MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 254 L-Erbgħa, 1 ta' Marzu, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 254

L-Erbgħa, 1 ta' Marzu, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 1 ta' Marzu, 2000

WERREJ MINUTI 559

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 559

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (IT-TIENI QARI) BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 564

AĠĠORNAMENT 577

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 582

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 253 li saret fl-1 ta' Marzu, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MSCL - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-MSCL mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi): It-twegiba hija fin-negattiv.

DWANA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati mad-dwana mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-risposta hija fin-negattiv.

ĦARSIEN TA' L-ANZJANI - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati fid-djar ta' l- anzjani mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Bejn is-16 ta' Settembru, 1999 u l-4 ta' Jannar, 2000 id- dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani mpjega casual enrolled nurse waħda fid-djar ta' l-anzjani.

Din ma ġietx impjegata wara li saret sejħa għal applikazzjonijiet iżda wara li temmet b'suċċess il-kors tagħha.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Silvio Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' xi ħadd jikkonfermalna jekk hemmx nuqqas ta' SRNs u SENs f'St Vincent de Paule?

Jista' jikkonferma wkoll jekk hemmx nuqqas ta' fattigi?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Kif jaf l-Onor.

Interpellant, għandna nuqqas ta' nurses kullimkien u għalkemm dan l-aħħar il-pożizzjoni f'St Vincent de Paule tjiebet xi ftit - għax daħlu SENs u anke SRNs ġodda - għadna ma lħaqniex il-full complement.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Is-Segretarju Parlamentari daqsi jaf kemm hemm bżonn ta' social workers fil-qasam ta' l-anzjani.

Jista' jgħid bħalissa hemmx social workers f'St Vincent de Paule?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Id-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani għandu pool ta' seba' social workers u wieħed minn dawn jiġi assenjat b'xogħol f'St. Vincent de Paule.

Hija l-intenzjoni tagħna li 'l quddiem ikun hemm social worker assenjat speċifikament ma' din ir-residenza.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna jekk hemmx pjan biex fil-futur jinfetħu aktar djar ta' l-anzjani?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Biex jaqdi d-domanda l-gvern qed jistudja jekk jiftaħx djar ta' l-anzjani waħdu jew inkella flimkien mas-settur privat u mal-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, nispera li mhux il-ħsieb tal-gvern li jgħaddi kollox fuq il-kunsilli lokali!

Meta nafu bil-problema kbira li għandhom diġa' l-kunsilli lokali sabiex ilaħħqu ma' l-ispejjeż, kif se nippruvaw indaħħluhom f'aktar spejjeż?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Per eżempju, bħalissa għandna quddiemna l- proġett tad-dar tal-Mellieħa.

Lill-Onor.

Interpellant nista' ngħidlu li għamilna kumitat li jikkonsisti f'rappreżentanti tal-ministeru, tas- segretarjat parlamentari, tal-kunsill lokali tal-Mellieħa u naturalment hemm perit ukoll.

Dawn qed jistudjaw l-aktar mod feasible kif dan il- proġett jista' jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti kien inħass il-bżonn li tinħadem skema ta' night wardens biex jieħdu ħsieb l-anzjani, u nistgħu ngħidu li wara l-qtil brutali taż-żewġ anzjani f'Santa Luċija dan il-bżonn qed jinħass aktar.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li dan il-proġett jitkompla?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Jien naħseb li dan il-proġett mhux jitkompla jrid imma jinbeda!

Mhux billi dan l-aħħar kien hemm xi ftit korrispondenza fil-gazzetti, għax jien nista' ngħid li fittixt fil-files u ma sibt assolutament xejn.

Jiġifieri għalkemm is-segretarju parlamentari ta' qabli kien għamel statement fejn kien qal li l-gvern kien qed jistudja din il-kwestjoni - u kien qal ukoll li l-anzjani jridu jikkontribwixxu għal din l-iskema - fil-fatt ma kien sar xejn.

Naturalment il-gvern qed jara jekk ikunx aħjar li jiftaħ ċentri ta' bil-lejl jew li jagħmel din l-iskema.

Biss diġa' sar progress għax il-wardens tal-kunsilli lokali diġa' qed jiffunzjonaw matul il-lejl.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jiġifieri s-Segretarju Parlamentari qed jgħid li taħt gvern Laburista ma kien sar xejn dwar in-night wardens.

Allura lanqas ambulanza ma kien hemm?

Jew forsi dik l-ambulanza qed tintuża fl- Isptar San Luqa?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li mill-files tad-dipartiment m'hemm xejn x'jindika li kien hemm xi ambulanza speċifikament għall-iskema tan-night wardens.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jiena lest li noffri t-tagħrif kollu li għandi dwar dak li kien beda jaħdem fuqu gvern Laburista dwar in-night wardens, biex jieħdu ħsieb l-anzjani, u lest li noffri l-għajnuna tiegħi biex dan il- proġett iseħħ.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Jiena naċċetta kull offerta li tkun għall- ġid ta' l-anzjani.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Saru taħdidiet mal-ministeru jew mad-dipartiment tas-saħħa dwar l-użu ta' l-Isptar San Luqa hekk kif l-isptar il-ġdid f'Tal- Qroqq jibda jopera?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Nikkonferma li qed nikkonsidraw li aktar 'il quddiem jiġi utilizzat l-Isptar San Luqa, biex inkunu f'pożizzjoni li nissodisfaw id-domanda li qed ikollna għad-djar ta' l-anzjani.

ITS - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema ta' l-ITS?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid hemmx il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li bejn id-dati msemmija ma ġiet trasferita ebda persuna mill-ITS.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ninforma lill-Onor.

Interpellant li trasferimenti ta' ħaddiema jsiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jivverifika għala l-istudenti qed jinżammu f'anzjeta' kbira sakemm joħorġu r-riżultati ta' l-eżamijiet li jkunu resqu għalihom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifikali għal liema eżamijiet qed jirriferi, jiġifieri jagħtini s-sena u l-kors, ħalli nkun nista' nivverifika.

POLIKLINIĊI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tal-polikliniċi?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferimenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 saru żewġ trasferimenti lill-ħaddiema tal-polikliniċi.

Dawn intalbu mill- impjegati stess.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis, domanda supplimentari

ONOR.

SILVIO PARNIS: Dan l-aħħar kelli xi lmenti minn numru ta' health assistants li llum saru nursing aides.

Jista' l-Ministru jikkonferma meta dawn se jieħdu l-arretrati u meta se jingħataw l-uniformi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiddispjaċini imma ma nistax nagħti risposta offhand.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' jekk jogħġbu l-Ministru jgħidilna jekk hemmx pjani li jinfetħu polikliniċi ġodda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qabel ma nibdew nitkellmu dwar jekk hux se jinfetħu iżjed polikliniċi, aħjar ikollna quddiem għajnejna pjan ċar kif irid ikompli jiżviluppa s-servizz tas-saħħa fil-komunita'.

Irrid nirrimarka li għad għandna żewġ health centres ġodda, f'Birkirkara u Bormla, li sal-lum huma miftuħin b'sigħat ridotti minħabba nuqqas ta' personnel.

Fl-idea tiegħi inutli li nibqgħu nespandu s-servizz mingħajr ma jkollna l- infrastruttura f'postha, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam ma' professjonisti.

Qabel ma nissuperaw din il-problema, li issa ilha magħna għal snin twal, ikun inutli li wieħed joqgħod ifassal u joħlom biex jiftaħ health centres ġodda.

Malli dan isir l-ewwel prijorita' tkun li dawn iż- żewġ health centres li semmejt ikunu jistgħu joffru s-servizz kollu lill- poplu tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Peress li f'Raħal Ġdid is-sular li kien tal-public works issa ngħata lill-poliklinika, jista' l-Ministru jikkonferma meta se jibda x-xogħol ta' rranġar?

Hemm il-ħsieb li jinfetħu negozjati mal- kunsill lokali biex meta tkun se ssir l-estensjoni jsir ċertu tibdil biex għallinqas il-kunsill lokali jkun jista' jokkupa l-post t'isfel bi bdil maċ- ċentru tas-saħħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fl-1995, meta d-dipartiment kien informat li l- public works department f'Raħal Ġdid kien se joħroġ mis-sular ta' fuq, konna għamilna talba lil-lands biex dan is-sular nużawh aħna bħala ċentru tas-saħħa, peress li minħabba limitazzjonijiet kbar dan kien waqa' lura fil- firxa ta' servizzi li joffri.

Il-pjani tlestew u kien mistenni li x-xogħol fuq dan il-health centre jibda din is-sena stess, kif fil-fatt ħabbarna meta ftaħna l-health centre ta' Bormla.

Dan il-bini irid isir xogħol estensiv fuqu u saħansitra jridu jinbidlu s-soqfa, peress li dawk attwali ma jifilħux għal ċertu piż, bħalma għandu l-apparat ta' l-X-rays.

Dwar dan, safejn naf jien, għaddejja konsultazzjoni bejn id-diviżjoni tas-saħħa u l-kunsill lokali.

Dwar il-possibbilta' li wieħed joffri faċilita' lill-kunsill lokali li jokkupa parti mill-health centre rridu naraw x'tinvolvi eżattament din l- estensjoni u x'area trid tiġi covered.

Naħseb li l-aħjar mod ikun li f'dan l-istadju l-kunsill lokali jitkellem mad-diviżjoni tas-saħħa minn kmieni, qabel ma jibdew ix-xogħlijiet, biex jesprimi x-xewqat tiegħu.

Ma naħsibx li nkun ġust, la mal-kunsill lokali u lanqas mad-diviżjoni, jekk nagħmel xi commitment ladarba ma nafx xi bżonnijiet hemm.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Filwaqt li nifhem li dan il-proġett se jiġi jiswa mal-Lm1 miljun, naħseb li ma tkunx idea ħażina jekk isiru diskussjonijiet maċ-ċentru ċiviku li hemm f'Raħal Ġdid - fejn anke hemm il-posta u l-water services corporation - biex forsi dawn jingħaqdu flimkien qabel ma jintefqu dawn il-flus kollha.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ovvjament wieħed jista' jsegwi dan is-suġġeriment.

Li naf żgur hu li diġa' hemm diffikultajiet biex fl-estensjoni tal-health centre li se ssir jiġi allokat l-uffiċċju tal-public health.

Pero', kif diġa' għedt, naħseb li l-aħjar approach hu li l-kunsill lokali jiddiskuti mad-diviżjoni biex isir pjan li minnu jibbenifika kulħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Naf li f'Bormla, fejn jeżistu problemi soċjali kbar, diġa' hemm kamra ppreparata għas-social workers.

Hemm il-ħsieb li dawn ikunu wkoll fiċ-ċentri tas-saħħa l-oħra jew għallinqas f'wieħed minnhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Iva, kif qed jgħid l-Onor.

Membru, fiċ-ċentru tas- saħħa ta' Bormla diġa' hemm post maħsub għas-social workers.

Din hija idea tajba li l-gvern se jimplimenta u waħda mill-affarijiet li rridu nenfasizzaw hi li jekk aħna verament irridu nespandu s-servizzi fil- komunita', irid ikun hemm aktar kordinament fil-ħidma tagħna ma' ministeri oħra, partikolarment mal-ministeru għall-politika soċjali.

Dawn il-pjani diġa' saru u l-ħsieb hu li ċerti servizzi nifirxuhom, speċjalment fil-każ ta' persuni li huma morda mentalment - fil-fatt qegħdin inkomplu fuq dak li kien nbeda mill-amministrazzjoni ta' qabel - u noffru spettru aħjar u fl- istess ħin innaqqsu l-bżonn li ħafna pazjenti jiġu riferuti l-isptar.

TARZNA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati mat-tarzna mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li bejn is-16 ta` Settembru, 1999 u l-4 ta' Frar, 2000 ġew impjegati seba' persuni mat-tarzna.

Żewg persuni ġew ingaġġati bħala diagnosticians, wieħed gie reinstated bħala external grit blaster u erbgħa bħala female data entry operators.

L-ingaġġ sar permezz tal-korporazzjoni tax-xogħol u taħrig minbarra f`kaz wieħed fejn il-persuna involuta giet reinstated skond il-policy ta` l-azjenda.

VAT - TELEKOMUNIKAZZJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal il-gvern mill- VAT fuq il-kontijiet tat-telekomunikazzjoni fix-xahar ta' Jannar, 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul net mill- VAT f`Jannar 2000 minn operaturi tat-telekomunikazzjoni kien ta` Lm668,622.67.

VAT - FUEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal VAT il-gvern fuq konsum tal-fuel għax-xahar ta' Jannar, 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul tal-gvern mill-VAT fuq il-konsum tal-fuel għax-xahar ta` Jannar 2000 kien ta` Lm102,181.05.

MAJJAL - LEVY

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapporti li saru dwar l-impatt tat-tneħħija tal-levy fuq l- importazzjoni tal-majjal?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Il- programm nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis - magħruf bħala "the national programme for the adoption of the acquis" - identifika dawk l- aspetti kollha fejn għad hemm bżonn li jsiru studji speċifiċi.

Hekk kif jitlestew dawn l-istudji, l-NPAA jiġi kkompletat u jittieħdu d- deċiżjonijiet relattivi.

M'huwiex għaqli li tingħata informazzjoni dwar dawn l-istudji f'dan il- waqt, jew li jitqiegħdu kopji fuq il-Mejda tal-Kamra wara li jitlestew, jew li tingħata informazzjoni dwar ir-riżultati ta' dawn l-istudji, anke minħabba fin-natura sensittiva tan-negozjati għas-sħubija ma' l-Unjoni Ewropea, ġaladarba dawn l-istudji jistgħu jservu bħala bażi għall- pożizzjoni tal-Gvern Malti f'dawn in-negozjati.

Minkejja dan kollu l-gvern lest li jsib mod kif iżomm l-oppożizzjoni informata u jikkopera magħha jekk hija trid ġenwinament tipparteċipa fil- proċess tat-tħejjija tal-pożizzjoni tagħna għan-negozjati u tibdil li jkun jinħtieġ li jsir sabiex aħna nadottaw l-acquis.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-1 ta' Marzu, 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Farrugia huwa in possession.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, se nkompli ftit fejn ħallejt dalgħodu, meta kont qed nitkellem fuq il-kuntratt li ngħata l-bieraħ u fuq l-istorja ta' l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq.

Jien nista' nikkonferma li konna ddiskutejna mal-fondazzjoni għas-servizzi mediċi u ma' Skanska l-idea ta' kuntratt design and build, u nista' ngħid ukoll li kien jidher ċar li ma jista' jkun qatt fl-interess tal-gvern u tal-pubbliku li l-proġett ta' l- isptar f'Tal-Qroqq jitmexxa 'l quddiem b'dan il-mod.

Ċertament li min jieħu ħsieb id-disinn tal-proġett kellu jkun separat u distint minn dak li jieħu ħsieb li jibni l-proġett, għax jekk id-disinjatur ikun separat mill- kuntrattur qatt ma jista' jkun hemm vested interests.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nirringrazzja lill-Kamra għal dan il-permess.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa biex inneħħi kull dell li stajt tfajt fuq ċerti persuni.

Wara nofsinhar ingħatajt l-informazzjoni li ħadd mit-taqsima tal- public relations tal-fondazzjoni għas-servizzi mediċi u ħadd mill-uffiċjali fil-ministeru tas-saħħa ma ta informazzjoni ħażina lill-ġurnalisti.

Sfortunatament kien l-istess ministru li ta informazzjoni ħażina fil- press conference tal-bieraħ u dan m'huwiex sew meta l-istess ministru jaf l-affarijiet kif inhuma.

Issa nixtieq insemmi xi punti importanti oħrajn.

Fi żmien l-amministrazzjoni Laburista kien hemm ħafna apparat ordnat u llum ħadt pjaċir naqra li l-MRI qiegħed Malta.

Fil-fatt it-tender għal- leasing ta' dan l-apparat kienet ħarġet fi żmien l-amministrazzjoni Laburista, eżattament f'Lulju ta' l-1998.

Bħalissa qed niftakar f'apparat ieħor li ftit tal-jiem ilu għalaq sena magħluq fil-kaxxi, dak li jgħidulu l-isleep laboratory - kieku kien baby probabbilment konna nagħmlulu l-quċċija! - li jassessja t-taħbit tal-qalb u n-nifs waqt l-irqad u jintuża għal diversi testijiet.

Dan l-apparat kapaċi jħaddmuh speċjalista u żewġ technicians, pero' donnu li ma jriduhomx li jħaddmuh f'St. Luke's!

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq iċ-ċumnija ta' l-Isptar San Luqa, li saru diversi wegħdiet u diskussjonijiet fuqha.

Per eżempju, il-bieraħ erġajna smajna li biex iħaddmu din iċ-ċumnija se tintgħażel is-sistema tal- microwaving, l-aktar sistema li tiswa flus, meta fil-fatt hemm sistemi aktar effiċjenti u irħas biex wieħed ikun jista' jeħles mill-iskart ta' l- isptarijiet.

Mhux billi ilna niddiskutu ħafna hawnhekk dwar il-miżuri li l- gvern għoġbu jdaħħal biex jintaxxa aktar lill-poplu Malti - il-Viċi Prim Ministru qalilna li s'issa ħadna madwar ħdax-il seduta - imma rridu naraw ukoll li l-infiq tal-gvern ikun kontrollat b'tali mod li ma jkunx hemm tberbiq ta' flus.

Per eżempju, dalgħodu kont qed nispjega li Tal-Qroqq ġej jiswa Lm12 miljun aktar milli kien ippjanat mill-amministrazzjoni Laburista.

Mr Speaker, issa xtaqt niġbed l-attenzjoni għall-fatt li r-risposti li qegħdin ningħataw għal mistoqsijiet parlamenti mhux l-ewwel darba li qed ikunu misleading.

Qed ngħid dan għax ftit tal-jiem ilu qalulna li l-itwal waiting time li hemm biex wieħed jagħmel operazzjoni ta' l-irkoppa jew ta' l-ingropp huwa ta' 20 xahar.

Fil-fatt nhar it-Tnejn ġiet pazjenta tiegħi għandi - wara li semgħet lill-ministru jgħid dan il-kliem - u qaltli li hi ilha 30 xahar tistenna biex jagħmlulha operazzjoni ta' l-ingropp.

Għalhekk mhux sew li hawn ġew joqogħdu jgħadduna biż-żmien, bħalma pprovaw jgħaddu biż-żmien ukoll lill-ġurnalisti.

Ikun interessanti li xi darba jkollna ċ- ċans nitkellmu aktar fuq dawn il-punti.

Issa nixtieq naċċenna ftit għal xi affarijiet li għaddejjin ġewwa l- pajjiż u nikkundanna lil dawk kollha li qed jagħmlu għagħa sħiħa u jiskandalizzaw ruħhom għax inħarqet bandiera - li fuq kollox hija proprjetà ta' l-istess individwu - biex jippruvaw jaljenaw lill-poplu Malti mit- tbatijiet u mill-effetti tad-deċiżjonijiet li ttieħdu f'dawn l-aħħar 19-il xahar, kemm ilu li reġa' tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista.

Dan huwa l-importanti għalina r-rappreżentanti tal-poplu, dak li għaddej fil-pajjiż.

Bir-rispett kollu jien la nagħti kas l-istatistika li toħroġ il-union u lanqas l-istatistika li joħroġ il-gvern - għax l-istatistika tista' tilgħab biha kif trid - imma lili jinteressani dak li qed jiltaqgħu miegħu l- familji Maltin.

L-istatistika li taparsi kultant joħroġ biha l-gvern biex mingħalih juri li l-affarijiet mexjin tajjeb, li ma jonqosna xejn, li kważi m'hawnx pajjiż ieħor aħjar minn Malta ma naħsibx li għada timpressjona lin- nies.

(Interruzzjonijiet) Ħalli ngħidlek!

Fil-bidu tas-snin tmenin, meta kien hawn il-wage freeze, il-Partit Nazzjonalista tgħidx xi propaganda kien jagħmel.

Allura x'imissu jagħmel il-poplu Malti u l-Partit Laburista meta għall-ewwel darba numru konsiderevoli ta' ħaddiema qegħdin jirċievu paga mnaqqsa, biex ma nsemmix affarijiet oħra li qed jaffettwaw lill-poplu Malti fil-ħajja tiegħu ta' kuljum!

Dawn huma affarijiet li jolqtu fil-laħam il-ħaj.

Ma jistax ikun li nagħmlu bħaż-żwiemel, nilbsu l-blinkers u nibqgħu għaddejjin għad-dritt mingħajr ma jinteressana minn ħadd!

Wieħed irid jirrealizza li lil dawk li qed ibatu għandna nagħtuhom solliev.

Jien għalhekk għandi stima u rispett lejn il-mexxej Laburista għax meta kien tressaq l-aħħar budget tal- gvern Laburista, l-Onor.

Alfred Sant kien qal ċar u tond li jekk dawk il- miżuri mħabbra ma jilħqux l-iskop tagħhom u ċ-ċittadini jintlaqtu ħażin, il- gvern Laburista kien lest li jirrevedi d-deċiżjonijiet li kienu ttieħdu.

Dik irġulija imma għax Dr Sant qal hekk xorta kien hemm min jipprova jżebilħu.

Dan il-bniedem għandu jkollu kull stima għax mhuwiex supperv u l-poter ma jitlagħlux għal rasu.

Il-poter jitla' għal ras min jieħu ċerti deċiżjonijiet u jgħid li jiġi jaqa' u jqum mill-effett tad- deċiżjonijiet li jieħu għax mhux lest li jerġa' jiddiskuti xejn.

M'hemmx kelma oħra imma supperv dak li jiddikjara li mhux lest jiddiskuti kwalunkwe deċiżjoni li tkun ittieħdet.

Ir-rispett għandu jingħata lil min ikun lest li jevalwa l-effett tad-deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu u jekk ikun hemm bżonn jaġġustahom.

Min tikbirlu rasu ma jistax jasal imkien imma kulma jkun qed jagħmel hu li joħloq reazzjoni.

Kien hemm xi ħadd li b'riferenza għall-GWU kiteb li hija għarukaża li qed nerġgħu lura għaż-żmien meta l-ħaddiema kienu joħorġu jipprotestaw fit- toroq.

Issa jien mhux qiegħed hawnhekk biex nitkellem għall-GWU imma wieħed irid jifhem għalfejn ikun hemm ċerta reazzjoni.

Ma rridux ninsew li l-gvern kien għamel pjan biex fuq firxa ta' ħames snin iniżżel id- deficit għal 4% jew 5% tal-GDP, imma f'daqqa waħda donnu li nesa kollox u beda jitkellem f'termini li possibilment, sal-bidu tas-sena 2003, inkunu f'pożizzjoni li pajjiżna mhux biss jiġi kkonsidrat għal sħubija fl-Unjoni Ewropea imma jekk jista' jkun inkunu dħalna fis-sistema ta' l-EMU, u allura d-deficit irid jinżel għal 3%.

Mela fejn qabel konna qed ngħidu li d-deficit irid jinżel għal 4% jew 5% tal-GDP sas-sena 2004 jew 2005, f'daqqa waħda qed ngħidu li sal-bidu tas-sena 2003 dan irid jinżel għal 3%.

Mela mhux ta' b'xejn li l-poplu Malti qed jitgħabba b'dawn il-piżijiet kollha, u ma tagħti tort lil ħadd li hawn din ir-reazzjoni negattiva.

Probabbilment in-nies qed tinduna li l-gvern mhux hu qed imexxi imma qed jitmexxa minn postijiet oħra.

Huwa ħafna evidenti għalfejn il-gvern qed ikollu jieħu ċerti deċiżjonijiet iebsa biex forsi jaqta' xewqtu u jissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Kieku l-gvern kellu bandiera li tissimboleġġah kieku ta' min jaħraqha għax dan jara biss direzzjoni waħda u qed jiġi jaqa' u jqum mill-konsegwenzi li qed ikollu jgħaddi minnhom il-poplu Malti.

Din hi r-raġuni li l-ministru tal-finanzi qed jgħid li l-budget mhuwiex diskutibbli.

Jien ngħid li la l-budget m'hu diskutibbli u lanqas l- affarijiet li jsiru bejn budget u ieħor.

Iċ-ċittadin rari, jekk mhux qatt, ma jingħata leħen ħalli jkun jista' jsemma leħnu u juri kif qed jiġi affettwat.

Jien nista' ngħid li dan l-aħħar saret konferenza ta' tlett ijiem dwar jekk is-servizz tas-saħħa għadux iktar sostenibbli hawn Malta, pero' jidher li l-iskop primarju, apparti l-kliem fl-ajru li beda jingħad, kien sabiex jikkonvinċu lill-poplu Malti li issa huwa about time li l-amministrazzjoni tad-dipartiment tas-saħħa tispiċċa darba għal dejjem u tieħu over il- fondazzjoni għas-servizzi mediċi - dan ħareġ ċar minn kampanja ta' għaxart ijiem sħaħ li kien hemm fil-ġurnali, b'mod speċjali fil-ġurnali bl-Ingliż, fejn l-artikli li kien hemm kienu qed jiġu fed minn ċerti postijiet, għax id-diskors kien simili l-ħin kollu u kont tista' taqra between the lines li hu l-istess persuna li qed jieħu ħsieb dik il-kitba - u li jdeffsu f'moħħ il-poplu Malti li l-gvern m'għadux jaffordja jipprovdi servizz tas-saħħa b'xejn għal kulħadd u allura hemm bżonn li jiddaħħal xi forma ta' ħlas.

Fil-fatt fil-budget li għadda smajniha ċċaqċaq meta ntqal li jekk ikun hemm xi ħadd li jkollu accident u jkun inxurjat privatament, l-insurance privata tiegħu tintalab tħallas l-ispejjeż.

L-inġustizzja hija li lil dak li qed iħallas it-taxxa dovuta u lil dak li qed iħallas l-NI contributions issa qegħdin ngħidulu li biex jingħata servizz b'xejn mill-isptar irid ikun privately insurance ħalli l-ispejjeż tibda tagħmel tajjeb għalihom l- insurance.

Imma jien naraha inġustizzja kbira li jiddaħħal dan it-tip ta' kunċett.

Hemm sistemi oħra li jistgħu jiddaħħlu u li wieħed jista' jikkonsidrahom pero' din hija sistema ħażina.

Jien ma nippretendix li fuq deċiżjonijiet iebsa tipprova ddaħħal lill-oppożizzjoni - bħal, per eżempju, jekk is-saħħa għadhiex aktar sostenibbli - imbagħad fuq deċiżjonijiet li jaffettwaw lil kull gvern, bħal meta tnaqqas 200 sodda minn Tal-Qroqq - jew bħal meta tagħti direct order ta' Lm38 miljun, jeħodhom il-gvern waħdu.

Jien ma nippretendix li l-għadma għandha teħodha l-oppożizzjoni u l-laħam jieħdu ħaddieħor!

Mhux sew li l-gvern ta' Fenech Adami qed ikompli jagħfas lill-poplu Malti b'liġijiet u deċiżjonijiet amministrattivi meta hemm għaddejjin ċerti affarijiet oħrajn li ħadd ma jagħtihom importanza.

Per eżempju, sa ftit taż-żmien ilu kien ikun id-dipartiment tas-saħħa li joħroġ it-tenders u jixtri l-apparat għall-isptarijiet, pero' f'daqqa waħda mhux biss bdejna nimpjegaw individwi b'eluf ta' liri mal-fondazzjoni għas- servizzi mediċi imma bdejna naraw ukoll li din l-imbierka fondazzjoni tagħmel parti mix-xogħol li qabel kien jagħmel id-dipartiment tas-saħħa u effettivament bdiet tagħmel l-ordnijiet għall-apparat hi.

Jien mhux se noqgħod nidħol fil-kwestjoni tal-farsa li saret fuq it-tender ta' l-ikel li ħarġet il-fondazzjoni - u wara qabeż fuqha d-dipartiment tal-kuntratti u qalilha li t-tenders seta' joħroġhom hu biss - iżda qed nirriferi għall- Lm105,000 li ntnefqu fuq l-apparat tat-tindif ta' St. Luke's. Fil-fatt kien hemm tliet quotations u nxtara apparat li milli jidher kien se jinxtara minn xi ħaddieħor li kellu interess li jagħmel it-tindif ta' l-airport, pero' mbagħad dan l-apparat inxtara mill-fondazzjoni għas-servizzi mediċi f'isem id-dipartiment tas-saħħa.

Lanqas ma jien se noqgħod nidħol fil- kwestjoni tal-filters għal dan l-apparat tat-tindif imma li qed nipprova ngħid huwa li tajjeb li żżid id-dħul tal-gvern, imma l-gvern irid joqgħod attent ħafna kif jonfoq flus il-poplu li jiġbir mit-taxxi.

Għax meta nitkellmu fuq id-dħul tal-gvern irridu nitkellmu wkoll fuq kif qed jintnefqu l-flus, bħal meta wieħed jixtri sett ta' ambulanzi second-hand mill-Ingilterra li l-l-engine number tagħhom ma jkunx jaqbel ma' dak li hemm fil-logbook.

Dan ħareġ minn tweġiba għall-mistoqsija parlamentari ta' l-Onor.

Karl Chircop.

Din x'serjetà hi!

Min hu responabbli u min se jagħmel tajjeb għal dawn l-affarijiet?

Per eżempju, fis-seduta ta' l-Erbgħa filgħodu kien hemm min ħa għalih għax waqt konferenza nazzjonali jien għedt li meta nħtart ministru u staqsejt fejn qed jintnefqu l-flus, ħadd ma kien kapaċi jweġibni.

X'fiha ħażin li wieħed isemmi dawn l-affarijiet?

Ma nafx għalfejn qalu li jien tkellimt politikament għax kont qed ngħid x'kienet qed tagħmel l- amministrazzjoni Laburista biex mis-settur tas-saħħa ma jkomplux ħerġin aktar flus bla bżonn u biex jittieħdu ċerti deċiżjonijiet ta' tmexxija, ta' accountability u ta' responsabilità, ħalli jiġu ffrankati flus li jistgħu jiġu investiti f'affarijiet oħra.

Din hija parti mis-sostenibilità tas- settur tas-saħħa.

Irridu naraw li l-ministru tas-saħħa mhux biss imur fuq il-ministru tal-finanzi u jgħidlu biex jagħtih aktar flus ħalli jkompli jmexxi imma, flimkien man-nies kollha fid-dipartiment li jaqgħu taħtu, għandu jara li ma jsirx abbuż mill-infiq li jsir ħalli s-servizzi li kienu jingħataw qabel jibqgħu jingħataw bi spiża inqas.

Iva, jien tkellimt kif tkellimt għax il-gvern ta' Fenech Adami fil-budget li għadda fajjar lista ta' taxxi li kulħadd jaf l-effett soċjali tagħhom x'inhu.

Wieħed irid jara fejn hu sejjer l-infiq tal-gvern ħalli dak li jista' jiġi ffrankat jiġi ffrankat.

B'hekk biss nistgħu mmexxu l-pajjiż 'il quddiem.

Irridu nagħmluha ċara li din il-fissazzjoni li għandu l-gvern qed tħalli r-riperkussjonijiet tagħha fuq il-poplu Malti.

Jekk il-gvern ineħħi din il-fissazzjoni li għandu ma jkunx hemm għalfejn li jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Ma jfissirx li nistgħu nkomplu mexjin bil-ħofra li bejn l- 1996 u l-1998 il-Partit Nazzjonalista b'mod komdu mill-oppożizzjoni kien jgħid li din hija ħrafa, biex imbagħad fil-budget il-ministru tal-finanzi ħareġ jgħid li din m'hi ħrafa xejn imma ilha ġejja s-snin u pprova jiġġustifikaha billi qal li fl-1987 daħħlu numru ta' nies żejda mal-gvern, bħallikieku bejn l-1987 u l-1996 il-ħaddiema tal-gvern ma żdedux fin-numru.

Jekk l-affarijiet isiru bil-għaqal u bil-galbu ħadd ma jbati u ma jkunx hawn reazzjonijiet għad-deċiżjonijiet ħżiena li jittieħdu.

Minn hawnhekk jien nerġa' nħeġġeġ lill-gvern biex ineħħi l-ebusija tar-ras, is- suppervja u jkun raġel u ma jħarisx lejn l-istatistika li tista' tgħawwiġha kif trid jew jipprova jagħmel storja sħiħa minn ħruq ta' bandiera.

Wara kollox dik il-bandiera kienet proprjeta' ta' l-istess individwu li qalu li ħaraq il-bandiera.

Dan ma marx jispara fuq proprjetà ta' ħaddieħor, kif għamlu partitarji Nazzjonalisti.

Ara hemmhekk m'għamilna l- ebda investigazzjonijiet biex naraw min spara!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, jekk jogħġbok, indirizza lis-Sedja.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Aħna nafuhom l-affarijiet għax anke fl-1998 kien hemm sparar, tkissir u ħruq.

Fil-fatt persuna prominenti fil-Partit Nazzjonalista waqt mass meeting kienet qalet hekk: "L-elezzjoni mmorru għaliha, nirbħuha u wara naħarqulhom kollox!"

Dan il-kliem huwa rrekordjat.

Minkejja li dik il-persuna ma kkontestatx l-elezzjoni li għaddiet, tat palata sew fil-kampanja elettorali u saħansitra ħeġġet lin-nies biex imorru jkissru u jaħarqu l-posters 'l hinn u 'l hawn, u wara ta' dan irringrazzjawha.

Ta' min igħid li l-posters mhux biss kissruhom u ħarquhom imma sparaw fuqhom ukoll, pero' dakinhar ma kienx hemm tan-Net Television jiġbdu l-filmat biex jagħtuh lill-pulizija!

Jekk iridu li nibdew nitkellmu nitkellmu, imma mhux sew li nipprovaw innessu minn xiex għaddejjin u nipprovaw naljenaw bil-ħruq tal-bandiera.

Għal darb'oħra nerġa' nitlob lill-gvern biex ikun raġel, ineħħi s-suppervja u jkun lest li jiddiskuti l-affarijiet kollha u mhux jagħmel bħal dak it-tifel li jgħidlek biex tagħtih alternattiva u jekk togħġbu jagħmilha, meta f'moħħu għandu li m'hu se jagħmel xejn għax xejn m'hu se jogħġbu.

Dik mhix serjetà u jekk verament irridu nimxu 'l quddiem, din il-politika tat-tfal hemm bżonn li tispiċċa għall-ġid tal-poplu Malti kollu.

Mr Speaker, wisq nibża' li jista' jkollna problemi aktar gravi milli għandna llum.

Qed ngħid dan għax il-kelliema tan-naħa tal-gvern qed igħidu li dak li sar għadu mhux biżżejjed u hemm it-theddida tat-tnaqqir tal- welfare state.

Ħadd m'għandu għalfejn iħares lejn pajjiżi oħrajn u joqgħod jitkaża b'dak li qed jiġri hemmhekk għax sfortunatament il-gwaj qed jistiednu l-gvern stess.

L-affarijiet irridu narawhom bis-serjetà ħalli l- poplu Malti ma jkomplix ibati t-tbatija li qed ibati.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, ngħidha mill-ewwel li nħossni persważ li d-diskorsi li qed nagħmlu minn din in-naħa qed jintlaqgħu tajjeb.

Anzi meta nara lil tan-naħa l-oħra jidħku nikkonferma li dak li qed ngħid jien huwa tajjeb.

Per eżempju, meta fi żmienna n-nies kienu jirċievu kont ta' Lm70 għad-dawl u l-ilma tan-naħa l-oħra kienu jgħidu li dik kienet arroganza, imma issa għax jirċievu kont ta' Lm130 ma jgħidux l-istess ħaġa.

Pero' aħna nħallu f'idejn il-poplu biex jiġġudika hu dwar dak li għaddej fil-pajjiż.

Kulma jridu jagħmlu sħabna ta' faċċata tagħna huwa li jħabbtu l- bibien u jidħlu fid-djar tan-nies ħalli jaraw kif minn dak li wiegħdu ma taw xejn.

Huwa fatt li t-taxxi jinġabru mingħand kulħadd, mingħand iż-żgħir u mingħand il-kbir, pero' huwa ż-żgħir li jrid jiddikjara sa l-inqas ċenteżmu.

Għalhekk hemm bżonn li t-taxxi li jinġabru jintużaw b'mod ġust.

Per eżempju, esponenti min-naħa tal-gvern igħidu li l-gvern qed idaħħal aktar flus mill-VAT pero' l-poplu li jinteressah huwa kif qed jintnefqu l- flus u fejn qed imorru.

Issa billi qed niġbru aktar?

Hawn xi ħadd li jista' jgħid li l-problemi li għandna fil-pajjiż qegħdin jiġu kkombattuti aktar biex ma ngħidx li għadna lanqas bdejna?

Per eżempju, filwaqt li ftit taż-żmien ilu Dr Sant kien igħid li fil-pajjiż hawn ħofra finanzjarja - dak iż-żmien jien ma kontx fil-parlament pero' kont insegwi dak li kien jiġri hawnhekk - Dr Fenech Adami mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni kien igħid li l-ħofra hija ħrafa.

Imma ara llum m'għadhomx ta' l-istess fehma!

'Il quddiem ngħid ukoll kif il-poplu ġie ngannat bil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, bid-dħul tal-VAT, bil-petrol u d-diesel u bl-għoli tal-ħobż.

Mhux talli dak li ġie mwiegħed ma ngħatax talli l-gvern impona ħafna taxxi fuq il-poplu.

Ara kieku l-flus li jiġbor mit-taxxi jintużaw tajjeb, kieku t-toroq ta' pajjiżna m'humiex fl-istat li huma.

Per eżempju, bħalissa għaddejja tindifa ġenerali u kulħadd jista' jara ruxmata ħaddiema tal-gvern jirranġaw it-toroq minfejn se jgħaddi Romano Prodi.

Il-bieraħ jew il-bieraħt lura kien hawn mistoqsija parlamentari dwar kemm dan kollu qed jiswa lill-pajjiż.

Minkejja li tan-naħa l-oħra jgħidu li huwa normali li jsir dan ix-xogħol, jien ngħid li kull meta jkun ġej xi ħadd importanti dejjem naraw li nnaddfu u nirranġaw it-toroq.

Issa jien nemmen li jekk irridu li l-poplu jibni fiduċja fil-gvern, dan il-logħob bin-nies irid jispiċċa.

Niftakar li meta kienet ġiet ir-Reġina St Vincent de Paule - dak iż-żmien kont naħdem hemm - Triq l-Imgieret kienet ingħatat it-tarmac.

(Interruzzjonijiet) Jien ma nistħix ngħid li l-flus li nġabru mit-taxxi over the years ma ntużawx tajjeb biex pajjiżna jieħu dehra aħjar.

Mr Speaker, bħalissa kulħadd jitkellem dwar jekk Malta għandhiex tissieħeb fl-Unjoni Ewropea jew le.

Issa ħadd m'għandu jaħseb li l-Partit Laburista huwa kontra l-progress, anzi dan kien il-partit ewlieni li daħħal ħafna riformi u għamel l-akbar infrastruttura li kien hawn fil- pajjjiż, bħat-toroq u l-housing, affarijiet li jagħmlu unur lill-Partit Laburista.

Jien ngħid li għall-flus kbar li jħallas il-poplu f'taxxi, f'insurance premiums u f'affarijiet oħra, il-poplu jistenna ħafna aħjar.

Per eżempju, minkejja li daħħalna l-VRT t-toroq għadhom fi stat ħażin u karozza tkissirha.

Min isiefer bil-karozza jara d-differenza.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli imma qed nipprova nwassal leħen il-poplu fuq dak li jkun għaddej minnu l-istess poplu.

Kulħadd jgħid li t-toroq għandhom isiru sew mill-ewwel u mhux wara li nagħmluhom nerġgħu naqlgħuhom.

Min kien sindku jew kunsillier jaf kemm trid flejjes biex tagħmel triq sewwa.

Hekk kien qed jagħmel gvern Laburista minkejja t-tfixkil kollu li sab.

Mr Speaker, għadni kemm għamilt riferenza għall-kunsilli lokali u tajjeb li lil dawn nagħtuhom aktar għajnuna.

Għalkemm tan-naħa l-oħra jgħajruna li aħna lil dawn naqqasnilhom il-fondi, ikun tajjeb li wieħed igħid li l- fondi li żiedilhom il-gvern Nazzjonalista reġa' ħadhomlhom lura permezz tal-VAT.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix kif gvern Laburista pprova jara kif jagħmel u jibdel wiċċ Malta.

Per eżempju, niftakar li qabel l- elezzjoni ta' l-1996 kienet inqalgħet polemika bejn il-kunsill lokali tal-Fgura u l-gvern Nazzjonalista dwar Zabbar Road.

Fil-fatt anke l- kunsill lokali tal-Fgura kien inqasam għax il-kunsilliera li kienu jirrappreżentaw lill-Partit Nazzjonalista riedu li Zabbar Road tingħata lagħqa tarmac, waqt li l-kunsilliera indipendenti riedu li l-ewwel għandhom jinbidlu s-sistemi tad-drenaġġ u ta' l-ilma u tidħol l-earth electrode f'kull dar.

(Interruzzjonijiet) Il-ministru tal-finanzi qed igħidli miskin!

Jien ngħid li miskin min wera fiduċja fil-partit tagħkom, u partikolarment fik, speċjalment issa bil-budget li għamiltu!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Parnis, kompli bid-diskors tiegħek u indirizza lis- Sedja.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Dażgur li nsemmi d-dawl u l-ilma!

Int ma tridx li nsemmu d-dawl u l-ilma għax ma jaqbillekx!

Kif diġà għedt, il-parlament għandu jkun leħen il-poplu, dak il-poplu li intom ingannajtuh.

(Interruzzjonijiet) Il-ministru qed isemmi d-deficit.

Hawnhekk ta' min igħid li meta tan-naħa l-oħra kienu fl-oppożizzjoni kienu jgħidu li l-ħofra li għamlu fid-disa' snin li għamlu fil-gvern kienet ħrafa.

Ara issa li qegħdin fil-gvern qed igħidu li din hija realtà!

(Interruzzjonijiet) Jien mhux qed indur mal-lewża imma qed inwieġeb għal dak li qed tgħid int. (Interruzzjonijiet) Ma konna mitlufin xejn!

Aħna konna qed nippruvaw naslu biex nimbokkaw it-triq id-dritta.

(Interruzzjonijiet) Issa qed tgħidu li d-deficit għamilnih aħna - peress li konna daħħalna 8,000 ħaddiem mal-gvern - pero' d-deficit sar meta gvern Laburista sab ma' wiċċu 'l fuq minn Lm11 miljun dejn mal-kuntratturi tat-tarmac u tat-toroq, meta kontu ġejjin u sejrin barra, u meta kontu lesti tonfqu Lm25 kuljum għal karozza tal-kiri!

Imbagħad lill-ħaddiem tibagħtulu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma u l-kontijiet tat-taxxa.

Illum anke dawk li ma jaħdmux qed jirċievu kont tat- taxxa!

Jien naf persuna li ma taħdimx li rċeviet kont ta' Lm109.

Dawn in- nies Allaħares ma jsibux lid-deputati, kemm min-naħa tagħna kif ukoll min- naħa tagħhom, li jgħidulhom biex imorru jivverifikaw.

Miskin min huwa dgħajjef u min ma jitkellimx għaliex ikollu jħallas!

Kulħadd għandu dritt igħid li jrid, imma meta l-poplu jibda jirċievi l-kontijiet tad-dawl u l- ilma u l-kontijiet tat-telephone, meta jmur jieħu l-petrol jew id-diesel, u meta jmur jixtri l-ħobż, ma jgħidx li dan huwa gvern li għandu kuxjenza soċjali, kif jgħidu huma.

Illum il-ġurnata mhux ħofra biss hawn imma hawn staġnar sħiħ u l-qgħad dejjem jiżdied.

Mr Speaker, hemm bżonn li l-ftit li għandna nibżgħu għalih.

Per eżempju, kemm ilni f'dan il-parlament għamilt diversi mistoqsijiet parlamentari dwar Wied Blandun u meta kont sindku ta' Raħal Ġdid konna bdejna diskussjonijiet ma' l-Onor.

Noel Farrugia u ma' l-Onor.

Charles Buhagiar biex naraw kif dan il-wied nagħtuh dehra aħjar.

Jista' jkun li min m'huwiex midħla tan-naħat tagħna ma jistax japprezza s-sabiħ ta' Wied Blandun.

Gvern Laburista kien qiegħed jipprova jagħti spinta 'l quddiem lin-naħa ta' isfel ta' Malta.

Fil-fatt fit-tielet fażi ta' rranġar ta' toroq konna diġa' rranġajna d-daħla ta' ħdejn iċ-ċimiterju, imbagħad irranġajna fejn hemm Sare', u wara konna wasalna biex nieħdu ħsieb ir- roundabout li hemm ħdejn il-knisja ta' Sant'Antnin, u kien se jsir pont fuq Wied Blandun li jgħaqqad in-naħat ta' Raħal Ġdid mal-Kottonera.

Minn hawnhekk nixtieq insellem lill-għaqdiet ambjentalisti, li f'dawn l-aħħar ġranet qed jerġgħu jipprovaw iqajmu kuxjenza dwar Wied Blandun, għax illum jekk tmur hemm issib affarijiet li ma jagħmlulniex unur.

Ta' min igħid li dwar dan il-wied kienet inħolqot kuxjenza mill-kunsill lokali ta' Raħal Ġdid u mill-kunsill lokali tal-Fgura, peress li llum il-ġurnata parti minn Wied Blandun jagħmel parti mill-Fgura.

Minkejja li llum kulħadd jitkellem dwar l-ambjent qed naraw li dan mhux qed jinżamm kif suppost.

Per eżempju, din il-ġimgħa ġew ikellmuni koppja miżżewġin friski minn Ħal Tarxien u qaluli li maġenb id-dar tagħhom, li bnew b'tant tbatija u b'sagrifiċċji kbar, hemm żewġ plots oħra li għadhom ma nbigħux u li qed iħassru l-ambjent tal-post.

Fil-fatt dawn minflok jitkellmu dwar kemm huma kuntenti li qed igħixu f'dan il-post jitkellmu dwar l-eyesore li għandhom maġenbhom.

Veru li l-kunsilli lokali jsibu ħafna problemi, imma ma nafx kif m'aħniex kapaċi nsolvuhom meta niġbru miljuni kbar ta' liri mit- taxxi - mhux qed ngħid li tort tal-gvern li dawn il-problemi ma nistgħux insolvuhom - u għalhekk huwa importanti li l-kunsilli lokali jkunu magħqudin, aktar u aktar issa li l-partiti politiċi għandhom il- kunsilliera tagħhom.

Hemm bżonn li tinżamm l-armonija ħalli ma jkomplix jiġri l-iżball, li ilu jiġri għal tant żmien, li t-taxxi li jinġabru mingħand il-poplu ma jħallux ir-riżultat mixtieq.

Jista' jkun li hemm min ma jużax il-flus tal-kunsill lokali b'mod tajjeb għax nafu, per eżempju, li saru bankini li tkissru wara tliet snin għax ma sarux tajjeb.

Ġieli tidħol f'estates u fi djar kbar u sbieħ li minjaf il-ħaddiema kemm ikunu batew biex ikunu bnewhom imbagħad madwarhom issib ġungla.

Per eżempju, jien inħobb indur id-distrett tiegħi bil-karozza u llum fettilli ngħaddi minn Albertown biex nara l-ħmieġ li hemm f'dik l-area.

Minkejja li wieħed mid-dmirijiet tal-kunsilli lokali huwa li jieħu ħsieb l- ambjent, żgur li l-kunsill lokali tal-Marsa ma jistax inaddaf dik l-area minn butu minħabba l-ispejjeż kbar involuti, u apparti minn hekk, dan ma jistax jonfoq kollox fuq dik l-area u jinsa lil ħaddieħor.

Jien nista' ngħid li f'dik l-area joqogħdu nies li jipprovaw jilqgħuk mill-aħjar li jistgħu, minkejja d-diffikultajiet enormi li huma mdawrin bihom.

Hemm bżonn naraw li dawn in-nies, li jammontaw għal madwar 150, ikollhom l-istess drittijiet li għandu kulħadd, ikollhom ambjent nadif u jkollhom toroq u bankini diċenti.

Ċertament li lill-kunsilli lokali hemm bżonn nagħtuhom daqsxejn imbuttatura u ngħinuhom mill-aħjar li nistgħu jekk irridu li l- poplu verament ikollu fiduċja fihom u joħroġ jivvota.

Il-Partit Laburista jrid li l-kunsilli lokali jitmexxew b'galbu u b'rieda tajba, u nittama li kulmin jitla' jkun kapaċi, dedikat u jħares biss l-interess tal-lokal.

Mr Speaker, qed nitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi u ma nistax ma nsemmix ftit il-qasam tas-saħħa.

Hawnhekk nixtieq insellem lis-Sur Charles Messina, bniedem dedikat ħafna li wasal biex jirtira.

Jien nittama li l-ministru tas-saħħa jieħu ħsieb li jsib persuna bħalu għax dan huwa bniedem dedikat ħafna mal-marid u ma jħares lejn ħadd mil- lenti politika.

Lis-Sur Messina, li ilni nafu ħafna, dejjem ammirajtu u ħdimt miegħu meta kont sindku u għadni naħdem miegħu sal-lum.

Jien persważ li kulmin jitolbu xi servizz dan jaqdih għax l-interess tiegħu huwa l- marid.

Nittama li min jimla l-vojt tas-Sur Messina jaħdem kif ħadem hu, għax min jidħol l-isptar għal xi operazzjoni b'nofs qalbu maqtugħa jixraqlu li jsib nies bħas-Sur Messina.

Per eżempju, meta ġieli mort l- isptar nara xi kostitwenti tiegħi ġieli rajt lis-Sur Messina hemmhekk, jiġifieri kien idum hemm ħinijiet twal wara l-ħin tax-xogħol.

Mr Speaker, f'pajjiżna għad għandna sitwazzjoni fejn pazjent, li jista' jkun muġugħ, idum jistenna ħafna biex jagħmlulu operazzjoni għax qablu jkun hemm lista twila ta' nies.

Dawn huma problemi li jeżistu imma jien dejjem nipprova naħseb kif nista' noħroġ minn dawn id-diffikultajiet, għax il-ħajja ma timxix mingħajr problemi.

Per eżempju, meta fil-ħajja jiġi perijodu li fih inkun xi ftit kwiet tagħtini ferneżija u nara x'nivvinta biex ma nibqax kwiet għax ngħid li żgur li hemm xi ħaġa li mhijiex sejra tajjeb.

Kultant in-nies taħseb li l-akbar premju li jista' jkollok hu li tkun fil-politika, imma naħseb li l-politika hija l-akbar missjoni għax trid titgħallem tisma' fuq kull tip ta' problema.

Per eżempju, fejn jidħlu l-morda u l-persuni b'diżabilità m'għandniex naraw jekk dawn humiex Laburisti jew Nazzjonalisti.

Jekk tara bniedem marid quddiemek, li jkollu bżonn l-għajnuna, u jkun hemm bżonn tkellimlu lil xi ħadd, ma tistax toqgħod tara x'politika jħaddan.

Naħseb li llum il-ġurnata spiċċa dak iż- żmien u lanqas jidħlulek f'moħħok dawn l-affarijiet.

Illum fil-ħin tal-mistoqsijiet, meta konna qed nitkellmu fuq in-nuqqas ta' tobba, fuq in-nuqqas ta' nurses u social workers, u fuq il-proġett tan- night warden għall-anzjani, is-Sedja ma tantx tatna ċans niftħu fuq dan is- suġġett.

Jiddispjaċini li din qed tiġri ta' sikwit u jekk ma nippersistux, l-iSpeaker dalwaqt lanqas iħallina niftħu ħalqna!

Per eżempju, sieħbi l- Onor. Carmelo Abela staqsa jekk huwiex il-ħsieb tal-gvern li jinfetħu aktar polikliniċi, u l-ministru tas-saħħa wieġeb li l-ewwel irridu naraw kif il-poliklinika ta' Bormla u l-poliklinika ta' Birkirkara jinfetħu twenty-four hours.

Hawnhekk nixtieq ngħid prosit lill-Partit Laburista li lill-kunsilliera Laburisti ta' Birkirkara qalilhom biex jiftħu diskussjoni aktar wiesgħa u aktar ċara mal-gvern biex iċ-ċentru tas-saħħa ta' Birkirkara jinfetaħ għal aktar ħin.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Parnis, ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkun tista' tkompli tinstema'.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE CILIA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Parnis ikompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Sur President, kont qed ngħid fuq in-nuqqas ta' tobba.

Jien għamilt żmien naħdem fiċ-ċentru tas-saħħa tal-Furjana u nista' ngħid li qabel ma tara kif tagħmel u ġġib aktar tobba jaħdmu fil-polikliniċi trid tibża' għal dawk li għandek.

Dan l-aħħar qgħadt nitkellem ma' tabib ħabib tiegħi fuq din il-problema u wasalna għall-konklużjoni li dawn it-tobba jixtiequ kondizzjonijiet aħjar u jixtiequ li jkunu aktar stmati.

Jien mhux qed ngħid li dan il-gvern mhux qed jistmahom - għax nerġa' ngħid li fejn jidħlu l-morda u persuni b'diżabilità ma tistax iddaħħal politika - imma rridu naraw li l-miljuni kbar li jinġabru permezz tat-taxxi minn fuq il- ħaddiem, minn fuq il-pensjonant, minn fuq l-anzjan, minn fuq iż-żagħżugħ li jkun għadu kemm beda d-dinja, minn fuq is-self-employed u minn fuq kulħadd, jibdew jintużaw tajjeb.

Il-poplu għandu dritt jinqeda tajjeb meta jmur ġo poliklinika.

Pero' dan kemm qiegħed jinqeda tajjeb?

Jien mhux qed ngħid li l-istaff mhux qed jagħmel xogħlu, u minn hawnhekk nixtieq insellem lill-istaff tad- dipartiment tas-saħħa għall-paċenzja kbira tagħhom, dawn li jaħdmu taħt stress kontinwu għal ħinijiet twal.

Naħseb li tkun ħaġa tajba li minn dan il-parlament insellmulhom u ngħidulhom grazzi lil dawn in-nies għas-servizz li jagħtu lill-morda, lill-moribondi u lill-anzjani, għax mhux kulħadd huwa kapaċi għal dan ix-xogħol.

Naħseb li biex lill-poplu tagħna nagħtuh servizz aħjar hemm bżonn li nirreklamaw li hemm bżonn aktar physiotherapists, aktar occupational therapists, aktar tobba, aktar nurses u aktar social workers.

Jien għadni niftakar li meta Gvern Laburista kien introduċa l-50c fuq ir- riċetti għal mediċini b'xejn tan-naħa l-oħra kienu għamlu plejtu sħiħ li din mhijiex ġustizzja u ma nafx min ma qamx jitkellem.

Pero' lill- poplu tagħna li qed jismagħna ngħidlu li kien Gvern Laburista li ħadem biex ikollna l-mediċini u l-isptarijiet b'xejn.

Dawn ir-rivoluzzjonijiet kbar li għamlu gvernijiet Laburisti aħna ma lħaqnihomx pero' wassluhomlna missirijietna.

Għalhekk aħna obbligati li nsemmu ż-żmien glorjuż tal- Partit Laburista meta lill-ħaddiem tellgħu fuq pedestall, lill-anzjan beda jagħtih il-pensjoni u ma ħallihx tallab, u lil dawk b'diżabilità ħariġhom minn ġo darhom għax qabel nieshom dawn kienu jistħu joħorġuhom mid-dar.

Huwa veru li l-gvern Nazzjonalista neħħa l-50c minn fuq ir-riċetti, pero' ma nistgħux ma nsemmux li dan neħħa wkoll l-iskimmed milk.

Kieku għamilniha aħna din minjaf x'kienu jgħidulna!

Għajruna li aħna bla kuxjenza soċjali u naħseb li kieku kienu jgħajruna xjaten!

Sur President, illum għadek tara bereġ antiki ħafna u naħseb li wasal iż- żmien li nagħmlu xi ħaġa dwarhom.

Per eżempju, jien ħadt pjaċir li l- ministru tas-saħħa tkellem fuq l-estensjoni tal-poliklinika ta' Raħal Ġdid pero' ta' min igħid li fi żmien gvern Laburista wkoll kienu bdew xi diskussjonijiet f'dan ir-rigward.

Naħseb li wasal iż-żmien ukoll li l- bereġ żgħar li għandna mxerrdin fl-irħula jkunu ta' skala li tixraq lill- poplu tagħna.

Ma nistax ma nsemmix ukoll is-servizz li jagħtu n-nurses ta' l-MMDNA.

Jien m'għandix ċans noqgħod ngħid l-istorja ta' l-MMDNA pero' ta' min igħid li b'fee ta' darba fis-sena, li m'hijiex obbligatorja, jingħata servizz lil ħafna anzjani u persuni b'diżabilità.

Sa din il- ġimgħa stess kont qiegħed għand persuna li għaddiet minn trawma fil-ħajja tagħha - għax minħabba mard taz-zokkor u ċirkolazzjoni batuta qatgħulha saqajha - u fejn qabel din kienet tmur iċ-ċentru tas-saħħa biex tagħmel it- test tad-demm jew biex jagħtuha l-insulina, llum qed tingħata servizz min- nurses ta' l-MMDNA.

Dawn huma l-affarijiet li rridu nkomplu nsaħħu bit- taxxi li niġbru minn flus il-poplu.

Sur President, f'pajjiżna għandna numru għoli ta' diabetiċi pero' ma jistax ikun li l-finanzi tal-gvern ma jippermettux li jinxtraw affarijiet bħal siringi u sticks biex dak li jkun jittestja jekk għandux glucose, per eżempju.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix it-talba li ilha tagħmel għal żmien twil l-għaqda għal persuni diabetiċi.

Meta l-gvern Laburista daħħal it-taxxa tal-50c fuq ir-riċetti, tan-naħa l-oħra kienu ħarġu jgħidu li aħna kattivi u bla kuxjenza soċjali, imma kulmin għandu kuxjenza jaf li dan għamilnieh biex nipprovaw inrażżnu l-abbuż u l-ħela, għalkemm jien ngħid li ma tantx irnexxielna għax il-poplu xorta baqa' jaħli.

Per eżempju, sal-lum stess jien mort għand waħda anzjana - għadha kemm romlot - biex tagħtini ruxxmata pilloli lura.

Issa jien irrid nara jekk dawn humiex skaduti u jekk insib li għadhom tajbin nirritornahom f'xi ċentru tas-saħħa jew inkella nagħtihom lil xi ħadd li m'għandux il-kartuna s-safra biex forsi jiffranka xi ftit spejjeż.

Dak li kien qed jipprova jagħmel il- Partit Laburista, li filwaqt li jagħti lil kulħadd dak li ħaqqu jara li ma jkunx hawn ħela.

Naħseb li kull wieħed minna jixtieq jara l-poplu tagħna miexi 'l quddiem, pero' l-agħar ħaġa li tista' tagħmel hi li ma tagħtix dak li twiegħed.

Per eżempju, fl-opinjoni tiegħi, kif inħadmu s-sistema tal-mediċini mhijiex tajba għax hawn min jonfoq ħafna flus f'mediċini li ma ssibhomx l- isptar.

Apparti minn hekk, min għandu dħul, per eżempju, ta' Lm30,000 fis- sena għandu dritt għall-kartuna s-safra daqs wieħed li hu kennies biex ngħid hekk.

Issa jekk dak li jkun taqbdu marda u l-gvern ma jkollux mediċini għaliha, min jista' jaffordja jixtrihom mingħajr problema ta' xejn u min hu bil-paga minima ma jaffordjax.

Dawn huma każi li ltqajna magħhom fi żmien gvern Laburista u li għadhom jeżistu sal-lum.

Jien nemmen li l- poplu jgħallmek.

Per eżempju, ġieli tidħol għand xi ħadd li kważi jistordik daqskemm jibda jgħid, pero' l-affarijiet li jkun qed jgħid ikunu validi u ta' ċertu valur.

Naħseb li wasal iż-żmien li liż-żgħir nagħtu kasu aktar u x-xewqa tiegħi f'dan il-parlament hi li liż-żgħir niddefenduh, għax kultant ma tantx issib min jiddefendih.

Sur President, ippermettili nerġa' lura għall-anzjani, għalkemm fl-aġġornament tas-seduta ta' dalgħodu u waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari tal-lejla tkellimt ħafna fuq dan is-suġġett.

Per eżempju, din il-ġimgħa kont għand wieħed anzjan li fi żmienu kien bennej u dan qalli li qabel tgħidx kemm kienu jbatu, għax il-ġebla ma kenux itellgħuha kif itellgħuha llum, u lanqas ma kellhom drittijiet, għax jekk tkun ix-xita l-imgħallem kien jibgħathom id-dar u ma jħallashomx.

Kien il-gvern Laburista li rranġahom dawn l-affarijiet u jkun tajjeb li xi darba niktbu l-istorja tal-ħaddiem Malti - fil-każ il-Partit Laburista jkollu għalxiex jixxala għax lill-ħaddiem tellgħu tarġa - pero' dan l- anzjan qalli wkoll li minkejja t-tbatija li għaddew minnha, llum qed igawdu għax għandhom il-pensjoni u għandhom iċ-ċans li jidħlu f'dar ta' l-anzjani, ilwaqt li aħna ma nafux jekk hux se ngawdu minn dawn il-benefiċċji soċjali.

Hemm bżonn naraw kif se niffaċċjawhom dawn il-problemi ħalli l- anzjani tal-futur igħixu ħajja diċenti u jgawdu daw li jkunu ħadmu għalih.

Jien ngħid li l-università hija n-nies għax dawn igħallmuk u jagħtuk eżempji tajbin.

Per eżempju, jien naf il-koki li hemm f'St Vincent de Paule u nista' ngħid li l-ikel jipprovaw jagħmluh tajjeb, pero' minħabba n-nuqqas ta' nurses - mhux qed ngħid li n-nurses mhux qed jagħmlu xogħolhom tajjeb - is-servizz mhux qed jingħata kif suppost.

Hawn min hu muġugħ b'dawn l- affarijiet għax għall-anzjan ir-residenza St Vincent de Paule saret id-dar tiegħu u dan għandu dritt li jiekol fuq mejda ma' sħabu.

Illum l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici qal li din il-problema qed jipprovaw isolvuha u aħna bħala gvern Laburista alternattiv irridu noħorġu bil-proposti u bl-ideat tagħna biex l-anzjani jkunu jistgħu jgħixu ħajja aktar diċenti.

Ngħid għalija jien dejjem emmint fil-volontarjat u naħseb li llum reġa' wasal iż- żmien li dan nagħtuh spinta 'l quddiem, għall-ġid ta' min hu fil-bżonn.

Hawnhekk nixtieq insemmi lill-friends of St Vincent de Paule, li jagħtu kontribut kbir f'din ir-residenza.

Fil-fatt mill-ġbir li jagħmlu dawn bidlu l-purtieri tas-swali u rranġaw ftit l-ambjent.

Hawnhekk ma nistax ma ngħidx prosit ukoll lill-ħabib tiegħi, l-Onor.

Louis Buhagiar, li kien segretarju parlamentari għall-anzjani, li ħadem ħafna biex il-flus li jintnefqu mill-welfare fund jintużaw biex jinxtraw affarijiet utli għas- swali.

Sur President, imma rrid ngħid li minħabba nuqqas ta' nurses f'St Vincent de Paule għadek tara anzjani li ma jkollhomx min iniżżilhom mis-sodda u dawn ma jifhmux li forsi jkun hemm min seta' ħareġ bis-sick leave jew bil- leave u forsi tispiċċa nurse waħda ddur ma' dawk l-anzjani kollha.

Dan iwassal biex l-anzjani jispiċċaw jagħmlu xi ġurnata fis-sodda u għandhom raġun jiddejqu għax kieku lili tagħtini ferneżija.

Għalhekk hemm bżonn naraw x'nagħmlu biex bil-flus li jiġbor il-gvern nagħtu l-aħjar servizz lill-poplu.

Hawnhekk nixtieq nagħmel riferenza għal ktieb li għandi d-dar, li kien ħarġu t-Tabib Ċensu Moran, li tgħallimt ħafna minnu, bl-isema "Poplu b'Saħħtu".

Dan il-ktieb jitkellem fuq il-bidla radikali li saret fl- Imgieret fi żmien gvern Laburista u kif is-swali li kienu tal-Medju Evu nbidlu fi swali sbieħ u attraenti li jagħmlu unur lil dawk li tant ħadmu qabilna.

Kif diġa' għedt, ta' qabilna batew biex illum għandna dak li għandna llum.

L-affarijiet ma ġewx mis-sema, kellhom ibatu u kellhom ibatu ta' qabilna.

Hekk jintnefqu tajjeb flus il-poplu, bħalma ntnefqu tajjeb, per eżempju, fuq id-dar ta' l-anzjani ġewwa Bormla, li kien bdiha l-gvern Laburista u kompliha l-gvern Nazzjonalista.

Dawn l-affarijiet għandna ninkoraġġuhom ħalli l-poplu tagħna jimxi 'l quddiem.

Sur President, ma nistax ma nsemmix li f'pajjiżna għandna anzjani li huma abbandunati f'darhom għax m'hemmx post għalihom f'St Vincent de Paule, bil- konsegwenza li dawn qed imutu indannati għax spiċċaw waħedhom.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor Parnis, reġa' skadielek il-ħin u għandek bżonn leave of House biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

ONOR.

SILVIO PARNIS: Nirringrazzja lill-Kamra għall-indulġenza tagħha.

Kont qed ngħid kif għad għandna anzjani li qed imutu abbandunati meta suppost ilu li daħal il-kunċett li wieħed għandu min jikkurah, jieħu ħsiebu, jgħinu u ma jħallihx lill-għajru waħdu.

Sur President, nixtieq insellem ukoll lil kulmin ħadem fil-qasam ta' l- edukazzjoni għax aħna ta' din in-naħa kienu jpinġuna qisna xi xjaten matul is-sena u nofs li għamilna fil-gvern.

Ma nafx għalfejn ipinġuna hekk għax fid-diskorsi tagħna nkunu pożittivi u dak li hu tajjeb ngħidulu tajjeb u dak li hu ħażin ngħidulu ħażin.

Pero' dak li qed iweġġa' lill-poplu rridu nsemmuh ukoll u minn hawnhekk irrid ngħid prosit lill-union għall-ħidma li qed tagħmel favur il-ħaddiem.

(Interruzzjonijiet) Mela ma ngħidilhiex prosit lill-union!

U kemm irridu nsemmu affarijiet!

Iva, anke l-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea li ħraqna rridu nsemmu.

(Interruzzjonijiet) Aħna ma ħraqniex familji!

THE DEPUTY SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, on a point of clarification.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Sur President, peress li l-Onor.

Parnis uża l-kelma "ħraqna", nixtieq nistaqsi jekk kienx involut huwa wkoll.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Tgħid ma ħraqthiex jien!

(Interruzzjonijiet) Mur staqsi lil tan-NET min kien hemm u min ma kienx hemm, għax huma jħobbu jispjunaw fuq il-poplu!

Intom fis-snin sittin familji sħaħ ħraqtu u kissirtu!

(Interruzzjonijiet) Intom anke lil Pietru Pawl Saydon ridtu tkissru - dak li qaleb il-Bibbja mill-Ebrajk għall-Malti - għax ipprova jimxi fuq it-tagħlim ta' Kristu.

(Interruzzjonijiet) Intom se toqogħdu tiskruplaw għax inħarqet bandiera meta farraktu kullimkien u kissirtu poplu sħiħ?

Intom dmugħ tal-kukkudrilli tibku!

(Interruzzjonijiet) Kieku xi ħadd ħaraq il-bandiera ta' Malta lanqas kontu tagħmlu dan il-plejtu kollu!

Dak imisskom tgħidu!

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Parnis, indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok.

ONOR.

SILVIO PARNIS:Jien qed inqanqal dawn l-affarijiet għax l-unika tama li għandkom intom hija fuq il-bandiera, għax hekk tagħmluha l-propaganda intom.

Araw in-Net television!

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jien lis-Sedja qed nindirizza, Sur President, imma jekk jinterrompuni rrid nirrispondihom ukoll.

(Interruzzjonijiet) (Interruzzjonijiet) Tan-naħa l-oħra aħjar jaraw l-inkwiet ta' bejniethom għax hemm min huwa mdejjaq u ma jistax jiftaħ ħalqu.

Aħna għaddejna mill-passatur diġa'!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: No cross- debates, jekk jogħġobkom.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Billi għandkom ħames deputati iżjed minna mhux se tgħaddu minn fuqna!

Qatt m'għandkom ċans tagħmluh dan!

Hemm ħafna modi kif tweġġgħuh u toqtluh lill-poplu.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE CUSCHIERI: Dawn saħansitra kienu niżżlu l-bandiera Maltija u tellgħu l-bandiera tal-Partit Nazzjonalista minflokha!

ONOR.

SILVIO PARNIS: Kemm tfarrku familji fis-snin sittin minħabba t- twemmin politiku!

Kemm intefgħu nies fil-miżbla!

Minjaf kemm għaddew minn affarijiet il-Laburisti minħabba t-twemmin tagħhom!

ONOR.

JOE CUSCHIERI: U għadhom jgħaddu sal-lum!

ONOR.

SILVIO PARNIS: Imbagħad għax inħarqet bandiera għamlu plejtu!

Naħseb li jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea jgħidu li ma dħalniex minħabba l-bandiera li nħarqet!

Issa tara kif hekk se jgħidu dawn!

(Interruzzjonijiet) Lili dan it-tbaqbiq jagħtini s-saħħa.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Parnis, kompli bid-diskors tiegħek u indirizza lis-Sedja.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa fuq l-edukazzjoni li tant hija għall-qalb il-Partit Laburista għax kien il-Partit Laburista li daħħal l-edukazzjoni obbligatorja u l-kunċett tat-tagħlim b'xejn.

Ta' min igħid li tan-naħa l-oħra kienu kontra dawn l-affarijiet u għamilna kruċjati u dimostrazzjonijet sħaħ.

Kull meta l-Partit Laburista ried jagħmel riforma ma nafx x'ma vvintawx.

Huwa importanti li ngħidu wkoll li minkejja li l-gvern impona dawn it-taxxi kollha fuq il-poplu, naqqas is- somma fuq l-edukazzjoni.

Illum f'pajjiżna għad hawn nies li ma jafux jaqraw u jiktbu u naħseb li rridu naraw kif nagħmlu biex noħorġu minn din il-pjaga soċjali.

Sur President, il-qgħad riesaq lejn it-8,000 meta llum impossibbli li familja tgħix bir-relief jew li żagħżugħ ma jaħdimx.

Per eżempju, bħalissa n-negozju huwa ġġamjat u l-ħwienet baħħ.

Fil-fatt jekk tmur f'xi ħanut f'xi l-5.00 p.m. u ma jkollokx arloġġ fuqek taħseb li jkunu saru xi s-7.00 p.m. għax sid il-ħanut jgħidlek li se jkollu jagħlaq għax m'għandu 'l ħadd.

Il-Partit Laburista qiegħed jagħmel sew li jitkellem ma' dawn n- nies.

Per eżempju, permezz tal-ħabib tagħna l-Onor.

Joe Cilia għandna informazzjoni li Nazzjonalisti kbar qed igergru għax qatt ma jiftakru negozju ġġamjat daqs l-1999 u daqs din is-sena, speċjalment fi żmenijiet ta' festi.

X'qed isir biex pajjiżna jerġa' jqajjem l-ekonomija?

Wasal iż- żmien li nerġgħu noħorġu b'ideat ġodda.

Meta ż-żgħażagħ ma jaħdmux iħossuhom sfruttati u mingħajr futur u ħafna drabi jaqgħu f'ħafna vizzji, fosthom il-vizzju tad-droga.

Sur President, illum f'din il-Kamra ġibt miegħi pakkett siringi li ġbarthom dalgħodu minn landa taż-żibel li hemm fi Ġnien Pawlu Boffa f'Raħal Ġdid.

Dan għamiltu biex nuri li fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż hawn deputati li jagħtu kas din il-problema.

Aħna l-membri ta' din in-naħa tal- Kamra dejjem ħadniha bis-serjetà din il-problema.

Għalhekk il-flus li niġbru mit-taxxi għandna nużawhom għal affarijiet utli għax pajjiżna ma jiflaħx jara iktar imwiet ta' żgħażagħ.

Jien qed nitkellem f'isem il- ġenituri u f'isem dawk il-familji li tilfu lil xi ħadd minħabba d-droga.

Liż-żgħażagħ tagħna għandna noffrulhom futur sabiħ u għandna nimpenjaw ruħna lkoll flimkien f'dan il-parlament biex niġġieldu lill-barunijiet tad- droga bis-serjetà.

Qed ngħid dan għaliex din il-ġlieda tista' tkun qed tidher li qed tiġġelidha u ma tkun qed tiġġelidha xejn.

Din il-problema tad-droga ma teżistix biss in-naħat tagħna.

Qabel konna ngħidu li din il- problema teżisti biss fil-Kottonera u n-naħat ta' Raħal Ġdid u Ħal Tarxien, pero' llum nafu li din il-problema teżisti kullimkien.

Meta jmutlek xi ħadd tkun taf kemm hi kiefra din il-problema.

Ta' min igħid ukoll li aħna qed inkunu sharks fuq dawn in-nies li qed joqtlu liż-żgħażagħ tagħna u żgur li qatt m'hu se nkunu kompliċi magħhom.

Per eżempju, l-ġimgħa l-oħra mort għand familja minn Santa Luċija fejn il-missier kien miet bid-droga u ħalla warajh żewġt itfal.

Ikun tajjeb li nsemmuhom hawnhekk dawn l- affarijiet.

Sur President, ikun tajjeb li nitkellmu ftit ukoll dwar x'qed jikkawża l- istaġnar li hawn fil-pajjiż.

Jien naħseb li l-awtorità ta' l-ippjanar, li għandha t-tajjeb tagħha wkoll, qed tkun il-kaġun li tiġġamja ħafna mill- ekonomija tal-pajjiż, u għalhekk huwa importanti li din tħaffef l- applikazzjonijiet pendenti li għandha quddiemha biex forsi nibdew nimxu.

Importanti wkoll li l-qasam tat-turiżmu nieħdu ħsiebu bis-serjetà għax dan huwa importanti ħafna għal pajjiżna.

Per eżempju, fit-18-il xahar li għamel fil-gvern il-Partit Laburista ħa ħsieb din l-industrija bis- serjetà.

Niftakru kemm ħadem biex Buġibba, Birżebbuġa, Marsaxlokk u Wied il-Għajn, li fis-sajf ikunu mimlijin bil-Maltin u bit-turisti, ikollhom dehra aħjar.

Pero' l-affarijiet irridu nibżgħu għalihom u jekk hemm bżonn nagħmlu l-manutenzjoni meħtieġa.

Jekk dan il-gvern ikompli fuq dak li għamel gvern Laburista jkun għamel tajjeb.

Per eżempju, Buġibba qatt ma rat infrastruttura qabel ma rranġaha gvern Laburista għax il-kunsilli lokali m'għandhomx fondi biżżejjed biex jagħmlu proġetti bħal dawk.

Il- gvern ċentrali biss seta' jagħmilhom dawk l-affarijiet u minkejja li l- gvern Laburista sab problemi finanzjarji kbar iddeċieda li jinvesti fit- turiżmu għax dan iħalli ħafna qliegħ.

Jien ma tantx jien midħla tat- turiżmu pero' l-lukandiera jgħidulek li t-turisti li qed jiġu ma tantx qed jonfqu flus.

Għalhekk hemm bżonn li nattiraw turisti ta' kwalità u dak li għandna nkabbruh.

Kif qal tajjeb il-bieraħ l-Onor.

Karmenu Vella, importanti li nħeġġu lit-turist Malti jmur Għawdex, ħalli l-flus tal-poplu Malti ma jintnefqux barra minn Malta imma jibqgħu hawnhekk u dan iwassal biex intaffu xi ftit mill-pjaga kbira tad-deficit.

Per eżempju, hawnhekk ma nistax ma nistaqsix meta se jinfetaħ il-hypogeum f'Raħal Ġdid.

Nies ta' kultura kbira f'pajjiżna li ma jissimpatizzawx mal- Partit Laburista jiskruplaw b'dawn l-affarijiet.

Ilna niġu mwegħdin ħafna li dan se jinfetaħ għall-millennju l-ġdid pero' s'issa għadu ma nfetaħx.

Dawn huma affarijiet li rridu neħduhom bis-serjetà, speċjalment meta ntnefqu eluf kbar ta' flus, li ħafna minnhom ġew mill-UNESCO.

Per eżempju, meta kont sindku konna bdejna naħdmu fuqha din il-ħaġa, għax fil- kunsill lokali kienu jiġu nies ikellmuna li verament iħobbu l-kultura ta' pajjiżna u r-raħal tagħna.

Jien naf li kienu jiġu turisti mill-Ġermanja, minn Franza u mill-Ingilterra li kienu jiġu biex jaraw il-hypogeum imbagħad isibuh magħluq!

Għalhekk jekk verament irridu nsaħħu l-industrija tat- turiżmu rridu naraw li dak li għandna nibżgħu għalih.

Għal pajjiżna t- turiżmu jfisser ġid u prosperità u b'hekk igawdi l-ħaddiem ukoll.

Sur President, qabel nagħlaq ma nistax ma nsemmix il-problema tal- housing.

Il-Partit Laburista għamel dak li seta' biex isolvi din il- problema.

Per eżempju, jien ġieli nidħol għand nies bi problema kbira ta' housing li ma jistgħu jagħmlu xejn għax igħixu bil-paga minima.

Għalhekk nerġa' ntenni li l-flus li niġbru mit-taxxi nużawhom bil-għaqal ħalli forsi dawn in-nies ikollhom xi tama li xi darba jkollhom dar diċenti.

Ovvjament ma tistax tikkuntenta lill-poplu kollu imma għallinqas għandek turih li qed tagħmel minn kollox biex tgħinu.

L-aktar ħaġa li ddejjaq il-poplu hija li qed jaqa' s-saqaf fuqu u ħaddieħor qed jidħaq bih.

MR SPEAKER: Onor. Parnis, ippermettili nwaqqfek għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

SILVIO PARNIS: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ministru ta' l-intern jista' jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Marzu, 2000 fil-11.00 a.m. b'din l-aġenda:

Indirizz lill-Parlament mill-Eċċellenza Tiegħu, il-Professur Romano Prodi, President tal-Kummissjoni tal-Komunitajiet Ewropej.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks- Tieni Qari;

U xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti.

Mr Speaker, infakkar lill-Kamra li kif miftiehem fil-laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra li saret fid-29 ta' Frar 2000, fis- seduta ta' filgħodu ta' nhar it-Tnejn 6 ta' Marzu mhux se jkun hemm interpellanzi imma jsir biss l-indirizz minn Romano Prodi u wara jsir diskors mill-Prim Ministru u diskors ieħor mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Is- seduta għandha tixxandar dirett fuq it-televiżjoni fuq il-PBS.

Il-minuti tas-seduta tal-lum u l-minuti tas-seduta tat-Tnejn filgħodu jiġu kkonfermati fis-seduta ta' dakinhar filgħaxija, waqt li fl-aħħar tas- seduta ta' nhar it-Tnejn l-iSpeaker mill-ewwel jaġġorna l-Kamra għas-6.00 p.m. bl-aġenda li għadni kif ikkomunikajt.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, qegħdin fl-ewwel ġranet ta' Marzu u fi ftit ġranet oħra se mmorru għall-elezzjonijiet, li fihom se jipparteċipaw terz tal-kunsilli lokali jew aħjar kważi nofs il-popolazzjoni ta' pajjiżna.

Waħda mill-lokalitajiet interessati hija proprju Tas-Sliema; u nista' ngħid li xi ħaġa li laqtitni hija li aktar ma javviċinaw l-elezzjonijiet, aktar wieħed jista' jara li fil-media qed tidher ċerta korrispondenza fejn isiru mistoqsijiet - xi kultant sfortunatament isiru anke statements infondati - dwar il-pjan tat-traffiku għal Tas-Sliema.

Ngħidha mill-ewwel li m'hemm l-ebda deċiżjoni finali dwar dan il-pjan ta' traffiku.

Mr Speaker, naħseb li tajjeb li wieħed ikun jaf li fl-1995 l-awtorita' ta' l-ippjanar qalet li kien se jinbeda x-xogħol fuq il-pjan lokali tan- naħa ta' fuq ta' Malta u fost l-ideat għad-diskussjoni kien hemm proposta - ċertament li kienet in draft form u nista' ngħid ukoll li saret bl-iskop li naraw x'se tkun ir-reazzjoni tal-pubbliku - dwar dak li għandu x'jaqsam mat-traffiku f'Tas-Sliema.

Dakinhar ma kien hemm xejn li sar bil-moħbi - il-pjanta kienet ġiet anke riprodotta fil-gazzetta "The Times" - u kien hemm ħafna kummenti negattivi dwar dak li konna qegħdin nagħmlu, u aktar ma għadda ż-żmien dawn il-kummenti negattivi aktar żdiedu.

Irrid ngħid li anke jiena għandi dubji serji dwar dan il-pjan, li tajjeb wieħed jerġa' jgħid li għadu f'forma embrjonika.

L-opinjoni tiegħi fil-fatt esprimejtha anke bil-miktub fil-gazzetta "The Sunday Times", fejn għedt li dan anke jmur kontra l-loġika ta' l-ippjanar.

L-idea kienet li t-traffiku minn San Ġiljan għan-naħa tax-xatt ta' Tas- Sliema, minflok ma jibqa' għaddej minn Triq it-Torri, jitla' minn Dingli Street u meta jasal fil-junction li aħna ngħidulha "tat-tliet siġriet", imur lejn Triq il-Kbira jew inkella lejn Triq Santa Marija.

Kien hemm proposta oħra li minflok jibqa' sejjer lejn ix-xatt, it-traffiku li jkun ġej min-naħa tal-Gżira jitla' minn Triq Manwel Dimech.

Mingħajr tlaqliq ngħid li ma naqbilx ma din il-proposta għax b'hekk il-problema ta' l-ammont qawwi ta' exhaust u fumes li llum għandek fil-periferija jkun qed jintefa' fil-parti interna ta' Tas-Sliema.

Ċertament li wħud mit-toroq ta' Tas- Sliema m'humiex wesgħin u m'humiex ideali biex jieħdu dak il-volum qawwi ta' exhaust, u għalhekk ikun aħjar li l-exhaust u l-fumes ġenerati mill- ħafna karozzi li jgħaddu jibqa' fin-naħat tal-periferija, fejn għandek ventilazzjoni ferm aktar qawwija, anke għax għandek il-promontorju ta' Tas- Sliema li jaħkmuh irjiħat qawwija.

Din il-ventilazzjoni tippermetti li ma jkunx hemm konċentrazzjoni ta' exhaust, kif jispiċċa jkun hemm fil-parti interna ta' Tas-Sliema kieku dan il-pjan kellu jidħol fis-seħħ.

Mr. Speaker, raġuni oħra għaliex fl-opinjoni tiegħi dan it-traffic plan ma jagħmilx sens hija minħabba li jitfa' volum qawwi ta' traffiku fuq junctions li diġa' huma mgħobbijin ħafna - uħud minnhom huma wkoll junctions perikolużi - u ma nistax nifhem kif wieħed jista' jgħabbihom b'volum ikbar ta' traffiku.

Għal dawn ir-raġunijiet - u anke għar- raġunijiet imsemmijin f'laqgħat li jiena kelli bħala segretarju parlamentari mal-kunsill lokali ta' Tas-Sliema u anke ma' uffiċjali ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar - jien tlabt biex jiġi studjat fil-fond l-impatt ta' dik il-proposta fuq l-ambjent ta' Tas-Sliema, kif ukoll fuq ir- residenti, u tlabt ukoll biex tiġi rikonsidrata dik il-proposta li kienu għamlu fl-1995.

Jiena naf li din il-proposta qed tiġi rikonsidrata.

Ir- riżultat ta' din ir-rikonsidrazzjoni ma jistgħux jgħiduh illum imma joħroġ biss min-north harbour local plan, jiġifieri l-pjan lokali għan-naħa ta' fuq tal-port, li suppost għandu joħroġ lejn l-aħħar ta' Marzu.

Fil-fatt l-awtorita' ta' l-ippjanar diġa' tat lill-kunsilli lokali d-dati li fihom se ssir il-preżentazzjoni ta' dan il-pjan lokali kif ukoll se jsiru sessjonijiet pubbliċi fuqu.

Huwa hemmhekk li wieħed irid jara jekk dik l-idea embrjonika li kien hemm fl-1995 fil-fatt hijiex se tkun fil-pjan lokali.

Qed ngħid dan għax ċerti kittieba fil-gazzetti għamluha kważi fatta li dan se jkun hekk.

M'huwa veru xejn li dan bilfors se jkun hekk.

Wieħed irid jistenna l-pjan lokali u, jekk stess din il-proposta tkun fil- pjan lokali, se jkun hemm perijodu ta' diskussjoni pubblika, ta' konfront ta' ideat fuq livell pubbliku, ta' konsultazzjoni pubblika u rappreżentazzjonijiet, u jkun biss wara dak il-perijodu li l-awtorita' ta' l-ippjanar tifformola l-verżjoni finali ta' dan il-pjan lokali.

Irrid ngħid ukoll li wara li l-bord ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar jifformola l- verżjoni finali, imbagħad il-gvern għandu wkoll il-possibilita' li jagħmel proposti ta' tibdil u jissottomettihom lill-awtorita' ta' l-ippjanar.

Dan kollu jkompli juri li għadna proprju fil-bidu ta' dan il-proċess u ċertament li ħadd m'għandu jieħu idea embrjonika li ntefgħet fl-1995 bħala xi fatt kompjut.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li pjan lokali jorbot għal perijodu ta' mill-inqas ' ħames snin u allura m'huwiex ġust li jkun hemm min jikteb u kważi jdaħħal id-dubbju li jista' jkun hemm xi hidden agenda.

Illum fil- media lokali hemm ittra li kważi tagħti wieħed x'jifhem li dan il-pjan intefa' fuq xkaffa sakemm jgħaddu l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u mbagħad wara li dawn jgħaddu nerġgħu naqilgħuh u nimplimentawh.

Dan assolutament m'huwiex il-każ.

Hemm proċess definit sabiex isir pjan lokali u wieħed għad irid jara f'dak il-proċess x'se jsir.

Jiena nixtieq nassigura lil dan il-kittieb - u mhux lilu biss - li m'hemm assolutament xejn definit u iktar minn hekk m'hemm l-ebda aġenda moħbija.

Qed ngħid dan ukoll għax naħseb li hu importanti li r-residenti ta' Tas- Sliema jifhmu li ħafna mill-iżvilupp li sar fl-area ta' Tas-Sliema - u jien ngħid ukoll fl-areas kollha ta' Malta - huwa dovut għall-ħidma intensiva tal-kunsilli lokali.

Jekk kellna żvilupp importanti matul l-aħħar snin kien proprju dovut għall-kontribut li taw il-kunsilli lokali, bid-diversi persuni li taw il-ħin tagħhom b'mod volontarju biex jikkontribwixxu għal- lokalita' proprja tagħhom.

U naħseb li anke għall-elezzjoni tal-kunsill lokali ta' Tas-Sliema hemm bżonn wieħed japprezza wkoll dan il-pass qawwi li ra pajjiżna.

Jien nista' ngħid li llum nieħu gost nisma' kandidati għall- kunsill lokali jgħiduli li huma u jduru d-djar isemmulhom problemi partikolari li jolqtu lil dak u lill-ieħor.

Dan huwa atteġġament ħafna differenti minn meta sa ftit snin ilu kienu jgħidulna li n-nies kważi qatgħu qalbhom li Tas-Sliema tista' tkun aħjar għax hija totalment minsija.

Hekk kienu jgħidulna.

Mr Speaker, dan qed ngħidu għax naħseb li l-kunsill lokal ta' Tas-Sliema ta kontribut.

Wieħed jista' jiddiskuti jekk setax jagħmel iktar - dik dejjem, bħal kull ħaġa oħra fil-ħajja - imma naħseb li l-kunsill kien effettiv bil-flus li kellu.

Interessanti li wieħed jifhem li l-ammont ta' flus li kellu l-kunsill lokali ta' Tas-Sliema matul l-aħħar snin varja.

Kellek il-perijodu ta' l-amministrazzjoni ta' gvern Laburista, fejn l- ammont ta' flus li kellu l-kunsill naqas, u huwa biss issa li l-kunsilli lokali qed ikollhom aktar flus biex ikunu jistgħu jagħmlu l-proġetti tagħhom.

Kien hemm mumenti fejn il-kunsilli lokali lanqas biss kellhom flus biżżejjed biex ilaħħqu ma' l-infiq bażiku.

Mr. Speaker, l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali jridu jagħtu żewġ messaġġi u l-ewwel messaġġ huwa lill- kandidati.

Jiena nawgura li r-residenti jagħtu r-rispons tagħhom dwar jekk il-kunsill kienx effettiv fil-lokalita'.

It-tieni messaġġ li jrid jgħaddi kważi nofs il-poplu ta' Malta fil-11 ta' Marzu huwa wkoll rispons nazzjonali anke għas-sitwazzjoni in ġenerali.

Jiena naħseb li hu importanti li jingħata rispons mill-pubbliku bl-aktar mod ċar dwar jekk it-triq li qbadna matul l-aħħar xhur għandhiex titkompla.

Id-deċiżjonijiet li kellu jieħu dan il-gvern ħadhom b'responsabbilta' għax tagħna huwa gvern serju u gvern responsabbli.

Kieku llum m'aħniex naġixxu b'responsabbilta', kieku l-problemi li għada pitgħada jkollna ma' wiċċna jkunu ħafna akbar minn dak li qiegħed jaffaċċja llum il- poplu Malti.

Irridu nassiguraw li l-popolazzjoni Maltija ssostni lilha nnifisha sew mhux biss għal-lum imma anke għall-esiġenzi ta' għada, u jiena ngħid li fil-11 ta' Marzu l-poplu Malti se jkun mitlub jgħaddi messaġ dwar jekk jaqbilx mat-triq li qabad il-gvern biex jirranġa l-finanzi tal- pajjiż.

Ngħid ukoll li l-poplu se jkun mitlub jgħaddi messaġġ lill-oppożizzjoni wkoll.

Sfortunatament naħseb li l-oppożizzjoni għadha ma sabitx saqajha wara t-telfa elettorali, u aktar milli tutilizza l-ħin li għandha sabiex tkun oppożizzjoni kostruttiva, bi proposti ġodda, qed tkun oppożizzjoni li aktar ma jgħaddi żmien aktar qed tingħalaq fiha nnifisha.

Hija oppożizzjoni li m'hijiex qegħda tipprova tindirizza l-problemi reali imma kważi kważi qiegħda tgħix f'dinja għaliha.

Qed ngħid hekk għax waħda mill- affarijiet li tissorprendini hija kif qegħdin jiġu ttollerati ċerti atteġġamenti.

Ma nistax nifhem kif f'dan il-pajjiż hawn min jipprova jgħid: U iva, imbilli l-GWU tieħu l-pożizzjoni li qed tieħu!

Jiena ma neħodhiex bi kbira li l-union tagħmel id-dover tagħha u tiġġieled għal kondizzjonijiet ta' xogħol aħjar favur il-ħaddiema li tirrappreżenta.

Il- ħażin hu li l-union tattakka lill-gvern fuq kull front mingħajr ma toħroġ bi proposti alternattivi.

Agħar minn hekk kien l-aġir tal-GWU fil-każ tal- ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet)

Insemmih dan l-inċident għax kuntrarjament għal xi wħud, anke min-naħa l- oħra tal-Kamra, jiena ma ngħidx li dan kien sempliċement inċident żgħir.

Jien ngħid li dan inċident sinifikattiv ħafna mhux biss għax inħarqet il- bandiera imma anke għall-mod kif inħarqet.

Konna ilna żmien twil ma naraw nies mgħammda bil-barnuża f'rashom.

L-aħħar li dehru nies ta' dan it-tip kien f'Tal-Barrani qabel l-elezzjoni ta' l-1987.

Hemmhekk l-aħħar li rajna nies bil-barnuża, li jiena ngħid tgħatti l-wiċċ tal-mistħija.

Issa fil-każ tal-ħruq tal-bandiera tant ma felaħx jesponi ruħu min għamel dak l-att, li għatta wiċċu mill-mistħija.

Jiena l-lejla hawnhekk qomt fuq point of clarification għax l-Onor.

Parnis qal: Imbilli ħraqna l-bandiera ta' l- Unjoni Ewropea!

Naturalment jien m'għamiltx hekk b'kapriċċ imma biex nagħti ċans lill-Onor.

Membru li jekk għamel żball, allura jgħid li għamel żball.

Iżda meta mistoqsi minni jekk bil-kelma "ħraqna" jfissirx li hu jikkondividi dak li sar u kienx ukoll ko-responsabbli għal dak li sar, l- Onor. Membru lanqas kellu d-diċenza jqum u jgħid li kien għamel żball jew li ma riedx jgħid hekk.

Huwa baqa' jsostni l-punt tiegħu u jien naħseb li dak huwa punt ta' min jikkundannah għax il-ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea m'huwiex biss diżrispett lejn il-Maltin li jemmnu li postna huwa fl- Ewropea, imma huwa wkoll diżrispett kbir lejn iċ-ċittadini kollha ta' l- Unjoni.

Mr Speaker, hija ħaġa serja ħafna li taħraq bandiera.

Tant hija serja li min jaħraq il-bandiera ta' Malta jista' anke jeħel il-ħabs.

Li taħraq il- bandiera ta' l-Unjoni Ewropea huwa daqstant ieħor sinifikattiv.

Jiena ngħid ukoll li hija ħaġa serja politikament li kemm il-GWU kif ukoll il-Partit Laburista ma joħorġux jikkundannaw azzjoni bħal din.

Aktar serju minn hekk huwa l-fatt li deputat f'din il-Kamra jgħid "ħraqna" u ma jiskużax ruħu u jammetti li żbalja.

(Interruzzjonijiet) Jiena m'inix se nirrispondi għal dak li qed jgħidu n-naħa l-oħra.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jiena niftakar ukoll il-ħruq ta' "The Times"!

Hemm ħafna eżempji oħrajn pero' llum qed nitkellem fuq il-ħruq tal-bandiera ta' l-Unjoni Ewropea, u l-poplu Malti fil-11 ta' Marzu naħseb li se jagħti wkoll risposta għall-politika irresponsabbli u bla ħsieb li qed tagħmel l- oppożizzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, is-soltu ma nitkellimx fuq l-investigazzjonijiet tal-pulizija - nemmen li dawn għandna nħalluhom f'idejn il-pulizija, li huma attrezzati u għandhom esperjenza ħafna iktar minn kwalunkwe membru f'din il-Kamra, inkluż il-ministru - iżda peress li tqajmu diversi mistoqsijiet f'dan il-parlament, u anke barra minn dan il-parlament, ħassejt li għandi ngħid xi ħaġa dwar każ partikolari.

Qed nirreferi għas-sejba b'suċċess ta' pitturi li kienu nsterqu minn Ħ'Attard.

F'operazzjoni maħsuba, maħduma u ppjanata tajjeb, il-pulizija rnexxielha tirkupra dawn il-pitturi.

Jiena mhux se ngħid aktar minn hekk għaliex ma nħobbx nindaħal fil-proċess tal-ġustizzja, pero' llum hemm proċess għaddej fil-konfront ta' żewġ akkużati wara investigazzjoni intensiva mid- dipartiment ta' l-investigazzjoni kriminali mmexxija mill-Assistent Kummissarju John Rizzo.

Mr. Speaker, meta tqajjem il-punt dwar jekk kienx hemm xi persuna oħra involuta f'dan ir-reat, mill-ewwel tlabt lill-pulizija biex jinformawni dwar din il-ħaġa.

Naturalment jien ma nkunx involut fl-investigazzjonijiet.

Huwa veru li nkun naf x'ġara imma ma nkunx involut fil-kwestjoni dwar lil min jinterrogaw jew jintervistaw.

Qed nuża verbi differenti għaliex il- pulizija jista' jkollha l-provi kontra xi ħadd u ttellgħu, jew jista' jkollha suspett raġonevoli fuq xi ħadd, tarrestah u mbagħad jirriżulta li hemm provi jew inkella li m'hemmx provi jew li l-persuna tkun innoċenti.

Il- pulizija tista' wkoll la tarresta u lanqas ittella' l-qorti imma sempliċement tistaqsi xi domandi biex tiġbor l-informazzjoni.

Jekk imbagħad jidhrilha li hemm suspett raġonevoli tista' tarresta u jekk jidhrilha li hemm il-provi tista' ttella lil dak li jkun il-qorti.

Mr Speaker, issa Allaħares jiena kelli nagħti dettalji dwar min jiġi intervistat jew investigat mill-pulizija.

Huwa inġust illi jsir hekk, għaliex li kieku kellu jsir hekk nispiċċaw kif spiċċaw ċerti proċessi fl- Italja - bil-famuż avviso di garanzia - għax jgħidulek li qegħdin jindagaw u minflok isir l-att ta' akkuża, jispiċċaw iħammġu lil dawk innoċenti.

Barra minn hekk, huwa stabilit li xi terz tan-nies li jiġu arrestati mill- pulizija jkunu innoċenti u lanqas jittellgħu l-qorti.

Oħrajn jistgħu jkunu ħatja pero' ma jkunx hemm il-provi kontrihom, waqt li oħrajn ikun hemm il- provi kontrihom.

Issa jiena ġejt sfidat f'din il-Kamra biex ngħid jekk Mr X ġiex intervistat jew interrogat.

Jien mhux se naqa' f'din il-logħba politika u lanqas se naqa' f'din it-trappola, għax jekk nibda nagħti din it-tip ta' informazzjoni...

(Interruzzjonijiet) Jekk nagħmel hekk jista', per eżempju, jiġi xi ħadd u jisfidani ngħidlu min ġie interrogat fuq il- qtil ta' Karen Grech.

(Interruzzjonijiet) Qed insemmi dan il-każ għax kienu ġew interrogati u intervistati diversi nies u sfortunatament kien hemm leaking ta' ismijiet fil-gazzetti.

Din hija ħaġa ħażin, issir minn liema gazzetta ssir.

Mr. Speaker, jiena jkolli tentazzjoni kbira li ngħid min kien suspettat pero' mhux sew li jsiru dawn l-affarijiet, la fuq reat X, la fuq reat Y u lanqas fuq reat Z Li nista' nassigura lill-Kamra hu li abbażi ta' investigazzjoni sħiħa qabel ir-reat, waqt ir-reat u immedjatament wara r- reat – u qed noqgħod attent x'ngħid – ma rriżulta li hemm l-ebda persuna oħra ħlief iż-żewġ persuni li ttellgħu li jista' jkollhom konnessjoni mar- reat.

Qed ngħid "jista' jkollhom" għax jien m'inix l-imħallef tagħhom.

Ix- xogħol tiegħi m'huwiex ta' imħallef imma xogħli huwa ta' ministru.

Jiena politikament responsabbli b'mod ġenerali mill-intern u nsostni l-istqarrija tad-dipartiment ta' l-investigazzjoni kriminali għax m'għandix għalfejn niddubita minnha.

L-istqarrija hi bbażata fuq diversi raġunijiet u jekk xi ħadd m'huwiex kuntent bl-istqarrija u jidhirlu li għandu xi provi oħrajn li m'għandhiex il-pulizija, hemm iċ-channels ta' informazzjoni kif għandha tgħaddi għand l-awtorita' kompetenti u tiġi eżaminata.

Tista' tkun informazzjoni tajba, tista' tkun informazzjoni ħażina, tista' tkun informazzjoni tajba li ma tkun tfisser xejn u tista' tkun tfisser ħafna.

Mr. Speaker, f'dan l-istadju jiena nappella mhux biss lill-Onor.

Cuschieri imma lil kull persuna li jkollha informazzjoni biex tgħaddiha.

M'hemmx għalfejn ngħidu bħat-tfal: Ara, l-informazzjoni qiegħda hawnhekk u issa ejja għaliha inti!

Hemm proċedura kif dan jista' jsir.

Grazzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Meta għamilt id-diskors tiegħi, jien fl-ebda ħin ma tlabt lill-ministru biex jagħti spjegazzjoni dwar min kien ġie interrogat.

Meta ridt insemmi lil xi ħadd semmejtu b'ismu.

Fuq kollox jien darbtejn offrejt li nagħti d-dettalji lill-pulizija u ħadd ma bagħat għalija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Marzu 2000 fil-11.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TJUR - LEVY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-Ministru f'mistoqsija parlamentari numru 14005, ma poġġiex fuq il-Mejda r-rapporti li saru dwar l-impatt tat-tneħħija tal-levy fuq l-importazzjoni tat-tjur, jista' l-Ministru jpoġġi dan ir-rapport?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-programm nazzjonali għall-adozjoni ta' l-acquis, magħruf bħala "In-National Programme for the Adoption of the Acquis" (NPAA) identifika dawk l-aspetti kollha fejn għad hemm bżonn li jsiru studji speċifiċi.

Hekk kif jitlestew dawn l-istudji l-NPAA jiġi kompletat u jittieħdu d-deċiżjonijiet relattivi.

Mhux għaqli li tingħata informazzjoni dwar dawn l-istudji f'dan il-waqt jew li jitqegħdu kopji fuq il-Mejda tal- Kamra wara li jitlestew jew li tingħata nformazzjoni dwar ir-riżultati ta' dawn l-istudji, anke minħabba fin-natura sensittiva tan-negozjati għas- sħubija ma' l-Unjoni Ewropea ġaladarba dawn l-istudji jistgħu jservu bħala bażi għall-pożizzjoni tal-Gvern Malti f'dawn in-negozjati.

Minkejja dan kollu l-Gvern lest li jsib mod kif iżomm l-oppożizzjoni nformata u jikkopera magħha jekk hija trid ġenwinament tipparteċipa fil- proċess tat-tħejjija tal-pożizzjoni tagħna għan-negozjati u tat-tibdil li jkun jinħtieġ li jsir sabiex aħna nadottaw l-acquis.

AGRO-INDUSTRIJA - LEVY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-Ministru f'mistoqsija parlamentari numru 14007, ma poġġiex fuq il-Mejda r-rapporti li saru dwar l-impatt tat-tneħħija tal-levy fuq l-importzzjoni ta' l-agro-industrija, jista' l-Ministru jpoġġi dan ir- rapport?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-programm nazzjonali għall-adozjoni ta' l-acquis, magħruf bħala "In-National Programme for the Adoption of the Acquis (NPAA) identifika dawk l-aspetti kollha fejn għad hemm bżonn li jsiru studji speċifiċi.

Mhux għaqli li tingħata nformazzjoni dwar dawn l-istudji f'dan il-waqt jew li jitqegħdu kopji fuq il-Mejda tal- Kamra wara li jitlestew jew li tingħata informazzjoni dwar ir-riżultati ta' dawn l-istudji, anke minħabba fin-natura sensittiva tan-negozjati għas- sħubija ma' l-Unjoni Ewropea ġaladarba dawn l-istudji jistgħu jservu bħala bażi għall-pożizzjoni tal-Gvern Malti f'dawn in-negozjati.

Minkejja dan kollu l-gvern lest li jsib mod kif iżomm l-oppożizzjoni nformata u jikkopera magħha jekk hija trid ġenwinament tipparteċipa fil- proċess tat-tħejjija tal-pożizzjoni tagħna għan-negozjati u tat-tibdil li jkun jinħtieġ li jsir sabiex aħna nadottaw l-acquis.

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET TAL-KATARETTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Peress li l-Ministru kkonferma li l-preparazzjonijiet li qed isiru mid-dipartiment tas-saħħa biex jitnaqqsu l-listi kbar li għandhom pendenti l-pazjenti Maltin u Għawdxin sabiex jagħmlu l-operazzjonijiet tal-kataretti, xorta mhux se jindirizzaw l-problema fl-immedjat, jista' l-Ministru jikkonsidra li jinġieb team mediku barranin sabiex f'perijodu mmedjat jagħmel dawn l- operazzjonijiet ta' l-għajnejn li qed jikkawżaw problemi kbar lill- popolazzjoni anzjana tas-soċjeta' tagħna?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sabiex niffokaw fuq il-waiting list tal-kataretti fl- għajnejn, minn Awissu 1999 beda jintuża esklussivament għal operazzjonijiet ta' l-għajnejn, teatru fl-Isptar Karen Grech.

Fil-preżent qed isiru operazzjonijiet ta' l-għajnejn kuljum filgħodu, u wara nofsinhar ukoll f'ċertu ġranet.

Qed nesploraw jekk nistgħux nagħmlu sessjonijiet wara nofsinhar fil-jiem kollha tal-ġimgħa biex b'hekk titnaqqas il-waiting list preżenti.