MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 424 It-Tlieta, 14 ta' Novembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 424

It-Tlieta, 14 ta' Novembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 14 ta' Novembru, 2000

WERREJ MINUTI 118

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 118

TQEGĦID TA' KARTI 121

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KOMPETIZZJONI (IT-TIELET QARI)

COMPETITION (AMENDMENT) BILL (THIRD READING) 122

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI U PRIVATEZZA TAD-DATA (IT-TIENI QARI)

DATA PROTECTION BILL (SECOND READING) 123

AĠĠORNAMENT 143

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 148

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 423 li saret fit-13 ta' Novembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

EU - SAJD - QABDA REGISTRATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dikjarazzjoni li mhux il-ħut kollu jiġi rreġistrat taffettwax l-għajnuna li sajjieda Maltin jistgħu jingħataw mill-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għar-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

20688 li tgħid hekk:

"Il-ħut li jinqabad jispiċċa jew mibjugħ mill-pixkerija jew ikkonsmat mill-familji tas-sajjieda stess, jew mibjugħ lill-mara tad-dar min- nisa tas-sajjieda, jew mibjugħ b'kuntrattazzjoni diretta lir- ristoranti/lukandi jew mibjugħ b'kuntratt bħal fil-każ tat-tonn.

Id-dipartiment iżomm record ta' kuntratti kbar, jekk ikun involut, u ta' dak li jgħaddi mis-sistema tal-pixkerija.

Mid-dikjarazzjonijiet fiskali ppreżentati f'dawn l-aħħar xhur mis-sajjieda għall-finijiet ta' allokazzjoni ta' duty-free fuel, huwa ċar li l-ħut maqbud huwa iktar mill-ħut reġistrat fil-pixkerija.

Fil-preżent din ir-reġistrazzjoni hija l-unika sistema ta' dikjarazzjoni ta' qbid."

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għaliex ma semma' xejn il-Ministru dwar l-għajnuna li tingħata lis-sajjieda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, l-Onor.

Membru jmissu jaf li l-gvern żamm il-wegħda li kien għamel lis-sajjieda, u cioe' li dawn kienu se jibbenefikaw minn sistema fejn għal kull valur ta' 94c ta' ħut li jiġi rreġistrat mal-pixkerija, jingħata sussidju ta' 6c1 fuq kull litru diesel li s-sajjied jieħu mingħand l-MODC.

Din is-sistema qiegħda taħdem tajjeb u fil-fatt minn Mejju 'l hawn il-kwantita' ta' ħut reġistrata fil-pixkerija żdiedet meta mqabbla ma' dik reġistrata fl-istess perijodu fis-snin ta' qabel.

Apparti dan, is-sajjieda jingħataw ċerta għajnuna mill-Unjoni Ewropea biex jekk il-bastimenti li jużaw ikunu ta' ċerta eta', jimmodernizzawhom b'tali mod li ma jiġix affettwat il-fishing effort u fl-istess ħin il- bastimenti jkunu aktar safe.

L-ammont ta' qabda li jiddikjaraw is- sajjieda m'għandux x'jaqsam mal-mod kif jiġu utilizzati dawn il-fondi biex is-sajjieda jimmodernizzaw il-bastimenti tagħhom.

Bħalma għedt diġa', aktar ma tkun kbira l-qabda ta' ħut aħjar għas- sajjieda.

Bis-sistema li daħħal il-gvern, aktar ma s-sajjieda jiddikjaraw valur ta' ħut jew fil-pixkerija jew permezz ta' riċevuti fiskali, iżjed ikunu intitolati għal provvista' ta' duty-free diesel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jekk qed nifhem sew il-Ministru qed jgħid li mhu se jkun hemm xejn li jorbot is-sussidju li jingħata lis-sajjieda ma' l-ammont ta' ħut li jinqabad?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-proċedura qiegħda li sajjied jista' japplika biex jingħata l-għajnuna sabiex jimmodernizza opra tal-baħar, pero' sal-lum din l-għajnuna m'hijiex marbuta mal-qabda ta' ħut li l-istess sajjied jirreġistra ma' l-awtoritajiet tas-sajd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt li bil-permess tiegħek inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dokument li l-bieraħ il-Ministru qal li ma jeżistix.

Forsi ma jiddejjaqx jgħidli l-Ministru min huma dawk il-persuni li kienu jaħdmu miegħi u li, skond hu, ikkonfermawlu li ma jeżisti l-ebda protokoll bejn Malta u l-Libja fuq marine wealth, agriculture and animal wealth.

MR SPEAKER: Hawn permess biex dan id-dokument jitpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPKEAER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Napprezza ħafna l-mod kif qegħdin naħdmu flimkien u nirringrazzja lill-Onor.

Farrugia talli għoġbu jgħaddili kopja ta' dan id- dokument u nwiegħdu li 'l quddiem inkun nista' nwieġbu.

SAJD - KONSERVAZZJONI U AMMINISTRAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-istudju li sar minn esperti Maltin dwar l-agreement on the conservation and management of straddling and highly migratory fish stocks?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli jekk sarux laqgħat maż- żewġ koperattivi tas-sajjieda dwar dan is-suġġett?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, il-laqgħat mal-koperattivi tas-sajd isiru fuq bażi regolari.

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kif se jaffettwa lis-sajjieda Maltin u lis- sajd tal-lampuki, fanfri, tonn u pixxispad l-agreement on the conservation and management of straddling and highly migratory fish stocks?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-sajd li semma hu rregolamentat bħalma dejjem kien f'dawn l-aħħar 30 sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għandi nifhem li l-Ministru qed iwieġeb fid-dawl tal-policy eżistenti.

Jista' jgħidli jekk b'riżultat tal-common fisheries policy se niġux f'pożizzjoni li jkollna nbiddlu din il-policy?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni fuq dan it-tip ta' sajd se tibqa' tiġi mgħoddija bl-istess mod kif għaddiet f'dawn l-aħħar 30 sena.

EU - GĦAJNUNA LIS-SAJJIEDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jispeċifika l-ammont ta' għajnuna li qiegħed jingħad li sajjieda Maltin jistgħu jingħataw ġaladarba Malta ssir membru ta' l-UE?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Inkunu nistgħu nagħmlu dan meta jkunu konklużi n- negozjati.

Is-sajjieda Maltin ikunu jistgħu jipparteċipaw fi programmi ta' modernizazzjoni tal-flotta, ikunu jistgħu jieħdu payments jekk jieqfu mis- sajd u jkunu jistgħu jipparteċipaw ukoll fil-young fishermen scheme fejn is- sajjieda ġodda jistgħu jiġu megħjuna biex jixtru dgħajsa.

MR.

SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jagħtini risposta aktar konkreta dwar kemm miljuni jridu jiġu investiti f'ċerti proġetti infrastrutturali sabiex il-flotta tas-sajd timmodernizza ruħha u tkun konformi mal-politika tal-CFP?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bħalma jaf kulħadd, f'Diċembru tas-sena l-oħra Malta ġiet aċċettata bħala candidate country biex tkun tista' tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Issa fil-qasam tas-sajd għandna flotta li hija relattivament antika u rridu nibdew nagħmlu l-almu tagħna biex nimodernizzawha.

Ovvjament biex is-sajjieda tagħna jibbenefikaw mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea, Malta trid tkun membru sħiħ.

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Membru qed jgħid li issa għaddew sentejn minn mindu erġajna qbadna t-triq li twassalna biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Nista' ngħidlu li aħna ninsabu għaddejjin bin-negozjati u ladarba nkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea, is-sajjieda tagħna jkunu jistgħu jibbenefikaw minn dawn il-fondi ħalli jkunu jistgħu jimodernizzaw l-opri tal-baħar tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Ministru għadu ma jafx kemm se titla' l-ispiża bejn wieħed u ieħor sabiex is-sajjied Malti jagħmel il-bidliet neċessarji ħalli kwalunkwe opra tal-baħar tkun konformi ma' l-istandards tas-CFP?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Biex inkun f'pożizzjoni li ngħid kemm huwa l-ammont, l-ewwel irrid inkun naf kemm hu n-numru ta' sajjieda li jridu jimmodernizzaw l-opri tagħhom.

Jekk inti tkun taf li hemm 100 sajjied li se japplikaw u kull wieħed minnhom se jonfoq madwar Lm10,000, tikkalkula li għandek bżonn Lm1 miljun, altrimenti ma tistax tikkalkula ċ-ċifra.

MR.

SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidilna meta se jsir dan l- eżerċizzju ħalli naraw jekk sajjieda lokali humiex se jieħdu sussidju?

MR.

SPEAKER: ll-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Biex ikollok il-bajda, jrid ikollok it-tiġieġa!

L- ewwel irridu nkunu membri fl-Unjoni Ewropea, ikun hemm din l-iskema u wara li s-sajjieda japplikaw inkunu f'pożizzjoni li nagħtu dawn id-dettalji.

MR.

SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jiġifieri l-Ministru qed jagħmel dikjarazzjoni li s-sajjieda mhux se jieħdu l-pre-accession funds li tant smajna dwarhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bħalma għedt diġa', biex inti tibbenefika minn din l- iskema trid tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

AKWAKULTURA - SETTUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed jingħad li jrid isir studju dwar is-sitwazzjoni li s-settur ta' l-akwakultura qiegħed jifaċċja?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dan l-istudju għadu ma ngħatax u fil-preżent m'huwiex il-ħsieb li jinħareġ.

Jidher li l-problema, li hija l-fulkru ta' kulma qed jiġri fis-settur, qiegħda fin-nuqqas ta' kompettivita' fil-prezz tal-ħut.

Infakkar lill-Onor.

Interpellant li fost kollox dan il-ħut għandu handicap ta' landing tariff ta' 15%, taxxa li sfortunatament għadha hemm għaliex l- applikazzjoni ta' Malta għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea ġiet iffriżata fl- 1998.

Mr Speaker, hawnhekk irrid infakkar li sa l-1995/96 kien hemm understanding bejn il-Gvern Malti u l-Unjoni Ewropea illi dik it-tariffa ta' 15% tibda tonqos bil-mod il-mod u sas-sena 2000 tispiċċa fix-xejn.

Fl- 1996 ġara dak li ġara, l-understanding spiċċa u jiddispjaċini ngħid li sal- ġurnata tal-lum sajjieda Maltin, b'mod partikolari dawk li għandhom il-fish farms, għadhom liable għal din it-taxxa meta jiġu biex jesportaw ħut lejn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Nista' nikkonferma li l-gvern preżenti diġa' ħa l-miżuri biex jibdew id- diskussjonijiet biex din it-taxxa tonqos għal kif konna miftehmin fl-1996.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Censu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar garanziji/letters of comfort għall-perijodu 1996 - 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar claims għal atti ta' trasferiment ta' proprjeta' causa mortis bejn l-1993 u l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar claims għal atti ta' traferiment ta' proprjeta' inter vivos bejn l-1993 u l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

f'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li tagħti tagħrif dwar l-eżerċizzju ta' enumerazzjoni ta' bibien f'diversi lokalitajiet, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 21027.

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport annwali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar għas-sena 2000;

Report and financial statements ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar għas- sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 2000;

Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar għas-sena li tagħlaq fit-30 ta' Settembru 2001;

Tabella li tagħti l-għadd u l-grad ta' mpjegati fl-uffiċċju konġunt matul is-snin 1999 u 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 20988.

Tagħrif dwar l-għadd, il-grad, pagi u benefiċċji oħra ta' mpjegati ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21094; u

Tagħrif dwar ħlas mill-awtorita' ta' l-ippjanar fuq studji magħmula minn konsulenti matul is-snin 1998 u 1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar derogi/perijodi ta' transizzjoni mitluba mill-Gvern Malti fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea, b'sostituzzjoni għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

20992; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Rapport annwali tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għall- perijodu bejn l-1 ta' Ottubru 1999 u t-30 ta' Settembru 2000;

Report and financial statements tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 1999;

Report and financial statements tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma għas-sitt xhur li għalqu fil-31 ta' Marzu 1999; u

Estimi tad-dħul u nfiq tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għall-perijodu bejn l-1 ta' Ottubru 2000 u t-30 ta' Settembru 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-KOMPETIZZJONI

COMPETITION (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il- Kompetizzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni jkun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI U PRIVATEZZA TAD-DATA

DATA PROTECTION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-13 ta' Novembru, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, din hija s-sitt seduta fuq dan l- abbozz ta' liġi u mill-informazzjoni li għandi tkellmu 19-il membru ħamsa minnhom min-naħa tal-gvern.

Il-bqija tal-kelliema kienu min-naħa ta' l- oppożizzjoni u dawn elenkaw l-oġġezzjonijiet ta' din in-naħa fir-rigward ta' dan l-abbozz.

Il-ħames kelliema tan-naħa l-oħra kellhom iċ-ċans kollu jgħidu jekk in-naħa tal-gvern hijiex b'xi mod jew ieħor lesta li tikkonsidra l-pożizzjoni ta' l-oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) Il- ministru għadu kemm qalli li fil-bidu qal li lest jikkonsidra suġġerimenti ta' l-oppożizzjoni, imma dwar dan se nitkellem aktar tard għax jien ma tantx inħobb inħalli l-affarijiet jgħadduli.

Irrid ngħid li jien segwejt l-introduzzjoni tal-ministru u fl-ebda ħin fid-diskors tiegħu ma tkellem dwar l-awtorita'.

Jekk inħarsu lejn l-abbozz ta' liġi nsibu li l-ministru se jibda jagħżel hu lin-nies fuq din l- awtorita', jagħżel ukoll lil dawk fuq il-board ta' appell u jagħżel anke lill-kontrollur, xi ħaġa li assolutament l-oppożizzjoni ma taqbel xejn magħha.

Nagħmilha ċara li l-oppożizzjoni m'hijiex qiegħda titkellem kontra dan l-abbozz.

Dan qed ngħidu għax il-bieraħ fil-għaxija l-Onor.

Jason Azzopardi qal li jekk l-oppożizzjoni tivvota kontra dan l-abbozz ikun ifisser li aħna kontra li jkun hemm kontroll fuq il-protezzjoni , il- privatezza u l-integrita' personali ta' l-individwu minħabba l-ipproċessar ta' data personali u dak kollu anċillari għalih.

Dan mhu minnu xejn.

Il- kelliema ta' l-oppożizzjoni kollha saħqu dwar il-bżonn li wieħed jifhem x'inhi l-pożizzjoni tagħna.

Jekk wieħed jifli sewwa x'qalu sħabi isib li dawn kollha sostnew li bażikament dan l-abbozz huwa wieħed tajjeb, imma l- mod kif inhu magħmul huwa mfattar u ma jilħaqx l-aspettattiva la ta' l- oppożizzjoni u lanqas taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Mr. Speaker, fit-tieni parti ta' dan l-abbozz id-dritt taċ-ċittadin ma jinsab imkien.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru qal li iktar 'il quddiem se titressaq liġi oħra li jkollha x'taqsam mad-drittijiet taċ-ċittadini u mal-freedom of information.

Iżda jekk wieħed jaqbad il-lista ta' l-abbozzi li aħna mistennija niddiskutu fil-ġimgħat u fix-xhur li ġejjin, imkien ma hemm riferenza għal dan li qed jgħid il-ministru.

Din m'hijiex l-ewwel liġi li għaddejna f'dan il-parlament rigward l-informatika.

Ta' min jgħid li liġijiet li jkunu ta' l-istess ġeneru ġeneralment jittressqu in tandem, għax b'hekk biss jista' jkollna aċċess għal dak li jkollu f'rasu l-gvern.

Aħna d-deputati jrid ikollna u allura jkollna l-fakulta' li meta niddiskutu liġi partikolari nkunu nistgħu nqabbluha ma' liġi oħra li tkun fuq l-istess binarju.

F'dan il-każ imma l-liġi tidher li għadha fantażma għax m'għandna xejn tanġibbli swed fuq l-abjad.

Nistgħu nieħdu biss il- kelma tal-ministru li hemm abbozz ta' liġi lest f'dan ir-rigward, imma x'fih sewwa ma nafux.

Bħalma lanqas ma nafu meta dan l-abbozz se jitressaq.

Allura f'dan il-każ aktar tagħmel sens il-pożizzjoni li qiegħda tieħu l- oppożizzjoni għax minflok m'aħna qegħdin nitkellmu dwar il-fantażmi, għażilna li nitkellmu fuq il-konkret.

Għaldaqstant bir-raġun kollu nsostnu li mkien fil-liġi li għandna quddiemna ma nsibu d-dritt taċ-ċittadin.

Aħna nsostnu li l-gvern għandu jagħti liċ-ċittadin id-drittijiet tiegħu, inkluż li jkollu aċċess għall-informazzjoni li l-istess gvern għandu fuqhom.

Sakemm l-oppożizzjoni ma jkollhiex dan iswed fuq l-abjad ma tistax taqbel kompletament ma' dan l-abbozz.

Aħna ma nistgħux nitkellmu fuq il-fantażmi imma rridu nitkellmu fuq il-konkret.

Ma nafx għalfejn l-Onor.

Azzopardi l- bieraħ skanta kif l-oppożizzjoni se tivvota kontra.

Se nagħmlu hekk għax s'issa ma kien hemm xejn min-naħa tal-gvern li jiġġustifika għaliex għandna nbiddlu l-ħsieb tagħna.

Per eżempju, f'klawsola 36 ta' dan l-abbozz ta' liġi nsibu li hemm imniżżlin dawn il-kelmiet:

''L-awtorita' kompetenti għandha tkun il-persuna li tiġi nominata b'ordni tal-Ministru biex tkun l-awtorita' kompetenti għall-finijiet ta' dan l-Att.''

Jekk imbagħad immorru għal klawsola 45 li jirrigwarda l-bord ta' appell, insibu dan li ġej:

''Ikun hemm bord ta' appell dwar il-protezzjoni ta' data li jkun magħmul minn tliet membri, li wieħed minnhom, li jkun il-president, għandu jkun persuna li tkun eżerċitat bħala avukat għal mhux inqas minn seba' snin.''

Imbagħad subklawsola (2) ta' klawsola 45 titkellem fuq li:

''Il-membri tal-bord għandhom jinħatru mill-Ministru għal perijodu ta' sentejn u jistgħu jerġgħu jiġu maħtura drabi oħra.''

Apparti minn hekk, subklawsola (5) - dejjem b'riferenza għal klawsola 45 - tittratta fuq is-segretarju tal-bord u tgħid hekk:

''Il-Ministru għandu wkoll jaħtar persuna biex tagħmilha ta' segretarju tal-bord.''

Issa jekk il-ministru jgħidli li din se tinbidel kollha u dawn il-ħatriet isiru minn dan il-parlament, allura ma nkomplix fuq dan l-argument.

Iżda dment li l-ministru ma jgħidx li se jkun il-parlament li jaħtar dawn il- membri, bi ftehim bejn il-gvern u l-oppożizzjoni, allura l-pożizzjoni ta' din in-naħa se tibqa' l-istess.

Jiena ċert li ħadd ma jlum lill- oppożizzjoni meta minn din in-naħa ngħidu li l-kunċetti ta' dan l-abbozz huma tajbin iżda l-kontenut huwa ħażin.

Jekk il-kontenut huwa ħażin, wieħed ma jistax bil-wiċċ tost kollu jiġi jgħid li l-oppożizzjoni għandha tivvota favur tiegħu.

Din il-ħaġa ma tagħmilx sens.

L-abbozz kollu huwa mibni fuq il-kontrollur, fuq l-awtorita' kompetenti u fuq il-bord ta' appell, u m'għandux ikun li dawn kollha jiġu maħtura mill-ministru.

Aħna ma naqblux ma' dan l-atteġġament u l-oġġezzjoni tagħna hija qawwija.

Ironikament rajt abbozzi ta' liġi oħrajn li qegħdin jinħmew min-naħa tal- gvern li fihom issib l-istess ħaġa.

Il-gvern preżenti għandu dejjem il- maġġoranza tal-membri fil-bordijiet maħtura.

Dan ifisser li jekk għada pitgħada tinqaleb il-folja, allura l-gvern il-ġdid jispiċċa li jkollu minoranza tal-persuni maħtura.

Huwa għalhekk li wieħed ma jistax jaċċetta l- kunċett li l-ministru jkollu a finger in the pie.

Jekk naraw diversi abbozzi ta' liġi li fil-fatt konna qegħdin niddiskutu tul dawn l-aħħar xhur, wieħed isib li ħafna drabi l-gvern qed jieħu l-poteri kollha fuq spallejh meta m'għandux għalfejn jagħmel dan.

Il-gvern qed jieħu fuq spallejh ċerti responsabilitajiet li m'għandux jeħodhom, bħal fil-każ ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Mr. Speaker, x'qegħdin niddiskutu hawnhekk?

Hawnhekk għandna abbozz ta' liġi li jitkellem fuq il-protezzjoni ta' l- individwu kontra l-ksur tal-privatezza u l-integrita' personali bl- ipproċessar tad-data u affarijiet oħrajn li huma anċillari għalihom.

Jekk hemm xi ħaġa li żgur hija delikata hija li tagħti informazzjoni fuq individwi Maltin u Għawdxin li jgħixu f'pajjiżna jew f'postijiet oħrajn li ħafna drabi huma meqjusin bħala territorju Malti.

U dawn il-poteri m'għandhomx ikunu f'idejn il-ministru għax jista' jkun li fil-futur ikun hemm ministru ieħor li b'xi mod jabbuża minn din id-data.

Dan l-abbuż jista' jsir b'mod sottili u m'hemmx għalfejn li wieħed jużah daqshekk b'mod apert.

Persuna tista' b'xi mod jew ieħor ikollha aċċess għall- informazzjoni kollha li tkun ilha stored, u dan jista' jwassal għal sitwazzjoni fejn dik l-informazzjoni li tkun qiegħda tinġabar tintuża għal xi skop malinn.

Jiena ma nixtieqx noqgħod nagħti eżempji ta' sitwazzjonijiet u ċirkostanzi li ġraw tul dawn l-aħħar xhur li wasslu biex jinħarġu dokumenti anke mill-qrati u jispiċċaw f'idejn nies li żgur m'għandhom l-ebda kompetenza u l-ebda professjonalita'.

Għalkemm dawn it-talin ma ngħatawx permess li jkollhom aċċess għal dik l-informazzjoni, b'danakollu ċerta informazzjoni xorta waħda spiċċat splashed.

Dan il-periklu jeżisti f'kull settur, inkluż f'dak tas-saħħa.

Iva, anke hawn wieħed irid joqgħod attent għax filwaqt li nkunu qegħdin niżviluppaw it-teknoloġija moderna ġewwa l- isptarijiet, irridu naraw li dik l-informazzjoni tkun protetta b'mod serju ħafna.

Issa meta nitkellmu fuq data u fuq drittijiet taċ-ċittadin, jiena niftakar f'xi ħaġa li qiegħda tiġri bħalissa.

Numru ta' ħaddiema fiċ-ċivil għamlu eżami iżda għadhom ma jafux ir- riżultat tiegħu peress li għadu ġiex ippubblikat.

B'danakollu dipartimenti tal-gvern - u iktar 'il quddiem se nsemmi liema huma - qegħdin jirċievu ittra min-naħa ta' l-OPM fejn qegħdin ikunu informati li numru ta' skrivani qegħdin jiġu assenjati mad-dipartiment tagħhom minħabba li ċerti persuni mpjegati f'dak id-dipartiment partikolari kisbu suċċess fl-eżami li qagħdu għalih.

Qed nirriferi għall-eżami intern fiċ-ċivil għal spetturi tal-VAT, għal liema postijiet kien hemm call for applications iktar kmieni din is- sena.

Dawn kellhom joqogħdu għall-interview peress li kien hemm xi 60 ruħ li tefgħu l-applikazzjoni tagħhom għal dan l-eżami, iżda sal-lum ir- riżultati għadhom ma ħarġux.

Kulma ħareġ s'issa hija ittra mill-OPM li tinforma lid-dipartiment u lill-uffiċjali tal-qrati li se jintbagħtulhom numru ta' skrivani - u l-ittra ssemmihom b'isimhom - għax it-tali persuna kellha suċċess fl-eżami ta' l-ispetturi tal-VAT.

Mela l-OPM għandu l- informazzjoni, dipartiment ieħor fis-settur tal-gvern għandu l- informazzjoni wkoll, filwaqt li min għamel l-eżami għadu ma jafx jekk għaddiex jew le, aħseb u ara kemm jaf il-placing tiegħu!

Dan huwa eżempju ta' xi ħaġa mhux daqshekk serja.

Immaġina meta l-gvern għandu dik l- informazzjoni kollha fuq kull individwu kemm jista' jkun hemm każi fejn din tiġi wżata ħażin, biex ma nużax il-kelma ''abbużata''.

Nafu wkoll li minkejja l-liġijiet kollha li jeżistu tas-segretezza ta' l- impjegati kollha li jaħdmu fiċ-ċivil - u dawn huma marbutin bis-segretezza ta' l-impjieg tagħhom u għalhekk ma jistgħux jiżvelaw informazzjoni lanqas wara li jirtiraw - b'danakollu xorta waħda ċerta informazzjoni tispiċċa toħroġ.

Dan huwa ħażin u m'għandux isir.

Min-naħa l-oħra, tkun ħaġa tajba wkoll li l-individwu jkun jaf x'tip ta' informazzjoni jkollu l-gvern dwaru biex għallinqas ikun żgur li dik l-informazzjoni tkun korretta.

Niġi issa għal dak li jirrigwarda s-settur tas-saħħa.

Sur President, fis-settur tas-saħħa llum il-ġurnata għandek sistema ta' komputerizzazzjoni li bdiet tiddaħħal madwar ħames snin ilu u magħha wkoll hemm il-files ta' kull individwu.

Sfortunatament għalkemm is-sistema tal- files hija tajba, dawn il-files mhux dejjem ikun fihom l-informazzjoni kollha fuq l-individwu, għax xi drabi t-tobba li jaħdmu fl-isptarijiet mhux dejjem jiktbu fihom l-informazzjoni li jkollhom fuq dak l-individwu.

Qabel kien hemm sistema ta' tracking manwali u kienu jintilfu biżibilju ta' files.

Alla biss jaf fejn kienu jmorru.

Illum il-ġurnata għandek sistema li ddaħħlet xi tliet snin ilu fejn it-tracking ta' files isir b'mod komputerizzat pero' b'danakollu ċerta informazzjoni xorta ma tinstabx.

Iktar minn hekk, ħafna drabi t-tobba u l-ispeċjalisti li jaħdmu fl- isptarijiet isibu problema biex iniżżlu ċerta informazzjoni intima dwar ċerti individwi.

Jien li għamilt żmien naħdem l-isptar ġieli sibt ruħi f'ċirkostanzi fejn kelli nniżżel informazzjoni fuq il-file anke jekk ħassejt li ma kellix nagħmel hekk.

Ġieli ssib ruħek f'ċirkostanzi li jkollok tniżżel informazzjoni dwar persuni li jkunu twieldu barra minn Malta u li meta kienu żgħar kienu ħarġu tqal u għamlu abort.

X'importanza jkollha ħaġa bħal din li titniżżel fil-file ta' dik il-persuna partikolari, meta nafu li dak il-file jista' jkollu aċċess għalih kulmin jaħdem fl- isptar?

Jiena kont nippreferi ma nniżżel xejn għax huwa faċli li wieħed ikollu aċċess għal file u jagħmel użu mill-informazzjoni li jkollu fih biex joħloq problemi fi żwiġijiet jew fir-relazzjonijiet bejn individwi.

Għalhekk dik l-informazzjoni ħafna drabi bdiet titħalla barra.

Wieħed jirrealizza li informazzjoni bħal din tista' tkun utli f'ċerti każi partikolari, pero' mill-banda l-oħra taf ma tibqa' sigrieta xejn u b'hekk tista' tkun kaġun ukoll ta' problemi bla bżonn lil xi persuni partikolari.

Meta kont ministru tas-saħħa, waħda mill-affarijiet li konna qegħdin nipprovaw nelevaw kienet kif nistgħu nutilizzaw din it-teknoloġija moderna biex mhux biss l-informazzjoni tkun available ġewwa l-isptar, imma biex din l-istess informazzjoni jkollhom aċċess għaliha wkoll iċ-ċentri tas-saħħa, it-tobba mill-uffiċini tagħhom u naturalment il-pazjent innifsu.

Imma biex wieħed jagħmel dan m'għandux sempliċement jaqbad u jiddeċiedi li jdaħħal l- informazzjoni tal-pazjent fis-sistema tal-computers.

Illum il-ġurnata nasal biex ngħid li faċilment wieħed li jagħmel test tad-demm u fl-istess ġurnata jkollu r-riżultati bis-sistema tal-computers tal-gvern li hemm fl- isptarijiet.

Wasalna wkoll fis-sitwazzjoni li anke X-ray jista' jiġi mdaħħal fis-sistema.

Sadattant, bis-saħħa ta' l-internet, wieħed jista' faċilment jidħol u jara X-rays li jkunu ddaħħlu, u jkabbarhom u jċekkinhom kemm irid u kemm jogħġbu fuq il-computer li jkollu quddiemu.

Mr. Speaker, din it-teknoloġija hekk kbira tagħti fakulta' ta' bidla radikali dwar il-mod kif inħarsu lejn is-settur tas-saħħa, speċjalment fejn jidħol filing.

Din tal-filing ilha żmien tkun problema kardinali.

Ħafna drabi tiġi rranġata, pero' wara ftit jiem xorta waħda nerġgħu nibdew bl- istess kantaliena.

Bħalissa quddiemi għandi żewġ tobba oħra u lkoll nistgħu ngħidu li waħda mill-affarijiet li ngorru fuqha hija li mhux dejjem il- pazjent joħroġ mill-isptar b'discharge note.

Kemm kien ikun aħjar kieku l- informazzjoni li jkollna dwar il-pazjent tkun waħda kompleta - inklużi l-X- rays li jkun ħa - għax kieku nkunu nistgħu narawha there and then u ma jkollniex bżonn ta' discharge note.

B'dan il-mod ix-xogħol tagħna jkun iktar faċli.

Imma biex ikollok X-ray fuq is-sistema ta' l-internet u jkollok l-informazzjoni tat-testijiet fuq is-sistemi kollha, irridu nkunu ċerti wkoll li ħaddieħor ma jkollux aċċess għal dik l-informazzjoni.

Waħda mill-affarijiet li rridu nieħdu ħsieb żgur hija li l-informazzjoni tkun tista' tinġabar anke mit-tabib ta' l-individwu wara li naturalment dan jingħata l-permess mingħand l-individwu.

Billi sempliċement jkollok password ma tkunx naqqast il-periklu li ċerta data sensittiva ħafna ta' l- individwu tista' tasal f'idejn min m'għandux dritt għaliha.

Għalhekk irid ikollok sistema - kif konna qegħdin nipprovaw noħolqu aħna - fejn wieħed ikollu l-ismart cards barra l-passwords tiegħu.

Din hija l-istess sistema ta' kif individwu jista' jidħol f'kont tal-bank permezz ta' ATM.

Din is- sistema taħdem u ma nara l-ebda raġuni għaliex fis-settur tas-saħħa, fejn l- informazzjoni personali ta' l-individwu hija mill-iktar sensittiva, din ma taħdimx.

Iva, hemm bżonn ta' sistema biex l-informazzjoni personali ta' persuna tkun protetta u sigura fejn iċ-ċavetta tkun qiegħda biss f'idejn it- tabib tiegħu.

Jiena nħoss li fil-każ tas-saħħa, mhux biss bħalma tgħid din il-liġi, l- aċċess għandu jkun għal dawk il-professjonisti li jkunu ħadu l-permess ta' l-individwu.

Għax kif diġa' għedt, iċ-ċavetta għal din l-informazzjoni għandha tkun biss f'idejn iċ-ċittadin u f'idejn ħadd iżjed.

Meta wieħed ikun qed jiġbor l-informazzjoni li tkun b'xi mod marbuta mas-saħħa - bħal fil-każ ta' mard li jittieħed - wieħed għandu jara li jkun hemm ċerta protezzjoni għas-soċjeta' tagħna.

Hawn jeżistu sistemi li jistgħu jiġu mtejba kemm f'dak li jirrigwarda proċessar ta' data kif ukoll biex wieħed ikun jista' jagħmel assesment dwar kif jilqa' għal ċerti problemi.

Altrimenti, fejn jidħlu ħwejjeġ li jirrigwardaw lil persuni partikolari, hawnhekk anqas il-professjonisti nfushom m'għandu jkollhom dritt għal dik l- informazzjoni mingħajr ma l-persuna konċernata tkun informata qabel.

Apparti minn hekk, jiena nasal biex ngħid ukoll li meta nkunu qed niġbru data għal statistika, ħafna drabi ma jkunx hemm għalfejn wieħed iniżżel ċerta informazzjoni li tidentifika persuni li huma morda b'mard partikolari.

Jekk nagħmlu hekk allura nkunu verament qegħdin nimxu fit-triq it-tajba.

Niġi issa għall-abbozz innifsu.

Hawn ta' min jistaqsi: Għaliex dan l- abbozz qiegħed jitressaq illum?

Jiena naħseb li dan qiegħed isir għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett għax ilha tinħass il-ħtieġa li jkollna protezzjoni ta' din id-data, imma tressaq illum ukoll - u tressaq mingħajr ma' miegħu hemm inkluż abbozz ieħor li jagħti dritt liċ-ċittadin li jkollu aċċess liberu għad-data li l-gvern ikollu dwar is-saħħa, l-impjieg, il-bżonnijiet ta' housing, servizzi soċjali u edukattivi ta' l-individwu - biex nogħġbu lill-Unjoni Ewropea.

Tajjeb niftakru li dan tressaq qabel il-liġi fantażma li qalulna li diġa' qiegħda hemm, meta fil-fatt jeżisti l-isem tagħha biss u ma nafux jekk teżistix tassew.

Ma nafux jekk hijiex quddiem il-ministru, ma nafux jekk għaddietx diġa' mill-avukat ġenerali u ma nafux jekk ġietx diskussa fil-kabinett.

Għedt li dan l-abbozz tressaq issa biex nippruvaw nintgħoġbu ma' ta' l- Unjoni Ewropea għax din tinsisti li jkollha informazzjoni fuq pajjiżi terzi.

Ilkoll nafu li l-politika ta' l-Unjoni Ewropea hi li jkollhom informazzjoni ta' kull tip fejn jidħlu ċttadini tal-pajjiżi membri tagħha, saħansitra anke informazzjoni dwar il-banek - bħal ngħidu aħna jekk hemmx xi ħadd, Ingliż, Taljan jew Svediż li għandu flus u fil-Bank of Valletta - ħalli l-awtoritajiet f'dawk il-pajjiżi jkunu jistgħu jaraw jekk l-individwu jkunx qed iħallas it-taxxi dovuta.

Din it-tip ta' informazzjoni mbagħad jgħadduha lil xulxin.

Issa dan l-aħħar qegħdin nipprovaw inbellgħuha u nagħtu l-impressjoni li l-Unjoni Ewropea hija l-Ewropa u l-Ewropa hija l- Unjoni Ewropea.

Din hija l-ikbar tbażwira u gidba li qiegħed jipprova jivvinta l-Partit Nazzjonalista.

L-Ewropa hija l-Ewropa u l-Unjoni Ewropea hija għaqda ta' numru ta' pajjiżi Ewropej li qegħdin jipprovaw jissiġġillaw ir-rabta ta' bejniethom.

Imma l-Unjoni Ewropea m'hijiex l-Ewropa u min jgħid li min hu kontra l-Unjoni Ewropea allura huwa kontra l-Ewropa, ikun l- ikbar giddieb.

Ma nixtieqx nuża kliem iktar iebes minn hekk, għalkemm lil min jgħid hekk joqgħodlu ħafna agħar.

Waħda mill-affarijiet li qegħdin naraw jinħmew hija l-kwestjoni biex tinġabar l-informazzjoni fiskali fejn jidħlu flus u investiment individwali.

Sa ftit taż-żmien ilu, per eżempju, konna qegħdin ingawdu minn individwi Ewropej li kellhom yacht.

Ħafna drabi dawn kienu jġibuh hawn Malta u b'hekk aħna konna niggwadanjaw.

Ma kienx jinteressana x'ikun qiegħed jagħmel bil-problema li kellu ma' pajjiżu.

Imma issa din l- informazzjoni wieħed irid jibda jaqsamha, u ħtija ta' hekk dawn in-nies qegħdin imorrulek lejn it-Tuneżija għax dan hu pajjiż li ma jgħaddi informazzjoni lil ħadd.

B'hekk aħna se mmorru minn taħt.

Ara pajjiżi oħrajn bħal Jersey u l-Isle of Man kemm kienu aktar għaqlin, minkejja l- irbit li għandhom ma' pajjiżi Ewropej.

Dawn qagħdu 'l barra minn ċerti affarijiet ħalli s-settur finanzjarju tagħhom ikompli jissaħħah.

Mill- banda l-oħra, aħna l-għorrief, minflok naraw kif insaħħu iktar l-ekonomija ta' pajjiżna u nieħdu vantaġġ mill-iżbalji ta' ħaddieħor, nagħmlu ħmerijiet bħal dawn.

Dan l-aħħar kont qed nisma' li d-duty-free ġewwa l-airport żiedu fil- bejgħ.

Dażgur li jżidu fil-bejgħ, jekk min isiefer bejn il-pajjiżi fl- Unjoni Ewropea m'għadux isib id-duty-free!

Ara hawn Malta nistgħu nirriklamaw bħalma jirriklamaw fl-Isvizzera.

Kulmin imur l-Isvizzera jsib riklami kbar fl-airport jgħidulu li jkun daħal f'pajjiż fejn jista' jgawdi mid-duty-free, xi ħaġa li pajjiżi oħra fl-Unjoni Ewropea m'għandhomx.

U t- turisti jmorru hemm mhux biss biex igawdu l-pajjiż imma wkoll għax għandhom id-duty-free shops.

Aħna l-għorrief, minflok naraw kif se nsaħħu l- ekonomija ta' pajjiżna, kif nipprovaw ninqalgħu minn dan il-fondoq li qegħdin fih, inkomplu nieħdu deċiżjonijiet li jkomplu jgħarrquna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, bla dubju din hija liġi oħra importanti ħafna li qiegħda quddiem dan il-parlament minħabba l-fatt li qegħdin nippreparaw biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Kieku ma kienx hekk kieku din il-liġi għadha ġejja.

Din il-liġi ilha fil-pajjiżi Ewropej u fl- Istati Uniti għal ħafna snin.

Minħabba l-impenn ta' pajjiżna li jrid jissieħeb fl-Unjoni Ewropea, allura liġijiet ta' din l-importanza qegħdin jittressqu quddiemna u jidħlu fis-seħħ bla ħafna dewmien.

(Interruzzjonijiet) Veru li l-Unjoni Ewropea m'hijiex l-Ewropa, imma l- Unjoni hija kważi l-Ewropa kollha!

Jekk tgħodd il-pajjiżi kollha li qegħdin japplikaw biex jissieħbu ma' dawk li diġa' qegħdin fiha, issib li għandek kważi l-Ewropa kollha.

Għad jiġi żmien li saħansitra r-Russja tkun trid tidħol fl-Unjoni Ewropea, imma ħa nkompli fuq din il-liġi.

Mr Speaker, nistqarr li qrajt il-liġi darba biss u allura diffiċli nidħol fit-teknikalitajiet kollha tagħha.

L-iktar parti li fl-opinjoni tiegħi hija interessanti - għalkemm ovvjament kull taqsima għandha r-rilevanza tagħha u l-mod kif se tiġi applikata - hija dik li tikkonċerna dawk it-taqsimiet li jirrigwardaw l-eżenzjonijiet.

Għandek taqsima oħra li tirrigwarda n- notifikazzjoni u taqsima 8 li tirrigwarda s-setgħa ta' l-awtorita' li se titwaqqaf.

Hawn tajjeb li wieħed jgħid li anke jekk min se jmexxi l- awtorita' se jkun nominat mill-ministru, dan ma jfisser bl-ebda mod li din m'hijiex se tkun indipendenti.

Fl-aħħar mill-aħħar, jekk wieħed iħares lejn il-pajjiżi l-oħra jsib li fil-biċċa l-kbira tal-każi huwa l-gvern li jinnomina.

Il-fatt li l-gvern jinnomina awtorita' ma jfissirx li din ma timxix b'mod indipendenti.

Allaħares naslu s'hawn!

Interessanti wkoll hija taqsima 4 li tittratta dwar l-ipproċessar għal skopijiet speċifiċi.

Per eżempju, klawsola 14 tgħid hekk:

''Organizzazzjonijiet bla skop ta' profitt li jkollhom għanijiet politiċi, filosofiċi, reliġjużi jew trejdunjonistiċi jistgħu, filwaqt li jkunu għaddejjin bl-attivitajiet leġittimi tagħhom u b'garanziji xierqa, jipproċessaw data personali sensittivi li jkunu jolqtu lill- membri ta' l-enti rispettiva u lil dawk il-persuni l-oħra li minħabba fl-għanijiet ta' l-enti jkollhom kuntatt regolari magħhom.

Iżda data personali sensittivi jistgħu jiġu pprovduti lil terzi biss jekk is-suġġett ta' data jagħti l-kunsens espliċitu tiegħu għal dan''.

Ovvjament, fl-ewwel taqsima hemm definizzjoni tal-kelma ''terzi'', eċċ. Imma l-punt huwa li aħna nafu li permezz ta' l-IT l-partiti politiċi, it- trade unions, il-Knisja - f'kelma waħda kulħadd - għandhom id-databases tagħhom.

Jien ili fil-Partit Nazzjonalista għal ħafna snin issa u nixtieq ngħid li l-partit tagħna dejjem qagħad lura milli jagħti lill-membri parlamentari u lill-kandidati informazzjoni dwar x'ideoloġija jħaddnu u liema partit politiku jappoġġaw ċerti nies.

Dan hu importanti għax inti m'għandekx tissupplixxi informazzjoni dwar kif tifhimha persuna jew familja bl-addoċċ.

Għalhekk il-Partit Nazzjonalista dejjem qagħad attent biex dawn il-listi ma jiġrux fl-idejn.

Imma rrid ngħid li issa permezz ta' din il-liġi iktar u iktar se jkun hemm kontroll fuq din il-ħaġa.

Mr Speaker, għalija huwa żball kbir li meta l-politiċi f'pajjiżna jagħmlu l-home visits, dawn joqogħdu jagħżlu dar minn oħra.

Veru li ħafna drabi wieħed ma jistax jagħmel l-impossibbli u jħabbat il-bibien kollha, imma huwa żball li wieħed jagħżel bieb minn ieħor sempliċement minħabba t-timbru li wieħed jista' jkollu.

Dan forsi japplika ħafna għal żminijietna meta l- gvern preżenti qiegħed jinsisti fuq sħubija ma' l-Unjoni Ewropea u allura għandek ħafna familji li tradizzjonalment huma Labour, imma fihom għandek żgħażagħ li a kwalunkwe kost iridu li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Dawn huma każi fejn għandek ideat differenti minn kif kienet il-familja tradizzjonalment ta' dari.

Din il-liġi turina kemm huwa importanti għall- partiti politiċi, għat-trade unions u anke għall-knisja li ma jibqgħux jittimbraw lin-nies.

Jiena nħoss li l-liġi hija importanti ħafna anke f'dan ir-rigward, u dan huwa kollu frott ta' l-istandards Ewropej li qegħdin ibiddluna.

Almenu, ta' dan għandna nkunu fattwali u realistiċi.

Dak li hu tajjeb għandna ngħiduh ġej minn liema kamp ġej.

Mr. Speaker, l-aktar qasam li forsi lili jinteressani mill-viċin huwa dak tas-saħħa.

Hawn għandna artiklu 15 li jitkellem dwar proċessar dwar is- saħħa jew skopijiet mediċi.

Hawn għandna d-definizzjoni ta' xi tfisser ''data personali sensittiva''.

Jekk wieħed ifittex fl-ewwel taqsima - dik preliminari - isib li d-definizzjonijiet huma ċari ħafna u ovvjament jgħinuk biex tifhem il-liġi ferm aħjar.

''Data personali sensittiva'' tfisser:

"... data personali li tiżvela r-razza jew l-oriġini etnika, fehmiet politiċi, twemmin reliġjuż jew filosofiku, sħubija fi trade unions, saħħa u attivita' sesswali''.

U naħseb li l-wording huwa very avantgarde.

Huwa wording li juri l- ispectrum kollu li l-leġislatur għandu jżomm quddiem għajnejh, sew fejn jidħlu d-drittijiet tal-bniedem, dak li għandu x'jaqsam ma' assoċjazzjoni, ma' għaqdiet, ma' partiti politiċi, ma' fehmiet reliġjużi, u saħansitra anke fejn tidħol il-liberta' f'dak li jirrigwarda s-sess, eċċ.

Mr Speaker, ippermettili naqra klawsola 15:

''Id-data personali sensittivi jistgħu jiġu pproċessati għal skopijiet ta' saħħa u ta' kura fl-isptar, sakemm dawn ikunu meħtieġa għal:

(a) mediċina preventiva u l-protezzjoni tas-saħħa pubblika;

(b) dijanjosi medika;

(c) kura tas-saħħa jew il-kura li tingħata; jew

(d) il-maniġġ ta' servizzi ta' kura tas-saħħa u fl-isptar

Iżda d-data għandha tiġi pproċessata minn professjonist tas-saħħa li jkun suġġett għall-obbligu impost fuqu ta' segretezza professjonali jew minn xi persuna oħra li tkun ukoll suġġetta għal dak il- professjonali jew minn xi persuna oħra li tkun ukoll suġġetta għal dak l-obbligu.''.

Dan il-proviso huwa ċ-ċavetta li se tbiddel l-affarijiet u se ġġib iktar serjeta' f'dan il-pajjiż.

Il-bieraħ kont qed nisma' lill-kollega tagħna, l- Onor. Mario Galea, jitkellem fl-aġġornament, u vera għamel punt tajjeb meta qal li l-aqwa nurse ma jagħmilx tabib u l-aqwa tabib ma jagħmilx nurse.

Kien qiegħed jirriferi għall-kwestjoni tal-health assistants u tan-nurses.

Kulħadd għandu r-responsabbiltajiet tiegħu, imma r-responsabbiltajiet huma differenti.

Bir-rispett kollu, ma naqbel xejn ma l-Onor.

Silvio Parnis li fl-1 ta' Novembru, meta kien qiegħed jitkellem fuq il-liġi dwar e-government u dwar it-transazzjonijiet kummerċjali permezz tat-teknoloġija dan qabad il- kunċett tal-kunsilli lokali u l-computer u f'ħin minnhom stqarr li l- kunsill lokali għandu jkollu l-informazzjoni kollha dwar il-persuni fil- lokalita'.

Ngħid is-sewwa erġajt smajt it-tape apposta biex inkun ċert li kont smajt sewwa.

L-Onor.

Parnis kompla jgħid li jħossu frustrat li per eżempju l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' ma tagħtix ċerta informazzjoni lill-kunsilli lokali.

Issa dan ma nafx kemm huwa minnu, għax kif darba kont qed nuri anke lill-Onor.

Marie Louise Coleiro, jekk taqbad in-national disability survey ssib li f'kull lokalita' mill-questionnaires li jsiru, joħorġu kemm għandek males, females u l-etajiet u d-diżabilita' differenti, visual, hearing, physical, intellectual, psychological, multiple, unspecified, etc. Jiġifieri għandek ħafna informazzjoni imma mid- dehra l-Onor.

Parnis irid iktar.

Dan irid li l-kunsill lokali jkollu l- informazzjoni kollha dwar il-persuni kollha li joqogħdu fil-lokalita'.

Jien ngħid li l-oppożizzjoni trid toqgħod attenta, għaliex għandha min jitkellem b'mod li jixtieq jagħmel l-affarijiet iktar stretti.

Fl-opinjoni tiegħi l-politika tal-Partit Laburista f'dawn l-affarijiet m'hijiex ċara biżżejjed.

Per eżempju, l-Onor.

Parnis kien qed jgħid li l-kunsilli lokali għandu jkollhom anke listi tal-persuni kollha li joqogħdu waħedhom, bħallikieku dan ma jpoġġix lil dawk li joqogħdu weħidhom f'ċertu riskju ta' sigurta'.

Dan japplika wkoll - u forsi aktar - għal dawk il-persuni b'diżabilita' għaliex mill-istess survey tan-national disability survey jirriżulta li 47.5% tal-persuni reġistrati b'diżabilita', id-diżabilita' tagħhom ġejja minn marda u mhux minn xi inċident li kellhom fuq il-post tax-xogħol.

Irrid ngħid ukoll li 10% biss tal-persuni b'diżabilita' reġistrati twieldu hekk, u a good 50% għandhom diżabilita li l-oriġini tagħha hija unknown.

Meta qed ngħid ''unknown'' fi questionnaire pjuttost ikkomplikat jien nantiċipa li jkun hemm il-mard ukoll.

Fi kliem ieħor il-kawża tad- diżabilita' ta' nofs il-persuni b'diżabilita' hija l-mard.

Dan ifisser li allura għandek spokesman ta' l-oppożizzjoni dwar l-anzjani li jippretendi li l-kunsill lokali jkun jaf kollox dwar kulħadd fil-lokalita', inkluż informazzjoni u data sensittiva bħal dak li għandu x'jaqsam ma' diżabilita' u mard.

Mr Speaker, hawn hu allura l-kunċett żbaljat.

Xi trid eżatt l- oppożizzjoni?

Il-persuni legali tan-naħa l-oħra qalu li din il-liġi m'hijiex tajba jew m'hijiex tajba biżżejjed u jridu jissikkaw iktar.

Saħansitra kien hemm anke min qal li trid tiġi worded mill-ġdid, pero' jiena nsostni li fil-fatt din hija qabża kbira 'l quddiem.

Imbagħad għandek kelliema oħra ta' l- istess Partit Laburista li fl-opinjoni tiegħi juru li l-politika tal-partit tagħhom għadha ma mmaturatx f'dan il-qasam.

Jiena ma naqbilx li għax int kunsillier għandu jkollok l-informazzjoni kollha dwar il-persuni fil- lokalita' tiegħek.

Anqas jekk tkun sindku, aħseb u ara kunsillier!

U dan ma japplikax biss għall-kunsilli lokali imma wkoll għall-membri parlamentari.

Xi dritt għandu membru parlamentari li xi ħadd jidħol l- isptar u wara jibgħatlu kartolina biex jgħidlu li jixtiequ jfiq mill-mard li għandu?

Agħar u agħar imbagħad li jkollok każi, bħalma ġara lill- familja tiegħi, fejn nannuwi rċeva kartolina ta' fejqan mill-mard meta dan kien diġa' miet!

Dan juri kemm għandna noqogħdu attenti ħalli ma naqbżu qatt il-limiti tagħna.

Mingħajr ma ninftiehem ħażin ngħid li għandu dejjem nuru ċerta maturita' politika.

M'inix ngħid li persuna li tkun tafha mill-qrib u ssir taf li tkun l- isptar inti m'għandekx tmur taraha.

Imma m'għandux ikun li tinkiseb ċerta informazzjoni minn database u mbagħad tintbagħat kartolina sempliċement biex tikseb il-vot tagħha.

Dan egoiżmu u mhux rispett jew solidarjeta'.

Għandna nkunu prudenti fi ħwejjeġ bħal dawn fejn jidħlu l-isptarijiet.

Jien kattoliku prattikanti imma b'danakollu naħseb li l-knisja m'għandhiex tinsisti żżejjed biex wieħed jaqbad u jmur jara lil xi ħadd l-isptar kif ġie ġie.

Jekk tmur, tajjeb, imma jekk ikun hemm il-kunsens aħjar.

X'jiġifieri bniedem li jkun jinsab l-isptar u jirċievi karti mingħand dak u mingħand l-ieħor u jmur jarah dak u jmur jarah l-ieħor?

Hemm bżonn ta' iktar professjonalita' u iktar sens f'dan il-qasam.

Huwa veru li aħna ngħixu f'pajjiż żgħir imma ma jistax ikun li ma nibdlux din il-mentalita'.

Ngħid għalija biex immur nara persuna l-isptar irrid inkun ċert li tridni mmur jew li nkun bgħattha jiena bħala t-tabib.

Żgur li m'inix se nuża dan il-mod biex nikseb aktar popolarita'.

Jien naħseb li rridu noqogħdu attenti ħafna sew fejn jidħol il-gvern ċentrali, il-parlament u iktar u iktar imbagħad fuq livell lokali.

Naturalment imbagħad wieħed ma jridx iġebbed l- argument bil-kontra, Mr Speaker.

Nhar is-Sibt inzertajt kont f'laqgħa ma' xi tobba u għalija kienet news meta sirt naf li ċerti tobba fl-irċevuti li joħorġu ma jiktbux il-kunjom tal-pazjent minħabba li skond huma tidħol il-kunfidenzjalita'.

Il-VAT issa ilha mill-1995 u jien dejjem ktibt il-kunjom tal-pazjent fuq l-irċevuta.

Ma narahiex daqshekk perikoluża li tabib jikteb isem u kunjom pazjent fuq irċevuta.

Fuq kollox illum din hija abbinata ma' lotterija, u taf titlagħlek l-irċevuta tat-tabib.

Għalhekk, m'hemmx isbaħ milli wieħed jibbilanċja fil-ħajja.

Huwa veru li l-konfidenzjalita' hija importanti imma żgur li m'hijiex kollox.

Issa hemm ukoll il-finanzi tal-pajjiż.

Huwa tajjeb li jkollok id-dipartiment ta' l-income tax u tal-VAT iżda dawn iridu jkunu f'pożizzjoni li jkunu jistgħu jagħmlu ċertu kontroll.

Issa biex dan isir, l-irċevuti jridu jsiru kif suppost.

Jekk imur inspector fi clinic jew fi spiżerija u jsib li t-tabib jew il-professur ikun kiteb irċevuti mingħajr isem u jkun kiteb sitta u dan jara ħamsa min-nies, dan ma jista' bl-ebda mod jikkjarifika saritx irċevuta jew le.

Jiġifieri issa lanqas irridu nużaw il-kwestjoni tal-konfidenzjalita' billi noħolqu loopholes minn fejn ngħaddu.

Għalhekk huwa importanti li din il-liġi sseħħ, għaliex jien nemmen li toħloq dak il-bilanċ li tant huwa meħtieġ.

Fuq din ta' l-irċevuti rrid ngħid li meta tabib jikteb riċetta iktar ikun qiegħed jagħti informazzjoni dwar il-pazjent milli meta jimla riċevuta.

Għalhekk fl-irċevuti m'għandux jiġi f'konflitt ma' liema triq għandu jieħu.

Wara kollox, l-irċevuta ma tagħti ebda ħjiel dwar x'marda jista' jkollu l- pazjent.

Il-pazjent jista' jmur għand tabib bħala prevention u mhux bilfors minħabba mard, jiġifieri wieħed ikun daħal fl-assurdita' li lil kulmin jarah dieħel ġo spiżerija jew ġo clinic jgħid li għandu xi ħaġa.

Mela permezz ta' l-irċevuta t-tabib ma jiksirx il-konfidenzjalita', u għalhekk għandu jagħtiha lill-pazjent kif suppost.

Mr. Speaker, il-bieraħ smajt lill-Onor.

Helena Dalli titkellem dwar il- kwestjoni tal-mail lists.

Dan ifisser li filwaqt li tkun fil-kwiet ta' darek jistgħu jiġu persuni jkellmuk għal raġunijiet ovvji.

Ġieli jċemplu anke nies li ma jafukx jew minħabba xi health insurance inkella minħabba xi bejgħ door-to-door.

Imma l-agħar dawn il-listi.

Nixtieq insemmi wkoll il- posta.

Ma naqbilx anqas li wieħed jimposta lil kulħadd bl-addoċċ dwar bejgħ ta' prodotti, bħal ngħidu aħna meta wieħed jiġi mħajjar jixtri mediċini ta' ċerti ditti.

Jien minħabba l-parlament rari nkun nista' mmur, imma xorta jkolli naqbad it-telefon u nċempel lura biex ngħidilhom li m'inix sejjer.

Lili dawn il-listi ma jinżluli xejn.

Ġieli tirċievi karta u jitolbuk timlieha biex tinformahom jekk tridx tirċievi permezz ta' l-e-mail jew bil-posta dak li jkunu qegħdin jirriklamaw.

Jiena nemmen li huwa importanti li ħwejjeġ bħal dawn insemmuhom f'dan il-parlament għaliex, kif qalet il-bieraħ l-Onor.

Dalli, il-ħajja llum tant saret mgħaġġla li m'għadniex nieqfu u naħsbu.

Hemm bżonn li l-kumpanniji l-kbar ma jibqgħux idejqu lin-nies billi jiffittawhom biex iċemplulhom lura jew jibagħtulhom xi fax.

Dan hu tip ta' inkonvenjent għall-pubbliku li għandu jinqata' bla dewmien.

Nixtieq ngħid kelma wkoll dwar l-internet u l-e-mail.

Tisma' min jgħidlek li fl-internet u fl-e-mail m'hemmx assigurazzjoni ta' kunfidenzjalita'.

Jekk allura jkun hemm fin-nofs informazzjoni sensittiva li tkun tirrikjedi ċerta konfidenzjalita', wieħed irid joqgħod attent għaliex l-e-mail b'ebda mod m'hi konfidenzjali.

L-istess ħaġa fejn jidħol l-internet.

Huwa possibbli li jsiru checks biex dak li jkun isir jaf ċerta informazzjoni fuq ħaddieħor.

Dan juri kemm huwa importanti li n-nies tifhem li meta tuża dawn l-affarijiet tkun qiegħda ħafna drabi titlef mill- kunfidenzjalita' tagħha.

Mr Speaker, jiena nifhem u napprezza kemm l-internet huwa utli.

Ftit ilu ġiet f'idejja is-''psychiatric news, professional news'' u fiha qrajt li skond l-esperti, confidentiality of mental health records should balance the needs of society.

Dan isostnih l-attorney, Dr Lawrence Goston li huwa professur f'Georgetown University.

Dan il-bniedem għandu diversi karigi.

Barra milli llum hu bioassayist, fil-passat kien ukoll social worker, kien chairman tat-task for health information for the centres for disease control and prevention, kif ukoll tal-Carter Centre f'Atlanta.

Dan il- Carter Centre għandu rwol li jikteb dwar il-konfidenzjalita' fl-istandards għal dak li jirrigwarda l-medical records.

Din il-persuna hija l-awtur tal- ''British Mental Health Act'', jiġifieri hi persuna ta' fama kbira internazzjonalment.

Issa dan qiegħed jargumenta hekk:

''He believes that while patients are entitled to some degree of privacy and protection for their medical records, their claims are not absolute and will in some cases have to be sacrificed for the good of society''.

Anke fil-qasam tas-saħħa mentali hija meħtieġa ħafna l-fiduċja li l- pazjent ikollu fit-tabib jew fl-ispeċjalista tiegħu.

Huwa wkoll importanti li l-pazjent ikun żgur li l-informazzjoni dwaru ma tintużax ħażin u li l- kunfidenzjalita' dwaru tiġi rispettata.

Ħafna jsostnu dan anke fir-rigwad ta' l-HIV u fil-każ tal-ġenetika, kif tkellem tajjeb ħafna l-kollega tiegħi, l-Onor.

Michael Asciak, u anke kif semmiet l-Onor.

Helena Dalli fejn jidħol id-drug abuse.

Dawn kollha jidħlu fil-medical records imma l- iktar sensittiva fosthom hija s-saħħa mentali.

Ir-raġuni hija li din hi bbażata fuq fiduċja sħiħa.

Psikjatra ma jużax strumenti imma jkellmek biss, għalkemm ġieli jintużaw fl-isptarijiet.

Kollox ikun ibbażat fuq intervista, mistoqsijiet u tweġibiet u sintomi partikolari.

Għalhekk is- saħħa mentali hija iktar sensittiva minn oqsma oħra ta' saħħa.

Madanakollu Dr. Goston jisħaq fuq l-importanza tremenda li għandha d-data f'dawn il- każi ukoll jekk ma tistax tgħid b'mod assolut li ma tistax tużaha.

(Interruzzjonijiet) Ovvjament wieħed għandu joqgħod attent kif jużaha.

Huwa veru li din il-liġi li bħalissa għandna quddiemna tirrispekkja d- direttivi ta' l-Unjoni Ewropea, imma din tirrispekkja wkoll dan il-kunċett li ġej mill-Istati Uniti.

Hawn għandna l-fraud prevention, il-cost savings, il-clinical research, sew biex tuża pillola, jew injection inkella ċerta forma ta' psikoterapija.

Għandek bżonn ir-results biex tkun tista' tkejjel.

Tkejjel meta tkun qed tagħmel trial qabel ma l-mediċina tiġi approvata u liċenzjata biex din tinbigħ, imma mbagħad trid tkompli tkejjel wara wkoll.

Jiġifieri mhux għax din ġiet liċenzjata tieqaf hemm.

Għaliex ħafna drabi jiġri li l-effetti pożittivi u negattivi tal-mediċina tibda tarahom sew wara li din tibda tintuża fis-suq u mhux neċessarjament fit-trials li jkunu saru qabel.

Insemmiet ukoll l-ETC, Sur President.

Jekk inti għandek persuna li tabbuża mid-droga, ma naħsibx li din għandu jkun jaf biha kulħadd, imma l-ETC qabel ma tirrikmanda din il-persuna biex taħdem, naħseb huwa xieraq li tara fejn se tibgħatha, per eżempju jekk hux ġo sport facility inkella ġo xi skola.

Wieħed jifhem li għandu jkun hemm differenza.

Dan qed ngħidu biex nuri li l-informazzjoni għandha tinżamm konfidenzjali, pero' mbagħad għandha tintuża biss f'ċerti ċirkostanzi partikolari.

Importanti wkoll li wieħed jara li ma jsirx serq ta' mediċini fl-isptarijiet pubbliċi jew privati for that matter.

Il-cost saving jgħinek biex tagħmel l-audit, anke n-nefqa.

Imbagħad Dr Goston ikompli jargumenta, u naqra verbatim:

''We have to draw a clear circle around appropriate uses of information necessary to the right clinical and public health benefits.''.

Klawsola 15 ta' din il-liġi tgħid:

''Iżda d-data għandha tiġi proċessata minn professjonist tas-saħħa li jkun suġġett għall-obbligu impost fuqu ta' segretezza professjonali, jew minn xi persuna oħra li tkun ukoll suġġetta għal dak l-obbligu''.

Il-liġi hija ċara and you cannot depart minn dan.

Jekk jiġri li wieħed jiddipartixxi minn din il-linja, allura mbagħad hemm strong penalties.

Dan Lawrence Goston jgħid li għandu jkun hemm:

''...strong penalties for those who access or share medical record data outside the territory prescribed by the circle''.

Jekk taqbeż il-limiti m'għandux ikun hemm ħniena.

Min-naħa l-oħra, wieħed jista' jiftaħ sabiex dawn ir-records jintużaw għall-ġid komuni tas-soċjeta' u tal-ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Ma rridux ninsew li hawn ħafna mard, speċjalment mard li għandu x'jaqsam mas-sistema tan-nervituri li nsejħulu cancer.

Kulmin segwa l-kampanja elettorali fl- Istati Uniti żgur li nduna illi ż-żewġ kandidati għall-president it-tnejn enfasizzaw ir-riċerka fuq cancer.

Dwar il-qasam tan-nervituri għadna kważi ma nafu xejn.

Għalhekk id-data trid tintuża, u jekk ma tintużax ikunu qegħdin jintilfu ħafna options.

Ma nafu xejn u tintuża d-data, aħseb u ara jekk din ma tintużax kemm se nibqgħu ma nsiru nafu xejn aktar.

(Interruzzjonijiet) Ovvjament, kif għedt qabel, huwa importanti li wieħed ma jaqbiżx il-limitu.

Sur President, ġie f'idejja tagħrif dwar symposium li sar proprju din is- sena dwar patient rights fejn jidħlu r-reproductive technology u t- transplantation.

F'Malta din għadha m'hijiex legali u jien personalment għandi riżervi wkoll dwarha.

Qiegħed nirriferi għal koppja li ma jistax ikollha tfal minħabba li wieħed mit-tnejn assolutament ma jistax jirripproduċi.

F'dan il-każ jista' jkun hemm donor, persuna oħra barra mill-koppja, li jagħti ż-żerriegħa jew l-ovules għar-reproduction u b'hekk ikollok artificial insemination.

Hawn naturalment tidħol il- konfidenzjalita'.

Issa din il-ħaġa f'Malta għadha m'hijiex permessa u l- knisja għandha r-riżervi tagħha, bħalma jien personalment għandi r-riżervi tiegħi, imma li rrid ngħid huwa dan.

Fejn jidħlu dawn l-affarijiet barra minn Malta l-liġijiet jgħidulek ċar u tond li min ikun imdaħħal f'każi simili jrid ikun jaf l-oriġini tat- tarbija, jekk xejn anke minħabba l-ġenetika.

Imma hawn tidħol ukoll konfidenzjalita' stretta ħafna.

Jiena ngħid li liġijiet bħal dawn għandna niddiskutuhom f'dan il-parlament sabiex nimxu 'l quddiem.

Hemm bżonn li f'dan il-pajjiż nibdew anke nittrattaw dawn is-suġġetti sensittivi.

Minn dan l-istess symposium kienet ħarġet iċ-charter tal-pazjenti li fost l- oħrajn tgħidlek li l-pazjent għandu dritt jipparteċipa jew ma jipparteċipax f'research jew student training.

Il-pazjent għandu d-dritt li jara l-files tiegħu, ir-riżultati tat-testijiet li jkun għamel, u dawn għandhom jibqgħu konfidenzjali.

L-aħħar punt tiegħi, Sur President, huwa dwar il-media.

Jiena naqbel li l-media għandha dritt għall-informazzjoni imma tajjeb li noqogħdu attenti.

M'ilux f'''l-orizzont'' kien rrapportat headline: ''Persuna Maqtula'', li mbagħad mill-awtopsja rriżulta li dik il-persuna ma kienet maqtula xejn.

Qrajt ukoll f'gazzetta oħra, li ma niftakarx liema kienet, li koppja ta' spiss ikollha xi tgħid tant li l-ġirien huma mdejqin bis-sitwazzjoni.

Kollox kien miktub, bl-isem tal-persuna u bid-dettalji kollha.

Jien naħseb li din tal-freedom of information se titressaq ukoll f'dan il-parlament, imma wieħed għandu dejjem jara li ma jaqbiżx il-limiti tad-diċenza.

Sur President, jien ngħid li d-databases huma importanti u nemmn li għandna bżonn ħafna aktar - per eżempju, l-ETC għandha personal action plan għal kull persuna li tirreġistra għax-xogħol - imma huwa importanti li wieħed ma jabbużax minn din l-informazzjoni.

Hi ħaġa tajba li l- informazzjoni tinġabar, bħalma huwa tajjeb li ċerti aġenziji bħall-ETC ikollhom din it-tip ta' informazzjoni.

Nafu li l-ETC tittratta mal- kummissjoni tal-persuni b'diżabilita' b'mod konfidenzjali u għandha action plan konfidenzjali għal kull persuna li tirreġistra skond kif tirrapporta hija stess.

Ċertament li din il-liġi hija pass kbir 'il quddiem għal dak li jirrigwarda l-professjonalita' u s-serjeta' f'pajjiżna.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Marie Louise Coleiro.

ONOR MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, ħadt gost nisma' lill-Onor.

Jean Pierre Farrugia jitkellem, għaliex kulma qal ikkonferma dak li qegħdin jgħidu l-membri ta' l-oppożizzjoni dwar il-bżonn li din il-liġi, li tant għandna bżonnha, tkun waħda li jkollha struttura u mekkaniżmi serji biex titħaddem sewwa.

Dan kollu hu ġustifikazzjoni għall-kritika kollha li għamilna aħna għall-mod ta' kif fl-aħħar mill-aħħar qiegħed jitressaq dan l- abbozz.

Jien ħadt gost ukoll nisimgħu jitkellem fuq il-kwestjoni tal- konfidenzjalita' u l-importanza tagħha.

Din hija xi ħaġa li kulħadd jitkellem fuqha imma hija wkoll xi ħaġa li titfa' iktar spotlight fuq il- bżonn li din il-liġi tispira fiduċja fin-nies.

Sfortunatament aħna m'aħniex poplu li għandna kultura ta' konfidenzjalita'.

Forsi dan jiġri għax aħna poplu żgħir, kulħadd jaf lil xulxin u l-extended families tagħna huma mifruxin ma' kullimkien.

Għaldaqstant għandna bżonn li jkollna liġi li tispira fiduċja.

Iżda din il-liġi jekk tibqa' mkaħħla mal-politiku m'hi se tispira qatt din il-fiduċja.

Dan għax l-ewwelnett anke l-perception tan- nies vis-a-vis lejna, kulħadd jaf li aħna forsi minħabba s-sistema elettorali tagħna kull wieħed u waħda minna nipprovaw nisfruttaw kull opportunita' għall-gwadann personali tagħna fis-sens ta' voti.

Mela, dan huwa fatt magħruf.

Jien inħobb inkun dejjem saqajja ma' l-art.

Dawn l- affarijiet huma minnhom u aħna mmissuhom u ngħixuhom kuljum.

Allura, iktar u iktar liġi bħal din li titkellem dwar data u informazzjoni fuq in-nies għandna bżonn nersqu biha quddiem il-poplu tagħna mingħajr ma tkun imkaħħla mal-politiku.

Iżda żgur li dan m'aħniex nagħmluh, u għalija dan hu ta' diżappunt kbir.

Huwa proprju hawnhekk fejn ma qbiltx ma' l-Onor.

Jean Pierre Farrugia għax mhux veru li kull pajjiż għandu liġi fejn il-gvern jaħtar lil kulħadd hu.

Fil-liġi Ingliża, per eżempju, it-tribunal, li qisu l-bord ta' l-appell li qed jiġi propost f'din il-liġi veru jaħtruh membri tal-gvern, imma dawn ikunu diversi biex kemm jista' jkun is-setgħa tkun mifruxa.

Meta s-setgħa tkun mitfugħa fuq spalla waħda bilfors li jkun hemm ċerta omnipotenza.

Irrid nagħmilha ċara li qiegħda nsemmi l-liġi Ingliża bħala eżempju għax hemm oħrajn li huma bħalha fejn il-firxa tar-responsabbilta' ta' min jinnomina hija mifruxa fuq diversi membri tal-gvern.

Il-kummissarju, li fil-liġi tagħna qegħdin ngħidulu ''l-awtorita''' fil-liġi Ingliża dan jinħatar mir-reġina.

Issa r-reġina suppost li la hi Laburista u lanqas Konservattiva!

Mela, mhux veru li l-appointments isiru kollha mill-gvern.

Alla jbierek, aħna niġu hawn u nagħtu setgħat assoluti lill-ministru.

Din hija daħqa.

Il-ministru jaħtar l-awtorita', jagħmel ir-regolamenti, jagħti l-ordnijiet u jwaqqaf l-istess il-bord ta' l-appell.

Ma nafx allura aħna x'niġu nagħmlu hawn!

Kif nistgħu nispiraw fiduċja fil-poplu tagħna b'liġi bħal din?

Din hija liġi li għandna bżonnha ħafna għax ħdejn ħaddieħor bħala pajjiż għadna lura fil-qasam fejn tidħol it-teknoloġija ta' l-informatika u tal-komunikazzjoni.

Iva, għandna bżonnha b'mod urġenti l-aktar meta smajna b'sitwazzjonijiet ta' hackers li jidħlu u jaċċessaw anke banek.

Dawn huma sitwazzjonijiet li aħna esposti għalihom ukoll.

Sur President, jiena nemmen li għandna bżonn kbir li noħolqu fiduċja anke għaliex se jkun hawn sitwazzjonijiet - kif spjegahom tajjeb l-Onor.

Farrugia fid-diskors tiegħu - fejn data li tkun qiegħda tinġabar u tiġi proċessata tkun tikkonċerna l-qasam tas-saħħa, tal-housing u tax-xogħol.

(Interruzzjonijiet) Tiġi proċessata fis-sens biex joħorġu t-trends ħalli nkunu nistgħu nagħmlu targeting u niffukaw fuq kif għandu jsir l-ippjanar ta' pajjiżna f'ċerti oqsma.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li jiddiżappuntawni bil-kbir hija kif sal-lum għad lanqas għandna statistika, jew għallinqas analisi dwar il-poverta', l-incomes u s-social exclusion.

Imn'Alla hemm uffiċjali fl-uffiċċju ta' l-istatistika li huma nies professjonali u serji li minn jeddhom qegħdin jieħdu l-inizjattiva flimkien ma' xi dipartimenti oħra tal-gvern biex jibdew jiżviluppaw din it-tip ta' riċerka f'pajjiżna.

Dan li qed ngħid joħroġ anke mill-NPAA.

Jidher bl- aktar mod ċar li sal-lum għad m'għandniex statistika fuq xiex iddur u tkun taf min huma s-socially excluded.

La nafu għaliex dawn in-nies jinsabu f'din is-sitwazzjoni u lanqas nafu kemm għandna minnhom f'pajjiżna.

Ma nafux eżatt il-poverty line li għandna biex inkunu nistgħu nikkalkolaw min qiegħed jaqa' taħtu u min qiegħed eżatt imiss miegħu.

Dawn l-affarijiet f'Malta ma jeżistux.

Jiġifieri meta għandek liġi bħal din, li titkellem fuq data collation ta' individwi, data sensittiva, konfidenzjalissima tan- nies, ngħid għalija ma nistax ma nħossnix iddiżappuntata għax din il-liġi tpoġġi lill-gvern bħala l-ikbar entita' li tiġbor data fuq in-nies.

Fil-fatt jekk tħares lejn id-dipartiment tas-saħħa min jaf x'informazzjonijiet issib fuq iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

L-istess jista' jingħad għad-dipartiment tal-housing, għall-korporazzjoni ta' l- impjiegi u tat-taħriġ.

Dawn barra l-SWDP, li hi aġenzija tal-gvern bħalma hija s-Sedqa.

Dawn kollha jiġbru kwantita' kbira ta' data sensittiva fuq iċ-ċittadini Maltin.

Jiġifieri l-ikbar operatur f'dan il-qasam huwa proprju l-gvern.

Imbagħad għandna liġi li l-gvern jissemma darba biss, minkejja li hemm riferenza, li by implication meta tħares lejn il-white paper li ġiet ippreżentata f'Mejju li għadda, issib spjega u riferenza għall-artiklu 2(1) jekk m'inix sejra żball, għaliex qed ngħid offhand - li partikolarment jirriferi għall-gvern.

Dan ifisser li għandna sitwazzjoni ta' kuntrast, u din hija ħaġa li tħassibni serjament.

Għax hawnhekk għandek il-politiku - il-gvern - li jinnomina persuni responsabbli biex jagħmlu monitoring tiegħu stess.

Għalija din hi waħda mill-ikbar punti kruċjali ta' din il-liġi, u għalhekk l-oppożizzjoni qiegħda tikkritikaha bil-qawwa kollha u se tibqa' tikkritikaha.

(Interruzzjonijiet) Mhux biss tikkritikaha, imma saħansitra se tivvota kontriha.

Is-setgħa tal-ministru hija tant kbira li lanqas hemm bżonn li wieħed jersaq 'l hawn.

Meta kien qiegħed jirreferi għall-partiti politiċi, għat-trade unions u għall-għaqdiet tal-knisja, l-Onor.

Jean Pierre Farrugia qal li dawn huma fost l-entitajiet li għandhom ħafna data.

Huwa semma wkoll lill-Partit Nazzjonalista u qal li dan minn dejjem kellu data pero' b'danakollu qatt m'għaddiha lid-deputati tiegħu jew lil xi nies oħra.

Imma x'jaf l-Onor.

Jean Pierre Farrugia fuq din?

Aħna ma nafux jekk dan hux minnu jew le.

Li hu żgur hu li mill-1987 'l hawn il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għamel użu estensiv minn dik id-data.

Bir-rispett kollu lejh, jiena niftakar lill-Ministru Gatt, li qiegħed jippilota din il- liġi, bħala l-pijunier fil-Partit Nazzjonalista bl-Elcom, meta bdejna bl- ispjuni tat-toroq li kienu magħrufin bħala street leaders.

Nafu l-frott ta' l-ispjuni tat-toroq x'kien għax kellna gruppi sħaħ ta' ħaddiema Laburisti li ġew itturufnati għal snin sħaħ.

Għadni niftakar li wara l-elezzjoni ta' l-1987 kienet tiġi fattiga għandi - u qed nitkellem b'dan il-mod apposta biex niftiehem - u b'qalb maqsuma tgħidli li qalgħet id-disa' transfer fi ftit xhur.

Dan għax kienet Laburista u ma kellhiex għajnejha blue!

Jista' jkun li l-listi mill- kwartieri jew mid-dar ċentrali tal-Partit Nazzjonalista qatt ma marru għand id-deputati, il-kandidati u l-kumitati tal-partit ma nafx, pero' l-gvern Nazzjonalista għamel użu tajjeb minnhom biex itturufna u kasbar lil diversi Laburisti.

U kieku ma kienx hekk, lanqas kien ikollna għalfejn kif nitilgħu fil-gvern nagħmlu l-liġi tat-tribunali għall-inġustizzji.

Għalhekk din hija prova ċara ta' kemm dan li qed ngħid huwa minnu.

Min-naħa l-oħra ma nafx safejn kien responsabbli l-Ministru Gatt, jekk kienx biss il- bniedem li ħoloq is-sistema tal-ġbir ta' l-informazzjoni fid-dar ċentrali tal-PN.

Li naf hu li d-data li kellu l-Partit Nazzjonalista f'Tal-Pieta' wżaha tajjeb kontra l-Laburisti!

Għaldaqstant liġi bħal din għandha tagħmel sens u taspira fiduċja biex in-nies tħares lejha bħala xi ħaġa li verament tmur above board, above il-politika partiġjana, above l-abbuż li jista' jiġi sfruttat mill-gvern tal-ġurnata.

L-Onor.

Farrugia qal li din hija liġi li qed nagħmluha għax qegħdin nimxu lejn il-proċess ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Meta nisma' dan it-tip ta' kumment min-nies ta' ċerta integrita' nħoss għafsa ta' qalb.

Dan ifisser li biex naraw il-ġid u l-bżonnijiet tal-poplu tagħna bilfors irid jiġi big daddy biex jgħidilna x'għandna nagħmlu?

Ma nistax nifhem!

L- Onor. Farrugia tgħidx kemm dam jitkaża għax xi ħadd minn sħabna hawnhekk qal ħaġa u ħaddieħor qal ħaġa oħra.

Bir-rispett kollu, meta qegħdin fl- istadju tat-tieni qari qegħdin nittrattaw ċerti prinċipji.

Barra dan kulħadd qiegħed jesprimi b'mod ħieles il-linja tal-partit tiegħu.

Allaħares ma kienx hekk, għax kieku tgħidx kemm konna ngħidu kemm dan il- gvern huwa gaffa!

Mr. Speaker, fuq naħa qegħdin ngħidu li din il-liġi li għandna quddiemna hija in konformita' mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea - u hemm id- direttiva ta' l-1997 li fil-fatt ma ssemmietx, u nittama li l-ministru fil- winding-up jispjegalna ftit dwar dan - imma mbagħad fil-white paper insibu li suppost kellha titla' quddiemna l-Computer Crimes Act.

Ta' min igħid li fil-pubblikazzjoni tal-white paper ta' Mejju ta' din is-sena hemm ċar u tond li l-European Union m'għandhiex direttivi fuq computer crimes.

Fuq teknikalita' jew fuq fehma jistgħu forsi tan-naħa l-oħra jgħidulna li ma qbilniex, imma issa qegħdin indaħħku ftit meta jiġi kelliemi tal-gvern jgħidilna li din il-liġi qiegħda ssir biex inkunu konformi ma' direttiva ta' l-Unjoni Ewropea, meta fil-white paper li ħareġ l-istess gvern insibu li issa ġejja liġi oħra għax tinħass ħafna l-ħtieġa tagħha.

Mhux aħjar inkunu serji!

Jiena ngħid li l-maġġoranza assoluta tan-nies li jaħdmu fil- Parlament Ewropew u fil-Kummissjoni Ewropea lanqas biss qatt xammew l-arja ta' pajjiżna, aħseb u ara kemm dawn jafu bil-bżonnijiet tagħna!

Dawn nafuhom aħna u jrid altru jkollna demmna mqanqal biex dak li għandu bżonn pajjiżna nwettquh.

Minn hawn naqbeż għal punt ieħor, Sur President.

Tajjeb li nżommu quddiem għajnejna li aħna ma nikkonformawx ruħna sempliċement billi nagħmlu l-liġijiet fuq il-karta.

B'daqshekk inkunu qegħdin naqdu biss lil Brussels u mhux lill-poplu tagħna.

Dan qed ngħidu għax aħna nafu li l-e-literacy f'dan il-pajjiż għadha lura bħal granċ.

Fil- white paper qed jiġi mwiegħed li se nagħmlu l-kiosks madwar Malta u Għawdex biex kulħadd ikollu aċċess għal din it-teknoloġija.

J'Alla jiġri dan, imma jekk lanqas fl-iskejjel tagħna minkejja l-wegħdi li saru m'għandna biżżejjed computers għat-taħriġ ta' l-istudenti, u waqajna lura, kif jista' wieħed jieħu bis-serjeta' din il-wegħda li se jkollna kiosks madwar Malta u Għawdex?

Jekk irridu noqogħdu nivvintaw nistgħu ngħidu wkoll li se nagħtu computer b'xejn lil kulħadd.

Biex inkunu serji għandu jkollna time-frame meta dawn il-kiosks se jidhru madwar Malta u Għawdex, imbagħad forsi nibdew nemmnu li kulħadd se jkollu l-aċċess u kulħadd se jkun jista' jieħu l- benefiċċju minn din it-teknoloġija ġdida.

Inutli nagħmlu liġijiet hawnhekk biex noħolqu safeguards għan-nies, imbagħad in-nies ma tkunx taf id- drittijiet tagħha x'inhuma.

Jekk ma nappoġġjawx il-liġi bi programmi ta' edukazzjoni u ta' tkabbir ta' kuxjenza lin-nies ma nkunu qegħdin nagħtuhom xejn.

Inkunu qed nagħtu biss lil dak il-grupp żgħir f'pajjiżna li diġa' hu informat, u min hu informat għandu diġa' l-aċċess għal iktar informazzjoni.

Nagħti eżempju, Sur President.

X'jiswa li ngħidu lil xi anzjan li għandu dritt ikun jaf dwar id-data personali tiegħu, jekk imbagħad lil dan l-anzjan ma nfehmuhx x'qegħdin nagħtuh bħala dritt?

L-anzjani xorta se jibqgħu ma jafux, u meta xi ħadd minn dawn l-operaturi li qegħdin insemmu iċemplilhom id-dar jew imur iħabbtilhom il-bieb, ladarba dawn ma jkunux jafu għal xiex ikun ġie, aktarx li jispiċċa jgħaddi kollox.

Din bħal tal-konsumatur.

Inutli għamilna liġijiet kbar tal-konsumatur jekk aħna lill-konsumatur ma nagħtuhx il-mezzi biex l-ewwelnett ikollu l-aċċess għall-prinċipju fundamentali tiegħu li jkollu aċċess għall-bżonnijiet bażiċi tiegħu.

Dak huwa dritt fundamentali tal-konsumatur u inutli nagħmlulu liġijiet kbar jekk dan lanqas biss ikun jaf id-drittijiet li għandu, jekk ħadd ma jgħidlu bihom, jekk ħadd ma jinformah dwarhom.

Din l-istess ħaġa.

Inutli ngħidu li għandna bżonn is- safeguards u li se nagħtu dawn is-safeguards lill-poplu jekk lill-poplu tagħna ma nfehmuhx l-affarijiet b'mod ċar.

Mela liġi bħal din irid ikollha wkoll ċerti programmi ta' appoġġ biex il-poplu kollu kemm hu jkun informat, ikun jaf x'inhuma d-drittijiet tiegħu u jkun jaf x'għandu jagħmel biex dawn id-drittijiet ma jibqgħux biss fuq il-karta imma jkunu verament għodda effettiva f'idejh.

Dan qed ngħidu għax il-liġi tagħna ma titkellimx fuq dan.

Ara l-liġi Ingliża, tagħmel riferenza u twaddab anke responsabilita' fuq dawn l- operaturi tad-data biex jgħaddu l-informazzjoni.

Minix qed ngħid li l-liġi Ingliża hija l-aqwa u l-aħjar, għax l-aqwa u l-aħjar għalina f'dan il- pajjiż nafuh aħna.

Il-Ministru fil-bidu semma li kien hemm konsultazzjoni ma' liġijiet oħra u anke fil-white paper hemm riferenza ċara għal liema liġijiet ġew ikkonsultati, pero' naħseb li rridu nħarsu wkoll lejn liġijiet oħra li għandhom affarijiet li jistgħu jgħoddu iktar għaċ-ċirkostanzi partikolari tagħna.

Punt ieħor li xtaqt insemmi fl-intervent tiegħi huwa marbut ma' dak li semma sieħbi l-Onor.

Michael Farrugia.

Hu qal li din il-liġi kienet tkun ħafna aħjar kieku l-gvern qiegħed jintrabat li jagħti l-informazzjoni.

Dan huwa punt importanti ħafna u jqum diversi drabi meta titkellem man-nies fuq xi ħadd li ilu s-snin kbar japplika, ngħidu aħna, għal housing soċjali.

Tiltaqa' ma' nies li jgħidulek li ilhom ħames jew sitt snin japplikaw - u veru jkunu ġenwini - b'danakollu, baqgħu ma jafux fejn qegħdin.

Imbagħad jibdew isemmulek li t-tali jkun inqeda.

Qiegħda nsemmi l-housing bħala eżempju għax dan japplika wkoll għall-impjiegi.

Jien naf nies li ilhom is- snin jirreġistraw għax-xogħol u jgħidulek li l-ETC qatt ma bagħtu għalihom jew li l-ETC bagħtet għalihom biss għal xi ħaġa li m'humiex japplikaw għaliha.

Jiena nħoss li ċ-ċittadin għandu dritt għal din it-tip ta' informazzjoni.

Kull ċittadin għandu dritt li l-informazzjoni li jagħti jara fejn se tispiċċa, bħalma għandu dritt ikun jaf l-informazzjoni tiegħu kif ġiet proċessata u x'riżultat inkiseb.

Minn hemm missna tlaqna, għax kif għedt fil-bidunett, il-gvern huwa l-ikbar operatur f'dan il-qasam ta' data sensittiva.

Kieku l-gvern jinfetaħ u jibda jagħti din l-informazzjoni liċ-ċittadin, kieku s-sitwazzjoni tkun ħafna aħjar.

Tkun aħjar l-ewwelnett għaċ-ċittadin u tkun ħafna aħjar ukoll għall-istess nies li daħlu fil-politika bis- serjeta' biex jaħdmu u jagħmlu mill-politika karriera onesta.

Nista' nsemmi każi ta' nies li jmorru s-social security local office fuq pensjonijiet u fuq affarijiet oħra li ma jħossux li ngħataw sodisfazzjon u jispiċċaw ifittxu l-ministeru u fid-dipartiment ċentrali.

Dan hu kollu telf ta' ħin.

Għandek ċittadin imħasseb għax ma jafx eżattament x'qed jiġri għax f'dan il-pajjiż.

Dan jiġri minħabba li għandna perception - u perception ma tinbeniex mix-xejn - u preġudizzju politiku qawwi wisq u allura jibdew jimmaġinaw li qegħdin jiġu diskriminati.

Għandek nies li jibdew jimmaġinaw li anke l-pensjoni tagħhom inħadmet skond il-kulur politiku tagħhom.

Għaliex ċittadin Malti u Għawdxi li jkun inqatagħlu benefiċċju, ngħidu aħna, ma jingħatax spjegazzjoni?

Għal ċerti nies ikun biżżejjed li tibgħatilhom printout tal-computer b'mod professjonali, imma hemm oħrajn li jkollhom bżonn ta' spjegazzjoni aktar minn hekk.

Jiġu ruxxmata għandi li tkun inqatgħatilhom l-għajnuna supplementari u ma jkunux jafu għaliex.

Dawk ikollhom bżonn lil min jispjegalhom xi jkun ġara.

L- informazzjoni trid tingħata u rridu nsibu l-mezzi ta' kif nagħtuha.

Din xi ħaġa li nistgħu nagħmluha għaliex teżisti infrastruttura permezz ta' l- uffiċċji - f'dan il-każ qed insemmi s-social security offices, il-welfare offices fl-ibliet u fl-irħula tagħna - li jistgħu jagħmlu dan.

Kellu raġun l-Onor.

Michael Farrugia jgħid li tkun ħaġa flokha kieku l- gvern jintrabat li jgħaddi l-informazzjoni meħtieġa liċ-ċittadini bħal fil- każi tal-housing, tax-xogħol, tal-benefiċċji, eċċ..

B'hekk kien jinqata' l- ħafna ġiri 'l hawn u 'l hemm u kienu jinqatgħu wkoll ċerti suspetti.

Barra dan, aħna l-politiċi - partikolarment min ikun fil-gvern - kien ikollna checkpoints għax aħna rridu nimxu lejn sitwazzjoni fejn ikollna gvernijiet accountable u trasparenti.

Il-gvern Nazzjonalista kellu l-opportunita' li jwettaq dan iżda l-opportunita' ma ħadhiex.

Kellu kull opportunita' li juri li nbidel miż-żmenijiet ta' wara l-1987, għax l-informazzjoni m'hijiex qiegħda hemmhekk biex jużaha politikament u b'mod partiġġjan, imma l-gvern ħaraq din l-opportunita' u r-rikonċiljazzjoni nazzjonali li kien wiegħed ma waslet qatt u saret biss kelma fiergħa għall-poplu Malti.

Jiena nittama li forsi xi darba jibda jwettaqha bis-serjeta'.

Qed ngħid dan għax il- informazzjoni dwar il-political allegiance tan-nies għadha tintuża b'mod ħażin bil-għan li jiġu ddiskriminati l-Laburisti.

Per eżempju, Alla jbierek kif inqaleb il-gvern, il-casual workers ma' l- MIA ma baqgħux tajbin u tkeċċew 'il barra biex flokhom iddaħħlu bażużli Nazzjonalisti.

Bħallikieku dawn m'għandhomx familja u m'għandhomx ħalq bħal ħaddieħor biex jieklu!

Tal-Kalaxlokk, wara li ġew imwiegħda mpjieg, tħallew holiday tal-ġenn li għalihom kienet trawma sħiħa.

Bħallikieku meta bniedem tagħtih cheque għandu jagħlaq ħalqu!

Meta tagħti cheque tkun ħlist minn dak li jkun u tkun farfart mir-responsabilita'.

Imma dan mhux biżżejjed għax għadhom jiġu ħaddiema tal-Kalaxlokk jibku, ħaddiema li għandhom 'il fuq minn 40 sena, ħaddiema li għad fadlilhom quddiemhom kważi 20 sena xogħol għax għad għandhom familji bit-tfal żgħar.

Meta dawn japplikaw għal interviews 'l hemm u 'l hawn u jistqarru li huma ex-ħaddiema tal-Kalaxlokk, qisha tkun ħarġet xi sħaba sewda fuqhom.

Mr. Speaker, dawn ħwejjeġ li għadhom isiru, u għalhekk aħna qegħdin nikkritikaw din il-liġi li tagħti setgħat kbar lill-ministru.

Il-ministru huwa politiku u f'dan il- każ kellu jkun l-Onor.

Austin Gatt li bella' lill-Partit Nazzjonalista bl- Elcom u bl-ispjuni tat-triq.

Nerġa' ngħid li l-Partit Nazzjonalista kellu ċans juri li qed jinbidel u jibda jwettaq ir-rikonċiljazzjoni nazzjonali li kien wiegħed qabel l-1987, imma kollox jidher li baqa' fuq il-karta.

Hawnhekk imissha ġiet proposta li min se jkun in charge ta' din il-liġi, kellu jkun xi ħadd li m'huwiex mimsus.

Ejja nieħdu l-finanzi tal-pajjiż.

Dawn jiġu diskussi hawnhekk fil-budget u f'diversi seduti oħra imma mbagħad tista' tmur ukoll il-kumitat tal-kontijiet pubbliċi.

Issa ħalliha li f'dawn l-aħħar sentejn il-gvern irrenda dan il-kumitat f'farsa għax tmur hemmhekk tistaqsi u ma jagħtukx risposti, imma jeżisti mekkaniżmu li fejn jidħol l-interess pubbliku, fejn jidħol l-interess taċ-ċittadin biex apparti li jiġu diskussi hawnhekk l-affarijiet imorru wkoll fil-PAC u hemmhekk tkompli tespandi d-diskussjoni.

Dan l-istess bħall-ombudsman.

L- ombudsman jinħatar mill-parlament u jkollna rapporti mingħandu mqegħda fuq il-mejda tal-Kamra.

Imma jista' l-ministru jgħidilna x'tip ta' accountability se jkollha din l-awtorita', din il-persuna li se jaħtar hu?

L-unika accountability li tfittex din il-liġi hija lejn il-ministru.

Dan se jkun obbligat lejn il-ministru.

Mela dan għandu d-drittijiet kollha li jkun jaf fuq kulħadd u jiddeċiedi fuq kulħadd, imma mbagħad jagħti rendikont lill-ministru biss, filwaqt li lil dawk li jirrappreżentaw lill- poplu tagħna, dawk m'għandhom dritt ikunu jafu xejn.

Din m'hijiex serjeta'.

Ilna hawnhekk xhur f'saga sħiħa ta' awtoritajiet għaddejjin fuq oqsma tekniċi, oqsma speċifiċi li bilfors trid nies tekniċi biex jaħdmu fuqhom.

Kull awtorita' donnha trid tiddependi bilfors mill-ministru jew mill-prim ministru, qisu xejn ma jista' jiġri hawn jekk ma jkunx hemm imnieħer il- ministru mdeffes fin-nofs.

Jien għedt forsi din se tbiddel ir-rotta, imma ma ġarax hekk.

L-awtoritajiet l-oħra forsi se jkollna ċ-ċans niddiskutuhom, imma din le.

X'jagħmel l-individwu li se jkun obbligat lejn il-ministru.

Ladarba ħatru l-ministru lejn il-ministru jkollu jħares.

Imbagħad jiġi l-gvern Nazzjonalista b'wiċċu minn quddiem u jgħid li b'din il-liġi qed jagħmel xi ħaġa tajba għall-poplu għax qiegħed jagħti safeguards għal konfidenzjalita'.

Mhux talli mhux qiegħed jagħmel dan, imma talli qiegħed joħloq tħassib ġdid, qiegħed ikompli jkisser u jkabbar is- suspetti.

Din hija l-ikbar ħsara li se tagħmel din il-liġi.

U din il-ħsara se ssir għax il-Partit Nazzjonalista fil-gvern ma jistax jogħla 'l fuq mill- politika partiġġjana lanqas fejn tidħol l-informazzjoni sensittiva taċ- ċittadini Maltin u Għawdxin.

Xtaqt nagħmel mistoqsijiet ukoll fuq xi artikli imsemmija fil-liġi.

Din il-liġi se tkun suprema fuq ċerti regolamenti u liġijiet oħra, bħal per eżempju dik ta' l-istampa.

Se nibda billi nirriferi għall-punt fejn l- awtorita' tinkoraġġixxi jew tinfluwenza.

Għandi f'moħħi klawsola 6(2) fejn hemm miktub hekk:

''(2) Minkejja d-dispożizzjonijiet tas-subartikolu (1) ta' dan l- artikolu l-awtorita' kompetenti għandha tinkoraġġixxi l-abbozzar ta' kodiċi ta'kondotta adattat li jkun japplika għall-ġurnalisti u għall- medja biex jiġi regolat l-ipproċessar ta' xi data personali, u l- kodiċi ta' kondotta għandu jipprovdi miżuri u proċeduri ...''.

X'se jkun suprem?

Din il-liġi se tkun suprema?

Dan se jkun tassattiv?

It- terminoloġija użata hawnhekk tinkoraġġixxi biss u m'hemm xejn tassattiv.

Dan qed ngħidu għax irridu noqogħdu attenti biex ma ntellgħux l- aspettattiva tan-nies biex imbagħad meta nfittxu ma nsibu xejn.

Din bħall- istorja li semma qabli l-Onor.

Jean Pierre Farrugia meta qal li fl-internet u l-e-mail kważi lanqas għandek safeguards tant li jista' jkun hemm hacker, jidħollok fihom u titlef il-konfidenzjalita' kollha.

Jiġifieri importanti li naraw li nimpustaw l-affarijiet fil-perspettiva proprja tagħhom ħalli n- nies ma nkunux qed intellgħulhom ċerta aspettattiva li mbagħad ma tkun tfisser xejn.

Irrid nirriferi wkoll għal subklawsola 22(2) li tgħid:

'Il-kontrollur għandu javża lil dawk it-terzi li d-data jkunu ġew lilhom żvelati bil-miżura li tkun ittieħdet taħt is-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu:

Iżda ebda avviż bħal dak m'għandu jingħata jekk dan ikun impossibbli jew ikun jinvolvi attivita' sproporzjonata.''

Din xi tfisser?

Mela l-ewwel qed nagħtu safeguard imbagħad qegħdin nikkreaw loophole fil-liġi aħna stess!

Nixtieq li meta l-ministru jagħmel il-winding-up jagħtini t-tweġibiet għal dawn il-mistoqsijiet.

F'subklawsola 29(4) jingħad li:

''Il-Ministru jista' b'regolamenti jippreskrivi dwar kull ħaġa li tirrigwarda l-obbligu tan-notifikazzjoni taħt is-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu ....''

Lanqas kien hemm bżonn nagħmlu liġi bħal din.

Il-ministru seta' qagħad jgħaffeġ waħdu.

Kullimkien insibu li l-ministru jista' b'regolamenti jippreskrivi u hawn elenku daqsxiex.

Elenku simili jinsab fit-taqsima 8 fejn tittratta s-setgħat tal-ministru.

Ma kienx ikun aħjar kieku l-gvern Nazzjonalista ġie b'wiċċu minn quddiem u qal li jrid jaqdi din id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea u jrid jibqa' l-factotum fl-affarijiet.

Almenu konna ngħidu li għalkemm qiegħed jgħaffeġ, imma għallinqas hu onest għax qiegħed jgħid il-verita'.

Imma l-gvern mhux hekk għamel, noqogħdu nabbozzaw il- liġijiet u noqogħdu niġu niddiskutuhom fil-parlament meta nafu li qegħdin nagħmlu ħrafa.

Nixtieq nagħmel mistoqsija oħra dwar klawsola 38 (5) fejn jingħad li:

''Għall-fini li jeżerċita s-setgħat lilha mogħtija taħt dan l- artikolu, l-awtorita' kompetenti jew kull persuna minnha awtorizzata bil-miktub ikollha d-dritt tidħol u tagħmel tfittxija f'kull fond fejn tkun raġonevolment tissuspetta li jkunu qed jinżammu jew jiġu pproċessati dawk id-data personali.''.

Qed ngħidu li jekk ikun hemm suspett dwar il-mod kif tkun qiegħda tinġabar data u dwar kif din tkun qiegħda tiġi proċessata, dawn - u qed nassumi li huma impjegati tal-gvern ċivili - jistgħu jaqbdu u jmorru bla protezzjoni ta' xejn?

Il-pulizija m'hijiex se tkun involuta?

Naħseb li hemm żewġ affarijiet li rridu nikkonsidraw meta jkollna dawn it-tipi ta' inputs fil- liġijiet tagħna.

L-ewwelnett, bir-rispett kollu lejn kulħadd, jista' jkollok persuna li forsi tabbuża mill-poteri li jkollha minkejja l- identifikazzjoni.

Imbagħad għandek l-aspett l-ieħor, li ladarba ma jkollhomx il-protezzjoni tal-pulizija, lil dawn in-nies tkun qed tesponihom għal ċerti tipi ta' sitwazzjonijiet .

Imbagħad klawsola 43(2) tgħid dan li ġej:

''Azzjoni taħt dan l-artikolu għandha tinbeda fi żmien perijodu ta' tnax-il xahar mid-data meta s-suġġett ta' data jsir jaf jew seta' jsir jaf b'dan il-ksur, skond liema tiġi l-ewwel.''

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili ninterrompik, Onor. Coleiro, imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension biex tkompli tinstema'.

Min qed jipproponi?

ONOR JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li l-Onor.

Coleiro tkompli tinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Coleiro tkompli bid- diskors tagħha.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, on a point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża il-11.37 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR ADRIAN VASSALLO: Sur President, illum qegħdin nitkellmu fuq liġi li tirrigwarda ż-żamma ta' informazzjoni minn xi ħadd fuq xi ħaddieħor.

Tajjeb li wieħed jgħid li din m'hijiex ħaġa tal-lum, imma ilha ssir kważi kważi minn meta l-bniedem tgħallem jitkeb.

Jekk wieħed jaqra l-istorja taċ- ċiviltajiet antiki bħar-Rumani, l-Eġizzjani u ċiviltajiet kbar oħra isib li anke f'dawk iż-żmenijiet kienu sabu mezz kif iżommu records.

Uħud minnhom għadhom jeżistu sal-lum, u mn'Alla, għax kieku ma konniex inkunu nafu x'kien jiġri f'dawk iż-żmenijiet.

Minkejja li kollox kien isir bl-idejn xorta sabu metodi kif jaħżnu l-informazzjoni bil-limitazzjonijiet kbar li kellhom u li llum tista' tgħid sparixxew għal kollox kemm ilu li wasal il- computer li ċertament għandu t-tajjeb u l-ħażin tiegħu.

Sur President, fejn beda l-computer naħseb li kulħadd jaf, pero' fejn se jispiċċa, x'potenzjal fih, u x'għad jiġi warajh ħadd ma jista' jgħid.

Dan joħloq ċertu biża' f'ħafna nies għax iqisuh xi tip ta' ''big brother''.

Ilkoll nafu li llum għandek il-kwestjoni tal-globalisation u saret faċli għall-gvern, għal ċerti corporations u għall-businesses kbar biex iżommu kwalunkwe tip ta' informazzjoni fuq kull ċittadin u jistgħu jagħmlu użu minnha x'ħin iridu.

Illum iż-żamma ta' l-informazzjoni saret ħaġa ħafifa immens għax kulma trid tagħmel hu li tagħfas buttuna u l-informazzjoni li tkun trid issibha quddiemek minnufih.

Tista' faċilment permezz ta' telephone u anke permezz ta' satellita tagħmel transfer ta' informazzjoni minn naħa għal oħra, minn kumpannija għal oħra, minn gvern għal ieħor, minn dipartiment għal ieħor, minn dar għal oħra.

M'għandniex xi ngħidu li fejn tidħol din l-informazzjoni teżisti kwantita' ta' terminals oħrajn li min jużahom ikollu aċċess għal din l-informazzjoni u dan jista' jagħti lok għal ċerti leakages.

Fi kliem ieħor, ċerta informazzjoni tista' tiġi f'idejn nies li wieħed ma jkunx jixtieq li tasal għandhom.

Jekk wieħed joqgħod jaħseb x'jista' jiġri fil-futur żgur li jkollu raġun jitwerwer, għax illum saret faċli ħafna biex il-gvern u anke kumpanniji jkunu jafu bniedem xi xtara, x'nefaq, x'ġemma', x'għamel, fejn mar u x'ħaseb.

Kważi nasal biex ngħid li llum wieħed jista' jżomm track ta' bniedem dwar x'għamel u x'm'għamilx.

Għaldaqstant ħafna pajjiżi ħassew il- ħtieġa li tidħol liġi bħal din.

Jiena għalhekk niskanta b'dak li qal sieħbi l-Onor.

Jean Pierre Farrugia li din il-liġi daħlet f'Malta minħabba l-fatt li hemm bżonnha biex aħna nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Nerġgħu naqgħu għall-istess diskors li dejjem ngħidu aħna ta' l-oppożizzjoni.

Sfortunatament ħafna liġijiet qegħdin nagħmluhom sempliċiment għax qbadna t- triq biex immorru lejn l-Unjoni u ma nagħmluhomx għaliex pajjiżna verament għandu bżonnhom.

Jekk hu hekk, allura, fil-fehma tiegħi, qegħdin ninsulentaw lilna nfusna.

Dan ifisser li l-gvern, il-ministri tiegħu u aħna bħala poplu m'għandniex ideat dwar kif għandna mmexxu lil pajjiżna u sempliċement nagħmlu dak li jiddettalna ħaddieħor.

Ma naħsibx li dan hu veru.

B'danakollu, għandna gvern li għalkemm dejjem jgħid li għandu fiduċja fil-poplu Malti, sikwiet iqum xi membru tan-naħa tiegħu u jgħid li aħna l-liġijiet qegħdin nagħmluhom għax irridu nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li jekk ma nidħlux m'aħna kapaċi nagħmlu xejn?

Ma naħsibx li dan hu sinjal ta' fiduċja fil-poplu Malti.

Din hija liġi li saret f'pajjiżi oħra u naħseb l-iktar ħaġa li tispikka hi li l-maġġoranza ta' dawn il-pajjiżi - m'inix qed nieħu pajjiżi komunisti, imma pajjiżi demokratiċi bħalna - kollha taw ħafna mill-poter f'idejn il-bniedem li se jkun in charge mill-kummissjoni, li xogħlha hu li tara li l-liġi tiġi sorveljata.

Min-naħa tagħha din tkun persuna li taġixxi b'mod indipendenti.

Waħda mill-affarijiet li tinkwieta lill- oppożizzjoni - u din semmewha ħafna minn sħabi u allura m'inix se noqgħod nelabora dwarha - hija li l-ministru għandu ħafna poteri.

Dan żgur se joħloq ċertu biża' fin-nies li l-gvern se jkun jaf affarijiet li m'għandux bżonn ikun jaf.

Imbagħad min-naħa l-oħra, the player in the game se jirregola u jiddetta r-rules hu filwaqt li jagħmilha wkoll ta' referee.

Barra minn dan tajjeb li wieħed jinnota li din il-liġi tressqet għall-ewwel qari mill-Prim Ministru, imbagħad ġiet piloted fis-second reading mill- ministru tal-ġustizzja u gvern lokali, u warajh se tgħaddi taħt ir- responsabbilta' tal-ministru tat-telekomunikazzjoni.Jiena nispera li mhux se jkollna lil min jagħmel mod iu min jagħmel ieħor; għax inkella se nispiċċaw b'balbuljata fejn ikollna ħafna jdejn spoiling the broth.

Issa se nidħol f'affarijiet li għalkemm forsi diġa' ssemmew, imma fix- xogħol tiegħi kważi kważi nħabbat wiċċi magħhom ta' kuljum.

Fil-liġi hemm miktub li min jiġbor l-informazzjoni għandu jiġbor dak biss li jkollu bżonn.

Imma min se jiddeċiedi dwar x'għandu bżonn?

Bħalma semmiet il- kollega u ħabiba tiegħi, l-Onor.

Marie Louise Coleiro, illum kulħadd jaf li l-partiti politiċi - speċjalment tan-naħa l-oħra - għandhom ċerta informazzjoni bħal per eżempju min hu self-employed, min hu fl-armata, min jaħdem, min hija l-mara tad-dar, min jaħdem l-isptar, eċċ. Jiena nistaqsi: Din l-informazzjoni kif ġabuha?

Ma naħsibx li dawn ġabu l-permess ta' kull bniedem li għandu ismu fuq dik id-database.

U inutli noqogħdu ngħidu fil- liġi li kulħadd għandu dritt imur jara d-database tiegħu x'inhi.

Se nagħtu dritt lill-partiti politiċi li fl-elezzjoni jiġu flooded b'ħafna ittri personalizzati biex idaħħluhom fid-database tagħhom?

Se jkollu dritt dak l- individwu li jkollu l-informazzjoni dwaru, jneħħi ismu?

Għax m'hijiex ħaġa sewwa li ngħidu ħafna diskors sabiħ fil-liġi pero' when it boils down to facts kollox jibqa' kif kien.

Ejjew nammettu li qegħdin nikellmu dwar affarijiet li l-gvern seta' għamilhom bla ma kien hemm bżonn ta' liġi bħal din.

Illum għandna ħafna red tape.

Għandna ġbir ta' informazzjoni ħafna drabi żejda u ma nafx x'inhu l- iskop li tinżamm din l-informazzjoni li kultant tasal biex tikxef il- konfidenzjalita' ta' dak li jkun.

Per eżempju, nieħdu ċertifikat tal-mard li aħna t-tobba nagħmlu bħalu għexieren fil-ġimgħa.

Għaliex għandek toqgħod tniżżel, ngħidu aħna, il-marda ta' dak li jkun?

Tajjeb niftakru li dan se jgħaddi minn ħafna jdejn fid-dipartiment tas-servizzi soċjali u se jgaħddi minn ħafna idejn fuq il-post tax-xogħol peress li kopja tiegħu tmur ukoll għand l-imgħallem.

L-Onor.

Farrugia semma li mhux sewwa li t-tobba jniżżlu l-isem ta' min imur għandhom fuq l-irċevuti tal-VAT.

Għaliex għandek toqgħod tniżżel min ġie għandek?

Xi skop hemm li tniżżel isem fuq irċevuta tal-VAT?

Jekk per eżempju tmur tixtri ftit perżut tal-grocer se joqgħod iniżżel ismek?

Għax mbagħad bilfors niġu f'sitwazzjoni fejn il-gvern isir jaf kollox fuqek; x'inti tagħmel u x'm'intix.

Anke f'affarijiet bażiċi.

Għaliex għandek toqgħod tikteb li dan għandu vista tajba, kemm hi l-vista tiegħu u kemm jisma'; jew xi problemi għandu t-tali biex dan ikollu d-driving licence?

Bniedem jew tajjeb biex isuq jew m'huwiex.

Hekk għandhom ikunu l- affarijiet.

L-istess biex tmur tixtri sempliċiment ftit skimmed milk mid- dipartiment ta' l-agrikoltura.

Dawn in-nies jifhmu fil-ħass u fil-basal u mhux fil-mard, pero' b'danakollu xorta waħda trid toqgħod tikteb x'marda għandu t-tali biex ikun jista' jmur jixtri ftit skimmed milk.

Dwar iċ- ċertifikat ta' l-iskola hemm għalfejn toqgħod tikteb ukoll il-marda tat- tifel jew tifla u għaliex din ma tistax tmur skola?

Dawn huma affarijiet li jispiċċaw f'idejn it-teacher.

Se nsemmi każ sempliċi bħal per eżempju ċ-chickenpox.

Ikun hemm każi meta t-tabib ikun jidhirlu li tifel għandu bżonn għaxart ijiem biex ifieq imbagħad tiġi t-teacher u tibgħatu lura d-dar għax tgħid li dan suppost idum tliet ġimgħat.

Din tkun qalet hekk lill-ġenituri, u l-ġenituri mbagħad ħallihom igorru kontra dak it-tabib partikolari.

Fi ftit kliem m'għandniex noqogħdu ngħidu li se nipproteġu d-data u fl-istess ħin nibqgħu nippermettu li ħafna data bla sens tibqa' tinkiteb fuq ċerti affarijiet.

Għandek ukoll - u fl-opinjoni tiegħi din iktar importanti u ma tantx hija riflessa fil-liġi - li d-data trid tkun korretta kemm jista' jkun.

Hekk għandu jkun.

Għax meta din tkun skorretta tista' toħloq problemi enormi lill-persuna konċernata.

Per eżempju, mhux darba jew tnejn ħarġu ċitazzjonijiet ta' karozzi - jien wieħed minnhom - li d-data li jkun hemm f'idejn l-awtoritajiet ma tkunx tajba.

Hemm ċertu żmien, naħseb erba' jew ħames snin biex jirranġaw u jżommu l-affarijiet up-to-date għax mhux imbilli jkollok id-data, l-affarijiet trid iżżommhom up-to-date kontinwament.

Kemm telgħu nies fuq ċitazzjonijiet li l-karozza lanqas biss kienet tagħhom?

Kemm tisma' b'każi ta' pulizija li jmur iħabbat bieb bi żball għax ikollu indirizz ħażin u dan jaħsad lil dak li jkun?

L-istess jgħodd għall-marixxalli tal-qorti.

Dawn l-affarijiet kif se jirrimedjaw ruħhom?

Mhux billi jkollna l-liġi.

Jekk ikollok bniedem li intortament qed isofri minn żbalji ħtija ta' data żbaljata, dan x'rimedju se jieħu?

Ir- rimedji li se jkollu huma li jrid joqgħod jieħu l-leave, jiġri l'hawn u l'hemm, imbagħad jispiċċa biex jgħidulu: Skużana, għandna data ħażina.

Imbagħad wara kollox, min jista' jgħid jekk irranġawhielux?

Għax x'jiswa li jkollok data importanti u din tintilef?

X'jiswa li jkun hemm id-data fuqek fl-isptar imbagħad meta tmur tkellem lill-professur li tkun tinqeda bih jgħidulek li l-file tiegħek ma nstabx?

Wieħed irid jifhem li file bħal dan għandu importanza kbira.

Għalhekk, żgur li dak li jkun ma joħroġx sodisfatt u jista' jiddubita li t-trattament li jkun ingħata ma jkunx kif kellu jkun.

Inkella s-soluzzjoni tkun li jgħidulek biex tmur darba oħra.

F'każ bħal dan min se jagħmel tajjeb għal dawn l-affarijiet?

Min se jagħmel tajjeb għal- leave li dak il-bniedem ikun tilef?

Mhux darba jew tnejn li bniedem ikunu rawh fil-casualty, ikunu għamlulu file fuq l-injuries li jkollu wara ġlieda jew wara accident ta' karozza, u meta mbagħad imur jitlob iċ-ċertifikat għaliex forsi jinqalgħu xi kumplikazzjonijiet jgħidulu li l-file tiegħu jkun intilef.

Issa jekk verament ikunx intilef, ma nafx, imma kulħadd jaf kemm tests jintilfu.

Naħseb li inti, Mr Speaker, smajthom żgur dawn l- affarijiet.

Mhux l-ewwel darba li wieħed jisma' lil xi ħadd jilmenta li mar l-isptar u qalulu li jkun mar għalxejn għax it-testijiet tiegħu jkunu ntilfu.

Lanqas hi l-ewwel darba li jitħalltu testijiet ta' persuna ma' dawk ta' oħra.

Sa X-rays ġieli ntilfu jew tħalltu.

F'każi simili lil min se tfittex jekk inti jkollok tbati l-konsegwenzi ta' dawn l-iżbalji, lis- CGMO, lid-direttur?

Dawn huma kollha problemi li narawhom ta' kuljum, li ilhom sejrin is-snin u missu ilna li rranġajnihom.

U fl-opinjoni tiegħi mhux talli rranġajnihom talli dawn il-każi qegħdin jiżdiedu.

Nieħdu l- income tax returns, Sur President.

Jien naf b'werrieta li xi ħadd li jkun jiġi minnhom ikun miet u mbagħad wara sentejn jirċievu nota mingħand ta' l-income tax, jgħidulhom li r- returns tal-persuna li tkun mietet, ikunu ilhom ma jintbagħtu xi għaxar snin.

Aktarx ikun ġara li r-returns fil-fatt ikunu ntbagħtu lid- diparitment, imma jkunu ntilfu.

Meta jiġri hekk il-werrieta jkunu jridu jaraw kif se jagħmlu biex isolvu din is-sitwazzjoni.

Dawn huma kollha affarijiet elementari.

Inutli noqogħdu nsemmu affarijiet bombastiċi mbagħad affarijiet basiċi ma nsibux soluzzjonijiet għalihom.

Każ ieħor li wieħed irid jirranġa hu dak dwar ir-returns tal-VAT u ta' l-income tax.

Inti tmur titfa' r-return tiegħek ġo kaxxa u ħadd ma jagħtik irċevuta.

Ma jkollokx x'turi li inti tkun qdejt dmirek imbagħad jgħaddi ftit taż-żmien u tibda tirċievi l-multi.

MR SPEAKER: Onor. Vassallo, se jkolli nwaqqfek għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR ADRIAN VASSALLO; Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru biex iressaq l- aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal-lejla t-Tlieta, 14 ta' Novembru 2000, b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant'Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwna - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjoni u Transazzjonijiet Elettroniċi - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, ftit tal-ġranet ilu kelli l- opportunita' li nżur pajjiż barrani li b'xi mod jew ieħor għandu konnessjonijiet ma' pajjiżna.

Qiegħed nirriferi għall-Awstralja, fejn hemmhekk hemm jgħixu eluf ta' Maltin, uħud minnhom emigraw minn jeddhom u oħrajn ġew sfurzati jemigraw.

Hemm fosthom, nissogra ngħid, li ġew eżiljati lejn dak il-kontinent mbiegħed.

Mr Speaker, flimkien mas Sur Joe Sammut, kandidat tal-Partit Laburista, u ma' hija l-Viċi-President tal-Partit Laburista, jiena kelli l-okkażjoni niltaqa' ma' diversi Maltin fl-Awstralja.

Żorna diversi clubs tal-Maltin, iltqajna ma' kumitati tal-Maltin, u kellna ċ-ċans niddiskutu magħhom diversi problemi dwar ċittadinanza u affarijiet oħra konessi ma' l- emigranti inġenerali.

Iltqajna anke ma' dinjitarji fil-gvernijiet statali u federali ta' dan il-kontinent.

Bi pjaċir innotajt li minkejja s-snin twal 'il bogħod minn art twelidhom, minn dik l-art li tathom il-ħajja, ħafna minn dawn ħutna għadhom iħobbu bis-sħiħ lil pajjiżhom u għad għandhom demm Malti jiġri fil-vini tagħhom.

U dan tarah ibaqbaq fihom minkejja li hemmhekk dawn jgħixu ma diversi gruppi etniċi oħra.

L-Awstralja, kif nafu, hija magħmula minn popolazzjoni iffurmata minn diversi gruppi etniċi differenti minn madwar id-dinja imma dawn il-Maltin jorganizzaw ruħhom tant tajjeb li jżommu ħajja fosthom it-tradizzjonijiet u l-kultura ta' pajjiżna.

Ħafna huma dawk li jagħmlu l-isforzi tagħhom biex jgħaddu lill-ġenerazzjonijiet ta' warajhom il-lingwa Maltija.

Huma jagħmlu sforzi kbar u jkollhom iħabbtu wiċċhom ma' diversi diffikultajiet ħafna drabi minħabba nuqqas ta' aċċess għal informazzjoni adegwata b'danakollu jagħmlu ħilithom biex iżommu ħajja l-identita' tagħhom.

Mr Speaker, ikolli nistqarr kemm ħassejtni diżappuntat meta ltqajna ma' okkażjonijiet fejn kunsilli Maltin f'ċerti stati stqarrew magħna li meta rrikorrew għand il-gvern Malti biex jingħataw għajnuna huma sabu l-bibien magħluqin.

Minkejja dan huma baqgħu jgħożżu l-kultura u t-tradizzjonijiet tagħna ferm aktar milli ngħożżuhom aħna stess f'pajjiżna.

Per eżempju fejn jidħlu attivitajiet kulturali u dak kollu li hu Malti, dawn, minkejja gruppi etniċi oħra kbar b'kulturi, b'lingwi u bi tradizzjonijiet differenti minn tagħhom, kienu kapaċi jżommu ħajja fosthom l-identita' tagħhom tant li għal dawn l-attivitajiet ikun hemm attendenzi sodisfaċenti ħafna.

Dan juri kemm dawn ħutna mhux talli ma jibqgħux lura jew jirridikulaw attivitajiet simili - kif diżgrazzjatament jagħmlu ċerti nies fostna - imma huma jħossuhom kburin li jissapportjawhom.

Din hi l-verita'.

Irridu nammettu li f'Malta għandna min jistħi jitkellem bil-Malti u min jiħmar quddiem il- kultura u t-tradizzjonijiet tagħna forsi għax iħoss li aħna żgħar wisq ħdejn pajjiżi oħra.

Dan hu ħażin, u ħutna l-emigranti ġewwa kontinent Awstraljan jagħtuna l-aqwa eżempju ta' xi jfisser tkun Malti.

Għalhekk għandna nkunu kburin bl-emigranti tagħna, li minkejja ħafna diffikultajiet irnexxielhom iżommu ħajja l-karatteristika Maltija.

Uħud mill-emigranti stqarrew magħna li huma qatt ma xtaqu jmorru jgħixu f'dak il-kontinent u kellhom jieħdu dak il-pass kontra qalbhom fis-snin sittin u fl-aħħar tal-ħamsinijiet.

Ngħid għalija ħassejt għafsa ta' qalb meta smajthom jgħidu dan u nħossni żgur li m'humiex se jinsew lil min dak iż-żmien kien isejjaħ lill-emigrazzjoni bħala s-safety valve tal-pajjiż u b'kompliċita' mal-gvern Ingliż, flok ra kif għamel biex ġab ix-xogħol, flok ra kif kellu jħallas lura l-ġlieda li għamel il-poplu Malti fit-Tieni Gwerra Dinjija, għażel li jivvinta l-emigrazzjoni.

Ma kenitx ħaġa sewwa li dawk li għal 200 sena sħaħ ħakmuna, għafsu kemm felħu fuqna u ħadu kulma setgħu imma mbagħad meta ġejna għall-fatti, mhux talli m'għenuniex imma talli bdew jitfgħu eluf 'il barra minn Malta bit-taparsi inċentivi tal- passaġġ b'xejn, ta' l-injection b'xejn u ta' ħames liri fil-but.

Trid titkellem ma' dawn in-nies biex issir taf kemm batew ġo l-Awstralja sakemm draw u sakemm bnew ħajjithom mill-qiegħ nett.

Sadanittant huma baqgħu jħobbu lil pajjiżhom xorta.

Waħda mill-akbar sorpriżi li kelli kienet meta ltqajt ma' numru kbir ta' laburisti li rrakkontaw kif ġew sforzati biex jitilqu minn Malta u kif ġew iżolati mis-soċjeta' li tant ħadmu għaliha l-aktar fil-ġlieda għall-ħobż u għall-ħelsien f'pajjiżna meta sar l-istrajk ġenerali tat-28 ta' April 1958.

Dawk in-nies li ġew arrestati jew b'xi mod kienu ntefgħu l-ħabs għaliex ħadu sehem f'dik il-ġlieda, li aħna lkoll illum qegħdin ingawdu minnha, iħossuhom ittraduti meta jiftakru li sadattant huma kienu ġew imkeċċija minn arthom bil-pulit.

Hawn nieħu l-okkażjoni biex minn dan il-parlament insellem lil dawn in-nies ta' qalb kbira li b'rieda soda u b'determinazzjoni li ma jċedu quddiem xejn, kienu kapaċi jiġġieldu għal pajjiżhom u dan għamluh għax għalihom pajjiżhom jiġi verament l-ewwel u qabel kollox.

Lil Malta dawn in-nies ma nsewhiex għalkemm illum jitkellmu ħafna fuq l-Awstralja.

Ħafna minnhom waqqfu clubs organizzati u jien nixtieq nirringrazzjahom tal-paċenzja li ħadu jdawruna u jlaqqgħuna ma' tant membri tagħhom.

Sħabi u jien ħadna gost naraw l-entużjażmu li għandhom imma mbagħad tiddiżappunta ruħek meta tisma li l-kunsill Malti ta' New South Wales - li tant jagħmel sforzi kbar biex imexxi skola tal-lingwa Maltija fost il- Maltin - sab il-bibien ma\luqa meta talab l-għajnuna mill-Gvern Malti.

Issa hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq somma ta' Lm5,000 meta pajjiżi oħra tant jgħinu lill-gruppi etniċi tagħhom f'dan il-pajjiż.

Jiġifieri l-gvern irrifjuta li jgħin billi jagħti lil dan il-kunsill Lm5,000, biex imbagħad sirna nafu li l-gvern preżenti nefaq AUS 870,000 biex xtara ambaxxata ġdida ġewwa Canberra.

Aħna kellna l-okkażjoni li narawha din l-ambaxxata u nista' ngħid li fil-lussu tiżboq lil ħafna ambaxxati ta' pajjiżi industrijalizzati li hemm ġewwa din il-belt.

Imma aħna poplu li f'ċirkostanzi bħal dawn il- problema nsibuha meta niġu biex nagħtu għajnuna ta' dan it-tip, Mr Speaker.

Imbagħad aktar tal-mistħija meta matul is-snin - dejjem taħt gvern Nazzjonalista - investiment mibgħut mill-Awstralja jintefa' ġox-shreader jew aħjar ġod-dustbin.

Irrid ngħid ukoll li ltqajna ma' ħafna okkażjonijiet li sfortunatament jagħmlu għajb lill-poplu Malti.

Forsi kien ikun aħjar kieku għedt lill-gvern Nazzjonalista Malti jinstab f'raqda nobis!

U meta ngħidulu li jinsab rieqed raqda nobis ma nkunux qegħdin ngħidu hekk sempliċement biex inkunu għedna xi ħaġa imma għax hekk juru l-fatti.

Insemmi, per eżempju - għalkemm din kienet ippubblikata qabel, imma se ngħidha xorta waħda - li għand l-MDC waslet talba dwar investiment ta' l- international casino u dawn lanqas biss taw kasha.

Qegħdin nitkellmu dwar kumpannija li setgħet issettiljat ġo pajjiżna u li setgħet tħallielna miljuni kbar ta' liri.

Imma xi ħadd rieqed raqda nobis fl-MDC ma tax kasha.

Lanqas acknowledgement ma ta, qisu ma ġara xejn!

Hekk sejrin l-affarijiet, Mr Speaker.

Fl-opinjoni tiegħi, min fl-uffiċini jaġixxi b'dan il-mod ikun qiegħed jikkommetti att kriminali kontra l-interessi ta' pajjiżna.

Proposta oħra li tħalliet bla risposta ta' xejn tikkonċerna l-programm tal-Magħtab.

Tabilħaqq tistagħġeb tismagħhom dawn l-affarijiet meta nafu l- għatx għall-investiment barrani li hawn f'dan il-pajjiż.

Peress li għandna gvern rieqed raqda nobis dawn l-okkażjonijiet jispiċċaw jisfumaw fix-xejn.

Illum ftit għandi ħin biex nitkellem dwar dawn l-affarijiet imma 'l quddiem żgur li nelabora fuqhom ħalli naraw min hu tabilħaqq responsabbli ta' dan il-kriminu għall-ekonomija Maltija.

Aħna li ninsabu f'dan il-parlament għandna ħidma x'inwettqu u daqstant ieħor min qiegħed fl-uffiċċini tiegħu.

Dan għandu dover xi jwettaq xogħlu bl-akbar responsabbilta' fl-interess ta' pajjiżna, u allura m'għandux jaħrab mir-responsabbilta' tiegħu.

Jakk jagħmel hekk, il-konsegwenzi jispiċċa jbatihom il-pajjiż u l-poplu Malti.

Fl-Awstralja kellna okkażjoni niltaqgħu ma' nies li għandhom responsabbiltajiet kbar.

Insemmi u nsellem minn hawn lill-ministru John Aquilina, li huwa ministru ta' New South Wales.

Dan laqagħna f'Parliament House u tkellimna miegħu fit-tul.

Iltqajna wkoll ma' Marianne Saliba li wkoll hija membru fil-parlament ta' New South Wales.

Ma rridx ninsa nsemmi wkoll membru parlamentari federali li huwa Malti li żorna u laqgħna tajjeb ħafna..

Fl-Awstralja m'hijiex ċajta tkun membru parlamentari fil-federal parliament.

Qed nirriferi għaż-żagħżugħ ta' 27 sena, Christian Zahra.

Miegħu tkellimna fil-tul u ħadna gost naraw bniedem li lest jgħin lil pajjiżna ukoll meta donnha li ma teżisti l-ebda koperazzjoni min-naħa tagħna ma' nies bħal dawn, avolja dejjem ħarġuna ta' rġiel.

Imma aħna għandna biżżejjed dejn.

B'danakollu qisu li m'għandna bżonn ta' ħadd.

Forsi għax issa moħħna biss fl-Ewropa li qed iġġegħilna nagħmlu liġijiet bħalma qegħdin nagħmlu u nibqgħu għaddejjin qisu kollox miexi sew!

Mr Speaker, 'il quddiem għad nitkellem aktar fid-dettall dwar il- kwestjoni taċ-ċittadinanza doppja u kif l-emigranti Maltin huma diżappuntati bil-mod kif qed ikunu ttrattati bħalissa mill-Gvern Malti.

Imma qabel nispiċċa nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex nerġa' nsellem minn qiegħ qalbi lill-emigranti kollha Maltin imxerrdin f'diversi pajjiżi speċjalment dawk li kelli l-opportunita' niltaqa' magħhom fl-Awstralja.

Nirringrazzjahom, għax minkejja li qegħdin 'il bogħod minn xtuthom dawngħadhom iħobbu lil pajjiżhom u għadhom kburin b'dak li jagħmilhom Maltin l-aktar fejn jidħlu t-tradizzjonijiet, il-kultura u l-lingwa Maltija.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jien se inkompli fuq in-nota li tkellem dwarha sieħbi, l-Onor.

Joseph Cuschieri, iżda m'inix se mmur daqstant 'il bogħod imma se ndur lejn pajjiż ġar tagħna, il-Libja.

Bla tlaqliq ta' xejn ngħid li huwa insult lejn dan il-parlament, lejn il- poplu Malti u lejn il-poplu ġar Libjan li jkollok ministru tal-gvern li jiddikjara li hu ma jafx, ma jirriżultalux u mhux informat dwar protokoll ta' koperazzjoni li jeżisti bejn pajjiżna u l-Libja fl-oqsma tal-biedja u s-sajd.

Jien inqisu bħala insult għal din il-Kamra meta matul dawn is- sentejn jien għamilt kemm-il mistoqsija dwar dan il-protokoll kemm lill- ministru konċernat, jiġifieri lill-ministru għall-agrikoltura u sajd kif ukoll lill-ministru għall-affarijiet barranin.

Wara riċerka li għamilt sibt li bejn is-seduta nru.

73 u s-seduta nru.

368 kien hemm 'il fuq minn 18-il mistoqsija min-naħa tiegħi dwar dan il-protokoll jew affarijiet li jirrelataw mal-koperazzjoni li teżisti bejn iż-żewġ pajjiżi.

Għalija dan huwa tal-mistħija għaliex aħna nifhmu li n-naħa tal-gvern għandha l-obbligu li mhux biss iżżomm relazzjonijiet mill-qrib u diplomatiċi bejn iż-żewġ pajjiżi, imma wkoll li tara kif b'mod iktar komuni tiżviluppa politika ekonomika li talbiħaqq tkun ta' ġid għaż-żewġ popli.

Iva, fil-fehma tiegħi, dan in-nuqqas huwa ta' insult anke lejn l-ispirtu li dejjem kellna bejnietna aħna u l-poplu Libjan.

Jien niskanta kif il- ministru konċernat lili ma weġibnix meta ddikjara fil-Kamra li l-istess uffiċjali li jien kont nuża meta kont ministru, ma nformawhx b'dan il- protokoll.

Bir-rispett kollu jien ma nemminx li din hija verita' u nibqa' ninsisti sabiex il-ministru jiddikjara l-ismijiet ta' dawn l- uffiċjali ħalli jien nara kif dawn iddikjaraw li ma kenux informati meta kienu huma stess li attendew miegħi għad-diskussjonijiet in kwestjoni.

Sur President, iktar kmieni llum jien ippreżentajtlek kopji ta' dan il- protokoll kif ukoll kopja tal-kontinwazzjonijiet ta' minuti li jirriflettu l-follow-up li kien qed isir mill-gvern preċedenti laburista bil-għan li jiġi kemm jista' jkun imwettaq dan il-protokoll ta' koperazzjoni fl-oqsma ta' l-agrikoltura u s-sajd bejn Malta u l-Libja.

Kif is-Sedja tista' tara, dawk kienu inizjalati wkoll mir-rappreżentant ta' l-ambaxxata Maltija fil- Libja.

Dan allura jikkonferma li x'imkien trid tingħata spjegazzjoni li tkun tabilħaqq kredibbli.

Fl-imgħoddi l-ministru għall-agrikoltura u sajd dejjem għoġbu jikkritikani u jgħidli li jien ngħix f'dinja għalija waħdi u li nitkellem fuq affarijiet li ma jkunux veri.

Din id-darba qed nitkellem bid-dokumenti u rrispettivament minn dak li jgħid hu, bħala bniedem jien ingawdi d-dinjita' ta' rappreżentant tal-poplu.

F'dan il-parlament ingawdi wkoll id-dinjita' ta' kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni laburista għall- oqsma ta' l-agrikoltura u sajd f'pajjiżna.

Għalhekk jien ninsisti li għandi ningħata spjegazzjoni 'l hemm mill-insulti, spjegazzjoni serja u kredibbli.

Fost l-affarijiet li kien hemm miftiehma f'dan il-protokoll kien hemm ħwejjeġ li jaħsbu biex jinċentivaw l-opportunitajiet ta' impjiegi bejn il-Maltin f'Malta u l-Maltin ġewwa l-Libja.

Aħna nafu li matul dawn l-aħħar għoxrin sena, grazzi għall-politika laburista, ħafna kienu dawk il-ħaddiema Maltin li kellhom esperjenza ta' xogħol fil-Libja.

Dan għax f'dak il-pajjiż jeżistu opportunitajiet ta' xogħol b'kundizzjonijiet u b'pagi li huma aktar favorevoli minn dawk li hawn f'pajjiżna.

Għandi nifhem li dan il-protokoll proprju kien intenzjonat biex issaħħaħ din it-tip ta' rabta barra milli kien jaħseb biex 'il quddiem iż-żewġ popli jifhmu l-importanza strateġika li għandhom.

Iż- żewġ pajjiżi jridu bilfors jimportaw ħafna ikel minn barra.

Malta għandha l- problema li m'għandhiex id-daqs territorjali biex tagħmel ċerti farms kbar u biex tiżviluppa ċerta prodottivita' agrikola.

Mill-banda l-oħra l-Libja għandha art kbira ħafna u allura żgur li għandha din il-possibbilta'.

Sur President, dan il-protokoll jitkellem ukoll dwar it-tarznari tagħna; jiġifieri, dwar kif it-tarzna kemm tat-tiswija u kemm tal-bini tal-vapuri - id-Drydocks u l-Malta Shipbuilding - jistgħu jservu bil-għan li jagħtu iktar servizz lil ċerti bżonnijiet ta' manutenzjoni li jkollhom ċerti fabbriki ta' l-ipproċessar u cold rooms fil-Libja fejn jinħażen l-ikel impurtat biex aktar tard li jiġi proċessat u prodott fil-Libja.

Kien jinkludi anke l-manutenzjoni u l-bini ta' trawlers tas-sajd.

Dan huwa ta' vantaġġ għat-tarznari tagħna kemm għax huma iktar ekonomikament vijabbli kif ukoll għaliex ma jinvolvux xogħol ta' periklu kif ġieli jinvolvu vapuri kbar bħal tankers li ħafna drabi nitilfu l-kompetittivita' tagħna minħabba l-ispiża addizjonali għal danger money.

Il-firmatarju li miegħu jiena ffirmajt dan il-protokoll kien l-inġinier Abu Shanah, li dak iż-żmien kien segretarju tal-marine wealth tal-poplu Libjan u llum huwa l-viċi prim ministru tal-gvern fil-Libja.

Kien ikun ta' vantaġġ kbir għalina kieku l-ministru għall-agrikoltura u sajd ħataf l- opportunita' u ddiskuta ma' Abu Shanah it-tip ta' pożizzjoni li jien għamilt riferenza għaliha fit-18-il mistoqsija parlamentari li għamilt kemm lilu u kemm lill-ministru għall-affarijiet barranin bejn is-seduti 73 u 368.

Jien ma nemminx li aħna qegħdin hawnhekk biex noqogħdu nfixklu lil xulxin jew biex noqogħdu nitgħajjru.

Għall-kuntrarju, jien nirrealizza li aħna qegħdin hawn biex inwettqu dmirna għall-ġid tal-poplu tagħna u tal- pajjiżi ta' madwarna.

Mr Speaker, bis-saħħa ta' dan il-protokoll il-gvern preċedenti laburista, rnexxielu jġib 10,000 siġra pero' f'dawn l-aħħar sentejn ma kien hemm ebda ħjiel ta' diskussjoni għaddejja bejn il-ministeru Malti u l-gvern Libjan biex jinġiebu aktar siġar biex lil pajjiżna nagħmluh isbaħ.

Dawn is-siġar kienu jgħinu mhux ftit fil-landscaping ta' l-areas kemm rurali kif ukoll urbani ta' pajjiżna.

Barra minn dan illum fostna jiġu eluf ta' Libjani u dawn allura, bħall-bqija tal-Maltin, jieħdu gost li jaraw lil Malta tissebbaħ dejjem aktar.

Sur President, għalija dan hu nsult lejn il-ħbiberija storika li teżisti bejn iż-żewġ popli.

Huwa nsult ukoll lejn il-ħidma li wettaq il-gvern preċedenti laburista.

Jekk xi ħadd jemmen tassew fil-ġid komuni u fis- suċess li pajjiżna għandu jkollu, m'għandux għalfejn joqgħod ipoġġi fil- lenti tiegħu x'għamel il-gvern preċedenti laburista u jipprova jwarrbu, jaħbih u jostru biex ma jurix kemm kien tabilħaqq qed jaħdem biex iġib 'il quddiem l-interessi tax-xogħol, tal-Maltin u ta' l-ekonomija tagħna.

Aħna nemmnu li hemm bżonn ta' bidla fil-politika Maltija biex lil pajjiżna nagħmluh tabilħaqq Svizzera fil-Mediterran.

Naturalment, dan il-protokoll ma kienx jaħseb biss biex isiru dawn ix-xogħlijiet ta' manutenzjoni u ta' żviluppi, imma kien hemm anke joint-ventures u kien jaħseb ukoll biex numru ta' studenti Libjani jiġu jitħarrġu fiċ-ċentru ta' l-akwakultura tagħna.

B'dan il-mod inkunu qed ngħinu lil dan il-pajjiż jisfrutta din it-tip ta' industrija li m'hemmx dubju taf toħloq opportunitajiet ta' impjiegi mhux biss fl-ibħra tagħna imma wkoll fl-ibħra ta' madwarna.

Fil-ftit ħin li baqagħli nixtieq nagħmel osservazzjoni oħra.

Jien kont nistenna li l-kwestjoni tal-prodotti ġenetikament modifikati kienet se tittieħed b'interess partiġġan loġiku u realistiku.

Huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li aħna nimpurtaw numru ta' prodotti ta' l-ikel u anke ta' żrieragħ li jistgħu jkunu genetically modified meta d-dinja kollha qiegħda tiddiskuti dawn il-bidliet u bħalissa għaddej forum kontinwu.

Jien kemm-il darba nsistejt li l-gvern għandu juri l-pożizzjoni tiegħu b'mod ċar dwar il- prodotti ġenetikament modifikati.

Għandu jara wkoll kif joħloq diskussjoni ħalli permezz tagħha nedukaw aktar lill-konsumaturi u lin-negozjanti filwaqt li nfissru x'inhuma l-policies li tabilħaqq jagħmlu l-iktar ġid lil pajjiżna.

M'iniex qed ngħid dan biex nallarma lill-poplu li f'pajjiżna qegħdin jiġu impurtati xi prodotti li jistgħu jkunu ġenetikament modifikati pero' qed ninsisti mal-gvern li jgħid x'inhi l-policy tiegħu f'dan ir-rigward.

Jekk hemm bżonn għandu jsir meeting inter-ministerjali bejn id-dipartiment ta' l-ambjent u dak ta' l-agrikoltura ħalli tkun magħrufa l-policy tal-gvern rigward dawn it-tip ta' prodotti.

Huwa importanti li nkunu informati dwar dawn is-sistemi li tabiħaqq qegħdin jinkwetaw lill-familji madwar id-dinja kollha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tlieta 14 ta' Novembru, 2000 fis- 6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BEJJIEGĦA TAL-ĦUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa dak it-tibdil li jrid isir mill- bejjiegħa tal-ħut minħabba kwestjoni ta' saħħa msemmi f'paġna 131 ta' l- NPAA?

Meta ġie spjegat lil dawn il-bejjiegħa dan it-tibdil?

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tibdil li jrid isir minn kull min hu involut fil- bejgħ tal-ħut huwa bbażat fuq l-importanza li tigi mħarsa saħħet il- konsumatur.

Dan ifisser li min jinnegozja l-ħut irid ikollu faċilitajiet ta' kif iżomm il-ħut f'temperatura kiesħa biż-żejjed li dan il-prodott jibqa f'kondizzjoni tajba biex jittiekel min-nies.

GĦAJN TUFFIEĦA - BANJIJIET RUMANI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li ttieħdet id-deċiżjoni li l- familja li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament mhix qed titħalla tieħu ħsieb iżjed tal-banjijiet rumani f'Għajn Tuffieħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ftehim li seta' eżista kien ma' persuna li mietet xi snin ilu, u ma hemm ebda evidenza għal xi ftehim ma' persuni oħra.

Il-preżenza ta' din il-familja ġiet mitmuma wara li d-dipartiment tal-mużewijiet waslulu rapporti li bosta nies kien qed jitħallew jidħlu fuq is-sit u li kienu qed jinġabru flejjes għal dan.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari nru.

20832, jista' l-Ministru jinforma l-Kamra minn liema skejjel kienu ġejjin l-istudenti li marru Ħaġar Qim u Għar Dalam Cave and Museum, St Paul's Catacombs u Tarxien Temples?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istatistika tat-tfal skola skola ma' tinżammx.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm għalliema fl- iskejjel primarji li qed jgħallmu l-ewwel klassi?

Jistax jindika kemm minnhom huma fuq bażi każwali u kemm le, kemm hemm minnhom taħt it-30 sena, kemm minnhom qabżu t-30 sena iżda mhux l-35 sena, kemm qabżu l-35 sena izda mhux il-45 sena u kemm hemm minnhom fuq l-45 sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li:

Għalliema fl-iskejjel |160 | |primarji li qed jgħallmu | | |l-Ewwel klassi | | |2.

Għalliema fuq bażi |Xejn | |każwali | | |3.

Għalliema taħt it-30 | 57 | |sena | | |4.

Għalliema li qabżu | 12 | |t-30 sena iżda mhux il-35| | |sena | | |5.

Għalliema li qabżu | 11 | |l-35 sena iżda mhux il-45| | |sena | | |6.

Għalliema fuq il-45 | 80 | |sena | |

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jistax l-Ministru jinforma l-Kamra kemm hemm għalliema u xi kwalifiki għandhom fl-iskola tal-junior lyceum Verdala, Bormla, kemm hemm studenti u f'liema klassijiet qedgħin, huwa possibbli li jiġi ndikat kemm hemm kotba ġewwa l-librerija ta' l-iskola u b'kemm żdidu tul dawn l-aħħar snin u cioe' 1998, 1999 u 2000?

Huwiex wkoll possibbli li jiġi ndikat kemm flus f'manutenzjoni, eċċ., intefqu f'dawk is-snin 1998, 1999 u 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola tal-junior lyceum, Verdala, Bormla hemm 65 għalliema, inkluż il-kap u l-assistenti kapijiet ta' l- iskola.

Il-kwalifiki ta' dawn l-għalliema huma kif ġej:

|Bachelor in Education |27 | |BA/PGCE |23 | |M.A. | 1| |Teachers Certificate |10 | |Pedagogy Course | 2| |Kwalifiki oħra | 2|

F'din l-iskola hemm 579 student kif se nsemmi:

|Form I |109 student f'4 | | |klassijiet | |Form II |138 student f'5 | | |klassijiet | |Form III|115 student f'5 | | |klassijiet | |Form IV |116 student f'6 | | |klassijiet | |Form V |101 student f'5 | | |kalssijiet |

Informat ukoll li saru xogħlijiet ta' manutenzjoni fl-iskola tal-junior lyceum Verdala, Bormla bl-infiq kif se nsemmi:

| 1998 | 1999 | 2000 | |Lm2,415 |Lm7,810 |Lm2,514 |

L-informazzjoni dwar kotba fil-librerija għadha qed tinġabar.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jistax l-Ministru jinforma l-Kamra kemm hemm għalliema u x'kwalifiki għandhom fl-iskola ta' Lorenzo Gafa, Birgu?

Kemm hemm studenti u f'liema klassijiet qegħdin, huwiex possibbli li jiġi ndikat kemm hemm kotba ġewwa l-librerija ta' l-iskola u b'kemm żdidu tul dawn l-aħħar snin u cioe' 1998, 1999 u 2000.

Huwiex ukoll possibbli li jiġi ndikat kemm flus f'manutenzjoni, eċċ., intefqu f'dawk is-snin 1998, 1999 u 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola sekondarja Lorenzo Gafa`, Birgu hemm 32 għalliema, inkluż il-kap u l-assistent kap ta' l-iskola.

Il-kwalifiki ta' dawn l-għalliema huma dawn:

|Bachelor in Education |12 | |BA/BSc/PGCE | 9| |Teachers Training Course | 3| |Pedagogy Course | 8|

F'din l-iskola hemm 230 student kif se nsemmi:

|Form I |54 student f'2 | | |klassijiet | |Form II |49 student f'2 | | |klassijiet | |Form III |35 student f'2 | | |klassijiet | |Form IV |61 student fi 3 | | |klassijiet | |Form V |31 student f'2 | | |klassijiet |

Informat ukoll li saru xogħlijiet ta' manutenzjoni fl-iskola ta' Lorenzo Gafa`, Birgu, bl-infiq kif ġej:

| 1998 | 1999 | 2000 | |Lm2,329 |Lm859 |Lm1,110 |

MINISTERU GĦAL AMBJENT

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk ġewx iffurmati jew hemmx il-ħsieb li jiġu ffurmati, sezzjonijiet, units jew xorta ta' gruppi oħrajn fid-dipartimenti, soċjetajiet kummerċjali, segretarjati u entitajiet oħrajn kollha li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu jew li fihom il-gvern għandu xi forma ta' interess u liema units, sezzjonijiet, eċċ., għandhom xogħol konness jew relatat mal- politika tal-gvern li jsieħeb lil Malta bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, fil-programmi ta' l-Unjoni Ewropea jew fl-addozzjoni ta' l-acquis?

X'jisimhom jew x'ser ikun jisimhom dawn il-units, eċċ?

X'tip ta' xogħol mistenni jew qiegħed isir min dawn il-units?

Kemm hemm nies jaħdmu f'kull wieħed min dawn il-units?

Min huma, kif intgħażlu u xi grad għandhom?

X'pagi, kondizzjonijiet u benefiċċji oħrajn igawdu minnhom persuni li huma ingaġġati ma' dawn il-units?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'hemmx dubju li s-sħubija ta' Malta fl- Unjoni Ewropea se tiftaħ opportunitajiet ġodda anke ta' mpiegi fil-qasam ta' l-ambjent u minħabba f'hekk żgur li se jkun hemm il-ħtieġa li jitwaqqfu istituzzjonijiet ġodda fosthom l-aġenzija għall-ambjent, l-awtorita' ta' Malta tar-riżorsi kif ukoll units ġodda fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il- ministeru tiegħi.

Dettalji dwar l-awtorita' ta' Malta għar-riżorsi diġa' ngħataw f'din il- Kamra waqt id-dibattitu dwar it-twaqqif ta' din l-awtorita'.

Wieħed ikun jista' jitkellem aktar fid-dettall dwar it-twaqqif ta' l-aġenzija jew awtorita' għall-ambjent meta titressaq il-liġi għat-twaqqif tagħha fil- parlament.

Dwar it-twaqqif ta' units ġodda dawn jiġu diterminati wara li jkun intemm il-proċess ta' negozjati dwar il-kapitlu fuq l-ambjent.

MINISTERU GĦAL EDUKAZZJONI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx ifformati jew hemmx il-ħsieb li jiġu fformati, sezzjonijiet, units jew xorta ta' gruppi oħrajn fid- dipartimenti, soċjetajiet kummerċjali, segretarjati u entitajiet oħrajn kollha li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu jew li fihom il-gvern għandu xi forma ta' interess u li liema units, sezzjonijiet, eċċ., għandhom xogħol konness jew relatat mal-politika tal-gvern li jsieħeb lil Malta bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, fil-programmi ta' l-Unjoni Ewropea jew fl- addozzjoni ta' l-acquis?

X'jisimhom jew x'se jkun jisimhom dawn il-units, eċċ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - KUNSILLI SKOLASTIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-riżultati, rata ta' parteċipazzjoni, lokal b'lokal, skola b'skola, f'Malta u f'Għawdex fejn saru l-elezzjonijiet għall-kunsilli skolastiċi f'Ottubru 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li din l-informazzjoni għadha qed tinġabar mill-iskejjel.

ĦLASIJIET MILL-GVERN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk sa l-aħħar ta' Ottubru 2000, kien hemm xi pendenza fil- ħlasijiet li jsiru mill-gvern lill-knisja dwar it-tmexxija ta' l-iskejjel tagħha li jitħallsu mill-vot tal-ministeru ta' l-edukazzjoni 16-4024?

Jekk iva, kemm huma dawn il-pendenzi?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob l-Onorevoli Membru jgħaddi din il-mistoqsija lill-ministru kkonċernat.

TEŻOR - GARANZIJI - LETTERS OF COMFORT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk mill-1 ta' Jannar, 2000 kienx hemm garanziji u/jew letters of comfort li ħarġu mit-Teżor?

Jekk iva, jista' jagħti lista ta' dawn il-garanziji letters of comfort, il-valuri tagħhom u l-entitajiet li kienu nvoluti?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għal mistoqsija parlamentari nru.

19383 f'seduta 375 illi fiha kont tajt id-dettalji kollha sena b'sena tal-garanziji u letters of comfort li għandu l-gvern mal-banek.

Qiegħed nagħmel l-updating ta' din il-lista biex għas-sena 2000 ngħati l- pożizzjoni dettaljata u hekk ikun hemm iktar stampa ċara tal-movimenti minn Jannar sal-lum billi xi self jiġi riorganizzat jew amalgamat flimkien.

Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra lista għall-perjodu 1996 sas-sena 2000.

ENEMALTA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Meta l-Enemalta m'għandhiex 3 phase cable u arloġġi, jista' l- Ministru jgħid kif għadha taċċetta applikazzjonijiet u l-ħlas ta' Lm 210 għal dawn il-servizzi?

Kemm hemm applikazzjonijiet minn dawn?

Meta se jiġu sodisfatti dawn il-bidliet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li kull applikant li għamel talba għal meter tat-three phase u t-talba għadha pendenti, ser jingħata s- servizz sa nofs Diċembru li ġej.

Dan ikun possibbli jekk l-estensjonijiet mitluba ma jkunux jinħtieġu li jitwaħħlu arbli jew isiru trinek.

F'każijiet bħal dawn ikun meħtieġ aktar żmien minħabba proċeduri oħra.

ENEMALTA - ARLOĠĠI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux veru li l-Enemalta lanqas għandha arloġġi tat- 3 phrase xi twaħħal?

Jekk inhu hekk, kif spiċċat mingħajr dawn l-arloġġi u meta se jkollha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li konsenja ta' 1,300 meter li waslet fi Frar li għadda u li normalment tieħu sena biex tispiċċa, kważi spiċċat ix-xahar li għadda.

Fil-bidu ta' Novembru waslet konsenja żgħira ta' 260 meter u hemm konsenja oħra ta' 2,000 meter li mistennija tasal lejn l-aħħar tas-sena.

Naturalment peress li diversi konsumaturi, anke fis-settur domestiku, qiegħdin jaqilbu għas-sistema tat-three phase, l-istock ta' dawn it-tip ta' meters qiegħed jispiċċa aktar malajr.

Diġa ittieħdu l-passi meħtieġa biex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata u b'hekk il-pubbliku jkompli jinqeda.