ħal Għaxaq

103 li tmienja kienu taħt is-16-il sena u kienu minn dawn il-lokalitajiet: B'Kara, Żebbuġ, Cospicua, Sliema u Senglea.

139 li minnhom sitta kienu taħt is-16-il sena u ġew minn dawn il- lokalitajiet: Msida, Żabbar, Ħamrun, M'Scala u Żejtun.

144 li minnhom sitta kienu taħt is-16-il sena u ġew minn dawn il- lokalitajiet: Sliema, Msida, Żejtun, Cospicua, Valletta u Gżira.

Sa l-1 ta' April 1994 daħlu total ta' 31 li minnhom tlieta huma taħt is- 16-il sena u jiġu minn Kirkop, Żabbar u Attard.

MR SPEAKER: L-Onor.

Lino Spiteri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LINO SPITERI: Bla riflessjoni fuq id-dettalji li ta l-Ministru - ġie mistoqsi u huwa wieġeb - jikkonsidra li meta jkun hemm mistoqsijiet bħal dawn - din hija opinjoni kompletament personali tiegħi - m'għandhomx jingħataw ċerti dettalji?

GĦax meta tgħid li kien hemm każ wieħed li kien minn raħal "X" awtomatikament qed jiġi identifkat min huwa; meta tgħid li hemm sitt każijiet minn tliet irħula, awtomatikament qed jiġi identifikat min huma.

Biżżejjed il-familja li tkun ikollha l-uġiegħ li dan ġara lil xi ħadd għażiż tagħha, mingħajr ma aħna f'din il-Kamra jkollna din l- informazzjoni li ma nafx kif nużawha.

Ladarba l-informazzjoni ngħatat - bla referenza għal xi post partikolari - jista' l-Ministru jgħid jekk humiex qegħdin jittieħdu xi miżuri speċjali biex mhux biss tiġi kumbattuta din il-pjaga tant kerha f'pajjiżna, imma tkun kumbattuta partikolarment fil-livelll fejn jidher li qed tigdem sewwa, jiġifieri fil-livell taż-żgħażagħ?

Ma naħsibx li hija koinċidenza li qed ikun hemm każijiet identifikati ta' żgħażagħ taħt is-16-il sena.

Dan ifisser li hemmhekk il-firxa qed tikber anke jekk fl-istatistika li ta l- Ministru qisu hemm declining trend.

F'sena minnhom, jekk fhimtu sewwa, kien hemm xi 116 u dawn huma l-każijiet identifikati.

Jista' l-Ministru jagħti lil din il-Kamra xi ħjiel ta' xi attivita' speċjali li qed jikkonsidra, u jekk hux qed tiġi kkonsidrata xi offensiva kontra din il- pjaga li qed tiġi konsidrata, għallinqas partikolarment f'dak il-livell fejn l-ispaċċaturi jidhru li qegħdin jimxu bil-policy "catch them young"?

Jikkonsidra l-Ministru li għandha titfassal policy speċifika għal dan l- għan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett, nixtieq ngħid li napprezza l-ewwel kumment li għamel l-Onor.

Membru - li huwa kumment li tajjeb li l-Membri kollha tal-Kamra iqisu l-validita' tiegħu, sew meta nirrispondu l- mistoqsijiet, sew meta nagħmlu diskorsi, kif ukoll meta jsiru l- mistoqsijiet.

Rigward dan il-qasam nixtieq ngħid li l-Gvern issa qiegħed impenjat tajjeb biex joħloq l-istrutturi ġodda f'dan il-qasam.

Aħna għamilna numru ta' snin naħdmu bi strutturi li nħolqu ad hoc f'ċerti ċirkostanzi.

Il-problematika tad-droga hija problema li tiżviluppa minn sena għall-oħra u li tbiddel il-karatteristiċi tagħha minn żmien għal żmien.

Allura wieħed ma jistax iserraħ rasu li għax ikollu ċerti strutturi in place li qed joffru ċerti servizzi, b'daqshekk il-problema qed tiġi tackled.

Aħna s-sena l-oħra nidejna eżerċizzju fil-fond, fil-fehma tiegħi, ta' evalwazzjoni ta' dawn l-istrutturi u servizzi.

Ir-rapport sar bil- kollaborazzjoni ta' persuni ġejjin mit-tliet oqsma prinċipali, biex ngħid hekk, jiġifieri l-Gvern, il-Knisja u l-Oppożizzjoni, taħt iċ-chairmanship tal-maġistrat Meli.

Illum il-ġurnata l-pjanijiet tal-ministeru - biex insejħilhom hekk - issa huma finalizzati u qed jiġu kkonsidrati mill- Kabinett.

Dawn jinkludu proposti dwar rikompożizzjoni tal-kummissjoni li tittratta din il-problema, dwar korp eżekuttiv li jista' jkun iktar flessibbli, li jista' jagħti servizz iktar immedjat u dwar ir-rabta bejn il- problema tad-droga u l-problema ta' l-alcohol.

Għax mis-surveys kollha li saru, inkluż dak tal-Caritas, il-problema ta' l-alcohol tidher li hija problema li tigdem, hija problema ta' ċerta entita'.

Diversi drabi naqraw f'posters u fl-ewwel faċċata tal-ġurnali dwar każi ta' mwiet b'overdose tad- drogi, pero' ma naqraw qatt dwar in-numru ta' każijiet, li m'huwiex żgħir, ta' żgħażagħ u persuni f'eta' pjuttost żgħira li jkunu mietu proprju b'konsegwenza diretta ta' l-alkoħoliżmu, li għandu effett ta' ħsara fuq is- saħħa tal-bniedem daqs id-droga.

Allura hemm din it-tip ta' rabta bejn iż- żewġ problemi.

Kif forsi l-Membri tal-Kamra nnotaw, diġa' dehru avviżi fil- gazzetti għal reklutaġġ ta' ċertu personnel biex inkunu nistgħu mhux biss nagħtu s-support meħtieġ lil din il-kummissjoni, mhux biss inkunu nistgħu nħaddmu dan il-korp eżekuttiv aħjar, mhux biss inkunu nistgħu namministraw l-Isptar Santa Marija u l-faċilitajiet l-oħrajn, bħad-Dar ta' Gubbio, il- faċilitajiet li ngħataw fl-Isptar San Luqa, id-Detox ġewwa GĦawdex u l- Isptar Monte Carmeli b'mod ħafna iktar professjonali, imma nkunu nistgħu anke nħaddmu strateġija ta' prevenzjoni tajba.

Naħseb li l-Membri jinnotaw li proprju ħmistax ilu kellna f'pajjiżna espert mill-Belġju, Ernst Servais, li kien qiegħed jagħmel sensiela ta' seminars, l-ewwel ma' grupp ta' għalliema, imbagħad ma' grupp ta' għaqdiet volontarji, proprju bl- iskop li għalih irrefera l-Onor.

Spiteri.

Is-seminars kienu dwar kif għandna nħaddmu strateġija ta' prevenzjoni mhux tant fuq il-livell nazzjonali, daqskemm fl-għeruq tas-soċjeta' tagħna - fl-iskejjel - biex verament inkunu qed nittrattaw ma' uliedna f'dak il-mument, kif ukoll fil- lokalitajiet tagħna.

GĦalhekk kien hemm ukoll il-preżenza ta' l-għaqdiet volontarji.

Jien naħseb li l-miżuri li qed nimplimentaw f'dan l-istadju huma miżuri li jħallu riżultati tajbin.

Nittama wkoll li l-liġi li għaddejna din is-sena mill-Parlament, it-tisħiħ li qed ikun hemm fin- National Drugs Intelligence Unit kif ukoll fil-Pulizija, jgħinu wkoll biex min-naħa l-waħda l-problema tat-traffikar inkunu qed nittrattawha b'mod iktar effettiv u min-naħa l-oħra jkollna f'posthom servizzi iktar effettivi, sew ta' strateġija ta' prevenzjoni kif ukoll ta' trattament u ta' kura.

SPTAR SAN LUQA - APPARAT GĦAD-DIPARTIMENT TA' L-ENT

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tas-Saħħa f'dawn l- aħħar snin kellux diskussjonijiet ma' organizzazzjoni magħrufa bħala "The World Lab" fuq għotja ta' flus għal xiri ta' apparat/strumenti għad- Dipartiment ta' l-ENT fl-isptar San Luqa?

Jekk fl-affermattiv, x'kienu r- riżultati ta' dawn id-diskussjonijiet?

Jista' l-Ministru jikkonferma li d- delegazzjoni Maltija mill-istess dipartiment li żaret Napli dan l-aħħar kienet konnessa ma' l-istess diskussjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kollaborazzjoni bejn Malta u l-International Centre of Scientific Culture - World Laboratory (magħrufa bħala ICSC - World Lab) bdiet fl-1987.

Bħala riżultat kien ingħata bidu għall-proġett fuq il-prevenzjoni u l- kura tan-nuqqas ta' smigħ f'Malta.

Id-Diviżjoni tas-Saħħa kienet ingħatat equipment kif ukoll faċilitajiet ta' taħriġ barra minn Malta fil-qasam ta' l-Awdjoloġija.

Dan il-proġett kien taħt il-kordinazzjoni ta' l-Universita ta' Napli.

L-apparat baqa' jintuża fil-Klinika ta' l-ENT Out-Patient fl- Isptar San Luqa.

Nikkonferma li nies tekniċi Maltin marru Napli f'Marzu li għadda bil-għan li jiġu diskussi fażijiet ulterjuri f'dan il-proġett.

Ninsab informat li l-Gvern Malti u l-ICSC - World Lab iffirmaw ftehim li jpoġġi l-kollaborazzjoni ma' din l-organizzazjoni non-governattiva internazzjonali fuq bażi aktar soda.

MR SPEAKER: Grazzi il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru 47 ta' l-1994 - Avviż ta' l-Istralċ ta' Bailey (Malta) Limited; u

Avviż Legali Nru 49 ta' l-1994 - Regolamenti ta' l-1994 dwar l- Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Breakdown tal-waiting list għal diversi investigazzjonijiet fid- Dipartiment ta' l-X-Rays fl-isptar San Luqa, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 17430;

Rapport dwar it-titjib li sar fil-Ħabs Ċivili f'dawn l-aħħar seba' snin, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 17520; u

Avviż Legali Nru 48 ta' l-1994 - Regolamenti ta' l-1994 li jemendaw ir- Regolamenti biex jinżamm l-Ordni Pubbliku fil-Grounds ta' l-Isports.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-lokalita' u n-numru ta' ATM's, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 17524.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA FUQ L-INCOME

INCOME TAX (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-26 ta' April, 1994.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Alfred Sant huwa in possession of the House.

Onor. Sant, qabel ma tkompli, għandek bżonn extension peress li skadielek il-ħin.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

LINO SPITERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Sant ikompli bid-diskors tiegħu.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva).

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzja lill-Ministru, lill-Onor.

Spiteri u lill-Kamra tal-ġentilezza tagħhom talli estendewli l-ħin.

Sur President, il-bieraħ fid-diskors tiegħi pprovajt niżviluppa x'hemm wara l-ħsebijiet tal-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam mal-mod kif irid li jkollna struttura ta' tassazzjoni f'dan il-pajjiż, x'inhuma l-linji li qed jiġbed il-Gvern u x'inhuma l-linji li ġibed f'dawn l-aħħar snin.

Wara dan kollu, jien ma bqajtx nitkellem fuq hekk, biex norbot l-istruttura ta' taxxa u ta' tassazzjoni li żviluppat f'dawn l-aħħar snin ma' normi u ma' esperjenzi f'pajjiżi oħra li jistgħu jservu ta' referenza għal dak li qed jiġri f'pajjiżna; u nqabblu wkoll il-qafas tat-taxxa u l-piż ta' taxxi - diretti jew indiretti - f'pajjiżna ma' dawk ta' pajjiżi oħra.

Irridu nqabblu wkoll il-piż tad-dħul tal-Gvern fl-ekonomija ta' pajjiżna mal-piż tad-dħul tal- Gvern f'pajjiżi differenti.

Wara dan xtaqt nitkellem ftit - nixtieq li issa nkompli fuq dan is-suġġett - dwar il-mod kif l-ispiża tal-Gvern iġġib magħha l-ħtieġa tat-taxxi.

Matul l-aħħar snin din f'pajjiżna żviluppat b'mod tajjeb taħt l-akkuża ta' tmexxija bla galbu u esposta għal ħela kbir u tberbiq ta' flus.

Wieħed mill-punti li l-bieraħ ipprovajt nagħfas fuqu kien il-fatt li l-istatistika turi li matul l-aħħar snin kien hemm ċaqliqa fil-piż tat-taxxi, minn taxxi diretti lejn it-taxxi indiretti.

Dan ifisser li konsistentement jidher ċar li l-piż relattiv l-Gvern qed jistruttura u jimponi matul is-snin kellu nifs li wassal biex il-piż tat- taxxi indiretti jiżdied filwawqt li jionqos il-piż relattiv tat-taxxi diretti.

Din hi ħaġa li nistgħu norbtuha ma' ċerti proposti li qed jipproponi l-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' taxxi ġodda li jrid idaħħal.

Punt ieħor li pprovajt insemmi l-bieraħ hu li l-Gvern jinsab maqbud f'sistema fejn minn sena għal sena qed jonfoq ħafna.

Il-bieraħ urejt li hemm ċerti items ta' spiża rikorrenti li fuqha matul is-snin il-Gvern wera li m'għandux kontroll jew galbu.

Wara li tkellimna fuq dan is-suġġett, għaddejt biex nikkummenta fuq il-proġetti ta' spiża kapitali li l-Gvern ippropona ħafna minnhom matul is-snin.

Il-Gvern nefaq ħafna fuq dawn il- proġetti.

GĦalhekk il-problema tal-flus toħroġ b'mod iktar lampanti, għax wieħed jista' jitlob, kif se nitlob jien ...

Il-proġetti ta' nefqa kapitali li tressqu matul l-aħħar seba' snin kienu bla ebda pjan u bla ebda ħsieb, u fil-mod kif tnedew, tmexxew u ġew esegwiti kien hemm nuqqas irresponsabbli ta' kontroll.

Il-bieraħ semmejt ukoll il-bini tat-terminal ta' l-ajruport fejn jidher ċar li kien hemm tberbiq ta' miljuni fil-mod kif tmexxa l-proġett.

Hemm tipi differenti ta' kif wieħed jista' jevalwa n-nuqqas ta' galbu li qed idaħħal il-Gvern fit-tmexxija ta' l-ispiża kapitali.

Illum se nkompli nitkellem ftit fuq dak li bdejt insemmi l-bieraħ, jiġifieri n-nuqqas ta' galbu fil-mod kif il-Gvern jartikola l-proġetti kapitali li hawn.

Dan iwassal għal spiża li ma tkunx ġustifikata għax tkun spiża żejda.

L-ewwel tip ta' nuqqas ta' galbu huwa preċiżament fit-tip ta' sistema li biha l-Gvern jasal biex jagħmel overspending f'dak li jkun qed jipproponi.

Il-Gvern l-ewwel jipproponi li se jonfoq daqstant, imbagħad effettivament jispiċċa jonfoq iktar; jew għax m'hemmx responsabilita' fit-tmexxija, bħalma ġara fil-każ tal-Korp ta' l-Awżiljarji li kien responsabbli għalih l- Onor. Louis Galea, jew fil-każ li semmejna l-bieraħ tal-bini tat-terminal ta' l-ajruport fejn kien hemm spending lampanti, u dik hi responsabilita' diretta tal-Prim Ministru nnifsu.

Kien hemm ukoll overspending u nuqqas ta' kontrolli fil-bini tal-Power Station ta' Delimara li dak iż-żmien kien responsabbli għaliha l-Ministru Falzon u s-sotto-Segretarju Ninu Zammit.

Il-bieraħ konna qed nitkellmu wkoll fuq każ ieħor fejn mhux biss sar overspending, imma l-proġett innifsu jiġi mmuntat mingħajr serjeta' biżżejjed fl-ippjanar tiegħu.

L-ewwel eżempju li ġibt kien tall-bini mill- ġdid tal-power station ta' Delimara fejn saret għażla ta' teknoloġija u skond din it-teknoloġija l-Gvern kellu jipprovdi għal ċmieni enormi illi kieku l-power station kellha tinbena f'Bengħajsa, kienu se jidħlu fil- flight part ta' ajruplani neżlin fl-ajruport ta' Ħal Luqa.

Dan wassal biex minflok issir f'Bengħajsa, il-Power Station issir f'Delimara.

Issa l-Gvern reġa' biddel id-deċiżjoni tiegħu u se jmur għal teknoloġija differenti li tirrikjedi ċmieni inqas għoljin.

Allura l-Gvern ma kellux għalfejn iħassar Delimara in the first place għax seta' għamilha f'Bengħajsa.

Imbagħad ġibt l-eżempju ta' l-Imtaħleb.

Fl-Imtaħleb hemm bini li l-Gvern qal li għandu jiġi konvertit biex fih jinżammu priġunieri żgħażagħ ħalli jkunu jistgħu jirriabilitaw ruħhom waqt li jkunu taħt sistema korrettiva.

L-argument preċiż kien li fil-ħabs ta' Kordin tant hemm reċidivi u tant hemm nuqqas ta' kontroll serju li żgħażagħ ġodda li jidħlu hemm bħala priġunieri jispiċċaw qishom għaddejjin minn universita' tal-kriminalita', minflok minn post korrettiv.

Għaldaqstant intgħażel dan il-post fl- Imtaħleb, intnefqu l-belli liri biex jiġi restawrat ħalli priġunieri żgħażagħ li jkunu first offenders jitpoġġew hemmhekk, u mbagħad wara li sar dak ix-xogħol kollu rriżulta diżgwid bejn ministeri differenti - għax il- Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani ried li dan is-servizz ikun responsabilita' tiegħu u l-Ministeru tal-Home Affairs, li hu responsabbli mill-ħabsijiet, ried li dan is-servizz ikun responsabilita' tiegħu wkoll - u baqa' ma sar xejn.

Skond ma qal il-Ministru Galea f'ġurnal tal-Ħadd li għadda - għax il-Ministru Galea ma jinformax lill-Parlament b'dawn l- affarijiet, imma jinforma lill-ġurnali - jidher li kien hemm settlement bejn il-barunijiet fuq din il-ħaġa.

Imma hemm punt iktar importanti minn hekk, għax skond kif qed isostnu l-esperti, il-post ta' l-Imtaħleb m'huwiex adattat għat-tip ta' għan li li hu destinat għalih.

Għalhekk jidher li l- flus li ntnefqu fuq il-post ta' l-Imtaħleb intnefqu fil-vojt għax il-post innifsu m'huwiex adattat għat-tip ta' għan li hu mmarkat għalih.

Effettivament issa l-flus intnefqu, ix-xogħol kollu waqaf u l-post jinsab vojt, jistenna lil xi ħadd jara x'jagħmel bih.

Dan kien mod differenti ta' sparpaljar ta' flus għax għalkemm ix-xogħol sar - tajjeb jew ħażin - il- post baqa' ma ġiex utilizzat.

Sur President, nista' nsemmi proġett ieħor, il-proġett tal-freeport, fejn in-nuqqas ta' ħsieb maniġerjali tal-Gvern dwar kif jinkwadra proġett, wassal biex matul is-snin intnefqu flus sostanzjali fuq il-freeport migħajr ebda kontroll serju.

Ġara li l-istess kumpannija li tmexxi l-freeport ingħatat l-inkarigu biex il-fondi kapitali li jersqu lejn il-freeport min- naħa tal-Gvern biex isir dan il-proġett ikunu mmexxija minnha, imbagħad hi tieħu commission fuq ix-xogħol li tagħmel.

Din tidher sistema sabiħa sakemm tħares lejn l-aspett maniġerjali tagħha, imma mbagħad tirealizza kemm sistema bħal din hija crazy.

Għax l-istess korporazzjoni li qed tirċievi l-flus tal-Gvern biex tkun tista' tħaddimhom fuq spiża kapitali u taparsi hija responsabbli mit-tmexxija tal-freeport il-ġdid, hija responsabbli wkoll mill-infiq ta' din l-ispiża kapitali, li ovvjament ma tirrendix għax hija xi ħaġa kapitali li qed tinbena.

U din l-unita' tkun tista' tikklejmja li sejra tajjeb jew ħażin skond il-commissions li tkun qed tieħu - kif fil-fatt ġara - fuq l-ippjanar tal-fondi tal-Gvern.

Jiena ngħid li kumpannija bħal din għandha kull inċentiv, mhux biex tara li l- affarijiet isiru sew, imma biex tara li l-infiq isir - isir kif isir - ħalli tkun tista' tiġbor il-commissions tagħha, li m'humiex żgħar, u b'hekk tkun tista' turi kemm qed tagħmel profitti u kemm sejra tajjeb.

Dan hu li ġara fil-Freeport u jekk wieħed janalizza - kif għamilt jien - l-accounts tal-Freeport matul dawn l-aħħar sentejn jew tliet snin, jirrealizza li minkejja l-ħafna stqarrijiet tal-Gvern, li permezz tagħhom jipprova jgħatti x-xemx bl-għarbiel, fil-fatt intnefqu miljuni kbar fil-freeport, dejjem taħt is-sorvelja ta' kumpannija li l-profitti tagħha kellha ssoffhom mill- commissions li qed tagħmel fuq ix-xogħol kapitali li jsir.

Anke f'dan il- każ, in-nuqqas ta' sens maniġerjali fil-mod kif isiru u kif jiġu proposti l- affarijiet ċertament li jwassal mhux għal suspetti, imma għal dikjarazzjonijiet u stqarrijiet li matul l-aħħar snin fil-freeport intnefqu l-miljuni b'mod li m'huwiex soġġett għal kontroll serju.

Mhux billi juruna x'qalu l-awdituri tal-Freeport - u jien ir-rapporti rajthom - u mhux billi joħorġu rapporti dwar kemm intnefqu flus permezz ta' żborżamenti mit-Teżor.

Il-mistoqsija hija jekk effettivament hemmx value for money fl- implimentazzjoni tax-xogħol covered minn dawn il-fondi.

M'għandix dubju - u dan jidher anke mill-mod kif wieħed iħares lejn l-affarijiet on the ground - li kien hemm sparpaljar kbir ta' fondi u ma kienx hemm value for money.

L-istess xogħol li sar bi spejjeż ta' miljuni kbar seta' sar bi spiża ferm inqas.

Sieħbi l-Onor.

Salvu Sant qed jgħidli: Min jaf kemm se jintnefqu flus 'il quddiem.

Jien apposta qed noqgħod attent li nitkellem biss fuq dak li sar.

Jiġifieri qed nitkellmu fuq fatti u mhux fuq dak li jista' jiġri.

Hekk ukoll se nagħmel issa x'ħin nitkellem fuq il-proġett ta' l-MSU.

Jien kont wieħed minn dawk li f'dawn l-aħħar xhur kelli okkażjoni li nikkritika bil-qawwi lill-Management Systems Unit.

Fil-fatt kien hemm nies li qaluli li qed nikkritikaha żżejjed, iżda jien ma naqbilx.

Naf li hemm ċerti affarijiet li l-MSU għamlet b'ċertu galbu, per eżempju fil-mod kif ittrattat ma' ċerti studenti universitarji s-sajf li għadda meta dawn marru hemmhekk bħala studenti ħaddiema.

Naf li ttrattawhom tajjeb u l-istudenti ħarġu mpressjonati.

Imma ma naħsibx li dak huwa l-kriterju li fuqu wieħed jista' jiġġudika x-xogħol ta' l-MSU; il-mod kif wieħed jiġġudika lill-MSU huwa billi jħares lejn il-miljuni li ġew żborżati fuq l-MSU matul dawn l- aħħar snin u billi jħares bl-aktar mod ċar u korrett lejn l-istess Business Plans li l-MSU ppreżentat lill-Gvern is-sena li għaddiet u din is-sena, li juru t-tip ta' attivita' li din il-kumpannija qed tipproġetta u t-tip ta' attivita' li wettqet jew ma wettqitx.

Analiżi ċar ta' dak li sar jew ma sarx mill-Management Systems Unit juri li minkejja li għandhom iktar minn 60 espert, jew so-called experts, barranin - skond il-lista li ħarġet ta' barranin li jistgħu jaħdmu f'dan il-pajjiż - li qed jitħallsu flejjes tajbin fuq proġetti li qed jagħmlu, on the ground, anke in terms tar-rabta bejn il-Business Plan tas-sena li għaddiet u dak ta' din is-sena, wieħed isib li dawn il-pjanijiet huma disjointed.

Jekk wieħed kellu l-iċken ħsieb li se jkun hemm xi ħaġa serja fl-MSU, din kellha tirriżulta mill- Business Plan ta' din is-sena li wieħed kien jistenna li kellu jitlaq mill- Business Plan tas-sena li għaddiet u għallinqas, b'mod onest, jagħti xi forma ta' stqarrija dwar fejn waslu l-pjani u l-proġetti li kienu prospettati fil-Business Plan tas-sena li għaddiet.

Imma ma kien hemm xejn minn dan; qisu s-sena li għaddiet ma sarx business plan u llum qed isir business plan ġdid.

L-istess stil jintuża fil-mod kif jiġu strutturati l- programmi; kollox jitħalla vag, mingħajr dettalji serji dwar kif se jitwettqu l-proġetti ta' konsultazzoni, u l-costings tagħhom isiru fl-ajru.

GĦalhekk meta wieħed jipprova jqabbel il-Business Plan tas-sena li għaddiet ma' dak ta' din is-sena jsib li n-nuqqas ta' rabta jillustraw mill-ġdid il- fatt li fl-MSU qed ikun hemm sistema li qiegħda kontinwament tixrob il- fondi, filwaqt li ħadd ma jaf kif tonfoq il-flus.

Bl-istess mod li tkellimt fuq l-MSU s-sena li għaddiet, se nerġa' nitkellem din is-sena, għax din tmur kontra kull regola ta' trasparenza fil-mod kif jitmexxew il- fondi tal-Gvern.

L-MSU għadha kif kienet, jiġifieri kumpannija privata li tirċievi l-fondi min-naħa tal-Gvern biex tagħmel il-proġetti tagħha, li m'humiex speċifikati b'mod serju - kif għidt, bejn il-Business Plan tas- sena li għaddiet u l-Business Plan ta' din is-sena m'hemmx rabta suret in- nies - hi tagħmel il-proġetti tagħha u meta f'ħafna każi dawn ma tagħmilhomx tispiċċa biex takkumula l-flejjes li tirċievi bħala parti mill- accumulated reserves tagħha.

Allura assolutament m'hemmx serjeta' fil-mod kif jiġu żborżati l-flus lill-MSU għall-proġetti tagħha għax is-sistema li tintuża qisha dik ta' flus impressed li jintbagħtu f'ambaxxata, bid- differenza li fil-każ ta' ambaxxata tkun taf li hemm l-ambaxxatur, hemm l- istaff ta' l-ambaxxata u allura jkun hemm ċerti spejjeż rikorrenti, u allura l-impressed jiġi kalkolat skond il-ħtiġiet ta' l-ambaxxata, mentri fil-każ ta' l-MSU ma tafx dawk il-flus fejn sejrin.

Fil-każ ta' l- impressed li jintbagħtu lill-MSU m'hemm ebda rabta bejn dawn il-miljuni u l- proġetti li jkunu għaddejjin fis-sistema ta' l-MSU.

Apparti li hemm ċerti proġetti, ċekċikiet 'l hemm u 'l hawn, li saru fl-MSU, on the ground meta nħarsu lejn proġetti speċifiċi ma nistgħux ngħidu li kien hemm xi suċċess, anzi jekk inħarsu - u din diġa' semmejtha imma ħadd ma rrisponda fuqha - lejn il-komputerizzazzjoni tas-sistemi tas-sigurta' soċjali fil-pajjiż, naraw li hemmhekk daħlu ta' l-MSU, sabu sistema - tajba jew ħażina - ipprovaw jibdluha, injoraw lil kull min ħadem fuqha qabel, għamlu sistema tagħhom, ma ħadmitx ukoll u kollox kellu jerġa' jibda from scratch.

Jiġifieri kien hemm falliment totali.

Nistgħu nsemmu wkoll il- komputerizzazzjoni tas-sistema ta' l-istores ta' l-isptar.

Din waqgħet mill-inqas sena lura - għax bdiet issa jew ftit ilu - u assolutament ħadd ma jaf fejn se tasal.

X'qed nipprova ngħid?

Qed nipprova ngħid li meta nħarsu lejn l-ispiża kapitali tal-Gvern, li m'hemmx dubju li fl-aħħar snin kienet massiva, naraw li n-nuqqas ta' ppjanar u l-implimentazzjoni ħażina ta' proġetti, bilfors iwasslu għall-idea ġustifikata li hemm sparpaljar dirett tar-riżorsi.

Kif kont qed ngħid meta intervjena sieħbi l-Onor.

Salvu Sant, nixtieq inħares ftit lejn x'ġara fi tliet snin speċifiċi biex naraw jekk nistgħux naslu għal xi forma ta' kwantifikazzjoni ta' din il-ħaġa u jekk nistgħux ngħidu li f'ċertu żmien saru t-tali proġetti li ntnefqu daqstant flus fuqhom u x'setgħu kienu s-savings fuqhom.

Jiena diġa' semmejt għadd ta' proġetti, bħal dak tal-produzzjoni ta' l- ilma, fejn wara li ntnefqu ħafna flus fuq reverse osmosis plants, jirriżulta li s-sistema tad-distribuzzjoni hija vroma.

U aktar ma tonfoq biex tagħmel reverse osmosis plants, il-produzzjoni ta' l-ilma aktar qed tiġi għolja on a unit cost basis u inqas qed jasal ilma għand in-nies.

Per eżempju, jiena ħarist lejn it-tliet snin mill-1989 sa l-1991, u speċifikament lejn erba' proġetti li diġa' semmejt, jiġifieri l-proġett tat- terminal ta' l-airport, il-proġett tal-power station, il-proġett ta' l- impjanti tar-reverse osmosis u l-proġett tal-freeport.

F'dawk it-tliet snin il-Gvern nefaq Lm14.5 miljun fuq l-airport terminal, fuq il-power station intnefqu Lm54.8 miljun - dawn huma figuri li juru l-actual costs meħudin mill-financial reports, jiġifieri mhux estimi - fuq ir-reverse osmosis plants intnefqu Lm12.2 miljun u fuq il-proġett tal-freeport intnefqu Lm28 miljun.

Jekk nieħdu biss dawn l-erba' proġetti, insibu li b'kollox f'dawn it-tliet snin intnefqet is-somma ta' Lm109.5 miljun, li tiġi medja ta' Lm36.5 miljun fis-sena fuq dawn l-erba' proġetti.

Sur President, m'għandi ebda eżitazzjoni li ngħid li at the margin, konservatament, mill-inqas 10% ta' dik l-ispiża kienet spiża moħlija.

Ħalli nassumu 10% ....

(Interruzzjonijiet) Mela mhux hekk!

Naħdmuha iktar fid- dettal?

Jekk nieħdu l-proġett tar-reverse osmosis plants u tħares lejn l- ammont ta' unaccounted for water, issib li dan huwa in the region ta' 60%.

Jekk dik l-ispiża kapitali timmarġinalizzaha b'dak il-mod, diġa' tara x- shrinkage factor tagħha.

Jekk tħares lejn il-flus li ntnefqu fuq il- freeport u tneħħi minnhom il-commissions li ħadet il-Freeport Corporation - apparti mill-honeymoons - ...

Nistgħu naħdmuhom waħda waħda u jiena ngħidlek li jekk taħdimha hekk, issib li l-ispiża moħlija hija ħafna iktar minn 10%.

Imma ħalli ma naħdmuhiex hekk; neħduha as a marginal rate.

Jien ngħidlek li 10% hija figura konservattiva ħafna.

Allura fuq nefqa kapitali medja ta' kważi Lm40 miljun fis-sena, jien ngħid li Lm4 miljun fis- sena huma moħlija.

U dan il-kalkolu tista' taħdmu b'mod dettaljat.

Kieku ħdimtha mod ieħor kont inġib figura ħafna ogħla minn 10%.

X'inhu l-argument?

L-argument huwa li parti sostanzjali mill-ispiża tal- Gvern hija tberbiq ta' flus ta' nies jieklu minn xulxin, tberbiq ta' flus minħabba nuqqas ta' ppjanar.

Dawn huma flus li qed jinħlew.

Inutli ngħidu lill-poplu li rridu nwessgħu l-bażi tat-taxxi, meta hemm dik il-ħela ta' flus b'mod lampanti.

Iżda nixtieq immur iktar 'il bogħod minn hekk u nikkummenta anke dwar il-lat maniġerjali ta' kif isir l-infiq tal-flus.

Jiena ngħid li l-problema fl-ispiża kapitali tal-Gvern, ir-raġuni għaliex qed ikun hemm dan l-infiq żejjed ta' flus hija n-nuqqas ta' ħsieb u ppjanar strateġiku dwar kif isir l-infiq.

Diġa' tkellimt fuq l-over-spending, fuq il-ħela u t-tberbiq li jsir fl-implimentazzjoni, fuq in-nuqqas ta' ħsieb dwar kif isiru l-affarijiet.

Imma mbagħad hemm loġika aktar fundamentali li tispjega għaliex qed jispiċċa jkun hemm tberbiq u ħela.

U l-problema hija n-nuqqas ta' strateġija li biha jitwettaq pjan ta' investiment fil- pajjiż.

Ħalli nagħti eżempju.

Meta tkun qed tagħmel inavestiment kapitali ta' ċertu tip u kobor, jekk għandek viżjoni - dan il-Gvern m'għandu ebda viżjoni - b'xi mod jew ieħor trid torbot dak l-investiment fil-loġika ta' x'tip ta' żviluppi se joħloq fil-pajjiż u kif se jintrabat minn kullimkien ma' l-iżvilupp ekonomiku fil-pajjiż, jiġifieri trid tara dawk li jsejħulhom forward linkages u backward linkages li se joħloq il-proġett.

Biex tagħmel hekk, irid ikollok viżjoni ta' kif dan il-proġett se jintrabat ma' l- ambjent sħiħ ta' l-iżvilupp li jkun qed jiġri madwaru u mhux sempliċement timpalalu l-flus, tħalli lill-consultants imexxu u mbagħad jiġri li jiġri.

Hija ħaġa ċara li dan ma kienx qed isir u m'huwiex qed isir fil-pajjiż.

Per eżempju, ħalli naraw x'ġara fuq l-impjanti tar-reverse osmosis.

Matul dawn l-aħħar snin il-Gvern qal li se jsolvi l-problema ta' l-ilma billi jinvesti, jinvesti u jinvesti fir-reverse osmosis, b'mod li issa spiċċajna b'dipendenza akbar fuq ir-reverse osmosis bħala mod kif il-poplu jkollu provvista ta' l-ilma.

Aħna diġa' tkellimna fuq in-nuqqas ta' ħsieb dwar il- linkage bejn ir-reverse osmosis, il-produzzjoni u d-distribuzzjoni, u aktar minn hekk dwar ir-rabta bejn il-produzzjoni ta' l-ilma permezz tar- reverse osmosis u l-produzzjoni ta' l-enerġija.

Aħna spiċċajna f'sitwazzjoni fejn kwalunkwe ċaqlieqa li tiġri fil-pajjiż f'dak li għandu x'jaqsam ma' produzzjoni ta' l-enerġija taffettwa minnufih il-produzzjoni ta' l-ilma.

Jekk tmurlek parti mis-sistema ta' l-elettriku tmur ukoll parti mis-sistema ta' l-ilma.

Min jaħdem b'dan il-mod u ma jirrealizzax x'inhu jiġri, bilfors li jkollu nuqqas ta' ħsieb strateġiku għax jekk tidħol fl-idea tar-reverse osmosis plants - kif ċertament li dieħel il- Gvern - tara li trid torbot man-nexus li l-provvista ta' l-enerġija trid tkun b'xi mod jew ieħor salvagwardata jew irid ikun hemm provvisti alternattivi ta' enerġija li jkunu jistgħu jżommu parti mis-sistema ta' l- elettriku għaddejja waqt li tkun wieqfa s-sistema.

Jien qed ngħid li meta tiżviluppa - kif żviluppa l-Gvern - r-reverse osmosis plants jekk dan ma tagħmlux bil-ħsieb dwar il-backward linkage li jrid ikun hemm mal- provvista ta' l-elettriku u tippjana s-sistema ta' l-enerġija b'mod li ma tħallix kollox dipendenti fuq provvista waħda jew tnejn, tkun qiegħed timxi b'mod irresponsabbli jew inkella b'mod baħnan li ma jeħux ħsieb u ma jagħtix kas ta' l-aspetti strateġiċi ta' l-investiment li tkun qed tagħmel.

Issa mill-qasam ta' l-infrastruttura se ngħaddi għall-qasam tas-servizzi soċjali fejn ġrat l-istess ħaġa.

Fuq ir-refurbishment ta' l-Isptar Zammit Clapp - u issa qed nitkellem fuq l-imgħoddi u mhux fuq il-futur -taħt il- capital vote ta' Refurbishing fl-1989 il-Gvern nefaq Lm289,665; fl-1990 nefaq Lm447,169; fl-1991 nefaq Lm562,020 u fl-1992 nefaq Lm432,9c00.

Jekk tgħodd dawn l-ammonti flimkien issib li l-ispiża kapitali għar-refurbishing ta' l-Isptar Zammit Clapp laħqet it-total ta' Lm1,730,000, kważi Lm2 miljun.

U hawnhekk wieħed jistaqsi: X'kien ir-riżultat u x'inhi l- ġustifikazzjoni ta' dan?

Issa ħalli nħarsu lejn l-ispiża rikorrenti li qed tiġi ġenerata mill- Isptar Zammit Clapp.

Wara li tagħmel proġett kapitali u tibda tħaddmu, ikollok stream ta' ħidma li se tqumlek il-flus u dawk il-flus trid tara eżattament għalxiex se jkunu qed iservu.

Jekk inħarsu lejn l-istima ta' l- ispiża rikorrenti ta' l-Isptar Zammit Clapp għas-sena li għaddiet insibu li din kienet ta' Lm600,000.

Issa din is-sena l-Gvern qed jistma li l-spiża rikorrenti tkun ta' Lm900,000, u jien ngħid li Lm1miljun would be closer to the mark.

Mela għandna expenditure stream li qed tiġi targeted fuq l- Isptar Zammit Clapp in terms of utilities, personnel, servizzi, eċċ. Meta mbagħad tara jekk it-throughput ta' l-isptar huwiex ġustifikat in terms of value for money u tħares lejn il-problemi li jeżistu fl-Isptar San Luqa u lejn il-problemi li jeżistu fil-qasam tas-saħħa mentali f'dan il-pajjiż - li hija aktar kruċjali għal ċerti nies - issib li assolutament ma kien hemm l-ebda ħsieb strateġiku fuq kif spiża ta' Lm1.5 miljun għall-Isptar Zammit Clapp ġiet inkwadrata fejn għandhom jitpoġġew ir-riżorsi.

F'qasam fejn hemm problema kbira ta' riżorsi umani u materjali ġew ippompjati kważi Lm2 miljun kapitali biex imbagħad jixorbu kważi Lm1 miljun riżorsi rikorrenti sena wara l-oħra, meta hemm oqsma oħra fil-pajjiż li għandhom bżonnijiet aktar ċari u meta t-throughput ta' l-Isptar Zammit Clapp ma jiġġustifikax dik l-ispiża.

Dan huwa n-nuqqas ta' ħsieb strateġiku fil-mod kif jidħol il- Gvern għall-investimenti.

Il-Gvern ma jorbotx ħaġa ma' l-oħra u ma jkunx jaf li meta tidħol għal triq, dik it-triq twassal għal spejjeż rikorrenti fuqha.

Għalhekk meta tħares lejn l-ispiża rikorrenti kif ħarisna l- bieraħ - u l-bieraħ ma ħarisniex lejn l-ispiża kapitali, għalkemm stajna nagħmlu dan u xi darba nagħmilha - issib ċerti affarijiet li ma jingranawx ma' xulxin u ssib ċerta spiża li ma tiġix tracked minn spiża oħra.

F'dan il-qasam ta' min isemmi l-istess tip ta' nuqqas ta' ħsieb strateġiku li hemm dwar il-bini ta' l-Isptar San Raffaele; id-deċiżjoni - jekk hemm deċiżjoni - li nagħmlu sptar ġdid li jqum miljuni u miljuni ta' liri, fejn il-ħbieb tagħna u l-bażużli jmorru tajjeb.

Pero' ħsieb strateġiku li huwa tabilħaqq kondiviż minn dawk in-nies li jaħsbu u jaħdmu fis-settur, ma jeżistix.

Għandna Ministru li f'sena jgħid ħaġa u f'sena oħra jgħid ħaġa oħra, skond minn liema konsulent ikun qed jisma' jew skond liema seminar ikun qed jattendi.

Mill-mod kif tkellem ir-rapport tal-Bank Ċentrali tas- sena li għaddiet, donnu dan il-proġett ta' l-Isptar San Raffaele qiegħed to pump prime the economy, jiġifieri tinvesti l-flus f'kapitali tal-Gvern ħalli l-industrija tal-bini ddur.

Dan hu nuqqas fil-mod kif wieħed jaħseb dwar strateġija ta' żvilupp ekonomiku li torbot.

Nerġa' ngħid - u ili snin ninsisti fuq dan - li d-dnub oriġinali ta' dan in-nuqqas ta' strateġija ġej mill-fatt li l-Gvern irrifjuta u baqa' jirrifjuta li jagħmel pjan ta' żvilupp nazzjonali, fejn torbot qafas ma' ieħor, u ħidma strateġika għall-iżvilupp ta' l-ekonomija mal-mod kif tiggwida l-finanzi tal-pajjiż.

Jekk f'dan il-kontest joqogħdu jiġu bi kliem bħal "soċjaliżmu reali" f'dak li għandu x'jaqsam ma' pjan ta' żvilupp nazzjonali, ngħidilhom biex jinsewhom dawn il-ħmerijiet.

Ma jistax ikun li pajjiż bħal dan jibqa' għaddej bi 30% u 35% - wieħed mill-ogħla persentaġġi fid-dinja - tal-budget totali u r-revenue totali tal-Gvern dedikati għal proġetti kapitali.

M'hemm l-ebda ħsieb strateġiku dwar kif il-proġetti kapitali jiġu nfilzati wieħed wara l-ieħor, dwar il-linkages forward u backward tagħhom u kif se nsostnuhom.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk, aktar u aktar meta jirriżulta ċar u tond li dan it-tip ta' nuqqas ta' ħsieb strateġiku fit- tmexxija tal-budget kapitali tal-Gvern, mhux biss qed jirriżulta f'ħela, imma min-naħa tal-Gvern qed jirriżulta bħala ħtieġa għal aktar u aktar taxxi, flus u revenues.

Sur President, dan iwassalni biex naraw eżattament x'inhi l-loġika wara dak kollu li qed jingħad u li se jsir vis-a-vis l-VAT.

Meta wieħed iħares lejn ir-revenue trends tal-Gvern, l-expenditure trends u l-mod kif il-Gvern biddel il-piż tat-taxxa minn naħa għall-oħra bejn taxxi diretti u taxxi indiretti fl-aħħar snin, jasal għall-konklużjoni li bir-ritmu li għaddejjin bih, bin-nuqqas ta' ħila fit-tmexxija tal-proġetti kapitali u fl-ispiża rikorrenti, il-Gvern jinsab maqbud fit-tnalja li għandu bżonn aktar riżorsi, u biex jagħmel dan jidher ċar li waħda mill-konklużjonijiet hi li rridu nżidu l-bażi tat-taxxa, it-tax take.

U m'hemmx dubju li l-VAT qed tiddaħħal għal din ir-raġuni.

Huwa tajjeb li nagħlaq billi nitkellem ftit fuq ir-raġunijiet u l-loġika li hemm min-naħa tal-Gvern wara l-VAT.

Per eżempju, qiegħed jingħad - għalkemm dalgħodu smajt lill-Ministru Dalli jitkellem u jidher li qed jibdel id-diska, għalkemm mhux kulħadd qed jagħmel hekk - li l-VAT għandha tirrimpjazza l-income tax, għax din it-taxxa fiċ-ċirkostanzi tal-lum hija aktar progressiva, tajba u ġusta mill-income tax.

Sa ftit żmien ilu hekk kien qed jingħad, imma dalgħodu l-Ministru Dalli ma qalx hekk.

Il-Gvern kien qed jgħid li fiċ-ċirkostanzi tal-lum l-income tax m'hijiex ġusta biżżejjed, filwaqt li l-VAT hija aktar ġusta u allura tista' tiġi ġustifikata b'dan il-mod.

Bħallikieku l-argument, skond il-Gvern, kien li l-VAT qiegħda hemm biex tirrimpjazza l-income tax.

Fil-fatt il-Prim Ministru daqqa jgħid ħaġa u daqqa jgħid oħra, skond quddiem min ikun; daqqa jgħid li se tirrimpjazza l-income tax għax din m'hix ġusta biżżejjed u daqqa jgħid bil-maqlub, skond fejn ikun.

Jekk ikun qed jitkellem fil- Parlament jgħid mod u jekk ikun f'xi każin tal-Partit Nazzjonalista jgħid mod ieħor.

Imbagħad il-bieraħ il-Ministru Dalli għamilha ċara - naħseb li jien naqbel miegħu - li l-VAT se tirrimpjazza d-dwana, jiġifieri tkun taxxa indiretta.

Veru li hekk se jiġri, jiġifieri li l-VAT se tidħol minflok id- dwana, minflok il-customs u l-excise duty.

Imma mbagħad hawnhekk jidħol l- argument li diġa' ssemma, li l-VAT bħala sistema ta' tassazzjjoni hija aktar effiċjenti.

Aktar effiċjenti mill-income tax, meta din mhux se tirrimpjazza l-income tax?

Mela allura hija aktar effiċjenti mid-dwana.

Meta ngħidu din il-ħaġa x'qed nifhmu eżattament?

Qed ngħidu li l-customs ma taqbadx eżatt x'inhu għaddej fil-pajjiż u li tant hemm kuntrabandu fil- pajjiż, li se tiddaħħal il-VAT biex tkun iktar effiċjenti u taqbdu aħjar?

Ma naħsibx, għax jien niftakar dibattitu tal-Parlament li sar xi tliet snin jew erba' snin ilu fejn kont għamilt stima ta' kemm dieħel kuntrabandu fil- pajjiż u jiskappa d-dwana li kien jiġbor dak iż-żmien il-Ministru Bonello Du Puis, u hu kien qalli li għandi żball għax l-estimi li kont qed nagħmel dwar il-kuntrabandu li dieħel kienu kompletament żbaljati.

Dak inhar kien qal li fid-Dwana kienu qed jaqbdu kull ħaġa li dieħla fil-pajjiż, jew kważi kull ħaġa.

Mela fejn hu l-argument ta' l-effiċjenza?

Vis-a-vis kemm tista' taqbad it-tax take tal-pajjiż?

Bħala mod kif taqbad dak li jkun dieħel fil-pajjiż, id-dwana hija anqas effiċjenti mill-VAT?

Imbagħad jidħol l-argument l-ieħor li l-VAT hija tajba ħafna għax tnaqqas l-evażjoni tat-taxxa.

Anke hawn ma jiftiehemx l-argument.

L-evazjoni tat-taxxa vis-a- vis xiex?

Vis-a-vis id-dwana?

Din ma tagħmilx sens għax id-dwana hija fuq xi ħaġa li tidħol, xi ħaġa fiżika li qiegħda hemm, taqbadha u tista' tkun taf x'dieħel u x'mhux dieħel.

Mela jekk qed inqabblu like with like u qed inqabblu l-VAT mad-dwana, l-argument tiegħi huwa bil-maqlub.

Ċertament li min jagħmel claim li l-VAT hija aktar effiċjenti u tnaqqas l-evażjoni aktar mid-dwana assolutament ma jafx x'qed jgħid.

Mela l-argument li hi aktar effiċjenti u aktar ġusta mill-income tax u l-argument l-ieħor li l-VAT tnaqqas l-evażjoni, m'humiex korretti mija fil-mija.

Din hija konklużjoni kompletament ċara li l-Gvern qed jevitaha għax m'humiex dawn ir-raġunijiet li qed iwassluh biex idaħħal il-VAT.

Meta qed idaħħal il-VAT - din il-Gvern issa aċċettaha; dalgħodu reġa' qalha l-Ministru Dalli u naqbel miegħu - qed ibiddel taxxa diretta b'taxxa indiretta u qed jagħmel dan għal żewġ raġunijiet.

Raġuni minnhom hija t-talba tal-Gvern biex idaħħal lil Malta akkost ta' kollox fl-Unjoni Ewropea u n-nies ta' Brussels qalulu li jekk ma jdaħħalx il-VAT lanqas biss idaħħluh fil-klassi preparatorja tagħhom, fil- klassi tan-nuna.

Pero' l-Gvern m'huwiex injorant u raġuni oħra għaliex se jdaħħalha hija li qed jifhem illi b'din it-taxxa se jisloħ aktar taxxi mill- poplu.

Dak hu l-iskop ta' l-introduzzjoni tal-VAT, xejn aktar u xejn anqas.

Meta tkellem l-Onor.

Bonnici kemm-il darba ħalliha taħrablu illi t- tax base twessa'.

Din semmiha wkoll il-Ministru Dalli dalgħodu meta qal li d-differenza bejn il-VAT u d-dwana hija li d-dwana tapplika fuq l- oġġetti biss u l-VAT se napplikawha mhux biss fuq l-oġġetti, imma wkoll fuq is-servizzi.

Jiġifieri the tax base is being widened.

Għandna taxxa indiretta fuq xi ħaġa konkreta u t-tax base tagħha se jitwessa'.

Fundamentalment din hija t-tifsira ta' dak li qed isir u din tfisser li hemm loġika waħda wara l-VAT, mhux il-loġika ta' l-evażjoni, mhux il-loġika ta' l-effiċjenza, mhux il-loġika tal-ġustizzja, imma l-loġika ta' kif il- Gvern, pass wara l-ieħor, jista' jżid id-dħul tiegħu mit-taxxi indiretti.

Din tidħol fil-kontest ta' x'ġara fl-aħħar seba' snin, fejn il-piż tat- taxxi indiretti żdied bħala persentaġġ waqt li l-piż tat-taxxi diretti naqas.

Issa se ninjettaw mekkaniżmu ġdid fis-sistema tat-taxxi indiretti li jkompli jgħollilhom il-piż ħalli t-taxxi diretti jkunu jistgħu jonqsu.

Dan huwa l-argument fundamentali.

Għalhekk aħna ma naqblux mal-VAT, għax ma nistgħux naqblu ma' sistema daqshekk konxja, daqshekk bierda, daqshekk b'ċerta loġika ekonomika illi twassal biex it-taxxi rigressivi u indiretti, jibqgħu jiżdiedu u jiżdiedu b'dan il-mod fl-importanza tagħhom.

Għax l- argument hemm jibqa', taxxi indiretti bħal dawn, speċjalment il-VAT, fil- kontest attwali ta' pajjiżna, qegħdin jattakkaw lis-sinjur u lill-fqir, lill-kbir u liż-żgħir, lil min hu minn fuq u lil min hu minn taħt, lill- komdu u lill-iskomdu, bl-istess mod.

Mela fil-kontest ta' bilanċ bejn income tax, customs duty jew VAT, għandna proposta li tinjetta s-saħħa ta' l-indirect taxes biex jagħfsu fuq it-taxpayer.

MR SPEAKER: Ippermettili ninterrompik, Onorevoli.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn il-leave of House biex tkompli titkellem.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzja lill-Kamra kollha u nista' ngħid li dalwaqt se nieqaf mid-diskors tiegħi għax ma rridx nimponi żżejjed.

Ħalli naslu għall-punt dwar l-argument ta' l-Ewropa għax anke hawn daħlu ċerti konsiderazzjonijiet li frankament jipprovaw jikkonfondu l-issues aktar milli jikkjarifikawhom.

Wieħed mill-argumenti kien illi kemm bil- proġett tal-Gvern li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea kif ukoll bil- proposta minn din in-naħa tal-Kamra dwar dak li għandu x'jaqsam ma' relazzjonijiet bejn Malta u l-Ewropa, ma kien hemm ebda alternattiva ħlief li jiġu żmantellati d-dwana u s-sisa kollha f'pajjiżna.

Allura l-proposta tal-Gvern hija wkoll fil-loġika ta' adeżjoni sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

U kien hemm argumenti fejn qalu: Jiġri x'jiġri, ikun min ikun fil-gvern, id- dħul mid-dwana u sisa bilfors irid jiġi eliminat ħalli jkun hemm rapprochement għad-dħul fl-Ewropa jew għallinqas, fil-każ tal-Partit Laburista, ikun hemm ċerta forma ta' relazzjoni mill-qrib.

Anke dan l- argument huwa żbaljat.

Jekk wieħed iqabbel il-proposta tal-Partit Nazzjonalista vis-a-vis l-Ewropa u l-proposta tal-Partit Laburista, isib li hemm differenza fundamentali.

Dak li jgħid il-Partit Laburista dwar x'għandhom ikunu r-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea huwa marbut b'mod organiku u sħiħ ma' viżjoni ta' kif trid tiżviluppa l-ekonomija tal- pajjiż, kif trid tirristrutturizza ruħha l-industrija lokali tal-pajjiż u l- industrija għall-esportazzjoni.

M'huwiex minnu li taħt il-proposta Nazzjonalista u taħt il-proposta Laburista l-bidliet li jseħħu fis-sistema tat-tariffi tal-pajjiż iridu jkunu ekwivalenti.

Huwa minnu li taħt il- proposta Nazzjonalista dak li għandu x'jaqsam ma' dwana jrid jiġi radikalment rifondat.

Huwa minnu li bil-proposta Nazzjonalista, id-dħul minn dwana u sisa, li s-sena li għaddiet, ngħidu aħna, kien ta' madwar Lm92 miljun, b'xi mod jew ieħor irid jiġi prattikament eliminat mill-budget tal- Gvern.

Dan huwa minnu għal żewġ raġunijiet; waħda għax meta jkollok unjoni doganali ma' l-Unjoni Ewropea ma jkunx hemm tariffi, industrijali jew le, fuq kummerċ bejn iż-żewġ naħat; u t-tieni għax id-dwana li ddaħħal minn sorsi oħra trid tibgħatha fi Brussels.

Mela awtomatikament taħt l-option Nazzjonalista huwa veru li d-dħul kollu mid-dwana u s-sisa jrid jiġi eliminat kompletament mill-budget tal-Gvern.

Imma ma jfissirx li din trid tagħmilha mil-lum għal u kieku n-Nazzjonalisti kellhom jitilqu fuq din it- triq u jimxu fuq negozjati suret in-nies kif għamlu pajjiżi oħra, jaraw li f'pajjiżi oħra dawn il-bidliet ma sarux mil-lum għal għada.

Jekk tħares, per eżempju, lejn l-Ingilterra u lejn id-Danimarka, li kienet daħlet ma' l- Ingilterra, issib li dawn kellhom transition period ta' ħames snin.

Meta daħlet il-Portugal kellha transition period ta' seba' snin.

U f'dan il- perjodu jkunu qed isiru l-bidliet neċessarji bil-mod il-mod.

Meta daħlet il-Greċja, tawha aktar nifs għax f'ċerti affarijiet kellha perjjodu ta' disa' snin.

Allura anke taħt l-alternattiva Nazzjonalista, mhux veru li dak id-dħul ta' Lm92 miljun iridu jtiru mil-lum għal għada.

Imma issa ħalli nħarsu lejn l-alternattiva tal-Partit Laburista.

Il-Partit Laburista qed jipproponi li jkun hemm, taħt ftehim fit-tul, il- konklużjoni ta' zona ta' kummerċ industrijali ħieles illi tiġi konkluża fuq perjodu ta' bejn għaxra u 15-il sena.

Hemmhekk qed nitkellmu fuq kummerċ bejn Malta u l-Unjoni Ewropea fil-kontest ta' kummerċ industrijali.

Meta wieħed janalizza x'hemm bħala dħul mill-kummerċ industrijali bejn iż-żewġ naħat, ċertament li ma jasalx għall-konklużjoni - anke fuq il-figuri tas- sena li għaddiet - li hemm ¥92 miljun involuti.

L-istima li wieħed jagħmel at the upper limit hija ta' xi ¥55 miljun fuq total ta' ¥92 miljun dħul mill-kummerċ industrijali u dak mhux industrijali f'pajjiżna s-sena li għaddiet.

GĦaliex jiġri hekk?

GĦaliex meta qed nitkellmu fuq zona ta' kummerċ industrijali ħieles, qed nitkellmu biss fuq kummerċ industrijali.

Issa f'dan il-kummerċ industrijali hemm inkluż ukoll il-kummerċ fil-fuels.

Meta jien qed ngħid ¥55 miljun, qed ninkludi wkoll il-kummerċ fil-fuels li faċilment jista' jiġi mneħħi mill-ekwazzjoni, għaliex il-kummerċ mill-fuels li hu soġġett għad-dwana, jista' jiġi konvertit bla problemi ta' xejn, permezz ta' miżura teknika, f'xi forma ta' taxxa interna fuq il-fuel, xi ħaġa li madankollu l-Gvern diġa' qed jaħseb biex idaħħal anke taħt il- proposti tiegħu.

Mela effettivament taħt il-proposta Laburista għal zona ta' kummerċ industrijali ħieles, hemm involut dħul ta' madwar ¥45 miljun, u anke dan jien inqisu bħala upper estimate.

Issa kieku kellna nkomplu l- loġika f'dan li qed ngħidu u nħarsu lejn l-istruttura tal-budget tal-Gvern ngħidu li dawn il-¥45 miljun taħt il-proposta Laburista jridu jonqsu, iridu jiġu eliminati.

U jekk nieħdu qafas ta' għaxar snin u nieħdu l-mudell li tneħħihom in equal steps, sena wara l-oħra, fuq għaxar snin, dan ikun ifisser li kull sena jkun hemm shortfall ta' ¥4.5 miljun fuq id-dħul mid- dwana.

U l-contention tagħna, Sur President, hija ċara.

Ħaġa bħal din tista' faċilment tiġi finanzjata, l-ewwel mit-tkabbir regolari u normali li jkun hemm fis-sistema ekonomika minn sena għal sena u aktar minn hekk tista' faċilment tiġi finanzjata - jekk ikun hemm Gvern galbuż li jaħdem kif għandu jaħdem - mill-kontroll u tnaqqis fil-ħela li għaddejja bħalissa fit-tmexxija tas-sistema ta' proġetti kapitali.

Jien diġa' tajt eżempju u semmejt l-infiq fuq erba' proġetti fit-tliet snin li għaddew; jekk tieħu medja ta' 10% ta' tfaddil li jista' jsir fuqhom, tilħaq minnufih iċ-ċifra ta' ¥4 miljun.

Hemm qiegħed l-argument, Sur President.

Dan huwa l-mod kif wieħed iħares lejn x'inhuma r-realtajiet.

Minn naħa qegħdin idaħħlu lill- poplu fit-triq li bilfors iridu jnaqqsu ¥92 miljun mid-dħul tal-Gvern, dan taparsi jridu jagħmluh mil-lum għal għada biex taparsi jidħlu fl-Ewropa, u allura minflok qegħdin idaħħlu l-VAT.

Pero' r-raġuni m'hijiex id-dħul fl- Ewropa għax kieku tabilħaqq kienet hekk, kien ikun hemm sistema li biha dawn l-affarijiet jidħlu bil-mod sena wara sena.

Imma dawn qed jidħlu mil- lum għal għada.

Minn hawnhekk nasal għall-konklużjoni li r-raġuni għall- urġenza f'dak li qed isir hija li l-Gvern għandu problemi ta' dħul ta' taxxa, għandu problemi ta' revenues u dawn qed jipprova jsolvihom billi waqt li jkompli jagħfas ħalli jżid il-piż tat-taxxi indiretti, fl-istess ħin idaħħal taxxa ġdida li żżid it-tax base u żżidlu d-dħul b'mod kbir.

Hemm indikazzjoni oħra li turi għaliex din fil-verita' hija ċ-ċavetta ta' dak li qed jiġri, anke f'dak - għallinqas safejn hu magħruf s'issa imma naħseb li l-Gvern fuq din il-ħaġa hu diġa' kommess - li għandu x'jaqsam mad- dħul tal-VAT.

Minn dak li qal jien naħseb li l-Gvern huwa kommess li l-VAT idaħħalha għall-entijiet kollha li għandhom xi negozju.

Ikun x'ikun in- negozju, żgħir jew kbir, part-time jew le, il-Gvern huwa kommess li mill-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla jimponi fuqu li jsegwi n-normi tat-taxxa tal- VAT.

Imma waħda mill-mistoqsijiet li għandi f'moħħi fil-fatt hija jekk il- hawkers humiex se jaqgħu taħt din is-sistema.

Lili jiġu jistaqsuni u ngħidilhom li suppost jaqgħu taħt it-taxxa tal-VAT, imma ma rridx niġi akkużat li qed inxewwex fuq din, jiġifieri I stand subject to correction.

L-Onor.

Vella għandu raġun meta jgħid li aktar jaf Leon Brittan, il- Commissioner tal-Komunita' Ewropea, fuq din milli nistgħu nkunu nafu aħna.

Imma apparti minn hekk Leon Brittan lill-Ministru tal-Finanzi Dalli u lis- Segretarju Parlamentari Bonnici forsi jista' jgħidilhom ukoll li hemm pajjiżi oħrajn, anke fil-Komunita' Ewropea, fejn mhux kulħadd huwa soġġett għat-taxxa tal-VAT.

Issa m'iniex qed nitkellem fuq ikel jew mediċini, imma fuq oqsma ġenerali bħala negozji.

Dawn diġa' semmejthom f'post ieħor, imma tajjeb li for the record insemmihom hawnhekk ukoll.

Hemm pajjiżi fejn jekk ikollok bejgħ anqas minn ċertu ammont, ma tħallasx it-taxxa tal-VAT.

Ma nafx jekk il-Kamra tal-Kummerċ fil-ħerqa tagħha biex tiddefendi lin- negozjanti qajmitux dan il-punt.

Naf li l-Kamra tal-Kummerċ hi aktar interessata li tiddefendi l-interessi tal-bulk buying fil-cash registers, imma naħseb li din il-kwestjoni qajmitha b'xi mod jew ieħor.

Il-punt huwa li hawn pajjiżi fejn negozji li jbigħu inqas min ċertu ammont jiġu eżentati mill-VAT.

Fost dawn insibu l-Portugall, fejn hemm min ikollu bejgħ anqas minn ¥3,800 fis-sena m'hemmx għalfejn iħallas it-taxxa tal-VAT.

Naħseb li kieku l-ħanut ta' warajja li jbigħ it-te wara nofsinhar, ikun jaqa' taħt din il-kategorija.

Jekk tħares lejn Franza, per eżempju, negozju li l- bejgħ tiegħu ma jlaħħaqx ¥4,600 fis-sena m'huwiex soġġett għall-VAT.

Jekk inħarsu lejn il-Kanada, insibu li hemmhekk negozju li għandu bejgħ ta' anqas minn ¥8,400 fis-sena, huwa eżentat mill-VAT.

Fl-Irlanda ħanut li għandu anqas minn ¥17,900 bejgħ fis-sena, huwa eżentat mill-VAT.

Fil- Ġermanja negozju li għandu bejgħ ta' anqas minn ¥22,000 fis-sena wkoll huwa eżenti mill-VAT.

Jekk wieħed jara dawn it-tip ta' arranġamenti u ta' skaletti u jistaqsi għaliex f'Malta l-Gvern din il-ħaġa eskludiha - naf li l-Prim Ministru huwa kommess li din il-ħaġa jeskludiha u naħseb li l- hawkers huma soġġetti għall-VAT ukoll, jekk irridu nkunu konsistenti - u tqum il-mistoqsija: GĦaliex ma saritx din l-eżenzjoni?

Jien m'iniex konvint li r-raġuni hi li jkun hawn wisq burokrazija, wisq taħwid u wisq karti, għaliex jiġri x'jiġri burokrazija, taħwid u karti żgur li se jkun hawn.

Imma fil-fehma tiegħi, ir-raġuni hija waħda.

Il-Gvern irid ikun f'pożizzjoni li tabilħaqq jista' jimmassimizza d-dħul tiegħu mill-VAT u ma jrid iħalli l-ebda tieqa miftuħa ħalli wieħed jista' jargumentalu biex il- VAT jagħlaqha jew jiftaħha.

GĦalhekk ma daħħalniex eżenzjonijiet.

GĦalhekk il-Gvern m'huwiex qed jissuġġerixxi l-eżenzjonijiet fil-VAT.

Mr Speaker, biex nagħlaq irrid ngħid li dan kollu jwassal għal konklużjoni waħda, li jkun ħela ta' żmien li nħarsu lejn l-introduzzjoni tal-VAT jew il-mod kif il-Gvern qed jipprova jikkonsolida l-income tax f'din il-liġi, b'mod iżolat u ma nipprovawx narawha bħala parti minn strateġija sħiħa f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-istrutturi u l-politika ta' tassazzjoni li segwa l-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami mill-1987 'l hawn.

Issa l-politika ta' tassazzjoni hija ċara; il-patterns hemm qegħdin: Iridu jċaqalqu l-bilanċ minn taxxi diretti għal taxxi indiretti.

Fl-aħħar seba' snin irnexxielhom jixxiftjaw il-pattern, in terms ta' weightings, ta' piż, minn 3% għal 4%.

Pero' issa deħlin fit-tieni fażi ta' din l-operazzjoni u filwaqt li jkun hemm dawn l-irtokki żgħar fl-income tax li qed jiġu proposti b'dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna, effettivament l- isfond huwa li qed jipprovaw iċaqalqu l-bażi ħalli permezz ta' l- injezzjoni tal-VAT, bil-maniġġ li titneħħa l-customs duty u tidħol il-VAT, effettivament nersqu lejn sistema fejn l-ewwel ħaġa l-iżbilanċ bejn taxxi diretti u indiretti jkompli jiżdied.

Imma aktar importanti minn hekk, deħlin lejn fażi fejn l-aktar taxxa importanti u faċli għall-Gven li jimmanipula, il-VAT, se tkun qiegħda hemm b'mod ingranat u mil-lum għal għada l-Gvern jista' jċaqlaq naħa u jċaqlaq oħra biex iżid it-take tiegħu.

Għall-quddiem imbagħad it-tentazzjoni, il-motivazzjoni għall-Gvern, se tkun li juża t-taxxa tal-VAT biex jibbilanċja l-kotba tiegħu u allura aktar u aktar iżid il-piż relattiv u assolut tat-taxxi indiretti vis-a-vis it-taxxi diretti - kif turi l-esperjenza f'pajjiżi barranin - billi l-VAT l- ewwel tibda b'0% rating u titla' għal 5%, imbagħad tiskatta għal 15%, jew tibda b'15% u titla' għal 20%, jew inkella tibda b'xi ħaġa eżentata u mbagħad tinkludiha fil-VAT ukoll.

Iċ-ċaqlieqa taż-żieda ta' taxxi dejjem tibda taħdem u dik il-fażi indiretta ...

Jien naħseb li għalhekk huwa importanti li meta nirriflettu fuq it-taxxi li deħlin u ħerġin, fuq il- bidliet ta' taxxi, fuq il-proposti ta' taxxi li qed jagħmel il-Gvern, ninkwadrawhom fi strateġija sħiħa.

Il-Gvern qed jagħmel minn kollox biex din l-inkwadratura ma ssirx.

Qed jipprova jnaqqas il-problema billi jurik biċċa żgħira minn hawn u biċċa żgħira minn hemm, filwaqt li qieħed joqgħod lura milli jagħti l-kwadru ġenerali.

Jien naħseb li dan huwa mod irresponsabbli kif tippreżenta l-għażliet li għandu quddiemu pajjiżna.

Ċertament li l-għażla morali u fundamentali kbira hija li tagħżel jekk taqbilx li għandu jkun hemm diskriminazzjoni bejn kif għandha titħallas it- taxxa, bejn min jiflaħ u min ma jiflaħx.

Mr Speaker, għalhekk inħoss li l-Partit Laburista huwa ġustifikat li jimmonta kampanja sħiħa kontra l-VAT u għalhekk issa qed nagħmel din l- istqarrija fis-sens li l-mod kif qed jiġu mċaqalqa l-affarijiet u l-mod kif qed tiġi manuvrata l-istruttura ġenerali tat-tassazzjoni f'pajjiżna hija fundamentalment waħda amorali li qed tiddiskrimina b'mod amorali - imbagħad tispiċċa immorali - kontra min ma jiflaħx u favur min jiflaħ.

Jien ma naħsibx li f'pajjiż żgħir bħal tagħna u minn Gvern li ilu daqstant jippriedka s-solidarjeta' soċjali, valuri kristjani u tal-familja, u affarijiet oħra, ħaġa bħal din għandha titħalla għaddejja qisha m'hi xejn ħlief logħba tat-teknokratiċi - tipo ta' l-Onor.

Bonnici - u xejn iktar.

Jien naħseb li quddiemna għandna għażla morali fundamentali u jagħmel tajjeb il-poplu kollu - il-Partit Laburista se jagħmel minn kollox biex jippreżentaha b'dan il-mod - li juri li l-għażla morali hija waħda li ma nistgħux niskartawha għax deħlin fi skala li issa tidher qisha teknokratika u minn hawn u ftit ieħor ikun hemm mekkaniżmu qawwi f'idejn il-Gvern biex meta jieħu d-deċiżjonijiet ikompli jagħfas fuq iż-żgħir għall- profitt tal- kbir.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, il-Gvern iddeċieda li l-emendi għal-Liġi ta' l-income tax jaqsamhom f'żewġ liġijiet billi jagħmel l- administration jew il-management tagħha f'liġi għaliha u l-provvedimenti l- oħra li m'għandhomx x'jaqsmu ma' l-administration u l-management tat-taxxa jħallihom fil-Liġi prinċipali li qed tiġi emendata u li tagħha qed niddiskutu l-Abbozz.

L-Abbozz dwar il-management u l-administration tat- taxxa, l-Administration Tax Bill, kif se jiġi msejħa issa, jiġifieri l- liġijiet dwar it-taxxa - niddiskutuhom fl-Abbozz li jmiss skond l-agenda li għandha llum din il-Kamra.

Jien naħseb li hemm xi raġuni għaliex il-Gvern qed jagħmel din il-ħaġa.

Jiġifieri dak li llum huwa nkorporat f'Att wieħed għaliex qiegħed jiġi maqsum u separat f'żewġ liġijiet.

Ma jidhirx - almenu jien ma niftakarx - li meta s-Segretarju Parlamentari introduċa t-Tieni Qari ta' dan l-Abbozz ta' Liġi ta xi raġuni speċifika għaliex il-Gvern qed jagħmel din il-bidla, jiġifieri dak li hemm kontenut f'liġi waħda qed jaqsmu fi tnejn.

Naħseb li hemm xi raġunijet għaliex qed isir dan, imma ma jidhirlix - u hawn qed nitkellem taħt korrezzjoni u nistieden lin-naħa l- oħra biex tikkorreġini mill-ewwel jekk inhu l-każ - li ngħataw ir-raġunijet għaliex qed isir dan.

Naħseb li l-Kamra għandha interess tkun taf x'inhuma r-raġunijiet li induċew lill-Gvern biex jaqsam il-liġi għaliex fortunament f'pajjiżna, minkejja n-nuqqasijiet kbar li għandna, żgur li għandna xi ħaġa li m'hijiex nuqqas u din hija li m'għandniex il-komplessitajiet u d- diffikultajiet li wieħed isib fil-liġijiet fiskali, speċjalment dawk ta' l- Ingilterra li minnhom aħna nikkopjaw ħafna mill-provvedimenti attwali.

Għalkemm ħafna jaħsbu li l-liġi tat-taxxa tagħna hija bażata fuq il-liġi Ingliża, fil-fatt m'hijiex ibbażata fundamentalment fuq il-liġi Ingliża, imma hija bbażata fuq mudell ta' liġi li kienu għamlu l-Ingliżi għall- kolonji tagħhom.

U dawn il-liġijiet m'humiex l-istess liġijiet fiskali li għandhom fl-Ingilterra.

Per eżempju, meta ġiet konċeputa l-Liġi tat-Taxxa tagħna ma kenitx issir distinzjoni dwar is-sors ta' l-income.

Jiġifieri filwaqt li fl-Ingilterra u anke f'ħafna pajjiżi oħra tad-dinja, ir-rata u l- inċidenza tat-taxxa huma differenti skond is-source ta' l-income, u allura income minn ċertu source huwa ntaxxat mod filwaqt li income minn ċertu source ieħor huwa ntaxxat mod ieħor, f'Malta ma kienet issir l-ebda differenza bejn in-natura u l-kwalita' ta' l-income u ma konniex nagħmlu l- ikbar distinzjoni li normalment issir, dik fil-kwalita' ta' l-income, cioe' bejn earned income, unearned income u investment income.

Għalkemm xi wħud kienu jgħidu li t-taxxa fuq id-dħul hija rudimentali u għadha primittiva, fil-fatt kellha l-virtu' tas-sempliċita' għaliex ma kenitx toħloq id- diffikultajiet li jinqalgħu biex wieħed jiddetermina x'inhu income ta' kwalita' u mhux ta' kwalita' oħra u lanqas kellha d-diffikulta' li wieħed irid jara kif se jiġi ntaxxat income li jkun ġej minn ċertu sors u income li jkun ġej minn sors differenti.

Issa dan il-virtu' ta' l-uniformita' qed jintilef mil-Liġi tagħna dwar it-Taxxa fuq id-dħul.

U huwa żball kbir li aħna naċċettaw li noħolqu differenza fit-trattament ta' l-income skond is- sorsi differenti, għaliex meta nkunu qed nagħmlu dan, inkunu qed nikkomplikaw il-liġi fiskali tagħna u nkunu qed nikkreaw ukoll it- tentazzjonijiet biex wieħed jipprova jispeċifika s-sors ta' l-income tiegħu b'mod differenti għaliex it-trattament ta' dak is-sors ta' income jkun differenti minn dak ta' income li jkun ġej minn sors ieħor.

Meta għandek uniformita' ta' trattament ta' income, hu x'inhu s-sors, wieħed ma jkollux din it-tentazzjoni.

Barra minn Malta, speċjalment fl-Ingilterra, in vista tad-differentiation li hemm fit-trattament ta' kif jiġi ntaxxat income, prattikament kull sena fi żmien il-Budget isiru provvedimenti ġodda għal- liġijiet fiskali biex jew jipprovaw idaħħlu taħt il-liġi ta' l-income tax incomes li, minħabba l-mod kif tkun miktuba l-liġi fiskali, wieħed ikollu dubju jekk ikunux soġġetti għat-taxxa, jew biex jipprovaw jagħlqu t-toqob li speċjalisti tat-taxxa jikkreaw billi jipprovaw li l-leġislazzjoni kif tkun miktuba ma tikkejterjax għal xi sors partikolari jew kwalita' ta' income kif ġenerat fin-negozju jew f'oqsma oħra.

Nibża' li f'pajjiżna se nimbokkaw dik it-triq fejn fil-Budget ikollna nagħmlu taxing provisions biex nipprovaw nilqgħu għal tax avoidance schemes li l-leġislazzjoni li qed nagħmlu tagħti t-tentazzjoni biex jinħolqu anke f'pajjiżna.

Qed ngħid "avoidance" u mhux "evasion"; tax avoidance hija speċjalizzazzjoni li hija permessa bil-liġi sakemm ma jkunx hemm provvediment statutorju biex tinqered dik l-avoidance li hija tollerata minħabba l-mod kif inhi miktuba l-liġi.

Meta f'pajjiżna qed inżidu d-differenzi fit-trattament ta' l- income skond is-sorsi differenti tiegħu, naħseb li qed nagħmlu ħażin.

Biżżejjed wieħed irid iċedi u jagħmel eċċezzjoni għall-prinċipju li m'għandux ikun hemm differenza fit-trattament ta' dħul, biex jagħti benefiċċji lil ċerta attivita' kummerċjali, industrijali u produttiva li rridu ninċentivaw billi nagħtuha trattament fiskali preferenzjali.

Imma mbagħad meta niġu biex nimmultiplikaw l-okkażjonijiet ta' trattamenti differenti ta' l-income skond is-source naħseb li jekk ma jkollniex prinċipji jew sett ta' prinċipji biex jiggwidawna nistgħu naslu għall- assurd.

Per eżempju, f'pajjiżna wasalna fis-sitwazzjoni fejn l-unearned income - dak li huwa magħruf bħala dħul li mhux ġej mix-xogħol - mill- attivita' li bniedem jagħmel biex jaqla' l-ħobżna ta' kuljum tiegħu, qiegħed jiġi trattat b'mod preferenzjali vis-a-vis l-earned income.

Mela allura wieħed illi jagħmel l-isforzi biex jaħdem u d-dħul tiegħu huwa ntaxxat skond il-liġi tat-taxxa, qiegħed jiġi trattat agħar - agħar mil- lat fiskali - minn bniedem illi huwa fortunat għaliex għandu l-ġid u għandu dħul mhux mill-attivita' li jrid jagħmel u jesplika biex ikun jista' jgħix, imma minn flejjes u ġid akkumulati.

Din hija xi ħaġa li tistona u min iħares lejn il-liġi fiskali mhux biss bħala liġi li l-għan ewlieni tagħha huwa li tirrendi d-dħul lill-Gvern, imma jħares lejha mill- perspettiva soċjali u jara anke l-ġustifikazzjoni ta' l-inċidenza tat- taxxa, jiġifieri l-piż li din it-taxxa timponi fuq min iħallasha, wieħed ma jistax jaqbel li unearned income jattira taxxa ta' dħul inqas minn earned income.

Żgur li għandu jkun bil-maqlub mil-lat ta' ġustizzja soċjali distributtiva, u jekk wieħed għandu jiddistingwi - ħaġa li l-liġi tagħna tat-taxxa fuq id-dħul għal medda twila ta' snin qatt ma għamlet - m'għandux jiddistingwi bil-manjiera li jagħti trattament preferenzjali lill-unearned income b'mod li l-earned income ikun intaxxat aktar mill-unearned income.

Imma mbagħad jekk wieħed irid jagħti anke preferenza - li ma naqbilx magħha - lil ċerti unearned income, kif wieħed ma jarax x'se jkunu l-konsegwenzi meta tagħti trattament preferenzjali lil income li huwa fin-natura ta' imgħax li jħallsu l-banek, meta dak it-trattament preferenzjali m'intix qed tagħtih lid-dividendi li azzjonisti jiksbu mill-investiment tagħhom f'kumpanniji u meta m'initx qed tagħtih lill-individwi li jkunu investew il-fondi kapitali tagħhom f'bini immobbli?

Jiena ma jidhirlix li aħna għandna nagħtu inċentiv lil min il-ġid tiegħu jikkonsisti f'depożiti bankarji u nittrattaw agħar mil-lat fiskali - mhux qed ngħid nittrattaw ħażin imma qed nittrattaw agħar vis-a-vis dawk li għandhom depożiti bankarji - lil min jinvesti flusu f'bini u lil min l-investiment għamlu direttament f'kumpanniji u allura ma jkunx investa flusu, bħall-maġġoranza tan-nies, f'savings fil-banek.

Wieħed irid l-ewwel jiġġustifika jekk hemmx raġuni għaliex għandek tittratta earned income b'mod differenti minn unearned income.

Pero' meta wieħed jiġi biex jittratta l-unearned income, żgur li jrid jieħu in konsiderazzjoni wkoll lil min, mil-lat ta' ġustizzja u ta' ekwita', għandu jingħata trattament preferenzjali, jekk hux lil dak il-bniedem li jinvesti fl-immobbli, bħal djar ta' abitazzjoni - allura jipperċepixxi kirjiet jew ċnus - jekk hux lil dak il-bniedem li jinvesti direttament f'kumpanniji, sew industrijali, kummerċjali, eċċ., jew inkella lil dak il-bniedem li mingħajr taħbit ta' xejn ipoġġi flusu fil-bank, fejn jieħu trattament preferenzjali fuq id-dħul li jikkonsisti f'imgħaxijiet.

Issa meta l-Gvern, kienu x'kienu l-intenzjonijiet l-oħra, għażel li jagħmel witholding tax ta' 15% fuq l-imgħaxijiet tad-depożiti bankarji qabel ma l- bank iħallas l-interessi fuqhom, fil-fatt qiegħed jiffranka lil dak li għandu dawk id-depożiti mid-differenza tat-taxxa li altrimenti huwa jista' jkun soġġett għaliha kieku jinkludi dawk l-imgħaxijiet fid-dħul tiegħu.

Mela min għandu Lm100,000 u jpoġġihom fil-bank jaf li fuq l-imgħaxijiet huwa se jħallas biss 15% u min għandu Lm100,000 u jibni ħames dwelling units jaf li fuq ir-renta tagħhom mhux se jħallas biss 15% imma se jħallas aktar minn hekk, jekk s'intendi r-rata tat-taxxa li huwa soġġett għaliha hija ogħla mir-rata ta' 15%.

Din hija xi ħaġa li naħseb li l-Gvern qed jagħmilha b'mod konxju u jekk qed jagħmel hekk, allura aħna ma naqblux miegħu - hekk għandu jkun - iktar u iktar meta nipprofessaw illi rridu nsibu mezz kif insolbu l-problema tan-nuqqas ta' djar.

Dan għandu jsir billi ninċentivaw lil min jinvesti flusu f'bini ta' dwelling units, mentri dan m'aħniex nagħmluh.

Wieħed lanqas jista' jispjega għaliex - din hija xi ħaġa agħar mill-eżempju li tajt - jekk wieħed jinvesti f'azzjonijiet ta' kumpannija jinzerta jagħmilhom fi quoted company, jiġifieri f'kumpannija li tkun ikkwotata fil-Borza, fejn allura f'dak il-każ id-dividendi li jikseb minn dak l-investiment huma meħlusa mit-taxxa fuq id-dħul, filwaqt li ħaddieħor li jagħmel investiment f'kumpannija oħra li m'hijiex quoted fil- Borża - jiġifieri fl-iStock Exchange - m'għandu ebda benefiċċju fuq dividendi li jirċievi fuq l-azzjonijiet tiegħu.

Huwa veru li l-Gvern qal li se jintroduċi dan il-benefiċċju fiskali, ċioe' li l-azzjonijiet tal- kumpanniji quoted fil-Borża ma jattirawx taxxa fuq id-dħul, biex iħajjar u jkabbar l-attivitajiet tal-Borża.

Imma żgur li m'hemm ebda paragun bejn din il-ġustifikazzjoni u l-inġustizzja illi qed issir ma' dawk in-nies li preċiżament għaliex jinvestu flushom f'kumpanniji li m'humiex quoted fil- Borża - ma jkunux quoted fil-Borża minħabba diversi raġunijiet - l- investiment tagħhom qed jagħmluh b'mod aktar riskjuż minn dawk li jixtru l- azzjonijiet ta' kumpanniji li huma quoted fil-Borża.

Ir-raġuni hija li biex wieħed jissodisfa lill-Borża, il-kwalifiki li kumpannija jrid ikollha u allura l-prekawzjonijiet għall-investiment, huma ħafna ogħla minn dawk tal-maġġoranza tal-kumpanniji l-oħra li hawn fis-sistema ekonomika kummerċjali tal-pajjiż.

Issa skop li nkabbru l-attivitajiet tal-Borża għandna, imma skop akbar għandu jkun li nkabbru l-attivitajiet kummerċjali li ma jistgħu qatt ikunu fil-Borża minħabba l-mod kif inhuma kostitiwiti l- kumpanniji, minħabba d-daqsijiet tal-kumpanniji u minħabba l- kondizzjonijiet li wieħed irid jissodisfa biex ikun quoted fil-Borża.

Aħna ma nistgħu qatt nippretendu li l-maġġoranza l-kbira tal-kumpanniji kummerċjali f'pajjiżna jkunu kkwotati fil-Borża.

Mela aħna għandna inċentiv u raġuni biex ninċentivaw lin-nies jinvestu f'attivitajiet kummerċjali, industrijali u ekonomiċi f'pajjiżna.

Aħna qed ninċentivaw lil min għandu azzjonijiet tal-kumpanniji kkwotati fil-Borża u m'aħniex nagħtu l-istess trattament fiskali lil min jirriskja flus - għax kull investiment, ħafna jew ftit, huwa riskju - f'attivitajiet li aħna rridu, jiġifieri fil- maġġoranza ta' l-attivitajiet kummerċjali li hawn f'pajjiżna li aħna nafu li qatt ma jistgħu jkunu f'kumpanniji kkwotati fil-Borża.

Din hija kontradizzjoni li la għandna nkabbruha u żgur li m'għandniex nittollerawha 'l quddiem.

Dan biex ma ngħidx li min se jkollu l-fakulta' ta' akkwistazzjonijiet fil-kumpanniji kkwotati fil-Borża - li aktarx ikunu l- fjur tal-kumpanniji fil-pajjiż - barra li għandu s-sodisfazzjon li jkun investa fil-fjur tal-kumpanniji f'pajjiżna għandu wkoll il-benefiċċju li d- dħul, jiġifieri d-dividendi li huwa jiggwadanja, minn dak l-investiment mhux se jkunu soġġetti għat-taxxa.

Per eżempju, lill-azzjonisti tat-tliet banek kummerċjali ta' pajjiżna li huma kkwotati fil-Borża, barra r-rata tad-dħul li huma qed jieħdu fuq l-investiment u barra l-gwadan li huma qed jagħmlu bl-akkrexximent fil-valur kapitali ta' l-investiment tagħhom għaliex ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: Bil-permess ta' l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici rrid ngħid li meta jien mort niċċekkja biex inkun ċert - għax anke lili bdew jidħluli xi dubji - sibt li d-dividends tal-kumpanniji kkwotati fil-Borża m'humiex b'rata mnaqqsa ta' 15%.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Dawn huma tax free.

ONOR.

JOHN DALLI: Le, dawn konna eżentajniehom mill-capital gains tax , imma mhux mill-income tax.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien qed nieħu gost li l-Ministru qed jagħmel din il-preċiżazzjoni.

Jien m'iniex konvint li hija hekk - u issa niġi għall-bonds tal-Gvern ukoll - pero' jista' jkun li hija hekk u jien bqajt impressjonat bl-introduzzjoni tal-capital gains tax u bit-trattament preferenzjali għar-rigward ta' l-akkrexximent fil-valur ta' dawn l- azzjonijiet.

Mela l-argument li kont qed insemmi ma japplikax għad-dħul li tradizzjonalment sa ftit taż-żmien ilu konna nikkonsidrawh bħala soġġett għat-taxxa f'Malta - jiġifieri li jrid ikun ta' natura ta' income - imma japplika għad-dħul li llum huwa soġġett għat-taxxa tad-dħul li huwa ta' natura ta' żieda fil-valur tal-kapital.

Allura jekk l-argument li kont qed nissottometti napplikawh għal dan il-każ limitat ta' trattament fil- capital gains, ma nistax nifhem x'ġustifikazzjoni hemm għalih.

Nieħdu l- każ ta' min kellu x-xorti li jakkwista l-azzjonijiet tal-banek.

Dawn fihom infushom, anke mingħajr l-attrazzjoni tal-benefiċċju ta' trattament preferenzjali għall-capital gains - għax mhux se jkun hemm inċidenza ta' capital gains tax fuqhom - huma attractive.

Min għandu flus x'jinvesti mhux sempliċement għaliex ikun qed jinvesti f'attivitajiet li hu stess jieħu parti fihom imma ħalli jkollu dħul mill-ivestiment, jippreferi li l- flus investiti jkunu f'forma ta' azzjonijiet fil-banek milli azzjonijiet, per eżempju, f'kumpanniji li m'humiex quoted fl-iStock Exchange.

Allura fihom infushom dawn l-azzjonijiet għandhom ċertu valur.

It-taxxa fuq id- dħul illum tinkludi l-capital gains u ma tagħmilx differenza, bejn jekk id- dħul hux ta' natura kapitali jew ta' natura ta' income ħlief għall-finijiet ta' komputazzjoni.

Allura għaliex azzjonist li għandu shares f'kumpannija mhux quoted se jħallas it-taxxa fuq id-dħul li ġej miż-żieda li jagħmel fil- valur kapitali ta' l-azzjonijiet tiegħu u azzjonist li għandu azzjonijiet fil-banek mhux se jkun soġġett għal din it-taxxa fuq id-dħul li ġejja mill- akkrexximent fil-valur kapitali ta' l-azzjonijiet?

Jien ma nistax nifhem x'inhi jew x'tista' tkun il-ġustifikazzjoni għal dan, ħlief bħala inċentiv għan-nies biex jakkwistaw l-azzjonijiet tal-banek, meta inti taf li mingħajr dak il-benefiċċju żgur li se jkun hemm numru biżżejjed ta' nies li lesti li jakkwistaw dawn l-azzjonijiet.

Issa dan barra l-fatt li meta inti qed tittratta lil bank b'dik il-manjiera għax huwa quoted fil-Borża, jekk meta jkun hemm domanda kbira għall-azzjonijiet ta' kumpannija huwa vantaġġ għal dik il-kumpannija, allura inti tkun qiegħed tiddiskrimina bejn dak il-bank u bejn kumpanniji oħra li m'humiex quoted iżda li jridu jipprovaw jattiraw investiment ħalli jkollhom il-fondi biex bihom jistgħu joperaw.

Jiġifieri tkun qed tiddiskrimina a favur tal-banek u tal-kumpanniji li huma quoted u a preġudizzju tal-kumpanniji l-oħra.

Allura jrid ikun hemm ġustifikazzjoni għaliex il-Gvern qed jagħti dak il-benefiċċju lil kumpannija li hija quoted a skapitu ta' min m'hux quoted meta jrid minn dawk il-kumpanniji li m'humiex quoted u meta jaf li l-maġġoranza ta' kumpanniji u s-sisien u s-sinsla ta' l-ekonomija tal-pajjiż jiddependu minn dawn il-kumpanniji minħabba l-kwantita' tagħhom u minħabba l-fatt li qatt ma jistgħu jippretendu li jiġu quoted.

Nimmaġinaw, per eżempju, kumpannija li safejn naf jien għadha m'hijiex quoted, Simonds Farsons Cisk Ltd., u nimmaġinaw li tirranġa l-affarijiet tagħha b'mod li tikkwalifika biex tiġi quoted.

Hemm xi ġustifikazzjoni li in vista tal-fatt li din se tkun ammessa ex ipotesi fil-Borża, l-azzjonijisti eżistenti tagħha għandhom jibdew igawdu dan il-benefiċċju li ġej mil-liġi li qed niddskutu?

GĦaliex, kif għidt, il-capital gains huwa kalkolat bħala income - u issa lanqas għamilna differenza bejn income ta' natura ta' income u income ta' natura ta' kapital - u allura dawn se jibdew jiggwadanjaw minn dan il-benefiċċju sempliċement għaliex il-kumpannija se tkun quoted u se tibqa' tiżvolġi l- istess attivita' tagħha bid-differenza li meta tkun quoted, għalkemm tissottometti ruħha għal ċerti restrizzjonijiet u kondizzjonijiet, m'hijiex se tagħmel attivitajiet differenti milli qed tesplika llum.

Allura wieħed irid isib xi ġustifikazzjoni u jispjega lill-pajjiż għaliex iħossu moralment ġustifikat li jagħmel dan it-trattament differenzjat.

Niġu issa għall-kwestjoni ta' l-istocks tal-Gvern.

Wieħed mill- benefiċċji li jagħti l-Gvern meta jissellef mill-pubbliku huwa li d- dividends li jagħti ma jkunux soġġetti għat-taxxa, imma għall-capital gains biss.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Huma flus partikolari li meta tikkomparahom mal-bonds tal-Gvern huma ftit.

Jekk tara l-istocks li ħarġu f'dawn l-aħħar snin m'hemmx minn dawn.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma l-Gvern ħareġ issue ta' stocks li eżentahom mit-taxxa tad-dħul u kienu bearer, b'mod li min akkwistahom lanqas jikxef l-identita' tiegħu u kieku kixef l-identita' tiegħu, in vista ta' l-eżenzjoni mid-dħul, fl-aħħar lanqas kien ibati taxxa tad-dħul fuqhom minħabba l-eżenzjoni.

Mela x'inhi r-raġuni li l-Gvern ta dak it-trattament preferenzjali lil min akkwista dak l-istock?

Apparti r-rata baxxa - għad irrid niġi għaliha għax qabel lill-bearers kienet tinżammilhom witholding tax ogħla - meta wieħed jagħti dan it-trattament preferenzjali ma jridx iħares lejn għan wieħed biss imma jrid iħares lejn il-konsegwenzi kollha u jrid jiġġustifika ruħu.

Per eżempju, wieħed jinkoraġġixxi mhux biss li dawn l-investimenti jkunu meħlusa mit-taxxa tad-dħul, imma li jkunu bearer u din tfisser li filwaqt li aħna nimmontaw kampanja biex ħadd ma jirnexxilu jaħbi d-dħul tiegħu jew parti minnu, nafu li jekk nipprovdu dan il-mezz kif wieħed jista' jaħbih, dan se jieħu l-okkażjoni u l-opportunita'.

Mela aħna stess qed nikkreaw opportunita' li nipprofessaw li rridu nissoprimu; ma rridux min jaħbi parti mid-dħul tiegħu, imbagħad qed nagħtuh l- benefiċċju ta' eżenzjoni mit-taxxa tad-dħul u l-opportunita' li jista' jaħbi parti mid-dħul tiegħu.

Jien meta nara dawn l-affarijiet li qed isiru minn dan il-Gvern nipprova nara x'inhu r-rhyme jew il-feel ta' konsistenza fir-raġunament ta' dan il-Gvern, għax donnu ħafna mill-miżuri li jieħu ma jipprovax jara li jkunu kordinati u konsistenti.

Darba tittieħed miżura li jkollha konsegwenzi mod, imbagħad tittieħed miżura oħra li jkollha konsegwenzi opposti imma li fil-mument tidher li hija indikata li tittieħed.

Imma fil-qasam fiskali jrid ikun hemm iktar koerenza u konsistenza u dan li qed ngħid issa japplika wkoll għall-eżenzjoni tat- taxxa jew parti mit-taxxa fuq id-dħul mill-overtime.

Jien nista' nistqarr li l-Gvern żgur m'għandu l-ebda ġustifikazzjoni għal din il-miżura u li ġara biss hu li l-Gvern ċeda għall-pressjoni li saret minn min se jiggwadanja minnha.

Allura jekk il-kriterju ta' miżura fiskali li jimxi fuqha dan il-Gvern hija kemm tkun kbira l-pressjoni li ssir biex jieħu dik il-miżura, jien se nagħmel kampanja biex ikun hawn moviment ħalli nneħħu t- taxxa mid-dħul għax il-Gvern imbagħad iċedi għall-pressjoni.

Qed ngħid li meta dan il-Gvern għadu ma wasalx biex jirrealizza li jekk huwa verament daqshekk ixxamplat li jista' jagħti dawn il-benefiċċji fiskali - jiġifieri trattament preferenzjali jew eżenzjoni mit-taxxa assoluta bħalma huma stocks jew eżenzjoni mill-capital gains u bħalma huma l-azzjonijiet ta' kumpanniji quoted fl-iStock Exchange u l-benefiċċju li ta għar-rigward ta' l-income mill-overtime - allura l-Gvern għadu ma rrealizzax li f'pajjiżna għadna ma wasalniex f'sitwazzjoni fejn jekk koppja t-tnejn jaħdmu nitrattawhom bħala żewġ individwi u t-tnejn li huma jibbenefikaw mid- deduzzjonijiet kollha li l-liġi tippermetti lill-individwu, u jekk l-istess dħul akkumulat tal-mara u r-raġel li jaħdmu separatament huwa ġej mill- attivita' ta' wieħed biss, tar-raġel, allura f'dak il-każ ma nagħtuhomx l- istess trattament, allavolja dak ir-raġel huwa miżżewweġ u għandu l-istess familja u allura l-income tiegħu se jiġi ntaxxat iktar għax ma nagħtuhx l- istess trattament ta' żewġ individwi li t-tnejn jaħdmu.

Ħalli nerġa' nispjega, Mr Speaker.

Jekk Gvern huwa daqstant ixxamplat fil-qasam fiskali biex jagħti dawn il-benefiċċji kollha, inkluż l-eżenzjoni tat-taxxi minn parti mill-overtime, allura ma jħossx li qabel ma jagħmel dan għandu l-obbligu morali illi jekk huwa wasal għall-konklużjoni illi raġel u mara miżżewġin li joħorġu jaħdmu t-tnejn jistgħu jagħżlu li jiġu ntaxxati separatament u quindi jkollhom il-benefiċċji tad-deduzzjonijiet bħala żewġ incomes separati, f'każ li l-istess ammont ta' income li qed jaqilgħu tnejn flimkien ikun qed jaqilgħu l-breadwinner tal-familja, jiġifieri r-raġel biss jew il-mara biss li taħdem, il-piż tat-taxxa fuq dan id-dħul m'għandux ikun ikbar mill-piż kumulattiv ta' raġel u mara flimkien illi għandhom il-benefiċċji sempliċement għax jgħażlu illi jiġu ntaxxati bħala tnejn separati?

Jiena jidhirli li wasal iż-żmien li qabel ma nivvintaw il-miżuri ta' benefiċċji fiskali li rridu nagħtu, nagħmlu stocktaking tas-sitwazzjoni u naraw x'inhuma s-sitwazzjonijiet li jiġġustifikaw trattament preferenzjali fiskali mil-lat ta' ġustizzja ħalli nirriorganizzaw is-sistema ta' taxxa b'mod li tkun iktar ġusta u ekwa.

Jiddispjaċini illi ħafna mill-miżuri li qed jipproponi l-Gvern, għalkemm huma żgur tajbin għal min se jiggwadanja minnhom, għalkemm forsi għandhom ukoll il-mertu li jinċentivaw xi attivita' li aħna nixtiequ ninkoraġġixxu, żgur jidinbu mil-lat ta' ġustizzja.

Aħna m'għandniex inkomplu mexjin fit- triq li jekk nistgħu nagħtu benefiċċji fil-qasam fiskali ma nagħtuhomx lil dawk is-sitwazzjonijiet illi soċjalment, etikament u moralment jiġġustifikaw li jingħataw dawk il-benefiċċji qabel ħaddieħor.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, naturalment nixtieq nibda din il- konklużjoni tiegħi billi nipprova nirrispondi għad-diversi kummenti li saru fuq ħafna suġġetti u issues.

Se nipprova nwieġeb għal dak kollu li ntqal u nispera li ma naqbeż xejn.

L-ewwel rimarka li rrid nagħmel hija fuq il- kumment - ħalli ngħidlu hekk - li għamel il-ħabib tiegħi l-Onor.

Lino Spiteri fis-seduta tat-Tnejn ta' qabel, vis-a-vis l-andament li ta' dawn il- liġijiet in relazzjoni ma' dak li nkiteb fl-ittri lill-Kummissjoni ta' l- Unjoni Ewropea, ittri li ġew depożitati fuq il-Mejda ta' din il-Kamra.

Irrid ngħid illi, kif qal l-Onor.

Spiteri, jiena kont involut sew f'dawk l-ittri li nkitbu, pero' nista' nassigura lil kulħadd illi fl-istess dikjarazzjonijiet li dejjem għamilt f'din il-Kamra kif ukoll barra minn din il-Kamra, il-programm ta' ristrutturazzjoni fl-ekonomija li qed jagħmel il- Gvern, huwa programm tal-Gvern Malti u ta' ħadd iktar, u m'hu impost minn ħadd.

Dan il-programm bdejna bih seba' snin ilu, kif tlajna fil-gvern, b'linji ċari ta' fejn irridu naslu, jiġifieri f'ekonomija li tinqata' kompletament mill-istaġnar li kien hawn fl-1987 u mill-metodu li kellna ta' kif titħaddem ekonomija.

Aħna ridna naslu għal ekonomija ħielsa, mibnija fuq l-inizjattiva privata u ekonomija li tixpruna lilha nnifisha fuq l- effiċjenza u mhux fuq l-impożizzjoni jew il-protezzjonijiet.

Din hija l- għażla li għamilna aħna bħala gvern, anke meta konna kontra xi pariri illi kienu jingħataw minn organizzazzjonijiet internazzjonali, bħall-IMF, illi dejjem kienu jagħtu pariri li jagħmlu abrupt changes u shock treatments.

Aħna kontra dan u għażilna t-triq illi nibdlu l-ekonomija tagħna gradwalment, pass pass.

U dan hu li għamilna f'dawn l-aħħar seba' snin, imxejna pass pass u ftit ftit.

Min jara l-policies ekonomiċi li wettaqna u jipprova jifhem sewwa x'għamilna, isib li fil-pjan li għamilna hemm viżjoni; altru li hemm viżjoni f'dak li qed nwettqu!

Mr Speaker, illum f'dan il-pajjiż wettaqna rivoluzzjoni f'ħafna mis- setturi li bdilna radikalment b'mod li nieħdu gost li għandna l- Oppożizzjoni tgħidilna li għamilna sew, għalkemm belatedly.

Pero' kien ikun aħjar kieku kienu magħna meta konna qed inwettqu dawn ir-riformi.

Fil- fatt, wara li dak inhar huma kienu għażlu li jagħmlu issues u oppożizzjoni qalila, ġew jgħidulna li l-affarijiet kienu sew.

F'dan li qed nagħmlu llum, jien ngħid li għandna fortuna f'dan il-pajjiż għax jidher li hawn konkordanza immedjata u qbil fuq il-linja li qed nieħdu li tidher li hija l-linja t-tajba.

Dan huwa tajjeb.

Hemm punti ta' teknikalita' li rridu niddiskutu għax ma naqblux fuqhom.

Mis-Second Reading ta' ħafna liġijiet diġa' ħarġu ħafna punti u dettalji li qed nikkonsidrawhom attivament.

Ikun tajjeb ukoll li f'eżerċizzju bħal dan li qed nagħmlu, li huwa eżerċizzju massiv li se jbiddel ħafna mill- infrastruttura legali f'pajjiżna fejn għandhom x'jaqsmu l-kummerċ, finanzi u miżuri fiskali, għalkemm nistgħu ma naqblux f'ċerti issues bħal din ta' l- income tax għax forsi huma kwestjonijiet ta' prinċipju għal-lokal - kif qal l-Onor.

Lino Spiteri - żgur li naqblu li rridu nagħmlu l-affarijiiet mill- aħjar li nistgħu.

U dan li qed nipprovaw nagħmlu, li nagħmlu l-affarijiet mill-aħjar li nistgħu.

Jien nassigura li dak li kien hemm fl-ittra lill- Unjoni Ewropea ma kienx il-kawża ta' dan li qed nagħmlu, imma l-effett ta' dak li qed nagħmlu.

Forsi jien azzardajt nagħti pronostku - u dak kulma hemm - ta' meta naħseb li dawn il-liġijiet ikun għaddew minn dan il- Parlament.

B'daqshekk ma naħsibx li saret xi ħaġa ħażina u ma naħsibx li ksirt il-fiduċja ta' xi ħadd jew inqast mir-rispett lejn dan il-Parlament.

Mr Speaker, jien qed nipprova kemm jista' jkun nagħmel l-affarijiet bl- aħjar mod u bil-koperazzjoni ta' kulħadd.

Tajjeb ukoll li jkun hemm koperazzjoni bejnietna għax b'hekk inkunu nistgħu noħorġu affariijet serji u professjonali għal dan il-pajjiż.

Meta l-Onor.

Spiteri kien qiegħed jagħmel id-diskors tiegħu fis-Second Reading dwar l-Abbozz li jemenda l-Liġi tat-Taxxa, qal tajjeb ħafna li biex il-Gvern jilħaq l-ispejjeż tiegħu jrid bilfors jintaxxa.

Imbagħad tisma' xi membri oħra ta' l-Oppożizzjoni jitkellmu u donnhom jinsew illi t-taxxi fil-pajjiż qegħdin hemm biex il-pajjiż ikollu s-servizzi.

Iktar 'il quddiem ikolli ċans nidħol fil-kritika li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u naraw kemm din il-kritika kienet ibbażata fuq eżerċizzju superfiċjali, li ma daħalx fil-fond tat-tifsir ta' ebda ċifra li ġiet ikkwotata.

Ħafna drabi kien hemm ukoll miżrappreżentazzjoni ta' ċerti ċifri li ġew ikkwotati u naħseb li huwa tajjeb li fil-fatt nibda minn dan.

Nibda mill-movimenti li semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'dawk li huma taxxi diretti u taxxi indiretti.

Pero' my bone of contention kbira hija d- definizzjoni ta' ċerta sezzjoni tat-taxxi indiretti taħt it-titlu "Liċenzji".

Fil-konklużjoni tad-diskors tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzoni ried jagħti x'jifhem illi l-liċenzji li kien qed jitkellem fuqhom kienu jiġu esiġiti mingħand tal-ħwienet.

Tajjeb li ngħidu liċ-ċifra ta' Lm27 miljun li kkwota l-Kap ta' l-Oppożizzjoni bħala flus miġbura mil-liċenzji fl-1992, tinkludi, per eżempju, Lm1 miljun bħala liċenzja lil min kien qed iħaffar għaż-żejt, Lm3 miljun levy fuq affarijiet importati, Lm1.5 miljun levy fuq vjaġġi barranin, Lm1.2 miljun levy fuq l-ikel, Lm1.6 miljun taxxa fuq bearer accounts, Lm0.5 miljun taxxa fuq il-qliegħ tal-Casino, Lm7 miljun taxxa tal-boll u Lm6 miljun liċenzji tal-karozzi.

Allura ma taħsbux li ma nkunux qed nitkellmu kif għandna nitkellmu meta nipprovaw nagħtu indikazzjoni li mill-1987 il-liċenzji żdiedu u fejn qabel il-Gvern kien jiġbor Lm9 miljun, issa qed jiġbor Lm27 miljun?

Tajjeb li ngħidu li fl-1987 f'liċenzji reali tal-ħwienet, il-Gvern kien ġabar Lm700,000 u fl- 1992 din is-somma saret Lm824,000.

Dan hu r-rebus u l-ħafna infiħ ta' figuri biex nagħtu impressjoni ta' kemm il-Gvern qed jagħfas lil tal- ħwienet "imsieken" fuq il-liċenzji!

Naturalment fetħu aktar ħwienet minħabba l-politika kummerċjali tal-Gvern fil-pajjiż.

GĦalhekk kien misdirected kompletament l-argument li nipprovaw ngħidu kemm qed nagħfsuhom iktar, "imsieken", lil tal-ħwienet.

Mr Speaker, nerġa' nirrepeti; il-liċenzji tal-ħwienet - hawnhekk qed ngħodd it-trading licences u l-wines and spirits licences - f'sitt snin telgħu minn Lm700,000 għal Lm824,000.

Sar ukoll diskors fuq kemm telgħet l-ispiża rikorrenti.

Irrid ngħid li veru li din l-ispiża telgħet għaliex dan il-Gvern għamel ukoll restructuring qawwi fi ħdanu.

Jekk xi ħadd jistaqsini - anke bħala Ministru tal-Finanzi - jekk iniex kuntent li hawn il-kontrolli kollha, effettivi u effikaċi, ħalli jkun hawn kontroll assolut fuq l-infiq, jien ngħid li le.

GĦad hawn ħafna x'irid isir u rridu norganizzaw ruħna biex ikollna kontrolli aħjar f'dawk l-affarijiet li qed nagħmlu.

GĦal dan il- għan, per eżempju, qed nipprovaw nirriorganizzaw u għamilna passi kbar għaliex dawn ir-riżultati ma tiksibhomx bl-intenzjonijiet tajba biss.

Kulħadd jgħid kemm jixtieq li jkun "hekk" u kemm jixtieq li ma jkunx hawn ħela.

Kulħadd jista' jgħid kemm hawn ħela, bħalma għamel illum il-Kap ta' l-Oppożizzjoni meta vvinta ċifra ta' ħela ta' 10%.

Dik iċ-ċifra kellu bżonn biex l-equation tiġi tajba!

Pero' din m'hijiex serjeta'!

Kellu bżonn jiġi f'ċifra ta' Lm4.5 miljun, u la kellu expenditure ta' Lm54 miljun, qal li għandna ħela ta' 10% biex malajr ġab il-figura ta' Lm4.5 miljun!

Dik serjeta'!

Mr Speaker, il-kontroll irid isir b'organizzazzjoni.

L-ewwelnett isir billi jkollna accounting system tal-Gvern suret in-nies.

Kien hawn min qal: "Għax il-Ministru accountant", u ħafna drabi jużaw il-kelma "accountant" kważi kważi bħala kelma dispreġjattiv.

Jien personalment ma niddejjaqx li jien accountant u fermament nemmen li jekk verament irridu li jkun hawn accountability irid ikollna sistema ta' accounting tajba; accounting li ma jaħbix iċ-ċifri skond xi jkunu l-voti u irrispettivament minn kif tonfoqhom; accounting li juri verament fejn huma l-ispejjeż tal- Gvern.

Min jara r-riżultati tat-tip ta' rapporti li qed nippubblikaw jinduna bl-avvanzi - avvanzi sostanzjali - li qed isiru f'din l-area.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li d-dipartimenti tal-Gvern se jaslu biex ikollhom sistema ta' accounting komputerizzata li tkun unika, tkun kompatibbli bejn id-dipartmenti kollha u mbagħad tkun kompatibbli ma' sistema ta' accounting tad-Dipartiment tat-Teżor li tkun tista' tikkonsolida ċ-ċifri kollha, pero' li tagħtina wkoll il-possibilita' ta' real time accounting.

Meta nitkellmu fuq ħela għandna nkunu realistiċi u ma noqogħdux ngħidu: Imma araw intom x'kontu tagħmlu meta kontu fil-gvern!

Two wrongs won't make a right.

Jien ma naħsibx li għandna noqogħdu nużaw dan it-tip ta' argumentazzjoni.

Fir-realta' l-accounting isir meta fil-fatt jgħaddu mill- pipeline r-receipts u l-kontijiet li jiġu mid-dipartimenti kollha.

U kemm kontijiet ....

Jien li sirt Ministru tal-Finanzi fl-1992, sibt ma' wiċċi diversi kontijiet tal-bidu tat-tmenijiet biex jitħallsu u għamilna eżerċizzju kbir mad-dipartimenti biex inġegħluhom inaddfu l-pipeline kollu mill-kontijiet kollha tal-Gvern.

Din hija r-realta' ta' l-accounting u b'daqshekk m'aħna nikkritikaw lil ħadd.

Se nibqgħu niġġieldu s-sistema u l- burokrazija biex dawn l-affarijiet ma jkomplux isiru u se nipprovaw nagħmlu kontrolli biex l-ispejjeż tal-Gvern jirriflettu verament l-ispejjeż li jkunu qed isiru fil-ħin li jkunu qed isiru.

Dan jirrikjedi l-isforzi kbar li qed isiru u meta qed ngħidu li rridu niġġieldu l-ħela, l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hija dik li għadni kif semmejt, għaliex b'dak il-mod nistgħu ndaħħlu l-accountability bil-mod kif għandna ndaħħluha.

Qed nagħmlu wkoll sistema ta' internal auditing fid-dipartimenti u dawn l-internal auditors irid ikollhom il-funzjoni li jaraw illi d-dipartiment mhux biss qed jobdi l- proċeduri tal-financial regulations kif ippubblikati, imma jridu jaraw ukoll li s-sustanza ta' l-ispiża hija realistika u jirrapportaw fuqha.

Qed nieħdu miżuri - u issa wasalna biex niffinalizzawhom - biex nibdlu l- financial regulations ħalli mhux biss ikollna iktar flessibilita' fil-mod kif jopera l-Gvern, imma biex ma nibqgħux f'ħafna assurditajiet li biex nikkontrollaw ċenteżmu nitilfu l-liri sempliċement għaliex id-deċiżjoni ma tkunx ittieħdet f'waqtha.

Xi kultant din tfisser delegazzjoni u responsabilita' u dan huwa l-mod kif tintegra mar-riformi li qed isiru fis- Servizz Ċivili.

Meta l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici rrefera għar-riformi fis-Servizz Ċivili qal li għamilna kien biss li biddilna t-titli ta' nies, pero' għalkemm tbiddlu t-titli, irridu nbiddlu wkoll il-mentalita'.

Din il- mentalita' tibdilha billi tibda tenfasizza li d-deċiżjonijiet iridu jittieħdu fejn għandhom jittieħdu u mhux dejjem jittieħdu minn ta' fuq nett biex kulħadd ifarfar minn fuq spallejh id-deċiżjoni li jrid jieħu.

Dik hija l-mentalita' li qed indaħħlu, li mbagħad iżżomm responsabbli tad- deċiżjonijiet lil min ikun ħadhom u lil min ikun refa' r-responsabilita' tagħhom.

Ma nistgħux inkomplu għaddejjin b'sistemi fejn l-accountability tisfuma u tiżvinta u ma tista' tipponta subgħajk fuq isem ħadd.

Ma tistax teżerċita kontrolli b'dak il-mod.

Dik hija risposta ġenerali fuq il-ħela.

L-Onor.

Alfred Sant għadu kemm qalilna li l-gap li se tinħoloq fil-Fond Konsolidat tal-Gvern - u din nerġa' niġi għaliha iktar tard - meta jitneħħew id-dazji se jsolviha billi jiffranka l-flus.

Fil-Budgets li kellna f'dawn l-aħħar sentejn ipprovajt nispjega li ħafna drabi l-elementi tal-Budgets huma ħmira li jibdew u jkomplu jespandu, l-iktar meta tibda b'xi programmi soċjali jew programmi ta' welfare.

Jekk m'iniex sejjer żball, fl-Ewwel Budget li ressaqt, kont tkellimt fuq il-welfare u rreferejt għat-tibdila demografika li għandna fil-pajjiż.

Mr Speaker, il-bieraħ kont qed inħares lejn xi statistika tal-pensjonijiet u kif jitħallsu u minn banda tieħu gost ħafna tara li hawn numru ta' nies li llum jaqbżu t-80 sena, il-100 sena u anke l-eta' ta' 102 u 105 snin.

Irridu jew ma rridux, qed issir din il-bidla demografika sostanzjali bil-ħeffa u ma nistgħux nagħlqu għajnejna għaliha.

Inkunu mijopiċi jekk nitkellmu bil-mod kif qed jitkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jgħid li tista' tiffranka Lm4.5 miljun għaliex tiffranka 10% fuq xi proġetti.

L-affarijiet ma jsirux b'dan il-mod u għandna nitkellmu b'iktar serjeta'.

Semmewlna ż-żidiet fiċ- ċifri u qalulna, per eżempju, li l-onorarja ta' ċerti nies minn Lm2,000 għoliet għal Lm67,000!

Qalulna wkoll li żdiedet in-nefqa ta' l-overtime, pero' r-raġuni hi li llum l-overtime qed jitħallas u m'għadux jingħata time- off-in-lieu.

Jekk ħaddiem jagħmel l-overtime jitħallas tiegħu u m'għadhomx jiġu akkumulati sigħat, ġimgħat, xhur u snin ta' time-off-in-lieu fuq il- kotba ta' l-impjegati li kienu jaħdmu l-overtime u ma jitħallsux tiegħu.

Għalhekk jien għidt li hemm bżonn nidħlu iktar fid-dettal fiċ-ċifri qabel ma niġu nitkellmu hawn u nibdew insemmu ċ-ċifri qisna qed intellgħu t- Tiritombla.

Qalulna wkoll li n-nefqa fuq l-allowances żdiedet u bilkemm ma pprovawx jinsinwaw li "min jaf min qed jieħu dawn l-allowances".

Dawn huma allowances li ngħataw lin-nurses u lill-pulizija biex inkunu nistgħu nsibu iktar nies adegwati għal dawn il-vocational jobs li jirrikjedu sagrifiċċju.

Dawn huma l-allowances li ħallasna, Mr Speaker.

Imbagħad bdew jikkwotaw ħafna ċifri, per eżempju, fuq it-taxxi indiretti u t-taxxi diretti u kif qed jogħla l-piż tat-taxxi indiretti u jonqos dak tat-taxxi diretti.

Jekk wieħed iħares, Mr Speaker, lejn il-bażi tat-tassazzjoni f'pajjiżna jara li t-tax revenue komparat mal-GDP baqa' prattikament kostanti.

Per eżempju, fl-1980 kien hemm tax revenue ta' 22% imqabbel mal- GDP u fl-1987 dan il-persentaġġ niżel għal 18%.

Pero' dan in-nuqqas ma ġarax għaliex il-Gvern Soċjalista dak iż-żmien kien taffa l-piż għat- taxpayer.

Dan kien riżultat ta' l-istagnation ekonomiku li kellna fil- pajjiż; ma kienx hawn income u profitti x'tintaxxa, kien hawn il-qgħad u ma nġabrux social contributions.

U meta wieħed jibda janalizza ċ-ċifri - mhux ifaqqagħhom hawn qishom numri tat-Tiritombla - wieħed jibda jara t- tifsira warajhom.

Per eżempju, jekk nerġgħu mmorru għat-tax revenue nsibu li l-persentaġġ reġa' tela' minn 18% fl-1987 għal 22% fl-1992, meta kważi lħaqna l-livelli normali li kien hemm fil-bidu ta' l-1980.

Jiġifieri m'hawn l-ebda splużjoni ta' informazzjoni li wieħed jista' joqgħod jiskanta biha.

Meta wieħed ikompli jħares lejn il-figuri jara li mid-dazju bqajna wkoll fl-istess livell ta' tassazzjoni; fl-1980 kien 45% u fl-1992 ukoll kien ta' 45%.

Żdied dak is-segment li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni pprova jgħidilna li huma l-liċenzji tal-ħwienet pero' naturalment dan żdied għaliex daħlu xi taxxi oħra indiretti; daħlet il-levy fuq l-ikel, fuq l-ivvjaġġar u fuq l- importazzjoni li wkoll tista' tqisha bħala parti mid-dazju għalkemm ma tagħmilx mad-dazju għaliex hija imposta għal raġunijiet differenti u b'sistemi kompletament differenti għaliex hija ntiża mhux biss bħala revenue raiser imma bħala protezzjoni għall-industrija.

L-Onor.

Josef Bonnici qed ifakkarni li rdoppjaw ukoll il-liċenzji tal-karozzi; id-dħul mil-liċenzjar tal-karozzi rdoppja għaliex hawn ħafna aktar karozzi fit- triq milli kellna dak iż-żmien.

Per eżempju ttrippla wkoll id-dħul mit- taxxa fuq il-bearer accounts u jekk wieħed kellu joqgħod jikklassifika dan it-tip ta' taxxi fil-preċiżjoni, u mhux jieħu tant kapitli kif inhuma klassifikati fl-estimi, jgħid li dik m'hijiex taxxa indiretta imma hija taxxa diretta.

Għaliex taħt il-kolonna tal-liċenzji hemm ħafna taxxi li tista' tikklassifikahom bħala taxxi diretti.

Imma, per eżempju, anke d- dħul mil-liċenzji tal-ħwienet huwa taxxa diretta, jekk toqgħod tara hijiex taxxa li titbiddel skond il-konsum jew le.

Mr Speaker, niġi issa għall-introduzzjoni tal-VAT u rrid nitkellem dwar dan il-punt għaliex naturalment din kienet waħda mill-affarijiet importanti li ssemmew f'dan id-dibattitu.

Jien nieħu gost li fl-aħħar il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qabel magħna li l-VAT m'hijiex taxxa li se tiġi magħmula biex tneħħi, tnaqqas jew tbiddel it-taxxa ta' l-income.

Din hija taxxa li se tidħol biex tieħu post taxxa indiretta eżistenti, li hija t-taxxa tad- dazju.

Almenu bdejna naqblu fuq waħda u nispera li jekk nibdew nitkellmu fuq il-VAT b'mod intelliġenti naslu biex naqblu fuq kollox, għaliex aħna nistgħu nipprovaw li meta wieħed iqabbel il-VAT mat-taxxa tad-dazju jsib li l-VAT hija taxxa ħafna aktar ġusta u progressiva.

Għaliex?

Għaliex huwa fatt empirikament provat li aktar m'hu d-dħul tiegħek, akbar hu l- persentaġġ ta' dak id-dħul li inti tonfoq fuq servizzi għaliex fuq l- oġġetti hemm limitu ta' kemm wieħed jikkonsma, hemm limitu ta' kemm wieħed jiekol u jilbes, mentri s-servizzi huma l-element ta' l-ispiża li jogħla ma' l-income ta' l-individwu.

Allura huwa tajjeb u ġust li t-tax base f'dan il-pajjiż jiġi mifrux anke fuq is-servizzi u ma jibqax biss fuq l- oġġetti.

Irrid ngħid li biex inkunu ċerti li qed inkunu ġusti fl- introduzzjoni tal-VAT għax jien nixtieq li f'dan il-pajjiż ħadd ma jilbes il-blinkers bħaż-żwiemel u jara biss sal-ponta ta' mnieħru ...

Jien nippretendi li aħna għandna nirraġunaw.

Aħna qed ngħidu li fuq l-oġġetti essenzjali, jiġifieri l-oġġetti ta' l-ikel, ta' mediċina, is-servizzi mediċinali kollha, l-edukazzjoni - inklużi l-kotba - u l-housing m'hu se jkun hemm ebda VAT.

Mr Speaker, dawn l-oqsma jikkosistwixxu proporzjon ħafna ikbar tan-nefqa tal-lower income groups minn ta' dawk li qegħdin f'higher income bracket.

GĦalhekk irrid nerġa' ngħid li s-sistema li qed naħdmu fuqha hi sistema ġusta.

Irrid ngħid ukoll li huwa żball kardinali li wieħed jargumenta li għax bnadi oħra sar hekk, f'Malta se jkun hemm l- istess effett.

Ftit ġimgħat ilu, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mar l-Awstralja u jien naħseb li ġie mpressjonat bil-mod kif il-VAT influwenzat l-elezzjonijiet f'dan il- pajjiż.

Imma l-każ ta' l-Awstralja huwa l-każ tagħna?

Il-każijiet ta' pajjiżi oħra fejn ġiet imdaħħla l-VAT huwa l-każ tagħna?

Qabel ma ħafna pajjiżi daħħlu l-VAT kien diġa' kellhom purchase tax fuq il-prodotti.

Minflok il-purchase tax - li kienet applikabbli għall-ħwienet kollha - daħħlu s-sistema tal-VAT fejn sempliċement estendew il-purchase tax fuq is- servizzi wkoll mingħajr ma naqqsu xejn mill-piż tal-purchase tax, anzi probabbilment żiedu dan il-piż ukoll.

F'pajjiżna dan mhux se jiġri.

F'pajjiżna ma teżistix purchase tax, imma jeżisti d-dazju li qiegħed b'rati għoljin ħafna.

Li se jiġri hu li se jonqos il-piż tat-taxxa u b'hekk jonqos ukoll il-prezz għall-konsumatur f'ħafna prodotti.

B'hekk inkunu qed nikkumpensaw it-taxxa fuq is-servizzi.

Min illum forsi qiegħed jiżbrana xi ftit, qiegħed jiżbrana għax aħna għamilnieha ċara li se nesiġu li se jkun hemm riflessjoni ta' tnaqqis fid-dazji u fil-prezzijiet ta' l-oġġetti li llum huma dazjabbli li jridu jinbiegħu lill-konsumatur.

Dan aħna se nesiġuh.

MR SPEAKER: Onor. John Dalli, skadielek il-ħin u għandek bżonn il-leave of House biex tkompli.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOHN DALLI: Nirringrazzja lill-Kamra ta' l-estensjoni, Mr Speaker.

M'aħniex se noqogħdu nidibattu dwar jekk il-VAT hijiex iktar progressiva jew iktar rigressiva.

Issa jidher li that argument is behind us, għax nafu li din hi taxxa indiretta ekwiparata ma' taxxa indiretti oħrajn.

GĦalhekk m'hemmx il-problema ta' rigressivita'.

Aħna ngħidu li din hi taxxa iktar effiċjenti.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni staqsiena minn xiex inhi iktar effiċjenti din it-taxxa.

L-Onor.

Alfred Sant waqaf biss fuq id-dazji għax issa l-argument hu - jien ma nifhimx ċerta loġika - li jekk din hija taxxa li se tissostitwixxi d-dazju, allura meta ngħidu li din hi iktar effiċjenti, ngħidu hekk għax hi aktar effiċjenti mil-lat ta' dazju.

Aħna assolutament ma naqblux li hi aktar effiċjenti mil-lat ta' dazju, imma qed ngħidu li l-VAT se tieħu post id-dazju għax id-dazji f'pajjiżna jridu jispiċċaw, jekk verament nemmnu li f'pajjiżna jrid ikollna kummerċ ħieles.

GĦalhekk il-barrieri ta' tariffi jridu jispiċċaw u dan l-argument jaqblu miegħu kemm in-naħa tal-Gvern u kemm in-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni llum ukoll reġa' kkonferma dan għax qal li għalihom ifisser ukoll li d-dazji jridu jitneħħew fuq kwantifika ...

Jien naqbel ma' din iċ-ċifra għax hija l-istess ċifra li rridu nbiddlu aħna, u se nispjega t-Lm92 miljun.

L-Onor.

Sant qal li trid tibdel bejn Lm45 miljun u Lm55 miljun u għandu raġun - dik diġa' għidtha fil-Budget - li jgħid hekk għax finalment ma għandhomx isiru kummenti fejn qisna li ma qrajniex jew inkunu nsejna xi qrajna fid-dokumenti uffiċjali pubbliċi u wara dan kollu noqogħdu nilmentaw li ma għandniex informazzjoni.

Jien diġa' għidt ċar - f'dan il-kontest diġa' għaddejna waħda mil- liġijiet importanti f'dan il-Parlament - li l-ewwel fażi ta' l- introduzzjoni tal-VAT li bdiet din is-sena hi transposition ta' taxxi tad- dazju f'taxxi oħra li huma s-sisa u r-registration tax fil-każ tal-karozzi.

Dan aħna għalfejn għamilnieh?

GĦax is-sisa m'hix se titneħħa u fejn fl- 1993, per eżempju, daħħalna Lm92 miljun mid-dazju, min jaqra l-estimi ppubblikati tal-Gvern għall-1994 għandu jara li l-istima tad-dħul mid-dazju diġa' hija ħafna inqas.

U dan minħabba li din is-sena se nkunu qtajna ssostitwejna parti mid-dazju b'sisa u registration tax, li allura se tkun parti mil-liċenzji, il-famuża kategorija tal-liċenzji li semma l-Kap ta' l- Oppożizzjoni fejn qal li se nkunu għafasna aktar lil tal-liċenzji.

Dan m'għandu x'jaqsam xejn.

Dik hija l-ewwel fażi u l-Partit Laburista anke l- Lm40 miljun u l-Lm50 miljun mid-dazji - bejn wieħed u ieħor - li qed isemmi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid ineħħi.

Il-mistoqsija tagħna hija: Allura dawn biex se nissostitwuhom?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mhux billi jiġi hawn u jgħidilna li huma kieku jnaqqsu n-nefqa jew li dan jagħmluh over ten years u allura jfisser li jiffrankaw Lm4.5 miljun fis-sena.

Jien ngħidlu: Imma bis-serjeta' qed nitkellmu b'dan il-mod?

Donnu ma nafux x'aħna ngħidu!

Dan ma jirrealizzax li din m'hijiex xi loan il-bank li jekk taqta' Lm4.5 miljun tkun qtajt ta' sena imbagħad is-sena ta' wara trid taqta' Lm4.5 miljun?

Ma jafx li bil-mod kif jaħdem il-Fond Konsolidat, minn sena għal sena dan ikollu effett kumulattiv u jekk taqta' Lm4.5 miljun f'sena dak se jfisser li s-sena ta' wara trid taqta' Lm9 miljun, is-sena ta' wara trid taqta' Lm13.5 miljun u s-sena ta' wara trid taqta' Lm18 miljun sakemm tasal biex taqta' Lm50 miljun kollha fl-għaxar sena?!

Lanqas dan il-fatt elementari m'aħna kapaċi nassessjaw sew?!

Basta niġu hawnhekk u ngħidu l-ħmerijiet!

L-Oppożizzjoni ħarġet tattakka l-VAT imma m'għandha l-ebda alternattiva għaliha.

Tan-naħa l-oħra qed jipprovaw isibu raġuni, issue u pożizzjoni li ma tagħmilx sens matematiku.

Dawn ma jafux x'inhuma jagħmlu u ma jafux x'inhuma jgħidu!

Qed jgħidu li din se ndaħħluha minħabba l-Ewropa.

Imma anke huma l- proposta tagħhom idaħħluha minħabba l-Ewropa.

Jiġifieri fuq il-fatt li jrid jitneħħa d-dazju m'hemmx konflitt bejnietna għax qed ngħidu l-istess ħaġa.

Għaliex is-sistema tal-VAT hija aktar effiċjenti?

Is-sistema tal- VAT hija aktar effiċjenti għaliex se jkollha effett fuq l-income tax.

Imma l-effett mhux li se nneħħu l-income tax irid ikun, imma li se ndaħħlu aktar kontrolli u t-taxxa tibda titħallas anke minn dawk li llum qed jevaduha.

Jien nistenna li l-Oppożizzjoni Soċjalista ma titkellimx kontra dan il-prinċipju.

Fl-ewwel sessjoni li kellna fuq din il-liġi l-Kap ta' l- Oppożizzjoni beda jgħid - u kważi beda jagħti raġun lill-GRTU - li qed jopponu l-introduzzjoni tal-VAT għaliex bis-sistema tal-VAT se nikkontrollaw fuq l-issue ta' l-income tax.

Mr Speaker, imma din tista' titwemmen f'dan il-pajjiż?

Possibbli li hawn xi ħadd li għandu kuxjenza soċjali li jgħid li t-taxxa tal-VAT hi immorali?

GĦaliex hi immorali?

Qed jgħidilna li l-VAT hi taxxa mmorali għax tista' tgħolliha meta trid.

Daqskemm ma stajniex ngħollu d-dazji meta rridu u ħadd ma kien iżommna!

Dan japplika anke għal meta l-Oppożizzjoni kienet fil-gvern, meta setgħet għolliet id-dazji u ħadd ma kien jista' jżommha.

Dan x'argument hu li jgħidulna li huma kontra l-VAT minħabba li din it-taxxa tista' tgħolliha meta trid?

Meta aħna kellna ngħollu s-sisa fuq il-birra, ma għollejnihiex!

Jekk irridu nistgħu ngħollu u nnaqqsu d-dazju meta rridu.

Meta ridna nagħmlu t-taxxa tal-boll m'għamilnihiex!

X'għandu x'jaqsam li għax din it- taxxa hi VAT allura tista' tgħolliha meta trid?

Dan x'argument hu?

Mr Speaker, din m'hix kwestjoni li għandna noqogħdu nagħmlu dan it-tip ta' issues fuqha u din qed ngħidha bis-serjeta' u bir-raġuni.

Qed nipprovaw nibnu l-argumenti fuq il-ħmerijiet għax nerġa' nirrepeti li r- raġunijiet li smajt f'din il-Kamra huma kollha ħmerijiet.

Dawn huma raġunijiet li lanqas matematikament ma jagħmlu sens.

MR SPEAKER: Onor. Dalli, ippermettili, se jkolli ninterrompik.

Sar il- ħin.

ONOR.

JOHN DALLI: Nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Il-Ministru, jekk jogħġbu, jista' jressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 2 ta' Mejju, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq Dokumenti u Trasferimenti - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Attivitajiet Kummerċjali Internazzjonali ta' Malta - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jirrikonoxxi Trusts - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' Investiment - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi kontra Insider Dealing - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi kontra Money Laundering - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar Segretezza Professjonali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummerċ Bankarju - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari; Abbozz ta' Liġi dwar it-Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi kommunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm rimarki?

L-Onor.

Joe Brincat.

ONOR.

JOSEPH BRINCAT: Mr Speaker, jien se nitkellem fuq aspett li ċertament jien u int ma naqblux fuqu.

Qed nitkellem fuq sistema li qed tidħol li jien nirritjeni li hi kontra l-Kostituzzjoni, il-kwestjoni tal- vot ta' sfiduċja f'Ministru partikolari.

Jien qiegħed nitkellem fuq dan għax illum m'hemm l-ebda vot ta' sfiduċja fuq l-order paper jew inkella fuq il-ktieb tal-mozzjonijiet, pero' nħoss li għandi nitkellem fuqu.

Nibda biex ngħid li l-liġijiet u l-iStanding Orders tagħna jgħidu ċar li fejn il-liġijiet tal-pajjiż ma jipprovdux mod ieħor, eċċ., għandna naqgħu fuq il-konswetudini u l-Erskine May.

Imma ma nistgħux nittraskuraw il- Kostituzzjoni tagħna billi naqgħu għal prattika ta' pajjiż ieħor li l- Kostituzzjoni tagħna m'għandhiex.

Jekk wieħed jeżamina artiklu 81 tal- Kostituzzjoni jsib li vot ta' sfiduċja huwa previst fil-gvern kollu.

Qed ngħid dan għaliex jekk il-vot ta' sfiduċja jgħaddi, dak il-Ministru jkollu jirriżenja, mentri skond il-Kostituzzjoni huwa l-Gvern li jkollu jirriżenja.

Allura ma jistax ikollok vot ta' sfiduċja f'Ministru partikolari għax ma tistax tgħid: Jien nista' nagħmel kollox barra dak li huwa projbit.

Inti għandek poter li tagħmel ċerti affarijiet kemm-il darba dak ikun effettivament within your powers to do.

F'dan il-każ partikolari l-Kostituzzjoni tagħna, filwaqt li tgħid li huwa possibbli li jkun hemm vot ta' sfiduċja fil-Gvern, il-kwestjoni tal-Ministri m'hijiex effettivament kwestjoni ta' fiduċja tal-Parlament.

Il-Ministri ma jeħdux il-ġurament quddiem dan il-Parlament, ħlief bħala Membri Parlamentari.

Wara li l-Prim Ministru jkun għażel lill-Ministri, il-President - li huwa l-awtorita' eżekuttiva tal-pajjiż - jikkonferilhom il-pożizzjoni tagħhom ta' Ministri li jżommuha biss sakemm il-Prim Ministru jibqagħlu dik il-fiduċja.

Mela għalkemm inressqu vot ta' fiduċja jew sfiduċja lil xi Ministru, jekk il- Prim Ministru jkun irid iżommu, kostituzzjonalment ħadd ma jista' jaqilgħu minn hemm.

Minkejja li jkun hawn vot ta' fiduċja tal-Kamra kollha, il- ġurnata ta' wara l-Prim Ministru jista' jqum u jneħħi lil kull min għamel Ministru u jdaħħal lil ħaddieħor, allavolja ma jkunx hemm talba mill- Oppożizzjoni u mingħand xi ħaddieħor biex jitneħħew.

Qed ngħid dan għaliex hija prerogattiva tal-Prim Ministru lil min jagħmel ministru jew le.

Għalhekk il-vot ta' sfiduċja m'huwiex mogħti lil dan il-Parlament.

Ara fil-każ tiegħek, Mr Speaker, fejn inti qiegħed bl-approvazzjoni tal- Kamra, vot ta' sfiduċja fik ikun korrett għaliex huwa l-Parlament li jagħtik il-poter u allura huwa l-Parlament li jista' jneħħilek dak il- poter.

Hekk ukoll huwa l-Prim Ministru bħala kap tal-Gvern kollu, u dak huwa previst mill-Kostituzzjoni.

Imma allaħares dawk il-poteri jew il- karigi istituzzjonali li għandna fil-Kostituzzjoni nneħħuhom sempliċement b'vot tal-Parlament.

Jekk, per eżempju, il-Gvern jew membru tal-Gvern iressaq mozzjoni ta' sfiduċja fil-Kap ta' l-Oppożizzjoni u peress li n-naħa tal-Gvern ikollha l-maġġoranza, din il-mozzjoni tgħaddi, f'dan il-każ x'jiġri?

Il-President ikollu jneħħih.

Meta wieħed jiġi biex japplika l- liġijiet, irid jara xi jkun qed jagħmel u ma jagħmilx.

Skond il- Kostituzzjoni tagħna, jien ngħid li din m'għandekx tagħmilha.

Jien qbadt nidħak meta l-Prim Ministru stess qam u ressaq emenda biex il-Parlament jiddikjara fiduċja fil-Ministru tiegħu.

L-inqas bniedem li hemm bżonn li jqum biex jagħmel mozzjoni ta' fiduċja f'dak il-ministru partikolari, jew inkella xi segretarju parlamentari, huwa l-Prim Ministru, għax huwa preżunt li għandu fiduċja f'dak il-ministru jew segretarju parlamentari u għalhekk lanqas il-fiduċja ta' sħabu tan-naħa tiegħu m'għandu bżonn.

Il-Prim Ministru huwa l-inqas persuna li hija indikata li tista' tagħmel mozzjoni bħal dik, għaliex hija prerogattiva tiegħu li m'għandux għalfejn jgħidilna biex niddikjaraw fiduċja f'dak il-Ministru.

Għaliex?

Il-Prim Ministru jkun diġa' tahielu meta għażlu bħala ministru.

F'dawn iċ-ċirkostanzi, Mr Speaker, meta nibdew naraw dan it-tip ta' affarijiet isiru li, jiddispjaċini ngħid, ikunu qed imorru kontra l- liġijiet, in-nies kapaċi jħalluh għaddej.

Huwa korrett li tiġi diskussa ċ- ċensura fl-operat ta' ministru, li inti tikkritika ministru, imbagħad tagħmel mozzjoni fuq il-mod kif ġab ruħu.

Imma mhux tagħmel vot ta' sfiduċja.

Imbagħad meta jkollok dawk l-affarijiet, wieħed jibda jgħid: Għalfejn neħduha bi kbira li joħroġ wieħed bħall-Ħanfusa għall-kunsilli?

L- ewwelnett jien ngħid li la s-sistema saret, il-poplu għandu d-dritt jagħżel.

Huwa ħażin li inti toqgħod tgħid fuq dan il-bniedem, li din hija ċajta jew mhux ċajta.

Wara kollox jien bdejt nirrifletti jekk dak qal li jkun Father Christmas - kien hawn ħafna nies jagħmluha ta' Father Christmas - li jwiegħed lin-nies ħafna affarijiet - mhux f'dawn iż-żmenijiet imma ħafna u ħafna snin qabel - u mbagħad ma jżommuhomx ...

In-nies kienu jafu li dawn il-wegħdi mhux se jżommhom.

Pero' bħalma mhux se jżommhom dan il- Father Christmas, kien hemm oħrajn iktar serji minnu illi ma żammewx kelmithom.

Mhux se noqgħod insemmi punti, wieħed wara l-ieħor, ta' ilma ġej il-ħin kollu u allura jkollok iġġib plumber għax l-ilma ma jkunx jista' jieqaf u d-dawl ma jinqata' qatt ħlief meta jkollok il-Christmas tree tixgħel biex il-ħanfusa tkun tista' tidher bħala Father Christmas!

Mr Speaker, dawn huma affarijiet li qed jindikaw ċerta kritika ġenerali mill-elettorat, u l-kunsilli lokali ma kenux maħsubin biss għad- devoluzzjoni tal-poter.

Jekk wieħed janalizza kif qed isiru l- elezzjonijiet isib li dawn ġew magħmulin b'ċertu mod biex jipprovaw jagħmlu bħalma jsir f'pajjiżi oħrajn, jiġifieri biex dak li jsir fil-kunsilli lokali jirrifletti l-possibilita' ta' sampling u minflok toqgħod tagħmel Gallup poll, tagħmel wieħed fid-distretti tas-south fejn taf li hemm maġġoranza mod u fl-istess ġurnata tagħmel ieħor fin-north ħalli tara bejn wieħed u ieħor kif qed ixaqleb il-miżien.

S'issa minn dak li rajt, jiddispjaċini ngħid li kulħadd kuntent u kulħadd ferħan għax kulħadd rebaħ.

Allura għax rebaħ il-Ħanfusa hemm bżonn dan l-istorbju kollu?

Kulħadd rebaħ; anke min ma tellaqx rebaħ ukoll.

Jien ngħid li dawn l-affarijiet ma jinżlux tajjeb man-nies, lanqas dak li pprova jagħmel min immanuvrahom taparsi bil-perfezzjoni tal-computer u ta' l-istatistika, bħala l-brains tas-sistema li jorganizza s-sistema partitokrata, li dejjem qed tiżdied, ta' strateġiji, funzjonament, polls u investigazzjonijiet.

Naħseb li r- riżultat ta' Grima - ħalli nsejjaħlu b'ismu - ta' GĦawdex wera li l-poplu jrid iktar serjeta' u jrid iktar affarijiet konkreti.

GĦaliex?

GĦax xeba' mill-wegħdiet fiergħa li ma jirriżultaw qatt.

Waħda mill-affarijiet tad- daħk li nsemmi - mhux qed ngħid għall-wegħda li ma' kull kantuniera jkollok jukebox - hija li l-vaganzi jkunu mill-Milied sa l-GĦid.

Imma kemm hemm affarijiet iktar serji li fihom għadna wisq lura ħdejn ħaddieħor, u waħda minnhom hi l-bżonn li dan il-pajjiż ikollu ombudsman serju.

Jien niftakar li taħt Gvern Laburista din il-wegħda li ilha ssir mill-1970 ma saritx u l- Partit Nazzjonalista issa ilu dan iż-żmien kollu fil-gvern u ma wettaqhiex lanqas.

Meta tagħmel l-affarijiet trid tagħmilhom bis-serjeta' u mhux tipprova toħloq mudell illi ma jkun xejn, jew li jservik biss għal skopijiet elettorali, jew to prove yourself right billi tgħid: Ara kemm kellna raġun; għamilna kummissjoni li fiha appuntajna lin-nies li dehrilna aħna u sabu kif konna ngħidu aħna meta konna nagħmlu dik il-kritika.

Dan huwa ħażin.

Imma s-sistema ta' l-ombudsman hemm bżonnha, Mr Speaker.

Żmien ilu meta l-Partit Laburista kien fil-gvern u jien kont Membru Parlamentari u nikteb fil-gazzetti, waħda mill-affarijiet li kont attakkajt kienet kif il-Kummissarju tal-Pulizija jibgħatlek ittra illi fiha jgħidlek li l-permess tiegħek ġie rifjutat u mbagħad jittajpjawlek "on grounds of policy".

Jien kont staqsejthom fejn nistgħu nsibu dawn il-"grounds of policy".

Dak iż-żmien kien hemm min qal li kelli raġun għax dan m'hux sewwa u ċ-ċttadin għandu jiġi l-ewwel, għandu jkun informat u għandu jkollu r-raġunijiet kollha.

Inqas minn sena ilu, bniedem miż-Żejtun kiteb lill-Kummissarju tal- Pulizija u mbagħad irċieva ittra fejn qallu li t-talba tiegħu kienet qed tiġi rrifjutata u tah ir-raġuni għal dan.

Din kienet "on grounds of policy".

Meta staqsieni x'inhuma "grounds of policy" għidtlu li żmien ilu kont staqsejt l-istess ħaġa u llum għadni nistaqsi x'inhi u bqajna ma nafux.

Għalhekk meta jsiru dawn il-wegħdiet kollha u ma jitwettqux m'għandniex għalfejn noqogħdu nintilfu fuq bniedem bħal Grima li jwiegħed il-jukeboxes, li jwiegħed il-ġenna fl-art u li jwiegħed aktar vaganzi.

Kellna biżżejjed wegħdiet.

Il-poplu jrid is-serjeta' u meta ma jsibhiex jgħidlek ...

Jien mhux se ngħid bħall-Ħanfusa li meta staqsewh jekk kienx se jitla' fil-Parlament qalilhom: Għalfejn qed iġġibuha bi kbira; hemm tant insetti oħrajn fil-Parlament, qed teħduha bi kbira għax ikun hemm ħanfusa magħhom?

Jien mhux hekk ngħid.

Meta jkun hemm dawn l-affarijiet hija indikattiva ħafna ta' dak li jkun qed iħoss il-poplu.

Meta l-poplu minn ħafna palkijiet, ħafna public images, ħafna scenarios u ħafna media jfittex u jispiċċa biex ma jsib xejn, imbagħad isib bniedem bħal dak, jgħidlek li hu ta' l-istess kwalita'.

Imma mbagħad m'għandniex għalfejn nieħdu s-sorpriżi meta naraw kif jivvotaw in-nies.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, nixtieq nagħmel ftit rimarki fil- qosor.

L-ewwelnett illum, lejlet it-28 ta' April, nixtieq insellem lil dawk il-Maltin kollha li 36 sena ilu ssograw il-ħabs, ix-xogħol u l-familji tagħhom biex ħarġu fit-toroq jipprotestaw kontra l-Gvern Ingliż li kien ħadilhom il-Kostituzzjoni.

Dan qed ngħidu llum fl-ogħla istituzzjoni tal- pajjiż biex l-istorja ma tnessix li kienu l-ħaddiema Maltin tad-Dockyard, tax-Xatt u ħaddiema oħrajn, li dak iż-żmien ħarġu jipprotestaw biex Malta tingħata l-ħelsien.

Dak inhar, taħt il-Leader l-Onor.

Mintoff, il-ħaddiem Malti qam u beda l-ġlieda tiegħu għall-ħelsien.

GĦalhekk jien minn hawn irrid insellem lil dawk il-ħaddiema żgħażagħ qalbiena li dak iż-żmien marru l-ħabs - ħafna minnhom illum mietu - għas-sagrifiċċji li għamlu u nsellem ukoll lill-familji tagħhom.

Nispera li ż-żgħażagħ tal-lum dan jibqgħu jiftakruh għaliex din hija parti mill-istorja; l-ewwel darba li l-poplu Malti qam biex jiġġieled għad-drittijiet tiegħu u la ġġieled għat-Taljani u lanqas għall-Ingliżi jew għal ħaddieħor.

Issa nixtieq immur għal xi ħaġa differenti.

Nixtieq inqajjem il-każ tas- sajjieda, u qed jiddispjaċini li l-Ministru responsabbli m'huwiex hawn.

Fit-12 ta' Jannar ta' din is-sena l-Ministeru ltaqa' ma' żewġ koperattivi, il-Koperattiva tas-Sajd Ltd u l-Koperattiva Nazzjonali tas-Sajd, fuq il- kwestjoni ta' l-esportazzjoni tat-tonn u tal-pixxispad.

Kien inlaħaq ftehim ma' dawn iż-żewġ koperattivi biex ma jiġrix bħalma ġara s-sena l- oħra fejn sar ħafna taħwid, il-kuntratt ħaduh il-bażużli u filwaqt li s- sajjied ġie mogħti ftit flus, il-kuntratt inbiegħ bi flejjes kbar.

Kien sar kuntratt biex mhux kollox isir ta' malajr, imma l-offerti joħorġu kemm jista' jkun kmieni u jagħlqu mhux aktar tard mill-15 ta' April.

Taw dan iż- żmien kollu biex is-sajjieda jkunu jafu x'se jiġri, jilħqu jsiru diskussjonijeit bejn iż-żewġ koperattivi u wara li tintefa' t-tender il- Ministeru jkun jista' jagħżel.

Pero' b'sorpriża għal kulħadd ħarġet tender li fetħet fit-13 ta' Frar u għalqet malajr fit-28 ta' Frar.

Meta s- sajjieda pprotestaw u l-Koperattiva Nazzjonali tas-Sajd bagħtet ittra lill- Ministru, qisu ma ġara xejn għaliex lanqas acknowledgement letter ma bagħtulhom.

U fid-daqqa u l-ħin din it-tender li kienet għalqet reġgħet fetħet fl-1 ta' Marzu u għalqet fil-15 ta' Marzu, meta nqala' dak l-inkwiet fuq il-baħar.

Issa waħda mill-kumpanniji li kienet se titfa' l-offerta tagħha, dak inhar ma setgħetx teħodha u marret biha fis-16 ta' Marzu, fil- għodu.

Iż-żewġ koperattivi pprotestaw għaliex qalu li din kienet għalqet - irrid ngħid li ħadd ma jaf kif dawn it-tenders jagħlqu, u issa niġi għal oħra isbaħ minn din - pero' ma ħadux sodisfazzjon.

Dawn marru l-Ministreru u reġgħu ma tawhomx sodisfazzjon u mbagħad ħarġu bl-iskuża li jekk jerġgħu joħorġu l-applikazzjonijiet, min ħa t-tender ifittixhom bil-Qorti.

Issa ma rridux ninsew li meta ħarġet it-tender ta' Frar u din il-persuna ma kenitx hemm reġgħu ħarġulha tender, b'kumbinazzjoni għalqet f'żewġ minuti u ħaditha persuna li llum ma nsemmihiex pero' 'l quddiem insemmiha.

Biżżejjed ngħid li jekk tkun taħdem ma' ċertu pitkal, tieħu l-għajnuna tal-Gvern.

Meta marru jipprotestaw quddiem il-Kummissjoni Kontra l-Korruzzjoni u rat l- affarijiet, din tathom raġun, pero' sal-lum baqgħu bir-raġun biss.

Quddiem il-Kummissjoni veru nstab li dawk is-sajjieda li ma jmorrux għand ċertu pitkal - issa jien ma nafx kif dan il-pitkal jindaħal biex dawn jieħdu l- għajnuna għaliex l-għoti ta' l-għajnuna tiġi deċiża mill-Gvern - ...

Issa hemm min ħa għajnuna seba' darbiet u hemm min ma ħa xejn, sempliċement għaliex ma jdaħħlux il-prodotti tagħhom għand dan il-pitkal, imma jdaħħluhom għand il-koperattivi tagħhom.

Wara li fridna liż-żewġ koperattivi, issa ġġelidna magħhom!

Ħalli nkompli nitkellem fuq it-tender.

Dawn kemm-il darba pprovaw jiltaqgħu mal-Ministeru u saħansitra daħal fil-kwestjoni Dr Austin Gatt li għadni ma nistax nifhem kif daħal f'affarijiet tal-Gvern.

Issa l-Avukat Ġenerali qed jgħidilhom li għandhom dritt li jinfetħu dawn it-tenders - anke jekk ifittxuhom - għaliex jaf li hemm it-teatrini f'din it-tender, pero' l-Ministeru qed jibqa' jirrifjuta.

Bqajt ma tkellimtx sal-lum għaliex sal-lum kellhom jieħdu risposta dwar jekk hux se jergħu jinfetħu t- tenders.

Pero' dawn ma nfetħux.

Min ħa t-tender, diġa' ħadha d-darba l- oħra u t-tender tfisser li hu jiddetermina x'jiġi importat u x'jiġi esportat.

Din il-kwestjoni tant hi serja li daħal fiha s-Segretarju Ġenerali tal-GWU, Anġlu Fenech.

Ladarba din il-kwestjoni ġibtha a konoxxenza tal-Parlament, nitlob biex il-Ministeru jara verament x'hemm u l-Ministru jibgħat lil xi ħadd biex jirranġa t-tender mhux biex jeħduha Ċikku u Peppu, imma minħabba s-sajjieda għaliex mhux sewwa li dawn in-nies jissograw ħajjithom u mbagħad min ma jagħmel xejn jieħu t-tender.

Jien nippretendi li l-Ministeru jagħmel bħalma kien isir fi żmienna u jgħin lis-sajjieda biex it-tender jeħduha huma.

Għaliex m'għandhomx jeħduha s-sajjieda?

Il-ġimgħa d-dieħla nsemmi t- taħwid li għaddej fil-Pixkerija, pero' llum ridt biss niftaħ għajnejn il- Ministru ħalli mhux iħalli min iħawwadlu fil-Ministeru, imma jibgħat għalih biex jirranġa din il-biċċa xogħol.

Għaliex dan huwa serq mis-sajjieda taż- żewġ koperattivi tas-sajd, u mhux qed insemmi waħda jew oħra.

Meta tela' Gvern Nazzjonalista fl-1987, flok żamm lis-sajjieda magħqudin, firidhom f'żewġ koperattivi u issa ż-żewġ koperattivi spiċċaw għaliex hemm wieħed minn San Pawl il-Baħar li jiddeċiedi hu min jieħu t-tenders.

Fuq din il- kwestjoni tas-sajd nieqaf hawn u nispera li sa nhar it-Tnejn ikollna risposta għaliex mhux sewwa li s-sajjieda jaħlu saħħithom u jaħlu l-liri biex jaqbdu t-tonn u mbagħad dan jinxtara bis-soldi.

Mhux hekk biss, talli biex iċedilhom it-tender min ħadha qalihom biex jiftiehmu mal-Gvern illi l- bejgħ tat-tonn ikun bil-prezz ta' Lm1.80, jiġifieri l-prezz jogħla anke għall-mara tad-dar.

Il-Ministru għadu kemm tkellem fuq il-VAT ....

Dan ukoll se jibda jogħla!

Mela x'tikkontrollaw!

Tgħidu li tikkontrollaw u mbagħad biex dan iċedi tender irid ikun hemm ftehim li l-prezz jogħla minn Lm1.60 għal Lm1.80?

Jiġifieri l-Gvern jikser il-liġi li għamel hu stess u biex kulħad joqgħod kwiet lil dak jagħtih Lm1.80 u lill-ieħor jagħtih Lm1.60.

Dan sewwa, Mr Speaker?!

Dan li kelli xi ngħid fuq tas-sajd.

Mr Speaker, issa għandna oħra isbaħ.

F'Diċembru tas-sena l-oħra l-Gvern ħareġ tender biex bejn is-16 ta' Diċembru, 1993 u t-30 ta' Ġunju, 1994, jissupplixxu lill-isptarijiet u lill-istituzzjonijiet tal-Gvern bil-ħaxix.

Din it-tender ħadha wieħed pitkal li ma kellu l-ebda dritt li jeħodha għax il-liġi tgħid li pitkal ma jistax jitfa' tender tal-ħaxix biex jissupplixxi l-isptarijiet u postijiet oħra tal-Gvern.

L-avukat ta' min tefa' t-tender - issa kien hemm biss fraction of a mil bejn it-tender ta' dan il-pitkal u ta' ieħor li veru jagħmel dan ix-xogħol - bagħat ittra lill-Accountant General u qallu li saret irregolarita' u mhux sewwa li din jeħodha bniedem li mhux suppost li ħadha.

Min qed jagħmel it-tenders dawn l-affarijiet jafhom, imma xorta waħda ħadha dan il-pitkal.

Fit-3 ta' Frar jirċievi ittra fejn jgħidulu li Tender 292 "Supply of Fruits and Vegetables" veru li ma setgħetx tittieħed minn dan il-pitkal - jiġifieri l- Accountant General qed jgħidlu li l-affarijiet ma jistgħux isiru hekk - u se terġa' toħroġ tender oħra.

Sa hawnhekk kollox fair u min għamel dawn l-affarijiet għamel sew.

Imma issa fejn hu l-ħmieġ, Mr Speaker?

Fl-ittra li bagħtu lil dan l-individwu li suppost ittenderja mal-pitkal qalulu li għandu raġun, pero' sakemm terġa' toħroġ it-tender u tingħata se jibqa' jissupplixxi lill-isptarijiet il-pitkal li ħa l-ewwel tender!

Tinsewx li l- ittra li tikkontesta l-għoti ta' din it-tender intbagħtet f'Diċembru, jafu li saret ħażin, joħorġu t-tender fi Frar u sal-lum għadhom lanqas jafu min ħadha.

GĦaliex?

GĦax tawha lil dan il-pitkal u qalulhom - dan issa mill-uffiċju tal-Finanzi minn fejn joħorġu t-tenders - li sakemm toħroġ it- tender u tittieħed dan jibqa' jissupplixxi l-isptarijiet hu.

Tinsewx li din tagħlaq fis-6 ta' Ġunju.

Jiġifieri jafu li għamel ħażin u ħallewh jissupplixxi l-prodotti xorta waħda għal sitt xhur sħaħ.

GĦaliex?

GĦax tagħlaq fis-6 ta' Ġunju u llum kważi qegħdin fl-aħħar ta' April.

Allura min se jieħu t-tender se jeħodha għax-xahar ta' Mejju sas-6 ta' Ġunju!

U ħadd ma jista' jeħodha għax sal-lum, għalkemm it-tenders infetħu, għadhom m'avżaw lil ħadd li ħadha.

U dan il-pitkal għadu jissupplixxi hu.

Allura jekk dan m'huwiex ħmieġ, kif ikun il-ħmieġ?

U jien nistaqsi lill- Ministeru jekk jafx x'inhu jsir?

Jekk ma jafx jew jekk ma qalulux, jgħidilhom imma jekk jaf li qed isiru huwa ħażin li qed iħalli dawn l- affarijiet isiru hekk.

Mr Speaker, nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inpoġġi kopji ta' dawn l-ittri fuq il-Mejda ħalli jekk għandhom raġun jagħtuhulhom u jekk m'għandhomx ma jagħtuhulhomx.

MR SPEAKER: Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Ittra datata 8 ta' Jannar, 1994, mibgħuta mis-Sur Raymond MIfsud lill- Accountant General & Director of Contracts; u

Ittra datata 3 ta' Frar 1994 mibgħuta mid-Director of Contracts lis- Segretarju Privat tal-Ministru tal-Finanzi.

Mr Speaker, din hija tender li ħarġet.

Ara l-ħmieġ li fiha!

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 2 ta' Mejju, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR SAN LUQA - KONSULENTI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba konsulenti fl-isptar San Luqa daħlu jaraw/jeżaminaw/joperaw pazjent wara l-ħin tax-xogħol f'Jannar u Frar ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-X-RAYS - WAITING LIST

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti "breakdown" tal-"waiting list" għad- diversi investigazzjonijiet fid-Dipartiment ta' l-X-Rays fl-isptar San Luqa fil-preżent?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-'waiting list' għall- investigazzjonijiet Radjoloġiċi fl-Isptar San Luqa fil-11 ta' April, 1994, kienet kif jidher fir-rapport mehmuż, li ser inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti f'xi seduta.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TAL-MEDIĊINA - WAITING LIST

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti "breakdown" tal-waiting list fl-out- patient clinic għal kull konsulent fid-Dipartiment tal-Mediċina?

Kemm ikollu jistenna pazjent biex jara konsulent għall-ewwel vista/konsultazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fit-18 ta' April, 1994 l-ewwel appuntament ma' konsulenti fid-Dipartiment tal-Mediċina bħala 'Out-Patient' għall-ewwel vista kien kif ġej:

Prof. F. Fenech 05.05.94 Prof. A. Psaila 03.05.94 Dr J. Azzopardi 02.05.94 Dr J. Cacciatolo 06.05.94 Dr C. Mallia 09.05.94 Dr E. Farrugia 10.05.94 Dr M. Vassallo 28.05.94 Dr E. Pullicino 07.05.94 Dr L. Buhagiar 06.05.94 Dr Caruana Galizia 07.05.94

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TAL-KIRURĠIJA,OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti "breakdown" tal-waiting list għal operazzjonijiet tad-diversi konsulenti fid-Dipartiment tal-Kirurġija fl- Isptar San Luqa?

ONOR.

INSTITUTE OF HEALTH CARE - STUDENTI TAL-KORS TAL-LABORATORY TECHNOLOGY

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment konċernat ta' l-Institute of Health Care għandux il-ħsieb li dawk l-istudenti li ma tħallewx jispiċċaw il-kors tal-Laboratory Technology billi kienu weħlu minn xi eżamijiet jerġgħu jitħallew jispiċċaw il-kors u jagħmlu l-eżamijiet?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nassumi li din il-mistoqsija tirreferi għal dawk l- istudenti f'kors tad-Dipartiment tas-Saħħa li weħlu fl-eżami tat-tieni sena lejn l-aħħar ta' l-1993.

Dawn se jiġu offruti l-possibbilta' li jirrepetu l-eżami u, jekk jgħaddu, ikomplu l-kors.

BIRŻEBBUĠIA - TRIQ IL-MANDOLINA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jaf il- Ministru li kuntrattur li bena diversi postijiet fi Triq il-Mandolina, il- Qajjenza, Birżebbuġia ħalla ħafna ħmieġ u terrapien warajh?

Meta suppost jeżistu regolamenti dwar il-ħmieġ u t-terrapien li jħalli min jibni u meta tant saret pubbliċita' fuq dawn ir-regolamenti għaliex mhux jiġu nforzati?

Jista' l-Ministru jinforza dawn ir-regolamenti fi Triq il-Mandolina?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Saret spezzjoni fuq is-sit imsemmi mill- Onor. Interpellant u l-persuna responsabbli ġiet avżata biex tneħħi xi knatan li kien għad fadal fit-triq fi żmien tlett ijiem.

Jekk dan ma jsirx l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tieħu l-passi meħtieġa.

BUSKETT - PROJBIZZJONI TA' KAROZZI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Meta se jiġu pprojbiti l-karozzi ġol-Buskett biex nhar ta' Ħadd il-ħaddiema li m'għandhomx fejn jistrieħu jkunu jistgħu jmorru hemm bla traffiku?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninforma lill-Onor.

Membru li t-talba tiegħu se titressaq quddiem il-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku għall- konsiderazzjoni.

BUSKETT - PROJBIZZJONI TA' KAROZZI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Meta se jiġu pprojbiti l-karozzi fil-Buskett speċjalment fil- Ħdud u l-Festi biex il-familji jkunu jistgħu jistrieħu fil-ħdura ta' dan il- post?

Jaf il-Ministru li minħabba l-kwantita' kbira ta' karozzi li qed jitħallew jidħlu hemm, wieħed ma jistax jistrieħ bil-familja, meta hawn tant skarsezza ta' postijiet fejn wieħed jistrieħ għaliex ma titteħidx minnufih din id-deċiżjoni?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Il-karozzi ghandhom permess biex ikunu jistghu jidhlu biss sal-parking area li hemm taht it-tinda kif ukoll hdejn dan il- post u mkien aktar.

Hemm kazi fejn sewwieqa jidhlu bil-karozza taghhom minhabba li jkollhom maghhom xi anzjani li jsibuha difficli biex jimxu medda twila ta' triq.

Fil-passat, kien hemm 'barriers' biex ma jhallux id-dhul ta' vetturi f'certi nahat izda dawn gew imkissra minn vandali.

Hemm il-hsieb li jittiehdu passi halli jkun hemm kontroll aktar u ahjar fuq id-dhul tal- vetturi u biex ikun hemm ukoll meta possibli l-prezenza tal-pulizija.

Niehu din l-opportunita' biex inheggeg il-pubbliku li qieghed izur dawn il-gonna f'numru dejjem akbar biex juri aktar maturita' u jaghraf japprezza aktar il-gmiel tan-natura li jinsab f'dan il-post.

Tajjeb jinghad li l-Buskett huwa gnien ta' certu kobor li jippermetti lil hafna familji jkunu jistghu jirrikrejaw ruhhom fih.

BUSKETT - PROJBIZZJONI TA' KAROZZI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Tista' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar toħroġ ordni biex ma jidħolx aktar traffiku fil- Buskett?

Meta tant hawn skarsezza f'Malta fejn wieħed jista' jistrieħ fil- kwiet mal-familja, għaliex fil-Ħdud u l-Festi qed jitħallew jidħlu mijiet ta' karozzi ġol-Buskett u jtellfu l-mistrieħ ta' dawk li jridu jgawdu l- arja friska u l-ħdura?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Irrid ngħid li dan huwa suġġeriment interessanti li jixraqlu konsiderazzjoni serja.

Hemm diversi poteri li jistgħu jiġu użati kif ukoll ħafna entitajiet differenti li jistgħu jiġu konsultati.

Il-Buskett huwa maħsub li jinbidel f'riserva naturali għalhekk ir-responsabbilta' preżenti tat-tmexxija taqa' fi ħdan id-Dipartiment tal- Protezzjoni ta' l-Ambjent.

Barra minn hekk, l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tista' toħroġ Ordni għall- Konservazzjoni taħt Sezzjoni 46 ta' l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp.

Il-Kunsill Lokali jista' ukoll juri x-xewqa li jikkummenta fuq proposta ta' dan it-tip.

Huwa importanti li din il-kwestjoni tkun ikkonsidrata fil-kontest ta' l- użu eżistenti ta' l-art u tal-bżonnijiet futuri, b'mod partikolari biex teżamina x'jistgħu ikunu l-konsegwenzi fuq il-ġenerazzjoni tat-traffiku u l- parking fl-inħawi tal-qrib.

Ftit minn dawn il-kwestjonijiet għandhom jiġu konsidrati waqt il-preparazzjoni tan-North West Countryside Plan li bħalissa qed isir ħafna xogħol fuqu.

Dan il-Pjan mistenni jidentifika lill- Buskett bħala sit ta' importanza xjentifika u se jfisser il-bżonn għal miżuri ta' tmexxija aħjar f'postijiet sensittivi bħal dan.

MANPOWER INCENTIVE SCHEME

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Jaf il-Prim Ministru li ċ-ċirkolari li ħarġet mill-uffiċċju tiegħu dwar il-Manpower Incentive Scheme imħabbra fil-Budget Speech ta' l-1989, fis-sens li min jitlaq għal sena kellu jiġi nformat b'kull applikazzjoni għall-mili ta' postijiet mal-Gvern ma ġietx esegwita mid-Dipartiment tas-Saħħa?

Jaf li kien hemm min tilef opportunita' ta' promozzjoni għal WTO fid-Dipartiment tas-Saħħa għaliex id-dipartiment naqas li jinforma lil dawn li ħadu sena leave taħt il-Manpower Incentive Scheme?

X'passi se jieħu l-Kap taċ-Ċivil kontra l-Kap tad-Dipartiment tas-Saħħa talli ntilfet opportunita' għall- ħaddiema billi ma ġewx informati biċ-ċirkolari li kienet tagħmel sejħa għal WTO's fil-Bio-chemical Section tad-Dipartiment tas-Saħħa (Ċirkolari numru 43/93)?

Għaliex jekk skond paragrafu sitta taċ-ċirkolari ta' l-OPM dwar il- Manpower kien jgħid ċar u tond li l-ħaddiema li ħadu l-leave għal sena kellhom jiġu nformati, dan ma seħħx?

Ladarba dan ġara, għaliex meta l-individwi milquta applikaw tard għal dawn il-postijiet mxandra ma ġewx aċċettati fuq skuża li applikaw tard meta ma kienx tort tagħhom għax id-Dipartimetn naqas li javżahom?

Jaf li dan jista' jġiegħel lil dawn l-individwi jfittxu legalment lil Gvern u jimbarazzawh?

Għaliex anke l-Public Service Commission ma aċċettatx it-talba ġusta ta' dawn l-individwi li applikaw tard mhux tort tagħhom iżda minħabba inkompetenza fid-Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Iċ-ċirkulari Nru 7/89 tas-26 ta' Jannar 1989 li għaliha qed jirreferi l-Onor Membru ma tgħidx li min jitlaq għal sena taħt il-Manpower Incentive Scheme kellu jiġi nformat b'kull applikazzjoni għall-mili ta' postijiet mal-Gvern.

Il-paragrafu 6 taċ-Ċirkulari msemmija kien jgħid illi min jieħu l-option 2 (i) seta' japplika għal postijiet mal-Gvern waqt li jkun bil-leave mingħajr paga, filwaqt li min jieħu option 2 (ii) ma setax japplika qabel sena u nofs wara t-tliet snin li jkun ilu barra mis-servizz.

Sejħiet għall-applikazzjonijiet għal postijiet mal-Gvern isiru permezz ta' avviż fil-Gazzetta tal-Gvern jew ta' Ċirkulari mid-Dipartiment.

Il-Kap tad-Dipartiment għandu d-dover li jġib iċ-ċirkularijiet għall-konjizzjoni ta' l-impjegati billi jwaħħalhom fin-notice boards jew idawwarhom ma' l- impjegati.

Ma hemmx l-obbligu, għaliex mhux dejjem possibbli, li ċ- ċirkularijiet jintbagħtu lil kull min ikun bil-leave jew għal xi raġuni nieqes mix-xogħol, imma f'dawn il-każi l-impjegat għandu jagħmel l- arranġamenti tiegħu biex iżomm ruħu nformat b'dak li huwa ta' interess għalih.

ĦABS ĊIVILI - PERSUNI TAĦT L-20 SENA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm hemm żgħażagħ li bħalissa qed jiskontaw sentenzi l-ħabs jew qed jistennew li jiġu proċessati fil-ħabs?

Jista' jiġi kkonsidrat li żgħażagħ taħt l-20 sena speċjalment meta jidħlu l-ħabs l-ewwel darba jitpoġġew f'sezzjoni għalihom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa fil-Ħabs hemm 11-il persuna minn 20 sena l- isfel, kif jidher hawn taħt:

Sentenzjati 3 Arrestati 8

Kif rakkomandat fir-Rapport ta' l-Esperti dwar is-Servizzi Korrettivi u skond l-Abbozz tal-Liġi l-Ġdida dwar ir-Regolamenti tal-Ħabs, ibbażati fuq ir-rapport ta' l-Imħallef Caruana Curran, qed tinħadem klassifikazzjoni ta' priġunieri u separazzjoni tagħhom skond din il-klassifikazzjoni.

Kumitat apposta fil-Ħabs diġa' qed jaħdem fuq din il-klassifikazzjoni.

Din tkun tista' taħdem aħjar fi ftit ġimgħat hekk kif jispiċċa ix-xogħol strutturali f' 'Division VIII' li jagħti lok iktar għas-separazzjoni tal-priġunieri.

Wieħed mill-kriterji importanti ta' din il-klassifikazzjoni hija l-eta' tal-priġunieri.

Il-liġi ppreparata mill-Imħallef Caruana Curran tispeċifika s-separazzjoni ta' priġunieri bejn dawk li għandhom iktar minn 21 sena u dawk li għandhom inqas minn 21 sena.

Il-Kumitat ta' Klassifikazzjoni tal-Ħabs diġa' qed jaħdem fuq dawn il- kriterji.

PULIZIJA - TROBBIJA TA' ANNIMALI BLA PERMESS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm ġew maħruġa ċitazzjonijiet lill-persuni talli żammew klieb jew annimali mingħajr permess jew talli ġew maħqura matul l-1993 u l-ewwel tlett xhur ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul l-aħħar sena u tliet xhur 37 persuna ġew imħarrka talli żammew klieb mingħajr permess jew talli ħaqru l- istess annimali f'Malta u Għawdex.

ILMA - NOFS INHAR TA' MALTA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Kif setgħet issaħħet id-distribuzzjoni ta' l-ilma fil-pajjiż?

X'xogħlijiet saru fuq estensjonijiet tas-sistema tad-distribuzzjoni għan- Nofs Inhar tal-pajjiż?

Kemm intnefaq fuq dawn ix-xogħlijiet?

Jista' jiġi assigurat li in-Nofs Inhar ta' Malta qed ikollu provvista adegwata ta' ilma?

Fiex kien jikkonsisti t-titjib fil-provvista f-area tar-Rabba (Ħamrun) u fil-parti ta' fuq tal-Marsa?

Meta nbeda x-xogħol hemm u meta spiċċa, u x'kienet in-nefqa għal kull każ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma qed twettaq diversi proġetti fil-produzzjoni u d-distribuzzjoni ta' l-Ilma.

Dawn il-proġetti huma ppjanati li jintemmu qabel is-sajf li ġej sabiex titjib il-provvista u l-kwalita' ta' l-ilma, speċjalment lejn in-Nofsinhar ta' Malta.

Fl-impjant tar-Reverse Osmosis f'Pembroke se jiġu nstallati sitt trains ġodda li b'hekk se jżidu l-produzzjoni għal 5.4 miljun gallun ilma kuljum.

Din iż-żieda se tipprovdi lill-pajjiż kollu b'potenzjal ta' produzzjoni "spare" li tkun tista' titħaddem f'każ ta' waqfien mill-impjanti u sorsi ta' produzzjoni ta' l-ilma.

Issa hemm il-mezzi fis-sistema tad- distribuzzjoni fejn il-produzzjoni ta' l-ilma mill-impjant ta' Pembroke jiġi trasferit lejn il-ġibjuni li jissupplixxu l-provvista ta' l-ilma lejn in-Nofsinhar ta' Malta.

Dan il-proġett ta' espansjoni se jiswa madwar Lm5 miljuni.

Iż-żieda f'din il-produzzjoni ser tirrafforza d-distribuzzjoni ta' l-ilma lejn in-Nofsinhar ta' Malta.

B'kontinwazzjoni ma' dan il-proġett bħalissa qed jiġi nsallat pipeline ta' 9.5 kilometri bejn l-impjant ta' Pembroke lejn il-ġibjuni f'Ta' Qali, Mosta sabiex ikun hemm trasferiment ta' ilma.

Huwa stmat li dan il-proġett se jiswa Lm560,000.

F'Settembru tas-sena l-oħra beda jitħaddem il-pipeline ġdid tal-Qrendi South.

B'effett ta' dan il-pipeline il-provvista ġenerali tjiebet konsiderevolment fiż-Żejtun, Bulebel, Żabbar, Xgħajra, partijiet mill-Fgura u Birżebbuġa.

It-tieni fażi ta' dan il-proġett qed titwettaq.

Meta tiġi kummissjonata l-estensjoni ta' dan il-pipeline il-provvista ġenerali f'Ħal Luqa, Santa Luċija, Raħal Ġdid, Tarxien, Żabbar, Xgħajra, Marsaskala u Kottonera se titjieb konsiderevolment.

Fiż-Żejtun u Marsascala qed isir programm ta' tibdil, estenzjoni u żieda fil-mains interni.

Ġew ukoll installati mains ġodda fil-Gudja, Kirkop, u Għaxaq sabiex titjieb il-provvista f'dawn il-lokalitajiet.

Il-provvista ta' l-ilma f'Tar-Rabbat (Ħamrun) u l-parti ta' fuq tal-Marsa tinstab tajba.

Wara Jannar 1992 il-provvista ta' l-ilma f'dawn l-inħawi ġiet inqabbda ma' main ieħor ta' l-ilma.

Dan ix-xogħol kien jinvolvi kumunikazzjoni minn main għal ieħor u twettaq fi żmien ġimgħa.

WIED IL-GĦAJN - ZEBRA CROSSING ĦDEJN "IL-MAGĦLUQ"

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 17039 dwar zebra crossing f'Wied il-Għajn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ingħataw struzzjonijiet lill-Pulizija sabiex tassigura li din iż-'zebra crossing' ma tiġix ostakolata.

ĦABS ĊIVILI - INFORMAZZJONI DWAR

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm kienet in-nefqa kollha għall-Ħabs Ċivili sena b'sena mill- 1987 'l hawn?

Kemm kienu n-numru ta' priġunieri, uffiċjali u gradi oħra għall-istess perjodu?

B'liema kondizzjonijiet hu ingaġġatt id-Direttur preżenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: In-nefqa kollha għall-Ħabs Ċivili, kif ukoll in- numru ta' impjegati li ħadmu l-Ħabs u n-numru ta' priġunieri li kienu miżmuma fil-perijodu msemmi huwa kif spjegat fit-tabella hawn taħt:

|SEN|NEFQ|KAPI|PRI|IMPJA|OTH|PRIĠU|AVER| |A |A |TALI|SON|GATI |ER |NIERI|AGE | | |RIKO| |STA|CASUA| |ADMIT|DAIL| | |RR | |FF |LS | |TED |Y | | | | | | | | | | |198|1713|0 |11 |- |35 |225 |58 | |7 |84 | | | | | | | | | | | | | | | | |198|1627|0 |10 |- |56 |276 |62 | |8 |44 | | | | | | | | | | | | | | | | |198|1459|5897|56 |- |53 |330 |85 | |9 |05 | | | | | | | | | | | | | | | | |199|2326|1706|48 |- |40 |431 |97 | |0 |25 |7 | | | | | | | | | | | | | | | |199|3025|2093|77 |- |28 |519 |119 | |1 |05 |3 | | | | | | | | | | | | | | | |199|3508|1295|67 |- |20 |698 |120 | |2 |38 |8 | | | | | | | | | | | | | | | |199|5645|6108|49 |69 |50 |669 |155 | |3 |61 |8 | | | | | |

Bħalissa m'hemmx Direttur il-Ħabs.

Id-Direttur Ġenerali fil-Ministeru ta' l-Intern qed jagħmilha ta' Aġent Direttur sakemm tiġi approvata l- istruttura l-ġdida meta hu maħsub li jkun hemm Direttur għas-Servizzi Korrettivi u 'Manager' għall-Faċilita Korrettiva ta' Kordin.

ĦABS ĊIVILI - DIRETTURI

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Min kienu d-Diretturi u dawk acting tal-Ħabs Ċivili minn Mejju 1987 'l hawn?

Jista' l-Ministru jagħti il-perjodu li kull wieħed serva f'din il-kariga u x'pożizzjoni kien jokkupa qabel ma ħa din il-kariga?

X'pożizzjoni kien jokkupa qabel ma ħa din il-kariga?

F'liema grad taċ-Ċivil hu d-Direttur tal-Ħabs?

Kien hemm min kellu grad anqas jew ogħla f'din il-kariga?

Jekk kien hemm x'salarju kellhom dawn il- persuni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li għall-ewwel parti tal-Mistoqsija nirreferi għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 17646, b'referenza għat-tieni parti tal-Mistoqsija, ninsab informat li l-paragun bejn is-Salarju ta' Direttur tal-Ħabs u s-Salarju ta' Karigi oħra msemmija fuq jistgħu jittieħdu mit-tabella t'hawn taħt:

|GRAD |SALARJU |SALARJU | | |QABEL |WARA | | |IR-RIFORMA|R-RIFORMA | | | | | |Direttur |Skala 7 |Skala 5 | | |Lm3964x94 |Lm5010x199 | | |- Lm4058 |- Lm6204 | |Supretend|Skala 10 |Skala 5 | |ent | | | |tal-Puliz| | | |ija | | | | |Lm3497x94 |Lm5010x199 | | |- Lm3870 |- Lm6204 | |Spettur |Skala 16 |Skala 8 | |tal-Puliz| | | |ija | | | | |Lm2798x81 |Lm4159x151 | | |- Lm3358 |- Lm5065 | | | |Skala 3 - | |Direttur | |Lm7701 | |Ġenerali | | |

ĦABS ĊIVILI - RIFORMA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Billi saru diversi programmi u stqarrijiet dan l-aħħar dwar l- improvement li sar fil-Ħabs Ċivili, jista' l-Ministru jgħid f'hiex kien jikkonsisti dan it-titjib f'dawn l-aħħar seba' snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub se jitpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra waqt il-Ħin ta' Tqegħid ta' Karti f'xi seduta.

QTUGĦ TA' ELETTRIKU - RAPPORT

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Nirreferi għall-istqarrija mid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni u r-rapport kif ingħata minn fuq l-istazzjoni nazzjonali tat-television il bieraħ 5, ta' April, 1994 dwar il-qtugħ ta' elettriku fil-ġurnata ta' qabel.

Veru li l-ħsara ġiet ikkawżata mill-maltemp jew kif ingħad fl-istqarrija li din kienet minħabba ħsara fil-Power Station tal-Marsa?

Billi wieħed għandu jifhem li ż-żewġ power stations huma protetti waħda mill-oħra f'każ ta' ħsara, għaliex f'dan il-każ ngħatat l-impressjoni li l- waqfien tal-Power Station ta' Delimara fl-istess ħin ġiet ikkawżata mill- ħsara ta' dik tal-Marsa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-hsara originat minn hsara fis-sistema tal-kontroll tal-Boiler Nru 7 fil-Marsa, kif diġa' spjegajt f'mistoqsija parlamentari numru 17501 (Seduta 256).

It-'trip' f'Delimara kien permezz ta' Minimum Frequency Relay li hadem wara li ntfew il-boilers tal-Marsa.

POWER STATION - DELIMARA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li jitħallsu s-sidien li ttieħdet l-art tagħhom biex tinbena l-Power Station ta' Delimara?

B'mod partikolari, meta hu maħsub li jitħallas is-sid ta' referenza LF 963/87, WB 1239/88?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li d-Dipartiment ta' l- Artijiet qed jagħmel ħiltu kollha biex fejn hu possibbli jsir kumpens ta' l- esproprjazzjoni ta' l-art.

Is-sidien huma mhegga biex jiehdu fid-Dipartiment ta' l-Artijiet id- dokumenti relattivi biex juru t-titolu tagħhom biex b'hekk ikun jista' jsir xi progress.

Rigward il-File 963/87 dan hu file ġenerali li jirrigwarda l-esproprju ta' l-art kollha tal-Power Station.

BANEK - SERVIZZ TA' ATM'S

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Issa li l-ATM's saru daqstant popolari, xi pjanijiet għandhom il-banek biex iżidu u jespandu dan is-servizz?

Fejn hemm ATM's s'issa?

Hemm il-ħsieb jew il-pjan li dawn jiżdiedu speċjalment f'postijiet bħal Belt u postijiet turistiċi?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Il-għan tal-banek huwa li jespandu l-ATM Network f'kull post fejn, wara studju serju, jinstab li l-ispiza tiggustifika l-investiment.

Fil-prezent in-numru ta' ATM's huwa kif jidher fit-tabella li tpoggiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

ŻURRIEQ - BLUE GROTTO AVENUE - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Hu possibbli li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku jikkonsidra (u eventwalment jiddeċiedi) li jawtorizza li ssir zebra crossing fi Blue Grotto Avenue, Żurrieq bejn Bebbux Housing Estate 1 u Bebbux Housing Estate 2?

Japprezza l-Bord li din iż-zebra crossing hi ferm essenzjali minħabba li jeżisti periklu għat-tfal ta' l-iskola u l-anzjani li jiġu biex jaqsmu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku kien kiteb lid- Direttur tax-Xogħlijiet sabiex jikkonsidra mezzi ta' qsim alternattiv, (minħabba li din hija 'fast road'), bħal 'Central refuge', 'subway' jew 'traffic lights', eċċ. Dwar l-implimentazzjoni dan jiddependi mill-imsemmi Direttur tax-Xogħlijiet.

ŻEJTUN - TRIQ ID-DWIEMES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi l-pożizzjoni ta' Triq id-Dwiemes, fiż-Żejtun li minkejja li hemm għadd ta' familji joqogħdu f'din it-triq, għadha magħluqa, ma tinfidx u trid tidħol għaliha minn sqaq dejjaq?

F'każ li din it-triq trid tinfetaħ mill-privat, xi tkun il-pożizzjoni jekk joġġezzjona xi ħadd mir-residenti li jagħmel tajjeb għall-ispejjeż?

Jaħseb il-Ministru li għandha tinsab soluzzjoni minħabba li kif inhi din it-triq lanqas ambulanza ma tista' tidħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-formazzjoni tat-triq imsemmija mill- Onor. Interpellant hija responsabbilta' tal-privat u din issir meta s- sidien ta' l-art japplikaw għall-bini fuq din it-triq.

Sadanittant għalissa ma hemmx żvilupp biżżejjed f'din it-triq biex it- Taqsima tax-Xogħlijiet tagħmel dan ix-xogħol.

ĦAMRUN - GALLARIJA FI TRIQ FARSONS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għal Mrs Busuttil of 65, Farsons Str, Ħamrun PA 1610/92 tad- Direttorat ta' l-Ippjanar, jista' l-Ministru jgħid għaliex il- gallarija ma' tistax issir meta ta' oħrajn f'Santa Venera kkonċedewlhom u lil din ma kkonċedewlix allavolja ilha titlob is-snin sħaħ bħala armla li tgħix bil-pensjoni u li teħtieġ attenzjoni għal din il-problema li qed tkiddha?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Applikazzjoni Nru. 1610/92 għall-bini ta' gallerija tal-ġebel minflok dik eżistenti ta' l-injam saret fit-3 ta' Ġunju 1992 u kienet rifjutata mill-PAPB fit-22 ta' Settembru 1992 u mid-DCC fis-7 ta' April 1993 peress li l-bini qiegħed fil-"village core"

Peress li t-talba tal-perit għal rikonsiderazzjoni ma saritx fiż-żmien stipulat mil-liġi, fis-7 ta' Settembru 1993, il-Perit u l-Applikant kienu nformati li għalhekk riedu jerġgħu jissottomettu applikazzjoni ġdida.

Din trid issir dejjem skond il-"guidelines" għal tibdil ta' faċċati ta' bini li jinsab fil-"village core".

KALKARA - TISWIJIET FIL-FLATS FIL-QASAM TAD-DJAR TA' RINELLA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara x'possibilita' hemm li jsir "maintenance" tas-soqfa tal- blokki tal-flats fil-Housing Estate ta' Rinella, Kalkara l-aktar fi Block B qabel ma tikber il-ħsara?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt din it-talba lid-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

ISLA - BALAVOSTRI/GWARNIĊA F'DOCKYARD TERRACE

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' jingħad jekk hemmx il-ħsieb li l-balavostri u l-gwarniċa f'Dockyard Terrace, fl-Isla jitneħħew temporanjament qabel ma jibda x- xogħol ta' tibdil minħabba li jinsabu fi stat perikoluż għall-inkwilini u anke għan-nies li jkunu taħthom speċjalment issa li qed jaqgħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għandi ninforma lill-Onor.

Membru li s- sejħa għall-offerti saret u l-kuntratt għal dan ix-xogħol għandu jingħata fil-ġimgħat li ġejjin.

BORMLA - KWARTIER SAN NIKOLA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' jingħad hemmx ħsieb li fuq iċ-ċint ta' quddiem il-Kwartier San Nikola, Bormla fejn hemm il-bankijiet il-ġodda jsiru fanali biex ikun hemm aktar dawl fl-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment tad-Distretti tat- Taqsima tax-Xogħlijiet jara x'jista' jagħmel dwar is-suġġeriment ta' l- Onor. Interpellant.

ISLA - BDIL TA' BALAVOSTRI/ GWARNIĊA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jibda xogħol ta' tibdil tal-balavostri u l-gwarniċa f'Dockyard Terrace fi Triq it-Tarzna, l-Isla li jinsabu fi stat ħażin ħafna għax diġa' waqgħu wħud minnhom minkejja li ġew rrapportati lill- Pulizija?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt ta' mistoqsija parlamentari numru 17532 (Seduta 257).

VALLETTA - PERMESS TAL-GABBANA "FUNTANA KIOSK"

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex l- permess tal-gabbana "Funtana Kiosk" barra Bieb il-Belt Valletta preżentement fuq isem Mr Tarcisio Galea ma darx fuq in-neputi tiegħu Mr Joseph Galea minkejja li l-partijiet jaqblu u li ilhom jitolbu dan il- permess għal madwar sena?

Ikun ferm apprezzat jekk din it-talba tagħhom tintlaqa'.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-'policy' segwita s'issa ma tippermettiex trasferiment ta' liċenzja bħal din f'każ bħal dan.

TA' XBIEX - ŻBIR TA' SIĠAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Tista' tiġi applikata il-mistoqsija parlamentari numru 17052 dwar Block D5, Ta' Xbiex Housing Estate ukoll in konnessjoni ma' żbir ta' siġar?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Iz-zabra li kien hemm bzonn diga' saret.

REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL - PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Huwa minnu li persuna b'diżabilita' li tkun qed tirreġistra għax-xogħol tista' tinqata' mir-reġistrazzjoni għax-xogħol jekk ma tattendix id-Disablement Training Centre ta' l-ETC?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għandha taqsima li tieħu ħsieb il-persuni b'diżabilita'.

L-uffiċjali ta' din it- taqsima ngħataw taħriġ speċjalizzat u għandhom id-dmir li jiggwidaw u li jagħtu pariri lil persuni b'diżabilita' biex lil dawn jinstabilhom xogħol adatt, u wkoll li joffru lil dawn il-persuni xogħol adegwat.

F'xi każi, meta jiġi identifikat kors ta' taħriġ adatt, li jkun konness mas-sengħa li l-persuna b'diżabilita' tkun qiegħda tirreġistra għaliha, il- persuna b'diżabilita' tintalab tattendi kors fiċ-Ċentru ta' Taħriġ tal- Korporazzjoni f'Ħal Far.

Jekk il-persuna tonqos milli tattendi għat-taħriġ u ma tressaqx raġuni valida għal dak in-nuqqas, din titlef il-priorita' fl- ewwel parti tar-Reġistru.

Ma jkunx sew li l-Korporazzjoni tagħti dan is-servizz b'xejn, u mbagħad xi ħadd ifettillu b'kapriċċ jitlef l-opportunita' biex itejjeb il-prospetti tiegħu għal impjieg.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħti l-figuri ta' assenteiżmu mill- iskejjel ta' l-Istat għal Jannar, Frar u Marzu?

Jista' l-Ministru jagħti "breakdown" imqassmin fit-tip ta' skejjel bħal tas-Snajja', Sekondarji eċċ.?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Matul it-tieni term tas-sena skolastika kemm kienu l- ġenituri li t-tfal tagħhom regolarment ma attendewx l-iskola u ttieħdu passi kontrihom bil-Qorti?

Jista' l-Ministru jagħti "breakdown" dwar il-lokalitajiet prinċipali fejn joqogħdu dawn il-ġenituri?

Kemm kien hemm rapporti minn skejjel a) tal-Knisja; u b) Privati li tfal ma attendewx regolarment l-iskola?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-għadd ta' ġenituri li kontrihom ittieħdu passi fil-Qorti f'Jannar u fi Frar ta' din is-sena huwa dak li jidher fil-lista ta' hawn taħt.

Iċ-ċifri għal Marzu għadhom ma nġabrux.

|MALTA |Janna|Frar | | |r | | | | | | |Primarja 'A' | |1 | |Birkirkara | | | |Primarja 'B' |2 |1 | |Birkirkara | | | |Primarja 'B' | |1 | |Birżebbuġa | | | |Primarja 'A' Bormla |5 |6 | |Primarja 'B' Bormla | |4 | |Primarja Dingli |1 |1 | |Primarja 'B' Fgura | |3 | |Primarja Għaxaq | |2 | |Primarja 'A' Gżira |1 |2 | |Primarja 'B' Gżira | |2 | |Primarja 'A' Ħamrun |2 | | |(Triq V. Bugeja) | | | |Primarja 'B' Ħamrun |3 |5 | |(Triq l-Iskola) | | | |Primarja Kirkop |2 |3 | |Primarja 'A' Marsa | |3 | |Primarja 'B' Marsa |1 |2 | |Primarja Wied |1 | | |il-Għajn | | | |Primarja 'B' Mosta | |2 | |Primarja Msida |1 |2 | |Primarja 'A' Raħal |1 | | |Ġdid | | | |Primarja 'B' Qormi |1 |1 | |(San Ġorġ) | | | |Primarja 'A' Qormi | |1 | |(San Sebastjan) | | | |Primarja 'B' Qormi |1 |2 | |(San Sebastjan) | | | |Primarja 'A' Rabat |1 | | |Primarja 'B' Rabat |1 | | |Primarja Safi |1 |1 | |Primarja Isla |5 |4 | |Primarja Sliema | |3 | |Primarja San Ġiljan |3 |1 | |Primarja 'A' Valletta|3 | | |Primarja 'A' Żabbar | |1 | |Primarja 'B' Żabbar | |3 | |Primarja 'A' Żejtun |1 |3 | |Primarja 'B' Żejtun |1 |2 | |Mater Dei Msida |3 |2 | |Wardija Special |1 | | |Boys' Opp.

Centre |20 |25 | |Birkirkara | | | |Girls' Opp.

Centre |43 | | |Ħamrun | | | |Girls' Opp.

Centre |27 |43 | |Marsa | | | |Sekondarja subien |2 |1 | |Mtarfa | | | |Sekondarja subien |5 |6 | |Raħal Ġdid | | | |Sekondarja subien |3 |2 | |Qormi | | | |Sekondarja subien |5 |4 | |Żebbuġ | | | |Junior Lyceum |15 | | |Tal-Ħandaq | | | |Junior Lyceum Verdala|3 |14 | |Junior Lyceum Ħamrun | |3 | |Sekondarja subien | |9 | |Birkirkara | | | |Sekondarja bniet | |13 | |Birkirkara | | | |Sekondarja bniet |28 | | |Bormla | | | |Sekondarja bniet |80 |84 | |Ħamrun | | | |Sekondarja bniet |30 |43 | |Rabat | | | |Sekondarja bniet St |13 |12 | |Andrews | | | |Sekondarja bniet |17 | | |Tarxien | | | |Junior Lyceum Blata |1 | | |l-Bajda | | | |Junior Lyceum Mrieħel|10 |4 | |St Patrick's Junior | |23 | |Lyceum | | | |Junior Lyceum Żejtun |2 |3 | |Umberto Calosso |30 |24 | |Skola tas-snajja' | |78 | |Bighi | | | |Skola tas-snajja' | |36 | |subien Marsa | | | |Skola tas-snajja' |42 |44 | |subien 'A' Naxxar | | | |Skola tas-snajja' |7 | | |bniet St Andrews | | | |Skola tas-snajja' |32 |29 | |bniet Mtarfa | | | |Skola tas-snajja' |23 |40 | |bniet Ħamrun | | | |St. Patrick Craft |4 | | |Centre, St. Andrews | | | |Valletta Building |10 | | |Tarġa Gap Craftsmen |3 |4 | |Mosta | | | |Għammieri Biedja |16 |7 | |Marsa Tailoring | |15 | |Ospizio Crafts Centre|99 |108 | | | | | |TOTAL |612 |738 | |GĦAWDEX |Janna|Frar | | |r | | | | | | |Sekondarja subien & |2 |7 | |Junior Lyceum | | | |Victoria | | | |Skola tas-snajja' |7 |5 | |subien Victoria | | | |Sekondarja & Junior |11 | | |Lyc. tal-bniet | | | |Victoria | | | |Skola tas-snajja' |1 |1 | |bniet Xagħra | | | |Xewkija Biedja |2 | | | | | | |TOTAL |23 |13 |

Rigward skejjel tal-knisja u skejjel privati, jien informat li saru sitt rapporti mill-iskola ta' "St Joseph" Sliema.

SKEJJEL - PERMESS GĦAL ĦRUĠ QABEL IŻ-ŻMIEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Matul it-tieni term skolastiku x'kien in-numru ta' tfal li ngħataw il-permess li joħorġu mill-iskola qabel iż-żmien?

X'kienu r-raġunijiet prinċipali li ngħataw mill-ġenituri meta applikaw għal dan il-permess?

Kemm kien in-numru ta' bniet li ngħataw dan il-permess?

Kemm-il applikazzjoni ġiet rifjutata?

X'se tkun il-politika tal-Ministru rigward l-għoti ta' permessi li tfal jitilqu mill-iskola qabel iż-żmien?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Matul it-tieni sena skolastika, l-għadd ta' tfal li ngħataw permess biex joħorġu mill-iskola qabel iż-żmien kien kif jidher hawn taħt:

Taħt is-16-il sena Fuq is-16-il sena

SUBIEN 14 126 140 BNIET 38 143 181

TOTAL 52 269 321

Ir-raġunijiet prinċipali li ngħataw mill-ġenituri meta applikaw għall- permess kienu l-impjieg, ir-reġistrazzjoni għax-xogħol, il-bżonn li wieħed joqgħod id-dar, u t-tqala.

Ebda applikazzjoni ma ġiet rifjutata iżda kien hemm numru li tħalla pendenti billi kienu jirrigwardaw tfal taħt is-16-il sena li jridu joħorġu jaħdmu.

Permessi lit-tfal biex jitilqu mill-iskola qabel iż-żmien se jingħataw biss meta t-tfal ikunu għalqu s-sittax-il sena - jekk ma jkunx hemm każi ta' raġunijiet umanitarji partikolari u eċċezzjonali.

ĊENTRU DETOX - KURA TA' L-ABBUŻ U DIPENDENZA MID-DROGA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Matul Jannar, Frar u Marzu separatament kemm-il persuna attendew għall-kura ta' l-abbuż u dipendenza mid-droga:-

(a) fiċ-Ċentru tad-Detox f'Malta; (b) fiċ-Ċentru tad-Detox f'Għawdex?

Kemm minnhom kienu:-

(1) taħt is-16-il- sena; (2) taħt il-21 sena; (3) taħt l-40 sena; (4) 'il fuq minn 40 sena?

Kemm mit-total kollu ngħataw kura għall-abbuż ta' eroina, kokaina, sustanzi oħra?

Kemm minn kull kategorija bdew jattendu għall-ewwel darba?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - TAĦRIĠ FUQ L-ABBUŻ TA' DROGA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: X'inhu t-taħriġ mogħti lil dawk il-ħaddiema fil-Qasam tas-Saħħa li jaħdmu ma' dawk li jabbużaw mid-droga?

Bħalissa kemm hemm tobba, paramediċi eċċ. li qed jaħdmu:

(a) fiċ-ċentru tad-Detox f'Malta; (b) fiċ-ċentru tad-Detox f'Għawdex; (ċ) fl-isptar Santa Marija?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minnhom (ta' kull kategorija) għamlu xi kors speċjalizzat fit-tul fuq il-kura u r-riabilitazzjoni ta' dawk li jabbużaw mid-droga?

Matul din is-sena finanzjarja kemm minn dawn il-ħaddiema sejintbagħtu fuq kors barra minn Malta?

Jista' l-Ministru jagħti dettalji speċifiċi dwar korsijiet eċċ?

ONOR.

ĊENTRU TAD-DETOX - GĦOTI TA' METHADONE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Matul l-ewwel tlett xhur ta' din is-sena separatament kemm ingħata "Methadone" għal kura ta' dawk li jabbużaw mid-droga?

Kemm ingħata fiċ-Ċentru Detox f'Malta u kemm f'Għawdex?

Kemm ingħata "Methadone" matul l-istess żmien tas-sena li għaddiet?

ONOR.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET - HOUSING SECTION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Il- Housing Section tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet, jista' jinvestiga l-ilment ta' l-inkwilin ta' Block E5 Fl.

2, Ta' Xbiex Housing Estate li qed jidħlilhom ħafna xita fil-flat minħabba fil-fili miftuħin li għandhom fl- ewwel filata tal-flat?

Il-bibien tal-flat huma kollha susa u għandhom bżonn jinbidlu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għadddejt din it-talba lid-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar ghall-azzjoni mehtieġa.

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Il- Housing Section tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet għandu xi skema fejn jipprovdi tiswijiet tal-flats tal-Gvern b'ħaddiema tal-Gvern fejn l- inkwilini jiġu mitluba jħallsu biss għaż-żebgħa wżata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ir-responsabbilta' tat-tibjid tal-flat min ġewwa hija dik ta' l-inkwilin skond il-policy approvata.

Għalhekk ma tezisti ebda skema kif indikata mill-Onor.

Membru.

It-tibjid tat-tromba tat-taraġ u intrati tal-blokki tal-flats hija dik tal-Gvern u dan normalment isir bil-ġir.

F'każ li r-residenti jkunu jridu li tintuża żebgħa ġieli huma stess offrew li jħallsu taż-żebgħa użata biss.

SPTAR SAN LUQA - CANTEEN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga ilmenti li l-canteen ta' l-Isptar San Luqa qed jagħti lill-klijenti tiegħu jixorbu f'disposable cups użati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt assigurat li mhux minnu li l-'canteen' ta' l- Isptar San Luqa qiegħed jagħti jixorbu lill-klijenti tiegħu f''disposable cups' użati.

Kikkri u plattini jintużaw għat-te' u l-kafe', waqt li fis-sajf għad- 'drinks' jintużaw tazzi tal-ħġieġ jew 'straws' skond id-domanda tal- klijent.

Tazzi 'disposable' mill-pakketti, u ndaf, jintuzaw u jingħataw lill- klijenti meta jridu biex jittieħdu għall-użu barra mill-'canteen'.

SPTARIJIET - INFEZZJONIJIET

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Liema huma dawk ir-rakkommandazzjonijiet li għamlet l- istudenti tal-farmaċija Giovanna Pocock dwar l-infezzjonijiet fl-isptar li ġew attwati?

Per eżempju, ġie attwat il-parir tagħha li s-swali ta' l-operazzjonijiet jinħaslu diversi drabi kuljum?

Ġie attwat il-parir tagħha dwar x'materjali għandhom jintużaw fil-ħasil tas-swali?

Ġie attwat il-parir tagħha li s- swali ma jinkinsux iżda jinħaslu biss, li s-swali jinħaslu nofs siegħa qabel jitnaddfu l-feriti, li l-moppijiet użati għall-ħasil jiġu disinfettati spiss, li ssir manutenzjoni kontinwa tat-tagħmir li jbiddel l- arja, li jinħaslu l-idejn meta jiġi kkurat xi pazjent?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nirreferi għat-tweġiba mogħtija għall- mistoqsija parlamentari numru 17751 f'seduta 255, inżid ngħid li r- rakkommandazzjoni li ħarġet bihom l-istudenta msemmija ġew ibbażati totalment fuq pariri mogħtija minn membri ta' l-'Infection Control Unit' ta' l-Isptar San Luqa.

Għaldaqstant ma huma xejn ġdid għall-'Unit' msemmi u fil-fatt huma kollha nkorporati fid-'Disinfection Policy' li tiġi kontiwament emfasizzata mill-'Infection Control Nurses' ġewwa s-swali ta' l- Isptar u hija wkoll mgħallma lill-istudenti tal-'Institute of Health Care'.

GATT SETTLEMENT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirraporta lill-Kamra x'inhu mistenni li jkun l-impatt tal-GATT Settlement fuq pajjiżna in ġenerali kif ukoll fuq id-diversi setturi kkonċernati?

X'effett mistenni jkollu fuq in-National Output tal-pajjiż kif ukoll fuq il-prospetti tal-ħolqien t'impiegi ġodda?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-iskop ewlieni tal-ftehim tal-GATT li gie ffirmat mill-Gvern Malti flimkien ma 'l fuq minn 110 Gvern iehor, hu mistenni li, fuq perjodu ta` snin, jghin fil-liberalizzazzjoni tal-kummerc mondjali, visibli u nvisibli.

Hu ttamat li din il-liberalizzazzjoni tkun strumentali biex d-dinja tohrog mir-ricessjoni ekonomika li ilha tahkimha ghal dawn l- ahhar snin, u jibda perjodu ta` tkabbir ekonomiku u kummercjali mad-dinja kollha.

Filwaqt li hadd ma' jista ragonevolment jistenna li l-ftehim tal-GATT ikollu xi effett immedjat u kbir fuq in-National Output ta` Malta, ma ghandix dubju li jekk d-dinja jirnexxilha tohrog mir-ricessjoni prezenti u tghaddi ghall-perjodu ta` espansjoni ekonomika, Malta tkun tista tibbenifika mid-domanda gdida ghal-prodotti u servizzi li tinholoq, u b`hekk jikber in-National Output u jizdied n-numru ta` impiegi f`Malta.

Permezz tal-firma taghha tal-ftehim tal-GATT Malta kisbet id-dritt li tissieheb bhala membru fundatur fil-World Trade Organisation, li se tkun organizzazzjoni internazzjonali gdida li hi mistennija li tahdem fil-qrib ma' organizzazzjonijiet internazzjonali ohra bhal World Bank u l- International Monetary Fund, u li fiha se jkunu jistghu jigu diskussi l- problemi kollha li ghandhom x`jaqsmu mal-kummerc, bl`iskop li jigi rizolt it-tilwim kollu li jista jinqala bejn il-pajjizi membri.

MARSAXLOKK - ITTRA TAS-SUR CHARLES J. XERRI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Accountant General iwiegeb l-ittra tas-Sur Charles J. Xerri, Palazzo Marnisi, Tower Rd, Marsaxlokk?

Ghaliex ggadu ma wegbux?

ONOR.

JOHN DALLI: Ma jidhirlix illi l-Onor.

Alfred Portelli huwa ezatt meta jghid li l-Accountant General naqas li jwiegeb l-ittra tas-Sur Charles J Xerri minn Marsaxlokk.

Huwa veru li l-Accountant General ma wegibx ghal kull wahda mit-tmien ittri li ntbaghtu lilu mis-Sur Xerri.

L-Accountant General, izda, kiteb darbtejn lis-Sur Xerri bl-aktar mod civili fejn fehmu li fejn ghandhom x'jaqsmu l-pensjonijiet, il-funzjoni ewlenija ta' l- Accountant General hija dik ta' "paymaster" u li dwar taghrif u decizjonijiet li ghandhom x'jaqsmu ma' interpretazzjoni, huwa jiddependi hafna fuq Dipartimenti ohra.

Fil-fatt, spjega lis-Sur Xerri li f'kaz kumpless bhal tieghu huwa jiddependi mid-dipartiment ta' l-Edukazzjoni, mill-Management and Personnel Office u mill-Ufficcju ta' l-Awditur li, skond il-ligi, irid jivverifika u japprova kull tibdil li jsir f'xi pensjoni.

L-Accountant General zgura lis-Sur Xerri u jkompli jizgura lill-Onor.

Interpellant illi f'dak li jiddependi minnu unikament ix-xoghol fid- Dipartiment tieghu jsir minghajr dewmien.

Min-naha l-ohra, l-Accountant General ma jista' bl-ebda mod jitfa' t-tort ghad-dewmien li sar fuq id- Dipartimenti imsemmija hawn fuq ghaliex it-talba tas-Sur Xerri hija kumplessa ghall-ahhar u tinħtieg decizjoni li tista' sservi ta' precedent.

ŻEJTUN - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' d-dipartiment konċernat isewwi l-culverts tax-xita li hemm bla spralli tal-ħadid fil-Qasam Industrijali, Bulebel, Żejtun?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Il-culverts tax-xita fil-Qasam Industrijali ta' Bulebel generalment jinzammu f'kondizzjoni tajba izda dan l-aħħar insterqu numru ta' spralli tal-ħadid.

Huwa maħsub li jitwaħħlu spralli godda magħmulin apposta difficli biex jinsterqu.

WIED IL-GĦAJN - TISWIJA TA' ARBLI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' d-dipartiment konċernat idur dawra l-arbli fit-Triq l-Antika ta' Wied il-Għajn (bejn Ħaż Żabbar u Wied il-Għajn) in-naħa ta' sqaq l- Għargħar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lill-Korporazzjoni Enemalta tagħmel spezzjoni fuq l-arbli tat-Triq l-Antika ta' Wied il-Għajn.

AWTORITA' TAD-DJAR - KAŻ TAL-FAMILJA BUGEJA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għas-Sigurta' Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm fit-talba tal- familja Bugeja ta' Blk D, Flat 3, Daħlet Ġnien is-Sultan, Valletta li tixtieq il-flat żgħir ħafna Nru. 2 fl-istess blokk biex b'hekk tkun tista' tkabbar għax qaltli li l-flat li għandha mhux kbir biżżejjed għall- ħteġijiet tal-familja tagħha (Ref.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mhix il -policy tal-Gvern li jaghti akkommodazzjoni alternattiva lil min ghandu proprjeta' li hija ukoll tajba ghal bzonnijiet tieghu.

Ghalhekk it-talba tal-familja Bugeja ma tistax tintlaqa'.