MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 209 L-Erbgħa, 15 ta' Diċembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 209

L-Erbgħa, 15 ta' Diċembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 15 ta' Diċembru, 1999

WERREJ MINUTI 288

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 288

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 2000 L-GĦAXAR JUM STABBILIT MINISTERU GĦAL GĦAWDEX 293

AĠĠORNAMENT 322

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 323

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 208 li saret it-Tlieta, 14 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SKEJJEL - SAN GILJAN - SACRED HEART

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex informat li fl-iskola Sacred Heart, f'San Ġiljan, qed isiru dimostrazzjonijiet pubbliċitarji minn rappreżentanti tal-Mid-Med Bank biex iħajru lill-istudenti japplikaw għall-quickcash card?

Jista' jgħid jekk dimostrazzjonijiet pubbliċitarji bħal dawn humiex permessi fl-iskejjel governattivi u anke f'dawk non-governattivi?

Jista' jgħid jekk attivitajiet bħal dawn jenħteġux il-permess tad-dipartiment ta' l- edukazzjoni?

Jista' jgħid jekk f'dan il-każ intalabx il-permess meħtieġ u eventwalment dan il-permess ingħatax?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li fl-iskejjel tal-knisja u dawk indipendenti d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni ma għandhiex il-kompitu li tiddeċiedi hi min jidħol biex jagħmel attivita` bħal dik imsemmija fil-mistoqsija.

F'dawn il-każi d-deċiżjoni hi dik tal-kap ta' l- iskola konċernata.

Informat ukoll li l-kapijiet ta' l-iskejjel ta' l-Istat kienu ġew informati li jistgħu jaċċettaw talbiet minn banek differenti biex uffiċjali tagħhom iżuru l-iskola u jkellmu lill-istudenti ta' Form 5.

AFM - PEMBROKE - TRAINING

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex kull darba li l-forzi armati ta' Malta jkunu se jagħmlu eżerċizzju militari f'Pembroke, ir-residenti tal-post jiġu informati u avżati minn qabel permezz ta' ittra u mhux sempliċement b'avviż fil-ġurnali?

Jaqbel il-Prim Ministru li b'hekk tkun assigurata kull prekawzjoni minn kull periklu li eżerċizzji bħal dawn iġibu magħhom, u dan dejjem fl-interess ta' l-istess residenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li kull programm ta' sparar fir-ranges ta' Pembroke jiġi avżat minn qabel fuq il- media kollha.

Il-kunsill lokali ta' Pembroke wkoll jiġi avżat minn qabel meta l-forzi armati ta' Malta jkunu se jagħmlu eżerċizzju militari f'dan il- lokal.

Kull meta jsir taħriġ jittellgħu sinjali apposta kif ukoll ikun hemm suldati għassa f'postijiet strateġiċi għal raġunijiet ta' sikurezza.

Meta t-taħriġ ikun tat-tip seaward, ikun hemm patrol boats 'il barra mill- kosta sabiex iżommu opri tal-baħar 'l barra mir-range tal-kanuni.

Ma naħsibx li hu meħtieġ li r-residenti kollha jiġu avżati permezz ta' ittra individwalment.

PEMBROKE - TRIQ BONAVITA - ILMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa u immedjati biex main ta' l-ilma fi Triq Ignazio Gavino Bonavita f'Pembroke jinbidel f'wieħed ġdid peress li jirriżulta li għal dawn l-aħħar xhur dan kellu diversi ħsarat u b'riżultat ta' hekk it-triq imsemmija saritilha diversi ħsarat?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-ilment ta` l- Onor. Interpellant għaddejtu lill-korporazzjoni ghas-servizzi ta` l-ilma sabiex jigi mistharreg u jekk ikun il-kaz jittieħdu l-passi meħtiega.

PEMBROKE - ACTION PLAN

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal u meta se jkun finalizzat u eventwalment pubblikat il-pjan ta' azzjoni għall- Pembroke?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Il-pjan għall-portijiet tat- tramuntana jinkludi policies għal Pembroke li eventwalment joħorġu għall- konsultazzjoni pubblika fix-xhur li ġejjin.

Dan il-pjan ikun jinkludi l- area ta` Pembroke li qabel kienet se tkun koperta bil-pjan ta` azzjoni.

Marbut ma` dan, l-awtorita` ta' l-ippjanar qed tħejji pjan ta` żvilupp għal żona partikolari f`dan il-lokal.

MR SPEAKER (L-Onor.

Anton Tabone): L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, bħalissa qegħdin fil-fażi fejn il- pubbliku in ġenerali jgħaddi l-kummenti tiegħu.

Kemm huwa possibbli li dan il-pjan jingħata lill-awtorita' ta' l-ippjanar?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Irrid ngħid illi oriġinarjament il-pjan għat-tramuntana ta' Malta kien se jkun lest sa l- aħħar tas-sena 2003.

Bit-timetable il-ġdida dan il-pjan se jkun lest sas- sena 2001, jiġifieri avvanzajna b'sentejn.

Issa bdiet il-fażi ta' konsultazzjoni mal-kunsilli lokali u sar meeting għall-kunsillieri li jiġu mit-tramuntana ta' Malta.

Wara li titlesta l-fażi ta' konsultazzjoni mal- kunsilli lokali, ikun hemm l-ewwel draft tal-pjan lokali imbagħad ikun dak id-draft li joħroġ għall-konsultazzjoni pubblika ġenerali.

PEMBROKE - MISRAH IL-FORTIZZA - TOROQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proċess għal ħruġ ta' tenders biex isir ix-xogħol ta' tarmac f'Misraħ il- Fortizza u l-akkwati f'Pembroke?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li x-xogħol imsemmi mill-Onor.

Interpellant ikun jista' jsir meta l-cables li hemm fil-wiċċ jitranġaw mill-Maltacom.

SKEJJEL - SLIEMA - PRIMARJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li studenti tal-year I li jattendu l-iskola primarja Alfons Maria Galea, f'Tas- Sliema, m'humiex jiġu mgħallma is-suġġett tal-lingwa Ingliża?

ONOR.

LOUIS GALEA: Skond il-kurrikulu ta' l-ewwel klassi ta' l-iskejjel primarji, it-tagħlim formali tal-lingwa Ingliża għandu jibda wara l-Milied.

Għaldaqstant kull tagħlim f'din il-lingwa fl-ewwel term ta' l-ewwel klassi huwa inċidentali u mhux formali jew obbligatorju.

SKEJJEL - TRASPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa totali ta' l-ispejjeż tat-trasport minn Novembru 1998 sa Novembru 1999 fl- oqsma kollha li jaqgħu taħt il-ministeru?

Mil-liema voti differenti ttieħdu l-flus biex tiġi koperta n-nefqa totali?

Tista' tagħti l-ammonti differenti minn voti differenti?

X'passi qed jittieħdu biex ma jkunx hemm ħela f'dan il-qasam?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biex jinġabar it- tagħrif kollu, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ANZJANI - SAN VINĊENZ DE PAULE - PENSJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa kkalkolat li se jidħlu matul is-sena 2000 mill- miżura mħabbra li mill-1 ta' Jannar, 2000 il-gvern se jibda jżomm 60% tal- pensjoni ta' l-anzjani residenti f'San Vinċenz de Paule?

Jista' jgħid jekk l-istess miżura hijiex maħsuba li tibda sseħħ fi djar ta' l-anzjani u sptarijiet oħra tal-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Il-gvern ma jdaħħal xejn mill-persentaġġ tal-pensjoni għaliex skond il-liġi dawn il-fondi jidħlu fil-fond amministrat mill-welfare committee u jintużaw fl-interess esklussiv ta' l-istess anzjani.

Fid-djar ta' l-anzjani r-residenti ilhom is-snin iħallsu 60% tal- pensjoni.

L-isptarijiet oħra tal-gvern huma b'xejn.

RESTAWR - SKULTURI TAL-BRONZ

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Minħabba s-sitwazzjoni ħażina li jinsabu fihom skulturi tal-bronz f'postijiet pubbliċi fil-Belt u fil-Furjana, jista' l- Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jsir ir-restawr meħtieġ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-pożizzjoni s'issa hi li l-manutenzjoni tal-monumenti pubbliċi fil-Belt u l-Furjana m'humiex responsabbilita` diretta tad-dipartiment tal-mużewijiet imma tar-restoration unit tal-works division u tal-Valletta rehabilitation committee.

Id-dipartiment tal- mużewijiet jirritjeni, skond ir-regolamenti għall-ħarsien ta' antikitajiet, is-sovrintendenza ta' din il-kura, billi kull entita` attiva f'dan il-kamp obbligata tikkonsulta mad-dipartiment tal-mużewijiet qabel kull intervent jew restawr.

L-istess dipartiment diġa' ta l-parir tiegħu dwar il-kura meħtieġa għall- monumenti pubbliċi tal-bronz li jinsabu fil-Belt.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: F'gazzetta lokali dalgħodu kien hemm rapport dwar il- Ġgantija f'Għawdex.

Nistaqsi lill-Ministru jekk saritx xi ħsara lil dan it- tempju minħabba x-xita li għamlet dan l-aħħar.

Jekk fl-affermattiv, hemm xi ħsieb li ssir xi tiswija?

Id-dipartiment ġie ppreżentat b'xi rapport dwar il-ħsarat u dwar it-tiswija u r-restawr neċessarju?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Rappreżetanti tad-dipartiment tal-mużewijiet marru fuq il-post biex ikunu jistgħu janalizzaw il-ħsara li ġarrab il-monument tal-Ġgantija minħabba x-xita qawwija li għamlet f'dawn il-ġranet.

Jirriżulta li mill-faċċata waqgħu żewġ ġebliet filwaqt illi mill-abside tat- tempju ta' fuq tan-naħa tax-xellug kien hemm ċaqliqa ċkejkna fl-art.

Almenu dawn huma r-rapporti preliminari li għandi.

L-uffiċjali tad-dipartiment tal- mużewijiet diġa' marru hemmhekk biex ikunu jistgħu jikkonstataw il-livell tal-ħsara li saret u jaraw x'rimedji hemm bżonn.

Nista' ngħid li bħalma ġara fil-każ ta' Ħaġar Qim, f'dan il-każ ukoll se jiġu applikati rimedji simili.

F'dan il-kamp hemm rapport, illi huwa iktar akkurat, dwar is- sitwazzjoni tat-tempji Neolitiċi kollha kemm huma fejn hija meħtieġa azzjoni preventiva kostanti.

Id-dipartiment tal-mużewijiet diġa' ħareġ applikazzjonijiet biex ikollu persuna teknika li tkun tista' timplimenta din l-opra ta' konservazzjoni.

Hemm ukoll abbozzati liġijiet li jkunu jistgħu jagħtu xejra ħafna iktar flessibbli lill-organizzazzjoni ta' strutturi pubbliċi f'dan is-settur.

Naturalment imbagħad ikun jonqos l- investiment finanzjarju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħidli jekk id-dipartiment hux qed jikkonsidra li jitlob fondi minn organizzazzjonijiet barranin, bħall- world heritage, sabiex jiġu restawrati siti storiċi bħal dawn li huma ta' wirt mondjali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-dipartiment tal-mużewijiet għadu qed jikkonsidra x'inhuma l-aħjar kuntatti li jista' jagħmel.

Fi kwalunkwe każ, l-għajnuna finanzjarja li tiġi minn kumitati li jinteressaw ruħhom f'dan is-settur - kif inhuwa l-world heritage committee tal-UNESCO - hija limitata ħafna.

Kulħadd jaf li dawn m'għandhomx biżżejjed riżorsi biex ikunu jistgħu jgħinu fit-tiswija tas-siti kollha li hawn fid-dinja.

Hawn ħafna siti li huma ta' importanza mondjali u aħna hawn Malta fortunati li diġa' għandna sebgħa li huma ddikjarati fuq din il-lista tal-world heritage.

Jiena ma naħsibx li nistgħu nsolvu l-problema ta' l-investiment meħtieġ billi nistrieħu fuq l- għajnuna li tista' tiġi minn barra, għalkemm din hija dejjem apprezzata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Peress li l-Ministru qal li l-Valletta rehabilitation committee huwa responsabbli minn dan ir-restawr, dan ifisser illi mhux id-dipartiment tal-mużewijiet biss huwa responsabbli għal dawn l- affarijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fejn si tratta ta' restawr tal-ġebla hemm l-istitut tar-restawr tal-ġebla, li qiegħed fi ħdan il-ministeru responsabbli għall- ambjent.

Għal dak li huwa riabilitazzjoni ta' dak kollu li għandu x'jaqsam mal-Belt Valletta għandek il-Valletta rehabilitation committee.

Fil-każ ta' l-Imdina hemm l-Imdina rehabilitation committee u fil-każ tal-Kottonera hemm il-Cottonera rehabilitation committee.

Id-dipartiment tal-mużewijiet la għandu riżorsi finanzjarji u lanqas għandu riżorsi umani biex ikun jista' jagħmel ir-restawr fejn l-iktar li jkun hemm bżonn.

Għandu biżżejjed riżorsi umani u biżżejjed kompetenza professjonali biex jiġi assigurat l- ewwelnett stima ta x'restawr hemm bżonn u x'tip ta' restawr hemm bżonn, kif ukoll biex ikun jista' jissorvelja opri ta' restawr waqt li dawn ikunu qegħdin isiru.

Ir-rwol tad-dipartiment tal-mużewijiet huwa l-ewwel u qabel kollox rwol ta' sovraintendenza, li jrid jassigura li dak kollu li għandu x'jaqsam mal-wirt ta' pajjiżna jkun imħares kemm jista' jkun.

Aħna fortunati li għandna wirt nazzjonali ta' kobor illi huwa iktar minn dak li proprjament jiflaħ pajjiżna.

Napprezzaw inizjattivi privati, bħal dik riċenti ta' Farsons, li ħadu ħsieb ir-restawr ta' Nettuno f'dan il-palazz.

Għandna wkoll inizjattivi ta' valur enormi mnedija minn għaqdiet volontarji bħal din l-art ħelwa, wirt artna u fondazzjonijiet oħrajn.

Naf ukoll illi hemm fondazzjonijiet privati oħrajn li qegħdin jinteressaw ruħhom illi jidħlu fil-kamp tar-restawr.

Mr. Speaker, ta' min jgħid ukoll li l-Gvern Malti qiegħed jagħmel investiment ta' eluf kbar ta' liri fiċ-ċentru Malti tar-restawr illi twaqqaf f'Bighi, li diġa' beda l-ewwel korsijiet tiegħu u li diġa' anke qed jibda jipprova jagħti l-kontribut tiegħu f'dan is-settur.

Huwa ttamat li meta jgħaddi ċertu żmien ikollna biżżejjed Maltin li jkunu kompetenti biżżejjed fir-restawr.

Irrid ngħid li għandna numru ta' Maltin illi f'ċerti oqsma huma kapaċi jagħmlu xogħol tajjeb u nispera li biċ-ċentru Malti tar-restawr din il-kompetenza tiżdied sostanzjalment.

Dan kollu se jgħin biex ċerti affarijiet nibdew nagħmluhom b'mod ħafna iktar ippjanat u iktar organizzat.

Jifdal dejjem il-problema tal-finanzi li l-pajjiż irid jiddedika għal dan il-proċess ta' konservazzjoni u ta' restawr.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk huwiex qed jinbidel ir-rwol tad-dipartiment tal-mużewijiet.

Jiena naf illi saru diversi xogħlijiet ta' restawr - kif għadhom isiru sal-lum - minn dawk impjegati mad-dipartiment tal-mużewijiet.

Billi qed issir ħidma minn nies oħra, id-dipartiment tal-mużewijiet għada pitgħada se jispiċċa jissorvelja biss u ma jkunx hu li jkollu n-nies tiegħu jagħmlu r-restawr?

Rigward iċ- ċentru Malti tar-restawr, il-kors illi qed isir hemmhekk huwa rikonoxxut mill-universita'?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar l-aħħar mistoqsija, ir-risposta hija li skond il- liġi dwar l-edukazzjoni, il-korsijiet li jagħti ċ-ċentru Malti tar-restawr jistgħu jiġu rikonoxxuti mill-universita' u hemm proċeduri stabiliti kif dan isir.

Fil-fatt iċ-ċentru Malti tar-restawr diġa' beda dawn il- proċeduri biex jissottometti l-korsijiet tiegħu għall-eżami tas-senat ta' l-universita', imbagħad sta għas-senat li jagħti r-rikonoxximent tiegħu.

Jiena naħseb li hemm ir-raġunijiet kollha għaliex għandu jirrikonoxxi dawn il-korsijiet.

Rigward id-dipartiment tal-mużewijiet, il-ħsieb hu li nibdluh radikalment.

Nispera li dan nipproponih is-sena d-dieħla, wara li nippreżentaw il-liġi li tirregola l-wirt ta' pajjiżna.

Id-dipartiment tal- mużewijiet irid jitmexxa bir-regoli li jirregolaw is-servizz pubbliku sew f'dak li huwa ngaġġ, sew f'dak illi huwa ħruġ ta' akkwist ta' servizzi, akkwist ta' kompetenzi kif ukoll f'dak li hu akkwist ta' affarijiet illi huma intimament marbuta mal-proċess ta' konservazzjoni u ta' restawr.

Biżżejjed ngħid illi biex id-dipartiment tal-mużewijiet jingaġġa perit bil- kompetenzi meħtieġa ħalli jkun jista' jmexxi t-team ta' konservazzjoni jispiċċaw jgħaddu x-xhur, jerġa' jkollna l-maltempati u jerġa' jaqa' l- ġebel!

Issa aħna rridu naslu fi stat fejn id-dipartiment tal-mużewijiet ikun l- aktar b'saħħtu fil-kontroll, fil-monitoring, fir-riċerka u fl-ippjanar.

Anke biex jagħmel dan kollu, id-dipartiment tal-mużewijiet mhuwiex organizzat tajjeb biżżejjed.

Imbagħad hemm servizzi li jistgħu jiġu mogħtija minn aġenziji, anke jekk pubbliċi, li jistgħu jkunu regolati.

L- iktar funzjoni li huwa obbligat li jħares id-dipartiment tal-mużewijiet hija li jkun regolatur espert f'dan il-kamp.

Irrid ngħid li wieħed huwa favur li jimxi fid-direzzjoni - u jiena naf li anke n-naħa l-oħra taqbel fuq dan - li nipprovaw naraw noħolqux sħubija ma' fondazzjonijiet jew għaqdiet mhux governattivi, jew anke mas-settur privat biex dawn jibdew jidħlu għar-responsabbilta' tal-ħarsien, tat-tmexxija, tal- management u ta' l-użu regolat u kkontrollat ta' dawn is-siti.

Il-mudell illi s'issa donna wasalna biex irfinajna huwa dak dwar it-tempji ta' Ħal Tarxien.

Nispera li fil-bidu tas-sena nkunu nistgħu niffirmaw il-kuntratt definittiv biex it-tempji ta' Ħal Tarxien jgħaddu taħt it-tmexxija tal- heritage trust, biex taħt regoli miftiehma u taħt standards internazzjonali li huma aċċettati jirranġa dan is-sit, jagħmlu preżentabbli iktar u jagħmel minnu esperjenza aktar edukattiva u iktar kulturalment valida għal kulmin iżur dan is-sit.

B'dan il-mod is-sit jiġġenera ċertu ammont ta' fondi li parti minnhom imorru għall-konservazzjoni u l-parti l-oħra jmorru biex l- investiment ta' eluf kbar ta' liri li jrid isir ikollu return ġust.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

L-GĦAXAR JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru 111 tas-17 ta' Novembru 1999, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall- gvern.

Il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Sur President, se nressaq dawn ir-riżoluzzjonijiet:

VOT 50 - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 16,757,768 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 50 - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2000.

VOT XI - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,110,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XI - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-abbozz ta' l-estimi ġenerali ta' nefqa għas-sena 2000.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Karmenu Borg.

ONOR.

KARMENU BORG: Sur President, se nressaq din l-emenda:

Vot 50 - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Personal Emoluments Item 11 - Holders of Political Office.

Ħassar iċ-ċifra ta' Lm10,531 u ssostitwixxi minflokha ċ-ċifra Lm10,530.

Delete the figure Lm10,531 and substitute therefore the figure Lm10,530.

Sur President, ma' l-ewwel daqqa t'għajn lejn il-budget, l-oppożizzjoni Laburista bir-raġun ħarġet tgħid li dan huwa anti-soċjali li jimmina s- servizzi soċjali, liema servizzi ma waqgħux mis-sema imma ġew bil-ħidma kontinwa tal-gvernijiet, speċjalment dawk Laburisti.

Jekk jekk wieħed iħares lura lejn is-snin sittin isib li l-paga medja kienet ta' madwar Lm2.50 fil-ġimgħa.

Wieħed isib ukoll li meta l-mara kienet taħdem kienet taqbad paga ta' tliet kwarti ta' dik tar-raġel, jiġifieri jekk raġel kien jaqla' Lm100 il-mara kienet taqla Lm75 ta' l-istess xogħol u ta' l-istess ħin.

Barra minn hekk jekk tiżżewweġ il-mara kien ikollha titlaq miċ-ċivil.

Barra dawn wieħed irid isemmi wkoll il-pensjonijiet miżeri li kellhom ir- romol.

Dak iż-żmien, kif jgħid il-Malti, dawn kellhom iqanqċu biex jgħixu.

Għall-aħħar tas-snin sittin ukoll kien hemm domanda kbira għad-djar f'Malta u iktar u iktar f'Għawdex, u kopji żgħażagħ u anke familji ma kellhomx fejn joqgħodu.

Barra minn hekk, tant kien hemm nuqqas fil-gżejjer Maltin li f'dawk iż- żmenijiet l-emigrazzjoni kienet laħqet il-qofol tagħha.

Familji sħaħ Maltin u iktar Għawdxin kien ikollhom ifittxu xogħol barra minn pajjiżhom u kienu jemigraw lejn l-Amerika, il-Kanada, l-Ingilterra u l-Awstralja.

Dik kienet il-qagħda f'pajjiżna dak iż-żmien, dawk kienu s-servizzi soċjali li kienu jeżistu f'dak il-perijodu, pero' meta tela' gvern Laburista fl-1971 dan għamel bidliet radikali fis-servizzi soċjali, żdiedet il-pensjoni ta' l- anzjani u tar-romol, ġiet iffissata l-paga minima, ġab il-paga tal-mara daqs tar-raġel, ġab li l-mara tkun tista' tkompli taħdem, ingħata l-bonus u ċ-children allowance, djar għal kulħadd u kulmin ried jaħdem seta' jaħdem.

Mhux talli kien hawn xogħol għall-persuni li kien hawn Malta, talli dawk li kienu msiefra bdew jirritornaw lura u jsibu x-xogħol.

Dan hu t-tibdil li sar f'dawn l-aħħar 20 jew 30 sena.

U tant kien pass għaqli li ntejbu s- servizzi soċjali li gvern Nazzjonalista ta' l-1987 reġa' kompla jtejjeb u jirranġa dawn is-servizzi soċjali.

Sur President, kellha problemi ma' wiċċha amministrazzjoni Laburista dakinhar?

Dażgur li kellha!

L-ewwelnett kienet sabet deficit ta' xi Lm40 miljun minħabba problemi internazzjonali fil-provvista taż-żejt u anke minħabba r-riċessjoni.

Gvern Laburista kellu wkoll l-inbix kontinwu ta' l- oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dakinhar.

(Interruzzjonijiet) Dan qed ngħidu biex wieħed ma jaħsibx li s-servizzi soċjali waqgħu mis-sema u għalhekk wieħed għandu jibża' għalihom.

Qed ngħidu wkoll, għax hija ħaġa inkwetanti, li s-servizzi soċjali qed jitnaqqru b'mod allarmanti.

Minħabba f'hekk se jbati l-poplu Malti u Għawdxi u l-iktar li se jbati huwa l-poplu Għawdxi għaliex meta jkun hawn l-influwenza huwa ż-żgħir li jlaqqatha l- ewwel.

Ejjew naraw kif it-tmexxija ta' pajjiżna bdiet thedded dawn is- servizzi soċjali.

Wara l-1992 kien beda jerfa' rasu d-dejn tal-pajjiż u l-oppożizzjoni Laburista kienet kontinwament tiġbed l-attenzjoni tal-mexxejja Nazzjonalisti li dan l-infiq esaġerat kien se jwassalna f'katastrofi.

Min- naħa l-oħra l-mexxejja Nazzjonalisti kienu jipprovaw jirredikolaw u jwaqqgħu għaċ-ċajt - u jekk wieħed iħares lejn id-diskors li għamel il-Prim Ministru Fenech Adami fil-budget isib li dan ma kkritikax l-ilmenti li qajmet l-oppożizzjoni imma għamel attakk personali fuq il-Kap ta' l- Oppożizzjoni - dawn it-twissijiet.

Issa x'qed isir biex forsi jiġi kkontrollat id-deficit li qabel l-elezzjoni li għaddiet kienu jgħidu li ma jeżistix?

Barra l-għoli fil-prezzijiet tal-fuel u tal-ħobż għandna wkoll il-white paper dwar il-privatizzazzjoni li ċċirkolawlna mal-budget.

Il- privatizzazzjoni fiha t-tajjeb tagħha jekk issir bil-galbu pero' huwa ħażin jekk din issir sempliċement biex nagħmlu tajjeb għad-deficit.

Din is- sitwazzjoni wieħed jista jxebbaħha ma' sitwazzjoni ta' familja fejn minħabba t-tberbiq esaġerat tal-ġenituri, illum waslet fi stat fejn il- banek jibdew jippressawha biex tħallas id-djun, dawn ma jkollhomx minn fejn iħallsu u allura jduru għad-deheb tal-mara u jbiegħhulha.

Illum hekk qed jagħmel il-gvern.

Dan qiegħed ibigħ l-azjendi li qegħdin jirrendulu l-flus u li qegħdin isostnu s-servizzi soċjali.

Sur President, il- privatizzazzjoni mistennija li tolqot iktar lil Għawdex milli lil Malta.

Meta l-azjendi jiġu pprivatizzati dawn se jkollhom inaqqsu l-ħaddiema.

Per eżempju, fl-azjendi li ġew privatizzati sar tnaqqis fil-ħaddiema bil- pulit.

Il-ministru għal Għawdex se tiggarantixxi li meta jkollna aktar privatizzar ix-xogħol f'Għawdex mhux se jonqos?

Dan qed ngħidu għaliex kulħadd jaf li f'Għawdex m'hemmx fejn wieħed jillapazza, u kien għalhekk li gvern Laburista daħħal is-sistema fejn xogħol jinġieb minn Malta biex jinħadem speċifikament f'Għawdex.

Din is-sistema se tibqa' tapplika jew le?

Kif jidher din is-sistema m'hijiex se tibqa' tapplika.

Jidher ukoll li t- tmexxija għal Għawdex qiegħda tkun personalizzata wisq u l-ministeru aktar qiegħed hemm biex jieħu ħsieb l-interess tal-ministru għal Għawdex milli biex jieħu ħsieb l-interess ta' l-Għawdxin kollha.

Per eżempju, id- dipartimenti qegħdin jaħdmu b'mod diżastruż u fihom hemm ħafna tifrik.

Barra minn hekk f'dawn id-dipartimenti kollox jinsab miexi għal rieħu iżda għal-lum, minħabba nuqqas ta' ħin, se nittratta biss il-każi li hemm fl- isptar ġenerali t'Għawdex, Sur President.

Minħabba nuqqas ta' surgeons, illum għandna sitwazzjoni li kulmin iżur dan l-isptar jiġi għax ma jkollux finanzi jew għax ma jkollux triq oħra biex jieħu l-kura tiegħu ġo sptar privat.

Tant hu hekk li min stħarriġ li sar jirriżulta li 40% tal-pazjenti fl-isptarijiet privati huma Għawdxin.

Dan ifisser li l-pazjent Għawdxi jrid iħallas għas-servizz tas-saħħa tiegħu meta dan suppost diġa' kkontribwixxa għalih permezz tat-taxxi.

Barra minn hekk meta pazjent Għawdxi jiġi biex jieħu l-kura tiegħu fi sptar privat hu jrid jaqsam lejn Malta għax f'Għawdex m'hemmx sptarijiet privati.

Sur President, tajjeb li ngħid li m'huwa qed isir xejn biex din is-sitwazzjoni titjieb.

Bħala eżempju nsemmi l-kariga ta' konsulent fil-fergħa tal- oftalmoloġija li damet ħafna żmien biex imtliet.

Disa' xhur wara li għalqu l-applikazzjonijiet kont għamilt mistoqsija parlamentari dwar din il-kariga u l-ministru rrispondieni li wieħed minn tal-bord mediku kien ma jiflaħx.

Jien nistaqsi jekk is-saħħa tal-poplu Għawdxi tiġix wara s-saħħa ta' wieħed mill-bord?

Kellu għalfejn jittieħed dak iż-żmien kollu biex din il-vacancy timtela?

Barra minn hekk tajjeb li ngħid ukoll kif imtliet din il-vacancy.

Għaliha kkwalifikaw mill-inqas żewġ Għawdxin pero' ntgħażel wieħed barrani miżżewweġ Maltija, li għandu inqas kwalifiki minn xi wħud minn dawn l-Għawdxin.

Eżempju ieħor huwa l-każ tal- psikjatrija.

Għandna bniedem Għawdxi kkwalifikat pero' dan għadu ma ngħatax ix-xogħol ġust biex jagħti s-servizz tiegħu lill-Għawdxin.

Barra minn dawn, anke' l-kariga ta' nursing manager ilha vojta għal bosta żmien.

Bin-nuqqas ta' nursing manager in-nurses qiegħdin ibatu għax xogħolhom mhux qed jitqassam sew.

Minħabba f'hekk fl-aħħar mill-aħħar qiegħed ibati l- pazjent.

Sur President, barra nuqqasijiet ta' staff fl-isptar ġenerali hemm ukoll nuqqasijiet oħrajn.

Jekk wieħed iżur is-swali ta' l-operazzjonijiet isib li dawn żviluppaw konsenturi li qed ifixklu x-xogħol pero' lanqas biss ittieħdu passi biex dawn jiġu rranġati.

Hemm problemi wkoll fil-laundry ta' l-isptar u l- ħaddiema li jaħdmu f'dik is-sezzjoni għandhom raġun jilmentaw.

Din il- problema solvewha billi x-xogħol tal-ħasil tal-bjankerija se jagħtuh lil lukanda privata.

Jiena nistaqsi: Kemm-il darba nbidlu l-washing machines u l-makkinarju minn mindu nfetaħ l-isptar?

Fiż-żmien tal-lum mastrudaxxa jgħaddi njama minn naħa ta' makna u joħroġ bieb lest min-naħa l-oħra.

Nistgħu nintroduċu sistema bħal din biex intejbu l-isptar?

Jiena naħseb li nistgħu imma milli jidher l-affarijiet qegħdin isiru b'mod ta' qassam u aqsam, għax bilfors iqumulek ċerti dubji meta tara li l-lukanda Mġarr Bay Hotel għandha permess biex tagħmel il-ħasla tal-lukanda biss u mhux biex tagħmel xogħol pubbliku.

Dan kien sar minħabba li n-nies tal-madwar ilmentaw - u bir-raġun - minħabba ħsejjes, irwejjaħ u minħabba l-kimika li tintuża.

Madanakollu nistaqsi kif intgħażlet din il-lukanda meta l-permessi maħruġa mill-awtorita' ta' l-ippjanar ma jikkwalifikawhiex għal dak ix- xogħol.

Hija għażla għaqlija li titfa' l-bjankerija ta' sptar biex tinħasel barra mill-isptar?

Pajjiżi kbar bħall-Kanada u l-Amerika bħalissa mwerwrin mill-virus B5N1.

Dan huwa virus li jinstab fuq it-tjur u hemm periklu li jista' jgħaddi għall-bniedem u jimxi bħal ma timxi l-influwenza.

Dawn jinsabu mwerwrin għaliex dan il-virus jista' jidħol mat-turisti.

Issa aħna ġewwa Għawdex qegħdin nippruvaw naħslu l-bjankerija ta' l-isptar f'lukanda.

L-effett ta' dan jista' jkun li minflok ma nżommu l-affarijiet miġburin fl-isptar dawn qegħdin inferrxuhom m'Għawdex kollu.

Dan huwa l-għaqal li turi din l- amministrazzjoni.

Fl-aħħar irrid ngħid li għall-Għawdxin is-saħħa diġa' ġiet privatizzata għax biex jieħdu s-servizz li jixirqilhom qed ikollhom imorru fi sptar privat.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-settur privat.

X'inhi s-sitwazzjoni ġewwa Għawdex illum?

Tkellem lil min tkellem biex jimpjegalek lil xi ħadd, dan jirrispondik li lanqas jista' jżomm dawk li diġa' għandu, aħseb u ara kemm se jimpjega nies ġodda!

Jekk inħarsu lejn il-qasam industrijali tax-Xewkija naraw li sena wara sena dejjem qegħdin jonqsu l-azjendi.

Dan l-aħħar għalqet il- Merit, kumpannija li kienet tagħmel xogħol utli u delikat, u li kellha kuntatti tajbin għax kienet timmanifattura electrical parts għal karozzi stabiliti fl-Ewropa.

Din għalqet ukoll u lill-ħaddiema qaltilhom li jekk iridu jistgħu imorru jaħdmu Malta.

Dan huwa l-mod li bih irridu mmexxu f'Għawdex, billi ngħidulhom imorru jaħdmu Malta jew inkella ntellquhom lejn l-Amerika, il-Kanada jew l-Awstralja?

Din hija s-serjeta'?

Dan id-diżastru kollu qiegħed jiġri minħabba tmexxija ħażina u tberbiq bla rażan.

Il- mexxejja Laburisti ilhom mill-bidunett jiġbdu l-attenzjoni ta' l- amministrazzjonijiet Nazzjonalisti li dan it-tberbiq se jwassal lill-pajjiż f'kaos, u fil-fatt hekk qed jiġri.

Eżempju ta' fejn qed isir dan it-tberbiq f'Għawdex hu l-proġett tal- Pjazza San Franġisk, ta' l-isptar il-qadim.

Li kieku kellu jsir proġett suret in-nies kieku llum hemm il-qorti u l-azjendi kollha miġburin ġo fih, iżda jiena naħseb li l-ebda gvern ma jaf kemm intnefqu flus fuqu.

Dan il- proġett ilu li beda mill-1986 u budget wara budget ġew ivvotati l-flus għalih.

Fil-budget ta' din is-sena wkoll hemm Lm40,000 ivvotati.

Jekk se nipprivatizzaw id-dipartimenti tagħna, x'inhu l-iskop li tkompli tonfoq il- flus fuqu?

Dan ma jagħmilx sens!

Sar tberbiq ta' flus ukoll fi Triq Sant' Antnin, f'Għajnsielem.

Permezz ta' mistoqsija parlamentari jien tlabt u ġbidt l-attenzjoni tal-gvern li din it-triq tinsab f'periklu li taqa' minħabba li hemm id-drenaġġ inixxi.

Damu tliet snin ma taw kasha u din it-triq laħqet iġġarrfet u kellu jkun sieħbi stess li rranġha.

Intnefqu eluf ta' flus u t-triq ġiet sabiħa pero' li kieku x-xogħol sar mill-ewwel konna nagħmluha anke' bi ftit mijiet.

Dawn il-flus m'hu qiegħed iħallashom ħadd ħlief il-poplu permezz tat-taxxi u tat- tnaqqis fis-servizzi soċjali.

Din hija s-serjeta' tat-tmexxija li għandna Għawdex!

Sur President, la qed insemmi t-toroq nixtieq insemmi wkoll Triq l- Imġarr fin-Nadur li ilha bl-istess problemi għal snin twal.

Hemmhekk id- drenaġġ ma ttranġax u minħabba f'hekk qed tisfronda t-triq.

Minkejja dan għadhom ma ttieħdu l-ebda passi biex il-ħsara li hemm ma tkomplix issir.

X'se nagħmlu?

Qegħdin nistennew li taqa?

Fil-fatt wara x-xita qalila li għamlet in-nies tan-Nadur avżaw lil kulħadd biex ma jintużawx dawk it- toroq għax jinsabu fi stat perikoluż.

Barra minn din it-triq, anke n-naħa l- oħra għat-triq Ta' Xħajma, kif titlaq in-Nadur, qiegħda fl-istess stat.

Dwar din it-triq tajjeb li ngħid li kien ħa l-offerta biex jirranġha kuntrattur, imbagħad raw kif din l-offerta dawruwha biex ħassruhielu u tawha lil ħaddieħor.

Meta tara dan bilfors ikollok taħseb li l-mod ta' tmexxija jikkonsisti f'qassam u aqsam.

Din it-triq għadha ma ttranġatx, bil- konsegwenza li hija perikoluża biex tgħaddi minnha.

Din ukoll qegħdin jistennew li taqa' u toqtol lil xi ħadd jew li tagħmel ħsara fil-bini t'hemmhekk?

Sur President, l-argument tiegħi jkompli bi Triq il-Qala, fin-Nadur.

Qabel l-elezzjoni ta' l-1996 inbeda d-drenaġġ fiha - m'hemm xejn ħażin hemmhekk, anzi j'Alla l-poplu Għawdxi kollu jkollu d-drenaġġ - iżda ġara li suq u ġerri, niżżlu rising main biex isiru l-pompi, qattgħu t-triq u sal- lum la saru pompi u lanqas sar xejn!

Dan xogħol mhux maħsub, lanqas biss huwa komplut u lanqas jafu kif se jitkompla.

Barra minn hekk minflok sistema ta' pompi setgħet intużat sistema by gravity.

Kieku ntużat din is- sistema la kien ikun hemm għalfejn tonfoq l-eluf biex iġġib il-pompi, la kien ikollok bżonn tħallas il-manutenzjoni tagħhom u lanqas kien ikollok bżonn li taħli dik l-enerġija kollha.

Dawn huma kollha flus sejrin barra mill-pajjiż, għax biex toqgħod tippompja trid l-enerġija u biex nagħmlu l- enerġija rridu nġibu l-fuel minn barra.

Dan hu l-għaqal u din hi s- serjeta'.

Sur President, eżempju ieħor huwa dak ta' Kenuna.

Hawn asfaltaw it-toroq - u m'għandi xejn kontra dan, anzi minn hawn tlabt kemm-il darba biex isir ix-xogħol - u għaddew il-main tad-drenaġġ u n-nies laħqu qabbdu mal-main - u f'dan ukoll m'hemm xejn ħażin - pero' dan għadu ma jmur imkien għax ma saritx konnessjoni biex ikompli sejjer mal-main.

Għadhom itellgħu u jniżżlu għax iridu jagħmlu l-pompi, meta jekk tgħaddi t-tul ta' mina ta' 100 metru dan jista' jibqa' nieżel għal Triq l-Imġarr by gravity.

B'dan il-mod la kienu jintefqu flus, la kienet tinħela enerġija biex tippumpjah, la jkollok ħsarat u lanqas ikollok bżonn ta' nies għassa mal-pompi kontinwament.

Meta nara dan jiena ngħid li l-mod kif qegħdin isiru l-affarijiet m'huwiex serju.

Minħabba f'hekk il-poplu spiċċa jħallas qares permezz tal-budget li ppreżentalna dan il-gvern.

Sur President, tajjeb li ngħid li fil-futur dan it-tberbiq se jkompli jsir għax jekk wieħed jaqbad il-budget jara li għall-asfaltar tat-toroq hemm ivvotati Lm750,000.

Kif se nasfaltaw it-toroq tagħna meta lanqas għadna sibna mod kif jinġabar l-ilma tax-xita?

Mela se jintnefqu dawn il- flus kollha meta tliet snin oħra rridu ngħaddu bil-moħriet it-toroq kollha li nkunu asfaltajna biex ngħaddu s-sistema tal-ġbir ta' l-ilma tax-xita!

Dan m'huwiex pass għaqli u dawn huma nuqqasijiet ta' tmexxija li qegħdin iġiegħlu lill-poplu tagħna jħallas aktar taxxi u jitnaqqsulu servizzi soċjali.

Qabel nagħlaq nixtieq ngħid li kont nieħu pjaċir ħafna li kieku l- ministru għal Għawdex imqarr ħarġet bi pjanti biss dwar kif se jitjieb l- isptar t'Għawdex.

Hawn m'inix qiegħed nirriferi għall-kostruzzjoni ta' l- isptar biss iżda għall-professjonisti li jkun hemm jaħdmu fih.

Jekk il- ministru tagħmel dan nghid għallinqas hemm pjan u l-poplu jaf ta' xiex se jħallas.

Kieku, per eżempju, vvotat Lm500,000 biex trawwem tobba li għadhom kif iggradwaw - biex meta jiġu lura jagħtu servizz lill-Għawdxin - kieku kont ngħid li hemm skop imma minn dan ma smajna xejn.

Li kieku fil-budget kien hemm ivvotati Lm1 miljun u kien hemm pjan kif se tiġi solvuta l- problemi tat-traffiku fir-Rabat jew ta' fl-Imġarr, kont ngħid li għallinqas hemm xi ħaġa imma f'dan il-budget ma ssib xejn minn dan.

Jien kont qiegħed nistenna li l-ministru għal Għawdex kellha toħroġ bi proġetti għall- millennju l-ġdid biex fi żmien 30 sena jissolvew ħafna mill-problemi li ilhom magħna żmien, pero minn dan ma smajna xejn.

Sur President, nagħlaq id-diskors tiegħi billi nagħti l-festi t-tajba u l- awguri għas-sena d-dieħla lil kulħadd f'ismi, f'isem il-familja tiegħi u f'isem sħabi l-Laburisti.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Sur President, qabel ma nibda d-diskors tiegħi fuq il- budget nixtieq insellem lill-kap tiegħi, l-Onor.

Alfred Sant, lid-deputati Għawdxin u lil sħabi membri ta' din il-Kamra, u anke lill-Ministru Giovanna Debono li s-sena l-oħra ħdimna flimkien fl-interess t'Għawdex.

Nispera li b'dak li se ngħid ħadd ma jieħu għalih għax dan se ngħidu b'intenzjoni tajba u b'mod kostruttiv, bit-tama li nġibu lil Għawdex tagħna 'l quddiem.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-ħaddiema kollha, mill-kbir saż-żgħir, illi din is-sena ħadmu fl-interess t'Għawdex u ta' l-Għawdxin.

Lil dawk li ma ħadmux jien nitlobhom li għas-sena d-dieħla jagħmlu riżoluzzjoni li jagħtu xogħolhom biex nippruvaw negħlbu l-ħafna problemi li għandna.

Jiena dejjem għedt li l-problemi kbar li għandha l-gżira Għawdxija rridu nsolvuhom aħna l-Għawdxin u li l-ebda Malti mhu ġej fil-gżira Għawdxija biex isolvilhomlna hu.

Aħna biss nistgħu nagħmlu dan u jekk inkunu magħqudin, almenu nkunu nistgħu ntaffu ftit minn dawn il-problemi kbar.

Wasalna f'millennju ġdid li se jġib lill-poplu sfidi kbar u għalhekk hemm bżonn li aħna l-Għawdxin infittxu dak illi verament jgħaqqadna u nwarrbu dak illi jifridna, għax l- għan tagħna huwa li lil Għawdex tagħna nħalluh ftit aħjar milli sibnih.

Nixtieq nibda billi ngħid li meta reġa' sar il-ministeru għal Għawdex kien hawn ħafna li għamlu bħall-kardinali li jidħlu għall-konklavi fil- Kappella Sistina u wara joħroġ wieħed minnhom u jannunzja b'ferħ kbir li laħaq papa ġdid.

Hekk ġara f'Għawdex.

Minn segretarjat reġa' ġie ministeru u kien hemm ferħ kbir illi issa verament Għawdex se jimxi 'il quddiem.

Fil- Kappella Sistina hemm ukoll pittura ta' l-aħħar ġudizzju ta' Michelangelo u fil-każ tal-ministeru għal Għawdex hekk ukoll ġara.

Milli jidher anke' l- gazzetti diġa' bdew jagħtu l-ġudizzju tagħhom u jiena nixtieq nibda billi nikkwota minn artiklu li deher fi ''Il-Ġens'' - issa din mhijiex gazzetta tal-Partit Laburista u kulħadd jaf lejn fejn ixxaqleb - fil-ħarġa ta' l-10 ta' Diċembru ta' din is-sena.

Dan kien artiklu ta' Asterisk li kellu t- titlu ''Telqa Kbira f'Għawdex'' u jgħid hekk:

''F'Għawdex m'aħniex neqsin mis-segretarju permanenti, diretturi fuq diretturi, kapijiet ta' dipartiment u gozz uffiċjali oħra ta' kull isem u ta' kull saħħa.

Intant, minkejja dan kollu, fejn tħares tara pajjiż rovinat bit-telqa kbira ta' dawk kollha responsabbli u bl- egoiżmu tal-maġġoranza.

Kulħadd jipponta lejn ta' fuqu u ħadd m'hu responsabbli minn xejn.

Kulħadd, kif jgħidu l-Ingliżi, shedding off responsibility, iwikki fuq ħaddieħor.

Pajjiż rovinat, pajjiż illi ma jdumx wisq ma jfalli.

Il-gvern joħroġ il-flus u l-flus minflok jintużaw għall-pajjiż imorru biex iħaxxnu bwiet individwali, biex inbnew vilel sbieħ, biex inxtraw karozzi ta' eluf ta' liri u biex isir safar fenomenali f'pajjiż illi miexi lejn preċipizzju".

Imbagħad l-artiklu jkompli hekk:

"Niġu għall-ħmieġ.

Riċentement tlajt saċ-Ċittadella ma' xi ħbieb illi ġew minn barra u nista' ngħid li m'hemmx rokna waħda nadifa għax fliexken ta' l-ilma, fliexken tal-birra, boroż ta' kull xorta, sa tyre ta' karozza rajt f'rokna.

Possibbli li ħadd m'hawn responsabbli mill- indafa ta' dan il-post li jżuruh eluf ta' barranin u Maltin!

Minn barra dan, f'ħafna rkejjen innotajt munzell wara l-ieħor ta' imbarazz tal-bini u għall-bini.

Ma nagħmlux mod illi xi ħaddiema tal-gvern ma jagħmlu ebda attenzjoni biex inaddfu sew biex jaqilgħu u jiġbru l- materjal li jibqa'!

Hekk naħseb, għax kull fejn iddur tara telqa kbira.

L-istess, innotajt illi l-barrikati li darba kienu jintużaw biex il- karozzi ma jipparkjawx taħt il-mini ż-żgħar inqalgħu minn xi ħadd biex ovvjament jipparkja hu u tefagħhom fil-foss.

Possibbli ħadd m'hawn responsabbli?

F'diversi uffiċini tal-gvern tara wkoll telqa kbira, telqa fil-mod illi bih huma miżmuma l-postijiet, telqa għax lanqas ikollhom aptit jaqduk meta titlobhom jagħmlu xi ħaġa jew xi riċerka ta' problema li jkollok.

Insomma kollox juri li mexjin lura.''

Naħseb li asterisk tana summary tas-sitwazzjoni fil-pajjiż.

Aħna mhux darba u tnejn ipprovajna niftħu għajnejn il-ministru li f'Għawdex ma tistax tmexxi bin-nies tagħha biss.

Hemm bżonn illi jkollok kemm Nazzjonalisti kif ukoll Laburisti.

Anke dawk li m'humiex la Nazzjonalisti u lanqas Laburisti jridu jkunu miegħek, għax inti bżonn kulħadd għandek.

Ma jistax ikun illi f'kull bord jinħatru biss nies tal-ministru.

Mr Chairman, nixtieq nikkwota wkoll mill-ġurnal "l-orizzont" tad-9 ta' Diċembru.

Hawn miktub hekk:

"Jekk hemm ħaġa li spikkat kemm ilha ministru s-Sinjura Giovanna Debono hija l-ħolqien ta' kumitati, bordijiet u kummissjonijiet.

Tgħidx kemm għandna minn dawn f'Għawdex!

Imma dawn jintużaw biex fihom jiddaħħlu biss dawk illi huma tal-qalba, dawk li aħna l-Għawdxin ngħidulhom figatelli."

Imbagħad l-artiklu jkompli hekk:

"Il-Prim Ministru tant ftaħar li dan huwa gvern tal-Maltin u l- Għawdxin kollha, meta dan mhuwiex ħlief gvern tal-bażużli.

U ngħidu bażużli għax anke Nazzjonalisti skantaw kif qatt ma ġew mitluba jew sabu ruħhom f'xi wieħed minn ma nafx kemm il-kumitati li waqqfet il- ministru għal Għawdex".

Eżempju ta' dan huwa l-famuż kumitat tal-millennju.

Imbagħad daħal is-sotto- kumitat u s-sotto-kumitat tas-sotto-kumitat pero' jiddispjaċini ngħid li f'dawn il-kumitati ma ssibx wieħed li huwa laburist jew almenu li huwa bniedem ta' l-affari tiegħu li għandu tendenzi laburisti.

Jien infakkar lill-ministru li aħna konna nagħmluha ċara u noqogħdu attenti li n-nies magħżula għal fuq xi bord jkunu miż-żewġ naħat.

Dan jafu kulħadd u ħadd ma jista' jiġi hawnhekk u jmerih għax dawn kollha jidhru fil- brochure li għamlu.

Allura dan kif jista' jkun?

Possibbli li m'hemmx wieħed Laburist illi jaf xi ħaġa fuq il-kultura, jew forsi l-Laburisti kollha suwed!

Martin Luther King kellu viżjoni li fl-aħħar forsi s-suwed jiġu bħall-bojod iżda mhux hekk qed jiġri f'Għawdex.

Aħna l-Laburisti ninsabu mwarrbin u barra minn hekk in-nies li qegħdin f'dawn il-kumitati kollha qiegħdin iħawdu, igerfxu u jaħlu l-flus.

Tafu x'għamel dan is- suppost kumitat tal-millennju?

Dan għamel torri tal-karta pesta b'arloġġ tar-reklami li kont ġibt jiena mill-Mid-Med Bank, lill-ħaddiema Sqallin ġabhom Għawdex jaħdmu bla permess u issa se jġib il-grupp Abba biex ikanta ''mamma mia''.

Veru li Għawdex miexi mamma mia!

Mr Chairman, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-voti dwar Għawdex.

Hawnhekk irrid ngħid li huwa importanti li nimxu b'viżjoni għax mingħajr din ma tistax tmexxi.

Qegħdin niġu hawn u meta aħna nistaqsu domandi dwar kemm ingħataw direct orders, ir-risposta tan-naħa l-oħra tkun li t-tweġiba tingħata f'seduta oħra.

Dawn mingħalihom li qed jinħbew wara subgħajhom.

Ma jafux li fil-ministeru stess hemm min jagħtina l-informazzjoni!

Meta jiena staqsejt kemm intnefaq mill-voti t'Għawdex, il-ministru rrispondiet li minn vot ta' Lm1.5 miljun ma ntnefqux aktar minn Lm0.5 miljun.

Din hija ħaġa ħażina għax kulħadd jaf li dawn jerġgħu jmorru lura t-teżor u meta terġa' tapplika għall-flus għas-sena ta' wara jiġbdulek l-attenzjoni dwar dan.

Dan ifisser ukoll li ma jkun sar xejn.

Possibbli ma kienx hemm fejn jintnefqu dawn il-flus, speċjalment meta fl-isptar t'Għawdex għandek daqstant makkinarju li jrid jinxtara?

Per eżempju, minn risposta għal domanda parlamentari rriżulta li tħassar l-apparat tal-X-ray li kien antik u li kien l-uniku wieħed li jaħdem meta ma jkunx hemm dawl.

Spiċċajna li llum l-isptar ġenerali t'Għawdex m'għandux apparat ta' l-X-ray li jaħdem bil-generator għal meta jmur id-dawl.

Issa mmaġinaw il-konsegwenzi jekk issir diżgrazzja u jidħol xi ħadd l-isptar meta ma jkunx hemm dawl.

Dawk in-Lm0.5 miljun ma stajniex nużawhom biex almenu nixtru apparat bħal dan, li huwa bżonjuż, importanti u indispensabbli għall-poplu Għawdxi?

Eżempju ieħor huwa x-xiri ta' makna tal- kliewi.

Kien hemm għalfejn tidħol il-Gozo Channel biex tinxtara din il- makna?

Possibbli li wasalna f'din l-estremita'?

Mr. Chairman, nixtieq insemmi wkoll il-kas tal-laser machine li kont ġibt jiena għal Għawdex.

Kont lestejt kollox.

Issa possibli li wasalna f'sitwazzjoni li jkollha tgħaddi sena biex kamra tinbena u titkaħħal?

Imbagħad biex din il-kamra tinbarax kien hemm bżonn insibu wieħed ħaddiem ta' l-isptar stess u nagħtuh għoxrin ġurnata time-off biex jobroxha?

Per eżempju, min qatt jemmen li qegħdin nużaw il-vot kapitali għall-isptar t'Għawdex biex inħallsu l-ispiża rikorrenti?

Dan ħareġ ukoll minn risposta għal mistoqsija parlamentari.

Dawn huma affarijiet kontra l-liġi.

Safejn naf jiena dawn l-affarijiet ma jistgħux isiru mingħajr il-permess tal- ministeru tal-finanzi.

Ta' min jgħid ukoll li qegħdin fi stat li l-isptar m'għandhomx biex jixtru washing powder u żraben għas-security guards.

Imbagħad nużaw vot kapitali mingħajr il-permess tal-ministeru tal-finanzi biex inħallsu l-kontijiet li normalment jitħallsu mill-voti rikorrenti!

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux.

Hemm bżonn illi nippjanaw u naħdmu bis- serjeta'.

Intenni li d-difett tal-ministeru huwa li tlifna s-sens nazzjonali u tlifna s-sens ta' direzzjoni.

Id-domanda li dejjem issir għandha tkun: X'inhu l-aħjar fl-interess tal-gżira Għawdxija?

Pero' llum m'għadniex nagħmluha iktar dik id-domanda.

Issa d-domanda hi: X'inhu l- aħjar fl-interess tiegħi biex jiena nakkwista l-voti?

Illum, kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-unika industrija li qegħda taħdem fil-gżira Għawdxija hija l-industrija tal-voti!

Din l-industrija qegħda tiffjorixxi pero' Għawdex qed jisparixxi u jekk nibqgħu sejrin hekk Għawdex se jkun pajjiż ta' rovina.

Bir-rispett kollu għal kulħadd, hemm ukoll nuqqas ta' maturita' fit- tmexxija.

Qed nidħlu fi problemi li kieku min qed imexxi jagħti parir tajjeb ma jkollniex għalfejn nidħlu fihom.

Nieħu l-problema tat-tabib bħala eżempju.

Il-ministru kienet ħarġet tgħajjat li t-tabib se tneħħiħ u kulħadd kien kuntent u ferħan, iżda wara xahar jew xahrejn it-tabib reġa' daħal.

Din is-sena anke kellna l-problema kbira tal-part-time instructors.

Il-ministru lil dawn qaltilhom biex jinżlu kollha jaħdmu Għawdex mill-1 ta' Settembru ta' l-1999.

Meta dawn niżlu Għawdex il-UĦM ipprotestat dwar dan - issa nixtieq li l-ministru tirrispondini fuq din il-biċċa xogħol - u l- ministru ta' l-edukazzjoni jrid jerġa' jtellagħhom kollha Malta u qiegħed jhedded li jagħtihom charge u jieħu passi ta' dixxiplina għaliex dawn baqgħu jaħdmu Għawdex.

Dan ġara' għaliex m'hemmx sens ta' maturita' fid- deċiżjonieiet li jittieħdu u fuq kollox l-affarijiet qed isiru fuq livell personali.

Mr Chairman, il-ġimgħa l-oħra fil-gazzetta tal-gvern ħarġu applikazzjonijiet for the blue-eyed boys, għall-ingaġġ ta' casual substitute principals, executives u clerks fil-ministeru għal Għawdex.

Nixtieq li l-ministru tirrispondini fuq dawn.

Clerks hemm kemm trid fil- gżira Għawdxija, u qabel ma niżel il-Partit Laburista mal-gvern daħlu aktar.

Issa l-ministru jidhrilha li din hija ħaġa sewwa meta għandek daqstant Għawdxin illi qegħdin Malta u qatt m'għandhom ċans jiġu jaħdmu Għawdex?

Allura issa dawn il-ftit postijiet vojta li baqa' se jimtlew bl- Għawdxin stess.

Il-ministru se ddaħħalhom sempliċement b'interview u ħames 'O' levels waqt li sħabhom, li huma clerks ukoll, se jibqgħu Malta?

Jidhrilkom li l-UĦM, jekk verament hija union, se tħalli dawn l-affarijiet għaddejjin meta fi żmien il-gvern Laburista din kienet ġiet għandi għal darba, tnejn, tlieta tinsisti li anke nies illi kienu qegħdin jagħmlu xogħol ta' clerks bħal pustiera, riedet tneħħihom biex l-Għawdxin - u bir- raġun kollu - li jaħdmu Malta jmorru Għawdex?

Din hija ħaġa sewwa?

(Interruzzjonijiet) Jiena qiegħed nipprova niftaħ għajnejn il-ministru.

Dawn huma affarijiet ħżiena u m'għandekx tilgħab bihom għax kull Għawdxi li qiegħed Malta jrid jmur lura Għawdex.

Veru li l-ministru wegħdet lil ħafna nies illi ddaħħalhom clerks pero' għandha toqgħod attenta għax dawn l-affarijiet will eventually backfire u f'Malta kulħadd jaf fejn hu postu.

Ma jistax ikun illi timla' l-postijiet f'Għawdex bis-substitute clerks meta għandek daqstant Għawdxin jaħdmu f'Malta.

Li tagħmel hekk bi principals u executives nasal biex nifhimha, għax forsi dawk li jkunu tal-post ikunu morda jew bil-pregnancy leave, imma ma tistax tagħmel hekk bil-clerks.

Issa dan qed jiġri meta gvern Laburista kien tant ħadem biex jara kif iġib xogħol fil-gżira Għawdxija biex dawn il- clerks jiġu lura minn Malta.

Aħna ilna sena ninsistu biex dawn il-ħaddiema jinġiebu jaħdmu Għawdex.

Dawn issa ġejjin u probabbilment ġejjin biex il- ministru tkun tista' tgħid fil-vot tal-budget li ġejjin!

Bir-rispett kollu jiena ngħidilha li kienet hi li kissret dan il-proċess billi fil-ministeru ħadet ħaddiema minn Għawdex li kienu diġa mħarrġin.

Dawn l-istess nies 'il bieraħ informawni li lanqas għandhom post u lanqas għandhom skrivanija fejn jaħdmu, mbasta llum tiġi hawn u xxandar illi ġabet għoxrin skrivan jaħdmu fil-gżira Għawdxija!

Dan la huwa l-mod kif taħdem, la huwa l-mod kif tapplika politika għall-gżira Għawdxija, la kif tippjana u lanqas huwa l- mod kif ikollok direzzjoni.

Qalbi tuġagħni meta nara dawn l-affarijiet.

Hemm bżonn li r-rotta f'Għawdex tinbidel u timxi mod ieħor.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll fuq il-kamra tal-kummerċ u hawnhekk għandna problema oħra li l-ministru daħlet fiha bla bżonn.

Nistaqsi jekk tafx li l-Prim Ministru stess huwa kontra tagħha.

Dan ma jridx li fil-gżira Għawdxija jkun hemm kamra tal-kummerċ.

Naħseb li taf li meta ċ-chairman Magro talab li jiltaqa' mal-Prim Ministru biex jagħtih ir- rikonoxximent, dan qallu li ma kienx se jiltaqa' magħhom għaliex ma jridx li fil-gżira Għawdxija jkun hemm kamra tal-kummerċ.

Din hija l-verita.

Jien informat ukoll illi fl-20 ta' dan ix-xahar se jiġi ffirmat il-kuntratt għat- twaqqif tal-kamra tal-kummerċ.

Din se ssir jew mhijiex se ssir?

Veru jew le li l-Prim Ministru ma jridx illi fil-gżira Għawdxija nwaqqfu din il- kamra tal-kummerċ?

Għall kull kwestjoni li nqalgħet fil-gżira Għawdxija, il- ministeru dejjem wera ruħu ineffettiv jew inkapaċi.

Problema kbira oħra kienet it-tkissir ta' l-industrija tas-siment fil- gżira Għawdxija.

Il-ministeru lanqas indenja ruħu jerfa' subgħajh biex jara jekk ir-riħ huwiex tramuntana jew grigal u forsi jipprova jsolvi l- problema.

L-istrike tal-buses ukoll fena lill-Għawdex.

Dan kien strike parzjali għax il-buses qed jaħdmu mis-7.00 a.m. sa l-4.00 p.m., pero' jagħmlulek il-privates u s-Sibt u l-Ħadd ma jaħdmux.

Dawn se nħalluhom hekk, bil-passiġġieri jsofru kontinwament?

L-aqwa li moħħna biex inwaqqfu l- kumitati, bordijiet u sotto-kumitati biex nipprovaw nitmejlu bil-poplu Għawdxi.

Imbagħad nidhru fil-programm "Għawdex Illum", fejn ngħidu li nħobbu liż-żgħażagħ u rridu nagħmlu kumitat ta' għaqda taż-żgħażagħ u l- affarijiet importanti għall-gżira Għawdxija nħalluhom dejjem għall-aħħar!

Mr. Chairman, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-sajjieda Għawdxin.

Dawn issa waslu f'estremita' illi mhux biss għandhom il-problema tal-lampuki, li biex jagħmlu r-rimja jridu jidħlu Sqallija u s-sajjieda Sqallin ma jriduhomx jidħlu, imma għandhom ukoll it-Tuneżini jattakkawhom.

Madanakollu m'huwa qiegħed isir xejn min-naħa tal-ministeru.

Nixtieq insemmi wkoll l-Unjoni Ewropea, li tant tiftaħar biha l-ministru u tgħid li ġejjin il-miljuni għal Għawdex!

Din hija politika ta' konvenjenza u qalha anke l-ministru ta' l-affarijiet barranin.

Mhux veru li jekk Malta tidħol fl-Unjoni, Għawdex se jibbenefika iktar minn Malta.

F'Għawdex il-ministru nnominat wieħed, l-għerf ta' Salamun, li l-ħin kollu jiftaħar li ġej u sejjer fi Brussels.

Dan qiegħed imur fl-iskejjel tal- gvern jgħidilhom illi għall-Milied iridu jtellgħu play bilfors fuq l-Unjoni Ewropea.

Tahom ukoll mappa, fuqha pittrilhom il-pajjiżi li m'humiex fl- Unjoni bl-iswed u l-pajjiżi li huma fl-Unjoni bil-blu u qalilhom li aħna rridu nidħlu fil-blu u mhux noqogħdu fl-iswed, affarijiet illi ma jitwemmnux.

Imbagħad meta nagħmlu mistoqsija parlamentari inutli li l- ministru tirrispondina li mhux veru.

Dawn huma affarijiet illi jafhom il- poplu Għawdxi kollu u hemm bżonn li naraw kif nirranġawhom.

Per eżempju, is- sajjieda jridu li d-diesel tagħhom ma jkunx bl-għoli u mhux li joqogħdu jisimgħu li ġejjin l-eluf u l-miljuni meta kulħadd jaf illi m'hu veru xejn!

Insemmi wkoll il-prattika fl-eżamijiet tal-Matsec.

Fi żmieni l-prattika għal dawn l-eżamijiet dejjem kienet issir Għawdex.

Illum wasalna f'estremita' illi l-prattika ta' dawn l-eżamijiet se jeħduha Malta.

Allura aħna qegħdin ngħidu li lil Għawdex nikkonsidrawh bħala reġjun, imbagħad affarijiet tant żgħar bħal dawn neħduhom Malta?

Fi żmien il-gvern Laburista konna ħabrikna biex l-appelli kriminali nġibuhom Għawdex billi l-imħallef jiġi Għawdex u mhux l-Għawdxin jmorru Malta.

Din kienet irnexxiet u sew l-Imħallef Degaetano kif ukoll l-imħallef Arrigo bdew jiġu Għawdex kull xahar biex jisimgħu l-appelli kriminali.

Kien jonqos biss biex ir-reġistru tal-qorti, jiġifieri l-post fejn inti tippreżenta l-karti, jiġi Għawdex.

Din hija ħaġa żgħira ħafna iżda qegħdin fl-assurdita' li biex bniedem jippreżenta l-karti jrid imur Malta pero' imbagħad l-appell jinstema' Għawdex.

Il-ġimgħa l-oħra sibt lill-Ministru Austin Gatt u staqsejtu jekk jafx b'din il-biċċa xogħol u hu qalli li ma jafx biha, li din hija ħaġa żgħira u li se jirranġawha mill-ewwel.

Ili ntambar u ngħid żmien fuq din il-biċċa xogħol u l-ministru lanqas biss indenjat ruħa tkellem lil seħibha u tara kif tirranġaha.

B'affarijiet żgħar bħal dawn lill-poplu Għawdxi tkun qiegħed tagħtih servizz u dawn huma affarijiet illi rridu noqogħdu attenti għalihom.

Irridu nkunu aħna l-Għawdxin ili niġġieldu għal Għawdex tagħna, kif kien anke jiġġieled l-iSpeaker preżenti, li fuq ċerti każi insellimlu għax għamel affarijiet tajbin bħal, per eżempju, iċ-ċentru ta' l-universita'.

Din kienet biċċa xogħol tajba illi kulħadd għadu jieħu l-frott minna.

Għamel ukoll il-heliport u aħna komplejna fejn ħalla hu.

Komplejna wkoll nagħmlu enfasi kbira fuq il-kuntest reġjonali u ħriġna b'oħra iktar illi għidna li l-Għawdxin stess iridu jkunu nies illi verament jaraw kif isolvu l-problemi tagħhom għax huma jafu x'inhuma l-veri problemi.

Issa jekk jekk il-ministru preżenti m'hijiex se tieħu ħsieb dawn l-affarijiet se mmorru l- baħar.

Proprjament diġa' morna l-baħar, kif qalet ''Il-Ġens''.

Jekk inkomplu sejrin hekk is-sena d-dieħla mmorru iktar il-baħar m'illum.

Mr. Chairman, irrid ngħid ukoll li l-ftit industriji li għandna fil- gżira Għawdxija jinsabu mkissrin.

Il-ministru taf bil-Merit, fejn lanqas biss refgħet subgħajha għal dawk il-ħaddiema li ngħataw ultimatum.

Dawn ingħataw l-għażla li jew imorru Malta jew jispiċċaw barra.

Dawk in-nies sa' din il-ġimgħa jispiċċaw barra.

Kellna wkoll kwestjoni ma FX Borg, fejn ma tkellimna xejn fuq il-ħaddiema u ħallejnihom għaddejjin minn dan il- martirju.

F'Għawdex hemm ukoll retail outlets, bħall-Olympus, li qegħdin jagħlqu u jiftħu outlet f'Malta.

Irridu noqogħdu attenti għax il-ftit fabbriki u ħwienet li għandna qegħdin jagħlqu u jmorru Malta.

Ma nifilħux nitilfu mill-ftit li għandna għax sejrin lura u sejrin għar-rovina.

Jien nixtieq inkun pro-attiv u aħna minn hawn dejjem għidna li lesti nagħtu kwalunkwe għajnuna, pero' ma rridux inkunu kummidjanti, ma rridux nidhru f'laqgħat jew immorru parties biex taparsi ngħidu kemm għandna sew, kemm hawn djalogu u li kollox miexi sew.

Jew nimxu bis-serjeta' jew ma nimxu xejn.

Dan il-pajjiż miexi b'mod li n-nies li qed jiġu magħżula huma nies illi huma kollha ta' naħa waħda.

U dawn mhux nazzjonalisti biss iridu jkunu imma nazzjonalisti tal-Ministru.

L-ewwel wieħed jien nerġa' ngħid li ma mmur imkien, jistednuni fejn jistednuni, għax m'jien lest li nkun pupu ta' ħadd.

Ma nixtieqx nagħti l-kunsens tiegħi u nuri li l-affarijiet mexjin sew.

Meta l-affarijiet jimxu kif suppost, mhux biss bi kliem sabiħ u bil- kummiedji, il-ministru jkollha l-koperazzjoni tiegħi u ta' sħabi kollha, imma jekk l-affarijiet jibqgħu mexjin kif inhuma se mmorru lura u l-pajjiż se jirvina ruħu.

Mr Chairman, nixtieq nitkellem ukoll dwar l-edukazzjoni.

Kulħadd jaf illi fl-edukazzjoni gvern Laburista kien ħadem bis-sħiħ.

Jiena niftakar lill-ex ministru ta' l-edukazzjoni, l-Onor.

Evarist Bartolo, jitla' Għawdex u jiltaqa' ma' kulħadd.

Konna nidentifikaw il-problemi veri li għandna fil-gżira Għawdxija.

Niftakar li l-Onor.

Bartolo kien qalli: "Ejja naraw kif nagħmlu biex anke x-xogħol ta' l-edukazzjoni naraw kif inġibuh fil-gżira Għawdxija".

Konna ħdimna bis-serjeta u għamilna pjan li wara li jitilgħu l-ħaddiema tas-social security konna nġibu x-xogħol ta' l- edukazzjoni f'Għawdex.

Illum għandek l-edukazzjoni, jiddispjaċini ngħid, rovinata.

Meta l-ministru ħadet l-inkarigu f'idejha kkummissjonat rapport u dan ir-rapport dam ma tlesta mitt sena.

Imbagħad fid-diskors tal-budget il- ministru ftaħret dwar kemm għamlet xogħol fl-edukazzjoni u dwar kemm għamlet manutenzjoni ta' skejjel, bħallikieku fi żmien l-Onor.

Anton Tabone u fi żmieni l-manutenzjoni ma saritx!

Kieku biex nirkbu fuq dahar ħaddieħor nagħmlu ħafna affarijiet!

Il-ministru ftaħret ukoll bid-day centre ta' l- anzjani.

Din ma tafx illi d-day centre għamilnih aħna.

Wieħed mill-proġetti tagħha fl-edukazzjoni huwa l-ftuħ tal-laboratorju fl-iskola post- sekondarja.

Ma tarax li dan il-bini għamlu gvern Laburista u kien tlesta fl- 1998?

Imbagħad il-laboratorju dam sena sħiħa biex jiġi mgħammar waqt li f'sena aħna konna ġibna l-permessi u lestejna l-bini.

Hemm ukoll il-kwestjoni ta' l-għalliema fl-iskejjel sekondarji u tas- snajja'.

Nistaqsi jekk il-ministru tafx li fil-gżira Għawdxija wara tliet xhur ta' skola hemm għalliema fl-iskejjel sekondarji u fl-iskejjel tas- snajja' li għadhom ma ġewx ippustjati.

Din il-ħaġa qatt ma ġrat f'Għawdex.

Għandna skejjel mingħajr għalliema u għandna wkoll postijiet ta' kapijiet u ta' assistenti kapijiet li jinsabu vakanti.

Imbagħad xi ngħidu għaċ-ċentru ta' l-universita'?

F'Għawdex għandna sistema li għalkemm tista' ġġib iċ- ċifri minn hawn u minn hemm, pero' m'għandniex biex tikkalkula ċifri bħall- GDP.

M'għandniex ċentru fejn tista' tagħmel uffiċċju ta' l-istatistika, fejn nistgħu nkejlu l-progress t'Għawdex.

Wieħed mill-proġetti importanti tal-gvern Laburista kien li f'Għawdex nagħmlu link bejn l-universita' u dan iċ-ċentru u niftħu ċentru ta' l-istatistika.

F'din l-amministrazzjoni ilhom jgħidu ħafna li se jagħmlu dan il-proġett, imma milli jidher dan ġie abbandunat ukoll.

Mhux talli ġie abbandunat talli ċ-ċentru ta' l- universita' m'hu qiegħed jingħata enfasi ta' xejn.

Hemm bżonn illi ċ-ċentru ta' l-universita' fil-gżira Għawdxija nagħtuh iktar importanza.

Fi żmien il- gvern Laburista kellna proġett ta' sistema ta' teleconferencing, fejn bniedem li jrid jieħu lecture jaqbad link ma' l-universita' u jiġi lectured permezz ta' video.

Konna bdejna s-sistema mal-Maltacom u konna wasalna wkoll biex nixtru l-apparat.

Milli jidher din is-sistema spiċċat.

Nixtieq li l-ministru tgħidilna x'se jiġri minn din is-sistema tat- teleconferencing, li kien anke ħadem tant fuqha l-ex ministru Joe Mizzi.

Mr. Chairman, kif qed nitkellem dwar l-edukazzjoni nixtieq insemmi wkoll il- l-kunsill ta' l-edukazzjoni li l-ministru ħabbret li se twaqqaf.

Tkun ħaġa tajba li jiġi mwaqqaf dan ikun kunsill u nispera li dan ma jibqa' fuq il- karta.

Ngħid hekk għaliex f'sena sħiħa l-ministeru ilu jwiegħed li se jixtri minibus għall-edukazzjoni u wara sena din il-minibus għadha ma nxtratx.

Punt ieħor rigward l-industrija hu li ilna żmien twil ngħidu li qegħdin niddiskutu mal-planning authority biex insibu post għall-intrapriżi ż-żgħar li jaqgħu taħt l-IPSE.

Meta konna fil-gvern neħħejna l-MDC u għidna li l- MDC f'Għawdex qiegħda għal xejn.

Dak iż-żmien iddeċidejna li aħjar nagħtuha orjentazzjoni ta' l-IPSE għaliex f'Għawdex il-fabbriki huma żgħar.

Konna sibna l-post Ta' Xħajma u kellna nibdew bil-proġett biex lil kull self- employed nagħtuh post fejn jista' jaħdem.

Nista ngħid li ħadna ħafna gambetti mill-awtorita' ta' l-ippjanar f'dan il-proġett.

Dawn darba minnhom ħarrku lil dawn is-self-employed kollha li jħallsu l-bolla u jħaddmu n- nies, meta aħna konna diġa' qegħdin niddiskutu biex nagħtuhom post. Nixtieq li l-ministru tgħidilna fiex wasal dan il-proġett.

M'għandux ikun li l- awtorita' ta' l-ippjanar titmejjel b'kulħadd, taparsi qed issib il- postijiet u fil-fatt ma ssib xejn!

Din qed tittratta lil dan il-gvern bl- istess mod kif ittrattat lilna.

Il-ministru għandha f'idejha l-ħobża ta' kuljum ta' kull self-employed - aħna sibna dan il-post f'Ta' Xħajma, li fih diġa' hemm il-bini - u m'għandhiex toqgħod tara biss dak li tgħid l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Wara kollox il-ministru ilha sena tiddiskuti ma' l-awtorita' u dan il-post għadu ma sarx.

Mr Chairman, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-mezzi tat-trasport bejn il-gżejjer.

Illum biex aħna l-membri parlamentari Għawdxin wasalna hawn tafu kemm domna?

Il-vapur tas-7.30a.m. telaq 45 minuta tard u wasalna hawn fid-9.15.a.m.

Il-bieraħ il-vapur ta' l- 10.00 p.m. ma stenniniex, morna lura ma' dak tal-11.00 p.m. u wasalna Għawdex f'nofs il-lejl jew 1.00 a.m. Aħna u sejrin beda dieħel l-ilma fuq il-vapur u ħsibna li l-vapur kien se jegħreq.

Hemm bżonn li fil-gżira Għawdxija jkollna an all-weather port.

Kemm se ndumu ngħiduhom dawn l- affarijiet?

Il-portijiet huma l-ħobża ta' kuljum tagħna l-Għawdxin.

X'jimpurtana mill-bugħaddasa jew li hemm xi tip ta' ħaxixa fil-baħar!

Dawn il-mollijiet huma l-ħobża tagħna u hemm bżonn li nippjanaw bis-serjeta' biex ma nħallux lil ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar ibellgħuhielna aktar li qagħdu jistudjaw.

Issa qegħdin jgħidulna li dawn bagħtu sample lill- awtorita' marittima fl-Ingilterra biex jagħmlu t-testijiet fuqha.

X'se jittestjaw?

Dan li qed ngħid jaqblu miegħu anke sħab il-ministru stess u hemm bżonn li l-ministru tqum fuq tagħha.

Id-drittijiet ta' l-Għawdxin trid tiġġieled għalihom.

Fadal erba' snin għall-elezzjoni.

Ma nistgħux inkomplu serjin hekk.

Il-mollijiet hemm bżonn li jsiru għax dawn huma ta' martirju għal min jużahom, martirju għalina l-imsejknin li dejjem nitilgħu bil- karozza u għal ħaddiema li telgħin u neżlin kuljum b'tal-linja.

Jekk għandna nagħmluh ejja nagħmluh issa dan il-proġett.

Imbagħad niġu għall- awtorita' ta' l-ippjanar, Sur President.

Għalkemm lili jikkritikawni li neħodha kontra l-awtorita' ta' l- ippjanar, nirribatti u ngħid li jiena kont il-wieħed li flimkien ma' Dr Alfred Sant kont ħdimt biex lill-awtorita' ta' l-ippjanar nagħtuha post fil- gżira Għawdxija.

Il-post konna tajnihula b'xejn għaliex emminna li din kienet se ġġib is-servizz hemmhekk.

Issa għandek sitwazzjoni fejn l-appelli jsiru hemm pero' s-sittings tad-DCC ma jsirux hemm.

Seduta waħda biss saret hemm, meta kien ġie l-ex-ministru George Vella.

Dawn qegħdin jitmejlu b'kulħadd u bil-poplu Għawdxi.

Għandhom post attrezzat b'kollox u d-DCC sittings isiru Malta biex jirranġaw u jqabbżu l-applikazzjonijiet ta' dak u ta' l-ieħor.

Jekk wieħed jara l-computer jinduna b'dawn l-affarijiet.

Għaliex dawn l-affarijiet?

Jiddispjaċini li qed nitkellem hekk iżda rridu nieħdu stand, kif konna ħadna jiena u Dr Sant.

Waħda mill-kondizzjonijiet li konna għamilnilhom kienet li biex jieħdu dak il-post, is-sittings tad- DCC jsiru fil-gżira Għawdxija.

Issa m'għandhomx joqogħdu jitmejlu bina iktar u jgħidulna li m'għandhomx post. Għandhom post u tajnihulhom b'xejn.

Għamilna sagrifiċċju, irranġajna s-segreterija li kienet se taqa', neħħejna kollox minn hemm biex jidħlu tal-planning authority u wara sena dawn għadhom m'għamlu xejn.

Dawn huma l-affarijiet li qegħdin jolqtu qalb l- Għawdxin u jekk ma niġġildux għalihom aħna m'humiex se jiġġieldu għalihom il-Maltin.

Mr Chairman, fil-programm elettorali tal-Partit Laburista kien issemma li ridna dwana fil-gżira Għawdxija.

Meta konna fil-gvern konna bdejna naħdmu fuqha jien u l-Onor.

Leo Brinċat.

Bdejna wkoll is-sistema tal-heliport, li min ikun se jsiefer iħalli l-bagalja hemm u jiġborha at his final destination.

Għamilna wkoll il-biljett ta' Lm5 għal dawk li jmorru bl-Air Malta.

Hemm bżonn li dawn l-affarijiet intejbuhom.

Hemm bżonn li l-Għawdxin ikollhom dwana.

Issa l-poter qiegħed f'idejn il-ministru u hi trid tiġġieled.

Aħna li nemmnu fil-poplu Għawdxi nkunu warajha.

Ma nkunux warajha meta jiġri bħalma ġara u jidħlu 25 baħħar mingħajr ktieb tal-baħar mal-Gozo Channel.

Irrid insemmi wkoll li lanqas it-traffic-lights ma tranġaw.

Ilna sena bit-traffic-lights mkissrin.

Kif nistgħu ma nsolvux problemi żgħar u nippruvaw insolvu l-kbar?

Sur President, biex nagħlaq irrid ngħid li aħna l-Għawdxin iridu naħdmu biex ma nibqgħux iktar ċittadini tat-tieni klassi.

L-ebda Malti m'hu se jiġġieled għalina.

Il-ministru tista' tinsieħ il-kumitat tal-millennju li qegħda tagħmel.

Il-kumitat tal-millennju messu ġab il-Brockdorff circle, li huma xogħlijiet tal-poplu Għawdxi, li flok qegħdin ġo kaxxa f'Malta misshom qegħdin esebiti b'mod permanenti fil-gżira Għawdxija.

Bihom messu fetaħ mużew ta' l-arti fil-gżira Għawdxija.

Dawn huma l-affarijiet li rridu nagħmlu.

Nagħlaq billi nagħti l-awguri tiegħi tal-Milied lill-poplu Malti u Għawdxi kollu u j'Alla jkollna sena tajba wkoll, Sur President.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, in-numri juru bl-aktar mod ċar x'inhi l-problema strateġika li hemm fil-ministeru għal Għawdex.

Għalkemm naf li n-numri jdejqu lil ħafna nies, se jkolli nibda bihom għaliex ma tistax taħrab minnhom.

Il-problema fundamentali tal- ministeru għal Għawdex hija preċiżament illi Għawdex jinsab maqbud f'sitwazzjoni finananzjarja diffiċli.

Jekk inħarsu lejn l-ispiża rikorrenti nsibu li 87.3% mill-ispiża rikorrenti tal-ministeru għal Għawdex fl-1998 marru fuq pagi għall- impjegati tal-gvern.

Jekk inħarsu lejn kif ġew approvati l-estimi tal-gvern għas-sena 1999 insibu li fuq pagi għall-impjegati tal-gvern marru 90.6% ta' din l-ispiża.

Skond il-budget li għandna quddiemna l-previżjoni hi li għas- sena d-dieħla l-parti ta' l-ispiża rikorrenti li se tmur fuq pagi se tkun ta' 90.4%.

Dan ifisser li 90% u aktar mill-fondi rikorrenti għal Għawdex imorru fuq pagi u anqas minn 10% jmorru fuq materjal, fuq manutenzjoni u fuq affarijiet li bihom titmexxa l-amministrazzjoni.

Jekk inqabblu dan ma' dipartiment li għandu ħafna nies fih, id-dipartment ta' l-edukazzjoni, naraw li din is-sena 85.8% mill-voti rikorrenti ta' dan id-dipartiment marru fuq pagi, jiġifieri 5% anqas minn Għawdex.

Dawn il-figuri juru li l- ispiża tal-ministeru għal Għawdex hi maqbuda fi tnalja.

Mhux ta' b'xejn allura li ħafna drabi nsibu li waqt li jitgħabbew l-impjiegi fil-ministeru għal Għawdex, it-tmexxija tiegħu ssib ruħha hamstrung.

Minn hawn imbagħad toħroġ l-inizjattiva, is-sens ta' direzzjoni, is-sens ta' viżjoni, is-sens ta' leadership ta' min ikun qed imexxi l-ministeru għal Għawdex.

Bir-rispett kollu, ikolli ngħid li waqt li nikkritika, lill-iSpeaker preżenti tal-Kamra, l-Onor.

Anton Tabone, nirrikonoxxi li hu kien juri leadership meta kien imexxi l-ministeru għal Għawdex - u anke sieħbi l- Onor. Anton Refalo wera viżjoni ta' leadership meta kien segretarju parlamentari - imma meta nħares lejn x'inhu għaddej bħalissa f'Għawdex taħt il-Ministru Giovanna Debono, bir-rispett kollu ngħid li dan m'huwiex il- każ.

Mhux talli huwa leadership ħażin u li m'hemmx viżjoni imma talli f'Għawdex qed jitkabbru ċerti ċirki vizzjuzi li taħt l-apparenza ta' qdusija u kliem sabiħ, tipo dawk ta' Maria Goretti, qegħdin ikomplu jimminaw u jnawru s-soċjeta' Għawdxija.

Minflok turi leadership għal Għawdex kollu kemm hu, il-ministru qed iddaħħal diviżjoni akbar mhux biss bejn Laburisti u Nazzjonalisti imma anke bejn Nazzjonalisti u Nazzjonalisti, għaliex jew ikollok il-boll tagħha jew tispiċċa out of it.

Agħar minn hekk imbagħad, viżjoni u sens ta' leadership m'hemmx.

Bil-preżenza tagħhom stess ministru jew segretarju parlamentari għandu jkollhom is-sens ta' identita', ta' push, ta' saħħa u ta' inizjattiva li jġiegħel l-affarijiet jiġru f'Għawdex.

Issa għandna ministru li l-unika industrija li qed tippromwovi hemmhekk bħalissa hija kif se ġġib aktar voti hi!

Għandha network tal-knisja u tal-partit Nazzjonalista antik tal-familja tagħha li jinsab dejjem għaddej.

Fl-ewwel sena ta' tmexxija ħafna Għawdxin kienu mpressjonati f'dak li qed jiġri għaliex tradizzjonalment f'Għawdex hemm l-argument li min jaħdem għan-nies tiegħu jgħidulu prosit, imma fil- kuntest ta' Malta u Għawdex bħalissa malajr qed tidher kemm din l-approach mhijiex biss kontro-produċenti imma qed toħloq diviżjonijiet, ċirki vizzjużi ġodda u qegħda wkoll tistaġna t-tmexxija f'Għawdex.

L-aktar ħaġa li lili tixxukkjani hija li meta jinqalgħu affarijiet li jidhru iebsa, jaħarqu jew jidhru ta' dwejjaq u li jridu jiġu ffaċċjati, il-ministru ma' tidħolx għalihom b'dik il-leadership mistennija.

Sur President, irrid ngħid ukoll li lili kellmuni l-ħaddiema ta' FX Borg.

Jien staqsejthom jekk kellhomx xi appoġġ min-naħa tal-ministru għal Għawdex, pero' dawn qaluli li l-ministru tismagħhom u tgħidilhom: Issa naraw x'nistgħu nagħmlu, u kollox jibqa' kif ikun.

Staqsejt ukoll jekk il- ministru għal Għawdex ħaditx inizjattiva f'dak li għandu x'jaqsam mal- Merit.

Jekk ħadet xi inizjattiva din baqgħet moħbija kompletament u ma kellha l-ebda effett.

Qed nitkellmu dwar sitwazzjonijiet fejn ħaddiema Għawdxin qegħdin jiġu obbligati jmorru jaħdmu Malta jew jitilfu l-impjieg tagħhom.

F'ħaġa bħal din trid turi sens ta' preżenza u sens ta' leadership il-ministru għal Għawdex, pero' din tinsab maqbuda b'voti li 90% minnhom bilfors trid tonfoqhom fuq impjiegi u 10% biss għal tmexxija ongoing ta' manutenzjoni.

Sur President, bħalma semma l-Onor.

Anton Refalo hemm il-problema tas- siment li damet tbaqbaq u għaddejja għal ġimgħat sħaħ u hemm ukoll dik tat- trasport pubbliku.

Fejn hemm l-iebes noqogħdu lura qisu ma ġara xejn!

Wieħed jistaqsi wkoll x'appoġġ għandha l-ministru għal Għawdex minn sħabha l-ministri l-oħra.

Fi żmien gvern Laburista - għalkemm ma' domniex wisq fil- gvern - safejn naf jien is-segretarju parlamentari għal Għawdex kien ikollu backing sħiħ mill-kabinett u mill-ministri f'ċerti oqsma bħall-edukazzjoni, public works, finanzi u l-qasam tal-ġustizzja.

Allura jien ngħid li it's about time li jekk tabilħaqq nemmnu li Għawdex għandu jkun immexxi min-nies tiegħu stess, irid ikun hemm il-leadership min-naħa tal-ministru u mhux il- ministru stess timmina lil sħabha u tagħti eżempju ħażin.

Sur President, aktar kmieni fid-dibattitu tal-budget jien kont semmejt każ li jirrigwarda tnejn min-nies li tilfu r-relief għaliex qabduhom jaħdmu.

Dawn marru għand deputat Għawdxi li qalilhom: Issa jekk ksirtu l-liġi, ksirtu l-liġi!

Imbagħad jumejn wara reġgħu marru għandu u qalulu: Isma', irranġatilna l-ministru u erġajna qegħdin nirċievu l-benefiċċji!

Dan il-każ għadu ma rrisponda fuqu ħadd.

Għawdex kollu jitkellem fuqhom dawn l- affarijiet.

Mela min-naħa ma nuru l-ebda leadership u min-naħa l-oħra nimxu b'mod li joħloq dejjem aktar ċrieki vizzjużi fis-soċjeta' Għawdxija waqt li nibqgħu għaddejjin qisna Maria Goretti bi kliem ta' qdusija!

Sur President, l-argument sħiħ ta' x'viżjoni għandna għal ħolqien ta' opportunitajiet f'Għawdex mar l'hinn minn hemm.

Hawnhekk ilna nitkellmu dwar il-kuntest li l-gvern għandu problema strutturali li qed tiżdied u se tibqa' tiżdied pero' xorta waħda għandu jkun hemm ħidma biex f'Għawdex jinħolqu opportunitajiet ġodda ta' xogħol li ma jinvolvux lill-gvern.

F'dan ir-rigward il-ministru għal Għawdex u l- gvern ta' Dr Fenech Adami kellhom sensiela sħiħa ta' proġetti u ideat li kienu mibdija u li setgħu komplew fuqhom, pero' kien hemm paralisi totali u dawn il-proġetti u ideat twaqqfu.

Wieħed minn dawn kien il-proġett tal- yacht marina.

Minflok ħadmu fuqu, qalu mill-ewwel li dan il-proġett mhux tajjeb u bdew jaqilgħu d-diffikultajiet.

Żgur li kien hemm ċerti diffikultajiet iżda l-gvern messu pprova jsolvihom, kif konna qegħdin nippruvaw nagħmlu aħna.

Dak huwa l-mod kif timxi.

Minflok li l-gvern jinvesti f'dawn il-proġetti direttament hu, dan kellu jippromwovihom u joħloq partnership mas-settur privat biex dawn jimxu 'l quddiem.

Iva, hemm bżonn li f'Għawdex jinħolqu aktar impjiegi fit-turiżmu permezz ta' proġetti bħal dak tal-yacht marina.

Insemmi wkoll il-proġett tal-golf-course u nfakkar li fi żmien gvern Laburista kienu jikkritikawna għaliex konna qed insemmu l-golf-courses.

Kellem lill-Għawdxin u għidilhom jekk jaqblux ma l-idea sakemm ikun hemm ħarsien ambjentali serju u nagħmel enfasi fuq il-kliem ħarsien ambjentali serju!

Issa dan il-proġett sfuma fix-xejn allavolja diġa' kien hemm nies barranin interessati li jabbinaw ruħhom ma' proġett bħal dan.

Barra minn hekk dan kien ikun proġett maħsub speċifikament biex turisti ma jiġux Malta u jqattgħu nofs ta' nhar Għawdex imma jiġu biss Għawdex u jqattgħu vaganza ta' ġimgħa ffokata fuq golfing.

Din tagħmel sens u dan joħloq opportunitajiet ġodda għall-Għawdxin tagħna u f'dan il-każ jiena nerġa' nistaqsi fejn hu l-leadership f'Għawdex.

Affarijiet bħal dawn niffaċċjawhom u nsolvuhom mingħajr m'għandna bżonn ta' voti kbar.

Id-90% ta' pagi jibqgħ.

Kulma trid huwa sens u inizjattiva u minflok toqgħod taħli l-ħin tbażwar 'il hemm u tbażwar 'il hawn biex tara fejn se ddaħħal lin-nies tiegħek, tibda taħdem fuq proġetti għall-Għawdxin kollha.

Barra minn dan konna qegħdin nimbuttaw ukoll biex isir casino ma' waħda mil-lukandi li jkunu lesti jagħmlu ħlasijiet serji bla spekulazzjoni ta' xejn.

Imma anke hawn, ma smajna xejn aktar fuq din l-idea.

Sur President, l-Onor.

Anton Refalo semma wkoll il-proġett li jinbena industrial estate suret in-nies biex dawk il-ħafna self-employed żgħar f'Għawdex ikollhom opportunitajiet tajba u ma jibqgħux jimpjegaw lilhom infushom imma jimpjegaw lil xi ħadd ieħor magħhom.

Veru li kien hemm id- diffikultajiet ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar - u ma nafx ta' kemm-il anġlu u xitan ieħor - imma l-ministru għal Għawdex qiegħda tiffaċċja u tipprova ssolvi dawn l-affarijiet fl-interess ta' l-Għawdxin?

Dan il-proġett ma jinvolvix xi spiża li m'hijiex aċċettabbli għall-gvern, anzi hija xi ħaġa li toħloq opportunitajiet ġodda għal Għawdex.

Jiena għalhekk ngħid li din il-ministru ma jistħoqqilhiex fiduċja għax m'hijiex qed turi leadership fl- affarijiet li huma essenzjali u, minbarra dan, hemm il-partiġġjaniżmu sfrenat li qed timxi bih, anke f'ċerti affarijiet ta' direct orders.

Sur President, f'Għawdex kulħadd jitkellem dwar kif qed isiru l-affarijiet u lanqas nilħaq nirfes l-art li ma jiġux ċerti nies fuqi u jgħiduli x'qed jiġri.

Intenni li dan huwa aġir 'il hinn mis-serjeta' u jiena ninsab ixxukkjat bil-mod ultra partiġġjan li qed jitmexxew l-affarijiet f'Għawdex.

Jiena wieħed min-nies li l-aktar niġi kkritikat meta nkun Għawdex.

Il- Laburisti jgħiduli: Qed tara, inti kont tipprova żżomm ċertu bilanċ bejn in- Nazzjonalisti u l-Laburisti u issa għandna ministru li miexja bil- bulldozer!

U lil min taqdi mhux Nazzjonalisti biss iridu jkunu imma Nazzjonalisti tagħha biss!

Issa dan kollu jsir quddiem screen u preżentazzjoni ta' qdusija kbira.

Kulħadd jaf ikun qaddis jew jidher qaddis imma t-tagħlimiet qed jittieħdu u l-ħdura qed tikber.

Dan li rridu f'dan il- pajjiż?

Hekk irridu mmexxu l'Għawdex, post fejn kulħadd jiġi minn kulħadd u kulħadd jaf lil kulħadd?

Bid-dispjaċir kollu jkolli ninnota li meta tiġi ffaċċjat b'sitwazzjoni bħal din trid taħdem bil-ponn għax ma tistax tibqa' taħdem bl-ingwanta.

In-nies qed tistenna u għandha raġun ukoll.

Quddiem ponn imkeffen f'dehra ta' qdusija trid tuża ponn ieħor u issa aħna lesti li nużawh il-ponn.

Jiddispjaċini li jkolli nitkellem b'dan il-mod imma ħalli nagħtik eżempju fejn tabilħaqq jiena urtat b'dak li qed jiġri.

Aħna konna rranġajna biex dawk li japplikaw quddiem it-tribunal għall- investigazzjoni ta' inġustizzji jkollhom assistent ġudizzjarju f'Għawdex.

Dan jitla' Għawdex u jitkellmu quddiemu.

Nistaqsi jekk hemmx xi ħaġa ħażin f'dan.

Qed nirriferi għat-tribunal u mhux għall-qorti.

Hawnhekk min għandu d-dritt tiegħu se jieħdu u min m'għandux dritt ma jeħdux.

Le, ma kenux kuntenti biha din.

Irranġaw ħalli titlaq l-assistenza ġudizzjarja u ma reġgħux tellgħu assistent ġudizzjarju ieħor.

Jien nixtieq nuża kelma vulgari biex niddiskriviha din il-ħaġa.

Din hi oxxenita'.

Mhux sew li dawn l-affarijiet jiġru u qisu ma ġara xejn.

Qed nipprotesta bl-aktar mod formali fuq ħaġa bħal din.

(Interruzzjonijiet) Tibżgħux, għax ir-rota ddur!

U verament se ddur, għaliex anke nies li jien ngħidilhom moderati qed jaraw li mhux sew li jsiru dawn l-affarijiet.

Sur President, bl-istess mod in-nies m'humiex qed jemmnu l-gideb li għaddej dwar l-Unjoni Ewropea.

L-affarijiet li se jibdew isiru se jkollhom impatt dirett u negattiv fuq il-ħajja u l-prospetti ta' l-Għawdxin.

Nistgħu nagħmluha ċara minn issa li m'hemmx ċans ta' industrija żgħira jew kbira taħt il-kondizzjonijiet li bihom mexjin lejn sħubija sħiħa fl-Ewropa.

Mela diġa' qegħdin nitfu batterija waħda f'Għawdex, dik tal-manifattura!

(Interruzzjonijiet) Dik daqshekk, wipe-out!

Bl-istess mod, il-biedja m'għandna l-ebda ċans li timxi 'l quddiem taħt il-kondizzjonijiet ta' sħubija sħiħa fl-Ewropa.

Naħseb li allura aktar u aktar hemm bżonn li l- Għawdxin jirriflettu u jkunu informati għaliex l-istrateġija tal-gideb u li toqgħod tbella' l-illużjonijiet m'hijiex se taħdem aktar.

Fiċ-ċirkostanzi ekonomiċi u soċjali li jinsab fihom pajjiżna, aktar u aktar Għawdex, m'intix se tasal b'din it-tip ta' strateġija ta' ngann.

M'intix se titwemmen u m'intix se tasal.

Sur President, fid-diskussjoni dwar il-futur ta' Għawdex għandna niffukaw fuq viżjoni, għaliex viżjoni, m'hemmx.

Irridu niffukaw fuq leadership għaliex leadership taħt il-ministru preżenti m'hemmx u rridu niffukaw ukoll fuq l-interess ta' l-Għawdxin kollha, bla ebda ħsus partiġġjani li qed inawru u jivvizzjaw lis-soċjeta' tagħna.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin disponibbli għan-naħa ta' l-oppożizzjoni u l-ħin li fadal huwa kollu għall-gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, it-tieni budget ta' din il- leġislatura li qed jppreżenta l-ministru tal-finanzi wera li mhux biss laħaq il-miri li għamel il-budget għall-1999 iżda anke morna xi ftit aħjar minn dak previst.

L-akbar problema li għandu quddiemu l-gvern Nazzjonalista hi li jbaxxi kemm jiflaħ l-iżbilanċ strutturali li sar insostenibbli.

Fil- budget ta' l-1999 il-Ministru Dalli kien ippreveda li jbaxxi dan l-iżbilanċ minn Lm150 miljun għal Lm135 pero' llum nafu li dan kompla niżel għal Lm124 miljun.

Anke l-iżbilanċ bejn dak kollu li jdaħħal u joħroġ il-gvern kellu jkun ta' Lm71 miljun u fil-fatt dan niżel għal Lm56 miljun.

Dan ma jfissirx li ma fadalx ħafna xi jsir, u l-gvern huwa mpenjat li jissokta jaħdem fl- interess tal-pajjiż, u s-sena d-dieħla huwa pproġettat li l-iżbilanċ ikompli jonqos għal Lm109 miljun.

Il-gvern jixtieq li f'dan il-budget jikseb riżultat li jkun ta' serħan il-moħħ.

Dan qed ngħidu għax bil-mod kif kien miexi l-gvern ta' qabel, in-nies kienu nkwetati sew bl-iżbilanċ kbir li gvern Laburista kien ġab fil-pajjiż.

F'dan il-budget il-gvern wera li l- problema qegħda hemm iżda m'hijiex xi waħda li għandha twerwer lin-nies.

Sur President, jenħtieġ li dwar din il-problema ta' l-iżbilanċ inkomplu bir-rankatura meħtieġa biex jinbidel dak li hemm bżonn għall-ġid tal-poplu u tal-pajjiż.

Il-gvern qed jagħti messaġġ ċar biex naqtgħu l-ħela u nkomplu mexjin biex il-kisbiet li saru jkomplu jissaħħu.

Il-poplu Malti jaf li jekk taqta' qalbek qatt ma tista' timxi 'l quddiem.

Mhux bilfors kulħadd jaqbel mal-Partit Nazzjonalista imma kulħadd jammetti li dejjem kien dan il-partit li ħoloq il-ġid f'Għawdex u naturalment anke f'Malta.

Minn meta tħabbar dan il-budget bdejna mexjin b'pass mgħaġġel fid- direzzjoni mibdula ta' pajjiżna.

L-ebda gvern waħdu, b'saħħtu kemm hu b'saħħtu, m'huwa se jirnexxielu jbiddel id-direzzjoni tal-pajjiż u biex iseħħu l-bidliet neċessarji, irid ikun l-istess poplu li jifhem fejn irid jasal il-gvern tal-ġurnata.

Nemmen li qbadna t-triq it-tajba, li r-rotta tal-pajjiż daret sew u li l- poplu qed jifhem li l-passi li qed jittieħdu llum huma fl-interess tiegħu.

Wieħed jistaqsi jekk il-miżuri li ttieħdu kenux meħtieġa, jekk il-pajjiż setax ikompli jiddejjen bir-rata li dejjem iddejjen il-gvern Laburista jew jekk l-imgħaxijiet fuq id-dejn setgħux ikomplu jikbru bl-istess rata tant li llum jissuperaw in-nefqa fuq is-saħħa.

Tweġiba negattiva għal dawn il- mistoqsijiet tfisser li l-miżuri meħuda mill-gvern tal-lum għandhom isibu l- appoġġ ta' kulħadd.

Sur President, il-gvern qagħad attent ħafna biex il-miżuri li ħa ma jaffettwawx lil dawk bi dħul baxx.

Żamm l-istess pożizzjoni fir-rigward ta' dawk li għandhom dħul ta' inqas minn Lm4,000.

Dawk li d-dħul tagħhom ma jaqbiżx Lm5,500 m'huma se jħallsu ebda taxxa żejda.

Bil-għan li l-ekonomija tibqa' għaddejja bir-rittmu li qabdet, il-gvern qagħad attent ukoll li ma jgħabbix piż żejjed fuq in-negozju.

L-introduzzjoni mill-ġdid tal-VAT uriet kemm il-gvern Laburista kien żbalja meta neħħiha.

Iċ-ċifri juru b'mod l- aktar ċar dħul ta' Lm30 miljun aktar mill-VAT.

Dawn huma miżuri meħudin b'kuxjenza soċjali li jippermettu lill-ekonomija tkompli tespandi biex jinħolqu aktar opportunitajiet ta' xogħol.

Nammetti li mhux kulma fih il- budget huwa faċli u nammetti wkoll li għad hemm problemi, bħall-ħela, l- ineffiċjenza u l-abbużi, pero' nafu li bħal l-aħħar budget li kellna, wara li jgħaddu t-12-il xahar minn fuq dan il-budget, se jkollna pajjiż aħjar, pajjiż aktar modern imma fuq kollox pajjiż b'inqas piżijiet għal dawk li se jiġu warajna.

Dan se jgħinna wkoll biex Malta u Għawdex ikomplu mexjin fit-triq tal-progress mixtieq.

Sur President, it-twaqqif tal-ministeru għal Għawdex f'Mejju ta' l-1987 mil-gvern Nazzjonalista kien l-ewwel pass ta' deċentraliżżazzjoni mwettaq fil-pajjiż.

Dan kien pass kbir u pass 'il quddiem fil-mixja ta' l-iżvilupp tal-gżira.

L-esperjenza wriet li l-ħolqien tal-ministeru kien l-aħjar mod ta' tmexxija għal Għawdex.

B'dan il-mod Għawdex seta' jkollu l-għodda tiegħu biex tintuża għall-iżvilupp ekonomiku fit-triq tal-progress u tal- prosperita' u tgħinu dejjem aktar biex jikkontribwixxi għall-ġid nazzjonali, kif fil-fatt għamel fl-aħħar snin.

Il-pass li jmiss hu li gvern Nazzjonalista jikkonsolida dak li għamel s'issa u jkompli fil-proċess ta' deċentraliżżazzjoni u ta' devoluzzjoni.

Dan jagħmlu għax jemmen li Għawdex, bħala gżira, għandu l-ħteġijiet tiegħu għat-trasport pubbliku, għas-sistema ta' l-ilma, dawl, drenaġġ, telekomunikazzjoni, għall-ħarsien u tisbieħ ta' l-ambjent u għall-iżvilupp ekonomiku.

Għalhekk Għawdex għandu bżonn ta' amministrazzjoni integrata.

Il-ministeru għal Għawdex qed iħejji dan il- pass li jmiss wara mixja mgħaġġla iżda maħsuba ta' għaxar snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista.

Sur President, nixtieq ukoll nagħmel riferenza għat-trasport bejn Malta u Għawdex.

Illum il-link tal-vapuri bejn il-gżejjer mhux sempliċement neċessita' iżda huwa lifeline għall-ħajja ta' kuljum, għall-industrija, għat-turiżmu u għas-servizzi f'Għawdex.

Vapuri komdi, portijiet kennija u organizzati, servizz ta' trasport effiċjenti u komdu, dan kollu huwa neċessita' u mhux lussu.

L-upgrading li sar fis-servizz ġab miegħu bżonn ta' aktar upgrading.

It-titjib li sar mil-1987 'l hawn ġab xogħol, kummerċ u kumdita'.

Illum dak li mmeravilja qabel huwa kkonsidrat qadim u jekk irridu aktar xogħol u kummerċ f'Għawdex, irridu bilfors intejbu aktar is- servizz.

Huwa minħabba f'hekk li għamilna u investejna f'vapuri ġodda, mibnija apposta għall-ibħra tagħna, f'port ġdid fiċ-Ċirkewwa, b'arranġament għal traffiku fuq l-istess linji ta' l-Imġarr u passenger terminal fiċ- Ċirkewwa u ieħor l-Imġarr.

Sur President, nixtieq nitkellem ukoll fuq issue li hija fuq fomm kulħadd, dik ta' l-Unjoni Ewropea, għax hawn min irid jallarma lin-nies u jbeġġagħhom li meta Malta tidħol fl-Ewropa, minħabba ċ-ċokon tagħha tinbela' mill-pajjiżi l-oħra.

Gvern Nazzjonalista jemmen li l-Ewropa mhux qed iġġiegħelna nagħmlu xi tibdil li aħna ma għandniex bżonn nagħmlu xorta waħda għall-interess tagħna.

Kif qal il-ministru tal-finanzi, l-Ewropa tagħtina l-kejl ta' kwalita' u effiċjenza li tajjeb nimmiraw għalih.

L-Ewropa se tagħtina possibbiltajiet akbar li niżviluppaw aħjar ir-riżorsi kolha tagħna.

Għawdex per eżempju huwa parti integrali mill-gżejjer Maltin iżda mhuwiex xi kolonja ta' Malta u lanqas m'hu mmexxi mill-Maltin.

Għawdex huwa rappreżentat fl-istituzzjonijiet kollha Maltin, anke fil-kabinett permezz tal-ministru għal Għawdex, u m'hemm xejn li jista' jżomm lil xi ħadd Għawdxi milli jokkupa pożizzjoni għolja ta' tmexxija.

Żgur li ħadd ma jista' jgħid li Għawdex imbela' minn Malta.

Bl-istess mod, la darba nissieħbu fl-Unjoni Ewropea Malta tkun parti mill-Unjoni iżda ma tinbelax minnha.

Malta jkollha postha wkoll fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet li jolqtu lill-Ewropa u allura jolqtu wkoll lill-Maltin.

Naturalment anke għal Għawdex hemm post fl-istituzzjonijiet Ewropej.

Qed nirriferi b'mod partikolari għal dak li jissejjaħ il-committee of regions.

Jekk kollox jibqa' kif inhu, fih jista' jkollna sa sitt rappreżentanti minn Malta, li fosthom nifhem li għandu jkun hemm ukoll wieħed Għawdxi.

Sur President, biex nivverifikaw jekk fil-fatt aħniex se ninbelgħu jew le mill-Unjoni Ewropea hemm il-prova tas-sussidjarjeta'.

Jekk hemm deċiżjoni li nista' nieħu jien iżda minflok din jeħodha xi ħadd li qiegħed fuqi, allura hemm xi ħaġa ħażina u l-probabbilta' tkun li jien m'għandix l- indipendenza li naħseb li għandi.

It-tajjeb tas-sussidjarjeta' m'huwiex biss li d-deċiżjoni tkun ittieħdet minn min għandu jeħodha, f'dan il-każ Għawdex u l-Għawdxin, imma aktar minn hekk id-deċiżjoni tkun aktar effettiva milli kieku jkun ħadha ħaddieħor, li allura ma jistax japprezza s-sitwazzjoni minħabba li jkun distakkat mill-problemi tal-ħajja ta' kuljum ta' Għawdex.

Ir-riżultati huma li meta wieħed jasal s'Għawdex isib li l- problemi ta' dehra u ta' ndafa huma ferm inqas minn dawk ta' Malta, fejn il- kultura ta' sussidjarjeta' daħlet aktar tard.

Fi kliem ieħor Għawdex mhux talli ma nbelax minn Malta talli f'ċerti każi mar aħjar.

Fil fehma tiegħi jekk kien hemm esperiment li rnexxa f'pajjiżna f'dawn l-aħħar snin kien propju dak tas-sussidjarjeta' f'Għawdex.

Sa ftit ta' snin ilu l-budget kien jitqies bħala xi eżerċizju fejn wieħed isib mezz biex jibbilanċja l-kontijiet.

Dan kien eżerċizju li bejn wieħed u ieħor iħallik fejn tkun.

Ħafna mill-kelliema tan-naħa l-oħra tkellmu dwar l- għoli fil-prezz tal-ħobż, sigaretti u fuel, iżda din hija biss parti żgħira mill-budget.

Il-budget ta' din is-sena hu eżerċizju li jagħtik viżjoni għall-futur.

Jiena se nikkwota silta mid-diskors tal-Ministru Dalli dwar id-direzzjoni ekonomika fil-preżentazzjoni ta' dan il-budget.

Huwa qal:

"Jibqa' dejjem il-fatt li rridu nżommu ħarsitna fuq kif se nkattru l- valur miżjud f'pajjiżna.

Il-bidla fid-dinja qed issir b'pass mgħaġġel.

Meta wieħed jara kif il-bażi tal-valur qiegħed jinbidel minn assi materjali għal assi intellettwali, wieħed jinduna li l-opportunitajiet li qed jinfetħu għal pajjiż żgħir bħal tagħna huma tabilħaqq kbar."

Imbagħad il-Ministru jkompli hekk:

"Iċ-ċentru għas-servizzi finanzjarji miexi 'l quddiem b'firxa ta' servizzi li pajjiżna jeħtieġ biex jinħolqu opportunitajiet ta' xogħol għall-ħaddiema tagħna u fost dawn insemmu back-office work u call centres."

Imbagħad ikompli hekk:

"Iċ-ċentru se jkompli jiżviluppa ambjent biex jibqa' jiġbed l- investiment lejn pajjiżna.

Il-kummerċ elettroniku huwa wieħed mis- setturi ewlenin li ċ-ċentru se jikkonċentra fuqu.

Illum l-internet sar mezz qawwi biex jinxtraw prodotti bankarji, assikurazzjoni u prodotti oħra ta' investiment.

Dan il-qasam qed jattira dejjem aktar ħafna pajjiżi b'ħolqien ta' eluf ta' impjiegi mħallsa tajjeb."

Dan qed nikkwotah biex nuri kemm kull żvilupp ekonomiku jrid jagħraf jisfrutta l-vantaġġi tal-lokal.

Inutli nitħajru nkabbru uċuħ tar-raba' jekk m'għandniex vantaġġi bħall- art jew provvista rħisa ta' materja prima biex inkunu kompetittivi f'dan is- settur.

Għalija l-aktar vantaġġ importanti huwa s-sbuħija naturali u t- trankwillita' ta' Għawdex.

Dawn it-tnejn għandhom valur ekonomiku kbir.

Jekk il-kwalita' ta' ħajja f'Għawdex tibqa' kif inhi, Għawdex ikun f'pożizzjoni ideali biex jattira l-investiment meħtieġ biex isostni l- attivita' ekonomika b'mod suffiċjenti.

B'hekk jintlaħaq livell ekonomiku li jikkompara tajjeb ma' pajjiżi b'livell t'għixien ferm ogħla minn tagħna.

Vantaġġ komparattiv ieħor huwa l-karattru dinamiku ta' l-abitanti, karattru li ħafna drabi jara x'jivvinta biex jaqla' l-ħobża ta' kuljum.

Ma' dan irridu nżidu n-numru dejjem jikber ta' Għawdin li jiggradwaw mill- universita'.

Il-mezzi l-ġodda ta' telekomunikazzjoni jippermettu li ħafna xogħol jista' isir kemm fl-ibliet ewlenien tad-dinja kif ukoll f'Għawdex.

Per eżempju, il-kumpanniji l-kbar mexxew ix-xogħol tal-computers tagħhom lejn pajjiżi fejn hemm numru kbir ta' programmers tajbin li huma ferm irħas minn dawk li jistgħu jimpjegaw f'pajjiżhom.

Din it-tendenza se tkompli għax kulħadd huwa konxju mill-bżonn ta' kompetittivita' dejjem tikber u aktar kontroll fuq l-ispejjeż.

Kif qed nitkellem fuq it-telekomunikazzjoni ngħid ukoll li l-internet ukoll qed jiftaħ oriżżonti ġodda li qatt ma konna nimmaġinaw qabel.

Il-villaġġ globali sar realta' u aħna rridu nkunu żguri li ma nibqgħux lura minnu.

Il-kunċett ta' distanza qiegħed isir aktar irrelevanti minħabba t-telekomunikazzjoni mill-aqwa li għandna fid-dinja tal-lum.

Jeħtieġ li nagħmlu kuraġġ għall-isfruttar ta' teknoloġiji ġodda li jiġu żviluppati minn żmien għal żmien.

Mijiet ta' mpjiegi jistgħu jinħolqu fis-settur tat-teknoloġija jekk ikun hawn il-kondizzjonijiet ideali u l-ħajra ta' dak li jkun.

Għawdex jista' jservi ta' testing ground għal inizjattivi fejn, permezz tal-computers, mid-dar jew mill-uffiċċju ħaddiem ikun qisu qed jaħdem f'uffiċċju Malta jew f'pajjiż ieħor.

Ma ningannawx ruħna li din hija xi soluzzjoni faċli iżda naħseb li għandha tkun il-politika ta' dan il-gvern li jinvesti f'nies u f'know-how biex nesploraw it-toroq ġodda ta' dan ix-xogħol.

Sur President, fi ftit ta' żmien aħna morna 'l quddiem ekonomikament u neħħejna l-biża' li ma jirnexxilniex ngħixu b'rajna f'idejna.

L-ambizzjoni m'għandhiex tieqaf hawn iżda għandna nfittxu dawk il-fatturi li jippermettu żvilupp sostenibbli f'din il-gżira.

Fil-football, permezz tal-GFA, irnexxielna nibdew nilagħbu fil-premier league.

Politikament, permezz tal- gvern Nazzjonalista, ukoll qegħdin nilagħbu fil-premier u jiena ninsab fiduċjuż li sakemm ikollna gvern Nazzjonalista żgur li m'ahniex se niġu relegati!

Nirringrazzjak, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Victor Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Sur President, s'issa kien hawn ħafna kritika kostruttiva pero' kellna wkoll kritika negattiva.

Dalgħodu ħadt pjaċir għaliex apparti xi ftit punti negattivi, il-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra żgur li wrew solidarjeta' ma' din in-naħa għar-rigward Għawdex, għaliex finalment l-interessi ta' Għawdex irridu nieħdu ħsiebhom bis-serjeta'.

Jekk ħareġ xi ħaġa minn dan il-budget żgur li wieħed ma jistax jgħid li dan kien budget li jiġbed il-voti.

Dan kien budget ta' kuraġġ kbir u naħseb li kien ukoll wieħed mill-aktar budgets realistiċi u serji għal dawn l- aħħar snin.

Minħabba l-kobor tad-dejn nazzjonali ridna nieħdu ħsieb biex kemm jista' jkun innaqqsu l-ħela minn kull settur, kull azjenda, kumpannija u dipartiment.

Li kieku din il-ħela nipprovaw inrażżnuha, il-gvern tal- ġurnata jkun jista' joffri iktar servizzi, ikun jista' jimponi inqas taxxi u allura l-poplu kollu Malti u Għawdxi jgawdi aktar.

Qed insemmi l-ħela għaliex tħares fejn tħares din tista' taraha b'għajnejk u tmissha b'idejk.

Per eżempju, iġġarraf ħajt minħabba l-kwantita' ta' xita li niżlet u dan dam ġimgħatejn biex jitla' biċċa minnu; reġgħet għamlet ix-xita u dan il- ħajt reġa' ġġarraf u se jkollu jerġa' jinbena.

S'issa għaddew iktar minn erbat ġimgħat biex tela' terz minn dan il-ħajt u jiena nikkalkula li s'issa ġie jiswa Lm1,000 aktar.

Dawn huma flus li jistgħu jmorru fuq proġetti, fuq xogħlijiet oħra u fuq benefiċċji għall-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Issa jiena ġibt eżempju żgħir imma dawn huma affarijiet ta' kuljum li jtellgħu l- ispiża b'miljuni kbar u lkoll kemm aħna nħabbtu wiċċna magħhom.

Sur President, wieħed mill-pilastri l-kbar ta' l-ekonomija żgur li huwa t-turiżmu.

Huwa veru li l-awtorita' tat-turiżmu qed tagħmel xogħol tajjeb pero' fl-aħħar mill-aħħar dan is-settur jiddependi fuq kull Malti u fuq kull Għawdxi.

Jekk aħna se nibqgħu nittrattaw lit-turist bħala numru minflok bħala investiment, allura dan is-settur se jmur lura.

Hawnhekk nixtieq nirriferi għall-kumitat tal-millennju li ttella' mill-ministeru għal Għawdex, li għamel sensiela ta' żjarat f'kappelli mxerrdin mal-gżira Għawdxija.

Jiena attendejt għal numru minnhom u hawnhekk nixtieq infaħħar lil Godwin Vella għaliex kull darba li attendejt, dan ta lectures li kienu informattivi u edukattivi ħafna.

Irrid ngħid ukoll li l-attendenza għal dawn iż-żjarat kienet waħda numeruża, għalkemm forsi barra r-residenti barranin kienu qed jattendu wkoll numru kbir ta' Għawdxin.

Dan jawgura tajjeb għax juri li ikar ma jgħaddi ż-żmien il-poplu iktar qed isir konxju tal-wirt nazzjonali.

Sur President, waħda mill-kappelli li żorna kienet dik ta' Santa Ċeċilja, li għandha 'l fuq minn 1,600 sena.

Taħt il-gvern preċedenti kienu ttieħdu l- passi biex din il-kappella tiġi f'idejn il-gvern - u sewwa sar, għalkemm ma naqbilx li l-gvern jaqbad u jieħu proprjeta' tal-privat mingħajr ma jagħti kumpens xieraq - pero' tajjeb li jiġi nnotat li l-ġnub tagħha bdew jiżżaqqu.

Dan ġara għaliex xi bravu kien seraq il-miżieb u allura għamel bokka ġo fiha, bir-riżultat li kull ftit ilma tax-xita tinżel għal ġo din il-kappella.

Jekk ma neħdux passi immedjati wisq nibża li din il-kappella għad insibuha mġarrfa.

Dwar dan il-każ m'għandniex nagħmlu xi ġabra biex niġbru l-fondi biex nirrangawha imma għandna naqbdu u nirranġawha immedjatament għaliex jekk taqa' naturalment din mhux se terġa' titla.

Sur President, la qed insemmi l-kappelli rrid ngħid li tkun ħaġa tajba jekk isir xi audio-visual dwar bini simili biex inkunu aktar konxji tal-wirt nazzjonali.

Lanqas huwa ħażin kieku jsir ukoll CD Rom fuq il-gżira Għawdxija, fuq is-slaleb, fuq in-niċeċ li għandna, fuq il-leġġendi tal- kappelli u fuq il-knejjes.

Għalkemm Għawdex huwa ħafna iżgħar minn Malta, din hija gżira li tippossjedi ħafna wirt kulturali li jista' jiġi gawdut minna, minn uliedna kif ukoll minn min jiġi jżurna.

Fejn jidħol it-turiżmu jeżistu wkoll abbużi fi kwalunkwe mezz tat- trasport.

Jekk aħna nipprovaw nivvintaw xi sistema ta' biljetti għat-turist jew għal min juża l-mezzi tat-trasport nevitaw l-abbużi u nkunu qed intejbu iktar dan is-servizz.

Hemm ħafna lmenti oħra li jistgħu jsiru rigward dan is-settur.

Per eżempju, fuq id-day trippers jiddispjaċini ngħid li għadna fejn konna.

Imbagħad hemm ukoll il-kwestjoni ta' servizz aktar effiċjenti.

Tliet ġimgħat ilu inzertajt kont sejjer lura lejn Għawdex u ċempilli wieħed mill-gwidi u informani li fit-3.15 p.m. kien hemm numru kbir ta' turisti x- xatt ta' l-Imġarr - uħud minnhom kienu fuq wheelchair - bdiet tagħmel ħafna xita u għalkemm il-vapur "Għawdex" kellu r-rampa mniżżla, lil dawn ħadd ma ndenja ruħu joffrilhom post għall-kenn fuq il-vapur.

Jekk tkellem lill- pulizija jgħidlek li hu mhux suppost jiċċaqlaq għaliex inkella jaqlagħha fuq rasu u l-crew tal-Gozo Channel ikollhom l-ordni li ma jħallu lil ħadd jitla' fuq il-vapur għaliex jistgħu jisirqulu xi makna.

Dawn huma affarijiet tal-mistħija!

Donnu li aħna nippretendu li lil dawn it-turisti, li jkunu ilhom imqajmin iktar mis-6.00 a.m. biex jiġu Għawdex, indawruhom dawra, nitimgħuhom imbagħad Alla jbierek nesponuhom għall-elementi!

Issa dan huwa settur li lilna l-Għawdxin qed irendilna l-flus u qed jimpjegalna n-nies pero' xorta waħda nibqgħu nagħtuh bis-sieq.

Nisperaw li meta jsir il-passenger terminal dawn il-problemi kollha jispiċċaw, pero' sadanittant nerġa' nagħmel appell li ta' l-inqas issir biċċa tinda.

Dawn it-turisti m'humiex bħalna.

Aħna ftit ribellużi għaliex aħna għandna demm Latin imma t-turist jekk tpoġġih f'kantuniera joqgħod hemm għal siegħa sħiħa.

Allura jekk dan il-povru turist li jiġi fil-gżira Għawdxija huwa ftit anzjan, għaliex għandna nittrattawh hekk?

Għaliex m'għandniex nagħmlu bank u ntellgħulu tinda?

Ma naħsibx li din xi ħaġa kbira li se tiswa' ħafna flus.

Sur President, la qed nitkellem fuq it- terminal nixtieq nagħmel proposta.

Fil-Magħtab għandna muntanja li nħolqot bil-construction waste.

Għaliex dan il-waste m'għandux jitħallat bis-siment u biż-żrar biex isiru blokok kbar ta' għaxar jew għoxrin tunellata biex jintużaw għal dan il-moll?

Jiena m'inix bniedem tekniku - hawn l-Onor.

Borg li huwa perit forsi jista' jgħidilna ftit aħjar - pero' jien naħseb li forsi dan ikun mezz kif neħilsu minn dan il-waste.

Sur.

President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-industrija.

B'dispjaċir ngħid li Għawdex ma kien ittrattat xejn tajjeb f'dan il-budget għall-fondi li ġew allokati għall-MDC Għawdex.

L-MDC Malta ħadet Lm5.5 miljun u Għawdex ħa biss Lm100,000 li jfisser 1.8% biss ta' dak li ħadu l- industrji f'Malta.

Dan ma jawgurax tajjeb biex nikkreaw ix-xogħol fil- gżira Għawdxija.

Dawn il-Lm100,000 jintużaw biex nagħmlu l-manteniment tal- fabbriki li għandna u biex innaddfu u nagħmlu s-surfacing tat-toroq fl- industrial zone.

Darba kont staqsejt għaliex ma jitteħdux passi biex isir studju wkoll għal cluster zone fejn nindikaw artijiet li kienu tal-knisja, fejn jistgħu jitilgħu industriji żgħar imħalltin ukoll ma' farms tal- bhejjem.

Dawn żgur li jkunu kompatibbli mal-fabbriki u fil-fehma tiegħi jekk nagħmlu dan inkunu qed noħolqu iktar ġid.

Sur President, biex nagħlaq irrid nerġa' ngħid li fil-pajjiż għandna l- ħela.

Din il-ħela m'hi tajba għal ħadd u jien personalment m'inix lest li ndaħħal idejja fil-but biex noħroġ il-flus f'taxxa għal xi ħaġa li tinħela.

Kull individwu għandu jagħmel hekk u hemm bżonn li nieħdu l-affarijiet iktar bis-serjeta'.

Din il-ħela m'hija tajba għal ħadd u l-poplu Malti u Għawdxi jista' jiggwadanja iktar jekk tiġi mrażżna.

Sur President, biex nagħlaq jiena nawgura lilek u lill-familja tiegħek, lil kull membru ta' din il-Kamra u lil kull Malti u Għawdxi bidu ta' millennju forsi aktar kristjan u bidu ta' millennju mimli ġid, paċi u saħħa.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO Sur President, smajt b'attenzjoni l-interventi li għamlu l-kollegi sħabi miż-żewġ naħat tal-Kamra u minkejja li f'xi mumenti l-kritika min-naħa l-oħra ma nistgħux ngħidu li kienet tirrifletti l- verita' jew li kienet ġusta, irrid ngħid li wara kollox kull kelliem dalgħodu ried juri bil-mod tiegħu s-sitwazzjoni ta' Għawdex issa u kif se tkun bl-estimi li għandna quddiemna.

Irrid ngħid ukoll li tan-naħa l-oħra pprovaw joskurawni personalment b'aġġettivi li jidhrilhom huma pero' lil dawn ngħidilhom li l-poplu Għawdxi jaf jagħmel il-ġudizzju tiegħu.

Per eżempju, tan naħa l-oħra qalu - b'mod partikolari l-Kap ta' l-Oppożizzjoni - li jiena nbeżża' lin-nies.

Jiena ngħidilhom li jekk irridu nkunu serji u kredibbli u jekk irridu nkunu politiċi maturi u verament irridu l-ġid ta' Għawdex, irridu nużaw dan il- parlament mhux biex nitkellmu kif jaqblilna mingħajr ma nivverifikaw l- affarijiet u naslu għall-konklużjonijiet żbaljati imma kliemna jrid ikun meqjus.

Il-kritika kostruttiva tagħmel ġieh mhux lil min jagħmilha biss imma tagħmel ukoll ġieh lill-gżira tagħna.

Jien dan li se nipprova nagħmel dalgħodu fl-intervent tiegħi.

Sur President, meta wieħed iħares lejn il-mission statement kif preżentat fl-estimi, wieħed malajr jinnota bil-ħidma siewja li saret fl- amministrazzjoni tal-gżira Għawdxija.

Jien ma rridx ngħid li konna perfetti f'kollox jew li xi affarijiet ma setgħux anke marru xi ftit aħjar imma m'hemmx dubju li aħna meddejna għonqna għax-xogħol b'ħeġġa, kuraġġ u bi skopijiet ġenwini u mxejna 'l quddiem ħafna minkejja d-diversi problemi u diffikultajiet li sibna ma' wiċċna.

Per eżempju, ma kenux faċli l- iniżjattivi li ħadna fil-qasam edukattiv, fil-qasam tas-saħħa, fil-qasam turistiku u f'diversi oqsma oħra li l-ministeru għal Għawdex huwa responsabbli għalihom.

Kien hawn kritika li dan il-budget ma jiffokax fuq Għawdex.

Intqal ukoll li lil Għawdex kważi anke nsejnih u li bilkemm issemma.

Il-figuri u l-fatti li se nikkwota issa, Sur President, iwaqqgħu dawn l-argumenti u juru bl-aktar mod ċar kemm il-paroli ta' l-oppożizzjoni huma 'l bogħod mill-verita' u juru li l-kelliema tan-naħa l-oħra jridu jaħbu s-sewwa magħruf.

Dawn ma jridux jammettu li f'dan il-budget il-gvern ta lil Għawdex dik l-importanza li tistħoqqlu.

Mela ħalli niġi għall- ispiża kapitali.

Irrid ngħid mill-bidunett li għas-sena d-dieħla qed jiġu vvotati Lm2.11 miljun għal Għawdex.

Din hija l-akbar somma li qatt ġiet ivvotata.

Jekk neżaminaw il-programm kapitali għal Għawdex matul dawn l-aħħar tnax-il sena nsibu li fl-1997 - jiġifieri l-unika sena sħiħa ta' gvern Laburista - in- nefqa kapitali lanqas kienet waħda f'termini assoluti, jiġifieri ma kienx hemm flus ivvotati speċifikament għalih.

Ħin minnhom L-Onor.

Anton Refalo qal li kien hemm trasferiment minn fuq il-vot kapitali għall-voti rikorrenti.

Dan ġara minħabba li ma jkunux għadhom lesti ċerti xogħlijiet pero' llum din is-sitwazzjoni ġiet rimedjata u kollox jinsab miexi sew u anke l-vot kapitali se jkun intnefaq kollu sa l-aħħar tas-sena.

Ma ninsewx li fl-1997 Għawdex ħa l-inqas share min-nefqa nazzjonali.

Imbagħad fl-1998 gvern Laburista kien ivvota biss Lm1.27 miljun, li żiedhom għal Lm1.75 miljun wara li għamel reviżjoni.

Ma naħsibx li l-oppożizzjoni ma tafhomx dawn il-figuri u għalhekk jiena ma naċċettax il-kritika li saret.

Illum mhux talli Għawdex ma naqqasx mill-ispiża kapitali, talli għas-sena d- dieħla qed tiġi vvotata l-akbar somma qatt ivvotata.

Forsi dan il-kliem ma jdoqqx għal widnejn kulħadd imma l-Għawdxin ġenwini żgur li japprezzaw li jrid ikun hemm gvern Nazzjonalista sabiex Għawdex jieħu dak li ħaqqu.

Sur President, irrid nagħmel riferenza wkoll għal vot li jidher żgħir iżda li għandu prospetti kbar.

Qed nirriferi għall-vot ta' Lm20,000 għal proġett ta' kostruzzjoni li qegħdin insejħulu ċentru komunali.

Dan il-vot se jservi biex isir studju ta' cost benefit ta' proġett fiċ-ċentru tar- Rabat li għandu jkun ta' benefiċċju għal Għawdex kollu.

Diġa' lestejna development brief dwaru u dan l-iżvilupp propost se jinkludi faċilitajiet kummerċjali kif ukoll multi-level underground carpark għall-komunita'.

Huwa maħsub ukoll li jkun proġett li jservi ta' promozzjoni għall-attivitajiet soċjali u kulturali, u anke joħloq spazju tajjeb għall-intrapriża privata.

Fil-fatt is-sehem tal-privat f'dan il-proġett għandu jkun wieħed qawwi u żgur li jservi wkoll biex joffri aktar opportunitajiet ta' xogħol ġewwa Għawdex.

Jiena nittama li ma ndumux ma nikkonkludu l-istudji biex jekk il- Bambin irid dan iċ-ċentru komunali jkun jista' jinbeda.

Sur President, bil-kliem kulħadd jista jgħid li jrid imma l-fatti u l-figuri ma jista' jmerihom ħadd.

Dawn huma x-xhieda tal-verita' u każ tipiku ieħor huwa dwar in-nefqa kapitali fuq it-toroq.

Smajna ħafna kritika dalgħodu fuq il-kwestjoni tat-toroq imma anke f'dan ir-rigward irrid infakkar li l-inqas nefqa li qatt saret fuq it-toroq f'Għawdex matul dawn l-aħħar tnax-il sena kienet fl-1997, l-unika sena sħiħa ta' gvern Laburista.

Dakinhar intnefqu biss Lm254,858 filwaqt li għas- sena d-dieħla se nivvotaw Lm750,000, jiġifieri l-akbar nefqa li qatt saret fuq it-toroq ġewwa Għawdex.

Taħt din l-amministrazzjoni saru diversi toroq bit-tarmak f'diversi rħula f'Għawdex u tajna madwar 20,000 metru kwadru ta' tarmak fejn l-aktar kienet teżisti prijorita'.

Hemm diversi toroq oħra - jekk m'inix sejra żball madwar xi tnax-il triq oħra - li diġa' nħarġu l- offerti għalihom u se jsiru fil-ġimgħat li ġejjin.

Xtaqt kieku kellna l- mezzi biex nagħmlu aktar toroq, pero' filwaqt li qed nagħmlu dak li hu l- aktar meħtieġ, ridna wkoll li minn dan il-vot inħallsu parti sostanzjali mid-dejn li aħna sibna.

Ridna nħallsu lill-kuntratturi tax-xogħol li kienu għamlu snin ilu u li kienu għadhom ma tħallsux tiegħu.

Ħafna minnu dan kien xogħol li kien sar qabel l-aħħar elezzjoni.

Ħafna minn dan ix-xogħol ma kienx hemm flus biżżejjed għalih imma sar għaliex kienet ġejja l-elezzjoni.

Nista' ngħid li ħallasna numru sew ta' kontijiet minn dawn u nwiegħed li nagħmel dak kollu li nista' sabiex il-kuntratturi jitħallsu tax-xogħol li jagħmlu kemm jista' jkun malajr għax dawn ukoll min-naħa tagħhom iridu jħallsu lill-ħaddiema.

La qed nitkellem dwar it-toroq irrid nagħmel riferenza għall-akkwist importanti li qed iseħħ din is-sena u qed nirriferi għall-introduzzjoni tal- quality service charter fir-roads section.

Irrid ngħid li bl-introduzzjoni tal-quality service charter il-ħaddiema tar-roads section qed jirnexxielhom jilħqu l-livell mistenni wkoll.

Bħal-lum sena jien kont għamilt riferenza għall-water culvert fit-Triq Fortunato Mizzi.

Xtaqna li għamilnih diġa' pero' ċ-ċirkostanzi ma ppermettewx.

Irrid ngħid li proprju f'dawn l-aħħar ġranet inħarġet it- tender għal dan ix-xogħol, ma nafx għalqitx jew le, pero' dan ix-xogħol dalwaqt se jkun jista' jinbeda.

Din se ssolvi l-problema kbira li hemm fi Triq Fortunato Mizzi kemm għar-residenti kif ukoll għat-tfal ta' l-iskola u l-culvert huwa maħsub li mhux biss jilqa' għall-waterflow imma biex taħtu jitpoġġew cables u pajpijiet.

Sur President, saru diversi xogħlijiet oħrajn li l-ħin ma jippermettix li nsemmihom imma rrid ngħid ukoll li għas- sena d-dieħla għandna ppjanati diversi xogħlijiet dwar it-toroq.

Sur President, tkellimt dwar in-nefqa kapitali tal-gvern u dwar in-nefqa kapitali tat-toroq, fejn urejt li fiż-żewġ każi qed nivvotaw l-akbar somma qatt ivvotata u issa nixtieq insemmi wkoll id-drenaġġ li għalih qed nivvotaw Lm570,000.

Dan barra l-programm li wettaqna din is-sena, fejn saru 3,500 metru ta' estenzjonijiet ġodda tad-drenaġġ kważi fl-irħula kollha ta' Għawdex u ma' l,000 metru ta' bdil ta' mains qodma tad-drenaġġ.

Inbeda wkoll ix-xogħol fuq it-twessiegħ tal-mini li mir-Rabat iwasslu għal Ras il-Ħobż.

Dan sar bħala parti mill-proġett tal-master plan.

Saru wkoll xogħlijiet ta' relief f'mains fis-Sannat, ix-Xewkija u l-Qala u diversi xogħlijiet oħrajn.

Biex inwieġeb anke għad-domanda li għamel l-Onor.

Borg irrid ngħid li x-xogħol ta' drenaġġ f'Kemmuna se jsir bħala parti mix- xogħol li se jitwettaq fuq it-triq ta' Xħajma u l-pompa ta' Qala Road.

Bħalissa qegħdin nistennew permess mill-planning authority u appena joħroġ inkunu nistgħu nibdew anke dan ix-xogħol.

Sur President, bħal fil-każ tan-nefqa kapitali, anke dik rikorrenti tal- gvern għal Għawdex se tkun l-ogħla waħda li qatt saret, fejn qed nivvotaw somma ta' Lm16,766,000.

Billi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel riferenza għan-nefqa rikorrenti rrid ngħid li fl-1996, meta konna għadna taħt l- amministrazzjoni Nazzjonalista, in-nefqa rikorrenti kienet ta' Lm1,430,000.

Appena mbagħad tela' l-Partit Laburista fil-gvern din tnaqset b'Lm280,000.

Hawn irridu nsemmu kollox għaliex m'huwiex għaqli li ngħidu affarijiet li ma jkunux daqshekk preċiżi u dettaljati.

Sur President, nixtieq insemmi nefqa kapitali sostanzjali oħra li qed issir favur Għawdex.

Jekk wieħed iħares lejn il-programm kapitali ta' l- awtorita' marittima ta' Malta jsib li għas-sena d-dieħla hemm proposta nefqa ta' Lm750,000 għall-proġett ta' titjib tal-faċilitajiet fl-Imġarr.

Dan qed ngħidu biex inserraħ ras il-kelliema kollha li dalgħodu qajmu dan il-punt.

Dan minbarra x-xogħlijiet maħsuba għaċ-Ċirkewwa li huma smati li s- sena d-dieħla se jiswew mal-Lm1.5 miljun.

Hemm ukoll il-bini tal-vapuri li s-sena d-dieħla huwa stmat li se jitħallas ammont sostanzjali għalihom.

Sur President, jiena ninsab ċerta li l-mollijiet il-ġodda u t-terminals fiċ- Ċirkewwa u l-Imġarr, flimkien mal-bini tal-vapuri l-ġodda, nistgħu nħarsu lejhom bħala proġett nazzjonali li se jolqot l-aktar lil Għawdex u lill- Għawdxin.

Għawdex jiddependi ħafna fuq il-mezzi tat-trasport bejn iż-żewġ gżejjer u dan minn dejjem għarfu gvern Nazzjonalista u minn dejjem ra kif għamel biex itejjeb is-servizz bejn Malta u Għawdex.

Issa b'din in-nefqa kapitali se nissiġillaw għal darba oħra t-timbru ta' gvern Nazzjonalista li b'impenn serju ħaseb u qed jerġa' jaħseb biex min jivvjaġġa bejn iż-żewġ gżejjer ikollu servizz xieraq taħt kull ċirkostanza bl-inqas tbatija possibbli.

Kulħadd jaf li barra numru sabiħ ta' Maltin u anke turisti huma l- Għawdxin infushom li ħafna minnhom jivvjaġġaw b'mod regolari bejn Malta u Għawdex.

Dawn ma jagħmlux dan b'kapriċċ, Sur President, imma fil- maġġorparti tagħhom jagħmluh jew għax jistudjaw Malta jew għaliex jaħdmu Malta jew għax jiġu għal qadjiet oħra.

Għalhekk aħna nħarsu lejn il-Gozo Channel bħala servizz soċjali u għalhekk kienet miżura anti-soċjali meta gvern Laburista qabad u għolla n-nollijiet tal-vapur u waqqaf anke l- catamaran.

Il-gvern dakinhar ma qgħadx iqis kif deċiżjoni bħal din taffettwa l-livell ta' l-għajxien ta' l-Għawdxin.

Ma tax kas ta' l-impatt li ż-żieda tal-nollijiet kien se jkollha fuq l-ekonomija Għawdxija.

Din iż- żieda fin-nollijiet għamlet effett, Sur President, għaliex hemm differenza kbira bejn in-numru ta' passiġġieri u vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex bejn Jannar u Novembru tas-sena 1997 u dawk li qasmu bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena .

Din is-sena qasmu 211,636 passiġġier iżjed u 97,640 vettura aktar milli qasmu fl-1997.

Sur President, jingħad li l-ekonomija f'Għawdex hi staġnata pero' l- fatti juru xort' oħra.

F'dawk li huma vetturi kummerċjali kellna żieda ta' 270,000 vettura, jiġifieri żieda ta' 14.5%.

Din iċ-ċifra hija indikazzjoni ċara wkoll ta' żieda fil-volum tal-kummerċ f'Għawdex bejn l-1997 u l-1999.

Din iż-żieda affettwat ukoll in-numru ta' trips għaliex kellna żieda ta' 1,800 trip.

La semmejt iż-żieda ta' passiġġieri u vetturi li qasmu bejn Malta u Għawdex, xieraq li hawn nikkwota figuri oħra dwar Maltin u turisti li għaddew iljieli - u nagħmel enfasi fuq il-kelma "iljieli" għaliex huma t- turisti li l-iżjed jaffettwaw l-ekonomija tagħna ġewwa Għawdex - f'lukandi u guesthouses f'Għawdex.

Bejn Jannar u Settembru tas-sena l-oħra u Jannar u Settembru ta' din is- sena f'lukandi 5-star kellna żieda ta' 10,480 Malti u 14,107 turist; f'lukandi 4-star fl-istess perijodu kellna żieda ta' 3,000 Malti u 15,000 turist; f'lukandi 3-star kellna żieda ta' 778 Malti u 17,300 turist; f'guesthouses kellna żieda ta' 2,299 Malti u 1,672 turist; jiġifieri bejn is-sena l-oħra u din is-sena b'kollox kellna żieda ta' aktar minn 65,000, żieda ta' 46.5%.

X'differenza għal dak li kien ġara bejn l-1997 u l-1998 taħt l-amministrazzjoni Laburista meta dakinhar in-numru ta' ljieli li l- Maltin u l-barranin għaddew f'Għawdex kien naqas b'14,000!

Sur President, jiena ħassejt li għandi nġib dawn il-figuri għall-attenzjoni ta' din il-Kamra għaliex huma dawn biss li jwieġbu għall-kritika inġusta li saret.

Żieda ta' 65,000 ta' Maltin u barranin li għaddew iljieli f'Għawdex hija figura li titkellem waħedha.

Ta' min jgħid li din iż-żieda saret fl- istaġuni kollha pero' xejn ma jiġi waħdu u l-qabża 'l quddiem fil-qasam turistiku f'Għawdex li hi qabża anke fil-kwalita' - hija frott ta' politika li qed tgħin lis-settur privat.

Kienet deċiżjoni tajba, per eżempju, l-inizjattiva li ħa l-ministeru għal Għawdex biex titwaqqaf il-Gozo tourism association.

Din għandha l-għan li tgħaqqad flimkien lil dawk kollha involuti fis-settur turistiku f'Għawdex biex flimkien jaħdmu ħalli Għawdex jirriklamawh bħala destinazzjoni turistika distinta matul is-sena kollha.

Il-ministeru għadda lill-Gozo tourism association il-faċilitajiet li għandu fil-fieri internazzjonali tat- turiżmu, li jinżammu kull sena f'Londra, Milan u Berlin u l- parteċipazzjoni tal-GTA f'dawn il-fieri qiegħda tagħti l-frott.

Biżżejjed jingħad li fil-world travel market ta' Londra li nżammet ix-xahar li għadda r-rappreżentanti tal-GTA kellhom laqgħa ma' 55 tour operators, travel agents u ġurnalisti li l-parti l-kbira tagħhom ma kenux jafu dwar Għawdex.

Il-ministeru għen bi sħiħ lill-GTA meta f'Novembru li għadda l-vapur ''Xlendi'' ġie mgħarraq ftit 'il barra mix-Xatt l-Aħmar biex dan iservi bħala diving site.

Irrid ngħid li l-GTA qegħda taħdem ukoll - u din hija inizjattiva tajba ħafna - biex ikollna l-guide book fuq Għawdex bi tmemin faċċata b'erba' lingwi.

Sur President, kif qegħda nitkellem fuq it-turiżmu rrid ngħid ukoll li ftit xhur ilu kont ħtart kumitat ad hoc biex jipprepara rapport dettaljat dwar iċ-ċentru ta' l-ITS ġewwa l-Qala.

Fil-fatt l-ewwel parti ta' dan ir-rapport tlesta - u hawn qed nirriferi għall-parti li tkopri l-kċina, ir-ristorant, il-bar u anke s-sala tal-lectures - u diġa' ħarġu t-tenders għal dan ix-xogħol li jekk Alla jrid jibda ma jdumx.

Issemmiet wkoll il-Gozo business chamber, li l-Onor.

Anton Refalo qal li l-Prim Ministru ma jaqbilx magħha.

Jien ngħidlu hawnhekk li huwa żbaljat u l-ftit differenzi kienu rigward l-għażla ta' l-isem u mhux fuq il-body nnifsu.

Fil-fatt illum intlaħaq ftehim bejn il-partijiet kollha - l-isem se jkun Gozo business chamber - u għandu jsir l-iffirmar tiegħu proprju l- ġimgħa d-dieħla għall-kuntentizza ta' kulħadd.

Jiena ninsab ċerta li fix- xhur li ġejjin il-Gozo business chamber se taħdem fuq inizjattivi ħalli jinġiebu l-interessi tan-negozji Għawdxin 'il quddiem.

Ma rridx nagħti l- impressjoni li għaliex għandna dawn l-inizjattivi issa se jkollna moħħna mistrieħ, li mhux se jkun hemm problemi u li m'għadx fadal aktar xi jsir rigward l-ekonomija u l-industrija f'Għawdex.

Altru minn hekk, Sur President, imma lanqas huma ġusti l-kummenti ta' l-oppożizzjoni li Għawdex kollu jinstab staġnat jew li ma twettqitx ħidma biex tissaħħaħ l-ekonomija.

Sur President, jien ma niddejjaqx mill-kritika, anzi kritika bħal din ta' l-oppożizzjoni hija sinjal li wieħed ikun qed jaħdem pero' wieħed jiddejjaq meta ma tingħadx il-verita', meta wieħed jivvinta l-affarijiet li m'humiex minnhom jew meta wieħed ibellgħulu l-ħmerijiet u jaqbad u jgħidhom bl-addoċċ mingħajr ma jivverifika.

Ma naħsibx, per eżempju, li l-kummerċ staġna minn Settembru tas-sena l- oħra sa Settembru din is-sena.

Wara kollox f'dan il-perijodu kellna żieda ta' madwar 400 vettura reġistrati ġodda f'Għawdex.

(Interruzzjonijiet) Qed nirriferi għall-vetturi kummerċjali, vetturi self-drive, garage hire u agricultural.

Anke rigward in-nies li jaħdmu fis-settur privat kellna żieda għax filwaqt bejn Ottubru 1996 u Settemrbu 1998 intilfu 158 post fix- xogħol tas-settur privat, minn Settembru tas-sena l-oħra 'l hawn mhux bqajna fejn konna, mhux staġnajna jew tlifna postijiet tax-xogħol, kif ġara taħt l-amministrazzjoni Laburista, imma kellna żieda ta' 110 post tax- xogħol.

Dawn huma l-fatti u jiena nħalli lill-poplu biex jiġġudika l- istaġnar f'moħħ min qiegħed, Sur President!

Sur President, isemmew ukoll il-garaxxijiet ta' l-industrijalisti ż- żgħar.

Ilu jinħass il-bżonn li tinstab zona f'Għawdex għal dawn l- industrijalisti ż-żgħar u nista' ngħid li ilna b'din il-problema għal bosta u bosta snin meta jiena lanqas biss kont għadni membru parlamentari.

Saru diversi tentattivi minn amministrazzjonijiet differenti, u nemmen ukoll li kull sforz li sar b'xi mod għen ukoll biex inkunu nistgħu naslu għall-aħjar soluzzjoni.

Matul din is-sena saru diversi laqgħat kemm ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar kif ukoll ma' l-MDC u stħarriġna bir-reqqa u qisna ċ- ċirkostanzi kollha u d-diversi sites li ġew issuġġeriti.

Nista' ngħid li issa qegħdin noqorbu sew biex tittieħed deċiżjoni u b'hekk nittama li fl- aħħar inkunu f'pożizzjoni li nistgħu ngħidu li solvejna din il-problema.

Industrija oħra f'Għawdex li timmerita attenzjoni hija l-industrija tal- biedja u sajd.

Sur President, matul din is-sena ħadna ħsieb li nipprovdu żewġ freezers ġodda fil-cold stores tax-Xewkija, waħda għall-benefiċċju tas-sajjieda u l- oħra għall-benefiċċju tal-produtturi tal-majjal.

Din qed tiġi equipped bħalissa sabiex isservi ta' storage għall-majjal u l-aktar sabiex ukoll innaqsu u forsi anke neliminaw il-bżonn li dawn il-produtturi tal-majjal jiqbgħu jieħdu l-majjal ħaj lejn Malta.

Apparti l-iskariġġ għall-istess produtturi, inkunu wkoll qegħdin neliminaw is-sitwazzjoni kważi inaċċettabbli tal-ġarr tal-majjal fuq l-istess vapur mal-passiġġieri.

Din il-ħaġa għamel riferenza għaliha l-Onor.

Anton Refalo wkoll u jiena naqbel miegħu.

Sur President qed inwettqu wkoll aktar xogħol fil-biċċerija.

Dan huwa xogħol importanti ħafna għaliex bħalissa qed titwettaq ħidma biex nisseparaw id-dirty area mill-clean area.

Qegħdin nisseparaw l-area minn fejn jidħlu l-annimali ħajjin u allura tkun area mhux daqstant nadifa minn ma' area minn fejn joħroġ il-laħam biex jiġi stored jew imqassam li ovvjament trid tkun area nadifa.

La qed insemmi l-prodott agrikolu rrid ngħid ukoll li din is-sena l- bdiewa Għawdxin biegħu mal-Lm1,358,000 mill-pitkalija.

Jekk nipparagunaw dan il-bejgħ għas-sena 1997 insibu li kien hemm żieda ta' kważi Lm0.3 miljun.

Għas-sena d-dieħla barra x-xogħol ta' rutina, huwa ppjanat li nkomplu ntejbu l-qagħda tal-biċċerija kemm f'dak li huwa xogħol infrastrutturali kif ukoll f'dak li huwa apparat neċessarju.

Irrid ngħid ukoll li l-ħidma f'dan il-qasam qatt m'hija biżżejjed u l-ministeru mhux se jieqaf milli jkompli jeżamina l-ħteġijiet marbuta mal-biedja u sajd fejn imbagħad ovvjament jimxi wkoll bi programm ta' prijorita'.

Sur President, il-kwestjoni ta' prijorita' rridu napplikawha f'kull dipartiment għaliex il-ħteġijiet f'kull settur huma kbar.

Il-finanzi huma dawk li huma u allura l-għaqal jitlob programm ta' tmexxija u politika li tagħraf tinvesti fejn hu l-aktar essenzjali.

Hekk ukoll mexjin fis-settur soċjali.

Matul din is-sena saret ħidma bla heda biex insaħħu l-qasam soċjali.

Ilkoll naqblu li dan huwa qasam importanti ħafna, qasam wiesa' li kważi jolqot lil kull familja u kif inhu xieraq tajnih prijorita' ewlenija.

Niġi wkoll għall-edukazzjoni, Sur President.

Dalgħodu f'din il-Kamra saret kritika għall-edukazzjoni pero' rrid ngħid li f'dan is-settur aħna mxejna bi pjan.

Kien sfortunatament taħt amministrazzjoni Laburista meta kellna Lm145,000 ivvotati għal Għawdex u dawn intenfqu f'manutenzjoni f'Malta.

Irrid ngħid ukoll li l- amministrazzjoni preżenti wirtet sitwazzjoni ta' skejjel primarji u sekondarji li kienu jeħtieġu ħafna manutenzjoni u anke kostruzzjoni minħabba l-problema ta' spazju.

Minħabba f'hekk aħna kkummissjonajna l- perit tal-gvern biex iħejji rapport tekniku tax-xogħlijiet kollha meħtieġa fl-iskejjel primarji, sekondarji u post-sekondarji.

Għamilna hekk għaliex ma ridniex nimxu bl-addoċċ.

Bil-pjaċir ngħid li llum għanda rapport - u jiena nifraħ lill-perit għax dan ir-rapport huwa wieħed serju u dettaljat - li jinkludi wkoll pjan ta' azzjoni fuq medda ta' erba' snin.

Qabel, xogħol ta' manutenzjoni, tiswijiet, tiġdid u titjib fl-iskejjel kien isir bla pjan.

Issa qed inwettqu pjan integrat u anke prijorizzat u fil-fatt ix- xogħlijiet skond dan il-pjan jinsabu għaddejjin b'rittmu tajjeb.

Bħalissa, per eżempju, għaddej xogħol f'diversi skejjel u nsemmi l-iskola primarja tal-Qala, li kellha s-sistema tad-dawl antikwat ħafna mingħajr il- prekawzjoni ta' salvavita.

Dan ix-xogħol issa nbeda flimkien ma' xogħol ta' refurbishment organizzat b'mod li ma jtellifx it-tagħlim ta' l-iskola.

Matul is-sajf ukoll, permezz tal-ħaddiema tad-dipartiment ta' l- edukazzjoni u l-ħaddiema tas-CNU, bajjadna l-iskejjel Sir Mikelanġ Refalo tar-Rabat, l-iskola post-sekondarja u l-iskejjel primarji ta' Għajnsielem u tan-Nadur.

Fl-iskola tas-Sannat biddilna t-twieqi li ħafna ma kenux fi stat tajjeb u għaminihomlhom ta' l-aluminium.

Fl-iskola ta' l-Għarb għadu kif tlesta l-kisi tal-bjut bil-membrane u lill-istudenti li jmorru l-iskola tal- biedja fix-Xewkija bnejnilhom glasshouse ġdida.

Ħadna ħsieb ukoll li nbiddlu s-sistema tal-gass ffil-junior lyceum tal-bniet u dak tas-subien għaliex kienu jinsabu fi stat perikoluż ħafna.

Fl-iskola Ninu Cremona, li hi skola sekondarja tas-subien għalaqna l-kurituri kollha bl-aluminium u din l-iskola llum ġiet toffri ambjent ħafna aħjar għall-istudenti tagħna.

Sar ukoll xogħol ta' kostruzzjoni ta' żewġ lecture rooms ġodda fiċ-ċentru ta' l-universita'.

Sur President, konna konxji wkoll mill-problema ta' spazju li kellha l- iskola post-sekondarju Sir Mikelanġ Refalo fir-Rabat.

Aħna nieħdu ġost naraw numru ta' studenti fl-iskejjel post sekondarji li qiegħed dejjem jiżdied pero' l-konsegwenza ta' dan hu li l-ispazju sar wieħed limitat ħafna.

Il-bżonn għal dan il-bini kien ilu jinħass, inħarġu t-tenders taħt amministrazzjoni Laburista - u kienet ħaġa tajba - u aħna f'Novembru ta' l-1998 bdejna x-xogħol.

Dan tlesta fi Frar li għadda u komplejna mexjin bil-ħteġijiet li kien hemm bżonn.

Lestejna x-xogħol ta' l- electrical u mechanical u bħalissa għaddej it-tibjid.

Kif ikun lest dan inkunu nistgħu nagħmlu t-twieqi u l-kumplament.

Jiena ħassejt li kelli nsemmi dawn ix-xogħlijiet kollha għaliex tajjeb li l-poplu Għawdxi jkun jaf kemm matul din is-sena investejna fl-edukazzjoni u kemm ħdimna għal ġid ta' wliedna.

Din kienet ħidma bil-għaqal mingħajr ħafna daqq ta' trombi, u forsi l-oppożizzjoni għalhekk tikkritikana, għaliex ma tkunx taf x'ħidma siewja tkun għaddejja.

Irrid ngħid li dak li sar huwa biss parti mix- xogħlijiet li għandna ppjanat għall-iskejjel tagħna, u dan jirriżulta mill- istess rapport li għamilt riferenza għalih aktar kmieni.

Sur President, aħna tajna l-importanza meħtieġa wkoll lill-aspett akkademiku għaliex proprju qabel bdiet is-sena skolastika laqqajna l- kapijiet kollha ta' l-iskejjel u magħhom iddiskutejna l-pjan ta' ħidma għal din is-sena.

Irrid ngħid li fil-bidu tas-sena skolastika suppost li ma kellniex problemi ta' teachers pero' rriżulta li xi għalliema nisa avzaw li kienu se jieħdu l-maternity leave u ovvjament inħolqu l-vakanzi proprju kif bdiet is-sena skolastika.

Dawn ukoll ħdimna fuqhom biex nirrimedjaw għalihom.

Ta' min insemmi wkoll inizjattivi oħra li ttieħdu fl-edukazzjoni.

Insemmi, per eżempju, l-iskola sport.

Fil-fatt din bdiet għall-ewwel darba f'Għawdex u kienu ħafna dawk l-istudenti li applikaw biex jattendu għal din l-iskola.

Irrid ngħid li qegħdin jattendu mas-700 student, li huwa numru verament sodisfaċenti u allura ta' min japprezza l-mod kif qed tiżdied il- kultura favur l-isport.

Ta' min ifaħħar u jirringrazzja anke lill-kunsilli lokali Għawdxin li qegħdin jikkollaboraw flimkien mal-ministeru f'din l- inizjattiva ta' skola sport.

Sur President, la semmejt l-isport tajjeb ngħid ukoll li waħda mill- prijoritajiet tal-ministeru għal Għawdex f'din il-leġislatura hija l- manutenzjoni ta' faċilitajiet sportivi f'Għawdex.

Fil-fatt diġa' wettaqna diversi xogħlijiet f'dan il-kamp.

Fost l-oħrajn insemmi t-tiswijiet tas- saqaf minn barra u tibdil ġenerali fis-sistema elettrika ta' l-isports complex li kienu fi stat ħażin.

Ovvjament issa rridu nieħdu ħsieb ukoll il- parquet għaliex dan fih ukoll ħsarat li rridu nsewwuhom.

Lestejna wkoll iż- Żebbuġ shooting range u anke ħdimna fil-korsa taż-żwiemel, fejn għamilna l- manutenzjoni li kien hemm bżonn.

Biex nagħlaq dwar l-edukazzjoni rrid ngħid li ftit ġimgħat ilu jiena ħtart kumitat biex jibda kampanja dwar l- edukazzjoni sesswali, liema kumitat fih rappreżentanti minn kull qasam edukattiv.

Dan sar biex jimla' vojt li kien ilu jinħass.

Sur President, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-qasam tas-saħħa.

Dalgħodu l-Onor.

Borg għoġbu jikkritika l-isptar ta' Għawdex pero' rrid infakkar fis-sitwazzjoni xejn sabiħa ta' l-isptar f'Għawdex li wirtet din l- amministrazzjoni.

Hemmhekk sibna sptar b'nuqqasijiet kbar, anke f'dawk li huma l-aktar affarijiet neċessarji.

Kien hemm sitwazzjoni fejn sezzjonijiet ta' l-isptar kien ilu ma jkollhom manutenzjoni ġenerali għal snin twal u issa aħna bdejna l-ħidma tagħna biex din is-sitwazzjoni tirranġa.

Nista' ngħid li saru sar ammont konsiderevoli ta' xogħol fl- isptar ġenerali ta' Għawdex, bi skop li l-pazjenti tagħna jiġu offruti servizz aħjar.

L-Onor.

Borg semma l-kwestjoni tal-laundry.

Jiena ma nafx min fejn ivvinta li aħna diġa' tajna xi kuntratt lil xi ħadd meta għadha lanqas biss ħarġet it-tender, Sur President!

Jiena ma nafx b'liema mod l-Onor.

Membru jaqbad u jgħid li hemm lukanda partikolari f'Għawdex li għandha diġa' dan il-kuntratt.

Semma wkoll il-kwestjoni ta' l-opthalmic u qal li ntgħażel wieħed barrani meta lanqas biss għadha saret l-interview!

Jiena niskanta b'dawn l-affarijiet, Sur President.

Verament aħna kellna raġun meta għidna li tan-naħa l-oħra jiġu hawnhekk u jgħidu dak li jbellgħalhom ħaddieħor mingħajr ma jivverifikaw l-affarijiet!

Sur President, biex inkompli fuq l-isptar irrid ngħid li l-ġimgħa d- dieħla jekk il-bambin irid se nawgura s-CSSD.

Bi pjaċir ngħid li s-CSSD issa tinsab mgħammra b'kollox.

Biex nisterilizzaw l-apparat li jintuża għall-operazzjonijiet qabel kien ikollna neħduh Malta imma issa dan ix- xogħol se jibda jsir ġewwa Għawdex stess.

Anke kollna ilna ngħidu wkoll li nixtiequ li jkollna s-servizz tar-renal unit fl-isptar ġenerali.

Bil- kollaborazzjoni anke tal-ministru tas-saħħa, u anke grazzi għall-Gozo Channel, dan is-servizz se jibda wkoll f'Għawdex u se jieqfu darba għal dejjem it-tbatijiet li jgħaddu minnhom ħutna Għawdxin li jbatu bil-kliewi u li jkunu jridu jitilgħu tliet darbiet fil-ġimgħa f'Malta għall-kura.

Insemmi wkoll l-isolation unit li tlestiet din is-sena.

Irrid ngħid li bdew isiru wkoll operazzjonijiet tal-katarretti f'Għawdex.

F'Marzu bdejna s- servizz tal-broncoscopy.

F'Mejju bdejna s-servizz tan-neurology, f'Ottubru beda anke s-servizz ta' nutritionist u l-operazzjonijiet tat-total replacement ta' l-irkoppa.

Sur President, altru li ma qgħadnix b'idejna fuq żaqqna fuq kwestjonijiet ta' saħħa!

Irrid ngħid ukoll li issa għandna l- kunsill l-ġdid tas-saħħa u rrid nirringrazzja lil dawn in-nies li qegħdin iwettqu.

Kien ilna ħafna wkoll nisimgħu u naqraw fil-gazzetti kritika fuq is- sezzjoni ta' l-anzjani tan-nisa f'Għawdex.

Din kienet kritika ġusta imma anke hawnhekk, Sur President, aħna tajna spinta lil din is-sezzjoni billi bil-kollaborazzjoni tal-welfare committee issa bdejna r-refurbishment fuq is-sala ta' l-anzjani f'Għawdex li verament kellha bżonn spinta.

La qed insemmi l-anzjani rrid ukoll nagħmel riferenza għall-anzjani li m'humiex l- isptar imma għadhom jgħixu fi djarhom.

Nafu li din hija sena ddedikata għall-anzjani u aħna wkoll ġewwa Għawdex ma qgħadnix lura.

Ħadna diversi inizjattivi dwar l-anzjani tagħna fosthom li beda jiffunzjona d-day centre ġewwa Għajnsielem - u hawnhekk nirringrazzja lill-kunsilli lokali u lill- Knisja f'Għawdex tas-sehem tagħhom f'dan il-proġett - li rrid ngħid li l- oriġini tiegħu kien taħt amministrazzjoni Laburista pero' dan beda fi żmienna għaliex stinkajna għaliha.

L-anzjani li qegħdin jattendu f'dan iċ- ċentru verament għandhom kliem ta' tifħir u apprezzament għal din l- inizjattiva.

Dwar l-anzjani rrid ngħid ukoll li bdejna wkoll l-universita' tat-tielet eta'.

Din id-darba wkoll kellna konkorrenza verament tajba u nieħu ġost nara anzjani jattendu għal dan il-kors.

Barra dan ħadna żewġ inizjattivi oħra ġodda.

Proprju nhar is-Sibt se nibdew is-servizz tal-meals on wheels għal Għawdex, servizz li sfortunatament kien ilu ħafna mixtieq u fi Frar li ġej se nibdew il-pre-retirement course.

Sur President, dawn huma proġetti sbieħ u ta' min ifaħħarhom u jikkoraġġihom.

Irrid ngħid ukoll li saru żewġ seminars għall-anzjani f'Għawdex u fid-dipartiment tal-kura ta' l- anzjani bħalissa għamilna wkoll il-launching tal-quality service charter.

Irrid ngħid ukoll li bħal-lum sena kont għamilt riferenza għal NGO Centre.

Dakinhar xtaqt li dan il-proġett jibda u fil-fatt bdejnih, lestejnih u fil-ġimgħat li ġejjin se jkollna l-ftuħ uffiċjali tiegħu.

Dan huwa l-ewwel wieħed tat-tip tiegħu f'Malta u Għawdex u żgur li se jservi ta' support qawwi għal NGOs kollha li aħna tant nixtiqulhom ħidma tajba.

Politika oħra li qed iwettaq il-Ministeru għal Għawdex hija dik li jivvalorizza l-wirt kulturali u storiku tal-gżira Għawdxija.

Irrid ngħid li Għawdex ipparteċipa fi programm tal-Euro-Med heritage iffinanzjat mill- Unjoni Ewropea.

Dan il-programm reġjonali għandu l-għan li jivvalorizza kif jixraq il-patrimonju kulturali Ewro-Mediterranju u qed jipparteċipaw fih ukoll tmien reġjuni Ewropej, fosthom Siena u Versailles flimkien ma' Għawdex.

Inizjattiva oħra, Sur President, hija dik li pproponejt f'laqgħa li attendejt għaliha f'waħda mill-konferenzi għar-reġjuni marittimi u periferali magħrufa bħala s-CPMR.

Dawn il-konferenzi jittrattaw diversi temi li jolqtu reġjuni bħal Għawdex u anke joffru numru ta' servizzi u assistenzi għal gżira żgħira bħal Għawdex.

F'din il-laqgħa jiena kont ipproponejt li ta' kull sena jibdew isiru festivals ta' folk u kultura f'diversi gżejjer.

Din il-proposta nlaqgħet unanimanent u hemm diversi gżejjer li qed juru interess qawwi fiha.

Billi r-riżoluzzjonijiet tas-CPMR jintbagħtu l-kummissjoni Ewropea, il-proposta tiegħi waslet għand il- kummissjoni li talbet li jsiru l-laqgħat ma' l-islands commission u biex ukoll tiffinanzja dan il-proġett għaliex temmen li dan iġib 'il quddiem u jsaħħaħ il-kulturi u t-tradizzjonijiet tal-gżejjer.

Inizjattiva oħra li nixtieq insemmi hi li issa wasalna wkoll biex nintroduċu faċilitajiet fil-Ggantija li permezz tagħhom min iżur dawn it- tempji jkun jista' juża recording li jispjegalu l-istorja tat-tempji tal- Ggantija hekk kif ikun qiegħed idurhom.

Dawn it-tapes se jkunu f'ħames lingwi, ċioe' Malti, Ingliż, Franċiż, Taljan u Ġermaniż.

Kif qed insemmi l-wirt kulturali nixtieq ngħid ukoll xi ħaġa żgħira dwar il-mużewijiet.

Hawnhekk aħna stallajna a fire fighting system u a closed circuit television system u anke xtrajna d-dehumidifiers li tant kienu bżonjużi.

Bħalissa qed isir ukoll xogħol ta' restrawr fuq il-faċċata tal-mużew tal- folklor.

Saru diversi xogħlijiet oħrajn ta' restawr fiċ-Ċittadella, bħal fil-każ tal-kavallier ta' San Martin, wieħed miż-żewġ kavallieri li jiddominaw iċ-Ċitadella u wkoll mexjin il-proċeduri biex ikun jista' jsir xogħol strutturali meħtieġ tat-Torri ta' Mġarr ix-Xini.

Fil-fatt diġa' sar parti mill-iscaffolding ta' l-istess torri.

Sur President, nixtieq insemmi wkoll il-qasam kulturali u storiku.

F'dawn l-aħħar xhur saret ħidma permezz tal-kumitat tal-kultura u l- kumitat festi popolari nazzjonali li kienu jeżistu qabel u kellna l-ħolqien tal-kumitat għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju f'Għawdex.

Saru diversi riferenzi għal dan il-kumitat pero' sfortunatament kultant issib lil xi ħadd li jipprova jitfa' xi dell fuq ċerti affarijiet sbieħ u tajbin.

Kien ta' sodisfazzjon li naraw jiżviluppaw inizjattivi li ttieħdu matul din is- sena.

Kellna attivitajiet tajba ħafna li ntlaqgħu verament tajjeb minn kulħadd, iżda kif għedt ma għoġbux lil kulħadd, u anke l-organizzazzjoni f'Għawdex forsi kien hemm min ikkritikaha u pprova jbellgħa xi affarijiet, bħal meta smajna li tajna xogħol lit-Taljani għat-tiżjin bid-dawl ta' Triq ir-Repubblika.

Dan m'huwa veru xejn, Sur President, u minn mistoqsija parlamentari joħroġ ċar li aħna tajna x-xogħol lil kuntrattur Malti u dan għoġbu li jagħmel subcontracting lil kumpannija Taljana.

Sur President, jekk ma għoġbux lil ftit, dawn ix-xogħlijiet għoġbu lil ħafna għaliex il- messaġġi u l-apprezzament għal dan it-tiżjin kienu tali li verament wieħed seta' jagħmel kuraġġ anke bihom.

Imma qabel isir il-ħin, Sur President, nixtieq insemmi xi punti fuq fuq bħal, per eżempju, il-ħidma li saret bejn il-ministeru u l-kunsilli lokali.

Irrid ngħid li anke biex inwettqu l- wegħda fil-programm elettorali, matul din is-sena aħna ħdimna biex inkunu nistgħu nibnu kumitat konġunt biex jikkordina bis-sħiħ ċertu xogħol partikolari bejn il-ministeru u l-kunsilli lokali.

Irrid insemmi wkoll, Sur President, it-trasferiment tal-ħaddiema Għawdxin li jaħdmu f'Malta.

Kien pass tajjeb li ħadet l-amministrazzjoni preċedenti li jiġi ttrasferit back-office work lejn Malta u din il-ħaġa wkoll qegħda fl-aġenda tagħna u bqajna naħdmu fuqha.

Ta' min jgħid li x- xogħol ittawwal minħabba li nħass li kienet ġejja l-elezzjoni u l-iskrivani Għawdxin ittieħdu Għawdex malajr mingħajr it-training meħtieġ.

Qabel ħadna l-kumplament ta' l-Għawdxin aħna ridna nikkonsolidaw dak li kien diġa' f'Għawdex biex ma nirrovinawx is-sistema.

Fil-fatt irrid ngħid li l-grupp li jmiss se jiġi ttrasferit proprju nhar il-Ġimgħa lejn Għawdex u kif jaslu Għawdex dawn ikunu jistgħu jibdew ix-xogħol tagħhom.

Xtaqt semmejt affarijiet oħra bħall-ħidma li wettaq il-ministeru biex nittrattaw il-każ ta' l-iskart f'Għawdex imma l-ħin ovvjament itir.

Jiena nagħlaq billi nirringrazzja lill-uffiċjali tal-ministeru, l- uffiċjali u ħaddiema tad-dipartimenti kollha u korpi parastatali ġewwa Għawdex, għaliex dawn ilkoll għandhom sehem fil-ħidma siewja li saret matul din is-sena.

Kif urejt dalgħodu, Sur President, b'sodisfazzjon u bi pjaċir nerġa' ntenni li mexjin bi pjan, mexjin b'għaqal, ħadna diversi inizjattivi, wettaqna ħafna xogħol ta' fejda u ta' ġid għall-gżira Għawdxija u jekk Alla jrid se nkomplu sejrin hekk fix-xhur u fis-snin li ġejjin.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada issa l-ħin tad-diskussjoni fil-kumitat ta' provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 50 imressqa mill-Onor.

Karmenu Borg.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU:Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura, din il-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-kumitat kien sospiż rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda mressqa mill-Onor.

Karmenu Borg għal Vot 50.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri:No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU:Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 30

L-Onor

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles|Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph|Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe|Vella Karmenu |

KONTRA : 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi Vot 50 - Ministeru għal Għawdex:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm16,757,768 miljun li titħallas mill- fond konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 50, Ministeru għal Għawdex kif dettaljata f'Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali tan-nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried

ONOR.

MEMBRU: Division

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

L-Onor.

KONTRA : 30

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 50 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi Vot XI - Ministeru għal Għawdex:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,110,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XI - Ministeru għal Għawdex kif dettaljata f'Abbozz ta' l-Estimi tan-nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri:Aye) Dawk kontra?

Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot XI għaddiet.

F'12.40 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Vot 50 u XI taħt il-Ministeru għal Għawdex kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra, għal-lejla l-Erbgħa, 15 ta' Diċembru, 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2000

Il-Ħdax-il Jum Stabbilt

Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Skond il-Mozzjoni Nru. 111 ta' 17 ta' Novembru, 1999 il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 15 ta' Diċembru, 1999 fis-6.00 p.m. bl- agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

F'12.41 il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

VENEZJA - ESEBITI LOKALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sar minnhom l-esibiti lokali fil-Biennale ta' Venezja?

Meta se jinġiebu lura u kemm se tqum din l-operazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li l-esibiti li nbtagħtu għall-Biennale ta' Venezja huma proprjeta` ta' l-artisti li f'din il-Biennale rrappreżentaw lil pajjiżna.

Dawn l-esibiti bħalissa qegħdin fil-fażi li jiġu ppakkjati u jintbagħtu lura Malta.

Huwa stmat li din l-operazzjoni tqum xi ftit inqas minn Lm2,000, inkluża l-insurance u xi ispejjeż anċillari oħra.

Figura aktar preċiża tkun magħrufa fil-ġimgħatejn li ġejjin.

FELTOM - CHAIRMAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi beħsiebu jieħu l-Ministru fid-dawl tal- kummenti li għamel iċ-chairman tal-FELTOM li minkejja li l-monitoring board fuq l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż lill-barranin għandu ħafna poteri, mhux qed jużahom u qed jieħu attitudni laissez faire li qed tbaxxi l-istandards lokali f'qasam internazzjonali daqstant kompetittiv?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar il-kummenti li c-chairman tal-FELTOM għamel fil- konfront tal-monitoring board fuq l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż lill- barranin jien informat li:

a) l-istess chairman tal-FELTOM kien u għadu wieħed mill-membri ta' l- istess monitoring board u għalhekk għandu sehem fl-applikazzjonijiet tal- policies u fid-deċiżjonijiet kollha ta' l-istess monitoring board. b) f'Jannar li għadda l-monitoring board ifformola new policy guidelines u questionnaire li qed jiġu esegwiti attentament fil-ħruġ ta' liċenzji ġodda għall-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż;

c) minkejja li f'dawn is-sentejn, minn meta twaqqaf il-board, kien hemm għadd konsiderevoli għall-ħruġ ta' liċenzji, in-numru ta' applikazzjonijiet li ġew approvati kien biss ta' sitta.

d) bħalissa qed isir monitoring tal-kwalifiki tat-teachers kollha li jgħallmu fl-iskejjel ta' l-Ingliż u dawk biss li jissodisfaw ir-rekwiżiti stipulati fil-liġi qed jingħatalhom il-permess li jgħallmu - EFL Permit.

e) fit-tlett xhur tas-sajf isiru inspections mill-membri kollha tal- monitoring board fl-iskejjel kollha u fl-extensions fejn isir it-tagħlim ta' l-Ingliż lill-barranin.

Mhux rari l-każ li jsiru wkoll żjajjar lil xi skejjel matul is-sena skond il-ħtieġa.

f) il-monitoring board jgħarraf li hemm diffikultajiet mhux tant fl- iskejjel daqskemm fil-home accomodation.

Dawn il-problemi, ta' aspetti diversi, qed jingħataw attenzjoni speċjali bil-koperazzjoni sħiħa tal- ministeru tat-turiżmu.

PORT ĦIELES - TERMINAL 2

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm se titħallas b'kollox in- Novita' għax-xogħol li għamlet fuq Terminal 2 tal-Freeport?

Kemm tħallset s'issa minn din is-somma?

Minn dak li tħallas jew se jitħallas, kemm hemm minnu għal extra work?

Fiex jikkonsisti l-extra work?

Jikkonferma l-Ministru li mill-ħlasijiet dovuti lil Novita' se titnaqqas is-somma ta' Lm3.1 miljun talli ma żammitx magħha l-ħaddiema tal-Kalaxlokk?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

UE - ĠOBON - EXPORT REFUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea jintilfu l-export refunds fuq prodotti essenzjali ta' l-ikel, bħal ġobon eċċ, b'riżultat li jogħla sostanzjalment il-prezz ta' dan il-prodott għall- konsumaturi kollha, inkluż dawk li jiddependu mill-benefiċċji soċjali, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif dan l-impatt se jolqot il-familji Maltin u Għawdxin?

Peress li bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea dan il-prodott ikun ukoll suġġett ta' tariffa/levy ġdida, kemm-il darba jkun importat f'Malta minn pajjiżi li ma' jkunux fl-UE liema miżura wkoll terġa' tgħolli l-prezz ta' dan il-prodott għall-poplu tagħna, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'se jkun l-impatt ta' dan fuq il-familji Maltin u Għawdxin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

EU - CEREALS - EXPORT REFUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea jintilfu l-export refunds fuq prodotti essenzjali ta' l-ikel, bħal breakfast oats, cornflakes eċċ. b'riżultat li jogħla sostanzjalment il- prezz ta' dan il-prodott għall-konsumaturi kollha, inkluż dawk li jiddependu mill-benefiċċji soċjali, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif dan l-impatt se jolqot il-familji Maltin u Għawdxin?

Peress li bi sħubija ta' Malta fl-UE dan il-prodott ikun ukoll suġġett ta' tariffa/levy ġdida kemm-il darba jkun importat f'Malta minn pajjiżi li ma' jkunux fl-UE liema miżura wkoll terġa' tgħolli l-prezz ta' dan il- prodott għall-poplu tagħna, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'se jkun l- impatt ta' dan fuq il-familji Maltin u Għawdxin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

EU - DQIQ TAL-ĦOBŻ - EXPORT REFUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea jintilfu l-export refunds fuq prodotti essenzjali ta' l-ikel kif ukoll jintilfu ħafna benefiċċji ta' sussidju, bħalma huma dawk li diġa' bdew jintilfu fuq id-dqiq tal-ħobż b'riżultat li jogħla sostanzjalment il-prezz ta' dan il-prodott għall-konsumaturi kollha, inkluż dawk li jiddependu mill- benefiċċji soċjali, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif dan l-impatt se jolqot il-familji Maltin u Għawdxin?

Peress li bi sħubija ta' Malta fl-UE dan il-prodott ikun ukoll suġġett ta' tariffi/levies ġodda, kemm-il darba jkun importat f'Malta minn pajjiżi li ma jkunux fl-UE liema miżura wkoll terġa' tgħolli l-prezz ta' dan il- prodott għall-poplu tagħna, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'se jkun l- impatt ta' dan fuq il-familji Maltin u Għawdxin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

EU - POLITIKA KOMUNI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li sabiex f'pajjiżna ndaħħlu l-politika komuni tal-biedja ta' l-Unjoni Ewropea jkun ifisser għall-poplu tagħna li l- ispejjeż ta' l-amministrazzjoni tal-pitkalija u tal-biċċerija li llum jissussidja l-Gvern Malti jgħaddu fuq il-konsumaturi u l-industriji lokali, inkluż l-industrija tal-catering, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'impatt se jkollhom dawn il-bidliet fuq is-soċjeta u ċioe' fuq il-familji Maltin u Għawdxin u dawk li l-għajxien tagħhom jiddependi mill-benefiċċji soċjali?

Peress li l-ministru ma' jirrikonoxxix li s-sistema/regoli tal-politika komuni tal-biedja ta' l-UE se jiswew lill-poplu Malti u Għawdxi aktar minn Lm600 fis-sena għal kull household li f'pajjiżna hija kkalkulata 3.2 persuni, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa kkalkulat li din il- politika se tiswa fi spejjeż u f'taxxi diretti u ndiretti?

Il-Viċi Prim Ministru jassigura lill-poplu li din il-politika komuni tal- biedja ta' l-UE mhux se tpoġġi lill-familji Maltin u Għawdxin fi spejjeż u f'taxxi diretti u ndiretti ta' mill-inqas Lm600 fis-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor Interpellant hu mitlub jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

ENEMALTA - KONTIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinvestiga kif persuna li toqgħod waħedha - account 9401 363 80 - qed tirċievi kontijiet għoljin tad-dawl u l-ilma, fil-livelli ta' Lm102.00 kull term, meta suppost is-servizzi tad-dawl u l- ilma kellhom jorħsu u mhux jgħolew?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li fil-każ li għalih qed issir riferenza ma ġiex speċifikat l-ammont ta` konsum, wieħed ma jistax jasal għal konklużjoni immedjata.

Il-każ ġie mgħoddi lill-korporazzjoni ta` l-ilma sabiex jiġi mistħarreġ.

SPTAR MONTE CARMELI - PAZJENTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Mir-rapport ta' l-esperti Belgjani li kien ġab il-Gvern Nazzjonalista bejn l-1992 u l- 1996, jista' l-Ministru jgħid kemm hemm pazjenti fl-Isptar Monte Carmeli li jistgħu joħorġu mill-isptar u jgħixu fil-komunita'?

X'inhu jagħmel il- gvern u xi pjanijiet għandu biex jipprovdi support fil-komunita' bit-tama li dawn il-pazjenti xi darba joħorġu mill-Isptar Monte Carmeli u jerġgħu jintegraw ruħhom fil-komunita'?

Jikkonsidra li jaħtar task force fi ħdan id-diviżjoni tas-saħħa, magħmula minn team multi-dixxiplinarju bil-għan li jaħdem speċifikament fuq dan il-għan, jiġifieri li fl-aħħar in-nies li m'għandhomx għalfejn joqogħdu f'Monte Carmeli jsibu l-għajnuna u s-support biex jgħixu fil-komunita'?

Jista' l-Ministru ġentilment jgħid kemm hemm pazjenti f'Monte Carmeli, u jekk teżisti statistika riċenti ta' kemm minnhom jiġu jarawhom nieshom, u kemm le?

X'inhi l-eta' medja ta' dawn il-pazjenti?

Kemm għandu eta' l-iżgħar pazjent u kemm għandu eta' l-akbar wieħed?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u r-risposta tingħata aktar tard.

MTARFA - BYPASS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid ma' min saru l- konsultazzjonijiet dwar l-iżvilupp tal-bypass ta' l-Imtarfa?

Meta saru l- laqgħat mal-kunsill lokali tar-Rabat u l-kumitat tar-residenti ta' l- Imtarfa qabel ma bdew ix-xogħlijiet fuq il-bypass?

Peress li tqanqlu ħafna lmenti dwar il-mod ta' kif qed tiġi ddisinjata din il-bypass, u ċioe' dwar l-aċċess ta' l-ispazju tat-triq fil-parti li minnha tkun niżel minn din il- bypass, jista' l-Ministru jinformana x'investigazzjoni saret dwar dawn l- ilmenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-dipartiment tat-toroq għamel ix- xogħol li kien hemm bżonn biex jiġu preparati l-pjanti meħtieġa għal dan il- proġett b`konsultazzjoni sħiħa ma' l-esperti Ġermaniżi li għandu l-gvern għal dan il-għan.

Id-dipartiment tat-toroq irċieva lment wieħed biss mingħand persuna li normalment tinżel bit-truck minn niżla ta` l-Imtarfa, u l-bankina f`din il-lokalita ġiet irranġata biex dan it-tip ta` truck kbir ikun jista` jimmanuvra bla tfixkil.

Minbarra hekk, meta tfassal ix-xogħol meħtieġ ittieħed in konsiderazzjoni l-volum tat-traffiku li jgħaddi, jew jista` jgħaddi, minn din it-triq.

Fil-fatt, wara din l-analiżi ġie deċiż li filwaqt li fid- direzzjoni t`isfel hemm lane wieħed tal-lay bys, id-direzzjoni `l fuq ser issir b`żewġ lanes.