MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 450 L-Erbgħa, 6 ta' Diċembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 450

L-Erbgħa, 6 ta' Diċembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.11 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 6 ta' Diċembru, 2000

WERREJ

MINUTI 400

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 400

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

IS-SEBA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AMBJENT 404

AĠĠORNAMENT 434

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 435

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 449 li saret fl-5 ta' Diċembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SPTAR MONTE CARMELI - OVERDOSE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il każ ta' overdose kien hemm fis-sala nru.

2 ta' l-irġiel fl-isptar Monte Carmeli mill-ewwel ta' din is-sena sal-lum?

X'kienu l-każi ta' overdose?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Informat li mill-ewwel ta' din is-sena sal-lum kien hemm sitt individwi fis-sala numru 2 ta' l-irġiel fl- isptar Monte Carmeli illi bejniethom kienu involuti fi 12-il inċident ta' overdose.

Biex wieħed jistabilixxi x'kienu l-każi ta' overdose, ikollna niflu l-files tal-pazjenti kemm ta' l-isptar Monte Carmeli kif ukoll ta' l- isptar San Luqa.

Dan jinvolvi xogħol u ħin illi forsi jista' jintuża aħjar għall-benefiċċju tal-pazjenti, iżda jekk ikun neċessarju niġbru din l- informazzjoni aktar 'il quddiem.

Il-każi kollha ntbagħtu fl-isptar San Luqa għall-kura neċessarja.

SPTAR MONTE CARMELI - TOBBA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jispjega x'inhi r-raġuni li meta t- tobba fl-isptar Monte Carmeli jirriferu pazjent b'urġenza fl-isptar San Luqa, dan ġieli jdum xi sitt sigħat jistenna?

Jaf li kull darba li jiġri hekk jinħoloq inkonvenjent kemm għall-pazjent kif ukoll għan-nurse li jkun mal-marid?

Jaf li minħabba f'hekk ħafna drabi, speċjalment bil-lejl, is- sala minn fejn ikun intbagħat il-pazjent tibqa' b'nurse wieħed ma' xi 30 pazjent?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li seta` kien hemm każi fejn pazjenti li ntbagħtu l-isptar San Luqa damu ftit jistennew.

Infakkar lill-Onor.

Membru li fil-casualty department teżisti sistema ta' triage u allura d-dewmien jiddependi minn kemm ikun urġenti l-każ.

Barra minn hekk, id-dewmien jiddependi wkoll mill-ammont ta' xogħol li jkun hemm fil-casualty department.

Seta` kien hemm xi każ rari fejn nurse baqgħet waħedha minħabba xi trasferiment ta` pazjent lejn l-isptar San Luqa, pero' l-amministrazzjoni ta` l-isptar dejjem tagħmel l-almu tagħha biex dan l-inkonvenjent jiġi evitat.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-għeluq ta' numru ta' polikliniċi kkawża ċerti problemi u dewmien, il-Ministru ma jħossx li għandu jimplimenta miżuri aktar effettivi biex dan id-dewmien jiġi rrimedjat u ma jikkawżax diżappunt kbir fost iċ-ċittadini?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ewwelnett irrid nerġa' nirrepeti li dawk il- pazjenti li jiġu bżonn jirrikorru f'ċentri tas-saħħa li jaħdmu b'servizzi ridotti m'għandhomx imorru direttament l-isptar imma għandhom imorru fil- health centre l-aktar viċina.

Fil-fatt in-nies li jattendu fil-health centre tar-Rabat ġew mogħtija l-parir li jmorru fiċ-ċentru tas-saħħa tal- Mosta.

Sur President, nista' ngħid ukoll li l-aktar li jkollna nies jistennew fil-casualty department huwa bejn it-8.00 a.m. u nofsinhar u bejn is-1.30 p.m. u l-5.00 p.m., u cioe' meta ċ-ċentri tas-saħħa kollha jkunu qegħdin jagħtu s-servizzi kif kienu jagħtu qabel ma ttieħdu dawn il-miżuri temporanji.

Ġbarna wkoll statistika ta' kemm nies jinqdew bejn il-5.00 p.m. u t-8.00 a.m. ta' l-għada - ħadna ċ-ċentru tas-saħħa tar-Rabat bħala specimen - u sibna li jmorru minn żewġ pazjenti sa tlieta.

Naħseb li aktar ċar minn hekk ma nistax inkun.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ladarba għoġbu jwieġeb fir-rigward taċ- ċentru tas-saħħa tar-Rabat - għalkemm jien staqsejtu dwar id-dewmien li qed ikun hemm fl-emerġenza - il-Ministru għandu jirrealizza li bejn il- 5.00 p.m u s-6.00 a.m. ta' l-għada jkun hemm numru ta' attivitajiet għaddejjin, u peress li ċ-ċentru tas-saħħa qed ikun magħluq f'dawk il- ħinijiet, in-nies qed ikollha tfittex tabib privat.

Iżda xorta waħda ma naċċettax li jkun hemm minn żewġ każi sa tlieta minn filgħaxija sa filgħodu, meta biss biss għandek il-bdiewa li f'dawk il-ħinijiet biss ikunu jistgħu jaraw tabib.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: It-ħabib tiegħi jista' ma jaċċettax dan li għedt jien imma żgur li dik hija l-istatistika li ġbarna.

L-Onor.

Membru għamel rimarka interessanti u semma' l-bdiewa li jmorru wara l-ħin tax-xogħol.

Naħseb li dan juri l-bżonn - kif beħsiebna nagħmlu u kif kienet beħsiebha tagħmel l-amministrazzjoni preċedenti - li ndaħħlu sistema ta' appuntamenti.

Mela l-ewwel dak li jkun jagħmel ġurnata xogħol - anke xogħol iebes jekk ikun hemm bżonn - u mbagħad wara l-5.00 p.m. imur jittestja l-pressjoni jew jara għandux zokkor!

Jien nista' ngħid ukoll, Sur President, li minn studju li għamilna sibna li t-tqassim tat-tobba ma jirriflettix il-workload.

Per eżempju, hija ħaġa interessanti kif 65% mill-ħin tat-tobba fil-health centres jiġi wżat meta jkun hemm l-inqas bżonn tagħhom.

Mill-istatistika joħroġ li 27% tal-ħin ta' kull tabib ġewwa l-health centres jintuża biex jimtlew ir-riċetti.

Għalkemm dan l-aħħar sar improvement u r-riċetti bdew isiru kull xahrejn minflok kull xahar, dan il-fatt ma jistax jibqa' jiġi aċċettat.

Barra minn hekk, kif diġa' għedt, it-tqassim ta' tobba ma jirriflettix il-workload li hemm.

Minkejja li l-complement tat-tobba huwa nieqes, hemm affarijiet x'wieħed jirranġa biex niżguraw li t-tobba ma jkunux qed jagħmlu xogħol li jista' jagħmlu ħaddieħor.

(Interruzzjonijiet) Meta jkun hemm każi urġenti jew house calls u ċ-ċentru tas-saħħa jkun qed jaħdem b'ħinijiet ridotti, dawn jintbagħtu fil-health centre l-aktar viċina.

Jekk irridu li l-health centres jibdew jaħdmu suret in-nies, hemm bżonn li mhux biss nanalizzaw il-ħin tat-tobba kif qiegħed jintuża, imma anke li jkollna wkoll tqassim ta' tobba li jirrifletti meta jkun hemm l-iktar bżonn tagħhom.

Per eżempju, mit-8.00 p.m. sat-8.00 a.m ta' l-għada tista' tgħid li minkejja li jkun hemm complement relattivament aktar għoli minn dak li jkun hemm matul il-ġurnata, huwa l-perijodu fejn ikun hemm l- anqas xogħol.

Meta ħdimna l-persentaġġ tal-workload sibna li f'ċerti health centres it-tobba matul il-lejl jikkontribwixxu 0.7% tal-workload.

Din ma tagħmilx sens.

Jiġifieri apparti li għandna nuqqas ta' tobba, u apparti li qegħdin nesploraw miżuri differenti kif nistgħu negħlbu din il- problema, anke jekk nilħqu l-complement tat-tobba kollu, hemm bżonn li ndaħħlu sistemi ġodda biex niżguraw l-iktar użu effiċjenti tan-nies tagħna ġol-health centres.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, lill-Ministru nerġa' ngħidlu li wara l- 5.00 p.m. fir-Rabat ikun hemm diversi attivitajiet għaddejjin - id-Depiro, il-Kerygma, il-każini tal-baned, il-football, l-isports kollu, in-nies li jaħdmu part-time wara l-ħin normali tax-xogħol, il-bdiewa, ir-raħħala, eċċ. - u dawn huma kollha sitwazzjonijiet li jimmarkaw il-bżonn li l-komunita' tar-Rabat mill-5.00 p.m. 'l hemm ikollha l-assigurazzjoni li ċ-ċentru tas- saħħa jista' jipprovdi servizz mediku b'urġenza.

Lill-Ministru nista' nlaqqgħu ma' diversi nies li weġġgħu waqt li kienu jaħdmu f'xi garaxx jew forsi għax ikun daħlilhom xi bexx f'għajnejhom, biex jekk inhu l-każ li ngħata statistika skorretta allura jkun jaf l-affarijiet aħjar.

Għax mhux in-nies biss qed jilmentaw imma anke t-tobba.

It-tobba tar-raħal tiegħi kkonfermawli x'load ikollhom mill-5.00 p.m. 'il quddiem.

Issa jekk lill-Ministru dan ma jirriżultalux, nistiednu biex immorru u niltaqgħu ma' dawn in-nies u naqsmu din l-esperjenza flimkien.

Nifhimha li l-Ministru għandu joqgħod fuq il-kejl li jagħtuh, pero' nitolbu biex dak li qed ngħid jien ukoll jieħdu in konsiderazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Point taken u m'hemmx għalfejn nagħmlu priedki!

Naħseb li l-kollega tiegħi qed iħallat l-urġenza mal-konvenjenza.

Għall- każi ta' urġenza hemm il-health centre tal-Mosta li hija miftuħa 24 siegħa.

Mela ma tibqax kwestjoni ta' urġenza għax la s-servizz huwa pprovdut żewġ mili 'l bogħod, ma tibqax kwestjoni ta' urġenza u ssir kwestjoni ta' konvenjenza.

U wieħed irrid jagħmel din id-distinzjoni.

Il-kunsilli lokali wkoll jgħidulek li huma jkollhom ħafna complaints, iżda meta dawn tanalizzahom issib li min ikun għamilhom mhux dejjem ikollu raġun.

Per eżempju, nhar is-Sibt fil-11.30 p.m. ħabbat il-bieb u sibt raġel li qalli li għall-ewwel kien sejjer l-isptar għax kellu problema iżda meta ra li kelli d-dawl mixgħul iddeċieda li jiġi għandi minflok.

Dan kien mindud fis- sodda, għoġbu joqgħod imesmes żaqqu, ħass boċċa jew tnejn u allarma ruħu.

Meta invistajtu sibt li l-boċċa li kien qed iħoss ma kienet xejn ħlief il- kustilja li ilha għandu 40 sena!

Mela rridu noqogħdu attenti li ma nħalltux il-konvenjenza ma' l-urġenza.

Aħna nafu x'qegħdin nagħmlu, Sur President.

Nafu li din hija xi ħaġa temporanja u qegħdin nipprovaw nieħdu l-miżuri kollha biex nsolvuha.

Mill-ewwel ġurnata li kellna nirrestrinġu dan is- servizz għedna li l-għan aħħari tagħna hu li fiċ-ċentri tas-saħħa kollha nerġgħu nagħtu servizz għal 24 siegħa, u dak hu li qegħdin nagħmlu.

Naħseb li l-Onor.

Membru jaf li minkejja r-restrizzjonijiet kollha li għandna - il-bieraħ irrispondejt mistoqsija parlamentari dwar dan - qed nippruvaw nespandu s-servizzi li qed noffru.

Fil-fatt kelli domanda parlamentari li tikkonferma li se nibdew inwasslu ċerti servizzi ġewwa l- Imtarfa wkoll.

Pero', f'ġieħ is-sens komun, irridu nifhmu li l-urġenza u l-konvenjenza huma żewġ affarijiet kompletament differenti!

SPTAR MONTE CARMELI - IKEL - KUNTRATTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-kuntratturi tal- ħaxix, tal-frott, tal-ħobż u tal-laħam li jfornu l-isptar Monte Carmeli?

Kemm ilhom jingħataw dawn il-kuntratti lill-istess kuntrattur?

Kull meta joħorġu t-tenders?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-ismijiet tal-kuntratturi mitluba huma kif ġej:-

|Anthony Borg |Ħaxix |(1998-2000)| |Raymond |Frott |(1990-2000)| |Abdilla | | | |Anthony Borg |Laħam |(1997-2000)| |George Muscat |Ħobż |(1995-2000)|

Sejħa għal offerti tiġi ppubblikata darba kull sena.

SPTAR MONTE CARMELI - KĊINA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il porzjon ta' ikel joħroġ kuljum għall-impjegati mill-kċina ta' l-isptar Monte Carmeli?

Kemm hi l- ispiża ta' dan l-ikel kull sena?

Kemm minn dawk li jieklu jikkontribwixxu għal dan l-ikel?

Kemm minn dawk li jieklu ma jikkontribwixxux għal dan l- ikel?

Veru li l-porzjon ta' dawk li huma intitolati għall-ikel ġie mnaqqas biex jagħmel tajjeb għal dawk li mhux intitolati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li mill-kċina ta' l-isptar Monte Carmeli joħorgu madwar 150 porzjon ta' ikel kuljum, li f'sena jiġu jiswew madwar Lm25,000.

Hadd minn dawk li jieklu ma jintalab iħallas għal dan l-ikel.

Matul dan l-aħħar żmien il-porzjonijiet żdiedu kemm fid-daqs kif ukoll fil-varjeta'.

BANK ĊENTRALI - DEPOŻITI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid mill-1995 sal-lum kemm kienu jammontaw id-depożiti fissi, il-kontijiet ta' tifdil u l-kontijiet kurrenti f'pajjiżna?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomici)(f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni li jixtieq tigi ppublikata kull tliet xhur mill-bank ċentrali fil-quarterly review.

Din l-informazzjoni tinsab fit-tabella 1.2 f'pagna 78 tal-quarterly review ta' Settembru 2000.

EU - TARIC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinformani kemm huma t-tariffi tat-TARIC - l-integrated tariffs of the European communities - li fil-ġejjieni Malta trid tkun suġġetta għalihom wara li nsiru membri ta' l-EU?

Jista' l-Ministru jinformani kemm fil-mument huma dawn it-tariffi li qed iħallsu f'taxxi l- pajjiżi ta' l-EU?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-TARIC hija skeda li tigbor fiha informazzjoni dwar it-tariffi kollha li japplikaw fil-każ ta' importazzjoni fl-Unjoni Ewropea minn pajjiżi minn barra l-istess Unjoni.

Din tinkludi wkoll riferenza għal kull ftehim kummerċjali partikolari li jinsab fis-seħħ, bħalma tista' tkun zona ta' kummerċ ħieles ma' l-istess Ewropa bid-dettalji tal-pajjiżi koncernati.

Din l-iskeda tinkludi għexieren ta' mijiet ta' prodotti.

Ta' min jinnota li t-tariffi indikati fl-imsemmija skeda jitħallsu mill- importaturi fuq bażi individwali u mhux mill-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl ta' l-impact assessments li kienu qegħdin jiġu mħejjija matul dawn l-aħħar sentejn, jista' l-Ministru jinformani x'se jkun l-impatt ta' dawn it-tariffi fuq il-konsumatur?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-impatt fuq prodotti industrijali huwa minimu.

Fil-fatt minn eżerċizzju li sar, anke f'industriji li huma ta' ċerta importanza, nistgħu ngħidu li l-impatt huwa kważi negliġibbli.

Wieħed irid jifhem ukoll li meta inti jkollok ċerti kondizzjonijiet, wieħed dejjem jista' jagħmel sourcing differenti li allura ma jħallix daqshekk impatt fuq is-sitwazzjoni.

Bħalissa qed issir analisi fuq ċerti prodotti agrikoli u għadu kmieni wisq biex wieħed jgħid sewwa sew x'se tkun is-sitwazzjoni fil-konklużjoni ta' dawn in-negozjati.

MR SPEAKER: Grazzi.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

IS-SEBA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-AMBJENT

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni Nru. 172 tas-17 ta' Novembru 2000 il-ħin tad-diskussjoni għal matul din is-seduta għandu jinqasam indaqs bejn iż- żewġ naħat, bl-ewwel nofs għall-oppożizzjoni u bit-tieni nofs għall-gvern.

Nistieden lill-Ministru għall-Ambjent sabiex jintroduċi l-voti tiegħu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Sur President, nipproponi:

VOT 30 - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 20,920,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT 31 - PROTEZZJONI TA' L-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,991,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 - Protezzjoni ta' l-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT V - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,547,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Qabel ma nressaq l-emenda tas-soltu, Sur President, nagħmel appell sabiex il-gvern verament jagħti kas tal-polz tal-poplu Malti u Għawdxi u jaġixxi kif jixtieq il-poplu Malti u Għawdxi, jiġifieri li jneħħi lill-ministru għall-ambjent għax falla!

Inressaq din l-emenda:

VOT 30 - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 13,691" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 13,690".

Delete the figure "Lm 13,691" and substitute therefor the figure "Lm 13,690".

Mr Chairman, iva jkun tajjeb kieku l-gvern Nazzjonalista jagħti kas tal- polz tal-poplu Malti u jneħħi l-ministru għall-ambjent forsi nibdew nimxu daqsxejn 'il quddiem.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax minkejja dan iż-żmien kollu fil-gvern - naturalment plus iż-żmien ta' qabel it-22 xahar li konna aħna fil-gvern - dan il-partit fil-gvern wera li falla bil-kbir fejn jidħol l-ambjent.

Għax kien hemm pressjoni kbira kontra l-gvern u kontra l- ministru responsabbli mill-ambjent, issa qegħdin naraw ċaqliqa pożittiva, u fil-budget ingħad li se jibda jingħata inċentiv biex dak li jkun jibda juża l-enerġija alternattiva li ma tikkontaminax.

Din hija xi ħaġa li anke aħna konna pproponejniha u, għad li hemm din l-inizjattiva pożittiva, il- gvern mhu se jimpressjona lil ħadd b'dan u mhu se jbellagħha lil ħadd li wasal biex isolvi l-problema ta' l-ambjent u li l-affarijiet mexjin sew.

Dan m'hu minnu xejn u jekk wieħed jara l-gazzetta "The Malta Independent" - issa din m'hijiex xi gazzetta tal-Partit Laburista - isib li dwar l- ambjent intqal li: "The environmental measures announced are not enough."

Dan qed ngħidu biex nuri li min għandu rasu fuq għonqu qed jinduna li għalkemm f'dan il-budget saret ħaġa pożittiva, dan ma jfissirx li bdejna nsolvu l-problema ta' l-ambjent.

Jekk tan-naħa l-oħra jridu li wieħed jeħodhom bis-serjeta' għandhom ineħħu ċerti ostakoli li hemm fil-liġi dwar ċerti tipi ta' gassijiet li wieħed ma jistax jużahom minħabba li fil- karozzi m'huwiex permess li jitwaħħlu ċ-ċilindri.

Tajjeb ukoll li ċertu tip ta' gass ikun jista' jiġi supplied lokalment, għax s'issa għandna sitwazzjoni li ma nistgħux nissupplixxuh.

Min-naħa l-oħra l-gvern naqas bil-kbir li jeduka, u responsabbli għal dan huwa l-ministru għall-ambjent.

Lill-poplu ma rnexxilux ifiehmu li wara kollox l-ambjent huwa xi ħaġa li taffettwalu saħħtu u saħħet dawk li ġejjin għada u pitgħada.

Għaliex?

Dwar dan m'hemmx impenn.

Hemm ħafna paroli u ftaħir u fatti m'hemm xejn.

Huwa importanti li ċ-ċittadin jifhem li hija responsabbilta' tiegħu wkoll li jagħti sehmu fejn jidħol l-ambjent, imma min qiegħed imexxi l-pajjiż għandu jġib liċ-ċittadin konxju ta' dan.

Barra minn hekk, min imexxi fil-pajjiż għandu jkun kredibbli fejn jidħol l- ambjent.

U milli rajna dan l-aħħar fil-gazzetti jidher li l-gvern tilef il-kredibilita' fejn jidħol l-ambjent.

Jidher biċ-ċar li l-poplu Malti u Għawdxi, l-iktar il-partitarji Nazzjonalisti, m'humiex jemmnu lill-ministru u m'humiex jemmnu lill-gvern Nazzjonalista meta jgħidu li hemm impenn serju favur l-ambjent.

Dan il-gvern wiegħed li fi żmien tliet xhur se jnaddaf lil Malta miż-żibel kollu li hawn, pero' mhux talli m'għamilx hekk talli f'inqas minn tliet xhur irnexxielu jħammeġ id-dipartiment ta' l-ambjent!

U t-tip ta' ħmieġ li qed nirriferi għalih żgur ma jawgurax tajjeb li l- ambjent f'pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Qed ngħid hekk għax jekk wieħed jidħol fid-dipartiment ta' l-ambjent, li suppost huwa l-mutur li se jagħti direzzjoni lill-poplu Malti u Għawdxi favur l-ambjent, jidher li hemmhekk hemm aktar minn klikka waħda.

Hemm klikka Nazzjonalista ferventi, iżda mbagħad hemm Nazzjonalisti oħra li huma mdejqin b'din il-klikka.

Meta jaraw dawn l-inġustizzji, nies bi kwalifiki fil-qasam ta' l-ambjent ma jistgħux imorru biex jagħtu sehemhom f'dan id-dipartiment.

Per eżempju, hemm uffiċjal li għandu l-B.Sc. u anke l-M.Sc., iżda lil dan tefgħuh fi skala 10.

Min-naħa l-oħra, konsulent li l- ministru għoġbu jdaħħlu miegħu biex taparsi jissorvelja l-immaniġġar ta' l- oil spills qed jitħallas ta' skala 5, meta lanqas biss għandu "O" level wieħed u fil-fatt jitħallas aktar mill-head tiegħu!

Alla jbierek dan jagħmel li jrid, ibiddel ordnijiet hu kif jaqbillu, jonfoq flus il-poplu u jikkmanda kif l-apparat jiġi wżat.

Issa dan minkejja li qiegħed hemm b'sempliċi kuntratt.

Għal ġieħna l-awdituri jafu b'dawn l-affarijiet iżda lanqas biss jidħlu fihom.

Taf fuq liema kriterji dan intgħażel biex ikun konsulent mal-ministru, Sur President?

Dan ma ntgħażilx għax huwa kapaċi fil-qasam ta' l-ambjent imma għax kien jorganizza l-istreet parties f'isem il-ministru f'Tas- Sliema.

Dan huwa kunsillier u fl-istess ħin jgħin lill-ministru.

Is-sabiħa hi li dan dejjem jgħid iċ-ċuċati u jdaħħak in-nies bih, imma minkejja dan il-ministru jħallih hemmhekk.

L-isbaħ waħda hi li dan il-konsulent qed jidher uffiċjalment bħala operational focal point tar-RAMPEC, ħaġa li ma titwemminx.

U biex nurikom kemm kienu redikoli meta tawh din il-kariga, nista' ngħidilkom li kien hemm meeting li sar mir-RAMPEC f'Ottubru li għadda iżda ma marx għalih hu imma ħaddieħor, għax inkella kien iħammar wiċċ pajjiżna u wiċċ id-dipartiment ta' l-ambjent!

Mr Chairman, anke l-module taż-żejt hija immexxija minn persuna mhux professjonista li lanqas biss għandha standard ta' "O" level fl- edukazzjoni.

Dan kif jista' jkun jifhem kif jista' jkejjel il-vectors tar- riħ u affarijiet oħra bħal dawn?

Jien ma nistax nifhem kif dan il-bniedem, li ma jifhem xejn u assolutament mhux kwalifikat, ġie nominat bħala scheme co-ordinator għall-pjan ta' kontinġenza.

Dan ifisser li jekk ikollna xi diżastru ambjentali, li jista' jfalli lil pajjiżna, din il- persuna trid tmexxi lid-direttur tal-portijiet, lid-direttur ta' l-armed forces u lis-civil protection.

Din hija xi ħaġa tal-biki.

Ma jistax ikun li f'pajjiżna naċċettaw dawn l-affarijiet, u meta l-poplu Malti u Għawdxi jara dawn l-affarijiet fid-dipartiment ta' l-ambjent, bilfors ikollu raġun jitlob għar-riżenja tal-ministru għall-ambjent.

Mr Chairman, il-PCC unit, li taħt gvern Laburista tajnieh pedamenti sodi u tajnieh is-saħħa, spiċċa mferrex.

Sabiex isir il-proġett tal- Kottonera, l-annexe li kellhom il-Birgu spiċċa nxteħet Kordin għal riħu.

Imma mbagħad ara d-direttur, lil dak nagħmlulu post sabiħ u lussuż f'Ħal Qormi!

Lil dan nittrattawh b'dan il-mod għax tal-qalba.

U anke f'din is- sezzjoni, is-sitwazzjoni hija tal-biki.

Per eżempju, hemm laneċ li lanqas biss għandhom kaptan u baħri wieħed.

Għandna opri tal-baħar u affarijiet oħra li qegħdin hemmhekk biex inħarsu lejhom.

Minkejja dan, tan-naħa l- oħra jiġu jiftaħru li l-affarijiet mexjin sew.

Din hija xi ħaġa li ma titwemminx, Sur President.

L-istess fil-laboratorju, u jekk tippermettuli ngħidilkom x'ġara.

Equipment li huwa tal-poplu Malti u Għawdxi kollu u li jiswa' l-eluf tal- liri u li ġie minn barra taħt il-programm MEDPOL, qiegħed mitluq u żdingat.

Imma l-iktar tmexxija ħażina u diżonesta' li hemm fid-dipartiment ta' l-ambjent hija t-tmexxija fejn jidħlu l-finanzi, minkejja l-ħabi tal- ministru u tal-gvern.

Hawnhekk nistaqsi lill-ministru: Min għamel tajjeb għall-eluf ta' liri kbar li ġew esproprjati minn persuna meta kien direttur ta' l-ambjent?

Saret inkjesta biex naraw għaliex l-Unjoni Ewropea - dan li għandhom jgħidu lill-poplu - kkundannat lill-Gvern Malti li abbuża mill-flus tal-LIFE project biex taparsi sar state of the environment report.

Hawn mhux qed nirriferi għall-istate of the environment report li nieda l-gvern Laburista, imma għal dak li flimkien mal-barranin kien nieda l-Gvern Nazzjonalista.

Lid-direttur tad-dipartiment dak iż-żmien, wara dawk il-ħneżrijiet kollha, illum erġajna ġibnieh magħna.

U la l-PSC ma ħadu passi dixxiplinari kontrih - u lanqas ma l-poplu Malti u Għawdxi ġie informat b'din il-ħneżrija, la mid-dipartiment ta' l-ambjent, la mill-ministru għall- ambjent u lanqas mill-information centre ta' l-EU.

U hawnhekk nistaqsi jekk kienx hemm xi multa li kellu joħroġha l-poplu Malti.

Importanti li l- poplu Malti jkun jaf b'dawn l-affarijiet, għax din hija xi ħaġa tal- mistħija li ħammritilna wiċċna.

Xi ngħidu mbagħad għas-sezzjoni ta' l-ispetturi u l-uffiċjali ta' l- ambjent?

Hawnhekk qed jintefqu ħafna flus pero' mbagħad wieħed meta jirrapporta lid-dipartiment biex jittieħdu passi jgħidulu biex iċempel lill- pulizija.

Fid-dipartiment hemm xi ħaġa ħażina u l-affarijiet m'humiex qed jimxu sew.

U din ix-xi ħaġa ħażina hi li hemmhekk hemm ħafna preferenzi.

Din kulħadd jafha.

Hemm preferenzi, per eżempju, mad-direttur.

Dawn huma affarijiet li juru biċ-ċar li mhux talli fi tliet xhur il-gvern ma naddafx lil pajjiżna ta' taħt fuq, talli f'inqas minn tliet xhur ħammeġ lid- dipartiment ta' l-ambjent u ħammeġ isem pajjiżna.

Imbagħad il-ministru jiġi jiftaħar li pajjiżna sejjer fid-direzzjoni t-tajba!

Jiftaħar ukoll li l-Unjoni Ewropea qed jgħidulu li miexi fid-direzzjoni t- tajba.

Imbagħad ir-regulatory report ta' din is-sena maħruġ mill-Unjoni Ewropea juri biċ-ċar li mhux kif qed jgħid il-ministru jew kif qed jgħid il- Partit Nazzjonalista fejn jidħol l-ambjent.

U mhux l-Unjoni Ewropea biss qed tgħidlu li falla, imma anke NGOs u min iħobb l-ambjent.

Min għandu rasu fuq għonqu qed jgħidlu li falla u li hemm nuqqasijiet kbar.

Nista' anke nikkwota gazzetti li jiffavorixxu l-Partit Nazzjonalista.

Per eżempju, heading ta' artiklu minnhom jgħid: "Din l-Art Ħelwa concerned about progress on environmental issues."

Ieħor f'"The Malta Independent" jgħid: "Environmental priorities have not been met".

Ieħor jgħid: "No progress in areas of the environment".

Issa jien qed insemmi biss ftit minnhom, headings ta' artikoli f'gazzetti lokali.

Issa ta' l- Unjoni Ewropea qed jgħidu biċ-ċar li: "No legislative progress can be reported concerning nature protection".

U hawnhekk tajjeb li nagħmel kumment fejn tidħol is-sezzjoni ta' l-abitat fid-dipartiment ta' l-ambjent.

Niġbed l-attenzjoni li f'dik is-sezzjoni hemm ġlied kbir bejn l-uffiċjali fit-taqsima tad-diversita' u t-taqsima ta' l-abitat, tant li l-ministru jaf li kellha tidħol l-union.

Tajjeb li ngħid ukoll li hemm ġlied bejn il- planning authority u d-dipartiment fuq min għandu jkollu l-awtorita' li jagħmel marine research.

Sadanittant lill-poplu ngħidulu li kollox miexi sew u li qegħdin fid-direzzjoni t-tajba.

Dawn huma l-ħneżrijiet li l-poplu ma jafx bihom u l-oppożizzjoni hija fid-dover li tgħidhom biex tinbidel id- direzzjoni ħażina li qed tkisser lil pajjiżna.

Sur President, ir-rapport ta' l-EU jgħidilna wkoll li lanqas fejn jidħol il-water quality m'għamilna progress.

Din hija d-direzzjoni t-tajba li qed jingħad li qbadna!

L-air quality l-istess.

Ir-rapport jgħid li no progress can be reported.

Insibu li l-gvern Nazzjonalista, permezz tal- ministru, jiftaħar li wessa' l-programm tal-kwalita' ta' l-arja, imbagħad insibu li ma żied l-ebda uffiċjali.

Għal żmien twil, meta kienu fil-gvern huma, m'għamlu xejn.

Qegħdin biss jiddandnu bil-mobile air pollution unit li kien ġie kkummissjonat fi żmien il-gvern Laburista.

Hawnhekk jien nistaqsi għaliex il-programm ta' diffusion tubes ma bediex kif suppost fl- 1999 flok fis-sena 2000.

Qed ngħid hekk għax il-flus kienu diġa' vvotati fl-1999.

Għaliex il- mobile unit kellu jieqaf mingħajr spare parts?

Veru li ġew fondi ta' $25,000 mill-UNDP biex isir programm fuq il-climate change xhur ilu u d- direttur baqa' ma għamel xejn?

Veru li l-livelli tan-nugrufun fl-arja li jġibu l-kanċer fil-pulmun huma allarmanti f'pajjiżna u jeċċedu l-livell tad- WHO u l-Unjoni Ewropea?

X'se jagħmel il-gvern Nazzjonalista dwar dan?

Jekk jagħmel bħalma għamel fil-każ tan-nugrufun tan-naħa t'isfel ta' Malta, forsi tliet snin oħra nibdew nagħmlu xi ħaġa!

Kif qed insemmi t-tinġiż ta' l-arja bin-nugrufun in-naħa t'isfel ta' Malta, tajjeb li ngħid li l-ministru ma tax kas ta' l-informazzjoni li diġa' kien hemm available.

Il-ministru għamel rapport u qal li se jsolvi l-problema.

Hu qal li s-soluzzjoni għal din il-problema tista' tiswielna l- miljuni, pero' mbagħad insibu li kien hemm espert Malti fejn qal u ta parir li din tiġi tiswa' biss xi Lm200,000.

Meta jiena semmejt dan fil- parlament tan-naħa l-oħra bdew jidħku u qalu li dan ma jistax ikun.

Meta rajt hekk jiena ġibt l-informazzjoni mir-rapporti tekniċi fejn jingħad li għandu jidħol precipitator għal kull ċertu ammont ta' megawatts.

Imbagħad il-ministru qal li l-ispiża għal dawn il-precipitators titla' għal ammont ikbar.

Jien ngħidlu li fejn tidħol is-saħħa taċ-ċittadin m'għandux x'jaqsam fejn jidħlu flus.

L-ironija hi li l-Enemalta kienu jafu li l-precipitators ma kenux qed jaħdmu u minħabba f'hekk kien hemm perċentwal kbir ta' pollution fl-arja.

U issa biex nidħku biċ-ċittadini rranġajna żewġ precipitators, pero' dawn ma jkoprux dak kollu li jiġi ġenerat mill-power station biex ma jkunx hemm pollution.

Issa se ġġib skuża li m'għandekx flus?

Il-ministru għandu jgħidilna fejn huma l-flus ivvutati ħalli nkunu nafu fejn u meta se jsiru l-precipitators l-oħrajn li wiegħed lill-poplu Malti u Għawdxi solennement fuq Super One Television.

L-istess fejn jidħol il-waste, ir-rapport ta' l-EU jgħid li "No legislative progress can be reported."

Tista' tgħid li anke fl-immaniġar ta' l-iskart ma sar xejn.

Imma l-ironija ta' dan il-gvern hija li saru żewġ rapporti fuq waste management, wieħed tal-gvern u l-ieħor ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Jien ma nistax nifhem dan it-taħwid.

Tajna wkoll ad intendere li se ssir konsultazzjoni mal-pubbliku, imbagħad nerġgħu nitkellmu, pero' f'daqqa waħda, waqt li dan il-proċess suppost miexi ...

Tajjeb li ngħid hawnhekk li f'dan ir-rapport ma kien hemm xejn dwar land reclamation.

Kellha tkun l-oppożizzjoni fl-awtorita' ta' l-ippjanar li speċifikament qalet li għandu jkun hemm ....

(Interruzzjonijiet) Iva, inti qed tirriferi għal fejn tpoġġi ż-żejt u mhux riklamazzjoni mill-baħar.

(Interruzzjonijiet) Le, ma kien hemm xejn speċifikat fuq hekk.

Infatti nista' nurik il-minuti ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar fejn ġiet aċċettata din u fejn qablu.

Jiġifieri m'inix nivvinta u għandi l-provi, għax nista' nurik il-minuti, imma ħalli nkomplu.

Il-ministru qal ukoll li tkellem ma' tal-barrieri u rranġa biex l-iskart tal-bini jibda jintefa' hemm temporanjament.

Tal-barrieri qalulu li m'hu veru xejn.

Hemm ħafna taħwid minn dan.

Kien biss gvern Laburista li ħa passi konkreti meta ddikjara li l-Magħtab kellu jagħlaq.

L-isfortuna hi li ġiet l-elezzjoni u ġara dak li ġara.

Issa dwar din il-kwestjoni suppost li l-affarijiet mexjin bil-konsultazzjonijiet.

Ġie wkoll espert mill-Unjoni Ewropea li kkonsulta anke ma' l-oppożizzjoni għax qal - u għandu raġun - li l-istrateġija dwar il-waste management trid tkun għal ċertu tul ta' żmien u jista' jagħti każ li jkun hemm tibdil tal-gvern.

Minħabba f'hekk ikun importanti li meta nfasslu l-policy ta' waste management ikun hemm kulħadd imdaħħal fiha, inkella ma tirnexxiex.

Dan tkellem miegħi u fil- fatt se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' korrispondenza mibgħuta lili mill-ministru ta' l-affarijiet barranin, fejn informani mid-direttorat ta' l-Unjoni Ewropea li dan kellu jiġi biex jerġa' jitkellem miegħi.

Dan tani punti li jaħseb li għandna niddiskutu biex inkunu nistgħu nagħmlu strateġija vera.

Din l-ittra se npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra biex il- poplu Malti u Għawdxi jkun jaf li l-oppożizzjoni qed tagħti s-sehem tagħha f'dawn l-affarijiet.

Imma x'ġara?

Waqt li anke l-espert ta' l-Unjoni Ewropea qed jgħid li għandhom isiru d- diskussjonijiet biex l-affarijiet ma jsirux fuq bażi short-term, f'daqqa waħda issa niġu ngħidu li ħarġet sejħa għal proposta u hemm xi mitt applikant.

Dawn x'affarijiet huma!

Aħna se nimxu ma' pjan ta' strateġija biex nagħmlu l-affarijiet sew, jew f'daqqa waħda bdilna d-direzzjoni biex taparsi qed nagħmlu xi ħaġa?

(Interruzzjonijiet) Tajjeb li jkun hemm il- privat imdaħħal fihom, mela le, imma skond kif qed jindika l-gvern, il- privat se jieħu kollox f'idejh, u allura m'hu veru xejn li tal-privat se jagħmel flus biżżejjed mill-iskart li jiġbor, jirriċiklah jew jesportah.

Mhux veru; minn x'imkien irid iġibhom il-flus.

U minn fejn?

Billi lil kull ċittadin Malti u Għawdxi jagħmillu taxxa bil-pulit fuq l-iskart.

Kemm tkun din il-gate money ħadd ma jaf.

M'inix qed ngħid li min iħammeġ u min jiġġenera l-iskart m'għandux iħallas, imma ċ-ċittadin ta' taħt biżżejjed huwa magħfus u meta qed insemmu proġett ta' Lm400 miljun, il-gvern se jipprova jara kif jagħmel biex idaħħal il-flus.

U żgur li l-immaniġġjar ta' l-iskart mhux biżżejjed biex idaħħal dawn il-flus.

Iktar sabiħa issa fejn jidħlu l-inċineraturi.

Ejja nitkellmu ċar u tond.

Il-Partit Laburista jemmen bis-serjeta' li għandna nagħmlu minn kollox biex l-inċineraturi ma ndaħħluhomx minħabba l-impatt negattiv li jkollhom fuq l- ambjent, imma l-gvern huwa mpenjat li jdaħħal l-inċineraturi, u dan l- impenn huwa ddikjarat f'dan il-parlament.

L-Onor.

Ninu Zammit f'dan il- parlament, f'mistoqsija supplimentari li għamiltlu jien, qal li kemm id- dipartiment tas-saħħa, kemm id-dipartiment ta' l-ambjent, kif ukoll il- ministeru tal-biedja u sajd qegħdin jaħdmu flimkien biex f'pajjiżna nibnu u nikkummissjonaw inċineratur li jaqdi l-ħteġijiet kollha tal-pajjiż.

Din hija ipokresija grassa min-naħa tal-gvern Nazzjonalista.

Imbagħad jiġu jgħidu li din ta' l-inċineraturi hija l-aħħar soluzzjoni.

(Interruzzjonijiet) Mela dak mhux wieħed mill-kabinett tagħkom?

(Interruzzjonijiet)

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar it-taqsima tal-kimika perikoluża.

Fejn imxiet 'il quddiem din it-taqsima?

Ċerti nies hemmhekk ma jridu jagħmlu xejn għax iħossu li huma impotenti.

Kemm sar iċċekkjar biex jaraw kemm abbuzi saru minn pestiċidi?

Kemm sar iċċekkjar biex jara jekk sarux abbużi fil-fertilizzanti?

Il-poplu Malti u Għawdxi qed jistenna bi dritt li jkun jafhom dawn l-affarijiet.

Sur President, il-gvern lill-poplu għandu jgħidlu pubblikament li l- ambjent huwa f'sitwazzjoni allarmanti.

Dan jgħiduhulna wkoll il-barranin.

Jiena qatt ma rajt daqshekk kritika dwar l-ambjent kemm ili fil-politika.

Il-gazzetti, u l-iktar dawk li jissapportjaw il-Partit Nazzjonalista jikkritikaw lill-gvern u lill-ministru dwar l-ambjent.

Jaslu biex jgħidulek: "Let us stop the talking and do something about waste".

Jgħidu ċar u tond ukoll: "Why Zammit Dimech has to go".

Dawn m'humiex laburisti.

Jgħidu wkoll: "Environment situation getting worse", "SOS for Maltese Flora", "A Disgraceful situation", "Filthy environment", "Environmental degradation irreversible", "Government should appoint Minister for Environment", għax falla u li tal-hotels jinsabu allarmati bin-neglect li hawn fl-environment.

Alla ħares nibqa' sejjer u nsemmi l-kritika li ġejja mill-poplu.

Il-vili hu li mbagħad jiġi l-Ministru u jgħid li sejrin fid-direzzjoni t- tajba.

Mela kieku sejrin fid-direzzjoni ħażin x'konna nagħmlu?

Kulħadd dieħel u ħiereġ l-isptar!

Din hija s-sitwazzjoni f'pajjiżna u għandna nkunu rġiel maċ-ċittadini Maltin u Għawdxin u ngħidu l-verita'.

Is- sitwazzjoni ta' l-ambjent f'pajjiżna hija allarmanti u qed taffettwa s- saħħa taċ-ċittadin Malti u Għawdxi.

Ma noqogħdux inparlaw; dak li nista' nagħmlu għandna nagħmluh qabel ikun tard wisq.

M'għandniex ninfexxu fit- teoriji u fir-rapporti.

Dawk issa saru u hemm bżonn nieħdu passi u nieħdu azzjoni.

Nagħlaq billi ngħid li r-re-use u r-recycle sar fid-dipartiment ta' l- ambjent u fil-gvern għax ħlief taqlib u taħwid m'huwiex isir!

Minkejja dan tan-naħa l-oħra jgħidu li sejrin fid-direzzjoni t-tajba.

Li kieku sejrin fid-direzzjoni t-tajba naċċerta lill-ministru li l-gazzetti li huma favur il-gvern żgur li jfaħħruh, u mhux jikkritikaw kollox kif qed jagħmlu bħalissa.

Ara l-gazzetti li jissapportjaw lill-Partit Nazzjonalista, dawk lilna ta' l-oppożizzjoni joskurawna.

Anke l-kritika kostruttiva u l- proposti li nagħmlu joskuraw.

(Interruzzjonijiet) Il-gazzetti qegħdin mafja magħkom.

U jien ngħid lill-gazzetti li m'humiex qed jgħinu l-ambjent meta qed jagħmlu hekk, għax biex ittejjeb l-ambjent hemm bżonn il-kritika, proposti kostruttivi, u hemm bżonn li wieħed jagħmilha ċara u jgħid fejn sejjer ħażin.

Għandu jissemma wkoll l-leħen ta' kulħadd, kemm it-tajjeb u kemm il-ħażin.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Hawn permess biex l-Onor.

Mizzi jqiegħed id- dokumenti msemmija fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport imħejji mis-Sur Mike Betts b'riferenza għall- immaniġjar ta' l-iskart.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Chairman, għall-aħħar tas-sena li għaddiet il-Ministru Zammit Dimech, preċiżament fis-27 ta' Diċembru kien kiteb fil- gazzetta "The Times" u qal: "I have a dream".

Din il-ħolma kienet tikkonċerna x-xogħlijiet ta' St. James Cavalier.

F'dan l-artiklu l-Ministru Zammit Dimech qal:

"On New Year's eve the Prime Minister will inaugurate St James Cavalier as a centre for creativity.

A light installation by renowned international artist John David Mooney will commemorate this event.".

Fil-fatt ġiet l-aħħar tas-sena, pero' meta l-Prim Ministru mar biex jinawgura St. James Cavalier dan sab problema waħda.

Minn kumpless ta' ma nafx ta' kemm-il kamra kulma kienu lesti sa l-aħħar tas-sena kien biss żewġt ikmamar.

Għalhekk naħseb li l-ħolma li kellu l-Ministru Zammit Dimech kienet daqsxejn imċajpra meta mqabbla mar-realta'.

Aktar minn hekk, il-famuż dawl li ssemma ma konniex kapaċi nagħmluh aħna hawn Malta.

Infaqna Lm43,627 biex ġibna lil dan l-Amerikan biex għamel ftit dawl ma' St. James Cavalier.

Fuq kollox, kif jaf kulmin kien preżenti, dan m'għamilx dak li kien mistenni.

Dan ifisser li l-ħolma li kellu l-Ministru Zammit Dimech fuq St. James Cavalier donnha ma tantx kienet sabiħa ħafna u forsi aktar tista' tiġi definita bħala nightmare!

Tant St. James Cavalier ma kienx lest dakinhar li inawgurajnih fl-aħħar tas-sena li għaddiet - imma din is-sena sejjaħnielu l-millennium project ta' Malta - li sussegwentement wara li nkixfet l-irħama saru diversi mistoqsijiet fil-parlament dwar meta se jitlesta St. James Cavalier.

Wara li inawgurajnih b'tant pompa, f'dan il- parlament staqsejna meta verament se jitlesta x-xogħol.

Fil-fatt f'mistoqsija numru 15923 l-ministru rrispondieni li dan se jkun lest f'Mejju, ħlief għal xi xogħol konness ma' materjal li dam ma jasal minn barra, li se jkun lest f'Ġunju.

Issa din il-mistoqsija kienet saret f'Mejju.

Effettivament kulħadd jaf li St. James Cavalier la tlesta f'Mejju u lanqas f'Ġunju, u għall-ewwel darba f'Malta inawgurajna proġett għal aktar minn darba għax f'Settembru erġajna inawgurajnih.

Forsi bħalissa ma tantx hawn x'nawguraw, u għalhekk noqogħdu ninawguraw l-istess affarijiet.

Mr Chairman, irrid nagħmel riferenza wkoll għall-flus li qam St. James Cavalier.

Fid-diskors tal-budget li għadda l-ministru tal-finanzi kien qal li x-xogħol taċ-ċentru ta' l-arti - għax dak iż-żmien kien ċentru ta' l- arti u ma kienx għadu kkwalifika għal ċentru ta' kreattivita' kif insejħulu dan iż-żmien - se jkun jiswa' Lm3 miljun.

Effettivament issa sirna nafu li l-proġett se jqum Lm4.8 miljun, u din kienet risposta li ngħatat minn uffiċjal tad-dipartiment tal-kontijiet pubbliċi, meta ġie mistoqsi dwar dan fil-public accounts committee.

Issa dan minkejja li f'Ottubru li għadda l- Ministru Zammit Dimech kien qiegħed jgħid fil-parlament li dan iċ-ċentru kien se jqum ftit iktar minn Lm3.2 miljun.

Issa hemm differenza kbira bejn il-proġett li jqum Lm4.8 miljun għal proġett li jqum Lm3.2 miljun.

Jien ma nafx liema hija l-figura korretta, probabbilment il-figura ta' Lm4.8 miljun hi iktar preċiża.

Meta mbagħad staqsejna lill-ministru dwar kemm tħallas minn dan il- proġett s'issa - u din mistoqsija li saret riċenti - qalilna li s'issa tħallsu madwar Lm3 miljun.

Jiena mort fuq l-estimi li għandna din is-sena u stennejt li nsib differenza li miżerjament tkun ta' Lm1 miljun.

U infatti sibt li s-somma bbaġitjata għas-sena d-dieħla fuq xogħlijiet li qed jitħallsu għal St. James Cavalier hija Lm170,000.

Issa jien ma nistax nifhem kif meta hemm aktar minn Lm1 miljun x'jitħallsu fuq St. James Cavalier, nagħmlu budgeting ta' Lm170,000!

Forsi r-risposta li ta l- ministru lill-kollega tiegħi Evarist Bartolo f'mistoqsija parlamentari li saret dan l-aħħar, meta qallu li meta jkollna cost overruns fuq proġetti jittieħdu fondi minn fuq proġetti oħrajn li ma jkunux saru.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma meta ma jkunux previsti, imma f'dan il-każ huwa previst li fuq St. James Cavalier trid tħallas aktar minn Lm170,000 li għandek smat fl-estimi.

(Interruzzjonijiet) U hekk se tagħmel is-sena d- dieħla.

Jien ċert li hekk se jsir, kif ċert li għamilt din is-sena fuq ċerti xogħlijiet li ġew proposti fil-bidu tas-sena li għaddiet u li ma sarux biex stajt tħallas lil St. James Cavalier.

Dan il-proġett sar mażżra m'għonq il-finanzi tad-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi, għax ħafna mill- flus li qed nonfqu fih qed jittieħdu minn voti oħrajn.

Hekk se nagħmlu s- sena d-dieħla, għax bil-Lm170,000 mhux se jitħallsu l-kuntratturi.

Il- kuntratturi għamlu xogħolhom, ħafna minnhom għamlu xogħol tajjeb u għandhom jitħallsu.

Fejn huma l-flus li jrid ikollok biex tħallashom?

Mr Chairman, l-istess perit li tajnih ma nafx kemm-il Lm100,000 biex jagħmlilna St James Cavalier, il-Perit Richard England, qabbadnih ukoll biex jagħmlilna x-xogħol ta' City Gate, jiġifieri tal-proġett tat-teatru, ta' Freedom Square, tad-daħla ta' Bieb il-Belt, ta' St James Ditch u tal- bus terminus.

S'issa fuq dan il-proġett, li għadu ma bediex, kull m'għamilna ħriġna t-tender, u lil dan il-perit diġa' tajnih probabilment aktar minn Lm66,000 fuq xogħol li għadu ma bediex.

Ibqa' ċert li dan huwa l- iktar bniedem li għamel flus minn dan il-proġett.

Il-gvern Laburista kien ippropona proġett simili bid-differenza li issa żidnielu miegħu City Gate, li hija oxxenita' kbira ta' żmien amministrazzjoni Nazzjonalista tas-snin 60.

Din hija binja faxxista li bħalha qatt ma rajna bħalha u li llum il- Partit Nazzjonalista fil-gvern qed jammetti li ma tixraqx lil belt barokka bħal m'hija l-Belt Valletta, u allura ddeċieda li għandha tinbidel u magħha daħħlu wkoll il-bus terminus.

Meta għamel il-launching tal-proġett, il-ministru qal li se jqum Lm40.25 miljun.

Issa għamel talba biex jara jekk hemmx interess mill-privat għal dan il-proġett u qal ukoll li applikajna lill-European Investment Bank, u għamilna talba għal 103 miljun Euro għal dan il-proġett.

Biex inkun fair miegħu ma qalx li dawn il-flus se jiġu żgur.

Jiena ngħid li l-parti kbira minnhom mhux se jiġu, għax l-EIB ma tagħtix finanzjament għal dawn it-tip ta' proġetti.

Il-Ministru qal li l-iżviluppaturi qed jaraw kif se jiffinanzjaw dan il-proġett.

Qal ukoll li jekk l-iżviluppaturi mhux se jagħmluh huma, il-gvern jagħtihom fakulta' li jagħmluh magħna.

Dawn l- iżviluppaturi bilfors jagħmluh magħkom, għax ċerti faċilitajiet ma jrendulhomx.

City Gate ġdida ma trendilux lill-iżviluppatur, lanqas teatru ta' l-opra u lanqas bus terminus; allura dan bilfors se jgħidlek li huwa nteressat biss mill-parti tal-proġett li se trendilu, li hija l-parti kummerċjali, u xi ftit il-car parks, li ma jħallux return kbir.

Jekk se tagħmilha inti kif se tiffinanzjaha?

Jiena rajt l-estimi ta' din is-sena u fuq dan il-proġett m'hemm xejn.

Nittama li l-ministru m'huwiex qed jippretendi li l-privat jagħmlu kollu b'xejn, għax fil-każ nista' ngħidlu biex jinsiha, għax jekk il-privat se jonfoq dawk l-Lm40 miljun irid jara x'return se jieħu.

J'Alla l-proġett isir għax huwa eyesore għal pajjiżna li għandna dak it-tip ta' City Gate u l-Opera House, imma naħseb li l-mod kif inhu abbozzat il-proġett għad irid jgħaddi ħafna żmien biex narawh jibda jitwettaq.

Ladarba qed insemmu l-Belt, rrid ngħid li l-ministru jitkellem ħafna fuq il-bżonnijiet li għandha l-Belt.

Wieħed mill-proġetti li kien ippropona gvern Laburista, u kompla bil-proċess taħt dan il-gvern, kien proprju s-sea passenger terminal tal-cruise liners.

F'Mejju ta' l-1999 il-Ministru diġa' kien qed jgħid li hu jaħseb li s-sena d-dieħla, jiġifieri din is-sena, għandu jibda x-xogħol fuq l-ewwel fażi tal-proġett tat-terminal għall- passiġġieri tal-cruise liners.

F'"in-nazzjon" tas-27 ta' Mejju 1999, il- ministru kien rapportat li qal li s-sena d-dieħla żgur jibda x-xogħol fuq dan il-proġett u mhux talli jibda, talli skond hu l-ewwel fażi għandha titlesta s-sena d-dieħla.

Dan kien fl-1999, u issa qegħdin fl-2000.

Fil- fatt x'insibu?

Li sal-lum lanqas biss wasalna biex nagħmlu l-kuntratt finali ma' dawn in-nies, għax mid-dehra hemm ħafna problemi.

Hawnhekk il- Ministru Zammit Dimech kien qal li dalwaqt naslu biex niffirmaw il-kuntrat u sal-lum ma smajna xejn aktar.

Issa dan huwa proġett importanti għal pajjiżna.

Aħna nafu kemm qed jikber it-turiżmu bil-cruise liners, u allura hemm bżonn li nipprovdu l-faċilitajiet.

X'qed iżomm verament biex dan il-proġett jimxi 'l quddiem?

X'qiegħed iżomm biex dan il-kuntratt jiġi ffirmat?

Hemm bżonn ir-rieda min-naħa tal-gvern ħalli dan il-proġett jimxi 'l quddiem.

Issa ilna sentejn inparlaw u ngħidu li hemm bżonn nagħmlu dan il-proġett.

Madankollu suppost iffirmajna l-ewwel parti imma lanqas il-kuntratt m'għadna għamilna.

Kemm se ndumu sejrin hekk?

Hemm bżonn li dan il-proġett naqbduh u nlestuh bis-serjeta', għax jekk mhux se nagħmlu hekk il- kompetituri tagħna fl-industrija tat-turiżimu, li qegħdin itejbu l- faċilitajiet tagħhom, se jeħdulna s-suq.

Din ma tgħoddx biss għall-cruise liner passengers li jiġu hawnhekk, imma għal kull tip ta' turiżmu, imma fuq dan nitkellem aktar 'il quddiem meta nitkellem fuq l-ambjent.

Hemm bżonn li dawn l-affarijiet intemmuhom kemm jista' jkun malajr, ħalli din l- industrija, li hija tant importanti għal pajjiżna, nagħtuha l-faċilitajiet neċessarji.

Nixtieq ngħid kelma wkoll fuq il-proġett tal-Kottonera.

Dan kien proġett - kulħadd jaf, mhux imbilli qal il-ministru - propost minn gvern Laburista, u se jibqa' sinonimu mal-gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998.

(Interruzzjonijiet) For the wrong reasons qal il-ministru.

Iva, jista' jkun ukoll.

Kien proġett ta' gvern Laburista, inbidel il-gvern, tela' gvern Nazzjonalista u bidel il-proġett.

Fi żmien amministrazzjoni Laburista dan il-proġett kien ta' ċertu daqs pero' issa kabbarnih, żidnilu casino, lukanda, 200 appartament, tfajna l-marina fuq in-naħa ta' l-Isla, se nagħmlu boatyard ir-Rinella u lanqas naf x'ma żidnilux.

Ovvjament il- ministru u l-gvern Nazzjonalista riedu jikkuntentaw liż-żewġ consortia, għalhekk kellhom bilfors ikabbru l-proġett għax ma setax jinqasam fi tnejn.

Naturalment il-consortia ġew bix-shopping list u qalulu b'dak li riedu jagħmlu.

Dawn ukoll kienu ġew għandna meta konna fil-gvern u dawn l- affarijiet talbuhomlna.

Talbuna biex nagħmlu casino, lukanda u appartamenti, imma aħna rrifjutajna għax dehrilna li proġett f'area sensittiva bħal m'hija l-Kottonera, ma jridx ikun ta' ċerta skala massiva għax seta' joħloq problemi ta' overdevelopment.

Minkejja dan tan-naħa l- oħra ma tawx każ u baqgħu għaddejjin bil-proġett.

Ovvjament b'ħames siġġijiet maġġoranza tkun tista' tagħmel li trid, u għaddewh mill- parlament.

Il-kuntratt ġie iffirmat u qalu li issa se nibdew nibnu.

Il-ministru qal li din is-sena li qegħdin fiha se jinbeda l-proġett, u fil-fatt hekk ġara.

Fl-aħħar ta' Ġunju nbeda l-proġett u l-ministru mar hemmhekk - dakinhar wasal daqsxejn tard għax inqabad hawnhekk - u kixef irħama għax inbeda l-proġett.

Issa normalment l-irħam jinkixef meta jispiċċa l-proġett u mhux meta jinbeda, imma forsi l-Ministru għamel hekk għax jaf li mhux se jkun hu li jinawgurah meta jitlesta, għax dan il- proġett qed jieħu ħafna żmien biex isir.

U x'inawgura l-ministru?

Inawgura li kien hemm bini storiku qadim u waqqgħuh.

Dak li inawgura l-ministru.

Naħseb din l-ewwel darba fl-istorja ta' Malta li kellna ministru li inawgura proġett fil-bidu tiegħu u mhux fl-aħħar tiegħu, meta tlesta jew kważi tlesta.

Hekk inbeda l-proġett, bit-twaqqiegħ ta' bini storiku.

U konna għidnilu fid-debate li kellna hawnhekk u anke fil-kumitat meta tkellimna fuq dan il-proġett biex joqgħod attent kif tittratta ma' dik l- area għax tista' ssir ħafna ħsara.

Minkejja hekk il-ministru webbes rasu u baqa' għaddej u llum wasalna f'dan l-istat.

U minn dakinhar sal-lum għadu ma sar xejn aktar ħlief waqqa' dak il-bini u kixef l-irħama.

Dan l-aħħar qalulna għax il-permessi mill-awtorita' ta' l-ippjanar għadhom ma ħarġux u hemm 13-il applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Grazzi!

Allura kif tgħid li se tibda l-proġett meta m'hemmx permessi?

L-uniku permess li kien hemm kien għat-twaqqiegħ ta' bini stroriku li twaqqa' bil-barka ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Ta' min ngħid ukoll li anke jekk ikun hemm il-permessi, il-proġett mhux se jibda.

Ħafna mill-problemi kbar li hemm hemmhekk - u l-ministru jafhom, għax qalulu n-nies - jirrelataw mat-traffiku.

Issa l-gvern huwa mpjenjat li jagħmel studju fuq l-impatt tat-traffiku hemmhekk.

Fil-fatt jidhirli li dan l-istudju diġa' ġie kummissjonat.

Jiena ngħid li mhux l-istudju jrid isir imma jridu jittieħdu l-miżuri neċessarji biex id-dħul fil-Kottonera jiġi faċilitat u biex in-nies fil-Kottonera jsibu fejn jipparkjaw.

Hemmhekk m'hemmx parkeġġ.

Din hija l-problema fundamentali fuq dan il-proġett.

U billi nagħmlu l-istudju mhux biżżejjed imma rridu nagħmlu budget biex nagħmlu dak li hemm bżonn.

U jekk rajt tajjeb fl-estimi ta' din is-sena m'għandna xejn minn dan ħlief xi ħaġa biex nagħmlu upgrading tas-servizzi strutturali li bihom fhimt id-drenaġġ.

Jekk l-investituri mhux se jaraw dawn l-affarijiet m'humiex se jibdew il-proġett tal-Kottonera, ħlief forsi min se jibni l-appartamenti, għax dawk naħseb jagħmluhom għax ħasbu biex jagħmlu garaging space taħt l-appartamenti.

Il-bqija xejn ma jsir hemmhekk.

Fil-fatt qed iġibu l-iskużi għaliex il-proġett għadu ma nbediex.

Per eżempju l-marina ma nbdietx mhux għar-raġuni uffiċjali li qed jagħtu l- iżviluppaturi, imma għax bħalissa għaddejjin bl-istudju ambjentali fuq din il-marina u qabel ma nlestu l-istudju u nagħtuh lill-awtorita' ta' l- ippjanar ma nistgħux nibdew għax m'hemmx permessi.

L-istudju jidhirli li qed isir minn Prof. Scicluna - u jiena ma nafx kif qed jagħmel l-istudju, għax jidhirli li huwa parti minn consortium - u għalih qed jiċċarġja Lm17,000.

Imma dawn huma affarijiet tagħhom, iħallsu huma, jien ma jimpurtanix.

Li jimpurtani hu li spiċċajna nwaqqgħu bini storiku u ma jsir xejn aktar.

U ma nistgħux nifhmu r-raġuni għaliex il-proġett ma jistax jimxi 'l quddiem.

Irrid ngħid ukoll li l-ministru qed ikun dgħajjef ħafna meta qed jiddilja ma' dawn il-consortia u qed jagħtihom kulma jitolbuh biex forsi jibda dan il-proġett.

Saħansitra kien hemm problema fuq l-irmiġġi għax jidhirli li l- kuntratt ipprovda li jkun hemm 150 irmiġġ għad-dgħajjes li kien hemm f'Dockyard Creek li m'humiex biżżejjed.

Meta l-Ministru mar għand il- consortia u qalilhom li rridu nagħmlu aktar irmiġġi, għax 150 huma ftit, dawn aċċettaw iżda talbuh il-ħlas.

Jien naf kemm se jħallashom u jekk mhux se jgħidha llum se ngħidlu jien.

Kemm se tħallsu fis-sena lill-consortia biex tagħmel l-irmiġġi żejda li hemm bżonn f'Dockyard Creek?

Kemm se jitħallsu l-consortia?

Jiġifieri dan il-consortium li suppost qed iħallas hu se nispiċċaw inħallsu lilu fis-sena biex nipprovdu dawn l-irmiġġi.

Meta qed nagħmel din il-kritika m'inix qed ngħid xi ħaġa kontra l-barklora t'hemmhekk.

Dawk għamlu sewwa li marru għand il-gvern u talbuh jipprovdilhom l-irmiġġi.

Jiena ridt biss nuri d-dgħjufija tal-gvern meta jinnegozja ma' dawn il-consortia.

Ma' dan il-proġett tal-Kottonera hemm naturalment dak tal-baċir numru wieħed, proġett li s'issa għadna ma għamilna xejn fuqu.

Kellna proposti u studju mid-dockyard imma s'issa bil-proposti bqajna.

Kulma għamilna, biex inkun korrett, kien li waqqajna ħajt li biex waqqajnih qamilna Lm100,000.

Daqshekk infaqna, u ma nafx kemm-il darba marru jittawlu lil dan il-ħajt nieżel il-Ministru Josef Bonnici u l-Ministru Zammit Dimech.

Basta infaqna Lm100,000 biex waqqajna ħajt u mexxejnih lura.

In-nies ta' Bormla mhux iwaqqgħu l-ħajt u jagħmlu ħajt ieħor minfloku jridu imma jneħħu l-attivita' kummerċjali tat-tarzna minn ġo nofshom.

Mid-dehra hemmhekk għadna mwaħħlin ukoll bħal ma aħna mwaħħlin fuq il-proġett ta' Manoel Island.

Fuq dan il-proġett il-ministru qal li din is-sena għandu jibda żgur.

Qal li l-iżviluppaturi għandhom jagħmlu ħofra kbira in-naħa ta' Tigne' bħala l- ewwel parti mix-xogħol biex minnha jgħaddu t-triq.

Issa jien ma tantx jien midħla ta' dawk l-akkwati imma jidhirli li l-ħofra għadha ma bdietx issir.

Suppost li bdiet issir din is-sena, u safejn naf jien dawn għadhom jitkellmu dwar il-materjal li se jaqilgħu minn din il-ħofra.

L-awtorita' ta' l-ippjanar korrettament rabtithom b'ċerti kundizzjonijiet x'jagħmlu bil- materjal li jeskavaw minn hemm, pero' dwar dan għadhom għaddejjin bid- diskussjonijiet.

Jiġifieri minkejja li dan il-proġett għadda mill-parlament u li partijiet minnu diġa' huma approvati mill-awtorita' ta' l-ippjanar, dan huwa proġett ieħor li lanqas għadu nbeda.

Sadanittant bħalma qed jagħmel fuq il-proġett tal-Kottonera, il-gvern qiegħed jonfoq ħafna flus biex jagħti spinta u jipprova jibdieh.

Per eżempju qiegħed jonfoq nefqa kbira biex jirriloka lil min kien inħareġ minn Manoel Island.

Hawnhekk għandna stimi kemm tan-nies li nħarġu minn hemmhekk kif ukoll ta' ażjendi kummerċjali, u nsibu li ntefqu 'l fuq minn Lm1 miljun biex dawn in-nies u l- ażjendi nħarġu minn hemmhekk.

U anke jekk tara l-budget ta' din is-sena ssib li l-gvern se jonfoq ħafna flus ukoll biex jibda x-xogħol tal-Gżira link road.

Madankollu min-naħa tal-consortium ma beda xejn.

Jien nifhem għaliex il-gvern qiegħed għarrkobbtejh quddiem il-consortia biex forsi jibdew, għax kull gvern jaf li jekk tmexxi l-industrija tal-bini f'dan il-pajjiż tiġġenera l-ekonomija 'l quddiem.

Minkejja dan l-isforz kollu li qed jagħmel il-gvern, għaliex mhux qed jibdew ix-xogħol?

U meta tistaqsi din id-domanda mill-ewwel tinduna li hemm xi ħaġa li mhux qed taħdem tajjeb.

Per eżempju proġett konness mal-proġett tal-Kottonera u li kien importantissimu li jsir huwa l-proġett tal-Connections.

Dan il-gvern lanqas biss qed jitkellem fuqu.

Permezz tiegħu l-aċċess għall-Kottonera kien se jkun ukoll mill-baħar u mhux mill-art biss.

Għaliex kien importanti dan?

Għax peress li l-aċċess għall-Kottonera huwa diffiċli u ristrett ħafna min-naħa ta' l-art konna se nipprovdu mod ieħor kif tasal hemm, u konna se norbtu tas-Sliema u l-Belt mal-Kottonera.

Dan il-gvern ma fehem xejn, u dan il-proġett ma nafux x'sar minnu.

Forsi issa l-ministru jgħidilna xi ħaġa dwaru meta jkun qed jagħmel id-diskors tiegħu.

Hawnhekk naraw in-nuqqas ta' viżjoni li hemm fi ħdan dan il-gvern fejn jidħlu dawn it-tip ta' proġetti.

Il-gvern ma jistax jifhem li biex tagħmel proġetti ta' urban regeneration ma tridx tarahom piecemeal, imma trid tara l-area sħiħa u x'hemm bżonn li jsir fiha.

U waħda mill-affarijiet importanti hija appuntu l-aċċessibilta' ta' dawn il-postijiet, li ħafna drabi tkun ristetta.

Hemm il-problemi tal- parkeġġ u oħrajn infrastrutturali u hemm bżonn li dan il-gvern ikollu viżjoni aktar wiesa'.

L-affarijiet m'għandux jarahom proġett proġett.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar l-embellishment.

Kien gvern Laburista li beda jonfoq ħafna u ħafna flus sabiex nagħmlu upgrading taż-żoni turistiċi f'pajjiżna, mhux biss dawk popolari mat-turisti imma anke postijiet fejn imorru l-Maltin.

Fuq il-proġett ta' Buġibba nfaqna Lm3 miljun.

Għamilna wkoll il-proġett tas-south ta' Malta, jiġifieri dawk ta' Marsascala, Marsaxlokk u Birżebbuġa, u konna se nibdew ukoll l-area ta' San Ġiljan, Paceville u Tas-Sliema.

Inqalbet il-folja, tela' gvern Nazzjonalista, inbidel l-isem, ma bqajniex insejħulu upgrading of major tourist areas imma bdejna nsejħulu embellishment.

U għall-bidu għidt imma għaliex embellishment u mhux upgrading?

Imbagħad fhimt għaliex.

Għax dak li qed nagħmlu huwa kosmetiku.

Per eżempju f'Tas-Sliema qed nibdlu r-railing u nagħmlu madum ġdid.

Dak hu tibdil kożmetiku u mhux upgrading.

Veru li qed tagħmel embellishment, imma mhux qed tagħmel upgrading, għax upgrading ifisser li tieħu area sħiħa f'raħal u tara x'inhuma l-problemi li hemm fiha.

Fosthom insibu problemi ta' aċċess, ta' parkeġġ, ta' trasport pubbliku u problemi fit-toroq u dawn jiġu ttrarttati as a whole u mhux sempliċement taqbad il-promenade u tittrattah.

Anke hawnhekk jidher li kien hemm nuqqas ta' viżjoni.

Fejn aħna konna qed nitkellmu fuq xi ħaġa wiesgħa, li għandna bżonnha fil- pajjiż, li biha jgawdi l-ambjent b'mod partikolari ta' dawn l-areas tant imfittxija, issa bdejna nirtukkaw l'hawn u l'hemm.

Mhux hekk biss, proġetti li nbdew taħt amministrazzjoni Laburista sal-lum, sentejn wara, għadhom ma tlestewx minkejja l-wegħdi li kelli mill-ministru li se jitlestew.

Per eżempju matul din is-sena kellna nagħmlu x-xogħol fuq il- ħajt ta' Portobello f'Buġibba pero' ma sar xejn u lanqas is-sena d-dieħla m'hu se jsir, għax m'hemmx budget għalih.

Hemmhekk kien tela' ħajt bħala retaining wall għat-triq ta' fuq, lill-ministru m'għoġbux u mar u qalgħu minn hemmhekk.

Issa għandna diżastru sħiħ hemmhekk għax baqa' biss construction site.

Ilna diġa' sentejn f'din is-sitwazzjoni, u deħlin fit- tielet sena u se tibqa' hekk minkejja l-wegħdiet tal-ministru li din is- sena, skond mistoqsija parlamentari, kellu jsir ix-xogħol.

L-istess fit-tkomplija tat-twaħħil tar-railings fil-promenade li hemm il- Qawra taħt it-triq.

Lanqas dawn ma saru.

U dawn huma affarijiet li nbdew sentejn ilu u lanqas ma se jsiru s-sena d-dieħla.

L-istess fin-naħa t'isfel tal-pajjiż, Birżebbuġa, Marsascala u Marsaxlokk.

Per eżempju kienet inbniet public convenience ġdida ġewwa l-bajja ta' San Ġorġ biex titwaqqa' l-qadima li ambjentalment kienet tistona pero' jidhirli li l-qadima għadha ma twaqqgħetx sal-lum.

Dawn huma affarijiet li juru nuqqas ta' ħeġġa, ta' rieda, ta' mpenn u ta' viżjoni ta' dak li rridu nagħmlu biex il-pajjiż nagħmluh sabiħ.

Jien dejjem ngħid f'dan il-parlament li għandna ġawhra, ministru, u fuq din taqbel miegħi żgur.

Għandna ġawhra f'dan il-pajjiż, imma għandna bżonn nagħtuha l-polish, nieħdu ħsiebha u nagħmlu dak li hemm bżonn ħalli nġibuha sabiħa u tleqq.

Dan mhux qed nagħmluh.

Dwar Tas-Sliema rrid ngħid li l-ministru l-ewwel qal li se jonfoq Lm800,000, imbagħad nefaq somma ħafna iżgħar minn hekk, jidhirli madwar in- nofs.

Probabbilment parti minn dik is-somma ttieħdet biex għamlu St. James Cavalier, għax milli nista' nifhem ma kellhomx flus għalih.

Fil-fatt għallinqas skond l-aħħar figuri li għandi hawnhekk fuq Tas-Sliema nefqu Lm434,000.

Imbagħad, Sur President, qalulna se nkomplu biex ix-xogħol is- sena d-dieħla jitlesta.

Veru li l-promenade ta' Tas-Sliema għandu bżonn ix- xogħol, imma naħseb li l-aktar post li għandu bżonn ix-xogħol huwa San Ġiljan, u b'mod partikolari Paceville.

Qalulna li dalwaqt se nibdew bix-xogħol ta' Paceville.

Hemmhekk, flimkien mal-proġett ta' Bay Street, kellna nagħmlu l-embellishment ta' l-area.

Jien m'inix midħla ħafna t'hemmhekk, imma sar dak ix-xogħol ta' embellishment li kellu jsir din is-sena f'St. Augustine Street, Paceville?

Skond il- ministru dan ix-xogħol kellu jsir u jitlesta din is-sena.

Il-ministru qal li din is-sena li qegħdin fiha, jiġifieri s-sena 2000, kellhom jintefqu Lm5 miljun oħra fuq xogħol ta' restawr u ta' embellishment.

U nistaqsih fejn intefqu dawn?

Kull ma nfaqtu din is-sena kienu Lm434,000 fuq Tas-Sliema.

Nimmaġina li tħallsu xi kontijiet b'lura fuq in-naħa tas-south ta' Malta u fuq restawr imma fuq restawr żgur li ma ntefqux kważi Lm5 miljun.

Allura dawn il-Lm5 miljun fejn marru?

Forsi dawn ukoll marru għal St. James Cavalier, għax mid-dehra dan hu drain kbir fuq il-pajjiż.

Anke fil-gazzetta llum hemm il-kritika li qiegħed jagħmel il-persuna li ġie inkarigat minn St. James Cavalier.

Dan staqsa lill-gvern dwar x'jista' jagħmel bi Lm30,000 budget għar-running costs ta' St. James Cavalier.

Dan qalilhom li biex imexxi St. James Cavalier irid Lm0.25 miljun.

La semmejt ir-restawr, nieħu pjaċir li r-restoration unit li kien twaqqaf minn amministrazzjoni Laburista tħalla hemm u qed jagħmel xogħol siewi u fih hemm periti u nies li huma mħeġġin ħafna, iddedikati fuq dan ix-xogħol u għandhom ħafna impenn.

Insemmi lil Claude Borg, Norbert Gatt u sħabhom kollha.

Jiena nieħu pjaċir bix-xogħol li jagħmlu.

Lil dawn n-nies għandna bżonn nagħtuhom il-fondi, ir-riżorsi biex jaħdmu, bħalma għandna bżonn nagħtu l-fondi u r-riżorsi lir-rehabilitation committees.

Issa anke hawnhekk għandna kordinatur lis-Sur Ray Bondin, li jagħmel mill-aħjar li jista' fir-rehabilitation committees li għandna biex imexxu l-affarijiet 'il quddiem.

U nieħu pjaċir ukoll li fl-aħħar, wara sentejn, tlesta u nxtegħel id-dawl ta' Republic Street.

Għallinqas għamilna pass ieħor 'il quddiem fit-tisbiħ tal-Belt tagħna.

F'dan il-kas ukoll ngħid li għandna bżonn nagħtu il-fondi lil dawn il-kumitati u lil dan ir-restoration unit ħalli jmorru 'il quddiem.

Żgur li dawn jistgħu jagħmlu ħafna aktar jekk aħna nipprovdulhom il-fondi u n-nies biex jaħdmu.

Insemmi issa proġetti oħrajn li ġew abbandunati minn dan il-gvern.

X'sar fuq il-proġett tal-park nazzjonali din is-sena?

Kulma naf li sar fuq il- park nazzjonali din is-sena kienet li l-ministru kellu okkażjoni biex jieħu żewġ ritratti meta mar ġewwa Ta' Qali u nstalla 20 mejda ta' l-injam u ftit siġġijiet.

Dik l-unika ħaġa li saret fuq il-park nazzjonali.

U lanqas fil- budget tas-sena d-dieħla ma jidher li se jsir.

Intesew il-parks nazzjonali li kien ippropona gvern Laburista?

X'sar minnhom il-park ġewwa Ta' Qali, ġewwa Burmarrad, ġewwa Delimara u l-heritage park ġewwa l-Kottonera, li jinkludi ukoll ir-regional park ta' Ħaż Żabbar?

Se jieqfu, se nkompluhom, x'se nagħmlu?

Ladarba qed nitkellmu fuq il-bżonn li nieħdu ħsieb pajjiżna bilfors li rrid insemmi l-ambjent.

Tkellem tajjeb ħafna qabli l-kollega tiegħi l-Onor.

Joe Mizzi fuq l- ambjent, imma naħseb li għandna bżonn mhux nitkellmu biss imma naraw x'se nagħmlu fuq din il-ħaġa.

Kulħadd jikkritika l-istat ambjentali ta' pajjiżna.

Għandna l-Ambaxxatur Franċiż jikkritika lill-gvern fuq il- progress li sar fuq l-ambjent.

Il-ministru għat-turiżmu qiegħed jgħid:

"Tourism depends on the care of the environment".

L-Unjoni Ewropea tgħidilna li fuq l-ambjent m'aħna qed nagħmlu l-ebda progress.

Kulħadd ħlief il-Ministru Zammit Dimech qed jgħidilna li għandna stat ambjentali diżastruż f'dan il-pajjiż.

Dan qal:

"Il-futur għall-ambjent Malti qatt ma kien isbaħ".

Dan qalu f'Ġunju li għadda.

Issa jien ma nafx x'qed jara, pero' naħseb li mhux qed jgħix f'Malta!

Naħseb li jien u hu m'aħniex qed ngħixu fl-istess postijiet bħall-bqija tal-poplu Malti!

Għax meta qed jgħid li qatt ma kellna futur ambjentali daqshekk sabiħ, ifisser li jew l-affarijiet ma jarahomx bl-istess lenti jew ma nafx.

L-unika ħaġa li saret fuq l-ambjent din is-sena kienu ħafna studji.

Iffirmajna biss ħafna konvenzjonijiet għax ma jqumux flus fosthom il- konvenzjoni ma' l-universita' ta' Basle.

Meta jkollna problema ambjentali l- ministru jgħid li se nagħmlu studju.

Sieħbi Joe Mizzi qal li meta kellna l- problema tat-trab iswed f'dan il-pajjiż il-ministru ried li nagħmlu studju, meta kulħadd kien jaf minn fejn hu ġej dan it-trab.

Bl-istudju ma ssolvix il-problemi, trid issolvi bl-azzjoni.

U biex issolvi l-problemi ambjentali, Mr. Chairman, għandek bżonn flus kbar.

Fil-fatt, f'laqgħa li kellu l- ministru tal-finanzi ma' l-għaqdiet ambjentali qal li għandna bżonn miljuni kbar biex nieħdu ħsieb l-ambjent f'pajjiżna.

U ssolvi l-problemi tiegħek meta dak li tgħid tibda tagħmlu.

Biex timxi trid tieħu l-azzjoni.

Jiena se nsemmi żewġ aspetti tal-problemi ambjentali li tkellem dwarhom ukoll sieħbi l-Onor.

Mizzi u nibda biex ngħid xi ħaġa fuq is-solid waste.

Matul is-sena li għaddiet x'sar fuq l-iskart?

Din hija problema li ilna ħafna għaddejjin biha.

Gvern Laburista preċedenti kien għamel studju fuq l- iskart; konna għamilna waste management strategy u bdejna nimplimentawha.

Konna għamilna ċerti regolamenti fuq kif għandu jiġi trattat l-iskart ta' l- industrija tal-kostruzzjoni u konna bdejna mexjin minn hemm.

Inbidel il- gvern u waqaf kollox ħesrem.

Imbagħad x'ġara din is-sena?

Kif qal il- ministru fid-diskors tal-budget tas-sena li għaddiet, il-ministeru tiegħu jew id-dipartiment tal-ħarsien ta' l-ambjent ippubblika waste management strategy, dokument li kien ħareġ biex jgħidilna xi strateġija għandu jkollu l-pajjiż fuq l-iskart.

Dan kien fi Frar.

F'April l-awtorita' ta' l- ippjanar għamlet waste management subject plan, studju ieħor.

Mela diġa' għandna żewġ studji.

U dan l-istudju li għamlet l-awtorita' ta' l-ippjanar ma nafx kemm-il mitt elf lira qam.

Imbagħad x'sibna aktar?

F'Awissu ta' din is-sena ħriġna policies ġodda ħalli nieħdu ħsieb l- iskart ta' l-industrija tal-kostruzzjoni.

U x'kienu dawn il-policies ġodda?

Li l-iskart jitwaddab fil-barrieri.

Din hija xi ħaġa li bdejna nagħmlu aħna meta kien fil-gvern il-Partit Laburista.

Ma nafx x'policy ġdida hi!

Allura dan il-gvern kellu bżonn sentejn biex jasal għall-istess konklużjonijiet li kien wasal għalihom il-gvern ta' qabel?!

U sieħbi l-Onor.

Mizzi kellu raġun meta qal li fuq l-ambjent hemm bżonn li jkollna policies maqbula minn kulħadd.

Ma jistax ikun li meta jkun hemm bidla fil-gvern noqogħdu kull darba nibdew mill-bidu.

B'dan il-mod qatt m'aħna se naslu.

U issa spiċċajna billi dan l-aħħar jiem inħarġet is-sejħa għall-proposti għat-trattament ta' l-iskart fil-pajjiż.

U lill-ministru, li jħobb isemmi ħafna l-miljuni, bħalma semma l-Lm40 miljun ta' City Gate...

U f'dan il-kas min għamel il- kalkoli għamilhom ħżiena, għax dak il-proġett se jqum ħafna aktar minn Lm40 miljun.

Il-ministru qal li dan ta' l-iskart se jqum ma' l-Lm400 miljun.

Qal: Tafu kemm għandna interess!

Tafu kemm ġew ikellmuni nies u kumpanniji!

U ma nafx x'ma qalx li ġew, u mill-Ġermanja, mill-Ġapan, mill-Amerka u minn kullimkien.

Meta kont ministru jien kienu jiġu jkellmuni wkoll.

Dawn mhux kollha jiġu jkellmuk jekk ikunu jridu x-xogħol?

Mhux kulħadd interessat jieħu x-xogħol mill-pajjiż?

Imma biex il-proġett ikun serju kif se tiffinanzjah?

Kif se tiffinanzja proġett ta' Lm400 miljun?

Jaqaw il- ministru qed jippretendi li se jiffinanzjahulu l-privat?

Ma naħsibx li qed ngħixu fl-istess dinja jekk jippretendi li l-privat se jinvesti Lm400 miljun lira meta jaf li r-return minn din l-industrija huwa żgħir.

Jekk, per eżempju, tieħu l-figuri uffiċjali li għandna għal din is-sena għallinqas, tara li matul din is-sena mill-Magħtab il-gvern qed jistma li se jdaħħal xi Lm270,000 u mill-bejgħ tal-compost xi Lm15,000.

Mela biex jagħmel management ta' l-iskart il-gvern qed jonfoq Lm1.55 miljun fis-sena u qed idaħħal lura anqas minn Lm300,000.

Allura kif jippretendi li xi ħadd se jinvesti Lm400 miljun biex idaħħal Lm300,000?

Jekk naħsbu hekk ma nafux x'qed ngħidu.

Veru li t-tariffi għal min idaħħal l-iskart ġewwa l-Magħtab qed tgħollihom.

Din is-sena kienu 38c it-tunnellata u s-sena d-dieħla se jkunu 46c it-tunnellata.

Ara din m'għidnihiex fil-budget.

M'għidniex li t-tariffi biex indaħħlu l-iskart ġewwa l-Magħtab se jogħlew bi 20% s-sena d-dieħla u se jiġu 46c it-tunnellata minn 38c.

Hawn irrid ngħid ukoll li d- dipartiment għandu jieħu kważi Lm1 miljun u ma nafx jekk jiġborhomx minn dawn in-nies li jdaħħlu l-iskart ġewwa l-Magħtab.

Issa dan il-gvern jekk irid jista' faċilment jiġborhom billi jgħid li min ma jħallasx ma jidħolx imbagħad tikkontrolla fejn qed imorru u żżommilhom il-liċenzji.

Forsi l- gvern jippretendi li għax dawn se jżidhom għal 46c se jħajjar lill-privat jidħol għal dan ix-xogħol?

Jien ngħidlek li se jkollu ħafna proposti fuq dan, imma fl-aħħar kollha se jistaqsuk dwar kif se jagħmlu funding biex inaddfu l-Magħtab u l-landfills l-oħra li għandna fil-pajjiż?

Kif se niffinanzjaw dan ix-xogħol?

Hekk se jistaqsu dawn u minkejja li l-ministru mhux qed jammettiha, bilfors se jkollu jdaħħal taxxa fuq din il-ħaġa.

Issa jekk hux diretta jew indiretta mbagħad naraw.

M'inix qed nikkritika jekk għandhomx jidħlu taxxi bażati fuq il-polluter pays principle, lanqas xejn, konna proprju aħna li daħħalnihom dawn it-tip ta' taxxi minkejja l-kritika ipokrita tan-naħa l-oħra.

(Interruzzjonijiet) Għax ikkritikajtuhom, l-aktar waħda tad-drenaġġ, biex mingħalikom tieħdu vantaġġ politiku.

U għadkom sal- lum tikkritikawha din.

Intom ikkritikajtu taxxa bażata fuq il-polluter place principle imma minkejja dan kollu lin-nies mhux qed tgħidilhom li biex tkun tista' tagħmel dawn l-affarijiet hemm bżonn li ddaħħal taxxa jew li jiżdiedu t-taxxi.

Issa meta jingħalqu l-proposti naraw x'se jgħid min se jagħmel il-proposti.

Jien konvint li kollha se jistaqsuh dwar minn fejn se jiġi d-dħul tagħna.

L-Onor.

Mizzi qal li dan il-ministru wiegħed li fi żmien tliet xhur kellu jnaddaf Malta kollha.

Issa matul din is-sena ukoll kellna xi ħaġa simili.

Kulħadd jiftakar li ġie jżurna Romano Prodi hawn Malta.

U meta kien ġie jżurna Prodi konna bdejna nagħmlu ħafna tindif l'hawn u l'hemm.

U meta tal- gazzetti lill-ministru staqsewh jekk dan it-tindif huwiex qed isir għax kien ġej Romano Prodi, lil ta' "The Times" weġibhom li le.

Ħalli nikkwota x'qal:

"We intend to show we mean business.

We want a cleaner and more lively Malta than ever and we intend to maintain this pace of work".

Romano Prodi ġie u telaq u niftakar li The Times, fit-22 ta' Lulju qaltlu:

"Romano Prodi, please come back!"

Dan l-editorjal tat-Times qal li addio Prodi u addio l-pass li semma l- ministru li jrid jibqa' għaddej bih.

Spiċċa kollox!

Ħares madwarek u tara ħmieġ kullimkien.

Anke affarijiet li kienu nbdew taħt amministrazzjoni Laburista preċedenti twaqqfu.

Per eżempju, għaliex twaqqaf l-eżerċizzju tat-tneħħija tat-tankijiet u ta' l-appliances domestiċi, washing machines, refrigerators minn ġo l- għelieqi?

Kien inbeda proġett biex jitneħħew minn kullimkien u taħt dan il- gvern twaqqaf.

Mhux talli twaqqaf talli issa ġie reversed u reġa' qed jimtela kullimkien bit-tankijiet.

U ma neħodhiex bi kbira.

F'Mejju li għadda l-ministru mar id-Dwejra flimkien mal-ministru għal Għawdex Giovanna Debono u mas-sindku t'hemmhekk marru biex jaraw xi xogħol li kien qed isir fuq xi wirt storiku u l-ministru ma nnutax li fid-Dwejra stess kellu muntanja kbira ta' skart quddiemu.

Kellha tkun "The Times" fl-istess jiem li ġibditlu l-attenzjoni.

Issa mhux qed nitkellmu fuq Londra; qed nitkellmu fuq id-Dwejra Għawdex li huwa post żgħir.

U kellha tkun proprju "The Times", gazzetta lokali, li ttendiet li għandna muntanja ta' skart ġewwa Għawdex.

U meta qalulu biha, il-ministru qalilhom li se nagħmlu studju.

U nagħmlu studju biex ineħħu l-iskart minn Għawdex?

Għaliex ma qabbadtx gaffa u żewġ trakkijiet u neħħejtu, kif fil-fatt qed tagħmel issa?

Kellna bżonn noħorġu tender biex inqabbdu gaffa u żewġ trakkijiet biex ineħħu l-iskart minn hemmhekk?

M'għandux inġenji l-gvern?

U meta se jitlesta x-xogħol biex ineħħu dan l-iskart minn ġod-Dwejra?

Meta, għax naħseb dan huwa xogħol open ended.

U kemm qed inħallsu għalih dan ix- xogħol?

Kemm qed inħallsu għall-inġenji li nkrew?

Għax naħseb għall-ammont ta' żmien li hemm biex inneħħu l-iskart dawn aħjar inxtraw flok ħarġet tender.

Mr Chairman, ir-realta' fil-pajjiż hi li dejjem ngħidu li rridu nagħmlu l-affarijiet, imbagħad insibu li l-aktar soluzzjoni faċli biex nippruvaw nevitaw li l-affarijiet isiru hi li nagħmlu l-istudji.

L-istess fejn jidħol id-drenaġġ.

Hawnhekk ukoll, suppost għandna commitment mill-ministru li sas-sena 2005 għandhom jinbnew l-impjanti tat-trattament tad-drenaġġ li hemm bżonn ħalli d-drenaġġ kollu f'pajjiżna jiġi trattat.

Din is-sena ma sar xejn.

(Interruzzjonijiet) Skużani saru l-istudji, dawk isiru dejjem.

Dawk huma l- aktar ħaġa faċli, saru u qed isiru.

Imma apparti l-istudji ma sar xejn.

Jekk tara l-budget tas-sena d-dieħla, tara li m'hemm xejn budgeted bħal ma hemm xejn ukoll għall-composting plant ta' Sant'Antnin.

Naħseb li m'hemm xejn budgeted għax il-gvern għandu l-intenzjoni li din jipprivatizzaha.

U naħseb li se jiżbalja, għax biex jipprivatizza l-impjant ta' Sant'Antnin se jkollu jħallas bħalma ħallset amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel l- 1996, u kien proprju gvern Laburista li waqqaf dak il-kuntratt għax deherilha li bin-nies tal-gvern li għandna żejda konna kapaċi nħaddmuh.

U ħaddimnih, u sibna wkoll soluzzjoni għall-problema ta' l-irwejjaħ ta' l- impjant.

U issa mid-dehra l-gvern reġa' dieħel f'dak l-isqaq.

Imma fuq id- drenaġġ meta se nibdew dawn l-impjanti jekk irridu nlestuhom fi żmien erba' snin?

Erba' snin fadal, meta se nibdewhom dawn?

Biex toħroġilhom it-tenders u jinbdew dawn iridu s-snin.

U l-funding ta' dawn l-impjanti minn fejn ġej?

Hawn qed titkellem fuq nefqa ta' 'l fuq minn Lm20 miljun.

Minn fejn se ġġibu l-funding għalihom dawn l-impjanti?

Mhux billi nitkellmu x'irridu nagħmlu.

Jien ma nistax nikkritikak jekk tgħidli li hemm bżonn nittrattaw id-drenaġġ.

Ngħidlek bravu, hekk għandna nagħmlu, imma mbagħad trid tgħidli minn fejn se ġġib il-flus biex tagħmel dan il-proġett tat-treatment plants li l-pajjiż verament għandu bżonn.

U la qed insemmu d-drenaġġ, Sur President, irrid ngħid li dan qasam jinkwetani għax aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin naraw li ħafna mill- infrastruttura eżistenti qed titkisser f'ħafna postijiet u mhux qed tiġi mibdula u upgraded.

Suppost li din is-sena għamilna 16-il kilometru ta' extensions tad-drenaġġ.

Taf kemm għamilna?

Mhux aktar minn tliet kilometri, u dan skond risposta li tani l-Ministru fil-parlament ftit tal-ġimgħat ilu.

Mhux aktar minn tliet kilometri extensions meta suppost għamilna aktar minn 15-il kilometru.

Nistaqsi x'sar minn dak il-proġett li huwa skond il-master plan tal-reliever main bejn Ħ'Attard u r-Rabat?

L-ewwel fażi kienet ingħatat fi żmien il-gvern Laburista, u għadha mhux lesta meta suppost li ilha lesta.

Ġiet ikkummissjonata?

U t-tieni fażi li kienet ingħatat ukoll inbdiet?

Mhux tlestiet!

Int qed tgħid li din is-sena suppost tlestiet dik il-fażi minn Ħ'Attard sar-Rabat.

Inbdiet dik il-fażi?

Mhux tlestietx, jekk inbdietx għidli lili.

U dawn l-affarijiet ma jsirux għax fost affarijiet oħrajn għandna bżonn il-flus għal St. James Cavalier, allura qed neħduhom minn hawn u minn hemm.

U sadanittant l-infrastruttura qed tbati basta issa għandna l-St.

James Cavalier.

Imma l-aktar ħaġa li tinkwetani m'hijiex din, Sur President, imma xi ħaġa li toħroġ mill-estimi.

Jekk aħna naraw l-estimi ta' din is-sena għad- dipartiment tad-drenaġġ - u jien jidhirli li din hija xi ħaġa li s'issa ħadd għadu ma rrelevaha waqt dan id-dibattitu - aħna s-soltu nikkalkulaw x'kontribut se jagħtu l-ħaddiema tal-gvern fuq proġetti kapitali u ndaħħluh lura bħala dħul għall-gvern.

Issa dan normalment fil-ministeru ta' l- ambjent, id-dipartiment tax-xogħlijiet pubbliċi, ma jaqbiżx il-Lm 1 miljun.

Din is-sena għamilna stima li l-gvern mid-dipartimenti kollha se jieħu lura Lm2.55 miljun meta s-sena ta' qabel - jiġifieri din is-sena li qegħdin fiha - kienet budgeted li l-gvern se jieħu lura bħala kontribut tan-nies tal- gvern fuq il-proġetti kapitali Lm940,000.

Jiġifieri din is-sena hemm Lm1.5 miljun u nofs aktar budgeted li l-gvern se jieħu lura.

Jien għidt li forsi l-gvern se jagħmel ħafna xogħol bin-nies tiegħu?

Fittixt u sibt li, per eżempju, fejn jidħlu l-kunsilli lokali, għax fejn jidħlu n-nies ta' d- dipartiment ta' l-ambjent jagħmlu ħafna xogħol għall-kunsilli lokali, effettivament il-kontribut naqas.

Minn Lm1 miljun in-nies tal-gvern se jagħmlu xogħol ta' Lm700,000 fil-kunsilli lokali.

Minn Lm900,000 stmati li se jintefqu fuq proġetti ta' l-embellishment il-gvern qed jikkalkula li n- nies tiegħu se jagħmlu biss Lm100,000 minn Lm900,000.

U meta analizzajt il- figuri sibt figura stramba.

Sibt li l-clawback fejn jidħol id-dipartiment tad-drenaġġ, li n-nies minn hemmhekk jieħdu Lm1,977,000 bħala salarji, il- gvern se jieħu lura Lm1,907,000.

Din hija stramba ħafna, u rrid li l- ministru jispjegali din il-figura għax hija figura serja ħafna, minkejja li ħadd ma tkellem fuqha qabel.

Dan żgur li huwa xi żball fl-accounts tad- dipartiment, għax ma jistax ikun li dawn il-figuri huma korretti.

Terġa' u tgħid dawn il-ħaddiema huma l-anqas li għandhom input li int tista' tieħu clawback minnhom għax ħafna minn dawn huma jew pump attendants jew engine drivers jew watchmen, jiġifieri tip ta' nies li ma jagħmlux xogħol produttiv.

Din il-figura hija stramba ħafna.

L-unika spjegazzjoni li sibt - u nittama li m'inix korrett - qiegħda fil-fatt li jekk tara d-diskors li għamel il-ministru tal-finanzi f'dan il-budget issib li fost affarijiet oħrajn il-ministru qal li s-sena d-dieħla l-gvern se jidħol biex jagħmel private public partnerships.

Qal li fejn hemm ħaddiema underemployed mal- gvern dawn se jitfgħuhom mal-privat.

Issa l-uniku mezz kif dawn il-figuri li hemm fid-dipartiment tad-drenaġġ jistgħu jagħmlu sens, huwa li l- ministru għandu l-ħsieb - u din tajjeb li jirrapurtawha l-media li qed jisimgħuna u jinnotawha wkoll il-unions - li l-ħaddiema fid-dipartiment tad- drenaġġ iwaddabhom kollha mal-privat.

U jekk mhux se tagħtini raġuni sodisfaċenti fuq dawn il-figuri, li huma serji ħafna, hekk nibqa' nsostni.

Lill-ħaddiema tad-dipartiment tad-drenaġġ għidtulhom li se tibgħatuhom mal- kuntratturi?

Għax il-figuri li għandek hawnhekk hekk juru.

Għidtulhom lill- unions?

Lill-GWU għidtulha?

Hemm qbil ma' l-unions fuq din il-ħaġa?

Din il- ħaġa qegħda budgeted għal din is-sena.

In-nies jafu biha din?

Għax jien naħseb li qed tippruvaw tagħmluha bil-ħabi forsi ma jinduna ħadd.

Inkella ngħid li allura tridu tiffalsifikaw anke l-budget.

Għax jekk trid iżżid id- dħul li se jkun hemm mill-ħidma tan-nies tal-gvern, dħul li m'huwiex reali se tbaxxi l-expenditure meta fil-fatt se jkun aktar għoli.

U allura tkun qed tagħmel xi ħaġa falza, li ma naħsibx li hu l-każ anyway.

Lill-ministru ngħidlu biex iserraħ l-imħuħ tan-nies tad-dipartiment tad-drenaġġ u tar- rappreżentanti tagħhom billi jagħti spjega ċara ta' kif il-gvern wasal għal din il-figura, li kważi daqs kemm għandek salarji fid-dipartiment tad- drenaġġ int se teħodhom lura.

Inkella l-unika raġuni li tista' tkun valida f'dan il-każ hija dik li semmejt jien, li int għandek xi ħsieb li dawn in- nies tibgħathom mal-privat.

Mr. Chairman, waħda mill-affarijiet li xtaqt insemmi hija l-problemi li joħloq l-ilma tax-xita u x'qed jagħmel id-dipartiment biex jiġu evitati dawnil-problemi.

Naf li hemmhekk hemm nies ta' l-affari tagħhom.

Hemm is- Sur Joe Farrugia, li jmexxi l-unit f'dawn ix-xogħlijiet, hemm il-Perit George Buhagiar li jmexxi l-unit ta' environment tal-planning u jieħu ħsieb il-widien imma lil dawn m'aħniex qed nagħtuhom riżorsi u fondi biżżejjed biex ix-xogħol jagħmluh.

Naf li huma nies tajbin, bħalma naf li hemm nies tajbin oħrajn fid-dipartiment, imma mhux qed nagħtuhom il-fondi neċessarji.

U din iġġibni għall-konklużjoni li nies tajbin hemm u m'hemmx għalfejn nibgħatuhom mal-privat biex jaħdmu.

Dawn huma nies li kapaċi jagħtuk is- sehem tagħhom, imma biex jagħmlu dan il-ministru mhux ħolm irid ikollu, imma viżjoni.

Meta għandek viżjoni tkun taf x'direzzjoni trid tieħu, mill- bqija l-ħolm li għandu l-ministru jista' jirriżulta bħala nightmare kerha ħafna għall-pajjiż kollu.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin allokat għall-oppożizzjoni issa skada u l-ħin li għad fadal huwa għan-naħa tal-gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Mr Chairman, meta wieħed jara l-mod ta' kif nitrattaw lil din l-art tagħna, kważi kważi jibda jaħseb li għandna xi Malta oħra spare fuq xiex induru wara li nirrovinaw dik li għandna.

F'dan id-dibattitu ssemma' l-impatt negattiv li jista' jkollu l-ambjent xejn sabiħ Malti fuq it-turiżmu.

Mhux għax il-poplu Malti ma jiġix affettwat mit-tinġiż, pero' huwa fatt magħruf li t-tfal huma aktar suġġettibli għat- tinġiż ambjentali, għax jieklu, jixorbu u jieħdu n-nifs b'rata aktar għolja minn dik ta' l-adulti, jiġifieri t-tinġiż se jaffettwa lit-tfal tagħna b'mod drastiku.

Lili tinteressani ħafna s-saħħa tal-Maltin, speċjalment tat-tfal, u għalhekk, meta nara din l-attitudni li ħadd ma jimpurtah minn xejn, ninkwieta tassew.

Nittama li anke l-poplu Malti għandu għal qalbu l- ġid tat-tfal.

Jekk wieħed jara kemm it-tinġiż fil-fatt jikkawża mard fostna l-Maltin, liema mard ikabbar l-ispiża kapitali tas-servizzi tas-saħħa ta' pajjiżna, jirrealizza li anke mill-aspett ekonomiku, jagħmel sens li nieħdu ħsieb l- ambjent.

Jien nikkonfondi meta xi drabi nisma' lill-kelliema taż-żewġ naħat tal-Kamra jikkonċentraw l-aktar fuq proġetti kapitali ta' miljuni kbar ta' liri, imbagħad ma jagħtux każ ta' affarijiet iktar sempliċi.

Nikkonfondi wkoll meta nara li minn mindu spiċċat it-tieni gwerra dinjija, l-ebda partit politiku ma ndenja ruħu imqar iwitti t-teatru rjal biex jitneħħa dak l-isfreġju mill-belt kapitali tagħna.

Imissna nistħu li f'iktar minn 50 sena ma konniex kapaċi nieħdu deċiżjoni biex inwittu dik l- area u nagħmlu ftit paving sura ta' nies.

Għat-twettiq tal-proġett ta' Bieb il-Belt, issemmiet iċ-ċifra ta' Lm40 miljun.

Nistgħu minflok nonfqu dawn l-ispejjeż kollha fuq proġett wieħed, nonfqu ħafna u ħafna inqas billi per eżempju nagħmlu l-filters tal-power station?

Ma jistax ikun nibqgħu nonfqu l-miljuni fuq proġetti kbar u ma nagħtux każ ta' ċerti affarijiet li minkejja li ma jkunux jinvolvu ħafna spejjeż, ikunu importanti daqs il-proġetti l-kbar.

Jien naħseb li wasal iż- żmien li nibdew naraw x'inhuma l-prioritajiet, għax naħseb huwa ovvju li l- filters tal-power station ikunu ta' iktar benefiċċju mill-opera house.

Mr Chairman, naħseb li lkoll ħadna pjaċir meta l-Enemalta bdiet timporta fuel ħafna iktar nadif.

Għalkemm nagħti prosit lil min ħa din l- inizjattiva, jien naħseb li kieku l-Enemalta għamiltha qabel din il-biċċa xogħol, kienet tiffrankalna ħafna iktar tinġiż.

Kulħadd jaf li l-livell ta' tinġiż fl-arja tagħna m'huwiex aċċettabbli, u għalhekk jidhirli li l- Enemalta missha ilha li bdiet timporta dan it-tip ta' fuel.

It-tort jien ma nagħtihx lill-ministri jew lill-partiti politiċi, imma lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Per eżempju, jekk it-trasport pubbliku jiġi rranġat bis-serjeta', il- poplu Malti lest li jibda jużah avolja jkollu jimxi dawk l-erba' passi żejda, jew issa drajna bil-kumdita'?

Huwa faċli li tikkritika, u kulħadd huwa kapaċi jagħmel dan, pero' lesti li nibdew nużaw it-trasport pubbliku, jew issa drajna bil-karozza wara l-bieb?

La qed insemmi t-trasport pubbliku tajjeb li nsemmi proġett kapitali li kieku jsir, anke jekk bil- parteċipazzjoni tal-privat, ikun siewi ħafna.

Qed nirriferi għas-sistema ta' underground li f'ċerti pajjiżi ilha li iktar minn 100 sena li saret u li kieku ssir hawn Malta żgur li niffrankaw iktar tinġiż.

Sur President, aħna nafu li l-power stations tal-Marsa u ta' Delimara m'humiex biżżejjed u li fil-futur qarib dawn se jkollhom jiġu upgraded biex ilaħħqu mar-ritmu mgħaġġel ta' l-iżvilupp ekonomiku ta' pajjiżna.

F'dan il- proċess ta' upgrading, qegħdin nikkonsidraw li nimportaw l-enerġija mill- pajjiżi ġirien tagħna?

Jeżistu bosta pajjiżi madwar id-dinja li jagħtu jew jieħdu l-enerġija lill-pajjiżi ġirien tagħhom, u saħansitra anke l- Unjoni Ewropea ħadet deċiżjoni li jinħoloq single energy market biex ikun hemm iktar aċċess għall-gas pipelines u l-electricity networks tal-pajjiżi kollha Ewropew.

Għalhekk minn hawnhekk inħeġġeġ lill-Onor.

Joe Mizzi biex jekk hu tant jisħaq fuq l-importanza li anke f'pajjiżna jibda jintuża l- gass, fir-referendum jivvota "iva" ħalli anke pajjiżna jkollu aċċess għal dan is-single energy market.

Sur President, ma nistax ma nfaħħarx il-miżuri li ħa l-gvern, permezz ta' dan il-budget, biex jiġi nkoraġġut l-użu ta' enerġija alternattiva miċ- ċittadini Maltin.

Imma per eżempju, qegħdin nikkonsidraw l-użu tal-wind energy, sors ta' enerġija nadifa u vijabbli?

Ta' min jgħid li pajjiżi bħall-Italja, l-Ingilterra, u l-Olanda ilhom li bdew jagħmlu użu minn din it-tip ta' enerġija, għax it-turbinil-ġodda jistgħu saħansitra jipprovdu sa 500 kilowatts per unit.

Jien naħseb li għandna nibdew nikkonsidraw din is- sistema ta' ġenerazzjoni ta' l-enerġija mill-aktar fis.

Fir-rigward ta' l-ambjent, xejn ma jista' jimxi 'l quddiem mingħajr il- parteċipazzjoni ta' kull wieħed u waħda minna.

Huwa importanti li fis- sistema edukattiva tagħna ndaħħlu t-temi ambjentali biex kemm jista' jkun ninstigaw fit-tfal tagħna dik l-imħabba lejn l-ambjent Malti.

Hija ħasra li għandna pajjiż daqstant sabiħ u ta' min jiftaħar bih, imbagħad m'aħniex kapaċi nieħdu ħsiebu.

Jien ma naħsibx li l-ħmieġ li hawn fil-pajjiż qed jiġi kkaġunat minna l-membri parlamentari, imma minn dak il-persentaġġ żgħir tal-poplu Malti li għandu bżonn jiġi edukat jew saħansitra jittieħdu miżuri kontrih biex ma jkomplix jabbuża.

Illum il-ġurnata spiss qed nisimgħu bil-possibilita' ta' riċiklaġġ, xi ħaġa li l-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 kien ħa l-ewwel passi favuriha.

Biex nibdew inħaddmu din is-sistema, naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hi li nipprojbixxu l-użu tal-fliexken tal-plastik.

Illum kważi kważi huwa bżonn li biex wieħed iserraħ rasu mill-kwalita', jixtri l- ilma tal-fliexken, pero' l-eluf ta' fliexken li qed jiġu użati kull sena, m'humiex bio-degradable u qed jikkawża ħsara ambjentali kbira.

Għalhekk, jekk ninkoraġġixxu l-użu tar-returnable bottles tal-ħġieġ, inkunu nistgħu nsolvu parti sostanzjali mill-problema ambjentali.

Mr Chairman, f'diskussjoni dwar l-ambjent ma tistax ma tissemmiex il- problema tal-forn velenuż tal-Magħtab li ilha magħna sa mis-snin sebgħin meta rajna splużjoni fl-industrija tal-kostruzzjoni.

Hawn Malta, minflok rajna kif nistgħu nerġa' nużaw l-unika materja prima li għandu pajjiżna, jiġifieri l-ġebla Maltija, ħlisna ħafif billi bdejna narmu l-iskart industrijali fil-miżbla tal-Magħtab.

Jien naħseb li kien ikun ferm iktar għaqli kieku b'dan l-iskart industrijali kienu jiġu riklamati biċċiet ta' art madwar il-gżira, bħalma kien sar wara t-tieni gwerra dinjija meta t- terrapien li rriżulta mit-tiġrif tal-Belt u ta' Tas-Sliema intefgħu fl- Imsida u f'Tigne'.

Jista' jkun li din il-possibilita' qatt ma ġiet fis- seħħ minħabba l-fatt li qatt ma ġew imponuti miżati għoljin fuq min juża l- miżbla tal-Magħtab.

Pero' fid-dinja qatt m'hu tard wisq, u għalhekk jien naħseb li jkun għaqli li l-privat jingħata l-possibilita' li jirreklama biċċiet ta' art permezz ta' dan l-iskart, anke jekk imbagħad dik l-art issir proprjeta' ta' l-istess privat.

B'hekk pajjiżna jkun qed jiffranka wkoll ħafna flus, riżors li sfortunatament huwa limitat.

Mr Chairman, rigward l-ilma xtaqt ngħid li għalkemm s'issa, id-drenaġġ għadu m'huwiex qed jiġi ppurifikat, hemm il-ħsieb li dan iseħħ sas-sena 2005.

Il-purifikazzjoni tad-drenaġġ hija inizjattiva mportanti ħafna, speċjalment il-bdiewa li jiddependu ħafna mill-ilma ta' taħt l-art.

Sfortunatament m'għandix iċ-ċans li nelabora iktar fuq dan il-punt, u għalhekk nagħlaq billi ngħid li aħna dipendenti mill-ambjent ta' dan il- pajjiż daqs kemm tarbija fil-ġuf hi dipendenti minn Għalhekk huwa xieraq li nieħdu ħsieb lil din Malta tagħna, u kif jgħid il-Malti, ma ndardrux l- għajn li rridu nixorbu minnha.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Chairman, naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra naqblu li l-livell ta' protezzjoni ta' l-ambjent f'pajjiżna xejn ma hu sodisfaċenti.

Għaldaqstant, il-ministeru ta' l-ambjent qed jaħdem biex primarjament isib bilanċ bejn l-iżvilupp fil-pajjiż u l-esiġenzi ambjentali.

Meta wieħed jitkellem fuq l-esiġenzi ambjentali jrid jitkellem dwar id-diversi aspetti ta' l-ambjent, jiġifieri fuq l-iżvilupp u t-tinġiż biss imma anke dwar l-aspett ekoloġiku.

Mr Chairman, jiddispjaċini ngħid li l-oppożizzjoni titkellem qisha qatt ma kienet fil-gvern.

Għalkemm bħala pressure group, xogħolha qed tagħmlu tajjeb, jibqa' l-fatt li kemm fis-sebgħinijiet kif ukoll fit-tmeninijiet, għamlet żmien twil fil-gvern.

Għalhekk m'huwiex ġust li jingħad li l- problemi kollha li hawn illum huma tort ta' dan il-gvern, bħalma qal l- Onor. Joe Mizzi, għax wieħed irid jara wkoll x'kienet l-attitudni ta' l- oppożizzjoni lejn il-problemi ta' l-ambjent ta' żmien il-partit Labusita kien fil-gvern.

Jien m'iniex ngħid li l-gvern preżenti m'għandux ir- responsabbilta' li jirranġa s-sitwazzjoni.

Qed ngħid li għalkemm il-Partit Laburista ma joqgħodx lura milli jitfa' t-tajn, meta mbagħad wieħed ifittex x'sar fi żmien amministrazzjoni Laburista żgur li jkun sorpriż u deluż bl- ammont ta' inazzjoni li kien hemm.

L-ikbar daqqa ta' ħarta li l-Partit Laburista ta lill-ambjent kienet meta fl-1996 irtira l-applikazzjoni ta' Malta għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea, fejn minbarra li tlifna ċ-ċans li nsiru membri fl-Unjoni u jkollna aċċess għall-fondi li hi tagħti biex il-gvern Malti ma jerfax il-piżijiet finanzjarji waħdu, is-sensibilita' għall-problema ambjentali tal-pajjiż tnaqqset bil-bosta.

Fil-fatt meta fil-bidu tas-snin 90 kien hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, is-sensibilita' fil-konfront ta' din il-problema kienet ferm ikbar.

Il-ministru għall-ambjent ta' dak iż-żmien, Dr. Ugo Mifsud Bonnici permezz tal-liġi dwar l-ambjent għamel passi kbar, u warajh, kemm it-tabib Stanley Zammit kif ukoll il-ministru preżenti, l-Onor.

Francis Zammit Dimech, għamlu ħafna proġetti ambjentali, fosthom il- composting, biex l-ambjent ta' pajjiżna jimxi 'l quddiem.

Mr Chairman, fortunatament, issa li erġajna applikajna biex nissieħbu fl- Unjoni Ewropea, qegħdin f'pożizzjoni aħjar biex insolvu s-sitwazzjoni li writna.

Jekk wieħed iħares lejn il-budget ta' din is-sena jinnota li l- ambjent mhux biss ingħata profil ogħla bit-tħabbir tar-reduzzjoni tad-dazju u s-sisa fuq is-solar panels u fuq il-karozzi elettriċi, imma jekk wieħed iħares lejn l-estimi tal-ministeru għall-ambjent jinnota li hemm vot ta' Lm200,000 biex in-national plan for the adoption of the acquis jiġi assoċjat iktar mal-ħidma tal-ministeru għall-ambjent, vot ta' Lm230,000 għall-improvement tal-waste management u vot ta' Lm70,000 għaż-żieda fl- infrastruttura fid-dipartiment tal-protezzjoni ta' l-ambjent.

Dawn minbarra voti oħra bħall-Cottonera infrastructure u l-family resource centre.

Rigward il-mod ta' kif se jintefaq dan il-kapital, naraw li l-Unjoni Ewropea qed tixpruna lill-gvern fid-direzzjoni t-tajba u tgħinu jsaħħaħ l- ambjent Malti.

Fost l-oħrajn, dawn il-voti se jintefqu fuq training ta' personnel, premises ġodda għall-environment protection department, programmi fuq bio-diversita', li sal-lum ftit li xejn smajna dwarhom imma li issa l-Unjoni Ewropea qed tesiġi li dawn jiddaħħlu f'pajjiżna wkoll.

Sur President, problemi oħra ambjentali huma dawk li għandhom x'jaqsmu mal-pollution control unit.

Rigward dan, l-Onor.

Mizzi qal li l- particulate matter fil-pollution ta' l-arja huwa għoli.

Jien naqbel miegħu, pero' l-kunsilli lokali ta' Birkirkara ilu li kejjel il-pollution ta' l-arja ferm qabel il-call for tenders li kien ħareġ il-gvern Laburista biex dan il-kejl jibda jsir mill-gvern nazzjonali, u anke f'dak iż-żmien, l- indikazzjonijiet diġa' kienu juru li l-livelli se jkunu għoljin.

Issa li l- gvern qed ikejjel il-pollution fl-arja b'mod regolari, jien nappella lill- ministeru għall-ambjent biex jibda jippubblika dawn ir-riżultati ħalli l- poplu Malti jkun jaf f'liema ambjent qed jgħix.

Għalkemm m'għandix dubju li ċerti riżultati huma allarmanti, l-ikbar inkwiet m'huwiex dwar il- gassijiet, in-nitrous oxide u s-sulphur dioxide, li huma bi-products tal- karozzi, imma dwar il-particulate matter, li huwa trab fin kompost minn gassijiet u carbon li joħorġu mill-power station.

Irridu nżommu f'moħħna l- fatt li dan il-particulate matter ma jżidx il-morbidita', imma l- mortalita'.

Huwa tajjeb li l-Onor.

Mizzi jagħmel aċċenn għal dan il-fattur qerriedi, pero' l-Onor.

Mizzi jrid jgħid ukoll x'se nagħmlu wara li jkollna konferma li dan il-particulate matter huwa għoli.

Il-Partit Laburista fil-gvern, x'għamel biex inaqqas il-particulate matter?

Fi żmien amministrazzjoni Laburista, il-power station bil-faħam kienet taħdem u kellu jkun gvern Nazzjonalista biex għamilha taħdem biż- żejt u issa se nibdew nintroduċu wkoll il-liquid petroleum gas, il-low sulphur fuels u l-precipitators biex inkomplu nnaqqsu l-particulate matter.

Dwar il-power station ta' Delimara, m'hemmx għalfejn ngħid li Allaħares ma kienx gvern Nazzjonalista li bniha biex b'hekk seta' jitnaqqas ftit mit- tniġġis li tiġġenera l-power station tal-Marsa.

Jiġifieri l-konkretezza ta' l-azzjoni politika qed issir issa u f'dawk iż-żminijiet ta' amministrazzjoni Nazzjonalista, għax il-Partit Laburista fil-gvern baqa' dejjem jitkellem u jiddiskuti l-ideali tiegħu u m'għamel xejn konkret.

Mr Chairman, bis-saħħa ta' l-Unjoni Ewropea, il-water and protection u t- tniġġis fil-qasam ta' l-industrija qed jingħataw iktar attenzjoni għax meta fil-gvern kien hemm il-partit Laburista, dawn il-proġetti waqgħu sekondarji.

Rigward il-miżbliet tal-Magħtab, tax-Xagħra Għawdex u tad- Dwejra, l-Onor.

Mizzi ħaseb li se joħroġ bl-unuri meta kien qal li l-partit Laburista ddeċieda li jneħħihom.

Li ma qalx l-Onor.

Mizzi hu x'se jsir minflokhom, għax kwalunkwe sistema ta' waste disposal li ssir, se tikkaġuna l-problemi.

Ma teżisti l-ebda sistema li ma ġġorrx magħha problemi ta' gases, ta' run-off u ta' residue.

Issa dan il-gvern ħa l-inizjattiva li jikkummissjona studju biex imbagħad isir waste management plan li jkun aktar nadif u effiċjenti.

Jien nispera li l-Unjoni Ewropea tagħti l- għajnuna tagħha biex inkunu nistgħu nimplimentaw dan il-pjan li la jirrigwardja s-saħħa, se jsir żgur, avolja jiswa ħafna flus.

Bażikament jeżistu tliet sistemi ta' waste disposal, l-inċinerazzjoni, li l-partit Nazzjonalista jaħseb li m'hijiex l-aħjar sistema għal pajjiżna, il- controlled land filling, jiġifieri li l-iskart li jintrema' jitgħatta jew jiġi sealed, u l-composting li diġa' qed titħaddem fl-impjant ta' Sant'Antnin.

Metodu ieħor li s'issa għadu ma ssemmiex huwa l-pyrolysis, sistema kompletament magħluqa li la tiġġenera gassijiet u lanqas għandha run-off.

Permezz ta' din is-sistema, minn 100 kilogramm ta' waste jibqa' biss ħames kilogrammi, jiġifieri din is-sistema tnaqqas 95% mill-volum ta' waste.

Għall-benefiċċju ta' min hu nteressat, se npoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-pros and cons tas-sistemi ta' waste disposal kollha, jiġifieri l- incineration, il-pyrolysis, il-controlled land filling u l-composting, biex meta niġu biex niddiskutu fuq dawn l-affarijiet, ikollna background tagħhom u mhux nibdew nitkellmu bl-addoċċ.

Jien m'għandix dubju li l-gvern Nazzjonalista, kif għamel fil-passat, se jħares lejn l-ambjent b'mod serju, kemm mill-aspett ta' saħħa kif ukoll mill-aspett ta' l-ekoloġija u ta' l-iżvilupp.

Pero' mhux se jħares waħdu, għax bl-għajnuna tal-European environment agency u bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea nnifisha, speċjalment bl-NPAA, se jgħolli l-livell ta' l-għixien tal-poplu Malti fi żmien qasir, liema livell, kieku m'applikajniex biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, konna ngħolluh f'mhux inqas minn 20 sena oħra.

Għalhekk inħeġġeġ lil dan il-gvern biex id f'id ma' l-Unjoni Ewropea, ikompli jaħdem fuq l-NPAA u fuq it-tisħiħ ta' l-iżvilupp ambjentali Malti.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Hawn permess biex l-Onor.

Asciak iqiegħed id-dokument imsemmi fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt minn Clay's Handbook of Environmental Health, b'riferenza għal waste disposal and treatment.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, f'dan id-dibattitu xtaqt nenfasizza l-importanza tax-xogħol li qed isir mill-Cottonera rehabilitation committee.

Irrid nuri l-apprezzment tiegħi għax-xogħol tant siewi li qed jagħmel dan il-kumitat, immexxi mid-direttur eżekuttiv, is-Sur Ray Bondin.

Mr Chairmna, irrid infakkar ukoll ix-xogħol siewi li sar matul din is- sena fil-Kalkara, fil-Birgu u fl-Isla, fejn ġew irranġati l-Berġa ta' Franza, il-famuża statwa ta' San Mikiel, il-mina ta' Sant'Anna u diversi pavimenti tat-toroq.

F'Bormla imbagħad sar xi xogħol fuq l-istatwa tal- Madonna tas-Sokkors u nbeda x'xogħol fuq il-mina ta' Santa Liena.

Nistqarr li kemm ili membru f'din il-Kamra, wieħed mill-għanjiet tiegħi dejjem kien li dawn iż-żewġ postijiet jiġu rranġati, u issa, permezz tal-Cottonera rehabilitation committee taħt id-direzzjoni tal-ministeru ta' l-ambjent, dan ix-xogħol beda jsir.

Biex tiġi rranġata l-mina ta' Santa Liena biss, se jkunu nvoluti madwar Lm40,000 u x-xogħol meħtieġ se jieħu madwar 14-il ġimgħa.

Pero' hekk kif titlesta, żgur li din il-mina se tagħmel id-dħul għal Bormla post mill-isbaħ.

Infakkar li fi żmenijiet oħra, din il-mina kienet l-uniku aċċess għal Bormla, u l-Bormliżi li għandhom ċerta eta' jiftakru li biex idaħħlu lill-bhejjem minn din il-mina, kien ikollhom iżarmawhom it-tagħbija peress li l-mina kienet dejqa, jiġifieri r-restawr ta' din il-mina għandu jkun xi ħaġa fenomenali.

Ix-xogħol kollu li qed isir fil-Kottonera juri b'mod mill-iktar ċar l- intenzjoni ta' dan il-gvern li jagħmel l-affarijiet b'mod serju.

Aħna ma nirranġawx biss dawk il-postijiet li jkollhom fond speċifiku vvotat għalihom, imma nirranġaw ukoll dawk il-postijiet li ma jkollhom fondi vvotati għalihom.

Jien ippretendejt li l-membri ta' l-oppożizzjoni jagħmlu aċċenn għax-xogħol tant siewi li qed isir fil-Kottonera, pero' ormai issa drajna li l-oppożizzjoni qatt ma tikkummenta fuq it-tajjeb li qed jagħmel dan il-gvern.

Mr Chairman, it-twaqqigħ tal-ħajt tal-baċir nru.

1, proġett tant importanti għal Bormla u li f'sentejn sħaħ, il-Partit Laburista fil-gvern ma rnexxilux jagħmel, huwa inizjattiva oħra tal-ministeru għall-ambjent.

Il- Partit Laburista, lejn l-aħħar ta' l-amministrazzjoni qasira tiegħu u meta kien jaf diġa' li ġejja elezzjoni, għamel talba biex il-ħajt jitbaxxa b'żewġ filati, waqt li aħna, wara biss erba' xhur mindu tlajna fil-gvern, għamilna l-proġett tal-Kottonera u għamilna talba biex il-ħajt jitneħħa kompletament, xi ħaġa li se tiġi tiswa madwar Lm100,000.

Il-partit Laburista x'nefaq ġo Bormla?

Ma nefaq assolutament xejn.

F'Bormla, il-post minn fejn il-partit Laburista l-aktar li jirbaħ voti, m'għamel assolutament xejn waqt li aħna diġa' għamilna ħafna xogħol u nfaqna ħafna flus, minkejja l-ostakli li kellna biex il-ħajt tal-baċir nru.

1 ma jitwaqqax.

Issa li dan il-ħajt diġa' beda jitwaqqa', il-Bormliżi qed japprezzaw ix-xogħol li qed isir, u fil-fatt kien bosta dawk il-Laburisti li qaluli prosit għax-xogħol li qed jagħmel dan il-gvern.

Il-prosit aħna qlajnih għax naħdmu bil-fatti u mhux bil-paroli.

Għall-kuntrarju, il- Partit Laburista għamel sentejn iparla u jwiegħed lin-nies li se jagħmel ħafna affarijiet, imbagħad bil-fatti ma sar xejn, waqt li issa, f'inqas minn sentejn ta' amministrazzjoni Nazzjonalista, ir-riżultati diġa' qed jidhru, u dan kollu mertu tax-xogħol li qed isir minn dan il-ministeru.

Mr Chairman, nagħlaq billi ngħid li għalkemm bejn il-kliem u l-fatti, hemm baħar jikkumbatti, dan il-gvern qed juri lill-poplu, speċjalment lir- residenti tal-Kottonera, li l-intenzjoni tiegħu hi li jagħmel l-affarijiet tajbin u b'mod serju.

Min hawn jien nista' ngħid li rnexxielu, għax ir- riżultati diġa' bdew jidhru, u la jitlesta r-restawr fuq il-mina ta' Santa Liena u jitlesta l-proġett kollu tal-Kottonera, dawn ir-riżultati jkunu jistgħu jidhru aħjar.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS DIMECH ZAMMIT: Sur President, huwa l-pjaċir tiegħi li għal darb'oħra nagħmel il-winding-up fuq il-ministeru għall-ambjent għax evidentement meta niddiskutu l-estimi ta' dan il-ministeru nkunu qed nitkellmu fuq tliet oqsma li jagħmlu differenza kbira fil-pajjiż.

L-ewwelnett ta' min isemmi x-xogħlijiet ta' l-infrastruttura, li fl-antik konna nsibuhom bħala l-public works.

Ix-xogħol ta' l-infrastruttura jinkludi wkoll ix-xogħol ta' drenaġġ.

Sfortunatament ħafna mis-suċċessi li niksbu f'dan il-qasam ma jidhirx.

Per eżempju, jekk is-sistema tad-drenaġġ tkun qed taħdem tajjeb, ħadd m'hu se joqgħod jikteb u jgħid li qiegħda taħdem tajjeb.

Ara meta mbagħad tinħoloq l-iċken problema f'dan il-qasam, din nisimgħu dwarha mal-ewwel.

It-tieni qasam li jinkludi fih il-ministeru għall-ambjent huwa marbut ma' proġetti kapitali, liema proġetti mhux bilfors ikunu qed isiru mill-gvern imma jistgħu jsiru flimkien mal-privat.

Per eżempju, fost dawn il-proġetti nistgħu nsemmu l-proġett tal-Kottonera, il-proġett ta' Manoel Island, il- proġett ta' Tigne`, il-proġett fuq il-cruise liner passenger terminal u dak ta' Bieb il-Belt.

It-tielet qasam li jinkludi dan il-ministeru huwa l-ambjent, u ma nistgħux nitkellmu fuq l-ambjent jekk ma nsemmux it-tindif u l-istrateġija għall-immaniġġjar ta' l-iskart.

Minn hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni li nirringrazzja lill-Onor.

Charles Buhagiar u lill-kelliema taż-żewġ naħat tal-Kamra għad-diskorsi li għamlu fuq il-ministeru għall-ambjent.

Sur President, l-ewwelnett ta' min jgħid li kien il-gvern preżenti li fassal master plan biex naraw kif għandna nippjanaw il-ħteġijiet li għandu pajjiżna fil-qasam tad-drenaġġ.

Illum hemm ukoll is-sewage master plan implementation unit, li qed jagħti prijorita` assoluta lill- implimentazzjoni ta' l-infrastruttura neċessarja biex f'pajjiżna jkollna sistemi ta' drenaġġ adegwati.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea li titkellem dwar l-urban waste water treatment għax kif qal l-Onor.

Charles Buhagiar, aħna rridu li s-sistema tad-drenaġġ tkun trattata kollha kemm hi f'dan il-pajjiż.

L-Onor.

Buhagiar qalilna li saru biss studji.

Il-ħsieb huwa li jsiru tliet impjanti ta' trattament ta' drenaġġ, wieħed fin-naħa ta' fuq ta' Malta, l-ieħor fin-naħa t'isfel ta' Malta u l-ieħor f'Għawdex.

Għalhekk jien naħseb li l-Onor.

Buhagiar jista' jifhem għaliex hemm bżonn li jsiru ċerti studji, fosthom biex naraw x'impatti ambjentali se jħallu dawn l- impjanti.

Iridu joħorġu wkoll il-permessi meħtieġa permezz ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Aħna qed nippjanaw li sas-sena 2005 dawn l-impjanti jkunu qed jaħdmu.

Huwa veru li għall-pajjiż din hija spiża ta' Lm40 miljun oħra, pero` aħna qatt ma qagħdna lura milli nagħmlu l-investiment meħtieġ fis- sistema ta' l-infrastruttura tal-pajjiż.

Idealment dawn it-tipi ta' impjanti jitħaddmu bl-involviment tas-settur privat.

Safejn naf jien, matul is-sentejn ta' l-amministrazzjoni preċedenti l-pjani kienu li nikkummissjonaw lil dawn l-impjanti kollha f'salt.

B'hekk ikollna il- vantaġġ ta' sistema integrata.

L-Onor.

Buhagiar staqsieni dwar ir-reliever mains li hemm bejn ir-Rabat u Ħ'Attard.

Jien ninforma lill-Onor.

Membru li filwaqt li l-ewwel fażi se tkun lesta dalwaqt, il-kuntratt għat-tieni fażi tal-proġett, li jinvolvi 4.2 kilometri f'reliever mains, ingħata fi Frar ta' din is-sena u l-proġett huwa mistenni li jibda fi żmien qasir.

Jien ma nistax nifhem għaliex qed issir din il-kritika kollha min-naħa l- oħra tal-Kamra, speċjalment meta naf li jekk dan il-qasam kien indirizzat minn xi ħadd verament bis-serjeta`, dan kien mill-gvern preżenti.

Ma nistax ma nagħmilx ukoll aċċenn għall-fatt li din is-sena ma stajniex ma nagħtux prijorita` lil qasam ieħor li ilu traskurat għal ħafna snin, u hawn qed nirriferi għas-safety equipment.

Għalkemm s'issa għadu ma ssemma xejn dwar dan, matul is-sena li għaddiet aħna għamilna l-investiment meħtieġ biex inkunu fornuti b'safety equipment.

Kif niftakru lkoll, is-sena l-oħra bdiet bi traġedja, li żgur tibqa' fil-memorja tagħna bħala aspett xejn pjaċevoli, u għalhekk għamilna investiment ta' madwar Lm1 miljun sabiex dak id-dipartiment ikun fornut bl-apparat kollu meħtieġ għas-safety tal- ħaddiema.

Ma nistax ma nesprimix is-sodisfazzjon tiegħi dwar in-numru ta' proġetti ta' tisbiħ li għamilna.

Biżżejjed insemmi x-xogħol ta' asfaltar li sar fi Triq il-Buttar ġewwa Marsascala, il-kontinwazzjoni tal-promenade matul it- triq tax-xatt, il-kontinwazzjoni tal-promenade ta' Triq iż-Żonqor, il- pedestrian zone ta' Triq San Ġorġ, f'Birżebbuġa, il-car parks ġodda li saru fi Triq il-Fossili ġewwa l-Qajjenza u fil-bajja ta' San Ġorġ u x-xogħol ta' tisbiħ li sar madwar l-area ta' Pretty bay f'Birżebbuġa.

F'Marsaxlokk ukoll saru diversi xogħlijiet, fosthom ix-xogħol ta' asfaltar fi Triq il- Kavallerizza, fi Triq it-Trunċiera, f'parti minn Triq ix-Xatt, il- pavimentar li sar fil-pjazza tal-paroċċa u xogħlijiet oħra in konnessjoni mal-bini tal-bord tal-kooperativi li hemm hemmhekk.

Dan ix-xogħol sar b'mod estensiv fin-naħa t'isfel ta' Malta mingħajr ħafna daqq ta' trombi.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll ix-xogħol ta' embellishment li sar ġewwa Tas-Sliema.

L-Onor.

Buhagiar qal li għal hemmhekk kien hemm ippjanat li jsir upgrading u mhux embellishment, pero` l-embellishment huwa kosmetiku filwaqt li l-upgrading huwa li ttejjeb is-sistema kollha.

Bir-rispett kollu, Onor. Buhagiar, pero` nixtieq li tippreżentalna xi pjani kellek mill- perit li inti kont iżżomm rabtiet viċini ħafna miegħu u li għandu interessi kbar f'Tas-Sliema.

Għidilna xi pjani kellu dan il-perit għal Tas-Sliema ħalli nkunu nistgħu nipparagunaw dawk il-pjani ma' dak li aħna mhux biss ippjanajna imma għamilna bis-serjeta` f'Tas-Sliema għax aħna rajna l- ħtieġijiet kollha li kien hemm hemmhekk.

Biżżejjed ngħid li aħna żiedna l-pedestrian area b'madwar 50%, għamilna galleriji ġodda, għamilna l-pavimentar ġdid, għamilna r-railings u għamilna wkoll sistema ġdida ta' dawl dekorattiv.

Saru wkoll ġibjun għas-sistema tar-run-off water u sistema ta' irrigazzjoni mal-planters li qed jitqiegħdu biex isebbħu l-ambjent.

Darba minnhom jien għedt li nfaqna inqas milli għedna li se nonfqu, pero` dan jiddependi dejjem minn kif wieħed iħares lejn iċ-ċifri.

Għedna diversi drabi li l-istima totali tal-proġett hija ta' madwar Lm800,000, li minnhom s'issa nfaqna madwar Lm400,000.

Hawnhekk qed niftakar fl-istorja tal-ġlekk; meta nonfoq inqas qed niġi kkritikat li nfaqt inqas u meta nonfoq iżjed qed niġi kkritikat ukoll, jiġifieri l- kritika ssir dejjem, nagħmel x'nagħmel!

Bir-rispett kollu, jekk kien hemm xi flus ivvotati għall-embellishment ta' Tas-Sliema, u dawn marru għal St James Cavalier ...

Jien niftakar li meta l-Onor.

Charles Buhagiar kien ministru, kien sar bil-maqlub għax il-flus li kien hemm ivvotati għal St James Cavalier u li ma kenux intnefqu, kienu marru għall-proġett ta' Buġibba.

Ara aħna f'dan il-każ ma għamilniex hekk.

Aħna għamilna dak kollu meħtieġ, u għamilnieh bl-ikbar serjeta`.

Jien kburi b'dan u nagħti prosit lil kulmin huwa involut għax ix-xogħol li qed isir huwa ta' ċertu livell.

Huwa faċli li naqbdu lill-ħaddiema tad-dipartiment tal-public works, nitfgħuhom kollha Buġibba u ngħidulhom: Ejjew naħdmu fuq dan il-proġett, jiġri x'jiġri.

Aħna ninsabu mpenjati li nagħmlu xogħol ta' manutenzjoni fuq dawk il- proġetti kollha li qed jinħolqu mill-gvern, fosthom fuq il-proġett ta' Tas- Sliema, fuq il-proġett ta' San Ġiljan, li qiegħed fl-inħawi ta' Paceville, fuq il-proġett ta' Buġibba, li l-parti l-kbira minnu twettaq mill-gvern preċedenti, fuq il-proġett ta' Marsaxlokk, ta' Birżebbuġa u fuq sensiela ta' proġetti oħra.

Ta' min jgħid ukoll li jien iddiskutejt ma' l-uffiċjali nkarigati mit-taqsima tax-xogħlijiet, b'mod partikolari mad-direttur ġenerali, u ħadna l-passi meħtieġa biex titwaqqaf immedjatament sezzjoni ġdida.

Il-perit George Buhagiar se jkun il-bniedem inkarigat minn din is- sezzjoni li fost units oħra, se jkollha unit li jkun responsabbli mill- manutenzjoni regolari tal-proġetti.

L-Onor.

Buhagiar semma x-xogħol ta' restawr.

Fost dawn nistgħu nsemmu r- restawr tat-torri ta' San Tumas, f'Marsaskala, il-proġett ta' konservazzjoni f'tas-Simblu, limiti ta' Ħad-Dingli u proġetti oħra.

Sur President, settur ieħor fejn qed issir ħafna ħidma huwa l-qasam tal- building industry consultive council, il-BICC, fejn qed ikun hawn struttura ta' konsultazzjoni kontinwa, anke ma' l-industrija privata, biex din taġġorna ruħha dwar is-sistemi ta' sigurta` ġodda u moderni fil- kostruzzjoni tal-bini, u dan sabiex anke lil dan il-qasam, nippreparawh għall-isfida ta' l-Unjoni Ewropea.

Inċidentalment irrid ngħid li dan il- kumitat ipprepara rapport li ġie ppreżentat lili dwar il-konċett ta' public private partnerships, għax parti mid-direzzjoni kif dan il-pajjiż irid jimxi 'l quddiem, b'mod partikolari fill-qasam ta' l-industrija tal-bini u tal-proġetti kapitali, huwa preċiżament bil-kunċett ta' public partnerships.

Fl-opinjoni tiegħi, dan diġa' qed jitħaddem b'suċċess.

Per eżempju, ġieli l-gvern jibni dar ta' l-anzjani u mbagħad it-tmexxija tagħha tkun dejjem għand is-settur privat, 'Il quddiem nagħmel riferenza wkoll għall-kwestjoni ta' paraguni fuq infiq ta' flus, għax naħseb li din hija interessanti wkoll.

Nistgħu nsemmu wkoll proġetti oħra, li jinkludu dak li semma l-kollega tiegħi, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, dwar il-ħajt ta' madwar il-baċir numru 1 f'Bormla.

L-ewwelnett irriduh il-proġett tal-baċir numru 1?

Dażgur li rriduh, iżda meta n-naħa l-oħra tal-Kamra kienet fil-gvern qatt ma qalet li dak se tagħmlu ma' l-ewwel fażi jew mal-proġett tal-Kottonera, anzi mhux biss qatt ma qalet dan, imma meta ġabet hawnhekk il-kuntratt għall- approvazzjoni - li kien, biex ngħid hekk, l-aħħar sintomu li wera li dak il- gvern ma kienx qed jimxi tajjeb - imkien ma kien hemm indikat li se jsir il-proġett tal-baċir numru 1, u lanqas l-Onor Buhagiar, biex inkun korrett miegħu, m'hu qiegħed jgħid hekk illum.

Anzi - u se niġi għal proġetti oħra, għax se nipprova nikklassifika l-ewwel dawk ix-xogħlijiet li jaqgħu taħt it-taqsima xogħlijiet, wara l-proġetti kapitali u mbagħad l- aspett ta' l-ambjent - il-kritika hija bil-maqlub, li aħna kabbarna l- proġett minn kif kien ippjanat.

Mela lilna li kabbarna l-proġett minn kif kien ippjanat żgur issa ħadd ma jista' jgħidilna li kellna baċir numru 1 inkluż u kien se jsir.

Le, meta aħna kabbarnih, il-proġett, u se nitkellem fuq hekk ukoll, aħna għidna li dwar baċir numru 1, fejn hemm interess qawwi tat-tarzna, nagħmlu l-ikbar inkoraġġiment min-naħa tagħna, biex il-konsorzja jiddiskutu ma' l-istess amministrazzjoni tat-tarzna ħalli naraw jekk jaslux fil-ftehim bejniethom għall-iżvilupp tal-baċir, imma jekk għal xi raġuni, tkun xi tkun, dak il- ftehim ma jintlaħaqx, nagħtu l-fakulta` kollha lit-tarzna li ssib xi investituri oħra u jagħmlu żvilupp li jirrispetta l-ħtiġijiet tagħhom imma li jħares ukoll l-interess tat-tarzna.

Dak li qed nagħmlu aħna, u fil-fatt it-tarzna, b'konsultazzjoni mal- ministeru tiegħi u mal-ministeru għas-servizzi ekonomiċi bħala ministeru responsabbli mit-tarzna, qablu magħna li jagħmlu proċess ta' konsultazzjoni dwar tipi diversi ta' żvilupp.

Infatti huma qabbdu kumpanija ta' konsulenza barranija, ġie ppubblikat rapport u dan ir-rapport ġie kkomunikat lilna bħala ministri, lill-kunsilli lokali fil-Kottonera, u lill- pubbliku in ġenerali permezz ta' esebizzjoni li saret dwaru.

Ġaladarba naqblu dwar il-konċett li wieħed għandu jsegwi, it-tarzna tagħmel is-sejħa u tfittex hi l-investituri meħtieġa biex isir l-iżvilupp ta' baċir numru 1.

Pero` aħna ma nistgħux ma nkunux kburin li verament għamilna x-xogħol kollu li kien meħtieġ.

Issa qegħdin niġu kkritikati talli għamilna dak li xtaqu jagħmlu n-naħa l- oħra, u li qabel l-elezzjoni taparsi kienu se jagħmluh meta, kif qal il- kollega tiegħi, kulma għamlu kien permess biex iwaqqgħu żewġ filati.

Jien ma naħsibx li hemm bżonn nagħti iktar eżempji fuq il-Kottonera għax diġa' ngħataw diversi; pero` rrid ngħid ukoll li għandna proġetti ta' riabilitazzjoni fil-Belt Valletta.

L-Onor.

Buhagiar irrikonoxxa x-xogħol siewi dwar is-sistema ta' dawl fi Triq ir-Repubblika.

Nista' nsemmi wkoll il-kontinwazzjoni ta' proġetti ta' restawr konnessi mal-konkattidral ta' San Ġwann, tal-frescos ta' Paladini, tal-Knisja tal-Ġiżwiti, ta' Santa Barbara, tal-frescos tal-knisja tal-Vittorja, ir-restawr tal-monument ta' Vilhena - għax issa qed nersqu lejn il-ġnien King George V - u x-xogħol li qed isir fuq is-Salinos ground.

Dan apparti t-titjib li qed isir fl-area ta' Bieb il-Belt.

Fuq il-Kottonera diġa' saret riferenza fit-tul.

Dwar l-Imdina wkoll hemm il-ħtieġa li nippreparaw master plan.

Proġett li żgur li jagħmel differenza kbira huwa meta jitneħħew dak il-patafjun ta' wires li hemm f'ċerti toroq ġewwa l-Belt Valletta, li żgur ma jixirqux lill-belt kapitali ta' pajjiżna, apparti li wieħed irid itejjeb ukoll l-area ta' madwar il- Palazz ta' Vilhena.

Ġaladarba qed insemmi l-Palazz ta' Vilhena ma nistax ma ngħidx li jekk hawn sfida kbira quddiemna fil-qasam ta' restawr ta' postijiet storiċi, hija li naraw b'mod xjentifiku x'qiegħed jikkaġuna ċ- ċaqliq taħt dak il-palazz u tal-bini ta' madwaru, li huwa ta' periklu kbir.

Dan huwa proċess li qiegħed jiżdied b'mod allarmanti, u se nqabbdu d-ditti li jkunu meħtieġa mhux biss biex jagħtuna rapport imma biex iwassluna għall- implimentazzjoni ta' dak kollu li jkollna nagħmlu.

Niġi għall-proġetti kapitali, u ma nistax ma nibdiex billi nsemmi xi ħaġa li semma b'enfasi l-Onor.

Buhagiar, il-bini tal-Kavallier ta' San Ġakbu.

Naħseb li fost il-proġetti kapitali li għandna nħossuna kburin bihom, hemm proprju dak tal-bini tal-Kavallier ta' San Ġakbu.

M'hu minnu xejn li - u din l-Onor.

Buhagiar qalha kemm barra kif ukoll fuq ir-radio u waqt xi konferenzi politiċi - dan il-bini ġie inawgurat xi darbtejn jew tliet darbiet u se jerġa' jiġi inawgurat.

Aħna xtaqna li f'dak il-mument storiku li jiġi darba kull 1,000 sena, il-bidu ta' millenju ġdid, ninawguraw dan il-bini - li kien makna tal-gwerra meta kien sar fi żmien il-Kavallieri - bħala ċentru għall-kreattivita` billi nagħmlu statement arkitettoniku tal- bidla kbira li diġa' konna għamilna fih.

Imkien m'għedna, lanqas dakinhar li inawgurajnieh, li dan iċ-ċentru se jibda jiffunzjona mill-ewwel.

Bir-rispett kollu, dan iċ-ċentru ma jikkonsistix biss f'żewġt ikmamar lanqas.

Huwa veru li meta kont għadni fl-oppożizzjoni u kienu saru xi attivitajiet biex nibdew inqisu lill-belt Valletta bħala belt kulturali kien hemm biss żewġt ikmamar lesti f'St James Cavalier, pero` l-Onor.

Buhagiar jaf x'bidla kbira saret hemmhekk.

Biżżejjed ngħid li wieħed miż- żewġ ġibjuni li ġew miżjuda fi żmien l-Ingliżi, ħaffirnieh 'l isfel u nħoloq atrium.

Dan ix-xogħol sar taħt id-direzzjoni tal-Perit Richard England, li jien nirringrazzjah tax-xogħol li għamel u li se jkompli jagħmel fid-daħla kollha ta' Bieb il-Belt.

Il-ġibjun l-ieħor tħalla fl- istat li kien, pero` ġiet imdaħħla ġo fih struttura biex tospita theatre in the round, li fil-fatt diġa' qed jintuża għal diversi avvenimenti.

Huwa veru li sa l-ewwel tas-sena li għaddiet dan ma setax jintuża, pero` mil-lat arkitettoniku kien diġa' lest.

Issemmew ukoll id-dwal li kien tana David Mooney, li għalih personalment ma kienx żamm flus u ċ-ċifra li kkwota kienet minħabba l-ġarr ta' dik is- sistema tad-dwal mill-Amerka.

Dakinhar, minħabba xi diffikultajiet li kien hemm, li ma naħsibx li kienu fil-kontroll dirett tal-gvern, ma kenitx l- iktar ċerimonja li rnexxiet, biex niftiehmu.

Per eżempju, jien ridt li l- fireworks jaħdmu aħjar milli ħadmu, u s-sound system ukoll, pero` almenu rnexxielna nagħmlu l-parti tagħna fl-okkażjoni tal-millennju l-ġdid.

Jekk naraw x'ġara f'pajjiżi oħra nsibu li dawn kellhom diversi millennium projects, pero` filwaqt li kien hemm min irnexxielu jagħmel kollox, kien hemm ukoll min ma rnexxilux jagħmel kollox u għadu sal-lum jara kif jista' jirranġa xi struttura partikolari.

Fit-22 ta' Settembru mbagħad dan il- post beda jiffunzjona.

Għad fadal xi affarijiet li wieħed jista' jdur, biex niftiehmu, imma bħala ċentru li jinfetaħ kuljum diġa' marru fih madwar 30,000 ruħ.

Huwa importanti ħafna li t-tfal jittieħdu jżuru dan il-post għax huwa hemmhekk fejn irridu nagħtu l-ikbar messaġġ ta' kreattivita`.

Ta' min jgħid li dan il-bini żaruh uħud mill-aqwa esponenti ta' l-arti viżiva u tal- performing arts u wħud mill-aqwa kritiċi tad-dinja, li anke jiktbu f'ġurnali barranin, u dawn kollha qalulna li għamilna ġawhra li għandna nkunu kburin biha.

Illum prattikament dan il-proġett nistgħu nqisuh bħala komplut ħlief għal dettalji verament żgħar.

Jien kont nippretendi li jekk ma nisimgħux kliem ta' tifħir, almenu konna se nisimgħu kliem ta' inkoraġġiment mill-kollega tagħna.

Ta' min jgħid li f'dan l-istadju n- nefqa fuq St James Cavalier telgħet għal Lm3.7 miljun.

Aħna nikkalkolaw li probabbli għad fadal xi Lm300,000 oħra, jiġifieri ċ-ċifra vera - u għandu jkun il-gvern li jagħti ċ-ċifra vera, bir-rispett kollu, u dik li jikkwota ħaddieħor ma tistax tgħid li hija preċiża - hija ta' xi Lm4 miljun.

Jekk naraw kif intnefqu l-flus insibu li, per eżempju, filwaqt li l- provvediment li sar għas-sena 2000 kien ta' Lm1,600,000, minn dak il-vot ħriġna Lm1,400,000.

L-ikbar spiża li għamilna fuq dan il-bini kien fis- sena 1999 fejn konna qbilna mal-ministeru tal-finanzi li ssir allokazzjoni addizzjonali ta' Lm1,200,000.

Issa bir-rispett kollu, jien ma nistax nifhem għaliex qisha l-iktar ħaġa stramba fid-dinja li tagħmel variation.

Lill-Onor. kollega Buhagiar jien ngħidlu: Fl-1997, meta kien hemm il-gvern tiegħek, m'għamiltux bħalma għamilna aħna f'Settembru ta' l-1998.

Meta erġajna ħadna l-gvern aħna għedna mal-ewwel li l-budget se jiġi ppreżentat f'Novembru, u fil-fatt f'Novembru ġie ppreżentat, jiġifieri ma qgħadniex invarjaw.

Ara intom kontu għedtu li se ddumu kemm hemm bżonn biex tippreparaw il- budget, u fil-fatt ippreżentajtuh f'Jannar, l-ewwel darba li l-budget dam iżjed biex ikun ippreżentat.

Jekk kellkom bżonn iktar żmien, affari tagħkom, pero` meta ppreżentajtu l-budget għall-1997 ma kontux tafu li hemm bżonn isir il-proġett ta' Buġibba.

Ara mbagħad bdejtu tniżżluh fil-voti u fl-1998, minkejja li skond vot 17 kellkom tonfqu Lm500,000, infaqtu Lm750,000, jiġifieri varjazzjoni ta' Lm.25 miljun, ta' 50%.

Imbagħad fl- istess sena kellkom vot ieħor fuq upgrading tal-main tourist areas, fejn ivvotajtu Lm1,250,000 u nfaqtu Lm1,468,821, jiġifieri differenza ta' 18%.

Din hi r-realta`.

Jien nista' nħares lejn il-variations tagħna wkoll, biex niftiehmu.

Upgrading of main tourist areas fin-1999 aħna għamilna variation minn dak li kellna kkwotat ta' 5%, xi daqsxejn inqas minn 50%, taqta' z-zero; imma dik qisha bħal tal-ġenerazzjoni ta' l-impjieg, hemm gvern jgħid xi 44 u gvern ieħor 4,400, jiġifieri żżid zero 'l hawn u 'l hemm x'jimporta?!

Ara s-sena li għaddiet kellna variation ta' 10%, imma aħna kburin b'dak li għamilna u bil-Perit Richard England, li l-kollega tiegħu ma nafx għaliex iħobb isemmih regolarment.

Ngħidlu biss li dan jitħallas skond it-tariffa stabilita għall-periti kollha, u ma naħsibx li nistgħu niġu f'dan il-pajjiż u nibdew nikkritikaw lil min jitħallas it-tariffa skond dak li tipprovdi l- liġi.

Hija kontra l-etika u kontra l-liġi li tħallas b'rati orħos.

Jien nistaqsi: Għall-proġett kbir li ġej hemm komponenti mix-xogħol tiegħek li jistgħu jsiru in-house mit-taqsima tax-xogħlijiet?

Per eżempju, hemm il- preparazzjoni ta' survey sheets.

Hemm xi xogħol ieħor li jista' jsir?

Naraw, u jekk naslu niftiehmu fuq ċifri li naturalment il-pajjiżi jiflaħ għalihom, u ma' min ikun inkarigat mix-xogħol, jista' jkun perit jew ikun xi ħaddieħor, inkunu wasalna fi ftehim li jkun ukoll etiku u korrett.

Mela issa la bdejna fuq il-proġetti kapitali, se nitkellem dwar is-sejħa għar-rigward tad-daħla ta' Bieb il-Belt.

Naturalment ma stajtx ma ninnotax il-kelma ta' awgurju li ngħatajna.

Nista' ngħid l-ewwelnett li meta qed nitkellmu fuq proġett ta' Lm40 miljun bħala stima preliminari, ma neskludix li din l-istima tista' tvarja, bħalma jistgħu jvarjaw il-proġetti kollha ta' dan id-daqs.

Lid-developer privat m'aħniex ngħidulu biex joħroġ dawk il-flus kollha u jagħtina rigal.

Naħseb li lanqas jekk tmur għand ċerti foundations ma jagħmluhielek, imma qed ngħidu: Ejjew niddistingwu l- komponent li jirrendi għalik, li bejn wieħed u ieħor, nikkalkolaw li huwa ta' Lm10 miljun u dawk trid tħallashom int filwaqt li t-Lm30 miljun l-oħra jitħallsu mill-gvern.

Li qed nagħmlu differenti hawnhekk hu li qed ngħidu li tista' tagħżel żewġ sistemi ta' finanzjament.

Għall-mument ħalli nillimita ruħi għat-teatru biex nagħmel id-diskussjoni iktar faċli għax f'din l-equation nista' ninkludi Bieb il-Belt, li m'hijiex attivita` kummerċjali.

Ara l-bus terminus, jekk nagħmluha taħt l-art inkunu qed inżidu xi attivita` kummerċjali magħha, u Freedom Square hija l-iktar parti kummerċjali, speċjalment taħt l-art, imma Bieb il-Belt u t-teatru żgur li m'humiex kummerċjali.

Mela d-developer jista' jgħid lill-gvern: Dawn jiswew Lm30 miljun, jew inkella niddiskutu l-varjazzjonijiet u rrid nitħallas bħalma jitħallas kull kuntrattur ieħor.

Mela l-aħjar ħaġa hi li niftiehmu li jew ikollna nġibu l-financing aħna permezz ta' l-EIB, jew inkella nġibu l-financing minn banek kummerċjali - għax nagħmlu struttura ta' kumpannija - biex ikollna dritt nużaw dawk ukoll u nħallsuh upfront.

Inkella d-developer jista' jgħid: Jien, bħala developer, ...

U jien nixtieq li dan il-ħsieb ikun ċar f'moħħ kulħadd.

Id-developer, fl-aħħar mill-aħħar, x'jagħmel?

Jekk se jiftaħ ħanut tal-ħwejjeġ jew xi ħanut ieħor li jkun leisure related - nippreferu li jkun hawn iktar minnhom dawn - bħalma hu ċ-ċinema jew post ta' divertiment għaż-żgħażagħ, normalment hu se jikkalkola l-introjtu tiegħu mir-rental value ta' dak il-unit li jkun ħoloq, li mbagħad jgħaddih lil ħaddieħor sakemm ma jagħmilx kollox hu, li huwa rari.

Mela aħna qed ngħidu: Ikkalkola r-rental value tat-teatru u itlobna kemm trid biex tikrilna lura t-teatru.

Tinstema' bħala xi ħaġa sempliċi, pero` m'hijiex.

Xejn m'hu daqshekk sempliċi fi proġetti ta' dan id-daqs, imma aħna qed noffru din l-għażla bid-differenza li qed insejħulha leaseback għax mill-esperjenza li ħadna ta' pajjiżi oħrajn tgħallimna li ma' dik il-formola nistgħu nżidu l-konċett li mbagħad, wara numru ta' snin, dan it-teatru jsir proprjeta` assoluta tiegħek u ma tibqax tinżammlek il- kera.

Hawnhekk qed nuru options ġodda ta' financing li jeżistu fid-dinja tal-lum.

Irrid ngħid ukoll li hawn min qed jieħu interess f'dan ir- rigward.

Ikollna nammettu li dan m'huwiex proġett faċli għal min se jagħmlu.

Bla ebda dubju, żgur li rridu ninnegozjaw ħafna dwar id-dettalji ta' dan il-proġett, pero` ninsab informat li sal-bieraħ filgħaxija diġa' kienu nġabru tmien kopji tad-dokument.

Issa forsi hawn wieħed jistaqsi: Se japplikaw kollha dawk it-tmienja?

Ngħid għalija, aħjar japplikaw tnejn jew tlieta tajbin ħalli l-għażla tagħna nkunu nistgħu niffokawha iktar malajr u ma' min jintgħażel ninnegozjaw iktar malajr.

Jien m'għandix interess li jkun hemm ħafna applikanti imma għandi interess li jkun hemm interess.

Kif jaf l-Onor.

Buhagiar, l-applikanti jħallsu Lm200 għall-kopja li jiġbru, jiġifieri dawn m'humiex nies li jiġu jkellmuk u tiftiehmu jew ma tiftehmux ma ġara xejn.

Issa ħalli niġi għall-proġett ta' Manoel Island.

L-ewwelnett irrid inserraħ moħħ l-ex-Ministru Buhagiar li dan il-proġett se jibda din is- sena.

Fil-fatt aħna għandna assigurazzjoni mill-konsorzju li sa qabel l- aħħar tas-sena x-xogħlijiet fuq il-proġett ta' Manoel Island u ta' Tigne` se jinbdew.

Jien kont għedt li l-ewwel sintomu tal-bidu tax-xogħlijiet tkun il-ħofra l-kbira, pero` qabel ma jagħmel din il-ħofra l-konsorzju jista' jibda bix-xogħlijiet ta' twaqqigħ tal-barracks li hemm f'Tigne` u xi twaqqigħ ieħor.

It-tender diġa' nħarġet u aħna ninsabu assigurati li x- xogħlijiet se jinbdew.

Jien naħseb li ma nistgħux ma nkunux kburin li l- wegħda li għamilna li naraw ix-xogħlijiet ta' dan il-proġett mibdija sas- sena 2000, liema proġett ilna noħolmuh mis-snin 60 u ilu jiġi diskuss fil- forma preżenti tiegħu matul dawn l-aħħar għaxar snin, inkunu wettaqnieha.

Naturalment dan għadu biss il-bidu.

Ġaladarba qed nitkellem fuq Manoel Island u Tigne`, ikun tajjeb jekk ngħid li fil-post sar site office.

Saru wkoll outline construction management plan u outline environmental management plan li ntbagħtu għand l-awtorita` ta' l-ippjanar u saret ukoll l-applikazzjoni għal dismantling and demolition of Tigne` barracks.

Fil- fatt bħalissa qed nistennew li jinħareġ il-permess għal din l-applikazzjoni għax hemm rakkmandazzjoni li dan il-proġett jinħareġ qabel l-aħħar tas- sena.

Saret ukoll applikazzjoni għax-xogħol li jrid isir biex ir-residenti ta' Tigne` jkunu jistgħu jerġgħu jgħixu hemmhekk.

Issa niġi biex nitkellem fuq il-proġett tal-Kottonera.

L-ewwelnett jien niskanta kif nibqa' nisma', anke sal-ġurnata tal-lum, lil min jagħmel il- kritika li dan il-proġett kabbarnielu l-iskop tiegħu.

Kif nistgħu nibqgħu ngħidu lin-nies tal-Kottonera: Huwa tajjeb li fil-Kottonera jiġu nies iżuru l-palazzi storiċi, jaraw xi esibizzjonijiet u jipparteċipaw fil- proġett, imma ara ma jkunx hemm xi ħadd li jorqod hemm bil-lejl.

Illum din it-tip ta' kritika għadni ma smajthiex, pero` matul id-dibattitu li kellna proprju dwar il-proġett tal-Kottonera smajna li fil-Kottonera l-lukanda li se tinbena se tikkaġuna problemi soċjali, se tikkaġuna ċerti perikli u ħafna kliem bħal .

Jekk irridu tassew ir-riġenerazzjoni tal-Kottonera jrid ikollna proġett li l-ewwelnett jestendi fuq footprint ikbar - u aħna għalhekk insistejna li anke l-Isla tkun inkluża fil-proġett u mhux biss in- naħa tal-Birgu - u li jiġġenera xogħol ta' natura iktar permanenti fil- Kottonera.

Il-verita` hi li x-xogħol fuq il-proġett tal-Kottonera nbeda minn wieħed mill-consortia.

Naturalment wieħed jista' joħroġ b'teoriji differenti dwar jekk għandhiex issir irħama għax inbdew ix-xogħlijiet.

Hemm min jixtieq li ssir irħama meta titqiegħed l-ewwel ġebla.

Dan huwa proġett li konna ilna nistennew il-bidu tiegħu.

Illum tlabna lill- Cottonera waterfront group biex ma jkomplix għaddej b'ċertu xogħol għax peress se jsir seminar importanti mill-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann, huma talbuna biex ma jkunx hemm disturb ħdejhom.

Is-seminar se jsir il- ġimgħa d-dieħla u għalhekk aħna tlabna lil dan il-konsorzju li sat-18 ta' Diċembru x-xogħlijiet jimxu b'pass inqas mgħaġġel u mbagħad wara dik id- data x-xogħlijiet jitħaffu.

Nista' ngħid ukoll li l-intenzjoni tal-Port Cottonera hi li fi żmien qasir jinbdew ix-xogħlijiet fuq il-lukanda.

Kif nafu, il-Cottonera waterfront group kellu diskussjonijiet ma' Campers and Nicholson biex ix-xogħol tal-marina jagħmlu hu, pero` hawn ma nistax ma nirreferix għal min qalli biex ngħid kemm se nħallsuhom ta' l-irmiġġi addizzjonali.

L-oppożizzjoni trid toqgħod attenta - u hawnhekk qed nagħmel appell sinċier - li ma tintużax politikament biex issir pressjoni fuq il- gvern fejn il-gvern ikun qed jgħid "le", jew "mhux hekk".

Għaliex?

Għax il-consortium, u llum anke Campers and Nicholson, qed jgħidulna: Jekk intom se tagħmlu iktar minn 150 irmiġġ, u dawn m'humiex fil-kuntratt, mela dawk tridu tħallsu għalihom intom bħala gvern, jew jiġu mħallsa minn xi ħaddieħor, pero` żgur li mhux minna.

Ħalli ngħid l-istorja ta' dawn l- irmiġġi malajr malajr.

Fi żmien il-gvern preċedenti 150 tniżżlu, ma tniżżlux 151 jew 152; mela fuq dan il-kuntratti jaqblu, anzi b'differenza importanti; li aħna għedna li dak ikun il-minimu u li allura nistgħu niddiskutu biex nagħmlu iżjed, u l-parti l-oħra ma kienet qalet xejn fuq dan.

Mela n-numru dak kien; imma issa ħalli ma nidħolx f'din id-differenza.

Meta dawn ġew biex jiddiskutu miegħi, għidtilhom li l-prinċipju li dan niddiskutih naċċettah - fil-fatt dan il-kliem huwa rekordjat - imma meta mbagħad bdew jirrikmandaw ċerti prezzijiet għall-irmiġġi, jien għedtilhom li ma naqbilx ma' dawk it-tipi ta' prezzijiet.

Ma jistax ikun li għal kull ħaġa li jitlob il-konsorzju, il-gvern jgħidlu "iva" mingħajr ma jaqbad il-miżien u jikkalkola ħaġa kontra l-oħra.

Issa jekk l-Onor.

Buhagiar jaf xi ħaġa iktar milli naf jien, għandu jgħidli bil-qalb kollha.

L-Onor.

Buhagiar qalli: Jekk ma tagħtinix iċ-ċifra ngħidhielek jien.

Jien ngħidlu li le, il-gvern m'aċċetta l-ebda ċifra imma aċċetta biss il-prinċipju li jekk ikun hemm ħlas jagħmlu.

U tafu għaliex refgħu dan il-prinċipju l-gvern?

Għax irid iżomm bis-serjeta` l-impenn soċjali tiegħu lejn dawk il-barklora li għandhom dgħajjes mhux kummerċjali imma dgħajjes li ħafna drabi jużawhom għax-xogħol tagħhom, ġewwa l-Isla u l-Birgu.

Lil dawn il-barklora l-gvern qalilhom: Jien nagħmel kulma hemm bżonn biex l-irmiġġi li intom tridu jkunu għandkom, u fil-fatt dawn l-irmiġġi se nagħtuhomlhom, anke jekk dan ikun ifisser piż għall-gvern, għax ma nippretendix li xi ħadd li qed jagħmel proġett kummerċjali jerfa' fuq spallejh piż soċjali.

Il-gvern jerfa' l-parti li għandu bżonn jerfa', imma fil-limiti li jiddiskuti u jiftiehem dwarhom.

Għalhekk nappella lill-oppożizzjoni biex ma tintużax biex tagħmel xi forma ta' pressjoni kummerċjali, konxjament jew le, minn consortium jew ieħor fuq il-gvern.

Kif qal l-Onor.

Buhagiar, aħna vvotajna Lm300,000 biex nagħmlu t-titjib meħtieġ ta' l-infrastruttura.

Naturalment dan se jkun għadu biss il-bidu għax se jkollna nonfqu ferm iktar minn hekk.

Per eżempju, wara li tkellimna ma' l-Enemalta sibna li se jsir kuntratt ta' Lm0.25 miljun biex ikun hemm provvista adegwata ta' elettriku għall-Kottonera.

Aħna ddiskutejna mal-Maltacom fuq il-linji tat-telephone ta' dawk l-inħawi u ddiskutejna wkoll mal-Melita cable television fuq il-provvista tas-servizz tal-cable television fil-Kottonera.

Rigward il-cruise liner passenger terminal irrid ngħid li xejn ma kellna diskussjonijiet faċli għax il-gvern preċedenti ħareġ development brief u qalilhom: Hawn tridu tiżviluppaw lil min se jieħu l-proġett, u indikalhom l-area bil-highlighter.

Kemm hu faċli li tagħmel hekk!

Kemm hu faċli għalija li xi ħadd iġibli pjanta quddiemi u jien naqbad il-highlighter u ngħid: Dawn, dawn u dawn se jiġu żviluppati mill-privat!

Imma mbagħad skoprejna wkoll li fl-area indikata mill-gvern preċedenti mhux biss kellek tenants tal-gvern - diġa' hija problema kif tittrattaha b'mod uman, jekk ma rridux noqogħdu nimxu bix-xabla tal-liġi qisu xejn m'hu xejn - imma kellek min hu sid tal-post.

Aħna daħħalna l-consortium li hu indikat li jagħmel il-proġett fl-obbligu li jipprovdi alternattiva tajba.

Fil-fatt issa dan diġa' ġie konkluż u ġimgħa ilu bagħtna lill-consortium il-kuntratt finali kif qed jarah il-gvern.

Hawnhekk irrid ngħid ukoll - u rrid ngħidha pubblikament - li jekk il-konsorzju fadallu xi dettal partikolari li huwa verament minuri aħna lesti li naraw x'għandu xi jgħid, pero` ma jistax ikun li nibqgħu dejjem naraw x'se jiżdied għax il-consortium joħlom b'xi ħaġa oħra.

Aħna bagħtna l-kuntratt finali; issa jew niffirmawh jew, jekk hemm bżonn, niddiskutuh ma' ħaddieħor.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, bil-permess tal- Ministru.

ONOR.

ALFRED SANT: Il-mistoqsija hija din: Ir-repair u l-maintenance tal-quays tal-Birgu qegħdin f'idejn il-gvern jew f'idejn il-konsorzju?

Għax l-informazzjoni li għandi hija li l-consortium qed jinsisti li l-gvern jieħu l-inkarigu li over the 99 year period ikun hu li jmantni l-quays, isewwihom u jieħu ħsiebhom.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-tweġiba hija faċli.

Il-gvern preċedenti kien webbes rasu li l-moll jagħtih lill-privat.

Aħna nsistejna li dak jibqa' proprjeta' tal-gvern, u ladarba jibqa' proprjeta` tal-gvern ifisser li għal dik li hija tiswija straordinarja skond il-liġijiet normali tal- pajjiż se ssir min-naħa ....

(Interruzzjonijiet) Mill-Kottonera diġa' għaddejna għall-cruise liner passenger terminal.

Issa jkollok opportunita` li tagħmel id-domandi fil-mument opportun.

Rigward il-Connections, jien ninsab informat miċ-chairman ta' l-adjudication board li fil-ġranet li ġejjin se jkollna rakkmandazzonijiet dwar dak il-bord.

Naturalment issa ma nistax ma nirriferix għat-tielet qasam, li huwa dak ta' l-ambjent.

Hawnhekk ma nistax ma nerġax ngħid dak li ilna ninsistu ħafna drabi fuqu; ċioe` li jekk ma nitilqux mill-prinċipju li Malta darna lkoll ma nkunu wasalna mkien.

Ħafna drabi aħna nieqfu fuq l-argument billi ngħidu mill-bieb 'il barra aħna ma nagħtux l-istess attenzjoni daqskemm mill-bieb 'il ġewwa, imma mhux hekk biss: Aħna f'darna x'nagħmlu?

Nagħmlu lil xi ħadd skjav inaddaf wara kulħadd jew nagħmlu lkoll il-parti tagħna?

Meta ngħidu li Malta hi darna lkoll, ma nistgħux naqsmu lill- pajjiż bejn min għandu l-inkarigu li jnaddaf regolarment u bejn min iħoss li jista' jwaddab kull oġġetti li jkollu fil-karozza u li ma jkollux bżonnu 'l barra.

Imbagħad xi ngħidu għall-kuntratturi?

Dawn jgħidulek: Għalfejn noqogħdu mmorru l-Magħtab biex narmu t-terrapien?

Immorru f'xi wied u nwaddbu kollox hemm!

L-Onor.

Buhagiar irrifera għal Joe Farrugia, li jmexxi l-unit għal ambjent nadif.

Illum dan il-unit iħaddem 20 ruħ - fil- fatt ġieli kelli l-okkażjoni li nżurhom waqt li huma jkunu għaddejjin b'ħidmiethom - li xogħolhom huwa li jnaddfu l-mini filwaqt li jnaddfu toroq arterjali u distributorji oħra, b'koordinazzjoni mad-dipartiment tat-toroq.

Dawn il-ħaddiema jagħmlu wkoll xogħol ta' tindif ieħor, fosthom fuq areas li jkunu abbandunati, bħalma hemm viċin il-Marsa sports club.

Fil-fatt ta' min jgħid li tnaddfu 3.3 kilometri minn din l-area u ħarġu minn hemm 300 trakk.

Imbagħad wara li jkun sar sforz biex dak il-post jitnaddaf, mill- għada stess jerġa' jibda jitħammeġ.

Fil-ftit ħin li għad fadalli ma nistax ma nirriferix għas-sejħa li għamilna dwar is-sistema integrata ta' l-immaniġġjar ta' l-iskart.

L-Onor.

Buhagiar, bir-rispett kollu lejh, qed jagħmel argument vizzjuż fejn qed jgħid - u din qalha wkoll f'It-Torċa" l-għada li ħabbarna dan id-dokument - dan bilfors irid ifisser li jsiru taxxi fuq l-iskart jew inkella l-gvern joħroġ il-flus hu mbagħad jiġborhom mingħand in-nies.

Aħna li qed nipprovaw nagħmlu hu proġett li kemm jista' jkun hu stess ikollu inbuilt ir- revenues tal-financing tiegħu.

B'hekk ma jkunx hemm il-ħtieġa li noħolqu xi sistema ta' tassazzjoni oħra fuq il-poplu jew fuq il-pajjiż.

Sur President, se nagħlaq dan id-diskors billi nwieġeb għal domanda li għamilli l-Onor.

Buhagiar.

Fl-ewwel jumejn kien hemm għaxar kumpanniji li ġabru d-dokument.

Rigward l-aħħar mistoqsija li għamilli jien ngħidlu sempliċement li le, m'għandna l-ebda ħsieb li naqbdu lill-ħaddiema tal- gvern u nitfgħuhom mal-privat, jekk kemm-il darba ma nkunux qegħdin f'partnership ma' xi ħadd u jkun hemm xi settur mill-privat li jeħodlok parti mill-impjegati bi ftehim mal-unions, ma' l-impjegati stess u bil- garanziji soċjali kollha.

Din hija mira across the board.

Fil-fatt jien niċħad bl-iktar mod kategoriku li hemm xi pjan ta' dan it-tip, pero` ngħid li għandna l-mira ġenerali li dan il-pajjiż jitmexxa verament b'mod ħafna iktar effiċjenti u serju milli kien jitmexxa qabel.

Grazzi, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Joe Mizzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra, skond il-mozzjoni ta' proċedura.

Il-Kumitat ġie sospiż fin-12.31 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Mizzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Division.

VOTAZZJONI NRU.

282 FAVUR : 28

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | | | |

KONTRA: 33

L-Onor | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Censu | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-voti tal- ministeru għall-ambjent, u se nibda minn vot 30.

Il-mistoqsija hi:

VOT 30 - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 20,920,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 30 - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 30 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 31 - PROTEZZJONI TA' L-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,991,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 31 - Protezzjoni ta' l-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 31 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT V - MINISTERU GĦALL-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,547,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru għall-Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot V għaddiet.

Fis-12.39 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 30, 31 u V ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 6 ta' Diċembru, 2000, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2001

It-Tmien Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 6 ta' Diċembru, 2000, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-12.41 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 172.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SIGURTA' SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara kemm huwa n-numru ta' kumpanniji li tressqu l-qorti mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali għaliex ma ħallsux il-pagamenti dovuti għall-ħlas tas-sigurta nazzjonali (il-bolla/tal-ħaddiema tagħhom?)

Kemm huwa n-numru ta' ħaddiema li l-bolli tagħhom ma ġewx imħallsa mill- kumpanniji tagħhom u kemm hija ċ-ċifra fi flus li fuqha qed jieħu l-passi legali id-dipartiment sabiex jiġbru dawn il-pagamenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d- dipartiment tas-sigurta' soċjali m'għadux id-dipartiment responsabbli għall- ġbir u l-infurzar tal-pagamenti tal-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali.

Din il-funzjoni għaddiet f'idejn il-kummissarju tat-taxxi interni f'Jannar 1998.

Matul din is-sena d-dipartiment tas-sigurta' soċjali ħareġ 89 ittri uffiċċjali (għal ammont ta' 'l fuq minn Lm610,000), 26 sekwestri u 9 mandati ta' qbid għal flus li għadhom dovuti għall-perijodi ta' qabel Jannar 1998.

Peress li d-dipartiment iħarrek kumpanija u mhux persuna, l-ammont ta' ħaddiema mpjegati f'kull kumpanija ma jkunx indikat.

MEAT SELLERS ASSOCIATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinfurmani x'ġara mill-investigazzjonijiet ta' l-ilmenti tal-bejjiegħa tal-laħam li rriferejt għalihom fid-domanda tiegħi nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li l-ilmenti kollha li qed issir riferenza għalihom jirriferu speċifikament għall-operat tal-biċċerija, u peress li kif għedt fit-tweġiba għal mistoqsija nru.

21152 kopja ta' l-istess ġiet mgħoddija lill-ministeru ta' l-agrikoltura, nissuġġerixxu li din il- mistoqsija ssir lill-ministeru ta' l-agrikultura.

ENEMALTA - QTUGĦ TAD-DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinformani, b'aktar dettal ta' informazzjoni, skond it-talba ta' mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall- aħħar parti ta' mistoqsija parlamentari nru.

21140, peress li l-ewwel parti ġiet imwieġba fid-detal.

Jekk dan huwa l-każ, ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ammont ta' ħsara f'termini ta' flus għadu ma ġiex stabilit bl-eżatt u għalhekk ma jkunx prudenti li wieħed isemmi ċifri.

Dwar kif ġew affetwati s-sidien ta' stabilimenti kummerċjali, huwa diffiċli li wieħed jikkwantifika għaliex jiddependi minn diversi fatturi, fosthom il-ġeneru tan-negozju.

PA - WARDIJA - WIED QANNOTA,

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

21355, nixtieq ninforma lill-Ministru li l-lokalita' hi fil-Wardija.

ONOR.

TONIO BORG: L-indikazzjonijiet ta` l-Onor.

Interpellant, kemm f'mistoqsija parlamentari nru.

21355 u kemm f'mistoqsija parlamentari nru.

21868 m`humiex speċifiċi biżżejjed għaliex l-areas indikati huma ta` daqs sostanzjali.

Għalhekk nerġa` nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħti dettalji speċifiċi, idealment permezz ta` site plan, sabiex tkun tista` tingħata risposta xierqa għal mistoqsija tiegħu.

MTARFA - BARRACK BLOCKS - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinfurmani fiex waslet il-kwestjoni tal-landscaping lighting around barrack blocks fl-Imtarfa li qed iqajjem il-kunsill ta' l-Imtarfa?

Jista' jinfurmani kemm hija l-ispiża nvoluta u meta se jsiru x-xogħlijiet ħalli jiġi evitat il-periklu għar-residenti, inkluż it-tfal ta' l-Imtarfa?

Jista' jirrimedja l-każ HAA 6/2000 kemm jista' jkun malajr ħalli l-familji konċernati jqattgħu Milied bla periklu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kwestjoni tad-dawl madwar il-barrack blocks fl- Imtarfa ġiet diskussa waqt laqgħa li saret fil-25 ta' Settembru 2000 fejn kien hemm preżenti l-kunsill lokali ta' l-Imtarfa, rappreżentanti ta' l- awtorita' tad-djar u l-Enemalta.

Kulħadd qabel li ġaladarba sistemi bħal dawn ma jitqisux mill-Enemalta bħala dwal pubbliċi, u minħabba l-fatt li saru ħsarat konsiderevoli fid-dwal minn meta ġew installati sitt snin ilu, l-aħjar soluzzjoni kienet li tiġi nstallata sistema ġdida mill-Enemalta stess.

B'hekk id-dwal ikun jista' jitqies bħala parti minn street lighting, u ma jkunx hemm għalfejn il-kunsill iħallas għall-konsum u għall- manutenzjoni.

L-awtorita' għamlet talba formali lill-Enemalta biex issir stima tax-xogħlijiet meħtieġa.

L-awtorita' qed tistenna li tirċievi din l- istima.

Sadanittant, minħabba l-ħsarat li saru fis-sistemi tad-dawl eżistenti, dawn ġew mitfija mill-kunsill stess sabiex jiġi evitat kwalunkwe periklu għar-residenti.