MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 214 Il-Ġimgħa, 17 ta' Diċembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 214

Il-Ġimgħa, 17 ta' Diċembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 17 ta' Diċembru, 1999

WERREJ MINUTI 506

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 506

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2000

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI

JITRESSAQ L-ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI

(ORDNI PERMANENTI NRU.

82) 510

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (2000)

APPROPRIATION (2000) BILL 540

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1999

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA

GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 1999 542

JITRESSAQ L-ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1999

(ORDNI PERMANENTI NRU.

82) 544

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1999)

SECOND (1999) APPROPRIATION BILL 544

AĠĠORNAMENT 546

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 549

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 213 li saret fis-17 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MELLIEĦA - TOROQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux se tintlaqa' t-talba tal-kunsill lokali tal-Mellieħa biex it-triq li minn ħdejn il-kumpless ta' Ħal Ferh twassal sal-Manikata - din tintuża anke mill- karozzi tal-linja - tiġi rranġata?

Jikkonsidrax il-fatt li jekk din it- talba ma tintlaqax il-kunsill lokali jkollu jagħmel din it-triq hu u mbagħad ikollu ferm inqas x'jonfoq mill-Lm40,000 li għandu għat-toroq u l- bankini tal-Manikata.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li d-dipartiment tat-toroq ilu għal diversi snin jaħdem mal- kunsill lokali tal-Mellieħa dwar din it-triq u ġie deċiż li jsir ix-xogħol neċessarju skond programm imħejji minn konsulenti Ġermaniżi li qegħdin jaraw x'inhuma l-prijoritajiet ta' link roads ta` dan it-tip.

ST JAMES CAVALIER

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-bini ta' St. James Cavalier hux se jkun lest kollu biex jiġi miftuh iċ-ċentru ta' l-arti għall-millennju?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ix-xogħol fuq St James Cavalier huwa fi stat tali li ċ-ċentru ta' l-arti se jkun inawgurat fl-aħħar tas-sena u fil-bidu tal-millennju l-ġdid.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Skond pjani li kienu saru l-istruttura li kien hemm kienet tiflaħ ċertu piż imma issa li nbidlu l-pjani l-istruttura nbidlet xi ftit u hemm ċertu materjal, bħal travi u affarijiet simili, li jistgħu jkunu ta' periklu għax qed ikollhom piż aktar milli kien ippjanat li jkollhom.

Jaf il-Ministru b'din is-sitwazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, fil-fatt m'iniex informat li kien hemm xi problema tat-tip li qed isemmi l-Onor.

Interpellant u jekk għandu xi informazzjoni addizzjonali nitolbu jagħtihieli.

Safejn naf jien fil-bini ta' St James Cavalier m'hemmx load bearings differenti milli kien hemm qabel, jiġifieri l-istruttura għadha kif kienet qabel.

Id-differenza hi li l-post qed jintuża għal skopijiet oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Ladarba qed nitkellmu dwar il-Belt, irrid niġbed l- attenzjoni li qed ikun hemm dewmien biex jittieħdu l-passi neċessarji fuq toroq li ngħaddu minnhom aħna lkoll.

Waħda minn dawn it-toroq - kif tidħol minn fuq Bieb il-Belt, tikser 'l isfel - kienet ilha 'l fuq minn sena fi stat ħażin u issa fl-aħħar ingħatat it-tarmak.

Per eżempju, il-bankina ta' quddiem il-Palazz għandha l-madum kollu mċaqlaq.

Din hija għarukaża għax il-membri parlamentari kollha minn hemm jgħaddu u ħadd ma ta kas li jieħu ħsiebha.

Il-bieraħ stess waqt li kont qiegħed nitkellem ma' l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici, nara mara anzjana taqa' u taqsam irkoppitha ma' waħda mill- madumiet li nqalgħu.

Dan jirrifletti ħażin fuqna għax dak li jkun jgħid: Jekk dawn ma jirranġawx l-affarijiet li jaraw huma stess, aħseb u ara kemm se jirranġaw affarijiet li ma jarawx!

MR SPEAKER: Il-Ministru Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajjeb li wieħed jgħid li x-xogħol li semma' l-Onor.

Interpellant m'huwiex responsabbli minnu l-gvern ċentrali imma l-gvern lokali.

Fil-fatt wara l-maltempata li kellna ftit tal-ġranet ilu kellu jidħol il-gvern ċentrali, bi ftehim mal-kunsill lokali, biex jirranġa din it-triq, li prattikament kellha issir mill-ġdid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Kemm jiena kif ukoll il-poplu jiddispjaċina meta nisimgħu dawn l-affarijiet.

Kif nistgħu niġu hawnhekk u ngħidu li dawn m'humiex responsabbilta' tagħna?

Jekk min hu responsabbli mhux qed jieħu ħsieb l-affarijiet kif suppost, għallinqas għandna nduru fuqu u ngħidulu li m'huwiex qed jagħmel xogħlu sew u mhux noqogħdu bil-qiegħda ma nitkellmu xejn!

Fuq kollox dawn l-affarijiet jirriflettu ikrah mal-poplu, ikun min ikun fil-gvern.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajjeb li l-Onor.

Membru jibda jagħraf bis-serjeta' li r-responsabbiltajiet li għandhom il-kunsilli lokali huma differenti għal kollox mir-responsabbiltajiet li għandu l-gvern ċentrali.

Madanakollu dan ma jfissirx li d-deputati, ikunu ta' liema naħa jkunu, m'għandhomx jiġbdu l- attenzjoni tal-kunsilli lokali għal ċertu xogħol.

Jekk irridu bis-serjeta' li l-kunsilli lokali jimxu 'l quddiem mhux biss fir-responsabbiltajiet tagħhom imma anke fil-mod li jagħmlu x-xogħol, irridu niddistingwu bejn funzjonijiet tal-gvern lokali u dawk tal-gvern ċentrali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Jiena m'għandi xejn kontra ħadd imma allura meta għamilna t-tibdil biex daħħalna l-kunsilli lokali ħalli jagħmlu xogħol li ma konniex kapaċi nagħmlu aħna, nfaqna l-flus fix-xejn?

Dan ma jagħmilx sens għax xorta waħda m'humiex qed jagħmlu x-xogħol li ma kienx jagħmel il- gvern.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-Onor.

Borg m'huwiex l-ewwel wieħed f'din il-Kamra li esprima ruħu b'dan il-mod fuq il-kunsilli lokali, pero' l- esperjenza ta' dawn l-aħħar sitt snin urietna ...

(Interruzzjonijiet) Ir- realta' hi li l-kunsilli lokali mhux biss qegħdin jerfgħu responsabbilta' ġdida imma qegħdin juruna li ċertu xogħol huma kapaċi jagħmluh ħafna aħjar minna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Kemm kienet l-istima oriġinali għall-proġett ta' St. James Cavalier?

L-ispiża li saret qiegħda in line ma' l-istima oriġinali?

Jekk m'hijiex in line, kemm hi ż-żieda u għaliex kien hemm din iż-żieda?

MR SPEAKER: |l-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Illum l-ispiża ta' St James Cavalier tammonta għal Lm3.75 miljun.

Meta konna bdejna x-xogħol ma konniex għamilna stima ta' l-ispiża totali imma meta sar ix-xogħol kollu ġie jiswa l-ammont li konna qed nipprevedu.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jikkonsidrax il-Ministru li jagħmel audit ta' kif sar ix-xogħol taħt l-amministrazzjonijiet kollha, kemm mil-lat professjonali kif ukoll mil-lat tekniku.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kieku kelli nagħmel audit ta' dak li sar taħt l-amministrazzjoni preċedenti nista' nagħmlu fi 30 sekonda, għax bejn wieħed u ieħor l-amministrazzjoni preċedenti nefqet is-somma ta' Lm30,000 u ġabet ix-xogħlijiet kollha kważi weqfin b'mod assolut!

Ma naħsibx li hemm bżonn xi audit partikolari dwar il-kumplament tax-xogħlijiet għax dawn saru skond il-proċeduri kollha li juża l-gvern fuq proġetti kapitali, inkluż il- ħruġ tat-tenders, l-award tat-tenders skond il-ħtieġa u biex ix-xogħlijiet isiru fuq livelli professjonali, kif isiru fuq proġetti simili.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: La l-Ministru hu daqshekk dommatiku u ċar dwar il- flus li ntnefqu fuq St James Cavalier, jaf bir-rapporti li għaddejjin dwar xogħol professjonalment ħażin, xogħol teknikament ħażin u xogħol ta' xejra finanzjarja li seta' sar aħjar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'għandi ebda rapporti rigward xogħol ħażin, la mil-lat tekniku u lanqas mil-lat finanzjarju.

Jekk l-Kap ta' l- Oppożizzjoni għandu xi mistoqsijiet speċifiċi x'jagħmel, jista' jagħmilhom bil-miktub u naturalment aħna ninvestigaw biex nagħtu t-tweġibiet kollha li jkun hemm bżonn għall-mistoqsijiet tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fit-tweġiba tiegħu l-Ministru qal li l-ħsieb tal- bidu kien li jintnefqu madwar Lm3.75 miljun.

Dan ifisser li ma ntefaqx aktar minn dan l-ammont li kien proġettat jew li l-ispiża telgħet għal aktar?

Jidhirli li t-tweġiba tal-Ministru ma kenitx ċara, fis-sens li tista' tiftiehem li kien hemm xi spiża addizjonali, anke jekk fl-opinjoni tiegħu ma kenitx daqshekk kbira.

Jista' jagħti daqsxejn aktar dettalji dwar dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Dak li jiena spjegajt huwa li ma kenitx saret stima b'mod kategoriku fil-bidu nett ta' dan il-proġett imma bdew isiru l-allokazzjonijiet ta' flus biex dan il-proġett ikun jista' jsir.

Bla ebda dubju lkoll kemm aħna għandna għalfejn inkunu kburin ħafna b'dan il-proġett għax wara kollox qed nagħmlu minn St James Cavalier, minn bini mħolli lilna mill-Kavallieri, ċentru li se jkun b'enfasi fuq il- kreattivita', ċentru ta' l-arti u rigal kulturali lill-poplu kollu.

Kif kont qed ngħid, minn sena għal oħra kienu jsiru l-allokazzjonijiet finanzjarji meħtieġa u din is-sena ridna li nżidu l-ispiża li kienet allokata oriġinarjament bħala estimi tal-gvern, jiġifieri mhux bħala estimu fuq kemm ġej il-proġett.

Jekk wieħed jara dan li teknikament se niddiskutu minn hawn u ħames minuti oħra jsib li din is-sena saret allokazzjoni addizzjonali ta' infiq ta' Lm1.6 miljun, imma dan mhux għax l-estimi tax- xogħol kollu fuq St James Cavalier kienu se jiġu inqas minn dak l-ammont imma għax kien qed ikollna allokazzjoni minn sena għall-oħra fuq kemm ikollok bżonn tonfoq fuq is-sit in kwestjoni.

Aħna ridna li l-parti ċentrali ta' dan il-bini tkun tista' tiġi inawgurata għall-millennju u allura din is-sena allokajna riżorsi akbar sabiex ix-xogħlijiet ikunu aktar avvanzati kif fil-fatt huma u ngħaġġlu x-xogħlijiet b'aktar ritmu.

Imma m'hemm ebda stadju fejn aħna għedna li fuq St James Cavalier se nonfqu tant u mbagħad spiċċajna biex infaqna iżjed.

Aħna kellna allokazzjoni taħt il-voti kapitali li jagħmel il-gvern kull sena.

Din is-sena aċċellerajna l-ispejjeż u r-ritmu tax-xogħol involut għax deherilna li verament wasal iż-żmien li dan iċ-ċentru jkun inawgurat lejliet il-millennju.

Fi ftit xhur oħra dan iċ-ċentru mhux biss se jkun inawgurat imma se jkun ukoll miftuħ uffiċjalment.

B'hekk il-poplu Malti jkun jista' jara kif dan il-bini storiku, li huwa parti mill-patrimonju tagħna, jista' wkoll jintuża għall-kreattivita' viżwali u anke teatrali.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, ħalli nipprova nifhem dak li qed jgħid il- Ministru.

Jiġifieri bħal dan iż-żmien sena ma kellux l-intenzjoni li x- xogħol fuq St James Cavalier ikun spiċċa għall-millennju u għalhekk ivvota Lm680,000.

Korrett jekk nifhmuha hekk?

Korrett wkoll li nifhmu li matul din is-sena mbagħad ġietu l-idea li għall-millennju jispiċċa St James Cavalier u allura vvota jew ġab Lm1.6 miljun oħra biex jipprova jispiċċah sa l-aħħar tas-sena?

Dan li qed ngħidu?

Allura la se jintnefqu dawn il- flus kollha biex St James Cavalier jiġi inawgurat għall-millennju, kif mhux se jkun lest sa l-aħħar tas-sena?

Għalhekk nixtieq li l-Ministru jirrispondini għal dawn it-tliet misoqsijiet; jekk fil-bidu ta' din is-sena kienx hemm l-intenzjoni li x-xogħol fuq St James Cavalier ikun spiċċa għall- millennju, jekk ġewx minfuqa Lm1.6 miljun extra biex ix-xogħol jitlesta sal- millennju u jekk intnefqu dawn il-flus għaliex mhux se jkun lest mija fil- mija sal-millennju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett il-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'huwiex korrett fl-ebda premessa milli qed jagħmel.

Dak li jiġri fi proġetti kapitali bħal dawn huwa li jkollok il-vot kapitali ta' kemm inti tkun qed tikkalkola li ser tonfoq minn sena għal oħra u jkollok ukoll il- ħsieb li ċerti pagamenti jkunu jistgħu jsiru fi snin sussegwenti u allura bl-ebda mod ma jvarjaw mill-istimi oriġinali li inti jkollok ta' kemm se tonfoq fuq il-post.

Li għamilna din is-sena kien li aċċellerajna x- xogħlijiet għax matul is-sena ħadna d-deċiżjoni li dan iċ-ċentru jkun inawgurat lejlet il-millennju.

Aħna dejjem qgħadna attenti biex niddistingwu bejn l-inawgurazzjoni taċ- ċentru bħala rigal kulturali għall-poplu Malti u bejn li ċ-ċentru jkun jiffunzjona b'mod totali.

Meta qed ngħid hekk ifisser li mhux biss ninawguraw il-bini bħala bini imma li s-swali li għandek fih tutilizzahom ukoll - per eżempju, tagħmel esibizzjonijiet ta' arti viżiva - jew jekk fih għandek dak li jissejjaħ theatre in-the-round, jibdew isiru rappreżentazzjonijiet teatrali li jkunu adatti għal theatre in-the-round.

Jekk għandek is-swali tal-mużika jibdew jintużaw bħala swali tal-mużika u jekk għandek ic-cinematheque, naturalment jintuża bħala cinematheque.

Jiġifieri t-target tagħna hu li sa nofs is-sena d-dieħla f'St James Cavalier ikollna dawn il-funzjonijiet kollha.

Matul is-sena ħadna d-deċiżjoni konxja li St James Cavalier jiġi ttrasformat minn bini li kien parti mill-makna tad-difiża fi żmien il- Kavallieri għal ċentru ta' kreattivita' u li naċċeleraw ix-xogħol biex inkunu nistgħu ninawgurawh sa l-aħħar tas-sena.

Xtaqna kieku li x- xogħlijiet min-naħa tal-kuntratturi kollha jsiru fi żmien previst u li jkun hemm fażijiet aktar minnu lesti sa l-aħħar tas-sena imma minkejja li dan ma seħħx, xorta sodisfatti bil-livell li ser inkunu lħaqna sa l-aħħar tas- sena.

Meta kellna d-dibattitu fuq l-estimi tal-ministeru tiegħi, l-appell li kelli mill-Onor.

Charles Buhagiar kien li l-gvern m'għandux jgħaġġel iżżejjed għax l-importanti hu li f'post bħal dan ikollna xogħol ta' l-ogħla kwalita'.

Jiena nemmen - wara kollox il-poplu dan se jarah u se jiġġudikah b'għajnejh - li ser ikollna ċentru li lkoll għandna għalfejn inkunu kburin bih.

Hawn mhux il-każ li b'xi mod għamilna varjazzjonijiet, u ma nafx il- Kap ta' l-Oppożizzjoni x'qiegħed bħal dejjem jipprova jinsinwa.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, jien niskanta b'risposta bħal din għax il-mistoqsija li għamilt kienet preċiża.

Jiena staqsejtu jekk bħal dan iż- żmien sena l-gvern kellux l-intenzjoni li jinawgura f'xi forma jew oħra St James Cavalier għall-millennju.

Staqsejtu wkoll jekk qabel kienx ivvota Lm680,000 u issa li biddel id-deċiżjoni kellux jivvota Lm1.6 miljun.

Hemm bżonn dawn l-allegazzjonijiet?

Tkunx daqshekk protettiv tiegħek innifsek u kun ċar man-nies ħalli jifhmuk!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sena ilu saret allokazzjoni biex dan il-vot kapitali partikolari jkollu Lm680,000, anke f'kuntest li nkunu nistgħu ninawguraw ċ-ċentru sa l-aħħar tas-sena.

Matul is-sena rrealizzajna li kien hemm bżonn naċċelleraw il-ħlasijiet fuq dan iċ-ċentru biex nilħqu l- livell ta' inawgurazzjoni li xtaqna.

Imma forsi nista' ngħid aktar minn hekk.

B'kordinament bejn il-ministeru tal-finanzi u l-ministeru għall-ambjent rajna x'infiq ridna nagħmlu għal dan it-three year plan.

Kellna ammont ta' flus li ried jintnefaq fl-1999 u ammont ieħor li ried jintnefaq fis-sena 2000.

Wasalna f'arranġament li parti mill-infiq li kien previst li jsir fis-sena 2000 inressquh 'il quddiem u din is-sena nagħmlu supplementary estimates għax dan ix-xogħol kien intenzjonat li jsir aktar tard.

Dak kulma sar.

Dan huwa eżerċizzju finanzjarju normali li jsir meta wieħed ikun irid jaċċellera x-xogħol u l-pagamenti għal dak ix-xogħol, u allura dan kien meħtieġ li jsir sabiex iċ-ċentru ta' l-arti f'St James Cavalier jkun jista' jiġi inawgurat fl-aħħar ta' din is-sena.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI ĠENERALI 2000

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (ORDNI PERMANENTI NRU.

MR SPEAKER: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Sur President, nipproponi:

"Illi s-somma ta' mhux iżjed minn erba' mija u wieħed u erbgħin miljun, tmien mija u erbgħa u erbgħin elf, u sittin liri Maltin (Lm 441,844,060) li tirrappreżenta l-ammont kollu tar-Riżoluzzjonijiet approvati mill-Kumitat ta' Provvista, kif dettaljati fl-Abbozz ta' l- Estimi Ġenerali 2000 taħt il-Voti 1, 2, 5 sa 11, 13 sa 55, u I sa XIV tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat; u

Illi l-Ministru tal-Finanzi jressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni (2000).".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, ninsabu fil-bidu ta' l-aħħar dibattitu parlamentari qabel tispiċċa s-sena, qabel jispiċċa s-seklu u se jkun hemm min jgħid ukoll qabel jispiċċa l-millennju.

Naħseb li jkun tajjeb li nħarsu ftit b'mod ġenerali lejn it-tip ta' dibattitu li nfetaħ f'dawn l- aħħar żmenijiet imma tajjeb ukoll li nwessgħu ftit id-dibattitu u t-termini ta' riferenza li dwarhom qed niddiskutu.

Il-poplu Malti qed jistenna minna mhux biss li nikkritikaw lil xulxin f'battibekki dejjem għaddejja imma wkoll li nħarsu bl-iktar mod wiesa' u ġenerali lejn l-isfidi li għandu quddiemu l-pajjiż u lejn il-viżjoni li wieħed ikun qiegħed jistenna li tiżviluppa fostna għal dak li ġej.

Allura jien naħseb li jkun tajjeb li f'dibattitu bħal dan wieħed jitkellem ukoll b'mod aktar mifrux dwar x'inhuma l-perspettivi li għandu quddiemu pajjiżna u anke dwar il-viżjoni għall-futur li għandu pajjiżna.

Sur President, naħseb li għandna nasserixxu li minkejja d-diffikultajiet u l-isfidi li għandu quddiemu l-pajjiż irridu nħarsu 'l quddiem b'sens ta' kuraġġ u tama, u b'sens li għandna t-talenti u s-snajja meħtieġa biex inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem u nilqgħu għall-isfidi li jinqalgħu.

Pero` tajjeb li nasserixxu wkoll - u minn din in-naħa tal-Kamra se nkunu qed nasserixxu b'dan il-mod - li t-tama, il-kuraġġ u l-viżjoni ma jridux jinbnew fuq in-nofs kliem, fuq il-gideb u fuq appelli li jkunu maħsuba sempliċement biex jizvijjaw l-attenzjoni jew iħawdu l-imħuħ jew joħolqu fiduċja falza imma jridu jkunu bbazati fuq il-verita`.

Pajjiżna m'għandux jibża' mill-verita` u ħadd m'għandu joqgħod lura milli jgħidlu l-verita`.

U huwa f'dan il-kuntest li l-oppożizzjoni Laburista tibqa' fiż-żmien li ġej, kif għamlet kemm ilha mwaqqfa bħala partit, tisħaq fuq il-ħtieġa li dak li jsir madwarna jsir b'mod ġenwin u jitlaq mill-bażi ta' għarfien li l- verita` tal-fatti, tas-sentimenti u ta' kif inpoġġu l-isfidi 'l quddiem trid tiġi l-ewwel u mhux noqogħdu nidħku bin-nies imma ngħidu x'inhuma t- toroq li rridu nsegwu b'mod li naslu ħalli nilħqu l-isfidi tagħna.

Allura f'dan il-qafas naħseb li jkun tajjeb nelenka tliet kapitli importanti li dwarhom fiż-żmien li ġej mhux biss irridu nirriflettu imma rridu naħdmu b'sens ta' sfida, saħħa, rieda, konsistenza u koerenza, affarijiet li mhux dejjem narawhom madwarna.

Sur President, hemm bżonn li dan il-parlament u dawk kollha li huma involuti fit-tmexxija tal-pajjiż, kemm mil-lat ekonomiku kif ukoll mil-lat politiku u dak soċjali, jisħqu fuq il-ħtieġa li fis-snin li ġejjin naħdmu ħalli noħolqu opportunitajiet ġodda ta' xogħol, taħriġ, inizjattiva u modi ġodda ta' kif inġibu ruħna bejnietna.

U f'dan il-qasam żgur li rridu nagħmlu hekk mingħajr ma nsaħħu u nsostnu firdiet ideoloġiċi qodma li ma tantx għandhom sens fid-dinja tal-lum.

Wieħed jitkellem, per eżempju, dwar il-ħtieġa li kemm is-settur pubbliku kif ukoll dak privat ikunu b'xi mod jew ieħor qed jaħdmu, jikkoperaw u jikkollaboraw flimkien sabiex tabilħaqq joħolqu dawn l-opportunijiet ġodda li għandu bżonn pajjiżna.

Pajjiżna jinsab maqbud f'ħafna toroq li writna mill-imgħoddi, toroq ta' kif inġibu ruħna, ta' kif inħarsu lejn il-ħolqien ta' l-impjieg; u ta' kif nibnu ċerti kisbiet soċjali.

Dawn kollha huma toroq importanti u li għad irridu nkomplu nimxu matulhom imma fil-ħolqien ta' opportunitajiet ġodda mhux se jkunu biżżejjed.

Allura hemm bżonn li b'mod aktar effiċjenti u modern noħolqu dawn l-istrutturi ġodda li permezz tagħhom il-privat u l- pubbliku - meta qed ngħid il-pubbliku qed nifhem l-assoċjazzjonijiet kollha li bihom u minnhom jaħdem il-gvern - ifittxu modi ta' kif jinħolqu mpjiegi ġodda, jitkattar il-ġid u jiżviluppa t-taħriġ u l-edukazzjoni li mingħajrhom ma nistgħux nimxu 'l quddiem.

Il-Partit Laburista jemmen fermament li b'mod kruċjali l-edukazzjoni trid titpoġġa fiċ-ċentru tal-ħidma kollha tagħna, kemm pubblika kif ukoll privata, ħalli b'mod dirett inkunu qed nistimulaw, inkabbru u nsaħħu l- potenzjal taċ-ċittadini sabiex mill-ambjent ta' madwarna nkunu kapaċi mhux biss insiru kompetittivi fis-sens ekonomiku tal-kelma imma nkunu wkoll produttivi u l-inizjattiva tagħna nikkanalizzawha b'mod li tassew jista' jsib spazju produttiv, koerenti u effiċjenti f'dinja kompetittiva li dejjem qiegħda tevolvi.

Il-bidliet ta' madwarna m'għandniex nibżgħu minnhom, anzi għandna nkunu lesti naffaċċjawhom, nieħdu sehem fihom u nimbuttawhom 'il quddiem.

Allura mbagħad parti mill-mod ta' kif għandna noħolqu opportunitajiet ġodda huwa li l-pajjiż jaħdem aktar biex ikun effiċjenti permezz tat-trasparenza.

Għad għandna wisq mis-sistemi ta' tmexxija, kemm fil-qasam pubbliku kif ukoll fil-qasam privat, li jirriflettu attitudni medjovali, fejn hemm paternalizmu moħbi u paternaliżmu mhux daqstant moħbi, fejn l-affarijiet jinżammu kemm jista' jkun moħbija waħda mill-oħra, b'mod sigriet li taparsi qed tipproteġi l-pożizzjoni tiegħek imma effettivament dan in-nuqqas ta' trasparenza jkompli joħloq dawk li jien insejħilhom ċirki viżżjużi, fil-mod kif naħdmu bħala organizzazzjonijiet statali u privati.

Mela allura biex noħolqu l-opportunitajiet ġodda meħtieġa, minn naħa hemm bżonn li nsaħħu u nsostnu tabilħaqq il-parteċipazzjoni bejn is-settur privat u dak pubbliku b'tip ta' proġetti ġodda b'partnership bejn dawn iż- żewġ setturi, u min-naħa l-oħra hemm bżonn li nagħtu spinta kbira lill- edukazzjoni - mhux sempliċement fil-livell universitarju imma anke fil- livelli primarju u sekondarju kif ukoll fil-livell tat-teknoloġija - u niżviluppaw sistemi ta' tmexxija u mġiba li jkunu tassew trasparenti u li bit-trasparenza stess tagħhom joħolqu sħubija u koperazzjoni bejn min qiegħed jipparteċipa fil-ħidma, u jżidu u jkattru l-effiċjenza u jagħmlu lis-soċjeta` tagħna waħda moderna.

Dan jista' jinħass kliem astratt li m'għandux sura u tifsira imma xorta waħda nissottometti li huma dawn l- affarijiet li sejrin jiddistingwu għal li ġej jekk is-soċjeta` tagħna hijiex se tkun waħda li tagħmel suċċess jew jekk hijiex se tkun waħda li riesqa lejn il-falliment, falliment ta' kif se noħolqu għajxien xieraq għall-ħaddiema tagħna, u suċċess fis-sens ta' jekk aħniex se nkunu biżżejjed f'pożizzjoni li mhux biss nikkompetu mal-ġirien tagħna u ma' pajjiżi oħra imma li nsostnu l-pożizzjoni tagħna magħhom bħala Stat li huwa żgħir ħafna imma li fl-istess ħin xorta waħda għandu l-fattizzi u l-fatturi kollha li jiddistingwu u jikkaratterizzaw Stat nazzjon.

Sur President, l-ewwel kapitlu li semmejt li naħseb li għandna nirriflettu fuqu u naħdmu dwaru għandu x'jaqsam ma' l-opportunitajiet ġodda.

Aħna rridu nitilqu minn hemm, għax ma nistgħux sempliċement naħsbu li nistgħu nirriproduċu jew inkomplu dak li sar f'dawn l-aħħar 30 jew 40 sena biex noħolqu opportunitajiet ġodda.

Hemm bżonn allura li r-riformi u l-bidliet li nagħmlu jkunu maħsuba biex min-naħa l-istrutturi ta' xogħol u ta' ħidma, ta' mġiba u ta' edukazzjoni jimmodernizzaw ruħhom tassew, u min- naħa l-oħra sabiex ir-riżorsi kollha tal-pajjiż kemm fis-settur pubbliku kif ukoll fis-settur privat jingħaqdu flimkien f'forom ġodda ta' sħubija ħalli tabilħaqq nesplojtjaw u nħaddmu l-opportunitajiet li jistgħu jkunu għalina.

Sur President, it-tieni kapitlu li naħseb li hemm bżonn li nitkellmu dwaru aktar milli diġa` tkellimna jirrigwarda l-budget deficit.

Din aktar milli hija sfida hija problema.

Matul dawn id-dibattiti li kellna f'dawn l- aħħar ġimgħat ikkonfermajna li l-ħofra finanzjarja m'hijiex ħrafa imma teżisti ta' veru - smajna min-naħa tal-bankijiet tal-gvern l-attitudni li m'hemmx għalfejn noqogħdu niddiskutu kif ġiet il-ħofra għaliex issa hemm qiegħda - u qiegħda hemm meta sentejn ilu ma kenitx hemm u kienet sempliċement ħrafa.

Jiena bir-rispett kollu nargumenta li jekk ma tarax minn fejn ġiet il-ħofra ma tistax tasal biex titkellem u tippropponi soluzzjonijiet għal kif tista' tiġi mwittija.

Jien naħseb li m'hemmx dubju li r-raġuni għaliex id-deficit strutturali sar dak li sar u kiber kif kiber kienet - u jista' jkun li għadha - ġejja mill-fatt li l-ispiża pubblika baqgħet tiżdied b'rata mhux sostenibbli.

U naħseb li hemm ħafna fatturi li jiġġustifikaw din l-analisi.

Jekk id-deficit strutturali ġej minn żieda mhux sostenibbli fin-nefqa tal-gvern, il-mistoqsija u s- soluzzjoni trid tikkonċentra fuq il-punt ta' kif se jiġi mrażżan dan id- deficit strutturali.

U għalija r-risposta hija evidenti u kellha tkun evidenti anke għall-gvern tal-ġurnata.

Trid tiġi minn trażżin taż-żieda fin-nefqa tal-gvern u trid tingħata wkoll attenzjoni għaż-żidiet li jsiru fid-dħul tal-gvern permezz ta' tassazzjoni għaliex dawn, minnhom infushom, jistgħu jservu bħala xprun biex l-ispiża tal-gvern minflok titrażżan tkompli tiżdied.

Jekk inħarsu lejn id-deficit strutturali u s-soluzzjoni tiegħu l-aktar mil-lat ta' kif sejrin inżidu d-dħul tal-gvern permezz ta' tassazzjoni extra mingħajr ma naħdmu biżżejjed biex inrażżnu l-ispiża tal- gvern, x'aktarx li se nerġgħu naqgħu fil-linja li n-nefqa tal-gvern tkompli tiżdied b'mod mhux sostenibbli.

U hawnhekk iqumu żewġ punti.

L-ewwelnett iż-żieda fin-nefqa tista' titqabbel ma' romblu li jdur waħdu u li allura jkun diffiċli biex iżżommu.

Jekk tħalli n-nefqa tiżdied mingħajr ma tipprova trażżanha b'ċerta saħħa din tkompli tiżdied u titlaq bik.

Min-naħa l-oħra d-dħul mit-tassazzjoni jew minn xi ħaġa oħra jista' jiżdied, imma ż-żieda tiegħu kemm se ddum sostnuta?

Aktar minn hekk - u dan huwa t-tieni punt - iż-żieda fid-dħul, speċjalment permezz ta' tassazzjoni, m'hijiex marbuta sempliċement mal-kontijiet tal-gvern, fejn qisek qed tagħmel accounting exercise fejn tibbilanċja d-dħul mal-ħruġ, imma hi marbuta awtomatikament ma' l-andament ekonomiku.

Jiġifieri jekk inti qiegħed iżżid il-piż ta' tassazzjoni se tasal għal punt fejn jekk taqbeż ċertu livell, il-piż tat-tassazzjoni se tinfluwixxi immedjatament fuq il- konsum, fuq l-impjiegi u fuq il-ħolqien ta' l-impjiegi.

Jekk tkun qed trażżan il-konsum u l-ħolqien ta' l-impjiegi tkun qed tinfluwixxi min-naħa l-oħra d-dħul l-ieħor tal-gvern.

Din hija xi ħaġa step wara step fejn tnaqqas id-dħul tal-gvern u anke żżid l-ispiża.

Jekk, per eżempju, jiżdied il-qgħad ċertament se jiżdiedu l-ħlasijiet tal-gvern fuq is-sigurta' soċjali, jiġifieri ħaġa marbuta ma' l-oħra.

Dan l-argument juri li b'mod li jassigura li l-qafas soċjali ta' pajjiżna ma jiġix mittiekel, irridu noħorġu b'rieda, bi ħsieb u bi programmi li nrażżnu n-nefqa.

Fl-opinjoni tiegħi dik hija ċ-ċavetta għal kif id-deficit strutturali jrid jiġi ffaċċjat.

Trid tiġi mrażżna n-nefqa tal-gvern.

U kritika fundamentali li tista' ssir għall-budget u għall-mod kif qed imexxi dan il-gvern hija preċiżament li dan mhux qed jiffaċċja l-isfida li għandu jiffaċċja, jiġifieri li jrażżan in-nefqa.

Sur President, hemm ħafna modi kif tagħmel din il-ħaġa.

Tista' per eżempju tagħmel limiti fuq kemm se tħalli n-nefqa għaddejja.

Tista wkoll tara kif tagħmel re-engineering tas-setturi tas-sistema pubblika li għandek in-nefqa fuqhom biex dawn jibdew irendu aktar u jdaħħluk f'inqas impenji finanzjarji għas-snin li ġejjin.

Forsi wieħed jista' jgħid li qed nitkellem b'mod tekniku żżejjed imma dawn huma fatturi strateġikament kruċjali fil-każ tagħna.

Huwa strateġikament kruċjali li nħarsu lejn id- deficit strutturali bħala xi ħaġa li ġejja miż-żieda fin-nefqa pubblika tal- gvern għal ċertu ammont ta' snin li jekk ma titrazzanx u jekk ma tiġix solvuta se tiddistabbilizza anke l-pedamenti li fuqhom is-soċjeta' tagħna tista' timmodernizza u timxi 'l quddiem.

U hemm bżonn li nħarsu lejn dawn l-affarijiet b'dan il-mod strateġiku.

Jekk ma nagħmlux hekk naħseb li se nkunu qegħdin mingħalina resqin lejn fejn irridu naslu - u dan kif ġara bejn l-1995 u l-1996 - imma meta jkun mingħalina li wasalna ma nkunu wasalna xejn anzi nkunu qegħdin in-naħa l-oħra.

Mela jiena nemmen li rridu niffaċċjaw id-deficit strutturali billi nrażżnu n-nefqa u mhux billi jkollna żieda fid-dħul mit-tassazzjoni li tista' ma tkunx sostenibbli.

Sur President, il-gvern sewwa jagħmel li jipprova jżid id-dħul tiegħu mit- tassazzjoni u b'modi oħra, imma mill-punt l-ieħor ukoll imbagħad hemm bżonn li norbtu l-aktar man-nefqa.

Issa dan jorbot l-aktar ma' dak li semmejt dalgħodu, jiġifieri mal-galbu fil-mod kif immexxu l-assi tal-gvern, l-assi pubbliċi u l-mod kif immexxu d-dipartimenti u l-ministeri tagħna.

Bil-kelma "galbu" ma nifhimx li toqgħod trekken u li toqgħod tagħmilha ta' xħiħ, imma li tagħmel mod li kull riżors tużah skond l-aħjar użu tiegħu.

Waħda mill- problemi fis-settur pubbliku hi li dan m'hu ta' ħadd u hu ta' kulħadd.

Jekk inti tkun qed taħdem ma' kumpannija privata jew jekk inti jkollok kumpannija tiegħek toqgħod attent għal kull lira kif tonfoqha u tiġġieled biex dak li hu tiegħek jibqa' tiegħek.

Mill-banda l-oħra meta tmexxi assi pubbliċi hija tentazzjoni fil-perspettivi kollha, mill-iċken wieħed sa l- ogħla wieħed tal-qasam amministrattiv, li ladarba l-istrutturi pubbliċi m'humiex xi ħaġa li huma tiegħek allura ma tasalx sa l-aħħar, ma tkunx lest tiġġieled kemm għandek bżonn tiġġieled, ma tkunx lest tistinka daqskemm forsi għandek tistinka jew anke tkun laxk fil-mod kif kif tevalwa r-riskji u x-xogħol li għandu jsir.

Il-galbu aktar u aktar jidħol fil-kuntest tal- privatizzazzjoni.

Dan huwa wieħed mill-modi li qed jinfetħu quddiem il- gvern biex idaħħal il-flus ħalli jiffaċċja d-deficit strutturali u fejn diġa', fl-opinjoni tiegħi, rajna tmexxija skandaluża.

Qed nirriferi għall- mod kif ġie pprivatizzat il-Mid-Med.

Bank.

Dan ġie pprivatizzat b'mod skandaluż mhux biss mil-lat finanzjarju jew amministrattiv imma anke fir- riżultati soċjali.

Sur President, mal-galbu wieħed irid jorbot minnufih il-punt dwar it- trasparenza.

Il-galbu jrid ikun maħdum f'ambjent ta' trasparenza, għax għalkemm veru tiftaħ lok għal ħafna kontroversji politiċi, min-naħa l-oħra t-trasparenza twassal biex id-deċiżjonijiet li jittieħdu jkunu deċiżjonijiet li anke quddiem kontroversja tkun lest toqgħod tfiehem il- ħsieb ċar.

Barra minn hekk kulmin qiegħed jappoġġjak ikun qed jappoġjak ta' veru u mhux taparsi.

Aktar minn hekk, il-galbu fl-immaniġjar tar-riżorsi jrid jinħadem b'mod li niżguraw li kull lira li qegħdin nonfqu bħala pajjiż neħduha lura.

Bħalissa dan m'huwiex qed jiġri u m'hemmx dubbju li n- nazzjon mhux qed jieħu value for money.

Jiena naħseb li din hija waħda mill-akbar sfidi li għandna nitkellmu dwarha f'dan l-aħħar dibattitu ta' dan is-seklu u ta' dan il-millennju.

Kellem lil min imur l-isptar u ara t- tip ta' kritika li jkun hemm!

M'hemmx dubbju li l-pajjiż qed jonfoq il- miljuni fuq l-isptar u n-nies xorta waħda m'humiex moqdija.

Il-ministru tal- finanzi fid-diskors tiegħu tal-budget qal li qed nonfqu daqstant flus u ovvjament qed naħarquhom.

Dan m'huwiex il-punt, il-punt huwa differenti.

Il- galbu meħtieġ biex immexxu r-riżorsi tagħna għaliex mhux qiegħed hemm?

U mhux qiegħed hemm mhux biss f'sens tekniku u ekonomiku imma wkoll f'sens ta' responsabbilita' personali.

Niftaħru kif biddilna l-istrutturi taċ- ċivil imma fl-opinjoni tiegħi ma nbidel assolutament xejn, għax l- inkuranza, in-nuqqas ta' leadership u n-nuqqas ta' id soda ssibhom il-ħin kollu u ma' kullimkien.

Din hija xi ħaġa li ma nistgħux nifirduha la mill- isfida ta' kif se noħolqu risposta għad-deficit strutturali u lanqas ma nistgħu nifirduha mill-problema l-oħra li semmejt fil-bidu ta' kif se noħolqu opportunitajiet ġodda.

Jiena nemmen li jekk ma nsolvux il-problema tad-deficit strutturali, anke l-ispazju li fih noħolqu opportunitajiet ġodda fil-pajjiż se jkun ridott.

Dawn huma issues strateġiċi.

Jiddispjaċini nerġa' ngħid li forsi qed nitkellem b'mod astratt u tekniku imma xi kultant forsi jkun hemm bżonn li nħarsu lejn l-affarijiet b'dan il- mod, aktar u aktar meta se nidħol fit-tielet kapitlu ta' toroq li għandu quddiemu pajjiżna fiż-żmien li ġej.

Naħseb li jkun aktar tajjeb u aktar siewi li ngħid li l-kapitlu jittratta dwar kif aħna se nirrelataw mal-bqija tad-dinja u ma' entijiet reġjonali u internazzjonali ta' madwarna u mbagħad nitkellmu fuq l-Ewropa wkoll.

Ċertament jiena naħseb li m'għandniex sempliċement nirristrinġu l- pożizzjoni tagħna ta' dan il-kapitlu fuq punt wieħed biss, jiġifieri fuq l- Ewropa.

Jiena nħoss li l-iżball li qed nagħmlu hu li tant qegħdin nikkonċentraw fuq diskussjonijiet dwar l-Ewropa li qed ninsew l- opportunitajiet li rridu naħdmu fuqhom ma' l-Istati Uniti, mal-pajjiżi Għarab ta' l-Afrika ta' Fuq u pajjiżi oħra, inkluż iċ-Ċina.

Per eżempju farka biss mill-business kollu ħiereġ mill-Amerika għalina tfisser opportunitajiet kbar.

Fil-pajjiżi Għarab l-istess, qisu waqgħet purtiera, m'għadniex nitkellmu dwar x'għandu jsir u dwar kif nistgħu nidħlu f'dawk is- swieq u f'dawk is-soċjetajiet.

L-istess ħaġa tista' tingħad dwar iċ-Ċina.

Issa tgħidli: Għaliex qed tqajjem dan il-punt?

Qed inqajjem dan il-punt għax pajjiżna huwa gżira u gżira trid tkun miftuħa mhux biss lejn l-Ewropa imma trid tkun miftuħa lejn dawn l-oqsma kollha.

Nerġa' ngħid li farka ta' farka min-negozju tagħhom tista' tkun mill-aktar importanti għalina.

Mhux kwestjoni li tgħid li l-ewwel se nikkonċentra fuq l-Ewropa u mbagħad nerġgħu nduru għal dawn is-swieq.

Din il-ħaġa ma tagħmilx sens.

Meta tkun tlift sentejn, tlieta, erba' jew ħamsa inti tant tkun waqajt lura li mbagħad ħaddieħor ikun daħal hu u ppenetra aktar minnek.

Nerġa' ngħid, Sur President, irridu nħarsu lejn dan il-kapitlu bħala l-kapitlu ta' l- opportunitajiet li għandu jkollna pajjiżna fil-ftuħ tiegħu lejn l-ambjent kollu internazzjonali.

Jien ninsisti li fiż-żmien li ġej għandu jkollna momentum biex - u hawnhekk m'inix sempliċement qed nirriferi għal xi ftit businessmen 'l hemm u 'l hawn, dik tagħmilha imma ma tasal imkien - ikun hemm strateġija maħsuba biex bħala pajjiż ikollna rabtiet - ta' ħbiberija dejjem - li jkollhom sens ta' negozju u ta' opportunitajiet ġodda ma pajjiżi bħall-Istati Uniti, il-pajjiżi Għarab, iċ-Ċina u anke r-Russja.

Sur President, din twassalni biex anke nitkellem fuq l-Ewropa u fuq il- fatt li r-relazzjonijiet ta' pajjiżna ma' l-Ewropa ħadu piż preponderanti fil-mod kif nifhmu l-ambjent ta' madwarna.

Naħseb li dan huwa ħażin u naħseb li huwa importanti li nagħtu mportanza lir-relazzjoni tagħna ma' l-Unjoni Ewropea imma mhux b'mod esklussiv.

Hawnhekk mill-ġdid nemmen li pajjiżna jrid jasal - u se jkun qed jasal matul is-snin li ġejjin, imma rridu ngħinuh aħna - għall-apprezzament maturat ta' x'inhi l-aħjar rabta bejn Malta u l-Unjoni.

Jiena nibqa' ngħid - u ċertament kliemi u kliem sħabi jibqa' jiġi mgħawweġ mill-media - li min- naħa tagħna nemmnu li pajjiżna jrid ikollu l-aħjar rabta ma' l-Unjoni.

M'hu veru xejn li nipprovaw inpinġu kull ħaġa li toħroġ mill-Unjoni bħala negattiva.

Alla jħares nagħmlu hekk.

Jiena ilni nsegwi l-Unjoni Ewropea - li qabel kien suq komuni - għal ma nafx kemm il-sena u jien l-ewwel wieħed li kont ngħid li hemm ħafna aspetti tagħha li huma pożittivi, għalhekk rridu li jkollna relazzjoni tajba ma' l-Unjoni Ewropea.

Imma hemm bżonn issa li fil-pajjiż din id-diskussjoni dwar it-toroq li rridu nsegwu ma' l- Unjoni jkunu mmexxija 'l quddiem u evalwati - mhux se nuża l-espressjoni ''saqajna ma' l-art'' għax intużat ħafna drabi - fuq il-verita', billi nħarsu kull aspett li jolqotna b'mod konkret u b'mod li jistgħu jifhmuh il- familji fil-ħajja tagħhom ta' kuljum.

Jekk nibqgħu nħarsu lejn ir- relazzjoni tagħna ma' l-Ewropa bħala xi forma ta' ossessjoni manifika, naħseb li lanqas inkunu qegħdin nistradaw ruħna tajjeb biex tkun xi tkun l- għażla ta' pajjiżna, minn dik l-għażla nieħdu l-massimu ta' benefiċċji u ta' vantaġġi.

Jekk ma nkunux qegħdin f'pożizzjoni li nifhmu tajjeb x'inhuma d-dimensjonijiet ta' ħajja fl-Ewropa li aħna rridu nipparteċipaw fihom, l-għażliet li se nagħmlu naħa jew oħra se jkunu għażliet li fl- opinjoni tiegħi bilfors se jmorru żmerċ.

U faċli li mmorru żmerċ, għax jekk nieħdu żball żgħir fid-dimensjoni tagħna, dak l-iżball żgħir jissarraf bil- kbir, b'konsegwenzi negattivi għall-popolazzjoni żgħira tagħna.

Sur President, jiena wieħed min-nies li dak li ġara l-ġimgħa li għaddiet f'Helsinki ma għaġġibni xejn.

Konna qed nistennew li l-Ewropej jgħidu li se jiftħu n-negozjati għal sħubija sħiħa ma' Malta flimkien mal-pajjiżi kandidati l-oħra.

Imma dan għadu biss dak li nsejjaħlu l-overture - l-ewwel att ta' l-opra għadu se jiftaħ u anke' t-tieni att u t-tielet att - u wara li jgħaddi l-overture naħseb li se jibdew joħorġu elementi li ħafna minnhom se jixxokkjaw lill-poplu Malti u Għawdxi.

Jixxokkjaw mhux fis-sens li jarawhom negattivi imma għax lanqas biss ikunu ħasbu fihom qabel.

U jiena nemmen li diskussjoni ta' dan it-tip allura se tkun kruċjali, u f'dan il- parlament u barra minnu fiż-żewġ naħat ta' l-ispectrum - ħalli nagħmilha ċara - irid ikun hemm ċertu sens ta' bilanċ, ċertu sens ta' konkretezza u ċertu sens li tħares lejn l-affarijiet kif inhuma.

Jekk ma jsirx dan, kulma se jkompli jara fuq din l-istorja l-poplu Malti huwa screen b'żewġ, tlieta jew erba' shadows għaddejjin min-naħa għall-oħra.

X'hemm wara dawk ix-shadows se jibqa' ma jifhimx u se jidħol għall-għażla fuq il-bażi tad- dellijiet li jidhru fuq l-iscreen.

Issa f'dan il-kuntest x'għandna mmexxu 'l quddiem bħala valuri?

M'hemmx dubbju li waħda mill-għażliet il-kbar li se jkollu quddiemu pajjiżna waqt li tipproċedi din l-opra li għadna qegħdin nispiċċaw l- overture tagħha, se jkun li jistaqsi l-mistoqsijiet li jwassluh biex jagħżel naħa jew oħra.

U x'se jkunu l-valuri li fuqhom se jagħżel, aktar u aktar għax jgħaddu ċertu argumenti dwar il-globalizzazzjoni u dwar il-fatt li ma tistax iżżomm lura l-liberalizzazzjoni għaddejja?

Issa ta' min jgħid ukoll li hemm ċertu ammont ta' resistenza mad-dinja kollha dwar dan.

Biżżejjed naraw x'ġara meta ltaqgħu għall-konferenza tad-WTO, fejn kien hemm reżistenza għal ċertu ċaqliq fid-dinja minħabba li donnu li d-dinja se tispiċċa mmexxija biss minn grupp ta' transnational companies u l-Istati reġjonali sempliċement jispiċċaw jipprovdu il-qafas li fih it- transnationals imexxu l-affarijiet.

Imma x'se jkunu l-valuri li fuqhom, meta nittama li jkollna l-fatti, se ssir id-deċiżjoni?

Jien nittama li f'dan l-istadju ninsistu fuq il-ħtieġa li niddefendu, nħarsu, niddefinixxu aħjar u nġeddu l-integrita' u l-identita' nazzjonali ta' pajjiżna.

Wara kollox l-identita' nazzjonali ta' pajjiżna hija xi ħaġa li torbotna flimkien u hija xi ħaġa li tagħtina s-sens nazzjonali, li minnha mbagħad nistgħu nimxu flimkien 'il quddiem.

U l-valur ewlieni li minnu rridu noħorġu biex tabilħaqq naslu għal deċiżjonijiet li jagħmlu sens huma valuri bbażati fuq tabilħaqq l-istabiliment u l-għarfien ta' x'inhi l- integrita' tan-nazzjon Malti u ta' x'inhi l-identita' tal-ġens Malti.

Dawn huma mistoqsijiet li importanti li nagħmluhom u nqajmuhom f'dan l-aħħar dibattitu tal-parlament qabel tagħlaq is-sena u qabel jagħlaq is-seklu u naħseb li jkun tajjeb li jitqajmu wkoll fit-tmiem ta' dibattitu twil dwar budget anti-soċjali, li fl-opinjoni tiegħi m'huwiex risposta tajba għall- isfidi li għandu quddiemu pajjiżna.

Nagħlaq, Sur President, billi nagħti lill-membri kollha ta' dan il- parlament u lill-Maltin u l-Għawdin ix-xewqat sbieħ għall-Milied u għas- Sena l-Ġdida.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, kif qal il-mexxej tagħna din hija l- aħħar seduta ta' dan is-seklu u hija wkoll l-aħħar seduta fejn qed jiġi diskuss il-budget.

M'hemmx wisq fiex wieħed jitfixkel dwar kif għandu jiddeskrivi dan il-budget, u minkejja l-isforzi u t-tqanżiħ mill-kelliema tal-gvern biex jikkonvinċu lill-poplu kollu kemm hu, kemm Laburisti u kemm Nazzjonalisti, li dan il-budget huwa pożittiv, il-poplu huwa aktar minn konvint li l-miżuri mħabbra jweġġgħu u jweġġgħu bil-kif.

Ħalli nagħti ħarsa fil-qosor lejn l-istorja ta' dawn l-aħħar 12-il sena.

Fl-1987 tela' fil-gvern l-Partit Nazzjonalista mmexxi minn mill-Onor.

Eddie Fenech Adami.

Dak iż-żmien il-qagħda finanzjarja tal-pajjiż tista' tgħid kienet waħda stabbli pero' bdew igerrbu s-snin, fl-1992 reġgħet saret elezzjoni u reġa' tela' fil-gvern l-Partit Nazzjonalista mmexxi mill-istess Onor. Fenech Adami.

Bejn l-1992 u l-1996 il-ministru responsabbli mill- finanzi kien l-istess wieħed li għandna llum u kemm hu kif ukoll l-Onor.

Fenech Adami - u kull ministru ieħor li kien jifforma l-kabinett bejn l- 1992 u l-1996 - jafu li f'dak il-perijodu l-kaxxa ta' Malta faqgħuha u żviluppat ħofra fil-finanzi pubbliċi.

Dan, Mr Speaker, kien frott l- irresponsabbilta' li mexxa biha l-gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami.

Ġara li fl-1996 il-Partit Nazzjonalista fil-gvern beża' jippreżenta l- budget, sejjaħ elezzjoni u tela' fil-gvern il-Partit Laburista.

Malli sar prim ministru, il-mexxej tagħna, l-Onor.

Alfred Sant, mill-ewwel xegħel ir- red light u qal il-verita' lill-poplu.

Dak iż-żmien l-Onor.

Fenech Adami u sħabu tgħidx kemm iddieħku u giddbu lill-Onor.

Sant.

Dawn kienu ddeskrivew il-ħofra finanzjarja li kien jirriferi għaliha l-mexxej Laburista bħala ''ħofra ħrafa''.

Imma kif jgħidu, x-xitan m'għandux ħalib u wara ftit xhur, jiġifieri fl-1998, reġgħet ġiet elezzjoni bla mistenni, minħabba konfoffi u tradimenti - għax il-kilba għall-poter wasslithom biex jagħmlu minn kollox - u l-Partit Nazzjonalista reġa' spiċċa fil-poter.

Mr Speaker, x'wegħdu qabel din il-famuża elezzjoni ta' Settembru, 1998?

Jekk tħares lejn l-ewwel paġna tal-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista ssib li Fenech Adami wiegħed li:

"Se titneħħa l-inġustizzja u l-bluha tal-kontijiet u tat-taxxi ta' dawn l-aħħar sentejn u fuq kollox li se jerġa' jinħoloq il-ġid''.

L-istess Fenech Adami, xahar qabel l-elezzjoni, fuq il-PBS wiegħed li huma kienu se jagħmlu mezz li ma jimponux miżuri biex iġibu l-għoli tal-ħajja.

Iżda ġara li fi ftit ġimgħat wara l-elezzjoni ta' l-1998 il-kliem inbidel u l-ħofra ma baqgħetx ħrafa imma saret realta' aktar minn xi domma tal-fidi.

Il-ġid, il-fiduċja, id-direzzjoni, il-wegħdiet u l-kuxjenza soċjali li tant bkew għalihom qabel l-elezzjoni, spiċċaw u f'kemm ili ngħidlek bdew jokorbu biex kulħadd jerfa' l-piż magħhom.

Ġara li dak li żergħu bdew jaħsduh huma stess, minkejja li pprovaw jaħarbu minnu qabel l-elezzjoni ta' Ottubru 1996.

Dan anke minkejja li qabel l-elezzjoni l-Onor.

Fenech Adami kien ħareġ jgħid li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien lest inaqqas il-piż tat-taxxi.

Fl-ewwel paġna tal-ħarġa ta' ''in-nazzjon'' tat-Tlieta, 11 ta' Awissu, 1998 insibuh jgħid ukoll li mhux se joqogħdu jnewħu u jeqirdu fuq ħofor u mhux ħofor.

Qal ukoll li malli joħorġu l-applikazzjoni ta' Malta għall-Unjoni Ewropea mill-friża jibdew ġejjin il-miljuni.

Jien nistaqsi: X'sar minnhom il-Lm100 miljun ta' l-Unjoni Ewropea?

Mr Speaker, wara li l-wegħda ta' l-istipendji sħaħ sparrixxiet, wara n- numerus clausus fl-ITS, wara li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma m'għamluhomx kif kienu qabel l-1998 kif kienu wiegħdu, wara ż-żieda fin-nollijiet tal- karozzi tal-linja, wara ż-żieda fil-bolla u fil-prezz tal-petrol is-sena l- oħra, wara d-dħul tal-VAT u ħafna affarijiet oħra issa ġie dan il-budget li jweġġa' fil-laħam il-ħaj lil min jiflaħ l-anqas u lill-faxxa tan-nofs.

Dan bla dubbju huwa budget anti-soċjali u li ma joffri l-ebda direzzjoni.

Dan mhux aħna biss qed ngħiduh imma qegħdin jgħiduh il-unions ewlenin f'pajjiżna.

Il-GWU ddeskriviet dan il-budget bħala li permezz tiegħu ''l- ġustizzja soċjali qed tiġi mminata.''

L-istess GWU tgħid li dan il-budget qed ''iħejji biex iżarma l-welfare state u l-għajnuna soċjali f'pajjiżna''.

Il-GRTU ddeskriviet dan il-budget u qalet li l-ministru tal-finanzi ''żbalja fl-istrateġiji li għażel''.

Anke' l-UHM iddeskriviet dan il-budget bħala wieħed li ''jnaqqar il-livell ta' l-għixien''.

Mr Speaker, f'dan il-budget kellna l-għoli fil-prezz tal-ħobż, VAT fuq il- petrol u d-diesel, żieda fil-bolla, VAT fuq it-telephone, żieda fil-prezz tas-sigarretti u mbagħad kellna l-miżura eċċezzjonali ta' lira żieda fil- ġimgħa.

Dawn m'hemmx bżonn ta' kummenti fuqhom għax huma miżuri li jweġġgħu bis-serjeta'.

B'min irrid jidħak il-gvern?

Il-gvern ħaseb li l-poplu għadu mbeċilli jew li l-poplu ma jafx jagħraf bejn dak li ġie mwiegħed lilu qabel l-elezzjoni u dak li qed isir illum?

Kienu jsemmu tant it-33 taxxa li għamel gvern Laburista!

Issa f'żewġ budgets ta prova li ammetta li hemm il- ħofra li kien isejjaħ ħrafa, u issa beda jagħmel it-taxxi huwa wkoll!

Imma apparti l-ħofra tad-dejn li għamlu huma stess - qed jagħmlu kull sforz biex forsi jirranġawha imma ftit li xejn jidher li qed jirnexxielhom, mhux billi biegħhu l-Mid-Med Bank lill-HSBC u beħsiebhom jipprivatizzaw aktar oqsma b'theddida għall-eluf ta' impjiegi u għal dak li l-poplu bena u ħadem għalih bl-għaraq ta' ġbinu matul is-snin - tajjeb li l-poplu jifhem li dawn il-miżuri u oħrajn li għad iridu jsiru matul is-sena qegħdin isiru, bħal fil-każ tal-VAT, biex niġu konformi ma' dak propost fl-avis li l- Unjoni Ewropea tat lill-Gvern Malti f'Ottubru li għadda.

Iva, dawn il- miżuri iebsa huma frott l-ossessjoni li l-Onor.

Fenech Adami u sħabu għandhom biex idaħħlu akkost ta' kollox lil pajjiżna fl-Unjoni.

Iva, dan hu li jisser għalina li Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea, li l-gvern ta' Fenech Adami jpinġi bħala xi ġenna ta' l-art u xi bakketta maġika.

U aħna din in-naħa tal-Kamra għalhekk ma naqblux mal-politika tal-gvern li jrid isieħeb lil pajjiżna ma' l-Unjoni.

Sur President, aħna nemmnu li fl-interess tal-poplu għandna nimxu bil- pass tagħna u mhux bil-pass impost fuqna minn ħaddieħor.

Inutli jiġi l- Onor. Fenech Adami u joqgħod jigdeb fuqna d-deputati ta' din in-naħa li wħud minna naqblu mal-politika tiegħu dwar l-Unjoni.

Tlett ijiem ilu - u se nikkwota minn paġna 2 ta' ''in-nazzjon'' - il-Prim Ministru qal hekk:

''Huwa fatt li fil-Partit Laburista hemm numru sostanzjali ta' deputati kif ukoll ġurnalisti li jaqblu li Malta għandha tidħol fl- Unjoni Ewropea, iżda għax Alfred Sant ma jaqbilx ma jitkellmux.''

Dan x'qal Dr Fenech Adami, Mr Speaker.

Imma dan mhuwiex veru, din hija gidba u minkejja l-ħin limitat li għandi jiena noffri 15-il sekonda minn issa biex nagħti ċans lill-Prim Ministru - jew lil xi ħadd min-naħa l-oħra - biex jekk irid jiġi u jsemmi mqar deputat wieħed minn din in-naħa li jaqbel mal-politika ta' l-Unjoni Ewropea tal-Partit Nazzjonalista.

Anzi biex ingiddeb bl-aktar mod ċar dak li qal l-Onor.

Fenech Adami nitlob il- permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' cassette fejn fih id- deputati kollha Laburisti pubblikament esprimew il-fehma tagħhom kontra l- politika Ewropea ta' l-Onor.

Fenech Adami u favur il-politika Laburista dwar l-Unjoni.

Mr Speaker, jien ngħid li l-pajjiż jixraqlu aħjar minn hekk.

Il-poplu qiegħed kull ġurnata jxomm moħbiet mudlama ġejjin għalih frott il-ħidma tal-gvern Nazzjonalista u l-politika tiegħu ta' ossessjoni għall- Unjoni.

Il-poplu qiegħed ixomm iktar taxxi u aktar miżuri ibsin li jweġġgħu l-but l-aktar ta' dawk l-aktar li għandhom bżonn.

Fejn hi l- kuxjenza soċjali li tant ippriedka dwarha qabel l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista?

Il-poplu qed iħossu li qed jiġi milgħub.

Qed jiġi mwiegħed mod u fil-fatt isir mod ieħor.

Aħna d-deputati, kemm ta' din in-naħa kif ukoll tan-naħa l-oħra, niltaqgħu mal-poplu u kulħadd jaf x'qiegħed iħoss il- poplu.

Dan qiegħed jibża' li iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar hemm jistennewh taxxi b'miżuri ebsin li jnaqqru b'xi mod il-livell ta' l-għixien tiegħu.

Il-poplu qiegħed jibża' għax minkejja li fil-passat ħadem u stinka biex mexa 'l quddiem, illum qed jara quddiemu theddida għall-impjieg tiegħu.

Per eżempju, il-ħaddiema tat-tarznari u l-ħaddiema tal-Maltacom huma kollha ħaddiema li bil-miżuri tal-gvern, li jrid mingħalih jipprivatizza l-azjendi fejn jaħdmu, qed iħossuhom li qed jiġi mhedded ix-xogħol tagħhom.

Bħal dan iż-żmien sena f'dan il-parlament jiena kont forsi l- uniku deputat li għedt li l-miżuri mħabbra fil-budget ta' dik is-sena kienu miżuri li kienu juru sinjali li l-gvern se jmexxi politika ta' awsterita'.

Mr Speaker, dak li għedt jien ġara din is-sena għax matul is-sena rajna lill-gvern jissikka u jżid taxxi ġodda fuq il-poplu.

Dawn mhux fil-budget saru imma matul is-sena, pero' issa ġie l-budget u reġa' żied it-taxxi u piżijiet oħra fuq il-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

U jien ngħid li dan il- gvern m'għandux triq oħra.

Dawn huma miżuri ta' awsterita' minħabba li l- gvern irrealizza li l-ħofra ħrafa li kien tant jiddieħak biha meta konna nsemmuha hija realta' u ma jistax jagħmel mod ieħor ħlief li jieħu l-miżuri li qed jieħu.

Imma l-iktar ħaġa tal-mistħija li qed jagħmel dan il- gvern hija li anke l-miżuri li qed jieħu mhux qed jeħodhom biss għall-ġid tan-nazzjon imma qed jeħodhom għax huwa mitlub jeħodhom mill-Unjoni Ewropea.

Qed iwettaq dan kollu għax ossessjonat li Malta tidħol illum qabel għada fl-Unjoni.

Barra minn hekk jien ngħid li b'din il-miżura s- sovranita' ta' pajjiżna, l-indipendenza li n-Nazzjonalisti tgħidx kemm jiftaħru biha u l-ħelsien ta' pajjiżna se jkunu mhedda.

Jien ngħid li dan huwa żball u l-poplu kulma jmur qiegħed aktar jirrealizza li din mhux vera hija l-aħjar triq għal pajjiżna imma l-aħjar triq għal pajjiżna hija t- triq li għażel il-Partit Laburista, jiġifieri t-triq li nimxu bil-pass tagħna u mhux bil-pass li jrid imexxina bih ħaddieħor.

Mr Speaker, il-poplu jrid joqgħod attent li ma jiġix xi żmien li jinfena bir-riżultat tal-politika ta' dan il-gvern.

Iva, il-poplu qed iħoss żmien ikrah ġej għalih.

Ma rridx niddramatizza imma jekk aħna d-deputati rridu nkunu sinċieri rridu ngħidu li l-poplu m'huwiex fiduċjuż għall-futur.

Minkejja l-wegħdi ta' ġid, fiduċja u direzzjoni u minkejja l-ħafna kliem sabiħ u r-retorika tas-soltu jidher ċar li l-poplu qed jaħseb mod ieħor.

Il-poplu llum jaf li f'pajjiżna hawn l-inċertezza fejn tidħol l-ekonomija għax il-qgħad qiegħed dejjem jiżdied.

Matul din is-sena kellna żieda ta' 1,000 ruħ jirreġistraw għax-xogħol u dan żgur m'huwiex dak li wiegħed il- Partit Nazzjonalista meta kien fl-oppożizzjoni.

Ċertament li hija nkwetanti r-rata tal-qgħad u n-numru ta' ħaddiema li qed jitilfu l-impjieg.

B'dispjaċir ikolli ngħid u nuri solidarjeta' ma' dawn in-nies għax uħud minnhom huma breadwinners.

Mr Speaker, per eżempju, illum għadni kif smajt li kumpannija Ġermaniża se tnaqqas in-nies bin-nofs.

Hija tal-biża' u tat-tkexkix li tara raġel imbikkem għaliex se jitlef l-impjieg u mhux se jkollu dħul biex jgħajjex il-familja.

U dan it-tħassib ma jinsabx biss fost il-ftit imma nsibuh fost il-ħafna.

Qabel l-elezzjoni ta' l-1998 il-Partit Nazzjonalista żbalja meta wiegħed fuq li wiegħed għax illum jaf li dan kollu ma jistax jagħmlu.

Per eżempju, jien nixtieq nistaqsi x'se jsir mill-wegħda li x-xufiera impressed jiġu mpjegati mal-gvern.

Kif jaf l-istess gvern, l-Unjoni Ewropea qed tgħidlu li għandu ħaddiema żejda miegħu li b'xi mod irid jara kif se jnaqqas minnhom u fl-istess waqt ikollna Partit Nazzjonalista mill- bankijiet ta' l-oppożizzjoni li b'kilba għall-poter ma jistħix jagħmel wegħda li madwar 800 ruħ impressed jagħmilhom tal-fiss.

Mr Speaker, meta tara dawn l-affarijiet ikollok tibda temmen li l-qerq sar parti mill-ħajja u mit-tmexxija tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Tisma' studenti ta' l-ITS li jinsabu diżappuntati li bdew il-kors tagħhom u kellhom jieqfu fin-nofs.

Jiena kont qajjimt każ ta' tfajla li kellha tieqaf mill-kors minħabba l-miżuri li l-gvern ħa fl-ITS.

Huwa veru li l- ministru għat-turiżmu għoġbu jagħmel rapport fuq dan imma soluzzjoni għal din it-tfajla xorta ma nstabitx.

Is-sentejn li għamlet tistudja fl-ITS ma wassluha mkien ħlief li ma setgħetx tkompli l-kors tagħha u ma setgħetx tasal għad-diploma li riedet tasal għaliha.

Anke l-istudenti ta' l- universita' kienu mwegħdin bl-iswed fuq l-abjad fl-ewwel paġna tal-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista li jingħataw l-istipendju sħiħ.

Illum x'ġara mill-istipendu sħiħ?

Għalfejn il-gvern ma żammx kelmtu?

Iva, anke ħafna mill-istudenti ta' l-universita' qed iħossuhom li ġew imqarrqin f'din is-sena u ftit xhur li ilu fil-gvern il-Partit Nazzjonalista.

Sur President, xtaqt nagħlaq billi ngħid li l-poplu Malti ħadem u stinka biex kiseb dak li għandu llum, il-poplu Malti bata tul iż-żmenijiet, ittertaq fil-gwerer ta' ħaddieħor u nħakem għal eluf ta' snin.

Saħansitra l- poplu Malti bata l-għaks u l-ġuħ fil-passat, bata biex kiseb il-ħelsien u bata biex kiseb il-liberta', l-indipendenza u s-sovranita' tiegħu.

Iva, din l-art għandha tibqa' ta' dan il-ġens, li ħabb lil uliedu u li uliedu ħabbewh, u m'għandha tkun maħkuma minn ħadd.

Din ċ-ċkejkna blata f'nofs il- Mediterran għandha tibqa' kollha kemm hi tal-Maltin, b'politika mfassla mill-imħuħ tal-Maltin għall-Maltin stess.

Il-poplu issa huwa ħieles aktar u aktar minn qatt qabel u qatt m'hu se jaqdi u jservi nies barranin li jkunu jridu jfasslu d-destin tiegħu.

Ninsab konvint li hemm min jaqbillu jarana mifrudin bħala poplu biex jilħaq l-iskopijiet u l-għanijiet tiegħu.

Din hija blata b'poplu ħanin, li toffri l-wens u s-sliem lil kulħadd, allavolja fil-passat ġarrbet l-uġigħ, l-imrar, iż-żebliħ, it-tbatijiet u anke ċ- ċaħdiet.

Dan huwa pajjiż li minkejja ċ-ċokon tiegħu għaraf jimxi 'l quddiem waħdu u b'ħiltu biss.

Minn xiex qed nibżgħu?

Huwa ta' għajb għal min jibża' li fil-futur m'aħniex se nkunu kapaċi nimxu waħedna 'l quddiem.

Fejn hi l-fiduċja fil-poplu tagħna, Mr Speaker?

Bħala pajjiż żviluppajna bil-bosta b'pass mgħaġġel fil-passat u allura m'hemmx minn xiex nibżgħu fil- futur.

Jiena nappella lill-poplu biex fis-skiet ta' qalbu u fil-kenn ta' ruħu, b'sens ta' eroj u b'rieda ta' l-azzar, jaħseb u jirrifletti fuq il-futur tal-ħelsien, l-indipendenza u s-sovranita' ta' pajjiżu.

Ejja naħdmu u nħaddnu lil din l-art għażiża tagħna u ma nħallux li jintlaħaq l-iskop ta' min irid ibiegħna lill-barrani.

Jekk ma nagħmlux dan, fil-futur immedjat ikolli ngħid li nkunu f'periklu li nitilfu ġieħna, dak li għandna u dak li għożżejna matul iż-żmenijiet.

Il-poplu għandu jitħalla għaddej fil-mixja tal-progress għax b'hekk biss nassiguraw li matul iż-żmenijiet jibqa' jfeġġ futur ħieni u progressiv għal dan il-pajjiż.

Mr Speaker, nieħu din l-opportunita' biex nawgura lilek, lill-membri ta' din il-Kamra u lill-poplu ta' Malta u Għawdex ta' rieda tajba l-Milied u s- sena t-tajba.

MR SPEAKER: Nirringrazzja u nirreċiproka.

Qabel ma nsejjaħ lil min imiss biex jitkellem, nistaqsi jekk hawnx permess biex jitpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra l-cassette imsemmi mill-Onor.

Cuschieri.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Aye)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Nibda biex nawgura lilek, Mr Speaker, u lill- kollegi tiegħi tal-parlament taż-żewġ naħat il-millennju t-tajjeb.

Qgħadt nisma' b'attenzjoni d-diskors tal-ħabib kbir tiegħi, l-Onor.

Cuschieri, fuq il-politika.

Illum il-vot huwa l-approprjazzjoni, li qisu l- aġġornament tal-Kamra, u allura nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira fuq it- trasport u fuq is-settur finanzjarju.

Mr Speaker, jiena rajt l-estimi u ndunajt li l-Partit Nazzjonalista qagħad jiftaħar b'ħafna affarijiet li ma kellux għalfejn jiftaħar bihom.

Qagħad jiftaħar b'ċerti targets u qal li se jipprova jitlaq iktar biex juri kemm hu bravu.

Per eżempju, jiena ġejt imqabbad nitkellem fuq l- affarijiet marittmi u affarijiet ta' trasport u hawnhekk l-Onor Ċensu Galea beda jiftaħar b'affarijiet li kienu previsti s-sena l-oħra.

Għalija dan waqa' għaċ-ċajt u qegħdin nindunaw li l-Partit Nazzjonalista jiftaħar b'affarijiet li jaf li jkunu ġejjin.

Per eżempju, fl-aħħar leġislatura konna nafu kemm kien se jkollna profitti mill-qasam marittimu, u fid- diskors tiegħi fl-aħħar budget jien kont prevedejt bejn wieħed u ieħor kemm se jkunu l-profitti, imbagħad jiġi l-ministru jiddandan li qlajna iktar milli ħsibna!

Jien dan ngħidlu paroli fil-vojt.

Il-Partit Nazzjonalista dejjem jiftaħar b'affarijiet li jkunu ovvji waqt li l-Labour Party huwa partit tar-realta'.

Aħna dejjem ftaħarna b'dak li akkwistajna u mhux b'dak li se nakkwistaw, imma l-Partit Nazzjonalista jħobb jgħix bit-tama u dejjem jiftaħar b'dak li se jakkwista.

Dawn fil-fatt jipproponu inqas biex imbagħad ikunu jistgħu jgħidu li qalgħu iktar!

Mr. Speaker, fuq is-settur finanzjarju nixtieq ngħid biss li f'dawn l- aħħar għaxar snin Malta għamlet sforzi kbar biex tistabilixxi dan is-settur u tagħmlu settur li jħalli qligħ sostanzjali.

Dan sar dejjem bi qbil bejn il-gvern u l-oppożizzjoni, l-aktar permezz ta' investiment qawwi fl- istruttura tal-Malta Financial Services Centre, anke permezz tal-Borża ta' Malta u permezz tal-Financial Services Act, tal-Money Laundering Act u ta' l-Insurance Business Act.

(Interruzzjonijiet)

Mr. Speaker, qed jgħiduli li qed jagħfas il-ħin, fadal xi kelliema oħra biex jitkellmu u allura jkolli nagħlaq billi ngħid li dan huwa l-mod kif għandna nkomplu naġixxu u naħdmu flimkien fuq dan is-settur anke fil- millenju li dalwaqt ikun magħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, taħt id-dekasteru tal-prim ministru taqa' wkoll is-sezzjoni ta' l-esplorazzjoni taż-żejt u peress li fil-vot tal-prim ministru ma kienx hemm ħin biżżejjed biex wieħed jitkellem dwar dan is- suġġett jiena għażilt li nitkellem dwaru f'dan l-istadju bħala l-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni responsabbli mill-ippjanar ambjentali u mill- esplorazzjoni taż-żejt.

Fil-fatt fil-leġislatura l-oħra kelli x'naqsam ukoll ma' dan il-qasam u tista' tgħid li kont involut b'mod dirett.

Mill- esperjenza tiegħi nista' ngħid li l-Partit Nazzjonalista mmexxi mill-Onor.

Fenech Adami jieħu kull opportunita' biex jipprova joskura lill-Partit Laburista u saħansitra jgħid ċerti affarijiet li ma jkunux minnhom biex jipprova jiggwadanja l-poter.

Min-naħa l-oħra l-Partit Laburista bil-provi għamel pass 'il quddiem ħafna f'dan il-qasam u għamel xi ħaġa li żgur l- ebda gvern ta' qabel ma għamilha.

F'sena u tmien xhur gvern Laburista rnexxielu jagħmel iktar minn ftehim wieħed ma kumpanniji ta' fama mondjali li wrew il-fiduċja tagħhom fit-tmexxija tal-pajjiż.

Nibda billi ngħid li wieħed mill-ftehim li sar kien dak bejn il-gvern Laburista u l-AGIP biex isir studju ta' riċerka fuq medda ta' 9,000 sq km.

Dan kien ġie iffirmat fil-25 ta' Awissu ta' l-1997 u wara li jsir l-istudju kellu jkun hemm il-possibbilta' li mbagħad jitħaffer bir fl-ibħra territorjali Maltin.

Fil-fatt kienu saru żewġ laqgħat oħra, waħda Malta u l- oħra l-Italja, u nista' ngħid li konna wasalna fi stadju li l-AGIP kienet se tħaffer bir ġewwa l-ibħra Maltin għaliex l-indikazzjonijiet kienu pożittivi.

Qabel ma jagħmlu hekk dawn xtaqu jistennew xogħol ta' tħaffir ta' bir ieħor li kien qiegħed jagħmel il-Gvern Malti ġewwa Għawdex, naturalment biex jaraw x'riżultati hemm u allura jkunu iktar f'pożizzjoni li jiffirmaw il-ftehim.

Minkejja li t-tħaffir tlesta u suppost li sar ftehim bejn il-Gvern Malti u l-AGIP, s'issa għadna ma smajna xejn mill- gvern Nazzjonalista, u f'isem il-poplu jiena nixtieq inkun naf x'ġara mill- possibbilta' li jitħaffer bir fit-territorju Malti mill-kumpannija Taljana.

Fil-5 ta' Mejju, 1998 ġie ffirmat ukoll ftehim ieħor bejn ir-Rock Oil Company, il-Mayo Limited u l-Gvern Malti fuq blokka 7 fl-area 4.

L-istess, dan sar biex isir studju u wara ċertu perijodu mbagħad kellu jiġi deċiż jekk jitħaffirx bir fit-territorju Malti.

B'dan il-ftehim pajjiżna mhux talli ma ħareġ ebda flus, talli dawn intrabtu wkoll li jħallsu ammont ta' flus lill-Gvern Malti.

Sar ukoll agreement ieħor fl-14 ta' Awissu ta' l- 1998 ma' żewġ kumpanniji Awstraljani.

Dawn kellhom jagħmlu riċerka u anke tħaffir ta' bir fl-ibħra territorjali Maltin.

Nerġa' nfakkar li dan il-bir ingħata l-isem ta' ''Adeodata'', bħala unur lil Adeodata Pisani.

Dan tajnih isem Malti għax ma ridniex noqogħdu nsemmu ismijiet ta' barranin, u dan juri li dan il-bir huwa xi ħaġa li hija tagħna u ta' pajjiżna.

Illum fiex wasal dan il-ftehim?

Fi ftit xhur il-gvern Laburista ħadem bis-serjeta' f'dan il-qasam u ħa l-frott, għaliex kumpanniji magħrufin mad-dinja kollha wrew fiduċja fil-gvern Laburista.

Nista' ngħid li wrew din il-fiduċja wkoll għaliex il-gvern Laburista, permezz tal-protokoll finanzjarju Taljan, impenja ruħu li jsir tħaffir ta' bir ġewwa Għawdex, u r-raġuni kienet biex isir studju ħalli nkunu nafu jekk il-ġeoloġija hijiex bħal ta' Sqallija, area fejn instab ħafna żejt.

Fil-fatt hekk kien, u meta bdejna nħaffru sibna tip ta' struttura li kienet pożittiva.

U waqt li konna qegħdin infittxu din l-istruttura u nagħmlu r-riċerka sibna wkoll li hemm il- possibbilta' li għall-ewwel darba pajjiżna jkollu l-materja prima.

Mr Speaker, aħna għandna l-obbligu li lill-poplu Malti u Għawdxi ninformawh b'dak li jkun qed jiġri.

Per eżempju, aħna konna informajnih li l-kuntratt li għamilna biex seta' jitħaffer il-bir ġewwa f'Għawdex kien tip ta' kuntratt li jipproteġi l- ambjent.

Kellna wkoll l-assigurazzjoni li wara li jispiċċa x-xogħol tat- tħaffir jerġa' jiġi kollox għal li kien.

Aħna sa ntrabatna bil-kitba li jsiru dawn l-affarijiet imma minkejja dan kollu, minflok ġejna rringrazzjati li għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna fejn għandu x'jaqsam it-tiftix taż-żejt intrabatna bil-kitba li nipproteġu l-ambjent, il-Partit Nazzjonalista min fuq ipprova jagħtina l-gambetti.

Saħansitra kien hemm min anke akkuża lill-kunsill lokali konċernat li dan qisu waqa' għal dak li ried il-gvern.

Minkejja dan kollu l-kunsill lokali ta' dik il- lokalita' mexa kif kellu jimxi, ra li aħna qed nimxu b'ċerta serjeta' u qagħad fuq il-kelma tagħna, u llum jafu li l-kelma tagħna kienet kelma ta' rġiel.

Imma mhux hekk għamel il-Partit Nazzjonalista għax id-diriġenti tal- Partit Nazzjonalista għamlu minn kollox biex ifixklu.

Saħansitra kien hemm min qal li l-bdiewa kienu se jitilfu ħafna art u li ma kenux se jingħataw art oħra u affarijiet minn dawn.

Issa meta llum ġejna biex niddiskutu dwar il-golf-course l-istess diriġent li staqsa dawn il-mistoqsijiet ma ġietux l- istess ħniena?

Hawn għandna l-evidenza tal-politika qarrieqa tal-Partit Nazzjonalista u nista mmur aktar lura fiż-żmien u nsemmi l-bsaten fir-roti li rajna minn dik in-naħa.

Il-Partit Nazzjonalista ried jagħti x'jifhem li huma dejjem opponew li jsir tħaffir ta' bir ġewwa Għawdex.

Qalu li dan ikun ta' detriment għall-ambjent f'Għawdex.

Jekk il-poplu jaħseb li jiena qed nivvinta, hawnhekk għandi silta minn ''in-nazzjon'' tas-7 ta' Novembru, 1997 fejn l-Onor.

Fenech Adami kien ġie kkwotat li qal hekk:

''Il-PN fil-gvern ittratta lill-Għawdex bħala gżira li għandha s- sbuħija tagħha u li dan għandu jkun preservat kemm jista' jkun.

Il-PN fil-gvern dejjem irreżista li jsir tħaffir għaż-żejt f'Għawdex.''

Din hija ipokrezija, Mr Speaker, u jiena nitlob il-permess biex inqiegħed din is-silta fuq il-Mejda tal-Kamra ħalli tibqa' on record.

L-Onor.

Fenech Adami kien qal ukoll li minħabba li kienet waslet l- elezzjoni, kienet qed issir pressjoni mill-gvern Laburista biex it-tħaffir isir b'ritmu aktar mgħaġġel u biex almenu t-tħaffir jibqa' sejjer sa' l- elezzjoni.

Barra minn hekk, biex iwerwru lin-nies tal-gżira ta' Għawdex kienu ħarġu jgħidu li ntużat kimika tossika biex issir it-tħaffir u li din il-kimika sussegwentement intremiet f'barriera.

U meta aħna għedna l- verita', jiġifieri li r-riżultati huma pożittivi fejn tidħol ġeoloġija, mbagħad dawwru t-tattika u bdew jgħidu li m'hemmx żejt.

Aħna min-naħa tagħna konna rġiel u għedna l-verita'.

Għalkemm kienet waslet l-elezzjoni ma pprovajniex ningannaw u ngħidu li sibna ż-żejt żgur.

Aħna għedna li għandna riżultati pożittivi u li hemm possibbilta' kbira li jkollna l-ewwel riżors minerali f'pajjiżna.

Minkejja dan kollu l-Partit Nazzjonalista baqa' jisħaq li m'hemmx żejt u saħansitra stieden lill-Prim Ministru ta' dak iż- żmien biex f'ġieħ is-sewwa jgħid il-verita'.

U f'ġieħ is-sewwa konna qegħdin ngħidu l-verita', u dan jixhdu l-fatt li wara l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista ma baqax jgħid li m'hemmx il-possibbilta' li jinsab iż-żejt anzi mill-ewwel ra kif għamel biex ta l-go ahead ħalli t-tħaffir ikompli aktar fil-fond.

Dawn il-fatti juru biċ-ċar l-ipokrezija tal-Partit Nazzjonalista u tal-kap tiegħu.

Sur President mhux talli l-gvern il-ġdid Nazzjonalista ta l-go ahead biex ikompli jsir it-tħaffir għaż-żejt, talli bdew ħerġin ħafna stqarrijiet li ninsabu viċin li nsibu ż-żejt.

Jiena nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' ''in-nazzjon'' tat-13 ta' Ottubru 1998, fejn jingħad li ninsabu viċin li jinstab iż-żejt.

Il-Prim Ministru nesa li kien qal li ma jsirx tħaffir ġewwa Għawdex minħabba l-ambjent!

Anke l-Onor.

Giovanna Debono nsiet x'kien qal l-Onor.

Fenech Adami u x'kienu jgħidu sħabha qabel l-elezzjoni li se jħassru l-ambjent f'Għawdex.

Tant insiet li f'ċerimonja qalet li dan il-bir sar bil-ħila tal-Partit Nazzjonalista.

Ngħidilha li veru li l-Partit Nazzjonalista għamel kollox imma għamel minn kollox biex iż-żejt ma jinstabx, għax fil-fatt hekk ġara!

Minkejja li min- naħa l-oħra ntqal li se nsibu ż-żejt u li tiela' l-gass dalwaqt, dan iż- żejt baqa' ma nstabx.

X'ġara biex ma nstabx?

Kif wara kuntrumbajsa bħal dik li għamel il-Partit Nazzjonalista, wara l-elezzjoni f'daqqa waħda ntesa' kollox?

Huwa obbligu tal-gvern li lill-poplu jgħidlu x'ġara.

U fil-fatt x'ġara, Mr Speaker?

Ġara li meta tkompla t-tħaffir u kien hemm indikazzjoni li kien hemm il- materja prima, min kien qed imexxi l-operazzjoni taż-żejt, li kien Malti, twarrab u floku poġġew espert Amerikan - għax barrani aħjar minn Malti! - li ma mexiex skond il-parir tat-Taljani biex jagħmel it-testijiet.

Dan għamel kif deherlu hu, bil-konsegwenza li fil-bir saret ħsara irriparabbli li minħabba fiha jekk stess hemm materja prima xorta ma nistgħux intellgħuha.

Imbagħad sar tentattiv biex inħaffru b'mod orizzontali - biex jekk inkunu fortunati u ma tkunx saret ħsara biżżejjed inkunu nistgħu ntellgħu mod ieħor - imma rriżulta li ma din ma rnexxietx, bil-konsegwenza li l-poplu Malti, kif hawn fis-supplementary estimates li tpoġġew il- bieraħ, se jkollu joħroġ Lm8 miljun mill-but.

Dik serjeta'!

Il-poplu għandu dritt li jkun jaf għalfejn intnefqu dawn it-Lm8 miljun u għandu jkun jaf ukoll kif riżultat li tant kien deher pożittiv sar daqshekk negattiv.

Mr Speaker, dan kollu juri li huwa l-qasam taż-żejt li l-aktar jikxef l- ipokrezija tal-gvern Nazzjonalista, li fir-realta' ma baqagħlux żejt f'wiċċu!

U min jagħmel dawn l-affarijiet żgur li ma jistħoqqlux li jmexxi lil pajjiżna.

Mr Speaker, nixtieq li fil-ħin li baqagħli nitkellem dwar xi ħaġa li għandi l- esperjenza tagħha wkoll u li fiha naħseb li bħal ħafna, jiena tajt sehem ukoll, bħalma hawn ħafna li taw sehem.

Qed nirriferi għal dan il-parlament.

Mr Speaker, kif taf inti, jien ili whip mill-1989 u ċerti affarijiet ngħidhom għaliex inkun għaddejt minnhom per esperjenza.

Minn kemm ili f'dan il-parlament dejjem naf li l-oppożizzjoni Laburista għamlet id-dover tagħha biex ikun hawn tibdil f'dan il-parlament - u bħala eżempju nixtieq nirriferi għal meta saru l-kumitati - pero' jkolli nistqarr li mill- esperjenza tal-ftit xhur li konna fil-gvern, il-Partit Nazzjonalista m'għamel xejn ħlief ta l-gambetti.

Dan qed ngħidu bl-ikbar responsabbilta'.

Jien bħala whip nerfa' r-responsabbilta' u dejjem għamilt id-dover tiegħi.

Dejjem ikkordinajt ma' min imexxi din il-Kamra biex l-affarijiet jimxu bis- serjeta'.

Jekk iridu jgħidu l-verita' tan-naħa l-oħra jridu jgħidu li l- Partit Laburista wera kollaborazzjoni sħiħa biex dan il-parlament jimxi 'l quddiem, imma żgur li dan ma jistax jingħad għan-naħa l-oħra għax fit-18-il xahar li l-Partit Laburista kien fil-gvern ħlief gambetti ma rax.

U biex jara kif kienu jimxu l-affarijiet wieħed jista jmur jara l-minuti tal- kumitat tax-xogħol.

Per eżempju, membru tan-naħa tal-Partit Nazzjonalista pprova jgħinna naslu imma membru ieħor ma qabilx miegħu għaliex kellu direttivi ċari mill- kap tiegħu biex jostakola l-ħin kollu.

Dawk huma l-affarijiet, u tajjeb li dawn ikun jafhom il-poplu.

U jekk irid il-poplu jista' jfittex dawn l- affarijiet fil-minuti tal-kumitat tax-xogħol tal-Kamra.

U mhux imbilli niġu f'din il-Kamra u ngħidu li forsi hemm affarijiet li jistgħu jirranġaw!

(Interruzzjonijiet) U min jiġi jgħidhom dawn l-affarijiet?

L-inqas wieħed li jagħti sehemu!

(Interruzzjonijiet) Kollox sew, jekk m'hemmx bżonn m'għandekx tagħmel ħafna diskorsi fit-tul imma jekk hemm bżonn tagħmilhom għamilhom.

Jien naqbel li m'għandux ikun hemm ħela ta' ħin iżda li ma naqbilx hu li jsiru ċerti manuvri biex tagħlaq ħalq l-oppożizzjoni.

Mhux sewwa dawn l-affarijiet, u lanqas hu sewwa li tgħid lill-poplu li hawn l- kumitati biex l-affarijiet tal-parlament jimxu sew imbagħad - bħalma ġara din il-ġimgħa - immorru fil-PAC u sfaċċatament nidħku u nġibu kull skuża biex tagħlqilna ħalqna.

Jekk inti veru trid li jkun hawn it-trasparenza u trid li kulħadd jemmen li l-affarijiet qed isiru b'mod trasparenti għandek taċċetta li ssir investigazzjoni ħalli naraw jekk kienx hemm xi ħadd li pprova jiddieħak b'dak li approva dan il-parlament.

Din hija l-verita' u mela noqogħdu nduru mal-lewża, qisha l-oppożizzjoni dejjem tostakola u miskin il-gvern li qed jinħlielu ħafna ħin!

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li hawnhekk wasalna fl-istadju li ċerti membri jridu jagħtu x'wieħed jifhem li hawnhekk qisu l-qorti li meta tiġi biex tgħid xi ħaġa, allavolja tkun vera u allavolja tkun bniedem responsabbli, xorta waħda trid iġġib il-provi biex tgħidha.

Dak il-qorti jagħmlu hekk għax meta avukat ikun jaf li se jiddefendi l-ikbar kriminali li hawn f'Malta, dan jipprova joħorġu lliberat billi jwaqqa l-provi kontra tiegħu u jekk ma jkunx hemm provi, minkejja li Malta kollha tkun taf li m'hawnx ħalliel ikbar minnu, dak joħroġ liberat!

Hawnhekk ma jsirx hekk.

Membru parlamentari għandu jkollu r-responsabbilta'.

L-immunita' f'dan il- parlament qegħda biex dak li jkun jitkellem ħalli l-affarijiet ma jkomplux isiru.

Jekk ikun hemm xi ħadd li juża l-parlament b'mod irresponsabbli dik hija responsabbilta' tiegħu, dak ma jkunx qed jagħmel id-dover tiegħu, imma jiena żgur li meta jitkellmu f'dan il-parlament il-maġġoranza tal-membri parlamentari jitkellmu b'responsabbilta'.

Mr Speaker, nixtieq ngħid ukoll li wasal iż-żmien li jiġu rranġati ċerti affarijiet biex ma jibqax ikun hemm tbatija min-naħa tal-membri parlamentari.

Membru parlamentari għandu tfixkil mil-lat finanzjarju, mil- lat ta' familja u minn affarijiet oħra li minħabba fihom ma jkunx jista' jagħmel xogħlu sew.

Jiena naħseb li wasal iż-żmien li dawn l-affarijiet jiġu diskussi.

Il-poplu dejjem jistenna ħafna minn membru parlamentari imma kultant dan lanqas biss ikun f'qagħda li jsostni lilu nnifsu, aħseb u ara kemm se jagħmel id-dover tiegħu!

Jiena qed nitkellem mill-esperjenza u mhux qed nitkellem għalija biss.

Dan qed ngħidu għaliex qed nara wħud minn sħabi fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra li qed ibatu u li ma jistgħux jagħmlu d-dover tagħhom minħabba f'hekk.

Hawn ġew aħna nitkellmu fuq l- istanding orders, nitkellmu biex intejbu l-funzjoni tal-parlament u nitkellmu biex kemm jista' jkun naraw li jgħaddu liġijiet b'mod professjonali, imma fl-opinjoni tiegħi għandna nitkellmu wkoll biex il- membru parlamentari li jiġi magħżul mill-poplu Malti u Għawdxi jkun jista' jagħti wkoll is-sehem tiegħu.

Mr. Speaker, minkejja li kont kritiku jiena tkellimt fuq affarijiet pożittivi wkoll, għaliex f'dan il-parlament mhux affarijiet ħżiena biss hawn!

Hawn min jaħseb li l-parlament huwa arena ta' l-iljuni, fejn aħna d- deputati mmorru noqtlu lil xulxin, pero' dan m'huwiex il-każ.

Meta kien speaker tal-Kamra Dr Jimmy Farrugia - u din nibqa' niftakarha - dan kien dejjem jgħid li hawnhekk aħna m'aħniex għedewwa imma sempliċement ma naqblux fil-politika u allura niġġieldu bl-argumenti.

Hekk għandu jkun pajjiż ċivilizzat, u jiena nemmen li l-maġġoranza tal-membri hekk jagħmlu, imma mbagħad min-naħa l-oħra rridu noqogħdu attenti li ma jkunx hemm min permezz tad-demokrazija japprofitta ruħu biex joħnoq l-istess demokrazija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nistaqsi jekk hemmx il-permess biex jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li rrefera għalihom l-Onor.

Mizzi?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' artiklu li deher fil-gazzetta "In-Nazzjon" tal-Ġimgħa, 7 ta' Novembru 1997 intitolat "Effetti negattivi fit-turiżmu, il-manifattura u l-kummerċ";

Kopja ta' artiklu li deher fil-gazzetta "In-Nazzjon" ta' l-Erbgħa, 26 ta' Awissu 1998 "It-Tħaffir Wieqaf"; u Kopja ta' artiklu li deher fil-gazzetta "In-Nazzjon" tat-Tlieta, 13 ta' Ottubru 1998 intitolat "Viċin li jinstab iż-żejt".

MR SPEAKER: Issa l-ħin li fadal huwa kollha għall-membri tan-naħa tal- Gvern.

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, bħal-lum mitt sena ilu - neqsin tliet ijiem - kien għalaq il-parlament tas-seklu l-ieħor, preċiżament fl-20 ta' Diċembru, 1899 u l-aħħar kelliemi dakinhar kien Fortunato Mizzi.

Jekk wieħed jaqra d-debates ta' dawk iż-żmenijiet jara diversi affarijiet interessanti fejn, per eżempju, fil-question time fejn illum għandna 60 mistoqsija dakinhar kulma kien hemm kienu sitt mistoqsijiet fejn waħda minnhom kienet dwar il-vot ta' Lm1,700 għall-priservazzjoni ta' l-arkati tal-Barrakka t'Isfel.

Dawn kienu ddeterjoraw sewwa u kien hemm proposta sabiex jitneħħew imma mbagħad is-sens komun rebaħ u ġew ivvotati Lm1,700 proprju biex dawn jiġu restawrati.

Kien hemm ukoll talba biex isir id-dawl fil-knisja tal-Vitorja tal-Belt.

Mistoqsija oħra interessanti ħafna kienet dwar persuna li kienet spiċċat ħażin fl-isptar Monte Carmeli u persuna li kienet inkarigata minnha ġiet imkeċċija minn mal-gvern.

Kien hemm ukoll talba għal Lm1,600 fl-estimi għal skola ġdida f'Tas-Sliema.

Kien hemm ukoll mistoqsija dwar ir-raġuni għaliex ma kienx hemm teacher fil-lingwa Griega fl-lyceum.

L-aħħar mistoqsija, li għandha x'taqsam mal-finanzji wkoll, kienet dwar kif ma nstabitx mejda tal-fidda li dak iż-żmien kienet stmata Lm26 fl-isptar ta' Santu Spirtu.

Dawn huma affarijiet li ġraw proprju fl-aħħar seduta tal- parlament tas-seklu l-ieħor li nżammet fl-20 ta' Diċembru, 1899.

Bħal ma qalu sħabi dan huwa l-aħħar budget għal dan is-seklu u din hija l-aħħar seduta ta' dan is-seklu u jiena xtaqt nagħti ħarsa ħafifa lura lejn budgets tal-passat ta' matul is-seklu.

Nieħu l-opportunita' wkoll billi nsellem lil dawk li taw il-kontribut sħiħ tagħhom fil-ġrajja ta' dan il-parlament.

Nibda biex ngħid, Mr Speaker, li mill-1945 sal-lum, jiġifieri f'temp ta' 55 sena, dan il-parlament kellu quddiemu 48 budget li t-total ta' flus ivvotati għalihom ilaħħaq is-somma ta' Lm8 biljun.

Barra minn hekk f'dawk li huma supplementary estimates kien hemm ivvotati Lm352 miljun.

Dan kollu barra ammonti oħra ta' flus li kienu għad-dispożizzjoni ta' Malta bħall-war damage funds, fondi għar-restawr mill-Unjoni Ewropea u mill-Ingilterra u bosta fondi oħrajn.

Ma' dan wieħed irid iżid l-ammont ta' dejn li għandu l- pajjiż illum, li jlaħħaq Lm611-il miljun bħala dejn lokali u Lm66 miljun dejn barrani.

Naturalment meta wieħed iħares lejn x'kienet in-nefqa tal- budget għall-1900 wieħed lanqas jista' jagħmel paragun ma dak li nivvotaw illum.

Dakinhar id-dħul tal-gvern kien biss ta' Lm361,000 mentri llum huwa kkalkolat li d-dħul tal-gvern se jkun Lm680 miljun.

Naturalment fl-1945 dan il-parlament kien ivvota biss - u għal dak iż-żmien kienu ħafna - Lm5 miljun.

Ta' min jgħid ukoll li fl-1901 il-popolazzjoni ta' Malta kienet ta' 186,000 ruħ u llum din iċ-ċifra tlaħħaq id-doppju, għax mis-survey li sar f'Diċembru ta' l-1998 jirriżulta li l-popolazzjoni ta' Malta sena ilu kienet tlaħħaq it-378,000 persuna.

F'dawn l-aħħar 100 sena pajjiżna kellu wkoll 11-il kunsill tal-gvern bejn is-sena 1900 u l-1917 u 20 gvern bejn is-sena 1921, meta kellna l- ewwel parlament, sal-lum.

Erbgħa minn dawn l-20 gvern kienu fformati taħt l-Amery Constitution , żewġ gvernijiet taħt il-Macdonald Constitution, ħames gvernijiet taħt il-MacMichael Constitution, kellna gvern wieħed taħt il-Blood Constitution, żewġ gvernijiet taħt l-Independence Constitution u sitt gvernijiet taħt il-Kostituzzjoni Repubblikana li aktar kmieni din il- ġimgħa kkomemorajna l-25 anniversarju mit-twaqqif tagħha.

Mill-1927 'l hawn, meta l-partit Unione Politica Maltese ngħaqad mal- Partit Nazzjonalista, il-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern għal tmien darbiet b'total ta' 23 sena.

Naturalment qiegħed ngħodd li minn din il- leġislatura għaddiet biss sena waħda għax jekk tikkalkula kemm idum il- gvern allura jirriżulta li l-Partit Nazzjonalista se jkun għamel mill-inqas 28 sena.

Kellna l-Partit Kostituzzjonali li kien ifforma gvern u Partit Laburista li kellu disa' rebħiet elettorali u dam jiggverna għal 25 sena.

Mis-sena 1900 f'Malta nżammu 29 elezzjoni u żewġ referendi.

Bħala prim ministri mill-gwerra 'l hawn kellna lil Boffa li kien prim ministru għal darba, lil Mintoff, li kien erba' darbiet, lil Borg Olivier, ħames darbiet, lil Dr Fenech Adami, li qed jokkupa għat-tielet darba din il- kariga - kieku ma ġarax li ġara wara l-elezzjoni ta' l-1981, din kienet tkun ir-raba' leġislatura li fiha Dr Fenech Adami qed imexxi l-gvern - u huwa xieraq ukoll li barra dawn, dan il-parlament issellem ukoll lill-prim ministri l-oħra li servew dan il-pajjiż matul dan is-seklu li kienu Joseph Howard, Francesco Buhagiar, Ugo Mifsud, Gerald Strickland, Pawlu Boffa, Nerik Mizzi, Karmenu Mifsud Bonnici u Dr Alfred Sant.

Bħala ministri tal-finanzi, li flimkien mal-prim ministri kellhom l-akbar sehem fit-tmexxija tal-budgets, matul is-seklu kellna 23 wieħed, u tnejn minnhom kienu Mintoff u Borg Olivier li aktar tard kienu laħqu prim ministri.

Huwa xieraq ukoll li dawn il-ministri tal-finanzi jiġu msemmija għax personalment inħoss li l-kariga tagħhom hija waħda ta' responsabbilta' kbira.

Dawn kienu Joseph Howard, Francesco Buhagiar, Ugo Mifsud, Carmelo Mifsud Bonnici, Achille Sammut, Prof Guże' Galea, Arturo Colombo, Jackie Frendo Azzopardi, Giovanni Felice, Ġuże' Abela, Ġuże' Cassar, Lino Spiteri, Wistin Abela, George Bonello Du Puis, Leo Brincat u l-attwali John Dalli.

F'dan il-perijodu wkoll kellna 25 President ta' din il-Kamra u llum is- Sinjorija Tiegħek għandha tkun kburija li qed taqleb is-seklu u tidħol fil- millennju l-ġdid.

Il-lista hija twila biex insemmi lil kulħadd iżda ta' min jgħid li dawn kollha f'xi perijodu jew ieħor kienu membri wkoll ta' din il-Kamra, mhux fil-kariga uffiċjali bħala Speaker, iżda wkoll bħala membri proprja.

L-aktar li kienu damu fil-kariga kienu Emanuel Attard Bezzina u Dr Lawrence Gonzi li damu bejn wieħed u ieħor tmien snin kull wieħed.

Mr Speaker, matul dan il-perijodu li qed insemmi dan il-parlament għadda minn mumenti l-aktar kruċjali f'dawk li huma avvenimenti, fosthom insemmi l-irvellijiet tas-7 ta' Ġunju ta' l-1919 u l-eżilju tal-Maltin, żewġ episodji ta' għajb għall-Gvern Ingliż, li fihom batew ħafna l-Maltin.

Barra minn dawn kellna wkoll l-għoti tal-George Cross, l-inkwiet fil-qasam tal- Partit Laburista bejn Mintoff u Boffa, l-irvellijiet tat-28 ta' April, l- integration, il-kwestjoni tal-ġlieda politika reliġjuża fil-bidu tas- sittinijiet, l-indipendenza ta' Malta, it-theddida għad-demokrazija fl- ewwel snin tat- tmeninijiet, l-eskluzzjoni tal-barrani minn fostna, it- twaqqif ta' Malta Repubblika, tmiem il-gwerra bierda permezz tal-laqgħa storika bejn Gorbachev u Bush, it-tisħib ta' Malta man-Nazzjonijiet Uniti u mal-Kunsill ta' l-Ewropa, l-assoċjazzjoni ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea li ġiet formalizzata b'applikazzjoni li sussegwentement ġiet iffriżata u dan il-gvern reġa' taha il-ħajja.

Barra l-ġrajjiet dan il-parlament baqa' fostu personaġġi distinti bħal Gaddafi, Catherine Lalumiere, Scalfaro u Perez de Cuellar.

Ta' min isemmi wkoll il-Papa Gwanni II li għalkemm ma kienx indirizza l-parlament kien iltaqa' wkoll personalment mal-membri tal-parlament.

Irrid ngħid ukoll li apparti minn Sir Anthony Mamo, minn dan il-parlament ħarġu sitt Presidenti ta' Malta wara li kienu servew ukoll bħala ministri.

Qed nirriferi għal Anton Buttigieg, Agatha Barbara, Pawlu Xuereb, Ċensu Tabone, Ugo Mifsud Bonnici u Guido de Marco.

Ma rridx ma nsemmix ukoll fl-opinjoni tiegħi l- aktar deputati li taw sehem fil-funzjonament u l-armonija ta' din l- istituzzjoni.

Dawn kienu Guże' Cassar - niftakar lil de Marco jsejjaħlu bħala "Ziju Guż" - li kien bniedem li għen ħafna biex jimxi dan il- parlament, kien anke leader of the House, u kien ukoll negozjatur għan-nom tal-gvern Laburista; imbagħad kellna lil Dom Mintoff, lil Ugo Mifsud Bonnici, lil Ċensu Tabone u b'xi mod ukoll lil Joe Brincat.

Ta' min ngħid ukoll li f'dawn l-aħħar 100 sena dan il-parlament ukoll kellu fostu xejn inqas minn 400 deputat li xi wħud minnhom kienu deputati għal diversi drabi.

Jekk wieħed kellu jikkalkula li kull leġislatura jkollha deputati ġodda kieku dan il-parlament kien ikollu 901 deputati, imma peress li diversi minnhom telgħu diversi drabi nistgħu ngħidu li l-parlament kellu madwar 400 deputat differenti.

Fil-ħajja politika Maltija mhux ta' min jonqos milli jsemmi nies oħrajn li taw is-sehem tagħhom li żviluppaw u ġibdu warajhom sezzjoni tal-poplu imma xorta waħda ma rnexxielhomx jifformaw gvern.

Uħud minn dawn kienu Mons Ignazio Panzavecchia, William Savona, Gerald Strickland, Prof Galea, Pierre Frendo, Mikiel Caruana, Henry Jones, Francesco Masini, Prof Hyzler, Mabel Strickland, Herbert Ganado, Toni Pellegrini, George Ransley u Wenzu Mintoff.

Nixtieq insemmi wkoll lin-nisa li onoraw dan il-parlament u ħadu sehem attiv fil-politika.

Dawn kienu Agatha Barbara, Cecilia de Trafford, Fanny Attard Bezzina, Evelyn Bonaci, Anne Aguis Ferrante, Carmen Sant, Maria Camilleri, Giovanna Debono, Dolores Cristina, Helen D'Amato u Helena Dalli li l-aħħar erbgħa għadhom iservu f'dan il-parlament.

Minn dan li għadni kif semmejt wieħed irid jara wkoll l-effett ta' din il- ħidma politika fuq il-poplu Malti.

Per eżempju, il-livell ta' l-għixien ta' dan il-poplu fil-bidu ta' dan is-seklu kien nieqes mill-iktar ħteġijiet bażiċi tal-ħajja li mdorrijin bihom illum.

Dan kien seklu movimentat li fih rajna l-evoluzzjoni tal-progress.

Il-progress rajnih jiżviluppa ftit ftit iżda laħaq l-ogħla livelli tiegħu fis-snin tmenin u llum l-ġurnata kważi qegħdin fil-quċċata.

Fil-bidunett ta' dan is-seklu kemm f'pajjiżna kif ukoll fil-kumplament tad-dinja l-iżvilupp kien għadu fil-bidu.

Hawn Malta konna ngħixu ħajja sempliċi, bl-akbar industrija l-frott ta' l-art.

Il-poplu Malti kien jaħdem fir-raba' għammiela u verġni mit-tinġis u kien iġib l-ikel u l-produzzjoni mill-annimali.

Dak iż-żmien kellna wkoll lil tal-ħalib jiġi bin-nagħġa jew il-mogħża wara l-bieb.

Naturalment it-toroq tagħna - kif wara kollox xi wħud minnhom għadhom sal-lum! - kienu għadhom ma nksewx bl-asfalt u l-uniku dħaħen kienu jiġu biss mit-trab.

Il-karettuni - u aktar tard il-kalessi u l-mezzi oħra tat-trasport - kienu l-istess invenzjonijiet ta' żmien il-ħaġar, fejn ir-roti kienu jduru biss bis- saħħa tal-bniedem jew ta' l-annimali li jimbutawhom jew jiġbduhom.

Fl-1902 kienet ġiet l-ewwel karozza f'Malta, li kien ġabha t-Tabib Ċeci ta' Hal Tarxien.

Niftakar lill-għażiża ommi ssemmi dan l-avveniment ta' meta daħlet l-ewwel karozza f'Malta.

U l-poplu għex għal tant żmien din il- ħajja sempliċi li għal xi uħud kienet ta' faqar, ħafa u miżerja.

Għalkemm forsi dejjem ftit aktar tard minn pajjiżi oħra, il-poplu beda jara kif jista' jtejjeb il-ħajja miżera tiegħu u bdew jinbtu nies li permezz tagħhom bdejna nxommu d-drittijiet tal-ħaddiema, il-ħinijiet tax-xogħol u pagi diċenti.

Il-poplu baqa' dejjem jiżviluppa dan il-prinċipju u l-politiċi Maltin bdew jinsistu wieħed iktar mill-ieħor biex isaħħu aktar u jespandu d- drittijiet.

B'aktar flus fl-idejn il-poplu Malti beda jistagħna u l- kambjament beda jinħass fost xi uħud iżda mhux għal dawk li baqgħu lura minħabba l-mentalita' konservattiva.

Mr. Speaker, tajjeb li ngħid li wara l-ewwel gwerra dinjija li ma tantx ħakmitna fit-tletinijiet kellna the great recession pero' mbagħad ġiet it- tieni gwerra li ħalliet ħafna tifrik u allura kellna mmiddu għonqna għax- xogħol u l-kostruzzjoni.

Bdiet dieħla wkoll it-taxxa li għenet mhux ftit fl- iżvilupp ta' pajjiżna pero' madanakollu l-poplu xorta kellu bżonn xi ħaġa oħra għal meta jimrad jew jirtira.

Rajna wkoll is-servizzi soċjali jibdew deħlin fis-sistema ta' pajjiżna biex b'hekk ikun hemm kontribuzzjoni oħra li tagħmel tajjeb għal dawk li ma setgħux jaffordjaw l-ispejjeż li seta' jkollhom matul iż-żmenijiet.

Mr Speaker, ta' min insemmi wkoll l-emigrazzjoni u l-fatt li wara l- indipendenza kien hawn min ħa ħsieb jiżviluppa l-pajjiż permezz ta' l- industriji li joħolqu x-xogħol u l-qliegħ ta' flus adegwati.

Rajna wkoll l- investiment fil-boom tal-bini, ta' l-artijiet, bini ta' flats, vilel, bungalows u postijiet oħra li ħadd qatt ma basar li se jsir żvilupp fihom. llum wasalna fi stadju fejn għandna tista' tgħid lil Malta żviluppata kompletament bil-bini.

F'dan is-seklu rajna wkoll id-dħul tat-television li ġab bidla u kultura ġdida f'pajjiżna u fejn ftit snin ilu l-Maltin kienu jaħslu l-ħwejjeġ fil-banjijiet, illum għandna l-automatic washing machines.

Qabel konna għadna ma ħlomniex bil-cookers imma konna għadna bl-ispiritieri u barra minn hekk illum kważi jidħku bik jekk inti ma jkollokx l-air conditioner.

Insomma, Mr Speaker, il-progress li sar matul iż-żmenijiet kien l-agenda tal-politiċi proprju f'dan il-parlament.

Mr Speaker, naturalment dan il-progress ħalla l-impatt tiegħu fuq l- anzjani.

Qabel l-uniku post għalihom kien l-Imgieret jew ma' xi qraba imma llum għandna sitwazzjoni fejn għandna l-familja kollha taħdem u allura ma setax ikun possibbli li ħafna anzjani jibqgħu jinżammu d-dar.

Minħabba f'hekk il-gvern daħal fi spiża massiċċa biex jibni aktar djar għall- anzjani.

Per eżempju, bħalma jaf kulħadd, għada se tinfetaħ id-dar ta' Bormla, li se tkun rigal ta' dan il-gvern għall-millennju.

Din id-dar saret bil-ħidma kbira tal-Viċi Prim Ministru Lawrence Gonzi u tas-Segretarju Parlamentari Antoine Mifsud Bonnici u anke bis-sehem tal-Partit Laburista.

Ovvjament illum il-ġurnata d-dinja ċkienet ħafna wkoll grazzi għall- computers, l-internet, l-e-mail, l-e-commerce u affarijiet oħra li nistgħu nsegwuhom u nieħdu sehem fihom proprju minn ġewwa d-djar tagħna.

Imbagħad kellna l-iżvilupp industrijali li minn waħda tal-qoton u l- manifattura tal-madum, il-brim tat-tabakk, il-bizzilla u xi ftit artiġġjanat rajna diversifikazzjoni fi ħjata ta' l-aħjar ħwejjeġ, produzzjoni ta' ikel preservat, produzzjoni qawwija ta' inbid u xorb alkoħoliku, produzzjoni ta' parts teknoloġiċi, bini u tiswija ta' vapuri u mitt ħaġa oħra.

Dawn kollha saru bis-saħħa tal-progress li sar matul dawn iż-żmenijiet.

Ta' min jgħid li dan kollu sar bil-ħidma ta' dawk li ġew qabilna u kważi kollox ġie pprogrammat minn dan il-parlament, bl- inizjattivi li kienu jieħdu d-diversi gvernijiet sabiex Malta tkun tal- Maltin u biex inkunu kapaċi nipproduċu u nimmaniġġjaw.

Rajna wkoll li aħna kapaċi jkollna linja ta' l-ajru tagħna, linja tal-vapuri tagħna, sistema ta' komunikazzjoni moderna, power station ġdida, servizzi ta' catering, servizzi ta' cruise liners u elf ħaġa oħra li barra li jinvolvu xogħol għal Maltin, huma ta' qligħ ukoll għall-gvern li mill-introjtu li jdaħħal jieħu ħsieb dak li hemm bżonn għal pajjiżna.

Mr. Speaker, ma nistax ma nsemmix ukoll l-aspett edukattiv.

Qabel it- tobba, l-avukati, in-nutara, l-ispiżjara u xi dentist 'l hemm u 'l hawn kont tgħoddhom fuq subgħajk imma llum il-ġurnata għandna aktar minn 1,000 professjonist f'kull kariga.

Barra minn hekk daħlu wkoll professjonijiet oħra, bħal dik ta' l-accountancy, li wkoll jitolbu li jkollok grad universitarju.

Jiġifieri dawn huma affarijiet li wieħed jista' jsemmihom ukoll u huma effett tal-progress li sar f'pajjiżna.

Mr Speaker, ma rridx ninsa ngħid ukoll li waqt li minn naħa għamilna dan il-progress kollu, nistgħu ngħidu li sfortunatament abbandunajna ħafna u ħafna affarijiet.

Jiena li tant inħobb l-ambjent naturali u l- preservazzjoni u l-konservazzjoni ta' diversi postijiet, ma nistax ma nsemmix l-istat dilapidat li jinsabu fih il-Forti Sant'Iermu, ir-Ricasoli, is-swar, il-widien, il-fortizzi, il-ġonna pubbliċi, il-fdalijiet ta' żmien il-ħaġar u ta' żmien il-bronz, kapelli, knejjes u teżori oħra.

Dawn kollha jinsabu abbandunati, bl-iskuża li qatt ma sibna flus għalihom.

Ma jistax ikun li wieħed jibqa' sejjer hekk u dawn irridu nieħdu ħsiebhom.

Rajna wkoll l-iżvilupp tal-bini li tela' ġdid wara t-tieni gwerra, l- iżvilupp tat-tarzna u s-shipbuilding, l-iżvilupp tat-turiżmu - li bl- awtorita' tat-turiżmu nisperaw li jieħu spinta 'l quddiem - u l-bini tal- lukandi li nbnew fis-sittinijiet u li issa x'uħud minnhom qed jitwaqqgħu biex jerġgħu jibnew mill-ġdid biex ikunu aktar moderni.

Jien qatt ma nista' ninsa wkoll il-kampanja Laburista, jidhirli ta' l-1958, fejn il-Perit Mintoff kien jgħid bħala programm elettorali li l-paga medja għandha tkun ta' Lm9 fil-ġimgħa.

Illum l-ġurnata l-medja telgħet għal Lm60 fil-ġimgħa.

Rajna wkoll l-iżvilupp tat-toroq, it-twaqqif tal-bank ċentrali u l- introduzzjoni tal-financial services.

Mr Speaker, dan kien kollu frott ta' dak li sar fil-budgets preżentati minn diversi gvernijiet.

Naturalment aħna rridu nfasslu l-politika u l- agenda għal pajjiżna għal futur li ġej.

Jien kont qed naqra l-ktieb ''Malta Repubblika'', li għadu kif ippubblika Dr Ugo Mifsud Bonnici, li sa ftit ilu kien President ta' Malta, li fih jagħti r-rakkont proprju ta' dak li ġara fi żmien meta l-gvern u l-oppożizzjoni ngħaqdu flimkien biex isolvu xi ħaġa diffiċli, ċioe' meta wieħed jiġi biex ibiddel jew jemenda l- Kostituzzjoni ta' Malta.

Hawnhekk kellna l-eżempju ta' meta l-gvern Laburista ġab miegħu l-maġġoranza kbira ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista biex Malta ssir repubblika.

Kienet ħaġa sabiħa u ħaġa li ħalliet il-frott tagħha.

Naturalment ma nistax ma nsemmix dak id-diskors li kien għamel Sir Filippo Sciberras fit-23 ta' Novembru, 1918 meta għamel appell qawwi lill- Maltin biex jinsew id-differenzi ta' bejniethom u jingħaqdu flimkien biex jiksbu għamla ta' gvern li tkun taqbel ma' l-aspirazzjonijiet tagħhom.

Aħna m'aħniex qed nitolbu li ssir għamla ta' gvern, għax illum għandna gvern demokratiku imma llum l-ġurnata għandna appell ieħor.

Irridu ningħaqdu fl- iktar affarijiet bażiċi li għandu bżonn dan il-pajjiż, u hawnhekk qed nirriferi għal issues bħal dik tal-privatisation, tar-ristrutturazzjoni ta' l-industriji, il-problema tal-pensjonijiet li se niffaċċjaw iktar tard, il- ġlieda li għandha ssir bl-iktar qawwa kontra d-droga u fuq kollox l-issue ta' l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, la qed insemmi l-Unjoni Ewropea nixtieq ngħid li jien kont qed naqra advert dwar il-Bulgarija, li huwa pajjiż li bħal Malta qed jistenna biex jissieħeb ma' l-Unjoni, u hawn jingħad li minn mindu tħabbar li l-Bulgarija se tkun membru ta' l-Unjoni, fil-pajjiż "foreign investment is set to reach $US1 billion this year."

Jiena ngħid li rridu naraw il- progress ta' pajjiżi oħra u rridu naraw ukoll jekk nistgħux insibu consensus dwar din l-issue ta' l-Unjoni.

Ma jistax ikun li pajjiżna jibqa' iżolat.

Irridu niftehmu, nitkellmu u naraw il-vantaġġi u l-iżvantaġġi u niddiskutuhom flimkien.

Dan huwa l-appell li rrid nagħmel għall-millennju l- ġdid.

Dan huwa r-rigal li rridu nagħtu lil uliedna għas-sena 2000, Mr Speaker.

Biex nerġa' nsemmi l-Bulgarija, ta' min jgħid li f'dan ir-rapport jingħad ukoll li "nearly 2000 privatisation deals had been finalised by mid- 1999."

Intqal ukoll li l-gvern se jdaħħal $750 miljun mill-privatisation.

Ftit tas-snin ilu dan il-pajjiż kien jemmen f'poter wieħed, fil-poter komunista, imma issa hemm il-partit soċjalista fil-gvern u hawn qed jgħidu li qed iseħħu dawn l-affarijiet pożittivi proprju minħabba li l-Bulgarija applikat biex issir membru.

Jien nissuġġerixxi lill-membri tal-Kamra, b'mod partikolari lill-membri ta' l-oppożizzjoni, biex jaraw l-aspirazzjonijiet ta' pajjiżi oħra kif intlaħqu bi sħubija fl-Unjoni.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li għalkemm l-Onor.

Joseph Cuschieri jista' jissemma bħala l-aktar deputat li qatt għamel mistoqsijiet, nistgħu ngħidu li l-Onor.

Membru jiddistingwi ruħu għal ċerti mistoqsijiet li huma klassiċi.

Per eżempju, f'waħda minnhom l-Onor.

Membru staqsa kemm huma d- daqs tal-ġrieden li nqabdu mir-rodent control.

(Interruzzjonijiet Naturalment domandi ta' ċerta serjeta' għamel ukoll, bħal dawk dwar l- impjiegi, u mir-risposta għall-mistoqsija parlamentari Nru 8231 irriżulta li minn 9,310 nies qegħda - vera żdiedu l-unemployed - sabu mpjieg 164 u waqfu jirreġistraw 975.

Dan ifisser li għalkemm żdied l-unemployment pero' żdiedu wkoll il-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol.

Mr Speaker, hemm diversi affarijiet oħra li wieħed jista' jsemmi.

Per eżempju, għandna programm estensiv ħafna dwar l-ambjent u għandna diversi proġetti maġġuri li deħlin għalihom fis-seklu l-ġdid.

Għandna l- isfida għat-toroq li matul dawn il-ħames snin li ġejjin iridu jkunu ta' standard verament tajjeb; għandna l-iżvilupp turistiku li jrid iqajjem l- ekonomija ta' pajjiżna; għandna x-xogħol u l-ħidma tal-pulizija biex tiġġieled il-kriminalita' u d-drogi; u għandna wkoll l-isfida tat- trasferiment tal-poter mingħand il-gvern għall-kunsilli lokali.

Dawn huma kollha affarijiet li wieħed jista' jfittixhom u jsibhom ma' l-agenda li aħna l-membri parlamentari qegħdin nipprogrammaw għas-sena li ġejja u għall- introduzzjoni tas-seklu l-ġdid.

Jien nittama, Mr Speaker, li l-ħidma se tkun tal-Maltin kollha, tagħna lkoll, tad-deputati kollha hawnhekk.

Irridu ninsew id-differenzi ta' bejnietna u rridu naħdmu biex insibu dak li jista' jgħaqqadna.

Jekk nagħmlu dan igawdi biss pajjiżna u uliedna.

Aħna għalihom qegħdin naħdmu, u rridu nippreparawlhom it-triq bħalma missirijietna u d-deputati ta' qabilna preparaw it-triq proprju għal dak li aħna qegħdin illum.

Jien m'għandix x'ngħid iktar ħlief li nixtieq nagħti l-festi t-tajba lill-Maltin u l-Għawdxin kollha, lilek Mr Speaker, lid-deputati kollha ta' dan il-parlament, u lill-istaff kollu ta' l-għajnuna u l-koperazzjoni sħiħa li aħna nsibu mingħandhom matul il-ġranet kollha tas-sena, speċjalment matul il-ġranet li jiltaqa' dan il-parlament.

Nawgura mill-ġdid li naħdmu lkoll flimkien għall-ġid ta' pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi tad-diskors u nirreċiproka l-awguri f'isem l-istaff tal-parlament ukoll.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Vella.

ONOR.

JOHN VELLA: Mr Speaker, jien wieħed mill-iktar nies li ili hawnhekk f'dan il-parlament u dan huwa l-ħmistax-il budget li qiegħed nassisti għalih u nipparteċipa fih.

Irrid ngħid li rajt diversi budgets li kienu ta' kwalita' differenti, fejn anke l-atmosfera kienet tkun differenti.

Per eżempju, ġieli kellna budgets jaħarqu u mimlija nkwiet pero' llum il-poplu jismagħna ġo daru bil-kwiet.

Kellna budgets preżentati qabel l-elezzjoni, fejn kulħadd kien jieħu biċċa kejk akbar minn tas-soltu, imma kellna wkoll budgets ta' ċerta awsterita' - partikolarment fi żmenijiet ta' amministrazzjoni soċjalista - li kienu jweġġgħu lil kulħadd, speċjalment liż-żgħir.

Kellna budgets fejn rajna żiedet fit-taxxi imma kellna wkoll budget Nazzjonalista li neħħa t-taxxa minn fuq il-minimum wage- earner.

Kellna wkoll il-budget tal-qawsalla li suppost kellu jġib il- bnazzi wara l-maltemp imma minflok spiċċajna b'tempesta akbar!

Kellna wkoll budgets oħrajn li neħħew is-sussidju mhux minn fuq it-dqiq biss imma anke' minn fuq l-għaġin, minn fuq iz-zokkor, fuq il-ħalib tal- bott u fuq iż-żejt, li huma l-ingredjenti li l-iktar juża l-fqir biex jagħmel l-ikla tiegħu, u kellna wkoll budgets fejn anke l-prezz tal-ħalib u tal-ħobz kien għola m'għola s-smewwiet.

Dakinhar dawn it-tip ta' budgets ħadd ma sejħilhom anti-soċjali!

Issa għax din id-darba se nneħħu s- sussidju fuq it-dqiq għall-furnara qamu l-irwiefen kollha u ġejna akkużati li għamilna budget anti-soċjali għax għamilna hekk.

U dawn l-irwiefen qamu allavolja s-sena d-dieħla l-poplu se jieħu Lm10 kull ras u wara jkun hemm l- adjustments skond l-għoli tal-ħajja.

Wieħed ta' min isemmi li l-Maltin illum mhux bil-ħobż biss jgħixu.

Illum il-lunch li jieħdu t-tfal l-iskola u l-ħaddiema x-xogħol ma jikkonsistix fil-kisra tal-ħobż tal-Malti, kif kont nieħu jien meta kont żgħir, imma jikkonsisti f'fancy bread maħdum bid-dqiq tas-sussidju u mibjugħ b'mod abbużiv bi prezz għoli.

Mr. Speaker, rajna wkoll budgets fejn kellna żidiet fenomenali fil-prezz tal-pitrolju u tad-diesel, sorsi ta' enerġija li jgawdi minnhom iż-żgħir.

F'dawn il-budgets anke l-industriji Maltin kellhom ibatu din iż-żieda u ta' min jgħid li dawn saru minn amministrazzjonijiet soċjalisti.

Gvern Nazzjonalista fil-budget mhux talli ma għolliex il-prezz tal-pitrolju, talli ra li l-15% li mpona bħala VAT fuq il-petrol u diesel ma tkunx tapplika għall-industriji u għalhekk il-produzzjoni m'hijiex se tonqos.

Rajna diversi budgets fejn il-prezz tal-petrol kemm-il darba għola - u għola iktar minn hekk - pero' dak iż-żmien ħadd ma qal li din kienet miżura anti-soċjali.

Issa saret anti-soċjali u tweġġa' lill-fqir.

Mr Speaker, rajna wkoll budgets li ffriżaw il-pagi u l-pensjonijiet għal snin twal bl-iskuża li se torħos il-ħajja.

X'raħset il-ħajja?

Raħset sabiħ il-ħajja!

Huwa veru li kienu jipprovaw jagħmlu budgets biex iraħħsuha - għax konna nisimgħu b'roħs ta' ċenteżmi fuq it-tonn taż-żejt u fuq il-kavalli fiż-żalza - imma l-ħajja għolja kienet u għolja baqgħet.

Iva, din il-kwalita' ta' budgets kien ikollna iżda mill-budgets kollha li assistejt għalihom forsi l-uniċi tnejn li qajmu kritika rigward it-trawma soċjali kienu l-budget tal-Malta Labour Party ta' l-1997, li kien deskritt bħala wieħed bla kuxjenza soċjali, u anke l-budget ta' dan il-gvern, li qed jiġi deskritt bħala budget anti-soċjali.

Naturalment dawn il-laqmijiet oriġinaw fil-partiti opposti u allura forsi ta' min wieħed jagħmel ftit paraguni biex jara jekk dawn iż-żewġ budgets tistax tpoġġihom fl-istess keffa.

Nibda biex ngħid li filwaqt li dan l-aħħar budget huwa veru budget ta' awsterita' u li se jweġġa', fl-istess ħin huwa budget serju ppreżentat professjonalment u b'sens ċar ta' direzzjoni.

Dan huwa budget li fassal il- miżuri u l-mezzi biex il-pajjiż ikompli miexi 'l quddiem u budget li huwa mpenjat biex inaqqas id-deficit għall-ġid tal-poplu Malti.

Wara kollox dan huwa budget li jkompli mal-budget tas-sena l-oħra.

Dan mhux xi budget ta' kafkaf imma huwa budget maħsub u studjat tajjeb u huwa għalhekk li l- ministru tal-finanzi qal li dan m'huwiex budget open for discussion.

Dan il- budget jikkontrasta bil-kbir mal-budget li kien ġie ppreżentat mill-MLP fl- 1997.

Dak ta' l-1997 ukoll kien wieħed ta' awsterita' imma d-differenza hi li kontra l-budget li għandna quddiemna llum, dak ta' l-1997 kien wieħed li sar bil-calculator mingħajr ma ġie kkonsidrat l-aspett uman u l-aspett soċjali.

Dak kien budget li laqat lil kulħadd l-istess u li weġġa' l-iżjed liż-żgħir.

Kif qalulu, dak kien gvern li kien tilef il-boxxla soċjali u li l-budget tiegħu wassal għal elezzjoni bikrija li warrbitu mill-poter wara biss 22 xahar.

Mr Speaker, dan mhux se jiġri lilna.

Il-budget preżentat mill-MLP fl-1997 kien nieqes sew mill-ideat u ma kienx preżentat professjonalment; kien budget ngħidlu jien dilettantesk, riżultat ta' ineffiċjenza grassa.

B'dan li qed ngħid ma rridx nitfa' xi dell ikrah fuq il-ministru tal-finanzi ta' dak iż-żmien, għalkemm ladarba ppreżentah hu allura jrid jerfa' r-responsabbilta' tiegħu kemm hu kif ukoll il-kabinett ta' dak iż-żmien.

F'dan il-budget mill-ewwel kien jidher li bilfors riedu jsiru mhux biss irtokki u spustjar imma aġġustamenti kbar.

Per eżempju, l-għada stess tal-budget ħarġet dikjarazzjoni fuq il-mezzi tax-xandir li dak li kien hemm miktub fil-budget, li kienet se terġa' tidħol id-dikjarazzjoni ta' l-assi kapitali, kien ġie rtirat.

Ta' min ifakkar hawnhekk li l-gvern Nazzjonalista kien neħħa l-bżonn tad- dikjarazzjoni ta' l-assi kapitali u bis-saħħa t'hekk flus li kienu moħbija jew li kienu qegħdin deposited f'banek barra minn Malta u investiti klandestinament reġgħu ġew lura Malta u sabu ruħhom f'banek Maltin.

Dawn kienu qed iħallsu final withholding tax ta' 15% fuq it-taxxi.

Iva, possibbli meta kienu lestew dan il-budget ħadd ma nduna bil-ħsara kbira li kienet se ssir?

Skond għajdut li kien hawn u skond sorsi ta' min jorbot fuqhom dan il-pass wassal biex ħafna flus ġew irtirati f'inqas minn 24 siegħa mill-banek.

Dan kien pass li ttieħed b'nuqqas ta' ħsieb u riflessjoni, pass li sewa lil pajjiżna mhux biss miljuni li reġgħu marru lura iżda wassal għal telf ta' kredibilita'.

Mr. Speaker, ħaġa oħra ta' nuqqas ta' ppjanar kienet il-famuża taxxa ta' 50c fuq kull mediċina.

(Interruzzjonijiet) Jgħidu x'jgħidu, skond il-budget preżentat dak iż-żmien, il-50c kellha tkun fuq kull mediċina u l-ammont previst li jdaħħlu fuq hekk kien ibbażat.

Hekk kien ħadem il-calculator tal- gvern Laburista.

Dan ma tax kas li kien se jaffettwa l-iktar lill-batut, lill-fqir, lir-romol, lill-pensjonanti u lil dawk li ma jifilħux.

Kien veru każ ta' miżura ta' bla kuxjenza soċjali.

Miżuri oħra ta' bla kuxjenza soċjali kienu proprju ż-żidiet fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, l- introduzzjoni ta' Lm24 fuq kull dar fuq id-drenaġġ u Lm24 fuq il-meter ta' l-ilma.

Gvern Soċjalista ma ddistingwiex jekk hux se jolqot liż-żgħir imma għadda bħal bulldozer fuq kulħadd.

Wara ftit dawn irrealizzaw li din kienet miżura bażwija għaliex fil-budget stess insibu miktub li r-rati setgħu jiġu reviewed wara li tibda titħaddem is-sistema.

Dik serjeta', mhux ta' b'xejn li kienu waqfu jintbagħtu ħesrem il-kontijiet fid-djar!

Hawnhekk ta' min isemmi ukoll l-ingann ta' l-Onor.

Alfred Sant li qabel l- elezzjoni ta' l-1996 kien kiteb lill-pensjonanti u fost affarijiet oħra wegħedhom li jraħħsilhom il-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Mhux talli m'għamilx hekk, talli tela' u għollihom!

Ingann kbir ieħor li kien wettaq l-Onor.

Alfred Sant kien li għall- elezzjoni ta' l-1998, f'attentat iddisprat biex iġib xi ftit mill-voti li kien qed jitlef kuljum, kien qal li qiegħed f'pożizzjoni li jista' jraħħas il-kontijiet tad-dawl u l-ilma għaliex il-prezz taż-żejt kien roħos.

Imma l-verita' hi li l-Onor.

Sant kien qed jidħak bil-poplu Malti bil-goff.

Veru li ż-żejt kien roħos imma mhux għall-Maltin; u ma roħosx għall-Maltin għax il-gvern Laburista kien intrabat b'hedging agreement li jħallas prezz fiss.

Ovvjament meta kompla jorħos iż-żejt, xorta waħda aħna bqajna nħallsu prezz għoli u din il-ħaġa kienet qed tirriżulta f'telf ta' miljuni kbar lill-Enemalta.

Dan huwa l-ingann ta' l-Onor.

Alfred Sant.

Mr Speaker, mill-banda l-oħra gvern Nazzjonalista qagħad attent li kull miżura li jagħmel tkun tolqot lil dak li jkun skond kemm jiflaħ.

Sew jekk hu ħlas tat- taxxa u sew jekk hu ħlas tal-bolla, dak li jaqla' l-anqas jew ma jħallas xejn extra jew iħallas anqas.

Għaldaqstant, meta wieħed jara dan kollu wieħed ma jistax jittimbra dan il-budget bħala budget anti-soċjali.

Mr Speaker, qabel ma nasal biex nagħlaq ma jistax ikun li ma nsemmix fatt storiku li wara kollox kulħadd kien qed jistenna.

Bħal-lum ġimgħa f'Helsinki nfetħet it-triq għal Malta sabiex nibdew in-negozjati għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Hawn ta' min wieħed jirrifletti li kien proprju l-budget tal-MLP ta' l-1997 li witta t-triq għall-kraxx fenomenali tal-gvern Laburista, u allura għar-riattivazzjoni ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni.

Kieku ma ġarax li ġara kieku Malta llum tinsab isolata kompletament għax l-Unjoni issa saħansitra aċċettat anke lit- Turkija bħala kandidat.

Kieku ma ġarax dak li ġara llum konna nkunu tikka żgħira f'nofs il-Mediterran ngħixu fiż-żmien ta' l-imgħoddi, fil-ħolm u ndaħħku bina lil kulħadd għax ngħidu li rridu nagħmlu minn Malta Svizzera fil-Mediterran.

Il-MLP jippretendi li hu biss jaf x'inhuma l-bżonnijiet tal- Maltin.

Għandu jkun dawn jaħsbu li la l-Partit Nazzjonalista, la l-pajjiżi kollha ta' l-Ewropa, la l-partiti soċjalisti sħabhom ta' l-Ewropa u lanqas il-maġġoranza tal-poplu Malti - li għal 18-il sena sħaħ, ħlief għal perijodu żgħir ta' sentejn, ivvotat biex Malta tidħol fl-Ewropa - ma jafu x'inhu tajjeb għal Malta.

Huma biss jafu!

M'għandix ħin biżżejjed biex nispjega l-bżonn li kulħadd jiġbed ħabel wieħed biex Malta tieħu dak li ħaqqha meta ssir membru fl-Ewropa.

Dan diġà għamlu l-Prim Ministru - u anke wħud minn sħabi - iżda rrid nuri l-preokkupazzjoni tiegħi dwar dak li ntqal mill-Malta Labour Party rigward ir-referendum.

Irrid ngħid li jiena u ġej rajt xi poster tal-gazzetta "Il-Ġens" u stajt nifhem li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni kien qed jipprova jispjega ruħu aħjar, pero' nista' ngħid li l- gazzetta ma kellix ċans naqraha.

Imma min jgħid li ma joqgħodx għar- riżultat tar-referendum - u dan qaluh kemm il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u kemm il-Viċi Kap - ifisser li ma jagħtix kas tar-rieda tal-poplu.

Sur President, din hija theddida serja għad-demokrazija.

Nagħmluha ċara u nwissu illi l-poplu m'huwiex lest li jċedi pulzier għat- tnaqqis tad-demokrazija.

Niftakru fl-imgħoddi meta amministrazzjonijiet Laburisti waqqfu milli taħdem il-Qorti Kostituzzjonali għal żmien twil.

Niftakru meta ħaddiema għax kienu qed jipparteċipaw fi strikes jew affarijiet oħra bħal dawn ġew imsawta, ġew sospiżi mix-xogħol u anke kien hemm min kellu jitlaq mix-xogħol.

Niftakru anke fil-kwestjoni tat-tobba meta għaddiet liġi b'urġenza u dawn ġew eżiljati minn pajjiżna.

Kienet proprju f'din il-klima li l-eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista għoxrin sena ilu - u jien kburi li kont nifforma parti minn dak l-eżekuttiv - kien iddeċieda li malli nkunu fil-gvern napplikaw biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dan ridna nagħmluh biex id-demokrazija tibqa' salvagwardata.

Mhux lest il- poplu Malti jaċċetta theddida għad-demokrazija.

Inwissu lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni u lil sħabu biex joqogħdu attenti, ferm u ferm attenti kif jesprimu ruħhom f'dan ir-rigward, għaliex qed jaqgħu għar-redikolu u jħammġuna mal-pajjiżi mhux biss ta' l-Ewropa imma anke tad-dinja.

Diżgrazzjatament qed juru li parti mill-Maltin ma fehmux xi tfisser demokrazija pluralistika.

Sur President, xtaqt ngħid affarijiet oħra imma l-ħin ma jippermettilix.

Nirringrazzjak talli smajtni u nagħti l-festi t-tajba lil kulħadd.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Claude Muscat.

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Sur President, il-ministru tal-finanzi fit-22 ta' Novembru ppreżenta d-diskors tal-budget għas-sena 2000 f'dan il-parlament.

Hekk kif il-ministru temm id-diskors tiegħu konna diġà bdejna nisimgħu t- titli u l-kummenti fuq il-kontenut ta' dak id-diskors.

Fost l-ewwel titli li smajna kienu proprju dawk tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, Dr. Alfred Sant, fejn stqarr li l-budget kien wieħed tal-biki, wieħed ta' ingann tal-figuri u budget mingħajr kuxjenza soċjali.

Naturalment wara smajna ħafna aktar kummenti, kemm matul il-ġranet meta dan il-parlament iddiskuta kull ministeru kif ukoll fuq il-mezzi tax-xandir u fuq il-gazzetti.

Ħaġa li tolqtok hija li meta tisma' dawn il-kummenti, sfortunatament tinduna kemm il-bniedem jinsa jew forsi wieħed jista' jgħid kemm hawn nies li jdawru d- diskors biex iġiegħlu lin-nies jinsew minn xiex ikunu għaddew.

Għalhekk illum nixtieq infakkar lill-poplu Malti u Għawdxi l-miżuri li kienu tħabbru fiż-żewġ budgets li saru meta l-Onor.

Alfred Sant kien Prim Ministru ta' Malta.

Nibda bil-miżuri tal-budget ta' l-1997, fejn kienet iddaħħlet levy ta' Lm4 fuq kull biljett ta' l-ajru, żieda ta' 10% fil-prezz ta' l-ispirti, żieda ta' 10c fuq pakkett tas-sigaretti, żieda fil-prezz tal-petrol minn 26c4m għal 30c, żieda fil-prezz tad-diesel minn 16c5m għal 17c5m, żieda fil- ħlas għar-reġistrazzjoni fuq karozzi privati importati, żieda fil-liċenzja annwali tal-karozzi privati u vetturi kummerċjali, żieda fir-rata ta' reġistrazzjoni ta' pleasure crafts u l-liċenzji annwali, żieda fil-prezz tal-pitrolju minn 7c8m għal 10c-il litru u żieda fil-pustaġġ lokali b'1c u dak għal barra b'2c.

Niftakru li l-gvern kien ta kumpens ta' Lm1.50c fil- ġimgħa u 25c fil-ġimgħa b'effett mill-1 ta' April, 1997.

Minkejja dawn il- miżuri dik is-sena spiċċajna bi żbilanċ ta' Lm127 miljun.

Fil-budget ta' l-1998 kienu tħabbru dawn il-miżuri: żieda fir-rata għall- konsum ta' l-elettriku u ta' ilma tax-xorb, żieda fiċ-ċilindri tal-liquid petroleum gas, tariffa ġdida għas-servizzi tad-drenaġġ, taxxa ta' 50c ma' kull riċetta medika li fuqha jinħarġu l-mediċinali b'xejn, żieda fil- liċenzji, miżati u ħlasijiet oħra li l-gvern jiġbor għal permessi jew servizzi oħra li jagħti, żieda fil-liċenzji tat-taxxa tar-reġistrazzjoni tal-vetturi bil-mutur, żieda fit-taxxa ta' reġistrazzjoni fuq vetturi bil- mutur, żieda fil-boll fuq ħruġ u tiġdid tal-polza ta' assigurazzjoni, levy fuq it-tiġdid ta' credit cards bankarji, żieda fil-prezz tal-pitrolju minn 10c-il litru għal 17c5m, żieda ta' 13% fuq l-ispirti, żieda fuq is- sigaretti u żieda ta' 5c kull litru fuq l-inbejjed kollha.

Ma rridux ninsew ukoll li dik is-sena saret ir-reviżjoni tas-sistemi ta' l-istipendji lill-istudenti universitarji.

Nafu wkoll li f'dak il-budget kienet tħabbret żieda ta' Lm1.50 fil-ġimgħa, madanakollu miknkejja dawn il-miżuri dik is-sena wkoll erġajna spiċċajna bi żbilanċ ta' Lm150 miljun.

Irridu niftakru li l-kumpens li jingħata fil-budget jikkonsisti f'żieda fil-paga biex tagħmel tajjeb għall-għoli tal-ħajja tas-sena ta' qabel.

Allura kif wara dan kollu llum qed nisimgħu lilll-oppożizzjoni tistqarr li t-tieni budget ta' din l-amministrazzjoni huwa wieħed tal-biki, budget ta' l-ingann tal-figuri u budget mingħajr kuxjenza soċjali?

Ħalli nfakkarhom x'kien qalilhom il-Perit Mintoff fis-seduta tas-17 ta' Novembru, 1997 wara li l-Onor.

Alfred Sant kien temm id-diskors tiegħu fuq il-budget, u nikkwota:

"Jiena smajt b'attenzjoni immensa dak li qal il-Prim Ministru.

Hu qal li dan il-budget hu iebes u qal ukoll li b'dan il-budget se nibdew infejqu s-sitwazzjoni li hawn fil-pajjiż.

Jien diġà għedt li dan hu iebes maż-żgħir u fejn stajna nkunu aktar ebsin - u semmejt jien is- setturi - m'għamilna xejn.

Jien m'iniex inħoss li qed ikun iebes għax hemm bżonn imma qed ikun iebes maż-żgħir u ma ta l-ebda assigurazzjoni li b'hekk se nirranġaw l-affarijiet, anzi kompla għaxxaqha għax qal li issa naraw kif intaffuhom.

Allaħares nibdew b'dawn l-affarijiet minn issa għax ara x'se nagħmlu għall-pensjonijiet 'il quddiem!

Madam Speaker, b'dawn il-miżuri li qed nieħdu, se naslu biex inneħħu d-deficit li qal li se jagħmel f'sentejn, jew se nurtaw liż-żgħir biss u ma naslu mkien?

Jiena naħseb li m'aħniex se naslu u għalhekk ridt nitkellem qabel il-Prim Ministru biex naraw kemm qed niffaċċjaw il-problema bis-serjetà.

Għal din ir-raġuni jien se nastjeni mill-vot tiegħi bit-tama li dan il-gvern b'xi mod ibiddel ir-rotta u jirranġa s-sitwazzjoni li daħal fiha u ma jkomplix jimpika fil-vojt.

Jagħmel hekk bilfors għax bħalissa din hi s-sistema li għandna - anke miegħi impika għax ma riedx li jien nitkellem u n-nofs siegħa li kelli, li seta' tani, tilifha xorta u ma kellux għalfejn ma jħallinix nitkellem qabel - imbagħad minn fuq qed jgħid li jien irrid inkisser il-partit.

Jien ma rridx inkisser il-partit, anzi rrid insalvah, għax il-partit irid jibqa' jaħseb fiż-żgħir l-ewwel.

Dan hu t-twemmin tal-partit, li jaħseb l-ewwel fiż-żgħir u mhux jgħakkes liż-żgħir biex ma jgħakkisx il-klassijiet l-oħrajn, kif qed isir illum.

Dan hu ħażin u jiena ma rridx inkun kompliċi miegħu.

Lanqas irrid inkun kompliċi biex intella' lil ħaddieħor fil-gvern jekk ma nkunx qed naqbel miegħu."

Mr Speaker, il-Perit Mintoff kellu raġun għax Dr. Alfred Sant ma wassal lil dan il-pajjiż imkien.

Ma kienx kapaċi jbiddel ir-rotta, għafas liż-żgħir u l-pajjiż spiċċa s-sena 1997 bi żbilanċ ta' Lm127 miljun u s-sena 1998 bi żbilanċ ta' Lm150 miljun.

Ma rridux ninsew li taħt l-amministrazzjoni Laburista, kemm minħabba l- iskuża ta' tassazzjoni fl-1997 li minflok il-VAT daħħlu s-CET, u kemm fl- 1998 minħabba ż-żidiet fir-rati tad-dawl, ilma u drenaġġ, ma ġie ffirmat l- ebda ftehim kollettiv mal-unions.

U allura kemm il-ħaddiema tal-gvern, kemm dawk fl-azjendi parastatali, kemm dawk fil-kumpanniji li l-gvern għandu l-maġġoranza ta' l-ishma, ma gawdew mill-ebda żidiet u Alla jbierek lanqas ħoss ta' unions ma kien hemm!

Kien proprju f'dawn l-aħħar xhur taħt din l-amministrazzjoni li erġajna bdejna naraw lill-ħaddiema jgawdu żidiet fil-pagi permezz ta' ftehim kollettiv li ġew iffirmati matul dawn l-aħħar xhur, allura l-ħaddiema sejrin igawdu mhux biss miż-żidiet li ħabbar il- ministru fid-diskors tiegħu nhar it-22 ta' Novembru, imma wkoll miż-żidiet li l-unions irnexxielhom jinnegozjaw permezz ta' dan il-ftehim kollettiv.

Qegħdin naraw li minn Jannar 2000 dawk il-ħaddiema taċ-ċivil, dawk tat- tarzna, dawk ta' l-Enemalta, dawk fl-universita', dawk fil-freeport, dawk fis-Sea Malta, fil-middle sea, fil-water services corporation, fil-MIMCOL, fil-planning authority, fil-Gozo Channel u fil-PBS fost oħrajn, sejrin igawdu minn żidiet u kondizzjonijiet aħjar, fejn taħt l-amministrazzjoni ta' l-Onor.

Alfred Sant dawn kienu miċħuda lilhom.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Ħalli ninformak li l-Gozo Channel u l-posta, dawk li kelli taħti, kollha kienu ffirmaw collective agreement.

(Interruzzjonijiet) Imma issa ħalli ngħidlek jien għax inti ma tafx, mhux billi toqgħod taqra!

Dawn kollha ħadu żidiet taħti.

(Interruzzjonijiet) Tal-Gozo Channel kienu ilhom ma jieħdu żidiet tliet snin u rranġajtilhom.

Mhux talli rranġajtilhom lill-ħaddiema tal-Gozo Channel talli kien hemm 27 ħaddiem li bis-saħħa tal-GWU lil dawn għamilniehom tal-post.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nkellmek jien issa, mela li tgħid inti biss!

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Ma ninsewx li f'ċerti agreements il-gvern preżenti kellu joħroġ il-flus biex jagħmel tajjeb għall-arretrati.

(Interruzzjonijiet) Imma issa ż-żejjed!

(Interruzzjonijiet) Ma ninsewx ukoll li f'dawn il-collective agreements li l-gvern preżenti ffirma kellu joħroġ il-flus biex jagħmel tajjeb għaż-żidiet li l-gvern ta' Alfred Sant fis-snin 1997/98 ma ffirmax.

(Interruzzjonijiet) Sur President, ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk!

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Il-gvern Laburista kien tahom iż-żidiet imma flus f'dawn il-kumpanniji ma kienx hemm għax il-posta kellha Lm2 miljun dejn u l-Gozo Channel kienet f'qagħda agħar.

Lill-public transport authority mhux talli tajnihom iż-żidiet talli ħallasna Lm600,000 oħra f'bolla, insurance u spejjeż oħra li kien għadhom pendenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Claude Muscat.

ONOR.

CLAUDE MUSCAT: Sur President, kif kien qallu dakinhar il-Perit Mintoff, jien ngħid li hekk għandu jagħmel il-gvern preżenti fil-konfront ta' l-Onor.

Alfred Sant.

"Hemm bżonn li Dr. Alfred Sant ibiddel ir-rotta u ma jkomplix jimpika imma jirranġa s-sitwazzjoni li daħal fiha.",

u dan qed ngħidu għar-rigward tas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Il- ġimgħa l-oħra smajna f'Ħelsinki li flimkien ma' Malta hemm 12-il pajjiż ieħor li qed jagħmlu dak kollu li hu possibbli biex kmieni kemm jista' jkun jingħaqdu ma' dawk il-15-il pajjiż li diġà jifformaw parti mill-Unjoni.

Sur President, jaqbdek il-biki meta tisma' l-kummenti tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni meta l-ġurnalisti jistaqsuh dwar l-iżolament tiegħu fuq l- Ewropa, meta tisma' l-paragun li jġib, li anke l-Ingilterra huma iżolati għax għandhom il-problema fuq iċ-ċanga ma' Franza.

Ma jafx Dr Sant li dawn huma problemi li jsolvu ruħhom madwar mejda, kif l-Italja solvew il- problemi li kellhom ftit xhur ilu fuq il-ħalib!

Il-problema li għandek huwa li sejjer iċċaħħad lill-poplu Malti u Għawdxi u l-ġenerazzjonijiet li ġejjin li jkunu jifformaw parti minn dik l-Ewropa fejn id-drittijiet taċ- ċittadin huma mnaqqxin fil-liġi.

Ippermettili ngħid din il-frażi bl- Ingliż:

"The aim is to create a people's Europe where life, liberty and the pursuit of happiness is not bogged down in a mass of petty fogging red tape."

Din hi l-Ewropa li rridu lil Malta tagħna tifforma parti minnha.

L-Ewropa m'hijiex qiegħda hemm biex tneħħi l-identita' ta' xi pajjiż, kif l-Onor.

Sant qed jippriedka, u dan jixhduh dawk il-pajjiżi li ilhom jifformaw parti mill-Ewropa għal dawn l-aħħar 42 sena, fejn għadhom jgħożżu l-istorja tagħhom, fejn għadhom jgħożżu l-lingwa tagħhom u fejn għadhom jgħożżu d- drawwiet tagħhom.

Sur President, f'dan l-intervent tiegħi llejla nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-settur turistiku.

Nibda biex ngħid li ġaladarba issa se nibdew fit-triq finali għas-sħubija fl-Ewropa u kif il-gvern preżenti għandu l-ħsieb li jneħħi ħafna monopolji, nixtieq nara wkoll li l-monopolju li għandha l-Air Malta fir-rigward tat- turist Malti, jitneħħa kemm jista' jkun malajr.

Li qed ngħid, fost affarijiet oħra, huwa li bħalissa ebda Malti ma jista' jixtri jew jagħmel użu minn titjiriet charter.

Dan ifisser li t-turist Malti qed ikollu jħallas prezzijiet ferm aktar għoljin biex isiefer għax bilfors li jrid juża biss titjiriet scheduled u kieku ma kenux għall-foreign carriers li joffru prezzijiet kompetittivi, kieku l-prezzijiet ta' l-Air Malta huma ferm aktar għoljin, apparti t-taxxi għoljin li wieħed irid iħallas.

Niftakru li bid-deregulation rajna l-pożizzjoni privileġġata tal-linji nazzjonali ta' l-ajru jiġu f'kompetizzjoni mal-kumpanniji ta' l-ajru l- oħrajn.

Niftakru li bid-deregulation ma tiggwadanjax biss l-industrija imma jgawdi wkoll il-konsumatur fejn għandu aktar għażla bi prezzijiet aktar baxxi.

Sur President, rajna fil-budget li l-ministru rdoppja l- kwota għal kull vjaġġ li jsir mill-Maltin minn Lm2,500 għal Lm5,000.

Dan huwa pass tajjeb imma ġaladarba wasalna għal din il-liberalizzazzjoni f'dan is-settur, kont nistenna t-tneħħija tal-burokrazija li hemm u nittama li fi żmien qasir jitneħħa dak il-bżonn li wieħed irid juri l-biljett ta' l- ajru kull meta jmur isarraf il-flus.

Ngħaddi issa għall-wiċċ l-ieħor tal- munita tas-settur turistiku, l-incoming, jiġifieri dawk is-servizzi li nagħtu lil kull frustier li jiġi fostna, li għall-ekonomija tagħna huwa ferm importanti.

Sur President, il-qasam turistiku m'huwiex settur faċli daqskemm wieħed jaħseb li hu.

Is-settur turistiku tista' tikkomparah max-xogħol ta' ħajjat, fejn il-ħajjat ikollu ħafna biċċiet ta' drapp u jrid jgħaqqadhom flimkien, u jekk jagħmel żball imqar fil-keffa l-klijent ma jkunx sodisfatt.

Dan jiġri wkoll fil-qasam turistiku.

Għandek ħafna servizzi li trid tgħaqqadhom flimkien u jekk wieħed imurlek ħażin kun żgur li għandek l- inkwiet, mhux biss bejn dak li joffri dak it-tip ta' servizz lit-turist u l- operatur imma inkwiet għax it-turist ma jimpurtahx min offra dak is-servizz iżda jirraġuna li ladarba għażel lil Malta bħala destinazzjoni u l-btala tiegħu lejn Malta kienet ta' inkonvenjenza għalih, kun żgur li dawn lejn Malta mhux sejrin nerġgħu narawhom.

Jien nemmen li hu dmir mhux biss tal- ministeru biss imma wkoll ta' l-MTA li jieħdu l-passi kollha kontra kulmin, anke jekk inhuwa operatur barrani kbir jew żgħir, li jagħti image ħażin lil Malta u lil Għawdex.

Hemm bżonn li nieħdu dan l-atteġġjament jekk verament irridu li dan is-settur jimxi 'l quddiem fuq pedament sod.

Ma nistgħux niġu f'dan il-parlament u meta għandna riżultati tajbin noqogħdu nifirħu u meta l-figuri ma tantx jidhru sbieħ noqogħdu ngħajru lil xulxin.

U biex wieħed ikun jaf dawn l-affarijiet irid jitkellem direttament mal-klijent u la ma' dik l-association u lanqas ma' oħra.

Kif qal l-Onor.

Karmenu Vella, dawn qegħdin hemm biex jipproteġu l-interessi tagħhom u ta' ħadd aktar u jiġu għandek biex iħawduk.

Sur President, għaliex qed ngħid dan?

Hawn kwadru ċar li t-turiżmu mill- Ingilterra qed jonqos u bir-raġun li kemm il-ministru nnifsu kif ukoll dawk li jaħdmu f'dan is-settur qegħdin juru l-preokkupazzjoni tagħhom.

Irrid ngħid li meta tfittex il-figuri tibqa' mbellaħ għax, kif għedt kemm-il darba, anke f'dan il-parlament, mhux il-figuri ta' kemm ġew turisti f'din il-gżira huwa importanti imma kemm inkunu kapaċi nattiraw mill-volum li jeżisti.

Mill-figuri li sejjer nikkwota jidher ċar li dan ma seħħx.

Jekk naraw li fl-1987 siefru 27.4 miljun Ingliż, li minnhom 23.7 miljuni żaru l- Ewropa u f'Malta kienu ġew 446,686.

Jekk imbagħad tieħu l-figuri ta' l- 1997, jiġifieri ta' għaxar snin wara, tara li kien hemm 46 miljun Ingliż li siefru, li minnhom 37 miljun żaru l-Ewropa - jiġifieri f'temp ta' għaxar snin kien hemm żieda ta' 21.6 miljun Ingliż li siefru - u li kien hemm 13.4 miljun minnhom li żaru l-Ewropa.

Dak li hu nkwetanti huwa li n-numru ta' Ingliżi li ġew Malta fl-1997 kien ta' 436,900.

Jiġifieri minn żieda ta' 13.4 miljun mhux talli ma konniex kapaċi nieħdu mqarr persuna waħda imma minn din iż-żieda tlifna 10,000 ruħ!

Għalhekk jekk tagħmel simple equation mill-figuri li semmejt jirriżulta li ċ-ċifra li suppost ilħaqna fl-1997 kellha tkun ta' madwar 700,000 turist Ingliż li f'termini finanzjarji jfisser dħul ta' aktar minn Lm55 miljun fis-sena.

Sur President, ma rridux ninsew li dan is-suq igawdi minn sussidju li kull sena dan il-parlament jivvota għalih u għalhekk verament inħoss li għandna għaliex ninkwetaw.

U hekk ukoll għandna nagħmlu għas-swieq l-oħra.

Illum niftaħru li żdiedu t-turisti li ġew Malta din is-sena u Allaħares ma kienx hekk imma ma rridux ninsew li din is-sena kienet sena fejn gawdejna minħabba l-problemi li kellhom it-Turkija, kemm minħabba l-Kurdi u kemm minħabba t-terremoti, kif ukoll minħabba l-gwerra fil-Balkani.

Dan irrifletta ruħu wkoll fil-qasam tal-cruises fejn qabel kumpanniji li fl- itinerarju tagħhom kellhom portijiet bħal Dubrovnic, dawn kellhom ukoll ibiddlu l-itinerarju tagħhom, u fortunatament għalina dawn għażlu lil Malta.

Dan ma jfissirx li sejrin ikollna l-istess sitwazzjoni s-sena d- dieħla jew ta' wara.

Għalhekk irridu noqogħdu ħafna attenti kif indoqqu t- trombi.

Illum il-kompetizzjoni hija tremenda, it-turist jippretendi ħafna u nafu wkoll li persentaġġ kbir ta' turisti li jiġu Malta huma mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u nafu bid-drittijiet li jgawdi l-konsumatur.

Għalhekk nemmen li għad hemm ħafna x'isir u r-riżultati għandhom ikunu ferm aħjar mill-passat, speċjalment illum-il ġurnata bl-introduzzjoni tal-euro, għax fejn qabel pajjiżi kompetitturi tagħna bħal Spanja, Portugal u l- Greċja kienu jiżvalutaw il-munita tagħhom biex jikkompetu, illum dan m'għadux possibbli grazzi għall-Unjoni Ewropea.

Hemm litanija ta' affarijiet imma l-ħin ma jippermettilix.

L-unika rimarka li rrid nagħmel hi li l-Ministru Dalli fid-diskors tiegħu kien qal hekk:

"Il-wirt kulturali tagħna huwa l-pedament għal futur sostenibbli f'din l-industrija f'pajjiżna u għalhekk jekk irridu li verament dan ikun possibbli, irridu nsibu mezz fejn it-turist ma jkunx imċaħħad milli jżur dan il-palazz meta dan il-parlament jiltaqa', speċjalment filgħodu.

Jekk mhux possibbli fil-kmamar t'hawn fuq almenu jkollhom aċċess biex jidħlu fil-bitħa, fejn hemm l-istatwa ta' Nettuno kif ukoll l-armerija".

Għalhekk nagħmel appell lilek, Mr Speaker, biex flimkien maż-żewġ partiti f'dan il-parlament isibu mezz fejn dan ikun possibbli.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Sur President, m'hemmx dubju li f'dawn l-aħħar 30 sena x-xena politika Maltija kienet kompletament dominata miż- żewġ partiti li għadna naraw sal-lum il-ġurnata jirrappreżentaw lill-poplu Malti f'dan il-parlament.

M'hemmx dubju wkoll li sforz ix-xogħol ta' dawn l-istess żewġ partiti u minkejja l-kritika li ssir mill-poplu tagħna u minn ċerti artikolisti fir-rigward tal-klassi politika Maltija, sar ġid kbir f'dan il-pajjiż.

Dan minkejja l-fatt li aħna pajjiż żagħżugħ, pajjiż li għadna kif ħriġna minn sekli sħaħ ta' dominju kolonjali.

Illum-il ġurnata qegħdin naraw li l-poplu tagħna, sforz ix-xogħol tal-ġenerazzjonijiet li għaddew ta' politiċi, igawdi livell ta' għejxien komparabbli ħafna ma' sħabu f'pajjiżi oħra li qabel konna nqisuhom bħala wisq aktar żviluppati minna.

Sur President, inħoss li llum li wasalna fuq l-għatba tas-seklu l-ġdid, ta' dak l-imbierek millennju ġdid li naħseb ilkoll kemm aħna issa xbajna nisimgħu fuqu, jeħtieġ li naħdmu aktar flimkien u nnaqqsu l-konfrontazzjoni żejda li ġieli jkun hemm bejnietna, inkella m'aħniex se naslu fir-rigward tal-problemi li se jiffaċċja dan il-pajjiż żagħżugħ f'dan is-seklu li ġej u fil-futur.

Naħseb waħda mill-akbar problemi li għandu dan il-pajjiż bla dubju ta' xejn hija l-problema finanzjarja.

U f'dan ir-rigward inħoss li l- budget li kellna ppreżentat ftit jiem ilu biss mill-Onor.

John Dalli f'dan ir-rigward kien budget realistiku, budget li qed jara kif jagħmel biex din il-problema jiffaċċjaha, ma jipprovax jaħbiha u jiffaċċjaha b'mod serju.

Ta' min wieħed jgħid li naħseb li f'dawn l-aħħar ftit snin, iż-żewġ partiti għarfu li pajjiżna qed jaffaċċja diffikultajiet kbar finanzjarji u t-tnejn li huma meta kellhom iċ-ċans għamlu ħilithom biex dawn jindirizzawhom, forsi bil-mod partikolari tagħhom.

Għaliex inħolqu dawn il-problemi u għaliex pajjiżna spiċċa f'din is-sitwazzjoni?

Hemm ħafna fatturi.

Naħseb li wieħed mill-fatturi huwa - dan issemma wkoll mill-Prim Ministru llum fid-diskors li għamel filgħodu meta kienu qegħdin jiġu diskussi l-estimi ta' l-uffiċċju tiegħu - il-fatt li għandna ħafna mpjegati żejda mal-gvern.

U naħseb xi ftit jew wisq iż-żewġ partiti li qegħdin jirrappreżentaw lill-poplu llum fil-parlament għandhom tort f'dan ir- rigward.

Naħseb xi ftit jew wisq iż-żewġ partiti, minħabba li qegħdin naħdmu f'ambjent demokratiku, meta nsibu ruħna fil-gvern naraw kif nagħmlu - jew fil-passat konna naraw kif nagħmlu - biex nirbħu dawk il-ftit tal- voti żejda biex inpattu għall-fatt li meta tkun fil-gvern xi ftit jew wisq se tieħu miżuri li ma tantx ikunu popolari, miżuri li xi drabi titlef il- voti minnhom.

U spiċċajna b'sitwazzjoni fejn f'ċerti azjendi, li kważi kważi tista' ssejħilhom falluti, bqajna ndaħħlu ħaddiema b'kilba sfrenata xi drabi għall-voti.

Sur President, spiċċajna f'sitwazzjoni wkoll fejn hawn numru ta' żgħażagħ - jew kien hawn numru ta' żgħażagħ - li ħaduha for granted li se jsibu mpjieg faċli mal-gvern, kif għamel, per eżempju, missierhom.

Forsi dawn l- istess żgħażagħ ittraskuraw l-edukazzjoni tagħhom minħabba dan il-fattur, għax serrħu rashom u spiċċaw bla taħriġ ta' xejn.

U nafu li llum-il ġurnata f'pajjiżna hemm proporzjon qawwi ta' nies li huma bla mpjieg għax għaddew mis-sistema edukattiva tagħna u spiċċaw mingħajr taħriġ partikolari.

Inħoss li l-ETC għandha ħafna x'tagħti f'dan ir-rigward u qed tpatti ftit għal dawn id-defiċjenzi.

Fattur ieħor li wassal biex ikollna dan id-deficit finanzjarju li tant nisimgħu fuqu huwa forsi wkoll il-ħela li hemm f'ċerti dipartimenti governattivi.

Smajna lill-Onor.

Louis Deguara jitkellem fuq il-ħela li hemm fid-dipartiment tas-saħħa, dipartiment li jiena ħdimt fih ukoll fil- passat u l-bieraħ smajna lill-Onor.

Austin Gatt jitkellem fuq is- sitwazzjoni diżastruża li hemm fil-qrati Maltin, fejn is-sistema ġudizzjarja għadha kważi kważi mwaħħla f'dak li kienet fis-snin sittin.

Sistemi antikwati bħal dawn iwasslu biex ikun hemm ħela kbira mhux biss ta' flus imma anke ta' ħin.

Nafu wkoll li hemm abbużi mis-servizzi soċjali tagħna minn proporzjon tal-popolazzjoni Maltija.

B'riżultat ta' dan ovvjament il-gvern ikompli jżid it-taxxi biex inkomplu nsostnu lill-pajjiż.

Fil-budget speech il-Ministru Dalli semma l-fatt li l-gvern beħsiebu juża id tal-ħadid fir-rigward ta' dawk in-nies li japprofittaw ruħhom mis- sistema tas-servizzi soċjali f'pajjiżna, partikolarment dawk in-nies li jirreġistraw għax-xogħol u fil-fatt ikunu qed jaħdmu.

Dawn ikunu qed jisirqu lill-pajjiż u lill-poplu minn żewġ aspetti għax waqt li ma jħallsux it-taxxa tad-dħul ikunu qed jieħdu wkoll il-benefiċċji li suppost huma dovuti biss għal min verament ma jkollux impjieg.

Sur President, fattur ieħor li semmieh il-Ministru Deguara - u semmewħ anke ministri oħra - huwa l-ħela ta' ħin minn uħud mill-ħaddiema fis-settur governattiv, li mbagħad jirriżulta fi ħlasijiet żejda ta' overtime.

Fil- ħela ta' ħin nixtieq ninkludi wkoll lilna nfusna, aħna l-membri parlamentari taż-żewġ naħat tal-Kamra, jien inkluż.

Aħna wkoll nirċievu ħlasijiet minn fondi pubbliċi u nħoss li xi drabi aħna wkoll naħlu l-ħin.

Hemm bżonn li nutilizzaw il-ħin tagħna aħjar biex niddiskutu u ngħaddu liġijiet li jgħinu lis-soċjetà timxi 'l quddiem.

Nagħmel appell f'dan ir- rigward billi nikkwota hawnhekk lil John F. Kennedy li qal: "Xogħolna għandu jkun mhux li nwaħħlu fil-passat imma li nwittu t-triq għall-futur."

Naħseb li dawn il-kliem, speċjalment fuq l-għatba ta' dak l-imbierek millennju li tant qed nisimgħu fuqu, għandhom sinifikat partikolari għal dan il-pajjiż.

Problema oħra li nħoss li se jiffaċċja dan il-pajjiż fis-snin li ġejjin - problema li għalkemm kienet dejjem teżisti fostna forsi qed inħossu l- effett tagħha aktar u aktar f'dawn iż-żmenijiet - hija l-marda soċjali li hija karatteristika mhux biss ta' pajjiżna imma anke tal-pajjiżi kollha tad- dinja moderna, dinja fejn xi drabi l-individwu jispiċċa kważi kważi jħossu qisu numru.

Sintomu ta' din il-marda soċjali li ħakmet lill-pajjiżi kollha tad-dinja hija l-vjolenza li qed narawha tiżdied anke f'pajjiżna.

Nistgħu ngħidu li aħna xhieda ta' numru dejjem jikber ta' żgħażagħ li jirrikorru għad-droga, biex mingħalihom jistrieħu mit-tensjonijiet kbar li jiffaċċjaw fil-ħajja ta' kuljum.

Jien inħoss li hawnhekk il-gvern għandu rwol importanti x'jagħmel, forsi mhux direttament għax diffiċli biex wieħed jaħdem direttament fir-rigward ta' dawn il-problemi soċjali, imma tajjeb - u din issemmiet u fil-fatt qed isseħħ - li nkomplu nżidu l-għajnuna lin-non governmental organisations.

Dawn huma nies dedikati f'dan ir-rigward, ħafna drabi huma nvoluti wkoll fil-volontarjat, u xi drabi kulma jkollhom bżonn huma sempliċement premises jew finanzi biex ikomplu jwettqu l-iskemi tagħhom biex jindirizzaw il-problemi li qed insemmu.

Il-problema ta' l-ambjent hija problema kbira oħra li se jiffaċċja dan il- pajjiż, kif qed jiffaċċjaw pajjiżi oħra imma forsi lilna, bħala poplu Malti, se tolqotna wisq aktar fis-snin li ġejjin.

Nista' ngħid li ħadt gost nisma' d-diskors tal-Ministru Zammit Dimech, li semma ħafna punti li kienu nkoraġġanti għal kulmin għandu għal qalbu l-ambjent Malti, fosthom li fl-aħħar se nindirizzaw il-problema gravi ħafna tal-Magħtab.

Però nħoss li għandna noqogħdu attenti ħafna li biex insolvu problema ma noħolqux oħrajn.

Għandna nitgħallmu mill-esperjenzi ta' pajjiżi oħra u noqogħdu attenti ħafna li ma nirrikorrux għall-ħruq ta' l-iskart.

Din forsi tidher bħala soluzzjoni faċli ħafna iżda toħloq problemi akbar meta nafu bil-livelli għoli ta' tingis, speċjalment fl-arja u fl-ilma li nixorbu.

Mir-riċerka li saret fuq it-tfal instab li l-livell ta' ċomb huwa wisq ogħla minn ta' pajjiżi oħra Ewropej.

Dan qed jirriżulta ovvjament f'ċertu mard u rridu noqogħdu attenti ħafna li ma nkomplux inżidu t-tinġis ta' l-ambjent.

Sur President, l-aħħar problema li xtaqt nitkellem fuqha - fil-qosor kemm jista' jkun ħalli nagħti ħin lill-kelliem ta' warajja - hija l-problema li qegħdin niffaċċjaw biex noħolqu investiment ġdid.

Issemma wkoll f'dan il- parlament kemm hemm defiċjenzi, per eżempju, fl-awtorità ta' l-ippjanar, kemm l-awtorità ta' l-ippjanar qiegħda toħnoq l-industrija tal-kostruzzjoni u kemm ikun tajjeb kieku lil din l-industrija nagħtuha aktar wisa' biex nerġgħu niġġeneraw xi ftit xogħol.

Jiena naqbel li l-awtorità ta' l- ippjanar għandha tkun aktar flessibbli u aktar raġonevoli imma ma nistgħux nibqgħu naqgħu fuq din l-imbierka industrija tal-kostruzzjoni biex insolvu l-problemi kollha finanzjarji u ta' investiment fil-pajjiż.

Ma nistgħux nibqgħu niddependu fuq din l-industrija meta nafu li l-possibbiltà ta' espansjoni tagħha hija limitata ħafna minħabba d-dimensjoni fiżika ta' pajjiżna.

Inħoss li dan il-budget għen ħafna biex ikompli jiġi nkoraġġit investiment ġdid għax bl-ebda mod ma kien tassattiv fuq min iħoss li għandu jinvesti, min iħoss li għandu jkollu fiduċja f'pajjiżna.

Sur President, dan se jkun wieħed mill-aħħar speeches ta' dan is-seklu fil-parlament u għalhekk nieħu din l-okkażjoni biex nawgura l-festi t-tajba lill-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Nirringrazzja lill-ħaddiema kollha tal-parlament li jieħdu paċenzja kbira bina u nawgura l-festi t-tajba wkoll lill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, bħala whip xtaqt żewġ minuti kollox biex l-ewwelnett nirringrazzja lill-kollega tiegħi l-whip ta' l-oppożizzjoni, l- Onor. Joe Mizzi, u nawgura lilu u lill-kollegi tagħna taż-żewġ naħat tal- Kamra, u lilek ovvjament, il-Milied u s-sena t-tajba.

Irrid nirringrazzja lill-istaff tal-parlament, lis-segretarji Josanne, Pauline u Raymond kif ukoll lit-tajpisti, it-transcribers, is-suldati u l-pulizija u nawguralhom il-festi t-tajba.

Tul din is-sena kellna mumenti fejn ma qbilniex u kien hemm mumenti fejn qbilna imma bla dubju, all in all, għamilna ħafna xogħol f'dan il- parlament.

Din il-ġimgħa għamilt mistoqsija parlamentari lill-Kap tal- Kamra u bqajt sorpriż kemm sar xogħol u kemm-il darba ltaqgħu l-kumitati permanenti tal-Kamra.

Naħseb li f'okkażjoni bħal din tinduna li fl-aħħar mill-aħħar dan ix-xogħol kien possibbli bil-kontribut taż-żewġ naħat.

Irrid nagħlaq billi nerġa' minn qalbi nawgura lil kulħadd il-festi t- tajba, mhux biss lill-membri taż-żewġ naħat imma anke lill-familji tagħhom ukoll.

Nirringrazzjak Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Victor Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Mr Speaker, nixtieq inżid xi żewġ punti fuq dak li għedt meta konna qed niddiskutu l-vot t'Għawdex.

L-ewwelnett, kif kulħadd jaf, l-art fil-pajjiż hija limitata ħafna u dnub li għandna numru kbir ta' barrieri li m'humiex qed jintużaw u xieraq li wieħed iħejji pjani biex uħud minn dawn il-barrieri jkunu jistgħu jintużaw għall-industriji żgħar.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

Ikompli l-Onor.

Galea Pace, u jindirizza lis-Sedja, jekk jogħġbu.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Mr Speaker, għalkemm uħud mill-kollegi tiegħi m'humiex jaraw din il-materja bħala xi ħaġa serja, il-verita` hi li wħud minn dawn il-ħofor li għandna li xi darba kienu barrieri jistgħu jintużaw għall-industriji żgħar u b'hekk inkunu qegħdin niffrankaw ħafna mill- ispazju.

Huwa dnub li qed naqilbu għat-tielet millennju u s'issa bqajna nitilgħu 'l fuq u qatt ma ħsibna biex ninżlu sulari 'l isfel taħt l-art.

Sur President, jien m'għandix aktar ħin biex inkompli fuq dan is-suġġett pero` qabel nagħlaq xtaqt ngħid xi ħaġa dwar id-dipartimenti tal-gvern.

Aħna nafu li l-għan aħħari tad-dipartimenti governattivi għandu jkun li dawn jifdu lilhom infushom u biex jagħmlu dan żgur li jridu jkunu organizzati u jaħdmu flimkien.

Kull ħaddiem ta' xi azjenda partikolari għandu jkun sodisfatt jekk id-dipartiment tiegħu jasal biex ikun self- sustained għaliex il-fatt jibqa' li l-poplu qiegħed jiggarantilu l-għajxien tiegħu u tal-familja tiegħu kif ukoll il-pensjoni u għaldaqstant huwa għandu juri r-rikonoxximent tiegħu billi jara li s-sigħat li jagħti kif ukoll il-kwalita` ta' xogħol li jagħmel ikunu sodisfaċenti.

Grazzi u awguri.

MR SPEAKER: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni.

Nirringrazzja lill- kelliema kollha u ngħaddi biex inpoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni, skond l-Ordni Permanenti Nru. 82.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 111 tas-17 ta' Novembru, 1999 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi r- Riżoluzzjoni li tawtorizza l-għoti mill-Fond Konsolidat u li jitressaq l- Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni, skond l-Ordni Permanenti Nru. 82.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

221 FAVUR: 34 L-Onor. |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA: 28 L-Onor. |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles|Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph|Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe|Vella Karmenu |

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas- sena 2000 tqies li nqara l-Ewwel Darba skond l-Ordni Permanenti Nru 82.

Kopji ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kienu tqassmu lill-Onor.

Membri waqt is- Seduta Nru. 212 tas-16 ta' Diċembru, 1999.

MR SPEAKER: Skond l-istess mozzjoni ta' proċedura, il-Kamra issa tgħaddi mingħajr diskussjoni għax-xogħol li baqa' dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 2000.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-APPROPRJAZZJONI (2000)

APPROPRIATION (2000) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-Approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn erba' mija u wieħed u erbgħin miljun, tmien mija u erbgħa u erbgħin elf, u sittin liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 2000".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar l- Approprjazzjoni għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond l-istess mozzjoni ta' proċedura, din id-division tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

222 FAVUR: 34

KONTRA: 28

L-Onor. |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 u l-Iskeda, klawsola 1 u t-Titolu għaddew nem. con u ġew ordnati biex isiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi li l-Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat sabiex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-Approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn erba' mija u wieħed u erbgħin miljun, tmien mija u erbgħa u erbgħin elf, u sittin liri Maltin għas-servizz tas-sena finanzjarja 2000".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni għas-sena 2000 ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess, dejjem skond l-istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

223 FAVUR: 34

L-Onor.

KONTRA: 28

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | | | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi nqara t-Tielet Darba u għadda.

ESTIMI SUPPLIMENTARI 1999

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI SUPPLIMENTARI 1999

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, għandi messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

MR SPEAKER: Se naqra l-Messaġġ ta' l-Eċċellenza Tiegħu l-President:

GUIDO DE MARCO PRESIDENT

Il-President jirrakkomanda lill-Kamra tad-Deputati n-nefqa mill-Fond Konsolidat ta' somma ta' mhux iżjed minn tlieta u għoxrin miljun, ħames mija u erbat elef u żewġ liri Maltin (Lm23,504,002) għas- servizz tas-sena finanzjarja 1999 kif dettaljati fl-Iskedi hawn mehmuża.

Il-President jirrakkomanda wkoll l-Abbozz ta' Approprjazzjoni meħtieġ.

17 ta' Diċembru 1999

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-konsiderazzjoni ta' l- Estimi Supplimentari 1999, kif dettaljati fl-iskedi annessi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess, skond l-istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 34

KONTRA: 28

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo| |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Borg Karmenu |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles| |Cardona Chris |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian| |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | | | |

Il-mozzjoni għaddiet.

Kopji ta' l-iskedi msemmija fil-mozzjoni kienu diġa` tqassmu lill-Onor.

Membri waqt is-Seduta Nru 212 tas-16 ta' Diċembru 1999.

MR SPEAKER: Dejjem skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 111 tas-17 ta' Novembru 1999 il-Kamra issa tgħaddi mingħajr diskussjoni għax-xogħol li baqa' dwar l-Approprjazzjoni ta' l-Estimi Supplimentari għas-sena 1999.

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi:

Illi somma ta' mhux iżjed minn tlieta u għoxrin miljun, ħames mija u erbat elef u żewġ liri Maltin (Lm23,504,002) għas-servizz tas-sena finanzjarja 1999 addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Voti kif dettaljati fl-Iskedi annessi għas-sena finanzjarja 1999.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjoni ġiet approvata mill-Kumitat ta' Provvista.

RIŻOLUZZJONI LI TAWTORIZZA L-GĦOTI MILL-FOND KONSOLIDAT U LI JITRESSAQ L- ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI 1999 (ORDNI PERMANENTI NRU.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn tlieta u għoxrin miljun, ħames mija u erbat elef u żewġ liri Maltin (Lm23,504,002) addebitata lill-Fond Konsolidat tiġi mogħtija għan-nefqa mill-Fond Konsolidat taħt il-Voti speċifikati fl-Iskedi approvati mill-Kumitat ta' Provvista; u Illi jitressaq l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Approprjazzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi r-Riżoluzzjoni kif imressqa u moqrija mill- Ministru tal-Finanzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi tqies li nqara l-Ewwel Darba skond Ordni Permanenti Nru. 82.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TIENI APPROPRJAZZJONI (1999)

SECOND (1999) APPROPRIATION BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tlieta u għoxrin miljun, ħames mija u erbat elef u żewġ liri Maltin għas- servizz tas-sena finanzjarja 1999".

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar it-Tieni Approprjazzjoni (1999) ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess skond l-istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

225 FAVUR: 34

KONTRA: 28

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

Klawsola 2 u l-Ewwel Skeda, klawsola 3 u t-Tieni Skeda, klawsola 1 u t- Titolu għaddew u ġew ordnati biex isiru parti mill-abbozz ta' liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi li l-Kumitat jawtorizza lill- Iskrivan tal-Kamra sabiex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija li jista' jkun hemm bżonn.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l- Abbozz ta' Liġi mgħoddi mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att għall-Approprjazzjoni ta' somma ta' mhux iżjed minn tlieta u għoxrin miljun, ħames mija u erbat elef u żewġ liri Maltin għas- servizz tas-sena finanzjarja 1999".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi jkun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed issa stess, dejjem skond l-istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

226 FAVUR: 34

L-Onor. |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores|Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA: 28

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, nipproponi l- Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 10 ta' Jannar 2000 fis-6.00 p.m. b'aġenda li tiġi komunikata aktar tard.

Sur President, meta terġa' tiltaqa' l-Kamra nkunu qlibna għal seklu ieħor, l-ewwel seklu tat-tielet millennju ta' l-era Kristjana.

Żgur li l- popli kollha qegħdin jiċċelebraw dan l-avveniment għaliex meta ngħidu li se nibdew it-tielet millennju ta' l-era Kristjana nkunu qegħdin ngħidu li għaddew żewġ millennji li partikolarment il-poplu Malti għexhom immedeżimat mal-kultura Kristjana.

Dak li ġara elfejn sena ilu, it-twelid ta' Kristu, huwa parti mill-istorja tal-bniedem, liema fatt bilfors li influwenza d- destini ta' l-umanita` u biddel b'mod radikali kif il-popli jħarsu lejn il- personalita` tal-bniedem.

Il-poplu tagħna nistgħu ngħidu li huwa poplu fortunat għaliex irċeva l- grazzja li proprju fil-bidu ta' l-era Kristjana ħaddan it-twemmin Kristjan - u għandna paġna meraviljuża fl-Atti ta' l-Appostli, li tirrakkonta kif San Pawl ħabbar in-nawfraġju tal-ġifen tiegħu qabel ma seħħ u ddeskriva dak li kellu jiġri bħala xi ħaġa li kienet ordnata mill-provvidenza divina u jgħid li kien hemm bżonn li l-ġifen tiegħu jaħbat ma' gżira, li mbagħad saru jafu li kienet il-gżira ta' Malta - fatt storiku, dokumentat b'mod meraviljuż, li ta bidu għall-era Kristjana għal pajjiżna u żgur li hija xi ħaġa ta' ferħ għall-poplu Malti kollu li għaddew żewġ millenji u nistgħu ngħidu li l-kultura Maltija għadha stampata mal-kultura Kristjana.

Naħseb li nistgħu ngħidu li l-kwalitajiet tal-karattru Malti proprju huma rifless ta' din il-kultura Kristjana u jsibu l-manifestazzjoni tagħhom fl-imħabba tal-proxxmu u s-solidarjeta` umana li pajjiżna huwa magħruf għalihom.

U għalhekk naħseb huwa tajjeb li jien nitkellem b'dan il-mod illum meta għandna l-aħħar seduta ta' din il-Kamra għal dan is-seklu u għal dan it- tieni millenju.

Is-seklu li se jispiċċa ftit tal-ġranet oħra nistgħu ngħidu li kien wieħed karatterizzat minn inkwiet kbir, żewġ gwerer dinjija li pajjiżna wkoll ipparteċipa fihom forsi mhux bir-rieda diretta tiegħu.

Pero` minkejja li s-seklu 20 kien seklu ta' gwerer, naħseb li se jibqa' mmarkat għall-fatt li proprju fit-tieni nofs ta' dan is-seklu saret enfasi kbira fuq dak li llum kulħadd jirrikonoxxi li huma d-drittijiet fundamentali tal- bniedem.

Dawn l-aħħar 50 sena tas-seklu 20 kkaratterizzaw l-istorja b'dan l-avveniment għax id-drittijiet fundamentali tal-bniedem ġew rikonoxxuti bħala li m'humiex xi privileġġ tan-nies li jgħixu fil-pajjiżi żviluppati imma huma konkwista għall-umanita` kollha.

Sur President, dan is-seklu li wasal biex jispiċċa kien wieħed ta' importanza straordinarja għall-poplu Malti.

Rajna lill-poplu Malti jiġġieled għad-drittijiet tiegħu, kellna s-Sette Giugno - li għadna nfakkru - kellna l-Assedju tat-Tieni Gwerra Dinjija, kellna l-iżvilupp kostituzzjonali bl-ewwel Kostituzzjoni tas-self-goverment fl-1947 u qabilha ta' l-1921, rajna lill-pajjiż jakkwista l-indipendenza, għadna kif iċċelebrajna l-25 anniversarju ta' Malta Repubblika u rajna lil pajjiżna jiċċelebra wkoll bħala festa nazzjonali l-31 ta' Marzu, Jum il-Helsien.

Naħseb li nistgħu ngħidu li s-seklu li se jispiċċa kien seklu li l-poplu Malti mexa fih 'il quddiem, kemm politikament, kemm ekonomikament, kif ukoll soċjalment u issa rridu nħarsu 'l quddiem għall-millennju l-ġdid.

Naħseb li s-seklu li ġej se jkun senjalat minn rivoluzzjoni ġdida, ir- rivoluzzjoni li qiegħda ġġib it-teknoloġija ta' l-informatika, li l-effetti tagħha diġa` qegħdin jinħassu bis-sħiħ.

Meta wieħed iħares lejn dak li qed isir malajr jifhem li għadna proprju fil-bidu ta' din ir-rivoluzzjoni tat- teknoloġija ta' l-informatika u kulħadd qiegħed jirrikonoxxi li fis-snin li ġejjin, anke fis-snin viċini, dan se jfisser li se jinbidel il-mod kif nikkomunikaw, kif naħdmu u se jinbidel ukoll il-post fejn naħdmu.

U naħseb li l-iktar ħaġa importanti għal pajjiż żgħir bħal tagħna hija li din it- teknoloġija ġdida ta' l-informatika għandha tagħtina ċerti vantaġġi.

X'imkien għadni kif qrajt li issa dħalna f'era fejn brain not brawn huwa l- importanti; mhux tant is-saħħa fiżika u r-riżorsi materjali jagħmlu poplu jimxi 'l quddiem imma l-użu ta' moħħ il-bniedem.

Allura naħseb li nistgħu ngħidu li f'din is-soċjeta` bbażata fuq kemm taf, fuq kemm jirnexxielek takkwista informazzjoni b'sempliċement għafsa ta' buttuna, se jkollna mhux biss sfidi ġodda imma l-poplu tagħna se jkollu wkoll opportunitajiet kbar ġodda li jien ċert li se jaħtafhom.

Mr Speaker, f'dawn iċ-ċirkostanzi meta qegħdin nħarsu 'l quddiem b'kuraġġ u b'tama kbira u meta qegħdin nawguraw lilna nfusna li pajjiżna jidħol fit- tielet millennju ta' l-era Kristjana, imsaħħaħ b'dawk il-valuri li dejjem kkaratterizzawh, jien nawgura li l-poplu Malti fis-snin li ġejjin ikun kapaċi jżomm u jimxi fuq din il-kultura li kif għedt il-karattru Malti ġie msawwar fiha u biha tul iż-żewġ millenji li għaddew.

Jiena nieħu l-okkażjoni, kif hi l-użanza fil-ġranet ta' l-aħħar tas-sena, li nawgura Milied ħieni lil kulħadd, lid-deputati fuq iż-żewġ naħat tal- Kamra, lilek Sur President, lill-Iskrivan tal-Kamra u lil dawk kollha li jaħdmu magħna hawnhekk u mhux biss nawguralhom Milied ħieni u sena mimlija ġid u hena imma nirringrazzjahom ilkoll tax-xogħol kollu li jagħmlu.

Wieħed mill-kelliema f'dawn il-ġranet qal li din is-sena għamilna record ta' seduti f'dan il-parlament, u ta' dan nirringrazzja lil kulħadd.

Nagħlaq billi nawgura li aħna d-deputati fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra nagħrfu kif inkunu servi fidili tal-poplu tagħna fis-snin li ġejjin.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jien ma kellix il-ħsieb li nagħmel xi diskorsi biex ngħid għamilt diskors fl-aħħar seduta tal-millennju l-qadim, pero` nixtieq inkompli fuq dak li qal il-Prim Ministru u nibda biex l- ewwelnett f'isem sħabi nagħti l-awguri tal-festi t-tajba u tas-sena l- ġdida lill-poplu Malti kollu, lill-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra u lil kulmin f'din il-Kamra jaħdem magħna u jgħinna matul is-sena.

Nistħajjel li meta llum in-nies jisimgħuna nitkellmu b'dan it-ton jgħidu li l-ewwel nagħmlu sena ngħajru lil xulxin - ħafna drabi b'mod personali - imbagħad għaliex l-okkażjoni titlob hekk, ngħidu li nixtiequ l-ġid lil xulxin.

Jien irrid nagħmilha ċara, Sur President, li l-iżball ikun meta aħna nippersonalizzaw l-attakki u l-insulti tagħna għaliex 'il bogħod mid- differenzi politiċi, kull membru hawnhekk għandu r-responsabbiltajiet tiegħu u għan aħħari żgur li huwa li nġibu l-ġid għall-poplu tagħna.

U din hija xi ħaġa li ta' min wieħed jirrifletti fuqha, speċjalment meta qed nisimgħu ta' spiss il-kritika li l-politiċi m'għadhomx kredibbli.

Jien naħseb li l-aktar ħaġa li tista' tnaqqas il-kredibilita` tal-politiċi hija l-attakki personali, liema attakki jċekknu lill-individwu, ineħħulu l- kredibilita` u anke jneħħu l-valur ta' dak li jkun għamel jew li jixtieq jagħmel.

Hawnhekk jien nagħmel appell minn qalbi lill-media - li ħafna drabi jkunu huma li jġeddu dan it-tip ta' mod kif in-nies iħarsu lejn il- politiċi jkunu fuq liema naħa jkunu - sabiex jipprovaw jifhmu x'inhuma l- iskopijiet tal-politiċi li qed iservu f'dan il-parlament u li servew f'dan il-parlament.

Kif għedna, illum ninsabu lejlet millennju ġdid fejn suppost se nibdew era ġdida, pero` l-affarijiet m'humiex se jinbidlu sempliċement għaliex tinqaleb is-sena.

Saru ħafna rimarki dwar kemm sar progress f'dan il- millennju, speċjalment f'dawn l-aħħar mitt sena, pero` meta wieħed jirrifletti ftit ikollu jammetti li minkejja l-progress li niftaħru bih, minkejja r-rivoluzzjoni teknoloġika u r-rivoluzzjonijiet filosofiċi li għaddejna minnhom, xorta waħda se nispiċċaw il-millennju b'nies li għadhom imċaħħda mid-drittijiet tagħhom, li għad m'għandhomx fejn joqogħdu suret in- nies u li għad m'għandhomx assigurazzjoni ta' ikel biżżejjed biex jgħixu diċentement.

Jekk aħna bħala Kristjani li niftaħru b'2000 sena ta' Kristjaneżmu u li niftaħru bil-miġja ta' San Pawl fostna, ma nġorrux f'dawn il-jiem il-ħsebijiet li madwar 50,000 ruħ kuljum qegħdin imutu bil-ġuħ madwar id-dinja, naħseb li nkunu qegħdin ninsew l-vera definizzjoni ta' x'inhuwa l-Kristjaneżmu.

Ma rridux ninsew ukoll li anke fostna għad għandna nies li għadhom fqar, kemm litteralment kif ukoll f'termini relattivi, u rridu naraw li ma ninsewhomx għaliex wara kollox dawn huma n-nies li l-iktar għandhom bżonna u li jħarsu lejna ħalli forsi nipprovdulhom dak li huma m'humiex kapaċi jakkwistaw għalihom infushom.

Jien ngħid li huwa d-dover u l-obbligu ta' kull membru tal-parlament f'kull pajjiż - naturalment aħna nitkellmu b'mod partikolari għal pajjiżna - li jara kif jagħmel biex dawn il-kategoriji ta' nies jgħinhom sabiex ikollhom ħajja aħjar fis-sena li ġejja u anke fis-snin ta' wara.

Dawn huma affarijiet li nixtieq li nirriflettu fuqhom anke fix- xogħol tagħna f'dan il-Parlament fis-sena li ġejja ħalli naraw li dawn in- nies jiġu mtellgħin mil-livelli tagħhom.

Dan jista' jsir biss jekk wieħed japplika l-prinċipji soċjo-demokratiċi li f'dan l-aħħar għexieren ta' snin ġew applikati u taw riżultati li bihom in-nies li kellhom bżonn min jgħinnhom sabu l-għajnuna.

Dan irid jittrasforma ruħu f'dik li hija ekwita` fit-tqassim tal-ġid, fl-obbligi li għandhom iħossu dawk li jridu jħallsu t-taxxi ħalli jkun hemm minn fejn jieħdu dawk li m'għandhomx, fin- nuqqas ta' abbuż mis-servizzi soċjali li jipprovdi l-pajjiż u anke billi lkoll naħilfu u nkunu committed li nħarsu l-interess taż-żgħir; wara kollox dak li se niċċelebraw il-miġja tiegħu ta' 2,000 sena ġie f'din id-dinja proprju biex jgħallem dawn il-prinċipji.

B'dawn il-ħsebijiet jien nixtieq li mill-ġdid intenni l-awguri tagħna lill-poplu ta' Malta u Għawdex kollu, lill-ħbieb u l-kollegi tagħna, lill- istaff kollu tal-parlament u nawgura li meta nerġgħu niltaqgħu fis-sena l- ġdida dan il-parlament ikompli jaħdem b'aktar rispett lejn xulxin u b'aktar effiċjenza ħalli nagħtu lill-poplu Malti dak li jistenna mingħandna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Is-Sedja tingħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u tieħu wkoll l-opportunita` biex tagħti l-festi t- tajba lill-membri ta' din il-Kamra, lill-familji tagħhom kollha, lill- Iskrivan tal-Kamra u lill-istaff kollu, lill-membri tal-media u lil dawk kollha li kkoperaw magħna matul din is-sena li waslet biex tispiċċa u nawgura li matul is-sena li ġejja l-parlament jagħmel ħafna xogħol ta' fejda għall-poplu Malti u Għawdxi.

Fl-10.12 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

WIED IL-QLEJGĦA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu x-xogħlijiet li saru, bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena, bħala kontinwazzjoni tal-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Matul Jannar, 1999 sar xogħol ta' tindif tal-wied u tħawwil ta' siġar indiġeni bħaż-żafżafa u s-sambuka.

Fix-xhur sussegwenti nbnew ukoll ħitan fejn intużaw 84 gabjun.

Qiegħed isir il-proċess għal ħruġ ta' tender ġdida sabiex jitkompla x- xogħol fuq ir-riabilitazzjoni tal-wied.

GĦAQDIET SPORTIVI - KONTRIBUZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11935, jista' l-Ministru jgħid mil-liema vot dawn l-għotjiet jingħataw?

Jista' jgħid ukoll min jiddeċiedi u kemm jingħataw flus u xi kriterji jintużaw?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-vot li minnu jingħataw għotjiet lil diversi assoċjazzjonijiet/clubs huwa l-Vot Rikorrenti tad-dipartiment taż-żgħażagħ u sport.

Xi għotjiet għal żviluppi kapitali nħarġu mill-vot kapitali.

It-talbiet varji għall-għajnuna jiġu deċiżi minn bord magħmul minn nies fis-segretarjat parlamentari u d-dipartiment taż-żgħażagħ u sport, flimkien mas-segretarju tal-kunsill Malti għall-isport.

Talbiet jiġu pproċessati fuq il-meriti rispettivi tagħhom.

KUNSILL MALTI TA' L-ISPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-proposti li għamel il-kunsill Malti ta' l-isport dwar il-kompożizzjoni kif ukoll ħwejjeġ oħra ta' l-istess kunsill, waslu għand is-segretarju parlamentari?

Fiż-żmien li ġej, meta se jkollu jinħatar kunsill ġdid, se jimxi mal- proposti li ġew magħmula?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, qed jiġu kkonsidrati.

ASSOĊJAZZJONI SPORTIVA TIGNE' - MEMBRI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri ta' l-assoċjazzjoni sportiva Tigne' li magħhom saru l-laqgħat dwar il-faċilitajiet sportivi u bini li qed jagħmlu użu minnhom id-diversi għaqdiet?

Jeżisti statut li jirregola lill-AST?

Jekk iva, jista' jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-laqgħat tmexxew mal-Perit Charles Cassar li jirrappreżenta l-assoċjazzjoni sportiva Tigne'.

ŻEJTUN - BOZOZ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li żewġ bozoz, waħda lejn nofs Triq Sant'Agata u l-oħra fil-kantuniera bejn Triq Sant'Agata u Triq Dun Mikiel Cassar, iż-Żejtun, jinbidlu għax huma maqtugħin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta` l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

PIXXINA NAZZJONALI - SQUASH COURTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux ħsarat fl-isquash courts li jinsabu fil- pixxina nazzjonali, minħabba fix-xita li għamlet?

Jekk iva, kemm hu stmat li se tiġi l-ispiża sabiex il-ħsara tissewwa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li, kaġun tax-xita qalila li niżlet, ġie rrapportat li qattar xi ilma mis-saqaf ta' l-isquash courts fil-pixxina nazzjonali.

Madanakollu, ma rriżultatx xi ħsara kbira jew fit-tul.

Informat ukoll li ttieħdu passi korrettivi minnufih u f'intervalli regolari sabiex jiġi assigurat li l-ħsara tkun ikkontrollata, u għaldaqstant l-ispiża tal-ħsara hija waħda żgħira.

LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR - IKLA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġiet tiswa l-ikla li kienet saret fl-aħħar logħob tal-pajjiżi ż-żgħar bħala parti mill-bid ta' Malta għal-logħob tas- sena 2003?

Min kienu l-membri li ffurmaw parti mill-kontinġent Malti f'isem il- gvern?

Kemm kienu l-ispejjeż minfuqa u fiex intnefqu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għat- tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari numri 7559 u 9347, mogħtija f'seduti numri 117 u 147.

Il-kontinġent Malti, f'isem il-gvern, kien magħmul mill-Onor.

Jesmond Mugliett, segretarju parlamentari, flimkien mas-Sur Victor Battistino, assistent personali tas-segretarju parlamentari.

L-ispiża totali ta' din il-parteċipazzjoni kienet ta' Lm2,530.

Din is- somma tinkludi l-ispejjeż ta' l-ikla u r-reception għad-delegazzjoni barranija, biljetti ta' l-ajru, insurance, akkomodazzjoni u bord u trasport.

PA - RIFORMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru ġentilment jgħidilna kif, filwaqt li l-awtorita' ta' l-ippjanar għadha għaddejja bil-proċess ta' riforma, inħolqu żewġ postijiet ta' assistent direttur?

Jista' jgħid jekk fil-kumitat ta' riforma li twaqqaf dan l-aħħar, hemmx xi persuna li tikkwalifika biex issir assistent direttur?

Jekk dan huwa l-każ, il-Ministru jidhirlu li dan jista' jkun konflitt ta' interess u jista' jiġi interpretata bħala abbuż minħabba li l-istess persuna hija membru tal-kumitat li ħoloq il-post ta' assistent direttur?

Kif se jkun kompost il-bord ta' l-għażla?

ONOR.

TONIO BORG: Jien informat li l-bord iddeċieda li joħroġ sejħa għal żewġ postijiet ta` assistent direttur.

Ninsab informat li fil-kumitat ta` riforma nterna li waqqfet l-awtorita` hemm mill-anqas żewġ persuni li jistgħu jikkwalifikaw għal pożizzjoni ta` assistent direttur.

L-awtorita` jidhrilha li m'hemm l-ebda konflitt ta` interess għax dan il- kumitat jagħti biss pariri.

Id-deċiżjoni finali hija f`idejn il-bord ta' l- awtorita`.

Il-bord ta' l-għażla ġie kompost minn fost il-membri tal-bord u d- direttur ta' l-ippjanar.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' familji f'Malta u f'Għawdex li ħadu l-benefiċċji soċjali taċ- children allowance matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif tidher aktar 'l isfel.

Sena Numru ta' Familji

1994 52,731 1995 52,420 1996 47,480 1997 43.477 1998 42,581

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n- numru ta' applikazzjonijiet pendenti għall-benefiċċji soċjali taċ- children's allowance li qed jiġu trattati fil-mument mid-dipartiment konċernat?

Kemm hija l-aktar applikazzjoni li ilha pendenti u x'inhu jikkawża dan id-dewmien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dipartiment tas-sigurta' soċjali fil-mument qiegħed jittratta 3,212-il applikazzjoni li minnhom 1,336 qegħdin pendenti minħabba li jonqoshom xi informazzjoni min-naħa ta' min applika, filwaqt li madwar 400 daħlu fl-aħħar xahar.

259 huma każi li jikkonċernaw diretturi ta' kumpanniji li qed jiġu investigati f'aktar dettall.

Ma tinħassx il-ħtieġa li tinżamm statistika li turi liema hi l-aktar applikazzjoni li ilha pendenti, biss numru ta' applikazzjonijiet jibqgħu pendenti għal aktar minn sitt xhur għaliex l-informazzjoni mitluba ma tkunx waslet fid-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Fost dawn hemm applikazzjonijiet li jonqoshom il-final accounts tal-kumpannija jew il- profit & loss account.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li ħafna kopji Melleħin li applikaw għall- benefiċċji taċ-children's allowance għall-ewwel darba, bħal fil-każ tar- riferenza 310360(m), qed jilmentaw li ilhom jistennew għal xhur twal sabiex jingħataw dan il-benefiċċju, jista' l-Viċi l-Prim Ministru jinvestiga u jawtorizza li l-proċess jiġi finalizzat mill-aktar fis possibbli?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma jidher li saret l-ebda talba għal allowance tat-tfal minn persuna li għandha l-ID card bin-numru 310360(M).

In-numru ta' persuni li għamlu talba għall-allowance tat-tfal għall-ewwel darba u għadhom ma tħallsux huwa ta' 376, li minnhom 249 ġew mitluba biex jipprovdu xi nformazzjoni biex it-talba tagħhom tkun tista' tinħadem.

Il- bilanċ ta' 127 huwa ta' talbiet li daħlu matul Novembru u Diċembru ta' din is-sena.

Dawn l-applikazzjonijiet ġejjin minn kull parti ta' Malta u Għawdex.

Id-dipartiment tas-sigurta' soċjali jipproċessa kull talba bil-għan li jistabilixxi d-dritt u r-rata ta' benefiċċju li tkun dovuta.

Il- koperazzjoni jew in-nuqqas tagħha, minn min jagħmel it-talba jinfluwenza l- perijodu ta' żmien biex tinħadem l-applikazzjoni.

Ikun ta' sodisfazzjon għad-dipartiment tas-sigurta' soċjali meta talbiet għall-benefiċċji soċjali jitħallsu kemm jista' jkun fl-iqsar żmien possibbli.

SPTAR SAN LUQA - MENINGITE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' każi ta' meningite rapportati fl- Isptar San Luqa, bejn Jannar u t-13 ta' Diċembru, 1999?

Jista' jgħid kemm minn dawn il-pazjenti kienu taħt is-17 u t-18-il sena u kemm minnhom fiequ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li mit-tagħrif miġbur mill-Isptar San Luqa mill-1 ta` Jannar, 1999 sat-30 ta` Ottubru, 1999 kien hemm 30 każ ta` meningite li ddaħħlu f'dan l-isptar.

Dawn jinkludu kull tip ta` meninġite, inkluzi dawk kaġunati minn virus.

Fost it-30 każ ta` meninġite kien hemm 10 persuni taħt is-17-il sena u 11 taħt it-18-il sena.

Skond it-tagħrif miġbur każ wieħed biss kien fatali.

L-informazzjoni minn Novembru s'issa għadha qed tinġabar.

SAĦĦA - MENINGITE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu kemm-il darba jirriżulta li l-virus tal-meningite jitfaċċa fuq tfal li jkunu jattendu l-iskejjel f'Malta u f'Għawdex?

Fil-fatt kien hemm xi każi ta' din in-natura, u jekk iva, x'kienu l- passi li ttieħdu?

Il-ġenituri tat-tfal/studenti ġew informati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l- meninġite kaġunata minn virus m'hijiex marda notifikabbli bil-liġi.

Peress illi din it-tip ta` meninġite hija kaġunata minn virus, m'hemmx lok li jittieħdu ebda passi kontra tagħha.

Min-naħa l-oħra, il-meninġite kaġunata minn bacteria, hija notifikabbli bil-liġi u meta kien hemm każ ta` din il-marda f'tifel/tifla li kienu jattendu l-iskola d-dipartiment tas-saħħa pubblika ta mediċina bħala prevenzjoni lil dawk it-tfal fejn kien meħtieġ.

Il-ġenituri ta` dawn it- tfal dejjem ġew informati qabel ma ngħatat il-mediċina.

SPTARIJIET - TINDIF

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt ta' mpjieg dirett li ngħatat il-manager inkarigata mit-tindif ta' l-isptarijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta għal din il-mistoqsija tingħata f'seduta oħra.

SAĦĦA - HOSPITAL AUXILIARIES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm hospital auxiliaries fid-deskasteru li hu responsabbli għalih u li mhux qed jagħmlu xogħol ta' tindif ta' l- isptarijiet?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid x'tip ta' xogħol qed jagħmlu f'kull każ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

SERVIZZ PUBBLIKU - HOSPITAL AUXILIARIES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm impjegati fil-grad ta' hospital auxiliaries li mhux qed jaħdmu fid-dekasteru tas-saħħa u tas-social policy?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi n-numru ta' hospital auxiliaries li jaħdmu f'dipartimenti barra l-ministeri tas-saħħa u tal- politika soċjali huwa ta' 21.

IMPJIEGI - HOSPITAL AUXILIARIES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx impjegati fil-grad ta' hospital auxiliaries fid-dekasteru tiegħu u li mhux qed jagħmlu xogħol ta' tindif ta' sptarijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-ministeru għall-politika soċjali hemm 109 hospital auxiliaries li huma maqsumin kif ġej:

Residenza San Vincenz de Paule: 97 li minnhom 44 ma jagħmlux xogħol ta' tindif ta' sptarijiet.

Dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani - eskluż SVPR - 7 li minnhom 4 ma jagħmlux xogħol ta' tindif ta' sptarijiet.

Il-5 l-oħra ma jagħmlux xogħol ta' tindif ta' sptarijiet u jinsabu kif ġej: Wieħed fis-segretarjat tas-segretarju parlamentari; wieħed fil-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'; wieħed fl-adult training centre' ta' Marsascala; wieħed fid-dipartiment tas-sigurta' soċjali; u wieħed fid- dipartiment għall-ħarsien tal-familja.

WIED IL-GĦAJN - TRIQ IŻ-ŻONQOR- DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li Triq iż-Żonqor kif ukoll xi lampa biswit il-Knisja ta' Wied il-Għajn għadhom mitfija, minkejja li waslu l-Milied u lejliet il-Millennju fejn bla dubju Wied il-Għajn hu mistenni li se jiġbor fih għadd kbir ta' nies għaliex hu attrazzjoni prinċipali għan-naħat t'isfel ta' Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

FESTI TAL- MILLENNIUM - DAWL DEKORATTIV

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid minn qed jieħu ħsieb jorganizza u jagħmel id- diversi dwal dekorattiv tal-Milied f'diversi rħula f'Malta u f'Għawdex, il- gvern, il-kunsilli lokali jew l-entitajiet kummerċjali?

X'inhi r-raġuni li f'Wied il-Għajn, li hu attrazzjoni prinċipali għan- naħat t'isfel ta' Malta, ma saret ebda mixgħela għall-Millennium il-ġdid?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħal fis-snin l-oħra, id-dwal dekorattiv tal-Milied li hawn f'diversi rħula f'Malta u f'Għawdex ma ġewx installati mill-gvern ċentrali.

Il-mixgħela fl-okkażjoni tal-Millennju l-ġdid ġiet limitata għal raġunijiet li jafhom kulħadd, għall-medda li tieħu mill-monument ta' Spencer fil-Blata l-Bajda sa Triq Ġilormu Cassar fil-Belt Valletta.

Parti mill-ispejjeż għall-illuminazzjoni ta' Triq ir-Repubblika tħallsu wkoll mill-kumitat nazzjonali għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-Millennju.

FESTI TAL-MILLENNIUM

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Ma jaħsibx il-Ministru li l-kumitat organizzattiv tal-festi tal-Millennium għandu jfittex jibgħat l-inviti għal lejliet il-Millennium, jekk fil-fatt se jkun hemm inviti?

Ma jaħsibx li jekk dawn joħorġu aktar tard, meta fadal biss madwar 15-il ġurnata, ħafna mistiedna jkunu diġa' għamlu l-arranġamenti u l-pjanijiet alternattivi tagħhom ta' fejn u kif se jqattgħu lejliet il-Millennium?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-poplu Malti kollu hu mistieden għall-attivitajiet li se jsiru fl-aħħar jiem ta' din is-sena - 26-31 Diċembru, 1999 - biex isellmu lil dan il-millennju u jagħtu merħba lill-millennju l-ġdid.

Dawn se jsiru fl-Arena ta' l-Indipendenza u fil-Belt Valletta.

Mhux il-każ li joħorġu nviti għal xi attivita` partikolari.

HSBC - BEJGĦ TAL-MID-MED BANK

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Peress li d-dokumenti u l-informazzjoni dwar il-bejgħ tal-Mid-Med Bank lill-HSBC huma materja ta' dokumentazzjoni li żgur tinsab bil-lest fil-files rilevanti, jista' l-Ministru, jekk jgħoġbu, ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li diġa' tlabtu f'mistoqsijiet parlamentari numri 11838 u 11951, jiġifieri: (a) kopja tad-dokumenti kollha li ġew fis-seħħ bil-ftehim bejn il-gvern u l- HSBC dwar l-bejgħ tal-Mid-Med Bank; (b) lista tal-garanziji kollha tal- ftehim a favur il-Mid-Med li kienu fis-seħħ meta ġie ffirmat il-konvenju tal-bejgħ imsemmi; u (ċ) lista ta' garanziji fis-seħħ meta ġie ffirmat il- kuntratt fl-1 ta' Diċembru, 1999, liema dokumenti għandhom kollha jkunu bla ebda tnikkir miftuħa għall-pubbliku fl-interess nazzjonali?

ONOR.

JOHN DALLI: M`għandi xejn x`inżid mar-risposta li tajt għall- mistoqsija numru 11951.

GĦAWDEX - PARKING - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm-il ticket ħarġu mill-1 ta' Jannar sal-1 ta' Diċembru, 1999 mill-pulizija ta' Għawdex minħabba parking ħażin jew double parking ħdejn id-diskoteka ewlenija fin-niżla tax-Xlendi?

Kemm-il raid sar mill-pulizija ta' Għawdex għal drogi f'din id-diskoteka mill-1 ta' Jannar sa l-aħħar ta' Ottubru, 1999?

Tista' l-Ministru tgħid meta saru dawn ir-raids, x'ħin, u minn liema uffiċjal tal-pulizija tmexxew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ENEMALTA - FUEL PROCUREMENT COMMITTEE

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid minn min huwa magħmul il-fuel procurement committee ta' l-Enemalta u x'inhuma t-terms of reference ta' dan il-kumitat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

MALTACOM - ĦLASIJIET

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi studju dwar l-impatt soċjali ta' l-għoli fil-ħlasijiet tat-telephone?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-implimentazzjoni tal-VAT fuq is-servizz tat- telefon, kif imħabbar fl-aħħar budget, mistenni li jwassal għal żieda ta` 5% ta` dan is-servizz.

Globalment dan jista` jfisser nefqa addizzjonali ta` 5% għall-konsumatur jew inkella tnaqqis ta` 5% fl-użu tas-servizz konċernat, jew xi pozizzjoni intermedjarja.

Tajjeb jingħad li l-gvern ta kumpens ta` Lm10 għal kull persuna għall- miżuri mħabbra fil-budget, inkluża din il-miżura.

Tajjeb jingħad ukoll li ż-żieda fil-prezz tat-telefon se tiġi riflessa fl-indiċi tal-prezzijiet tas- sena d-dieħla u għalhekk tidħol bħala parti mill-kumpens għall-għoli tal- ħajja tas-sena ta` wara.

PETROL/DIESEL - PREZZIJIET

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx xi studju dwar l-impatt soċjali ta' l-għoli fil-prezzijiet tad-diesel u tal-petrol?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-implimentazzjoni tal-VAT fuq il-prezz tal-petrol u tad-diesel, kif imħabbar fl-aħħar budget, se żżid l-ispejjeż għall- konsumatur li jagħmel użu mill-karozza tiegħu.

Kull sid ta` karozza privata jrid jiddeċiedi jekk jibqax juża` l-karozza tiegħu bl-istess frekwenza ta` qabel, u b`konsegwenza ta` dan jonfoq aktar fuq petrol jew diesel, inkella joqgħodx aktar attent fl-użu ta` dan il-mezz ta` trasport.

Għalhekk l-impatt ser ivarja minn persuna għal oħra skond l-użu li jsir mill-karozza privata.

Tajjeb jingħad ukoll li ż-żieda fil-prezz tal-petrol u d-diesel se tiġi riflessa fl-indiċi tal- prezzijiet tas-sena d-dieħla u għalhekk tidħol bħala parti mill-kumpens għall għoli tal-ħajja tas-sena ta` wara.

AMBAXXATURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Minstru jgħid liema huma dawk l-ambaxxaturi li bejn l-1 ta' Jannar u t-30 ta' Novembru, 1999 damu Malta b'xogħol għal 21 ġurnata konsekuttiva jew aktar?

Jista' jgħid liema huma l-ambaxxaturi li fl-istess perijodu qattgħu hawn Malta aktar minn 21 ġurnata kalendarja fuq xogħol jew qadi ta' dmirijiet oħra?

Jista' jgħid jekk fiż-żewġ każijiet talabx minn qabel il-permess ta' l- MPO u tal-ministru tal-finanzi biex ikompli jħallas il-global emoluments lil dawn l-ambaxxaturi?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

ANZJANI - BORMLA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonsidra li jdaħħal anzjan ta' 85 sena minn Bormla, li ismu qed jintbagħat separatament, li jinsab waħdu u li applika biex jidher fid-dar ta' l- anzjani ta' Bormla?

Is-social worker diġa' ra l-każ u anke sarlu eżami mediku mit-tabib.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Wara li saru l-assessments ta' l-anzjan imsemmi, kif diġa' ġie spjegat fil-mistoqsija parlamentari numru 11918, l-anzjan qed jiġi kkunsidrat flimkien ma' applikazzjonijiet simili biex jidħol fil- home ta' Bormla.

WSC - BORMLA - TRIQ W. ROSATO

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex ir-residenti fi Triq W. Rosato, Bormla, ilhom għal aktar minn 15-il ġurnata bi pressa baxxa ħafna ta' ilma?

Jista' jgħid ukoll meta s-sitwazzjoni se tirritorna għan-normal?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

PULIZIJA - RUSSA MIŻŻEWWĠA MALTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari li kont għamilt dwar il- possibbilta' li mara Russa, miżżewwġa Malti, iġġib tgħix magħha lil ommha, fejn inti tlabtni ngħaddilek id-dettalji, jista' l-Minstru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi dwar dan il-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Kif għedt fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10754, jenħtieġu d-dettalji eżatti tal-persuni nvoluti sabiex il-każ li qed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant ikun jista` jiġi verifikat.

GĦAJN DWIELI - TRIQ L-AMMIRALJAT - FOND NRU 11

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11757, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta ħarġet is-sejħa pubblika għall-bejgħ taż-żewġ garages li hemm fi Triq l-Ammiraljat, Għajn Dwieli?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fir-rigward ta' garaxx numru 1, is-sejħa għall- offerti saret permezz ta' Avviż Numru 305 li ġie ppubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern fid-29 ta' Diċembru, 1998.

Fil-każ ta' garaxx numru 4, is- sejħa għall-offerti saret permezz ta' Avviż Numru 97 li ġie pubblikat fil- Gazzetta tal-Gvern tad-9 ta' Lulju, 1999.

SKART

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm skart - f'tunnellati - intrema fis-sena 1998 u li hu aluminium u plastic?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li billi l-iskart li jintrema jkun imħallat mhux possibbli li nkunu nafu l-piż eżatt tal- frazzjonijiet ta' l-iskart.

Minn studji li saru mid-dipartiment jirriżulta li l-piż tal-plastic li ntrema matul is-sena 1998 kien ta' madwar 20,000 tunellata u dak ta' l- aluminium huwa ta' madwar 450 tunellata.

SPORTS COMPLEXES

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti aktar informazzjoni dwar is-siti eżatti magħżula għaż-żewġ sports complexes li se jinbnew f'Malta?

Jista' jgħid ukoll meta hemm il-ħsieb li jibda x-xogħol fuqhom, meta se jitlestew, u x'tip ta' attivita' sportiva ser tkun tista' tiġi pprattikata f'dawn il-komplessi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 9407 mogħtija f'seduta numru 146.

Rigward is-sit għall-kumpless ta' Safi/Kirkop, informat li din issa ġiet identifikata fil-parti msejħa "Il-Karwija", limiti ta' Ħal Kirkop/Safi.

Bħalissa għadhom għaddejjin taħditiet mas-sidien attwali ta' l-art.

F'dan l-istadju huwa għaldaqstant kmieni li jiġi determinat il-qies eżatt ta' l- art li se tintuża għall-bini ta' dan il-kumpless.

BARRANIN - GĦOTI TA' LIĊENZJI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Huwa korrett li jingħad li l-għoti ta' liċenzji għall-bejgħ mill-barranin, speċjalment mill-Għarab, ilu jsir għal mill-inqas erba' snin inkluż taħt l-amministrazzjoni preċedenti?

Huwa korrett li jingħad li l- GRTU qatt ma lissnet kelma waħda ta' protesta meta fl-1997 barranin tħallew ibiegħu fit-Trade Fair kontra l-protesti riċenti tal-GRTU?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuggerixxi lill-Onorevoli Interpellant jaghmel il-mistoqsija lill-Ministru kkoncernat.

PEMBROKE - REVERSE OSMOSIS

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx studju fuq il-livell ta' dioxin fl-ilma ta' l-impjant tar-reverse osmosis ta' Pembroke billi dan l- impjant huwa qrib il-Magħtab u ħafna ilma tax-xita minn din il-landfall jispiċċa fil-baħar ta' madwar l-impjant ta' Pembroke?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

ROMOL - TAXXA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 11980?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li tweġiba għal din il-mistoqsija ngħatat f`seduta 211.

BANEK - BANK ĊENTRALI - IMPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk sarux xi studji mill-gvern jew mill-Bank Ċentrali dwar l-implikazzjonijiet makroekonomiċi fuq l-ekonomija Maltija ta' l-EMU u l- introduzzjoni tal-EURO?

Jekk iva, jistgħu jitqiegħdu fuq il-Mejda tal- Kamra?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li fil-qadi tal- missjoni tiegħu, l-Bank Ċentrali dejjem iqis x`implikazzjonijiet jistgħu jkollhom għall-ekonomija ta` Malta żviluppi ekonomiċi w finanzjarji nternazzjoniali, inklużi dawk li jissemmew fil-mistoqsija.

Il- konklużjonijiet li jasal għalihom il-Bank jiġu riflessi fl-analiżi li tidher regolarment fil-pubblikazzjonijiet tiegħu.

UE - CHIEF NEGOTIATION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Nifhem sew mill-istqarrijiet li saru dan l-aħħar li l-gvern mhux se jaħtar chief negotiator dwar l-UE, jista' l-Ministru jikkonferma rapport li deher dan l-aħħar fil-ġurnal Malta To-Day li Malta bħal Ċipru se tkun net contributor lill-UE?

ONOR.

JOE BORG: Il-Gvern qed jaħdem sabiex jistabbilixxi struttura magħmula minn diversi uffiċjali ta' kompetenza li jkunu nkarigati li jmexxu n-negozjati mal-Unjoni.

Il-kwistjoni ta' kemm il-pajjiż jikkontribbwixxi lejn u jibbenefika minn fondi tal-Unjoni malli jissieħeb għad trid tiġi stabbilita.

Għalhekk, fiċ- ċirkostanzi eżistenti, kieku Malta kellha tissieħeb fl-Unjoni illum il- benefiċċji jkunu jeċċedu lill-kontribuzzjonijiet b'miżura sostanzjali.

Ir-rapport li deher fil-ġurnal imsemmi mill-Onorevoli Interpellant jitkellem dwar il-pożizzjoni kif tista tkun għaxar snin oħra.

X'ser tkun is-sitwazzjoni f'dak iż-żmien ma nistax ngħid.

Nawgura li, bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropeja, il-livell ta' l-għajxien f'Malta ikun tant għola li Malta tiġi net contributor sa għaxar snin oħra.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti spjegazzjoni għaliex l-anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija, l-aħħar ċekk tal-pensjoni flok kien ta' Lm170 kien ta' Lm161.23c?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni ta' dan it-tnaqqis?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiena nfurmat illi 'l-pensjoni tal-persuna ndkata mill-Onor.

Membru hija korretta.

Inżid ngħid illi l-istess persuna ġiet nfurmata bil-miktub dwar ir-rata ta' pensjoni li qed tirċievi.

PA - PA 6261/99

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jispjega l-iskop wara l-applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l-Ippjnar PA 6261/99 (l/o Rabat) li saret mid-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-iskop wara PA 6261/99 hu sabiex tinbena kamra biex tissostitwixxi kamra oħra tas-sienja storika okkupata minn bidwi għal skopijiet agrikoli.

Dan l-ispazju li bħalissa qed jokkupa l-bidwi għandu valur storiku kbir u japparteni ż-żmien Medjovali.

GĦAWDEX - ILMA

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra r-raġuni għaliex it- telf ta' l-ilma (unaccounted on unbilled water) f'Għawdex żdied din l-aħħar sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

XWIEKI - BINI TA' ĠIBJUN

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitlesta l-ġibjun li beda jinbena fix-Xwieki?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Interpellant li risposta tingħata f`xi seduta oħra.

AMBAXXATA MALTIJA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid min mill-ambaxxata ta' Malta fil-post attenda għaċ-ċerimonji, funzjonijiet u riċevimenti li saru fil-Jum Nazzjonali tal- pajjiżi msemmija u minn min kien akkumpanjat:

USA - 4 ta' Lulju, 1999; Franza - 14 ta' Lulju, 1999; Belġju - 21 ta' Lulju, 1999; Eġittu - 23 ta' Lulju, 1999; Libja - 1 ta' Settembru, 1999; Ċina - 1 ta' Ottubru, 1999; Ġermanja 3 ta' Ottubru, 1999; u Spanja - 12 ta' Ottubru, 1999?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

SAĦĦA - DAY SURGERY - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-biċċa apparat li hi nieqsa fis-sala ta' l- operazzjonijiet tad-Day Surgery biex ikunu jistgħu jsiru testijiet bl- istrument fuq l-irkoppa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-preżent hemm Arthroscope wieħed li qiegħed jintuża, it-tnejn l-oħra qegħdin għat-tiswija.

Hemm ukoll talba biex jinxtraw forceps għal dan l-apparat u qiegħdin fil-proċess ta` adjudication.

ŻABBAR - TRIQ IN-NISSIEĠ

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li fi Triq in-Nissieġ, Ħaż-Żabbar, il-persuna li fil- pjanta li qed tintbagħat separatament qed titħalla tipparkeġġja coaches/tal- linja fil-garaxx immarkata bil-Plot No.43, ma tostakulax l-entratura ta' quddiem il-Plot No.69 fejn jgħixu r-residenti u għandhom l-vettura tagħhom u wkoll biex f'kull każ ssir barrier quddiem ir-residenza ta' Plot No. 69 u dan peress li x-xufier tal-coach qed wkoll jitla' l-bankina ta' quddiem din ir-residenza?

Jaħseb il-Ministru li dan huwa każ ta' urġenza u li l-awtoritajiet diġa' jafu bih?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-ilment li qed jirreferi għalih l- Onor. Interpellant qed ikun investigat mill-Pulizija li ser tieħu azzjoni skond il-liġi.

SAN ĠILJAN - TELGĦET B'KARA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra li wara li jitlesta x- xogħol li qed isir bħalissa fi Telgħet B'Kara, San Ġiljan din it-triq terġa' tingħata t-tarmak mill-ġdid kollha kemm hi peress li tinstab fi stat xejn pjaċevoli?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq qiegħed f`kuntatt mad-Dipartiment tad-Drenaġġ u l-kuntrattur li ħaffer it-triq dan l-aħħar sabiex ir-reinstatement tat-trinka isir sew, biex il-wiċċ tat-triq jerġa jiġi għall-istat li kien qabel sar ix-xogħol.

SAN ĠILJAN - TRIQ B'KARA - GĦARAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-tender tas-Second Phase tal-proġett kontra l-għarar ta' Triq B'Kara, San Ġiljan inħariġx?

Jekk inħareġ u ngħata, jista' l-Ministru jgħid meta se jibda jiġi esegwit ix-xogħol?

Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti ix-xogħol li se ssir fit-tieni fażi tal-proġett imsemmi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Onorevoli Interpellant jieħu pjaċir jinnota illi l-Ministeru għall-Ambjent ħa ħsieb sabiex it-tender in kwestjoni ġiet aġġudikata u mistennija tingħata fi żmien qasir.

Ix-xogħol ta' din it-tender jikkonsisti fi tħaffir ta' mina għall-ilma tax- xita minn fejn it-traffic lights li tkompli ma' dik eżistenti li toħroġ għal ġol-wied.