MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 582 It-Tlieta, 17 ta' Lulju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 582

It-Tlieta, 17 ta' Lulju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 17 ta' Lulju, 2001

WERREJ

MINUTI 33

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 33

TQEGĦID TA' KARTI 37

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TA' L-ANNIMALI (IT-TIENI QARI)

ANIMAL WELFARE BILL (SECOND READING) 37

AĠĠORNAMENT 58

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 64

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 581 li saret fis-16 ta' Lulju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BAĦAR IC-CAGĦAQ – INDAFA PUBBLIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jinvestiga l-ilment tar-residenti ta' Baħar ic- Cagħaq li l-indafa pubblika f'dawn l-inħawi naqset ferm?

Jista' jinformani kemm kien iħallas il-kunsill lokali tan-Naxxar għall-kuntratt ta' qabel u kemm qed iħallas issa għall-istess xogħlijiet ta' indafa f'Baħar ic-Ċagħaq?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Bħalma jaf l- Onor. Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prioritajiet, l- esiġenzi u l-mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita' billi l-funzjoni li qed jirriferi għaliha fil-fatt hija waħda mir-responsabilitajiet tal- kunsilli.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Joseph Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, sfortunatament mhux l-ewwel darba li kellna risposta bħal din.

Bħalma jaf il-Ministru, m'hemm l-ebda liġi li tagħti awtorita' lid-deputati parlamentari jinterpellaw lill-kunsilli lokali jew, biex inkun aktar preċiż, dawn ta' l-aħħar m'għandhom l-ebda obbligu li jweġbuna għax hawn aħna qegħdin fl-istess ilma bħal kull ċittadin ieħor.

Filwaqt li nemmnu fl-awtonomija tal-kunsilli lokali, anke li jmexxu l-finanzi huma, nemmnu li d-dipartiment għandu kull dritt ikollu ċertu kontroll fuq kif il-kunsilli lokali jonfqu flushom u allura ma nistax nifhem għala għandi ningħata din it-tip ta' risposta.

Jista' għallinqas il-Ministru jgħidilna bil-liġi x'rimedju hemm li deputat ikollu l-informazzjoni kollha meħtieġa dwar fondi pubbliċi li jkunu qegħdin jieħdu ħsiebhom il-kunsilli lokali?

Għax nafu li ġieli jsiru abbużi minn fondi pubbliċi u allura wasal iż-żmien li l-ministru responsabbli, hu min hu u taħt liema gvern hu, ikollu ċertu kontroll fuqhom dawn, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

AUSTIN GATT: Mid-dehra l-Onor.

Cuschieri għandu bżonn refresher course fil-liġi dwar il-kunsilli lokali!

Ma nistax nifhem kif qed jgħid li membru parlamentari m'għandux jiġi ttrattat bħal kull ċittadin ordinarju fil-konfront tal-kunsill lokali.

Jiena niftaħar li jien ċittadin ordinarju li qed nagħmel id-dover tiegħi f'din il-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Jekk hu qam dalgħodu biex jibda jistaqsi u jinterrompi, jista' ikompli jagħmel hekk imma mbagħad ninterrrompi jien ukoll, Sur President.

L-Onor.

Cuschieri jmissu jaf li la jiena u lanqas id-direttur tad- dipartiment tal-kunsill lokali m'għandna r-responsabbilta' politika jew amministrattiva bil-liġi għall-aġir tal-kunsilli individwali.

Dan joħroġ ċar mil-liġi.

Din il-prassi nbdiet mill-bidu li saru l-kunsilli lokali u sfortunatament kienu biss uħud fi ħdan il-Partit Laburista fis-sentejn li għamlu fil-gvern, li ma ppretendewx li l-kunsilli lokali jsiru dipartimenti u jordnawlhom x'għandhom jagħmlu.

Fil-verita', il-ħafna kliem li nisimgħu mingħandhom fuq kemm iħobbu l-awtonomija deċiżjonali u l- awtomija fiskali tal-kunsilli lokali, din ma pprattikawhiex kemm damu fil- gvern.

Kulma riedu kien li jirriduċu l-kunsilli lokali għal dipartimenti tal-gvern u għal estensjoni tal-gvern u aħna għedna mill-bidu li dan huwa ħażin u nibqgħu ngħidu li hu ħażin, Sur President.

Jekk l-Onor.

Cuschieri jew xi membru ieħor f'din il-Kamra jixtieq informazzjoni dwar aġir fir-rigward ta' l-indafa pubblika – inċidentalment la għandi responsabbilta' politika u lanqas responsabbilta' amministrattiva għal dan – la nista' ngħid lill-kunsill lokali li qed jonfoq biżżejjed, la nista' niġbidlu widintu għax qed jonfoq iżżejjed, la nista' ngħidlu li s- servizz huwa tajjeb u lanqas nista' ngħidlu li s-servizz huwa ħażin.

Kulma jagħmel id-dipartiment - dan għamlu mill-bidu – huwa li regolarment jagħmel assessment tas-servizzi fuq bażi lokali u jippubblika l-konklużjonijiet tiegħu.

Pero' la jiena bħala ministru u lanqas id-direttur tad-dipartiment tal- kunsill lokali m'għandna saħħa li fil-każ ta' Baħar iċ-Ċagħaq, per eżempju, ngħidulhom li qed jaħdmu tajjeb jew li qed jaħdmu ħażin jew li jridu jżidu n-nefqa tagħhom.

Din hija d-demokrazija.

Il-kontroll fuq il-kunsilli lokali jeżerċitawh ir-residenti stess u wħud minna hawn ġew m'għandhomx jippretendu li għandhom jikkontrollaw kollox f'dan il-pajjiż.

Min jitkellem bħall-Onor.

Cuschieri u jippretendi li l-ministru jirrispondi għal domanda bħal dik li saret fuq Baħar iċ-Ċaqgħaq, fejn l-idea warajha hi li l-ministru għandu jordna lill-kunsill lokali x'jagħmel u ma jagħmilx, m'huwiex qed jirrispetta l-awtonomija.

(Interruzzjonijiet)

Dwar it-tieni parti tad-domanda li għamel l-Onor.

Cuschieri, ngħidlu li s- sodisfazzjon jista' jieħdu kif nista' nieħdu jien mingħand kull kunsill lokali u kif jista' jieħdu kull ċittadin billi jagħmel id-domanda li jrid lill-kunsill lokali.

Il-kunsill lokali huwa obbligat li jirrispondi – issa jekk ir-risposta tkunx tissodisfa lil min ikun għamel id-domanda hija kwestjoni differenti – u nerġa' ninforma lill-Onor.

Membru li skond il- liġi, għandu aċċess sħiħ għall-karti kollha u jista' jieħu kopja tagħhom.

Għandu wkoll l-accounts kollha mpoġġijin fuq il-mejda tal-Kamra u jekk qed jimmaġina li aħna mhux qed nieħdu bis-serjeta' il-kwestjoni tad- deficits, kif tefagħha waqt id-diskors tiegħu, ninformah li tliet xhur ilu lill-Partit Laburista tajtu proposta biex inressqu mozzjoni konġunta fil- PAC u minn dak iż-żmien 'il hawn għad m'għandix risposta.

Il-kabinett approva l-pożizzjoni li għandna nieħdu u nixtiequ li din tkun pożizzjoni konġunta quddiem il-PAC, biex ikollna s-saħħa kollha ta' din il- Kamra u naffrontaw is-sitwazzjoni tad-deficits - li tista' tgħid li teżisti fil-kunsilli lokali Laburisti daqskemm teżisti fil-kunsill lokali Nazzjonalisti.

Dik il-proposta tal-kabinett għaddejtha lill-Partit Laburista xahrejn u nofs ilu u sal-lum għad m'għandix risposta.

Dan juri min bis-serjeta' irid jattakka l-problemi li hemm fil-kunsill lokali, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mill-investigazzjonijiet u l-proċeduri li l- Ministru rrifera għalihom, jirriżultalu l-ilment li jien qed nagħmel riferenza għalih dwar l-inkonvenjent li qed ikun hemm għar-residenti ta' Baħar iċ-Ċagħaq?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien personalment ma rċevejt xejn f'dan ir-rigward u ninforma lill-Onor.

Interpellant li meta aħna nirċievu xi lmenti, ngħadduhom mill-ewwel lill-kunsill lokali.

Li forsi nista' nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant hu li jiċċekkja l-aħħar rapport tal-field services branch – dan ukoll tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra – li tieħu ħsieb tagħmel surveys b'mod regolarju u forsi jista' jirriżulta xi ħaġa minnhom.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fir-rigward ta' dawn ir-rapporti li m'hemmx dubju li minnhom jirriżulta numru ta' nuqqasijiet minn perjodu għal ieħor, x'inhi l- proċedura eżatta?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ix-xogħol tal-field services branch jixbaħ ħafna x- xogħol li jsir mill-awditur ġenerali.

Meta l-awditur ġenerali jagħmel rapport lill-PAC, dan jagħmlu biex il-PAC ikun jista' jagħmel is- suġġerimenti tiegħu għall-implimentazzjoni min-naħa tas-segretarji permanenti.

Biex inġib eżempju klassiku li ġara dan l-aħħar, l-awditur ġenerali għamel survey sħiħ tat-trasport kollu tal-gvern u qal fejn hemm nuqqasijiet.

Pero' fl-aħħar mill-aħħar, l-implimentazzjoni tar-rakkmandazzjonijiet ta' l- awditur ġenerali ma jagħmilhomx hu stess imma jagħmluhom is-segretarji permanenti u l-istaff tagħhom fid-dipartimenti.

Ir-rapporti tal-field services branch jammontaw għall-istess ħaġa.

Huma jippruvaw jagħmlu quality audits - għalkemm jien m'iniex għal kollox sodisfatt bil-mod kif isir dan il-kontroll – u jippruvaw isegwu l-performance tal-kunsilli lokali over a period of time.

Jiena ngħid li għad baqa' ħafna x'nirranġaw f'dawn ir-rapporti, pero' dawn ma jsirux biex jiġu mplimentati mid- dipartiment imma biex l-ewwelnett il-pubbliku jkollu audit dwar l-istandard tas-servizz u t-tieni, bil-ħsieb li l-kunsilli lokali partikolari jinnotaw ir-riżultati li jkunu ħarġu u jieħdu azzjoni korrettiva.

L-uniċi nies li jistgħu jieħdu azzjoni korrettiva fuq dawk it-tip ta' rapporti huma l-kunsilli lokali stess, li ħafna drabi lanqas biss jaqblu mal-konklużjonijiet.

Mhux l-ewwel darba li jkun hemm xi kunsill lokali li ma jaqbilx ma' l-assessment li jkun ingħata mill-field services branch – kultant dan ikun ġustifikat – u mhux l-ewwel darba li kellna dawn it-tip ta' kummenti.

Mhux l-ewwel darba lanqas wkoll li l-field services branch tirrispondi u tispjega għala tkun tat dawk it-tip ta' marki.

Pero' fl- aħħar mill-aħħar huma l-kunsilli lokali stess li jridu jieħdu azzjoni.

Kultant ninsew li l-akkontabilita' f'sistema demokratika m'hijiex biss akkontabilita' amministrattiva imma fejn jidħlu l-politiċi hija akkontabilita' demokratika.

L-iżball li ħafna drabi jsir hu li jekk inpoġġu lill-kunsilliera f'funzjoni amministrattiva bħala nies responsabbli biex jiddeliverjaw is-servizzi f'sens amministrattiv, nieħdu l-pożizzjoni li xi ħadd irid jirrispondi għall-aġir tagħhom.

Huma jirrispondu quddiem il-poplu għas-servizzi li jagħtu u għandhom responsabbilta' politika u mhux amministrattiva.

Dik hija d-differenza.

Din qiegħda ċarissima fil-liġi, tant hu hekk li l-kunsillier m'għandux responsabbiltajiet amministrattivi għax il-kap ta' l- amministrazzjoni huwa s-segretarju eżekuttiv.

Il-kunsilliera għandhom biss responsabbilta' politika u għalhekk f'din il-Kamra ħadd ma jista' jirrispondi għall-aġir tal-kunsilli.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOE CUSCHIERI: Jien ma mmaġinajtx li l-Ministru dalgħodu ħa jqum b'din il-burdata u se joqgħod jagħmilha ta' lecturer u anke jipprova jpoġġili l-kliem f'ħalqi!

Jiena m'għedtlux biex hu jew xi ħadd ieħor imexxu l-fondi pubbliċi tal-kunsilli lokali jew jieħdu deċiżjonijiet f'isimhom.

Jien stess għedtlu li aħna nemmnu fl-awtonomija tal-kunsilli lokali.

Imma allura jekk ikun jidher ċar daqs il-kristall li jkun qed isir xi abbuż mill-fondi pubbliċi approvati minn dan il-parlament, id- dipartiment u l-ministeru jibqgħu impotenti u ma jitkellmux għax fin-nofs hemm l-awtonomija u hemm id-demokrazija tal-kunsilli lokali?

Jien lill- Ministru dan li staqsejtu u m'għedtlux biex b'xi mod jindaħal fid- deċiżjonijiet li jieħdu l-kunsilli lokali, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nista' nassigura lill-Onor.

Cuschieri li ma qomt bl- ebda burdata biex nagħti lecture - anzi ma jafnix biżżejjed għax jiena wieħed minn dawk li filgħodu ndum biex inqum - pero' kultant tidħol hawnhekk u tinduna li quddiemek għandek ċerti nies li għandhom bżonn lecture fuq affarijiet bażiċi!

Jekk mhux se nifhmu l-fundament ta' x'inhuma l-kunsilli lokali ħa nibqgħu għaddejjin f'din il-Kamra bl- impressjoni li l-kunsilli lokali huma estensjoni tal-gvern.

Ċertament li m'humiex.

Ħalli niġi għad-domanda biex ma nagħmillux aktar lectures għax naħseb li l-lectures huma kollha moħlija fuq l-Onor.

Cuschieri!

(Interruzzjonijiet) Imma issa tkomplix tinterrompi għax jien qgħadt bi kwieti hawnhekk nerġa' nisimgħek tirrepeti dak li għedtli qabel.

Issa ogħqod bi kwietek hemm u isma' lili!

L-Onor.

Cuschieri staqsieni jekk nintervenix meta ninduna li hemm abbuż fil- fondi pubbliċi.

L-Onor.

Membru jmissu jaf – jiddispjaċini li se jkolli nagħtih lecture ieħor - li kellu jkun ministru tal-gvern preżenti biex intervena fuq kunsill lokali Nazzjonalista meta dan ta' l-aħħar ġie f'sitwazzjoni ta' deficit.

Il-ministri Laburisti ta' qabli, li kellhom l- istess deficit quddiemhom, ma ntervenewx.

Dik hi r-realta'.

Jien intervenejt meta kien hemm rapporti ta' abbużi ta' kif ingħataw it- tenders.

Dawn kull darba ġew investigati, kultant mid-dipartiment u kultant mill-awditur ġenerali.

Fi żmiehom ma saret l-ebda investigazzjoni minkejja l-allegazzjonijiet kollha li saru, Sur President.

Peress li l-ministru u d-dipartiment għandhom idejhom marbutin ħafna bil- liġi u m'aħniex kuntenti kif inhi l-liġi, inkluża kif inhi d-definizzjoni ta' deficit, inkluż li għandna limitazzjonijiet kbar fejn nistgħu nintervenu u kif nistgħu nintervenu, nerġa' nirrerpeti li xahrejn u nofs ilu, il-kabinett ta' dan il-gvern approva proposta ta' tibdil fir- regolamenti finanzjarji.

Jiena għaddejt dik il-proposta lill-Partit Laburista biex immorru quddiem il-PAC f'pożizzjoni konġunta – għax flimkien man-nies li hemm fil-PAC, nixtiequ li jkollna pożizzjoni ċara univoka u mhux se nittolleraw il-pożizzjoni ta' deficit minn ħadd – imma wara xahrejn u nofs għad m'għandix risposta.

Dik turi min verament hu serju, Sur President.

Jiena ma qgħadtx niddejjaq nieħu pożizzjoni fuq il-kunsill lokali tal-Mosta li ġie b'dak id-deficit.

Pero' il-gvern Laburista x'għamel meta sentejn ilu l-kunsilli lokali ta' Ta' Xbiex, li huwa Labour-led, irreġistra deficit?

(Interrruzzjonijiet) Jekk l-Onor.

Cuschieri jaqra' r-rapport ta' l-awditur ġenerali jsib li s-sena l-oħra u s-sena ta' qabel, żewġ kunsilli lokali, dak ta' Ta' Xbiex u dik ta' Raħal Ġdid, ġew bankrupt.

X'għamlu huma?

Xejn!

X'għamlu huma meta l-kunsill lokali tal-Birgu kellu deficit?

Xejn!

Dik hi l-verita', Sur President.

Jien noqgħod attent u nieħu gost li l-ispokesman tan-naħa l-oħra wkoll joqgħod attent li ma nippolitiċizzawx iżżejjed il-kunsilli lokali.

Pero' sfortunatament imbagħad niġu f'pożizzjoni li għax ma nkunux nafu preċiż fuqhiex qegħdin nitkellmu, noqogħdu nieħdu ċerta pożizzjoni u b'hekk lill- kunsilli lokali nitfgħuhom lura u mhux 'il quddiem.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jien narah li m'huwiex kuntent bil-field services branch u qed jammetti li jeżistu ċerti diffikultajiet.

Jien qed nipprova ngħid li fiċ-ċirkostanzi partikolari, jiġifieri dwar l-indafa pubblika f'Baħar iċ-Ċagħaq – dan l-ilment mhux biss wasalli mingħand ir- residenti, imma l-istess residenti kitbu fil-ġurnali u esprimew il- preokkupazzjoni tagħhom – xi ħadd irid jassumi r-responsabbilta'.

Il- Ministru għadu kemm ikkonferma li ftit jew wisq irid jara management aħjar għax qegħdin f'sitwazzjoni fejn qegħdin nonfqu aktar flus biex tinżamm l-indafa pubblika u r-residenti qegħdin jilmentaw li minkejja li qed jintefqu flus aktar, l-indafa pubblika marret lura.

Allura aħna bl-argument tad-demokrazija, se noqogħdu passivi u nħallu xi sentejn jew tlieta oħra jgħaddu biex imbagħad naraw x'nistgħu nagħmlu għall- ġid komuni?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: L-ewwelnett jien m'għedtx li m'iniex kuntent bix- xogħol u bir-rapporti li tagħmel il-field services branch.

Jien għedt li m'iniex kuntent bil-metodoloġija li tuża biex tagħmel dawn ir-rapporti għax nemmen li għandna nużaw metodoloġija differenti.

L-ewwelnett jien ukoll innotajt l-ittra li nkitbet fil-gazzetta dwar Baħar iċ-Ċagħaq imma ma nassumix li għax inkitbet dik l-ittra, li din hija l- verita' għalkemm tista' tkun ukoll.

Pero' ir-responsabbilta' tibda u tieqaf mal-kunsilli lokali u din hi d-differenza fil-pożizzjoni li rridu nieħdu.

L-ebda ministru jew kap ta' dipartiment ma jista' jgħid lill- kunsill lokali li minħabba din l-ittra għandu jżid jew inaqqas is-servizzi tiegħu.

Ir-responsabbilta' politika hemmhekk irid jerfagħha l-kunsill lokali, kif jiena nerfa' ir-responsabbilta' għal affarijiet oħra.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar studenti b'diżabilita', bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 27398.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRATTAMENT XIERAQ TA' L-ANNIMALI

ANIMAL WELFARE BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-16 ta' Lulju 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela huwa in possession.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, il-bieraħ fid-diskors tiegħi kont wasalt fil-punt fejn għedt x'kien l-iskop li aħna bħala leġislaturi nilleġislaw favur il-ħarsien u l-jeddijiet ta' l-annimali – hawnhekk qed nuża kliem li nsibuh fl-abbozz ta' liġi ppreżentat mill-oppożizzjoni Laburista – u għedt ukoll li bħala nsara, l-ewwel dmir tagħna huwa li nħarsu d-drittijiet ta' kull ħlejqa.

Il-poplu Malti jistqarr li huwa poplu nisrani u din għandha tkun raġuni valida biżżejjed biex aħna bħala poplu nħarsu d-drittijiet tal-ħlejjaq kollha.

Barra minnhekk, fil-każ ta' dawk li m'għandhomx id-difiża meħtieġa, dawk li m'humiex kapaċi jiddefendu ruħhom u mhux kapaċi jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom, hemm bżonn li ħaddieħor iħares id-drittijiet tagħhom.

Sakemm il-kultura ma tidħolx fil-fond ta' kull ċittadin u ma tkunx xi ħaġa awtomatika, allura rridu nilleġislaw biex niddefendu u nħarsu d-drittijiet ta' ħaddieħor.

Qiegħed nitkellem għal pajjiżna imma din tapplika wkoll għall-diversi pajjiżi oħra li nsibu madwarna.

L-istess seħħ, per eżempju, meta għaddejna liġi f'dan il-parlament bejn iż- żewġ naħat tal-Kamra dwar opportunitajiet indaqs għal kulħadd.

Dakinhar id- diskors tal-membri ta' din il-Kamra kien li aħjar id-drittjiet ta' bnedmin bħalna jiġu mħarsa awtomatikament.

Dan ifisser li kulħadd b'mod awtomatiku, jieħu dak li hu tiegħu bi dritt milli permezz tal-liġi.

Pero` sakemm ikun hawn persuni li xorta jibqgħu jwebbsu rashom u jqisu lil ħaddieħor inqas minnhom, allura bilfors ikollok tuża' s-saħħa tal-liġi ħalli kulħadd ikun jista' jgawdi l-istess drittijiet.

Mhux se nsemmi d-diversi kotba ta' l- Iskrittura fejn insibu riferenzi għall-annimali, pero` biżżejjed wieħed isemmi l-Ktieb tal-Ġenesi, partikolarment ir-rakkont ta' l-arka ta' Noe', meta Alla għoġbu jgħarraq id-dinja għax kienet maħkuma mill-ħażen.

F'dak ir- rakkont, Alla xtaq li mal-bniedem isalva wkoll kull speċi ta' annimal.

Hawnhekk wieħed, jinduna li Alla wkoll ried li l-annimali jkollhom dinjita` u rispett daqs il-bniedem.

Filwaqt li l-bniedem ukoll jissejjaħ annimal, pero` id-differenza bejn l-annimali u l-bnedmin hija li l-annimali m'għandhomx ruħ.

San Franġisk t'Assisi huwa magħruf ħafna għall-kuntatt li kellu man-natura.

Wieħed jista' jgħid li dan il-qaddis iddedika ħajtu kollha għan-natura u għal affjatament intimu ma' l-annimali.

L-istess reliġjon li aħna l-Maltin nħaddnu tagħti importanza lill-istess annimali, pero` apparti l-kwistjoni ta' reliġjon hija wkoll kwistjoni ta' kultura.

Nittama li din il-kultura tiddaħħal iktar fil-fond ta' l-edukazzjoni ta' uliedna sabiex miċ-ċokon tagħna, nitgħallmu nirrispettaw u nħossu li dawn l-annimali għandhom kull dritt li jkunu rrispettati u kull dritt li jkollhom il-ħarsien li jistħoqqilhom.

Xi kultant meta jqumu argumenti dwar il-kaċċa u ħafna argumenti oħrajn fejn wieħed jgħidlek li din hija moħqrija lejn l-annimali, wieħed ma jistax jibdel din is-sitwazzjoni bil-liġijiet biss għaliex hija wkoll kwistjoni ta' kultura.

Naħseb li jekk aħna nkunu ħarxa fuq dawn l- affarijiet, bil-liġijiet wisq probabbli aktar tħarrex lil dak li jkun.

Din hija kwistjoni ta' kultura li wieħed jevolvi minnha over a period of time.

Din tidher ċara fl-istorja tal-bniedem, kif l-ideat tal-bniedem inbiddlu minn ħaġa għal oħra, bidliet li ħadu ż-żmien tagħhom għaliex hija kwestjoni ta' kultura u ta' kemm wieħed jemmen u huwa konvint b'dawn l-affarijiet.

Il-bieraħ bdejt id-diskors billi għedt li għandna an enabling law oħra u li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhux imlaħħam biżżejjed, jew inkella mhux imlaħħam daqs l-abbozz ta' liġi li kien ġie ppreżentat is-sena li għaddiet minn naħa tagħna.

Għalhekk inħoss li l-Ministru kellu jagħti ħjiel fl-introduzzjoni tiegħu jew ipoġġi fuq il-mejda tal-Kamra dawk ir- regolamenti li huma diġa` mfassla.

Dan sabiex ikollna quddiemna affarijiet iktar dettaljati li forsi huwa importanti li jiġu diskussi ma' abbozz ta' liġi bħal dan.

Imma donnu li l-gvern mhux konvint biżżejjed minn dan l- abbozz li ressaq quddiem din il-Kamra għaliex qisu qed jagħmel xi ħaġa meta fil-verita` mhu qed jagħmel xejn.

Qed jagħmel abbozz ta' liġi fejn bis- saħħa t'hekk jista' jagħmel ir-regolamenti, pero` la nafu meta dawn ir- regolamenti se jseħħu u lanqas nafu meta dawn ir-regolamenti se jiddaħħlu.

Dawn imisshom qegħdin quddiemna u jmissna qegħdin niddiskutuhom flimkien ma' l-abbozz ta' liġi, pero' tfittex u ssib ftit li xejn, Sur President.

Kien hemm min ikkritika li aħna bħala oppożizzjoni se nivvotaw kontra dan l- abbozz ta' liġi bħala kappriċċ partiġġjan.

Dak il-ħin li smajt lil min minn naħa l-oħra jgħid dan id-diskors tbissimt u għedt bejni u bejn ruħi: L- Onor. Membru jmissu jħares fil-mera u jistaqsi din il-mistoqsija lin-naħa tal-gvern stess!

Dan għaliex kien hemm abbozz ta' liġi ppreżentat f'Settembru tas-sena li għaddiet, fejn l-oppożizzjoni offriet li matul is- sajf issir diskussjoni fuq dan is-suġġett bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Iżda l-Partit Nazzjonalista fil-gvern mill-ewwel għamel barriera quddiem dan is-suġġeriment sempliċement biex ifixkel, meta ċertament m'għandux ikun hemm din it-tip ta' konfrontazzjoni fuq suġġett inokwu bħal dan.

Minflok ħalla l-proposta tal-Partit Laburista timxi 'l quddiem, il-Partit Nazzjonalista waqqafha ħesrem.

Fid-diversi laqgħat li kellna tal-kumitat tax-xogħol tal-Kamra, aħna ta' l- oppożizzjoni dejjem staqsejna meta ser jersaq il-private member's bill ta' Dr. Sant u r-risposta dejjem kienet li l-gvern qed iħejji abbozz ta' liġi simili ta' dak ippreżentat mill-Partit Laburista u meta dan ikun lest, jersaq quddiem il-Kamra.

Pero` l-abbozz ta' liġi li ġie ppreparat bħala private member's bill mill-kap ta' l-oppożizzjoni baqa' fuq l-ixkaffa u ma tressaq qatt.

Il-gvern seta' bena fuq l-abbozz ta' liġi li tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra f'Settembru li għadda, iżda dan tħalla hemmhekk mingħajr ma ngħata attenzjoni u widen.

Wieħed kien jistenna li l-abbozz ta' liġi li kien se jippreżenta l-gvern kien ser ikun xi ftit jew wisq aħjar minn dak li ġie ppreżentat mill-oppożizzjoni Laburista, pero` żgur li dan mhux il- każ.

Qegħdin nikkritikaw dan l-abbozz ta' liġi mhux għax ma nemmnux li hemm bżonn li jkun hemm qafas legali, imma għax l-istess gvern li qed jgħajjar lill-oppożizzjoni b'kapriċċ partiġġan qiegħed jagħmel kapriċċ ikbar.

Meta wieħed jifli l-abbozz ta' liġi li qiegħed jippreżenta l-gvern, jinduna li dan iħalli barra l-annimali li jiġġerrew barra.

Meta nkunu għaddejjin mit-triq, ta' spiss niltaqgħu ma' klieb jew qtates mingħajr sid u li ma' għandhom il-protezzjoni ta' ħadd.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed joħloq u jikkonsolida l-protezzjoni ta' annimali miżmuma għal skopijiet ta' xogħol, sport, wens u ikel.

Evidentement l-annimali li jiġru barra ħallejnihom barra meta dawn huma annimali li għandu jkollhom id-drittijiet mħarsa.

Dawn ma jistgħux jiġu vittimizzati jew jiġu maħqura.

Importanti li fi stadju ta' kumitat, din it- tifsira tiġi emendata ħalli l-annimali li jiġġerrew barra u li ma' huma ta' ħadd, jingħataw protezzjoni.

Hawn diversi għaqdiet volontarji li jiġbru dawn l-annimali ħalli jżommuhom sakemm isibu xi ħadd li jieħu ħsibhom, pero` nafu li l-lista ta' klieb biex jinżammu fis-santwarji ta' dawn l- għaqdiet hija twila ħafna u l-post fejn jinżammu dawn il-klieb huwa limitat.

Għalhekk tajjeb li wieħed jara kif din il-problema tista' tiġi solvuta biex klieb li jsibu ruħhom barra jew persuni li ma jkunux jistgħu jżommu aktar il-pet tagħhom għal xi raġuni jew oħra, ikunu jistgħu jsibu kenn malajr.

B'dan l-abbozz ta' liġi, per eżempju, il-veterinarju ser ikollu kontroll fuq ċerti affarijiet.

Iżda minħabba li l-veterinarju tal-gvern għandu annimali taħt il-ħarsien u r-responsabbilta` tiegħu, inħoss li l- veterinarju stess għandu jiġi kkontrollat u mhux jiċċekkja lil ħaddieħor biss.

GĦalhekk importanti li fi stadju ta' kumitat din il-problema tiġi ttekiljata.

Dan l-abbozz ta' liġi li hawn quddiemna qiegħed iwaqqaf kunsill li kulma se jagħmel hu li joqgħod jitkellem mal-ministru biex jagħtih il-pariri sabiex forsi l-istess ministru jkun jista' jagħmel regolamenti.

Dan ifisser li ma tantx għandna abbozz ta' liġi li huwa mlaħħam dwar x'inhuma d-dmirijiet u d-drittijiet.

Qisu għandna qafas legali jew enabling law li hija skeletru, jigifieri tgħid ħafna u fl-istess ħin ma tgħid xejn!

L-iżjed li tgħid din l-enabling law hija li jistgħu jsiru regolamenti pero` ma hemm l-ebda ħjiel ta' regolamenti.

Għadni kif semmejt il-veterinarju tal-gvern u kien hawn f'din il-Kamra min semma' l-ħtieġa ta' aktar veterinarji.

Fil-fatt għalkemm illum in-numru tagħhom kiber xi ftit pero` mhuwiex biżżejjed.

Tajjeb li wieħed iħajjar aktar studenti li jaqbdu din it-triq bis-serjeta` għax inħoss li hawn nuqqas.

Dan ix-xogħol jistgħu joffruh mhux biss f'pajjiżna imma anke 'l bogħod mix-xtut tagħna.

Tajjeb li x-xogħol li qed jagħmlu l-għaqdiet volontarji, wieħed jirrikonoxxih u jirringrazzja u japprezza l-ħidma li b'mod volontarju dawn l-għaqdiet qegħdin jagħmlu - għandna diversi għaqdiet volontarji f'kull qasam, fejn jagħmlu xogħol verament importanti – pero' importanti li l-ħidma tagħhom tkun ikkordinata biex ma jkunx hemm dupplikazzjoni ta' xogħol.

Filwaqt li jkun hemm kordinament, irid ikun hemm ukoll kontroll sabiex l-affarijiet isiru kif għandhom isiru għall-ġid ta' kulħadd, l-aktar għall-ġid ta' l-istess annimali li jkollhom bżonn tal- ħarsien u l-protezzjoni.

Importanti wkoll li naraw x'tip ta' għajnuna wieħed jista' joffri jew jikkwalifika għaliha.

Il-gvern jista', per eżempju, jgħin billi joffri lil dawn l-għaqdiet premises fejn ikunu jistgħu jaħdmu.

Jekk il-gvern iħoss li jista' jgħin b'mod finanzjarju wieħed għandu jikkonsidra din il-proposta wkoll, pero`l-importanti hu li wieħed ma jaqbadx u jgħin bl-addoċċ imma tkun ħidma siewja u għalhekk importanti li jkun hemm ċertu kontroll ħalli ma jkun hemm l-ebda abbużi.

Dan l-abbozz ta' liġi, għallinqas kif inhi deskritta t-tifsira ta' annimal, se jippermetti l-abort fuq annimali.

Nittama li din nikkonsidrawha mill-ġdid bis-serjeta` għaliex m'għandniex nippermettu li jsir abort, lanqas fuq l-annimali.

Wieħed ta' min, fl- istadju ta' kumitat, jispjega għalfejn din tniżżlet hekk fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u kif tista' tiġi mibdula ħalli ma nippermettux li jsir dan it-tip ta' abort fuq l-annimali.

Hemm min jgħid li r-rispett lejn l-annimali jgħin lill-bniedem biex jirrispetta lill-proxxmu tiegħu.

Jekk titratta ħażin lill-annimali tista' għada pitgħada ma jkollokx skruplu biex titratta ħażin lill-proxxmu tiegħek.

GĦalhekk importanti li miċ-ċokon it- tfal intellgħuhom jirrispettaw lill-annimali.

Importanti li fl-edukazzjoni ta' uliedna, indaħħlu wkoll ir-rispett lejn l- annimali għax ħafna drabi jkun hemm min għax ikollu ċerta saħħa u poter fuq xi ħadd iżgħar minnu, jabbuża minnu u jipprova jagħmel tip ta' bullying.

L- istess kelma li tintuża fil-qasam ta' l-edukazzjoni fost it-tfal meta ċerti tfal jagħmlu arja fuq tfal oħra sħabhom, tintuża wkoll fejn jidħlu l- annimali meta jsofru minn dan it-tip ta' bullyingi.

Dan għaliex xi nies jippruvaw, forsi b'nuqqas ta' edukazzjoni jew b'nuqqas ta' ħsieb, juru kemm huma b'saħħithom billi jimmaltrattaw l-annimali.

Ftit tal-jiem ilu assistejna għal xi ħaġa tassew krudili li ssemmiet fil-media - mhux se nidħol fiha għax hija xi ħaġa li aktar ta' min wieħed ma jsemmiehiex ħalli tintesa malajr u forsi jittieħdu l-passi meħtieġa ħalli dawn l-affarijiet ma jiġrux – u għalhekk importanti li wieħed jara li l-edukazzjoni li nagħtu lit-tfal tkun tinkludi r-rispett lejn l-annimali.

Jekk il-kultura ma tinbidilix imbagħad ikollna ninfurzaw il-liġijiet permezz tal-forzi ta' l- ordni.

Nafu b'diversi postijiet fejn ikun hemm ġlied ta' l-annimali – issemmew sriedak, issemmew klieb u ssemmew annimali oħra - u persważ li l-pulizija taf fejn isiru dawn it-tip ta' ġlidiet u għandha tieħu l-passi meħtieġa kontra min huwa responsabli.

Huwa importanti li dawn l-abbużi ma jibqgħux isiru.

Il-moħqrija fuq annimal għall-gost u l-pjaċir ta' l-individwu tirrifletti parti mill-kultura tal-bniedem.

Mhux se ngħid tagħna l-Maltin biss għax dawn l-affarijiet ma jsirux hawn Malta biss imma kullimkien.

Dan żgur ħadd ma jista' jgħidlu sport imma krudelta'.

Fi sport bħal dak tat- tiġrijiet taż-żwiemel, sport mill-aktar segwit u popolari mhux biss f'Malta imma anke f'diversi postijiet oħra, m'għandniex nippermettu li jkun hemm min isawwat b'mod goff u bla bżonn lil dawn iż-żwiemel.

Dan is-swat krudili hemm bżonn li ma jkunx iktar ittollerat u hemm bżonn li jittieħdu l- passi kontra dawn in-nies għaliex dan is-swat jindika nuqqas ta' rispett lejn id-drittijiet ta' l-annimali.

Fil-Marsa, fejn it-tiġrijiet isiru b'mod uffiċjali, wieħed jistenna li l-ġerrej iċaqlaq ftit liż-żiemel biex dan jagħti aktar milli għandu jew inkella jisforza ftit iktar.

Imma żgur li ċertu swat esaġerat għandu jieqaf u m'għandniex nippermettu li dan is-swat jitħalla jsir, speċjalment meta dawn it-tiġrijiet isiru b'mod uffiċjali.

Mistoqsija parlamentari li kont għamilt fil-bidu ta' din il-leġislatura lill-ministru ta' l-edukazzjoni kienet tittratta d-doping tests fuq iż- żwiemel li jieħdu sehem fit-tiġrijiet li jsiru fil-Marsa.

Il-ministru kien weġibni li qatt ma saru tests simili fuq iż-żwiemel li jieħdu sehem fit- tiġrijiet.

Issa jien informat li l-Marsa racing club qegħdin jistudjaw x'jista' isir.

Din ir-risposta ħadt nota tagħha iżda ma' għamiltx follow-up tagħha għax meta rajt din it-tip ta' tweġiba u l-feedback li kelli, stajt ninduna li mhu se jsir xejn dwar dan.

Kulħadd jaf li ż-żwiemel jingħataw dawn it-tip ta' drogi – mhux qed ngħid taħt dan il-gvern biss, għax dawn l- affarijiet ilhom isiru żmien twil – u importanti li mhux nibqgħu nistudjaw imma li nibdew nagħmlu xi ħaġa.

Hemm bżonn li jibdew isiru t-testijiet.

Kont qed nara l-liġi li hemm fuq l-annimali fl-Awstrija, fejn il-gvern federali ħareġ liġi dwar il-ħarsien ta' l-annimali u hemm ukoll paragrafu fuq l-annimali li jintużaw u li jipparteċipaw fl-isports.

L-iktar annimali li jintużaw fl-isports huma ż-żwiemel u dan nistgħu narawh f'diversi postijiet barra minn Malta.

Il-liġi Awstrijaka tagħmilha ċara u tonda li "the giving of doping substances is forbidden."

Fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u anke fl-abbozz ta' liġi li ppreżenta l-Partit Laburista din ma tissemmiex.

Jien naħseb li wieħed għandu jikkonsidra li dan l- artiklu ninkluduh u jekk il-Ministru jaċċetta għandha tiġi mniżżla fil-liġi li l-għoti ta' sustanzi li mhumiex leċiti ma' għandhomx jingħataw.

Il-liġi Awstrijaka tgħid li:

"A doping substance is a stimulant which by creating a state of euphoria, putting off exhaustion or psychological influence, brings about an artificial state leading to a temporary increase in performance.".

It-testijiet tad-doping qegħdin isiru fuq atleti biex jaraw jekk dawn ikunux ingħataw ċerti sustanzi li mhumiex aċċettati fl-arena internazzjonali.

Dawn it-testijiet isiru lokalment ukoll pero` ma jsirux fuq l-annimali.

Kif kien wieġeb il-Ministru Galea, minn dawn it-tip ta' testijiet ma jsir xejn u nittama li minn dak iż-żmien sal-lum sar xi kambjament.

Nissuspetta li f'dan il-qasam, il-politiċi jimxu bl-idea li aħjar ma ndardrux l-ilma li rridu nixorbu minnu.

Dik hija t-trend f'ċerti affarijiet li nafu li huma lampanti.

Tajjeb li nikkonsidraw li bħala prinċipju, għandna nsostnu li annimali li jintużaw għal skop ta' sports ma għandhomx jingħataw dawn is-sustanzi.

Nerġa' ngħid li ta' min idaħħal xi artiklu fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna bħal dak li hemm fil-liġi federali ta' l-Awstrija.

Sur President, klawsola 27 titkellem fuq l-użu ta' l-annimali f'kompetizzjonijiet.

Hawnhekk u f'diversi klawsoli oħra nsibu li l-ministru jista' idaħħal dawk ir-regolamenti li huwa jaħseb li huma neċessarji biex jissalvagwarda d-drittijiet ta' l-annimali.

Huwa tajjeb li nisimgħu fil- winding-up xi skop u xi ħsieb hemm wara din it-taqsima, x'regolamenti għandu f'moħħu l-Ministru u liema huma d-dipartimenti konċernati u kif dawn ir-regolamenti se jiġu implimentati u minn min.

Mhux biżżejjed li wieħed jgħid li se ndaħħlu dawn ir-regolamenti imma għandna naraw kif se jiddaħħlu.

Regolamenti għandna ħafna f'dan il-pajjiż, iżda mhux billi ngħidu li għandna bżonn aktar liġijiet imma għandna naraw kif ser jiġu osservati.

GĦalhekk il-Partit Laburista qed jisħaq li dan l-abbozz ta' liġi għandu jaqa' taħt il-ministeru ta' l-intern biex il-pulizija tkun tista' tikkontrolla, tinforza u teżerċita dawn ir-regolamenti.

Iva, kien ikun ħafna aħjar kieku kellna dawn ir-regolamenti quddiemna biex nkunu nistgħu nitkellmu aktar fid-dettal fuqhom, iżda sfortunatament dan l-abbozz ta' liġi jħalli dawn ir-regolamenti f'idejn il-ministru biss.

Fl-abbozz ta' liġi li qed jipproponi l-gvern hemm nuqqas serju ta' dettalji għax ċertament hemm aktar għanijiet u hemm aktar drittijiet li jridu jissemmew biex jingħataw lill-annimali.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ma jitkellimx fuq il-ħarsien u d-drittijiet ta' l-annimali imma jitkellem fuq il-protezzjoni u dawn it-tnejn huma differenti minn xulxin.

GĦalhekk importanti li l-abbozz ta' liġi li ġie ppreżentat bħala private member's bill mill-oppożizzjoni jiġi diskuss u l-oppożizzjoni tinsisti u tisħaq li dan isir għax inħossu li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhuwiex se jagħti dak il-ħarsien u dik il-protezzjoni lill- annimali kif nemmnu li għandu jsir.

Il-gvern għandu jinża l-arroganza tiegħu u jaċċetta li nissospendu d-diskussjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi u jtella' għad-diskussjoni l-abbozz ippreżentat mill-oppożizzjoni Laburista.

Minkejja li tlabna kemm-il darba sabiex issir diskussjoni fuqu dan, qatt ma ngħatajna tweġiba sodisfaċenti ħlief li l-gvern se jttella' l-abbozz tiegħu li issa nafu x'tip ta' abbozz huwa.

L-oppożizzjoni tkun konvinta illi l-gvern għandu rieda u ħeġġa li jagħmel xi ħaġa bis-serjeta` f'dan il-qasam tal-ħarsien u d-drittijiet ta' l- annimali meta t-talba tagħna tintlaqa`.

Dawk li jikkritikaw l-aġir tagħna bħala kapriċċ partiġjan għandhom jgħidu wkoll li l-gvern f'dan il-qasam wera li qed jimxi b'mod partiġġan għaliex minkejja li l-offerta ta' l- oppożizzjoni kienet waħda ġenwina, din xorta waħda ma ntlaqgħetx.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helena Dalli.

ONOR.

HELENA DALLI: Sur President, se nieħu din l-opportunita` biex qabel ma nitkellem fuq l-annimali, nibda billi nitkellem fuq l-annimali politiċi - nispera li ma tgħidlix li jien out of order - dwar x'tip ta' annimali politiċi qegħdin insiru u fuq il-mod inġenerali ta' kif qegħdin nagħmlu l- politika.

Qed ngħid hekk għaliex il-mod ta' kif qed isiru l-affarijiet iġegħelni nirrifletti fuq il-mod ġenerali ta' kif qegħdin nagħmlu l- politika, bl-affarijiet dejjem neżlin 'l isfel b'pass mgħaġġel.

Donnu li hawnhekk niġu biex inħabbtu l-irjus u mhux biex inħabbtu l-ideat.

Eżempju ċar ta' dan huwa l-abbozz ta' liġi li kien ressaq il-kap ta' l- oppożizzjoni s-sena l-oħra bħala private member's bill, abbozz ta' liġi li baqa' imwaħħal għax il-gvern għoġbu jressaq minfloku abbozz ta' liġi totalment inferjuri, magħmul ta' kaf kaf, kif qalet l-Onor.

Marie Louise Coleiro.

Fl-abbozz Ii tressaq is-sena l-oħra kien sar ħafna xogħol dettaljat u ma ħallejniex lakuni sħaħ kif qed jagħmel il-gvern.

Allura bilfors li kulħadd jistaqsi għaliex l-affarijiet qegħdin isiru b'dan il- mod.

Żgur li m'hu qiegħed jirbaħ ħadd mill-mod ta' kif qegħdin nagħmlu l- politika, wisq inqas iċ-ċittadin illi poġġiena hawnhekk biex nirrappreżentaw l-interessi tiegħu.

Fuq ħaġa li hija daqshekk newtrali m' għandux ikun hemm differenzi fil-politika taż-żewġ partiti, Sur President.

Hawn min jgħidlek li xejn m'huwa newtrali fil-ħajja, imma s-suġġett ta' l- annimali jekk verament jimpurtana mill-welfare tagħhom, għandu jkun newtrali.

Fuq dan is-suġġett għandu jkun hawn għan politiku wieħed.

Jekk aħna u l-gvern irridu l-ġid ta' l-annimali, il-loġika tgħidlek illi jekk ittieħdet inizjattiva serja u saret biċċa xogħol tajba, il-gvern ma kellu qatt iħalli sena tgħaddi biex imbagħad joħroġ b'abbozz illi mhux tajjeb daqs dak li konna ppreżentajna aħna.

Żgur li n-nies kienu jieħdu n-nifs jisimgħu dan id-dibattitu hawn ġew u kienu jgħidu li għallinqas qegħdin naqblu fuq xi ħaġa li tagħmel il-ġid Din id-darba mhux fuq il-bnedmin qed nilleġislaw imma fuq l-annimali, imma xorta kien ikun simbolikament eżempju importanti ta' qbil bejn iż-żewġ partiti.

Nistħajjilna qisna tfal żgħar, kollox irid isir bil-pika u rridu ndaħħlu l-politika partiġġjana f'kollox.

Hi xi ħaġa tal-mistħija li lanqas fuq l-annimali ma nistgħu naqblu.

Sinċerament jinkwetani ħafna l-messaġġ li qegħdin inwasslu minn dan il- parlament għax dan mhux aħna biss qed ngħiduh, imma jgħiduh dawk li jinteressahom mill-welfare ta' l-annimali.

Il-poplu jaf bil-kontenut ta' dak li hemm fil-private member's bill tal-kap ta' l-oppożizzjoni kif ukoll fl-abbozz ta' liġi kif ippreżentat mill-gvern.

Dawk li jħobbu u jaħdmu ma' l-annimali, inkluż tekniċi u veterinarji u nies oħra li jaħdmu fil-qasam tal-mediċina għall-annimali, ma jistgħux jifhmu dan l-aġir fuq suġġett li suppost it-tnejn li aħna qegħdin naqblu fuqu.

Meta tanalizza l-affarijiet tara li hawn min jinteressah aktar mill- gallerija u mhux mill-welfare ta' l-annimali.

L-affarijiet qed isiru bil- pika.

Sar xogħol bis-serjeta` u ttieħed il-ħin biex seta' sar il-bill li aħna ta' din in-naħa ppreżentajna.

Kellna laqgħat ma' nies involuti f'dan is-settur u ħriġna b'biċċa xogħol tajba.

Inħliet sena biex jitressaq dan is-suġġett fil-parlament biex issa kellu jerġa' isir ix-xogħol mill-gvern, xogħol li frankament ma sarx fil-livell li kien sar il-private member's bill.

GĦalhekk għedt fil-bidu li se mmur at a tangent, pero` inħoss li huwa importanti li naraw kif qegħdin nagħmlu l-politika, Sur President.

Wieħed ma jiskantax bl-aġir tal-gvern fuq il-qasam ta' l-annimali meta l- istess gvern għadu jimpika fuq is-sitwazzjoni tan-nisa msawta, fejn jaf illi hemm ħafna tbatija.

Il-gvern kellu white paper lesta u anke għaddew sentejn u nofs minn meta l-viċi prim ministru rrisponda parliamentary question u qalli li l-liġi għall-protezzjoni tan-nisa msawta kien se jressaqha f'Ġunju tas-sena 2000.

Din qiegħda bil-miktub.

Tgħaddi sena oħra u nerġa' nagħmillu l-istess mistoqsija.

Dan kollu jurina li l-kelma tal- viċi prim ministru ma tfisser xejn!

Qalli li x-xogħol li baqa' qiegħed f'idejn l-attorney general.

Imma allura ma jċemplulux in-nisa?

Lili kull filgħodu tkellimni xi mara li tkun għaddejja minn xi tbatija u tistaqsini x'għamlu u x'sar fuq il-liġi.

Dawn in-nisa jgħidulek: Imma x'inhi tagħmel il-klassi politika?

Kulma hemm bżonn huwa li tressqu l-liġi fil-parlament!

Imma mhux se nidħol f'dan id-diskors għax imbagħad vera twaqqafni, Sur President u tgħidli li m'iniex in order.

Din il-pika qed joħloq il-gvern tidher ukoll fil-kwistjoni tax-shelters għan-nisa msawta.

Il-gvern waqqaf il-proġett li konna qed nagħmlu aħna li kien se jipprovdi kenn lil dawn in-nisa, biex mbagħad f'sentejn u nofs irnexxielu jipprovdi kenn għal erba' nisa biss.

Dan hu t-tħassib tagħna fuq kif inhu miexi dan il-pajjiż.

Mhux vera li qegħdin nagħmlu l-affarijiet għall-ġid tan-nisa biex intejbulhom il-livell ta' l-għajxien tagħhom, kif mhux vera li l-gvern qed jaħdem biex itejjeb il-qagħda ta' l-annimali.

Għax kif jista' l-gvern jippreżenta dan l-abbozz mingħajr ma jinvolvi l- għaqdiet konċernati?

In-nies li jaħdmu fl-għaqdiet ta' l-annimali m'għandhomx interess personali u dan ix-xogħol jagħmluh għax verament iħobbu l-annimali.

Irrid insellmilhom minn hawnhekk u nfaħħarhom għax- xogħol siewi li qegħdin jagħmlu.

Dawn huma nies li jaħdmu bis-serjeta` u kieku m'għandniex lilhom, kien ikollna ħafna aktar problemi li jikkonċernaw l-annimali.

Dawn l-għaqdiet jieħdu ħsieb l-annimali, jaraw fejn se jpoġġuhom biex ma jħalluhomx jiġġerrew barra fit-triq kif ukoll biex ma ssirx vjolenza fuqhom.

X'ħin iċċemplilhom mill-ewwel jaqduk u jieħdu interess fil-problema tiegħek.

GĦalhekk kif tista' tagħmel liġi u n-nies li qegħdin hands-on f'dak li tkun qed tilleġisla fuqu ma tikkonsultahomx?

Pero` mhux se niskanta b'dan l-aġir għax diġa' rajnieh drabi oħra, bħal meta ġew biex jagħmlu l-Business Promotion Act u n-nies ta' l-MDC qishom ma eżistew qatt!

L-istess ġara meta kienet qiegħda tiġi diskussa l-Equality Act u lill-Ministru Gonzi għamiltlu interpellanza fejn staqsejtu kemm hija involuta fl-istudju dwar dik il-liġi, il-kummissjoni għall-avvanz tal-mara, jiġifieri dik il- kummissjoni li tagħti l-aqwa attenzjoni u għandha l-aktar esperjenza fejn jidħlu d-drittijiet tan-nisa.

Fir-risposta qalli li meta toħroġ il-white paper dawn ikunu jistgħu jagħmlu l-kummenti tagħhom bħal kull organizzazzjoni oħra u bħal kull ċittadin.

Ma kontx nistenna din it-tip ta' risposta meta fl-Unjoni Ewropea l-ħin kollu jgħidulhom li fil-proċess ta' l- ugwaljanza, fejn jidħlu policies u fejn jidħlu liġijiet, iridu jiġu involuti mill-bidunett dawk li huma esperti f'dan il-qasam.

U bħalma għamlu fil-Business Promotion Act qegħdin jagħmlu l-istess fuq il-liġi dwar l-annimali.

Mhux sewwa li jkollok nies li huma esperti u ma tikkonsultahomx qabel ma toħroġ il-liġi.

L-esperti mhumiex dawk li jaħdmu fil-ministeru.

Iva, hemm bżonn il-pariri tagħhom ukoll, pero` dawk qegħdin ġo l-uffiċċju u mhux bħal dawk in-nies li jaħdmu fl-għaqdiet u jmissu b'idejhom il-problemi illi għandna f'dan is-settur.

Kwalunkwe liġi biex tkun komprensiva u possibbilment ma jkollhiex toqob, wieħed irid jikkonsulta u jitkellem ma' l- esperti u mat-tekniċi fis-settur.

Aħna m'aħniex kapaċi noħorġu biċċa xogħol suret in-nies u n-nies li jkunu qegħdin isegwu jgħidulna li t-taxxi għalhekk qed jitħallsu, biex jitħallsu dawk in-nies li lanqas biċċa liġi ma jafu jagħmluha kif imiss, ħalli kemm jista' jkun ikun fiha sugu.

Issa billi ressqitu l-oppożizzjoni dan il-private member's bill, x'fiha ħażin b'daqshekk?

X'fiha ħażin li kieku bdejna niddiskutu dik il-liġi?

Jien dawn l-affarijiet iħawduni għalkemm fl-istess ħin nibda ngħid li kieku qegħdin nimpikaw biex naraw min se joħroġ bl-aħjar liġi nasal biex nifhimha, għax inkunu ressaqna liġi u mbagħad il-gvern jagħmel waħda aqwa minn tagħna.

Jekk se nimpikaw min se jagħmel l-aħjar liġi, allura hemmhekk nieqaf u npoġġi bil-qiegħda għaliex ngħid li żgur se toħroġ xi ħaġa tajba.

Imma lanqas dik, lanqas il-pride li jagħmlu biċċa xogħol aħjar milli kien hemm.

U din hija xi ħaġa illi lil kull wieħed u waħda minna li nagħmlu l-affarijiet b'ċerta kuxjenza, bilfors tweġġagħna.

Biżżejjed inħarsu lejn dik il-parti tal-liġi fejn tidħol ir-responsabbilta' li jitħarsu l-annimali mill-moħqrija, funzjoni mogħtija lill-gwardjani lokali.

Aħna tal-Partit Laburista nemmnu – u hekk ipproponejna fl-abbozz ta' liġi tagħna – li kwalunkwe ċittadin jista' jieħu l-każ il-qorti kontra min jaħqar xi annimal.

Għax meta tagħti poter liċ-ċittadini kollha ara kemm għandek iktar saħħa, peress li gwardjani lokali għandek numru limitat minnhom.

Dan ma jistgħux ikunu kullimkien il-ħin kollu, mentri ċittadin u persuna li tkun għaddejja mit-triq u tara persuna oħra taħqar annimal, tista' tieħu l-każ il-qorti.

Fl-abbozz li qed iressaq il-gvern m'hemmx irbit u jekk ma tipproteġix lil min hu abbandunat, tista' ma' tagħmel xejn.

Din hija defiċjenza kbira fejn tidħol il-kwestjoni ta' stray animals.

Imbagħad hemm ħafna affarijiet li rridu naraw anke fuq il-pets.

Hawn min iħares lejn il-pets għal raġuni utilitarja u jipprova jiġġustifika għalfejn iżommhom.

Ġieli tkun qed issir ċerta ħsara għax jinżammu magħluqin jew ġo gaġeġ jew b'xi ċinga ma' għonqhom.

Imbagħad issemma' ħafna l-użu ta' l-annimali fl-isports u kien hawn ukoll min semma' ż-zoos.

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' l-esperimentazzjoni.

Hawn min jgħidlek li jekk se tuża' l-annimal għall-esperimenti, biex issib il-kura tal-kanċer per eżempju u ssalva l-ħajja tal-bniedem, huwa aċċettabbli.

F'każi oħra, bħal meta jsiru testijiet fuq l-annimali minħabba prodotti kożmetiċi, mhuwiex aċċettabbli.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea għadha kemm approvat li jibdew jiddiskutu cosmetic test ban fuq l-annimali.

Dawn ilhom is-snin jagħmlu lobbying sabiex tersaq fuq l-aġenda u sabu reżistenza għax ħafna mill-cosmetic testing fuq l-annimali jsiru minn Franza u mill-Italja.

Il-Franċiżi speċjalment għandhom ħafna influwenza fuq x'jiġi diskuss u x'jiġi bbanjat u fil-fatt kienu diġa' ppostponew ban illi kienet saret aktar kmieni u li kellha tiġi fis-seħħ fl-1998.

Kienet Franza li żammitha milli timmaterjalizza u issa fil-fatt kellhom l-istess problemi imma jidher li qegħdin jersqu.

Qegħdin jgħidu wkoll f'din il-cosmetics test ban li mhux fuq affarijiet kożmetiċi biss imma anki fuq testijiet fuq annimali fil-każ ta' mediċini.

Naturalment hemm ħafna diskussjoni fuqha għax meta l- industrija tal-kożmetiċi għandha l-bejgħ ta' Lm44 biljun, se ssib ħafna reżistenza u oġġezzjonijiet.

Issemmew ukoll f'dan id-dibattitu l-ħruxijiet li saru fuq xi annimali.

Dawn huma affarijiet li narawhom b'għajnejna u narawhom jissawtu anke fl-isport.

Jekk tħares lejn l-Ingilterra, nazzjon li żgur iħobb l-annimali, m'ilux kienet għaddejja diskussjoni fuq fox hunting.

Jiġifieri din mhix problema tagħna biss.

Aħna m'għandniex dik il-kultura u meta nipprova nagħmel appuntament mal-veterinarju, ma ninqediex mil-lum għal għada għax hawn domanda kbira għalihom.

Dan ifisser illi hawn ħafna nies li jieħdu ħsieb tajjeb ta' l-annimali u dan huwa sinjal tajjeb u ma rridux ngħidu l-ħażin biss, pero' irridu nammettu li m'għandniex dik il-kultura li nħobbu l- annimali.

Il-maġġoranza tan-nies iħobbu l-annimali imma mbagħad ikollok din il-ħafna moħqrija wkoll.

Meta tara l-ħruxija tgħid x'hemm warajha din, għax ikun hemm problemi oħrajn mhux ta' l-annimali imma tal-bnedmin f'dan il-każ.

Meta tara bniedem jieħu pjaċir jaħqar annimal, tgħid li xi ħaġa ħażina hemm u għalhekk irridu naraw x'inhi l-problema tiegħu.

Min ikun qed jagħmel l-abbuż u jweġġa' xi kelb jew qattus, jista' ikun għada pitgħada jasal biex iweġġa' lit-tifla, lill-mara jew ma nafx lil min għaliex nafu li l-annimali jħossu wkoll.

Dak li nħoss jien iħossu l-qattus u jħossu l-kelb, jekk naqilgħu l- istess daqqa.

Jiġifieri jekk bniedem jieħu pjaċir jara annimal jissawwat ma jkollu ebda diffikulta' li jara bniedem ieħor jissawwat bl-istess mod.

GĦalhekk irridu naraw xi problema jkollu min qed jagħmel dawn l-affarijiet.

Inġib il-paragun man-nisa msawta, Sur President.

Dawn għandhom bżonn il- protezzjoni mil-liġi u għandhom bżonn postijiet ta' kenn.

Pero' jekk flimkien ma' dawn l-affarijiet ma nagħtux kas ta' min qiegħed isawwathom, xorta se tibqa' il-problema għax jekk tneħħilu l-mara li qed isawwat u jibqa' ma jeħux kura, se jaqa' fl-istess problema ma' mara oħra.

Jiġifieri fi kwalunkwe qasam trid tara l-problema minn fejn hi ġejja u min għandu bżonn l-għajnuna.

Inutli jkollok l-għajnuna materjali li tipprovdi l-liġi, bħall-post fejn toqgħod u ma jkollokx l-għajnuna l-oħra lil min qiegħed jagħmel l-att.

Irid isir xogħol biex naraw x'inhi l-problema.

It- tobba jafu x'inhuma l-problemi imma rridu naraw kif nistgħu norbtu lil dawn in-nies biex jieħdu l-kura.

Irridu nagħmlu kampanji ta' zero tolerance għall-vjolenza, anki vjolenza fuq l-annimali.

Jeħtieġ nagħmlu programmi importanti, bħalma huma l-lifeskills li għandhom isiru qabel meta t-tfal ikunu għadhom fil-primarja, f'eta' meta jkunu jimpressjonaw ruħhom malajr u ngħallmuhom ir-rispett lejn l-annimali, u nuruhom li dawn iweġġgħu bħalna.

Irridu ngħallmuhom ir-rispett lejn il-ħajja.

Huwa importanti li nagħmlu awareness campaign sabiex inbiddlu ċerta attitudni li xi kultant tkun ġejja mill-injoranza.

Bħal f'kull ħaġa oħra, irridu nsostnu l-edukazzjoni għax meta tgħallem tkun qed teduka lin-nies.

Trid tibda minn eta' żgħira biex xi darba naslu li nbiddlu l-mentalita'.

Din hija l-aktar ħaġa diffiċli biex tinbidel u għalkemm hawn ħafna nies li jħobbu l-annimali, il-kultura tal-vjolenza u tal-ħruxija għadha hemm u ssib lil min iġelled il-klieb jew is-sriedak u min isawwat l-annimal biex jiġri iktar, u kull xorta oħra ta' vjolenza fuq l-annimali.

Niftakar li meta l-Partit Laburista kien fil-gvern, l-Onor.

Noel Farrugia kien beda programm edukattiv u kien stedinni biex immur nara kif kien qiegħed jaħdem.

Kont vera ħadt gost bl-inizjattiva li kien ħa għax kienet xi ħaġa tassew sabiħa tara lit-tfal jieħdu dak l-interess fil- hands-on farming, programm edukattiv sabiex it-tfal ikollhom background u tagħrif dwar kif jittrattaw l-annimali.

Għal dan il-għan kien twaqqaf kumitat magħmul mid-dipartiment ta' l-edukazzjoni, mid-dipartiment ta' l- agrikoltura u mill-universita'.

Ma nafx x'sar minnu dak il-kumitat u forsi l-Ministru jaf jgħidilna meta jiġi biex jagħmel il-winding-up, Sur President.

Wieħed mill-għanijiet ta' dak il-programm edukattiv kien biex it-tfal nagħtuhom dik li ngħidulha backgarden industry.

Fi żmieni kienet xi ħaġa normali, jiġifieri mhux daqshekk ħafna 'l bogħod.

Ħafna nies kienu jrabbu l- annimali f'xi bitħa jew xi ġnien u kienet ħaġa normali li jkollhom din il- backgarden industry.

L-Onor.

Noel Farrugia hekk kien isejħilha.

Issa nqatgħet għal ħafna raġunijiet, fosthom dik ta' l-urbanizazzjoni.

Kulħadd beda jmur joqgħod f'partijiet fejn hemm joqogħdu ħafna nies u telgħu ħafna blokki ta' flats, b'ħafna nies joqogħdu ġo appartamenti fejn mhux possibbli li trabbi l-annimali.

Imbagħad hemm raġunijiet oħra, forsi għax qegħdin ngħixu ħajja aktar mgħaġġla.

Donnu li llum għandna aktar x'nagħmlu u dak il-ħin li kien ikollna tletin, erbgħin sena ilu biex nieħdu ħsieb l- annimali u nilagħbu magħhom, illum spiċċa u iktar hemm iċ-ċans li wara x- xogħol wieħed imur jagħmel part-time job.

Jiġifieri hemm ħafna raġunijiet għala din it-trobbija ta' l-annimali fil-backgarden jew fil-bitħa spiċċat.

Imma ċertament kienet idea tajba ta' l-Onor.

Noel Farrugia meta kien ministru li t-tfal kienu qegħdin jgħallmuhom jgħożżu mhux biss l- annimali imma l-biedja inġenerali, għax il-proġett kollu kien proprjament hands-on.

Illum it-tfal għandhom inqas ċans li jkollhom kuntatt ma' l-annimali minn meta konna tfal aħna.

Mill-iskola kienu qegħdin jeħduhom l-Għammieri ħalli juruhom kif l-annimali jgħixu flimkien.

Kien qed ikollhom kuntatt magħhom, ikunu jistgħu jmissuhom u kienet xi ħaġa li t-tfal kienu verament jieħdu pjaċir jagħmlu.

Jiena stess mort u rajt kemm kien qed ikun effettiv dan il-programm edukattiv fuq it-tfal.

Meta ġiet f'idejja mistoqsija parlamentari ta' xi xahar ilu li l-Onor.

Farrugia kien għamel lill-Ministru Ninu Zammit, kien staqsa kemm inġabu annimali ġodda matul l-1999, l-2000 u s-sena 2001 sabiex il-programm edukattiv hands-on farming ikompli jikseb il-popolarita' tiegħu ma' l-istudenti.

Ma naħsibx li kienet xi mistoqsija diffiċli wisq għax fil-files tad-dipartiment ikun hemm kemm inġabu annimali ġodda.

Pero' xahar ilu qalulu li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra u għadda kważi xahar u din ir-risposta għadha ma ngħatatx.

Ma nifhimx x'inhi d-diffikulta' għax hija mistoqsija diretta u teħtieġ risposta diretta.

Jiena nenfasizza li jekk dan il-programm qed jitmewwet, għandhom jerġgħu jagħtuh il-ħajja għaliex naħseb li kienet inizjattiva tajba u li kellhom ħafna x'jirbħu minnha t-tfal u hawn nappella lill-media.

Kif rajna f'waħda mill-gazzetti li ġabet ritratt ta' dak il-povru kelb, qamet diskussjoni kullimkien, forsi għax kienet għaddejja din id- diskussjoni fil-parlament u allura ħafna nies kienu qed jitkellmu fuq din il-ħaġa.

Pero' jiena ċerta li aktar kien l-effett ta' dak ir-ritratt li qanqal diskussjoni f'pajjiżna.

Għandna tant stazzjonijiet tat-television u tar-radju u ħafna gazzetti li kultant ma jkunux jafu x'se jaqbdu jimlew, speċjalment fis-sajf.

Jekk irridu nuru verament l-impenn tagħna lejn l- annimali, il-media għandha tieħu l-eżempju ta' sezzjoni oħra tal-media stess li taw kas dawn l-affarijiet.

Iktar ma jkun hemm mezzi tax-xandir li jqajmu din il-kuxjenza, iktar se nkunu effettivi biex inbiddlu l-mentalita' li qegħdin nitkellmu fuqha.

Jiena semmejt l-iskejjel u nibdew miż-żgħar u hemmhekk l-iktar li rridu naħdmu.

Nixtieq li din ma tkunx xi ħaġa li nitkellmu fuqha għax għaddejja l-liġi bħalissa imbagħad ma nisimgħu xejn iktar dwarha.

Naħseb li huwa d-dmir tal-media li jagħtu coverage kemm jista' jkun tax-xogħol li jkunu qegħdin jagħmlu dawn l-għaqdiet li mingħajr ħafna daqq ta' trombi jagħmlu ħafna ġid.

Fejn jaraw każi bħalma kellna dan l-aħħar, juruhom biex titqajjem kuxjenza kontra kull min jaħqar l-annimali.

Naħseb li tajjeb li nuru dik in-naħa tal-munita.

Se nikkonkludi, Sur President.

Naf li min-naħa tal-gvern qed jingħad li din il-liġi qed twassal messaġġ li l-istat jirrikonoxxi u jipproteġi l-annimali, imma jiddispjaċini ngħid li l-messaġġ qed joħroġ ħażin ħafna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Naħseb li naqblu lkoll li aħna l-bnedmin suppost ikkonsidrati bħala razza superjuri għaliex mogħnija bl-użu tar-raġuni, ħaġa li suppost l-annimali m'għandhomx.

Nistħajjel li waqt li aħna rappreżentanti ta' din ir-razza superjuri qegħdin hawn nargumentaw flok nirraġunaw u noħolqu kontroversja fejn il-kontroversja m'għandhiex teżisti, ma niskanta b'xejn jekk l-annimali li suppost ma jirraġunawx huma wkoll qegħdin jiltaqgħu u wara li jsegwu x'inhu jiġri f'din il-Kamra, jaħsbuha sew qabel ma jaslu biex jikkonkludu min hu l-veru annimal, jekk hux aħna jew huma!

Dan l-istatement qed nagħmlu għalija l-ewwel wieħed biex ma niġix akkużat li għajjart lil xi ħadd annimal - u nitlob apoloġija lill-annimali - u nistaqsi l-istess kif staqsew il-kelliema ta' qabli: Fejn hi l-kontroversja?

Għaliex m'aħniex naqblu?

Jekk tgħarbel id-diskorsi kollha li saru meta konna qed niddiskutu liġijiet oħrajn, jista' ikun li xi ħadd ma jaqbilx ma' xi liġi - mal-VAT per eżempju jew mas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea - imma s'issa għadu ma qam ħadd jgħid li ma jaqbilx li għandu jkun hawn liġi li tikkontrolla l-moħqrija ta' l-annimali.

Allura bis-serjeta' għadni ma fhimtx sew u nibqa' ma nifhimx għalfejn din il-kontroversja kollha.

Il-ħabib tiegħi fil-veru sens tal-kelma, l-Onor.

Gavin Gulia, fl-introduzzjoni tiegħu qal, jekk fhimtu sew, illi dan l-abbozz qatt ma ġie ppubblikat.

Qal li kien hemm stedina min-naħa tal-kap ta' l-oppożizzjoni biex nagħmlu xi ħaġa flimkien iżda l-gvern baqa' ċass.

Bir-rispett kollu naħseb li dan mhux veru, anke jekk din irrepetewha diversi kelliema ta' l-oppożizzjoni.

Fl-14 ta' Frar tas-sena 2000, il-gvern kien ħa l-inizjattiva u ppubblika abbozz ta' liġi fuq l-animal welfare.

Anzi aktar milli ppubblika abbozz, biex inkun ġust mal-fatti, kien il-Ministru Ninu Zammit li ppreżenta l-ewwel qari ta' dak l- abbozz.

Waqt li fit-28 ta' Ġunju ta' l-istess sena mbagħad, jiġifieri erba' xhur wara, kien ħa aġġornament il-kap ta' l-oppożizzjoni.

Irrid nirrikonoxxi hawn li għamel sew il-kap ta' l-oppożizzjoni li proprju tkellem fuq il-moħqrija ta' l-annimali.

Dr Sant kien beda biex tkellem fuq ħajjet kelb abbandunat illi kien iltaqa' miegħu hu u sejjer id-dar.

Jiena darba kont ktibtha jew għedtha li hija ħaġa pożittiva li anke meta kien prim ministru, Dr. Sant kien jitkellem fuq l-issues ta' l-annimali.

Dakinhar il-kap ta' l-oppożizzjoni kien tkellem hawnhekk u fost affarijiet oħra kien qal – hawn quddiemi għandi t-transcript uffiċjali tad-diskors tiegħu, paġna 399 tad-debate tat-28 ta' Ġunju, 2000 - li jixtieq li tittieħed l-inizjattiva biex jiġi ppreparat abbozz ta' liġi li jkun jitkellem dwar l-animal welfare u l-ħarsien tad-drittijiet ta' l-annimali fuq bażi formali bejn ir-rappreżentanti taż-żewġ naħat ta' din il-Kamra.

Jiġifieri wara li fl-14 ta' Frar tas-sena 2000 kien tressaq avviż ta' abbozz ta' liġi u kien sar l-ewwel qari tiegħu, il-kap ta' l-oppożizzjoni kien stedinna biex nagħmlu xi ħaġa flimkien fuq is-suġġett ta' animal welfare u allura mhux veru li l-gvern ħalla kollox għaddej u ma sar xejn.

Lanqas m'hu veru li l-gvern stenna li l-oppożizzjoni tippubblika l-abbozz ta' liġi tagħha u mbagħad issuppervja u qal li se jippubblika tiegħu.

Jien ngħid li hija ħasra li noqogħdu nintilfu fuq dawn il-ħmerijiet ta' min kien l-ewwel u min kien it-tieni.

Il-fatti huma li fl-14 ta' Frar, l-Onor.

Ninu Zammit - għadu ministru għall- agrikoltura u sajd, kif kien dakinhar - kien ippropona l-ewwel qari ta' abbozz ta' liġi.

Imbagħad fit-28 ta' Ġunju tkellem il-kap ta' l- oppożizzjoni fl-aġġornament u talab biex nagħmlu xi ħaġa flimkien.

Fid-29 ta' Lulju kkuntattjani l-viċi prim ministru u għaddieli kopja ta' abbozz ta' liġi li kien għadu lanqas biss ġie diskuss fil-kabinett.

L-ittra kienet datata 29 ta' Lulju u Dr Gonzi talabni biex ngħaddi dan l-abbozzz ta' liġi flimkien ma' dik l-ittra lill-whip ta' l-oppożizzjoni.

Niftakar li kont ċempilt lill-whip u ftehema li nħallihomlu mas-segretarja fil-headquarters tal-Partit Laburista.

Dik l-ittra ta' Dr. Gonzi tad-29 ta' Lulju kienet indirizzata lill-opposition whip, fiċ-ċentru Laburista tal-Ħamrun u kienet tgħid hekk:

"GĦażiż Onor. Mizzi, fl-aħħar laqgħa tal-kumitat tax-xogħol tal-Kamra kont informajtek li fi Frar ta' din is-sena, il-gvern kien ressaq mozzjoni għall-ewwel qari ta' l-abbozz ta' liġi dwar il-protezzjoni ta' l-annimali - Animal Welfare Act.

Nixtieq ninformak li l-ewwel abbozz ta' liġi li ġie ppreparat mill-ministru responsabbli mill- biedja u sajd issa lest u ġie eżaminat mill-avukat ġenerali.

Qiegħed nibgħatlek flimkien ma' din l-ittra, kopja ta' l-abbozz u ġentilment nitolbok tgħaddih lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Nixtieq ninformak ukoll li dan l-abbozz għadu ma ġiex ippreżentat lill- kabinett tal-ministri, iżda mistenni li jitressaq quddiem il-kabinett fix-xahar ta' Settembru tas-sena 2000.

GĦalhekk jekk ikun hemm xi kummenti jew suġġerimenti min-naħa tagħkom, importanti li dawn jaslu għand il-ministru konċernat matul ix-xahar ta' Awissu.

Għoddni dejjem tiegħek, Lawrence Gonzi, Kap tal-Kamra.".

L-ittra kienet ikkopjata lill-Ministru Ninu Zammit u kopja oħra ntbagħtet lili bħala whip tal-gvern.

Nerġa' ngħid li dik l-ittra flimkien ma' l- abbozz ta' liġi jien personalment għaddejthom lill-Onor.

Joe Mizzi.

Allura kif tiġi l-oppożizzjoni u tgħidilna li ma kien hemm l-ebda kuntatt?

Il- fatti huma li fl-14 ta' Frar sar l-ewwel qari u fit-28 ta' Ġunju tas-sena 2000 għamel l-istedina tiegħu l-kap ta' l-oppożizzjoni biex nagħmlu xi ħaġa flimkien.

Inqas minn xahar wara kien hemm ir-reazzjoni min-naħa tal- gvern.

Bgħattlu kopja ta' ittra, b'kopja ta' l-abbozz tal-liġi li lanqas biss kien għadu wasal għand il-ministri tal-gvern.

Jien wasal għandi dakinhar stess li kont bgħattu lill-kap ta' l-oppożizzjoni u għedtlu li jekk ikollkom xi suġġerimenti, forsi nistgħu nagħmlu xi ħaġa flimkien.

L-ittra tal-Ministru Gonzi kienet ċara, pero' ma smajna xejn minn naħa ta' l-oppożizzjoni.

L-unika reazzjoni li kien hemm kienet li xi ħmistax wara ġie l-kap ta' l-oppożizzjoni u qalilna li l-abbozz mhux tajjeb u li kellu dawn is-suġġerimenti.

Kellna ċans li nagħmlu u nippreżentaw abbozz ta' liġi flimkien u kien hemm bażi fuqxiex naħdmu.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni f'wieħed mill-kummenti tiegħu qal li l-abbuż kien miktub bl-Ingliż.

Veru imma kien miktub bl-Ingliż għax ħadmuh nies tekniċi u ma ħadmux il- ministru.

Hekk għandu jkun li ħafna liġijiet jagħmluhom it-tekniċi u mbagħad jgħaddu għand il-politiċi biex jirfinawhom.

Seta' il-kap ta' l- oppożizzjoni juri li għandhom dawn ir-riżervi u kien jagħmel is- suġġerimenti tiegħu.

Seta' jgħidilna li jridu jsiru dawn l-emendi u l-gvern kien ikun dispost li jilqagħhom u nippruvaw nagħmlu xi ħaġa flimkien.

Imma l-oppożizzjoni x'għamlet?

Ħmistax wara, eżattament fid-9 ta' Awissu, il-kap ta' l-oppożizzjoni u Dr Joe Brincat ippreżentaw lill-media l-abbozz ta' liġi li kienet għamlet l-oppożizzjoni.

Allura min qed jipprova jifred fiha din, il-gvern jew l-oppożizzjoni?

Hija xi ħaġa tat-tfal li tgħidu min hu l-ewwel u min hu t-tieni.

Mhux suppost qed ngħiduh dan id-diskors, imma la tqanqal irridu ngħidu li l-fatti kif inhuma.

Mela fl-14 ta' Frar tressaq l-ewwel qari ta' l-abbozz ta' liġi mill- Ministru Ninu Zammit u fit-28 ta' Ġunju tas-sena 2000 ħa l-aġġornament il- kap ta' l-oppożizzjoni.

F'inqas minn xahar, jien bgħatt draft tal-liġi akkumpanjat b'ittra mill-Ministru Gonzi lill-oppożizzjoni, fejn għedtilhom li dak id-draft ma kienx għadu ġie ppreżentat quddiem il-kabinett tal- ministri u kien se jiġi ppreżentat f'Settembru.

Għedtilhom: Għandkom sa Settembru biex tagħmlu l-ilmenti, is-suġġerimenti u l-kritika tagħkom - anke jien kont kritiku u ħażżiżt diversi affarijiet li ma kontx naqbel magħhom fl-ewwel draft - iżda flok tawna l-ilmenti, is-suġġerimenti u anke l-kritika tagħhom, il-kap ta' l-oppożizzjoni qal le u ħareġ bl-abbozz ta' liġi tiegħu.

Jista' ikun hemm diversi raġunijiet għala għamel hekk, fosthom li kien għadu kif tħabbar survey mill-MISCO, li hu pożittiv ħafna u – naqra minn The Times tas-7 ta' Frar tas-sena 2000 - li jgħid hekk:

"85% of respondents feel that Malta's animal protection laws are too lenient.

The Maltese are conscious and concerned about animal welfare, according to an opinion poll conducted by an independent company and commissioned by the animal rights pressure group world animal conscious."

Ċertament sew u pożittiv li għandek 85% li huma konxji fuq animal welfare u dan ifisser li l-gap ta' dawk li jaħqru l-annimali qiegħda tonqos.

Li qed nipprova ngħid huwa li ppruvajna minn kollox biex nagħmlu xi ħaġa flimkien.

Sa kont bgħatt kopja ta' l-abbozz ta' liġi lill-oppożizzjoni, b'ittra mingħand il-Ministru Gonzi u bgħattu jien personalment fil-headquarters tal- Partit Laburista.

Ir-reazzjoni ta' l-oppożizzjoni kienet: Le, aħna għamilna l-abbozz tagħna.

Naturalment għandhom dritt li jippreżentawh bħala private member's bill.

Nerġa' ngħid li dan id-diskors fuq min kien l-ewwel u min kien it-tieni huwa ħażin għax dawn argumenti tat-tfal, imma dan l-argument ma nafx kemm-il darba ġie ripetut min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

Il-verita' hi li aħna ħadna l-inizjattiva u intom ma weġibtux, mentri biex nagħmlu xi ħaġa flimkien bilfors irid ikun hemm l- aċċettazzjoni ta' l-oppożizzjoni.

Anke kien hawn diskors li qatt ma ssemmew l-interessi ta' l-annimali u li ħadd qatt ma kien semma' l-interessi ta' l-annimali qabel ma fetaħ ħalqu l- kap ta' l-oppożizzjoni.

Darba deputat Laburista ipprova jirredikolani mingħalih għax kont għamilt diskors fil-parlament dwar annimali mitluqin barra.

Jiena ma nafx kemm-il mistoqsija parlamentari għamilt fuqhom u nista' nistqarr li ħadt pjaċir meta tkellem il-kap ta' l-oppożizzjoni u semma' l-ħwat ta' l-ilma li jkun hemm ħdejn l-għases tal-pulizija li kienu proprju mmirati biex jekk ikunu għaddejjin l-annimali, fosthom stray dogs, stray cats u anke żwiemel, kienu jieqfu u jixorbu.

Jiena xbajt nagħmel mistoqsijiet parlamentari u ngħid li kulma jridu jagħmlu min-naħa ta' l-għases tal-pulizija hu li joħorġulhom barmil ilma peress li ħafna minnhom huma vojta.

Iżda r-risposta li kont ingħatajt kienet fis-sens li l- pulizija m'għandhomx riżorsi.

Mhux veru, mhux m'għandhomx riżorsi imma m'hemmx rieda tajba biżżejjed min-naħa tal-korp tal-pulizija.

GĦalhekk ħafna moħqrija ta' l-annimali tibqa' għaddejja qisu ma hu qed jiġri xejn.

Jiena kont insistejt diversi drabi u kont għedtha anke f'supplementary question m'ilux li waqt it-taħriġ tagħhom fl-akkademja tal-pulizija, trid issir enfasi fuq il-bżonn li l-pulizija jkunu watchdogs anke kontra l- moħqrija ta' l-annimali.

Hawnhekk għadha kif issemmiet mhux biss mill-Onor.

Dalli - għamlet diskors tajjeb u naqbel magħha f'ħafna milli qalet - imma anke minn kelliema oħra li l-gvern issa qed jirrelega l-ħarsien tal-liġi ta' l-animal welfare fuq il-local wardens.

Naħseb li anke din hija żbaljata għaliex hemm klawsola fil-liġi li tgħid li l-pulizija se jkunu mgħobbija bir-responsabbilta' li fejn jaraw moħqrija, jieħdu l-passi.

Jiena ngħid illi tista' tagħmel kemm trid suldati u pulizija u local wardens imma jrid ikollok sens ta' commitment.

Din il-ġimgħa kont Marsalforn u ħdejn l-għassa hemm ħawt li ngħid għalija dejjem rajtu mimli bl-ilma.

Hemmhekk ma naħsibx li għandhom pulizija żejda, anzi probabbilment għandhom riżorsi limitati bħalma għandhom għases oħrajn.

Probabbilment hemmhekk hemm xi ħadd li għandu kuxjenza favur l-annimali u jieħu l-briga li l-ħawt ta' l-ilma jżommu dejjem mimli.

Ara f'għases oħrajn - jekk m'iniex sejjer żball fl-għassa taż-Żejtun - mhux biss il-ħawt ikun vojt, imma għaddejt minn hemm din il-ġimgħa u lanqas biss għadu hemm il-ħawt ta' l-ilma.

Importanti li l-liġi tkun tajba imma jrid ikun hemm min jinforzaha.

F'dan il-pajjiż għadha mhijiex għolja biżżejjed il- priorita' li min jikser il-liġi ibati l-konsegwenzi.

Kien hemm il-każ ta' dak it-tifel li ttortura kelb billi ħarqu bi blowlamp, att tal-biża'.

Biss jiena ma nikkundannax lil dak it-tifel għax biex tifel ta' 14-il sena jasal biex jagħmel hekk, naħseb li għandu problema.

Fil-fatt jiena kont issuġġerejt - u d-dipartiment ta' l-edukazzjoni diġa' ħa l-inizjattiva - li jqabbdu social worker biex jara l-inċidenza ta' assenteiżmu ta' dak it-tifel mill-iskola u jara jekk hemmx mod kif jistgħu jgħinuh.

Ħażin dawk l-ittri li jidhru fil-gazzetti li joqogħdu jgħidu li la darba ħaraq il-kelb, għandna naħarqu lilu .

Dak it-tifel għandu bżonn l-għajnuna.

Veru li hija ħaġa tat-twerwir li għamel, imma dak it-tifel aktar minn ħaġa oħra għandu bżonn l-għajnuna.

Imma jkun hemm każi oħrajn ta' moħqrija u ħadd ma jagħmel xejn, kif qalet l-Onor.

Dalli – u għamlet sew li semmiet il-ġlied tas-sriedek - għax kulħadd jaf li jġelldu s-sriedek.

Kulħadd jaf li jġelldu l-klieb filgħodu f'post partikolari.

Jgħidu li jkunu fl-inħawi ta' Tal-Ħandaq mas- sbieħ.

Jien għamilt mistoqsija parlamentari u staqsejt kemm-il darba nterveniet l- ALE u kemm-il darba ressqet nies il-qorti fuq ġlied tal-klieb.

Qaluli li ma tinżammx statistika u mn'Alla ma tinżammx statistika għax probabbli kieku ma jkollna xejn jew kważi xejn!

Fuq net television u anke fil-programm televixin ta' Pierre Portelli li jixxandar kull nhar ta' Ħamis, urewna filmati ta' klieb joqtlu lil xulxin.

F'dan il-pajjiż mhux kulħadd jaf li għad hawn dan id-delizzju misħut li jġelldu l-klieb!

Naħseb li kif nisma' jien fejn isir dan il-ġlied, jisimgħu l-pulizija wkoll.

GĦalhekk il-liġi hija importanti ħafna u nerġa' ninsisti kemm huwa importanti li nrawmu kuxjenza favur l-annimali fost it-tfal u fost l-istudenti.

Irridu nirrikonoxxu li anke l-annimali għandhom id-drittijiet tagħhom u aħna m'għandniex dritt li naħqruhom.

GĦalkemm aħna suppost razza superjuri, wara li ġġelidna fuq dak li suppost naqblu fuqu, għandi dubju jekk aħniex razza superjuri għax kif diġa` għedt, naħseb li l-annimali qed jidħku bina.

Każ ta' moħqrija kif kien hemm fis-Siġġiewi għandu jqajjem terremot għax għalkemm il-bniedem huwa ta' razza superjuri, m'għandu l-ebda dritt jaħqar l-annimali.

L-annimal iweġġa' bħalna u jekk taħarqu bi blowlamp se jħoss l- istess ħaġa li jħoss il-bniedem.

Naqbel ma' l-argument, jidhirli ta' l-Onor.

Silvio Parnis, meta qal li m'għandux ikun li tara klieb marbutin fuq il-bejt għax-xemx.

Qal li s-sid ta' dak ir-razzett imissu l-ewwel jitla' hu fuq il-bejt, jintrabat b'ħabel u jara jekk jissaportix f'dik ix-xemx u jekk jissaporti mbagħad ipoġġi l- kelb!

Ftit 'il bogħod minn fejn noqgħod jien, u qed dan pubblikament ħalli jkunu jafu li se nirrapportahom, hemm qattusa marbuta b'ħabel f'kaxxa ġox- xemx taqli l-ankri.

Meta għaddejt minn hemm din il-povra qattusa tonfoħ kienet.

Ma nafx min joqgħod f'dak is-sit imma xi ħadd rabatha żgur lil din il-qattusa.

Nistiednu li jekk irid immur norbtu b'ħabel jien u jara jekk jissaportix fis-2.00 p.m., kif inhi marbuta din il-qattusa.

Jekk se tibqa' hemm jien se nkun l-ewwel wieħed li nirrapportah il-pulizija u nispera li jieħdu passi.

GĦad hawn min għadu jaħseb li għandu d-dritt jittratta l- annimali bħallikieku dawn ma jħossux u m'humiex sensittivi bħalna.

Irridu nbiddlu l-kultura għax il-liġijiet m'humiex biżżejjed.

Kif diġa` għedt, irridu nitkellmu fuq l-enforcement għax jista' ikollna miljun liġi, jista' jinbidel il-gvern u jagħmel liġi aħjar minnha imma jekk il-liġi ma tiġix infurzata nkunu ħlejna l-ħin.

Naħseb li din il-problema tal-moħqrija ta' l- annimali nagħtuha ħafna lip service, għax hekk hija l-moda but we do very about it.

Il-pulizija u l-local wardens li fit-taħriġ tagħhom u f'xogħolhom se jkunu mgħobbija b'din ir-responsabbilta`, għandhom ikunu konxji li l-moħqrija ta' l-annimali hija ksur tal-liġi u jridu jintervenu.

Nispera li l-local wardens ma jibqgħux iffissati żżejjed fuq jekk xi ħadd ipparkjax ħażin jew qabeżx il-linja!

Nhar is-Sibt li għadda kont GĦawdex u kont ipparkjat f'post fejn kulħadd jipparkja għax kien hemm parking space, iżda ġie l- local warden u qalli biex inneħħi l-karozza minn hemm għax jekk jiġi xi ħadd iħarrikni.

Jiena għedtlu li kien hemm l-ispazju imma huwa qalli li la issa għamlu l-lines, la m'hemmx line ma nistax nipparkja.

Jiena wieħed minn dawk li naqbel mas-sistema tal-wardens, imma importanti li anke l-wardens ikunu kredibbli f'xogħolhom.

Jien jiddispjaċini ngħid li xi wħud minnhom għad iridu jitgħallmu x'inhu xogħol il-warden.

Issa se jkollhom responsabbilta` ġdida illi jintervenu f'każ ta' moħqrija ta' l-annimali u nispera li jagħtuha l-importanza tagħha.

Għandna liġijiet dwar il-moħqrija ta' l-annimali u l-pulizija setgħu jintervenu kieku riedu, imma sfortunatament ħafna drabi baqgħu ma ntervenewx għaliex għad m'hawnx sensittivita` biżżejjed li l-moħqrija ta' l-annimali tammonta għall-ksur tal-liġi.

Min jaħqar l-annimali għandhom jittieħdu l-passi kontrih.

M'ilux qrajt fuq dak l-individwu li ta xeba' martell liż-żiemel għax ma obdihx.

Mar il-qorti u ma nafx kemm weħel u tal-mistħija li għadhom jiġru dawn l- affarijiet.

Qrajt artiklu li bir-rispett kollu għandu xeħta estremista - Malta labelled as the cruelest nation on earth for cruelty to animals - għax meta tgħid li Malta hija kkonsidrata bħala l-iktar pajjiż fejn hemm moħqrija ta' l- annimali, tkun qed taqbeż il-limitu tad-diċenza.

Għaliex l-artikolist ma jdurx dawra sew qabel ma jgħid affarijiet bħal dawk!

M'ilux irċivejt e- mail b'ritratti ta' x'inhu jagħmel is-sindku ta' Bucharest.

Dan ta ordni li jinqatlu l-klieb kollha biex ineħħi l-problema ta' l-istray dogs!

Ħallas u qalilhom biex joqtlu ma nafx kemm-il elf kelb li għandhom.

Min jinteressah nista' nibgħatlu dawn ir-ritratti li hemm minnhom juru klieb li ġew skinned, oħrajn sfaw fgati u oħrajn mgħallqa.

Dawn qed jinqatlu bl-iktar mod krudili.

Hawn Malta kien hawn min ħa l-inizjattiva u kiteb ittra lill- President tar-Rumanija iżda dan wieġbu li ma jistax jindaħal lis-sindku ta' Bucharest.

Aħna lkoll qegħdin nilleġislaw kontra l-moħqrija ta' l-annimali u se ngħaddi dan il-messaġġ biex is-sindku ta' Bucharest ikun aktar sensittiv lejn l-annimali.

Moħqrija oħra li semmiha wkoll l-Onor.

Jason Azzopardi hija li ż-żwiemel tal-karozzini jkunu bla tinda.

Ma nkunux kredibbli jekk ngħaddu liġi bħal din u ftit passi 'l bogħod minna tibqa' tiġri din il-moħqrija taż-żwiemel.

Biex inkun ċert li ħadd ma jifhimni ħażin, Alla ħares jitneħħew il- karozzini u ż-żwiemel mill-Belt għax huma parti mill-kultura tagħna.

It goes without saying li meta tidħol il-Belt tippretendi li se tara l- karozzini u ż-żwiemel.

Jiġifieri altru li naqbel li għandhom jibqgħu hekk.

Ma naqbilx biss li xi ħadd jibni tinda mingħajr il-permess tal-planning authority, kif inbniet fi Pjazza San Ġorġ, quddiem il-Palazz, għaliex ma naħsibx li għandha tinbena fi pjazza prinċipali bħal din.

Lanqas ma nkunu kredibbli bħala politiċi jekk niddiskutu kontra l-moħqrija ta' l-annimali, imbagħad meta toħroġ barra tara żwiemel fis-1.00p.m. u fis-2.00p.m. ġo dik ix-xemx taqli l-ankri.

GĦandha tinstab soluzzjoni.

Issa tgħiduli: Imma inti għandek soluzzjoni?

Naf illi l-Onor.

Edwin Vassallo diġa` daħal f'dan l- argument u konvint li hemm soluzzjoni.

Sibna tant soluzzjonijiet għal problemi akbar!

In-nies ma jistgħux jeħduna bis-serjeta` jekk ngħaddu din il-liġi, imbagħad iż-żwiemel jibqgħu hemm barra f'xemx taqli l-ankri erba' passi 'l bogħod mill-parlament.

Inkunu qegħdin indaħħku n-nies bina.

Is- soluzzjoni jmissha nstabet qabel ma l-planning authority neħħiet it-tinda.

Din hija l-opinjoni umli tiegħi.

GĦalkemm neħħejna t-tinda, iż-żwiemel għadhom hemm fix-xemx u dan huwa każ ta' moħqrija ta' l-annimali.

Apparti milli l-gvern ħa l-inizjattiva u ressaq l-ewwel reading fl-14 ta' Frar, 2000 u anke rrispondejna għal dak li qal tajjeb ħafna l-kap ta' l- oppożizzjoni fl-aġġornament tiegħu fit-28 ta' Ġunju, 2000 u wara bgħattna abbozz ta' liġi li kien għadu ma tressaqx quddiem il-kabinett tal-ministri, ngħid lill-oppożizzjoni li xorta għadna biċ-ċans li nagħmlu xi ħaġa flimkien.

GĦalhekk isir id-dibattitu biex jekk hemm abbozz ta' liġi u l- oppożizzjoni taħseb li mhux tajjeb biżżejjed jew li huwa ħażin, nippruvaw nagħmluh aħjar.

Naqbel ma' dak li qalet l-Onor.

Dalli li huwa ħażin li nibagħtu messaġġ lin-nies li lanqas fuq il-moħqrija ta' l-annimali ma nistgħu naqblu.

Il-gvern diġa`pprova jilħaq ftehim ma' l-opożizzjoni u jekk l-oppożizzjoni jidhrilha li l-abbozz li qed inressqu jista' ikun aħjar, għandha tressaq l-emendi tagħha biex dan l-abbozz fil-fatt ikun aħjar.

Xejn m'hu perfett u kull ħaġa li nagħmlu tista' tkun aħjar u dan huwa l-ispirtu tal-parlament.

L-ebda liġi m'hija perfetta u rridu naraw li once li tkun għaddiet mill-istadji kollha, tkun aħjar minn kif tkun tressqet fil-bidu.

Parallel mal-liġijiet, hemm bżonn li nqajmu kuxjenza soċjali.

GĦalhekk huwa tajjeb li fil-kurrikulu nazzjonali jissemma' li rridu nrawmu sensittivita` kontra l-moħqrija ta' l-annimali, anke fost it-tfal.

L-Onor.

Dalli għamlet statement tajjeb li mhux veru li f'pajjiżna kulħadd jaħqar l-annimali.

Nimpressjona ruħi kemm hawn nies jieħdu ħsieb l-annimali bħallikieku kienu membri ta' l-istess familja u anke jeħduhom għand il-vet għat-tilqim.

Fil- maġġoranza assoluta tal-poplu Malti huwn kuxjenza kbira li l-annimali qegħdin hemm biex nieħdu ħsiebhom, apparti li jagħtuna servizz.

Pero` xorta naħseb li huwa importanti li nkomplu nrawmu sensittivita` favur l-annimali, mhux biss fost it-tfal ta' l-iskejjel imma fost il-pulizija u l-local wardens ukoll li issa se jkunu nkarigati biex jinfurzaw dawn il-liġijiet.

Fl-opinjoni tiegħi għad m'hemmx biżżejjed awareness fost il-pulizija.

Mhux tort tal-pulizija imma tort tat-training tagħhom li din m'hijiex waħda minn ta' quddiem fil-priority list.

GĦalhekk għad fadlilna x'nagħmlu fejn jidħol infurzar.

Mr Speaker, nagħlaq fuq dan il-punt.

Darba kont mistieden nagħmel diskors u nippreżenta paper f'seminar li kien sar mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita`.

Kien hemm saying - niskuża ruħi imma nsejt min qalu - li l-liġi m'hijiex qiegħda hemm biex tmiss il-qalb iżda għal dawk li huma bla qalb.

Il-liġi m'hijiex poeżija li tmiss il-qalb imma l-liġi qiegħda hemm proprju għal dawk li huma bla qalb.

Kieku kulħadd għandu l-qalb u ma jaħqarx l-annimali kieku m'għandniex bżonn tal-liġi.

Imma jkun hawn dawk il-ftit, nerġa' ngħid il-ftit u mhux il- ħafna, li huma bla qalb u jaħqru l-annimali.

Is-sitwazzjoni ideali tkun li ma jkollniex bżonn il-liġi għaliex ħadd ma jaħqar l-annimali, imma dik is- sitwazzjoni ma teżistix u qatt m'aħna se naslu għall-ideal.

L-unika ħaġa li nistgħu nimmiraw lejha biex innaqqsu l-moħqrija ta' l-annimali hija l- edukazzjoni billi nrawmu l-imħabba lejn l-annimali fit-tfal.

Niftakar meta kont tifel żgħir - mhux għax illum xiħ, il-Ministru Ninu Zammit huwa ħafna ixjeħ minni! - wieħed mill-passatempi tagħna kien li mmorru naqbdu l-pitirossi.

Illum jekk ngħid lit-tifel tiegħi jmur jaqbad pitiross jgħidli li l-iskola qalulhom li dik ma tistax tagħmilha.

Din turini kemm jagħmlu xogħol fl-iskejjel.

Naħseb li anke hawn nistgħu nagħmlu ħafna xogħol.

GĦalhekk il-ħidma tagħna għandha tkun immirata lejn abbozz ta' liġi b'qafas u struttura legali tajba għal dawk il-ftit li huma bla qalb li jaħqru l-annimali, li jeżistu u se jkomplu jeżistu.

Permezz ta' l-infurzar tal-liġi dawk jieħdu dak li ħaqqhom u jkunu jafu l-prezz li trid tħallas jekk taħqar l-annimali.

Sfortunatament f'dan il-pajjiż ilna wisq nisimgħu u ma jsir xejn!

Sa ftit żmien ilu kellna l-famuż każ tax- Xlendi, fejn il-kappillan organizza catch-a-duck, jitfgħu papra l-baħar u joqogħdu jiġru warajha.

Dik hija moħqrija wkoll.

GĦalhekk hemm bżonn naħdmu biex parallel mal-liġi, ikun hemm kampanja edukattiva ħalli nrawmu mentalita` kontra l-moħqrija ta' l-annimali.

B'hekk, kemm jista' ikun, tonqos il-gap bejn dawk li għandhom qalb u dawk li huma bla qalb.

Bil-permess tal-Kamra xtaqt inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' l- ittra li rriferejt għaliha aktar kmieni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR MARIO GALEA: Inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-Onor Lawrence Gonzi, Kap tal-Kamra, lill- Onor Joe Mizzi, Whip ta' l-Oppożizzjoni, fid-29 ta' Lulju 2000, b'riferenza għal abbozz ta' liġi dwar il-protezzjoni ta' l-annimali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, illi wieħed jgħaddi liġi tal-welfare jew għad-drittijiet ta' l-annimali hija xi ħaġa siewja u importanti, imma li ngħaddu liġi nofs kedda mhux aċċettabbli.

Smajna ħafna sentimenti miż- żewġ naħat ta' din il-Kamra dwar il-ħtieġa li jkun hawn liġi li tkun tipproteġi u tħares l-interessi u d-drittjiet ta' l-annimali.

Imma li l- gvern iressaq abbozz ta' liġi nofs kedda u jippretendi li b'hekk inkunu qegħdin nagħmlu xi breakthrough u anke jitlobna biex minn naħa tagħna naċċettaw dak li għandna quddiemna meta din mhi xejn nerġa' ngħid ħlief biċċa xogħol nofs kedda, jien lill-gvern ngħidlu li m'aħniex se noqogħdu għal din l-ipokresija.

GĦadni kif smajt dak li qal l-Onor.

Mario Galea u bir-rispett kollu, il- fatti huma l-fatti.

Il-gvern kellu opportunita` tad-deheb is-sena li għaddiet biex juri kemm huwa flessibbli u kemm huwa matur.

Fuq xi ħaġa fejn kulħadd jesprimi ċerti sentimenti, kellna nagħmlu xi ħaġa li ma tkun kontroversjali għal ħadd.

Kellna naħdmu flimkien id f'id u nwasslu abbozz imħejji miż-żewġ naħat, ħalli xejn xejn ma jkollux bżonn dibattitu twil bħalma qed ikollna nagħmlu f'dan l-istadju u naħseb li anke se jkollna nagħmlu fl-istadju ta' kumitat.

Peress li quddiemna għandna liġi li m'hi xejn aħjar minn abbozz ta' liġi nofs kedda, bilfors li jkollna dibattitu twil.

Qed issir biex tkun saret meta bħala stat ta' fatt hawn nuqqas serju fil-liġijiet tal-pajjiż li mhux qed jippromwovu l-ħarsien sħiħ ta' l- annimali.

Ngħidu li bħala nazzjon nemmnu fil-welfare u fl-interessi ta' l- annimali meta fil-prattika hemm gap kbira.

Infakkar li min-naħa ta' l-oppożizzjoni, is-sena li għaddiet kienet saret proposta sempliċissima u bl-ebda sens ta' pika, kompetizzjoni jew rivalita`.

Konna nafu meta għamilna dik il-proposta li kien hemm l-ewwel qari fuq l-abbozz ta' liġi għall-ħarsien ta' l-annimali, imma kulħadd jaf li l-ewwel qari huwa sempliċement avviż ta' mozzjoni li l-gvern ikun beħsiebu jippubblika abbozz ta' liġi.

Nafu wkoll li saru diversi first readings snin ilu u baqgħu hemm fil-ktieb tal-mozzjonijiet li jinżamm mill- Iskrivan tal-Kamra.

Il-proposta tagħna kienet li matul ix-xhur tas-sajf nagħmlu kumitat bejnietna - mhux is-sajf ta' din is-sena imma s-sajf tas- sena li għaddiet - inpoġġu 'l quddiem l-ideat tagħna u nippreparaw abbozz relattivament f'qasir żmien li jkun jinkorpora fih il-proposti taż-żewġ naħat.

Jekk ikun hemm qbil fuqu meta jispiċċa s-sajf, dak l-abbozz ikun jista' jitressaq quddiem il-parlament u jgħaddi.

Pero` kellna skiet totali min-naħa tal-gvern, imbagħad meta erġajna qajjimna s-suġġett u rajna dak is- skiet totali ddeċidejna li naħdmu għar rasna fuq abbozz ta' liġi, ħalli għallinqas ikollna l-proposti tagħna.

Minn naħa tal-gvern, biex jurina kemm għandu interess – jien ngħid biex jidħol fil-pika - oriġinarjament bagħtilna abbozz ħafna aktar ta' nofs kedda minn dan li għandna quddiemna bħalissa u qalilna li l-lġi lesta.

Allura ngħid jien la l-liġi lesta, għalfejn ħa toqogħdu tiltaqgħu u tistaqsuna għall-ilmenti u l-proposti?

Dan huwa l-mod kif jaħdem gvern matur u demokratiku?

Din hija xi ħaġa li suppost ma kellu jkollna l-ebda kontroversja politika fuqha.

Meta kont ħadt dak l-aġġornament kont għedt li l-annimali m'għandhomx vot u dwar il-ħarsien tagħhom ċertament li hawn sentiment komuni.

Il-gvern la kellu d-diċenza, la l-maturita` u lanqas is- sens ta' responsabbilta` għax minnufih daħħal sens ta' kompetizzjoni.

Hekk kienet ir-reazzjoni tal-gvern, reazzjoni tal-mistħija.

Imbagħad ġara li bqajna mdendlin b'dan l-abbozz ta' liġi għax il-gvern irrifjuta li nagħmlu dan il-kumitat li konna ssuġġerejna in all good faith.

GĦadda s-sajf, għaddiet ix-xitwa u reġa' ġie s-sajf u qed niddiskutu dan l-abbozz nofs kedda li ressaq quddiemna l-ministru għall-agrikoltura u sajd.

Dan l-abbozz huwa ta' nofs kedda għax il-gvern għandu l-ossessjoni tas- soltu li jrid jiffitja kollox skond ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea.

Dik biss hija l-priorita` li għandu, li jaf li hemm ċerta leġislazzjoni minima ta' l-Unjoni Ewropea u jrid josservaha.

Dik biss tinteressa lin-naħa tal- gvern u mhux il-ħarsien ta' l-interessi ta' l-annimali!

X'jimpurtahom jekk din se toħloq problemi!

Li jinteressahom huwa li jkunu konformi mal- pożizzjoni minima li timponi l-Unjoni u qegħdin iħaddmuha bl-istess trick li issa qiegħed jindara fil-liġijiet li qegħdin jitressqu quddiemna.

Mhux qegħdin ikunu liġijiet issettjati b'ċerti prinċipji u miżuri ċari ta' kif se jiġu mħaddma, imma liġijiet issettjati f'qafas biex imbagħad il-vojt ta' ġo fihom ikun jista' jimtela permezz ta' avviżi legali u regolamenti oħra amministrattivi maħruġa mill-ministru.

Il-liġi li għandna quddiemna mhux biss hija ta' nofs kedda imma hija liġi vojta għax ma tissettja xejn quddiemna dwar x'inhuma l-prinċipji, l- istrutturi, il-ħsibijiet u l-filosofija li bihom tabilħaqq l-interessi ta' l-annimali jkunu issalvagwardati.

Il-liġi kellha tkun organika mhux f'qafas vojt.

GĦalhekk li l-kliem li pprepara u ppreżenta l-gvern m'huma xejn ħlief tlellix u bżar fl-għajnejn.

Dak kollu li kellu f'moħħu l-gvern huwa sempliċement li jkollu taparsi liġi għall-ħarsien ta' l-annimali li jista' jippreżenta fi Brussel biex jissodisfa r-requirements minimi ta' l-Unjoni Ewropea u skond x'jgħidulu jdaħħal fiha billi joħroġ l-avviżi legali.

Xejn aktar u xejn anqas!

L-ironija hija li tiltaqa' ma' ċerti nies li jgħidulek li s-sħubija fl-Unjoni hija tajba għax minn naħa ta' Brussel iġegħluna nagħmlu affarijiet li normalment ma nagħmluhomx minn jeddna u jdaħħlulna regoli moderni li altrimenti m'għandniex il-kuraġġ indaħħlu.

Naħseb li hawnhekk għandna evidenza konkreta kemm mhu veru xejn dak li qed jintqal għax is-sena li għaddiet aħna bħala oppożizzjoni ddepożitajna quddiem dan il-parlament, private member bill fuq id-drittijiet ta' l- annimali.

Dan is-suġġett m'huwiex xi ħaġa li titkellem fuq biċċa minnu jew tħalli kollox miftuħ għall-avviżi legali għal dak li għandu x'jaqsam ma' prinċipji u miżuri, imma bil-maqlub.

Min qara l-abbozz ta' liġi li ppreżentat l-oppożizzjoni għall-ħarsien tad-drittijiet ta' l-annimali, jista' jara bl-aktar mod ċar li tagħna huwa abbozz ta' liġi li ma joqgħodx lura milli jgħid x'inhuma l-prinċipji u l-miżuri imma jkopri b'mod sħiħ l- oqsma kollha ewlenin - ħlief wieħed li mbagħad nitkellem dwaru wkoll - li jirrigwardaw il-ħajja, il-ħarsien u d-drittijiet ta' l-annimali.

Trid tkun għama, trux u mutu biex tħares lejn dawn iż-żewġ abbozzi u ma tgħidx bl- aktar mod ċar li l-abbozz ta' liġi ta' l-oppożizzjoni, magħmul mill-Maltin għall-Maltin, għalkemm veru maħdum fuq mudelli barranin Ewropej u oħrajn, huwa bil-wisq superjuri għal dak li qed niddiskutu llum.

Mhu veru xejn li sħubija sħiħa hija tajba għax iġġegħilna ngħaddu liġijiet bilfors.

GĦandna prova ta' dan għax fuq dan l-abbozz ta' liġi, li suppost m'hawn l-ebda kontroversja fuqu, xorta hawn kontroversja, cioe` li n-naħa tal-gvern qed tinsisti fuq miżuri nofs kedda biex tissodisfa lil Brussel u n-naħa ta' l-oppożizzjoni qed tgħid li jgħidulhom x'jgħidulhom minn Brussel, għandna proposti iktar serji, iktar sħaħ u qawwija u jmissna nadottaw lilhom.

Dan huwa fl-interess tas-soċjeta` tagħna għax mhux qed niddiskutu l-welfare ta' l-annimali biss imma l-welfare tal-bnedmin ukoll.

M'aħniex nitkellmu fuq x'għandna nagħmlu f'dan il-pajjiż biex inħarsu lill- annimali imma qed immorru oltre minnhekk, jekk tabilħaqq nifhmu li bejn il- bnedmin u l-annimali hemm relazzjoni stretta.

Ma tistax tkun bniedem veru jekk m'intix tagħmel minn kollox biex tħares l- annimal sieħbek fil-kondizzjonijiet moderni li bihom ngħixu bħala soċjeta` umana.

Aħna lkoll parti mid-dinja ta' l-annimali u meta nħarsu lejn l- annimali, inkunu qegħdin inħarsu lejn il-bnedmin u allura mmorru aktar minnhekk.

Qegħdin inħarsu wkoll l-ambjent li bħala umani ngħixu fih f'din il-gżira.

GĦalhekk li jkollok liġi nofs kedda fuq suġġett importanti bħal dan biex sempliċement nissodisfaw lil Brussel, hija xi ħaġa li lili personalment tirritani bil-kbir.

Kien hemm challenge quddiemna, l-isfida ta' kif aħna bħala soċjeta` moderna li għandha r-rikonoxximent li hemm bżonn inħarsu l-interessi ta' l-annimali, nagħmlu dan b'mod li huwa għall- għoli ta' dawk l-aspirazzjonijiet li suppost għandna.

Iżda minflok kollox iġri u ġerri u kollox nofs kedda, bħas-soltu.

Imissna nistħu li jkollna dan it-tip ta' approach, Sur President.

Il-proposta tagħna kienet ċara s-sena li għaddiet u għidna: Ejjew niltaqgħu fis-sajf, kulħadd bil-proposti tiegħu, fejn ma jkunx hemm politika partiġġjana u la ħomor u lanqas blu u noħorġu bi proposta tajba li tkun għall-għoli ta' l-aspirazzjonijiet tas-soċjeta` Maltija.

Jekk inressqu liġi bħal din, mingħajr ma nifhmu fundamentalment x'irridu nagħmlu u x'suppost nagħmlu, ma nkunux qegħdin inħarsu l-interessi u d-drittijiet ta' l-annimali.

Soċjeta` li lanqas tagħraf li mhux qed tħares l-interessi ta' l-annimali tkun colour blind f'dawn l-affarijiet, tmur kontra l-istess interessi umani tagħha u kontra l-istess interessi ambjentali li fihom jgħixu l-bnedmin.

Ngħid għalija, aħna tkellimna bl-aktar mod ċar dwar id- drittijiet ta' l-annimali u ninsisti li dan huwa l-cutting edge, jiġifieri l-aktar punt kruċjali, li minnu rridu nitilqu jekk tabilħaqq irridu niddefendu u nħarsu l-interessi u l-welfare ta' l-annimali fiż-żmenijiet tal-lum.

Dan hu d-difett ewlieni hawn, apparti li din hija liġi nofs kedda u apparti l-iskop limitat li biha qed tiġi żviluppata.

Dan li qed jippreżentalna l-gvern ma jidħolx fil-kunċett tad-drittijiet ta' l- annimali.

Min-naħa tal-gvern kien hemm min iddieħak b'din il-ħaġa u qal li l-annimali m'għandhomx drittijiet.

Qal li peress li l-annimali m'għandhomx ċans jassumu l-obbligi tagħhom kif nifhmuhom aħna, ma tistax tallaċċja magħhom il-kunċett tad-drittijiet.

Pero` bir-rispett kollu, min tkellem b'dan il- mod tkellem b'mod tad-daħk.

Huwa preċiżament fuq dan il-punt li nistgħu nuru kemm tabilħaqq qed nifhmu x'ħarsien jista' isir ta' l-annimali biex nimxu 'l quddiem.

Kif matul is-snin żviluppa l-kunċett tad-drittijiet tal- bniedem, l-istess qegħdin jiżviluppaw b'mod konkret ċerti drittijiet ta' l- ambjent li jinkludu d-drittijiet ta' l-annimali.

Veru li d-drittijiet tal- bniedem niddefenduhom kważi b'mod assolut u ma nistgħux nagħmlu l-istess ħaġa meta naslu biex nitkellmu dwar id-drittijiet ta' l-annimali.

Nifhem ukoll li jibdew iqumu mistoqsijiet bħal jekk bi drittijiet ta' l-annimali nifhmux li wirdiena għandha dritt jew li ħanex għandu dritt.

Dawn it-tip ta' argumenti suppost iwaqqgħu kollox għar-redikolu, imma għalkemm tkun qed titkellem fuq wirdiena jew ħanex, dawn xorta huma esseri li b'xi mod jew ieħor għandhom l-istess mod ta' binja ġenetika kif għandna aħna.

Kien hemm xi ħadd li qal li bejn ħanex u bniedem hemm xi 95% tal- kompożizzjoni ġenetika li hija l-istess.

Fost l-oħrajn, San Franġisk t'Assisi, li kien l-ewwel qaddis li beda jippromwovi bil-kbir il-ħsieb ta' fraternita` bejn il-bnedmin u l-annimali u kien iħobb lill-annimali kollha, kellu mħabba kbira lejn il-ġrieden ta' l-imramma.

GĦalhekk ma nistgħux nibqgħu ċassi fuq dan il-punt.

Hemm mod kif filwaqt li tasserixxi u tiddefinixxi d-drittijiet ta' l-annimali, fl-istess ħin tkun tista' tgħid li d-drittijiet tal-bniedem huma superjuri għalihom.

Ikun hemm limitazzjonijiet ċari u li jkunu leġislati wkoll, jiġifieri joħorġu mill- ispirtu tal-liġi, kif ippruvajna nagħmlu fl-abbozz tagħna s-sena li għaddiet.

Irridu nasserixxu d-drittijiet ta' l-annimali bl-istess aspirazzjoni li ġew asseriti d-drittijiet tal-bniedem, imma norbtuhom mal- fatt li hemm ċertu relattiviżżmu li minnu d-drittijiet tal-bniedem, peress li l-bniedem joħloq dan il-framework, iżomm is-superjorita` fl- implimentazzjoni tad-drittijiet.

M'hijiex xi ħaġa faċli imma għandha ssir kif saret u qiegħda ssir f'pajjiżi oħrajn.

Ma nafx għaliex ma kellniex il-ħila li nieħdu din l-isfida qabel f'dan il- pajjiż u nagħmluha.

Warrabniha sempliċement biex nibqgħu għaddejin b'din l- istorja ta' nofs kedda li qiegħda biex tissodisfa l-kondizzjonijiet u l- punti li tqajmu fi Brussel.

Huwa dnub kbir li nimxu b'dan il-mod għax is- sena li għaddiet stajna mxejna fuq xi ħaġa li waqt li tkun adattata għal bżonnijiet ta' pajjiżna u tkun qiegħda ddaħħal dak li huwa progressiv fil- pożizzjoni li qegħdin jadottaw f'pajjiżi oħrajn, imbagħad tkun tista' wkoll tippermetti lill-gvern, la għandu din l-ossessjoni, li jissodisfa lil Brussel ukoll.

Bl-abbozz ta' liġi li ressaqna aħna s-sena li għaddiet, il- gvern seta' jissodisfa lil Brussel ukoll.

Nista' ngħid li l-mudell li ħdimna fuqu huwa dak ta' New Zealand, gżira b'passat kważi kolonjali.

Imbagħad hemm l-istrutturi tal-Ġermanja li wieħed jista' jibni fuqhom ukoll.

Jekk hemm xi ħaġa li qiegħda ċentrali fl-Unjoni Ewropea hija l- Ġermanja, imma donnu li dan l-aspett mhux ta' interess għall-gvern.

GĦall- gvern l-importanti huwa Brussel, akkost ta' kollox, biex issa għandna dan l- abbozz nofs kedda quddiemna.

Imbagħad hemm problema oħra f'dan l-abbozz li għandna quddiemna, Sur President.

Aħna għamilniha ċara li l-ministeru responsabbli mid-drittijiet ta' l- annimali ma jkunx xi ministeru funzjonali bħall-ministeru tal-biedja, per eżempju, imma jkun ministeru - jekk hemm bżonn, anke tal-prim ministru - li għandu r-responsabbiltajiet diretti għaż-żamma tas-sigurta` u tal-bonordni fil-pajjiż, biex allura norbtu aktar b'mod ċentrali l-ħarsien tad- drittijiet u l-interessi ta' l-annimali ma' l-eżekuttiv tal-pajjiż.

Ma ridnix nagħtu ġurisdizzjoni fuq il-kwestjoni ta' l-annimali lill-ministeru jew xi dipartiment li l-interess tagħhom huwa li jiġġestixxu l-annimali u li jużawhom għal ċerta funzjonalita` tal-bniedem, għax hemm ħafna dimensjonijiet.

Hemm id-dimensjoni tal-mod kif nużaw l-annimali biex jipprovdulna l-ikel; hemm id-dimensjoni kif nippreżervaw u nużaw l-annimali biex jagħtuna rikreazzjoni; hemm id-dimensjoni ta' kif nużaw l-annimali biex ikunu l-pets tagħna; hemm id-dimensjoni ta' kif l-annimali jiġu affettwati fil-habitat tagħhom minn dak li jagħmel il-bniedem billi jiżviluppa l-art, billi jipproduċi l-industrija, billi jagħmel dak li jagħmel fl-ibħra.

Dawn huma kollha dimensjonijiet differenti minn fost oħrajn.

Ma tagħmilx sens li l-ministeru responsabbli mill-ħarsien tad- drittijiet ta' l-annimali jkun il-ministeru għall-agrikoltrura u sajd, li huwa responsabbli mit-tħaddim ta' l-annimali għall-bżonnijiet tal-bniedem.

Inkella ma jkunx hemm checks and balances imma jkun bil-maqlub.

M'hemm l- ebda sens ta' ħidma eżekuttiva li tabilħaqq tħares l-interessi ta' l- annimali.

Ħa nagħti eżempju konkret.

Dawn l-aħħar ġimgħatejn tlieta, il-ministeru ta l-go ahead biex jinkastraw majjali li qegħdin fis-settur kummerċjali, fil-farms, majjaletti ta' ġimgħatejn u anqas.

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-inkastrar isir fil-frieħ tal-majjali li jitrabbew fil-multiplier units.

Dan isir biex ma jsirx taħlit ta' demm bejn il-frieħ li jiġu mill-istess omm għax fil-multiplier units joħorġu biss il- majjaliet.

Allura meta joħroġ majjal maskil, dak jiġi nkastrat biex jiġi evitat iċ-ċans li jkun hemm taħlit tad-demm ta' l-istess majjal.

Din is- sistema issa ilna sentejn sejrin biha, Sur President.

ONOR.

ALFRED SANT: Qed jikkonferma dak li kont qiegħed ngħid jien.

Il- Ministru qiegħed jgħid li ilha sentejn - jien informat li bdiet tiġi operata f'dawn l-aħħar tliet ġimgħat - u li qed jiġri fil-unit fejn hemm dawn il-boton huwa hekk.

Il-majjal li jkollu għaxar t'ijiem, ġimgħatejn, qegħdin jaqtgħulu t-testikoli mingħajr ma jagħtuh l-ebda injection u l-ebda anestetika u jħalluh jiġri.

Issa dawk li jagħmlu dawn l-affarijiet f'dan il- unit li semma l-Ministru huma nies li m'għandhom l-ebda sengħa speċjalizzata.

L-argument huwa li l-laħam tal-majjal li ma jkunx kastrat ikollu ċerta togħma morra u allura ssib min jgħidlek li mhux tajjeb għall-bejgħ.

Hemm min jgħid li dan mhu veru xejn lanqas għax jekk il-majjal jissemmen sa ċertu żmien, jissemmen b'ċertu mod li din iċ-ċerta togħma tkun taffettwa 7% tal-majjali maskili biss.

Allura b'liema mod il-Ministru jiġi jiddefendi din il-prattika li qiegħda ssir fuq ħanżir żgħir ta' għaxart ijiem, imdendel rasu 'l isfel, li jiftħulu saqajh u b'biċċa sikkina jaqtgħulu ħaswejh mingħajr anestetika ta' xejn?

Dan se jkun l-istess wieħed li b'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jkun responsabbli għad- difiża u għall-ħarsien ta' l-annimali?

Mhux qed ngħid li l-Ministru Ninu Zammit m'għandux iqum u jiddefendi din il-prattika, imma ma jistax ikun hu li fl-istess nifs jiddefendi l-interess u l-ħarsien ta' l-annimali!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ippermettili nirreġistra l-fatt li l- affarijiet mhux kif qed jgħidhom il-kap ta' l-oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Qed jgħid li mhux eżatt u mhux preċiż, forsi għax dak il-porvru majjalett jiftħulu saqajh ftit aktar milli qed ngħid jien!

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mhux qed nitkellem fuq ftuħ ta' saqajn imma fuq fuq qtugħ tal-partijiet!

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Qed nitkellmu fuq qtugħ tat-testikoli, jiġifieri inkastrar mingħajr anestetika ta' xejn, minn nies li m'għandhom l-ebda sengħa.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru qed jgħid li m'għandux isir hekk u għandu jsir kollox bis-sengħa.

Imma l-fatt hu li hekk qed jiġri.

Il-punt tiegħi huwa li m'għandux ikun il-ministeru tal-biedja li jitpoġġa biex iħares l-interessi u d-drittijiet tal-ħnieżer u ta' l-annimali kollha.

Mhux ovvja li se jiġbed lejn l-interess funzjonali tas-settur li qed jirrappreżenta!

Issa kif għadu kif għamel il-kelliem ta' qabli, se nsemmi l-ħniżrija li għaddejja hawnhekk fil-pjazza ta' quddiem il-Palazz, fejn għandna żwiemel li qegħdin jinżammu f'dik il-qilla tax-xemx tas-sajf, sempliċement għax - ħa nuża l-kelma boloh - tal-planning authority iddeċidew li jneħħu t-tinda għax ma kienx hemm permess u nibqgħu ċassi u nibqgħu ngħidu li m'għandniex soluzzjoni.

Dażgur li għandna soluzzjoni, nagħmlu tinda!

Fuq liema bażi tal- planning authority iddeċidew li ma ssirx tinda?

Se noqogħdu ċassi u nħallu ż-żwiemel jinqlew fix-xemx hemm barra għax tal-planning authority qalu li m'hemmx permess għat-tinda?

Bir-rispett kollu lejn kulħadd, nippreferi nara ftit kruha, imma għallinqas nara ż-żwiemel fid-dell u ma jinqlewx kif qed jagħmlu hemm barra.

Hawnhekk tabilħaqq ipokriti għax ngħidu li hemm din il- problema u nibqgħu ċassi fuqha u ngħidu li m'hemmx soluzzjoni.

(Interruzzjonijiet)

Soluzzjoni hemm u qed nissuġġeriha hawn, li nagħmlu tinda għal dawk iż- żwiemel.

Jekk tal-planning authority jerġgħu jiġu bil-ħmerijiet tagħhom, nibgħathom jippakkjaw!

Sur President, għalhekk l-oppożizzjoni se tivvota kontra din il-liġi għax l-affarijiet m'humiex qegħdin isiru tajjeb.

Kemm l-abbozz nofs kedda tal-gvern u kemm l-abbozz li ressaqna aħna s-sena li għaddiet, ġew ikkritikati minn ċerti nies għax iħallu l-kaċċa u l-insib barra.

Tħallew barra għax huwa qasam fejn bħala ċivilta` għad baqgħalna snin twal inkomplu nifhmu x'għandha tkun ir-relazzjoni tagħna mad-dinja ta' l-annimali.

It-tradizzjonijiet tal-bniedem ma tistax tiskartahom mil-lum għal għada u għalhekk trid tagħmel bracket madwar dak il-qasam, li bl- edukazzjoni u bl-iżvilupp tal-bniedem matul is-sekli li ġejjin se jkun hemm kambjament min-naħa ta' l-ideat tan-nies.

Imma la dak is-settur li jirrappreżenta ċerti drawwiet tradizzjonali għadu hemm, allura jrid jiġi ttrattat b'mod differenti mill-bqija tas-sistema li biha nħarsu l-interess ta' l-annimali - tidher evidenti li mhux aħna biss qed ngħiduha jew nagħmluha din il-ħaġa imma tista' tgħid il-pajjiżi l-oħra wkoll – u rridu nisssuperaw ir-regolamenti li jitrattaw il-kaċċa u l-insib minn xi liġi organika li tkun titkellem dwar id-drittijiet ta' l-annimali.

Nammetti li m'hijiex perfetta bħala approach imma żgur li tippreżenta avvanz kbir kemm f'dak li għandna bħalissa u kemm fuq il-liġi nofs kedda li qed iressaq il- gvern.

Naħseb li fiċ-ċirkostanzi tagħmel sens kbir.

Punt ieħor li ta' min jagħmel rifless fuqu huwa li fl-abbozz nofs kedda li għandna quddiemna bilkemm tara l-irwol ta' l-għaqdiet volontarji fil-qasam tal-ħarsien tad-drittijiet ta' l-annimali.

Dan huwa żball strateġiku ieħor minħabba l-kilba li għandu l-gvern li jissodisfa lil Brussel.

Dawn l- affarijiet stajna nagħmluhom b'mod organiku għall-interess tagħna, affarijiet li jkunu tabilħaqq aħjar mill-acquis ta' Brussel u jkunu jgħoddu għaċ-ċirkostanzi tagħna.

Jekk hemm qasam illi l-gvern u l-parlament iridu jagħtu nifs sħiħ għalih huwa l-mod ta' tmexxija tad-drittijiet u l- interessi ta' l-annimali lill-għaqdiet volontarji li hawn.

Mhux se noqgħod insemmi s-soċjetajiet li jipproteġu d-drittijiet ta' l-annimali għax jekk inħalli xi waħda barra niġi akkużat li qiegħed niddiskrimina jew nuri favoriżmu u ma nixtieqx għax kollha kemm huma jimpressjonawni bl-impenn tagħhom, impenn mhux biss ta' flus, mhux biss ta' familja imma anke ta' ħin mhux limitat.

Kemm ngħidu li fil-parlament indumu nlabalbu, il-ħin li jagħtu dawn is-soċjetajiet huwa ħafna aktar minn hekk, apparti mill-fatt li hemm persuni oħra li l-concern tagħhom għall-annimali hija kontinwa u kostanti.

Naf nies, per eżempju, li jċempluli mill-Kottonera ta' spiss dwar l-istray dogs and cats li jkun hemm, li m'għandhomx dar u dawn in-nies jipprovdulhom ikel u xorb u jitbikkew meta jaraw xi moħqrija li ssirilhom.

L-istess fil-każi li kemm-il darba jissemmew ta' qtates li jitħallew jiġru barra li daqqa jsibu x'jieklu u daqqa ma jsibux.

F'dan il-qasam hemm bżonn ukoll li l-liġi tħares id-drittijiet ta' l-annimali u mhux il-welfare ta' l- annimali.

Il-liġi trid tipprovdi spazju istituzzjonali sħiħ li fih dawn l- għaqdiet volontarji li għandhom x'jaqsmu mal-ħarsien ta' l-annimali, ikunu jistgħu jintervenu f'sitwazzjonijiet fejn id-drittijiet ta' l-annimali jkunu qegħdin jiġu mgħakksa jew attakkati.

B'hekk ikollhom il-possibbilta` li jintervenu biex jimxu 'l quddiem u jkunu lkoll parteċipi fl-istrateġija tat-tul li biha l-istat tagħna jaħdem ħalli jħares l-interess ta' l- annimali.

Jiddispjaċini li f'dan l-abbozz l-għaqdiet volontarji u l- involviment tagħhom ġie ttrattat b'nofs kedda.

Biex nagħlaq, Sur President, naħseb li l-akbar dispjaċir li għandi huwa li fejn kellna quddiemna opportunita` tad-deheb biex f'qasam bħal dan ma tidħolx politika partiġġjana, l-Unjoni Ewropea kellha tidħol fl-istorja wkoll.

F'qasam bħal dan fejn kellna opportunita` tad-deheb li nagħmlu xi ħaġa siewja li tkun tgħin fl-edukazzjoni tal-Maltin u l-GĦawdxin ħalli nimxu lkoll 'il quddiem, kellha tidħol il-politika partiġġjana.

Nerġa' nirrepeti li ma tistax tħares id-drittijiet ta' l-annimali jekk fl-istess nifs ma tħaresx id-dinjita` u d-drittijiet tal-bnedmin.

Allura quddiem iċ- ċans li kellna biex tabilħaqq nagħmlu xi ħaġa valida u li tkun tiftaħ perspettivi tajba għalina lkoll u għall-annimali li jgħixu magħna f'din il- gżira, minflok għamilna hekk se jkollna nivvotaw minn din in-naħa kontra dan l-abbozz ta' liġi nofs kedda li qed isir biex ikun sar.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li qed jattira ċertu interess, anke minn naħa tal-kelliema tal-partit fil- gvern.

Mhux l-istess sena ilu meta l-kap ta' l-oppożizzjoni talab lill- gvern biex flimkien nagħmlu abbozz ta' liġi fuq il-ħarsien u l-protezzjoni ta' l-annimali.

Iżda l-gvern qatgħalna fil-qasir u qalilna li magħna m'għandux x'jiddiskuti.

Anke f'dan il-parlament, ir-risposta kienet li t- talba ta' l-oppożizzjoni kienet ġiet rifjutata.

(Interruzzjonijiet) Min irid għadu jista' jivverifika kif żviluppaw iċ-ċirkostanzi matul dak iż- żmien.

Jekk tagħmel paragun ta' l-għanijiet u l-iskopijiet tal-liġi kif imsejħa tajjeb mill-kap ta' l-oppożizzjoni liġi ta' nofs kedda, ma' l-abbozz ta' liġi li kien ġie ppreżentat mill-oppożizzjoni Laburista, faċilment tasal għal din il-konklużjoni.

L-abbozz ta' liġi tagħna kien anke mar għand l- RSPCA tar-Renju Unit u ma konna niddejqu xejn kieku kellna naċċettaw proposti min-naħa tal-gvern imma dawn sempliċement ma redux jiddiskutu magħna.

Dan ifisser li ma konniex qegħdin inressqu abbozz dilettantesk imma konna qegħdin inressqu abbozz b'mod professjonali li min-naħa tal- gvern kien hemm iċ-ċaħda li jiġi diskuss.

Għalissa nieqaf hawn, Mr Speaker u nkompli llejla.

Grazzi.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħat aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla t-Tlieta 17 ta' Lulju fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata -Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Riżoluzzjoni dwar it-Tneħħija ta' Mħallef - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, f'dan il-ħin li għandi għad-diżpożizzjoni tiegħi, xtaqt nibda billi niffoka ftit fuq il-ħidma li tagħmel il-community chest fund għax tajjeb li wieħed ikun jaf x'inhu jiġri madwarna.

Il- fondi li tiġbor il-community chest fund huma mogħtija b'ġenerosita` kbira mill-poplu Malti u GĦawdxi u l-poplu għalhekk għandu d-dritt li jkun jaf kif dan il-fond jopera.

Ħassejt il-bżonn li għandu jiġi spjegat kif jopera dan il-fond għaliex sfortunatament xi ġimgħat ilu hawnhekk intqal ċertu diskors dispreġattiv fil-mod ta' kif jopera l-community chest fund.

Inħoss li ma kienx ġust min ipprova jitfa' dell ikrah fuq ħidma tant importanti, fuq nies li qegħdin jagħtu ħafna iktar milli hu mistenni minnhom u fuq l-operat inġenerali tal- community chest fund.

Mhux qiegħda nagħmilha ta' l-avukat difensur ta' din l-għaqda għaliex m'għandhomx bżonni, iżda nħoss li għandha issir analisi oġġettiva ħalli b'hekk tkun iċċarata l-istampa.

Kienu diversi dawk li okkupaw il-kariga ta' Kap ta' l-Istat ta' Malta li ħadmu bla heda u b'impenn biex jinġabru l-flus ħalli mbagħad ikunu jistgħu jitqassmu lil dawk fil-bżonn.

Dan jirrikjedi mpenn kbir personali min-naħa tal-President u mis-Sinjura tiegħu, kif ukoll impenn mill-board.

Tajjeb li hawn ngħidu li l-board huwa magħmul minn għaqdiet differenti li jaħdmu fil-qasam soċjali u hemm ukoll rappreżentanti tal-partiti politiċi, jiġifieri tal-Malta Labour Party, tal-Partit Nazzjonalista u anke ta' l- Alternattiva Demokratika, kif ukoll full-timer wieħed, żewġ part-timers, u kif insejħilhom jien, armata ta' volontiera.

Dawk li ta' kuljum jgħaddu minn quddiem l-uffiċċju tal-community chest fund jafu b'liema mpenn dawn in- nies jeħduh xogħolhom.

Uħud mill-volontiera taħsibhom impjegati full-time għall-mod kif jaħdmu.

Tarahom hemm ġurnata wara l-oħra u jagħtuk l- impressjoni li huma ħaddiema regolari, imma dawn m'humiex ħaddiema għaliex ma jitħallsux ta' ħidmiethom.

Dawn huma biss volontiera li lesti jgħinu f'kawża ġusta.

Il-ħidma tal-community chest fund hija maqsuma fuq żewġ binarji.

GĦandek il-ġbir tal-flus fuq naħa u għandek it-tqassim b'mod ġust lil min għandu bżonn dawn l-istess flus, dejjem skond kriterji tal-board.

Nibda billi nsemmi kif isir il-ġbir tal-flus.

Il-ġbir isir matul is-sena kollha, b'impenn kbir ta' ħafna nies, fosthom nerġa' ngħid, il-President u s-Sinjura tiegħu.

L-attivitajiet l-iktar li nisimgħu dwarhom u li huma l-aktar popolari huma l-August moon ball, xi recitals u anke ''Milied Flimkien'', b'kollaborazzjoni mal-PBS.

Din ta' l- aħħar hija attivita` li żgur wieħed għandu japprezza l-ammont ta' xogħol li tirrikjedi biex tittella' għaliex tkun mifruxa fuq bosta ġranet.

Kieku ma kienx għal dawk volontiera li jagħtu sehemhom, din l-attivita` bilfors ikollha tiġi ridimensjonata.

Min juża s-servizzi tal-Bank of Valletta jinnota li f'dawn il-fergħat isib bott fejn min imur isrraf xi cheque u jkun baqagħlu xi ftit cents, ikun jista' jgħin lill-community chest fund billi jitfa' dik il-bqija ġo l-istess bott.

Huwa minnu li l-bottijiet ikunu mimlijin bit-10c, bil-5c, bit-2c u anke bil-1c u bl-ebda mod ma jien qed nikkritika dan.

Kull donazzjoni hija apprezzata u mqar kulħadd jagħti 10c għax dak ikun ifisser li biex tgħoddhom dawk il-flus, trid ħafna ħin u trid ħafna nies jgħinuk.

Il-ġbir tal-flus isir ukoll permezz ta' donazzjonijiet li diversi għaqdiet jagħmlu meta jżuru lill-President fil- Palazz, fosthom parroċċi, għaqdiet, skejjel u firxa sħiħa ta' attivitajiet li jkollu l-President u dan naturalment jgħin ukoll fil-ġbir tal-community chest fund.

Hawnhekk nixtieq nagħmel aside u nsemmi inizjattiva partikolari minn naħa tal-parroċċa tan-Naxxar, li fil-ġimgħa tal-festa tagħmel żjara fil-każini kollha, sew dawk li huma sportivi kif ukoll dawk politiċi u jinġabru flus għall-community chest fund.

Din hija idea tajba ħafna u naf li ħafna parroċċi jagħmluha.

Qegħdin fl-istaġun tal-festi u nafu li ħafna parroċċi jiġbru għal dawn l-iskopijiet tajbin ħafna, kemm jekk tkun għall-community chest fund jew għal xi skop ieħor.

Issa kif isir it-tqassim tal-flus min- naħa tal-community chest fund?

Hemm mod stabilit u regolat bi statut dwar il-mod proprju kif jitqassmu l-flus u anke għalxiex jintużaw dawn il-flus u tajjeb li l-poplu Malti u GĦawdxi li jikkontribwixxi lejn il-community chest fund, ikun jaf kif jingħataw dawn il-flus.

L-ewwelnett tajjeb li nispjega li t-talbiet li jaqbżu l-valur ta' Lm500 imorru għall-iskrutinju tal-board kollu, fejn il-President ikun iċ-chair fost l-għaqdiet fil-qasam soċjali u għaqdiet politiċi u rappreżentanti tal- partiti politiċi.

L-affarijiet ta' kuljum jew ta' valur li ma jaqbiżx il- Lm500, jidhru quddiem board ieħor li huwa chaired mis-Sinjura Demarco, flimkien ma' żewġ membri li l-board ikun għażel biex jiflu dawn it-tip ta' talbiet.

Fiż-żewġ każi tkun iġġudikata t-talba li tkun qed issir.

F'ċerti każi jsiru anke home visits biex jiġi stabilit il-bżonn proprju, imbagħad ikun deċiż jekk it-talba tintlaqax jew le.

It-talbiet ikunu varji u jvarjaw minn hamper għall-għajnuna finanzjarja għall-persuni li jkunu ser isiefru fuq mard, talbiet għal għamara normali ġo djar, talbiet għal tagħmir speċjali għal nies bi bżonnijiet speċjali, bħalma huma wheelchairs, talbiet speċjali bħalma huma stallazzjoni ta' lifters, lifts u walking aids.

Ikun hemm talbiet għal tipi speċjali ta' sodod għal nies morda li jkunu f'qiegħ ta' xi sodda u talbiet oħra komuni ta' appliances bħal washing machines, fridges u cookers.

GĦajnuna oħra li tagħti l-community chest fund hija dik offruta lill- familjari ta' dawk li jkunu se jsiefru fuq kura.

Il-gvern jagħti għajnuna finanzjarja lill-pazjent, pero` min ikun se jitla' mal-pazjent jingħata għajnuna oħra mill-community chest fund.

M'hemmx għalfejn li wieħed jagħmel il-kalkoli biex jinduna li din it-tip ta' għajnuna titla' għal eluf kbar ta' liri.

Huwa importanti li din l-għajnuna tkompli tingħata għax hija apprezzata ħafna mill-familjari.

Dan għaliex biżżejjed ikollhom l-inkwiet li jridu jitilgħu ma' xi ħadd għażiż tagħhom fuq kura barra minn Malta u allura din l-għajnuna tkun qed ittaffilhom ftit mill-uġigħ ta' ras li jkollhom.

Biss hija l-policy tal-community chest fund li ma jingħatawx cash handouts lill-individwi, la biex jitħallas dejn u lanqas biex jitħallsu kontijiet li ma jkunux tħallsu.

Cash handouts jingħataw biss lill- għaqdiet rikonoxxuti jew istituti tal-karita`, bħal per eżempju, l- Ursolini, u dejjem għal bżonnijiet speċifiċi.

Issa jekk hawn min jaf bil-ħidma li jwettaq it-team tal-community chest fund, huwa proprju aħna l-membri parlamentari taż-żewġ naħat tal-Kamra li ta' spiss nissuġġerixxu lin-nies biex japplikaw għall-għajnuna tal- community chest fund f'każ ta' bżonn.

Bosta drabi meta t-talbiet ikunu meritevoli, dawn jiġu milqugħa.

Dan mhux għax inkunu ssuġġerejnielhom aħna biex japplikaw hemmhekk imma għax tassew ikunu każi ġenwini, irrispettivament jekk ikunux issuġġerewhom nies li huma min-naħa tal-gvern jew min-naħa ta' l-oppożizzjoni, u dan il-membri jafuh.

Huwa proprju għalhekk li qed inqajjem din il-materja illum għax kif għedt fil-bidu ftit tal-ġranet ilu, ingħatat l-impressjoni minn kelliema ta' l-oppożizzjoni li biex tibbenefika mill-għajnuna tal-community chest fund, irid ikollok għajnejk blu jew ikollok ħbieb b'għajnejhom blu.

Dan m'hu minnu xejn u l- membri taż-żewġ naħat tal-Kamra dan jafuh tajjeb, Sur President.

Fl-aġġornament din il-membru għoġobha ssemmi każ ta' mara separata bit-tfal li naqset milli tħallas il-kont tad-dwal u skond din l-istess membru, qatgħulha d-dawl.

Din il-membru kompliet tgħid hekk u se nikkwota:

"Biex tkompli tgħaxxaqha, jien bgħattha wkoll biex tieħu xi benefiċċju mill-community chest fund u dawn irrifjutaw illi jagħtuha, biex imbagħad il-ġara tagħha ħadet washing machine li spiċċat begħitha.".

L-Onor.

Membru hawnhekk daħħlet id-dubju u staqsiet jekk din il-mara ħaditx washing machine għax forsi għandha ħbieb li għandhom għajnejhom blu.

Inħoss li dan il-kumment kien għal kollox barra minn loku, kumment li joħloq dubju fejn dubju ma jeżistix.

Kien kumment għal kollox inġust u li jweġġa' lil kulmin jaħdem mill-qrib mal-community chest fund, inkluż dik l-armata ta' volontiera li jagħtu ħinhom biex din l-organizzazzjoni tkun tista' tifrex l-operat tagħha.

Nerġa' ngħid li l-community chest fund ma jagħtux benefiċċji kif semmiet l-Onor.

Membru imma jagħtu għajnuna speċifika għall- bżonn speċifiku, skond policies stabiliti, apparti li għandhom regoli stabiliti kif jagħtu l-għajnuna.

Waħda minn dawn ir-regoli hi li ma jagħtux cash handouts, la biex jitħallas dejn u lanqas biex jitħallsu kontijiet pendenti.

Sfortunatament din il-mara kellha bżonn id-dawl, imma skond il-policy tal- community chest fund din ma setgħetx tiġi megħjuna.

La kellha għajnejha blu, la kellha għajnejha ħomor, la ħodor u lanqas sofor u l-ebda kulur ieħor tal-qawsalla!

Jekk l-Onor.

Membru tħoss li dawn it-tip ta' nies għandhom jibdew jiġu megħjuna, għandha titlob biex jibdew jiġu kkonsidrati.

Dan għaliex hemm mod u mod kif titkellem.

Bit-tgħajjir, bid- dubju u bit-tfigħ tat-tajn żgur li ma ssibx is-soluzzjoni.

Din l-Onor.

Membru, jekk xtaqet li dawn jibdew jiġu mgħejjuna, setgħet għamlet suġġeriment lill-community chest fund biex dan jasal għand il-board li mbagħad ikun jista' jiddeċiedi jekk bil-finanzi li għandu, jistax jibdel il-policy preżenti jew le.

Dan biex jikkalkula għandux flus biżżejjed biex ikopri l-ispejjeż li bidla bħal din fil-policy tista' ġġib.

Jekk il- community chest fund tiddeċiedi li tibdel il-policy u tibda tagħti għajnuna biex jitħallsu kontijiet ta' xi nies fil-bżonn, allura bħalma jiġri f'ċerti każi illum wieħed m'għandux bżonn li jkollu l-ebda kulur partikolari ta' l- għajnejn.

Nagħmluha ċara li l-community chest fund tħares lejn il-bżonn mingħajr ma tħarisx lejn il-wiċċ tan-nies u fuq dan is-suġġett se nieqaf hawn.

Ftit tax-xhur ilu ġie ppreżentat rapport ta' Prof. Patricia Layton dwar kif nistgħu nagħmlu l-aħjar użu mit-talent li nsibu fis-servizz pubbliku - maximising talent for the public service - rapport primarjament intenzjonat biex iservi bħala bażi ta' strateġija ta' kif nistgħu nżidu r- rappreżentanza femminili f'pożizzjonijiet fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet fis-servizz pubbliku.

Dan ir-rapport juri bl-aktar mod flagranti xi ħaġa li nafuha lkoll, li minkejja li hemm bosta nisa li jaħdmu fiċ-ċivil, m'hemm l- ebda mara fit-three topmost grades u hemm persentaġġ żgħir ħafna fi gradi 4 u 5, jiġifieri fil-grad ta' direttur.

Huwa nkwetanti wkoll il-fatt li anke fil-livell ta' assistent direttur, il-persentaġġ huwa baxx ukoll.

Li joħroġ minn dan ir-rapport huwa l-fatt li ċ-ċivil donnu li mhux qed jagħmel użu biżżejjed mill-ħiliet tan-nisa meta wieħed iqis li għal dawn l-aħħar snin, in-numru ta' tfajliet li komplew l-edukazzjoni tagħhom fil-livell post- sekondarju u universitarju huwa nofs bin-nofs.

Mr Speaker, nixtieq nagħmel an aside hawnhekk għax nixtieq li nagħtu ħarsa lejn x'qed jiġri fil-qasam edukattiv ta' dawn l-istudenti tagħna.

Wieħed isib li fil-livell primarju u sekondarju, il-bniet u s-subien huma fuq l-istess livell.

Meta kellna text books li ma kenux adattati, kienu jseħħu t-tip ta' stereotypes li komplew iħeġġu biex ikun hemm din il-firda bejn ir-rwoli.

Din il-firda bejn in-nisa u rġiel illum il-ġurnata hija passe`, xi ħaġa ta' l-imgħoddi.

Fuq livell tal-primarja u tas-sekondarja, is-subien u l-bniet huma bejn wieħed u ieħor fuq l-istess livell, anzi ħafna drabi - u din tinkwieta xi ftit lid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni - il- bniet jirreġistraw riżultati aħjar mis-subien.

Fil-livell post sekondarju mbagħad nibdew naraw ftit differenzi.

Jekk wieħed jagħti ħarsa lejn il- qasam vokazzjonali - ħalli nibda bin-negattiv u nkompli bil-pożittiv - sfortunatament wieħed isib nuqqas kbir ta' tfajliet.

F'dan il-qasam it- tfajliet huma kważi għal kollox assenti, qasam li sfortunatament għadu jġorr it-timbru li dan huwa qasam tal-ġuvintur.

Dan huwa qasam li llum il-ġurnata joffri ħafna opportunitajiet għax it- tfajliet donnhom mhux qed isibu l-bieb minn fejn jidħlu u qegħdin jibqgħu barra minn dan it-tip ta' studju.

Dan qasam dejjem jiżviluppa u f'ħafna każi m'għadhiex meħtieġa dik is-saħħa fiżika li forsi kienet meħtieġa xi żmien ilu u li kienet tbarri t-tfajliet milli jidħlu fil-qasam vokazzjonali.

Iżda wieħed jittama li l-kulleġġ vokazzjonali l-ġdid jilqa' għal din l-isfida u l-preġudizzju bil-mod kif jipproġetta ruħu.

Dan il- kulleġġ vokazzjonali jrid jagħmilha ċara li l-bibien huma miftuħin beraħ kemm għall-ġuvintur kif ukoll għat-tfajliet.

Pero` hemm il-bżonn li dawn il- preġudizzji jiġu ndirizzati kmieni kemm jista' jkun.

M'għandniex inħallu sakemm it-tfal jaslu biex jidħlu fil-post-secondary, imma t-tagħlim f'dan il-qasam irid jibda minn meta t-tfal ikunu żgħar.

Illum il-ġurnata għandna l-kurrikulu minimu nazzjonali li żgur huwa biċċa għodda tajba ħafna f'dan ir-rigward.

Il-pajjiż ma jiflaħx jistenna l-effett mixtieq li għandu jħalli dan il-kurrikulu ladarba jibda biex jaħdem sew.

Fir-rigward tal-ġenerazzjoni tat-tfal ta' bejn il-11 u s-16-il sena, l-eta` fejn ikollhom jagħżlu s-suġġetti li jridu jibqgħu jħaddnu matul ħajjithom, irridu nagħmlu minn kollox biex inkomplu nkissru l-mentalita` ta' l- istereotypes.

Hawnhekk huwa ferm strumentali u importanti r-rwol tal- ġenituri fir-rigward ta' l-għażla tas-suġġetti li jkollom jagħmlu t-tfal fl- eta' ta' 13-il sena.

Huwa ukoll importanti r-rwol tal-guidance teachers biex jagħtu pariri siewja lill-istudenti iżda aktar minn hekk, biex ikunu proprju huma li jkissru dawn il-forom li ġew magħġuna tul il-medda taż- żmien.

Nazzarda ngħid li bil-mod kif jingħataw ċerti pariri fl-għażla tas- suġġetti, minflok ma nkunu qegħdin inkissru l- istereotypes inkunu qegħdin insaħħuhom.

Filwaqt li nsibu din id-diskrepanza ta' numri fil-qasam vokazzjonali, fis-sixth forms u l-junior college l-istampa hija kompletament differenti.

Hemmhekk insibu numru ta' studenti li huwa bejn wieħed u ieħor nofs bin-nofs bejn bniet u subien, anzi f'ċerti każi ssib iktar bniet milli subien.

Hawnhekk ukoll, by and large ir-riżultati tal- bniet ikunu aħjar minn tas-subien.

Ftit tax-xhur ilu kont mistiedna għall-awards night tal-junior college u laqatni l-fatt li l-maġġoranza kbira ta' dawk li ħadu distinction kienu proprju t-tfajliet.

Dawn kienu diġa` qed ikomplu l-istudji tagħhom fl- universita`.

Ħdejja bil-qegħda kelli lit-tabiba Natasha Azzopardi Muscat, waħda mid-diretturi li għandna fid-diviżjoni tas-saħħa, u għaddielna proprju l-istess ħsieb għax għedna: Allura dawn it-tfajliet kollha fejn jisparixxu meta nippruvaw insibuhom f'pożizzjoni ta' tmexxija?

Illum fil- livell universitarju nsibu aktar tfajliet milli ġuvintur.

Għalhekk minkejja li qed isir dan l-investiment kollu fl-edukazzjoni, minkejja li qed jittieħdu miżuri fis-servizz pubbliku li huma intenzjonati biex jibbilanċjaw il-familja u x-xogħol, ħafna mit-tfajliet jisparixxu mill- workforce proprju minħabba t-trobbija ta' l-ulied.

Minkejja li dawn huma intenzjonijiet tajba, xorta qegħdin insibu dawn id-diffikultajiet kollha biex in-nisa jsibu posthom kif inhu xieraq fil-livell tat-tmexxija.

M'hemmx dubju li l-pajjiż ma jiflaħx għal din il-ħela u rridu nkomplu naħdmu u nassiguraw li ma nitilfux dan l-investiment minħabba l-preġudizzji.

Minkejja li għad baqgħalna triq twila, nirrikonoxxu illi l-miżuri favur il- familja li ttieħdu mill-gvern għas-settur pubbliku qegħdin jagħmlu differenza.

Dawn il-miżuri jeħtieġ inkomplu niżviluppawhom u nsaħħuhom biex jagħtuna r-riżultati mixtieqa għall-ġid tal-pajjiż u tas-soċjeta` kollha kemm hi.

Fil-bidu tad-diskors irriferejt għar-rapport ta' Prof. Layton li ma setgħetx tkun iktar deskrittiva meta fl-ewwel paragrafu qalet hekk, u se naqraha kif inhi bl-Ingliż proprju biex ma ntellfilha xejn fit-traduzzjoni

"Malta is an island with little fresh water.

It has invested heavily in reverse osmosis plants to convert salt water into fresh water.

Imagine a situation whereby due to problems and leakage in reverse osmosis plants, instead of being converted for public use water was returned to the sea unused".

M'hemmx dubju li l-pajjiż qed jinvesti bil-kbir fit-tfajliet u m'hemmx dubju lanqas li hekk għandu jibqa' jsir.

Iżda jeħtieġ li dan l-investiment ma jitħalliex jinħela.

Daqskemm huwa importanti li ma jinħeliex ilma, daqstant ieħor huwa importanti li ma jinħlewx il-ħiliet tan-nisa.

Naturalment il-kompetitivita` ta' pajjiżna tiddependi dejjem iżjed fuq l- għarfien u l-ħiliet tal-poplu Malti, sew jekk nisa u sew jekk irġiel.

Iżda dawn in-nisa u rġiel ma jkollhomx biss ir-responsabbilta` fuq il-post tax- xogħol, ma jkollhomx biss f'moħħhom il-karriera, ma jkollhomx biss f'moħħhom il-professjoni iżda jkollhom ukoll responsabbiltajiet familjari.

Irridu nżommu wkoll quddiem għajnejna li l-miżuri li jibbilanċjaw il- familja u x-xogħol mhumiex biss immirati biex aktar nisa ikunu jistgħu jkomplu l-karrieri tagħhom, iżda huma mmirati wkoll biex aktar irġiel ikunu jistgħu jqattgħu aktar ħin mal-familja tagħhom u biex dawn ikunu jistgħu jipparteċipaw aktar mill-qrib fit-trobbija ta' l-ulied.

Daqskemm huwa importanti r-rwol ta' l-omm fit-trobbija ta' l-ulied daqstant ieħor huwa importanti r-rwol tal-missier fit-trobbija ta' dawn l-istess ulied.

Il-gvern jeħtieġ li jibqa' jadotta u jimplimenta miżuri favur il-familja għall-ħaddiema tiegħu, ħalli b'hekk ikun qed iservi ta' mudell bħala employer.

Huwa ferm importanti li l-gvern ikompli jservi ta' katalista għall-bidla li trid isseħħ, mhux biss fis-settur pubbliku iżda wkoll fis- settur privat.

Irid ikun anke mudell għall-unions meta jkun qed jinnegozzja collective agreement għall-ħaddiema fis-settur privat.

Hawn unions li huma diġa` aware għall-ħtieġa li jiġu introdotti fil-collective agreement miżuri ta' bilanċ bejn il-familja u x-xogħol.

GĦadu kmieni biex dawn jiġu introdotti fis-settur privat.

Naf li diġa` bdew jiġu introdotti minn ċetri unions u nifirħilhom għax bdew jagħrfu l-importanza ta' din l-awareness.

Huwa ferm importanti li l-unions u min iħaddem ma jħarsux lejn dawn il- miżuri bħala cost, jiġifieri bħala nefqa, imma jridu jħarsu lejhom iktar bħala asset għall-azjenda.

Fuq dan il-punt nixtieq nirrikonoxxi dak li diġa` sar, fejn jidħlu miżuri favur il-familja fis-settur pubbliku.

GĦandek il-leave tal-maternita` li dan ukoll qiegħed fis-settur privat.

Illum n-nisa jistgħu jgawdu minn leave speċjali ta' 14-il ġimgħa, li jibda minn ċertu ammont ta' żmien qabel ma twelled, jiġifieri meta l-mara tkun tqila, u ċertu ammont ta' żmien wara t- twelid tat-tarbija.

GĦandek il-leave ta' l-addozzjoni, li hija xi ħaġa riċenti ħafna.

Persuni li jaddottaw tfal jingħataw huma wkoll leave apposta biex ikunu jistgħu jibbilanċaw il-familja u x-xogħol.

GĦandek leave speċjali li huwa leave bi ħlas, li jkopri tliet ijiem xogħol meta għandek mewt ta' membru tal-familja.

GĦandek ukoll il-leave ta' responsabbilta` li jingħata lil dawk l-uffiċjali pubbliċi li jkollhom bżonn iduru bil-ġenituri anzjani.

Għaliex ħafna drabi aħna nitkellmu dwar nisa li jieħdu ħsieb uliedhom pero` ma rridux ninsew li għandna ulied li jieħdu ħsiebhom huma lill-ġenituri.

GĦandek is-sigħat imnaqqsa ta' xogħol, għandek ix-xogħol każwali u l-leave għall-ġenitur.

Proprju ftit tal-ġimgħat ilu rajna żvilupp ieħor f'dan il-qasam permezz ta' MPO circular 47 ta' l-2001, li titkellem dwar id-dritt li tingħata promozzjoni lill-uffiċjali pubbliċi li jkunu fuq leave tal-maternita` u fuq leave tal-ġenituri.

Qed insemmi l-leave tal-ġenituri b'mod partikolari biex nenfasizza li l- leave ta' ġenitur mhuwiex intenzjonat għan-nisa biss iżda għall-irġiel ukoll, pero` l-iktar li qegħdin jeħduh huma proprju n-nisa.

Fil-fatt jekk wieħed jara kemm għandna uffiċjali pubbliċi li qegħdin fuq leave ta' ġenitur, jinduna li hemm 564 mara u hemm disa' irġiel biss.

Mela allura din kienet qed taffettwa jekk mara teħux promotion jew le.

L-iktar li kienet qed taffettwa hija proprju lin-nisa għax ħafna drabi huma n-nisa li jieħdu dan il-parental leave ta' sena.

Din iċ-ċirkolari ta' l-MPO tgħidilna li ma kenitx il-prattika - not normally granted - li xi ħadd jieħu promotion jekk ma jidħolx lura għax-xogħol waqt li l-validity period ikun għadu għaddej,

jiġifieri minn meta joħroġ ir-riżultat għat-terminu ta' żmien stabilit.

Dan il-perijodu jista' ikun ta' sena u jista' ikun ta' sentejn.

Iżda b'din iċ- ċirkolari nsibu li dawk li jkunu qegħdin fuq maternity leave u fuq parental leave, kemm imħallas u kemm mhux imħallas, jistgħu jikkwalifikaw għalll- appointment meta jidħlu lura għax-xogħol.

MR SPEAKER: Ikkonkludi, jekk jogħġbok.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Jekk hemm xi post fejn ma tistax toqgħod mingħajr appointee, allura jinħatar temporary appointee biex il-mara jew ir-raġel li jieħdu parental leave ma jitilfux id-dritt tagħhom li jieħdu promotion.

M'hemmx dubju li din il-miżura għandha tgħin biex aktar nisa jieħdu l- promotions li ħaqqhom u nibdew nsibuhom fil-livelli fejn jittieħdu d- deċiżjonijiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla it-Tlieta 17 ta' Lulju, 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BAĦAR IĊ-ĊAGĦAQ - INDAFA PUBBLIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il- Ministru jinvestiga x'qed jikkawża n-nuqqas ta' indafa pubblika fl-inħawi ta' Baħar ic-Ċagħaq?

Jista' jara li tiġi rrimedjata s-sitwazzjoni sabiex ir-residenti jkollhom ambjent kif jixraq u jkun hemm indafa pubblika sodisfaċenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 27242.

RABAT: TRIQ IL-KATAKOMBI - PAVIMENTAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jinterveni sabiex tinstab soluzzjoni bejn il- kunsill lokali tar-Rabat u r-residenti ta' Triq il-Katakombi dwar l- iżvilupp li se jsir f'din it-triq, għaliex filwaqt li r-residenti jixtiequ li din it-triq issir bil-madum - kif saru toroq oħra fil-lokal tar-Rabat - il-kunsill Rabti jridha ssir bit-tarmac?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita' legali distinta u fil- qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prioritajiet, esiġenzi u l- mezzi tagħhom.

Madankollu xorta waħda għaddejt l-ilment lill-kunsill lokali konċernat .

DWANA – KONFISKA TA' SPEĊI PROTETTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il persuna nqabdet mid-dwana bi speċi protetti taħt il-liġi taċ-CITES?

X'kienu l-ispeċi?

Fejn inqabdu?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

QORTI – KONFISKA TA' SPEĊI PROTETTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid l-ispeċi protetti bħal fkieren, ġlud tat-tjur u annimali, pjanti jew speċi oħra li jkunu kkonfiskati, xi jsir minnhom wara li l-qorti tiddeċiedi s-sentenza ta' konfiska?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

CITES – SPEĊI PROTETTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'qed isir mid-dipartiment ta' l-ambjent biex jaġġorna ruħu mal-liġi taċ-CITES?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- ftehim taċ-CITES huwa ftehim dwar il-kummerċ internazzjonali dwar speċi ta' flora u fawna mhedda.

L-għan ta' dan il-ftehim huwa li jikkontrolla l- kummerċ ta' dawk l-ispeċi li huma mhedda li għax jekk dan ma jkunx ikkontrollat, dawn l-ispeċi jistgħu jinqerdu.

Speċi li jidhru jew jinstabu fil-gżejjer Maltin u li wieħed isibhom fil- kummerċ - u għalhekk huma mniżżla f'dan il-ftehim taċ-CITES - jinkludu l- fkieren tal-baħar kollha, id-dniefel u l-balieni, it-tajr tal-priża u l- kokk kollha kif ukoll xi speċi ta' borok.

Dawn l-ispeċi kollha jidhru f'xi waħda mit-tliet listi ta' dan il-ftehim taċ-CITES.

CITES – SPEĊI PROTETTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-ispeċi fl-abitat Malti mniżżla taħt il-liġi taċ-CITES?

ONOR.

Interpellant li minn mindu fl-1989 Malta ssieħbet fil-ftehim dwar kummerċ internazzjonali ta' speċi ta' flora u fawna mhedda, mill-ewwel ittieħdu l-passi biex jitfasslu u jiġu ppubblikati regolamenti li l-għan tagħhom huwa li jonoraw l-obbligi li l-pajjiż għandu taħt dan il-ftehim.

Għandi l-pjaċir ukoll ninforma lill-Onor.

Interpellant li Malta hija meqjusa fost l-aqwa fejn dan il-ftehim huwa osservat, imħaddem u nforzat.

CITES – ESPORTAZZJONI TA' SPEĊI PROTETTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jesportaw minn Malta speċi protetti fl-aħħar għaxar snin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-taqsima ta` l-ALE tal-pulizija ma kellha ebda każ kif imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

IL-QORTI FUQ QERDA TA' DNIEFEL U BALENI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-qorti f'dawn l-aħħar ħames snin fuq qtil ta' dniefel u baleni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif hekk kif mitlub mhux disponibbli taħt forma komputerizzata.

AWTONOMIJA TA' L-ISPTARIJIET

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jagħti t-timetable għat-transizzjoni li hemm ippjanata li ssir bejn illum u l-2003 għad-dħul ta' l-awtonomija fl-isptarijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-pjan ta' transizzjoni lejn l-awtonomija ta` l- isptarijiet qed jiġi mfassal u ma jistax jiġi ffinalizzat qabel ma jsiru n- negozjati neċessarji mal-unions.

SPTAR MONTE CARMELI - PAZJENTA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid x'inhu jżomm milli pazjenta - id-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament - tiġi ttrasferita mill-isptar Monte Carmeli għar- residenza San Vincenz fil-psychogeriatric ward?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ta' natura personali, għandha tiġi segwita l-proċedura kif indikata fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 13567.

SKEJJEL SEKONDARJI - TECHNOLOGY EDUCATION

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fejn bħalissa qed tingħata technology education fl- iskejjel sekondarji?

Xi priorita' qed jingħata dan is-suġġett fl-ischool development plan u x'rabta qed ikun hemm bejn it-technology education u s- suġġetti l-oħra jitgħallmu l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ischool development plans għadhom deħlin mill-iskejjel u wieħed għad irid jara xi priorita` ġiet mogħtija t- technology education.

L-istrateġija ta' tagħlim ta' suġġetti diversi b'manjiera integrata, inkluż it-technology education, għadha pjuttost fil-bidu tagħha.

Politika ta' integrazzjoni mħaddma miċ-ċentru tad-diviżjoni u mill-fakulta` ta' l- edukazzjoni għandha tgħin.

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li skond il-pjan għall-implimentazzjoni tal-kurrikulu it-technology education se ssir core subject fil-livell sekondarju, jista' il-Ministru jgħid flok liema suġġett se jidħol peress li l-istudenti huma diġa' mgħobbija b'wisq suġġetti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li waħda mill-ewwel deċiżjonijiet li jridu jittieħdu mill-focus groups hija t-taqsima ta' lezzjonijiet fuq is-suġġetti u oqsma differenti tal-kurrikulu.

Informat ukoll li hu maħsub li l-linji ta' gwida jkunu jorbtu lill-iskejjel kollha li jipprovdu l-core subjects preskritti mill-kurrikulu, iżda b'ċerti limiti l-iskejjel ikollhom l- awtonomija li jiddeċiedu huma l-persentaġġ ta' ħin li jagħtu lil kull suġġett.

MAGĦTAB – RIMI TA' ANNIMALI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm-il darba annimali morda minflok inħarqu fl-inċineratur tal-biċċerija ġew mormija fil-miżbla tal-Magħtab minħabba ħsarat fl-inċineratur?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor Interpellant li kemm karkassi kkundannati kif ukoll fdalijiet oħra mill-biċċerija ġew mirduma fil-Magħtab fl-aħħar sena, l-istess bħalma kienet il-proċedura fl-aħħar snin.

L-inċineratur tal-biċċerija m'għandux ħsara imma mhux qiegħed jintuża fuq talba tar-residenti viċin.

F'każ ta' neċessita, dan l-inċineratur jista' jitqabbad immedjatament.

TINDIF TA' WIĊĊ IL-BAĦAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fuq min jaqa' ix-xogħol ta' tindif tal-ħmieġ li jdaħħal il-baħar u jibqa' jgħum fil-wiċċ?

Jista' isir it- tindif meħtieġ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-tindif tal-baħar jaqa' taħt ir- responsabbilta' tad-dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent.

SKEJJEL – STUDENTI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27268?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul din is-sena skolastika, studenti b'diżabilita` kien hemm:

| | Skejjel| | | |Governattiv|Skejjel | | |i |tal-Knisja | |Pre-Prim|NIL |7 | |arja | | | |Primarji|370 |117 | |Sekondar|85 |31 | |ji | | | |Post-sek|1 |NIL | |ondarji | | |

Lista bl-informazzjoni dwar it-tip ta' diżabilita` qed titpoġġa fuq il- mejda tal-Kamra.

L-informazzjoni mitluba dwar l-iskejjel indipendenti għadha trid tiġi miġbura mill-istess skejjel peress li bħalissa huma magħluqin.

ENEMALTA - DWAL PUBBLIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27267 u cioe` b'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 27114 - il-lokalitajiet li naf bihom jien li jintfew fis-6.15 a.m. meta jistgħu jintfew qabel huma s- Swieqi, Buġibba u l-Qawra - jista' jara li dawn jibdew jintfew qabel?

Meta fil-fatt qed jintfew il-lokalitajiet differenti ta' Malta u Għawdex?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li l-korporazzjoni Enemalta qed tistħarreġ is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant u fejn ikun meħtieġ tieħu l-passi rimedjali.

MELLIEĦA: MAIN STREET - LIWJA PERIKOLUŻA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jieħu l-passi biex titwaħħal barrier tal-ħadid quddiem 63 Main Street, Mellieħa, minħabba periklu li jeżisti f'din il-liwja tat-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-dipartiment tat-toroq biex b'konsultazzjoni mal-kunsill lokali, jara x'hemm bżonn isir.

SKEJJEL: SIR ADRIAN DINGLI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se jitlesta x-xogħol kollu fl-iskola SirAdrian Dingli?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li skond il-programm ta' żvilupp tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, jidher illi x-xogħlijiet fuq l-iskola msemmija se jkunu lesti sas-sena 2006.

Il-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada li twaqqfet dan l-aħħar mill-gvern, qiegħda taħdem fuq programm li permezz tiegħu x-xogħlijiet imsemmija għandhom jitlestew sas-sena 2004.

PULIZIJA – OVERTIME GRADES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi pulizija li jagħmlu office work fil-korp tal-pulizija qed jiġu mġiegħla jaħdmu sal-5.00 p.m. fis-sajf, is-Sibt sat-3.00 p.m. u anke jiġu mġiegħla jagħmlu l-għases, jista' il-Ministru jgħid għaliex dawn ma jitħallsux tal- ħin żejjed u lanqas jingħataw time-off-in-lieu bħal pulizija oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi dawk il-pulizija fl-overtime grade stazzjonati fl-uffiċini tal-korp huma kkompensati bi ħlas ta` overtime jew time off in lieu tal-ħin żejjed li jkunu meħtieġa jagħmlu.

ETC – TAĦRIĠ GĦAL PERSUNI BLA XOGĦOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 27263, jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid liema programmi bażiċi fil-kitba u qari u matematika applikata ġew organizzati matul din is-sena mill-ETC?

F'kull programm kemm attendew persuni?

X'etajiet u kwalifiki kellhom?

X'riżultati kisbu permezz ta' dan il-kors?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ARTIJIET – PA 02893/01

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il- Ministru jerġa jikkonsidra t-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 27010, peress li jiena stess għaddejtlu affidavit tal-bidwi konċernat u ritratti li jikkonfermaw li l-ġibja ilha mibnija għal snin twal, li allura jikkonferma li r-raba mhuwiex saqwi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-affidavit li qiegħed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Membru jikkonċerna porzjon ta` art magħrufa bħala porzjon nru 113c, fl-Aħrax tal-Madonna, reġistrat bħala tenement 52562.

Dan it-tenement ġie tterminat permezz ta` dikjarazzjoni tal-President ta` Malta (nru 512) li dehret fil-Gazzetta tal-Gvern fis-7 ta` Lulju, 1998.

Din l-art kienet ġiet identifikata mill-awtorita` ta` l-ippjanar bħala sit biex tiġi żviluppata bħala camping site u li issa ħareġ il-permess bin- numru 5508/98, sabiex din l-art tiġi żviluppata għal dan l-iskop.

L-applikazzjoni PA2893/01 li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant fil- mistoqsija parlamentari 27010, saret mill-awtorita` tat-turiżmu sabiex issir mogħdija minn fuq il-blat għal skopijiet ta` diving biex jitwaqqfu żewġ siti u biex wieħed minn dawn is-siti jsir parking area.

L-art fejn irid isir dan ix-xogħol mhijiex mikrija.