MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 757 It-Tlieta, 18 ta' Ġunju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 757

It-Tlieta, 18 ta' Ġunju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 18 ta' Ġunju, 2002

WERREJ MINUTI 681

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 681

TQEGĦID TA' KARTI 685

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIRREGOLA FONDI SPEĊJALI (IT-TIENI QARI)

SPECIAL FUNDS (REGULATION) BILL (SECOND READING) 686

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI (IT-TIENI QARI)

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 692

AĠĠORNAMENT 708

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 712

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 756 li saret fit-18 ta' Ġunju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MARSAXLOKK - SLIPWAY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħidilna għal liema raġunijiet matul dawn l-aħħar 40 xahar il-gvern ma żammx il-wegħda li kien għamel lis-sajjieda li jirranġa s- slipway il-kbira ta' Marsaxlokk?

Jista' jara li din is-sena jibdew u jitlestew ix-xogħlijiet ħalli s-sajjieda jkunu jistgħu jtellgħu l-opri tas- sajd, xi ħaġa li fil-preżent ma jistgħux jagħmlu?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Kuntrarjament għal dak li qed jallega l-Onor.

Interpellant, jien informat li s-slipways kollha ta' Marsaxlokk ġew irranġati f'dawn l-aħħar 40 xahar, inkluż is- slipway il-kbira, li anke twaħħlulha kaxxi tad-dawl.

Jien informat li jsir xi jsir fuq is-slipway il-kbira, qatt ma jista' jkun hemm spazju għal madwar 400 dgħajsa u għalhekk qed titħejja applikazzjoni għal sistema li tkun tista' ssolvi din il-problema.

Meta jkunu approvati dawn il-pjani, dan il-proġett jiġi attwat.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li attwalment is-slipway mhix f'qagħda li tintuża mid-dgħajjes kollha tas-sajjieda – nifhem li forsi tkun tajba għal dgħajjes żgħar imma mhux daqstant għal dawk kbar – hemm xi time-frame għat- twettiq ta' dan il-proġett?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Is-slipways ġew irranġati kollha u nżid ngħid ukoll li l-ħsieb hu li jkun hemm speċi ta' crane li jtella' opri li jkunu ta' ċertu qies permezz ta' ċintorin.

Dan jaqbad il-bastimenti l-kbar minn ġol- baħar u jtellagħhom fuq l-art, f'area apposta fejn jiġu pparkjati u ssirilhom il-manutenzjoni.

Biex issir din it-tip ta' ħidma fil-preżent is-sajjieda jridu jieħdu l-opri tagħhom Sqallija peress li s'issa m'għandniex il-faċilitajiet kif dawn il- bastimenti jittellgħu fuq il-moll biex tkun tista' ssirilhom il- manutenzjoni neċessarja.

Għalhekk din tista' tkun soluzzjoni kif is- sajjieda tagħna, bħal dawk barranin, ikollhom l-opportunità kollha li jagħmlu l-manutenzjoni neċessarja hawn Malta stess fuq dawn it-tip ta' bastimenti.

Dan il-proġett miexi għax saru l-ewwel sketches.

Diġà tqabbad perit u nisperaw li fil-futur mhux imbiegħed ikun jista' jinbeda x-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien staqsejt lill-Ministru x'inhu t- time-frame u ma qalli xejn fuq hekk.

Lanqas ma qalli dwar kemm se jiġi jiswa dan ix-xogħol u jekk l-applikazzjonijiet humiex se jsiru x-xahar id- dieħel jew fl-aħħar ta' din is-sena jew jekk il-fondi humiex se jkunu vvotati fil-budget li ġej.

Jiena nippretendi li jgħidli kemm se jiġi jiswa l-proġett u meta se tiġi sottomessa applikazzjoni quddiem l-awtorita` ta' l- ippjanar u meta se joħorġu l-permessi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nerġa' ngħid li kuntrarjament għal dak li qed jallega l-Onor.

Interpellant, jien informat li s-slipways kollha ta' Marsaxlokk ġew irranġati u anke s-slipway il-kbira saritilha l-maintenance work neċessarju biex tkun tista' taqdi l-bżonnijiet tas-sajjieda.

Iżjed minn hekk, id-dipartiment qed jaħseb biex ikollna tip ta' mekkaniżmu li permezz tiegħu l-bastimenti l-kbar jiddaħħlu fi speċi ta' baċir, jinqabdu biċ-ċintorini permezz ta' crane li jimxi, imbagħad il-crane idur u jippostja l-bastimenti qisu qed jipparkja vettura.

Dan huwa proġett oltre minn dak li kien hemm fil-programm elettorali u d-dipartiment beħsiebu jimxi fuq din il-linja.

(Interruzzjonijiet) Le, m'għandix idea meta se jinħarġu l-permessi għalkemm naf li x-xogħol qiegħed in hand.

Però jekk se joqgħod isemmili l-wegħdiet, jien ngħidlu li l-wegħda li għamilna qabel l-elezzjoni kienet li nibdew nagħtu d-diesel duty-free.

Dik il-wegħda żammejnieha u fl-aħħar sentejn is-sajjieda gawdew u bbenefikaw b'xi Lm0.25 miljun.

Jien ma jidhirlix li fil-programm elettorali konna għedna li se nagħmlu xi proġett tas-slipway, imma żgur li s-slipways kollha saritilhom il-manutenzjoni neċessarja biex ikunu jistgħu jiffunzjonaw.

MR SPEAKR: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, huwa fatt li x-xogħlijiet ma sarux u ma narax għalfejn noqogħdu nduru mal-lewża.

Il-Ministru qed jgħid li għandu l-pjani.

Jista' jgħid meta dawn il-pjani se jiġu sottomessi lill- awtorita' ta' l-ippjanar, meta hu previst li x-xogħol jibda u jitlesta u kemm se jiġi jiswa flus?

Dak li qed nistaqsi lill-Ministru u jekk ma jridx iwieġeb ma jweġibx.

Aħna ma niġux hawnhekk biex naħlu l-ħin u l-Ministru jaf bħali x'tgħid il-mistoqsija li għamiltlu bil-miktub u x'tgħid it- tweġiba.

Meta ssir mistoqsija hawnhekk jew nirrispondu bis-serjeta' jew jgħidulna biex ma nagħmlux interpellanzi, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jien hawnhekk irrispondejt għal dak li staqsa dwaru l-Onor.

Interpellant u qed nurih li huwa żbaljat għax is- slipways ġew irranġati kollha.

Kont qed ngħid ukoll li wara djalolgu mas- sajjieda, uħud minnhom urew ix-xewqa li jkollhom il-faċilità fejn bastimenti kbar ikunu jistgħu jittellgħu mill-baħar bħalma jsir f'pajjiżi barranin, billi jkun hemm crane bħal dawk li hemm fil-freeport.

Il-crane joħroġ fuq speċi ta' moll, jaqbad il-bastiment u jorbtu b'ċintorin, itellgħu, idaħħlu 'l ġewwa u jipparkjah ġo area fejn tkun tista' ssirlu l- manutenzjoni.

PJANTI U XTIELI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm tkabbru pjanti u xtieli mid-dipartiment tal- biedja biex jingħataw għat-tisbih fid-dipartimenti tal-gvern, skejjel u mużewijiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: In-numru ta' pjanti u xtieli li s-sena li għaddiet tkabbru mit-taqsima għas-servizzi agrikoli u żvilupp rurali għat-tqassim lid-dipartimenti tal-gvern, skejjel u mużewijiet jammonta għal 2,588.

SMPPMA – DISKUSSJONIJIET MAL-BDIEWA U R-RAĦĦALA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-ministeru ppermetta s-second report ta' l-SMPPMA jintbagħat lill-EU mingħajr ma ġie diskuss u/jew approvat min-naħa tal-bdiewa, raħħala, sajjieda u l-agrindustrija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tieni rapport ta' l-SMPPMA kien diskuss b'mod estensiv mas-setturi kollha konċernati fil-laqgħat tal-MEUSAC kif ukoll fil- laqgħat ma' l-għaqdiet li jirrappreżentaw lill-bdiewa u r-raħħala kif ukoll l-agrindustrija.

Dawn il-konsultazzjonijiet servew biex isir tibdil fir- rapport kif suġġerit mill-għaqdiet infushom.

L-Unjoni Ewropea ġiet mgħarrfa b'dan it-tibdil.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ma jirriżultalux il-Ministru li fil-laqgħat tal- MEUSAC u fil-laqgħat li saru dwar l-SMPPMA, l-għaqdiet tal-bdiewa u tar- raħħala ma qablux mat-tneħħija tal-levy?

L-Unjoni Ewropea ġiet informata li l-gvern qed jaċċetta li jneħħi dawn il-levies u fil-fatt se jibda jagħmel hekk mill-1 ta' Lulju li ġej, kontra l-interessi u kontra d- dikjarazzjonijiet tal-bdiewa u r-raħħala?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ovvjament fil-laqgħat mad-diversi stakeholders li għandhom interess fis-settur tal-biedja jkun hemm min jistqarr li ma jaqbilx mat-tneħħija tal-levy, pero' dan ma jfissirx li l-bdiewa u r- raħħala kollha ma jaqblux mat-tneħħija tal-levy.

Ikun hemm min anke fost id- diriġenti min ikun irid jibqa' kif inhu imma dan ma jistax ikun.

Jien mhux se noqgħod ngħid x'għedna erba' snin ilu, li l-levies iridu jitneħħew, nidħlu u ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea.

Għandek id-WTO u għandek is-suq dinji, u s-suq dinji flimkien mad-WTO mexjin fuq linja li dik il- protezzjoni li tagħmel distortion, li allura ma tħallix suq ġust u fair għal kulħadd, trid titneħħa.

Iva, nafu li din il-protezzjoni li għandna trid titneħħa u qegħdin nippreparaw għaliha.

Aħna nistgħu ngħidu bħalma għamel xi ħadd, li ma jimpurtana minn ħadd, nitfgħu rasna fir-ramel u meta tfaqqa' imbagħad ma nkunux nafu x'se naqbdu nagħmlu.

Minflok qegħdin nagħmlu hekk, qegħdin naħsbu biex nagħmlu dan il-pjan ta' l-SMPPMA li jiswa madwar Lm70 miljun u li jservi biex nagħmlu r-ristrutturar neċessarju fil- qasam agrikolu, ħalli lill-biedja tagħna nippreparawha u nsaħħuha ħalli ladarba jitneħħew il-levies, il-bdiewa u r-raħħala tagħna jkunu f'pożizzjoni li jikkompetu ma' bdiewa u raħħala barranin.

Barra minn dan il-pakkett, il-bdiewa u r-raħħala jafu wkoll li fl-istess linja mal-programm ta' l-SMPPMA, hemm il-programm l-ieħor ta' żvilupp rurali li se jgħin ukoll lis-settur tal-bdiewa u r-raħħala biex ikollna l- prodotti ta' kwalita', fis-sens li jkunu safe għall-ikel.

Dan il-programm jgħin ukoll biex il-biedja tilħaq l-aspetti kollha tagħha ta' multi- functionality.

Jiġifieri minbarra li lill-bidwi nħallsuh tal-prodotti agrikoli li jipproduċi, urridu nħallsuh ukoll talli qed jieħu ħsieb l- ambjent ta' madwarna.

Allura b'dawn iż-żewġ strumenti finanzjarji se niggarantixxu li l-bdiewa u r-raħħala tagħna jibqa' jkollhom dħul xieraq u ġust.

Bis-saħħa tal-pilastri finanzjarji l-oħra ta' l-Unjoni Ewropea u b'mod partikolari tal-pilastru tar-rural development, aħna se niggarantixxu li l-biedja f'pajjiżna tkun f'pożizzjoni li tipprovdi provvista adegwata ta' prodotti lill-konsumatur, prodotti ta' kwalita` bi prezz adegwat għall- but tal-konsumatur u bi dħul xieraq u ġust għall-operaturi, għall-bdiewa u r-raħħala, kif ukoll b'mod li ma jkollniex impatt negattiv fuq l-ambjent.

Din hija l-istorja kollha, Mr Speaker.

Quddiem din l-isfida, dan il-gvern qed jaħseb biex b'mod għaqli, b'mod li jagħmel sens u bi pjan prattiku, nippreparaw ruħna ħalli nneħħu l- protezzjoni li għandna f'dan is-settur u nġibuh f'qagħda li jkun jista' jikkompeti.

Effettivament meta tħares lejn ċerti prodotti tinduna li diġa' għandna niċċa.

Per eżempju, għandna l-qasam ta' l-esportazzjoni tal-patata u bi pjaċir ngħid ukoll li wara tant snin li ilna ma nesportaw prodotti agrikoli oħrajn, f'dawn il-jiem ġew esportati prodotti bħalma huwa t-tadam imkabbar fis-serer.

Ġie esportat ukoll container basal, prodott li ilu ma jiġi esportat u jiena konvint u fidiċjuż li l-bdiewa tagħna kapaċi jsibu dawn in-niċeċ li jkomplu jgħinu biex il-biedja tagħna tibqa' tkun sostenibbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jiena fhimt lill-Ministru jgħid li se jkun garantit id-dħul tal-bdiewa u tar-raħħala minkejja t-tneħħija tal- levies ta' protezzjoni.

Dan ifisser li l-gvern se jniedi xi intervention scheme biex jixtri hu dak il-prodott li l-bidwi u r-raħħal jibqagħlu ma' wiċċu?

Jikkonferma l-Ministru li l-Unjoni Ewropea minn Lulju li ġej se tkompli timponi l-levies biex tipproteġi l-biedja tagħha?

Jekk jikkonferma dan, x'inhi r-raġuni illi l-gvern ma laħaqx arranġamenti biex bħalma hu se jiżmantella l-levies, l-Unjoni Ewropea tiżmantella tagħha wkoll?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, żgur li mhux il-ħsieb tal-gvern li jerġa' jdaħħal intervention scheme.

F'din il-Kamra għamilna seduti sħaħ nitkellmu fuq l-imbierka producers' organisations u ħlief li jiena ma kkonsultajtx lill-bdiewa u ma kkonsultajtx mar-raħħala ma smajniex.

Dan ma kien minnu xejn għax aħna lil dawn anke bgħatnihom ma' l-uffiċjali tad-dipartiment biex jaraw kif jaħdmu l-producers' organisations barra minn Malta.

(Interruzzjonijiet) Nista' nġib il-karti ta' meta l-bdiewa marru l- Portugal mad-direttur sena jew sentejn qabel ma tressaq quddiem il- parlament l-abbozz ta' liġi dwar il-producers' organisations.

(Interruzzjonijiet) Jiena ma niġix hawn ngħid l-affarijiet imbagħad niġi sfidat biex nitla' nixhed u ma nitlax!

L-Onor.

Interpellant qed jgħid li dak iż-żmien ma marrux biex jaraw il-producers' organisations imma marru holiday.

J'Alla marru biex jaraw kif jaħdmu l-producers' organisations u marru holiday fl-istess ħin!

Fl-abbozz tal-producers' organisations hemm artiklu li jitkellem dwar l- intervention.

Dwar dan ma nafx x'ma ntqalx - apparti li meta kont ġejt biex nagħmel il-winding-up fl-istadju tat-tieni qari fuq dik il-liġi, sħabna ta' l-oppożizzjoni bilkemm kienu ħallewni nitkellem - u qalu li l- bdiewa li jipproduċu t-tadam se jkollhom lid-direttur u lill-ministru għassa fuqhom u jgħidulhom kemm għandhom ikabbru u x'mgħandhomx ikabbru.

(Interruzzjonijiet) Kieku dak l-artiklu qrajtuh tajjeb kontu tindunaw li hemm miktub illi l-bdiewa li jifformaw producers' organisation għandhom jagħmlu pjan ta' produzzjoni.

Dawn jafu kemm jiflaħ l-istonku tal-Maltin.

Jekk jiflaħ kilo inutli twaddablu ħames kilos għax inkella jerġa' jirremettihom 'il barra!

Għalhekk hemm artiklu li jgħid li l-producers' organisations iridu jagħmlu agreement mad-direttur ta' l-agrikoltura ħalli flimkien jippjanaw u jfasslu pjan ta' kemm għandha tkun il-produzzjoni ħalli ma jkunx hemm ħela.

U anqas ma jkun hemm ħela, inqas ikun hemm bżonn ta' intervention għax l-intervention mhux il-ministru joħroġha imma l-poplu Malti li jħallas it-taxxi.

Huwa għalhekk li jrid ikun hemm pjan miftiehem bejn il-producers' organisations u d-dipartiment.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiddispjaċini, Mr Speaker, imma l-Ministru qed jimmislidja lill-Kamra kompletament.

Jien mhux qed nitkellem fuq produzzjoni li rridu nżidu imma fuq il-produzzjoni attwali.

Minn Lulju li ġej se tibda titneħħa l-levy u se nkomplu sejrin hekk xahar wara xahar u sena wara l-oħra waqt li l-Unjoni Ewropea min-naħa tagħha m'hijiex se tneħħi l-levies.

Jekk il-produtturi tagħna ma jbiegħux dak il-prodott għax ikun hawn prodotti minn barra, il-Ministru kif se jiggarantixxi d-dħul tal- produtturi tal-majjal u tal-produtturi tal-ħalib jekk mhux b'xi intervention scheme?

Jista' jgħidilna x'se jagħmel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jiena qed nipprova nispjegalu xi tfisser producers' organisation u fejn tista' ssir l-intervention imma kollu għalxejn għax ma jridx jifhem.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għad m'hawnx għaqda tal-produtturi waħda.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kif tista' tirreġistra l-għaqdiet tal-produtturi jekk il-liġi għadha m'għaddietx?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Kollox ħallata ballata!

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ħalli nipprova nsolvilu l-ħallata ballata li għandu f'moħħu, Sur President.

Jiena qed ngħid li qabel ma tgħaddi l-liġi mill- istadji kollha ma tistax twaqqaf l-ebda producers' organisation, però aħna diġa` nafu l-qafas kif se jkun.

(Interruzzjonijiet) Ħa nerġa' nirrepeti għall-elf darba dwar il-levies.

Aħna qegħdin ngħidu li dawn il-levies se nibdew inneħħuhom bil-mod il-mod mill-1 ta' Lulju biex nibdew nagħmlu l-alignment tagħna ma' l-acquis.

Per eżempju, jekk fuq il-majjal għandek levy ta' 80c u taqta' minnha 40%, jiġifieri 32c, xorta waħda jibqagħlek 48c levy.

Jekk din iżżid magħha l- valur tal-prodott imwassal Malta, li huwa 60c jew 70c, allura jiġi li l- prodott ta' barra jiġi jiswa Lm1.10 meta ta' Malta huwa 80c.

Ladarba nidħlu fl-Unjoni Ewropea, on day one il-levies jiġu zero u dan suppost jafu l-Onor.

Interpellant għax jaf ħafna fuq l-Unjoni.

Ladarba nkunu parti minn dan is-suq kbir, min-naħa ta' l-Ewropa ma jkunx hemm levies.

Nerġa' ngħid li l-effett se jkun minimal u mhux se jiġi affettwat is-suq.

Aħna bħalissa x'nesportaw lejn l-Unjoni Ewropea bis-saħħa ta' l-association agreement li kien għamel żmien ilu Borg Olivier?

Għandna April u Mejju fejn nistgħu nesportaw il-patata lejn l-Unjoni Ewropea at zero level.

F'dak il-perjodu, sakemm aħna nwasslu l-patata sa l-aħħar ta' Mejju ma nħallsux levy.

Meta jaqbeż l-aħħar ta' Mejju u jibda l-ewwel ta' Ġunju neħlu 21%.

(Interruzzjonijiet) Bil-paroli kollu li kellna fil-passat fejn għedna li nistgħu nibagħtu ħxejjex lejn l-Ingilterra, fallejna u kellna diżastru.

(Interruzzjonijiet)

Grazzi għall-għaqal tagħna kien hawn nies fil-privat u b'inizjattiva tagħhom – mingħajr l-iċken indħil min-naħa tal-ministeru għalkemm fejn riedu parir, id-dipartiment tahulhom - f'dawn il-jiem irnexxielhom jesportaw prodotti agrikoli bħalma huwa l-basal - basal għandna bl- abbundanza! - u tadam lejn l-Ingilterra.

Jiena persważ li b'dan it-tip ta' pjan u b'dan it-tip ta' għaqal, kapaċi nsibu niċċa barra minn Malta għal dawn it-tip ta' prodotti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Michael Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu) Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-ħarġa tax-xitwa 2002 tal-pubblikazzjoni "On Site", b'riferenza għall-proġetti ta' tisbiħ.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 148 ta' l-2002 – merchant shipping (medical stores) regulations, 2002;

Avviż Legali Nru 149 ta' l-2002 - merchant shipping (counting and registration of persons on board passenger ships) regulations, 2002; u

Avviż Legali Nru 150 ta' l-2002 - merchant shipping (medical examination) (amendment) regulations, 2002; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru 145 ta' l-2002 - aerosol dispensers regulations, 2002; u

Avviż Legali Nru 146 ta' l-2002 - common provisions for pressure vessels and inspection methods regulations, 2002.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra: Kopja tal-ftehim tal-kirja tal-catering establishment f'Paradise Bay, iċ-Ċirkewwa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 34114.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 147 ta' l-2002 – regolamenti ta' l-2002 li jemendaw regolamenti dwar drittijiet ta' l-isptar li jitħallsu minn pazjenti barranin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JIRREGOLA FONDI SPEĊJALI

SPECIAL FUNDS (REGULATION) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-18 ta' Ġunju, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi huwa in possession, bil-winding up, u s'issa ħa sitt minuti.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, fis-seduta ta' dalgħodu bdejt nikkummenta ftit dwar l-argumenti politiċi li saru dwar id- dibattitu.

Fost affarijiet oħra semmejt il-kwestjoni ta' l-irċevuti fiskali tat-tobba, u spjegajt li min hu mgħarraf u min jaf l-affarijiet kif inhuma, jifhem li ġaladarba s-settur mediku kollu, mhux biss it-tobba imma l-kliniċi, l-isptarijiet u s-servizzi mediċi, ġew maqlugħa 'l barra mill- iskop tal-VAT u saru eżenti, jiġifieri la jiċċarġjaw VAT u lanqas jitolbu refunds, allura, bħalma jsir fil-każ ta' banek u insurance companies, m'humiex obbligati li jagħti irċevuta fiskali.

Għalxejn noqogħdu nippruvaw ngħawġu dan il-fatt vis-à-vis l-kontroll tat- taxxa u ngħidu li qegħdin inkunu inqas stringent fuq it-tobba, fil-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa, għax kif ħabbart diversi drabi u kif fil-fatt qed isir, it-tax compliance unit, wara li għamlet il-benchmarking exercise tagħha, tinsab għaddejja bi proċess fejn qiegħda titkellem mat-tobba b'mod individwali biex magħhom tinvestiga d-dikjarazzjonijiet li qegħdin jagħmlu.

Rigward it-TCU kelli ċans inwieġeb diversi mistoqsijiet parlamentari, fis- sens li ma naħsibx li għandna noqogħdu nagħtu informazzjoni dwar x'qiegħda tagħmel din il-unit u npoġġu dawn l-affarijiet fi statistiċi, l-iktar issa li għadna fl-istadju tal-bidu.

Iktar minn hekk, m'għandniex nippolitiċizzaw l-azzjonijiet li qiegħda tieħu t-tax compliance unit, għax fl-opinjoni tagħna, din il-unit trid taħdem b'mod mill-iktar liberu u oġġettiv.

Dwar kummenti ġenerali oħra, bħal per eżempju l-kwestjoni ta' konsultazzjoni, l-Onor.

Brincat qalilna li donnu ma kienx hemm konsultazzjoni biżżejjed dwar din il-liġi.

Jien ngħid bil-kontra, li dwar din il-liġi kien hemm konsultazzjoni sħiħa, li damet għaddejja s-snin, ma' dawk kollha li huma konċernati.

Ovvjament, l-iktar konċernati huma l- assoċjazzjoni tal-banek u l-assoċjazzjoni tal-financial services practitioners, li kienu kkonsultati matul l-iżvilupp ta' dawn l-emendi, mhux wara li dawn kienu lesti.

Dawn l-assoċjazzjonijiet, flimkien mas- Central Bank u ma' l-iStock Exchange, żviluppaw l-emendi li kien hemm bżonn għas-settur finanzjarju, jiġifieri altru milli ma kienx hemm konsultazzjonijiet.

Imbagħad l-Onor.

Brincat ikkwota minn intervista li ta l-Professur Banister, fejn qal li l-business financial services se jitilgħu minn 12% tal-prodott gross domestiku għal 20% jew 22%, imma staqsa fuq liema medda ta' snin u x'jiġri minn dawn iċ-ċifri jekk ir-referendum dwar is-sħubija fl- Unjoni Ewropea ma jgħaddix.

L-ewwelnett irrid ngħid li jiena kont diġa' tajt dawn iċ-ċifri fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 31839, fit-28 ta' Frar, jiġifieri din m'hijiex xi aħbar ġdida.

Il-kalkoli li qegħdin nagħmlu aħna juru li f'temp ta' 10 snin - u din hija xi ħaġa li għalkemm fl-intervista ma dehritx, dan hu dak li ntqal - is-settur finanzjarju jitla' minn 12% tal-prodott gross domestiku għal 22%.

Mr Speaker, hawn ħafna nies li għadhom jgħidu u jaħsbu – u jien naħseb li qegħdin jgħixu f'fairyland - li jekk ma nkunux membri fl-Unjoni Ewropea, inkunu nistgħu nagħmlu li rridu, ikollna liberta` sħiħa li nagħmlu taxxi kemm rridu.

Dan assolutament m'huwiex minnu, għax illum id-dinja qiegħda tiżviluppa b'tali mod li l-offshore fis-settur finanzjarju internazzjonali sar dagħwa.

Iċ-ċentri offshore kollha qegħdin jitilfu kull vantaġġ li seta' kellhom fil-passat.

Ħafna snin ilu, aħna ntbaħna bil-maltemp li kien ġej fuq iċ-ċentri offshore u kellna l-kuraġġ li nibdlu s-sistemi tagħna, filwaqt li waqqafna ċentru finanzjaru onshore li llum nistgħu ngħidu li huwa apprezzat mad-dinja kollha u huwa msemmi fost iċ-ċentri internazzjonali bħala mudell li għandhom jikkupjaw dawk li jridu jibdlu l- operat tagħhom u dawk ġodda fil-qasam tas-servizzi finanzjarji.

Jekk ma nissieħbux fl-Unjoni Ewropea, inbatu wkoll mis-sistema ta' passporting li teżisti f'din l-għaqda, is-sistema ta' kif prodotti li jkunu qegħdin jitħaddmu minn kumpanniji reġistrati f'Malta jkunu jistgħu jinbiegħu f'pajjiżi fl-Ewropa.

Ovvjament, ħadd m'hu ġej jiftaħ kumpannija f'Malta biex jagħmel prodott, anke finanzjarju, li ma jistax jinbiegħ.

Pero' jkun ħafna aħjar għalina li jkollna l-possibilita` ta' aċċess għas- suq, liema aċċess niksbuh biss bis-sħubija tagħna fl-UE.

Mr Speaker, waqt dan id-dibattitu tkellimna ħafna dwar l-Unjoni Ewropea u wieħed mill-ħsibijiet li ġieni f'moħħi hekk kif smajt l-ewwel diskors ta' l- Onor. Brincat kien li minkejja li l-oppożizzjoni tgħid li aħna l-membri tal- gvern ninsabu ossessjonati, hi stess, ħlief lill-UE ma semmietx.

Aħna hawnhekk qegħdin nippruvaw nagħmlu l-prodott ekonomiku f'pajjiżna iktar kompetittiv u iktar akkoljenti għal min irid jinvesti fih.

L-UE qiegħda hemm biss biex tagħmel l-istandards, li m'humiex tagħha biss imma huma standards internazzjonali.

L-istandards ta' l-UE huma aċċettati minn kullimkien, pero' per eżempju l-istandards bankarji m'humiex magħmula mill- Unjoni Ewropea.

L-istandards bankarji huma mfassla mill-Committee on Banking Supervision, u japplikaw mhux biss għall-Ewropa imma għal kull min hu serju.

Allura, jekk aħna ma konniex konformi perfettament ma' dawn l-istandards, lanqas ma konna konformi ma' l-istandards Ewropej.

Appena niġu naqblu ma' dawn l- istandards, se niġu naqblu wkoll ma' l-istandards Ewropej.

Allura din x'fiha ħażin?

Għalfejn noqogħdu nżeffu lill-Ewropa fin-nofs?

Biex nagħti eżempju ieħor nista' nirriferi għas-supervision tas-securities, li huma standards addottati mill-International Organisation of Securities Commission, filwaqt li rigward l-insurance, hemm l-International Sssociation of Insurance Supervisors.

Dawn huma organizzazzjonijiet li jagħmlu l-istandards u li huma dinjin, mhux Ewropej, u l-istandards tagħhom huma l-istess standards li tadotta l-Ewropa u li allura, peress li aħna serji - u anke l-oppożizzjoni hija serja, għax finalment, taqbel magħhom, u minkejja li tipprova tilgħab ping pong dwar l-Ewropa, fl-aħħar mill-aħħar tifhem li biex pajjiż ikun serju, irid ikollu dawn l-istandards – qegħdin naddottawhom.

L-Onor.

Brincat irrepeta kemm-il darba l-fatt li jekk nibqgħu barra mill- Unjoni Ewropea, ikollna n-niċeċ.

X'niċeċ jista' jkollna f'dan is-settur jekk ma nkunux membri f'din l-għaqda?

Jaħseb l-Onor.

Brincat, jew xi ħadd minn hemm barra, li aħna nistgħu noffru xi prodott, hu x'inhu, li ma jkunx aċċettabbli internazzjonalment?

Jaħseb li aħna nistgħu nagħmlu xi sistema ta' taxxa u nxandru ma' kulħadd li dak li ma jistax isir fil-kumplament tad- dinja, jista' jsir hawnhekk?

Fl-1994, aħna qgħadna b'seba' għajnejn biex dak li nagħmlu jkun b'xi mod diġa' jeżisti x'imkien ieħor, ikun diġa' hemm esperjenza tiegħu fl-Ewropa u fil-pajjiżi serji tad-dinja.

Huwa għalhekk li r-reġim tagħna m'huwiex attakkabbli, u waqt in-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea, għadda with flying colours, għax konna ħdimna għal xhur sħaħ biex noħolqu reġim li jkun aċċettat internazzjonalment u ma jkun jista' jiġi attakkat minn ħadd.

Illum jien nieħu gost niltaqa' mal- practitioners u jgħiduli li b'dan ir-reġim li għandna fl-Ewropa, se nfuru bix-xogħol.

L-Onor.

Brincat skanta kif il-Professur Banister għadda dan il- kumment.

Dawn huma l-kummenti li jisma' mingħand in-nies li jagħmilha magħhom fis-settur li fih jaħdem.

Dan hu dak li jgħidu l-practitioners li hawn fis-settur finanzjarju, diskors li lill-oppożizzjoni qaluhulha f'wiċċha, li bis-sħubija fl-UE, dan is-settur se jfur bix-xogħol.

Għalhekk nerġa' ngħidli ħadd m'għandu jaħseb li jekk ma nissieħbux fl-UE, inkunu nistgħu nagħmlu li rridu.

Dawk il-pajjiżi li llum għadhom qed jirreżistu l-istandards li qegħdin jimponu b'mod internazzjonali l-pajjiżi kollha tad-dinja huma Andorra, Liechtenstein, Liberia, Monaco, Marshall Islands, Mauru u Vanuatu.

Illum aħna reġim serju, u huwa għalhekk li x-xogħol ġej u li dan is-settur qiegħed jikber b'ritmu qawwi.

Aħna ma noqogħdux ngħidu bħalma qal l-Onor.

Brincat, li l-Isvizzera fil-Mediterran tfisser li rridu d-dritt li nkunu differenti minn ġurisdizzjonijiet oħra.

Jien ngħid li ma nistgħux inkunu differenti minn ġurisdizzjonijiet oħra where it matters, għax illum, l- ambjent ġenerali li qiegħed jinbena f'dan is-settur huwa kkontrollat u kulħadd qiegħed jesiġi li jinżammu l-istandards neċessarji.

L-Onor.

Brincat ħabbrilna li kieku ma kienx għal żewġ issues, l- oppożizzjoni Laburista kienet tivvota favur din il-liġi.

Dawn iż-żewġ issues kienu dik dwar il-gvernatur tal-Bank Ċentrali, fejn fil-liġi hemm imniżżel li se jiġi maħtur għall-perjodu ta' mhux inqas minn ħames snin.

Jien ukoll, wara li anke ċċekkjajt u erġajt iċċekkjajt, għedt diġa' li dik id-diċitura għandha tinbidel, kif fil-fatt se jsir fl-istadju ta' kumitat, biex tiġi taqra li l-gvernatur tal-Bank Ċentrali jkun appuntat għal ħames snin.

Il-kliem "għal inqas minn ħames snin" dehru fil-liġi b'misprint, u allura fl-istadju ta' kumitat se jiġu mibdula.

L-issue l-oħra li qiegħda ddejjaq lill-oppożizzjoni hija l-kwestjoni tas- superviżjoni tal-banek, fejn il-partit Laburista ma jaqbilx li din għandha tgħaddi mingħand il-Bank Ċentrali għal għand l-MFSC.

F'dan l-istadju jiena ngħid li ma jagħmilx sens li l-oppożizzjoni tivvota kontra din il-liġi minħabba dan il-fattur.

Ovvjament, ma nistax nikkmandaha dwar kif għandha tivvota, pero' ma nistax nittollera l-fatt li nisma' lill-Onor.

Brincat jgħid li kważi kważi, l-oppożizzjoni se tivvota kontra din il-liġi minħabba l-gvern.

Il-membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra se jivvutaw kontra din il- liġi, għax hekk iddeċidew li jagħmlu, imma mhux għax il-gvern għandu rasu iebsa u għamel il-liġjiet f'daqqa.

F'din il-liġi li qegħdin ngħaddu llum m'hemm xejn ġdid fir-rigward tal- kwestjoni tas-superviżjoni tal-banek.

Il-possibilita` li l-MFSC jkun is- supervisor tal-banek m'hijiex qed tingħata f'din il-liġi, imma ingħatat fl- 1994, meta għaddejna l-liġijiet tal-banek, tal-financial institutions, ta' l-MFSC u liġijiet oħrajn.

Din il-possibilita` kienet għaddiet bħala agreed, jiġifieri għalkemm l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kienet qalet li ma taqbilx u li tippreferi li s-superviżjoni tibqa' ssir mill-Bank Ċentrali, imma ttieħed il-vot, it was agreed miż-żewġ naħat tal-Kamra li s- superviżjoni tal-banek tista' tgħaddi mill-Bank Ċentrali għall-MFSC.

Dan ma sarx dakinhar stess għas-sempliċi raġuni sempliċi li l-MFSC kienet għadha kemm twaqqfet u allura ma xtaqniex li ngħaddu r-responsabbilta` tal- banek f'idejn supervisor mingħajr esperjenza.

Fil-fatt, fl-1 ta' Jannar ta' din is-sena, permezz ta' legal notice li ġiet ippreżentata f'dan il-parlament, is-supervision tal-banek ġiet mgħoddija mis-Central Bank għall-MFSC.

Biex sar dan ma kienx hemm bżonn ta' din il- liġi li għandna quddiemna.

Allura għaliex l-oppożizzjoni se tivvota kontra dan il-kunċett li diġa' għaddejna?

Għaliex se tivvota kontra din il-liġi li ma taffettwahiex?

Ovvjament, kif għedt iktar kmieni, m'iniex se nikkmanda lill-oppożizzjoni kif tivvota, pero' noġġezzjona għal min jgħid li se jivvota kontra għaliex b'xi mod, sar xi ħaġa minn din in-naħa tal-Kamra li qiegħda ġġiegħlu jieħu dan il-pass.

L-oppożizzjoni qiegħda tiegħu dan il-pass għax trid tagħmel hekk, għax trid terġa' tgħid le għal affarijiet li taqbel magħhom.

L-Onor.

Brincat, fid-diskors tiegħu qal li l-oġġettivi tal-Bank Ċentrali m'humiex stipulati fil-liġi pero', artiklu 4 tal-liġi jispeċifika preċiżament dawn l-oġġettivi.

Huwa qal ukoll li l-liġi ma tindikax kif jista' jitneħħa l-gvernatur tal-Bank Ċentrali, imma meta wieħed jaqra l- liġi sew, xi ħaġa li ovvjament se nagħmluha fl-istadju ta' kumitat, isib li l-gvernatur tal-Bank Ċentrali u d-deputat gvernatur tal-Bank Ċentrali, fid- definizzjoni tal-liġi huma meqjusin bħala diretturi u klawsola 11 tindika l- mod ta' kif id-diretturi għandhom jitneħħew, jiġifieri hemm provvediment ta' kif għandu jitneħħa l-gvernatur tal-Bank Ċentrali wkoll.

Anke rigward id-diretturi, wieħed mill-kummenti li għamel l-Onor.

Brincat kien li d-definizzjoni ta' diretturi tal-Bank Ċentrali hija wkoll konċentrata u ċentralizzata fuq esperjenza ekonomika, finanzjarja u bankarja, mhux bħal ta' l-MFSC, li hi iktar miftuħa.

Jien naħseb li hekk għandu jkun, għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett, il-banek illum se jkunu konċentrati fuq il-policy monetarja tal-pajjiż, allura, l-expertise ta' min qed imexxi l-bank f'dik l-area ekonomika, finanzjarja u bankarja.

Is- sistema ta' l-MFSC hija differenti.

L-operat tagħha huwa iktar mitfugħ fuq il-mod ta' kif settur ekonomiku partikolari jiġi ġestit, u allura, il- profil ta' direttur tal-Bank Ċentrali u l-MFSC ma jistgħux ikunu l-istess.

L-Onor.

Brincat staqsa għaliex min-naħa qegħdin ngħidu li l-Bank Ċentrali se jkun indipendenti, u min-naħa l-oħra qegħdin ngħidu li se jibqagħlu l- obbligu li jinforma lill-gvern dwar żviluppi ekonomiċi u se jkollu say f'xi tibdiliet legali li jistgħu jolqtu l-kompetenza tiegħu.

Jiena ngħid, mela aħna se noħolqu mill-Bank Ċentrali xi stat indipendenti?

Dan se jibqa' istituzzjoni Maltija li iva, finalment trid tirrispondi lill-gvern Malti.

Alla ħares dan il-parlament se jitlef id-dritt ta' aċċess għall-Bank Ċentrali.

Il-Bank Ċentrali huwa awtonomu, imma finalment, il-gvern, iva, se jkun infurmat dwar kif sejjer l-andament ekonomiku.

Aħna m'aħniex se nibnu ħajt mal-Bank Ċentrali u ma nitkellmux iktar miegħu.

Dawn x'affarijiet huma?

M'għandux isir hekk, m'għandniex noqogħdu niskataw b'dawn l-affarijiet.

Imbagħad l-Onor.

Brincat semma' l-fatt li d-direttur tal-Bank Ċentrali huwa ċ-chairman ta' l-MCESD.

Anke hawnhekk, jien ngħid imma dawn...

(Interruzzjonijiet) Le, m'iniex qed ngħid li oġġezzjoni....

Pero' jien fhimt li l-fatt li ċ-chairman ta' l-MCESD huwa direttur tal-Bank Ċentrali, itellef lil dan il-bank mill-indipendenza ta' analiżi ekonomika li jista' jagħmel.

Issa jekk l-Onor.

Brincat ried ifisser mod ieħor, nitolbu jikkoreġini.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jien fil-fatt irriferejt għad-diversi diretturi, li uħud minnhom kienu appuntati fi żmien gvern Laburista.

Li għedt hu li filwaqt li m'għandi ebda dubju dwar l-integrita` tal-persuni kollha konċernati, jekk inħarsu lejhom individwalment naraw li hemm min hu head tad-directorate ta' l-EU, hemm min hu head ta' l-MCESD u hemm min huwa xi group finance manager ta' xi azjenda bħall-Air Malta, jiġifieri kollha għandhom xi linkage mal-gvern.

Allura jekk il-Bank Ċentrali se jkun istituzzjoni suppost indipendenti iktar milli hu llum, x'se tkun il- pożizzjoni ta' dawn in-nies?

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-fatt, huwa hekk qal, li kellna nsibu soluzzjoni, għax din kienet ippreżentat problema f'dik li hija l-indipendenza li trid tidher li hemm fis-settur monetarju.

Aħna xtaqna per eżempju li l-bord kollu tal-Bank Ċentrali jkun responsabbli mill-monetary policy pero', biex jiġri hekk, u jibqa' indipendenti, kull membru tal-bord irid ikun totalment indipendenti minn kull ħaġa oħra fil-pajjiż.

F'dan il-pajjiż żgħir tagħna, in-nies huma limitati.

Jekk minn 350,000 innaqqsu lil dawk kollha li m'humiex ta' l-eta' li jkunu diretturi tal-Bank Ċentrali, nispiċċaw bi grupp ristrett ħafna minn fejn nistgħu nagħżlu.

Għalhekk ħsibna li l-aħjar soluzzjoni tkun li l-gvernatur tal-Bank Ċentrali ma jkun involut f'xejn, u jkun hu l-persuna responsabbli mill-monetary policy u mill-kontroll.

Għedna wkoll li dan għandu jidher darbtejn fil-PAC biex pubblikament jagħti rendikont tal-monetary policy li jkun qiegħed jadotta.

Din hija l-aħjar soluzzjoni li sibna biex inkunu ċerti li nħallu l-accountability u fl-istess ħin inżommu l-kontroll.

Mr Speaker, il-ħin qiegħed jagħfas u għalhekk ikun tajjeb li ngħaddi biex nitkellem dwar l-MFSC u anke nikkummenta dwar dak li qal l-Onor.

Bartolo, u ċioe` li din m'għadhiex taqdi tajjeb id-dmirijiet li għandha.

Rigward il- prattiċi bla skruplu ta' stockbrokers li semma', irrid ngħid li meta jien, il-Ministru tal-Finanzi, ikkritikajt xi ftit lill-istockbrokers, min-naħa l- oħra tal-Kamra ħarġet stqarrija wara l-oħra dwar kemm jien kattiv, kemm ma naħmilx lill-istockbrokers, kemm qed nagħmlilhom ħsara u kemm għandhom għalfejn jiġġieldu miegħi u kważi kważi ma jħarsux lejja.

Issa l-Onor.

Evarist Bartolo qiegħed jgħid li dawn huma irresponsabbli, m'għandhomx skruplu, jiġifieri hu jista' jikkritikahom kemm irid.

Jien lill- istockbrokers ngħidilhom biex ma jikkonfondux u lill-oppożizzjoni jibqgħu jitbissmulha u jkellmuha.

Jien nikkritika wkoll il-prattiċi mingħajr skruplu ta' ċerti nies li ma jagħtux parir kif suppost lil min jagħżel li jinvestu għandhom.

Jien ma ddejjaqtx ngħid dan pubblikament, avolja l-oppożizzjoni Laburista ta' dak iż-żmien, minflok qalet li l-Ministru tal-Finanzi għandu l-kuraġġ li jgħid dak li jemmen u li jiftaħ għajnejn in-nies, ikkritikatni u qalet li b'dak li kont qed ngħid, kont qed infarrak l-istock exchange.

Din hija d- differenza.

Meta jien kelli l-kuraġġ li ngħid dan il-kliem, l-oppożizzjoni, minflok appoġġjatni u tatni raġun, qalet li kont qed nagħmel ħażin.

Issa, l- istess kliem li għedt jien, qiegħda tgħidu hi.

Min ma semax minn dak li għedtlu jien xhur ilu, investa ħażin, pero' dan m'huwiex tort tiegħi, imma huwa tort ta' l-oppożizzjoni Laburista li dak iż-żmien baqgħet timla' għajn in-nies li kienu qegħdin jagħmlu tajjeb.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti li meta nikkritikaw, nagħmlu dan b'mod mill-iktar oġġettiv.

L-Onor.

Bartolo qalilna li donnu huwa tort ta' l- MFSC li l-flus ta' l-Arġentina telqu.

Kif qal l-Onor.

Edwin Vassallo dalgħodu, ħafna mill-flus ta' l-Arġentina kienu maħrubin minn Malta u dawk in-nies li nvestew f'dak il-pajjiż ma jistgħux imorru jfittxu lil min tagħhom parir ħażin, għax flushom kienu moħbijin.

Illum dan il-gvern ta ċ- ċans lil kulħadd biex jiġi in order u jiddikjara flusu ħalli kulħadd ikun responsabbli u accountable għal kif jinvestihom.

L-ikbar kumment li għamel l-Onor.

Bartolo kien dwar il-Price Club.

Bilkemm ma qalx li l-falliment tal-Priceclub kien tort ta' l-MFSC ukoll, għax m'għamilx kontroll.

Bħal dak li qallu, meta xi darba l-partit Laburista jkun fil-gvern, forsi fis-seklu li ġej, u l-Onor.

Evarist Bartolo jkun ministru, qabel ma nbiegħu xi ħaġa lil xi ħadd ikollna nitolbu l-permess tiegħu u ngħiduli kif u kemm se nbiegħu, ħalli imbagħad jiggarantilna li se nitħallsu żgur.

Mela dawn l-affarijiet isiru hekk?

Dawn huma affarijiet ta' żmien gvernijiet Laburista.

Dawn l-affarijiet kienu jsiru meta ħadd ma seta' jbiegħ xejn, u biex wieħed ibigħ xi ħaġa kien ikollu bżonn il-permess tal-ministru, it-timbru biex ikun jista' jimporta dak l-oġġett.

Dan il-pajjiż tbiddel, Mr Speaker, pero' l-oppożizzjoni għadha ma ndunatx.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għar-regolamentazzjoni ta' ċerti fondi u biex jemenda diversi liġijiet finanzjarji u liġijiet li jirregolaw istituzzjonijiet finanzjarji", ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fis-6:56 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għar-regolamentazzjoni ta' ċerti fondi, u biex jemenda diversi liġijiet finanzjarji u liġijiet li jirregolaw istituzzjonijiet finanzjarji" jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU : 355 FAVUR : 32

L-Onor.

| | | |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cristina Dolores |Pullicino | | |George | |Dalli John |Pullicino | | |Orlando Jeffrey| |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 27

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles|Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph|Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe| |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye)

MR SPEAKER: Point of order.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, nixtieq kjarifika.

Dan l-abbozz ta' liġi jaqa' taħt l-arranġament tal-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi?

MR SPEAKER: Iva għax m'huwiex abbozz ta' liġi finanzjarju.

Ma kellux messaġġ tal-President.

Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mit-12 ta' Ġunju 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Grazzi, Mr Speaker.

Għalkemm dan l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Kunsilli Lokali huwa ftit tekniku, meta niġu biex nitkellmu fuq l-emendi li għandna wieħed jista' janalizzahom vis-à-vis kif kienu oriġinarjament fl-Att dwar il-Kunsilli Lokali meta ġie promulgat fl-1993 u l-emendi li saru minn dak iż-żmien 'l hawn.

L-ewwel ħaġa li rrid nirrimarka hija li l-oppożizzjoni taqbel ma' l-emendi li għandna proposti għall-Att oriġinali.

Però dan ma jfissirx li m'għandniex nikkritikaw xi punti b'mod oġġettiv biex il-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali jkun jista' jirrispondi għalihom fil- winding up.

L-ewwel emenda li laqtitni hija dik proposta għal artikolu 12 ta' l-Att prinċipali li tirrigwarda dawk il-persuni li huma kkwalifikati biex joħorġu għall-elezzjoni bħala membri ta' xi kunsill lokali.

Wara li għaddew kważi għaxar snin mit-twaqqif tal-kunsilli lokali nafu li għandna numru kbir ta' residenti f'pajjiżna li m'humiex Maltin imma jipparteċipaw fihom għax huma eliġibbli li jivvotaw.

Kif jaf kulħadd fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali jistgħu jivvotaw mhux biss il-Maltin li jidhru fir-reġistru elettorali, imma anke dawk li jidhru fir-reġistru speċjali.

Il-proviso li se jiżdied wara paragrafu (i) ta' l-artikolu 12, kif propost fi klawsola 3, jgħid:

"Iżda persuna ma tkunx ikkwalifikata biex toħroġ għall-elezzjoni bħala membru ta' xi Kunsill jekk isimha ma jkunx jidher fir-Reġistru Elettorali jew fir-Reġistru Speċjali għal-lokalità li tkun qed tiġi kkontestata minn dik il-persuna."

Mr Speaker, jien inħoss li mhux biss għandna nagħmlu l-qafas legali meħtieġ biex dawk il-persuni li m'għandhomx nazzjonalità Maltija ikunu jistgħu joħorġu għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, imma għandna ninkoraġġuhom biex jagħmlu dan.

Mhux biżżejjed li tagħmel xi ħaġa possibbli bil-liġi, imma trid tagħti l-inkoraġġiment.

Apparti milli jipparteċipaw billi jivvotaw fil-kunsilli lokali, ikun ferm aħjar li dawn ikunu jistgħu jipparteċipaw ukoll billi joħorġu bħala kandidati għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali.

Mr Speaker, qed ngħid hekk għax jekk nieħu d-distrett tiegħi, li qiegħed fit-tramuntana ta' Malta, hemm numru kbir ta' residenti li m'humiex Maltin, imma fil-maġġoranza tagħhom huma Ingliżi jew min-North Africa.

Il-Mosta għandna komunità kbira ta' Libjani u fil-Mellieħa u f'San Pawl il-Baħar hemm komunità kbira ta' Ingliżi li ilhom snin residenti f'pajjiżna u jipparteċipaw fil-benessere tal-lokal.

Per eżempju, grazzi għall-kunsilliera Laburisti li ħarġu bl-idea, illum fil- Mosta hemm ċentru li jieħu ħsieb il-problemi tal-lokal b'attenzjoni partikolari u personali.

Dan huwa mmexxi minn nies esperti f'qasam jew ieħor, fosthom fil-qasam tal-problemi soċjali, bħal social workers - li qed jagħtu l-kontribut tagħhom f'dan iċ-ċentru li fetaħ riċentement il- President tar-Repubblika - li wħud minnhom huma Libjani miżżewġa lil nies mil-lokal.

Allura dawn illum huma parti mill-komunità tagħna u tajjeb li jħossu li jistgħu jkunu ta' benefiċċju għas-soċjetà li qed jgħixu fiha billi jagħtu dak kollu li huma kapaċi jagħtu.

Fil-Mellieħa hemm individwu, li kien uffiċjal għoli ħafna fil-pulizija ta' l-Ingilterra, li llum irtira u ġie joqgħod Malta.

Dan għandu esperjenza enormi fil-prevenzjoni ta' reati u anke fl-investigazzjonijiet ta' reati partikolari li, bħala non-serving member tal-korp tal-pulizija barra minn Malta, illum ma jistax iservi hawn.

Però żgur li jista' jutilizza l- kapaċitajiet li għandu billi, flimkien mal-kunsill lokali tal-Mellieħa, jgħin ħalli jitwaqqfu aktar ċentri fil-lokal ħalli jiġġieldu l-kriminalità u t-tixrid tad-droga.

Dawn in-nies esperti jistgħu jiġu utilizzati fil- kunsill lokali, iktar u iktar jekk ikunu membri fil-kunsill.

Waħda mill-ikbar handicaps għal dawn in-nies hija l-mod kif ġiet mibnija l- istorja politika tal-kunsilli lokali.

Minħabba l-pożizzjoni tal-partit Nazzjonalista li dejjem ried jikkonesta għall-kunsilli lokali taħt il-kappa tal-partit, il-partit Laburista kellu jikkontesta fihom ukoll biex tiġi pprattikata id-demokrazija fil-kunsilli, minkejja li kien ikun ħafna aħjar għall-ġid tal-lokalitajiet li kieku ma daħlux il-partiti.

Għalhekk wieħed bilfors irid jagħżel persuna li hija ma' partit jew ma' ieħor, allura dawn in-nies barranin kif jistgħu joħorġu għall-kunsilli lokali?

Allura biex persuna barranija residenti hawn Malta tiġi kkonsidrata bħala kandidata fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, irridu ninkoraġġuha biex taffilja ruħha mal-partit Nazzjonalista jew mal-partit Laburista?

Dan ma jagħmilx sens għax jekk Ingliż jista' jkun li fl-Ingilterra kellu simpatija mal-Labour party, jew mal-Conservative party jew mal-Liberal party, meta jiġi f'Malta se ngħidulu biex jew jidħol mal-partit Nazzjonalista jew mal- partit Laburista?

Jien ma naqbilx li għandna nġiegħlu lil dawn in-nies jagħmlu hekk għax imbagħad titfagħhom fil-lenti politika u jibdew jitilfu l-valur tagħhom.

Jien qed nikkritika din l-emenda għas-sempliċi raġuni li nħoss li jekk nieħdu kemm għandna residenti permanenti barranin ġewwa pajjiżna nsibu li għandna eluf.

Ejjew nimmaġinaw kemm jistgħu jagħtu servizz lill-komunità dawn l-eluf ta' nies li wħud minnhom għandhom esperjenza vasta f'kull qasam minn fejn ġejjin.

Qed niftakar f'każ ta' negozjant kbir li kien imexxi chain ta' kumpanniji fl-Ingilterra li rtira u ġie joqgħod Malta.

Naf li dan jista' jkun ta' utilità kbira fil-lokal fejn jgħix għal diversi proġetti tal-kunsilli lokali għax dan huwa think tank.

Għalkemm dan huwa ħabib tiegħi, ma nħossx li għandi ngħidlu li bħala resident f'Malta għandu jingħaqad mal-Labour party.

Din hija xi ħaġa li tmur kontra l-kurrent tal-politika lokali u ma nħossx li għandu jsir hekk.

Din hija r-realtà politika f'dak li għandu x'jaqsam mal-kunsilli lokali li l-Labour party qatt ma kien u għadu sal-lum ma jaqbilx magħha.

Il-partit Laburista kien kostrett li jikkontesta bħala partit fl-elezzjonijiet tal- kunsilli lokali minħabba li l-partit Nazzjonalista baqa' jsostni li għandu jipparteċipa u għalhekk kien qed ikun hemm a democratic deficit fl- elezzjonijiet tal-kunsilli.

Wieħed jista' jgħid li dawn in-nies jistgħu joħorġu bħala kandidati indipendenti.

Imma kulħadd jaf li llum, naqset is-saħħa tal-kandidati indipendenti minħabba l-preżenza tal-partiti fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Illum daħlet il-ġirja bejn il-partiti - naqblu jew ma naqblux, din hi l-verità - u f'kull elezzjoni l-partit jara fejn qiegħda t-temperatura tiegħu mhux biss għal raġunijiet lokali.

Għax kif jaf kulħadd kull meta ssir elezzjoni tal-kunsilli lokali terz tal-poplu Malti jmur jivvota, allura kull partit ikun jista' jara fejn qiegħed.

Interessanti nkunu nafu x'se jagħmel il-gvern Nazzjonalista f'Marzu li ġej għax hemm ħafna li qed jispekolaw li l-gvern ma tantx jaqbillu jissogra jagħmel l-elezzjonijiet tal-kunsill lokali.

Jista' jkun li jagħmilhom, jew jista' jissospendi l-elezzjonijiet lokali tas-sena d-dieħla kemm minħabba li jista' jiddeċiedi li jagħmel referendum qabel l-elezzjoni ġenerali, u kemm għax it-timing ta' l-elezzjoni ġenerali ikun qrib l-elezzjonijet tal- kunsilli lokali ta' Marzu li ġej.

Allura jista' jkun li jiġu sospiżi l- elezzjonijiet lokali ta' terz tal-popolazzjoni ta' pajjiżna.

Ir-raġuni hija ovvja; il-partit fil-gvern irid jara r-riskji tiegħu, jekk jaqbillux jagħmel l-elezzjonijet tal-kunsilli lokali.

Jien ma nafx x'se jagħmel, però hemm possibbiltà li jiġu sospiżi għal ċertu perjodu u mbagħad jew nagħmluhom aħna jew inkella jagħmluhom huma, jekk terġa' tiġri xi diżgrazzja oħra u jitilgħu n-Nazzjonalisti.

Punt ieħor li xtaqt nagħmel riferenza għalih huwa artiklu 53 ta' l-Att dwar il-Kunsilli lokali li jitkellem dwar l-impjieg ta' persuni mill-kunsill lokali li huwa relattiv mal-popolazzjoni tal-lokalità.

Kif inhu sal-lum l- artiklu jgħid li f'lokalità li għandha aktar minn 3,000 ruħ il-kunsill jista' jimpjega persuna full-time.

Issa għandna emenda proposta fi klawsola 5 li tgħid li minflok il-kliem "tlett elef" għandhom jidħlu l- kliem "elfejn u ħames mitt".

Jiġifieri hemm riduzzjoni ta' 500 ruħ.

Dan ifisser li kull 2,500 ruħ jista' jiġi impjegat wieħed full-time mal-kunsill lokali?

Jien qed nistaqsi dan għax fl-Att hemm indikazzjoni li meta f'lokalità ikun hemm popolazzjoni ta' inqas minn 3,000 - u fl-emenda qed ngħidu 2,500 - il-kunsill jista' jimpjega persuna part-time jew full-time, iżda mhix qiegħda ċara.

Jekk qiegħda hekk tajjeb li l-ministru jispjegaha iktar 'il quddiem għax illum għandna ħafna lokalitajiet li għandhom popolazzjoni ta' inqas minn 2,500.

Ħafna rħula f'Għawdex u anke wħud f'Malta, fosthom l-Imġarr, jaqgħu taħt din il-kategorija.

Mr Speaker, qed isiru diversi emendi għal artikolu 55 li jitkellem dwar l- allokazzjoni finanzjarja tal-kunsilli lokali.

Huwa importanti ħafna li jkun hemm skrutinju tajjeb tal-mod kif qed jiġu mħaddma l-flus tal-poplu u anke jitnaqqsu l-possibbiltajiet ta' abbużi.

Jien nemmen li għandna nagħmlu iktar minn hekk fuq dan.

Hawnhekk qed jiġi propost li meta jkun qed jalloka l-ammont approprjat lill-kunsill, il-Ministru se jkollu l-poter li jista' jżomm kull porzjon minn dak l-ammont jekk huwa jqis li jkun meħtieġ li jżomm dak il-porzjon sabiex jiżgura rimedju għal kull bilanċ negattiv.

Hawnhekk qed nifhmu li kull meta jkun hemm bilanċ negattiv il-Ministru se jaqbad u jżomm porzjon mill-ammont approprjat?

Dan se japplika għal kull kunsill?

Qed nistaqsi dan għax nafu x'ġara fl-istorja politika tal- kunsilli lokali f'dawn l-aħħar snin.

Kellna kunsilli lokali, fosthom il- kunsill lokali tal-Mosta - ma nistħix ngħid - li mingħajr l-ebda tlaqliq ngħid li mhux talli nefaq dak li kellu jonfoq, talli b'mod assolut ilu in the red għal diversi snin.

Allura fil-każ tal-kunsill lokali tal-Mosta, iktar milli wieħed iżomm porzjon mill-finanzjament tiegħu, għandha ssir investigazzjoni.

Bħalma għedt kemm-il darba, meta jkun hemm gross mismanagement, negliġenza assoluta mill-kunsilli lokali li juru li litteralment m'għandhomx idea kif imexxu l-finanzi, għandu jkun hemm qafas parlamentari biex issir investigazzjoni mill-ewwel.

Safejn naf jien, qatt ma saret investigazzjoni tal-kunsilli lokali li kellhom maġġoranza Nazzjonalista f'dawn l-aħħar snin, u kull fejn hemm kunsilli b'maġġoranza Laburista wieħed dejjem jipprova jattakkahom.

Iżda meta wieħed jistudja t-tmexxija tal-kunsilli differenti jinduna li on average l-għaqal tal-kunsilli b'maġġoranza ta' kunsilliera Laburisti huwa ferm akbar minn tal-kunsilli b'maġġoranza Nazzjonalista.

Riċentement jien għamilt domanda parlamentari lill-Ministru biex jgħidli kemm daħħlu flus, apparti l-finanzi allokati lilhom mill-gvern, minn attivitajiet li organizzaw il-kunsilli lokali tar-Rabat, tal-Mosta, ta' San Pawl il-Baħar u kunsill lokali ieħor.

Il-Ministru rrispondieni li għandi nistaqsi lilhom direttament.

Għaldaqstant jien ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

Jean Pierre Farrugia jgħid li mhux sew li meta aħna l-membri parlamentari nitolbu xi informazzjoni dwar il-kunsilli lokali niġu ndikati biex inressqu dik id-domanda direttament lill-kunsilli lokali.

Fil-parlament għandna ningħataw l- informazzjoni kollha biex inkunu nafu x'qiegħed isir għax aħna għandna responsabbiltà lejn l-elettorat.

Il-poplu Malti jippretendi li kull membru parlamentari li eleġġa jkun il-watchdog ta' dawn l-affarijiet għax dan huwa fl-interess pubbliku.

Għalhekk membru parlamentari għandu jingħata l- informazzjoni kollha li jitlob dwar it-tmexxija tal-kunsilli lokali.

Riċentement għamilt domanda parlamentari lill-Ministru Gatt fuq San Pawl il- Baħar u r-risposta li ngħatajt kienet kważi bla sens.

Jien staqsejt fuq liema kriterju l-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar iddeċieda li fi Triq Parades, fejn hemm numru ta' residenti bil-karozza privata tagħhom, issir reserved bay minn kantuniera sa oħra u jneħħi l-parkeġġ għal 30 vettura.

Dawn iddikriminaw b'mod arbitrarju fil-konfront ta' ħafna residenti f'dik it-triq partikolari.

Din l-informazzjoni m'hijiex ta' interess pubbliku?

Ma naħsibx li huwa ideali li l-Ministru jissuġġerili, bħala membru parlamentari, li nirriferi l-mistoqsija lill-kunsill tal-lokal.

Jekk il- kunsill tal-lokal qed jabbuża, aħna m'għandniex ikollna kriterji parlamentari fil-qafas legali biex nitolbu li dan jiġi mistħarreġ?

Inkella jekk iridu jabbużaw, dawn jabbużaw kemm iridu u la inti u lanqas jien ma nistgħu nitolbu investigazzjoni fuqhom.

Dan x'ġenn hu?

Għalhekk qed ngħidu li għandu jkun hemm il-kunsilli lokali!

Il-kunsilli lokali għandhom ikunu hemm bil-parametri tal-liġi u jridu jkunu sottomessi għall-iskrutinju ta' kulħadd, inkluż ta' kull membru parlamentari, bħalma l-membri parlamentari jridu jkunu sottomessi għall-iskrutinju ta' l-istess parlament.

Meta f'din l-emenda għal artiklu 55 qed ngħidu li l-Ministru jista' jżomm kull porzjon mill-ammont allokat lill-kunsilli lokali sabiex jiżgura, fost affarijiet oħra, li jinġiebu kopji tal-minuti tas-seduti tal-kunsill, allura l-Ministru ma setax iġib kopja tal-minuti tas-seduta biex jara għalfejn ittieħdet din id-deċiżjoni mill-kunsill ta' San Pawl il-Baħar?

Hemmhekk hemm maġġoranza Nazzjonalista, għalkemm qiegħda dejjem nieżla għax il-poplu ta' San Pawl il-Baħar qed jinduna li m'hemmx serjetà u li l- kunsilliera Nazzjonalisti m'humiex qed jindirizzaw il-problemi li hemm bl- iktar mod ġust.

Mr Speaker, mhux l-oppożizzjoni biss qed titkellem dwar dak li qed jiġri f'San Pawl il-Baħar, imma anke l-kostitwenti Nazzjonalisti stess.

Jien inħobb indur fil-lokalitajiet u n-Nazzjonalisti ta' dik il-lokalità jgħiduli li huma ddiżgustati bl-affarijiet li qed isiru u jitolbuni nsemmihom fil-parlament u kull fejn inkun.

In-nies tal-lokal stess jinformawni b'dawn l-affarijiet, kieku kif se nkun naf x'inhu jiġri hemmhekk!

U meta nivverifika l-affarijiet tista' tgħid li fil-parti l- kbira jkunu eżatt kif qed ngħidu.

Jien m'iniex qed ngħid hekk biex insemmi lil xi ħadd personalment, infatti jien noqgħod attent li ma nsemmix sindku jew kunsillier partikolari.

Jien qed insemmi l-kunsill lokali tal-Mosta, per eżempju, għax għaddew minn dawn l-esperjenzi u m'għandniex għalfejn nirrepetu iktar żbalji.

Kull meta tgħaddi minn Triq il-Kostituzzjoni l-Mosta u tara dak il-ħawt li sewa eluf ta' liri, kif tista' taċċetta dak id-dnub mejjet li se jibqa' hemmhekk bħala monument tal-kunsill lokali li kien u għadu mmexxi minn maġġoranza Nazzjonalista?

L-Onor.

Vassallo semma li għamlu l-lift fl-uffiċċju tal- kunsill lokali tal-Mosta, imma f'lokalità fejn hemm it-tieni l-ikbar popolazzjoni f'Malta, fejn il-kunsill ilu jeżisti mit-twelid tal-kunsilli, se noqogħdu nifirħu għax għamilna dan il-lift u għandna sala?

X'qed isir?

Din il-ġimgħa kont qiegħed fil-housing estate fejn wieħed jista' jara t- telqa - telqa permanenti se nsejħilha - mill-kunsill lokali tal-Mosta.

Minn hawn irrid infakkar li kienet għaddiet korrispondenza bejn is-sindku preżenti tal-Mosta DeMartino - li hu ħabib tiegħi għalkemm ma naqbilx miegħu politikament, imma jien għandi rispett lejn kull min hu serju - u l- Ministru Gonzi li għandi kopja tagħha.

Il-Ministru Gonzi kien qallu li se ssir skema fejn parti mill-kera li tinġabar mill-inkwilini li jgħixu fil- housing estates, tiġi mgħoddija lill-kunsill biex b'dawk il-flus ikun jista' jagħmel dak kollu li hemm bżonn biex il-housing estates jerġgħu jingħataw il-ħajja.

Iżda jekk wieħed imur iżur dawk il-housing estates illum isib li hemm ħitan tas-sejjieħ imwaqqgħa mad-dawra tagħhom.

Hemm siġar li qatt ma jinżabru u tant fihom insetti u nemus li l-anzjani lanqas jistgħu jiftħu t-tieqa biex igawdu l-arja friska issa li bdiet is-sħana, għax jidħol in-nemus u kull tip ta' insett ieħor li jistgħu jikkawżaw il-mard!

Hemm toroq kollha ħofor u bla bankini, tant li l-anzjani ħandikappati residenti hemmhekk lanqas jistgħu jsuqu lilhom infushom.

Din il-korrispondenza li semmejt għaddiet iktar minn sena u nofs ilu bejn il-Ministru Gonzi u s-sindku tal-Mosta u minn hawn nixtieq nistaqsi x'sar minn din l-iskema.

Mr Speaker, niġi issa għal dak li qed jiġri n-Naxxar.

Tajjeb li wieħed jagħmel exhibitions u receptions biex jintwerew ix-xogħlijiet li jkunu ppjanati għal-lokal.

Però jien nixtieq nistaqsi kemm swew dawn il-festini, li intom magħrufin għalihom, kemm ilkom fil-gvern għax naħseb li ntnefqu kważi Lm1 miljun mill-kaxxa ta' Malta!

Mr Speaker, m'hemmx dubju li hawn telqa kbira fit-toroq, minkejja l-esperti Ġermaniżi li għandu l-Ministru Galea biex jagħtuh pariri dwar il-bini tat- toroq.

Jekk hawn xi espert Ġermaniż hawnhekk ngħidlu li jien m'iniex qed nagħtih tort, għax jien naħseb li dawn qed jikkonsidraw lil Malta kollha bħala belt żgħira ġol-Ġermanja.

Imma r-realtà hija li meta wieħed jikkonsidra n-numru ta' karozzi li għandna jsib li dan huwa l-iktar pajjiż li għandu karozzi fid-dinja.

Aħna ngħaddu lil kull pajjiż fid-dinja fin- numru ta' karozzi li hawn.

Allura kif tiġġustifika li qed tonfoq dawk il- flus kollha fit-triq ta' Burmarrad meta tara dak it-taħwid li qed isir?

Filli tkun ħiereġ minn wara l-knisja, qiegħed fuq in-naħa ta' ġewwa sejjer lejn il-Mosta, u f'daqqa waħda trid toħroġ 'il barra għax hemm parti mill- bankina maħruġa 'l barra!

Filli bankina għaddejja dritta u filli toħroġ għal nofs it-triq!

Dan jagħmel sens?

Mr Speaker, x'sens jagħmel li ċerti toroq nispiċċaw nagħmluhom kważi one lane bħat-triq li hemm int u nieżel mir-Rabat?

Jekk jiġri inċident hemmhekk lanqas biss tista' tgħaddi l-ambulanza!

Ikollhom iniżżluha fil- post u jerġgħu jtellgħuha bil-helicopter!

Dan x'ġenn hu?

Nista' nibqa' nsemmi eżempji bħal dawn li saru taħt gvern Nazzjonalista.

M'iniex qed ngħid li ma sarux xogħlijiet tajbin.

Per eżempju, minn hawn irrid nawgura lill-kunsill lokali ta' l-Imtarfa u lis-sindku ħabrieki li hemm.

Dan huwa kunsill ġdid li mix-xejn qed jagħmel ħafna ġid u qed iqajjem ċertu awareness fost il-poplu tal-lokal biex huma jimxu 'l quddiem.

Mr Speaker, fil-ftit ħin li fadalli rrid nagħmel riferenza għad- donazzjonijiet li jagħmlu l-kunsilli lokali.

Tajjeb li wieħed joqgħod attent kif qed isiru d-donazzjonijiet.

Kemm saru enquiries minn min għandu jagħmilhom dwar donazzjonijiet li saru mill-kunsilli b'maġġoranza Nazzjonalista bħal dak ta' Tas-Sliema, fejn ingħataw donazzjonijiet kbar lil ċerti organizzazzjonijiet li ċertament m'għandhomx simpatija lejn il- partit Laburista?

F'dan l-abbozz ta' liġi naraw li se jidħol artikolu 63A ġdid li jgħid li l- kunsill m'għandu jagħmel ebda donazzjoni ta' flejjes jew jagħmel xi donazzjoni mhux bi flus lil xi organizzazzjoni mhux governattiva li ma tkunx inkluża fit-Tmien Skeda.

Safejn naf jien, skond Kapitlu 363 l-Eighth Schedule hija a form of ballot paper.

Forsi għandi żball, Ministru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Dawk huma l-liġijiet elettorali li għandek l-Eighth Schedule magħhom.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Hawnhekk qegħdin ngħidu li d-donazzjonijiet m'għandhomx jeċċedu l-0.5% ta' l-allokazzjoni annwali ta' dik is-sena.

Dan ifisser li l-kunsilli lokali xorta jistgħu jagħmlu donazzjonijiet.

Dan m'huwiex sew għax dawn jistgħu jiġu abbużati.

U huwa fl-interess pubbliku li l-monitoring tad-donazzjonijiet ikun strett għax kulħadd jaf x'jiġri meta tkun ġejja l-elezzjoni tal-kunsilli lokali.

It-tentazzjoni qiegħda hemm, u ladarba qiegħda hemm irridu nirregolaw għaliha biex ħadd ma jaqa' għaliha għax imbagħad ma jkunx qed isir dak li huwa fl-interess pubbliku.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, huwa tajjeb li f'dan il-parlament ikollna abbozzi ta' liġijiet li jwasslu biex il-flus li jkunu qed jiġu vvotati biex jiġu amministrati mill-kunsilli lokali jitmexxew bis-serjetà.

Tul dawn l-aħħar snin mit-twaqqif tal-kunsilli lokali kellna esperjenza li wrietna b'mod ċar li kien hemm min kien serju u utilizza tajjeb il-fondi vvotati lilu.

Min-naħa l-oħra kien hemm min ma wżahomx sew u jew nefaq iktar milli kien hemm il-ħsieb li jonfoq jew inkella l-affarijiet ma sarux b'mod leċitu.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jagħmel evalwazzjoni tas-sitwazzjoni.

Naħseb li huwa importanti li jkun hemm ċertu spazju fejn wieħed jista' jimmanuvra, imma dan għandu jitħalla sa ċertu punt u sakemm il-ministeru responsabbli mill-kunsilli lokali jkun sodisfatt bit-tmexxija ta' l-affarijiet.

Jista' jagħti l-każ li kunsill lokali jkun qed jivvota fondi biex issir xi triq twila li teħtieġ ħafna xogħol, u minflok li jagħmilha ta' malajr u mbagħad ikollu jerġa' jaqlagħha diversi drabi biex jagħmel is-servizzi meħtieġa, il- kunsill jiddeċiedi li jkun hemm inkonvenjent ta' darba u x-xogħol isir kollu f'daqqa.

F'każ bħal dan wieħed għandu jħalli ċertu spazju biex il-flus li jiġu vvotati għas-sena ta' wara jagħmlu tajjeb biex jitħallas ix-xogħol li jkun sar fis-sena ta' qabel.

Iżda wieħed m'għandux iħalli l-ispazju fejn kunsill jista' jitlaq jiġri u din is-sitwazzjoni twassal għal dejn li wħud mill-kunsilli lokali spiċċaw bih.

Mr Speaker, agħar minn hekk huwa meta jkollok kunsill lokali - ħalli ma noqgħodx nidħol fil-mertu ta' xi lokalitajiet għalissa – li jasal sal-punt li l-kunsill li jitla' warajh, li fil-maġġor parti tiegħu jkollu membri ġodda, ikollu jbati l-konsegwenzi li jkun ġabu fihom il-kunsill preċedenti.

Naħseb li dan m'huwiex aċċettabbli.

U tajjeb li d-dipartiment tal- kunsilli lokali jibda jara minn issa li l-kunsilli lokali jerfgħu r- responsabbiltà tad-dejn li jkun inġema' matul l-amministrazzjoni tagħhom u jaraw kif se jitħallas.

Imma fl-istess ħin irid ikun hemm spazju biżżejjed biex il-kunsilli lokali preżenti jkollhom fejn jistgħu jaħdmu u ma jidhrux li huma ma jkunu qegħdin jagħmlu xejn f'għajnejn in-nies ta' dik il- lokalità.

Per eżempju, il-kunsill lokali tal-Mosta huwa magħruf għad-dejn li ħalla warajh b'mod speċjali l-ewwel żewġ kunsilli lokali.

Issa ġara li l-kunsill lokali preżenti, li issa ilu hemmhekk ftit aktar minn sena, wiret id-dejn kollu u ovvjament qed issir pressjoni fuqu biex jaqtgħu fuq perjodu ta' żmien.

Għalhekk mill-fondi li qed jiġu vvotati lilhom sena wara l-oħra qed jinqatgħulhom Lm50,000 li qed imorru biex jitħallas id-dejn li għandhom akkumulat.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Għad m'hemmx il-poter legali biex jinqatgħalhom xi ammont ta' flus.

Fil-fatt l-emenda qed issir biex proprju jkun hemm dan il- poter legali.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Imma, jekk m'iniex sejjer żball, kien hemm suġġeriment li kull sena l-kunsill lokali tal-Mosta jwarrab Lm50,000 mill- flus ivvotati lilu mill-gvern ħalli jagħmlu tajjeb għal dan id-dejn.

Il- kunsill lokali preżenti nqabad bejn in-nar u l-ilma, jew inkella bejn nar u nar.

Dan inqabad fin-nar tad-dejn li wiret li m'huwiex tort tiegħu, u min- naħa l-oħra jrid jagħmel ix-xogħol meta, bi ftehim mad-dipartiment tal- kunsilli lokali, kull sena qed ikollu jwarrab Lm50,000 mill-fondi tiegħu.

Allura l-kunsill lokali preżenti qed jidher ikrah għax m'għandux fondi biżżejjed biex jagħmel ċertu xogħol li jixtiequ ċ-ċittadini tal-lokal.

Għalhekk irridu nibdew naħdmu biex tiġi evitata s-sitwazzjoni fejn kunsill lokali jbella' – nuża din il-kelma għax litteralment hija hekk – l-problemi finanzjarji lill-kunsill lokali li jiġi warajh.

Meta nagħmlu mistoqsijiet parlamentari li jirrigwardaw il-kunsilli lokali ħafna drabi jkollna risposta fis-sens li kull kunsill lokali għandu amministrazzjoni separata għalih u wieħed għandu jirriferi l-mistoqsijiet tiegħu lill-kunsill involut.

Min-naħa l-oħra jien inħoss li jekk f'dan il-parlament ikun hemm iktar ċans li jsiru ċerti mistoqsijiet fuq l-andament ta' kull kunsill lokali tista' tinħoloq pressjoni biex jinqatgħu darba għal dejjem ċerti problemi li ntirtu tul iż-żmien li ilhom imwaqqfa l-kunsilli lokali.

Wieħed jistenna li jkollna risposti ħafna iktar ċari dwar investigazzjonijiet fuq kuntratti li jkunu taw il-kunsilli lokali għax sfortunatament it-tmexxija ta' ċerti kunsilli lokali ma tkunx dejjem daqshekk trasparenti.

Kont se ngħid "daqskemm huwa trasparenti l-parlament", imma sfortunatament anke fil- parlament mhux l-ewwel darba li nagħmlu mistoqsijiet li jirrigwardjaw infiq pubbliku, u jkollna risposta mill-ministru rispettiv fejn jgħid li huwa lest jirrispondi jekk l-interpellant jagħtih ir-raġuni għalfejn għamel dik il-mistoqsija partikolari.

Naħseb li huwa dritt tal-membri ta' din il-Kamra li jagħmlu mistoqsijiet parlamentari rigward l-infiq li jsir f'dipartimenti, f'ministeri, f'segretarjati jew f'kunsilli lokali partikolari għax dawn il-fondi jiġu vvotati fil-budget minn dan il-parlament.

Allura fl-interess pubbliku għandna ningħataw l-informazzjoni li nitolbu.

Mr Speaker, niġi għal problemi oħrajn li jinqalgħu f'ċerti kunsilli lokali u nibda mill-problema tal-kunsill lokali tal-Mosta.

Suppost li wieħed ma jistax jipparkja karozza f'kantuniera, aħseb u ara kemm jista' jipparkja karozza b'mod li taqbeż il-bankina u parti minnha tiġi fit-triq li hija side street mat-triq l-oħra.

Safejn naf jien ir-regolamenti tat-traffiku jitolbu li karozza trid tkun ipparkjata tant metri 'l bogħod minn kantuniera.

Infatti meta jsiru s-sinjali fit-toroq issib id-double yellow lines għal ċertu ammont ta' metri mill-kantuniera, li jfisser li ma jistax isir ipparkjar f'dik il-biċċa, u l-linji l-bojod jibdew iktar 'il bogħod mill-kantuniera.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif fi triq prinċipali bħal Triq il- Kostituzzjoni ġewwa l-Mosta f'kull kantuniera nbnew konki kbar għall- pjanti, qisu ċint, li mhux biss jasal sal-kantuniera talli parti sostanzjali minnu jaqbeż għal ġo nofs is-side street li tmiss mat-triq prinċipali.

X'inhu r-riżultat?

Sur President, jien nitolbok biex tmur fi Triq il-Kostituzzjoni l-Mosta, li hija two-way, ħalli tara kif ċerti karozzi - li jkunu daqsxejn kbar bħal trakk jew minibus, u f'ċerti postijiet anke coaches - iridu jmorru fuq in-naħa l-ħażina tat-triq biex iduru għal ġo side street.

U viċi-versa, biex wieħed joħroġ minn side street għal ġot-triq prinċipali jrid imur fuq in-naħa l-oħra tat-triq.

Sur President, ġejna f'sitwazzjoni fejn ħloqna periklu bix-xogħol li sar mill-kunsill lokali.

Nixtieq ikun naf min approva dan ix-xogħol, jekk kienx it-traffic control board, id-dipartiment ta' l-ambjent, jew il- planning authority.

Meta approvaw dawn l-affarijiet ma rawx il-periklu li ħolqu meta aċċettaw li jsiru dawn il-konki kbar tal-pjanti li joħorġu ġo nofs is-side streets?

Dan ma jagħmilx sens assolutament.

Barra minn Malta ssib xi ħaġa bħalhom, imma qatt – nirrepeti "qatt" – ma ssib bħal dawk li hemm fi Triq il-Kostituzzjoni l-Mosta.

U b'dispjaċir ngħid li s'issa kunsill wieħed wara l-ieħor għadu qatt ma aċċetta li jaqla' dawn il-konki bil-pjanti minn fejn qegħdin.

Dawn jistgħu jitpoġġew iktar 'il ġewwa mill-kantuniera jew inkella, jekk jitpoġġew lejn il-kantuniera, ikunu mfassla b'ċerta kurvatura biex il-karozzi li jkunu se jduru għal ġos- side street, jew il-karozzi li jkunu ħerġin minn ġos-side street la joħolqu periklu għall-karozzi oħrajn u lanqas għal min ikun għaddej minn dawk il- viċinanzi.

Naħseb li huwa importanti li dan il-punt jittieħed jekk aħna verament nemmnu fl-importanza li nħarsu s-saħħa ta` min ikun għaddej mil- lokalitajiet tagħna.

Wieħed irid jgħid ukoll li triq li tinsab f'sitwazzjoni simili – ħa nsemmi t-triq oħra li ngħaddi spiss minnha – hija t-triq li minn Naxxar twasslek sa l-Iklin.

Il-bankini li saru f'din it-triq saru b'tali mod li dawn joħorġu 'l barra hekk kif inti tasal ħdejn side street.

Dan ma jagħmilx sens.

Biex dan jagħmel sens, jekk inti trid li bankina toħroġha ftit 'il barra meta tasal fejn side street lil din il- bankina trid tagħtiha kurvatura biex ikun possibbli li karozzi li jidħlu jew joħorġu minn dawn is-side streets ma joħolqux periklu.

Sur President, issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar San Pawl il- Baħar.

F'San Pawl il-Baħar, apparti l-problemi li diġa` rrefera għalihom l- Onor. Anġlu Farruga, għandek il-problema kontinwa li d-drenaġġ il-ħin kollu jfur.

Wieħed jista` jgħidli li d-drenaġġ ma jaqax taħt ir-responsabbilta` diretta tal-kunsilli lokali.

Imma jiena naħseb li għandha ssir ċerta pressjoni persistenti mill-kunsill lokali ta` San Pawl il-Baħar biex din il- problema tiġi solvuta kemm jista` jkun malajr.

Għadna se nibdew is-sajf u diġa` qiegħda tidher din il-problema f'San Pawl il-Baħar.

Safejn naf jien id-dipartiment tas-saħħa – sakemm mhux qed jiġġieled ma` xi ħadd biex jara min se jagħmel it-tabelli – għadu ma ħareġ l-ebda avviż biex jindika li f'partijiet ta` Buġibba u San Pawl il-Baħar ma jistax isir għawm fihom.

X'qegħdin nistennew?

Xi pressjoni qed issir biex tittieħed l-azzjoni neċessarja ħalli n-nies li jmorru jgħumu f'dawk in-naħat ikunu avżati fejn ma jistgħux jgħumu.

Forsi wieħed jista` jgħidli: Imma min imur jgħum hemmhekk ma jfommx ir-riħa tintenn pesta tad-drenaġġ nieżel jew ma jarax dik il-kwantita` kbira ta` nemus?

Jiena ngħidlu: Iva, għandek raġun għax inzertajna li bħalissa, aħna li naħdmu fil-professjoni medika, qed ikollna naraw ħafna nies, li jmorru jgħumu f'ċerti naħat, li qed ikollhom problema bi gdim infettat tan-nemus u wieħed jista` jara l-ħafna nfafet ħomor li dawn qed ikollhom minħabba l-gdim ta` dan in-nemus.

Nerġa` ngħid, li għalkemm din il-problema ma taqax taħt ir-responsabbilita` diretta tal-kunsilli lokali, jiena nħoss li l-kunsill, f'ġieħ in-nies li joqogħdu f'dik il-lokalita`, għandu l-interess li jsemma aktar leħnu biex din il-problema tiġi ttekiljata b'mod serju u mill-aktar fis.

U kif issemma lill-leħnek?

Billi tmur fuq xi programm?

Jiena ngħid li le.

L-ewwel turi d-disapprovazzjoni tiegħek mad-dipartimenti u jekk dawn ma jatgħukx widen u tara li wara ċertu żmien raġonevoli ma ttieħdet l-ebda azzjoni biex il- problema tiġi solvuta, imbagħad wieħed irid jara li jittieħdu l-passi kollha neċessarji biex isemma leħnu.

Sur President, ngħaddi issa biex nitkellem dwar post ieħor li żgur ilna nisimgħu ħafna dwaru.

Qiegħed nirriferi għall-Mellieħa fejn għandna sitwazzjoni li l-berġa ta` dan il-lokal m'hijiex waħda adattata biex tilqa` n-nies fiha.

Riċentement konna qed nipprovaw naraw kemm huwa possibbli li jsiru alterazzjonijiet fil-berġa eżistenti ħalli tkun tista` sservi aħjar lin-nies tal-lokalita'.

Meta l-kunsill lokali kien talab lid-dipartiment tas-saħħa biex jiddiskutu miegħu dwar il-berġa waħda mill-affarijiet li qallu kienet din: Se tinbena dar għall-anzjani ġewwa l-Mellieħa, hemm il- pjanti lesti, għax ma jiġix ikkonsidrat li ma` din id-dar ta` l-anzjani tinbena berġa` moderna biex tkun tista` tiġi utilizzata min-nies tal- lokalita?

Ir-risposta li ngħataw kienet din: M'hijiex il-policy tal-gvern li biswit dar ta` l-anzjani tinbena berġa.

Hawnhekk wieħed jistaqsi: Jekk m'hijiex il-policy tal-gvern li biswit dar ta` l-anzjani tinbena berġa, hija policy tal-gvern li biswit ċentru tas-saħħa jinbena ċentru għall- anzjani?

Nispera li ma jkollniex two weights and two measures.

Imma issa wara issa sirna nafu bl-istorja ta` x'se jiġri fiċ-ċentru tas-saħħa ta` Ħal Qormi jista` jkun li naraw bidla fil-policy.

Ladarba qed nitkellem fuq il-bereġ huwa importanti li bil-mod il-mod nibdew naraw iktar kunsilli lokali li jagħmlu użu aħjar minn dawn il-bereġ fil- lokalitjiet differenti ta` Malta biex iwasslu aħjar il-mezz ta` prevenzjoni.

Illum il-ġurnata m'għandiex nitkellmu u nagħmlu l-enfasi kollha kemm hi fuq fejn tidħol il-kura sekondarja jew terzjarja, liema kura bażikament tirrigwarda kura speċjalizzata fl-isptarijiet, imma qed nitkellmu aktar fuq il-kura primarja.

Naħseb li jkun għaqli jekk ikun hemm iktar ħeġġa min-naħa tal-kunsilli lokali biex jedukaw liċ-ċittadini tagħna dwar din it-tip ta` prevenzjoni, speċjalment fuq mard li ma jitteħidtx, bħal ngħidu aħna mard realtat ma` ċerti tipi ta` cancer, mal-problemi tal- qalb u ma` problemi li jirrigwardaw iċ-ċirkolazzjoni.

Il-kunsilli lokali għandhom jaraw li jkun hemm l-edukazzjoni kollha neċessarja biex il-poplu Malti jgħix iktar - fil-fatt nafu li qiegħed jgħix aktar - u jgħix ħajja li tkun aħjar.

Dan jista` jsir bl-edukazzjoni mhux biss tat-tfal, li hija importanti fl-iskejjel, imma anke ta` adulti u anke ta` dawk li llum għandhom ċerta eta`.

Sur President, apparti minn hekk huwa importanti li jkun hemm utilizzazzjoni aħjar ta` l-iskejjel governattivi u anke dawk li m'humiex – din nistgħu nassoċjawha indirettament mas-settur tas-saħħa – billi ċ- ċittadini ta` kull lokalita` jkollhom aċċess għall-faċilitajiet kemm sportivi kif ukoll edukattivi biex b'hekk ikollna poplu aktar konxju u aktar edukat.

Huwa importanti li min hu illetterat jingħata ċans biex forsi dak li ma tgħallimx meta kien żgħir, jekk irid, jitgħallmu issa.

Jiena naħseb li b'kollaborazzjoni bejn id-dipartiment ta` l-edukazzjoni u l- kunsilli lokali ċerti ċittadini fid-diversi lokalitajiet ikun jistgħu jingħataw ċans ieħor biex jedukaw ruħhom, speċjalment dawk li meta kienu żgħar minħabba ċerti ċirkostanzi kellhom jitilqu mill-iskola biex imorru jaħdmu jew inkella oħrajn li għażlu toroq oħra u li sfortunatament spiċċaw delinkwenti.

Dan jista` jwassal biex f'Malta u Għawdex ikollna poplu iktar edukat u poplu inqas u inqas illitterat, speċjalment issa meta qed ninnotaw li l-illitteriżmu mhux talli mhux qiegħed jonqos talli pjuttost qiegħed dejjem jiżdied.

Sur President, tajjeb ukoll li ngħid xi ħaġa dwar ċerti siti arkeoloġiċi li għandna ġewwa pajjiżna.

Huwa importanti li kull kunsill lokali jidentifika dawn is-siti, jimmarkahom u jibża` għalihom daqslikieku kienu dawl għajnejn il-kunsilliera.

Huwa inaċċettabbli li nkomplu nitilfu siti ta` ċertu interess storiku għas-sempliċi li dawn m'humiex immarkati.

Issib ċerti individwi li jiġu jaqgħu u jqumu u jibqgħu għaddejjin l-aqwa li l- affarijiet li kellhom jagħmlu għamluhom.

Sfortunatament ġieli wkoll insibu dipartimenti jew anke korporazzjonijiet governattivi li jibqgħu għaddejjin bix-xogħol qishom mhux huma u ma jagħtux kas l-interess arkeoloġiku ta` ċerti lokalitajiet.

Każ tipiku huwa dak tax-xogħlijiet li kienu qed isiru mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-Ilma li kien twaqqaf wara diversi rapporti li saru min- numru ta` residenti li joqogħdu fil-viċinanzi fejn hemm dawn is-siti arkeoloġiċi, għax kieku l-kanal li kien qed jitħaffer kien jibqa` għaddej mill-cart ruts, minn ġo l-oqbra puniċi u anke f'area fejn hemm flora u fawna li ma ssib mkien ieħor f'Malta.

Dan joħroġ minn diversi studji li saru minn speċjalisti bħal, per eżempju, Lanfranco.

Dan kien għamel divesi xogħlijiet lill-istess kunsill lokali diversi snin ilu.

Hawnhekk ta` min ifaħħar lill-kunsilliera tal-kunsill lokali preċedenti tan-Naxxar li fil- fatt parti minn xogħolhom kien li jidentifikaw dawn is-siti importanti u ġabu kemm setgħu informazzjoni fuqhom.

Dawn għamlu ukoll assessment fuqhom u raw x'importanza għandhom.

Imma sfortunatament b'din l-importanza kollha li kienet qed tingħata dakinhar kellhom ikunu n-nies tal-lokalita` li jiġbdu l-attenzjoni għal aktar minn darba tal-kunsill lokali biex iwaqqaf il-ħneżrija li kienet se ssir mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-ilma.

Imbagħad xi xhur wara, biex inkomplu ngħaxxquha, xi ħadd għoġbu jwitti bit- terrapien l-istess area, imma x-xaqliba tan-naħa tal-Mosta, bil-konsegwenza li hedded li dawn is-siti li huma ta` ċerta importanza storika jiġu mgħottija.

Ta` min hawnhekk ifaħħar, għalkemm indunaw daqsxejn tard, individwi fil- kunsill lokali tal-Mosta li ġibdu l-attenzjoni mill-ewwel u bis-saħħa ta` pressjoni li saret anke fil-ġurnali dik il-ħsara li kienet se ssir ġiet skansata.

Naħseb li huwa imporanti li dawn is-siti jingħataw l-attenzjoni kollha li tixirqilhom u nħoss li kull lokalita` mhux biss għandna tara liema huma s-siti ta` importanza, imma wkoll li bil-mod il-mod tirranġahom, tirrinovahom u tara kif tista` tutilizzahom aħjar.

Kif jista` wieħed jutilizzahom aħjar?

Wieħed jista` jutilizzahom aħjar billi jattira Maltin u turisti li jżuru dik il-lokalita` għax dik il-lokalita` tagħhom għandha x'toffri.

Jiena ngħid li m'hawn l-ebda lokalita` f'Malta li m'għandhiex xi sit biex tiftaħar bih.

F'dan il-pajjiż ċkejken b'popolazzjoni għolja ħafna meta mqabbla ma` l- area li ngħixu fiha għandna ħafna siti biex niftaħru bihom u naħseb li wasal iż-żmien li nieħdu vantaġġ minn dawn is-siti.

Sfortunatament għad m'għandniex dik il-kultura biex dawn is-siti nkomplu ntejbuhom u nagħmlu l- porpoganda neċessarja biex inkunu nistgħu nattiraw ċertu suq għal- lokalitajiet tagħna.

Ta` min jgħid li hawn lokalita` lejn in-naħat ta` Ħal Safi, il-Qrendi u l-Imqabba - ma nafx eżatt liema – li kif tkun dieħal għaliha tara bord li fuqu hemm miktub liema huma s-siti ta` importanza li wieħed jista` jsib f'dik il-lokalita`.

Sfortunatament, jekk m'iniex sejjer żball bord bħal dan jinstab biss f'lokalita` waħda biss.

Jiena ngħid li għandna nħeġġu biex kull lokalita` mhux biss tagħmel tabella bil-kelma "welcome" biex turik li wasalt biex tidħol fil-lokalita`, imma apparti l-merħba għandha tagħtik l-informazzjoni kollha neċessarja tal-wirt storiku u l-postijiet ta` importanza li jinstabu f'dik il-lokalita`.

Apparti minn hekk f'dawn is-siti ta` importanza għandu jkun hemm plakka bl-informazzjoni li tgħidlek għaliex dak is-sit huwa importanti, bħal ngħidu aħna, meta nbena, għal xiex kien jintuża, meta tbiddlet il-funzjoni tiegħu, jekk kenitx saritlu xi ħsara fl-istruttura tiegħu, meta ġiet irranġata dik il-ħsara li kienet saritlu u għal liema skop kien jintuża oriġinarjament u minn meta beda jintuża għall-iskop li qed jintuża preżentament.

Per eżempju, fil-lokalita` tan-Naxxar ftit nies jafu li kien hemm qorti u ħabs li kien jintuża mijiet ta` snin ilu.

Illum f'dak is-sit li kien jintuża bħala qorti u ħabs hemm każin tal-banda.

F'dan il-post wieħed bil-kemm jidentifika li kien hemm iċ-ċelel.

Hemm ftit iron bars, imma l-bqija ma jidher xejn.

Għalhekk huwa importanti li kull lokalita` tutilizza s-siti storiċi li għandha għax jekk jirnexxiela li tattira t-turisti din tista` twassal ukoll għal dħul finanzjarju għall- istess lokalita`.

F'ċerti lokalitajiet wieħed isib ukoll bħal minibus li ddur dawn is-siti storiċi u fl-istess ħin tingħata l-informazzjoni lil dawk li jogħġobhom iżuru dik il-lokalita`.

Naħseb li dawn l-eżempji għandhom jittieħdu, biex ngħidu hekk, bħall-influwenza minn lokal għal ieħor.

Din għandha tkun bħall-epidemija fost il-kunsilli lokali għax b'hekk nkunu qed nuru l-impenn u l-interess ta` kif il-lokalita` li aħna ngħixu fiha nagħtuha l-importanza li jixirqilha.

Meta ngħid nagħtuha l-importanza ma jfissirx biss li nirranġaw il-bankina, it-toroq, il-playing fields u l- affarijiet l-oħra kollha imma jfisser ukoll li għandna nieħdu ħsieb il-wirt stroriku li hemm f'kull lokalita` għax dan huwa ta` importanza kbira.

Għalhekk għandu jkun hemm is-support neċessarju kollu mid-dipartimenti governattivi lejn il-kunsilli lokali.

Jiena ma nippretendix li l-kunsilli lokali għandhom jagħmlu l-infiq kollu huma.

Naħseb li għandhom jaħdmu flimkien mad-dipartimenti governattivi konċernati ħalli dawn il-lokalitajiet ikunu jistgħu jtejbuhom u meta jkunu se jiġu rranġati postijiet antiki wieħed jista` jagħmel użu mid- dipartimenti tal-gvern li jispeċjalizzaw f'dan it-tip ta` xogħol.

Sur President, fil-ftit ħin li kelli jiena pprovajt insemmi punti posittivi u nagħlaq billi ngħid li jekk verament irridu naraw lill-kunsilli lokali jimxu 'l quddiem u nagħmlu użu tajjeb minnhom irridu naraw li dawn il- kunsilli mhux biss iservu lil-lokalita` imma jservu wkoll lil Malta u Għawdex biex inkunu nistgħu nirriklamaw lil pajjiżna mal-Maltin u l- Għawdxin, billi nuru lill-uliedna x'jippossjedu l-lokalitajiet tagħna, u nkunu nistgħu nirriklamawh ukoll mal-barranin ħalli meta jkunu ġejjin hawnhekk ma jgħidux li sejrin f'post żgħir li fih m'hemm xejn imma jgħidu li sejrin f'post żgħir li huwa mimli b'rikkezzi u li għandu storja u wirt arkeoloġiku li jistgħu jgawduh huma wkoll.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru sabiex jagħmel il-winding-up.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Sur President, nibda billi nirringrazzja lill-kelliema kollha li ħadu sehem f'dan id- dibattitu, liema dibattitu għal darb'oħra juri l-qbil li b'mod ġenerali hawn bejn il-partiti fuq il-kunsilli lokali.

Il-qbil fuq dan l-abbozz partikolari ġie espress ukoll fil-PAC għax kif spjegajt meta indtroduċejt din il-liġi, l-abbozz li għandna quddiemna huwa proprju abbozz li ħareġ minn diskussjoni li saret fil-PAC dwar kif nistgħu ntejbu l-liġi biex prinċiparjament nilqgħu għar-realta` li minkejja l-liġi dwar il-kunsilli lokali tgħid li l-kunsilli għandhom jaħdmu mingħajr deficits fil-fatt kien qed jirriżulta li numru ta` kunsilli lokali kellhom deficits u l-gvern ma kellu l-ebda mezz effettic biex jiżgura li dik il-liġi tiġi osservata.

Kienet bil-maturita` tal-membri kollha tal-PAC li wasalna għall-pożizzjoni ta` qbil dwar kif għandna nimxu wara li saru diskussjonijiet mhux biss bejn il-membri parlamentari imma saret diskussjoni wkoll ma` l-assoċjazzjoni tal- kunsilli lokali li fiha ħa sehem ukoll l-awditur ġenerali.

Ir-riżultat fil- fatt m'huwiex biss dan li għandna llum fil-liġi nnifisha li ssemmi biss il- prinċipji li se nadottaw għax b'mod dettaljat ħafna iktar, se jkun hemm tibdil fir-regolamenti finanzjarji li japplikaw il-kunsilli lokali b'hekk it-tibdil li qed nipproponu jkun jista` jseħħ.

Sur President, xtaqt nirrispondi għal xi kummenti li saru f'dan is-sens.

Jiena nħobb noqgħod attent li kemm jista` jkun f'dan il-kamp ma nippolitiċizzax il-kummenti u diskorsi li nagħmel fil-Parlament għar- raġuni li b'kummenti partiġġjani jew negattivi ż-żejjed faċli tkisser il- consensus li rnexxielna nibnu over the years f'dan il-qasam.

Ma naħsibx li jkun ta` ġid għall-kunsilli lokali jekk ħaġa li faċilment nistgħu nagħmlu nkunu partiġġjani u negattivi ż-żejjed fiha u ma nipprovawx inħarsu lejn dan il-qasam bħala qasam fejn il-consensus qed iħalli frott.

Jiena nemmen li hemm bon sens biżżejjed miż-żewġ naħat biex fejn ikun hemm diffikultajiet – u hemm diffikultajiet illum bejn il-partiti u niġi għalihom aktar 'il quddiem – dawn niffaċċjawhom u naslu għall-pożizzjoni li forsi ma tkunx il-pożizzjoni inizjali ta` naħa u lanqas ta` oħra, pero` tkun pożizzjoni li tnejn nistgħu naċċettaw.

Hekk ġara f'dawn l-emendi.

Jien tlaqt minn pożizzjoni partikolari, l-Onor.

Mangion telaq minn pożizzjoni oħra pero` t-tnejn sibna via di mezzo aċċettabbli għal kulħadd, anke għall-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali, u rnexxielna nagħtu eżempju ta` kif bil-buona volonta` u mingħajr ma toqgħod twebbes rasek ta` xejn tista` tasal għall-consensus u tasal ukoll għall-metodi li fl-aħħar mill- aħħar huma tajbin daqs dawk li tkun tlaqt bihom inti wkoll.

Għalhekk, bir- rispett kollu, jiena ngħid li kummenti bħalma għamel l-Onor.

Farrugia, bħal per eżempju l-kumment li l-kunsilli mmexxija minn maġġoranza nazzjonalista huma magħrufin għad-deficits, fl-opinjoni tiegħi, huma kummenti żejda.

Huma żejda għax l-ewwelnett joħolqu risposti minn din in-naħa li jistgħu jkunu bl-istess ton u allura f'dik it-tip ta` linja kulma nagħmlu hawn ġew huwa li flok nibnu fuq dak li jgħaqqadna, insibu dak li jifridna u nkomplu nkissru fuqu u naħseb li dan ma jkun ta` ġid għal ħadd, wisq inqas għall- kunsilli lokali.

It-tieni nett huma żejda għax bħala fatt dawn l- affarijiet ma jirriżultawx.

Jiena poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra lista tad-deficits kollha li għandhom il-kunsilli lokali u l-Onor.

Farrugia jista` jara li prattikament huma maqsumin fifty-fifty.

Daqs kemm saru deficits mill-kunsilli nazzjonalista saru deficits mill-kunsilli laburisti.

Illum, jekk tridu noqogħdu nitkellmu fuq records, ir-record qiegħed f'idejn il-kunsilli laburisti għax sa l- aħħar tal-financial year, mill-aħħar financial accounts li għadhom m'humiex audited, din is-sena għandna tliet kunsilli laburisti li huma dawk ta` Bormla li ilu ġej bid-deficit ma nafx kemm, u mbagħad hemm tnejn ġodda li huma Ħaż Żebbuġ u x-Xewkija u min-naħa tal-Partit Nazzjonalista għandna lill dak tal-Mosta, li ilu ġej u naqas sostanzjalment, u għandna wieħed ġdid li huwa dak ta` l-Għasri.

Mhux veru m'hemmx għażla bejn il-kunsilli nazzjonalisti u l-kunsilli laburisti.

Kien hemm il-kunsill lokali tal- Pieta` li kien fi stat ta` falliment, teknikament.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia, on a point of order.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Fil-waqt li napprezza li l-Ministru qed jagħti din l-ispjegazzjoni għax tlabtiehlu jiena stess, jista` jgħid jekk l-ikbar ammont ta` dejn hux qiegħed fuq in-naħa tal-kunsilli Nazzjonalisti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jiena ngħidlek li le.

Jekk inti taqbad l-accounts, mhux fuq il-bażi tal-working capital imma fuq il-bażi tal-consolidated accounts, storikament l-uniċi żewġ kunsilli li kienu fi stat ta` falliment, jiġifieri l-current u fixed assets tagħhom huma inqas mill- capital liabilities u l-fixed liabilities, kienu dak ta` Raħal Ġdid u dak ta` Ta` Xbiex.

Teknikament dawn kienu fi stat ta` falliment.

Issa aħna mhux qed nużaw dak il-kejl.

Aħna qed nieħdu l-working capital bħala kejl u meta nużaw dan il-kejl insibu li l-ogħla wieħed kien tal-kunsill lokali tal- Mosta, imma llum m'huwiex.

Jiena nista` nassigura lill-Onor.

Farrugia li l- unika kwestjoni li verament timmotiva lill-kunsilli lokali biex jagħmlu d- deficits, u għalhekk għamilna emenda speċifika, hija meta tkun ġejja l- elezzjoni.

U m'hemmx għax laburisti jew nazzjonalisti, nista` nassigurah.

Il-ġenn ta` l-elezzjonijiet iġegħelhom jagħmlu d-deficits.

Jiena għalhekk ma nħobbx noqgħod għax dak u għax l-ieħor.

Kull kunsill għandu xi difett.

Sur President, meta l-Onor.

Farrugia tkellem fuq id-donazzjonijiet semma lill-kunsill lokali ta` Tas-Sliema.

Kont jiena stess, sena ilu li semmejt lill-kunsill ta` Tas-Sliema u tkażajt bis-Sindku li għamel donazzjoni ta` Lm3,000 lis-Sliema Wanderers Football Club, meta hu l-president ta` l- istess club.

Jiena semmejtha din.

Ma kellux għalfejn xi ħadd jiġi jimbottani għax il-ħażin huwa ħażin.

Pero` nassigurah li l-kunsill lokali ta` Bormla nefaq xi Lm8,000 taħt programm biex ibajdu d-djar.

Jiġifieri affarijiet bħal dawn nistgħu nsibu kullimkien.

(Interruzzjonijiet) Il-ħażin huwa ħażin.

(Interruzzjonijiet) Dan huwa bħal meta tgħid wieħed mar u seraq jew wieħed mar jipprova jisraq, imma aħjar ma seraqx.

Imma l-argument jibqa` wieħed li minn dawn l-eżempji għandna kemm trid u rridu nwaqqfuhom għal kollox għax l-apetito vien mangiando u aħjar inneħħu l-apetito mill- bidu.

Sur President, il-punt li nixtieq nagħmel f'dan ir-rigward huwa wieħed.

B'ħafna tħabit u b'ħafna bon sens irnexxielna nilħqu consensus fuq il-linji ġenerali, jekk mhux fuq id-dettall, tal-qasam tal-kunsilli lokali.

Ejja ma nkunux partiġġjani ż-żejjed li biex nikurjaw xi political point 'il hawn u 'l hemm fuq xulxin – jiena din ngħidha anke għaż-żewġ partiti waqt l- elezzjonijiet – ma nħallux id-demm ta` l-elezzjoni jiġri bina u nħassru r- relazzjoni bejn nies li joqogħdu fl-istess raħal u jridu jaħdmu flimkien.

Jiena naħseb li rridu noqogħdu attenti.

Sur President, f'dan l-ambitu xtaqt ukoll nagħmel riferenza għal dak li ġara waqt l-aħħar laqgħa tas-sindki, fejn wara li sar rapport unanimu bejn iż-żewġ partiti dwar way forward kif għandhom jimxu l-kunsilli nqala` li nqala` - mhux se noqgħod nidħol fih min kellu raġun jew min ma kellu raġun, ma jimportanix – u dak il-consensus li kien hemm fuq il-livell ta` kunsilliera sfaxxa.

Jiena ma naħsibx li sfaxxa fuq il-kontenut tar-rapport.

Jiena ma naqbilx mal-kontentut kollu tar-rapport, imma l-linja tar-rapport hija tajba u naħseb li hemm consensus bażiku dwaru.

Kien hemm forsi interessi politiċi ikbar 'il bogħod mill-kunsilli lokali li setgħu affettwaw dan.

Jiena m'iniex se noqgħod inħares lejn il-passat u noqħgod niġġustifika minn kellu raġun jew le.

Jiena rrid nħares 'il quddiem u l- appell tiegħi hu li jekk għandna qbil bażiku fuq il-prinċipji ta` dak ir- rapport li għamlu żewġ kunsilliera nazzjonalisti, żewġ kunsilliera laburisti u sindku indipendenti u ffirmat minnhom, ejja naħsmu flimkien biex dak ir-rapport fil-fatt nattwawh għax huwa rapport tajjeb u għandu viżjoni.

Jien nifhem li l-problema kollha ġejja minħabba li fuq bażi ta` partiti ma nstabitx soluzzjoni għall-problema li tqajmet mill-Malta Labour Party dwar riforma fil-metodu ta` elezzjoni ta` l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Jiena qed ngħidha minn hawn, m'hijiex xi ħaġa ġdida għax jafuha tan-naħa l- oħra wkoll, li l-gvern huwa dispost li jisma` kull riforma.

Jiena li nissuġġerixxi huwa dan: Jekk ma nstabx metodu kif jiltaqgħu s-segretarji ġenerali tal-partiti għaliex ma jaqbduhiex f'idejhom l-assoċjazzjoni.

Dan m'hemmx xi diffikulta` enormi.

Bażikament hemm il-kwestjoni tan-numru ta` kunsilliera li għandu jkun hemm fl-assoċjazzjoni u l-metodu ta` kif jiġu eletti bl-għan aħħari li għandu jkun hemm iktar rappreżentanza proporzjonali, over all, għal dak li jeżisti fost il-kunsilliera.

Jiġifieri nista` nassigura lil kulħadd li m'hemm l-ebda problemi kbar li ma jistgħux jiġu solvuti.

Il-gvern mhux qed jgħid li ma jridx jisma` u li hemm hemm u ma jrid ibiddel xejn.

Bħala gvern aħna qed ngħidu: Isma` aslu għall-consensus għax din m'hijiex kwestjoni li wieħed jimponi, m'hijiex kwestjoni li jew nilgħab jew inħassar.

Din hija kwestjoni li ejja npoġġu flimkien u nitkellmu ftit u jekk hemm bżonn ipoġġi xi ħadd magħhom bħala medjatur biex jipprova jsib il- mezz kif jilħqu consensus.

M'hemmx affarijiet insormontabbli għax hemm ir- rieda biex it-tibdil isir.

Jiena qed ngħid li min-naħa tagħna hemm ir-rieda li nbiddlu.

Allura kif l-assoċjazzjoni dejjem irnexxiela tkun unanima f'kollox ma nħallux din pendenti fl-arja.

Jiena nirrikmanda lill- assoċjazzjoni, li fiha hemm rappreżentanza taż-żewġ partiti, jaqbduha f'idejhom, jagħmlu working group u joħorġu bis-soluzzjonijiet possibbli.

Jiena naħseb li hekk irridu nittrattaw dan il-qasam.

M'għandiex nittrattawh billi nsibu problema ma` wiċċna u min joħroġ stqarrija minn hemm u min joħroġ stqarrija minn hawn u noqogħdu nitgħajru u ma naslu mkien.

Għandna record ta` consensus f'dan il-qasam.

Ejja nħarsu lejn dan ir-record kull meta nsibu xi diffikultajiet.

Billi noqogħdu nieħdu din il- pożizzjoni formali ta` stqarrijiet kontra stqarrijiet naħseb li ma naslu mkien.

Sur President, allura nistqarr li dan il-gvern lest li jisma` fuq riforma ta` l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali.

Anzi jiena l-ewwel wieħed li ħadt il-pożizzjoni, dritt wara li sirt responsabbli għal dan id-dekasteru, u għedt li wasal iż-żmien li ħafna mill-funzjonijiet li kellu d-dipartiment tal-kunsilli lokali għandhom jispiċċaw u tibda teħodhom l-assoċjazzjoni.

Jien l-ewwel wieħed li rrid assoċjazzjoni b'saħħitha.

U jiena l-ewwel wieħed li nirrikonoxxi li ma jistax ikollna assoċjazzjoni b'saħħitha jekk ma jkunx hemm consensus dwar il-formazzjoni ta` din l-assoċjazzjoni, kif dejjem kellna s'issa.

(Interruzzjonijiet) Iva, wasal iż-żmien li nbiddlu.

Wasal iż-żmien li nbiddlu mhux biss kif tiġi eletta l-assoċjazzjoni, imma wasal iż-żmien biex inbiddlu wkoll il-mod ta` kif inhi finanzjata l- assoċjazzjoni.

Mela l-assoċjazzjoni għandha tibqa` tiddependi fuq il- Lm35,000 fis-sena li jagħtiha l-gvern?

Jekk l-assoċjazzjoni hija veru assoċjazzjoni rappeżentattiva tal-kunsilli lokali għandha tiġi finanzjata mill-kunsilli lokali stess għax b'hekk iġġib is-saħħa tagħha.

Irridu nżidu l-poteri ta` l-assoċjazzjoni speċjalment issa li qegħdin naħdmu f'ambitu ta` iktar għaqda bejn il-kunsilli lokali biex jipprovdu servizzi.

Irridu nippreparaw l-assoċjazzjoni għal meta Malta ssir membru ta` l-Unjoni Ewropea, fejn il-kunsilli tagħna u l-assoċjazzjoni se jkollhom vuċi qawwija u fejn ħafna mill-finanzjament wieħed jista` jitteppja jkunu jistgħu jitteppjawh direttament il-kunsilli tagħna.

Jiġifieri dan il-gvern huwa altru favur li jkollna assoċjazzjoni iktar b'saħħita, iktar organizzata, iktar tagħti servizzi lill-kunsilli lokali membri tagħna, iktar tħarreġ lill-kunsilliera tagħna u iktar parteċipi fl-ambitu kollu internazzjonali u fil-bibien kollha li qed jinfetħulha permezz tal-politika ta` dan il-gvern, li jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, mill-ftit esperjenzi li għandna nista` ngħid li l-kunsilli lokali tal-Qala, tan-Nadur, ta` Bormla u ta` Birkirkara, b'Malta barra mill- Unjoni, diġa` gawdew minn fondi ta` l-Unjoni Ewropea permezz ta` parteċipazzjoni f'attivitajiet u programmi flimkien ma` kunsilli li huma parti minn pajjiżi membri ta` l-Unjoni Ewropea.

Ladarba aħna nidħlu fl- Unjoni jkun bil-wisq ħafna iktar minn dawn il-fondi.

Aħna qed nagħmlu l- almu tagħna biex dawn l-assoċjazzjonijiet inkabbruhom u biex dawn il- possibilitajiet inkomplu niftħuhom.

Aħna rridu li dan kollu jsir u allura żgur li proposti li jintlaħqu b'consensus għar-riforma ta` l-assoċjazzjoni, jekk meħud f'dan l-ambitu kollu, se jsibu lill-gvern favur tagħhom.

Jien ma naħsibx li d-diskussjoni fi ħdan l-assoċjazzjoni għandha tillimita ruħha sempliċiment għal mod ta` kif il-membri għandhom jiġu eletti.

Jiena naħseb li d-diskussjoni trid tinfetaħ ftit.

Id-diskussjoni trid tkun dwar kif se jsiru l-finanzjamenti iktar 'il quddiem, x'tip ta` staff għandha bżonn u x'servizzi għandha tibda toffri.

Pero` jiena ċert li jekk ipoġġu madwar il-mejda, jekk hemm bżonn flimkien ma` erba` min-nies oħra biex ikun hemm rappreżentanti tal-partiti, jagħmlu tlieta jew erba` laqgħat u jaslu, għax dejjem waslu.

Allura ejja nħarsu lejn l-aspett posittiv u mhux lejn l-aspett li kultant minħabba pożizzjonijiet politiċi ta` nies li m'humiex kunsilliera jittieħdu biex jiġu fil-gazzetti u noqogħdu kemm ma naqblux.

Jiena naħseb li r-realta` hija li naqblu.

Sur President, ladarba għedt dan xtaqt nirrispondi żewġ kummenti oħra li saru.

L-Onor.

Cuschieri qajjem il-każ dwar ir-restawr ta` Triq il-Karmnu f'San Ġiljan.

Jiena tlabt rapport mid-dipartiment tal-kunsilli lokali dwar dan il-każ, liema rapport se npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, u ma jidhirx li l-Onor.

Cuschieri kien għal kollox preċiż dwar dak li qal.

Mill- investigazzjoni li għamel id-dipartiment ma jidhirx li kien hemm xi lok ta` abbuż fl-għoti ta` dan il-kuntratt.

Sur President, xtaqt ukoll nirrispondi għall-kumment li sar mill-Onor.

Anġlu Farrugia u l-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

Dawn semmew il-kwestjoni ta` meta jsiruli domandi parlamentari dwar xogħol li jagħmlu l-kunsilli lokali u jiena nirrispondihom billi ngħid: Peress il-kunsill lokali huwa statutorjament indipendenti d-domanda għandha tiġi rivolta lill-kunsill lokali.

Bir-rispett kollu lejn min qajjem dan il-każ, jiena nemmen li huwa l-obbligu tiegħi li nagħmel hekk.

Għaliex?

Jiena hawnhekk nirrispondi biss għal dak li jaqa` fid-dekasteru tiegħi u li għalih jiena politikament responsabbli.

Jiena ma nirrispondix għal entitajiet li ma jaqgħux taħt id- direzzjoni tiegħi.

Jiena m'għandi l-ebda poter nordna lill-kunsilli lokali li jagħmlu xi ħaġa li taqa` fir-responsabbilta` tagħhom.

Meta jien niġi mistoqsi meta l-kunsill se jagħti t-tarmac lit-tali triq bir-rispett lejn il-kariga li għandi jien ma naħsibx li l-Ministru, li mhux responsabbli jiddeċiedi meta se jingħata t-tarmac u li mhux responsabbli jiddeċiedi jekk għandux jingħata t-tarmac lil dik it-triq, għandu jilgħabha ta` pustier u jibgħat id-domanda lill-kunsill u l-kunsill jibgħat ir-risposta u mbagħad il-Ministru jpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra jew jirrispondiha.

Meta jiena nirrispondi domanda f'din il-Kamra nassumi r-responsabbilta` għal dik ir- risposta.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li nircievi risposta minn dipartiment u ngħidlu li m'hijiex aċċettabbli.

Imbagħad jiena nerġa` nibgħatha lura u ngħidilhom eżattament x'irrid.

Din nagħmilha fuq kull domanda.

Qabel ma r- risposta tiġi hawnhekk il-Ministru jiffirma kull file għax huwa jrid jassumi r-responsabbilta` ta` dik ir-risposta.

Pero` fil-każ tal-kunsilli lokali ma nistax nassumiha dik ir-responsabbilta` għax ma jaqgħux taħt il- poter tiegħi.

Waqt li d-dipartiment tal-gvern huwa kostituzzjonalment taħt id-direction and control tal-ministru l-kunsilli lokali m'humiex taħt id- direction and control tal-ministru.

Din hija r-realta` u għalhekk jiena m'għandix nirrispondi f'isem il-kunsilli lokali għax il-kunsilli lokali m'humiex dipartimenti tal-gvern.

Il-liġi issa qed tagħti l-poter lil kull persuna biex ikollha aċċess għall- karti kollha li għandhom il-kunsilli lokali u għalhekk jiena niddirezzjona id-domandi kollha li jiġu hawnhekk lill-kunsilli lokali direttament għax għandi rispett lejn l-awtonomija tal-kunsilli lokali u nemmen li dik l- awtonomija trid rispettata.

Il-ministru m'għandux jattakka dik l- awtonomija billi jirrispondi hu flok il-kunsilli lokali.

Din hija r-raġuni għaliex jiena nirrispondi dawk id-domandi b'dak il-mod.

Pero` mbagħad jiena rrispondejt kull domanda fuq il-kunsilli lokali, kemm fir-rigward ta` policies u kemm fir-rigward ta` osservanza tal-liġi.

Kull domanda li saret fuq allegat abbuż ġibt l-informazzjoni u rrispondejtha.

Kull darba li kelli domanda fuq id-deficits tal-kunsilli lokali rrispondejtha.

Jiġifieri fejn tidħol l-osservanza tal-kunsilli ma` proċeduri li huma stabbiliti fil-liġi jew fir-regolamenti, hemmhekk hija r-responsabbilita` tiegħi, bħala ministru bl-overseeing powers fuq il-kunsilli, li nirrispondi u rrispondejt.

Pero` fuq affarijiet bħalma huma twaħħil ta` bozoz, irranġar ta` toroq u twaħħil ta` traffic lights, li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal- funzjonijiet tiegħi u li la għandi overseeing powers u lanqas direzzjoni u kontroll fuqhom ma nirrispondix jien għax dik m'hijiex responsabbilta` tiegħi.

Sur President, xtaqt nagħlaq b'kumment wieħed biss.

Il-kunsilli lokali tagħna llum immaturaw, u mmaturaw ħafna.

Il-kunsilli lokali tagħna llum daħlu f'oqsma li huma varji u diversi u ħafna differenti minn dawk li tlaqna bihom.

Biżżejjed ngħid li mill-accounts li jiġu ppubblikati u li jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra jirriżulta li madwar 17 jew 18% ta` l- income li għandhom il-kunsilli lokali huma apparti mill-fondi li jgħaddilhom il-gvern.

Għalhekk illum ma tridx tħares biss lejn il-vot li jingħata mill-gvern fl-aħaħr tas-sena, pero` trid tħares ukoll lejn l- additonal income li għahdom il-kunsilli lokali.

Dan ifisser ukoll li l- kunsilli lokali qed jimxu 'l quddiem mhux biss finanzjarjament imma jfisser ukoll li llum l-kunsilli tagħna saru amministraturi importanti ta` flus pubbliċi għax jiġu minn fejn jiġu l-flus fl-aħħar mill-aħħar qed nitkellmu dejjem fuq flus pubbliċi.

Il-kunsilli lokali tagħna llum daħlu f'oqsma li m'humiex infrastrutturali biss.

Daħlu f'oqsma bħalma hu dak ta` l-e- government fejn se jkunu ċentru kbir ta` servizzi li jridu jingħataw lill- poplu Malti u Għawdxi.

Fl-istess ambitu, lill-kunsilliera tal-kunsilli lokali tagħna aħna qegħdin inqisuhom bħala l-iktar nies li jistgħu jimmiraw għall-qasam ta` l- edukazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma` l-attakk li rridu nagħmlu fuq id- digital divide.

Il-kunsilli lokali tagħna daħlu fl-oqsma tal-libreriji pubbliċi u f'diversi oqsma ta` għajnuniet soċjali.

Fi ftit kliem, tbiddlet sew il-fisjonomija tagħhom.

Jiena nieħu gost narahom sejrin 'il quddiem u kburi li kont parteċipi f'dan l-avvanz.

Pero` bil-wisq iktar kburi li nifforma parti minn gvern li konsistentement żied ir-responsabbilitajiet tal-kunsilli lokali, anke meta kien hemm uħud li taw pariri bil-kontra, u barra li żied ir-responsabbiltajiet żgura li kellhom finanzjament biżżejjed biex dan iwettquh.

Għad baqa` ħafna x'isir u jiena ngħid li hemm żewġ challenges partikolari li rridu nħarsu lejhom.

L-ewwel sfida hija dik li l-kunsilli għandhom ikunu ċentru ta` servizz għaċ-ċittadini tal-lokal.

Il-customer care element, speċjalment kif se nkbarruh permezz ta` l-e-government se jkun parti qawwija tal-futur tal-kunsilli lokali tagħna u l-kunsilli jridu jarmaw bih u kien għalhekk li s-sena l-oħra vvotajna Lm350,000 biex il- kunsilli lokali jkunu f'pożizzjoni li jkabbru l-parti tal-customer care li għandhom.

It-tieni sfida hija li jiena nixtieq li nara lill-kunsilli lokali ħafna iktar viċin il-gvern f'dak li għandu x'jaqsam mal-kampanja Maltija.

Għadna wisq lura fil-bżonn ta` sens ta` responsabbilizzazzjoni

tal-Maltin u l-Għawdxin biex nifhmu li t-toroq tagħna u speċjalment il- kampanja rurali hija ta` kulħadd.

Jiena nemmen sinċerament u ili nipprova nimbotta lill-kunsilli lokali tagħna biex jibdew iħaddmu l-kunċett tal- green wardens.

Ma naħsibx li għandna għalfejn niddupplikaw u jkollna wardens differenti, imma naħseb li hemm bżonn – u dan jista` jsir anke bl- għajnuna tad-dipartiment ta` l-ambjent – li noħolqu sistema ta` koperazzjoni bejn gvern ċentrali u kunsilli lokali biex verament jkollna sistema fejn il-wardens, li llum huma iktar fuq it-traffiku, nestenduhom għall-kunċett li jkunu wkoll wardens fil-partijiet rurali ta` Malta u Għawdex.

Hemm bżonn nagħmlu gwerra lill-ħmieġ, liema ħmieġ sfortunatament uħud minna jiġġenerawh.

Irridu li l-kunsilli lokali jaħdmu id f'id mal-gvern biex ikollna iktar sorveljanza iebsa u min jinqadab jabbuża jrid iħallas tajjeb għall-ħsara li jagħmel f'dan l-aspett.

Jiena ċert li jekk nibqgħu niddiskutu mal-kunsilli lokali, kif qed nagħmlu, dwar riforma dwar kif jaħdmu l-wardens u l-estensjoni ta` dan is-servizz fil-kampanja nkunu għamilna ħaġa kbira għal pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Għandi nifhem li l-Ministru jrid ipoġġi xi dokument fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Ittra mibgħuta mid-Direttur tal-Kunsilli Lokali lill-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan fis-6 ta' Ġunju 2002 dwar l-offerta għar-restawr ta' Triq il-Karmnu, San Ġiljan.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta` ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 363" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-misitoqsija hi li l-l-Abbozz ta` ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali, Kap. 363" jiġi ttrattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nippropona l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 19 ta' Ġunju, 2002 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li Jirregola Fondi Speċjali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, f'dan il-pajjiż qed jinħlew ħafna flus fuq proġetti ta' ċerti toroq u bankini li xhur wara jirriżultaw li jkunu assurdi.

Triq Psaila u t-triq ta' fejn il-knisja ta' Burmarrad huma eżempji ċari ta' dan li qiegħed ngħid.

Id-djuq esaġerat li għandna fit- toroq qed iwassal għal problemi f'każijiet ta' xi bżonn urġenti ta' ambulanza jew fire engine.

Dawn it-toroq dojoq iwasslu sabiex fis-sajf in- nies qed ikollhom joqgħodu fil-queues kbar ta' karozzi għaliex it-toroq qed nagħmluhom kważi iżjed dojoq mill-bankini.

Għandna wkoll toroq fejn tinħareġ 'il barra parti mill-bankina u timtela bil-ħamrija sabiex jiġi mqiegħed fiha xi xtieli u affarijiet li qed joħolqu skomdi liċ-ċittadin.

Hawnhekk wieħed jistaqsi kif qed jintnefqu miljuni ta' liri minn flus il- poplu imbagħad isiru dawn l-iżbalji kollha fit-tfassil tat-toroq u l- bankini.

Imbagħad jiġi hawn l-Onor.

Galea u jiftaħar kemm saru toroq u kemm ġew konsultati experts!

X'experts huma?

Trid tkun expert biex triq wiesa' għal erba' karozzi ġġibha wiesa' għal karozza waħda b'lane fuq kull naħa?

Xtaqt issa nitkellem fuq xi ħaġa oħra u cioe` dwar l-ispluzjoni li kien hemm reċentement fil-Fgura.

Jiena m'iniex se nidħol fl-investigazzjoni tal-każ għaliex hemm inkjesta maġisterjali għaddejja imma se nitkellem dwar il-mod kif ġiet trattata koppja żagħżugħa mill-istess awtoritajiet fejn dawn spiċċaw mingħajr dar intortament.

Minkejja li dawn kienu ilhom snin jirrapportaw il-każ, baqa' ma sar xejn għaliex fil-korp tal-pulizija hemm telqa esaġerata meta jiġu biex jindirizzaw il-każi.

Fejn hi l-accountability tal-korp tal-pulizija?

Bħal f'ħafna affarijiet oħra f'dan il-pajjiż, din tibqa' għaddejja mar-riħ u dawk li għandhom ir-responsabbilta` li jaġixxu ma jaġixxux u ħadd ma jiġi mitlub jirrispondi għan-nuqqasijiet.

U hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi jekk iċ-ċittadin huwiex protett.

Qed jintalbu xi nies biex jagħmlu xi xogħol ta' tiswija u nfetaħ kont il-bank għal min jixtieq jagħti karita` lil din il-kopja żagħżugħa li tilfet id-dar tagħha.

L-affarijiet li huma sbieħ - imma koppja li għadha tibda l-ħajja u li qiegħda fl-aqwa tagħha għandha tiġi sottomessa għal dawn l-umiljazzjonijiet meta hu l-Istat li f'każi bħal dawn għandu jagħti r-rimedju immedjat?

Kulħadd jaf li dan il-gvern hu ferm ġeneruż mal-konsulenti u jħallsilhom kera ta' vilel, karozzi lussużi u mobile phones imbagħad lil din il-koppja li għaddiet minn traġedja, nagħtuha post li lanqas biss hu abitabbli u npoġġuha titlob il-karita`!

Din hi r-realta` stramba ta' dan il-pajjiż taħt it-tmexxija tal-gvern Nazzjonalista.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fuq dan il-każ irrid ngħid li d-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali immedjatament u mingħajr ma qallu ħadd, ikkomunika ma' din il-familja u ġiet akkomodata f'kamra f'hotel a spejjeż tad- dipartiment għal perijodu ta' żmien li kien hemm bżonn, u iżjed minn hekk, ġie identifikat post li kien available dakinhar stess u li hu abitabbli.

Qegħdin isiru l-isforzi biex jekk hemm bżonn isiru xi xogħlijiet f'dan il- post, naraw jistgħux isiru permezz ta' l-iskemi tal-housing authority sabiex dan il-post jitranġa.

Qed nintervjeni biex ma toqogħdux tgħidu li ma sar xejn għax aħna addiritura morna out of the way biex ngħinu lil din il-koppja li għaddiet minn traġedja li teknikament hija responsabbilita` ta' min ikkawża din il- ħsara.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiena ħadt pjaċir li l-Viċi Prim Ministru rrispondieni.

Nissuġġerixxi li l-affarijiet isiru malajr kemm jista' jkun għax naf li dawn qed jgħaddu minn tbatijiet kbar.

Nispera li dan il-post verament hu abitabbli pero` mill-informazzjoni li għandi jiena, dan ma kienx daqshekk abitabbli u kien hemm problemi kbar ġo fih pero` ladarba l- Viċi Prim Ministru qed jagħtina l-assigurazzjoni li hekk hu, jiena nieqaf hawn fuq dan il-każ.

Jiena qed naċċetta u napprezza dan l-intervent fuq dan il-każ għax wara kollox wieħed mill-iskopijiet tagħna f'dan il-parlament hu li meta wieħed iqajjem każ bħal dan hawnhekk, isir xi ħaġa għall-ġid.

Issa se ngħaddi għal suġġett ieħor u nitkellem dwar kif qed jiġu trattati l- kaċċaturi f'pajjiżna.

Jiena qed ngħid dan b'rispett kemm ta' min iħobb il-kaċċa u kemm ta' min ma jemminx fiha.

Dan il-pajjiż għandu jirrispetta kull ħaġa li sservi ta' sfog anke jekk ma jkunx jogħġob lil kulħadd.

Ovvjament il-liġi wkoll trid tiġi rispettata pero` mhux aċċettabbli li f'pajjiż demokratiku l-kaċċaturi jiġu trattati qishom kriminali.

Nafu li min ma josservax il-liġi jrid jirrispondi fil-qorti pero` min josserva l-liġi ma għandux jiġi ttrattat bħal wieħed li qiegħed jikser il-liġi!

Nafu kemm ġew imwiegħda affarijiet mill-partit Nazzjonalista lill-kaċċaturi qabel l-elezzjoni ta' l-1998 fejn kienu qalulhom li se jagħtuhom id-drittijiet kollha li hemm bżonn u m'għandhomx għalfejn jinkwetaw.

Jekk irid l-Viċi Prim Ministru jista' jagħmel intervent fuq dan ukoll wara li ngħid x'qed jiġri fir-rigward tal- kaċċaturi.

Qed jiġu organizzati raids minn skawdri tal-pulizija ġo djar ta' nies li huma dilettanti tal-kaċċa u qed jeħdulhom it-tajr ibbalzmat li jkollhom.

Min imexxi dawn l-iskawdri mhux qed ikun responsabbli għall-ħsara li qiegħda ssir lil dawn it-tajr.

Dawn it-tajr mhux qed jiġu trattati sew u dan meta jkunu ġew ibbalzmati b'tant sengħa mill-balzamatur.

Imbagħad x'jiġri?

Dan it-tajr jinstab li huwa korrett u meta jingħata lura, jew b'ordni tal-qorti jew inkella għax ma jkollhomx każ, jinstab mgħaffeġ jew ingerrem mill-ġrieden għaliex fid-depot jew imħażen oħra fejn jitpoġġew dawn it-tjur hemm il-ġrieden jiġru.

Għalfejn qed jiġu trattati hekk dawn in- nies u min se jikkumpensahom għall-ħsara li saritilhom?

Jekk għandhom jagħmlu r-raids, jagħmluhom, imma minflok joħorġu dawn it-tjur mid-dar tad- dilettant, aħjar tiġi ssiġillata l-vetrina fejn hemm it-tajr suspettat li m'huwiex irreġistrat.

Hekk għandu jsir sabiex ma ssirx ħsara.

Qed isiru eluf ta' liri fi ħsara u jiena nħoss li mhux sew li dawn in-nies qed jiġu trattati agħar mill-kriminali.

Dawn huma l-istess nies li n-Nazzjonalisti qabel l-elezzjoni ta' l-1998 qalulhom li kważi setgħu jmorru huma jitkellmu fi Brussels!

In-Nazzjonalisti serqu l-voti tal-kaċċaturi imbagħad daħku bihom.

Nafu li erba' snin ilu meta kien hemm l-amnestija biex jiġi reġistrat it- tajr ibbalzmat, kien hemm perijodu qasir u ħafna min-nies ma kinux jafu li min għandu tajra bbalzmata għandu jirreġistraha.

Kien hemm każi ta' nies li forsi wirtu xi tajr ibbalzmat mingħand missierhom li jkun dilettant imma ma kienx jaf jew ma kienx ta kas jirreġistra dan it-tajr, u jmorru għandhom il- pulizija u jeħduhomlu.

X'se jakkwista l-Istat billi jieħu għasfur li ilu mejjet snin u bbalzmat b'mod professjonali li għal xi raġuni jew oħra ma ġiex reġistrat taħt ir-reġistrazzjoni li ħarġet b'avviż legali ta' xi erba' snin ilu?

In-naħa l-oħra għandhom jagħtu rimedju lid-dilettanti....

(Interuzzjonijiet) Iva, intom għax intom qegħdin fil-gvern bħalissa; meta nkunu fil-gvern aħna nagħtu dan ir-rimedju aħna imma illum intom qegħdin fil-gvern.

Mr Speaker, kien hemm min beża` jirreġistra tajr li huwa protett pero` dan fil-fatt setgħu jagħmluh; kien hemm min irreġistra ajkli, isqra u tajr tal- priża.

Dawn kollha setgħu jiġu reġistrati imma kien hemm min beża' għax ma kienx hemm informazzjoni biżżejjed min-naħa tal-gvern.

Meta joħroġ avviż legali bħal dan, il-gvern għandu jara x'jagħmel sabiex il-pubbliku jkun mgħarraf sewwa.

Huwa importanti li l-liġi mhux tagħmilha biss imma li kulħadd ikun jaf fiex tikkonsisti.

Veru li hu tajjeb li min jiżbalja għandu jirrispondi għall-azzjonijiet tiegħu, imma l-pubbliku għandu jiġi mgħallem u se nġib l-eżempju tal-kaċċa fuq il-baħar.

Ħafna kaċċaturi Maltin qegħdin jonfqu mijiet, jekk mhux eluf ta' liri, biex imorru għall-kaċċa tal-borok barra minn Malta meta din it-tip ta' kaċċa tista' ssir f'Malta, fix-xahar ta' Marzu.

Imma peress li f'Marzu jpassu ħafna tajr tal-priża, l-istaġun ikun magħluq.

Mela li għandu jsir huwa – din li se nsemmi ma tistax issir jekk Malta tidħol fl-UE – li jinfetaħ l- istaġun fuq il-baħar iżda b'ċerti kundizzjonijiet.

Nagħtu tant liċenzji b'tant kundizzjonijiet, għalfejn m'għandniex nagħmlu l-istess mal- kaċċaturi!

Ngħidulhom li f'Marzu jistgħu joħorġu għall-kaċċa tal-borok fuq il-baħar pero` jrid jkun hemm żoni sa fejn kaċċatur għandu joqgħod bid- dgħajsa.

Ovvjament ikun hemm għassa mill-pulizija sabiex ma jkunx hemm kaċċa fuq tajr ieħor ħlief il-borok.

B'hekk inkunu qegħdin nagħtu dak li huwa bi dritt lill-kaċċatur u b'hekk ikun jista' jikkaċċja dak li suppost jikkaċċja imma fl-istess ħin nipproteġu t-tjur li għandhom dejjem jiġu protetti u b'hekk tiġi osservata l-liġi.

Dawn huma affarijiet li nistgħu nagħmluhom flimkien imma minħabba l-fatt li l-gvern Nazzjonalista qed jinnegozja u jagħlaq il-kapitli bl-addoċċ, dan huwa impossibli li jsir f'pajjiżna għaliex hemm direttivi qawwija ta' l-UE.

Per eżempju, fi Franza, Jospin - li llum hu persuna komuni u wisq probabbli reġa mar jgħallem - kellu l-akbar partit politiku, il-partit Soċjalista, imma waħda mill-problemi li kellu kienet li tilef is-support qawwi li kellu minn dawk in-nies li għal mijiet ta' snin kellhom id-dritt li jikkaċċjaw għaliex Franza ma setgħetx tinnegozja ma' Brussels fuq dawn l- affarijiet.

Fil-fatt din kienet waħda mir-raġunijiet tad-downfall tal- partit Soċjalista Franċiż.

Irrid nagħmilha ċara hawnhekk li m'iniex qed ngħid li wieħed m'għandux jirrispetta lill-ambjentalisti, imma trid tara li s-sitwazzjoni tkun bilanċata għal kulħadd.

Per eżempju, qatt xi ħadd ħaseb fl-idea tal- breeding farms?

Tajjeb li f'pajjiżna jkun hawn żoni fejn jiġu l-għasafar u jinżlu biex jistrieħu - u jien nirrispetta dak kollu li jagħmlu l-Bird Life - imma għandu jkun hawn ukoll żoni fejn jinbnew breeding farms ta' tajr legali bħas-summien jew fagani, sabiex kulmin irid jipprattika l-isports tal-kaċċa, ikun jista' jmur hemm u jkun moħħu mistrieħ li f'dik iż-żona ikun jista' jikkaċċja kemm irid basta ma jkunux tajr protetti.

Meta aħan konna fil-gvern, konna tajna l-Miżieb u postijiet oħra biex jiġu mħarsa mill-għaqdiet tal-kaċċaturi.

Għandu jkun hemm breeding farms ta' dawn l- ispeċi biex b'hekk jiddaħħal aktar sens ta' maturita` u edukazzjoni fuq il- kaċċaturi; jekk m'aħniex se nagħmlu hekk, m'aħna se nagħmlu xejn.

Ħalli issa ngħaddi biex nitkellem dwar kaċċa minn aspett ferm differenti; il- kaċċa għat-terroristi.

Jien ma naħsibx li qed niġġieldu t-terroriżmu kif wieħed għandu jiġġielidlu u cioe` b'intelligenza, maturita` u għaqal.

Ma tistax tiġġieled it- terroriżmu billi toħloq ieħor u billi tagħmel ħsara fejn jidhirlek inti.

U huwa għalhekk li ma nistax naqbel mal-President Bush u l-mod li bih iħares lejn il-gwerra kontra t-terroriżmu.

Biex tiġġieled it-terroriżmu, trid tifhem lin-naħa l-oħra u r-raġuni għalfejn dawn in-nies qed jirrikorru għat- terroriżmu ħalli tkun tista' tara kif se tittekilja l-problema, mhux toħloq gwerra oħra kontra nies li ħafna drabi jkunu fl-għama ta x'qiegħed jiġri!

X'akkwistaw l-Istati Uniti billi għamlu dak li għamlu fl-Afghanistan sal- lum?

Ħafna nies huma tal-parir li din saħħet aktar lill-organizzazjoni terroristika Al Qaeda.

It-terroriżmu ma tiġġielidlux biss billi turi li inti b'saħħtek, imma billi tipprova tifhem għalfejn illum hawn nies li jemmnu li huma bomba fihom infushom.

Jekk ma noqogħdux attenti biex nifhmu lil dawn is-suicide bombers li għandna fil-Middle East u li skond l-intelligence services ta' ħafna pajjiżi nkluż ta' l-Istati Uniti, jinsabu kullimkien, se jkun hawn traġedja wara l-oħra dan is-sajf.

Din hi l-biża` li għandna fid-dinja u allura bilfors li wieħed irid jara kif se jiġġieled it-terroriżmu b'modi oħra.

Trid tara kif se tarmonizza s-sistema u kif se tikkontrolla l-borders tiegħek mhux intellgħu l-ħitan biex ħadd ma jgħaddi 'l hawn u 'l hemm kif iriduna nagħmlu l-Istati Uniti.

Irridu naraw kif se norganizzaw sistemi ta' contact points u border management ma' dawn il-pajjiżi kif ukoll kreazzjoni ta' network li b'xi mod, l-uffiċjali responsabbli mill-imigrazzjoni fl-airports internazzjonali u fil-portijiet jkunu jistgħu jaħdmu flimkien.

U ma naħsibx li hemm għalfejn tgħidilna l-UE kif għandna narmonizzaw il-borders.

Dawn huma affarijiet li kull pajjiż, żgħir kemm hu żgħir, għandu jagħmel biex jagħti eżempju lid-dinja ta kif għandhom jimxu l-affarijiet sabiex ikollna dinja aħjar għaliex il-mod li qed jimxu bih l-Istati Uniti, bir-rispett kollu lejhom, jista' jwassal għal problemi kbar fid-dinja kollha għax tispiċċa tixgħel il-partijiet.

Nafu li t-terroriżmu hu perikoluż u jkisser il-familji pero` min-naħa l- oħra trid tifhem il-konsegwenza u dan hu l-iżball li qegħdin jagħmlu l- Istati Uniti.

F'dan ir-rigward sewwa tagħmel l-Ewropa li ma tobdix dak kollu li qed jiddettaw l-Istati Uniti għax l-approach ta' l-Ewropa hu differenti mill-approach ta' l-Amerikani.

Huwa approach aktar intelligenti u naħseb li wasal iż-żmien li d-dinja taħdem fuq mudell ta' konvenzjoni li huwa mudell li għandu jkun aċċettat mill-pajjiżi kollha li huma membri fil- Ġnus Magħquda in partikoli l-membri li jifformaw it-third world biex ikun hemm sistema ta' joint-investigation fejn jekk, per eżempju, pajjiżna għandu bżonn jagħmel investigazzjoni konġunta flimkien mal-Libja jew xi pajjiż ieħor fuq xi ħaġa li hija komuni sabiex nissalvagwardjaw il-paċi fil- Mediterran, dan jkun jista' jsir taħt din il-konvenzjoni, konvenzjoni li tkun tittratta wkoll il-faċilita` ta' exchange ta' informazzjoni bejn pajjiż u ieħor.

Għalxejn nitfgħu l-bombi f'pajjiż jew ieħor għax naħsbu li hemm xi bejta terroristi.

Irridu niddiskutu u nsibu common points ma' dak il-pajjiż ħalli t-terroristi ma jibqgħux hemm.

Mr Speaker, xtaqt nagħlaq billi nitkellem fuq il-World Cup.

Hu tajjeb li kulħadd jagħti s-support lit-team tiegħu u ovvjament min jifraħ għax jirbaħ u min ma jifraħx għax jitlef, pero` nħoss li f'dan il-parlament għandu jiġi nnotat il-fatt - dan mhux biss ħsieb tiegħi biss imma qrajt ukoll artiklu dwaru fuq website - li hemm għaddejja investigazzjoni kbira fuq il- president tal-FIFA minħabba xi allegata korruzjoni.

Wieħed irid jistaqsi wkoll min verament qed jagħżel ir-referees li qegħdin jiddeċiedu d-destin tat-timijiet u għalfejn qed jintgħażlu ċerti referees minn ċerti pajjiżi biex jirrefjaw ċerti pajjiżi oħra.

Għalfejn jintgħażel referee ġej minn pajjiż meta nafu li dan il-pajjiż għandu problema mal-pajjiż li minnu jkun ġej it-team li jkun se jirrefja?

Dan qed ngħidu għaliex l-iżbalji li qed jieħdu dawn ir-refeeres u l-linesmen - u uħud minnhom to add insult to injury qed jammettu li ħadu l-iżbalji – huma kardinali.

Jiena m'iniex se noqgħod nitkellem fuq il-logħba tal-Belġju jew ta' l-Italja u x'sar ġo dawn il-logħbiet imma dawn huma żbalji ċari u jekk dawn se jkunu aktar frekwenti, ifisser li jkun hemm xi ħaġa ħażina.

U jien ma neskludi xejn u m'iniex se noqgħod ngħid jekk huwiex Blatter jew xi ħadd ieħor, pero` ma neskludi xejn li hemm interessi kbar li ċertu logħob minflok jiġi fixed bil- players, jiġi fixed b'affarijiet oħra.

Jekk dan isir u jirriżulta, tkun vera tal-mistħija għad-dinja bħalma hu tal-mistħija l-mod kif qed jiġi miġġieled it-terroriżmu.

Tkun veru shame jekk din il-kompetizzjoni mportanti li tiġi kull erba' snin tiġi mċappsa b'dawn l-abbużi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 19 ta' Ġunju, 2002 fid-9.00 am bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UE - SMPPMA - IT-TIENI RAPPORT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid x'wassal lill-gvern jibgħat it-tieni rapport ta' l-SMPPMA lill-UE bla ma ġie diskuss u/jew approvat mill- għaqdiet tal-bdiewa, raħħala, sajjieda u l-agrindustrija lokali?

ONOR.

JOE BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-SMPPMA kien is- suġġett ta' konsultazzjonijiet estensivi ma' l-għaqdiet tal-bdiewa, raħħala u l-agrindustrija lokali.

Fil-fatt saru numru ta' bidliet sinifikanti fl- SMPPMA bħala riżultat ta' dawn il-konsultazzjonijiet.

Inżid illi, kif għidt fir-risposta tiegħi għall-mistoqsija parlamentari 32440, fl-aħħar laqgħa tal-MEUSAC ġiet approvata l-pożizzjoni tal-gvern dwar l-agrikoltura b'numru ta' riżervi li għaqdiet differenti għamlu fuq ċerti elementi tal-pakkett.

Ma hemm l-ebda rabta bejn l-SMPPMA u s-sajd.

ĠONNA TAL-BUSKETT - RAPPORTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-istat ħażin li jinsabu fih il-ġonna tal-Buskett, jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapporti li saru matul l-1999, 2000, 2001 u l-2002 dwar din is-sitwazzjoni?

Minkejja li suppost li kellhom isiru x-xogħlijiet fir-razzett tal-bagħal matul dawn l- aħħar tliet snin, kif jispjega l-fatt il-Ministru li l-bini tar-razzett tħalla jitkompla jiġġarraf aktar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li qegħdin isiru diskussjonijiet ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar dwar xogħlijiet meħtieġa fil-Buskett.

Meta dawn id-diskussjonijiet jiġu ffinalizzati, jitħejja pjan ta' ħidma biex ix- xogħlijiet, inkluż dawk fuq ir-razzett tal-bagħal, jitwettqu skond il-fondi u r-riżorsi disponibbli.

Fil-frattemp qegħdin isiru xi xogħlijiet minuri min-naħa tat-taqsima ta' l- urban and rural landscaping tad-dipartiment ta' l-agrikoltura.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU - KOLLIŻJONIJIET U FATALITAJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kolliżjonijiet tat-traffiku ġew irrapportati lill-pulizija matul l-ewwel tliet xhur tas-sena u kemm dawk bumper to bumper?

Kemm kien in-numru ta' inċidenti tat-traffiku fatali f'dan il- perjodu?

Jista' jwieġeb il-mistoqsija għas-snin 1998, 1999, 2000 u 2001 separatament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar in-numru ta' kolliżjonijiet tat-traffiku u inċidenti tat- traffiku fatali għax-xhur minn Jannar sa Marzu fis-snin speċifikati hu kif ġej:-

Sena Kolliżjonijiet Fatalitajiet

1998 2,550 2 1999 2,498 2 2000 3,034 3 2001 3,049 5 2002 3,307 2

Informat ukoll illi l-informazzjoni dwar inċidenti bumber to bumper ma' tinżammx mid-dipartiment tal-pulizija.

STUDENTI BARRANIN - ILMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid jekk din is-sena kienx hemm studenti barranin li lmentaw minħabba l-akkomodazzjoni mhux ta' livell, minħabba ikel fqir jew minħabba affarijiet oħra fil-familji li kienu qed joqogħdu magħhom?

Jekk l-ilment isir fl-iskejjel fejn jitgħallmu, dawn obbligati li jirrapportaw lid- dipartiment konċernat?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li la l-ministeru u lanqas l-MTA ma rċevew ilmenti fis-sens indikat mill-Onor.

Interpellant.

Infakkar li skond ir-regolamenti li ġew fis-seħħ fil-31 ta' Mejju 2002, anke persuni nkarigati mill-iskejjel għandhom dritt li jispezzjonaw djar li jakkomodaw l-istudenti.

STUDENTI BARRANIN - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru spezzjonijiet din is-sena minn uffiċjali tad- dipartiment fi djar ta' familji li jospitaw studenti barranin waqt li dawn ikunu qed joqogħdu hemm?

Dawn isiru għal għarrieda?

Instabu xi difetti?

Jekk iva, x'passi ttieħdu?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Informat li matul din is-sena ġew investigati żewġ ilmenti dwar familji li jospitaw studenti barranin.

Dawn l- ispezzjonijiet saru għal għarrieda u kienu jirrigwardaw rapporti fejn ġie allegat li familja ospitat aktar minn erba' studenti f'ħin wieħed.

Meta saru dawn l-ispezzjonijiet irriżulta li fiż-żewġ każi kienu qed jiġu ospitati tliet studenti f'kull każ.

LOGĦBA FOOTBALL MALTA - ISRAEL - MIŻURI TA' SIGURTA`

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Peress li fi ftit xhur oħra Malta se tilgħab logħba internazzjonali tal-football kontra Israel, jista' jgħid kienx hemm kuntatti bejn l-MFA u l-pulizija biex tiġi assigurata s-sigurta` tal- players u uffiċjali Israeliti?

F'każi bħal dawn, il-pulizija tagħti permess lill-uffiċjali tas-sigurta` barranin li jġorru armi f'pajjiżna?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi kull meta jkun hemm il-ħtieġa li tkun provduta sigurta', bħal fil-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant, il- pulizija tieħu ħsieb li tagħmel l-arranġamenti kollha, inkluż taħditiet ma' kull min ikun hemm bżonn.

Pero`, bħalma jista' japprezza wkoll l-Onor.

Interpellant, ma nħossx li hu għaqli illi dettalji ta' dawn l-arranġamenti għandhom jkunu pubblikati.

MMA - VAPURI MIŻMUMA F'PORTIJIET BARRANIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Nirriferi l-Ministru għat-tweġiba mogħtija għall- mistoqsija parlamentari 33819.

Meta vapur jinżamm minn awtorita` barranija minħabba xi difetti eċċ. l-awtorita` marittima Maltija ma tiġix informata?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid bħalissa kemm qed jinżammu minħabba xi difett jew nuqqas ta' tħaris ta' regolamenti tal-baħar jew xi ħaġa simili, milli jsalpaw minn portijiet?

X'inhu l-isem ta' kull vapur?

Ta' kemm-il tunnellaġġ?

Meta nżamm kull wieħed?

X'kienet ir-raġuni?

X'passi ttieħdu mill-MMA?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li skond il-konvenzjonijiet internazzjonali, meta bastiment jinżamm minn xi awtorita' barranija milli jsalpa minħabba xi difetti, dik l-awtorita` għandha d-dmir li tinforma lil l-eqreb konsolat tal-pajjiż tal-bandiera.

Fil-fatt dan isir fil-parti l- kbira sew tal-każi.

Minn informazzjoni li għandha l-MMA, ma jidhirx li hemm xi bastimenti Maltin li bħalissa qegħdin jinżammu minn xi awtorita' barranija milli jsalpaw, almenu għal xi żmien twil, minħabba xi difetti.

MMA - REĠISTRAZZJONI TA' VAPURI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 33821, għalkemm huwa ovvju li jkunu diversi r-raġunijiet għaliex bastiment ma jibqax reġistrat Malta, jista' l-Ministru jgħidli kemm mid-99 imsemmija fit-tweġiba ġew imġiegħla jħassru r-reġistrazzjoni tagħhom mill-MMA?

X'kien l-isem tal-vapur/jott?

Ta' kemm-il tunnellaġġ kien?

Meta rreġistra l-ewwel darba?

X'kienet ir-raġuni li l-awtorita` ħassret ir- reġistrazzjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li bejn 1 ta' Jannar u l-31 ta' Marzu 2002, ir-reġistrazzjoni taħt l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili ta' 31 bastiment ġiet imħassra taħt l-Artiklu 29 ta' dan l-istess Att.

M'hijiex il-prattika internazzjonali li jiġu ppubblikati d-dettalji ta' dawn il- bastimenti.

U anke, kemm ir-reġistru tal-bastiment kif ukoll iċ-ċertifikat ta' tħassir juru ċar li r-reġistrazzjoni tkun ingħalqet taħt l-imsemmi Artikolu 29.

Madankollu, ir-reġistru tal-bastiment huwa miftuħ għall- ispezzjoni tal-pubbliku.

PULIZIJA - NUQQAS TA' UFFIĊJALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsijiet parlamentari 33213 u 33797, jista' l-Ministru jgħid għaliex ma jridx jispeċifika n-numru ta' uffiċjali/pulizija li hemm nuqqas tagħhom f'kull rank?

Ma jistax jagħti ċ- ċifri skond kemm kien hemm f'kull rank hekk kif stabilit mir-regolamenti tal-gvern?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru tal-membri fil-korp tal-pulizija huwa 1,753.

Meta fi ħdan il-korp tal-pulizija kien hemm pulizija li jaħdmu fl-ajruport bħala immigration officers u oħrajn fil-fire-fighting section, il- complement kien ta' 1,873, li meta tnaqqas 56 pulizija li sussegwentement marru mas-civil protection u 41 oħra spiċċaw mill-MIA, in-numru jinżel għal 1,776; b`hekk id-differenza hija biss ta' 23.

F`Lulju se jidħlu 72 rekluta ġdid.

Konvint li l-Onor.

Interpellant jieħu gost jinnota li mill-5 ta` Settembru 1998 sal-lum ġew reklutati 175 membru ġdid, u 72 oħra huma mistennija li jidħlu x-xahar d-dieħel, total ta` 254 fil-korp, u dan meta bejn l-1997 u l- 1998 ġew reklutati biss għaxra.

Kif wieħed jista' għalhekk jinnota, il-gvern preżenti żamm mal-wegħda tiegħu li jsaħħaħ il-korp tal-pulizija b`rekluti ġodda.

Terġa` r-rekluti kollha (254) jipposjedu mill-inqas tliet 'O' levels (Ingliż u Malti obbligatorju) filwaqt li l-ispetturi ġodda jipposjedu degree universitarja jew inkella kienu surġenti li kienu jipposjedu b'ħames 'O' levels.

PA - KONFLITT TA' INTERESS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi se jittieħdu biex jiġi mneħħi kull konflitt ta' interess f'dan il-każ, peress li l-applikazzjonijiet PA 6059/00 u PA 3161/01 ġew sottomessi mill-uffiċċju tal-periti Demicoli & associates meta persuna minn dak l-uffiċċju huwa chairman ta' wieħed mill- bordijiet tad-DCC?

ONOR.

TONIO BORG: F`każ bħal dawk li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant, kull membru tad-DCC hu marbut li jiddikjara l-interess u li ma jiħux parti fid-deċiżjoni.

MTA - RAKKMANDAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid x'kienu r-rakkomandazzjonijiet ta' l-awtorita` Maltija tat- turiżmu dwar l-applikazzjonijiet PA 6059/00 u PA 3161/01?

Jista' jgħid kif l-awtorita' waslet għal dawn ir-rakkomandazzjonijiet?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Informat li n-numru ta' riferenza ta' l- applikazzjonijiet ikkwotati mill-Onor.

Interpellant huwa dak ta' l- awtorita' tal-ippjanar, u għaldaqstant m'iniex f'pożizzjoni li niġbor l- informazzjoni mitluba mingħand l-awtorita' tat-turiżmu.

Jekk l-Onor.

Interpellant jagħtini r-riferenzi relattivi għat-talbiet lill-MTA nkun nista' nwieġbu.

PA – ĊIRKEWWA – PARADISE BAY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-aħħar kirja tal-kiosk f'Paradise Bay fiċ-Ċirkewwa?

Jista' jpoġġi kopja tal-kuntratt tal-kirja fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-aħħar kera tal-catering establishment f`Paradise Bay kienet ta`Lm13,000 fis-sena.

Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim tal-kirja.

BLATA L-BAJDA JUNIOR LYCEUM - TAGĦLIM TAR-RUSSU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti li qed jitgħallmu r-Russu fil- junior lyceum, Blata l-Bajda?

Kemm hemm studenti f'form II li jixtiequ jistudjaw l-istorja f'form III u mhux se jħalluhom għax qalulhom li hemm ftit wisq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li din is-sena kellna sitt studenti fil-form V jitgħallmu r-Russu u studenta waħda fil-form III.

Fil-form II f'din l-iskola, kien hemm żewġ studenti biss li għażlu l- istorja fil-form III.

Din l-option ser tingħata fil-junior lyceums l-oħra fejn in-numru ta' l-istudenti li għażlu dan is-suġġett jiġġustifika li tinħoloq klassi.

Dawn l-istudenti ngħataw għażla li jmorru f'waħda minn dawn l-iskejjel.

Huma ppreferew li jibdlu l-għażla (option) tagħhom.

GĦAWDEX - KUNSILLI SKOLASTIĊI - NEFQA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid x'laqgħat għamlu l-kunsilli skolastiċi tul din is-sena skolastika tal-iskejjel fil-livelli kollha ta' Għawdex?

Xi flus għandu kull kunsill skolastiku?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-Informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tinsab fil-lista ta' hawn taħt.

|Skola |Numru ta'|Bilanċ | | |laqgħat |tal-fondi| |Għarb |8 |Lm 452.20| |primarja | | | |Għajnsielem |8 | 139.00| |primarja | | | |Kerċem |3 | | |primarja | |1,093.37 | |Nadur |5 | | |primarja | |3,292.00 | |Qala |5 | 517.22| |primarja | | | |San Lawrenz |11 | 681.00| |primarja | | | |Sannat |8 | | |primarja | |2,093.06 | |Rabat |4 | 792.82| |primarja | | | |Xagħra |7 | | |primarja | |1,499.11 | |Xewkija |7 | 820.38| |primarja | | | |Żebbuġ |5 | 629.86| |primarja | | | |Agrikoltura |1 | 305.29| |u Bini | | | |Sekondarja |8 |1,123.00 | |tal-bniet | | | |Agius de | | | |Soldanis | | | |Sekondarja |3 | | |tas-subien | |1,073.00 | |Ninu Cremona| | | |Post |3 | | |sekondarja | |2,898.00 | |Sir M.A. | | | |Refalo | | | |Snajja |7 | 69.45 | |Xagħra | | | |L-arti |4 | 327.68|

WHERE'S EVERYBODY - GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għal liema attivitajiet where's everybody ingħataw għajnuna finanzjarja mill-gvern taħt il-vot sponsorship mill-ministeru vot 2980 fis-sena 2001?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li where's everybody tħallsu s-somma ta' Lm1,713.50 mill-vot 2980 'sponsorships' tal-ministeru ta' l-edukazzjoni għall-produzzjoni ta' spots dwar Caravaggio trasmessi fuq stazzjonijiet tat- televiżjoni lokali waqt iċ-ċelebrazzjonijiet tal-millennju.

VAT - IRĊEVUTI FISKALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi ma' l- introduzzjoni tal-VAT il-Ministru kien saħaq ħafna dwar il-bżonn ta' ħruġ ta' rċevuti fiskali sabiex tiġi kkontrollata l-evażjoni tat-taxxa, jista' jgħid x'wassal lid-dipartiment tal-VAT biex jeżenta lit-tobba mill-ħtieġa li joħorġu rċevuti fiskali, aktar u aktar billi skond il-MAM, dawn ma kinux għamlu talba għal din l-eżenzjoni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li m'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 31657.