MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 723 It-Tlieta, 16 ta' April, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 723

It-Tlieta, 16 ta' April, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 16 ta' April, 2002

WERREJ

MINUTI 74

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 74

TQEGĦID TA' KARTI 78

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 79

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL MALTI GĦALL-KULTURA U L-ARTI (IT-TIELET QARI)

MALTA COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL (THIRD READING) 80

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI (IT-TIELET QARI)

CULTURAL HERITAGE BILL (THIRD READING) 80

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 81

AĠĠORNAMENT 102

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 109

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 722 li saret fil-15 ta' April, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PURSEINERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' sajjieda jew kumpanniji lokali li sottomettew talba lid-Dipartiment tas-Sajd sabiex ikolhom liċenzja għall-użu tax-xibka magħrufa bħala purseiners?

Meta saru dawn it- talbiet u meta ġew approvati?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari numru 31106.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jekk qed nifhem sew, ma sarux talbiet u lanqas ġew approvati talbiet għal applikazzjonijiet biex jintużaw ix-xbieki magħrufa bħala purseiners fil-kosta tagħna hux hekk?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jien hawnhekk qed nagħmel riferenza għal mistoqsija 31106 li kienet tgħid hekk:

"Jista' l-Ministru jinformani meta l-gvern għamel il-pożizzjoni uffiċjali dwar l-użu tal-purseiners lill-koperattivi tas-sajd lokali?"

U r-risposta kienet tgħid hekk:

"Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għal mistoqsija parlamentari numru 31103.

Inżid li d-dipartiment tas-sajd u l-akwakultura rċieva numru żgħir ta' talbiet mingħajd sajjieda Maltin u dawn ma ntlaqgħux."

Issa d-domanda parlamentari numru 31103 kienet tgħid hekk:

"Jista' l-Ministru jinformani x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern Malti dwar il-purseiners, jiġifieri x-xbieki ta' l-għażel tat-tonn użati mis- sajjieda tagħna?"

U r-risposta kienet tgħid hekk:

"Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-preżent l-ebda sajjied Malti m'għandu liċenzja għall-purseiner tat-tonn.

Fir-rigward tal- pożizzjoni tal-Gvern Malti dwar il-purseiner, nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern jieħu d-deċiżjonijiet li jkun hemm bżonn biex jiggarantixxi l-għajxien tas-sajjieda Maltin u Għawdxin."

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl ta' l-istqarrijiet uffiċjali li saru dwar il-kwestjoni tal-protezzjoni tal-levy tal-biedja - kemm min-naħa tal- Ministru kif ukoll min-naħa tal-gvern - jista' l-Ministru jikkonferma jew jiċħad jekk l-istrutturi li tapplika l-Unjoni Ewropea sabiex tipproteġi l- biedja tagħha, iġibux piżijiet fuq il-konsumaturi, fuq il-bdiewa u fuq is- settur tat-turiżmu lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, din hija mistoqsija dwar il-levies u nfakkar li d-domanda oriġinali kienet dwar il-purseiners, jiġifieri x- xbieki ta' l-għażel li jintużaw biex jinqabad it-tonn.

Biex nerġa' nwieġeb għal darb'oħra dwar il-levies, irrid ngħid li l-Unjoni Ewropea għandha s-sistema tagħha biex bħal kull pajjiż jew bħal kull blokk, tipproteġi l-qasam agrikolu tagħha.

Ovvjament ladarba aħna rridu ningħaqdu bi sħubija sħiħa ma' l-Unjoni Ewropea u allura nidħlu f'dan il-club, irridu nadottaw l-istess sistema li jadotta hu.

L-Unjoni Ewropea għandha diversi metodi kif tipproteġi s-settur agrikolu tagħha u ladarba aħna nkunu membri, il-biedja tagħna ovvjament se tkun ukoll protetta.

Per eżempju, l-Unjoni Ewropea għandha s-sistema tat-tariff quotas, li l-Onor.

Interpellant ġieli semma f'din il-Kamra u qal li hemm 87 minnhom, fosthom dik fuq l-importazzjoni taċ-ċanga.

Jekk nieħdu l-high quality beef, li normalment jiġi mill-Arġentina, insibu li l-Arġentina għandha kwota ta' kemm tesporta minn din it-tip ta' ċanga lejn il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, liema kwota hija ta' madwar 38,000 tunnellata u dan l- aħħar kien hemm talba biex din il-kwota tittella' għal 58,000 tunnellata.

Dan ifisser li fuq l-ewwel ammont jew ma jkunx hemm tariffi jew inkella t- tariffi jkunu baxxi ħafna.

Malli jinqabeż dan l-ammont, it-tariffa togħla drastikament.

Aħna fil-preżent nimportaw ċerti prodotti mis-suq internazzjonali – għax hekk jaqblilna – u allura qed nagħmlu t-talba ta' l-ispecial supply measure, biex ċerti prodotti nkomplu nimportawhom minn dan is-suq ladarba nkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropa.

Fil-fatt mhux pajjiżna biss jagħmel dawn it-tip ta' talbiet.

Spanja u Portugall, per eżempju, ilhom mill-1986 membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea u kienu għamlu t-talba biex ikomplu jimportaw il-qamħirrun mis-suq internazzjonali u ngħataw il-faċilita` mill-istess Unjoni Ewropea li jimportaw madwar 2,500,000 ta' qamħirrun kull sena.

Dan ilhom jagħmluh mill-1986 sal-lum.

Aħna nimportaw madwar 50,000 tunnellata ta' qamħirrun fis-sena, jiġifieri 2% biss ta' dak li jimportaw Spanja u l-Portugall mis-suq internazzjonali u qegħdin ninnegozjaw biex dawk il-prodotti li ħistorikament konna nimportawhom minn swieq internazzjonali għax huma orħos, ningħataw l-istess faċilita` u nkomplu nimportawhom minn hemm bil-prezzijiet internazzjonali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-Ministru qed jikkonferma li l-prezzijiet huma għoljin u li l-gvern qed jinnegozja supply measures ħalli nevitaw li jsofri kemm il-konsumatur kif ukoll l-industrija ta' l-ikel, inkluż is- settur tat-turiżmu, jista' l-Ministru jgħid - kif wiegħed lil din il-Kamra – liema huma dawk is-87 prodotti li huma soġġetti għal dawn il-kontrolli, kemm ta' kwoti u tariffi kif ukoll dawk il-539 prodott li se jkunu marbuta ma' special safeguard?

Ladarba l-Ministru jaf li l-Unjoni Ewropea tipproteġi u tapplika dawn l- għodod biex tipproteġi l-biedja tagħha ħalli ma jkunx hemm market penetration ta' prodotti li jġibu fix-xejn l-għajxien tal-bdiewa u ta' dan is-settur, jista' jinforma lill-Kamra għaliex filwaqt li l-gvern beda jneħħi l-protezzjoni tal-levy, m'għamilx dan il-market penetration?

U jekk jirriżulta li għamel, jista' jpoġġi d-dokumentazzjoni relatata fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli l-oppożizzoni min-naħa tagħha tifhem dak li l-gvern qed jipprova jinnegozja bħala pakkett speċjali fil-każ taċ-ċirkostanzi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jiena nikkonferma li fl-Unjoni Ewropea hemm prodotti li għandhom prezz għoli u hemm prodotti oħrajn li għandhom prezz baxx meta mqabblin mal-prezzijiet tagħna.

Per eżempju l-Unjoni Ewropea tissussidja ħafna bil-goff il-produtturi tal-qmuħ u taz-zokkor.

Infatti nisimgħu li aħna mhux se niggwadanjaw mill-ewwel kolonna tad-direct payments tal-common agricultural policy għax ma nkabbrux dawn il-prodotti.

Allura l-verita` hi li dawk il-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea li jkabbru z- zokkor u l-qmuħ se jibbenefikaw bil-goff mill-first pillar.

Minn dan il-fist pillar u cioe` d-direct payments lill-produtturi, għandek prattikament 90% tal-budget kollu tas-CAP li jmur għal dan l-iskop, jiġifieri għal ċerti prodotti bħalma huma l-qmuħ, it-tabakk u z-zokkor.

Dawn huma ssussidjati u għandhom prezz għoli biex il-produtturi ta' dawn il- prodotti ikollhom income tajjeb.

Imbagħad hemm prodotti oħrajn li l-prezz tagħhom, meta mqabbel ma' dak ta' pajjiżna, huwa baxx.

Per eżempju, il-prezz ta' 100 kilo ħalib frisk ħiereġ mid-dairy meta mqabbel ma' dak ta' pajjiżna huwa irħas.

Ir-raħħal Malti jitħallas madwar Euro 41 għal kull 100 kilo ta' ħalib filwaqt li fl-Ewropea il-prezz tal- ħalib huwa ta' madwar Euro 31 għal kull 100 kilo.

Imma mbagħad għandek problema oħra.

Biex iġġib dan il-ħalib minn barra trid tħallas it- transport cost u allura jiżdied bejn Euro 10 u Euro 11 kull 100 kilo u b'hekk il-prezz jiġi ndaqs.

Pero` imbagħad hemm prodotti oħra li l-prezz tagħhom huwa inqas minn tagħna, bħall-majjal u t-tjur.

Għalhekk il-gvern qiegħed jimxi fuq pjan li l-levy titnaqqas - għax eventwalment dawn iridu jitnaqqsu kullimkien u huwa inutli li noqogħdu nparlaw ġo din il-Kamra – u biex aħna niggarantixxu li r- raħħal ikun garantit income suffiċjenti, qegħdin indaħħlu dak il-kumpens li ħabbarna nhar is-Sibt.

B'hekk niggarantixxu li r-raħħal tagħna jkompli jgawdi minn dħul xieraq u ġust.

Ovvjament meta wieħed qiegħed iniżżel il-levy bil-mod il-mod ikun qiegħed jikkontrolla l-market penetration, jiġifieri meta jidħollok il-prodott minn barra.

Allura sakemm inti tiġi f'fażi li tkun neħħejt il-levy bil-mod il- mod u niżżiltha sa ċertu ammont illi tkun qiegħed tikkontrolla l-market penetration, tkun qed tagħti n-nifs lill-istess settur biex dan ikun jista' jagħmel ir-ristrutturar neċessarju.

Jekk l-Onor.

Interpellant irid ikun jaf liema huma dawk is-87 prodott li fuqhom hemm applikazzjoni ta' tariff quota fl-Unjoni Ewroepa, nappellalu biex iniżżilhom permezz ta' l-internet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jiena ma nistax nifhem kif il-Ministru għadu kemm qal li l-prezz tal-majjal f'pajjiżna huwa ogħla, meta l-gvern għandu studju li juri li kemm il-prezz ta' l-għalf li jixtru l-produtturi tagħna huwa orħos minn dak li jixtru l-produtturi Irlandiżi u Taljani kif ukoll il-prezzijiet li jħallsu l-konsumaturi Irlandiżi u Taljani għal prodott li hu magħmul mill-majjal, huma ferm ogħla.

Dan joħroġ mid- dokumenti li għandu l-gvern u li fuqhom qed jibbaża n-negozjati tiegħu.

Allura l-prezz bħal min huwa baxx?

Għall-konsumatur jew għall-bidwi?

Jew il-prezz huwa baxx għall-bidwi u għoli għall-konsumatur?

Jekk m'aħniex se niddefinixxu din il-problema se nibqgħu ngħidu affarijiet li dwarhom ma niftehmux.

Il-Ministru lili wegħedni li se jgħarrafni liema huma s-87 prodott li l- Maltin u l-Għawdxin fl-industrija ta' l-ikel u s-settur tat-turiżmu jridu jirrispettaw.

F'Malta għandna popolazzjoni ta' 380,000 u magħhom miljun turist li jiġu kull sena u allura rridu nifhmu x'qed nippruvaw ngħidu meta qed nitolbu lista ta' dawn il-prodotti.

Hemm 87 prodott li se jkunu marbuta ma' kwota u tariffa u hemm 539 prodott li se jkunu marbuta ma' kontrolli magħrufa bħala special safeguards.

Dawn se jaffettwaw 75% ta' l- importazzjoni tal-prodotti ta' l-ikel li aħna ma nipproduċux lokalment imma nimportaw għax is-settur tagħna huwa limitat u żvantaġġat minħabba d-daqs ta' l-art, id-densita` tal-popolazzjoni u d-densita` tal-live stock u ta' dak kollu li jġib miegħu dan l-argument.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nibda bl-aħħar request ta' 539 special safeguards u 87 tariff quotas.

Jiena nerġa' nirrepeti li dawn huma available permezz ta' l-internet anke mill-kumdita` tad-dar tiegħek stess.

Jekk irid inġibomlu jiena stess.

Issa rigward il-prezzijiet, ma nafx jekk l-Onor.

Interpellant huwiex qed jgħid li l-prezz tal-ġwież fl-Irlanda u fl-Italja huwa ogħla minn ta' Malta.

MR SPEAKER: Bil-permess tal-Ministru, l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ħalli nippreċiża x'għedt.

Il-gvern għamel dak li ngħidulu "processed product price comparison" biex ikun jista' jifhem lilu nnifsu dwar dak li se jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea biex iġib l-aħjar pakkett għas-settur tal-biedja lokali.

Issa f'dan l-eżerċizzju l-gvern Malti rriżultalu li meta tipparaguna l-prezz ta' l-għalf tar-raħħala tagħna u tal-produtturi tal-majjal issib li huwa bejn 30% u 52% orħos minn dak li jħallsu l-produtturi Taljani u Irlandiżi.

Imbagħad irriżultalu l-istess, għall-prezz tal-konsumatur.

Fl-Italja il-lukandiera u l-konsumaturi jixtru l-bacon bl-Lm4 kull kilo filwaqt li f'Malta jixtruh bil-Lm1.80 kull kilo.

Issa ladarba jirriżulta dan, għaliex il-Ministru qed jgħid li l-prezzijiet tal-majjal f'pajjiżi barranin huma orħos?

Dan hu l-argument tal-market penetration.

L-analisi saret jew ma saritx?

Jekk ma saritx, għalfejn ma saritx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jiġifieri sewwa fhimt li l-Onor.

Interpellant qed jgħid li l-prezz tal-ġwież f'Malta huwa orħos minn dak ta' l-Irlanda u l- Italja.

Dan huwa veru, minbarra li f'dawk il-pajjiżi mhux bilfors irabbu bis-sistema li nrabbu biha aħna.

Jekk nieħdu prodott ieħor, bħad-dairy, din f'Malta titrabba b'għalf mod u barra għandek il-grazing grounds, tirgħa u titrabba mod ieħor.

Pero' aħna għandna sistema li minkejja li jista' jkun li l-prezz tal-ġwież huwa orħos minn dak ta' barra, il-prezz tal- produzzjoni, kif ibigħu r-raħħal, huwa ogħla mill-prezz kif ibigħu r-raħħal f'diversi pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea.

Anke meta niġu biex nitkellmu dwar diversi pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, wieħed jara li hemm differenza fil-prezz kif jinbiegħ il-majjal mir-raħħala u mill-produtturi.

Per eżempju, il-prezz tal-majjal kif mibjugħ fil-Greċja huwa bil-bosta ogħla mill-prezz kif jinbiegħ f'pajjiżi oħrajn bħad- Denimarka.

Pero` minkejja dan il-fatt imbagħad għandek il-prezz tal-majjal li minbarra li huwa orħos minn tagħna kif joħroġ mir-raħħal, hemm sistema li biha jiżdied il-valur minħabba l-mod li biha jiġi proċessat, il-profitt li jagħmel id-distributur u r-retailer, u allura meta dan il-prodott jinbiegħ lill-konsumatur f'dawn il-pajjiżi, issib li huwa ogħla minn tagħna.

Pero` meta wieħed jagħmel l-eżerċizzju tal-market penetration irid jagħmel dan like with like, jiġifieri trid tikkompara r-raw material mar- raw material.

Jekk nieħdu l-majjal trid tieħu l-prezz tal-majjal kif jitwassal għand il- processor.

Jekk proċessur tal-majjal ikollu bħalissa jimporta tip ta' majjal mill-Greċja biex iġibu f'pajjiżna, kif ħareġ mill-biċċerija, jekk dan iżżidlu 10c per kilo bħala transportation cost, friża u affarijiet oħra, jiġi f'Malta bil-prezz ta' bejn 72c u 73c meta l-majjal ta' pajjiżna qiegħed bil-prezz ta' 82c.

U allura biex tikkontrolla l-market penetration u biex tagħmel it-tneħħija gradwali tal-levy, trid teħodhom fuq perijodu, għandek il-parametri li tieħu l-cost difference - li huwa bejn 72c u 82c – u għandek il-parametru l-ieħor taż-żmien li fih tagħmel ir-restructuring u għandek il-parametru l- ieħor ukoll ta' jekk tagħmilx il-kumpens direttament ugwali għall-ammont, għall-perċentwali ta' kemm tneħħi l-levy.

Jiġifieri f'din l-equation għandek tliet fatturi li wieħed jista' jutilizzahom biex joħroġ l-aħjar xenarju biex jiggarantixxi li l-penetration ta' dan il-prodott, jekk ikun hemm penetration wara kollox u jekk is-suq ...

Għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq suq li huwa ħaj u m'aħniex qed nitkellmu fuq xi siġġu jew mejda.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa li tista' tinqala' u li biha l-prezz jitla' jew jinżel.

Fil-fatt hemm diversi fatturi li jiddeterminaw il-prezz tal-prodott.

Per eżempju, meta kien hawn il-foot and mouth disease - għall-grazzja t'Alla f'pajjiżna ma kellniex din il-marda u lanqas kellna l-marda tal-BSE - in-nies intefgħet fuq il-majjal, il-produzzjoni li kellna f'pajjiżna ma bdietx tlaħħaq mad-domanda tal-poplu u allura kellu jiġi mportat f'pajjiżna ċertu ammont ta' majjal minn barra.

Peress li fl-Ewropa kien hemm ċerti areas li kienu effettwati mill-istess marda tal-foot and mouth u allura me kienx qed ikun hemm esportazzjoni ta' l-istess majjal minn dak ir-reġjun jew pajjiż, il-prezz f'dawk il-pajjiżi l-oħra li kellhom produzzjoni normali, għola.

Dan jirrifletti dejjem il-famuża rabta bejn id-demand u s- supply; la inti jkollok inqas materjal fis-supply, wieħed jistenna li l- prezz tiegħu jogħla.

U f'dawk iż-żmenijiet meta kien qed jiġi mportat ammont ta' majjal f'pajjiżna, il-prezz tal-majjal għola u allura l-price difference bejn il- prodott tal-majjal importat f'pajjiżna u l-prezz tal-majjal ta' Malta kif imwassal għand il-konsumatur, kien prattikament ta' ftit ċenteżmi.

Mr Speaker, allura hawnhekk qed ngħidu li jekk terġa' tieħu l-parametri li qed insemmi jiena u, per eżempju, tieħu l-prezz tal-majjal fil-Greċja għall- prezz tal-majjal f'Malta - aħna ħadna l-average għall-perijodu ta' bejn is- snin 1998, 1999 u 2000, jiġifieri dan huwa marbut ma' perijodu statiku – u dak il-livell jogħla jew jinżel, jeffettwa l-price difference.

Skond il- price difference jiġi kkalkulat l-ammont ta' kumpens li jrid jitħallas.

Ovvjament meta tiġi biex tikkwantifika eżatt il-prezz ta' sussidju li jrid jiġi mħallas mal-prezz tal-prodott ta' barra, trid iżżid miegħu l-prezz tat- trasport ħalli tkun taf eżattament id-differenza bejn il-prezz tal-majjal Malti mwassal għand il-proċessur u l-prezz tal-majjal li jkun importat.

Imbagħad meta niġu għall-kwalita` kulħadd jaf li l-majjal ta' Malta huwa wieħed mill-aħjar li hawn fl-Ewropa.

Pero` nerġa' ngħid li biex wieħed ikun jista' jiddetermina l-istruttura li trid ssir fis-sistema tas-settur partikolari kif ukoll biex jikkontrolla l- market penetration inti trid tagħmel din l-iskema li fiha tieħu l-price differential, tieħu into consideration l-ammont ta' sussidju li tista' tagħti ....

Għax inti tneħħi 10% tal-levy u tnaqqas 10% tal-price difference, pero` tista' tneħħi 10% biex tagħti iżjed nifs, tagħti l- kumpens u ħadd m'hu sidek li tagħmel hekk.

U allura b'dan il-mod wieħed jista' jikkontrolla l-operat tas-settur b'tali mod li jiggarantixxi li s- settur jingħata n-nifs neċessarju biex jagħmel ir-ristrutturar neċessarju kif ukoll jagħtih in-nifs biex ikun jista' jikkontrolla għal mument fil- futur meta jista' jkun hemm market penetration.

Nerġa' ngħid li dawn l-affarijiet jiddependu minn ħafna fatturi u f'dawn is- setturi kollha jibqa' jsir ir-review, jiġifieri perjodikament dawn is- setturi jrid jerġa' jsirilhom l-istudju ħalli naraw l-affarijiet kif ikunu mexjin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabelli li juru l-kwantita` u l-varjeta` ta' prodotti ta' l-ikel li nxtraw fid-djar ta' l-anzjani tal-Furjana u ta' l-Imtarfa matul l- 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 31109.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Skeda ta' offerti li rċieva l-Malta EU Information Centre għall- produzzjoni ta' tliet minuti ta' informazzjoni għal fuq it- televiżjoni, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 32574 li ngħatat f'seduta numru 722 tal-15 ta' April 2002.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

L-Onor.

Joe Mizzi.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien se nressaq każ ta' ksur ta' privileġġ kontra l-gazzetta "The Malta Independent" tas-16 ta' April għax skond subartiklu (k) ta' artiklu 11 ta' l-Ordinanza għall-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati, Kap. 113, jingħad hekk:

"il-pubblikazzjoni volontarja jew bi traskuraġni ta' xi rapport falz jew mgħawweġ ta' xi dibattitu jew proċedimenti tal-Kamra jew ta' xi Kumitat tagħha. ̧ ...."

Dan ifisser li jekk ikun hemm xi rapportaġġ falz jew malintiż fil-gazzetta dan ikun ksur ta' privileġġ.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax il-bieraħ meta jien ressaqt każ ta' ksur ta' privileġġ u għamilt il- punti li kelli nagħmel għidt li fejn jidħol il-każ tal-mediċina u l- kwestjoni tat-tifla kien hemm gidba fir-rapport tal-gazzetta "The Malta Independent" li deher qabel.

Kien hemm ukoll il-każ tal-Każin tal-Banda ta' San Ġużepp u dwar dan kien hemm gidba wkoll.

Fil-fatt jien semmejt ukoll li fejn jissemma li taħt ir- ritratt tiegħi hemm allegazzjoni, jien ma semmejt l-ebda allegazzjoni jew tajt xi indikazzjoni ta' allegazzjonijiet.

Jekk tara l-gazzetta "The Malta Independent" tal-lum issib il-heading "Breach of privilege claim filed against TMID by Labour Whip" li jgħid hekk:

"His complaint focused on one particular point, in which TMI said the Labour MP's daughter was forced onto medication ...".

Mela hija gidba li mhux veru punt wieħed.

Jien semmejt dawk il-punti fejn jidħol tal-każin tal-banda u fejn tidħol il-kwestjoni l-oħra ta' l- allegazzjonijiet.

U biex jipprova jagħmilha tal-ħelu f'paragrafu ieħor qal hekk:

"The paper wrote a 680 word report to bring to the public's attention what Mr Mizzi said.

A misunderstanding of one part of his speech does not turn the reporting of that speech into a malicious report.".

Mela jien qed nuri bil-fatti li mhux każ wieħed hemm imma tlieta u l- bieraħ semmejthom speċifikament.

Għaldaqstant qed inressaq dan il-każ ta' ksur ta' privileġġ u ̧ nerġa' ntenni, każ ta' ksur ta' privileġġ.

Fil-każ ta' ksur ta' privileġġ tal-bieraħ "The Malta Independent" iddikjarat li veru kelli raġun għax ġabet parti minnu diġà li kienet gidba jiġifieri ammettiet hi stess li gidbet u qed nerġa' nressaq każ ta' ksur ta' privileġġ ieħor illum kontra l-ġurnal "The Malta Independent" tal-lum fuq il-kwestjoni ta' dak li għadni kemm semmejt.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tieħu konjizzjoni ta' dan u tagħti ruling iżjed tard.

Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL MALTI GĦALL-KULTURA U L-ARTI

MALTA COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, jekk jogħġbu ̧ iressaq it- Tielet Qari.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President ̧ nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Kultura u l-Arti.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI

CULTURAL HERITAGE BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni, jekk jogħġbu, jipproponi t- Tielet Qari.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru tat-Turiżmu): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali jkun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-15 ta' April ̧ 2002 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker ̧ l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed idaħħal l-ewwel tip ta' miżuri biex jikkonformana mal- konvenzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa jiġifieri mas-Civil Law Convention on Corruption.

Normalment konvenzjoni tkun tkopri general guidelines għax tkun drafted minn għadd ta' pajjiżi li r-realtajiet tagħhom ikunu jvarjaw minn wieħed għall-ieħor u għaldaqstant biex jintlaħaq kompromess wieħed irid imur fuq qafas komuni ġenerali biex b'xi mod kulħadd ikun jista' jaddatta ruħu għalih.

Għalhekk ċertu dettall tar-realtajiet tal-pajjiż partikolari jrid jinħadem fil-parlament ta' dak il-pajjiż.

Għaldaqstant huwa mportanti li mill-ewwel nitilqu fuq dan il-binarju ħalli l-poplu tagħna jifhem li minkejja li din hija liġi mportanti għax se tagħti kumpens lil min isofri minn danni ta' abbuż ta' korruzzjoni mill-aspett ċivili ̧ din mhijiex liġi li se ssolvilna l-problemi kollha u mhijiex qed tagħti l-għodda legali kollha biex dan l-abbuż li huwa abbuż serju, ikun jista' ̧ b'xi mod jew ieħor jiġi mwaqqaf ̧ imċekken u jekk jista' jkun ̧ meqrud.

Għalhekk huwa mportanti ferm li dak li nkunu qed nagħmlu f'din il- Kamra jinftiehem tajjeb mill-poplu tagħna ħalli ma nagħtux l-impressjoni li qisu lħaqna l-quċċata.

Mr Speaker ̧ din il-liġi hija qafas jiġifieri mhijiex liġi li hija dettaljata, mhijiex liġi li tirrappreżenta r-realtà sħiħa ta' pajjiżna, mhijiex liġi li qed tidħol fil-fond biżżejjed u hemm ħafna affarijiet nieqsa minnha imma almenu hemm pedament u bidu ta' xi ħaġa.

Irridu nifhmu u nfiehmu li din il-liġi qed tħares lejn aspett wieħed u mhijex qed tkopri l-aspett tal-korruzzjoni fejn inti tfittex proċeduri legali kriminali imma qed tieħu biss l-aspett ċivili.

Hemmhekk għandna qasam ieħor kbir u sħiħ li assolutament mhux qed jintmiss minn din il-liġi.

Naturalment il-Kunsill ta' l-Ewropa mhux is-Civil Law Convention on Corruption biss għandha imma għandha wkoll il-Criminal Law Convention on Corruption u safejn naf jien dik m'aħniex konformi magħha u lanqas jidhirli li aħna signatories għaliha bħala pajjiż.

Punt importanti ieħor li fil-fehma tiegħi qed jiddaħħal f'din il-liġi huwa l-konċett importanti u serju ħafna tal-whistle-blower jiġifieri ta' individwu jew individwi li għax il-kuxjenza tagħhom hija sana ̧ għaliex huma nies integri u onesti u għaliex huma ċittadini vera ta' pajjiżna, meta jaraw xi ħaġa li ma tkunx flokha, xi ħaġa li tkun qed tikser ir- regolamenti jew liġijiet li jkunu qed imorru oltre minn dak li huwa ġust, ikollhom il-kuraġġ u jiġbdu l-attenzjoni biex dak li jkun qed jiġri ma jibqax jiġri.

Sal-lum dawn in-nies ma kienu protetti xejn u din il-liġi qed iddaħħal għall-ewwel darba dan il-konċett.

Pero' rridu nifhmu wkoll li filwaqt li qed iddaħħal dan il-konċett importanti ħafna ̧ ma rridux naħsbu li b'daqshekk għandhom il-protezzjoni kollha.

Minkejja li fl- Amerika hemm il-Whistle-Blowers Act hemm liġijiet oħra li jdaħħlu l- provvedimenti partikolari tal-whistle-blowing u aħna għandna din il-liġi li fetħet is-separju u nifhem jien li 'l quddiem irridu nħarsu biex inkomplu nsaħħu din is-setgħa legali jew din l-għodda legali biex tipproteġi lil dawn it-tip ta' nies.

Jien nixtieq nitkellem fuq l-aspett preventiv għax liġi bħal din qed tagħtina r-rimedju li wara li tkun seħħet xi ħaġa, ikun hemm xi ħadd kuraġġuż u jitkellem, dan ikollu ċerta protezzjoni legali.

Dan ifisser li dak li jkun bata minn xi abbuż ta' korruzzjoni jista' jiġi kkumpensat u dak li jkun wettaq il-korruzzjoni jrid jirrispondi għal għemilu.

Pero' qabel naslu għal dik il-fażi li hija l-fażi aħħarija u l-miżura kurattiva ̧ hemm passi li aħna nistgħu nsaħħu, ħalli jekk jista' jkun ħadd ma jiġi fil- pożizzjoni fejn jaqa' vittma ta' l-abbuż tal-korruzzjoni.

Barra minn hekk jista' jkollok min ̧ minħabba ċerti fatturi li jkunu jeżistu ̧ joħloq, jabbuża u jikkorrompi lil ħaddieħor.

Fil-fehma tiegħi ̧ fejn għandek strutturi li ma jkunux trasparenti biżżejjed u ma jkunux aċċessibbli b'informazzjoni ħalli ċ-ċittadini kollha jkunu mgħarrfa biżżejjed fuq l-operat u fuq id-drittijiet tagħhom dwar kif jista' jkollhom aċċess għalihom eċċ. u fejn għandek strutturi ̧ dipartimenti ̧ aġenziji u entitajiet governattivi, u anke mhumiex ̧ li jkunu burokratiċi u jkollhom red tape żejjed, ikollok ingredjenti tajbin ħafna ħalli l-individwi jibqgħu miżmuma fid-dlam – naturalment tkun responsabbiltà tal-gvern jew ta' istituzzjoni partikolari jekk dawn ma jkunux qed igħaddu biżżejjed informazzjoni jew inkella jkollhom strutturi li jkollhom red tape żejjed - u allura hemmhekk ikun hemm min jista' jkollu interess li jabbuża ̧ joħloq sitwazzjoni ta' korruzzjoni u jġib lil ħaddieħor vittma.

Jien nittama li jkolli l-ħin biex inkun nista' niżvolġi iżjed dak li qed ngħid imma waqt li kont qed inħejji għal din il-liġi ġie f'idejja dokument fuq governance u trasparenza tal-gvern Amerikan u tal-President James Madison u kien hemm kwotazzjoni li fil-fehma tiegħi, tirrelata tajjeb ħafna ma' dan li qed niddiskutu hawnhekk.

Fl-1822 dan il-president kien qal hekk:

"A popular government without popular information or the means of acquiring it ̧ is but a prologue to a farce or a tragedy or perhaps both.

Knowledge will forever govern ignorance and the people who mean to be their own governors must arm themselves with the power which knowledge gives.".

Mr Speaker, jien inħoss li din il-kwotazzjoni hija rilevanti għax nemmen li jekk il-poplu tagħna jkun mgħarraf biżżejjed u jkollu aċċessibiltà biżżejjed biex jagħraf id-drittijiet tiegħu u jkun jaf kif jista' jmur għalihom ̧ allura mbagħad inkunu qed noħolqu safeguards b'mod awtomatiku kontra min jista' jkun malinn u joħloq sitwazzjonijiet fejn jikkorrompi jew jixxaħħam biex iċ-ċittadin jieħu dak li huwa tiegħu bi dritt.

Jista' jkun li fil-winding up il-ministru jgħid li llum qed nitkellmu fuq l- e-government li se jagħti aċċess aktar faċli għall-informazzjoni u għal dak li qed jiġri.

Huwa veru li l-e-government jagħti aktar aċċess għal ċerti affarijiet imma rridu dejjem inżommu quddiem għajnejna li bl-e-government mhux kulħadd jista' jkollu aċċess għall-affarijiet.

Aħna nafu bid- diffikultà reali ta' dan il-pajjiż fejn l-IT skills għadhom mhumiex daqshekk widespread fil-kategoriji kollha u fl-age groups kollha ta' pajjiżna u għaldaqstant l-e-government hija biss it-tip of the iceberg f'dak li huwa informazzjoni biżżejjed biex tippenetra l-kategoriji kollha taċ-ċittadini.

Kif kont qed ngħid fil-bidu nett, peress li din il-liġi qed tikkonformana ma' konvenzjoni – kif għidt il-konvenzjoni tagħti qafas – din ma tidħolx f'dettalji ta' realtajiet ta' poplu.

Allura jien ipprovajt infittex ftit aktar ħalli nara eżattament x'kien qed jipprova jwassal il-Kunsill ta' l- Ewropa b'dik il-konvenzjoni lill-parlamenti fi ħdanu.

Fil-fatt sibt dokument ieħor li hija riżoluzzjoni ta' l-2000 bin-numru 1,214 tal-Kunsill ta' l-Ewropa li titkellem fuq ir-rwol tal-parlamenti fil-ġlieda kontra l- korruzzjoni.

F'dan id-dokument li huwa interessanti ħafna u li mhuwiex twil hemm klawsola partikolari ̧ speċi ta' hit list jew benchmark ̧ biex kull parlament jara fejn qiegħed.

Jien xtaqt niffoka ftit fuq dan ħalli nkunu nafu fejn qegħdin u fejn dan l-abbozz ta' liġi jista' jwassalna.

Jien se nibda bl-ewwel parti li tgħid hekk:

"In order to fight corruption ̧ parliaments, in their capacity as a country's supreme political authority and instance of control, should, where applicable:

a) ensure that state institutions, including parliaments themselves, are so transparent and accountable as to be able to withstand corruption or permit its exposure.

Fil-fehma tiegħi din tgħaqqad mal-bżonn ta' trasparenza u kontabilità biex iċ-ċittadin ikun jaf eżattament x'qed jiġri għax meta inti tkun miftuħ għall-iskrutinju taċ-ċittadin, bilfors trid toqgħod aktar attent u trid tiddixxiplina lilek innifsek ̧ biex ngħid hekk.

Issa hawnhekk nixtieq nistaqsi: L-istituzzjonijiet ta' l-Istat ̧ inkluż il-Parlament innifsu ̧ kemm huma trasparenti u accountable?

Issa jien mhux se noqgħod insemmi affarijiet kbar imma se nsemmi affarijiet żgħar għax huwa fl-affarijiet iż- żgħar fejn tibda tinduna kemm l-istituzzjoni li tkun fiha tkun qed topera kif għandha topera.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi wkoll kemm, f'għajnejn il-poplu tagħna, l- Awtorità ta' l-Ippjanar hija trasparenti u accountable?

Jien kemm-il darba nagħmel mistoqsijiet parlamentari li għandhom x'jaqsmu ma' din l- awtorità għax donnu li din hija awtonoma, indipendenti u above board.

Fil- fatt illum stess kelli tweġiba għal mistoqsija parlamentari fuq każ partikolari fejn inħareġ permess mill-Awtorità ta' l-Ippjanar biex ikompli jogħla bini fil-core ta' Ħal Qormi fejn l-ebda bini mhu ogħla minn żewġ sulari fuq il-faċċata.

Fuq dan il-bini diġà hemm kontroversja li qed tkun miġġielda bi proċeduri legali.

Fil-fatt it-tweġiba tal-ministru għal din il-mistoqsija parlamentari hija li l-Awtorità ta' l-Ippjanar ma tidħolx fil- merti jekk ikunx hemm xi proċeduri fil-qorti u taqbad u toħroġ il- permessi.

Pero' jien ma ngħidx hekk.

Jien ngħid li l-awtorità tagħmel ħażin għax jekk ̧ per eżempju, hemm kontroversja għaddejja l-qorti fuq it- tieni sular, lanqas jagħmel sens li tagħti permess għat-tielet sular.

Jekk il-qorti tiddeċiedi li t-tieni sular għandu jaqa' għax ma jkunx kif suppost allura x'jiġri mbagħad?

Se twaqqa' t-tielet sular ukoll?

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq tifel ta' sentejn li qed jesperimenta u jibni bil- blocks imma qed nitkellmu fuq affarijiet tan-nies li meta tibda tarahom u tħares lejhom tibda tistaqsi x'sens komun hemm f'dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, l-Awtorità ta' l-Ippjanar kif tista' taspira fiduċja u perception tajba min-nies li dak li jkun ma jissuspettax li hemm korruzzjoni meta fil-qalba ta' raħal antik bħal Ħal Qormi, lil min tagħtih permess biex jagħmel gallarija ta' l-aluminium u lil ħaddieħor li japplika biex jagħmel l-istess ħaġa ma tagħtihx permess?

Jien hawnhekk mhux se noqgħod ngħid li lil min tagħtu spiagga sħiħa minn ħalq iċ- ċittadini Maltin u lil ħaddieħor waqqgħetlu kamra ta' għaxar piedi b'għaxar piedi.

Ovvjament ksur ta' liġi dejjem huwa ksur ta' liġi biex ma niġix interpretata ħażin imma xorta mhuwiex sew li jsiru dawn l-affarijiet.

Sur President ̧ hawnhekk ġieli tistaqsi mistoqsija parlamentari u ma teħux tweġiba jew inkella joqgħodu jduru mal-lewża u tibda tistaqsi fejn qiegħda t-tweġiba.

Per eżempju, il-bieraħ hawnhekk kellna farsa sħiħa għax jien għamilt mistoqsija parlamentari u t-tweġiba kienet fuq suġġett li ma kellu x'jaqsam xejn u aħna rridu bilfors noqgħodu nisimgħu.

Imbagħad minn fuq ̧ għax tirrimarka, irridu nagħmluha tal-papa' u tal-mama' u kulħadd donnu jrid jibilgħek.

Kultant meta nsemmu l-korruzzjoni, il-perception tkun fuq tixħim ta' eluf kbar ta' liri u tieqaf hemm imma jekk bis-serjetà qegħdin nikkonformaw, permezz ta' din il-liġi ̧ mas-Civil Law Convention on Corruption tal-Kunsill ta' l-Ewropa, l-korruzzjoni rridu niġġeldulha minn qabel billi jkollok it-trasparenza u tkun accountable.

Per eżempju ̧ f'din fir-riżoluzzjoni numru 2,214 tas-sena 2 ̧000 hemm speċifikament ir- rwol tal-parlamenti biex jiġġieldu kontra l-korruzzjoni.

Għalhekk naħseb li we fall short milli naslu għal din il-proposta tal- Kunsill ta' l-Ewropa.

Imbagħad għandna paragrafu (b) li jgħid hekk:

"(b) Instil in their own ranks the notion that parliamentarians have a duty not only to obey the letter of the law but to set an example of incorruptibility to society as a whole by implementing and enforcing their own codes of conduct.".

Issa din trid tiġi minn kull wieħed u waħda minna hawn ġew għax hawnhekk tidħol il-kwestjoni tal-karattri individwali tagħna u kemm ikollok kuxjenza ttektek.

Il-membru parlamentari mhux biss irid jobdi dak kollu li tgħid il- liġi imma għandu jagħti eżempju.

Jien nemmen fiha din għax l-eżempju jkaxkar.

Imbagħad għandna paragrafu (c ) li jgħid hekk:

"(c ) Introduce an annual system for the establishment of a declaration of financial interests by parliamentarians and their direct families.".

Din attwalment teżisti u nagħmluha jiġifieri almenu hawnhekk nolqtu l-ewwel waħda minn sensiela ta' statements jew proposti kif il-parlamenti, fil- prattika ̧ jistgħu jiġġieldu l-abbuż tal-korruzzjoni.

Imbagħad għandna paragrafu (d) li jgħid hekk:

"(d) Create clear and fair legislation including efficient public supervision as regards the funding of political parties and election campaigns.

The proper declaration of sources of income and of potential conflict of interest is particularly important.".

Issa aħna għandna liġi li tgħidilna kemm għandu jonfoq kull kandidat li joħroġ għall-elezzjoni imma niddubita kemm noqgħodu magħha.

Jekk m'iniex sejjer żball ̧ kull kandidat li joħroġ għall-elezzjoni suppost jonfoq Lm300 f'dak li huwa campaigning personali imma naħseb li llum din it-tip ta' klawsola mhijiex reali.

Għaldaqstant f'każijiet bħal dawn ikun tajjeb li nduru dawra ma' l-affarijiet ħalli nkunu aktar komdi li nkunu nistgħu verament noqgħodu to the letter, kif qed tgħid ir-riżoluzzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa, anke fir-rigward tal-finanzjament tal-partiti.

Sur President, f'pajjiżi barranin il-funding tal-partiti jkun ġej mill- Parlament skond is-saħħa tas-siġġijiet u tal-voti li jkollok eċċ. Diversi pajjiżi demokratiċi ta' l-Ewropa għandhom dawn it-tip ta' miżuri biex kemm jista' jkun ikun hemm trasparenza u accountability.

Aħna żgur li ma nżommux lura minn dan għax il-funding tagħna huwa ċar.

Il-prinċipju tagħna huwa li niġbru l-ftit mingħand il-ħafna ħalli meta jkollok is-setgħa ma jkun hemm ħadd li joqgħod iġebbdek minn imnieħrek u jkollok tagħmel affarijiet li jmorru mhux biss kontra prinċipji li jħaddan il-partit tiegħek stess imma aktar u aktar prinċipji li jmorru kontra l-interess taċ- ċittadini u ta' pajjiżna.

Imbagħad għandna paragrafu (e) li jgħid hekk:

"(e) Safeguard the strength of civil liberties in particular press freedom and the ability of citizens to form associations for informing the public, including through Freedom of Information Act.".

Din hija interessanti għax ma nafx kemm se jkollna lil xi ħadd li se jkollu l-kuraġġ li jqum bil-wieqfa u jiddikjara l-iswed iswed u l-abjad abjad.

Ħafna drabi lil dawn in-nies nagħmlulhom kruċjata.

Per eżempju, ftit ilu kellna l-każ tas-Sur Gauci Borda li għax deherlu li għandu jiġbed l- attenzjoni għal ċerti affarijiet spiċċa biex deher quddiem kumitat permanenti ta' din il-Kamra.

Għalhekk meta nressqu l-liġjiet irridu nkunu realistiċi u rridu nikkonsidraw x'inhuma r-realtajiet vera u jekk hux veru se nkunu mpenjati biex dak li nkunu qed nipproponu jitħaddem kif suppost.

Per eżempju, f'pajjiżna m'għandniex għaqdiet tal-konsumaturi li għandhom snien biżżejjed bħal dawk ta' pajjiżi barranin.

Fil-fatt l-għaqda tal-konsumaturi ta' l- Ingilterra għandha magazine li fih isemmu dawk il-prodotti li huma tajbin u durable u dawk il-prodotti li huma ħżiena.

Aħna għandna provvedimenti fil-liġi imma għandna bżonn insaħħuhom dawn u għandna bżonn li nkunu aktar b'saħħitna.

L-għaqdiet tal-konsumaturi jridu jkunu backed mill-parlament għax dawn mhumiex għaqdiet li jistgħu jagħmlu fund-raising activities billi jġibu sponsorships ta' ditti.

Dan għaliex jekk se ssostnik it-tali ditta jista' jkun ifisser li dik id-ditta tkun qed tgħawweġ l-affarijiet u tista' tiġbed l-attenzjoni tal-konsumaturi u tgħidilhom biex ma jħarsux lejn it-tali ditta.

Għalhekk nemmen li għandu jkun hemm funds pubbliċi u dan huwa bżonn.

Qed insemmi l-għaqdiet tal- konsumaturi għax jien ikiddni l-fatt li f'pajjiżna m'għandniex forza magħquda tal-konsumaturi speċjalment illum meta nafu li biex tħaddem tajjeb il-competition policy ma jridx ikollok biss liberalizzazzjoni imma jrid ikollok konsumatur magħqud u b'saħħtu.

Imbagħad għandek proposta oħra li tgħid hekk:

"(f) Protect the independence of the judiciary and the media.".

Aħna ġieli kellna każi fejn membri tal-ġudikatura li kienu qed jagħmlu xogħlhom spiċċaw jiġu kkritikati bl-addoċċ fil-media.

Per eżempju, niftakar minn xiex għaddiet il-Maġistrat Hayman ftit tax-xhur ilu li b'kumbinazzjoni kienet il-maġistrat ta' l-għassa u spiċċat imċappsa mal- gazzetti.

Niftakar ukoll lill-Maġistrat Consuelo Scerri Herrera li ftit wara li laħqet kienet ġiet ikkritikata b'mod mill-aktar sessist u bla sens minħabba l-kwestjoni tas-sajjieda.

Jista' jkun li dan ġara għax dawn inzertaw maġistrati nisa?

Ma nafx.

Għalhekk hawnhekk ikolli bilfors nistaqsi: Aħna kemm nipproteġu l- indipendenza tal-ġudikatura li aħna nemmnu f'dak li jkunu qed jagħmlu?

Imbagħad hemm paragrafu ieħor li jgħid hekk:

"(g) Have all public expenditure, revenue collection and public procurement checked either by an independent auditing body or where necessary, for State security or other reasons, by a competent parliamentary instance.

It is also important to check the system for vetting the activities and credibility of NGOs receiving government grants.".

Issa aħna għandna ftit safeguards.

Hemm il-Public Accounts Committee, l- Awditur Ġenerali u ċerti entitajiet u korporazzjonijiet pubbliċi li niddiskutu l-estimi u l-infiq tagħhom hawnhekk.

Pero' kultant jien nibda ninkwieta meta nara t-tweġibiet għal mistoqsijiet parlamentari li nkunu għamilna.

Ovvjament dawn il-mistoqsijiet inkunu għamilnihom għax ikun hemm numru ta' ċittadini li jkunu qed jistaqsu xi affarijiet u mhux għall-kurżità.

Aħna l-membri parlamentari għandna r- responsabbiltà li nagħmlu l-mistoqsijiet f'isem iċ-ċittadini għax wara kollox aħna l-vuċi tagħhom.

Aħna għan-nies qegħdin hawn u mhux għalina nfusna.

Meta jien għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Austin Gatt fuq biċċa xogħol li kienet qed issir f'Santa Venera - attwalment żewġ mistoqsijiet għamilt - fuq l-offerta li ħarġet hemmhekk ̧ kemm kienet tiswa eċċ. It-tweġiba kienet hekk:

"Bħalma taf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalità legali distinta u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet ̧ esiġenzi u l- mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru li tirriferi l-mistoqsija tagħha lill-kunsill tal-lokalità billi l- funzjoni li qed tirriferi għaliha fil-fatt hija waħda mir- responsabbiltà tal-kunsilli.".

Minn dan għaddew numru ta' ġimgħat għax l-ewwel għamilt mistoqsija parlamentari numru 26 ̧255 fejn irrispondewni li din ma ħarġitx mill- ministeru u mbagħad erġajt għamilt mistoqsija parlamentari numru 31,675.

Għalhekk il-mistoqsija ngħatat lili fil-25 ta' Frar.

Jien ktibt biex nistaqsi jiġifieri obdejt lill-ministru imma sal-lum għadni mingħajr risposta.

Allura nistaqsi: Hemm accountability?

Hawnhekk il-Ministru jista' jgħid li l-kunsilli lokali jagħmlu l-laqgħat tal-kunsilli u dawn huma pubbliċi.

Pero' n-nies tmur hemmhekk biex tisma' u lanqas tista' tintervjeni.

L-unika laqgħa tal-kunsilli lokali li naf li l-pubbliku jista' jintervjeni fiha hija dik li ssir darba f'sena fejn jingħata rendikont annwali.

Fil- verità tisma' ħafna affarijiet oħrajn li huma għaddejjin fil-kunsilli lokali.

Allura hawnhekk wieħed jistaqsi: Lejn min huma accountable dawn?

L-accountability m'għandhiex tkun ta' darba f'sena imma għandha tkun b'mod regolari għax kultant tibda tisma' affarijiet u tibda tgħid li jista' jkun hemm xi verità fihom dawn.

Imma kif se tinvestiga u min jinvestiga bis- serjetà?

Jien irrid nagħmel enfasi fuq il-kliem "bis-serjetà" għax illum il-kunsilli lokali huma entità mhux biss legali statutorja distinta imma wkoll huma entitajiet politiċi.

Għaldaqstant aħna li aħna nies tal- politika nafu li l-bias tagħna dejjem joħroġ.

Allura lanqas jista' jkun li l-gvern tal-ġurnata huwa responsabbli mill-accountability ta' dawn il- kunsilli lokali għax jekk hemm kunsill lokali Laburista, jien se nħares lejh bi tbissima għax il-bias hemm qiegħed u forsi jekk ikun hemm kunsill lokali Nazzjonalista ma nitbissimx daqshekk malajr.

Qed nitkellem b'dan il- mod ħalli kulħadd jifhem x'qed ngħid u ma noqgħodx nidħol f'dettalji ta' ċertu tip.

Din l-istess proposta tal-Kunsill ta' l-Ewropa fir-riżoluzzjoni 1,214 tas- sena 2000 tkompli tisħaq fuq il-bżonn li jkun hemm sistema ta' vetting ta' l-attivitajiet u l-kredibilità ta' l-NGOs li jirċievu l-grants mingħand il- gvern.

Jien ngħid li aħna għandna kultura ta' ġbir filantropiku – qed ngħid "kultura" għax il-qalb kbira tal-Maltin u ta' l-Għawdxin verament hija kbira ̧ ikunu xi jkunu ż-żmenijiet - għax meta jkun hemm talba għal ġbir ta' fondi dejjem ikun hemm konkorrenza.

Jien ngħid li biex l-NGOs ikunu accountable u kredibbli, mhux biss meta jingħataw fondi governattivi imma anke meta jkun hemm ġbir ġenerali mingħand il-poplu ̧ jrid ikun hemm strutturi u sistemi biex naċċertaw irwieħna li l-affarijiet ikunu kif suppost.

Jien ma rrid nitfa' l-ebda dell, biex ma ninftiehemx ħażin, imma jien dejjem nemmen li meta għandek regolamentazzjoni, żgur li għandek rasek mistrieħa, u għandek ċerti safeguards.

Tista' tqatta' 20 sena timxi dritt imbagħad xi darba tiżloq.

Allura meta tagħmel regolamentazzjoni u safeguards inti taċċerta ruħek li jekk jista' jkun ma tiżloq qatt.

Dejjem nisimgħu kelliema ewlenin tal-gvern igħidu li se jkun hemm il-liġi li tirregola l-volontarjat eċċ. Sfortunatament fejn jidħlu l-għotjiet minn fondi pubbliċi m'hemmx perception li taspira fiduċja biżżejjed jew komda.

Tisma' NGOs li jgħidulek: It-tali NGO hija ppreferuta mill-gvern imma aħna mhux ukoll qed nagħmlu ċertu xogħol!

Dawn it-tip ta' kummenti iweġġgħuk u jġiegħluk taħseb u allura din it-tip ta' rakkmandazzjoni aktar u aktar tagħmel sens.

Allura rridu nifhmu dejjem li din ir-riżoluzzjoni tal- Kunsill ta' l-Ewropa fis-sena 2000 saret proprju biex il-parlamenti jkollhom rwol effettiv biex jiġġieldu l-korruzzjoni.

Kif għidt fil-bidu nett, ma rridux nagħtu l-impressjoni li permezz ta' din il-liġi se naslu fil-quċċata ta' l-affarijiet.

Din il-liġi tagħti gwida u se tasal f'biċċa imma qed tħalli barra kompletament miżuri li jistgħu jittieħdu fil-proċeduri legali kriminali.

Rakkmandazzjoni oħra f'din ir-riżoluzzjoni tgħid:

"Take special measures to protect the position and career prospects of whistle-blowers that is to say officials who unmask and report cases of corruption and establish, where this has not yet been done, a code of conduct for civil servants and public officials.".

Jien ngħid li huwa veru li din il-liġi qed iddaħħal dan il-konċett importanti għall-ewwel darba fil-liġi Maltija pero' trid tkun aktar imsaħħa.

Fl-Amerika għandhom provvedimenti tal-whistle-blowing imma mbagħad għandhom il-Whistle-Blowers Act jiġifieri għandhom liġi speċifika fuq dak li għandu x'jaqsam ma' protezzjoni għall-whistle-blower.

Jien nemmen li jekk irridu nħarsu bis-serjetà lejn dan it-tip ta' konċett ħalli nibnu kultura li tkun sana li tgħin biex negħlbu l-possibilità ta' korruzzjoni ̧ irridu nsaħħu aktar il-parti legali f'dan ir-rigward u ma nikkuntentawx biss bi provvediment żgħir li jagħti qafas li ma jidħolx f'ċertu tip ta' dettall.

Proposta oħra hija:

"A legislation providing for adequate and precise sanctions against those who engage in corruption.".

Hawnhekk bilfors irrid nerġa' nagħmel enfasi kemm din il-liġi ma rridux inqisuha qisha l-ultimate f'dan il-qasam.

Irrid infakkar fil-proposta tal- Partit Laburista li kienet parti mill-manifest elettorali ta' l-1996 u l- 1998 u li definittivament tkun waħda mill-proposti tagħna aktar 'il quddiem b'aktar dettall, li toħloq verament struttura li tiġġieled il-korruzzjoni anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' qasam kriminali.

Nista' nsemmi wkoll il- proposta tas-super magistrate u l-proposta li tispiċċa kompletament il- preskrizzjoni fuq reati ta' korruzzjoni fil-kamp kriminali.

Proposta oħra tgħid hekk:

"As far as possible, simplify regulations, permits, administrative procedures and the like since these open up possibilities to accept or receive bribes.".

Mr Speaker, waħda mill-affarijiet li lili jinkwetawni ħafna hija li per eżempju s-social security act tagħna huwa kumpless u kumplikata.

Barra minn hekk huwa wkoll diffiċli biex wieħed jinterpretah tajjeb.

Qed ngħid dan għax dan huwa dipartiment li jaħdem ma' nies fil-bżonn, nies li ħafna drabi ma jkunux jafu kif jaċċessaw għad-drittijiet tagħhom u huma kompletament mitluqin f'idejn min se jinterpreta l-liġi.

F'dan ir-rigward, anke l- Kunsill ta' l-Ewropa qiegħed jgħid ċar u tond li iktar ma jkun hemm regolamenti u liġijiet kumplikati, iktar tikber il-possibilita` ta' korruzzjoni.

Imbagħad hemm riżoluzzjoni oħra li tgħid:

"resolutely fight organised crime, given its role as a primary vehicle for corruption".

Hawnhekk bilfors ikolli niftakar fl-istejjer ta' min ingħata l-go ahead, qisu ġie Malta fuq holiday, bħal Queiroz, li spiċċa telaq 'l hemm avolja żgur kien parti mill-organised crime.

Irridu nkunu serji u mhux niġu hawn b'liġi u nagħtu l-impressjoni li qisna skoprejna l-Amerka u kollox se jiġi f'postu.

Il-liġijiet huma biss gwida, huma l-għodda, imma jridu jkunu sostnuti bis-serjeta`, b'impenn serju li rridu naslu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose` Herrera.

ONOR.

JOSE` HERRERA: Mr Speaker, għal darba għandna quddiemna liġi li ma tantx hi twila, fil-fatt fiha biss żewġ jew tliet paġni, pero' fl-opinjoni tiegħi, għalkemm hija qasira, għandna ċertu sinifikat u hija liġi importanti.

B'daqshekk ma nistax ngħid li hija liġi perfetta, għandha fiha ċerti aspetti li personalment ma naqbilx magħhom, pero' in ġenerali hija liġi pożittiva.

F'dan id-diskors, se nibda billi nitratta ċerti aspetti tal-liġi nnifisha, imbagħad ngħaddi għal xi osservazzjonijiet ġenerali.

Din il-liġi hija ntiża biex tagħti l-jedd liċ-ċittadin li meta jsofri konsegwenza ta' xi att ta' korruzzjoni magħmul prinċipalment mill-istat jew xi organu ta' l-istat jew xi entita` li taqa' taħt l-istat jew xi individwu li jaħdem ma' l- istat, ikollu d-dritt li jitlob kumpens quddiem il-qrati ta' pajjiżna.

Dan huwa l-iskop ta' din il-liġi, skop sempliċi imma dirett.

Jiena ngħid li huwa tajjeb li għandna din il-liġi, pero' naħseb li ċ-ċittadin minn dejjem kellu d-dritt li jaġixxi quddiem il-qrati minħabba xi att ta' korruzzjoni.

Dan jixhduh il-klawsoli tal-kodiċi ċivili li jgħidu li kull min jikkawża danni lil xi ħadd, irid jirrispondi għalihom, jiġifieri d-dritt għar- risarġiment ta' danni kien diġa' jeżisti.

Il-punt hu li konna qegħdin fi grey area u din il-liġi qiegħda tkompli ssaħħaħ dan id-dritt li fl-opinjoni tiegħi kien diġa' jeżisti.

Sfortunatament, il-qrati Maltin dejjem juru ruħhom rilattanti meta jiġu biex jiddeċiedu dwar kwestjonijiet li b'mod dirett jew indirett, jikkoinvolvu l-id eżekuttiva ta' l-istat, il-gvern.

Fl-1964 u qabel, mad- drittijiet tal-bniedem iddaħħal id-dritt li ċ-ċittadin ifittex lill-istat għal ksur tad-drittijiet fundamentali.

Minbarra dan, illum ġie stabbilit illum li l-qrati wkoll għandhom poteri residwali biex jissindikaw l- amministrazzjoni.

Dawn il-poteri mhux biss ġew affermati imma llum, anke l- liġi pożittiva tal-pajjiż tiddefinihom.

Il-kritika tiegħi f'dan ir-rigward hija li mill-indipendenza 'l hawn, il-qrati tagħna damu wisq biex jasserixxu dan l-obbligu li jiddeċiedu favur iċ-ċittadin u kontra l-istat.

Il-qrati ta' Malta għandhom tradizzjoni sabiħa, huma essenzjali, taw lok għad-demokrazija u għar-rule of law u għenu lil dan il-pajjiż biex ikun wieħed ċivilizzat.

Matul is-snin, l-iktar nies għorrief fil-liġi li kien mħallfin u allura nisġu ġurisprudenza sabiħa ħafna fil-pajjiż.

Barra minn hekk, is-sistema ġudizzjarja u dik legali jħabbtuha ma' dawk ta' pajjiżi ferm ikbar minn tagħna.

Madankollu pero', meta l-qrati Maltin ġew biex jiddeċiedu dwar kwestjonijiet kontra l-istat, kif diġa' għedt, dejjem kienu relattanti.

Għal dan hemm ħafna raġunijiet għaliex, pero' xorta naħseb li dan kien żball.

Matul is-snin, din it-tendenza nbidlet u iktar ma għadda żmien.

Jekk wieħed jara l-istatistika ta' sentenzi maqtugħa f'dawn l-aħħar 40 sena, jara li fi żmien is-snin sittin, sebgħin u fil-bidu tas-snin tmenin, ftit kienu jkunu s-sentenzi li jiddeċiedu kontra l-istat u favur iċ- ċittadin.

Pero', iktar ma beda jgħaddi ż-żmien, iktar bdejna naraw sentenzi ta' din il-kwalita`.

Issa il-leġislatur qed jiddeċiedi li b'mod pożittiv u ċar jgħid li ċ- ċittadini għandhom dritt ifittxu għad-danni jekk isir att ta' korruzzjoni fil-konfront tagħhom, li hija xi ħaġa tajba.

Ovvjament, id f'id ma' din il- liġi qed isiru emendi fil-kodiċi penali, fejn qed jiddikjaraw l-att ta' korruzzjoni bħala reat kriminali.

Jien nemmen li dawn iż-żewġ liġijiet għandhom iservu ta' deterrent biex dak li jkun ma jitħajjarx jagħmel att ta' korruzzjoni, għax tajjeb jew ħażin, ikun hemm min ikun hemm fil-gvern, mhux kulħadd huwa onest f'din id-dinja.

Il-bniedem għandu d-difetti tiegħu u xi kultant, nies miż-żewġ naħat iċedu għall-pressjoni u jikkommettu att ta' korruzzjoni.

Pero' din il-liġi flimkien ma' dik fil-kamp kriminali għandhom iservu ta' deterrent.

Huwa għalhekk li aħna bħala oppożizzjoni nieħdu gost b'liġi bħal din.

Din il-liġi tagħti d-dritt lil min ikun sofra att ta' korruzzjoni li l- ewwel ifittex personalment lill-persuna li tkun għamlet dak l-att.

Mela jekk l-att ta' korruzzjoni jsir minn ministru jew minn direttur ġenerali ta' dipartiment ministerjali jew minn xi chairman ta' kummissjoni, dan irid jirrispondi personalment.

Għall-ewwel darba, meta jsir att minn xi ħadd li jkollu x'jaqsam ma' l-istat, minflok ma jirrispondi l-gvern biss għall- għemil ta' min huwa mpjegat miegħu, anke l-persuna responsabbli mill-att ta' korruzzjoni se tkun esposta għad-danni lill-individwi.

Din hija xi ħaġa tajba għax tkompli ssaħħa l-aspetti ta' deterrent.

Din il-liġi tagħti d-dritt ukoll li jekk il-vittma tal-korruzzjoni tfittex lil xi ħadd li ma jkollux flus biex iħallas, wara tkun tista' tfittex lill- gvern, dejjem jekk qabel tkun ġabet dan l-att għall-konoxxenza ta' l- awtoritajiet governattivi.

Dwar dan jiena naqbel perfettament u m'għandi xejn xi nżid.

Mr Speaker, klawsola fil-liġi li jien ma naqbilx magħha tgħid li min ikun koinvolt f'att ta' korruzzjoni, per eżempju min ikun xaħħam lil xi ħadd u xorta ma jkunx inqeda, jista' jagħmel kawża għad-danni kontra l-istat u kontra l-individwu.

Dan ma jagħmilx sens.

Jekk persuna tkun imċappsa b'att ta' korruzzjoni, l-ebda parlament m'għandu jagħtiha d-dritt li titlob kumpens, għax hi stess tkun qed takkwerixxi ruħha għall-korruzzjoni u kieku sar dak li xtaqet, żgur li ma kinetx tfittex għad-danni.

Għalhekk irid ikun hemm ukoll deterrent għal min ikun imħajjar iġiegħel lil xi ħadd jagħmel att ta' korruzzjoni.

Jien ma naqbilx li l-liġi tagħti d-dritt lil min ikun ħallas xi bribe ta' flus bħala att ta' korruzzjoni u ma akkwistax dak li ried, biex ifittex għal flus li jkun ħallas.

Jekk min għamel hekk kien lest li jċappas idejh ma' att ta' korruzzjoni, u minħabba hekk ħareġ il-flus, aħjar għalih!

Ovvjament, min jirċievi dawk il-flus irid jirrispondi quddiem il-qorti kriminali, pero' min ikun ħallas il-flus biex isir att ta' korruzzjoni ma jistax jitqies bħala miskin.

Fl-opinjoni tiegħi, min ixaħħam lil xi ħadd biex iwettaq att ta' korruzzjoni huwa korrott daqs min jirċievi dik il- bribe.

Rigward il-kwestjoni tal-preskrizzjoni, l-Onor.

Marie-Louise Coleiro qalet li huwa tajjeb li f'kawża ta' korruzzjoni ma jkunx hemm preskrizzjoni, lanqas jekk jgħaddu 30 sena.

Din l-opinjoni smajtha minn diversi kelliema ta' din in-naħa tal-Kamra, u kważi kważi nista' ngħid li l-feeling ta' l- oppożizzjoni huwa dan.

Pero' jien ma tantx naqbel, għas-sempliċi raġuni li l-ġustizzja trid issir, u fil-konfront ta' kulħadd.

Meta jgħaddu snin twal, per eżempju iktar minn 10 snin, ikun diffiċli biex wieħed jipprova, anke għaliex jista' jkun li ċerti dokumenti jkunu spiċċaw.

Huwa għalhekk li anke f'dan il-każ, irid ikun hemm preskrizzjoni.

Li jista' jsir, u forsi hawnhekk nasal biex naqbel ma' l-Onor.

Coleiro, huwa li l-perijodu ta' tliet snin minn meta wieħed jinduna, jinbidel għax huwa qasir wisq, peress li jista' jagħti l-każ li persuna tkun indunat bil-korruzzjoni u minħabba ċ- ċirkostanzi prevalenti f'dak iż-żmien, tkun beżgħet titkellem.

Jien naħseb li dan il-perjodu għandu jitneħħa u tibqa' l-preskrizzjoni ta' 10 snin, li fuq kollox hija waħda mill-itwal preskrizzjonijiet, minħabba dawn iċ- ċirkostanzi li qiegħed insemmi.

Aspett ieħor f'din il-liġi huwa dak tal-whistle blower, fejn il-persuna li tikxef il-korruzzjoni trid tingħata protezzjoni, għax ovvjament, jekk impjegat junior ma' ministeru jinduna li l-prinċipal jew il-ministru jkun qiegħed iwettaq atti ta' korruzzjoni, m'huwiex se jazzarda jikxef dak li jkun qed isir għax jibża' li jiġi vittimizzat.

Għalhekk huwa tajjeb li din il-liġi tipproteġi lil min jirrapporta atti ta' korruzzjoni u tagħti d- dritt li jekk xi ħadd isofri att ta' diskriminazzjoni jew jiġi vittimizzat minħabba l-aġir tiegħu, jitlob għad-danni.

Id-diffikulta` pero' li tqum f'dan l-istadju hija dwar x'tip ta' danni se jingħataw persuni bħal dawn.

Jekk per eżempju bħala tpattija talli persuna tkun kixfet att taż korruzzjoni, tingħata trasfer għal xi dipartiment ieħor, ma titlifx flus imma ssofri biss inkonvenjent u dwejjaq, x'se jsir?

Qed nistaqsi dan għax il-qrati Mlatin stabbilew li l-uniċi danni Ii jeżistu fil-pajjiż huma dawk materjali, jiġifieri telf ta' flus.

Allura jekk persuna ssofri tbatija trawmatika imma mhux pekunjarja, ma tieħu xejn?

X'inhi l-pożizzjoni legali f'dan ir-rigward?

Jiena nissuġġerixxi lill- Ministru Gatt biex jikkwalifika dan l-aspett ta' din il-liġi u jgħid li d- danni jistgħu jkunu wkoll ta' natura morali, u jispeċifika ammont, għax jekk ma jkunx hemm danni materjali, il-persuna in kwestjoni m'hi se tingħata l-ebda rimborsament tal-preġudizzu li tkun sofriet.

Mr Speaker, se ngħaddi issa biex nitkellem dwar xi aspetti ġenerali.

Il- gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 ried jindirizzaha l-problema tal- korruzzjoni f'pajjiżna, filwaqt li jsaħħaħ l-istrutturi biex din tiġi kumbattuta, għax huwa inutli li jkun hemm il-liġi jekk ma jkunx hemm l- istrutturi.

Dak iż-żmien, il-gvern Laburista kien ippropona li jkun hawn maġistrat inkwirenti speċjali, b'ċerti poteri li forsi ma jgawdux il- maġistrati l-oħra, biex ikun jista', b'mod ex officio, jinvestiga allegazzjonijiet ta' korruzzjoni.

Dan il-maġistrat kien se jkollu budget għalih, pulizija ġudizzjarja li jaqgħu direttament taħtu, u kien se jiffunzjona b'dan il-mod.

Jien naċċetta li forsi l-mod ta' kif kien propost l-abbozz ta' liġi li kien għamel il-gvern Laburista, kien jeħtieġlu li jiġi rivedut u li jinbidlulu ċerti aspetti.

Niftakar li f'dak iż-żmien kont tkellimt u anke ktibt bosta artikli dwar dan.

Pero` l-idea kienet tajba, u naħseb li l-partit Nazzjonalista fil-gvern żbalja meta ma kompliex fuq din il-linja, għax seta' faċilment introduċa abbozz ta' liġi simili.

B'daqshekk ma rridx ngħid li l-partit Nazzjonalista m'għamilx sforz biex jegħleb il-korruzzjoni, għax fil-fatt kien waqqaf il-kummissjoni għall- investigazzjoni tal-korruzzjoni.

Pero' aħna bħala partit u bħala oppożizzjoni ma naqblux mal-mod ta' kif inhu kompost dan it-tribunal u ta' kif jiffunzjona l-makkinarju tiegħu, u ċioe` b'mod mhux daqstant trasparenti.

Kull min jiġi appuntat, iservi biss għal perjodu partikolari, u allura dan it-tribunal m'għandux dawk is-safeguards tal-qrati u m'huwiex parti mill-organu ġudizzjarju.

Aħna ridna li kwestjonijiet bħal dawn jitmexxew mill-qrati nfushom, li għandhom tradizzjoni ta' sekli, mhux minn ntitajiet ġudizzjarju u kummissjonijiet, li m'għandhomx tradizzjoni.

Huwa veru li ħafna drabi, iċ-chairman ta' dawn il-kummissjonijiet ikun ex- imħallef, pero' dan m'huwiex biżżejjed, u għalhekk aħna bħala oppożizzjoni ma naqblux mal-mod ta' tmexxija ta' din il-kummissjoni.

Lanqas ma naqblu li meta ssir allegazzjoni serja ta' korruzzjoni, il-gvern jew il-ministru ta' dak il-ministeru fejn tkun saret il-korruzzjoni, jappunta hu stess persuna biex tmexxi inkjesta.

Huwa veru li ħafna drabi jiġu appuntati membri tal-ġudikatura ta' ċertu kalibru, u minn hawnhekk tajjeb li ngħid li jien ma rridx nitfa xi dell ikrah jew nattakka xi chairman li mexxa xi inkjesta, imma anke jekk jiġi appuntat l-aqwa mħallef li jkun mexxa xogħlu bl-iktar mod preċiż, jekk dan ikun ġie appuntat mill- istess ministru li l-ministeru tiegħu jkun qiegħed suġġett għall- investigazzjoni, xorta jħalli suspett.

Jien kont issuġġerejt anke lill-ex-President tar-Repubblika, Ugo Mifsud Bonnici, li kien qed iħejji dawn l-emendi għall-proċedura parlamentari, biex bħalma hemm f'pajjiżi oħra, f'Malta jkun hawn kumitat permanenti ġudizzjarju ta' dan il-parlament, biex il-parlament stess ikun jista' jinvestiga l-korruzzjoni, għax il-public accounts committee m'huwiex biżżejjed, peress li dan jaħdem l-iżjed fuq affarijiet ta' auditing tal- pajjiż.

Minn riċerka li għamilt irriżulta li fl-Ingilterra, fl-Amerika, fl- Italja u f'kull pajjiż ieħor jeżisti dan il-kumitat, kompost minn membri taż-żewġ naħat tal-Kamra u chaired jew mill-iSpeaker jew mid-deputy speaker.

L-Onor.

Coleiro għamlet tajjeb li rriferiet għar-riżoluzzjoni tal- Kunsill ta' l-Ewropa li tissuġġerixxi li l-parlament, li huwa l-vuċi tal- poplu, ikollu hu stess il-poter u l-makkinarju biex jikkontrolla l- korruzzjoni fil-pajjiż.

Jien naħseb li l-parlament bħala plenarju, m'huwiex effikaċi biżżejjed.

Huwa veru li fil-parlament, il-ministri jirrispondu għad-domandi parlamentari li jsiru u l-gvern jirrispondi għall-kritika li ssir mill- oppożizzjoni u anke minn membri tiegħu stess.

Matul iż-żmien, il-parlament żviluppa ħafna f'dan is-sens u ħafna mid-deputati parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra kellhom il-kuraġġ li jqajjmu kwestjonijiet jaħarqu ħafna, jiġifieri għalkemm aħna dejjem nikkritikaw lil dan il-parlament, naħseb li għad jgħaddi ż-żmien u l-parlament Malti jiġu ġudikat b'lat pożittiv, għax miż-żewġ naħat tal-Kamra kien hemm deputati li għad jibqgħu jissemmew għall- kuraġġ tagħhom.

Pero' dan m'huwiex biżżejjed, u għalhekk nerġa' nirrakkomanda biex verament nikkumbattu l-korruzzjoni f'dan il-pajjiż.

Jekk jitwaqqaf kumitat parlamentari ġudizzjarju, dan il-parlament ikollu l- għodda neċessarja biex hu stess jikkontrolla u jirrapporta lill-plenarju.

Huwa veru li fis-snin 80 u 90 twaqqfu għall-ewwel darba l-kumitati tal- Kamra, li kienu essenzjali biex ix-xogħol tal-parlament jiġi faċilitat, pero' jien naħseb li għad jonqos dan il-kumitat.

Issa pero' trid issir distinzjoni, għax teżisti lakuna bejn atti ta' korruzzjoni u att ta' inġustizzji.

Att ta' amministrazzjoni ħażina, att ta' inġustizzja mhux bilfors isarraf f'korruzzjoni.

F'pajjiżna hawn istituzzjonijiet permanenti li jagħtu d-dritt ta' rimedju lil ċittadin li jkun sofra inġustizzja min-naħa ta' l-istat minħabba amministrazzjoni ħażina, minħabba inġustizzja, li għadhom nieqsa.

Iva, din il-problema qiegħda tinħass.

F'pajjiżna m'hawnx qrati amministrattivi.

Huwa veru li aħna mxejna mas-sistema Ingliża, fejn il-qrati ordinarji, matul iż-żmien, dejjem asserixxew iktar poteri biex jagħmluha ta' buffer bejn iċ- ċittadin komuni u l-istat, pero' għadna lura ħafna.

Għalkemm f'pajjiżna bdejna din is-sistema malli bdewha l-Ingliżi, pero' l-Ingliżi żviluppawha iktar, tant Ii m'għandhomx bżonn ta' qrati amministrattivi.

Sfortunatament, kif għedt iktar kmieni, l-imħallfin Maltin iħossu li l-qrati qegħdin hemm biex jiġġudikaw, il-gvern biex jamministra u l-parlament biex jilleġisla, u allura l-qrati m'għandhomx jindaħlu wisq fi kwestjonijiet ta' amministrazzjoni għax ikunu qed jużurpaw il-poter ta' l-istat.

Pero' jien naħseb li din hija attitudni żbaljata.

Fl-Ingilterra, din is-sistema ġiet imwessgħa imma f'Malta, ġiet limitata.

Anke l-liġi kif inhi tillimita d-dritt tal-qrati li jissindikaw l- amministrazzjoni fuq dawn il-kunċetti.

Il-partit Nazzjonalista ħass dan in- nuqqas, u għalhekk, meta fl-1987 tela' fil-gvern, waqqaf tribunal ad hoc, li kien chaired mill-ex-Prim Imħallef Said Pullicino, u li kien jagħmel rakkomandazzjonijiet dwar inġustizzji lill-Prim Ministru.

Pero' dan it- tribunal kien temporanju u ma kellux jordna kumpens.

Fl-1996 imbagħad, meta l-partit Laburista tela' fil-gvern, ħa l-idea tal- gvern preċedenti u reġa' ġedded il-ħajja ta' dan it-tribunal, pero' li għamilna, kemm aħna kif ukoll il-gvern Nazzjonalista, għamilnih biex indaħħku lin-nies bina, għax il-gvern Nazzjonalista waqqaf tribunal biex jinvestiga kawżi li saru fi żmien l-amministrazzjoni Laburista u l-gvern Laburista waqqaf l-istess tribunal biex jinvestiga kawżi li saru fi żmien l- amministrazzjoni Nazzjonalista.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il-korruzzjoni imma f'din il-liġi m'aħniex qed noffru rimedju għall-vittmi ta' atti ta' din ix-xorta.

Il-maġġoranza assoluta ta' każi fejn persuna jkun ħaqqha kumpens ma jkunux atti ta' korruzzjoni, għax għall-grazzja t'Alla, dawn ikunu waħdiet, imma l-atti ta' inkejja u inġustizzji huma ħafna iktar spissi.

Wara kollox, kulħadd huwa uman, u jekk direttur ikollu iktar grazzja ma' persuna milli ma persuna oħra, ovvjament se jakkomoda lil waħda iktar mill-oħra, u huwa f'każijiet bħal dawn fejn isiru l-inġustizzji fir-rigward ta' transfers, promotions eċċ.

Jekk wieħed jara ftit kemm ingħataw sentenzi mit-tribunal ippresedut mill- Imħallef Farrugia Sacco kontra l-istat dwar inġustizzji, mhux korruzzjoni, isib pluralita`, u dan anke fi żmien amministrazzjoni Nazzjonalista.

Minkejja dan, illum xorta għad fadal min igerger għax sofra minn xi att ta' inġustizzja, u jien bħala avukat spiss niġi mistoqsi dwar x'jista' wieħed jagħmel meta jsofri minn xi att ta' inġustizzja.

Hawn Malta ma tantx hemm x'wieħed jista' jagħmel, għax jekk per eżempju jirrapporta lill-Ombudsman, dan xorta ma jistax jagħtih rimedju effikaċi għax għall-kuntrarju ta' l- ombudsmen f'pajjiżi oħra, m'għandux poteri eżekuttivi.

F'pajjiżi oħra għandu.

F'Malta, l-Ombudsman ma jistax jagħti kumpens lil xi vittma ta' xi att ta' inġustizzja, għax minbarra li m'għandux il-poter li jagħmel dan, hu stess jirrakkomanda lill-parlament biex ma jiżdiedulux il-poteri li għandu.

Allura, li jista' jagħmel il-vittma ta' inġustizzja huwa li jiftaħ kawża, imma biex jagħmel dan irid jara jekk l-att kienx kontra l-kostituzzjoni jew kontra xi liġi.

Barra minn hekk, meta wieħed jirrikorri għall-qorti, id- dritt tiegħu jkun limitat ħafna.

Allura jien naħseb li wasal iż-żmien li jew inwessgħu b'liġi l-poteri tal- qrati ordinarji f'dan ir-rigward, xi ħaġa li missha saret mill-qrati stess, jew inkella nimxu fuq is-sistema li teżisti f'dan il-kontinent u nikkreaw tribunali amministrattivi li iżda jkunu ppreseduti minn imħallfin, mhux inwaqqfu bordijiet u nkomplu nispezzettaw lill-qrati.

Fl-Italja kien hemm sistema ta' tribunali li issa ġew mgħaqqda flimkien u nħolqu l-qrati ordinarji.

Huwa ħażin jekk f'Malta nkomplu nispezzettaw lill-qrati, għax se nispiċċaw biex inġibuhom fix-xejn.

Għalhekk irridu jew nagħmlu sezzjoni ta' dritt amministrattiv fil-qrati jew inkella nwessgħu l-poteri tal-qrati tagħna, xi ħaġa li l-pajjiż tant għandu bżonnha li qiegħed jibki għaliha.

Mr Speaker, f'dan l-intervent nixtieq nitkellem ukoll dwar il-vittmi ta' allegazzjonijiet malizzjużi u foloz.

Fl-opinjoni tiegħi, min ikun vittma ta' tixrid ta' informazzjoni falza dwaru u ta' insinwazzjonijiet foloz u min jiġi mgħajjar b'atti ta' korruzzjoni li ma jkollux x'jaqsam magħhom, isofri preġudizzju ikbar minn dak li ssofri dik il-persuna li ssofri preġudizzju pekunjarju minħabba xi att ta' korruzzjoni.

Sfortunatament aħna l-politiċi taż-żewġ naħat tal-Kamra, ħafna drabi nispiċċaw vittmi ta' insinwazzjonijiet foloz.

Persuni li jkollhom uffiċju pubbliku jkunu fil- mira ta' l-attenzjoni u dwarhom isiru diversi allegazzjonijiet foloz.

Ovvjament, dan jikkrea tensjoni u l-individwu nvolut jispiċċa jitkisser, mhux biss psikoloġikament imma anke fiżikament, mhux biss fir-rigward ta' karriera imma anke fil-familja tiegħu.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li aħna l-politiċi, minbarra li nissalvagwardjaw liċ-ċittadini, nissalvagwardjaw ukoll lilna nfusna u lil min jokkupa karigi importanti fil- pajjiż, għax inkella kulħadd se jibda jkun relattanti u ħadd ma jkun irid jidħol għal dawn il-karigi.

Qed ngħid hekk għax s'issa m'hemmx deterrent kontra dan l-aġir.

Jekk persuna tgħajjar persuna oħra bl-iktar mod vili, u tħammeġ lilha u lill-familja tagħha, il-kumpens li tordna l-qorti f'każ bħal dan ma jkunx ta' iktar minn Lm600.

Għalhekk, bħalissa l-edituri tal- gazzetti lokali jaqblilhom iħammġu lill-politiċi jew lil xi ħadd b'kariga għolja, għax għalkemm jafu li fl-aħħar mill-aħħar se jkollhom iħallsu madwar Lm600 f'kumpens, min-naħa l-oħra se jbiegħu ħafna kopji tal-gazzetta tagħhom u allura, financially huwa worth it għalihom li jagħmlu xahar sħiħ iħammġu lil xi ħadd, ikissruh psikoloġikament u fiżikament, jisfrattawlu familja u jħammġuh għal għomru kollu, anke jekk il-każ jiġi cleared mill- qorti.

Tant ma jiswa xejn l-ammont li l-qorti tiddeċiedi li jrid jitħallas f'kumpens f'każi bħal dawn, li skond il-Ministru Gatt, illum anke Lm5,000 ma saru jiswew xejn, għax kawżi li fihom ikun involut dan l-ammont waqgħu minn quddiem il-qrati superjuri għal quddiem il-qrati tal-maġistrati.

F'pajjiżna, l-unika arma li tista' tipproteġi lil persuna milli tiġi mgħajjra u mħammġa, u ċioe` il-libell, spiċċa kawża sommarja quddiem maġistrat.

Jiena naħseb li dan huwa ħażin.

Jien persważ li anke l- Ministru jinsab konxju ta' dan il-fatt, għax nifhem li f'ċerti aspetti u riformi li qiegħed jagħmel, jinsab miexi tajjeb, avolja fir-rigward ta' riformi oħra, ikolli ngħid li ma naqbilx.

Filwaqt li f'dak li qed jagħmel il-Ministru hemm ħafna tajjeb, min-naħa l-oħra hemm ħafna ħażin ukoll.

Jien naħseb li m'huwiex sew li kawżi ta' libell jispiċċaw deċiżi sommarjament quddiem maġistrat.

Lanqas ma naħseb li kumpens ta' Lm5,000 huwa biżżejjed għal min ikun tħammeġ u tkisser b'dan il-mod.

Fl-opinjoni tiegħi, għalkemm irridu nwessgħu d-dritt ta' l-istampa, u iktar ma għadda żmien, iktar il-qrati Maltin wessgħu dan id-dritt, jekk imbagħad immorru oltre mill-fair comment u nibdew naraw deħlin il-malizzja u l- intenzjonijiet ħżiena, allura jrid ikun hemm deterrent b'saħħtu, anke mil- lat kriminali.

S'issa, f'dan is-seklu, persuna waħda biss intbagħtet fil- ħabs minħabba libell.

F'pajjiżi barranin, il-kawżi ta' libell jitqiesu bħala serjissimi, u l-akkużati, mil-lat kriminali jgħaddu minn u jistgħu jintbagħat għal żmien twil fil-ħabs, u mil-lat ċivili jkollhom iħallsu danni li jammontaw għal mijiet ta' eluf ta' liri, jekk mhux anke għal miljuni ta' liri.

Anke fl-Ewropa l-kawżi ta' libell jitqiesu bħala importanti, mentri f'pajjiżna, kawża ta' libell m'hi xejn.

Mr Speaker, m'iniex qed ngħid hekk biex niddispreġġja l-abbilta` tal- maġistrati Maltin, anzi, jien ngħid li dawn huma kompetenti daqs l- imħallfin, pero' l-fatt li l-kawżi ta' libell saru jiġu deċiżi mill-qrati inferjuri, fl-opinjoni tiegħi is sending the wrong message.

Jien nissuġġerixxi bil-qawwa kollha li la qed nitkellmu dwar dawn l-affarijiet, nibbilanċjaw.

Minn naħa waħda, bl-introduzzjoni ta' din il-liġi qegħdin nagħmlu pass 'il quddiem.

Huwa veru li dejjem se jibqa' jkun hemm każijiet ta' korruzzjoni, imma għallinqas, issa, il-vittmi ta' dawn l-att se jkollhom id-dritt, miktub iswed fuq l-abjad, li jirrikorru quddiem il-qrati biex jitolbu kumpens.

Kif diġa' għedt, sfortunatament, il-qrati Maltin huma relattanti ħafna f'dan ir-rigward, u iktar m'hemmx ġurisdizzjoni u kompetenza milli hemm.

Allura huwa tajjeb li dan id-dritt qed jitniżżel iswed fuq l-abjad.

Huwa tajjeb ukoll li l-liġi penali qed tiġi msaħħa biex jiġi kkreat deterrent penali.

Pero' min-naħa l-oħra naħseb li huwa tajjeb ukoll li biex wieħed jikkontro-bilanċja, isib rimedju u deterrent effikaċi kontra min jabbuża mill-istampa u jinsulenta u jħammeġ lil xi persuna b'malizzja.

Iva, jien naħseb li wasal iż-żmien li din il-kwestjoni tiġi riveduta.

F'dan il-pajjiż, jekk ikun hemm xi suspett dwar xi ħadd, malajr kollox jisplodi fil-gazzetti qisu xejn m'hu xejn, qabel ma jkun beda xi proċess.

Din il-kultura li tirrenja f'pajjiżna hija ħażina wisq.

Ma nafx għaliex aħna donna nieħdu gost bid-dwejjaq ta' ħaddieħor.

Jekk ikun konfermat li persuna wettqet att ta' korruzzjoni u tinstab ħatja, allura f'dak il-każ, mhux biss il-ġurnalisti imma anke aħna l-politiċi għandna d-dmir li nesponu dan il-każ.

Huwa għalhekk li f'pajjiżna hawn stampa ħielsa, għax jekk din ma tesponix ċerti affarijiet, kollox jibqa' mistur u allura, min ikollu f'moħħu li jwettaq att ta' korruzzjoni, ma jaħsibhiex darbtejn biex jagħmel dan.

Pero' again, nibqa' nenfasizzaha li m'huwiex sew li min jagħmel att ta' korruzzjoni kappriċċjożament, għax ikun irid ipattiha lil xi ħadd jew biex jiggwadanja xi ħaġa, kważi kważi ma jeħel xejn.

Mr Speaker, jien naħseb li wasal ukoll iż-żmien li wieħed jikkonsidra bis- serjeta` li jagħti rimedji effiċaki lil min qed isofri minn inġustizzja.

Minkejja li f'dan il-pajjiż ħloqna istituzzjonijiet biex iżommu t- trasparenza – u huwa unur li dwar dawn kien hawn il-qbil taż-żewġ naħat tal- Kamra – bħall-Ombudsman u l-Awditur Ġenerali, jien ma naqbilx li per eżempju, istituzzjoni bħalma hi ta' l-Ombudsman, għandha tingħata permanenza billi f'dan l-istadju tiddaħħal fil-kostituzzjoni ta' pajjiżna, u r-raġuni hija sempliċi.

L-istituzzjoni ta' l-Ombudsman hija relattivament ġdida f'dan il-pajjiż, u għalkemm miexja tajjeb, kif għedt iktar kmieni, wieħed għad irid jara jekk huwiex tajjeb li l-poteri eżekuttivi ta' din l-istituzzjoni jiżdiedu.

M'huwiex sew li l-istituzzjoni kif inhi llum tintrabat fil-kostituzzjoni, u gvernijiet futuri ma jkunux jistgħu jirrivedu l-pożizzjoni ta' l-Ombusdman.

Jiena naħseb li din l-istituzzjoni għandha tiġi eżaminata iktar fil-fond, għandha titħalla timmatura iktar, il-performance tagħha għandha tiġi analizzata fuq medda ta' ħafna iktar snin.

Wara li imbagħad tkun ittieħdet din l-esperjenza kollha, wieħed ikun jista' jara jekk din għandhiex tiddaħħal fil-kostituzzjoni jew le.

Bħal f'pajjiżi oħra, l-Ombudsman m'huwiex qiegħed hemm biex isolvi l- każijiet ta' inġustizzji u jagħti rimedju effettiv.

Nerġa' ngħid li hemm bżonn li din l-istituzzjoni tiġi b'xi mod kumplimentata mill-istituzzjoni ġudizzjarja, fejn allura ċ-ċittadin, bi dritt ikun jista' imur quddiem istituzzjoni ġudizzjarja u jekk verament ikun sofra minn inġustizzja, jkollu d-dritt li jitlob kumpens.

F'dan l-istadju rrid ngħid li lili jdejjaqni l-fatt li t-tribunal amministrattiv ippresedut mill-Imħallef Farrugia Sacco, persistentement ta ċerti deċiżjonijiet li jindikaw atti ta' diskriminazzjoni u ta' inġustizzji.

Illum nista' ngħid li on the whole, il-gvern beda jaderixxi ruħu ma' dawn is-sentenzi, għax min kellu jieħu kumpens, transfer jew xi promotion, fil-fatt ħadhom.

Pero' l-fatt stramb u inaċċettabbli huwa li minkejja li jkun hawn dawn l-att kollha ta' inġustizzji, ħadd ma jirrispondi għalihom, la politikament u lanqas dipartimentalment.

F'dawk il-korpi jew dipartiment fejn ikun hemm pluralita` ta' każi ta' inġustizzji, kollox jibqa' miexi qisu xejn m'hu qed jiġri xejn.

Fl- opinjoni tiegħi, dan huwa skandaluż.

Bħala eżempju ta' dan li qed ngħid nista' nagħmel riferenza għall-armata.

Jekk fir-rigward ta' l-armata, wieħed iħares ftit lejn l-istatistiċi jsib li s-sentenzi ta' inġustizzji sofferti bejn l-aħħar tas-snin 80 u l-bidu tas-snin 90, kontra l-armata jammontaw għal numru allarmanti.

Jien naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kellu raġun meta qal li l-armata qiegħda hemm biex tassigura s-sigurta` fil-pajjiż, u allura ma tistax tiddgħajjef billi tiġi ddemoralizzata.

Ma jistax ikun li sezzjoni ta' l-armata timxi 'l quddiem u tieħu l-promotions u s-sezzjonijiet l-oħrajn jibqgħu lura.

Meta iktar kmieni tkellimt b'dan il-mod, l-armata weġbitni billi qaltli li fid-deċiżjonijiet tiegħu, it-tribunal għall-investigazzjoni ta' l- inġustizzji qatt ma qal li kien hemm diskriminazzjoni politika.

Għalkemm dan huwa veru, it-tribunal qal li kien hemm distinzjoni u diskriminazzjoni.

Il-politika ma ssemmietx għax il-liġi li waqqfet lil dan it-tribunal titkellem fuq distinzjoni imma ma tikkwalifikax id-distinzjoni.

Mela jekk persuna li hija fi grad inqas minn oħra tieħu promotion, tkun qed issir distinzjoni, u allura l-qorti m'għandhiex għalfejn tidħol f'dik il- kwestjoni.

Pero' naħseb li politikament, hawnhekk wieħed għandu d-dritt u l-mezzi biex jivverifika.

Jekk konsistentement ikun hemm ċerti persuni, noti għall-kulur politiku tagħhom, li jibqgħu lura, u persuni oħra ta' kulur politiku differenti li javvanzaw 'il quddiem, wieħed jista' jasal għall-konklużjoni li iva, l-armata, fl-aħħar tas-snin 80 u fil-bidu tas- snin 90, kienet timxi b'diskriminazzjoni politika mill-iktar skandaluża.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Speaker, quddiemna għandna liġi li se tagħmel ċerti emendi fil-kodiċi ċivili li huma importanti, kemm fil-messaġġ politiku tagħhom kif ukoll f'dak soċjali.

Xi kultant ngħid li huwa pjuttost tal-biki l-fatt li ċerti persuni, iktar isegwu meta okkażjonalment ikun hawn nuqqas ta' qbil f'din il-Kamra, milli meta tkun qed tiġi mgħoddija liġi bħal din, li dwarha hemm qbil taż-żewġ naħat, kemm fil- prinċipju kif ukoll fis-sustanza tagħha.

Din il-liġi titratta tema mportanti ħafna f'pajjiż, u ċioe` l-korruzzjoni u min ikun affettwat b'atti ta' korruzzjoni, li allura jista' jfittex li ssir ġustizzja miegħu.

Huwa proprju minħabba il-fatt li prattikament hawn qbil unanimu dwar din il- liġi, avolja minħabba dan il-qbil, m'hijiex tattira dik l-attenzjoni li tixirqilha.

Il-korruzzjoni hija realta` fis-soċjetajiet kollha.

Jekk wieħed iħares ftit lura jista' jara l-każijiet li ġraw fl-Italja bħal dak ta' De Pietro, il-mani pulite u dak kollu li rriżulta minn dak ir-riefnu li kien tqanqal ftit tas-snin ilu.

Dan ma ġarax biss fl-Italja, imma anke f'pajjiżi oħra Ewropej seħħew każijiet ta' korruzzjoni fejn kienu anke nvoluti ċerti ministri.

Jekk wieħed imbagħad imur oltre jsib li f'pajjiżi oħra fid-dinja, fejn hemm soċjetajiet li politikament m'humiex daqstant żviluppati, il- korruzzjoni hija rampanti, timmina lis-soċjeta`, lir-rule of law u lil kwalunkwe sens ta' ġustizzja.

Għaldaqstant, kull inizjattiva li tittieħed biex il-korruzzjoni tiġi eliminata jew kotrollata, isservi ta' deterrent ħalli dak l-uffiċjal jew dik il-persuna responsabbli, f'pożizzjoni li tagħtiha l-awtorita` li tesegwixxi l-liġi, tagħti lil kulħadd dak li ħaqqu, bl-iktar mod ġust u skond ir-regoli.

Allura iva, din il-liġi hija importanti ħafna għall-ġid tas-soċjeta` in ġenerali.

Wieħed irid jieħu dawk il-miżuri amministrattivi u anke ġudizzjarji kollha neċessarji biex jikkontrolla u jnaffar lil min jitħajjar jirċievi xi flus jew benefiċċju ieħor biex jaqdi dmiru.

Dawn huma kollha inizjattivi fid- direzzjoni t-tajba u huwa mportanti ħafna li inizjattivi bħal dawn, fil-każ ta' pajjiżna, jittieħdu bi qbil unanimu bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, għax b'hekk il-messaġġ ikun qiegħed jingħata bl-iktar mod ċar, kemm lil min jipprova tħajjar lil xi ħadd biex jgħawweġ l-affarijiet, kif ukoll lil min ikun f'responsabbilta` eżekuttiva, bħala uffiċjali pubbliku u anke bħala politiku, ħalli joqgħod lura u jiddeżisti kompletament milli jagħmel xi att ta' korruzzjoni.

Bħalma kulħadd jaf, taħt il-kodiċi kriminali, f'atti ta' korruzzjoni għandha tidħol il-pulizija biex tinvestiga.

Dan huwa aspett ieħor intiż biex iżomm u jrażżan il-korruzzjoni.

Huwa tajjeb li f'dan l-istadju nagħmel riferenza għall-gvern Laburista ta' l-1996, li kien fittex li fir- rigward ta' l-istruttura fil-każ tal-maġistrat inkwirenti, ikun hemm il- qbil taż-żewġ naħat.

In all fairness, fir-rigward ta' din il-liġi, kien hemm diskussjonijiet bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Ovvjament kien hemm ċerti konsiderazzjonijiet oħra li wieħed ried jieħu, fejn l-iktar waħda mportanti kienet li għandu jkun hemm maġistrat inkwirenti b'poteri qawwijin ħafna fil-liġi u jkunhemm min li effettivament jara li dan l-istess maġistrat jesegwixxi d-dmirijiet tiegħu bl-iktar mod ġust.

Pero` minkejja d-diffikultajiet li t-twaqqif ta' dawn l-istrutturi jikkreaw f'soċjetà demokratika – ovvjament f'soċjetà demokratika dejjem trid iżżomm quddiem għajnejk iċ-checks and balances; dan huwa l-prinċipju li jrid jissottolinea kwalunkwe struttura ̧ awtorità u poter eżekuttiv jew ġudizzjarju – naħseb li l-ħsieb wara dik l-inizjattiva kien fid-direzzjoni t-tajba għax jien ninsab konvint li l-impenn politiku ta' sħabi l-membri parlamentari huwa li jikkontribwixxi b'mod siewi lejn is-soċjetà.

Dan qed ngħidu għax sfortunatament minħabba l-allegazzjonijiet ta' korruzzjoni jew inkella allegazzjonijiet oħrajn simili - dawn ma jsirux f'Malta biss imma jsiru mad-dinja kollha - f'għajnejn ħafna nies wieħed ikun jidher li x-xogħol pubbliku li jkun qed jagħmel ikun qed jagħmlu għall- interess personali tiegħu.

Jien mhux qed ngħid li l-politiċi m'għandhomx nuqqasijiet imma l-esperjenza personali tiegħi f'dan il-parlament tikkonvinċini li minkejja li hawnhekk hawn membri parlamentari b'ideat u b'ideoloġiji differenti ̧ l-għan tagħhom huwa li jtejbu s-soċjetà u jagħmluha aħjar.

Ovvjament wieħed jista' jieħu inizjattivi li mhux bilfors jirnexxu imma l-ħsieb wara dan ma jkunx l-interess personali imma jkun il-ġid komuni.

Kultant jiġri li ċerta azzjoni tiġi perceived minħabba li ma tkunx maħduma u żviluppata tajjeb u ma tkunx saret b'mod trasparenti biżżejjed – dan ikun in-nuqqas ta' l-uffiċjal jew il-politiku konċernat – u allura l-messaġġ li jintbagħat fis-soċjetà jkun wieħed negattiv u li dak li jkun ikun qed jinqeda bl-istatus politiku u bil-poter eżekuttiv li jkollu għalih personali.

Għalhekk huwa mportanti li jkun hemm l-istrutturi neċessarji – mhux strutturi amministrattivi jew strutturi li jistgħu jiġu influwenzati mill-istess politiku jew mill-istess persuna konċernata – li bis-saħħa li tagħtihom il-liġi jkollhom l-element ta' awtonomija.

Sur President, hawnhekk mhux qed noħolqu xi tribunal amministrattiv biex min igħid li sofra minn att ta' korruzzjoni jirrikorri lejh imma qed nagħmlu tibdiliet fil-Kodiċi Ċivili u r-rikors ikun tramite l-qrati u tramite l-id indipendenti tal-ġudikatura.

Għalhekk f'dan ir-rigward ngħid li kienet tajba l-idea li kienet inbdiet fl-1997 fejn ġiet proposta struttura b'maġistrat inkwerenti għax permezz tagħha jiġu limitati ċerti deċiżjonijiet li jkunu ġġudikati fil-gazzetti u fil-media għal skopijiet partiġġjani jew politiċi.

Din l-istruttura li tiġi msaħħa b'liġi għal tapposta tkun tista' tieħu l-miżuri neċessarji bis-saħħa ta' l-indipendenza li tagħtiha l-liġi.

Din hija tajba kemm għas-soċjetà għax ikollok lil xi ħadd li jkun qed igħasses ̧ fis-sens li jekk isib li xi ħadd qed jabbuża ̧ jikkontrollah, kif ukoll għax isservi ta' deterrent.

Li hemm tajjeb ukoll huwa li min jiġi akkużat b'xi ħaġa jista' jagħmel rikors u b'hekk jista' jsalva r-reputazzjoni tiegħu.

Sur President ̧ huwa tajjeb li hawnhekk wieħed iħares ftit lejn il-konċett ta' l-Ombudsman li issa ilu jeżisti f'pajjiżna għal diversi snin.

Naħseb li wasal iż-żmien li r-rakkmandazzjonijiet li l-Ombudsman ikun qed jagħti bħala redress ma jibqgħux rakkmandazzjonijiet li jistgħu jiġu implimentati mill-istess Eżekuttiv fid-diskrezzjoni tiegħu.

L-Ombudsman li huwa awtorità indipendenti appuntata minn dan il-parlament bi qbil taż-żewġ naħat u allura kulħadd iħares lejh bħala persuna indipendenti jittratta każijiet ta' persuni li jħossu li jkunu ntlaqtu ħażin u fost affarijiet oħra jittratta deċiżjonijiet ta' promotions ̧ deċiżjoni ta' għoti ta' ċerti permessi u deċiżjonijiet li jistgħu jkunu ġejjin minn awtorità amministrattiva.

Jien naħseb li biex intejbu aktar id-dritt ta' l- individwu fejn wieħed jieħu dak li ħaqqu ̧ huwa mportanti li niżviluppaw aktar din l-istituzzjoni ̧ biex ngħidilha hekk ̧ b'mod u manjiera li d- deċiżjonijiet tagħha jiġu esegwiti għax fl-aħħar mill-aħħar ma jfisser xejn li inti tieħu raġun fuq xi ħaġa imma mbagħad min jagħtik ir-raġun ma jkollux dik l-awtorità li jinforza li inti tieħu r-redress.

Fid-dawl ta' dan il-prinċipju din il-liġi tagħmel sens għax tagħti dritt lil min ikun bata minn att ta' korruzzjoni li jieħu l-passi u jfittex għad-danni kontra dik il-persuna li tkun għamlet l-att ta' korruzzjoni.

Permezz ta' din il-liġi wieħed jista' jkollu redress u jfittex li jitħallas għad-danni li jkun sofra mingħand il-gvern jew mingħand awtorità mwaqqfa mill-gvern.

Issa hawnhekk tqum il-mistoqsija: Għaliex dawk il-kumpanniji li huma limited liability companies tal-gvern li jista' jkollhom ċerta awtorità diskrezzjonali f'idejhom ̧ m'għandhomx jiġu mfittxija wkoll?

Jien naħseb li dan għandu jiġi kkonsidrat ukoll u persuna li tkun sofriet xi danni għandu jkollha dritt għal rikors kontra l-kumpannija.

Punt ieħor li nixtieq inqajjem huwa kif jiġi definit każ ta' korruzzjoni skond artiklu 1051A li huwa ġdid.

Fil-verżjoni Ingliża nsibu li jekk ikun hemm min jirċievi ħlas jew prospett ta' ħlas biex igħawweġ id-dmirijiet tiegħu ħalli jagħti vantaġġ lil xi ħadd ikun qed jikkommetti att ta' korruzzjoni.

Jista' jkun hemm min ̧ per eżempju ̧ ma jgħawwiġx id-dmirijiet tiegħu ̧ anzi jimxi by the book ̧ biex ngħid hekk, pero' dan jagħmel dak kollu neċessarju biex permess jew liċenzja ddum milli tinħareġ.

Wieħed jifhem li jekk bniedem għandu bżonn permess jew liċenzja biex imexxi azjenda kummerċjali ̧ id-dewmien ifisser ħafna telf ta' flus.

Mela jekk ikollna każ fejn ikun jidher biċ-ċar li l-uffiċjal konċernat juża burokrazija żejda, ikun ineffiċjenti ̧ negliġenti u jtawwal biex jagħti deċiżjoni pero' strettament ma jkun qed jikser l-ebda kelma ta' liġi ̧ effettivament dan id-dewmien ̧ dan ir-red tape żejjed u dan it-tqanżiħ burokratiku jista' jwassal biex persuna konċernata tħajru jħaffef l- affarijiet billi xxaħħmu u tagħtih il-flus.

Jidher li dan il-fatt ̧ kif inhu nterpretat hawnhekk ̧ mhux neċessarjament jiġi deskritt bħala att ta' korruzzjoni.

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jitkellimx xi ftit fuq il-kwestjoni ta' burokrazija żejda, red tape u dewmien li ħafna drabi jiġi eżerċitat f'xi dipartimenti tal-gvern u f'xi awtoritajiet jew korporazzjonijiet.

Kultant wieħed idum jistenna risposta għal ċertu tul ta' żmien bla bżonn u donnu jkun qed jiġi njorat.

Din il-burokrazija żejda qed tiswa lil pajjiż ħafna flus u dan qed ngħidu through first-hand experience.

Jien għandi żewġ każijiet ta' persuni fejn wieħed minnhom talab trasferiment ta' liċenzja ta' pompa tal-petrol.

Pero' minkejja li l-proċeduri ġew esegwiti u wara ħames ġimgħat intbagħtet ittra ta' acknowledgment, baqgħet ma ngħatatx risposta jekk kienx hemm progress jew le.

Ir-riżultat ta' dak id- dewmien kien li kien hemm attività ekonomika li kienet qed tinżamm kappriċċożament minħabba l-fatt li min kien ġie appuntat f'awtorità baqa' indifferenti u ma riedx iċaqlaq l-affarijiet.

Issa jien mhux qed nirriferi biss għall-Awtorità ta' l-Ippjanar – għalkemm hemmhekk id-dewmien biex jittieħdu d-deċiżjonijiet ibellaħ lin-nies – imma qed nirriferi wkoll għal entitajiet li għadhom kif twaqqfu issa.

Hawnhekk nista' nsemmi ̧ per eżempju, r-Resources Authority fejn permess mitlub lilha għal trasferiment mingħajr diffikultà ta' xejn idum ġimgħat, biex ma ngħidx xhur.

Dan id-dewmien qed ikollu impatt fuq l-attività ekonomika.

Allura entità pubblika li tagħmel dawn l-affarijiet għax għandha l- monopolju ma tkunx qed tikkostitwixxi abbuż?

Per eżempju ̧ jekk l- Enemalta, għal xi raġuni jew oħra ̧ taqta' s-servizz tad-dawl ̧ m'għandux ikollha d-diċenza li tiltaqa' ma' min ikun konċernat madwar mejda biex forsi wieħed isolvi l-problema?

Iċ-ċittadin għandu dritt jiġi mgħajjat u mhux jiġi njorat kompletament aktar u aktar jekk ikun qed isofri xi danni u mbagħad ma jkollu l-ebda redress.

Sfortunatament dawn l-affarijiet jiġru f'ħafna awtoritajiet.

Issa dawn jew jiġru għal tapposta jew inkella jkollok nies magħżula li jmexxu dawn l- awtoritajiet li jibżgħu jieħdu deċiżjoni.

Ovvjament wieħed ma jsirx bniedem kapaċi li jieħu d-deċiżjoni għax jiġi appuntat direttur jew uffiċjal eżekuttiv imma għax ikollu ċerta kapaċità u jkun kapaċi jħaffef ix-xogħol.

Jekk aħna verament nemmnu li rridu nipproteġu l-konsumatur irridu naraw li dan ikun moqdi aktar malajr, aħjar u b'aktar effiċjenza għax bit-taxxi tiegħu dan qed iħallas għall-amministrazzjoni pubblika.

Il-fatt li jkun hemm titjib u effiċjenza fl-amministrazzjoni pubblika jagħti kontribut qawwi lejn tisħiħ aħjar ekonomiku ta' pajjiżna.

Punt ieħor li wieħed ikun irid jikkonsidra huwa subartiklu (7) ta' artiklu 1051A kif propost fi klawsola 2.

Hawnhekk qed jingħad li jekk ikun ġie konkluż xi kuntratt mill-gvern jew minn xi korporazzjoni li effettivament wara jirriżulta li dak il-kuntratt ikun riżultat ta' att ta' korruzzjoni ̧ dak il-kuntratt jista' jiġi annullat.

Il-prinċipju huwa tajjeb pero' huwa mportanti wkoll li wieħed jikkonsidra l-effett ta' dawk it-third parties li jkunu qed isofru danni minħabba li kuntratt simili jiġi annullat.

Immaġina li tingħata tender u min jeħodha jibda jimplimentaha biex jagħmel ix-xogħol li jkun mitlub minnu.

Ovvjament min ikun ħa t-tender jagħmel dak li jgħidulu subcontracting tax-xogħol li jkun ingħata.

Issa llum it- tenders qed jiżviluppaw b'mod li min jeħodha jagħmel kollox hu, mid-design sa l-aħħar.

Dan ifisser li se jkollok aktar terzi persuni li jkunu bona fide li ma jkunu involuti f'xejn imma sempliċement ikunu qed jikkompetu fid- dinja tas-suq ħieles u jieħdu subcontracting mingħand dak li jkun ħa t- tender.

Jekk eventwalment jirriżulta li dik it-tender tkun ittieħdet bħala riżultat ta' att ta' korruzzjoni u allura dak il-kuntratt jiġi annullat ̧ x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawn it-terzi persuni?

Kif qiegħda l-liġi dawn it-terzi persuni ma jidhirx li għandhom id-dritt li jfittxu għad-danni li jkunu sofrew.

Naħseb li dan huwa punt li jkun tajjeb li jiġi kkonsidrat fi stadju ta' Kumitat għax huwa mportanti li f'każ li kuntratt jitħassar ̧ per eżempju, u allura terza persuna li tkun daħlet f'ċertu xogħol ikollha tieqaf f'daqqa, din għandu jkollha dritt li tfittex għad-danni għax tkun qed issofri minn att ta' korruzzjoni li jkun ġie kommess minn uffiċjal tal- gvern jew inkella ta' entità pubblika.

Kien hawn ukoll diskussjoni dwar il-preskrizzjoni pero' dak huwa punt li wieħed għandu jikkonsidrah fit-tul.

Pero' f'dak li għandu x'jaqsam ma' danni ċivili naħseb li jagħmel sens li jkollok limitazzjoni għax hawnhekk inti qed tagħti opportunità lil min sofra minħabba att ta' korruzzjoni u qed tgħidlu li għandu dritt li jkollu riżarċiment tad-danni.

Issa jista' jkun li dan ma jkollux interess li jidħol il-qorti biex ifittex ir- riżarċiment għad-danni u allura ma nħossx li ż-żmien għandu jibqa' indefinit.

Il-konsiderazzjoni għandha tkun jekk għandux ikun hemm żmien ta' tliet snin jew ftit aktar, per eżempju ̧ imma dik wieħed ikun jista' jikkonsidraha.

Pero' huwa mportanti li l-metodu kif tindirizza dawn l- affarijiet isir bl-aktar mod ġust.

Naħseb li l-element ta' preskrizzjoni f'azzjonijiet ċivili għandhom jibqgħu.

Fi kwalunkwe azzjoni ċivili hemm l- element ta' preskrizzjoni u dak huwa l-prinċipju stabbilit u konfortat minn ġurisprudenza twila.

Naħseb li din hija xi ħaġa li wieħed għandu jżommha.

Punt interessanti ieħor huwa dak dwar il-konċett tal-whistle-blower.

F'pajjiżi barranin dan il-konċett qed jiżviluppa ħafna pero' mhux qed jiżviluppa biex ikollok lil xi ħadd jispjuna fuq xi ħaddieħor.

Mhux dan huwa l-ħsieb.

Il-ħsieb huwa li lil dawk l-uffiċjali li għandhom ċerta awtorità u li allura jkunu jafu x'qed jiġri minn ġewwa u forsi jħossu li huma m'għandhomx jiġu mġiegħlin li jibqgħu mexjin mal-kurrent jew inkella m'għandhomx jagħlqu għajnejhom għal ċerti affarijiet li jkunu qed isiru b'mod ħażin jew bħala riżultat ta' att ta' korruzzjoni ̧ issaħħilhom idejhom ħalli joħorġu fil-beraħ.

B'hekk dawn ma jkunux jistgħu jiġu inkriminati f'affarijiet li jkunu qed jiġru u barra minn hekk dan huwa mezz ta' deterrent.

Ovvjament kwalunkwe ħaġa tajba jkun fiha l-element negattiv.

Il-whistle- blower mhuwiex dak il-bniedem li jaqbad u jagħmel dikjarazzjoni bl-addoċċ għax xi ħadd iħajru jħammeġ lil xi ħadd.

Il-whistle-blower irid ikollu l- evidenza f'idejh u dak li jkun qed igħid irid isostnih.

Din ir- responsabbiltà fuq il-persuna konċernata hija mportanti li tiġi żviluppata.

Qed ngħid dan għax kollox jista' jiġri.

Inti tista' tħajjar persuna – dawn l-affarijiet irridu nammettuhom – biex tivvinta xi ħaġa fuq xi ħadd.

Għalhekk il-konċett li persuna jew uffiċjal jitkellem biex iwaqqaf xi ħaġa għax ikollu suspett ta' korruzzjoni naħseb li huwa mportanti li jiġi miftiehem tajjeb.

Jien nixtieq nagħlaq fuq dan.

Il-materja li qed tiġi diskussa hawnhekk hija materja importanti għall-ġid tal-pajjiż biex tkabbar il-fiduċja fl- istituzzjonijiet tal-pajjiż.

Jidher ċar li ż-żewġ naħat qed jaqblu li dawn it-tip ta' prinċipji għandhom jiġu ntrodotti ̧ msaħħin u nforzati u dan huwa pass tajjeb li wieħed għandu jkompli jiżviluppah.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Il-korruzzjoni f'sistema politika tal-pajjiż teżisti għal ħafna raġunijiet u ma jkunx hemm fattur wieħed biss.

Għalhekk il-korruzzjoni trid tiġġeldilha fuq ħafna livelli differenti.

Parti mill- ġlieda trid issir permezz ta' din l-emenda li qed niddiskutu imma waħda mill-aktar affarijiet li naħseb li huwa mportanti li nifhmu hija li f'soċjetajiet żgħar bħala tagħna, l-inforzar tal-liġi, l-istituzzjonijiet ̧ ir-regoli u n-normi huma pjuttost dgħajfa u l-aktar affarijiet b'saħħithom huma r-relazzjonijiet personali.

Allura waħda mill-akbar sfidi li għandu pajjiż ċkejken bħal tagħna hija li kemm jista' jkun ikollu sistema politika u amministrazzjoni pubblika nadifa li ma tkunx korrotta u li jkun hemm kultura politika li tiċħad il-korruzzjoni.

Waħda mill-konklużjonijiet ta' riċerka soċjoloġika li saret– din hija xi ħaġa tal-waħx - hija li fi gżejjer u fi stati żgħar ma jeżistux liġijiet u istituzzjonijiet imma jeżistu relazzjonijiet personali.

Forsi jkun hawn min igħid li din hija esaġerazzjoni kbira jew li din hija konklużjoni estrema imma naħseb li hemm ħafna u ħafna verità fiha.

F'dawn il-pajjiżi jeżistu ħbiberiji, familji u lealtajiet u allura t-tentazzjoni hi li meta xi ħaġa tkun marret żmerċ ̧ mhux tirranġaha imma tgħattiha.

Allura sitwazzjoni bħal din trid tiġġeldilha b'tibdil fil-liġijiet u b'istituzzjonijiet importanti, bħal mekkaniżmu li jinvestiga l-korruzzjoni bis-serjetà.

Issa hawnhekk aħna diġà għandna problema kbira għaliex il- Kummissjoni Permanenti Kontra l-Korruzzjoni mhijiex aċċettabbli għalina għax hija maħtura mill-gvern tal-ġurnata u hemm il-periklu kontinwu - li naħseb li f'dan il-każ ġrat – li tispiċċa kummissjoni li tittimbra l- kondotta tajba tal-gvern u mhux veru tinvestiga bis-serjetà.

Għalhekk irridu naħsbu biex ikollna mekkaniżmu serju li jinvestiga l-korruzzjoni u li ma jħarisx lejn il-wiċċ tal-gvern tal-ġurnata, tal-maġġoranza, tal- ministru jew tal-prim ministru li jkun ħatar din il-kummissjoni.

Sur President ̧ huwa tajjeb li hawnhekk qed indaħħlu l-idea tal-whistle- blower fejn inti tipproteġi lil min jikxef fejn tkun qed issir il- korruzzjoni għax nerġa' ngħid li t-tendenza f'pajjiżna hija li mhux taqbad lill-korrott imma taqbad lil min jikxef lill-korrott.

Għalhekk huwa tajjeb li naħdmu f'dik id-direzzjoni.

Huwa mportanti wkoll li jkun hemm bidla fil-moral ta' pajjiżna.

Jien dejjem ngħidha din anke meta nkunu qed niddiskutu l-ħlas tat-taxxi.

Kritika li nagħmel lill-Knisja Kattolika hija li għandha responsabbiltà għall-imġiba morali ta' pajjiżna.

Per eżempju, lil wieħed Giżwita ħabib tiegħi ngħidlu li jekk il-Partit Nazzjonalista huwa korrott u ilu jeżisti 100 sena u jekk il-Partit Laburista huwa korrott u ilu jeżisti 80 sena u jwaħħlu fiż-żewġ partiti għall-korruzzjoni li hawn f'pajjiżna ̧ l- istituzzjoni tal-Knisja li ilha teżisti f'pajjiżna għal 2 ̧000 m'għandux ikollha daqsxejn responsabbiltà?

Jien dejjem ngħid – din ngħidha b'dispjaċir u b'konvinzjoni – li l-konċett ta' dnub soċjali għall-Knisja Kattolika Maltija ma jeżistix.

Isemmu s- sess ̧ id-dagħa u l-mod kif tilbes.

Pero' fl-isfera privata hemm lista ta' dnubiet donnu li l-Kmandamenti jeżistu biss għal dik l-isfera u mhux għall- isfera pubblika wkoll.

Jien ngħid illi kieku l-Maltin verament iħaddmu l- prinċipji Insara u Kattoliċi ̧ kieku f'pajjiżna, każi u skandli ta' korruzzjoni ma jiġrux daqskemm jiġru u bil-faċilità li jiġru.

Nerġa' ngħid li sfortunatament l-iskartar minn fuq ix-xogħol, l-evażjoni tat-taxxa u l- korruzzjoni mhumiex fost id-dnubiet soċjali li l-Knisja titkellem dwarhom.

Jien ma tantx smajt omeliji li jitkellmu fuq dawn is-suġġetti u naħseb li huwa ħażin li l-Knisja ma tużax l-awtorità morali tagħha biex titkellem ukoll fuq il-moralità fil-ħajja pubblika.

Il-moralità ħalli tippriedkaha u tindirizzaha lilna u ħalli tkun iebsa magħna l-politiċi imma li teduka u trawwem liċ-ċittadini naħseb li hija parti mill-missjoni tagħha.

Meta qed ngħid hekk bl-ebda mod mhu qed ngħid li mhijiex responsabbiltà tal-partiti politiċi, li wkoll, mal-partitarji tagħhom u maċ-ċittadini jagħmlu din it- tip ta' missjoni imma naħseb li l-Knisja Kattolika għandha tagħmel dan ukoll.

Jien naħseb li l-partiti jridu jiċċaqilqu biex fil-kwestjoni tal- finanzjament nagħmlu pass 'il quddiem.

Sakemm f'pajjiżna ma jidħolx l- obbligu li l-partiti politiċi jikxfu minn fejn iġibu l-flus tagħhom, dejjem se jibqa' jkun hemm is-suspett li l-partiti politiċi jinxtraw f'irkant li jsir bil-moħbi u wara l-kwinti fejn min iħallas l-iżjed ikun hemm is-skiet dwaru u jġibha żewġ u allura l-policy-making u d- deċiżjonijiet ma jitteħdux fil-parlament u fil-Kabinett imma jittieħdu fejn jinbidlu l-flus.

Nerġa' ngħid li jinbidlu l-flus mhux għax bilfors ikun qed idaħħalhom fil-but il-ministru jew iċ-chairman tat-tali awtorità imma anke għax ikun hemm min iffinanzja partiti politiċi li mbagħad l-irċevuta tiegħu tissarraf f'deċiżjonijiet fil-ħajja pubblika u politka.

Allura nerġa' ngħid li l-affarijiet li għandna bżonn jitolbu intervent ta' dan it-tip kif qed nagħmlu f'din il-liġi – hemm ukoll xi ħaġa li qiegħda fil-konvenzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa imma mhux qiegħda f'din il-liġi – fejn inti għandek id-dnub tal-kummissjoni, id-dnub ta' min għamel il- korruzzjoni imma għandek ukoll id-dnub ta' min iħalliha ssir.

Dik ukoll hija responsabbiltà gravi.

Fil-konvenzjoni din tissemma pero' f'dan l- abbozz ta' liġi ma tissemmiex u aħna naħsbu li għandek tkun iebes kemm fuq min jagħmel il-korruzzjoni u anke fuq min ma jagħmel xejn biex iwaqqafha u biex iħalliha ssir.

Naħseb li dik hija xi ħaġa importanti.

Naħseb li hemm mezzi importanti oħrajn li rridu naħsbu dwarhom.

Irridu naħsbu fuq l-indafa fl-amministrazzjoni pubblika u l-indafa fil-ħajja pubblika li hija l-istituzzjoni ta' l-Awditur Nazzjonali.

Aħna waqqafna Awditur li għandu ċerta responsabbiltà u awtorità morali minħabba li jinħatar b'żewġ terzi.

Għandu wkoll aktar awtorità għax huwa uffiċjal tal- parlament aktar milli huwa uffiċjal tal-gvern tal-ġurnata.

Jien nawgura li tinbena aktar il-kultura li dan ikollu l-awtonomija u l-kuraġġ li jinvestiga l-affarijiet bis-serjetà u li jidħol fil-fond tal-kwestjonijiet li mbagħad jittieħdu passi dwarhom.

X'jiswa li għal sena wara sena jkollna rapporti ta' l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Awditur meta jgħidu li kull sena jintnefqu Lm6 miljun fuq it-trasport tal-gvern u jiġi indikat li hemm abbużi serji u anke korruzzjoni?

Per eżempju ̧ kif tispjega li f'ministeri u f'dipartimenti – qed nitkellem minn esperjenza personali jiġifieri m'jien qed nattakka lil ħadd - ikun hemm karozzi li ma jintużawx imma jinkrew xorta waħda jew inkella jintużaw mhux għal xogħol imma għal affarijiet personali?

Issa forsi jkun hawn min igħid li dawn huma affarijiet żgħar imma l- affarijiet iż-żgħar bil-mod il-mod jinbnew f'miljuni u aħna ċ-ċittadini Maltin u Għawdxin li diġà aħna mgħobbijin bit-taxxi rridu noħorġu Lm6 miljun fis-sena, li żgur għandna fejn nonfquhom.

Probabbilment fuq it- trasport tal-gvern nonfqu aktar milli nonfqu biex nippromwovu lil pajjiżna u biex inġibu aktar turisti lejn pajjiżna – din hija xi ħaġa redikola – anke għax ikun hemm korruzzjoni fil-livell baxx ta' min jikri dawn il- karozzi li jkollu cut ta' Lm1 kuljum fuq kull karozza li jikri.

Huwa mportanti li naħsbu fuq dawn l-affarijiet u nitkellmu ċar dwarhom għax inutli noqgħodu ngħidu fuq korruzzjoni u fuq kif dan il-pajjiż qed jonfoq iżjed milli jiflaħ.

Imbagħad immorru fuq iċ-ċittadini u ngħidulhom biex iħallsu iżjed taxxi!

Fl-opinjoni tiegħi, il-korruzzjoni hija kwestjoni ta' moralità u kwestjoni ekonomika.

Fil-pajjiżi korrotti ċ-ċittadini jridu jġorru piż kbir għaliex xi ħadd irid iħallas għall-korruzzjoni u l-biċċa l-kbira jispiċċaw iħallsu għaliha ċ-ċittadini fit-taxxi tagħhom.

Għalhekk jien ngħid li l- korruzzjoni rridu niġġeldulha jekk irridu li dan il-pajjiż ma jibqax jonfoq iżjed milli jiflaħ u ma jibqax jintaxxa lin-nies li jaħdmu u li jipproduċu bil-konsegwenza li qed nispiċċaw biex nistaġnaw l-ekonomija.

Il-ġlieda biex insibu tarf il-korruzzjoni u niġġeldulha hija twila imma din mhijiex apoloġija biex ma neħdux passi, anzi jrid ikun hemm passi regolari.

Għalhekk il-qafas li bih trid tiġġieled il-korruzzjoni jrid ikun fuq diversi livelli.

Bil-mod il-mod din l-arkitettura qed nibnuha ̧ għalkemm għadna dgħajfin fil-mekkaniżmu li jinvestiga l-korruzzjoni.

Il-fatt li se jidħol dan l-abbozz ta' liġi ̧ anke bin-nuqqasijiet tiegħu, huwa pass 'il quddiem imma mbagħad għandna nieqes il-Freedom of Information Act.

Il- korruzzjoni għandha bżonn il-ħabi u d-dlam u wieħed mill-modi li bih tnaqqas u ttaffi l-korruzzjoni – jien bl-ebda mod mhu qed nimmaġina li xi darba tinħoloq xi sitwazzjoni fejn ma jibqax ikun hemm korruzzjoni; din tkun fuq xi pjaneta jew fuq xi univers ieħor – huwa li tagħmel istituzzjonijiet u mekkaniżmi u tieħu l-passi neċessarji.

Din trid tagħmilha fil-livell li mhux tipprova tnaddaf il-froġa wara li tkun għamiltha imma jekk jista' jkun ma tħallix il-froġa ssir.

Issa wieħed mill-modi biex ma tħallix il-froġa ssir hija li fejn qed jintnefqu l-flus ̧ ikollok sistema tajba ta' internal auditing, xi ħaġa li aħna neqsin minnha.

Din hija xi ħaġa li nisimgħuha fir-rapporti ta' l- awditur sena wara sena u allura huwa mportanti li jkollna internal auditing.

Huwa mportanti li naqbdu li xi ħaġa tkun sejra żmerċ meta tkun qed issir u mhux wara li tkun saret.

Allura huwa mportanti li jkollna dan il-mekkaniżmu ta' internal auditing kullimkien.

Jien naqbel li l- internal auditors m'għandhomx ikunu soġġetti għall-ministeru li fih jaħdmu għax inkella mhux se jkollok internal auditing onest imma se jkollok internal auditing ta' konvenjenza biex jogħġob lill-political master jew lis-servizz pubbliku.

B'dispjaċir u b'awtokritika ngħid li d-dell tal- korruzzjoni fuq il-politiċi ilu hemm bħalma ilu hemm dak fil-livell tas- servizz pubbliku.

Bħalissa qed niftakar xi ħaġa li sfortunatament ma tteħdux passi dwarha.

Wara li twaqqfet il-Kummissjoni Permanenti Kontra l- Korruzzjoni, kien sar seminar f'Dar il-Mediterran għall-Konferenzi li fih l-Imħallef Victor Borg Costanzi kien tkellem man-nies taċ-Ċivil u kien għamel punt interessanti ħafna li mbagħad ma smajna xejn iżjed dwaru ̧ kif sfortunatament spiss jiġri f'pajjiżna.

Dan qal li hemm bżonn li jsiru investigazzjonijiet biex jispjegaw kif ċerti nies taċ-Ċivil li għandhom ċertu income, għandhom lifestyle ħafna iżjed ogħla minn dak l-income.

Kif tispjegaha din?

Din it-tweġiba baqgħet ma waslet qatt.

Fil-fehma tiegħi din hija mistoqsija tajba ħafna u li għandna nistaqsuha ħafna.

Nerġa' ngħid li s-sistema ta' korruzzjoni trid li l-politiku u l- amministrazzjoni pubblika jħalluha ssir.

Mhux l-ewwel darba li l- korruzzjoni tiġi kkonsagrata min-nies fil-professjonijiet, b'daqqa ta' pinna ta' nutar jew ta' avukat.

Dan huwa tip ta' laundering bid- dokumenti.

Għalhekk jien ngħid li l-kompliċità u x-xibka tal-korruzzjoni hija mifruxa fuq ħafna u ħafna oqsma u din trid tiġi attakkata f'livelli differenti.

Sur President ̧ naħseb li l-idea tal-whistle-blowing ftit għadha daħlet fl- Ewropa.

Ma rridux ninsew li x'laqqat wieħed mill-kompatrijotti tagħna li kien jaħdem ma' kumpannija tal-mediċini u kixef l-iskandlu ta' kif kumpannija tal-mediċini qed tispiċċa tagħmel ħsara fl-Iżvizzera minflok ma tagħmel ġid.

Għax dan kixef dan kollu spiċċa mar il-ħabs.

Sur President, il-whistle-blowing huwa tajjeb.

Huwa tajjeb li tipproteġi lil min jikxef il-korruzzjoni imma mbagħad għandna bżonn il-Freedom of Information Act.

Jekk iċ-ċittadini u n-nies ikollhom aċċess għal ċerti dokumenti jkun hemm ċans li l-korruzzjoni tonqos.

Minkejja li għandna sistema fejn isiru ħafna inkjesti u rapporti ̧ ma jiġri xejn.

L- istituzzjonijiet jabbużaw għax għandhom moħħhom mistrieħ li dak li għandhom fil-files u fir-rapporti tagħhom m'hemmx aċċess għalihom.

F'dawn l-aħħar ġimgħat jien kont qed insegwi l-każ ta' Lino Cauchi li reġa' qam f'ċerti ġurnali.

L-inkjesta ilha li bdiet xi 13-il sena u diversi kollegi ̧ anke min-naħa tal-gvern, staqsew x'sar minnha pero' bir-rispett kollu, tweġiba u sodisfazzjon għadhom ma ngħatawx.

Jien ngħid li sitwazzjoni bħal din mhijiex aċċettabbli.

M'huwiex aċċettabbli li inkjesta ta' dan it-tip li ilha li bdiet 13-il sena, tibqa' ma toħroġx u tintuża l-arma – mhux l-ewwel darba li tintuża hawn Malta, għalkemm jintużaw kliem differenti – tal-kunfidenzjalità.

Dan ifisser li l- affarijiet ma joħorġux minħabba l-konfidenzjalità li għandha t-tali istituzzjoni.

Jien ngħid li dan mhuwiex aċċettabbli.

Dawn it-tip ta' skużi u din it-tip ta' mġiba f'pajjiżna mhux qed igħinu biex jeqirdu l-korruzzjoni imma qed igħinu biex isaħħuha.

Il-korruzzjoni mhijiex biss kwestjoni fejn xi ħadd igħaddi l-flus imma hija wkoll li għandek proċedura li għandha ssir b'ġustizzja u b'mod rett u ma ssirx.

Għaliex ma ssirx?

Kif ma jkunx hemm min hu accountable biex din issir?

Nerġa' ngħid li s'issa ma naħsibx li kien hawn xi ħadd li kien sodisfatt bit-tweġibiet li ta l-Ministru tal- Ġustizzja nnifsu fuq dan il-każ.

Dan it-tip ta' ħabi rridu negħlbuh u jekk mhux se jkollna Freedom of Information Act li tagħti liċ-ċittadini d-dritt li jkollhom aċċess għal informazzjoni importanti ta' dan it-tip, ikollna parti importanti nieqsa ħafna mill-arkitettura dwar il-ġlieda li għandha ssir kontra l-korruzzjoni.

It-tentazzjoni tal-partiti politiċi li jużaw il-korruzzjoni bħala arma biex iħammġu lin-naħa l-oħra hija dejjem hemm u qiegħda f'kull sistema.

Niftakar, per eżempju, li fl-aħħar kampanja elettorali ta' l-1998 kienet ċara li ġurnali bħall-"People" li kienu jxandru stejjer dwar diversi ex- ministri Laburisti, fosthom l-ex-ministru Freddie Portelli ̧ l-ex-ministru Joe Debono Grech u anke lili żeffnu fin-nofs ̧ qalu li saret il- korruzzjoni f'xi għoti ta' kuntratti jew xi ħaġa ta' dan it-tip.

Imbagħad tgħaddi l-elezzjoni ̧ tkun għamiltilhom libell u lanqas biss jersqu biex jipprovaw il-każ.

Bilkemm ma jċempillekx xi ħadd minnhom u jgħidlek li lanqas biss kien jaf x'kien qed jidher!

Dan kollu għax ikun qed jidher f'kampanja elettorali.

Imbagħad jeħlu – f'dan il-każ weħlu – u dan kollu jkun parti mill-kampanja elettorali li tkun qed issir biex tħammeġ u tiskredita lin-naħa l-oħra.

Waħda mill-affarijiet li nsib interessanti u li ma kellix biżżejjed żmien biex nagħmel riċerka dwarha hija li fil-każ tas-sentenzi tal-libelli f'pajjiżna hawn rata ta' kambju.

Il-biċċa l-kbira libell li jirbaħ ministru Laburista jsarraf inqas minn xi personalità Nazzjonalista.

Din hija xi ħaġa interessanti u forsi jkun tajjeb li xi darba jkun hawn xi imħallfin jew xi maġistrati li jispjegawlna kif jiġu deċiżi ċerti każi ta' libelli.

Huwa mportanti li nkunu nafu kif xi ħadd mill-qasam Nazzjonalista li jkollu kawża ta' libell – ma tkunx saret korruzzjoni imma jkun intefa' xi dubju fuq l-integrità tal-persuna – jispiċċa jieħu danni ta' xi Lm1, 000 u jien li ̧ per eżempju ̧ - biex ma nitkellimx fuq oħrajn – kont korrott għax qbadt u tajt xi kuntratt f'xi skola lil xi ħadd u l- maġistrat u l-imħallef igħid li ma ġie pprovat xejn għax lanqas biss telgħu jixhdu ̧ jien niswa xi Lm400.

Fejn l-akkuża kienet aktar gravi u l- allegazzjoni kienet aktar gravi, jien niswa Lm400.

Jien naħseb li f'din il-ħaġa anke l-qrati jridu jagħtu eżempju ta' rettezza.

Naħseb li anke l-qrati jridu jkunu parti minn din is-sistema ta' indafa.

Għalhekk l-imħallfin u l-maġistrati wkoll għandhom jiddikjaraw l-interessi tagħhom u għandu jkun hemm register of interests biex jagħtu eżempju tajjeb u jkunu parti minn dan il-mekkaniżmu kollu li jrid isir.

Naħseb li din hija xi ħaġa importanti jekk iridu jagħtu eżempju.

Illum nafu ̧ aktar minn qatt qabel ̧ li jekk tkun politiku, qassis, imħallef jew professjonist m'għandek l-ebda stima jew rispett garantit minħabba l- pożizzjoni tiegħek.

Dak ir-rispett u dik l-istima trid tirbaħhom mhux għax inti tokkupa ċerta pożizzjoni imma bl-imġiba u bl-impenn tiegħek.

Sur President, jien dejjem ngħid illi kieku f'pajjiżna l-problema hi li hawn 65 politiku korrott ̧ għandek titfagħhom il-baħar u ssolvi l-problema.

Imma dawk il-65 politiku korrott tellagħhom 200 ̧000 votant u l-kompliċità hi li sfortunatament hemm ħafna ċittadini li l-korruzzjoni ddejjaqhom biss meta ma jiggwadanjawx huma personali.

Għalhekk huwa mportanti li jkollna bidla fil-liġijiet ̧ bidla fl-istituzzjonijiet, tisħiħ ta' ċerti mekkaniżmi u tisħiħ anke fil-moralità ta' kif ngħixu ma' xulxin.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Onor. Bartolo, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Iva, nibqa' in possession.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali biex f'isem il-Viċi Prim Ministru ̧ jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa ̧ 17 ta' April ̧ fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika – Kumitat; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili (Ċertifikati ta' Operaturi ta' l-Ajru) – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Grazzi, Mr Speaker.

Il-bieraħ l-Onor.

Pullicino pprova jirrispondi għall-kummenti li għamilt jien dwar artiklu li deher fil- gazzetta u minn hawn nirringrazzjah li meta għamel hekk ikkonferma kemm jiena m'inix giddieb.

Qed ngħid hekk għax ikkonferma li hu bagħat għall- file mil-lands department.

Huwa veru li hu jista' jibgħat għall-files, u fil-fatt jiena m'għedtx li ma għandux dritt jagħmel hekk imma għedt biss li bagħat għalih.

Mr. Speaker, ghedt ukoll li anke l-artiklu kien banali - fil-fatt dan ikkonfermah hu stess - għax l-affarijiet li jidhru fih wieħed jista' jiġborhom mill-internet.

L-Onor.

Pullicino kkonferma wkoll dak li għedt jien dwar l-inġustizzja li saret fl-applikazzjoni meta l-planning authority riedu xi karti mill-catering u l-catering baqgħu jitolbuni ngħid min se jkun fit-take away.

Issa jiena diġa' għedt li l-applikazzjoni tiegħi kienet għal change of use.

Jiena ma tlabtx il-permess tal-pulizija biex niftaħ take-away imma applikajt għal change of use u allura ma kienx hemm għalfejn jibqgħu jinsistu.

Kien hemm ukoll l-inġustizzja li kelli nagħti l- injection u l-pilloli lit-tifla meta ma kenitx se tkun hi fil-ħanut.

Dawn huma affarijiet banali, ikkonfermahom il-bieraħ is-segretarju parlamentari bil-mod kif tkellem, u jiena nirringrazzjah talli għamel hekk.

Ikkonferma u ċaħad fl-istess ħin billi qal li hu ma marx fl-uffiċċju ta' Cannataci biex jara l-files.

Jien ma għedtx li mar fl-uffiċċju tiegħu imma għedt li mar il-lands department.

Anzi jien hawnhekk se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dokument li juri li fir-rigward tal-maħżen tal-festa, Cannataci pprova jagħmel vendikazzjoni minni.

Wara li ġie ppubblikat dak l-artiklu ħdura biss kien hemm.

Hawnhekk se nuri li d-direttur tal-kultura bagħat ittra lill-każin tal-banda San Ġużepp u f'din l-ittra hemm indikat li ingħatat kopja wkoll lil Dr J Cannataci, Bighi Restoration Institute.

Dan jikkonferma iktar u iktar li Cannataci kien imdaħħal fil-biċċa xogħol.

Dan ried jipprova jieħu l-maħżen tal-festa.

Għandi wkoll dokumenti oħra mill- file tad-dipartiment ta' l-artijiet fejn dak iż-żmien kien hemm korrispondenza biex dan il-maħżen ikun jista' jgħaddi lill-ministru tal- kultura ħalli dan jew jikrih jew inkella jgħaddih għal xi ħaġa tal-kultura.

Għalkemm m'hemmx imsemmi l-każin tal-banda San Ġużepp, ta' min igħid li dan il-każin kien konness direttament ma' dik il-kwestjoni.

Mr. Speaker, l-Onor.

Pullicino l-bieraħ ipprova jiddefendi wkoll lil Mark Cassar u ammetta li l-applikazzjoni tiegħu ilha tiela' u nieżla ħafna.

Ried jipprova jinterpretaha li minħabba dan id-dewmien saret inġustizzja ma Cassar.

Issa ta' min wieħed igħid li f'din l-applikazzjoni kien hemm kontradizzjonzijiet kbar.

Per eżempju, għall-bidu, tas-sanita` qalu li hemm oġġezzjoni imbagħad din l-oġġezzjoni ma baqgħetx teżisti, jiġifieri l- affari kienet tinten.

Imbagħad skoprejna li ġibna dokumenti - u mna'Alla kont jien li ressaqthom - li fihom jirriżulta li tas-sanita` kienu se joġġezzjonaw.

Kien hemm ħafna minn dan il-logħob kollu!

Dan ma qalux l- Onor. Pullicino.

Per eżempju ma qalx li dan ilu jikser il-liġi mill-1999, għaliex ma jistax iżomm il-bowsers hemmhekk, u l-pulizija qatt ma ħadu passi.

Sal-lum dan għadu jikser il-liġi.

Il-pulizija taqa' taħt l-istess ministeru li huwa segretarju parlamentari miegħu hu.

U din mhux ħmieġ, mhux korruzzjoni!

Imbagħad ġie jipprova jgħid li dak mhux canvasser tiegħu.

Iva, issa canvasser ta' sieħbu għax lilu telqu, imma tiegħu kien canvasser.

Issa l-biċċa xogħol qed jipprova jitfagħha fuq sieħbu għaliex qal li jixrob ma' sieħbu.

U għaliex qed jipprova jagħmel hekk?

Għax hu kien dak li lili ġegħlni fl-awtorita` ta' l- ippjanar...

U jiena kont poġġejt il-minuti ta' dik il-laqgħa, u kienet fil- gazzetta li dan ħebb għalija għaliex jien kont qed nagħmel xogħli għax hemm enforcement.

L-applikazzjoni ma setgħetx timxi kif kienet.

Qabel kien ġie miċħud il-permess għax il-membri rrealizzaw li veru kien hemm xi ħaġa tinten, għaliex filli tas-sanita` oġġezzjonaw u mbagħad ma oġġezzjonawx, imbagħad iġib id-dokumenti li dawn oġġezzjonaw.

Dażgur li hemm il-ħmieġ.

U l-Onor.

Pullicino l-bieraħ ammetta wkoll li kien hu stess li kien applikalu fil-bidu.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemnux.

Ma jitwemnux ukoll li l- ewwel kien qal li dan kien se jkun garage normali imbagħad qal li dan garage tal-bowsers.

Kien hemm ħafna minn dan it-taħwid.

Araw dan ma semmiehx il-bieraħ!

L-Onor.

Pullicino rreferi wkoll għal meta jien u l-bord – għaliex il-bord mar – morna għand l-Arċisqof.

Qal li messni semmejtlu l-każ tat-tuna penning.

Dażgur li semmejtu l-każ tat-tuna penning meta kont għand l- Arċisqof.

U għedt bil-ħneżrija fejn ċ-chairman kellu obbligu bil-liġi li ma jistax iħalliha tiġi diskussa u jwaqqagħha, u mbagħad qal kien hemm minn sħabi fil-planning authority, li vvotaw kontra dakinhar.

Dawn ma kenux jafu li legalment bilfors irid iwaqqaf u ma jiddiskutix.

Jien kont ħadt stand li ħadt biex niġbed l-attenzjoni għall-ħmieġ li hemm fl-awtorita` ta' l- ippjanar.

Kont semmejt ukoll il-każ tas-Solemar u semmejt il-każ tax- Xuereb.

Tafu x'ma semmejtx għand l-Arċsqof jien?

Id-dati meta se jagħmel l-inkjesta hu!

Araw kemm jgħid li huwa trasparenti, jiena niċċalinġjah hawnhekk - u dan diġa` ċċalinġjajtu - biex jibda l-investigazzjoni minni.

Jiena ngħidlu: Jekk inti m'għandekx ħmieġ, jekk inti qed tgħid li inti trasparenti u tagħmel l-affarijiet sew, qed niċċalinġjak biex tagħmel investigazzjoni fuq dawn it-tliet affarijiet, tat-tuna penning, tas-Solemar u ta' Xuereb.

L-Onor.

Pullicino għandu jagħmel investigazzjoni indipendenti u jaħtar ukoll rappreżentant miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Qed niċċalinġjah.

X'għandek iżommok, agħmilhom ħalli nagħtihomlu d-dati lill-Arċisqof!

Meta se tagħmilhom?

Imbagħad ipprova jżeffen tas-Solemar u qal: Mhux diġa` nafu li l-bord ta' l- appell li kien ħatar il-gvern Laburista qal li dan ma tistax ma tagħtihx permess.

Jien nerġa' ngħidlu: Tkomplix tigdeb, jien diġa` semmejtlek u għedtlek li int ma tista' tagħmel xejn u jien kont għedtlek li l-qorti ddeċidiet u qaltlek li fuq mandat li għamel l-iżviluppatur waqqagħhulu.

Hawn se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja tad-deċiżjoni tal-qorti fejn tgħid li billi jidher li l-bini li sar u qed isir mhux kopert mill-permess meħtieġ, tiċħad it-talba.

Dan fl-10 ta' Marzu ta' l-2000.

Mela allura seta' jwaqqgħalu, għax il-qorti qalet li m'hemmx permess.

Se npoġġi fuq il- mejda tal-Kamra kopja ta' din id-deċiżjoni u ta' l-appell li ressaq l- iżviluppatur fejn joħroġ biċ-ċar dak li qed ngħid.

Dawn huma l-flus li jimxu minn idejn għall-oħra.

Allura l-ewwel ħaġa hi li riedni ngħid barra, x'riedni ngħid barra?

Ikkonvinċi lill-poplu billi tiftah investigazzjoni.

Dak li jrid il-poplu u mhux paroli fil-vot.

Agħmel investigazzjonijiet indipendenti fuq il-każ li semmejt.

Hemm ħafna każi imma jiena semmejt dawn il-każi.

Agħmel rappreżentanza tal-parlamentari ħalli l-poplu jemmnek u jkun jaf fejn qiegħed.

Mr Speaker, għax jiena semmejt il-kwestjoni li hija ġusta li jien ġiegħelt lil binti biex tieħu l-injection u l-pilloli meta ma kenitx se tkun fil- ħanut l-Onor.

Pullicino qal li jiena għandi fissazzjoni f'moħħi li lili jippersegwitawni.

Imma skużi, mela ma tiftakarx meta d-driver ta' ex- ministru, s-Sur Bonnici, u l-klikka tiegħu ipprovaw jitfgħuli l-bieb tad- dar ġewwa?

Dawk ma semmihomx.

Dawk ġraw bil-provi u kien hawn ksur ta' privileġġ fil-Kamra u kien hemm l-evidenza fl-għassa.

Imma jien m'iniex nazzjonalist imma laburist allura dawk jinsihom.

Nesa meta kienu qatgħuli l-linja tat-telephone mill-exchange.

Dan bil-provi u hemm rapport.

Dawk le, għalih jien nibki u nipprova nilgħabha tal-vittma.

Imbagħad biex juri iktar kemm huwa veru li mhux ta' min jafdah u li huwa coward ma semma xejn dwar li semmejtlu ta' l-Onor.

Giovanna Debono.

Hu ma kkundannax l-aġir tagħha li għamlet żvilupp illegali f'wied ġewwa Għawdex u l-awtorita` ta' l-ippjanar kkundannatha u qalet ukoll li għandhom jittieħdu passi diretti ħalli jiġi mreġġa' kollox lura.

Din tiġi fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u tiftaħar li għamlet hekk kontra l-liġi u li għamlet sew.

L-Onor.

Pullicino sal-lum għad lanqas kellu l-guts jikkundanna dak l-aġir.

U għedtlu darba, darbtejn, tliet darbiet, erba' darbiet u xorta u għadu sal-lum juri li huwa coward .

Din xi ħaġa tal- biża'.

U dawn l-affarijiet x'ifissru?

Dawn ifissru li wieħed għandu għalfejn jinkwieta.

Meta jrid jikkundanna n-naħa ta' l-oppożizzjoni għal ħaġa żgħira kontra l-ambjent, għaliex hemm xi ħaġa illegali.

Mr Speaker, l-illegalita`, tiġi minn fejn tiġi, ngħid li hija illegali u li ma naqbilx magħha, imma jkun hemm illegalita' min-naħa tal-gvern, u l-gvern ma jikkundannax, dik hija l-ipokrezija.

Imma dan tista' tafdah!?

Dan tista' temmnu!?

Nerġa' niċċalinġjah biex jikkundanna dak l-aġir.

Qed nagħtih iċ-ċans li jikkundanna.

X'ġara iktar?

Qal li jien qed qed nagħmel pjan biex meta nkun fil-gvern inkisser l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Imma skużi, li qed nagħmel huwa li qed noħroġ il-ħmieġ li hemm fl-awtorita` ta' l-ippjanar.

Jiena qed nagħmel dak li żgur li jagħmel ħaddieħor jekk għandu għajnejh f'wiċċu.

Qed nipprova nkisser l-awtorita` ta' l-ippjanar b'vendikazzjoni għax qed ngħid il- verita`?

L-Arċisqof, għaliex qal bħalma għedt jien, irid ikisser l- awtorita` ta' l-ippjanar?

L-Onor.

Tony Abela tan-naħa tal-gvern għaliex qal li hemm korruzzjoni fl-awtorita` ta' l-ippjanar allura qed ikisser l- awtorita` ta' l-ippjanar?

Kulħadd jikteb fil-gazzetti dwar xi ħmieġ hemm fl- awtorita` ta' l-ippjanar u x'abbużi hemm fl-awtorita` ta' l-ippjanar.

Ħafna min-nies li jaħdmu fl-awtorita` ta' l-ippjanar jinsabu mdejqin u jkollhom jitilqu bil-ħmieġ li qed isir u bl-affarijiet li mhux qed isiru sewwa.

Allura aħna ħżiena u l-Onor.

Pullicino huwa t-tajjeb!?

Tistgħu tifhmuhom dawn l-affarijiet?

Allura jien inkisser.

Tafu x'inkisser jien?

Il- ħneżrijiet li jsiru fl-awtorita` ta' l-ippjanar.

Hemmhekk inneħħu l- burokrazija u l-abbużi.

Inneħħu żgur dawk l-affarijiet u naraw li l- affarijiet isiru b'mod trasparenti, bis-serjeta` u jsiru sewwa.

Dak żgur.

Mr. Speaker, il-bieraħ, l-Onor.

Pullicino pprova jiddefendi ruħu u kkonferma dak li għedt jien, imbagħad biex ikollu daqsxejn ta' forċina daħħal lill-Onor.

Mugliet ukoll fin-nofs.

Għaliex l-ieħor pupu, l-ieħor pappagall!

L-ieħor diġa` għandu kwestjoni li għad trid tmur quddiem il- kummissjoni kontra l-korruzzjoni rigward dik il-biċċa xogħol tal- fasifikazzjoni tal-pjanti kontra l-avukat ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar li mbagħad ipprovaw jagħmlulu frame-up.

Din l-istorja għadha għaddejja fil- qorti u għalhekk ma rridx insemmi aktar dwarha.

L-Onor.

Pullicino kkwotali wkoll minn file u qal li jien ipprovajt neħdilhom it-trasmitter tagħhom.

Jien niċċalinġjah minn hawn li meta jrid nagħmlu dibattitu fuq it-television fuq dik il-kwestjoni tat-television tagħhom ħalli nurihom kemm huma giddibin.

Niċċalinġjahom biex nagħmlu dan id-dibattitu biex nurihom bil-provi li kienu huma stess li għamlu l-istudji u li ma jistgħux jitrażmettu minn hemmhekk.

Bil-ftaħir kollu tagħhom dawn lanqas kellhom id-diċenza li jtellgħuni xhud il-qorti fil-kawża.

Nerġa' niċċalinġjahom biex nagħmlu dibattitu fuq stazzjon indipendenti fuq dik il- kwestjoni ħalli nuri l-ħmieġ tagħhom.

Semma' wkoll il-file l-ieħor ta' Richard Cachia Caruana.

L-istess.

Mhux Zeppi l-Ħafi fil-qorti wera kemm m'huwiex kredibbli Richard Cachia Caruana!

Dażgur li kelli raġun nagħmel hekk.

Mela allura xi tridu ssemmu!

Ħalli nkompli u issa, u mmur fuq il-bastun li pprova jagħtih lill-Onor.

Mugliett.

L-Onor.

Mugliett qal u pprova jiftaħar li dan kien proġett ta' l-iskola u li jmissni nistħi jien għax forsi qed inġib eżempju għaliex kontra l- istructure plan għax outside development zone.

Ngħidlu imissu jistħu hu.

Perit ma jafx li kien hemm affarijiet oħra kontra l-liġi?

Ma jafx li applikazzjoni tirrikjedi ċerti affarijiet biex titmexxa?

Ma jafx li ma kenux - u jaf sew hu – skond il-liġi!?

Kien hemm ċerti affarijiet mhux skond il-liġi u mhux l-outside development zone biss.

Jaf li l-impact assessment kien juri preokkupazzjoni dwar l-ambjent?

Imma kien hemmhekk u jien semmejtlu s-sistema faxxista mhux għax sempliċement kien preżenti...

Hu jaf għaliex qabel telaq minn taħt l-ilsien qal - smajtu jien u semgħu ħaddieħor ukoll -: U, iva, jiġri x'jiġri se tgħaddi din.

Mela lanqas kien hemm influwenza mill-gvern.

Jiġri x'jiġri se tgħaddi din!

U din mhux sistema faxxista!

Onor. Mugliet taħseb li ma għandix widnejja biex nisma'?

Nara ma tantx, imma widejn għandi biex nisma' u mhux jien biss smajt, għaliex kif għedt dik il-kelma tgħidx kemm kien hemm min ħares minn taħt.

Jgħidu li jien nipprova nkisser il-planning authority.

Tant hemm ħmieġ u skandli fl-awtorita` ta' l-ippjanar li fejn iridu lanqas jagħtu kas jew għax tkun nazzjonalist jew għax tkun b'saħħtek finanzjarjament jew għaliex tkun f'pożizzjoni b'saħħtek...

Per eżempju, l-Onor.

Mugliett u l-Onor.

Pullicino tgħidx kemm ipprovaw jattakkaw lill-Partit Laburista meta kien fil-gvern għax qalu li meta għamel embellishment għamlu mingħajr permess.

Dan hemm gidba għaliex tgħidx kemm kienu fixkluna l-awtorita` ta' l- ippjanar.

Ara lilhom ma jfixkluhomx imma minkejja li ma jfixkluhomx f'San Ġiljan qed jagħmlu embellishment mingħajr permess u għada l-awtorita` ta' l- ippjanar nispera li tieħu passi u tiċċekkja dawn l-affarijiet li qed ngħid.

Mur ara l-bini tal-flats li telgħin faċċata tal-Kalkara fil-proġett tal- Kottonera.

Dawn telgħin kontra l-pjanti u kontra l-permess.

Jiena nitlob lill-awtorita` ta' l-ippjanar ħalli tmur tiċċekkja u tikkonferma jekk inix qed nivvinta jew le.

Mr Speaker, se jibqgħu sejrin hekk fl-awtorita` ta' l-ippjanar?

Imorru jiċċekkjaw biex tgħid li hemm xi ħaġa irregolari u jgħidu li m'hemm xejn imbagħad wara li tibqa' tagħfas issib li hemm diskrepanza ta' sular.

Għaliex?

Għax ikun xi ħadd tal-qalba, għax ikun xi ħadd li jridu jipproteġuh.

Hekk miexja l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Lil min iridu biss isallbu!

Liż-żgħir ikissruh u l-kbir jirrenja.

Għandek il-flus u mexxi.

B'din is-sistema mexjin.

U din hija taħt ir-responsabbilta` ta' l-Onor.

Pullicino.

Fejn jidħol l-ambjent hija xi ħaġa tal-biki.

Dan fejn ikun id-distrett tiegħu jgħid: Iva, l-awtorita` ta' l-ippjanar hemmhekk mhux tajba, hemm kienet ħażin.

Per eżempju, fil-każ tal-Kalkara l-awtorita` ta' l-ippjanar tagħmel l-affarijiet sew u għandha raġun imma fid-distrett tiegħu ma jkollhiex raġun.

Imma x'kummiedji huma dawn!

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux.

Jien nerġa' ntenni u ngħid: Iva, il-flus għaddejjin minn id għal oħra.

Kulħadd għandu għajnejh f'wiċċu.

Biex nagħlaq nappella lill-Onor.

Pullicino biex jagħmilli pjaċir u jagħtini d-dati ta' l-investigazzjonijiet fuq tas-Solemar, tat-tuna penning u fuq ta' Xuereb ħalli meta nerġa' niltaqa' ma' l-Arċisqof nagħtihomlu u ngħidlu li se jsiru l-investigazzjonijiet.

Dak nistenna mill-Onor.

Pullicino jien, u mela jiġi jparla fil-vojt!

Nerġa' nirringrazzjah ukoll li wera li jien għamilt l-affarijiet kif suppost, minkejja li għaddejt minn terturi u batiet ukoll il-familja tiegħi.

U jagħmlu kemm jagħmlu jiena xorta waħda se nibqa' nattakka l-operat ħażin ta' l-awtorita` ta' l- ippjanar, u nibqa' nsostni li wara dawn l-affarijiet hemm il-barka ta' l- Onor. Pullicino.

Lill-Onor.

Pullicino ngħidlu: Tinsiex li mill-1999 dak li kien canvasser tiegħek u l-pulizija qatt ma ħadu passi kontra tiegħu.

Dak għadu sal-lum qed jikser il-liġi u inti qiegħed fil-ministeru li huwa responsabbli mill- intern.

Inti kont taf biha u meta tkun qed issir korruzzjoni u inti taf biha u ma teħux passi inti korrott ukoll.

Hekk qallek il-prim ministru tiegħek.

Inti taf biha din, u din hija parti mill-korruzzjoni wkoll biex ikompli jagħmel ċertu xogħol meta mhux suppost jagħmlu u mhux suppost li iktar u iktar isir meta jkun ta' detriment għas-saħħa.

Bil-barka tiegħek dan ix-xogħol qed isir u kemm-il darba ntalbu biex jittieħdu passi u min hu involut anke kien hemm min kiteb lilek.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nifhem li hemm xi dokumenti li jridu jitqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Deċiżjoni tal-Qorti Ċivili (Prim Awla) mogħtija fl-10 ta' Marzu 2000, dwar l-iżvilupp li sar fil-lukanda Solemar, flimkien ma' kopja ta' mandat ta' inibizzjoni dwar l-istess każ;

Kopja ta' korrispondenza in konnessjoni ma' l-użu ta' Store H Bruno Stores, Kalkara.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, fil-ftit ħin li fadal xtaqt nagħmel ftit rimarki fuq x'ġara minn dakinhar li tkellimt hawnhekk – jiġifieri nhar it-Tlieta li għaddew - rigward is-sitwazzjoni li jinsabu fiha l-imigranti illegali li eventwalment jispiċċaw ġewwa pajjiżna.

Irrid ngħid li meta tkellimt it-Tlieta, minkejja li tkellimt b'ċertu animu u b'ċertu sentiment lejn dawn in-nies, ma kontx naf in-nofs ta' x'inhi fil- fatt is-sitwazzjoni.

Jiddispjaċini ngħid li s-sitwazzjoni hija ħafna iktar agħar minn dik li mmaġinajt u li tkellimt fuqha nhar it-Tlieta.

Dan qed ngħidu għaliex minn dakinhar ċempluli u kellmuni nies li kellhom kuntatt, li għandhom esperjenza u li kienu involuti f'dan il-qasam u li tawni ħafna iktar dettalji.

B'dispjaċir ngħid li dawn urewni l-istampa b'mod aktar ċar u ta' min igħid li din hija stampa kerha u stampa li tnikket.

Il-gazzetta "The Times" ta' nhar il-Ġimgħa ddedikat editorjal għal dan is- suġġett - u nirringrazzjaha għaliex b'hekk tqajjem l-attenzjoni pubblika - u qalet li m'hemm l-ebda raġuni għaliex m'għandniex nemmnu dak li qal it- Tabib Vella.

Qalet ukoll li " the authorities should immediately see how the situation could be improved".

Jiġifieri għandhom jaraw immedjatament kif jirranġaw is-sitwazzjoni.

Għalqet billi qalet li l-kummenti li għamilt jien nhar it-Tlieta "sent a shiver down the spine of all those who really care for these poor, unfortunate people".

Tefgħet tkexkixa ma' dahar dawk kollha li jimpurtahom li nies bħal dawn għandhom jiġu kkurati u mogħtija l- attenzjoni li jixirqilhom.

Sur President, jien qed ngħid dan għaliex ir-reazzjoni li xtaqt bdiet, pero' ma komplietx.

Għaddiet prattikament ġimgħa u ma smajna l-ebda dikjarazzjoni min-naħa tal-gvern, jew ta' awtoritajiet bħal dik tal- pulizija jew ta' l-armata.

Irrid ngħid ukoll li minkejja li "The Times" għamlet dan l-editorjal, ma kienx hemm follow-up.

Hawnhekk jiena nistaqsi x'inhu l-ġurnaliżmu investigattiv.

Dan ifisser li trid tistenna l-istorja taqa' ġo ħalqet bħall-bajtra, jew tmur tfittex u tmur tistaqsi u tipprova toħroġ il-fatti?

Sur President, jien dan qed ngħidu b'nota pożittiva għax irrid li s- sitwazzjoni tiġi mperrċa kemm hemm bżonn tkun imperrċa.

Minn dakinhar ċerti dettalji li sirt naf huma iktar ta' tkexkix.

Per eżempju ġewwa Ta' Kandja għandek l-irġiel segregati għalihom.

Għandek ukoll nies li huma fl- aqwa ta' saħħithom bejn is-17 u t-30 sena li m'għandhom l-ebda mezz kif joħorġu jieħdu naqra arja ħlief 20 minuta kull wieħed grupp grupp żgħir u jerġgħu jingħalqu.

Barra minn hekk appena jiftħu filgħodu jibdew jisimgħu l- isparar tat-training tal-pulizija.

Immaġina dawn in-nies li ġejjin mill- pajjiżi b'ċerti problemi jisimgħu sparar ta' rifles ta' training.

Irrid ngħid ukoll li l-affollament li qegħdin ġo fih la huwa tajjeb mil-lat ta' iġene, la mil-lat morali u lanqas mil-lat ta' privacy.

Hemmhekk hemm sitwazzjoni fejn inti għandek 25 ruħ ġo kamra.

Huwa veru li din hija kamra kbira, biex inkun onest, imma hemmhekk għandek iktar minn 50 ruħ li qegħdin hemmhekk litteralment ikkalzrati u neqsin mill-ikel.

Lil dawn qed jagħtuhom ikel li jagħtu fuq l-ajruplani.

Hemm irġiel m'għola hawn u ħafna minnhom qed ibatu.

Jiena informat ukoll li dawn anke' tilfu l-piż.

Dawn ma jagħmlu ebda training ħalli jżommu saħħithom f'posta.

Biċċiet minnhom lanqas żraben m'għandhom u qegħdin f'sitwazzjoni fejn ngħidlek li anke l-lożor ta' taħthom jieħdu l-ġimgħat biex jitbiddlu.

Mr. Speaker, dan qed ngħidu mill-informazzjoni li għandi u nixtieq li l- awtoritajiet igiddbu jew imeru għaliex b'hekk inserraħ rasi iktar.

Dan qed ngħidu mhux biex nikkritika imma biex inqajjem kuxjenza.

Lin-nies ma nistgħux nittrattawhom b'dan il-mod.

Mr Speaker, biex ngħid kollox kont informat ukoll li f'Ħal Far kien hemm l- eċċezzjoni li parti minnhom tieħu ħsiebhom l-armata u parti minnhom tieħu ħsiebhom il-pulizija, u hawnhekk is-sitwazzjoni hija differenti.

M'hijiex feliċi għall-aħħar imma għallinqas hija differenti.

Hemmhekk għandek in- nisa u lit-tfal.

Hemm min kien għadu kemm welled, hemm nisa tqal, hemm tfal ma' ommijiethom li veru mhux qegħdin fil-ġenna ta' l-art imma min-naħa ta' l-armata - u dan hawnhekk ngħidu biex anke nagħmel kuraġġ - r- relazzjonijiet ma' l-imigranti llegali huma tajbin.

Dan jiġri għax forsi l- immigranti huma nisa, fis-sens li ma jkunx hemm dik it-theddida li se jaħarbulek.

Meta jkollok l-irġiel trid iżżomm kemm kemm iktar sigurezza, pero' mill-banda l-oħra tista' tkun ferm u fl-istess ħin tkun qed tagħmel l- affarijiet sew.

Is-sitwazzjoni ta' Ħal Far fejn hemm jieħdu ħsieb il-pulizija hija agħar minn dik il-parti li jieħdu ħsiebhom in-nies ta' l-armata.

Il-pulizija li hemm ġo Ta' Kandja jidbiddlu, għandhom xogħol inkrepattiv u xogħol antipatiku imma dan m'għandux jirrifletti fuq il-mod kif dawn jittrattaw lil dawn in-nies miżmuma hemmhekk.

L-istess informat li l-ikel f'Ħal Far huwa ħafna aħjar minn dak li hemm f'Ta' Kandja.

Jiġifieri jekk irridu nirranġaw is-sitwazzjoni nistgħu nirranġawha.

Jekk dawk li qegħdin miżmumin mill-pulizija huma agħar minn dawk li qed jieħdu ħsiebhom l-armata, iż-żewġ awtoritajiet għandhom jitkellmu bejniethom u jikkoperaw flimkien ħalli jagħtuhom trattament aħjar.

Mr. Speaker, jiena diġa' rrepetejt li konna nkunu ħafna aktar kwieti u kalmi u bla problemi kieku dawn in-nies ma spiċċawx fuq xtutna, imma aħna lanqas lil San Pawl ma keċċejna, u dan l-att baqa' mniżżel fl-atti ta' l- appostli.

Ma nistgħux inċekku lil dawn li qegħdin jiġu fuq xtutna llum.

Mhux qed nibagħtu għalihom, qed nagħmlu minn kollox biex ma jiġux, pero' lill-ministru ngħidlu biex ikun iktar lest biex jaċċetta din is- sitwazzjoni.

M'għandniex nagħmlu kummenti - li mhux se ngħidhom hawn - li ma jirriflettu xejn tajjeb fuq kollega tiegħi, li safejn naf jien meta kien fil-Kunsill ta' l-Ewropa kien fuq kummissjoni li kienet iddur il-ħabsijiet ta' l-Ewropa biex tara li s-sitwazzjoni tal-miżmuma fil-ħabsijiet tkun skond in-normi tad-diċenza.

Jiena kont qed nippretendi li jkun iktar ikkonċernat u kont nippretendi li jkollu iktar widnejh lesta biex jisma' l- problemi u lil min qiegħed jipprova jagħti daqqa t'id ħalli l-affarijiet jirranġaw.

L-affarijiet li smajt nispera li m'humiex l-Onor.

Tonio Borg li qalhom u li għamilhom.

U nieqaf hawn għaliex jien mhux qiegħed hawn biex nikkritika lil sħabi fuq din il-kwestjoni, qiegħed hawn biex inqajjem kuxjenza pubblika fuq din il-kwestjoni mil-lat umanitarju u li bħala insara li lil dawn in-nies irridu nagħtuhom ir-rispett li ħaqqhom.

Għallinqas għandna nagħtuhom il-minimu.

Ma nistax nippretendi li raġel jorqod fis-sodda f'bunkers bil-lożor li ma jidbiddlu qatt, bl-irwejjaħ ta' kollox.

Ma noqgħodx nagħmel iktar dettalji, Sur President, min qiegħed jismagħni jifhem.

Ma jistax ikun.

Dan għaliex qed ngħidu, Sur President?

Jien naf li anke bħalissa din hija problema li qed tifni ħafna pajjiżi fil-Mediterran u naf li riċentement saru anke laqgħat tal-ministri ta' dawn il-pajjiżi Mediterranji dwar dan il- fenomenu.

Ma nafx il-Ministru tagħna kienx qiegħed preżenti, pero' f'dawn il-laqgħat kienu qed jippruvaw jifformolaw policy biex inti jkollok trattament umanitarju, diċenti, aċċettabbli fid-dinja tal-lum lil dawn in- nies u biex jiġi stabbilit x'tagħmel bihom.

U hawnhekk qed nistaqsi jien: Minn din il-problema l-gvern - għaliex la ma rrispondiex hekk taħseb - ma jimpurtahx?

Jien m'iniex qed nitkellem hawnhekk għall-gost li nitkellem.

Nitkellem għaliex hawn l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż fejn jinstemgħu l- affarijiet suppost, imma bħalma għedt fil-bidu l-gvern lanqas biss indenja ruħu li jitkellem.

Il-gvern xi proġetti għandu f'dan ir-rigward?

X'se jagħmel bihom dawn in- nies?

Jekk se jibqgħu hawnhekk tmien snin, għaxar snin dawn se jibqgħu kkalzrati hemmhekk ġewwa Ta' Kandja jorqdu ppakkjati ġol-kmamar u jieklu l- ikel ta' l-ajruplani?

Xi' programm għandu għalihom dawn?

X'se jagħmel bihom?

L-għaqdiet volontarji l-NGOs x'rwol qed nagħtuhom, kemm qegħdin nikkoperaw magħhom, kemm qed iħalluhom jgħinuhom, kemm qed iħalluhom jagħtuhom dak li jagħmlu f'pajjiżi oħra?

Ma nsemmix uħud partikolari, hawn ħafna f'dan il- pajjiż li jistgħu jagħtuhom għajnuna.

Il-gvern x'relazzjoni qed jagħmel magħhom dawn?

Il-pulizija kif qed jittrattawhom lil dawn in-nies?

Ma nsemmix ta' Ħal Safi għax again, Ħal Safi hemm l-AFM.

L-iktar il-problemi qegħdin ġewwa Ta' Kandja.

U tinsiex qed nitkellmu fuq madwar 270 jew 280 immigranti illegali li qegħdin ġewwa pajjiżna.

Mr Speaker, jien illum kont bil-ħsieb li niġi hawnhekk u bl-ebda ħsieb partiġġjan nissuġġerixxi li jkun hemm kummissjoni parlamentari li tinvestiga s-sitwazzjoni, tara x'qed jiġri, tara jekk dan hux konformi man- normi li qed jagħmlu pajjiżi u tissuġġerixxi x'għandu jsir pero' - u dan se ngħidu b'sodisfazzjon - proprju l-bieraħ ċempilli l-ombudsman, bniedem ta' l-affari tiegħu u bniedem responsabbli, li ħa l-interess fl-intervent li għamilt nhar it-Tlieta u ftehmna li għandna niltaqgħu ħalli niddiskutu dak li jaf hu u dak li naf jien.

Dan wegħdni li hu lest li jagħmel investigazzjoni u eventwalment jagħmel rapport mhux biex nitfgħu l-ħtija fuq xi ħadd, mhux biex inħammġu lil xi ħadd imma ħalli nkunu qed nagħmlu l- affarijiet kif għandhom isiru, ħalli ma jkunx hemm iktar minn dawn in- nuqqasijiet li qed ikollna llum.

M'għandux ikollna dawn it-tbajja fuq il- kuxjenza tagħna u m'għandux ikollna tbajja fuq il-famuża ospitalita' li għandu pajjiżna.

Aħna nagħmlu minn kollox biex inbiegħu t-turiżmu, aħna magħrufin mill-atti ta' l-appostli li aħna hospitable, u dawn huma nies ukoll.

Jien il-proposta li kont se nagħmel kienet li jkun hemm kummissjoni parlamentari biex tinvestiga biex joħorġu l-fatti ħalli nkunu nafu x'nistgħu nirranġaw u fejn ma nistgħux, x'nistgħu naffordjaw u x'ma nistgħux naffordjaw.

J ekk immorru quddiem laqgħat internazzjonali rridu ngħidu x'inhija l-pressjoni fuq pajjiżna mill-ammont li għandna llum jew li jista' jkollna għada pitgħada.

Dan mhux se taqbad u tarahom ġejjin bid- dgħajsa u tisparalhom jew tgħarraqhom.

Lil dawn tajjeb jew ħażin trid taċċettahom u trid tagħtihom it-trattament li jixirqilhom.

Kif kont qed ngħid, Sur President, jien u s-Sur Sammut l-ombudsman għandna niltaqgħu ħalli nitkellmu fuq din is-sitwazzjoni.

Hu xtaq ikun jaf iktar u jien dak li se nkun naf se ngħidulu.

Hu qalli wkoll li ċerti affarijiet li għedt nhar it-Tlieta kienu diġa' waslu b'xi mod jew ieħor għandu wkoll u se jagħmel bħalma diġa' għamel fejn beda inizjattivi biex jinvestiga ċerti affarijiet.

Jiena niftakar bi pjaċir meta kien għamel rapport fuq is- sitwazzjoni fil-ward 10 ġo l-Isptar Mount Carmel.

Ħadt gost meta ċempilli u qalli li huwa għandu l-intenzjoni li jibda b'investigazzjoni min-naħa tiegħu ħalli jara x'inhi s-sitwazzjoni.

Jien nawgura li sakemm l-ombudsman imur biex jara s-sitwazzjoni, l- affarijiet i kunu rranġaw.

Jien m'għandi l-ebda skop li ndendlu lil dak jew nakkużaw lill-ieħor, imma l-iskop huwa li s-sitwazzjoni titranġa.

Jekk inkun naf li ma jsir xejn min-naħa tagħna bħala parlament jew bħala ombudsman u s-sitwazzjoni tkun irranġat jien inkun kuntent.

Sur President, fil-kuxjenza jiena nħoss li għandi nkompli nsegwi x'inhu għaddej.

Jiena se nibqa' nsegwi u jekk kemm-il darba nara li minkejja kollox u minkejja xi rapport li jista' jagħmel l-ombudsman il-gvern xorta ma jbiddilx is-sitwazzjoni, jien ma jibqgħalix alternattiva ħlief li nerġa' niġi hawnhekk u ninforma lill-poplu fuq x'inhu jiġri f'dan il-qasam.

Nirringrazzjak

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 17 ta' April, 2002 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DJAR TAL-ANZJANI - PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda lista tal- varjetajiet u l-kwantitajiet tal-prodotti ta' l-ikel li nxtraw fid-djar tal- anzjani ta' l-istat matul is-sena li għaddiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabelli li juru l- informazzjoni mitluba dwar id-djar ta' l-anzjani tal-Furjana u l-Imtarfa.

It-tlett idjar l-oħra ta' l-anzjani huma mmexxija minn kuntrattur privat.

XBIEKI TAT-TONN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-għaqdiet ta' l-ambjent lokali li ġew ikkunsiltati dwar l-użu tax-xbieki purseiners fil-kosta ta' Malta u fir-reġjun tal-Mediterran?

X'inhija l-posizzjoni tagħhom u x'passi ħa l-gvern?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor Interpellant li d-dipartiment tas- sajd u akwakultura għandu l-konsulenti tiegħu mpjegati fi ħdan id- dipartiment biex jagħtu l-pariri f'dan ir-rigward.

FISH FARMS – TUNA PENNINGS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Fid-dawl taż-żona ta' konservazzjoni tas-sajd li l-gvern irid jiżviluppa fil-kosta tas-sajd Maltija, jista' jinfurmani x'se tkun i- posizzjoni tal-fish farms ta' tuna pennings ta' madwar il-kosta li żviluppaw f'dawn l-aħħar snin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor Interpellant li ż-żona ta' konservazzjoni tinvolvi kontroll fuq l-isforz tas-sajd u l-qbid ta' ħut.

Fish farming u tuna penning m'humiex parti mill-konsiderazzjonijiet li ttieħdu biex tkun iffissata z-zona.

UNJONI EWROPEA – SUPPLY MEASURES/TARIFFS QUOTAS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-aħħar laqgħa fil-Qatar (Doha) tal-WTO jista' l-Ministru jinfurmani kemm l-UE naqset supply measures u tariffs quotas li huma uħud mill-forom ta' kontrolli fuq tal-biedja li timponi fuq il-pajjiżi membri tagħha għas-sentejn li ġejjien u għall 5 snin li ġejjien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-laqgħa tal-World Trade Organisation, li nżammet f'Doha matul Novembru li għadda, qatt ma kienet intiża biex il-pajjiżi jinnegozjaw individwalment xi dettal partikulari mill-obbligi u drittijiet tagħhom taht it-trattati preċedenti ta' l-istess organiżazzjoni.

Il-laqgħa kienet intiża sabiex il-pajjiżi membri fl- organiżazzjoni jaqblu lkoll fuq il-bidu ta' sensiela (round) ġdida ta' diskussjonijiet bil-għan li titkattar il-liberaliżazzjoni fil-kummerċ dinji, inkluż dak fil-qasam agrikolu.

Fil-fatt hekk ġara u l-istqarrija maqbula mill-pajjiżi kollha u maħruġa fi tmiem il-laqgħa ta' Doha tikkonferma dan b'mod l-aktar ċar.

PITKALIJA ĊENTRALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kif jispjega l-fatt li persuni qrib tiegħu għandhom aċċess għaċ-ċwievet ta' shed nru.

3 fil-Pitkalija ċentrali meta suppost din il-propjeta hija ssiġillata u ma juża ħadd?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li shed 3 hi l-kumpless sħiħ li għandha l- kooperattiva ċentrali tal-ddiewa (F.C.C.S.) fil-Pitkalija ċentrali.

Għaldaqstant nitlob l-Onor.

Interpellant li jew jissostanzja l-allegazzjoni li qed jinsinwa f'din il-mistoqsija jew jirtiraha.

ISTITUT GĦALL-ISTUDJI TURISTIĊI – ASSENTEJIŻMU TAL-ISTUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija nru.

32286 u cioe, jista' jgħid x'inhi r-rata ta' assentejiżmu tal-istudenti tagħhom f'xi wieħed mill-korsijiet ta' l- istitut għall-istudji turistiċi?

Jista' jagħti l-istatistika mitluba kors b'kors?

ONOR.

MICHAEL REFALO:

Ninforma lill-Onor Interpellant li l-informazzjoni mitluba hija din:

|Kors |Assen|% |Nru |Medja| | |zi | |ta' |ta' | | |minn | |stude|kull | | |lezzj| |nti |stude| | |oniji| |invol|nt | | |et | |uti |invol| | |fl-ew| | |ut | | |wel | | |fl-ew| | |semes| | |wel | | |tru | | |semes| | | | | |tru | | |883 |26.96|120 |7 | |Food | |% | | | |Preparation| | | | | |& Service -| | | | | |Level 1 | | | | | |Hotel |262 |8.00%|14 |19 | |Services - | | | | | |Level 1 | | | | | |Food & |199 |6.08%|40 |5 | |Beverage | | | | | |Course | | | | | |Food |663 |20.24|132 |5 | |Preparation| |% | | | |Course | | | | | |Accommodati|530 |16.18|93 |6 | |on Services| |% | | | |Course | | | | | |Hotel |211 |6.44%|68 |3 | |Operations | | | | | |Course | | | | | |Travel |73 |2.23%|19 |4 | |Agency | | | | | |Course | | | | | |Tour |26 |0.79%|8 |3 | |Guiding | | | | | |Course | | | | | |Sports & |229 |6.99%|25 |9 | |Leisure | | | | | |Course | | | | | |Hospitality|199 |6.08%|61 |3 | |Management | | | | | |Diploma | | | | | |course | | | | |

PENSJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta d-dipartiment se jibgħat għall-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament li ilha sentejn ma tingħata pensjoni?

X'inhuma r-raġunijiet għal dan?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-każ tal-persuna ndikata mill- Onor. Interpellant ġie nvestigat mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Din il-persuna ġiet notifikata bil-posta biex tmur l-uffiċċju distrettwali tad- dipartiment biex ikellimha l-welfare officer.

Jirriżulta li din il-persuna għadha ma marritx tkellem lill-welfare officer.

VIDEO - HERITAGE IN STONE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid minħabba l-valur edukattiv u kulturali tal-video heritage in stone li jiċċelebra l-wirt storiku tagħna, jikkunsidra li d- diviżjoni ta' l-edukazzjoni tħeġġeġ lill-iskejjel iressqu lill-istudenti tagħhom lejn il-wirt tagħna permezz ta' dan il-video?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhux ċar għal liema video qegħda tirreferi din il- mistoqsija billi hemm diversi videos kummerċjali li jittrattaw dwar il-wirt fil-ġebel.

Hija konswetudni li l-iskejjel infushom jixtru materjal kummerċjali bħal dan mill-vot allokat lilhom għal riżorsi.

SERVIZZ PUBBLIKU – GRADES INDUSTRIJALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-mistoqsijiet nri.

27774 ( u cioe, jista' l- Prim Ministru jgħid kemm daħlu nies fi grades industrijali mal-gvern u f'liema gradi minn Settembru 1998 sal-lum, sena b'sena, fis-servizz pubbliku kif ukoll f'entitajiet oħra bħal korporazzjonijiet u kumpanniji tal-gvern eċċ. entita', entita'?) u 28631 (u cioe b'riferenza għal mistoqsija parlamentari 27774, jista' l-Ministru jwieġeb għad-dipartiment u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?), jista' jagħti tweġiba?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VETTURI SCRAPPED – NUMBER PLATES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

31851 dwar jekk jistax l-Ministru jgħid x'qed isir minn number plates tal-vetturi li jiġu scrapped?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li n-number plates tal-vetturi li jiġu scrapped jitqattgħu f'dik il-ġurnata li jiġu rritornati fid-direttorat.

Dan, naturalment igħodd għal dawk il-każi fejn min jiskrappja vettura, jinforma lid-direttorat.

PUBLIC WORKS – ROAD SECTION – SAFETY SHOES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

30870, jista' l-Ministru jgħid għaliex ma ngħatawx safety shoes l-impjegati tar- road section tal-public works li jinsabu stazzjonati l-Bombi, l-Furjana?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Interpellant tidher li qed tirreferi għall-unit għas-servizzi ta' tisbiħ.

Ninsab infurmat li s-safety boots ma ngħatawx lill-ħaddiema kollha għaliex l-aġent kien qiegħed jistenna l-kunsinna minn barra.

F'dawn il-ġranet il- kunsinna li għaliha kienet saret it-talba waslet u l-ħaddiema qegħdin jibdlu s-safety boots kif jesiġi l-istess Unit.

TESTIJIET TA' L-ARJA - TRIQ IL-KANUN - QORMI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk qatt sarux testijiet ta' l-arja fi Triq il-Kanun, Ħal Qormi, biex jiġi stabbilit il-ħsara li qed issir lil saħħet in-nies minħabba d-dħaħen li ħerġin minn ċumnija ta' industrija li d- dettalji tagħha qed jidhru separatament u kunfidenzjalment?

Jekk saru dawn it-testijiet x'irrżulta?

Jekk ma sarux, x'se jagħmel id-dipartiment biex jiġi assigurat li ma ssirx aktar ħsara lill-ambjent u lil saħħet in-nies fl- area milquta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi uffiċjali mid-direttorat tal- protezzjoni ta` l-ambjent ippruvaw diversi drabi jagħmlu spezzjoni fil-post indikat mill-Onor.

Membru, iżda din l-industrija ma setghatx tinstab.

Infurmat ukoll illi filwaqt li dawn l-uffiċjali kienu qed ifittxu din l- industrija, f`din iż-żona ma nnutawx emissjonijiet eċċessivi kif hemm indikat fil-mistoqsija parlamentari.

MCAST - GĦALLIEMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jaf il-Ministru li hemm għalliema fl-MCAST fil-matriculation course li ma jattendux regolarment u mbagħad isiru lezzjonijiet fil-break?

X'qed jagħmel id-dipartiment biex din il-qagħda tiġi regolarizzata?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għalliema tal-matriculation course fl- MCAST jattendu b'mod regolari u jagħtu lezzjonijiet fil-break bħala miżura biex jiġu ikkumpensati clashes fit-timetable.

Tajjeb ukoll li niġbdu l- attenzjoni, li bosta huma l-istudenti li jkunu jixtiequ li jsirulhom lezzjonijiet fil-break ħalli dawn ikunu jistgħu jitilqu qabel id-dar.

Dan qatt ma ġie aċċetat mill-amministrazzjoni ta' l-Istitut anke jekk kien hemm ħafna pressjoni biex iseħħ dan kemm minn studenti, kif ukoll minn għalliema u xi kultant minn ġenituri.

PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hiex normali li l-planning authority toħroġ permess għal estenzjoni ta' bini fuq bini eżistenti, meta l-bini eżistenti jkun iċ-ċentru ta' kontroversja u jkun hemm proċeduri dwaru għaddejjin fil-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Meta tagħti permess, l-awtorita` ta` l-ippjanar ma tidħolx fil-mertu ta` jekk hemmx xi proċeduri fil-qorti dwar is-sit li dwaru qed jinħareġ il-permess, sakemm il-każ fil-qorti ma jirrigwardax aspetti ta` ippjanar.

PULIZIJA - LIĊENZJI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm barijiet, nightclubs, discos u postijet oħra ta' divertiment a f'Paceville b f'Wied il-Għajn c f'Buġibba

li huma liċenzjati skond il-liġi?

Kemm hemm stabbilimenti li għad m'għandhomx permess iżda jiftħu xorta waħda?

Għaliex qed jinħalla li jsir dan?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif ġej:

Paceville 261 Wied il-Għajn 28 Buġibba 413

Infurmat ukoll illi dawn huma kollha koperti b`liċenzja tal-pulizija.

PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid minn Jannar sal-lum kemm il-persuna taħt l- eta' nqabdet f'xi post ta' divertiment?

X'passi ttieħdu kontra is-sidien jew dawk li jmexxu l-post?

Il-pulizija għanda poteri li tagħlaq post ta' divertiment fejn jinstabu żgħażagħ taħt is-sittax (16) il-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar u l-5 ta` April 2002, kien hemm 49 persuna taħt is-sittax-il sena li nqabdu f`postijiet ta` divertiment.

B`riżultat ta` dan, il-pulizija ħadet passi quddiem il-qorti kontra s-sidien ta` dawn l-istabbilimenti.

Infurmat ukoll illi r- regolamenti biex jinżamm il-bon ordni f`lokalitajiet ta` divertiment jipprovdu għas-sospensjoni tal-liċenzja li tiġi ordnata mill-qorti fil-każ li l-akkużat ikun reċidiv.

PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta żagħżugħ jinqabad f'post ta' divertiment u dan ikollu taħt is-sittax (16) il-sena jittieħdu xi passi kontrih fil-qorti tal-minorenni?

Il-pulizija tipproċedi b'mod kontra dawn iż-żgħażagħ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi f`każijiet imsemmija mill-Onor.

Interpellant il-pulizija tipproċedi quddiem il-qorti kontra s-sid, kif hemm provdut fir-regolamenti ta` l-1995 dwar iż-żamma ta` bon ordni f`lokalitajiet ta` divertiment.

TAQSIMA MEDIKA - VAKANZI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jgħid bħalissa kemm vakanzi ta' `hemm fit-taqsima medika t'Għawdex?

Kemm ila kull vakanza?

Għaliex ma intlewx dawn il-vakanzi?

Tapprezza xi tbatija inħolqot għal dawk li kien ħaqqhom jimlew dawn il- postijiet speċjalment dawk minn Għawdex li kien hemm min saħansitra kellu jirriżenja dan il-grad biex jerġa jmur ħdejn il-familja?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Fit-taqsima medika f'Għawdex bħalissa hemm dawn il- vakanzi :

Konsulent fil-psikjatrija Senior registrar fl-anestesija Senior registrar fir-radjoloġija 3 medical officers

Fil-kas tal-konsulent fil-psikjatrija u senior registrar fl-anestesija ħarġet sejħa għall-applikazzjonijiet u bħalissa l-applikazzjonijiet qegħdin jiġu pproċessati filwaqt li saret talba biex toħroġ sejħa għall- applikazzjonijiet għall-mili ta' postijiet ta' medical officer.

Fil-kas tas- senior registrar fir-radjoloġija, minkejja li s-sejħa għall- applikazzjonijiet saret kemm il-darba ma kienx hemm applikazzjonijiet.

Ma jirriżultax li kien hemm xi individwi li kellhom jirriżenjaw mill-grad għar-raġunijiet li ta l-Onor.

Interpellant.

GĦALLIEMA TA' L-ISTORJA TA' MALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Minkejja d-diversi mistoqsijiet li għamilt speċjalment dawk nri: 28719 u 30191 dwar is-suġġett tal-għalliema tal-istorja ta' Malta, jista' l- Ministru jgħid x'sar għaliex skond ġenituri li kellmuni dan kien għadu jgħallem is-suġġett sal-aħħar tat-term li għadu kemm spiċċa?

Ma jaħsibx li għadda biżżejjed żmien b'din l-iskola tikser l-att tal-iskola?

Jista' jgħid kemm l-istudent qagħad u għadda minn dan is-suġġett li kienu tressqu minn din l-iskola fl-aħħar ħames snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kwistjoni tat-tagħlim ta' l-Istorja ta' Malta fil-Kulleġġ li d-dettalji tiegħu ingħataw separatament, għandha żewġ aspetti:

a) it-tagħlim qed isir bil-lingwa Ingliża

b) l-għalliem konċernat kien oriġinarjament approvat sabiex jgħallem il- ġografija.

Mal-ġografija, qed jgħallem ukoll l-istorja ta' Malta i.e. suġġġett li għalih qatt ma' ntalab l-approvazzjoi mid-diviżjoni.

Il-kap tal-kulleġġ imsemmi ikkontesta ż-żewġ aspetti.

Huwa ddikjara li l- kulleġġ tiegħu kien qed jeżerċita d-dritt li skola għandha li "tiżviluppa strateġija lingwistika li tirrifletti l-bżonnijiet lingwistiċi partikolari ta' l-istudenti tagħha", skond il-kurrikulu Minimu Nazzjonali li ġie promulgat f'Ottubru 2001.

Huwa jindika wkoll il-mistoqsijiet dwar l- istorja ta' Malta bħala parti mill-eżami SEC tas-suġġett environmental studies jistgħu jitwieġbu bl-Ingiż.

Dinl-asserzjoni ġiet konfermata mill- bord tal-MATSEC.

Dwar it-tieni aspett, il-kap ta' l-iskola indika li l-għalliem konċernat huwa ta' dixxendenza Maltija u huwa kkwalifikat bħala għalliem mill- universita` ta' Cambridge.

Skond il-kap ta' l-iskola, hu qed jgħallem l- istorja ta' Malta flimkien mal-lezzjonijiet fil-ġografija, b'entużjażmu u b'mod effettiv.

Il-Kap ta' l-Iskola wera li dan l-għalliem jista' jersaq għall-eżami "A" level tal-MATSEC fl-Istorja ta' Malta sabiex juri l- kompetenza fis-suġġett, jekk dan ikun meħtieġ.

Il-Kap ta' l-Iskola wera kemm ikun detriment jekk l-għalliem ta' l-Istorja ta' Malta jinbidel f'nofs is-sena.

Mill-fatti sottomessi ma' rriżultax f'dan l-istadju li d-diviżjoni ta' l- edukazzjoni kellha timponi rimedi immedjati.

Dwar it-tielet mistoqsija ta' l-Onor.

Membru, l-istess kap ta' skola informa lid-diviżjoni illi f'dan l-aħħar ħames snin ebda student fil- kulleġġ imsemmi ma resaq għall-eżami fl-istorja ta' Malta MATSEC "O"lLevel.

PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid bħala l-ministru responsabbli mis-sigurta' fit-toroq u allura anke f'lokalitajiet fejn hemm postijiet ta' divertiment, beħsiebu jieħu xi passi biex jsaħħaħ idejn il-pulizija fil-ġlieda biex iż- żgħażagħ tagħna ma jitħallewx jiġu sfruttati minn dawk li jiksru l-liġi billi jdaħħluhom fejn il-liġi ma tippermettix?

ONOR.

TONIO BORG: Ir-regolamenti dwar iż-żamma ta` bon ordni f`lokalitajiet ta` divertiment, introdotti minni fl-1995 u emendati minn żmien għal żmien skond il-ħtieġa, għandhom bħala skop ewlieni li tiġi msaħħa idejn il-pulizija fil-ġlieda biex iż-żgħażagħ tagħna ma jitħallewx jiġu sfruttati minn dawk li jiksru l-liġi billi jdaħħluhom fejn il-liġi ma tippermettix.

SKOLA PRIMARJA TAL-BELT – FACILITATOR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'għajnuna qed jingħata fil-klassi, t-tifel li ismu qed jintbagħat separatament fl-iskola primarja tal-Belt?

Qiegħed jinżamm fil-klassi?

Min qed ikollu miegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan it-tifel li għandu bżonnijiet speċjali ġie assenjat facilitator minn meta beda jattendi fil-kindergarten.

Issa li qiegħed year 1, il-facilitator tkun preżenti miegħu fil-klassi l- ħin kollu u tgħinu f'xogħol addattat għalih ippreparat mill-għalliema fil- klassi.

Fejn hu possibbli għat-tifel huwa jagħmel l-istess xogħol bħat- tfal l-oħra tal-klassi.

It-tifel jinħareġ mill-klassi biex jagħmel xogħol fil-computer room li tintuża biss mit-tfal bi bżonnijiet speċjali u biex jattendi għal ħin stipulat fil-playroom għal programm imħejji apposta għalih.

Darba kull ħmistax-il ġurnata it-tifel jattendi ma' tfal oħra bi bżonnijiet speċjali fir-razzett tal-ħbiberija.

Fil-playroom u fil-computer room ikun mal-facilitator li hija assenjata mieħgu għall-ħin kollu.

Fil-klassi jkun mal-facilitator u l-għalliema fil- waqt li fir-razzett tal-ħbiberija minn barra l-facilitator tiegħu, ikun hemm facilitators oħra kif ukoll personnel tar-razzett.

SKOLA SEKONDARJA – B'KARA - GĦALLIEMA TAL-MATEMATIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex jinstabu għalliema għall-form II tas-sekondarji tas-subien ta' Birkirkara fil-qasam tal-matematika għax ilhom żmien twil bla għalliema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li instabet soluzzjoni għall-problema imsemmija.

Qed jingħataw lezzjonijiet tal-matematika lill-iskola kollha.

ĦABS - SERVANT KEY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'hiex waslet l-inkjesta dwar l-għibien ta' servant key mill-ħabs?

Min mexxa din l-inkjesta?

Kemm dehru persuni?

F'hiex waslet l-inkjesta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-investigazzjoni dwar l-għibien tas-servant key ġiet imexxija mid-direttur tal-Ħabs.

B`riżultat ta` din l- investigazzjoni inbdew proċeduri dixxiplinari kontra żewġ uffiċjali, liema proċeduri għadhom mhux konklużi.

ENEMALTA – TRIQ IL-MAGĦSAR - ŻABBAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari li kont għamilt lill-istess Ministru, jista' jgħid jekk sarx xi ħaġa fir-rigward tal-ilmenti li qed ikun hemm minn residenti fi Triq il-Magħsar Żabbar u dan minħabba li ċerti appliances mhux qed jixgħelu minħabba kurrent elettriku baxx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li x-xogħol meħtieġ biex tissaħħaħ is- sistema ta' vultaġġ baxx fit-triq imsemmija fil-fatt sar.

ENEMALTA – TRIQ GĦAJN DWIELI - PAOLA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk jistax jitneħħa l-arblu tad-dawl u minfloku titpoġġa bracket ħdejn 181, Triq Għajn Dwieli, Paola?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

SKOLA PRIMARJA TA' BORMLA - GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

32300, jista' l-Ministru jgħid jekk l-ilment kienx segwit u jekk fl-affermattiv x'kien l-eżitu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni qed tagħmel pressjoni mad-dipartiment tar-riżorsi u infrastruttura biex jitwettaq ix- xogħol kollu meħtieġ f'dan il-ground.

F'din l-art, tħaffret ħofra biex tkun tista' ssir kamra taħt l-art li kellha sservi bħala switch room.

Din kienet tħalliet abbandunata.

Fil-preżent, bħala parti mill-proġett ta' Bormla, il-ministeru tar-riżorsi u infrastruttura qed jagħmel il- preparamenti kollha meħtieġa biex taħt din l-art ikun żviluppat car park.

SKOLA PRIMARJA TA' BORMLA - GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid x'ser isir mill-ground li hemm quddiem il-ground tal-iskola primarja ta' Bormla?

X'inhi l-possibilita li l- parti li tkissret minnu terġa tinġieb għall-istat oriġinali peress li dan kien post frekwentat ħafna miż-żagħżagħ u b'dak li sar ma jistgħux jagħmlu użu minnu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-area ta' taħt il-ground li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant hija ntiża biex isir multi- storey car park biex iservi l-ħtiġijiet tal-Kottonera minħabba l-iżvilupp li qed isir fuq il-Waterfront.

Hija l-idea wkoll illi l-ground tal-football jibqa' u jiġi nkorporat fis-sular ta' fuq tal-car park.

Rigward it-tiswijiet imsemmija, tlabt lit-taqsima tax-xogħlijiet jekk jistgħux isiru dawk it-tiswijiet meħtieġa, iżda peress li hu maħsub illi x- xogħol fuq il-car park jibda kemm jista' jkun malajr, jista' ma jkunx għaqli li wieħed jonfoq xi somma sostanzjali fuq dawn it-tiswijiet.

ENEMALTA - HUBBARD FLAT - BORMLA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-tibdil tal-wire tad-dawl li kellu jsir fi Blokk XI Hubbard Flat Borlma sarx, meta din it-talba ilha li saret aktar minn sena ilu.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Din it-talba ġiet riferita lill-korporazzjoni Enemalta sabiex tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

HOUSING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm milli l-persuna taħt indikata jkollu l-kera mdawra fuqu wara li mietet ommu f'Awissu 1999 u li bħala ġuvni dejjem baqa' joqgħod fl-istess fond?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta ser tingħata f'xi seduta oħra.

FLORIANA - EMBELLISHMENT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid fid-dawl tal-embellishment li sewa mal-Lm 150,000 f'Ġnien Re Ġorġ V fil-Floriana li ġie inawgurat minnek il- bieraħ, jista' d-dipartiment jittraferixxi persuna biex jieħu ħsieb li dan ix-xogħol ma jisfax il-mira ta' vandali matul il-ġimgħa kollha?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

31692 (seduta 702).

HOMPESCH ROAD – FGURA - NEFQA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm flejjes intefqu fuq Triq Hompesch Fgura sal-ġurnata tal-lum, x'xogħol sar u x'jonqos li jsir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għal mistoqsija parlamentari Nru. 32708, jien infurmat li x-xogħol li sar s'issa huwa ta' road construction sa livell ta' base course, storm water culvert, xogħol ta' dranaġġ u xogħol ta' l-ilma.

Jonqos isir l-aħħar kisi ta' tarmac sa kantuniera ma' Triq Carmel.

Minn kantuniera ma Triq Carmel sal- mina ta' Ħompesch għadu ser jibda x-xogħol.

TRIQ GUZEPPI DECELIS – BIRGU - NEFQA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm flejjes intefqu fuq Triq Guzeppi Decelis Birgu sal-gurnata tal-lum u x-xogħol lisar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li x-xogħlijiet li saru fi Triq Ġużeppi Decelis kienu ta' road works u ta' water services u dawn jammontaw għal Lm10,073.62.

KOTTONERA - KUMPLESS SPORTIV - NEFQA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra kemm flus intefqu sa issa fuq il-kumpless sportiv ġewwa l-kottonera u jistax jiġi elenkat dan ix- xogħol f'hiex jikkonsisti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s'issa intefqu Lm697,314 għal xogħol fuq il- proġett tal-Kumpless Sportiv tal-Kottonera.

Ix-xogħol li sar jinkludi xogħol ta' skavar, xogħol ta' kostruzzjoni u bini ta' substation.

L-ispiża tkopri wkoll ħlasijiet lill-awtorita` ta' l-ippjanar, overtime lill- ħaddiema tad-diviżjoni tax-xogħlijiet u xogħlijiet oħra anċillari.

PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'hiex waslet l-applikazzjoni numru PA/0979/01 quddiem l-PA wara li din ġiet rifjutata u sar appell?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-applikazzjoni PA979/01 ġiet rifjutata mill-kummissjoni għall-kontroll ta' l-iżvilupp fl-4 ta' Ġunju, 2001, u li wara ġie sottomess appell mill-istess rifjut bin-numru PAB/218/01, il-każ ġie diferit għal deċiżjoni fit-12 t'Ottubru, 2001.

DJUN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija nru.

32646 u cioe, jista' jgħid x'inhuma id- djun mid-dipartimenti kollha u korpi parastatali, primarjament:

1) mid-dipartiment tal-artijiet dwar kumpens fuq art rekwiżizzjonata?

2) mid-dipartiment tax-xogħlijiet dwar ħlas dovut lill-kuntratturi?

3) mid-dipartiment tas-saħħa dwar ħlas dovut lill-kuntratturi li jissuplixxu mediċini, tgħamir u provvisti oħra?

4) mil-Malta Drydocks, Marsa Shipbuilding Company, Enemalta, Sea Malta, Gozo Channel u kumpaniji parastatali oħrajn?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li risposta għall din il-mistoqsija ser tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZI TA' TOBBA BARRANIN - NEFQA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm ħallas il-gvern għas-servizzi ta' tobba barranin matul is-sena 2001 kif ukoll fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħaddi din il-mistoqsija lill-ministru tas-saħħa.

OFFICIAL CARS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid iċ-ċirkulari dwar purchase and use of official cars (MFC 5/98) MF 346/97/3 għadha fis-seħħ?

Jekk iva, billi l-max retail price u max cc capacity ta' karozza ta' permanent secretary kellha tkun ta' Lm10,000 (1800 cc) kif jista' wieħed jispjega li s-segretarju permanenti fil-ministeru tal-biedja u sajd akkwista karozza Honda Accord 2.01 Vtec Se Executive 4 door ta' Lm14,900?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.