MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 193 It-Tlieta, 30 ta' Novembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 193

It-Tlieta, 30 ta' Novembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 30 ta' Novembru, 1999

WERREJ MINUTI 576

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 576

TQEGĦID TA' KARTI 582

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESPONSABBILTA' ĊIVILI U KUMPENS GĦAL TINĠIS

MIŻ-ŻEJT (IT-TIENI QARI)

OIL POLLUTION (LIABILITY AND COMPENSATION) BILL (SECOND READING) 582

AĠĠORNAMENT 601

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 604

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 192 li saret fit-30 ta' Novembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ma ġew impjegati l-ebda ħaddiema fid-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali fil-perijodu indikat.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, x'konnessjoni hemm bejn id- dipartiment responsabbli għall-manutenzjoni u d-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali?

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dipartiment responsabbli mill-manutenzjoni huwa entita` separata mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 fid- dipartiment għall-akkomdazzjoni soċjali?

Jista jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid huwiex il- ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-perijodu indikat sar trasferiment wieħed mid- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

Dan sar għaliex l-impjegat konċernat inħatar VAT inspector.

It-trasferimenti minn u għal dipartimenti oħra jsiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

ĦARSIEN TA' L-ANZJANI - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-dipartiment għall- ħarsien ta' l-anzjani mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-perijodu msemmi, id-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani impjega bħala enrolled nurses mhux aktar minn 14-il ruħ.

ĦARSIEN TAL-FAMILJA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda maċ-ċentru ħidma soċjali mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-perijodu ta' bejn is-27 ta' April, 1999 u l-15 ta' Settembru, 1999 ma ġewx impjegati nies ġodda mad-dipartiment ħarsien tal-familja, fiċ-ċentru ħidma soċjali.

Pero` għall-istess perijodu d- dipartiment għamel użu mis-servizzi ta' żewġ psikologi fuq bażi kuntrattwali part-time.

Dwar it-tieni u t-tielet partijiet tal-mistoqsija t-tweġiba hija fin- negattiv.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Rigward il-casual social assistants li jaħdmu ma' l-anzjani l-ombudsman kien għamel sensiela ta' rakkmandazzjonijiet, anke biex jekk jista' jkun f'dan il-qasam l-affarijiet ma jitmexxewx fuq linji tribali, skond min ikun hemm fil-gvern.

Xtaqt inkun naf jekk sarx xi ħaġa biex nimxu fuq ir-rakkmandazzjonijiet li kien għamel l-ombudsman dwar ir- reklutaġġ u t-tqassim ta' social assistants.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, ir-rapport ta' l-ombudsman ġie eżaminat u rrid ngħid li f'ċerti aspetti tiegħu għadu qed jiġi analizzat.

Hemm ċerti rakkmandazzjonijiet li nistgħu nwettquhom bla diffikulta` ta' xejn, pero` hemm oħrajn - partikolarment il-metodu ta' l-għażla tal- casual social assistants għal min imbagħad jiġi assenjat ma' dik id-dar u ma' l-oħra - li joħolqu ftit komplikazzjonijiet u għalhekk għadna qed naraw kif nistgħu nindirizzawhom.

Nista' ngħid pero' li ninsabu fil- proċess li nanalizzaw u nimplimentaw dawk ir-rakkmandazzjonijiet li nistgħu nimplimentaw.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, peress li fiċ-ċentru ħidma soċjali hemm numru ta' social workers, liema social workers fost problemi oħra jiltaqgħu ma' dawk li jirrigwardaw housing, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'weighting jingħataw ir-rakkmandazzjonijiet ta' dawn is-social workers mid-dipartiment jew mill-awtorita` tad-djar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett irrid ngħid li jeżistu social workers mad-dipartiment tal-ħarsien tal-familja kif ukoll mas-social welfare development programme.

Jien nikkonferma li f'xi wħud mill-każi jkun hemm ukoll l-aspett ta' l-akkomodazzjoni soċjali u nista' ngħid li r- rakkmandazzjonijiet li jagħmlu s-social workers jintbagħtu lid-dipartiment u jingħataw attenzjoni pero`, bħalma jaf l-Onor.

Membru, is-sistema li għandna sal-lum tagħti piż qawwi, għalkemm mhux komplut, lis-sistema tal- punti, liema sistema ma tagħtix biżżejjed piż liċ-ċirkostanzi soċjali u partikolari li jkun hemm f'każi individwali.

Minħabba f'hekk inħolqot din id-diffikulta`.

Kif kelli l-okkażjoni ngħid diġa` fix-xhur li għaddew, is-sistema kollha tal-mod kif jiġu kkalkolati l-punti ġiet riveduta u f'dawn il-ġranet se ningħata l-proposti li ġew magħmula minn grupp ta' nies - li jinkludu rappreżentanti mid-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali u mill- awtorita` tad-djar - li rrivedew is-sistema kollha bl-iskop li jkollna sistema li tagħti piż ikbar liċ-ċirkostanzi soċjali partikolari li l- individwu jkun għaddej minnhom, inkluż piż ikbar lill-parir jew ir-rapport li s-social worker tkun qiegħda tagħti f'kull każ partikolari.

Jien nittama li din is-sistema jkollna okkażjoni li niddiskutuha f'livell tal-kumitat għall-affarijiet soċjali, meta jasal il-mument, li nispera li m'huwiex fil-bogħod wisq.

ĦARSIEN TAL-FAMILJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 sal- 15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema taċ-ċentru ħidma soċjali?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fid-dipartiment ħarsien tal-familja fil-perijodu 27 ta' April sal-15 ta' Settembru, 1999 saru żewġ trasferimenti; wieħed mit- trasferimenti sar minħabba promozzjoni, filwaqt li trasferiment ieħor sar fuq talba tal-impjegat konċernat.

It-trasferimenti kollha jsiru minħabba esiġenzi tas-servizz.

SEDQA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mas-Sedqa mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 mas-Sedqa sar reklutaġġ ta' tliet impjegati full-time u waħda part-time.

Dawn ġew ingaġġati wara l-ħruġ ta' applikazzjonijiet permezz ta' sejħa pubblika fil-gazzetti.

RSC - SERVIZZI TA' SIGURTA`

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru: Peress li jirriżulta li l-armata m'hijiex titħallas għas- servizzi ta' sigurta` li jagħmlu l-ħaddiema tar-revenue security corps mal- Ħal Far groupage bonded stores, jista' l-Prim Ministru jinformani x'inhija r-raġuni?

Jassigura lill-Kamra li l-impjieg ta' dawn il-ħaddiema m'huwiex mhedded, u ċioe` li dawn il-ħaddiema se jkomplu jagħmlu l-istess xogħol fil-futur kif ġie mwiegħed lilhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 11172 f'seduta numru 192.

Fil-fatt hawn sensiela ta' domandi bl-istess suġġett u, kif spjegajt dalgħodu, hemm ftehim li l-ispejjeż tar-revenue security corps għas- servizz li jagħmlu jibda jitħallas b'effett mill-1 ta' Jannar tas-sena li ġejja mill-gvern permezz tad-dwana.

RSC - SERVIZZI TA' SIGURTA`

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru: Peress li jirriżulta li l-armata m'hijiex titħallas għas- servizzi ta' sigurta` li jagħmlu l-ħaddiema tar-revenue security corps mal- cash office tad-dwana, jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhija r-raġuni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 11172 fis-seduta numru 192.

RSC - SERVIZZI TA' SIGURTA`

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru: Peress li jirriżulta li l-armata m'hijiex titħallas għas- servizzi ta' sigurta` li jagħmlu l-ħaddiema tar-revenue security corps mad- dipartment ta' l-inland revenue, jista' l-Prim Ministru jinformani x'inhija r-raġuni?

ONOR.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 11172 fis-seduta numru 192.

RSC - SERVIZZI TA' SIGURTA`

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Peress li jirriżulta li l-armata m'hijiex titħallas għas-servizzi ta' sigurta` li jagħmlu l-ħaddiema tar-revenue security corps mad-dipartment ta' l- artijiet, jista' l-Prim Ministru jinformani x'inhija r-raġuni?

ONOR.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, qed nifhem tajjeb jien li s'issa d- dipartimenti u l-korporazzjonijiet li jagħmlu użu mill-ħaddiema tar-revenue security corps - bl-eċċezzjoni tal-banek, għaliex safejn naf jien dawn dejjem ħallsu - ma kenux qed iħallsu għal dan is-servizz?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Din hija kwestjoni ta' sistema ta' accounting - il-cost tagħhom se jibda jiġi redistributed fid-dipartimenti partikolari li jużaw dan is-servizz u jidħol fil-budget tagħhom - u nista' nikkonferma li qatt ma kien hemm il-problema li n-nies tar-revenue security corps ma kenux se jitħallsu.

RSC - SERVIZZI TA' SIGURTA`

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru: Peress li jirriżulta li l-armata m'hijiex titħallas għas- servizzi ta' sigurta` li jagħmlu l-ħaddiema tar-revenue security corps mad- dipartiment tal-lottu, jista' l-Prim Ministru jinformani x'inhija r-raġuni?

ONOR.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9860, il-Ministru qed jirriferi għall-47 tunnellata Sante` jew Alpha?

Jista' jagħti breakdown ta' l-ispejjeż taż-żewġ esportazzjonijiet tal-patata Alpha u Sante` għall-ewwel 471 tunnellata taż- żewġ varjetajiet?

Jista' l-Ministru jgħid meta ġie ffirmat il-kuntratt ta' l-esportazzjoni Alpha mill-amministrazzjoni preċedenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): L-ewwel 471 tunnellata patata msiefra din is-sena kienet tal-varjeta` Sante` u għaldaqstant it-tweġiba għall- mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant hija li ma setgħetx ma tikkonċernax din il-varjeta`.

L-ispejjeż għall-ġarr tal-patata Sante` u dawk għall-ewwel 471 tunnellata Alpha laħqu Lm19,455 u Lm21,282 rispettivament.

Kif jaf tant tajjeb l-Onor.

Interpellant, il-kuntratt preżenti kien iffirmat fil-5 ta' Mejju 1998, jiġifieri qabel ma għalaq dak ta' qablu, fejn kawża ta' hekk il-kuntrattur ma kellux jagħmel xi sforzi żejda biex joħroġ ta' raġel lejliet l-għotja ta' kuntratt ġdid, għax ovvjament ħobżu kien diġa` maħbuż minn sena qabel.

Kien għalhekk li l-patata dik is-sena ma kesbitx prezzijiet aħjar, peress li diġa' kellu l-kuntratt tat-tliet snin ta' wara f'idejh.

DR. JOS.

CANNATACI- ĦLAS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi tħallas b'mod dettaljat mill-ministeru tiegħu u minn kull enti li taqa' taħtu - jew li fil-passat kienet taqa' taħt il-ministeru tiegħu - fil-perijodu bejn it- 12 ta' Mejju 1987 sal-lum, Dr. Joseph Cannataci f'salarji, benefiċċji u allowances xahar b'xahar?

Bl-approvazzjoni ta' min saru tali ħlasijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma tħallsu ebda salarji, benefiċċji u allowances lill-persuna ndikata fil-mistoqsija mill-ministeru għall-politika soċjali jew minn kull enti li jaqa' jew kien jaqa' taħt dan il-ministeru bejn it-12 ta' Mejju, 1987 sal-lum.

DR. JOS.

CANNATACI - ĦLAS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid xi tħallas b'mod dettaljat mill-ministeru tiegħu u minn kull enti li taqa' taħtu - jew li fil-passat kienet taqa' taħt il-ministeru tiegħu - fil-perijodu bejn it-12 ta' Mejju 1987 sal-lum, Dr. Joseph Cannataci f'salarji, benefiċċji u allowances, xahar b'xahar?

Bl- approvazzjoni ta' mnin saru tali ħlasijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Il-ministeru tas-saħħa jew entitajiet li jaqgħu taħtu u li kienu jaqgħu taħtu fil-passat ma ħallsu xejn lil Dr. Joseph Cannataci bejn it-12 ta` Mejju, 1987 u llum.

ĦATRA TA' AĠENT PRIM MINISTRU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-avviż li deher fil-ħarġa tal-31 ta' Awissu 1999 tal-Gazzetta tal- Gvern, jista' l-Prim Ministru jgħid x'wasslu biex jagħti parir lill- President ta' Malta biex il-ministru ta' l-edukazzjoni jassumi d-dmirijiet addizzjonali ta' prim ministru, b'seħħ minn nhar il-Ħadd id-29 ta' Awissu 1999?

Jista' jgħid kemm kien twil il-perijodu li kien assenti fih u għal- liema raġuni dan seħħ?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-parir imsemmi huwa wieħed normali li l-prim ministru jagħti lill-President ta' Malta skond artiklu 83(1) tal- kostituzzjoni kull meta hu (il-prim ministru) ikun assenti minn Malta.

Il-Gazzetta tal-Gvern tat-3 ta' Settembru, 1999 kienet ġabet l-avviż li jien kont erġajt dħalt għad-dmirijiet tiegħi ta' prim ministru mill-1 ta' Settembru, 1999.

Fit-tlett ijiem li kont imsiefer il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali kien ukoll imsiefer.

GĦAWDEX - GOZO OFFICE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9005, tista' l-Ministru tgħid jekk il-Gozo office ta' Triq l-Ifran fil-Belt Valletta hux qiegħed jinkera jew inkella nxtarax?

Tista' l-Ministru f'kull każ tgħid xi tħallas f'kiri jew xiri minn meta nfetaħ sal-lum, kif ukoll tgħid f'kull każ x'se tkun in-nefqa sal-31 ta' Diċembru 2005?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-Gozo office li qed jirriferi għalih ġie mogħti lill-ministeru għal Għawdex mill-Bank of Valletta fuq bażi ta' tolleranza u għaldaqstant il-ministeru ma huwa jħallas xejn għall-użu tiegħu.

SKEJJEL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 7371 tas-26 ta' Mejju 1999, u cioe` jgħid x'tip ta' riorganizzazzjoni hemm maħsuba biex ikun hemm struttura li tieħu ħsieb ix-xogħlijiet kapitali fl-iskejjel tad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni?

Konxju l-ministru li l-amministrazzjoni preċedenti kienet tat l-approvazzjoni biex tali struttura titwaqqaf biex l- affarijiet f'dan il-qasam dejjem isiru b'mod aħjar?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Din hi l-ewwel materja li qed jitratta l-office of review u t-tagħrif mitlub ikun jista' jingħata meta jiġu ffinalizzati l-proposti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, jien segwejt id-diskors tal-budget u segwejt anke l-fatt li dan l-aħħar mid-diviżjoni ħarġu diversi sejħiet għal applikazzjoni biex jimtlew postijiet f'dan l-office of review.

Eżattament xi struttura se jkollu dan l-uffiċċju?

Kemm mill-uffiċjali huma diġa` fil-ministeru jew fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u kemm minnhom huma fil-management efficiency unit?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mill-MEU se jkollna s-servizzi ta' ħames persuni; tlieta minnhom fuq bażi prattikament full-time u tnejn oħra jagħtuna numru ta' sigħat fil-ġimgħa.

In-nies l-oħra jridu jiġu minn ħdan l-uffiċjali pubbliċi jew li diġa` jeżistu fil-ministeru ta' l-edukazzjoni jew inkella - jekk wieħed ma jsibx dak li hu meħtieġ - minn fost uffiċjali pubbliċi oħrajn f'dipartimenti oħra.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Deguara.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi n-numru ta' siringi li tqassmu miċ-ċentri tas-saħħa matul il-perijodu Jannar – Ottubru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11705.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESPONSABBILTA' ĊIVILI U KUMPENS GĦAL TINĠIS MIŻ-ŻEJT

OIL POLLUTION (LIABILITY AND COMPENSATION) BILL

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, għandi messaġġ mill-President:

THE DEPUTY SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

GUIDO de MARCO PRESIDENT

Il-President, wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi biex Malta taċċedi għall-Protokoll ta' l-1992 li jemenda l-Konvenzjoni Internazzjonali ta' l-1969 dwar Responsabbilta' Ċivili għal Ħsara mit-Tinġis biż-Żejt, u l-Protokoll ta' l-1992 li jemenda l- Konvenzjoni Internazzjonali ta' l-1971 dwar it-Twaqqif ta' Fond Internazzjonali għal Kumpens għal Ħsara mit-Tingis biż-Żejt, u għall- implimentazzjoni tad-dispożizzjonijiet ta' dawn il-Protokolli", jirrakomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

30 ta' Novembru 1999

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-1999 dwar Responsabbilta` Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed iħassar l-Att ta' l-1991 dwar l-istess suġġett u jdaħħal fis-seħħ miżuri ġodda illi għalkemm huma ġodda huma marbutin ma' l-abbozz ta' l- 1991.

Il-ħtieġa illi l-abbozz ta' l-1991 jiġi mħassar, aktar mill- bżonnijiet lokali tirriżulta mir-responsabbiltajiet internazzjonali tagħna għaliex il-konvenzjonijiet li qegħdin nitkellmu dwarhom mhux biss jitolbu illi jkun hemm id-dħul fis-seħħ tal-konvenzjoni l-ġdida, imma wkoll illi dawk il-pajjiżi illi jirratifikaw il-konvenzjoni ta' l-1992 jinqatgħu mill- konvenzjonijiet il-qodma ta' l-1969 u l-1991 b'mod illi tkun il-konvenzjoni l-ġdida li tapplika għaċ-ċirkostanzi ġodda madwar id-dinja.

Dawn iż-żewġ konvenzjonijiet, is-Civil Liability Convention ta' l-1969 u l-Fund Convention ta' l-1971 huma konvenzjonijiet illi kienu maħsuba biex jassiguraw illi jkun hemm il-ħlasijiet neċessarji f'każ li jkun hemm tinġis miż-żejt u wkoll illi jkun hemm fond maħsub minn qabel proprju biex jiġi assigurat illi r-responsabbiltajiet internazzjonali jkunu mħarsa.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa f'ħafna aspetti replika ta' l-Att ta' l- 1991 pero' jekk wieħed iħares lejn id-diskussjoni illi ġabet fis-seħħ dan l- abbozz ta' liġi u dak kollu li ġara minn dak iż-żmien sal-lum, wieħed jista' jgħid illi komplejna mexjin fid-direzzjoni li l-pajjiżi li jirratifikaw dawn il-konvenzjonijiet ikunu f'qagħda kemm illi jerfgħu r- responsabbilta` internazzjonali tagħhom kif ukoll, jekk jinqala' l-każ, li jieħdu l-kumpens skond il-każ.

Forsi wieħed qed jistaqsi kif qegħdin niġu f'dan il-parlament biex nirratifikaw protokolli seba` snin wara li dawn ħarġu.

Dan qed jiġri għaliex dawn il-konvenzjonijiet, jiġifieri s-Civil Liability Convention ta' l-1992 u l-Fund Convention ta' l-1992 daħlu fis-seħħ f'Mejju ta' l-1996 għaliex it-twaqqif tagħhom kien jitlob li qabel jidħlu fis-seħħ ikun hemm numru ta' pajjiżi - jekk m'iniex sejjer żball tmienja - li jirratifikawhom.

Issa, l-ewwel tmien pajjiżi damu sa l-1996 biex jirratifikaw dawn il-konvenzjonijiet pero' s-sitwazzjoni llum hija li s- Civil Liability Convention ġiet ratifikata minn 49 pajjiż filwaqt illi l- Fund Convention ġiet ratifikata minn 46 pajjiż.

Sur President, konvenzjonijiet bħal dawn huma meħtieġa u importanti biex jiġi assigurat illi kemm jista' jkun ma jkunx hawn tniġġiż minn żjut waqt li dan ikun qed jinġarr minn pajjiż għall-ieħor.

Madanakollu, minkejja l- isforzi kollha li jsiru xorta waħda jibqa' jkollna okkażjonijiet fejn ikun hemm inċidenti ta' tniġġiż miż-żejt b'mod partikolari minħabba ħsarat fuq il-vapuri u allura nħass il-bżonn li jkun hawn fis-seħħ konvenzjonijiet internazzjonali illi jassiguraw ukoll li incidenti bħal dawn jiġu mnaqqsa jew aħjar evitati u wkoll li jkun hemm il-kondizzjonijiet li permezz tagħhom jsir il-kumpens xieraq.

Malta, bħala pajjiż li għandu responsabbiltajiet internazzjonali illi aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qegħdin jikbru u bħala pajjiż illi qiegħed fiċ-ċentru tal-baħar Mediterran li minnu jgħaddi ammont sostanzjali ta' negozju, trid tara li f'pajjiżna jkollna fis-seħħ l-aktar konvenzjonijiet riċenti u wkoll li dawn ikunu mħarsa.

Kif għedt aktar kmieni, dawn il- konvenzjonijiet ġew ratifikati minn numru sostanzjali ta' pajjiżi u jekk aħna ma nirratifikawhomx bil-mod kif ġew aġġornati allura nibqgħu taħt il- konvenzjonijiet ta' l-1969 u l-1971 bil-konsegwenza li x-share illi jħallsu l-kumpanniji tagħna li jġorru ż-żjut f'każ ta' xi disgrazzja jkun ikbar minn dawk li jħallsu kumpanniji ta' pajjiżi li jkunu rratifikaw dawn il- konvenzjonijiet.

Dan għaliex dawn il-konvenzjonijiet huma magħmula b'mod li f'każ ta' xi dfisgrazzja jkun hemm kontribuzzjoni minn dawk kollha li jkunu rratifikawhom b'mod illi l-ispejjeż biex jinżamm il-fond kif ukoll biex ikun hemm kumpens għall-ħsarat ikunu maqsuma bejn il-pajjiżi membri ta' dik il-konvenzjoni partikolari.

Għalhekk huwa fl-interess ta' pajjżina illi nirratifikaw dawn iż-żewġ konvenzjonijiet.

Sur President, is-Civil Liability Convention tgħid li l-vapuri illi jġorru ż-żjut minn pajjiż għall-ieħor, speċjalment dawk li jaqbżu l-2000 tunnellata, għandhom huma wkoll jikkontribwixxu s-sehem tagħhom.

Naturalment l-akbar kontributur Malti għal dawn il-ħlasijiet hija l- Enemalta għaliex hija l-aktar kumpannija Maltija li timporta ż-żjut pero' hemm tliet kumpanniji oħrajn li jikkontribwixxu għal dawn il-ħlasijiet, li huma l-MOBC, l-Oil Tanking u s-San Lucjan.

F'dan is-sens, wieħed jieħu gost jinnota li l-ammont ta' ħlas illi sar is-sena li għaddiet kien relattivament iżgħar minn dak li sar fis-snin ta' qabel.

Is-Civil Liability Convention qiegħda tillimita wkoll l-ammont ta' danni illi jkun irid iħallas sid il-vapur f'każ illi jkun hemm xi tniġġiż miż- żejt, filwaqt illi Fund Convention qiegħda tistabbilixxi l-fond ta' ħlasijiet mill-kumpanniji fid-diversi pajjiżi importaturi ta' żjut.

Tajjeb ngħid ukoll li jingħad li jekk kemm-il darba d-dannu jkun ikbar minn dak li tillimita s-Civil Liability Convention ikun hemm tip ta' ħlasijiet oħrajn mill-Fund Convention dejjem sabiex jiġi garantit illi l-ħsarat li jsiru jiġu kkumpensati.

Wieħed jifhem li sid il-vapur li jkun qed iġorr iż-żejt ikollu xi tip ta' insurance cover pero' l-awgurju tagħna huwa li ma jkollna l-ebda inċidenti bħal dawn iżda minkejja l-prekewzjonijiet kollha mill- istess sidien u minn dawk li jirreġistraw il-vapuri, xorta waħda jibqgħalna diffikultajiet.

Sur President, kif għedt, l-emendi prinċipali li rriżultaw minn din il- konvenzjoni huma marbutin ma' l-area illi dwarha jsir il-ħlas fil-każ li jkun hemm tinġis fiha.

U filwaqt illi sa ftit ta' żmien ilu din l-area kienet tinkludi l-ibħra territorjali, illum qegħdin ngħidu li din tinkludi wkoll l-exclusive economic zones u allura se jkunu jistgħu jsiru ħlasijiet anke fil-każ li jkun hemm tinġis miż-żejt f'dawn iż-żoni.

Dan ifisser li l- area li fiha jista' jinqala' xi inċident bħal dan se tikber.

Se tikber ukoll il-possibbilta` ta' inċidenti bħal dawn u allura jikber ukoll ċ-ċans li jsiru ċerti ħlasijiet bħala kumpens.

Għaliex tajjeb ngħidu li dawn l- inċidenti jagħmlu ħsara kbira mhux biss fl-ibħra imma anke fix-xtut u l- forom kollha ta' ħajja fl-istess baħar.

Għalhekk huwa importanti li pajjiżna jkun mal-grupp ta' dawk il-pajjiżi illi rratifikaw dawn il- konvenzjonijiet.

Sur President, jiena nemmen li dawn huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, pass li se jkompli jpoġġi lil Malta f'qagħda aġġornata għal dawk li huma responsabbiltajiet, obbligazzjonijiet u drittijiet internazzjonali tagħna.

Nittama għalhekk li jkun hemm qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra proprju għaliex dan l-abbozz ta' liġi qed ipoġġi lil pajjżna fuq il-platform modern li jinsabu fih pajjiżi oħrajn filwaqt li jgħin biex pajjiżna jkompli jibbenefika minn dawk li huma drittijiet internazzjonali.

Jiena nieqaf hawnhekk, nisma' l-kummenti miż-żewġ naħat u mbagħad inkun f'qagħda li ngħaddi xi kummenti oħrajn aktar tard.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nibda biex f'isem l-oppożizzjoni ngħid li aħna nemmnu li dan huwa abbozz ta' liġi li huwa utli għall-pajjiż u kif qal il- kollega tiegħi l-ministru, ilu li nhass il-bżonn li dawn iż-żewġ konvenzjonijiet jiġu ratifikati, u dan għal diversi raġunijiet.

Per eżempju, jekk Allaħares qatt tinqala' xi disgrazzja, bħala poplu u bħala pajjiż inbatu l-ewwelnett proprju minħabba li għadna ma rratifikajniex dawn il-konvenzjonijet u t-tieni nett minħabba s-sitwazzjoni ekonomika tagħna.

Sur President, aħna wkoll inħossu illi s-Civil Liability Convention tolqotna mill-viċin għaliex kif qal il-ministru aħna qegħdin f'nofs il- baħar Mediterran, baħar li minnu jgħaddu tankers kbar li ħafna minnhom iġorru ħafna aktar minn 2000 tunnellata ta' żejt.

Għandi nifhem ukoll li l- istudju li sar mill-awtorita` marittima dwar din il-konvenzjoni u l-emendi li saru se jwasslu biex dak kollu li għandu x'jaqsam mat-tinġis ta' l-ibħra jkun covered.

Pero' jiena ma nemminx illi għandna nidħlu fir- responsabbilta` ta' vapuri illi jġorru ż-żejt biss u naħseb li 'l quddiem għandna naraw kif nikkaverjaw vapuri oħrajn illi jiġu hawn Malta u jitilquhom fil-portijiet tagħna.

Sur President, din hija uġigħ ta' ras għall-gvernijiet kollha u għalhekk min-naħa ta' l-oppożizzjoni qegħdin nagħmlu s-suġġeriment li ssir leġislazzjoni urġenti dwar l-aġenti tal-vapuri li ħafna minnhom, kif għedna kemm-il darba, meta jaraw li t-tali vapur m'huwiex covered jaħslu jdejhom u r-responsabbilta` taqa' fuq l-awtorita` marittima, fuq il-gvern Malti.

Fil- passat għaddejna ħafna minn dan l-inkwiet; l-awtorita` marittima ġieli kellha ħames każijiet f'sena ta' vapuri li jiġu mitluqin fil-portijiet tagħna u jħammġu l-istess portijiet għaliex l-aġenti ma jidħlux responsabbli għalihom.

Għalkemm din m'għandhiex x'taqsam direttament ma' dan l-abbozz ta' liġi, nemmen li hija xi ħaġa li għandha nieħdu ħsiebha b'mod urġenti għaliex jekk Allaħares qatt vapur marbut mal-moll jinqata' tista' tiġri ħafna ħsara.

Kif qal tajjeb il-ministru, meta aħna nirratifikaw dawn iż-żewġ konvenzjonijiet, il-poplu Malti se jidħol għal aktar responsabbilta`, għal aktar fees u se jiġi covered minn dawn il-proċeduri kollha jekk jiġri xi ħaġa fl-ibħra territorjali tagħna.

Kif diġa' għedt, aħna naqblu ma' din il- konvenzjoni u se nivvotaw favur tagħha għaliex hija xi ħaġa illi tolqot lill-poplu Malti kollu u għaliex jekk kemm-il darba ma nkunux covered minnha u tinqala' xi disgrazzja nbatu konsegwenzi koroh ħafna.

Pero' m'huwiex biżżejjed li nirratifikaw din il-konvenzjoni.

Jeħtieġ ukoll li jkollna biex ngħassu l-ibħra territorjali tagħna.

Il-ministru qal tajjeb li bil-konvenzjonijiet il-qodma ta' l-1969 u l-1971 ma konniex covered pero' jekk m'ħaniex se jkollna biex nissorveljaw x'ikun għaddej mill-ibħra territorjali tagħna u biex nikkontrollaw it-tniġġiż tal-baħar u dak kollu li jista' jaffetwa l-baħar Mediterran inutli niffirmaw konvenzjonijiet.

Sur President, qabel aħna konna esposti għal kwalunkwe disgrazzja u l- poplu Malti ma kienx jagħti kas.

Tajjeb pero' li l-poplu jkun jaf li kieku Allaħares qatt kellha tiġri diżgrazzja u ma nkunux covered, tintlaqat anke l-industrija tat-turiżmu li bħala pajjiż niddependu ħafna minnha.

Nafu li f'pajjiżi ikbar minna li għandhom aktar mezzi milli għandna aħna xorta jħabbtu wiċċhom ma' problemi li ma jkunux ippreparati għalihom f'disgrazzji bħal dawn, aħseb u ara pajjiż żgħir bħal tagħna x'ikollna nsofru!

Din m'iniex qed ngħidha biex noffendi jew inmaqdar lil xi ħadd; ilkoll nafu li m'aħniex ippreparati għal diżgrazzji bħal dawn u lkoll nafu li bilfors rridu l-għajnuna tal-pajjiżi ta' madwarna.

Nemmen ukoll li jekk niffirmaw din il-konvenzjoni, din l-għajnuna mill-pajiżi ta' madwarna tkun għajnuna vera.

Sur President, fuq il-mezzi tax-xandir tagħna naraw u nisimgħu ħafna dwar diżgrazzji bħal dawn imma jiena ma nemminx li l-pollution tiġi biss miż- żejt.

Anke meta jitnaddaf vapur ikun hemm pollution għaliex il-ħmieġ kollu jintefa' fil-baħar u jispiċċa fuq l-art.

Fil-fatt il-ħmieġ li jkun hemm fil-bajjiet fl-inħawi tal-freeport kollu minn hemm ġej u dan qed ikun ta' inkonvenjent kbir għan-nies ta' dawk in-naħat pero' mhu qed isir xejn biex dan jieqaf.

Dan barra li ħafna mill-vapuri li jkollna fil-freeport ma jkunux up to standard u la nistgħu nżommu responsabbli lill-kaptani u lanqas lill-aġenti.

Dawn huma affarijiet żgħar pero' minħabba li aħna pajjiż żgħir jolqtuna mill-viċin u għalhekk aktar kmienu għedt li għandu jkollna iktar sorveljanza għaliex wara li nirratifikaw din il-konvenzjoni se nsibu ma' wiċċna iktar xogħol.

Għaliex qed ngħid dan?

Din il-ġimgħa jiena u l-kollega tiegħi l-ministru konna fuq il-vapur Global Mariner u ġie f'idejja ktieb fejn rajna l-bandiera Maltija mniżżla ma' dawk li jissejħu flags of convenience.

Jiena ddispjaċieni meta rajt dan u pprotestajt mas-segretarju ġenerali u għedtlu li hija disgrace għalihom li jsejħu l-bandiera Maltija bħala flag of convenience għaliex aħna għajjurin għall-bandiera Maltija.

Barra minn hekk, fl-opinjoni tiegħi l-awtorita` marittima ta' Malta hija waħda mill-aktar awtoritajiet marittimi serji li hawn u fis-sena u tmien xhur li ħdimt magħha rajt li ma tħallix li jsiru affarijiet li la jixirqu lill-baħrin u lanqas lill-vapuri.

M'iniex qed ngħid lanqas li nagħti tort lill-ministru preżenti li l- bandiera Maltija ġiet imniżżla bħala flag of convenience.

Sur President, jiena nemmen li fl-awtorita` marittima hemm nies serji u nies li huma għajjurin għall-bandiera Maltija u mhu se jħalluha qatt taqa' fil-livell ta' flag of convenience.

U l-barranin jgħiru għalina mhux għaliex aħna nħallu l-ħmieġ fuq il-vapuri għaliex it-72 inspector li hemm dejjem għamlu xogħlhom bis-serjeta` u l-vapuri li nqatgħu mir-reġistru meta kont ministru jiena ma nqatgħux għaliex ma ħallsux imma nqatgħu għaliex ma għamlux unur lill-bandiera Maltija.

Safejn naf jien ix-xogħol kien isir u għadu jsir bis-serjeta` u għalhekk nikkundanna lil min niżżel f'dak il- ktieb lill-bandiera Maltija bħala flag of convenience.

Nemmen ukoll li l- awtorita` marittima dejjem ħadet dawn l-affarijiet bis-serjeta` u għalhekk din il-konvenzjoni l-gvern għandu jeħodha bis-serjeta` għaliex dan huwa l- mezz ta' għajxien ta' ħafna ħaddiema u huwa l-vetrina tagħna fejn jidħol il- baħar.

Nerġa' ngħid pero' li inutli niffirmaw din il-konvenzjoni jekk imbagħad ma naħdmux biex il-poplu Malti verament ikun protett mill- pollution.

Sur President, l-ex-ministru ta' l-affarijiet barranin, sieħbi l-Onor.

George Vella, ħadem ħafna biex din il-konvenzjoni tiġi ratifikata.

Kien hemm fejn qbilna u kien hemm anke fejn ma qbilniex u żgur li huwa jista' jispjega iktar fejn konna wasalna.

Nemmen pero' li f'din il-kwestjoni għandu jkun hemm il-qbil u l-kooperazzjoni taż-żewġ naħat għax din m'hijiex xi ħaġa li tolqot lill-gvern jew lill-oppożizzjoni imma tolqot lill-poplu Malti kollu.

Ċertament li l-oppożizzjoni lesta tagħti l-kooperazzjoni sħiħa tagħha biex din il-konvenzjoni ladarba tiġi ffirmata taħdem verament bis-serjeta`.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, sfortunatament ftit huma dawk l- okkażjonijiet f'dan il-parlament fejn niddiskutu suġġetti bħal dawn li m'humiex ta' natura politika kontroversjali u allura fihom wieħed ikollu ċ- ċans li jaqbel fuq dak li jkun qed jiġi propost fl-abbozz ta' liġi pero' fl- istess ħin tittieħed ukoll l-okkażjoni biex wieħed jamplifika fis-suġġett ħalli jarrikkixxi d-dibattitu ngħid jiena anke għall-valur tar-records ta' dan il-parlament għada pitgħada minn min ikun irid jagħmel riċerka.

Sur President, dan qed ngħidu għaliex il-kwestjoni tat-tinġis ta' l-ibħra biż-żejt hija xi ħaġa li għandha x'taqsam b'mod dirett ħafna mal-vokazzjoni marittima ta' pajjiżna.

Pajjiżna huwa gżira u ma jistax ikun li meta nitkellmu fuq tinġis biż-żejt fil-baħar ta' madwarna ma nkunux qegħdin immissu concern, inkwiet, tħassib, preokkupazzjoni, li żgur irid ikollu kull pajjiż, stat, nazzjon bħal tagħna li huwa gżira.

Il-kwestjoni tat- tinġis tal-baħar biż-żejt m'hijiex xi ħaġa moderna.

Mill-ftit riċerka li għamilt sibt li fl-1754 diġa' kien jissemma' li hemm tinġis fil-Baħar Kaspju, ħdejn il-gżira msejħa Holy Island u dan probabbilment kien qed jillijkja mill-bastimenti li kienu jġorru l-qatran f'dik l-area - għaliex ovvjament wara kulħadd kien jaf kemm hemm minn dawn iż-żjut - biex jagħmlu t-tqalfit tal-bastimenti ta' l-injam.

L-ispinta l-kbira ttieħdet wara li kien hemm ir-rivoluzzjoni industrijali fejn beda jintuża l-faħam u mbagħad ż-żejt.

Fil-fatt fl-1886 kien ġie varat l-ewwel tanker u li kien jaħdem bl-isteam.

Kien pero' fl-1907 li kien hemm l-ewwel inċident ta' tanker li baqa' jissemma'.

Dan kien it- tanker Thomas W. Lawson, li nkalja qrib is-Scilly Islands u xerred madwar 8,000 tunnellata ta' crude oil.

Aktar tard, fl-1922, l-Ingilterra li kienet fit-traffiku ta' dawn l-affarijiet, kienet minn ta' l-ewwel li għamlet dak li kien magħruf Oil in Navigable Waters Act.

Sentejn wara l- Amerikani għamlu l-ewwel leġislazzjoni tagħhom fuq dan is-suġġett.

Iktar ma beda jiżdied it-traffiku taż-żjut, naraw li ma kienx biżżejjed li pajjiżi separati jagħmlu r-regolamenti tagħhom għall-ibħra tagħhom.

Fil- fatt ħafna liġijiet li llum neħduhom for granted dak iż-żmien ma kenux jeżistu.

Allura beda jinħass il-bżonn ta' liġijiet internazzjonali, liġijiet li jorbtu flimkien pajjiżi differenti.

Irridu nifhmu, Sur President, li fl-1938, jiġifieri ftit qabel il-Gwerra l-Kbira, l-Amerika, ir-Russja, il-Venezuela, l-Iran u l-Iraq kienu diġa' jipproduċu ż-żejt u kien hemm diġa' produzzjoni ta' madwar 272 miljun tunnellata.

Wieħed irid jgħid ukoll li sena wara l-flotta ta' tankers li dak iż-żmien bdiet isir iktar popolari kienet diġa' laħqet is-16-il miljun gross tonnage.

Jekk wieħed irid jikompara, sa l-1978 kien hemm 332 miljun gross tonnage, jiġifieri l-affarijiet kienu bdew jisplodu għaliex l- industrija bdiet tiddependi iktar fuq iż-żejt, iż-żejt beda jsir strument ekonomiku u allura wieħed beda jagħtih aktar importanza.

Imma ħalli nerġgħu mmorru pass lura.

Fl-1953 fl-Ingilterra bħala pajjiż marittimu li kellu imperu, li kellu l- industriji tiegħu u li kien fuq quddiem f'dawn l-affarijiet, twaqqaf kumitat speċjali biex jistudja t-tniġġiż u l-kontaminazzjoni ta' l-ibħra biż-żjut u jagħmel rapport.

Dan wassal biex sena wara, eżattament f'April ta' l-1954, saret l-international convention for the prevention of pollution of the seabed, l-ewwel konvenzjoni internazzjonali bbażata ġewwa Londra li kienet titratta speċifikament il-prevenzjoni tat-tniġġiż ta' l- ibħra biż-żjut.

Minn dak iż-żmien 'l hawn saru numru kbir ta' konvenzjonijiet internazzjonali.

M'iniex se nidħol fid-dettalji tagħhom għax hemm ammont enormi, pero' wieħed irid jgħid li għandek konvenzjonijiet li huma internazzjoanli u oħrajn li għalkemm huma internazzjonali m'humiex globali imma reġjonali.

Fosthom, Sur President, hemm il-konvenzjoni ta' Bonn li tiġbor il-pajjiżi ta' madwar il-Baħar Nordiku u, kif jgħidu l- Ingliżi, nearer home, iktar lejn in-naħa tagħna, hemm imbagħad il- konvenzjoni ta' Barcelona dwar il-Baħar Mediterran.

Fil-fatt fl-1975 beda l-proċess ta' koperazzjoni tal-pajjiżi tal- Mediterran flimkien biex iħarsu l-baħar Mediterran mit-tinġis u sena wara saret il-famuża Konvenzjoni ta' Barcelona, dik li kienet il-parti legali ta' dak li kien magħruf bħala l-blue plan tal-Mediterran ta' l-1975.

Dan kellu żewġ protokolli li ġew enunċjati fi Frar ta' l-1976 imma li daħlu fis- seħħ fi Frar ta' l-1978 meta kien hemm biżżejjed ratifikazzjonijiet.

Wieħed minn dawn il-protokolli kien jittratta d-dumping - u meta ngħidu dumping jista' jkun li nifhmu wkoll ir-rimi ta' żejt maħmuġ mill-bastimenti li jġorru ż-żejt fil-Mediterran kemm mill-ajruplani u kemm mill-vapuri - u l-protokoll l-ieħor kien jitkellem fuq il-koperazzjoni f'emerġenzi li jirriżultaw mit-tniġġiż.

Sur President, ovvjament Malta kienet minn ta' quddiem li rratifikat dawn il-konvenzjonijiet u ħadmet ħafna fuqhom.

Bi pjaċir infakkar hawnhekk ir-rwol u r-responsabbiltajiet li daħlet għalihom Malta meta flimkien mal-United Nations environment programme u l- IMO, il-Gvern Malti offra li f'Malta jiġi stabbilit dak li kien imsejjaħ ir- regional oil combating centre, ċentru reġjonali għall-ġlieda kontra t- tinġis tal-baħar Mediterran.

Fil-bidu dan kien ibbażat f'Manoel Island u minn hemmhekk kiber, sar ir-RAMPAC u ta kontribut kbir u ħadem ħafna biex kompla kabbar din il-mentalita` u l-kuxjenza kontra t-tinġis fil- Mediterran.

Hawnhekk ovvjament qegħdin nitkellmu fuq l-adozzjoni ta' żewġ leġislazzjonijiet internazzjonali li għandhom impatt dirett fuq il- kwestjoni tat-tinġis tal-baħar biż-żejt.

Kif diġa' għedt hemm ħafna konvenzjonijiet u ħafna liġijiet, u dawn jiena nikklassifikahom fi tliet kategoriji għaliexx hemm ħafna overlapping bejniethom, ħafna minnhom jirrepetu dak li jgħidu oħrajn u ġieli anke jidħlu fl-għalqa ta' xulxin.

Jekk wieħed jara b'mod goff kif inhuma maqsumin, isib li l-ewwel u qabel kollox għandek ruxxmata konvenzjonijiet li jitkellmu fuq il-miżuri li jridu jittieħdu qabel iseħħ l-inċident ta' tniġġiż, miżuri li jagħmlu minn kollox ħalli kemm jista' jkun l-inċidenti ma jiġrux.

Dawn huma liġijiet li jitkellmu fuq id-disinn tal-vapuri, liġijiet li jikkontrollaw l-apparat tan- navigazzjoni li għandu jkollhom il-vapuri, liġijiet li jitkellmu fuq il- crew li għandhom ikollhom il-bastimenti, fuq il-kwalifiki u l-lingwi li jitkellmu u kif jiftehemu bejniethom, liġijiet li jitkellmu fuq il- kapaċitajiet u l-kwalifiki professjonali ta' min imexxi l-vapuri u liġijiet li jitkellmu dwar il-kontroll fuq il-movimenti tal-vapur għax għalkemm ħafna nies jaħsbu li mill-baħar tista' tgħaddi minn fejn trid mingħajr iċ- ċans li taħbat dan mhu minnu xejn.

Fil-fatt ħafna liġijiet jitkellmu fuq dawk li huma magħrufa bħala traffic separation schemes li jitkellmu dwar min għandu d-dritta f'ċerti ibħra dojoq u dwar sistemi ta' monitoring ħalli wieħed jissorvelja l-moviment tal-vapuri speċjalemnt f'postijiet bħalma hu l-English Channel.

Ħalli nsemmi uħud minn dawn il-konvenzjonijiet.

Per eżempju, hemm l-agreement nordiku għall-koperazzjoni kontra t-tniġġiż tal-baħar, hemm il-konvenzjoni kontra r-rimi mill-vapuri u l-ajruplani għal ġol-baħar, hemm il-konvenzjoni internazzjonali magħrufa bħala l-MARPOL ta' l-1973 u hemm ukoll l-international convention for the safety of life at sea, il-famuża Solas Convention.

Dawn kienu konvenzjonijiet tal-bidu u issa ngħid f'liema sfond l-iktar ħadu l-imbuttatura ħalli jsiru popolari u jattiraw lejhom in-numru ta' ratifikazzjonijiet li kellhom bżonn.

Kellek imbagħad draft conventions fuq standards u kwalifiki tas-seafarers u fl- 1978 kellek l-IMCO tanker safety and pollution prevention conference recommendations li bdew jitkellmu fuq ship design, double bottoms u miżuri oħrajn maħsubin ħalli kemm jista' jkun jevitaw li jkun kbir id-diżastru jekk jiġri d-diżastru, jekk tiġri l-ħabta, jekk jiġri l-qsim tal-vapur.

Allura kienu qegħdin jaħsbu biex kemm jista' jkun iż-żejt ta' ġol-vapur jiġi protett u ma jkunx hemm tixrid għal ġol-baħar anke jekk kemm-il darba jiġri l-inċident.

Imbagħad bdew jidħlu liġijiet rigward il-kontrolli u poteri li għandu jkollhom l-awtoritajiet tal-portijiet fuq ċerti vapuri meta dawn ma jkunx skond in-normi, fis-sens li beda jsir ħafna diskors fuq il-poteri li għandu jkollhom l-awtoritajiet tal-port biex jekk hemm bżonn iżommu fil-port vapuri li jistgħu jkunu ta' theddida għall-ambjent.

It-tieni grupp ta' konvenzjonijiet huma dawk il-konvenzjonijiet li jitkellmu fuq x'jiġri ladarba jkun ġara l-inċident.

Dawn huma liġijiet li jippresupponu li l-pajjiżi, speċjalment gżejjer bħal tagħna li għandhom xtut kbar, ikunu diġa' qegħdin jaħsbu bil-quddiem li jkollhom dawk il- miżuri in place biex jekk jiġri xi ħaġa mmedjatament jieħdu miżuri ħalli kemm jista' jkun irażżnu l-ħsara li tiġrilhom.

Hawnhekk allura qegħdin nitkellmu, Sur President, fuq il-preparazzjoni ta' contingency plans u action plans fejn inti tgħid: Fil-mument li jiġri xi ħaġa, se nibda nfittex fil-kotba ħalli nara x'jiġri jew inkella għandi pjan li jiskatta mmedjatament li jkolli l-alarm?

Dawn jitkellmu, per eżempju, fuq l- istockpiling, jiġifieri l-ħażna ta' equipment li għandu jkollu pajjiż għal kontra t-tniġġiż li jinkludi kemm apparat mekkaniku, kemm dawk li huma booms li huma bħal salvauomo kbar li bihom jiċċirkondaw area fejn ikollok iż-żejt imxerred, kemm fuq makkinarju li jista' jeħel ma' bastimenti żgħar li jkun jista' jħallat il-kimika maż-żejt biex kemm jista' jkun jiġborha jew jgħarraqha kif ukoll fuq it-twaqqif ta' ċentri reġjonali.

Hawnhekk niftakar b'nostalġija meta kont rapporteur fil-Kunsill ta' l- Ewropa aktar minn 20 sena ilu u għalhekk dan l-interess tiegħi f'dan is- suġġett u bqajt dejjem insegwih u nħobbu għax kont għamilt rapport fuq it- tinġis tal-Baħar Mediterran minn sorsi marittimi - jiġifieri mhux minn materjal li jinżel mill-art, il-ħmieġ li jinżel max-xmajjar mid-drenaġġi - u ż-żejt huwa l-iktar wieħed importanti minnom.

Hemmhekk kont issuġġerejt ukoll - u llum nieħu gost ngħid dan wara dawn is-snin kollha - li għandu jkun hemm mhux ċentru wieħed reġjonali kontra t-tniġġiż taż-żejt imma sensiela ta' ċentri madwar il-kosta tal-Mediterran u anke tal-Kanal Ingliż u l-baħar nordiku fejn ikollok monitoring kontinwu.

Fil-fatt illum il- ġurnata naf li anke Spanja u l-Portugal bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea waqqfu ċentri li bihom liiteralment jittrekjaw il-vapuri li jkunu għaddejjin u jkunu jafu l-movimenti tagħhjom kollha.

F'din il-kategorija jaqgħu wkoll il-kuntratti ta' l-irmunkar u x'inhuma l-miżuri jew regolamenti li jirregolaw l-irbit u l-irmunkar ta' vapur li jinkalja fuq xi sikka.

Jiena m'għandix dubju li hawnhekk għandna ħafna nies li huma ħafna iktar kompetenti minni fuq dan is-suġġett għaliex illum il-ġurnata hawn Malta bl- istitut marittimu mmexxi bl-iktar mod abbli mill-Prof David Attard m'hemmx dubju li poġġa lil Malta fuq il-mappa tal-kwalifikazzjonijiet u ta' l- istudji marittimi u naf li għandna numru ta' avukati u anke nies li m'humiex avukati li qabdu dan l-istudju partikolari u daħlu fil-fond fih biex jaġevolaw u jkabbru l-kuxjenza u l-kompetenza li għandu jkollna f'dan il-pajjiż ħalli jkun hawn min jifhem f'dawn ir-regolamenti.

Nieħu gost anke bl-aħħar żvilupp li kien hawn biex dan il-pajjiż isir anke ċentru ta' arbitraġġ fejn possibilment anke kwestjonijiet bħal dawn jiġu solvuti hawnhekk u jkollna nies kwalifikati biżżejjed biex jagħtu l-kontribuzzoni tagħhom.

F'din il-kategorija jaqgħu mbagħad liġijiet, regolamenti u konvenzjonijiet li jitkellmu fuq il-ġurisdizzjoni ta' l-istat rigward vapuri li jkunu qegħdin jagħmlu din il-ħsara.

Nista' nsemmi, per eżempju, il-joint franco-british emergency plan, il-baltic marine environment protection commission u l-ftehim bejn l-Italja u l-ex-Yugoslavia rigward il- protezzjoni ta' l-Adrijatiku.

Kien hemm ukoll - dawn se nagħmel riferenza għalihom aktar 'il quddiem - regolamenti u liġijiet li kienu jidħlu wara li jkun ġara l-inċident.

Irridu nifhmu li l-bniedem jibda jimbotta iktar meta jara l-fatti jiġru u hawnhekk irrid nagħmel parenteżi żgħira u nfakkar li wieħed kien sensibilizzat ħafna fuq il-kruha ta' spill kbira ta' żejt meta bdew jiġru l-inċidenti.

Nista' nsemmi hawnhekk il-famuż Tony Canyon li way back fl-1967 kien xerred madwar 120,000 tunnellata żejt mas-Scilly Islands li diġa' għamilt riferenza għalihom.

Fl-1975 kellna mbagħad id-diżastru ta' dak it-tanker li kien inkalja mal- kosta tal-Portugal, imma l-iktar wieħed li xxokkja lid-dinja u li ġab anke ċerti problemi legali biex wieħed jieħu deċiżjoniiet fuqu kien il-famuż Amoco Cadiz li f'Marzu ta' l-1978 inkalja fuq il-kosta Franċiża, xerred madwar 230,000 tunnellata żejt u kien hemm il-problemi ta' min għandu d- dritt jintervjeni fuqu, min għandu dritt jieħu deċiżjoijiet, min għandu dritt jirmunkah u dawn l-affarijiet kollha.

Dak iż-żmien jiena kont qiegħed Londra - kumbinazzjoni kont vaganza! - u niftakarni ngħaddi ġranet sħaħ nara t-television għax kien jirrapporta l-ħin kollu rigward x'qed jiġri minn mument għall-ieħor fi Brittany coast u dan il-każ kien ħalla impressjoni qawwija fuqi.

Issa la darba jkun ġara l-inċident għandek ir- regolamenti, il-liġijiet u l-konvenzjonijiet li jitkellmu dwar xi jrid isir wara li għaddiet l-emerġenza, għax din m'hijiex xi ħaġa li tgħaddi u daqshekk.

L-ewwelnett waqt jew immedjatament wara l-inċident wieħed irid, u hawnhekk jidħol anke l-aspett ambjentali tal-problema kollha, jagħmel minn kollox biex jikkontrolla l-ħsara.

Jekk tagħmel xi ħaġa, minnflok ma toqgħod b'idejk marbuta, taf tnaqqas aktar u tikkontrolla l-ħsara li tista' ssirlek.

Ovvjament imbagħad tqum il-kwestjoni tat-tindif tad-diżastru li jkun għamillek dan l-inċident.

Wieħed irid jikkalkula l-ispejjeż ukoll.

Kemm saret ħsara lit-tali pajjiż?

Kemm huwa t-total tad-danni meta tiġri xi ħaġa bħal din?

Wara li inti tagħmel il-kontijiet trid tara min huwa responsabbli li jħallas għal dan id-diżastru, min irid jammetti t-tort.

Għalhekk niġu għal din it-tip ta' leġiżlazzjoni.

Fil-bidu kien hemm ħafna leġiżlazzjonijiet li kienu bdew jagħmlu qbil volontarju.

Niftakru l-qbil li kien hemm bejn ix-shipowners, fejn kienu qablu li jagħmlu fond bejniethom.

Kumpannija kienet tikkontribwixxi f'dan il-fond biex jekk jiġri xi ħaġa ma tfallix għax ikun hemm minn fejn wieħed joħroġ.

Imbagħad kien hemm fond ieħor maqbul bejn il-kumpanniji taż-żejt, għax għandek ix-shipowners li jġorru ż-żejt u għandek il-kumpanniji taż-żejt li huma n-nies li fil-fatt jinnegozjaw.

Dawn il-liġijiet jinsabu wkoll fl-istorja tal-pollution imma xorta jibqa' l-fatt illi hemm liabilities civili.

Hawn niġu għal dan li qed nitkellmu fuqu llum, fejn jidħlu ħsarat ċivili.

Wieħed irid jgħid li hemmhekk għal prattikament snin l-industrija tas- sajd ħadet daqqa, ma ngħidx tal-mewt għax il-kosta hija kbira ħafna, imma kien hemm area enormi fejn l-industrija tas-sajd hemmhekk litteralment ġiet xkupata.

Allura wieħed irid jara li jkun hemm, kif fil-fatt hemm, liġijiet li jaraw li dawn l-affarijiet jiġu miftehma bl-inqas problemi possibbli għaliex qegħdin nitkellmu fuq skali kbar w ammonti enormi ta' flus.

Mhux qiegħdin nitkellmu biss fuq daqqiet lill-ambjent imma litteralment daqqiet lill-ekonomiji ta' ċertu pajjiżi kif se nsemmi meta niġu għall-kwestjoni ta' Malta.

Proprju dan il-grupp ta' liġijiet jinkorpora dawn iż-żewġ konvenzjonijiet li qegħdin nitkellmu fuqhom.

Issa quddiem dan il-parlament qiegħdin niftehmu li naġġornaw ir-ratifikazzjoni tagħna mil-liġijiet oriġinali ta' l-1969 f'dak li għandu x'jaqsam mal-konvenzjoni għas-civil liability għall-ħsarat mit-tinġis u allura naċċedu għal din li hemm riċenti u l-oħra tal-1971 li titkellem fuq it-twaqqif ta' fondi internazzjonali għall-kumpens għal ħsarat li jistgħu isiru.

Fil-bidu għidt li din hija liġi li hawn Malta għandna l-unur għall-okkażjoni li nikellmu fuqha għax is- sitwazzjoni fil-Mediterran hija xi ħaġa speċifika u partikolari.

Xi ħadd li qiegħed jismagħna jgħid li aħna dejjem nippretendu li aħna speċjali.

M'aħniex speċjali f'din il-kwestjoni.

Il-Mediterran huwa reġjun partikolari, għax jekk wieħed ifittex biss l-aktar postijiet fejn jiġi ppumpjat żejt, il-Lvant Nofsani, jifhem li prattikament kważi kwart taż- żejt kollu li jġorru t-tankers madwar id-dinja jgħaddi mill-Mediterran.

Ma nistgħux ngħidu li aħna, fin-nofs ta' dan il-baħar magħluq, m'għandniex inkunu nkwetati u li m'għandniex ninvolvu ruħna f'dak kollu li se jiġri ħalli aħna naraw l-interessi tagħna.

Jiena nirringrazzja lill-Bambin li s'issa dawn l-inċidenti kbar li semmejna kollha ġraw fl-Atlantiku jew inkella fil-Kanal Ingliż, barra minn hawnhekk.

Ġraw diżastri fil-Mediterran pero' s'issa kienu żgħar.

Setgħu jiġi kontenuti u ma kinux bħad-diżastri ambjentali li saru per eżempju fl- Alaska jew fil-kosta Franċiża.

Iżda xejn ma jgħidilna li dan ma jistax jiġri meta nafu l-ammonti enormi ta' tankers taż-żejt li għaddejjin kuljum minn taħtna u minn fuqna fil-Mediterran.

Hawn irrid nagħmel punt.

Anke meta ktibna l-politika barranija ta' pajjiżna fl-1993 għall-Partit Laburista, meta tkellima fuq it-theddid għas-sigurta' ta' pajjiżna forsi kulħadd mar mill-ewwel bl-idea ta' xi attakk militari ġej minn xi super potenza jew inkella minn xi pajjiżi ġirien.

Iżda aħna fost il-prijoritajiet għamilna referenza li waħda mit-theddidiet potenzjali għas-sigurta' ta' pajjiżna hi proprju li jista' jiġri inċident bħal dan fil-Mediterran.

L-ewwelnett irridu nifhmu li l-aktar irjieħ qawwija u prevalenti huma min-naħa tal- grigal.

Irjieħ prevalenti jiġu aktar mill-punent imma meta jkunu aktar qawwijin bil-maltemp u allura jaslu aktar dawn jiġu min-naħa tal-grigal.

Barra minn hekk in-naħa tal-grigal ta' pajjiżna, in-north east, huwa l- aktar parti utilizzata għall-iżvilupp tal-faċilitajiet turistiċi.

Din hi l- aktar parti li hija pperikolata jekk ikun hemm kontaminazzjoni.

Hawnhekk wieħed jifhem malajr x'jista' jiġri fil-każ t'inċident ta' ċertu kobor fil- qrib ta' pajjiżna li ma jkunx ikkontrollat jew inkella ma jkunx ikkontenut mill-aktar fis.

Jekk, Allaħares qatt, din il-firxa ta' żejt tasal fuq ix- xtut tagħna ma jkollokx biss diżastru ambjentali, li jeħodlok ix-xatt kollu minn Għawdex sa Marsaxlokk.

Meta inti qiegħed tipparalizza l-industrija tat- turiżmu, li maż-żmien pajjiżna qiegħed aktar u aktar jiddependi fuqu, dan ifisser li hemm diżastru ekonomiku.

Aħna din qisniha bħala theddida litteralment għas-sigurta' ekonomika ta' pajjiżna.

Issa meta ġara dan kollu, għandna naraw li wieħed ma jgħidx: "Mela aħna niffirmaw il- konvenzjonijiet u speċi mmorru norqdu!" bħal ma semma tajjeb sieħbi l-Onor.

Debono Grech.

Jiena ma rridx indaħħal politika partiġġjana hawnekk imma ejja ngħidu li rridu nkunu viġilanti u ngħassu l-ħin kollu!

Ser insemmi meta ħadt over id-dipartiment tal-ambjent fl-1996.

Ma rridx nallarma lill- poplu.

Dan se ngħidu għax issa għadda ż-żmien u llum l-affarijiet tbiddlu.

Fl-1996 l-ewwel ħaġa li għamilt storbju fuqha u nkwetatni l-aktar kienet meta jien staqsejt ċar fejn huma l-contingency plan u l-action plan tagħna.

Id-dipartiment tal-ambjent suppost kellu nies li qegħdin hemmhekk biex jaraw li aħna nkunu moħħna mistrieħ li malli ajruplan jew vapur jirrapporta theddida ta' firxa ta' żejt riesqa lejn ix-xtut tagħna jkun hemm programm li jiskatta f'daqqa waħda u tkun taf x'se tagħmel.

Kont assolutament diżappuntat illi filwaqt li kien hemm ħafna apparat sparpaljat, għax minn jaf dan il-maħżen 'l hawn u minn jaf dan il-maħżen 'l hemm, min qiegħed f'idejn dak u min qiegħed f'idejn l-ieħor, ma kien hemm xejn li jorbot kollox flimkien illi at the word go xi ħadd jibda chain of command biex min hu responsabbli jidħol fl-azzjoni.

Assolutament ma stajtx naċċetta li aħna, pajjiż daqshekk vulnerabbli, m'għandniex contingency plan u action plan illi jiġu attwati immedjatament.

Billi jkollok il-konvenzjonijiet u l- iffirmar tagħhom, jiena ma rridx ngħid: "U iva, għandi fejn immur sabiex nieħu parti mill-ispejjeż li saruli!"

Aħna t-tobba ngħidu li prevention is better than cure.

Għalhekk nipprova li jekk jista' jkun ikolli kollox f'postu biex ma jkollix bżonn nirrikorri għal dawn il-leġiżlazzjonijiet.

Kont adamant.

Verament għamilt pressjoni kbira biex għallinqas ikollna action plan jew contingency plan, imqarr ifformulat b'emerġenza biex nibdew, ħalli aktar 'il quddiem dan jitkabbar u jiġi mlaħħam.

Hawnhekk jiena rrid ngħid illi kellna ħafna u ħafna għajnuna mingħand in- nies tar-RAMPAC.

Eventwalment anke n-nies li kien hemm fil-ministeru ħadu l- briga li jaħdmu magħhom u rajna lid-dipartiment jiġi strutturat u lin-nies jiġu risponsabiliżżati.

Issa kellna chain of command, xi ħadd li jkun risponsabbli.

Fit-tali ħin jekk jiġri xi ħaġa taf minn fejn se tibda.

Nafu t-telephone numbers.

Nafu fejn tinsab il-kimika li għandna bżonn, nafu fejn huma n-nies li jridu jmorru fuq il-vapuretti biex inaddfu, nafu fejn huma l- booms u nafu kollox.

Hawnhekk kellna u sfortunatament għad għandna sitwazzjoni li għandna ħafna sparpaljar u kellna okkażjoni li nitkellmu fuqha fl-universita'.

Parti mill-materjal qiegħed f'idejn l-armata, parti mill-materjal qiegħed f'idejn is-sezzjoni marittima, parti mill-apparat u dak li jkollna bżonn qiegħed f'idejn il-privat, għand dawk li għandhom ix- shipyards iż-żgħar bħal Cassar u parti mill-materjal qiegħed f'idejn min għandu l-oil bunkering.

Ma dan kollu ma jeżistix programm li jgħaqqad dawn kollha flimkien u li jista' jgħid: "Isma', jien għandi kontroll tagħhom u nista' nikkordinahom".

Illum il-ġurnata, b'ferħ ngħid li l-affarijiet kienu bdew jiffurmaw ruħhom meta bdejna nimbuttaw.

Illum l-affarijiet huma ħafna aħjar minn kif sibnihom, aktar u aktar imbagħad meta ġie fformulat is-Civil Protection Act.

Fi ħdanu poġġejna din il-kwestjoni tat-tinġis, fil-mużajk kollu tal-protezzjoni ċivili.

Jiena nkompli nħeġġeġ lill-gvern biex jissorvelja d-dipartiment ta' l-ambjent.

Dan mhux b'dispett lejn in-nies li hemm imma nħeġġeġ lill-gvern biex jara li dawn ikunu lesti għal kull emerġenza.

Naf u anke reċentement rajt fil-gazzetti, li jsir anke ċertu drill ħalli wieħed ikun jaf the state of preparedness, kemm dawn huma lesti li jiskattaw meta jinqala' xi ħaġa.

Hemm xi ħaġa oħra li nixtieq nitfa' għad-diskussjoni u nħalliha anke f'idejn il-gvern tal-ġurnata biex ikompli dawn l-ideat li konna bdejna aħna.

Din hi ħaġa li tirriżulta mill-fatt li semmejt, jekk nistgħux b'xi mod nimminimiżżaw, innaqsu ftit u nbiegħdu kemm jista' jkun il-periklu li jista' jirriżulta minn dan in-numru enormi ta' tankers li għaddej mill- Mediterran.

Għal min jistaqsi kif, kulħadd jaf li madwar id-dinja għandek ħafna postijiet fejn hemm qbil bejn żewġ pajjiżi.

F'każ li hemm strait jew passaġġ ta' baħar li huwa relattivament dejjaq ikun hemm liġijiet internazzjonali li jikkontrollaw l-ammont ta' vapuri li jgħaddu minnu u anke t-tonnage ta' dawn i-vapuri.

Bħal eżempju nsemmi l-famuż ftehim tal- iStrait of Bonifacio, bejn Sardegna u Corsica, li huwa strait żgħir.

Iridu bilfors jgħaddu ċerti vapuri minnu pero' hemm qbil rigward kemm jista' jkun kbir dak il-vapur u kemm jistgħu jgħaddu vapuri f'ħin wieħed.

Nitkellem ċar u ngħid li dawk kienu ideat li kont qsamt u kont nieħu pjaċir naħdem fuqhom mal-Prof David Attard, nerġa' nsemmih, illi huwa awtorita' fuq il-liġi marittima.

Tkellimt miegħu fuq l-idea li din se tieħu ż-żmien, imma kont staqsejt jekk hux possibbli li bejn Malta u Sqallija, fejn għandna relattivament passaġġ dejjaq u f'postijiet minnu hemm inqas minn 40 mil, 'il quddiem forsi anke bi ftehim internazzjonali jew forsi bil- kooperazzjoni ta' l-IMO, li nnaqsu t-traffiku tal-bastimenti li jgħaddu minn hemmhekk.

Qiegħed nirriferi għal bastimenti li jġorru ż-żejt.

Ngħid hekk għaliex huwa fatt magħruf li ħafna mit-traffiku li għaddej bejn Malta u Sqallija m'għandux għalfejn jgħaddi minn hemm.

Ma jkunx sejjer per eżempju Napli jew Ġenova jew inkella x-xatt tal-punent ta' l-Italja.

Jekk kemm-il darba wieħed ġej min-naħa tas-Suez Canal, ġej mill-Middle East u jrid imur għal Ġibilta', għall-Atlantiku, jista' liberament jgħaddi min- naħa t'isfel ta' Malta.

Ma tistax tikkmanda bastiment minn fejn jgħaddi għax qiegħed f'ibħra internazzjonali.

Pero' tista' b'xi mod tibda ftehim li l-ewwel ikun fuq bażi bilaterali, bejn Malta u l-Italja.

Aktar 'il quddiem imbagħad forsi jirnexxielek twasslu għal biex jiġi ratifikat b'mod internazzjonali fi ħdan l-IMO.

Meta konna fil-gvern jien kelli diskussjonijiet fuq din il-kwestjoni ma' O'Neil, is-segretarju ġenerali tal-IMO.

Irrid ngħid li ma ramihiex l-idea u qal: "Iva, għandkom raġun, għax il-concerns tagħkom huma leġittimi".

Niftakar li anke matul l-ewwel żjara li għamilt fl-l-Italja meta kont iltqajt ma' Lamberto Dini, din kienet fuq l-aġenda.

Jiena nistieden lill- kollega tiegħi il-Ministru Ċensu Galea biex jitlob il-minuti ta' dawk il- laqgħat għax anke t-Taljani they warmed up to the idea.

Lil Dini stess għoġbitu l-idea u konna wegħedna lil xulxin li ser naħdmu fuqha.

Xi ħaġa fuqha kien beda.

Ma nafx fejn waslu l-affarijiet illum imma nħeġġeġ lill- Gvern biex ikompli jsegwi din l-inizjattiva.

L-affarijiet jieħdu snin twal biex jiġru u mhux se jiġru m'illum għal għada.

M'intix se tikkonvinċi malajr lit-tanker owners biex jgħaddu minn fejn trid inti għax jgħidulek li dan baħar internazzjonali.

Iżda la għandna l-qbil anke mal-ħbieb tagħna t- Taljani għandna naħdmu fuq din l-idea għax hija waħda mill-miżuri li nistgħu nieħdu.

Jekk għallinqas ma nikkonvinċux ċertu tankers li m'għandhomx jgħaddu minn dik in-naħa, niftehmu li jkun hemm dak li semmejt fil-bidu, traffic separation scheme.

Irid ikun hemm normi ta' kif għandek tgħaddi minn dak il-kanal u d-distanzi li wieħed irid iżomm mhux niddependu fuq ilħna tal-Bambin għax jekk jiġru inċidenti jkunu kbar.

Din hija l-inizjattiva li konna bdejna u qed nitlob lill-Gvern tal- ġurnata biex jekk jista' jkun isegwiha.

Dawn l-affarijiet jieħdu ż-żmien imma ejja naraw li nimbuttaw fuqha.

Dan imbagħad jista' anke jiġi kkorraborat u megħjun mill-iżvilupp teknoloġiku li hawn illum.

Illum għandek global positioning systems.

Dan huwa apparat li lill-vapur jista' jagħtieh eżatt, b'differenza ta' metri, fejn hu qiegħed, dik li hija latitude u longitude fil-baħar u anke fuq l-art meta jkun qed jintuża min- nies.

B'dan l-apparat vapur jista' jirrapporta għal ċentru ta' rapportaġġ.

Per eżempju, jekk inti għaddej bejn Malta u l-Italja jkollok żewġ channels li qed jagħmlu monitoring ta' x'inhu għaddej minn bejnietna.

B'hekk inkunu nafu jekk hemmx 20 tanker jew inkella tlieta biss għaddejin f'dak il- mument.

Għaliex vapur m'għandux jirrapporta x'għandu fuqu, per eżempju tanker biż-żejt, kimika perikoluża jew containers?

B'hekk inkunu nafu.

Illum għandek sistemi li jistgħu jiġu kemm fuq il-vapur, li jużahom biex jirrapporta, kif ukoll bħala satellite tracking systems biex minn ċentru fl- art inti tittraċċa xi jkun għaddej bejnek u bejn pajjiż ieħor.

Kif semmejt dawn huma affarijiet li diġa' qed jiġru mal-kosta Spanjola u Portugiża u fil-Kanal Ingliż.

Allura għaliex aħna għandna nħallu f'idejn u niddependu biss fuq il-ħniena t'Alla?

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex l-Onor.

Vella jkompli jinstema'.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Vella jkompli jitkellem.

ONOR.

MEMBRU: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

George Vella jkompli bid- dibattitu tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sur President, il-kompitu tiegħi f'dan il-każ għamiltu.

Ridt li nagħmel din ir-relazzjoni ħalli npoġġu l-isfond tal-importanza ta' dak li qegħdin nitkellmu fuqu għaliex iż-żewġ naħat għandhom l-inkwiet tagħhom għal dak li jista' jiġri fis-sitwazzjoni ġeografika ta' pajjiżna u dak li huwa għaddej madwarna.

Għalhekk jiena nerġa' nappella biex niffirmaw il- konvenzjonijiet u mbagħad id-dettalji niddiskutuhom fl-istadju tal-kumitat ħalli naraw illum pajjiżna, li issa għandu r-raba' flotta tad-dinja, kemm irid iħallas skond dan l-abbozz.

Jidħlu ċerti kalkoli ta' kemm irridu nħallsu, kemm se tiġi l-ispiża.

Hekk inkunu nafu li aħna ser inġorru r- responsabbilta' tagħna bħala pajjiż li qiegħed jiġġestixxi r-reġistru ta' dawn il-vapuri kollha.

Imma bħal ma jgħidu u nafu dejjem, ikbar m'inti ikbar ir-responsabbilta' tiegħek u f'dan il-każ Malta trid terfa' fuq spallejha.

Iżda rigward dan il-ħsieb jien irrid li ċertu ħsarat ma jitħallsux bi flus, lanqas jekk ikun hemm fond bla qiegħ.

Ċertu ħsarat ma jistgħu jiġu kkompensati bl-ebda mod, apparti l-fatt li l-leġiżlazzjoni stess li se nirratifikaw ukoll tagħmel limiti għall-ammont.

Dan ifisser li trid taħseb għall-bqija u hemm imbagħad tara li hemm ċerti affarijiet illi m'humiex kwantifikabbli.

Ma tistax tikkalkula kemm il-ħsara li ssir fuq l-art kif ukoll il-ħsara li ssir taħt l-baħar.

S'issa tkellima biss dwar jekk iż-żejt li jkun inxtered wasallekx fl-art, pero' maħniex qiegħdin nikkonsidraw il- ħsara li ħafna drabi tiġri meta tattakka dak iż-żejt biex ma tħallihx jasal.

Qabel semmejt li hemm kimiċi li jitħalltu ma' dan iż-żejt biex jiffurmaw blalen tan-nafta u jaqaw fil-qiegħ.

Hemmhekk għandek ukoll il- ħsara lill-flora u l-fawna fil-qiegħ tal-baħar.

Hemm il-fishstocks, il- fishfarms u fejn jistadu.

Għandek il-possibbilta' ta' ħsara fir-reverse osmosis, l-impjanti ta' l-ilma tagħna.

Minbarra dawn Malta qiegħda tattira ħafna mit-turiżmu ta' taħt il-baħar fejn ukoll hemm possibilta' ta' ħsara.

Tispiċċa' li jkollok areas li jkunu assolutament inqerdu għal ħafna snin.

Il-problema tant hi kbira u tant tista' testendi li bħal m'għedt, ma tistax tikkwantifika kull ħsara li tista' tiġrilek.

Ma tistax tgħid li ċertu hsara tqum daqshekk.

M'hemmx prezz għal ċertu affarijiet u fuq din nerġa' nappella biex nirratifikaw il-leġislazzjonijiet u l-konvenzjonijiet, imma ejja naraw li nkunu ppreparati lokalment ħalli ma ngħidux: "U iva ma jimpurtax.

Issa nitħallsu tal-ħsara".

Tajjeb li nagħmlu minn kollox u jkollna l-apparat, l-organizzazzjoni, l- action plans u l-contingency plans li bihom ikollna r-riżorsi umani tekniċi u l-kapaċitajiet professjonali.

Dan mhux la kemm wieħed jaqbad u jmur jiġġildilha jekk jara ż-żejt ġej.

Jiddependi minn kif ikun it-temp, mill- kwalita' taż-żejt, jekk l-area milquta hijiex sensittiva jew le u ħafna konsiderazzjonijiet.

Dan huwa kamp li tiftaħ kemm trid fuqu.

Pero' ejja naraw li aħna nkunu armati għalihom dawn.

Pajjiżna, bħala gżira f'nofs baħar, ma jistax jgħaddi billi jkun inqas mill-aħjar f'dawn l-affarijiet.

Inti tista' tkun armat sa snienek u ma jiġri xejn.

Imma hażin jekk Allaħares qatt jiġri xi ħaġa u ninqabdu m'aħniex ippreparati.

Żgur li jkollna rimors enormi, min hu responsabbli b'mod partikolari.

Ma rridux nixxaħħu mal-faċilitajiet li għandna bżonn.

Nagħmlu ħafna spejjeż f'dan il- pajjiż u nsemmu ħafna eluf u miljuni.

Dan huwa investiment li ma nistgħux ngħaddu mingħajru sakemm ma rridux ngħidu: "Isma', jekk jiġi rvinat it- turiżmu ma ġara xejn u jekk jiġi nvinat il-qiegħ tal-baħar ma ġara xejn".

Ma naħsibx li aħna daqshekk boloħ u mġienen.

Żgur li rridu naraw li dawk il-flus li hemm bżonn kollha jiġu nvestiti fil-faċilitajiet tal-ilquħ u prevenzjoni kontra t-tniġġiż u anke fil-faċilitajiet li jgħidulhom early warnings system.

Din hija sistema biex inti tkun taf eżatt ma' l-ewwel periklu li jkun hemm ħalli jkollok iċ-ċans tipprepara.

Ħafna drabi ċ-ċans ma jkunx ta' sigħat twal għax meta jkun grigal qawwi u jkollok inċident 20 jew 30 kilometru 'l barra minn pajjiżek ma tantx għandek lussu ta' ħin biex tipprepara.

Trid tkun ippreparat biex immedjatament taqbad tagħmel dak li għandek tagħmel.

Il-gvern għamel tajjeb li kompla dak li konna bdejna aħna.

Aħna konna naqblu magħha wkoll u konna ilna naraw li din il-leġiżlazzjoni trid tiġi hawnhekk.

Jiena nħeġġeġ lill-gvern biex mhux biss nagħmlu leġiżlazzjoni, imma anke nsibu l-okkażjoni fejn anke jkollna l-opportunita' li nippreparaw.

Għalhekk ħadt dan l-approach għal dan l-abbozz.

Stajt qomt hawnhekk ngħid li sieħbi l-Onor.

Debono Grech qal kulma kellu jgħid, naqblu magħha, inpoġġu bil-qiegħda u ngħaddu.

Imma jiena ridt nieħu din l- okkażjoni ħalli l-poplu li qed jismagħna jħoss x'inhuma l-problemi marbutin mat-tinġis tal-baħar miż-żejt, ħalli anke jekk wieħed jgħid li nfaqna daqshekk miljuni fid-dipartiment tal-protezzjoni kontra t-tinġis il-poplu jkun jaf li dawk validi, li għandna bżonnhom.

Anke gvernijiet wara xulxin raw li flejjes li jiġu fil-protokoll finanzjarju ta' l-Unjoni Ewropea jintużaw ħalli nsaħħu l-faċilitajiet tagħna tal-protezzjoni.

Jien kont ikkritikajtu għaliex kellna apparat u affarijiet pero' ma kellniex kordinazzjoni ta' riżorsi.

Nawgura lill-gvern ħalli jissorvelja u jkun viġili fuq id-dipartiment tal- protezzjoni kontra t-tinġis tal-baħar, il-PCCU, li hemm fi ħdan id- dipartiment tal-ambjent.

Il-gvern għandu jikkordina kemm jista' jkun il- partijiet kollha li huma nvoluti u li għandhom say f'din il-kwestjoni, anke fi ħdan il-programm tal-protezzjoni ċivili għaliex ukoll hija hemmekk.

Dan għandu jsir biex kemm jista' jkun il-gvern, il-pajjiż u l-poplu jkun moħħu mistrieħ li mal-problemi li għandna, u m'għandniex ftit għall-grazzja t'Alla, ma jkollniex ukoll f'mument meta wieħed lanqas jistennih, problema illi tkun l-akbar problema li jista jkollu l-pajjiż.

Problemi oħra nafu bihom, niddiskutuhom u nippruvaw noħorġu minnhom.

Iżda ma rridx li darba waħda nkunu qegħdin kwieti hawnhekk, niddiskutu xi ħaġa li m'għandha x'taqsam xejn, nisimgħu l-aħbarijiet li jgħidulna li għandna theddida massiċċa ta' żejt riesaq lejn gżiritna u nsibu ruħna mingħajr ir-riżorsi jew inkella mingħajr l-organiżżazzjoni li hemm bżonn biex nilqgħulha.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: RSur President, rigward din il-liġi jidher ċar li l-Kamra kollha taqbel li pajjiżna jkollu liġi bħal din li fil-fatt tipprovdi biex Malta jkollha access għall-protokolli u għall-konvenzjoni msemmija dwar il-fond internazzjonali għall-kumpens ta' ħsara mit-tinġis biż-żejt.

Qiegħed ngħid dan għaliex fil-fehma tiegħi l-fatt li tressqet liġi bħal din ikompli juri kemm hemm serjeta'.

Il-mod kif tkellmu membri miż-żewġ naħat tal-Kamra fuq din il-liġi juri li dan il-pajjiż iħares bl- akbar serjeta' lejn il-bandiera tiegħu kif ukoll lejn ir-responsabbiltajiet tiegħu fil-komunita' internazzjonali marittima u lejn il-mod ta' kif għandu jaġixxi bħala pajjiż marittimu.

Dan juri li Malta mhux biss interessata li tkun pajjiż attiv ħafna fil-qasam marittimu imma li tkun pajjiż li jaġixxi kontinwament bl-akbar responsabbilta'.

Fil-verita' din il-konvenzjoni żżid fuq il-konvenzjoni ta' qabel f'diversi aspetti.

Ma nixtieqx nieħu ħafna ħin għaliex aktar nies jixtiequ jitkellmu, iżda nsemmi ftit minnhom.

Per eżempju, din il-konvenzjoni tifrex fuq it-tinġis li jsir mhux biss fit-territorju tagħna u fit-territorju jew baħar territorjali ta' pajjiż li jkun membru tagħha, imma wkoll fl- exclusive economic zone.

Din allura turi r-responsabbilta' ta' min iġorr iż- żejt u affarijiet li jistgħu jniġġsu.

B'hekk tifrex fuq area ħafna ikbar għaliex kif nafu hemm ħafna stati li għandhom exclusive economic zone kbira.

Anzi hemm ċertu stati fejn l-EEZ hija kbira sa 200 mil li fil-fatt huwa l-limitu.

Hija konvenzjoni li tipprova toħloq bilanċ bejn dak li għandu jkun ir-responsabbilta' ta' sid il-vapur u bejn dak illi huwa neċessarju u ġust li jkun ta' kumpens għal min isoffri xi ħsara illi ssir.

L-ewwelnett hawnhekk għandna l-kunċett illi jekk issir ħsara, prattikament sakemm sid il-vapur ma jkunx jista' juri mod ieħor f'ċertu ċirkustanzi partikolari biss, il-liability hija fuqu u mhux fuq min jaħdem għalih jew il-membri tal-crew, xi pilota li jkun qed jagħmel xi servizzi fuq il-vapur, xi charterer jew ħaddieħor li jimmaniġġa l-vapur.

Dan huwa neċessarju u ġust li jkun ta' kumpens għal min isofri xi ħsara li ssir.

Dan ifisser li hawn ukoll ċertu liability qawwija marbuta mas-sid tal-vapur.

Iżda dan għandu l-possibbilta' li jillimita l-liability tiegħu b'ċertu mod, sakemm ma jkunx muri bi provi li l-ħsara saret minħabba att tiegħu jew ommissjoni tiegħu personali u magħmula bl-intenzjoni ċara li ssir l-ħsara jew bi traskuraġni kbira.

Il-konvenzjoni nnifisha, kif hija marbuta ma' din il-liġi, tipprova żżomm dan il-bilanċ kullimkien.

Waħda mill-affarijiet li tolqtok fil-konvenzjoni hija li għalkemm is-sid tal-vapur għandu liability li jista' jillimitaha, jiġifieri għamel il-fond li hemm bżonn biex ikun jista' jillimita l- liability tiegħu, u ma jkunx ġara xi ħaġa li fiha dak il-limitu ma jistax japplikah, l-ebda persuna ma tkun tista' teżerċita xi dritt kontra xi assi oħrajn tas-sid ta' dak il-vapur.

Din tfisser ħafna għal min jaħdem fix- shipping għax nafu li hawnhekk ma rridux nagħmlu xi kruċjata kontra s-sid tal-vapur.

Hemm sidien ta' vapuri tajbin u hemm sidien ta' vapuri ħżiena u l-kunċett tal-konvenzjoni hu li tipproteġi lis-sidien tal-vapuri tajbin u li tassigura li s-sidien ta' vapuri ħżiena jew sidien ħżiena ta' vapuri jaqgħu taħt il-kontroll tagħha.

Permezz ta' din il-konvenzjoni u ta' din il-liġi r-reġistru Malti se jkollu iktar saħħa biex jara l-affaijiet u jaċċerta li min ikun qed iġorr iż-żejt taħt il-bandiera Maltija jagħmel l-assigurazzjoni neċessarja, l- insurance jew financial security, u l-garanziji neċessarji u li r-reġistru jkollu ċertifikat li jattestahom.

Il-konvenzjoni qiegħda tgħid li pajjiż li jkollu vapur reġistrat u li jkun ukoll membru ta' din il-konvenzjoni jkun jista' joħroġ iċ-ċertifikat li juri li s-sid għamel dmiru għar-rigward tal- insurance li għandu bżonn jew xi forma ta' security finanzjarja oħra.

Dan jerġa' juri li Malta, meta tħares lejn ir-reġistru u lejn il-bandiera tagħha tħares ukoll lejn l-obbligi tagħha internazzjonali u tagħmilhom bl- akbar serjeta', mhux għax tapplika biex tidħol fl-Unjoni Ewropea imma għax Malta llum hija r-raba' l-ikbar pajjiż għar-rigward ta' reġistrazzjoni tal- vapuri fid-dinja.

Din hija responsabbilta' lejn il-komunita' marittima internazzjonali li Malta kontinwament trid tkompli turi serjeta' fiha.

Din il-konvenzjoni, din il-liġi u l-qbil li hawn f'din il-Kamra dwarha huma prova oħra li pajjiżna jieħu dawn l-affarijiet bis-serjeta' u li min irid jagħmel ħsara għall-isem tal-bandiera Maltija u tar-reġistru Malti jagħmel ħsara mingħajr ma jifhem l-isforzi kbar li dan ir-reġistru u pajjiżna qiegħdin jagħmlu f'consensus parlamentari kbir.

Consensus parlamentari kbir jfisser li dan huwa pajjiż li jemmen tassew li ħaġa bħal din trid issir u trid isir sew.

Din il-konvenzjoni hija favur pajjiżna għax f'każ li aħna jkollna l- isfortuna kbira li jkollna bżonn nieħdu kumpens, għandna l-possibbilta' li mmorru mhux biss fuq is-sid imma wkoll fuq il-fond internazzjonali għall- kumpens li fih jikontribwixxu dawk li jimpurtaw iż-żejt, per eżempju l- Enemalta, l-MOBC, San Lucjan u l-Oil Tanking f'pajjiżna.

Min jimporta ż- żejt irid jagħmel kontribut għal dak il-fond u għalhekk jekk pajjiżna jkollu ħsara u ma jkunx biżżejjed il-kumpens li jista' jieħu mingħand is- sid, allura jista' jaqa' fuq dan il-fond.

Liġi bħal din issaħħaħna aktar għallinqas għar-rigward tal-finanzjament ta' kif aħna nikkumbattu t-tinġis fl-ibħra tagħna u t-tinġis miż-żejt ikkawżat minn sid ta' vapur li ma jsegwix ir-regoli neċessarji, fi kwalunkwe każ sid ta' vapur li jikkawża dannu għal pajjiżna.

Nemmen li hija ta' importanza kbira li aħna niffokaw fuq il-problema tat-tinġis miż-żejt għax, kif qal tajjeb ħafna l-Onor.

Vella, dan huwa baħar li minnu tgħaddi kwantita' kbira ta' żejt li jinġieb u jgħaddi mis-Suez.

Minbarra dan, la darba llum qed jinbnew u jeżistu pipelines mill-pajjiżi ġodda tal-ex Unjoni Sovjetika se jkollna iktar u iktar vapuri taż-żejt għaddejjin minnhom li wkoll jispiċċaw jgħaddu minn naħa jew oħra tax-xtut tagħna.

Aħna pajjiż li jiddependi mill-ambjent marittimu tiegħu.

It-turiżmu huwa wieħed mill-iktar setturi li huwa mutur ta' l-ekonomija tagħna.

Qegħdin f'nofs dan il-baħar u jista' jkollna diżastru kbir.

Jekk Alla ħares jiġri dan aħna nkunu qegħdin nitkellmu fuq tinġis tal-ibħra u tal-ambjent tagħna, imma nkunu qegħdin nitkellmu wkoll fuq telf ekonomiku enormi għal pajjiżna.

Probabbilment huwa diffiċli li wieħed jikalkula dan it-telf iżda żgur jista' jfisser li jitfa' lil pajjiżna numru ta' snin lura fl-iżvilupp ekonomiku tiegħu.

Dan qed ngħidu mhux biex inkun allarmista imma biex nenfasiżża l- importanza li konvenzjoni bħal din għandha għal pajjiż bħal tagħna, li qiegħed f'nofs il-Mediterran, f'nofs ir-rotot ta' ġar taż-żejt u li jibbaża l-ekonomija tiegħu parzjalment fuq it-turiżmu.

Irrid nenfasiżża wkoll l- importanza, kif semmejt fil-bidu, ta' konvenzjoni bħal din għal pajjiż bħal tagħna li jirrappreżenta r-raba' l-ikbar bandiera fid-dinja.

Dawn huma ż- żewġ aspetti ta' din il-liġi.

Il-fatt li b'din il-liġi naċċedu għal protokolli ta' l-1992 ikabbar il-protezzjoni tagħna.

Dan jagħmlu billi jkabbar l-area li fiha wieħed jista' jistabilixxi civil liability għal min iniġġes.

Qed ngħid dan għax id-definizjoni ta' pollution damage f'din il- konvenzjoni hija usa minn dik li kien hemm qabel għax tinkludi għall-ewwel darba li l-kumpens iħares li l-ambjent terġa' ġġibu fl-istat li kien qabel, dak li fil-liġi ngħidulu restitutio in integro.

Nikkwota:

"pollution damage means (a) loss or damage caused outside the ship by contamination resulting from the escape or discharge of oil from the ship, wherever such escape or discharge may occur, provided that compensation for impairment of the environment other than loss of profit from such impairmentt shall be limited to cost of reasonable measures of re-instatement actually taken or to be undertaken."

Il-kunċett huwa li veru jrid ikun hemm miżuri li huma raġonevoli, imma dawn iridu jolqtu wkoll ir-reinstatement, jiġifieri li inti terġa' ġġib l- ambjent tiegħek fl-istess stat li kien qabel ma kien hemm diżastru bħal dan.

Hekk mhux biss tħares lejn id-dannu immedjat imma tara wkoll li d- dannu jestendi għal dak li jkollok tagħmel b'mod raġonevoli biex iġġib l- ambjent kif kien qabel.

Għal pajjiż bħal tagħna li huwa pajjiż, kif diġa' għedt, fejn it-turiżmu u l-baħar huma ta' importanza kbira, huwa tajjeb li minflok ma nibqgħu taħt ir-reġim l-antik nidħlu taħt konvenzjoni u taħt dan ir-reġim innifsu.

Jista' jkun reġim li huwa wkoll xi ftit iktar oneruż għas- sid tal-vapur, imma la darba jkollok sidien tajbin m'għandux ikollok diffikulta'.

Dan juri darba oħra li pajjiżna llum, bħala pajjiż kbir marittimu fid-dinja internazzjonali - u jien nixtieq li nieħu l-okkażjoni biex nifrah mal-awtorita' marittima wkoll - fl-aħħar għandu wkoll rappreżentanza fuq l-IMO.

Ħafna drabi wieħed kien jistaqsi għaliex pajjiż li kien jikkontribwixxi daqshekk ma kienx ikollu ċ-ċans li jitla' fl-elezzjoni.

Din irranġawha f'dawn l-aħħar ġimgħat.

Huwa importanti għal pajjiżna, li huwa protagonista f'livell internazzjonali marittimu, li jkun fuq quddiem nett f'dawn il- konvenzjonijiet infushom.

Diġa' sar l-argument li rridu nkunu prattiċi u nieħdu ħsieb li jkollna s-saħħa vera biex nattwaw anke ċerti azzjonijiet li għandna bżonn.

Dan huwa argument validu u importanti.

Wieħed irid jieħdu bis-serjeta' għaliex l-istrutturi ta' pajjiż żgħir ħafna drabi jkunu strutturi diffiċli.

Jien nemmen li dan il-pass huwa pass importanti.

Dan ifisser li pajjiżna mhux se jibqa' lura milli jkollu l-qafas leġiżlattiv neċessarju biex juri li huwa membru responsabbli tad-dinja internazzjonali marittima, li mhu se jħares lejn l-ebda interessi immedjati imma se jħares lejn l-interessi tal-komunita' marittima f'dak kollu li jagħmel.

F'din il- liġi hawn ċerti sezzjonijiet li jolqtu wkoll id-dritt privat internazzjonali tagħna u nagħmel riferenza għalihom biss, partikolarment l- aħħar sezzjoni, id-9, l-10 u anke l-11, li tajjeb li wieħed jinnotahom għaliex jagħtu kontribut ukoll għal mod ta' kif jopera d-dritt internazzjonali privat f'pajjiżna.

Forsi din aktar milli hi xi ħaġa akkademika hi xi ħaġa teknika li mhijiex tant tal-parlament, imma tajjeb li wieħed isemmiha għaliex ikompli jsaħħaħ il-qafas internazzjonali legali ta' kif wieħed ikun jista' japplika u jattwa sentenza li jkun ġab f'pajjiż ieħor u li jista' jatwaha f'pajjiżi oħrajn li jkunu membri ta' din il- konvenzjoni nnifisha.

Dan huwa żvilupp tajjeb.

Xi xahar ilu l-Italja għaddiet ukoll liġi bħal din, biex tirratifika dawn il-konvenzjonijiet u l-protokolli msemmija u li bħalissa pajjiżi bħar- Russja, li wkoll għandhom esperjenza marittima kbira, qed jiddiskutu.

Għalhekk Malta qiegħda ma' pajjiżi oħrajn li qegħdin jassiguraw li dan il- qafas ikun imferrex ma' kullimkien fuq livell internazzjonali.

Huwa importanti ħafna li meta jkun hemm ftehim bħal dan il-pajjiżi kollha, kemm jista' jkun, jersqu biex jattwaw dawn l-affarijiet biex ma jħallux toqob fis-sistema internazzjonali.

Fid-diversi laqgħat li kelli meta kont responsabbli mis-settur marittimu ma' Neil Kinnock, il-kummissarju tat- trasport dak iż-żmien, kont ngħid kemm-il darba li Malta għandha responsabbilta' marrittima kbira u li għandha kull intenzjoni tattwaha bis- serjeta'.

Dan mhux marbut mal-kwestjoni jekk nidħlux jew le' fl-Unjoni Ewropea.

Dan huwa marbut biss mal-fatt li aħna pajjiż żgħir kemm trid imma pajjiż serju fuq livell marittimu, u rridu nuru li l-imġiba tagħna hija mġieba ta' atturi tajbin għar-rigward tal-komunita' marittima internazzjonali.

Dak iż-żmien kien ikun hemm ħafna pressure biex pajjiżna jżid is-safety record u affarijiet bħal dawn.

Fil-fatt pajjiżna għamel avvanzi kbar u llum huwa ċar li anke l-Unjoni Ewropea hija interessata li pajjiżi bħal Malta u Ċipru iddaħħalhom fl- Unjoni Ewropea mingħajr ma jitilfu r-reġistrazzjoni li għandhom.

Dan kien l- argument li konna nagħmlu aħna.

Niftakarni nargumenta li Malta tista' tidħol fl-Unjoni Ewropea billi iġġib magħha tonnage kbir u flimkien ma' Ċipru dan ikun ta' vantaġġ għall-Unjoni Ewropea nnifisha.

M'inhix qiegħed insemmi dan għaliex huwa direttament marbut ma' din il- konvenzjoni.

Iżda dan huwa direttament marbut mal-fatt li pajjiżna mhux biss qed ifittex li jkun potenza jew attur importanti fil-livell marittimu bħal ma huwa llum, li wasal għar-raba' post. Prattikament qabeż lill-Greċja u qiegħed ras imb'ras mal-Bahamas għat-tielet post fid-dinja.

Imma huwa daqstant importanti għalih li jkollu konvenzjonijiet li jinbtrabat bihom u jorbot lis-sidien ta' vapuri tiegħu, li bihom juri li l-qafas kollu internazzjonali jgħodd għall-bandiera Maltija u li l-bandiera Maltija mhix xi bandiera ta' kovenjenza.

Hija bandiera serja.

Veru li wieħed jista' jużha għall-vapuri tiehu għax iħallas inqas spejjes biex jagħmel dan, imma bl-ebda mod għar-riskju ta' xi tniġġis jew għan-nuqqas ta' responsabbiltajiet, anzi bl-istess responsabbiltajiet internazzjonali li għandhom pajjiżi oħrajn u għar-rigward tas-sigurta' tal-vapuri tal-bandiera Maltija.

Wieħed m'hemmx għalfejn imur 'il bogħod biex jiftakar li wħud mill-iktar diżastri serji li kellna f'dawn l-aħħar snin, anke għar-rigward ta' vapuri tal-passiġġieri per eżempju, żgur li ma kenux taħt il-bandiera Maltija imma kienu taħt bnadar oħrajn.

Uħud minn dawn il-bnadar huma dawk li meta jsibu ċans jikkritikawna, imma jinsew bl-iktar mod konvenjenti li huma kienu responsabbli għal ċerti nuqqasijiet kbar.

Din hija liġi tajba u naħseb li l-consensus f'dan il-parlament juri li hija liġi li Malta tidħol għaliha b'responsabbilta' u b'serjeta' kbira.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President l-Onor.

Frendo għamel sew li beda u spiċċa d-diskors tiegħu jiddefendi l-bandiera Maltija.

Ċertament li dan il- parlament għandu jiddefendi l-bandiera Maltija.

Niftakar meta konna tkellimna fuq xi ħaġa li kellha x'taqsam mal-qasam marittimu, jidhirli fl- aħħar leġislatura u jien kont għidt li l-parlament għandu jara li kull meta jkun hemm kritika kontra l-bandiera Maltija, f'dak li għandu x'jaqsam mar-reġistrazzjoni tal-vapuri, u din il-kritika tkun inġusta, għandna noħorġu bil-kontro kritika oġġettiva tagħna.

Dan bħal ma semma issa l-Onor.

Frendo f'każi fejn bnadar oħrajn li jkunu protetti, għax hemm interessi oħra, ma joħorġux daqshekk bi kritika kontra tagħhom.

Fosthom hemm pajjiżi membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea, li għandhom interess li jaraw li l- avvanz ta' Malta f'dak li għandu x'jaqsam ma' reġistrazzjoni ta' vapuri taħt il-bandiera Maltija jibqa' kemm jista' jkun contained.

Jiena ħadt pjaċir li dan l-aħħar kont mistieden u attendejt għaċ- ċelebrazzjoni dwar ix-xogħol li għamel l-ex-ambaxxatur Arvid Pardo, u meta naqra dawn il-konvenzjonijiet ngħid li dan huwa frott tax-xogħol b'dedikazzjoni u bid-diffikultajiet kbar li kellu jiffaċċja.

Nieħu wkoll din l-okkażjoni biex minn hawnhekk insellem lill-familjari tiegħu, lil martu li għadha ħajja u li kelli x-xorti niltaqa' magħha riċentement.

Il- prinċipji ta' l-exclusive economic zone, il-contiguous zone u s-seabed huma prinċipji li sa 20 jew 25 sena ilu lanqas biss kienu jinstemgħu, imma llum dawn insibuhom f'numru kbir ta' konvenzjonijiet u huma kollha ħsebijiet li ħarġu wara li ġiet proposta l-convention on the law of the sea min- nota ta' Malta, konvenzjoni li nafu li ġiet ratifikata minn ħafna pajjiżi.

Dan huwa żvilupp pożittiv grazzi għal Malta u għalhekk ngħid li għandna niddefenduha l-bandiera Maltija.

Jekk ma niddefendux il-bandiera Maltija, lil min irridu niddefendu?

Ilkoll kemm aħna rridu naraw illi l-interess veru ta' pajjiżna jiġi protett.

Illum nafu li Malta ma tistax timxi 'l quddiem fil-kwestjonijiet ta' tinġis tal-baħar, b'mod partikolari miż-żejt - iż-żejt li daqskemm huwa importanti bħala xi ħaġa li tagħmlek aktar sinjur daqshekk ieħor jinkwieta lil ħafna nies għaliex jista' jagħmel ħsara kbira - u jien naf li kemm sieħbi l-Onor.

George Vella kif ukoll sieħbi l-Onor.

Joe Debono Grech ħadmu ħafna f'dan il-qasam meta kienu ministri.

Tajjeb insemmi wkoll il-kulleġġ fejn isiru studji li huma relatati mad-dritt internazzjonali dwar il-baħar, speċjalment il-konvenzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mas-safety, mat-tinġis u mal-liġi tal-baħar innifisha.

Grazzi għax-xogħol tal-ħabib tiegħi l-Prof David Attard, illi diġa' ssemma u li nieħu din l-okkażjoni biex insellimlu jiena wkoll, nafu li f'pajjiżna regolarment isiru korsijiet li huma segwiti mhux biss minn Maltin imma anke minn numru kbir ta' studenti minn kull naħa tad-dinja, anke minn pajjiżi 'l bogħod bħal Samoa u Cook Island.

Dan kollu jagħmel unur lilna, pero' hawn kulleġġi oħrajn illi jispeċjalizzaw f'dan l-istudju u jagħmlu riċerki.

Għandi hawnhekk, Sur President, studju li ppreparajt biex infiehem lill- poplu Malti xi ħsara ssir biż-żejt fl-ibħra madwar id-dinja għaliex fuq kollox il-ħsieb ta' Pardo kien li l-baħar kollu huwa common heritage, u dan huwa prinċipju fundamentali illi rridu nipproteġuh, ħalli l-baħar kollu madwar id-dinja nagħmluh aktar ħieles minn diżastri bħal dawn għall-ġid tagħna u ta' ġenerazzjonijiet futuri.

Dan huwa dover ta' kull wieħed u waħda minna f'dan il-parlament.

Nafu li l-ħsara li ssir miż-żejt issir l- aktar minħabba routine maintenance tal-vapuri, fejn kull sena jintefgħu fl- oċeani mal-137 miljun gallun żejt.

Għal dak li għandu x'jaqsam imbagħad ma' spillages li semma l-ħabib tiegħi l-Onor.

Vella, iċ-ċifra tlaħħaq is-37 miljun gallun żejt kull sena - jiġifieri ara x'abbuż isir mill-kaptani u mis-sidien tal-vapuri! - biex ma nsemmux imbagħad iċ-ċifra astronomika ta' 363 miljun gallun żejt fis-sena li jintefgħu bl-ibħra tagħna kapriċċożament.

Jiena ngħid li huwa tajjeb li nirratifikaw dawn iż-żewġ konvenzjonijiet internazzjonali imma kemm huwa aktar importanti illi bħala pajjiż inqajmu kuxjenza internazzjonali bl-aktar mod b'saħħitha ħalli dan l- abbuż ta' tfiegħ ta' miljuni ta' galluni ta' żejt fl-oċeani jiġi kkontrollat?

U din il-prevenzjoni ma tridx issir biss bil-kliem imma anke at a cost.

L-Onor.

Vella semma l-ammont kbir ta' tankers taż-żejt li jgħaddu viċin Malta, u huwa tajjeb li nagħmlu minn kollox biex nevitaw inċidenti fil- Baħar Mediterran, pero' l-baħar huwa wieħed u għalhekk kull ħaġa li ssir f'dan il-baħar - fil-Baħar Mediterran, fil-Baħar Atlantiku, fil-Baħar Baltiku, il-Baħar Indjan eċċ - b'nuqqas ta' responsabbilta` minn dawn il- kumpanniji kbar ta' bla kuxjenza ....

Imma mhux talli hekk, Sur President, talli meta dawn jinqabdu mbagħad ikollhom l-aqwa difensuri ħalli meta tasal il-kawża jiġu eżonorati mir-responsabbilta`.

Tajjeb ngħid ukoll illi dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jgħid illi meta ssir ħsara ambjentali minħabba tixrid ta' żejt, l-ewwel li trid tfittex huwa lil sid il-vapur u jekk kemm-il darba dan ma jasalx biex jagħmel tajjeb għall-ħsara li tkun saret imbagħad tista' tagħmel kawża lill-fund convention.

Għaliex qed ngħid dan, Sur President?

Jiena nħossni onorat li f'dibattitu bħal dan fil- parlament bħala gvern u oppożizzjoni għandna ħsieb wieħed pero' hemm aktar konvenzjonijiet li ħadd qatt ma ta kashom.

Per eżempju, kemm imur żejt fl- arja?

Nafu illi mat-92 miljun gallun żejt maħruq kull sena jispiċċa fl-arja u jkompli jagħmel ħsara lill-ozone layer?

Nafu li għandna problema wkoll bix- xita li terġa' titfa' dawn il-hydrocarbons fl-ibħra tagħna?

Dawn huma t- tip ta' problemi ambjentali li rridu niffaċċjaw madwar id-dinja għaliex din m'hijiex ħlief recycling ta' pollution u l-ħsara f'ċerti każijiet tant tkun kbira li huwa mpossibli li l-ambjent jerġa' jiġi għall-istat li kien fih qabel.

Illum nafu illi ċerti oċeani tant ġew polluted biż-żejt illi huwa naturali li jkun hemm persentaġġ ta' pollution miż-żejt fihom.

Xjenzati pprovaw li hemm ukoll tip ta' żejt li jiskula fl-ocean bottom bħalma l-ilma jiskula minn ġol-blat imma dan huwa minimu u m'huwiex dan li għandu jinkwetana.

Dan l-abbozz ta' liġi mhux fuq dan qed jitkellem imma fuq il-ħsara ambjentali li ssir minn ammonti kbar ta' żejt illi jispiċċaw fil-baħar.

Wieħed mill-agħar inċidenti li qatt sar kien meta tanker taż-żejt xerred il- crude oil kollu li kien qed iġorr u spiċċa mal-kosta ta' New Jersey fl- Amerika.

Hemmhekkk il-ħsara ambjentali li saret kienet waħda fenomenali u l-ebda kawża ma tista' twassal għal rimedju ta' ħsara ambjentali bħal dik.

B'xi mod tista' tasal għall-valutazzjoni u toħroġ kumpens pero' l-ħsara ambjentali kważi hija impossibbli biex tirranġaha.

M'iniex qed ngħid li ma sarx progress f'dawn l-affarijiet, speċjalment fis-snin sebgħin u fis-snin tmenin mill-combating centre f'Manoel Island, u naf ukoll li permezz ta' l- IMO illum f'Malta qed jinħolqu sitwazzjonijiet li naf li ħadem fuqhom anke l-President ta' Malta riċentement f'diskors qawwi li għamel fil-Fiji dwar l- indirizz ta' problemi internazzjonali fl-ibħra tagħna.

Sur President, dawn huma ħsebijiet nobbli u għalhekk wieħed għandu jara illi dawn il- konvenzjonijiet ma nirratifikawhomx biss biex inkunu nistgħu ngħidu li qdejna l-obbligazzjonijiet internazzjonali tagħna.

Dan m'huwiex biżżejjed.

Jeħtieġ li minn dawn il-ħsebijiet, mill-kunċetti li għandhom warajhom dawn il-konvenzjonijiet internazzjonali, naraw kif nistgħu navvanzaw aktar bħala pajjiż.

Per eżempju, nafu li f'Malta sar spillage ta' żejt għaliex kellna każi fejn nies innotaw irqajja' ta' żejt fuq il-blat sabiħ ta' pajjiżna u l- ħsara ma ssirx waħedha imma tiġi kkawżata.

Nafu wkoll li kull spillage ta' żejt hija lethal għall-ħxejjex naturali u kull forma ta' ħajja li tkun tgħix fl-ambjent fejn issir il-pollution, għalkemm forsi mhux neċessarjament immedjatament li jsir id-diżastru imma żgur li din ikollha effetti long-term.

L-ispillage taż-żejt fil-baħar jista' jikkawża liver disease fil-ħut kif ukoll problemi fir-riproduzzjoni.

Fl-ibħra tagħna qed tintefa' kwantita' ta' miljuni ta' żejt kull sena u għalhekk ċertu ħut ilu ma jidher u m'huwiex qed jinqabad bl-istess kwantita' li kien jinqabad qabel.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi għedt li ħafna miż-żejt ma jintefiex il-baħar b'aċċident imma jintefa' bl-aktar mod sfaċċat, mingħajr l-ebda kuxjenza u għall-ebda raġuni.

Sur President, il-verita' hi li kulħadd irid jorganizza ruħu fil-clean- ups.

Dan l-abbozz ta' liġi huwa importantissimu għax jirrigwarda spillage ta' żejt li b'xi mod jikkawża ħsara ambjentali.

F'din il-liġi nsibu l- proċedura kif għandha tiġi ntavolata kawża quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti ta' Malta biex għallinqas inkunu nistgħu nġibu parti mill-ħsara li tkun saret fl-ibħra tagħna.

Din tista' tkun indirizzata in parti lill-istess fond bħala konvenut u l-ministru konċernat għandu ħamest ijiem biex jinnotifika lill-kwartieri ġenerali ta' dan il-fond internazzjonali, l- IOPC.

Min-naħa l-oħra apparti li għandna niġġieldu biex nirranġaw il- ħsarat li jkunu saru, il-clean-ups mhux bilfors għandhom ikunu organizzati taħt dawn il-konvenzjonijiet.

Naf li hemm diversi konvenzjonijiet li Malta hija firmitarja tagħhom pero' m'iniex daqshekk konvint li rratifikat il- konvenzjonijiet kollha.

Sur President, pajjiżna kien dejjem minn ta' quddiem f'dik li hija kuxjenza lejn l-ibħra u lejn drittijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l- obbligazzjonijiet internazzjonali imma hemm ħafna mill-konvenzjonijiet li Malta ma rratifikatx.

Tajjeb li wieħed jagħmel daqsxejn ta' eżerċizzju dwar dan u għalhekk nistieden lill-gvern biex flimkien naraw għala ħafna mill-konvenzjonijiet illi jindirizzaw il-problema billi jirriduċu l- pollution taż-żejt li joħroġ mill-vapuri li jkunu qed jivvjaġġaw, għadhom ma ġewx ratifikati.

Ħafna mill-pajjiżi li llum huma parti minn dawn il- konvenzjonijiet, jew għax irratifikaw jew għax ġabu l-liġi domestika u daħlu ħafna mill-obbligazzjonijiet li hemm fil-konvenzjoni, naqqsu l-abbuż ta' dan il-pollution b'60%.

Tajjeb li l-messaġġi nagħtuhom mhux biss lil pajjiżna imma wkoll lil pajjiżi ġirien li jużaw it-territorju tagħna.

Ħafna cargo tankers u vapuri oħra jikkonformaw mal-marine pollution convention u għandhom makkinarju apposta li jkun qiegħed fuq kull naħa biex f'każ li jkun hemm oil spillage, jorganizzaw ruħhom, ineħħu l-waste oil u jevitaw li ssir oil pollution fil- baħar li jkunu għaddejjin minnu.

Imma kemm minn dawn il-vapuri li jużaw l- ibħra territorjali Maltin - anke bl-aktar mod viċin - għandhom dan il- makkinarju?

Fil-Kanada per eżempju jintuża ħafna t-trasport bil-lakes.

Biex wieħed jagħmel użu mit-trasport fuq Lake Ontario, li hija waħda mill- akbar lakes li jeżistu, irid jikkonforma ruħu ma' ċerti standards u regolamenti.

Wasal iż-żmien li biex nipprevjenu diżastri ambjentali, illi żgur pajjiżna jbati mil-lat ta' turiżmu, mil-lat ta' għajxien, mil-lat ta' sajd u ta' natura hi x'inhi, irridu nipproteġuh qisu għandna akkwarju żgħir u kull meta l-ilma jiddardar nieħdu ħsiebu u naraw li l-eco-system tiegħu ma tinqeridx.

Sur President, huwa d-dover tagħna li ndaħħlu din il-kuxjenza għax id-dinja li qed ngħixu fiha hija ta' kulħadd.

Jiena ngħid li lanqas terz tal-poplu Malti għadu ma daħal fl-ispirtu li jaħseb biss li jagħmel recycling taż-żejt użat.

Kemm hawn min jagħmel recycling taż-żejt?

Lanqas il-gvern fl-industrija kollha tiegħu ma jagħmel dan għax lanqas għandu sistema biex jagħmel recycling taż-żejt użat.

Issa ma ninsewx li llum hawn industriji internazzjonali li jaħdmu f'dan il-qasam u aħna għadna lanqas biss qed inħarsu lejn din id-direzzjoni.

Ċipru, li hu pajjiżi żgħir bħal tagħna, diġa' beda jaħdem fuq din l-industrija biex jara kif iż-żejt użat jerġa' jużah.

Dawn huma pajjiżi li m'għandhomx żejt imma għax għandhom avvanz f'dik li hija kuxjenza u teknoloġija, jużaw kull forma ta' enerġija bħalma jużaw ukoll fl-industrija tas-solar energy.

Is-service stations tagħna m'għandhomx ibiegħu biss żejt, petrol u diesel imma għandhom ikunu wkoll ċentri fejn issir collection ta' dan il-used oil.

Tmur fejn tmur fl-Ewropa ssib li s-service stations kollha jieħdu dan il- used oil.

F'pajjiżna għandu jkun hawn id-dixxiplina biex nipproteġu l- ambjent.

Din il-liġi qaddisa qed toħloq din il-kuxjenza u aħna rridu naraw li l-ambjent nipproteġuh mhux billi - kif qal sieħbi l-Onor.

Joe Grech - nagħmlu l-liġijiet, dan huwa tajjeb ukoll imma huwa tajjeb ukoll li nkomplu nsegwu dak li nkunu qed nagħmlu.

Mhux billi ngħidu li qed nirratifikaw u nagħmlu l-liġi internazzjonali parti mil-liġi domestika imma rridu naraw li l-lingwa tal-poplu hija l-lingwa li jaċċetta u li jifhem li dak li qed nagħmlu huwa fl-interess ta' pajjiżna biex jibqa' pajjiż b'saħħtu, f'ambjent b'saħħtu u f'dinja aktar b'saħħitha.

Biex nagħlaq il-punti kollha li kelli neżawrixxi f'dan id-dibattitu, li ħadt pjaċir nipprepara biex inkun qed nagħti l-kontribut f'din il-liġi li hija importanti ħafna għal dan il-pajjiż, tajjeb li ngħid li meta jkun hemm azzjoni ċivili fil-Prim'Awla as a result ta' problema ambjentali, l-istess konvenzjoni taħseb li meta jkollok tnejn jew aktar vapuri li inti ma tkunx taf eżatt min minnhom ikkawża l-ħsara ambjentali pero' tkun taf li l-ħsara saret minn xi ħadd minnhom, hemm il-prinċipju ċivili li f'dan il-każ kull wieħed minnhom, sakemm ma jkunx ġustifikat mod ieħor - qed nagħmel referenza għal artiklu 4 ta' l-istess konvenzjoni ta' l-1992 - irid jikkontribwixxi.

Is-sbuħija ta' din il-konvenzjoni hi li huma x'inhuma l- prinċipji, l-importanti hu li dawn jiġu attwati biex ir-rimedju ambjentali jsir.

Ir-rimedju ambjentali huwa dak li b'xi mod tista' tirrepara within a reasonable ground il-ħsara ambjentali.

Allura meta jkollok każ ta' accident involving two or more ships fejn pollution damage results, the owners of all ships concerned shall be jointly and severally liable for all such damage which is not reasonably separable, jiġifieri fejn il-ġudikant ma jkunx f'pożizzjoni daqshekk faċli li jissepara u jgħid ta' min huwa t- tort, ta' wieħed jew ta' l-ieħor.

Interessanti wkoll il-punt li din il- konvenzjoni - ladarba aħna wkoll parti minnha u issa se tkun parti mil-liġi domestika għax qed naqblu fuqha - tiġi enforced bħala judgement barra kontra l-istess fond anke kontra kumpannija ta' vapuri li tkun estera, hi fejn hi.

Ladarba l-pajjiż ikun parti minn din il-konvenzjoni, il-judgement jista' jiġi enforced f'dak il-pajjiż.

Allura hawnhekk tidħol il-kwestjoni tad-dritt internazzjonali privat li semma' l-Onor.

Michael Frendo.

Hawnhekk għandna qafas miftuħ, qafas ta' konvenzjonijiet, qafas ta' liġi nazzjonali, liġi domestika u dak kollu li jirrigwarda mat-taħlita li tagħmilha aktar b'saħħitha.

Bla dubju ta' xejn dan l-Att jagħmel ġieħ lill-istorja li dejjem qed tevolvi, f' dak li għandu x'jaqsam mad-dritt internazzjonali u għal dak li għandu x'jaqsam mal- protezzjoni ta' l-ambjent.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa l-1 ta' Diċembru, 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas- Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – it- Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Kumitat Permanenti

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, dalgħodu l-kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Debono Grech, indika li jien missni tkellimt dwar il-kwestjoni ta' l- għarar li teżisti bħalissa f'Birkirkara.

Jien nista' nsemmi mhux biss Birkirkara imma kważi l-inħawi kollha ta' Malta u Għawdex, fosthom Burmarrad, il-Marsa u Ħal Qormi.

Ma jistax jonqos li l-maltemp li għamel f'dawn l-aħħar 48 siegħa ħarbat mhux biss il-komunikazzjoni bejn l-ibliet u l-irħula tagħna imma wkoll ħafna mill-infrastruttura tagħna li m'hijiex magħmula biex tilqa' għal dan l-ammont kbir ta' xita bħall-elettriku, telephones u dreneġġ.

Biss irrid nagħmel eċċezzjoni fuq dak li qal il- kollega tiegħi dwar Birkirkara.

L-Onor.

Debono Grech ta l-impressjoni li kemm ilu li nbidel il-gvern ma sar xejn biex tittaffa l-problema ta' l-għarar.

Illi sar xi ħaġa nista' nagħti xhieda tiegħu mhux biss jien imma anke r-residenti kollha ta' Birkirkara kif ukoll il-kunsill lokali li qiegħed jaħdem id f'id mal-gvern biex din il-problema tittaffa.

Fil-fatt malli tlajna fil-gvern waqqajna xi bini strutturali li kien qiegħed isodd il-passaġġ ta' l-ilma b'riżultat li din is-sena f'ċertu nħawi, bħal f'Cane Street, l-ilma baqa' għaddej mingħajr ma sab ebda ostakolu.

Irrid ngħid ukoll li l-kunsill lokali u l- gvern attwali ssottomettew pjan li għandu jirrijorjenta l-bini fl-inħawi ta' Cane Street u dan il-proġett - jista' jkun li diġa' qiegħed quddiem il- planning authority - miexi b'ritmu mgħaġġel.

Fil-fatt l-awtoritajiet ċivili u l-kunsilliera qegħdin jikkuntattjaw lis-sidien ta' dawk l-inħawi biex jagħtuhom post alternattiv u l-post tagħhom ikun jista' jitwaqqa'.

Irrid ngħid ukoll li kuntrarjament għal dak li kien isir qabel, bdew jingħataw il-warnings mill-uffiċċju meteoroloġiku biex in-nies ma jgħaddux minn dawn l-inħawi u l-kunsill lokali waqqaf ukoll pjan ta' kontinġenza biex jgħarraf lir-residenti tal-lokal u oħrajn biex ma jgħaddux minn ċerti toroq.

Tajjeb ukoll li wieħed jagħti prosit lid-dipartiment tal- protezzjoni ċivili li mhux biss f'Birkirkara imma anke f'ħafna nħawi oħra ta' Malta u Għawdex qed jagħtu l-first aid u għajnuna oħra meħtieġa minn dawk li jsibu ruħhom f'diffikultajiet.

Fil-fatt il-presenza ta' dawn in- nies qed tinħass sew.

Sur President, li sar xi ħaġa joħroġ mill-fatt li minbarra li għall- grazzja t'Alla ma smajniex b'imwiet fiz-zona ta' Birkirkara, partikolarment fi Triq il-Wied, il-ħsarat li saru fi proprjeta' privata kienu minimi.

Fil- fatt aktar saret ħsara fuq proprjeta' pubblika.

Qabel kienu jiġu rrapportati każijiet fejn l-ilma kien jidħol fid-djar, anke sa l-ewwel sular, u jagħmel ħafna ħsara kemm fil-proprjeta' kif ukoll fl-għamara, fil- karrozzi, fil-garaxxijiet u fl-inġenji kollha li jkun hemm ġo fihom bħal muturi u makni oħra tal-mastrudaxxi.

Minkejja li din is-sena għamlet xita qawwija immens, ma ġewx irrapportati każijiet simili.

Mhux l-ewwel darba li kien hemm persuni li ħallew ħajjithom fil-wied ta' Birkirkara kif ukoll ħafna bhejjem, fosthom żwiemel, li jinġarru ma' l-ilmijiet.

Dan kollu juri li kuntrarjament għal dak li pprova jagħti l-impressjoni sieħbi l-Onor.

Debono Grech, il-gvern huwa konxju tal-problema u għamel u se jkompli jagħmel l-almu kollu tiegħu biex isir il-proġett ta' housing fl- inħawi ta' Cane Street.

B'hekk mhux biss tittaffa l-problema ta' l- għargħar imma anke l-problema ta' housing li teżisti f'Birkirkara.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, se nkompli fuq in-nota li beda biha l- kollega tiegħi, l-Onor.

Michael Asciak, u ċioe' dwar il-ħsarat li ġraw f'dawn l-erbat ijiem f'diversi nħawi.

Nibda biex l-ewwelnett nirringrazzja lil dawk kollha li f'dawn l-aħħar ġranet, minkejja l-problemi li kellhom biex jaslu fuq il-post, taw l- għajnuna tagħhom għalkemm setgħu huma stess kienu esposti għal xi riskju.

Jien informat li ħafna ħaddiema minn diversi dipartimenti tal-gvern għadhom sal-lum jagħtu l-assistenza tagħhom - veru li kien hemm persuni li baqgħu għal ħinijiet twal jistennew li tingħatalhom l-għajnuna meħtieġa pero' dan ġara għax kien hemm problemi oħrajn aktar gravi f'postijiet oħra - u wieħed irid japprezza x-xogħol siewi li għamlu dawn in-nies madwar il-gżira kollha.

Wieħed irid juri wkoll solidarjeta' ma' dawk il-persuni li minkejja l-prekawzjonijiet li setgħu ħadu fil-passat, kellhom jerġgħu jgħaddu minn xi trawma u jaffaċċjaw problemi serji.

Li nista' nwiegħed hu li ladarba tieqaf ix-xita, tkun tista' ssir evalwazzjoni aktar ċara tal- ħsara li saret, b'mod partikolari fl-għelieqi u fit-toroq.

Jien inħoss li bħala ministru responsabbli mis-settur tat-toroq għandi nagħmel ftit kummenti dwar dak li għadda minnu pajjiżna u naturalment għadu għaddej minnu.

L-aħħar problema li jien informat dwarha tikkonċerna l- inħawi ta' ħdejn il-BIM, fil-Marsa, fejn hemmhekk mhux soltu jegħreq.

Dan il-post żamm ħafna ilma mhux minħabba xi tibdil fit-toroq imma minħabba l- ammont kbir ta' xita li għamlet.

Fil-fatt kien hemm ġibjun li kien intenzjonat jiġbor fih l-ilma tax-xita biex imbagħad dan jinxtorob u jinżel fil-ġebel, fil-ġeoloġija ta' pajjiżna u b'hekk ma jkunx hemm problema fit- toroq tagħna.

Pero' dan il-bir far, l-ilma ħareġ minnu u niżel fit-toroq ta' l-inħawi ndikati.

Ġie skopert li x-xogħol li sar qed jikkawża għarar għalkemm ma rridx niftiehem li dan ix-xogħol kien marbut bilfors mal-fatt li sar fi żmenijiet oħrajn.

Bħalissa t-toroq għaddejjin minn test ikrah u diffiċli ħafna għax bħalma għal snin twal ma kenux intenzjonati li minnhom jgħaddi traffiku ta' ċertu piż, lanqas kienu ddisinjati u mibnija biex jgħaddi minnhom ammont ta' ilma b'mod kostanti u fit-tul.

Biex ħadd ma jaħseb li qed nipprova nsib xi skuża dwar dan il-fatt, tajjeb ngħid li sa nhar is-Sibt filgħodu ċ-Chadwick Lakes kienu prattikament nixfin għal kollox imma mbagħad sa nofsinhar ta' l-għada, dawn l-inħawi kienu diġa' qegħdin ifuru bl-ilma.

Sal-lum komplejna bi kważi sittin siegħa oħra ta' xita kontinwa, b'konsegwenza li l-ħsarat fit-toroq komplew żdiedu.

Mhux biss dawk it-toroq li diġa' kellhom problemi u li tkellimna diversi drabi dwarhom ġarbu ħsarat imma anke oħrajn li konna nqisuhom xi ftit jew wisq f'posthom.

Għalhekk wieħed irid joqgħod attent daqsxejn aktar mis-soltu meta jgħaddi minnhom għax jista' jsib ruħu ġo xi ħofra li żviluppat fil-ġranet li għaddew u dan jista' jwassal għal inċidenti gravi.

Stajt ninnota li f'dawn il-ġranet ħafna mis-sewwieqa osservaw ir-regolamenti tat-traffiku.

Jista' jkun li dan ġara minħabba l- fatt li t-toroq kienu mimlijin bl-ilma u dan ma kienx jippermettilhom isuqu aktar min-normal, pero' xorta waħda ssib min jabbuża u jipperikola kemm ħajtu kif ukoll ħajjet ħaddieħor.

Ħaġa oħra li nnotajt b'sodisfazzjon kien il-fatt li f'dan il-maltemp kważi s-sewwieqa kollha xegħlu d-dwal tal- vetturi tagħhom.

Dan ifisser li l-Maltin bdew jitgħallmu li d-dawl huwa meħtieġ meta jkollok dawn il-kondizzjonijiet għax il-viżibilita' ma tkunx ċara u min ikun ġej fid-direzzjoni l-opposta ma jarakx.

Semmejt it-toroq, il-ħsarat li saru fihom u ma nistax ma nsemmix id- diversi postijiet li ilhom magħrufa għall-għarar bħall-Imsida, Birkirkara, il-Marsa u Burmarrad.

Minkejja d-diffikultajiet li kien u għad fadal - mhux se nilludi ruħi u ngħid li ma kienx hemm problemi fil-mod ta' kif l- ilma għadda mit-toroq tagħna - madanakollu napprezza x-xogħol li sar fil- ġimgħat li għaddew biex jiġi assigurat li l-ftit culverts li jeżistu jiġu mnaddfa.

Għalkemm kien hemm titjib fil-kostruzzjoni tat-toroq, għadna lura ħafna u għad irid isir ħafna aktar xogħol.

Naturalment huwa diffiċli ħafna li tevita għal kollox dawn il-problemi u għalkemm il-culverts ġew imnaddfa, xorta waħda reġgħu ngħalqu bil-ġebel u b'materjal ieħor li ġarr miegħu l- ilma.

Irridu nassiguraw rwieħna li malli tieqaf ix-xita mhux biss inkomplu għaddejjin bil-programm ta' ħidma li għandu d-dipartiment tat-toroq imma li l-ħsarat kbar li saru jiġu msewwija kemm jista' jkun malajr.

Fuq il- ġurnali rajna diversi ritratti ta' postijiet li għandhom bżonn jitranġaw u qegħdin isiru preparazzjonijiet biex isir xogħol ta' emerġenza u nevitaw aktar ħsarat u inkonvenjenzi.

Barra mit-toroq hemm diversi ħitan, b'mod partikolari dawk li jservu bħala lħuq għall-ħamrija kif ukoll dawk tal-ġebel tal-franka, li nqalbu għal nofs it-triq.

Nappella biex min ikun għaddej mill-kampanja joqgħod attent aktar mis-soltu kif isuq.

Nispera li ma jkunx hawn xi wħud li jsibuha faċli li jgħabbu dan il-ġebel li waqa' biex jużawh għal skopijiet tagħhom.

Nagħmel appell ukoll biex dan il-ġebel ma jinġabarx ġol-gaffa għal ġot-trakk u jitwaddab ġo xi miżbla x'imkien.

Huwa importanti ferm li ma mmorrux bl-entużjażmu li nnaddfu nispiċċaw narmu dan il-ġebel f'postijiet li mbagħad ma nkunux nistgħu nużawh 'il quddiem.

Kulmin jagħmel xi xogħol fit-toroq għandu jara li dan mhux biss jitħaffef kemm jista' jkun malajr, speċjalment fix-xitwa, imma wkoll li jsir b'mod ordnat u b'mod li ma jħallix warajh ħafna konsengwenzi speċjalment meta ssir xi maltempata.

Wieħed ma jistax jippretendi li jagħmel ix-xhur ma jaħdimx, madanakollu hemm safety measures li jistgħu jittieħdu, hemm bollards tal- concrete li jistgħu jitqiegħdu u hemm sistemi ta' signage - għamilna improvement pero' m'iniex sodisfatt bil-livell ġenerali tagħhom - waqt il- ħin tax-xogħol.

Nispera li d-dipartiment, l-awtoritajiet konċernati u anke l-kuntratturi jieħdu dawn l-affarijiet bis-serjeta'.

Sur President, nagħmel l-aħħar appell.

Għandna diversi toroq li minħabba ċ-ċirskostanzi kellhom jingħalqu jew isiru two-way meta s-soltu jkunu one- way, bħal dik tal-Marsa u Mdina Road ġewwa Ħal Qormi.

Nispera li minn dan il-maltemp li għamel dan l-aħħar, kemm jien bħala ministru u d-dipartimenti li jaqgħu taħti kif ukoll il-Maltin kollha, nagħrfu aktar il-ħtieġa li nagħmlu xogħol li jkun ta' standard - almenu mil-lum 'il quddiem - biex jitħarsu r-regolamenti u nnaqsu l-periklu.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 1 ta' Diċembru, 1999 fid- 9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

FMS - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' l-impjegati tal-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi (FMS) billi jagħti l-isem, il-kunjom, l-indirizz, il-curriculum vitae, il-grad li fih ġew impjegati u l-grad li jokkupaw illum, id-data tagħhom ta' l-impjieg, f'kull każ igħid jekk qatt kienu impjegati ta' l- istess fondazzjoni forsi taħt isem ieħor kif ukoll x'salarju, benefiċċji u allowances oħra qegħdin jirċievu fis-sena u jekk l-impjieg tagħhom hux għal żmien definit jew indefinit billi jgħid ukoll meta hi l-iskadenza ta' kull kuntratt ta' xogħol ta' kull individwu rispettiv?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-lista ta` mpjegati tal-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi u d-dettalji mitluba joħorġu mill-kuntratti ta` kull impjegat, impoġġija fuq il-Mejda tal-Kamra ma Mistoqsija Parlamentari numru 10137.

Il-Curriculum Vitae huma l-istorja personali ta` kull individwu u għaldaqstant kunfidenzjali.

L-uniku persuna li kien diġa` impjegat tal-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi huwa s-Sur Emanuel Grech li oriġinarjament kien beda l-impjieg tiegħu nhar 01.10.1996 u ġie tterminat fit-31.05.1997.

Huwa reġa` beda jaħdem mal-FMS fl-14.06.1999.

SAĦĦA - NURSING AIDES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'se jsir b'dawk li applikaw għal nursing aides madwar erba' snin ilu?

Għaliex ma ntbagħatx għalihom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-applikazzjonijiet li għalihom qed tirreferi l- Onor Interpellant kienu għall-kors ta' Nursing Aides b'risposta għal sejħa li ħarġet fil-Gazzetta tal-Gvern tat-22 ta' Lulju 1997.

Billi m'hemm l- ebda intenzjoni li jinfetaħ kors ieħor ta' Nursing Aides għax il- ``complement'' meħtieġ issa ntlaħaq, mhux ser tiġi proċessata s-sejħa għall- applikazzjonijiet msemmija.

SPTAR TAL-QROQQ - TARAĠ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid hux veru li twaqqa' t-taraġ ta' ġewwa fl-isptar il- ġdid f'Tal-Qroqq?

Jekk iva, għaliex?

Kemm sewa flus?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Huwa veru li twaqqa` t-taraġ ta` ġewwa fl-Isptar il- Ġdid f'tal-Qroqq, minħabba li kien hemm bdil fid-disinji.

Ix-xogħol sewa LM2000.

TOROQ - TISWIJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se titkompla l-parti t'isfel ta' Triq il-Ħelsien?

Meta se jsir iċ-ċint min-naħa ta' l-għalqa, biex ma tkomplix timtela' biż-żibel?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nitlob l-Onor.

Interpellant tispeċifika l-parti li qed tirreferi għaliha fil-mistoqsija parlamentari.

WSC - ĦLASIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex it-talba ta' ħames familji mill-parti t'isfel ta' Triq id-Deheb Fin, Ħal Qormi, biex jiltaqgħu maċ- chairman ta' l-Enemalta minn Marzu s'issa għadha ma ntlaqgħat, dwar il-każ li kellhom iħallsu madwar Lm738 biex jitwassal id-dawl fir-residenza tagħhom meta residenti oħra fl-istess parti tat-triq ħallsu madwar Lm70 biss?

Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Enemalta hijiex tikkonsidra dan il-każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

QORMI - TRIQ SAN GWAKKIN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Issa li reġgħu għaddew xhur sħaħ minn meta d- dipartiment kellu jippjana biex tittieħed l-azzjoni ħalli Triq San Gwakkin, Ħal Qormi tinbena, kif kont indikajt f'mistoqsija parlamentari preċedenti, jista' l-Ministru jgħid meta se jsir ix-xogħol meħtieġ li tant ilu biex isir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li din it-triq qiegħda fil-programm ta` xogħolijiet li qed iħejji d-Dipartiment.

TOROQ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tinbena New Street, fi Triq il-Ħelsien, biex ir-residenti li jgħixu hemm ma jkomplux ibatu minn għadd ta' inkonvenjenzi, li saħansitra uħud minnhom anke qed jaffettwa s- saħħa tan-nies?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-triq imsemmija qegħda mniżżla fil-programm ta` xogħolijiet li qiegħed iħejji d-Dipartiment.

SAĦĦA - TQASSIM TA'SIRINGI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm tqassmu siringi b'xejn minn kull poliklinika xahar b'xahar din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Is-siringi li tqassmu b'xejn xahar b'xahar minn Jannar sa Ottubru 1999, jinqassmu f'żewġ kategoriji:

a) lid-dijabetiċi mill-ispiżeriji taċ-Ċentri tas-Saħħa skond kif jidher minn tabella 'A' li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

b) lil dawk li jsofru mill-vizzju tad-droga, li jitqassmu miċ-Ċentri tas-Saħħa skond kif jidher minn tabella 'B' li tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra.

Ma hux possibbli li jingħataw figuri globali, għaliex fil-każ tas-siringi li jitqassmu lid-diabetiċi l-informazzjoni li tinżamm hija in-numru ta` siringi li jitqassmu mill-Medical Stores għal kull spiżerija fis-sena u mhux xahar b'xahar u għalhekk jista` jiġi ikkalkulat biss konsum average fix-xahar.

It-tqassim tas-siringi lill-pazjenti li jsofru mid-dijabete huwa ikkontrollat bir-riċetta tat-tabib.

SAĦĦA - HIV TESTS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru HIV tests għall-AIDS din is-sena, xahar b'xahar?

X'kienu r-riżultati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` testijiet għall-HIV għal din is-sena saru kif indikat fit-tabella ta` hawn taħt:

|Xahar |Testijiet |Posittiv | |Jannar |417 |1 | |Frar |245 |1 | |Marzu |346 |3 | |April |402 |0 | |Mejju |325 |1 | |Ġunju |416 |1 | |Lulju |320 |1 | |Awissu |323 |0 | |Settembru |343 |0 | |Ottubru |374 |0 | | | | |

In-numri msemmija ma jeskludux testijiet li setgħu saru aktar minn darba fuq l-istess persuna.

SAĦĦA - PAZJENTI BL-AIDS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Billi pazjenti li għandhom l-AIDS qed jingħataw il-Karta r-Roża u huma ntitolati għal mediċini b'xejn, jista' l-Ministru jgħid kemm tiswa din il-kura fuq medda ta' sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-risposta għadha qed tinġabar tingħata aktar tard.

SAĦĦA - ĦLASIJIET LILL-INSURANCES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' kemm se jkunu il-ħlasijiet li se jitlob id- Dipartiment tas-Saħħa lill-insurances għal kura mogħtija lil persuni mdaħħla l-isptar wara traffic accidents?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-rati applikabbli huma dawk skond avviżi Legali Numri 147/89 u 18/97.

SELF-EMPLOYED - ĦLAS TA' BOLOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien iħallas self-employed li jaqla' aktar minn Lm5,000?

Wara l-miżuri tal- budget, kemm se jħallas f'bolla s-sena d-dieħla persuna self-employed li jaqla' Lm5,000, Lm6,000, Lm7,000, Lm8,000, Lm9,000, Lm10,000, Lm11,000, Lm12,000, Lm13,000, Lm14,000, Lm15,000, Lm16,000, Lm17,000, Lm18,000, Lm19,000 u Lm20,000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl- 1998 persuna li kienet taqla Lm5319 jew aktar minn ħidma ta' xogħol kien iħallas Lm15.94 fil-ġimgħa.

Wara l-miżuri tal-budget, persuni self- employed jibdew iħallsu 15% tad-dħul tagħhom soġġetti għall-ħlas massimu ta' Lm18.64 fil-ġimgħa.