MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 727 L-Erbgħa, 24 ta' April, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 727

L-Erbgħa, 24 ta' April, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 24 ta' April, 2002

WERREJ

MINUTI 255

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 255

TQEGĦID TA' KARTI

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 262

MOZZJONIJIET

MOZZJONI DWAR TIBDIL TEMPORANJU FIL-KOMPOŻIZZJONI TAD-DELEGAZZJONI

TAL-MALTA-EU JOINT PARLIAMENTARY COMMITTEE 282

AĠĠORNAMENT 283

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 288

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 726 li saret fit-23 ta' April, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

GĦAWDEX - TĦAWWIL TA' SIĠAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb domanda parlamentari 30676 u tgħid kemm tħawlu siġar matul is-sena 2001 f'Għawdex mid- dipartiment ta' l-agrikoltura?

X'tip, x'eta` u x'daqs kienu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Jien informata li matul is-sena 2001, f'ċirkostanzi ta' xita limitata, siġar u arbuxelli f'Għawdex tħawlu madwar 1070 mill-fergħa ta' l-agrikoltura tad-dipartiment għall- proġetti u żvilupp.

It-tipi li tħawlu kienu palm, oleander, ficus, tamarix, populus alba, quercus ilex, eucalyptus, pine carob, auricaria, cupressus, casuarina, laurus nobilis, pittosporum, hibiscus, caprosma, bianca, widnet-il-baħar u evonymous.

Dawn kienu ta' bejn tlieta u sitt snin u bejn 60 u 200 ċentimetru għoli.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru għadha tal-fehma li għandha tibqa' tinjora l-enforcement notice li ħarġet u d-direct action li ttieħdet min-naħa ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar wara x-xogħol illegali li sar fil-Wied ta' San Blas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Mr Speaker, l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall-passaġġ li kien diġa' jeżisti fil-wied ta' San Blas.

Fil-fatt dak il- passaġġ aħna dawwarnieh f'mogħdija aktar komda għall-bdiewa u rranġajna l- ħajt u ġibnieh aktar sura mill-istat diżastruż li kien fih.

Dan kollu sar għall-benefiċċju tal-bdiewa u bl-ebda detriment għall-ambjent, kif donnu jrid jimplika l-Onor.

Interpellant.

Ovvjament hemm l-awtorita' ta' l-ippjanar u aħna noqogħdu għal dak li tgħid hi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru qed tgħid li lesta toqgħod għal dak li tgħid l-awtorita' ta' l-ippjanar iżda fl-istess ħin donnha qed timplika li l-awtorita' ta' l-ippjanar m'hijiex korretta f'dak li għamlet.

Issa jien qiegħed f'pożizzjoni li niddikjara li dak li qalet il-Ministru huwa 'l bogħod mill-verita' għax hemmhekk mhux passaġġ biss kien hemm imma anke waterway li ġiet disturbata billi parti minnha ġiet mgħottija, bi ħsara kbira għall-ambjent, apparti li dan jirriżulta anke mir-rapport ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Għalhekk qed nistaqsi lill-Ministru jekk hijiex lesta li tikkonferma li dak li qalet hi mhuwiex korrett u dak li għedt jien huwa korrett.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: M'iniex informata li saret ħsara lill-ambjent, wisq inqas fil-każ tal-kors minn fejn kien jgħaddi l-ilma.

Dan jista' jikkonfermah kull bidwi illi għex u għadu jgħix f'San Blas.

Illum il-lokal huwa rikonoxxut għat-titjib li aħna għamilna f'dawk l-inħawi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri l-Ministru qed tgħid li min għamel ir-rapport ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar huwa injorant, li l-bdiewa huma l-esperti u li hi lilhom għamlitilhom pjaċir meta għaddiet dak il-passaġġ?

Il-Ministru rat ir-rapport ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li jgħid ċar u tond li fil- wied saret ħsara ambjentali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Li l-awtorita' ta' l-ippjanar huma injoranti qed tgħidu int u mhux jien, għalkemm ma naħsibx li l-bdiewa huma mingħajr ebda esperjenza ta' xejn.

Imma nerġa' ngħid li finalment aħna lesti li noqogħdu għal dak li tiddeċiedi l-awtorita' ta' l-ippjanar.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Bir-rispett kollu, il- Ministru kellha quddiemha mistoqsija preċiża ħafna - jekk hijiex konxja u tafx bir-rapporti ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Taf bihom jew ma tafx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ir-rapporti li qed issir riferenza għalihom marru għand id-dipartiment tal-proġetti u żvilupp - għax barra l-ministeru hemm ukoll id-dipartiment direttament responsabbli għal dan ix-xogħol – u flimkien ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar se jibqgħu mexjin fuq il-każ.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar politiċi li għandhom responsabbilta' għall-ministeru u għad-dipartimenti tagħhom.

Il-Ministru hija konxja mir-rapport tal-planning authority, li jidhirli li hi stess poġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Mr Speaker, jiena ma poġġejt l-ebda rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Naċċetta l-korrezzjoni għax effettivament ir-rapport kien tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra mill-Onor.

Mizzi, iżda l-Ministru xorta għandha responsabbilta' politika personali għall-ministeru u d-dipartimenti tagħha.

Konxja l-Ministru minn dan ir-rapport fejn l-awtorita' ta' l- ippjanar għamlet il-ġudizzju li għadu kemm issemma' dwar il-proġett li hi qed tgħid li ma ħalaq l-ebda problema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ir-rapport konxji minnu u nafu bih u nerġa' ngħid li dak li ddeċidiet jew se tiddeċiedi l-awtorita' ta' l-ippjanar aħna nirrispettawh.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Tista' jekk jogħġobha l-Ministru tispjegali kif tirrispetta d-deċiżjoni ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar meta d-deċiżjoni diġa' ttieħdet – dan ikkonfermatu hi stess meta qalet li hi konxja mir- rapport - u ma kien hemm l-ebda follow-up min-naħa tagħha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: M'iniex informata x'inhi eżatt id-deċiżjoni ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar peress li dan id-dokument ilu li tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra, pero' nerġa' ngħid li aħna soġġetti għad-deċiżjoni li tieħu l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Mr Speaker, jiddispjaċini imma hawnhekk qed nippruvaw nagħmlu plejtu mix- xejn għax nerġa' ngħid li l-passaġġ kien diġa` hemm għall-użu tal-bdiewa u mhux aħna ħloqnieh.

U fuq talba ta' numru kbir ta' bdiewa li jużaw il- passaġġ, aħna sempliċement tajna kisja fuq l-art - kienet hemm ukoll din - ħalli l-bdiewa jkunu jistgħu jgħaddu għal ġor-raba' b'mod aħjar minn qatt qabel u bl-ebda mod ma tellifna l-korsa ta' l-ilma.

Jiġifieri jekk xejn aħna tejjibna l-mogħdija ta' dan il-passaġġ u erġajna bnejna retaining wall baxx kif kien qabel.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, ma taħsibx il-Ministru li hija ħaġa kurjuża li qed tiftakar b'din il-preċiżjoni kollha x'jaħsbu l-bdiewa - skond hi, għax m'hu veru xejn li jaħsbu hekk - u min-naħa l-oħra ma tiftakarx x'inhi d-deċiżjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar?

Il-Ministru qed taċċetta li jekk hemm deċiżjoni ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar – id- deċiżjoni teżisti, hemm qiegħda – hi għandha l-obbligu li timplimenta dik id-deċiżjoni?

Sejra timplimentaha din id-deċiżjoni jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nivverifika l-affarijiet waqt li nerġa' ngħid li aħna noqogħdu għad-deċiżjoni li hemm, iżda lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandi mistoqsija għalih.

Inti li tant titkellem favur il-bdiewa u tgħid li aħna ninjorawhom lil dawn in-nies u rridu l-qerda ta' l-agrikoltura, hawnhekk f'dan il-każ kif qiegħed tgħid li l-bdiewa mhijiex affari tagħhom?

Fejn jaf l-Onor.

Sant il-bdiewa ta' San Blas x'iridu?

Tkellmu miegħu?

Għax miegħi tkellmu.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Waqt li naċċetta li l-Ministru tkellmet ma' wħud mill- bdiewa ta' San Blas – naturalment dawk li huma tal-klikka tagħha - taf xorta waħda li effettivament id-deċiżjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar fuq dan il-każ – issa qed ngħid minn dak li naf jien, u mela ma nafx – hi li kien hemm ksur flagranti ta' regoli ambjentali elementari.

Taf il- Ministru li r-responsabbilta' għal dik l-area hi tagħha, bdiewa u mhux bdiewa?

Taf il-Ministru li r-raġuni li tingħata għal dan il-ksur hi minħabba l-ħbieb tal-ħbieb tagħha?

Il-Ministru lesta li tikkonferma li meta għada filgħodu tmur fl-uffiċċju tagħha u tiskopri li d-deċiżjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar hi li x- xogħol jiġi reversed - kif diġa' taf - tobbliga ruħha quddiem din il- Kamra, b'responsabbilta' politika personali tagħha, li tirranġa l- affarijiet skond id-deċiżjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar?

Għandha din l-isfida u jmissha taċċettaha jekk trid.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ħalli nerġa' nirrepeti għax ngħidu kemm ngħidu, kull darba qed ngħidu l-istess ħaġa.

Jiena qed ngħid li se nerġa' nara d- deċiżjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar u nimxi ma' dik id-deċiżjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, domanda supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Nerġa' mmur għall-mistoqsija oriġinali u nistaqsi lill-Ministru jekk ġiex magħżul xi post biex 'il quddiem ikollna masġar f'Għawdex.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Aħna se nkomplu nkabbru l-masġar li hemm fl-Imġarr taħt Chambrai u nagħtuh l-importanza li għandu bżonn.

Tkun verament ħaġa tajba li tara massa ta' siġar hekk kif tasal fil-port, kemm għad-dehra kif ukoll għall-gżira t'Għawdex.

IL-QAMMIEĦ – SPIERI KONTAMINATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara li jinvestiga kif l-ispieri fil-Qammieħ spiċċaw kontaminati?

Jista' l-Ministru jara li jirrimedja għal din is-sitwazzjoni ħalli l-bdiewa jkollhom biex isaqqu?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Jien informat li d-dipartiment ta' l-agrikoltura qiegħed kontinwament f'konsultazzjoni mad- dipartiment tad-drenaġġ biex tissewwa l-ħsara li żviluppat fil-main tad- drenaġġ.

Naturalment il-bdiewa jkunu jistgħu jsaqqu meta d-dipartiment tas-saħħa pubblika japprova li l-ilma hu ta' kwalita' tajba biżżejjed li jista' jintuża fuq ħxejjex għall-ikel.

PULIZIJA – RABAT – ŻIEDA TA' MANPOWER

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Peress li fir-Rabat żdied is-serq mill- karozzi kif ukoll minn stabilimenti kummerċjali - tant li dak tal-karozzi tela' minn 64 għal 107 serqa fl-2000 u għal 103 serqa fl-2001 - jista' l- Ministru jara li jiżdiedu l-pulizija u jingħataw aktar support, fosthom karozzi u faċilitajiet oħra?

Jista' l-Ministru jara li tinfetaħ mill-ġdid l- għassa ta' l-Imdina u l-għassa l-ġdida fl-Imtarfa ħalli l-pulizija tkun tista' tagħmel sorveljanza aħjar f'dawn l-inħawi?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi fid-diviżjoni tal- pulizija tar-Rabat hemm assenjata vettura bħalma hemm f`dviżjonijiet oħra.

Barra minn hekk l-iskwadra mobbli ukoll tagħmel ir-ronda.

Ninsab informat ukoll illi l-għassa tal-pulizija ta` l-Imdina qed tkun miftuħa, filwaqt li għal dik ta` l-Imtarfa nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 30278.

LANDSCAPING – PROĠETTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għad-domandi parlamentari 30581 u 30677, jista' l-Ministru jinformana liema huma l-ħaddiema li se jkunu involuti f'dawn il-proġetti ta' landscaping?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Peress li għadhom qed ikunu kkonsidrati l-proposti li daħlu lill-gvern wara s-sejħa li saret għal tisħib min-naħa tal-privat f'ħidma ta' landscaping u embellishment, għadu prematur li tingħata l- informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jispjegalna ftit x'inhuma effettivament it-targets tal-gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' tisħib mill-privat fuq landscaping?

X'qed ifittex eżatt il-gvern?

Proġett bi proġett, partner b'partner?

Jew inkella xi forma ta' framework agreement ma' ċerti sidien privati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Min-naħa tagħna l-iskop hu li jkun hemm partnership, bħalma jgħid l-istess titolu.

Allura fil-bidu toħroġ sejħa biex tieħu l- ideat u l-proposti ta' kulħadd u minnhom tibda tifformola framework, bħalma qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, u peress li għadna fil-bidu trid tara kif tista' tamalgama u tgħaqqad flimkien is-settur privat man- numru ta' nies li għandek fid-dipartiment.

Bħalma jaf il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, id-dipartiment ta' l-agrikoltura fil- passat kien jintuża biex isiru dawk il-proġetti ta' "Iżra u Rabbi", li fihom kien hemm nies f'livelli ta' tradesmen u operatives, nies li ma jkunux proprja tas-sengħa u ma jkunux laħqu l-grad ta' ġardinar.

Naturalment ġardinar ikun jaf ċerta teknika u jkun jifhem kif għandha ssir żabra, kif għandu jħawwel u fejn għandu jħawwel.

Issa fid-dipartiment hemm numru sostanzjali ta' dawk li kienu fuq dawn il-proġetti li l-grad tagħhom huwa inqas minn dak ta' ġardinar - dak li nsejħulu general hand - u li normalment jagħmlu kwalunkwe xogħol li jiġi għal idejhom.

Il-ħsieb hu li dawn in-nies nużawhom b'mod iżjed effiċjenti ħalli nżidu l-output.

Allura tgħaqqad gruppi minnhom biex flimkien mal-management, li jkun fuq spallejn kemm il-privat kif ukoll id-dipartiment, isir framework, isir il- pjan u jsir il-kunċett ta' x'tip ta' proġett jistgħu jidħlu għalih.

Fil-bidu tas-seduta tal-lejla ssemma' l-afforestation.

Jista' jkun li fid- dipartiment ikollok grupp ta' nies li jkunu bħala operatives, bħalma kien hemm fil-water services corporation, u naf li dawn għad baqa' ammont sostanzjali minnhom peress li fil-passat kien hemm perjodu meta kienu jiddaħħlu kwantita` ta' ħaddiema mal-gvern fil-lower grades.

Jiddispjaċini ngħid li għal dawn il-lower grades ma kienx hemm it-taħriġ neċessarju biex dawn jgħollu l-livell tas-sengħa tagħhom u allura għad għandna numru sostanzjali li m'humiex fil-livell ta' ġardinar.

Per eżempju, madwar tliet xhur ilu, wara li sar it-taħriġ u t-testijiet neċessarji, tajna promotion lil xi 50 ġardinar.

Dawn kienu nies li minn rajhom tgħallmu s-sengħa - din m'hijiex xi sengħa li trid toqgħod tmur l-universita' imma tiġi bl- għira li dak li jkun ikollu għall-mestjier - u d-dipartiment ħass li lil dawn in-nies kellu jlaħħaqhom biex ix-xogħol ikun jista' jiġi organizzat aħjar.

Hawnhekk ukoll għandna dan l-ammont ta' operatives li m'huwiex żgħir, nies li jistgħu jiġu utilizzati aħjar peress li għandna bżonn inżidu l- afforestation.

Veru li mbagħad se jidħlu ċerti problemi għax meta tgħid afforestation trid toqgħod attent x'inti tgħid.

L-ewwelnett fil-pajjiż għandna area limitata, m'għandniex area kbira minn xiex niddisponu bl- amment u l-ftit li għandna rridu nieħdu ħsiebha sewwa.

Imbagħad għandek il-problema l-oħra li biex tagħmel afforestation, sakemm ma tagħmilx kollox bil-hydroponics - jiġifieri li nħawlu x-xtieli u s-siġar fl-ilma u ngħaddulhom il-kimika minn ġo l-ilma u jikbru ....

Terġa' huwa impossibbli li tagħmel afforestation b'siġar kbar għax mill-banda l-oħra għandek il- problema ta' provvista ta' ħamrija u għandek il-problema l-oħra ta' l- irrigation water.

Jiġifieri l-kunċett huwa tajjeb pero' hawnhekk qed tiġbor l-ideat ta' kulħadd, bħalma qegħdin nagħmlu fil-programm għar-rural development.

Dan huwa proġett ġdid għal pajjiżna u mill-ftit riżorsi umani li għandna, mill-esperjenza li għandna ta' diversi nies, qegħdin niġbru l-aħjar mod kif nistgħu nagħmlu sinerġija, niġbru l-esperjenza ta' kulħadd, niġbru l-għerf ta' kulħadd u niġbru t-teknika ta' kulħadd, ħalli mir-riżorsi li għandna - u jekk nistgħu, anke nieħdu għajnuna bħala konsulenza minn pajjiżi oħra li diġa' għaddew minn din l-esperjenza – niġbru din l-enerġija kollha fi proġetti ta' landscaping u embellishment ħalli nkunu nistgħu nutilizzaw ċertu ammont ta' nies li hemm fid-dipartimenti tal-gvern, u dawn jitpoġġew fejn ikunu jistgħu jagħtu output akbar milli qegħdin jagħtu fil-preżent, u dan ovvjament għall-ġid tal-pajjiż.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Napprezza dawn il-ħafna sentimenti sbieħ li semma' l- Ministru, imma l-mistoqsija tiegħi hija motivata mill-inċertezza li qed iħossu ruħhom fiha ħafna ħaddiema mid-dipartimenti tiegħu.

Lil dawn qegħdin jgħidulhom illi dan il-proġett kulma se jfisser hu li se jintbagħtu jaħdmu mal-privat fuq proġetti tal-privat, u meta jistaqsu eżattament x'inhu għaddej m'huma qed jingħataw l-ebda guidance.

Almenu jista' l- Ministru jagħtina ftit guidance fuq kif qed jara li jiġu assenjati dawn il- ħaddiema fuq dawn il-proġetti, fis-sens jekk ikunux qegħdin jaħdmu taħt regolamentazzjoni tal-gvern jew supervision tal-gvern; jekk hux se jkunu assenjati full-time mal-privat; jekk hux se jkollhom għażla jekk imorrux jew le; u x'se jkunu t-termini li fuqhom il-gvern jaħseb li se jkun qed jaħdem f'dan il-kuntest?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, anke lili kellmuni diversi minn dawn il- ħaddiema, pero` irrid nerġa' ngħid li hawnhekk għadu qed jiġi fformulat il- pjan kif se jsiru dawn il-proġetti.

Ovvjament imbagħad la ngħaddu mill- kunċett għall-attwazzjoni ta' l-istess proġetti jidħlu affarijiet oħra, bħal min se jkun responsbbli għall-attwazzjoni ta' l-istess proġetti.

Fl-ewwel risposta li tajt jiena semmejt ukoll li dan il-proġett se jiġi mmexxi b'partnership bejn il-privat u n-nies tad-dipartiment.

Ovvjament meta niġu għal-livell ta' nies tekniċi fid-dipartiment, jiena bi ftaħir ngħid li llum pajjiżna għandu ammont ta' nies, għalkemm mhux ħafna, li jispeċjalizzaw f'diversi friegħi ta' l-agrikoltura.

Irrid ngħid ukoll li din is-sena fl-universita' se jibda kors fil-livell ta' B.Sc., bl-idea li jkollna nies imħarrġa kif jixraq fis-suġġett ta' l-agrikoltura.

Barra minn hekk, nixtieq ngħid ukoll li qegħdin isiru diskussjonijiet ma' sieħbi, il-ministru ta' l-edukazzjoni, dwar il-proġett il-ġdid ta' l-MCAST u qegħdin naħsbu kif għal dan is-settur noħolqu grad f'livell ta' technician.

Per eżempju, fl-inġinerija ssib min għandu l-ordinary technician diploma u mbagħad hemm min għandu l-higher technician diploma.

Anke fejn tidħol l-agrikoltura, meta niġu għall-extension service, se nħarrġu lin-nies apposta biex jaqdu dawn il-funzjonijiet.

Imma biex nerġa' niġi għal dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, irrid ngħid li meta niġu għall-mod kif dawn se jitmexxew u minn min, din il-biċċa xogħol tista' ssir minn mix ta' nies mill-privat u mid-dipartiment, ħalli b'hekk ikun hemm transfer ta' expertise f'dan il-qasam.

U ladarba jiġi fformulat dan il-pjan, imbagħad ikun jista' jiġi deċiż min ikun qed jidderieġi l-istess proġett.

Per eżempju, in-naħa tal-gvern tista' tagħmel il-funzjoni ta' regolatur, bil-privat jagħmel il-funzjoni ta' kuntrattur.

Imma dawn dettalji li nkunu nafuhom iżjed 'il quddiem kif jiġi fformulat il-framework.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Nifhem il-punt li qed jgħid il-Ministru li x-xogħol għadu f'fażi relattivament preliminarja, imma bħalissa m'aħniex qed nitkellmu fuq technicians imma qed nitkellmu fuq general hands.

Ma jaħsibx il-Ministru li anke biex ikun hemm ċertu serħan il-moħħ u allura biex ikun hemm ċerta atmosfera biex il-proġett ikun jista' jimxi 'l quddiem bil- kwiet, il-gvern għandu jissettja l-parametri li fihom se nimxu 'l quddiem f'din il-ħaġa?

U dan biex l-ewwelnett in-nies ikunu jafu jekk humiex se jibqgħu b'xi mod jew ieħor taħt il-kondizzjonijiet eżistenti tax-xogħol; u t-tieni jekk hux se jkun hemm ċerti inċentivi biex il-ħaddiema jitpoġġew f'ċerti karigi, f'ċerti funzjonijiet, f'ċerti proġetti taħt ċertu management.

In-nies iridu jkunu jafu għax ma jistax ikun li sena ilu għednilhom li se tiġri din il-ħaġa, jaħsbu li għaddej ix-xogħol u ma jafu xejn, xi ħaġa li sfortunatament qed tiġri f'diversi postijiet.

Ġrat fl- MIA, qed tiġri fil-freeport, qed tiġi fil-lotterija, qed tiġri fil- Maltapost u issa qed tiġri fl-agrikoltura.

Jien naħseb li hu fl-interess ta' kulħadd, kemm tal-gvern u kemm ta' dawk il-ħaddiema li għandhom bżonn ftit ta' serħan il-moħħ, li għallinqas illejla l-Ministru jagħtina ftit parametri ġenerali ta' kif jara li dawn il- ħaddiema – għall-general hands qed nirriferi issa – jistgħu jħarsu lejn il- futur tagħhom.

M'għandux għalfejn il-Ministru jippreġudika l-pożizzjoni tiegħu imma għallinqas in-nies għandhom ikunu jafu – hemm numru sostanzjali minnhom – li l-gvern qed jaħseb hekk u mhux qed jaħseb on the lines li huma qegħdin jaħżnu f'moħħhom.

Qed ngħid hekk biex dawn in-nies ikollhom is-serħan il-moħħ li mbagħad iwassal biex il-proġett jimxi 'l quddiem, jekk trid proġett viabbli.

MR SPEAKER Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, biex inserraħ moħħ kulħadd, nerġa' ngħid li dan għadu fl-istadju ta' kunċett u qed jiġi studjat biex naraw ikunx cost-effective.

(Interruzzjonijiet) Effettivament jien kont qed ngħid li għandek il-problema ta' l-areas, għandek il-problema tal-provvista tal- ħamrija u għandek il-problema l-oħra ta' l-irrigation.

Għax bħalma jaf il- Kap ta' l-Oppożizzjoni, ir-ruħ tal-biedja huwa l-ilma għax biedja mingħajr ilma ma teżistix.

Allura qabel ma nagħmlu l-affarijiet fatta qegħdin jiġu analizzati dawn l-affarijiet kollha fis-sites indikati.

Per eżempju, qed naraw kemm trid ħamrija biex tagħmel tant area u qed naraw x'tip ta' taħwil se jsir.

Aħna se nagħmlu bħalma għamlu missierijietna fin-naħa tal-Buskett?

Min jitla' n-naħa tal-Buskett, inti u sejjer lejn Ħad-Dingli, jara dawk is-siġar tal-prinjol ħerġin minn ġol- blat.

U tibda' tgħid: Hawnhekk kif ħerġin dawn is-siġar minn ġol-blat?

Anke fl-antik missierijietna kienu jagħmlu dik il-ħofra, bħal konka fonda, fejn jinżlu u jsibu l-pjan, jinżlu sal-qiegħ, jieħdu dak is-saff ta' ħamrija fejn ikollu daqsxejn tafal bejn is-saffi tal-blat, fejn is-siġra tinżel u tankra ġo fiha, u allura ssib dik li l-bdiewa jgħidulha t-tira', dik l-umdita', fejn l-għeruq tas-siġar ikunu jistgħu jifirxu taħt.

Allura l-ewwel problema li trid tiġi indirizzata hija li għall-area li se tagħmel, trid tara li jkollok l-ammont ta' neċessarju ħamrija għax mingħajr ħamrija ma timxix.

Imbagħad trid tanalizza sewwa l-ammont ta' ilma meħtieġ biex tassigura illi dawk is-siġar li se tħawwel jikbru.

Għax kulħadd jaf li jekk inti għandek xitla u ħawwiltha, minkejja li dik ix-xitla twaddabha fil-bitħa, twaddabha f'kantuniera għad-dell biex ma jkollhiex ħafna xemx, xorta waħda tkun trid tisqija regolari, naturalment skond is-siġra li tkun għax kulħadd jaf li hemm varjazzjoni bejn siġra u oħra fuq l-ammont ta' ilma li tieħu.

U allura anke hawnhekk meta qegħdin ngħidu li jrid ikollok l-area, qed isir studju biex ikollok provvista ta' ħamrija u jkollok il-ġbir ta' l-ilma għat- tisqija.

U f'dan l-istadju preliminari, il-ġbir ta' l-ilma huwa importanti iżjed mill-fatt kif jintgħażlu s-sites.

Ovvjament jekk inti għandek ċerti sites, trid tagħżilhom li jkunu adatti skond it-tip ta' ġebla, skond it-tip ta' art, skond it-tip ta' blat li fuqhom jikber.

Jekk inti se tagħżel art li fuqha se tagħmel substrata bit- terrapien tat-trinek – dan jista' jitħallat mal-kompost ....

(Interruzzjonijiet) Għalhekk jiena qed ngħid li l-ewwel se jiġu indirizzati dawn il-problemi u ladarba jkun stabilit li dawn il-proġetti huma kollha cost-effective ....

Inutli noqgħod ngħid li se nikkmanda jien jew se jikkmanda l-Onor.

Alfred Sant jew se jikkmanda l-iSpeaker.

L-ewwel trid tara li l-proġett jista' jseħħ.

(Interruzzjonijiet) Ġejjin għall- filosofija issa u l-Onor.

Sant jiddiletta bil-filosofija!

Biex ikollok a finished project irid ikollok il-kunċett għax ma jistax ikollok il-proġett lest jekk m'għandekx il-kunċett u biex tasal mill-kunċett għall-finished product irid ikollok l-actuation.

Allura aħna qegħdin fl-istadju li nistabilixxu l-kunċett, naraw li dan il-kunċett jista' jsir u minn hemm ngħaddu għall-attwazzjoni u wara l-istadju ta' attwazzjoni jkollok f'idejk il-prodott.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Michael Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali u financial statements ta' l-awtorita' ta' Malta dwar it-turiżmu għas-sena 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet għall-ingaġġ ta' skrivani part-time fi skejjel statali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32704.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-23 t'April ̧ 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, qegħdin nitkellmu dwar abbozz ta' liġi li se jemenda l-Kodiċi Ċivili u li nistgħu ngħidu, jitkellem dwar affarijiet kriminali li għandhom aspett ċivili.

X'irridu ngħidu b'dan?

L-ewwelnett ikun tajjeb jekk nispjegaw lill-poplu - għax aħna ma rridux li hawnhekk noqogħdu nitkellmu bejnietna u min ikun qed jismagħna ma jkunx qed jifhimna - x'jaqa' taħt il-perspettiva ċivili u x'jaqa' taħt il-perspettiva kriminali fil-liġi.

Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jitkellem dwar azzjonijiet li jmorru kontra l-ordni pubblika u li allura għalihom hemm piena, li tista' tkun tikkonsisti jew f'piena ta' ħabs, jew f'multa jew inkella f'sentenza sospiża.

Issa meta aħna nkunu qed nitkellmu dwar reati, inkunu qed nitkellmu dwar il-kamp kriminali, imma jekk min-naħa l- oħra nkunu qed nitkellmu dwar affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' danni, bħal ngħidu aħna ħlas ta' danni għal riżarċiment, inkunu qed nitkellmu dwar il-perspettiva ċivili, li hija perspettiva privata.

L-abbozz ta' liġi li qed nitkellmu fuqu llum jidħol f'diversi aspetti, fosthom fl-aspett penali, fl-aspett ċivili, fl-aspett privat u fl-aspett kostituzzjonali, jiġifieri nistgħu ngħidu li jidħol f'kull tip ta' perspettiva u dimensjoni li għandu l-qasam legali, pero` kull aspett għandu d-dominju speċifiku tiegħu, u fil-fatt huwa għalhekk li għandna qrati differenti.

Per eżempju, fuq kwestjonijiet ċivili m'għandhiex kompetenza jew ġurisdizzjoni l-qorti kriminali, daqskemm fuq kwestjonijiet kriminali m'għandhiex kompetenza jew ġurisdizzjoni l-qorti ċivili.

Il-qrati ċivili m'għandhom l-ebda jedd li jiddeċiedu kawżi kriminali, daqskemm il-qrati kriminali m'għandhom l-ebda jedd li jiddeċiedu kwestjonijiet ċivili, għax kull qorti għandha l-kompetenza tagħha.

Il-kompetenza tal-qorti ċivili hija ċivili u l-kompetenza tal-qorti kriminali hija kriminali.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li l-prim'awla tal-qorti ċivili għandha jedd tiddeċiedi kwestjonijiet kostituzzjonali, imma mbagħad jekk ikun hemm talba għal appell, dawn il-kwestjonijiet ikunu jridu jmorru quddiem il-qorti kostituzzjonali.

Kull dominju legali għandu l-qorti tiegħu, pero` mbagħad fil-liġi hemm element ta' overlapping.

Mr Speaker, mhux l-ewwel darba li nsibu li kwestjonijiet ta' natura kriminali jkollhom laqta ċivili.

Per eżempju, meta xi ħadd jiġi misjub ħati li ffroda lil xi ħaddieħor u jingħata perijodu ta' żmien biex iħallas, jew inkella l-perijodu ta' sentenza sospiża tinqaleb f'waħda ta' ħabs, hemmhekk issib element ta' overlapping, u iktar ma jgħaddi żmien dawn id- dominji legali separati iktar jersqu lejn xulxin għax iktar isibu li għandhom bżonn l-għajnuna ta' xulxin.

Meta riċentement emendajna l-Kodiċi Kriminali fejn saru ċerti emendi importanti, rajna ċertu element privat involut f'dawn l-emendi wkoll.

Għaliex?

Għax meta l-Istat jiġi biex jiġġieled il-kriminalita`, huwa jipprova juża r-riżorsi kollha tiegħu sabiex jagħmel il-ġlieda tiegħu effettiva kemm jista' jkun, u allura, sabiex ma jiġix ostakolat f'dak li jkun jixtieq jagħmel fil-ġlieda tiegħu kontra l-kriminalita`, l-Istat ħaseb sabiex jekk ikun hemm bżonn, iżewweġ ċerti dominji.

Illum aħna qed nitkellmu dwar il-korruzzjoni, li per se m'huwiex att ċivili imma huwa att kriminali, pero` minn dak l-att kriminali joħorġu wkoll konsegwenzi privati li kien jeħtieġ li jiġu regolati, mhux għax ma kenux regolati imma għaliex il-qrati tagħna dejjem kaxkru saqajhom fuq ċerti affarijiet, speċjalment fuq dak li għandu x'jaqsam ma' danni li jkun irid iħallas l-Istat.

Għalhekk dan l-abbozz ta' liġi qed jimmira sabiex il-konċett ta' danni li jkun irid iħallas l-Istat ikun iktar ċar u b'hekk meta persuni privati jsofru danni minħabba l-Istat jew inkella minħabba xi korp li jkollu funzjoni pubblika, il-qrati tagħna jiġu megħjuna jagħtu lil dawn il-persuni privati r-riżarċiment reali tad-danni mingħajr ebda xkiel.

Issa hawnhekk huwa importanti jekk ngħidu wkoll li l-Kodiċi Ċivili jagħmilha ċara li kull persuna, li tista' tkun ukoll persuna legali, hija responsabbli għall-ħsara li tagħmel lil ħaddieħor.

Dan huwa l-prinċipju legali tal-liġi, għalkemm aħna dejjem applikajna din id-dispożizzjoni tal-liġi l-iktar f'dak li għandu x'jaqsam ma' relazzjonijiet bejn l-individwi fejn, per eżempju, dawn ikollhom kumpannija bejniethom u minħabba l-imġieba negliġenti, traskurata u doluża ta' waħda mill-partijiet, issir ċerta ħsara lill-kumpannija.

Il-qrati dejjem applikaw dan il-prinċipju meta ġew biex jittrattaw każijiet privati, pero` mbagħad f'dawk il-każijiet fejn daħal l-Istat, dejjem kien hemm ċerti problemi legali.

Issa hawnhekk ma rridx nagħti l-impressjoni li qed nagħti xi lectures legali, pero` min jaf kemm-il darba jien u zijuwi, il-mibki Professur Wallace Gulia, li kien jgħallem id-dritt amministrattiv fl- Universita` - u minn hawnhekk nixtieq insellem lil dan il-bniedem, li kien bniedem kolt, ta' ċerta intelliġenza u fl-Universita` kien jagħti ħajja lill-aspett amministrattiv tal-liġi - xtarrejna flimkien il-problemi li jsib iċ-ċittadin sabiex jiġġieled lill-Istat meta dan ta' l-aħħar jikkawżalu ċerta ħsara u joħloqlu ċerti problemi.

Mr Speaker, sħabi l-Membri ta' din in-naħa tal-Kamra għamlu diversi interventi dwar dan l-abbozz ta' liġi, u huwa tajjeb li abbozz ta' liġi bħal dan tressaq quddiem il-Parlament, biss nittama li l-abbozzi ta' liġi li qed jitressqu quddiem dan il-Parlament m'humiex qed jitressqu sempliċement biex nogħġbu lil ta' barra minn Malta, u li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna m'huwiex wieħed minn dawk l-abbozzi ta' liġi li minħabba fihom il-Parlament jinsab għaddej qisu xi makna.

Ikun inutli li noqogħdu nagħmlu l-liġijiet mingħajr ma nagħtuhom is-snien.

Dan bħal meta inti tirbaħ kawża, sfortunatament id-debitur ma jkollux fondi, u inti taqbad is-sentenza, iddendilha fi frame u toqgħod tħares lejha, pero` aħna ma rridux li l-liġijiet li ngħaddu minn dan il-Parlament noqogħdu nħarsu lejhom biss.

Ikun kollu għalxejn li fil-liġi nipprovdu għal meta uffiċjal pubbliku jew inkella uffiċjal ta' xi korp li jkun qed jaqdi xi funzjoni pubblika jikkommetti xi att ta' korruzzjoni jekk imbagħad l-istess liġi ma tipprovdix biex ikun hemm l-inforzar neċessarju, l-investigazzjoni, l- ipproċessar u l-prosekuzzjoni.

Jien ma nixtieqx inkun politiku, anzi nixtieq inkun apolitiku, pero` ejjew ngħidu l-verita`: Kemm-il darba tressqu l-qorti persuni involuti b'korruzzjoni?

Kien hemm xi każ ta' korruzzjoni fl-imgħoddi u bħalissa qed nisimgħu każ partikolari ieħor ukoll, liema każ qed jiġi rrapportat fuq il-gazzetti.

Issa hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal xi amministrazzjoni partikolari imma qed nirriferi għal kwalunkwe amministrazzjoni, u jien nistaqsi: Iva possibbli li hawn Malta hawn daqstant piji?!

Kemm aħna qaddisin, imbierek Alla!

Kemm aħna piji!

Fil-fatt dan huwa l-argument prinċipali li nixtieq nagħmel.

Per eżempju, jien lodevoli għal dawk l-emendi li saru għall-Kodiċi Kriminali - qed insemmi l-Kodiċi Kriminali għax peress li jien il-kelliem ewlieni ta' l-Oppożizzjoni fuq il-qasam ta' l-intern, allura jinteressawni l-iktar il-liġijiet li jgħaddi l-Ministru responsabbli mill-intern - biex suppost niġġieldu l-kriminalita` aħjar għax per eżempju, illum stess jien ħriġt stqarrija fuq kemm qed tiżdied il-kriminalita` ġewwa pajjiżna.

Illum il-kriminalita` mhux qed tiżdied minn sena għall-oħra imma minn xahar għal xahar, u allura jien nistaqsi: At the end of the day x'riżultati qed niksbu mill-patafjun ta' liġijiet li qed ngħaddu minn dan il-Parlament?

Fl- opinjoni tiegħi, ftit li xejn qed naraw riżultati mil-liġijiet li qed ngħaddu minn dan il-Parlament, u hawnhekk m'iniex qed nirriferi biss għal dawk il-liġijiet li għandhom x'jaqsmu mal-kriminalita`.

Biex individwu jingħata l-opportunita` li jieħu kumpens għad-danni li jkun sofra, l-ewwel u qabel kollox irid jiġi skopert l-att ta' korruzzjoni, trid tiġi investigata l-persuna li allegatament tkun ikkommettiet dak l-att ta' korruzzjoni, u wara li din il-persuna tiġi investigata, tkun trid titressaq il-qorti u tkun trid ukoll tinstab ħatja ta' att ta' korruzzjoni taħt id- dispożizzjonijiet tal-Kodiċi Kriminali.

Dan hu l-proċess li jkun irid isir, u qabel ma jsir dan ħadd ma jista' jieħu riżarċiment tad-danni li jkun sofra, pero` l-biża' tiegħi huwa dan li se ngħid.

Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali qed iressaq abbozz ta' liġi nobbli, anke għax dan qed jagħmilha ċara li meta l-Istat jiġi misjub ħati li kkommetta att ta' korruzzjoni, huwa għandu jħallas ukoll, pero` li jinkwetani huwa l-fatt li mbagħad huwa l-Istat innifsu li jrid imexxi l- proċedura kriminali, u jekk il-każ ta' korruzzjoni jibqa' ma jiġix identifikat jew solvut, allura dan l-abbozz ta' liġi li qed jippreżenta l- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali qatt ma jista' tieħu l-ħajja.

J'Alla li almenu bħal-lum tmien snin oħra, jiġifieri fl-24 t'April tas-sena 2010, ikunu tressqu xi nies il-qorti mixlijin b'korruzzjoni, inkluż uffiċjali pubbliċi.

Huwa biss f'dak il-każ li nkunu nistgħu ngħidu li l-abbozz ta' liġi li qed iressaq il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali sab sfog, għax issa ejjew ngħiduha kif inhi; għalkemm dan l-abbozz ta' liġi għamel l-affarijiet iktar ċari, seta' ma tressaq xejn quddiem dan il-Parlament.

Issa jien qed ngħid dan ħalli nitkellmu ċar għax jien ma rridx innaqqas mill-mertu ta' dan l- abbozz ta' liġi.

Kif għedt diġa', dan l-abbozz ta' liġi għamel l- affarijiet ħafna iktar ċari, pero` minkejja li diġa' kien hemm dispożizzjoni speċifika tal-liġi li tgħid illi kulħadd huwa responsabbli għal għemilu u għall-ħsara li għamel lil ħaddieħor, ma jidhirlix li xi ħadd qatt ħa riżarċiment tad-danni minħabba għemil ta' korruzzjoni min-naħa ta' uffiċjal pubbliku jew inkella min-naħa ta' uffiċjal ta' xi awtorita` li taqdi funzjoni pubblika.

Jien għandi taħt l-iskrutinju tiegħi l-korp tal-Pulizija, u l-iktar taqsima li tista' tiġġieled kontra l-korruzzjoni fil-korp tal-Pulizija hija t- taqsima tal-frodi, li llum qed tissejjaħ "economic crimes unit".

Meta wieħed jisma' bl-isem "economic crimes unit" jieħu l-impressjoni li dan huwa xi unit "żul minn hawn", pero` fil-fatt is-sitwazzjoni mhux hekk hi.

M'iniex qed ngħid dan minħabba li llum hemm fil-gvern il-Partit Nazzjonalista għax l-economic crimes unit dejjem kien is-Cinderella tal- korp tal-Pulizija, u dan minkejja li jrid jaħdem fuq każijiet ta' frodi, fuq każijiet ta' misappropriation, fuq każijiet ta' serq, fuq każijiet ta' tixħim, fuq każijiet ta' money laundering, ...

U ġaladarba qed insemmi l- money laundering, ta' min jgħid li l-economic crimes unit se jkollu funzjoni importanti anke fil-unit li nħoloq wara li għadda minn dan il- Parlament l-abbozz ta' liġi dwar il-money laundering, li huwa l-financial intelligence unit.

Kif qed naraw, l-economic crimes unit għandu ħafna xogħol, u għalhekk titkaża mhux ftit meta tiskopri li kulma hemm jaħdmu f'dan il-unit huma supritendent, xi żewġ spetturi u xi erba' membri tal- korp tal-Pulizija.

Issa hawnhekk se nitkellem ċar, u se nitkellem bħall-Arċisqof għax aħna, meta niġu f'dan il-Parlament u nagħmlu ċerti allegazzjonijiet jew inkella nitkellmu dwar ċerti affarijiet li jseħħu f'dan il-pajjiż, niġu attakkati mill-membri tan-naħa l-oħra li qed nagħmlu allegazzjonijiet fil-vojt u li qed noqogħdu nċappsu lill-gvern tal-ġurnata bit-tajn.

Allaħares aħna m'għandniex dan il-privileġġ parlamentari!

Issa hawnhekk ħalli nagħmilha ċara; irridu nkunu boloh fil-veru sens tal-kelma biex nagħmlu dikjarazzjonijiet solenni li aħna iktar qaddisin mill-qaddisin innifishom u li s-settur pubbliku huwa nadif, u ma jistax ikun li meta nisimgħu b'xi każ, noqogħdu nibqgħu nistaqsu għall-provi u jekk ma jkunx hemm provi, nieqfu hemm.

Kellu raġun l-Arċisqof meta waqt li kien qed jitkellem dwar l- ambjent - fil-fatt ma nafx kienx qed jitkellem dwar il-Planning Authority dak il-ħin - qal li l-affarijiet li kien qed isemmi, jaf bihom kulħadd għax kulħadd għandu għajnejh u widnejh f'posthom.

Għalkemm jien nista' niddikjara li m'għandix provi minħabba li ma nkunx irrid inċappas, jeħtieġ li lkoll inkunu saqajna ma' l-art u nammettu li meta nħarsu lejn is-settur pubbliku u lejn ċerti awtoritajiet - u m'iniex se nsemmi l-awtoritajiet li qed nirriferi għalihom ħalli ma nitfax dlam fuqhom - għandna nħarsu lejhom iktar mill-viċin u ma noqogħdux ngħidu li qed ngħixu f'pajjiż fejn imbierek Alla, kollox huwa miexi bħall-bizzilla.

Il-fatt huwa li jeħtieġ illi l-economic crimes unit jiġi msaħħaħ, u dan għandu jiġi msaħħaħ kemm bil-human resources, kemm bl-information technology, kemm bl-e-government ...

Qed nara lill-Ministru Austin Gatt quddiemi, u għalhekk nixtieq nieħu l-opportunita` biex bħala l-Ministru responsabbli mill-e-government, nistiednu sabiex juża s-sistema ta' l-e- government anke biex jiġu identifikati l-abbużi li jwettqu ċerti uffiċjali pubbliċi u uffiċjali li jaħdmu f'awtoritajiet imma li jeżerċitaw funzjoni pubblika xorta waħda.

Qed nagħmel dan is-suġġeriment għax id-dinja moderna tal-lum titlob li l-kriminalita` u l-korruzzjoni jiġu miġġielda b'metodi moderni.

Irridu nifhmu li m'huwiex biżżejjed li ngħaddu l-liġijiet imma jrid ikun hemm il-will għax wara kollox, kulma huma l-liġijiet huma biss biċċa karta bl-iswed fuq l-abjad.

Mr Speaker, ma tantx fadalli ħin, pero` rrid ngħid li jien nitkaża u nallarma ruħi meta nisma' kemm saru bancarotte f'dan il-pajjiż matul dawn l- aħħar tliet snin u nofs jew erba' snin, minkejja li niftaħru tant bil- pluraliżmu, b'kemm aħna bieżla, b'kemm aħna kapaċi u b'kemm jirnexxielna niftħu negozji.

Huwa biżżejjed li nsemmu żewġ każijiet ċelebri; il-każ tad- Daewoo u l-każ tal-Priceclub.

Kien hemm ukoll il-każ tas-Supermaster, imma hawnhekk jien qed insemmi dawk il-każijiet li they hit the headlines.

Fil- fatt jekk wieħed imur il-Malta Financial Services Centre u jistaqsi kemm fallew kumpanniji matul dawn l-aħħar snin, iġib għajnejh wara widnejh, u jien beħsiebni nagħmel anke mistoqsija parlamentari lill-Ministru konċernat biex dan jgħidilna kemm kumpanniji ġew iddikjarati falluti matul dawn l- aħħar snin ħalli b'hekk mhux biss inkunu nistgħu naraw kemm hi kbira din il- problema imma nkunu nistgħu naraw ukoll jekk dawn il-kumpanniji jaqgħux kollha taħt id-dominju ċivili, għax huwa faċli għall-kumpanniji li jgħidu li ssellfu tant flus u li ma kenux kapaċi jħallsu Lm1.

Il-pulizija, aħna l-avukati, u jien persważ li anke l-Ministru tal- Ġustizzja u Gvern Lokali, ilkoll nafu li there is a fine line between civil bankruptcy u criminal bankruptcy għax malajr jiġu jgħidulek li t-tali każ m'huwiex kompetenza kriminali imma huwa kompetenza ċivili.

La kumpannija tkun falliet, ikun hemm il-proċess ta' l-istralċ, jaraw x'jistgħu jieħdu l- kredituri minn dak li jkun fadal u kulħadd joħroġ barra bid-daqq.

Imma, Mr Speaker, hawnhekk ma rridux ninsew li hemm ukoll l-għemil doluż tal- bancarotta, u dan l-għemil tant huwa doluż li huwa msemmi saħansitra fil- Kodiċi Kriminali, eżattament fit-taqsima li titkellem dwar id-delitti fil- fallimenti.

Imma mbierek Alla s'issa jien naf b'każ wieħed biss, dak tal- BICAL, fejn ġiet segwita din il-proċedura!

Jenħtieġ li nifhmu li l-kummerċjant m'għandux biss dmirijiet ta' natura ċivili, jiġifieri m'għandux biss id-dmir li jagħti kumpens għad-danni u li kemm jista' jkun iħallas lill-kredituri u lill-impjegati tiegħu imma għandu wkoll obbligi penali f'dak li jagħmel għax filwaqt li jekk hu ma kellux tort li l-kumpannija tiegħu falliet, dak il-każ ikun jaqa' taħt aspett ċivili, jekk il-kumpannija tiegħu tkun falliet minħabba li l-kummerċjant ikun seraq kemm felaħ mill-kumpannija tiegħu stess, ikun ħaxxen butu u ħalla lill-kredituri tiegħu jsaffru l-Aida, f'dak il-każ tkun trid tiġi segwita l-proċedura kriminali għal għemil doluż u għal delitt ta' falliment taħt artiklu 191 tal-Kodiċi Kriminali.

Issa jien nittama li jekk ikun hemm każijiet bħal dawn, ma noqogħdux inħarsu lejn l-uċuh u ma noqogħdux inkaxkru saqajna, iktar u iktar jekk il-kummerċjant ikun wieħed imsemmi ħafna, għax ġaladarba jeżistu disposizzjonijiet tal-liġi li jitkellmu proprjament f'dan ir-rigward, hemm l-obbligu li wieħed jinvestiga.

La se nsemmi ismijiet u lanqas se nsemmi kumpanniji, pero` rrid ngħid li l- każijiet li tressqu l-qorti bi ksur tad-dispożizzjonijiet tal-liġi minn artiklu 191 sa artiklu 195 tal-Kodiċi Kriminali tgħoddhom fuq ponot subgħajk, jiġifieri nistgħu ngħidu li f'dan il-pajjiż kważi qatt ma tressqu nies fuq bancarotta kriminali.

Għarukaża!

Każ ċelebri huwa dak tal-BICAL, pero` mill-bqija, minn dak iż-żmien 'l hawn, kważi qatt ma tressqu nies il-qorti akkużati b'bancarotta kriminali.

Huwa fatt innegabbli li fil-verita` f'pajjiżna l-bancarotte mhux qegħdin jitwettqu minn sena għall-oħra imma qegħdin jitwettqu minn xahar għal xahar.

Huwa veru li bħalissa l-klima ekonomika tal-pajjiż ma tantx hi tajba u ssib lil min ikun tilef il-business tiegħu minħabba raġunijiet li ma kenux fil-kontroll tiegħu verament, pero` jekk noqogħdu nippużaw ta' piji iktar mill-papa nnifsu u noqogħdu nserrħu moħħna li hawn xi bancarotte li m'humiex kriminali, inkunu qed ngħaddu ż-żmien bina nfusna, b'dan il- Parlament u anke bil-Kodiċi Kriminali għax fost affarijiet oħra, artiklu 191 tal-Kodiċi Kriminali jgħid hekk:

"Hu ħati ta' falliment doluż u jeħel il-piena ta' priġunerija minn tmintax-il xahar sa tliet snin, il-kummerċjant fallut li jinsab f'wieħed mill-każijiet li ġejjin:

(a) jekk jaħbi jew jiffalsifika l-kotba tiegħu;

(b) jekk jagħmel użu ħażin, jaħbi jew, juri xort'oħra xi parti mill- attiv tiegħu;".

Dan l-aħħar qed nisimgħu b'diversi każijiet fejn kummerċjant "... jagħmel użu ħażin, jaħbi jew, juri xort'oħra xi parti mill-attiv tiegħu", u fil- fatt diġa' hemm kawżi ċivili fil-qorti proprju minħabba paragrafu (b) t'artiklu 191, allavolja suppost dawn huma kawżi kriminali u mhux ċivili.

Għalhekk jien nistaqsi: X'kien mhux qed tittieħed proċedura kriminali fuq dawn il-każijiet?

Issa ħalli naqra parti minn artiklu 192 ta' l-istess Kodiċi Kriminali, li jgħid hekk:

"Hu ħati ta' falliment sempliċi u jeħel il-piena ta' priġunerija minn seba' xhur sa sena, il-kummerċjant fallut li jinsab f'wieħed mill- każijiet li ġejjin:

(a) jekk l-ispejjeż persunali tiegħu jew dawk tal-familja tiegħu kienu iżjed milli jmisshom għall-mezzi tiegħu;".

Jien, bħala avukat li naħdem fil-qasam ċivili, naf ħafna nies li l- kumpanniji tagħhom marru bancarotta u mbagħad, Alla jbierek, tarahom għaddejjin b'xi Mercedes, b'xi BMW jew b'xi Chevrolet first-class, u l- kredituri erħilhom jibku!

Allura jien nistaqsi: Dawn qaddisin?!

Possibbli li lil dawn ħadd ma jagħmlilhom xejn għajr itellfilhom il-kawża ċivili tagħhom u jikkundannahom iħallsu xi ħaġa?

Forsi ma jittiħdux il- passi li suppost jittieħdu kontrihom minħabba li l-proprjeta` ma tkunx fuq isimhom?

Għax illum it-tricks kollha nafuhom.

Pero` jien ninkwieta iktar u iktar meta naqra paragrafu (e) ta' artiklu 192 tal-Kodiċi Kriminali, li jgħid hekk:

"jekk, wara li jieqaf mill-ħlasijiet, iħallas lil xi kreditur jew jagħtih preferenza bla ma tkun tmissu bi ħsara tal-massa tal- kredituri:".

Bħalissa hawn każ fejn ġara dan, Mr Speaker, pero` mbierek Alla, ma ttieħdu l-ebda passi, u dan minkejja li każijiet bħal dawn jitmexxew mill-korp tal- Pulizija ex officio.

Mr Speaker, jien għamilt dan id-diskors proprju biex inwassal il-messaġġ li minkejja li l-Kodiċi Kriminali m'hijiex xi liġi ġdida bħalma huwa ġdid l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, anzi ilha hemmhekk eternita`, aħna bqajna niċċassaw lejn uħud mis-sections ta' din il-liġi u għalhekk issa nittama li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna - li jien nikkonsidrah bħala lodevoli - ġaladarba jsir liġi, ma ma jibqax sempliċement biċċa karta bit-tipa sewda fuqha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jitressaq biex jemenda l-Kodiċi Ċivili, biex jagħmel dispożizzjonijiet dwar il-ħlas ta' danni f'każijiet ta' korruzzjoni u biex jagħmel ukoll dispożizzjonijiet anċillari dwar dan.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lil dan l-abbozz ta' liġi jsib li huwa rqiq ħafna jekk imqabbel ma' l-abbozzi ta' liġi li ddiskutejna dan l-aħħar u li għad irridu niddiskutu fi ftit jiem oħra, fosthom l-abbozz ta' liġi li jirrigwarda l-kondizzjonijiet tax- xogħol u l-impjiegi, imma madanakollu fih ħafna x'tixtarr għax wieħed jista' jħares lejn il-korruzzjoni fil-ħajja Maltija minn diversi aspetti.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa interessanti ħafna, pero` kif anke qal sieħbi l-Onor.

Gavin Gulia qabli, nittama li m'huwiex qed jitressaq quddiem dan il-Parlament għall-unika raġuni li għaliha tressqu quddiem dan il-Parlament mijiet ta' abbozzi ta' liġi oħra matul din il- leġislatura, ċioe` biex inserrħu moħħ il-barranin li qegħdin inqarrbu l- leġislazzjoni tagħna ma' dik ta' Brussels, u nittama wkoll li meta eventwalment dan l-abbozz ta' liġi jiġi mgħoddi minn din il-Kamra, jiġi mħaddem.

Huwa importanti ħafna anke li abbozz ta' liġi bħal dan nipprovdulu miegħu dawk is-servizzi kollha meħtieġa biex l-għan ewlieni tiegħu, ċioe` li niġġieldu l-korruzzjoni, jiġi mħares u nilħqu l-għan li kemm jista' jkun neliminaw il-korruzzjoni minn dan il-pajjiż.

Xi ftit jew wisq il-fatt li pajjiżna huwa pajjiż Mediterranju jagħmel il-ġlieda kontra l-korruzzjoni iktar diffiċli, pero` almenu huwa pass pożittiv li llum qed niddiskutu abbozz ta' liġi bħal dan.

L-importanti huwa li kif għedt diġa', inpoġġu dan l-abbozz ta' liġi fil-prattika u ma nħallux jakkumula t-trab fuqu fuq xi xkaffa.

Mr Speaker, meta dan l-abbozz ta' liġi jiddeskrivi l-kelma "korruzzjoni", mal-ewwel jikkonstata l-fatt li l-korruzzjoni tista' tieħu għamla finanzjarja - fejn per eżempju, xi ħadd jieħu xi ħlas baxx baxx għal xi favur li jkun għamel - u tista' tieħu wkoll għamliet oħra, u huwa tajjeb li dan l-abbozz ta' liġi jiftaħ fuq dan l-aspett għax kif jaf kulħadd, il- korruzzjoni mhux biss tista' timmanifesta ruħha fi flus imma tista' timmanifesta ruħha f'diversi forom oħra, fosthom f'favuritiżmu u fi promotions, fejn xi ħadd li ma jkunx ħaqqu jieħu promotion jeħodha xorta waħda jew inkella xi ħadd li jkun ħaqqu jieħu promotion waħda jingħata xi tliet promotions jew erbgħa f'daqqa.

Dawn huma każijiet li minkejja li saru u għadhom qed isiru, sfortunatament qatt ma sar xejn, u dan jew għax l- individwi li jkunu involuti f'dawn il-każijiet ikunu litteralment "blue- eyed boys" jew inkella għax b'dawn il-promotions l-individwi jkunu qed jiġu mixtrija għal skopijiet ulterjuri.

Mr Speaker, kif għadni kif għedt fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħi, apparti li l-korruzzjoni tista' tieħu forma finanzjarja, tista' anke tinfiltralek fil-qasam soċjali, u fl-opinjoni tiegħi, anke bħala kelliem ewlieni ta' din in-naħa għall-qasam soċjali, il-korruzzjoni fil-qasam soċjali tista' tkun waħda mill-iktar tipi ta' korruzzjoni perikoluża, li addirittura tista' tasal biex timmina l-għajxien tal-familja.

X'irrid ngħid b'dan?

Per eżempju, fid-dinja tax-xogħol spiss niltaqgħu ma' dik li tissejjaħ "molestja sesswali" fejn ħafna drabi jkollok kap ta' sezzjoni li d-dipendenti tiegħu jkunu tas-sess femminili, u dan biex jaġevolahom fil- ħin tax-xogħol, fil-paga jew inkella fil-promotions, jistenna li dawn id- dipendenti tiegħu jiffavuruh sesswalment.

L-isfortuna hi li dawn il-każijiet ma jiġrux biss fis-settur ta' l- industrija u fis-settur privat imma jiġru wkoll fis-settur pubbliku.

Fil- fatt kien hemm diversi każijiet ta' dan it-tip fis-settur pubbliku, u l- iktar każ riċenti li kellna kien proprju fil-qasam tax-xandir pubbliku.

Huwa veru li forsi f'dan il-qasam, wieħed iktar tiġih it-tentazzjoni li jagħmel atti bħal dawn, imma din m'hijiex skuża biex dipendenti li taħdem hemmhekk tiġi ttantata sesswalment għal darba darbtejn, u mbagħad, għax tiġbed l-attenzjoni tas-superjuri tagħha dwar dan, ma jittieħdux passi mal- ewwel u jkollhom jgħaddu x-xhur, jekk mhux is-snin, biex dan isir.

Fil- fatt ta' min jgħid li din il-persuna kellha saħansitra tikteb lill-Ministru konċernat biex jittieħdu l-passi fil-konfront tal-persuna li kienet qiegħda tittantaha sesswalment, u sfortunatament kellhom jgħaddu madwar sena u nofs jew sentejn biex din il-problema ġiet ittekiljata.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jispeċifika li huwa m'huwiex qed jipprova jindirizza l-problema tal-korruzzjoni fis-settur privat biss imma anke fis-settur pubbliku, u fil-fatt subartiklu (4) t'artiklu 1051A kif propost fi klawsola 2 jgħid hekk:

"Meta l-att ta' korruzzjoni jkun sar minn uffiċjal jew minn impjegat tal-Gvern jew minn korp magħqud stabbilit bil-liġi, il-Gvern jew skond ma jkun il-każ il-korp magħqud stabbilit bil-liġi għandu hu nnifsu jkun responsabbli biex jagħmel il-ħlas dovut għad-dannu kaġunat bl-att ta' korruzzjoni ...".

Hawnhekk inħoss li għandi nerġa' ntenni li dan l-abbozz ta' liġi m'għandux jibqa' biss fuq il-karta imma għandna napplikawh fil-prattika.

Huwa ħażin jekk nibqgħu indifferenti quddiem il-problema tal-molestja sesswali u dawn it-tip ta' reati ma jingħatawx l-importanza li jistħoqqilhom għax din il- problema fil-qasam tax-xogħol hija komuni ħafna.

Fil-fatt jien ngħid li l- każijiet ta' molestja sesswali li nisimgħu bihom huma biss the tip of the iceberg għax ikun hemm ħafna u ħafna iktar każijiet li lanqas biss jiġu għall-attenzjoni ta' l-awtoritajiet konċernati minħabba l-biża' li jkollhom id-dipendenti li jekk kemm-il darba jitkellmu, jitilfu l-ħobża tagħhom ta' kuljum.

Mr Speaker, jien wieħed minn dawk li nemmen li l-qasam tax-xogħol għandu jkun is-salvazzjoni ta' dan il-pajjiż mir-rovina ekonomika li għaddejjin minnha bħalissa, u għalhekk ninkwieta ferm meta nisma' b'ċerti każijiet li qed jiġru proprjament fil-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ.

Matul din il-leġislatura l-ETC għamlet ħafna fouls li sfortunatament mhux talli ma ġewx indirizzati mill-awtoritajiet konċernati u mill-gvern Nazzjonalista imma talli b'xi mod jew ieħor ġew miknusa taħt it-tapit, u ngħid għalija dan huwa shame għax wara kollox, l-ETC suppost qiegħda hemmhekk biex twettaq waħda mill-ikbar responsabbiltajiet tal-pajjiż, ċioe` biex tippromwovi l-impjiegi.

Hekk kif inbidlet il-leġislatura, l-ewwel każ li faqqa' fid-deher kien proprju l-appointment tas-Sur John Camilleri, li huwa kunfident tal-Prim Ministru bħala CEO ta' l-ETC.

Imma l-iktar ħaġa li tgħaġġibni lili m'huwiex l-appointment tas-Sur John Camilleri bħala CEO imma kif għamlu biex neħħew is-CEO li kien hemm qabel is-Sur John Camilleri - li tant iħobb ixejjer il-bandiera Nazzjonalista u għalhekk riedu jaġevolawh ukoll - mingħajr ma joqorsuh.

Jekk din m'hijiex korruzzjoni, jien ma nafx xi tkun "korruzzjoni" għax is-CEO li kien hemm qabel is-Sur John Camilleri, ċioe` s-Sur Bobby Laurenti, mhux talli ngħata somma tajba biex jitlaq minn hemm imma talli ngħata wkoll il-karozza li kien juża meta kien f'dik il-kariga, u dan minkejja li din il-karozza hija proprjeta` ta' l-ETC.

Il-Ministru Gonzi kien qal li s-Sur Bobby Laurenti rriżenja, pero` mbagħad inkixef il-fatt li dan l-ex-CEO ma kien irriżenja xejn.

Dan il-każ huwa wieħed mill-każijiet ta' korruzzjoni li seħħew fi ħdan l- ETC, u li kieku rridu verament inħaddmu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, u napplikawha jkun tajjeb li mmorru lura sentejn u nofs u napplikawha fuq dan il-każ ukoll.

Issa se nitkellem ftit fuq il-promozzjonijiet li jseħħu fi ħdan l-ETC.

Hemmhekk hemm persuni li ġew investigati għal snin sħaħ dwar allegat suspett ta' abbuż jew ta' frodi u mhux talli ma nstema' xejn aktar dwarhom talli tawhom promozzjoni u tefgħuhom assistant managers fil-Human Resources Department tal-Malta Freeport.

Dan l-aħħar kien hemm każ ieħor ta' individwu li ġie suspettat li bagħbas xi flus mill-Accounts Section ta' l-ETC wara li naqset iċ-ċifra ta' madwar Lm1,000 imma dan irranġa kollox baxx baxx.

Mhux talli hekk talli dan l- individwu laħħquh executive fl-istess ETC.

Din hija korruzzjoni u l-poplu bilfors jistaqsi: Kif qed inwaqqfu din il-liġi u mbagħad inkomplu ninkoraġġixxu li jseħħu dawn l-abbużi kollha bi flusna?

Qed ngħid dan għax l-ETC mhijiex aġenzija privata.

L-ETC għandha tkun miżmuma responsabbli li din is-sena biss ġiet imgiddba tliet darbiet mill-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika.

Fil-fatt l-istatistika tal-qgħad li qed tippubblika l- ETC mhu qed taqbel xejn ma' l-istatistika ta' l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l- Istatistika.

Waħda mill-affarijiet li skantatni, biex ma ngħidx skandalizzatni ̧ hija li sa qabel din il-ġimgħa kellna żewġ sets ta' figuri fil-qasam tal-qgħad.

Kellek dak ta' l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika li dejjem kien ta' madwar 2,500, 3,000 u aktar minn dak li tippubblika l-ETC u kellek il- figuri uffiċjali ta' l-ETC li dejjem tgħid li l-qgħad huwa ferm inqas minn dak li joħroġ l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika.

Fil-fatt l-ETC tgħid li jiġri hekk minħabba s-sistema ta' kif jinħadem il-labour force survey li taqbadlek nies ta' età iżgħar milli fil-fatt taqbad is-sistema tagħha.

Pero' li ma tgħidx l-ETC huwa l-fattur sagrosant ta' l-eżerċizzju maħmuġ tal-logħob tal-figuri – din hija korruzzjoni tal-figuri – biex tidħak bil-poplu Malti.

Tant hu hekk li fl-istatistiċi hemm differenza ta' 3 ̧000 ruħ u din isseħħ b'dan il-mod.

Peress li l-istatistika tal-qgħad tinġabar fl-aħħar ġimgħa tax-xahar, qed isir sforz qawwi minn dawk li jmexxu l-ETC b'mod politiku li bejn it-tieni u t-tielet ġimgħa ta' kull xahar iqaċċtu n-nies minn fuq ir-reġistru tal- qgħad bl-addoċċ.

Huwa għalhekk li l-ETC qed tgħid li hemm 7 ̧500 jew 8 ̧000 ruħ qegħda u l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika qed igħid li hemm 10, 500 ruħ qegħda.

Id-differenza ta' madwar 2, 500 ruħ tinsab f'dak il-pool ta' nies li jinsabu jgħumu barra r-reġistru tal-qgħad b'mod artifiċjali.

Ma jfissirx li dawn in-nies instabilhom ix-xogħol u qed jaħdmu.

Dawn in- nies għadhom qed ifittxu x-xogħol u l-familji tagħhom huma batuti għax l- introjtu u l-futur tagħhom huwa mhedded imma sfortunatament dawn in-nies ġew mixħuta 'l barra mir-reġistru b'mod imbagħbas u korrott min-naħa ta' l- ETC.

Pero' mbagħad dawn jerġgħu jdaħħluhom lura l-ġimgħa ta' wara.

Sur President ̧ oħroġ il-għaġeb din il-ġimgħa ma spiċċajniex b'żewġ sets biss tal-figuri tal-qgħad.

Issa għandna t-tielet set ̧ jekk Alla jrid ̧ għax il-Ministru Gonzi ̧ fi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 32,784 li ta lil sieħbu stess ̧ l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, ħareġ b'figuri tal- qgħad inqas minn ta' l-ETC.

Mela filwaqt li l-Ministru Gonzi jgħid li l- figura tal-qgħad fix-xahar ta' Diċembru kienet ta' 6,941 ̧ l-ETC ħabbret il- figura ta' 7 ̧433 jiġifieri 500 ruħ inqas.

Ġara l-istess ukoll matul l- erba' xhur ta' wara.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker ̧ on a point of order.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gonzi, on a point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker ̧ qed nitlob dan il-point of order għax se nispiċċaw nikkorrompu wkoll l-informazzjoni li tingħata fil-mistoqsijiet parlamentari.

L-Onor.

Chircop għandu jagħmel differenza bejn dawk li qed jirreġistraw fil-Part I u dawk li qed jirreġistraw fil-Part II.

Iċ-ċifri li jikkwotaw l-ETC illum jirrappreżentaw it-total bejn il-Part I u l-Part II u t-tweġiba li jien tajt tirrappreżenta t-total ta' dawk li jkunu qed jirreġistraw taħt il-Part I. Naħseb li l-Onor.

Chircop ̧ anke fl-ispirtu ta' din il-liġi ̧ għandu jkun onest fl-affarijiet li jkun qed igħid.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Jien nirringrazzjah pero` l-logħba tal-Part I u l- Part II tar-reġistru tintlagħab anke mill-istess ETC.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru ̧ point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Lill-Onor.

Chircop nitolbu biex ma jibqax jimmiżlijdja lill-Kamra, lill-poplu li qed jismagħna u lill-gazzetti li se jirrapportawh.

L-Onor.

Chircop qed jikkwota ħażin għax dan irid jagħmel differenza bejn dawk li hemm reġistrati fil-Part I u dawk li hemm reġistrati fil-Part II.

Hu jaf x'inhi d-differenza u li jkompli jirrepeti ħaġa bħal din konsistentement - allavolja din hija l-20 darba li qed nispjegahielu - ikun qed jikkorrompi l-verità.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Ma jimportax ̧ Onor. Gonzi.

Jien inkompli nsostni dak li qed ngħid għax sfortunatament naf x'qed isir fl-ETC.

Din hija korruzzjoni fil-figuri.

Ikolli ngħid li din il-biċċa xogħol nibqa' nsemmiha kull meta nitkellmu u niddiskutu l-estimi ta' l-ETC.

Darba minnhom kellu l-kuraġġ iweġibni f'mistoqsija parlamentari li kont għamlitlu jien stess, li f'temp ta' disa' xhur tajru minn fuq ir-reġistru 12, 000 ruħ.

Dik il-figura mhux jien ħriġtha imma ħarġiha hu jew il-ministeru tiegħu.

Xejn iżjed u xejn inqas.

Sfortunatament minn dawk it-12, 000 ruħ kien hemm madwar 4, 000 ruħ li reġgħu daħlu jirreġistraw u kien hemmhekk li jien bdejt ninduna li fl-ETC kien qed isir eżerċizzju ta' ħmieġ politiku biex jipprovaw jaħbu r-realtà tal-qasam tax-xogħol ta' pajjiżna minflok jindirizzaw il-problema reali u minflok jaraw kif jagħmlu biex iġibu l-investiment dirett barrani f'pajjiżna ħalli nġibu x-xogħol.

Minflok jagħmlu dan qed ikomplu jilgħaqu lill-barranin u qed ikomplu jmorru għarkobbtejhom Brussels meta dawn ħarġulna rapport ta' l-FAS Ireland li fih fejn wissewna li jekk se nkomplu deħlin b'din ir-rankatura biex nissiebħu fl-Unjoni Ewropea malajr u akkost ta' kollox se jkun hawn large scale redundancies.

Dan li qalulhom l-FAS Ireland.

Ara l-Ministru Gonzi qatt ma għamel aċċenn għal dak ir-rapport.

Dak ir-rapport qiegħed moħbi taħt it-tapit jew fis-safe ta' l-ETC.

Imma sfortunatament – din hija l-end point – dak li wissew l-FAS Ireland sentejn u nofs ilu lill-Gvern Malti qed iseħħ fir-realtà għax rajna li proprju f'Jannar u fi Frar kellna madwar 645 strike-off minn fuq il-postijiet tax- xogħol.

Issa se nkompli nitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi u niddiskuti aspetti oħrajn ta' korruzzjoni.

Kif għidt, din hija liġi pożittiva li effettivament jekk wieħed ikollu jħaddimha u japplikaha tajjeb – hawnhekk inħeġġeġ lill-Ministru Gatt biex mhux biss ngħaddu din il-liġi minn din il- Kamra imma nipprovdulha l-għodod meħtieġa biex tiġi mħaddma - jkollna ħafna x'niggwadanjaw.

Pero' rrid insemmi, anke dak li allega dwaru sieħbi, l-Onor.

Gavin Gulia.

Jien għandi 36 sena u qatt ma niftakar li qatt kellna daqshekk fallimenti fl-industriji tagħna.

Jissemma fost oħrajn il-każ tal-Priceclub.

Dwar dan il-każ il-poplu għadu jistaqsi ħafna affarijiet imma sfortunatament il-bottom line ta' dan il-falliment kien li l-kredituri tal-Priceclub baqgħu ma ħadux id-Lm9 miljun li kellhom jieħdu.

Pero' dawn kienu jafu x'għandhom jagħmlu biex iġibuhom lura.

Jien naf dawn li għollew il-prezzijiet tal-prodotti tagħhom biex jagħmlu tajjeb għat-telf finanzjarju li waddab fuqhom il-Priceclub.

Dan mhux qed ngħidu jien imma qaluhuli sidien ta' grocers u ta' supermarkets żgħar li huma ħbieb tiegħi.

Xi ħaġa oħra li tmur at a tangent f'dan il-każ kollu tal-Priceclub – din irrid inġibha għall-attenzjoni tal-Kamra – huwa proprju l-mod li bih ġew trattati l-owners tal-Carters Supermarket li qiegħed f'Raħal Ġdid.

Filwaqt li l-owners tal-Priceclub kellhom kont pendenti ta' madwar Lm6 ̧700 ma' l- Enemalta u din min-naħa tagħha ma qatgħetx id-dawl, l-għada li dan is- supermarket reġa' rritorna għand is-sidien tal-Carters, l-Enemalta qatgħet id-dawl.

Tant hu hekk li s'issa għadhom bla dawl u għadhom ma jistgħux joperaw.

Fil-fatt biex jistokkjaw l-istabbiliment qed ikollhom itellgħu u jgħabbu x-xogħol fuq spallejhom u fuq idejhom u din hija xamma ta' korruzzjoni politika.

Għalhekk nispera li meta din il-liġi tiġi fis- seħħ tara dawn l-affarijiet biex min huwa responsabbli jiġi mfittex għad- danni.

Issemma wkoll il-każ tad-Daewoo li m'għandix għalfejn noqgħod insemmih aktar.

Sfortunatament hemm diversi każi oħra li l-poplu tagħna jistagħġeb bihom għax baqgħu għaddejjin ħafif ħafif qisu qatt ma kien xejn.

Fost l- oħrajn li jiġuni f'moħħi bħalissa hemm il-każ ta' Queiroz li rajna kif ħriġnieh mill-ħabs biex imbagħad intlemaħ jaħdem fil-Brażil.

Dan ifisser li dan ma kienx tajjeb għal mal-ħabsin imma kien tajjeb għal maċ-ċittadini Brażiljani!

Allura l-marda tal-Hepatitis ma tistax tinfirex fuq iċ- ċittadini Brażiljani jew dawn huma immune jew aktar b'saħħithom mill- ħabsin li għandna f'Raħal Ġdid?

Din ukoll hija xamma ta' korruzzjoni.

Issa se nsemmi ftit l-Awtorità ta' l-Ippjanar li tolqot fil-laħam il-ħaj liċ-ċittadini kollha.

Kulħadd igħid li din l-awtorità timxi b'żewġ kefef.

Dan huwa fatt magħruf u sfortunatament min huwa b'saħħtu jħawwel għax għandu l-ħbula x'jiġbed imma min huwa dgħajjef jibqa' lura.

Il-każijiet li jkun hemm jinvolvu nisa tad-dar u irġiel tal-familja u tax-xogħol.

Per eżempju, jien kelli każ f'Raħal Ġdid fejn waħda mara applikat biex tibdel il-gallarija u ma tawhiex permess imbagħad lil ta' maġenbha u lil ta' fuqha tawha permess.

Din hija prova li effettivament l-Awtorità ta' l-Ippjanar timxi b'żewġ kefef ̧ jekk mhux bi tlieta u b'erbgħa wkoll.

Sfortunatament ix-xamma ta' korruzzjoni tista' tinfirex anke fuq oqsma soċjali oħrajn.

Jien l-ewwel kont qed niddeskrivi l-każ ta' kif l-ETC topera u kemm għandha political bias fi ħdanha.

Dan il-political bias qiegħed hemm għax ġie njettat mill-gvern, xejn iżjed u xejn inqas.

Pero' sfortunatament insibu li effettivament anke fil-qasam tal-benefiċċji soċjali hemm it-taħwid.

Per eżempju ̧ filwaqt li madwar tliet snin ilu n-nefqa fuq iċ-children's allowance kienet ta' Lm20 miljun fis-sena, f'temp ta' tliet snin ̧ din in- nefqa tnaqqset għal Lm14 miljun jiġifieri naqset bi kważi 40%.

Imbagħad noħorġu niftaħru fir-rapport tas-sena ta' ħidma tal-Ministeru tal-Politika Soċjali li l-ammont ta' flus li ġew ġustifikati miċ-children's allowance minħabba frodi kienu ta' Lm0.5 miljun.

Pero' l-mistoqsija tiġi waħedha awtomatikament.

Jekk il-gvern iġġustifika t-tnaqqis fin-nefqa taċ- children's allowance b'Lm0.5 miljun minħabba frodi – għamel sew u j'Alla sab aktar – allura kif naqqas in-nefqa totali b'Lm6 miljun?

Il-Lm5.5 miljun l-oħra għalfejn naqqsuhomlhom lill-familji Maltin?

X'inhi r-raġuni?

Dan huwa każ ta' żball fil-matematika?

Dan huwa każ ta' frodi?

Dan huwa każ ta' korruzzjoni jew huwa sempliċement każ tal-fatt li l-gvern tant jinsab dahru mal-ħajt li qed iqaċċat bl-addoċċ mill-benefiċċji għax ma jafx minn fejn se jġib il-flus?

Din hija korruzzjoni wkoll għax jekk iċ- ċittadini li tnaqqsulhom iċ-children's allowance ma kenux qed jabbużaw mis- sistema, ma kellux għalfejn jitnaqqsilhom dak l-ammont kollu.

Din hija korruzzjoni min-naħa tad-Dipartiment tal-Politika Soċjali.

Naħseb li din hija liġi pożittiva ħafna u jien naqbel magħha.

J'Alla meta tiġi fis-seħħ napplikawha ħalli nsibu min huma dawn in-nies responsabbli li qed inaqqsu ċ-children's allowance bl-addoċċ minn ħluq il-familji Maltin u Għawdxin kollha li jkunu qed jistennewhom għax forsi jkunu jridu jixtru xi ftit ħwejjeġ jew kotba għat-tfal.

Allura dawn se nnaqqsuhomlhom b'dan il- mod meta fid-dokument li ħareġ il-ministeru hemm li wieħed minn kull sitta biss ġew ġustifikati minħabba l-kwestjoni ta' frodi jew abbuż fis-sistema tal-benefiċċji soċjali?

Dan huwa każ li lili jinkwetani għax aħna tal- Partit Laburista ̧ anke fit-tħaddim tal-makkinarju tal-partit ̧ nipprovaw nagħmlu l-affarijiet sewwa.

Per eżempju ̧ is-sistema tagħna biex niġbru l- fondi għall-partit hija ħafna aktar trasparenti mis-sistema li juża l- Partit Nazzjonalista.

Aħna nipprovaw niġbru l-ftit mingħand il-ħafna u l- affarijiet jista' jarahom kulħadd.

MR SPEAKER: Onor. Chircop ̧ skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

ONOR.

JOE MIZZI: Nipproponi li l-Onor.

Chircop ikompli jinstema'.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Chircop ikompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No)

Il-mozzjoni m'għaddietx

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Bħala turija ta' protesta talli ma tawx permess għal extension, nixtieq niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Peress li m'hawnx quorum il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-7.45 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President ̧ fuq din il-liġi ma tantx nixtieq intawwal għax effettivament m'aħniex qed nitkellmu fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna imma qed nitkellmu fuq il-fenomenu tal-korruzzjoni in ġenerali speċjalment il-korruzzjoni politika u l-korruzzjoni amministrattiva.

Il-problema hi li naħsbu li dan huwa fenomenu limitat jew fenomenu żgħir jew nipprovaw nipproġettaw li hu hekk meta fir-realtà mhuwiex.

Dan huwa fenomenu li qed jinfirex u jiżdied u mhuwiex fenomenu Malti biss jew inkella fenomenu li jista' jiġri Malta biss.

Fil-fatt dak li għandna quddiemna – din hija xi ħaġa li hija estensjoni tal-ħidma tal- Kunsill ta' l-Ewropa – jindika li din mhijiex xi ħaġa li hija lokali biss imma hija xi ħaġa globali.

L-indikazzjonijiet kollha qed juru li l- korruzzjoni globalment mhux tonqos qiegħda imma tiżdied.

Punt interessanti huwa li għalkemm jidher li l-korruzzjoni qed tiżdied, il- qbid ta' l-aktar affarijiet prominenti ta' min qed jagħmel din il- korruzzjoni ma tantx qed ikun palpabbli.

B'kumbinazzjoni l-magazine ta' kull ġimgħa "Newsweek" għandu feature qawwi fuq il-korruzzjoni fl-Ewropa u jiffoka fuq il-każi ta' korruzzjoni li allegatament, u anke b'mod lampanti, jidhru li ħarġu fil-wiċċ f'pajjiżi bħal Franza, l-Italja u l- Ġermanja.

Pero' dan jagħti l-impressjoni wkoll – naħseb li hija impressjoni korretta – li dan huwa fenomenu aktar wiesa' minn hekk.

Per eżempju, m'hemmx dubju li fl-Istati Uniti ̧ bil-każ ta' Enron, qed jimmartellaw li hemmhekk il-korruzzjoni teżisti bil-kbir u fuq livelli differenti.

Allura minn fejn ġejja din il-problema u kif tista' tiġi kontrollata?

Din mhijiex biss kwestjoni ta' gvern ċentrali.

Il-każi ta' korruzzjoni li għaddejjin fil-Ġermanja bħalissa ̧ per eżempju, huma każi li jaħdmu fuq livell lokali u reġjonali fl-oqsma tat-tindif ta' l-iskart, fost affarijiet oħra ̧ b'linji diretti bejn l-operaturi ta' l-iskart ̧ politikanti ̧ partiti politiċi u businessmen privati.

Fil-fatt qed joħorġu patafjun ta' affarijiet.

Fil-każ ta' l-Italja ̧ matul snin twal, bdew jiskoppjaw każi ta' networks u mażuneriji permezz ta' rabtiet mażoniċi, rabtiet politiċi ̧ rabtiet ta' ħbiberiji u mafji f'sistema strutturata u istitutuzzjonalizzata ta' fondi pubbliċi li jgħaddu mingħand it-taxxi tal-poplu għal ġol-bwiet il-persuni individwali b'mod abbużiv.

M'hemmx għalfejn noqgħodu nsemmu l- allegazzjonijiet li saru u għadhom qed isiru fir-rigward ta' personalitajiet għolja fi Franza ̧ kemm lejn il-persuna tal-President Jacques Chirac innifsu u kemm lejn nies li kienu għolja fl- amministrazzjoni, bħal Roland Dumas, li fl-antik kien ministru ta' l- affarijiet barranin u, jekk niftakar tajjeb, kien ukoll ministru tal- finanzi Franċiż.

Dan spiċċa wkoll il-kap tal-Kunsill Nazzjonali tas- Sigurtà Franċiż u l-allegazzjonijiet kontra tiegħu tant kienu qawwija li wasslu biex jirriżenja u biex jispiċċa l-ħabs.

Dawn l-affarijiet ġraw ukoll fl-Ingilterra.

Fil-fatt f'ċerti kunsilli lokali u reġjonali kbar in-naħa tan-north u n-naħa tal-Midlands ̧ il-ħin kollu telgħin fil-wiċċ allegazzjonijiet ta' korruzzjoni dwar il-mod kif jimxi x-xogħol tal-gvern.

Din il-ħaġa mhux biss hija istituzzjonalizzata imma hija wkoll mifruxa.

Dawn l-affarijiet jiġru wkoll fuq livell ta' l-Unjoni Ewropea fejn diversi drabi ̧ mhux biss kienu l-whistle-blowers li ndikawha din imma kien hemm operaturi u analisti li analizzaw kif it-tħaddim ta' ċerti skedi ta' sussidji ta' l-Unjoni Ewropea, permezz tal-kummissjoni, fost affarijiet oħra, fil-qasam soċjali ̧ fil-qasam tal-biedja u anke fil-mod kif ingħataw ċerti kuntratti oħrajn ta' żvilupp għall-koperazzjoni u għall-iżvilupp ta' ċerti reġjuni fl-Unjoni Ewropea ̧ saru b'mod li kienu mfassla ħalli min jeħodhom ikun magħżul minn qabel.

Din hija korruzzjoni maħduma permezz ta' regoli u permezz ta' nies li jkunu fin-networks ta' kif jiġu mfassla l- kuntratti biex ikunu jistgħu jagħtuhom.

X'inhu l-punt li qed nipprova nagħmel, Sur President?

Il-punt li qed nipprova nagħmel huwa li l-korruzzjoni ma nistgħux nittrattawha – kif qed jiġri l-ħin kollu – qisu kienet fenomenu marġinali u qisu kienet xi ħaġa li qed taffettwa parti żgħira mill-operat ta' l-Istat.

Għandna s-suspett dejjem qed jikber li b'mod miftuħ u b'mod inqas miftuħ, b'mod magħluq u b'mod aktar magħluq ̧ il-korruzzjoni dejjem qed tinjetta ruħha aktar f'persentaġġ dejjem akbar ta' l-operazzjonijiet ta' l-Istat.

Id-data fuq din il-ħaġa qatt ma nipprovaw niffaċċjawha u l-problema dejjem qed tkun – issemmiet kemm-il darba f'din il-Kamra matul dan id-dibattitu – li qegħdin indaħħlu miżuri li huma sbieħ fihom infushom u ma tistax tikkritikahom imma qed jattakkaw it-tarf tal-problema u mhux il-qalba tagħha.

Hawnhekk tqum il-mistoqsija: Minn fejn ġejja din il-firxa ta' korruzzjoni?

U wara li tkun fhimt minn fejn ġejja, x'tista' tagħmel biex itaqqbilha qalba għallinqas, jekk mhux toqtolha għal kollox?

Jien ma naħsibx li f'dan il-pajjiż indirizzajna biżżejjed onest minn fejn f'pajjiżna tinfirex il-korruzzjoni; del resto la l-Ewropej m'huma qed jagħmluha u lanqas l-Amerikani.

L-Amerikani jħarsu lejn l-Ewropej bħala korrotti aktar minnhom u l-Ewropej iħarsu lejn l-Amerikani bħala korrotti aktar minnhom u kulħadd jibqa' fejn kien.

Aħna forsi l-aktar li jinteressana huwa pajjiżna imma huwa tajjeb li nifhmu li f'sitwazzjoni fejn kulħadd taparsi għandu f'moħħu l-ideoloġija ta' suq ħieles, jidħol l- argument li hemm bżonn regolamentazzjoni biss ta' l-Istat, fejn l-Istat jirregola u mhux jiddeċiedi ċerti affarijiet.

Kif tirregola jfisser kif is-suq ħieles se jopera favur dak jew l-ieħor u min jirregola se jkollu l- poter li jiddeċiedi min se jagħmel il-flus u min mhux se jagħmel il-flus.

F'dawn l-aħħar snin fis-suq tat-telekommunikazzjonijiet rajna kif jiġu mfassla l-istrutturi li fuqhom se jopera dan is-suq biex imbagħad wieħed jara kif se joħorġu l-offerti u min se jieħu l-kuntratti.

Din hija xi ħaġa li ġrat f'Malta bħalma ġrat f'pajjiżi oħra.

Nixtieq insemmi wkoll il-qasam ta' l-ambjent fejn l-Istat jirregolamenta kif l-ambjent jista' jiġi żviluppat imbagħad iħalli s-suq ħieles jiddetermina l-affarijiet.

U mill-ġdid kif tirregola se jiddetermina kif se jintrabtu l-kuntratti u kif se jimxi 'l quddiem dak il-business jew dak in-negozju l-ieħor.

Dan japplika wkoll għal ċerti proġetti li jvara l-gvern u jħalli f'idejn il- privat biex imexxi.

L-argumentazzjoni kollha ta' kif jiġi strutturat il- proġett u kif jingħataw it-tenders ta' dak il-proġett jibqgħu affarijiet li jidħlu fi black box.

Naħseb li lanqas huwa sew li nħarsu lejn il-problema tal-korruzzjoni bħala xi ħaġa biss li tirreleva mid-dinja politika u mid-dinja ta' l- amministraturi li jkunu qed imexxu.

Ftit taż-żmien ilu, fil-bidu tas- snin disgħin ̧ qisu kien hawn il-ħsieb f'dan il-pajjiż li jekk ir- responsabbli politiċi jieħdu pass lura u jħallu f'idejn l-amministraturi biex jagħmlu ċerti deċiżjonijiet, hekk imsejħa tekniċi, allura l-ispazju għal diskrezzjoni ta' natura politika li tista' tkun abbużiva se jittieħed min-nies li huma ggwidati biss minn deċiżjonijiet professjonali u amministrattivi u allura mhux se jkun hemm daqstant pressjonijiet ta' tbagħbis u korruzzjoni, qisu l-politiċi biss huma soġġetti għat- tentazzjoni li jxellfu 'l hawn u jxellfu 'l hinn ħalli l-affarijiet iġibuhom żewġ u jiggwadanjaw xi ħaġa personali għalihom jew għall-partit tagħhom.

Dik kienet u għadha ħsieb fallaċi għax jirriżulta ċar daqs il- kristall li anke fi strata professjonali u amministrattiva ̧ l-ispazju ta' diskrezzjoni fiċ-ċirkostanzi ta' ekonomija tas-suq globalizzata jew reġjonalizzata ̧ għidilha li trid ̧ qiegħed hemm għall-professjonisti u għall-amministraturi daqskemm qiegħed hemm għall-politikanti.

Filwaqt li dawn it-tentazzjonijiet u t-toroq għal aġir abbużiv u korrott qed jikbru mhux jonqsu, jien l-ewwel wieħed inħoss li mhu qed isir kważi xejn biex tabilħaqq niġbdu l-brakes b'mod li jagħmel sens.

Issa hemm min igħid li ma tridx tfettaq iż-żejjed u ftit tixħim ta' l-idejn huwa parti mill-ħajja għax sakemm l-affarijiet isiru u sakemm dak id-dlik ma' l-idejn ma jaqbiżx ċertu persentaġġ tan-negozju li jkun għaddej trid tkun uman, realistiku jew prammatiku, u trid tkun żgur li mhux qed jaqbeż ċertu limitu.

Il-bqija tħalliha għaddejja.

Għandna naċċettawha din it-tendenza jew le?

Ċertament huwa aħjar jekk it-tixħim u d-dlik fl-idejn ma jkunx 20% imma jkun 2% imma jien nargumenta li 2% faċilment jistgħu jsiru 20% mingħajr ma l-poplu jinduna, kif ġraw f'diversi sistemi Ewropej u Amerikani għax il-korruzzjoni malajr tiġġeneralizza ruħha.

Jekk ikollok żewġ partiti tiddupplika ruħha ̧ jekk on top of that ikollok amministraturi tittripplika ruħha u tikkwadripplika ruħha u tispiċċa fuq bażi ta' chain ta' l-hekk imsejħa kummissjonijiet li minn 2% tispiċċa 10%, 15% u 20%.

Allura l-pożizzjoni tiegħi personali – naħseb li din hija kondiviża minn ħafna membri ta' din in-naħa tal-Kamra – hija li rridu naraw kif nistgħu nagħmlu minn kollox biex l-operazzjonijiet tal-gvern, vis-à- vis s-settur ekonomiku ̧ is-settur finanzjarju u s-settur tal-kuntratti jkunu trasparenti kemm jista' jkun mingħajr – din hija imma kbira – ma nxekklu l-ħidma pubblika għax jekk tagħmlilha wisq kontrolli, tispiċċa b'paraliżi sħiħa u min-naħa l-oħra jrid ikollna politika ta' zero tollerance għall-korruzzjoni.

Jekk tagħmel politika ta' 2% tollerance tal-korruzzjoni l-argument ikun li minn 2% tispiċċa 20% u ħafna iżjed.

Allura mbagħad jekk tibda tiela' b'dan il-mod se tkun qiegħda mhux biss tnawwar il-fibra morali ta' kif tmexxi pajjiż ...

Jekk inti għandek uffiċjal pubbliku li suppost ikun qed iħares l-interess pubbliku u nazzjonali u min-natura stess ta' kif jaħdem dan ikun qed ikejjel l-interess personali tiegħu u jobrox, għall-interess personali tiegħu, l-interess nazzjonali ̧ il-fibra morali tal-pajjiż tispiċċa.

Il- fibra morali tal-pajjiż mhijiex biss li ma jkollokx nies li jieħdu d-droga jew nies li jisirqu billi jagħmlu hold-ups imma wkoll li jkollok onestà u trasparenza fit-tmexxija ta' l-affarijiet pubbliċi.

Imma lil hinn minn hemm irid ikollok effiċjenza fil-mod kif se tikkontrolla u kif tabilħaqq taħdem kontra l-korruzzjoni b'mod li jkun effettiv.

Fil-każ ta' pajjiż żgħir bħal tagħna l-problema hija kkomplikata miċ-ċokon tas-soċjetà tagħna fejn għandna l-ħin kollu l-argument ta' ħokkli dahari ħalli nħokklok tiegħek.

Kulħadd jaf il-wiċċ ta' kulħadd ̧ kulħadd jibża' jċaqlaq iċ-ċagħaq li ma jmurx ikun hemm xi serp li jigdem minn żewġ naħat u ħafna nies jassumu ċertu ammont ta' kollużjoni.

Din hija l-omertà ta' soċjetà ċkejkna.

M'hemmx dubju li din l-omertà ħadmet fl-imgħoddi u jien ngħid li għadha qed taħdem illum.

Din hija xi ħaġa li tikkomplika l- problema għax li tagħmel argument u tressaq fatti u akkużi fuq każi ta' abbuż amministrattiv li jwassal għall-korruzzjoni għandu effett personali fuq min jagħmlu ̧ mhux biss fil-pożizzjoni li jkollu – professjonali, politika jew finanzjarja tiegħu għax jista' jkollu retortions immedjati għax ikun qed jikser dan il-code ta' omertà - imma wkoll fuq implikazzjonijiet ta' natura differenti, xi kultant familjari ̧ li jaqbżu l-limiti ta' partit.

Naħseb li qed nitkellem ċar biżżejjed.

Allura l-mistoqsija li tqum hija din.

Jekk veru rridu niffaċċjaw il- fenomenu tal-korruzzjoni – ħalli ngħid li fl-Ewropa qed jiżdied u aħna parti mill-Ewropa jgħidu – x'inhi l-ħidma effettiva li tista' tittieħed f'soċjetà żgħira bħal tagħna biex tabilħaqq nagħmlu brake fuq din il-ħaġa?

Li hemm bżonn ta' xi ħaġa bħal din hija aktar evidenti milli jekk inħarsu lejn ir-record ta' dawn l-aħħar 40 sena u nistaqsu fejn kienu l-każi ta' korruzzjoni li b'xi mod jew ieħor inqabdu f'dan il-pajjiż ̧ għalkemm jien ma nista' naħseb fl-ebda wieħed.

Huwa veru li kien jissemma l-każ ta' John Poulson fis-snin sittin ̧ huwa veru li kienu jissemmew ċerti affarijiet fis- snin sebgħin u fil-bidu tas-snin tmenin u huwa veru wkoll dak li konna nsemmu aħna fis-snin disgħin, imma x'ġara?

Ma ġara assolutament xejn.

Għalhekk fuq l-isfond ta' evidenza ċirkostanzjali - ma tistax tkun mod ieħor - li l-korruzzjoni f'pajjiżna teżisti u ma teżistx bħala fenomenu żgħir, il-fatt li ma kienx hemm każ ta' xi ħadd maqbud – jekk hux is-snin sittin, sebgħin, tmenin u disgħin huwa immaterjali f'dan il-kontest - jindika diġà li m'aħniex qed niffaċċjaw il-problema.

Nistgħu nilgħabuha tal-beati u ngħidu li ma teżistix korruzzjoni u li kollox huwa trasparenti, kollox miexi tajjeb u li m'hemmx problemi imma din la tkun konformi ma' dak li nħossu fil-kuxjenza tagħna u lanqas ma' l-onestà politika.

Nerġa' ngħid li jien m'iniex qed nitkellem biss fuq każi ta' politiċi u korruzzjoni imma qed nitkellem ukoll fuq każi ta' amministraturi u korruzzjoni.

L-esperjenza ta' dan il-pajjiż tas-snin disgħin tindika ċar li malli jkun hemm sforz biex id-diskrezzjoni ta' deċiżjonijiet importanti tixxiftjaha lejn korp amministrattiv, tkun qed tixxiftja l-locus ta' kif ikun hemm it-tbażwir li jwassal għal allegazzjonijiet fondati ta' korruzzjoni.

Qed nipprova nuża l-kliem tiegħi għal tapposta.

Jekk hemm każ li jipprovaha din il-ħaġa huwa dak kollu li jintqal ġustifikatament fuq l-Awtorità ta' l-Ippjanar.

Matul is-snin sittin, sebgħin ̧ tmenin u fil-bidu tas-snin disgħin kien hemm allegazzjonijiet fuq il-funzjoni politika fil-qasam ta' l-ippjanar u kien jingħad li kienet qed tbażwar pero' l-ħolqien ta' l-awtorità ta' l- ippjanar iċaqlaq il-locus ta' dan it-tbażwir – allegat ̧ veru jew le ̧ imma ħafna drabi ma jkunx hemm duħħan jekk ma jkunx hemm nar – fuq livell amministrattiv.

Ma jfissirx li ma jkunx hemm involviment politiku wkoll imma l-implikazzjoni hija ċara u din hi li rridu niffaċċjaw.

Issa hemm diversi modi kif f'sitwazzjoni bħal tagħna fejn għandna żewġ partiti politiċi ̧ wieħed il-gvern u l-ieħor l-oppożizzjoni ̧ tipprova tiffaċċjaha din il-problema.

S'issa ma rnexxilniex u ma nistgħux ngħidu li wasalna x'imkien.

Hemm il-mod li oppożizzjoni tqajjem każ ̧ tibnih bil- kbir, tressaq l-allegazzjonijiet tagħha u toħloq proċess quddiem l- opinjoni pubblika – kienu pprovawh in-Nazzjonalisti fis-snin tmenin ̧ ipprovajnih aħna fit-tarf tas-snin tmenin u matul is-snin disgħin – pero' jiġri li kollox jippolarizza ruħu ̧ il-gvern tal-ġurnata jżomm ċerta pożizzjoni, l-oppożizzjoni żżomm ċerta pożizzjoni, il-fatti jispiċċaw sensazzjonalizzati u jkun hemm ċertu ammont ta' stonewalling min-naħa tal- gvern li jibqa' ċass quddiem l-allegazzjonijiet u jkun qed igħaddi ż-żmien.

Anke jekk l-allegazzjonijiet ikunu ta' ċerta natura, għax ikun hemm dak l- istonewalling u jiskulaw l-affarijiet, tista' tagħmel li trid wara għax waħda mill-aktar affarijiet importanti fil-korruzzjoni hija li ma tħallix traċċi warajk; time is of the essence f'din il-ħaġa.

Allura jekk ikun għadda dak iż-żmien, la time is of the essence, l-evidenza tkun sfumat.

Kellna l-esperjenza ta' ċerti affarijiet li ntqalu fis-snin sittin, sebgħin, tmenin u anke tas-snin disgħin meta aħna bħala oppożizzjoni Laburista dak iż-żmien konna għamilna ċerti allegazzjonijiet u kien hemm ċertu stonewalling.

Ġara li meta wasalna għall-istadju fejn stajna naraw x'jista' jsir bħala gvern – jien qed nitkellem mill-esperjenza personali tal-partit Laburista – sibna li għax kien għadda ż-żmien u l-affarijiet kienu skulaw, f'qorti kriminali ma tistax b'mod li jagħmel sens, timxi 'l quddiem fuq l-allegazzjonijiet.

Il-provi jkunu kkontaminaw ruħhom, il- memorji jkunu sfaxxaw ̧ il-files ikunu sparpaljaw ruħhom u tibqa' kif int.

Il-Gvern Nazzjonalista mill-1987 'il quddiem kien daħal bl-idea li jwaqqaf – ħaġa li għadha teżisti sal-lum – Kummissjoni Permanenti Kontra l- Korruzzjoni.

Dwar dan hemm liġi u l-isforz kien patetiku għax kien jinvolvi l-Oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien fit-tħaddim tagħha.

Din il-kummissjoni hija appuntata mill-gvern tal-ġurnata u taħdem b'mod amministrattiv pero` bir-rispett kollu, jien mill-bidu kont għidt li ma kelli l-ebda fiduċja fiha.

Ma jistax ikolli fiduċja fiha għax tinħass fl- essenza tagħha bħala emanazzjoni tal-poter politiku tal-gvern tal-ġurnata.

Liema appointee tal-gvern tal-ġurnata se jkun qiegħed f'pożizzjoni trasparenti u qawwija meta lanqas ikollu riżorsi?

Min se jkun dak li se jinvestiga b'tali mod li jimmina l-interess tal-gvern li jkun appuntah?

Meta qed ngħid hekk lanqas qed nagħmel xi riflessjoni fuq l-integrità tal- persuni konċernati ̧ biex inkun ċar, għax dik ma tinteressanix f'dan il- kontest.

Pero' jekk inti appointee tal-gvern tal-ġurnata ̧ il-qafas li fih qed taħdem ̧ trid jew ma tridx ̧ huwa mpinġi f'dik il-konsiderazzjoni, kemm f'moħħok int li int appuntat mill-gvern tal-ġurnata u kemm minn dawk li qed jiddijljaw miegħek.

U għax qed jaħsbu hekk dawk li qed jiddijljaw miegħek jew li riedu jagħmlu l-allegazzjonijiet miegħek ̧ x'se jiġri?

Se jiġri li dak il-proċess diġà huwa kkontaminat.

Il-fatt li ġew appuntati ċerti nies fuq dik il-kummissjoni ikkonferma u enfasizza dawn il-punti li qed inqajjem jien.

Il-mekkaniżmu ta' kummissjoni kif imressaq mill-Gvern Nazzjonalista tas-snin disgħin minnu nnifsu ma kienx se jkollu effettività tabilħaqq fil-ġlieda kontra l-korruzzjoni.

Ir-riżultat juri li l-output u r-riżultat tal-Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni attwali huwa null u m'għandu ebda effett reali fil-kontest tal-ġlieda meħtieġa kontra l-korruzzjoni aktar u aktar – dan huwa l- argument tal-mezzi – li din l-istess kummissjoni matul iż-żmien ingħatat riżorsi minimi biex tmexxi x-xogħol tagħha u l-poteri investigattivi tagħha ma jwasslux 'il bogħod biżżejjed.

Għalhekk din ma tistax taħdem b'mod effettiv.

Apparti minn jekk għandhiex lawrja ta' leġittimità ̧ li għadni kemm tkellimt dwarha, il-fatt li r-riżorsi li kellha għaliha kienu u għadhom prattikament ineżistenti jfisser li r-riżultat qiegħed hemm u l- outcome tax-xogħol li għamlet il-Kummissjoni Permanenti kontra l- Korruzzjoni huwa, fil-maġġoranza kbira tiegħu, jew irrilevanti, jew frivolu jew trivjali.

Hemm ukoll il-mekkaniżmu l-ieħor ad hoc fejn jekk jitqajjem każ ta' korruzzjoni l-gvern tal-ġurnata jappunta inkjesta; jew inkjesta amministrattiva jew inkjesta ta' natura ġudizzjarja billi jkun hemm imħallef u ġudikant li jmexxiha.

Mill-ġdid mill-esperjenza li kellna bħala Oppożizzjoni Laburista fis-snin disgħin, nista' ngħid li dan il-mekkaniżmu mhu xejn ħlief paraventu biex ċerti affarijiet ma jiġux investigati bil- kbir.

Effettivament naħseb li kellu l-istess esperjenza l-Gvern Nazzjonalista nnifsu meta ̧ jekk niftakar tajjeb, kien għamel xi inkjesta fil-Mid-Med Bank u wara ma nafx kemm-il sena ħareġ rapport mimli patafjuni – ikolli ngħid li dak ir-rapport rajtu kollu jien – u mill-ġdid wasalt għall-konklużjoni li dawn ir-rapporti kollha ̧ dan id-diskors kollu u dawn il-ħafna ripetizzjonijiet kollha, ma kienu jwasslu għal imkien.

Meta mbagħad saru inkjesti simili fuq it-tniggiż li għamilna aħna min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Laburista f'ċerti każi tas-snin disgħin, l-outcome kien l-istess ̧ li anke f'dan il-kontest il-mekkaniżmu ad hoc li bih ġiet appuntata l-inkjesta kien ineffettiv u kontaminat daqskemm hu kontaminat ix- xogħol tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni.

Allura x'inhi s-soluzzjoni, Sur President?

Jien ma naħsibx li hemm xi soluzzjoni perfetta aktar u aktar għax semmejt diġà l-problema li għandna f'din is-soċjetà żgħira; omertà familjari ̧ omertà ta' nies li jafu lil xulxin ̧ omertà professjonali u omertà kummerċjali.

Li rridu nagħmlu huwa li nieħdu xi passi li għallinqas jindikaw is-serjetà tagħna f'dawn l-oqsma u passi li jagħtu nigża lil qalba tal-problema.

B'xorti ħażina jkolli ngħid li matul dawn l-aħħar snin l-oppożizzjoni Laburista kemm-il darba għamlet suġġerimenti li jmorru f'din id-direzzjoni u li min-naħa tal-gvern Nazzjonalista jew baqgħu bla risposta ̧ jew baqgħu fuq l-ixkaffa jew inkella kellna le għalihom.

Huwa tajjeb li nsemmihom dawn l-affarijiet ħalli wieħed ikun jaf fejn qiegħed.

Jien se nsemmi tliet miżuri li naħsbu – dawn insistejna fuqhom kemm-il darba – li bħala spunti u sforzi li joħolqu struttura li din id-daqqa ma tistax tkun fatali għax ma tistax teqred il-korruzzjoni mija fil-mija b'dan il-mod imma għallinqas din tkun daqqa ta' splengun lejn il-qalba tal- problema.

Jien se nsemmi tliet miżuri li ssuġġerejnihom kemm-il darba u li bqajna ma għamilniex progress fuqhom.

Waħda minnhom hija l-proposta li titneħħa l- preskrizzjoni fuq każi ta' korruzzjoni.

Żmien ilu ħafna – biex inkun fair ukoll - din il-proposta kienet ġiet suġġerita informalment anke min-naħa tal-gvern Nazzjonalista u aħna konna rxoxtajniha b'mod li kien kruċjali li nikkonsidrawha.

Jien ma nafx kemm hi eżattament il-preskrizzjoni fuq atti ta' korruzzjoni imma jekk niftakar tajjeb hija għaxar snin.

Il-proposta hija li jekk wieħed ikollu kontra tiegħu akkużi ta' korruzzjoni fl-eżerċitu tal-funzjonijiet pubbliċi tiegħu ̧ din m'għandhiex tkun ristretta fil- kontest attwali biss għal dawk li għandhom kariga politika imma trid tkun ukoll għal dawk li għandhom kariga ta' ċerta qawwa fis-settur amministrattiv regolatorju.

Jekk wieħed jiġi akkużat u jinstab ħati f'qorti kriminali fuq każ ta' korruzzjoni, hemmhekk ma jkunx hemm preskrizzjoni u minkejja li jistgħu jgħaddu 20 sena ̧ dan jibqa' dejjem responsabbli ta' l-għemil tiegħu.

Safejn naf jien hemm ċerti pajjiżi li din qed jikkonsidrawha u kien hemm pajjiżi li bdewha wkoll.

Illum qed jintqal – din spjegaha tajjeb ħafna sieħbi, l-Onor.

Anġlu Farrugia – li f'dak li għandu x'jaqsam ma' danni ̧ il-preskrizzjoni taqa' imma ma tħallashomx.

Aħna konna morna oltre minn hekk u konna għidna li m'għandux ikun hemm preskrizzjoni fuq il-korruzzjoni.

Din hija sempliċi.

Naħseb li din mhijiex xi ħaġa impossibbli li ssir u naħseb li għandu jkun hemm ċerta serjetà.

Ħafna drabi n-networks ta' korruzzjoni huma mibnija fuq kollużjoni bejn in- nies.

Meta jgħaddi ż-żmien kultant dik il-kollużjoni tibda żżarma għax fiha jkollha l-qrusa u l-aċtu.

U huwa biż-żmien li ċerti fatti jistgħu jitilgħu fil-wiċċ bħal meta jkollok il-gass velenuż li jitla' minn għadira li tkun qed tistaġna.

Mela dan huwa l-ewwel punt fejn naħsbu li nistgħu nimxu 'l quddiem fuq dan, jekk ikun hemm qbil.

It-tieni punt għandu x'jaqsam ma' xi ħaġa li tabilħaqq tħares lil min jagħmel whistle-blowing u lil min, f'ċirkostanzi ta' responsabbiltà amministrattiva jew politika, ikollu l-kuraġġ li joħroġ il-fatti u d- dokumentazzjoni li jkollu – din issemmiet anke f'dan id-dibattitu kemm-il darba - ħalli l-korruzzjoni tinżamm u tiġi arrestata imma mbagħad ikun protett u mhux jispiċċa vittimizzat b'mod ċar jew b'mod imċajpar.

Hemm ħafna mudelli li biha ħaġa bħal din tista' ssir, mhux l-inqas ċerti żviluppi li fl-aħħar bdew iseħħu fi ħdan il-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea fejn hemm korruzzjoni qawwija.

Ċerti nies din rawha u dwar dan kien hemm ktieb interessanti ħafna li jispjega l-korruzzjoni fi ħdan il- Kummissjoni Ewropea.

Dan il-ktieb huwa miktub minn wieħed li saffar fuqha din u qalagħha fuq rasu imma mbagħad biż-żmien, mhux biss dak li kien qal kien muri bħala korrett imma ġie mogħti ċertu kumpens.

Mela fl-ewwel pass hemm it-tneħħija tal-preskrizzjoni b'mod permanenti fuq każi ta' korruzzjoni u fit-tieni każ hemm liġi jew miżuri li tabilħaqq jipproteġu lill-whistle-blowers, dawk li jsaffru s-suffara u jipprovdu informazzjoni dwar korruzzjoni li tkun għaddejja.

Imbagħad hemm it-tielet pass li kien ipprova jagħmlu l-Gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 li naħseb li għandu validità kbira.

Fil-manifest elettorali tagħna konna għamilna abbozz ta' liġi u konna pprovajna naraw li jkollna abbokkamenti ma' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien biex ikollna xi forma ta' kunsens fuqha imma ma wasalna mkien għax kienu jgħidulna li għad irridu nitkellmu fuqha u qatt ma tkellmu fuqha.

Il- proposta hija li aktar milli jkollok Kummissjoni Permanent Kontra l- Korruzzjoni li hija appuntata mill-gvern tal-ġurnata kif għandna bħalissa, ikollna ̧ kif għandhom f'ċerti pajjiżi kontinentali, sistema li min imexxi l- investigazzjoni fil-korruzzjoni ̧ mhux biss ikun al di sopra di ogni sospetto imma jkun f'kariga li, bħall-ġudikatura ̧ ma tistax tattakkah.

Il- mudell kien il-mudell Di Pietro imma dan huwa bbażat fuq il-mudell ta' ġudikant li għandu poteri ta' investigazzjoni ̧ li huwa indipendenti mill- gvern tal-ġurnata, li għandu s-saħħa tiegħu u li jkollu r-riżorsi tiegħu.

Issa aħna konna pprovajna nsolvu din il-problema billi għidna li min jinvestiga każi ta' korruzzjoni jkun ġudikant li jkun qiegħed hemm u ma tistax tattakkah għax hu ġudikant, bil-poteri li jinvestiga allegazzjonijiet li jsiru fuq korruzzjoni.

Allura jrid jiġi appuntat bħala imħallef speċifikatament fuq każi ta' korruzzjoni u speċjalista bħala ġudikant.

Issa dan ma tridx tqiegħdu hemm u tħallih imdendel kif ħafna drabi tispiċċa l-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni.

Dan irid ikollu poteri u riżorsi biex ikun jista' jinvestiga u hemmhekk l-argument kien jekk għandux juża l-forzi tal-pulizija li xi kultant ikunu huma stess kontaminati jew ikollux ir-riżorsi tiegħu.

Fuq din il-ħaġa aħna konna open għad-diskussjoni ̧ għalkemm konna qed ninklinaw għall-punt li juża r-riżorsi tal-pulizija li jaqgħu taħt il-kontroll dirett tiegħu meta jkun qed imexxi investigazzjoni.

Dan jista' wkoll ikollu r-riżorsi tiegħu b'mod permanenti u b'mod li jaqa' taħt il-parlament innifsu u allura lanqas ikun soġġett għall-interferenza tal-gvern tal-ġurnata.

Dan m'huwiex mudell perfett imma għallinqas jiddistakka l-kolonna li qed tindaga allegazzjonijiet ta' korruzzjoni u tagħtiha saħħa ̧ kemm biex tindaga u kemm biex tipproteġi.

Evidentement imbagħad wieħed jorbot din l- istituzzjoni mal-Whistle-Blower Act li l-imħallef jew il-ġudikant li jkun qed jagħmel l-investigazzjonijiet fuq korruzzjoni jkun jista' jipproteġi lil min ikun qed jagħtih informazzjoni ̧ dejjem taħt normi li jkunu n-normi tal-ġustizzja tal-liġijiet ta' Malta u taħt normi li jipproteġu d- drittijiet umani taċ-ċittadini.

Dan ma jistax jispiċċa li jkun qisu ġudikant, investigatur kif ukoll dak li jgħallaq.

Għalhekk checks and balances dejjem irid ikun hemm.

Possibbli li dan il-mudell jimxi 'l quddiem?

Ċerti nies qalgħulna ħafna komplikazzjonijiet li l-ġudikanti ma jkunux iridu jiċċappsu ma' każi ta' korruzzjoni u li s-sistema tal-ġudikatura f'pajjiżna ma tistax tikkontaminaha bi proċess investigattiv għax dik hija sistema kontinentali u mhux is-sistema tagħna.

Kull argument li seta' jitqajjem biex bidla bħal din ma sseħħx, tqajjem.

L-unika alternattiva li tressqet kienet l- alternattiva fażulla, li mhux qed tirnexxi, tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni meta nafu li s-sistema ta' ġudikant investigatur fil- pajjiżi ta' l-Ewropa qed taħdem, għalkemm mhux qed taħdem mija fil-mija.

Fl-Italja din spiċċat imblokkata għal raġunijiet differenti imma għandha ċerta saħħa, indipendenza u trasparenza.

Jien nemmen li dan hu dak li għandu jkun quddiemna meta nitkellmu fuq il-korruzzjoni.

Il-liġi li għandna quddiemna qed titkellem dwar it-tarf tal-problema.

Il-qalb tal-problema nitkellmu dwarha u ma nagħmlu xejn fuqha bis-serjetà f'kontest fejn fl-Ewropa kollha, inkluża Malta, – ngħid jien anke fl- Istati Uniti, fil-Ġappun u fil-pajjiżi kollha – fejn kibret din l- ideoloġija ta' suq ħieles akkost ta' kollox, hija regolata biss mill-Istat fuq ċerti linji minimalisti.

Min-naħa l-korruzzjoni żdiedet bil-kbir u min- naħa l-oħra dak li għandu jsir bħala brakes fuqha baqa' primittiv u ineffettiv ̧ kemm f'pajjiżi oħra kif ukoll f'Malta.

Il-punt li xtaqt nagħmel illejla kien preċiżament li din il-liġi hija tajba għax qed tattakka xi ħaġa imma qed tattakka d-denb.

Biex nattakkaw il-qalb tajjeb li nikkonsidraw affarijiet aktar estensivi u forsi effettivi bħat- tneħħija tal-preskrizzjoni ̧ bħall-introduzzjoni ta' xi ħaġa li tabilħaqq tipproteġi l-whistle-blower u bħall-introduzzjoni ta' sistema ġdida fejn min qed jindaga u jmexxi allegazzjonijiet ta' korruzzjoni on the ground, in real time, ikollu l-indipendenza taħt il-Kostituzzjoni daqs ta' ġudikant u jkollu riżorsi li jistgħu jkunu tiegħu bis-saħħa ta' liġi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, jekk hemm xi ħaġa li għandha tgħaqqad liż-żewġ naħat għandha tkun il-ġlieda kontra l-korruzzjoni għax din hija xi ħaġa li tmermer lis-soċjetà kollha.

F'ċerti każi l-korruzzjoni thedded ukoll is-servizz li jistenna li jingħata fl-iqsar żmien possibbli l-poplu Malti u Għawdxi.

Apparti minn hekk, hemm affarijiet oħrajn li jagħtu lok li wieħed ikun qed jimxi fuq dak li jgħidulu t-thin edge jiġifieri x-xifer ta' bejn oġġett ikunx jissejjaħ korruzzjoni jew le.

Aktar 'il quddiem nipprova nsemmi xi affarijiet ħalli wieħed ikun jista' jifhem għal xiex qed nirreferi.

Sur President, naħseb li f'pajjiżna l-affarijiet iridu jsiru b'mod trasparenti mhux biss biex dak li jkun jaqta' l-kurżità imma wkoll biex wieħed ikun jista' jneħħi kull dubju li jista' jkun hemm.

Sfortunatament f'dan il-parlament risposti għal ċerti mistoqsijiet parlamentari ma jingħatawx jew inkella jdumu biex jingħataw sempliċement b'pika jew għal xi raġuni oħra u allura ma tkunx qed tingħata l-informazzjoni neċessarja.

Fost affarijiet oħra nista' nsemmi l-kuntratt tal-bini ta' l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq li wara l-elezzjoni ta' l-1998 inbidel.

Dan kien jistona ħafna aktar u aktar meta l-kuntratt il-ġdid ̧ li jekk m'iniex sejjer żball sar f'April tas-sena 2000, inżamm mistur u dan minkejja d-diversi talbiet ħalli jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ovvjament dan kellu jitpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra mhux għall-gost imma biex wieħed jara li l-affarijiet saru kif suppost.

Aktar ma dan il-kuntratt dam biex jitpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra aktar bdew jinħolqu suspetti u dubji.

Issa jekk dan kienx raġonevoli jew le hija ħaġa oħra.

Pero' kif diġà għidt, naħseb li f'dan il- pajjiż għandu jkun hemm ċerta trasparenza ħalli jitneħħa kull suspett u dubju.

Punt importanti ieħor huwa li fuq ċerti każi għandha tittieħed azzjoni mill- ewwel biex wieħed ikun jista' jivverifika jekk kienx hemm possibbiltà ta' xi abbuż.

Pero' huwa mportanti wkoll li l-perijodu taż-żmien m'għandux ikun daqshekk limitat għax kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, ċerti problemi jkunu qed jitgħattew għax jekk wieħed jikxef lil ħaddieħor b'xi mod ikun qed jinkrimina lilu nnifsu u allura ċerta ħbiberija tkun tista' tixxellef.

Dan iwassal biex wieħed jasal biex igħid ċerti affarijiet li qabel seta' kien fl-interess tiegħu wkoll li jżomm misturin.

Issa hawnhekk wieħed irid joqogħd attent ukoll li ma jkunx hemm min jibda jivvinta ħafna qlajjiet u nibdew naraw ħafna ġurnali b'ħafna teoriji u fantasiji sempliċement biex wieħed iwaħħalha lill-ieħor.

Għalhekk huwa mportanti li meta jitressqu abbozzi ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna naħseb li jkun għaqli li jkun hemm ftehim minn qabel dwar l-istrutturi li għandu jkollna f'dawn il-każijiet simili.

Meta nsemmu l- korruzzjoni ma nkunux qed ninkludu biss lil dawk il-persuni li jistgħu jkunu nvoluti fil-politika imma dawn jistgħu jkunu impjegati wkoll f'kull settur tas-soċjetà Maltija, kemm jekk ikun is-settur governattiv kif ukoll jekk ikun is-settur privat.

Għalhekk huwa mportanti li l- istruttura li jkun hemm tkun waħda serja u effettiva.

Sfortunatament s'issa għad m'għandniex strutturi daqshekk b'saħħithom u effettivi li bihom wieħed jista' jasal biex jara jekk ikunx hemm xi ħadd li jkun qed jabbuża mill-pożizzjoni tiegħu jew le.

Fil-fatt ir-riżultati li kellna s'issa ma tantx juru li s-sistemi li għandna qed jaħdmu b'mod effettiv.

Huwa stat ta' fatt li aħna li qegħdin fil-politika ħafna drabi nisimgħu li qed isiru ċerti abbużi.

Pero' l-problema tkun li l-persuna li jkollha informazzjoni dettaljata ma tkunx lesta li tersaq 'il quddiem biex tagħti x-xiehda tagħha neċessarja.

Niftakar li meta kont ministru ̧ waħda mill- problemi kbar li kont niltaqa' magħha ta' spiss kienet li jkun hemm min iwassallek xi rapport li ċerti affarijiet ma jkunux qed isiru kif suppost imma mbagħad meta titlob lil dik il-persuna biex tersaq 'il quddiem ħalli jkunu jistgħu jittieħdu l-passi neċessarji ̧ din il-persuna tisparixxi.

Għalhekk waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu hija li naraw li jkun hemm il-protezzjoni ta' dawn in-nies.

Qed ngħid hekk għax dawk in-nies li jkunu wasslu xi informazzjoni li ċerti affarijiet ma jkunux saru kif suppost igħaddu minn martirju sħiħ għax ħafna drabi jkunu qed jintużaw sistemi biex dawn jiddejqu.

Għalhekk dawn in-nies jaslu sal-punt li saħansitra jkollhom jitilqu mill-impjieg tagħhom.

Nafu li meta wieħed jagħmel l-investigazzjonijiet kollha neċessarji hawn Malta dwar affarijiet li kienu ġraw snin ilu ̧ ħafna drabi l-konklużjoni tkun li minkejja li wieħed ikun jaf li ċerti affarijiet ma sarux kif suppost ̧ meta wieħed jagħmel l-indaġni, ikun hemm ċerti truf imħabbla b'tali mod li jekk tipprova tieħu l-passi kollha neċessarji biex titfa' l- ħtija fuq min, b'xi mod jew ieħor ikun abbuża, dan ma tkunx tista' tagħmlu.

Hawnhekk nista' nsemmi l-każ tal-bini ta' l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq għax donnu li hemm manija li kull meta kien hemm Gvern Nazzjonalista u kien qiegħed jinbena xi sptar ̧ dejjem kien hemm xi storja oħra marbuta miegħu.

Kulħadd jiftakar il-protesti li kienu saru fuq il-mod kif ingħataw it- tenders oriġinali fuq dak l-isptar fejn kien hemm involviment ta' ċerti persuni u l-mod kif anke kumpanniji barranin sabu ruħhom involuti f'dan l- isptar.

Dawn l-affarijiet ma sarux direttament through l-gvern Malti imma kien hemm konnessjonijiet mal-Fondazzjoni San Raffaele ta' Milan u mad- disinjaturi Ortesa.

Tant hu hekk li mingħajr ebda sejħiet għall-offerti, id-disinjar ta' l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq ingħata lill-Ortesa.

Sur President, wieħed kien ta x'jifhem ukoll li tal-Fondazzjoni San Raffaele kellhom saħħa kbira f'dan il-proġett u li dawn setgħu jagħmlu ħafna affarijiet minn dak li riedu kif ukoll setgħu jaqbżu ċerti ħitan.

Mhux ta' b'xejn dawn ħaduha bi kbira u bl-aktar mod arroganti ̧ tefgħu l- karti u qabdu u telqu 'l barra meta kienu għaddejjin diskussjonijiet dwar jekk dawn għandhomx ikomplu jkunu involuti fil-bini jew fit-tmexxija ta' dan l-isptar.

Naħseb li l-ebda Malti m'għandu jaċċetta dawn l-affarijiet aktar u aktar meta jkun hemm l-interessi ta' Malta fin-nofs.

Niftakar li meta fi żmien l-amministrazzjoni Laburista ġejna biex naraw min kienu se jkunu d-disinjaturi ta' l-isptar, kien hemm sejħa għall-offerti u minn tliet persuni li l-ebda wieħed minnhom ma jxejjer il-bandiera Laburista, intagħżlu nies li huma magħrufin ħafna fil-bini ta' l- isptarijiet pero' ħabta u sabta wara l-elezzjoni ta' l-1998, dawk li kienu laħqu għamlu ċertu ammont ta' xogħol tneħħew b'sempliċement daqqa ta' firma.

Is-sabiħa hija li ma' dan kien hemm marbut ukoll it-tibdil kollu tal- kuntratt ta' l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq li ma kienx jinkludi biss il-bini ta' l-istpar, li kien hemm ċerti affarijiet marbutin miegħu.

Il-kuntratt il-ġdid li ngħata kien kuntratt kompletament differenti minn kif kien qiegħed jiġi maħsub qabel.

Fil-fatt kien qed jiġi maħsub li l-footprint, jiġifieri l-parti li kienet diġà mibnija u ppjantata, kellha titkompla mill- konsorzju li kien qed jibni dak l-isptar u kull struttura oħra 'l barra minn dak il-footprint, li allura ma kenitx tmiss u ma kenitx se taffettwa b' xi mod jew ieħor ir-responsabbiltajiet ta' min qiegħed jibni ̧ tinħareġ wara sejħa għall-offerti.

Kellhom joħorġu diversi sejħiet għall-offerti biex jagħtu opportunità li dan ix-xogħol isir waqt li jkun għaddej ix-xogħol l-ieħor.

Meta ngħata l- kuntratt dirett, dan ingħata kollu kemm hu lill-istess consortium li kien diġa` qiegħed jibni dan l-isptar bi klawsoli kollha mibdulin.

Per eżempju ̧ ix-xogħol li kellu jsir mill-kuntrattur kellu jitħallas qabel isir ix- xogħol u saħansitra kien hemm klawsola li kienet tassigura li dan ikollu a positive cashflow.

Apparti minn hekk, kien hemm ukoll reviżjoni ta' ċerti benefiċċji oħrajn.

Issa jekk wieħed jifli dan il-kuntratt aktar fid-dettall isib li dan jagħti l-fakultà lill-istess consortia li joħorġu sejħiet għall-offerti jew tenders flimkien mal-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi u meta joħorġu ̧ minflok jinfetħu b'mod l-aktar trasparenti fil-pubbliku, jibdew jinfetħu f'kamra magħluqa bejn dawk li jkunu qed jaġġudikaw it-tender u mhux fil- preżenza ta' min ikun tefa' s-sejħa għall-offerti.

Din mhijiex xi ħaġa aċċettabbli u jien kemm-il darba kkritikajtha għax jibdew jinħolqu ħafna suspetti u għajdut.

Jekk il-kumpanniji privati jimxu b'dan il-mod, jimxu b'dak il-mod ̧ imma hawnhekk qed nitkellmu fuq flus il-poplu Malti u dawn huma regolti mill-financial regulations tal-gvern.

Fl-aħħar mill- aħħar l-infiq kollu li jagħmel il-kuntrattur fuq l-Isptar il-ġdid f'Tal- Qroqq il-poplu Malti se jħallas għalih u allura nemmen li l-financial regulations għandhom japplikaw hawnhekk ukoll.

Xi ħaġa oħra li tinkwetani hija li d dawn is-sistemi se jwasslu biex il- kuntrattur jagħmel jagħmel iktar qlieħ milli wieħed kien qed jipprevedi u l-isptar se jiġi ferm ogħla minn dak li kien qed jiġi stmat.

Naħseb li żgur wieħed għandu jagħti kas aktar dawn il-punti.

Xi ħaġa oħra li qed tinkwetani hija li ftit tal-ġimgħat ilu, membru min- naħa tal-gvern ġibed l-attenzjoni tal-ministru biex issir evalwazzjoni dwar l-ispejjeż fuq ix-xogħol ta' l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq għax kellu informazzjoni li dawn qed ikunu ferm ogħla milli kellhom ikunu.

Dawn l- affarijiet joħolqu ħafna suspetti imma kif se jiġu investigati( Wieħed jistenna li jekk ikun hemm evalwazzjoni mhux inressqu l-każ quddiem il- Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni għax nafu x'kienu r-riżultati tagħha imma għandu jkun hemm strutturi serji li jkollhom is-saħħa kollha u l-backing kollu anke ta' finanzi li jidħlu u jevalwaw ix-xogħol kollu li għaddej.

L-aktar ħaġa li ddejjaqni hija l-arja ta' suspetti għax din tagħmel ħafna ħsara.

Per eżempju ̧ jien se nirriferi għal xi ħaġa oħra li mhux se ngħid li hemm korruzzjoni fiha imma ċerti affarijiet ma jaqblux.

Riċentement il- Ministru tas-Saħħa sostna li mill-Isptar San Luqa jintrema tunnellata kuljum skart li 2% minnu huwa skart kliniku.

Safejn naf jien tunnellata hija ekwivalenti għal 1,000 kilo u 2% ta' 1,000 kilo kuljum jiġu 20 kilo kuljum.

Issa jekk wieħed iħares lejn it-tender li ħarġet fuq apparat għar- rimi ta' l-iskart kliniku mill-isptarijiet u ngħidu li għandek 30 kilo skart - dejjem jekk il-ministru kien irrapportat tajjeb - isib li t- talba hija li l-apparat għandu jkun kapaċi jipproċessa 200 kilo kull siegħa u li dan għandu jkun kapaċi jiffunzjona għal bejn tmien sigħat u 24 siegħa.

Allura hawnhekk nistaqsi: Jekk aħna nipproċessaw madwar 20 kilo kuljum ̧ kif qed jintalab apparat li jipproċesa 200 kilo kuljum li jkun kapaċi jiffunzjona għal bejn tmien sigħat u 24 siegħa?

Għalhekk hawnhekk tidħol il-kwestjoni ta' jekk ħaġa bħal din għandniex inħalluha għaddejja għax donnu li dan il-kuntratt jistona ftit.

Wieħed jibda jaħseb jekk hemmx xi ħaġa marbuta miegħu jew inkella jekk il-ministru ħax xi żball meta kien qed jagħti d-dettalji ta' l-affarijiet.

Sur President, hemm ukoll affarijiet oħrajn li jdaħħlulek ċerti suspetti fuq il-mod kif ikunu saru.

Jien mhux qed ngħid li hemm il-korruzzjoni fihom u għalhekk l-ewwel għidt li kultant se nkunu qed nitkellmu fuq affarijiet fejn tkun qisek miexi fuq speċi ta' tarf ̧ biex ngħid hekk.

Per eżempju ̧ hawnhekk nixtieq insemmi l-kwestjoni ta' numru ta' żgħażagħ li qagħdu għall-eżami biex jidħlu bħala skrivani mal-gvern.

Uħud minn dawk li għaddew minn dan l-eżami bagħtu għalihom imma mbagħad hemm oħrajn li għaddew mill-eżami imma għadhom qed jistennew li xi dipartiment tal-gvern jibgħat għalihom.

Minkejja dan kollu, ikollok dipartiment tal-gvern li minflok daħħal miegħu wħud minn dawk li għaddew minn dan l-eżami, dan uża fondazzjoni biex through l-ETC jintbagħtu numru ta' persuni ħalli jidħlu mal-fondazzjoni u dawn jibdew jagħmlu xogħol li huwa relatat mal-gvern u m'għandu x'jaqsam xejn mal-fondazzjoni.

Hawnhekk qed nirreferi għall- Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi li daħħlet tmien skrivani li kienu fuq il- kotba ta' l-ETC jirreġistraw għax-xogħol.

Kieku d-Dipartiment tas-Saħħa kellu problema kbira li ried isolviha mil-lum għal għada u l-uniku mod kif isolviha kien li juża l-fondazzjoni u jaqbeż il-PSC li tirregola d-dħul tal-ħaddiema mal-gvern nifhimha imma f'dan il- każ kien għad baqa' grupp ta' persuni li għaddew mill-eżami u kienu qed jistennew biex xi dipartiment tal-gvern jibgħat għalihom.

Pero' mhux hekk ġara.

Li ġara kien li l-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi bagħtet għal dawk li kienu qed jirreġistraw fuq il-kotba ta' l-ETC, tathom kuntratt mal- fondazzjoni u bagħtithom jaħdmu fid-dipartiment ta' l-emerġenza, li huwa parti mid-Dipartiment tas-Saħħa.

Issa jien mhux qed ngħid li kien hemm xi korruzzjoni imma l-affarijiet ma sarux sewwa.

Jista' jkun li hemm xi affarijiet oħrajn wara dan kollu?

Sur President, meta jkollna abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna huwa mportanti li jkun hemm diskussjonijiet serji bejn iż-żewġ naħat tal- Kamra ħalli naraw li jkollna l-għodda kollha neċessarja biex ninvestigaw jekk l-affarijiet ikunux saru sewwa jew le.

B'hekk inkunu għamilna passi kbar u nkunu qed ninqatgħu darba għal dejjem minn ħafna għajdut u xniegħat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

PERMESS TAL-KAMRA

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nitlob il-permess tal-Kamra biex inressaq mozzjoni mingħajr avviż.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MOZZJONI DWAR TIBDIL TEMPORANJU FIL-KOMPOŻIZZJONI TAD-DELEGAZZJONI TAL- MALTA-EU JOINT PARLIAMENTARY COMMITTEE

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President ̧ nipproponi li:

B'riferenza għal-laqgħa tal-Kumitat Konġunt bejn Malta u l-Unjoni Ewropea li se ssir f'Malta fid-29 u t-30 ta' April 2002, min-naħa ta' l- Oppożizzjoni l-Onor.

Charles Mangion għandu jiġi sostitwit mill-Onor Jose' Herrera.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE MIZZI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mill-ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Issa nsejjaħ lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali biex f'isem il-Viċi Prim Ministru iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 29 ta' April ̧ fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi – Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Xi agenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili (Ċertifikati ta' Operaturi ta' l-Ajru) – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, fi żmien ħamest ijiem oħra se nkunu qed niċċelebraw Jum il-Ħaddiem.

Dan il-jum huwa jum għażiż ħafna għall-partit laburista u għall-moviment tal-ħaddiema.

Fil-fatt kien il-moviment tal- ħaddiema li żmien twil ilu beda jiċċelebra dan il-jum minkejja ċerti diffikultajiet u protesti li kien ikun hawn.

Pero` llum is-sitwazzjoni nbidlet u Jum il-Ħaddiem qed jiġi ċċelebrat minn kulħadd kif, fl-aħħar mill- aħħar, isir f'ħafna pajjiżi fid-dinja kollha.

Meta wieħed jitkellem fuq Jum il-Ħaddiem ma jistax ma jsemmix id- diffikultajiet li jeżistu fil-qasam tax-xogħol f'pajjiżna bħalissa.

Hija ħaġa ċara li x-xogħol jagħti dinjita` lil dak li jkun u għalhekk bniedem li ma jaħdimx u li jkun qed ifittex impieg iħossu frustrat għax ma jħossx li huwa persuna sħiħa.

Iħoss li hemm dik ix-xi ħaġa li qed tnaqqaslu mid- dinjita` tiegħu.

Bħalissa s-sitwazzjoni fil-qasam tax-xogħol hija li hawn ħafna żgħażagħ li qed ifittxu mpieg.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn l- istatistika ppubblikata mill-uffiċċju ta` l-istatistika jsib li aktar minn 43% taż-żgħażagħ li huma taħt it-30 sena qed ifittxu x-xogħol.

Ċertament li dawn iħossu ċ-ċelebrazzjoni ta` Jum il-Ħaddiema b'mod differenti mill-bqija tal-popolazzjoni.

Din hija problema li ma nistgħux ninjorawha.

Dan l-aħħar il-prim ministru f'intervista li kellu ma` ġurnal lokali bl-Ingliż qal li l- gvern qiegħed jimmoniterja s-sitwazzjoni ta` l-unemployment f'pajjiżna.

Jiena ngħid li inutli li l-prim ministru joqgħod jilgħab bid-diskors.

Hemm bżonn li mhux biss nirrikonoxxu li għandna din il-problema imma nibdew nieħdu l-passi neċessarji biex intaffuha nnaqqsuha.

M'hemmx dubju n-nuqqas ta` opportunitajiet ta' xogħol fil-preżent hija problema li għanda tittieħed bis-serjeta`.

Mr Speaker, tista` tgħid li kważi kulħadd qed jipprova jiftaħ għajn il-gvern għal din is-sitwazzjoni.

Kellna anke għaqdiet tas-self-employed li marru għand il-President tar-Repubblika biex jitolbuh jagħmel xi ħaġa biex il-gvern – huma rreferew għall-politiċi Maltin pero` l-enfasi tagħhom kienet fuq il-gvern tal-ġurnata – isir konxju ta` din is-sitwazzjoni preokkupanti u tal-problemi li wasslu għal dan in-nuqqas ta` opporunitajiet ta` xogħol.

Mr Speaker, waħda mill-problemi kbar li għandna, u li hija wkoll marbuta man-nuqqas ta` xogħol f'pajjiżna, hija l-problema fil-qasam ta` l- edukazzjoni.

Dan qed ngħidu għax aktar minn nofs dawn iż-żgħażagħ li qed ifittxu x-xogħol għandhom problemi fil-qasam edukattiv.

Dawn mhux talli għandhom il-problema li m'hawnx opportunitajiet ta' xogħol, talli jekk ikun hawn xi opportunita` dawn ikunu svantaġġjati proprju minħabba n-nuqqas ta` edukazzjoni u ta` ħiliet li għandhom.

Allura ma nistgħux nibdew nindirizzaw il-problema ta` l-unemployment fost iż- żgħażagħ jekk ma nindirizzawx l-oriġini tagħha.

Ċertament irridu neżaminaw b'mod tajjeb is- sistema edukattiva tagħna.

Għandna ħafna żgħażagħ li minkejja qed jispiċċaw mill-iskola wara numru ta' snin xorta mhux qed ikollhom ir- riżultati neċessarji għaż-żmenijiet tal-lum fejn il-kompetizzjoni għax- xogħol hi dejjem aktar ħarxa.

Ħafna drabi, il-kelliema tal-gvern jipprovaw jitfgħu l-bżar fl-għajnejn billi jagħtu tama lil dawn iż-żgħażagħ u jgħidulhom bl-opportunitajiet kbar li toffri sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Dawn dejjem jgħidu li jekk pajjiżna jsir membru sħiħ ta` Unjoni, l-opportunitajiet ta` xogħol għal dawn iż-żgħażagħ se jiżdiedu.

Pero` jekk wieħed iħares lejn ir-realta` fl-Unjoni Ewropea jsib li s- sitwazzjoni f'dan il-qasam m'hijiex daqshekk feliċi, u minkejja l-isforzi kollha li l-istess Unjoni tagħmel.

Fil-fatt jekk wieħed jara r-rapporti li, minn żmien għal żmien, l-Unjoni Ewropea tagħmel fuq is-sitwazzjoni tal- qgħad fil-pajjiżi membri, wieħed jinnota li l-Unjoni dejjem tipprova tagħmel xi ħaġa konkreta dwar din il-problem għax l-istess Unjoni tirrikonoxxi li l-qgħad hija problema kbira speċjalment fost iż-żgħażagħ li għandhom inqas minn 24 sena.

Rapport li ġie ppubblikat riċentement mill- Unjoni Ewropea u li jagħmel riferenza għall-qgħad fost iż-żgħażagħ jgħid li qgħad fost iż-żgħażagħ ilaħħaq 16.1% ta` dawk li qed ifittxu x-xogħol.

Dan ifisser li għandna 3.5 miljun żgħażugħ u żagħżugħa taħt l-24 sena li qed ifittxu xogħol.

Din hi waħda mill-akbar sfidi li għandha l-Unjoni Ewropea.

Allura meta l- gvern nazzjonalista jgħid li fl-Unjoni Ewropea hemm opportunitajiet kbar ta` xogħol, meta hu magħruf li fl-istess pajjiżi membri ta` l-Unjoni hemm problema ta` opportunitajiet ta` xogħol ukoll, ikun qed jgħid xi ħaġa li hija 'l bogħod mill-verita`.

Jekk imbagħad wieħed jara x'inhi s-sitwazzjoni f'pajjiżi li jinsabu fil-Mediterran li huma ġirien tagħna bħal, ngħidu aħna, l-Italja jsib li hemmhekk il-problema tal-qgħad fost iż-żgħażagħ hija akbar.

Dan ifisser li jekk ikun hawn xi ħadd jitħajjar jmur jaħdem f'xi pajjiż ġirien tagħna mhux daqshekk faċli li jsib impieg.

Mr Speaker, nerġa` ngħid li rridu nkunu aħna li naraw kif se nagħtu opportunita` ta` xogħol liż-żgħażagħ tagħna.

Inutli noqogħdu noħolmu li xi darba xi ħadd se jsolvielna dawn il-problemi.

Irridu nkunu aħna li nibdew naħdmu, llum qabel għada, biex dawn il-problemi ma jibqgħux ma saqajna u ma jibqgħux jikbru.

Pero` milli jidher l-gvern irid jitfa' dawn il-problemi taħt it-tapit, qishom ma jeżistux u noqogħdu nitkellmu fl-ajru biss mingħajr ma nipprovaw nagħmlu xi ħaġa konkreta.

Mr Speaker, huwa tajjeb li nitkellmu fuq id-drittijiet tal-ħaddiema, fuq is- saħħa u s-sigurta` fuq il-postijiet tax-xogħol u dwar li għandu jkun hawn iktar opportunitajiet ta` xogħol għan-nisa.

Dan huma kollha affarijiet li essenzjlai li naħdmu fuqhom.

Pero` 'l hinn mid-diskors ta` l-okkazjonijiet li jkollna f'dawn il-jiem waqt li nkunu qed niċċelebraw Jum il-Ħadiem, huwa importanti ħafna li l-ħidma tagħna f'dan is-sens tkun kostanti matul is- sena kollha u tirrifletti dak li ngħidu.

Jekk verament irridu futur sabiħ għal-luliedna, dan ma jiġix bid-diskors jew billi issir xi konferenza bit-tema ''Għall-futur ta' Uliedna.''

Il- partit nazzjonalista diġa` ħaseb għall-futur ta' wliedna.

Dan għamlu meta bejn l-1992 u l-1996 għabba lill-pajjiżna b'dejn esaġerat u kulħadd jiftakar x'kien qal ex-ministru nazzjonalista tal-finanzi dwar id-dejn li l- gvern nazzjonalista kien qed jagħmel.

Dan kien qal: Tinkwetawx, id-dejn li qed nagħmlu jħallsuh ta' warajna.

Illum hu ż-żmien li nibdew inħallsu xi ftit mid-dejn li sar bejn l-1992 u l-1996 għalkemm ma nafx jekk hux qed jirnexxielna għax id-dejn ta` Malta dejjem qed jikber bil-kbir.

Jekk se noffru lill-uliedna dan it-tip ta` il-futur, fejn nibqgħu niddejnu u ngħaddu d-dejn lil ta` warajna, ċertament li dan mhux se jkun futur sabiħ għalihom.

Min verament irid jipprepara futur sabiħ għall-uliedu jrid jipprova jagħmel l-aħjar li jista` biex jirranġa l-problemi li hemm.

Sfortunatament il-gvern nazzjonalista mhux jirrikonoxxi li hemm il-problemi u allura s-soluzzjonijiet ma jistgħux jinstabu.

Mr Speaker, data oħra li hi għall-qalb il-partit laburista hija dik tat-28 ta' April, 1958 fejn għal darb'oħra l-partit laburista kien poġġa fuq quddiem nett l-ħelsien sħiħ ta` pajjiżna.

Din kienet ġlieda fejn iż- żgħażagħ kienu fuq quddiem nett u għal din ir-raġuni l-partit laburista jiddedika dan il-jum proprju għalihom.

Il-ġlieda għall-ħobż u l-ħielsien kienet parti importanti oħra fl-avvenimenti li seħeħw fit-28 ta` April ta` l-1958.

Nerġa` ngħid li dan kien pass ieħor lejn il-ħelsien sħiħ ta` pajjiżna, liema ħelsien jinsab mhedded minn dak li huwa ossessjonat bih il- gvern nazzjonalista.

Jiena nappella lill-poplu Malti u Għawdxi biex f'Jum il-Ħadiema jingħaqad mal-partit laburista li minn dejjem iċċelebra dan il-jum u minn dejjem ħadem biex itejjeb il-kondizzjonijiet tax-xogħol u impenja ruħu bis- serjeta` biex jagħti d-drittijiet lill-ħaddiema u dan għamlu bil-fatti.

Għalhekk nerġa` nappellabiex fl-okkażjoni ta` l-1 ta' Mejju lkoll ningħaqdu mal-partit laburista fid-dimostrazzjoni tradizzjonali li jagħmel biex hemmhekk nuri d-disapprovazzjoni tagħna għall-politika li biha qed imexxi lill-pajjiżna l-gvern nazzjonalista.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR CHRIS AGIUS: Mr Speaker, jiena se nkompli fejn ħalla l-Onor.

Carmelo Abela għax anke jiena xtaqt ngħid xi ħaġa fuq Jum il-Ħaddiem u r- rabta tiegħu mal-ħaddiema.

Jum il-Ħaddiem hi festa li tiġi ċċelebrata madwar id-dinja kollha u mhux l-anqas f'Malta fejn il-ħaddiema Maltin u Għawdxin jingħaqdu mal-kollegi tagħhom madwar id-dinja u jiftakru fil- kisbiet li għamlu u li għamlet il-klassi tagħhom.

Illum Jum il-Ħaddiem qed ikun iċċelebrat u mfakkar f'dan il-pajjiż miż-żewġ partiti politiċi ewlenin kif ukoll mill-unions ewlenin li għandna f'pajjiżna.

Pero` dan ma kienx il- każ ftit tas-snin ilu meta kien il-partit laburista flimkien mal-GWU biss li kienu jfakkru dan il-jum tant għażiż għall-klassi tal-ħaddiema.

Issa tul dawn l-aħħar 20 sena il-partit nazzjonalista jidher li biddel fehemtu u beda ifakkar dan il-jum wkoll u jipprova ipinġi lilu nnifsu bħala d- difensur tal-klassi tal-ħaddiema.

Il-partit nazzjonalista qed jipprova jgħid wkoll li kien hu li ġab dawk il-bidliet għall-aħjar fid-drittijiet tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Mr Speaker, naħseb li qatt daqs illum ma kien hemm il-ħtieġa li l-ħaddiema ta` pajjiżna juru l-għaqda tagħhom u jimxu wara dak li jgħidulhom il- mexxejja tagħhom, u dan għax kull ħaddiem qed iħabbat wiċċu ma` żmenijiet diffiċli.

Bħalissa qed tirrenja l-inċertezza u ma jidher ebda sinjal ta` tama li pajjiżna jinsab ħiereġ minn dan l-istat ta` dwejjaq li jinsab fih.

Jidher li għall-partit fil-gvern dawn l-affarijiet m'humiex importanti għax għalihom l-aktar importanti huwa li jipprovaw ibellgħuha lill-poplu li m'hawx inċertezzi għax minkejja li pajjiżna ma tantx miexi fi triq tajba huma jkomplu jgħidu li l-pajjiż għaddej b'ritmu tajjeb u kollox miexi fuq ir-rubini.

Għall-partit fil-gvern l-unika ħaġa li tgħodd u li saret il- fissazzjoni tagħhom hi li l-poplu tagħna ma jistax jimxi 'il quddiem waħdu u għandu bżonn lill-Unjoni Ewropea sabiex tgħidlu x'jagħmel u x'għandu bżonn isir f'dan il-pajjiż.

Għalhekk ikun tajjeb li aħna tal-partit laburista ninsistu u nfehemu lill-poplu dwar x'verament għaddej f'pajjiżna.

Mr Speaker, xtaqt nagħmel l-ewwel aċċenn dwar il-qasam ta' l-impjiegi.

Dan huwa qasam li fuqu jitkejjel il-progress ta' nazzjon.

Għadu frisk f'moħħi dak li kienu jgħidu l-membri tal-partit nazzjonalista meta kienu fl- oppożizzjoni.

F'dawk it-22 xahar li aħna konna fil-gvern ta` kuljum kienu jaqbdu mal-figuri tax-xogħol u jitkellmu dwar diżastru meta fil-fatt il- gvern laburista kien beda jindirizza l-problemi li writna mingħandhom meta tlajna fil-gvern.

Il-qgħad kien ilu tiela` sa minn qabel tlajna fil-gvern aħna.

Meta ħadna t-tmexxija tal-pajjiż f'idejna aħna kien irnexxielna nikkontrollaw is-sitwazzjoni sabiex il-figura tal-qgħad ma tibqax tielgħa u kien irnexxielna nżommu l-figura tal-qgħad taħt is-7,000.

Tul il-kampanja elettorali, tal-partit nazzjonalista kienu wiegħdu xogħol għal min irid jaħdem u li x-xogħol kien se jkun garantit meta jitilgħu huma, imma issa li għaddiet nofs il-leġislatura l-fatti juru li dawn kienu wegħdi fiergħa u wieħed jista` jitkellem dwar il-falliment tal-gvern fil- qasam tax-xogħol.

Inutli jitkellmu dwar ħolqien ta` ħafna mpjiegi meta fil- verita` l-poplu qed imiss ma` fatti għal kollox differenti minn dak li qed jipprovaw ibellgħulu lill-poplu l-kelliema tal-partit nazzjonalista.

Mr Speaker, minn tweġiba għall-mistoqsija parlamentari li ngħatat il-bieraħ jirriżulta li f'Marzu li għadda kien hemm 7,725 persuna tirreġistra għax- xogħol ma` l-ETC u dan juri tnaqqis ta` 200 persuna fuq ix-xahar ta' qabel.

Ma nafx kif jista` jitwemmen li l-qgħad qiegħed jonqos meta qed nisimgħu b'sensji u b'telfien ta` mpjiegi kuljum.

Minn risposta oħra li ta l-viċi prim ministru madwar 15-il ġurnata ilu jirriżulta li kien hemm 670 persuna li tilfu l-impjieg tagħhom minħabba redundancies matul Jannar u Frar li għadda.

Allura kif jista` jitwemmen li l-qasam tax-xogħol f'dan il-pajjiż sejjer tajjeb!

Wieħed irid ukoll ifakkar l-ammont kbir ta` ta` persuni li qed jinqatgħu minn fuq ir-reġistrar tax-xogħol.

Minkejja li aħna nsostnu li min jagħmel ħażin għandu jinqata` minn fuq ir-reġistru tax-xogħol, jidher li saret konswetudni li hekk kif joqorbu l-aħħar ġranet tax-xahar tibda ħidma minn taħt biex il-figura ta` persuni li jirreġistraw għax-xogħol tinżamm baxxa.

X'jimportahom li jista` jkun hemm min qed ibati intortament.

Għalihom din hi l-unika sistema biex jpinġu stampa sabiħa fil- qasam ta' l-impiegi.

Mr Speaker, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar it-tagħbija ta` taxxi li qed jerfa` l-poplu tagħna b'mod partikolari l-ħaddiema.

Hawnhekk nixtieq infakkar lill-poplu kemm tal-partit Nazzjonalista għajtu bil-kuxjenza soċjali meta l-gvern laburista kien għolla l-kontijiet tad-dawl u ta` l- ilma.

Kulħad jiftakar kemm qalu li dawn il-kontijiet kellhom jiġu kif kienu qabel l-1996.

Iżda ż-żmien u l-fatti wrew lill-poplu li dak li kienu jgħidu ma kienx minnu.

Fil-programm elettorali tagħhom kienu qalu li se titneħħa l-inġustizzja u l- bluha tal-kontijiet u tat-taxxi li saru fl-aħħar sentejn minn gvern laburista.

Hawnhekk jiena nistaqsi: Kif tħossok int, għażiż ċittadin, issa li suppost ġew imneħħija minn fuq dahrek il-piżijiet tat-taxxi?''

Naħseb li dan hu ħolm ta` min qed jgħix f'dinja oħra għax il-figuri ta kemm inġabru aktar taxxi minn fuq il-poplu issa li hemm gvern nazzjonalista jitkellmu waħedhom.

Il-ġbir mit-taxxa fuq id-dħul fis-sena 1998 kien ta` Lm114 miljun.

Sas-sena l-oħra dan tela` għal Lm167 miljun.

Il-bolla, li konvenjentement insew kemm sejħulha "balla" saret ukoll piż akbar fuq il- ħaddiema.

Fil-fatt minn wieħed għal kull tnax tal-paga din żdiedet għal wieħed għal kull għaxra tal-paga.

Dan ifisser li fl-1998 il- kontribuzzjonijiet tan-national insurance kienu jammontaw Lm130 miljun u f'dawn l-aħħar sentejn dawn telgħu għal Lm178 miljun.

Dan mhux il-poplu qed iħallashom?!

Dawn mhux minn fuq dahar il-ħaddiem qed jinġabru?!

Mr Speaker, apparti dawn il-piżijiet li ntefgħu fuq il-poplu ta` min ukoll isemmi l-impożizzjoni tal-VAT.

Ta` min ikakkar li meta l-partit nazzjonalista reġa` daħħal din it-taxxa kien qal li kellhom jorħsu madwar 40,000 prodott.

Imma dan kien paroli biss għax waqt li fl-1998 kienu inġabru Lm70 miljun mill-VAT, is-sena l-oħra l-poplu ħallas Lm116 miljun VAT.

Mr Speaker, dawn huma kollha taxxi li nġabru minn fuq dahar il-poplu u ma dawn nistgħu inżidu l-piżijiet kollha li qed jiffaċċja l-ħaddiem jum wara l- ieħor.

Dan li qed jiġri f'pajjiżna llum qed joħloq dubji, biża` u dwejjaq fost il-ħaddiema tagħna.

Wara dik ix-xita ta` wegħdi li saru mill-partit nazzjonalista, il-poplu ma kienx qed jistenna li jsib ruħu f'dan l-inkwiet.

Mr Speaker, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar it-turiżmu.

Dan il-qasam huwa pilastru u sors ewlieni ta` dħul għal pajjiżna kif ukoll sors ta` ħolqien ta` impiegi.

Minkejja l-ftaħir tal-partit nazzjonalista anke f'dan is- settur il-problemi rikbuna.

In-numru ta` turisti li jżuruna qed jonqos xahar wara l-ieħor.

Fil-fatt insibu li s-sena li għaddiet żaruna 1,180,000 turist, li huwa ammont impressjonanti u sabiħ.

Imma fl-1999 żaruna 1,214,000 turist u fis-sena 2000 żaruna 1,216,000.

Minkejja dan it-tnaqqis kollu, għall-gvern qisu m'hu qed jiġri xejn għax għalih t-tnaqqis fin-numru ta` turisti mhux importanti.

Sfortunatament din it-trend ta` tnaqqis kompliet tidher anke fl-ewwel xhur ta` din is-sena.

Il-figuri figuri li ħarġu ftit tal-ġranet ilu juruna li kien hemm tnaqqis ta` 6,700 turist fuq Jannar ta` din is-sena paragunat ma` Jannar tas-sena l-oħra.

Fl-opinjoni tjiegħi din hija xi ħaġa inkwetanti.

Nixtieq ukoll nagħti ħarsa lejn il-qligħ li kellna mit-turiżmu fejn fuq perijodu ta` sena, jiġifieri mis-sena 2000 sas-sena l-oħra kien hemm tnaqqis ta` Lm8 miljun fuq id-dħul mit-turiżmu.

Naħseb li dan mhux qed jinkwetah lill-gvern għax hu jgħid: Lm10 miljun 'il hawn u Lm10 miljun 'il hemm ma jagħmlux differenza.

Mr Speaker, xtaqt issa nsemmi wkoll problema li żgur qed tinkwieta lil ħafna ħaddiema.

Din hija l-problema tal-finanzi tal-gvern.

Sentejn ilu l- ministru tal-finanzi kien talab lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin biex ilkoll flimkien jagħmlu numru ta` sagrifiċċji u jerfgħu ċerti piżijiet biex insaħħu lil pajjiżna.

Il-ħaddiema refgħu dawn is-sagrifiċċji li ġew mitluba minnhom b'żidiet ta` taxxi li uħud minnhom għadni kif semmejt.

Iżda minkejja li l-gvern nazzjonalista ta` kull sena jiġbor aktar taxxi milli jkun ġabar mis-sena ta` qabel kompla kabbar il-problema tal-finanzi tal-gvern.

Dan il-gvern jidher li ma tgħallimx mill-iżbalji li għamel fil- passat meta tefa` lill-pajjiżna f'baħar ta` inkwiet bid-djun kbar li għamel.

Minn figuri li ħarġu mill-uffiċċju ta' l-istatistika jirriżulta li sa Marzu li għadda l-gvern nazzjonalista rnexxielu jwassal id-dejn għall- figura impressjonanti ta` Lm1,046 miljun, żieda ta` Lm86 miljun fuq perjodu ta' sena.

Tajjeb li ngħidu wkoll li kien hemm żieda ta` 9% bejn Marzu tas-sena l- oħra u Marzu ta` din is-sena.

Pero` mbagħad mill-aħħar ta` Diċembru li għadda sa Marzu ta` din is-sena d-dejn żdied bi Lm33 miljun.

Għal dan id- dejn kbir li għamel il-gvern nazzjonalista qed inħallsu ammont ta` Lm58 miljun f'imgħaxijiet u spejjeż oħra marbuta ma` dan id-dejn.

Jidher li għal dan il-gvern xejn m'hu xejn u għadu bl-istess vizzju li jimla lill-pajjiżna bid-dejn biex imbagħad, kif kienu qalulna, iħallsuh ta` warajna.

Mr Speaker, meta taf li dawn il-problemi li semmejt huma wħud mill-ħafna problemi li qed jiffaċċja l-poplu, il-festa ta` Jum il-Ħaddiem issir iktar importanti.

Il-ħaddiema Maltin u Għawdxin ma jistgħux jibqgħu b'idejhom marbutin meta jaraw dan kollu u allura nhar l-Erbgħa l-ħaddiema Maltin u Għawdxin se jagħtu sinjal li dan il-poplu xeba` jerfa` piżijiet minħabba l- iżbalji goffi li għamel il-gvern nazzjonalista.

Se jagħti sinjal li dan il-poplu kapaċi jimxi 'il quddiem b'rajh f'idejh, basta jkollu gvern serju u b'ideat ġodda.

Nhar l-Erbgħa l-ħaddiema Maltin u Għawdxin se jagħtu sinjal ċar li wasal iż-żmien li jkun hemm bidla f'dan il-pajjiż, bidla li tkun tfisser li pajjiżna jitmexxa minn gvern laburista ġdid.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn 29 ta' April, 2002 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIPOŻITI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'referenza għall-dak li ġie ppublikat fil-ġurnal it-torca u l- orizzont siegħa dwar il-ħlas lura ta' Lm 200 f'dipożiti li jridu jitħallsu mid-dipartiment lis-sajjieda li kellhom il-liċenzji tal-lampuki u dwar il- konsulent li ismu qed jintbgħat separatament, jista' jgħid x'investigazzjoni saret u x'passi ttieħdu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li d-depożiti tal-liċenżji tal-lampuki nġabru kollha.

Kull min kellu xi depożitu kien avżat biex imur jiġbru.

Jien infurmat li ma kien hemm ebda raġuni għalfejn issir l-investigazzjoni u allura ma ttieħdu l-ebda passi.

LAQGĦAT - BDIEWA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-laqgħat li kellhom isiru mal-għaqdiet tal-bdiewa, raħħala u sajjieda f'nofs Diċembru li għadda għadhom ma sarux?

Meta se jsiru u x'se tkun l-aġenda tal-ministeru tal- biedja għal dawn il-laqgħat?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Laqgħat mar-rappreżentanti tal-bdiewa, raħħala u sajjieda jsiru kull meta jkun hemm bżonn u skond l-aġenda li jkollu quddiemu l-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

HOUSING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikanti għal bejgħ ta' sit fi Triq Valletta, Ħal Kirkop permezz ta' avviż nru.126?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-awtorita' tad-djar qatt ma kellha fil-pussess tagħha sit fi Triq Valletta, Ħal-Kirkop li setgħet ħarġet għall-bejgħ.

Ninsab infurmat ukoll li din is-sena l-awtorita' ma ppubblikatx avviż li jġib in-numru 126.

SKEJJEL STATALI - SKRIVANI PART-TIME

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikazzjonijiet għal ingaġġ ta' skrivani part-time fi skejjel statali skond l-avviż imxandar fil- gazzetta tal-gvern nru.

17,172, bid-data tas-7/12/01?

Min huma dawk li ntagħżlu u f'liema skejjel intbagħtu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fis-sejħa għall-applikazzjonijiet imxandra fil-gazzetta tal-gvern tas-7 ta' Diċembru 2001 u li għaliha kien hemm korrezzjoni fil-gazzetta tal-gvern ta' l-14 ta' Diċembru 2001, kien hemm ħdax-il skola indikati.

Lista bit-tagħrif mitlub qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

WIED IL-KBIR - QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: B'referenza għal kwot nru.

81/01 u 82/01 kif minħabbra fil-gazzetta tal-gvern 17,157 - 2/11/01 dwar provista u tqegħid ta' ċangaturi tal-koskos pre-stressed għal Wied il-Kbir Ħal Qormi, jista' l- Ministru jispeċifika x'tip ta' xogħol qed isir mill-gvern ċentrali f'din il- lokalita'?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li x-xogħol li qed isir f'din il-lokalita' jikkonsisti f'tindif ta' materjal u skart ieħor minn parti minn Wied il-Kbir, Qormi.

Barra dan ix-xogħol qed jinbnew mill-ġdid żewġ pontijiet minflok dawk li kien hemm għaliex ma kinux ilaħħqu mal-volum ta' l-ilma li jgħaddi minn dan il-wied.

Il-planki (pre-stressed slabs) li qed tirreferi għalihom l-Onor.

Interpellant ġew ordnati għal dawn il-pontijiet.

Ix-xogħol kollu qed isir mid-Direct Labour Force tal-Unit għas-Servizzi ta' Tisbiħ.

SVDP - SERVIZZI MEKKANIĊI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma u għal x'hiex se jintużaw is-servizzi mekkaniċi u ta' l-elettriku għas- swali 1-2 u 3-4 ta' l-Irġiel u tal-Nisa fir-residenza ta' l-anzjani f'SVDP skond l-avviż fil-gazzetta tal-gvern nru.

17,170 ta' l-4/12/01?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li s-servizzi mekkaniċi u ta' l-elettriku jikkonsistu fis-sistemi kollha li hemm bżonn biex il-wards fl-SVPR jkunu attrezzati f'dak kollu li hu meħtieġ għall- anzjani bħal per eżempju - dawl, ilma, air-conditioning u nurse-call system.

LIVELL TAĊ-ĊOMB FL-ARJA – MONITORING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment ikkonċernat għandux apparat teknoloġikament adekwat biex jagħmel il-monitoraġġ ta' livelli taċ- ċomb u tossiċi oħra fl-arja?

X'apparat jeżisti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi sa mill-1999 id-direttorat għall- Protezzjoni ta` l-Ambjent beda għaddej bi programm ta` monitoraġġ tal- kwalita` ta` l-ajra billi jitkejlu livelli ta` għadd ta` gassijiet fosthom SO2 (Sulphur Dioxide), NO2 (Nitrogen Dioxide), O3 (Ozone) u CO (Carbon Monoxide).

Il-livelli reġistrati jinstabu ippublikati fuq il-website tad- direttorat (www.environment .gov.mt).

Fir-rigward ta` livelli taċ-ċomb fl-arja, id-direttorat ikkummissjona kuntratt biex jibda jsir dan il-monitoraġġ.

Dan il-monitoraġġ hu mistenni li jibda f`Mejju 2002.

APPLIKANTI GĦAL SYSTEM MANAGER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw persuni għall-post ta' system manager (SABS system) fid-dipartiment tas- sigurta' soċjali?

Min huma?

Min intagħżel?

Xi kwalifiki għandu/għandha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għall-post ta' systems manager (SABS system) fid- dipartiment tas-sigurta' soċjali, applikaw żewġ persuni jiġifieri: Is-Sur Joseph Gatt I.D. 91470 (M) u Is-Sur Clifford Schembri I.D.150267 (M)

Intagħżel is-Sur Clifford Schembri.

Minbarra li ilu jaħdem fid-dipartiment tas-sigurta' soċjali mill-1986 u fil- computer section ta' l-istess dipartiment mill-1991, is-Sur Clifford Schembri segwa numru ta' training courses fil-komputeriżżazzjoni u fl- amministrazzjoni.

FINANZI TAL-GVERN – SPIŻA PUBBLIKA

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid fl-isfond tas-sitwazzjoni prekarja tal- finanzi tal-gvern, jista' jgħid jekk hemmx ħsieb li jinfetħu ambaxxati ġodda?

Jekk iva, fejn ser jinfetħu u kemm se tkun l-ispiża pubblika?

ONOR.

JOE BORG: Filwaqt li ma naqbel xejn ma l-asserzjoni infondata u gratwita magħmula mill-Onor.

Interpellant dwar is-sitwazzjoni tal-finanzi tal-gvern, nixtieq ngħid li, kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant, deċiżjonijiet dwar fejn u jekk għandhomx jinfetħu ambaxxati ġodda Maltin barra minn Malta jittieħdu fid-dawl tal-ħtieġa li jissaħħu r-relazzjonijiet bejn Malta u pajjiżi oħra.

Dan il-gvern jipprova jassigura li ta' l-anqas ambaxxata waħda ġdida tinfetaħ kull sena.

Fis-sena 1999, infetħet dik ta' Stokkolma, u fis-sena 2000 infetħet dik ta' Ateni u s-sena l-oħra nfetħet l- ambaxxata f'The Hague.

F'nofs din is-sena ser tinfetaħ ambaxxata ġdida f'Copenhagen.

Fil-bidu, sakemm ambaxxata ġdida titwaqqaf sew fus saqajha, l-ispiża tkun xi ftit ogħla.

Mill-banda l-oħra, din l-ispiża, u l-ispiża rikorrenti biex tinżamm ambaxxata mhux kullimkien l-istess.

F'dak li jirrigwardja l-estimi għas-sena 2002 fl-ispiża rikorrenti għall-ambaxata ta' Stokkolma, il- ministeru din is-sena alloka l-ammont ta' LM 127,593 għal dik ta' Ateni alloka LM 92,705 u għal dik ta' The Hague l-ispiża mistennija tilħaq LM 148,849.

AMBAXXATA MALTIJA - TWISSIJA LIL UFFIĊJALI

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm uffiċjali fi ħdan il- ministeru jew li qed iservu f'xi Ambaxxata Maltija li ġew imwissija uffiċjalment mis-superjuri tagħhom matul l-aħħar tliet snin?

Jekk ma jistax isemmi l-ismijiet għal raġuni ovvja, jista' għallinqas jgħid dwar hiex ġew imwissijja uffiċjalment?

ONOR.

JOE BORG: Matul l-aħħar tlett snin ma kien hemm l-ebda każ fejn uffiċċjali fil-ministeru jew f'xi ambaxxata Maltija ġew imwissija uffiċjalment mis-superjuri tagħhom.

Inżied ngħid li kien hemm każ ta' mpjegat li ngħata ċanfira taħt ir-regolament 18 tar-regolamenti tal-1999 tal-kummissjoni tas-servizz pubbliku (proċedura ta' dixxiplina) għal insubordinazzjoni.

POSTING ORDER

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Wara li tħabbret l-aħħar posting order jista' l-Ministru jgħid kemm ser tkun l-ispiża totali biex isir it-tibdil imsemmi fil-posting order?

Jista' ta' l-affarijiet barraniin jgħid kemm hemm uffiċjali li ma jiffurmawx parti mill-korp diplomatiku u li qed iservu fl-ambaxxati ta' Malta?

Min huma dawn l-uffiċjali, f'liema ambaxxata qed iservu u kemm ilhom iservu f'din l-ambaxxata u sa kemm?

ONOR.

JOE BORG: Kull meta jsiru postings ta' uffiċċjali mill-ministeru f'Malta għall-ambaxxati u viċi versa ikun hemm diversi spejjeż, fosthom spejjeż ta' vjaġġi u ġarr ta' personal effects, liema spejjeż ivarjaw skond jekk l-uffiċċjal ikunx miżżeweġ u jekk ikunx akkumpanjat minn membri tal- familja tiegħu.

Minħabba dawn il-fatturi l-Onor.

Interpellant japprezza li wieħed ma jistax jgħid bi preċiżjoni kemm ser tkun l-ispiża minn issa.

Lista ta' uffiċċjali li ma jiffurmawx parti mill-korp diplomatiku Malti u li qed iservu fl-ambaxxati barra minn Malta, kif ukoll tagħrif ieħor mitlub mill-Onor.

Interpellant ser jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

AMBAXXATI/KUMMISSJONIJIET – RIĊEVIMENTI - NEFQA

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru riċevimenti u kemm kienet l- ispiża ta' dawn ir-riċevimenti li saru mill-ambaxxati/kummissjonijiet għolja Maltin matul dawn l-aħħar tlett snin?

Kemm intefqu flus fuq ikel u xort għal dawn ir-riċevimenti?

Kemm saru ikliet u riċevimenti mill- ambaxxaturi/kummissarji għolja Maltin fir-residenzi uffiċjali matul dawn l- aħħar tliet snin u kemm kienet l-ispiża ta' dawn il-funzjonijiet?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TOBBA BARRANIN - NEFQA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

32779 u ċioe Jista' jgħid kemm ħallas il-gvern għas-servizzi ta' tobba barranin matul is-sena 2001 kif ukoll fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SKOLA PRIMARJA – SENGLEA - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm studenti bniet u subien li jattendu l-iskola primarja ta' Dun Mauro Inguanez Senglea u jistgħux jiġu maqsuma sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' studenti bniet u subien li jattendu l-iskola ta' Senglea u mqassmin sena b'sena huwa kif se nsemmi:

Subien Bniet

Year 1 30 28 Year 2 17 13 Year 3 19 22 Year 4 21 27 Year 5 23 12 Year 6 22 24 Total 132 126

SKOLA PRIMARJA – BIRGU - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm studenti bniet u subien lu jattendu l-iskola primarja tal-Birgu u jistgħux jiġu maqsuma sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' studenti bniet u subien li jattendu l-iskola tal-Birgu u mqassmin sena b'sena huwa kif se nsemmi:

Subien Bniet

Year 1 11 4 Year 2 10 6 Year 3 10 7 Year 4 15 8 Year 5 14 8 Year 6 20 23 Total 80 56

SKOLA LORENZO GAFA – BIRGU - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm studenti li qed jattendu l-iskola Lorenzo Gafa, Birgu u jistgħux jiġu maqsuma sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' studenti subien li jattendu l- iskola Lorenzo Gafa` BSS, Birgu u mqassmin sena b'sena huwa kif se nsemmi:

Form Studenti

Form 1 51 Form 2 55 Form 3 49 Form 4 32 Form 5 62 Total 249

PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: B'referenza għall-permessi tal-bini biex jinbnew 62 garages u 23 apartments f'Triq G Calleja, Swatar, wara li ġejt mgħarraf li kien hemm permess biex jinbnew two storey terraced houses tistax tikkonferma li case 03393/00 li kien approvat, issa qed jintalab li jinbidel permezz ta' case 01577/02 sabiex jinbnew 64 apartament flok 23 apartament?

Il-planning authority ser tieħu nota ta' l-impatt negattiv ta' dan kollu fuq ir-residenti ta' l-inħawi kemm-il darba verament saret din it-talba?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-permess PA 3393/00 ħareġ biex jinbnew 62 garages, 23 appartament u 2 ħwienet filwaqt illi l-applikazzjoni PA 1577/02 issa qed titlob li minflok jinbnew 64 appartament u 69 garages.

Din l-applikazzjoni għadha qed tiġi pproċessata, u l-awtorita` ta` l- ippjanar ser tieħu nota ta` l-impatt fuq ir-residenti ta` l-inħawi.