MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 293 It-Tlieta, 16 ta' Mejju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 293

It-Tlieta, 16 ta' Mejju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 16 ta' Mejju, 2000

WERREJ MINUTI 456

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 456

TQEGĦID TA' KARTI 460

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' L-AWTORITA' TA' MALTA DWAR IL- KOMUNIKAZZJONI(IT-TIENI QARI) MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL (SECOND READING) 461

AĠĠORNAMENT 477

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 482

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 292 li saret fil-15 ta' Mejju, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SLIEMA - PROMENADE - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-proġett ta' embellishment fil-promenade ta' Tas-Sliema se jieħu perijodu ta' sena u nofs biex jitlesta meta oriġinarjament dan kien ippjanat li jitlesta fi żmien qasir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Fil-verita' x- xogħol fuq l-ewwel fażi minn ħdejn il-fortizza sa fejn it-torri kien ippjanat li jitlesta bejn Novembru 1999 u Ġunju, 2000.

Il-parti l-kbira ta' dan ix-xogħol huwa mistenni li jitlesta sa l-aħħar ta' Ġunju minbarra x- xogħol ta' paving, li ser jittardja minħabba dewmien fl-għoti tal-kuntratt.

Ix-xogħol fuq it-tieni fażi, minn ħdejn it-torri sal-pjazza - ħdejn Taormina Kiosk - huwa mistenni li jkun lest bejn Novembru 2000 u Ġunju 2001.

MR SPEAKER (L-Onor.

Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, peress li dan ix-xogħol qed jieħu fit-tul ħafna u qed joħloq inkonvenjent kbir kemm fis-sistema tat-traffiku kif ukoll għall-pedestrians, ma jħossx il-Ministru li għandu jirrifletti mill-ġdid biex jinċentiva aktar dan il-proġett u jara li t-target dates jintlaħqu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif spjegajt fit-tweġiba, il-partijiet l- aktar essenzjali ta' l-ewwel fażi tal-proġett se jkunu lesti sad-data li kienet targeted, jiġifieri sa l-aħħar ta' Ġunju.

Huwa veru li ċertu xogħol, bħal dak ta' pavimentar ġdid, se jieħu aktar żmien milli kien mistenni - u dan mhux tort tal-ħaddiema tat-taqsima tax-xogħlijiet imma minħabba diffikulta' li nqalgħet biex ntgħażlet l-aħjar offerta wara li ġew ikkonsidrati l-fatturi kollha u allura l-award tal-kuntratt sar f'data aktar tard minn dik prevista - iżda għandna l-assigurazzjoni li l- kuntrattur li huwa responsabbli mit-tqegħid tal-pavimentar mhux biss se jimxi skond il-limiti taż-żmien li hemm impost fit-tender, anzi se javvanza fuqhom.

L-Onor.

Interpellant irid japprezza li l-ebda proġett, speċjalment f'area prominenti u ta' skala kbira bħall-promenade ta' Tas-Sliema, ma jista' jsir mingħajr ma jikkaġuna ċertu inkonvenjent.

Dan ngħidu b'dispjaċir kbir għax naturalment kont nippreferi kieku nistgħu nagħmlu proġetti mingħajr ma nikkawżaw ebda inkonvenjent.

Pero' wieħed irid jifhem li anke meta xi ħadd jiddeċiedi li jirranġa xi kamra fid-dar jaf li se jiltaqa' ma' ħafna diffikultajiet sakemm jikkordina xogħol ma' ieħor - per eżempju, jekk għandux jgħaddi l-conduit jew iwaħħal il-madum qabel ma jkaħħal jew jiżbogħ - u allura kif b'xi immaġinazzjoni nistgħu naħsbu li nagħmlu proġett daqshekk kbir mingħajr ma naqilgħu t-trab, mingħajr ma jkollna l-inġenji meħtieġa u ħafna affarijiet oħra simili, bħallikieku se mmorru xi darba filgħaxija, naqbdu l-magic wand u nippretendu li l-għada filgħodu kollox se jinbidel, se jkollna l-mużika għaddejja u l-funtani se jibdew jaħdmu, dik hija fantasija.

L-appell tiegħi hu li meta jkun hemm xi inkonvenjent simili nissaportuh flimkien, nagħmlu l-aqwa immaniġġjar possibbli tiegħu, nimxu bi programm fejn nispjegaw lill-pubbliku u mbagħad ngawdu l-frott ta' dak l-inkonvenjent li nkunu sofrejna flimkien.

M'għandi l-ebda dubju li meta naraw ir-riżultati tal-fażijiet kollha tal-proġett ta' tisbiħ fil- promenade ta' Tas-Sliema napprezzaw dak li jkun sar.

Nerġa' ngħid li mexjin fuq ix-xogħol prinċipali bil-mira li l-proġett ikun lest sa l-aħħar ta' Ġunju, bix-xogħol ta' pavimentar jibqa' għaddej - diġa' tkellimt dwar dan mal-ministru responsabbli mit-turiżmu, anke minħabba li din hija area sensittiva ħafna - u fl-istess ħin nispjegaw lill- pubbliku fejn inkunu wasalna, fejn ikun hemm diffikultajiet, fejn ikun hemm bżonn ta' phasing itwal u x'miżuri wieħed jista' jieħu waqt it-tkomplija ta' dan ix-xogħol, biex ċerta kumdita' bażika tibqa' tkun assigurata u wieħed ikun jista' jasal minn post għal ieħor permezz ta' passaġġi temporanji.

Dan qed nagħmluh b'mod ġenerali, bl-inkonvenjent daqs min ikun qed jagħmel xi xogħol fid-dar privata tiegħu pero' fuq skala akbar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, qabel xejn xtaqt nifraħ lill-kollega tiegħi, il-Ministru Francis Zammit Dimech, għax min semgħu jitkellem dalgħodu jaħseb li hu xi espert fuq il-maintenance tad-djar u ma kontx naf li huwa daqshekk dilettant!

Xtaqtu jagħtina dettalji fuq fuq dwar fiex jikkonsisti dan l-embellishment li se jsir fil-promenade ta' Tas-Sliema.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirringrazzja lill-kollega tiegħi għall- kumpliment ġentili li għamilli u jekk ikollu bżonn xi pariri dwar maintenance lest li nipprovdihomlu!

Li nista' ngħid hu li l-proġett jinvolvi diversi aspetti, fosthom li l- jinħolqu gallariji ġodda matul il-promenade.

Din f'ċertu sens hija l-aktar parti prominenti li tidher għax dawn il-galleriji jħarsu għal fuq il-baħar.

Għamilna wkoll bankijiet fejn wieħed jista' jqatta' l-ħin tal-mistrieħ tiegħu mal-familja.

Din hija forsi l-akbar karatteristika li tibqa' tidher.

Qed nikkalkulaw li bejn wieħed u ieħor inkunu żidna l-ispazju tal- promenade b'50% fuq l-ispazju eżistenti.

Il-proġett jinvolvi wkoll sistemi ta' dawl u lampi ġodda, aktar fuq stil antik, u jinvolvi railings ġodda, li naturalment huma ta' disinn aħjar; se tinħoloq ukoll forma ta' landscaping bejn il-bankina u t-triq - il-ħsieb hu li dak li niżirgħu ikun jaqbel ma' l-inħawi u jkompli jsebbaħ l-ambjent tal- post - u se jkun hemm ukoll ġibjun kbir biex l-ilma li jinżel f'dawk l- inħawi ma jagħmilx ħsara imma jkun jista' jinġabar.

Dan se jinvolvi r- riallokazzjoni jew il-bini mill-ġdid tal-faċilitajiet sanitarji u 'l quddiem se nirranġaw il-kiosks eżistenti.

Dawn huma l-karatteristiċi prinċipali tal-proġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri aħna għadna ma nafux meta effettivament se jispiċċa dan 'l hekk imsejjaħ proġett ta' ftit bankini, ftit railings u ftit tibdil f'servizzi sanitarji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Anzi jiena naħseb li t-tweġiba li tajtek kienet ċara ħafna!

Għedt li x-xogħol fuq l-ewwel fażi - u spjegajt preċiżament minn fejn jibda u fejn jispiċċa x-xogħol, jiġifieri minn ħdejn il-fortizza sa fejn it-torri - kien ippjanat li jitlesta sa Ġunju.

Fil- fatt ix-xogħol prinċipali fuq din il-fażi se jkun lest sa dak iż-żmien pero' bid-diffikulta' li l-pavimentar il-ġdid ...

Forsi mil-lat viżwali taħseb li huwa l-proġett kollu, pero' dik hija parti żgħira għax l-aktar parti diffikultuża hija l-ħolqien ta' gallariji ġodda, li kont qed nirriferi għalihom fit-tweġiba li tajt lill-kollega l-Onor.

Mario Galea.

Għaliex?

Għax gallarija ma toħloqhiex billi sempliċement twaħħalha.

F'dan il-każ intużat is-sistema tal-cantilevers, għax naturalment hawnhekk qed nitkellmu fuq gallariji ta' ċertu daqs.

Dan ix-xogħol huwa lest, ir-railings ġodda huma lesti, id-dwal huma ordnati u se jibdew jitwaħħlu fil-ġranet li ġejjin.

Jiġifieri l-proġett fl-ewwel fażi tiegħu, kif kien ippjanat u kif kien hemm anke l-provvediment finanzjarju għalih, se jitlesta sa l-aħħar ta' Ġunju, bid-differenza li l-pavimentar ikollu jibqa' għaddej fix-xhur ta' wara.

Pero' rridu nispjegaw lill-pubbliku dwar il-phasing tax-xogħlijiet li jkun għad fadal u fil-mument opportun dan nispjegawh anke b'komunikat għall-istampa.

PA - SAN ĠILJAN - PARKING AREA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cushieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Peress li quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar ġiet sottomessa applikazzjoni bin-numru 06092/99, bl-iskop li art proprjeta' tal- gvern biswit il-Westin Dragonara Hotel, f'San Ġiljan, tiġi żviluppata - u nikkwota l-applikazzjoni: "to sanction external parking area" - jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb tal-gvern li jagħti l-indikata art għall-iżvilupp mitlub?

Jista' jgħid xi proċeduri qed jintużaw u se jintużaw fil-futur biex tiġi pproċessata din it-talba?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li saru diversi talbiet għall-art imsemmija mill-Onor.

Interpellant pero` għadha ma ttieħdet l-ebda deċizjoni mit-taqsima proprjeta` tal-gvern favur it- trasferiment tagħha lil terzi.

Il-proċeduri li dejjem jintuzaw fl- ipproċessar ta` kull talba li ssir lid-dipartiment imsemmi huma dawk elenkati fl-Att dwar it-Trasferiment ta` Proprjeta` tal-Gvern.

Għal dak li jirrigwarda l-awtorita` ta` l-ippjanar ninsab infurmat li l- proċedura ta` kif l-applikazzjoni msemmija se tkun proċessata hi dik li normalment tintuża biex jigu pproċessati applikazzjonijiet ta` zvilupp.

Id-dipartiment ta' l-artijiet jikkonsidra jekk jagħtix din l-art jew le wara li l-awtorita` ta` l-ippjanar tipproċessa din it-talba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, filwaqt li jiena m'għandi xejn kontra mistoqsijiet simili, nitlob lill-Ministru biex jistabilixxi regoli ċari jekk dawn għandhomx isiru.

Qed ngħid hekk għax kien hemm diversi sitwazzjonijiet fejn back-benchers tan-naħa tal-gvern staqsew dawn it-tip ta' mistoqsijiet u ma ġewx imwieġba.

Intqal li qed tintuża din il-policy għax dawn it-tip ta' domandi jistgħu jagħmlu pressure fuq l-awtorita' ta' l- ippjanar.

Li qed ngħid hu li aħna ma nistennewx privileġġi bħala back- benchers tal-gvern, imma almenu għandna nkunu ttrattati bl-istess mod li jkunu ttrattati l-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, ir-regoli ta' x'jiġi aċċettat bħala domanda ma nagħmilhomx jien.

Il-qalba ta' din id-domanda m'hijiex dwar fiex waslet l-applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar imma jekk il- gvern huwiex lest li jagħti proprjeta' lill-applikant jekk kemm-il darba jġib il-permess ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Ħalli nagħti spjegazzjoni għala jinqalgħu dawn it-tip ta' problemi.

Sa l-1997 l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet tinsisti li jekk xi ħadd japplika għal żvilupp irid ikun is-sid ta' dik l-art.

Mela jekk allura xi ħadd irid jagħmel żvilupp fuq art tal-gvern irid l-ewwel jakkwista l-art mingħand il-gvern u mbagħad jagħmel l-applikazzjoni għall-iżvilupp.

Dan kien ifisser li l-gvern jista' jagħtihielek u mbagħad għal xi proġett partikolari ma joħroġlokx il-permess mill-awtorita' ta' l-ippjanar - f'dan il-każ qed tissemma' parking area - u l-art tibqa' għandek.

U allura kien intlaħaq ftehim, permezz ta' ċirkolari jew avviż, bejn l-awtorita' ta' l- ippjanar u l-lands li xi ħadd jista' jagħmel an outline development application fuq art tal-gvern u malli l-awtorita' ta' l-ippjanar tirċievi dik l-outline development application tavża lill-gvern li hemm xi ħadd li qed japplika fuq art tiegħu.

Toħroġ biss l-outline development permit u mbagħad l-lands, jekk irid, jagħti dik l-art lill-individwu wara li toħroġ bit-tender u mbagħad joħroġ il-permess finali.

Naħseb li din hija proċedura tajba u fil-fatt inżammet.

Issa hawnhekk jiena qed inwieġeb li ma nistax nagħti assigurazzjoni li din l-art tal-lands se tingħata lill-applikant qabel ma l-ewwel jinħareġ il- permess.

Għax jekk ma jinħariġx l-outline development permit lanqas ikun hemm il-bżonn li l-gvern jagħtiha lil xi ħadd għax assolutament ma jkunx hemm il-permess.

Dwar il-parti tal-mistoqsija li għamel rIferenza għaliha l-Onor.

Cuschieri dwar il-proċeduri li qed jintużaw u se jintużaw fil-futur biex tiġi pproċessata din it-talba, naħseb li l-Onor.

Galea jinduna li fir- risposta jien qed ngħid li tintuża dejjem il-proċedura tas-soltu.

ONOR.

MARIO GALEA: Imma jien ma staqsejtx fiex waslet l-applikazzjoni!

ONOR.

TONIO BORG: Jien qed nirriferi għat-tieni parti tad-domanda supplimentari li għamel l-Onor.

Cuschieri - fil-fatt l-ewwel biċċa titkellem dwar l-lands u mhux dwar l-awtorita' ta' l-ippjanar - u li għaliha qed issir oġġezzjoni min-naħa ta' l-Onor.

Galea, għax qed jgħid li din tmur fuq il-proċedura ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, u qed jistaqsi xi proċeduri se jintużaw fil-futur biex tiġi pproċessata din it-talba.

Jiena qed nirrispondih li tiġi wżata l-prattika normali.

Jiena bl-ebda mod ma se nħalli lil xi ħadd jużani biex nagħmel pressjoni fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar biex tiġi pproċessata xi ħaġa.

Qed ngħid li din tiġi pproċessata bħal ta' ħaddieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Louis Buhagiar, domanda supplimentari.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, fil-passat il-poplu kien skandalizzat għax ċerta art tal-gvern kienet ħarġet fuq ċerti premessi u mbagħad wara ċertu żmien għaddiet għand sidien ġodda b'premessi differenti.

Qed nirriferi għall-art ta' Chambrai u xi art pubblika li kienet ħarġet għal operaturi privati u mbagħad għaddiet għand operaturi oħrajn.

Jista' l- Ministru jelenka x'inhi l-politika tal-gvern dwar il-ħruġ jew għoti ta' art pubblika lil terzi persuni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ma nafx jekk għandix ħin biżżejjed biex nilħaq nirrispondi din id-domanda!

Naħseb li l-Onor.

Buhagiar jiftakar li dan il-gvern, kuntrarjament għall- gvern ta' qabel, għadda liġi minn dan il-parlament biex l-ewwelnett kull trasferiment ta' art tal-gvern jgħaddi minn għarbiel ta' kumitat permanenti tal-Kamra.

Din għamilniha aħna, niftaħru biha u ma kenitx fil-pjani tal- gvern ta' qabel.

Dak il-kumitat għandu xahar żmien biex jagħmel r-rapport tiegħu ħalli r-riżoluzzjonijiet parlamentari jgħaddu b'ċerta serjeta', ħaġa li ma saritx fil-proġett tal-Kottonera, per eżempju.

Anzi meta aħna pproponejna l-proġett tal-Kottonera, minkejja li konna għadna lanqas għaddejna l-liġi, xorta waħda għaddejnih mill-kumitat tal-Kamra.

Kien hemm għarbiel dettaljat fuq dak il-proġett, imbagħad tressaq quddiem il-Kamra u b'hekk kellna żewġ diskussjonijiet għax kellna diskussjoni fil-kumitat tal- Kamra u kellna diskussjoni fil-parlament nnifsu, mingħajr ma' l-gvern kien obbligat legalment li jagħmel dan.

Meta rajna li dan huwa metodu tajjeb imbagħad qbadna dik il-proċedura u ħadna l-inizjattiva li ndaħħluha fil- liġi.

Fil-fatt fil-ġranet li ġejjin se nippreżentaw diversi riżoluzzjonijiet biex nittrasferixxu art tal-gvern lil għaqdiet sportivi u lil għaqdiet filantropiċi u se jsir l-ikbar trasferiment ta' art tal-gvern.

Dan ix- xogħol l-ewwel se jiġi pproċessat għal 30 ġurnata mill-kumitat tal-Kamra u jekk ma jkunx hemm deċiżjoni unanima ta' approvazzjoni - jiġifieri anke jkun hemm wieħed biss li joġġezzjona - nerġgħu nagħmlu diskussjoni f'seduta plenarja tal-parlament.

Naħseb li ma jeżistix kontroll aktar ċar u aktar trasparenti minn dan.

Anzi kien dan il-gvern stess li għamel din il- proċedura biex jorbot lilu nnifsu.

Għax, kif jaf l-Onor.

Interpellant, huwa l-gvern li fil-parlament jipproponi t-trasferiment ta' l-artijiet.

L- eħfef ħaġa kienet tkun li nagħmlu kif dejjem sar, inġibu riżoluzzjoni fil- parlament u ngħadduha, mentri aħna stess b'liġi rbatna lilna nfusna li bħala gvern qabel ma nressqu riżoluzzjoni parlamentari din trid tgħaddi mill-għarbiel ta' dan il-kumitat tal-Kamra, li fih hemm rappreżentanti kemm tal-gvern kif ukoll ta' l-oppożizzjoni, u jekk ma jkunx hemm deċiżjoni unanima favur dak it-trasferiment allura terġa' tiġi diskussa fil-Kamra f'seduta plenarja.

Aħna emendajna wkoll id-definizzjoni ta' "trasferiment ta' art tal-gvern" sabiex kwalunkwe bidla fil-kondizzjoni - li ma tkunx żieda fil-kera għax dik hija eżentata - tkun tfisser li dik l-art trid terġa' toħroġ għat- tender jew inkella jekk tkun għaddiet b'riżoluzzjoni parlamentari oħra terġa' ssir riżoluzzjoni parlamentari sabiex jinbidlu l-kondizzjonijiet.

Qabel ma kienx hemm obbligu legali dwarha u meta tlajna fil-gvern aħna għamilna dan l-obbligu legali bħala waħda mill-ewwel miżuri.

Lill-Onor.

Interpellant ngħidlu li l-każ ta' Chambrai m'għandu x'jaqsam xejn.

Hemmhekk hemm riżoluzzjoni parlamentari mgħoddija minn dan il- parlament - jekk jagħti d-dritt lill-persuna li titrasferixxi dik tista' tittrasferixxi l-art, jekk ma jagħtihiex dan id-dritt l-art ma tistax tiġi ttrasferita.

Il-kuntratt ta' Chambrai sar eżattament fuq il-linji kontenuti fir-riżoluzzjoni parlamentari li kienet għaddiet f'Diċembru 1992.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' applikanti ma' l-awtorita' tad-djar, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 16108.

MR SPEAKER Grazzi.

Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar priġunieri barranin fil-ħabs, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 15955.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' L-AWTORITA' TA' MALTA DWAR IL- KOMUNIKAZZJONI

MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-15 ta' Mejju 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru Censu Galea huwa in possession.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, il-bieraħ filgħaxija fl-introduzzjoni ta' din il-liġi jiena rrimarkajt li wieħed irid jara f'liema kuntest qegħda tiġi proposta l-liġi li għandna quddiemna.

Din il-liġi qed tiġi proposta biex naraw fejn ninsabu, biex naraw fejn irridu naslu u biex naraw l-għan li aħna qegħdin naħdmu għalih.

M'hemmx dubju li matul dawn l-aħħar erba' jew ħames snin saru żviluppi kbar f'dan il-qasam.

Saru bidliet li huma l-akbar bidliet li seħħew minn mindu Bell ivvinta s-sistema tat-telefonija.

Qegħdin naraw li llum il-mezzi ta' komunikazzjoni saru l-għodda prinċipali li permezz tagħhom jitwettqu diversi inizjattivi li żgur li ħadd ma kien jaħseb li se naslu għalihom b'dan il-mod.

Mr. Speaker, jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn ċifri li huma pprovduti mill-ITU jinduna li llum għandna mal-50 miljun linja tat- telephone u dawn damu biex infirxu madwar id-dinja madwar 75 sena.

Ir-radju wkoll huwa mezz ta' komunikazzjoni li llum sar parti integrali mill-ħajja tagħna.

Anke jekk bl-iżviluppi li qegħdin iseħħu kien hemm tnaqqis fl-użu ta' dan il-mezz ta' komunikazzjoni pero' jibqa' l-fatt li ttieħdu 35 sena biex 50 miljun radju jiġu mifruxa madwar id-dinja.

Jekk nitkellmu fuq it- television, mezz ieħor ta' komunikazzjoni li nużaw kontinwament, in-numru ta' 50 million tv sets intlaħaq fi żmien 13-il sena.

Is-sistema tat- telephones ċellulari damet 12-il sena biex laħqet iċ-ċifra ta' 50 miljun, imbagħad l-internet, li huwa wieħed mill-aħħar żviluppi li seħħew fis- sistema tal-komunikazzjoni ħa biss erba' snin.

Mhux hekk biss imma fis- sentejn ta' wara dawn il-50 miljun saru 100 miljun.

Dan qed ngħidu biex nuri li l-iżviluppi llum tant qed isiru b'mod mgħaġġel li fil-prattika sar impossibbli biex wieħed iżomm il-pass.

M'għandix dubju li matul is-snin li għaddew anke f'pajjiżna għamilna qabżiet kbar f'dawk li huma żviluppi u bidliet fil-mod ta' kif nużaw il- mezzi tal-komunikazzjoni.

Sa ftit żmien ilu dan il-pajjiż żgħir kellu d- diffikulta' li kellu diversi sistemi li kienu qegħdin jaħdmu flimkien.

Din il-ħaġa kienet toħloq ħafna problemi u minħabba f'hekk kellhom isiru investimenti kbar.

Wieħed jista' jara l-fatt li n-numru ta' telephones f'pajjiżna f'dawn l-aħħar 12-il sena iktar minn irdoppja.

Barra minn hekk, kontra dak li kien jiġri qabel, illum min jitlob linja tat-telephone jinqeda fi żmien qasir.

Din hija ħaġa tajba għax b'hekk aktar sezzjonijiet tal-poplu Malti jkollhom il-possibilita' dan li jużaw il-mezz ta' komunikazzjoni.

Dan qed ngħidu għax l-iżviluppi li qegħdin ikomplu jseħħu f'dan is-settur madwar id-dinja huma kbar u qegħdin iseħħu b'pass mgħaġġel ħafna.

M'hijiex Malta biss li qed tintlaqat b'dan il-fenomenu għax din hija sitwazzjoni li tolqot il-pajjiżi kollha tad-dinja.

Forsi dawk li l-aktar jintlaqtu huma l-pajjiżi l-iktar żviluppati pero' anke dawk il-pajjiżi li lanqas biss għadhom bdew jaħsbu - u sfortunatament għad hawn pajjiżi fid- dinja li qegħdin ħafna warajna f'dan is-settur - jiġu milquta mill- iżviluppi li qed iseħħu.

M'għandix dubju li s-sistemi tat-telefonija kif żviluppaw illum għamluha aktar faċli għax dawn m'għadhomx jirrikjedu cables u minħabba f'hekk qed isir possibbli li iktar nies fl-iktar postijiet imbegħda fid-dinja qed ikollhom il-possibilita' li jingħataw dawn is- servizzi.

Barra minn hekk, żjarat qosra f'postijiet fejn ikun hemm il- fieri ta' l-informatika malajr juruk li llum fil-prattika ma baqa' xejn li ma tistax taħseb li se tagħmlu bil-mezzi l-ġodda ta' komunikazzjoni.

Fil- fatt kulma mmorru dejjem naraw jiċkien ix-share ta' l-użu tat-telephone bħala perċentwali tas-sistema kollha tal-kuntatti li jsiru madwar id- dinja.

Illum qed isiru ħafna kuntatti li huma real time contacts permezz ta' l-E-mail.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed jiżdied il-fenomenu li minflok permezz tad-diskors, issir komunikazzjoni permezz ta' messaġġ miktub li jasal dak il-ħin, anke jekk ir-riċevitur ikun qiegħed in-naħa l- oħra tad-dinja.

Mr. Speaker, żvilupp ieħor fl-informatika huwa l-internet.

Dawk kollha li llum għandhom il-possibilita' li jidħlu fis-sistema ta' l-internet jafu x'vantaġġi għandha.

Naturalment wieħed irid joqgħod attent ukoll kif jesponi lilu nnifsu pero' kollox ma kollox l-internet huwa mezz li permezz tiegħu ningħataw informazzjoni li s-soltu jkollna nfittxu u nqallbu fil- kotba biex inġibuha.

Permezz ta' l-internet ningħataw risposti fi żmien verament qasir għal domandi li jistgħu jkunu importanti għalina f'dak il- mument partikolari hu x'inhu s-suġġett.

Ma ninsewx li f'dan il-pajjiż kellna wkoll perijodi meta konna nirrifjutaw li ndaħħlu s-sistema tal- computer minħabba l-biża' li jintilfu l-impiegi.

Niftakru żmenijiet meta biex timporta computer kont ridt tiffirma dikjarazzjoni li m'inti se tkeċċi lil ħadd minn miegħek, anke jekk qatt ma kont impjegajt lil ħadd.

Iċ- ċirkostanzi llum inbidlu u bi ftaħir nistgħu ngħidu li sirna pajjiż żviluppat u li nistgħu nagħmlu kuntatti diretti ma' kullimkien.

Mr Speaker, jekk l-iżviluppi jintużaw tajjeb dawn iwasslu biex pajjiżna jkompli jiżviluppa u jżomm lilu nnfisu fuq quddiem fil-qasam tal-bidliet.

Minbarra l-liġi li għandna quddiemna, diġa' tħabbar b'mod pubbliku li se tiġi ppubblikata white paper li titkellem dwar tliet liġijiet oħrajn, li huma dwar computer misuse, data protection u sistemi oħrajn ta' komunikazzjoni.

Irridu naraw kif dawn il-liġijiet se jkunu parti integrali mis-sistema li trid tkompli tiżviluppa matul iż-żmien li ġej f'dan il- pajjiż u barra minn pajjiżna.

Dan huwa settur fejn il-bidliet li qegħdin isiru fih huma tant imgħaġġla u tant importanti li ma nistgħux nikkuntentaw ruħna b'dak li għamilna sal-lum.

Nispera li fil-każ ta' dan l-abbozz ta' liġi ma jiġrix bħalma sfortunatament ġieli jiġri f'dan il-parlament fejn, minflok naraw x'inhuma l-veri bidliet li rridu nagħmlu u minflok naraw x'inhuma l-veri benefiċċji, nibdew naqilgħu d-diffikultajiet u l-problemi fuq affaijiet li jistgħu jkunu ta' ċerta relevanza jekk tarahom f'kuntest tal-passat pero' jekk tarahom fil-kuntest tal-lum issib li huma għal kollox irrelevanti.

Mr. Speaker, qegħdin f'pajjiż li jiftaħar li jrid ikompli miexi 'l quddiem biex ikun hemm kemm jista' jkun żviluppi fis-setturi kollha tal- ħajja.

M'għandix dubju li pajjiż li jgħid li jrid iżomm lilu nnifsu abreast maċ-ċirkostanzi li dejjem qed jinbidlu madwar id-dinja, irid ikun minn ta' quddiem biex ibiddel l-għodda li permezz tagħha jiġi kkontrollat u amministrat is-settur ta' l-informatika.

Dan qed ngħidu għax fl-opinjoni tiegħi għandna liġi li trid tbiddel il-mod globali ta' kif aħna nħarsu lejn l-affarijiet.

Din hija liġi li se twassal għal bidliet radikali u akbar minn dawk li kellna f'dawn is-setturi matul is-snin li għaddew.

Jekk taqta' r-radju u t-televiżjoni ssib li għal snin twal id-dominju tal-mezz tal- komunikazzjoni fid-dinja kien it-telephone.

Illum qegħdin ngħidu li dak iż- żmien spiċċa.

Per eżempju, f'pajjiżna fl-1990 daħlet ukoll is-sistema taċ- ċellulari u mbagħad daħal il-cable television.

Illum kulħadd juża l-kelma "globalizzazzjoni", fis-sens li permezz tal-komunikazzjoni d-dinja saret qisha villaġġ fejn huwa faċli li wieħed jikkomunika ma l-ieħor.

Minħabba f'hekk, aktar ma jgħaddi ż-żmien sistemi bħalma huma t-telephone, is- sistemi ċellulari u l-cable television qegħdin iktar joqorbu lejn xulxin u iktar qed isir diffiċli li wieħed jiddistingwi bejniethom.

Dan wassal biex ikun hemm il-ħtieġa ta' modi ġodda ta' amministrazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Jgħidilhom kontrolli jekk trid imma jiena nemmen li huma metodi ta' amminsitrazzjoni biex l-affarijiet jaslu bl-aħjar mod għand il-poplu.

Biex il-benefiċċji ta' dawn is-sistemi jkomplu jintlaħqu aħna rridu naraw li jispiċċaw is-sistemi li kellna fejn min jagħti s-servizz ikun hu wkoll il-kontrollur u r-regolatur.

Din hija qabża kbira fil-kwalita' li lilna tneħħielna x-xkiel ta' sistemi ta' monopolji li ħadmu f'pajjiżna - bħalma ħadmu f'pajjiżi oħrajn għal ċertu żmien - fejn kollox kien ikkontrollat mill-gvern.

Dan il-monopolju wassal biex ċerti affarijiet ma sarux bil-mod kif wieħed kien jistenna.

Aħna rridu li dan is-settur ikompli miexi 'l quddiem u biex jiġri hekk m'għandniex nagħmlu riferenza biss għal dak li ġara 20 jew 30 sena ilu imma rridu nħarsu lejn dak li se jiġri ħamsa, għaxra, 15 'l sena u possibbilment iktar 'il quddiem.

Mhuwiex faċli li f'settur bħal dan tħares 'il quddiem daqshekk fit-tul, madankollu għandu jkollna l-mod ta' kif inħarsu lejn l-affarijiet u nibbażaw fuq fatti li qed jiġru llum madwarna.

Irridu naraw li l-leġislazzjoni tagħna f'dan is- settur tkun waħda li tolqot b'mod pożittiv lil dawk li jagħtu s-servizz, lil dawk li jirċevuh u lil dawk li se jwasslu biex is-servizz ikun jista' jingħata b'mod aħjar.

Dan huwa żvilupp li rridu noqogħdu attenti l-ħin kollu kif nagħmluh.

Filwaqt li nkunu qegħdin nagħmluh irridu naraw ukoll kif jistgħu jinbidlu s-sistemi kollha li għad għandna illum u naraw ukoll x'effett jista' jkollha bidla bħal din.

Naħseb li rridu naraw ukoll kif niżviluppaw sistemi ta' regolamentazzjoni.

Irridu naraw ukoll kif u kemm imxew l-affarijiet kemm f'pajjiżna kif ukoll madwarna.

Pajjiżi bħall- Polonja, li sa ftit tas-snin ilu mhux talli ma kellhomx liberalizzazzjoni fis-settur talli kellhom kontroll assolut, illum qed jilleġislaw favur il- liberalizzazzjoni biex jingħata l-ikbar benefiċċju possibbli lill-poplu.

Dawn huma pajjiżi li sa ftit żmien ilu konna nqisuhom li qegħdin warajna.

Issa rridu naraw li ma nispiċċawx fil-pożizzjoni li nkunu aħna li qegħdin insegwu jew li nkunu qegħdin tard wara ħaddieħor.

Mr Speaker, issa nixtieq nagħmel riferenza għal dak li ntqal matul ix-xhur li għaddew dwar il- funzjoni tar-regolatur.

Hawnhekk għandna abbozz ta' liġi li jitkellem dwar awtorita' tal- komunikazzjoni u anke dan jolqot ukoll il-mod ta' kif issir ir- regolamentazzjoni.

L-ewwelnett irridu nżommu quddiem għajnejna li r- regolatur tat-telekomunikazzjoni huwa l-persuna li għandha l-funzjoni li tapplika l-leġislazzjoni relattiva.

(Interruzzjonijiet) Il-bidliet meħtieġa fis-settur m'humiex bidliet li seta' jagħmel ir-regolatur imma huwa kompitu tal-parlament li jagħmilhom.

F'dan l-abbozz hemm bdil fil-mod kif nirregolaw l-affarijiet u hemm provdut biex il-funzjoni tar-regolatur ma tibqax dik li kienet matul is-sentejn li għaddew.

F'dan l-abbozz hemm provdut biex dan jiġi distakkat mill-gvern u mill-funzjoni ta' l- amministrazzjoni tal-gvern.

B'dan il-mod ir-regolatur se jkollu wkoll ir- responsabbilta' li jara l-bidliet li hemm bżonn iseħħu f'dan is-settur.

Hawnhekk irrid ngħid li jiena konvint li l-bidliet la waqfu llum u lanqas se jieqfu għada imma se jkomplu jżidu fir-ritmu tagħhom matul iż-żmien li ġej.

Per eżempju, naraw pajjiżi ferm ikbar minna li jitkellmu fuq il- possibilta' li jkun hemm importazzjoni ta' personnel li jieħu ħsieb ir- regolamentazzjoni li tkun qed tinbidel proprju, biex kemm jista' jkun ikunu f'qagħda li r-regolamentazzjoni fil-pajjiż partikolari tkun ibbażata fuq l- istess sistema ta' pajjiżi oħra.

Mr Speaker, jiena naħseb li spiċċa ż-żmien li fih tieħu deċiżjoni, tajba jew ħażina, u dik id-deċiżjoni jkollha effett biss fuq dak il-pajjiż partikolari.

Mr Speaker, klawsola 4 ta' dan l-abbozz titkellem dwar x'għandhom ikunu l- funzjonijiet ta' din l-awtorita'.

Sal-lum ir-regolatur kellu ċerti obbligi u ċerti doveri li ried jaqdi u jiena nemmen li fiċ-ċirkostanzi leġislattivi li kien qiegħed jopera fihom ipprova jaqdihom bl-aħjar mod li seta'.

Issa aħna qed inbiddlu dawn iċ-ċirkostanzi biex hu jkun jista' jopera b'mod differenti.

Qegħdin ngħidu li l-awtorita' trid tiżgura l-liberta' tal- komunikazzjoni u trid tiżgura li l-komunikazzjonijiet m'għandhomx ikunu limitati ħlief f'każ ta' numru ta' affarijiet li se nitkellem fuqhom iżjed 'il quddiem, bħal meta jkun hemm il-possibbilta' li l-informazzjoni li tkun qed tiġi diffuża tkun waħda li tista' tagħmel ħsara mhux bilfors lill- pajjiż imma ħsara wkoll lill-individwu.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-awtorita' trid taqdi l-funzjonijiet regolatorji fil-kamp tal-komunikazzjoni li jistgħu minn żmien għal żmien ikunu assenjati lill-awtorita' minn jew taħt xi Att tal-parlament.

Hawnhekk ukoll ikompli jiġi ppruvat f'din il-liġi li r-regolatur għandu d- dover li jara li l-affarijiet jinterpretahom mhux biss skond din il- leġislazzjoni li għandna quddiemna pero' wkoll skond liġijiet oħra eżistenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gavin Gulia, on a point of order.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fl-10.09 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, xtaqt li tkun on record li bħalissa preżenti hawn madwar 18 jew 19-il membru min-naħa tal-gvern u hawn tliet membri ta' l-oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, kont qed ngħid li t-tieni funzjoni li għandha l-awtorita' hija dik li tinterpreta u tqiegħed fis-seħħ ir-regoli u l-liġijiet li jgħaddu minn dan il-parlament.

Qegħdin ngħidu wkoll li din l- awtorita' għandha:

"...tirregola, tissorvelja u żżomm fil-konjizzjoni tagħha kull pratika, operazzjoni u attivita' li tirrigwarda kull ħaġa relatata minn jew taħt dan l-Att."

Din hija funzjoni li żgur se twessa' ħafna x-xogħol li għamel sal-lum ir- regolatur, aktar u aktar meta wieħed jiftakar illi qegħdin nitkellmu fuq żmenijiet fejn mhux biss ikollna persuna waħda jew inkella numru żgħir ta' persuni li jieħdu ħsieb dan is-settur imma fejn aktar importanti rridu naraw li l-affarijiet isiru b'mod ekwu u b'mod ġust ukoll biex il- liberalizzazzjoni twassal biex ikun hawn ukoll il-kompetizzjoni meħtieġa.

Il-kompetizzjoni mhux qed tiġi introdotta biss f'dan il-pajjiż imma nistgħu ngħidu li hija xi ħaġa li qed isseħħ ukoll f'ħafna pajjiżi oħra.

Il- konsumatur f'pajjiżi oħra diġa' qed igawdi mill-benefiċċji tal- liberalizzazzjoni u għalkemm m'hijiex parti minn din is-sezzjoni partikolari tal-liġi, tajjeb li wieħed jgħid li l-Maltacom, li sal-lum tipprovdi s-sistema ta' telefonija fissa, ukoll se tidħol taħt il- leġislazzjoni tal-kompetizzjoni.

Mr Speaker, l-awtorita' se jkollha wkoll il-funzjoni li:

"...tagħti liċenza, permessi jew awtorizzazzjonijiet oħra, għall- għemil ta' kull operazzjoni jew attivita' li tirrigwarda kull ħaġa regolata minn jew taħt dan l-Att."

Se tkun din l-awtorita' wkoll li tiġbor l-informazzjoni neċessarja biex wieħed isegwi l-iżviluppi li jkunu qegħdin iseħħu minn żmien għal ieħor f'dan is-settur.

Din l-awtorita' mhux biss trid tara li l-affarijiet iseħħu b'mod tajjeb pero' trid tkun hi li tara li pajjiżna jżomm abreast mal- bidliet li jkunu qegħdin iseħħu.

"...tirregola u tiżgura li jkun hemm interkonnessjoni fil-produzzjoni, trasmissjoni u distribuzzjoni tas-servizzi, prodotti, operazzjonijiet jew attivitajiet oħra li jirrigwardaw kull ħaġa regolata minn jew taħt dan l-att."

Din l-awtorita' se jkollha s-saħħa tassigura li mhux biss xi ħadd jagħmel produzzjoni jew trasmissjoni imma wkoll ikun hemm il-possibbilta' ta' interkonnessjoni bejn dawk li jagħtu dan is-servizz.

Għedt ukoll aktar kmieni li l-awtorita' trid tiżgura li jkun hemm kompetizzjoni ġusta f'kull prattika u operazzjoni li ssir.

Sal-lum ir- regolatur kellu jżomm kontinwament quddiem għajnejh il-fatt li f'dan il- pajjiż għandna sitwazzjoni ta' monopolji.

Dawn il- monopolji nisperaw li jispiċċaw minn dan il-pajjiż fil-mument li din il-liġi tgħaddi minn dan il- parlament.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-awtorita' trid tkun awtorita' li:

"...tistabilixxi standards ta' kwalita' u sigurezza minimi għal kull waħda mill-imsemmija servizzi, prodotti, operazzjonijiet jew attivitajiet li li jirrigwardaw kull ħaġa regolata minn jew taħt dan l-Att."

Jista' jkun hemm ċirkostanzi fejn ikun hemm ħtieġa ta' sigurezza pubblika jew ta' sigurezza privata u allura din l-awtorita' se jkollha l-kapaċita li tara li dik is-sigurezza tiġi miżmuma kontinwament u tkun qiegħda tiġi mqiegħda skond l-istandards li wieħed jistenna.

Din il-ħaġa qed issir skond il-mod kif qegħda tiżviluppa d-diskussjoni fil-livell internazzjonali dwar id-drittijiet ta' l-individwu u d-drittijiet ta' l-Istat.

Mr Speaker, minn żmien għal ieħor nisimgħu li jista' jkollok lil xi ħadd li jipprova jikkollassalek is-sistema kollha kemm hi u naħseb li min hu kapaċi jsib mod kif jikkollassa s-sistemi internazzjonali madwar id-dinja kollha jista' jkun kapaċi wkoll li jsib mod ta' kif ikollu aċċess għal informazzjoni privata.

Minħabba f'hekk huwa ferm importanti li din l- awtorita' tkun f'pożizzjoni li tassigura li jkun hemm is-sigurezza.

Wara kollox, irridu u ma rridux u naqblu jew ma naqblux magħha, aktar ma jgħaddi ż-żmien din is-sistema aktar se tkompli tolqotna u tolqot mhux biss lil min irid jużaha imma tolqot ukoll lil dawk li forsi ma jkunux jixtiequ jintlaqtu minnha.

F'dan ir-rigward ukoll inħolqot diskussjoni madwar id- dinja u fil-futur naħseb li rridu nibdew din it-tip ta' diskussjoni għal pajjiżna wkoll biex naraw x'se jkunu l-benefiċċji jew inkella n-nuqqas ta' benefiċċji ta' sistema bħal din.

Qegħdin nitkellmu fuq il-possibbilta' li jinħoloq distakk kbir bejn dawk li għandhom aċċess għal dawn is-sistemi differenti u dawk li m'għandhomx.

Dawn huma sitwazzjonijiet li forsi, għalkemm b'mod limitat, irridu nitkellmu fuqhom ukoll.

Trid tkompli tiġi diskussa wkoll f'livell internazzjonali il-problema ta' dawk il-pajjiżi li sal-lum għad lanqas biss għandhom sistema ta' telefonija tradizzjonali b'mod mifrux u tajjeb biżżejjed u allura rridu naraw x'se jkunu wkoll il- konsegwenzi fuqhom.

Mr Speaker, irridu naraw li din l-awtorita' tkompli kontinwament tistabilixxi u tirregola l-iżviluppi u tagħmel manutenzjoni ta' sistemi effiċjenti.

Hawnhekk qed ngħidu "sakemm ikun ekonomikament possibbli", għaliex l-element ta' l-ekonomija jidħol b'mod qawwi f'dan ir-rigward.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li din l-awtorita' għandha tassigura li safejn hu ekonomikament possibbli dawn is-servizzi għandhom jitwasslu għal kulmin b'xi mod ikollu l-ħtieġa li jaċċedi għalihom.

Qegħdin ngħidu wkoll li din l- istess awtorita' tkun trid tagħmel kemm riċerka kif ukoll investigazzjoni.

Mr Speaker, għal dawn l-aħħar xhur fil-pajjiż kellna dibattitu li mhux dejjem kien wieħed informat u għalhekk huwa importanti li malli tidħol fis- seħħ din l-awtorita' tistabilixxi ruħha immedjatament u ġġib ukoll il- fiduċja tan-nies, ta' l-operaturi u ta' l-organizzazzjonijiet kollha li b'xi mod ikunu f'kuntatt magħha.

Għal dan il-għan qegħdin ngħidu wkoll li l-awtorita' trid kemm jista' jkun tinforma lill-pubbliku in ġenerali u lid- diversi entitajiet kummerċjali dwar affarijiet li jkunu qegħdin iseħħu bħala riżultat ta' din il-liġi kif ukoll bħala riżultat ta' ċirkostanzi oħrajn li jkunu qed jinbidlu internazzjonalment.

Kif għedt iktar kmieni, bidla barra minn Malta tista' twassal għal bidliet f'pajjiżna u allura huwa importanti li din l-awtorita' tinforma lill-pubbliku in ġenerali u lill- entitajiet kummerċjali dwar dawn il-bidliet.

Qegħdin ngħidu wkoll li l-awtorita' trid

"...tirregola l-istruttura tal-prezzijiet għal kull attivita' regolata b'dan l-Att jew taħt dan l-Att u meta jkun adattat li tistabilixxi l- mekkaniżmi li bihom jiġi stabbilit il-prezz li jkollu jitħallas għas- servizzi, prodotti, operazzjonijiet jew attivitajiet."

Tajjeb li nagħrfu x'qed jingħad hawnhekk.

Qegħdin nitkellmu fuq żmien meta f'pajjiżna se sseħħ il-liberalizzazzjoni tas-settur.

Hawn min forsi qed jgħaddilu min rasu li l-liberalizzazzzjoni tfisser li issa kulħadd se jibda jaqbad u jnaqqas jew jgħolli l-prezz tas-servizz li jagħti u li kulħadd se jkun jista' jipprovdi dak li jfettillu biex jieħu vantaġġ u jtellef lil ħaddieħor mis-sehem tas-suq mingħajr ma jkun hemm l-ebda regolamentazzjoni.

Dan m'huwiex il-każ għax din l-awtorita' se jkollha l-obbligu li tara li jkun hemm regolamentazzjoni f'dawn l-affarijiet ukoll.

Mr Speaker, qed jingħad ukoll li mhux il-prezz fih innifsu huwa importanti imma aktar importanti mill-prezz huwa s-servizz li jkun qed jingħata.

Meta naraw il-kelma ''sale'' nieħdu pjaċir għax naħsbu li se nagħmlu bargain, pero' l-bidliet li jkunu qed jiġu proposti fl-istrutturi tal-ħlasijiet f'dan is-settur iridu jiġu approvati u aċċertati minn din l- awtorita' proprju biex jiġi assigurat li dak ir-roħs ma jkunx qed isir biex flok benefiċċji long-term għal min juża s-servizzi ikun hemm benefiċċji li jistgħu jidhru benefiċċji fis-short-term pero' mbagħad jissarrfu f'nuqqas ta' benefiċċji fuq medda itwal ta' żmien.

L-awtorita' trid tara wkoll li l- persuni li jiġu mpjegati f'xi attivita' regolata minn dan l-Att ikollhom il- kwalifiki neċessarji biex jiġi assigurat li dawn ikunu teknikament ppreparati u persuni li jżommu lilhom infushom kemm jista' jkun informati bil-bidliet li jkunu qed iseħħu fis-servizz.

Din l-awtorita' għandha wkoll:

"...tistabilixxi miżuri għall-protezzjoni ta' l-ambjent fil- provvediment tas-servizzi, prodotti u operazzjonijiet..."

Mr Speaker, hawnhekk l-ambjent m'huwiex biss dak naturali imma huwa wkoll l- ambjent tax-xogħol u l-ambjent tan-negozju.

Huwa importanti ferm li min ikun qiegħed fuq din l-awtorita' jara li jittieħdu l-miżuri ta' protezzjoni għall-mod ta' kif isiru l-affarijiet, proprju biex nassiguraw li dan is- servizz li ma nistgħux ngħaddu mingħajru matul iż-żmien li ġej jingħata fl- aħjar ċirkostanzi possibbli.

Naturalment f'dan il-każ qegħdin naħdmu f'ċirkostanzi fejn is-settur qed jiġi globalizzat il-ħin kollu u qed jiġi affettwat ukoll minn dak li jsir f'pajjiżi oħrajn.

Minħabba f'hekk qegħdin ngħidu li l-awtorita' trid tassigura li:

"...l-obbligi internazzjonali magħmula minn Malta relattivi għall- ħwejjeġregolati minn jew taħt dan l-Att jiġu mħarsa."

Fost obbligi oħrajn, l-awtorita' għandha wkoll l-obbligu u l-funzjoni li tagħti lill-ministru responsabbli minn dan is-settur diversi pariri dwar il- formolazzjoni ta' policies, bil-għan li l-istess ministru jkun kemm jista' jkun informat bil-bidliet li jkunu qed iseħħu.

Qed ngħidu wkoll li din l- istess awtorita' trid tifformola u timplimenta l-policies u l-istrateġiji b'għanijiet kemm short-term kif ukoll long-term għar-rigward ta' dak kollu konness mal-funzjonijiet tagħha.

Huwa importanti li awtorita' bħal din ikollha policies kemm short-term kif ukoll long-term pero' jien naħseb li l- long-term policies huma ferm aktar importanti għaliex il-bidliet huma radikali u kbar.

Mr Speaker, irridu naraw ukoll li kemm jista' jkun din l-istess awtorita' tinkoraġġixxi t-tkabbir tas-servizzi ta' komunikazzjoni biex dawn jiġu mifruxa bl-ikbar mod possibbli.

L-awtorita' għandha l-funzjoni wkoll li:

"...tinkoraġġixxi lill-utenti ta' servizzi ta' komunikazzjoni li jistabilixxu postijiet ta' kummerċ f'Malta."

Dan għandu jsir mhux sempliċement biex ngħidu li għandna ma nafx kemm-il organizzazzjoni li tagħti s-servizzi imma aktar importanti għaliex nemmnu li dan huwa settur li jrid ikompli jbiddel il-pożizzjoni tal-komunikazzjoni f'pajjiżna, jrid ikompli jbiddel il-pożizzjoni ta' l-impjiegi f'pajjiżna u jrid ikompli jagħti benefiċċji essenzjali lil dawk kollha li jiġu f'kuntatt ma' din is-sistema.

Jiena nemmen ukoll li f'dan il-pajjiż se jinħolqu wkoll numru kbir ta' opportunitajiet permezz ta' dan is-servizz.

Mr Speaker, jista' jkun li matul dan id-dibattitu ikun hemm min jitkellem fuq il- ħaddiema ta' organizzazzjoni partikolari li sal-lum kienet tipprovdi s- servizzi waħedha.

F'dan il-pajjiż kellna żmenijiet fejn bżajna mit-television tal-kulur għax kien se jkollna noħorġu ħafna flus barra l-pajjiż!

Bżajna wkoll nimportaw il-computers għaliex ħsibna li se jintilfu l-impjiegi.

Dak iż- żmien konna naħsbu li ma konniex kapaċi li nlaħħqu mal-bidliet li kienu qed iseħħu f'pajjiżi oħrajn u allura bnejna ħajt madwar pajjiżna.

Jien nemmen li ż-żmien tana parir u għallimna li minkejja l-biża' li kellna dawn l- affarijiet xorta waħda daħlu fil-pajjiż u dan ġie ppruvat minn dikjarazzjonijiet li saru meta ngħataw l-eżenzjonijiet.

Il-computer illum sar parti integrali mill-iżvilupp tal-komunikazzjoni li għandna f'pajjiżna.

Mingħajr il-computer illum m'huwiex possibbli li inti tuża l-internet u m'huwiex possibbli li inti tidħol f'kuntatt ma' pajjiżi oħrajn.

Illum nitkellmu fuq exposure tat-tfal għall-computer minn eta' żgħira.

Dan huwa tajjeb u j'Alla nkomplu nsaħħu din l-exposure b'mod li t-tfal minn eta' żgħira jkollhom il-possibilita' li jaraw x'inhuma l-benefiċċji ta' dawn is- sistemi.

Mr Speaker, irridu niftakru wkoll li kien f'dawn l-aħħar ftit snin li f'pajjiżna żviluppaw b'mod qawwi l-computers u numru sostanzjali ta' mpjiegi konnessi magħhom.

Insibu li fil-pajjiż hawn eluf ta' persuni li qegħdin jaqilgħu l-għixien tagħhom direttament u indirettament permezz tal- computers u kieku ma kienx hawn il-computers dan l-għixien kien ikollhom jaqilgħuh b'modi totalment differenti.

Dawn huma n-nies li bl-investiment li għamlu u bit-tagħlim li qegħdin iwasslu qegħdin jimbuttaw lilna lkoll fid-direzzjoni li bilfors ikollna nkomplu niżviluppaw dan is-settur.

Jien nemmen li bil-liberalizzazzjoni fis-settur żgur li se tiżdied il- kompetizzjoni u n-numru ta' persuni li jkollhom telephone systems li sal- lum m'humiex daqshekk aċċessibbli għal kulħadd.

Dawn huma sistemi li jwasslu biex jiżdiedu l-kuntatti diretti bejn l-individwi u l-kuntatti fil- kummerċ.

Mr Speaker, nixtieq nagħmel riferenza wkoll għal dak li huwa l-pjan nazzjonali għal bidliet fis-settur tal-komunikazzjoni.

Permezz ta' din il- liġi qegħdin nifirxu t-triq u qegħdin inwasslu lil pajjiżna fid-direzzjoni fejn aħna wkoll inkunu f'qagħda li kontinwament inżommu abreast mal-passi internazzjonali li qegħdin iseħħu.

Matul ix-xhur li għaddew fil pajjiż kien hawn diskussjoni kontinwa dwar il-liberalizzazzjoni.

Kien hemm min hu tal- fehma li s-suq għandu jkun miftuħ għal kulħadd mingħajr regolarizzazzjoni ta' xejn u kien hemm min ma qalx li għandna nneħħu l-monopolji li għandna llum għaliex dan ikun ifisser ċaqliq fl-impjiegi.

Jekk jagħti daqqa t'għajn lejn l-ewwel skeda tal-liġi wieħed jista' jara li għandna pakkett ta' riformi li mhux ħolmu xi ħadd f'ġurnata u qabad u ppubblikah fil- gazzetta tal-gvern imma huwa pakkett ta' riformi li ġie diskuss matul ix- xhur li għaddew kemm mal-pubbliku kif ukoll ma' l-entitajiet li jagħtu s- servizzi f'pajjiżna.

Hawn qed ngħidu li llum ninsabu fil-pożizzjoni li jiġi stabilit programm ta' liberalizzazzjoni u ta' riforma f'dan is-settur.

Dawn il-bidliet għandhom isiru bejn illum u l-aħħar ta' Diċembru, 2002.

Mr Speaker, qiegħed jingħad li minn l-1 ta' Ġunju, 2000 jkun hemm il-liberalizzazzjoni tas- setturi kollha tat-telekomunikazzjoni minbarra dawk tat-telefonija fissa, tat-telefonija mobbli, tal-gateway internazzjonali u tal-cable television.

Forsi dak li jkun jista' jaħseb li m'hu qed inbiddlu xejn pero' fir-realta' hawn bidliet li huma pjuttost sostanzjali.

Qed ngħidu li l-monopolju preżenti tal-kumpannija Maltacom għandu jispiċċa fl-aħħar ta' Diċembru ta' l-2002.

F'dan il-perijodu naturalment irid ikun hemm numru ta' bidliet u aġġustamenti fl-istess kumpannija.

Qed jingħad ukoll li s-suq tal-cable television jiġi lliberalizzat mill-1 ta' Ġunju, 2001 u s-servizzi internazzjonali nklużi tal-gateway u tad-data, jiġu lliberalizzati mill-1 ta' Jannar 2003.

Qed ngħidu wkoll li f'din id-data jiġu lliberalizzati wkoll is-sistemi tat-telephones fissi.

Mr Speaker, f'dan l-istess abbozz ta' liġi għandna spjegat ukoll il-mod kif se jintlaqtu d-diversi setturi li sal-lum taw is-servizz b'mod monopolistiku.

Fl-opinjoni tagħna dawn is-servizzi se jkollhom benefiċċji ġodda u se jkollhom ukoll xi nuqqas f'dawk il-benefiċċji li gawdew sal-lum, pero' aħna nemmnu li l-bilanċ ta' dan il-pjan huwa wieħed li jwassal biex ikun hemm bidliet fid-direzzjoni t-tajba, bidliet li jbiddlu għal kollox il- mod ta' kif operajna s'issa.

Fil-ġimgħat li għaddew wieħed malajr seta' jinduna li prattikament l-operaturi kollha qegħdin jitkellmu dwar servizzi ġodda li jridu jagħtu matul iż-żmien li ġej.

Uħud minn dawn is-servizzi ilhom jeżistu għal żmien twil pero' ma kien hemm ħadd li tħajjar jagħtihom qabel ma bdejna nitkellmu fuq il-liberalizzazzjoni.

U wieħed jista' jgħid b'konvinzjoni li iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar se jkun hemm servizzi li jingħataw minn dawn l-operaturi għall-benefiċċju tagħna bħala konsumaturi.

F'dan il-pjan hemm ukoll rioferenza għall-impjegati tal-kumpannija Maltacom li m'hemmx aktar ħtieġa għalihom.

Dan in-numru ġie stabilit permezz ta' l-IPO li wassal għal privatizzazzjoni parzjali fl-1998.

Qed jingħad li l-gvern se jidħol f'diskussjonijiet mal-Maltacom biex jgħinha:

"...fit-twettiq, tħarriġ mill-ġdid, impjieg mill-ġdid jew irtir kmieni ta' kull żieda fil-persunal..."

Jista' jkun li dawn ma jibqgħux impjegati ma' din il-kumpannija pero' wieħed irid jiftakar li din il-kumpannija se jkollha bżonn ta' numru sostanzjali ta' mpjegati minħabba li hawnhekk qed nitkellmu wkoll dwar għotja ta' liċenzja għall-provvediment immedjat ta' mobile telephones.

Dan qed ngħidu biex nuri li l-bilanċ finali bejn il-benefiċċji u n-nuqqas ta' benefiċċji se jkun bilanċ favur l-istess kumpannija, favur l-impjegati tal-kumpannija u favur persuni oħra li jistgħu jaqilgħu l-għixien tagħhom permezz tax-xogħol ġdid li jrid jinħoloq.

Mr Speaker, m'hijiex illużjoni li ngħidu li dan il-proċess ta' liberalizzazzjoni se jġib miegħu l-impjiegi u lanqas hija illużjoni li ngħidu li dan il-proċess se jwassal biex aħna l- konsumaturi jkollna l-ikbar numru ta' benefiċċji possibbli.

Bħalissa qegħdin niddiskutu abbozz ta' liġi li se jbiddel radikalment il- mod ta' kif inħarsu lejn l-affarijiet u l-mod ta' kif aħna bħala pajjiż u bħala individwi ngawdu mill-benefiċċji ta' sistemi ta' komunikazzjoni li żviluppaw u li għadhom qed jiżviluppaw fid-dinja.

Nemmen ukoll li meta jgħaddi ż-żmien u nħarsu lura se nkunu nistgħu ngħidu li mn'Alla kien hemm il-bidliet neċessarji f'dan is-settur u mn'Alla kien hemm gvern li żamm ruħu aġġornat fuq il-bidliet li jseħħu fid-dinja f'dan is-settur.

Mr. Speaker, jiena konvint ukoll li b'dan l-abbozz qed inwaqqfu awtorita' li permezz tagħha mhux igawdi xi ħadd partikolari biss imma ngawdu minnha aħna lkoll bħala poplu li se nibbenefikaw mid-diversi servizzi li ser jiżviluppaw matul iż-żmien li ġej.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, hemm qbil minn din in-naħa dwar l- importanza tal-qasam tat-telekomunikazzjoni.

Anzi jiena mmur 'il bogħod iżjed minn hekk u ngħid li ebda ekonomija moderna ma tista' tiffjorixxi jekk ma jkollokx settur tat-telekomunikazzjoni b'saħħtu u li jkun qed jevolvi mal-progress li jsir.

Ma jistax ikollok żvilupp soċjali fil-pajjiż jekk ma jkollokx settur tat-telekomunikazzjoni avvanzat u jevolvi kważi kuljum minħabba li l-progress li qed isir f'dak is-settur

Xi mitt sena ilu ġiet ivvintata s-sistema tat-telephones pero' minn dak iż-żmien 'l hawn kien hawn żvilupp kontinwu f'dan is-settur.

Dawn l-aħħar 15 jew 20-il sena rajna żvilupp potenzjali fejn dan is-settur qed ikun iżjed qrib il-konsumatur.

Waqt li qabel fuq linja tat-telephone kont tgħaddi messaġġ wieħed, illum bis-sistema tal-fibre-optic jinqdew eluf u eluf ta' konsumaturi.

Mhux hekk biss pero' l-iżvilupp f'dan is-settur qed jinvolvi wkoll is-settur tat-telefonija mobile li permezz tiegħu kull ċittadin, ikun fejn ikun, jista' jżomm kuntatt ma' ċittadin ieħor kemm f'pajjiżu u kemm f'pajjiż ieħor.

Kien hemm ukoll l-iżvilupp ta' l-internet li mid-dar wieħed jista' jfittex informazzjoni mid-dinja kollha u jagħmel ukoll kuntatt man-nies involuti.

Dawn l-affarijiet kollha qed ibiddlu l-mod kif iċ-ċivilizzazzjoni qed tevolvi, għax anke s-settur ekonomiku huwa bbażat fuq sistema ta' telekomunikazzjoni moderna.

Bis-sistema ta' l-E-commerce, mid-dar jew minn uffiċċju żgħir, wieħed jista' jagħmel kuntatti ma' kumpanniji kbar biex jagħmel l-ordnijiet tiegħu.

Din hija sistema ta' kummerċ li jeħtieġ li jidħol fiha kull pajjiż li qed jiżviluppa.

Kulma jgħaddi ż-żmien l-ekonomija ta' pajjiżna iżjed u iżjed qed tkun ibbażata fuq il-qasam tas-servizzi.

Issa jekk ma jkollokx infrastruttura tat-telekomunikazzjoni b'saħħitha, effiċjenti u li tkun ukoll miftuħa għal-liberalizzazzjoni biex tavvanza f'dik li hija effiċjenza u f'dak li huwa prezz, nispiċċaw biex ikollna żieda fil-piżijiet tal- produzzjoni u dan ikun ta' detriment għall-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż.

F'pajjiżna hemm ukoll is-settur turistiku li huwa ta' importanza kbira.

Biex ikollok settur turistiku effiċjenti dejjem jikber, bilfors irid ikollok settur tat-telekomunikazzjoni b'saħħtu, modern, effiċjenti u rħis.

Barra minn hekk is-settur tat-telekomunikazzjoni huwa importanti wkoll fil-qasam amministrattiv tal-pajjiż.

Illum il-pajjiż irid ikollu amministrazzjoni iżjed avvanzata fejn id-dipartimenti tal-gvern iridu jkunu konnessi ma' xulxin b'sistemi moderni u effettivi.

Wieħed ma jridx jinsa wkoll is-settur ta' l-edukazzjoni.

Illum l-aċċess għall-informazzjoni permezz ta' l-internet għandu impatt importanti fuq is-settur ta' l- edukazzjoni.

Biżżejjed wieħed jiftakar li tfal żgħar ta' sitta u seba' snin qegħdin jużaw l-internet biex iġibu informazzjoni għall-proġetti tagħhom u dan l-iżvilupp fis-sistema edukattiva għandu jiġi msaħħaħ billi dawn is-sistemi jkunu effiċjenti, aċċessibbli u jkunu wkoll irħas.

Mr Speaker, fuq bażi internazzjonali s-settur tat-telekomunikazzjoni mhux biss huwa importanti minħabba li jipprovdi servizzi lill-ekonomiji tal- pajjiżi, lill-qasam ta' l-edukazzjoni u lill-qasam tat-turiżmu, imma bħala settur fih innifsu huwa l-aktar settur li qed juri growth rate u sors ta' investiment.

Il-kumpanniji internazzjonali li l-iżjed qed javvanzaw huma dawk imdaħħlin fis-settur tat-telekomunikazzjoni.

Dan ukoll irridu nżommuh quddiem għajnejna.

Mhux biss irridu nkunu kuntenti li nipprovdu servizzi aktar effiċjenti u irħas għall-konsumatur, imma rridu nħarsu 'l bogħod aktar minn hekk u naraw kif nistgħu nieħdu vantaġġ mill-pożizzjoni ġeografika u minn know-how li għandna fil-pajiż biex nattiraw l-investiment anke f'dan is-settur, mhux biss biex ikollna ħafna kumpanniji jikkompetu bejniethom imma biex niġġeneraw aktar impiegi.

Meta jara dan kollu wieħed bilfors ikollu jgħid li rridu nieħdu dan is-settur bl-akbar serjeta' u rridu naraw li l-progress kollu li jsir barra minn xtutna jilħaqna kemm jista' jkun malajr u naraw li f'dan is-settur ikollna kompetizzjoni vera u ġusta.

Mr. Speaker, la qed nitkellem fuq il-kompetizzjoni rrid naċċenna għall- fatt li m'għandniex sempliċement nispiċċaw nagħtu lip-service għall-kliem "kompetizzjoni ġusta" u "privatizzazzjoni" imbagħad ma naraw xejn minn dan.

Wara l-kliem kollu li ngħidu f'dan il-parlament, irridu naraw li min juża dawn is-servizzi jieħu a good deal u mhux ikun misruq biex igawdu l- ftit li jmexxu dawn il-kumpanniji.

M'għandux ikun li jiġu kumpanniji barranin biex jagħmlu profitti enormi u l-konsumatur jispiċċa l-aħħar fil- lista u jkollu jħallas prezzijiet għoljin għas-servizzi li jingħataw.

Meta ngħid "il-konsumatur" m'inix qed nirriferi biss għaċ-ċittadini li jagħmlu użu minn dan is-servizz imma qed nirriferi wkoll għall-kumpanniji, għall- kummerċjanti u għall-industrija.

Jekk il-prezzijiet ma jkunux ġusti u s- sistema ma tkunx effiċjenti, dawn jispiċċaw ikollhom għoli fil-prezz tal- produzzjoni u l-kompetittivita' tagħhom tispiċċa tonqos.

Minħabba f'hekk irridu naraw li l-operaturi barranin interessati f'dan il-qasam ma jiġux hawnhekk għax sempliċement iridu jaraw kif jagħmlu profitti esaġerati li jitgawdew 'il bogħod minn xtutna.

Mr. Speaker, dan l-aħħar fil-qasam tat-telekomunikazzjoni kien hawn taħwid kbir u minn din in-naħa sikwit għamilna kritika lill-gvern minħabba n-nuqqas kbir ta' regolamentazzjoni u n-nuqqas kbir ta' direzzjoni.

F'dan il-qasam rajna kumpanniji jressqu lil kumpanniji oħrajn il-qorti.

Rajna per eżempju li l-Maltacom ma tħallietx topera linji ta' telefonija mobbli u rajna wkoll li l-cable television kienet tuża ċerti linji għall-cable television imma ma tħallietx tużahom għal sistema ta' data transmission.

Dan l-aħħar smajna wkoll l-aħbar li se jitneħħa l-monopolju tal-Maltacom, b'detriment kbir għall-ħaddiema.

Ħafna mill-ħaddiema u x-shareholders tal- kumpannija jinsabu nkwetati wkoll minħabba f'hekk.

Mr Speaker, rajna wkoll inkwiet bejn l-operaturi tas-servizz ta' l- internet, fejn uħud minnhom ma ppermettewx l-aċċess għal operaturi ta' kumpanniji oħrajn u dan minħabba nuqqas ta' direzzjoni u nuqqas ta' regolamentazzjoni f'dan il-qasam.

Dan huwa kollu tort tal-gvern minħabba li ma kienx preparat b'mod serju għall-politika li ġiet imposta fuqu mill- Unjoni Ewropea u fil-fatt fl-update ta' l-avis intqal li l-gvern m'għamilx biżżejjed biex il-qasam tat-telekomunikazzjoni jiġi lliberalizzat skond kif tesiġi l-Unjoni Ewropea.

Bħala riżultat ta' dan u minħabba nuqqas ta' preparamenti serji rajna dan it-taħwid bejn kumpanniji differenti isir iżjed fiċ-ċar, b'detriment għal ħafna konsumaturi u ħaddiema f'dan is- settur.

Mr Speaker, rajna dan kollu minħabba li l-gvern ħassu ppressat biex, lest jew mhux lest u tajjeb jew ħażin, jimplimenta ċerti struzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea b'mod aċċellerat.

Fiċ-ċentru ta' dan kollu wieħed ma jistax jinsa minn xiex jinsab għaddej il-konsumatur, li sfortunatament f'dawn l-aħħar sentejn laqqatha fuq rasu waħda sew.

Fl-aħħar budget ġiet imposta l-VAT bir-rata ta' 5% fuq l-utenti li jagħmlu użu mit-telephone.

Issa ta' min jgħid li l-użu tat-telephone għadu importanti ħafna fil-qasam soċjali u minħabba din iż-żieda rajna ħafna ċittadini jbatu l-konsegwenzi ta' dawn il-miżuri.

Meta kont segretarju parlamentari, ħafna anzjani kienu jgħiduli bid-diffikultajiet kbar li kienu jiltaqgħu magħhom minħabba l- għoli tat-telephone.

Anke dak iż-żmien kienu jħossuh għoli, aħseb u ara llum meta l-kontijiet tat-telephone komplew jogħlew bħala riżultat tal- miżura li ttieħdet fl-aħħar budget li għadda, fejn ġiet imposta taxxa ta' 15%, li 5% minnha hija mħallsa mill-konsumatur u l-10% l-oħra mill- kumpannija.

Meta ġiet introdotta din il-miżura kellna lmenti anke miċ- chairman tal-Maltacom, minħabba li lanqas hu stess ma ġie kkonsultat dwar l-impatt ta' din il-miżura.

Din hija xi ħaġa li f'dan il-qasam kellha impatt kbir għax għalkemm nitkellmu dwar l-internet, dwar l-E-commerce u dwar il-mobile phones, ikun tajjeb li ngħidu li l-maġġor parti taċ- ċittadini li huma anzjani, morda u familji normali għadhom jużaw is-sistema tat-telephone sempliċement biex jagħmlu kuntatt personali.

Imbagħad f'dawk li huma tariffi fuq linji internazzjonali kulħadd jaf li l-konsumatur hawnhekk qed jieħu deal ħażina ħafna.

It-tariffi fuq linji internazzjonali huma fenomenali.

Kulħadd jgħidlek li meta jkun hemm familja f'pajjiż barrani u oħra f'Malta dawn jiftehmu bejniethom biex tkun il-familja li hija minn barra li ċċempel lill-familja li qiegħda Malta.

Din il-ħaġa jilmentaw dwarha wkoll l-industrijalisti u n-negozjanti li jgħidulek li l- prezz tal-prodott tagħhom joħroġ ogħla anke minħabba dan l-għoli esaġerat fit-tariffi internazzjonali tat-telephone.

L-istess nista' ngħid għat-tariffi fuq l-użu tal-mobile telephones.

Kważi fl-ebda pajjiż Ewropew it-tariffi fuq il-mobile telephones m'huma għoljin daqskemm huma hawn Malta.

Dan huwa riżultat ta' monopolju li ngħata lil kumpannija waħda u wkoll riżultat tat-taħwid u tan-nuqqas ta' regolamentazzjoni li jeżisti f'dan il-qasam.

Bħala riżultat ta' dawn it- tariffi nsibu li għalkemm fil-bidu dan il-qasam kien aċċellerat, ovvjament minħabba li kienet sistema innovattiva, dan l-aħħar intlaħaq saturation point.

Imbagħad l-ironija hi - u hawnhekk toħroġ l-isfiduċja li għandha din in-naħa anke fl-abbozz ta' liġi - li meta l-kumpannija li tmexxi dan is- servizz ta' mobile telephones applikat biex traħħas dan is-servizz, għal xi raġuni jew oħra li ħadd ma jifhimha - u jien dejjem nirriferi għaliha bħala l-id moħbija f'dan il-qasam - kien hemm rifjut min-naħa tal-gvern.

Meta jara affarijiet bħal dawn wieħed bilfors jitlef il-fiduċja li din il- liġi tfisser liberalizzazzjoni miftuħa, ġusta u vera.

Anke l-poplu jaf li l- kumpannija Vodafone applikat biex traħħas il-prezzijiet tagħha iżda l- gvern irrifjuta, u jiena ma nistax nimmaġina kif il-poplu jista' jkollu fiduċja f'dak li qed isir biex f'dan il-qasam ikun hawn xi sistema ta' regolamentazzjoni tajba.

Mr. Speaker, ħaġa ta' l-iskantament hi li waqt li ċ-chairman tal- kumpannija Maltacom ħareġ jgħid bir-riżultati pożittivi tal-kumpannija u li sar qligħ ta' Lm3 miljun matul is-sena li għaddiet, imbagħad fl-istess nifs joħroġ jgħid li hemm il-ħsieb li jkomplu jogħlew it-tariffi fuq bażi lokali.

Din hija xi ħaġa li ma tiftiehemx għax wieħed jippretendi li aktar ma jkun hemm liberalizzazzjoni f'dan is-settur iżjed il-prezzijiet se jorħsu, u meta ngħid li l-prezzijiet se jorħsu ma jfissirx li jorħsu l- prezzijiet a skapitu tas-servizz li jingħata.

Dan huwa importanti.

Meta aħna qed nitkellmu fuq roħs tas-servizz irridu bilfors nitkellmu fuq roħs fis-servizz li jkun iżjed effiċjenti u mhux servizz ta' kwalita' inqas.

Din hija xi ħaġa li din in-naħa ma taċċettahiex imma f'dan il-każ ukoll il- konsumatur kompla jlaqqatha fuq rasu minħabba li hemm din ix-xabla mdendla.

Issa niġi wkoll għall-liberalizzazzjoni, Mr Speaker.

Din in-naħa hija favur il-liberalizzazzjoni għax b'hekk is-settur se jsir iżjed effiċjenti, se jkun hemm kompetizzjoni iżjed ġusta u suppost se jorħsu l-prezzijiet.

Minkejja dan meta nitkellmu fuq kompetizzjoni u fuq liberalizzazzjoni bilfors irridu naċċettaw is-sitwazzjoni ta' pajjiżna.

Ma jistax jiġi xi ħadd mill-Unjoni Ewropea jew mid-WTO u jgħidilna li rridu niftħu s-suq at all costs.

Dan irridu nagħmluh bil-pass tagħna u fil- kuntest taċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna u ħadd ma jista' jimponi fuqna xi time- frame.

Jekk nagħmlu dan il-pass irridu nagħmluh b'mod serju biex ikun hemm kompetizzjoni ġusta u bħala riżultat ta' hekk ikollna l-frott tal- liberalizzazzjoni li huwa li nżidu l-effiċjenza f'dan is-settur, jorħsu l- prezzijiet u l-konsumatur jinqeda aħjar.

Din hija l-fehma ta' l- oppożizzjoni dwar il-liberalizzazzjoni.

Jekk aħna se nitkellmu fuq kompetizzjoni ġusta rridu naraw li jkollna protezzjoni minn cartels li jistgħu jiġu ffurmati f'kull qasam biex jimmanuvraw il-prezzijiet, l- effiċjenza u s-servizz.

Din hija xi ħaġa importanti u hija xi ħaġa konnessa ħafna ma' din il-liġi.

Mr. Speaker, nixtieq nitkellem ftit dwar id-direzzjoni li se nieħdu f'dan is-settur.

Bħalissa għandna kumpannija li twaqqfet lokalment, imxiet tajjeb 'il quddiem, qed tagħmel il-profitti u qed taqdi ċ-ċittadini.

Minkejja li kellha monopolju, din il-kumpannija dejjem imxiet 'il quddiem u dejjem rat kif tagħti servizzi aħjar liċ-ċittadini.

Għandna kumpannija oħra, il- Vodafone, li introduċiet b'mod tajjeb ħafna s-sistema tal-mobile telephony.

Din il-kumpannija wkoll kienet sejra 'l quddiem.

Għandna mbagħad kumpannija oħra, il-Melita Cable Television, li wkoll qed tipprovdi servizz billi tipprovdi linji ta' fibre optics li permezz tagħhom qed twassal fi djarna s- servizz tat-television.

Hemm il-ħsieb ukoll li l-kumpannija Melita Cable Television 'il quddiem tipprovdi servizzi ta' fixed telephone lines permezz ta' dawn il-fibre optics.

Issa billi għandha dawn il-fibre optic cables, din il-kumpannija se tħaddem inqas nies u inqas apparat u se tkun kapaċi tipprovdi servizz iżjed wiesa mill-kumpannija Maltacom.

Aħna f'dan il- pajjiż f'liema direzzjoni se nimxu?

Se nkunu kuntenti biss li jkollna dawn it-tliet kumpanniji joperaw?

Jew se nkunu kuntenti biss meta naraw kumpanniji oħrajn jidħlu f'dan is-servizz u jikkompetu bħala riżultat tal- provvedimenti ta' din il-liġi?

Se nkunu kuntenti sempliċement li jkollna xi kumpannija barranija tiġi hawn Malta u tieħu over billi tixtri l-ishma ta' dawn il-kumpanniji u jkollna xi erba' shareholders igawdu minn din it-take- over?

Se nkunu kuntenti b'dan, Mr Speaker, jew se nħarsu iżjed 'il quddiem u naraw li f'dan is-settur ikollna potenzjal dejjem jikber, jipprovdi impjiegi u jipprovdi l-investimenti?

Aħna se nagħmlu bħalma qed jagħmlu pajjiżi oħrajn li qed javvanzaw f'dan il-qasam jew se nkunu kuntenti biss billi noqogħdu ċiċċi beqqi u nħallu kumpanniji oħrajn jieħdu over dan is- settur li pproduċejna aħna bl-għaraq tagħna stess?

Din hija challenge li nispera li l-gvern jieħu konjizzjoni tagħha.

Dan qed ngħidu - u nistenna li l-ministru jitkellem fuqu fil-winding-up - għax f'din il-liġi m'hemm l-ebda inċentiv biex nimxu f'din id-direzzjoni li nużaw il-potenzjal tal-qasam tat-telekommunikazzjoni biex nipprovdu iżjed investiment u biex nipprovdu iżjed impjiegi Din hija xi ħaġa importanti.

Irridu naraw kif nieħdu vantaġġ mill- pożizzjoni ġeografika u mit-time zones ta' pajjiżna biex niżviluppaw il- qasam tat-telekomunikazzjonijiet mhux sempliċement biex ikollna konsumaturi kuntenti imma wkoll biex insostnu l-qasam tas-servizzi f'dan il-pajjiż u biex nipprovdu iżjed impjiegi.

Jiena niddejjaq ngħid li għalkemm il- ministru qed jittama li b'din il-liġi dan il-qasam ma jsofrix telf ta' mpjiegi, hemm il-biża' li jiġri hekk minħabba li m'hemm l-ebda pjani f'dan ir-rigward.

Issa niġi għal-liġi nnifisha u jiena ngħid li waħda mill-affarijiet li m'għoġbitnix hija l-fatt li qabel ma tressqet din il-liġi f'dan il- parlament kien diġa' sar qbil bejn it-tliet operaturi prinċipali - il- Maltacom, il-Vodafone u l-Melita Cable - dwar kif se jqassmu x-xogħol ladarba jitneħħa l-monopolju.

Din hija xi ħaġa li lili personalment m'għoġbitni xejn għax jiena nifhimha li dan kien sempliċement exercise fejn stabilejna cartel ġdid.

Anke meta tħares lejn il-liġi nnifisha, wieħed isib li ftit li xejn se jitħalla lok biex operaturi oħrajn jidħlu f'dan is- settur.

Din hija xi ħaġa li ma tawgurax tajjeb u fl-opinjoni tiegħi b'dak li qegħdin nagħmlu qegħdin inpoġġu l-karettun qabel il-ħmar.

Jiena kont nistenna li l-ewwel tgħaddi l-liġi mill-parlament imbagħad ikun hemm il- ftehim li sar dwar meta u liema biċċa xogħol se jieħdu dawn il-kumpanniji meta jispiċċa l-monopolju.

Jiġifieri dan ma jawgurax tajjeb dwar kif se taħdem din l-awtorita' u hemm ix-xamma li se nerġgħu nispiċċaw bl-id moħbija li tkellimt dwarha rigward ix-xewqa li l-kumpannija Vodafone traħħas il-prezzijiet fejn il-loġika kienet titlob li l-gvern jaċċetta, imma fil-fatt ma sarx hekk.

Jiena nibża' li bil-mod kif saru l-affarijiet, bil-mod kif tressqet din il-liġi u bil-ftehim li sar minn qabel, se nispiċċaw nerġgħu bl-id moħbija taħdem u tressaq l-affarijiet kontra dak li tiddetta l-loġika.

Din hija l-ewwel raġuni għaliex l-oppożizzjoni se tivvota kontra dan l-abbozz.

Dan huwa abbozz li ma kienx preparat tajjeb u m'huwiex qiegħed juri li l-affarijiet saru sewwa.

It-tieni raġuni dwar għaliex l-oppożizzjoni se tivvota kontra din il-liġi hija preċiżament minħabba li l-konsumatur m'huwiex qiegħed jieħu deal tajjeb bħala riżultat ta' din il-liġi.

Il-konsumatur mhux se jieħu deal tajjeb anke għall-fatt li f'din il-liġi m'hemm l-ebda provvediment biex xi ħadd mill-qasam tal-konsumatur jirrappreżentah.

Din hija xi ħaġa li l- oppożizzjoni tħoss li hija importanti u ninsistu fuqha.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq is-servizzi, fuq il-prezzijiet u fuq affarijiet oħra tant essenzjali u bilfors irid ikollna lil xi ħadd li jirrappreżenta lill- konsumatur għax dan huwa ċ-ċentru ta' kollox.

Aħna nħossu li hawn dan in- nuqqas għax din il-liġi ma kenitx preparata tajjeb imma kienet preparata b'mod mgħaġġel.

Kieku ngħata widen għal dawn l-affarijiet din il-liġi kienet tkun ħafna aħjar.

Niġi issa għall-qasam tal-ħaddiema li huwa qasam importanti ħafna, Sur President.

Bħal fil-każ tal-konsumatur, hawnhekk anke l-ħaddiem ħa bad deal.

Jekk wieħed iħares lejn paġna C647 ta' din il-liġi jsib li anke l-gvern qed jinduna li bħala riżultat tal-liberalizzazzjoni u t-tneħħija tal-monopolju f'dan is-settur hemm ċans li ċerti ħaddiema jbatu.

F'dan l-abbozz ta' liġi stess hemm miktub dan il-kliem preċiż:

"Meta wieħed jikkonsidra li f'dan ix-xenarju kompetittiv Maltacom se tenħtieġ li topera b'mod aktar effiċjenti, il-gvern se jiddiskuti ma' Maltacom bil-għan li jipprovdi għaliha u jgħinha fit-twettiq, tħarriġ mill-ġdid, impjieg mill-ġdid jew irtir kmieni ta' kull żieda meħtieġa fil-persunal aktar minn dak previst fid-dokument IPO tat-8 ta' Ġunju, 1998."

Issa jekk wieħed iħares lejn ir-record ta' l-employment taħt din l- amministrazzjoni preżenti bilfors jiġuk dubji serji dwar kemm il-gvern qed ikun serju meta jressaq dan il-paragrafu tal-liġi.

F'dan il-pajjiż in-numru ta' nies bla xogħol qed ikompli jogħla xahar wara xahar u allura wieħed bilfors jeħodha qisha daħqa li l-gvern qed jikkommetti ruħu li jgħin lill- kumpannija Maltacom, meta tiġi għall-problema ta' ħaddiema li spiċċaw bla xogħol, minħabba li se jkollok xenarju iżjed kompetittiv.

Li l-Maltacom tkun iżjed effiċjenti hija xi ħaġa importanti ħafna.

Li l-ħaddiema jaħdmu b'mod iżjed kompetittiv u effiċjenti hija xi ħaġa li anke l-gvern preċedenti ħadem fuqha, pero' meta inti jkollok kumpannija geared li jkollha monopolju sal-2010 u mbagħad f'daqqa waħda tgħidilha li dan se jispiċċa fl-2003, bilfors li se jkun hemm pressjoni biex din il-kumpannija tikkompeti aħjar ma' kumpanniji oħrajn u bilfors se jkollok pressjoni biex ċerti ħaddiema jispiċċaw bla xogħol.

Din hija xi ħaġa ħażina.

Dan il- paragrafu li qrajt juri kemm il-gvern m'huwiex preparat, m'huwiex iħares fit-tul u juri wkoll kemm il-gvern qata' qalbu anke f'dan is-settur.

Kif għedt qabel, dan is-settur m'għandniex inħarsu lejh bħala xi ħaġa li biex inkunu effiċjenti fiha se jispiċċaw il-ħaddiema.

Aħna rridu naraw settur iżjed avvanzat, settur iżjed avant garde, settur iżjed preparat għall-progress u settur iżjed preparat li jinvesti.

Kif diġa' għedt, għandna nkunu preparati li nagħmlu użufrutt mill-pożizzjoni tagħna u anke nipprovdu servizzi barra mill-pajjiż biex mhux biss inżommu n-numru ta' ħaddiema li għandna imma nipprovaw anke nżiduh.

Ix-shortsightedness tal- gvern f'din il-liġi hija xi ħaġa li tirrikorri anke f'affarijiet oħrajn u din il-ħaġa tispjega l-falliment u r-rigress li qed ikollna f'dak li huwa investiment u f'dawk li huma impjiegi.

Din hija xi ħaġa li qed jinnotaha kulħadd.

Fil-fatt l-editorjal ta' "The Times" ta' jumejn ilu - issa kulħadd jaf li "The Times" m'hijiex xi gazzetta li tappoġġja lill-Partit Laburista jew li tmur kontra dak li jagħmel il-gvern preżenti - juri ċertu allarm għall-fatt li f'pajjiżna mhux qed inkunu kompetittivi, mhux qed ikollna investiment ġdid u li anke l-investiment lokali qed jispiċċa jmur barra mill-pajjiż.

L-editur ta' din il-gazzetta skanta wkoll kif anke investituri Maltin qed iħarsu lejn pajjiżi oħrajn ta' l-Ewropa tal-Lvant biex jinvestu hemmhekk.

Din is-sitwazzjoni żviluppat minħabba li l-gvern ma jħarisx fil-bogħod u ma jarax kif jisfrutta l-pożizzjoni ta' pajjiżna imma jkun fid-difensiva l-ħin kollu u jaċċetta l-ħażin anke jekk ma jkunx preparat għalih.

Qed ngħid hekk għax inutli l-gvern jgħid u jwiegħed lill-Maltacom li se jgħinha fit- twettiq jew taħriġ mill-ġdid ta' dawn il-ħaddiema.

Din hija xi ħaġa difensiva u xi ħaġa li qed iġġib ħsara f'dan il-pajjiż.

Mela f'nifs qegħdin ngħidu li l-gvern se jieħu r-responsabbilta' jekk il-kumpannija tagħmel xi programm ta' rtirar kmieni minħabba li ħafna ħaddiema se jispiċċaw redundant - u dan ifisser li lil dawn se ngħabbuhom fuq is- sistema tal-pensjonijiet - imbagħad ikollna ministru ieħor li jiġi jgħidilna fil-pubbliku li hemm problema kbira u rridu nitkellmu biex naraw x'se nagħmlu għax 'il quddiem mhux se nkunu nistgħu nerfgħu l-piż tal- pensjonijiet.

Din hija nuqqas ta' direzzjoni u nuqqas ta' ħars fit-tul.

F'pajjiżi oħra dan is-settur qed ikun sors ta' investiment kbir u sors ta' impjiegi imma dan il-gvern m'huwiex qiegħed iħares lejn dan is-settur b'dan il-mod u minħabba f'hekk se jispiċċaw ibatu l-ħaddiema.

Il-ħaddiema tal- Maltacom llum jinsabu nkwetati minħabba n-nuqqas ta' direzzjoni, minħabba l- viżjoni għaġġelija u minħabba d-deċiżjoni sfurzata mill-Unjoni Ewropea li jitneħħa l-monopolju ferm iżjed kmieni minn dak previst.

Ħafna minnhom se jispiċċaw bla xogħol u minħabba din il-biża' hemm ukoll nuqqas ta' motivazzjoni.

Mr Speaker, meta gvern Laburista introduċa l-IPO li tkellem ukoll dwar ħaddiema li sa l-2010 kienu se jispiċċaw żejda, kien għamel programm sħiħ biex ħadd minn dawn il-ħaddiema ma jispiċċa redundant.

Gvern laburista żamm konsultazzjoni kontinwa ma' l-unions.

Dan huwa eżettament bil-kontra ta' dak li se jiġri bħala riżultat ta' din il-liġi, fejn se jkun hemm taqlib kbir fis-sistema tal-ħaddiema u se jkun hemm ħaddiema li se jispiċċaw redundant.

Jiena nispera li jkun hemm ħaddiema li jiġu mpjegati minħabba li l-Maltacom se tingħata funzjonijiet ġodda biex kemm jista' jkun jonqos il- bilanċ ta' dawk li jiġu redundant.

Nispera wkoll li l-kumpannija tidħol fil- qasam tas-servizzi internazzjonali u żżid u mhux tnaqqas in-numru tal- ħaddiema li jaħdmu fiha.

Irrid ngħid ukoll li ma nafx li dan il-gvern għamel xi konsultazzjonijiet ma' l-unions dwar x'effett se jkollu t-tibdil fil-politika tiegħu fil-qasam tal-ħaddiema.

Jekk saru xi konsultazzjonijiet jiena nistenna li l-ministru jitkellem dwarhom u jgħid x'kienu l-fehmiet ta' l-unions.

Dan qed ngħidu għax daqs kemm hu importanti li nitkellmu dwar il-qasam tal-konsumatur daqstant ieħor huwa importanti li naraw li l-ħaddiema f'dan is-settur ma jbatux.

Mr Speaker, hemm konnessjoni kbira bejn il-mod kif ġiet ppreżentata din il-liġi u l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt fil-liġi nnifisha hemm sezzjoni li tagħmel referenza għall-Unjoni u fiha nsibu li fl-1 ta' Jannar, 1998 is-suq Ewropew infetaħ għall-kompetizzjoni f'dan is-settur.

Kien sentejn ilu li dan is-settur ġie lliberalizzat kompletament fl-Unjoni u meta ġie lliberalizzat kien jeħtieġ li l-15-il membru ta' l-Unjoni jiftħu s-suq tagħhom progressivament minħabba li anke l-Unjoni ndunat li jekk f'dan is- settur l-affarijiet ikunu mgħaġġlin dawn ma jirnexxux u jispiċċaw ibatu ħafna nies.

Dan qed ngħidu biex nuri li anke pajjiżi li huma ekonomikament b'saħħithom u stabbiliti sew kien jeħtiġilhom li jilliberalizzaw b'mod progressiv.

Evidentement l-Unjoni tesiġi wkoll li tiżdied il-VAT fuq is- servizzi li jingħataw f'dan is-settur.

Nafu wkoll li kien hemm membri ta' l-Unjoni li talbu għal ċerti derogi.

Mela barra li l-Unjoni Ewropea fetħet dan is-suq progressivament, kien hemm pajjiżi li saħansitra talbu żmien limitat biex ikunu jistgħu jagħmlu dawn l-affarijiet.

Dan ifisser li anke huma stess sabu ċerti piżijiet u ħadu l-prekawzjonijiet dwar kif jiftħu dan is-suq.

Sfortunatament l-Unjoni Ewropea tesiġi li pajjiżi li japplikaw għal sħubija jridu jagħmlu dan it-tibdil f'daqqa.

Din hija xi ħaġa li ma nifhimhiex u xi ħaġa li hija kontra l-interess ta' dawn il-pajjiżi.

Wieħed ma jistenniex li l-Unjoni titlob ħaġa minn pajjiż applikant u timxi b'mod aktar leġġer ma' pajjiż membru.

Hawnhekk jiena nistaqsi lill-ministru biex jinforma lil din il-Kamra dwar x'passi qed jieħu l-gvern biex jitlob derogi għaċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna.

Aħna naqblu li jkun hemm ċerta liberalizzazzjoni f'dan is-settur pero' din trid tidħol b'mod gradwali, b'mod li l-pajjiż jiflaħ għaliha u b'mod li l- pajjiż ikun protett mill-kompetizzjoni mhux ġusta.

Jekk niftħu s-suq f'daqqa u b'mod mgħaġġel wisq nibża' li se jkollna kumpanniji li wara ħafna għaraq ta' ħaddiema li ħadmu fihom jinbelgħu minn kumpanniji ferm iżjed kbar ta' pajjiżi oħrajn li huma iżjed b'saħħithom u iżjed preparati biex jieħdu over.

Assolutament din xi ħaġa li fl-interess nazzjonali l-gvern irid jipproteġi ruħu għaliha.

Wara kollox mhux il-gvern ta' Malta biss qed jipproteġi ruħu għaliha imma anke l-pajjiżi Ewropew u l-Unjoni Ewropea stess talbet li t-tibdil isir b'mod gradwali u b'mod progressiv.

Issa f'din il-liġi jiena ma rajt xejn dwar x'passi tista' tieħu l-awtorita' biex tipproteġi l-qasam tat-telekomunikazzjoni f'pajjiżna minn kompetizzjoni li ma tkunx ġusta.

Din hija xi ħaġa importanti f'kull qasam imma billi dan il- gvern jinsab kommess li jidħol fl-Unjoni, qed naraw nuqqas ta' mpenn u nuqqas ta' kawtela f'kull qasam.

Għandna gvern mgħaġġel, gvern intenzjonat li jingħaqad ma' l-Unjoni at all costs li lanqas biss jieħu il- prekawzjonijiet li jkun hemm bżonn biex jipproteġi lil pajjiżu stess.

U f'din il-liġi wkoll qed tispikka din in-nuqqas ta' kawtela u dan in-nuqqas ta' interess.

Mr Speaker, hemm ħafna punti oħrajn li jirriżultaw minn din il-liġi.

Per eżempju x-shareholders tal-kumpannija jinsabu nkwetati għax meta xtraw ix- shares kienu ħasbu li l-monopolju ma jispiċċax qabel l-2010.

Mr Speaker, fil-liġi stess issemma' xi ħaġa dwar xi kumpens lil dawn ix-shareholders pero' safejn naf jien m'hemm xejn ċar dwar dan.

Anke nitkellmu ħafna dwar l-effiċjenza fil-Maltacom u nisperaw li bil-ftuħ tas-suq tiżdied l- effiċjenza, pero' ċ-ċifri ma jurux hekk.

Dawn juru li f'din l-aħħar sena u nofs l-effiċjenza fil-Maltacom qegħda kulma tmur tonqos u dan minħabba li l- ħaddiema fil-Maltacom huma demottivi minħabba li hemm ħafna biża' li fil- futur mhux inbiegħed dawn se jispiċċaw redundant bħala riżultat tal- politika mgħaġġla u l-pressa esaġerata mill-Unjoni Ewropea li dan il-gvern qed jagħti lok għaliha.

Mr Speaker, hemm ħafna domandi oħrajn li tajjeb nistaqsihom hawnhekk, bħall-fatt li l-Maltacom għandha share mill- kumpannija Vodafone u din se tiġi kostretta li tbiegħ ix-shares tagħha.

Aħna rridu iżjed kjarifika dwar il-metodu kif dan se jsir.

Ħaġa oħra li l- poplu qed jistaqsi u hemm bżonn tingħata kjarifika dwarha tirrigwarda l- kumplament tal-privatizzazzjoni fil-Maltacom.

Hija ħaġa ċara li hemm il- ħsieb li jinbiegħu s-60% ishma li għandu l-gvern.

Wara l-esperjenza ħażina li kellu meta Mid-Med Bank inbiegħ lill-HSBC, il-poplu għandu dritt jistaqsi dwar il-metodu li se jadotta l-gvern biex jinbiegħu dawn l-ishma.

Nispera li l-ministru fil-winding-up jidħol iżjed fuq dan il-punt u jispjega iżjed x'miżuri u xi prekawzzjonijiet se jieħu l-gvern biex dawn l- ishma jgħaddihom lill-privat bi prezz tajjeb, b'mod miftuħ u b'mod kompetittiv biex il-kumpannija Maltacom u l-poplu Malti jieħdu l-aħjar deal minn din it-transazzjoni.

Hawn ġew nitkellmu ħafna fuq liberalizzazzjoni, fuq l-openness u fuq l-accountability imma l-poplu jippretendi li l-mod kif per eżempju sar il-bejgħ tal-Mid-Med Bank ma jiġix repetut.

Mr. Speaker, kif għedt dan is-settur huwa settur importanti ħafna fil- qasam tal-kummerċ.

Huwa settur li qed jinbidel u li fih qed isiru avvanzi kuljum.

Nistgħu ngħidu li s-servizzi li jeżistu llum ma jkunux japplikaw sena oħra minħabba l-progress mgħaġġel li qed isir fid-dinja kollha.

Dan kollu juri li dan is-settur se jkollu impatt kbir fuq pajjiżna, se jkollu impatt kbir fuq il-mod kif nagħmlu l-kummerċ u fuq il-mod kif nedukaw lilna nfusna.

Huwa suġġett importanti ħafna minħabba li f'dan is-settur jaħdmu ħafna ħaddiema u hemm ħafna għixien ta' familji li jiddependu minnu.

Dan kollu juri li dan is-settur kellu jittieħed bis-serjeta' minn dan il-gvern imma l-fatti kollha li semmejt f'dan id-diskors juru li dan ma sarx.

Minħabba f'hekk l-oppożizzjoni se tivvota kontra din il-liġi.

Irrid ngħid ukoll li jiena kont sorpriż li jiġi l-ministru hawnhekk u jgħidilna li hemm il-biża' li n-numru ta' ħaddiema jonqos f'dan is-settur.

Jiena kont nistenna l-ministru jiġi jgħidilna x'inhi l-viżjoni tiegħu biex dan is- settur jużah biex iġib l-investiment u biex iżied l-impjiegi.

Mr Speaker, nagħlaq bili ngħid li l-gvern ma weriex impenn biżżejjed biex jara li din il-liġi tieħu in konsiderazzoni dawn il-punti kollha u ma ħax l- inkarigu biżżejjed biex jipproduċi liġi li tħares 'il quddiem biżżejjed f'dan is-settur.

Minħabba f'hekk 'il quddiem mhux se jkollna salvagwardi biżżejjed biex dan is-settur jimxi 'l quddiem kif nixtiquh u biex f'dan is- settur ma jkunx hemm it-taħwid li kien hemm dan l-aħħar u li l-poplu tagħna sofra minnu wkoll.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, m'hemmx dubju li s-settur ta' telekomunikazzjoni għandu importanza strateġika kbira għall-iżvilupp ekonomiku u m'hemmx dubju wkoll li l-żvilupp ekonomiku rridu narawh mill- inqas minn tliet aspetti differenti.

Biex ikun wieħed san, żvilupp ekonomiku jrid ikun magħqud ma' affarijiet oħra, fosthom mal-kuxjenza soċjali, mal-ġustizzja soċjali kif ukoll ma' mpenn ambjentali.

Dawn huma tliet affarijiet li jridu jmorru flimkien anke fis-settur daqshekk importanti bħal dak tat-telekomunikazzjoni, li llum m'huwiex biss mezz passiv ta' trasmissjoni tal-messaġġi imma għandu valur strateġiku għax fuqu huwa mibni s-suċċess mhux biss ekonomiku imma anke dak soċjali ta' pajjiż.

F'ekonomija tradizzjonali l-investiment kien jiċċaqlaq fuq il-bażi ta' pagi baxxi, fuq il-bażi ta' location - jiġifieri jekk intix qrib is-suq fejn se jinbiegħu l-prodotti - u fuq il-bażi ta' l-istabilita' politika u soċjali li tkun teżisti fil-pajjiż.

S'intendi llum ċerti fatturi tal- kompetittivita' bħal livell tal-pagi u l-istabilita' soċjali u politika għadhom importanti ħafna, imma żgur li fattur deċiżiv fejn jiċċaqlaq l- investiment jiddependi minn żewġ fatturi importanti, li huma l-livell tekniku u edukattiv li hemm fil-pajjiż u l-livell ta' linfrastruttura li teżisti fit-telekomunikazzjoni.

Dan li għadni kif għedt juri li bħalissa qed niddiskutu settur li minnu jiddependi s-suċċess tal-pajjiż u tan-nies li jgħixu fih.

Issa s-suċċess ma jitkejjilx biss bit-tkattir tal-ġid imma jitkattar ukoll bil-ħolqien ta' l-impjiegi u jitkejjel skond kemm jilħaq nies differenti fis-soċjeta'.

Żvilupp ekonomiku san jintrabat ukoll ma' dak li jissejjaħ koeżjoni soċjali, jiġifieri li l-ġid li qed jinħoloq fil-pajjiż ma jħalli lill-ħadd barra minnu.

Għalkemm huwa importanti li nidħlu għall-kompetizzjoni u l- liberalizzazzjoni huwa importanti wkoll li dawn l-affarijiet isiru skond ir- realta' u skond iċ-ċirkostanzi partikolari tagħna.

Huwa importanti li dawn l-affarijiet ma jsirux a spejjeż tal-ħaddiema, a spejjeż tal-familji tagħhom u a spejjeż tal-pajjiż.

Wara kollox iridu niftakru li anke pajjiżi oħra li daħlu għal din l-isfida tal-kompetizzjoni u tal-liberalizzazzjoni fil-qasam tat-telekomunikazzjoni għamlu hekk fuq dak li huma raw bħala l- ġid nazzjonali tagħhom, l-interess nazzjonali tagħhom u anke l-ġid li joħroġ lis-setturi differenti tas-soċjeta'.

Irridu nżommu quddiem għajnejna wkoll iċ-ċirkostanzi storiċi differenti li fihom seħħ dan it-tibdil f'dan il-qasam.

Jekk wieħed jiftakar fit-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea f'mumenti storiċi differenti minn tal-lum - hawn qed nirriferi għal meta l-Unjoni Ewropea kienet għadha tissejjaħ suq komuni - wieħed isib li l-pajjiżi li daħlu dak iż-żmien bħall-Irlanda, Spanja, il-Portugal u l-Lussemburgu, kollha kienu talbu li r-regoli ta' l-Unjoni japplikaw biss wara perijodu twil ta' transizzjoni.

Dawn talbu dawn l-affarijiet fin-negozjati għax waqt li kienu jifhmu li s-settur tat-telekomunikazzjoni f'pajjiżhom irid jinfetaħ għall-kompetizzjoni u għal-liberalizzazzjoni, fl-istess ħin riedu jaraw li jagħmlu dan it-tibdil skond l-interess nazzjonali tagħhom.

Wieħed mill- punti ewlenin li nixtieq li tassew nirriflettu dwaru hu l-fehma perikoluża ta' ċerti setturi tas-soċjeta' tagħna li jridu jkunu l-barranin li qishom jiġu u jiċċivilizzawna.

Jiena naf li jitkellmu dwar din il-ħaġa fil-privat u ma' ħbiebhom u ma tantx jitkellmu dwarha fil-miftuħ, imma l-opinjoni tagħhom hi li l-Maltin u l-Għawdxin m'humiex kapaċi jġeddu u jagħmlu minn pajjiżna pajjiż dixxiplinat u modern.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Bartolo, imma jkolli nwaqqfek għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Censu Galea, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal lejla t-Tlieta, 16 ta' Mejju fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Il-ħajja hija kollha esperjenzi, Mr Speaker.

Hemm esperjenzi li l-bniedem jitgħallem minnhom u hemm ukoll dawk li l-bniedem ikun irid jinsa.

Imbagħad hemm esperjenzi oħra li juru li minkejja r-rieda tajba ta' ħafna nies, issib lil min anke waqt ix-xogħol tiegħu jipprova jkisser is-sistema.

Dan xejn ma jagħmel ġieħ lis-sitwazzjoni tiegħu u l- anqas lid-dipartiment, ministeru jew post li jkun jirrapreżenta.

Pero' nixtieq nibda l-intervent tiegħi b'esperjenza kostruttiva.

Mr Speaker, il-ġimgħa l-oħra kont ma' l-Onor.

Mario Galea, l-Onor.

Gavin Gulia u l-Onor.

Joseph Cuschieri, fejn attendejna l-laqgħa tal-Commonwealth parliamentary association għar-reġjun tal-Mediterran u l-gżejjer Brittaniċi u ddiskutejna ħafna affarijiet li normalment niddiskutu f'dan il-parlament.

Pero' filwaqt li hawn inħarsu lejhom mill-aspett nazzjonali u minn dak lokali, matul din il-laqgħa kellna ċ-ċans li dawn l-affarijiet niddiskutuhom fuq sfera reġjonali, kif jaffettwaw il-gżejjer tal-Mediterran bħal Malta, Ġibilta u Ċipru.

Iddiskutejna wkoll kif jaffetwaw diversi gżejjer u dipendenzi ta' l-Ingilterra li baqgħu b'rabta materna ma' l- Ingilterra.

Din il-laqgħa kellha parteċipazzjoni tajba ta' deputati rappreżentanti tal-Parlament Malti.

Waqt li konna qed niddiskutu t-tip ta' amministrazzjoni li teżisti f'postijiet differenti, wieħed seta' jara li f'ċerti territorji minflok sistema ta' partiti politiċi bħal tagħna, teżisti sistema fejn il-poplu jtella' ammont ta' nies indipendenti.

Fl-Isle of Man, per eżempju, għandek 24 deputat imtellgħin kollha b'mod indipendenti, waqt li f'Jersey u Guernsey għandek 16 u 12-il deputat rispettivament imtellgħin minn listi indipendenti.

Imbagħad hemm gvernijiet bħal ma huma dawk ta' Gibilta, Malta u Ċipru li s-sistema tagħhom hija bbażata fuq il-partiti, li jkollhom tellieqa bi programm elettorali differenti għat-tmexxija tal-pajjiż.

Session oħra li kellna kienet dwar l-iżvilupp tat-teknoloġija ta' l- informatika kif ukoll fuq l-E-commerce.

Wieħed seta' jara li dak li qabel kien jieħu xahar illum jieħu biss il-ħin biex inti tagħfas buttuna fuq makna.

Dak li qabel kien miftuħ biss għall-kumpanniji kbar, illum permezz ta' l-internet u permezz tas-sistemi tal-informatika huwa miftuħ għal kull persuna li trid tagħmel xogħol anke mid-dar stess, ħalli mbagħad tikber jekk hemm bżonn, imma tista' topera u tikkompeti fil-konfront tal- kumpanniji l-kbar.

Iddiskutejna ukoll ir-relazzjonijiet bejn il-pajjiżi ż-żgħar u l-Unjoni Ewropea.

Kulħadd tenna l-esperjenza tiegħu f'dan il-kamp fejn dehru biċ-ċar l-aspirazzjonijiet ta' Malta u Ċipru biex isiru membri sħaħ.

Rajna wkoll il- mod ta' kif iċ-Channel Islands u l-Isle of Man iħarsu lejn l-Ewropa, fi sfond ta' territorju li jiddependi għall-politika interna tiegħu totalment minnu innifsu, territorju li jikkomponi u jiżviluppa l-finanzi u l- ekonomija tiegħu, pero' fl-istess ħin jaf li hu mrażżan fid-drittijiet tiegħu b'dak li tiddeċiedi l-Ingilterra.

L-istess bħal ta' dawn hija l- pożizzjoni ta' Ġibilta, fejn il-problema li għandhom mal-ġar kbir tagħhom qiegħda dejjem tiskala, ċioe' Spanja, li qiegħda bieb u għatba magħhom u hi l-pont tagħhom għall-Ewropa.

Imbagħad punt li fih tajna kontribuzzjoni tajba ħafna kemm man-naħa u kemm minn oħra kien jekk hux neċessarju li bil-liġi jingħataw opportunitajiet ugwali lil kulħadd kemm f'dak li huwa sess, reliġjon, opportunitajiet ta' xogħol u f'kull settur tal-ħajja.

Finalment wasalna għall-konklużjonijiet simili ħafna ta' dawk li ttieħdu f'dan il-parlament ftit taż-żmien ilu, fejn aħna għedna li minkejja l-liġijiet li wieħed jista' jgħaddi bl-aħjar intenzjoni, jeżisti ukoll ambjent fejn bniedem irid ipoġġi dak li jkun illeġisla fil-prattika, fis-sens li xi kultant bilfors trid tkun diskriminatorju b'mod pożittiv ma' ċerti setturi tal-ħajja, speċjalment fejn hemm handicap, sabiex min hu ġej minn dik it-triq ikun jista' jlaħħaq ma' min għandu aċċess aktar għall-affarijiet.

Imbagħad l-aħħar diskussjoni li kellna kienet tirrigwarda l-iskrutinju tax-xogħol tal-gvernijiet mill-parlament ta' kull territorju.

Minkejja li jeżistu parlamenti fejn hemm nies imtellgħin indipendenti dawn ukoll għandhom is-sistema tagħhom ta' kif joħolqu tip ta' analisi ta' x'ikun qed jagħmel kull ministru u ta' kull proġett li jkun qed isir fil-pajjiż, biex dawn jassiguraw rwieħhom li dak li jsir isir bi skop tajjeb li jkun jaqbel għall-pajjiż in ġenerali u li ħadd ma jieħu vantaġġ minħabba l-pożizzjoni li jkun jokkupa.

Iva, nista' ngħid li kienet esperjenza pożittiva ħafna daqs kemm kienet esperjenza negattiva ħafa dik li qed ngħaddi minnha bħalissa fix-xogħol tiegħi ta' nutar, pero' qegħdin jgħaddu minnha wkoll oħrajn fil-konfront ta' ċerti nies li jaħdmu fid-dipartiment tat-taxxa.

Mela skond Kap. 55, il-liġi li tirregola x-xogħol tan-nutara, nutar huwa obbligat li fi żmien 15-il ġurnata minn meta jippublika kuntratt iħallas il- boll, iħallas il-capital gains tax dovuta, jekk ikun il-każ, u jinsinwa l- kuntratt fir-reġistru pubbliku biex jassigura li l-att li jkun sar jiġi wkoll a konjizzjoni tal-pubbliku għal dak li għandu x'jaqsam ma' terzi.

Jekk nutar ma jħallasx il-boll fi żmien 15-il ġurnata minn meta jagħmel l- att huwa suġġett li meta l-maġistrat li jirrevedilu l-kuntratti jagħmel tali reviżjoni jista', jekk dan ma jagħtihx raġuni għaliex dam iżjed, iwaħħlu multa kif tistabilixxi l-liġi għal kull jum li hu jittardja milli jagħmel il-pagament.

Aħna n-nutara nagħmlu kuntratti ta' nies barranin li jbiegħu proprjeta' u ovvjament wara immorru nirreġistraw lil dawn in-nies biex iħallsu l-capital gains tax u mbagħad inkunu nistgħu nagħmlu l- proċeduri li bihom bniedem jista' jibgħat il-flus barra minn Malta.

Hawn jiddispjaċini ngħid li wieħed minn dawk li qegħdin jirreġistraw in- nies, ċertu De Gaetano, li kien segretarju ta' ċertu ministru taħt amministrazzjoni Soċjalista, qiegħed jagħmel il-ħajja diffiċli ħafna lin- nutara li jmorru jirreġistraw.

Il-kliem li qed jgħid fil-konfront tal- kummissarju tat-taxxi interni mhu xejn sabiħ, xejn anke floku u xejn mhu ta' dekor għad-dipartiment.

Il-bieraħ kellimt lill-kummissarju tat-taxxi interni nnifsu fuq dan u nispera li jieħu l-passi neċessarji.

Il-liġi tgħid li bniedem jista' jkollu prokura verbali biex jaġixxi f'isem ħaddieħor, iżda dan l-uffiċjal qed jirrifjuta milli jagħtina income tax number għal dawn in-nies jekk ma jkollniex prokura bil-miktub sabiex nirreġistraw bniedem għall-fini tat-taxxa u nħallsu l-ammont dovut.

Dan il-bniedem qed iġibna f'pożizzjoni li niksru l-liġi, jiddispjaċini ngħid.

Fil-konfront ta' ċerti problemi li qed niffaċċja minn hawn, jien qiegħed nagħti avviż lill-kummissarju tat-taxxi interni li l-ewwel darba li dan is-Sur De Gaetano jerġa' jirrfijuta li jagħtina tax number, jien se niddeposita l- ammont ta' flus li jkun dovut lill-gvern fil-qorti sabiex nipproteġi d- drittijiet tiegħi u tal-klijenti tiegħi.

Imbagħad jara hu kif jieħu l- proċeduri meħtieġa a spejjeż tiegħu, biex għall-kapriċċ ta' dan l-impjegat li għandu hemmhekk jiġbor il-flus mill-qorti.

Speċjalment fil-postijiet fejn in-nies jiltaqgħu man-nies fuq ix-xogħol, jekk bniedem għandu l-geddum għal xi dipartiment jew għal xi ministru għax ikun poġġih hemmhekk, dan m'għandux jirriflettih fl-għaġir tiegħu mal-pubbliku li jmur biex jinqeda minn dak id-dipartiment.

Jiddispjaċini li din kellha tasal s'hawn pero' din diġa' ġrat għal darba, tnejn, tlieta u issa qed nispiċċaw li kull darba rrid noqgħod inċempel lill-kummisarju tat-taxxi interni u dan jagħtih ordni ad hoc sabiex inkunu nistgħu nirreġistraw lil dawn in-nies għall-fini tat- taxxa.

Din hija sitwazzjoni negattiva u bilkemm ma ngħidx li l-PSC għandha tieħu passi fil-konfront ta' din il-persuna.

Esperjenza oħra ġrat il-Ħadd li għadda fejn il-gazzetta "KullĦadd" dehrilha li jien b'xi mod inkun naf x'qed jiddeċiedi l-prim ministru dwar reshuffles fil-parlament, fil-bankijiet tal-gvern u fil-ministri.

Veru li ġimgħatejn ilu jien ktibt artiklu fil-gazzetta fejn awgurajt lis-segretarju parlamentari nkarigat mill-isport u tgħajtu l-prosit fuq ix-xogħol li qed jagħmel fil-kamp tiegħu.

Ktibt li jekk xi darba jiċċaqlaq minn hemm, j'Alla li fix-xogħol li se jagħtuh ikun jista' jilqa' l-isfida bħalma laqagħha fil-kamp ta' l-isport.

Evidentement bil-għan li jimlew il-paġni, il-kittieba u l-ġurnalisti ta' "KullĦadd" deherilhom li din għandhom jinterpretawha li jien għandi xi inside information ta' kif il-prim ministru jiddeċiedi lil min se jagħmel ministru jew segretarju parlamentari.

Lil min kiteb dak l-artiklu nista' nserraħlu moħħu li j'Alla hu jasal fi stat li bħal Esopu jikteb il-ħrejjef għat-tfal, għax aħjar minn hekk jiddispjaċini ngħid li minn dak l-artiklu ma setax iweġġa'!

Fl-istess paġna wkoll, mhux talli l-ġurnalisti ta' "KullĦadd" ma qalux prosit għax-xogħol li sar mill-kunsill tar-Rabat fil-mixja għall-elezzjoni tal-kunsill, iżda raw kif għamlu biex jimplikaw li qed issir korruzzjoni mis-sindku u mill-viċi sindku.

Bil-mod ta' kif qiegħed l-artiklu jimplikaw li qed isir xi mod ta' għażla.

Dawn l-affarijiet xejn m'huma sbieħ favur bniedem li jissuplixxihom b'materjal, ovvjament wara li jkun poġġa l-prezz tiegħu bħalma jpoġġi ħaddieħor, wara li jkun għamel it-tender bħal ħaddieħor u wara li jkun ta l-quotations bħal ħaddieħor sabiex dan jissuplixxi l-materjal sempliċement għal xogħol infrastrutturali.

Kien ikun iżjed utli kieku dan l-artikolist ta' "KullĦadd" talab lill-gvern ċentrali, bħalma nitolbu jien repetutament, li peress li l-kunsill tar-Rabat ikopri area massiċċa fil-konfront ta' lokalitajiet oħrajn u allura minħabba ċerti nħawi, speċjalment dawk agrikoli fin-naħa tal-countryside tar-Rabat, hemm bżonn ta' fondi akbar biex ċertu xogħol infrastrutturali jista' jitħaffef, jista' jitneħħa minn fuq il-piż tal-ministeru tat-trasport u jieħu ħsiebu b'mod aħjar il-kunsill lokali tagħna.

Iva, sfortunatament ħafna mit-toroq tal-kampanja tan-naħa tagħna mhumiex miksijin bit-tarmac u hija esperjenza li tgħaddi bil-karrozza minn hemmhekk, bejn minħabba xi ftit ħaxix ħiereġ mill-ġnub, bejn minħabba l-ħofor li jfeġġu minn żmien għall-żmien minħabba l-elementi u l-vetturi li jgħaddu minn fuqhom u allura jkun hemm bżonn ta' iżjed maintenance.

Hawn nerġa' ntenni t-talba tiegħi lill-ministru għat-trasport għat-triq li tagħti mir-Rabat għall-Baħrija, fejn il-ministru jaf sew li hemm illum żviluppa f'raħal kbir.

Hemm bżonn li l-main road mir-Rabat għal Għajn Qajjet, għal Tas-Salib u tibqa' tiela' għal Bieb Ruwa sal-Baħrija titwessa u tingħata tarmac u servicing tajjeb darba għall-dejjem.

Ma nixtieqx noqgħod inqajjem problemi żgħar imma wieħed jista' jgħid l-istess ħaġa għat- triq li tagħti minn ħdejn il-winery tal-Buskett għat-triq prinċipali tal- Girgenti.

Din taqa' taħt il-kunsill lokali tas-Siġġiewi pero' hemmhekk hemm taħlita bejn nies li huma fid-distrett tar-Rabat u dawk li jaqgħu mad- distrett tas-Siġġiewi.

Din it-triq għanda bżonn maintenance urġenti, maintenance li bi trakk żrar, qatran u romblu malajr jagħmluh.

Naħseb li wasal iż-żmien li din titranġa ukoll, illum qabel għada jekk jista' jkun.

Din ma tinvolvix spejjeż kbar.

Hija maintenance ta' kuljum u naħseb li għandha ssir.

It-tielet esperjenza li xtaqt insemmi dalgħodu hija l-pożizzjoni ta' l- iskejjel tal-Gvern tar-Rabat, Mr Speaker.

Nhar il-Ħamis li għadda kelli x- xorti li nattendi għall-prize day ta' l-iskola Kanonku Pullicino fir-Rabat.

Wara nofsinhar kont xogħol u ftaħt l-uffiċċju l-Imġarr.

Bdiet nieżla x-xita u bdejt nispera li din tieqaf għax dawn ikollhom litteralment jorganiżżaw il-prize day fil-bitħa ta' l-iskola għax ma tezistix sala fir-Rabat għall- użu ta' l-iskejjel tal-gvern.

Din il-prize day setgħet ġiet tlett ijiem wara u u ma kenitx tkun sitwazzjoni feliċi fejn minħabba nuqqasijiet ta' ċerta infrastruttura long overdue, lil dawn kienet se titħassrilhom affari li kienu ilhom jorganizzaw matul dawn l-aħħar xhur.

Fuq talba tal-headmistress, is-Sinjorina Debono, u fuq talba ta' l-istaff ta' l-iskola u l-istudenti, jien erġajt kellimt lill-ministru ta' l- edukazzjoni rigward il-ħtieġa li din l-iskola jkollha sala li minnha mhux biss tinqeda l-iskola tat-tfajliet tas-sekondarja pero' jistgħu jinqdew ukoll it-tfal ta' l-iskola li hemm f'Ferris Sreet kif ukoll l-iskola tal- bniet taż-żgħar.

Jekk din is-sala tinbena fl-unika art li għad baqa' vojta f'dawk l-inħawi, nħoss li jekk hemm xi fdalijiet arkeoloġiċi taħt din l- għalqa dawn għandhom jiġu protetti billi bniedem joqgħod attent waqt li qed jibni u anke jieħu dawk il-miżuri meħtieġa biex dawk ma ssirilhomx ħsara.

Iżda l-istess sala meħtieġa għall-iskola għandha tinbena mill-aktar fiss possibbli biex kif, matul din il-leġislatura, il-gvern għamel xogħol strutturali bżonjuż ħdejn l-iskola tal-gvern ta' l-Imġarr - kif ukoll għandi nifhem li se jsir xi xogħol fl-iskola tal-gvern tal-Mellieħa - issa ukoll jieħu dawk il-passi meħtieġa sabiex tinbena din is-sala.

Il-Ministru Louis Galea qalli li hu ppreżenta t-talba għall-fondi meħtieġa sabiex isir dan ix-xogħol u assigurani li jekk dawn il-fondi jkunu available dan ix-xogħol isir fis-snin immedjati li ġejjien.

Nirringrazzjah ta' l-interess tiegħu u nawgura li l-poplu Rabti, fil-bidu tal-millennju l- ġdid, jista' jgawdi minn din l-iskola, mill-irranġar ta' dan il-bini.

Għal lokalitajiet differenti il-ħteġijiet tagħhom ta' kuljum huma aktar importanti minn proġett nazzjonali tal-millennju li jgawdih il-poplu, pero' ġeneralment igawdih fi stat ta' kapriċċ u mhux fi stat ta' neċessita'.

Relatata ma' dan ta' l-iskola, nixtieq ngħid li waqt li kont imsiefer fuq xogħol tas-CPA tkellimt fit-tul mal-ministru ta' l-edukazzjoni ta' l-Isle of Man.

Dan qalli li minħabba l-iżvilupp kontinwu ta' l-informatika, l- għalliema tagħhom attendew kors matul is-sajf fejn saru mhux biss computer literate imma aktar avvanzati minn hekk.

Illum fl-iskejjel ta' dawn il- pajjiżi kull għalliem għandu laptop tiegħu li bih jaħdem ma' l-istudenti fil-klassi.

Mela l-għalliem huwa responsabli mil-laptop waqt li dan iservi għall-ħteġijiet tal-klassi kollha.

Skond dan il-ministru l-effett fuq l- istudenti kien wieħed pożittiv ħafna.

Qal li qed iġib interess minn hafna istudenti għax huwa fatt li l-istudenti jħobbu jesploraw, iħobbu jippruvaw affarijiet ġodda u jħobbu jkunu komdi sabiex huma jistgħu jitgħallmu xi ħaġa ġdida billi jippruvawha.

Qed jaraw fejn huma kapaċi jaslu b'din il- makna imsejħa computer.

Sfortunatamnet f'Malta sal-lum għadna ma wasalniex fi stadju li kull familja jkollha computer id-dar u bilfors li trid tkun l- iskola li lil dawn tagħtihom iċ-ċans li jiżviluppaw ruħhom f'dan is-settur.

Ħaġa oħra li xtaqt insemmi huwa l-fatt li matul dawn l-aħħar ġimgħat smajt ħafna kelliema jsemmu l-awtorita' tat-trasport.

Issa l-liġi ntbagħtet quddiem l-kumitat immexxi minni biex naraw klawsola klawsola x'għandu jiġri minn l-awtorita' tat-trasport.

Pero rridu nsibu il-finanzi sabiex il- karrozzi tal-linja ma jibqux fil-maġġoranza tagħhom dawk li huma.

Ma jibqux dawk li huma mhux għax is-sidien ma jeħdux ħsiebhom u ma jippruvawx jagħmlu l-maintenance neċessarju, imma minħabba li gvernijiet differenti repetutament wiegħdu lis-sidien assistenza u għajnuna sabiex jibdlu dawn il- vetturi biex ikunu jistgħu jagħtu servizz aħjar u sal-lum ħafna minnhom għadhom qegħdin jittewbu.

Qegħdin jittewbu għax b'xi mod ma nstabx il-meżż kif jiġi ffinanzjat is-sussidju li ġie mwiegħed sabiex jinxtraw dawn il- vetturi.

Għaddiet sena oħra u ħafna mit-turisti li jiġu jżuruna jmorru lura lejn pajjiżhom u bilfors li jġorru magħhom it-tifkiriet tal-pajjiż.

Ċertament li jiftakru fl-istorja rikka li għandna.

Oħrajn li jiġu biex jixxemxu jiftakru fil-bajjiet sbiħ li għandna u fix-xemx tiżreġ ta' kuljum.

It-turisti li jiġu permeżż ta' cruise liners jittieħdu madwar Malta b'coaches moderni, air-conditioned u tajbin u allura ftit li xejn jaffetwawhom it-toroq, imma dawk it-turisti li jużaw is-servizz tar-route buses isibu li air-conditioning ma jeżistix, li f'ħafna minnhom it- twieqi ma jinfetħux u li l-bankijiet tirranġa kemm tirranġa fihom, illum tajbin u għada jerġgħu jitqattgħu għax hawn min jieħu buzz billi jqatta' s- siġġijiet tax-xarabank.

(Interruzzjonijiet) Veru affarijiet żgħar pero' jirriflettu kemm fuq il-livell t'għixien tal-Maltin, fuq is-sense of pride tagħna kif ukoll f'dak il-mod kif iħarsu lejn pajjiżna t-turisti li jiġu Malta.

Għaldaqstant huwa meħtieġ li din il-problema tittieħed in hand għax għalija - u naħseb li anke għall-Ministru Ċensu Galea u għall-ministri u l- membri taż-żewġ naħat - xbajna nirċievu lmenti.

Veru li jridu noll ogħla, pero' filwaqt li aħna ngergru fuq in-nuqqasijiet tagħhom issa hemm bżonn ukoll li nneħħu dawn in-nuqqasijiet u naħseb li l-gvern għandu jġorr il-piż tiegħu wkoll.

Finalment xtaqt insemmi li preżentement qalb ir-residenti ta' l-Mtarfa, jidher li hemm sitwazzjoni fejn qiegħed jiġi propost li tingħalaq parti minn parking area - ħdejn apartment block Santa Lucija - biex issir playground jew green area għan-nies tal-lokalita'.

F'dawk l-inħawi l- parking huwa diġa' problema sostanzjali għalkemm hu mtaffi ftit mill- garages li jeżistu.

Fl-Imtarfa hemm diversi postijiet fejn wieħed jista' jagħmel bandli għax għall-grazzja t'Alla hemm open areas sostanzjali pero' ma nħossx li bniedem għandu jnaqqas minn parking area eżistenti.

Għal dan l- iskop qiegħed nitlob li ma jitnaqqsux il-mezzi ta' parking li hemm fl- inħawi u li jekk hemm bżonn jittieħdu areas oħrajn li sal-lum huma f'idejn l-awtorita' tad-djar jew xi awtorita' oħra biex isiru leisure areas.

Nispera li l-kunsill lokali l-ġdid ta' l-Mtarfa jieħu r-responsabbilta' ta' din il-ħaġa.

MR SPEAKER; Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla t-Tlieta, 16 ta' Mejju, 2000 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - DELITTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm f'dawn l-aħħar 15-il sena seħħew attentati ta' delitti omiċidjali u anke delitti omiċidjali b'armi li huma liċenzjati to keep?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul dawn l-aħħar 15-il-sena kien hemm 14-il każ ta` attentat ta` omicidju u sebgħa każi ta`omiċidju li fihom intużaw armi liċenzjati sabiex jinżammu.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid min huma dawk il-persuni li m'humiex ambaxxaturi, konsli ta' Malta, uffiċjali tal-gvern, jew b'xi mod fl-impjieg tal-gvern u huma mill-istess Prim Ministru - skond it-termini ta' l-artikolu 3 (1) tal- Kap. 253 tal-Liġijiet ta' Malta - awtorizzati jużaw is-siġill pubbliku ta' Malta?

Jista' l-Prim Ministru jgħid għal-liema raġuni tali persuni ġew hekk awtorizzati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-uffiċjal pubbliku nnominat bħala Kustodju tas- Sigill Pubbliku huwa s-Segretarju Permanenti fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Is-siġill pubbliku ta' Malta jista' jintuża biss għal skopijiet uffiċjali minn ministeri u dipartimenti tal-Gvern, fejn ikun hemm il-ħtieġa.

Fi kwalunkwe każ, is-siġill pubbliku jsir biss fl-Uffiċċju tas-Segretarju Permanenti fl-Uffiċċju tiegħi.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - XIRI TA' POST

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex applikazzjoni għal xiri ta' post mingħand il-Joint Office li ilha li saret mis-6 ta' Jannar, 1996 ta' persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament ma' din il-mistoqsija, tiġi pproċessata mill-aktar fis peress li min kif jidher din issa ilha żmien twil biex tiġi pproċessata?

Jista' jgħid jekk hemmx xi dffikultajiet li qed iżommu milli dan il- proċess issir?

Jekk hemm, x'inhuma?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-applikazzjoni li għalija qed jirriferi l-Onor.

Interpellant, ma ġietx ipproċessata minħabba diffikultajiet li nqalgħu fit-twettiq tal-ftehim iffirmat bejn is-Santa Sede u l-Gvern ta` Malta.

Kif diġa` tħabbar riċentament, sar progress sostanzjali fuq din il- materja.

Wara li jiġu solvuti dawn id-diffikultajiet, l-Uffiċċju Konġunt jkun jista` jirreġistra l-proprjeta` u jibgħat għal applikant biex jiffirma l-kuntratt tal-fidi.

ĦABS ĊIVILI - ĦARBA TA' PRIĠUNIER

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk jirriżultalux li t-Tnejn 3 ta' April, 2000 għal xi l-ħabta ta' l-10.45 p.m. priġunier ħarab lill-pulizija meta kien qiegħed għal kura fl-Isptar San Luqa?

Jista' jgħid min kien dan il- priġunier u eventwalment inqabadx?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fid-data li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant, l-ebda uffiċjal li kien skorta ma` xi prigunier dakinhar, ma rrapporta xi inċident.

GĦAWDEX - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm saru spezzjonijiet għal għarrieda mill-awditur u l-ispetturi f'kull sezzjoni jew uffiċċju li jagħmlu parti mit-tliet dipartimenti fi ħdan il-Ministeru ta' Għawdex mill-1 ta' Frar, 2000 sal- lum?

Għal kull spezzjoni li saret f'kull uffiċċju, x'passi dixxiplinari ttieħdu kontra dawk li ma nstabux fuq il-pst tax-xogħol?

Min huma dawn l- uffiċjali li naqsu?

Kemm inħarġu charges kontra uffiċjali governattivi mill-1 ta' Jannar, 1997 sal-lum f'kull dipartiment fi ħdan il-Ministeru ta' Għawdex, sena b'sena?

Minn dawn iċ-charges, kemm instemgħu jew qed jinstemgħu quddiem bord dipartimentali u kemm quddiem il-bord tad- dixxiplina tal-PSC?

Kemm saru verifiki tas-sick leave f'kull uffiċċju li jaqa' taħt il-Ministeru ta' Għawdex mill-1997 sal-lum, sena sena?

Kemm kien hemm uffiċjali li s-sick leave tagħhom kien verifikat iktar minn darba f'kull sezzjoni u uffiċċju fi ħdan il-Ministeru ta' Għawdex mill-1997 sal- lum, sena sena?

Kemm inħarġu charges kontra ħaddiema li abbużaw bis-sick leave mill-1997 sal-lum, sena sena?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nixtieq ninforma lill-Onor Interpellant li sakemm ma tingħatax raġuni għaliex din il-mistoqsija qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

VETTURI KLASSIĊI/STORIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Fid-dawl tal-benefiċċji għal ħafna oqsma f'Malta li jġib miegħu l-użu ta' vetturi klassiċi u storiċi, jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jintroduċi rati preferenzjali għal ħlas tat- taxxi ta' l-ewwel reġistrazzjoni, VAT jew dazju u tal-liċenzja tat-triq ta' dawn il-vetturi klassiċi u storiċi?

Jekk iva, għandu indikazzjoni ta x'inhuma r-rati preżenti tal-ħlas tat- taxxi ta' l-importazzjoni fuq karozzi, muturi u trakkijiet storiċi u klassiċi; x'se jkunu r-rati preferenzjali jekk jidħlu fis-seħħ u għal-liema kategoriji ta' żmien jistgħu japplikaw; kemm sidien se jibbenfikaw; il- gvern hux qed jikkonsulta ma' xi entita'; meta se jidħlu fis-seħħ dawn il- miżuri; u jekk hemmx il-ħsieb ta' xi forma oħra ta' għajnuna lil dawn in- nies?

Fl-aħħarnett, jista' l-Ministru jgħid ċar u tond x'inhi l-proċedura eżatta biex persuna timporta vettura klassika f'Malta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-importazzjoni ta` karozzi klassiċi li jkollhom aktar minn ħamsin sena hija regolata b`rati speċjali ta` taxxa ta` reġistrazzjoni li daħlu fis-seħħ f`Awissu 1996.

Dawn il-vetturi jħallsu bir-rata speċjali ta` 11% jew 16.5% fuq il- valur tal-vettura u skond is-saħħa tal-makna.

Karozzi normali jħallsu bir- rata ta` bejn 50.5% (iżda mhux inqas minn Lm850) u 75% (iżda mhux anqas minn Lm7,000) fuq il-valur tal-vettura u skond is-saħħa tal-makna.

Peress li ġeneralment dawn il-vetturi jkunu jiffurmaw parti minn xi kollezzjoni, ma jkunux suġġetti għal ħlas annwali tal-liċenzja tat-triq.

Meta dawn il-vetturi jkunu se jiġu wżati fit-triq għal skopijiet ta` esebizzjoni u għal skopijiet filantropiċi, dawn il-vetturi jinħarġilhom permess speċjali għal ħlas nominali ta` Lm1.

Id-Dipartiment tal-Liċenzji u Testijiet ma jistax jgħid kemm sidien ibbenifikaw jew jistgħu jibbenifikaw minn din il-miżura.

Il-proċedura biex persuna timporta f`Malta vettura klassika hija l-istess bħal dik ta` vettura normali, iżda trid tkun akkumpanjata b`ċertifikat minn xi awtorita` rikonoxxuta fejn ikun stipulat li għandha aktar minn 50 sena.

EU - DIRECT AID

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-propaganda li għamel il-Gvern flimkien mal- ministeru tiegħu u mal-ministeru ta' l-agrikoltura dwar is-sussidju tad- direct aid li l-Unjoni Ewropea tiggarantixxi fis-settur agrikolu tal- pajjiżi membri u pajjiżi godda, jista' l-Ministru jinfurmani kemm qed jikkalkula l-Gvern Malti li se jkun is-sussidju tad-direct aid f'ċifra ta' flus li kull produttur lokali tad-tadam għal għasir se jieħu qabel u wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 15881 waqt is-Seduta Nru. 292.

EU - DIRECT AID

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-propaganda li għamel il-gvern flimkien mal- ministeru tiegħu mal-ministeru ta' l-agrikoltura dwar is-sussidju tad- direct aid li l-Unjoni Ewropea tiggarantixxi fis-settur agrikolu tal- pajjiżi membri u pajjiżi ġodda, jista' l-Ministru jinfurmana kemm qed jikkalkula l-Gvern Malti li se jkun is-sussidju tad-direct aid f'ċifra ta' flus li kull produttur lokali tal-ħaxix frisk se jieħu qabel u wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

EU - DIRECT AID

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-propaganda li għamel il-Gvern flimkien mal- ministeru tiegħu u mal-ministeru ta' l-agrikoltura dwar is-sussidju tad- direct aid li l-Unjoni Ewropea tiggarantixxi fis-settur agrikolu tal- pajjiżi membri u pajjiżi ġodda, jista' l-Ministru jinfurmana kemm qed jikkalkula l-Gvern Malti li ser jkun is-sussidju tad-direct aid f'ċifra ta' flus li kull produttur lokali tal-frott frisk se jieħu qabel u wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

EU - DIRECT AID

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-propaganda li għamel il-Gvern flimkien mal- ministeru tiegħu u mal-ministeru ta' l-agrikoltura dwar is-sussidju tad- direct aid li l-Unjoni Ewropea tiggarantixxi fis-settur agrikolu tal- pajjiżi membri u pajjiżi ġodda, jista' l-Ministru jinfurmana kemm qed jikkalkula l-Gvern Malti li se jkun is-sussidju tad-direct aid f'ċifra ta' flus li kull produttur lokali tal-fniek se jieħu qabel u wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentri numru 15881 waqt is-Seduta Nru. 292.

EU - DIRECT AID

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-propaganda li għamel il-Gvern flimkien mal- ministeru tiegħu u mal-ministeru ta' l-agrikoltura dwar is-sussidju tad- direct aid li l-Unjoni Ewropea tiggarantixxi fis-settur agrikolu tal- pajjiżi membri u pajjiżi ġodda, jista' l-Ministru jinfurmana kemm qed jikkalkula l-Gvern Malti li se jkun is-sussidju tad-direct aid f'ċifra ta' flus li kull produttur lokali tas-serer se jieħu qabel u wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' vetturi reġistrati ġodda f'Malta u f'Għawdex matul l-ewwel erba' xhur tas-sena?

Kemm minnhom huma diesel u kemm petrol?

Kemm minnhom huma muturi u kemm huma heavy plant vehicle?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li bejn l-1 ta` Jannar u l-aħħar ta` April 2000 in-numru ta` vetturi reġistrati ġodda f`Malta u Għawdex kien ta` 5,936.

Minn dawn kien hemm 179 muturi.

Bħalissa d-dipartiment ma jżommx statistika skond it-tip ta` fuel li jużaw il-vetturi.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika x`jifhem b`heavy plant vehicles`.

PULIZIJA - BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu barranin il-qorti, din is-sena s'issa u x'weħlu f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li din is-sena, sa` l-10 ta` Mejju 2000, tressqu quddiem il-Qorti 199 persuna ta` nazzjonalita` barranija.

58 ġew meħlusa taħt il-provvediment ta` l-artikolu 9 ta` Kap. 152 u mogħtija ordni ta` tneħħija; 111 ġew mogħtija sentenza sospiża u ordni ta` tneħħija; tlieta ġew mogħtija sentenza ta` ħabs u ordni ta` tneħħija; 11 ġew mogħtija ordni ta` tneħħija; tnejn weħlu multa; filwaqt li 14 oħra għad għandhom il- każ pendenti quddiem il-Qorti.

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew irrapportati reati lill-pulizija, xahar b'xahar din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif gej :

Jannar Frar Marzu April 1,241 1,419 1,349 1,285

ĦABS ĊIVILI - BARRANIN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni barranin il-ħabs illum, u minn liema pajjiż huma?

Kemm huma dawk li huma ssentenzjati u kemm huma dawk fuq arrest preventiv?

ONOR.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - PERSUNI DIPORTATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew iddeportati persuni din is-sena s'issa?

Kemm swiet lill-pajjiż din il-proċedura?

Minn liema pajjiż kienu u għaliex ġew deportati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li din is-sena, sa` l-10 ta` Mejju, in- numru ta` persuni li tneħħew minn dawn il-gżejjer wara li tressqu quddiem il-Qorti u nstabu ħatja kien ta` 183.

In-nazzjonalita` ta` dawn il-persuni hi kif ġej : -

Sirja 13 Libja 109 Bulgarija 8 Ġordan 5 Niġerja 1 Armenja 3 Marokk 2 Ċina 8 Eġittu 21 Pakistan 1 Tuneżija 2 Moldavja 1 Italja 2 Jugoslavja 3 Ingilterra 1 Lebanon 1 Iraq 1 Turkija 1

Ninsab informat ukoll li fl-istess perijodu, in-nefqa għat-tneħħija minn dawn il-gżejjer ta` persuni minn dawk imsemmija kienet tammonta għal Lm2,835.

EU INFORMATION CENTRE - MOBILE PHONE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi mobile phones u/jew karozzi mikrija mill-gvern għall-użu mill-impjegati tal-European Union Information Centre?

Jekk iva, min jużahom u kemm jiswew lill-gvern fuq medda ta' xahar?

ONOR.

JOE BORG: Il-European Union Information Centre għandu mobile phone wieħed li jintuża mill-Kap taċ-Ċentru.

Dan jiswa medja ta' Lm50 fix-xahar f'sejħiet, skond il-ħtieġa.

Iċ-ċentru jikri karozza waħda għal-Kap taċ-Ċentru li tiswa Lm178.25 fix- xahar.

Ma' dawn l-ispejjeż, hemm l-ispejjeż tal-petrol li huma madwar Lm30 u Lm40 fix-xahar skond il-ħtieġa.

EU INFORMATION CENTRE - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni jaħdmu mal-European Union Information Centre?

Kemm jitħallsu fuq medda ta' xahar u kemm sewa lill-pajjiż dan iċ-ċentru minn mindu nfetaħ?

ONOR.

JOE BORG: Bħalissa hemm seba' persuni, minbarra il-Kap (Dr Simon Busuttil) li jaħdmu mal-European Union Information Centre.

Dawn is-seba impjegati jitħallsu s-somma ta' Lm3241.42 fix-xahar bħala salarji u Lm1270.00 f'allowances bejniethom.

Fl-1999 meta nfetaħ, dan iċ-ċentru ma kellux allokazzjoni għalih u l- infieq dak iż-żmien kien meħud mill-voti differenti tal-Ministeru tal- Affarijiet Barranin u għaldaqstant, kif jista' jifhem l-Onor.

Interpellant, jenħtieġ żmien twil biex tislet din l-informazzjoni dettaljata.

Minn din is-sena 2000, iċ-ċentru għandu allokat vot għalih, kif imħabbar fl-Estimi Ġenerali, ta' Lm310,000.

L-ispiża għal perijodu minn Jannar sa April 2000 kienet ta' Lm43,323.90.

SKEJJEL - ART ROOMS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 15705, jista' jwieġeb it-tielet parti tal-mistoqsija li tgħid: jaħseb li hemm bżonn aktar għalliema ta' l-arti bħalissa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa hemm il-full complement ta' għalliema ta' l-arti kif kien deċiż għas-sena skolastika 1999/2000.

SKEJJEL - LANGUAGE/SCIENCE LABS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba f'mistoqsija parlamentari numru 15704, li saret fl-10/4/2000 f'liema risposta ġejt imwiegħed li se tingħata risposta għall-istess mistoqsija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 15704 f'Seduta Nru, 286 tat-3 ta' Mejju, 2000 meta l-informazzjoni tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

PULIZIJA - ĊITTADINANZA DOPPJA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm applikaw ċittadini Maltin biex iżommu d-dual citizenship?

Kemm ġew approvati u kemm għadhom pendenti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infOrmat li s`issa Ġew reĠistrati 111-il persuna bĦala Ċittadini Maltin li jistgħu jżommu ċ-ċittadinanza barranija li diġa` għandhom.

Dawn setgħu jagħmlu dan bis-saħħa tat-tibdil li sar dan l-aħħar fl-Att dwar ic-Cittadinanza Maltija (Kap. 188).

Ninsab informat ukoll li qed jiġu processati 360 applikazzjoni oħra simili.

Bis-saħħa ta` l-istess tibdil, hemm numru ta` persuni oħra b`ċittadinanza barranija li akkwistaw iċ-ċittadinanza Maltija mill-ġdid b`mod awtomatiku u b`hekk issa għandhom żewġ ċittadinanzi.

In-numru ta` persuni li lilhom ġiet ikkonfermata din l-informazzjoni mid-Dipartiment taċ-Ċittadinanza huwa 345 filwaqt li hemm madwar 300 każ simili li għadhom qed jiġu pproċessati.

Hemm numru ta` każijiet oħra bħal dawn ta` l-aħħar li ġew ipproċessati mill-ambaxxati u/jew konsolati ta` Malta barra minn Malta fejn flok ingħataw konferma bil-miktub, ingħataw passaport Malti.

Statistika dwar dawn il-każijiet għadha ma nġabritx.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm vakanzi fi grad ta' għalliema fl-iskejjel primarji, sekondarji u post-sekondarji?

F'liema suġġetti hemm bżonn ta' għalliema?

Meta hemm il-ħsieb li jimtlew l-imsemmija vakanzi jekk dejjem hemm il-bżonn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel primarji ma hemmx vakanzi fi grad ta' għalliema.

Fl-iskejjel sekondarji u tas-snajja' hemm dawn il-vakanzi kif ġej:

Żebbuġ Boys Sec.

School - Computer - 14-il lezzjoni Mtarfa Boys Sec.

School - Computer - 15-il lezzjoni Żurrieq Boys Sec.

School - Computer - 10 lezzjonijiet Ħamrun Girls Sec.

School - Integrated - 16-il lezzjoni Science (għalliema bis-sick leave) Mosta Girls Sec.

School - Religion - 8 lezzjonijiet (għalliema bil-maternity leave) Rabat Grils Sec.

School - Spanish - 9 lezzjonijiet (għalliema bil-maternity leave) St Andrews Sec.

School - Geography - 6 lezzjonijiet Umberto Calosso BTS Santa Venera - Physics - 30 lezzjoni Umberto Calosso BTS Santa Venera - Computer - 8 lezzjonijiet

Il-vakanzi fuq imsemmija jiġu mimlija appena jinstabu l-għalliema li hemm bżonn.

Fil-fatt xi vakanzi minn dawn kienu ġew koperti b'impjieg ta' supply teachers pero` reġgħu nħolqu meta l-imsemmija supply teachers irriżenjaw mill-impjieg.

Naturalment xorta jibqa' jsir dak kollu meħtieġ biex dawn il-vakanzi jintlew mill-aktar fis possibbli.

DELEGAZZJONIJIET MINISTERJALI - ŻJAJJAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-ministru jgħid kemm kienu d-delegazzjonijiet ministerjali li żaru pajjiżi barranin matul is-sena 1999?

Minn min kienu fformati d- delegazzjonijiet imsemmija u għal-liema raġuni d-delegazzjonijiet żaru l- imsemmija pajjiżi?

Kemm swiet f'termini finanzjarji kull delegazzjoni?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

AFFARIJIET BARRANIN - ŻJAJJAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm siefru staff mid-Dipartiment ta' l- Affarijiet Barranin fuq żjarat uffiċjali matul is-sena 1999?

Min kienu dawk l-impjegati li marru fuq xogħol barra minn Malta?

Kemm swew f'termini finanzjarji ż-żjarat imsemmija?

ONOR.

MARSALFORN - TRIQ SANTA MARIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid meta se jittieħdu passi biex Triq Santa Marija if'Marsalforn issir one way, biex tinqata' l-konġestjoni kbira li jkun hemm speċjalment fix-xhur tas-sajf li qed joħloq konsegwenzi serji u nkonvenjent lil dawk li jabitaw f'din it-triq?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

GĦAWDEX - INSPECTORS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm huma n-numru ta' inspectors li hemm iduru fuq il- ħaddiema f'Għawdex?

Kemm saru spezzjonijiet minn dawn l-inspectors bejn Jannar 1999 u April 2000?

Kemm instabu ħaddiema mhux f'posthom, u kemm minn dawn dehru quddiem bord tad-dixxiplina?

ONOR.

VICTORIA, GĦAWDEX - KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tikkonferma li wara li biċċa art fil-viċinanzi tal-Kattidral kienet ġiet mgħoddija lill-Kunsill Lokali ta' Victoria, dan issa irritornaha lill-Gvern?

X'kienet ir-raġuni għal dan?

X'sar issa minn din il-biċċa art?

ONOR.

SKEJJEL - UNIFORMIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Waqt li tiġi rispettata l-awtonomija ta' l-iskejjel tal-gvern, jistgħu jinħargu linji gwidi għall-kapijiet u l-kunsilli skolastiċi dwar meta u kif jiddaħħlu uniformijiet ġodda għall-istudenti, fid-dawl li hemm każi fejn kapijiet qed jimponu uniformijiet, anorak u track suits li jiswew ħafna flus li huma ta' piż żejjed fuq il-ġenituri?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kapijiet ta' l-iskejjel kull meta jiġu biex jibdlu uniformi jikkonsultaw mal-membri ta' l-istaff u mal-ġenituri permezz tal-kunsill ta' l-iskola.

Ħafna drabi t-talba għal track suit u anorak tiġi min-naħa ta' l- istudenti u, jew ġenituri.

Ħafna skejjel jgħinnu wkoll b'diversi mezzi familji li jsibu xi diffikulta` dwar l-uniformi.

Kull meta skola tiddeċiedi li tagħmel xi tibdil fl-uniformi dan it- tibdil jibda jgħodd għat-tfal il-ġodda u l-uniformi l-ġdida tidħol fuq medda ta' sentejn jew iżjed.

Żgur ukoll li jekk irridu intejbu l-image ta' l-iskejjel ta' l-Istat, il- kapijiet iridu jeżiġu li tfal jilbsu l-uniformi sħiħa.

PA - IRZIEZET TAL-ĦUT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għamlitx studji ta' l-impatt ambjentali ta' l-irziezet tal-ħut fuq l-ekosistema fejn jinsabu?

Meta saru dawn l-istudji?

X'jirriżulta minn dawn l-istudji?

Minn min saru dawn l-istudji?

ONOR.

TONIO BORG: Iva, il-biċċa l-kbira ta' l-applikazzjonijiet għal irziezet tal-ħut ikunu suġġetti għal studju dwarl-impatt ambjentali, inkluż l-impatt ambjentali li dan it-tip ta' żvilupp jista' jkollu fuq l- ekosistema fejn jinsabu.

Dawn l-istudji isiru minn esperti mqabbda mill-iżviluppatur u mhux mill- awtorita' ta' l-ippjanar.

L-esperti maħtura jiġu approvati mill-awtorita' ta' l-ippjanar u d-dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent.

L-istudji ukoll isiru a bażi ta' termini ta' riferenza maħruġa mill-istess żewġ entitajiet (kultant b'konsultazzjoni ma' dipartimenti oħra).

Għalhekk, jeżisti kontroll kemm fuq il-kontribuzzjonijiet kif ukoll fuq il-kontenut ta' dawn l-istudji.

Jiena mgħarraf ukoll li matul il-proċess ta' dawn l- istudji kien hemm numru ta' laqgħat bejn l-esperti u l-awtoritajiet sabiex dawn ta' l-aħħar jiggwidaw u jipprovdu informazzjoni lil ta' l-ewwel skond il-proċess stabbilit.

L-informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Interpellant fuq dawn l-istudji, ċioe' meta saru dawn l-istudji, minn min saru u x'jirriżulta minn dawn l- istudji tirrikjedi riċerka intensa f'kull applikazzjoni li saret għar- razzett tal-ħut għaliex l-informazzjoni m'hijiex miġbura b'mod kollettiv.

Għalhekk mhux possibbli li tiġi ppreżentata ma' din ir-risposta.

Jekk l- Onor. Interpellant jogħġbu jkun iktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu, dan jista' jiffaċilita risposta f'iqsar żmien.

IRZIEZET TAL-ĦUT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid xi studji saru dwar l-impatt ta' l-irziezet tal-ħut fuq l-ekosistema tal-baħar fejn jinsabu?

Jirriżulta li qed inniġġsu l-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kull applikazzjoni għall-irziezet tal-ħut tiġi sottoposta għal studju ta' l-impatt ambjentali bħala parti mill- proċessar ta' l-istess applikazzjoni mill-awtorita' ta' l-ippjanar.

Barra minn hekk, bħala kondizzjoni għal permess maħruġ mill-awtorita', l- iżviluppatur hu rikjest li jimmoniterja s-sit bil-għan li jiġi stabbilit l- impatt li l-iżvilupp ikollu fuq l-ambjent.

Ir-rapporti ta' dan il- monitoraġġ jintbagħat lill-awtorita' ta' l-ippjanar.

ANTENNA - MOBILE PHONES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jerġa' jivverifika jekk l-antenna li titwaħħal fuq l-iskejjel u ħdejn inħawi residenzjali biex iwassal is-sinjali u t-trasmissjonijiet tal- mobile phone b'xi mod jew ieħor hijiex jew tistax tkun ta' ħsara għas-saħħa tal-persuni milquta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 16036, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Diviżjoni tas-Saħħa, qiegħda tistudja l-possibbilta' jekk dawn l-antenne jistawx ikunu ta' ħsara għas-saħħa pubblika.

B'dan il-għan ġie maħluq bord, minn rappreżentant tas-saħħa pubblika, direttur tal-wireless and telegraphy, kif ukoll espert fuq din il-materja.

Jekk ikun il-każ, jinħareġ code of safety standards għal Malta fuq standards internazzjonali.

Tali standards jibdew jiġu annessi bħala kondizzjoni mal-liċenzja relatata li tiġi maħruġa mid-direttur tal-wireless and telegraphy.

Fost diversi każijiet ta' stħarriġ li saru minn ħafna istituzzjonijiet madwar id-dinja, fosthom fir-Renju Unit, sal-lum f'ebda wieħed ma nstabu provi li t-trasmissjonijiet li ġejjin minn stazzjonijiet tal-mobile phones (apparat ċellulari) huma ta' dannu għas-saħħa tal-persuni.

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI - DRAMA UNIT

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Wara li dan l-aħħar id-Drama Unit tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni tellgħet preżentazzjoni teatrali interessanti ħafna dwar junk food, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li din il-preżentazzjoni u oħrajn siewja ta' qabilha dwar temi soċjali oħra humiex se jkunu ffilmjati sabiex l-iskejjel li jixtiequ jarawhom fil-futur ikunu jistgħu jagħmlu dan fl- iskola stess?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm-il student mar jara din il- preżentazzjoni s'issa u minn kemm skejjel ta' l-Istat u tal-Knisja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għall-preżentazzjoni teatrali dwar il- junk food (Teatru fl-edukazzjoni -T.I.E. JUNK FOOK HIGH) li ttellgħet id- Drama Unit ta' l-edukazzjoni li tinsab fi ħdan id-Dipartiment tal- Kurrikulu, bejn il-21 ta' Frar u s-17 ta' Marzu (18-il ġurnata) attendew b'kollox 3385 student/a li ġew minn tmien skejjel tal-Knisja/privati u 31 skola statali.

Informat ukoll li JUNK FOOD HIGH huwa wieħed minn tliet proġetti dwar temi soċjali li d-Drama Unit għandha ppreparat għall-istudenti tal-Forms 3,4,5.

Il-proġetti l-oħra huma GENERATION X (dwar l-influwenza tar-riklami u l-isfruttament taż-żgħażagħ) u BIG BULLY (dwar il-problema tal-bullying fis-soċjeta` tagħna).

Kull sena, fuq roster ta' tliet snin, jiġi ttakiljat wieħed minn dawn is-suġġetti.

L-istudenti tal-Form 3 jiġu fiċ-Ċentru tad- Drama M.A. Borg, il-Blata l-Bajda, li fih id-Drama Unit għandha ċ-ċentru tagħha, u jassistu għal u jipparteċipaw fil-programm teatrali interattiv dwar dak is-suġġett.

Dan, normalment, isir fit-tieni term bejn Frar u Marzu.

Sadanittant fl-ewwel term membri tal-unit iżuru lill-istudenti tal- Forms 4 u 5 fl-iskejjel tagħhom bi skript ridott fuq l-istess suġġett u jsiru workshops ma' l-istudenti.

B'hekk l-istudenti kollha ta' l-upper forms jiġu esposti għal u jaħdmu fuq dawn it-tliet temi soċjali - u kollha jkollhom l-opportunita` li jattendu għall-inqas darba matul it-tliet snin fiċ-ċentru.

L-impatt immedjat, i.e. il-kuntatt ħaj ma' l-atturi/għalliema tad-Drama Unit, huwa ta' importanza kbira - l-unit fuq dan tagħfas.

Li dawn il- proġetti jiġu ffilmjati mhix idea ħażina għax b'hekk jistgħu jibbenefikaw dawk li għal xi raġuni jkunu tilfu l-opportunita` li jattendu - imma qatt ma jista' jissostitwixxi l-impatt immedjat.

Madanakollu qed jiġi studjat mezz kif dawn il-proġetti jiġu fil-fatt iffilmjati u jkun hemm videos għad- dispożizzjoni ta' dawk l-edukaturi li jkollhom bżonnhom.

MARITIME LAW - MASTERS DEGREE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li applikaw għall-Masters Degree fil-Maritime Law (IMLI)?

Kemm ġew magħżula u min kienu?

Xi kwalifiki kellhom u xi kriterji ntużaw fil-proċess ta' l- għażla?

Min kienu dawk li ffurmaw parti mill-bord ta' l-għażla?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

GOZO CHANNEL - FREE TRIPS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Gozo Channel hux qed tagħti free trips għal vjaġġi bejn Malta u Għawdex lis-sidien taż-żwiemel u dan b'mod partikolari għal tiġrijiet li se jsiru fit-13 ta' Mejju, 2000?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-kumpannija Gozo Channel għandha impenn soċjali, f`okkażjonijiet speċjali, tisponsorizza certi attivitajiet ta` natura edukattiva, kulturali jew sportiva li jsiru f`Għawdex, partikolarment meta dawn ikunu fuq skala nazzjonali.

F`dan il-kuntest il-Gozo Channel sponsorizzat lill-Gozo Horse Racing Association fl-okkażjoni tal-Kampjonat Oracl Casino li sar nhar is-Sibt 13 ta` Mejju, 2000.

L-isponsorizzar ingħatat taħt forma ta` biljetti b`xejn tal-vapur lill-parteċipanti kollha.

TIĠRIJIET TAŻ-ŻWIEMEL - SPONSORS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk xi korporazzjoni jew xi entita' oħra fid-dekasteru tiegħu sponsorjawx it-tiġrijiet taż-żwiemel li se jsiru fit-13 ta' Mejju, 2000 ġewwa Għawdex?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat, li minbarra l-isponsorizzar imsemmi fit-tweġiba għall-mistoqsija preċedenti, il-Maltapost tat is-somma ta` Lm500 bħala sponsorizzar għall-attivita` li għaliha qed issir riferenza.

SKEJJEL - PROĊEDURI DWAR ĦARSIEN

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm matul din is-sena skolastika fit-twettiq tal-proċeduri għall-iskejjel dwar il-ħarsien tat- tfal?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jiġi verifikat u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - METODU "LET ME LEARN"

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet jeżistu sabiex il-metodu tal-"Let Me Learn" jissaħħaħ u jinxtered f'aktar skejjel?

Jista' jindika kif mar s'issa l-proġett pilota, u kif se jkompli jiżviluppa sabiex dan il-metodu tant utli jkun jista' jibbenefika lil tfal li għandhom stil ta' kif jitgħallmu li mhux indirizzat?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa l-proġett tal-Let Me Learn qiegħed jinħadem fi tliet skejjel: dawk tal-Primarja A tal-Mosta, St Elmo Valletta u Fra Diego Bonanno l-Marsa.

Numru ta' għalliema f'dawn l-iskejjel ġew imħarrġa u ħadu ċertifikat tat-taħriġ fi Frar 2000.

F'dawn l-iskejjel l-LCI (Learning Combination Inventory) li dwaru hu mibni dan il-proġett ġie spjegat lill-għalliema, tfal u ġenituri u beda l- proċess biex jiġi implimentat.

Bħalissa, qed jinbnew l-istrutturi u r-riżorsi (sew umani, kemm materjali) biex f'Settembru 2000, barra li jissaħħu u jiżviluppaw il- proġetti mibnija fit-tliet skejjel imsemmija, jidħlu ħames skejjel oħra fl- iskema fulltime, waqt li skejjel oħrajn jieħdu l-ewwel introduzzjoni għall- proġett.

IHC - STUDENTI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema fondi ntużaw sabiex studenti tal-mediċina ta' l-Institute of Health Care iwettqu ħidma fl-Isptar San Luqa fis-sajf?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - SPECIAL LEARNING DIFFICULTIES SERVICES

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jispjega fiex jikkonsisti l-Paired Reading Project ta' l-Ispecial Learning Difficulties Services tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Paired Reading Project kien esperiment ġdid għad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni fejn tfal u ġenituri ħadmu biex jiżviluppaw l-iskills tal-qari.

Tfal dyslexic u l-ġenituri tagħhom kienu mistiedna jipparteċipaw f'kors ta' sitt ġimgħat.

Tul dawn is-sessions il-ġenituri ġew mogħtija taħriġ speċifiku fuq kif jgħinu t-tfal fil-qari, kif jaqraw flimkien mat-tfal.

Dan il-kors kien ta' suċċess kbir - rajna li meta l-ġenituri jafu bl- eżatt kif għandhon jgħinu t-tfal li għandhom diffikulta` fil-qari jistgħu jiġu 'l quddiem.

SUR ROBERT LAURENTI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra lista ta' l-impjegati kollha li jaħdmu fit-taqsima tal- koperattivi?

Jista' jgħid liema huma l-impjegati f'kull koperattiva?

Jista' jikkonfemra jekk is-Sur Robert Laurenti rtirax u jekk irtira jista' jikkonferma jekk hux qiegħed jieħu pensjoni?

Jista' jgħid jekk is-Sur Robert Laurenti huwiex jaħdem f'xi dipartiment jew koperattiva jew aġenzija oħra tal-gvern li taqa' taħt ir- responsabbilta' tiegħu?

Jista' jgħid jekk wara li s-Sur Laurenti ffirma l-contract of termination għandux dritt jirreġistra bħala unemployed?

Jista' jgħid jekk is-Sur Laurenti hux qed jirreġistra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li fl-Uffiċċju tal-Koperattivi hemm jaħdmu dawn l-impjegati:

Is-Sinjura Josephine Agius 2.

Is-Sinjorina Marcelle Azzopardi 3.

Is-Sur Joseph Casha 4.

Is-Sur Vince Fabri 5.

Is-Sur Francis Galea 6.

Is-Sinjorina Michelle Mamo 7.

Is-Sur Emanuel Zahra

Fir-rigward għat-tieni parti tal-mistoqsija, diġa' weġibt fid-dettall u m'għandix għalfejn nirrepeti.

Lanqas m'għandi għalfejn nagħti dettalji personali ta' l-individwu konċernat.

PENSJONANTI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-Għaqda Nazzjonali tal-Pensjonanti talbux laqgħa miegħu minn wara l-budget 'l hawn?

Jista' jgħid jekk iltaqax ma' din l-għaqda?

Jekk iltaqa', x'kienu l-punti diskussi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma nħossx li hi etika li ngħati nformazzjoni dwar min jitlob li jiltaqa' miegħi u aktar u aktar li niżvela xi jkun ġie diskuss.

EU - PENSJONANTI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: La darba l-Kap ta' l-MIC ikkonferma ma' l-Għaqda Nazzjonali tal-Pensjonanti li jekk Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea jkollha timponi VAT fuq ikel u mediċinali (ara paġna 6 tal-newsletter tagħhom numru 158), jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-Gvern Nazzjonalista u mod b'partikoari l-Ministeru għall-Politika Soċjali, hux qed jipprepara studju dwar l-impatt soċjali tal-VAT fuq ikel u mediċinali?

Jista' jgħid meta l- gvern beħsiebu jimponi VAT fuq l-ikel u mediċinali u kemm se tkun ir-rata?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiena nformat li kuntrarjament għal dak li qal fil- mistoqsija tiegħu l-Onor.

Membru, il-Kap taċ-Ċentru ta' Informazzjoni dwar Malta u l-UE ma qalx illi jekk Malta tissieħeb fl-UE ikollha timponi VAT fuq ikel u mediċina iżda qal illi, filwaqt li dawn iż-żewġ tipi ta' prodotti huma inklużi bħala taxxabbli taħt id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea, il-pożizzjoni tal-gvern Malti dwar din il-kwestjoni għadha mhix magħrufa.

DJAR - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid bejn ix-xhur Diċembru u April, xahar xahar, kemm applikaw nies għal kull skema li hemm fis-seħħ fl-Awtorita' tad-Djar?

Kemm ġew approvati applikazzjonijiet taħt kull skema?

Kemm tħallsu flus taħt kull skema?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR - APPARTAMENTI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħarġu djar jew appartamenti b'kera mid-dipartiment għall-akkommodazzjoni soċjali mill-5 ta' Settembru 1998 'l hawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali alloka 298 dar jew appartament b'kera.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħarġu djar jew appartamenti b'kera mill-Awtorita' tad-Djar, xahar b'xahar mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn Settembru 1998 'l hawn, l-Awtorita' tad-Djar ma ħarġet l-ebda post għal kiri peress li l-aħħar ħarġa għall-postijiet tal- kiri kienet fis-6 ta' Settembru, 1996.