MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 198 Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 198

Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999

WERREJ MINUTI 767

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 767

KONDOLJANZI 772

TQEGĦID TA' KARTI 773

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IT-TIELET JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI 774

AĠĠORNAMENT 803

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 803

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 197 li saret fit-2 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAĦĦA - HIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni bl-HIV f'Malta llum?

Kemm hawn nies bl-AIDS?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn qegħdin jaħdmu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' persuni bl-HIV f'kuntatt mas-servizzi tas-saħħa f'Malta huwa ta' 32.

Minn dawn hemm ħamsa li għandhom l-AIDS.

Dwar l-aħħar mistoqsija nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d- dipartiment m'għandux l-informazzjoni f'dan ir-rigward.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone) L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Kemm qed iniedi programmi ta' awareness id- dipartiment tas-saħħa, speċjalment fost t-tfal fl-iskejjel rigward din il- materja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, id-dipartiment tas- saħħa għandu direttur fuq health promotion li parti sostanzjali mix-xogħol tiegħu huwa dawn it-tip ta' kampanji fl-iskejjel.

Kif sar f'ħafna pajjiżi oħra, din is-sena ġiet imnedija kompetizzjoni biex it-tfal, permezz ta' tpinġijiet, iwasslu l-messaġġ li huma għandhom dwar l-AIDS.

Minn din il-kompetizzjoni ħareġ ċar li hemm nuqqas ta' informazzjoni f'dawn it-tfal - kif hemm ukoll f'pajjiżi oħra - minħabba li f'ħafna mid-drawings li ppreżentaw assoċjaw l-AIDS ma' l-injezzjonijiet biss, mentri li l-periklu prinċipali ta' l-HIV u l-AIDS, apparti l-aspett tad-droga, huwa l-uncontrolled u l-unprotected sex.

Fil-fatt wara li kkonsulta ma' l-awtoritajiet tal-Knisja, id-dipartiment tal-health promotion din is-sena pproduċa booklet kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż biex ikun jista' jitqassam fl-iskejjel.

Ħaġa oħra li għamilna kienet li kkollaborajna iktar mill-qrib ma' l-aġenzija Sedqa, u fil-fatt meta din l-istess aġenzija kienet qed tiċċelebra u tfakkar il-world AIDS day, minflok ma baqgħet tagħmel enfasi biss fuq l-HIV u l-AIDS permezz ta' l-injections tad-droga, qajmet public awareness dwar il-mod iktar frekwenti li wieħed jista' jieħu l-AIDS permezz tas-sess.

Minn dan l-istudju ħareġ ċar ukoll li qabel nimmiraw il-kampanja tagħna lejn it-tfal ta' l-iskola, hemm bżonn li nedukaw lill-istess edukaturi.

Jien naħseb li waħda mill-iktar affarijiet li jsibu diffiċli l-għalliema ta' tfal żgħar hija li jitkellmu dwar sex education.

Għalhekk huwa maħsub li filwaqt li d-dipartiment tal-health promotion se jkompli bil-kampanja tiegħu ndirizzata lejn iż-żgħar, se jibda jħares ukoll b'lenti ġdida lejn kampanja biex nedukaw lill-edukaturi tagħna għaliex mir-response tal- competition li saret lit-tfal, ħareġ ċar li l-messaġġ li qegħdin jagħtu l- edukaturi m'huwiex wieħed tajjeb biżżejjed.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, jiena naqbel mal-Ministru li hemm bżonn li l-edukaturi jiġu informati aktar dwar dan is-suġġett pero` naħseb li l- pubbliku in ġenerali wkoll għandu bżonn jiġi informat aktar.

Rigward il-kampanja fl-iskejjel li rrifera għaliha l-Ministru, xtaqt nistaqsi jekk din tinkludix ukoll l-iskejjel privati u tal-Knisja.

Jiena għandi nifhem li l-booklet li ssemma fih l-informazzjoni kollha, anke jekk xi kultant din tista' tkun kontrastanti mal-ħsieb tal-Knisja.

Naturalment wieħed irrid jirrispetta l-opinjonijiet ta' kulħadd pero` naħseb li l- informazzjoni trid tingħata, imbagħad sta għal kull persuna fil-kuxjenza tiegħu li jagħmel l-għażliet personali li jħoss li huma l-aħjar għalih.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Iva, nikkonferma li l-kampanja qiegħda tiġi indirizzata mhux biss fl-iskejjel pubbliċi imma wkoll fl-iskejjel privati u tal-Knisja.

Nista' ngħid li l-konsulent li għandna fuq il-mard trasmess sesswalment qiegħed idur l-iskejjel u jagħmel lectures lill-adoloxxenti.

Fil-fatt għandna kampanja mill-health promotion unit fl-iċken etajiet, imbagħad fil-każ ta' dawk li jkunu iżjed f'riskju, jiġifieri l-adoloxxenti - għaliex nafu li l-maġġor parti tan-nies li jimirdu bl-AIDS huma dawk ta' bejn il-15 u s-17-il sena - qiegħed imur il-konsulent stess u jagħti lectures apposta bis-slides biex ovvjament iqajjem iżjed awareness dwar din il-marda.

Biex nevitaw id-diżgwid li kien hemm meta nidejna s-serje ta' lectures u l-kampanja kontra l-kontraċettivi, din id-darba wrejna l-materjal kollu li konna se nqassmu fl-iskejjel lill-awtortajiet ekklesjastiċi, mhux ovvjament għall-approval biss imma biex nikkollaboraw u nwasslu l-messaġġ korrett.

Hawn irrid ngħid li sibna l-koperazzjoni kollha min-naħa tal-Knisja.

(Interruzzjonijiet) Nista' ngħaddi kopja tal-booklet lill-kollega tiegħi llejla - ovvjament m'għandix kopja fuqi bħalissa - biex huwa wkoll ikun jista' jagħmel l-evalwazzjoni tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk hemmx xi ħsieb min-naħa tal-health promotion unit biex jibdew jingħataw talks jew informazzjoni lill-ħaddiema fid-diversi postijiet tax-xogħol.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, din hija idea tajba ħafna pero` ovvjament m'huwiex għaqli li tespandi s-servizz meta ma jkollokx nies trained biex jagħmlu dak ix-xogħol.

Fil-fatt ħaġa pożittiva hija li f'nofs dan ix-xahar huwa maħsub li niftħu one-stop-clinic ġewwa l-isptar Boffa, mhux biss għall-AIDS u għall-HIV imma għall-mard kollu li jista' jkun trasmess sesswalment.

F'din il-clinic, minbarra li persuna tkun tista' tmur u tiġi eżaminata mill-konsulent dwar il-mard venerju b'mod konfidenzjali, tkun tista' tingħata treatment ukoll.

Qegħdin nagħmlu dan għaliex problema li jsibu ħafna min-nies hija li jekk inti jkollok prescription mingħand il-konsulent jew mingħand it-tabib u tmur ġo spiżerija biex tixtri l-mediċina - anke jekk mhux fir-raħal tiegħek - jekk tuża penicillin injections għal sebat ijiem, l-ispiżjar awtomatikament ikun jaf li inti għandek jew gonorrhoea jew syphilis.

Għalhekk biex innaqqsu din il-problema se nagħmlu din il-one-stop-clinic.

Barra minn hekk bgħatna wkoll nurse tispeċjalizza barra li se tkun taħdem ġewwa din il-clinic biex tagħti pariri lill-pazjenti jew individwi oħrajn li jkunu qegħdin jirrikorru hemmhekk, u ħriġna wkoll applikazzjoni biex persuna tkun tista' tmur tistudja għall-Ph.D. fuq adolescent health ġewwa l- Ingilterra.

Kif konna wegħedna fil-programm elettorali, is-sistema tas-saħħa tkopri lit-tfal minn qabel ma jitwieldu sakemm ikollhom 16-il sena b'inspections fl-iskejjel u assessment kontinwu, pero` mbagħad nitilfuhom proprju fl- iktar żmien li fih ikollhom bżonn ċerta għajnuna u ċerti pariri.

Parti mill-funzjoni ta' dan id-dipartiment ta' l-adoloxxenti huwa biex jagħti pariri lill-adoloxxenti fuq affarijiet bħal, per eżempju, stress fuq l- eżamijiet u mard trasmess sesswalment.

Għalhekk hemm il-ħsieb li matul is- sentejn li ġejjin - ovvjament il-Ph.D mhux se jilħqu jġibuha s-sena d- dieħla - inkunu qegħdin nibnu bil-mod il-mod dan id-dipartiment biex imbagħad inkunu nistgħu nifirxu s-servizzi tagħna.

SAĦĦA - FIŻJOTERAPISTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom ma jitħallsu ta' l-on-call duty il-fiżjoterapisti li jaħdmu mad-dipartiment tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Is-servizz ta' fiżjoterapija on-call jiġi offrut biss mill-Isptar San Luqa.

Il-ħteġijiet ta' sptarijiet oħra jiġu moqdija mill-istess sptar.

Dwar ħlas ta' on-call duties kien hemm problemi ta' natura amministrattiva li issa ġew riżolti.

Ninsab informat li l-ħlas ta' l-on-call duties li hemm pendenti se jsir mal-paga ta' Diċembru 1999.

SAĦĦA - MENTAL OUT-PATIENTS

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jara jistax jibda jsir staggering ta' l-appuntamenti fil-mental out-patients department?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Huwa possibbli li jibda jsir staggering tal- appuntamenti fil-mental out-patients department iżda jeżistu diversi problemi fosthom li:

i) in-numru ta' pazjenti tant huwa kbir u t-tobba tant jinbidlu minn darba għal oħra, minħabba leave jew impenji oħra fid-dipartiment, li huwa diffiċli li żżomm allokazzjoni ta' appuntamenti staggered għal kull tabib;

ii) meta tabib ikun nieqes mill-clinic il-pazjenti tiegħu jinqasmu fuq tobba oħra;

iii) ħafna mill-pazjenti jiġu kmieni ħafna u jinsistu li min jiġi l-ewwel għandu jinqeda l-ewwel, irrispettivament mill-appuntamenti; u

iv) teżisti diffikulta` biex tkun taf kull konsulta kemm se tieħu ħin.

Għal dawn ir-raġunijiet għandu mnejn li sistema ta' staggered appointments ma taħdimx daqshekk tajjeb.

MR SPEAKER: L-Onor.

Asciak, domanda supplimentari.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, ir-raġuni li għamilt din il-mistoqsija hija għaliex kelli complaints minn pazjenti li ġieli għamlu erba' sigħat jistennew u peress li l-istat mentali ta' ħafna minn dawn il-pazjenti ma jkunx stabbli ħafna, ġieli jinqalgħu ċerti problemi.

Dawn ġieli jkunu ilhom jistennew għal ħin twil jispiċċaw biex ikollhom jitilqu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, jien konxju minn din il-problema u fil- fatt waħda mir-raġunijiet li semmejt kienet li ħafna minn dawn il-pazjenti, minkejja li jkollhom appuntament, imorru hemmhekk ħafna qabel, pero` ovvjament ma jiġux eżaminati qabel il-ħin allokat għalihom għaliex ikun hemm min għandu appuntament qabilhom.

Jien ma naqbilx li pazjent għandu jingħata appuntament u jitħalla jistenna erba' sigħat, pero` nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li ħafna drabi dawk li jdumu jistennew erba' sigħat jaslu madwar tliet sigħat jew erbgħa qabel il-ħin ta' l- appuntament tagħhom.

ŻEPPI L-ĦAFI - PROKLAMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Peress li mix-xhieda fil-ġuri ta' Ian Farrugia ntqal mis- Sur Nicholas Jensen Testaferrata - l-unika persuna li kient preżenti waqt l- attentat fuq l-assistent personali tiegħu - li l-persuna li wettqet l- attakk fuq l-assistent personali tiegħu ma kienet ħadd ħlief Joseph Fenech, u peress li l-istess Joseph Fenech ingħata proklama mill-kabinett Nazzjonalista fuq parir tal-Prim Ministru bil-kondizzjoni li jgħid il- verita` u xejn inqas mill-verita`, jista' l-Prim Ministru jgħid din il- proklama hijiex se titneħħa u jekk mhux se titneħħa x'inhi r-raġuni?

Jista' jgħid ukoll jekk it-tneħħija ta' din il-proklama ġietx diskussa fil- kabinett?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Apparti li kif messu jaf l- Onor. Interpellant, ma hux minnu li s-Sur Nicholas Jensen Testaferrata kienet l-unika persuna li kienet preżenti waqt l-attentat fuq l-assistent personali tiegħi, ma għandi xejn xi nżid ma dak li għedt fit-tweġiba li tajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni għad-domanda parlamentari numru 1.

Il-Gvern m'għandu ebda poter li jneħħi proklami.

Fil-fatt fit-22 xahar ta' Gvern Laburista din il-proklama - li kienet ġiet kontestata mill-Partit Laburista fl-Oppożizzjoni - ma tneħħietx.

Deċiżjonijiet dwar jekk kondizzjonijiet imposti fi proklama ġewx osservati jew le jittieħdu mill-Avukat Ġenerali u finalment mill-Qorti.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, l-Onor.

Membru m'għandux jeħodha li għaliex fit-tweġiba li kont tajt għad-domanda parlamentari numru 9177 jien kont issodisfajt il-kurżita` inspjegabbli ta' wieħed mill-kollegi tiegħu dwar min kien preżenti għal laqgħa partikolari tal-kabinett allura għandi wkoll nissodisfa l-kurżita`, inspjegabbli wkoll, tiegħu dwar x'jiġi jew x'ma jiġix diskuss fil-kabinett.

ŻEPPI L-ĦAFI - DANNI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk peress li mix-xhieda fil-ġuri ta' Ian Farrugia ntqal mis-Sur Nicholas Jensen Testaferrata - l- unika persuna li kienet preżenti waqt l-attentat fuq l-assistent personali tiegħu - li l-persuna li wettqet l-attakk fuq l-assistent personali tiegħu ma kienet ħadd ħlief Joseph Fenech, u peress li l-istess Joseph Fenech ingħata proklama mill-kabinett Nazzjonalista fuq parir tal-Prim Ministru bil-kondizzjoni li jgħid il-verita` u xejn inqas mill-verita`, u peress li l-versjoni ta' Joseph Fenech fil-qorti ma ġietx emmnuta mill-ġurati u allura s-soċjeta` bl-aktar mod liberu u demokratiku ma qisitx kredibbli l- verżjoni ta' Joseph Fenech u allura ma tikkorrispondix mal-verita`, u peress li minħabba dan l-attentat is-Sur Richard Cachia Caruana ngħata kumpens sostanzjali mill-gvern Nazzjonalista li jammonta għal eluf ta' liri, huwiex il-ħsieb tal-gvern li jfittex legalment lis-Sur Joseph Fenech għad-danni li l-gvern ħallas f'kumpens lis-Sur Richard Cachia Caruana?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Kif diġa` ntqal fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 9799, l-Onor.

Interpellant jaf ben tajjeb li mhux minnu li s-Sur Nicholas Jensen Testaferrata kien l-unika persuna li kienet preżenti waqt l-attentat fuq l-assistent personali tiegħi, u mhux komprensibbli x'motivazzjoni jista' għandu l-interpellant li jirrepeti din l-allegazzjoni li manifestament m'hijiex vera.

Peress li l-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant hija bbażata fuq sensila ta' premessi li fil-parti kbira tagħhom huma għal kollox skorretti kemm bħala fatt kif ukoll bħala liġi, ma jidhirx li hu l-każ li tingħata xi risposta aktar minn dak li għadu kemm intqal.

AMBJENT - ĠRIEDEN

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment ta' l-ambjent jissorveljax il-problema tal-ġrieden f'pajjiżna?

Jekk ir- risposta hi fl-affermattiv, jista' jgħid jekk tinżammx statistika ta' kemm ikunu nqabdu ġrieden u mil-liema lokalitajiet jew zoni?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk qattx sar xi rapport jew isirx rapport minn żmien għal żmien dwar il-problema tal-ġrieden f'pajjiżna, lokal b'lokal jew zona b'zona?

Jekk ir-risposta hija fl-affermattiv, jista' jagħti d-dettalji f'dan ir-rigward?

Jista' jagħti d-dettalji ta' kemm inqabdu ġrieden matul l-1996, 1997, 1998 u ta' liema daqs kienu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ir-risposta hi fin- negattiv u nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill- ministru konċernat.

SANITA` - ĠRIEDEN

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cushieri) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment tas- sanita` jissorveljax il-problema tal-ġrieden f'pajjiżna?

Jekk ir-risposta hija fl-affermattiv, jista' jgħid jekk timżammx statistika ta' kemm ikunu nqabdu ġrieden u mil-liema lokalitajiet jew zoni?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk qattx sar rapport jew isirx rapport min żmien għal żmien dwar il-problema tal-ġrieden f'pajjiżna, lokal b'lokal jew zona b'zona?

Jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, jista' jagħti d- dettalji f'dan ir-rigward?

Jista' jagħti d-dettalji ta' kemm inqabdu ġrieden matul l-1996, 1997 u 1998 u ta' liema qisien kienu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment tas-saħħa, permezz tal-pest control unit, qiegħed kontinwament jissorvelja l-problema tal-ġrieden.

Kull xahar isir rendikont ta' kemm daħlu rapporti minn kull raħal.

Dawn jagħtu indikazzjoni ċara ta' liema huma dawk iz-zoni li l-aktar jenħtieġu attenzjoni.

Dwar l-aħħar parti mid-domanda, fejn l-Onor.

Membru qed jgħid li jixtieq ikun jaf in-numru u d-daqs tal-ġrieden li nqabdu, nixtieq ninformah li fil- manpower plan tad-dipartiment tas-saħħa m'hemmx maħsub għall-impjieg ta' pied piper u għalhekk la nafu fejn imorru jmutu l-ġrieden ivvalenati u lanqas id-daqs tagħhom!

SWAR - TINDIF

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu jsir u anke jieħu l-passi meħtieġa biex diversi swar li jdawru l-Belt Valletta u anke t-Tlett Ibliet isirilhom tindif mill-ħaxix ħażin li hemm magħhom, peress li dan jikkawża kemm ħsara fil-bini tagħhom u kemm kruha fid-dehra tagħhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li s-swar tal-Belt jitnaddfu b'mod sistematiku mill-ħaxix minn grupp ta' nies imħarrġa apposta fl-abseiling.

Fil-fatt għadu kemm intemm it-tindif ta' St Michael Demi Bastion, taħt il-ġnien ta' Hastings.

Barra minn hekk, biex inkunu f'pożizzjoni li nagħmlu xogħol iktar speċjalizzat qegħdin bħalissa f'arranġamenti biex jinxtraw żewġ scaffold systems li jippermettu aċċess iktar faċli.

SWAR - RESTAWR

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-pjan tal- gvern għar-restawr tas-swar li jdawru l-Belt Valletta u anke t-Tlett Ibliet?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizza) (f'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni): Dwar din il-materja nitlob lill-Onor.

Membru jindirizza din il-mistoqsija lill-ministru għall-ambjent.

EU - CAP

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li f'Ottubru tas-sena l-oħra l- BBC f'wieħed mir-rapporti li għamel qal li l-CAP qed tiswa lill-familja ta' erba' persuni tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea Stg 20 fil-ġimgħa - li jġibu madwar Lm600 fis-sena għall-familja Maltija - jista' l-Ministru jgħid dawn humiex ħrejjef jew fatti?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill- Onor Interpellant li jmissu jaf li diġa' għamel din id-domanda permezz tal- mistoqsija parlamentari numru 11490, fis-seduta numru 196.

Nerġa nikkonferma li t-taxxa ta' Lm600 hija ħrafa ta' l-Onor.

Noel Farrugia.

BIEDJA U SAJD - GDP

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li fl-ewwel disa' xhur tas- sena l-GDP niżel bi kważi Lm1 miljun fis-setturi tal-biedja u sajd meta pparagunat mas-sena l-oħra, jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet għal dan it-telf?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Din l-interpellanza hija kelma b'kelma bħall- mistoqsija parlamentari numru 11491 ta' l-istess Onor. Interpellant u għaldaqstant għandu jirriferi għar-risposta diġa` mogħtija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għall- Kondoljanzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

KONDOLJANZI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, dalgħodu ġejna informati li matul dan il-lejl mietet is-Sinjura Carmen Brincat, li tiġi omm l-Onor.

Leo Brincat, membru u kollega min-naħa l-oħra tal-Kamra.

Huwa d-dmir tagħna lkoll li f'mument bħal dan, meta xi ħadd mill-membri ta' din il-Kamra jitlef lil xi ħadd mill-familja tiegħu, partikolarment meta jkun xi ħadd mill-ġenituri, kollha kemm aħna nesprimu s-solidarjeta` u s-sogħba tagħna.

Għaldaqstant jiena, f'isem in-naħa tal-gvern, nixtieq nesprimi s-sogħba tagħna f'din l-okkażjoni tal-mewt ta' Mrs Brincat u nwassal il-kondoljanzi tagħna lkoll lill-Onor.

Leo Brincat u lill-familja kollha tiegħu.

Fil-fatt għadna ma nafux id-dettalji tal-funeral pero` nittama li f'dak il-mument ikun hemm anke l-preżenza min-naħa tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Min-naħa ta' l-oppożizzjoni jmiss lili sabiex ningħaqad ma' dak li għadu kemm qal l-Onor.

Gonzi u nagħti l-kondoljanzi tiegħi kemm lill-Onor.

Leo Brincat kif ukoll lill-familjari tiegħu u anke nuru s-solidarjeta` tagħna f'dan il-mument diffiċli.

Naħseb li hija konswetudni sabiħa f'din il-Kamra li nagħtu l-kondoljanzi meta xi ħadd mill-ġenituri tagħna jiġi nieqes; u huwa importanti li f'dawn il-mumenti ninsew in-nuqqas ta' qbil li kultant ikollna f'din il-Kamra rigward politika u nuru s-solidarjeta` ma' xulxin.

Tabilħaqq nemmen li mumenti bħal dawn iservu biex mhux biss aħna imma anke l-poplu li jkun qed jismagħna jirrifletti ftit fuq l-importanza tal-ġenituri.

Ċertament li n- nuqqas ta' l-omm - li ħafna drabi hija meqjusa bħala l-aktar persuna essenzjali biex iżżomm il-familja magħquda; kważi kważi nistgħu nqisuha bħala l-ġawhra tal-familja tagħna - jinħass ħafna.

Għalhekk naħseb li huwa tajjeb li ningħaqdu flimkien biex nagħtu l- kondoljanzi tagħna kemm lill-Onor.

Leo Brincat kif ukoll lill-familjari tiegħu u meta jitħabbru d-dettalji tal-funeral nuru s-support tagħna billi nattendu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tingħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u titlob lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex iwassal dawn is- sentimenti lill-Onor.

Leo Brincat u lill-familjari tiegħu.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar applikazzjonijiet mibgħuta mir-residenti tal-Kalkara lill- awtorita` tad-djar bejn l-1997 u l-1998, b'riferenza għal diversi skemi maħruġa mill-istess awtorita`, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11813.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-ispiża li saret bejn l-1996 u l-1998 fl-ambaxxati ta' Malta fl-Ingilterra, l-Italja, Franza, l-Awstrija, il-Ġermanja, ir- Russja u l-Amerika, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11812.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IT-TIELET JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippressjedi.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 111 ta' 17 ta' Novembru 1999, il-ħin tad-diskussjoni, maqsum fuq żewġ seduti, għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema tal-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI; Grazzi.

Nipproponi:

VOT 10 - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,190,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2000.

VOT 11 - SIGURTA' SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 56,459,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Sigurta' Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 13 - FAMILJA U ĦARSIEN SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 615,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 13 - Familja u Ħarsien Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 14 - KURA TA' L-ANZJANI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 9,827,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 14 - Kura ta' l-Anzjani, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 15 - DJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 452,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 - Djar, kif dettaljata fl- Abbozz ta'l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT 16 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 638,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 - Relazzjonijiet Industrijali u tal-Impieg, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

VOT II - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,830,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot II - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz tal-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2000.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Grazzi, Mr Chairman.

Nipproponi din l- emenda:

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra Lm 20,614 u poġġi minflokha ċ-ċifra ta' Lm 20,613.

Delete the figure Lm 20,614 and substitute therefore with the figure Lm 20,613.

Il-Ministru m'għandux għalfejn jinkwieta għax kulma naqqastlu hija Lm1, li hija ż-żieda tad-daħk li ngħatat fil-ġimgħa!

Sur President, se niftaħ id-diskussjoni min-naħa tal-oppożizzjoni dwar il- voti li jaqgħu taħt il-ministeru għall-politika soċjali b'silta mill- priedka li l-Onor.

Lawrence Gonzi għamlilna s-sena l-oħra fil-parlament, meta kien qed jagħmel il-winding-up fuq il-voti tal-ministeru tiegħu.

Iddeċidejt li nfakkru x'kien qal biex la hu u lanqas il-membri l-oħra tal- gvern ma jieħdu għalihom meta ngħidulhom li dan huwa buget anti-soċjali.

Is-sena l-oħra, proprju fl-10 ta' Diċembru, fis-seduta 26, l-Onor.

Gonzi tana spjega dettaljata ta' xi tfisser għalih kuxjenza soċjali.

Se naqra testwalment:

''Kuxjenza soċjali meta tagħsarha tfisser li fil-miżien tad- deċiżjonijiet, li bħala gvern tkun qed tieħu kuljum, minn x'ħin tidħol fl-uffiċċju sa x'ħin tmur lura lejn id-dar - ġieli f'nofs il-lejl u ġieli anke aktar tard ukoll - trid il-ħin kollu tpoġġi għall- konsiderazzjoni ta' kif dik id-deċiżjoni se jkollha impatt jew x'impatt ser ikollha fuq il-bnedmin li wara kollox se jintlaqtu b'dik id-deċiżjoni.

Trid tagħti attenzjoni partikolari lejn dawk li huma dgħajfa.

Għandek il-ħin kollu titfa' ħarstek fuq iż-żgħir u fuq dak li huwa dgħajjef.''

Il-Ministru Gonzi qal dan dwar xi tfisser għalih il-ġustizzja soċjali u għalhekk mill-ewwel lill-Onor.

Gonzi rrid nistaqsih jekk fil-kuxjenza tiegħu llum iħossx li l-budget preżentat mill-gvern tiegħu ftit iktar minn ġimgħa ilu kienx il-ħin kollu, kif qal huwa stess, qed jagħti attenzjoni partikolari lejn dawk kollha li huma dgħajfa.

Nixtieq nistaqsih ukoll jekk iħossx li l-gvern tiegħu, waqt li kien qed iħejji dan il-budget kienx , kif qal huwa stess, qed jitfa' ħarstu l-ħin kollu fuq iż-żgħir u fuq dak li huwa dgħajjef.

Għadni niftakar sena ilu għax dakinhar kelli l-ewwel esperjenza tiegħi f'din il-Kamra fid-diskussjoni dwar il-budget u kont impressjonajt ruħi bil- mod kif l-Onor.

Gonzi kien ipprova jippatronizza lil din il-Kamra u jġib lil kulħadd qisu tifel jew tifla żgħira li trid tisma' mill-papa' bilfors.

Iżda llum, sena wara, hi t-tieni esperjenza tiegħi waqt din id-diskussjoni tal-budget.

Nista' ngħid li llum inħossni mpressjonata b'kemm il-membri tan- naħa tal-gvern - u naturalment l-Onor.

Gonzi magħhom - għandhom wiċċhom qagħad u ma jafux jistħu u b'kemm, sfortunatament, għalihom il-politika tfisser biss kilba għall-poter.

Malli jiksbu l-poter ma jimpurtahomx x'jiġri min-nies.

Dan il-budget ġiegħel lill-gvern Nazzjonalista biex fl- aħħar jammetti l-verita'.

Il-gvern issa ammetta li jeżistu problemi serji fil-finanzi tal-pajjiż u li l-ħofra ħrafa ta' l-Onor.

Alfred Sant, kif kienu jsejħulha Dr Fenech Adami u l-Partit Nazzjonalista meta kienu fl- oppożizzjoni, issa kulħadd qed ikollu jammetti li teżisti.

Dan stqarru l- istess Onor. John Dalli.

Din mhijiex impressjoni u minix qed nivvinta imma dan stqarru l-istess ministru tal-finanzi fid-diskors tiegħu proprju ma' l- ewwel żewġ sentenzi, ftit aktar minn ġimgħa ilu, meta ressaq dan il-budget għas-sena 2000.

Fil-fatt il-Ministru Dalli fetaħ id-diskors b'din l-ammissjoni :

''F'pajjiżna hawn qbil li l-iżbilanċ li kellna f'dawn l-aħħar snin huwa wieħed għoli u ma nistgħux nkomplu nġorruh.

Jaqbel kulħadd li hemm bżonn li jittieħdu l-miżuri meħtieġa biex naraw li d-dħul u l- ħruġ tal-gvern joqorbu lejn xulxin.''

Dan huwa budget li laħaq il-kulminazzjoni tal-kruċjata ta' qerq, ipokrezija u ngann tal-Partit Nazzjonalista, li issa ilu sejjer biha għal dawn l-aħħar ħames snin mill-anqas.

Issa spiċċa' l-eżerċizzju tal-feel-good factor falz li dan il-gvern kien ipprova jilludi lil kulħadd bih.

Dan huwa budget ta' gvern li jinsab f'paniku.

Il-budget jirrifletti l-paniku tal-gvern Nazzjonalista biex issa jindirizza, ħames snin b'lura, il-problema li ħoloq huwa stess fil-finanzi tal-pajjiż, minħabba l-inkompetenza, il-ħela u t- tberbiq.

Il-Partit Nazzjonalista kien ilu jaf bid-deficit finanzjarju sa' mill-anqas l-1995 u m'għamel xejn għajr jaħbi l-verita' mill-poplu.

Tant il-Partit Nazzjonalista kien intenzjonat li jaħbi l-verita' mill-poplu dak iż-żmien, li kien sejjaħ elezzjoni bikrija f'Ottubru 1996.

Din għamilha biex jiskarta u jiskansa milli jagħmel il-budget li kien imiss.

Issa, għax il-gvern jinsab dahru mal-ħajt, ġab budget b'miżuri mill-aktar anti-soċjali li se jkomplu jgħakksu lil min hu diġa' magħkus u jitfa' f'saram lil min jaħdem daqs bagħal, kif jgħid il-Malti, biex ilaħħaq mal-piżijiet u mal- esiġenzi finanzjarji tiegħu u ta' familtu.

Sadanittant, minkejja it-tqanżiħ kollu li sar f'dawn l-aħħar jiem mill- Prim Ministru, mill-Ministru Dalli u mill-media Nazzjonalista biex iwaħħlu fil-Partit Laburista għas-sitwazzjoni mwiegħra li jinsab fiha l-pajjiż llum - u b'hekk mingħalihom jgħattu dnubiethom - xorta waħda kien hemm min kixfilhom il-maskra.

Hija ħaġa ta' l-iskantament li kienet proprju l- kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea li kixfithom fit-tieni avis dwar Malta li ħareġ fi Frar li għadda.

F'paġna 11 tar-rapport "Updating the Commission's Opinion on Malta's Application for Membership", li tqiegħed fuq il-Mejda ta' din il-Kamra aktar kmieni din is-sena, insibu eżattament dan li se ngħid:

''Malta's current account position shifted from a balanced position in the early 90's to wide deficits which peaked in 1995 at 11% of GDP.''

Dan id-diskors mhux qiegħda tgħidu l-oppożizzjoni Laburista iżda l- kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk lill-membri tal-gvern ngħidilhom biex ma jkomplux jiddiħku bin-nies.

Il-poplu tagħna ma jixraqlux dan.

Lill- gvern nappellalu biex ma jkomplix b'dan il-logħob tat-tfal u jieqaf jittratta lill-poplu bħat-tfal.

Issa spiċċat l-għajta ta' money no problem, li tant kien jiddelitta biha l-Partit Nazzjonalista fl-imgħoddi.

Għajta oħra kienet li ma jimpurtax li niddejnu għax iħallsu uliedna.

Dawn l-għajtiet kollha spiċċaw għax id-dejn tant tela' għal rasna li diġa' bdejna nħallsu għalih.

Se jkomplu jħallsu għalih uliedna w ulied uliedna, dejjem jekk dan il-gvern se jibqa' jaħdem b'mod li ma joħloqx klima tajba biżżejjed ħalli jġib l-investiment u b'hekk allura jiżdiedu l- opportunitajiet ta' mpjiegi produttivi.

L-istess jekk se jibqa' ma jaħdimx b'serjeta' ħalli jaqta' l-ħela, it-tberbiq u l-abbużi.

Dan huwa gvern li jgħid li jrid jaqta' l-abbużi imma mbagħad ma jimpurtax li biex jaqdi u jpaxxi lil xi ħadd minn tiegħu jaħli l-flus.

Se nsemmi xi każijiet fost oħrajn li nafu bihom biex insostni dak li qed ngħid.

Sur President nibda proprju b'każ tipiku ta' kif jitberbqu flus il-poplu biex jinqdew xi bażużli u se nsemmi dak li qed jiġri fl-institute of health care.

F'dan il-post hemm enrolled nurse li taħdem bħala librara.

Din taħdem fuq sistema ta' shift, kif suppost taħdem li kieku qiegħda tagħmel ix- xogħol proprju tagħha ta' nurse fl-isptar jew f'xi health centre.

Dejjem bix-shift ta' nurse, skond il-grad tagħha, suppost din taħdem is-Sibt u l- Ħadd u m'għandhiex taħdem bis-sistema tan-nofs ta' nhar fis-sajf - nurse tieħu Lm36 żejda għal dan ix-shift għax jinkludi l-Ħadd - iżda tajjeb li ngħidu li fl-institute of health care il-Ħadd ikun hemm biss il-fattigi.

Din in-nurse tieħu madwar Lm1,000 fis-sena f'allowances għaliex għadha kkonsidrata bħala enrolled nurse, minkejja li ilha snin ma tagħmel xogħol li għandu x'jaqsam man-nursing.

Fil-holidays tas-sajf, li jdumu madwar tliet xhur, il-librerija tagħlaq f'xi 1.00 p.m. jew fis-2.00 p.m., minkejja li din in-nurse mħallsa biex taħdem bix-shift.

L-Onor.

Gonzi jaf tajjeb b'dan l-abbuż għaliex jien għamiltlu anke żewġ mistoqsijiet parlamentari - numri 9191 u 10,027 - iżda sal-lum, minkejja dawn l-interpellanzi, l- affarijiet għadhom kif kienu.

Imbagħad xi ngħidu għall-famużi golden handshakes li kapaċi jagħti dan il-gvern?

Din il-ġimgħa stess sirna nafu dwar mistoqsija parlamentari nru.11,569 li għamilt lill-Ministru Gonzi dwar l-ex-chief executive ta' l-ETC, is-Sur Bobby Laurenti.

Il-gvern ddeċieda li jitterminalu l-kuntratt 18-il xahar qabel iż-żmien u tah golden handshake ta' Lm17,119.

Imbagħad niġu għaż-żieda ta' madwar 14% li hemm fil-budget ta' din is- sena għal hospitality u travel.

Nistaqsi kif il-gvern irid li jemmnuh meta l-ewwel jgħid li jrid jindirizza l-ispiża żejda u mbagħad iżid in-nefqa fuq l-ospitalita' u s-safar.

Il-gvern jgħidilna li jrid jaqta' l-abbużi u jippriedka li jrid jikkontrolla l-infiq tiegħu, imbagħad ikun jaf b'abbuż u ma jgħamel xejn, biex ma ngħidx ibierku wkoll.

Qalilna li jrid jinvestiga l- karti r-roża u l-karti s-sofor li permezz tagħhom dawk li jaqgħu f'ċerta kategorija ta' dħul u li jbatu minn ċerta kondizzjonijiet jieħdu l-mediċini b'xejn.

Għalina l-gvern żgur mhux se jagħmel ħażin jekk jaħdem kontra l- abbużi iżda din il-ħidma trid tkun għal kulħadd.

Kif nistgħu nemmnu li l- gvern se jaħdem bis-serjeta' kontra l-ħela, t-tberbiq u l-abbużi meta fejn jidħlu l-affarijiet tiegħu u tan-nies tiegħu ma jiddejjaq xejn jisparpalja l-flus?

Dan huwa budget anti-soċjali u anti-familja għax il-gvern Nazzjonalista għażel it-triq il-faċli biex iżid id-dħul tiegħu.

Il-gvern għażel triq fejn jintaxxa aktar u l-aktar, kemm direttament kif ukoll indirettament, lil dawk bil-paga u bid-dħul fiss.

Għażel li jintroduċi miżuri t'awsterita' li jagħfsu l-aktar lil dawk bi dħul baxx u medju.

Issa, għax il-gvern Nazzjonalista m'għandux iktar ħitan ta' kenn fuq xiex idur biex jaħbi l-verita' ta' l-isfreġju finanzjarju li għandu l-pajjiż, kellu jistqarr l-verita' ħames snin tard.

X'qiegħed jipproponi biex itaffi l- problema finanzjarja, ekonomika u soċjali ta' pajjiżna b'dan il-budget?

Qed nieħu dan l-approach għaliex ma tistax tissepara l-qasam soċjali mill-qasam finanzjarju jew ekonomiku tal-pajjiż.

Dawn jaħdmu paripassu.

Dan il-budget qed jipproponi dawn it-toroq ewlenin biex il-gvern ikabbar id-dħul finanzjarju tiegħu: żieda fir-rati l-income tax, żieda fir-rati tal-bolla, żieda fit-taxxa indiretta bid-dħul tal-VAT fuq prodotti oħra essenzjali, tneħħija t'aktar sussidji minn fuq prodotti u serviżżi u wegħdi antiki li se jaħdem biex inaqqas l-ineffiċjenzi tal-gvern u l-evażjoni tat-taxxa, u li jipprivatiżża aktar assi tal-poplu.

Nibda biż-żieda fir-rati tal-income tax u fir-rata tal-bolla tas-sigurta' soċjali, Sur President.

X'inhu l- ħsieb soċjali tal-gvern wara dawn il-miżuri fiskali?

Mingħajr tlaqliq ngħid li l-gvern ġie jaqa' u jqum mill-ekwita', mill- ġustizzja u mill-progressivita' tas-sistema tat-taxxa fuq l-income.

L- istess ġie jaqa' u jqum mill-prinċipju ewlieni li jassigura ġustizzja soċjali, fejn dak li jaqla' l-anqas iħallas l-anqas u dak li jaqla' l-aktar iħallas l-aktar.

Qed ngħid dan għax l-ewwelnett żied ir-rati ta' dawk li jaqilgħu minn Lm6,000 'il fuq.

Dan l-income ma tistax tgħid li huwa xi wieħed għoli għax illum familja normali b'żewġt itfal trid tlaħħaq ma' l- esiġenzi finanzjarji kollha tagħha.

Imbagħad lil dawk li jaqilgħu bejn l- Lm10,000 u l-Lm20,000 waddabhom f'kategorija waħda.

Kulħadd jifhem li hemm differenza mhux ħażin bejn dak li jaqla' Lm10,000 għal dak li jaqla' Lm20,000.

Iżda l-Prim Ministru nhar l-Erbgħa, f'dan il-parlament, għamilha b'taparsi li ma jafx u bla mistħija ta' xejn ried jikkonvinċi lil kulħadd li l-gvern tiegħu kien ġust bil-mod kif biddel u żied ir-rati ta' l-income tax.

Bis-sistema tar-rati l-ġodda l-gvern kisser il-progressivita' fis- sistema tat-taxxi diretti kif ukoll ħoloq opportunita' akbar għall-evażjoni tat-taxxa.

Dan kollu jfisser li biex il-gvern iżid id-dħul tiegħu, l-akbar piż se jaqa' l-aktar fuq spallejn dawk li għandhom dħul medju.

Jekk wieħed iħares lejn paġna 73 tad-diskors tal-budget - fejn hemm tabella nru.2 bit- titlu "Miżuri dwar it-Taxxa tad-Dħul - isib li min jaqla' bejn l-Lm10,000 u l-Lm20,000 se jħallas l-istess ammont iktar ta' taxxa, jiġifieri żieda ta' Lm250 aktar fis-sena.

Minn somma ħafifa li jien ħdimt, dan ifisser li min jaqla' Lm10,000 se jħallas madwar 2.5% aktar tal-paga tiegħu f'taxxa, filwaqt li min jaqla' Lm20,000 se jħallas 1.25% aktar tal-paga tiegħu f'taxxa.

Mill-ewwel tista' tara li dak li se jaqla' Lm10,000 se jħallas aktar mid-doppju ta' dak li jaqla' l-Lm20,000.

Din il-miżura kissret il- kunċett tal-ġustizzja soċjali fis-sistema tat-taxxi tagħna.

Kissret il- prinċipju fundamentali fejn dak li jiflaħ l-aktar iħallas l-aktar u dak li jiflaħ l-anqas iħallas l-anqas.

Imbagħad hemm iż-żieda fir-rata tal-ħlas tas-siġurta' soċjali, il-bolla.

Naturalment dawk tal-gvern se jgħidulna li din konna nafu biha mis-sena l- oħra.

Dażgur li konna nafu biha!

Konna wkoll nafu li l-bolla kienu jgħidulha balla fi żmien gvernijiet Laburisti u li fi kważi 12-il sena li ilhom fil-gvern in-Nazzjonalisti qatt ma neħħewha anzi komplew iżiduha.

Is- sena l-oħra pero' ma qalulniex liema piżijiet oħra se jkomplu jgħabbu fuq il-povru ħaddiem din is-sena.

Lanqas ma qalu li se jgħollu l-bolla lis- self-employed iż-żgħir biex kulħadd iħallas 15%.

Din l-ispiża fuq is-self- employed iż-żgħir se tkompli taffettwa l-għoli tal-ħajja.

Kulħadd jaf li kull spiża extra li tidħol fin-negozju dejjem se tispiċċa tinġarr mill- konsumatur, mill-familji u mill-pensjonanti.

Din iż-żieda fil-bolla tas- self-employed irridu nħarsu lejha b'dan il-mod ukoll.

Hawn irrid nerġa' nfakkar lill-Prim Ministru f'dak li kien wiegħed, li mhux se jmiss l-income tax.

Din qalha kemm qabel l-elezzjoni kif ukoll wara.

Jista' jdawwar id- diskors kif għamel nhar l-Erbgħa, meta bl-aktar mod fjakk ipprova jiġġustifika li l-kelma li ta li mhux se jmiss l-income tax ma kenitx minnha.

F'dan il-pajjiż kullħadd jaf li bit-tibdil fir-rata ta' l-income tax u ż- żiedet oħra fuq prodotti essenzjali l-gvern qed iwaddab piżijiet żejda u inġusti fuq dawk li għandhom dħul baxx jew medju.

Dan kulħadd qed jgħiduhulu lill-gvern, kif ukoll li se jimmina l-purchasing power tal- Maltin.

Nhar l-Erbgħa l-Prim Ministru mpressjonani meta qal li llum min jaqla' Lm10,000 jinsab komdu.

Naturalment jekk kien qed jirriferi għal min jaqla' Lm10,000 u ma jkollux familja u piżijiet oħra finanzjarji, verament jista' jkun komdu.

Iżda nixtieq nara jekk l-Onor.

Gonzi jaħsibx li l-livell tal- għixien hux se jogħla, per eżempju, għal dawk il-koppji li b'tant sagrifiċċju joħorġu jaħdmu t-tnejn, jaqilgħu bejniethom Lm10,000, għandhom il-piżijiet ta' xi loan mal-bank biex iħallsu d-dar u għandhom tfal imorru l-iskola.

Hawn ukoll jiddependi skond liema skola jmorru t-tfal, għaliex jekk imorru f'xi skola privata din il-koppja jkollha tlaħħaq mal-ispejjeż kollha ta' l-iskola.

Ta' min ifakkar lill-gvern Nazzjonalista li dawn il- familji li jibagħtu lill uliedhom f'iskejjel privati għadhom qiegħdin jistennew li l-wegħda li għamlilhom titwettaq.

Kien wiegħed li jagħtihom tax rebate fuq il-ħlasijiet tal-miżati ta' l-iskola.

Se nkompli nsemmi ftit mir-realtajiet li llum qed jgħixu l-familji Maltin.

Dan il-gvern, li issa għandu ċ-ċertifikat li jew irrid jinganna jew verament maqtugħ min-nies, qed iwaddab lil kulħadd f'borma waħda u ma jinteressahx minn dak li se jispiċċa mibrux mill-miżuri anti-soċjali tal- budget.

Għalih biżżejjed li jkabbar u jassigura d-dħul finanzjarju tiegħu.

Ndur fuq l-Ministru Gonzi u nistaqsih jekk jaħsibx li dan il-budget se jgħolli l-livell t'għixien għal dawk il-familji mgħobbijin bil-piżijiet tal- privatijiet fejn jibagħtu lil uliedhom.

Nixtieq li l-Onor.

Gonzi jgħidli jekk il-gvern tiegħu jaħsibx li l-4,007 familja li jibagħtu lit-tfal tagħhom fil-higher secondary schools se jogħlielhom il-livell tal-għixien b'dan il-budget.

Dawn ma ġewx mogħtija stipendji minkejja li l-gvern kien tahom x'jifhmu fil-bidu li se jingħataw stipendju wkoll, għax imbagħad kien reġa' biddel il-legal notice bil-għan li jaqtagħhom barra.

Il-gvern ikkalkula, per eżempju, li dawn l-4,007 familja li għandhom uliedhom fil- higher secondary schools, huma diġa' mgħobbijin b'piżijiet finanzjarji minħabba ż-żieda fin-nollijiet tat-trasport pubbliku biex uliedhom imorru l- iskola?

Ħalli nagħti eżempju prattiku tal-kobor ta' l-ispejjeż li daħħalhom fihom dan il-gvern biex tajjar is-sussidju ħalli jaqdi lil ta' Brussels mill-koxxa minn fuq it-trasport pubbliku.

Studenti Qriema li jattendu l-higher secondary sċhool tan-Naxxar għandhom spiża ta' 50c kuljum kull wieħed għax ikollhom jirkbu erba' karozzi biex jaslu.

Dawn jammontaw għal Lm2.50 kull ġimgħa u Lm10 fix-xahar kull ras - jekk familja jkollha żewġ studenti, kollox irid jirdoppja naturalment - spiża li hi għat-trasport pubbliku biss u miniex qed nikkalkula l-lunch li jieħdu magħhom.

Ħafna minn dawn l-istudenti ħobż jieħdu magħhom u dan ukoll issa se jispiċċalu s-sussidju minn fuqu, minkejja l-Lm10 daħka ta' darba li l-gvern se jagħtina f'Jannar.

Dik probabbli kienet gimmick to boost il-kummerċ mejjet li hawn fil-pajjiż.

Ma ninsewx li dawn l-istudenti jridu jixtru l-kotba, l-istationery meħtieġa għall-iskola, u jridu jilbsu bħal ħaddieħor ukoll.

Dawn huma kollha piżijiet fuq il-familji.

Jien tlaqt minn eżempju ta' koppja li jaħdmu t-tnejn u jaqilgħu bejniethom aktar minn Lm10,000.

Nixtieq li l-ministru jgħidilna jekk il- gvern tiegħu, bil-miżuri fil-budget, jaħsibx li lill-familji bi dħul aktar baxx u li għandhom l-istess tip ta' piżijiet hux se jogħlielhom il-livell ta' l-għixien.

Jien tlaqt minn income group fejn koppja miżżewġa jaħdmu t- tnejn u jdaħħlu Lm10,000 imma nafu li hawn ħafna familji li ma jaqgħux f'din l-income bracket.

F'dan il-budget, bil-miżuri anti-soċjali u bil-Lm1 daħka żieda fil-ġimgħa, il-gvern ikkalkula kemm se jogħlielhom il-livell ta' l-għixien lil dawn in-nies?

Nixtieq ukoll li l-ministru jgħidilna x'se jagħmlu dawk il-ġenituri li t-tfal tagħhom waslu għall-eżamijiet u jridu l- liri biex iħallsu għall-miżati tagħhom.

Qed insemmi realtajiet li jgħixu ta' kuljum il-familji Maltin għax minn hemm irridu nitilqu biex naraw l- effett proprju ta' dan il-budget fuq il-familji.

Nixtieq li l-Onor.

Gonzi jgħidilna jekk jaħsibx li permezz ta' dan il-budget il-familji se jogħlielhom il-livell ta' l-għixien.

Nistaqsi jekk humiex se jsiru iktar komdi u jekk se jogħlielhom il-livell tal-għixien dawk il-familji li llum għandhom piżijiet finanzjarji minħabba li għandhom xi tifel jew tifla bi bżonnijiet speċjali u li jkollhom iħallsu biex jagħtuhom it-terapija jew it-trattament li jeħtieġu.

Naf ħafna li jħallsu bejn Lm40 u Lm70 fix-xahar biex jgħinu lil uliedhom bi bżonnijiet speċjali.

Nixtiequ jgħidilna jekk jafx x'sagrifiċċju qed jagħmlu dawn il- familji li ħafna drabi d-dħul finanzjarju tagħhom ikun marbut ma' spalla waħda.

Ħafna drabi r-raġel joħroġ jaħdem bi qligħ, u l-mara, anke jekk tixtieq tgħin finanzjarjament, ma tkunx tista' tagħmel pass għaliex trid toqgħod id-dar u tagħti l-kura diretta lit-tifel jew tifla tagħha bi bżonnijiet speċjali.

Dawn ukoll milqutin mill-miżuri ta' kuxjenza soċjali kbira li daħħal il-gvern Nazzjonalista f'dan il-budget.

Mingħajr tlaqliq inkompli nsostni li huwa budget anti-soċjali u anti-familja.

Jgħidilna l-Onor.

Gonzi jekk jaħsibx li bil-miżuri tal-budget tal-gvern tiegħu l-familji b'ġenitur wieħed se jsiru aktar komdi, hux se jogħlielhom il-livell ta' l-għixien.

Bħallikieku mhux biżżejjed li is-sena l-oħra ppruvajtu tgħattu x-xemx bl-għarbiel, meta taparsi żidtulhom l-entitlement għall-finijiet tax-taxxa, biex imbagħad irbattuha ma' għadd ta' kondizzjonijiet.

Dakinhar konna staqsejna lill-Onor.

Gonzi kemm se jibbenefikaw minnha din.

Hu ma kienx f'qagħda li jgħidilna u qalilna li ma jafux.

Ma nafx jekk jafux illum u nittama li jafu.

L-Onor.

Gonzi se jkun jista' jgħidilna jekk dawk l-irġiel separati li jħallsu l-manteniment għat- tfal tagħhom - u xi kultant anke għall-ex-nisa tagħhom - hux se jogħlielhom il-livell ta' l-għixien bil-miżuri mħabbra fil-budget, meta nafu li ħafna minn dawn l-irġiel huma meqjusin bħala single għall-finijiet ta' l-income tax.

Għamilna kemm il-mistoqsija parlamentari fuqha din u Alla jbierek baqa' ma sar xejn.

Nixtieq li l-Ministru Gonzi jgħidilna jekk il-gvern tiegħu jaħsibx li l- pensjonanti se jogħlielhom il-livell tal-għixien bil-miżuri mħabbra f'dan il-budget.

Fejn marret l-għajta elettorali tal-Partit Nazzjonalista li se jtejbu l-pensjonijiet u x'sar minnha l-wegħda li se jagħtuhom iż-żidiet sħaħ għall-għoli tal-ħajja?

Fid-diskors tal-budget lanqas kienu jafu fejn qegħdin għax imbagħad wara ġiet iċċarata li dawn ħadu żewġ terzi taż-żieda u kulħadd jgħid bis-66c jew 67c li se jiżdiedu fil-ġimgħa.

Fejn hu l-indiċi speċjali tal-prezzijiet għall-anzjani biex l-għoli tal-ħajja għalihom jiġi mkejjel f'basket apposta?

Aħna nafu li l-anzjani għandhom il-baskett partikolari tax-xirja tagħhom.

Il-pensjonanti u l-anzjani llum jinsabu mwerwrin għaliex f'sena fil-gvern il-Partit Nazzjonalista rnexxielu mhux biss ma jagħtix ħjiel liema mill-wegħdi elettorali ser iwettaq iżda herra s- servizzi mediċi li jingħataw mill-isptarijiet u mill-health centres tal- gvern.

Irrid ukoll infakkar lill-ministru f'dak li kien qal is-sena l-oħra fir- rigward tal-familja.

Kien qal hekk dwar il-budget tas-sena l-oħra:

''Dawn il-miżuri kollha li aħna għandna msemmijin fil-budget irridu npoġġuhom f'viżjoni sħiħa.

Iva, aħna qegħdin ngħidu li kull miżura, kull ħaġa u deċiżjoni li nieħdu rridu neħduha fil-kuntest tal- familja.''

Kliem mill-isbaħ, pero' lill-Ministru Gonzi nistaqsih jekk sarx verament dak li qal is-sena l-oħra min-naħa tal-gvern bi tħejjija għal dan il- budget.

Il-miżuri tal-budget għas-sena 2000 tqiegħdu f'viżjoni sħiħa fil- kuntest tal-familja, Onor. Gonzi?

Jekk sar hekk, il-ministru jħossu sodisfatt li l-familja Maltija, hi min hi, se timxi 'l quddiem, se jogħlilha l-livell tal-għixien u se jkollha kwalita' ta' ħajja aħjar?

Nista' nissopponi x'se tkun it-tweġiba għal dawn il-mistoqsijiet.

Minix qed nipprova nagħmilha tal-profeta iżda diġa' smajna tant li dan il-budget se jindirizza l-problemi tal-pajjiż.

Il-pajjiż mhux minn-nies u mill-familji magħmul?

Jekk f'dan il-pajjiż il-familja, il-pensjonant u dak li jgħix bl- assistenza soċjali se jonqsilhom drastikament il-livell tal-għixien tagħhom, għax se jiġi mminat id-dħul tagħhom, il-pajjiż se jiddgħajjef finanzjarjament, ekonomikament u soċjalment.

Din hija katina waħda.

Fil-bidu ta' l-intervent tiegħi għedt li l-gvern għażel it-triq il-faċli u li mhux se jasal jekk mhux se jaħdem bis-serjeta' biex jikkrea klima tajba ħalli nattiraw investiment ġdid biex noħolqu mpjiegi produttivi ġodda f'pajjiżna.

Dan mhux aħna tal-Malta Labour Party biss qegħdin ngħiduh, iżda l-korpi kostitwiti, it-trade unions u kulħadd qed jgħid l-istess ħaġa.

Kulħadd qed jgħid lill-gvern li dan il-budget mhux qiegħed jindirizza l- bżonn li jattira investiment ġdid.

L-inċentivi għall-industrija għosfru minkejja li wara d-diskors tal-budget il-Ministru Dalli ġie rraportat jgħid li se jkun hemm pakkett ġdid.

F'dan ir-rigward, meta nitkellmu fuq ir- rapporti ta' l-Unjoni Ewropea li aħna rridu nagħmlu a level playing field għal kulħadd, jien nifhem li ma tistax tagħmel inċentivi.

Anke ftit tal- ġimgħat ilu meta c-chairman ta' l-MDC, f'intervent li għamel fl-aħbarijiet ta' One News, ġie mistoqsi jekk hux se jkun hemm inċentivi għall-industriji ġodda hu qal: "Dawk li għandhom għandhom u dak li jiġi, ħeqq ...", u ma kompliex is-sentenza.

Dawn huma inkonsistenzi.

Sadanittant il-gvern, li huwa ossessjonat li akkost ta' kollox idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea, hu kostrett li apparti li jrid jindirizza d-deficit biex iniżżlu għall- livell aċċettabbli mill-Unjoni Ewropea ta' madwar 3%, issa jrid idaħħal miżuri oħra li jiddettawlu minn Brussels, bħat-tneħħija tal-levies f'daqqa minn fuq prodotti ta' manifattura Maltija għas-suq lokali biex jaqdu lil ta' Brussels.

L-industrijalisti stess qed jgħidu lill-gvern li jekk ma jidħolx bis- serjeta' għar-ristrutturazzjoni huma mhux se jkunu f'qagħda li jlaħħqu mal- kompetittivita' li għandhom il-pajjiżi ta' l-Unjoni.

Kulħadd qiegħed jgħid li dan qed jhedded mijiet u eluf ta' mpjiegi.

Fid-diskors tal-budget hemm ammissjoni ċara dwar il-fatt li l-qgħad mhux nieżel iżda tiela' u tajjeb li niftakru dak li ntqal fid-diskors tal-budget tas-sena l-oħra, meta l-gvern kien ikkommetta ruħu biex iniżżel il-qgħad għal 4%.

Mhux talli dan l- impenn ma wettqux iżda l-qgħad kompla tiela' saħanistra għal 5.5%, jiġifieri 'l fuq minn 8,000 ruħ bla xogħol f'dan il-pajjiż.

Issa din is- sena l-gvern qed jgħid li l-qgħad huwa previst li se jkun għal madwar 5%.

Mela din is-sena warrab il-benchmark li għamel għalih innifsu s-sena l- oħra.

Din il-benchmark kien tana lecture fuqha l-Onor.

Gonzi s-sena l-oħra fid-diskors tiegħu tal-budget meta ġie biex jagħmel il-winding-up b'risposta għal dak li kien qallu sieħbi l-Onor.

Chris Aguis rigward ix- xogħol.

Il-Ministru Gonzi kien qal hekk:

''L-Onor.

Chris Agius semma punt li naħseb li huwa importanti u qal li fil-budget m'hemm xejn fuq il-kwestjoni tal-qgħad, ċioe' ta' dawk li għandhom iktar minn 45 sena, li jdumu jirreġistraw għax ma jsibux xogħol.

Imma jiddispjaċini ngħid li l-Onor.

Membru donnu ma fehem xejn għax jien ngħidlu li dan huwa budget immirat proprju biex jipprovdi soluzzjoni mhux biss għal dawk in-nies li għandhom 'il fuq minn 45 sena imma għal kulmin qiegħed ifittex ix-xogħol.

Dan huwa budget li l-mira tiegħu primarja hi l-ewwel u qabel kollox li jerġa' jistimula l-ekonomija.

Dan huwa budget li jrid jerġa' jqajjem lil dan il-pajjiż mir-raqda li raqad, mid-depression li kien nieżel fiha, kif uża l-kelma l-ministru tal-finanzi stess fid-diskors tal-budget, b'riżultat ta' sentejn ta' politika ta' qtigħ il-qalb ta' gvern Laburista, li l-ħin kollu baqa' jgħid x'ħofra għandna, xi problemi għandna, kemm aħna żgħar u kemm ma nistgħux nikkompetu mal-barranin, dawk il-miżuri kollha li spiċċaw qatgħu qalb kulħadd. ''

Issa ma jimpurtax li l-ħofra ħrafa spiċċat u saret ħofra vera għall-gvern Nazzjonalista.

Il-Ministru Gonzi kompla jgħid:

''Dan huwa budget li jerġa' jqajjem il-ħidma ekonomika ta' dan il- pajjiż.

Malli tqajjem il-ħidma ekonomika, min se jgawdi?

L-ewwel u qabel kollox igawdu dawk iż-żgħażagħ li mhux qed jaħdmu, dawk li huma qegħda, dawk li llum qed ifittxu x-xogħol u bir-rispett kollu mhux qed isibuh, b'riżultat ta' politika ta' gvern Laburista.

Wara sentejn illum il-pajjiż jinstab staġnat u qegħdin nitkellmu fuq rata ta' qgħad li laħqet kważi 5% b'riżultat tal-politika tal-Partit Laburista fil- gvern.

Din hija s-sitwazzjoni.''

Meta taqra x'ikun intqal sena qabel u tifli sew is-sitwazzjoni tal-lum jaqbdek id-daħk għaliex issa l-gvern Nazzjonalista ma jistax jibqa' jwaħħal fil-Partit Laburista fil-gvern.

Ilu iktar minn sena fil-gvern u s-sena l- oħra bl-aktar mod assertiv l-Ministru Gonzi kien qalilna li, matul is-sena li għaddiet, kellu jkun hemm boost fl-ekonomija u kellu jiġi ġġenerat il- ġid.

Dawk il-ħafna slogans sbieħ ta' qabel l-elezzjoni kienu rripetuti u suppost li ħallew miraklu kbir.

Il-miraklu sfortuntament ma seħħx iżda seħħ miraklu bil-maqlub għax minflok naqset ir-rata tal-qgħad din kompliet żdiedet matul din is-sena.

Imbagħad għal ħabta ta' Settembru, meta kienu qed isiru ċ-ċelebrazzjonijiet tal-Partit Nazzjonalista ta' l-indipendenza, il-Prim Ministru, bit-talent kbir li għandu ta' kif idawwar is-sewwa magħruf, għal ġimgħat sħaħ kien qed jagħmel maratona sħiħa fil-każini tal-partit tiegħu ma' Malta kollha u jgħid lil kulħadd li l-impjiegi żdiedu b'1,200 mingħajr ma jgħid kemm attwalment żdied il-labour supply.

Iżda naturalment dakinhar l-aqwa għan għall-Prim Ministru kien li jtella' l-moral tal-partitarji tiegħu.

Issa ġie dahru mal-ħajt għax ma jistax idawwar il-fatti l-ħin kollu -kif jgħid il- Malti, il-ġarra ġejja u sejra fl-aħħar tiġġarraf! - u qed jgħid lill-poplu li n-nies qegħda żdiedu għaliex hawn iktar nisa jfittxu peress li hawn il- fiduċja.

Skond il-Prim Ministru in-nisa m'għadhomx joħorġu jaħdmu biex jixtru l-air-conditioners, kif kien jgħid lil kulħadd qabel l-elezzjoni!

Bir-rispett kollu ma nafx ma' liema nisa qed jagħmilha l-Prim Ministru għax jew irid iqarraq jew qed iqarrqu bih.

Illum ħafna nisa qed ikunu kostretti, jixtiequ jew ma jixtiequx, joħorġu jaħdmu għax bil-paga tar-raġel ma jistgħux ilaħħqu ma' l-ispejjeż u ż-żidiet li qed ikollhom iħabbtu wiċċhom magħhom biex irabbu l-familja.

Aħseb u ara la tibda ħierġa l-għafsa tal- miżuri anti-soċjali u anti-familja ta' dan il-budget!

Hawn niftakar ukoll lill-Onor.

Gonzi s-sena l-oħra jitkellem dwar id-day care centres tat-tfal.

Hu kien qal hekk:

''Il-budget jipprevedi għall-ftuħ ta' day centres oħrajn biex inkunu nistgħu nipprovdu servizz ħalli l-mara li jkollha tarbija li għadha qed trabbi u trid taħdem ikollha post fejn tista' tħalli t-tarbija u tmur taħdem.''

U jien nistaqsi fejn huma d-day centres oħrajn li kellu jipprovdi l-budget tas-sena l-oħra għal din is-sena.

Fejn infetħu dawn?

Hawn xi ħadd jaf bihom?

Dwar in-nisa jekk Alla jrid titkellem l-Onor.

Helena Dalli, meta jiġi trattat il-vot tal-prim ministru għaliex, aħna ma tfajniex id- drittijiet tan-nisa f'kantuniera mudlama f'xi ministeru.

Aħna nemmnu li d- drittijiet tan-nisa għandhom jibqgħu jingħataw il-prijorita' sħieħa fil- ħidma tal-gvern u għalhekk se nittrattaw dan il-qasam, jekk Alla jrid, meta jiġi l-vot tal-Prim Ministru.

L-esponenti tal-gvern qalulna li dawru r- rota, biddlu r-rotta, li qegħdin naslu u li l-qgħad kompla tiela' għal 5.5%, jiġifieri għal aktar minn 8,000 ruħ qegħda.

Wara li rajna x'suppost offra l-budget tas-sena l-oħra għal din is-sena, issa ħalli naraw il-budget ta' din is-sena, li qed isir illum għas-sena d-dieħla, x'qed joffri lill- ħaddiema bla xogħol.

Il-gvern Nazzjonalista qed joffrilhom li jħarriġhom.

Mir-rapport annwali tal-korporazzjoni għat-taħriġ u mpjieg, mill- istatistika ppubblikata din is-sena hemm indikat li 47% ta' dawk li jirreġistraw għax-xogħol huma nies li ilhom jirreġistraw għall-aktar minn 53 xahar.

Lil dawn f'dan il-budget ukoll qed joffrilhom li jħarriġhom.

Għalhekk ikolli nistaqsi lill-Ministru Gonzi: X'se joffrilhom aktar wara t- taħriġ?

Nittamaw li se joffrulhom ix-xogħol għaliex, jekk le, lil dawn in- nies se jkomplu jifrustrawhom aktar.

Ħafna minnhom diġa' huma ffrustrati għax ilhom dawn is-snin kollha ma jaħdmux, aħseb u ara jekk imbagħad inħarrġuhom - u hekk għandu jkun għax aħna nemmnu fit-taħriġ - u jibqgħu lampa stampa.

Dawn se jidħlu fi frustrament ġdid.

Nies li ilhom madwar erba' snin u ħames snin qegħda mhux suppost li l-korporazzjoni diġa' tathom taħriġ?

Wara kollox il-gvern Nazzjonalista mhux għalhekk kien waqqaf din il-korporazzjoni, biex it-taħriġ ikun proprju proċess kontinwu għall-ħaddiema?

Jekk dawn il-ħaddiema bla xogħol ġew imħarrġa diġa', x'ġew offruti matul dawn is-snin kollha?

Jekk dawn ma ġewx imħarrġa, allura x'kienet qiegħda tagħmel l-ETC matul dawn is-snin?

Nistaqsi wkoll x'se tagħmel l-ETC fil-każ tal-gradwati li qed jirreġistraw għax-xogħol.

Jien nifhem li għadhom ħerġin friski minn taħriġ akkademiku u allura x'taħriġ se toffrilhom l-korporazzjoni, sakemm mhumiex se jibqgħu jitħarrġu għal ħajjithom kollha.

F'dan il-budget xtaqt nisma' x'se jiġri minn dak li wegħedna l-Onor.

Gonzi s-sena l-oħra fir-rigward tal-liġijiet taċ-CERA u dik dwar ir- relazzjonijiet industrijali.

Hemm bżonn kbir li naraw li dawn il-liġijiet jiġu aġġornati.

Kemm se ndumu nistennew wara li ilna nisimgħuha, ngħiduha u nibqgħu fejn inkunu?

Il-gvern Laburista preċedenti f'għoxrin xahar ħadem bi sħiħ fuqhom dawn.

Għaliex dan il-gvern għadu jittituba?

Il-kondizzjonijiet tal-ħaddiema ma jistgħux jiġu ttraskurati, speċjalment meta nafu li għandna liġi li ilha mill-1952 u li minkejja li ġiet emendata din ma tirriflettix it-tibdil soċjali li sar matul dawn l-aħħar snin.

Nafu wkoll li hemm għadd kbir ta' ħaddiema li mhumiex unionised u li għalhekk dawn huma aktar prone li l-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom jiġu mnaqqra.

Nafu li hemm għadd ta' ħaddiema li jeħtieġu l-attenzjoni, minħabba li għadhom il-bogħod wisq biex jiksbu kondizzjonijiet xierqa u dinjitużi.

Fost dawn il-ħaddiema hemm dawk, per eżempju, li jaħdmu f'xi uħud mill-kumpanniji tat-tindif.

Meta tismagħhom jirrakkontawlek il-kondizzjonijiet li għandhom tax-xogħol jaqbdek il-biki.

Lanqas temmen li dawn qiegħdin f'Malta.

Nafu wkoll li llum minħabba n-nuqqas ta' xogħol hemm xi employers li qegħdin japprofittaw irwieħhom u jħallsu lill-ħaddiema bil-laqx.

Dawn l-affarijiet m'għandhomx ikunu aċċettabbli jekk irridu nkomplu nsaħħu l-liġijiet tagħna, ħalli anke lil dawn il-ħaddiema nagħtuhom aktar protezzjoni.

Fir-rigward tar-relazzjonijiet industrijali mhux biss jeħtieġ li l-liġi tiġi aġġornata iżda wkoll li l-attitudni tal-gvern lejn il-GWU tinbidel.

Din wara kollox hi l-akbar trade union f'Malta u dak li ġara fl-20 ta' Awissu ġewwa Marsaxlokk u ġewwa l-ajruport internazzjonali ta' Malta ma jagħmilx ġieħ lill-gvern.

Ma jawgurax wisq għat-tisħiħ tar-relazzjonijiet industrijali tajbin bejn l-imsieħba soċjali f'dan il-pajjiż.

Imkien fid- dinja demokratika m'hija aċċettabbli li l-gvern ikisser azzjoni industrijali bil-forza tas-sigurta' kif għamel permezz ta' l-armata u tal- pulizija fl-20 ta' Awissu ta' din is-sena.

Hija tal-mistħija u ta' għajb għall-gvern Nazzjonalista li qed jaġixxi mal-membri u ma' l-uffiċjali tal- GWU bħal li kieku kienu xi kriminali.

Ħadd m'għandu jieħu għalih u jipprova jinnega dan l-aġir tal-gvern.

Sa dalgħodu stess il-palazz hawnhekk kien mimli pulizija.

Jien nafha li timmobilizza l-forzi tas-sigurta' għall- kriminali.

Hawnhekk irrid insellem lill-ħaddiema membri tal-union li bħalissa qegħdin il-qorti, lil dawk li ġew imtella' nhar it-Tnejn li għadda u lill-uffiċjali u lill-membri l-oħra li fil-jiem li ġejjin wkoll se jiġu mressqa l-qorti.

Lil dawn sħabi ngħidilhom: Taqtgħux qalbkom.

Għamlu kuraġġ għaliex sakemm intom magħqudin il-gvern ma jistax ikisser l-akbar għaqda tredjunjonistika f'pajjiżna.

Irrid ukoll nsemmi l-ħidma tal-gvern vis-a-vis il-ġlieda kontra l-abbuż mid-droga għax din taqa' wkoll taħt dan il-ministeru permezz ta' l-aġenzija Sedqa.

Nieħu l-opportunita' biex nenfasizza l-punt li huwa essenzjali li naħdmu biex insaħħu l-ħidma tagħna favur il-prevenzjoni, iżda l-gvern għandu responsabbilta' ħafna akbar minn hekk.

Il-gvern mhux responsabbli biss biex jipprovdi l-fondi lill-agenzija iżda għandu jaħdem bis-serjeta' biex jara kif iwaqqaf id-dħul tad-droga f'Malta.

Għandu jaħdem bis-serjeta' biex it-traffikanti li jinqabdu jieħdu dak li ħaqqhom u mhux jiġri bħal ma ġara fil-każ ta' Queiroz u issa din is-sena l-każ ta' El Azzabi, li ġie jimla lit-tfal tagħna bid-droga u mbagħad ħarab minn idejna u qisu Alla jbierek ma ġara xejn.

Infakkar ukoll lill-ministru f'dak li kien wiegħed is-sena l-oħra, fejn kien qal li l-mira tagħna għal matul is-sena d-dieħla, jiġifieri għal din is-sena, hija li nkomplu ntejbu s-servizzi li jagħti d-dipartiment tas- sigurta' soċjali.

Dakinhar kien qed jirriferi partikolarment għall-area offices fejn kien wiegħed li se jara li jwessgħu s-servizzi li jagħtu biex ma jibqgħux speċi ta' reception desks.

Lill-ministru nixtieq nistaqsih x'sar s'issa għaliex sa' llum dawn l-area offices ftit li xejn tbiddlet il- funzjoni tagħhom.

Jeħtieġ li mill-paroli ngħaddu għall-fatti.

Lill-Ministru Gonzi nixtieq nistaqsih x'sar mill-programm leġislattiv li kien qal li għandu jimpenja bis-sħiħ il-ministeru tiegħu matul din is-sena.

Is-sena l- oħra, fl-għeluq tas-seduta fuq il-voti tal-ministeru tiegħu, il-ministru kien semmielna l-emendi fil-liġi dwar il-kondizzjonijiet tax-xogħol u dwar ir-relazzjonijiet industrijali, l-emendi u l-inizjattivi li hemm bżonn li nieħdu fuq is-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Il-ministru qalilna li kien se jgħaddi l-liġijiet dwar id-drittijiet tat-tfal, dwar il- vjolenza domestika, dwar is-social workers u l-professjonijiet l-oħrajn kollha.

Fejn huma dawn il-liġijiet?

Is-sena għalqet u l-benchmark li stabilixxa l-istess ministru għadu ferm il-bogħod minnha.

Ejja anmmettu li l-budget ġab tempesta kerha għaż-żgħir u għal dawk li għandhom dħul medju.

Nittama li ma jkunx hemm xi maltempata oħra meta jitħabbru r-rakkomandazzjonijiet u l-proposti tal-kummissjoni għar-riforma fil-welfare.

Biżżejjed li dan il-budget se jagħmel ħsara kbira lit-tessut soċjali ta' pajjiżna.

Se jagħmel ħsara kbira lill-mentalita' u l-kultura politika u soċjali ta' pajjiżna għaliex matul dan l-aħħar jiem erġajna qiegħdin nitkellmu f'termini ta' klassijiet u diviżjonijiet soċjali.

Dan il-budget qed idawwar ir-rota u qed ibiddel ir-rotta iżda mhux 'il quddiem, kif jgħidulna tal-gvern, iżda b'lura.

Mexjin bir-reverse, b'lura għal madwar 30 sena ilu, għal żmenijiet meta s-saff soċjali ta' fuq kien ferm il- bogħod mis-saff soċjali ta' taħt.

Huwa sagrileġġ li nħallu li ssir il-ħsara fil-mentalita' li kienet bdiet tinbidel.

Il-poplu Malti u Għawdxi beda jifhem il-bżonn li ngħixu f'armonija fejn s-sħab soċjali jkunu l-elementi li jwasslu l-vuċi ħajja ta' kull settur tal-poplu tagħna.

Il-budget qed jhedded dan kollu, għaliex huwa budget b'miżuri anti-soċjali u anti- familja, fejn jolqot bl-aktar mod fil-laħam il-ħaj lil dawk li għandhom dħul baxx u dħul medju.

Fl-aħħarnett lill-Ministru Gonzi rrid nistaqsih jekk iħossux komdu mal- kuxjenza tiegħu li b'dan il-budget il-poplu u l-partit tiegħu se jiksbu dak li wegħdu hu u l-partit tiegħu qabel l-elezzjoni li għaddiet?

Dakinhar qabel l-elezzjoni, f'wieħed mill-ispeeches tal-aħħar, il-ministru kien wiegħed lill-poplu li mill-għada jikseb is-serħan tal-moħħ.

Bil-Lm1 żieda kontra madwar Lm7 spejjeż żejda li dan il-budget waddab fuq il-familji kollha, il-ministru jħoss li se jgħolli l-livell tal-għixien ta' kulħadd?

Il-gvern Nazzjonalista ma jistax jibqa' jilgħab bid-diskors u jdawwar il- fatti.

Il-poplu qed jistenna li jbiddel ir-rotta verament ħalli r-rota tal- ġustizzja soċjali f'Malta terġa' tibda ddur bis-serjeta' u mhux bi slogans fierħa li ma jwasslu mkien imma bil-fatti konkreti.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Sur President, dan huwa t-tieni budget li qed nassisti għalih.

Għalkemm budgets oħra preċedenti kienu ta' interess għalija, din l-esperjenza, fejn tkun qiegħed tipparteċipa u tidħol f'ħafna dettall f'dak li jkun qed jintqal u dak li qed issir fil-pajjiż, hija vera sabiħa.

Pero', mingħajr ma nidħol f'ħafna dettalji, hija xi ħaġa li tfakkarni f'dak il-kliem li kien jintqal mill-anzjani li tiltaqa' magħhom fid-diversi villaġġi.

Fl-1987, meta saret il-bidla fl-amministrazzjoni, dawn kienu jgħidu li reġgħu ġejjin iż-żmenijiet tal-passat.

Kien diskors li forsi min kien ta' l-eta' tiegħi dak iż-żmien, xi tlettax-il sena ilu, kien jieħdu b'ċerta leġġerezza, fis-sens li x-xjuħ dejjem igorru.

Biss illum ikolli ngħid li kważi dan il-kliem qed jikkonferma ruħu.

Dak iż-żmien kulhadd jaf li l-ekonomija fil-pajjiż kienet b'saħħitha.

Illum il-ġurnata qegħdin niddikjaraw għall-ewwel darba li finanzjarjament il-pajjiż qiegħed ħażin u li għandna problemi kbar finanzjarji.

Bla dubbju ta' xejn dan ifakkarna fid-diskors li kien għamel gvern Laburista meta ħa l-poter f'Ottubru ta' l-1996.

Mill-ewwel żvela u għamilha ċara li hemm diffikultajiet enormi finanzjarji li kien wiret mill- amministrazzjoni preċedenti.

Jagħmel sens ukoll dak li kienet tgħid l- oppożizzjonijiet Nazzjonalista dak iż-żmien, li qegħdin inkabbruha u qegħdin nesaġerawha.

Illum qed jirriżulta li ma konna qegħdin nesaġeraw xejn.

Kien kollu realta' u għall-ewwel darba tneħħiet maskra - ħalli nsejħulha hekk - ta' kif l-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel l-1996 kien irnexxielha taħbi diffikultajiet finanzjarji enormi li ħolqot hija stess.

Għalhekk nemmen li dan huwa budget li qiegħed jikxef il-maskra totali ta' kif jinsabu r-riżorsi tal-pajjiż tagħna u ninsab konvint li l- poplu Malti jaf biżżejjed min ikkaġuna dawn il-problemi.

Kulħadd jaqbel li dawn il-problemi jridu jsolvu ruħhom, biss żgur kif se nindika aktar tard, mhux bil-mod li qiegħed jiġi propost u bil-mezzi li qiegħda tipproponi l- amministrazzjoni preżenti.

Jien se nikkonċentra dwar l-aspett ta' kif dan il-budget jolqot lill-housing.

Żgur li f'dan il-pajjiż il-klassi tal-ħaddiema, dawk l-iktar fil-bżonn, l- ixkaffa t'isfel, ma jirrikjedux budget li qiegħed b'xi mod juri xi simpatija lejhom.

Permezz ta' dan il-budget id-diffikulta' tagħhom tnaqqset b'Lm1.

Żgur li n-nies li jinsabu f'din l-istrata tas-soċjeta' tagħna m'huma se jirkupraw xejn mit-tbatijiet li għandhom.

Żgur li l-pensjonanti jeħtieġu għajnuna u żgur li dawk li qegħdin jipprovaw ifittxu biex jibdew l- istat ta' ħajja u jfittxu residenza, żgur li dan il-budget m'hu qiegħed joffri xejn li jista' b'xi mod jaġevolahom.

Ma joffri xejn lil min verament għandu bżonn, anzi jekk naqraw il-premessa nsibu li l-policy dettata mill-ministeru konċernat hija li tiddaħħal mentalita' fil-poplu Malti biex dan irid ikun lest iħallas biex ikollu post xieraq fejn joqgħod.

Fl-opinjoni tiegħi wieħed għandu jitlob kjarifika dwar din il-policy.

Mr. Chairman, kif ġie spjegat f'diversi seduti oħra tal-parlament, il- problema attwali hija l-prezzijiet esaġerati.

Per eżempju fl-aħħar diskors tiegħi fuq dan is-suġġett jiena kont għedt li t-taxxi imposti fuq it-trasferiment ta' proprjeta' huma għoljin wisq u waħda mill-miżuri biex forsi jorħos il-prezz tal-proprjeta' kellha tkun proprju li dawn jitneħħew jew inkella jitnaqqsu.

Fil-fatt nieħu gost li dan il-budget għamel pass pożittiv f'din id-direzzjoni għax għalkemm għadna l-bogħod f'dan ir-rigward, fil-fatt it-taxxa tnaqqset.

Barra minn hekk jekk nagħtu ħarsa lejn il-leaflet li tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra naraw li se jinħoloq dipartiment li se jkun responsabbli għall-ippjanar ta' żvilupp u għar-regolarmentazzjoni tas-settur tal-politika tad-djar f'Malta.

Aspetti pożittivi oħra f'din il-leaflet huma l-amalgamazzjoni tal- funzjonijiet ta' l-awtorita' tad-djar, tad-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali u tad-dipartiment tal-bini u manutenzjoni tad-djar u l-ħolqien ta' sistema waħda fl-għoti tal-punti.

Għalkemm dawn huma viżjonijiet sbieħ, f'din il-leaflet ma joħroġ xejn li b'xi mod juri x'se jsir biex din il- problema tal-housing tiġi aġevolata.

Jien kont iktar nistenna ideat ta' kif se tiġi solvuta l-problema tal-joint office, fejn għandek diversi proprjetajiet u meded ta' art li jistgħu jiġu żviluppati.

Ma nisimgħu xejn lanqas fuq kif nistgħu nagħmlu rendikont tas-siti tal-gvern li jinsabu mitluqin.

Mr. Chairman, xtaqt nitkellem ukoll dwar il-vot imressaq għall-awtorita' tad-djar.

Dan huwa vot li fl-opinjoni tiegħi ma jimpressjona xejn.

Wieħed jista' jikkompara dan il-vot ma' ta' qablu, fejn għall-ewwel jgħid li huwa xi ħaġa pożittiva, fis-sens li hawn awment pero' meta wieħed iqabbel dan il- vot ma' dak imressaq mill-amministrazzjoni preċedenti Laburista jsib li l- amministrazzjoni preċedenti kienet ressqet stima ta' Lm1,662,600 aktar.

Is- somma vvotata mill-amministrazzjoni Laburista sabiex tiġi mgħoddija lill- awtorita' tad-djar kienet ta' Lm7,066,600 filwaqt li dik imressqa mill- amministrazzjoni Nazzjonalista għas-sena 1999 kienet ta' Lm5,404,000.

Għas- sena 2000 - u dan minkejja li l-Prim Ministru u l-ministru tal-finanzi jgħidu li l-pajjiż qabad id-direzzjoni u l-ekonomija qiegħda ddur - ġew ivvotati Lm5,860,000, jiġifieri Lm458,000 aktar mis-sena ta' qabel.

F'dan il-każ ġew ivvotati Lm1,204,600 inqas minn dak li kien ivvota gvern laburista.

Jekk wieħed ikompli janalizza jsib li gvern Laburista kien tella' l-vot minn Lm3,352,333 għal Lm6,323,000 pero' mbagħad gvern Nazzjonalista naqqas dan il-vot għal Lm4,730,000.

Dawn iċ-ċifri juru biċ- ċar min verament għandu għal qalbu l-klassi tal-ħaddiema.

Huma ċifri li juru kif fi ftit xhur gvern Laburista daħal fil-fond tas-soċjeta' u ra verament il-polz fejn qed iħabbat u kif verament jista' jgħin.

Gvern Laburista mill-ewwel irrealizza li jekk hawn Malta rridu ntaffu t-tbatijiet taċ-ċittadin, żgur li l-ewwel irid ipoġġi l-enerġija u r-riżorsi tiegħu fuq il-kwestjoni tad-djar.

Dan urieh bil-fatti u biċ-ċifri li għadni kif ikkwotajt.

Mr. Chairman, punt ieħor li xtaqt nagħmel riferenza għalih huwa konness mal-bejgħ ta' l-ishma li kellha l-awtorita' tad-djar fil-Lohombus.

Fir- rapport finanzjarju nsibu sezzjoni li titkellem proprju fuq id-dħul li l- awtorita' tad-djar għamlet mill-bejgħ ta' l-ishma li kellha fil-Lohombus.

Nassumi li kulħadd jaf li l-Lohombus jifforma parti mill-Mid-Med Group u meta l-HSBC akkwistaw l-ishma tal-Mid-Med huma akkwistaw ukoll l-interessi li kien hemm fil-Lohombus.

L-awtorita' tad-djar min-naħa tagħha ġiet obbligata tittrasferixxi dawk l-ishma li kellha wkoll.

Issa mill-financial statements datati 30 ta' Settembru, 1999 jirriżulta li wara li tnaqqsu l- ispejjeż, l-awtorita' kien baqgħalha dħul ta' Lm875,087 minn dan it- trasferiment.

Fr-rendikont imressaq f'dawn l-estimi dan id-dħul ma jidher imkien imma tidher biss żieda ta' Lm458,000.

Sur President, naħseb li din hija diskrepanza.

Minn dan il-bejgħ l-awtorita' tad-djar daħħlet 'il fuq minn Lm800,000 pero' ż-żieda fuq dan il-budget hi ta' Lm400,000.

Dawn il- flus fejn setgħu marru?

Wara kollox dawn kienu ishma li gvernijiet preċedenti Laburisti kienu nvestew sabiex iċ-ċittadini jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-profitti u allura wieħed kien jistenna li dan id-dħul kien se jmur proprju biex tiġi solvuta din il-problema tal-housing.

Punt ieħor li xtaqt nelenka u li fl-opinjoni tiegħi juri kif din l- amministrazzjoni hija l-bogħod milli tifhem il-problemi ta' dan il-pajjiż huwa l-punt li se jintnefqu xi Lm1.2 miljun fuq il-kostruzzjoni mill-ġdid ta' Triq Hal Far, li hi t-triq li tieħu mill-airport u tibqa' nieżla sal- freeport.

Onestament ħadt pjaċir meta smajt li qed jiġu vvotati dawn il- flus għal din it-triq għax żgur li n-naħa ta' isfel ta' Malta huwa mwarrab, pero' dan is-sodisfazzjon tiegħi immedjatament għeb meta smajt li l-amministrazzjoni preżenti għandha f'moħħha li tbiegħ l-interessi tagħha f'diversi entitajiet, fosthom il-freeport.

Ma nafx jekk dan huwiex biss għajdut pero' mhux sew li jiġu investiti Lm1.2 miljun fi triq biex wara kollox jinbiegħu l-interessi tal-freeport lil xi barrani.

Fl-opinjoni tiegħi huwa għajb li l-flus tal-poplu Malti jintnefqu b'dan il-mod.

(Interruzzjonijiet) Jiena mhux qed ngħid li din it-triq m'għandhiex tiġi rranġata, biss flus il-poplu għandhom jintnefqu b'mod aktar serju.

Dan ngħidu b'mod partikolari meta tqis li l-vot għall-awtorita' tad-djar tnaqqas b'mod konsiderevoli u meta tqis ukoll li hemm ħafna aktar toroq li suppost ikollhom aktar priorita'.

Jiena nsemmi biss Triq Valletta li tieħdok għaż-Żurrieq u eventwalment twasslek għall-Blue Grotto.

Din ukoll hija triq fi stat tal-biki fejn saħansitra ma kull taqtira xita tkun tista' xxomm riħa taqsam ta' drenaġġ.

Kont iktar nippretendi li flus il-poplu Malti jintużaw għal toroq bħal dawn, li wara kollox minnhom jgħaddu wkoll eluf ta' turisti.

Huwa għajb li flus il-poplu jintużaw biex naġevolaw u biex inwittu t-triq biex ħaddieħor ikun jista' jakkwista interessi f'postijiet strateġiċi mingħajr ma jonfoq flus hu.

Jiena kont nippretendi li l-Malta freeport jiġi mġiegħel jikkontribwixxi sabiex tiġi rranġata din it-triq.

Wara kollox il-ħsara li saret f'din it-triq saret purament b'konsegwenza tal-containers mgħobbijin li jgħaddu minnha u kienet tkun ħaġa fair li l-freeport jikkontribwixxi għaliha.

Mr. Chairman, nagħlaq id-diskors tiegħi billi nerġa' ngħid li dan huwa budget li fl-opinjoni tiegħi ma jidħolx fid-dettall fejn jirrigwarda housing.

Fih sar ħafna diskors dwar ippjanar.

Jiena naqbel ma dan id- diskors pero' fl-opinjoni tiegħi bl-ippjanar biss ma nagħmlu xejn.

L- awtorita' tad-djar għandha tiġi mogħtija l-fondi li kienet tingħata fi żmenijiet ta' tmexxija Laburista u għandha tingħata wkoll l-attenzjoni mistħoqqa lill-joint office.

Hemmhekk hemm proprjeta' kbira li tista' tiġi utilizzata, żviluppata u mgħoddija lil min m'għandux u lil min jiflaħ l- inqas.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr. Chairman dan il-qasam tal-politika soċjali huwa qasam verament vast u fost l-estimi kollha tal-budget naħseb li huwa l-aktar qasam li jolqot u jaffettwa liċ-ċittadini b'mod personali.

Il-politika soċjali hija mifruxa fuq ħafna oqsma u jiena bħala l-kelliema ewlenija għall-familja u għall-assistenza soċjali nista' ngħid li kieku kelli nsemmi kollox mhux l-20 minuta li għandi għad-dispożizzjoni biss nieħu imma nieħu ħafna iktar ħin.

Nibda biex ngħid li meta toqgħod tqis dak kollu li hemm fil-budget għas- sena 2000 rigward il-politika soċjali ssib li għandek konflitt.

Min-naħa waħda għandna d-dipartiment tal-politika soċjali li qed jagħmel l-istudju tiegħu biex jitjiebu l-affarijiet u biex jara li l-affarijiet jimxu kif suppost u min-naħa l-oħra għandna l-gvern li qed jipproponi budget li jagħmel pressjoni sħiħa fuq kulħadd sempliċement biex ikun qed jagħmel dak kollu li jgħidulu ta' Brussels.

Jien verament inħoss li kif qal il-mexxej tagħna, dan huwa budget li se jsawwat lill-poplu Malti u li mhux qed jikkalkula l-effetti ta' min verament għandu bżonn.

F'pajjiżna għandna ħafna familji u persuni li għandhom qligħ baxx u għandna familji li qegħdin ifittxu x-xogħol u qegħdin jgħixu bil-benefiċċji soċjali, bir-relief jew bil-pensjoni u jekk gvern jagħmel budget li ma jikkalkolax dawn id- diffikultajiet allura dan ikun gvern anti-soċjali.

Għalkemm f'pajjiżna għandna ħafna għaqdiet bħall-fejda u l-SWDP biex jaraw li l-familji jkunu qegħdin jgħixu b'mod diċenti, mill-banda l-oħra għandna gvern li jibqa' għaddej fuq kulħadd mingħajr ma jikkalkula lil dawn in-nies.

Dawn in-nies għandhom il-karba tagħhom u aħna fid-dover li nressqu u nieħdu ħsieb l- ilmenti tagħhom.

Mr. Chairman, f'dan il-budget hemm ħafna affarijiet li se jolqtu lill- familja b'mod dirett li jiena ma stennejtx li dan il-gvern kien se jasal biex jagħmilhom.

Ngħid li ma kontx nistenna għax minn banda l-gvern dejjem igħid kemm għandu għal qalbu l-familja imma mill-banda l-oħra jagħmel dak li għamel fil-budget.

Dawn huma miżuri li wieħed mhux issa jibda jara l- effett tagħhom imma malli taqleb is-sena.

Huma wkoll miżuri li kellu jieħu l-gvern ta' Fenech Adami fl-1996 pero' għaliex beża' dawn ma' ħadhomx u minflok qabad u sejjaħ elezzjoni ġenerali.

Issa ninsabu l-bogħod minn elezzjoni ġenerali u l-gvern għalaq għajnejh għal ċerti tbatijiet li se jgħaddu minnhom ħafna familji u ppropona dawn il-miżuri.

Barra minn hekk illum il-gvern għandu l-frosta ta' l-Unjoni Ewropea li qed iġġiegħlu jsuq karettun bil-punctures b'veloċita' qawwija.

Dan il-karettun ma jiflaħx ir- rittmu li għaddejin bih.

Jien ħassejt li dan il-gvern tant għandu għajnejh magħluqa biex jibqa' għaddej bir-rittmu li hu għaddej bih li qabel il- budget lanqas biss ikkonsidra lill-unions u lill-korpi kostitwiti biex ikun jista' jara fejn il-poplu se jiġi milqut.

Lanqas ikkalkolahom biex jara x'miżuri jista' jaddatta għall-familji Maltin.

Issa dan kollu ġara minkejja li meta tan-naħa l-oħra kienu fl- oppożizzjoni kienu jagħmlu ħafna wegħdi u jgħajru lill-gvern Laburista li kien qed jaħqar lin-nies.

Illum il-ġurnata l-miżuri li qiegħed jagħmel il- gvern Nazzjonalista huma ferm agħar, għax fejn gvern Laburista kien se jagħti s-sussidju u r-rebates lil eluf ta' nies li jkollhom dħul baxx dan il-gvern lanqas din ma kkonsidra.

Dan il-gvern la kkalkula li llum jew għada jridu jinqatgħu s-sussidji fuq id-dawl u l-ilma u lanqas ikkalkula kif se jintlaqtu l-familji bir-rati għoljin tat-telephone.

Illum l- istudenti jagħmlu ħafna riċerka fuq l-internet pero' dan il-gvern lanqas ikkalkula kemm se jiġu jiswew aktar dawn ir-riċerki.

Il-Prim Ministru din il-ġimgħa tkaża bil-gvern Laburista u tkellem b'mod qisu aħna mponejna xi liġijiet ħorox li bihom kissirna l-familji.

Jiena mhux b'hekk nitkaża imma b'ċerti affarijiet li se nsemmi fil-ħin limitat li għandi u li diġa' beda jinħass l-effett tagħhom.

Mr. Chairman, x'inhuma dawn il-miżuri?

L-ewwelnett, apparti l-miżuri ġodda li deħlin is-sena d-dieħla, dan il- gvern għolla n-nollijiet tal-karozzi tal-linja.

Reġa' mpona wkoll ħlas ta' Lm70 - issa din konna neħħejniha meta konna fil-gvern - għad-dħul ta' l- ewwel servizz ta' l-ilma.

Imbagħad għandna l-kwestjoni tal-kotba tat-tfal ta' l-iskejjel tal-gvern.

Meta kien ministru l-Onor.

Evarist Bartolo kienet se ssir policy li meta t-tfal ta' l-iskejjel tal-gvern jispiċċaw mill- iskola l-kotba kienu jibqgħu għandhom.

Illum x'ġara?

Illum dan il-gvern mhux hekk jaħdem.

Kif bdiet l-iskola dan il-gvern qal lill-ġenituri biex jixtru l-kotba ta' l-iskola huma.

Ħafna ġenituri ta' tfal fi skejjel tal- gvern kellhom jonfqu anke Lm30 f'kotba.

Din hi l-kuxjenza soċjali.

Barra minn dawn dan il-gvern reġa' daħħal il-VAT, għandna wkoll nuqqas ta' mediċina u l-iskimmed milk mhux se jibqa' jagħtih lil kulħadd.

Issa dawn huma piżijiet apparti minn dawk li qegħdin f'dan il-budget.

X'ma jitbaqbqux l-aġenziji!

X'ma jagħmlux studju wara studju!

Imbagħad noqogħdu niftaħru kemm qed jiġu mgħejjuna dawn l-aġenziji!

Huwa inutli li tgħin lil dawn l-aġenziji jekk imbagħad tieħu miżuri li jkomplu jkissru lil dawn il- familji.

Din hija xi ħaġa konfliġġenti.

Għandek, per eżempju, l-għoli tal- bolla u għoli fit-taxxi.

Dawn l-affarijiet iġiegħlu kap tal-familja jagħmel xi żewġ jobs biex jipprova jlaħħaq mal-ħajja u saħansitra jġiegħlu anke ommijiet jitilqu mid-dar biex imorru jaħdmu u jdaħħlu xi ħaġa iżjed.

Issa dan ma jagħmluhx biex ikunu jistgħu jgħixu xi ħajja ta' lussu.

Tant se togħla l-ħajja u tant mhux se nkunu nistgħu nlaħħqu ma' l-ispejjeż li l- mara tad-dar se jkollha titlaq mid-dar biex taħdem ħalli tkun tista' tiekol.

Mhux ta' b'xejn li dawn l-aġenziji lanqas qegħdin ilaħħqu mal- family therapies u ma għajnuniet oħra li jagħtu!

Mr. Chairman, jien ngħid li dan il-gvern m'huwiex qiegħed isuq il- karettun bis-serjeta'.

Qed iħares biss sal-ponta ta' mnieħru u mhux qiegħed jara l-problemi li jista' joħloq huwa stess bil-miżuri u bil-budget, inġust u ta' swat li qed jipproponi.

U kellu raġun l-Onor.

Alfred Sant jgħid li dan kien budget tas-swat għaliex meta inti toqgħod tqis tinduna li l-miżuri kollha li ttieħdu fih qegħdin isawwtu u jkissru l-familji.

Meta l-Partit Nazzjonalista tilef l-elezzjoni ta' l-1996 ħafna mill-ilmenti kienu għax gvern nazzjonalista ma semax lill-poplu biżżejjed.

Jiena ngħid li anke' issa, dan il-gvern qed jerġa' jagħmel dan l-istess żball u m'huwiex qed jikkalkula t-tbatijiet li qed jgħaddu minnhom il-familji.

U jiena nista' ngħid li dan il-gvern diġa' tilef ħafna mill-appoġġ li kellu fl-aħħar elezzjoni.

Barra minn hekk tilef il-kredibilita' għax il-wegħdi li kien se jagħmel il-ġenna ta' l-art mill-għada ta' l-elezzjoni mhux talli ma sarux realta' b'dan il-budget talli aktar saru jidhru l-bogħod.

Imbagħad kif jista' l-gvern jgħid lill-poplu li għamel budget tajjeb u ta' kuxjenza soċjali meta qed jgħollilu l-affarijiet essenzjali nkluż il-ħobża ta' kuljum!

Mr. Chairman, dwar il-ħobż irrid ngħid ukoll li jekk ma dħakna b'xejn fil- ġurnata tal-budget dħakna bil-fatt li l-gvern qalilna li l-ħobż tal-Malti għola għaliex dan jieklu t-turist.

Ejja ma ndaħħkux!

Allura min ikollu dħul baxx u jixtri l-ħobża ta' kuljum biex ikun jista' jimla żaqq il- familja mhux qed jiġi kkalkolat?

Inti għandek tikkalkula biss lit-turist li jiġi hawnhekk u jerġa' jitlaq jew lill-familja li qed tgħix hawn Malta, qed tagħmel is-sagrifiċċju u li qed tissawwat bil-budget tiegħek?

Inti tikkalkolah lir-raġel li jrid juża' bilfors il-karozza tiegħu u għolielu l- petrol, Sur gvern?

Min illum Lm5 petrol iservuh minn Sibt għal Sibt issa se jibdew iservuh biss sal-Ħamis.

Din hi l-kuxjenza soċjali!

Dawn huma l- affarijiet li rridu nqisu u mhux billi noqogħdu ngħidu li rridu nagħmlu t- terapija lill-familja.

Huwa veru li dawn huma kollha affarijiet tajbin pero' prevention is always better than cure u għalhekk m'għandniex mill- banda l-oħra npoġġu stress fuq il-familja.

Mr. Chairman, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-effetti li se jħallu dawn il-miżuri fuq iż-żgħażagħ li jridu jiżżewġu.

X'kuraġġ qed tagħmlilhom liż-żgħażagħ b'dan il-budget?

M'huwiex biżżejjed li qegħdin naraw ir-rata ta' twelid dejjem tonqos?

Illum il-Maltin ma jaffordjawx ikollhom familja magħquda u sabiħa b'xi erba' jew tliet ulied.

Illum huwa diffiċli li jkollok it-tfal u trabbihom kif suppost bl-affarijiet essenzjali.

Jien għalhekk nerġa' ngħid u naqa' għall-punt li dan il-gvern sawwat lill-poplu Malti.

Jekk inti għandek għarejjes li ilhom jaħsbuha snin twal biex jieħdu l-pass taż-żwieġ illum dawn iktar se jdumu jaħsbuha.

Dawn bilfors ma jagħmlux kuraġġ u meta jħarsu lejn is-snin li ġejjin fuqhom qegħdin jaraw biss tbatijiet.

Dan huwa budget li qed jerda demm il-Maltin u l- Għawdxin.

Id-dispjaċir tiegħi huwa li dan il-budget sar minn gvern li tant tgħajjar bil-kuxjenza soċjali.

Issa l-affarijiet li kien għamel il-gvern Laburista ma kenux ta' tbatija daqs l-affarijiet li hawn f'dan il-budget.

Dawn huma miżuri ħorox u kiefra li se jfissru tbatija għall-poplu tagħna.

Sur.

President, xtaqt ħafna li kelli aktar ħin imma sfortunatament il-ħin jiġri warajna.

Biex nagħlaq nixtieq nibgħat messaġġ lill-gvern biex f'ġieħ is-serjeta' jikkonsidra x'inhu qed jagħmel f'dan il-pajjiż.

Nappellalu wkoll biex jara li jagħmel affarijiet li jkunu ta' ġid għall-poplu Malti u mhux sempliċement dak li jgħidulu jagħmel minn Brussels.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, bħala kelliemi fuq l-anzjani jiena wkoll ħassejt li għandi ngħid xi ħaġa dwar kif dan l-budget laqat lill- poplu Malti u Għawdxi.

L-ewwelnett nixtieq ngħid li dwar dan il-budget hawn kurrent qawwi ta' inċertezza fost il-poplu Malti u dan mhux jiena biss ngħidu imma jgħiduh ukoll in-nies tat-triq, dawk tal-ħwienet, u fuq l- istazzjonijiet inkluż dawk li ma jissimpatizzawx mal-Partit Laburista biss.

Bla dubbju ta' xejn waħda mill-ikbar daqqiet li ħadu f'dan il-budget huma l- anzjani.

Din is-sena hija s-sena ta' l-anzjani u minflok ma ħadu rigal dawn ġew ittrattati b'mod xejn ġust.

Waħda mill-wegħdiet tal-Partit Nazzjonalista fil-programm elettorali finta tiegħu kienet li l-anzjani se jieħdu ż-żieda kollha ta' l-għoli tal- ħajja.

Din mhijiex xi storja li qaluha xi 70 sena ilu u li forsi ntesiet imma din smajniha fil-konferenzi li kienu jagħmlu.

Issa din il-wegħda taret mar-riħ u minn dan kollu ma sar xejn.

Barra minn hekk l-istess Partit Nazzjonalista kien wiegħed li se jagħmel minn kollox biex irazzan l-għoli tal-ħajja pero' din il-ħaġa wkoll ma saritx u minħabba f'hekk il-livell ta' l-għixien ta' dawn l-anzjani dejjem qiegħed jonqos.

Hawnhekk noqogħdu niġu ngħidu li l-affarijiet sejrin tajjeb pero' meta mbagħad titkellem man-nies - u jiena ma nitkellimx mal-Laburisti biss - tinduna kemm dan m'huwiex minnu.

Saħansitra tinduna wkoll li nies li qabel l-aħħar elezzjoni kienu mal-Partit Nazzjonalista ndunaw kemm ġew ingannati u ndunaw ukoll kemm m'huwiex veru li tan-naħa l-oħra huma d-difensuri tal-kuxjenza soċjali.

Mr Chairman, bla dubbju ta' xejn huma l-anzjani li l-aktar se jiġu milquta minn dan il-budget.

Minkejja li dawn ħadu żieda ta' xi 66c fil- ġimgħa l-anzjani tagħna m'humiex se jkunu kapaċi jkopru għall-għoli tal- ħajja speċjalment issa li se jitneħħa s-sussidju minn fuq il-ħobż.

Kif fil- budget se nagħtu Lm10 għal kull persuna fil-familja għal darba biss?

Mela l- ħaddiema u l-anzjani tagħna darba biss jiekluh il-ħobż?

Huwa veru li ta' din in-naħa għamilna żbalji meta konna fil-gvern pero' tan-naħa l-oħra żgur se jiksru r-rekord ta' l-iżbalji u bil-mod il-mod qegħdin jagħtu mediċina morra lill-poplu.

Din hi il-kuxjenza soċjali li tant għajjatna biha.

Is- sena l-oħra daħħalna l-VAT u din is-sena se ndaħħluha wkoll fuq il-petrol u d-diesel.

Bħal dak li qallu l-anzjani tagħna ma jsuqux karozza bħalma jsuq il-ħaddiem!

Jien ma naħsibx li l-ħaddiem kien ħaqqu li jieħu żieda ta' Lm1 fil-ġimgħa biss - u dan minkejja li fit-tmeninijiet konna nsemmu Lm7 fil-ġimgħa -meta b'sens kbir ta' kuxjenza soċjali għollejna wkoll in-noll tat-trasport għax neħħejna s-sussidju u daħħalna wkoll il-VAT fuq it- telephone.

Meta aħna konna fil-gvern ma kienx hemm għalfejn nagħtu żieda ta' aktar minn Lm1 fil-ġimgħa għax dawn l-affarijiet essenzjali ma għollejnihomx.

Minħabba f'hekk kienu jgħajjruna wkoll.

Allura kif issa jippretendu li noqogħdu hawnhekk kwieti u ma nitkellmux?!

Jekk nagħmlu hekk inkun kompliċi mal-gvern.

Mr. Chairman, f'dan il-budget li suppost se jagħtina d-direzzjoni rajna wkoll tibdil fis-sistema tal-kartuna r-roża.

Issa se nwaqqfu task force biex naraw min qed jabbuża mill-kartuna r-roża.

Dwar il-kartuna s-safra rrid ngħid li ħadd ma jaf fejn qiegħed.

Tmur għand in-nies u jistaqsuk dwarha u aħna ngħidulhom li ma nafu xejn ħlief li se ssir riforma.

X'inhija din ir-riforma?

Din ir-riforma tfisser li se ndaħħlu aktar items fil- kartuna r-roża jew fil-kartuna s-safra?

Dawn huma mistoqsijiet li nistaqsihom f'isem in-nies li jiġu jitkellmu magħna.

Aħna nitkellmu ma' dawn in-nies u nifhmuhom għaliex aħna ġejjin mill-klassi tal-ħaddiema u dak li għaddejjin minnhom huma għaddejna minnu aħna u għadna ngħaddu minnu sal- lum.

Ma jfissirx li għax aħna ġejna fuq dawn il-bankijiet sirna xi sinjuri jew xi miljunarji, anzi pjuttost ħadna xi daqqa naqra iktar 'l isfel.

Mr. Chairman, meta l-Partit Laburista kien għamel miżura li tittieħed 60% tal-pensjoni tar-residenti ta' San Vincenz intqal li dakinhar għamilna ħażin.

Illum din il-ħaġa m'għadhiex ħażina.

Il-Partit Laburista iktar minn sena ilu ġie mgħajjar hawnhekk li marritlu l-kuxjenza soċjali u li spiċċatlu l-fibra soċjali imma llum dawn id-difensuri tal-ħaddiema qishom sparixxew.

Fejn hi dik il-fibra li kellhom sena u nofs ilu?

Fejn hija l- kuxjenza soċjali li kienu jippriedkaw dwarha?

U hija xi ħaġa li tweġġagħni li tgħajjar lill-partit tagħna b'dan il-mod.

L-istorja hemm miktuba qegħda u din turi min kien il-partit li ħadem biex fil-pajjiż tagħna jitneħħa l- ġuħ, il-ħefa u t-tallaba.

Illum qed jiġri bħal meta jkollok missier li jibni dar imbagħad dawk li jiġu warajh jibdew ikissruha.

Mr. Chairman, fejn huma l-ideat ġodda f'dan il-budget fejn jidħol il-qasam ta' l-anzjani meta deħlin fil-millennju l-ġdid?

Xejn ma jissemma dwar il-fatt li ġewwa San Vincenz lanqas hemm social worker wieħed.

Huwa veru li lanqas fi żmien il-gvern Laburista ma kien hemm pero' aħna qegħdin hawn biex nimxu 'l quddiem u jiena kont nippretendi li fid-diskors tal-budget ngħidu li fis- sena ta' l-anzjani se nallokaw għallinqas social worker wieħed ġewwa San Vinċenz.

Sur President, għalkemm ma tissemmiex fil-budget li se nibdew riforma ġewwa San Vinċenz, ikun tajjeb li hawnhekk ngħid xi ħaġa dwarha.

Jiena mhux se ngħid li f'San Vincenz m'hemm xejn, imma fl-opinjoni tiegħi din ir- riforma hija meħtieġa ħafna.

Jien immur indur ġewwa San Vincenz u nistaqsi wkoll dwar x'inhuma l-pjanijiet għal dan il-post.

Jien nistaqsi: X'qegħdin nagħmlu għall-problemi ġodda li qed jinħolqu fuq l-anzjani?

Jien persważ li s-segretarju parlamentari jaf kemm hawn problemi ta' anzjani fid-djar tagħhom u kemm hawn anzjani li huma iżolati u jekk ma nkunux aħna li niddefendu lil dawn in-nies m'aħna se naslu mkien.

Jiena kont qed nippretendi li dan il-budget kien se jdawwar ir-rotta u kien se joħroġ b'ideat dwar kif ngħinu lil dawn l-anzjani.

Jien nifhem li m'aħniex se nagħmlu l-mirakli imma għallinqas għandna nibdew nimbuttaw.

Żgur li f'dan il-budget xtaqt nara li s-servizz tal-home-help u l-handyman jinfetaħ aktar.

Kont nistenna wkoll li ssir task force biex naraw jekk min qed jieħu s-servizz tal-home-help hux veru qed jieħdu għax għandu bżonn.

Mr. Chairman, dwar l-anzjani rrid ngħid ukoll li minkejja li kien hawn ħofra finanzjarja kien il-gvern ta' l-Onor.

Sant - u jiena ngħid li dan kellu ħafna kuraġġ u paċenzja biex baqa' sod meta kien jiġi mgħajjar b'dak il-mod - li beda r-riforma biex jagħti l-pensjoni tal-gvern Ingliż.

Kien il-gvern Laburista li minkejja li ġie mgħajjar li huwa bla kuxjenza soċjali li ra l-iżbalji kollha li kien hemm fid-dar ta' Bormla u li kien wasal biex jiffinalizza d-djar tal-Furjana u ta' l-Imtarfa.

Illum nistaqsi: X'inhuma l- ideat ġodda li għandu dan il-gvern?

Il-Partit Laburista kien se jagħmel in- night warden b'karozza lesta biex tibda ddur fl-irħula u fl-ibliet tagħna biex nagħtu wens lill-anzjani, pero' issa x'inhuwa l-futur ta' l-anzjani tagħna?

Pensjoni mhijiex assigurata?

Li ma niftħux aktar djar ta' l- anzjani?

Fl-aħħar programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista jingħad li:

"Niftħu ċentri ta' tiġdid għall-anzjani u ntejbu l-pensjonijiet."

X'inhu dan it-tiġdid?

Li ma tagħmel xejn?

Xi jfisser li ntejbu l- pensjonijiet?

Dawn se jgħidulna li se jagħmlu riforma biex ikunu assigurati l-pensjonijiet?

Nixtieq inkun naf ukoll x'qegħdin nagħmlu ġewwa San Vincenz.

Dan qed nistaqsih minħabba t-tgergir li nisma'.

Huwa veru li dan it-tgergir ma jġibux u ma jixtiqux il-ministru jew xi ħadd minn tan-naħa l- oħra imma tajjeb li ngħid li ħafna minn dan it-tgergir huwa kkawżat min- nuqqas ta' staff li hemm.

Jien mhux qed inwaħħal fin-nurses, fil-health assistants u fil-fattigi, pero' qegħdin nagħmlu xi ħaġa dwar dan?

Allaħares dawn ma jagħmlux overtime - u anke fi żmien gvern laburista ħallejna l-overtime għaddej għaliex anke aħna nemmnu li l-overtime sakemm ikun tajjeb, għandek tħallih - għax kieku min jaf f'liema sitwazzjoni qegħdin hemmhekk.

Sur.

President, kif qed nitkellem fuq l-istaff ta' San Vinċenz minn hawnhekk nixtieq insellem lil kulmin jaħdem hemm - tobba, nurses, speech therapists, physiotherapist, occupational therapist, health assistants, maids u tal-maintance - għax-xogħol li jagħmlu.

Ngħid ukoll li kont nippretendi li f'dan il-budget kont se nara xi soluzzjoni għall-problema tad-dewmien biex tidħol f'San Vincenz.

Dan ma ntqalx anzi qed jingħad li l- gvern ma jistax ikompli jinvesti f'dawn id-djar għax hemm ħofra finanzjarja li skond tan-naħa l-oħra vvinta l-Onor.

Sant.

X'qegħdin nagħmlu f'dan ir- rigward?

Hemm pjan li naraw kif se nħallu lill-privat jinvesti mingħajr ma jabbuża mill-anzjani tagħna u jiftaħ djar għall-anzjani?

Għaliex iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se jinħolqu problemi soċjali u l-familji iktar mhux se jkunu jistgħu jżommu lill-anzjani.

Irridu nifhmu li din hija problema li aħna se jkollna niffaċċjawha minn hawn u ftit snin oħra u li dan huwa l- homework li rridu nagħmlu fil-politika ġdida tal-Partit Laburista.

Meta erba' snin oħra nerġgħu nidhru quddiem il-poplu bħala Partit Laburista, irridu mmorru b'affarijiet konkreti u żgur li m'aħniex se nagħmlu bħalma għamel il-Partit Nazzjonalista qabel l-elezzjoni, fejn wiegħed ħafna affarijiet u ma wettaq xejn minnhom.

Ejjew nagħmluha ċara; jien lanqas irrid inkun parti minn partit li l-ewwel iwiegħed u mbagħad ma jagħtix, għaliex l-iktar ħaġa li nobgħod hija li jiġi xi ħadd fuqi u jgħidli li m'iniex raġel.

Sur President, minkejja li qabel il-budget jien għamilt diversi proposti dwar dak li nistgħu nagħmlu għall-qasam ta' l-anzjani, f'dan il-budget kien hemm baħħ f'dan il-qasam, u hawnhekk jien inwissi lin-Nazzjonalisti li jekk il-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami jaħseb li għax dawn qegħdin ħamsa iktar minna jistgħu jagħmlu li jridu, se jgħarralhom għaliex l-anzjani tagħna huma l-mimmi tal-Partit Laburista.

L-anzjani jafu li kien il-Partit Laburista li minn tallaba għamilhom sinjuri, li tahom il-pensjoni u li beda jiftaħ id-djar ta' l-anzjani.

Jekk hemm min qed jaħseb li minn Jannar li ġej l-anzjani tagħna mhux se jibqa' jkollhom ibatu biex jiksbu l-għajxien tagħhom u mhux se jibqgħu jiġu mhedda milli jibqgħu jieħdu l-mediċini b'xejn ....

Kienu joqogħdu jgħajruna bil-50c lilna.

Ara huma mhux 50c ħadulhom lill-anzjani!

Staqsuhom lill-anzjani u lill-morda li kienu jieħdu l-iskimmed milk b'xejn u li issa dan ma baqax jingħatalhom.

Kienet fil- programm elettorali din li lill-anzjani u lill-morda tneħħulhom il- benefiċċju ta' l-iskimmed milk b'xejn?

Allura sewwa!

Aħna għax daħħalna fee ta' 50c għal kull riċetta għal mediċini b'xejn m'għandniex kuxjenza soċjali, u intom għax neħħejtulhom il-benefiċċju ta' l-iskimmed milk b'xejn, li biex tixtrih trid tonfoq ferm iktar minn 50c, dik hija kuxjenza soċjali!

Meta nara dawn l-affarijiet jien niskanta u jkolli nikkonkludi li aħna qlibna lil dan il-parlament rasu 'l isfel!

Kulmin ikun qed jisma' dawn is-seduti u jagħmel il-paraguni żgur li jinduna li dan huwa gvern ta' ngann.

Fuq kollox tafu għaliex għamlu din l-arja kollha n-Nazzjonalisti?

Għax kien hemm xi tnejn jew tlieta minn tagħna li marru magħhom jew ma nafx fejn id-dinja marru!

Għalhekk jagħmlu dik l-arja kollha, Sur President!

Bla ebda dubju l-GWU għamlet tajjeb li se tara l-impatt li se jħalli dan il- budget u minn hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni biex ngħid lil din il-union li aħna se nkunu ma' min ikun qed jiddefendi lill-anzjani tagħna.

Ara ma taħsbux li se noqogħdu b'idejna marbuta u ma nitkellmux!

Aħna ġieli konna fil-gvern ukoll u nħossu li huwa d-dover tagħna li niddefendu lill-anzjani.

Issa ħalli nikkonkludi dan id-diskors għaliex ma rridx nieħu iktar mill- ħin ta' ħaddieħor.

Sur President, il-Partit Nazzjonalista qed jipprova jagħti l-impressjoni li jekk kemm-il darba ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea pajjiżna se jfalli.

Hawnhekk jien nistaqsi: Allura x'se jiġri jekk kemm-il darba meta jitressaq ir-referendum il-poplu Malti u Għawdxi jivvota kontra d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Jiġifieri jekk jiġri hekk pajjiżna se jispiċċa?

Mela spiċċat il-fiduċja li tant għajjatna biha?

Dik hija l-unika tarka li qed nużaw għall-poplu tagħna?

Jien lill-poplu tagħna nagħmillu kuraġġ u ngħidlu li matul il-ġimgħat u x-xhur li ġejjin aħna se niddefendu l- interessi taż-żgħir għaliex wara kollox fil-maġġoranza tagħna aħna l-membri tal-Partit Laburista ġejjin mill-familji taż-żgħar.

L-anzjani għandhom jagħmlu kuraġġ ukoll għaliex għalkemm f'dan il-budget il-Partit Nazzjonalista warrabhom, il-Partit Laburista se jkompli jaħdem għalihom, kif dejjem għamel.

Jien persważ li anke bil-politika l-ġdida tal-Partit Laburista, kulħadd ikun jaf min għandu għal qalbu lill-anzjani verament.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, iktar ma jgħaddi żmien mill-ħajja ta' dan il-gvern iktar wieħed jinduna kemm dawn in-nies kapaċi jingannaw u jidħku bil-poplu.

Ftit iktar minn sena ilu, minbarra l-fatt li ċaħdu li kienet teżisti problema fil-finanzi tal-pajjiż, wegħdu lill-poplu Malti u Għawdxi kollu li hekk kif ikunu fil-gvern huma, dawn se jfawru l-pajjiż bil- ġid, li lill-pajjiż se jagħtuh direzzjoni u li se jġibu serħan tal-moħħ.

Il-poplu emminhom biex illum pajjiżna reġa' għandu gvern imexxi mill-istess prim ministru u ministru tal-finanzi li kienu responsabbli għall-fatt li matul is-snin 1995 u 1996 il-problema tal-finanzi tal-pajjiż kienet splodiet.

Fil-budget tas-sena l-oħra, li kien l-ewwel budget tal-gvern Nazzjonalista preżenti, huma pprovaw jgħattu l-miżuri li ħadu taħt l-iskuża li kienu għadhom ġejjin minn taħt is-suppost tkissir li ħalla l-gvern Laburista, pero` llum ma jistgħux isibu skużi.

Il-poplu kien qed jistenna li f'dan il-budget kienu se jitwettqu ħafna mill-wegħdiet li kien għamillu l-Partit Laburista qabel ma jitla' fil-gvern u allura llum il-poplu qed jinduna li ngidem u li mhux qed jiġi trattat kif ġie mwiegħed li se jiġi trattat.

B'hekk nistgħu ngħidu li l-poplu ġie ttradut u għalhekk naħseb li jkun f'waqtu jekk insejħu lil dan il-budget bħala budget ta' ngann.

Sur President, minn fost il-ħafna kliem sabiħ li kien qal il-Ministru Dalli fid-diskors tal-budget tas-sena l-oħra xtaqt nikkwota dan li ġej:

''Jekk aktar 'il quddiem bil-miżuri kollha li semmejt din il-mira ma tintlaħaqx, ..."

- hawnhekk dan qed jirriferi għall-mira li jitnaqqas id-deficit finanzjarju tal-pajjiż -

"... allura jkollhom isiru taxxi ġodda biex jagħmlu tajjeb għad- differenza.".

Għallinqas jidher li din il-wegħda li saret fid-diskors tal-budget tas-sena l-oħra nżammet għax illum qed inkomplu nżidu l-piż u t-taxxi fuq il-poplu Malti u Għawdxi, u bħal kif jiġri dejjem se jkun il-ħaddiem iż-żgħir li se jkollu jġorr dawn il-piżijiet.

Dik hija l-kuxjenza soċjali li tant kienu jħobbu jsemmu meta kienu għadhom fl-oppożizzjoni!

Dik hija d-difiża li qed joffru lil min jiflaħ l-inqas!

Huwa inutli li jkun hawn min jipprova jbellagħha lill-poplu minn hawn ġew stess li dan il-budget kellu kuxjenza soċjali, u fiż-żmien li ġej se naraw li se jkun il-poplu stess li jiġġudika jekk dan il-budget jirriflettix dak li kien jgħid il-gvern; jiġifieri li huwa se jkun id-difensur tal-ġustizzja soċjali.

Il-verita` hi li minħabba dawn il-miżuri anti-soċjali, fiż-żmien li ġej iż-żgħir se jbati u l-livell ta' l-għajxien se jonqos.

Qed nisimgħu lill-kelliema tan-naħa tal-gvern jgħidu li t-taxxa m'għolietx għal kulħadd iżda għoliet biss għal dawk li jaqilgħu aktar minn Lm5,500, donnhom dawn insew li għoliet il-bolla bi kważi Lm1 fil-ġimgħa fuq l-inqas paga, li kellna żieda fil-petrol - u jien naħseb li kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li llum karozza m'għadhiex titqies bħala xi ħaġa ta' lussu - li ddaħħlet taxxa fuq is-servizz tat- telephone u li l-għoli tal-ħajja qed ikompli jagħfas fuq il-but tal- ħaddiema.

Sur President, il-ministru tal-finanzi introduċa d-diskors tal-budget billi semma l-ħrafa ta' Esopu u l-mistoqsija li qamet meta ġew biex idendlu l-ġonġol lill-qattus.

Il-ministru b'dan il-mod ipparaguna l-mediċina li kellu jingħata dan il-pajjiż sabiex tissewwa s-sitwazzjoni tant diffiċli li għandu fil-finanzi tiegħu!

Ara fi żmien il-gvern Laburista l-membri tal- Partit Nazzjonalista ma rraġunawx b'dan il-mod u ċaħdu li kien hemm bżonn jittieħdu ċerti miżuri korrettivi tant li bdew jgħidu li l-ħofra kienet sempliċement ħrafa vvintata mill-prim ministru ta' dak iż-żmien.

Madanakollu matul din l-aħħar sena mhux talli ddeċidew li jgħidu lill-poplu l-verita` kollha imma talli se jieħdu diversi miżuri korrettivi f'dan ir- rigward, fosthom billi jkomplu jżidu t-taxxi, kif wegħidna s-sena l-oħra l- ministru John Dalli, u l-ikbar ħasra hi li, kif għedt iktar 'il quddiem, it- taxxi u l-piżijiet qed ikompli jġorrhom min jiflaħ l-inqas.

Issa ħalli nkompli dan id-diskors billi nitkellem fuq qasam li jien responsabbli minnu, jiġifieri fuq il-qasam ta' l-impjiegi.

Sur President, fid-diskors tal-budget ta' sena ilu l-Ministru Dalli kien qalilna wkoll li:

''Fis-settur ekonomiku se nibqgħu mpenjati li noħolqu xogħol għal kulħadd, xogħol veru, xogħol li joħloq il-ġid u jżid mar-riżorsi ta' pajjiżna, mhux impjiegi taparsi li jieklu minnu dawn ir-riżorsi.

Għajnejna se jkunu fuq kemm dawk kollha li jridu jaħdmu se jsibu x- xogħol.

Irridu fi żmien qasir inniżżlu ċ-ċifra tal-qgħad għal taħt l- 4%.

Naf li xi operaturi ekonomiċi jitmeżmżu meta jisimgħu dan għax jgħidu li dan ifisser li l-pagi jibdew jogħlew għax ma jsibux min jaħdem.

Iżda aħna dejjem qisna li x-xogħol hu l-akbar servizz soċjali u li l-qgħad huwa l-akbar inġustizzja soċjali.".

Minn dan id-diskors sirna nafu li l-mira tal-gvern għas-sena li għaddiet kienet li l-qgħad jitnaqqas mill-inqas b'1%, pero` jkolli ngħid b'dispjaċir illi din il-mira fallietlu mhux bi ftit għaliex f'sena waħda biss il-qgħad żdied b'iktar minn 1,000 ruħ, u dan meta kellna gvern li suppost kellu joħloq iktar ġid u investiment.

Is-sena l-oħra anke l-Onor.

Gonzi, li huwa responsabbli minn dan il- ministeru li qed niddiskutu llum, kien qalilna li dak il-budget kellu jiftaħ it-triq għas-soluzzjonijiet tal-qgħad; u wara li jien stess kont tkellimt dwar il-fatt li f'dak il-budget ma kien hemm xejn sabiex in-numru ta' nies qegħda jitnaqqas, l-Onor.

Gonzi weġibni - u hawn se nikkwota minn paġna 347 tas-seduta tal-budget tas-sena l-oħra li kienet saret dwar dan il- qasam - billi qal hekk: ''L-Onor.

Chris Agius semma punt li naħseb li huwa importanti.

Qal li fil-budget m'hawn xejn dwar il-kwestjoni tal-qgħad, il-kwestjoni ta' dawk in-nies illi għandhom iktar minn 45 sena, li jdumu jirreġistraw u ma jsibux ix-xogħol.

Imma l-Onor.

Membru ma fehem xejn!

Anzi jiena ngħidlu li dan huwa budget immirat proprju biex jipprovdi s-soluzzjoni mhux għal dawk in-nies biss illi għandhom 'il fuq minn 45 sena imma għal kull min qiegħed ifittex ix-xogħol.''.

Pero` minkejja dan il-kliem sabiħ kollu kif għedt diġa' l-qgħad żdied b'iktar minn 1,000 ruħ.

Anzi mhux talli hekk imma talli din is-sena l- Ministru Dalli, wara li tant kien imliena b'kuraġġ li l-qgħad kellu jitnaqqas, qalilna hekk:

"Fil-qasam tax-xogħol il-gvern se jibqa' kommess lejn it-tkattir ta' mpjiegi li verament jirrendu.

Filwaqt li se nibqgħu viġilanti dwar impjiegi ġodda mal-Gvern, wieħed jistenna li matul is-sena d-dieħla wkoll se jkun is-settur privat li se jikkontribwixxi lejn żieda fl- impjiegi.

Huwa mistenni li l-livell tal-qgħad jinżamm għal madwar 5%.".

Meta wieħed jisma' dan il-kliem bilfors ikollu jistaqsi: Tgħid f'sena waħda biss il-ministru diġa' qata' qalbu?

Tgħid diġa' qed naċċettaw li jkollna figura ta' qgħad?

Hawn ta' min jagħmel riflessjoni wkoll dwar il-persentaġġ li ssemma mill- ministru ta' 5% għaliex hemm differenza bejn li tgħid illi trid li l-qgħad jinżamm, per eżempju, f'ammont ta' 8,000 ruħ, u bejn li ssemmi persentaġġ.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex kif jaf kulħadd - fil-fatt is-soltu l- membri tan-naħa l-oħra jħobbu jsemmuha din - ġieli għalkemm in-numru ta' persuni li jaħdmu jkun żdied, il-persentaġġ jibqa' l-istess.

Il-labour supply qed jiżdied xahar wara l-ieħor.

Biżżejjed ngħid li filwaqt li matul l-1996 il-labour supply kien ta' 144,000, din is-sena dan tela' għal 146,500 persuna, jiġifieri kien hemm żieda ta' 2,500 persuna, pero` minkejja dan kollu l-persentaġġ baqa' l-istess.

Meta nisma' statement bħal dak li qal il-ministru jien inħoss li dan il-gvern huwa insensittiv għall- problema tal-qgħad u minkejja li kienu l-membri tiegħu stess li ammettew illi l-qgħad huwa l-ikbar inġustizzja soċjali, jien xorta waħda nemmen illi dan qed jistma lin-nies bħala numri u mhux bħala persuni li jittamaw li jkollhom futur aħjar kemm għalihom kif ukoll għall-familji tagħhom.

Sur President, fl-opinjoni tiegħi dan il-budget se jimmina l-ġustizzja soċjali u jnaqqas il-livell ta' l-għajxien, u dan mhux aħna biss qed ngħiduh imma qed jgħiduh il-korpi kostitwiti kollha.

Fil-fatt biex nipprova dan li qed ngħid nixtieq nikkwota ftit mir-rapporti li qtajt mill- gazzetti matul din l-aħħar ġimgħa, pero` qabel xejn irrid ngħid li l-kliem li se nikkwota ma ntqalx minn xi entitajiet li jissimpatizzaw mal-Partit Laburista.

L-ewwel ħalli nibda billi naraw x'kellha xi tgħid il- federazzjoni ta' l-industriji fuq dan il-budget:

''The FOI believes that the budgetary measures will deprive a wide strata of citizens of part of their disposable income and this is bound to depress further the current situation in the retail sector.".

Min-naħa l-oħra l-UĦM qalet hekk:

''These measures, together with the increase in the social security contributions and the revision of income tax, would mostly hit workers with an average wage.

UĦM believes that the measures will eat away the standard of living of workers and pensioners.''.

Ta' min jgħid li anke d-direttur ġenerali ta' l-MEA għadda r-rimarki tiegħu fuq dan il-budget u fost affarijiet oħra rrimarka li:

''With regards to the various taxes and increased costs announced by the budget speech, he said that these carry hidden increases with a multiplier effect which will impact on inflation.''

Min-naħa tagħha l-GRTU ukoll għaddiet ir-rimarki tagħha u qalet li:

''About Lm10 million would be creamed off the purchasing power of consumers over the next 12 months following the budgetary measures.

If the government merely curtails the deficit without creating new job opportunities the effect during the next four to five years would be a further lowering of consumer demand and higher unemployment.''

Il-GWU qalet hekk fuq dan il-budget:

''The budget measures were an attack on social justice as they would turn a financial deficit into a social one.

Even though the government was trying to paint the budget as one which did not effect those who could least afford it, the facts showed that even a worker with an average annual salary of Lm4,000 would be hit.'',

Fl-aħħarnett irrid nirrimarka li l-għaqda nazzjonali tal-pensjonanti qalet illi:

''The budget speech had caused concern to most pensioners and widows as the finance minister reiterated that social security pensions would cease to be reassessed whenever salaries were revised.".

Sur President, kif qed naraw hemm kor sħiħ ta' ilħna inkwetati minħabba li qed jibżgħu li dan il-budget se jweġġa' biss liż-żgħir.

Issa hawnhekk ikun tajjeb ukoll jekk infakkar x'qal il-Partit Nazzjonalista fil-programm elettorali tiegħu ta' qabel l-aħħar elezzjoni daqs sena u nofs ilu.

Fil- fatt f'paġna 6 dan qal hekk:

''Il-Partit Nazzjonalista mill-ġdid fil-gvern jaħdem mal-partijiet soċjali kollha biex jintlaħaq consensus fuq il-mod kif jinġabru t- taxxi indiretti fil-pajjiż.

Dan huwa essenzjali biex kulħadd iserraħ rasu li ma nerġgħux ngħaddu mill-inċertezzi li għaddejna minnhom fl- aħħar sentejn.''.

Madanakollu jidher illi l-membri tal-Partit Nazzjonalista diġa' nsew li kellhom jikkonsultaw u jaħdmu mal-partijiet soċjali qabel jgħabbu xi piżijiet fuq il-poplu u għalhekk wieħed bilfors ikollu jikkonkludi li ġaladarba dawn il-wegħdiet ġew użati għall-iskopijiet ta' qabel l- elezzjoni, dawn ġew imwarrbin fil-ġenb.

Sur President, kuntrarjament għall-gvern Nazzjonalista, meta aħna konna fil-gvern bdejna nipprovaw innaqqsu l-ħela li kienet qed issir, bdejna naraw li ma jsirx overtime fejn ma jkunx hemm bżonn kif ukoll bdejna ndaħħlu iktar dixxiplina fuq il-postijiet tax-xogħol.

Naħseb kulħadd jiftakar kemm il-Partit Nazzjonalista kien xewwex lill-ħaddiema dak iż- żmien!

Ara issa li l-Partit Nazzjonalista jinsab fil-gvern, l-istorja nqalbet u qed jipprova jieħu l-istess passi li kien qed jieħu l-gvern Laburista u li tant kien jiġi kkritikat fuqhom.

Jien qed nieħu pjaċir li llum anke l-gvern Nazzjonalista fehem li jeħtieġ li jittieħdu dawn il- passi, pero` min-naħa l-oħra nittama li ma ssirx diskriminazzjoni u li l- overtime ma jinqatax biss lil-Laburisti biss.

Fil-fatt dan id-dubju esprimieh ukoll l-editorjal ta' "The Times" ta nhar il-Ġimgħa, 26 ta' Novembru, li fost affarijiet oħra għadda din ir-rimarka:

''The overtime game is a popular game which many have developed into a sanctific tool for punishing those who don't belong to the party or union and for some who do little work during normal hours so they could be called on in overtime.''

Sur President, waqt id-diskussjoni li saret dwar l-estimi għall- korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ jien għalaqt id-diskors tiegħi billi għamilt appell sabiex inkunu aktar stretti f'dak li huwa taħriġ.

Fil-fatt minn paġna 86 tad-diskors tal-budget jirriżulta li issa l-korsijiet li torganizza l-ETC se jkunu obbligatorji għal kulmin jiġi mistieden biex jattendihom.

Ta' min jgħid ukoll illi l-ETC se tkun inkarigata anke milli tara li dawk li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol ikunu bla mpjieg verament.

Il-ministru tal-finanzi kompla billi qal li:

"Irridu nnaqqsu miċ-ċifra ta' dawk li huma qegħda u fl-istess qegħdin jaħdmu u jirreġistraw.

Dawn qegħdin jagħmlu hekk biex jaħarbu t-taxxi u fl-istess ħin jieħdu għajnuniet soċjali li żgur li ma ħaqqhomx li jeħduhom.".

Madanakollu issa jien nittama li anke meta niġu nattwaw dawn il-miżuri, ħadd ma joqgħod iħares lejn għajnejn dak li jkun imma kulħadd jiġi ttrattat l-istess.

Lanqas għandna nagħmlu l-inspections fuq min jidhrilna aħna għaliex jien nemmen li l-ħażin dejjem jibqa' ħażin, jagħmlu min jagħmlu.

Jien wisq nibża' li meta jiġu implimentati miżuri bħal dawn se jkun hemm min se jmur għand iż-żiemel tiegħu biex jirranġalu u, kif semma l-Kap ta' l- Oppożizzjoni fil-każ tal-ministru għal Għawdex, nemmen li jekk dan isir mhux biss inkunu qed inżidu d-diskriminazzjoni imma nkunu wkoll qed inkomplu nnaqqsu l-fiduċja tal-poplu Malti u Għawdxi fil-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Sur President, f'dan il-budget li għandna quddiemna min-naħa m'aħna qed naraw l-ebda proposti li jistgħu jħajru investiment ġdid li joħloq impjiegi u min-naħa l-oħra qed naraw lill-gvern jattwa dawk il-miżuri mitluba lilu minn Brussels b'għajnejh magħluqa, liema miżuri żgur li se jkomplu jheddu numru ta' mpjiegi li diġa' jeżistu.

Biżżejjed ngħid li biex jissodisfa lil Brussels il-gvern preżenti se jneħħi l-levies, se jkompli bil-pjanijiet tiegħu ta' privatizzazzjoni kif ukoll se jneħħi l-monopolju li sal-lum gawdiet il-Maltacom.

Għalhekk fiż-żmien li ġej il-ħaddiema kollha jridu jżommu għajnejhom miftuħin għal dan it-theddid fuq l-impjieg tagħhom.

Naħseb li se jkollna ngħidu addio wkoll għan-numru ta' kondizzjonijiet li s'issa dejjem gawdew il-ħaddiema tal-gvern u tal-korporazzjonijiet pubbliċi, u qed ngħid dan għaliex fil-white paper li tqassmet mad-diskors tal-budget dwar il-privatizzazzjoni, qed naraw li fost kollox hemm attakk fuq in-nofs ta' nhari li jgawdu l-ħaddiema taċ-Ċivil.

Ħalli nikkwota minn paġna 20 ta' din il-white paper:

''For example, the summer work privilege enables a number of public sector workers to augment their incomes with seasonal employment in the tourism sector.'',

jiġifieri din il-white paper qed tgħid illi minbarra li huwa privileġġ li l- ħaddiema tal-gvern igawdu min-nofs ta' nhari, permezz ta' dawn in-nofs ta' nhari huma qed ikunu jistgħu jagħmlu jobs oħrajn li jinħolqu għas-sajf.

Jien naħseb li dikjarazzjonijiet bħal dawn se jkomplu jżidu l-inċertezzi li jeżistu f'dan il-pajjiż u se jkomplu jiġġammjaw l-ekonomija, li diġa' tinsab iġġammjata.

Sur President, bħal ħafna pajjiżi, anke hawn Malta għandna numru ta' ħaddiema li jgawdu benefiċċji li jkunu over and above is-salarju tagħhom, u fosthom igawdu mill-użu ta' karozza, mill-fuel, mis-servizzi tat-telephone u tal-mobile phones u minn għadd ta' benefiċċji oħra.

Dan il-budget qed jgħid li mis-sena li ġejja dawn il-ħaddiema se jkunu jridu jiddikjaraw dawn il-benefiċċji, u dan sabiex jiġu intaxxati fuq dawn il-benefiċċji.

Issa fl- opinjoni tiegħi, dan huwa attakk fuq il-klassi medja u jekk kemm-il darba se nkomplu nintaxxaw b'dan il-mod żgur li se jkollna iktar tnaqqis fil- qasam ta' l-ekonomija.

Din hija xi ħaġa ovvja għaliex ġaladarba issa l- klassi medja se jonqsilha l-purchasing power li għandha bħalissa, dan żgur li m'huwiex se jgħin sabiex ir-rota tibda ddur.

Anke l-effetti li se tħalli ż-żieda li kien hemm fil-ħlas ta' l-income tax, din żgur li m'hijiex se tolqot lil kulħadd l-istess, anzi jien ngħid li l-ħuta l-kbira m'hijiex se tintlaqat minn din iż-żieda daqs il-ħuta żgħira jew il-ħuta l-medja.

Dan li qed ngħid joħroġ ċar anke minn tabella li kien hemm fid-diskors tal- budget stess fejn qed naraw li min jaqla' Lm10,000 qed ikollu żieda fit- taxxa eżattament daqs min jaqla' Lm20,000 jew Lm25,000.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa dwar il-qgħad.

Sur President, rigward il-qgħad irrid ngħid li f'dan il-budget ma ssemma xejn dwar in-numru kbir ta' żgħażagħ jirreġistraw, li qed jiżdied xahar wara l-ieħor.

Biżżejjed ngħid li filwaqt li f'Diċembru ta' l-1996 kien hemm 2,500 żagħżugħ u żagħżugħa taħt it-30 sena jirreġistraw, f'Awissu ta' l-1998 din il-figura telgħet għal 2,800 u mbagħad sa l-aħħar tax-xahar li għadda kompliet tiela' għal 3,200 żagħżugħ u żagħżugħa, jiġifieri kien hemm żieda ta' iktar minn 800 żagħżugħ u żagħżugħa jirreġistraw għax-xogħol.

Innotajt ukoll li f'dan il-budget il-gvern ma pprovda l-ebda inċentivi sabiex ikun hemm iktar employers li jħaddmu żgħażagħ magħhom u għalhekk nemmen li fiż-żmien li ġej huwa għandu jimpenja ruħu bis-sħiħ sabiex in- numru kbir ta' żgħażagħ bla xogħol ikunu jistgħu jsibu mpjieg.

Jien nittama li fiż-żmien li ġej il-Gvern Laburista jbiddel ir-rotta u jibda jħares lejn dawk il-klassijiet tas-soċjetà tagħna li se jsofru minħabba l- miżuri mħabbra f'dan il-budget u naħseb li jkun iktar ġust li kieku l-gvern jirtira l-istatements li għamel meta beda jgħid li l-miżuri tal-budget m'humiex negozjabbli.

Bla ebda dubju fiż-żmien li ġej pajjiżna se jmur ħafna snin lura fejn jidħol livell ta' għajxien u l-gvern għandu bżonn jirrealizza li jekk ma jagħmilx xi ħaġa f'dan ir-rigward, il-poplu se jbati.

Qabel nagħlaq nixtieq nikkwota hekk:

''Nixtieq ngħid li dan il-gvern imissu jifhem li biex toħloq il-ġid trid taħseb ukoll fiż-żgħir għax b'hekk fl-istess ħin tkun qed taħseb fil-kbir.

Il-gvern jista' joħloq il-ġid billi ma jwebbisx rasu u jifhem li l-ġid jinħoloq biss meta jaħseb l-ewwel fil-batut.

Jekk stess id-deċiżjonijiet li jieħu jkunu jidhru tajbin fuq il-karta u jidhru tajbin f'għajnejn accountant, il-gvern għandu l-obbligu li jara kif dawn id-deċiżjonijiet se jolqtu lil dawk is-setturi li qed isofru bil-kwiet, li m'għandhomx vuċi f'dan il-Parlament u li jiddependu minna biex aħna niddefenduhom.

Dan huwa budget bla qalb u aħna se nivvotaw kontra tiegħu bil-qalb.''

Dan kien parti minn diskors li sar għall-budget ta' Novembru ta' l-1997 iżda dan żgur igħodd għall-budget li ġie ppreżentat din is-sena u jien ċert li ma' dan jaqblu l-maġġoranza tal-korpi kostitwiti u l-maġġoranza tal- poplu Malti.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, ikun tajjeb li fl-intervent tiegħi tal-lum ngħid li matul dawn l-aħħar tliet budgets li ġew ippreżentati f'din il-Kamra tant smajna l-kliem ''kuxjenza" u "ġustizzja soċjali'' li naħseb ġew użati f'sens ħażin u llum, xi ftit jew wisq, tilfu t-tifsira tagħhom.

Għalhekk ikun tajjeb li naraw kif jista' gvern iwettaq ġustizzja soċjali permezz ta' l-istess budget tiegħu.

L-għan ewlieni tal-gvern meta jfassal budget għandu jkun li jqassam id-dħul tiegħu bejn min hu sinjur u min hu fqir u bejn attività ekonomika u attività ekonomika oħra.

Il-gvern jagħmel dan biex jew jgħin settur partikolari jikber u jiżviluppa fl- interess nazzjonali jew inkella sabiex jistimula d-domanda fl-ekonomija.

Naħseb li b'dawn il-fatti ġewwa moħħna rridu napprezzaw li l-budget wara kollox huwa għodda f'idejn il-gvern sabiex dan ikun jista' jimplimenta l- policies soċjali tiegħu.

Jekk gvern verament irid iwettaq ġustizzja soċjali għandu jiżgura li jkun hemm distribuzzjoni aktar ekwa fid-dħul tal- familji Maltin u Għawdxin kollha.

Minħabba dawn ir-raġunijiet ma tistax tissepara policies ekonomiċi minn policies soċjali.

Il-qagħda ekonomika tal-pajjiż, ikun liema jkun, xi ftit jew wisq tiddetta l-policies soċjali ta' dak l-istess gvern imma min-naħa l-oħra dan ma jfissirx li għax il- finanzi ta' gvern ma jkunux daqshekk b'saħħithom għandna nagħmlu miżuri soċjali ebsin.

Per eżempju, l-gvern m'għandux iħares lejn il-pagi tal- ħaddiema tagħna bħala spiża għal min iħaddem biss imma għandu jħares lejhom bħala mezz ta' stimolu ta' l-infiq u tar-ritmu ekonomiku ta' pajjiżna.

Fl- opinjoni tiegħi u tal-poplu Malti dan il-budget huwa fqir kemm mil-lat ekonomiku u wisq aktar mil-lat soċjali, kif se nispjega aktar 'il quddiem.

Sur President, dan il-budget ma fih l-ebda miżura intiża biex tistimula l- investiment barrani u l-investiment lokali.

L-uniċi inċentivi, biex insejħilhom hekk, pożittivi, biex jistimulaw lill-ekonimija lluppjata li għandna bħalissa ngħataw fl-industrija tal-bini u fl-istock exchange.

L- inċentiv fl-industrija tal-bini ngħata għax kif nafu f'Malta diġà hawn ħafna bini vojt, kemm ġdid kif ukoll qadim.

Barra minn hekk għandna sitwazzjoni fejn f'sena mill-planning authority qegħdin joħorġu madwar 4,000 permess meta f'pajjiżna jsir madwar 2,000 żwieġ.

Dan ifisser li hawnhekk qegħdin nipprovaw nistimulaw suq li diġà huwa mifqugħ sa ruħ ommu.

Għalhekk jien għandi r-riżervi tiegħi kemm fil-fatt din il-miżura se taħdem u jekk se taħdem hux se tolqot liż-żgħir li għad irid jixtri jew inkella lil dak li jħobb jispekula fuq l-artijiet u fuq l-industrija tal- bini.

Naħseb li kulħadd jaqbel li l-miżura l-oħra ta' l-istock exchange li hija kemmxejn pożittiva mhijiex intiża biex taġevola lil dak li huwa batut jew lil min qiegħed fil-klassi baxxa.

Sur President, jidher li dan il-gvern m'għandux politika ndirizzata lejn il-problema tal-qgħad.

Fil-fatt il-Prim Ministru, l-Onor.

Fenech Adami u l- gvern tiegħu ammettew li qed jistennew li sal-Milied li ġej, jiġifieri tliet ġimgħat oħra, se jerġa' jkun hawn xi żieda fil-qgħad.

Barra minn hekk ta' min jinnota wkoll li l- korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ lanqas biss qed tistħarreġ x'effett se jkollha s-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea fuq il-qgħad.

Dan ħareġ minn mistoqsija parlamentari li għamilt lill- Ministru Gonzi li rrispondieni li l-ETC m'għamlet l-ebda studju biex naraw x'impatt se jkollha sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea fuq is-settur tax- xogħol u l-qgħad.

Sur President, ikolli ngħid bla tlaqliq ta' xejn li Malta qatt ma rat budget daqshekk fqir u nieqes minn ġustizzja u kuxjenza soċjali.

Proprju għalhekk li ta' din in-naħa qed ngħidu li dan huwa budget anti-soċjali.

Dan għaliex minflok ma l-gvern, permezz ta' dan il-budget, ipprova jagħmel redistribution ta' income u jintaxxa l-aktar lil dawk li jifilħu l-aktar biex b'hekk igħin lil min għandu income baxx, qed jitfa' l-piż fuq iż- żgħir u Alla jbierek il-ħuta l-kbira nħalluha tgħum ixxamplata f'baħar wiesa' fejn ma jista' jaqbadha ħadd.

Hawnhekk nixtieq nirrimarka li darba minnhom il-prim ministru waqt risposta li ta lill-kap ta' l-oppożizzjoni qal li se jgħid kif se jintaxxaw lil dawk in-nies li jaqilgħu aktar minn Lm10,000 pero' dan baqa' ma qalux.

Għalhekk aħna ta' din in-naħa għadna qegħdin nistennew kif il-Gvern Nazzjonalista beħsiebu jintaxxa lil dawk li għandhom income għoli ta' aktar minn Lm10,000.

F'dan il-budget qed jittieħdu miżuri kosmetiċi biex taparsi l-gvern qed iħenn għall-batuti pero' l-verità hija li min hu verament batut mhu qed jara l-ebda ħniena.

Fil-fatt dan il-gvern, b'daħka fuq fommu, b'id waħda jagħtik Lm1 xotta imbagħad mill-id l-oħra jeħodlok Lm4, Lm5, Lm6 jew Lm7 grassi.

Qed ngħid hekk għaliex kif jaf kulħadd, ċerti affarijiet essenzjali se jkomplu jogħlew.

M'hemmx għalfejn wieħed joqgħod isemmi ż-żieda fl-income tax li se tibla' minn ħalq il-ħaddiem, l-iktar ż-żgħir u tal-klassi medja, madwar Lm9 miljun addizzjonali u ż-żieda fil-bolla li minn bolla balla saret bolla bomba għax fuq medda ta' sentejn se nkunu blajna minn ħalq il- ħaddiema Lm14 miljun extra.

M'hemmx għalfejn wieħed isemmi ż-żieda fenomenali li se nesperjenzaw minħabba t-tneħħija tas-sussidju fuq id-dqiq li se ġġib magħha żieda fil-ħobż li tant u tant huwa essenzjali fid-dieta tagħna l-Maltin.

M'hemmx għalfejn wieħed joqgħod isemmi ż-żieda fuq il- petrol u d-diesel li se tolqot l-aktar lil dawk li mhumiex vat registered, jiġifieri liż-żgħir, għax kull min ikollu VAT number, se jkun jista' jieħu l-flus lura.

Nerġa' ntenni li dan il-gvern min-naħa qed jagħti Lm1 żieda għall-għoli tal-ħajja u min-naħa l-oħra qed jieħu lura medja ta' Lm7 imbagħad Alla jbierek wieħed jippretendi li jieħu l-prosit talli nkunu dħakna b'aktar minn nofs il-poplu Malti.

Sur President, dan il-gvern imissu jistħi li żied in-national insurance contributions proprju għal din il-kategorija ta' nies li hija l-aktar batuta.

Li kieku kellu quddiem għajnejh l-interessi ta' min verament huwa batut u emarġinat kien jara kif se jnaqqas il-piż minn fuq min jaqla' l- minimum wage u mhux iżidha.

F'din il-kategorija nsibu ħafna klassijiet ta' ħaddiema, fosthom il-casual social assistants u l-impjegati każwali l- oħrajn li għandhom impjiegi prekarji u aktar minn hekk huma sfruttati mill- istess gvern li wara kollox id-dmir tiegħu huwa li jipproteġi l-interessi u d-drittijiet fundamentali tagħhom.

Pero' sfortunatament jidher li dan il- gvern, bi prepotenza kbira, għażel li jkasbar l-iktar lil min hu żgħir, lil min batut u lil min hu emarġinat.

Nixtieq nikkummenta wkoll fuq il-qagħda tan-nisa fis-soċjetà tagħna.

Smajna ħafna paroli fil-vojt fuq kemm żdiedet il-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol.

Il-verita' hi li ċerti nisa qed ikollhom joħorġu jaħdmu biex ilaħħqu ma' l-ispejjeż tal-familja tagħhom u mhux biex ikunu jistgħu jaffordjaw xi lussu partikolari.

F'din il-kategorija nsibu ħafna ħaddiema każwali li jaħdmu mal-gvern, casual social assistants u cleaners li jaħdmu fl-iskejjel u anke ma' kuntratturi privati fl-isptarijiet.

Peress li dawn in-nisa, li ħafna drabi jkunu miżżewġin, bilfors ikollhom joħorġu jaħdmu biex ilaħħqu ma' l-ispejjeż - u ħafna minnhom anke jkollhom livell baxx ta' edukazzjoni - jidher li l-gvern qiegħed jisfrutta l-bżonn tagħhom għax qed joffrilhom kondizzjonijiet ta' xogħol ħżiena.

Jidher ukoll li minflok ma l-gvern qed igħinhom biex jintegraw ruħhom fid-dinja tax-xogħol normali, qed jemarġinahom billi ħoloq dinja tax-xogħol inferjuri u għalaqhom fiha, bil-konsegwenza li dawn ma jgawdux dawk id-drittijiet li llum kulħadd jeħodhom for granted.

Per eżempju, dawn in-nisa li għandhom xogħol prekarju għall-aħħar, m'għandhomx dritt għal leave, sick leave, maternity leave u overtime pay u barra minn hekk il-gvern jista' jwaqqafhom meta jrid u meta jfettillu.

Żgur li l-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' dawn il-ħaddiema jmorru kontra r- regoli kollha li hemm imniżżlin fis-social charter ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan il-gvern, li tant ftaħar bil-participation rate tan-nisa fl-ekonomija tagħna, mhu qed jagħmel xejn biex iħares id-drittijiet ta' dawn l-individwi anzi żidilhom in-national insurance contributions u allura naqqsilhom il- paga miżera li jieħdu lura d-dar biex jitimgħu lil uliedhom.

Ikolli ngħid ukoll li dan il-gvern qed jittratta lill-poplu Malti b'disrispett għax wiegħed mod u qed jagħmel l-oppost u għalhekk m'għandux mandat elettorali biex jagħmel dak li qed jagħmel.

Per eżempju, minkejja li l-impressed drivers ġew imwiegħda li se jsiru full-timers mal-gvern, dawn sal-lum għadhom imdendlin.

Irridu nammettu li l-miżuri mħabbrin f'dan il-budget u dawk li s'issa għadhom ma tħabbrux se jkabbru l-problema ta' dawk li qegħdin below the poverty line f'Malta u hija ħaġa ċerta li dawk li jgħixu fil-faqar se jiżdiedu.

Fil-passat kien gvern Laburista li nieda programm estensiv ta' pensjonijiet għal kulħadd u għajnuniet soċjali għal min hu fil- bżonn, pero' issa smajna lill-Ministru Dalli jistqarr li minn hawn jew minn hemm dan il-gvern se jismantella s-sistema tas-servizzi soċjali kif nafuha llum.

Ovvjament ħadd ma jaqbel, lanqas il-Partit Laburista, li jkun hawn min jabbuża mis-servizzi soċjali, pero' rrid nirrimarka li dawn għandna nħalluhom fejn huma għal min verament għandu bżonnhom.

Il-gvern qiegħed juża lil min qed jabbuża minn din is-sistema sabiex ikisser il-welfare state kif nafuh illum.

Gvern li suppost jemmen fil-ġustizzja soċjali m'għandux iħalli li mal-ħażin jeħel it-tajjeb u jintaxxa lill-batut billi jgħollilu l-bolla.

Fil-budget il-ministru tal-finanzi analizza d- differenza bejn id-dħul ta' ħaddiem li jkollu l-minimum wage packet, biex ngħid hekk, u d-dħul ta' dak li jkun qed jirreġistra għax-xogħol u jkun qiegħed fuq l-assistenza soċjali.

Aħna ta' din in-naħa nafu li din l- analisi ħarġet mir-rapport li ġie mwassal mill-Prof Mullard u li ġie ppreżentat lill-kummissjoni fir-riforma tal-welfare.

Ikolli ngħid li hawnhekk il-Ministru Dalli uża parti minn dan ir-rapport biex ikun jista' jinqeda hu għall-iskopijiet tiegħu personali u tal-gvern pero' meta mbagħad ġie għall-konklużjoni bidilha.

Fil-fatt il-ministru kkonkluda li bejn min qiegħed fuq il-minimum wage u min qiegħed fuq il-benefiċċju soċjali tal-qgħad tant hemm differenza żgħira li din qed isservi ta' diżinċentiv biex in-nies qegħda jsibu x- xogħol.

Issa aħna l-membri ta' din in-naħa tal-Kamra naqblu perfettament li din id-differenza, li jirriżulta li hija ta' Lm1.50, qed isservi ta' diżinċentiv biex dak li jkun isib ix-xogħol.

Il-membri ta' din in-naħa naqblu perfettament li din id-differenza, li wara kollox tirriżulta f'xi Lm1.50 fil-ġimgħa, hija ħmerija u qed isservi ta' diżinċentiv għax-xogħol.

Pero' fejn ma naqbilx mal-Ministru Dalli huwa li fil-konklużjoni, minflok ma attakka lil dawk li jirreġistraw għax-xogħol, kien imissu qal li l- minimum wage hija baxxa ħafna u effettivament irridu ngħolluha.

Dan iservi ta' inċentiv sabiex dawk li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol ma jibqax jaqblilhom jirreġistraw għax-xogħol u joħorġu jfittxu mpjieg.

Hawnhekk jidħol l-investiment soċjali li tant niftaħru bih.

Min jaqla' minimum wage diġà qiegħed jgħix fil-faqar, aktar u aktar jekk ikollu xi tlett itfal.

Għalhekk jekk dan il-gvern jemmen verament fil-ġustizzja soċjali jmissu jara x'jagħmel biex itejjeb is-sitwazzjoni ta' dawn in- nies.

Il-verità sagrosanta hija li llum il-ġurnata ma tgħix bil-minimum wage.

Ikolli ngħid li diċenza ma teżistix, aħseb u ara x'inhu ġej wara dan il-budget!

Sur President, issa se ngħid xi ħaġa dwar il-pensjonijiet.

Dan is- suġġett huwa għal qalbi ħafna u jiddispjaċini li qed nara li se jkollna ħafna problemi f'dan il-qasam.

Jien nemmen li biex tkun kostruttiv ma tistax tkun politiku żżejjed.

Ta' min igħid li l-gvern Laburista ta' sena u nofs ilu kien diġa' ħa passi konkreti sabiex jindirizza l-problemi li għandna quddiemna llum f'dan il-qasam.

Tant hu hekk li, kif jaf kulħadd, konna aħna li kkummissjonajna żewġ studji rigward il-problema tal- pensjonijiet.

Per eżempju, jien nieħu gost ninnota li l-gvern attwali qed jimxi fuq it-tagħrif miġbur minn dawn iż-żewġ dokumenti u jien ċert li ma' dan jaqblu kemm iż-żewġ partiti kbar li għandna f'pajjiżna kif ukoll l- għaqda nazzjonali tal-pensjonanti.

Pero' jibqa' l-fatt li l-poplu u din l- istess għaqda kienu qed jistennew ħafna mill-Partit Nazzjonalista li tela' fil-gvern bl-għajta tal-kuxjenza soċjali.

Fil-fatt fil-gazzetti lokali ġew pubblikati diversi ittri fuq dan il-qasam.

Aħna ma nistgħux minn din in-naħa ma nagħmlux riferenza u ma nsemmux il-wegħdi - minn 214 sa 218 li hemm fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista - li jitkellmu dwar titjib għall-pensjonanti in ġenerali, kif ukoll għal dawk il-pensjonanti tas-servizzi li kienu diġà bbenefikaw minn titjib li kien wegħedhom u wasal biex iwettaq il-Partit Laburista fil-gvern.

Ma ninsewx ukoll li l-Partit Nazzjonalista wiegħed li se jagħti ż-żieda għall-għoli tal-ħajja sħiħa, xi ħaġa li s'issa għadu ma wettaqx.

Mhux talli hekk, talli l-Ministru Dalli mill-ewwel budget li ppreżenta s-sena l-oħra f'din il-Kamra ta x'jifhem li l-gvern kien determinat li jneħħi l-imberkin trigger factors mill-ispiża tal-gvern, inkluż iż-żidiet fuq il-pensjonijiet.

Matul l-aħħar sena rajna żewġ tentattivi serji sabiex iż-żieda li tingħata s-soltu fil-collective agreements ma tingħatax.

Kien hemm il- ftehim kollettiv li ġie ffirmat mac-ċivil u l-ftehim l-ieħor li ġie iffirmat mal-Malta Drydocks, li bl-intervent f'waqtu tal-GWU, il-gvern ma nrexxielux jaqta' l-barra l-interessi tal-pensjonanti.

Fil-fatt bis- sistema tat-two-thirds kif nafuha llum il-pensjonanti jgawdu minn żewġ tipi ta' żidiet sabiex il-pensjoni tagħhom tibqa' tiġi riflessa bħala two-thirds tal-paga kurrenti, iż-żieda ta' two-thirds ta' l-għoli tal-ħajja li jagħti l-gvern fil-budget u ż-żieda ta' two-thirds li tingħata fil-collective agreement.

B'hekk il-pensjonanti jibqa' jkollhom pensjoni li tkun riflessa bħala two-thirds tal-paga kurrenti ta' kwalunkwe azjenda jew korp kostitwit.

Irrid ngħid li matul l-aħħar 25 sena dawn iż-żewġ sistemi ħadmu tajjeb għax kellek mekkaniżmu li jiżgura li l-pensjonijiet jibqgħu jkunu, bejn wieħed u ieħor, two-thirds tal-paga kurrenti.

Pero' jidher li kien hemm dan it-tentattiv serju mill-gvern li parti rnexxiet u parti oħra għada ma rnexxietx.

Imbagħad xi ngħidu dwar il-pensjonanti tas-servizzi Ingliżi li tant ġew imwiegħda mill-Partit Nazzjonalista li l-pensjoni tagħhom se tissaħħilhom?

Fil-fatt wegħda elettorali, mingħalija nru.

216, tirrigwarda lil dawn il- pensjonanti li qed insemmi.

Meta jien għamilt mistoqsija lill-Ministru Gonzi dan weġibni li l-affarijiet imisshom saru aktar bis-serjetà u li ż- żieda tas-servizzi Ingliżi jridu jgħadduha mill-għarbiel tal-welfare reform commission u waqaf hemm.

Jien lill-Onor.

Gonzi nistaqsih: F'ġieħ is- sewwa, min hu l-aktar serju f'pajjiżna?

Min jagħmel wegħda elettorali u jara kif jagħmel biex iwettaqha, jew min iwiegħed mod u jagħmel l-oppost?

Fil-każ tal-pensjonanti tas-servizzi Ingliżi hekk qed jiġri.

Mis-sens ta' prijorità li għandna nagħtu lill-problema finanzjarja li għandu pajjiżna bħalissa toħroġ ċara d-differenza politika taż-żewġ partiti.

Jien naħseb li jekk l-elezzjoni ma swiet għal xejn żgur swiet biex il-Partit Nazzjonalista fil-gvern jammetti li f'pajjiżna veru hawn il- ħofor.

Ilum ħadd m'għadu jgħid li l-ħofra hija ħrafa, anzi llum il-ħofra saret safja.

Issa Alla jbierek iridu jbellgħu ir-ross bil-labra lill- poplu Malti li dan id-deficit beda jeżisti mill-1996, qisu l-Ministru Dalli l-ewwel wieħed ma kienx jaf li d-deficit kien jeżisti qabel l-1996!

(Interruzzjonijiet) Issa nispera li l-ministru ma jiġix f'dan il-parlament b'wisq ħerqa għax għad għandu tliet snin!

Kif qalet il-kollega tiegħi, l- Onor. Marie Louise Coleiro, fit-tieni avis update ta' l-Unjoni Ewropea hemm miktub li l-akbar żbilanċ kien fl-1995 għax laħaq 11% tal-GDP.

Dan l- argument iġibni għall-argument kruċjali li biex dan il-pajjiż noħorġuh mir- rovina finanzjarja li daħħalna fiha l-Ministru Dalli, m'għandniex inżidu t- taxxi fuq kulħadd left, right and centre iżda għaliex inkunu responsabbli biżżejjed u nnaqqsu l-ispiża tal-gvern innifsu.

Kif qal l-Onor.

Alfred Sant, minn hemmhekk irridu nitilqu jekk verament irridu nnaqqsu d-deficit strutturali finanzjarju mingħajr ma nikkaġunaw deficit soċjali ieħor, kif wara kollox qed jagħmel dan il-budget.

Per eżempju, nistgħu nnaqqsu l- ispiża fuq is-safar.

Jien ma nistax nifhem kif wara li l-gvern introduċa dawn il-miżuri anti-soċjali kollha u għabba lill-poplu Malti b'biżibilju ta' taxxi, għandu l-wiċċ iżid l-ispiża fuq is-safar b'madwar 27%!

Huwa proprju fil-qasam soċjali fejn irridu noqogħdu attenti kif nindirizzaw din il-problema.

Aħna qed inwettqu din ir-riforma fil-welfare għax is-sistema mhijiex aktar sostenibbli jew inkella għax f'pajjiżna għandna dan id-dejn strutturali?

Dan huwa l-fulcrum ta' kollox.

Jekk il- problema hija d-dejn strutturali, allura inutli nagħmlu din ir-riforma.

Il-kontribuzzjonijiet soċjali li qed iħallsu l-ħaddiema issa qed imorru sabiex jitħallsu l-pensjonijiet tal-pensjonanti tal-preżent u mhux biex jassiguraw il-pensjoni tagħhom stess.

Jekk kemm-il darba nipprivatizzaw il-pensjonijiet jew parti minnhom sabiex nagħmlu tajjeb għal dan id-dejn strutturali li għandna ġewwa pajjiżna, allura d-domanda addizzjonali mill- available income ta' min għadu qed jaħdem mhu se jkun xejn ħlief taxxa addizzjonali.

Il-gvern suppost għolla l-kontribuzzjoni tal-bolla sabiex itejjeb il-futur tal-provvediment tal-benefiċċji soċjali tagħna, pero' sfortunatament jidher biċ-ċar li minflok se jaħtaf din l-opportunità sabiex dawn l-Lm14 miljun addizzjonali jew kemm li qed jieħu minn ħalq il-ħaddiema jara kif jinvestihom b'mod għaqli għall-futur, qed jużahom sempliċement biex jittaffa d-dejn, xejn iżjed u xejn inqas.

Jekk min-naħa l-oħra l- privatizzazzjoni ssir f'ambjent finanzjarju aktar feliċi u aktar b'saħħtu, mingħajr ma ġġib tbatija żejda fuq dawk li l-aktar ikollhom bżonn l- għajnuna tal-gvern - kif fil-fatt ġara f'pajjiżi barranin meta l- pensjonijiet ġew privatizzati f'sitwazzjoni finanzjarja mwiergħa - allura aħna se nkunu qed naqblu hands down.

Artiklu li deher f'"The Financial Times" fis-sajf li għadda minn Barry Riley jgħid hekk:

''Pension funding can only make economic sense if the accruing rights are matched by productive economic assets.

Governments can, it is true, invest productively in the infrastructure.

However if compulsory pension contributions only serve to finance a budget deficit reflecting current overspending, they represent a tax rather than an appreciating asset.''.

Din hija kwotazzjoni li tapplika għas-sitwazzjoni li għandna preżentement ġewwa pajjiżna.

Tibdil bħal dan fi klima finanzjarja ħażina sfortunatament mhux biss iweġġa' lil-lower class people imma jweġġa' wkoll lill-middle class people.

Qed ngħid dan għax jekk lil familja ta' klassi medja, li taspira li titla' dejjem 'il fuq, ikollha loan fuq id-dar jew fuq il-karozza tagħha jew forsi tibgħat lit-tfal fl-iskejjel privati - wara kollox tkun qed tgħin lill-gvern li qabel l-elezzjoni wiegħed li se jissussidja l-income tax ta' dawn in-nies! - iżżidilha din l-additional drain fuq l-ispending powers tagħha, tkun qed issallabha aktar.

Issa aħna qegħdin ngħidu li qabel ma nirranġaw is-sistema tal-welfare, ikun aħjar li l-gvern jirranġa s-sitwazzjoni finanzjarja tiegħu mingħajr ma jweġġa' lil dawk li qegħdin fil-klassi ta' isfel.

Din hija xi ħaġa li fil-ftit żmien li għamilna fil-gvern ħadd ma jista' jinnega li ma pprovajniex nagħmluha bis-serjetà, kważi kważi għad-detriment ta' l-istabilità tal-gvern Laburista nnifsu.

L-ewwelnett aħna konna erġajna waqqafna l-ekonomija turistika fuq saqajha għaliex mill-ewwel rajna li din kienet il-mutur ta' l-ekonomija tagħna.

Dan għamilnieh billi neħħejna l-VAT għax qabel l-1996 l-industrija kienet qabdet ir-rankatura 'l isfel għal rata ta' madwar 6%.

Sfortunatament issa qed naraw li matul din is-sena l-growth rate ta' l-industrija tat-turiżmu naqset u r-rata kienet ta' 3.4%.

Barra minn hekk, daħħalna aktar sens ta' value for money fi ħdan is-settur pubbliku fejn irnexxielna nagħmlu aktar b'inqas.

Irnexxielna wkoll innaqqsu xi ftit id-daqs astronomiku ta' l- ammont ta' ħaddiema li jaħdmu mal-gvern.

Pero' issa qed ninnotaw li fejn jidħlu spejjeż għal tal-qalba qed jintnefqu flus bl-addoċċ bħal, per eżempju, żieda ta' l-ispiża fuq is-safar tal-gvern, kif għadni kemm semmejt.

Ridna wkoll nattiraw investiment barrani li jkun jaqbel għal pajjiżna għax dan ixxotta għal kollox, jekk taqta' barra l-bejgħ bl-irħis u minn fuq il-monti, ngħidlu jien, tal-Mid-Med Bank.

Dan mhux qed ngħidu jien biss imma qed igħidu kulħadd.

Aħna konna niedejna diversi proġetti bħall-famuż proġett, tal-Kottonera u l-cruise-liner terminal.

Dawn il- miżuri kollha li semmejt kienu se jwasslu sabiex nerġgħu nwaqqfu l-gvern fuq saqajh, innaqqsu l-overspending u nneħħu l-politika ta' money no problem.

Filwaqt li naqblu li fil-futur se jkollna problema bil-benefiċċji soċjali, ma naqblux li dawn għandhom jintmissu qabel ma s-sitwazzjoni finanzjarja titranġa, kif wara kollox jistipula l-acquis communautaire ta' l-Unjoni Ewropea.

Aħna nsostnu li l-unika għażla li għandna sabiex dan il- pajjiż nerġgħu nwaqqfuh fuq saqajh mhijiex li nissikkaw iċ-ċintorin fuq iż- żgħir biss - għax din anke l-akbar ebete jaf jagħmilha - imma rridu nkunu kapaċi nnaqqsu l-overspending esaġerat tal-gvern u l-operat tiegħu u niġbru aktar taxxi mingħand min jiflaħ l-aktar.

(Interruzzjonijiet) L- Onor. Farrugia qed jgħid li hekk ġara.

Jien naħseb li b'dan il-budget, Onor. Jean Pierre Farrugia, mhux hekk se jiġri!

Inti tagħmilha man-nies bħali u kuljum tidħol fid-djar tan-nies, kemm Laburisti kif ukoll Nazzjonalisti, u persważ li kulħadd hekk qed jgħidlek.

F'din il-Kamra għandna nkunu onesti.

Lill-Ministru Gonzi nixtieq nistaqsih xi ħaġa dwar il-vot 4141 li jirrigwarda r-retirement pensions.

Jien għamilt daqsxejn ta' stħarriġ fuq dawn l-aħħar ħames snin u sibt li, per eżempju, fl-1995 intnefqu Lm48 miljun, fl-1996 ġew ivvotati Lm54.3 miljun u ntnefqu Lm54 miljun, fl-1997 ġew ivvotati Lm61 miljun u ntnefqu Lm57 miljun, fl-1998 ġew ivvotati Lm67 miljun u ntnefqu Lm63 miljun u fl-1999 ġew ivvotati Lm76 miljun pero' għadna ma nafux kemm se jkunu minfuqa minnhom.

Għas-sena d-dieħla qed nivvotaw Lm72 miljun pero' din hija stima.

Tajjeb li wieħed jinnota li minn sena għall-oħra l-istima dejjem kienet qed tiżdied ħlief għal din is- sena.

Jista' jkun li s-somma ta' Lm76 miljun li ġiet ivvotata s-sena l- oħra kienet overinflated u fl-aħħar mill-aħħar se jintnefqu ħafna inqas minn hekk, pero' xorta ma nistax nifhem kif għall-ewwel darba din is-sena ġew ivvotati kważi Lm5 miljun inqas fir-retirement pensions.

Dan ifisser li d-domanda għall-pensjonijiet ta' l-irtirar se tonqos?

Jien nixtieq li l-ministru jilluminani ftit fuq din il-kwestjoni kollha.

Issa se ngħid xi ħaġa dwar il-qasam tax-xogħol pero' rrid ngħid mill- ewwel li l-Partit Nazzjonalista falla bil-kbir f'dan il-qasam, allavolja kien jgħajjat bil-ġid, fiduċja u direzzjoni.

F'dan il-budget qed insemmu ħafna r-rota jew ir-rotta pero' li huwa żgur huwa li r-rota nkisret għax matul din is-sena l-qgħad sploda 'l fuq b'madwar 1,000 ruħ, jiġifieri b'5.5%.

Issa jkun tajjeb li ngħidu li n-Nazzjonalisti qed jipprovaw jiddefendu din il-mistħija u jgħidu li l-ammont ta' nies li qed jaħdmu fil- pajjiż baqa' jiżdied.

Pero' jien ngħid li anke fi żmienna kien jiġri hekk.

Fil-fatt fi żmienna kien qed jiżdied il-livell tal-qgħad imma fl-istess ħin l-ammont tal-gainfully employed kien jiżdied ukoll.

Dawn kemm jaħsbu li huma bravi!

Dawn jaħsbu li l-poplu Malti huwa daqshekk beċċun li ma jafx xi tfisser li jkollok rata ta' qgħad li qiegħda dejjem tikber.

Bħalissa taħt din l-amministrazzjoni ta' ġid, fiduċja u direzzjoni, sfortunatament għandna ammont ta' nies qegħda aktar milli kellna matul dawn l-aħħar 12-il sena.

Ma tridx ħafna għerf biex tifhem li r-rata tal-qgħad f'pajjiżna telgħet b'mod allarmanti tant li lħaqna l-ogħla rata f'dawn l- aħħar 12-il sena.

Apparti minn dawn il-figuri, il-qasam tax-xogħol f'pajjiżna jinsab mhedded għal diversi raġunijiet.

Minbarra r-rata għolja tal-qgħad, għandek it-tneħħija tal-levies fi żmien sentejn li qegħdin jheddu madwar 7,000 ħaddiem li jaħdmu fl-industrija tal-manifattura għas-suq lokali, u din diġà mmarkat tnaqqis għal din is-sena.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix ukoll is- settur tal-manifattura ta' l-għamara u kif bħalissa l-povri employers jinsabu għarkobbtejhom.

Tant hu hekk li meta qabel kienu jmorru jixtru l- injam mingħand l-aġenti ewlenin, dawn kienu jagħtuhom madwar tliet xhur credit biex iħallsu lura pero' llum dawn qed jiġu mġiegħla jmorru jagħmlu kambjali mal-bank.

Dan ifisser li fil-pajjiż hawn nuqqas ta' cashflow u nuqqas ta' fiduċja f'xulxin.

Raġuni oħra għalfejn il-qasam tax-xogħol jinstab mhedded hija t-tneħħija tal-monopolju tal-Maltacom.

Issa rrid ngħid xi ħaġa żgħira rigward il-privatizzazzjoni.

Il-programm ta' privatizzazzjoni li qed jimxi fuqu l-gvern jidher li fih x'wieħed jomgħod.

Ta' min igħid li aħna konna wegħedna fil-programm elettorali tagħna li konna se niddedikaw madwar 20% tad-dħul li ndaħħlu mill-programmi ta' privatizzazzjoni għall-qasam soċjali.

Sur President, qabel nagħlaq irrid ngħid li dan il-gvern jitratta lill- poplu Malti b'disrispett għax minkejja li wiegħed pensjonijiet sħaħ issa se jneħħi l-pensjoni taż-żewġ terzi.

Barra minn hekk, dan il-gvern qiegħed inaqqar il-pensjoni tas-servizzi Ingliżi, qed jagħmel minn kollox biex iqaċċat bl-addoċċ l-għajnuna soċjali u qed jieħu miż-żgħir biex ipaxxi lill-kbir, meta m'għandux mandat elettorali biex iwettaq dan kollu.

Dan il- gvern inganna lill-poplu Malti u Għawdxi kollu bid-daħka fuq fommu.

Jien hawnhekk irrid nagħmel sfida lill-Prim Ministru, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, biex jekk verament jemmen li dan huwa budget ta' kuxjenza soċjali għada stess isejjaħ elezzjoni ġenerali.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin disponnibbli għall-oppożizzjoni.

Naturalment illejla jkun imiss lin-naħa tal-gvern biex tesponi l-argumenti tagħha.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l- Ġimgħa, 3 ta' Diċembru 1999, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Kumitat ta' Provvistà -Estimi Ġenerali 2000

It-Tielet Jum Stabbilit (Kontinwazzjoni) Voti tal-Ministeru għall-Politika Soċjali

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999 fis- 6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.31 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAJJIEDA MALTIN - TERRITORJI MALTIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li jirriżulta li Malta se jkollha diffikultajiet kbar sabiex tipproteġi l-25 mil tal-kosta, fejn huma protetti li jistadu sajjieda Maltin u Għawdxin kif ġie rrapportat f'ġurnal lokali, jista'l- Ministru jinformana x'inhija l-pożizzjoni tal-Gvern Malti dwar din il- problema?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi din il- kwestjoni imsemmija għadha trid tiġi ttrattata fin-negozjati li jibdew wara Ġunju 2000.

Qabel ma dawn jintemmu ma jkunx prudenti li wieħed jippreżenta l-pożizzjoni meħuda.

KO-OPERATTIVI TAS-SAJJIEDA - APEX

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid f'liema laqgħat ma' l-APEX u l- Koperattivi tas-Sajjieda, mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn il-Ministeru tkellem dwar dan il-punt u x'kienu r-reazzjonijiet tal-kooperattivi tas- sajjieda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Liema punt?

EU - BUTIR - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, l- industrija lokali li timmanifattura l-butir se titlef sussidju fuq l- importazzjoni ta' din il-materja prima, jista' l-Ministru jgħid kif dan se jaffetwa lill-industrija lokali u lill-poplu?

Jista' l-Ministru jgħid xi studju għamel il-Gvern Malti mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dwar dan il- impatt?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan ir- rapport?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma jirriżultax li teżisti 'industrija li timmanifattura l-butir f'Malta'.

Kif lanqas ma teżisti l-ebda skema fejn il-gvern iħallas sussidju fuq l-importazzjoni tal-butir.

EU - ZOKKOR - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, l- industrija lokali li tuża z-zokkor bħala kompożizzjoni fil-manifattura tagħha se titlef sussidju fuq l-importazzjoni ta' din il-materja prima, jista' l-Ministru jgħid kif dan se jaffetwa lil-industrija lokali u lill- poplu?

Jista' l-Ministru jgħid xi studju għamel il-Gvern Malti mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dwar dan l-impatt?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra kopja ta' dan ir-rapport?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari numri 9878 u 10643 li t-tnejn jittrattaw l- importazzjoni taz-zokkor.

SPTAR SAN LUQA - LIFT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Possibbli li l-Ministru jerġa' jidħol personalment, kif naf li għamel dan l-aħħar, biex il-lift prinċipali f'St Luke's, fuq in-naħa tal-casualty li sar ġdid f'Novembru 1996, ma jibqax ikun bil-ħsara b'mod regolari u ta' spiss?

Billi dan il-lift għandu jintuża mhux biss biex jittellgħu pazjenti mill- casualty għas-swali u għall-main operating theatre, u biex jittellgħu pazjenti mis-swali għall-operazzjonijiet ġol-main operating theatre, iżda jintuża wkoll biex jitniżżlu cardiac cases mill-main operating theatre, għall-ITU (billi jinsab l-aktar lift viċin l-ITU) jaqbel il-Ministru li għandha tinsab soluzzjoni permanenti biex dan il-lift ma jibqax jieqaf bil- ħsara ta' spiss?

Jikkonsidra d-dipartiment li jieħu passi kontra l-kuntrattur li għamel dan il-lift ġdid minħabba l-fatt li qed jieqaf ta' spiss?

Kemm kien sewa dan il-lift?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kien hemm diversi drabi meta it-temperatura tal- mutur ta` dan il-lift laħqet valuri aktar minn normali.

Dawn il-każi wasslu biex il-mutur inaqqas mill-effiċjenza tiegħu u fil- fatt kellu jinbidel.

Dan sar ix-xahar li għadda.

Kien hemm diversi raġunijiet tekniċi għal din il-ħsara u biex nipproteġu il-mutur il-ġdid iddeċidejna li l-lift jintuża biss mill-istaff, dan bil- kontroll tan-Nursing Officer fis-sala ta` l-operazzjonijiet.

Sadanittant il-kuntrattur responsabbli għal manutenzjoni ta` dan il-lift kellu jkompli jinvestiga l-każ biex isib soluzzjoni permanenti.

It-team tekniku tal-kuntrattur għandu jiġi fuq il-post biex ikun jista` josserva għal ħin twil l-operazzjoni ta` dan il-lift biex jiddentifika kull element li mhux qed jaħdem kif suppost fit-3 ta` Diċembru, 1999.

Il-prezz totali kien madwar Lm 19,800.

TAL-QROQQ - SPTAR ĠDID

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 11605?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Kienu sitta min-nies li marru Dusseldorf sabiex jaraw apparat mediku għall-Isptar il-Ġdid f'Tal Qroqq.

Attendew għal din il-fiera: Dr Joe Zarb Adami Chairman MEC, Emanuel Bezzina Nursing Manager SLH, Rosario Attard Principal Technical Officer SLH, Dr. Kenneth Grech Head Institutional Operations FMS, Eng.

Chris Attard Montalto Medical Equipment Manager FMS, Mario Hili Nursing Officer SLH.

Dawn intgħażlu mill-bord ta' l-FMS.

In-nefqa totali kienet ta' Lm2983 u se tħallas għaliha l-Fondazzjoni għas- Servizzi Mediċi u mid-Dipartiment tas-Saħħa.

PA - ŻEJTUN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-korrispondenza bejni u bejn l-Awtorita' ta' l-Ippjanar (Ref.

GFA 45/97 u PA/ZTN/98) billi din l-area tinsab fil-village core (kif kien qal l-ex-Ministru Michael Falzon f'mistoqsija parlamentari numru 13941 f'Seduta Parlamentari tad-9 ta' Novembru 1993) u billi din hi area ferm mibnija u waħda mill-aktar antika taż-Żejtun, ma taħsibx l-Awtorita' ta'l- Ippjanar li hu diffiċli li jinfetħu toroq ġodda f'din l-area għax ikollhom jitwaqqgħu numru ta' residenzi antiki?

Taqbel l-Awtorita' ta'l-Ippjanar li issa għadda żmien biżżejjed biex tasal għal deċiżjoni peress li hi inġusta għar-residenti in kwestjoni li ilhom snin sħaħ u ma jafux x'se jiġri mid-djar tagħhom?

Possibbli għal ġid ta' dawn ir-residenti l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tgħid meta se tiddeċiedi finalment dwar din il-kwestjoni li issa saret waħda ta'natura kronika?

ONOR.

TONIO BORG: .

Kif diġa' ġie indikat lill-Onor.

Interpellant fit- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11180, il-każ tas-sit tas-Sur Alex Mercieca u l-każ tar-residenti fl-istess inħawi jridu jiġu kkonsidrati flimkien minħabba li ma tistax telimina t-toroq proposti kollha.

Ta' minn jgħid ukoll li jridu jiġu kkunsidrati kemm it-tqassim tad-drenaġġ kif ukoll il-problema ta' l-ilma tax-xita.

Ninsab informat ukoll li bħalissa hemm proposta li taffettwa mill-anqas residenti (effettivament binja/residenza waħda).

Bħalma jaf l-Onor.

Membru kien qed jipprova jintlaħaq ftehim mas-Sur Mercieca biex ikun hemm residenza alternattiva għall-binja affetwata.

ENEMALTA - SUSSIDJU FUQ PITROLJU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Possibbli li l-Enemalta tara għalfejn cheque ta' sussidju fuq l-għoli tal- pitrolju, li kien għola taħt il-Gvern Laburista liema cheque ingħata lill- furnara mill-Gvern Nazzjonalista, wara li f'Ottubru 1998 lil wieħed furnar li ismu qed jintbagħat separatament baqa ma rċeviehx, wara li c-cheque kien ħareġ fuq isem żbaljat u l-persuna konċernata kienet irritornatu lura permezz tal-koperattiva tal-furnara lill-Enemalta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill- Korporazzjoni Enemalta sabiex jiġi mistħarreġ u tittieħed l-azzjoni neċessarja.

DRYDOCK - CORRUGATED IRON

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: In vista tad-domandi parlamentari preċedenti, jista' l- Ministru jissuġġerixxi li fil-futur qasir l-Malta Drydocks jieħdu ħsieb li jneħħu l-kwantita' kbira ta' corrugated iron li hemm mwaħħla fuq wara ma' l- imħażen tan-No.1 Dock u li jisporġu ġewwa Triq San Pawl, Bormla billi dawn qegħdin jkerħu dejjem aktar l-ambjent?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ikun possibbli li jiġi attwat matul is-sena d-dieħla, meta huwa ppjanat li jitlesta l-maħżen numru wieħed li fil-preżent qed jinbena mill-ġdid.

KALKARA - VILLA PORTELLI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-ġnien li hemm anness ma' Villa Portelli fil-Kalkara preżentement taħt l-MDC jiġi mnaddaf u kkurat aktar billi fuq il-partijiet li jmissu mal-ħitan ta' barra hemm l-impressjoni li dan m'huwiex ikkurat tajjeb?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill- Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta biex tieħu l-passi meħtieġa.

AMBAXXATI - SPEJJEŻ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jinforma x'kienet l-ispiża li saret tul is-snin 1996, 1997 u 1998 fl-ambaxxati u High Commissions fil- pajjiżi ta' l-Ingilterra, l-Italja, Franza, Awstrija, Ġermanija, Olanda, Russja u Amerika?

ONOR.

JOE BORG: It-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant rigward l- ispiża li saret fl-1996, 1997 u 1998 fl-Ambaxxati u Kummissjonijiet Għolja ta' Malta fil-pajjiżi indikati minnu minn barra ta' l-Olanda peress li Malta m'għandhiex u ma kellhiex Ambaxxata fl-Olanda tul is-snin indikati tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

L-ispejjeż mogħtija jirrapreżentaw l-ispejjeż kollha minfuqa mill- Ambaxxati fil-perjodi rispettivi msemmija.

DJAR - KALKARA - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinforma lill-Kamra kemm applikazzjonijiet ġew preżentati minn residenti tar-raħal tal-Kalkara ma' l-Awtorita' tad-Djar fis-snin 1997 u 1998 u dan billi jiġi ndikati ta' liema tip dawn l-applikazzjonijiet kienu, kemm minnhom ġew effettivament milqugħa u possibbilment kemm flus intnefqu fuq dan?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.