MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 514 L-Erbgħa, 14 ta' Marzu, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 514

L-Erbgħa, 14 ta' Marzu, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 14 ta' Marzu, 2001

WERREJ MINUTI 504

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 504

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU.

2) (KUMITAT)

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) (NO.

2) BILL(COMMITTEE STAGE) 509

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-CONDOMINIA9IT-TIENI QARI)

CONDOMINIUM (AMENDMENT) BILL(SECOND READING) 527

AĠĠORNAMENT 530

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 533

MINUTI

Il-Minuti tas-seduta nru.

513 li saret fit-13 ta' Marzu, 2001ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

XORB ALKOHOLIKU – PROJBIZZJONI

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo): staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk persuna taħt is-16-il sena tistax tixtri xorb alkoholiku minn postijiet li mhumiex ikkonsidrati bħala postijiet ta' divertiment?

Jaf li dan l-aħħar qed jiżdied in-numru ta' żgħażagħ li jixtru flixken ta' l-inbid mingħand tal-grocer qabel ma jidħlu f'zona fejn ikun hemm bars, discos eċċ?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat illi l-bejgħ ta` inbejjed, birer jew xorb spirituż lil persuni taħt is-sittax-il sena huwa pprojbit biss minn ħwienet liċenzjati għall-bejgħ bl-imnut.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Onor. Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nitolbok tippermettili ninterpella lill- Ministru dwar suġġett kompletament differenti imma attwali.

Jirriżultalu l- Ministru li fil-każ li seħħ dan l-aħħar ġewwa l-Qawra, fejn ħa n-nar appartament ta' koppja anzjana, il-fire engines damu ftit aktar minn siegħa biex waslu fuq il-post?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, l-impressjoni li ħadt mill-gazzetti hija proprju li dawn salvaw lin-nies mhux li qatluhom!

Imma jkun aħjar jekk l- Onor. Farrugia jagħmilli domanda bil-miktub peress li dan is-suġġett m'għandu x'jaqsam xejn mad-domanda oriġinali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dejjem bil-permess tiegħek, Mr Speaker, xtaqt li l- Ministru jgħidli jekk hux qed isir liaison bejn id-dipartiment tal- protezzjoni ċivili u d-dipartiment tas-servizzi veterinarji fid-dawl tal- problema tal-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Assolutament il-ministeru tiegħi ma jidħol xejn f'dan li qed jgħid l-Onor.

Membru.

ZONI TA' DIVERTIMENT – SORVELJANZA

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo ): staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk jistax il-kummissarju tal-pulizija jara li ssir aktar sorveljanza f'zoni ta' divertiment bħal Paceville, Wied il-Għajn u Buġibba, fejn qed jkun hemm rapporti ta' żgħażagħ taħt is-16-il sena li jkunu fis-sakra fit-triq?

Tista' l-pulizija tara wkoll li ma jitħallewx nies, kbar u żgħar, jiġġerrew mat-toroq bi fliexken ta' l-inbid, birra eċċ f'idejhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-pulizija ser tibqa` tagħmel sorveljanza fil-lokalitajiet imsemmija mill-Onor.

Interpellant, kif ukoll f`lokalitajiet l-aktar iffrekwentati matul ix-xhur tas-sajf sabiex kemm jista` jkun ma jkunx hemm abbużi.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninsab informat illi mhux projbit bil- liġi li persuna tixrob fit-triq sakemm ma tkunx qed tikkommetti xi kontravenzjoni oħra.

QRATI – BEJGH TA' ALKOĦOL

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo ): staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid mill-1995 sal-15 ta' Frar ta' din is-sena kemm il-persuna tressqet il-qorti talli biegħet l-alkohol f'bars u postijiet oħra ta' divertiment lil żgħażagħ taħt is-16-il sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif ġej:

|199|199|199|199|199|200|200| |5 |6 |7 |8 |9 |0 |1 | | | | | | | | | |- |- |1 |6 |4 |1 |- |

QRATI - BEJGĦ TA' SIGARETTI

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo ): staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid matul is-snin 1995 – 2000 kemm-il persuna tressqet il-qorti talli biegħet sigaretti lil tfal taħt is- 16-il sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi bejn l-1995 u l-2000 ma tressqet il-qorti l-ebda persuna dwar l-offiżi li rrifera għalihom fil-mistoqsija tiegħu l-Onor.

Interpellant.

TABAKK – MWIET

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo ): staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena li għaddiet kemm kien hemm imwiet li l-kawża prinċipali tagħhom kien it-tipjip?

Kemm kienu nisa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): In-numru ta' każi ta' mwiet reġistrati fis-sena 2000 u meqjusa bħala li kienu kkaġunati minħabba t- tipjip huwa ta' 361, li 121 minnhom kienu nisa.

Dawn iċ-ċifri nħaddmu kif muri fit-tabelli ta' hawn taħt u l-persentaġġi li ntużaw huma dawk kif rakkmandati mid-WHO.

FOR BOTH GENDERS:

|Cause of |ICD-10 |Total |% | |death |codes |deaths |advised| | | | |by WHO |

| |90% of |C33-C34|120 |90% = | |deaths | | |108.0 | |from | | | | |cancer of | | | | |lung / | | | | |trachea / | | | | |bronchus | | | |

| |75% of |J40-J44| 89 |75% = | |deaths | | |66.8 | |from | | | | |chronic | | | | |bronchitis| | | | |/ | | | | |emphysema | | | |

| |25% of |I20-I25|744 |25% = | |deaths | | |186.0 | |from | | | | |ischaemic | | | | |heart | | | | |disease | | | |

FEMALES ONLY:

| |90% of |C33-C34| 25 |90% = | |deaths | | |22.5 | |from | | | | |cancer of | | | | |lung / | | | | |trachea / | | | | |bronchus | | | |

| |75% of |J40-J44| 20 |75% = | |deaths | | |15 | |from | | | | |chronic | | | | |bronchitis| | | | |/ | | | | |emphysema | | | |

| |25% of |I20-I25|334 |25% = | |deaths | | |83.5 | |from | | | | |ischaemic | | | | |heart | | | | |disease | | | |

SKEJJEL INDIPENDENTI – GĦAJNUNA LIL ĠENITURI

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jikkonferma li nhar il-Ġimgħa, 16 ta' Frar, iltaqa mal-kapijiet ta' l-iskejjel indipendenti?

Jista' jgħid jekk din il-laqgħa kenitx dwar l-għajnuna li l-gvern se jagħti lill- ġenituri li jibagħtu lit-tfal f'dawn l-iskejjel?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Nikkonferma li saret laqgħa mal- kapijiet ta' skejjel indipendenti.

F'din il-laqgħa ssemmiet l-għajnuna li l- gvern se jagħti lill-ġenituri li jibagħtu lit-tfal f'dawn l-iskejjel.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - INĠENJI KBAR

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia): staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx ħaddiema fid-dekasteru tiegħu li jsuqu trakk jew passenger van jew inġenji kbar oħra u m'għandhomx il-liċenzja biex ikunu jistgħu jagħmlu dan?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li dan il-ministeru – bid-dipartimenti u l-awtoritajiet li jaqgħu taħtu - m'għandux ħaddiema li jsuqu trakk jew passenger van jew inġenji oħra mingħajr il-liċenzja meħtieġa.

TURIŻMU - VETTURI IMPRESSED

ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia): staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Billi tneħħew il-vetturi impressed minn mal-gvern, jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu ħalli l-ħaddiema jibqgħu jiġu pprovduti bi trasport sal-post tax-xogħol?

Barra minn hekk, jista' l-Ministru jispjega kif qed jiġu mqassma nġenji tal- gvern ħalli jinġabar it-terrapien u tinġabar l-alka?

Jista' jgħid jekk hux qed jinkrew inġenji mingħand il-privat biex isir dan ix-xogħol?

Jekk fl- affermattiv, kemm qed jonfoq kull xahar għall-kiri ta' dawn l-inġenji?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li għalkemm id-dipartiment tat-turiżmu m'għandu l-ebda obbligu jipprovdi trasport lill-ħaddiema tiegħu sal-post tax-xogħol, ittieħdu l-passi meħtieġa sabiex ikun provdut trasport minn Bieb il-Belt sal-bajjiet u x- xtut tan-naħa ta' fuq ta' Malta, peress li m'hemmx trasport pubbliku adegwat sa dawn il-postijiet tax-xogħol.

Rigward it-tqassim ta' trakkijiet, irrid ngħid li peress li l-għadd ta' vetturi hu limitat qed ikunu mibgħuta jagħmlu xogħol skond il-ħtieġa.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn meta saret il-bidla ma nkrew ebda nġenji mingħand il-privat biex isir ix-xogħol imsemmi aktar 'il fuq.

EUREPGAP PROTOCOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Fid-dawl tar-regoli tal-EUREPGAP Protocol 2000, jista' l-Ministru jinformana bil-pożizzjoni tal-bdiewa li jesportaw il-patata għas-suq Olandiż?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Il-EUREPGAP Protocol 2000 hija proposta ta' għaqda ta' negozjanti tal-ħxejjex u frott sabiex bdiewa approvati li qed jużaw l-integrated pest management u l- integrated crop management, ikunu jistgħu jikkompetu aktar ma' prodotti tal- biedja approvati bħala organic.

Il-bdiewa li jkabbru l-patata f'Malta tista' tgħid li diġa' jadottaw sistema ta' integrated pest management u integrated crop management u għaldaqstant dan il-protocol ma jaffetwax il-pożizzjoni tal-bdiewa li jesportaw patata għas-suq Olandiż.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jinformana ftit dwar is- sitwazzjoni tal-bdiewa li ilhom numru ta' ġimgħat ma jieħdu l-ilma mill- impjant ta' Sant'Antnin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iva, nikkonferma li dan l-aħħar inqalgħu problemi fl- impjant ta' Sant Antin, peress li l-ilma msoffi idealment ikollu conductivity ta' madwar 2000 parts – għalkemm hi l-prattika li b'conductivity ta' 4000 parts xorta waħda l-ilma jintuża għat-tisqija – iżda dan l-aħħar il-livell ta' conductivity kien ħafna ogħla minn hekk.

Id-dipartiment ħa' ħsieb u għadu qed jieħu ħsieb li jirranġa din il- problema teknika ħalli l-ilma li jiġi msoffi fl-impjant ta' Sant'Antnin ikun ta' livell aċċetabbli għat-tisqija ta' l-uċuħ tar-raba'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jinformana dwar kemm saru laqgħat bejn il-ministeru, id-dipartiment tas-servizz veterinarju u l-koperattivi bil-għan li dawn il-miżuri jkunu tabilħaqq sostnuti at farm level, u anke sabiex il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer tibqa' 'l bogħod minn xtutna, aktar u aktar li issa qed tkompli tinxtered f'numru ta' pajjiżi Mediterranji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iva, sfortunatament fl-Ewropa qed taħkem il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer u bħal pajjiżi oħra, pajjiżna qed jieħu l-miżuri kollha biex din il-marda nżommuha 'l bogħod.

Irrid ngħid li għandna contingency plan ibbażat fuq il-mudell ta' New Zealand u dan ġie spjegat f'press release li ħriġna f'dawn il-jiem.

Irrid ngħid li s-servizz veterinarju mhux qed jippermetti l-ebda forma ta' importazzjoni ta' annimali u ta' prodotti ta' annimali mill-kontinent Ewropew li jistgħu jkunu affetwati b'din il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer.

Min jaqra l-press release tal-bieraħ - dalgħodu kienet fil-gazzetti – jista' jinnota l-miżuri iebsa li qed jieħu s-servizz veterinarju biex nassiguraw kemm teknikament possibbli li din il-marda ma tidħolx.

Anke ħriġna informazzjoni fl-1 ta' Marzu lir-raħħala dwar x'prekawzjonijiet għandhom jieħdu biex ma jkunx hemm iċ-ċans li jinxtered il-mard minn razzett għall-ieħor.

Nista' naqra wħud mill-miżuri li d-dipartiment tas- servizz veterinarju ħareġ bihom u informa lir-raħħala kollha bihom.

Per eżempju, fost dawn insibu li m'għandu jsir ebda ċaqliq ta' annimali minn razzett għal ieħor mingħajr il-permess tad-dipartiment tas-servizz veterinarju.

Qegħdin ngħidu li għandu jinżamm l-ogħla livell ta' ndafa ġewwa r-razzett u qegħdin ngħidu li skart ta' l-ikel m'għadu qatt jingħata lill-annimali.

Ċertament li hawnhekk qegħdin nagħfsu ħafna iżjed milli konna nagħfsu fi żmenijiet normali biex nassiguraw li l-ebda skart ta' l- ikel ma jiġi mitmugħ lill-annimali.

Qegħdin ngħidu wkoll li għandu jinżamm barmil b'diżinfettant adegwat li jinbidel kuljum biex min jidħol u joħroġ minn ġor-razzett ikun jista' jaħsel u jiddiżinfetta l-boots jew iż-żarbun tiegħu.

Anke t-tyres tal- karrozzi jew trucks li jidħlu jew joħorġu minn ġor-razzett għandhom jiġu diżinfettati qabel jidħlu u qabel jerġgħu joħorġu mir-razzett.

Miżura oħra hija li l-produtturi li jniżżlu l-annimali l-biċċerija għandhom jiddiżinfettaw it-tyres tat-trucks meta jidħlu l-biċċerija u għadhom jaħslu sewwa t-trucks qabel joħorġu mill-biċċerija.

Għandhom jiddiżinfettaw il- boots u jbiddlu l-ħwejjeġ qabel imorru lura fir-razzett.

Miżura oħra hija li m'għandhomx jidħlu nies u karrozzi bla bżonn fir- razzett, u lanqas għandhom jitħallew jidħlu u joħorġu mingħajr kontroll minn ġor-razzett tjur, klieb u qtates.

Miżura oħra hi li għandom jintużaw mezzi adegwati biex jinqerdu l-ġrieden fir-razzett, fejn għad hemm il-ġrieden.

Ovvjament dawn huma miżuri, Mr Speaker, li d-dipartiment tas-servizz veterinarju kien qed jesiġi li jiġu osservati ħalli b'hekk neliminaw kull ċans li xi forma ta' marda tiġi trasmessa minn xi razzett għal ieħor.

Naturalment dan jgħodd ħafna biex din il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer ma tidħolx f'pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid min qed jagħmel l- enforcement ta' dan li għadu kemm qal.

In-nies tad-dipartiment għandhom l- għajnuna tad-dipartiment tal-pulizija jew ta' l-armata, jew sempliċement dan qiegħed isir taħt ir-responsabbilta' u fil-limitazzjoni li għandu d- dipartiment tas-servizz veterinarju?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, li naf huwa li dan ix-xogħol qed jieħu ħsiebu s-servizz veterinarju.

Pero' ma neskludix illi jekk ikun hemm bżonn jidħlu biex jagħtu daqqa t'id l-armata jew il-korp tal-pulizija - jew nies kompetenti - oħra biex nassiguraw li din il-marda ma tidħolx f'pajjiżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li huwa kuntent bil- mod ta' kif qed jiġu implimentati u ġestiti dawn il-proċeduri ta' miżuri ta' kontroll?

Ma jaħsibx li huwa evidenti li hemm bżonn li tabilħaqq ikun hemm il-kontribut ta' dipartimenti oħra - anke fid-dawl ta' dak li għadu kemm semma' l-Ministru Tonio Borg, li l-ministeru ta' l-intern m'għandu x'jaqsam xejn ma' dawn l-affarijiet – ħalli verament kollha flimkien naraw li din il-marda qerrieda ma tidħolx f'pajjiżna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, meta tinqabad f'ċirkostanzi bħal dawn, b'mod partikolari jekk tinzerta li tkun il-ministru ta' l-agrikoltura, żgur li ma tkunx kuntent b'dawn l-affarijiet u lanqas ma tista' tkun kuntent bl- affarijiet li qed jiġru madwar id-dinja.

Mela l-ewwel kellna nħabbtu wiċċna mal-marda tal-BSE, tal-mad cow disease, marda li kważi falliet lil ħafna nies, u warajha faqqgħatilna marda bħal din.

Żgur li ebda bniedem li jkun qed jgħix f'dawn iċ-ċrikostanzi ma jista' jkun ferħan.

(Interruzzjonijiet)

Jien li nista' ngħid hu li għandi fiduċja sħiħa fil-veterinarju ewlieni tad- dipartiment tas-servizz veterinarju, Dr. Lino Vella, li anke fil-passat kien huwa li dejjem mexxa d-dipartiment b'mod għaqli kull meta nqalgħet jew tfaċċat kriżi bħal din.

Fil-preżent qed jieħu l-miżuri kollha neċessarji biex jiġi eliminat kull tixrid ta' mard minn razzett għal ieħor, kif ukoll qed jieħu l-miżuri kollha teknikament possibbli biex din il-marda ta' l- ilsien u d-dwiefer ma tidħolx f'pajjiżna, u dan bl-istess mod bħalma ħadna l-miżuri kollha neċessarji biex anke l-marda tal-mad cow disease ma tidħolx f'pajjiżna.

Nerġa' ngħid, Mr Speaker, li jekk Alla ħares qatt ikun hawn ċirkostanzi fejn ikollna l-ħtieġa li s-servizz tal-veterinarju jkollu jdaħħal miegħu biex jgħinuh lill-pulizija jew l-armata, jiena nitlob lill-ministeru ta' l- intern biex joffri s-servizzi tiegħu u flimkien naħdmu b'għaqal biex nassiguraw li dan it-tip ta' mard ma jidħolx f'pajjiżna, kif ukoll biex nassiguraw li ma jkunx hemm tixrid ta' mard minn razzett għal ieħor.

U dan qed ngħidu mhux biss għall-ġid tar-raħħala imma qed ngħidu għall-ġid ta' kulħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' allura l-Ministru jikkonsidra li ssir laqgħa bejn id-dipartiment tas-servizz veterinarju u l-koperattivi ħalli naraw jekk hemmx jew jekk tirriżultax il-ħtieġa ta' iktar enforcement?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jien persważ li s-servizz tal-veterinarju jieħu dawk il-miżuri kollha li hemm bżonn wara li jkun żamm it-taħdidiet kollha neċessarji.

Iżda l-ewwel biċċa xogħol li rridu nagħmlu hawnhekk hija li nfiehmu lir-raħħala li m'għandhomx għalfejn joqogħdu jistennew lill-veterinarju biex jgħidilhom x'irid isir.

Kull raħħal irid jieħu l- miżuri kollha li hawn imniżżlin hawn f'dan il-fuljett.

(Interuzzjonijiet)

Huwa fl-interess tiegħu ir-raħħal - għandu ġidu, għandu ħajtu hemmhekk u għandu l-investiment kollu - li jieħu ħsieb li jżomm ir-razzett tiegħu in good shape.

Issa biex iżomm ir-razzett tiegħu in good shape hemm diversi miżuri li Dr. Vella bagħat lil kull raħħal biex ifakkarhom fil-miżuri li għandhom jittieħdu.

Jiena persważ, Mr Speaker, li r-raħħala m'humiex fidili u mhumiex bħaħan.

Huma nies ta' l-affari tagħhom, nies li jħobbu l-industrija tagħhom u nies li qegħdin jieħdu l-miżuri kollha neċessarji biex jassiguraw ħobżhom.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid tal-Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KOSTITUZZJONI TA' MALTA (EMENDA NRU.

CONSTITUTION OF MALTA (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għal kumitat ġie moqri.

Fil-Kumitat

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-kumitati, jippresjedi

Klawsola 2 - Emenda ta' Artikolu 44 tal-Kostituzzjoni

Clause 2 - Amendment of article 44 of the Constitution

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, klawsola 2 tittratta dwar il-freedom of movement li nsibu f'artiklu 44 tal-Kostituzzjoni.

Uħud minn dawn l-emendi huma konsegwenzjali għall-emendi li saru fil-liġi taċ-ċittadinanza, jiġifieri meta approvajna l-emendi taċ-ċittadinanza doppja.

Per eżempju, jekk nieħdu paragrafu (a), dak huwa konsegwenzjali għall-fatt li artiklu 22(1) u artiklu 25(1) tal-Kostituzzjoni m'għadhomx jgħidu dak li kienu jgħidu qabel u minflok ġew assorbiti fil-Maltese Citizenship Act ta' l- 1965, naturalment bl-emendi li għamilna s-sena l-oħra.

L-istess ħaġa fil- każ ta' paragrafu (b) għax dan ukoll huwa konsegwenzjali għal dawn l- emendi.

L-ewwel emenda ta' sustanza hija subartiklu (2) ta' paragrafu (b) fejn, waqt li qabel kienet il-mara barranija ta' ċittadin Malti li takkwista bi dritt kostituzzjonali l-liberta' tal-moviment, issa qed ngħidu ''kwalunkwe konjuġi ta' ċittadin Malti''.

Jiġifieri kemm jekk huwa r-raġel u kemm jekk hija l-mara barranija, dawn se jkollhom id-dritt kostituzzjonali tal- liberta' tal-moviment.

Dan qed ngħidu anke għaliex hemm sentenza kostituzzjonali li tgħid li, li tkun limitata biss għall-mara u mhux għar- raġel ukoll ta' ċittadin Malti, jammonta għal diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess u allura din hija konsegwenzjali f'dak is-sens.

Pero' issa qed inżidu kwalifika ġdida, illi sabiex wieħed jakkwista l-liberta' tal- moviment qed indaħħlu kondizzjoni li konna daħħalniha wkoll għal akkwist taċ-ċittadinanza fl-emendi li konna għamilna s-sena li għaddiet, fis-sens li mhux biżżejjed li wieħed jiżżewweġ lil xi ħadd Malti biex jakkwista l- freedom of movement bid-dritt kostituzzjonali iżda l-konjuġi iridu jkunu ilhom miżżewġin u jgħixu flimkien għal ħames snin.

Xorta waħda taħt l- Immigration Act kulmin jiżżewweġ ċittadin Malti jkollu d-dritt li jaħdem f'Malta, ikollu dak li ngħidulu l-exempt status, fejn la jkollok bżonn visa u la jkollok bżonn permessi biex taħdem.

Din se tibqa' taħt l-Immigration Act ta' l-1970, imma rigward id-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement dak jiġi akkwistat biss wara ħames snin li l-konjuġi jkunu jgħixu flimkien mid-data taż-żwieġ.

Subartiklu (3) jestendi dan id-dritt tal-liberta' tal-moviment anke għar- romol ta' persuni li huma ċittadini Maltin, anke jekk ikunu ilhom miżżewwġin għal inqas minn ħames snin.

Meta wieħed mill-konjuġi jmut, u allura iż-żwieġ jispiċċa, xorta waħda l-armla jew l-armel ikollu d-dritt li jkompli dak il-perijodu għal skop ta' liberta' ta' moviment.

Allura meta jagħlqu l-ħames snin li jkunu żżewwġu, anke jekk iż-żwieġ ikun spiċċa minħabba mewt ta' wieħed mill-konjuġi wara tliet snin, allura wara sentejn mill-mewt tal-konjuġi xorta waħda dak li jkun jakkwista l-liberta' tal- moviment.

U qed ngħidu wkoll li dawk li jkunu romlu u li jkunu ilhom miżżewġin għal ħames snin ma' persuna Maltija u li jkunu għadhom qed jgħixu ma' dik il-persuna Maltija fid-data tal-mewt, dawk ikunu jistgħu jakkwistaw il-liberta' tal-moviment.

F'subartiklu (4), l-ewwel parti hija emenda teknika li tirrifletti l- emendi tas-sena 2000, iżda mbagħad hemm ukoll li fil-kwestjonijiet tal- liberta' tal-moviment, il-ministru responsabbli miċ-ċittadinanza għandu d- dritt fl-interess pubbliku li jirrevoka l-għoti taċ-ċittadinanza minħabba li ma jkunx iktar fl-interess pubbliku.

Sur President, għalhekk formalment nitlob li f'dan l-istadju nwessgħu d- diskussjoni biex klawsola 2 u klawsola 3 neħduhom flimkien, naturalment b'mistoqsija separata fuq kull klawsola u fuq kull emenda.

THE CHAIRMAN: Hawn qbil biex nimxu b'dan il-mod?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li ssir diskussjoni waħda fuq klawsoli 2 u 3.

Klawsola 3 – Emenda ta' l-artikolu 66 tal-Kostituzzjoni

Clause 3 – Amendment of article 66 of the Constitution

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, l-emendi li huma proposti huma sbieħ, fis-sens li hemm ħafna xi tgħid fuqhom.

Il-ministru għamel seba' minuti jintroduċi l-abbozz fl-istadju tal-kumitat, pero' tista' titkellem ħafna u ħafna iktar.

Għaliex barra li tista' tattakka xi klawsoli direttament sabiex tara jekk humiex diskriminatorji u tara jekk jistgħux jiġu mtejba teknikament, imbagħad hemm aspetti oħrajn konsegwenzjali li jistgħu joħorġu mill-emendi stess li għandna hawnhekk.

Il-ministru għamel a blanket introduction fuq il-klawsoli kollha, pero' wieħed jista' jitkellem fuq kull klawsola.

Jien se mmur direttament fuq l-aktar parti saljenti ta' l- abbozz, cioe' li issa r-raġel se jingħata d-dritt kostituzzjonali li diġa' tgawdi l-mara.

Fuq dan diġa' tkellimna fit-tul, għalkemm mhux fit-tul biżżejjed għax d- diskors ġie prattikament assorbit mid-diskussjoni dwar il-kunsilli lokali.

Naf li l-ministru għamel intervent u jien għamilt intervent ukoll, pero' xtaqtu li forsi jirrispondini fuq ċerti affarijiet, u forsi jweġibni llum.

Pero' l-kwestjoni kollha hija li llum ir-raġel ser jingħata d-dritt kostituzzjonali li diġa' tgawdi l-mara.

Jiġifieri mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti għandha u ser jibqa' jkollha to a certain extent il-liberta' tal-moviment.

Din kienet diskriminatorja fil-konfront ta' l- irġiel barranin li għalkemm ikunu żżewġu ċittadin mara Maltija, dawn ma kellhomx taħt il-Kostituzzjoni l-istess protezzjoni li għandhom in-nisa barranin li jiżżewġu ċittadini rġiel Maltin.

Issa dan kollu ġara għaliex fil-każ ta' Paul Stoner il-qrati kienu sabu li d-drittijiet fundamentali ta' Stoner kienu vvjolati f'dak li għandu x'jaqsam mal-liberta' tal-moviment, għaliex ma kellux l-istess dritt kostituzzjonali li għandha mara barranija li tiżżewweġ Malti.

Issa hemm ħafna xi tgħid fuq dik is-sentenza għax b'mod stramb dik is-sentenza ddikjarat illi artiklu tal-Kostituzzjoni stess imur kontra l- Kostituzzjoni.

Din hija naqra ...

Insomma rridu noqogħdu għaliha!

Metto l'acqua in bocca u ma nikkumenta xejn aktar fuqha!

Pero' l-fatt huwa li dik id-deċiżjoni tal-qorti waslitna sabiex issa qegħdin ngħaddu din il-leġislazzjoni.

L-istramberija f'dan il-każ hi li mhux tgħid li hemm vjolazzjoni ta' section tal-Kostituzzjoni, kif jiġri s-soltu.

Meta mmorru quddiem il-Prim'Awla, f'sede kostituzzjonali, ikun hemm ċirkostanza fejn id- drittijiet fundamentali ta' persuna taħt l-artikli saljenti tad-drittijiet fundamentali tal-bniedem ikunu ġew ivvjolati.

Per eżempju, wieħed jara jekk il-gvern ivvjolax section tal-liġi li hemm imsemmija fil-Kostituzzjoni bħala dritt fundamentali tal-bniedem.

F'din iċ-ċirkostanza l-Qorti Kostituzzjonali qalet - ma nafx kenitx il-Prim'Awla f'sede kostituzzjonali jew il-Qorti Kostituzzjonali f'sede ta' appell - li artiklu stess tal- Kostituzzjoni jmur kontra l-Kostituzzjoni.

(Interruzzjonijiet) Imma nistgħu anke nħarsu lejn l-aspett pożittiv tagħha.

Bis-saħħa ta' dik is-sentenza, illum l-irġiel barranin miżżewġin Maltin se jkollhom l-istess drittijiet li jgawdu nisa barranin li jiżżewġu ċittadini rġiel Maltin, għalkemm jinkwetani l-fatt li f'dan l-abbozz ta' liġi ma jidhirx li hemm klawsola transitorja.

Nemmen li din is-section għandha tiġi mtejba biex nipproteġu d-drittijiet ta' nisa barranin li diġa' għandhom id-dritt kostituzzjonali.

Għax allura x'se jiġri?

Dak li se jiġri huwa li wara ħames snin, sia r-raġel barrani li jiżżewweġ ċittadina Maltija u sia mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti, it-tnejn se jakkwistaw id-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement.

Issa in kwantu għal dak li għandu x'jaqsam ma' raġel barrani li jiżżewweġ ċittadina Maltija to a certain extent m'hemmx problemi, u issa nitkellem dwar dan.

Il-problemi jistgħu jinqalgħu f'dak li għandu x'jaqsam ma' ċittadini nisa miżżewġin diġa' ċittadin Maltin.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Sa ċertu punt, wara li jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi mhux se jkun hemm problemi għal mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti, pero' tista' tinqala' problema għal dik iċ-ċittadina barranija li llum hija diġa' miżżewġa ma' Malti, u li allura meta dan l-abbozz issir liġi hi ser taqa' awtomatikament fi status barra l-protezzjoni tal-Kostituzzjoni - taqa' taħt l-exempt status ta' l-Immigration Act - imma peress li hi takkwistah wara ħames snin, imbagħad terġa' tottjenieh wara li jiskadu l-ħames snin.

Issa jekk mhux se ssir provision transitorja li tissalvagwarda lil dawk in-nisa barranin li diġa' żżewwġu ċittadin Malti, allura awtomatikament dak id- dritt li diġa' suppost kellhom meta żżewġu l-ewwel darba, ser jitilfuh u jirrakkwistawh biss wara li jgħaddu l-ħames snin mid-data taż-żwieġ.

Nifhem li l-ministru qed jaqbel miegħi għax ma jistax ikun li mara barranija li diġa' żżewġet ċittadin Malti, li ngħidu aħna sentejn ilu diġa' kellha d-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement, imbagħad wara li ngħaddu din il-liġi ma jkollhiex iktar dan id-dritt.

Dan ma jagħmilx sens assolutament.

Din il-mara barranija llum għandha l-exempt status taħt l- Immigration Act, imbagħad wara li jgħaddu l-kumplament tal-ħames snin terġa' tirrijotjeni d-dritt kostituzzjonali.

Ċert li n-naħa tal-gvern taqbel miegħi li dan ma jagħmilx sens.

Jekk il-ministru qed jaqbel miegħi u jgħid li ladarba dak huwa dritt kweżit, la akkwistatu, akkwistatu.

Jekk mhix ser tinbidel din is-section tal-liġi jew almenu jkun hemm transitory provision li din il-biċċa tagħmilha ċara, allura se nħalluha fl-ambitu tal- qrati tagħna li jinterpretawha kif iridu huma.

Aħjar nagħmluha ċara issa fil-parlament ħalli mbagħad ma joqogħdux jirriferu għaliha l-qorti u jinterpretawha kif iridu huma u ħafna kumidji.

Hemm bżonn li nagħmluha ċara u nagħmlu transitory provision.

Jekk il-Ministru jaqbel li l-mara barranija li tiżżewweġ ċittadin Malti għandha dritt kweżit, allura din is- section ma jaffettwahix.

Din is-section ma tistax tibqa' kif inhi, inkella jekk tibqa kif inhi trid tkun sostnuta bi transitory provision li tagħmilha ċara li dawk in-nisa li diġa' żżewġu ċittadin Malti qabel ma għadda dan l-abbozz ta' liġi, jibqgħu b'dak id-dritt u mhux jispiċċaw jaqgħu fuq l-exempt status, imbagħad wara ċertu numru ta' snin jerġgħu jakkwistaw id-dritt.

Ma naħsibx li tagħmel sens.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, naqblu li l-intenzjoni kemm tal- amministrazzjoni l-oħra li kienet ipproponiet din l-emenda f'white paper u kemm tagħna, qatt ma kienet li tkun retroattiva.

Napprezza l-punt li qajjem l-Onor.

Membru u ngħidha pubblikament biex anke f'każ li ma nsibux formola adatta, inkunu qed nagħmluha ċara li l-intenzjoni tal-parlament mhuwiex dan.

Qed ngħidu li min akkwista l-liberta' tal-moviment sal-lum dak huwa protett, jiġifieri dak għandu l-liberta' tal-moviment għaliex ma rridu nnaqqsu xejn minn dak li għandhom illum in-nies.

Jiġifieri jekk illum, tajjeb jew ħażin, għandhom il-liberta' tal-moviment, dak se jibqa' jitgawda minn dak li jkun.

Imma min se jiżżewweġ min issa 'l quddiem mhux se jakkwista l-liberta' tal-moviment awtomatikament, u dan huwa hekk għaliex għamilna l-istess fil-każ taċ-ċittadinanza.

Meta daħħalna r-regoli tal- ħames snin għidna min hu barra barra u min hu ġewwa jibqa' ġewwa.

Jiġifieri minn biż-żwieġ akkwista diġa' ċ-ċittadinanza Maltija għalkemm m'ilux miżżewweġ ħames snin, xorta waħda żammejnilu dik iċ-ċittadinanza.

Informat li meta japplikaw għal-liberta' tal-moviment, kemm iġibu l- marriage certificate u fuq il-passaport jiġi rreġistrat li dak l-individwu diġa' għandu l-liberta' tal-moviment.

Ma nsib l-ebda oġġezzjoni li jkun hemm provvediment transitorju minflok inbiddlu l-klawsola ta' sustanza nnifisha, li tgħid illi mhux se jinbidel xejn u li dan il-provvediment japplika biss minn issa 'l quddiem, partikolarment f'dawk li huma drittijiet ta' sustanza.

Dan japplika mhux biss għall-provvediment tal-liġi imma anke għal provvediment li jittratta fuq ir-romol, u anke hawnhekk qed nagħmluha ċara li din se tapplika minn issa 'l quddiem.

Pero' nkunu rridu ndaħħlu klawsola ġdida biex nagħmluha ċara.

Pero' naqbel perfettament ma' l-Onor.

Gulia li l-intenzjoni tal- gvern hija li min ikun akkwista d-dritt kostituzzjonali tal-liberta' tal- moviment, dak akkwistah u għandu dritt iżommu.

Min jiżżewweġ minn issa 'l quddiem jaqa' taħt ir-regoli l-ġodda, l-istess kif għamilna fir-regoli taċ- ċittadinanza.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, veru li dak li qiegħed jagħmel il- gvern - u dak li konna se nagħmlu aħna meta konna fil-gvern – hu li kemm jista' jkun possibbli nevitaw żweġijiet ta' konvenjenza.

Aħna konna se nagħmluha għall-perijodu ta' tliet snin u l-gvern qed jagħmilha għal perijodu ta' ħames snin, sabiex kemm jista' jkun possibbli jkun hemm deterrent.

Issa pero' ma jarax il-Ministru ....

Din diġa' saret fil- liġi dwar iċ-ċittadinanza, pero' aktar milli jinqalgħu fil-liġi taċ- ċittadinanza, fil każ tal-freedom of movement jistgħu jinqalgħu problemi li jkunu jikkonċernaw id-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Ma nafx kif jaraha l-ministru għax hawn se jkollna żewġ tipi ta' ċittadini barranin li jiżżewġu ċittadini Maltin.

Nistgħu ngħidu li se jkollna mara b'ċittadinanza barranija li xi snin ilu żżewġet ċittadin Malti, u dik mhix se tintmess għax dak huwa dritt tagħha.

Imma għal min illum jiżżewweġ ċittadin Malti, se jkun inferjuri għal min diġa' akkwista d-dritt tal-freedom of movement għax ma jkunx ilu sitt snin.

Mela jista' jkollok ċittadina Ingliża li x-xahar d-dieħel tiżżewweġ ċittadin Malti u allura se takkwista l-freedom of movement kostituzzjonali wara ħames snin; imbagħad għandek ċittadina Ingliż oħra li għax ilha sitt snin għandha dritt kostituzzjonali awtomatiku.

Ma jarax il-Ministru li jistgħu jinqalgħu problemi quddiem il- Qorti Kostituzzjonali fuq bażi ta' diskriminazzjoni?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ma naħsibx li jiġri dan għaliex il-Kostituzzjoni se tiġi emendata minn issa 'l quddiem.

Allura bl-istess argument, fuq l-ewwel punt li qajjem l-Onor.

Gulia, ngħidu li tal-ħames snin tapplika għal kulħadd, anke għal dawk li għandhom il-liberta' tal-moviment diġa', u noħolqu konfużjoni sħiħa!

Hemmhekk anzi noħolqu l-konfużjoni, li biex tittratta lil kulħadd indaqs tikkastiga lil min meta applika, applika taħt ir-regoli viġenti.

Dan min jaf kemm-il darba nbiddlu l-liġijiet u n-nies jgħidu: Biddiltu l-liġi meta se niżżewweġ jien jew meta kont wasalt biex nakkwista xi ħaġa jiena!

Inti bilfors trid tagħmel a cut-off date u taqta' minn issa 'l quddiem.

L-argument li m'hemmx diskriminazzjoni huwa: U l-benefiċċji li se jkun hawn issa, dawn se nagħmluhom retroattivi wkoll?

Għaliex min jaf kemm kien hemm rġiel barranin li fis-seventies u fl- eighties ma akkwistawx il-liberta' tal-moviment għaliex la kien hemm s- sentenza ta' Stoner u lanqas kien hemm din l-emenda!

Ma nistgħux ngħidu li dawk ddiskriminajna kontra tagħhom għaliex dawk ġew proċessati taħt ir- regoli ta' dak iż-żmien.

Issa qed nagħmluha regola - anzi mhux qed nagħmluha b'lura imma minn issa 'l quddiem – li trid tkun ilek miżżewweġ ħames snin.

Jekk ma nagħmlux hekk jistgħu jqumu dawk ċ-ċittadini li r-regola tal-ħames snin għamilnielhom issa u jgħidulek: Tajjeb, aħna rridu nistennew ħames snin u Tiżju u Sempronju li żżewwġu mara Maltija u l-għada taż-żwieġ marru u ħadu ċ- ċittadinanza taħt ir-regoli ta' dak iż-żmien, aħna għandna diskriminazzjoni fil-konfront tagħhom.

M'għandux ikun hekk.

Fl-1989 il-Parlament Malti ta' dak iż-żmien deherlu li għandu jagħti ċ-ċittadinanza lil kulħadd malli jiżżewweġ, imma wara l-esperjenza ta' dawn l-aħħar snin kien hemm min abbuża.

B'din l-emenda se jkun hawn min jibqa' jabbuża u jevadi l-liġi, cioe' min lest li jissapporti ħames snin mingħajr ebda intenzjoni li jidħol fi żwieġ ta' vera, iktar u iktar jekk ikollu l-parteċipazzjoni u l- kollużjoni tal-parti l-oħra Maltija.

Imma għallinqas l-vit qed nagħlquh ftit.

B'din il-emenda se nipprovaw nevitaw ċerti żweġijiet ta' konvenjenza, u ma takkwistax awtomatikament l-liberta tal-moviment għaliex sempliċement tiżżewweġ lil xi ħadd u toqgħod miegħu biex takkwista l-passaport Malti u l- liberta tal-moviment.

Il-probabbilta' hija li sakemm ma jkunx hemm kollużjoni wkoll min-naħa tal-parti Maltija, malli ż-żwieġ jitfarrak entro t-terminu ta' ħames snin, la jkollu dritt taċ-ċittadinanza, la jkollu d- dritt kostituzzjonali tal-liberta' tal-moviment u lanqas ma jkollu l-exempt status bl-emenda li konna għamilna għal Immigration Act.

Għaliex malli jkunu de facto separati, jispiċċalu l-exempt status u jrid iġedded il-visa mad-dipartiment ta' l-immigrazzjoni.

Iżda nridu noqgħodu attenti anke għal kif napplikaw din il-emenda, għaliex ma nistgħux naqbdu u nkeċċu lin-nies għal xejn xejn għaliex iż-żwieġ bejn Malti u barranija ma rnexxiex.

Irid ikun hemm ċerti raġunijiet li jindikaw li dik il-persuna m'għandhiex tibqa' Malta.

Anzi dan il-punt jikkontradiċi dak li għidna u li qbilna dwaru fuq l-ewwel kumment ta' l-Onor.

Gulia, li issa min akkwista ċ-ċittadinanza akkwistaha u min akkwista l-liberta' tal-moviment akkwistah.

Hawn qed nippruvaw ngħidu li dawn l-emendi l-ġodda mhux se jkunu retroattivi, jiġifieri l-klawsola tal-ħames snin mhux se tkun retroattiva.

Għaliex l-oħra li jkun ir-raġel jew il-mara naħseb li għandha tkun retroattiva, ġaladarba hemm sentenza kostituzzjonali.

Irridu noqogħdu attenti kif nagħmluha l-emenda, biex ma nispiċċawx li flok nagħmlu xi ħaġa iżjed ċara nħawdu aktar.

L-idea hija li min akkwista l-liberta' tal- moviment, din il-liġi ma tippreġudikahx.

It-transitory provision trid tkun fis-sens illi ma tippreġudikax lil dak illi illum akkwista l-liberta tal-moviment bil-liġi u bil-Kostituzzjoni.

Jekk se naċċettaw dak il-prinċipju ma nistgħux fl-istess nifs ngħidu, illi dawn li se japplikaw illum se jkollhom kondizzjonijiet aktar ebsin minn ta' qabel.

Għalhekk emendajnha l-Kostituzzjoni, għaliex rajna li kien hemm min kien qed jabbuża mir-regoli l-ġodda, u m'għidniex allura għaliex hemm abbuż ma nbiddluh qatt, għax inkella dawk li se jintlaqtu bl-abbuż jgħidu għax abbuża dak għandi nabbuża jien wkoll.

Din hija emenda kontra l-abbuż.

Ħadd ma jista' jargumenta li hija diskriminatorja għaliex qabel min seta' jabbuża seta' jabbuża jien issa ma nistax nabbuża.

Dan huwa l-argument għaliex ma naqbilx mat-tieni punt li qajjem l-Onor.

Gulia u ma jidhirlix li hemm dan il-periklu ta' diskriminazzjoni.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, in kwantu għal subinċiż (d), fejn hemm il-kwestjoni ta' l-armel u l-armla eċċ, jista' jkollok sitwazzjoni fejn f'subinċiż (3), ''minnufih wara paragrafu (ċ) tiegħu għandu jiżdied dan il-paragrafu ġdid li ġej: ......"

Aħna naqblu ma' dik il-klawsola u naħseb li hemm raġunijiet soċjali importanti, speċjalment fejn ikun hemm diġa' l- ulied.

Jista' jkollok sitwazzjoni fejn armla, ċittadina barranija miżżewġa Malti, r-raġel imut qabel jgħaddu l-ħames snin u allura x'se jiġri?

Allura se jiġri li din titlef id-dritt fundamentali taħt artiklu 44 tal- kostituzzjoni?

Jew tibqa' tgawdih dak id-dritt Kostituzzjonali?

Allura l- abbozz jimmira sabiex kemm jista' jkun possibbli dik il-persuna, jekk ir- raġel Malti jmut matul dawk il-ħames snin, tibqa' tiġi konsidrata u meta jgħaddu l-ħames snin hija takkwista d-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement taħt artiklu 44 tal-Kostituzzjoni.

Issa li jinkwetani huwa li din is-section tista' tiġi abbużata.

Għaliex x'jista' jiġri?

Minn kollox, ngħid jien!

Jien avukat u kultant inġib għajnejja wara widnejja.

Nafu b'żweġijiet ta' konvenjenza fejn, per eżempju, wieħed barrani żgħir, lanqas biss ikollu 20 sena, jiżżewwiġlek waħda li għandha 50 sena, jew ikunu ta' l-istess eta' imma ta' background totalment differenti.

Per eżempju, qegħdin jintużaw ħafna prostituti u jekk mhux prostituti per mestiere, jiġifieri full-time, nies minn ċertu background infeliċi, u huwa ovvju għalxiex qegħdin jiżżewġu.

U anke l- flus, noqgħodu attenti għaliex dawn huma wkoll kwestjonijiet ta' sigurta' soċjali.

Nibdew nindunaw b'ċerti affarijiet – fejn naf, lanqas biss jgħixu flimkien imbagħad wara ftit isir l-annulament il-qorti - u għalhekk nappella biex noqogħdu attenti għaliex dawn huma żweġijiet li jsiru bir- reġistru tal-gvern.

Mela tajjeb li nannullaw iż-żwieġ retroattivament u ngħidu li dak iż-żwieġ ma kienx jeżisti qabel.

Jien ngħid li kultant ir-reġistratur taż-żweġijiet għandu jirrealiza li qui non si tratta ta' żwieġ tajjeb.

Ngħiduha ċara u tonda li l-aktar li jabbużawha huma n-nies mill-Lvant Nofsani.

(Interruzzjonijiet) Insomma minn kullimkien jabbuzawha, anke mill-Ewropa, anke Taljani u Sqallin, jiġifieri mhux biss mit-tramuntana ta' l-Afrika.

Jien mhux qed nikkundanna lir-reġistratur taż-żweġijiet, far from it, imma għaliex is- sistema hi li hi, jidhru li qed jagħtu l-kunsens u barra bid-daqq, u dan meta jkun jidher ċar mill-bidunett li l-kunsens ikun fażull.

Jista' jkollok bniedem illi bis-saħħa ta' dan il-provvediment isib mara li tkun waslet biex tmut jew raġel li se jmut, terminally ill.

Allura dan huwa l- mod kif tidħol mit-tieqa u tinqeda b'din il-liġi, għax din tgħidlek illi wara ħames snin li tkun ilek miżżewweġ lanqas ikollok għalfejn tagħmel ħames snin imbagħad.

Għax ġaladarba miet iċ-ċittadin Malti - mara jew raġel - kif jgħaddu l-ħames snin takkwista l-freedom of movement.

Daqshekk kollox!

Din hija ħaġa li tista' faċilment tiġi abbużata.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, naħseb jeżistu żweġijiet konvenjenti u żweġijiet ta' konvenjenza.

Naħseb li xi kultant diffiċli tgħid jekk żwieġ huwiex sempliċement konvenjenti jew inkella żwieġ ta' konvenjenza.

Nagħmlu x'nagħmlu, diffiċli biex insibu r-riga biex naraw jekk iż-żwieġ huwiex żwieġ ta' vera jew żwieġ taparsi.

Mill-esperjenza tiegħi ta' dawn l-aħħar 30 xahar bħala l-ministru responsabbli għal dawn il-ħwejjeġ, l- aħjar forma ta' enforcement huwa tal-parti l-oħra li tkun iġġildet mal- konjuġi barrani.

Għaliex?

Għax imbagħad tiġi hi stess tirrapporta illi m'għadhomx joqogħdu flimkien jew għax il-partner kien isawwatha u allura huma separati de facto.

B'din ir-regola tal-ħames snin, għalkemm nerġa' ngħid illi impossibbli illi neqirdu l-abbużi kollha immaġinabbli, għallinqas hemm perijodu li kif ammetta l-Onor.

Gulia nnifsu, qegħdin nestenduh minn tliet snin għal ħamsa.

Allura se nnaqqsu dan l-abbuż għaliex se nagħtu iktar ċans li jekk l-affarijiet ma jkunux imxew sew, mhux nirtiraw il-freedom of movement imma ma nagħtuhx il-freedom of movement.

Mentri sal-lum il-problema kienet li malli jiżżewweġ u jkunu kuntenti jirreġistra mal-ewwel għal-liberta' tal- moviment u malli jakkwista l-liberta' tal-moviment jibdew l-abbużi.

Din hija l-istess sitwazzjoni bħal taċ-ċittadinanza, fejn sakemm ir-raġel jew il-mara barranija jakkwistaw iċ-ċittadinanza jġibu ruħhom b'mod eżemplari, għaliex jafu li jekk se jiġġieldu mal-konjuġi Malti mhux se jakkwistaw iċ- ċittadinanza, iżda mbagħad malli jakkwistaw iċ-ċittadinanza jibdew il- problemi.

U allura kemm fil-każ taċ-ċittadinanza kif ukoll f'dan il-każ għamilna dan il-perijodu transitorju ta' ħames snin, fejn allura ċ-chances huma li x-xquq fiż-żwieġ hemm iktar ċans li joħorġu jekk ikun żwieġ taparsi.

Issa dejjem jista' jkun hemm xi ħadd attur prim jew attriċi prima li anke għal ħames snin jgħix fi żwieġ finta sakemm jakkwista ċ- ċittadinanza jew il-liberta' tal-moviment, imma naħseb li c-chances huma iżgħar li jsir hekk milli kif inhi s-sitwazzjoni llum.

Anke jekk naraw imbagħad il-provvedimenti aktar tard, ikkupjajna dak li jeżisti diġa' fil-konfront taċ-ċittadinanza.

Il-ministru jista' fl-interess pubbliku, jekk jara anke wara li għaddew dawn il-ħames snin li dan iż- żwieġ kien finta, jirrevoka jew iħassar l-għoti tal-freedom of movement.

Nassumu li l-qorti qed tannulla żwieġ għaliex kien żwieġ ta' konvenjenza, il-ministru minkejja li jkunu għaddew il-ħames snin jista' xorta waħda jirrevoka, jħassar l-għoti kemm taċ-ċittadinanza jew tal-freedom of movement, anke jekk il-parti barranija kienet laħqet ħadet il-liberta' tal- moviment.

U dan japplika mhux biss għal żweġijiet li għadhom jgħoddu, għax għadhom ħajjin iż-żewġ partijiet, imma jgħodd anke għar-romol.

Jekk inħarsu lejn il-proviso li huwa introdott issa bil-paragrafu 4,

''Provided that if the minister responsible for matters relating to Maltese citizenship at any time by order declares that it is contrary to the public interest that a spouse as is mentioned in paragraph (c) or a widow or widower as is mentioned in paragraph (d) ....... is to be so deemed or to continue to be so deemed, such spouse, widow, widower or child as the case may be shall thereupon cease to be deemed to be a citizen of Malta.''

Ngħid ''deemed'' għaliex għall-skopijiet tal-freedom of movement jitqies li għandu l-istess drittijiet ta' ċittadin Malti - għalhekk ''deemed to be a citizen of Malta'' għaliex mhuwiex ċittadin Malti - imma limitatament għall-freedom of movement.

Mela dan il-każ li qed jipprospetta l-Onor.

Gulia li xi ħadd li għandu 30 sena jmur jgħix ma' Maltija ta' 80 sena biex malli din tmut imbagħad jakkwista jew iċ-ċittadinanza jew il-freedom of movement, hija xi ħaġa li tista' ssir fit-turija imma mhux fil-prattika, u ngħid għaliex.

L-ewwel ħaġa din, kif diġa' għedt, hija riprodotta kelma b'kelma mil-liġi taċ-ċittadinanza, u llum jekk jagħmilha din il-ħaġa japplika għaċ- ċittadinanza, għaliex għandu d-dritt japplika għaċ-ċittadinanza u jżomm in- nazzjonalita' li għandu.

Hija ftit teoretika, pero' tista' teżisti din il- possibbilta' li xi ħadd għall-freedom of movement biss - għax ma jkunx jista' jirrinunzja ċ-ċittadinanza barranija tiegħu u allura ma jkunx jaqbillu jagħmel hekk, għaliex forsi il-liġi tagħhom ma taċċettax id-double citizenship – jintefa' ma' xi ħadd 50 sena ikbar minnu u jissaporti ftit snin sakemm dik il-persuna tmut – għalkemm f'dawn l-affarijiet ma tistax tgħid x'jiġri għax jista' jkun li dik il-persuna avvanzata tgħix u dak li huwa żgħir imut - jgħaddu l-ħames snin u jakkwista l-liberta' tal-moviment.

Jekk il-Ministru mhux bilfors b'sentenza ta' annullament għalkemm pero' hija il-prattika, nammettiha, għaliex hija l-ogħla forma ta' prova.

Jiġifieri meta għandek sentenza ta' annullament fejn qed tgħidlek il-qorti li wara li rajt il-provi kollha, wasalt għall-konklużjoni

li dak iż-żwieġ huwa null - u huwa null mhux minħabba li ma kienx hemm il- kunsens vizzjat imma għaliex dik il-persuna tkun daħlet għaż-żwieġ bl-iskop esklussiv li takkwista passaport Malti u l-freedom of movement - dak huwa l- aqwa forma ta' prova.

Pero' l-Kostituzzjoni u l-liġi tal-pajjiż bl-ebda mod ma jillimitaw il-ministru li f'dawk il-każi biss ta' annullament jjista' jħassar l-għoti taċ-ċittadinanza jew l-għoti tal-freedom of movement.

U allura dak il-każ, iva, jinkwadra ruħu f'dan il-provvediment tal-liġi, apparti l-fatt li jien ngħid li anke jekk tkun mietet il-mara Maltija, min għandu interess ġuridiku probbabilment - hawnhekk subject to correction - xorta waħda jista' jagħmel kawża biex jgħid li dak iż-żwieġ huwa null.

Mr. Chairman, irrid ngħid li meta jipproċessa l-applikazzjonijiet taċ- ċittadinanza wieħed bilfors irid jara l-etajiet, speċjalment jekk tkun il- mara li jkollha eta' ħafna aktar mir-raġel u mhux bil-maqlub.

Pero' lanqas nistgħu nieħdu riga assoluta li għaliex xi ħadd li għandu 30 sena jiżżewweġ waħda ta' 50 sena, allura dak iż-żwieġ huwa null.

Jien naf ħafna żweġijiet, anke ta' persuni distinti barranin - ħalli ma nsemmux Maltin - li rnexxew avolja jkun hemm age gap kbir bejn il-partijiet.

Dan l-aħħar kellna lil Pivetti, dik li kienet Speaker tal-Kamra tad-Deputati f'Montecitorio, li żżewġet wieħed fil-partit tagħha stess li huwa iżgħar minnha, u m'għandi l-ebda indikazzjoni li huwa żwieġ finta.

Jiġifieri hawnhekk irridu noqogħdu daqxejn attenti.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr. Chairman, qed nieħu pjaċir li l-Ministru qed jinterpreta li ministru għandu dritt, anke mingħajr ma jkun hemm kawża fil- qorti ta' annullament.

Issa jekk il-partijiet ma jaqblux mad-deċiżjoni tal- ministru, jekk iridu jmorru l-qorti huma.

Imma mhux l-ewwel irridu noqogħdu nistennew id-deċiżjoni tal-qorti, għax jista' jkun li dawn qatt ma jagħmlu kawża ta' annullament.

Dawn jistgħu jħallu s-sitwazzjoni tipperpetwa kif inhi, ikun hemm stat ta' separazzjoni de facto imma qatt ma jmorru biex jannullaw iż-żwieġ.

U Alla jħares dik is-sezzjoni tal-liġi, li jien naqbel magħha perfettament, tkun dipendenti fuq sentenza ta' annullament mill-qorti għax wara kollox hemm sentenzi li huma tajbin u sentenzi li huma ħżiena u jista' jkun li ż-żwieġ ma jannullax lanqas.

Pero' ħalli nsemmi każ estrem.

Ejjew nieħdu l-każ ta' ċittadin barrani li jiżżewweġ ċittadina Maltija u għadna fl-istat ta' dawk il-ħames snin.

Il-persuna matul dawk il-ħames snin la tkun għadha akkwistat iċ- ċittadinanza taħt il-liġi taċ-ċittadinanza u lanqas il-freedom of movement taħt din l-emenda.

Issa jidhirli li dak il-proviso jagħti l-poter lill- ministru biex ineħħi stat diġa' akkwistat.

Issa fejn jidhirlu l-ministru, f'każ partikolari fejn dak l-istat għadu ma ġiex akkwistat imma qiegħed fil- proċess li jiġi akkwistat...

Biex nagħti eżempju se mmur fil-każ estrem, imma min irid jabbuża każi estremi jfittex.

Mela din il-persuna żżewwġet lil xi ħadd li qed imut bil-kanċer.

Din tmut tliet ijiem wara.

Issa skond il-Kostituzzjoni kif se nagħmluha meta dan garantit li wara tliet snin se jkollu l-freedom of movement, u addirittura ċ-ċittadinanza?

Issa l-ministru jista' bil-proviso jneħħi dritt li jkun diġa' akkwista dak iċ-ċittadin barrani?

Jiena għandi dubju kemm il-ministru b'dak il-proviso jista' jneħħi stat li qiegħed fil-proċess ta' akkwist.

Il-proviso jimmira sabiex il- ministru jkollu poter li jneħħi fejn dritt huwa diġa' akkwistat, pero' m'għandux il-poter ineħħi dritt li qiegħed fil-proċess li jiġi akkwistat.

Għax hawnhekk aħna qegħdin nitkellmu dwar stati u dwar drittijiet li jiġu akkwistati b'kondizzjoni ta' żmien.

Ġaladarba qegħdin f'dan l-istadju jien naħseb li l-ministru għandu jassigura ruħu li jkollu wkoll il-poter li jneħħi dritt li qiegħed jiġi akkwistat u mhux biss dritt li diġa' ġie akkwistat.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fhimtu l-punt ta' l-Onor.

Gulia.

Int qed tgħid li l- ministru għandu dritt iħassar biss ladarba ġiet akkwistata l-liberta' tal- moviment.

(Interruzzjonijiet) Kif inhi l-Kostituzzjoni llum ma tgħidlek xejn dwar dan il-punt, u probabbilment għalhekk meta ġiet drafted mill- attorney general, m'hemmx xi ħaġa li tgħid li l-ministru jista' jordna li ma teħux il-liberta' tal-moviment.

Il-liġi if inhi llum - mhux kif se nagħmluha issa imma kif inhi llum - tgħid:

"For the purpose of this section, any person who is the wife of a person mentioned in paragraph A or B shall be deemed to be a citizen of Malta for purposes of freedom of movement".

Mela llum is-sitwazzjoni hi li jekk mara barranija - dan mill-1964 l'hawn - tiżżewweġ wieħed anzjan Malti, dik awtomatikament takkwista l-freedom of movement.

Jiġifieri llum ma jeżistix id-dritt li l-ministru, qabel ma jittimbraw il-freedom of movement, jidħol fuq din il-kwestjoni.

Bl-emenda qed nagħmluha aktar diffiċli biex takkwista l-freedom of movement.

Sal-lum la l-ministru u lanqas id-dipartiment ma jistgħu jistaqsu domandi dwar kif sar iż-żwieġ u jekk humiex kuntenti flimkien u jekk huwiex żwieġ finta jew le, għaliex int tmur biċ-ċertifikat u awtomattikament tieħu l-liberta' tal- moviment.

Il-Kostituzzjoni ma tgħidlekx li għandek bżonn tapplika biex tieħu l-liberta' tal-moviment illum, imma int kemm taqbad u tgħidlu I have already acquired freedom of movement.

Issa kif ġiet il-liġi, xi forma ta' checking se jkollu jsir bilfors, għax issa jrid jipprova lil min se jittimbralu l-freedom of movement li mhux biss iżżewweġ imma li ilu ħames snin miżżewweġ u jgħix mal-partner.

Jiġifieri d-dipartiment jista' jsejjaħ lill-mara Maltija jew lir-raġel Malti u jitolbu jieħu ġurament li ilhom ħames snin flimkien.

Waqt li qabel ma kien hemm l-ebda kontroll tal-freedom of movement, issa se jkun hemm forma ta' kontroll aħjar u d-dipartiment jista' jindaħal fil-kwestjoni.

Veru li jeżisti d-dritt tal-ministru li fl-interess pubbliku jħassarlek il- freedom of movement, pero' jien nippreferi li nħalliha għax illum ħloqna triq tan-nofs li tagħti diskrezzjoni lill-ministru li fl-interess pubbliku jista' jgħid li dak li jkun ma jistax ikollu freedom of movement.

Hija triq li qed iddaħħal il-kriterju tal-ħames snin.

(Interruzzjonijiet)

Iva, ħadt żball żgħir, skużawni, illum kif inhi fil-Kostituzzjoni mhux biss trid tkun miżżewweġ imma trid tkun qed tgħix ma' dik il-persuna.

Pero' xorta waħda, nimmaġina li malli tiżżewweġ u tkun qed tgħix ma' dik il- persuna takkwista kważi b'mod awtomatiku l-freedom of movement.

Jiġifieri dik qiegħda biex jekk imbagħad wara ġimgħa ma jibqgħux jgħixu flimkien, awtomatikament il-freedom of movement jaqa'.

Fil-fatt għalhekk għamilna emenda għall-exempt status ta' l-Immigration Act, biex jekk m'għadhomx jgħixu flimkien jitilfu l-exempt status.

Kellna differenza bejn il-freedom of movement u l-exempt status.

L-exempt status kont titilfu biss jekk int separat de jure u l-freedom of movement li huwa dritt kostituzzjonali kont titlifu jekk int separat de jure kif ukoll de facto.

Jiġifieri aħna mas- sitwazzjoni kif inhi llum se nżidu l-perjodu ta' ħames snin.

F'dawk il- ħames snin, minkejja li int miżżewweġ lill-mara Maltija, anke jekk inhu l- isbaħ fost iż-żwiġijiet kollha u rnexxa, xorta waħda ma teħux id-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement, imma tieħu l-exempt status.

Jiġifieri la għandek bżonn visa u lanqas permess biex inti taħdem.

Imma d- dritt kostituzzjonali - li naturalment huwa d-dritt sanċit fil- Kostituzzjoni, u dak ħadd ma jista' jbiddilulek - ladarba akkwistajtu, biex inneħħihulek, irrid nerġa' niġi f'dan il-parlament bħala ministru u nerġa' nitlob emenda jew inkella nużaw il-proviso meta jkun hemm l-interess pubbliku.

Issa dak takkwistah biss wara ħames snin ta' żwieġ jgħixu flimkien.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr. Chairman, jien mhux qed nirriferi għall-każi normali imma każi li jkunu overt.

Immaġina per eżempju traffikant kbir tad-droga internazzjonali, magħruf u kundannat, li jinqeda b'din il-proviso għax forsi ma jkollniex trattat ta' estradizzjoni ma' ċertu pajjiż barrani u dan jipprova jinqeda biż-żwieġ ma' xi ħadd qiegħed imut.

Issa wara ċertu żmien li żżewweġ dan se jiġi ċittadin Malti u se jkollu l-freedom of movement protett bil-Kostituzzjoni.

Allura possibbli li l-ministru mhux se jkollu dritt li jannulla l-proċess għal dan id-dritt li qed jiġi akkwistat?

Wara kollox il-Kostituzzjoni stess taħt artiklu 44 tispeċifika li l-ebda ċittadin Malti m'għandu jiġi mċaħħad mid-dritt tiegħu tal-liberta' ta' moviment, pero' mbagħad fis-sezzjonijiet ta' wara tgħidlek li jekk hemm bżonn jiġu mposti ċerti restrizzjonijiet għal-liberta' ta' moviment.

Veru dan forsi huwa pass kbir, u jien napprezza dak li qed jgħid il-Ministru li llum fil-Kostituzzjoni m'hemm xejn li l-ministru għandu dritt li joqgħod ineħħi jew whatever, pero' conceptually l-Kostituzzjoni tammetti diġa' restrizzjonijiet.

Mr. Chairman, without waging a battle, sempliċement qed nissuġġerixxi li l- Ministru jara jekk jistax jagħmel xi ħaġa hekk fl-Att dwar iċ-Ċittadinanza.

Jekk jagħmel hekk taħt l-Att dwar iċ-Ċittadinanza ma naħsibx li jkun qiegħed imur kontra l-Kostituzzjoni, għax il-Kostituzzjoni stess f'artiklu 44(3) tgħidlek:

"L-ebda ħaġa li hemm fi jew magħmula skond l-awtorita' ta' xi liġi ma għandha titqies li hija inkosistenti ma' jew bi ksur ta' dan l-artiklu sa fejn dik il-liġi tagħmel provvediment –

(a) għall-impożizzjonijiet ta' restrizzjonijiet li jkunu raġonevolment meħtieġa fl-interessi tad-difiża, sigurta' pubblika, ordni pubbliku, moralita' jew deċenza pubblika...".

Ma nafx kif jaħsibha l-Ministru.

Forsi jekk ma jridx jagħmilha fil- Kostituzzjoni, nissuġġerilu li 'l quddiem jikkonsidra jdaħħalx dan li qed ngħid jien fl-Att dwar iċ-Ċittadinanza biex il-ministru jkollu xi forma ta' dritt.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr. Chairman jien nikkonsidra s-suġġeriment ta' l-Onor.

Gulia pero' hawnhekk mhux qed nitkellmu dwar iċ-ċittadinanza imma qed nitkellmu dwar il-freedom of movement.

Issa għaliex il-Kostituzzjoni sa mill-1964 kienet tgħid li għallinqas lin-nisa barranin - imbagħad kien hemm is-sentenza li tgħid l-irġiel ukoll - għandna nagħtuhom il-freedom of movement?

Għax xi żwieġ hu dan li ngħidulhom: Tistgħu tiżżewwġu pero' m'għandekx dritt li tidħol f'Malta, m'għandekx dritt toħroġ minn Malta, m'għandekx dritt tiċċaqlaq f'Malta!

Jiġifieri dan se jkun żwieġ bl-internet u jikkomunikaw bl-e-mail!

Għalhekk tagħti d-dritt tal-liberta' tal-moviment lill-miżżewwġin kollha.

Aħna issa se nagħmluha li trid takkwistah wara ħames snin pero' xorta waħda għandek l-exempt status.

Jiġifieri sakemm int qed tgħix flimkien ma' martek għandek l-exempt status u wara ħames snin ikollok ukoll il-liberta' tal-moviment.

Ara meta tiġi għaċ-ċittadinanza, u allura qiegħed tintegra lil dak li jkun b'mod sħiħ fis-soċjeta' Maltija, allura hemmhekk il-ministru għandu jkollu d-diskrezzjoni li ma jagħtikx jew li jirtiralek iċ-ċittadinanza anke jekk int miżżewweġ lil xi ħadd Malti.

Hawn qed ngħidu li d-diskrezzjoni hi li jirtiralek fl-interess pubbliku jekk jirriżulta li dan ma kienx żwieġ veru imma kien żwieġ ta' konvenjenza.

Pero' issa rridu noqogħdu attenti meta ngħidu li l-kriminali m'għandhomx dritt jiżżewwġu wkoll (Interruzzjonijiet) Le, le rridu noqogħdu attenti, għaliex jekk inhu żwieġ ġenwin...

(Interruzzjonijiet) Int semmejt traffikant tad-droga imma jista' jkun xi ħadd li qatel.

(Interruzzjonijiet) Evidentement mhux kull kriminal f'Malta huwa traffikant tad-droga!

Jekk tipproponi xi ħaġa f'dan il-parlament li tidħol il-piena tal-mewt fuq traffikar ta' droga probabbli kulħadd jgħid iva, pero' mbagħad ninsew ir- reati kollha l-oħra li jeżistu, li huma reati moqżieża xorta waħda u uħud minnhom huma serji!

Imma issa ma nistgħux ngħidu li persuna li kkommettiet żball jew kellha mument ta' dgħjufija u żżewweġ xi ħadd Malti m'għandux ikollha l-liberta' tal-moviment.

Se mai, jekk ikollu ċertu pattern ta' behaviour, tista' una volta li akkwistah tħassarulu fl-interss pubbliku.

(Interruzzjonijiet) Sakemm hija dwar iċ-ċittadinanza ngħid iva, imma issa li ndaħħlu diskrezzjoni jekk nagħtuhx il-freedom of movement jekk dan qed jgħix ma' dik il-persuna...(Interruzzjonijiet) Għax il-mument li ma jibqax jgħix ma' dik il-persuna awtomatikament taqa' l-liberta' tal-moviment, għax il-liberta' tal-moviment tista' tagħtihielu biss if he is living with that person.

Ara x'tgħid illum:

"Who is the wife..."

- u issa se nagħmluha who is the spouse -

- and is living with that person".

Jiġifieri l-verb qiegħed fil-preżent għal ta' l-apposta, ħalli int jekk għext 20 sena ma' dik il-persuna u l-għada ta' l-20 sena int ma tibqax tgħix magħha, il-liberta' tal-moviment tieqaf.

Din mhux bħal taċ- ċittadinanza, li tgħix jew ma tgħix miegħu jew magħha issa ħadtha.

Issa jekk inhu żwieġ u baqgħu jgħixu flimkien, il-fatt li għandu criminal record forsi jagħtik id-dritt li ma tagħtihx iċ-ċittadinanza, imma mhux li ma tagħtihx il-liberta' tal-moviment.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr. Chairman, xorta waħda ma nistax nifhem kif il- ministru għandu dritt li jneħħi xi ħaġa li qegħda hemmhekk imbagħad m'għandux il-fakulta' li jneħħi l-proċess li jwassal biex tingħata din il- ħaġa.

Jekk dak l-istat ikun akkwistat il-ministru jista' jiddeċiedi li għall-raġunijiet ta' ordni pubblika jneħħihulu from day one.

Mill-banda l- oħra, ejja nieħdu każ ta' traffikant tad-droga internazzjonali li ġie kkundannat minn diveri ġurisdizzjonijiet u żżewweġ waħda li għandha ż- żmien.

Il-ministru jrid joqgħod jistenna li jgħaddu l-ħames snin ħalli kif jakkwista dak id-dritt inneħħihulu?

Jien ngħid li għandu jneħħih qabel ladarba dan huwa bniedem li jista' joħloq problemi għas-sigurta' tal-pajjiż jew l-ordni pubbliku eżatt kif jasal.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr. Chairman lanqas fl-Immigration Act il-ministru m'għandu dan il-poter għax hemm din l-istess proċedura fejn int takkwista l- exempt status.

Mela l-anqas forma li tista' tagħti lil ċittadin barrani miżżewweġ waħda Maltija huwa l-exempt status.

Dak jiġi rregolat mil-liġi ordinarja.

Aħna nistgħu niġu hawnhekk u nħassruha, nibdluha u naqilbuha ta' taħt fuq b'maġġoranza ta' wieħed.

L-exempt status hu fejn il-barranin ikollhom bżonn visa u permess biex jaħdmu taħt l-Immigration Act.

Hemm ukoll regolat kif takkwistah, jiġifieri li tkun ir-raġel jew il-mara ta' ċittadin Malti u m'intix separat.

Malli int tipprova li int miżżewweġ tieħu l-exempt status.

Issa mhux qed ngħidlek il-freedom of movement, għax dik tiġi t-tieni tarġa.

Il-freedom of movement hija garantita bil-Kostituzzjoni li kważi tagħtik l-istess drittijiet ta' l-exempt status, imma waħda toħroġ mil-liġi ordinarja u l-oħra toħroġ mill-Kostituzzjoni.

Imbagħad għandek l-aħħar livell li huwa l-livell taċ-ċittadinanza, fejn hemmhekk jeżisti d-dritt li ma jagħtuhielekx qabel u li jħassruhielek ladarba jagħtuhielek.

Anke fl-Immigration Act il-poter li hemm huwa li tħassarha wara.

Jiġfieri l-ministru b'ordni jista' jgħidlu li m'huwiex aktar exempt status.

Jiġifieri nippreferi li jkolli dan il-poter wara anke għaliex kuntrarjament ta' dak li jsir fiċ-ċittadinanza, it-tħassir tal-freedom of movement li qed nipproponu fil-Kostituzzjoni m'huwiex suġġett għall-appell la quddiem qorti u lanqas quddiem it-tribunal li jeżisti llum li quddiemu jmorru n-nies li jħassrulhom iċ-ċittadinanza.

Jiġifieri dan kulma jmur fin- nofs hija ordni tal-ministru li jħassarlu l-freedom of movement.

Jekk ikun hemm dan il-pattern li qed jgħid l-Onor.

Gulia dak li jkun ma jkollu l-ebda rimedju, la quddiem il-qorti u lanqas quddiem it-tribunal (Interruzzjonijiet) Le, għax il-freedom of movement ma jkunx akkwistah.

(Interruzzjonijiet) llum iva, ikun exempt status.

Jiġifieri biex nifthiemu, min se jiżżewweġ xorta waħda jista' jaħdem f'Malta anke b'din l-emenda, imma dan isir taħt l-Immigration Act li tgħid:

"Il-prim ministru jista', b'ordni li għandu jiġi notifikat minn xi persuna, jiddikjara li dik il-persuna ma tkunx aktar persuna eżenti jekk il-prim ministru jkun sodisfatt li l-għoti ta' dik l-eżenzjoni lil dik il-persuna ma jkunx fl-interess pubbliku...".

Jiġifieri jiġi ttrattat bħal barrani ħaddieħor.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr. Chairman, issa se nkun daqsxejn provokattiv.

Fl- istadju tat-tieni qari ddedikajt parti mid-diskors tiegħi dwar il-fatt li artiklu 44 tal-Kostituzzjoni, li jittratta l-freedom of movement, jista' titneħħa bis-saħħa ta' artiklu 66 tal-Kostituzzjoni stess b'maġġoranza ta' żewġ terzi.

Issa hawnhekk se nitkellem dwar il-kunċett kollu ta' artiklu 44 tal-Kostituzzjoni u mhux direttament fuq l-emendi li għandna.

Se nitkellem dwar l-ossessjoni tal-gvern li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Aħna nafu li fost ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea hemm l-erba' libertajiet, fosthom il-liberta' tal-moviment ta' persuni.

Din tfisser li ċittadini ta' pajjiżi li huma diġa' msieħba fl-Unjoni Ewropea għandhom id-dritt li jiċċaqilqu mingħajr xkiel u mingħajr limitazzjoni ta' xejn.

Issa ta' min jgħid li l-freedom of movement m'hijiex xi ħaġa li toħroġ weħidha, in a vacuum, imma minn dan id-dritt joħorġu drittijiet oħrajn, fosthom id-dritt li taħdem u d-dritt li tirrisjedi fil-pajjiż.

Jekk int tidħol fl-Unjoni Ewropea, allura ċittadini mill-Unjoni Ewropea jkunu jistgħu jiġu jaħdmu hawnhekk, jirrisjedu hawnhekk, jagħmlu l-business hawnhekk u jixtru proprjeta'.

Dan kollu se joħloq problema, tant hu hekk il-gvern qed jipprova jġib deroga permanenti dwar dan.

Il-kwestjoni kollha hija din.

Hawn Malta hawn tliet liġijiet li jirregolaw persuni ċittadini Maltin u lil dawk li għandhom ċittadinanza barranija li b'xi mod jew ieħor jiġu f'kuntatt mal-ġurisdizzjoni tagħna.

Għandna l-Att dwar iċ-Ċittadinanza, li huwa l-aktar att importanti għax jekk int għandek iċ-ċittadinanza int tgawdi kull dritt li tagħtik iċ-ċittadinanza Maltija taħt il-Kostituzzjoni kif ukoll taħt l-Att dwar l-Immigrazzjoni.

Imbagħad għandek il- Kostituzzjoni ta' Malta fejn skond artiklu 44 ċittadin Malti għandu d-dritt kostituzzjonali tal-freedom of movement, imbagħad tramite ż-żwieġ ċerti ċittadini barranin jidħlu u jgħixu bħallikieku kienu ċittadini Maltin.

Imbagħad għandek l-Immigration Act li tgħidlek min huma l-persuni eżenti u jitkellem dwar l-immigranti projbiti u allura għandek bżonn iġġib ħafna permessi.

Issa bħalissa x'jiġri?

Mr. Chairman, bħalissa li m'aħniex fl-Unjoni Ewropea jiġri li nies mit- tramuntana ta' l-Afrika għandhom bżonn il-visa biex jidħlu f'pajjiżna.

Hemm ukoll ċittadini minn pajjiżi Ewropej li għandhom bżonn visa biex jidħlu, imma dik m'hijiex visa li trid iġġibha minn qabel.

Int tkun tista' tidħol u għandek dritt li toqgħod hawn Malta sa tliet xhur, imbagħad il-principal immigration officer fuq talba taċ-ċittadin mill-Unjoni Ewropea joqgħod jestendilu.

Qatt ma nafu li kien hemm xi problema biex jestendi għal xi raġuni jew oħra li m'għandha xejn x'taqsam mar-razziżmu, u dejjem ħassejna ruħna komdi li nagħtu estensjonijiet anke fit-tul lill-ċittadini mill- Unjoni Ewropea u lill-ċittadini Ewropej mhux imsieħba fl-Unjoni Ewropea.

Issa jekk Alla jħares qatt Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea dan l-istat irid jinbidel għaliex ċittadin mill-Unjoni Ewropea mhux se jkollu għalfejn wara tliet xhur imur għand il-principal immigration officer għal extension.

Jekk irid dan se jkun jista' joqgħod idur u jaqgħad hawn, jidħol u joħroġ, u naħseb fuq dan naqblu li hekk jiġri.

Issa x'se jagħmel il-gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' artiklu 44 u l-Immigration Act jekk Malta tidħol fl- Unjoni Ewropea?

Il-ministru għadu kemm qal li hemm żewġ tipi ta' freedom of movement, hemm id-dritt kostituzzjonali li jingħata liċ-ċittadin Malti, u li jinbidel biż-żewġ terzi, imbagħad hemm dak skond l-Immigration Act.

Jien m'għandix dubju x'se jagħmel il-gvern għax naħseb li l-gvern se jħares daqsxejn lejn l-Immigration Act u jara kif se jdaħħal xi ħaġa hemmhekk.

Pero' issa dan kif se jiffigura ma' artiklu 44 tal-Kostituzzjoni?

U nixtieq li nisma' lill-ministru dwar dan il-punt.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr. Chairman, dan huwa kompletament irrilevanti għall- iskop ta' din l-emenda - naturalment nieħu gost nirrispondih peress li għad ma kellix iċ-ċans nirrispondih għax għamilt il-ftuħ tal-liġi mbagħad ma stajtx nagħmel il-winding-up għax il-Ministru Gatt kellu jagħmel il-parti tiegħu fuq il-kunsill lokali - imma l-Onor.

Gulia jixtieq jiskorja xi punti politiċi.

L-Onor.

Gulia qal Alla ħares qatt nidħlu, imma jien ngħid j'Alla nidħlu!

Nista' nassigurah li dawn il-problemi legali mhux se jqumu għaliex jeżistu biss f'moħħu, jiġifieri hija biss kwestjoni biex inkunu għedna xi ħaġa għall-gazzetti.

Din bħal tan-newtralita'.

Bħal speċi l-freedom of movement ma nistgħux nemendawh għax se jkollna nemendaw il-Kostituzzjoni, u biex inbiddlu l-Kostituzzjoni rridu l-kunsens ta' l-oppożizzjoni li hija kontra l-Unjoni Ewropea.

Dan m'hu veru assolutament xejn.

(Interruzzjonijiet) Jiena qiegħed ninterpreta dak li qal hu.

Il-punt tiegħu kien li biex aħna nallinjaw ruħna ma' l-acquis se jkun hemm bżonn emenda kostituzzjonali.

Jien ngħid li le.

ONOR.

GAVIN GULIA: Jien sempliċiment għamilt interrogattivi li naħseb li huma validi.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Hemm domandi u domandi, fosthom domandi li jgħidulhom retoriċi, fejn titfa' l-botta imma fl-istess ħin ma tkunx trid tintrabat ma' dak li qed tistaqsi.

Issa aħna avukati u kapaċi nagħrfu domanda biex tkun taf il-pożizzjoni minn domanda oħra biex titfa' d-dubju.

Mhux qed ngħidlek li ma tistax tuża din it-tattika imma dan li qed tistaqsi fuqu inti huwa irrelevanti għall-iskop ta' din il-liġi.

(Interruzzjonijiet) Jien mhux qed ngħidlek li għamilt xi ħaġa ħażina imma qed ngħidlek li hija irrelevanti għall-iskop ta' din il-liġi.

Alla ħares nagħmlu dak li tefa' l- botta dwarha l-Onor.

Gulia.

Nagħmlu żball kbir kieku aħna kellna nemendaw il-Kostituzzjoni biex iċ-ċittadini ta' l-Ewropa kostituzzjonalment ikollhom id-dritt tal-freedom of movement.

L-ewwel ħaġa, il-freedom of movement li joħroġ mill-acquis għandu aktar limitazzjonijiet mill-freedom of movement li joħroġ mill-Kostituzzjoni tagħna.

It-tieni ħaġa li kieku kellna nagħmlu hekk dak ifisser li qed norbtu l-ġenerazzjonijiet kollha - ejja nassumu li l-gvern u l-oppożizzjoni jaqblu - li dejjem irridu nagħtu l-freedom of movement liċ-ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura faċli x'hemm bżonn li jsir: nemendaw l-Immigration Act.

Iva, Sur President, nammetti li l-Immigration Act trid temendaha biex int tassigura l-liberta' tal-moviment liċ-ċittadini Ewropej imma m'hemmx għalfejn temenda l-Kostituzzjoni.

U diġa' qegħdin nippjanaw l-emendi li se jkun hemm bżonn għall-Immigration Act, għaliex għalkemm il-liberta' tal- moviment niggarantuha liċ-ċittadini Ewropej malli nsiru membri u mhux qabel, pero' x-xogħol trid tippreparah.

Ma tistax l-ewwel tidħol imbagħad tibda tipprepara l-affarijiet.

Il-preparamenti li jridu jsiru m'humiex għall-Kostituzzjoni imma għall-Immigration Act, anke għaliex l-acquis jagħmel ħafna kondizzjonijiet.

Jiġifieri jekk persuna ġejja Malta biex taħdem pero' fix-Schengen information system hija indikata bħala persuna perikoluża jew kriminali, dik il-persuna ma tidħolx Malta.

Issa jekk jien nemenda l-freedom of movement fil-Kostituzzjoni, kif nista' ma nħallihiex tidħol Malta lil dik il-persuna?

U allura l-Kostituzzjoni tibqa' kif inhi u jiġi emendat l-Immigration Act.

Mr. Chairman, barra minn hekk, il-fatt li nagħtu l-freedom of movement b'liġi ordinarja lil lista ta' persuni aktar minn dawk li fil-Kostituzzjoni għandhom id-dritt tal-liberta' tal-moviment, ma jfissirx li qed niksru l- Kostituzzjoni għax is-sitwazzjoni llum diġa' hekk hi.

Jekk per eżempju nieħdu l-exempt status f'Malta llum, il-lista ta' dawk li għandhom l-exempt status hija itwal minn dawk li għandhom id-dritt kostituzzjonali tal- liberta' tal-moviment.

L-exempt status huwa dritt bħal tal-Kostituzzjoni eżatt imma wieħed entrenched fil-Kostituzzjoni u l-ieħor mhux.

Mela jekk naraw il-lista ta' l-exempt status naraw li hija ħafna itwal mil-lista li hemm fil-Kostituzzjoni tal-freedom of movement.

Ħalli nagħti eżempju.

Kull min għandu d-diplomatic immunity għandu l-exempt status.

Dan jista' jidħol Malta fi x'ħin irid u jista' jdur ma' Malta fi x'ħin irid pero' m'għandux il-freedom of movement garantit bil-Kostituzzjoni.

Allura dan imur kontra l- Kostituzzjoni?

Ir-risposta hija: Le.

Il-Kostituzzjoni tiggarantixxi tliet kategoriji ta' nies li huma t-tfal ta' Maltin, dawk li huma miżżewwġin Maltin u r-returned migrants.

Biex lil dawn inħassruhom irridu niġu fil-parlament u trid taqbel magħna l-oppożizzjoni biex nagħtu l-exempt status, ħalli int ma jkollokx bżonn il-visa li semma' l-ħabib tiegħi l-Onor.

Gulia u l-work permit.

Imma li jkollok id-dritt li taħdem hawnhekk m'hemmx għalfejn temenda l-Kostituzzjoni imma temenda l- Immigration Act.

Illum diġa' teżisti din is-sitwazzjoni.

Eżempju ieħor huma l-consultants barranin tal-gvern.

Kull min hu consultant barrani tal-gvern huwa exempt status.

Jista' jidħol f'Malta mingħajr visa, m'għandux għalfejn joqgħod iġedded visa, u jista' jaħdem hawnhekk mingħajr permess.

U se nikkwota mill-Immigration Act:

"Persuna li hija f'Malta b'kapaċita' konsultattiva jew biex tagħti pariri lill-gvern ta' Malta fuq stedina tiegħu...".

Mela jekk il-gvern jistieden konsulent biex jagħtih pariri bħala gvern, mhux għas-settur privat imma bħala gvern, dak la għandu bżonn visa u lanqas m'għandu bżonn work permit.

Mela biex wieħed jallinja l-pożizzjoni legali ta' Malta ma' l-aqcuis għar-rigward il-freedom of movement of persons m'hemmx għalfejn nemendaw il-Kostituzzjoni, imma nemendaw il-liġijiet tal- pajjiż b'maġġoranza sempliċi.

(Interruzzjonijiet) Aħna għandna mandat elettorali biex insieħbu lil Malta fl-Unjoni Ewropea u malli jsir hekk, nemendaw ukoll l-Immigration Act biex niġu in line ma' l- aqcuis mhux biss fejn jidħlu d-drittijiet imma anke fejn hemm ċerti obbligi.

Jekk persuna se tiġi hawn, din trid taħdem u mhux toqgħod tiċċassa!

Dawn id-drittijiet u l-obbligi se ninkorporawhom fil-liġi odinarja mingħajr ma nkunu qed niksru l-Kostituzzjoni, għax llum l-liġi diġa' tagħti exempt status lil min m'għandux freedom of movement taħt il- Kostituzzjoni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, l-exempt status jagħti d-dritt liċ- ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea li jgħixu u jaħdmu hawn Malta, dejjem taħt ċerti kondizzjonijiet, bħal per eżempju li x-xogħol li jagħmlu jrid ikun wieħed speċjalizzat.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' residenza, dawn il- barranin ikunu jistgħu jixtru proprjeta' waħda taħt ċerti kondizzjonijiet u sa ċertu valur.

Li qed jippreokkupani – u mhux lili biss imma anke lill- gvern .....

(Interruzzjonijiet) Qed nara li l-Ministru se jipprova jittronkani għax donnu ma jixtieqx jirrispondi dwar dan l-aspett!

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, l-akkwist tal-proprjeta' m'għandu x'jaqsam xejn ma' din l-emenda kostituzzjonali.

Jekk persuna barranija tingħata l-freedom of movement ma jfissirx li b'daqshekk tkun tista' takkwista proprjeta', u lanqas taħt l-exempt status ma tista' tagħmel dan.

L-ebda liġi li anke remotament hija konnessa ma' din, m'għandha x'taqsam ma' dan li qed jgħid l-Onor.

Gulia.

L-uniċi persuni li m'għandhom l-ebda restrizzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-akkwist tal-proprjeta' huma ċ- ċittadini Maltin.

Dawk li m'humiex Maltin iridu japplikaw biex jagħmlu dan, u taħt ċerti kondizzjonijiet.

Dwar dan il-punt il-freedom of movement huwa kompletament newtrali.

L-Onor.

Gulia m'għandux għalfejn iqajjem punti ta' din ix-xorta li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' din l-emenda kostituzzjonali.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, permezz ta' l-internet għadni kemm awwistajt id-dokoment bit-titlu "freedom of movement for persons - European Parliament".

Minn dan id-dokument joħorġu r-right of residence, the right of work, etc. Il-gvern Nazzjonalista bħalissa qed jipprova jakkwista deroga permanenti mill-Unjoni Ewropea biex ċittadini mill-istess Unjoni li jiġu jgħixu hawn Malta ma jixtrux aktar minn proprjeta' waħda.

Aħna nafu li l- Unjoni Ewropea ma tipprovdix menu a la carte, u għalhekk il-gvern Nazzjonalista qed jipprova li ma' l-Unjoni jibni dik ir-relazzjoni speċjali li jrid il-Partit Laburista, u dan għaliex l-eċċezzjonijiet kollha li jrid il-gvern ma jistgħux isiru jekk pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni.

Il-partit Laburista jixtieq ikun jaf kif fiex waslet din id-deroga permanenti u kif se taffettwa.

Jekk il-Ministru m'huwiex qiegħed f'pożizzjoni li jirrispondi ma jimportax, pero' verament nixtiequ nkunu nafu x'inhu jagħmel il-gvern għax il-freedom of movement of persons u the right to reside għandhom x'jaqsmu ħafna ma' bosta aspetti ta' l-Att dwar l-Immigrazzjoni.

Jekk il-Ministru ma jridx jirrispondi, jgħidilna ċar u tond.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, hemm differenza bejn il-freedom of movement kif mifhum mill-oppożizzjoni u l-freedom of movement imniżżel fil- Kostituzzjoni.

Il-freedom of movement m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-akkwist tal-proprjeta'.

Ministri oħra li għandhom x'jaqsmu ma' l-akkwist tal- proprjeta' diġa' rrispondew dwar dan, u għalhekk jidhirli li m'għandix għalfejn nidħol f'din il-kwestjoni jien ukoll.

Ma jidhirlix li għandna niddiskutu l-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea meta m'hu qed nipproponu xejn minn dan.

Ma jistax ikun li l-ewwel insemmu l-Unjoni Ewropea, imbagħad wara li nagħti tweġiba u ngħid li m'għandniex għalfejn inbiddlu l-Kostituzzjoni biex nallinjaw ruħna ma' l-aqcuis, l-Onor.

Gulia jerġa' jitkellem dwar suġġett kompletament differenti minn dan.

Ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk u xi forma dixxiplina fuq dan id-dibattitu għandu jkun hawn.

(Interruzzjonijiet) THE CHAIRMAN: Il-Ministru Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, jien ta' l-idea li nipposponu dawn iż- żewġ klawsoli u ngħaddu għal klawsola 4.

Nifhem li l-kollegi tagħna tan- naħa l-oħra jaqblu ma' dan is-suġġeriment

THE CHAIRMAN: Naqblu ma' dan l-arranġament?

(Onor. Membri: Iva)

Klawsoli 2 u 3 ġew posposti.

Klawsola 4 - Żieda tal-Kapitolu XA ġdid mal-Kostituzzjoni

Clause 4 - Addition of new Chapter XA to the Constitution

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, peress li f'dawn l-aħħar jiem tkellimna ħafna dwar il-kunsilli lokali, m'iniex beħsiebni ntawwal wisq.

Hawnhekk qed nipproponu li fil-Kostituzzjoni jkun hemm klawsola speċifika li tgħid li l-Istat għandu jadotta s-sistema ta' gvern lokali, bit-territorju ta' Malta maqsum f'numru ta' lokalitajiet skond kif jiġi determinat permezz ta' liġi partikolari minn żmien għal żmien u li kull lokalita' tkun amministrata minn kunsill lokali elett mir-residenti skond proċeduri stabiliti permezz ta' liġi partikolari.

Fi kliem ieħor illum li fil-pajjiż hawn qbil dwar il-ħtieġa tal-kunsilli lokali u anke hawn il-qbil li l- kunsilli lokali huma parti essenzjali mid-demokrazija tagħna, wasal iż- żmien li nirrikonoxxu dan il-fatt fil-Kostituzzjoni.

Irrid ngħid li l-mod ta' kif inhi drafted din l-emenda huwa biss indikazzjoni tal-prinċipji ġenerali peress li d-dettalji partikolari se jidhru fil-liġi proprja.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Mr Chairman, il-Ministru għadu kemm semmilna l- qbil li jeżisti bejn iż-żewġ naħat dwar il-prinċipju tal-kunsilli lokali.

Iva, aħna bħala Partit Laburista naqblu li l-kunsilli lokali kif definiti fil-liġi ta' l-1993 għandhom jiġu rikonoxxuti.

Naqblu wkoll li l-eżistenza tagħhom u l-fatt li dawn ikunu eletti demokratikament mir-residenti tal- lokalitajiet rispettivi għandu jkunu entrenched fil-Kostituzzjoni.

Iżda xorta waħda qed inressaq din l-emenda, Sur President, cioe':

"A" F'artikolu 115A li qed jidħol bi klawsola 4:-

(a) minflok il-kliem "Gvern Lokali" li jinsabu fit-titolu u fin-nota marġinali tiegħu, għandhom jidħlu l-kliem "Kunsilli Lokali"; u

(b) il-kliem ", filwaqt li jirrikonoxxi l-prinċipji ta' sussidjarjeta'," għandhom jitħassru.

"A" In article 115A inserted by clause 4:-

(a) for the words "Local Government" in the title and marginal note thereof, there shall be substituted the words "Local Councils"; and

(b) for the words ", recognizing the principles of subsidiarity," shall be deleted.

Sur President, din l-emenda hija xprunata mill-fatt li meta wieħed iħares lejn kif żviluppaw il-kunsilli lokali, id-definizzjoni tagħhom toħroġ mill- Att tal-1993.

Dan l-Att jibqa' importanti ħafna għax, kif qal il-Ministru, se tkun din l-istess liġi li tibqa' tirregola l-istruttura tal-kunsilli, id- delega ta' poter, il-proċeduri, id-drittijiet, l-obbligi, eċċ. Infatti f'subparagrafu (2) ta' artiklu 3 ta' l-Att ta' l-1993 insibu hekk:

"The council shall be a statutory local government authority having a distinct legal personality and capable of entering contracts, of suing and being sued and of doing all such other things and entering into such transactions as are incidental or conducive to the exercise and performance of it's functions as are allowed under this Act".

Fi kliem ieħor, dan is-sub-paragrafu qed jgħid li l-kunsill lokali huwa korp kostitwit u huwa a local goverment authority.

Hawnhekk qed naraw li l- kunsill lokali huwa awtonomu, għandu personalita' distinta u huwa parti mill-amministrazzjoni ġenerali tal-pajjiż.

Fl-awtonomija tagħhom il- kunsilli lokali m'humiex repubbliki, u dan il-fatt il-liġi ta' l-1993 tistabilixxieh.

Huwa għalhekk li aħna xtaqna li t-titlu ta' "Kunsilli Lokali" jkun stabilit fil-Kostituzzjoni.

Raġuni oħra għal din l-emenda li qed nipproponu ġejja mill-fatt li l- kelma "gvern lokali" tista' timplika ċerti affarijiet u tista' tkun ukoll misnomer għax ma jkunx tkun taqbel eżatt ma' dak li jgħid l-Att XV ta' l- 1993.

Il-kelma "gvern" timplika struttura eżekuttiva, u fost affarijiet oħra tista' timplika wkoll l-impożizzjoni ta' taxxi li mhu dritt ta' ħadd ħlief tal-gvern ċentrali.

"Gvern lokali" tista' timplika li dak il-kunsill lokali li ma jkunx jista' jaqdi l-funzjoni tiegħu minħabba diffikultajiet finanzjarji, jista' jimponi taxxi bħal kwalunkwe gvern ċentrali.

Qed ngħid "jista'" minħabba l-fatt li l-bieraħ il-ministru iċċara l-intenzjoni tiegħu dwar dan, pero' issa li qed nemendaw il-Kostituzzjoni huwa importanti li l- kliem ikun magħżul tajjeb.

Sur President, qegħdin ukoll nipproponu li titħassar il-frażi "filwaqt li jirrikonoxxi l-prinċipju ta' sussidjarjeta'" għar-raġuni li din tas- sussidjarjeta' mhi xejn ħlief slogan politiku – jew jekk trid prinċipju politiku - u għalhekk tista' tkun soġġetta għal interpretazzjonijiet diversi.

Aħna nemmnu li l-ebda definizzjoni ta' prinċipju politiku m'għandha tkun tagħmel parti mill-Kostituzzjoni.

Issa jekk kemm-il darba jkun hawn qbil dwar dawn l-emendi, l-artiklu kif emendat ikun aċċettabbli għaż-żewġ naħat u b'hekk inkunu ddeċidejna darba għal dejjem li l-kunsilli lokali għandhom il-funzjonijiet u d-delegi li joħorġu mill-Att XV ta' l- 1993, bħala parti mill-proċess ta' devoluzzjoni.

Effettivament b'hekk inkunu qed nikkonstataw li dan il-poter qatt ma jista' jiġi interpretat f'termini ta' taxxi.

Aħna naqblu biss li d-dritt ta' l-impożizzjoni tat- taxxi għandu jibqa' ta' dan il-parlament.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman, nibda biex ngħid li ma naqbilx għal kollox mar-raġunament li sar u għal żewġ raġunijiet prinċipali.

Jien nemmen li huwa importanti li l-prinċipju tas-sussidjarjeta' jkun entrenched fil- Kostituzzjoni għax is-sussidjarjeta' hija l-essenza tal-kunsilli lokali.

Il-kunsilli lokali jaġixxu fi stat demokratiku, pero' dejjem taħt il-kappa ta' l-istat tradizzjonali, u jkunu l-eżekuttiv u l-parlament li jgħaddulhom il-poteri biex jaġixxu b'mod sussidjarju għall-gvern.

Din hija l-essenza kollha tal-kunsilli lokali.

Kien għalhekk li aħna xtaqna li l-prinċipju tas- sussidjarjeta' jkun inkorporat fil-Kostituzzjoni.

Sur President, ikolli ngħid li ma naqbilx lanqas ma' l-interpretazzjoni ta' "local government".

Il-bieraħ spjegajt li aħna ridna nużaw l-istess kunċett li jeżisti fil-Kostituzzjoni u li jissemma' wkoll fil-liġi tal- kunsilli lokali.

Dan il-kunċett m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-impożizzjoni ta' taxxi, kif qal tajjeb l-Onor.

Mangion meta qal li l-poter tat-taxxi huwa riservat biss għal dan il-parlament.

Huwa biss meta l-parlament jirrinunzja għal dan id-dritt li potenzjalment il-kunsilli lokali jistgħu jaslu biex ikollhom il-poter li jintroduċu t-taxxi.

Għalkemm in-naħa tal- gvern ma taqbilx mar-raġunament ta' l-oppożizzjoni, l-importanti hu li meta niġu biex nemendaw l-ogħla liġi ta' pajjiżna nagħmlu dan b'consensus.

Riċentement xi ħadd fl-Italja qal li l-kostituzzjoni tikkostitwixxi l-patt soċjali bejn il-poplu kollu u importanti li dan jibqa' b'saħħtu.

Il-forzi politiċi jirrikonoxxu li waqt li tista' timponi tibdiliet fuq ċerti affarijiet għaliex ma jkollokx bżonn id-due terzi, huwa dejjem desiderabbli li meta temenda l-kostituzzjoni ħadd ma jibqa' fuq pożizzjoni trinċerata imma għandek dejjem tipprova tfittex consensus biex dak li jsir isir bi qbil bejn iż-żewġ partijiet.

Għax ladarba jkun sar bi qbil ikun hemm ħafna iktar forza fl-applikazzjoni tiegħu.

Huwa b'dan is-sens u b'dan ir- rikonoxximent li din in-naħa lesta li taqbel ma' l-emendi mressqa mill- oppożizzjoni u sejra tivvota favur l-emendi u l-klawsola tiġi emendata kif qed jiġi ssuġġerit mill-oppożizzjoni.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, jien xtaqt umilment ngħid li forsi mhux indikat li wieħed jagħmel kapitolu separat.

Waqt id- dibattitu tkellimt fuq il-kwestjoni ta' jekk kemm-il darba l-kunsilli lokali għandniex inwaqqgħuhom taħt waħda mill-fergħat ta' l-istat u sostnejt li għandha taqa' taħt il-fergħa ta' l-eżekuttiv.

Però jidher li fuq dan il-punt m'hemmx ċaqliq u allura se noħolqu kapitolu ġdid u separat għal-local councils li issa qegħdin naqblu fuqu.

Bħala prinċipju huwa dejjem prinċipju ta' eżekuttiv u allura naħseb li f'dik id-dimensjoni m'għandux ikun hemm taħlit fil-ħsieb kostituzzjonali li naħsbu li dan jista' jitħallat bħalma qiegħed taħt il-kostituzzjoni Taljana.

Il-kostituzzjoni Taljana tagħmel distinzjoni bejn dawk li huma reġjuni u dawk li huma postijiet awtonomi u tagħti poteri differenti lil dawn iż-żewġ konċetti.

U ħolqot kapitlu separat għal dawk iż-żewġ kunċetti għaliex għandek kwestjoni ta' leġislatura, eżekuttiv u ġudikatura fihom, mentri f'dan il-każ partikolari għandek element ta' eżekuttiv pur, mingħajr diffikultà ta' xejn.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Kif jaf l-Onor.

Mifsud Bonnici, dan il-punt ġie diskuss internament, fil-kabinett, però iktar minn hekk ħadna l-parir ta' l-attorney general.

Hemm żewġ opinjonijiet; waħda taqbel ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Mifsud Bonnici u l-oħra ssostni li l-kunsill lokali, minħabba l-awtonomija li għandhom u minħabba l-mod kif irridu nħarsu lejhom, ma jistgħux jiġu subsumed, kif qiegħda l-kostituzzjoni tagħna, fil- parti ta' l-eżekuttiv li titkellem l-iktar dwar kif inhu fformat il- kabinett u l-poteri tal-ministri, eċċ. Jiġifieri hemm l-argument l-ieħor kuntrarju - fl-opinjoni tiegħi t-tnejn għandhom valur, però fl-aħħar mill- aħħar trid tagħżel - li hawn qed nitkellmu fuq korp elett b'metodu differenti milli jiġi elett l-eżekuttiv, li huwa l-kabinett.

Dan huwa korp statutorjament indipendenti mill-eżekuttiv tant li l-eżekuttiv ma jistax jidħol fil-poteri, ma jistax jirregola l-poteri li għandhom għax huma għandhom poteri awtonomi.

Allura d-diskussjoni prattikament varjat bejn dawn iż-żewġ naħat u d-deċiżjoni kienet li jkun aħjar jekk ikun hemm kapitolu għalih.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Il-punt li qanqal l-Onor.

Mifsud Bonnici huwa interessanti.

Jien ngħid li l-kunsilli lokali huma sui generis, anke kif żviluppaw fuq il-livell lokali fiċ-ċirkostanzi partikolari ta' pajjiżna, u ma tantx nistgħu nimitaw preċiżament dak li jkun qed jiġri f'pajjiżi ħafna ħafna ikbar milli huwa pajjiżna.

Il-kunsilli lokali sa ċertu punt qishom parti mill-eżekuttiv pero' maqtugħin mill-eżekuttiv.

Jiġifieri l- awtonomija tagħhom li hija sanċita u protetta mil-liġi, għalkemm bil- proċess kollu ta' delegi ta' poter, arranġamenti li jsiru bejn il-kunsilli lokali u entitajiet ta' l-eżekuttiv, tqarrabhom lejn l-eżekuttiv u għandhom jiffunzjonaw fil-qrib ma' l-eżekuttiv, però ċertament għandhom id- distinzjoni partikolari tagħhom u personalità li wieħed irid iħares kif din tiżviluppa iktar f'dimensjoni għaliha.

Meta wieħed jara dawn iż-żewġ fatturi, f'dan il-każ partikolari ta' kif qegħdin jiżviluppaw il-kunsilli lokali f'pajjiżna, naħseb li kif inhi proposta l-emenda tirrifletti iktar ir-realtà.

M'hijiex kwestjoni ta' nuqqas ta' qbil fuq dan il-punt, imma sempliċement wieħed jispjega kif jifhem li qed isir l-iżvilupp tal-kunsilli lokali.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l- emenda "A", kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Charles Mangion.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 4 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Emenda ta' l-artikolu 66 tal-Kostituzzjoni.

Clause 3 - Amendment of article 66 of the Constitution.

(Posposta aktar kmieni fil-Kumitat)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, fi klawsola 3 qegħdin ngħidu li dan l- artiklu ġdid li l-Kamra għadha kemm approvat ma jistax jitneħħa ħlief bl- approvazzjoni ta' żewġ terzi ta' din il-Kamra.

Dan huwa rikonoxximent ta' l-importanza tal-kunsilli lokali u dwar ir-rieda taż-żewġ naħat li l-kunisilli lokali, li llum huma realtà, se jibqgħu parti mill-amministrazzjoni ta' l-Istat.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor.Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor.Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-artikolu 44 tal-Kostituzzjoni.

Clause 2 - Amendment of article 44 of the Constitution.

(Posposta aktar kmieni fil-Kumitat)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, klawsola 2 se nħalluha kif inhi.

Ikkonsidrajna l-punti li qajjem l-Onor.

Gulia – u naqbel miegħu wkoll - però nippreferu nħalluha kif inhi.

Jekk imbagħad niġu biex nagħmlu xi emenda teknika nagħmluha fir-recommittal stage imma għalissa napprovawha kif inhi.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor.

Clause 1 - Short title and commencement.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman nipproponi din l-emenda verbali għal klawsola 1:

Fi klawsola 1 minflok il-kliem "Att ta' l-2000 li jemenda l- Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru. 2)" għandhom jidħlu l-kliem "Att ta' l-2001 li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta".

In clause 1 for the words "the Constitution of Malta (Amendment) (No. 2) Act, 2000" there shall be substituted the words " the Constitution of Malta (Amendment) Act, 2001".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda verbali għal klawsola 1.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Titolu – Titlu fil-qosor.

Title - Short title and commencement.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Chairman nipproponi din l-emenda verbali għat- Titolu:

Fit-test Ingliż tat-Titolu, il-kelma "further" għandha titħassar.

In the English text of the Title the word "further" shall be deleted.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-emenda verbali għat-titolu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija t-titolu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

It-Titolu, kif emendat, għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, nitlob li l-Kamra tawtorizza lill- Iskrivan tal-Kamra jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir- renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Fil-11.38 a.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l- Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-CONDOMINIA

CONDOMINIUM (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-13 ta' Marzu 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia huwa in possession.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, il-bieraħ għamilt introduzzjoni qasira u llum se nkompli niftaħ fuq l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia.

Kif kont qed nispjega, kuntrarjament għaż-żmenijiet mgħoddija, illum il-bini f'pajjiżna qed isir b'mod li jkollok diversi residenzi f'bini fejn jużaw partijiet komuni, fis-sens li jkollok entratura waħda jew passaġġ wieħed li jwassal għall-apartamenti.

Imbagħad hemm partijiet komuni oħra li 30 jew 40 sena ilu ma kenux daqshekk popolari daqskemm huma llum, u l-iktar waħda li hija ovvja hija l-kwestjoni ta' l- użu tal-lifts li daħlu f'pajjiżna ftit tas-snin ilu, mhux iktar minn 30 sena ilu.

S'issa dan l-Att dwar il-Condominia għadu qatt ma ġie implimentat u kulħadd qed jistenna li dan jibda jitħaddem.

Hemmhekk imbagħad irridu naraw xi tbatijiet jista' jkolllhom in-nies li l-post fejn joqogħdu jiġi klassifikat bħala condominium.

Qed ngħid hekk għaliex pajjiżna għadda minn proċess fejn nies li qatt ma kellhom darhom minħabba raġunijiet finanzjarji u minħabba aspetti soċjali, grazzi għall-Partit Laburista fil-gvern fis- sebgħinijiet u fit-tmeninijiet li bnew diversi housing estates - imbagħad kompla wkoll gvern Nazzjonalista – nies bi problemi soċjali, single parents u persuni li huma ħandikappati, setgħu wkoll ikunu sid jien ta' darhom.

Iżda meta bdejna nallokaw dawn il-blokki ta' flats, djar, maisonettes, eċċ., bdew jinqalgħu problemi relatati maż-żamma tal-manutenzjoni bażika tal-partijiet komuni.

Fil-liġi ma kien hemm xejn li jirregola dawn l- affarijiet, ħlief li fil-kuntratt l-awtorità tad-djar jew il-kummissarju ta' l-artijiet, min kien ikun parti fil-kuntratt, kien idaħħal klawsoli li jobbliga lill-inkwilin biex jagħti l-kontribut għaż-żamma tal-partijiet komuni.

Però kienu jinqalgħu l-problemi u dawn komplew żdiedu - per eżempju, l-użu tal-bejt komuni - sakemm kienu jiftiehmu biex ikun jista' jużah kulħadd, ħadd ma kien ikollu xi jgħid ma' ħadd.

Imma mbagħad bdew jinqalgħu l-problemi dwar min għandu jżomm il-manutenzjoni ordinarja tal- bejt, jiġifieri li tħallbu, tagħtih il-qatran jew il-membrane.

Dawn kollha problemi li bdew jinqalgħu wara ċertu perijodu ta' żmien.

Kif qal tajjeb il-ministru, meta beda jikkonsulta mal-kunsill tan-nutara, ħarġet l-idea - kien hemm raġuni valida għaliha - li jista' jkollok blocks ta' residenzi li m'għandhomx jiġu kklassifikati bħala condominia jekk ikollhom it-taraġ minn barra biex jidħlu fid-dar tagħhom, allavolja jkun hemm żewġ fondi jew aktar fl-istess block.

Il-verità hi li għandna postijiet b'parti taraġ minn barra u parti taraġ minn ġewwa.

Jien iċċekkjajt dwar dan mal-kollegi tiegħi n-nutara, peress li aħna l-avukati ġeneralment insiru nafu xi ħaġa meta jkollna xi kawża fejn xi ħadd ikollu din il-problema.

Din is-sitwazzjoni hija interessanti għaliex ma nafx kif se npoġġuha issa.

Forsi fl-istadju ta' kumitat inkunu nistgħu nidħlu aktar fiha.

Ikun hemm plot fejn għandek maisonette b'taraġ minn barra, titla' għall-maisonette l-ieħor, imbagħad issib entratura żgħira f'parti komuni ġot-tieni maisonette fejn għandek entratura u taraġ minn ġewwa li jwasslek għal appartament ieħor.

Jiġifieri qisu nofs 'il hawn u nofs 'il hemm!

Issa dan taħt liema kategorija se jaqa'?

Kif qalu l-kunsill tan-nutara, postijiet fejn ikun hemm żewġ fondi jew aktar li jkollhom biss taraġ estern m'għandhomx jitqiesu bħala condominia.

Wieħed irid jara issa jekk hijiex ġusta li jkollok żewġ fondi jew aktar fejn fuq parti jkollhom taraġ estern u fuq parti oħra jkun hemm taraġ intern li jkun komuni.

Ma naħsibx li dan għandu jiġi klassifikat bħala condominium għaliex ma tkunx fair għal ta' taħt u għal tan-nofs u ma tkunx fair għal ta' fuq.

Dawn m'hawnx ħafna minnhom, imma jeżistu f'postijiet bħall-Belt Valletta.

Kien hemm żmenijiet fejn kulħadd kien jagħmel li jrid, iċarrat minn hawn u jitfa' minn hemm.

Per eżempju, hija xi ħaġa fenominali kif f'Marsalforn jinsterqu l-kmamar.

Dan nista' nitkellem dwaru għaliex għamilt perijodu nkun Għawdex b'xogħol ta' pulizija u kienu jinqalgħu dawn il-problemi.

Wieħed ikollu kamra waħda biss, jiġifieri mill-bieb ta' barra tara kamra, imbagħad ikollu bħal taraġ wara li jidħol taħt ħaddieħor għaliex ikun ħaffer fil-blat u jispiċċa kważi taħt it-triq kollha, jekk mhux il-pjazza, u jgħidlek li hemm tiegħu!

Din m'għandha x'taqsam xejn ma' din il-liġi, imma jien qed ngħid kemm isiru affarijiet u jrabbu l-ġust għax meta jgħaddi ċertu perijodu tinduna li b'xi mod din ġiet reġistrata fuq ismu.

Għax meta wieħed imur għand in- nutar biex jirreġistra art, kemm hawn min joqgħod jara l-gazzetta tal-gvern biex jiċċekkja jekk dak għandux dritt għaliha?

Jien naf b'każi - f'Għawdex iktar minn f'Malta, tiskanta! - fejn nies akkwistaw proprjetà b'titolu ta' pussess sforz ta' l-injoranza tan-nies li ma jarawx il-gazzetta tal-gvern.

Ikun hemm miktub irqiq li n-nutar qed jirreġistra din l-art f'isem it-tali u jkun hemm deskrizzjoni tagħha, imma ħadd ma jaqra xejn.

Allura jgħaddi l- perijodu u ma jiċċalinġjah ħadd.

(Interruzzjonijiet) Iva, għaxar snin taf kif jgħaddu!

Jien qed insemmi każ ta' biċċa taraġ 'l hawn u biċċa taraġ 'l hemm għaliex il-bieraħ, wara li spiċċajt nitkellem hawnhekk, irċevejt telefonata u qaluli li fil-Belt hemm ħafna postijiet fejn tidħol minn barra, imbagħad hemm biċċa oħra li twasslek sa l-appartament, imma dawn serqu dik il-biċċa.

Imbagħad sar taraġ intern li jwasslek għal parti oħra.

Issa dawn mhux se nikklassifikawhom bħala condominia.

Mr Speaker, il-bieraħ semmejna l-katusi ta' l-ilma.

Illum ħafna mill- postijiet iktar jużaw xaft komuni, imma qabel lanqas kienu jagħmlu shaft.

Hawn ħafna djar u flats fuq xulxin li nbnew wara l-gwerra, anke dawk li nbnew fi żmien il-gvern Laburista meta sar dak il-famuż proġett tal- mandraġġ, li wħud minnhom lanqas shaft m'għandhom.

Għaliex dak iż-żmien kienu jagħmlu katusi komuni minn barra.

Kien ikun hemm ħafna tfal li kienu jitilgħu magħhom u kien ikun hemm inċidenti wkoll.

Illum lanqas għadek issib minn dawk il-katusi kannella skuri li jifilħu ċertu piż.

Dawn kienu jintużaw għad-drenaġġ minn fuq s'isfel, komuni għal xi tnax-il sular.

Imbagħad Allaħares tinfaqa' din il-katusa għax tagħmel storja kbira.

Il- verità hi li ġieli tkun waħda sħiħa b'mod kontravvenzjonali għall-ilma u d- drenaġġ.

Kif kont qed ngħid il-bieraħ, issa daħlu diversi servizzi u ma nafux x'se jiġri 'l quddiem.

Nafu żgur li għaxar snin ilu f'dan il- parlament żgur li ħadd ma kien jitkellem fuq il-cable television, inqas u inqas fuq il-mobile phones.

Illum tant qed isiru avvanzi u se jkollna iktar avvanzi li rridu naraw li ma jkollniex xi perikli meta nkunu qed ngħaddu xi servizzi ġodda.

Illum qed isiru katusi tal-plastik forma ta' kaxxa twila li minnhom jgħaddu l-wires u l-cable għat-television.

Jekk ikun block of flats, ġeneralment jiġbed minn fuq u jibqa' nieżel 'l isfel.

Illum għandna l-cable u għada min jaf x'se jkollna.

Per eżempju, dan l-aħħar kont qed naqra li l-Ġappuniżi qed jagħmlu studju fejn sabu li minn ċertu prodott magħmul prinċiparjament minn carbohydrates - min hu fil-qasam kimiku jifhimni mal-ewwel - qisu tip ta' plastik, jgħaddi kollox, allura ma jkollhomx bżonn il-metall bħall-wire eċċ. U dan il-materjal tista' titfgħu anke fil-baħar.

Per eżempju, jekk tkun trid tgħaddi l-cable bejn Malta u Għawdex tagħmel coating b'dan il-materjal u ma jkollok problema ta' xejn għax huwa erosion-free.

Jiġifieri t-tellieqa ta' l-invenzjonijiet xjentifiċi tant hija mgħaġġla li llum spiċċajna kulħadd jidħol fuq xulxin.

Hekk sejrin, aħseb u ara fejn għandhom x'jaqsmu s-servizzi.

Effettivament l-emenda proposta fl-abbozz ta' liġi tgħid li m'għandhomx jitqiesu bħala condominium fondi fejn il-katusi ta' l-ilma u s- sistema tad-drenaġġ biss ikunu komuni".

Però naħseb li nistgħu ndaħħlu emenda żgħira, li wieħed jista' jikkonsidraha fl-istadju ta' kumitat, biex inżidu katusi jew kanen minn fejn jgħaddu servizzi oħra.

Din hija problema li jiffaċċjaw l-inkwilini, allura tajjeb li nipproteġuhom minkejja li dawn mhux se jaqgħu taħt i l-Condominium Act peress li m'humiex klassifikati bħala condominium.

Mr Speaker, issa niġi għall-emenda li għandha x'taqsam mar-reġistrazzjoni tal-condominium għall-finijiet ta' l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' l- Artijiet.

Dan huwa pass interessanti għax, kif qal il-ministru fl- introduzzjoni tiegħu, ladarba jkunu identifikati l-condominia se jidħol l- obbligu li jiġu wkoll reġistrati minn nutar.

Issa ejja naraw is- sitwazzjoni li se jkollna f'pajjiżna.

Per eżempju, Għawdex huwa dikjarat kollu taħt il-Land Registration Act, filwaqt li xi 3% biss minn Malta huwa reġistrat.

Allura issa se jkollna points minn area li ma jkunux jistgħu jiġu reġistrati.

Per eżempju, il-Mosta hemm blokk li issa se jkun reġistrat u ta' ħdejh le.

Dan huwa eżerċizzju interessanti u importanti biex norganizzaw l- informazzjoni li għandna fuq l-artijiet, speċjalment fuq il-condominia.

Għax issa qed nirreġistraw il-common parts minn blokk ta' bini li huma proprjetà immobbli li hija indiviża.

Ladarba qed nirreġistraw il- condominia għaliex se tiġi dikjarata area ta' reġistrazzjoni għall-fini ta' l-Att ta' l-1981 dwar ir-Reġistrazzjoni ta' l-Artijiet, allura jkun ideali li l-partijiet li jmissu miegħu ikunu dikjarati wkoll.

Se mai nkunu bdejna t-triq li idealment kulħadd irid jasal għaliha.

Hawn xi ħadd li huwa kontra li l-proprjetà ta' Malta u Għawdex kollha tkun dikjarata f'land registration area ħalli meta tmur fid-dipartiment ta' l-artijiet issib fejn qiegħda reġistrata tali art bl-iktar mod ċar fil-pjanti?

Fl-emenda qed ngħidu wkoll li r-reġistrazzjoni għandha ssir mill-amministratur tal- condominium jew minn wieħed mill-condomini.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, ippermettili nwaqqfek hawn għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 14 ta' Marzu 2001, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni dwar l-abbozz tar-regolamenti dwar pensjonijiet għal min jaħdem il- Ħabs.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, fid-dawl ta' dak li ħareġ fil-ħin tal- mistoqsijiet tas-seduta ta' dalgħodu, irrid ngħaddi xi osservazzjonijiet u nagħmel ftit mistoqsijiet lill-ministru għall-agrikoltura u sajd dwar il- miżuri ta' protezzjoni kontra l-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer.

F'dan ir- rigward ikolli ngħid li jien nara li hemm nuqqasijiet serji u għalhekk inħossni fid-dmir li nitlob spjegazzjoni dwar dak li qed jiġri.

Nistgħu ngħidu li l-ġimgħa li għaddiet dehru bosta artikli fil-ġurnali, fosthom f'"l-orizzont", li jikkonfermaw in-nuqqas ta' infurzar fil- portijiet.

Qrajna li ma jeżisti l-ebda kordinament bejn il-ministeru ta' l- intern u dak għall-agrikoltura u sajd f'dak li huwa nfurzar li jista' jsir mill-pulizija.

Dan jikkonferma li minkejja s-suppervja tiegħu, il-Ministru Zammit huwa obbligat li jagħti spjegazzjoni ċara għal dawn in-nuqqasijiet biex kulħadd ikun jista' jagħmel l-analisi tiegħu.

Ngħid għalija dawn huma sitwazzjonijiet li dwarhom bilfors trid tinżamm diskussjoni kontinwa mal- koperattivi tal-produtturi, mad-dipartiment tas-servizzi veterinarji u ma' persuni oħra li jistgħu jgħinu biex ikun hemm l-enforcement neċessarju.

Jien nistaqsi jekk il-pulizija humiex f'pożizzjoni li jieħdu azzjoni immedjata meta jaraw lil xi raħħal jittrasporta l-bhejjem minn post għal ieħor, peress li din il-biċċa xogħol tista' tkun qed issir b'mod abbużiv.

Fil-ħin li għandi rrid nagħmel riferenza wkoll għall-mod kif il-ministru qed iħares lejn il-problema tar-raħħala li jrabbu l-għoġġiela, fejn minħabba li l-qatla qiegħda dejjem tonqos u l-ispejjeż ta' l-iġjene dejjem jiżdiedu, il-qligħ għal dawn in-nies naqas drastikament.

Barra minn hekk, għalkemm f'pajjiżna l-mad cow disease ma tfaċċatx, din xorta qed toħloq problema lir-raħħala minħabba l-prekawzjonijiet li jridu jieħdu.

Għalhekk ikun tajjeb kieku l-ministru jgħidilna x'miżuri qed jittieħdu biex din il- problema tiġi indirizzata.

Għax anke hawn ta' spiss jaslulna lmenti dwar nuqqas ta' komunikazzjoni bejn ċerti koperattivi u xi sezzjonijiet oħra li jirrappreżentaw lir-raħħala u dipartimenti tal-gvern.

Hemm bżonn li f'dan ir-rigward il-ministru jifhem l-importanza ta' diskussjoni kontinwa bejn il-partijiet kollha.

Hemm bżonn ukoll li jkun hemm attenzjoni stretta fil-portijiet u fl-ajruport, attenzjoni li tabilħaqq iġġib 'il quddiem l-għanijiet tad-dipartiment tas-servizzi veterinarji fir-rigward tad-diffikultajiet li qed toħloq il-marda ta' l- ilsien u d-dwiefer.

Wieħed ukoll irid iżomm quddiem għajnejh il-fatt li aħna għandna impenn doppju, għax fis-snin l-imgħoddija, gvern Laburista kien irnexxielu jżomm din il-marda 'l bogħod mill-gżira ta' Għawdex, u għalhekk illum irridu noqgħodu attenti li anke fir-rigward ta' din il- gzira, jittieħdu l-prekawzjonijiet neċessarji biex dan l-achievment ma jinkisirx.

Għalhekk nistieden lill-ministru jgħidilna x'miżuri qed jittieħdu biex il-merħliet t'Għawdex jibqgħu ħielsa mill-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer.

Kif diġa' għedt, fid-dawl ta' dak li ntqal dalgħodu dwar xi restrizzjonijiet li saru fuq l-importazzjoni mill-Unjoni Ewropea ta' ikel, għalf ta' l-annimali u xi prodotti oħra, in konnessjoni mal-marda tal-BSE u tal-foot and mouth, irrid infakkar li l-ministru tal-finanzi ma tax garanzija li d-dazji fuq il-prodotti importati minn barra l-Unjoni Ewropea m'humiex se jiżdiedu.

Ftit tal-ġimgħat ilu esperjenzajna żieda fid-dazju fuq il-corned beef, u għalhekk f'ċirkostanzi bħal dawn huwa importanti li l- gvern jikkonsidra l-irtirar ta' din iż-żieda għall-benefiċċju tal- konsumatur Malti.

Illum il-ġurnata kulħadd jaf li dawn iż-żidiet m'huma xejn għajr l-integrated tariffs li timponi l-Unjoni Ewropea, fejn f'ċerti każi saħansitra tistabbilixxi wkoll kwoti, u għalhekk huwa importanti li l- ministru jiddikjara li d-dazji fuq il-prodotti importati m'humiex se jogħlew biex ta' l-inqas iserraħ ras il-lukandiera u s-sidien tar- ristoranti.

Jien ngħid li l-fatt li se jittieħdu ċerti miżuri abbażi tal- pjan ta' kontinġenza ta' New Zealand - hekk qalilna dalgħodu l-Ministru Ninu Zammit – dan jikkonferma li hemm toroq oħra kif pajjiżna japplika l- politika tiegħu 'l hinn mill-Unjoni Ewropea.

Kif għedt kemm-il darba, bil- miżuri li fi New Zealand ħadu over the years, dawn għandhom garanzija li huma ħielsa mill-foot and mouth disease u mill-BSE.

Fatti bħal dawn ikomplu jikkonfermaw li bil-politika Laburista, pajjiżna żgur ma jkunx qed jinqata' mill-proċess ta' globalizzazzjoni.

Rigward id-diffikultajiet li qed jiffaċċjaw numru ta' bdiewa, fejn minkejja li applikaw biex jirreġistraw ir-raba' tagħhom mad-dipartiment ta' l-agrikoltura sa l-aħħar ta' Frar, għal xi raġuni jew oħra ma setgħux jagħmlu l-istess mad-dipartiment ta' l-artijiet, nappella lill-ministru responsabbli mid-dipartiment ta' l-artijiet biex flimkien ma' l-extension service tad-dipartiment ta' l-agrikoltura, jilqa' l-applikazzjonijiet ta' dawn il-bdiewa li ġenwinament, minħabba mard, problemi soċjali u ċirkostanzi li jinqalgħu fil-ħajja ta' kuljum, baqgħu jistennew sakemm l- applikazzjonijiet bdew jintlaqgħu mingħajr ħlas u għalhekk ma laħqux applikaw.

Fil-ftit ħin li baqagħli rrid nieħu l-okkażjoni biex nifraħ lill- kunsilliera Laburisti li ġew eletti fl-elezzjonijiet ta' nhar is-Sibt li għadda, partikolarment lil dawk tal-Għargħur u lil dawk tal-Mosta.

Nittama li nkun ta' għajnuna għal dawn il-kunsilliera fil-ħidma tagħhom biex iġibu 'l quddiem dawn iż-żewġ lokalitajiet.

La qed nitkellem dwar l-amministrazzjoni lokali, minn hawnhekk irrid ningħaqad mal-kunsilliera Laburisti tal-Mellieħa fil-protesti li qed jagħmlu dwar il-ftuħ ta' petrol station, pass li ma ġab xejn għajr firda bejn ir-residenti tal-Mellieħa.

Irridu nżommu quddiem għajnejna l-fatt li fejn il-gvern qed jipproponi li jiżviluppa din il-pompa tal-petrol hemm ground tal-football u żewġ housing estates, u għalhekk żgur li dan l- iżvilupp ma jagħmel l-ebda sens u m'hu se jkun ta' l-ebda benefiċċju għall- komunita' tal-Mellieħa.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, ningħaqad mal-kollegi tiegħi biex nitkellem dwar l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, fejn bi pjaċir ngħid li r-riżultati jikkonfermaw li t-trend qed ixxaqleb lejn il-Partit Laburista, u dan bir-raġun.

Jekk nieħdu l-lokalita' tal-Mosta naraw li aktar minn 46% tal-popolazzjoni vvotaw għall-kunsilliera Laburisti, u bis-saħħa ta' hekk minn 11-il kunsillier irnexxielna ntellgħu ħamsa.

Minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja b'mod partikolari lill-kandidati Laburisti li ma rnexxilhomx jitilgħu, għax dawn ukoll taw sehemhom biex il-maġġoranza f'dawn l- elezzjonijiet tkun waħda Laburista.

M'għandix l-iċken dubju li kemm fil- Mosta kif ukoll fil-Għargħur, żewġ kunsilli b'maġġoranza Nazzjonalista, se nkomplu mexjin fit-triq li qbadna u filwaqt li ma jkunx hemm ħela, naraw li l-prioritajiet jitwettqu.

Ikolli nistqarr li matul dawn l-aħħar snin, b'mod partikolari fil-Mosta, saru skandli kbar u għalhekk irridu naraw li fost problemi oħrajn, il- problemi ta' l-anzjani Mostin jiġu indirizzati bis-serjeta'.

Illum il- popolazzjoni tal-Mosta qiegħda kulma tmur tixjieħ, u għalhekk il-politika tal-kunsill lokali ta' din il-lokalita' trid tindirizza lil dawn in-nies fil-bżonn kif ukoll lill-ħandikappati u lir-residenti tal-housing estate Ta' Mlit.

Dan il-housing estate ilu żmien twil mitluq u għalhekk il-kunsill lokali għandu l-kompitu li lil dan jerġa' jagħtih il-ħajja.

Waqt il- kampanja elettorali kienu bosta dawk in-nies li lmentaw miegħi dwar il-fatt li bosta anzjani residenti f'dan il-housing estate joqogħdu fis-sulari ta' fuq u għalhekk ma jifilħux jitilgħu u jinżlu t-taraġ.

Allura hemm bżonn li l-gvern ċentrali flimkien mal-kunsill tal-Mosta jaraw x'se jagħmlu biex dan il-housing estate ikun fornut b'lift.

Sur President, jien informat li l-famuż parker li qed ikun fil-pjazza tal- Mosta, li minħabba l-elezzjonijiet lokali ġie rtirat imma lanqas laħqet nixfet il-linka tar-riżultati li ma reġax ħa postu, qiegħed hemm mingħajr l-ebda ingaġġ legali.

Informat ukoll li l-area li fiha qed jaħdem dan il- parker m'hijiex approvata mill-kummissarju tal-pulizja bħala area li fiha jista' jkun hemm parker.

Agħar minn hekk, dan ix-xogħol qed isir against payment.

Allura jekk inhu hekk, kif jista' l-gvern jgħid li l-kunsill tal- Mosta m'għamilx taxxi ġodda?

X'jiġifieri biex persuna tmur tisma' quddies fil-Mosta, trid tħallas talli tipparkja l-karozza f'din il-pjazza?

Hemm bżonn li dwar dan il-parker issir investigazzjoni mmedjata għax ir- reazzjoni taċ-ċittadini Mostin u ta' dawk kollha li għal xi raġuni jew oħra jirrikorru f'dan il-lokal, hija waħda qawwija u negattiva għall-aħħar.

Iktar minn hekk, fejn huma l-irċevuti fiskali li suppost jagħti dan il- parker?

Dan huwa abbuż bil-barka tal-gvern, u għalhekk min hawn nagħmilha ċara li dan mhux se jiġi iktar tollerat.

F'dan l-intervent irrid nagħmel riferenza wkoll għall-parking li qed isir b'mod ħażin, għax l-abbużi m'għandhom jiġu ttollerati qatt u minn ħadd.

Jien naqbel li għandhom jingħataw reserved parking spaces għal persuni b'diżabilita', pero' naf b'każi fejn dawn l-ispazji riservati ngħataw lil xi ħadd għax kien Nazzjonalist u mhux għax kien ħandikappat.

U abbużi ta' din ix-xorta mhux fil-Mosta biss qed isiru imma kullimkien.

Dawn l-abbużi assolutament m'għandhomx jibqgħu isiru u l-ministru, minbarra l-kwestjoni tal-parker li għadni kif semmejt, għandu jara wkoll li l-parking spaces ma jiġux moħlija.

Il-ministru jrid jara wkoll għaliex il-patching tat-toroq ma jsirx kullimkien imma jsir biss f'areas partikolari waqt li fl-area ta' Ta' Mlit hemm ħofor kbar li meta tagħmel ix-xita jsiru għadajjar.

L-unika darba li sar xi xogħol f'dawn l-akwati kien fi żmien amministrazzjoni Laburista meta bl-għajnuna tal-Perit Charles Buhagiar irranġajna kif stajna biex l-Arċisqof seta' jbierek il-kappella li hemm fil-viċin.

Illum dawn in- nies li kienu qed jiffrekwentaw din il-kappella sabiħa lanqas qed jersqu 'l hemm għax it-triq tinsab fi stat terribbli.

Kif tista' anzjana tgħaddi bil- bastun minn triq li hija agħar mill-qamar!

Mr Speaker, irrid ngħid li għalkemm il-kunsill lokali tal-Mosta m'għandux maġġoranza Laburista, kulħadd fehem li fil-Mosta ma kien hemm l-ebda galbu taħt it-tmexxija ta' żewġ kunsilli Nazzjonalisti.

Kulħadd fehem li l- mismanagement finanzjarju li kien hemm fil-Mosta huwa inaċċettabbli.

Għalkemm fil-Mosta m'aħniex fil-maġġoranza, aħna se naraw li l-affarijiet isiru sew.

Il-verita' hi li isbaħ mid-direzzjoni t-tajba m'hawnx, imma d- direzzjoni t-tajba m'hijiex dik li jippriedka l-Onor.

Fenech Adami imma dik li jrid il-poplu, jiġifieri li l-affarijiet isiru b'mod onest.

Huwa inutli li l-Ministru jgħid li l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali m'humiex importanti.

Permezz tar-riżultati ta' nhar is-Sibt, il-poplu Malti wera biċ-ċar li kull fejn kien hemm il-partit Nazzjonalista, ma sar xejn bil- galbu.

Il-poplu Malti f'dawn l-elezzjonijiet ċaħad ukoll dak li qal il- gvern ftit jiem qabel, jiġifieri li f'dawn l-elezzjonijiet wieħed kellu jżommu f'moħħu l-Ewropa.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent billi nagħmel riferenza għall- kwestjoni tal-pompa tal-petrol fil-Mellieħa, fejn irrispettivament mid- deċiżjoni tal-planning authority, jekk f'dan il-każ hemm lok ta' intervent min-naħa tal-gvern u ta' l-oppożizzjoni għall-ġid tar-residenti tal- Mellieħa, għandna naraw li dan isir.

Għalhekk inħeġġeġ lill-gvern biex ma jibqax iwebbes rasu dwar din il-problema li qed tolqot negattivament lir- residenti ta' l-inħawi.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 14 ta' Marzu 2001, fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SANTA MARIA DAY SCHOOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinfurmana minn liema lokalitajiet ta' Malta ġejjin l- istudenti li jattendu d-day school Santa Maria ta' l-Imsida?

Jista' jinfurmana għaliex ma saret ebda konsultazzjoni mal-ġenituri dwar it- trasferiment tat-tfal tagħhom?

Kemm fil-fatt huwa n-nru. ta' studenti li se jmorru fl-iskola tal-Wardija u minn liema lokalita' se jkunu ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-lokalitajiet li ġejjin minnhom l- istudenti ta' l-Iskola Santa Marija l-Imsida huma dawn:

B'Kara, Bormla, B'Bugia, Fgura, Ħamrun, Kalkara, Kirkop, Isla, Luqa, Marsa, Mellieħa, Mqabba, Mrieħel, Msida, Pieta`, Siġġiewi, San Ġiljan, Ta' Giorni, Vittoriosa, Żabbar, Żebbuġ, Żejtun u Żurrieq.

Rigward it-tagħrif dwar konsultazzjoni u trasferimenti, nirreferi lill- Onor. Membru għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 23689.

SUQ TAL-BELT - TARAĠ WIEQAF SENTEJN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li t-taraġ tas-Suq tal-Belt ilu wieqaf għall-dawn l-aħħar sentejn?

Għaliex matul dan il-perjodu ma' ġiex irranġat?

Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata l-ħsara mmedjatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ħsarat fi proprjeta` tal-Gvern li mhix użata għal skopijiet residenzjali tissewwa mid-Dipartiment tal-Kostruzzjoni u Manutenzjoni fi ħdan il-Ministeru ta` l-Ambjent.

It-Taqsima Proprjeta` tal- Gvern għaddiet il-flus neċessarji (Lm11,200) lil dan id-dipartiment biex ikunu jistgħu jsiru t-tiswijiet neċessarji.

SUQ TAL-BELT - TOILET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-unika toilet li hemm fis-suq tal-belt tħalla daqstant zdingat tant li lanqas jeżisti bieb?

Jista' d-dipartiment konċernat jara li jiġu rimedjati l-ħsarat?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 24271 f`din l-istess Seduta.

R.S CORPS - VAT DEPARTMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għaliex il-ħaddiema tar-R.S.Corps li ntbagħtu jaħdmu bħala VAT inspectors mad-Dipartiment tal-VAT, ma ngħatawx l-allowance ta' Lm 60 fix-xahar bħal inspectors oħra?

Jista' jara li jsiru l-arranġamenti meħtieġa sabiex ma tkomplix isseħħ din l-inġustizzja?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-membri tar-Revenue Security Corps għandhom kundizzjonijiet ta' xogħol differenti minn dawk ta' membri fis-servizz pubbliku, fosthom li huma eliġibbli għall-pensjoni wara ħamsa u għoxrin sena servizz.

Ninsab infurmat li l-membri ta' RSC, li ntgħażlu li jaħdmu ta' VAT inspectors u aċċettaw fuq bażi volontorja, jagħmlu parti u mhux il-firxa tax-xogħol kollu li jagħmlu VAT inspectors li huma membri tas-Servizz Pubbliku.

REVENUE SECURITY CORPS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinfurmani għal-liema xogħol professjonali tal-ħaddiema tar- Revenue Security Corps kien qed jirreferi għalih qabel l-elezzjoni ta' l- 1998?

Jista' jinfurmani kemm mill-ħaddiema tar-R.S.C. ingħataw dan l- impjieg professjonali matul l-1999 u 2000?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Id-dmirijiet li qed jagħmlu l-membri tar- Revenue Security Corps, bħal dmirijiet mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni, dmirijiet ta' Cash Escorts mad-Dipartimenti tal-Gvern u sigurta' mal-banek, huwa xogħol professjonali tal-ħaddiema tar-Revenue Security Corps.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - IKLIN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li tiġi esproprijata parti mill-għalqa li hemm fi Triq Richard Taylor, l-Iklin billi minħabba fiha, it-triq tidjieq sostanzjalment b'inkonvenjent kbir għar-residenti ta' l-istess triq li jkunu jridu jsibu parking għall-karozzi tagħhom?

Jista' jsir xi ħaġa dwar il-ħajt tas-sejjieħ ta' l-istess għalqa li spiss jaqa' ma' kull xita li tagħmel?

Jaf il-Ministru li parti minn din l-għalqa qed tintuża wkoll bħala rubbish dump b'inkonvenjent addizzjonali għall-istess residenti?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija ninsab infurmat illi d-Dipartiment ta` l-Artijiet ma għandu l-ebda talba għall-esproprijazzjoni ta` xi art fit-triq li rrefera għaliha l-Onor.

Interpellant.

Dwar il-kumplament tal-Mistoqsija ninsab infurmat, illi għalkemm il- Pulizija qatt ma kellha rapporti dwar il-ħajt imsemmi mill-Onor.

Interpellant, il-Pulizija ser tieħu l-passi meħtieġa sabiex is-sid ikun notifikat skond il-liġi sabiex il-ħajt jissewwa.

Infurmat ukoll illi ma jirriżultax li din l-għalqa qed tintuża bħala rubbish dump.

BIĊĊERIJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nies jaħdmu l-biċċerija bħalissa?

Kemm kien hemm f'Settembru 1998?

Liema postijiet imtlew dan l-aħħar sentejn u nofs?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni għada qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI MEDIĊI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'referenza għad-dettalji li għarraft lill-Kamra dwarhom, dwar l-impjegati u s-salarji tal-FMS, jista' l-Ministru jgħid kemm qed jaqla ċ-chairman tal-fondazzjoni għas-servizzi mediċi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- Mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

DIPARTIMENT TAL-KUMMERĊ - PRICE CONTROL INSPECTIONS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk jistax jikkonferma li bħalissa fuq il-price control inspections, id-dipartiment tal-kummerċ għandu persuna waħda biss?

X'inhuma il-pjani tal-gvern għall din it-taqsima?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li bħalissa d-Direttorat għas- Servizzi Kummerċjali fid-Diviżjoni għall-Kummerċ għandu żewg persuni fuq xogħol ta' speżżjoni ta' kontroll ta' preżżijiet.

Tajjeb jingħad li l-policy tal-Gvern ħija li l-Uffiċju tal-Kompetizzjoni Ġusta jkun l-uffiċju relevanti għal dak li għandu x'jaqsam ma' xi abbuż dwar preżżijiet.

ACCRUALS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-figuri tal-accruals pendenti li l-Ministru qiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra, hemm xi pagamenti over and above li ġie miftiehem li jingħataw lill- kuntratturi fil-ġejjieni fuq medda ta' snin għall-xogħol li diġa sar?

Jekk iva, kemm hemm każi simili u xi jlaħħqu dawn l-ammonti sena b'sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

EU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid x'wassal lill-Prim Ministru biex għall-ewwel darba jgħid publikament kif ġie irrapurtat li qal il-Kaċillier Ġermaniż li Malta mhiex qed tfittex sħubija sħiħa fl-unjoni ewropeja akkost ta' kollox?

Dan ifisser li jekk Malta ma tiksibx id-derogi jew perijodi transitorji dwar suġġetti u oqsma speċifiċi tkun lesta li tirrikonsidra l-posizzjoni tagħha jew dan sar biex nagħtu l-impressjoni li qed insaħħu il-posizzjoni tagħna fin-negozjati wara li għal dawn l-aħħar ħdax-il sena tajna impressjoni kuntrarja?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-pożizzjoni tal-Gvern fuq in-negozjar ma nbiddletx.

Jidher li l-Onor.

Interpellant emmen il-propoganda tal-Partit tiegħu stess.

GNIEN TAL-BEBBUX - TELEFON BOOTH

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li t-telefon booth li tinsab biswit il- Ġnien tal-Bebbux tiġi mixgħula b'mod regolari bħal kull booth oħra?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferuta lill-Maltacom sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

TOROQ - BAY

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinvestiga u jara li fil-parti ta' isfel u ċioe flok iż-zebra crossing li hemm appena taqbad dieħel Vjal il-Blue Grotto fiż-Żurrieq issir bay bħal dik magħmula aktar il-fuq u dan peress illi ftit huma dawk is-sewwieqa li jgħatu ċans lil pedestrian jaqsam?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lill-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku biex jara x'jista' jsir.