MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 385 Il-Ġimgħa, 6 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 385

Il-Ġimgħa, 6 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 6 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 155

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 155

TQEGĦID TA' KARTI 159

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

(IT-TIELET QARI)

CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL (THIRD READING) 159

MOZZJONI DWAR IL-PROGRAMM NAZZJONALI DWAR L-ADOZZJONI TA' L-ACQUIS 160

AĠĠORNAMENT 184

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 188

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 384 li saret fis-6 ta' Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

OPM - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm saru riċevimenti u ikliet mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-1 ta' Jannar, 2000 sal-31 ta' Awissu, 2000?

Jista' jgħid separatament f'kull każ x'kienet l-okkażjoni u kemm laħqet l-ispiża?

L-ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Prim Ministru): Kif diġà kelli l-opportunità inwieġeb f'okkażjonijiet oħra, sakemm ma tingħatax raġuni għalfejn qed tintalab din l-informazzjoni ma nara l-ebda skop li tinġabar.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant għall-allokazzjonijiet għall-hospitality li hemm fl-estimi ġenerali taħt il-vot ta' l-uffiċċju tiegħi u dawk tad-dipartimenti li jaqgħu taħtu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, ġaladarba l-flus li jintnefqu f'hospitality jiġu mill-ġbir tat-taxxi, allura l-poplu m'għandux dritt ikun jaf kemm intnefqu flus f'riċevimenti?

Ma jidhirlux li l-poplu għandu dritt għal din l-informazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, kif jaf l-Onor.

Mizzi, l-ispiża għall- amministrazzjoni pubblika tiġi mid-dħul rikorrenti tal-gvern u tiġi diskussa u dibattuta kull sena u finalment approvata minn din il-Kamra.

Tajjeb wieħed jgħid ukoll li l-vot tal-hospitality dejjem kien jeżisti taħt l-amministrazzjonijiet kollha li kellu pajjiżna, kienu x'kienu ċ- ċirkostanzi, fil-limiti ta' dak li kien jeżisti.

Għalhekk meta wieħed jagħmel dawn it-tip ta' mistoqsijiet li qed isiru b'ċerta regolarita' mill- Onor. Interpellant, irid japprezza li m'hijiex biss kwestjoni ta' jekk wieħed ikunx jaf jew le dawn id-dettalji.

Dawn huma affarijiet li jistgħu jiġu diskussi fil-kumitat permanenti dwar il-kontijiet pubbliċi u, jekk ikun hemm raġunijiet validi, l-informazzjoni tkun tista' tingħata fil- kumitat u anke f'din il-Kamra.

Pero` kif diġa` intqal kemm-il darba - dan kien suġġett ta' ċerta diskussjoni f'din il-Kamra - il-ħin tal-mistoqsijiet qiegħed hemm biex jagħti l-informazzjoni.

L-ammont ta' informazzjoni li din l- amministrazzjoni tagħti lill-Kamra huwa inkredibbli, pero` dan ma jfissirx li wieħed joqgħod jagħmel dawn it-tip ta' mistoqsijiet għal raġunijiet mill- iktar ċari ta' manipulazzjoni biex imbagħad dak li jkun jinforma ħażin lill- pubbliku u jagħti impressjonijiet ħżiena.

Din ir-risposta li qiegħda tingħata, kif naħseb jinnotaw l-Onor.

Membri, m'hijiex deċiżjoni tal-Prim Ministru jew ta' xi ministru imma hija deċiżjoni kollettiva.

Issa aħna qed nieħdu din id-deċiżjoni politika li nwieġbu b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, imma allura kif tista' n-naħa ta' l- oppożizzjoni - għax il-parti l-kbira tal-mistoqsijiet min-naħa ta' l- oppożizzjoni jsiru - tagħmel kontroll fuq l-eżekuttiv jekk tibqa' mingħajr tweġiba?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jiena naħseb li fl-istorja parlamentari ta' pajjiżna qatt ma kien hawn oppożizzjoni li kellha l-mezz biex tagħmel kontroll fuq in-nefqa pubblika daqskemm qed ikollha l- oppożizzjoni f'dawn l-aħħar snin, speċjalment minn mindu daħlu l-kumitati permanenti u minn mindu twaqqfet l-istruttura ta' l-awditur ġenerali, struttura li tirrispondi direttament lill-parlament.

Għalhekk naħseb li huwa ġustifikat li l-gvern jirriżerva l-informazzjoni li jagħti, u wara kollox hemm ukoll l-istanding orders li jħallu f'idejn il-ministru konċernat kif iwieġeb interpellanza.

Jidher ċar mill-mod kif qegħdin inwieġbu kollettivament għal din it-tip ta' mistoqsija li l-gvern qed jagħmel din l-għażla għaliex iħoss li l- mistoqsija m'hijiex intenzjonata biex tassew tissolleċita informazzjoni ta' interess pubbliku.

Dik hija d-deċiżjoni li qed jieħu l-gvern, u m'aħniex qed nippretendu li l-oppożizzjoni taqbel magħha u lanqas qegħdin nippretendu li l-oppożizzjoni ma tikkritikahiex, pero` tajjeb wieħed jgħid ukoll li l-oppożizzjoni għandha rimedji oħra.

Jekk hemm xi affarijiet f'dan il-vot tal-hospitality li l-oppożizzjoni ma jogħġbuhiex, għandna l-kumitat tal-kontijiet pubbliċi ppresedut minn membru ta' l-oppożizzjoni stess, u jekk ikun hemm xi dubju tista' tqanqal kwalunkwe kwestjoni f'dik is-sede.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jien naħseb li dan il-pajjiż veru qegħdin inġibuh rasu 'l isfel!

Kemm ili hawn ġew qatt ma smajt ministru jew prim ministru jirrofta li jagħti informazzjoni fuq spejjeż pubbliċi.

L- ewwel funzjoni tal-parlament hija l-iskrutinju tan-nefqa pubblika - il- public accounts committee ma jidħol assolutament xejn fil-kwestjoni għaliex, kif jaf il-ministru, dak jidħol fi kwestjoni wara li tkun ġrat - u l-ħin ta' l-interpellanzi parlamentari huwa għodda biex l-oppożizzjoni u l-pubbliku jkunu jaf x'inhu għaddej.

Fuq kollox jien niskanta b'din iċ-change of heart tal-membri tan-naħa tal- gvern għaliex meta dawn kienu fl-oppożizzjoni bejn l-1996 u l-1998 kienu jitolbu għal kull prezz ta' kull lazz taż-żarbun u kull lapes li kien jinxtara, speċjalment mill-ambaxxati.

Konna nkunu miżgħuda bil- mistoqsijiet, Sur President, u jekk inti se tippermetti li s-sitwazzjoni f'din il-Kamra tiddeġenera bil-mod li jkun hawn din l-arroganza min-naħa tal-gvern, li ma jagħtux informazzjoni lill-pubbliku dwar l-andament ta' flus il-poplu ...

Jien se nerġa' npoġġi l-mistoqsija u jekk il-Ministru jirrofta li jirispondi se nitlob ruling mingħandek, Sur President, għaliex ir- regolamenti tal-Kamra mhux il-gvern jagħmilhom.

Ir-regolamenti tal-Kamra qegħdin hemm - u kienu hemm minn dejjem - u jekk xi ħadd jaħseb li jista' jaqlibhom għaliex għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet, jien nitlob ruling mis-Sedja u dan imbagħad neħduh fejn hemm bżonn.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin b'dan il-mod li jirruftaw li jagħtu informazzjoni dwar infiq ta' flus il-pubbliku.

X'arroganza!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jien naħseb li l-istqarrija li għamel l-Onor.

George Vella hija waħda ta' opinjoni u biċċa minnha lanqas hija bbażata għal kollox fuq kif suppost jiġu osservati r-regoli ta' din il- Kamra.

L-Onor.

Membru għandu konoxxenza sew ta' l-istanding orders - għax ilu għal ċertu żmien f'din il-Kamra - u jaf li l-mistoqsijiet kollha li jsiru jridu jkunu magħmula skond ċerti parametri kif stabiliti mill- ordnijiet permanenti, pero' għal dak li huma tweġibiet ir-regolamenti jħallu fid-diskrezzjoni tal-ministru x'informazzjoni jagħti u kif iwieġeb.

Fuq din il-materja m'għandux ikun hawn problema.

Nerġa' ngħid li fuq kwestjoni ta' kontroll tan-nefqa pubblika ħadd ma jżomm lill-oppożizzjoni milli tagħmel il-kritika li jidhrilha li għandha tagħmel.

Meta jitressaq il-budget u jkun hawn l-estimi tal-korporazzjonijiet pubbliċi, f'diversi okkażjonijiet il-Kamra tiddibatti u tiddiskuti.

L-Onor.

Vella qal li l-kumitat dwar il-kontijiet pubbliċi jiddiskuti wara li tkun saret in-nefqa.

Jien ngħid li bilfors hekk irid ikun u anke din il- mistoqsija li qed issir hija magħmula biex wieħed ikun jaf x'intnefaq, naturalment wara li saret in-nefqa.

Allura jiena naħseb li m'huwiex korrett li wieħed jgħid li hawn xi nuqqas biex il-Kamra tkun tista' tagħmel il-kontroll li jidhrilha li għandha tagħmel fuq in-nefqa pubblika tal- gvern.

Nerġa' ngħid li l-forum it-tajjeb għal din it-tip ta' diskussjoni huwa l-kumitat li jeżamina l-kontijiet pubbliċi.

Hemm imbagħad kwalunkwe miżura oħra li tista' tiġi wżata b'manjieri oħra.

Wara kollox hawnhekk l- Onor. Interpellant qed jiġi mitlub jagħti raġuni għalfejn qed jagħmel dawn it-tip ta' domandi.

M'hijiex l-ewwel darba li saret din it-tip ta' mistoqsija u huwa ċar li l-intenzjoni mhix dik li jsir kontroll tan-nefqa pubblika.

Meta wieħed jara ċerti reazzjonijiet li jkun hawn fl-istampa u fil-mezzi ta' propaganda ta' l-oppożizzjoni għal ċerta informazzjoni li tingħata, mal- ewwel tinduna li dawn it-tip ta' mistoqsijiet huma intenzjonati biex titqanqal kampanja ta' miżinformazzjoni għall-istrutturi pubbliċi ta' pajjiżna billi tiġi manipulata l-informazzjoni li toħroġ mill-parlament.

U l-gvern qed jieħu din id-deċiżjoni - u nerġa' ngħid li din qed tittieħed kollettivament bħala gvern - preċiżament bħala reazzjoni għal din it-tip ta' mistoqsija.

Nerġa' ngħid li lill-oppożizzjoni m'aħniex qegħdin ngħidulha biex taqbel jew taċċetta dak kollu li jsir imma qed nitolbuha tgħid għalfejn qed tagħmel dawn id-domandi.

Qed tagħmel dawn id-domandi għaliex hemm xi ħaġa partikolari li qed tissuspetta minnha?

Jew forsi qed tagħmel xi tip ta' fishing expedition, li minnha mbagħad l-oppożizzjoni tkun tista' timmonta l-kampanji kollha u tagħmel l-ispots kollha li trid, li naturalment ma jservu xejn għall-kontroll tan-nefqa pubblika imma jservu biss biex jimminaw l-istituzzjonijiet ta' pajjiżna?

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, l-ebda ammont ta' verbosita` ripetuta m'hi se timpressjona la lili u lanqas lill-pubbliku, u l-pubbliku lanqas se jimpressjonawh wegħdiet vojta li għada pitgħada jimmaterjalizzaw f'gideb.

Jiena nerġa' ngħid li l-oppożizzjoni għandha kull dritt titlob kull dettall tan-nefqa pubblika.

Issa l-Ministru qed jgħid li hu u sħabu, f'konfoffa waħda, iddeċiedew li ma jagħtux l-informazzjoni.

Jien ngħid li b'hekk qed jagħtu eżempju ħażin anke lill-korporazzjonijiet - smajnihom jgħidu lill-ġurnalisti li mhux affari tagħhom u ma jridux jirrisponduhom - u din l-arja dieħla sew fil- pajjiż minħabba l-arroganza tan-naħa l-oħra.

Sur President, se nerġa' nistaqsi lill-Ministru: Jiġifieri f'isem il- Prim Ministru int qed tgħid li din l-informazzjoni ma tridx tagħtiha?

Toqgħodx tgħidilna biex nagħtu r-raġunijiet!

Id-domanda tiegħi hija ċara: Veru jew m'hux veru li qed tgħid li ma tridx tagħti l-informazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, ir-risposta hija ċara.

Sakemm ma tingħatax raġuni għalfejn qed tintalab l-informazzjoni - il-kliem hu meqjus - ma jkun hemm l-ebda skop li tinġabar.

Jiġifieri l-gvern mhux ma jridx jagħti l-informazzjoni imma qed jitlob li tingħata r-raġuni għafejn qed tintalab l-informazzjoni u, jekk ir-raġuni ma tingħatax, wieħed ma jarax l-iskop għaliex għandha tinġabar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Ministru jaf li dan ma joħroġ minn imkien mill- istanding orders.

Per eżempju, żgur li l-Ministru Joe Borg qatt ma kien mitlub jgħid x'kien l-iskop li jistaqsi - kien idardarna bil-mistoqsijiet li kien jagħmel - dwar il-mileage tal-karozzi uffiċjali fl-ambaxxati u affarijiet redikoli oħra.

Jien nibqa' nsemmihom dawn l-affarijiet għaliex ħadd minn sħabu ma kien iwaqqfu dak iż-żmien.

U la l-Ministru qed jieħu din l-attitudni, din in-naħa titlob ruling mis-Sedja dwar din il-kwestjoni.

(Interruzzjonijiet) Qed nitlob ruling.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-ewwelnett assolutament nirribatti l- ħrafa li għaliex nitkellmu b'dan il-mod jista' jittieħed bħala xi sinjal ta' arroganza.

It-tieni nett jidhirli li aħna qegħdin fl-istadju tal- mistoqsijiet, f'liema ħin ir-regolamenti jgħidu li għandhom isiru domandi u risposti.

Li wieħed iħalli lill-oppożizzjoni tagħmel statement kontra statement ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Membri jafu li s-Sedja għandha s-setgħa tiċċensura interpellanza, pero` imbagħad hija r-responsabbilta` politika tal-ministru li jwieġeb għal dik id-domanda.

Dan huwa dak li jgħidu l-istanding orders.

Din mhix l-ewwel darba li qamet din il-kwestjoni u r-risposta min-naħa tas-Sedja dejjem kienet fis-sens li qiegħed ngħid jien.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, imma jien tlabt ruling.

MR SPEAKER: Iva, inti tlabtni ruling u jien tajtek ruling!

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien naqbel miegħek li hija fid- diskrezzjoni tal-ministru li jirrispondi jew ma jirrispondix mistoqsija parlamentari u m'iniex qed nitlob ruling dwar dan.

Ir-ruling li qed nitlob jien huwa dwar jekk kemm-il darba jistax ministru jagħmel statement of policy kif qed jagħmel il-Ministru Louis Galea f'isem il-gvern li mistoqsija ma jirrispondihiex kemm-il darba ma jkunx hemm ġustifikazzjoni għaliha minn din in-naħa, speċjalment meta qed nitkellmu fuq ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu ma' l-ispiża pubblika.

Sur President, jien nitolbok tirrikonsidra dak ir-ruling li tajt u tagħti ruling dwar din il-kwestjoni.

MR SPEAKER: Onor. Vella, m'għandix x'inżid ma' dak li diġa` għedt.

L- Onor. Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, naħseb li jiftakar il-Ministru fil- mistoqsijiet li kienu jsiru min-naħa tagħhom meta kienu fl-oppożizzjoni dwar in-nefqa fuq hospitality ta' diversi ministeri.

Mistoqsija minnhom fil-fatt kienet saret lili bħala ministru, u għaliex ma kellix l- informazzjoni miegħi wara domanda supplimentari li kienet saritli - talbuni nagħti breakdown tal-lista li kont tajt - in-naħa ta' l-oppożizzjoni ta' dakinhar kienet sejħet għal quorum.

Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li dak iż-żmien l-oppożizzjoni Nazzjonalista setgħet tagħmel dawn it-tip ta' domandi fl-interess tal-poplu u llum l-oppożizzjoni Laburista ma tistax tagħmilhom!

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, l-oppożizzjoni tista' tagħmel il- mistoqsijiet kollha li jidhrilha xierqa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tar-rekwiżiti tal-kors ta' hospitality management fl-ITS, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

f'isem il-Viċi Prim Ministru inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd u l-lokalita` ta' postijiet b'requisition order, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

19754; u

f'isem il-Ministru tas-Saħħa inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar aġenti tal-mediċini li għad għandhom jitħallsu, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Mozzjonijiet.

Stqarrijiet Ministerjali.

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR

CONSUMER AFFAIRS (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru, jekk jogħġbu jressaq it-Tielet Qari.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-att dwar l- Affarijiet tal-Konsumatur.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOHN VELLA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur u sabiex jipprovdi għal ħwejjeġ oħra anċillari u konsegwenzjali għalih", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MOZZJONI DWAR IL-PROGRAMM NAZZJONALI DWAR L-ADOZZJONI TA' L-ACQUIS

(Ikompli mis-6 ta' Ottubru, 2000)

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Speaker, din il-ġimgħa smajt b'attenzjoni kbira l- argumenti li kemm in-naħa tal-gvern kif ukoll in-naħa ta' l-oppożizzjoni ġabu favur u kontra li l-gżejjer tagħna jissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Jien bħala ċittadin nistqarr li nifhem ftit li xejn fuq l-Unjoni Ewropea, u ċert li dawk li semgħu dan id-dibattitu, illum, wara ġimgħa, huma ftit aktar konfużi milli kienu qabel ma semgħuna nitkellmu għaliex in-naħa tal-gvern kollha tkellmu favur u n-naħa ta' l-oppożizzjoni kollha tkellmu kontra.

Issa biex wieħed jasal għal deċiżjoni daqstant importanti, irid jieħu approach oġġettiv.

L-istorja dejjem għallmitna li kull pajjiż jagħmel dejjem dak li jaqbillu, pero` aħna f'pajjiżna dejjem iġġelidna gwerer ta' ħaddieħor u qatt m'għamilna dak li qablilna imma dejjem għamilna dak li qabel lill- barrani.

Għalhekk huwa importanti li filwaqt li l-approach tagħna jkun wieħed oġġettiv, it-test ta' jekk għandniex nidħlu jew le għandu jkun wieħed soġġettiv, fis-sens li naraw x'jaqbel għall-familji tagħna.

Dan huwa test importanti li kull wieħed minna jrid jagħmel għaliex fi ftit ta' żmien ieħor se niġu msejħa biex nagħtu l-opinjoni tagħna f'referendum.

Jien li nista' ngħid huwa li meta nitkellmu dwar Għawdex, wieħed irid jiftakar li qed nitkellmu dwar ekonomija fraġli ħafna u għalhekk huwa importanti li jsir studju profond biex naraw jekk il-fatt li aħna nidħlu fl- Unjoni hux ta' benefiċċju jew le għall-poplu Għawdxi.

Ċertament li f'Għawdex jinħolqulna l-problemi kemm-il darba l-gvern idaħħalna fl-Unjoni mingħajr preparamenti sodi.

Kulħadd jaqbel, kemm gvern kif ukoll oppożizzjoni, li bejn Malta u Għawdex hemm differenzi fundamentali, fis-sens li hemm bżonn li biex Għawdex jimxi 'l quddiem jiġi ddiskriminat f'sens pożittiv, jiġifieri jingħata ċerti inċentivi biex ikun jista' jikkompeti.

Gvern Laburista kien ikkrea l-IPSE, liema intrapriża kienet għenet ħafna biex jingħataw l- inċentivi neċessarji ħalli l-fabbriki f'Għawdex jimxu 'l quddiem.

Fil-fatt konna tajna sussidju fuq it-trasport lill-fabbriki ż-żgħar sabiex b'hekk dawn setgħu jikkompetu u jibdew jesportaw għal barra minn Malta.

Illum ninsabu f'sitwazzjoni fejn dawk il-fabbriki f'Għawdex orjentati għas-suq barrani ma setgħux ikomplu jlaħħqu mas-suq imma bdew jagħlqu, anzi kien hemm minnhom li bdew joperaw minn Malta.

Sur President, huwa għalhekk li jien nistaqsi minn hawnhekk x'inhu jagħmel il-gvern, b'mod partikolari l- ministeru għal Għawdex, f'dak li huwa studju dwar l-impatt li dan id-dħul fl-Unjoni se jġib fuq il-gżira Għawdxija.

Jien ċert li fin-negozjati li se jsiru ma' l-Unjoni Ewropea, kemm Malta kif ukoll Għawdex, se jiġu ttrattati bħala reġjun wieħed u at par ma' xulxin.

Jekk jiġri dan żgur li tintilef id-diskriminazzjoni pożittiva li hemm favur Għawdex, fis-sens li Għawdex m'huwiex se jibbenefika mill- għajnuna li l-Unjoni tagħti lir-reġjuni li huma inqas vantaġġjati.

Jien insostni li l-gvern għandu jserraħ moħħ il-poplu Għawdxi billi jgħidilna li meta hu jkun qiegħed jittratta ma' l-Unjoni Ewropea, mhux se jikkonsidra lil Għawdex u lil Malta fl-istess miżien imma se jikkonsidra lil Għawdex għalih peress li għandu bżonn ta' aktar għajnuna.

Punt ieħor li jien ma nistax nifhem huwa kif wieħed jista' jiddeċiedi li nidħlu fl-Unjoni Ewropea meta f'Għawdex sal-lum għad m'għandniex statistika dwar l-istat ekonomiku, finanzjarju u soċjali ta' l-istess gżira.

Kif nistgħu oġġettivament niddeċiedu jekk Għawdex tidħolx membru jew le, meta għad m'għandniex statistika bħal din?

Filwaqt li l-gvern jidher għaddej b'rittmu mgħaġġel biex jagħmel dak il-tibdil strutturali neċessarju fil- gżira Maltija, għar-rigward tal-gżira Għawdxija jiddispjaċini ngħid li m'hu qiegħed jagħmel proprju xejn.

Għandna biss ministeru li dejjem jiftaħar kemm huwa importanti li nidħlu fl-Unjoni Ewropea għaliex jekk nidħlu Għawdex se jiggwadanja ħafna.

Fil-fatt sezzjoni 13 tar-rapport in eżami tgħid li Għawdex jista' jibbenefika ħafna mis-sħubija fl-Unjoni Ewropea iżda hemm bżonn ta' numru ta' policies adegwati li jieħdu in konsiderazzjoni kemm id-daqs tal-gżira kif ukoll l-element ta' insularita` doppja.

U jien minn hawnhekk nistaqsi lill-Ministru Giovanna Debono jekk l- istudju dwar Għawdex realment sarx, jekk il-Ministru għandhiex pjan quddiemha li fuqu wieħed verament jista' jasal għall-konklużjoni li jekk Għawdex jidħol ma' Malta fl-Unjoni, dan se jkun ta' benefiċċju għalina l- Għawdxin.

Sur President, kulħadd jaf li l-industriji fil-gżira Għawdxija huma żgħar u jiddependu ħafna mill-għajnuna li jirċievu mingħand il-gvern anke għar- rigward tat-trasport.

Iż-żewġ pilastri ta' l-ekonomija Għawdxija, jiġifieri l-biedja u s-sajd, ukoll jinsabu għaddejjin minn diffikultajiet kbar minħabba n-nuqqas ta' spazju għas-sajjieda Għawdxin fejn jitfgħu r- rimja.

Is-sajjieda Għawdxin illum diġa` qed isibu ruħhom f'kompetizzjoni mas-sajjieda Tuneżini u Sqallin u għalhekk mhux sewwa li nagħmlu kif qiegħed jagħmel il-ministeru għal Għawdex li jdendel il-karrotta quddiem il- poplu Għawdxi u jurih is-sbuħija tas-sħubija fl-Unjoni, qisu Għawdex se jiġi ttrattat bħala reġjun għalih u se jagħtuna l-għajnuna kollha neċessarja.

Dan m'hu veru xejn, u l-każ tad-Danimarka għandu jgħallimna.

Ftit ilu kelli l-opportunita` li nkun id-Danimarka u rajt b'għajnejja kemm dawn huma ġelużi għas-sovranita` tagħhom u ma jridux li l-munita tagħhom tinbidel fil-euro.

Dawn jafu dawn li ftit ftit qegħdin jiġu miblugħin mill-Unjoni Ewropea b'mod partikolari minn Franza u l-Ġermanja, u għalhekk fil-maġġoranza kbira tagħhom ivvutaw li ma jisseħbux fil-munita komuni Ewropea.

Għalhekk inutli li noqogħdu nippretendu li kollox miexi sew u li jekk nidħlu fl-Unjoni l-problemi kbar li għandha l-gżira Għawdxija sejrin jissolvew.

Dan m'hu veru xejn.

Jien nemmen li l- maġġoranza assoluta tal-poplu Għawdxi ma jafx xi tfisser l-Unjoni Ewropea u hemm bżonn li l-ministeru għal Għawdex jagħmel studju profond settur b'settur biex jara jekk verament il-poplu Għawdxi jaqbillux jidħol fl- Unjoni.

Imma ħalli issa ngħaddi għall-qasam turistiku, Mr Speaker.

Sal-lum aħna dejjem għedna li biex Għawdex jimxi 'l quddiem fil-qasam turistiku hemm bżonn li noħolqu dawk li jissejħu niche markets tant vitali sabiex nattiraw turiżmu anke fix-xhur tax-xitwa.

Jien nistaqsi jekk sarx studju dwar kif sħubija fl-Unjoni se taffettwa l-qasam turistiku Għawdxi.

Qed nistaqsi dan għaliex jidher ċar li l-gvern ma jimpurtah xejn mill-gżira Għawdxija u aktar qed jiffoka fuq Malta.

Il-poplu Għawdxi jaf li ma jaqbillux jidħol fl-Unjoni għaliex il-problemi kbar li diġa` jeżistu f'Għawdex ikomplu jikbru jekk nimxu skond it-time schedules li ffissa l- gvern.

Jien nappella lill-poplu Għawdxi sabiex meta jasal il-mument li jmur jivvota fir-referendum jistaqsi lilu nnifsu jekk jaqbilx lilu, lill- familja tiegħu u lil uliedu li jidħol fl-Unjoni Ewropea.

Hemm bżonn li ma nkunux għamja u ma nintrabtux ma' karru politiku imma nġibu l-ewwel u qabel kollox lil Għawdex u lill-familji tagħna.

Jien ċert li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar il-poplu Għawdxi qiegħed jinduna li l-Unjoni Ewropea m'hijiex se tkun ta' ġid għalih.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, qegħdin nitkellmu dwar il-programm nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis.

Dan naturalment m'huwiex programm set in stone imma huwa programm li jinbidel minn żmien għal żmien u qed iwassal għal riformi kbar fl- istrutturi ta' pajjiżna.

Jekk nieħdu, per eżempju, il-ministeru għas-servizzi ekonomiċi naraw li din is-sena biss ġew ippreparati madwar l-14-il abbozz ta' liġi.

Veru li dawn ma sarux kollha minħabba l-eventwali dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, pero` m'hemmx dubju li f'ħafna minnhom hemm element ta' ristrutturazzjoni.

Nistgħu ngħidu li saru tibdiliet f'dak li jirrigwarda d-dipartiment ta' l-industrija u dak tat-trade, l-uffiċċju tal-konsumatur u l-uffiċċju tal- kompetizzjoni ġusta.

Qegħdin niżviluppaw ukoll ir-regulatur għas-setturi ta' l-enerġija u tat-telekomunikazzjoni.

Dawn kollha huma bidliet ibbażati fuq dak li huwa meħtieġ biex wieħed jasal għall-istrutturi neċessarji li l- Unjoni Ewropea tistenna minn pajjiż membru.

U r-raġuni għaliex l-Unjoni trid dawn l-istrutturi hija sabiex kemm jista' jkun jipprevali l-fair trade ma' kullimkien.

Rigward is-sitwazzjoni tat-tarznari li ssemmiet minn xi kelliema nista' nikkonferma li qegħdin nindirizzawha.

Naturalment nixtiequ naraw aktar progress f'dan il-qasam, pero` naħseb li jkun min ikun fil-gvern irid inaqqas is-sussidji u jelemina l-ineffiċjenza ħalli jiżgura li t-tarznari jimxu għal sitwazzjoni vijabbli.

Aħna naħsbu li dan huwa possibbli u qed nimxu fuq programm imfassal proprju għal dan il-għan.

Hemm min jgħid li jekk nidħlu fl-Unjoni pajjiżna ma jkunx jista' jibqa' jissussidja t- tarznari.

Jien naħseb li anke jekk ma nidħlux, il-pajjiż ma jiflaħx jagħti sussidji għal dejjem.

Il-pajjiż irid jirristruttura u jrid juża r-riżorsi tiegħu bl-iktar mod għaqli possibbli biex ikun jista' jieħu l-massimu li jista' bħala produttivita` mill-ekonomija ta' pajjiżna.

Finalment il-mira tagħna hija li nilħqu livell ta' għajxien ogħla minn dak li għandna llum.

Aħna nistgħu nieħdu l-pożizzjoni, kif kien ħa l-gvern preċedenti, fejn ngħidu li se nħallu l-monopolju fil-qasam tat-telekomunikazzjoni sas-sena 2010 għaliex naħsbu li dik hija xi ħaġa neċessarja?

Imma fuq liema bażi wieħed jiddeċiedi li hija neċessarja?

Żgur li pajjiż modern illum jaqbillu li ma jkollux sistema liberalizzata tat-telekomunikazzjoni?

Qed insemmi dan b'mod partikolari għaliex is-sitwazzjoni reali ta' kull pajjiż li qed jiżviluppa llum hija li jekk ma jkollokx qabżiet kbar fl-istrutturi tat- telekomunikazzjoni, fl-effiċjenza, fil-mod kif jopera s-settur u fl- introduzzjoni ta' teknoloġija ġdida, ma tkunx tista' żżomm il-pass ma' pajjiżi oħra li jkunu qed jiżviluppaw u ma' oħrajn li diġa` huma żviluppati u li jinsabu għaddejjin b'pass mgħaġġel.

U allura wieħed irid joqgħod attent ħafna kif jasal għall-konklużjonijiet li wasal għalihom il-gvern preċedenti għaliex jista' jinħoloq dannu għall-iżvilupp ekonomiku tal- pajjiż.

Huwa importanti li wieħed jara r-rata li biha jista' jimxi l- pajjiż b'mod li jilħaq l-ogħla livell ta' għajxien possibbli, għalkemm naħseb li ħadd ma jista' jkun jaf ir-risposta eżatta għal dan.

Li nista' ngħid jien hu li l-ministeru għas-servizzi ekonomiċi qed jagħmel bidliet estensivi u rrid nistqarr li ninsab sodisfatt ħafna bil-mod kif is-settur pubbliku qiegħed jirrispondi għal din l-isfida.

Forsi l- poplu Malti joħroġ l-aħjar fih meta jkollu sfida quddiemu.

M'hemmx dubju li l-bidliet li qegħdin nagħmlu huma neċessarji anke jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, pero` kieku mhux għax għandna l-programm ta' sħubija fl-Unjoni dawn il-bidliet jafu jieħdu aktar żmien biex isiru.

U allura l-programm ta' ħidma deskritt f'dan id-dokument, fil-fehma tiegħi, qed iwassal għall-akbar qabża fl-iżvilupp ta' l-istrutturi tagħna li qatt kellna mill-indipendenza 'l hawn.

Dan huwa programm li qed ifisser ħafna xogħol u dedikazzjoni minn ħafna nies li qegħdin jaraw li jkollna mhux biss il-liġijiet imma li jkollna wkoll l-istrutturi nfushom li jkunu kapaċi jmexxu dawn il-liġijiet meta Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Kieku wieħed kellu jmur ftit lura forsi jiftakar li l-oppożizzjoni kienet qed titlob l-aktar relazzjoni mill-viċin ma' l-Unjoni Ewropea short of membership.

Din tirrikjedi li jkollok ċertu freedom of movement of goods, strutturi neċessarji fuq standards, strutturi neċessarji biex tkun tista' tkejjel dak li hemm bżonn tkejjel, sistema ta' tassazzjoni simili għal dik tal-pajjiżi membri u anke sistema ta' tariffi kontra pajjiżi li huma barra l-Unjoni.

L-oqsma msemmija fil-programm ta' ristrutturazzjoni huma ħafna u jinkludu l-industrija, is-shipyards, il-korporazzjonijiet pubbliċi, il- foreign direct investments, titjib fl-istandard tal-prodotti importati f'Malta u titjib tal-livell ta' l-għajxien f'oqsma li jaqgħu taħt ministeri differenti, bħal fil-każ ta' health and safety.

Dawn huma kollha miżuri ntiżi sabiex jagħtuna sistema konsistenti maż-żmenijiet tal-lum.

Kif kulħadd ċert li jaf, hemm sfidi kbar, pero` ninsabu mexjin b'pass tajjeb - dan m'aħniex qed ngħiduh aħna biss imma osservawh ukoll il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea - tant li aħna minn ta' quddiem fost il-pajjiżi tat-tieni grupp - l-applikazzjoni tagħna kienet ġiet iffriżata taħt il- gvern preċedenti u allura tħallejna għal żmien fuq l-ixkaffa - u hemm min jgħid ukoll li anke fost il-pajjiżi ta' l-ewwel grupp Malta tinsab f'pożizzjoni mill-aktar avvanzata.

Dan kollu naturalment seta' jsir għaliex hemm il-ħeġġa biex wieħed jibdel is-sistemi.

Pero` minbarra l- bidliet li qed nitkellmu dwarhom, tajjeb li wieħed jirrifletti wkoll dwar liema hi d-direzzjoni li qed inħarsu lejha.

Jien ngħid li hemm żewġ aspetti importanti; l-aspett politiku u l-aspett ekonomiku tas-sħubija.

U se nitkellem ftit fuq it-tnejn.

L-ewwelnett meta nitkellmu dwar l-aspett politiku nkunu qed nirriferu għall-fatt li Malta, bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea, jkollha prominenza ferm akbar milli għandha llum f'dak li għandu x'jaqsam ma' dak li qed jiġri fl-Ewropa.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar il-bidliet imsemmija f'dan il- programm, pero` ta' min jitkellem ukoll dwar il-benefiċċji.

Huwa veru li mhux kollox huwa ward u żahar pero` lanqas huwa kollox ikrah, iebes u diffiċli.

M'hemmx dubju li bħala membru ta' l-Unjoni, Malta tkun f'pożizzjoni li tirrifletti aktar sigurta`.

Il-fatt li tkun parti minn Unjoni li tkun qed timxi bl-istess regoli u sistemi twassal għal aktar fiduċja f'dak li għandu x'jaqsam ma' investiment.

U dan huwa aktar importanti meta wieħed jiftakar li m'aħniex l-uniku pajjiż li qed napplikaw biex nidħlu imma hemm madwar 12-il pajjiż ieħor, liema pajjiżi sa għaxar snin ilu lanqas biss kienu jidħlu jikkompetu magħna għall-investiment u llum qegħdin jikkompetulna bil-kbir u għalhekk ma nistgħux naffordjaw li naqgħu nofs pulzier lura minnhom jekk verament irridu nilħqu l-ogħla livell ta' għajxien possibbli fl-iqsar żmien.

Jien għadni ġej minn programm ta' investment promotion fil-Ġappun u rrid ngħid li kemm meta titkellem ma' ministri tal-Gvern Ġappuniż u anke meta titkellem ma' investituri - u aħna ltqajna ma' madwar 50 kumpannija - l- aktar mistoqsija li jagħmlulek hija dwar meta Malta se tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Din hija prova ċara ta' l-importanza ta' din id-deċiżjoni.

U jagħmlu din id-domanda għaliex fiċ-ċirkostanzi attwali, wieħed mill-Asja li jinvesti f'Malta fis-settur ta' l-elettronika jkun irid jilħaq valur miżjud ferm akbar milli kieku Malta kellha tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea.

U allura jekk investitur Ġappuniż ikun irid jinvesti f'Malta biex jipproduċi l-computers, se jsib li l-valur miżjud f'pajjiżna, pajjiż żgħir b'ekonomija żgħira, huwa ferm aktar għoli milli kieku jinvesti fl-Irlanda, b'ekonomija ferm akbar minn Malta.

Fl-Irlanda l-valur miżjud ta' investiment minn barra l-Unjoni huwa ta' madwar 45%, jiġifieri 20% inqas minn tagħna.

Dan juri li l-investiment jaħdem b'mod aktar liberu meta jsir f'pajjiż li diġa` huwa membru ta' l-Unjoni jew f'pajjiż li se jsir membru bħall-Ungerija, il- Polonja u r-Repubblika Ċeka.

Dawn il-pajjiżi kollha għarfu n-neċessita` li jkunu parti mill-Unjoni u għarfu li huwa fl-interess nazzjonali tagħhom - bħalma hu fl-interess nazzjonali tagħna - li joffru l-aktar kwadru attraenti għal min irid jinvesti f'pajjiżhom.

Nerġa' ngħid li hemm interess minn pajjiżi li huma barra mill-Unjoni, kemm dawk mill-Asja kif ukoll oħrajn mill-Amerka, li jħarsu lejn Malta b'mod ħafna aktar pożittiv kieku kellna nkunu msieħba fl-Unjoni Ewropea.

U din ma kenitx l-unika okkażjoni fejn staqsewni meta Malta se ssir membru ħalli jaraw jekk jaqblilhomx jiġu hawnhekk jew inkella jmorrux l-Irlanda jew l-Ungerija jew il-Polonja.

Il-fatt li ninsabu għaddejjin b'pass mgħaġġel fit-triq ta' sħubija u l-fatt li qegħdin fuq quddiem nett huma nnotati minn dawn il- pajjiżi.

Kif diġa` għedt, il-gvern preċedenti kien qed jimxi fi triq għal relazzjoni aktar mill-qrib, u din hemm ċerta ambigwita` fiha.

Fil-fatt jekk wieħed jaqra r-rapporti li kienet ipproduċiet l-Ewropa jara li din kienet qed tgħid li dan m'huwiex possibbli għax jew tkun ma' tal-Mediterran jew tkun mal-pajjiżi li se jissieħbu.

Dan qalu Prodi stess f'dan il- parlament u tana indikazzjoni ċara li l-alternattiva li tan-naħa l-oħra dejjem iħambqu fuqha m'hijiex realistika u attraenti.

U jien nista' ngħid li anke min-naħa l-oħra tad-dinja, l-investituri jaħsbuha bl-istess mod.

Issa m'aħniex qed nitkellmu fuq Prodi, li jafna u allura jista' jkun li huwa interessat li l-Unjoni Ewropea tkun tinkludi lil Malta wkoll għaliex b'hekk ikun hemm Unjoni aktar kompleta, imma qed nitkellmu fuq investituri li lil Malta jafuha ftit pero` jafu xi tfisser li tkun jew ma tkunx fl- Ewropa.

Jekk wieħed iħares lejn l-investiment li sar mill-Ġappun isib li hemm madwar 23 kumpannija sussidjarja fl-Irlanda u f'kull pajjiż ieħor membru u anke f'pajjiżi oħra li applikaw biex isiru membri.

Il-verita` hi li dawn il-bidliet li qed nagħmlu jagħtu aktar sigurta` għal min irid iħares lejn pajjiżna u jpoġġu lil pajjiżna f'pożizzjoni aktar attraenti.

Anke mill-aspett politiku wieħed jista' jgħid li pajjiżna jkun qed jiggwadanja mhux biss għaliex ikun involut fl-istrutturi ta' l-Unjoni Ewropea u allura huwa ukoll ikollu ċerta abbilita` li jinfluwenza u li jwassal il-kelma tiegħu ħafna aktar milli jista' jagħmel minn barra, imma anke għaliex ikun jista' jipparteċipa u b'hekk jiġbed aktar investiment minn barra l-Unjoni.

Ħalli issa ndur fuq l-aspetti ekonomiċi tal-kwestjoni ta' sħubija.

Sur President, nafu li dawk il-pajjiżi jew reġjuni li għandhom dħul ta' anqas minn 75% tal-medja ta' l-Unjoni Ewropea huma kkonsidrati li għandhom bżonn ta' ċerta assistenza biex b'hekk ikunu jistgħu jilħqu l-medja u jekk ikun possibbli anke jaqbżuha.

Fl-istruttura ta' l-Unjoni Ewropea nsibu li hemm regoli differenti għall-pajjiżi li huma f'dak l-istadju.

L-estimi preliminarji li għandna juru li jekk nikkoreġu l-GDP għall-purchasing power parity Malta tiġi li għandha madwar 60% tad-dħul medju ta' l-Unjoni.

Dan kollu juri li wieħed ma jistax jaqbad u jagħmel, kif jagħmlu tan-naħa l- oħra, direttivi u kondizzjonijiet u japplikahom għal pajjiżna.

L-ironija hija li tan-naħa l-oħra dejjem jgħidu li r-regoli ta' l-Unjoni ma japplikawx daqstant għal pajjiżna għaliex aħna żgħar, imbagħad ma jindunawx fejn hemm affarijiet li japplikaw għalina u japplikawhom b'mod sensibbli.

Dawn jinjoraw kompletament - jien qrajt id-diskorsi kollha li għamlu l- membri f'din id-diskussjoni - il-fatt li Malta se jkollha pożizzjoni privileġġata li twassal biex wieħed ikun jista' jkollu kondizzjonijiet speċifiċi aktar attraenti, kemm għall-industrija, kemm għall-SMEs, kemm għall-agrikoltura kif ukoll għal oqsma oħra.

Sfortunatament in-naħa ta' l- oppożizzjoni ħafna drabi kulma jagħmlu hu li jaqbdu direttiva u japplikawha point blank għal Malta, irrispettivament mill-pożizzjoni ta' pajjiżna.

U huwa hawnhekk fejn naħseb li qed isir l-iżball fundamentali.

In-naħa ta' l- oppożizzjoni, minflok m'huma qed ikunu oġġettivi qegħdin sempliċement joġġezzjonaw.

L-interpretazzjoni tiegħi għal dan hija li qed jagħmlu dan sempliċement għaliex qegħdin fl-oppożizzjoni u għaliex iridu li jkollhom politika differenti minn dik tal-gvern.

U wieħed jasal għal din il- konklużjoni għaliex meta jeżamina r-regoli ta' l-Unjoni, speċjalment l- ispecial considerations li taħthom jaqgħu ir-reġjuni msemmija f'artiklu l- 87 (3a), u jqabblu ma' dak lil qed jgħidu l-kollegi tan-naħa l-oħra tal- Kamra, jinduna li l-oppożizzjoni m'hijiex informata biżżejjed dwar kif japplikaw għal Malta dawn ir-regoli u kif se jeffettwaw lil Malta.

Sur President, nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi ngħid li huwa ta' diżappunt li f'kull żvilupp ta' natura maġġura li jsir f'pajjiżna, din in- naħa tal-Kamra trid tiġbed warajha lin-naħa l-oħra bil-protesti tagħhom b'kollox.

Dan ġara fl-indipendenza, fil-liberalizzazzjoni, fil-manifattura u f'ħafna okkażjonijiet oħra.

Niftakar li fis-snin '70 kienu jgħajruna b'ċimiterju ta' fabbriki, sempliċement għaliex gvern Nazzjonalista kien bena l-fabbriki ħallu jkunu jistgħu jiġu l-kumpanniji.

Din it-tip ta' kritika nibqgħu narawha aktar lejn dan iż-żmien.

Il-Partit Laburista fil- gvern għandu storja ta' kontrolli u restrizzjonijiet u ta' nuqqas ta' foresight ta' fejn pajjiżna jista' jasal u għalhekk kien jirrikorri għal ħafna regoli u constraints li kultant kienu jwaqqgħuna għar-redikolu.

Niftakar, per eżempju, meta gvern Laburista ddeċieda li jagħmel import ban fuq prodotti mill-Ġappun għaliex deherlu li dak il-pajjiż ma kienx qed jimporta biżżejjed mingħandna.

B'din id-deċiżjoni litteralment nejja, pajjiżna mhux talli tilef talli gerrxet ukoll l-investiment.

L-istorja turi li l-Partit Laburista donnu m'għandux fiduċja fih innifsu u lanqas m'għandu fiduċja fil-poplu Malti li kapaċi jegħleb l-isfidi b'mod mill-aktar organizzat.

Dan il-programm ta' ħidma huwa intensiv, għandu viżjoni u qed iħares kif nistgħu nagħmlu biex bl-aktar mod malajr ngħaġġlu t-tkabbir ekonomiku ta' pajjiżna.

Dan huwa programm ta' bidliet li se jwassal għal organizzazzjoni u strutturi aħjar, programm li finalment se jwassal għal livell ta' għajxien aktar għoli għall-poplu tagħna u se jwassal ukoll sabiex pajjiżna jkun jista' jipparaguna ruħu ma' l-aktar pajjiżi ekonomikament żviluppati fl-Ewropa.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Mr Speaker, xtaqt nibda l-intervent qasir tiegħi b'żewġ kummenti rigward dak li qalu kelliema ta' qabli dwar l-NPAA.

L- ewwel kumment tiegħi huwa għal dak li ssemma hawnhekk f'din il-Kamra fejn jirrigwarda l-mandat elettorali u li għalih wieġeb il-ministru għall- affarijiet barranin.

Jiddispjaċini ngħid li ma naqbilx ma' dak li qal il-Ministru Joe Borg għar-raġuni li meta l-Partit Nazzjonalista wassal il-programm elettorali tiegħu quddiem il-poplu Malti, ċar u tond qal li f'dak li għandu x'jaqsam mas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea kollox jiddependi fuq referendum.

Sa dan il-punt naħseb li ħadd minn din in-naħa ma jkun qed jiżbalja jekk jgħid li permezz tal-miżuri li qed jieħu l-Partit Nazzjonalista bħalissa mhux qed jimxi mal-mandat elettorali.

Dan għaliex il-gvern Nazzjonalista qed jipproponi affarijiet li suppost jiġu wara r-referendum.

Il-programm għall-adozzjoni ta' l-acquis - ismu stess juri dan - jgħid kif se nadottaw il-liġijiet ta' l-Unjoni.

Jiġifieri qabel ma jara jekk il-pajjiż huwiex lest li jadotta l-liġijiet ta' l-Unjoni, il-gvern diġa' qiegħed jieħu miżuri biex jiġi in line ma' dak li qed tgħidlu biex jagħmel il-Kummissjoni Ewropea qabel ma jmur għal deċiżjoni popolari.

Mr Speaker, bil-permess tiegħek niftaħ parentesi żgħira u ngħid li anke hawnhekk il-Partit Nazzjonalista qed jinqabad fil-lixka tiegħu stess għaliex fejn il-Partit Laburista qal li referendum jorbot biss lil min hu marbut bih, jiġifieri lill-Partit Nazzjonalista, li fil-programm elettorali tiegħu wiegħed li jagħmel referendum, il-ġimgħa li għaddiet kellna l- Ministru Joe Borg jgħidilna li l-gvern u l-poplu Daniż huma fil-pożizzjoni li jsejħu referendum ieħor.

Mela filwaqt li l-gvern Nazzjonalista jgħid li l-oppożizzjoni f'Malta m'għandhiex dritt ma tirrispettax ir-rieda tal-poplu murija f'referendum - li fil-fehma tagħna mhux se jgħaddi bil-mod kif se jagħmlu l-gvern Nazzjonalista, għaliex aħna għandna informazzjoni dwar kif se jsir - fl-istess sentenza jgħid li m'huwiex lest li jintrabat ma' l- istess referendum.

Din hija kontradizzjoni kbira li qed jagħmel kontinwament il-gvern tal-ġurnata.

Mr Speaker, jien nasal biex ngħid li dan id-dokument li għandna quddiemna m'huwiex wieħed ta' prinċipju iżda fl-essenza tiegħu huwa dokument ta' direzzjoni - naħseb li l-gvern, inkluż il-ministru għall- affarijiet barranin, jaqbel miegħi dwar dan - għaliex ma jiddiskutix jekk Malta għandhiex tidħol membru sħiħ jew le fl-Unjoni Ewropea.

Jien smajt id- diskors introduttorju tal-ministru li jinsab preżenti hawhekk u ngħid li bqajt ftit perpless għaliex m'iniex imdorri nisimgħu jitkellem dwar l- Unjoni kif tkellem f'dan id-dibattitu.

Jiddispjaċini ngħid li donnu nħataf minn dik is-sejħa vaga li għandu l-gvern tiegħu li ma jitkellimx fuq punti tekniċi u affarijiet li huma realistiċi imma jitkellem fuq valuri.

Din in- naħa taqbel mal-prinċipji fundamentali ta' l-Unjoni, li ma naqblux huwa dwar il-prinċipji tekniċi ta' sħubija.

U allura x'inhi d-direzzjoni ġenerali li qiegħed joffri dan il-gvern permezz ta' dan id-dibattitu dwar dan il-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis?

U aħna ma nistaqsux dan biss f'din il-Kamra imma nistaqsu wkoll fil-kumitat permanenti għall- affarijiet barranin - l-oppożizzjoni għandha jirrappreżentawha fuq dan il- kumitat lill-Onor.

George Vella, lili u lill-Onor.

Jose` Herrera - x'inhi d-direzzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' SMEs, pero` nibqgħu mingħajr tweġiba.

X'inhi d-direzzjoni li għandu l-gvern, mhux biss fl-NPAA imma rigward il-prinċipju ta' sħubija sħiħa, per eżempju, f'dak li għandu x'jaqsam ma' bdiewa u sajjieda?

X'inhu l-pajn għal dak li għandu x'jaqsam ma' għalliema u studenti universitarji?

X'inhi d-direzzjoni fir-rigward tat- tarznari?

X'inhi d-direzzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' intrapriżi tal- gvern?

Ikun żball kbir jekk qabel ma naslu għall-vot tal-lejla il-gvern jibqa' jittratjeni fuq suġġetti ta' materja essenzjali u importanti kif inhi tal- lum, kif għamel fil-passat.

Infakkar li l-materja li llejla għandna għad- diskussjoni hi ta' importanza assoluta u niftakar li meta aħna konna fil- gvern kien ikun hemm mozzjonijiet ta' l-Onor.

Eddie Fenech Adami jgħidu li din hija materja ta' importanza assoluta li hemm bżonn niddiskutu malajr kemm jista' jkun.

Illum il-ġurnata il-gvern ta' Dr. Fenech Adami qed jagħmel bil-maqlub għaliex ħa x-xhur qabel ma din il-mozzjoni ġiet ippreżentata hawnhekk għad-diskussjoni.

Hemm ukoll il-fatt li din in-naħa ma tafx biżżejjed dwar il-partijiet konċernati fil-programm u x'reazzjoni għandhom għal dan l-istess programm.

U ma joqogħdux jiġu tan-naħa l-oħra jgħidulna li dan minħabba li m'aħniex nattendu għall-MEUSAC.

Aħna li jinteressana huwa li min hu Involut fid-diskussjoni biex ikun hemm l- adozzjoni ta' l-acquis ikun infOrmat qabel ma ssir il-balbuljata U mhux wara.

Imma dan m'huwiex isir u r-rapporti ġew imqiegħda hawnhekk fuq il- Mejda tal-Kamra fuq insistenza ta' l-oppożizzjoni.

Jien nistaqsi kemm huma kompetenti n-nies li qegħdin iħejju dawn ir-rapporti li qed jiġu jiswew eluf ta' liri.

Nistgħu naraw li dawn ir-rapporti jiġu mqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra, anke b'mod konfidenzjali?

Jew inkella jistgħu almenu jingħataw lill-persuni li huma nvoluti.

Dawn lanqas biss qegħdin jingħataw lil min hu nvolut!

Jien nistaqsi lill-ministru għall-affarijiet barranin għalfejn m'hemmx synopsis allaċċjata ma' l-NPAA, mhux dwar l-affarijiet li huma konfidenzjali imma dwar l-affarijiet ta' policy...

(Interruzzjonijiet) L- updated version tal-programm Alla biss jaf meta se niddiskutuh għaliex jekk tagħmlu kif għamiltu din id-darba, iridu jgħaddu tmien xhur qabel ma nkunu nafu x'fih u sadanittant tkunu diġa` wasaltu għall-position tagħkom!

Allura għaliex ma jitqiegħedx fuq il-Mejda tal-Kamra synopsis li mbagħad inkunu nistgħu niddiskutuh hawnhekk?

Dan huwa dokument li se jkollu impatt ekonomiku u soċjali u żgur li ma tistax tħalli barra lil dawk li se jintlaqtu primarjament minnu.

Mr Speaker, l-oppożizzjoni reġgħet kienet preparata immens għal dan id- dibattitu.

Il-punti diskussi mill-kelliema ta' din in-naħa kienu tekniċi, prattiċi u kellhom rilevanza politika u teknika kbira.

Min-naħa l-oħra l- gvern reġa' kien fis-sħab, jgħid biss kemm hu importanti iżda mhux x'inhu l- impatt ta' dan il-programm.

Niftakru li issa ż-żmien jinsab għaddej u qed tavviċina l-cut-off date li ffissa l-gvern, l-1 ta' Jannar 2003.

Fix-xhur li ġejjin qegħdin nistennew li jkun hemm a national plan for the adoption of the acquis ieħor - li għadu kif semma l-ministru issa - u nisperaw li dan ikollu xi forma ta' synopsis dwar l-impact assessments li qegħdin isiru minn dawn il-konsulenzi.

Jien jiddispjaċini ngħid li ma rajt xejn ġdid bejn l-ewwel NPAA li kien sar fi Frar li għadda u dak li għandna llum għad- diskussjoni.

F'xi setturi hemm iżjed informazzjoni pero` fundamentalment m'hemm xejn ġdid.

Fil-fatt anke l-format tiegħu jgerfxek.

Jien naqbel ma' sieħbi l-Onor.

George Vella fejn qal li wara l-ewwel NPAA għallinqas kellu jkun hemm xi forma ta' underlining fejn jgħidilna xi żvilupp seta' kien hemm.

Dan huwa suġġeriment li għamlet din in-naħa u nispera li jintlaqa' min-naħa tal-gvern.

Jeżisti wkoll nuqqas kbir ta' informazzjoni f'diversi setturi li huma msemmija fl-NPAA, anke fil-każ ta' kapitli li huma miftuħa għan-negozjati.

Dan huwa nuqqas kbir u ma jistax ikun li ċerti setturi jitħallew fl- inċertezza bħal, per eżempju, meta jingħad li l-istudju għadu għaddej jew li ċerti miżuri se jkollhom bżonn ta' ristrutturazzjoni.

Dawn huma ġeneraliżmi li ma jagħmlux ġid u ma jawgurawx tajjeb.

Wara l-ewwel NPAA aħna konna qed nistennew li ċerti inċertezzi ma jitħallewx miftuħin u stennejna li se jkollna xi tip ta' risposta għalihom, pero` fil-fatt ma kellniex.

Mhux talli hekk talli nqalgħu ċerti problemi, bħal per eżempju inċertezzi f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-acquisition of immovable property, jiġifieri persuni ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea li jkunu jridu jixtru proprjeta` hawn Malta.

Hemm imbagħad it-tarznari.

X'se jiġri jekk il-perijodi transitorji ma jiġux aċċettati mill-Unjoni Ewropea?

U x'se jiġri fir-rigward tas-settur tal-biedja u s-sajd, aktar u aktar fid-dawl tal-liberalizazzjoni tal-kummerċ agrikolu u r-riforma tal-common fisheries policy?

Mr Speaker, l-NPAA isemmi ukoll ir-riżorsi umani u finanzjarji li hemm bżonn biex jiġi adottat l-acquis.

Aħna nisperaw li jkun hemm xi forma ta' retraining - u nistieden lill-ministru jilluminana fuq dan - f'dan l- istadju.

Aħna ma rridux li s-settur pubbliku jkompli jiżdied b'nies li jidħlu minn barra biex jimlew dawn il-pożizzjonijiet.

Mill-banda l-oħra ma nixtequx li jkun hemm l-abbuż li diġa` kien hemm, jiġifieri li jkun hemm jobs li jingħataw bl-addoċċ lil xi blue-eyed boys, kif semma sieħbi l- Onor. George Vella - aktar 'il quddiem nitkellmu dwar dawn l-affarijiet - kif ingħataw ir-rapporti li saru dwar l-impact assessments f'dan ir- rigward.

Intnefqu eluf kbar ta' liri f'rapporti u din in-naħa tal-Kamra qed tkompli tiġbor l-informazzjoni li għandha bżonn biex meta jkun il-waqt tgħid dak li hemm bżonn tgħid.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li dan id-dokument li qed niddiskutu llum suppost jikkodifika l-intenzjoni tal-gvern fil-politika tiegħu, pero` naħseb li anke f'dan ir-rigward qed jonqos.

U huwa għalhekk li l-kritika tagħna kienet indirizzata fis-sens li aħna nemmnu li l-aħjar triq m'hijiex dik ta' sħubija sħiħa iżda sħubija permezz ta' żona ta' kummerċ ħieles.

Il- kritika tagħna kienet indirizzata wkoll għall-fatt li anke fil-metodoloġija tiegħu lejn l-Unjoni Ewropea, il-gvern m'huwiex sod, mhuwiex serju u mhux qed ikun kapaċi joffri l-aħjar pakkett fit-triq li għażel.

Jien konvint li gvern Laburista kien ikun ferm aktar kapaċi minn hekk u kien joffri pakkett ferm aħjar minn dak li qed joffri l-gvern tal-ġurnata.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kif jaf kulħadd is-saħħa fiżika u s-saħħa mentali jiddependu ħafna mill-ambjent għax jekk l-ambjent ikun san iċ- ċittadin ikun jista' jgħix ħajja aktar tajba.

Għalhekk huwa importanti li nieħdu ħsieb l-ambjent u kulħadd jagħti s-sehem tiegħu biex intejbu l- ambjent.

Biex isir dan kulħadd irid jagħmel il-parti tiegħu għaliex jekk jien nagħti kas il-parti tiegħi u ma nagħtix kas il-parti li taffettwa lill- ieħor u l-ieħor imbagħad jibda jagħmel bħali, nispiċċaw biex wieħed jibda jaffettwa lill-ieħor.

L-istess jista' jingħad għal pajjiżi ġirien.

Pajjiżi ġirien jaraw li jekk ikun hemm xi ħaġa negattiva ambjentali, din ma taffettwax pajjiżi viċini.

Allura huwa fl-interess tal-pajjiżi kollha li jgħinu lil xulxin biex l-ambjent ikun san u ma jkunx hemm diżastri ambjentali.

Li qed nipprova ngħid jien huwa li biex pajjiż jgħin lil ieħor m'hemmx għalfejn ikun jagħmel parti minn xi blokk jew għaqda.

Illum il- popli tad-dinja kollha jifhmu li wieħed irid jgħin lill-ieħor biex itejjeb l-ambjent għaliex dan jeffettwa lil kulħadd.

Jiġifieri li jkun hawn xi ħadd li jipprova jdaħħal fl-imħuħ li trid tkun tagħmel parti minn xi ċirku biex ħaddieħor ikun jista' jgħinek ittejjeb l-ambjent ta' pajjiżek, huwa falz.

Mr Speaker, qed ngħid dan għaliex donnu li dan il-gvern qed jipprova jdaħħal fl-imħuħ li mhux se jgħinuna pajjiżi oħra jekk ma nkunux nagħmlu parti minn blokk.

Dan m'hu veru xejn u fil-fatt diġa` kellna prova tiegħu, fis-sens li kien hemm okkażjonijiet fejn minkejja li ma konniex qed inħarsu li nkunu parti minn blokk, xorta waħda ngħatajna l-għajnuna biex intejbu l- ambjent.

Dan għaliex kif għadni kif spjegajt, jekk pajjiż iħassar l- ambjent, jista' jeffettwa pajjiżi oħra ġirien tiegħu u allura huwa fl- interess tagħhom li jaraw li ebda pajjiż ma jagħmel xejn li bih iħassar l- ambjent.

Huwa importanti li ċ-ċittadini kollha jagħmlu l-almu tagħhom biex jaraw li mhux biss itejbu l-ambjent imma anke jippruvaw jirranġaw dak li hemm ħażin.

U huwa inutli li wieħed jipprova jgħid li l-poplu Malti u Għawdxi ma jistax jagħmel dan waħdu, fis-sens li mhux kapaċi janalizza x'għandu ħażin u x'għandu jagħmel.

Biex ittejjeb l-ambjent, irid ikun hemm min hu responsabbli minn fuq li jagħti gwida ta' kif għandhom isiru l-affarijiet, liema gwida jingħata wara li jkun saru studji u riċerki.

Barra minn hekk irid jara wkoll li hu jagħti l-eżempju, mhux sempliċement jitkellem dwar riċerki u studji u l- azzjonijiet li għandhom jittieħdu jibqgħu ma jitteħdux.

Meta l-poplu jara li dak li qed imexxih m'hu qed jagħmel xejn, huwa ukoll jibda jaqa' fil- bruda u ma jagħmel xejn.

Allura l-argument li jagħmel ħafna drabi l-Partit Nazzjonalista li biex intejbu l-ambjent irridu nkunu parti mill-Ewropa ma jreġix.

Tant ma jreġix li l-ambjent f'ħafna pajjiżi li ma jagħmlu mill-ebda blokk huwa ferm aħjar minn ta' pajjiżi li qegħdin fl-Unjoni Ewropea.

Hemm ħafna pajjiżi Ewropej li m'humiex fl-Unjoni u li huma serji u dixxiplinati u joqogħdu attenti ma jiksru ebda regolament.

Mill-banda l-oħra, hemm ħafna pajjiżi li minkejja li qegħdin fl-Unjoni u għandhom ħafna liġijiet, xorta waħda jiksruhom.

Jiġifieri l-argument li jġib il-Partit Nazzjonalista li trid tkun parti mill-Ewropa biex ittejjeb l-ambjent, ma jreġix.

Huwa veru li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea jkun hemm min jimbuttana ħalli nagħmlu l-affarijiet bilfors, pero` b'daqshekk ma jfissirx li l-affarijiet bilfors se jitjiebu.

Dan il-kliem qalu madwar sitt xhur ilu l-Ambaxxatur Franċiż f'Malta, li ġie rrapport li qal dawn il-preċiżi kelmiet:

"It is easy for the public to blame the EU for changes that have to be made.

That is fine by us.

Continue to blame us for imposing it on you, but do something for your environment.".

Jiġifieri dan indirettament qed jgħid lill-Partit Nazzjonalista li moħħu biex jagħmel il-propaganda u jinqeda bl-Unjoni Ewropea imma fejn jidħol l- ambjent m'hu qed jagħmel xejn.

Imbagħad l-Ambaxxatur Franċiż qal li minn mindu ġie ppubblikat l-aħħar update ta' l-Unjoni Ewropea, għal dak li għandu x'jaqsam ma' ambjent il- Gvern Malti m'għamel xejn.

Veru li saret ħafna kritika dwar l-ambjent imma xorta waħda baqa' ma sar xejn.

Mhux talli hekk, talli indirettament reġa' qallu biex ma joqgħodx jiftaħar għaliex qiegħed membru fil-European environment agency għaliex bil-ftaħir kollu għadu m'għamel l-ebda improvement fl-ambjent.

Issa dawn sħabu ta' l-Ewropa!

Qegħdin jgħidulu li fejn jidħol l-ambjent kulma qed jagħmel huwa biss li jinqeda bl-Unjoni Ewropea!

U huwa intutli li ngħidu li la nidħlu fl-Ewropa l-ambjent f'pajjiżna se jsir qisu ġenna fl-art.

Mhux talli ma jiġix ġenna fl-art, talli jekk il-gvern jibqa' miexi kif inhu miexi, se jinħolqulu aktar problemi, u ngħid għaliex.

Huwa tajjeb li l-gvern jgħid lill-poplu li tliet kwarti ta' dak li trid li jsir l-Unjoni Ewropea irid isir qabel ma nidħlu membri, dejjem jekk nidħlu.

Jiġifieri dak li jingħad li l-Unjoni Ewropea se tagħtina l-flus biex intejbu l-ambjent huwa kollu kliem qarrieqi.

Dan huwa logħob bil- kliem bħal tal-Lm100 miljun.

Ir-realta` hi li aħna m'aħniex preparati għal dak li trid li jsir l-Unjoni Ewropea, b'mod speċjali fejn jidħol l-ambjent.

Il-gvern Nazzjonalista qed jagħmel bħal dak li jkollu somma flus u jonfoqhom kollha fuq karrozza lussuża; meta imbagħad joħroġ idur biha u jispiċċalu l-petrol waqt li jkun għaddej minn Birkirkara u tinzerta tibda ddoqq l-alarm ta' l-għarar, dan jispiċċa jħalli l-karozza hemmhekk u jeħodhielu l-għarar, mentri kieku xtara karozza li tqum inqas flus u ħalla biżżejjed għall-petrol ma kienx jispiċċa b'xejn!

Dan jista' jiġi kkomparat ma' dak li qed jagħmel il-gvern Nazzjonalista, moħħu biss fit- tlellix u mhux qed jara l-konsegwenzi u jipprova jsib bilanċ.

Apparti minn dan kollu, pajjiżna m'huwiex f'qagħda finanzjarja tajba.

Imma dan il-gvern ma jimpurtahx minn dawn l-affarijiet, li jinteressaħ hu li jidħol fl-Ewropa.

Imbagħad nispiċċaw biex iċ-ċittadin Malti lanqas ikollu biżżejjed flus biex iħares saħħtu.

U minkejja l-ftaħir kollu dwar l- ambjent, dan il-gvern mhux talli m'għamel l-ebda pass 'iI quddiem biex jirranġa s-sitwazzjoni ambjentali f'pajjiżna, talli mar lura fejn kien qabel tela' gvern Laburista fl-1996.

Meta l-Partit Laburista tela' fil- gvern, minkejja li ma kellu l-ebda direzzjoni li jidħol fl-Unjoni Ewropea, għaliex verament kien jemmen li jrid itejjeb l-ambjent u s-saħħa taċ- ċittadin, beda jaħdem b'determinazzjoni.

L-ewwel ma għamel gvern Laburista kien li nieda studju dwar is-sitwazzjoni ta' l-ambjent.

Għamel studju wara ieħor dwar l-immaniġġjar ta' l-iskart u kien iddikjara mal-ewwel li l- miżbla tal-Magħtab għandha tingħalaq.

Pero` ma waqafx hemmhekk imma ħa d- deċiżjoni li 80% ta' l-iskart li ġej mill-bini jmur fil-barrieri u kien diġa` beda jipprova jilħaq ftehim mas-sidien tal-barrieri, pero` dan il- ftehim baqa' ma ntlaħaqx għaliex kienet daħlet l-awtorita` ta' l-ippjanar li bħas-soltu bdiet tagħmel il-gambetti u talbet ħafna għall-insurance u allura ma konniex għadna wasalna.

Imbagħad ġiet l-elezzjoni u ġara dak li ġara, pero` it-triq kienet diġa` miftuħa minn dak il-lat.

Il-Partit Nazzjonalista fil-gvern minflok mexa fuq dik il-linja, li wara kollox kien qal li hija tajba, m'għamel xejn.

Kien qal li ftiehem ma' tal- barrieri u fil-fatt ma ftiehem xejn.

Qal li se jagħlaq il-miżbla tal- Magħtab imma kollox baqa' kif kien minkejja l-ħafna studji u paroli.

L- istess għas-separazzjoni ta' l-iskart at source.

Il-gvern Laburista kien beda jagħmel proġetti u dan il-gvern telaq kollox.

L-istess jista' jingħad għall-impjant ta' Sant Antnin fejn il-gvern Nazzjonalista nefaq skoss flus u baqa' ma sar xejn, u meta tela' l-Partit Laburista fil-gvern ħa l-passi meħtieġa u dawk l-irwejjaħ tista' tgħid li sparixxew.

Imma dan kollu sar għaliex kien hemm ir-rieda.

Issa ġara li reġa' għandna l-Partit Nazzjonalista fil-gvern u mhux talli reġa' hemm l-intiena ma' kullimkien, talli jiġu konsulenti minn barra - fil-fatt kelli laqgħa ma' konsulent minnhom - u jgħidulna li s-soluzzjoni li ħareġ biha l-gvern hija rubbish.

Jidher li l-gvern qed jara kif se jonfoq aktar flus sabiex jagħmel xi ħaġa oħra, u dan sempliċement għaliex is-sistema eżistenti għamilha gvern Laburista.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu dwar il-problema tat-tinġiż ta' l-arja.

F'dan ir-rigward il-gvern Laburista ma kien sab xejn; kulma kien sab kienet li kien hemm xi ħaġa bil-moħbi dwar flus minn pajjiżi ġirien biex ikun jista' jinxtara l-apparat meħtieġ.

Fil-fatt dawn il-flus ma kenux intużaw u l-gvern Laburista kien ħa passi mal-ewwel biex toħroġ tender ħalli jkun jista' jixtri dan l-apparat li bih wieħed seta' jkejjel it-tinġis ta' l- arja.

U anke f'dan il-qasam morna lura għaliex fejn hemm provi ċari li hemm tinġiż ta' l-arja li huma ta' dettriment għas-saħħa, il-ministru responsabbli mill-ambjent joqgħod jilgħab bid-diskors biex jiggwadanja l- ħin.

Wara ħafna ftaħir li se jsir kulma hemm bżonn isir biex jitneħħa dan it-tinġiż, diġa` beda jġib l-iskużi għaliex indirettament qal li hemm problemi finanzjarji.

Jidher ċar li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern m'għandu l-ebda rieda soda favur l-ambjent; kulma jagħmel huwa li jinqeda bl-Unjoni Ewropea u jagħti l-impressjoni li hija xi ġenna ta' l-art fejn taqa' l-manna mis-sema.

U sadanittant il-pajjiż qed jiġi f'sitwazzjoni fejn għandna ħmieġ u telqa kullimkien.

Il-vili hi li l-ministru responsabbli mill-ambjent is-sas-sena l-oħra kien jiftaħar u jgħid li Malta se jaqlibha ta' taħt fuq u se jagħtiha dehra differenti - veru qalibha ta' taħt fuq għaliex ħadd ma jaf fejn qegħdin - u l-ministru jibqa' jgħid li hawn l-indafa meta hawn ħmieġ ma' kullimkien.

Nazzjonalisti stess jiktbu f'gazzetti ta' tendenza Nazzjonalista kontra l- ministru u jgħidu li l-gvern Nazzjonalista m'hu qed jagħmel xejn fejn jirrigwarda l-ambjent.

Dawn jgħidu li teżisti telqa u traskuraġni kbira, u tant iħossuhom iddisprati li saħansitra qegħdin jitolbu għar-riżenja tal- ministru.

Dan kollu jfisser li l-Partit Nazzjonalista falla fejn jidħol l- ambjent.

Is-saħħa taċ-ċittadin sejra lura taħt dan il-gvern u l-unika ħaġa li qed jagħmel huwa li qed jinqeda bl-Unjoni Ewropea biex jgħatti d- disfatta kbira fejn jidħol l-ambjent f'pajjiżna.

Sur President, minkejja li ma kellu ebda aspirazzjonijiet għal sħubija fl- Unjoni Ewropea, il-Partit Laburista fil-gvern, għamel pass kbir fejn jidħol l-ambjent.

Dan juri biċ-ċar li biex ittejjeb l-ambjent kulma jrid ikollok huwa rieda soda, liema rieda ma ssibhiex fil-Partit Nazzjonalista imma tinsab fil-Partit Laburista, kemm meta kien fil-gvern u anke llum li qiegħed fl-oppożizzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, ninsabu fl-aħħar parti ta' dan id-dibattitu li issa ilu għaddej għal ġimgħa sħiħa mifrux fuq għaxar seduti - f'ċertu sens naħseb li huwa record fl-istorja ta' dan il-parlament - u li b'kollox se jkunu ħadu sehem fih 55 deputat.

Jien naħseb li nista' nindirrizza dan id- diskors tiegħi billi jew nieħu pożizzjoni negattiva jew nieħu pożizzjoni pożittiva.

Jien nippreferi nersaq lejn dan id-diskors tiegħi minn perspettiva pożittiva u nirrimarka li huwa tajjeb li sar dan id-dibattitu, huwa tajjeb li ħadu sehem daqshekk deputati u huwa tajjeb li saret diskussjoni bħalma saret f'din il-Kamra bl-opportunita` li kulħadd jesprimi l-opinjonijiet u l-pożizzjonijiet differenti tiegħu.

Jiena segwejt ħafna mid-diskorsi li saru waqt dan id-dibattitu u nnotajt li fil-punti mressqa mid-diversi kelliema fil-fatt kien hemm reazzjonijiet, kien hemm risposti, u kien hemm tweġibiet u spjegazzjonijiet mid-diversi ministri u backbenchers li ntervjenew f'dan id-dibattitu.

Naħseb li kieku kelli nagħsar dan kollu ngħid li huwa pożittiv għal pajjiżna u jkompli jikkontribwixxi għal dibattitu.

U rrid nagħmilha ċara li l-gvern jieħu pjaċir li jsir dan it-tip ta' dibattitu għaliex permezz tiegħu noħorġu l- informazzjoni kollha possibbli biex il-poplu tagħna jkun jista' jifhem iżjed dejjem in depth l-issues li hemm involuti, id-deċiżjonijiet li qegħdin nieħdu matul il-mixja li aħna qbadna, kif jintlaqat, fejn se jibbenefika, fejn huma l-isfidi u d-diffikultajiet li bil-għaqal u b'intelliġenza rridu niffaċċjaw u naħseb li nkun korrett jekk ngħid li dan kien eżerċizzju li kkontribwixxa għal dan id-dibattitu.

Biex inkun sinċier mal-Kamra rrid ngħid li forsi kont qed nistenna ftit iktar sustanza għaliex wara kollox qegħdin niddiskutu essenzjalment dan id- dokument li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra apposta biex aħna nidħlu fid- dettalji tiegħu u nkunu nistgħu nesploraw il-miżuri li qegħdin jiġu mfassla u mfehma fih.

Nista' ngħid li kien hemm interventi li daħlu f'dawn l- aspetti u kien hemm interventi oħra li ma daħlu assolutament xejn f'dawn l- aspetti.

Jekk għall-grazzja ta' l-argument inwarrab dan, ngħid li huwa tajjeb li jsir dibattitu u tajjeb li dan id-dibattitu, anzi f'ċertu sens nista' nsejjaħlu djalogu, jibqa' għaddej.

Li pero` naħseb li għandu jsir huwa li ma jkunx hemm pożizzjonijiet entrenched la min-naħa u lanqas minn oħra imma li nisimgħu x'qegħdin lil xulxin u mhux sempliċement wieħed jaqbad jieħu l-pożizzjoni fejn jgħid "le, jien se nivvota kontra".

Dan huwa ħażin.

Aħna mbagħad min-naħa tagħna rridu nisimgħu wkoll il- preokkupazzjonijiet fejn qegħdin u nindirizzawhom.

Jien naħseb li djalogu kostruttiv fl-interess ta' pajjiżna hekk għandu jsir u naħseb li aħna l-membri kollha eletti ta' dan il-parlament irridu nirrikonoxxu li hawnhekk m'aħniex qegħdin nilagħbu xi logħba chess fejn jirbaħ wieħed u jitlef l-ieħor, imma għandna f'idejna t-tifsila tad-destin tal-poplu tagħna.

Il-gvern, u ngħid anke l-oppożizzjoni, għandna f'idejna d-destin ta' wliedna, taż-żgħażagħ tagħna, ta' l-istudenti tagħna, tal- ħaddiema tagħna u tal-familji tagħna għaliex bid-deċiżjonijiet li qegħdin nieħdu bħalissa u li se nieħdu minn hawn u sentejn oħra, se jiġi mfassal id- destin ta' pajjiżna.

Jiġifieri rridu nifhmu li hawnhekk m'aħniex qed nilagħbu xi logħba politika imma qegħdin nieħdu deċiżjonijiet kruċjali għall-pajjiż.

U huwa għalhekk li l-pajjiż isejjaħ lilna lkoll għal sens ta' maturita` u għal sens qawwi ta' diskussjoni u djalogu, pero` b'mod kostruttiv u mhux b'pożizzjonijiet entrenched fejn ngħidu: Le, aħna assolutament kontra l-isħubija fl-Unjoni Ewropea.

Qabel ma nidħol ftit iżjed f'dan l-aspett, xtaqt ngħid li dan id- dibattitu m'huwiex qiegħed lanqas iseħħ fil-vojt, imma qiegħed iseħħ f'kuntest ta' żviluppi nazzjonali, internazzjonali u ngħid kważi anke globali.

Qed dan dan fis-sens li aħna qegħdin niddiskutu pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis f'mument fl-istorja tad-dinja fejn qed ikun hawn ċerti żviluppi, liema żviluppi qegħdin jiġu rikonoxxuti fuq livelli internazzjonali, u naturalment pajjiżna, bħala membru ieħor fil-komunita` tan-nazzjonijiet tad-dinja, mhux biss jirrikonoxxi dawn l-iżviluppi internazzjonali imma inevitabbilment, irid jew ma jridx, se jkun f'nofs dawn l-iżviluppi.

U allura dan id-dibattitu qed iseħħ f'mument fejn fid- dinja għaddej proċess qawwi ta' globalizzazzjoni; kelma li nużawha spiss u forsi xi kultant mhux kulħadd japprezza xi tfisser.

Il-verita` hi li dan il-proċess qed iġib ekonomiji ta' pajjiżi differenti viċin xulxin, jintegraw u jikkomunikaw ma' xulxin, b'rivoluzzjoni ta' l- informatika għaddejja u allura qed jiġri li s-swar metaforiċi li qabel kien hemm fl-ekonomiji tal-pajjiżi, illum il-ġurnata żżarmaw jew qegħdin fil- proċess li jiżżarmaw.

Allura ninsabu f'mument fejn aħna wkoll bħala pajjiż irridu nkunu parti minn dan il-kurrent globali u nirrealiżżaw li l- ekonomija moderna qed tneħħi għal kollox dawn is-swar ta' protezzjoni li qabel kienu jeżistu bejn pajjiż u ieħor.

Illum il-ġurnata hawn organizzazzjoni internazzjonali, il-world trade organisation, li naħseb iż- żewġ naħat tal-Kamra jafu xi tfisser u jafu l-implikazzjonijet tad- deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu f'dak il-livell.

Naħseb li jafu wkoll li dawk id-deċiżjonijiet ifissru li anke pajjżna jrid iżarma dawn is-swar u jiftaħ lilu nnifsu biex jipparteċipa fl-iżvilupp ekonomiku tad-dinja filwaqt li jiżviluppa l-ekonomija tiegħu nnifsu.

Mela dan id-dibattitu qiegħed iseħħ waqt li għaddej dan it-tibdil fid-dinja - ma nistgħux nippretendu jew nagħmlu ta' bir-ruħna li dan it-tibdil mhux qed iseħħ - u aħna rridu nimxu miegħu bilfors u nadattaw irwieħna miegħu fis-sens pożittiv.

Sur President, dan huwa poplu li għandu storja magħġuna fil-vini tiegħu li japprofitta ruħu minn kull okkażjoni.

Aħna kollha kemm aħna kburin li aħna Maltin għaliex fil-mijiet u eluf ta' snin li għaddew dan il-poplu wera li għalkemm ma kellu l-ebda riżors naturali ħlief il-kapaċita` ta' moħħu rnexxilu jisfrutta anke l-aktar sitwazzjonijiet diffiċli.

Jien naħseb li anke f'dan il-mument meta għall-grazzja t'Alla pajjiżna huwa mogħni b'ħafna iktar affarijiet milli qatt kien mogħni fis-snin li għaddew - iżjed edukazzjoni, investimenti li saru matul is-snin li għaddew fl-informatika, fit-teknoloġija, fl-infrastruttura - u l-poplu għandu l-għodda neċessarja f'idejh ....

U l-poplu tagħna rnexxilu jagħmel bidliet daqshekk kbar meta ma kellux din l-għodda f'idejh, aħseb u ara llum li għandu għodda moderna f'idejh biex ikun jista' jisfrutta s-sitwazzjoni!

Allura dan id-dibattitu qed iseħħ f'dan il-kuntest u qed iseħħ anke fil-kuntest ta' Unjoni Ewropea li żviluppat b'mod qawwi u pożittiv bħala forza politika li ġġib il-ġid u l- paċi fl-Ewropa u fid-dinja u li llum il-ġurnata għandha track record li nistgħu mmissuh b'idejna.

Din hija forza politika, ekonomika u soċjali mill-iktar qawwija li qiegħda bieb u għatba magħna u li aħna dejjem innegozjajna u identifikajna ruħna magħha.

L-Unjoni hija realta` li tmissha u mhux realta` virtwali u allura huwa inevitabbli għal pajjiżna li ħarsitna bilfors iddur 'l hemmhekk u naraw postna x'għandu jkun u jekk dak il-post għandux ikun ta' membru ta' din il-komunita` Ewropea li kif għedt, illum il-ġurnata saret forza daqshekk b'saħħitha, pożittiva u importanti f'ekonomija globalizzata.

Sur President, dan id-dibattitu qed iseħħ ukoll f'mument meta l-Parlament Ewropew ivvota b'maġġoranza assoluta - 509 minn 530 membru - favur riżoluzzjoni li tiddikjara b'mod ċar li Malta laħqet il-kondizzjonijiet biex tiġi nkluża fl-ewwel grupp ta' tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien naħseb li lkoll għandna nkunu kburin b'dan.

Ma' sħabna ta' l-oppożizzjoni nistgħu ma naqblux u nistgħu narugmentaw - u fil-fatt naħseb dik hija l- funzjoni tad-dibattitu u d-djalogu f'dan il-parlament - pero` ilkoll irridu nkunu kburin, anke l-membri ta' l-oppożizzjoni, li jkollna riżoluzzjoni mgħoddija mill-Parlament Ewropew li tagħti ċertifikat sabiħ lill-pajjiżna.

Din ir-riżoluzzjoni, filwaqt li tagħti ċertifikat lill-ħidma tal-gvern u lil kulmin ħadem, tagħti wkoll ċertifikat lill-pajjiż kollu kemm hu.

Jiena ma noqgħodx niftaħar għaliex l-Unjoni Ewropea jew il-Parlament Ewropew qalli "hekk", pero` l-fatt li l-Unjoni tgħaddi riżoluzzjoni f'dan is-sens u tiċċertifika l-ħidma u l-enerġija kollha li qegħdin ninvestu, li investejna fis-sentejn li għaddew u li se nkomplu ninvestu fix-xhur li ġejjin, juri li dan kollu qed jagħti riżultat.

U r-riżultat mhux sempliċement b'vot ta' riżoluzzjoni tal-Parlament Ewropew, imma f'rikonoxximent li pajjiżna miexi 'l quddiem fl-iżvilupp politiku, soċjali u ekonomiku tagħna kollha.

Din hija xi ħaġa li għandna nkunu kburin minnha għaliex kull pass 'il quddiem li nirreġistraw ma jfissirx bandiera oħra xi nxejru imma jfisser kwalita` ta' ħajja aħjar għall-poplu tagħna.

Dan id-dibattitu qed iseħħ ukoll f'kuntest ieħor, jiġifieri f'kuntest li nistgħu nħarsu lejh fuq livell nazzjonali mhux dak li qed jiġri fid-dinja internazzjonali fl-aspett globali, lanqas dak li qed jiġri fl-Unjoni Ewropea, imma pjuttost f'dak li qed jiġri lokalment.

Dan id-dibattitu qed iseħħ f'mument meta l-pajjiż qiegħed jiġbor il-frott ta' l-investiment ta' politika li aħna fassalna sentejn ilu u bdejna nwettqu tul is-sentejn li għaddew.

Jiena niftaħar bl-iktar mod qawwi li l-politika ta' dan il-gvern qiegħda tagħtina r-riżultati.

Aħna mill-ewwel ġurnata li tlajna fil-gvern wara li rbaħna l-elezzjoni ta' l-1998, għedna li l-ewwel u l-akbar sfida li pajjiżna kellu quddiemu u ried jindirizza u jsolvi kienet il-problema tad- deficit finanzjarju.

Fi kliem ieħor aħna ridna u rridu npoġġu l-qagħda finanzjarja u ekonomika tal-pajjiż fuq bażi soda u allura għedna li l-ewwel u l-akbar problema li rridu nindirrizaw kien id-deficit.

Jien irrid noqgħod attent li fid-diskors tiegħi ma nippolitiċizzax iżżejjed, pero` nafu x'kien ir-riżultat ta' 22 xahar ta' gvern Laburista u f'liema sitwazzjoni pajjiżna kien qiegħed meta aħna tlajna fil-gvern għal dak li għandu x'jaqsam ma' ekonomija u ma' deficit fil-pajjiż.

Aħna mill-bidu nett għamilna pjan mifrux fuq ħames, sitt snin biex dak id-deficit innaqqsuh u llum b'wiċċna minn quddiem niġu quddiem il-poplu Malti u ngħidu li l-oġġettivi li għamilna lilna nfusna s-sena li għaddiet ilħaqnihom anzi għamilna aħjar minn dak li konna qegħdin nimmiraw lejh fl-ewwel budget tagħna.

Issa qegħdin fit-tieni budget u għandna target ukoll ta' kemm se nniżżlu d-deficit ta' pajjiżna.

Kif ħabbar il-ministru tal-finanzi ftit ġranet ilu, l-indikazzjonijiet huma li se nilħqu wkoll il-miri li poġġejna lilna nfusna għal din is-sena u jekk il-Bambin irid b'aktar għaqal, attenzjoni u enerġija naslu biex anke ntejbu dawk il-miri li għamilna għal din is-sena wkoll u allura dan id-dibattitu qed jiġri f'kuntest fejn il- politika ta' dan il-gvern qiegħda tagħti r-riżultati.

Aħna wegħedna li bħala gvern naħdmu ħalli jkollna politika li toħloq l- opportunitajiet ta' xogħol.

Irrid ngħid li matul din l-aħħar sena bdejna naħżdu l-frott tal-politika li wettaqna, u ċ-ċifri tal-qgħad, għall-grazzja t'Alla qegħdin jinżlu u j'Alla jkomplu jinżlu.

Nafu s-sitwazzjoni kif inhi fil-livell tal-qgħad, nafu li jkun hemm mumenti ta' fluctuations pero` l- indikazzjonijiet huma pożittivi.

Il-qgħad niżel għal-livel ta' 4.4% - rata li titqabbel b'mod tajjeb ħafna ma' ta' pajjiżi kbar oħra fid-dinja - u qed ikompli nieżel bil-mod il-mod.

Ir-rata tal-qgħad f'pajjiżna kkontrollajniha u se nibqgħu nikkontrollawha mingħajr bl-ebda mod ma nfisser li solvejna xi ħaġa għaliex f'dan il-qasam ma tistax tgħid li int kuntent b'dak li lħaqt imma trid dejjem tibqa' tanalizza u tara ftit fejn qed immorru tajjeb, fejn huma l-isfidi u x'se jkunu l-isfidi minn hawn u sena, sentejn oħra.

Is-sitwazzjoni fil-pajjiż ħadet ir-ruħ, il-mutur ekonomiku ta' pajjiżna beda jiffunzjona u beda jagħtina r-riżultati.

Imma dan ma jiġix mix-xejn jew inkella b'kumbinazzjoni għax għamlet ix-xita jew għaliex inzerta riħ isfel.

Dan huwa riżultat tal-politika ta' dan il-gvern, bħalma r-riżultati negattivi li kellna fi żmien il-gvern preċedenti kienu minħabba l-politika li wettaq fit-22 xahar li għamel fil-gvern.

Il-gvern Laburista kellu l- programm elettorali li tela' bih u pprova jwettaq dik il-politika fit-22 xahar li għamel fil-gvern - fl-opinjoni tiegħi għamel sew - imma li ġara kien dak li konna qegħdin ngħidu aħna li se jiġri, jiġifieri li dik il- politika ma kienet se twassal imkien u li l-friża ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea kienet se toħloq il-qgħad u l-istaġnar ekonomiku.

Fil-fatt li ġara kien li minflok ma d-deficit ikkontrollajnih, dan kiber u l-problemi komplew jiġru wara xulxin.

U anke dak ma ġarax b'kumbinazzjoni jew għaliex għamlet ix-xita waqt it-22 xahar ta' gvern Laburista, imma ġara bħala riżultat ta' politika implimentata.

Dawn kienu jafu x'qed jagħmlu pero` ma kenux qed jirrealizzaw l-implikazzjonijiet ta' dik l-istess politika.

Aħna f'perijodu ekwivalenti ta' 22 xahar - illum qegħdin f'pożizzjoni li nistgħu nqabblu - qed ikollna riżultati pożittivi tant li l-kritika min-naħa ta' l-oppożizzjoni hija fis-sens li m'humiex qed jemmnu ċ-ċifri.

U għaliex ma jemmnux iċ-ċifri?

Ftit tal-ġimgħat ilu l-Onor.

George Vella qal li ċ-ċifri ta' l-economic survey m'humiex korretti.

Wara dak id-dibattitu fuq it-television reġa' rripeta dik l-akkuża f'mass meeting li kien sar il-Belt, imbagħad qam waqt il-question time u reġa' qal li ċ-ċifri fl-economic survey m'humiex korretti għaliex ma jaqblux maċ-ċifri pubblikati mid-dipartiment ta' l- istatistika.

Meta jien iċċekkjajt biex nipprova nifhem x'kien qed jgħid skoprejt li ma kienx qed iqabbel l-istess ċifri, għaliex iċ-ċifri li jidhru fl-economic survey kienu ta' Settembru filwaqt li ċ-ċifri pubblikati mill- uffiċċju ta' l-istatistika kienu ta' Diċembru.

Allura bilfors li ma jaqblux!

Jekk tqabbel iċ-ċifri ta' l-istess xahar issib li kollox preċiż hemm, pero` jien xorta waħda ma smajtx lill-Onor.

Vella jqum u jikkoreġi dak li kien qal.

Il-punt li rrid nagħmel huwa li dan id-dibattitu qed iseħħ f'mument fejn f'pajjiżna qegħdin naħżdu r-riżultati pożittivi li minnhom wara kollox qed igawdi l-poplu Malti u Għawdxi.

Issa ħalli ngħid żewġ kelmiet malajr fuq il-pjan innifsu bħala dokument.

L-ewwelnett is-sustanza tal-mozzjoni li ppreżentat l-oppożizzjoni hija d- dokument u donnu li ħafna mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni nsew jew ma ndunawx li huma ppreżentaw mozzjoni li qiegħda tgħid lill-Kamra biex ma tivvutax favur dan il-pjan.

Is-sustanza ta' kollox bażikament hija li l- oppożizzjoni ma tridniex inwettqu dan il-pjan.

Mela aħna rridu nifhmu sew x'inhu dan id-dokument li aħna poġġejna fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan huwa riżultat ta' xi ħadd li poġġa bil-qiegħda u vvintah?

Dan huwa riżultat ta' xi ħadd li ħolom b'xi ħaġa li ddeċieda li jiktibha u jippubblikaha?

Assolutament mhux hekk.

Dan il-pjan huwa riżultat ta' firxa twila, wiesgħa u dettaljata ta' konsultazzjonijiet ma' l-oqsma kollha tas-soċjeta` Maltija u kulmin ġie kkonsultat, jiġifieri aġenziji, organizzazzjonijiet u istituzzjonijiet, ingħata l-opportunita` jispjega u jagħti l-opinjoni tiegħu fejn għandu d-diffikultajiet, jitlob spjegazzjonijiet u jagħmel is- suġġerimenti.

U l-Ministru Joe Borg spjega - u dan jingħad anke fl- introduzzjoni tad-dokument li għandna quddiemna - li hu mhux biss ħa nota ta' dak li ntqal lilu, talli dak li sema', fejn kien possibbli ġie integrat f'dan il-pjan u ngħata attenzjoni lil dak li kien qed jiġi ssuġġerit.

Lill-ħbieb tiegħi min-naħa ta' l-oppożizzjoni ngħidilhom li dan huwa dokument riżultat ta' konsultazzjoni wiesgħa fuq livell nazzjonali u l- istedina tagħhom biex din il-Kamra tivvota ħalli dan il-pjan ma jitwettaqx - il-mozzjoni tagħhom dan huwa li qed tgħid - prattikament hija dikjarazzjoni ta' nuqqas ta' qbil ma' dawk in-nies kollha li ġew ikkonsultati u li taw sehemhom tagħhom u finalment għenuna biex dan il-pjan inkunu nistgħu nressquh quddiem il-poplu Malti u Għawdxi.

Jiena rrid ngħid li fost l-organizzazzjonijiet li rċevew l-opportunita` li jipparteċipaw f'dan l-eżerċizzju kien hemm il-membri kollha tal-group tal-MEUSAC u kieku l-oppożizzjoni ta' pajjiżna tiddeċiedi li tieħu sehem f'dan il-grupp, mingħajr ma tippreġudika l-pożizzjoni tagħha - ħadd ma qal jew m'hu qed jgħid lill-oppożizzjoni biex tippreġudika l-pożizzjoni tagħha - id- diffikultajiet u l-ispjegazzjonijiet li qajmu hawnhekk f'dan id-dibattitu jkunu jistgħu jqajmuhom f'dak il-grupp u jkunu jistgħu jaraw ir-riżultati, id-dokumenti u l-impact assessments ħalli b'hekk ikunu jistgħu jikkontribwixxu, jikkritikaw u jissuġġerixxu li jridu.

Jien ngħid li ma jagħmilx sens li nitkellmu u niddiskutu ma' l- organizzazzjonijiet kollha tal-pajjiż u l-oppożizzjoni, b'għażla tagħha tibqa' barra.

Għaliex m'għandux ikun hemm mod kif il-kontribut ma jkunx limitat għal dibattitu parlamentari bħal dan, imma li dan id-dibattitu jidħol fil-livelli ta' l-organizzazzjonijiet nazzjonali li waqqafna f'pajjiżna?

Kieku hemm fil-makna ta' konsultazzjoni l-parteċipazzjoni u l- preżenza attiva ta' l-oppożizzjoni żgur li ħafna mid-dubji u l-mistoqsijiet li tqajmu jkunu jistgħu jiġu ċċarati, u kienu jiġu ċċarati, fil-proċess li wassal biex finalment għandna dan it-tieni abbozz tal-pjan nazzjonali.

Mr Speaker, forsi l-iktar ħaġa importanti dwar dan id-dokument toħroġ minn paragrafu ċkejken li jinsab fl-introduzzjoni ta' dan id-dokument.

Dan il-paragrafu jgħid li l-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis ipoġġi quddiemna l-istrateġija adottata minn pajjiżna biex hi tlesti l- preparazzjoni għal sħubija fl-Unjoni Ewropea filwaqt li fl-istess ħin, jieħu in konsiderazzjoni l-bżonn li nkomplu mexjin biex ikollna żvilupp ekonomiku u soċjali sostenibbli fil-gżejjer Maltin.

Kieku kelli niġi mistoqsi x'qed noffru lill-poplu Malti u Għawdxi b'dan id-dokument, kont nagħti t-tweġiba permezz ta' din is-sentenza; dan huwa dokument li jurina l- istrateġija li għandna quddiemna għal dawn is-sentejn u l-miżuri kollha li rridu nwettqu f'dawn is-sentejn biex pajjiżna jagħmel il-preparazzjoni meħtieġa ħalli jidħol membru fl-Unjoni Ewropea.

Pero` jkun qed jagħmel żball kbir li bih ibati l-poplu tagħna jekk ikun hawn min jinsa li dan huwa dokument li apparti milli jurina t-triq li twassalna għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, jurina wkoll il-bżonn li jkollna f'pajjiżna qagħda ekonomika u soċjali sostenibbli u b'hekk tkompli titjieb il-kwalita` tal-ħajja tan-nies tagħna.

Allura rridu nirrealizzaw dan il- gvern x'qed joffri lill-poplu tagħna.

U hawnhekk jien nistaqsi ġenwinament - għal min qed jisma' f'din il-Kamra u anke għal min qed jisma' barra minn din il-Kamra - jekk dan il-pajjiż qattx kellu pjan strateġiku bħal dan.

Qatt kellna pjan strateġiku bħal dan li jifirxilna quddiemna bid-dettall l- inizjattivi li rridu nieħdu biex nagħmlu bidla fil-kwalita` tal-ħajja tagħna u fil-livell ta' għajxien tagħna b'dan il-mod?

Qatt kellna f'pajjiżna pjan imfassal b'tali mod li jgħidilna li f'perijodu qasir irridu nagħmlu "dawn" il-bidliet, f'perijodu mhux daqstant qasir iridu nagħmlu "dawn" il-bidliet l-oħra u fil-perijodu fit-tul irridu nagħmlu "dawn" il- bidliet fl-oqsma kollha differenti.

Mhux talli hekk, talli biex id-diskors veru ma jibqax fl-ajru, il-pjan jasal biex jgħidilna kemm hu kkalkolat li tiġi tqum l-ispiża biex dak li hemm miktub ikun jista' jiġi mwettaq.

Min qagħad attent jinduna li l-kalkolu ta' l-ispiża li hemm bżonn biex dan ma jibqax fuq il-karta imma jsir realta` - u jsir realta` mhux sempliċement billi jgħaddu l-liġijiet fil-pajjiż imma billi wie;ed jara x'hemm bżonn jiġi mplimentat dak li hemm imniżżel fil-liġi - hija ta' bejn wieħed u ieħor Lm10 miljun mifruxin fuq dawn is-sentejn.

U allura nerġa' nistaqsi: Pajjiżna qatt kellu dan it-tip ta' dokument ippreżentat minn gvern fejn qed jgħid lill-poplu x'inhi d-direzzjoni li jrid jimxi fiha u x'inhu dak li qed jaħseb li għandu jsir biex jasal jidħol membru sħiħ fl- Unjoni Ewropea fl-istess ħin li jara l-poplu jagħmel qabża kbira fil- kwalita` tal-ħajja tiegħu.

Jiena ngħid li dokument bħal dan qatt ma kellna, hija opportunita` inkredibbli għall-poplu tagħna, u fl-opinjoni tiegħi nkunu qed niżbaljaw aħna d-deputati jekk ma nirrealizzawx li dan huwa mument importanti ħafna li rridu neħduh b'serjeta`.

It-53 deputat li tkellmu qabbli f'dan id-dibattitu kellhom l-opportunita` kollha li jidħlu fid-dettal tal-pjan u jiena wkoll se nidħol fid-dettal imma għall-mument l-importanti m'huwiex il-pjan għaliex pjan huwa mibni fuq xi ħaġa u jiġi ppreparat għaliex tkun taf fejn trid tasal u għaliex ikollok viżjoni ċara u tkun trid tara kif se tipprova twettaqha.

Issa għal darba f'dan il-pajjiż hawn gvern li qed jippreżenta dokument iddettaljat ħafna ta' kif se nimxu 'l quddiem.

U dan il-punt nixtieq li nenfasizzah.

Huwa veru li hija viżjoni li tara lil pajjiżna membru fl-Unjoni Ewropea bid- dinjita` tiegħu li jixraqlu bħala pajjiż sħiħ fl-Unjoni Ewropea, pero` nirrepeti dak li għadni kif għedt, hija wkoll viżjoni li tara li pajjiżna jagħmel qabża kbira ta' kwalita` fil-qasam politiku, ekonomiku u soċjali.

Ejjew għall-mument nagħmlu sforz u nħarsu lejn il-kontenut tal-miżuri differenti fl-oqsma differenti ta' dan id-dokument u nistaqsu lilna nfusna, mhux il-mistoqsija tal-mozzjoni ta' l-oppożizzjoni għaliex dik qiegħda tirriżolvi li ma tapprovax dan il-programm nazzjonali għall- adozzjoni ta' l-acquis, imma l-mistoqsija dwar jekk dawn il-miżuri li l- gvern ta' pajjiżna qed jippreżenta lill-poplu Malti humiex tajbin jew le.

Dawn huma miżuri għall-ġid tal-poplu tagħna?

U aħna d-deputati eletti, mhux bid-dritt tagħna imma għaliex għażluna, għandna responsabilita` lejn min għażilna biex nieħdu d-deċiżjonijiet u ngħidu li "dawn" il-miżuri huma tajbin jew jekk m'humiex tajbin xi ħadd iqum u jgħidli li m'humiex tajbin għal "din" u "din" ir-raġuni.

Jekk dawn id-deċiżjonijiet huma tajbin, allura fl-opinjoni tiegħi ma tistax tkun deputat ta' din il-Kamra u tkun kontra dan il-pjan sempliċement għaliex ma jaqbilx mal-linja politika ta' l- oppożizzjoni.

U huwa għalhekk li jien naħseb li qatt ma kellna niġu ffaċċjati b'mozzjoni f'dan id-dibattitu.

Dan faċilment seta' kien dibattitu bla mozzjoni u bla vot imma issa għandna mozzjoni u għandna vot fejn l-oppożizzjoni qiegħda tieħu pożizzjoni ċara u qed tgħid li dan il- pjan ma tridniex inwettquh.

U jien nerġa' nappella sabiex għall-mument inħarsu lejn dan il-pjan fid-dettall tiegħu u nistaqsu jekk dawn il-miżuri jagħmlux ġid jew le għall-poplu tagħna.

U jekk jagħmlu ġid allura ma tistax tieħu pożizzjoni li tkun kontra l-implimentazzjoni ta' dan il-pjan għaliex jekk tagħmel hekk allura tkun qed taqa' fil-periklu li tista' tiġi akkużat li qed iċċaħħad lill-poplu Malti l-opportunita` li jimxi 'l quddiem minħabba sempliċement pika politika.

Sur President, huwa għalhekk li fil-bidu ta' l-intervent tiegħi jien għedt li wieħed ma jistax jieħu pożizzjoni entrenched b'dan il-mod għaliex hekk ikun qed tispiċċa jgħid "ma jsir xejn, anke jekk inhu tajjeb għal pajjiżna għax dik tfisser li se nidħlu fl-Unjoni Ewropea".

Dan x'interess nazzjonali hu?

Kif jista' deputat jew deputata ta' l-affari tagħhom iqumu f'din il-Kamra u jgħidu li huma kontra li aħna ntejbu l-qagħda soċjali ta' pajjiżna għaliex dik tfisser li nkunu dħalna fl-Unjoni Ewropea?!

X'sens jagħmel dan?

Jekk tittieħed din il-pożizzjoni bilfors li l-poplu jistaqsi aħna l-politiċi x'qed nagħmlu hawnhekk jekk l-oppożizzjoni qed tispiċċa tgħid lill-gvern Nazzjonalista "le" għal titjib fil-qagħda soċjali.

L- oppożizzjoni ma tridniex nimmodernizzaw u nirristrutturaw, u dan għaliex ikun ifisser li pajjiżna jilħaq il-livell neċessarju biex isir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Dan x'sens nazzjonali hu?

Possibbli li f'pajjiżna l- politiċi m'humiex kapaċi joħorġu minn din il-libsa u jgħidu li dan il-pjan għandu miżuri importanti u ejjew infittxu nwettquhom malajr kemm jista' jkun?!

Jiena ngħid li kien żball li saret mozzjoni, imma jekk kellha tiġi mozzjoni kont nistenna li din tkun fis-sens li tgħidilna biex inwettqu dawn il-miżuri f'sena minflok fi tliet snin.

Jien hekk kont nippretendi u l- poplu Malti jdur fuq l-oppożizzjoni u jitlobha tispjegalu x'inhi r-raġuni li trid tkun kontra kollox, anke dak li hu tajjeb.

Sur President, jien nirrispetta l-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni - għandha dritt tikkritika u tieħu l-pożizzjoni politika tagħha bħalma jien għandi dritt nikkritika l-pożizzjoni tagħha - pero` għan-naħa tal-gvern irrid ngħid li aħna kburin li qed nikkommettu ruħna bil-miktub quddiem il-poplu kollu u qed ngħidu li sat-tali żmien se nkunu qed inwettqu it-tali u t-tali miżuri.

Dan huwa mpenn ta' gvern li ġej mill-fatt li ninsabu konvinti li dawn huma kollha miżuri li se jittieħdu għall-ġid ta' pajjiżna sabiex pajjiżna jsib postu fost il-komunita` Ewropea bħala membru fl-Unjoni Ewropea.

Din il-mixja se tfisser bidla mill-għeruq għal pajjiżna u se tfisser titjib kbir f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam soċjali, politiku u ekonomiku.

Ħafna mill-interventi tal-membri ta' l-oppożizzjoni ma jikkritikawx il- pjan innifsu imma jikkritikaw iż-żmien, il-metodu u r-ritmu.

Kien hemm membru li saħansitra qalilna li qed inwettqu l-pjan tal-Partit Laburista.

L-Onor.

Attard Montalto, f'parti mill-intervent tiegħu qalilna li dawn kollha kienu ideat tal-Partit Laburista.

Ma jimpurtax.

Imma allura għaliex se jivvota kontra!

Why doesn't he go for it u jivvota favur!

U pajjiżna kollu qed jgħid: Go for it.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli ftit.

Dan il-pjan qed jgħid li aħna rridu nwettqu l-liberalizzazzjoni.

U l- oppożizzjoni x'qed tgħidilna meta qed tistedinna nivvotaw favur din il- mozzjoni?

Li ma tridx il-liberalizzazzjoni?

Dan il-pjan jgħid li rridu ntejbu l-qasam finanzjarju ekonomiku f'pajjiżna u allura nissodaw il-bażi finanzjarja ta' pajjiżna.

U x'qed tgħidilna l-oppożizzjoni meta qed tistedinna nivvotaw favur din il-mozzjoni?

Li ma tridx li l-bażi ekonomika u finanzjarja ta' pajjiżna mmexxuha 'l quddiem?

Dan huwa pjan li fost affarijiet oħra qed jgħid li l-qagħda soċjali f'pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet tax-xogħol u ma' aspetti li jifformaw dak it-tessut soċjali ta' pajjiżna rridu neħduh pass 'il quddiem.

Wara kollox dan mhux se nibbenefika minnu jiena biss imma se jibbenefika minnu l-poplu kollu.

U x'qed tgħidilna l-oppożizzjoni?

Li ma tridniex nagħmlu dan?

Jekk fil-pjan hawn miktub li aħna mexjin biex inwettqu direttivi ta' saħħa u sigurta` fuq il-post tax-xogħol u din il-mozzjoni qiegħda tgħidilna biex nivvotaw kontra dan il-pjan, dan ifisser li l-oppożizzjoni qed tgħidilna biex ma nwettqux il-miżuri ta' saħħa u sigurta` fuq il-post tax- xogħol?

L-oppożizzjoni qed tgħdilna biex ma nwettqux il-bidliet fil- liġijiet tagħna ta' xogħol biex intejbu d-drittijet tal-ħaddiema?

Qed tgħidilna biex ma neħdux il-miżuri biex intejbu l-qagħda tal-mara Maltija fis-soċjeta`?

Qed tgħidilna li qed nagħmlu ħażin li qed nagħtu opportunitajiet lill-persuni b'diżabilita` f'pajjiżna?

Triduna nivvotaw kontra dan kollu?

Id-deputati ta' l-oppożizzjoni għandhom problema quddiemhom għaliex il- mozzjoni kif inhi tgħid li ma jriduniex nagħmlu dan it-titjib u allura huwa inevitabbli li din in-naħa tressaq emenda għal din l-istess mozzjoni.

Jien f'isem din in-naħa se nressaq emenda għal din il-mozzjoni li tgħid hekk:

"Ħassar l-aħħar sentenza tal-mozzjoni u ssostitwiha b'dan li ġej:-

"Tinnota b'sodisfazzjon li 55 deputat ħadu sehem f'dan id-dibattitu u ttrattaw l-aspetti kollha tad-dokument u dan żgur li jirrifletti l- interess li l-poplu Malti kollu għandu dwar it-tifsira ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea;

Tistieden lill-gvern biex ikompli b'ħeġġa n-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea fl-aħjar interess tal-poplu Malti fl-oqsma politiċi, ekonomiċi u soċjali bil-għan li l-poplu kollu jkompli jtejjeb il-kwalita` tal- ħajja kif jixraq f'pajjiż modern, Ewropew;

Tinnota b'sodisfazzjon li fl-4 ta' Ottubru, il-Parlament Ewropew b'riżoluzzjoni ddeċieda li Malta għandha l-kwalifiki li tissieħeb fl- ewwel tkabbir;

Tappella lill-poplu Malti biex, f'dan il-mument storiku, b'kuraġġ jiffaċċja l-bidliet meħtieġa biex Malta tilħaq livell ta' għajxien kif jixraq lill-poplu modern Ewropew.".".

Sur President, jiena nikkonkludi d-diskors tiegħi billi ngħid li bħalissa għaddejjin minn mument fejn min għandu l-kuraġġ u min għandu fiduċja fil- kapaċita` tal-poplu tagħna jħares lejn il-futur b'ottimiżmu kbir.

Quddiemna għandna sfidi u se jiġu mumenti fejn se jkollna nużaw il- kapaċitajiet, il-ħila, l-enerġija u r-riżorsi kollha tagħna, pero` aħna fiduċjużi li bħalma għamilna dejjem, dan il-poplu jkun jista' jqum għal din l-okkażjoni, juża l-kapaċita` li huwa dejjem wera biex iġib lil pajjiżna 'l quddiem biex nilħqu l-għanijiet li poġġejna għalina nfusna u biex intejbu l- kwalita` tal-ħajja u l-istandards tal-ħajja tal-poplu kollu tagħna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Min jissekonda l-emenda mressqa mill-Viċi Prim Ministru?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, dan kellu jkun - u f'ħafna każi kien - dibattitu mill-aktar serju fuq prinċipji u għażliet politiċi mill-iktar serji u jiddispjaċini li l-aħħar intervent min- naħa tal-gvern kien wieħed li pprova jibbanalizza d-diskussjoni.

Kien diskors impoġġi b'ton ta' xi ħadd li qisu salesman tal-Fiat, biex ma nsemmix id-Daewoo!

Frankament nibqa' skantat kif quddiem dibattitu bħal dan u diskussjoni bħal din, in-naħa tal-gvern f'ħafna mill-każ, speċjalment fl-aħħar diskors li għadna kemm smajna, ma kellhiex il-ħila li tiffaċċja u tispjega bis-serjeta` l-għażliet politiċi fundamentali li jinsabu quddiem il-pajjiż u li suppost dan il-pjan li għandna quddiemna, il- pjan li l-oppożizzjoni tisħaq li mhux dehen ta' pajjiżna u ma jgħoddx għal pajjiżna u għandu jiġi riġettat, qiegħed jindirizza.

Smajna anke f'dan l-aħħar dibattitu l-irrelevanza tad-diskors dwar il- ħandikappati.

Fl-opinjoni tiegħi huwa oxxen politikament li nippruvaw anke nżeffnu dan l-aspett tal-politika f'dan il-qasam ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb li waħda mill-problemi kbar li għandu l-gvern hija li filwaqt li jippreżenta ruħu bħala li għandu l-fiduċja tal-poplu Malti, effettivament la għandu l-fiduċja tal-Maltin u lanqas għandu fiduċja fil-Maltin.

U mhux talli hekk, talli l-pjan li għandna quddiemna huwa sens sħiħ ta' sfiduċja politika, ekonomika u soċjali li tħoss in-naħa tal-gvern lejn x'jista' jagħmel bil-futur tiegħu pajjiżna.

Għaliex meta tagħfas u tistaqsi eżattament fiex jikkonsisti u x'inhuma l-ħsus tal-pjan li għandna quddiemna, issib li huma sempliċement kopja ta' skrivan.

Il-Ministru Gonzi qagħad joqgħod jgħidilna kemm ikkonsultaw nies.

U aħna nafu kif saru l-konsultazzjonijiet għaliex ma' min saru jgħidulna li kienu jpoġġulhom quddiemhom ħafna dokumenti u jridu jgħidu iva jew le mil-lum għal għada.

Hekk saru l-konsultazzjonijiet!

Effettivament l-hekk imsejjaħ pjan li għandna quddiemna assolutament qiegħed iżomm fil-ġenb l-għażliet politiċi fundamentali li għandu l-pajjiż u jipprova jsolvihom b'mod ta' skrivan, iħares lejn x'hemm liġijiet, regolamenti u direttivi ta' l- Unjoni Ewropea u kapitlu wara ieħor jgħid li fit-tali qasam se nikkuppjaw it-tali direttiva jew it-tali liġi.

Din hija l-għażla politika fundamentali li għandu jiffaċċja pajjiżna?

Hekk nuru s-sens ta' fiduċja f'pajjiżna?

Li għal bidliet kbar li għandna quddiemna, għat- trasformazzjonijiet soċjali, ekonomiċi u politiċi li rridu nwettqu sempliċement induru fuq il-ktieb ta' l-Unjoni Ewropea u noqogħdu nikkuppjawh għal pajjiżna?

Fundamentalment il-pjan li għandna quddiemna jirrappreżenta is-sens ta' inferjorita` li għandhom il-ministri ta' dan il-gvern, bil-Prim Ministru fuq quddiem nett, li quddiem l-għażliet li rridu nagħmlu rridu nitkellmu fuqhom b'mod politiku u b'mod li l-għażliet nifirduhom waħda mill-oħra u nkunu nafu kif se nwassluhom 'il quddiem b'mod li jgħodd għaċ-ċirkostanzi u r-riżorsi tagħna.

Minn dan kollu, matul dan id-dibattitu li issa ilu għaddej minn nhar it-Tnejn li għadda, l-ebda wieħed mill-kelliema tal-gvern ma kellu d-diċenza li jgħid qasam b'qasam jew il-qasam li jinteressah kif u għaliex u b'liema mod fiċ-ċirkostanzi attwali tal-ħaddiema, is-self- employed iż-żgħar, l-industrijalisti, in-negozjanti, il-bdiewa u s- sajjieda u l-anzjani u pensjonanti tagħna, dak li qed jipproponu li jsir hawnhekk tabilħaqq jgħodd għalina.

Dan id-diskors assolutament ġie mpoġġi fil-ġenb.

Imbagħad tlaqna bl-aktar mod sfaċċat min-naħa tal-gvern li jew jerġgħu jitilqu għal għonq it-triq li jirripetu kemm hija ġenna l-Unjoni Ewropea, u kif li tkun barra minn dik il-ġenna qisek wieħed għami sejjer lejn is-Siberja, jew inkella jipprovaw jerġgħu jirkbu fuq il-ħrejjef li ilhom jitimgħu lill-poplu Malti u Għawdxi matul is-snin li jekk ma nidħlux fl-Unjoni se nitilfu minn xi ġid li l-Ewropej qed igawdu bħalissa.

Jiena ngħid li dan huwa mod skadut ta' kif tippreżenta l-issues, liema mod tant ilu jindaqq min-naħa tal-gvern li anke għan-nies tagħhom stess - lilna jkellmuna u jgħidulna - qed jidħol minn widna u joħroġ mill-oħra.

Sur President, jien jiddispjaċini li anke f'dan iż-żmien għandna Viċi Prim Ministru li jiġi jiftaħar u jieħu gost li fil-Parlament Ewropew ċapċpulhom għaliex bdew jiġru l-iskrivani tagħna biex malajr kemm jista' jkun jippruvaw jiffittjaw "dik" il-liġi "hemm" u "dik" il-liġi "hawn".

Għall-informazzjoni tal-Viċi Prim Ministru ngħidlu li bħal dik ir- riżoluzzjoni għaddew 12-il waħda.

Dik qisha makna taż-żrar għaddejja kull meta jiltaqa' l-Parlament Ewropew fi Strasbourg - u f'Settembru jerġgħu joħorġuha - u għandhom madwar ħames snin oħra jagħmluha għaliex mill-inqas daqshekk se jibqa' għaddej dan il-proċess ta' negozjati!

Wara kollox il- parlamentari Ewropej fi Strasbourg iridu jiġġustifikaw il-per diems li jaqilgħu u r-rapporti li jiktbu u allura joħorġu riżoluzzjoni bħal din fejn jgħidu fuq Malta "hekk", fuq Ċipru "hekk" u fuq l-Estonja "hekk".

Imbagħad jiġi l-Viċi Prim Ministru ta' Malta hawnhekk u jgħidilna: Ara kemm għoġobnihom lill-parlamentari Ewropej fuq din il-ħaġa.

Imma kemm se ddumu tippruvaw tkomplu tinstillaw f'dan il-pajjiż b'dan il-mod sfaċċat dan is- sens ta' laqiżmu u ta' inferjorita`!

Lill-poplu għandna ngħidulu li pajjiżna għandu bżonn jgħaddi minn ċerti bidliet ekonomiċi, politiċi u soċjali, liema bidliet irridu nifhmu x'inhuma u mhux noqogħdu niġu nitkellmu fuq globalizzazzjoni fl-ajru.

Għaliex anke hawnhekk saret qisha makna awtomatika li jdaħħlu l-globalizzazzjoni.

Jiena bqajt skantat nisma' lill-Viċi Prim Ministru jirrepeti l-mantras tal-Prim Ministru fuq il-globalizzazzjoni, qisna ma nifhmux li l- globalizzazzjoni hija xi ħaġa li qed tiġri fid-dinja.

Imma b'daqshekk m'għandniex inħalluha tiġri awtomatikament u qisha xi ħaġa li rridu ngħidu hosanna għaliha.

Dawn x'affarijiet huma!

Kif lanqas nifhmu li kull pajjiż u kull soċjeta` quddiem il-fenomenu tal-globalizzazzjoni, li huwa misjuq mill-kumpanniji l-kbar transnazzjonali, irid li fejn għandu t-tajjeb jara fejn hu t-tajjeb u fejn irid jilqa' jagħraf kif jilqa'.

Imma minn dan kollu ma nisimgħu xejn u nisimgħu biss li l-globalizzazzjoni hija sabiħa u ejjew inċapċpulha u nabbraċċawha.

Jien nappella lill-gvern sabiex jaħseb fl- anzjani u fill-pensjonanti, fiż-żgħażagħ li rridu nagħtuhom ċans tajjeb li jitilqu 'l quddiem u fil-ħaddiema li mhux sempliċement inneħħulhom il- krozzi minn taħthom imbagħad jgħumu waħedhom.

Kull soċjeta` li trid turi ruħha responsabbli u risponsiva għall-bżonnijiet ta' l-oqsma differenti tal- poplu tħares madwarha u tgħid "hawnhekk" irridu naħdmu b'"dan" il-mod u "hemmhekk" irridu naħdmu b'"dan" il-mod, ħalli nilqgħu jew nimxu għad-daqqa tal-globalizzazzjoni, u mhux kif qed jagħmel il-gvern preżenti li jipprova jdaħħal din l-idea belha, ċatta u superfiċjali li "globalizzazzjoni ej, ej, ej", kif konna ngħidu fis-snin '60.

U l-pjan li għandna quddiemna għalhekk huwa tal-mistħija għaliex apparti milli huwa pjan klerikali, bl-iskrivani jaraw x'qed jagħmlu Brussell fl-oqsma kollha u jdaħħluh bla ħsieb u mingħajr moħħ kritiku, kostruttiv u li jippjana, huwa bbażat mill-ġdid fuq il-premessi foloz li għandu dan il-gvern dwar l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa gvern li għalih l-Unjoni Ewropea hija sħaba tal-ġenna, qisek qed tħares lejn il-Madonna tal-Ħerba nieżla fuq knisja!

U minflok jipprovaw jifhmu l-ħsus ta' l-Unjoni Ewropea, kif taħdem u kif din taffettwa lis- soċjetajiet żgħar, inqas żgħar, l-ekonomiji u r-reġjuni differenti u allura kif taffettwa lil Malta, jaħsbu b'mod ta' tunnel vision; għandhom mina quddiemhom u jridu jolqtu dak it-tarf tagħha, xejn aktar u xejn anqas.

U rrid infakkar hawnhekk fil-premessi żbaljati li l-Partit Nazzjonalita fil-gvern ressaq quddiem dan il-parlament.

Fl-1992 kienu jgħidulna li sas-sena ta' wara, jiġifieri sas-sena 1993 konna se nkunu ma' l-Awstrija u l-Fillandja li kellhom jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dawn kienu jiġu hawnhekk bi stqarrijiet kbar u kienu jgħidulna li aħna qegħdin nippruvaw inwaqqgħuhom għaċ-ċajt meta fil-fatt konna qed ngħidulhom il- verita`.

U jien ngħidilhom: Morru aħsbu, araw u iflu ftit kif taħdem din l-Unjoni Ewropea u tkunu tafu l-ħrejjef li qed tibnu madwarkom, madwar l- elettorat u madwar il-pajjiż!

Sentejn ilu kienu qegħdin jitimgħu l-ħrejjef lill-pajjiż, fosthom dik tal-Lm100 miljun li suppost kellna ningħataw kull sena malli jibdew jinnegozjaw mill-ġdid ma' l-Unjoni Ewropea.

Hekka ġew il- Lm100 miljun!

Illum il-Viċi Prim Ministru qal li dan il-pjan se jiġi jiswa Lm10 miljun mifruxa fuq sentejn; u min se joħroġhom dawn il-Lm10 miljun?

Mhux se joħorġuhom ta' Brussell imma se joħroġhom il-poplu Malti.

U jien ngħid lill-Viċi Prim Ministru biex jerġa' jagħmel il-kalkoli tajjeb għaliex dawk l-Lm10 miljun huma u l-iskrivani tagħhom ikkolkolawhom ħażin.

Ħalli issa nsemmi l-ingann li sar qabel l-1996.

Qabel l-1996 in-Nazzjonalisti fil-gvern kienu wiegħdu li se jneħħu 300 levy ta' xejn b'xejn sa tmiem l-1996.

Jagħmluhom minn taħt l-affarijiet, l- aqwa li jgħaddu!

Kif għandna l-wegħda miġnuna l-oħra ta' Dr. Fenech Adami li sas-sena 2002 jew 2003 jingħaqad maż-żona tal-euro.

Aħna ma nistgħux nifhmu kif jista' jkollna partit fil-gvern li huwa maqtugħ kompletament mir- realta`.

Dawn iridu jdaħħluna f'din il-ġenna li la jafu u lanqas jimpurtahom kif taħdem.

Jiena naf li waħda mill-aktar affarijiet li ddejjaq lin-naħa tal-gvern hija li meta jmorru bil-passaport tagħhom u jkunu għaddejjin minn xi ajruport iħossuha bi kbira għaliex ma jkunux jistgħu jgħaddu mill-kanal ta' dawk li jkollhom passaport ta' l-Unjoni Ewropea.

Dik li ddejjaqhom l-iktar.

(Onor. Membri: Hear, hear) Imma din serjeta`?

Din sempliċement dimostrazzjoni tas-sens ta' inferjorita` li għandu l-Partit Nazzjonalista fil-gvern fuq dan is-suġġett, apparti minn fuq suġġetti oħra.

Ħalli nuri bl-aktar mod ċar u konkret kif in-naħa tal- gvern m'għandhiex idea - u meta tinduna tagħlaq għajnejha - ta' kif taħdem l-Unjoni Ewropea.

Naqraw il-manifest elettorali tagħhom stess dwar kif qalu li se jinnegozjaw ma' l-Unjoni Ewropea.

Dawn qalu li se jinnegozjaw ma' l-Unjoni u dak il-pakkett ta' kondizzjonijiet li jirnexxielhom iġibu mbagħad iressquh f'referendum quddiem il-poplu Malti.

Issa dan il-pjan li għandna quddiemna diġa` qiegħed idaħħal il-kondizzjonijiet ta' l-Unjoni.

Quddiemna għandna pjan magħmul mill-iskrivani mbuttati mill-politikanti tal-Partit Nazzjonalista sabiex jgħidilna li fit-tali u t-tali sena se ndaħħlu "dawn" il-kondizzjonijiet, "din" il-biċċa mir-regolamenti u "din" il-biċċa mid- direttivi.

Imma, Onor. Viċi Prim Ministru, ma kontux għamiltu l-wegħda li l-ewwel tinnegozzjaw il-pakkett imbagħad meta tinnegozzjawh tpoġġuh għar- referendum?

Mela kif issa ġibtu l-pakkett diġa` lest u se tattwawh qabel ma hemm referendum?

Fejn hija l-loġika, il-koerenza, is-sinċerita` u l- onesta` politika ta' din l-istorja?

Dan huwa wieħed mill-aktar pjani diżonesti li qatt tressaq quddiem dan il-parlament meta tqabblu mal- manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Minn dan kollu l-Onor.

Gonzi, bil-linja tiegħu qisu qed ibigħ xi Fiat, jgħidilna kemm hu sabiħ u tajjeb dan il-pjan u fittxu ixtruh.

Ma tarawx li m'hemmx serjeta` fil-mod kif qed jitressqu l-affarijiet!

Dan imexxini anke għall-ingann dwar l- ekonomija li għadu kemm semma l-Onor.

Gonzi.

Trid tkun veru wiċċek b'skorċa qawwija biex tippretendi li l-finanzi tal- gvern qed tirranġahom minn kif ħallihom gvern Laburista, għax jekk kien hemm xi ħaġa li hija tassew ċara u tonda hija li fl-1996 il-finanzi tal- gvern tant qed jirrokkaw li ssejħet elezzjoni bikrija.

Kienet ħaġa ċara wkoll li l-esportazzjoni industrjali kienet nieżla sew u li t-turiżmu kien qiegħed iqaħqaħ u kien se jispiċċa fil-ward tal-bronkite ta' l-isptar ekonomiku.

U aħna x'għamilna?

F'dak li għandu x'jaqsam mal-finanzi tal- gvern żammejna l-brake u allura hemmhekk kellna s-sabutaġġi kollha politiċi min-naħa ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien biex ma jħalluniex immexxu ċerti affarijiet.

Ħalliha li mbagħad bdew jagħmlu l-istess affaijiet u agħar milli konna għamilna aħna!

Fil-qasam industrijali tajna mill-ewwel is-sinjal kollu aħdar lill-ST Microelectronics, li kienet qed tirtira l- affarijiet lura, biex tibqa' hawn u tikber.

U mn'Alla għamilna hekk għaliex l-espansjoni industrijali li beda jiftaħar biha l-Onor.

Gonzi minn hemm biss ġejja.

Onor. Gonzi, neħħi l-espansjoni industrijali ta' l-ST Microelectronics u tara fejn huma ċ-ċifri ta' tkabbir li tiftaħru bihom.

Imbagħad ħares lejn it-turiżmu u tara li kieku ma konniex aħna li mexxejnih 'il quddiem kieku kien jikkrolla bil-VAT miġnuna li poġġejtu fuqu - issa qed terġgħu ddaħħluh fl-istess sqaq, imma dik affari tagħkom - u taraw kif tlaqna fuq it-turiżmu mill-1996 'il quddiem u erġajna biddilniha s-sitwazzjoni.

Issa qegħdin f'pożizzjoni li l-affarijiet juruhom mod ieħor.

Mhux ovvja!

Is-salesman tal-Fiat hekk jaħdem, jipprova jurik xi ħaġa differenti milli hi.

Imma din hija r-realta` u kulmin għandu rasu fuq għonqu jifhem li din hija r-realta`.

U allura meta joqgħod jiġi l-Onor.

Gonzi jsemmilna l-ekonomija u l-finanzi tal-gvern ngħidlu: Tkellem hekk għaliex dik hija l-logħba ta' l-ingann li tipprattikaw intom, imma taħsibx li qed titkellem b'mod serju jew professjonali!

Daqskemm m'intix qed titkelem b'mod serju u professjonali jew politikament onest meta tiġi tkellimna fuq il-pika.

U din il-ġimgħa of all weeks tiġi tkellimna fuq il-pika, meta kellna arranġament biex nalternaw fil-kariga ta' aġent president u l-Prim Ministru fuq suġġeriment li għamiltlu jien għal Prof Edwin Grech qal le għaliex ma riedux!

Intom tridu tkellmuna fuq il-pika?

Din il-ġimgħa mill-ġimgħat kollha!

Imisskom tistħu titkellmu fuq pika!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Sur President, jien naħseb dan il-gvern qed jibża' jiffaċċja l-għażla politika kbira li jrid jagħmel.

Ejjew nitkellmu u niddiskutu x'inhuma tabilħaqq il-prijoritajiet għall-bidliet u r-ristrutturar ta' dan il- pajjiż.

Ejjew naraw skond iċ-ċirkostanzi tagħna x'inhuma l-affarijiet li rridu nibdlu, intejbu u ndaħħlu mill-ġdid, imbagħad meta nifhmu x'inhuma l- bżonnijiet taċ-ċirkostanzi tal-poplu tagħna naraw x'għandna nagħmlu.

Dan il- pjan huwa vvizzjat għaliex bl-ebda mod ma jiffaċċja tabilħaqq il- mistoqsijiet politiċi li għandu quddiemu pajjiżna; jitlaq biss bl- ossessjoni tal-Prim Ministru u ta' sħabu li Malta trid akkost ta' kollox tidħol fl-Unjoni Ewropea.

Dak mhux il-mod kif niffaċċjaw il-problemi u l- isfidi f'pajjiżna.

Jekk verament nemmnu f'dan il-pajjiż u tabilħaqq irridu ntejbuh, irridu nitilqu minn viżjoni ta' x'tip ta' pajjiż irridu.

Jiena ngħid li anke hawnhekk, in-naħa tal-gvern lanqas biss hija ċara li qiegħda anke hi tiffaċċja dejjem, kif qegħdin niffaċċjaw aħna lkoll, l-għażla fundamentali f'dan il-pajjiż.

Dan se jkun pajjiż li jipprova jżomm rajh f'idejh skond iċ-ċirkostanzi li qed jiffaċċja?

Jew se jkun pajjiż li jipprova jintegra ruħu ma' entita` ikbar minnu fit-tama, fil-ħsieb u fil-viżjoni li għax jagħmel hekk se jmur aħjar għaliex suppost se jgawdi minn dawk il- kondizzjonijiet li jkun hemm f'din l-entita` kbira?

Din hija l-għażla fundamentali li trid isir u aħna, minn din in-naħa tal-Kamra, bl-iktar mod ċar ngħidu li fiċ-ċirkostanzi attwali kif jidhru llum u kif jidhru għal li ġej, dan il-pajjiż ma jaqbillux li b'xi mod jew ieħor jintegra ruħu mija fil-mija ruħu f'entita` kbira bħall-Unjoni Ewropea b'dan il-mod, u dan għar- raġuni li kull meta kellna rajna f'idejna f'dan il-pajjiż morna aħjar minn meta konna integrati ma' pajjiż ieħor.

U dwar dan nistgħu nitkellmu fuq l- eżempji ta' l-imgħoddi.

Meta kien hemm mudell ta' integrazzjoni simili fis-snin '50, il- kondizzjoni li kien għamel il-Partit Laburista għal dik l-integrazzjoni kienet li l-qagħda soċjali tal-Maltin tiġi ggarantita li ssir ekwivalenti għal dik tar-Renju Unit.

Dak iż-żmien il-proġett ta' integrazzjoni kien mar-Renju Unit u malli Malta mxiet fuq dak il-binarju waqfu d- diskussjonijiet u n-negozjati, għaliex ma kienx hemm x'tiddiskuti minħabba li n-naħa Ingliża ma reditx tagħti dawk il-garanziji.

U allura jibqa' dan il-punt kardinali li jekk inti m'għandekx fiduċja f'pajjiżek - u n- Nazzjonalisti m'għandhomx fiduċja f'pajjiżhom - meta tiġi għall-għażla u ma jkollokx dik il-garanzija li l-kondizzjonijiet soċjali f'pajjiżek se jkunu tajba, allura tagħżel in-naħa l-oħra anke jekk tkun ossessjonat bl-idea ta' l-integrazzjoni.

Effettivament dan li qed jiġri.

Hawnhekk m'għandniex proposta li tiggarantixxi lill-Maltin li għaliex se jidħlu dawn il-miżuri se jmorru għall-aħjar.

Assolutament xejn minn dan.

Kulma għandna quddiemna hija biss check-list ta' x'inhuma l-miżuri li jridu jidħlu u kif se jidħlu, xejn aktar u xejn anqas.

Għadu ma kellniex quddiem dan il- parlament l-iċken indikazzjoni ta' kif il-miżuri li qed jiġu proposti f'dan il-pjan, taqsima b'taqsima, se jkollhom effett aħjar.

Isemmulna mbagħad il-kondizzjonijiet soċjali tax-xogħol.

Imma skużi, dawk huma affarijiet li m'hemmx għalfejn tidħol fl-Unjoni Ewropea biex tagħmilhom.

Illejla kellna l-bluff tal-persuni b'diżabilita` min-naħa ta' l-Onor.

Gonzi - u jmissu jistħi li ġab dak l-eżempju - imma hawnhekk ukoll ma jiddependix u m'għandux jiddependi mill-Unjoni Ewropea jekk nagħtuhomx dawk l-opportunijiet.

Imbagħad l-affarijiet kruċjali ma semmihomx.

Ma semmiex, per eżempju, il-prezzijiet tal-prodotti tal-biedja jew il- protezzjoni ta' l-industrija proċessata tal-biedja, lanqas semma l-problemi li se jkunu qed jiffaċċjaw il-ħaddiema meta jkollhom kompetizzjoni ma' ħaddiema oħra jew il-problemi li għandhom x'jaqsmu ma' l-art, mal-bini u mal-proprjeta`, u lanqas semma l-problemi tat-tarznari.

Jekk il-gvern verament miexi fuq il-mudell li l-integrazzjoni ma' l-Unjoni Ewropea se tiggarantixxi titjib fil-kondizzjonijiet tal-ħajja tal-ħaddiema tat- tarznari u tal-ħaddiema kollha, konna nistennew li dan il-pjan ikun jinkludi wkoll indikazzjonijiet ta' garanzija li se jitjiebu l- kondizzjonijiet tax-xogħol, ta' paga, u ta' ħajja.

Imma minn dan kollu m'hemm xejn!

(Onor. Membri: Hear, hear) Nerġa' ngħid li għandna sempliċement check-list fejn il-gvern qed jorbot lilu nnifsu ma' Brussell li se jagħmel "dan", "dan" u "dan", u ma ninsewx li dak l-istess partit kien l-istess gvern li wiegħed li malli jibda jinnegozja se jibda jkollu Lm100 miljun ħalli jagħmel dawn l-affarijiet.

Mhux talli m'għandux Lm100 miljun, talli llum l-Onor.

Gonzi qed jerġa' jikkonfermalna li se jkollu joħroġ Lm10 miljun.

Prosit, sabiħa din!

Qisek mort biex jagħtuk rigal u minflok tawk rigal kellek tagħtih int!

U dan m'huwiex rigal imma azzjoni li qed tipperikola l-istandard of living ta' eluf u eluf ta' ħaddiema, pensjonanti u anzjani.

U wieħed kien jistenna magħhom din il-garanzija, imma minn dan kollu ma ġara xejn.

Skond tan-naħa l-oħra jien qiegħed inbeżża', bħallikieku aħna biss soċjeta` żgħira fl-Ewropa.

Qisu aħna biss qed nitkellmu fuq dawn l- affarijiet fl-Ewropa!

Dan m'hu veru xejn għax hemm maġġoranza sħiħa ta' ċittadini Ewropej fl-Unjoni Ewropea li jħossu li Unjoni m'hijiex qed tissodisfahom.

U nerġa' nitkellem dwar ir-referendum li sar fid-Danimarka - safejn naf jien l-MIC għadhom ma ħarġu xejn dwar ir-referendum tad- Danimarka, donnu Simon Busuttil nesa kollox! - fejn fih ħareġ ċar li l- maġġoranza tad-Daniżi jħossu li aktar għaqda fl-Unjoni se thedded il- kondizzjonijiet ta' ħajjithom u s-sovranita` ta' pajjiżhom.

Għandna mbagħad l-istess sistema fl-Irlanda.

L-Irlanda daħlet fiż-żona tal-euro u qed jgħidulha mill-bank ċentrali Ewropew li hemm fi Frankfurt biex ma toqgħodx tbiddel jew tnaqqas it-taxxi għaliex jekk tagħmel hekk tkun qed toħroġ 'il barra mill-mod kif iriduha tmexxi.

Dan huwa preċiżament il-punt li soċjetajiet u ekonomiji żgħar - fil- każ tagħna m'hijiex żgħira imma micro - għandhom ikunu għallinqas konxji tal-fatt li mhux billi taqbad tapplika r-regoli li jidhru tajbin minn Brussell, minn Berlin u minn Pariġi u daqshekk.

Aħna ta' bravi li aħna minn dan kollu m'għamilna xejn għax għandna l-iskrivani jgħidulna kif se nbiddlu l-liġi 'l hemm u 'l hawn, tlaqna fuq il-karru qisna Ben Hur u qed niġru fuq il-karru biex inbiddlu r-regolamenti!

U ejja!

Din hi s-serjeta` li triduna napprovaw, Onor. Gonzi?

Huwa għalhekk li aħna ma nistgħux napprovaw dan il-pjan għalilex huwa pjan li m'huwa pjan xejn; huwa biss check-list fejn qed jgħidulkom x'tagħmlu, l-iskrivani qed jiktbuhomlkom u intom qegħdin timplimentawhom.

Sur President, jien ma nistax nifhem il-kburija li dawn qed iħossu f'din il-ħaġa.

F'dan il-pjan lanqas biss hemm ebda indikazzjoni ta' kemm se ndaħħlu mpjiegi ġodda u lanqas hemm indikazzjoni ta' kemm se jiġu ggarantiti pensjonijiet.

M'hemmx ukoll ebda garanzija fuq kemm se nżommu impjiegi f'naħa, f'oħra u f'oħra.

Daqskemm kontu tgħidu li aħna se nneħħu 5,000 impjieg!

Kemm se nitilfu mpiegi b'dan il-pjan?

Lanqas indikazzjoni m'hawn!

Kemm se noħolqu jobs b'dan il-pjan?

Kemm se tbiddlu aħjar il- kondizzjonijiet tal-pensjonanti u ta' l-anzjani b'dan il-pjan?

Xejn minn dan kollu!

X'garanzija għandek b'dan kollu?

Xejn!

Dawn huma mistoqsijiet validi għaliex waħda mill-affarijiet li qed jintqalu fl-Ewropa, anke riferibbli għall-kwestjoni ta' l-armata, hija li tidħol għal xi ħaġa fl- Unjoni Ewropea u jgħidulek "dik" biss se tkun, imbagħad jgħaddi ż-żmien u minn "dik" tiżviluppa għal xi ħaġa oħra, imbagħad jgħaddi żmien iktar u terġa' tiżviluppa f'xi ħaġa oħra.

Tidħol għall-kummerċ ħieles, tkompli għal customs union, tkompli għal żona monetarja sħiħa u tkompli imbagħad għal għaqda politika.

U f'għaqda politika nafu min jiddeċiedi għax jiddeċiedi min għandu l-aktar nies.

Jien ma nistax nifhem fejn se jkun il- bilanċ meta għandek madwar 80 miljun ruħ fil-Ġermanja u aħna għandna biss 400,000.

U l-istess ħaġa fejn jirrigwarda l-armata.

Dawn jgħidulna li l-impenn li jridu jidħlu għalih fuq l-armata huwa sempliċement umanitarju.

Jibda umanitarju, imbagħad jibagħtu t-truppi tagħhom umanitarjament il-Kosovo, imbagħad iridu jiddefenduhom u f'daqqa waħda tispiċċa invażjoni.

Ejjew inkunu saqajna ma' l-art fuq dawn l- affarijiet - frażi li jħobb juża l-Prim Ministru - u naħsbu b'moħħna, mhux naħsbu bil-blinkers li rabbejna f'dawn l-aħħar 20 sena, fejn noqogħdu ngħidu "Ewropa, Ewropa" mingħajr ma nafu verament x'inhi din l-Ewropa.

Kemm taħsbu li l-poplu Malti se jibqa' jissaporti din l-attitudni fejn titkellmu b'mod qiskom qed tpinġu dinja sabiħa li Allaħares nibqgħu barra minnha, imbagħad fir-realta` qegħdin tagħfsu u tagħfsu biex ċerti nies, impriżi, ażjendi, businesses u xogħol jispiċċa!

U jispiċċaw mhux għaliex għandhom bżonn jispiċċaw jew għaliex irridu nbiddlu u nirristrutturaw, imma jispiċċaw u jkunu mhedda sempliċement biex nikkuppjaw ir-regoli ta' l- Unjoni Ewropea, liema regoli forsi jgħoddu għall-Ġermanja u għal Franza imma ma jgħoddux għal pajjiżi żgħar bħal tagħna.

U jien għalhekk ngħid li dan huwa pjan ta' mistħija li għandu jiġi riġettat minn dan il-parlament u li aktar ma jgħaddi żmien aktar u iktar nies qed jifhmu li t-triq quddiem pajjiżna mhux veru hija ta' sħubija sħiħa.

It-triq quddiem pajjiżna m'hijiex dik ta' kif qed jagħmel il-gvern preżenti, fejn kull ħaġa li qiegħda fl-Unjoni Ewropea jipprova jgħabbiha fuq pajjiżna.

It-triq hija waħda ta' relazzjoni miftuħa, li tagħtina aċċess sħiħ għas-suq industrijali ta' l-Unjoni u li tippermettilna naslu għal ftehim ta' koperazzjoni f'oqsma differenti li jkunu għall-ġid tan- nies tax-xogħol kollha kemm huma, ta' l-anzjani u tal-pensjonanti, u mhux għal ċerti negozjanti biss, relazzjoni li tkun maħsuba wkoll biex tinbidel skond il-bżonn u skond iċ-ċirkostanzi, relazzjoni li tkun kostruttiva u li tidħol f'qasam bħal dak soċjali.

Din hija triq fattibbli li konna bdejna naħdmu fuqha qabel l-1998, hija triq li jekk tinħadem tippermettilna nkomplu nbiddlu dan il-pajjiż mhux skond il-bżonnijiet u l-mudelli ta' xi ħaddieħor, imma skond iċ-ċirkostanzi, it-timeframes, l-iskadenzi, il- bżonnijiet u l-opportunitajiet tagħna.

Din hija t-triq li nsejħulha Svizzera fil-Mediterran u jien għandi pjaċir nirrikordja li bħalissa fil- pajjiż hawn maġġoranza ta' nies li jippreferu din it-triq għat-triq tal- gvern Nazzjonalista.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din hija l-verita` u ħadd ma jista' jinnegaha.

Sur President, 'il hinn minn hemm nagħmluha ċara li għal li ġej, wara l- elezzjoni li ġejja, gvern Laburista ġdid se jħares lejn x'se jkun ġara jew ma ġarax minn dan il-pjan u peress li nafu bit-telqa li jimxi biha dan il- gvern Nazzjonalista, ma naħsibx li se jkollna persentaġġ qawwi minn dan il- pjan li se jkun implimentat.

Imma jkun xi jkun li jkun ġie implimentat, aħna se naraw, kemm f'dan il-qasam tal-pjan u kemm fil-qasam tan-negozjati li jkunu għaddew ma' l-Unjoni Ewropea, x'inhuma dawk il-miżuri li huma koerenti mal-viżjoni tagħna ta' Malta bħala Svizzera fil-Mediterran, b'rabta mill-qrib ma' l-Unjoni Ewopea, u dawk il-miżuri li huma koerenti li jiffittjaw ma' din l-istrateġija nżommuhom, filwaqt li dawk il-miżuri li ma jiffittjawx u li m'humiex koerenti ma' din il-viżjoni li maġġoranza tal-poplu diġa` trid, inneħħuhom.

U nneħħuhom b'mod li jerġa' mill-ġdid jagħtina kontroll f'dan il-pajjiż ta' kif għandna nbiddlu.

Sur President, l-aħħar appell li nixtieq nagħmel lin-naħa tal-gvern huwa biex, jekk jogħġobha, jekk taf u jekk trid tneħħi dan l-ispirtu ta' pika li jiddominaha, minkejja li toqgħod tilgħabha ta' qaddis filwaqt li tagħmilha ta' salesman tal-Fiat u karozzi oħra, tipprova tifhem li l-għażla kruċjali li jrid jagħmel bħalissa pajjiżna hija li jiddeċiedi li l-bidliet li għandu quddiemu l-ewwel infassluhom skond il-bżonnijiet, l-isfidi, iċ- ċirkostanzi u dak li rridu nagħmlu aħna f'pajjiżna, u mhux sempliċiment inbiddluhom biex nikkuppjaw lil Brussel, Pariġi, Berlin jew Ruma.

Aħna Maltin u pajjiżna huwa Malta.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Viċi Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda għaddiet.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9:00p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda għaddiet.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

255 FAVUR : 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 28

L-Onor.

L-emenda għaddiet.

MR SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-mozzjoni mressqa mill- Onor. George Vella, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

256 FAVUR : 34

L-Onor.

KONTRA : 28

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vassallo Adrian | |Debono Grech Joe |Vella George | |Farrugia Angelo |Vella Karmenu | | | |

Il-mozzjoni kif emendata għaddiet.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal- Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Ottubru 2000, fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, fil-ħin li għandi se nitkellem dwar il- wirt kulturali.

F'pajjiżna għandna ħafna monumenti u għalhekk l-attenzjoni li trid tingħatalhom trid tkun mirquma.

Kemm minħabba l-fatt illi hemm monumenti oħra li jieħdu preferenza kif ukoll minħabba li r-riżorsi umani u dawk finanzjarji huma limitati, għandna monumenti li jaqgħu lura fil- manutenzjoni.

Sfortunatament issir ħsara perikoluża lill-istruttura ta' dawn il-monumenti u jkun hemm bżonn ta' l-intervent min-naħa tal-gvern jew xi kumpannija privata li jidħlu għall-ispiża.

Mr Speaker, nixtieq inġib għall-attenzjoni ta' dan il-parlament l-istat ħażin li jinsab fih l-akwadott ta' Wignacourt, li jestendi bejn Ħ'Attard u Santa Venera.

Hemm partijiet minn dan l-akwedott, partikolarment fin-naħa ta' Santa Venera, li huma fi stat tajjeb.

Mill-banda l-oħra, il-parti ta' l- akwedott li tinsab f'Birkirkara, partikolarment quddiem il-fabbrika tad- Devon Biscuits, għandha l-ġebla tant mikula li wieħed jistenniha taqa' minn ħin għal ieħor.

Jiena nagħmel appell biex min jista', anke kumpanniji privati, jagħtu s-sehem tagħhom biex dan il-ġojjell ta' arkitettura nazzjonali nirripristinawh.

Jien informat illi ttieħdet l-inizjattiva mill-kunsilli lokali ta' Birkirkara, ta' Ħal Balzan u ta' Ħ'Attard biex jipprovaw isibu sponsorship kif ukoll għajnuna mill-gvern biex dan l-akwedott jiġi salvagwardat.

Jien informat ukoll li wieħed mill-banek kbar ta' Malta qed juri interess f'dan il-proġett.

Hemm ukoll għaqdiet tar-residenti, partikolarment l-għaqda residenti Fleurs-de-Lys, illi qiegħda tagħmel sforzi kbar biex dan l- akwedott jiġi ppreservat.

Minkejja dan kollu għadna lura biex naslu u jiena nappella lill-kumpanniji privati biex jekk se jagħmlu xi għotja jew jagħtu sehem għal xi proġett ta' wirt kulturali, jikkonsidraw minn ta' l-ewwel dan l-akwedott.

Mr Speaker, punt ieħor li rrid nitkellem fuqu llejla huwa l-fatt li fl- aħħar għandna lift fil-parlament.

Tidher naturali illi f'bini bħal dan ikollok lift pero' nassigurak li ma kenitx t biċċa xogħol ħafifa la min- naħa tas-Sedja u lanqas min-naħa tal-President tar-Repubblika.

Kienet ukoll biċċa xogħol biex ħarġu l-flejjes mill-ministeru għall-ambjent.

Kellna problemi kbar biex il-lift isir għax l-ewwel ma kellniex biżżejjed power supply, imbagħad kellna problema estetika minħabba li għandek lift modern ġo bini bħal dan.

Pero' llum bil-goodwill tan-nies li semmejt, u anke bis-saħħa ta' l-ex-President tar-Repubblika, nistgħu niftaħru li għandna lift.

Huwa inkonċepibbli li l-aktar istituzzjoni għolja fil-pajjiż ma tkunx aċċessibbli.

Il-parlament u l-uffiċju tal-President qegħdin fit- tieni sular - erba' sulari bil-kejl ta' dan il-bini - u meta kien ikun hawn xi attivita' li tinvolvi nies anzjani jew nies ġo siġġu tar-roti dawn bilfors kellhom jittellgħu fuq l-idejn.

Din ġrat anke ma' deputati Nazzjonalisti u Laburisti li kienu morda.

Dawn kellhom jittellgħu t-taraġ jew fuq l-idejn jew fuq xi stretcher, biex jivvutaw, affarijiet li jumiljaw lil min hu marid jew għandu diżabilita'.

Niftakar l-ewwel aġġornament tiegħi meta sirt deputat ta' din il-Kamra fl-1994 kien dwar il-bżonn illi jsir lift għal dan il-palazz u għaldaqstanat nixtieq nirringrazzja lil dawk il-ħaddiema kollha li taw is-sehem tagħhom, inkluż id-dipartimenti u l- istaff ta' dan il-parlament li għenu biex jiġi installat dan il-lift.

Punt ieħor li rrid nitkellem fuqu huwa dwar l-ambjent.

Jiena konxju, bħad- deputati kollha ta' dan il-parament, li l-kwestjoni ta' l-ambjent qed tilgħab sehem ikbar fil-ħsibijiet tal-poplu Malti u Għawdxi tagħna.

Huwa naturali li wara li poplu jkun żviluppa l-bżonnijiet soċjali u materjali hu predispost li jħares madwaru.

Mr Speaker, illum l-ambjent qiegħed jokkupa niċċa iktar għolja u iktar importanti f'pajjiżna proprju għax in-nies qed iħarsu madwarhom iktar.

Qed jaraw il-problema ta' l-iskart li qed taffetwalhom saħħithom.

Fost l-iskart l-aktar komuni nsibu l-iskart taċ- ċmieni tal-power station u ta' l-isptar, l-exhaust tal-karrozzi u dħaħen oħra u l-problema tal-Magħtab.

Dawn il-problemi ilhom jeżistu għexieren ta' snin u l-poplu Malti ma kienx jagħti wisq kas tagħhom.

Illum, Mr Speaker, huwa tajjeb illi l-poplu Malti isir iktar konxju u jitlob mill-mexxejja tiegħu biex jieħdu ħsieb biex tiġi solvuta l-problema.

Jiena għandi l-unur ngħid li nagħmel parti minn gvern illi dejjem poġġa l- ambjent fuq l-aġenda nazzjonali.

Ma rridx innessi x-xogħol kbir li kien għamel l-ewwel ministeru ta' l-ambjent taħt ir-responsabbilita' ta' Dr. Ugo Mifsud Bonniċi, li kien mexxa l-ewwel liġi komprensiva ta' l-ambjent li kellna f'pajjiżna.

Ministri oħra li ġew warajh - bħal Dr Zammit Dimech u partikolarment Dr Stanley Zammit - ukoll kienu ħadu l-inizjattiva li jibdew jagħmlu xogħol kbir fost il-poplu Malti biex iqajmu kuxjenza favur l- ambjent u biex ifasslu ħafna liġijiet ġodda.

Jiena llum nieħu gost nara lill-oppożizzjoni turi dan l-interess fl-ambjent.

Sfortunatament fis- sebgħinijiet u fit-tmenijiet kienet totalment tinjorah.

Ma rridx nidħol f'ħafna dettalji iżda wieħed jaf li l-power station kienet taħdem bil-faħam u meta ġejna biex nibnu power station iktar nadifa kien hemm oġġezzjonijiet kbar.

Kuntratti li kienu saru minn dan il-gvern biex jinbidlu l-karrozzi tal-linji tagħna wkoll kienu spiċċaw imqatta' u mwarrba.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq problemi kbar.

Hemm l-eżempju tal-Magħtab fejn il-ministru diġa' qal li se tiġi solvuta ftit ftit.

Hemm il-problema tat-traffiku u taċ-ċmieni tal-power station.

Dawn huma problemi illi dan il- gvern iddentifika, ikwantifika u huwa kommess illi jsolvi.

Il-gvern huwa kommess li jsolvi l-problema tal-Magħtab, tax-Xagħra f'Għawdex u kif għedt tal-power station.

L-oppożizzjoni kultant tikkritika l-gvern b'mod goff fuq il-kwestjoni ta' l-ambjent qisu m'hu qed jagħmel xejn.

Nerġa' ngħid ir- record ta' l-oppożizzjoni sa dan il-mument ma kienx tajjeb ħafna f'dak li huwa ħarsien ta' l-ambjent.

Il-gvern qed jieħu attitudni pro-attiva fejn jinħolqu policies f'dan ir-rigward.

Nies li jbatu bl-asthma, li f'Malta jlaħħqu għexieren ta' eluf, għandhom il-problema li affarijiet li diġa' semmejt inaqqsulhom mill-kwalita' tal-ħajja tagħhom u allura hu importanti li kull gvern jagħti l-attenzjoni xierqa lejn din il-problema.

Mr Speaker, jiena naf illi l-atitudini lejn l-ambjent qiegħda teżisti fit- tħaddim ta' l-ekonomija soċjali.

Ma rridux ninsew illi l-ekonomija ta' suq soċjali qed titħaddem f'ambjent ekoloġiku illi ilu jeżisti mijiet ta' miljuni ta' snin.

Il-bniedem ilu fid-dinja xi erba' miljun sena.

L-era industrijali ilha teżisti xi mitejn sena, pero' l-ekoloġija u l-bilanċ ambjentali ilu jeżisti l-mijiet tal-miljuni ta' snin.

Tajjeb li nkunu konxji tal-ħidma ekonomika fi ħdan ambjent illi jista' jsostni ħidma sa ċertu punt biss.

Ma nistgħux naġixxu qisna nistgħu nħammġu, narmu l-iskart u nħammġu l-arja u l-ibħra tagħna mingħajr ma jkun hemm riperkussjonijiet.

Il-fatt huwa li meta nħammġu u meta nniġġsu nbatu l-konsegwenzi.

Illum jeżistu teknoloġiji ġodda ta' karozzi elettriċi u anke teknoloġija solari f'dak li huwa equipment.

Jeħtieġ li ftit ftit dawn it-teknoloġiji jibdew isibu posthom fl-ekonomija tagħna.

Jiena naf li l-ministru attwali għall- ambjent qed iħares b'mod attiv lejn dawn it-teknoloġiji biex jiġu nkorporati fit-tħaddim ta' l-ekonomija tagħna.

Għaldaqstant l-iktar ħaġa importanti, kif semmejt fil-bidu ta' dan id-diskors, hija l-kuxjenza u r- rikonoxxenza ta' dawn il-problemi.

Il-gvern qiegħed hemm biex jirrappreżenta lill-poplu u jekk il-poplu jagħmel pressure biex jingħata każ l-ambjent hekk irid isir.

Għaldaqstant il-gvern għandu jieħu attitudni pro-attiva, anke meta ma jkunx hemm pressure.

Jiena kuntent li dan il-gvern miexi f'dik id-direzzjoni, biss għad baqa' x'isir.

Ma nistgħux ngħidu illi wasalna u l-fatt li Malta qed taspira biex tidħol fl-Unjoni Ewropea żgur li huwa stimolu biex naħdmu iktar biex nilħqu l-istandards ambjentali Ewropej.

Ċert li l-Unjoni se tgħin ukoll biex dawn l-istandards jintlaħqu.

Sfortunatament għad hawn nies li m'humiex konxji biżżejjed dwar l-ambjent.

Għad hawn nies illi ma jimpurtahomx mill-ħsara li jagħmlu.

Oħrajn għandhom mentalita' ta' tletin sena ilu u għadhom ma qamux għar-realtajiet ġodda tal-lum.

Dan jimmanifesta ruħu f'attitudni negattiva li la turi solidarjeta' ma' l-ambjent u lanqas mas-soċjeta' ta' madwarna.

Mr. Speaker, it-termometru illi juri kemm għad baqgħalna x'navanzaw f'dak li huwa ambjent huwa t-tipjip.

Qed nitkellem kemm dwar l-attitudini personali lejn it-tipjip u kemm l-attitudini ta' l-istituzzjonijiet.

It- tipjip iħassar l-ambjent immedjat u joħloq problemi għan-nies li huma morda jew ibatu mill-kondizzjoni ta' l-asthma.

Diversi nies oħra bħall-anzjani ibatu u dan joħloq diversi tip ta' mard li s-soċjeta' Maltija għadha m'hijiex armata għalih.

Hemm nuqqas ta' rispett lejn individwi illi jew idejjaqhom jew jagħmillhom ħsara id-duħħan.

Dan tarah kull fejn tmur.

Tarah fejn mhux suppost isir tipjip, bħal xarabank jew post pubbliku.

Għad m'għandniex il-kultura li nifirdu postijiet fejn wieħed jista' jpejjep u oħrajn fejn ma jistax.

Jeħtieġ li nibdew naħsbu f'nies oħra.

Ħafna nies mhumiex f'pożizzjoni illi jagħżlu.

Għexieren ta' eluf ta' nies li sfortunatment ibatu bl-asthma u mard respirotorju ieħor m'għandhomx għażla.

Hemm bżonn illi s-soċjeta' tagħna tagħmel fine-tuning biex tirrispetta lil dawn in-nies u tirrispetta wkoll lil dawk li jridu jibżgħu għal saħħithom u jdejjaqhom id-duħħan.

Mr Speaker, jeħtieġ illi dan ir-rispett jiġi muri mhux biss f'ristoranti jew f'istituzzjonijiet imma anke f'dan il-parlament.

Dan il-parlament żgur mhuwiex ix-xempju ta' dawk li għandhom jirrispettaw id-drittijiet ta' dawk li ma jridux ixommu s-sigaretti u t-tipjip.

Tmur fil-Parlament Ewropew jew fil-Kunsill ta' l-Ewropa u ssib li fil-common areas ħadd ma jista' jpejjep.

Imbagħad hemm iz-zoni li huma merfugħa għal dawk li jridu jpejpu.

Jiena nifhem li l-vizzju tat-tipjip ma taqtgħux malajr - jiena tabib u jkolli pazjenti li jkollhom problemi bis-sigaretti - u dawn in-nies għandu jkollhom il-lok fejn ipejpu.

Għaldaqstant għandu jkun hemm lok ristrett għalihom.

Jiena diġa' għedt darbtejn oħra biex isir sforz miż-żewġ naħat tal-Kamra biex il-common areas ta' dan il-parlament inkluża din, jiġu dikjarati no-smoking.

Hemm bżonn li f'dan il-parlament isiru zoni li fihom ma jsirx tipjip u oħrajn fejn isir.

Eżempju ta' dan huwa l-bar fejn imbagħad ħadd ma jkollu jittallab għad-drittijiet tiegħu.

Dan jgħodd ukoll għall-partiti politiċi.

Importanti li l-partiti politiċi inisslu kultura ta' rispett.

Qed ngħid anke fil-każini u l-headquarters tagħhom.

Hemm nies li jridu jaħdmu fil-politika u jikkommettu ruħhom għall-partit u dawn qed jiġu litteralment iggassjati.

Meta wieħed imur Franza u pajjiżi oħrajn, ineħħi forsi Sqallija u l- Italja għax għandhom ħafna mentalita' bħal tagħna, hemm rispett lejn wieħed li ma jpejjipx.

Hawn Malta dan ir-rispett għadu ma jeżistix u naħseb li jridu jkunu l-partiti politiċi u l-parlament illi jieħdu azzjoni biex jibdlu l-kultura.

Nibdluha f'isem dawk in-nies illi huma morda bil-pulmun, u f'isem in-nies li jdejquhom is-sigaretti u m'għandhomx għażla.

Il- kultura rridu nibdluha aħna.

Jiena nappella biex ngħallmu lill-poplu Malti bl-eżempju tagħna lkoll.

Iċ-ċittadin għandu jieħu eżempju mill-ogħla istituzzjoni fil-pajjiż u b'hekk ikun hemm ripple effect fuq is-soċjeta'.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Ottubru, 2000 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.55 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DIVIŻJONI TA' L-EDUKAZZJONI - DIRETTUR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Billi d-direttur ta' l-edukazzjoni se jtemm il-karriera tiegħu f'Diċembru, jista' l-Ministru jgħid min hemm fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li qed jieħu ħsieb it-tħejjijiet meħtieġa wara t-tluq tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nifhem li l-Onor.

Membru qed jirriferi għal wieħed mid-diretturi li għandna fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li hi mmexxija minn direttur ġenerali.

Il-vakanza tiegħu timtela` skond il-proċess stabilit mill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

INTERN - RIĊEVIMENTI/IKLIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru riċevimenti u ikliet mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikateru tiegħu mill-1 ta' Jannar 2000 sal-31 ta' Awissu 2000?

Jista' jgħid separatament f'kull każ x'kienet l-okkażjoni, u kemm laħqet l-ispiża?

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġa` kelli l-opportunita` nwieġeb l-Onor.

Interpellant f`okkażjonijiet oħra, sakemm ma ningħatax raġuni l-għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Niġbed l-attenzjoni ta` l-Onor.

Membru għall-allokazzjonijiet għall-hospitality li hemm fl-estimi ġenerali taħt il-vot tal-Ministeru tiegħi u dawk tad- dipartimenti li jaqgħu taħtu.

TURIŻMU - RIĊEVIMENTI/IKLIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru riċevimenti u kliet mill-ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu mill-1 ta' Jannar 2000 sal-31 ta' Awissu 2000?

Jista' jgħid, separatament, f'kull każ x'kienet l-okkażjoni u kemm laħqet l-ispiża?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Kif diġa' kelli l-opportunita' nwieġeb l-Onor.

Interpellant f'okkażjonijiet oħra, sakemm ma ningħatax raġuni l-għala qed tintalab, ma nara' l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membru għall-allokazzjonijiet għal hospitality li hemm fl-estimi ġenerali taħt il-vot tal-ministeru tiegħi u dawk tad- dipartimenti li jaqgħu taħtu.

AFFARIJIET BARRANIN - RIĊEVIMENTI/IKLIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru riċevimenti u ikliet mill- ministeru, dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-1 ta' Jannar 2000 sal-31 ta' Awissu, 2000?

ONOR.

JOE BORG: Kif diġa kelli l-opportunita' nwieġeb l-Onor.

Interpellant f'okkażjonijiet oħra, sakemm ma ningħatax raġuni l-għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membru għall-allokazzjonijiet għal hospitality li hemm fl-estimi ġenerali taħt il-vot tal-ministeru tiegħi.

AGRIKOLTURA U SAJD - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda fid- dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Jannar 2000 sal-10 ta' Settembru, 2000?

Jekk fl-affermattiv, jista' l- Ministru jgħid, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati mingħajr ma ħarġu applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għal imsemmi mpjieg?

Jekk jirriżulta li lanqas kienu applikati għal imsemmi mpjieg, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fil-perijodu msemmi ġew impjegati 11-minn nies, sebgħa maskili u erbgħa femminili.

Ħamsa minn dawn huma każwali, wieħed reinstated, tnejn b'kuntratt, wieħed professjonist u żewġ uffiċjali.

Ma saret l-ebda sejħa pubblika għal dawn l-impjieġi skond il-proċedura normali li ilha teżisti sa minn dejjem.

Dawn kienu kollha mpjegati wara li ngħatat kunsiderazzjoni serja għall- kapaċitajiet tagħhom biex jaqdu d-dmirijiet mistennija minnhom.

IMTAĦLEB - FDALIJIET TA' L-ISKART

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li d-dipartiment għall-ambjent inaddaf il-fdalijiet ta' l- iskart li nħolqu fl-inħawi ta' l-Imtaħleb madwar it-triq ta' l-irdum ta' barra?

Jista' d-dipartiment għall-ambjent ġentilment jikkunsidra l-bżonn li jsiru strips ħalli jkun jista' jitnaqqas il-vandaliżmu ta' dumping ta' materjal fl-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Ministeru għall-Ambjent qiegħed inaddaf bosta postijiet fejn qegħdin jintremew il-fdalijiet ta' l-iskart.

Ser isir sforz biex isir ukoll it-tindif tat-triq ta' madwar l-irdum ta' barra gewwa l-Imtaħleb.

Jista' l-Onor.

Interpellant forsi jiċċara xi jfisser bi strips, ħalli jkun jista' jitnaqqas il-vandaliżmu ta' dumping.

Jekk fil-każ li jrid ifisser skips - dawn issiru fuq inizjativa tal-kunsill lokali konċernat.

DRENAĠĠ - TISWIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li peress li dan ix-xogħol kien isir kollu manwali, l-informazzjoni hija diffiċli ferm sabiex tinġabar korrettament.

IPSE - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati ma' l-IPSE - Institute for the promotion of small and medium size enterprize?

Jista' jgħid x'inhu l- grad ta' kull impjegat/impjegata?

Jista' jgħid x'inhi r-rimunerazzjoni taċ- chairman u taċ-chief executive officer?

Jista' jgħid xi fringe benefits għandhom?

Jista' jgħid meta jagħlaq il-kuntratt taċ-chief executive officer?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent l-I.P.S.E. għandha 20 impjegat imqassmin f'dawn il-gradi: chief executive wieħed, tmien managers, seba' executives u erbgħa skrivani.

Il-kariga ta' chairman (non-executive) m'għandha l-ebda remunerazzjoni jew fringe benefits oħra marbuta magħha.

Iċ-chief executive officer jirċievi remunerazzjoni ta' Lm20,144 u għandu benefiċċju ta' l-użu ta' karozza tal-kumpanija.

Il-kuntratt ta' dan l-uffiċjal għandu validita' ta' tlitt snin b'seħħ mit-3 ta' Lulju, 1998.

ARTIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jekk bidwi part-time jew full-time ikollu erba' biċċiet raba' f'qatgħat differenti, per eżempju, biċċa fil-Baħrija, oħra fl-Imtaħleb imma kollha jkunu taħt il-konfini tar-Rabat, dan xorta jrid jissottometti żewġ applikazzjonijiet biex japplika għall-iskema ġdida tal-qbila tar-raba'?

ONOR.

TONIO BORG: L-iskema tal-qbiela tispeċifika li f`każ ta` bċejjeċ ta` art li ma jkunux imissu ma` xulxin u li ma jkunux jikkostitwixxu qatgħa waħda, tkun trid issir applikazzjoni separata għal kull waħda mill-bċejjeċ ta` art.

Qed isiru diskussjonijiet mal-assoċjazzjoni tal-bdiewa sabiex fil- każi ta` dawk li volontarjament japplikaw taħt l-iskema - minkejja li għandhom titolu ta` qbiela - din ir-regola tiġi liberalizzata xi ftit.

ARTIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk dawk il-bdiewa full-time u part-time li għalqilhom iċ- ċens u mhux jiġi aċċettat mis-sidien il-ġodda li qed jaħdmu r-raba' in kwestjoni llum, humiex suġġett għall-applikazzjoni ġdida tal-qbil tar- raba'?

Jekk iva, x'inhuma r-raġunijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-każ li ċ-ċens għalaq u l-bidwi m`għandux titolu fuq l-għalqa dan ma għandux triq oħra għajr li japplika fl-iskema tal-qbiela.

Ir-raġuni hi li l-iskema hija intiża sabiex il-gvern jirregolarizza l-pożizzjoni tal-bdiewa li qegħdin fil-fatt jaħdmu r-raba`, iżda teknikament huma bla titolu.

Peress li d- domanda tirriferi għal 'sidien il-ġodda', infakkar lill-Onor.

Interpellant li din l-iskema tapplika biss fejn il-gvern hu s-sid ta' l-art.

MALTACOM - SAHRA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

18867 dwar sahra fil-Maltacom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien infurmat li minn eżerċizzju għal perijodu Jannar-Settembru ta' din is-sena li għamlet il-Maltacom, jirriżulta li ebda impjegat ma għamel sahra matul xahar wieħed li tammonta għal aktar minn Lm1,000.

TAX COMPLIANCE UNIT - BORD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-membri tal-bord tat-Tax Compliance Unit?

Kemm-il darba ltaqa' s'issa?

Dawn għandhom xi remunerazzjoni speċifika?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-membri tal-board tat-Tax Compliance Unit huma dawn:

|Head – Tax Compliance |Chairman| |Unit | | |Commissioner of Inland |Member | |Revenue | | |Commissioner of Value |Member | |Added Tax | | |Director of Social |Member | |Services | | |Comptroller of Customs |Member |

S'issa l-board iltaqa erba' darbiet.

La ċ-chairman u l-anqas il-membri m'għandhom xi remunerazzjoni speċifika.

DIPARTIMENTI TAL-GVERN - OVERTIME

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm inħadem overtime fid-dipartimenti tal-gvern sa tmiem Awissu 2000?

Kif tipparaguna din il-figura ma' l-ewwel tmien xhur tas-sena 1999?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall-istess mistoqsija parlamentari nru.

19702 li għamel lill-Ministru tal- Finanzi.

DIPARTIMENTI TAL-GVERN - OVERTIME

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm tħallas overtime lid-dipartimenti tal-gvern sa tmiem Awissu 2000?

Kif tipparaguna din il-figura ma' l-ewwel tmien xhur tas-sena l-oħra?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li skond ir-records tat-Teżor, jirriżulta li sa tmiem Awissu 2000 tħallas l-ammont ta' Lm3,274,000 bħala sahra fid-dipartimenti tal-gvern.

L-ammont minfuq matul l-istess perjodu tas-sena l-oħra fuq dan l-item partikolari kien jammonta għal Lm3,038,000.

Ta' min jgħid illi nofs din iż-żieda kienet dovuta għall-ħlas ta' overtime fid-dipartiment tal-protezzjoni ċivili, li l-istaff tiegħu bdew igawdu minn kundizzjonijiet ġodda, u li minn din is-sena qed jigi muri bħala Vot separat.

FINANZI - INFIQ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm sar infiq fil-ministeru ta' natura kapitali f'dik li hi informatika matul din is-sena finanzjarja għar-raġunijiet msemmija fil- budget - paġna 105?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li s'issa ntefqu Lm311,853.09 fuq progetti biex jissaħħah il-mekkanizmu ta' kontroll mill- gvern fuq l-infiq u d-dħul tiegħu kif ukoll biex tiġi kkontrollata l- evazjoni tat-taxxi.

L-ispiża fuq dawn il-proġetti ħija stmata li tammonta għal Lm1,129,642.

DELEGAZZJONI GĦOLJA MILITARI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid minn min hija ffurmata d-delegazzjoni għolja militari li qed iżuru Malta bħalissa u li mistennija tagħmel laqgħat ma' uffiċjali lokali ta' l-Armata għada?

X'inhi r-raġuni li din id-delegazzjoni qiegħda f'Malta?

Hija ko-inċidenza li għada se jibdew isiru eżerċizzji minn membri ta' l-Armata f'Għajn Tuffieħa?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Bħalissa f'Malta hawn delegazzjoni militari mir-Repubblika Popolari taċ-Ċina.

L-għanijiet taż-żjara huma biex isir bdil ta' fehmiet u biex jiġu diskussi modi ta' koperazzjoni bejn il-militar taż-żewġ pajjiżi.

Id-delegazzjoni tinkludi sitt uffiċjali.

Bħalissa bħala parti mill-eżerċitazzjoni msejjaħ Terra Ferma hawn Malta kontinġent ta' l-Armata Taljana, li hu magħmul minn 5 uffiċjali u 43 suldat.

Dan il-kontinġent ġie apposta għal taħriġ u eżerċizzju mal-Forzi Armati Maltin.

Uffiċjal għoli Taljan ser iżur Malta nhar il-Ġimgħa, 6 ta' Ottubru 2000 biex isegwi l-eżerċizzju flimkien mal-Kmandant tal-Forzi Armati Maltin.

Il-fatt li ż-żjara mid-delegazzjoni Ċiniża ħabtet eżatt fl-istess ġranet li fihom il-Forzi Armati qegħdin jagħmlu eżerċizzju, flimkien ma' suldati Taljani, fl-inħawi msemmija hu ko-inċidenza.

POLITIKA SOĊJALI - TARIFFI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19493, jista' l-Ministru jgħid x'żidiet kien hemm minn Settembru 1998 f'xi tariffi regolati mill-Ministeru tiegħu jew xi entitajiet li hu responsabbli għalihom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-każ tal-Korporazzjoni tax-Xogħol uTaħriġ it- tariffa għal ħruġ tal-work history u ta' l-employers's employee list saru Lm1.50 u Lm10 rispettivament minn Lm0.25.

Dawn id-dokumenti jinħarġu b'xejn lill-persuni li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol.

AMBJENT - SKARTAR MINN FUQ IX-XOGĦOL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19422, jista' l-Ministru jgħid x'passi dixxiplinari ttieħdu sal-lum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Waqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għal aħħar paragrafu tat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 19422, ninformah li l-penalitajiet kienu jvarjaw minn twissijiet, multi u sospensjonijiet.

TAX COMPLIANCE UNIT - INVESTIGAZZJONIJIET

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru investigazzjonijiet mit-Tax Compliance Unit s'issa?

Jista' l-Ministru jelenka l-istadju ta' kull investigazzjoni, jekk l-każ għadu għaddej?

Jekk il-każ inqata', x'azzjoni rimejdali ttieħdet fejn il-każ inqata'?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 18983.

IMPJIEGI - SAĦĦA U SIGURTA' FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jispeċifika fuq liema aspetti tas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol?

Il-gvern beħsiebu jitlob derogi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-gvern mhux beħsiebu jitlob ebda deroga fejn jirrigwarda l-aspett tas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol fin- negozjati ma' l-Unjoni Ewropea .

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - WEBSITE

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jieħu ħsieb li jiġi updated il-website tal-ministeru għall-politika soċjali fejn insibu li, per eżempju, is-sezzjoni pensjonijiet u benefiċċji soċjali, l-aħħar li ġiet updated kienet f'Awissu ta' l-1997?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindika għal-liema website qed jirriferi.

Il-websute uffiċjali tal-ministeru għall-politika soċjali tinstab fuq l-indirizz http://www.msp.magnet.mt.

Ninsab informat li din il-website tiġi aġġornata regolarment.

UNIVERSITA' - KORS TAD-DENTISTRIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom l-persuna li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, ma ġietx aċċettata għall-kors tad-Dentistrija fl-Universita' meta għandha kwalifiki iżjed minn uħud minn dawk magħżula?

X'sens jagħmel li l-istudenti ġew mgħarrfa li ma jistgħux jiġu kkonsidrati għad-dentistrija jekk ikunu nizzluha bħala t-tieni preferenza?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għażla ta' l-applikanti għad-dħul fil- kors għall-grad ta' Bachelor of Dental Surgery B.Ch.D. saret strettament fuq il-kriterji stabbiliti mir-regolamenti kif approvati mis-Senat, ippromulgati u ippubblikati fil-gazzetta tal-gvern tal-11 ta' Ġunju, 1999 bħala Avviż Legali Nru. 100 ta' l-1999.

L-istess kriterji kienu ntużaw għad-dħul fil-kors li beda f'Ottubru 1999.

Skond ir-regolamenti, l-applikanti li jindikaw il-kors bħala l-kors ta' l-ewwel priferenza tagħhom meta japplikaw għandhom ikunu magħżula l-ewwel.

Kif jaf l-Onor.

Membru in-numru ta' studenti li jistgħu jidħlu għal dan il- kors dejjem kien limitat (numerus clausus).

Il-persuna indikata mill-Onor.

Membru ma ġietx magħżula għax hi ndikat kors ieħor bħala l-ewwel priferenza u l-kors tad-dentistrija bħala t-tieni priferenza.

SKEJJEL - PIETA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jitbagħtu separatament, tibda tattendi l-iskola sekondarja peress li fl-iskola primarja kienet tkun assenti ta' spiss u fil-fatt kienet ilha sena ma tattendi fl-iskola primarja tal-Pieta'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-persuna li d-dettalji tagħha ġew mibgħuta ma' din id-domanda, kull meta ma attendietx l-iskola dejjem bagħtet ċertifikat mediku.

Din it-tifla li għandha ħdax-il sena ġiet mogħtija kull ċans mill-iskola biex tattendi u tkun tista' tibqa' miexja fil-course skolastiku: inkluż li kienet assenjata shared facilitator.

L-iskola għaddiet kopji taċ- ċertifikati kollha lill-welfare section, fejn saru arranġamenti biex social worker jagħmel home visit lil din il-familja.

ITS - HOSPITALITY MANAGEMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Għal- liema raġunijiet l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, ma ġietx aċċettata għall-kors ta' hospitality management fl- Institute for Tourism Studies, meta għandha 107 credits u kellha biżżejjed kwalifiki biex sethħet tattendi kors fl-Universita' ta' Malta?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li l-persuna li qed issir riferenza għaliha ma setgħetx tiġi aċċettata għall-kors ta' hospitality management minħabba li ma laħqitx il-grad mitlub f'suġġett li hu meqjus bħala rekwiżit obbligatorju għall-kors (Matematika).

Ir-rekwiżiti tal-kors imsemmi kif ippubblikati fil-prospectus ta' l- istitut tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SKEJJEL - RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament li għadda mill-eżamijiet ta' l-Ingliżi, Reliġjon, Studji Soċjali, għad-dħul fil-junior lyceum mhux qed jitħalla jattendi fl- iskola sekondarja Ġuże' D'Amato, f'Raħal Ġdid?

Meta l-istat huwa obbligat jipprovdi edukazzjoni lil dawk fl-eta' bejn 5 u 16 kif jista' jċaħħad lil dan it-tifel minn dan id-dritt?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li omm lit-tifel imsemmi għamlet talba biex it-tifel tagħha jibda jattendi l-ewwel sena ta' l-iskola sekondarja ta' Raħal il-Ġdid nhar it-Tnejn 2 ta' Ottubru.

It-tifel fuq talba ta' ommu kellu jirrepeti s-sitt sena tal-primarja wara li m'għaddiex mill-eżami tad- dħul għall-junior lyceum.

Fil-fatt, it-talba biex it-tifel jattendi l-iskola sekondarja ta' Raħal il-Ġdid ġiet milqugħa u risposta mibgħuta lill-omm nhar l-Erbgħa 4 ta' Ottubru, 2000.

TOROQ - ST.

GEORGE'S RD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex fil-ġimgħat li għaddew kien hemm jien sħaħ li fihom St. George's Road u St. George's Junction kienu bla dwal fit-toroq?

Meta se jissewwa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti x-xogħol regolari ta' pulizija li n-numru tiegħu qed jintbagħat separatament?

Għandux permess ibiegħ il-ħut?

Jista' jinvestiga rapporti li waqt il-ħin tax-xogħol ikun ibiegħ il-ħut?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-kuntistabbli li qiegħed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant huwa stazzjonat fuq beat duties.

Ma jirriżultax li dan għandu permessi sabiex ibiegħ il-ħut.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija tlabt lill-kummissarju sabiex jinvestiga.

PORT COTTONERA LTD - SHAREHOLDERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid min kienu x-shareholders tal-Port Cottonera Ltd meta sar il- kuntratt dwar il-proġett tal-Kottonera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li meta sar il-kuntratt ix- shareholders tal-Port Cottonera Ltd. kienu:

Abonmarche Investments Inc., Jost Merten, John Ripard & Co. Ltd., John Ripard, Trader Marine Yacht Services Ltd., Trader Marine Cottonera Ltd., Cassar Marine Holdings Ltd., Realco Projects Ltd.

BORMLA - KLABB TAR-REGATTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-persuni li għandhom id- dgħajjes tagħhom marbuta quddiem il-club tar-Regatta ta' Bormla, hux se jibqgħu jkunu jistgħu jużaw dan il-berth meta jsir il-proġett tal-Marina?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari nru.

COTTONERA WATERFRONT GROUP - SHAREHOLDERS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid min kienu x-shareholders tal-Cottonera Waterfront Group meta sar il-kuntratt dwar il-proġett tal-Kottonera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li meta sar il-kuntratt ix- shareholders tal-Port Cottonera Waterfront Group kienu:

Ballut Blocks Services Ltd., Blokrete Ltd., Hal Mann Holdings Ltd., Vassallo Builders Group Ltd., B. & C. Ltd., Alberta Projects Ltd., Raniolo Ltd., Applied Economics Consulting Ltd.

ARTIJIET - ĦLAS TA' KERA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jara li jsir il-ħlas lura tal-kera mħallsa żejda mill-persuna li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-persuna li saret riferenza għaliha mill-Onor.

Interpellant dalwaqt se tirċievi l-pagament ta` Lm5.

42, liema ammont kien tħallas iżjed bħala kera.

DJAR - REQUISITION

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' postijiet li għad għandhom ir-requisition fuqhom?

F'liema lokal qegħdin?

Kemm kien in-numru ta' postijiet li tneħħitilhom ir-requisition f'dawn l- aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabelli li juru l-informazzjoni mitluba fl-ewwel żewġ partijiet tal-mistoqsija tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Ninsab informat li f'dawn l-aħħar ħames snin tneħħew 3008 rekwiżizzjoni.

BORMLA - FOND NRU.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li ssir inspection f'43, Triq S. Lazzru, Bormla peress li l- ġirien qed jilmentaw minħabba ħmieġ kbir u ġrieden?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ġejt informat li wara spezzjoni minn uffiċjali tad- Dipartiment ta-Saħħa fil-lok indikat, irriżulta li l-ilment jirriferi għal Nru. 8, Sqaq San Lazzru, Bormla u mhux għal Nru. 43, Triq San Lazzru.

Irriżulta li l-fond No. 8 li fil-preżent mhux abitat, jaqa` taħt ir- responsabbilita` tal-Joint Office.

Peress li jeżistu xi akkumuli fl-istess fond, l-istess Joint Office ġie nformat diversi drabi biex inaddaf.

L-area ta` madwar kif ukoll il-fond indikat ġie ttrattat bil-velenu għal kontra il- ġrieden illum 5 ta` Ottubru 2000, minn uffiċjali tar-rodent control.

Se jibqa` jiġi mqiegħed velenu fuq bażi regolari fil-lok indikat sakemm tiġi kkontrollata l-problema.

MUMN - COLLECTIVE AGREEMENT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi l- collective agreement bejn l-MUMN u l-gvern li ġie ffirmat fl-1 ta' Frar, 2000 jgħid bl-akbar mod ċar li ż-żidiet fis-salarju tan-nurses u midwives ikunu inkorporati fil-basic pay, għaliex dawn s'issa għadhom qed jingħataw f'forma ta' allowance minkejja rappreżentazzjonijiet ta' l-MUMN ma' l- uffiċċju tat-Teżor?

Billi jien informat li kemm l-MPO kif ukoll l-uffiċċju tat-Teżor qablu ma' l-MUMN li dawn iż-żidiet għandhom ikunu inkorporati mal-basic pay, għaliex s'issa dawn baqgħu jingħataw f'forma ta' allowance?

Possibbli l-Ministru jintervjeni biex dan il- każ jiġi rimedjat?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor. interpellant li m'hemmx għalfejn l- intervent tal-Ministru minħabba li r-raġuni li ż-żidiet ma kenux murija fis- salarji bħala basic pay kienet waħda teknika.

Ninsab żġurat li bit-tibdil li sar fil-programm tas-sistema il-bidliet neċessarji se jkunu nkorporati mal-paġa bażika fil-pagament ta' dan ix- xahar.

UNIVERSITA' - MATURE STUDENTS

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li dawk il-mature students li għadhom qed jistennew risposta mill-Universita' jistgħux jibdew xi kors din is-sena jew le, jingħataw risposta xierqa?

Dan jgħodd ukoll għall-IHC fejn kulmin għadda qed jistenna risposta.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-aċċettazzjoni ta' applikanti li japplikaw taħt il-klawsola komunement magħrufa bħala il-maturity clause bilfors ikollhom jingħataw risposta aktar tard minn oħrajn peress li l- aċċettazzjoni tagħhom tiddependi fuq evalwazzjoni individwali u tikkomprendi intervista mill-kap tad-dipartiment skond il-kors li japplikaw għalih.

L-intervisti jibdew isiru f'Settembru wara l-għeluq tal-perijodi ta' l-applikazzjoni.

L-istess jista' jingħad għall-applikanti għall-korsijiet fl-institute of health care li kollha jridu jkunu intervistati skond ir-regolamenti biex ikun stabbilit li għandhom ix-xeħta (aptitude) għal professjoni li jkunu għażlu.

F'ċerti każi fejn ikun hemm dubju jkun meħtieġ li jkunu intervistati minn psikologu.

Ma' dan irid jingħad li d-dħul ta' ħafna minn dawn l-applikanti jiddependi mir-riżultati li kisbu fl-eżamijiet supplimentari li saru f'Settembru u li r-riżultat tagħhom ħareġ fit-30 ta' Settembru.

Qed isir kulma hu possibbli biex l-applikanti kollha jkunu rċevew risposta fil-ftit ġranet li ġejjin u fil-fatt fadal ftit risposti x'jintbgħatu, prinċipalment minn dawk ta' l-eżamijiet supplimentari ta' Settembru.

GĦAWDEX - SIXTH FORM

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk fil-Form Six ta' Għawdex kienx hemm xi korsijiet li kellhom jibdew fit-2 ta' Ottubru u li fil-fatt ma bdewx?F'każ affermattiv, x'kienet ir-raġuni li għaliha ma bdewx?

Meta se jibdew?

X'kienet ir-raġuni li għaliha għadu ma tlestiex il-laboratorju tal-bijoloġija li kellu jitlesta għas-Sixth Form?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li d-dipartiment ta' l-istudji ogħla u edukazzjoni għall-adulti joħroġ it-tieni sejħa għall-applikazzjonijiet wara li jkunu ppubblikati r-riżultati tar-reparatorju tas-SEC.

Din is-sena d- dipartiment laqa' dawn l-applikazzjonijiet bejn it-2 u l-4 ta' Ottubru.

Dan isir sabiex inkunu nistgħu nakkomodaw studenti li jkunu għadhom ma sabux posthom fl-ebda kors.

Għaldaqstant bħal fl-iskejjel post-sekondarji li jaqgħu taħt dan id- dipartiment, il-korsijiet f'Għawdex ma setgħux jibdew fit-2 ta' Ottubru 2000, għax sa l-4 ta' Ottubru 2000 kienu għadhom qed jintlaqgħu l- applikazzjonijiet wara t-tieni sejħa.

Il-korsijiet kollha, inkluż tnejn ġodda, se jibdew nhar it-Tnejn 9 ta' Ottubru, 2000.

L-istudenti tat-tieni sena bdew fil-25 ta' Settembru, 2000.

Il-proġett tal-laboratorji ġodda fis-sixth form f'Għawdex jinsabu fi stadju avvanzat ħafna u partijiet minnhom ġa bdew jintużaw.

Dan il-proġett jinkludi laboratorji tal-fiżika, kimika u bioloġija xjenza ġenerali, tliet laboratorji tal-kompjuter u ammenitajiet oħra.

PULIZIJA - KAĊĊA U NSIB

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid meta se jingħata r-roħs fil-ħlas tal-liċenzji tal-kaċċa u nsib li kien ġie mwiegħed qabel l-elezzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Il-gvern diġa' ħa passi sabiex mill-1 ta` Marzu, 1999 il-liċenzja għaż-żamma ta` arma tan-nar tinżel minn Lm19.00 għal Lm7 fis- sena.

Din hija prova ta` l-impenn tal-Gvern dwar il-wegħda elettorali tiegħu.

Il-Gvern qiegħed jara x`jista` jsir fir-rigward tat-tipi l-oħra differenti ta` liċenzji biex il-ħlas ikopri biss l-ispejjeż relatati u mhux bl-iskop ta` taxxa.

EDUKAZZJONI - KORSIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Billi hija l-politika tal-gvern preżenti li jgħolli l-livelli tan-nurses, speċjalment fid-dawl ta' l-isptar il-ġdid, possibbli l-Ministru ġentilment jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jerġgħu jinfetħu l-applikazzjoni għal conversion course minn EN għal SN?

Jekk iva, meta bejn wieħed u ieħor hu maħsub li jerġa' jinfetaħ dan il-course?

Kemm il-conversion course sar s'issa?

Kemm temmew b'suċċess dan il-conversion course?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li l-materja għandha tiġi riferita lill- ministru tas-saħħa, informat mill-IHC ta' l-Universita` li l-conversion courses minn EN għal SN huma organizzati mill-institute of health care għad- dipartiment tas-saħħa.

Hemm ħsieb li jergħu jinfetħu meta jkun hemm ir- riżorsi meħtieġa u ukoll meta jlestu l-istudenti li għandna bħalissa reġistrati.

S'issa kors wieħed tlesta, erba' korsijiet għaddejjin u ieħor se jiftaħ fi żmien qasir.

19-il studetn temmew b'suċċess dan il-conversion course.

SKANSKA - AWDITJAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19070, jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi ftehim ma' Skanska Malta J.V. ħalli l-awditjar tal- claims ta' Skanska jiġu posposti sakemm tintgħażel kumpannija ta' awditjar, ladarba din il-kumpannija ta' awditjar se tevalwa l-claims li saru minn Marzu ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma sar l-ebda ftehim f'dan ir-rigward.

AĠENTI TAL-MEDIĊINA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jirrispondi partijiet minn mistoqsijiet parlamentari numri 19083 u 19577 li forsi bi żvista tħallew barra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Lista bid-dettalji mitluba tpoġġew fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SPTAR SAN LUQA - FOND ALLOCATIONS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jirrispondi partijiet minn mistoqsija parlamentari numru 19028 li forsi bi żvista tħallew barra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor Interpellant qed tinġabar u tingħata risposta f'xi seduta oħra.

FEDERAZZJONI GĦAS-SERVIZZI MEDIĊI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jirrispondi partijiet minn mistoqsija parlamentari numru 19066 li forsi bi żvista tħallew barra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mill-1 ta' Jannar, 2000 sal-lum kien hemm kuntratt itterminat qabel għalqet il-probation u sebgħa riżenji mill-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi.

|Riżenji |Pożizzjoni | |Rene H. |Vice President | |Formosa | | |Martin Attard|Head Engineering | |Montalto |Operations | |Frank Cortis |Architect & Civil| | |Engineer | |Catald Muscat|Assistant | | |Quantity Surveyor| |Norman |Quantity Surveyor| |Alexander | | |Anthony Dakin|Messenger Officer| | |hand | |Catherine |Secretary | |Mercieca | | |Probation | | |Euphrasia |Manager Cleaning | |Cassar |Services |

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 19658, jista' l-Ministru jikkonferma jekk hemmx xi ħaddiem fl-Isptar Boffa li fil-każ tiegħu ttieħdet id-deċiżjoni li ma jattendix ix-xogħol u xorta jieħu l-paga kollha, inklużi l-allowances kollha marbuta mal-kariga tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-każ li qiegħed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant qiegħed jiġi nvestigat mill-pulizija u saħansitra għadejja inkjesta maġisterjali.