MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 720 L-Erbgħa, 10 ta' April, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 720

L-Erbgħa, 10 ta' April, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 10 ta' April, 2002

WERREJ

MINUTI 816

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 816

TQEGĦID TA' KARTI 820

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AVJAZZJONI ĊIVILI

(ĊERTIFIKATI TA' OPERATURI TA' L-AJRU) (IT-TIENI QARI)

CIVIL AVIATION (AIR OPERATORS' CERTIFICATES) (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 821

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 832

AĠĠORNAMENT 842

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 847

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 719 li saret fid-9 ta' April, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

WIED INĊITA NURSERY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'apparat inxtara matul is-sena li għaddiet sabiex ġew immodernizzati l-laboratorji u l-faċilitajiet fin-nursery ta' Wied Inċita?

Kemm kienet l-ispiża ?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Jien informat li s-sena l-oħra saru dawn ix-xogħlijiet li se nsemmi fin-nursery ta' Wied Inċita, bi spiża totali ta' Lm1,800:

a) fis-serra l-kbira nbidel il-plastik tas-saqaf, inħadem propagation bench tul din is-serra u kienu pprovduti 500 seed trays;

b) fis-serra ż-żgħira nbidel is-saqaf, twaħħal plastik ġdid u tranġaw l- ħġieġ u aċċessorji oħra;

c) tlesta x-xogħol ta' kostruzzjoni ta' shade house bir-riċenzjoni;

d) kienet konvertita ċinta għas-siġar standard; u

e) tfassal kanċell ġdid.

Irrid ngħid ukoll li f'Wied Inċita m'hemm l-ebda laboratorju.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li f'din il-mixtla huwa meħtieġ li jkun hemm provvista adegwata ta' ilma, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li fir- risposta tiegħu m'hu qed jagħmel l-ebda riferenza għal dan l-investiment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Li nista' ngħid hu żgur hu li l-provvista ta' second- class water għat-tisqija hija regolari.

Biss m'għandix dettalji preċiżi quddiemi u għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel domanda bil- miktub f'dan is-sens ħalli nkun nista' nagħtih l-informazzjoni eżatta.

BIEDJA – LEVIES TA' PROTEZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għad-diskors tal-Ministru lill-bdiewa fil-laqgħa li kellu mal-koperattiva fiż-Żebbiegħ - fejn qal li nidħlu u ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea xorta waħda rridu nneħħu l-levies ta' protezzjoni minħabba d-WTO - jista' jgħid għaliex il-Gvern Nazzjonalista se jdaħħal 87 kundizzjoni ta' kwoti u tariffi fuq prodotti u materja prima ta' l-ikel ġejjin minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bir-rispett kollu, naħseb li l-Onor.

Interpellant għandu bżonn jifhem li llum il-protezzjoni hi regolata mid-WTO u trid tonqos u mistennija li tibqa' tonqos fil-futur.

Għalhekk hu ta' importanza dak li jrid jagħmel il-gvern għas-settur tal-biedja, jiġifieri li l-biedja tibda tibbenefika taħt numru ta' mekkaniżmi u strutturi ta' għajnuna diretta.

Dan ikun aktar possibbli taħt l-iskemi li għandha l-Unjoni Ewropea, li ovvjament fil-preżent għandha 87 tariff quotas biex tipproteġi s-settur agrikolu.

Hawn qegdin ngħidu li bħalma aħna sal-lum għandna l-protezzjoni fuq prodotti tal-biedja permezz tal-levies, hekk ukoll l-Unjoni għandha l- protezzjoni għas-settur tagħha, sistema li skond id-WTO trid ukoll tispiċċa bil-mod il-mod.

Il-blokk ta' 15-il pajjiż fl-Unjoni Ewropea għandhom sistema ta' negozju ma' diversi pajjiżi u kull meta jagħmlu dan it-tip ta' negozju, hemm dawk il-miżuri li fuqhom jiġi determinat kif isir is-suq.

U biex l-Unjoni tipproteġi ċerti prodotti tagħha tagħmel il-kwoti.

Per eżempju, jekk tesporta ż-żejt taż-żebbuġ lejn ċerti pajjiżi dawn jibagħtulha mbagħad ċertu materjal ieħor, jiġifieri qishom qegħdin ipartu.

U allura biex l-Unjoni tipproteġi s-settur tagħha għandha dawn it-tariff quotas.

Jekk nieħdu l-high quality beef, għandek ċerta kwota li tidħol b'dazju baxx u mbagħad meta din il-kwota tinqabeż id-dazju jsir full.

Jekk nieħdu l-beef ta' l-Arġentina, per eżempju, hemm dak li jissejjaħ il-Hilton Agreement, li permezz tiegħu l-Unjoni Ewropea timporta madwar 38,000 tunnellata u meta din il-kwota tinqabeż jiġi applikat id-dazju.

Dawn huma l-famużi tariff quotas.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimenetari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bla ma nsejħulhom "famużi" dawn it-tariff quotas li se jkunu mposti fuqna, jiġifieri fuq l-industrija tat-turiżmu u fuq il- konsumatur, jista' l-Ministru jgħid liema prodotti ta' l-ikel se jintlaqtu b'dawn it-tariff quotas?

Jista' jgħid ukoll jekk huwiex il-każ li fejn hemm dawn it-tariff quotas, mhux talli l-poplu se jiġi mġiegħel iħallas it- tariffi u d-dazji, talli se jkun hemm limitu fuq kemm inkunu nistgħu nimportaw dawn l-istess prodotti minn pajjiżi li m'humiex membri ta' l- Unjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, preżentement biex aħna nesportaw iċ-ċanga lejn l-Unjoni Ewropea rridu nħallsu dazju ta' madwar Lm1.60-il kilo.

Ovvjament jekk hemm xi ħadd kapriċċuż fl-Unjoni Ewropea li jrid jimporta ċ- ċanga minn Malta jkun suġġett għal dan id-dazju mingħajr kwota.

Pero' biex jidħol high quality Argentine beef fl-Unjoni Ewropea hemm kwota ta' madwar 38,000 tunnellata u biex teċċedi dak il-limitu jrid isir agreement speċjali.

Jiġifieri sakemm tiddaħħal din il-kwota jkun hemm ċerta tariffa baxxa, imma mbagħad ladarba din il-kwota tinqabeż jibda jitħallas id-dazju full.

L-Onor.

Farrugia semma' wkoll it-turiżmu u l-industrija tat-tkabbir tal- bhejjem.

Kull pajjiż għandu l-ħteġijiet speċifiċi tiegħu.

Per eżempju aħna nimportaw madwar 50,000 tunnellata ta' qamħirrun biex naqdu l- ħteġijiet tagħna u qegħdin nitolbu special supply arrangements.

Aħna mhux l-ewwel pajjiż li qegħdin nitolbu dawn l-arraġamenti.

Fil-fatt hemm pajjiżi akbar minna li huma membri fl-Unjoni li ilhom jagħmlu dan mill- 1986.

Qed nirriferi għal Spanja u l-Portugal li qabel ma ssieħbu fl-Unjoni kellhom l-istess problema – dawn it-tnejn li huma ma jipproduċux biżżejjed qamħ biex ilaħħqu mad-domanda - u allura jixtru l-qamħirrun minn sorsi internazzjonali u mhux mill-pajjiżi ta' l-Ewropa.

Għalhekk talbu lill- Unjoni Ewropea biex tagħtihom dan id-dritt u jkomplu jixtru l-qamħirrun minn sorsi internazzjonali imma bi prezz anqas minn dak li tbiegħu l-Unjoni Ewropea.

U l-Portugal u Spanja rnexxielhom għal 16-il sena jixtru l- qamħirrun minn sorsi internazzjonali, bl-Unjoni Ewropea tagħtihom din il- faċilita'.

Issa aħna nimportaw 50,000 tunnellata qamħirrun.

Spanja u l-Portugal jimportaw 2,500,000 tunnellata u l-Unjoni Ewropea tathom special supply arrangements.

Jiġifieri aħna qegħdin ninnegozjaw 2% biss ta' dak li ħadu Spanja u l-Portugal.

Hekk isiru l-affarijiet.

Għax l-Unjoni Ewropea trid li kull min jissieħeb magħha jkun aħjar minn meta kien għadu barra.

U hekk qegħdin ninnegozjaw aħna fuq diversi prodotti, fosthom il-qamħirrun, iċ- ċereali u z-zokkor.

Dan hu li jrid jifhem l-Onor.

Farrugia.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, biex inkompli ma' dak li qed jgħid il- Ministru, iva jiena għandi bżonn nifhem liema huma dawn is-87 tariff quotas li se jiġu mposti fuq il-konsumatur, fuq l-industrija ta' l-ikel u fuq l- industrija tat-turiżmu f'pajjiżna.

Il-Ministru għadu kif spjega lill-Kamra li l-gvern qed jinnegozja ma' l- Unjoni Ewropea special supply measures sabiex pajjiżna jipprova jevita l- piżijiet kbar - hu stess jikkonferma u jammetti li l-gvern tiegħu qed jinnegozja dawn l-ispecial supply measures biex nippruvaw nevitaw din is- severe strain li se jġibu dawn it-tariff quotas – fuq ċerti prodotti – hu semma' disgħa - fosthom il-ġobon, il-laħam aħmar, it-trab tal-ħalib u numru ta' prodotti oħra.

Imma meta dan tipparagunah mas-87 tariff quotas, allura dan ifisser illi l-gvern għandu xi studju li l-kumplament ta' dawn il- prodotti li se jkunu ristretti bi kwota li sal-lum qatt ma kellna, mhux se jħallu impatt?

Il-Ministru għandu kull dritt jgħid li jrid imma almenu għandu jindirizza mistoqsija sempliċi u rraġunata li qed nipprova npoġġi mhux biss f'isem l-oppożizzjoni imma f'isem il-poplu li għadu fl-għama dwar dawn iċ-ċirkostanzi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, tajjeb li ngħid li l-Onor.

Interpellant ilu żmien jistaqsi u jsemmi dawn il-kundizzjonijiet ta' kwoti u tariffi.

Naturalment hu jaf liema huma dawn iżda biex nagħmilha aktar easy għall- membri ta' din il-Kamra, lest li nġib lista ta' dawn is-87 prodott li qed isemmi.

Barra l-agreement fuq 87 prodott, l-Unjoni Ewropea għandha l-common tariff biex tirregola l-importazzjoni.

Irridu nifhmu li l-Unjoni Ewropea wkoll trid tieħu ħsieb il-prodotti tagħha bħalma jieħdu ħsieb il-blocks l-oħra tad-dinja.

M'aħniex qegħdin nivvintawh aħna n-negozju!

In-negozju ilu jiżviluppa bil-mod il-mod u wieħed jitgħallem mingħand l-ieħor.

Għandek diversi gruppi, fosthom il-United States of America, is-South America, l- Awstralja u New Zealand li flimkien ikollhom diskussjonijiet fi ħdan id- WTO, fejn jippruvaw jikkontrollaw kemm jista' jkun is-suq, u dan isir biex l-ebda suq ma jkun fgat.

Għax inti ma trid li l-ebda suq ikun fgat.

Jekk inti għandek is-suq fgat, fl-aħħar mill-aħħar il-bidwi se jbati għax jekk iddaħħallu l-prodotti bl-amment u bla kontroll, x'jiġri?

Jekk inti għandek l-istaġun tal-patata u kulħadd jibda jimportalek bl- amment, mingħajr kontrolli, u ma jkunx hemm il-mekkaniżmu li jirregola l- prezz tal-prodott, allura jekk inti żżomm il-prodott tiegħek għoli artifiċjalment u tħalli l-importazzjoni dieħla mingħajr ma tkun qed tagħti sussidju lill-bdiewa biex huma jkunu jistgħu jaġġustaw il-prezzijiet tagħhom, se tispiċċa li jkollok is-suq fgat.

Jekk ikollok is-suq fgat bilfors jaqa' il-prezz, u jekk jaqa' il-prezz se jbati l-bidwi u r-raħħal.

Allura anke l-Unjoni Ewropea, biex ma tħallix il-prezzijiet tagħha jaqgħu, tirregola l-importazzjoni tal-prodotti fl-istess pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, u dawn huma t-tariff quotas.

Sabiex fl-Unjoni Ewropea ma jkollokx surplus ta' ċanga, ngħidu aħna, l- Unjoni tagħmel il-kwoti fuq l-importazzjoni.

L-istess jekk niġu għall- ġobon.

L-Unjoni tant tipproduċi ġobon li jkollha surplus, tagħmel l- intervention u hemmhekk iddaħħal l-export subsidies – dawn ukoll iridu jispiċċaw - biex il-bidwi jibqa' jkollu qligħ xieraq u ġust.

U allura biex l-Unjoni ma jkollhiex suq fgat għandha dan il-mekkaniżmu ta' 87 tariff quotas li permezz tagħhom tirregola kemm l-aspett tal-volum kif ukoll l- aspett tal-prezz.

Dawn huma l-famużi 87 tariff quotas.

Ovvjament l-Onor.

Interpellant jaf bihom dawn għax kieku ma joqgħodx jagħmilli dawn id-domandi!

Issa jiena se nqabbad lit-tekniċi tagħna biex jagħmluli din il-lista u nippreżentahielu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Waqt li napprezza li l-Ministru se jpoġġi din il- lista biex ir-rappreżentanti tal-poplu jkunu jafu liema huma dawk il- prodotti suġġetti għal dawn il-kwoti, nitolbu biex ġentilment ipoġġi wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-539 prodott ta' l-ikel, sija ta' materja prima u prodotti li se jkunu marbuta issa mhux mat-tariff quotas imma ma' dawk li nafuhom bħala special safeguard measures għall-istess skop illi spjega, ħalli l-poplu jkompli jkun aġġornat.

Barra minn hekk, nixtiequ wkoll jagħti spjegazzjoni għaliex allura se jkun tajjeb li pajjiżna jipproteġi l-importazzjoni taz-zokkor, se jkun tajjeb li jipproteġi l-importazzjoni tal-ġobon u tal-butir, se jkun tajjeb għalih li jipproteġi l-protezzjoni tal-laħam aħmar, meta ġaladarba dawn il-prodotti ma nipproduċuhomx, nafu li mhux se nieħdu l-ebda benefiċċju ta' sussidju bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, kemm-il darba għedna li aħna ma nipproduċux ċanga biżżejjed u prattikament ġobon ma nipproduċu xejn.

Sal- lum aħna nimportaw dawn l-affarijiet biex ikollna prodott biżżejjed għall- poplu Malti u Għawdxi.

U dan ix-xiri tal-laħmijiet u tal-ġobon isir parti mill-international market u parti mill-Unjoni Ewropea, u hawnhekk fejn sal- lum għadna forsi nibbenefikaw minn dawk li jissejħu export refunds.

Issa nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea, xorta se nibqgħu nimportaw ladarba m'għandniex.

Allura x'qegħdin ngħidu?

Fl-Unjoni Ewropea, il-prezzijiet ta' dawn il-prodotti huma ogħla milli qegħdin nixtruhom aħna sal-lum.

Allura aħna qegħdin nitolbu li ningħataw il-fakulta` li nkomplu nimportaw il-ġobon u l-laħmijiet bi prezzijiet mis- suq internazzjonali, sakemm dawn ma jkunux fl-istess livell ta' l-Ewropa jew inkella vice-versa l-prezzijiet ta' l-Ewropa jitniżżlu bil-mod il-mod u jiġu għall-istess livell tal-prezz internazzjonali.

Dak li qegħdin ngħidu aħna hawnhekk.

Illum li qegħdin barra mill-Unjoni Ewropea, ċerti prodotti li aħna ma nipproduċux irridu nimportawhom u jekk inkunu fl-Unjoni xorta rridu nimportawhom.

Allura qegħdin ninnegozjaw biex ningħataw il- faċilita' li nkomplu nixtru dawn il-prodotti mis-suq internazzjonali bi prezzijiet li jkunu vantaġġużi għalina.

Mr Speaker, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq suq wieħed u l-politika tagħna hija li nissieħbu fl-Unjoni Ewropea u mhux the other way round, jiġifieri bl-Unjoni Ewropea tingħaqad magħna!

U la aħna konvinti li jaqbel għall- pajjiż, irridu nagħmlu l-adjustment neċessarju biex inkunu nistgħu noperaw f'dan is-suq.

U biex nagħmlu hekk hemm diversi miżuri li jridu jittieħdu.

Pero' fejn inti se tkun fi żvantaġġ dawn se jkunu kompensati.

Per eżempju, jekk nieħdu s-settur ta' l-agrikoltura naraw li f'perjodu ta' ftit snin, permezz ta' l-SMPPMA, l-agrikoltura tagħna se tieħu b'madwar Lm70 miljun.

Dawn il-flus se jgħaddu għand il-bdiewa u r-raħħala tagħna bħala kumpens biex niggarantulhom dħul xieraq u ġust.

Issa parti minn dawn il-flus se jmorru wkoll biex isir ir-ristrutturar neċessarju u niggarantixxu l-kwalita' ta' l-ikel.

Hawnhekk għandna settur li għalkemm għamel l-avvanzi tiegħu tul iż-żmien, xorta jonqsu biex ikompli jirranġa ruħu.

U allura anke permezz ta' dan l-ispecial market policy programme – jiġifieri Lm70 miljun, mhux ċajt - se nkomplu nirranġaw l- istandards tajbin li diġa' għandna, se nkomplu nagħmlu dak l-upgrading neċessarju ħalli niggarantixxu li l-poplu tagħna jkun qed jingħata prodott ta' kwalita` li jkun safe għall-ikel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura jekk il-gvern huwa konxju mill-problemi illi se jġibu dawn ir-regoli fuq prodotti ta' l-ikel u fuq materja prima li aħna ma nipproduċux, kif m'huwiex jargumenta bl-istess mod biex jipproteġi lill- bdiewa tagħna, lir-raħħala tagħna, lis-settur ta' l-ikel tagħna u lis- settur ta' l-agri-industrija tagħna, meta jaf li għandna bżonn protezzjoni li tirrigwarda l-interessi ta' pajjiżna u mhux protezzjoni li tirrigwarda l- interessi ta' l-Unjoni Ewropea?

X'inhi din illi l-gvern se jgħabbi lill- konsumatur b'prezzijiet dejjem akbar - għax aħna la għandna bjar taż-żejt u lanqas bjar ta' l-Euros, u lanqas nifhem li se jkollna bjar ta' l-Euros meta se nidħlu – u m'aħniex inkunu speċifiċi u ċari fuq din il-kwestjoni li se tpoġġi fuqna diffikultajiet bla bżonn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ħalli nerġa' nirrepeti.

Is-CAP taħdem billi għandek bażikament żewġ pilastri.

L-ewwelnett għandek the first pillar, li huwa dak tad-direct payments, jiġifieri skond il-prodott li tkabbar, u minn hemm aħna ma niggwadanjawx ħafna għax din l-iskema hija indirizzata lejn produzzjoni tal-qmuħ, tal-ħalib, taz-zokkor u tat-tabakk.

Dik hija prinċipalment il-bażi tal-first pillar, li tammonta għal 90% tal- budget kollu tal-common agricultural policy.

Imbagħad għandek is-second pillar, fejn jidħol l-aspett ta' żvilupp rurali.

U biex niggarantixxu li jkollna produzzjoni ta' prodotti aktar safe għall- ikel, l-Unjoni Ewropea diġa` tinsab miexja u qed tagħmel il-mid-term review.

Irrid nagħmilha ċara li l-common agricultural policy ta' l-Unjoni Ewropea m'hijiex l-għaxar kmandamenti li Alla ta lill-Mose' u li qegħdin fixed.

Is-CAP diġa' ġiet riformata erba' darbiet, inkluż fl-1992 u fl- 1999, u din is-sena qed issir il-mid-term review.

Dan ifisser li l-Unjoni Ewropea se tispostja l-fondi mill-first pillar tad-direct payments għas- second pillar, dak tar-rural development.

U minn hawnhekk aħna qegħdin nagħmlu t-target tagħna għall-benefiċċju tal-bdiewa.

Veru li ż-żewġ naħat għandna politika differenti, pero' wara kollox aħna Maltin u m'hijiex ħaġa sabiħa li sal-lum f'pajjiżna għad m'għandniex pjan ta' żvilupp rurali.

Issa dan se nagħmluh għas-snin 2003 sa l-2005.

Allura fil-każ speċifiku tagħna, la aħna ma nipproduċux zokkor, la nipproduċu ċereali u lanqas tabakk, li nistgħu nibbenefikaw fiċ-ċokon tagħna huwa mir- rural development.

U 'l hemmhekk irridu nimxu aħna, hemmhekk irid ikollna pjan.

Aħna rridu naħdmu ħalli jkollna dan il-pjan ta' żvilupp rurali li permezz tiegħu nagħmlu l-pjani neċessarji ħalli s-settur agrikolu jiġi mwieżen kif jixraq mill-Unjoni Ewropea u niggarantixxu li l-biedja f'pajjiżna tibqa' sostenibbli fil-futur.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAM (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar uffiċjali li sar matul l-2001, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 32102; u

Tagħrif dwar persuni li tkeċċew mis-servizz pubbliku matul l-2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32104.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar benefiċjarji ta' pensjoni kontributorja tas-sigurta' soċjali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32479; u

Kopja ta' l-għaxar skeda ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32536.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AVJAZZJONI ĊIVILI

(ĊERTIFIKATI TA' OPERATURI TA' L-AJRU)

CIVIL AVIATION (AIR OPERATORS' CERTIFICATES) (AMENDMENT)

BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mid-9 ta' April, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni huwa in possession.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fis-seduta tal-bieraħ filgħaxija kont qed nitkellem dwar il-fatt li bażikament, dan l-abbozz ta' liġi se jdaħħal fis- seħħ il-ħtieġa li kull operatur li jipprovdi servizz ta' trasport pubbliku permezz ta' l-ajru, ikun ċertifikat.

Il-liġi kif inhi sal-lum tispeċifika li jekk il-piż tal-mezz ta' trasport ikun ta' inqas minn 2,268 kilo, ma jkunx hemm ħtieġa ta' ċertifikat imma kull min se jopera wara li din il- liġi li għandna quddiemna tidħol fis-seħħ, se jkollu bżonn iċ-ċertifikat ta' operatur, irrispettivament mill-piż ta' l-ajruplan li jkun qed juża biex jipprovdi servizz.

Wieħed jista' jgħid li dan huwa wkoll riżultat ta' żviluppi li komplew iseħħu madwarna u tal-konsiderazzjonijiet li ma nistgħux inħallu lilna nfusna iżolati mill-ħtiġijiet ta' organizzazzjonijiet internazzjonali.

Huwa mportanti li kull min b'xi mod ikun irid ikun operatur ta' dan it-tip ta' trasport f'pajjiżna, jifhem dan, proprju għaliex fir-rigward ta' l- avjazzjoni ċivili, aħna m'aħniex pajjiż iżolat imma aħna r-responsabbilta` li napplikaw il-kundizzjonijiet u l-ħtiġijiet li jiġu miftiehma fil-livell internazzjonali għal min jopera fir-reġjun Malti.

Fil-fatt wieħed jista' jgħid li din il-ħtieġa partikolari tat-tneħħija tal- minimu tal-piż ta' 2,268 kilo hija riżultat ta' deċiżjonijiet li ħadet il- Joint Aviation Authority, li aħna membri tagħha, proprju biex tiġi assigurata s-sigurta`li kull passiġġier jippretendi minn min ikun qed jipprovdi dan is-servizz.

Din is-sigurta` ma nippretenduhiex biss minn kumpanniji ta' l-ajru kbar, imma minn kull min jipprovdi s-servizz ta' trasport minn destinazzjoni għal oħra.

Għamilt riferenza għall-JAA, u hawn tajjeb li wieħed ifakkar li bħal dan iż- żmien sentejn konna qegħdin insiru membri għall-ewwel darba f'din l- organizzazzjoni.

Pajjiżna ġie aċċettat bħala l-21 membri f'din l- organizzazzjoni wara li din għamlet evalwazzjoni sħiħa ta' x'kien il- potenzjal li għandu d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili Malti, x'inhuma l- modi ta' kif iħares dawk il-ħtiġijiet ta' sigurta` li wieħed normalment jippretendi.

Fil-fatt, dan id-dipartiment għadda mill-eżerċizzju ta' x'potenzjal għandu f'dawk li huma sigurta`, personnel u equipment, proprju biex jiġi assigurat li l-operazzjoni ta' l-avjazzjoni ċivili f'pajjiżna tkun waħda li mhux biss tilħaq il-ħtiġijiet mil-lat lokali imma tilħaq ukoll il-ħtiġijiet fuq livell internazzjonali.

Dan huwa mportanti li niftakruh u li nitkellmu dwaru għax huwa mezz ieħor li permezz tiegħu, il- passiġġieri jkollhom dak is-serħan tal-moħħ li wieħed jippretendi f'ċirkostanzi bħal dawn.

Tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li matul dawn l-aħħar erba' snin, id- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili Malti għadda minn test ieħor meta l- Federal Aviation Authorities Amerikani raw x'inhu l-potenzjal ta' dan id- dipartiment u għamlu evalwazzjoni tal-livell ta' sigurta` li dan jipprovdi.

L-FAA Amerika kienu qegħdin jaraw jekk id-DCA Maltija kinetx qed topera skond il-ħtiġijiet internazzjonali, b'mod partikolari skond il-ħtiġijiet ta' sigurta` li jippretendu l-FAA minn dawk kollha li b'xi mod għandhom il- possibilita` li joperaw lejn xi destinazzjoni f'Amerika.

F'Diċembru 1996, l-FAA iddikjaraw li f'dik li hija sigurta`, id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili ta' pajjiżna ma setax jingħata dik li tissejjaħ category 1, jiġifieri l-iktar kategorija għolja f'dak li huwa livell ta' klassifikazzjoni ta' l-FAA.

Pero', f'Ottubru 1999, meta l-istess FAA għamlet analiżi ta' x'inhu l-potenzjal tad-dipartiment, x'personnel għandu, kienet waslet għall-konklużjoni li dan bil-liberta` kollha jingħata category 1.

Iva, pajjiżna wasal f'dan il-livell u allura dan ifisser li għamilna pass ieħor kbir 'il quddiem biex l-avjazzjoni ċivili Maltija tingħata d-dritt li topera.

Fil-fatt, id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili ta' pajjiżna huwa meqjus bħala dipartiment li jista' jagħti dak is- serħan tal-moħħ li wieħed jistenna minn operazzjoni bħal din.

Riċentement, l-International Civil Aviation Organisation ukoll għamlet analiżi ta' x'inhu l-potenzjal tad-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili Malti.

Wieħed jista' jgħid li għal darb'oħra, għalkemm f'dan il-każ, din l- organizzazzjoni ma tikklassifikax f'kategoriji, xorta tat lil dan id- dipartiment dawk ir-rakkomandazzjonijiet kollha li wieħed jistenna, u ċioe` ta' ajruport serju, u waslet għall-konklużjoni li f'pajjiżna għandna dik is- sigurta` li wieħed jistenna meta jiġi biex jingħata xi servizz minn postijiet bħal dawn.

Mr Speaker, kull sena, mill-ajruport ta' pajjiżna jgħaddu iktar minn 3,000,000 passiġġier.

Fil-parti l-kbira tagħhom, dawn ma jgħaddux permezz ta' ajruplani eħfef minn 2,268 kilo, imma permezz ta' ajruplani ferm itqal minn dan il-piż.

Aħna rridu nassiguraw li kull min jopera f'dan il-qasam, irrispettivament mid-daqs tal-mezz ta' trasport li jkun qed juża, irid jilħaq il-ħtiġijiet kollha ta' sigurta`, irid jaċċerta li il-miżuri kollha ta' sigurta` li wieħed jistenna, fil-fatt ikunu qegħdin jittieħdu.

Allura nistgħu ngħidu Ii fih innifsu, dan l-abbozz ta' liġi huwa pass żgħir ieħor biex jiġi assigurat li kull min jgħaddi mill-ajruport ta' pajjiżna, ikollu moħħu mistrieħ mill-fatt li jkun fdat f'idejn persuni ċertifikati u ta' kompetenza.

Id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili huwa fid-dmir li jaċċerta li kull operatur li jingħata ċ-ċertifikat jibqa' miexi skond il- kriterji li jkun stabbilixxa fil-bidu nett l-istess dipartiment.

Fil-fatt irrid ngħid ukoll li din il-liġi li qegħdin nemendaw tipprovdi biex jekk xi ħadd, għal xi raġuni jew oħra, jabbuża u ma jkunx qed isegwiha, jittieħdu passi fil-konfront tiegħu

Mr Speaker, għalissa nieqaf hawn ħalli nisma' l-kummenti min-naħa ta' l- oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, smajt b'attenzjoni lill-Ministru jitkellem dwar din il-liġi u min-naħa tiegħi irrid ngħid li ma nistax ma naqbilx ma' liġi bħal din, li se żżid l-assikurazzjoni kemm tal-passiġġieri kif ukoll ta' l-ajruport ta' Malta, filwaqt li żżid is-serjeta`.

Jien m'iniex qed ngħid li fl-ajruport ta' pajjiżna m'hemmx serjeta', għax jekk wieħed idur l-Ewropa kollha jsib li l-ajruport Malti huwa wieħed mill- ftit fejn fih isib livell għoli ta' sigurta`.

Xi darba jew oħra, naħseb li kulħadd siefer lejn xi destinazzjoni barranija u għalhekk naħseb li kienu bosta dawk li nnutaw il-laxkezza li hemm f'ċerti ajruporti barranin.

Din f'Malta ma teżistix, u għalhekk jien jiddispjaċini li ċerti mezzi tal-media ma jagħtux importanza lil dan il-fattur.

Fl-aħħar darba li sifirt kont mort f'pajjiż fejn kienu nqalgħu ħafna diffikultajiet dwar bagalja li kienet telqet minn pajjiżna.

Dakinhar, flimkien miegħi kien hemm kollega tiegħi u persuna Ġermaniża, li l-bagalja tagħha ma kinetx waslet.

Meta staqsejna x'kien sar mill-bagalja, ir- risposta li ngħatajna kienet li dik il-bagalja kienet se tiġi ma' l-oħra, u quddiem din it-tweġiba, jien erġajt staqsejt kif jista' jkun li din ġejja ma' l-oħrajn, se tiġi mgħobbija fuq l-ajruplan li jmiss mingħajr ħadd ma jaf ta' min hi.

Qed insemmi dan l-inċident li ġara lili biex inkompli nuri kemm fl-ajruport ta' pajjiżna jeżisti livell għoli ta' serjeta` u sigurta`.

Jien m'iniex qed ngħid li aħna perfetti, imma għal pajjiż żgħir bħal tagħna, is-sigurta` li hemm fl-ajruport hija effiċjenti, u dan grazzi għall-ħaddiema responsabbli li jaħdmu hemmhekk.

Mr Speaker, kif diġa' għedt, jien naqbel ma' din il-liġi, liġi li kienet f'moħħ il-gvern Laburista, imma minħabba d-diżgrazzja li ġrat u li sal-lum ħadd għadu ma nstab responsabbli għaliha.....

Kif qal il-Ministru, jien kont nistagħġeb kif kulħadd kien jiġi bl-ajruplani ż-żgħar, jitilgħu u jinżlu u jgħabbu magħhom lil min iridu, mingħajr ħadd ma jkun assigurat, u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Rajna tajjeb biżżejjed x'ġara fid-diżgrazzja li kellna.

Huwa għalhekk li din il-liġi hija tajba, għax fin-nofs hemm il-ħajja tan- nies.

Le, m'huwiex sew li l-ajruplani ż-żgħar jibqgħu jagħmlu dawn l- affarijiet.

Huwa għalhekk li neħħejna l-piż minimu ta' l-ajruplani u għedna li kull ajruplan, żgħir kemm hu żgħir, irid bilfors ikollu l-liċenzja li tingħata minn nies kompetenti.

Il-persuna responsabbli mill-għoti ta' dawn il- liċenzji imbagħad għandha d-dmir li tara li min japplika għal-liċenzja jkun jaf għal xiex se japplika.

Aħna nafu li l-passiġġieri minn pajjiżi barranin jiġu dejjem b'ajruplani kbar, pero', iktar ma jgħaddi ż-żmien, l- ajruport ta' pajjiżna qed isir iktar internazzjonali u qed jiġi mfittex iktar minn ajruplani żgħar li wkoll qed iġibu magħhom numru ta' passiġġieri, bid-differenza pero' li dawn l-ajruplani m'għandhomx bżonn ta' din il-liċenzja u allura jinsabu liberi li jagħmlu li jridu u jgħabbu lil min iridu.

Din il-liġi se torbot lill-operaturi ta' l-ajru biex ikollhom ċertifikat mid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili.

Dan huwa pass fid-direzzjoni t- tajba u pass li jrid jittieħed bilfors jekk aħna nħossu li kulma jmur qegħdin nagħmlu parti iktar importanti mid-dinja ta' l-avjazzjoni.

Kif qal tajjeb il-Ministru, l-ajruport ta' Malta ġie ċċertifikat kemm mill-FAA Amerikani kif ukoll mill-JAA Ewropea.

Dawn iċ-ċertifikazzjonijiet ma jingħatawx kif ġieb u laħaq, imma jingħataw wara li jsiru inspections minn żmien għal żmien u għax f'dak l-ajruport partikolari jkun hemm livell għoli biżżejjed ta' sigurta` u serjeta`.

Illum il-ġurnata, pajjiżna ma jistax ma jimxix mar-regolamenti ta' dawn l-awtoritajiet u mal-liġi internazzjonali, għax illum id-dinja qed titlob affarijiet speċifiċi.

Pajjiżna m'huwiex xi wieħed tat-tielet dinja, u l-ajruport li hawn ikompli jixhed kemm aħna żviluppati.

Kull ajruport isir internazzjonali mhux għax titwaħħal tabella li tindika li hu hekk, imma għax il-barranin ifaħħru s- sigurta` li tkun teżisti ġo fih.

Huwa għalhekk li l-ajruport ta' pajjiżna jitqies bħala tali, iktar u iktar għax f'ajruporti ta' pajjiżi ħafna ikbar minna, ftit li xejn teżisti minn din is-sigurta`.

Għall-grazzja t'Alla, fl- ajruport ta' Malta ftit li xejn ġraw inċidenti lil lilna bħala poplu Malti ħammrulna wiċċna.

Huwa veru li ġieli kien hemm anke hijacks, imma għajr għal wieħed, kollha spiċċaw b'wiċċ il-ġid.

Aħna urejna li aħna serji, li ħadd m'hu se jagħmlilna bżieq fuq imneħirna, u sal-lum, bis-saħħa tas- sigurta` u s-serjeta` li nsibu fl-ajruport ta' pajjiżna, inċidenti koroh bħal dawn naqsu drastikament.

Mr Speaker, illum huma ftit dawk in-nies li jagħtu kas tal-liġijiet ta' l- ajru.

Ħafna min-nies sempliċiment jixtru biljett għad-destinazzjoni li jkunu jixtiequ, u jiġu jaqgħu u jqumu minn jekk ikunx hemm sigurta` jew la, l-aqwa li jsiefru.

Per eżempju ħafna mill-complaints li jsiru fil-konfront tal-maġġoranza ta' l-ajruporti jkunu minħabba d-dewmien.

Ngħid għalija, meta ninqabad f'dan id-dewmien ma jiddispjaċinix, għax inkun naf li dak il- ħin żejjed qed jittieħed biex l-affarijiet isiru bis-serjeta`.

Fil-fatt, f'Malta jittieħdu bosta miżuri ta' sigurta`, imma peress li aħna żgħar, ħadd ma kien jaf bihom.

Pero', illum il-ġurnata, dawk il-pajjiżi fejn kien hemm il-laxkezza, iddispjaċihom li qatt ma ħadu ċerti miżuri.

Aħna jiddispjaċina għal dak li ġara fl-Amerika, imma mingħajr l-ebda disprezz lejn il-gvern Amerikan, jiena ngħid li l-inċidenti tal-11 ta' Settembru setgħu jseħħu proprju għax min kien responsabbli mis-sigurta` ħa kollox for granted u ġie jaqa' u jqum minn min tela' fuq l-ajruplani fatali.

Kieku fl-Amerika, ix-xogħol sar bis-serjeta`, dawn l-inċidenti setgħu ġew evitati.

Mr Speaker, f'dan l-istadju nixtieq nagħmel parentesi żgħira biex nitkellem dwar l-iskola li tħarreġ piloti għal ajruplani żgħar.

Nista' ngħid li din l- iskola għaddiet minn ħafna diffikultajiet sakemm ingħatat il-liċenzja li kellha tieħu, pero' t-tort ta' dan la hu tal-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 u lanqas tal-gvern Laburista ta' l-1996, għax qabel ma ngħatat il- liċenzja, kulħadd ried ikun ċert li kollox sar b'mod serju.

Ħadd ma jista' jaqbad u joħroġ liċenzja ta' dan it-tip mingħajr ma jieħu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji, għax inkella, 'il quddiem, dik il-liċenzja tista' tagħmel ħafna ħsara.

Kif jista' jikkonferma l-Ministru u kull min jaħdem fl-ajruport ta' Malta, kemm l-FAA kif ukoll il-JAA, perjodikament jagħmlu spezzjonijiet għall- għarrieda biex jaraw li fl-ajruport għadha teżisti s-safety neċessarja.

Dawn huma affarijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tad-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili Malti.

Jekk il-ħaddiema fl-ajruport ma jkunux responsabbli, l-FAA u l-JAA jistgħu faċilment jiġbru lura ċ-ċertifikati li tawna, ċertifikati li mingħajrhom, minkejja li l-linja ta' l-ajru Maltija jista' jkollha l-aqwa flotta ta' ajruplani u l-aqwa kumditajiet, l-ebda pajjiż serju m'hu se jippermettilha li tinżel fl-ajruporti tiegħu.

Kif għedt iktar kmieni f'dan l-intervent, aħna naqblu perfettament ma' dak li qed isir.

Jien dejjem ngħid li liġijiet ta' din ix-xorta ma jsirux għax fil-gvern ikun hemm partit partikolari, imma għall-poplu Malti kollu, għax jekk ma jkunx hemm sigurta` u jiġri xi inċident, kulħadd se jweġġa', kemm min hu Nazzjonalist u anke min hu Laburist.

Għalhekk jiena nidħak meta l- media tassoċja dawn l-affarijiet ma' xi partit politiku.

Le, is-sigurta` qiegħda hemm għall-pajjiż kollu, għall-poplu kollu.

Huwa għalhekk li aħna bħala partit Laburista naqblu ma' din il-liġi li qed titressaq.

Per eżempju jien ma naqbilx li l-media tirrapporta ċerti inċidenti Ii lilna jistgħu jagħmlulna l-ħsara.

Forsi hawn min qed jgħid li jien ma nirraġunax, imma jien ma naqbilx li l-inċident li ġara ftit taż-żmien ilu bejn żewġ ajruplani, fejn kien sar xi żball, ġie rappurtat.

Huwa veru li l- poplu għandu dritt ikun jaf b'dak li jkun ġara, imma jien ma naqbilx li jiġu rappurtati inċidenti li jagħmlu isem ħażin lil pajjiżna.

Jien nemmen li jekk ikun hemm xi nuqqas jew jekk tiġri xi ħaġa ħażina, għandu jkun infurmat il-ministru responsabbli mhux il-poplu kollu.

Jekk imbagħad il-ministru ma jwettaqx ir-responsabbiltajiet tiegħi, ikun tajjeb li dawk l-inċidenti partikolari jiġu ppubblikati fil-gazzetti, imma jekk jistgħu jiġu solvuti fil-kwiet, ma narax għalfejn għandu jsir mod ieħor.

Per eżempju fir-rigward tal-kwestjoni tal-Lockerbie, il-gazzetti werwru lil kulħadd u saħansitra kien hemm min anke qal li iva, il-bomba telqet minn hawn Malta.

Anke fir-rigward ta' l-oil spill mill-vapur Erika, l- importanza li ngħata dan l-inċident kienet pjuttost kbira u jien nemmen li b'din il-pubbliċita` kollha, il-ħsara li saret lil pajjiżna kienet kbira.

Mr Speaker, jien lanqas ma naqbel ma' min ixandar li fl-ajruport ta' pajjiżna m'hemmx sigurta`, għax jekk dan jasal f'widnejn il-barranin, tkun qed issir ħsara lil pajjiżna.

Barra minn hekk, l-ebda persuna responsabbli mill-ajruport ma tieħu pjaċir tisma' li wieħed jista' jidħol u joħroġ fi x'ħin irid.

Huwa veru li aħbarijiet bħal dawn joħolqu furur fil-pajjiż, imma meta in the long run wieħed jagħsarhom biex jara x'ġid ħareġ, ma jsib assolutament xejn.

Per eżempju fir-rigward ta' din il-liġi kien hemm min ċempilli u staqsieni kif se titkellem l-oppożizzjoni dwarha.

Jien sa mill-bidu għedt li din il- liġi hiaj tajba, imma min għandu ajruplan żgħir ma jaħsibhiex bħali, għax se jkollu jidħol f'iktar spejjeż u se titkisser is-serjeta`.

Allura l- liċenzja għas-sewqan ta' l-ajruplani għandha tkun faċli li tinkiseb daqs il- liċenzja tas-sewqan tal-karozzi?

Fuq kollox, illum anke fir-rigward tal- karozzi, is-sewwieqa għandhom ikunu persuni responsabbli.

Illum il-ġurnata, biex wieħed jakkwista l-liċenzja biex isuq karozza jrid jispeċifika x'tip ta' karozza se juża, jekk hux taxi, self-drive, mini bus, coach jew private car.

U l-istess fir-rigward ta' l-ajruplani, kull min ikollu liċenzja għal ajruplan irid jispeċifika x'tip ta' ajruplan se jsuq u għal-liema skop.

Dan hu dak li qed tgħid din il-liġi, li hija liġi pjuttost qasira imma li tispeċifika eżatt xi jrid isir.

Għalhekk ħadd m'għandu jibża' minnha.

Min ikun serju m'għandux għalfejn jibża' u jgħid li din il-liġi se tagħmillu l- ħsara.

Din il-liġi se tagħmel is-sewwa, għax kull ajruplan żgħir li jingħata l-liċenzja biex iġorr il-passiġġieri għandu jkun serju u kull min jagħmel użu minnu għandu jkun covered, mhux jaqbad u jsiefer bih qisu m'hu qed jiġri xejn.

L-inċident li ġara ftit taż-żmien ilu, għall-ħabta tal-Milied, għadu għaddej fil-qorti, u ma jistax jinqata', għax peress li ma kienux isiru l- inspections li suppost isiru, ħadd ma jaf x'ġara u x'ma ġarax.

Jien nitlob lill-Ministru biex anke jekk hemm bżonn issir emenda min-naħa tal- Ministeru, li tkun tgħid li l-ajruplan għandu jiġi checked bħalma tiġi checked xarabank, din issir mill-aktar fis.

Iva, kull ajruplan għandu jiġi checked biex jiġi determinat jekk dan għandux il-permess li jġorr il- passiġġieri u għalxiex se jintuża.

L-iskop ta' kull ajruplan għandu jiġi checked minn żmien għal żmien.

Għalkemm jien naħseb li dan se jiġi covered, il-liġi li għandna quddiemna ma ssemmi xejn dwaru.

Barra minn hekk, naħseb ukoll li din il-liġi għandha tgħid li t-tiswijiet li jsiru fuq dawn l-ajruplani għandhom jiġu ċċertifikati li saru verament, għax illum ġejna f'sitwazzjoni li jekk is-sid ta' l-ajruplan ikun kapaċi jagħmel it-tiswijiet, well and good imma jekk ma jkunx jaf, l-ajruplan jibqa' kif inhu.

Iva, kull ajruplan, wara li jkun ħa l-liċenzja, għandu jiġi checked għall-għarrieda, għax jekk ma jsirux dawn l-affarijiet, ikun inutli li aħna, minn din il-Kamra, ngħaddu liġi ta' din ix-xorta.

Nerġa' ngħid li din il-liġi għandha tkopri wkoll dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, għalkemm forsi se noħroġ ftit 'il barra mis-suġġett, irrid nissuġġerixxi li l-għaqdiet ta' dawn l-ajruplani ż-żgħar għandhom jiftiehmu mal-Ministeru, through d-DCA, biex jiġi allokat lilhom post speċifiku fl- ajruport fejn ikunu jistgħu jniżżlu l-ajruplani tagħhom.

Huwa veru li bħalissa f'Malta ma tantx hawn minn dawn l-ajruplani, imma qed naraw li dan in-numru qed jitla' bil-mod il-mod, u għalhekk naħseb li jekk isir dan it- tip ta' ftehim, dawn l-ajruplani jkunu iktar assigurati.

Meta jien kont ministru, kien hemm min ried li jkun jista' jaqbad u jidħol fl-ajruport meta jrid, imma jien m'aċċettajtx għax l-ajruport tagħha huwa żgħir wisq biex iħalli laxkezza ta' dan it-tip.

Pero' jien nissuġġerixxi li s-sidien ta' l-ajruplani ż-żgħar jiltaqgħu ma' min hu konċernat biex jaraw x'inhu u x'm'huwiex l-interess tagħhom.

Issa aħna nafu li hekk kif dawn is-sidien jiġu mistoqsija xi jridu, bilkemma ma jissuġġerixxux li jingħataw ir-runway tal-jumbo jet.

Pero' jiena nemmen li dawn l-ajruplani għandhom jingħataw parti mill-ajruport li tkun għalihom biss, ovvjament taħt is-sorveljanza tad-DCA u tas-sigurta` ta' ajruport.

Illum f'Malta hawn madwar 50 minn dawn l-ajruplani, li mhux kollha huma reġistrati hawnhekk.

Fiż-żmien meta jien kont ministru, is- sidien ta' dawn l-ajruplani kienu qed jitolbu li jingħataw hangar żgħir fejn ikunu jistgħu jagħmlu t-tiswijiet fuq l-ajruplani tagħhom.

Fi żmien l- amministrazzjoni Laburista, kien inbeda xi ħaġa żgħira dwar dan u llum, il- Ministru jista' jkompli fuq dak il-ftit li kien diġa' sar.

L-ajruplani ż-żgħar huma tip ta' turiżmu li għalkemm f'pajjiżna għandu żgħir, qiegħed jikber bil-mod il-mod.

Huwa għalhekk li nerġa' ngħid li din il-liġi hija tajba, għax għalkemm dawn l-ajruplani m'humiex se jmorru per eżempju fl-Ingilterra, żgur li jagħmlu dawra ma' Malta bħala site-seeing u ħafna minnhom anke jaslu sa Sqallija.

Għalhekk għandu jkun hemm l- assikurazzjoni neċessarja biex ħadd ma japprofitta mil-liċenzja li tkun ingħatatlu.

Jien nissuġġerixxi li dan isir fuq l-ajruplani ż-żgħar biex jekk jiġri xi inċident, ikun hemm l-assikurazzjoni u mhux kollox jaqa' fuq il-gvern.

Jekk tiġri xi diżgrazzja fuq ajruplan kbir, wieħed ikun jista' jfittex lill- kumpannija imma jekk jiġri xi ħaġa fuq ajruplan żgħir, wieħed lil min se jfittex?

Illum, mingħajr insurance u mingħajr liċenzja ta' xejn, l- ajruplani ż-żgħar jistgħu jtellgħu magħhom lil min iridu u la din il-liġi tiġi fis-seħħ, minkejja li l-ajruplani se jkunu reġistrati u covered minn ċerti affarijiet, il-passiġġieri tagħhom xorta m'humiex se jkunu koperti.

Allura jien nixtieq li min-naħa tal-Ministeru ssir emenda li tgħid li kull ajruplan żgħir li jtella' miegħu xi passiġġieri jrid ikun bilfors assigurat u fin-nuqqas li jagħmel dan, jeħel il-pieni li l-Ministru għandu jitkellem dwarhom iktar tard.

Jien naħseb li b'hekk ikun hemm iktar serjeta`.

Illum qed naraw kif fil-qrati, f'dawk il-kawżi ta' passiġġieri f'karozzi li jweġġgħu, is-sentenza qed tinqata' favur tagħhom.

Dan ħadd ma kien jafu, għax kulħadd mingħalih li għax iwassal lil xi ħadd bil-karozza tiegħu, ikun qed jagħmillu pjaċir, imma jekk jinqala` xi inċident, dak il-passiġġier għandu d-dritt ifittex għad-danni.

Għalhekk hemm bżonn li fil-liġi jintiżżel li kull ajruplan li jġorr miegħu xi passiġġieri għandu jkun assikurat.

Rigward il-kwestjonijiet tal-makkinarju li l-Ministru qa li nxtara, hemm ċerti affarijiet qegħdin jaħdmu imma f'ċerti affarijiet oħra, għadna xi ftit 'il bogħod.

Illum il-ġurnata, f'ħafna affarijiet, l-MIA ħadet over mid-DCA, inkluża l-kumpannija Air Malta.

Iva, l-MIA tqis lil din il- kumpannija bħall-kumpanniji l-oħra, imma ċerti affarijiet, bħal per eżempju l-marshalling, għadu f'idejn....

Minkejja li saru l-eżamijiet għal marshalls, minħabba l-kwestjoni li hemm bejn l-Air Malta u l-ħaddiema ta' l- MIA, xorta ħadd għadu ma ġie ngaġġat f'din il-pożizzjoni.

Min ħa promotion u min ġie ċċertifikat bħala marshall, xorta għadu ma ġiex rikonoxxut, proprju minħabba din il-kwestjoni.

Il-Ministru jgħid li m'għandux x'jaqsam magħha, imma jien nixtiequ jintervjeni ħalli dak ix-xogħol kollu li sar, fejn anke nġibu xi nies minn barra biex jgħallmu l-marshalling, ma jisfax fix-xejn u min ġie ċċertifikat li hu kapaċi għal dan ix-xogħol, jiġi rikonoxxut.

Mr Speaker, f'dan l-intervent xtaqt insemmi wkoll il-kwestjoni tal-parking space ta' l-ajruplani.

Jien jidhirli li ajruplan li ġej minn barra m'għandux idum nofs siegħa jistenna biex jerġa' jtir.

Ġieli kien hemm ajruplani li damu jistennew anke siegħa biex jiġu l-bagalji.

Dan żgur li ma jagħmlilniex unur.

Jiena naqbel mad-dewmien biex l-iċċekkjar isir sew, imma imbagħad, bħalma hemm f'ajruporti barranin, għandu jkun hemm linja apposta biex il-Maltin jgħaddu minnha u ma jdumux.

Barra minn hekk, jien lanqas ma naqbel li turisti li jaslu hawn fl-4.00 a.m., idumu siegħa biex jiġbru l-bagalji.

Jien naħseb li għandu jkun hemm linja apposta biex min ikollu d-dokumenti kollha in order, jgħaddi minnha u ma joqgħodx jistenna wara min ikollu l-visa u xi kumplikazzjonijiet bħal dawn.

Din hija xi ħaġa importantissima jekk irridu li t-turisti jagħmlulna isem tajjeb meta jmorru lura f'pajjiżhom.

Ħadd ma jieħu pjaċir idum siegħa fl- ajruport biex jiġbor il-bagalji, imbagħad xi siegħa oħra biex jissetilja fil-lukanda, u jħarbat il-ġurnata ta' wara.

Sfortunatament, fl-ajruport ta' Malta għadna niltaqgħu ma' dawn is-sitwazzjonijiet xejn pjaċevoli.

Huwa veru li anke f'ajruporti barranin jiġri dan, imma b'daqshekk m'għandniex niġġustifikaw dak li jiġri f'pajjiżna.

L-interess tagħna hu li t-turisti li jiġu f'pajjiżna jkollhom moħħhom mistrieħ.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' sigurta`, iva, it-turisti li jiġu f'pajjiżna għandhom moħħhom mistrieħ.

Iva, l-ajruport ta' Malta huwa wieħed mill- ajruporti fejn insibu sigurta` minn x'ħin nidħlu sa x'ħin naslu fuq l- ajruplan, u dan grazzi għall-ħaddiema li hemm.

Pero', ċerti nuqqasijiet żgħar, f'għajnejn il-barranin jidhru kbar, u allura għandna nagħmlu minn kollox biex neliminawhom.

Jien ma nistax ngħid li l-ħaddiema ta' l-ajruport m'għandhomx kortesija mal-passiġġieri.

Anzi, il-maġġoranza tagħhom jippruvaw imorru out of their way biex jgħinuhom.

Dan għall-kuntrarju ta' dak li jiġri f'ajruporti barranin.

Jekk fl-ajruport ta' pajjiżna m'hemm xejn, għallinqas hemm ħaddiema li kapaċi jitkellmu saħansitra b'erba' lingwi, bit-Taljan, bl-Ingliż, bil-Franċiż u bil-Ġermaniż.

Fi Franza, per eżempju, jekk wieħed jistaqsi xi ħaġa mhux bil-Franċiż, l-uffiċjal jibqa' jħares lejh u ma jkellmux.

L-istess jiġri fl-ajruporti Ingliżi u Ġermaniżi.

Għalhekk dan il-fattur huwa wieħed mill-assets li għandu l- poplu Malti.

Ovvjament, l-eċċezzjoni se tkun hemm dejjem, imma fil- maġġoranza tagħhom, il-ħaddiema ta' l-ajruport ta' Malta jippruvaw jgħinu lill-passiġġier mill-aħjar li jistgħu.

Il-Ministru jista' jgħid li m'għandux x'jaqsam ma' dawn il-kwestjonijiet, imma din hija waħda mill-miżuri ta' sigurta` ta' l-ajruport u ta' l-ajru.

Allura aħna rridu nimxu f'din id-direzzjoni u fil-liġi rridu ngħidu speċifikament li l-liċenzja u l-ajruplan se jkunu covered.

Barra minn hekk aħna nixtiequ wkoll li minkejja li l-ajruplan ikun ingħata l-liċenzja, isiru checking għall-għarrieda u meta jsirulu xi tiswijiet, ukoll ikun hemm iċċekkjar tajjeb, mhux inħallu kollox għaddej qisu m'hu qed jiġri xejn.

Ma rridux ninsew li mhux kull min għandu liċenzja tas-sewqan ta' ajruplan, fir- realta` jaf jagħmel dan.

Iillum is-sistema ta' l-avjazzjoni m'għadhiex dik tas-snin 30, imma saret ħafna iktar sofistikata.

Barra minn hekk, ħafna mir-rotot ta' l-ajru qed ikunu congested, u r-rotot fl-Ewropea qed jiġu mmexxija kollha minn Brussels.

Fil-fatt ġieli esperjenzajna dewmien fit-tluq ta' l-ajruplani ta' l-Air Malta għax meta l-passiġġieri jittardjaw imqar ħames minuti, ma jkunx hemm iktar clearance fir-rotta u allura l-ajruplan ikollu jistenna biex itir.

Aħna bħala oppożizzjoni naqblu li dwar dawn l-affarijiet ikun hawn liġi stretta, u nixtiequ li din ma tkunx liġi bħall-oħrajn, li tgħaddi minn dan il-parlament biex sempliċiment tkun għaddiet.

Aħna rridu li once li din il- liġi tiġi fis-seħħ, jibdew jittieħdu l-passi li jkun hemm bżonn.

Barra minn hekk, minn żmien għal żmien, din il-liġi għandha tiġi riveduta għax kif għedt iktar kmien f'dan l-intervent, il-qasam ta' l-avjazzjoni sar sofistikat.

Aħna l-membri tal-partit Laburista m'aħniex se nivvutaw kontra din il-liġi għax inħossu li iva, din hija liġi mportanti għall-avjazzjoni ċivili, pero', kif kont qed ngħid, inħossu li għandha tkun infurzata, speċjalment issa li qed naraw li l-fenomenu ġdid ta' l-ajruplani żgħar qed jiżdied.

Għalhekk hemm bżonn li anke fit-titjiriet li jsiru minn dawn l-ajruplani jkun hemm is-serjeta`.

Din hija liġi tajba u j'Alla tiġi nfurzata mhux biex isiru l-vendikazzjonijiet imma biex tiżdied is-sigurta`.

Mr Speaker, nagħlaq billi nitlob lill-Ministru jikkonsidra s-suġġerimenti li għamilt fir-rigward ta' insurance u ta' checking iktar tajjeb.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt li nagħmel dan l-intervent biex inkun infurmat iktar bl-eżatt dwar il-kundizzjonijiet il-ġodda li se japplika pajjiżna biex isolvi l-problema li qed jiffaċċjaw is-sajjieda Maltin fir-rigward ta' l-ispotter planes.

Tajjeb li nibda billi ngħid li l-amministrazzjoni preċedenti Laburista kienet għamlitha ċara ma' l-FAO, li fil-Mediterran hija rappreżentata mill- General Fisheries Council of the Mediterranean Region....

F'dan il-kunsill jeżistu l-għodod u l-istrutturi neċessarji biex jitmexxa l-proċess tas-sajd fir-reġjun tal-mediterran, u biex dan ikun konformi ma' l-iżvilupp sostenibbli li jkun qed jiġi mmarkat u miftiehem bejn il-popli kollha tad- dinja li huma membri tal-Ġnus Magħquda.

Jien nixtieq li fil-winding up, il-Ministru jiċċara l-policy tal-gvern tiegħu f'dan ir-rigward, jiġifieri jispjega x'kompla jsir biex dawn iċ- ċirkostanzi jiġu rimedjati.

Jiena nifhem li sa issa, l-arranġamenti kienu li dawn l-ispotter planes jiġu użati fl-ibħra territorjali tagħna biex jagħtu tagħrif lil sajjieda barranin dwar 'il fejn ikun miexi t-tonn.

Issa, permezz ta' din il-liġi, nifhem li se jkun hemm il-mekkaniżmu meħtieġ biex jiddefendi l-interessi tas-sajjieda Maltin u Għawdxin, li dwarhom inqalgħu sitwazzjonijiet diffiċli fejn anke setgħu seħħew inċidenti fatali.

Biżżejjed nirriferi għall-każ li ġie investigat wara li fis-sajf li għadda, sajjied Malti spiċċa milqut minn bullet meta kien qed jintervjeni biex jipproteġi l-interess tiegħu, u ċioe` jipproteġi l-qabda tat-tonn.

Għaldaqstant, ġaladarba issa se jintlaqgħu applikazzjonijiet ta' ajruplani żgħar, jien ningħaqad ma' dak li qal l-Onor.

Debono Grech u nikkonferma li iva, aħna rridu naraw fejn huma l-pjanijiet tal-gvern biex ikun hemm l- assikurazzjoni meħtieġa kontra għall-isfruttar li jista' jsir mill- attivita` li tista' tiżviluppa f'pajjiżna bl-ajruplani żgħar, li daqs kemm jistgħu jattiraw lit-turisti, daqstant ieħor jistgħu jikkreaw inċidenti fatali.

Allura huwa mportanti li l-oppożizzjoni, filwaqt li tikkondividi l-fatt li dan l-aġġornament jagħmel ħafna sens, tissimplifika l-pożizzjonijiet li hemm bżonn jiġu ndirizzati.

Aħna rridu nżommu quddiem għajnejna wkoll il- fatt li l-preżenza ta' ajruplani żgħar trid tiġi studjata bl-iktar mod korrett, anke fid-dawl tal-fatt li pajjiżna huwa gżira żgħira, imma b'densita` tal-popolazzjoni kbira.

Biżżejjed ngħidu li bil-preżenza tal- miljun turist li jiġu hawn kull sena, f'pajjiżna jkollna medja ta' 1,300 persuna kull kilometru kwadru.

Meta dan il-fattur jiġi pparagunat mad-daqs ġeografiku ta' l-art tagħna, iktar u iktar allura jinħass il-bżonn li jkun hemm l-assikurazzjoni f'sens strateġiku u mhux biss fl-attivita` turistika.

Fis-seduta tal-bieraħ, l-Onor.

George Vella għamel riferenza għall-fatt li kważi kull ġimgħa, fil-portijiet tagħna qed naraw bastimenti militari, u għalhekk irridu dejjem inkunu attenti li barra milli jkollna l- assikurazzjoni, ikollna wkoll is-sorveljanza u l-management meħtieġ biex jiġi protett il-poplu ta' dawn il-gżejjer kif ukoll il-patrimonju li nsibu hawn.

Qed ngħid dan mhux biex inbeżża', imma biex nirriflettu dwar il-fatt li meta qed isiru bidliet ta' din ix-xorta, irridu noqogħdu dejjem attenti li filwaqt li dawn il-bidliet ikunu qed jintegrawna fl-hekk imsejħa globalizzazzjoni, daqstant ieħor irridu nkunu responsabbli u xettiċi dwar dawk l-affarijiet li b'xi mod jew ieħor jistgħu jaffettwaw il-ġid komuni tal-poplu tagħna.

F'dan il-każ, is-sajjieda ripetutament jagħmlu pressjoni fuq il-gvernijiet diversi biex dawn l-ajruplani li jiżvantaġġjaw is-sajda tagħhom, ikunu kontrollati.

Allura, il-mod ta' kif il-gvern ipproċeda matul dawn it-tliet snin u nofs sabiex jilqa' għal din is-sitwazzjoni, jagħmel sens.

Barra minn hekk irrid ngħid ukoll li l-gvern preċedenti Laburista kien għamel riferenza għal din il-kwestjoni fil-General Fisheries Council, fejn kien qed joġġezzjoni għat-tħaddim ta' dawn l-ispotter planes f'ċerti xhur partikolari, jekk m'iniex sejjer żball, bejn Mejju u Awwissu, mhux biss fil- kosta tas-sajd ta' Malta, imma anke fir-reġjun tal-Mediterran.

Min-naħa l-oħra, peress li f'pajjiżna nafu qed jidħlu bastimenti u sottomarini tal-gwerra li kienu suġġett ta' xi attivita` nukleari u kienu anke ġejjin minn operazzjonijiet ta' attakki militari, wieħed għandu jkun realistiku u filwaqt li ma jinftiehemx li jrid ibeżża', bla dubju rid jitratta l-assikurazzjoni fir-rigward ta' din il-kwestjoni, ħalli min-naħa tagħna nkunu qegħdin nifhmu li dak li nilleġislaw ikun qed jirrifletti l- bidla sħiħa li hemm bżonn issir fis-soċjeta` tagħna.

Il-bidliet m'għandhomx isiru biss biex b'xi mod jew ieħor jillimitaw ċerti ċirkostanzi li jekk Alla ħares qatt iseħħu, pajjiżna jkollu jġorr konsegwenzi kbar li jaffettwaw imbagħad il-ġid komuni tal-poplu, li dejjem kien kburi li għamel mill-aħjar li seta' biex żamm lil dawn il-gżejjer attivi u b'livell għoli ta' ħajja, kemm għal min jgħix u jaħdem fihom kif ukoll għat-turisti li jżuruhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nibda billi nirringrazzja lill-kelliema ta' l-oppożizzjoni, li qanqlu ċerti punti li huma marbutin ma' l-avjazzjoni f'pajjiżna.

Jien se nipprova li filwaqt li nagħmel riferenza għal xi punti li għamlu, ngħaddi xi kummenti oħra b'mod ġenerali dwar dan is-settur.

Kif kont qed ngħid fl-introduzzjoni, għandna quddiemna abbozz ta' liġi li jitkellem dwar fergħa żgħira ta' l-avjazzjoni ċivili f'pajjiżna.

Nista' ngħid ukoll li matul ix-xhur li ġejjin nistenna li jkun hemm diversi emendi oħra għal diversi liġijiet oħra li b'xi mod jew ieħor jikkontrollaw il- qasam ta' l-avjazzjoni ċivili.

Inħasset il-ħtieġa li din l-emenda għal din il-liġi partikolari tidħol fis-seħħ, proprju għaliex il-JAA, li kif għedt iktar kmieni hija l-organizzazzjoni Ewropea għal dan il-qasam, iddeċidiet li dan it-tip ta' kontroll li qed nippruvaw nagħmlu permezz ta' din l- emenda għandu jiġi estiż minn ajruplani li jipprovdu servizz ta' trasport pubbliku u li huma itqal minn 2,268 kilo.

Dan huwa mportanti li nifhmuh għax irridu nassiguraw dak is-serħan il-moħħ li naħseb li kemm iż-żewġ naħat tal-Kamra kif ukoll kull persuna li b'xi mod se tingħata servizz billi tiġi trasportata minn destinazzjoni għal oħra, jaqblu li għandu jkun hemm.

Fil-każ ta' pajjiżna, id-destinazzjoni ta' trasport li tkun se ssir hija dejjem għal barra mill-area Maltija, għax l-uniku trasport bl-ajru li jsir f'Malta stess huwa dak li bejn l-ajruport tal-Gudja u l-heliport ta' Għawdex.

Għalhekk wieħed jista' jgħid li hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar abbozz ta' liġi li jrid jassikura li kull min b'xi mod jiġi trasportat, iva, ikollu l-garanzija li l-persuna, l- organizzazzjoni li tkun se tagħtih dak is-servizz, tkun waħda li mhux biss hija rikonoxxuta u magħrufa fil-pajjiż, imma tkun qiegħda kontinwament tosserva l-ħtiġijiet ta' sigurta` li wieħed jippretendi minn għandha.

Ovvjament, kull wieħed minna jista' jagħraf li organizzazzjonijiet kbar u magħrufa, bħal linji ta' l-ajru nazzjonali, m'għandhomx diffikulta` għax l- ajruplani tagħhom huma ferm itqal minn 2,268 kilo.

Barra minn hekk hemm ukoll organizzazzjonijiet iżgħar, li għalkemm m'humiex linji nazzjonali, u fil-parti l-kbira tagħhom huma privati, ukoll għandhom il-liċenzja biex joperaw f'dan il-qasam u jġorru passiġġieri, pero' għal darb'oħra, il-mezz ta' trasport li jużaw huwa itqal minn 2,268 kilo.

Sal-lum, kull min għandu ċ-ċertifikat li jista' jagħmel operazzjoni ta' trasport f'dan il-pajjiż, u għandu ajruplan itqal minn 2,268 kilo, irid ikun liċenzjat u mgħoddi mid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili biex dan id-dipartiment ikun ċert li l-operatur ikun verament f'qagħda li jista' jipprovdi dan is-servizz, mhux l-ewwel ġurnata biss, għat-titjira inawgurali jew għall-ewwel ġimgħa, imma b'konsistenza kontinwa, mill-ewwel sa l-aħħar ġurnata ta' l-operazzjoni.

Dan għaliex aħna rridu kontinwament inkunu ċerti li l-persuni li qegħdin jagħtu s-servizz, ikunu huma stess il- promoturi ta' l-osservanza tar-regoli, għax kif jafu, dawn l-operaturi huma l-ewwel persuni jdabbruha jekk xi ħaġa tmur ħażin, avolja iktar agħar minn hekk, il-pajjiż kollu jista' jbati l-konsegwenzi ta' xi diżgrazzja li tista' tiġri.

Għalhekk huwa mportanti li kull min b'xi mod jista' jkollu l-intenzjoni li jopera f'dan is-settur, jifhem dan, għax kif kelli l-okkażjoni li ngħid fi drabi oħra, is-settur ta' l-avjazzjoni ċivili huwa l-istess bħas-settur tax- shipping.

Jekk inkunu onesti magħna nfusna, minkejja l-fatt li pajjiżna ilu għal numru ta' snin jokkupa rwol importanti ferm f'dan il-qasam, id- diskussjoni dwaru, irrilevantement minn jekk wieħed jaqbilx jew le mal- kontenut tagħha, kienet saret wara li nqala' l-inċident tal-bastiment "Erika", fejn morna at a tangent u minflok iddiskutejna l-qasam tax- shipping fih innifsu, iddiskutejna inċident wieħed u nterpretajna u misinterpretajna dak kollu li seta' kien marbut miegħu.

Mr Speaker, sfortunatament, il-qasam ta' l-avjazzjoni ċivili jista' jkollu l-istess tip ta' konsegwenza jekk Alla ħares qatt isir xi inċident.

Pero', b'xorti tajba, ftit kienu dawk l-inċidenti li fihom kien involut pajjiżna.

Imma minkejja dan, ħadd u xejn ma jista' jiggarantixxi li dak li ma ġarax f'dan iż-żmien, ma jistax jiġri lanqas għada, għax nafu li fl-aħħar mill- aħħar, hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar mezz ta' trasport li rridu jew ma rridux, qed jingħata minn magna.

Huwa veru li din hija magna sofisitikata u bl-investiment li jsir fit-teknoloġija, il-kumpanniji l-kbar li jipprovdu l-ajruplani qed ikomplu jassiguraw l-użu tagħha, pero' bħal kull mezz ieħor mekkaniku, sfortunatament l-ajruplani huma wkoll suġġetti għal diffikultajiet li meta jinqalgħu, jistgħu jħallu konsegwenzi kbar.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar xi karozza li jmurilha l-isteering u tidħol f'xi ħajt, u forsi jista' jmut ix-xufier, il-passiġġieri jew xi ħadd ieħor li jkun għaddej minn fuq il-bankina f'dak il-mument partikolari, imma qegħdin nitkellmu dwar il-possibilita`, li grazzi għat-teknoloġija qiegħda dejjem qiegħda titnaqqas, li jekk jinqala' inċident fuq ajruplan, ikun diżastruż mhux biss għall-passiġġieri li jkun hemm fih imma anke għall-post fejn jaqa'.

Barra minn hekk, minkejja li llum kulħadd jemmen li dan il-mezz ta' trasport huwa effiċjenti u reliable, għall-ewwel darba fl-istorja, fil- 11 ta' Settembru li għadda rajna ajruplani jintużaw bħala mezz ta' qerda.

Fid-diskors tiegħu, l-Onor.

Debono Grech għamel riferenza għall-ħtieġa li dawn il-persuni li jkunu liċenzjati li jistgħu joperaw f'dan is-settur, filwaqt li jkollhom l-assikurazzjoni fuq il-passiġġieri.

Hawnhekk irrid nagħmel riferenza żgħira għall-fatt li iva, mil-liġi li qegħdin niddiskutu bħalissa ma jirriżultax li l-passiġġieri jrid ikollhom insurance, pero' imbagħad, fil-liċenzja li tingħata lill-operaturi, u ċioe` dik li tissejjaħ air services licence, hemm kundizzjonijiet li jgħidu li l-persuna jew l- organizzazzjoni li tkun se topera dan it-tip ta' servizz trid tkun insured.

Min jingħata l-liċenzja kummerċjali biex jopera dan it-tip ta' servizz irid ikun kopert b'żewġ insurances, b'dik għal third party risk u b'insurance għall-passiġġieri.

Allura f'dan ir-rigward, fl-opinjoni tiegħi id-domanda ta' l-Onor.

Debono Grech hija imwieġba, mhux permezz ta' din il-liġi imma permezz ta' kundizzjonijiet oħra li huma mposti fuq min jopera dan is- servizz.

Saret riferenza wkoll għall-ħtieġa li b'xi mod, fl-ajruport ta' pajjiżna jkun hemm faċilitajiet għal dawn l-ajruplani żgħar li qed nitkellmu dwarhom.

Jiena rrid ngħid li matul it-tliet snin u nofs li għaddew, iktar minn darba kelli l-opportunita` li nisma' t-talbiet ta' dawk li jirrappreżentaw lis-sidien ta' ajruplani żgħar.

Dawn kontinwament jitolbu li fl-ajruport ikun hemm parti delinjata għal dan it-tip ta' servizz.

Filwaqt li per prinċipju, aħna naqblu li għandu jkun hemm din il-faċilita`, għad irridu nsibu soluzzjoni għall-kumplikazzjonijiet

u d-diffikultajiet li jistgħu jinħolqu bil-preżenza ta' ajruplani żgħar f'parti mill-ajruport.

Pero' jien nemmen li għandna ninkoraġġixxu spazju bħal dan għaliex iva, permezz tiegħu nistgħu nimxu ħafna 'l quddiem f'dan il-qasam ta' l-avjazzjoni ċivili.

Ħaġa oħra li ssemmiet u li sal-lum sfortunatament għadu ma rnexxielniex nimxu biżżejjed fir-rigward tagħha, hija l-kwestjoni ta' iktar reġistrazzjoni ta' ajruplani fir-reġistru Malti.

Iva, jien naħseb li f'dan ir-rigward nistgħu nimxu ħafna iktar 'il quddiem milli fil-fatt imxejna sal- lum.

Huwa veru li jeżisti numru żgħir ta' ajruplani reġistrati taħt ir- reġistru Malti.

Huwa veru wkoll li forsi b'mod indirett, hemm ukoll ċerta reżistenza għax fl-aħħar mill-aħħar, m'huwiex worth it li għal ftit eluf ta' flus li jistgħu jiġu mir-reġistrat ta' ajruplani, nieħdu r-riskju tagħhom.

Kif jgħid il-Malti, ikbar int ikbar hemmek, u allura ikbar ma jkun ir-reġistru, ikbar ikunu l-possibilitajiet ta' xi diżgrazzja.

Madankollu, il-possibilitajiet ta' żvilupp huma ferm ikbar mill-biża' li reġistrazzjoni bħal din tista' ġġib, l-ewwelnett għaliex minbarra l-ftit eluf ta' flus hemm ukoll fatti oħrajn.

Aħna nafu li llum il-ġurnata, fid- dinja hawn numru enormi ta' ajruplani żgħar li jtiru minn naħa għal oħra, pero' ħafna drabi, dan il-qasam qed isir il-mod lussuż, il-mod qawwi ta' kif persuni li għandhom ammont konsiderevoli ta' flus, jinvestuhom biex ikunu jistgħu imorru f'pajjiżi differenti.

Dawn huma persuni li meta jkunu f'pajjiżi differenti, jgħinu biex jinħoloq kummerċ li m'huwiex marbut direttament mar-reġistrazzjoni ta' l-ajruplan fih innifsu, imma huwa marbut mal-fatt li dawn il-persuni jridu jħaddmu lil ħaddieħor magħhom biex jeħdilhom ħsieb ta' l-ajruplan u ta' affarijiet oħra.

Barra minn hekk, dawn in-nies ġieli jixtru jew jikru proprjetajiet biex jabitaw fihom fiż- żmien li jkunu fil-bażi ta' fejn ikunu reġistrati, filwaqt li joħolqu ħafna xogħol b'mod indirett f'oqsma oħra, b'mod partikolari fil-qasam tal- catering.

Meta joħorġu, dawn in-nies ma jmorrux jieħdu xi toast imma jonfqu ammont ta' flus li huwa iktar minn dak li normalment jista' jintefaq minn persuni oħra.

Allura, il-ħtieġa li ngħinu biex kemm jista' jkun, ir-reġistru ta' l- ajruplani Maltin jiżdied, tidher ċara, għax dan huwa negozju ġdid li prattikament nistgħu nipprovduh 365 ġurnata fis-sena.

L-Onor.

Debono Grech, fid-diskors tiegħu għamel riferenza għall-iskola li tipprovdi t-tagħlim lokalment, u hawnhekk għal darb'oħra, kienet tajba s- sikkatura li kien hemm biex ingħataw il-liċenzji, għaliex ovvjament, min jingħata liċenzja biex jgħallem lil oħrajn irid ikun kontrollat b'mod tajjeb, u allura r-requirements internazzjonali, minkejja t-tgergir li jista' jinħoloq, huma tajbin.

Irrid ngħid li għall-grazzja t'Alla, din l-organizzazzjoni qiegħda tagħmel l-affarijiet bis-sewwa.

Pero' anke hawnhekk, aħna għandna l-possibilita` li prattikament nipprovdu t-tagħlim għal 300 ġurnata fis-sena.

J'Alla lil din il-gżira nużawha biex nipprovdu iktar possibilitajiet ta' xogħol minn dan ir-rigward.

Mr Speaker, għalkemm se noħroġ ftit 'il barra mis-suġġett, irrid nagħmel riferenza żgħira għall-organizzazzjoni Maltija ta' l-ajruplani verament żgħar, li twaqqfet ftit tax-xhur ilu biex tieħu ħsieb lil dawn l-ajruplani.

Fil-ġimgħa li għaddiet kelli l-opportunita` li nattendi għal ċerimonja ta' għoti ta' permess lil operaturi li għaddew mill-eżamijiet neċessarji.

Jien ngħid li huwa tajjeb li organizzazzjonijiet bħal dawn ikomplu jenfasizzaw il-pożizzjoni tal-qasam ta' l-avjazzjoni ċivili f'pajjiżna.

Ngħaddi issa biex nagħmel riferenza għal dak li qal l-Onor.

Noel Farrugia, b'mod partikolari fir-rigward ta' l-ispotter planes.

Madwar tliet ġimgħat oħra jiftaħ l-istaġun tat-tonn u allura tibda l-kontroversja li ilha għaddejja għal dawn l-aħħar tmienja jew disa' snin, dwar x'inhuma dawn l- ajruplani, min joperahom, x'qegħdin jagħmlu f'dan il-pajjiż u affarijiet oħra bħal dawn.

Jien niftakar li fl-1996, meta kont ministru responsabbli mill-qasam tas-sajd, kont niltaqa' ma' sajjieda jilmentaw dwar dawn l- ajruplani li jaraw fejn qiegħed it-tonn, imbagħad jgħaddu dik l- informazzjoni lil sajjieda barranin.

L-ewwelnett huwa tajjeb li wieħed jiftakar li dawn huma ajruplani bħall- oħrajn kollha.

M'għandhomx xi tabella jew xi equipment partikolari biex jagħmlu dan it-tip ta' xogħol.

Ħafna drabi, kulma nkunu nafu aħna hu li jkun hemm ajruplan li qed jagħmel titjiriet b'mod regolari fl-inħawi ta' dawn il-gżejjer.

Għalkemm dan l-ajruplan ikun jista' jinqabad fuq ir-radar, ma nistgħux inkunu nafu eżattament fejn ikun wasal.

Kif diġa' għedt, peress li dawn l-ajruplani ma jistgħux jiġu distinti minn ajruplani oħra, allura tinħoloq diffikulta`.

Irrid ngħid li d-direttur tal-fisheries, li huwa responsabbli minn dan is- settur, flimkien mad-direttur ta' l-avjazzjoni ċivili qed jippruvaw isibu mod

prattiku biex il-pożizzjoni ta' ajruplani li jkunu f'pajjiżna biex jidentifikaw minn fejn ikun għaddej il-ħut u jinfurmaw b'dan lis-sajjieda barranin, tiġi identifikata bis-serjeta`.

Iva, dawn qegħdin jaraw jekk huwiex possibbli li r-rakkomandazzjoni tal-General Fisheries Council of the Mediterranean, li jekk m'iniex sejjer żball kienet tgħid li dawn l- ajruplani m'għandhomx jintużaw għal dan l-iskop fix-xahar ta' Ġunju, għax imbagħad f'Mejju, f'Lulju u f'Awwissu, tidħol kumplikazzjoni oħra dwar jekk għandux isir sajd għat-tonn inkella le, tiġi attwata.

Dawn id-diretturi qegħdin jaraw jekk din ir-rakkomandazzjoni attwalment għandhiex is-saħħa ta' liġi, mhux biss fuq Malta imma fuq il-pajjiżi kollha ta' madwarna li b'xi mod huma wkoll milquta minn dan it-tip ta' ajruplan.

Madankollu, s'issa m'huwiex qed jirriżulta li huwa fiżikament possibbli li jittieħdu miżuri, pero' jekk tirriżulta din il-possibilita`, jien konvint li d-direttur ta' l-avjazzjoni ċivili jirrakkomanda l-miżuri li jistgħu jittieħdu.

M'għandniex ngħidu li din hija xi ħaġa sempliċi, għax biċ-ċokon ta' l-ajruplani nvoluti, din hija xi ħaġa kumplikata ferm iktar minn kemm wieħed jista' jaħseb.

Mr Speaker, nirritorna għas-sustanza tal-liġi li għandna quddiemna, u nerġa' nenfasizza dak li għedt diversi drabi matul dan id-diskors.

Permezz ta' l-emenda għal din il-liġi, aħna ridna nassiguraw li ikun min ikun dak li qed jipprovdi s-servizz, kbir kemm hu kbir jew żgħir kemm hu żgħir, jeħtieġ ikollu ċ-ċertifikat ta' kompetenza f'dik l-organizzazzjoni li qed tħaddmu.

Irridu naraw li ħaġa bħal din tkun tapplika għal kulħadd, u huwa tajjeb li ż-żewġ naħat tal-Kamra qablu dwar dan, għax fil-fatt, kif ingħad diġa' iktar kmieni dalgħodu, din m'hijiex xi ħaġa ta' partit jew ieħor, lanqas ma hija xi ħaġa tal-Maltin biss, għax jista' jkun hemm passiġġieri li minkejja li jitilqu minn Malta, ma jkunux ta' nazzjonalita` Maltija.

Allura, permezz ta' din il-liġi rridu nassiguraw li kull min b'xi mod joffri dan is-servizz, filwaqt jagħmel dan biex iġib 'il quddiem lill- organizzazzjoni tiegħu, josserva r-regoli kollha u jara li qatt ma jkun ta' riskju iktar mil-limiti umani li wieħed jista' jistenna.

Għalhekk permezz ta' din il-liġi qed nassiguraw ukoll iktar sigurta` għal dawk kollha li joriġinaw it-trasport tagħhom minn pajjiżna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi issa l-mistoqsija.

Il-Mistoqsija hi li l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili (Ċertifikati ta' Operaturi ta' l-Ajru), Kap. 218", ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jitqiegħed għall-konsiderazzjoni quddiem il-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-Mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi jiġi trattat mill- Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent, f'isem il-Ministru tal- Ġustizzja u Gvern Lokali.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Kodiċi Ċivili, Kap. 16, biex jagħmel dispożizzjonijiet dwar il-ħlas ta' danni f'każijiet ta' korruzzjoni u biex jagħmel dispożizzjonijiet anċillari dwar dan".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi qed jitressaq sabiex il-gvern Malti jkun jista' jiffirma u jirratifika l-konvenzjoni dwar liġi ċivili fuq il-korruzzjoni.

Din hija konvenzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa, li twieldet flimkien ma' konvenzjoni oħra, u ċioe` l-konvenzjoni tal-liġi kriminali dwar il-korruzzjoni.

Hawnhekk għandna żewġ konvenzjonijiet dwar il-korruzzjoni, waħda dwar id-dritt penali u l-oħra dwar id-dritt ċivili.

Fil-fatt irrid ninforma lill-Kamra li l-emendi fil-kodiċi kriminali ħarġu bħala l-Att nru.

3 ta' l-2002, u issa qed niddiskutu l-korruzzjoni mil-lat tad-dritt ċivili.

Din il-liġi li se nressqu llum, li temenda l-kodiċi ċivili, se tgħinna biex inkunu nistgħu niffirmaw u nirratifikaw il-konvenzjoni tal-Kunsill ta' l- Ewropa, intitolata Civil Law Convention of Corruption.

Din il-konvenzjoni nfetħet għall-firem fl-4 ta' Novembru, 1999, u sa issa ffirmawha 30 pajjiż membru tal-Kunsill ta' l-Ewropa u ġiet ratifikata minn ħames membri ta' l- istess kunsill.

Fil-fatt, il-konvenzjoni għadha ma daħlitx fis-seħħ peress li għandha bżonn ta' 14-il ratifika, u sa issa hemm biss ħamsa.

Mr Speaker, aħna qegħdin ngħidu li huwa tajjeb li niffirmawha u nirratifikawha, għax din il-konvenzjoni għandha rabta ma' Malta peress li fil-priambolu tagħha, issemmi li l-ewwel pass, għall-proċess li wassal biex tinfetaħ għall-firem u titfassal, sar proprju f'Malta, fl-1994, fid-19-il konferenza tal-ministri tal-ġustizzja Ewropej.

Dawn il-ministri jiltaqgħu kull sena, u fid-19-il laqgħa tagħhom li saret f'Malta fl-1994, saret l- ewwel mozzjoni biex ikun hemm konvenzjoni internazzjonali sabiex il- liġijiet tal-pajjiżi membri tal-Kunsill ta' l-Ewropa dwar il-korruzzjoni, jiġu armonizzati.

Wieħed mill-paragrafi tal-priambolu ta' din il-konvenzjoni jgħid hekk:

"recalling the conclusions and resolutions of the 19th Malta 1994 conference of the European ministers of justice".

Fil-fatt anke d-deputy attorney general ħa sehem attiv u għadu qed jieħu sehem fil-grupp imsejjaħ GRECO.

Dan huwa l-group of states against corruption, il-kumitat li jivverifika x'inhu jiġri fl-istati membri tal-Kunsill ta' l-Ewropa fir-rigward ta' liġijiet li għandhom x'jaqsmu mal-korruzzjoni.

Aħna diġa' qed nipparteċipaw f'dan il-kumitat, avolja għadna ma ffirmajniex il-konvenzjoni tal-liġi ċivili.

Dan il-group of states against corruption jagħmel monitoring kemm tal-criminal law convention on corruption kif ukoll tas- civil law convention on corruption.

Jekk wieħed iħares lejn l-explanatory report, fit-tieni paragrafu jsib miktub hekk:

"At the 1994 Malta conference of the European ministers of justice, the Council of Europe launched its initiative against corruption.

The ministers considered that corruption was a serious threat to democracy, the rule of law and human rights, and the Council of Europe, being the pre-eminent European institution, defending these fundamental values, should respond to that threat.".

Imbagħad twaqqaf kumitat, li kien il-multi-disciplinary group on corruption, li flimkien ma' kumitati oħra tal-Kunsill ta' l-Ewropa, beda jfassal din il-konvenzjoni.

Dan il-grupp twaqqaf f'Marzu 1995, baqa' jaħdem f'din id-direzzjoni, imbagħad f'Ottubru 1997, sar it-tieni summit tal-heads of state and government tal-membri tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Aħna konna rappreżentati hawnhekk ukoll, u l-gvern ta' dak iż-żmien kien iffirma dikjarazzjoni li tgħid hekk:

"The heads of state and government of the Council of Europe, in order to seek common responses to the challenges posed by corruption throughout Europe and to promote cooperation among Council of Europe member states in the fight against corruption, instruct inter alia the committee of ministers to secure the rapid completion of international legal instruments persuant to the Council of Europe's programme of action against corruption.".

Baqgħu jsiru laqgħat ta' dan it-tip sakemm imbagħad, fl-1999, tfasslet il- konvenzjoni tas-civil law on corruption.

Aħna jidhrilna li peress li l- ewwel inizjattiva saret f'pajjiżna stess, huwa xieraq li nagħtu eżempju lil ħaddieħor u mhux biss niffirmaw din il-konvenzjoni biex ngħidu ffirmajniha, u ma nirratifikawha qatt, imma ningħaqdu ma' ħames pajjiżi oħra li mhux biss iffirmawha imma anke rratifikawha.

Irrid ngħid ukoll li din il-konvenzjoni ġiet iffirmata u rratifikata minn stat li m'huwiex membru tal-Kunsill ta' l-Ewropa, u ċioe` il-Bosnia- Herzegovina, għaliex iva, huwa possibbli li ċerti stati li m'humiex membri tal-Kunsill ta' l-Ewropa, bħal per eżempju s-Santa Sede, il-Ġappun, il- Messiku, l-Istati Uniti, il-Belarus, il-Bosnia u l-Kanada, jiffirmaw konvenzjonijiet tal-Kunsill ta' l-Ewropa mingħajr ma jkunu membri.

Pajjiżi oħra li rratifikaw din il-konvenzjoni huma l-Albanija, il-Bulgarija, l- Estonia, il-Fillandja u l-Greċja.

Imbagħad hemm 25 pajjiż ieħor li ffirmaw din il-konvenzjoni imma ma rratifikawhiex.

Malta la ffirmat din il-konvenzjoni u lanqas irratifikata.

Aħna jidhrilna li meta wieħed iqis li l-inizjattiva ttieħdet proprju minn hawnhekk, għandna niffirmawha u nirratifikawha, kif fuq kollox qegħdin nagħmlu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi jemenda l-kodiċi ċivili u jagħti definizzjoni ta' korruzzjoni.

Sal-lum, il-korruzzjoni kienet reat kriminali li għandha x'taqsam biss ma' l-amministrazzjoni pubblika.

Fil-fatt, jekk wieħed iħares lejn il-kodiċi kriminali jsib li l-fatt li wieħed jieħu vantaġġ inġust billi jagħti mhux biss flus imma affarijiet oħra, huwa reat kriminali biss jekk dik il-korruzzjoni ssir minn xi impjegat taċ-ċivil jew ta' korporazzjoni pubblika.

Mela jekk xi ħadd ixaħħam lil manager ta' bank privat biex jagħti loan meta m'huwiex suppost jagħmel hekk, ma jitqiesx bħala li qed jagħmel reat kriminali.

Bl-emendi li għamilna issa bl-Att nru.

3 ta' l-2002, li ġie ppubblikat il- bieraħ fil-gazzetta tal-gvern, dan sar reat kriminali wkoll.

Issa, ir- reati kriminali m'humiex biss dawk l-atti ta' korruzzjoni li jsiru biss minn uffiċjal pubbliku imma huma dawk l-atti ta' korruzzjoni li jsiru minn kwalunkwe persuna, anke fil-qasam privat.

Allura din id-definizzjoni, li hija meħuda kelma b'kelma mill-konvenzjoni tas-civil law on corruption, tieħu in konsiderazzjoni dan il-fattur ukoll u telimina d-distizjoni li kien hemm bejn settur pubbliku u settur privat.

Min jagħmel dan li se nsemmi, ikun qiegħed jagħmel reat kriminali u issa, f'din il-konvenzjoni se nirregolaw l-effetti ċivili.

Filwaqt li l- konvenzjoni tal-liġi kriminali dwar il-korruzzjoni tgħid li l-istati membri tal-Kunsill ta' l-Ewropa jrid jqisu lill-korruzzjoni bħala reat kriminali anke fil-qasam privat, din il-konvenzjoni se tgħidilna x'se jkunu l-effetti ċivili, x'se jiġri per eżempju jekk jirriżulta li l-gvern jew inkella kumpannija privata tagħmel kuntratt li jkun vizzjat b'xi korruzzjoni.

Hawnhekk jingħad li f'dan il-każ, tista' ssir kawża biex dan il-kuntratt jiġi annullat, xi ħaġa li sal-lum ma kinetx possibbli li ssir.

Għalkemm sal-lum wieħed seta' jfittex għad-danni, ma setax jannulla l-kuntratt li jkun sar.

Hawnhekk qed jingħad ukoll li jkun possibbli li min sofra l-korruzzjoni mhux biss jista' jagħmel kawża ta' danni kontra l-persuna li kkaġunat dik il-korruzzjoni, imma anke kontra dik il-persuna li setgħet tipprevjeni milli ssir dik il-korruzzjoni, imma ma ħaditx il-passi u l-miżuri raġjonevoli biex ma ssirx.

Jiġifieri jekk persuna tirċievi rapport mingħand xi ħadd u tinjorah, imbagħad issir il-korruzzjoni, għalkemm dik il- persuna ma kinetx involuta fil-korruzzjoni nnifisha, l-ommissjoni tagħha se tagħti d-dritt li tiġi konvenuta f'kawża ta' korruzzjoni.

Ovvjament, dan se japplika wkoll għall-gvern, għalkemm hawnhekk saru xi kundizzjonijiet għal meta l-gvern ikun responsabbli wkoll għall-ħlas ta' danni lil min sofra xi att ta' korruzzjoni.

Lura għad-definizzjoni ta' korruzzjoni, aħna kkupjajna kelma b'kelma d- definizzjoni li tagħti s-civil law on corruption, li tgħid hekk:

"Korruzzjoni tfisser li titlob, toffri, tagħti jew taċċetta, direttament jew indirettament, tixħim jew xi vantaġġ ieħor mhux dovut jew li jkun prospettat, li jgħawweġ it-twettiq kif imiss ta' xi dmir jew imġieba bi ħtieġa minn min jirċievi t-tixħim".

Hawnhekk qed jingħad li l-korruzzjoni m'huwiex biss dak l-att li jsir b'tixħim.

Ovvjament, dak ikun l-iktar att gravi, pero' korruzzjoni tista' tkun ukoll dik li ssir b'xi kundizzjoni.

Jekk persuna tagħmel kundizzjoni lil xi ħadd biex dan jagħtiha dak li jkun ħaqqha, jiġifieri tagħti xi ħaġa lil xi ħadd biex dan jagħmel dmiru jew jagħmlu ħażin, xorta tkun qed tgħawweġ it-twettiq kif imiss ta' xi dmir jew imġieba meħtieġa minn min jirċievi t-tixħim bil-vantaġġ mhux dovut jew kif ikun prospettat.

Il-verżjoni bl-Ingliż tad-definizzjoni ta' korruzzjoni tgħid hekk:

"Corruption means requesting, offering, giving or accepting, directly or indirectly, a bribe or any other undue advantage or prospect thereof, which distorts the proper performance of any duty or behaviour required of the recipient of the bribe, by the undue advantage or the prospect thereof.".

Hawnhekk, l-undue advantage m'huwiex il-vantaġġ ta' x'wieħed se jakkwista.

Anke jekk jakkwista xi ħaġa tajba, li jkollu dritt għaliha, il-fatt jibqa' li jkun ta xi ħaġa lil xi ħadd biex jagħmel dmiru, għandek dritt.

Iva, dan l-att huwa wkoll att ta' koruzzjoni.

Jekk imbagħad jingħata xi ħaġa lil xi ħadd li lanqas biss għandu dritt għaliha, allura dak l-att ta' korruzzjoni jkunu l-iktar gravi, pero' dawn iż-żewġ każi jaqgħu t-tnejn li huma taħt atti ta' korruzzjoni.

Nirrepeti li din id-definizzjoni hija meħuda kelma b'kelma mill-artiklu 2 tal-konvenzjoni.

L-ewwel prinċipju li nsibu fil-konvenzjoni jgħid hekk:

"Each party shall provide, in its internal law, for persons who have suffered damage as a result of corruption, to have the right to initiate an action in order to obtain full compensation for such damage.".

Dan il-prinċipju qed jiġi rifless ukoll fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, fejn qed jingħad hekk:

"Kull min ivanta li jkun sofra danni bħala riżultat ta' korruzzjoni għandu jkollu l-jedd li jieħu azzjoni biex jikseb kumpens għad-dannu kkaġunat lilu".

Imma kontra min se jsir dan?

Hhawnhekk fejn qed issir id-differenza mil- liġi kif inhi sal-lum.

Illum, skond il-liġi tad-danni, jien nimmaġina li jekk persuna tipprova li sofriet dannu b'riżultat ta' korruzzjoni, tista' tagħmel kawża għad-danni, aħseb u ara meta xi ħadd jikkommetti reat fil- konfront tagħha.

Wara kollox, illum, kull reat kriminali jagħti lok mhux biss għal proċedura kriminali imma anke għal proċedura ċivili.

Bis-saħħa ta' din il-konvenzjoni, li se jitbiddel huwa l-fatt li l-kawża tista' ssir kontra l-persuni li effettivament ikunu għamlu jew awtorizzaw l-att ta' korruzzjoni – u hawnhekk ma nbidel xejn mis-sitwazzjoni legali preżenti – u anke kontra "min ikun naqas li jieħu passi raġjonevoli biex jipprevjenu l- att tal-korruzzjoni".

Din hija l-innovazzjoni, li l-kawża għad-danni minħabba korruzzjoni mhux biss tista' ssir kontra min effettivament għamel il-korruzzjoni, imma anke kontra kull min kellu l-poter li jwaqqaf dik il-korruzzjoni, u ma ħax il- passi meħtieġa, jew bi żball, jew b'intenzjoni, imma anke jekk mingħajr l- ebda intenzjoni.

Dan jirriżulta minn artiklu 4 tal-konvenzjoni, li jgħid hekk:

"Each party shall provide, in its internal law, for the following conditions to be fulfilled in order for the damage to be compensated:

1) the defendant has committed or authorised the act of corruption or failed to take reasonable steps to prevent the act of corruption".

Dan il-prinċipju qed jiġi nkorporat f'dan l-artiklu ġdid tal-liġi, pero' imbagħad, min jagħmel kawża għad-danni jrid jipprova li effettivament sofra d-dannu u li kien hemm relazzjoni ta' kawża u effett bejn l-att ta' korruzzjoni u d-danni, jiġifieri jekk persuna, b'riżultat ta' korruzzjoni, ma sofriet l-ebda dannu, ma tistax titħallas tad-danni.

Prinċipju ieħor innovattiv huwa dak li jgħid li meta jsir att ta' korruzzjoni li għalih ikunu responsabbli mhux biss il-persuna li effettivament tkun wettqet dak l-att, imma anke dawk il-persuni li setgħu jagħmlu xi ħaġa biex iwaqqfu l-korruzzjoni milli ssir.

F'dan il-każ, kemm il-persuna li twettaq l-att ta' l-korruzzjoni kif ukoll il-persuna li tibqa' gallarija u ma tagħmel xejn, ikunu jointly reliable għad-danni, jiġifieri jkunu solidalment responsabbli.

Dan ifisser li l-kawża għad- danni trid issir kontra t-tnejn li huma, pero' mbagħad tiġi esegwita kontra kull wieħed minnhom.

Jiġifieri jekk il-qorti tiddeċiedi li min sofra l- korruzzjoni għandu dritt għal Lm5,000, dawn ma jinqasmux bejn iż-żewġ persuni responsabbli imma jistgħu jintalbu Lm5,000 mingħand kull wieħed minnhom, imbagħad jiġġieldu bejniethom dwar kif se jinqasmu l-flus li għandhom iħallsu.

X'jiġri meta l-att ta' korruzzjoni jkun sar minn impjegat tal-gvern?

Hawnhekk, peress li l-amministrazzjoni pubblika hija kbira u iktar hemm ċans li att ta' korruzzjoni jseħħ fi ħdan l-eluf ta' nies li jaħdmu fl- amministrazzjoni pubblika, li wara kollox toħroġ permessi u tagħti liċenzi, qed isiru ċerti konċessjonijiet biex dan id-dritt ma jinqeridx imma jiġi regolat.

Il-liġi tgħid li meta l-att ta' korruzzjoni jkun sar minn impjegat jew tal-gvern jew ta' xi korporazzjoni pubblika, u l-gvern jew il- korporazzjoni pubblika, minkejja li ma jkunux wettqu huma dak l-att, ikunu jafu bih u ma jagħmlu xejn, f'dak il-każ, anke l-gvern ikun responsabbli, basta jirrikorru dawn l-erba' kundizzjonijiet:

1) li min ikun sofra d-danni jkun ta avviż lill-gvern jew lill-public corporation biex jieħdu dawk il-miżuri preventivi;

2) li min qed jitlob id-danni ma jkunx hu nnifsu ġiegħel lil dak l-impjegat pubbliku biex jagħmel l-att ta' korruzzjoni;

3) li min ikun sofra d-danni jagħmel il-kawża mhux kontra l-gvern imma kontra l-persuna li kkaġunat dak id-dannu;

4) li l-gvern dejjem ikun parti mill-kawża tad-danni, biex mhux imbagħad jispiċċa bis-sentenza u ma jkunx ipparteċipa fiha.

Jekk il-persuna li tkun sofriet id-danni tkun trid li titħallas mill-gvern, allura l-kawża trid tagħmilha mhux biss kontra l-impjegat pubbliku li kkaġuna l-korruzzjoni, imma anke kontra l-gvern.

Il-gvern imbagħad ikun responsabbli biss għal dik il-parti tad-danni li ma tkunx ġiet irkuprata mill-persuna responsabbli, jiġifieri jekk is-sentenza tinqata' li għandu jsir ħlas ta' Lm10,000, il-gvern mhux bilfors ikun responsabbli għas-somma kollha.

Jekk il-persuna li fetħet il-kawża jirnexxielha tiġbor Lm4,000 mingħand il-persuna li kkaġunat il-korruzzjoni, il-gvern joħroġ biss id- differenza.

Subartiklu (5) ta' artiklu ġdid 1051A tal-Kodiċi Ċivili, kif propost fi klawsola 2 ta' dan l-abbozz ta' liġi, jgħid hekk:

"Ma għandu jkun hemm ebda dritt għall-ħlas ta' danni b'kumpens meta l- parti li tvanta li tkun sofriet id-danni kienet hi nnifisha xjentement parti fl-att ta' korruzzjoni".

Again, hawnhekk qegħdin ngħidu li għandna nipproteġu lill-persuni innoċenti u mhux lill-persuni li jkunu kkommettew ir-reat.

Qegħdin ngħidu wkoll li dan ma jfissirx li jekk bil-liġi ċivili kif inhi llum, persuna li tkun ħallset xi ħaġa illegalment, għandha dritt tirkupraha għax il-kawża ta' dak in-negozju kienet illeċita.

Dan jista' jsir, pero' dik il-persuna trid tirkupra l-flus mingħand min irċevihom.

Il-gvern m'għandux jiġi mfittex min-nies li kkommettew reat kriminali għax huma xjentement kienu parti mill- att ta' korruzzjoni.

Allura hawnhekk qed nipproteġu persuni innoċenti li sofrew danni minħabba l-korruzzjoni, minħabba xi aġir ta' uffiċjal tal- gvern jew ta' xi korporazzjoni pubblika.

Mr Speaker, meta aħna ngħidu "settur pubbliku", inkunu qed ninkludi t-tliet livelli, jiġifieri l-livell tad-dipartimenti tal-gvern, bħad-dipartiment ta' l-edukazzjoni, il-pulizija u l-ħabs, il-public corporations, li huwa l- body corporate established by law, bħall-Planning Authority, l-Enemalta u l- Public Broadcasting Authority, u l-kumpanniji tal-gvern li huma kumpanni kummerċjali imma li l-gvern għandu l-maġġoranza fihom, bħall-MIA jew il- Maltacom.

Il-Maltacom kienet public corporation tat-tieni kategorija, imbagħad fl-1997 saret kumpannija privata, biex tkun tista' tbiegħ ix- shares, pero' l-gvern għandu l-maġġoranza tax-shares fiha, jiġifieri għandu l-controlling interest.

Dan l-artiklu japplika għall-ewwel żewġ tipi ta' livell pubbliku, għall- impjegati tal-gvern u għall-public corporations.

B'daqshekk pero' ma jfissirx li jekk fil-Maltacom isir hemm att ta' korruzzjoni, din il- kumpannija ma tkunx responsabbli.

Għalkemm ma tkunx responsabbli taħt dan l-artiklu, tkun responsabbli taħt l-artiklu ta' qabel.

Mr Speaker, qegħdin nispeċifikaw ukoll perjodu ta' preskrizzjoni fejn wieħed jista' jressaq il-kawża għall-ħlas tad-danni, fejn qegħdin inkunu iktar ġenerużi mil-liġi ċivili kif inhi llum.

Il-liġi ċivili tgħid li l- perjodu ta' preskrizzjoni għall-kawża ta' danni, bħala regola huwa ta' sentejn, ħlief f'dawk il-każijiet fejn ikun hemm reat kriminali wkoll, fejn allura l-preskrizzjoni tar-reat kriminali tkun preskrizzjoni tad-danni ċivili wkoll.

Jekk persuna tagħmel kawża tad-danni b'riżultat ta' omiċidju, għalkemm ir-regola tgħid li l-kawża ta' danni trid issir fi żmien sentejn, ġaladarba l-kawża ta' danni hija riżultat ta' reat kriminali, għall-kawża ċivili tapplika l-preskrizzjoni ta' kawża kriminali, li fil-każ ta' omiċidju jidhirli li hija ta' 20 sena.

Hawnhekk, bħala termini u kundizzjonijiet, użajna l-istess termini li tissuġġerixxi s-civil law on corruption ta' l-1999.

Fil-fatt, kwalunkwe azzjoni ta' danni trid tiġi ppreżentata fi żmien tliet snin, li jibdew jgħoddu mid-data ta' meta l-persuna li sofriet id-danni tkun saret taf jew missha raġjonevolment saret taf, għax jekk jingħata d-dritt li t-tliet snin jibdew jgħoddu minn meta l-persuna tgħid li saret taf bil-każ ta' korruzzjoni, allura kulħadd se jibda jgħid li sar jaf meta rrapporta.

Ovvjament, jekk il-każ ta' korruzzjoni jkun kompletament moħbi mill-persuna li tkun sofriet id-danni, it-tliet snin ma jibdewx jgħoddu, imma jekk il- persuna tkun taf jew missha saret taf jew kienet taf min hija l-persuna responsabbli, allura t-tliet snin jibdew jgħoddu minn dak il-mument.

Jekk imbagħad il-persuna li tkun sofriet id-danni tkun taf li sar att ta' korruzzjoni imma ma tkunx taf min kien l-individwu responsabbli, allura t- terminu ta' tliet snin ma jibdiex jgħodd lanqas.

Dan it-terminu jibda jgħodd biss meta l-persuna tkun naf, jew missha kienet taf li sar att ta' korruzzjoni fejn hi sofrejt id-danni, u kienet taf ukoll min hi l-persuna responsabbli minn dan l-att.

Mr Speaker, qed jingħad ukoll li wara li jgħaddu 10 snin mill-każ ta' korruzzjoni, il-persuna li tkun sofriet id-danni ma tistax tfittex għalihom.

Dan qed isir għax irid ikun hemm xi forma ta' capping fuq dawn l-azzjonijiet.

Xi kultant ħafna nies ma jifhmuh il-kwestjoni tal- preskrizzjoni, anke fil-kamp kriminali, għax jgħidu li m'huwiex sew li qattiel, għax ikun għadda ċertu żmien, ma jkunux jistgħu jittieħdu passi kontra tiegħu.

Fil-verita`, il-preskrizzjoni ssir biex tipproteġi d- drittijiet tan-nies, għax ikun inġust li 20 sena wara li xi ħadd ikun ikkommetta reat, isir proċess kontrih fejn kulħadd ikun nesa x'kien ġara u x-xhieda jkunu mietu.

It would be unfair li jkun hemm min jittella' jixhed dwar x'ġara 20 sena ilu.

Pero', anke fil-każ ta' omiċidju, jekk il-vittma jew vittmi ma jkunux jafu min hi l-persuna responsabbli, il-preskrizzjoni tiġi sospiża.

Din il-kundizzjoni hija wkoll meħuda kelma b'kelma mill-konvenzjoni.

Fil- fatt, artiklu 7 tal-konvenzjoni jgħid hekk:

"Each party shall provide, in its internal law, for proceedings for the recovery of damages to be subject to a period of not less than three years from the date the person has suffered the damage, became aware or should reasonably have been aware that damage has occurred or that an act of corruption has taken place, and of the identity of the responsible person.

However, such proceedings shall not be commenced after the end of a limitation period of not less than 10 years from the date of the act of corruption.".

Kif kont qed ngħid, 10 snin wara li jkun sar l-att ta' korruzzjoni, irrilevantement minn jekk il-persuna kienet jew ma kinetx taf, sofriet jew ma sofrietx danni, taf jew ma tafx min kien responsabbli, ma tistax tiftaħ kawża għad-danni.

Interessanti huwa sub-artiklu (7) ta' l-artiklu ġdid 1051A tal-Kodiċi Ċivili, kif propost fi klawsola 2, fejn jagħti d-dritt li persuna tannulla kuntratt.

Fil-bidu ta' dan id-diskors insejt ngħid li aħna qed nemendaw il- Kodiċi Ċivili f'dik il-parti li titratta d-delitti jew il-kważi delitti.

Dan it-titolu jirregola l-azzjoni ċivili li tirregola delitt jew kważi delitt.

Jekk persuna, b'negliġenza, tikkaġuna ħsara lill-ġar tiegħi billi per eżempju tħalli l-ilma jfur fil-banju u tikkaġuna l-umdita` fil- proprjeta` tal-ġar tagħha, ikollha azzjoni ta' dannu taħt dan it-titlu ta' kważi delitti.

Kawżi ċivili li joħorġu mill-korruzzjoni, kontra min ikkommetta reat kriminali, bħal min efettivament xaħħam jew ixxaħħam, pero' fil-konfront ukoll ta' nies li ma kkommettew l-ebda reat kriminali, imma huma responsabbli ċivilment, għax ma ħadux il-passi, qed jitpoġġew taħt dan it-titolu ta' delitti jew kważi delitti.

Allura, din il-liġi se tolqot anke lil dawk li kriminalment ma jkunux responsabbli għall-korruzzjoni, imma jkunu responsabbli ċivilment, għax ma jkunux ħadu l-passi raġjonevoli biex jaraw li dik il-korruzzjoni ma ssirx.

Li qegħdin nagħmlu hawnhekk huwa li qed nagħtu wkoll id-dritt lil kull min sofra minn korruzzjoni, li mhux biss jirkupra d-danni imma li jannulla kuntratt li abbażi tiegħu jkun sar att ta' korruzzjoni.

Per eżempju jekk persuna titfa' tender biex tieħu b'kera post tal-gvern, u wara jirriżulta li kien ħaqqha hi imma minflokha ħadu ħaddieħor b'att ta' korruzzjoni, sa 10 snin wara li jkun sar dak l-att, tista' tfittex għad-danni u sa sena wara li tkun saret taf, tista' wkoll tannulla l-kuntratt.

Bħalissa hawn liġi oħra li hija simili għal din, u ċioe` dik il-liġi li tirregola meta xi wieħed mill-konjuġi jbiegħ proprjeta` tal-komunjoni ta' l- akkwisti mingħajr il-permess tal-konjuġi l-ieħor.

Fil-fatt, f'din il-liġi wkoll hemm perjodu preskrittiv sa meta l-konjuġi li jkun sofra d-dannu jkun jista' jannulla dak il-kuntratt.

Sa l-1983, jekk ir-raġel kien ibiegħ id- dar konjugali mingħajr ma jgħid lill-mara, ma kien ikun qed jagħmel xejn ħażin, la ċivilment u lanqas kriminalment, u kif jgħid il-Malti, il-parti l- oħra kien ikollha tibqa' ssaffar l-Aida.

Fl-1983 din il-liġi ġiet emendata u ingħad li biex proprjeta` tal-komunjoni ta' l-akkwisti tinbiegħ, ikun jinħtieġ il-permess kemm tar-raġel kif ukoll tal-mara.

Jekk xi ħadd ibiegħ proprjeta` tal-komunjoni ta' l-akkwisti bi ksur ta' din ir-regola, allura l- parti l-oħra tkun tista' tannulla l-kuntratt fil-perjodu stipulat.

Fil-każ tal-liġi li għandna quddiemna, qed tingħad l-istess ħaġa.

Il-parti innoċenti li tkun sofriet id-dannu u li fil-konfront tagħha jkun sar kuntratt li jkun qed jikkaġunalha dannu wkoll, tkun tista' titlob l- annullament ta' dak il-kuntratt.

Il-liġi tgħid li dik il-persuna għandha jkollha dritt li tibda azzjoni, mhux aktar tard minn sena wara li ssir taf b'dak l-att ta' korruzzjoni jew minn meta kien imissha raġjonevolment issir taf b'dan, biex tannulla l- kuntratt jew xi klawsola minnu li tkun iddaħħlet minħabba dik il- korruzzjoni.

Hawnhekk, it-terminu ta' preskrizzjoni huwa ta' sena minn mindu l-persuna ssir taf jew kien imissha saret taf u l-istess bħal f'każi oħra ta' korruzzjoni, wara 10 snin mid-data ta' l-att ta' korruzzjoni ma tkunx tista' ssir kawża għad-danni sofferti minħabba dak l-att.

Mr Speaker, dan ukoll huwa meħud mill-konvenzjoni, fejn f'artiklu 8, intitolat "Validity of Contracts", tgħid hekk:

"Each party shall provide, in its internal law, for any contract or clause of a contract providing for corruption to be null and void.

Each party shall provide, in its internal law, for the possibility for all parties to a contract whose consent has been undermined by an act of corruption, to be able to apply to the court for the contract to be declared void, notwithstanding their right to claim for damages.".

Din hija wkoll inkluża f'subartiklu (7) ta' l-artiklu ġdid 1051A tal-Kodiċi Kriminali, kif propost fi klawsola 2.

L-aħħar provvediment ta' din il-liġi jitratta l-protezzjoni għal min jikxef att ta' korruzzjoni, li huwa wkoll meħud minn artiklu 9 tal-konvenzjoni, u li jgħid hekk:

"Ħadd ma jista' jieħu ebda azzjoni jew sanzjoni diskriminatorja kontra xi wieħed mill-uffiċjali, impjegati jew aġenti tiegħu minħabba f'li dawk l-uffiċjali jew impjegati, billi jkollhom tassew għaliex jissuspettaw li jkun hemm xi korruzzjoni, jkunu rrappurtaw b'mod bonafidi s-suspett tagħhom lil persuni jew awtoritajiet responsabbli, u kull min seta' kien il-vittma ta' tali azzjoni jew sanzjoni diskriminatorja għandu, mingħajr preġudizzju għal kull dritt ieħor li jkollu taħt xi liġi oħra, jkollu l-jedd għal kumpens għad-danni lilu kaġunati b'dik l-azzjoni jew sanzjoni diskriminatorja.".

Dan l-artiklu m'huwiex applikabbli biss għal meta l-korruzzjoni ssir fis- settur pubbliku, imma anke għal meta l-korruzzjoni ssir fis-settur privat.

Kif diġa' għedt, dan huwa meħud minn artiklu 9 ta' konvenzjoni, li jgħid hekk:

"Each party shall provide, in its internal law, for appropriate protection against any unjustified sanction for employees who have reasonable grounds to suspect corruption and who report in good faith their suspicion to responsible persons or authorities.".

Is-sanzjoni trid tkun mingħajr ġustifikazzjoni, jiġifieri jekk persuna ma ħaqqhiex promotion, ma tistax tgħid li ma ħadithiex għax kixfet xi att ta' korruzzjoni, imma jekk ħaqqha dik il-promotion u m'hemm l-ebda spjegazzjoni għaliex ma ħadithiex, ħlief għaliex kixfet xi ħaġa ħażina, allura dik il- persuna mhux biss qed tiġi protetta milli ma titkeċċiex, imma jekk titkeċċa qed jingħatalha d-dritt għal kumpens.

Mr Speaker, aħna daħħalna l-kelma "good faith" hawnhekk ukoll għax ma rridux li xi ħadd jabbuża mis-sistema.

Din is-sistema qiegħda hemm biex tipproteġi lil nies innoċenti u mhux biex tagħti dritt lill-kriminali, li wara li jkunu kkommettew l-att ta' korruzzjoni, jieħdu kumpens.

Għalhekk, id-dritt ta' kumpens, id-dritt ta' annullament tal-kuntratt u d-dritt ta' protezzjoni minn azzjoni diskriminatorja, qegħdin marbutin ma' nies in bouna fede u ma' nies li ma ċċappsux huma stess bil-korruzzjoni.

Din hija konvenzjoni li qed tipproteġi lil persuni innoċenti, u peress li kienet proprju Malta li ħadet l-ewwel passi biex din issir, huwa ġust li Malta ssir is-sitt membru tal-Kunsill ta' l-Ewropa li mhux biss iffirma imma wkoll irratifika din il-konvenzjoni.

Huwa għalhekk li dan l-abbozz ta' liġi qed jitressaq għall-konsiderazzjoni tal-Kamra.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, irrid nibda dan l-intervent billi ngħid li din in-naħa tal-Kamra taqbel ma' dan l-att li qed jitressaq quddiemna, u għal diversi raġunijiet.

Waħda minnhom hi li meta bejn l- 1996 u l-1999, il-partit Laburista kien fil-gvern, ried imur oltre minn hekk għax ried joħloq struttura anke fil-kamp ta' investigazzjoni ta' korruzzjoni ta' super magistrate, biex hu jkun jista' jinvestiga l-atti ta' korruzzjoni ta' kull livell.

L-Onor.

Borg qal li wieħed mill-pajjiżi li ma kienx membru fil-Kunsill ta' l-Ewropa u li ffirma u rratifika l-konvenzjoni dwar is-civil law on corruption, kien il-Bosnia-Herzegovina.

Issa jekk wieħed jara x'ġara f'dan il-pajjiż, malajr jinduna għaliex irratifika din il-konvenzjoni.

Jien naf b'każijiet ta' refuġjati mill-Bosnia li ġew hawn Malta f'dak iż-żmien meta fil-Jugoslavia kien hemm bosta problemi, li biex akkwistaw ċertifikat li missierhom inqatel mis-Serbi, ċertifikat li on average iqum 20c, kellhom ixaħħmu uffiċjali fir-repubblika tal-Bosnia, u ħallsu madwar $50, li on average huma xahrejn paga ta' persuna f'dak il-pajjiż.

Dan huwa l-iktar mod lampanti ta' korruzzjoni, u allura l-gvern tal-Bosnia għamel sew li minkejja li pajjiżu m'huwiex membru fil-Kunsill ta' l-Ewropa, iffirma u rratifika din il-konvenzjoni, pero' jien se ngħid iktar minn hekk.

L-ewwelnett irrid ngħid li dan l-att jikkorrispondi ma' dak li diġa` jeżisti fil-kamp kriminali.

Pero`għadna lura, għax l-ebda deċiżjoni għadha ma ttieħdet minn dan il-parlament biex f'dan il-pajjiż naqbdu linja dritta u l-atti ta' korruzzjoni li saru, irrilevantement minn min jew minn liema gvern, jiġu konklużi darba għal dejjem, bis-serjeta` u bl-iktar mod trasparenti.

Jien nissuġġerixxi li l-gvern jikkonsidraw bis-serjeta` l- possibilita` tat-twaqqif ta' kumitat parlamentari ad hoc biex jinvestiga dawn l-atti, għax mhux biss uffiċċjali jew kapijiet ta' dipartimenti jkunu nvoluti direttament f'atti ta' korruzzjoni, imma anke persuni ta' influwenza kbira fil-pajjiż, li jistgħu jkunu jew ma jkunux fil-politika.

M'huwiex sew li kif jgħid l-Ingliż, we don't come in terms with our conscience biex din is-soċjeta` tibqa' miexja 'l quddiem.

Huwa għalhekk li jiena ngħid li dan l-att huwa a step in the right direction.

Pero` xorta jibqa' l-fatt li għad baqa' ħafna iktar xi jsir.

Għadni kif smajt lill-Ministru jitkellem dwar il-kwestjoni tal- preskrizzjoni, fejn qal li x'imkien trid tinqata' linja.

It-Taljani għamlu biċċa xogħol li fl-opinjoni tiegħi, ta' min wieħed jammiraha.

Kif jaf kulħadd, l-Italja għaddiet minn ħafna problemi ta' korruzzjoni, pero` kellha l-kuraġġ li meta saru l-investigazzjonijiet minn Di Pietro u maġistrati oħra tal-mane pulite, l-awtoritajiet in charge mill- investigazzjoni – fil-każ ta' Malta hawn il-pulizija u fil-każ ta' l-Italja hemm il-maġistrat u l-prokuratur ġenerali - ma qalux li dan il-każ ġie preskritt, avolja kien għadda t-terminu ta' preskrizzjoni.

It-Taljani qalu li anke jekk għaddew 30 sena minn fuq delitt, mhux 20 sena, illum kulħadd jaf li l-persuni responsabbli huma identifikabbli.

Hawn Malta, l-itwal preskrizzjoni hija ta' 20 sena, u hemm diversi sentenzi - illum m'aħniex se noqogħdu nsemmi s-sentenzi individwali għax hawnhekk m'aħniex qed nagħmlu trattazzjoni quddiem xi maġistrat jew imħallef – li jgħidu li l-preskrizzjoni tibda tiġri minn meta jkun hemm suspett ta' xi persuna li setgħet wettqet dak id-delitt, mhux meta the offender is known, imma meta jkun hemm suspett.

Jien naqbel li dan il-parlament għandu jikkonsidra bis-serjeta` li meta jkun hemm preskrizzjoni ta' korruzzjoni u reati oħra serji bħal omiċidji, għandu jkun hemm is-saħħa ta' l-awtorita` li xorta waħda tressaq lill-persuni responsabbli ħalli xorta jkun hemm deċiżjoni, pero` mbagħad ma tkunx tista' tġi applikata l-piena.

Dan hu dak li tgħid il-liġi Taljana, jiġifieri once li spiċċa l-perjodu ta' preskrizzjoni, dawk responsabbli mir-reat jistgħu jitressqu quddiem il- qorti u jingħataw sentenza.

Għaliex wara li tiskadi l-preskrizzjoni, il- pajjiż m'għandux ikun jaf min kienet il-persuna li għamlet att ta' korruzzjoni?

Allura għandha tingħata sentenza xorta waħda, pero' imbagħad il-piena ma tingħatax.

Dan huwa żvilupp interessanti, kemm fil-kamp kriminali kif ukoll fil-kamp ċivili.

It-Taljani għamlu dan għal diversi raġunijiet, fosthom għaliex kien hemm il-kuraġġ f'dik is-soċjeta`, u jien minn hawnhekk niddikjara personalment li nammira ħafna l-mod ta' kif imxew it-Taljani tul is-snin, fejn tgħallmu ħafna dwar kif għandhom jiġġieldu l-korruzzjoni f'pajjiżhom.

It-Taljani raw li min jipprova jeħlisha mis-soċjeta` għax ikun għadda ż- żmien, xorta jixxandar pubblikament li huwa ħati, avolja ma jingħatax il- piena mistħoqqa.

Fl-opinjoni tiegħi, din hija xi ħaġa li għandha tiġi kkunsidrata.

Mr Speaker, punt ieħor li xtaqt nagħmel riferenza għalih huwa l-fatt li għalkemm aħna bħala oppożizzjoni qatt ma qbilna dwar il-mod ta' kif twaqqfet il-kummissjoni dwar l-investigazzjoni ta' każi ta' korruzzjoni - li safejn naf jien għadha teżisti - minn gvern Nazzjonalista, il-fatt li persuna trid tipprova l-każ tagħha quddiem il-qorti mill-findings Ii jkun sab ħaddieħor....

Per eżempju l-kummissjoni għandha xhieda kontra diversi persuni li huma biżżejjed biex ċivilment wieħed jipprova l-każ tiegħu.

Aħna nafu li biex persuna tipprova l-każ tagħha quddiem qorti kriminali, trid iktar saħħa, pero' fil-każ taċ-ċivil, fuq livell probatorju, wieħed jista' jimxi.

Jien nixtieq inkun naf jekk humiex se jsiru xi emendi għal dak l-att li ħoloq il-kummissjoni, biex ovvjament .......

Issa ma nistgħux noqogħdu ngħidu biss li aħna s-sitt pajjiż li se niffirmaw u nirratifikaw il-konvenzjoni tal-Kunsill ta' l-Ewropa, imma rridu naraw ukoll affarijiet oħra. jiena ngħid li jkun tajjeb għal pajjiżna li dawk in-nies li batew minħabba l- korruzzjoni - mhux Laburisti jew Nazzjonalisti, imma kulħadd – għandhom jingħataw rimedju.

Xi darba, dan il-pajjiż irid jieħu nifs.

Fi żmienna kien hemm min wettaq atti ta' korruzzjoni u konsegwenza tagħhom, hemm min għadu jbati sal-lum, mhux biss burden finanzjarju imma trawmi kbar, speċjalment dawk in-nies li batew minn korruzzjoni f'każi ta' artijiet.

Huwa inutli li ngħidu li issa hemm l-Awtorita` ta' l-Ippjanar u li qabel kien hemm il-PAPB.

Il-verita` hi li l-vittmi huma parti mis-soċjeta` Maltija u li s'issa għadu ma nħoloq l-ebda makkinarju biex jinstab rimedju għal dawn l-inġustizzji.

Hawnhekk jissemma dejjem uffiċjal jew impjegat tal-gvern.

Ma jissemmewx persuni oħra.

Din il-liġi titkellem u tagħti direzzjoni meta xi ħadd f'xi dipartiment jew korp kostitwit iwettaq att ta' korruzzjoni.

Din il-liġi ma tapplikax għal min qiegħed f'xi korp mhux kostitwit.

(Interruzzjonijiet) L-ewwel parti pero', li hija limitata biss...

(Interruzzjonijiet) Iva, imma t-tieni parti....

Per eżempju jittieħdu passi kontra manager ta' l-HSBC, li qabel kien korp kostitwit.

(Interruzzjonijiet) Ejjew insemmu lill-Maltacom, li qabel kienet korp kostitwit u li llum, parti kbira minnha, jekk mhux kollha, qiegħda għand il-privat.

Ejjew nieħdu dan l-eżempju....

(Interruzzjonijiet) Bir-rata li mexjin biha, ma nafx kemm se jibqa' korpi kostitwiti.

(Interruzzjonijiet) Iva, per eżempju jkun hemm każ ta' korruzzjoni kontra manager ta' l-HSBC.

Biex wieħed jipprova jieħu d-danni, wieħed jista' japplika l-ewwel parti tal-liġi billi jgħid li minħabba l-fatt li sar att ta' korruzzjoni, tilef id-dritt li jieħu loan.

Issa jekk id-danni jkunu jammontaw għal per eżempju Lm50,000 u dan l-individwu, li huwa bank manager, ikollu Lm6,000 biss fil-bank.....

(Interruzzjonijiet) Dażgur, huwa għalhekk li jien għedt li din il-liġi tista' tiġi rranġata biex tkun aħjar.

Jew se ninvestigaw lil kulħadd ....

Jekk kemm-il darba bank manager ta' l-HSBC għamel att ta' korruzzjoni fil- konfront ta' persuna, u ovvjament, il-bank, kieku jagħmel dak li għandu jagħmel b'mod regolari, dejjem għandu jiskopri kif per eżempju, persuna ngħatat ċerti overdraft facilities li qatt ma setgħu joħorġu bis-securities li għandu l-bank, pero` ma ndunax ....

(Interruzzjonijiet) Inti qed issejjaħlu żball u jien qed ngħid li t-testijiet bankarji, jekk isiru bħalma jsiru f'pajjiżi oħra, b'mod raġjonevoli, l-iżball għandu jinkixef.

Allura mbagħad ma jibqax żball, imma jkun hemm ċertu livell ta' recklesness.

Meta wieħed jidħol f'dan il-livell, jista' jkun qed jidħol ukoll fil-livell kriminali.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu dwar il-każijiet kriminali, imma dwar każijiet ċivili.

Fil-każ ta' korp kostitwit, il-persuna li tkun talbet ir- rikavat tad-danni li tkun sofriet minħabba l-azzjoni ta' korruzzjoni li tkun sofriet minn impjegat, uffiċjal, eċċ., jekk ma tasalx biex tieħu l- ammont kollu li tkun rebħet, tista' ddur fuq il-gvern.

(Interruzzjonijiet) Basta jkun avżah, imma fil-każ ta' l-HSBC – u naf x'jien ngħid – it-tieni parti ma tapplikax, għax l-HSBC m'huwiex korp kostitwit, u qed insemmi lill- HSBC bħala eżempju, għax ovvjament, jekk jinbiegħ kollox, nagħtu eżempju fuq kollox.

Bħala bank, l-HSBC ma jistax jiġi kklassifikat bħala kostitwit jew gvern, s'hemmhekk qed naqblu, mela ċertament wieħed ma jistax .......

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fil-konfront tal-privat, biex nibqgħu fuq il-każ li semma; l-Onor.

Farrugia, jekk wieħed jipprova li l-bank ma ħax passi raġjonevoli, allura huwa responsabbli solidament ma' l-individwu li għamel l-att ta' korruzzjoni.

Kontra l-gvern, wieħed irid jagħti avviż ukoll, u jekk il-gvern ma jagħmel xejn, ikun responsabbli wkoll.

Jiġifieri bejn wieħed u ieħor, qegħdin fl-istess ilma.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jiena l-ewwelnett irid ngħid li d-drafting m'hu feliċi xejn.

Ċertament li dan ma sarx mill-Ministru, pero' jekk jara l- konvenzjoni u d-drafting isib li there's much to be desired, pero` dak wieħed ikun jista' jarah fl-istadju ta' kumitat.

Żgur li rridu naraw li dan ikun rifless sew fil-liġi, li meta persuna tkun vittma ta' korruzzjoni li tkun saret minn impjegat ta' kumpannija privata, tkun tista' tieħu r- rikavat, kemm minn dik il-persuna kif ukoll mill-employer tagħha.

Għalhekk huwa importanti li dan jiġi definit b'mod ċar, biex jiġi assigurat li ħadd ma jaħseb li jekk iwettaq xi att ta' korruzzjoni, irrispettivament minn hekk ikunx impjegat tal-gvern jew ta' xi kumpannija privata, b'xi mod se jeħlisha ħafif.

Aħna rridu naraw li l-liġi tkun tirrifletti dan b'mod ċar.

Sur President, jien għalhekk għedt li hemm bżonn li nibnu fuq dan.

Fl- introduzzjoni tiegħu, il-Ministru qal li fil-każ ta' reat, il-proċedura ċivili tieħu l-preskrizzjoni tar-reat, skond il-gravita` tiegħu, imma dejjem jekk il-persuna li jkunu qed jittieħdu passi kontra tagħha, tkun instabet ħatja.

Jekk persuna tkun instabet ħatja ta' serq u allura tinfetaħ kawża ċivili kontra tagħha biex tħallas id-danni, ovvjament hemmhekk tapplika l-preskrizzjoni tar-reat.

(Interruzzjonijiet) Le, mhux ma mexxewx, imma ejjew ngħidu li l-pulizija mexxew u l-persuna ġiet liberata għax ma kellha x'taqsam xejn mal-każ.

Allura jekk din tkun ġiet liberata wara ħames snin, il-każ jaqa' taħt preskrizzjoni ta' sentejn.

Dan huwa punt ta' liġi, u qed nirriferi għalih biex jiġi reġistrat fir-records ta' din il-Kamra.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Ministru Borg biex f'isem il-Viċi Prim Ministru, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal lejla l-Erbgħa, 10 ta' April 2002, fis-6:00 p.m., b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali – Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili (Ċertifikati ta' Operaturi ta' l-Ajru) – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Grazzi, Mr Speaker.

Jien xtaqt niddedika dan l- ewwel aġġornament min-naħa tal-gvern wara r-recess ta' l-Għid għall- avvenimenti traġiċi li qegħdin naraw u nisimgħu ta' kuljum għal dawn l- aħħar tliet ġimgħat.

Naħseb li s-sitwazzjoni fil-Lvant Nofsani timmerita attenzjoni profonda u għandha mhux biss tippreokkupana imma wkoll tnissel sens qawwi ta' apprensjoni u ta' biża'.

Is-sitwazzjoni ħarbet mill-kontroll b'konsegwenzi traġiċi mhux biss għall-popli nvoluti – dak Iżraeljan u dak Palestinjan – iżda ċertament għall-popli u għall-pajjiżi fil-viċin u allura anke għal Malta tagħna.

Alla poġġiena f'nofs il-Mediterran li fuqu tant inkitbu kotba, trattati u ftehim internazzjonali u kulħadd jaqbel li għandu jkun baħar ta' paċi.

Min jaf kemm-il darba matul dawn l-aħħar deċenji saru sforzi biex ġewwa l- Mediterran issaltan il-paċi.

Riċentement il-Mediterran ġie marbut mal- kunċett tal-progress soċjali u ekonomiku.

Diversi entitajiet, fosthom b'mod speċjali l-Unjoni Ewropea permezz tal-ftehim li kienet nediet f'Barċellona fl-1995, ipprovat attivament tieħu l-inizjattiva biex tqarreb il-popli ta' l-Ewropa u tal- Mediterran, speċjalment dawk tal-Afrika ta' fuq.

Dan għamlitu permezz tal-Euromed.

L-Ewropa ppruvat tqarreb lil dawn il- pajjiżi viċin xulxin sabiex ikun hemm iktar prosperita` ekonomika u soċjali.

Dawn it-tnejn għandhom jimxu id f'id.

Meta jkun hemm progress ekonomiku x'aktarx ikun hemm inqas tensjoni soċjali u allura iktar progress soċjali.

Permezz ta' hekk ikun hemm inqas lok għal ġlied u għal nuqqas ta' ftehim li jista' jiskala u jispiċċa faċilment f'konflitt reġjonali.

Mr Speaker, il-Mediterran huwa baħar u reġjun sensittiv li mhux qed napprezzaw biżżejjed.

Hawnhekk qed nirreferi għall-komunita internazzjonali.

Din mhux qed tifhem is-serjeta` u l-gravita` tas- sitwazzjoni, aktar u aktar meta wieħed iżomm f'moħħu li jekk imur lura għat-22 ta' Novembru 1967, għall-ewwel darba kienet għaddiet ir- riżoluzzjoni tal-kunsill tas-sigurta` tal-Ġnus Magħquda numru 242.

Hawn se nikkwota testwalment: "Emphasising the inadmissibility of the acquisition of territory by war."

Hawnhekk qed nirreferu għall-akkwist ta' territorju permezz tad-demm u l-gwerra u qed tgħid li l-ġlied huwa inamissibbli u inaċċettabli.

Fi kliem il-Qdusija tiegħu l-Papa l-ġimgħa l-oħra, il-ġlied huwa "intollerabbli."

Ir-realta' hi li mill-1967 sal-lum dak kien u għadu l- istat ta' fatt li għandu jħammar wiċċ il-komunita` internazzjonali.

Din il- mistħija għandna nħossuha lkoll kemm aħna għax nagħmlu parti mill-komunita` internazzjonali.

Wieħed jista' jgħid li l-poplu Palestinjan hu l-uniku poplu fid-dinja li spiċċa refuġjat f'art twelidu stess u din hija umiljazzjoni.

Aħna l-Maltin sa ċertu punt nafu x'jiġifieri għax għal mijiet ta' snin konna soġġetti għal diversi ħakmiet kolonjali li spiċċaw bl- Ingliżi.

Aħna nafu x'jiġifieri l-umiljazzjoni li nistaqsu għall-affarijiet bażiċi u essenzjali.

Għall-dawn l-affarijiet kien ikollna nitolbu lill- ħakkiem, f'dak il-każ l-imperu Ingliż.

Jekk il-ħakkiem jaħseb li xi persuni fil-pajjiż ikunu ta' theddida kien jispiċċa biex jinternahom f'pajjiżhom.

Hekk ġralu grupp ta' Maltin fl-1942.

Hawn kienet għaddiet liġi biex dan il- grupp jiġi deportat lejn l-Uganda.

Dik kienet l-unika darba li aħna l- Maltin akkwistajna territorju barra minn xtutna għax għal finijiet tal-liġi li kienet għaddiet b'mod urġenti ħafna, il-gvern kolonjali kien iddekreta li l-Uganda hi parti mit-territorju Malti.

Din kienet akrobazija ta' drafting legali biex l-Uganda ssir parti mit-territorju Malti u allura dawn il-Maltin setgħu jintbagħtu hemm.

Hawnhekk il-gvern Ingliż kien qal li dawn qegħdin jintbagħtu f'estensjoni tat-territorju Malti.

Aħna konna umiljati u suġġetti għal ħakma kolonjali sakemm fl-1964 ġibna l- indipendenza.

Aħna nafu kemm hi iebsa, importanti u prezzjuża l-ġlieda għall-indipendenza biex nakkwistaw is-sovranita` tagħna u r-rispett internazzjonali għall-konfini tagħna.

Ma ninsewx li Malta ħadet postha bi dritt qalb in-nazzjonijiet wara li ħadet l-indipendeza.

Sa l-1964 Malta ma setgħetx tkun bil-qiegħda fil-konferenzi, fil-Ġnus Magħquda u f'postijiet oħra.

Kien wara l-1964 li aħna twelidna bħala nazzjon, il-ġens tagħna ħa s- sura ta' nazzjon u stajna nieħdu postna bi dritt kemm fil-Ġnus Magħquda u kemm fil-Kunsill ta' l-Ewropa.

Aħna nistgħu nifhmu x'jiġifieri li wieħed ikun maħkum mill-barrani f'art twelidu u nifhmu x'jiġifieri li nħossuna barranin f'artna stess.

Aħna nifhmu x'jiġifieri li jkollna d-drittijiet fundamentali mkasbra u li biex immorru x-xogħol f'darna ridna nieħdu permess mill-ħakkiem.

Ir-riżoluzzjoni 242 ta' l-1967 kienet kompliet tgħid hekk:

"għandu jkun hemm rispett u rikonoxximent għas-sovranita`, l-integrita` territorjali u l-indipendenza politika ta' kull stat "

Ħafna drabi ninsew dawn it-tliet kelmiet importanti.

Hawnhekk se nkompli bl- Ingliż:

"... and their rights to live in peace within secure and recognised boundaries free from threats or acts of force."

Is-sovranita`, l-integrita` territorjali u l-indipendenza politika huma affarijiet li l-poplu Palestinjan għadu sal-lum imċaħħad minnhom.

Dak li qrajt kien inkiteb fl-1967.

Għadda ħafna żmien minn dak inhar u l-Ġnus Magħquda sussegwentement fl-1973 permezz tal-Kunsill tas-Sigurta' ħarġet ir- riżoluzzjoni 338 li titlob hekk:

" ... not later than 12 hours after the moment of the adoption of this decision..."

Hawnhekk qed jintalab biex ir-riżoluzzjoni 242 tal-1967 li għadni kemm iċċitajt tkun implimentata minnufih u jibdew in-negozjati biex jintlaħaq ftehim imsejjaħ "Durable peace in the Middle East."

M'għaddewx 12-il siegħa, iżda mill-1973 sal-lum għaddew kważi 33 sena.

Illum qegħdin iffaċċjati bl-istat ta' fatt fejn fit-12 ta' Marzu li għadda l-Kunsill tas- Sigurta` reġa' għal darb' oħra f'riżoluzzjoni 1397 qal li għandu viżjoni ta' reġjun fejn żewġ stati jgħixu fil-paċi.

Hawnhekk se nikkwota testwalment :

"A vision of a region where two states - Israel and Palestine - live side by side within secure and recognised borders."

Din hija viżjoni u nispera li ma tibqax ħolma li ż-żewġ popli jsiru ndaqs għax id-dinjita` ma titkejjilx mid-daqs fiżiku jew ġeografiku tal-pajjiż.

L- istat ta' San Marino, l-istat Malti u l-istat ta' pajjiż kbir għandhom l- istess dinjita` fil-komunita` internazzjonali.

Minħabba dan nemmen bi sħiħ li Israel u l-Palestina għandhom u jistgħu jgħixu biswit xulxin fi ħdan territorju sikur , delineat, definit u rikonoxxut minn xulxin.

Din ir-riżoluzzjoni 1397 tax-xahar li għadda enfasiżżat il-ħtieġa li jiġi mħares iċ-ċittadin u jkun imbiegħed minn kull periklu.

Din ir-riżoluzzjoni reġgħet tenniet il-fehma li għandu jkun hemm "a comprehensive just and lasting peace in the Middle East."

Ilna wisq nisimgħu il-kliem paċi komprensiva, paċi li ddum u paċi dejjiema u ġusta.

M'ilux kont qed naqra l-biografija ta' l-ex prim ministru Israeljan Rabin.

Intqal ħafna fuqu u ġie kritikat ħafna imma jekk wieħed jaqra l-biografija isib kemm kien bniedem li minkejja kollox emmen li ż-żewġ popli għandhom u jistgħu jgħixu flimkien fil-paċi u fis-serħan tal-moħħ.

Kemm hu u kemm-il President Arafat kienu bdew il-proċess ta' paċi qalbiena.

Irridu nemmnu li din tista' titwettaq u riżoluzzjoni 1397 tax-xahar li għadda tal-Ġnus Magħquda tgħid hekk:

"1. demands immediate suspension of all acts of violence,

2. calls upon the Israeli and Palestinian sides and their leaders to co-operate in the implementation of the Tenet work plan and Mitchell report recommendations with the aim of resuming negotiations on a political settlement.".

Kif qal il-President Amerikan: "Enough is enough".

Naħseb li l-komunita` internazzjonali kollha inkluż aħna tista' tħabbat fuq qalbha u tgħid mea culpa.

Il-politiċi kollha - huma fejn huma – u dawk li għandhom xi forma ta' awtorita` jew poter, għandhom id-dover sagrosant li jitħabtu lkoll għall-paċi dejjiema fil-Lvant Nofsani.

Qed ngħid dan mhux biex inkun għedt xi ħaġa imma għaliex verament nemmen li ftit 'il bogħod minni għandna niċċa li qiegħda bil-mod il-mod taqbad u tiqsar.

Min ħin għal ieħor tista' tisplodi u tinvolvi l-Mediterran kollu u għalhekk għandna għalfejn ninkwetaw għax aħna pajjiż li terz mill-prodott gross domestiku tagħna jiddependi mill-Mediterran.

Nistaqsi liema turist se jiġi Malta meta ftit 'il bogħod minnu għandu żewġ popli jew iktar maqbudin f'xulxin.

Nistaqsi wkoll liema investiment se jiġi fil-Mediterran meta ftit 'il bogħod hemm żona ta' insigurta', tkasbir ta' drittijiet u ta' qtil indiskriminat ta' l-innoċenti.

Il-bieraħ bil-lejl il-Ġnus Magħquda bdiet tiddiskuti l-implimentazzjoni tar- riżoluzzjoni li għadha kemm għaddiet u talbet lill-Iżrael iwaqqaf l-attakki tiegħu fuq it-territorju Palestinjan u jirtira lura t-truppi tiegħu.

Intqal li 250 Palestinjan innoċenti nqatlu dawn l-aħħar ġimgħatejn.

L-ilma u d- dawl huma maqtugħin, l-infrastruttruttura distrutta u l-karozzi u proprjeta' tkissru jew twaqqgħu.

Naħseb li għandna għalfejn ninkwetaw.

Jien nagħmilha ċara li jien kontra t- terroriżmu ġej minn fejn ġej.

Jien kontra t-terroriżmu għandu liema għamla għandu, immaterjalment jekk huwiex terroriżmu ta' individwu, ta' partit, ta' organizzazzjoni, ta' reġjun jew ta' stat.

Ma tagħmilx differenza jekk huwiex magħmul minn suicide bomber waħdu jew minn armata għax għalija huma indaqs.

Two wrongs do not make one right.

Iż-żewġ naħat għandhom jifhmu li ma jistax ikun jibqgħu jgħidu u jiffukaw fuq x'għamel l-ieħor.

Wasal iż- żmien li kull wieħed minnhom jgħid "ara jien x'għamilt".

Meta għandek konflitt li faċilment jista' jispiċċa f'konflagrazzjoni fil-Lvant nofsani rridu ninkwetaw bi sħiħ.

Semmejt ir-riżoluzzjonijiet tal-Ġnus Magħquda.

Kien hemm ukoll diversi riżoluzzjonijiet u diversi komunikati mill-Unjoni Ewropea li ħadet stand pjuttost iebes.

Sal-bieraħt lura l-President Prodi għamel dikjarazzjoni – li għandi hawn - fejn ma eskludiex li l-Unjoni Ewropea tissospendi l-ftehim ta' assoċjazzjoni li għandha ma' l-Iżrael.

Din hi xi ħaġa li ma konniex nisimgħu biha sa ftit xhur ilu.

Qegħdin f'xifer il-preċipizju.

Ma jistax ikun li jkun hemm attakki fuq siti storiċi u reliġjużi.

Dan qisu xi ħadd tefa' bomba fi knisja nisranija fejn nemmnu li twieled il-Feddej.

Kulħadd għandu dritt għall-emna tiegħu u jien nirrispetta ħafna r-reliġjon Lhudija u dik Musulmana.

Madankollu nitlob li jirrispettaw tagħna wkoll.

It-tliet reliġjonijiet li jemmnu fl-istess bniedem u fl-istess Alla għandhom jgħixu flimkien fl-istess belt.

Dan hu l-appell li għamel il- Qdusija Tiegħu l-Papa dan l-aħħar.

Kif qal il-President Prodi s-suicide bombers fi ftit ġimgħat qatlu mijiet ta' persuni innoċenti ġewwa Iżrael.

Dan huwa kundannabbli u inaċċettabbli.

Dawn l-aħħar għaxart ijiem inqatlu 300 Palestinjan, hemm mijiet oħrajn midruba u 1,400 arrestati.

Ma nistgħux nibqgħu nippermettu dan l-istat ta' fatt.

Il-Kummissjoni Ewropea għadha kemm adottat 8 packages ta' 5 miljun Ewro - kważi Lm3 miljun - biex jgħinu l-kriżi umanitarja li hemm.

Il-President Prodi qal "The West Bank is rapidly turning into a major humanitarian crisis".

Dan hu li għandna quddiem għajnejna u lkoll kemm aħna rridu nirrikonoxxu li dan l-istat ta' fatt huwa wieħed li jħammrilna wiċċna.

Dan iċ-ċiklu infernali u vizzjuż ta' vjolenza, tpattija, vendetta u ritaljazzjoni jrid jieqaf.

Il-vjolenza ġġib aktar vjolenza.

Il-vjolenza qatt m'hi se ġġib inqas vjolenza u inqas paċi.

Ma jistax ikun li persuni ta' l-International Committee tar-Red Cross, il- Palestinian Red Crescent Society u personnel mediku ieħor jiġu sparati u mwaqqfa milli jaqdu dmirhom.

Hemm saħansitra nies li qed jiġu miżmuma li jmorru l-isptar biex jiġu rikoverati.

Ma jistax ikun li jitwaqqfu d-dawl u l-ilma ta' l-isptarijiet u ta' kull forma ta' komunikazzjoni, inkluż dik tat-telefon.

Lanqas jista' jkun li wieħed jikkonfina lill-mexxej Palestinjan Yasser Arafat meta l-komunita internazzjonali kollha tgħid li huwa r-rappreżentant leġittimu tal-poplu Palestinjan.

Wieħed ma jistax jiddileġitimizza u jiskredita persuna li ġiet eletta b'mod demokratiku mill- poplu Palestinjan u jipprova jumiljah bħalma kienet umiljat lill-Unjoni Ewropea Iżrael meta żammet lill-President Spanjol Pikes u lil Solana milli jiltaqgħu mal-President Arafat ġewwa l-kwartieri tiegħu.

Huwa inaċċettabbli dan l-istat ta' fatt, Sur President.

Irridu nifhmu ftit x'qed jiġri ftit 'il bogħod minna.

Dan il-proċess ta' paċi jrid jerġa' jqum fuq saqajh.

Jien nemmen bi sħiħ li jista' jqum fuq saqajh u naħseb li hija ħaġa pożittiva li ż-żewġ naħat f'dan il-parlament qablu lkoll li ma jistax ikollna paċi fl-Ewropa mingħajr paċi fil- Mediterran.

Hekk kienet qalet Malta fl-1973 ġewwa Helsinki.

Kull gvern Malti segwa dik il-politika.

Il-komunita' internazzjonali ma tistax ma tinkwetax li l-futur tagħha qed jiġi mhedded.

Ma jistax ikun li l-ftehim ta' paċi jew ir-riżoluzzjoniijet tal-Ġnus Magħquda jispiċċaw kif effettivament spiċċaw bħala requiem għall-paċi mitlufa u mkasbra.

Aħna l-Maltin għandna nżommu dan in konsiderazzjoni tal-proċess tagħna ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Malta trid mhux biss tersaq viċin il-blokk politiku li huwa l-Unjoni Ewropea imma tajjeb li żżomm quddiem għajnejha li l-Unjoni Ewropea m'hijiex biss blokk politiku.

Hawnhekk se niċċita l- President Havel fid-diskors li ta fl-okkażjoni taċ-ċena statali li saret ad unur tiegħu:

"It is no wonder that today we jointly percieve united Europe as a spiritual, cultural, political and economic area which we actively want to shape in the spirit of the best traditions of our nations and states..."

Ninnutaw li l-ewwel kelma li semma kienet "spiritual".

L-Unjoni Ewropea hija żona primarjament spiritwali u kulturali u aħna l- Maltin irridu nissieħbu.

Tajjeb li nsemmu l-fondi reġjonali, il-cohesion funds, il-fondi strutturali, is-self u d-deċiżjonijiet li jaffettwawna pero` rridu ndaħħlu dan l-argument li ma jingħatax importanza biżżejjed.

Aħna rridu nissieħbu fl-ikbar blokk fejn hemm l-ikbar serħan tal-moħħ.

L-aħħar 50 sena kienu l-ewwel 50 sena ta' paċi assoluta fl-Ewropa minn 3,000 sena' ilu 'l hawn.

Minn żmien l-Imperu Ruman kull 50 sena kien hemm gwerra fl-Ewropa.

Kien hemm gwerer ċivili u imperu kontra ieħor, pero` l- aħħar 50 sena kienu l-ewwel 50 sena ta' paċi assoluta fejn tkattar l- investiment u għalhekk tkattret il-prosperita`.

Dan seħħ għaliex kien hemm il-paċi, is-serħan tal-moħħ u s-sigurta`.

Ħaġa ġġib lil oħra u għalhekk importanti li Malta tidħol f'dan il-blokk mhux biss ekonomiku u politiku imma ta' sigurta` u ta' serħan il-moħħ.

Irridu ningħaqdu jekk aħna rridu nġibu iktar investiment lejn xtutna u jekk aħna nifhmu eżattament x'ġara fil-11 ta' Settembru ġewwa l-Amerika.

Dakinhar it-tagħlima prinċipali kienet li ħadd m'hu immun mill-attakki terroristiċi li aħna nikkundaw bla tlaqliq ġejjin minn fejn ġejjin jew isiru għalxiex isiru.

Jekk nidħlu fl- Unjoni Ewropea ikun importanti li niggarantixxu lill-poplu tagħna serħan il- moħħ, ta' sigurta` u ta' paċi assoluta.

Din irridu nifhmuha u ma naħsibx li ġiet spjegata biżżejjed.

Wieħed mill-vantaġġi li se tagħtina l-Unjoni m'huwiex biss l-investiment u t-tkattir ekonomiku imma wkoll l-aspett ta' sigurta` u ta' serħan il-moħħ li aħna rridu nipparteċipaw fih bi dritt.

Mr Speaker, la qed insemmi x'qal il-President Havel ma nistax ma nsemmix u nfaħħarx id-dikjarazzjonijiet li ħareġ il-gvern Malti f'dawn l-aħħar ġranet fuq il-Lvant Nofsani.

Bla tlaqliq il-gvern Malti qal li ma jsib l- ebda ġustifikazzjoni fl-offensiva li qed issir fuq il-kwartieri tal- President Arafat.

Il-Gvern Malti qal hekk: "it considers Arafat to be the legitimate Palestinian Authority leader and urges the Israeli Government to heed the UN security council call to withdraw troops from Palestine."

Kif qal il-President Havel, Malta għandha l-limitazzjonijiet tagħha iżda għandha rilevanza kbira.

Jekk nagħmlu eżami ta' kuxjenza nsibu li aħna rridu nsiru membri fl-Unjoni Ewropea għax irridu li l-Ewropa takkwista dimensjoni Mediterranja akbar u aħjar.

Tajjeb li l-gvern Malti jallinea ruħu mad-dikjarazzjoni tal-Unjoni Ewropea li l-Iżraeljani u l-Palestinjani għandhom jieħdu "immediate and effective action to stop the bloodshed."

Ma naħsibx li dan il-fatt ġie ribadid biżżejjed fil-komunita` internazzjonali.

Naħseb li s-saltna tad-dritt internazzjonali, speċjalment il-humanitarian international law trid tkun salvagwardata, imħarsa u rispettata l-ħin kollu.

Ma jistax ikun li nkunu parteċipanti fis-silenzju ta' wħud mill-pajjiżi tal-komunita` internazzjonali u naraw human rights violations għaddejjin ta' kuljum.

Hemm il-kredibbilta` tal-komunita` internazzjonali li qiegħda fin-nofs u naħseb li tajjeb li ż-żewġ naħat ta' din il-Kamra jixtarru l- possibbilta` li jsir forma ta' kumitat.

Dan għandu jkun "a bi-partisian committee biex aħna nixtarru b'mod limitat u b'mod umli.

Ma nistgħux nippretendu li se nkunu l-United Nations jew l-Unjoni Ewropea imma tajjeb li ż-żewġ naħat juru li jaqblu b'vuċi waħda li s-sitwazzjoni fil-Lvant Nofsani hija inaċċettabbli u ma tistax treġi aktar.

Irridu nuru lil dan il- poplu li aħna kapaċi ningħaqdu f'forma simbolika u niddiskutu u nixtarru x'possibilitajiet ta' paċi jew ta' tiftix għall-proċess tal-paċi jista' jkun hemm.

Nerġa' ngħid għandna l-limitazzjonijiet tagħna u ma nistgħux nippruvaw nilbsu żarbun li ma jiġiniex.

Madankollu naħseb li bħala pajjiż ta' fidi nisranija li jħaddan il-valuri nsara ikollna nirribellaw kontra l- inġustizzja u kontra t-tkasbir tad-drittijiet u tad-dinjita` umana.

Nistieden li lkoll ngħidu b'vuċi waħda li nemmnu fl-istat Palestinjan u fid-dritt inaljenabbli tal-poplu Palestinjan li jkollhom stat tagħhom imħares minn kulħadd.

Daqstant ieħor nemmnu fi stat Iżraeljan li jgħix fil- paċi, fis-sigurta` u fis-serħan tal-moħħ sabiex iż-żewġ naħat jakkwistaw posthom u rilevanza akbar fil-komunita` internazzjonali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, l- Erbgħa, 10 ta' April, 2002 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ENEMALTA – BAĦRIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhija r-raġuni li diversi residenti fil-Baħrija bħal dawk ta' Triq il-Marga u ta' Triq Tumas Xerri qed ikollhom vultaġġ baxx f'xi ħinijiet tal-jum tanti illi lanqas jinxtel tubu tad-dawl u television?

Jista' jara li jitranġa dan l-inkonvenjent?

Jista' jikkunsidra li matul din is-sena tissaħaħ aktar is-substation tad-dawl tal-Baħrija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li x-xogħol meħtieġ biex tissaħħaħ il- provvista ta' l-elettriku fl-inħawi msemmija għandu jsir flimkien ma' xogħolijiet simili oħra.

TRIQ TUMAS XERRI - BAĦRIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Peress li n-numru ta' residenti mill-Baħrija jilmentaw li l- pressa ta' l-ilma hija baxxa ħafna fosthom dawk ta' Triq Tumas Xerri, jista' l-Ministru jara li titranġa s-sitwazzjoni mmedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

ĊENTRU TAL-MICROPROPOGAZZJONI - MODERNIZZAR - NEFQA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'apparat inxtara matul is-sena li għaddiet sabiex ġew immodernizzati l-laboratorji u l-faċilitajiet fiċ-ċentru tal- micropropogazzjoni f'Ħal Lija?

Kemm kienet tinvolvi l-ispiża ?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li l-apparat li nxtara għal-laboratorji u l-faċilitajiet f'Tal-Kmand Ħal Lija fis-sena 2001 hu dan:

Apparat Faċilitajiet Marble for laboratory benches Fax machine 2 section push up ladder Office furniture Trolleys Glasshouse office

Two drawer filing cabinet

Drill with stand Nikon Camera

L-ispiża ammontat għal Lm3,988.82

BAĦRIJA - FOSOS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Fid-dawl tas-sitwazzjoni tat-tħammil tal-fosos tal-Baħrija, jista' l-Ministru jara li jiġi investigat jekk dawn il-fosos humiex mimlija ħama tad-drenaġġ u għaldaqstant qed ikun kawżat il-fawran tagħhom matul il- jum għad-detriment ta' saħħiet ir-residenti u tal-ambjent rurali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li minn spezzjoni li saret fuq il-fossa tal-Baħrija ma jirriżultax illi hemm ħama.

Id-dipartiment m'għandux rapporti illi qiegħed isir fawran peress illi l-bowsers qegħdin jintbagħtu regolarment inkluż fil-weekends.

DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk anzjani li jkunu jixtiequ joqgħodu ġew dar tal-anzjani tal-gvern humiex qed jintbgħatu ġo djar tal-anzjani privati?

Jekk fl-affermativ, fejn qed jintbagħtu u kemm jiswa lill-gvern kull anzjan?

X'inhuma l-kriterji biex anzjan jintbat ġo dar tal-gvern u dawk biex jintbagħat ġo dar immexija mil-privat?

Kemm jiswa lil gvern, anzjan ġo dar tal-gvern?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-gvern laħaq ftehim ma żewġ kumpaniji privati li huma Healthcare Services Ltd u Care Services Ltd.

L-anzjani li japplikaw biex jidħlu f'dar tal-gvern isirilhom l-assessment mediku u soċjali biex jiġi stabbilit li veru jkollhom bżonn dan it-tip ta' servizz residenzjali.

Imbagħad jiġu offruti post f'dar privata għall-anzjani kemm il-darba ma jkunx hemm post fid-djar tal-gvern.

Il-gvern joħroġ id-differenza bejn dak li jikkontribwixxi l-anzjan u l- prezz miftiehem mal-operatur privat.

Il-kriterji għad-dħul fid-djar residenzjali tal-gvern u f'dawk privati li l-gvern laħaq ftehim magħhom huma l-istess.

Anzjan f'dar residenzjali tal-gvern għas-sena 2000 kien jiswa Lm10.18c kuljum.

Din ir-rata għas-sena 2001 għadha qed tiġi kalkulata.

XOGĦOL GOVERNATTIV - SAFAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid kemm il-darba siefer fuq xogħol governattiv is-sena l-oħra?

Kemm swiet kull żjara, kemm telgħu maltin fuq kull safra u x'kien ix-xogħol tagħhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba dwar ħidma uffiċjali barra minn Malta fl-2001.

PULIZIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm weġġgħu pulizija waqt il-qadi ta' dmirijiethom is-sena l-oħra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi b`żieda mat-tagħrif li jien tajt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

29805, matul is-sena 2001, kien hemm 3 membri tal-korp oħra li b`xi mod weġgħu waqt il-qadi tad-doveri tagħhom.

ĊIVIL - IMPJEGATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid kemm tkeċċew impjegati minn maċ-ċivil is-sena l-oħra?

Għaliex u ma liema dipartiment tal-gvern kienu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li kien hemm sitt uffiċjali pubbliċi li tkeċċew mis-servizz pubbliku matul is-sena l-oħra.

L-informazzjoni l-oħra mitluba mill-Onor.

Interpellat tinsab fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm il-vettura tal-pulizija kienet involuta f'inċidenti tat-traffiku is-sena l-oħra?

X' tip ta' veikoli kienu u kemm swew biex ġew irranġati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena 2001, in-numru ta` vetturi tal-pulizija li kienu involuti f`kolliżżjonijiet kien ta` 106.

Dawn kienu vetturi saloon - 82; vannijiet - 3; muturi - 18; vetturi heavy plant - 3.

In-nefqa sabiex dawn jiġu rranġati kienet tammonta għal Lm10,393.

AFM - TRAINING

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' suldati li marru fuq training jew manuvri militari barra minn Malta is-sena l-oħra?

X' rank kellhom u fejn marru u għaliex?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien infurmat li matul is-sena l-oħra 244 suldat u 55 uffiċjal ta' l-Armata marru fuq training jew manuvri militari (exercises/attachments) barra min Malta, f'dawn il-pajjiżi: Italja, Ġermanja, Renju Unit, Stati Uniti, Svezja u Belġu.

Ir-ranks tas-suldati kienu hekk:

Warrant officers 8 Staff sergeants 25 Surgenti 10 Burbardiera 28 Lance bombardiers 33 Gunners 140 244

KUNSILL TA' L-UNIVERSITA' - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta l-kunsill ta' l-universita' approva l- promozzjonijiet lill-istaff akkademika ta' l-Universita', x'rapporti dettaljati jkollhom il-membri biex ikunu jistgħu jaslu għad-deċiżjoni tagħhom, jew joqogħdu fuq sempliċi rakkomandazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-bord tal-promozzjonijiet hu magħmul minn tliet membri li jiġu eletti mis-Senat minn fost il-full professors li huma membri tas-Senat u minn membru li jiġi elett mill-kunsill minn fost il- membri tiegħu li mhumiex membri ta' l-Universita`.

Fil-każ ta' l-aħħar bord dan kien il-president tal-kunsill.

Għalhekk, mhux korrett wieħed jgħid li l-kunsill joqgħod fuq sempliċi rakkomandazzjoni.

Meta l-kriterji huma magħrufa l-bord, partikolarment meta deċiżjoni tkun waħda negattiva, ma jħossx li għandu jidħol fid-dettal bil-miktub.

Ir-Rettur informa x'kienu n-nuqqasijiet lil dawk l-individwi, li ma ħadux promozzjoni u xtaqu jafu għaliex.

UNIVERSITA' - PROMOZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom il-persuna li isimha qed jintbagħat separatament ma ngħatax il-promozzjoni għal associate professor fl-Universita' X'nuqqasijiet għandha fil-kwalifiki akkademiċi u tekniċi li ma ħallewhiex jilħaq il-kriterji stabbiliti biex jinħatar associate professor?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi għall-aħħar parti tat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

32413 u għal mistoqsija parlamentari nru.

UNIVERSITA' - PROMOZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom il-persuna li isimha qed jintbagħat separatament ma ngħatax il-promozzjoni għal associate professor fl-Universita?

X'kellha defiċjenti fil-qasam tal- pubblikazzjonijet u l-lecturing tagħha li żammewha milli tilħaq il-kriterji stabbiliti biex tinħatar associate professor?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat kif ġej: il-persuna msemmija saret lecturer fl-10 ta' Ġunju 1994 u ingħatat promozzjoni ta' senior lecturer tul l-aħħar eżerċizzju ta' promozzjonijiet fit-28 ta' Jannar 2001.

Minkejja li ma għaddewx il-ħames snin minn meta saret senior lecturer, xorta waħda ntbagħtet barra l-applikazzjoni.

Żewġ professuri barranin indipendentement minn xulxin ħassew li l-persuna konċernata ma kellhiex tingħata promozzjoni ta' associate professor.

DAY CARE CENTRE - KUNTRATT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'referenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija 32231 jista' jinvestiga kif ingħata l-kuntratt tal-kunsill lokali għall-kiri tad-day care centre ta' l-anzjani f'San Pawl il-Baħar?

ONOR.

AUSTIN GATT: B`referenza għall-mistoqsija preċedenti ta` każi ta` interess pekunarju li ġew investigati mid-dipartiment ninsab infurmat li meta d-dipartiment tal-kunsilli lokali lesta r-risposta għalija ma kien rċieva ebda allegazzjoni li fil-għotja tal-kuntratt għall-kiri tad-day care centre f`San Pawl il-Baħar, xi kunsillier li seta kellu interess pekunjarju ma ddikjarax dan u ħa parti fid-diskussjoni.

Wara li saret id-domanda parlamentari odjerna, minn stħarriġ li għamel issa id-dipartiment jirrizulta mill-minuti approvati tal-kunsilli li kien hemm dikjarazzjoni ta` interess pekunjarju u l-kunsillier involut ma ħax parti fid-diskussjonijiet.

Jidher ukoll mill-minuti provduti li l-kunsill segwa l-proċeduri kontemplati fir-Regolamenti tal-kunsilli lokali dwar l-offerti.

Għaldaqstant ma narax lok ta` investigazzjoni.

MCAST

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-fehma tal-kunsill edukattiv għal Għawdex dwar xi preżenza għandu l-MCAST f'Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TOURISM-BUSINESS LINKS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-pariri tal-kunsill edukattiv għal Għawdex dwar tourism-business links fl-iskejjel Għawdxin?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-kunsill edukattiv għal Għawdex qed jipprova jistabilixxi tourism business links agreements ma' l-iskejjel Għawdxin fuq l-istess linji kif ġew stabbiliti f'Malta l-education-business link agreements.

SINGLE PARENT FAMILIES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm single parent families mmexxijin mill-ommijiet klassifikat skond l- eta' u kemm għandhom tfal u dan fis-sena 2001?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ebda wieħed mid-dipartimenti jew entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi ma jżomm l-istatistika mitluba mill-Onor.

Interpellanti.

SAINT VINCENT DE PAULE RESIDENCE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk inbediex ix-xogħol tar-rikonstruzzjoni tas-swali ta' l-irġiel u tan-nisa l- 2 u 3-4 fir-residenza ta' San Vinċenz de Paule?

Meta se jitlesta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li x-xogħol ta' rikostruzzjoni tas-swali ta' l-irġiel 2/3-4 fir-residenza ta' San Vinċenz de Paule beda u mistenni jitlesta għal nofs is-sena d-dieħla.

PENSJONI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm benefiċjarji tas-social security pension fis-sena 2001, skond it-tip ta' pensjoni u skond il-gender?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- informazzjoni dwar benefiċċjarji ta' pensjoni kontributorja tas-sigurta' soċjali, f'Diċembru 2001.

LONE PARENTS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm lone parents fis-sena 2001, skond l-istatus maritali u gender?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellanti għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

32476 f'din l-istess seduta.

AIR MONITORING EQUIPMENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: B'riferenza għal offerta CT 238/2001 mħabbra fil-gazzetta tal-gvern ta' l-24/8/1 dwar provvista ta' air monitoring equipment (auto analytical equipment), jista' jgħid dan l-equipment inxtarax u jekk bediex jintuża ?

Fejn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant tagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

DETOX OUT PATIENTS UNIT - REFURBISHMENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid ġiex mibdi x- xogħol ta' estensjoni u alternations / refurbisment fid-Detox out patients unit fl-Isptar San Luqa kif imħabbar skond offerta CT 302/2001 fil-gazzetta tal-gvern ta' l-24/08/01?

Fiex jikkonsisti dan ix-xogħol u meta se jitlesta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ix-xogħol tad-Detox imbeda fil-15 ta' Frar, 2002.

Dan jikkonsisti prinċipalment, fil-bini ta' ħames t-ikmamar fuq in-naħa ta' wara tal-bini eżistenti.

B'dan it-tkabbir, dan iċ-Ċentru ser ikollu żewġ waiting areas, sitt clinics tat-tobba, tlett kmamar għal konsulenti, area minn fejn titqassam il- mediċina, aktar toilets separati għan-nisa, rġiel u għall-istaff kif ukoll uffiċċju, treatment room, u staff quarters.

Barra minn hekk, il-post ser jiġi rranġat sabiex jilħaq għall-bżonnijiet ta' persuni b'diżabilita' li jkunu jinħtieġu jattendu f'dan iċ-Ċentru.

Dan it-tibdil jinkludi bini ta' rampi fl-entraturi u toilets apposta għalihom, kemm għan-nisa kif ukoll għall-irġiel.

Huwa stmat li x-xogħol jitlesta sa' Lulju ta' din is-sena.

REDUNDANCY

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu in-numru ta' persuni li tilfu l-implieġ tagħhom minħabba redundancy minn Jannar sallum?

X'tip ta' xogħol kienu jagħmlu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li tilfu l-impjieg tagħhom minħabba redundancy u ġew jirreġistraw għax-xogħol matul Jannar u Frar 2002 huwa ta' 670.

(Malta u Għawdex)

Ix-xogħol li kienu jagħmlu dawn huwa kif ġej:

l. 26 persuna kienu jaħdmu bħala senior officials jew managers

9 persuni kienu jaħdmu bħala professionals

32 persuna kienu jaħdmu bħala technicians

44 persuna kienu jaħdmu bħala clerks

91 persuna kienu jaħdmu bħala service workers

14 il-persuna kienu jaħdmu bħala skilled agricultural and fishery workers

154 persuna kienu jaħdmu bħala craft and related trades workers

73 persuna kienu jaħdmu bħala plant and machine operators and assemblers

227 persuna kienu jaħdmu bħala elementary occupations

ILMA MILL-IMPJANT TA' SANT'ANTNIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li mhux qed jingħata ilma mill-impjant ta' Sant' Antnin fiż-żona ta' Ħabel l-Abjad fiż-Żejtun?

Id- dipartiment ser jidħol responsabbli għat-telf li dawn il-bdiewa qed isofru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li ilma mill-Impjant ta' Sant'Antnin għal Ħabel l-Abjad qiegħed jingħata b'mod regolari, iżda peress li fuq dan il- main hemm ħafna tappings li saru mill-istess bdiewa tal-viċinanza ta' l- istess main, minħabba fihom l-ilma qiegħed ibati biex jasal sal-ġibjun tal- Ħabel l-Abjad meta jiġi ppumpjat.

Tajjeb li jingħad ukoll li l-ilma jiġi ppumpjat mill-impjant ta' Sant' Antnin għal ġo ħames ġibjuni mid-dipartiment tad-drenaġġ, filwaqt li d- dipartiment tal-biedja hu responsabbli mid-distribuzzjoni ta' l-ilma.

It- tappings li diġa' semmejt jinsabu fil-main li jwassal l-ilma mill-impjant għal ġol-ġibjuni.

AFM - ĦSARAT TA' VETTURI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid min hu responsabbli għat-tiswija ta' ħsarat tal-vetturi u tgħamir ieħor tal-forzi armati?

Kemm intefaq fis-sena finanzjarja li għaddiet biex jissewew vetturi, gaffef, eċċ?

Kemm hemm vetturi - trakkijiet, karozzi, gaffef u impjant ieħor li bħalissa huma bil-ħsara?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien infurmat li, b'eċċezzjonijiet rari, l- vetturi tat-triq tal-forzi armati jissewwew fil-workshops tagħhom stess.

Matul is-sena 2001, intefqu total ta' Lm22,121.56c fuq tiswija u manutenzjoni tal-vetturi, gafef, eċċ.

Jidhirli li l-informazzjoni l-oħra ma għandhiex tkun pubblikata.

SPORTS - DROGA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Bħala Ministru responsabbli mill-isports, jista' jgħid x'għajnuna qed tingħata lill-għaqdiet varji biex jiżguraw li ma jkunx hemm min jieħu droga fl- isport?

Fis-sena finanzjarja li għaddiet u s'issa din is-sena kemm kien hemm talbiet mill-għaqdiet sportivi, għall-dan l-għan?

Kemm intlaqgħu?

X'risultati kien hemm?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għajnuna lill-għaqdiet varji biex jiġi żgurat li ma jkunx hemm abbuż ta' droga fl-isport tingħata permezz ta' għajnuna finanzjarja biex isiru testijiet barra minn Malta f'laboratorji speċjalizzati.

Matul is-sena li għaddiet kien hemm talbiet mill-Malta football association u mill-kummissjoni regatta.

Iż-żewġ talbiet ġew milqugħa.

Din is-sena s'issa intbagħtu talbiet għall-għajnuna mill-istess għaqdiet.

S'issa ġiet mgħoddija għotja lill-kummissjoni regatta.

L-għajnuna lill-Malta football association tintbagħat wara li jiġu preżentati r-riċevuti.

Id-dipartiment jitlob kopja tar-riċevuti biex jikkonferma t-testijiet meħtieġa.

Ir-riżultati tat-testijiet ma jintbagħtux lid-dipartiment iżda jiġu pubblikati mill-istess għaqdiet.

ISRAEL - AMBAXXATUR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid jekk meta dan l-aħħar kien hawn l- ambaxxatur ġdid tal-Israel, urieħx it-tħassib tal-Gvern Malti għas- sitwazzjoni fil-Lvant Nofsani?

Il-Gvern Malti għamel xi pressjoni għat- twaqqif tal-ġlied f'fora internazzjonali?

ONOR.

JOE BORG: Il-pożizzjoni li qed jieħu l-Gvern Malti dwar il-qagħda mwiegħra u l-iżviluppi nkwietanti li jseħħu kuljum fil-Lvant Nofsani hija magħrufa.

Din il-pożizzjoni issostni l-ħtieġa li jiġu rrispettati r- riżoluzzjonijiet tan-Nazzjonijiet Uniti fir-reġjun, li jkun rikonoxxut l- Istat Palestinjan u li tiġi garantita s-sigurezza ta' l-Israel.

Meta, fi Frar 2002, l-ambaxxatur ġdid ta' l-Israel żar Malta sabiex jippreżenta l-kredenzjali tiegħu lill-eċċellenza tiegħu l-President ta' Malta, kellu laqgħat, fost oħrajn, kemm mal-Prim Ministru kif ukoll miegħi.

Ma setax jonqos li l-gvern juri t-tħassib tiegħu għat-tensjoni li teżisti fir-reġjun minħabba fil-ġlied kontinwu li għaddej, kif isir ukoll f'kull okkażjoni f'fora internazzjonali fejn ikun relevanti li jitqajjem dan is- suġġett.

INDUSTRIJA TAT-TURISMU - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: 1) Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema full time li qed jaħdmu fl-industrija tat-turismu? 2) Kemm hemm ħaddiema part time f'din l-industrija?

Fil-każ ta 1 u 2 kemm il-ħaddiema ingħata is- sensja f'dan l-aħħar 6 xhur mill-1 ta' Settembru sa llum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond statistika miġbura mill-korporazzjoni għax- xogħol u t-taħriġ, f'Novembru 2001 kien hemm 9,496 persuna taħdem full-time fl-industrija tat-turiżmu.

Mill-1 ta' Settembru 2001 sa Novembru 2001 kien hemm 135 persuna li kienu jaħdmu full u part-time li marru jirreġistraw għax-xogħol wara li ġew redundant mis-settur tat-turiżmu.

Infurmat li, rigward in-numru ta' ħaddiema part-time fis-settur tat- turiżmu, l-informazzjoni għadha qed tinġabar.

AFM – LANEĊ BIL-ĦSARA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma li numru ta' laneċ tal-forza marittima tal-armata huma bil-ħsara?

Jista' jgħid jekk qed isirux taħdidiet ma' pajjiż ieħor biex l- iskwadra tiġi modernnizata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Hija ħaġa komuni li forza marittima jkollha numru ta' mezzi weqfin bil-ħsara jew għall-manutenzjoni.

Dan jgħodd ukoll għall-iskwadra marittima tal-forzi armati.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija nikkonferma li qegħdin isiru taħdidiet biex il-forzi armati jkollhom mezzi dejjem aħjar.

HOUSING – STALLAR TA' LIFTS

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'referenza għal mistoqsija parlamentari nru.

31940, jista' l-Ministru jara li l-awtorita kompetenti tinvestiga dan il- każ sabiex jekk hu possibli jiġi nstallati lifts peress li sal-lum għadu ma sar xejn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-awtorita' tad-djar għadha qed tinvestiga jekk hux possibbli li jiġi nstallat lift fil-post indikat.

MIA - ATCC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-ex-ħaddiema tal-(ATCC) air traffic control corps saru parti mill-MIA, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn (f'ħafna każi wara għexierien ta' snin servizz) humiex intitolati għal-titjib li kien hemm fil-pagi wara r-re-organizzazjoni li saret ftit ilu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li l-ex-ħaddiema ta' l-Air Traffic Control Corps mhux talli kienu ntitolati iżda fil-fatt ħadu t-titjib li kien dovut lilhom skond ir-riorganizazzjoni fis-servizz pubbliku li saret b'effett mill-1 ta' Jannar 2001.

NATIONAL INSURANCE - RATI TA' ĦLAS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-rati ta' ħlas tal- bolla tan-NI għal din is-sena?

Kif kienu fis-snin 1998, 1999, 2000 u 2001?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor Interpellant li l-informazzjoni mitluba tinsab fl-għaxar skeda ta' l-att dwar is-sigurta' soċjali kif emendata u approvata mill-parlament fis-snin rispettivi.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-iskeda għas-snin mitluba.

LANDS DEPARTMENT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta ser isir il-ħlas ta' kumpens għall-fond 34A u 34B Sqaq Brittaniku No. 2 Tarxien?

ONOR.

TONIO BORG: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, il-vot biex isir ħlas ta` kumpens żdied b`mod sostanzjali matul dawn l-aħħar sentejn.

Xorta jibqa` l- fatt li mhux it-talbiet kollha jistgħu jiġu indirizzati.

U għalhekk dan il- gvern qed jieħu l-passi biex jindirizza din il-problema prinċipali.

LANDS DEPARTMENT

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li rreġistraw il-proprjeta tagħhom fl-iskema li kien hemm tul l-ewwel xahrejn tas-sena għal reġistrazzjoni volontarja tal-propjeta?

Jista' jaqsamhom lokal b'lokal?

ONOR.

TONIO BORG: L-iskema volontarja ta` reġistrazzjoni ta` proprjeta` fil-Belt Valletta, Floriana, Birgu, Bormla u l-Isla fetħet fit-12 ta` Novembru 2001 u għalqet fit-28 ta` Frar 2002 peress li ġiet estiża.

Ninsab infurmat illi l-ammont ta` applikazzjonijiet li saru minn sidien li wrew interess li jirreġistraw il-proprejta` tagħhom huwa kif ġej:

Belt Valletta 470 Floriana 329 Birgu 275 Bormla 690 L-Isla` 384

TRIQ IL-GANDOFFLA - B'BUĠIA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'referenza għall-parti tan-nofs ta' Triq il-Gandoffla f'B'Bugia, jista' l-Ministru jgħid jekk hux il-ħsieb li din it-triq tinbena u tiġi mgħotija wiċċ bħall-kumplament tat-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari nru.

B'BUĠIA - TRIQ IR-RIZZA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'referenza għal Triq ir-Rizza, B'Buġia fejn id-drains qegħdin ifuru fil-basements tad-djar kull meta tagħmel ix-xita, jista' l- Ministru jintervjeni u jara li dan l-istat ta' fatt ma jibqax jippersisti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li d-dipartiment m'għandu l- ebda rapporti ta' xi ħsarat fil-main tal-gvern.

F'ħafna każi, peress illi diversi djar għandhom l-ilma tax-xita imqabbad illegalment mas-sistema tad- drenaġġ, dawn ifuru meta tagħmel ix-xita għaliex is-sistema tad-drenaġġ mhix maħsuba biex tlaħħaq ma' l-ilma tax-xita wkoll.

ENEMALTA - TRIQ IL-GISTAKOR - ĦAL GĦAXAQ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għal Triq il-Gistakor Ħal Għaxaq, jista' l-Ministru jara li tintlaqa' l-applikazzjoni tar-residenti, li ilha pendenti ma' l- Enemalta għal aktar minn sentejn sabiex isiru bozoz fit-triq tagħhom li għadha bla wiċċ, mhix imniffda, u mudlama?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba biex ikun hemm dawl adekwat fit-triq imsemmi qed tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra simili.

ENEMALTA - B'BUĠIA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-ħażna massiċċa ta' enerġija f'Birżebuġia bħalma huma gas, petrol, diesel u pitrolju, fost oħrajn, jista l-Ministru: a) jikkonferma illi din il-ħażna hija tant kbira li f'każ ta' emerġenza din tista' tkun potenti biżżejjed biex teqred B'Buġia? b) jgħid x'miżuri qegħdin jittieħdu sabiex tali eventwalita tiġi evitata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li t-taqsima tal-petroleum tal- korporazzjoni Enemalta qed tkompli tagħti l-attenzjoni kollha fuq il- manutenzjoni tat-tankijiet u kull apparat li għandha.

It-taqsima tal-Gass qed tagħmel dak kollu possibbli fejn tidħol sigurta' ta' dan l-impjant.

Madanakollu, peress li l-abitant resaq viċin wisq ta' l-impjant, dan, fi żmien qasir, ser jiġi trasferit għal post aktar adattat.

MTIEĦEN TAR-RIĦ - POMPI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi tip ta' skema għal għajnuna għall-irranġar ta' l-imtieħen tar-riħ peress li dawn huma parti mill- pajsaġġ malti ukoll meta jkollhom xi ħsara, peress li jqumu ħafna sabhiex jittranġaw qegħdin monfok jitneħħew u jiġu sastituiti minn pompi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li l-kummissjoni għall-għajnuna finanzjarja fi ħdan dan il-ministeru tilqa' u tikkonsidra talbiet għal għajnuna finanzjarja rigward tiswija u manutenzjoni ta' mtieħen tar-riħ u swieni, sabiex dawn jibqgħu jinżammu fi stat tajjeb u jkun ppriservat l- ambjent naturali ta' pajjiżna.

L-għajnuna finanzjarja tikkonsisti f'għotjiet li jkopru l-ispejjeż kollha involuti fil-manutenzjoni ta' dan il- wirt kulturali Malti.

CRASH BARRIER

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li ssir crash barrier quddiem ir- residenza li l-parikolaritajiet dwarha jidhru separatament minn din il- mistoqsija parlamentari nru. peress li mhux l-ewwel darba li daħlu fiha karozzi li jkunu għaddejjin minn din it-triq arterjali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li peress li fil-ġnub tal-bieb tar- residenza msemmija mill-Onor.

Interpellant hemm postijiet li jintużaw għal użu kummerċjali, tajt struzzjonijiet lid-direttorat għat-toroq biex jikkunsidra s-suġġeriment flimkien mal-kunsill lokali.

HOUSING - AKKOMODAZZJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jitħaffef il-każ ta' ġuvni li ftit tal-ġranet ilu mietu l-ġenituri tiegħu u allura jinsab waħdu, ismu qed jintbagħat under separate cover li applika biex il-post fejn jgħix idur fuqu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-persuna ndikata għandha tipproduċi d-dokumenti li ntalbet mid-dipartiment biex tkun tista' tiġi rikonoxxuta fil-kirja flok il-ġentituri tagħha.

SKOLA PRIMARJA TA' Ħ'ATTARD - NEFQA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefqu flus s'issa fuq xogħlijiet li qegħdin isiru fl-iskola primarja ta' Ħ'Attard?

X'xogħlijiet fadal li jitlestew u meta hu ippjanat li dan ix-xogħol jitlesta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-aħħar snin sal-lum saret in-nefqa kapitali ta' Lm531,163 f'xogħlijiet fl-iskola primarja ta' ĦAttard.

Ix-xogħlijiet li fadal jitlestew huma ta' finitura fis-sala l-ġdida li jikkonsistu f'xogħlijiet ta' injam, ħadid, zokklatura tal-ħitan u purtiera għal fuq il-palk: servizzi mekkaniċi u elettriċi u ta' finitura f'basement taħt is-sala ta' l-iskola u l-bini ta' sub-station fil-ġnien pubbliku li jmiss ma' l-iskola biex permezz tagħha tissaħħaħ il-provvista tad-dawl fl- istess skola.

Dawn huma ppjanati li jitlestew sa tmiem is-sena 2002.

Sadanittant fi sħubija mal-kunsill lokali ta' Ħ'Attard hu pproġettat li jsir tkabbir ta' l-ispazji rikreattivi ta' l-iskola u hu ttamat li l- proġett ikun komplut sa l-aħħar ta' Awissu 2003.

UNJONI EWROPEA - INDUSTRIJA TAL-BARRIERI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jirrispondi t-tieni parti ta' mistoqsija nru.

32408, jiġifieri bħala l-ministeru responsabbli mill-industrija tal- barrieri x'qiegħed isir sabiex l-operaturi jiġu informati dwar ir-riformi meħtieġa fis-settur minħabba l-applikazzjoni tar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropeja?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Napprezza jekk l-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku u jgħid għal liema regolamenti ta' l-Unjoni Ewropeja qiegħed jirreferi.

KALAXLOKK - PERITI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

32403 u cioe, jista' jgħid kif il-kumpanija Kalaxlokk għażlet lill-periti imsemmija?

X'inhi r-rata ta' ħlas ta' dawn il-periti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li l-periti ġew magħżula direttament mill-Management tal-Kumpanija.

Il-Periti Miċallef Grimaud u Zammit jitħallsu bir-rata ta' tnejn fil-mija tal-proġett li jkunu qed jieħdu ħsieb u l-Periti Mifsud u Greċh jitħallsu bir-rata fissa ta' Lm4.60 fis-siegħa, inkluża l-VAT.

WSC

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għar-risposta ta' mistoqsija nru.

32402, jista' l- Ministru jgħid liema distretti ġew rilokati f'liema postijiet mill- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li d-distrett numru 1 li kien allokat il-Bombi (Floriana) ġie rilokat f'San Ġwann fil-bini li jinsab fih id- distrett numru 3.

Il-maħżen ta' distrett numru 4 ġie rilokat fil-bini li jinsab fih id-distrett numru 2 fl-Imrieħel.

PENSJONI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara jekk, il-persuna li d- dettalji tagħha qegħdin jiġu separatament hawn annessi, hix qed tirċievi l- ammont dovut lilha bħala pensjoni stante illi apparentament din ilha snin ma tiġi riveduta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

32544, li kienet dwar l-istess persuna ndikata.

BANK ĊENTRALI – NON-PERFORMING LOANS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru fid-dawl tat-tħassib ġustifikat li wera pubblikamanet dan l-aħħar il-gvernatur tal-Bank Ċentrali dwar non-performing loans mill-banek kummerċjali tista tagħti indikazzjoni tal-medja ta' dawn in non-performing loans sena b'sena, matul dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-medja ta' non- performing loans tvarja minn żmien għal żmien u hija effettwata minn numru ta' fatturi fosthom dawk regolatorji li jiġu stabbiliti biex tinżamm is- sanezza tas-settur bankarju.

Għaldaqstant, minħabba is-sensittivita' tas- settur finanzjarju, l-awtorijtajiet regolatorji kienu u għadhom ta' l- opinjoni li l-figuri mitluba ma għandhomx jiġu ppubblikati.

BERĠA TA' SAN GWANN - MEDIĊINI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li anzjani minn San Ġwann li kienu jinqdew għall-mediċini kollha mill-Berġa tal-lokal issa f'ċerti każi qed ikollhom joqgħodu jmorru ċ-ċentru tas-saħħa tal-Gżira bi strapazz kbir għalihom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li l-uniku tibdil li sar riċenti rigward ġbir ta` mediċini mill-bereġ kollha huwa dak li jikkonċerna mediċini li jaqgħu taħt il-kategorija ta` psikotropiċi/narkotiċi.

Peress li fil-bereġ m'hemmx servizzi ta` spiżjar, it-tqassim ta` mediċini li jaqgħu taħt il-kategorija ta` psikotropiċi/narkotiċi fil-bereġ ma huwiex konformi mal-liġi u għaldaqstant il-pazjenti kienu mitluba biex jibdew jieħdu dawn il-mediċini mill-poliklinika tad-distrett tagħhom.

Ċirkulari dwar dawn l-arranġamenti ġodda kienet inħarġet mid-diviżjoni tas-saħħa u tqassmet lin-nies kollha li jinqdew mill-bereġ.

GĦAJN TUFFIEĦA - HUTS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid min hu responsabbli mill-huts u kmamar li kienu tas- servizzi ingliżi f'Għajn Tuffieħa u li sa ftit ilu kienu mifthuħin tant li kienu jintużaw temporanjament għar-rikrejazzjoni minn familji li kienu jmorru fl-inħawi?

Billi huwa allegat li dawn ġew magħluqin dan l-aħħar tista' tindika jekk dawn ġewx magħluqin mill-gvern innifsu jew minn membri tal-pubbliku illegalment?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi f`Għajn Tuffieħa hemm diversi huts u kmamar li kienu tas-servizzi Ingliżi u dawk kollha jaqgħu f`waħda jew oħra minn tlett areas li huma separatament mogħtija mill-gvern b`ċens temporanju lil Ħal Ferħ holidays co. ltd., lill-assoċjazzjoni tal-iscouts u lill-Partit Laburista Malti.

TOMNA LANE - SAN ĠWANN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid billi minkejja d-djuq tagħha, Tomna Lane f'San Ġwann hija waħda mill ftit triqat fir-raħal li tintuża two way għat-traffiku, issa li twessgħet parti minnha li qatt ma ġiet asfaltata tistax' t-triq titwessa' kollha kemm hi u tiġi asfaltata għall-konvenjenza tar-residenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li s-sidien ta' l-art li għadha ma ġietx żviluppata għandhom applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar biex is-sit tagħhom ikun żviluppat.

Għalhekk d-direttorat għat-toroq ser ikompli jsegwi l-każ.

TOMNA LANE - SAN ĠWANN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jkompli jinvestiga l-problema akuta ta' ġrieden li hemm fi Sqaq Tomna, San Ġwann għaliex għalkemm ġieli marru xi uffiċjali tas-sanita' biex jirrimedjaw il-problema, il-problema għadha akuta aktar minn qatt qabel?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li fit-23 ta` Marzu 2002 ħaddiema mis- sezzjoni tal-Pest Control kienu diġa` għamlu trattament intensiv ta` tqegħid ta` velenu fil-lokalita` ndikata fil-mistoqsija wara rapporti li saru lit-taqsima tas-saħħa ambjentali tad-dipartiment tas-saħħa pubblika.

Trattament simili reġa` twettaq fit-28 ta` Marzu 2002.

Il-problema ser tibqa` tiġi segwita sakemm l-infestazzjoni ta` ġrieden tiġi taħt kontroll.

LUKANDI - BEACH CONCESSIONS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid b'kollox kemm hemm lukandi li allegatament ħadu beach concessions akbar milli suppost kienu intitilati għalihom?

X'passi qed jittieħdu mill-awtoritajiet dwar dan?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi d-dipartiment ta` l-artijiet ma jirriżultalux illi xi lukanda ħadet beach concession akbar milli hi intitolata għaliha.

TRIQ LESLIE RANDLE - IMTARFA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'wassal għad-deċiżjoni li Triq Leslie Randle, tiġi one way meta tiflaħ sew li tibqa two ways bħal diversi toroq oħra fl-inħawi fl-Imtarfa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija gad-domanda parlamentari Nru. 32279.

HOUSING - KERA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-persuni tal- familja li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament u li sa riċenti kollhom Lm60 kera fis-sena u li d-dħul tagħhom ma jeċċedhiex Lm4000 fis- sena, ġew avżati b'awment fil-kera b'Lm10 aktar kull tlett xhur?

Jarax li dan ma hux ġustifikat fiċ-ċirkostanzi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-sussidju tal-kera tal-familja indikata mill-Onor.

Interpellant ġie rivedut skond il-kuntratt ta' kiri tal-4 ta' Mejju 1994 li ffirma l-istess inkwilin meta ġie allokat il-post.

Jiena infurmat illi dan diġa' ġie spjegat kemm il-darba lill-istess inkwilin mid-dipartiment.

HOMPESCH ROAD

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-tielet parti tal- kustruzzjoni f'Hompesch road, mir-roundabout fejn taqsam Cospicua road, sal- mina ta' Żabbar, hix se titkompla?

Jekk iva f'kemm żmien hu l-ħsieb li din il-parti titlesta?

Meta din se tibda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-parti tat-triq li rreferiet għaliha l-Onor.

Interpellanta hi parti mill-proġett u x-xogħol fiha ser jibda dalwaqt.

Ix-xogħol hu mistenni li jitlesta' fi żmien għaxar ġimgħat.

Tajjeb wieħed ifakkar li kieku ma kienx hemm ħafna ħela ta' ħin fil-qrati mill-kunsill lokali Fgura, dan ix-xogħol sa issa kien ikun mibdi u kważi mitmum.

MCAST – DRAFTSMAN COURSE - STIPENDJU

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid kif l-istudenti li qed jieħdu d-draftsman course tal-MCAST għadhom lanqas ħadu l-istipendju ta' Marzu?

X'inhi r-raġuni għal dan id- dewmien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab infurmat li ma kien hemm ebda ilmenti li xi studenti li qed jattendu l-kors ta' draftsman fl-MCAST ma rċevewx l- istipendju ta' Marzu fil-ħin.