MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 480 L-Erbgħa, 29 ta' Novembru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 480

L-Erbgħa, 29 ta' Novembru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.05 p.m.

Talba

Seduta Nru. 480

L-Erbgħa, 29 ta' Novembru, 1995

WERREJ

MINUTI ............................................................................ ..................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI ............................................................

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA ..........................................................

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA

GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA'

SPIŻA GĦAS-SENA 1996.

(L-EWWEL JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-OPPOŻIZZJONI) ...................

AĠĠORNAMENT ............................................................................ ..................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB .....................................................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 479 li saret fit-28 ta' Novembru, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

VALLETTA - TRIQ ZAKKARIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kif se jitjieb l- istreet furniture u l-ambjent ta' Strada Zakkarija, il-Belt Valletta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Il-Proġett għar- Riabilitazzjoni tal-Belt Valletta s-sena d-dieħla beħsiebu jbiddel is- servizzi ta' Triq Zakkarija biex eventwalment isir paviment f'din it-triq pedestrian.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Alfred Portelli, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru x'xogħol qiegħed isir barra l-belt kapitali, jiġifieri f'dawk li huma rħula, bħall-Biċċieni u l-Misraħ f'Ħaż-Żabbar u fir-raħal t'isfel, iż-Żejtun.

Dawn huma postijiet li wieħed irid jibża' għalihom qabel ma tkompli ssirilhom ħsara, anke f'ċerti toroq prinċipali.

GĦandna toroq prinċipali antiki ħafna, jiġifieri arterji, speċjalment viċin il-knejjes fejn ikun hemm min jaqbad u jiftaħ partijiet u jinbidlu l-istili tal-koxox tal-bibien u anke tat- twieqi.

Imbagħad wara li jkunu għaddew ftit snin tosserva kemm it-triq qiegħda ssir differenti.

Hawn ukoll min għandu ċerti garaxxijiet li huma perikolużi ħafna għaliex jinsabu f'toroq traffikużi.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li ħafna milli qed jgħid l-Onor.

Interpellant jirrigwarda aspetti ta' planning li kellna l-opportunita' niddiskutu f'dan il-Parlament nhar it-Tnejn li għadda.

Illum id-designation il-ġdida ta' ħafna mill-village cores - dan almenu japplika għal sitt ibliet - hija dik li tissejjaħ urban conservation area.

Kif hemm indikat fir-Rapport Annwali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, hemm il-ħsieb li jsir xogħol fuq id-designation ta' aktar minn dawn l-urban conservation areas.

Issa dejjem għandek id-diffikulta' kemm tikkonserva u kemm tħalli żvilupp pero' aktar ma jirnexxielna nippreservaw il-core tradizzjonali tal-villaġġi tagħna f'pajjiżna bil-karatteristiċi tiegħu, naturalment aktar inkunu qed nippreżervaw dak li huwa wirt tagħna lkoll fil-limiti ta' dak li huwa possibbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jgħidli jekk fil-lista ta' postijiet konservati li ħarġet dan l-aħħar fil-Gazzetta tal-Gvern għal Tas- Sliema u San Ġiljan, in-naval clinic ta' GĦar id-Dud hijiex inkluża?

Hemm konfużjoni anke fost ir-residenti stess għaliex fil-pjanta li ngħatat u fil- lista m'hijiex ċara għal-liema bini qed tirreferi meta qed tgħid "bini nru.

21, fil-kantuniera bejn Triq GĦar il-Lembi u Triq it-Torri".

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: GĦandi l-impressjoni li hija nkluża pero' subject to correction, jiġifieri jekk issirli domanda fuq dan is-suġġett parikolari nkun nista' nivverifika ma' l-uffiċjali nkarigati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Mr Speaker, il-bieraħ innotajt li l-kolonni maġġuri int u dieħel fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann inżebgħu b'xi water paint jew żebgħa bajda.

Jista' l-Ministru jindaga ftit dwar dan għaliex filli qegħdin ngħidu li rridu nippreżervaw il-Belt u mbagħad niżbgħu kolonni bħal dawn bojod.

Ma nafx x'sens jagħmel dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fuq dan is-suġġett ikolli nivverifika aħjar.

Naf li jkollna diversi talbiet ta' interventi, mhux l-inqas fuq il- Kon-Katidral ta' San Ġwann fil-Belt, nafu wkoll bix-xogħol li sar internament u normalment jkun hemm ukoll kordinazzjoni bejn il-proġett ta' riabilitazzjoni tal-Belt Valletta u l-Kapitlu tal-Kon-Katidral.

Ma nista' ngħid xejn speċifiku dwar x'sar għar-rigward tal-kolonni; jekk ikolli mistoqsija speċifika nipprova nindaga u nżomm nota ħalli nindaga iktar.

MR SPEAKER: L-Onor.Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Din m'hijiex kwestjoni ta' mistoqsija, sempliċement qed ngħid x'rajt jien stess il-bieraħ jien u ħiereġ minn Triq Zakkarija.

Dak il-ħin skantajt għaliex għidt li filli qed nieħdu ħsieb il-Belt u f'daqqa waħda nagħmlu ħaġa bħal din.

MR SPEAKER: L-Onor.

Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Irrid nifhem li hemm skop għal dan għaliex kien il-Gvern stess li intervjena biex isewwi u jirrestawra l-parti ta' fuq tal-kampnar li kienet fi stat perikoluż u kienet qed taqa'.

Barra minn hekk ħa ħsieb il-paviment ta' barra tal-Kon-Katidral u anke sewwa l-irħam kommemorattiv u ta' fuq l-oqbra fl-istess Kon-Katidral u rrestawra wkoll l- istatwa tal-battesimo ta' Kristu.

Jiġifieri l-proġett kontinwu min-naħa tal-gvern hu li jagħmel interventi favur il-Kon-Katidral ta' San Ġwann.

Irrid ngħid ukoll li kellna anke konsulenza ta' esperti mill-Kunsill ta' l- Ewropa.

Jien nivverifika dwar l-aspett partikolari li semma l-Onor.

Interpellant u wara nkun nista' ninformah.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, ġaladarba qed jirrispondi l-Ministru għall-Ambjent, jippermettili li naqleb ftit is-suġġett, għax wara kollox l- ambjent ma jinkludix biss il-Kon-Katidral ta' San Ġwann u Triq Zakkarija.

Jista' l-Ministru jikkonferma li wara li ilna żmien twil ingergru kontra batching plant li kien hemm fuq GĦar Dalam, il-Gvern għal ebda raġuni ta lil dan l-individwu post ieħor ġewwa Ħal Far u dan ittrasposta x-xogħol għal hemmhekk u ntrabat b'bond ta' Lm10,000 biex jirrestawra l-post li kien qed jokkupa llegalment u wara li mexa għal Ħal Far ġie released minn dan il- bond u l-post li nitenn u ddistruġġa għadu distrutt?

Irrid ngħid li dan il- każ diġa' qajjimtu quddiem il-Planning Authority pero' sal-lum għadu ma sar xejn.

Dan l-individwu ilu li ħa dawn l-Lm10,000 - li kellu bond fuqhom - xhur u xorta ħalla kollox kif kien; strutturi tal-konkors, kaxxi, trakkijiet u mbarazz.

Jista' l-Ministru jidħol f'dan il-każ u jara li dan l-individwu wara li ħa l-flus, għallinqas iġiegħluh jirritorna l-post li kien okkupa llegalment għall-istat li kien?

Inkella veru nkunu qed nidħku bina nfusna meta nitkellmu fuq l-ambjent!

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li l-problema ta' batching plants fil-pajjiż m'hijiex limitata biss għal dan il-każ u żgur li japprezza li l-Gvern preżenti wiret problema ta' diversi batching plants awtorizzati fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti.

(Interruzzjonijiet) Din hi l-verita'.

Mr Speaker, issa jew iridni nagħtih risposta jew inkella jirrispondi hu.

MR SPEAKER: Point of order, l-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, din il-batching plant bdiet fi żmien dan il-Gvern bil-benedizzjoni tiegħu u kull meta xi ħadd ipprova jwaqqfu qatt ma rnexxielu.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din fi żmienhom, m'iniex qed insemmi batching plants oħra!

Din bħal ta' l-Elbros.

Dik ukoll ta' żmienhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien qed nitkellem preċiżament fuq il- fatt li l-pajjiż wiret problema ta' diversi batching plants u jekk kien hemm min kellu batching plants mogħtija fi żmien amministrazzjoni oħra, u ħaddieħor ma kellux hija wkoll problema ta' ġustizzja li l-Gvern preżenti jrid jiffaċċja bil-kuraġġ li jkun hemm bżonn.

(Interruzzjonijiet) Ma jien qed nilgħab xejn!

Din hija t-tweġiba li tajtek u kieku ma qomtx tiġri biex tagħmel point of order, forsi kont tifhem x'qed ngħid.

Aħna naraw l-aspetti kollha u jekk hemm diffikultajiet mil-lat ta' ippjanar fuq dan il-każ partikolari, nitlob jien ukoll lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tara x'hemm bżonn isir imma li nipprovaw nagħmlu xi każ partikolari minn episodju, qisu dawn il-batching plants f'daqqa waħda faqqgħu fil-pajjż wara l-1987, ma nkunux qed nagħtu l-fatti kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, ma jaħsibx il-Ministru li qed jevadi l- mistoqsija meta qed ngħidlu l-fatti kif inhuma u qed ngħidlu wkoll li din qamet fil-Planning Authority?

Fuq din il-batching plant ma kienx hemm enforcement għaliex dan huwa bażżużlu nazzjonalista u wara li ħa l-Lm10,000 lura li kien marbut b'bond bihom il-post xorta ħallih miżbla kif kien qabel.

Dan jista' jarah kull min ikun tiela' u nieżel minn hemmhekk.

It- turist imur jitpaxxa bil-Kon-Katidral ta' San Gwann imbagħad jgħaddi minn hemmhekk - fil-bidu ta' Birżebbuġa - u jitqażżeż jara dak il-ħmieġ.

Investiga, Sur Ministru.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jien ninvestiga l-ilmenti kollha, imma kif japprezza l-Onor.

Interpellant jiena ma nindaħalx lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar għaliex użat id-diskrezzjoni tagħha biex tneħħi bond li hu qed isemmi u anke fl-għoti ta' permess ġdid.

Jiena noġġezzjona kompletament għal użu ta' kliem bħal "bażżużlu nazzjonalista" għaliex m'huwiex veru li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar timxi b'din it-tip ta' diskriminazzjoni jew timxi b'mod li jiddistingwi bejn persuna u oħra, imma timxi skond il-meriti tal-każ li jkollha quddiemha.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiġifieri kif qed nifhem jien, il-Ministru mhux qed jintrabat li jara li sseħħ il-ġustizzja u li tiġi osservata l-liġi li wara li bniedem illegalment - nerġa' nirrepeti forsi ma fehemx - okkupa post u minflok ħadnih il-qorti u weħel dak li kellu jeħel, tajnih alternative siting bit-tama li dan jkompli bin-negozju tiegħu, rbatnih b'Lm10,000 li għallinqas il-post li kien okkupa illegalment jnaddfu, mar fejn kellu jmur, il-post ma żvujtahx u ħallih mnitten.

Lanqas fuq dan ma jkommetti ruħu quddiem il-poplu l-Ministru?

Jiġifieri lanqas sa hemmhekk ma naslu?

Imbagħad tgħidu li dan mhux prottet!

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Diġa' ndikajt lill-Onor.

Vella - li naħseb missu jaf min f'dan il-pajjiż għal snin twal kien prottet minn ħafna aspetti u żgur li ma jistax jagħmel l-akkuża ta' dan il-ġeneru lill-Gvern preżenti - li l-każ nirriferih bħal kull ilment ieħor - kif diġa weġibtu qabel - lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħalli tindaga bis-serjeta' l-każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud bBonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk smajt u fhimt sew, il-Ministru qal li jista' jassigura l-Kamra li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma timxix b'mod diskriminatorju wara li korrettement qal li l-Gvern ma jindaħalx lilll- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Jien ma naħsibx li l-Gvern jista' jassumi r- responsabilita' għal kull deċiżjoni li ħadet l-awtorita' u jista' jassigura lil xi ħadd li kull deċiżjoni ma kenitx motivata minn sens diskriminatorju għax allura l-Gvern qed jassumi r-responsabilita' tad-deċiżjonijiet ta' l- awtorita'.

Wieħed jippretendi u jittama li dan hu minnu, imma jien naħseb li l-Ministru ma jistax jagħti din l-assigurazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, kif jaf l-Onor.

Interpellant, il-Gvern jerfa' r-responsabilita' politika għall-aġir ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar quddiem din il-Kamra u kien għalhekk li jumejn ilu għamilna diskussjoni dwar l-estimi ta' l-awtorita'.

Jien tajt l-assigurazzjoni li meta aħna waqqafna l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ma ridniex li jkun hemm kriterji ta' diskriminazzjoni politika - anke fil-kontest ta' l-ilmenti li kien qed isir hawnhekk - fl-aġir ta' dik l-awtorita'.

Il-Gvern, mingħajr ma jindaħħal lill-awtorita', meta jassumi responsabilita' għal policies ġenerali li bihom timxi l-awtorita', irid jassigura li hu jrid li l-awtorita' timxi b'dan il-mod.

Dan qed ngħidu f'din il-Kamra.

Issa jekk noqogħdu nipprovaw nagħmlu l-argument b'mod magħruf ta' soffiżmu, naraw kif inqiegħdu l-kliem ...

Meta naraw l-aġir ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar nafu li llum ma timxi bl-ebda diskriminazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nerġa' nistaqsi lill-Ministru: Qed nifhem sew li l-Gvern jassumi r-responsabilita' ta' kull deċiżjoni li ħadet l- awtorita'?

Jew inkella tal-policies li għandha ssegwi l-awtorita'?

Jekk hu hekk, allura ngħidu li l-Gvern qed jiżbalja, bħalma żbaljat l-awtorita' li f'diversi każi - li jiena edott minnhom personalment professjonalment - iddeċidiet b'mod diskriminatorju.

Allura l-Gvern se jassumi r- responsabilita' tal-mod diskriminatorju li mxiet bih l-Awtorita' u dwar dan hemm kawżi fil-qorti.

Jekk il-Ministru ma jafx, allura qabel ma jassumi responsabilita' ta' deċiżjonijiet partikolari, imissu jindaga sew, għaliex inkella jkun qed jerfa' responsabilita' kbira l-Gvern.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li l-Onor.

Interpellant fehemni sew li qed nitkellmu dwar l-aġir ġenerali ta' l-awtorita'.

(Interruzzjonijiet) It-tweġiba li tajt hawnhekk hija b'riferenza ċara għall-policies li l- Awtorita' ta' l-Ippjanar issegwi fil-linja ġenerali tagħha.

Il-liġi li biha waqqafna l-Awtorita' ta' l-Ippjanar hija ċara u l-awtorita' taġixxi skond it-termini ta' dik il-liġi fejn il-Gvern kellu l-kuraġġ politiku li l- poter għall-ħruġ ta' permessi f'dan il-pajjiż minflok ikun eżerċitat minn ministri tal-Gvern, ikun eżerċitat minn awtorita' ta' l-ippjanar li hija awtonoma għal kollox mill-Gvern.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jikkonferma l-Ministru li f'dan il-każ partikolari, filwaqt li d-deċiżjoni tal-Planning Authority kienet li dan irid jitneħħa minn hemm għax kien kontra l-liġi, kien il-Gvern li ddeċieda li jallokalu art x'imkien ieħor biex ikollu fejn jittrasferixxi l-impjant?

Jista' jikkonferma jekk kenitx il-Planning Authority li tagħtu l-art jew inkella kienx il-Gvern li ddeċieda li jagħtih l-art ġo Ħal Far?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, l-għoti ta' l-art ma jsirx mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar imma ssir mill-Gvern jiġifieri m'għandi ebda diffikulta' li nikkonferma li meta jkun hemm għoti ta' art pubblika din issir mill-Gvern skond regoli stabbiliti fil-liġi dwar kif il- Gvern jagħti l-art, pero' x'użu jsir mill-art u x'permessi jkun hemm bżonn għall-użu li jkun ndikat, hija funzjoni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Naħseb li dawn huma fatti magħrufa bl-iktar mod ċar f'dan il-pajjiż.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jikkonferma l-Ministru li bħala kondizzjoni għall- għoti ta' l-art min-naħa tal-Gvern kienet li jiġi żmantellat il-batching plant li kien hemm illegali fuq GĦar Dalam, u jirritornah għall-istat oriġinali tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, huwa fl-istil tiegħi li jien nikkonċedi li nwieġeb domandi supplimentari li jsiruli anke jekk mill- kwestjoni ta' x'se jiġri fi Triq Zakkarija, l-Belt spiċċajna niddiskutu l- aġir ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u l-batching plants, pero' li l-Onor.

Vella jippretendi li jien naf il-kondizzjonijiet kollha li hemm fil- kuntratt ta' l-għoti ta' dik l-art in kwestjoni, naħseb li jkun qed jippretendi wisq.

Jagħmel domanda ad hoc fuq dak kollu li jrid ikun jaf skond il-proċeduri Parlamentari u jkollu r-risposti kollha għalihom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, għażilt li nagħmel dawn il-mistoqsijiet hawnhekk illum, għaliex kull meta għamilt domandi parlamentari fuq din il- batching plant partikolari - speċjalment meta kien hemm il-Ministru li bħalissa qed ikellmek, Mr Speaker - kien jiċħad li din il-batching plant qed taħdem u dan meta kienet qed taħdem kuljum.

Kull darba kien jgħid li għandu informazzjoni li din il-batching plant m'hijiex qed taħdem u allura inutli tagħmel mistoqsijiet parlamentari meta taf li min-naħa l-oħra se jkollok risposti fażulli jew giddibin.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, noġġezzjona għat-tip ta' diskors li qed juża l-Onor.

Vella li b'ebda mod ma jixraq lil xi ħadd fuq din in-naħa tal-Kamra; jara hu għaliex iħobb juża kliem bħal dan.

Jekk l- Onor. Vella jagħmel il-mistoqsijiet li jixtieq domanda għalihom skond il- proċedura parlamentari, ikollu r-risposti kollha li hu jixtieq li jkollu mingħand dan il-Gvern.

Jekk f'dak l-istadju ma jingħatax ir-risposta jikkummenta f'dak l-istadju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ħalli nieqaf fuq din il-mistoqsija.

Jiġifieri jien qed qed nifhem li l-Ministru qed jgħid li mhux se jinvestiga din il-biċċa xogħol u jara li tiġi osservata l-liġi kif suppost, ġaladarba l-Planning Authority, bl-enforcement kollu tagħha, ma rnexxilhiex tikkonvinċi lil dan l-individwu biex jottempora ruħu mal-liġi.

Il-Ministru qed ifarfar minn fuq spallejh ir-responsabilita' ta' Ministru għall-Ambjent li jara li l- affarijiet f'dan il-pajjiż isiru kif għandhom isiru.

Dan qed jagħti lok li min jara lil ħaddieħor jikser il-liġi u jibqa' għaddej qisu ma ġara xejn jagħmel bħalu u allura jagħmel sew.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onor.

Vella jidher li mhux qed jifhem it- tweġibiet tiegħi u allura ma naħsibx li għandi għalfejn nispjegalu iżjed għax probabbli jibda jifhem inqas minflok iżjed.

(Interruzzjonijiet)

VALLETTA - TRIQ ID-DEJQA - TNEĦĦIJA TA' WIRES

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitneħħew il-wires minn ħajt sa ħajt fi Triq id-Dejqa, fil-Belt Valletta fejn Vinċenti Bldgs?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 28160 fis-Seduta Nru. 472.

MR SPEAKER: L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Billi f'dik is-seduta u f'dik it-tweġiba l- Ministru kien wieġeb li kien ippjanat li jitneħħew dawn il-wires li kien hemm f'dawk in-naħat immedjatament u s'issa għadu ma sar xejn, jista' jgħid f'liema data approssimattiva se jsir dan?

Veru li minħabba l-flus ivvotati - jidhirli mill-Unjoni Ewropea - biex dan ikun jista' jsir permezz tal-koordinatur għall-Valletta Rehabilitation Project, issa jkun jista' jsir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett ninforma lill-Onor.

Interpellant li fis-seduta u fil-mistoqsija parlamentari li jien irreferejt għalihom, il-kelma "immedjatament" ma wżajtha mkien.

Nista' ngħidlu wkoll li l-ħsieb huwa li nkomplu naraw rigward dan il-proġett bħala parti mill- proġetti li għandna għas-sena d-dieħla.

VALLETTA - BINI TA' FOOTBALL CLUB

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid wara tliet snin ta' interpellanzi u ta' interventi tiegħi dwar il-possibilita' li jinbena ground għall-Valletta Football Club u li s'issa ma sar xejn, jista' l-Ministru jgħid x'inhi s- sitwazzjoni ta' din fil-futur qarib?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru għall-Ġustizzja u Kultura): Kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant mhux faċli li fil-Belt Valletta jinbena ground tal-football, iżda l-Ministeru tiegħi hu dejjem lest li jisma' xi suġġeriment prattiku li jista jkollu l-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER: L-Onor.

Tony Nicholl.

ONOR.

TONY NICHOLL: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi progress fit- talbiet li għandu minn diversi assoċjazzjonijiet sportivi tal-Gżira dwar il- faċilitajiet sportivi li jeżistu f'Manoel Island?

Kif jaf il-Ministru hemm proġett indikat għal Manoel Island, pero' ħadd ma jaf meta se jibda u meta se jintemm.

Hemm inkwiet kbir u inċertezza kbira fost l-għaqdiet sportivi tal-Gżira għax l-uniku lok li hemm għat-tfal u għaż-żgħażagħ tal- Gżira - dan huwa wieħed mill-aktar postijiet li fih tinsab id-droga - huwa Manoel Island.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk sarx xi progress fuq din il-problema kbira li hemm fil-Gżira?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Għalija din mhix problema kbira fis-sens li tipprovdi lin-nies tal-Gżira b'alternattiva għall-impjanti sportivi.

Min sema' l-aħbarijiet il-bieraħ jew min qara l-gazzetti tal-lum jaf li bi ftehim ma' l-Universita' u ma sieħbi l-Ministru Falzon l-ground li hemm fl- Universita' se jiġi mqiegħed għad-dispożizzjoni tal-Gżira United Football Club u se jinbnew dressing rooms u nursery mill-Gvern għall-użu speċjali u uniku tal-Gżira Nursery.

Hemm żewġ problemi oħrajn; waħda dwar pitch tal- boċċi u l-oħra dwar irmiġġi għas-sajjieda.

GĦal dak li għandu x'jaqsam mal- pitch tal-boċċi aħna pproponejna sit alternattiv - su due piedi ma nafx ngħid jekk aċċettawhx jew le għaliex m'għandix il-karti quddiemi - u għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-irmiġġi għas-sajjieda m'hijiex kwestjoni li għandha x'taqsam ma' dan il-Ministeru.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru jekk jogħġbu jgħidilna jekk hemmx xi pjanijiet biex jidħlu tal-McDonalds f'dan il-post ukoll?!

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Bħall-Onor.

Membru, jiena ma nħobbx il- hamburgers.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Malajr malajr xtaqt nistaqsi lill-Ministru jekk humiex qegħdin isiru diskussjonijiet bejn is-sezzjoni ta' l-isport vis-a- vis il-kunsilli lokali bil-għan li ċerti rħula li m'għandhomx aċċess għal dawn il-faċilitajiet forsi jintlaħaq ftehim li jibdew jużaw il- faċilitajiet li fortunatament hemm f'ċerti skejjel fl-istess lokalitajiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ma nafx fhimtx tajjeb lill-Onor.

Interpellant, pero' jien qed nifhmu fis-sens li fl-irħula hemm faċilitajiet sportivi fl-iskejjel u dawn il-faċilitajiet m'humiex aċċessibbi għall- komunita' wara li tagħlaq l-iskola.

Nhar it-Tnejn kellna l-opportunita' niddiskutu dan is-suġġett - u l-Onor.

Membru kien preżenti - u naħseb semagħni ngħid li sar proċess twil u eżawrjenti ħafna biex naraw eżattament l-inventarju tal-faċilitajiet sportivi li jeżistu fl-iskejjel.

GĦidna wkoll li llum dawn huma aċċessibbli anke permezz tal-kunsilli ta' l- iskejjel u huwa faċli għal min irid jużahom li japplika għand il-kunsilli ta' l-iskejjel.

Din kulħadd jafha.

Issa jista' jkun - għaliex jien kelli każijiet bħal dawn - li ma jkunx hemm qbil bejn kunsill u għaqda sportiva dwar l-użu u l-ħin u kif ukoll kemm din hija kwestjoni li jridu jarawha l- għaqdiet sportivi u l-kunsilli ta' l-iskejjel.

GĦal dak li għandu x'jaqsam miegħu l-Gvern, huwa sblokka s-sitwazzjoni billi b'dan il-mod għamilhom aċċessibbli għall-għaqdiet sportivi tal-lokal.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-misotqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Lista li turi n-numru ta' nies li ġew minn barra minn Malta biex jivvotaw fl-Elezzjonijiet Ġenerali ta' l-1992, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 29334.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 167 ta' l-1995 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att dwar l-Impieg ta' Persuni b'Diżabilita'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 1996.

(L-EWWEL JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-OPPOŻIZZJONI)

Tkompli mit-22 ta' Novembru 1995

MR SPEAKER: Bis-saħħa tal-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix- Xogħol tal-Kamra fil-21 ta' Novembru 1995, nistieden lill-impjegati tal- Public Broadcasting Services jidħlu fil-Kamra sabiex jittrasmettu dirett id- diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u lill-istazzjonijiet tar-radju biex ixandru dirett dan id-diskors.

Huwa permess li jittieħdu ritratti fil-bidu tas-Seduta.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirjiet tagħhom.

MR SPEAKER: Illum il-Kamra għandha quddiemha l-kontinwazzjoni tad- diskussjoni fuq il-mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista fuq il-konsiderazzjoni ta' l-estimi ġenerali ta' l-ispiża għas-sena 1996.

L- ewwelnett nitlob li din il-mozzjoni tiġi sekondata.

Min jissekonda jekk jogħġobkom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nissekonda.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fis-Seduta Nru. 476 tal-21 ta' Novembru 1995 is-seduta tal-lum hija mħollija kollha għall-Oppożizzjoni u għandha tintemm fit-8.30 p.m. Id-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa eżenti mill-Ordni Permanenti Nru. 49 - "limiti ta' ħin għad-diskorsi".

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jekk jogħġbu, jibda d-diskors tiegħu.

ONOR.

ALFRED SANT: Nirringrazzjak.

Sur President, minkejja l-ħafna tlellix li ġie mgeżwer fih il-Budget għas-sena 1996 hemm bżonn verament li ssir analiżi serja tiegħu.

Fil-fehma tiegħi analiżi serja bħal din turi kemm l-istampa hija differenti minn dik li pprova jbegħilna l-Gvern Nazzjonalista meta tkellem il-Ministru tal-Finanzi u kif ukoll fl-aħħar ġranet.

Il-Gvern effettivament ra dan il-budget bħala mod kif fl-aħħar jinkuruna t-taxxa tal-VAT u jgħid li mingħajrha l-pajjiż ma jistax jimxi 'l quddiem u li hemm bżonn li l-VAT tiġi sostnuta għax se jkun hemm dħul kbir minnha u biha jistgħu jiġu benefiċċji soċjali kbar ġodda.

Analisi serja ta' dak li ġara tiżvela li l-budget effettivament kien eżerċizzju massiv biex jinħbew il-problemi li jeżistu fil-pajjiż, problemi li qed jikbru minħabba l-istess politika żbaljata tal-Gvern.

Il-Gvern Nazzjonalista taħt l-Onor.

Fenech Adami qed jorbot kull ħaġa li jagħmel ma' l-ossessjoni tiegħu li jdaħħal lil Malta akkost ta' kollox bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropeja u minħabba f'din l-ossessjoni l-Gvern beda jdaħħal f'pajjiżna patafjun ta' miżuri li ħafna minnhom ma jgħoddux għal Malta, speċjalment bil-mod kif qed idaħħalhom il-Gvern.

Hu qed idaħħalhom sempliċement għax jeżistu fl-Unjoni Ewropea u mhux għax għandna bżonnhom f'pajjiżna biex mingħalih jikseb aktar kredibilita' ma' l-Ewropej.

Qed idaħħalhom allavolja dawn l-istess miżuri qed iġibu piżijiet kbar fuq il-poplu Malti u GĦawdxi mingħajr ma għall- inqas ikollu magħhom il-benefiċċji - għax hemm ukoll benefiċċji - li sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea kienet iġġib.

Mela minn naħa qed jgħabbi l- piżijiet li kienet iġġib magħha l-Unjoni Ewropea mingħajr ma għandu l- kontrobilanċ tal-benefiċċji li kienet iġġib is-sħubija sħiħa.

Ħalli nagħmilha ċara.

Huwa veru li fl-ewwel snin ta' dan il-Gvern ċerti aspetti tal-politika ekonomika tiegħu kienet qed tagħti ċerti riżultati tajba - per eżempju, l-liberalizzazzjoni fil-kummerċ swiet tajjeb lill- ekonomija ta' pajjiżna - imma mbagħad minn dak iż-żmien 'l hawn il-politika ekonomika tal-Gvern iffossilizzat, saret fossili u qabbdet miegħu din l- ossessjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-Gvern daħħal f'moħħu ċerti ideat u baqa' jtambar u jtambar fuqhom mingħajr ma rrealizza li sejjer fi triq ħażina.

Effettivament il-budget li għadu kemm ressaq il-Gvern huwa maħsub biex jgħatti l-problemi li qed toħloq l-ossessjoni ta' l-Onor.

Fenech Adami, dik li jsejħilha l-Ewropa, jiġifieri l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa wkoll eżerċizzju - u fl-opinjoni tiegħi dan huwa l-akbar difett - li la jiffaċċja u lanqas biss jipprova jsolvi l-problemi li hu stess qed joħloq.

Mela għandna budget paraventu li jipprova jipproġetta xi ħaġa sabiħa u jinjora kompletament il-problemi reali li hemm fil-pajjiż.

U hemm problemi soċjali serji.

Il-problemi soċjali serji qed jiffaċjawhom mhux il- burokrati, it-teknokrati u l-barunijiet li jdawwru lill-Onor.

Fenech Adami, imma eluf u eluf ta' familji li veru qegħdin iħossu l-piż ta' l-għoli tal- ħajja u veru qegħdin iħossu l-piż tat-taxxi fuq il-konsum li qiegħed jgħaddi fuqhom Dr. Fenech Adami.

Imbagħad jeżistu problemi ekonomiċi kbar, Sur President.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar il-makna ekonomika ta' dan il-pajjiż qed taħdem b'effiċjenza moderna anqas u qed issir antikwata aktar u qed iġġedded ruħha anqas.

Barra minn hekk imbagħad jeżistu problemi kbar tat-tmexxija fl- amministrazzjoni tal-Gvern innifsu.

Hemm telqa sħiħa, ineffiċjenza u korruzzjoni rampanti, u ħaġa ma' l-oħra dawn huma problemi li jridu jiġu ffaċċjati.

Il-Gvern mhuwiex juri fiduċja fil-poplu.

Il-Gvern, kulma qed jipprova jagħmel huwa jara kif iraqqad il-kritika, l-ilmenti u t-tgergir ġustifikat tal-poplu.

Dan qed jagħmlu billi f'eżerċizzju ta' pubbliċita', ċioe' fil-Budget Speech, pprova jgħid li qed jaġevola lill-poplu b'ħafna benefiċċji soċjali ġodda u anke bit-tnaqqis fl-income tax li qal li qed jagħmel fil-pajjiż.

F'dan is-sens - din diġa' għidtha u nerġa' ngħidha - m'hemmx dubju li l-budget kif ippreżentat u l-kontenut tiegħu huwa eżerċizzju ta' frodi kbir għax qed jaħbi r-realta' u qed jippreżentaha taħt kuluri differenti.

Il-poplu Malti huwa poplu li jekk turi fiduċja fih għandu s-saħħa, il- ħila, ir-rieda, l-immaġinazzjoni u s-sens komun li jwasslu mhux biss biex jiffaċċja r-realta' u l-problemi, imma biex iqishom bħala sfida u jimxi 'l quddiem.

Imma trid tgħidlu l-verita' u x'inhi r-realta'.

U turi l-fiduċja fih billi tgħidlu r-realta' kif inhi u mhux tipprova tagħmel souffle' madwarha biex tgħatti x'inhi r-realta'.

Naħseb dan huwa wieħed mid-difetti kbar ta' l-Onor.

Fenech Adami u sħabu għax jippreferu jwaddbu l-bżar f'għajnejn il-poplu.

Il-Gvern jipprova, per eżempju, jgħatti l-problemi soċjali kbar li ħoloq billi jgħid li issa għandna dawn il-benefiċċji soċjali allura enjoy yourselves, don't worry, be happy!.

Dak huwa l- argument tal-Gvern fi żmien meta l-familji qed jiffaċċjaw problemi soċjali ta' ċerta importanza.

Dawn ikolli ċans li nsemmihom aktar 'il quddiem.

Meta tifli mill-qrib l-għeġubijiet ta' benefiċċji soċjali li ġab il-Gvern, issib li effettivament mhux veru huma daqshekk qawwija daqs kemm qed jippretendi l-Gvern.

Anzi tirrealizza li għaddejna minn perjodu fejn il- Gvern selaħ u se jibqa' jisloħ bil-kbir lill-poplu Malti u mbagħad jimmanipulah billi jgħidlu li qed jagħti ċertu ammont ta' benefiċċji li fil- fatt m'humiex l-ammont ta' benefiċċji li qed jgħid il-Gvern.

Sur President, din irrid ninsisti fuqha.

Il-budget huwa eżerċizzju ta' manipulazzjoni ta' dawk in-nies li l-aktar qegħdin ibatu u jġorru l- piżijiet tal-politika żbaljata tal-Gvern.

Anke fuq dan ikollna ċans nittkellmu.

Imma issa tajjeb li minn din il-kritika ġenerali li qed nagħmel nipprovaw nidentifikaw il-fatturi ewlenin u importanti li fuqhom irridu nħarsu lejn il-budget.

Sur President, għadni kif għamilt kritika ta' tip ġenerali u issa nixtieq li nidħol ftit waħda wara l-oħra b'ċertu dettal fil-fatturi differenti ewlenin li fuqhom naħseb li għandna bżonn inħarsu lejn dan il-budget.

Fuq quddiem nett hemm bżonn li niddiskutu - iva, hemm bżonn niddiskutuha din - l-għoli tal-ħajja.

M'hemmx dubju li fl-aħħar 12-il xahar kien hemm rankatura sħiħa fl-għoli tal-ħajja li l-Gvern assolutament jippreferi jinjora.

Imbagħad - timxi minnha din - mill-għoli tal-ħajja rridu niddiskutu wkoll l-impatt tal-VAT li kienet parti ewlenija mix-xenarju fiskali u ekonomiku ta' dawn l-aħħar xhur - jien ma ngħidilhomx disa' xhur jew 12-il xahar imma ngħidilhom aktar - għaliex l-aspettattiva tal-VAT ħalqet hija nnifisha impatt fuq it-tmexxija ekonomika.

M'hemmx dubju li l- VAT għenet biex tirranka l-għoli tal-ħajja u għenet ukoll biex naslu għal xi ħaġa oħra li wettaq il-Gvern Nazzjonalista f'dawn l-aħħar disa' jew għaxar xhur u li ma tantx jitkellem dwarha.

Qed nirriferi għall-bidla kbira - u din irridu niddiskutuha - fl-istruttura tat-taxxi bejn taxxi diretti u taxxi ndiretti.

Ħalli nerġa' ngħid ftit x'inhuma t-taxxi diretti u t-taxxi ndiretti.

It-taxxi diretti huma dawk li jolqtuk lilek, Sur President, skond kemm tiswa, skond kemm int tajjeb fil-pajjiż, skond kemm inti b'saħħtek ekonomikament u finanzjarjament.

It-taxxi ndiretti huma dawk li jolqtu l- konsum tiegħek bħala ċittadin.

Mela hemm taxxi diretti li jolqtuk skond kemm tiflaħ, skond kemm int qawwi, skond kemm int sinjur jew skond kemm int fqir u hemm taxxi li jolqtuk skond kemm tikkonsma.

Issa fqir u sinjur se jikkonsmaw ċerti affarijiet bl-istess mod u għalhekk aħna nargumentaw li hemm ċertu limitu li ma tridx taqbżu għaliex it-taxxi ndiretti ma tridx tagħfas iż-żejjed fuqhom għaliex jekk tagħmel hekk tkun qiegħed tgħabbi wisq piżijiet fuq min jiflaħ l-inqas.

Tajjeb li niddiskutuhom dawn l- affarijiet, Sur President, u nixtieq li llejla jkollna ċans niddiskutuhom.

Imbagħad irridu mmorru aktar 'il bogħod minn hekk, Sur President, u naħseb li rridu nħarsu lejn kif il-Gvern qiegħed jonfoq il-flus li qiegħed idaħħal mit-taxxi, ġejjin minn fejn ġejjin, biex imexxi ċerti servizzi mportanti fil-pajjiż li l-poplu jistenna li l-Gvern jissuplixxih bihom.

Dawn huma servizzi li jekk tabilħaqq irridu għażla ħielsa u ġusta f'pajjiżna rridu jkunu servizzi li qegħdin jitwasslu b'effiċjenza u wkoll b'impenn.

Qed nitkellem u qed naħseb f'dak li għandu x'jaqsam ma' dak li l- aktar imiss il-qalb tal-poplu, il-ħajja tal-poplu, jiġifieri l-edukazzjoni, is-saħħa, il-kura ta' l-anzjani u l-housing.

Irridu nistaqsu kif il-Gvern qiegħed imexxi dawn is-setturi u kif qed juża l-flus tiegħu biex tabilħaqq jipprovdi liċ-ċittadin b'servizzi li huma tajbin, moderni, diċenti u aċċettabbli u ta' kwalita' dejjem aħjar.

Wara li nkunu għamilna din il-ħaġa, Sur President, nixtieq - u nittama li jkollna żmien li nagħmluha din - li nħarsu ftit imbagħad - ħaġa li ma tantx għamel il-Ministru tal-Finanzi fid-diskors tiegħu - lejn is-setturi produttivi tal-pajjiżi, jiġfieri l-industrija, it-turiżmu, il-kummerċ, il- biedja u s-sajd u wkoll is-settur tas-servizzi finanzjarji fejn il-Ministru minflok analizza b'ċertu serjeta' x'inhu jiġri tabilħaqq, ipprefera - u l- Gvern kollu jagħmel hekk - iwaddab kollox taħt it-tapit.

Jekk tippermettili, Sur President, nixtieq nidħol f'dawn il-fatturi li semmejtlek, semmejt erba', wieħed wara l-ieħor biss qabel tajjeb li nitkellem fuq xi ħaġa li hija ta' tħassib kbir u li għandha x'taqsam ma' dawn is-setturi kollha u anke mas-setturi kollha li għandhom x'jaqmsu mal- ħajja ta' pajjiżna.

Nixtieq nirriferi ftit għall-informazzjoni li qed ikollna dwar dak li qed jiġri madwarna fl-ekonomija tagħna, dwar kif qed nifhmu dak li huwa għaddej, dwar kif qed tiġi proġettata - għaliex dan huwa l-punt - l- istatistika ta' l-ekonomija u tal-finanzi li qiegħed jipprepara l-Gvern.

Is-sena li għaddiet fid-diskors tal-budget kont semmejt kif l-ekonomija tagħna tista' tqabbilha ma' Boeing, ajruplan minn dawk il-kbar li jkollu tlieta jew erba' makni kollha jduru u jekk waħda, tnejn jew tlieta mill- makni jkunu qed jixxortjaw għandna l-problemi.

Dakinhar kont tkellimt kif effettivament kellna l-makni kollha qed jixxortjaw ħlief għal waħda - it- turiżmu.

Minn dakinhar 'l hawn anke t-turiżmu bħala makna bdiet tixxortja - u fuq dan ikollna ċans nitkellmu aktar 'l quddiem.

Imbagħad ajruplan, Boeing jew x'inhu, McDonnell-Douglas...

(Interruzzjonijiet) Le, mhux McDonald's. Dik xi ħaġa differenti.

McDonald's xi ħaġa li qiegħda Birkirkara biex jagħmlu ċ-chips fil-każin tal-football ta' Birkirkara, kif jaf l-Onor.

Richard Muscat.

Apparti mill-erba' makni tal-Boeing, hemm xi ħaġa oħra importanti għall-ajruplan.

Din hija s-sistema ta' informazzjoni li biha jaħdem l-ajruplan.

Jekk is-sistema ta' l-informazzjoni ta' l- ajruplan ma tkunx qed tagħtih indikazzjoni ċara jekk huwiex riesaq lejn il- bnazzi jew lejn il-maltemp, jekk ma tkunx qed tgħidlu tajjeb biżżejjed kemm qiegħed fl-għoli jew fil-baxx, jew jekk ma tkunx qed tiggwidah lejn fejn hu l-ajruport li qed jistenna, allura l-ajruplan se jkollu problemi kbar daqs kemm ikollu meta l-makni jibdew jixxortjaw.

Sur President, waħda mill-affarijiet li qed tibda tinkwetani bil-kbir hija li l-informazzjoni li qed ningħataw dwar l-ekonomija Maltija aktar ma jgħaddi ż-żmien anqas tista' torbot fuqha.

Tajjeb li nistaqsu fuqha din il- ħaġa għax hija problema li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qiegħda tirranka.

L-informazzjoni li qed nirċievu qed tkun informazzjoni li anqas tista' torbot fuqha.

Aktar u aktar din is-sena għax skond ma qal il-Gvern stess li ġara din is-sena hu li bil-VAT, fejn qabel kellna ekonomija f'kaxxa bajda u l-ekonomija s-sewda f'kaxxa sewda - u l-istatistika li kellna quddiemna kienet titkellem biss dwar x'qed jiġri fl-ekonomija l-bajda u s- sewda ma mmissuwhiex - il-Gvern irnexxielu jħallat l-ekonomija s-sewda ma' l-ekonomija l-bajda, l-kaxxa s-sewda mal-kaxxa l-bajda.

Allura skond hu li ġara hu li kellna dak li kien abjad, kellna dak li hu iswed u li qed jitħallat ma' l-abjad u kellna parti mill-ekonomija s-sewda li baqgħet sewda u l-istatistika li qed jagħtina l-Gvern hija l-istatistika ta' dak li kien abjad u li qed jitħallat ma' l-iswed.

Mela biex inkunu nafu eżatt x'qed jiġri fil-pajjiż hemm bżonn li jkollna indikazzjoni ta' kemm mill- istatistika li dieħla dwar l-ekonomija u li qed naraw fuq in-numri li qed jagħti l-Gvern hija l-bajda.

Tajjeb li nkunu nafu wkoll x'inhu minnha li hu l-iswed jew li qabel kien iswed u li issa qed jitħallat ma' l-abjad.

Biex inkun fair mal-Gvern, dan qed jgħid li din il-problema teżisti u fid- diskors tiegħu l-Ministru tal-Finanzi qal li din m'hijiex sena kompletament normali minħabba din il-ħaġa, jiġifieri minħabba li għandu parti mill-iswed li qed jitħawwad ma' l-abjad.

Imma meta tifhem li hawn dan it-taħlit ta' l- abjad u l-iswed flimkien u tħares lejn in-numri, allura imbagħad tistenna li l-Gvern jgħidilna kemm miż-żieda li qed juri bin-numri tiegħu ġejja għax qed iħallat l-iswed ma' l-abjad, jekk l-argument kollu hu li l-abjad u l- iswed tħallat flimkien minħabba s-suċċess tal-morsa tal-VAT li ftaħar biha l-Gvern.

Wara li għamel dan l-għarfien il-Ministru tal-Finanzi baqa' għaddej qisu assolutament ma għamilx dan l-għarfien u meta qabbel l- affarijiet baqa' għaddej fuq l-istess milja bħas-sena li għaddiet meta effettivament m'aħniex qegħdin inqabblu l-istess affarijiet.

Sur President ħalli ngħid x'qal il-Ministru tal-Finanzi fid-diskors tiegħu.

Per eżempju qal li l-attivita' ekonomika reġistrata matul l-1995 kienet sostanzjali.

Imma kif jaf?

Jekk ma' l-abjad li kellu qabel qed iħallat l-iswed li diġa' kien hemm, fejn jaf li kienet sostanzjali jekk ma jgħidilniex kif qiegħed ikejlu?

Il-Ministru baqa' għaddej u qal ukoll li kien hemm fiduċja qawwija fl-andament ekonomiku mill-investiment qawwi li seħħ.

Fejn jafha din?

Kif qed ikejjilha din il-ħaġa jekk mhux qed ikejjel like with like, l-istess ħaġa ma' l-istess ħaġa?

Issa l-Ministru tal- Finanzi kien prudenti ħafna jekk tqabblu ma' min kiteb l-Economic Survey.

Għax apparti li min kiteb l-Economic Survey ma tax kas ta' x'kien abjad u x'kien iswed, dan ma qagħadx lura milli jqabbel l-istatistika ta' din is- sena ma' l-istatistika tas-sena li għaddiet u tas-sena ta' qabel b'ċertu trijonfaliżmu mingħajr ma jgħid eżattament kemm minnha hija bajda u kemm minnha qabel kienet sewda.

Imma ħalli naraw x'jgħid l-Economic Survey.

Insibu miktub li kien hemm żieda reali robusta ta' 6.7% fl-ekonomija.

Imma kif tista' temmen din il-figura ta' 6.7% meta taf li hija mbagħbsa, imħawda u mħallta ma' dak li qabel kien iswed u ma kienx jitkejjel?

Fl-Economic Survey insibu miktub li n-nefqa reali li għamlu l-konsumaturi fl-ewwel disa' xhur tas-sena żdiedet b'10.3% fuq dik tas-sena ta' qabel.

Imma kif jista' l-Economic Survey jikkalkola u jgħid dawn l-affarijiet meta preċiżament din is-sena hemm dan it-taħlit bejn l-abjad u l-iswed?

Nistgħu nibqgħu sejrin hekk u naraw kif il-Gvern baqa' jqabbel l-affarijiet b'mod li ma jistgħux jitqabblu u jgħid: Ara l-affarijiet kemm sejrin tajjeb!

Dan m'hux mod serju u ċertament li m'hux mod professjonali kif isiru l- affarijiet.

Sur President, illum ippermettili nkun ftit tekniku.

Bilfors trid tkun tekniku biex tipprova tanalizza eżattament x'inhu jiġri, għax inkella tibqa' fuq il-livell trijonfalistiku ta' ħafna kliem sabiħ fl-ajru.

Jekk ma tanalizzax b'mod tekniku dak li għaddej ma tkunx qed tagħti l-istampa vera, professjonali u moderna li jeħtieġ il-poplu.

Għax hemm affarijiet aktar serji minn hekk, Sur President, li jwassluni biex niddubita kemm tista' tafda l-istatistika li qed joħroġ il-Gvern.

Per eżempju, hemm diskrepanzi kbar, anke enormi, bejn dak li kien hemm fl-Economic Survey is- sena li għaddiet u dak li hemm fl-Economic Survey li ħareġ mal-Budget li għadu kif ġie ppreżentat.

Għal min ma jafx jew ma jiftakarx, l-Economic Survey huwa dak ir-rapport li joħroġ mal-Budget u li jgħid kif tkun marret l-ekonomija fl-oqsma differenti, ngħidu aħna kif mar it-turiżmu, l- industrija, il-kummerċ, il-biedja, is-sajd, is-servizzi finanzjarji, eċċ. Kemm mal-Budget tas-sena li għaddiet, kif ukoll ma' dak ta' din is-sena, ħareġ Economic Survey li jagħti ħarsa lura lejn dak li jkun ġara fis-sena kurrenti.

Nerġa' ngħid, jekk tħares lejn l-istatistika li tawna s-sena li għaddiet fl-Economic Survey u tqabbilha ma' l-istatistika li tawna din is- sena, issib diskrepanzi mhux żgħar.

Per eżempju, is-sena li għaddiet kienu qalu li fl-ewwel disa' xhur ta' l-1994 il-konsum f'termini reali - jiġifieri mhux biss fi flus li tħallsu, imma f'kemm dawk il-flus realment xtraw oġġetti u servizzi - kien żdied bi 0.8%.

Din is-sena l-istess ċifra, jiġifieri ta' kemm żdied il-konsum reali matul is-sena li għaddiet, saret 6.2%!

Jekk imbagħad inħarsu lejn id-dħul nett reali mill-investimenti, jiġifieri kemm daħħlu b'mod reali dawk li jinvestu mill-investimenti tagħhom, naraw li fl-Economic Survey tas-sena li għaddiet kien intqal li fl- 1993 dan id-dħul kien naqas bi 12.2%.

Din is-sena fl-Economic Survey insibu li mhux bi 12.2% kien naqas, imma bi 17.8%.

Issa hawnhekk qed nitkellmu fuq is-sena li għaddiet, meta ma kienx hemm VAT biex tħawwad l- affarijiet, meta ma kienx hemm l-abjad u l-iswed għax dak iż-żmien konna qed inkejlu l-abjad biss.

Sur President, hemm mill-inqas 25 ċifra ta' statistika dwar kemm kibret l- ekonomija, jiġifieri l-gross domestic product, li fl-Economic Survey ta' din is-sena huma differenti minn kif dehru fl-Economic Survey tas-sena li għaddiet.

Allura wieħed jistaqsi: X'inhu jiġri fl-istatistika?

Din saret yo-yo, jew biċċa chewing-gum, tista' tbiddilha kif trid?

Nerġa' ngħid, dan meta ma kienx hemm il-VAT biex tħawwad l-affarijiet.

Nafu li ajruplan ma jistax itir jekk ma jkollux sistema tajba ta' informazzjoni.

U ċertament li fil-każ ta' l-ekonomija tagħna, jekk ma jkollniex statistika u informazzjoni serja u ta' min jorbot fuqha se neħlu.

Hemm aktar oqsma fejn jidħol dan it-taħwid.

Ħalli nieħu, per eżempju, il- qasam tat-turiżmu.

M'hemmx dubju li f'dawn l-aħħar xhur kulħadd baqa' mħawwad meta minn naħa dawk li jaħdmu f'dan il-qasam qed jinkwetaw li l- affarijiet sejrin ħażin, li mhux dieħel business, li l-business mhux qed iħalli biżżejjed qligħ u li l-prospetti huma ħżiena, waqt li min-naħa l- oħra smajna lill-Prim Ministru u lill-Ministru Psaila Savona - jippermettili ngħidlu "Ministru Psaila Savona" għax, safejn naf jien, il- Prim Ministru ma qallux biex ineħħi l-plakka li għandu ma' l-uffiċċju tiegħu bil-kliem "Ministeru tat-Turiżmu" - jgħidu: Le, it-turiżmu sejjer tajjeb ħafna; m'għandniex problemi fit-turiżmu; kollox "all go".

Issa l- agħar ilment li kien għaddej fil-qasam tat-turiżmu ma kienx li qed jonqos in-numru ta' turisti li ġejjin Malta - għax kulħadd kien qed jammetti li, ftit jew wisq, dan se jonqos - imma li l-ammont ta' nfiq mit-turisti f'pajjiżna kien qed jonqos meta mqabbel ma' dak tas-sena li għaddiet.

Dan kien ilment ġenerali.

L-istatistika tal-Gvern fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena dan l-element qabditu u kkonfermat li t-turisti li kienu qed jiġu Malta, ras għal ras, kienu qed iħallu inqas flus f'pajjiżna milli kienu qed iħallu s-sena li għaddiet.

Għax fejn is-sena l-oħra kienu qed iħallu Lm218 ras għal ras, din is-sena qed iħallu Lm186.

Dan ifisser li fl-ewwel tliet xhur tas-sena kien hemm tnaqqis ta' 14.5% fl-infiq mit-turisti meta mqabbel ma' dak tas-sena l-oħra.

U l-istatistika tal-Gvern baqgħet turi dan it-tnaqqis.

Għat-tieni quarter, jiġifieri bejn April u Ġunju ta' din is-sena, l-istatistika tal-Gvern uriet li fejn matul l-istess żmien tas- sena li għaddiet it-turiżmu kien iħalli f'Malta Lm176 għal kull ras, din is- sena ħalla Lm159 ras għal ras, li jfisser tnaqqis ta' 9.7%.

Mela hawnhekk il-Gvern u n-nies li jaħdmu fil-qasam turistiku kienu qed jaqblu li t- turisti li qed jiġu Malta din is-sena qed iħallu inqas milli kienu jħallu s- sena li għaddiet.

Imma mbagħad lanqas taqta' x'ġara, Sur President!

Dwar it-tliet xhur bejn Lulju u Settembru l-istatistika tal-Gvern qed tgħid li fejn is-sena li għaddiet it-turist kien iħalli Lm197 ras għal ras, din is- sena ħalla Lm240 per capita.

Jiġifieri f'daqqa waħda rajna żieda ta' 21%.

Din assolutament ma tinftiehemx, għax fl-istess żmien li kienu qed jiġru dawn l-affarijiet, jiġifieri fl-istess żmien li l-infiq tat-turisti ras għal ras f'pajjiżna f'daqqa waħda sploda, l-industrija tat-turiżmu kienet qed tgħid li f'Malta deħlin turisti li m'humiex iħallu qligħ daqskemm kienu jħallu s-sena li għaddiet.

Jien nirrifjuta li naħseb li n-nies involuti fl- industrija tat-turiżmu huma kollha ħallelin u giddibin.

Aktar u aktar għax wara li ġraw dawn l-affarijiet, il-Gvern għamel U-turn qawwija u reġa' daħħal il-forward buying rate, li permezz tagħha kien jissussidja r-rata tal-kambju.

(Onor. Membri: Hear, hear) Allura kif jista' jkun li temmen din l-istatistika?

Fl-istess mument li l-Gvern kien qed jgħid li d-dħul mit-turisti ras għal ras sploda b'dan il-mod, għamel din il-U-turn kollha!

Sur President, forsi tgħidli li ma tistax torbot daqstant ma' l- istatistika ta' l-ekonomija, għax l-ekonomija m'hijiex qiegħda f'xi qafas ....

L-ewwelnett jekk tgħidli hekk ma naqbilx miegħek għax it-turiżmu tista' tkejlu; tista' tkejjel kemm deħlin u kemm ħerġin nies mill-pajjiż.

Kieku r-raġuni kienet dik biss forsi kont intik raġun imma hemm aktar minn hekk għaliex hemm problema fuq l-istatistika finanzjarja tal-Gvern li ġabilna hawnhekk il-Ministru Dalli.

Jekk inħarsu lejn l-istimi tad-dħul li ressaq il-Ministru Dalli għas-sena kurrenti insibu li ħafna minnhom għandhom bżonn ta' spjega serja li l-Ministru ma tahax.

Per eżempju f'Novembru tas-sena l-oħra il-Ministru Dalli kien qalilna li qed jistma li se jdaħħal Lm40 miljun mid-dazji u mis-sisa, għalkemm Lm40 miljun fil-fatt huma ftit.

Dak iż-żmien il-Ministru kien jaf li se jnaqqas id-dazji u allura, jekk l-importazzjoni tibqa' kif kienet qabel, seta' jikkalkola kemm se jdaħħal minn dawn ir-rati mnaqqsa tad-dazju.

Din is-sena l-Ministru qed jgħid li fil-fatt ma daħħalx Lm40 miljun imma daħħal xi ħaġa iktar minn Lm33 miljun jiġifieri anqas minn kemm kien qiegħed jipproġetta għaliex naqqas ir-rati tad-dazju.

Mr Speaker din ma titwemminx għaliex huwa kien jaf minn qabel li r-rati tad-dazju se jitnaqqsu.

Aktar minn hekk, waqt li qed jgħidilna li naqsulu r-rati tad-dazju li kien qed jikkalkola fuqhom, fl- istess nifs qed jgħidilna - u din insibuha fl-Economic Survey ukoll - li kien hawn import boom jiġifieri li f'daqqa waħda daħlet importazzjoni qawwija fuq is-sena li għaddiet tant li qatt ma kien hawn żieda fl- importazzjoni daqs kemm kien hawn f'din is-sena.

Dan li qed jingħad ma jiftehimx.

Jekk l-importazzjoni żdiedet b'daqstant l-istima fuq id-dazju li għamel il-Ministru mhux jonqsu kellhom imma jiżdiedu.

Nerġa' ngħid li kieku r-raġuni kienet din biss kont naqbel miegħek Sur President imma tajjeb li mmorru aktar minn hekk.

Huwa tajjeb li issa mmorru fuq xi ħaġa li l-Ministru tal-Finanzi għandu d-dmir li jagħtina spjega verament serja tagħha.

Jiena se nitkellem fuq il-flus li Ministru qal li daħħal minn fuq it-taxxa tal-VAT meta semma l-figura ta' Lm80 miljun.

Is-sena li għaddiet huwa kien għamel stima li matul din is-sena id- dħul se jkun ta' Lm62.3 miljun u issa qed jgħidilna li daħħal Lm80 miljun li hija qabża kbira 'l fuq.

Mr Speaker hemm mod kif tivverifika ċerti affarijiet.

Kull xahar fil-Gazzetta tal-Gvern, il-Gvern jippubblika dak li jissejjaħ il-Comparative Return of Revenue and Expenditur, jiġifieri kemm ikun daħħal u ħareġ il-Gvern mis-sorsi tiegħu xahar b'xahar.

Dawn il- figuri jiena segwejthom u kelli opportunita' nara x'kien qed jgħid il- Ministru tal-Finanzi fil-Gazzetta tal-Gvern dwar id-dħul tal-Gvern xahar b'xahar sa' Settembru.

Fil-Gazzetta tal-Gvern ta' Ottubru fil-Comparative Return of Revenue and Expenditure il-Ministru Dalli kien qed jgħid li sa' Settembru mill-VAT il-Gvern kien daħħal is-somma ta' Lm42, 332, 080.

Meta tipprova tara kemm din il-figura hija in line mal-proġettazzjoni li kien għamel għal din is-sena ta' Lm62 miljun wieħed isib li hija in line mhux ħażin.

Fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-10 ta' Novembru il-figura li ġiet pubblikata għar-rigward tad-dħul mill-VAT sa' Ottubru kienet ta' Lm50,880,000 li hija wkoll in line mhux ħażin ma' dak li l-Gvern kien ħaseb li se jdaħħal matul din is-sena kollha, jiġifieri l-figura ta' Lm62 miljun.

Imma issa ġara fatt tassew kurjuż.

L-aħħar pubblikazzjoni tal-Gazzetta tal- Gvern li semmejt kienet ta' l-10 ta' Novembru u fis-seduta parlamentari tas- 6 ta' Novembru il-Ministru Dalli rrisponda interpellanza ta' l-Onor.

Michael Farrugia fejn qallu li sa' Settembru l-Gvern mill-VAT kien daħħal Lm61, 603,000.

Dan ifisser li skond din l-interpellanza il-Gvern kien diġa daħħal Lm10 miljun aktar minn dak li l-Gvern qal li daħħal sa' Ottubru skond il-Gazzetta tal-Gvern.

Fuq din il-bażi wkoll din il-figura kienet Lm20miljun aktar minn dik li dehret fil-Gazzetta tal-Gvern ta' tliet ġimgħat qabel għal Settembru.

X'inhuma dawn il-figuri?

Dan it-taħwid minn fejn ġej?

Jiena ngħid li hawnhekk ma jistax ikun li hawn dawn l-avariji kollha għaliex qed nitkellmu fuq ir-returns ta' kull xahar li nimmaġina li huma kollha verifikati u maħduma b'ċerta serjeta'.

Il-Ministru għandu dmir jispjega kif il-Comparative Return of Revenue and Expenditure qed juri ħaġa li hija in line ma' l-istimi li s-sena li għaddiet il-Gvern kien tana għal din is-sena waqt li min-naħa l-oħra, skond ir-risposta li ngħatat għall- mistoqsija parlamentari ta' l-Onor.

Michael Farrugia, hemm realta' kompletament differenti.

Minn fejn ġejja din l-avarija?

Kif nistgħu aħna nkunu nafu tabilħaqq li l-istatistika li qed tiġi preżentata lilna u li l- informazzjoni li qed naraw mhux qed tiġi mbażwra u mbagħbsa mill-istess nies li suppost qed jagħtuhilna b'mod reali?

Waħda mill-affarijiet li huwa importanti li jkollna f'dan il-pajjiż hija sistema ta' informazzjoni mill-aktar ċara biex tabilħaqq inkunu nistgħu nippjanaw u naraw fejn sejrin.

Nitolbok timmaġina Sur President li titla' fuq Boeing meta taf li s-sistema ta' informazzjoni ta' l-istess ajruplan qed iħarbatha u jbażwarha l-istess pilota, min jaf għal-liema raġuni.

Din hija xi ħaġa li għandna bżonn inħarsu lejha għaliex meta mbagħad iddaħħal xi dubji bħal dawn - kif fil-fatt deħlin - ma tkunx tista' temmen dak li jkun qiegħed jgħid il-Gvern.

Jekk l-istatistika nnifisha ma torbotx waħda ma' l-oħra, kif tista' inti temmen dak li jkun qiegħed jgħid il-Gvern?

Jekk ma jkunx hemm ċerta kredibilita' f'dak li jkun qed isir u jekk l- affarijiet qed jiġu mbagħbsa għaliex hemm bżonn li jiġu mbagħbsa, allura bilfors li jkun hawn nuqqas totali ta' kredibilita' mhux biss fil-Gvern imma wkoll fil-pajjiż u dan jorbot minnufih mal-punt li nixtieq inqajjem, jiġifieri ma' l-ewwel fattur li nixtieq nitkellem dwaru Sur President - l- għoli tal-ħajja.

L-għoli tal-ħajja hija xi ħaġa tteptep, qawwija u tinħass mill-poplu kollu.

Jekk lill-poplu tgħidlu li l-Gvern qiegħed jgħid li sa' l-aħħar ta' Settembru ta' din is-sena l-għoli tal-ħajja kien ta' 3.77%, jiġifieri li fuq kull lira l-ispiża matul is-sena li għaddiet żdiedet b'sempliċement 3c8 dan ma jemmnekx.

Ċertament il-poplu ma jemmnekx aktar u aktar meta issa qed nirrealizzaw li l-istatistika li għandna quddiemna hija statistika mbażwra, biex ma ngħidx kelma iktar qawwija.

(Interruzzjonijiet) Jiena issa qed nuża' l-kelma "mbażwra" apposta.

Jekk ikun hemm bżonn il-kelma "mbagħbsa" nużaha aktar il quddiem.

Apparti li r-rata ta' l-għoli tal- ħajja hija mbażwra, hija diġa għolja sew.

Anke bil-kejl uffiċjali tal- Gvern l-għoli tal-ħajja f'Malta huwa ogħla minn dak ta' l-Awstrija u tad- Danimarka fejn huwa ta' 2.1%.

Ir-rata uffiċjali ta' l-għoli tal-ħajja tagħna hija ogħla minn dik tal-Ġermanja fejn qiegħda 1.8%, minn dik ta' l- Iżvezja fejn qiegħda 2.5% u minn dik ta' l-Iżvizzera fejn qiegħda 2.0%.

Għalkemm bħala ċifra uffiċjali diġa' qegħdin ogħla minn ħaddieħor, din iċ- ċifra ta' 3.77% ma titwemminx u l-Gvern innifsu ma jemminhiex.

Wara kollox kellna lill-Onor.

Fenech Adami jew lill-Onor.

Dalli li ħeġġe/ lill-familji Maltin biex imorru jduru l-ħwienet fi Sqallija ħalli jqabblu l-prezzijiet.

Daqs sitt snin jew seba' snin ilu l-Prim Ministru kien qal lin-nisa tad- djar biex iduru l-ħwienet u issa qed jgħidilhom: Iddurux il-ħwienet hawn Malta biss, morru duruhom fi Sqallija u Catania wkoll!

Ħalli jkunu jistgħu jqabblu l-affarijiet u ħalli hemmhekk ikunu jistgħu jikkontrollaw il- prezzijiet.

Sur President, anke fuq din il-ħaġa qed jerġgħu jipprovaw iwaħħlu fis- self employed iż-żgħar u jgħidulhom: Dawn huma l-ħallelin li qegħdin jisirqukom u jgħollu l-prezzijiet.

Din il-ħaġa ma titwemminx imma turi li l-Gvern innifsu m'huwiex jemmen l-istatistika tiegħu fuq l-għoli tal-ħajja.

U bir-raġun, aktar u aktar f'dan il-każ għax m'hemmx dubju li l-Gvern qed jimmanipula ċ-ċifri ta' l-għoli tal-ħajja u qed jagħmel hekk biex ma jkollux għalfejn jiffaċċja talbiet qawwija min-naħa tal-poplu ħalli l-poplu mbagħad jitlob żidiet serji fil-pagi u fil-benefiċċji soċjali.

Fil-fatt anke jekk nużaw il-kejl uffiċjali u nħarsu lejh saff b'saff f'ċerti oqsma ta' fejn jixtri l-poplu nsibu li f'saffi differenti u wiesgħa l-għoli tal- ħajja li qed jiġi reġistrat huwa ogħla sew minn 3.77%.

Per eżempju, anke bil-kejl uffiċjali - dan għall-housing - il-figura uffiċjali għall-għoli tal-ħajja fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kellha tirreġistra żieda ta' 9.5%.

Jekk inħarsu lejn durable household goods skond il-kejl uffiċjali fl- għoli tal-ħajja ż-żieda kienet ta' 6.3%.

Jekk inħarsu lejn l-oġġetti meħtieġa għall-iskejjel u għar-rikreazzjoni nsibu li ż-żieda kienet ta' 4.8%.

Jekk inħarsu lejn oġġetti ta' saħħa u ta' kura personali f'dan is- settur iż-żieda kienet ta' 5.2%.

Imbagħad jekk inħarsu lejn ix-xorb u t- tabakk il-figura uffiċjali għall-għoli tal-ħajja fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kienet ta' 9.6%.

Mela jekk nanalizzaw ħafna minn dawn is-saffi mportanti, anke bil-kejl uffiċjali, se nsibu li l-għoli tal-ħajja huwa ħafna iktar qawwi minn dak li tindika r-rata uffiċjali.

Dan jorbot minnufih mal-punt li suppost li kellu jiġi riformat il-household survey u li suppost kellna nkunu aġġornati fil-basket ta' dak li qed jinxtara imma dan l-aġġornament għadu qiegħed jistenna.

Allura iva, Onor. Bonnici, huwa leġittimu li tħares saff saff biex tgħid li, per eżempju, l-housing tela' 9.8% u li l-oġġetti għall-iskejjel u għar-rikreazzjoni telgħu 4.8%.

Huwa mportanti li tagħmilhom dawn l-affarijiet għax il-basket kellkom tirranġawh u għadkom ma rranġajtuhx, imma apparti minn hekk trid issir ukoll kritika teknika tal-mod kif tinġabar l-istatistika ta' l-għoli tal-ħajja għax qed tinġabar b'mod li m'huwiex serju biżżejjed u ta' min jafda fih.

Ħalli nsemmi uħud mid-difetti li hemm fil-mod kif tinġabar il-lista tal- prezzijiet.

Per eżempju, il-prezz tal-biċċa l-kbira ta' l-oġġetti li jidħlu fil-basket li fuqu jiġi kkalkolat l-indiċi tal-prezzijiet qed jinġabar billi s-surveyors jistaqsu l-prezz ta' l-oġġetti u mhux imorru jixtru huma.

Dak diġa' huwa difett tekniku ċar.

Jekk imbagħad inħarsu lejn il-ħaxix, il-frott u l-ħut, il-prezzijiet jinġabru tliet darbiet fix- xahar imma l-prezzijiet ta' prodotti oħra jinġabru biss darbtejn fis-sena.

Din is-sena x'ġara?

Din is-sena bdew jilagħbu bl-għoli tal-ħajja billi l- prezzijiet tal-ħut, tal-ħaxix u tal-frott ivarjaw għax huma staġjonali u bihom ikunu jistgħu jimmanipulaw il-prezzijiet l-oħrajn li jkunu deħlin b'aktar livelli bil-mod.

U din hija ċara, hija teknika li qiegħda tintuża biex juru li l-prezzijiet ma telgħux daqskemm suppost jitilgħu.

Imma hemm aktar, Sur President, per eżempju, il-mod kif iduru l-ħwienet.

Hemm ċerti prodotti li għalihom jduru ħafna ħwienet.

GĦall-ħut u l-ħaxix iduru xi ħamsin ħanut, imma meta mbagħad jiġu għall-prezzijiet ta' prodotti oħra bilkemm iduru 17-il ħanut, u anke din ma tagħmilx sens.

Il- mod kif qiegħda tinġabar l-istatistika tal-prezzijiet, Sur President, jindika ċar li l-poplu għandu raġun ma jemminx li ż-żieda fl-għoli tal- ħajja fl-aħħar sena kienet biss ta' 3.77% u aktar u aktar iż-żieda ta' ¥2 li ngħatat fil-pagi bl-ebda mod ma tirrifletti ż-żieda li kien hemm fil- prezzijiet li qed jiffaċċjaw il-familji.

Żieda ta' ¥2 fil-ġimgħa m'hijiex biżżejjed u ma titqiesx li hija biżżejjed biex il-familji jlaħħqu ma' dak li għandhom bħala għoli tal-ħajja fil-ħajja kurrenti tagħhom.

Fil-fatt, x'qed jiġri, Sur President?

Qed jiġri li bħala mod kurrenti ħafna familji qed jikkonkludu li paga waħda mhijiex biżżejjed biex tgħix u biex tlaħħaq ma' l-għoli tal-ħajja.

U meta l-poplu jgħid li paga mhijiex biżżejjed mhux veru li qed jgħid hekk bħala kapriċċ imma qed jgħid hekk b'realta'.

Il- Gvern innifsu impona aktar u aktar fuq l-għoli tal-ħajja f'dawn l-aħħajr sentejn biż-żieda li għamel fil-prezzijiet ta' l-ilma, tat-telefon u tad- dawl.

Fattur ieħor importanti wkoll li kkontribwixxa għall-għoli tal-ħajja kienet l-għajta tal-Prim Ministru madwar sena u nofs ilu "Ħa jogħlew il- prezzijiet!"

Il-fatt li l-għoli tal-ħajja baqa' jattakka lill-familja Maltija f'dawn l- aħħar snin mhux l-Oppożizzjoni Laburista qiegħda tgħidu u mhux aħna li qegħdin nikkostatawh imma qed jikkostatah l-istess Gvern mis-surveys li hu stess jorganizza.

Dan l-aħħar b'ħafna fanfara l-Ministru Louis Galea ħareġ survey tal-familji li organizzahulu l-Professur Carmel Tabone.

Dan is-survey semmewh "Maltese families in transition".

Dan is-survey l- Ministru Galea għoġbu jieħu biċċa żgħira minnu li mingħalih li kienet favur tiegħu, imma jekk taqrah imbagħad għan-naħa soċjali tiegħu biex tipprova tanalizza x'qegħdin jgħidu l-familji Maltin - mhux aktar l-Oppożizzjoni Laburista, mhux aktar l-istejjer tas-soltu ta' "KullĦadd" u ta' Super 1 Radio - meta jiġu ffaċċjati minn questionnaire organizzat mill-Ministru Louis Galea ssib li 48% tal-familji qalu li kienu sodisfatti biss moderatament jew ftit bil-livell ta' l-għajxien tal-familja tagħom.

Mela għandek kważi n-nofs li huma sodisfatti moderatament jew ftit.

Imbagħad - din għalija hija l-aktar waħda li ssammar, il-politika soċjali fallutta u li mhijiex qiegħda tirnexxi ta' dan il-Gvern - 45.3% tal-familji - mill- ġdid kważi n-nofs - qalu li paga waħda mhijiex biżżejjed biex biha tgħix familja.

Aktar minn hekk imbagħad - din l-aħħar statistika twerreċ - 8.1% tal-familji qalu li jkollhom jibagħtu lit-tfal tagħhom jaħdmu biex jgħinu lill-familja.

Din hija xi ħaġa li forsi tinħass żgħira, imma kif jista' jkun li l-Ministru Galea joħroġ b'survey bħal dan u jgħid: "Ara kemm qegħdin tajjeb f'dan il-pajjiż!" meta 8.1% mill-familji qegħdin ikollhom jibagħtu lit-tfal jaħdmu biex ilaħħqu mal-ħajja?

Jgħidu x'jgħidu min-naħa l-oħra, dawn huma figuri li bilfors li jqanqlu diżgwid u problemi.

Tajjeb li ngħid ukoll, Sur President, li s-survey tal-Professur Tabone li ġie kummissjonat mill-Ministeru ta' l-Iżvilupp Soċjali ma sarx illum imma sentejn ilu.

Jiġifieri wieħed jista' jistaqsi: Aħseb u ara llum x'ġara!

Jiena ngħid li żgur li minn dak iż-żmien 'l hawn ħafna familji marru agħar minn dak li kienu f'dak iż-żmien, u anke din ta' min isammarha, Sur President.

Minn dak kollu li ntqal f'din l-aħħar ġimgħa, minn dak kollu li qal il-Ministru tal-Finanzi fid-diskors tiegħu u minn dak kollu li qal il-Prim Ministru fid-diskorsi tiegħu, joħroġ ċar li l-Gvern ma għandu l- ebda proposta ta' politika ċara ħalli jrażżan l-għoli tal-ħajja.

Din ma smajna xejn dwarha f'din l-aħħar ġimgħa, assolutament xejn.

Fil-fatt il- Gvern imissu beda minn hawn u missu beda bil-miżuri li bihom jista' jrażżan l-għoli tal-ħajja.

Fuq din ma smajna xejn u tant il-Gvern ma attakkahiex il-problema ta' l-għoli tal-ħajja - u tant ma jidhirx li huwa nteressat li jattakkaha li kellu żewġ liġijiet li hu stess ressaq quddiem din il-Kamra - il-liġi li għandha x'taqsam mal-ħarsien tal-konsumatur u l-liġi li għandha x'taqsam mal-promozzjoni tal-kompetizzjoni ġusta - li għallinqas kellhom ikunu l-miżuri li bihom jagħmel breake fl-għoli tal-ħajja u kellu jimplimentahom għaliex hu stess daħħalhom.

Imma smajna xi ħaġa fuqhom, rajna xi ħaġa fuqhom?

Ma kien hemm xejn, Sur President, meta mbagħad min- naħa l-oħra jiddandnu u jgħidu "Aħna dawn qegħdin nagħmluhom biex inkunu bħall-Ewropej?"

Imma skużi mhux tneħħi kull ħaġa li kien hemm qabel li tipproteġi lill-poplu u dawk li suppost daħħalt bħala protezzjoni ġdida tħallihom fil-ġenb u tħalli l-mewġa ta' l-għoli tal-ħajja għaddejja u tibqa' tħares.

Din x'politika hi!

Jiena nidħak meta nismagħhom jgħidu li dan huwa budget soċjali.

Fejn huwa l-budget soċjali f'din l-istorja meta l- pern ta' politika soċjali f'pajjiżna trid titlaq mill-ħtieġa li żżomm il- prezzijiet stabbli fil-ħarsien ta' l-interess ta' dawk li l-inqas jifilħu f'pajjiżna.

Minn dan kollu ma sar xejn, Sur President.

Tajjeb ukoll li ngħidu kif min-naħa tal-Gvern waqt li ħoloq il- kondizzjonijiet bħall-VAT li wasslu għaż-żieda fil-prezzijiet, żmantella u baqa' jiżmantella dak li qabel kien jipproteġi lill-konsumaturi mill-għoli tal-prezzijiet.

Tajjeb li ngħidu wkoll x'jagħmel Gvern Laburista wara l- elezzjoni li ġejja f'dan il-qasam.

Beħsiebni li f'dan li ngħid kull fejn ikolli ċ-ċans ngħid ukoll x'se nagħmlu aħna bħala gvern wara l-elezzjoni li ġejja Sur President.

L-ewwelnett, Gvern Laburista jagħti importanza ewlenija lill-ħtieġa li nrażżnu l-għoli tal-ħajja u l-għan se jkun dak li nżommu l-prezzijiet stabbli.

Se nagħmlu hekk l-ewwelnett billi l-mod kif inkejlu uffiċjalment l-għoli tal-ħajja ma jibqax aktar jiddependi minn ministru jew segretarju parlamentari li jista' joqgħod ibażwar kif irid imma jkun jiddependi minn istitut indipendenti fformat minn esperti ndipendenti li jkollhom mano libera u li jkolhom il-ħelsien sħiħ li jkelju l-għoli tal-ħajja kif jaħsbu u li jkun l-aħjar għall-pajjiż.

(Onor. Membri: Hear, hear) B'hekk allura jkollna miżura li tista' tkun oġġettiva u ħielsa mill-kalkoli partiġġjani tal-politika partiġġjana.

It-tieni nett, Sur President, aħna rridu - jidħku bina fuq din il-ħaġa imma aħna nibqgħu nsostnuha u se tkun pern tal-politika tagħna - li paga minima nazzjonali bil-benefiċċji soċjali li joħorġu minnha tkun biżżejjed biex familja tgħix ħajja xierqa.

Jien naf x'inhuma t-tip ta' argumenti stupidi li joħorġu minn ċerti kittieba tas-Sunday Times - ma rridx noqgħod insemmihom hawnhekk - li qegħdin b'xi mod jew ieħor nipprovaw inżommu n- nisa d-dar.

Imma kemm hu imbeċilli min qed jgħid hekk.

Dażgur li mhux qegħdin ngħidu hekk!

Dażgur li naqblu li n-nisa li hemm id-dar għandu jkollhom kull opportunita' biex joħorġu jaħdmu jekk iridu!

Imma ma rridux li bilfors ikunu obbligati li joħorġu jaħdmu għax kif jidher ċar mis-survey ta' Tabone qed ikollhom bilfors joħorġu jaħdmu.

Allura aħna noħolqu l- opportunitajiet kollha biex in-nisa kollha li jixtiequ li jkollhom impjieg isibu l-impjieg, imma ma nġegħluhomx bilfors joħorġu jaħdmu.

Dik hija l- politika tal-Partit Laburista.

Hija politika tal-partiti demokratiċi soċjalisti kollha Ewropej u għall-informazzjoni ta' l-Onor.

Fenech Adami hija wkoll il-politika li jappoġġaw il-papiet.

Ħaġa oħra hija li aħna se nagħtu importanza u priorita' lill-politika tat-trażżin tal-prezzijiet.

Din se nagħmluha bil-miżuri li se ndaħħlu biex jipproteġu l-konsumatur u biex jiżguraw li jkun hawn kompetizzjoni serja fil-pajjiż.

Dawk iż-żewġ miżuri se ndaħħluhom u se nħaddmuhom bis-serjeta' u mhux norqdu jew noqogħdu bil-qegħda fuqhom.

Wara li inkun għidt dan kollu m'hemmx dubju li d-diskussjoni kollha trid tersaq lejn il-VAT.

M'hemmx dubju li l-introduzzjoni tal-VAT - u nerġa' ngħidha - tat spinta 'l quddiem lill-għoli tal-ħajja.

Jiena nistaqsi lil kull min niltaqa' miegħu: Kemm ilha li daħlet il-VAT irrankat jew ma rrankatx l-għoli tal-ħajja?

Żdiedu l-prezzijiet jew ma żdiedux iktar milli kienu jiżdiedu qabel?

U kulħadd b'mod unanimu - Nazzjonalisti u Laburisti, nisa u rġiel, anzjani u żgħazagħ - jirrispondi li kemm ilha li daħlet il- VAT il-prezzijiet żdiedu b'aktar qawwa milli kienu jiżdiedu qabel.

Allura ma nistgħux niddubitawha din.

Iva, il-VAT tat spinta 'l quddiem lill-għoli tal-ħajja.

U għaliex daħħalha l-VAT il-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami?

Daħħalha biex inkunu sbieħ?

Le, hemm raġuni waħda.

Ir-raġuni hija li ried jingħoġob ma' l-Unjoni Ewropea.

Kien żgur u qaluhielu kemm-il darba li jekk ma jdaħħalx fost affarijiet oħra l-VAT ma kenux se jieħdu bis-serjeta' l-applikazzjoni għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Per eżempju, biżżejjed wieħed jaqra l-ittra tat-23 ta' Marzu, 1994 li l-Onor.

Guido de Marco bħala Ministru ta' l-Affarijiet Barranin bagħat lill-Kummissarju Ewropew fi Brussels, Leon Brittan, fejn kien qallu x'inhuma l-affarijiet li se jinbidlu f'dan il-pajjiż.

L-Onor. de Marco għamilha ċara li biex jolqot u jilqa' għat-talba ta' l-Unjoni Ewropea dwar l-istruttura ta' taxxi f'Malta - din qiegħda f'paġna 6 ta' l-ittra li l-Onor.

Guido de Marco bagħat lil Leon Brittan - se jaqbad u jdaħħal l-VAT b'15%.

Ma jista' jkun hemm l-ebda dubju li r-raġuni fundamentali għaliex daħlet il-VAT hija biex il-Gvern Nazzjonalista juri li qed isegwi d-diktat, il-kmand u l-esiġenza li għamlu fuqu l-Ewropej minn Brussels.

Allura għandhom raġun il-Maltin jistaqsu - u jiena nistaqsi magħhom - fejn wasal il-Gvern u x'ħa l-Gvern talli daħħal il-VAT biex żied dan il-piż ta' taxxa fuq il-poplu Malti.

Sur President, m'hemmx dubju li l-verita' għadha kif kienet dejjem f'dawn l-aħħar ħames snin sitta.

Niftakar lill-Onor.

Fenech Adami jitla' Brussels fis-sajf ta' l-1991 u 12-il siegħa qabel ma l-Prim Ministru ltaqa' ma' Delors, jiena kont qed niltaqa' ma' wieħed mill-konsulenti qrib ħafna ta' Delors u dak li qal lili l-konsulent ta' Delors m'għandix dubju li Delors kien qalu wkoll lil l-Onor.

Fenech Adami.

Dak inhar qaluha ċara u tonda u l-verita' baqgħet l-istess għax baqgħet li qabel ma jinbidlu ċerti affarijiet fil-mod kif titmexxa l-Unjoni Ewropea biex pajjjiżi żgħar ħafna jilagħbu l-parti tan-nani żgħar ħafna m'humiex se jikkonsidraw bis-serjeta' lil Malta.

Dawk ir-regoli għadhom ma biddluhomx u qed jgħidulna li wara li jibdluhom - u allura jkollhom regoli li jgħidu kif pajjiżna nanu żgħir se jġib ruħu ta' nanu żgħir magħhom - ikunu lesti li jikkonsidraw lill- pajjiżna.

Allura fil-frattemp daru fuq l-Onor.

Fenech Adami u qalulu li jrid jibdel dawn l-affarijiet.

Għalija dik mill-bidunett kienet skuża.

Qalulu biex jibdel dawn l-affarijiet fl-ekonomija ta' Malta biex jagħtu ċans iż-żmien jgħaddi u mbagħad ibiddlu r-regoli tagħhom jekk ikun hemm bżonn.

L-Onor.

Fenech Adami u sħabu belgħu l-lixka.

Bdew ibiddlu left, right and centre u daħħlu l-piżijiet ta' sħubija sħiħa mingħajr ma kellhom il-benefiċċji ta' sħubija sħiħa u xorta għadhom isaffru.

Qabel ma jinbidlu r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea biex pajjiż żgħir ħafna jingħata trattament ta' pajjiż żgħir ħafna m'għandhom l-ebda ċans li jeħduhom bis-serjeta'.

Din hija r-realta'.

Allura l-poplu Malti bir-raġun jistaqsi: X'ħadna talli tgħabbejna bil-piż tal-VAT f'din l-aħħar sena u li se nkomplu nitgħabbew bih?

U jiena ngħidilhom ħadna rigal sabiħ bħal dan!

Daqs dak kliem sabiħ li jgħidulna xahar wara l-ieħor u sena wara l-oħra l-Ewropej bravi li jiġu hawnhekk!

L-Onor.

Guido de Marco dejjem jiltaqa' magħhom, itaptulu fuq daru u jieħu gost fuq il-power boats magħhom!

U mbagħad nibqgħu fejn aħna.

Mela ħalli naraw x'ġara f'din l-aħħar sena, b'sample ta' x'ħadna bħala poplu Malti tal-VAT li daħħalna.

F'Jannar li għadda kellna hawnhekk lill- Ministru Ingliż tal-Kummerċ, Mr Needham, li ġie Malta biex jikkonvinċina nixtru iktar mill-Ingilterra u qalilna hekk:

"M'hemm l-ebda dubju li l-Ingilterra trid lil Malta fl-Unjoni Ewropea u li l-Ingilterra se tappoġġa d-dħul tagħkom."

Bdew iċapċpulu, ħadu l-brindisi flimkien u telaq.

Imbagħad fi Frar kellna lill-President ta' l-Ungerija, Arpad Goncz u qalilna hekk:

"Huwa importanti għall-Ungerija li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Jekk inkunu flimkien dan jiġi jfisser vot addizzjonali għal Malta."

Hawnhekk il-poplu Malti għandu sodisfazzjoni li bil-VAT li daħħal il-Gvern se jkun qed jgħin lill-Ungerija.

Imbagħad kellna żjara u stqarrija mill-Kummissarju Daniż fil-Kummissjoni Ewropea, Henning Christophersen - responsabbli mill-ekonomija fil- Kummissjoni Ewropea - li qalilna hekk:

"It-taħdidiet dwar sħubija jibdew bis-serjeta wara li tkun intemmet il- konferenza bejn il-gvernijiet ta' l-Unjoni Ewropea li tibda fl-1996.

Dan iqajjem iċ-ċans li r-Repubblika Ċeka, l-Ungerija, il-Polonja, Malta u s-Slovenja jingħaqdu fl'Unjoni Ewropea fi żmien tmien snin."

Jiġifieri fis-sena 2003 u l-VAT daħħalniha din is-sena!

Imbagħad f'Marzu kellna s-Sindku ta' Palermo Leoluca Orlando - naħseb li lil dan jafu l-Onor.

Richard Muscat; u tajjeb li nikkwotawha wkoll din - li qal hekk:

"L-Unjoni Ewropea għandha bżonn is-sħubija ta' Malta aktar milli Malta nnifisha teħtieġha."

Ara naqra x'diskors u x'duħħan ħadna u qed ibellgħulna talli tgħabbejna bil- VAT!

F'Marzu kellna lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin ta' l-iSvezja, Lena Hjelm-Wallen.

Issa din ġiet hawn Malta biex tagħmel pressjoni fuq il- Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami ħalli jagħti l-kuntratt ta' l-Isptar San Raffaele lill-kumpannija Svediża Skanska, imma la kienet hawn qalulha biex tgħid xi ħaġa fuq l-Unjoni Ewropea.

U din qaltilna hekk: "Iddiskutejna dażgur is-sitwazjoni li Malta ssir membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea u jiena nagħti merħba lill-ħaġa bħal din."

- fis-sena 2003 naħseb!

In the meantime ħadet il-kuntratt ta' San Raffaele.

Prosit.

F'Ottubru imbagħad kellna ż-żjara tas-Segretarju ta' l-Istat Spjanjol Carlos Westendorp li qalilna:

"Qed nieħdu l-passi kollha meħtieġa biex nirranġaw għad-dħul ta' Malta malajr kemm jista' jkun.

Aktar ma naħdmu, aktar dak id-dħul isir malajr.".

U naħseb li l-poplu Malti se jistaqsi: Imma, min qed jaħdem daqshekk, aħna bil-VAT li qed ikollna nħallsu?

Jekk tagħmel il-balance sheet ta' dak li ġara tara li on board tgħabbejna bil-piżijiet kollha ta' sħubija sħiħa, iżda bħala benefiċċji jew bħala ċans li se jkun hemm xi progress assolutament ma ħadna xejn.

Minflok, tgħabbejna b'dawn il-ħafna diskorsi u b'ħafna kliem sabiħ li realta' m'għandhom xejn.

Skużani, skużani, Sur President, imma fil-fatt hemm realta' waħda li ħadna - il-plakki tal- karozzi f'Malta!

Naħseb dik hija waħda mill-vantaġġi.

Issa l-plates huma blu u għamilna fuqhom l-istilel ta' l-Ewropa.

GĦall-anqas ħadna dawk!

Ta' min jgħid li dan l-aħħar jien kont l-Italja u Spanja, żewġ pajjiżi li huma fl-Unjoni Ewropea, u dawn ma sabux il-ħtieġa li fuq il-plakki tal-karozzi tagħhom jagħmlu l-istilel ta' l-Ewropa.

Hawnhekk aħna rridu nkunu aktar Ewropej mill-Ewropej meta għadna nistennew fuq l-għatba.

Fl-aħħar tad- diskors tiegħi npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapporti tal- gazzetti li rrapportaw dawn l-affarijiet sbieħ li qalulna l-Ewropej bħala ringrazzjament talli aħna tgħabbejna bil-VAT.

M'hemmx dubju li l-VAT gidmet lill-poplu bil-kbir.

L-Onor.

De Marco jiżra' dawn id-dikjarazzjoni sbieħ u l-poplu jaħsad il-VAT.

Dan l-aħħar żmien hekk kienet l-istorja.

Tajjeb ukoll naraw ftit kif din il-ħaġa laqtet lill-poplu.

Is-sena li għaddiet il-Ministru tal-Finanzi kien ħareġ rapport jismu "Social Effect of VAT Implementation" fejn b'ħafna prosopopoeia u numri li jiddelitta bihom l-Onor.

Josef Bonnici kellna preżentazzjoni tassew professjonali - imma tal-kotba - fejn ingħad li l-VAT m'hijiex se tolqot l- għoli tal-ħajja, anzi li l-VAT kienet se tkun revenue neutral, jiġifieri li mhux se ddaħħal aktar flus fil-kaxxa tal-Gvern.

Din hi ħaġa li rriżultat kompletament falza għax skond l-istatistika uffiċjali qed jgħidulna li daħħlu aktar milli kienu jdaħħlu mingħajr il-VAT.

Imbagħad għar-rigward ta' l-għoli tal-ħajja f'dan id-dokument "Social Effect of VAT Implementation" kien intqal li se jkun hemm roħs ta' 1.1% għal dawk li għandhom qligħ bejn Lm50 u Lm70 fil-ġimgħa, roħs ta' 0.8% għal min għandu bejn Lm70 u Lm90 fil-ġimgħa u se jkun hemm żieda żgħira ta' 1.5% tad-dħul nett ta' min jaqla' bejn Lm110 u Lm150 fil-ġimgħa.

Ċertament il-fatti wrew li dan kollu ma kien xejn ħlief fantasija, kif ma kien xejn ħlief fantasija l-argumenti li bil-VAT il-Gvern ma kienx se jdaħħal aktar flus milli kien idaħħal mingħajr il-VAT.

Ħalli nagħti ftit eżempji dwar dan.

Is-sena li għaddiet il-Gvern kien qal li l-VAT se tikkompensa biss għal telf fid-dazji ta' Lm45 miljun.

Issa din is-sena qed jgħidulna li fil-fatt il-Gvern daħħal Lm80 miljun jew Lm17.7 miljun aktar milli kien stmat għal din is-sena, jiġifieri Lm60 miljun.

Issa hemm min fost il-Gvern li qed jgħid li din iż-żieda ġiet għax il-Gvern irnexxielu jintaxxa attivita' li qabel kienet qed taħrab mit- taxxa.

Assolutament mhux il-każ.

Iż-żieda mhux għalhekk ġiet, Sur President.

Iż-żieda ġiet għax bil-VAT il-Gvern qed jintaxxa affarijiet li qabel ma kienx jintaxxa, qed jintaxxa servizzi u oġġetti li qabel ma kenux qed jiġu ntaxxati.

(Onor. Membri: Hear, hear) Per eżempju, trab tal-ħasil maħdum Malta qed jintlaqat mill-VAT meta qabel ma kienx, kif ukoll trab tat- tibjid li jsir Malta u affarijiet oħra li jsiru Malta.

Kull ħaġa li kienet issir Malta intlaqtet u ngħatat daqqa' ta' sieq fis-solar plexus.

M'hemmx dubju minn dan, Sur President.

Aktar minn hekk, bir-rispett kollu, l-Gvern għadu ma ġab l-ebda prova li minħabba l-VAT naqset l-evażjoni tat-taxxa.

Fil-fatt il-poplu jaf u jaqbel li l-evażjoni trid tiġi kkontrollata u mħaddma permezz ta' viġilanza serja min-naħa tal-Gvern u jekk ma jkunx hemm din il-viġilanza serja huwa inutli li tagħmel struttura ta' taxxa għax ma tasalx.

Li qed jistaqsu n-nies u qed nistaqsu aħna magħhom hu: Il-viġilanza serja fit-tħaddim tal-liġijiet li jikkontrollaw l-evażjoni kif qegħda ssir?

M'hijiex qegħda ssir, Sur President.

Effettivament il-Gvern daħħal il-VAT għax ħaseb li b'hekk jista' jaqbad aktar servizzi u aktar oġġetti biex jintaxxahom u mbagħad jikkompensa bihom għall-evażjoni tat-taxxa.

Per eżempju, ejja nħarsu lejn il-figura li semmew ta' 5,000 ruħ li żdiedu mal-gainfully employed u ejja nassumu li dawn veru kollha issa ġew gainfully employed u li marru jirreġistraw l-impjieg tagħhom minħabba l-VAT u li kieku ma kienx hemm il- VAT ma kenux jagħmlu hekk.

Ejja nassumu hekk.

Imma qed nirrealizzaw x'qed ngħidu, Sur President?

Qed ngħidu li biex naqbdu lil dawn il-5,000 ruħ - u għalhekk għamilna t-taxxa tal-VAT - qegħdin inwaddbu l-piż tal-VAT fuq 140,000 ruħ li jaħdmu u li huma reġistrati u fuq 70,000 familja ta' pensjonanti u qed ngħidulhom: Isma', ġorru l-piż tal-VAT biex inkunu nistgħu naqbdu lil dawn il-5,000.

Tagħmel sens din il-ħaġa?

GĦalija ma tagħmilx sens.

Ma tagħmilx sens li tippenalizza daqs 180,000 familja biex taqbad il-familji ta' 5,000 oħra, meta b'viġilanza serja fil-mod ta' kif isiru l-affarijiet kwalunkwe evażjoni ta' dan it-tip setgħet tiġi kkontrollata.

Il-punt mhux dak, Sur President.

In-nies jgħidu u bir-raġun li l-aqwa evażjoni għadha għaddejja.

U naħseb li żdiedet u żdiedet bil- kbir, Sur President.

Allura għalhekk l-inġustizzja soċjali toħroġ aktar u aktar għax imbagħad l-għoli tal-ħajja miżjud mal-piż ta' taxxi ġodda wasslet biex beda jiżdied u jirranka l-għoli tal-ħajja mhux biss għall- familji imma anke għan-negozjanti.

Ma kenux biss il-familji, in-nies tax-xogħol u l-pensjonanti li gergru kontra l-VAT imma kienu anke, per eżempju, l-għaqdiet tan-negozju li uħud minnhom - anzi kważi kollha - kienu esprimew ruħhom favur it-taxxa tal- VAT.

Ħalli nagħti eżempju.

Qabel il-budget kellna l-Malta Incoming Tourism Association, il-MITA, li qalet li hemm każ qawwi biex il-Gvern jeżenta l- VAT minn fuq akkomodazzjoni f'lukandi u servizzi oħra li jinxtraw minn barra.

Qed tgħidlu: Naqqas il-VAT għax ma nistgħux inġorruha aktar.

Fit- 23 ta' Ottubru l-Federazzjoni ta' l-Industriji wissiet li d-dewmien biex il- kumpanniji jieħdu refunds tal-VAT fuq l-istocks tagħhom kien qed joħloq problemi kbar.

Fit-8 ta' Ottubru s-Sezzjoni tat-Turiżmu tal-Kamra tal- Kummerċ - issa l-Kamra tal-Kummerċ mill-bidu sa l-aħħar baqgħet tappoġġja d- dħul tat-taxxa tal-VAT - qalet li kien hemm ħtieġa li titnaqqas ir-rata tal- VAT għas-sena d-dieħla fuq it-turiżmu u li din kellha titneħħa bħala VAT fix-xhur tax-xitwa inkella vaganza f'Malta kienet se tiġi għolja wisq.

Fl- 10 ta' Ottubru l-GRTU talbet li operaturi żgħar ħafna jkunu eżentati mill- VAT għax ma setgħux jibqgħu jlaħħqu mat-tħaddim tagħha u talbet ukoll li l- VAT titneħħa fuq akkomodazzjoni turistika.

Kellna mbagħad is-CMTU li talbet kumpens sħiħ għall-ħaddiema membri tagħha kontra l-effetti ta' l- inflazzjoni kkawżati mill-VAT.

L-Assoċjazzjoni ta' Bejjiegħa ta' l- Antikitajiet - din interessanti - f'Ottubru talbet li l-VAT tiġi ċċarġjata mhux fuq il-prezz sħiħ ta' l-oġġett imma fuq il-profitt li jagħmel il- bejjiegħ finali li jservi bħala middleman għal dawn l-affarijiet.

Il- Koperattiva Nazzjonali tas-Sajd talbet li x-xiri ta' dgħajjes minn sajjieda fulltime jiġi eżentat mill-VAT, kif ukoll ix-xiri ta' diesel għal sajjieda li joħorġu fl-ibħra ta' barra minn Malta biex jistadu.

Sur President, dawn it-talbiet qed nikkwotahom għax huma ffokati fuq it- tnaqqis speċifiku tal-VAT u kollha juru li parti sostanzjali mill-għoli tal- ħajja u mill-għoli fil-prezzijiet ġew ikkawżati mill-VAT.

L-ebda waħda minn dawn l-organizzazzjonijiet li semmejt m'għandha xi rabta ma' l- Oppożizzjoni Laburista.

Issa mbagħad is-sabiħa mhix dik.

In-naħa Nazzjonalista għamlet żmien tgħajjar lill-Partit Laburista fl-Oppożizzjoni li hu xellugi estrem, li hu Marxist u li qed iqajjem il-lotta tal- klassijiet għax jitkellem fuq il-piżijiet kbar li kienu qed iġorru dawk li jifilħu l-anqas minħabba l-VAT.

GĦamlu żmien jattakkawna li qed inkunu estremisti, Marxisti u komunisti, imma issa anke huma minkejja l-kliem kollu tagħhom bdew jirrealizzaw x'inhu jiġri.

Hawn nistgħu naraw li parti mill-public relations gimmicks - dik hija l-kelma - ta' dan il-budget ġew immuntati speċifikament biex juru li fehmu s-serjeta' ta' l-ilmenti li qed iqumu fil-pajjiż dwar l-għoli tal-ħajja u li qed jipprovaw jaraw kif se jilqgħu b'xi mod jew ieħor għal dawn l-ilmenti.

Meta ngħidu hekk huwa tajjeb li nifhmu s-sens veru tal-miżuri li l-budget qiegħed jipproponi u jien ngħid bl-aktar mod ċar li l-istrateġija wara dan il-budget hija maħsuba li tbiddel bil-kbir il-piż bejn it-taxxi diretti u t-taxxi indiretti.

Kienu jidħku bina meta konna ngħidu li hija l-istrateġija tal- Gvern li jnaqqas it-taxxi diretti a skapitu tat-taxxi indiretti bħala piż u bħala proporzjon imma fil-verita' hekk qed jiġri.

Issa mill-ġdid it-taxxi diretti x'inhuma?

It-taxxi diretti huma dawk it-taxxi li tħallas skond kemm tiflaħ tħallas għax huma direttament fuqek bħala dħul li għandek, filwaqt li t-taxxi indiretti huma t-taxxi fuq il-konsum fejn tħallas skond kemm tikkonsma.

Familja tkun sinjura jew tkun fqira għandha ċertu ammont bażiku ta' konsum li trid tagħmlu u tkun fqir jew tkun sinjur it-taxxa ndiretta se tolqtok bl-istess mod.

Issa l-poplu Malti x'jemmen fuq din il- ħaġa?

Il-poplu Malti jemmen li jrid ikun hemm bilanċ xieraq bejn it-taxxi diretti u t-taxxi indiretti fejn la jrid ikollok taxxi diretti li jgħaffġuk taħthom u lanqas irid ikollok taxxi indiretti qawwija żżejjed li jispiċċaw imbagħad mira jew oġġettiv ta' inġustizzja soċjali.

Sur President huwa tajjeb li ngħid x'ġara f'dan l-aħħar żmien.

Fil-bidu veru kien hemm il-bilanċ li ma kienx tajjeb biżżejjed u allura kien hemm wisq taxxi diretti u kien hemm ftit indiretti relattivament, imma issa l- bilanċ tal-miżien nqaleb rasu l-isfel għax l-indiretti qed jiżdiedu bil- kbir u t-taxxi diretti qed jonqsu bil-kbir bħala piż.

Ħalli nagħti l-figuri biex nuri x'irrid ngħid.

Jekk inħarsu lejn it- taxxa ta' l-income - taxxa diretta - u dazji tad-dwana u tas-sisa, taxxa tal-VAT, dħul minn liċenzji u multi oħra - taxxi indiretti - naraw bidla kbira fil-bilanċ bejn taxxi diretti u taxxi indiretti għall-1994, l-1995 u l-1996.

Fl-1994 il-Gvern daħħal Lm87 miljun mill-income tax, Lm72 miljun mid-dwana u sisa u Lm45 miljun minn liċenzji eċċ. F'dik is-sena l-Gvern ma daħħal xejn mill-VAT għax fl-1994 il-VAT kienet għadha ma ġietx introdotta.

Mentri skond il-budget għas-sena 1996, il-Gvern qed jaħseb li se jdaħħal Lm100 miljun mill-income tax, Lm35 miljun mid-dwana u mis-sisa, Lm65 miljun mil-liċenzji u Lm110 mill-VAT.

B'dan il-mod it-taxxa indiretta - taxxa fuq il-konsum - se tkun żdiedet fuq iċ-ċittadini Maltin minn Lm117 miljun fl- 1994 għal Lm202.5 miljun għas-sena li ġejja, kważi d-doppju.

Jiġifieri f'sentejn biss it-taxxi indiretti se jkunu żdiedu b'Lm85 miljun.

Issa s- sehem tat-taxxi indiretti mill-piż tat-taxxi kollha huwa hekk: fl-1994 it- taxxi indiretti kienu 57.1% tal-piż tat-taxxi kollha; fl-1995 dawn telgħu għal 62.9% skond ċifri maħruġa mill-Gvern u fl-1996 il-Gvern qiegħed jistma li l-piż tat-taxxi indiretti se jlaħħaq 66.9% tal-piż tat-taxxi kollha.

GĦaldaqstant f'temp ta' sentejn il-piż tat-taxxi indiretti mill- piż tat-taxxi kollha se jkun żdied bi kważi 10 punti.

Din hija żieda qawwija għall-aħħar.

Il-piż tat-taxxi indiretti li naqblu li kulħadd għandu iġorrhom l-istess, tkun fqir jew sinjur, minn 57% tela' għal kważi 67%.

Wieħed forsi jista' jgħid li dan hu l-aspett inġust ta' l-istorja jew jgħid li dawn huma antikalji u m'għandniex noqogħdu nġibu l-affarijiet ta' l-imgħoddi.

Wieħed jista' jistaqsi: Aħna mhux f'pajjiż modern irridu nkunu bħall-Istati Uniti u pajjiżi Ewropej?

Tajjeb!

Mela ejja nsegwu dan l- argument u nkunu moderni bħall-Amerikani u l-Ewropej!

Fl-Amerika u fl- Ewropa x'inhu l-piż tat-taxxi indiretti fuq iċ-ċittadini?

Jien iċċekjajt dwar dan u sibt li fil-budget federali tal-Gvern Amerikan il-persentaġġ tat- taxxi indiretti fuq il-piż tat-taxxi kollha huwa ta' 14.1%.

Jekk inħarsu lejn Spajna nsibu li l-persentaġġ ta' taxxi indiretti mat-taxxi kollha huwa ta' 43.9% - anqas min-nofs.

(Interruzzjonijiet) Dażgur, Spanja u d- Danimarka għandhom il-VAT.

Jekk inħarsu lejn id-Danimarka, naraw li f'dan il-pajjiż it-taxxi indiretti bħala persentaġġ tal-piż tat-taxxi kollha huwa ta' 49.1%.

Jekk inħarsu lejn l-Irlanda - dawn daħħlu d-divorzju; issa ħalli naraw jekk fuq din tat-taxxi indiretti humiex aħjar minna - naraw li l-persentaġġ tat-taxxi indiretti mit-taxxi kollha jilħaq 50.7%.

Fil- Lussemburgu - hemmhekk ukoll suppost li għandna l-ħbieb! - il-persentaġġ ta' taxxi indiretti mill-piż tat-taxxi huwa ta' 41.6%.

Issa dan huwa pajjiż żgħir daqsna u li suppost qed inħarsu lejh biex nipprovaw nagħmlu bħalu.

Allura għaliex hemm din l-avarija kollha minn dawn il-pajjiżi kollha li semmejt, pajjiżi moderni Ewropej u Amerikani?

Għaliex f'temp ta' sentejn biddilna l-istruttura tagħna b'mod li 67% tat-taxxi li jħallas il- poplu Malti huma taxxi indiretti.

Sur President, għandi tabella u nixtieq inpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Il-Prim Ministru qed jistaqsi fejn daħlu s-social security contributions.

Il- kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali apposta huma esklużi minn dawn il- kalkoli.

Tajjeb li ngħid x'inhi l-politika tal-Partit Laburista fuq dawn l- affarijiet ħalli nkunu ċari.

X'inhi l-politika tal-Partit Laburista f'dan il-qasam?

L-ewwelnett malli l-Partit Laburista jkun fil-gvern se jneħħi t- taxxa tal-VAT.

(Onor. Membri: Hear, hear) M'hemm l-ebda ekwivoku fuq dan.

Minflok il-VAT se nerġgħu ndaħħlu struttura ta' dazji u taxxi ekwivalenti, jiġifieri li jixtiebħu, għal dik li kien hemm qabel l-1 ta' Jannar ta' din is-sena.

Qed ngħid dan biex inkunu ċari.

Veru, Sur Prim Ministru, li meta nagħmlu hekk se jkun hemm tnaqqis fil-piż tat-taxxi.

(Interruzzjonijiet) Għax huwa veru li mid-dazji u taxxi ekwivalenti ddaħħal inqas milli int qed iddaħħal fuq il-VAT.

U aħna se jkollna inqas dħul mid-dazji u mit-taxxi.

Wara kollox, m'hux dak li rridu?

M'hux dak l-oġġettiv tagħna, li nnaqqsu l- piż tat-taxxi minn fuq il-poplu?

(Onor. Membri: Hear, hear) Se nnaqqsulu l-piż tat-taxxi lill-poplu!

(Interruzzjonijiet) Imma hemm mod u mod, Sur President.

It-tnaqqis li jirriżulta jekk indaħħlu d-dazji minflok il-VAT, bir-rati attwali li se jkun hemm għas-sentejn li ġejjin, huwa spazju li se nimlewh b'żewġ affarijiet.

L-ewwelnett żgur li min-naħa ta' gvern Laburista se jkun hemm kontrolli fuq il-ħela u l-korruzzjoni li għaddejjin fit-tmexxija ta' dan il-pajjiż.

(Onor. Membri: Hear, hear) Taħt gvern Laburista m'hu se jkun hemm ebda ministru u ebda segretarju parlamentari li jmur Ġinevra għal 12-il ġurnata b'delegazzjoni ta' 17-il ruħ u jonfoq Lm78,000.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din qed nagħmluha ċara.

U m'hu se jkun hemm ebda ajruplan ta' l-Air Malta li jitlaq vojt minn Malta għal Dubai biex iwassal persuna waħedha għal post ieħor.

(Onor. Membri: Hear, hear) Mhux se jiġru dawn l-affarijiet.

Dawn huma affarijiet li se jiġu kontrollati.

Il-ħela li għaddejja se tiġi kontrollata u hemm ħafna modi kif tiġi kontrollata.

Għax l-infiq li għaddej bħalissa huwa tal-mistħija.

Kulħadd qisu qed jonfoq mill-flus tiegħu meta dawn huma flus il-poplu.

Il- ħela li għaddejja ....

U se nsemmihom.

Nibda bl-MSU.

Taf, Sur Prim Ministru, li lanqas biss jeżisti inventarju serju wara dawk il-miljuni kollha li nfaqt fuq impjanti permezz ta' l-MSU?

U l-kannibalizzazzjoni u s- serq li għaddejjin huma xi ħaġa ta' l-għaġeb.

Dawn huma kollha flus il- poplu.

Imbagħad hemm xi ħaġa oħra.

Xi jfisser meta Gvern inaqqas il-piż tat- taxxi?

Ifisser li jkun qed joffri spazju ġdid għall-konsum tal-poplu u dak l-ispazju jirrendi ruħu f'attivita' ekonomika aktar qawwija li tiġġenera hija wkoll taxxi bbażati fuq iż-żieda fl-ekonomija minħabba f'hekk.

Issa, Sur President, hemm ħaġa oħra importanti għaliex għandna nneħħu l- VAT li qed toħroġ ċara min dak li għaddej.

Il-VAT x'inhi wara kollox, speċjalment fiċ-ċirkostanzi ta' Malta?

Hija mod kif il-Gvern ikollu sors awtomatiku ta' flus deħlin, gelgul ta' flus deħlin.

Din imbagħad tfisser nuqqas ta' dixxiplina fil-mod kif jitmexxew l-affarijiet għaliex deħlin il- flus, deħlin it-taxxi, imbagħad żgur money no problem u allura berbaq!

Allura aħna qed ngħidu li t-tneħħija tal-VAT fiċ-ċirkostanzi ta' Malta żgur tfisser ukoll dixxiplina aħjar fuq il-gvern u fuq it-tmexxija fiskali tiegħu għaliex tfisser li minflok ikollu sors awtomatiku, jagħfas buttuna u l-flus deħlin u allura onfoq, il-gvern ikun jaf li jrid imexxi b'aktar serjeta'.

Aktar minn hekk, waħda mill-affarijiet li toħroġ ċara u tonda f'dan il-pajjiż hija li ma tistax tmexxi taxxa inġusta bħall-VAT għaliex l- inġustizzja stess tagħha mbagħad ixxaqqaq il-consensus nazzjonali.

U m'hemmx dubju - jiena kkonviċejt ruħu aktar u aktar wara li qrajt is- survey tal-Professur Tabone li kkummissjona l-Ministru Galea - li jekk immexxu taxxa li fl-għeruq stess tagħha qiegħda tattakka l-koeżjoni soċjali ta' pajjiżna, huwa ħażin, u jkun min ikun li jimponiha fuqna, ngħidulu le, l-esiġenza ngħidulha le.

Jiena kont GĦawdex, per eżempju, iltqajt ma' familji fejn il-koeżjoni soċjali tagħhom, ix-xogħol tradizzjonali, il-mod kif jingħaqdu flimkien, qiegħda tiġi attakkata mill-mod għami u selvaġġ li biha qiegħda tiġi mplimentata l-VAT.

Allura jiena ngħid li l-benessere soċjali ta' pajjiżna huwa l-aqwa valur u ċertament li huwa valur li t- tmexxija Laburista, gvern Laburista wara l-elezzjoni li ġejja, se jżomm bħala l-aqwa prijorita' f'dak li għandu x'jaqsam mat-tmexxija tat-taxxi f'pajjiżna.

Tajjeb li ngħidu wkoll, Sur President, li rridu nħarsu ftit lejn l- implimentazzjoni tal-miżuri li l-Gvern qal li se jdaħħal biex jikkompensa għall-VAT.

Waħda mill-affarijiet interessanti fiha din hija li kif diġa' għidt l-ewwel kienu jgħajruna li aħna Marxisti u li aħna estremisti għaliex qegħdin nitkellmu dar iż-żgħar u mbagħad indunaw bil-problemi soċjali u bl-ilmenti li qegħdin joħolqu u fil-budget qalu li se jkollna budget ta' solidarjeta', miżuri soċjali qawwija u benefiċċji soċjali qawwija - taparsi! - biex nirripazzaw.

Dan kien l-argument.

Il-lixka tal- Partit Nazzjonalista u tal-propaganda Nazzjonalista kienet: "Ara naqra x'patafjun ta' benefiċċji soċjali daħħal il-Gvern ta' Fenech Adami!

Ara x'għeġubijiet ta' benefiċċji soċjali!"

Imma tajjeb li nistaqsu: Il- benefiċċji soċjali ġodda li qal li qed idaħħal il-Gvern, veru huma daqshekk qawwija daqskemm qed jippretendi l-Gvern u daqskemm qed tgħid il-propaganda Nazzjonalista?

Jiddispjaċini Sur President, imma biex nirrispondi din il- mistoqsija se jkollna nerġgħu mmorru lejn iċ-ċifri.

Kellna ħafna mill- propagandisti tal-Gvern li qalu li l-benefiċċji soċjali ġodda li qed jagħti l-Gvern ilaħħqu mat-¥13 miljun jekk mhux aktar.

U inti forsi timpressjona ruħek meta tisma' din il-figura u tistaqsi: Dan veru?

Issa jiena ħarist ftit lejn il-figuri u ċ-ċifri jgħidulna li għal din is-sena f'benefiċċji soċjali kontributorji u mhux kontributorji l-Gvern qed jgħid li se jkun nefaq is-somma ta' ¥124 miljun.

GĦas-sena d-dieħla l-Gvern qed jgħid li minħabba l-miżuri ġodda li qed idaħħal se jonfoq is-somma ta' ¥136 miljun.

Mela ¥124 miljun din is-sena u ¥136 miljun is-sena d-dieħla.

Din tiġi żieda ta' ¥12,475,000, imma ejja nagħmluha ¥13 miljun kif qalet il- propaganda Nazzjonalista.

Issa żgur li din iż-żieda mhijiex ġejja kollha għaliex il-Gvern għamel benefiċċji ġodda imma ejja neħduha li ġejja kollha minħabba l-benefiċċji ġodda.

Imma mbagħad, Sur President, ma nistgħux nieqfu hemm għax jekk nieqfu hemm inkunu - u l-Gvern għamilha din - qed nikkommettu frodi mal-poplu.

Imma skużi l-Gvern mhux qed iħallas biss benefiċċji soċjali, kontributorji u mhux kontributorji.

Il-Gvern qiegħed ukoll idaħħal kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali.

Allura mhux iż-żieda fil-ħruġ biss trid tara imma trid tara wkoll jekk kienx hemm xi żieda fid-dħul ħalli tara d-differenza.

Meta jien għamilt dan l-eżerċizzju rajt kemm il-Gvern qed idaħħal f'kontribuzzjonijiet soċjali din is-sena u kemm se jdaħħal is-sena d-dieħla biex nara x'inhi vera d-differenza.

B'hekk issib illi bħala kontribuzzjonijiet soċjali din is-sena l-Gvern se jkun qed idaħħal - qed jgħid hu - Lm113,400,000 u s-sena d-dieħla se jkun qed idaħħal Lm123,900,000.

Mela din is-sena se jdaħħal Lm113 miljun u s-sena d-dieħla se jdaħħal Lm124 miljun.

Mela skużi, skużi, skużi, biex inkunu nafu fejn qiegħdin issa għandna naraw x'inhi ż-żieda fil-kontribuzzjonijiet.

Iż- żieda fil-kontribuzzjonijiet bejn din is-sena u s-sena d-dieħla tilħaq is- somma ta' Lm10,584,000 jiġifieri kważi Lm11 miljun.

Dan x'ifisser?

Dan ifisser li l-benefiċċji soċjali ġodda komplessivament kollha flimkien, jekk tnaqqas minnhom dak li qed idaħħal iżjed il-Gvern f'kontribuzzjonijiet issib li l-benefiċċji soċjali kollha se jiġu Lm1,800,000.

Ejja ngħidu Lm2 miljun.

Din hija l-pompa u l-fanfara kollha li biha qalu li qiegħdin idaħħlu raft u patafjun ta' miżuri soċjali.

Dan x'ifisser?

Filwaqt li qegħdin jagħmlu din il-fanfara kollha fuq benefiċċji soċjali li jammontaw realment għal Lm2 miljun extra qed idaħħlu u qed jgħidu li se jdaħħlu mill- VAT Lm30 miljun oħra.

Mela min-naħa għandna Lm30 miljun VAT u min-naħa l- oħra se jagħtu benefiċċji soċjali extra li se jammontaw għal Lm2 miljun.

Din hija ġusta u serja?

Dan ifisser li fuq kull Lm1 li l-Gvern qed idaħħal mill-VAT qed jonfoq - biex nużaw dik il-kelma - u jiddedika minnhom 7c biss għal dawn il-benefiċċji soċjali ġodda li suppost qed jikkompensaw għall- VAT.

Imbagħad jiġu jgħidulna li dan huwa budget ta' solidarjeta', budget mimli miżuri u benefiċċji soċjali.

Jien jaqbadni l-bard b'dawn it-tip ta' gimmicks pubbliċitarji meta tħares imbagħad lejn ir-realta' kif inhi.

Aktar u aktar imbagħad tikkomplika ruħha l-problema dwar kif qed idaħħlu dawn il-benefiċċji soċjali.

Qed jorbtu l-benefiċċji soċjali l-aktar taċ- children's allowance mad-dħul ta' l-income.

Issa x'qed jgħidu?

Jekk ikollok income għoli jitnaqqsulek iċ-children's allowance.

Għall-bidu din veru tidher bħala miżura forsi raġonevoli, imma tajjeb illi nomogħduha ftit ieħor.

Jekk toqgħod tomogħdha ftit ieħor tara illi affarijiet li qabel konna nqisuhom bħala public good - ġid pubbliku li qiegħed hemm għal kulħadd - issa se ndaħħlu feles fihom u se ngħidu li m'għadhomx għal kulħadd imma se jingħataw bir-razzjon.

Dawn qabel konna nqisuhom bħala benefiċċji għal kulħadd.

Dan huwa l-prinċipju tal-karta r-roża.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ejja naraw ftit aktar minn hekk.

Din is-sistema għandha implikazzjonijiet iktar wiesa' minn hekk għax bl-istess argument ...

Skużi din il-ħaġa għaliex għandna napplikawha biss għaċ-children's allowance?

Konċettwalment - biex nuża l-kelma tal-Ministru tal-Finanzi - din għaliex m'għandekx tużaha għas-saħħa pubblika, per eżempju, u skond kemm għandek dħul meta tmur l-isptar pubbliku tħallas ċertu ammont jew ma tħallasx?

Il-means test fost affarijiet oħra, il-karta r-roża.

L-istess ħaġa meta tmur il-policlinic.

Imbagħad xi ngħidu, per eżempju, għall- istipendji ta' l-Universita'.

Dawk ukoll issa se jsiru bil-karta r-roża?

Għandhom isiru bil-karta r-roża?

Tajjeb ngħid li mhux jien qed nivvintaha din l-istorja imma qajjimha l-Ministru tal-Finanzi, l-Onor.

Dalli stess f'intervista li ta nhar is-Sibt li għadda.

Dan qal li din il-biċċa kienet konċettwali u issa trid tiġi estiża - ngħid jien - għas-servizzi soċjali kollha.

Irriduha din il-ħaġa?

Se napplikawha baxx baxx?

Apparti mill- fatt jekk din aħniex se napplikawha għas-saħħa, għall-edukazzjoni jew għall-pensjonijiet hemm xi ħaġa oħra li ma torbotx f'dak li qed jagħmel il- Gvern.

Hawnhekk qed nirriferi għall-burokrazija ġdida li jrid idaħħal il-Gvern fiha din.

Il-Gvern qed jgħid li biex tieħu l-benefiċċji soċjali l-ġodda ...

Per eżempju, ċ-children's allowance il-ġdida se teħodha skond kemm taqla' flus u allura trid timla formoli - li ħariġihom il-Ministru fil- Budget Speech tiegħu - biex inti turi kemm qed iddaħħal u kemm qed toħroġ u fuq il-bażi ta' din il-formola jaħdmulek kemm se jkollok children's allowance.

Fl-istess nifs il-Ministru qed jgħid li se jneħħu l-formoli ta' l-income tax biex ineħħu l-burokrazija.

Tajba din!

Min-naħa qed ineħħi l- burokrazija u l-formoli ta' l-income tax u fl-istess nifs qed idaħħal formoli ġodda oħra kumplikati għal kull min għandu entitlement għaċ- children's allowance.

Fejn hija l-konsistenza f'dak li qed jagħmel il- Gvern?

Min-naħa jgerger kontra l-burokrazija u jrid ineħħiha mill-income tax - u naħseb li għandu raġun f'ċerti oqsma - imma min-naħa l-oħra qed idaħħalha bil-kbir f'dak li għandu x'jaqsam maċ-children's allowance.

Jien assolutament ngħid li l-mod kif din il-ħaġa dieħla baxx baxx hija soċjalment - u politikament ukoll issa - u burokratikament hija perikoluża.

Din hija politikament perikoluża għax issa nafu x'se jiġri.

Se jkun hemm is-soltu tensjoni u pressures fuq il-politikanti biex jirranġaw lil dan, lil dak u lil dik il-familja ħalli jidher "dak" id-dħul u "dak" id-dħul u "dak" id-dħul u jkollhom "dak" u "dak" iċ-children's allowance, apparti mill-ġuramenti foloz, fejn qed niftħu coach and horses, qed niftħu bieb kbir fuqha.

Imma x'inhu l-ħsieb wara xi ħaġa bħal din?

Jien ngħid illi dak li qed isir assolutament mhux qed jiftiehem.

Dan qed isir sempliċement għall-konvenjenza u biex jidħol feles f'dak li għandu x'jaqsam mas-servizzi soċjali.

Kien hemm prinċipju u fl-opinjoni tiegħi l- prinċipju jrid jiġi studjat u jekk hemm bżonn ippreservat bil-kbir.

X'inhi l-konklużjoni ta' dan kollu, Sur President?

L-ewwelnett it-taqlib li għamel il-Gvern fis-sistema tat-taxxi spiċċa biex qed iddaħħallu ħafna flus - mhux kif qal hu - u qed idaħħal aktar flus milli kienet iddaħħal sistema oħra qabel.

It-tieni nett, minħabba l-bidliet li għamel il-Gvern u minħabba l-VAT qed nispiċċaw biex il-piż tat-taxxa indiretta qed jiżdied bil-kbir ikkomparat mat-taxxi diretti.

Jirriżulta wkoll li l-għoli tal- prezzijiet baqa' jirranka minħabba l-politika tal-Gvern u jirriżulta wkoll li qed tkompli din il-politika toħloq inċertezza ekonomika fil-pajjiż.

Aktar minn hekk, Sur President.

It-taqlib li sar fit-taxxi qed iżid l- inġustizzja soċjali fil-pajjiż u qiegħed iwassal ukoll sabiex il-Gvern biex jirripazza joħloq struttura taparsi ta' benefiċċji soċjali li m'humiex tabilħaqq qed jolqtu u jibbilanċjaw mal-bżonnijiet u l-piżijiet li għamel fuq il-poplu.

Dan kollu għaliex qed nagħmluh?

Qed nagħmluh għax l-Ewropej qalu lill-Gvern biex jagħmilhom inkella ma jeħduhx bis-serjeta'.

Sfortunatament l-istorja għadha ma spiċċatx għax il-piżijiet se jkomplu jitgħabbew u se jibqgħu jitgħabbew.

Qed nirriferi għal dak li qal il-Ministru Dalli u l-Gvern dwar il- liberalizzazzjoni ta' l-imgħaxijiet.

Dan ifisser li r-rati ta' l- imgħaxijiet li se jitħallew jogħlew.

Hawnhekk il-Ministru qal illi l- liberalizzazzjoni ta' l-imgħaxijiet se tibda mis-sena d-dieħla u mhix se tapplika fuq l-industrija u fuq il-bini.

Qalu li jridu jagħmlu din il-ħaġa għax iridu li jikkontrollaw il-konsum.

Din hija ironika għax il-partit li fl-aħħar elezzjoni għamel bħala slogan tiegħu u bħala s-simbolu tiegħu basket tax-xiri mballat, issa qed jgħid lill-Maltin biex ma jonfqux daqshekk u se jagħmel kontrolli fuqhom!

Apparti minn hekk, din il- liberalizzazzjoni ta' l-imgħax se tfisser imgħaxijiet iktar għolja - apparti mill-karozzi li tixtri bil-higher purchase - fuq l-għamara, fittings għad-djar, jekk ikollok bżonn self biex issiefer jew jekk trid tisellef għall-edukazzjoni tat-tfal.

Jekk trid issiefer għax int marid u tissellef mill-bank jitilgħulek l-imgħaxijiet.

Imbagħad il-Ministru tal- Finanzi qal - diġa' għidtha din - li din mhix se tkun fuq industrija - għax hija policy tal-Gvern - fuq affarijiet produttivi u fuq djar.

Dan mhux minnu, bir-rispett kollu, din hija gidba!

Il-Gvern għandu impenn miktub u formalizzat illi l-liberalizzazzjoni ta' l-imgħax japplikaha fuq is-setturi kollha ta' l-ekonomija.

Se nerġa' mmur lejn l- ittra li kien kiteb fit-23 ta' Marzu 1994 il-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin Guido De Marco, lil Leon Brittan fejn kien qallu hekk:

"It-tneħħija tal-limiti fuq ir-rati tas-self bl-imgħax u t-tneħħija totali"

- nirrepeti "totali" -

"tar-regolamenti fuq ir-rati ta' l-imgħax hu mistenni li jsir sa l- aħħar tas-sena 1997."

Din miktuba u se npoġġi s-silta li għandha x'taqsam fuq il-Mejda tal-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Skużi, allura kif jiġi l-Ministru jgħidilna li mhux veru se jestendiha għal kollox?

Id-data sa l-aħħar ta' l-1997 ġiet magħżula tajjeb biex tkun għaddiet l-elezzjoni mingħalihom!

Imma apparti minn hekk, s'issa l-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami ma żammx il-wegħdiet li kellu mal-Maltin, imma dejjem żamm il-wegħdiet li kellu ma' l-Ewropej.

Allura jien nippreferi nemmen l-ittra li kiteb De Marco lil Brittan!

(Onor. Membri: Hear, hear) Se jkolli nqassar għax qed isir il-ħin u mhux se nlaħħaq ngħid kull ħaġa li rrid ngħid sfortunatament.

Tajjeb li mbagħad nieqfu ftit u nistaqsu: F'dan l-isfond kollu, bit- taxxi li qed iżid il-Gvern u bil-piżijiet li l-Gvern qed jagħmel fuq il- poplu qed ninqdew aħjar bħala pajjiż u qed ikollna servizzi aħjar għall- pajjiż mill-Gvern?

Per eżempju, jekk tħares lejn l-edukazzjoni, is-saħħa u l-housing tistaqsi ċerti affarijiet.

Anke jekk ikollok żidiet ta' benefiċċji soċjali, imma mbagħad jekk ikollok bżonn tmur għand tabib u tispiċċa għand konsulent li trid tħallas Lm15, dan huwa tajjeb?

Qed tibbilanċjaha din il-ħaġa?

Jekk ikollok dawn il-benefiċċji soċjali ġodda u kbar kemm huma, imbagħad ikollok tmur St Luke's fejn ma tinqediex u jkollok tmur fi sptar privat tħallas Lm80 kuljum għall-kamra u s-sodda ...

Tajba din il-ħaġa?

Jekk tieħu benefiċċji soċjali ġodda kbar u fl-istess ħin ikollok tibgħat lit-tfal tiegħek mhux skola tal-gvern imma skola privata u tħallas Lm700, Lm800, Lm900 fis-sena ...

Tajba din il-ħaġa?

Allura tajjeb li nistaqsu: Is-servizzi li qed jipprovdi l-Gvern qed ikunu ta' kwalita' tajba biżżejjed?

Inutli li taparsi qed tagħti benefiċċji ġodda imbagħad fl-istess ħin qed timbotta lill-poplu biex jonfoq aktar, aktar u aktar fuq servizzi li huma tiegħu bi dritt.

Meta wieħed janalizza l-ispiża kapitali fuq l-iskejjel tal-gvern f'dawn l- aħħar snin, isib per eżempju, li bejn l-1991 u l-1994 il-Gvern Nazzjonalista wiegħed li se jonfoq b'kollox, bħala medja f'sena, is-somma ta' Lm400,000 fuq bini u xogħlijiet ta' adattazzjoni fl-iskejjel.

Din diġa' somma miżera.

Issa Lm400,000 qed nesaġeraha ftit, imma agħmilha Lm400,000.

Fil-fatt nefaq Lm278,000 fis-sena bħala medja, jiġifieri tliet kwarti ta' dak li wiegħed.

X'ma joħroġx illi f'dak li għandu x'jaqsam ma' maintenance u xogħlijiet ta' adattazzjoni l-iskejjel jagħtu impressjoni ħażina!

Rigward ix-xiri ta' tagħmir għall-iskejjel tal-gvern bejn l-1991 u l-1994 il-Gvern wiegħed li se jonfoq medja fis-sena ta' Lm866,000.

Fil- fatt minn sena għal sena nefaq anqas mit-terz, Lm234,000 - nerġa' ngħid anqas mit-terz!

Per eżempju, in-nefqa kapitali totali għall-edukazzjoni fl- aħħar snin dejjem kienet anqas milli wiegħed il-Gvern.

Fl-aħħar ħames snin sa din is-sena l-Gvern Nazzjonalista kien wiegħed spiża kapitali ta' Lm9 miljun fuq l-iskejjel tiegħu.

Hija nefqa baxxa meta tieħu kollox in konsiderazzjoni għax qed nitkellmu fuq ħames snin.

Effettivament lanqas Lm9 miljun ma nefaq għax spiċċa nefaq ftit aktar minn Lm5 miljun.

U nibqgħu sejrin hekk.

Per eżempju, l-istima għat-tiswijiet u maintenance fit-trade schools kienet ta' Lm40,000 u l-istima għall-provvista ta' materjal fl-iskejjel primarji kienet ta' Lm32,000.

Qed nitkellmu fuq ħafna skejjel.

Per eżempju, jekk inħarsu lejn kemm se jonfoq din is-sena f'tiswijiet u maintenance fuq 85 skola primarja u kindergarten, il-Gvern se jkun qed jonfoq Lm52,000 jew inkella Lm620 għal kull skola.

Dawn l- iskejjel b'kollox għandhom 32,000 tifel u tifla.

Is-sena d-dieħla għal 42 skola sekondarja il-Gvern se jonfoq Lm87,000, jiġifieri Lm2,000 għal kull skola.

Din is-sena nefaq Lm1,500 għal kull skola u b'kollox hemm 17,214 tifel u tifla f'dawn l-iskejjel sekondarji.

Dawn il-figuri jitkellmu waħedhom.

M'għandix iċ-ċans nagħti d-dettalji kollha - għandi d-dettalji kollha hawnhekk - imma l-figuri hemm qegħdin u nistgħu nagħmlu l-paraguni.

Ħalli nagħmel paragun wieħed.

Nistgħu naraw kemm qed jonfoq il-Gvern fuq tiswija u maintenance fuq l-iskejjel u nipparagunawha ma' l-ispiża li qed issir fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru f'Kastilja għal tiswija u maintenance.

Din is-sena l-Gvern ried jonfoq Lm47,000 fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru f'Kastilja.

Dik hija kważi l-istess figura għat-tiswija u maintenance ta' 85 skola primarja u kindergarten.

Ġo Kastilja l-Uffiċċju tal-Prim Ministru għandhom tiswija u maintenance daqskemm hemm għal 85 skola!

Jekk nibqgħu sejrin hekk insibu illi fir-realta' ma jeżistix l-impenn biex tabilħaqq nieħdu ħsieb l-iskejjel.

Tajjeb illi nħarsu lejn punt punt x'inhu għaddej fil-qasam tas-saħħa.

Hawnhekk għandi patafjun kummenti dwar kif il-qasam tas-saħħa - per eżempju, l-Isptar ta' San Luqa - spiċċa injorat mill-Gvern.

F'Marzu li għadda l-MAM iddeplorat in-nuqqas ta' konsultazzjoni bejn il-Gvern u l- professjoni medika dwar il-bini ta' l-Isptar San Raffaele, imbagħad qalet li hemm nuqqas kbir ta' nurses.

Fl-20 ta' Awissu ta' din is-sena s- Segretarju Parlamentari Deguara f"In-Nazzjon" - din nistgħu ngħiduha fil- fatt - qal illi l-isptar kellu ħames problemi: nuqqas ta' ndafa għax m'hemmx fattigi biżżejjed, nuqqas ta' lożor, problemi dwar il-kwalita' ta' l-ikel, problema ta' wirdien u l-problema ta' customer care u qal li biex insolvuhom hemm bżonn ta' pjan tat-tul.

Naħseb il-pjan tat-tul għadu fit- tul għax il-problemi għadhom kollha hemm!

Imma l-problema tan-nurses ma semmiha mkien.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' assessment tal-qasam tas-saħħa kollu kemm hu Dr Josie Muscat fis-27 ta' Settembru kiteb u qal li s-servizz tas-saħħa f'Malta kien sar froġa waħda.

Imbagħad stenbaħ il-Ministru Louis Galea u qal li hemm bżonn li l-Gvern jimporta n-nurses minn barra.

Din qalha fis-16 ta' Novembru.

M'hemmx dubju li hemm falliment totali fil- qasam tas-saħħa.

Din ma neħduhiex b'sorpriża għax jekk tanalizza kif għamilt fil-qasam ta' l-iskejjel l-ispiża kapitali li saret matul is-snin f'San Luqa, f'St Vincent De Paule, fl-Isptar Boffa u fl-Isptar ta' Monte Carmeli ssib li l-Gvern iwiegħed ħaġa u jagħmel anqas.

Allura matul is- snin għaddej dak li jissejjaħ under investment, investiment inqas milli hemm bżonn b'mod konsistenti u regolari.

L-uniku punt fejn il-Gvern investa u kien lest li jinvesti ħafna kien f'dak li għandu x'jaqsam ma' dan il-proġett kbir, - iljunfant - li ried jibni ta' San Raffaele li se joħloq aktar problemi milli qiegħed isolvi.

Ħalli nsemmi l-Isptar Sir Paul Boffa bħala eżempju.

Bejn l-1991 u l-1994 il-Gvern qal li se jagħmel spiża kapitali għal titjib ta' Sir Paul Boffa billi jonfoq is-somma medja ta' Lm400,000.

Fil-fatt mhux Lm400,000 bħala medja nefaq, imma s-somma ta' Lm168,000, jiġifieri inqas min-nofs li wiegħed.

GĦandi l-figuri hawn.

Jekk tħares sptar bi sptar issib li dan l-under investment qiegħed għaddej il-ħin kollu fuq spiża kapitali ta' natura soċjali li għandha ħtieġa importanti fil-pajjiż.

Inħarsu lejn oqsma oħra u nsibu l-istess storja.

Jekk inħarsu lejn il- qasam ta' l-anzjani bejn l-1991 u l-1994 il-Gvern wiegħed li se jonfoq Lm1,600,000 fuq il-bini ta' hostels għall-anzjani.

Fil-fatt nefaq is-somma ta' Lm1,200,000 jew Lm400,000 inqas milli kien wiegħed.

Jekk inħarsu lejn il-housing bejn l-1992 u l-1995 taħt il-Vot tal-Housing il-Gvern wiegħed li se jonfoq Lm13,700,000.

Fil-fatt nefaq Lm11,400,000, ċioe' Lm2.4 miljun inqas milli wiegħed.

Imma mbagħad hemm il-biċċa tal-Housing Authority.

Il-Gvern qal li l-Housing Authority bħala spiża kapitali fuq il- housing se tonfoq Lm18,900,000 - għamilhom Lm19 miljun - bejn l-1992 u l- 1995 .

Minn dawn fil-fatt intużaw biss Lm10 miljun, jiġifieri aktar minn Lm8 miljun anqas minn dak li l-Gvern kien wiegħed.

Imbagħad nistagħġbu li hawn kriżi fil-housing!

Fil-qasam tat-toroq, bejn l-1994 u l-1995 il-Gvern qal li se jonfoq is- somma ta' kważi Lm10 miljun, minflok nefaq inqas minn Lm8 miljun, kważi Lm2 miljun inqas milli wiegħed.

Imbagħad nistagħġbu li hawn toroq imfarrka mal- pajjiż kollu!

Fid-drenaġġ imbagħad, il-Gvern din is-sena wiegħed li se jonfoq ¥7 miljun fuq crash programme ħalli jtejjeb is-sitwazzjoni.

Effettivament nefaq ¥4.5 miljun, uħud minnhom f'reklami bil-kulur fil-gazzetti biex jgħid li solva din il-problema!

Imbagħad nistagħġbu li ħafna nħawi ta' pajjiżna għadhom ifawru bid-drenaġġ!

Issa bil-fatti u bil-figuri ċ-ċittadini jistgħu jaraw li qed iħallsu ħafna taxxi imma mhumiex qegħdin jieħdu servizz tat-taxxi li qegħdin iħallsu u allura l-ilmenti tal-poplu huma ġustifikati.

M'għandniex servizzi ppjanati u mmexxija b'mod modern.

Il-Gvern qiegħed juża l-ħtieġa għall-investiment kapitali bħala skuża biex biha jkun jista' jżid it-taxxi imma mbagħad meta jiġi għas-si u n-no ma jwettaqx il-proġetti soċjali meħtieġa.

Fil-fatt dan kollu juri li hemm nuqqas serju u nuqqas sħiħ ta' direzzjoni f'dak li għandu x'jaqsam mal-mod kif jingħataw il-prijoritajiet tal-Gvern, kif tiġi ndirizzata l-ħidma tal-Gvern.

Mhux veru li hemm indirizz modern u serju f'dawn l-affarijiet, anzi bil-maqlub.

Imbagħad hemm mismanagement endemiku fl-estimi għan-nefqa kapitali tal-Gvern li qed iwassal biex is- servizzi soċjali mhux tabilħaqq iżommu l-kwalita' li suppost iżommu imma jonqsu u jonqsu u jonqsu.

Allura min-naħa liċ-ċittadin qegħdin ipoġġulu dejjem aktar piżijiet kbar ta' taxxi fuqu u min-naħa l-oħra l-kwalita' tas- servizzi li qiegħed jirċievi mhijiex qiegħda tkun tajba biżżejjed.

GĦalhekk iċ-ċittadin qiegħed ikollu jmur fis-sistema privata biex jinqeda, bħalma huma skejjel, saħħa u tista' tibqa' miexi wkoll għal dak li għandu x'jaqsam mad-djar ta' l-anzjani.

Irriduha din il-ħaġa, Sur President?

Jiena naħseb li din hija l-kriżi kbira li rridu niffaċċjaw u li l-Gvern mhuwiex qiegħed jiffaċċja.

U dan aktar u aktar imbagħad - m'hemmx dubju lanqas - meta ninsabu wiċċ imbwiċċ mal-problema tal-korruzzjoni.

Il-mod kif qiegħed jitmmexxa dan il-Gvern jindika sewwa li din hija problema li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qiegħda tattakka l-għerq tat- tmexxija f'pajjiżna.

F'dawn l-aħħar żmenijiet kellna ħafna każijiet fejn konna ngħidu lill-Gvern: Hemm dan il-każ, ejja ninvestigawh u l-Gvern jgħidilna: Le, ma tarax!

Investigajtu jien.

Inkella jgħidilna: M'hemmx x'tinvestiga.

U dan ġara każ wara każ wara każ.

Aħna konna naħsbu li l- Gvern se jimxi fuq il-parir li kien ta wieħed politiku xi żmien ilu.

Dan il-politiku kien ta dan il-parir lill-Prim Ministu ta' dak iż-żmien:

"Il-Prim Ministru ma jistax jistenna l-bajtra taqa' f'ħalqu.

Inti għandek - qed ikellem lill-Prim Ministru ta' żmienu - tfittex u tara l- affarijiet kif mexjin.

Inti tisma' xnigħat kif nismagħhom jien u kif jismagħhom il-poplu kollu.

Il-Prim Ministru għandu l-mezz kif jara dawk ix-xnigħat x'hemm bażi fihom.".

Min qalha din, Sur President?

Kien l-Onor.

Eddie Fenech Adami fis-16 ta' Jannar ta' l-1983.

Jien nistaqsi: Dan il-parir ġie segwit?

Dan il-parir ma ġiex segwit, u se nsemmi xi każijiet li tkellimna dwarhom imma baqa' kollox fuq l-ixkaffa.

Per eżempju, hemm il-każ ta' Busietta Gardens, il- każ tal-Forti Chambrai u l-każ ta' l-Isptar San Raffaele kemm fid-disinji tiegħu u kemm fil-kuntratt tal-bini tiegħu.

Inċidentalment, Sur President, ta' min ninformak li l-bniedem li miegħu l-Gvern qiegħed f'joint venture fuq San Raffaele, jiġifieri Don Luigi Verze', għadu kemm weħel ħames xhur ħabs u multa ta' ¥70 miljun fl-Italja - qegħda hemmhekk - fuq abbużi ta' kuntratti tal-bini.

U dawn l-affarijiet m'hemmx għalfejn ninvestigawhom hawn Malta!

Ma tarax!

Don Luigi Verze' weħel ħames xhur ħabs u ¥70 miljun f'multa.

Ħalli nkomplu.

Dwar it-Terminal 2 tal-Freeport qajjimna każi?

Dażgur li qajjimna każi!

Imbagħad qajjimna l-problema ta' l-art tal-Marsa li ngħatat lill-Coca Cola u qajjimna l-problema tal-car park ta' quddiem il-Belt.

Qajjimna l-problema tal-MacDonald's tas-suq ta' Birkirkara u qalulna: X'qed tagħmlu, toħolqu dawn l-affarijiet?

Qajjimna l-każ ta' l-Awżiljari, qajjimna l-każ ta' l-art u tal-bini ta' Posta Ltd.

Qajjimna dawn il- każijiet kollha - u hemm oħrajn, issa nsemmi każ ieħor - imma apparti minn hekk dawn mhux aħna biss qajjimnihom.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-bini ta' San Raffaele, mhux aħna biss li kkundannajna l-Gvern.

Il-qorti kkundannat lill-Gvern fuq id-deċiżjonijiet li ħa fuq l-Isptar San Raffaele għal darbtejn u qisu ma ġara xejn.

(Onor. Membri: Hear, hear) X'ma nemmnux li l-istorja hija rampanti!

Per eżempju, Sur President, jiena niftakar ...

"Nagħti garanzija li Gvern immexxi minni ma jkollu ebda tiċpisa ta' korruzzjoni u jekk xi ħadd jindika li hemm xi korruzzjoni mhux jiġi mfittex hu imma titfittex il-korruzzjoni biex tinqered.

Dr Eddie Fenech Adami 7 ta' Diċembru 1981.".

Issa tajjeb li lill-Onor.

Fenech Adami ninformah b'xi ħaġa oħra li tajjeb li jkun informat biha, dwar il-kumpannija Maltech Services.

Maltech Services hija ditta li daħlet biex tagħmel bidding għall-kuntratt tal- makni elettroniċi fuq il-karozzi tal-linja u issa bil-qawwa tiegħu ta' Prim Ministru l-Onor.

Fenech Adami jinvestigaha ftit.

Il-Public Transport Authority għandha dan il-kuntratt li kienet se toħroġ tat-tender għal biljetti awtomatiċi fuq il-karozzi tal-linja.

Maltech Services kienet interessata u hija interessata f'din il-ħaġa u qalet li lesta tissupplixxi dan il-materjal.

Din tkellmet ma' kumpannija Ingliża minn Birmingham, it- Transit Systems Ltd. u qaltilha li tista' tirranġa biex it-tender joħroġ skond l-ispecifications li jirranġaw bejniethom.

Dan ġara f'Mejju ta' din is-sena.

Lil Transit Systems Ltd. il-Maltech Services bagħtitilha draft tat-tender document ta' din is-sistema ta' makni 12-il jum qabel ħareġ it- tender.

Fl-istess ġurnata li Transit Systems Ltd. irċeviet dawn id- dokumenti l-kumpannija Ngliża bagħtet il-kummenti tagħha dwar dan it-tender u qalet fejn jista' jinbidel biex isir aħjar.

Dawn il-bidliet daħlu fit- tender finali.

Sebat ijiem qabel ħarġet it-tender l-offerta ta' Transit Systems Ltd. u ta' Maltech Services kienet diġa' lesta u Transit Systems Ltd. kienu qed jistaqsu meta ħiereġ id-dokument finali ħalli jiffanilizzaw l-offerta tagħhom.

Matul Ottubru l-Maltech Services minn hawn Malta baqgħet tgħaddi informazzjoni minn ġewwa dwar it-tender lit-Transit Systems Ltd. f'Birmingham.

F'Ottubru Transit Systems Ltd. stiednet lill-Ministru Michael Frendo biex iżur il-fabbrika tagħha waqt il-fiera; kien hemm fiera dwar it-trasport u stednitu jżura.

Il-Ministru Frendo kellu biljett ibbukjat biex waqt iż-żjara famuża f'Ġinevra - dik li qamet ¥78,000 lit- Telemalta - jitlaq Amsterdam u minn hemmhekk imur Birmingham.

Il-Maltech Services titmexxa mis-Sur Ray Borg u mis-Sinjura Anna Borg li għandha maġġoranza ta' ishma fil-kumpannija.

Is-Sinjura Anna Borg hija kunsilliera Nazzjonalista, hija kandidata tal-Partit Nazzjonalista għall-elezzjoni u hija s-segretarju ġenerali tal-Partit Nazzjonalista għan-nisa.

Il-Ministru Frendo aktar kmieni kien ħatar lis-Sinjura Anna Borg bħala direttur ta' Posta Ltd.

(Onor. Membri: Hear, hear)

GĦandi kwotazzjoni oħra x'naqra, Sur President, li qalha politikant magħruf ħafna f'pajjiżna.

Din tgħid hekk:

"Malta tabilħaqq għandha bżonn Gvern ġdid li jkun nadif għaliex illum il-pajjiż huwa mgħarraq fil-korruzzjoni, għaliex illum fil-pajjiż hawn korruzzjoni li twerreċ.

Dr Eddie Fenech Adami 12 ta' Marzu, 1987.".

(Onor. Membri: Hear, hear) GĦaliex qajjimt dan il-każ, Sur President?

Qajjimt dan il-każ għaliex għalkemm hawnhekk għandi analiżi dettaljata ħafna ta' kif marret l-ekonomija f'pajjiżna, per eżempju, ta' kif marret l- industrija bil-ħafna stejjer sbieħ li jħobb jwaddbilna l-Onor.

Prof. Bonnici li meta tagħsarhom sewwa ssib li hemm ħafna tmermir fihom.

GĦandi analiżi dettaljata ħafna fuq it-turiżmu fejn jekk nerġgħu niflu l-ħafna bżar li waddbu dwar it-turiżmu l-affarijiet nifhmuhom aħjar.

Kelli ħsieb ukoll li nanalizza fid-dettal il-problema tas-servizzi finanzjarji, il- problema tal-Mid-Med Bank u x'qed jiġri l-Awstralja fil-Mid-Med Bank u l- problema tal-MIBA li spiċċat mingħajr it-tnejn il-kbar li jmexxuha.

Imma meta toqgħod taħseb fil-fond tgħid: X'inhi tabilħaqq il-problema li għandu quddiemu pajjiżna?

Primarjament pajjiżna għandu l-problema tal-ġustizzja soċjali li qiegħda tintilef u għandna Gvern li qed jipprova jiddevja l- attenzjoni minnha u ma jiffaċċjahiex bħala problema radikali.

Għandna l- isfida ta' kif tabilħaqq se jkollna ekonomija li tiftaħ għall-ispirazzjoni tal-Maltin, li taf tiġġebbed, li taf tkun moderna u serja u tabilħaqq tiġġedded minn ġewwa - anke din m'aħniex niffaċċjawha bis-serjeta'.

Imma aktar minn hekk pajjiżna għandu l-isfida tal-persuni li qegħdin imexxuh, tal-persuni li qegħdin jiddiriġuh mhux biss bħala viżjoni tagħhom imma wkoll dwar l-integrita' tagħhom.

L-Onor.

Fenech Adami daħħal il-konċett li Malta narawha bħala kumpannija, Malta incorporated, kollox nikkonkluduh f'termini ta' flus fil-but.

Imma dan mhuwiex biżżejjed.

Issa qegħdin naraw li l-fiduċja mhux veru hija fiduċja kif jagħmilha l-Onor.

Fenech Adami, iwaddab u jroxx fiduċja karismatika ta' xi ħadd li jidher quddiem l-eluf u l-folla ċċapċaplu.

Il- fiduċja hija differenti.

Il-fiduċja li għandu bżonn pajjiżna hija l- fiduċja li min qiegħed imexxih fuq il-livelli kollha huwa kompetenti, huwa veru, jitkellem bil-verita' u fuq kollox huwa integru.

Biex inkunu nistgħu nassiguraw li aħna kompetenti rridu naħdmu flimkien, biex tabilħaqq inkunu moderni rridu nitgħallmu minn barra u nitgħallmu flimkien, imma biex inkunu integri rridu nkunu lesti li nagħtu spjegi ċari ta' għemilna u rridu nkunu accountable biex dak li nagħmlu u ngħidu jkun konformi ma' dak li qiegħdin tabilħaqq nagħmlu.

Mhux qed jiġri hekk.

Qed ikollna kliem sabiħ u warajh ma jkunx hemm ir-realta'.

Ir-realta' qed tkun distorted u mgħawġa u aħna duħħan qed naraw mhux ir-realta'.

Dan qed jagħmel deni kbir lil pajjiżna għax filwaqt li l-Gvern huwa intent li juri l-affarijiet sbieħ ilellxu, qisu l-ideal ta' dan il-Gvern għal Malta huwa li tkun luna park kbir, effettivament x'inhu jiġri?

Il-korruzzjoni dieħla kullimkien, in-nuqqas ta' fiduċja miexja u mhux veru li dak li jkun għaddej qiegħdin nagħrfuh ta' li hu.

Anke din torbot mal-problema ta' l-istatistika li semmejt l-ewwel.

Forsi ħafna ħassew li kont qed naħli ż-żmien fuq in-numri imma skużi, n- numri qed jgħidulna x'inhi r-realta'.

U jekk ma nkunux attenti u deċiżi li nkunu integri fil-mod kif nippreżentaw in-numri allura x'qed nagħmlu bejnietna?

Inkunu qed nidħku b'xulxin u nipprovaw ningannaw lil xulxin.

Hija parti mill-politika li tipprova tagħmel ix-shadow play tal-boxing imma mbagħad finalment l-integrita' tfisser li l-affarijiet li jkun hemm bżonn jittieħdu bħala deċiżjonijiet jittieħdu u mhux jibqgħu jinħbew.

Sur President, jien ma rridx intawwal u ma rridx nidħol f'retorika żejda.

Għandi ħafna punti u dettalji fuqhiex nitkellem u nista' ngħidhom imma ma rridx naħli żmien iktar lill-Kamra - ma jimportax jekk nispiċċa qabel il- ħin tiegħi.

Ħalli nsemmi dan il-punt.

Jekk m'aħniex se naffaċċjaw il- problema tal-ġustizzja soċjali f'pajjiżna u jekk m'aħniex se naffaċċjaw il- ħtieġa li pajjiżna jitmexxa tabilħaqq b'mod modern, b'mod kompetenti u b'mod professjonali m'aħniex qed nilqgħu għall-isfidi.

Imma aktar minn hekk, jekk m'aħniex se naffaċċjaw l-isfida li mmexxu lil pajjiżna b'mod integru u li jiġri x'jiġri u jkun min ikun responsabbli jrid ikun accountable għar-responsabbiltajiet u għad-deċiżjonijiet tiegħu allura m'aħniex qed nilqgħu għall-isfidi tal-futur.

Allura jien ngħid li minkejja l-kliem sabiħ tal-propaganda Nazzjonalista dwar dan il-budget, nerġa' ngħid b'vuċi minn quddiem, li dan il-budget huwa budget ta' frodi għax jipprova jaħbi r-realta' vera mill-poplu Malti u Għawdxi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jien ngħid ukoll li bl-istess mod kif l-Onor.

Fenech Adami fl-1987 kien jgħid li wasal iż-żmien għal gvern ġdid, din qed nerġgħu ngħiduha bir- responsabbilta' kollha minn din in-naħa tal-Kamra.

Wasal iż-żmien għal gvern ġdid li tabilħaqq imexxi lil pajjiżna b'mod ġdid, b'mod serju u b'mod modern.

Sur President inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Statistika li turi n-numru ta' turisti lil daħlu f'Malta bejn Jannar u Settembru ta' l-1994 u l-1995 u l-qliegħ derivat;

Comparative returns of revenue pubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern f'Ottubru u f'Novembru 1995 flimkien mal-mistoqsija parlamentari numru 29307;

Estratt minn "A Social Investigation" ta' Carmel Tabone O.P.;

Siltiet minn diversi gazzetti dwar x'qalu l-Ewropej fuq is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea;

Tabella li turi t-tax burden fis-snin mill-1994 sa l-1996;

Tabella li turi kemm se jiswew lill-Gvern benefiċċji soċjali ġodda mħabbra fil-Budget;

Dokument maħruġ mill-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin intitolat "A Programme of Reforms and Time-frame therefor envisaged by the Maltese Government";

Estratti minn gazzetti dwar is-sitwazzjoni fil-qasam tas-saħħa f'Malta;

Silta mill-gazzetta "Cronaca" tal-25 ta' Novembru 1995 intitolata "Abusi edilizi, condannato Don Verze'".

Grazzi, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzja lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni għad-diskors tiegħu u nitlob lit-television crew jirtira mill-Kamra.

L-istaff tal-PBS irtira mill-Kamra

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar is- Sibt, 2 ta' Diċembru, 1995 fid-9.00 a.m. b' din l-agenda:

Orndijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni sabiex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall- konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' spiża għas-sena 1996 - It-Tieni Jum (Imħolli kollu għall-Gvern).

Skond il-ftehim milħuq il-ħin tad-diskors m'għandux jieħu iktar minn sagħtejn u s-seduta għandha tiġi trasmessa dirett fuq it-televiżjoni u mxandra sħiħa fuq l-istazzjonijiet tar-radju.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar is-Sibt, 2 ta' Diċembru, 1995, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fit-8.32 p.m. il-Kamra aġġornat skond il-ftehim milħuq fil-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra fil-21 ta' Novembru 1995.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

VALLETTA - PROĠETT TA' BIEB IL-BELT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jikkonferma l-Ministru li l-proġett tal-Perit Renzo Piano għall-proġett ta' Bieb il-Belt u li għalih intnefqu l-eluf ta' liri għadu shelved?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kemm-il darba spjegajt x'inhi l- pożizzjoni tal-Gvern għar-rigward tal-proposti tal-perit Renzo Piano.

Id- deċiżjoni hi li l-ewwel nikkonċentraw l-attenzjoni tagħna fuq iċ-Ċentru Nazzjonali ta' l-Arti qabel tittieħed deċiżjoni fuq Bieb il-Belt.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta l-inkwilini ta' 29, Strait Street, Valletta se jingħataw akkomodazzjoni alternattiva?

Din hi talba oħra li nħoss li titlob urġenza.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Jien informat li fil-post baqa' żewġ inkwilini.

Waħda għandha applikazzjoni li qed tiġi pproċessata filwaqt li l-oħra m'għandhiex applikazzjoni u qed tirrifjuta ittri li jintbagħtulha biex iħajjruha tapplika.

VALLETTA - ĦASIL TA' TOROQ

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed jinħaslu toroq li mhumiex prinċipali fil-Belt Valletta?

Meta jinħaslu dawk prinċipali?

Meta se jinħaslu dawk mhux prinċipali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25712 Seduta Nru. 409.

VALLETTA: STRADA STRETTA - LATRINA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-latrina ta' l-irġiel ta' Triq id-Dritta, fil- Belt Valletta ingħalqet meta hemm tant bżonn ta' latrini fil-Belt Valletta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-latrina fi Strada Stretta preżentement reġgħet miftuħa iżda dalwaqt se tingħalaq għal xi żmien biex isir xogħol estensiv biex tiġi modernizzata.

Ta' min isemmi li din il-latrina hi ftit biss 'il bogħod minn dik ta' Strada Karri u għalhekk il-pubbliku xorta hu raġonevolment moqdi.

GZIRA - TRIQ IL-FLOTTA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jaf il- Ministru li Fleet Street, il-Gżira hija tradotta ħażin bil-Malti bħala Triq il-Flotta meta fil-fatt din hija msemmija għall-personaġġ Ingliż bħal Triq Cameron eċċ. liema toroq kollha huma msemmija għall-personaġġi jew Gvernaturi Ingliżi?

Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata din it- traduzzjoni żbaljata mill-Kumitat tat-Toroq u bil-Malti tissemma għal dak il-personaġġ Ingliż?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed ninvestiga dan il-każ.

ŻURRIEQ - TRIQ IL-BLUE GROTTO - KUNTRATTURI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadet il-Pulizija kontra żewġ kuntratturi li ġew iddentifikati lilha bħala responsabbli li t-trukkijijiet tagħhom qed iwaqqgħu terrapien u ġebel kbir fi Triq il-Blue Grotto, iż-Żurrieq?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): L-investigazzjonijiet saru iżda ma kienx hemm provi biżżejjed biex iwasslu għal proċeduri fil-Qorti.

GWARDAMANGIA - TISWIJA TA' TRIQ ZAMMIT CLAPP

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jaf il-Ministru li n-naħa ta' fuq ta' Triq Zammit Clapp, Gwardamangia fiha ħafna ħofor kbar li qed jikkaġunaw ħsarat lill-vetturi u karozzi?

Meta se jimtlew dawn il-ħofor?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Il-manutenzjoni tat-toroq fil-lokal għaddiet f'idejn il- kunsilli lokali mill-1 t'April, 1995.

GWARDAMANGIA - TRIQ ZAMMIT CLAPP - ONE WAY

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk Triq Zammit Clapp fi Gwardamangia, tistax issir one way fis-sens li jitilgħu minnha biss dawk il-vetturi li jkunu sejrin lejn l- Imsida u jkunu jridu jagħmlu short-cut għall-isptar peress li l-karozzi li jkunu neżlin mill-Isptar għall-Imsida qed joħolqu konġestjoni tat-traffiku ladarba din it-triq hija dejqa ħafna?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru tat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija.

ELEZZJONI ĠENERALI - NIES LI ĠEW MINN BARRA BIEX JIVVOTAW

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' nies li vvotaw fl- elezzjoni li kienu joqogħdu barra minn Malta iżda kienu ntitolati għall- vot, liema nies ġew mgħejjuna biex jivjaġġaw fuq l-Air Malta bi prezz sussidjat?

Kemm fil-fatt kien hemm minn dawn in-nies?

Jista' l-Prim Ministru jagħti breakdown kemm minn dawn ġew mill-Ingilterra, mill-Kanada, mill-Awstralja u minn pajjiżi oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mhux possibbli li jingħata t-tagħrif mitlub fl- ewwel parti tal-mistoqsija.

Ninsab informat li filwaqt li mhux magħruf kemm ġew nies minn barra bil- faċilitajiet li kienet provdiet dak iż-żmien l-"Air Malta" biex jivvotaw fl- Elezzjonijiet Ġenerali ta' l-1976, 1981 u 1987, fl-Elezzjoni ta' l-1992 l- "Air Malta" ġarret 856 persuna li "prima facie" kellhom il-kwalifiki u xtaqu li jiġu Malta biex jivvotaw.

Dawn ġew mill-pajjiżi li jidhru fit- Tabella A li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SPTARIJIET PRIVATI/KLINIĊI - REGOLAMENTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tar-regolamenti li jikkonċernaw il-kliniċi u sptarijiet privati fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Diġa' ġew poġġuti fuq il-Mejda tal-Kamra.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - MEDIĊINA KEMOTERAPEWTIKA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux permessibbli li mediċina kemoterapewtika tiġi mħallta għall-użu ta' pazjenti fid-djar tagħhom, jiġifieri mhux fl-isptar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li għalkemm m'hemm xejn illegali li dawn il-mediċini jitħalltu fid-djar, din il-prattika mhix rakkommandabbli ħlief f'xi każi eċċezzjonali.

SPTARIJIET TAL-GVERN - WARD PHARMACISTS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm jeżistu postijiet ta' Ward Pharmacists fl-iSptarijiet tal-Gvern?

F'liema sptarijiet u sessjonijiet jaħdmu?

Fiex jikkonsisti x-xogħol tagħhom u għal min huma responsabbli?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li bħalissa hemm 13-il spiżjar jaħdmu fl-ispiżerija ta' l-Isptar San Luqa.

Dawn huma kollha nvoluti b'xi mod fil-'Ward Pharmacy Project' li huwa responsabbilita' ta' l-Ispiżjar Prinċipali ('Principal Pharmacist').

Dawn qegħdin jaħdmu fid-Dipartimenti tal-Mediċina, Kirurġija u Ortopedija u joffru wkoll servizz lid-dipartimenti l-oħra ta' l-isptar skond il-bżonn.

Il-funzjoni tal-ispiżjar hi li jaħdem ma' professjonisti oħra fil-qasam tas-saħħa (bħal infermiera u tobba) u li jikkontribwixxi biex jiżgura l- aħjar użu tal-mediċini.

Permezz tal-'Ward Pharmacy', is-servizz li jagħti l-ispiżjar minn ġo l-ispiżerija u minn fuq il-kumitati jestendi ruħu għal ġo swali.

B'hekk aktar pazjenti jibbenefikaw direttament mis-servizzi tal- ispiżjara.

Barra minn hekk il-'Ward Pharmacy' iservi bħala mezz importanti u kontinwu ta' tagħlim, komunikazzjoni u żvilupp.

SPTARIJIET - SERVIZZI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Direttur responsabbli għas- servizzi ta' l-isptarijiet qattx ta direttiva dwar min għandu jkun responsabbli biex jiġu rikostitwiti mediċini kemoterapewtiċi fit-trattament ta' pazjenti bil-kanċer?

Qatt ħa deċiżjoni dan l-uffiċjal għoli dwar min għandu jagħmel dan ix-xogħol - l-infermiera jew l-ispiżjara?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li r-rakkomandazzjonijiet ta' kumitat magħmul minn esperti kliniċi flimkien ma' rappreżentanti ta' l- istaff involut fir-rikostituzzjoni ta' mediċini kemoterapewtiċi, ġew aċċettati mid-dipartiment għas-servizzi ta' l-isptarijiet u sussegwentement ngħataw id-direttivi meħtieġa mid-Direttur biex dawn ir- rakkomandazzjonijiet jiġu mplimentati.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - GUIDELINES

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tas-Saħħa qattx kellu "guidelines" ċari tal-miżuri li għandhom jittieħdu waqt li jiġu mħallta sustanzi kemoterapewtiċi fit-trattament ta' pazjenti bil-kanċer biex jiġi żgurat li dan il-proċess ikun ta' l-inqas dannu għall-ħaddiema li jagħmlu dan ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li f'dawn l-aħħar snin id- Dipartiment tas-Saħħa, konxju mis-Saħħa tal-ħaddiem, ħa miżuri iżjed stretti biex it-taħlit jitwettaq b'mod li ma jikkaġuna l-ebda ħsara lis- saħħa tal-ħaddiema.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KONDIZZJONIJIET TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri qed jieħu d-Dipartiment tas- Saħħa biex il-kondizzjonijiet tax-xogħol ta' l-infermiera jiġu ameljorati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-pakkett ta' miżuri ta' inċentivi li tħabbru fil-passat kif ukoll għall-Ftehim li ntalħaq bejn il-Gvern u ż-żewġ 'Unions' (il-'General Workers Union' u l- 'Union' Ħaddiema Magħqudin) li ġie ffirmat f'Mejju, 1993.

Dan il-ftehim jagħlaq fl-aħħar ta' din is-sena u diġa' qegħdin jittieħdu passi biex jinfetħu d-diskussjonijiet dwar ftehim ġdid.

Barra minn hekk, qed jittieħdu miżuri biex jitjiebu l-kundizzjonijiet tal-'Part Time Nurses' u biex temporanjament jinġiebu 'nurses' barranin biex itaffu n-nuqqas.

ALKOĦOL - ABBUŻ MILL-ALKOĦOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna talbet għajnuna medika matul din is-sena minħabba abbuż ta' l-alkoħol?

Kemm-il persuna talbet din l-għajnuna aktar minn darba?

Jista' l-Ministru jgħid fejn jinżammu dawk li jkollhom bżonn ma jibqgħux fil-komunita' għal xi żmien?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

POSTA - SUB-UFFIĊĊJI TAL-POSTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn 'sub- post offices' f'Malta w Għawdex?

Fejn jinstabu?

Kemm infetħu matul din is- sena finanzjarja?

Kemm ma baqgħux joperaw fl-istess żmien?

Fejn hu maħsub li jinfetħu aktar 'sub-post offices'?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li n-numru ta' Sub-Uffiċċji tal- Posta li bħalissa qed joperaw uffiċjalment huwa ta' 18 f'Malta u tlieta f'Għawdex kif jidher fit-tabella hawn taħt:-

MALTA

Attard, B'Buġia, Buġibba, Dingli, Fgura, Għaxaq, M'Scala, M'Xlokk, Mellieħa, Mġarr, Kalkara, Qrendi, San Gwann, Siġġiewi, Sliema, Santa Luċija, Tarxien, Ta' Xbiex.

GĦAWDEX

Qala, Xewkija, Xlendi.

Fl-1995 infetaħ Sub-Uffiċċju wieħed, li nfetaħ fis-Swieqi fit-2 ta' Mejju, 1995.

Dan l-istess Sub-Uffiċċju ngħalaq fil-11 ta' Novembru, 1995.

Jiena nfurmat ukoll li ma ddumx ma toħroġ sejħa oħra għall- applikazzjonijiet għall-ftuħ ta' Sub-Uffiċċju fl-inħawi tas-Swieqi kif diġa tħabbar fil-media.

TAŻ-ŻWEJT - PLOTS 135-136

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara li l-plots battala 135-136 Taż-Żwejt se jiġu żviluppati?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li kif jirriżulta mir-rapport amministrattiv ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena 1994/1995 dawn iż-żewġ plots se jinbnew mill-Awtorita' bħala maisonettes.

WSC - ĦADDIEMA IMPRESSED

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk dawk il-ħaddiema impressed li hemm mal-Water Services Corporation hux se jingħataw xi preferenza għal mili tal-postijiet battala ta' detectors mal-Water Services Corporation?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma se titratta l-mili ta' postijiet battala ta' detectors bħal kull applikazzjoni oħra, jiġifieri li l-applikanti jintgħażlu skond il-merti tagħhom.

Mhux se jingħataw xi preferenzi lil xi kategorija partikolari.

MEDIGRAIN - SENSJI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-Medigrain tat is-sensja lil tliet ħaddiema li kienu jaħdmu bħala Public Weighers magħha meta dawn kienu jitħallsu biss tax-xogħol li jagħmlu u l-ħlas tagħhom kien jitħallas mill- konsumatur?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lil Onor. Interpellant li t-tliet "Public Weighers" qatt ma kienu mpjegati mal-"Medigrain" u l-"Medigrain" qatt ma kellha obbligu statutorju jew kuntrattwali li timpjega s-servizzi tagħhom.

Dawn il-"Public Weighers" li huma " self-employed" kienu jattendu għal użin ta' ċertu ċereali (xgħir u qamħirrun) u mingħajr ma jattendu waqt il- kunsinna ta' dawn iċ-ċereali mill-imħażen tal- "Medigrain" kienu jiċċarġjaw lill-Kumpanija rata ta' 3c fit-tunnelata waqt il-hatt u 8c fit-tunellata għall-kwantitajiet mibjugħa.

Waqt verifika interna l-"Medigrain" irrealizzat li s-servizz provdut mill- "Public Weighers" kien għal kollox superflu u wara li rrapportat dan il- fatt lill-Gvern irċeviet l-awtoriżazzjoni mingħand il-MIMCOL f'Lulju 1995 biex tittermina dan l-arranġament li kien jiswa lill-kumpannija Lm11.000 fis-sena.

MEDIGRAIN - XOGĦOL TA' WEIGHER

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid min qiegħed jagħmel ix-xogħol ta' weigher fil-Medigrain minflok it-tliet qualified weighers li tkeċċew?

Min qiegħed jagħmel dan ix-xogħol, hu kwalifikat?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lil Onor. Interpellant għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 29798 u nżid li x-xoghol li kienu jagħmlu l-"Public Weighers" kien dejjem isir mill- miżien li hemm fis-"Silo" taħt is-sorveljanza tal-"Foreman" tal- "Medigrain" fil-preżenza ta' rappreżentant tas-"Societe Generale De Survielannce" ta' Ġinevra.

PULIZIJA - ĊANA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru ġentilment jgħid kemm-il pulizija ħadet ċana (ta' l-injam) mill- garage tal-mastrudaxxi għall-użu tal-Kavallerija mill-ewwel ta' Jannar sal- lum

ONOR.

TONIO BORG: Mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena sat-23 ta' Novembru, il-pulizija tal-Kavallerija ħadet mill-"Garage ta' l-Enginnering Machinery and Workshops Division" tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet, il-Marsa, 37.865 metri kubi ta' ċana.

SKEJJEL - KINDERGARTEN "LANKIN"

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jinvestiga b'liema dritt l-iskola tal- Kindergarten "Lankin" ta' Ħ'Attard tgħid lill-ġenituri li minn Jannar li ġej m'għandhomx jibagħtu aktar xi xorb (bħal orange juice) mat-tfal tagħhom għaliex se jibdew jingħataw tazza ħalib mill-iskola u ta' dan iridu jħallsu Lm6 kull term?

Diretturi ta' skola jistgħu jindaħlu b'dan il-mod lill-ġenituri li diġa' qed iħallsu Lm70 kull term għal tfal żgħar?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Minn investigazzjoni li saret ma' l-awtoritajiet ta' l-iskola irriżulta li l-Kap ta' l-iskola Thai Lakin, ġiet avviċinata mill-Malta Dairy Products biex jaraw jekk iridux li jipprovdulhom tazza ``flavoured milk drink'' kuljum għal kull student bi ħlas ta' 10 ċenteżmi.

Il-Kap ta' l-iskola bagħtet ċirkolari qasira lill-ġenituri fejn staqsiethom jekk iridux li uliedhom jagħmlu użu minn din l-offerta bi ħlas ta' Lm6 kull term.

Il-ġenituri ta' 200 student aċċettaw.

L-oħrajn ikunu jistgħu jkomplu jieħdu magħhom ix-xorb li jippreferu.

MĠARR - QTIL TAL-BARUNI FRANCIS SANT'CASSIA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Issa li għaddiet sena oħra fuq il-qtil tal-Baruni Francis Sant Cassia fl-Imġarr, jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-affarijiet?

L-inkjesta tal-maġistrat tlestiet?

Peress li l-predeċessur tiegħek kien qal aktar minn sena ilu li l- inkjesta tal-maġistrat kienet waslet biex tintemm, jista' l-Ministru jgħid jekk dan jistax jiġi kkonfermat?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ġejt informat li l-inkjesta dwar il-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant għadha ma ngħalqitx.

PULIZIJA - QTIL TAL-BARUNI FRANCIS SANT CASSIA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Il- pulizija ippreżentat lill-Qorti ix-xhieda kollha tagħha u d-dokumenti kollha fil-każ tal-qtil tal-Baruni Francis Sant Cassia?

L-investigazzjonijiet tal-pulizija għadhom sejrin biex jinqabad il- ħalliel?

Mindu sar il-qtil, kemm-il darba inbidel l-uffiċjal investigattiv u għal- liema raġuni?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija ippreżentat quddiem il-Maġistrat Inkwirenti kull evidenza li skopriet s'issa, matul l-investigazzjoni dwar il-qtil tal- Baruni Francis Sant Cassia, liema investigazzjoni għadha sejra u għadha qed titmexxa mill-istess spettur li kien bdieha.

DIPARTIMENT GĦALL-IKEL, AGRIKOLTURA U SAJD - GĦAJNUNA FINANZJARJA LILL- BDIEWA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid matul din is-sena finanzjarja kemm saru talbiet għall-għajnuna mill-bdiewa, li l-uċuħ tar- raba' tagħhom intlaqtu mill-maltemp?

X'kienet is-somma totali mitluba?

X'kienet is-somma mħallsa mid-Dipartiment tal-Biedja?

Kemm hemm talbiet li għadhom pendenti?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li matul s-sena finanzjarja 1995 saru 294 talba minn 159 bidwi għal għajnuna wara li l-wiċċ tar-raba' tagħhom intlaqat mill-maltemp.

Dawn it-talbiet għadhom qed jiġu mistħarrġa.

Matul is-sena finanzjarja d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura ħareġ bħala kumpens 'delivery notes' għal kompost b'xejn mill-Impjant ta' Sant'Antnin lil dawk il-bdiewa li tilfu ħamrija fil-maltemp tas-sena l-oħra.

Barra min hekk id-dipartiment ħaddem skema ta' kisi ta' toroq għall-bdiewa fejn dawn ġratilhom ħsara bil-maltemp.

Dan sar flok li ngħata kumpens finanzjarju lill-bdiewa konċernati.

Jiena pproponejt li dan isir għax huwa ta' benefiċċju akbar u aktar fit-tul minn kwalunkwe kumpens finanzjarju li jitħallas.

Dan ix-xogħol sejjer ikompli matul is-sena d-dieħla.

MTARFA - QASAM TAD-DJAR BLK D - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara li jsir kordinament meħtieġ sabiex id- dipartiment konċernat jara li jiġu mnaddfa l-partijiet ta' quddiem Blk D fl- Imtarfa mill-ħaxix ħażin, skart u jsir żbir ta' siġar u manutenzjoni oħra bħal toroq, bankini, dwal eċċ.?

Billi matul dawn l-aħħar snin dawn il-bżonnijiet ġew abbandunati, jista' l-Ministru jara li x-xogħlijiet jsiru?

ONOR.

CENSU GALEA: Ix-xogħol imsemmi hu parti mill-programm tax-xogħol tal-Ministeru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd għax-xhur li ġejjin.

MTARFA - PRINCE OF WALES AVENUE - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Billi f'Prince of Wales Avenue, fl-Imtarfa jenħtieġ li titnaddaf mill-ħaxix ħażin u ssirilha l-manutenzjoni fit-toroq, bankini u dwal, jista' l-Ministru jara li dawn ix-xogħlijiet jiġu kordinati mill-aktar fis possibbli sabiex għal festi tal-Milied u l-Ewwel tas-Sena dawn ir-residenti jkollhom ambjent kif jixraq?

ONOR.

CENSU GALEA: Nirriferik għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari numru 29852.

MTARFA - BLK H - MANUTENZJONI TA' PASSAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Billi l-passaġġ tar-residenti ta' Blk H, fl-Imtarfa li hemm qabel il-parti tal-"parking area" huwa kollu ħofor u żdingat, jista' l- Ministru jara li jirrimedja bix-xogħlijiet ta' manutenzjoni u/jew tarmac?

Billi l-istat ta' dan il-passaġġ qed ikun ta' skomdu u ta' inkonvenjent għar-residenti partikolarment it-tfal, jista' l-Ministru jara li x- xogħlijiet isiru mmedjatament u preferibbilment qabel il-festi tal-Milied u l-Ewwel tas-sena?

ONOR.

CENSU GALEA: Nirriferi għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 29848 (Seduta 479).