MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 820 It-Tlieta, 26 ta' Novembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 820

It-Tlieta, 26 ta' Novembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 26 ta' Novembru, 2002

WERREJ

MINUTI 903

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 903

TQEGĦID TA' KARTI 908

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA

GĦAS-SENA 2002 – 2003 - KONTINWAZZJONI 909

AĠĠORNAMENT 931

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 935

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 819 li saret fis-26 ta' Novembru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KUNSILLI LOKALI - ENFORCEMENT

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 36113, jista' il-Ministru jgħid kemm kien jammonta l-ħruġ ta' kull kunsill lokali għas-sistema ta' l-infurzar mit-twaqqif tagħha sal- lum?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 36452, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

INTERNET/E-MAIL

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Jason Azzopardi) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jindika l-ammont ta' dawk il-persuni 'l fuq minn 40 sena li applikaw sabiex jitgħallmu l- internet u l-e-mail fl-isfond ta' l-iskema li għadu kemm ħabbar u nieda l- ministeru?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): In- numru ta` persuni 'l fuq minn 40 sena li applikaw sabiex jitgħallmu l- internet u l-e-mail bħala parti minn skema li għadu kif nieda l-ministeru tiegħi, hu ta' 5112.

Dan huwa 55.25% ta` dawk kollha li applikaw.

SKEJJEL – RAPPORTI TA' BULLYING

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru rapporti ta' bullying fl-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li din is-sena skolastika s'issa waslu tliet rapporti għand id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni, iżda wieħed kien dwar bullying li sar is-sena l-oħra.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' il-Ministru jgħid jekk dawk it-tfal ħatja ta' bullying ingħatatilhomx l-għajnuna, kif ingħatajna x'nifhmu s- sena l-oħra?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, wieħed mill-oqsma li aħna tajna ħafna kasu tul din il-leġislatura huwa l-bullying.

Fil-fatt, wara li saret diskussjoni bejn kulmin hu involut u fassalna gwida ċara ta' kif wieħed għandu jittratta każi bħal dawn, ġie disseminat dokument fl-iskejjel kollha ta' l-istat, tal-privat u tal-knisja għal dan il-għan.

Saru wkoll laqgħat ma' l-għalliema u mal-kapijiet ta' l-iskejjel biex jiġi assigurat li dawn ikunu sensittivi għal din il-problema u jkollhom ċar f'moħħhom kif għandhom jaffaċċjawha.

Fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni hemm struttura ċentrali li x-xogħolha hu li jimmoniterja dan il-fenomenu, jara l-każi li jkunu seħħu, jara x'passi jkunu qed jieħdu l-iskejjel u jagħti l-appoġġ tiegħu f'kull każ fejn tinqala' din il-problema.

Huwa fatt li dan is-settur qiegħed jiżviluppa u allura jrid aktar għajnuna u aktar riżorsi, pero' jidhirli li s- sitwazzjoni qed tiġi ttrattata b'mod effettiv u b'mod professjonali.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-ġenituri tat-tfal involuti jiġux approached minn dawn il-persuni li qegħdin jieħdu ħsieb din il-problema?

Jista' jgħid ukoll jekk it-tfal li jiġu bullied ikollhomx bżonn ta' xi attenzjoni partikolari minħabba l-effett li dan jista' jġib fuqhom, speċjalment jekk ikunu esperjenzaw dan il-fenomenu għal aktar minn darba.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-fenomenu tal-bullying f'kull każ qed jiġi ttrattat b'mod multi-dixxiplinari u allura jiġu involuti wkoll il-ġenituri, sew tal- vittma kif ukoll ta' l-aggressur.

Għalkemm kull każ jibqa' fi ħdan id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni, hemm każi fejn id-diviżjoni fi ħdan l-iskola tapplika ċerta terapija permezz ta' social workers u f'ċerti każi anke ta' psikologi, ħalli wieħed jifhem aktar x'tista' tkun l-għerq tal-problema.

Jekk ikun hemm indikazzjoni ta' problemi soċjali oħrajn, dawn il-każi anke jiġu riferuti lill-aġenzija Appoġġ u oħrajn.

Nista' ngħid li t-teamwork huwa tajjeb ħafna, in-nies involuti huma mpenjati fil-ħidma tagħhom u aktar iqisuha bħala missjoni milli bħala xogħol.

Jiena nħoss li għalkemm din il-problema minn dejjem kienet teżisti, f'dawn l-aħħar żmenijiet sirna aktar konxji tagħha u daħlet aktar awareness dwarha fl-iskejjel.

Għalhekk irridu nippreparaw u nedukaw lill-istudenti biex kemm jista' jkun ikollna azzjoni ta' prevenzjoni f'dan il-kamp.

Illum is- suġġett ta' personal and social development mhux biss daħal fl-iskejjel kollha tas-sekondarja – sa sentejn ilu ma kienx – imma bdejnieh ukoll fl- iskejjel primarji.

Jiena nemmen li ladarba dan is-suġġett qed jiġi magħġun f'dan il-livell, se jkollu effett aktar pożittiv kemm fuq l-attidudni u l- atteġġjament tat-tfal kif ukoll ta' kulmin jaħdem f'dan il-kamp.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, il-bieraħ il-ministru tal-finanzi ħabbar miżura oħra tal-budget fejn it-tagħlim tal-mużika u l-ballet se jiġi eżentat mill-VAT.

Jista' il-Ministru jgħid kif din se tolqot il-qasam tal- kultura?

Ma jaħsibx li dan jikkontrasta sew ma' dak li qalu diversi drabi l-ħabbara tal-bxara l-ħażina li meta Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, il- VAT se tidħol ukoll fil-qasam ta' l-edukazzjoni u l-kultura?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien naħseb li dan hu pass fid-direzzjoni t-tajba u ġie apprezzat ħafna minn eluf ta' familji u minn diversi skejjel u għalliema involuti f'dan il-qasam.

Il-ballet u l-mużika huma żewġt oqsma li jiġbdu ħafna u ħafna tfal u għandhom sehem importanti fl-arti performattiva ta' pajjiżna.

Fil-fatt il-mużika ilha ħafna popolari f'pajjiżna u l-ballet wkoll ħa spinta qawwija 'il quddiem fl-aħħar żmenijiet.

Il-ġid li jsir fit- tfal meta dawn jiġu esposti għat-tagħlim ta' dawn iż-żewġt oqsma huwa enormi, kemm f'dak li huwa żvilupp fil-karattru kif ukoll fl-iżvilupp tal- personalita' tagħhom.

Huwa għal dan il-għan li l-għaqdiet konċernati f'dawn iż-żewġt oqsma kienu ilhom jindikaw li l-VAT fuq dan it-tip ta' servizz kien qiegħed joħloq mhux tant disinċentiv għan-numru ta' studenti - għax b'xi mod jew ieħor dan baqa' l-istess, anzi pjuttost baqgħu jiżdiedu – imma a skapitu ta' familji li kienu qegħdin iżidu fil-piż biex lit-tfal tagħhom jagħtuhom dawn l- opportunitajiet.

Għaldaqstant, il-miżura li ħabbar il-Ministru Dalli l- bieraħ ġiet apprezzata u se nagħmlu l-aħjar li nistgħu biex inkomplu nappoġġaw dawn iż-żewġ setturi hekk importanti fil-kamp tal-kultura.

Naturalment min jaħseb li l-Unjoni Ewropea hija ta' xi disinċentiv f'dan il-kamp, għadu qed jgħix f'dinja li ma teżistix għax il-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea huma proprju l-benniena tal-kultura, il-benniena tal-mużika u l-benniena tal-friegħi differenti ta' l-arti.

Jien m'għandix dubju li b'Malta bi dritt fl-Unjoni Ewropea, se jkollna spazju li huwa ħafna akbar, se jkollna ħafna aktar opportunitajiet ta' skambji u nkunu nistgħu nassoċjaw rwieħna ma' skejjel, ma teatri u ma' kumpanniji, b'ħafna aktar faċilita' u b'ħafna inqas spejjeż milli kellna sal-lum.

GZIRA - MANOEL STREET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jiċċaqlaq il-parking space għat-trakkijiet minn fejn qiegħed bħalissa, jiġifieri minn Manoel Street fil-Gzira, maġenb il-Marshall Court, peress li qed isir ħafna storbju kmieni filgħodu taħt it-twieqi tar-residenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li ma nstab l-ebda' dokument fejn id- direttorat għall-maniġġ tat-traffiku approva xi parking space bħala loading jew unloading bay fit-triq imsemmija.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-bieraħ fil-budget il-ministru tal-finanzi mhux biss ta ħarsa lejn in-numru ta' toroq li saru f'dawn l-aħħar snin u kemm intefaq fuqhom, imma qal ukoll li se jiġu ivvotati aktar flus għalihom.

Jista' il-Ministru jgħid fil-qosor x'inhu l-programm tal-gvern biex ikompli jirranġa u jibni aktar toroq ġodda f'Malta u Għawdex?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, dak li għadu kif qal l-Onor.

Galea huwa minnu għax f'dawn l-aħħar snin ġew ivvotati l-akbar ammonti speċifikament għat-toroq.

Jien kemm-il darba għedt li wieħed jista' jaqsam il-programm ta' xogħol marbut mat-toroq fuq tliet binarji differenti.

Wieħed minn dawn huwa dak li għandu x'jaqsam ma' toroq arterjali.

Fil-fatt il-gvern beħsiebu jkompli dawk it-toroq arterjali li diġa' nbeda x-xogħol fuqhom u toroq arterjali oħrajn li fuqhom ix-xogħol għad irid isir.

Waħda minn dawn it-toroq hija dik li hemm ħdejn ir-roundabout magħrufa bħala tal-Qlejgħa, li min-naħa twasslek għal taħt ir-Rabat u min-naħa l- oħra twasslek għall-Ħemsija u tibqa' sejra għal ħdejn l-isptar Monte Carmeli, fejn sar ix-xogħol li lkoll nafu dwaru.

Imbagħad hemm it-triq li minn ħdejn l-istess roundabout tagħti għal Ħaż-Żebbuġ u tibqa' sejra għal Mdina Road Ħal Qormi, fejn diġa' tlesta xi xogħol.

Irid isir ukoll xogħol fid-direzzjoni l-oħra li minn Ħaż-Żebbuġ tagħti għas- Siġġiewi.

Waħda minn dawn it-toroq kien hemm kontroversji fuqha u ssemmiet diversi drabi f'dan il-parlament.

Minbarra dan irid jitkompla x-xogħol fit- triq ta' Ħal Far fid-direzzjoni lejn il-freeport u ammont ta' xogħol ieħor fit-triq li minn ħdejn l-airport twasslek għaż-Żurrieq, għal Ħal Kirkop, għall-Imqabba u postijiet oħra fl-istess inħawi.

Dak għar-rigward ta' xogħol arterjali.

Fir-rigward ta' xogħol ieħor aktar ta' natura lokali, il-programm irid jitkompla f'diversi lokalitajiet għax minkejja l-ammont ta' toroq li saru, għad fadal ammont ta' toroq oħra li għadhom ma sarux.

Hu mistenni li matul is-sena li ġejja, madwar 100 triq oħra f'diversi lokalitajiet ikunu lesti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, ftit tal-ġranet ilu nnotajt li hemm diversion biex tasal għall-universita'.

Jista' il-Ministru jgħid jekk dan ix-xogħol għandux x'jaqsam mal-bini ta' toroq għall-isptar il-ġdid u x'inhu jsir eżattament?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jagħmel riferenza għad-diversion li hemm inti u ġej min-naħa tal-Marsa u tkun trid tidħol lejn l-universita'.

Hemmhekk preżentement għaddej proġett fuq kumpless ta' toroq u affarijiet oħra li qegħdin isiru fl-inħawi ta' l-isptar il-ġdid u fl-inħawi ta' l-universita'.

Il-valur ta' dan il-proġett hu stmat li se jiġi jiswa' madwar Lm1.4 miljun u se jbiddel il-mod ta' kif wieħed jidħol lejn l-universita'.

Barra minn hekk se ssir junction oħra li tibda mill- industrial area ta' San Gwann li sservi biex tgħaqqad mal-bypass ta' Birkirkara.

Fil-fatt parti minn dan ix-xogħol, fuq in-naħa ta' San Gwann industrial estate, qiegħed fi stadju avvanzat.

Sar ammont ta' xogħol ieħor in-naħa ta' l-universita' - fejn qed isemmi l- Onor. Interpellant – u huwa mistenni li fil-ġimgħat li ġejjin jibda jinqata' il-blat mit-triq eżistenti biex hemmhekk tkun tista' tiġi fformata mina minn fejn ikun jista' jgħaddi aċċess kbir ta' traffiku, speċjalment meta l-isptar il-ġdid ikun miftuħ.

Dan il-kumpless ta' toroq qed isir b'mod li jiffaċilita' il-passaġġ ta' karozzi li jgħaddu mill-inħawi u fl- istess ħin iservi ta' aċċess aħjar għall-isptar kif ukoll għall- universita'.

PENSJONI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-persuna li qed insemmi separatament hijiex qed tieħu pensjoni ġusta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċ Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna indikata minnu ġiet informata bil-każ tagħha.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-bieraħ il-ministru tal-finanzi ħabbar miżura oħra fejn l-assistenti soċjali każwali se jibdew jitqiesu bħala part-time u mhux aktar bħala self-employed.

Jista' il-Ministru jgħid kif din se taffettwahom f'termini ta' kondizzjonijiet, ta' finanzi u ħlas ta' bolli?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-bidunett ta' din il-leġislatura, il-gvern kellu iddikjarat bħala target li jsolvi l-pożizzjoni tal-ħaddiema awżiljari - xi ħaġa li għamilna fl-ewwel sena tal-leġislatura – u jindirizza l-qasam tal-ħaddiema impressed sabiex jagħtihom id-drittijiet li jixirqu lil dawn il-ħaddiema.

Il-ħsieb kien li dawn ma jibqgħux bis-sistema l-antika fejn il-vettura tagħhom kienet impressed mingħajr l-ebda dritt ta' xejn.

Din il- miżura ġiet implimentata matul is-sena li għaddiet.

Kif diġa' għedt, il-gvern kellu l-ħsieb li jdawwar il-kondizzjonijiet ta' dawk il-ħaddiema li jaħdmu ma' l-anzjani fuq bażi każwali minn sitwazzjoni ta' ħaddiema self-employed għal sitwazzjoni ta' ħaddiema part-time mal- gvern.

Fil-fatt il-bieraħ tħabbret id-deċiżjoni li l-gvern jimplimenta din il-miżura.

Din tfisser li minn Jannar li ġej, dawn il-casual social assistants m'humiex se jħallsu aktar il-bolla ta' self-employed imma jħallsu l-kontribuzzjoni tagħhom bħala ħaddiema part-time.

Dan ifisser ukoll li huma se jiġu ntitolati pro-rata għas-sigħat tax-xogħol li huma jaħdmu u għall-benefiċċji bħala sick-leave, leave u l-benefiċċji kollha li huma mogħtija bil-liġi lil kulmin huwa part-time.

Irrid nenfasizza li din il-miżura se tfisser żieda fl-ispiża rikorrenti tal-gvern u li prattikament titla' għal kważi Lm300,000, pero' se tirrikonoxxi d-drittijiet ta' dawn il- ħaddiema li jaqdu funzjoni li aħna nikkonsidrawha tajba ħafna.

Naturalment fl-eżerċizzju li qed nagħtu dawn id-drittijiet, se nippruvaw ukoll intejbu s-servizz li jingħata lill-anzjani.

Allura l-iskop ta' dan l- eżerċizzju m'huwiex biss li nagħtu kondizzjonijiet tax-xogħol li jkun jixraq lil dawn il-ħaddiema kif konna mpenjati li nagħmlu, imma anke biex l- istess eżerċizzju jservi għal titjib fil-kwalita' ta' servizz li jingħata lill-anzjani.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-bieraħ il-ministru tal-finanzi semma' wkoll li se tingħata għajnuna finanzjarja lil dawk il-ġenituri li għandhom tfal taħt it- tliet snin li jattendu ċ-child daycare centres.

Jista' il-Ministru jgħid kif din il-miżura, se tkun qed tgħin biex aktar nisa joħorġu jaħdmu?

Barra minn hekk, meta l-gvern jiġi biex jara kif se titħaddem din l- iskema, jista' jara li apparti nisa, jiġu kkonsidrati wkoll missirijiet li jkollhom tfal taħt it-tliet snin u li jkunu disposti jibagħtu lil uliedhom f'child daycare centre?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, l-analisi kollha li saret min-naħa tal-gvern tas-settur ta' l-impjiegi u tal-mod kif is-suq tax-xogħol huwa magħmul, konsistentement tul numru ta' snin indikat illi r-rata ta' parteċipazzjoni li pajjiżna għandu, sija għall-irġiel kif ukoll għan-nisa, tista' u għandha tiżdied, anzi tindika bl-aktar mod ċar li meta mqabbel ma' pajjiżi oħrajn, pajjiżna għadu lura f'dak li għandu x'jaqsam mar-rata ta' parteċipazzjoni tal-mara fid-dinja tax-xogħol.

Naturalment dan il-gvern iżewweġ dan il- prinċipju mal-prinċipju tad-dmirijiet li mara jew raġel għandhom versu l- familja tagħhom.

U allura l-ħin kollu nagħmlu eżerċizzju li bis-saħħa tiegħu nippruvaw infasslu politika illi tgħin il-parteċipazzjoni tar-raġel u tal-mara fid-dinja tax-xogħol, pero' fl-istess ħin tgħinhom ukoll jerfgħu r-responsabbiltajiet li ġġib magħha l-familja.

Il-liġi tax-xogħol li għaddejna din is-sena minn dan il-parlament, kienet pass importanti 'l quddiem li bis-saħħa tagħha ġew introdotti diversi miżuri li aħna nsejħulhom family-friendly, imma l-analisi u l-istudji li saru ma' esperti mill-Unjoni Ewropea - inkluż ukoll ir-rapport li jiena ffirmajt mal-kummissarju responsabbli mill-qasam tal-politika soċjali fl- Unjoni Ewropea, Diamantopoulou - jgħidu li f'Malta jkun tajjeb jekk nieħdu inizjattivi li jappoġġaw iżjed lin-nisa li huma ommijiet, li għandhom trabi ta' etajiet żgħar u li jagħżlu bil-liberta' kollha tagħhom li jidħlu fid- dinja tax-xogħol.

Pajjiżna diġa' jipprovdi servizz lil ommijiet u missirijiet għal tfal li għandhom tliet snin jew iżjed għax joffri kindergarten service b'xejn, pero' sal-lum ma jipprovdi ebda għajnuna ta' xejn lil dawk il-ġenituri li għandhom tfal taħt it-tliet snin.

Kif nafu, f'pajjiżna f'dawn l-aħħar snin żviluppaw child daycare centres fil-privat u anke fis-settur pubbliku li jipprovdu servizz għal tfal bejn id-data tat-twelid u trabi ta' sentejn, pero' sal-lum il-gvern ma jipprovdi l-ebda għajnuna.

Il-miżura li ġiet imħabbra l-bieraħ tgħin lil dawn l-ommijiet, partikolarment biex intaffulhom parti mill-ispejjeż li huma jistgħu jkunu qegħdin jidħlu fihom jekk iħallu trabi sa l-eta' ta' sentejn f'child daycare centre, pero' hija mfassla b'mod li tista' tiġi indirizzata wkoll lil missirijiet.

Tant hu hekk li d-diskors tal-budget mill-ministru tal-finanzi jsemmi li din il- miżura hija favur il-ġenituri.

Id-dettalji ta' din l-iskema nkunu nistgħu nħabbruhom aktar tard fil- kuntest ukoll ta' inizjattiva - li msemmija fid-diskors tal-budget ukoll - li rridu nilliċenzjaw id-daycare centres biex naċċertaw rwieħna li dawn jipprovdu servizz ta' standard u ta' kwalita' li dan il-gvern jistenna minn pajjiż modern.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Report and financial statements ta' l-awtorita' tax-xandir għas-sena 2001 u estimi tad-dħul u nfiq ta' l-istess awtorita' għas-sena 2003; u

Tagħrif dwar karozzi mixtrija mill-OPM u minn dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 37137.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 339 ta' l-2002 – air navigation (amendment) order, 2002;

Avviż Legali Nru 340 ta' l-2002 – regolamenti ta' l-2002 li jemendaw regolamenti ta' l-2002 li jissostitwixxu l-ewwel skeda li tinsab ma' l- Att dwar il-Bastimenti Merkantili; u

Avviż Legali 341 ta' l-2002 – merchant shipping (fees) (amendment) regulations, 2002.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali 342 ta' l-2002 – regolamenti ta' l-2002 li jemendaw regolamenti dwar l-ippjanar ta' l-iżvilupp (ikklampjar u tneħħija ta' oġġetti użati għal żvilupp illegali);

Avviż Legali 343 ta' l-2002 – ordni ta' l-2002 li temenda l-ordni ta' l-2002 dwar in-notifikazzjoni dwar żvilupp; u

Tabella li turi l-ħlas li sar bejn l-1 ta' Jannar u Novembru 2002 mill- pulizija lill-Air Malta għall-ġarr ta' immigranti illegali lejn pajjiżhom, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 36554.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA GĦAS-SENA 2002 – 2003 - KONTINWAZZJONI

Ikompli mis-26 ta' Novembru, 2002.

THE DEPUTY SPEAKER: Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Kamra li l-gvern ħa 58 minuta u l-oppożizzjoni ħadet 85 minuta.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Sur President, inħossni nonqos jekk ma nagħtix il-kontribut tiegħi, żgħir kemm hu żgħir, kull darba jkun hawn l-estimi tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Irrid nibda biex nirreferi għal dak li kiteb iċ-chairman preżenti tal-water services corporation, il-Perit Michael Falzon fl-annual report fl- istatement taċ-chairman, fejn qed jgħid li:

"The corporation's long term aims are still the reduction of costs while improving the services to its customers.".

Hawnhekk qed jgħid li l-għan aħħari tal-korporazzjoni huwa li gradwalment, permezz ta' diversi proġetti tkompli tnaqqas l-ispiża tal-produzzjoni ta' l- ilma b'mod li l-konsumatur xorta jkun moqdi bi provvista bnina, bi provvista ta' kwalita` bi provvista adegwata ta' ilma.

Dan għandu jsir b'mod li ma jħallix impatt negattiv fuq l-ambjent.

F'dan kollu jiena nabel miegħu perfettament.

Irrid infakkar li meta twaqqfet il-water services corporation għaxar snin ilu, il-ħsieb kien li din tkun mibnija fuq tliet pilastri.

L-ewwel pilastru huwa l-qasam tal-potable water, jiġifieri l-ilma tax-xorb, it- tieni pilastru l-qasam tar-run off water jiġifieri dak l-ilma li naraw wara li jkollna xi ħalba xita jgelgel mat-toroq, u t-tielet pilastru huwa l- produzzjoni, il-management kif ukoll it-tisfija ta' l-ilma tad-drenaġġ.

Il- ħsieb aħħari huwa li jkollna pjan ħolistiku li nieħdu ħsieb is-cycle kollu ta' l-ilma, li tibda meta tibda tqattar ix-xita u tkompli fil-mod kif dak l- ilma tax-xita jsib ruħu fl-aquifer, li minnu jerġa' jittella' biex jiġi provdut għall-konsum uman u għal konsum ta' l-annimali.

Dan is-cycle jinkludi wkoll il-ġbir b'mod organizzat ta' l-ilma ta' l-ilma run off li narawh jiġri fit-toroq.

Jinkludi wkoll l-immaniġġjar tas-sistema kollha tad- drenaġġ kif ukoll dik il-parti tad-drenaġġ likwidu li tiġi treated biex l- ilma li joħroġ minnha jkun jista' jerġa' jiġi użat.

Tabella Nru. 2 f'paġna 1 tar-rapport anness ma' l-estimi titkellem dwar water quantity u quality.

Figure 2 jagħti stampa ċara ta' l-istorja ta' l- ilma f'pajjiżna mill-1987 sal-lum.

Is-settur ta' ilma fl-1986/1987 kien settur fi kriżi.

Il-management ta' l-istess settur kien management by crisis, u dan wassal għas-sitwazzjoni fejn fis-sajf ta' l-1986 konna ngħixu fi żmien mhux sabiħ minħabba li l-provista ta' l-ilma kient tiġi maqtugħa sistematikament u bi programm ta' qtugħ fil-provvista ta' l-ilma.

Dawn kienu żmenijiet koroh għal dan is-settur, koroh għal poplu Malti u koroh għall-ekonomija tal-pajjiż.

Konna wasalna fi żmenijiet fejn l- amminstrazzjoni ta' dak Iż-żmien fl-1985/1986 kienet waqgħet fl-istat li kellha timporta l-ilma tax-xorb bit-tankers minn barra minn Malta.

Dan ovvjament ma kienx jiġi importat b'xejn, kien jiswa l-mijiet ta' eluf ta' liri Maltin.

Dan barra li anke l-importazzjoni rriżultat f'ilma kontaminat.

Din il-graph turi kif bil-għaqal ta' gvern Nazzjonalista minn sistema ta' management by crisis tas-settur ta' ilma wasalna biex illum għandna provista effiċjenti ta' ilma kif ukoll għandna provvista li hija stabbli u provvista ta' kwalita`.

Dan seħħ bis-saħħa ta' l-investiment kollu li sar u li kien ta' għexieren ta' miljuni ta' liri Maltin.

Saħansitra wasalna għal sitwazzjoni fejn minkejja li kellna sentejn prattikament bla xita, jiġifieri konna kważi kważi ngħixu f'semidesert conditions, aħna xorta kellna dik li tissejjaħ l-ispare production capacity fir-reverse osmosis għax kellna u għad għandna dik li jien kont nirreferi għaliha bħala l- ispare wheel fil-produzzjoni.

Jiġifieri minkejja l-kriżi li kellna fin- nuqqas ta' xita xorta l-poplu kien moqdi bi provista adegwata u ta' kwalita`.

Irrid infakkru ftit minn fejn tlaqna u x'għamilna.

Infakkar li wara l-1987 kabbarna r-reverse osmosis ta' Tigne`, bnejna r-reverse osmosis taċ- Ċirkewwa, bnejna r-reverse osmosis ta' Pembroke u għamilna l-upgrading u uprating tar-reverse osmosis ta' Lapsi.

Barra minn dan kellna l-ħsieb li anke nagħmlu reverse osmosis ieħor fin-naħa tan-nofsinhar, fin-naħa ta' Marsascala, u 'l quddiem ngħid għaliex kellna l-ħsieb li nagħmluh.

Dan l- investiment kollu wassal biex irdoppjajna l-produzzjoni li kellna fl-1987.

Fl-1987 kellna produzzjoni ta' madwar 17-il miljun gallun ilma kuljum, li bil-leakages li kellna fil-pajjiż ma kenitx tlaħħaq mad-domanda tal-pajjiż, u din konna tellgħajniha għal madwar 34 miljun gallun ilma kuljum permezz tar-reverse osmoses.

Dalgħodu kien hawn min qal li gvern soċjalista kien l-ewwel gvern li daħħal is-sistema ta' desalinizzazzjoni ta' l-ilma fil-pajjiż u kien l-ewwel gvern li bena reverse osmosis plant.

Irrid infakkar li r-reverse technology huwa wieħed mill-mezzi kif tista' saffi l-ilma baħar u tagħmlu ilma tajjeb għax- xorb u bħalu hemm il-mezz l-ieħor ta' distilazzjoni.

Irrid infakkar li jekk wieħed imur in-naħa ta' Tas-Sliema fejn hemm it-ferry u jibqa' dieħel 'l hemm ġew jara li kien hemm impjant li fih kien hemm distillatur li xogħlu kien li jieħu l-ilma baħar, jgħallih, isaffih u jagħmlu ilma kważi pur u ilma tajjeb għax-xorb.

Dan id-distillatur għandu iżjed minn 100 sena, u jekk m'inix sejjer żball inbena fl-1888.

Ovvjament infakkar ukoll li fis- snin1964 u 1966 kien gvern Nazzjonalista wkoll li fil-phase "B" tal-Marsa Power Station fis-sistema ta' ġenerazzjoni ta' enerġija elettrika kien inkorpora sistema ta' distillaturi li kienu jipproduċu madwar 4 miljun gallun ilma kuljum.

Dan qed ngħidu biex kulmin sema' lill-membri ta' l- oppożizzjoni jitkellmu dalgħodu jkun jaf jaf l-istorja eżatt kif kienet.

F'pajjiżna kellna mezzi li jsaffu l-ilma baħar.

Kif għedt, kellna l-ewwel wieħed fl-1888 in-naħa ta' Tas-Sliema u fl-1964 gvern Nazzjonalista għamel impjant ieħor fil-Marsa power station imbagħad gvern Laburista, għax it- teknoloġija nbidlet, għamel reverse osmosis plant f'Għar Lapsi u aħna komplejna fuq dak li sibna.

Dan ma kienx l-investiment kollu li sar f'dan il-qasam.

Aħna ħsibna biex din il-produzzjoni nkabbruha b'mod li jkollna dik li tissejjaħ spare production capacity ̧ bħal meta f'karozza jkollok l- ispare wheel biex jekk tieħu puncture tibdel ir-rota u tkompli għaddej.

Per eżempju, kien hawn min qed jaħseb li konna qed nagħmlu iżjed milli suppost pero` ż-żmien tana raġun għax bis-saħħa ta' l-investiment li sar f'dan is-settur bejn l-1987 u l-1994 f'dak li għandu x'jaqsam ma' produzzjoni, matul dawn is-sentejn kellna nixfa kbira u ma kien hawn l-ebda problema ta' nuqqas ta' ilma fil-pajjiż.

Issa rrid ngħid għalfejn ħsibna għal dan.

Fil-qasam ta' l-ilma u fil- qasam ta' l-enerġija elettrika ma jridx ikollok il-produzzjoni biss.

Mal- produzzjoni jrid ikollok sistema tajba ta' distribuzzjoni.

Issa biex nifhmu aħjar kif l-ilma jitwassal għand il-konsumatur irridu nimmaġinaw qalb ta' bniedem li tippompja d-demm.

Biex id-demm jasal fil-partijiet kollha tal-ġisem irid igħaddi mill-arterji u mill-vini pero' fil-qasam ta' l-ilma trid il-mains u l-katusi u allura ma jridx ikun hemm leakages.

Għalhekk biex stajna nkunu nafu kemm hawn leakages u fejn qegħdin kellna bilfors nippressaw is-sistema kollha ta' distribuzzjoni.

Dan bħal meta jkun hemm kadavru li jekk ikun ilu mejjet ġurnata u tipprova ċċaqilqu ma joħroġx demm minnu.

L-istess jiġri fil-qasam tad-distribuzzjoni.

Jekk ikollok il-mains imtaqqbin, u mfarrkin ma tkunx taf fejn għandek il- leakages.

Għalhekk biex nirranġaw il-provvista fil-pajjiż kellna bilfors nagħmlu proġett kbir fil-qasam tad-distribuzzjoni.

Fil-fatt sar investiment qawwi ta' għexieren ta' miljuni ta' liri Maltin biex bis-saħħa tiegħu bdilna mijiet ta' kilometri tal-mains prinċipali fil-pajjiż.

Proġett kbir li għamilna kien il-proġett ta' Qrendi south li kien jaħdem b'main tal-pied u minbarra li ma kienx qed jaqdi l-ħteġijiet ta' dik l-area kien fih ħafna ħsarat.

Għalhekk ħriġna żewġ mains ta' żewġ piedi l-wieħed u għamilna sistema ta' distribuzzjoni ġdida għan-nofsinhar tal-pajjiż li għandha taqdi l-ħteġijiet kif ipproġettati sas-sena 2025.

Permezz ta' dawn iż-żewġ mains ġodda ta' żewġ piedi l-wieħed li huma ħerġin min-naħa tal-Qrendi għan-nofsinhar tal-pajjiż bdilna s-sistema ta' distribuzzjoni ta' rħula sħaħ.

Per eżempju ̧ fiż-Żejtun bdilna 14-il kilometru ta' mains u l-main l-antik ġie rranġat u bdejna nużawh biex l-ilma li ntellgħu mill- boreholes nippumpjawh lura għall-ġibjun tal-Qrendi.

B'hekk dan l-ilma li jitla' minn taħt l-art bdejna nħalltuh ma' l-ilma li jiġi pproduċut fl- impjant tar-reverses osmosis ta' Għar Lapsi ħalli l-ilma jkun ta' kwalita` aħjar għall-konsum tal-poplu.

Sur President, irrid ngħid li wara li sibna leakages kbar fuq il-mains prinċipali bdejna nduru għall-irqaqat u saru l-istudji.

Per eżempju ̧ bdejna niċċekkjaw ir-rate tal-flow ta' l-ilma kif tkun bil-lejl u bdejna nagħmlu l-analiżi.

Fil-fatt sibna li 80% tal-leakages totali tal-pajjiż kienu qegħdin iseħħu fis-service main li jgħaqqad il-meter tad-dar mal-main tat-triq.

Dan il-main li jservi wkoll ta' earthing minbarra li jitmermer minħabba kuntatt ma' materjal ieħor kien qed jittaqqab u jissaddad u minnu kien qed ikun hemm il-leakages.

Għalhekk kellna nagħmlu proġett ieħor li sewa miljuni ta' liri biex bdejna nbiddlu s-service galvanised pipes li kellna fil-pajjiż u minflokhom nagħmlu mains tal- plastic li ma jsaddux.

B'hekk bdiet titnaqqas il-ħela u l-poplu beda jiffranka.

Fil-fatt illum nieħu pjaċir meta nħares lejn figura 2 li għandna f'paġna 1 ta' dan ir-rapport u minn hawnhekk nagħti prosit lil kulħadd.

Ma rridux ninsew li fl-1987 tlaqna mill-figura ta' 17-il miljun gallun ilma kuljum u bqajna telgħin għal 34 miljun gallun ilma kuljum biex inkunu nistgħu naqdu din is-sistema ħażina ta' distribuzzjoni.

Pero' llum bis-saħħa ta' dan l-investiment kollu wasalna biex bi produzzjoni ta' madwar 21 miljun gallun ilma kuljum qegħdin naqdu domanda akbar milli kellna fl-1987.

Għalhekk illum is-sistema hija aktar ekonomika u aktar effiċjenti.

Aħna ma waqafniex hawnhekk.

Minjaf kemm kienu jgħidulna li 60% ta' l- ilma li joħroġ ̧ jinħela u jisparixxi għax hekk kienu juru l-accounts.

Pero' l-accounts kienu juru hekk għax kellna meters ta' kafkaf u li ma kenux sensittivi biex jirrekordjaw il-flow ta' l-ilma minn ġo fihom.

Fattur importanti ieħor biex jagħmlu dawn il-meters iżjed ineffiċjenti kienet il-moda li fuq il-bejt nagħmlu t-tank ħalli jekk jinqata' l-ilma kulħadd ikollu l-ħażna.

Issa meta għandek tank b'surface area ta' xi għaxar piedi kwadri u xi ħadd, per eżempju, juża l-flushing, ftit wara jerġa' jibda dieħel l-ilma fit-tank.

Pero' l-flow tant tkun baxxa li l-meters li kellna li kienu ta' kafkaf lanqas kienu jimmarkaw fuq il-meter.

Għalhekk l-ilma li kien jidħol għand il-konsumatur lanqas kien jimmarka.

Imbagħad kienu jiġu hawnhekk tan-naħa l-oħra u kienu joqgħodu jgħidulna li aħna nies irresponsabbli għax l- investiment qed jispiċċa fix-xejn u li qed ikun hemm ħafna telf ta' ilma.

Pero' wara li għamilna analiżi għamilna batteriji sħaħ, il-meters B type u C type li kellna bdilnihom u xtrajna meters d-type.

Dawn huma meters iżjed sensittivi u prattikament beda jiġi reġistrat l-ilma kollu li jidħol fit-tankijiet.

Fil-fatt il-figura ta' 60% li kienu jgħidulna li qed tintilef bdiet tiġi identifikata.

Sur President, sar investiment ieħor li ma tantx nisimgħu dwaru.

Per eżempju, irrid ngħid li l-korporazzjoni ġiet issettjata fuq linji iżjed moderni u effiċjenti.

Fost affarijiet oħra għamilna l-institute of water technology li għamel ħafna l-analiżi.

Fil-fatt dan l-institute huwa magħmul min-nies gradwati li jafu xogħolhom u jien inneħħilhom il-kappell għax dawn jafu fejn iridu jaslu u flimkien man-nies tal-korporazzjoni dawn qed jagħtu r-riżultati.

Nerġa' ntenni li meta wieħed iħares lejn figure 2 li hemm fir-rapport isib kemm verament il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma miexja 'l quddiem u kemm qed issir iżjed effiċjenti.

Dan kollu juri li minn sistema li kienet fi kriżi fl-1987 u minn sistema fejn kien ikollna l-provvista ta' l-ilma pprogrammata fil-qtugħ tagħha, illum għall-grazzja ta' Alla ̧ bis-saħħa ta' l-investiment u ta' l-għaqal ta' kulmin ta l-kontribut tiegħu, għandna sistema li qed tagħti provvista ta' ilma fil-kwantita` u fil-kwalita` biex taqdi d-domanda tal-pajjiż.

Pero' ta' min igħid li xejn ma jiġi mill-ajru.

Per eżempju, il- korporazzjoni kienet bdiet l-istudju fuq il-kwalita`.

Tant hu hekk li waħda mill-ewwel boreholes li konna għalaqna kienet dik li hemm wara ċ- ċimiterju tat-Torok, inti u tiela' lejn l-Imgieret.

Hemmhekk kien sar industrial estate u għax kien hemm min kellu bżonn l-ilma kienu għamlu borehole.

Issa dik kienet borehole mimlija bil-heavy metals pero' meta tixrob l-ilma mhux se ttiegħem dawn il-heavy metals li jagħmlulek il-cancer u għalhekk konna għalaqniha.

Nixtieq ngħid ukoll li konna daħħalna ditta Franċiża, il-BRGM ̧ li magħha għamilna analiżi u anke mathematical models ta' l-ilma tal-pjan kollu.

Ma' dan għamilna l-istudji tan-nitrate flows u għamilna sistema li permezz tagħha nistgħu nimmoniterjaw b'mod konsistenti n-network kollu tad- distribuzzjoni tal-pajjiż.

Ovvjament dan għamilnih billi saħħaħna grupp ta' detectors u billi pprovdejna lil dawn il-ħaddiema b'apparat aktar modern u aktar sensittiv.

Biex indaħħlu kuxjenza u neliminaw il-ħela ta' l- ilma konna għamilna water conservation campaign bil-motto "Kull qatra tgħodd".

Sur President, mill-1 ta' Awissu tas-sena 2001 sa l-aħħar ta' Lulju tas- sena 2002, il-pajjiż ikkonsma madwar 34 miljun kubu ta' ilma.

Irrid ngħid li 53% minnu ġie mir-reverse osmosis - imn'Alla kellna dik l-ispare production - u 47% ġie mill-ilma ta' taħt l-art.

Fil-fatt min jaqra r- rapport "water quantity and quality" u jara ċ-ċifri li hemm f'paġna 1 isib li hemm żball li huwa kkoreġut fl-annual report għax iċ-ċifra ta' Lm19.9 miljun trid tiġi Lm17.9 miljun.

Dan juri l-għaqal ta' l-investiment fejn ħsibna li jkollna l-ispare production capacity.

B'dan kollu li qed ngħid ma jfissirx li kollox huwa lest imma għad jonoqs ħafna u ħafna xi jsir.

Fil-fatt issa rridu nduru u nirfinaw dak li għamilna biex insiru iżjed effiċjenti u nkompli nnaqqsu l-ispiża.

Per eżempju ̧ huwa mportanti ħafna li niggarantixxu li l-ilma li ntellgħu mill- aquifer ma nikkontaminawhx għax inkella ċ-ċansijiet li nkomplu nippumpjaw minn dan l-ilma jonqsu drastikament.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq kif nistgħu nieħdu ħsieb aktar l-ilma tal- pjan.

It-target ta' dan il-gvern huwa li b'kollaborazzjoni sħiħa mal- ministeru tal-biedja u sajd jara eżattament x'qed jidħol fl-ilma tal-pjan.

Għal dan l-iskop id-dipartiment ta' l-agrikoltura qiegħed jaħdem biex ikollna l-għodda leġislattiva ħalli l-aquifer ikun immaniġġjat aħjar.

Pero` rridu nagħtu ħarsa lejn is-sors prinċipali ta' kif parti mill-aquifer tagħna qed tiġi mimlija bl-ilma tax-xita.

Sur President ̧ meta tisma' ċerti kollegi min-naħa ta' l-oppożizzjoni jitkellmu tibda taħseb li huma bdew jieħdu ħsieb il-widien f'pajjiżna.

Iċ- Chadwick Lakes tawh l-isem ta' Wied il-Qlejgħa li huwa magħruf bih f'dik il-lokalita` pero' ħalli npoġġi l-affarijiet in order ħalli kulħadd ikun jaf fuqhiex qed nitkellmu.

F'pajjiżna għandna tliet widien prinċipali.

Wieħed minnhom huwa Wied il-Għasel, l-ieħor huwa Wied il-Kbir u l-ieħor huwa Wied is-Sewda.

Ta' min igħid li l-area taċ-Chadwick Lakes hija parti minn Wied il-Għasel.

Issa Wied il-Għasel jibda jieħu l- provvista tiegħu min-naħa ta' Ħad-Dingli ̧ jinżel fil-Wied ta' Liemu u fil- Wied ta' Busbies u jibqa' nieżel għal ħdejn il-Fiddien.

Imbagħad hemmhekk għandek għajn oħra li tiġi mid-direzzjoni tal-Baħrija u mill-area fejn hemm Wied Għomor.

Hemm imbagħad il-Wied ta' l-Għammieri li jinżel minn Chadwick Lakes, jibqa' sejjer għall-Wied ta' l-Isperanza n- naħa tal-Mosta u mbagħad jibqa' nieżel 'l isfel fejn ikollu provvista oħra ta' l-ilma n-naħa ta' Wied Riħana.

Għandek imbagħad provvista oħra min- naħa tal-Wied ta' l-Arkata li tibqa' nieżla għal Burmarrad u jispiċċa s- Salini.

Dan huwa Wied il-Għasel li f'parti minnu hemm iċ-Chadwick Lakes u li dan l-aħħar saru jsejħulu wkoll Wied il-Qlejgħa.

Sur President, l-area ta' Chadwick Lakes kienet ġiet irranġata madwar 112- il sena ilu, eżattament fl-1890 ̧ minn ċertu inġinier Ingliż Chadwick.

Fil- fatt dan il-post huwa msemmi għalih.

Ovvjament l-għan prinċipali tal- proġett kien li l-flow ta' l-ilma fil-widien tiġi managed aħjar b'mod li l-ilma li jinġabar jintuża kemm għat-tisqija kif ukoll għall-użu tal- bnedmin u għall-użu domestiku.

Dak iż-żmien Chadwick ħa ħsieb li jelimina s-sorsi ta' kontaminazzjoni ta' l-istess ilma fil-wied u qagħad attent meta għamel flow li tista' tiġi min-naħa fejn kien hemm l-irziezet.

Fil-fatt dik l-area għadha rurali sal-lum aħseb u ara kemm kienet aktar 112-il sena ilu.

Irrid infakkar ukoll li taħt il-flow taċ-Chadwick Lakes li kien għamel l-inġinier Chadwick kienu nbnew diversi mini jew galleries li minnhom kien jista' jittella' ilma għax-xorb.

Ġara li fl-1910 kien hemm bżonn li issir il-manutenzjoni ta' l-istess proġett.

Pero' sfortunatament kultant aħna l-Maltin aħna xi ftit traskurati u dak li ma jkunx mill-għatba 'l ġewwa ma nqisuhx bħala tagħna u nħalluh jintelaq għaliex naħsbu li xi darba jkun hemm il-gvern u jagħmel ix- xogħol.

Dak iż-żmien kien hemm ir-Reġina u kulħadd kien jaħleb minnha.

Illum għandna l-gvern u kulħadd jippretendi l-affarijiet mingħandu pero' rridu niftakru li fl-aħħar mill-aħħar irridu nħallsu t-taxxi biex isiru l- affarijiet.

Hawnhekk ikun tajjeb li ngħid li hija għarukaża li f'Wied is-Sewda ̧ in-naħa ta' Ħal Qormi ̧ sar ċertu żvilupp fejn il-qiegħ tal-wied ġie surfaced bit- tarmac u b'mezzi oħrajn.

Dawn l-affarijiet jgħarrqulek l-iskop kollu ta' kif għandek tiċċarġja l-aquifer.

Għalhekk peress li ma ħadniex ħsieb l- ambjent rurali tagħna kif suppost irridu niggarantixxu li l-ħamrija ma nħalluhiex taħrab iżjed mill-għelieqi.

Din inżommuha billi jkollna ħitan tas-sejjieħ tajbin.

Irridu neliminaw kull sors ta' kontaminazzjoni fil- widien ̧ partikolarment Wied il-Għasel, Wied il-Kbir u Wied is-Sewda, għax dawn huma sors li permezz tiegħu niċċarġjaw il-ħażna ta' l-ilma tal- pjan.

Irrid ngħid li fl-1996 konna għamilna l-preparazzjoni biex nibdew nirranġaw iċ-Chadwick Lakes għaliex dawn kienu ġew fi stat tal-mistħija pero' ġara li matul dik is-sena nbidel il-gvern u beda dan il-proġett hu.

L-area ma ġietx irranġata kollha pero` rrid ngħid li fejn kien għad jonqos xi affarijiet żgħar ̧ dawn saru.

Fil-fatt fil-ġimgħat li ġejjin se nġibu l- furniture adattata għal dik l-area, bħal bankijiet u siġġijiet ̧ ħalli min ikun irid imur hemmhekk għar-rikreazzjoni jkun jista' jitpaxxa bl-ambjent.

Pero` ovvjament irridu neliminaw it-telf ta' ħamrija kif ukoll id- degradazzjoni ta' l-ambjent.

Issa nixtieq nitkellem ftit dwar il-mod li bih ġie rranġat l-ilqugħ fiċ- Chadwick Lakes.

Kif għidt diversi drabi jien, bħala perit, ma naqbilx mal- mod kif sar ix-xogħol għax irridu niftakru li dan il-proġett sar madwar 112- il sena ilu bil-ġebla Maltija li fuq perijodu ta' 100 sena tat riżultat tajjeb.

Per eżempju, jekk wieħed jaqra l-ktieb li jismu ''The River Valleys of the Maltese Islands'' miktub mis-Sur Joe Borg – jien iltqajt ma' ħafna nies li jfaħħruh u anke jien infaħħru minn dan il-parlament – isib li f'paġna 271 hemm li:

"Where breaches in retaining walls are present these should be repaired where possible in keeping with the original techniques.".

Hawnhekk qed jingħad li fejn ikun hemm xi ħsarat jew twaqqigħ ta' ħitan dawn għandhom jerġgħu jinbnew bl-istess teknoloġija u bl-istess tip ta' materjal kif kienu nbnew oriġinarjament.

Għalhekk jien ma naqbilx mal-mod kif ġew irranġati l-ħitan.

Fil-fatt dawn il-ħitan ġew irranġati permezz ta' gabjuni li jkunu qishom xibka tal-metall ̧ li ġo fihom jintefa' l-ġebel, dawn jitpoġġew fuq is-site u mbagħad jibnew gaġġa fuq gaġġa.

Pero' rridu niftakru li meta l-metall ikun espost għall-ilma u għall-ajru dan jissaddad bil-konsegwenza li l-ġebel li jkun hemm ġo fih jaqa' u allura nkunu raqqajna l-pannu bil-qargħa aħmar, ħaġa li jien definittivament ma naqbilx magħha.

Huwa veru li għamilna l-ewwel fażi fiċ-Chadwick Lakes, li huwa parti minn Wied il-Għasel ̧ pero' issa se nibdew nirriabilitaw u nagħmlu l- manutenzjoni tul il-wied kollu.

Fil-fatt se nibdew mill-wied ta' Liemu f'Ħad-Dingli u nispiċċaw f'Burmarrad.

Huwa tajjeb li bdejna naħdmu fuq iċ- Chadwick Lakes pero' m'għandniex noqgħodu nsemmu din il-biċċa xogħol il-ħin kollu.

Il-prinċipju ta' din il-manutenzjoni hija li jkollna ċ-charging point minn fejn inkunu nistgħu niċċarġjaw l-aquifer.

Biex dan ikun jista' jsir irridu li neliminaw is-sorsi ta' kontaminazzjoni.

Għalhekk irridu nassiguraw li f'dawk il-widien iż-żgħar u n-nixxiegħat iż-żgħar li jagħtu kollha għal Wied il-Għasel ma jkunx hemm ilma tad-drenaġġ.

Irridu nkunu ċerti wkoll li l-ħitan tas-sejjiegħ inżommuhom fi stat tajjeb ħalli b'hekk ma jkollniex il-ħamrija li taħrab bil-konsegwenza li din tispiċċa fil- qiegħ tal-widien u jerġgħu jibdew jikbru s-siġar.

Ovvjament ħaġa bħal din tibdillek l-ekoloġija, l-idroloġija u s-sistema kollha.

Għalhekk irridu neliminaw it-telf tal-ħamrija.

Ovvjament punt importanti ieħor min-naħa ta' l-agrikoltura huwa li permezz ta' good agriculture practice ikollna sistema fejn l-użu tal-bexx ikun kontrollat u mrażżan għax kif jistgħu jgħidu l-esperti min-naħa tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-llma l-użu tal-bexx eċċessiv jista' jimmarka l-ilma fl-aquifer.

Dawn huma affarijiet li rridu nieħdu ħsiebhom biex neliminaw l-imbarazz.

Huwa mportanti li nibdew nieħdu ħsieb is-cycle kollu ta' l-ilma b'mod ħolistiku.

Għal dan l-iskop id-dipartiment tal-biedja u l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qegħdin jaħdmu flimkien fuq dan l-aspett biex ikollna l-għodda leġislattiva għal dan ix-xogħol pero' għall-ewwel darba fl- istorja ta' pajjiżna l-gvern diġà pprepara pjan ta' żvilupp rurali.

Fil- fatt wieħed mit-targets tiegħu se jkun il-ġbir ta' l-ilma tax-xita u l- programm diġà ġie mfassal.

Għandna l-ewwel programm ta' żvilupp rurali għas-sena 2004, 2005 u 2006 li se jiswa għexieren ta' miljuni ta' Euros.

Din l-għajnuna finanzjarja se tiġi mgħoddija lill-bdiewa ħalli dawn jieħdu ħsieb li jkollhom il-ġibjuni fejn jiġbru l-ilma tax-xita ̧ kif kienu jagħmlu missirijietna.

Irridu noqogħdu attenti li dan l-programm jimxi kif inhu ppjanat biex neliminaw l-ippumpjar bla rażan ta' l-ilma tal-gvern.

Kif jaf kulħadd – dan mhuwiex xi sigriet - hawn ħafna nies li jagħmlu l-ispiera u jtellgħu l- ilma.

Il-biedja trid l-ilma għax mingħajr ilma m'għandekx agrikoltura pero' rridu noqogħdu attenti li ma ntellgħux bla rażan imma kollox ikun ikkontrollat.

Irridu noqogħdu attenti wkoll li ma nikkontaminawx l-aquifer.

Jekk ma noqogħdux attenti mill-ammonti ta' pestiċidi li nużaw u minn sorsi tad- drenaġġ nistgħu, Allaħares qatt, nikkontaminaw l-ilma u mhux il-Prim Ministru ̧ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u jien biss se nbatu imma se jbati l- poplu kollu għax dak l-ilma ma jibqax tajjeb għax-xorb.

Sal-lum nikkalkolaw li l-ilma li jintuża għas-settur agrikolu jiswa lill-pajjiż madwar Lm3 miljun jew Lm5 miljun fis-sena għax irridu ngħaddu mill-proċess tar-reverse osmosis.

Jekk ma neħdux ħsieb dan l-ilma li s-sena l-oħra tellajna 47% għall-użu personali tagħna ma nkunux nistgħu ntellgħuh għax ikun kontaminat.

Ovvjament dak l-ilma rridu nipproduċuh mir-reverse osmosis plants bi spiża għolja li tissarraf f'taxxi oħrajn għall-poplu.

Dan kollu qed ngħidu biex nagħti stampa ċara ta' l-affarijiet pero' jien konvint li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qed tipprovdi servizz effiċjenti.

Dan jirriżulta wkoll mill-figura Nru. 2 li hemm f'paġna 1 tar- rapport water quality and quantity.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Hawn aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, jien nixtieq norbot ftit mad- diskors li għadu kif għamel il-Ministru Ninu Zammit.

Fil-fatt il-viżjoni li għandu jkollha l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mhuwiex biss li timmaniġġja l-potable water tagħna imma li tkun responsabbli mit-tipi kollha ta' ilma li għandna fil-pajjiż.

Effettivament bejn l-1996 u l-1998 kienet tressqet legal notice f'dan il- parlament li permezz tagħha l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma saret responsabbli kemm għat-treated affluent, jiġifieri għall-ilma li nipproduċu permezz tat-trattament tad-drenaġġ ̧ kif ukoll għall-istorm water.

Pero' bejn dan u l-verità hemm differenza kbira ħafna.

Qabel ma nibda nixtieq ngħid li fid-diskors tiegħi jista' jagħti l-kas li nidħol fuq ir-responsabbiltajiet li għandha l-Malta resources authority għar-raġuni li matul is-sena li għaddiet il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma kellha r-responsabbiltajiet li issa għaddew għand din l-awtorità.

Pero' ħalli nerġa' lura għal dak li kont qed ngħid.

L-Onor.

Ninu Zammit tkellem dwar it-tipi differenti ta' ilma li għandna u beda jitkellem fuq il-ground water.

Il-ground water huwa ilma tal-pjan li ntellgħu mill- blat sabiex inkunu nistgħu nużawh għax-xorb.

Dan qal li għandna bżonn noqgħodu attenti ħalli ma nagħmlulux ħsara.

Hekk hu fil-fatt imma fl- opinjoni tiegħi, l-akbar theddida li għandu l-ilma tal-pjan mhijiex ġejja biss mill-fertilizer jew min-nixxiegħat ta' drenaġġ li jista' jkun hemm fil- fosos ta' l-irziezet.

L-akbar theddida li għandu l-ilma tal-pjan hija l- overextraction u l-private boreholes.

Din mhijiex xi ħaġa ta' issa imma hija xi ħaġa li kienet hemm minn dejjem u fil-fatt kien gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 li konxju minn din il-problema kien nieda skema li permezz tagħha kulmin kellu borehole privata kellu jirreġistraha.

Ma jfissirx li għax wieħed jirreġistraha jkollu l-permess għaliha, ħalli niftehmu, imma għallinqas ikollna idea kemm hawn boreholes privati fil- pajjiż.

Il-follow-up li kellu jsir fuq dik ir-reġistrazzjoni kellu jkun jsir moniteraġġ ta' x'qiegħed jittella' minn dawn il-boreholes.

Inutli tkun taf li għandek 6,000 jew 7,000 borehole privata jekk ma tkunx taf x'inhu jittella' minnhom.

Għalhekk huwa mportanti ħafna li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma tagħmel eżerċizzju fejn tagħmel metering ta' l-ilma li jkun qed jittella' mill-boreholes privati.

Jien mhux qed ngħid li għandu jkun hemm xi charge fuq min qed itella' dan l-ilma, xejn minn dan, imma huwa fl-interess tal-korporazzjoni li jekk irridu nkunu nafu x'qed jiġri mill-ilma tal-pjan ̧ hemm bżonn li nimmoniterjawh.

Ma rridux ninsew li mill- aquifer qed jittella' ammont esaġerat ta' ilma aktar u aktar f'dawn l-aħħar sentejn meta pajjiżna kien milqut min-nixfa għax kellna problemi kbar ta' nuqqas ta' ilma tax-xita.

Peress li ħafna mill-bdiewa ma kellhomx sors ieħor ta' l-ilma spiċċaw jagħmlu l-boreholes.

Jien ma nagħtihomx tort li dawn ipprovaw isibu sors alternattiv għall-biedja u Allaħares m'għamlux hekk għax kieku ma pproduċew xejn.

Allura f'dawn is-sentejn li għaddew dawn żgur li tellgħu ħafna u ħafna ilma minn dawn il-boreholes, ħafna aktar minn kemm kien jittella' erba' snin ilu meta kellna snin ta' rainfall normali.

Issa hawn xi ħadd mill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma jew inkella l-ministru, bl-esperti tiegħu, li jgħidli kemm ittella' ilma mill-private boreholes fis-sena li għaddiet jew matul din is-sena?

Jien ċert li dan ħadd ma jista' jgħiduli imma bħalma qal tajjeb l-Onor.

Ninu Zammit dan l-ilma jqum ħafna flus lill-pajjiż.

Sur President ̧ x'jiġri meta ntellgħu ħafna ilma mill-boreholes aktar milli suppost?

Irridu niftakru li l-ilma li nużaw għax-xorb li hemm fl-aquifer qed iserraħ fuq is-sea water għax għandu densità inqas.

Issa meta inti tiġbed l-ilma ħelu u ttella' aktar milli suppost tispiċċa ttella' wkoll ilma mielaħ jew brackish water.

Jekk bidwi jsaqqi bil-brackish water jiġri li l-melħ fil-ħamrija se jkollu effett kumulattiv u bil-mod il-mod jeqred ukoll il-ħamrija u huwa hawnhekk fejn jien nakkuża lill-gvern.

Għalhekk huwa mportanti li l-gvern jagħmel kampanja mal-bdiewa u jispjegalhom x'ikunu qed jagħmlu meta dawn itellgħu ilma mill-pjan bla rażan u jsaqqu bih.

Effettivament dawn qegħdin jaħarqu l-ħamrija u dan jiġri aktar u aktar meta inti jkollok snin bħalma kellek f'dawn l-aħħar sentejn fejn ma kellniex xita.

Inti l-melħ se jibqa' fil-ħamrija għax x'ħin tagħmel ix- xita forsi b'xi mod dan il-melħ se jiddisolvi ruħu u jinżel 'l isfel jerġa' imma meta ma tagħmilx xita se jibqa' fil-ħamrija.

Imbagħad x'se tagħmel mill-ħamrija kollha melħ?

Tispiċċa l-ħamrija.

Jiġifieri aħna jekk mhux se noqogħdu attenti, u hawnhekk fejn allura l-ministeru għall-agrikoltura kellu jieħu ħsieb, hemm bżonn li ngħidulhom lill-bdiewa x'qed jagħmlu dawn meta huma qed isaqqu b'ċertu ammont esaġerat ta' ilma li jtellgħu mill- boreholes.

Issa mbagħad għandek users oħrajn li jtellgħu ilma mill-boreholes li, fl- opinjoni tiegħi ̧ m'għandhomx il-bżonn li għandhom il-bdiewa.

Per eżempju, għandek il-batching plants tal-konkos.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi lill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma biex tgħidilna kemm il-batching plants li għandna Malta jikkonsmaw ilma meta tqabbel l-ammont ta' konkos li jipproduċu.

Wieħed isib li dawn iħallsu ammont minimu għax dawn jagħmlu borehole u jtellgħu l-ilma minn hemmhekk.

U allura jien nistaqsi: Għandna nippermettu li jkollna l-impjanti tal-konkos li jtellgħu l-ilma mill-boreholes?

Aħna niftakruh il-każ meta xi erba' jew ħames snin ̧ fi żmien l-amministrazzjoni Laburista ̧ xi ħadd li jtella' ilma mill-borehole għall-impjant tal-konkos waħlitlu l-pompa u biex ma jħallix il-pompa mwaħħla waddab iż-żejt maħruq bil-konsegwenza li niġġes waħda mill- gallaries ta' Kandja.

Jekk ma noqogħdux attenti jista' jkun hemm ir-riskju ta' tniġġis.

Issa f'dan il-każ partikolari jiddispjaċini ngħid li l-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma ma ħadet l-ebda azzjoni kontra l-individwu jew inkella jekk ħadet kienet azzjoni li ̧ fl-opinjoni tiegħi, hija żgħira wisq meta tqis il-ħsara għamel u r-riskji li kien hemm.

Immaġina kieku f'dan l- inċident partikolari ma kienx hemm persuna li ndunat x'ġara u dan l-ilma ġie ppumpjat fir-reservoirs u mgħoddi lin-nies biż-żejt maħruq b'kollox!

Ara x'kien jinqala' fil-pajjiż!

Ma ġarax hekk għax b'kumbinazzjoni kien hemm grupp ta' tfal ta' l-iskola qegħdin fuq żjara edukattiva f'Ta' Kandja u min kien qed jurihom il-post ra t-tniġġis taż-żejt fl-ilma.

Jidhirli li każ bħal dan missna ħadnih aktar bis-serjetà milli fil-fatt ħadnih.

Fil-fatt minn mistoqsijiet parlamentari li jien għamilt f'dawn l-aħħar ġimgħat u xhur jirriżulta li ma sar xejn kontra l-individwu li kien instab ħati mill-qorti li wettaq dan l-att.

Jien naħseb li kellha ssir kawża għad-danni kontra l-individwu.

Dan l-individwu ma tantx nafu pero' nżertajt naf il-każ kif inhu.

Jien mhux qed nitkellem kontra tieħu partikolari imma m'għandniex nippermettu li jiġru dawn l-affarijiet.

Biex dawn l-affarijiet ma jsirux irridu nagħtu eżempju.

Imbagħad agħar minn hekk għandek users oħrajn li jtellgħu l-ilma mill- boreholes ̧ jeħduh fil-bowser u jbigħuh.

Per eżempju ̧ wieħed li jkollu pool jista' jċempel lil xi ħadd bil-bowser biex jimlielu l-pool bl-ilma li jkun tella' mill-borehole!

Hekk tajjeb!

Mela għandna nies li jtellgħu l-ilma li huwa riżors ta' entità nazzjonali u jbigħuh.

Allura jien nistaqsi: X'kontroll qed tagħmel il-Kkrporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma fuq dan it- tip ta' abbuż?

Gvern Laburista kien ħa ħsieb jibda jindirizzahom dawn il- problemi.

Fost affarijiet oħrajn kien daħħal sistema ta' reġistrar tal- bowsers ħalli għallinqas ikollu idea min huma l-operaturi f'dan il-qasam pero' għalkemm il-legal notice għadha hemm ma nafx kemm tiġi osservata.

U jien nistaqsi lill-uffiċjali nkarigati minn dan il-qasam: Kemm tressqu nies jew inqabdu nies mill-pulizija li ġew imħarrka għax kellhom water bowser mingħajr liċenzja jew bla permess tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

Jien ngħidlek li ħadd probabbilment.

Għax mhux qed jiġu nforzati l- liġijiet!

Sur President, inkunu qed naħlu l-ħin ta' xulxin meta niġu f'dan il-parlament u noqogħdu ngħidu kemm hu importanti li nibżgħu għall-ilma tal- pjan, imma mbagħad on the ground m'aħna qed nagħmlu xejn biex inwettqu dak li ngħidu.

F'din il-Kamra nitkellmu wkoll fuq l-iżvilupp sostenibbli fil-qasam ta' l- ilma.

Imma fejn hu l-iżvilupp sostenibbli f'dan il-qasam meta qed nippermettu dawn l-abbużi kollha fuq l-aquifer tagħna?

Nistgħu verament ngħidu li f'dan il-pajjiż għandna żvilupp sostenibbli fil-qasam ta' l- ilma, meta fl-uniku riżors ta' ilma naturali li għandna f'pajjiżna, li huwa l-aquifer, qed nippermettu din it-tip ta' exploitation abbużiva?

La qed nikkontrollawha, la qed nagħmlu monitoring, kulħadd jagħmel li jrid!

Din mhijiex serjetà.

Jekk irridu nkunu serji għandna nagħmlu l-affarijiet b'ċertu mod.

Ir-regolamenti qegħdin hemm biex jiġu nforzati u jekk m'għandniex biex ninforzawhom nagħmlu l-istrutturi biex ninforzawhom.

Aktar kmieni għedt li parti mid-diskors tiegħi forsi għandu jmur fuq il-Malta resources authority, għax parti minn dan ix-xogħol mhuwiex fl-ambitu totali tal-WSC għalkemm kien matul is-sena li għaddiet jew parti minnha.

Imma jeħtieġ nagħmlu xi ħaġa dwar dan.

Il-Ministru Ninu Zammit tkellem dwar l-importanza li jitnaddfu l-widien.

Imma matul dawn l-erba' snin li għaddew liema wied f'Malta tnaddaf?

Liema wieħed?

Safejn naf jien l-ebda wieħed ma ġie mnaddaf.

Saru tentattivi ta' ftit ta' għexiren ta' metri f'xi widien u daqshekk.

X'inhi r-raġuni għaliex ma jitnaddfux il-widien?

Ir-raġuni hija li t-tindif tal-widien hija waħda minn dawk ix-xogħlijiet li jaqgħu f'idejn ħafna dipartimenti taħt ministeri differenti u jispiċċa ma jagħmilha ħadd.

Din hi r-raġuni.

Għalhekk aħna ridna li fejn jidħol l-ilma r-responsabbiltà kollha tkun f'idejn il-WSC.

Bħalma jgħidu the buck stops there.

Ma jistax ikun noqogħdu nwaħħlu f'dak u fl-ieħor, għax suppost jagħmlu d-dipartiment ta' l- agrikoltura, jew suppost jagħmlu d-dipartiment għall-infrastruttura jew ta' l-ambjent, u jispiċċa ma jagħmilha ħadd.

Imbagħad il-ministru jiġi jikkritika lill-Onor.

Noel Farrugia li kull meta jitkellem isemmi li meta aħna konna fil-gvern kien tnaddaf Wied il-Qlejgħa.

Mhux tajjeb!

Intom x'naddaftu?

Ma naddaftu xejn!

L-Onor.

Zammit qal li ma jaqbilx li jintużaw il-gabbjuni biex isiru ħitan ta' l-ilqugħ.

Skużi, ma tafx x'qed tgħid, lanqas teknikament ma taf x'qed tgħid!

Il-gabbjuni huma xibka tal-ħadid irqiqa li fiha jpoġġu l-ġebel u l- materjal u jitpoġġew mal-ħajt bl-iskop li bil-mod il-mod jikber il-ħaxix minn dawn il-gabjuni.

Il-ministru qal li x-xibka tispiċċa bl-ilma.

Dażgur, dak hu l-iskop tal-gabbjuni, li finalment tispiċċa x-xibka u jibqa' biss il-ħajt tal-ġebel!

Għalhekk ma naqblux fuqhom il-gabbjuni!

Il-Ministru Ninu Zammit lanqas huwa korrett meta jgħid li dejjem insemmu Wied il-Qlejgħa għax naddafna ħafna widien oħrajn.

F'dawk it-22 xahar li għamilna fil-gvern tnaddaf Wied is-Sewda u tgħidx kemm ħareġ materjal minnu.

Dak kien wied importanti għaliex hemm pumping station fit-tarf ta' dan il-wied.

Il-Ministru Zammit qal ukoll li kien hemm xi ħadd bravu li ta t-tarmak fil-parti ta' Wied is-Sewda li tgħaddi minn ġo Hal Qormi.

M'hemmx għalfejn immorru 'l bogħod biex inkunu nafu min hu dan il-bravu li taha t-tarmak.

Qiegħed fuq dik in-naħa bħalissa, il-Ministru tal-Finanzi, għax minnu kienet ġejja l-idea li jingħata t-tarmak fil-parti ta' Wied is- Sewda li tgħaddi minn Hal Qormi.

Jiġifieri jista' jistaqsi lilu għaliex għamel hekk.

Il-verità hija li għandna bżonn nieħdu ħsieb il-widien, imma mhux bil- paroli.

Li kieku ngħiduhom bil-paroli biss f'dan ir-rapport ukoll mhux biżżejjed, imma f'dan ir-rapport li għandna quddiemna lanqas biss ngħidu li hemm bżonn li nipproteġu bis-serjetà l-ilma tal-pjan u qed inħejju pjan ta' azzjoni kif dan nistgħu nipproteġuh.

Niġi għall-ilma tar-reverse osmosis.

L-Onor.

Zammit qal li minkejja li huma kienu kkritikati li se joħolqu over capacity, instab li kellhom raġun għax dan is-sajf intużaw ir-reverse osmosis plants kollha.

Imma l-Onor.

Zammit qed jinsa li minn meta saru l-impjanti tar-reverse osmosis sal-lum ġew żarmati żewġ impjanti, ta' Tigne' u tal-Marsa, u xorta għad għandna l- over capacity.

Allura kienet f'postha l-kritika li kienet issir dakinhar li għandna over capacity, jekk issa qed ngħaddu b'dawn li għandna u xorta għandna l-over capacity wara li żżarmaw żewġ impjanti.

Irrid infakkar li lejn l-aħħar tal-leġislatura Nazzjonalista, fl-1996 kien sar dibattitu kbir fin-naħa t'isfel ta' Malta għax dawn riedu jibnu impjant f'Żonqor Point, Marsascala.

Niftakru l-kitba fil-gazzetti għax ħadd ma riedu r-reverse osmosis plant f'Żonqor Point għax jagħmel il-ħsejjes, bħalma kien jagħmel ta' Pembroke.

Jiġifieri mhux talli kellna over capacity, kieku kien għall-gvern Nazzjonaslita fl-1996 kieku nbena mpjant ieħor tar-reverse osmosis f'Marsascala.

Wara li tela' gvern Laburista qatt ma ssemma aktar hawnhekk.

Għalfejn kellna bżonn nagħmlu mpjant ieħor jekk verament kellna din l-over capacity kollha?

Għalfejn għandna bżonn nonfqu dawn il-miljuni kollha?

Jien nista' naħseb għalfejn.

Imma mbagħad naraw!

Jiġifieri, kif qal il-Ministru Zammit, veru għandna over capacity, u kieku kien għall-gvern Nazzjonalista kien ikollna ħafna iktar.

Il-problema ta' over capacity mhux hemm qiegħda - j'Alla jkollna over capacity għax veru jkollna bżonnha kultant - imma l- problema hija jekk dak l-ilma li qed nipproduċu mill-impjanti tar-reverse osmosis hux qiegħed jasal fejn għandu jasal, fid-djar tan-nies.

Aħna niftakru xi problema kbira kien hemm fl-inħawi ta' San Ġiljan fis-sajf li għadda għal ħafna jiem wara xulxin.

Minkejja li hemm l-impjant ta' Pembroke, prattikament qiegħed San Ġiljan, f'San Ġiljan ma kellhomx ilma.

Għaliex?

Għax illum il-problema m'għadhiex il-produzzjoni ta' l-ilma.

Illum kapaċi nipproduċu l-ilma bl-impjanti li għandna u bl-ilma li ntellgħu mill-pjan.

Il-problema qiegħda fid-distribuzzjoni u din mhux illum bdiet, imma ilha għal ħafna snin.

Tant ilha s-snin li gvern Nazzjonalista fl-1996 kien diġà qed jaħseb biex jibni reservoir ix-Xwieki, limiti tan-Naxxar, biex ikun jista' jaqdi l-low lying areas li hemm f'San Ġwann, Tas-Sliema, San Ġiljan, Pembroke u dawk in-naħat.

Wara l-1996 il-gvern Laburista baqa' miexi fuq l-istess pjan ta' gvern Nazzjonalista.

Jiġifieri ġiet esproprjata l-art u saret l-applikazzjoni għall-permessi tal-planning authority.

Inbidel il-gvern fl-1998 u waqaf kollox.

Dak huwa impjant mill-aktar importanti l-ewwelnett għax huwa impjant li qed jipprovdi l-provvista ta' l-ilma f'area fejn hemm l-aktar konċentrazzjoni ta' tourist beds li hawn f'Malta, l-area ta' San Ġiljan, Tas-Sliema u Paceville.

Jiġifieri hemmhekk trid tillimita l-water cuts kemm jista' jkun.

It-tieni nett huwa importanti għall-pajjiż li jkollok ċertu ammont ta' riserva ta' ilma.

Ma jistax ikun li kull darba li jiqaflek impjant ta' reverse osmosis ikollok nofs Malta bla ilma.

Kif jista' jkun dan?

Għalfejn għandek l-impjanti tar-reverse osmosis jekk ħsara f'impjant wieħed qed twaqqaflek il-provvista ta' l-ilma f'nofs Malta.

Ma tagħmilx sens.

Għaldaqstant is-soluzzjoni għal dan kollu - u aħna konna qegħdin naħdmu fuqha - hija li jkollna ġibjuni ta' ċertu kobor f'areas li huma fed minn reverse osmosis plants differenti.

Dawn il-ġibjuni jkunu mqabbdin b'mains ma' xulxin u f'każ li jkun hemm xi ħsarat fir-reverse osmosis plant ta' Pembroke, per eżempju, tkun tista' tippompja mill-ġibjun ta' Ta' Qali għan- naħa ta' Pembroke, through il-ġibjun li kellu jsir ix-Xwieki.

Imma biex din l-iskema tkun tista' titħaddem hemm bżonn li jkun hemm il-ġibjun fix- Xwieki.

Inkella mhux se taħdem din is-sistema.

Iċ-chairman tal- korporazzjoni, il-perit Falzon, qal li dan il-ġibjun iqum ħafna flus.

Veru li jqum ħafna flus dan il-ġibjun, imma għax iqum ħafna flus ma nagħmluh qatt?

Dan ilu ppjanat mill-1996, fl-1998 nbidel il-gvern u issa qegħdin fis-sena 2002 u għadu ma sarx.

Hemm bżonn naraw kif se niffinanzjaw dan il- ġibjun tax-Xwieki jekk ma rridux li jkollna l-problema tas-sena li għaddiet.

Jekk aħna rridu ntejbu d-distribuzzjoni hemm bżonn li dan il- ġibjun jinbena.

Sur President, hemm tipi oħrajn ta' ilma li ma jissemmew xejn hawnhekk.

Għaliex?

Għax minkejja li l-liġi tagħti r-responsabbilta` u l-management tagħhom lill-WSC, effettivament din mhux qed tagħti kas tar-responsabbilta` li għandha.

Nibda billi nsemmi l-istorm water.

Hawn għandna tgerfixa sħiħa f'dan il-pajjiż.

Min hu responsabbli għall-istorm water, id-dipartiment tat-toroq li suppost qed jibni l-culverts, id-dipartiment tax-xogħlijiet li suppost inaddaf il-culverts, id-dipartiment ta' l-agrikoltura jew il-WSC?

Bil-liġi u skond il-legal notice li hemm il-WSC suppost hija responsabbli għall-management ta' dan it-tip ta' ilma.

Il-gvern Laburista ta` bejn l- 1996 u l-1998 kien għadda din ir-responsabbilta` lill-WSC u kien ta wkoll l- fakulta` li tagħmel pjan biex tara kif se timmaniġġja dan l-ilma, fis-sens kif se jinqabad, kif se jiġi maħżun u kif se jintuża dan l-ilma.

Fl-1998 inbidel il-gvern, ma nafx għalfejn tkeċċa l-konsulent li ġie mqabbad – dan żgur ma kienx xi appointment politiku u l-istorm water master plan twaqqaf.

Meta nistaqsu x'qed isir dwar dan jgħidulna li qed jippreparaw studju li daqaa jgħidulna li se jissottomettuh lit-Taljani u daqqa jgħidulna li se jissottomettuh lill-European Union għall-funding.

Imma issa għaddew erba` snin u għadu ma sar xejn.

Sadanittant meta tagħmel ix-xita, bħal meta għamlet ftit tal-jiem ilu, l-ilma jgħarraq lin-nies u wara jibqa` sejjer l- baħar.

Dik hi l-istorja u m'hu qed nieħdu xejn minn dan l-ilma.

Sur President, imbagħad xi ngħidu għal-konfużjoni sħiħa li hawn dwar fuq min taqa` r-responsabblita` tal-ġibjuni li għandna fit-toroq ta` l-irħula tagħna.

Min hu responsabbli għalihom?

Il-manutenzjoni tagħhom suppost jagħmilha l-kunsill lokali, pero` l-ilma jintuża mid-dipartiment ta` l- agrikoltura.

Ħafna mill-kunsilli lokali jgħidulek: Mela aħna se nieħdu ħsieb il-ġibjuni biex imbagħad l-ilma jieħdu d-dipartiment ta' l- agrikoltura u jekk ikollna bżonn l-ilma aħna rridu nitolbuh il-permess, u dan il-permess lanqas jagħtihulna?

Allura nispiċċaw li l-ġibjuni li għandna fil-lokalitajiet ħadd ma jieħu ħsiebhom.

Għaliex?

Għax din supopst hija responsabbilta` tal-kunsilli, imma peress li dawn m'hu qed jieħdu xejn ma jagħtux kashom, u ta' l-agrikoltura jmorru biss biex ibattlu l-ġibjuni.

Din it-tgerfixa li għandna.

Ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk f'dan il- pajjiż, ħadd m'hu responsabbli għal xejn.

Jien nippretendi li jekk il- kunsilli lokali huma responsabbli għat-tindif u l-manutenzjoni tal-culverts u l-ġibjuni li hemm fil-lokalita` tagħhom, għallinqas dawn għandu jkollhom id-dritt li jużaw dak l-ilma meta jkollhom bżonn.

Il-kunsilli lokali jagħmlu kuntratti ma` kuntratturi privati biex isaqqu l-ġonna li hemm fil- lokalita` tagħhom u l-kuntratturi jiċċarġjawhom ta' l-ilma għax l-ilma li hemm fil-ġibjuni tal-lokalita` tagħhom ma jistgħux itellgħuh.

Dan jagħmel sens li jkollok l-ilma tiegħek u biex issaqqi l-ġonna jkollok tixtrih mingħand il-kuntrattur?!

Mhux ta' b'xejn il-kunsilli lokali ma jagħtux kas ta' l-infrastruttura li għandhom għall-ilqugħ ta' l-istorm water fir-raħal tagħhom!

X'se nagħmlu biex insolvuha din?

Se nindirizzawha din is- sitwazzjoni?

Dan biex nuri kif il-istorm water master plan ġie abbandunat għal kollox.

Sur President, il-Ministru Zammit tkellem fuq Wied il-Għasel, u tkellem tajjeb għax qal Wied il-Għasel huwa wied li jieħu ħafna ilma fih u għandu ħafna gallaries li jiġu minn kullimkien u nieħdu l-ilma tax-xorb minnu, eċċ., eċċ. Jaf il-Ministru li l-ilma tat-triq ta' Burmarrad li huwa ilma kontaminat biż-żjut, bit-trab u ma nafx biex se jispiċċa f'Wied il-Għasel?

Il-Ministru qal li għandhom proġett biex inaddfu Wied il-Għasel peress li għandu l-gallaries - ma nafx meta se jnaddfuh imma hekk qal – ħalli jkun jista' jidħol l-ilma fl-aquifer u nixorbu minnu.

Se nixorbu ilma tajjeb jekk se nibqgħu nwaddbu l-ilma tat-triq ta' Burmarrad ġo dan l-wied!

Kif inhi ġejja s-sistema tad-drainage li qed tinħadem fit-triq ta' Burmarrad f'Wied il-Għasel se jmur kollox.

Jagħmel sens dan?

Din it-tip ta' kordinazzjoni li għandu jkollna f'pajjiżna?

Nafu x'qed nagħmlu?

Jien jidhirli li ma nafux x'qed nagħmlu.

Sur President, mela l-ilma li jkun ġej minn Had-Dingli jibqa` nieżel mir- Rabat għal Mosta u jispiċċa Burmarrad.

U minn Burmarrad fejn imur l-ilma?

Ma jmur imkien għaliex fejn għandek il-fetħa tal-wied għal ġol-baħar ġie reklamat mill-bdiewa, għamluh għelieqi.

Tant hu hekk li kull min jgħaddi wara xita kbira minn Burmarrad jara għelieqi sħaħ mgħerrqin.

Għaliex?

Għax il-bdiewa qabdu u b'mod illegali rreklamaw il-wied.

Min qed jieħu ħsieb li dawn l-affarijiet ma jiġrux?

Ħalli ngħidlek x'inhu jiġri llum f'Wied Inċita ġewwa Ħ'Attard quddiem Mount Carmel Hospital.

Hemm xi bravu li tefa` l-ġebel ġol-wied, eżatt wara l-vilel, u qed jibni l-wied minn fejn jgħaddi l-ilma.

Jekk nippermettuh, dan se jgħerreq Ħ'Attard kollu, apparti postijiet oħrajn.

Imma dan x'ġenn hu?

Fejn qed isir il-kontroll?

Fejn huma tal-MEPA biex jaraw li dawn l-abbużi ma jsirux?

Dawn qegħdin hemmhekk biex ma jħallux dawn l-abbużi jiġru.

Mela sewwa għandna l-bdiewa jgħalqu l- widien fejn jidhrilhom huma u issa għandna n-nies jibnu ġol-widien.

Imbagħad niġu hawnhekk nitkellmu kemm huma sagrosanti l-widien u ma nistgħux nħallu żviluppi fil-widien u għandna lil kulħadd jagħmel li jrid.

Ħadd ma jikkontrolla xejn, ħadd ma jinforza xejn u l-abbużi għaddejjin.

Dik hi l-istorja.

Sur President, f'dan id-dokument kif qed ngħid ma jissemma xejn fuq l- istorm water u ma jissemma xejn ukoll dwar it-treated affluent, l-ilma li aħna nġibu mit-trattament tad-drenaġġ.

Issa jekk hawn sors ta' ilma importanti għal pajjiżna huwa proprju l-ilma mit-trattament tad-drenaġġ.

Għaliex?

Għax l-ilma li hemm fid-drenaġġ huwa kollu ilma li kien tajjeb għax-xorb u li normalment jintuża fid-djar.

Dan niffalaxxjawh għal ġod- drenaġġ u jibqa` sejjer il-baħar.

Ma tagħmilx sens għaliex dan l-ilma li nużaw għax-xorb jqum ħafna flus biex nipproduċuh.

Mhux sew li nużawh darba u mid-drain jibqa` sejjer għall-baħar.

Jagħmel iktar sens kieku li dan l- ilma naqbduh qabel ma jmur il-baħar qabel u nitrattawh ħalli minnu noħolqu second class water u naraw kif se nutilizzawh.

Imma fuq dan waqajna lura.

Ta` min jgħid li l-gvern Laburista fl-1982 kien bena l-uniku impjant għat- trattament tad-drenaġġ u mbagħad fl-1997 kien kabbru, u minn dakinhar 'l hawn ma sar xejn aktar.

Issa suppost li aħna bħala pajjiż marbutin bil- Barcelona Convention, till the year 2000, li l-ilma kollu tad-drenaġġ li jintefa` fil-baħar għandu jiġi trattat.

Il-Ministru Zammit Dimech kien qalilna li sas-sena 2005 se jagħmel xi impjant, imbagħad qalilna li sas- sena 2007 u issa qed jgħidilna li ġejjin ta' l-EU jagħtuna l-flus u sadanittant kulħadd għaddej xalata jagħmel li jrid u minn dan kollu ma jsir xejn.

Din hi s-sitwazzjoni.

Nistgħu f'dan il-pajjiż nibqgħu sejrin hekk aħna?

Issa apparti minn hekk, il-bdiewa li għandhom ir-raba' f'Ħaż-Żabbar, fis- Xgħajra u ż-Żejtun li jsaqqu minn dan l-ilma tat-trattament tad-drenaġġ qegħdin jgħidu li min-naħa tal-gvern mhux qed isir kontroll biżżejjed fuq il-kwalita` ta' l-ilma li qed jingħataw.

Apparentement is-sistema tat- trattament tad-drenaġġ li qed tintuża, għal xi raġuni, mhux qed tagħti kwalita` ta` ilma tajjeb.

Dan hu li qed jgħidu l-bdiewa ta` dawk l-inħawi.

Allura nistaqsi: X'kontrolli qed isiru fuq l-ilma li joħroġ mill-impjant?

Xi ħadd qed jikkontrolla xi ħaġa?

Xejn, kollox għaddej.

Fejn hi s- serjeta` f'dan il-qasam tant importanti?

Jien għalija l-qasam ta' l-ilma għal pajjiżna huwa wieħed mill-aktar oqsma importanti.

Imma kif qed ngħid, assolutament ħadd m'hu qed jagħti kas ta' xejn.

Jiena qrajtu r-rapport u jiddispjaċini meta naqra ċerti affarijiet.

Għaliex?

Għax iċ-chief executive tal-korporazzjoni għas-servizzi ta` l- ilma, is-Sur Rizzo qalilna hekk: Aħna bħala WSC għamilna d-dover tagħna.

Naqqasna l-ippumpjar ta` l-ilma tal-pjan biex ma jkollniex over extraction u nippretendi li ħaddieħor jagħmel bħalna.

Jiena ngħidlu: Int mhux tippretendi trid, imma ġġiegħelhom.

Inti għandek pożizzjoni u inti responsabbli biex dawn l-affarijiet ma jiġrux u mhux tippretendi li ħaddieħor ma jagħmilhomx.

Trid Tesiġi li dawn l-affarijiet ma jsirux, mhux tippretendi.

Dak jien nippretendi mhux int. Inti trid tesiġihom dawn l- affarijiet.

Meta nara dan it-tip ta' rapport miktub b'dan il-mod, ngħid mhux ta' b'xejn ħadd ma jagħti kas ta' xejn.

Veru li s-Sur Rizzo ilu sena biss bħala chief executive, he is being run into the job u għadu ma jafx il- komplikazzjonijiet li għandu fil-job tiegħu.

Imma lis-Sur Rizzo jiena ngħidlu: Jiena nippretendi li inti tinsisti fuq dawn l-affarijiet għax finalment inti responsabbli għall-qasam ta' l-ilma f'pajjiżna.

You are the chief executive officer of the WSC.

Inti trid tara li dak li għamilt inti jiġifieri li naqqast l-ippumpjar, u sewwa għamilt, mhux tagħmlu int biss u tippretendi li ħaddieħor jagħmlu, imma tesiġi li ħaddieħor jiffollowjak.

Sur President, jien kont qed nippretendi li f'dan ir-rapport, wara l- esperjenzi li kellna s-sajf li għadda u li jiena kont tkellimt fuqhom, se nsib li għallinqas qed isir xi tentattiv biex jinbena dak il-ġibjun fix- Xwieki.

M'għandna xejn hawn.

Jiġifieri n-nuqqas li għandna fis-sistema tad- distribuzzjoni se jirrepeti ruħu s-sena d-dieħla.

Imma aħna qatt ma nitgħallmu mill-iżbalji tagħna?

Għandna nuqqas fl-infrastruttura tad- distribuzzjoni, għaddejna minn problema kbira li kien hemm ħafna dibattitu fuqha fis-sajf u se nibqgħu l-istess.

Forsi dak li jkun jgħidlek: Issa ntesa kollox.

Jiena ngħidlek li le għax jekk kellna turisti li ġew Malta u ma sabux ilma ma tantx jinsewha malajr dawk għax mill-ewwel imorru jgħidu lil sħabhom biex ma jiġux Malta għax ma jsibux ilma.

Aħna jista' jkun li nsejna imma dawk ma jinsewx.

Imma allura aħna m'aħniex se nindirizzawha din il-problema, għax hawnhekk m'hawn xejn li juri li din il-problema se tiġi indirizzata?

Dawn huma affarijiet importanti ħafna u għandhom jiġu indirizzati.

Sur President, xtaqt ngħid xi ħaġa fil-qosor ħafna fuq xi figuri oħrajn li għandna f'dan ir-rapport.

Waħda mill-figuri li laqtitni ħafna kienet l- figura dwar l-income tal-WSC.

Jekk inti tara l-figura ssib li l-income ta' din il-korporazzjoni dejjem tiela` 'l fuq u prattikament sploda wara l- 1998.

Dan l-income ġej kollu mis-sale of water.

Tiftakru kemm konna ġejna kkritikati meta konna għollejna t-tariffi ta' l-ilma.

Bdew jgħidu li kulħadd se jispiċċa jfalli.

Lanqas naf x'ma qalux fuqna dakinhar.

Issa jekk inti tara l-figuri ssib li l-income tal-korporazzjoni sploda wara l-1998.

Mela ma naħsibx li kien dovut għat-tariffa li għamel il-gvern Laburista għax l-akbar qabżiet saru s-sena li għaddiet u s-sena ta' qabel.

Mela effettivament, min verament għollihom it-tariffi ta' l-ilma?

It-tariffi ta' l-ilma għollihom dan il-gvern.

Pero` aktar inkwetanti minn hekk hija xi ħaġa li ma tantx issemmiet.

Qed nirriferi għall-problema li jkollha Malta kieku tiġi biex tidħol fl-Unjoni Ewropea għax il-water framework directive ta` l-EU tgħid ċar u tond li aħna jrid ikollna sistema li permezz tagħha nassiguraw l-full recovery cost ta' l-ilma.

Tafu xi tfisser din?

Din tfisser li dak is-subvention li jagħti l-gvern lill-korporazzjoni jrid jispiċċa u l-ilma kollu jrid jiġi mħallas mill-konsumatur.

Issa f'risposta li tani proprju llum qalli l-Ministru qalli li dan mhux se jkun għall- konsumatur domestiku biss imma anke għal dak ta` l-agrikoltura u l- industrija.

Mela l-ilma se jogħla kemm għall-konsumatur tad-dar kif ukoll għall-agrikoltura u l-industrija.

Mela għidulhom lin-nies xi tfisser full cost recovery.

Kif se tagħmluha l-full cost recovery li l-Unjoni Ewropea tridkom tagħmlu bilfors?

Fuq din m'għandkomx deroga.

Jekk Malta tidħol fl- Unjoni Ewropea l-cost ta' l-ilma jrid jitħallas kollu mill-konsumatur.

Issa meta ngħidu cost ma nkunux qed ngħidu għall-production cost biss imma anke l-environmental cost.

Jiġifieri s'issa dejjem tkellimna fuq il-mod fiżiku ta' l-ilma kif tipproduċih u tqassmu, imma din id-direttiva titkellem fuq l- environmental cost ukoll.

(Interruzzjonijiet) Tibżax issa tkellem wara.

Jien noqgħod nisma', qatt ma nterrompejt lil ħadd.

Għandek ta' l-ilma wkoll.

Il-Ministru qed jgħid li qed ngħidha ħażin.

Mhux billi jgħid il- Ministru, deroga fuq din m'hemmx u se jkollna napplikawha.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-verita' d-diskussjonijiet saru, l-ilma huwa xi ħaġa li għandu aspetti soċjali u se nkunu nistgħu nibqgħu nagħtu s-sussidju lill-konsumatur.

Dik hija l-verita` u allura dan kollu li qed jgħid huwa kollu duħħan.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Din qed jgħidha l-Ministru u ma toħroġ mill-ebda dokumentazzjoni ta' l-EU.

Issa jkollu ċans jispjegaha aktar 'il quddiem.

Sur President, irrid nagħlaq billi ngħid li aħna rridu nħarsu lejn l-ilma bħala riżors li rridu nużawh b'mod sostenibbli.

Jiddispjaċini ngħid li s'issa l-korporazzjoni m'hijiex qiegħda tuża l-ilma b'mod sostenibbli.

L- appell tiegħi lill-uffiċjali li hemm fuq il-bankijiet ta` wara hu li hemm bżonn li naħdmu aktar.

Kulħadd irid jaħdem aktar sabiex dan ir-riżors nittrattawh sew għax huwa riżors ħafna importanti għal pajjiżna u jekk mhux se noqogħdu attenti se nispiċċaw li dan ir-riżors, speċjalment l-ilma tal- pjan, neqirduh darba għal dejjem.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Frans Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Sur President, huwa ta` pjaċir għalija li nitkellem fuq dan il-qasam ta' l-ilma.

Wara ġimgħa sħiħa nisma` fuq l-ilma ma pretendejtx li nagħmel ġurnata oħra llum nisma` fuq l-ilma.

Qed ngħid hekk għax fil-fatt għadni ġej mill-konferenza fuq l-ilma bħala dritt fundamentali tal-bniedem.

Sur President, dan huwa riżors nazzjonali li amministrazzjoni wara l-oħra trid tieħu ħsiebu u ma neħdux for granted, u fuq dan żgur li naqblu.

L- ewwelnett l-ilma, bħad-dawl ikun fl-aħbarijiet u fuq l-agenda politika biss meta jkollok in-nuqqas tiegħu.

Meta s-servizz, il-kwalita` u l-kwantita` ta` l-ilma jkunu tajbin ħadd ma jitkellem u jagħmel kummenti.

Pero` llum hija ġurnata li l-Parlament tagħna ċ-ċans li nitkellmu fuq dan is-suġġett.

L-ilma llum mhux qiegħed fuq l-agenda politika tal-pajjiż, mhux qiegħed bħala issue fundamentali għall-ħajja tal-Maltin.

M'għandniex ħin nidħol fl- istorja kollha ta' l-ilma f'pajjiżna, imma nista` ngħid li l-ilma kien issue kruċjali fis-snin tmenin meta kellna policies li kienu short-sighted u policies ta' żmien il-qedem.

Għalkemm irrid ngħid li smajt kummenti validi ħafna min-naħa tal-kelliema ta` l-opożizzjoni l-frame of mind tagħhom għadu kważi l-istess.

Il-partit Nazzjonalista fehem li fl-1997 kellna kemm il-problema tal-quantity kif ukoll tal-quality, din ta` l-aħħar għadha sal-lum, u ma setax jaqbad u jindirizza ż-żewġ affarijiet.

Jekk inti m'għandekx ilma x'idawwar f'sistema ta' pompi li jekk ma jkollokx xi ħaġa għaddejja fiha se tirrendiha għal aktar ħsarat bilfors trid l-ewwel tindirizza l-problema tal-kwantita`.

Anke l-mod tal-produzzjoni li qed issir fil-WSC juri biċ-ċar li l-kwantita' llum qiegħda fil-fatt tonqos għaliex kien hemm żmien fejn kien hemm ammont sostanzjali ta' telf ta' ilma.

Allura kien ċar li kienet tajba l-policy li l-partit Nazzjonalista l-ewwel jimbarka fuq il-produzzjoni.

Jekk ma zzidtx il-kwantita` inti tkun tonqos minn dak li llum fil-fora internazzjonali huwa meqjus bħala dritt fundamentali tal-bniedem.

L-ilma mhux biss huwa l- ħajja ta' l-individwu, tal-pjanti u ta' kull ħaġa ħajja, imma huwa wkoll l- ħajja ta' l-ekonomija tal-pajjiż, speċjalment pajjiżna li huwa mdawwar bil- baħar u huwa semi-arid zone fil-Mediterran bi klima li aktar ma jgħaddi ż- żmien iktar qed issir klima li tixbah lil tad-dezert.

Fil-fatt anke fir- rapport jingħad li f'dawn l-aħħar tliet snin kellna nixfa relattiva u allura dak li jinżel mis-sema qiegħed dejjem jonqos u ovvjament il- kwantita` ta' l-ilma li ġejja minn dan is-sors qiegħda dejjem tonqos.

Dan ukoll juri li jrid ikollok policy li biha jkollok biżżejjed kapaċita` li inti tipproduċi l-ilma.

Sur President, il-kritika li smajt min-naħa l-oħra kienet bażikament li dan ma kienx gvern għaqli.

Il-gvern għaqli huwa bħal tal-bibbja meta kien hemm dawk ix-xebbiet għaqlin u x-xebbiet mhux daqstant għaqlin.

Meta tiġi fi żmien meta trid żżid il-provvista ta' l-ilma trid issib dik il-capacity li għandek bżonn għax wieħed ma jistax ikun jaf kemm se tagħmel xita.

Irridu nagħmlu enfasi anke politikament li huwa dan il-gvern li kien qed jagħraf x'inhuma l-bżonnijiet f'dan il-qasam u dejjem mexa fuq l-esperti tal-WSC.

Jien nieħu gost nisma` ċerta kritika fejn tidħol l-organizzazzjoni u l- kordinament bejn il-kunsilli lokali u l-awtorita'.

Jien naqbel li għandu jkun hemm ħafna iktar kordinament u ħafna iktar accountability u responsabbilta' għax l-ilma m'huwa prerogattiva ta' ħadd.

L-ilma huwa ta' kulħadd.

Nerġa` ngħid, din il-ġimgħa kelli l-opportunita` nisma fuq is- sistemi ta' l-ilma f'pajjiżi totalment differenti minn xulxin.

Kulħadd għandu problema ta' l-ilma fid-dinja, anke pajjiżi li għandhom ħafna xmajjar, lakes u l-muntanji.

Anke dawn għandhom il-problemi tagħhom għax għandhom ħafna pollution.

Is-sistema tagħna hija sistema għalina waħedna.

Hawn nixtieq nagħmel appell lill-poplu Malti kollu u ngħidlu kemm għandna bżonn nħarsu lejn dan ir-riżors bħala riżors nazzjonali, kemm għandna nibżgħu għalih u kemm għandna nedukaw lit-tfal u liż-żgħażagħ tagħna u lil kull min juża l-ilma, għax ilma jista` jkollna biex ninqdew imma nafu li rridu nħallsu prezz għalih.

Illum hemm mezzi effettivi ħafna kif nistgħu nagħmlu użu ħafna aħjar mill-ilma.

Sur President, dan ir-rapport għat-tielet sena konsekuttiva qed juri l-mod kif qed nittrattaw l-ilma.

Ma nistax noqgħod nidħol fid-dettall, imma iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed jiżdiedu t-testijiet fuq affarijiet kimiċi bħalma huma heavy metals u pesticides.

Anke fuq dawk li huma mikrobi li jinstabu fl-ilma, it-testijiet dejjem qegħdin jiżdiedu.

Jekk wieħed iħares lejn l-istudji dwar il-kwalita` ta` l-ilma jara x'avvanzi kbar qegħdin isiru f'dan il-qasam.

Qatt m'hu biżżejjed, pero` wieħed bilfors irid ifaħħar lill-korporazzjoni għall-mod li bih qiegħda timxi f'dan il-qasam.

Dejjem qiegħda ddaħħal aktar testijiet biex ikollna kwalita` ta` ilma aħjar u biex inkunu nafu iktar x'qegħdin nixorbu u x'qegħdin nikkonsmaw.

Sur President, punt importanti li nixtieq nitkellem dwaru huwa l-użu ta' l- ilma għall-biedja.

Huwa importanti li l-ilma tat-tisqija għalkemm ikun second class water ikun ta' kwalita' tajba wkoll għax indirettament dan l- ilma se jiġi fis-sistema tagħna meta aħna nieklu l-prodott li jagħmel il- bidwi u allura s-saħħa tagħna se tkun affettwata.

F'pajjiżna wieħed ma jridx iħares lejn il-kwalita` ta` l-ilma kif iħarsu lejha l-pajjiżi tat- tielet dinja fejn l-ilma ikun kontaminat u huwa l-kawża ta' miljuni ta' mwiet fit-tfal taħt is-sena.

Mhux minn dak l-aspett irridu inħares lejn l- kwalita` ta` l-ilma, imma rridu nħarsu lejn il-fatt li din tista` taffettwa l-mod kif jaħdem il-ġisem tagħna bil-kimiċi li jkun fih għax dan jista` jġib mard tal-kanċer, mard tal-qalb u mard ieħor.

L-ilma huwa persentaġġ għoli ħafna fil-ġisem tagħna.

Tant huwa għoli li kważi jaffettwa kull sistema li għandna f'ġisimna.

Allura rridu bilfors nqiesu li kull investiment li jsir f'dan il-qasam m'huwiex investiment moħli imma huwa investiment fis-saħħa tal-poplu.

Jekk aħna verament nemmnu fis-saħħa tal-poplu u allura ma nħarsux lejn dan il-qasam bħala xi oġġett li faċilment tista' tipprivatizzah jew b'ximod jew ieħor tagħmel użu minnu għal skop kummerċjali.

F'pajjiżi fejn għandek ir-riżors ta` l-ilma f'idejn ħaddieħor, hija issue taħraq ħafna.

Nerġa` ngħid aħna verament indipendenti f'din il-ħaġa għax għadna l-baħar madwarna u għandna s-sistema ta' l- aquifers, u aħna rridu nkunu li nieħdu ħsieb dan ir-riżors tant mportanti.

Jekk verament qegħdin inħarsu lejn is-saħħa tal-poplu jeħtieġ li nkomplu nżidu dawn it-testijiet.

Jiena nemmen li dawn it-testijiet li qegħdin isiru xtaqna nagħmluhom fil-passat imma ma setgħux isiru għax fil-passat lanqas ilma biżżejjed ma kien qed ikollu l-poplu Malti.

Illum qed nitkellmu fuq nitrates u fuq il-chlorides u fuq il-livelli li huma aċċettti mill-Unjoni Ewropea, u jekk aħna nies irridu nimxu ma' dak li huwa stabbilit.

Jiena ma neħux pjaċir li għadna ma lħaqniex ċerti livelli skond kif stabbilit mill-WHO u l-gvern irid ikompli jinvesti biex nilħqu dawn il- livelli.

Huwa importanti li l-gven ma joqgħodx lura millii jinvesti f'dan il-qasam u milli jforni dawk il-bżonnijiet kolha li jinħtieġu biex nipproteġu dan il-wirt li hu marbut ma' l-oqsma kollha tal-ħajja u mas- saħħa li tant qegħdin niddefendu.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li Malta ħadet u qed tieħu sehem f'fora internazzjonali fuq l-ilma bħala dritt fundamentali tal-bniedem u hemm bżonn li jsir kull sforz biex kull persuna fil-pajjiż ikollha ilma biżżejjed għaliha u tkun informata fuq il-kwalita` ta' l-ilma li hi qed tieħu biex vermanet ikollna pajjiż b'saħħtu kif ilkoll nixtiequ.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, kif ġew espressi l-veduti taż-żewġ naħat ħadd ma jista' jaħrab mill-fatt li l-ilma huwa l-ħajja.

Li jinkwetani huwa li f'dan id-dibattitu ħareġ ċar kemm il-gvern għadu lura f'dik li hija viżjoni dwar is-sistema idroloġika f'pajjiżna.

Irrid nifraħ lill-Onor.

Louis Buhagiar u lill-Onor.

Charles Buhagiar, li b'xi mod jew ieħor kien il- bniedem responsabbli mill-ħidma li twettqet mill-gvern preċedenti Laburista f'dan il-qasam, għall-interventi li għamlu.

Għalkemm in-naħa tal-gvern ma tagħtix kashom, għax prattikament kienu interventi li dejjem sostnejnihom matul dawn l-aħħar erba' snin, l-interventi li għamlu sħabi jirrappreżentaw veru d-direzzjoni u l-pass li pajjiżna għandu bżonn jagħmel biex verament jibda jerġa` jirrijabilita l-ħażna ta' l-ilma ġiri.

Din hija xi ħaġa marbuta ma' l-istorja ta' pajjiżna.

Meta ġew il-kavallieri f'Malta kienu sabu li l-unika sors ta' għajxien f'din il-gżira kien jiddependi mill-ħidma li n-nies tal-qedem ipprattikaw f'pajjiżna, jiġifieri l-bini tal-ħitan tas-sejjieħ biex meta tagħmel ix- xita jipproteġu l-ftit ħamrija li kien hawn f'dawk iż-żmenijiet.

Għax l- ilma huwa l-ħajja l-kavallieri raw kif investew f'din il-metodoloġija ta' dak iż-żmien u naturalment kienu fost l-iktar nies li rrijabilitaw il- kampanja ħalli din tibda tagħti l-ħajja u ċ-ċivilta` bdiet ittejjeb il- viżjoni soċjali tagħha.

Sur President, qabel l-Unjoni Ewropea kien hemm il-Ġnus Magħquda u flimkien fasslu metodi kif l-iktar nies intelliġenti jkollhom l- opportunita` li jiltaqgħu flimkien u naturalment jagħtu linji ċari u jagħmlu rakmandazzjonjiet dwar l-żviluppi meħtieġa biex kull pajjiż jaġġorna magħhom ħalli s-sens komun ikun dejjem prattikat.

Il-World Water Council kien u għadu jirrikmanda lil kull gvern biex l-ilma tax-xita ma jaħlihx kif għamel dan il-gvern matul dawn l-erba` snin.

Issa hawn intqal li l-ministru tal-biedja jinsab inkwetat għax jissaddu gaġeġ.

Jien m'għandix tjort jekk inhu nkwetat.

Imma dawn qegħdin hemm u ġew rikmandati minn esperti ta' l-Unjoni Eworpea u mill-aqwa istituzzjonijiet fir-reġjun tal-Mediterran u huma l-iktar metodi sostenibbli fiċ-ċirkostanzi ta' din ix- xorta.

Aħna x'imkien bħaċ-Chadwick Lakes li kien frott ta' dawn l-aħħar 150 sena fil-gżejjer tagħna konna qed nittrattawh b'dak il-mod.

Imbagħad kellna rdumijiet li għandhom rabta storika, bħall-irdumijiet tat-tafal sensittiv ta' l-Imtarfa u ta' l-Imdina li nipproteġu s-soil erosion u ma nħalluhomx ikomplux iċedu bil-konsenturi li fihom ttrattajnihom mod ieħor.

Hemmhekk kien hemm lazz li kien qed iżomm dak it-tafal li b'xi mod jew ieħor kien ġie rijabilitat fiż-żmien u minflok konna se nirranġawh bis- sistema tal-gaġeġ konna se nużaw sistema ta' zkuk biex meta jeġra` jinbena l-ħajt tas-sejjieħ dan ikollu support ħalli ma kull ilma tax-xita li jiġi ma jerġax jinfaqa'.

Allura permezz t'hekk konna qed niddiversifikaw fil- ħiliet tal-ħaddiema tagħna.

Wieħed irid jgħid sew jekk għandek perit u sew jekk m'għandekx, inti trid tifhem ir-responsabbilta` u trid tagħti s-sehem tiegħek għal din ir-responsabbilta.` Aħna, permezz tal-ħaddiema ta' Kalaxlokk, taż-żewġ tarznari u tad-dipartiment ta' l-agrikoltura bdejna nintroduċu dawn is-sistemi biex il-ħaddiema tagħna jidiversifikaw fil- ħiliet tagħhom ħalli fil-pajjiż ikollna ħaddiema mħarrġa mingħajr ħafna daqq tat-trombi.

Aħna għalhekk insemmu Chadwick Lakes, u nieħdu gost li l- ministru ddeċieda li hemmhekk isir ftit embellishment wara erba' snin.

Dan jagħmel tajjeb għar-riabilitazzjoni tal-flora u tal-fawna.

Barra minn hekk wieħed jieħu pjaċir meta jmur f'din il-parti ta' Malta.

Nawgurawlu li jagħtuh il-flus biex ikompli.

Hawnhekk irrid ngħid li ma kellux għalfejn iħalli erba' snin jgħaddu biex jibda din il-ħaġa.

Anke l-Unjoni Ewropea kkritikatna li m'għandniex kapaċita` amminstrattiva f'dak li għandu x'jaqsam ma' żvilupp rurali.

Irrid ngħid li aħna permezz tal-pjan ta' l-urban and rural planning konna ħejjejna numru ta' inizajttivi biex nibnu minn fuq s'isfel f'dan il-qasam kemm mil-lat ta' ħaddiema kif ukoll mil-lat ta' esperti kemm fil-qasam ta' l-ekoloġija kif ukoll fil-qasam tal-ġeoloġija.

Aħna pprovajna li Maltin, Ewropej u Mediterranji jkunu flimkien f'din il-ħaġa.

Fir-revista "Medit", Prospettive e Proposte Mediterranee – Rivista di Economia, Agricoltura e Ambiente - li l-president tagħha ma nafx jekk għadux l-istess imma dak iż- żmien kien il-Prof.

Salvinu Busuttil - Malta ġiet magħrufa bħala l-gżira li qed tagħmel l-ewwel proġett ta' din ix-xorta.

Kif għadu kemm qal sieħbi l- Onor. Francis Agius l-ilma huwa l-ħajja għat-tjur u għall-bhejjem, għan- nies, għat-turisti u għall-pjanti.

L-ebda ħajja ma tibda mingħajr l-ilma u għax irrispettajna s-sens komun konna qlajna mertu għax intqal li dawn huma inizjattivi u l-gvern ta' Malta dak iż-żmien kien ingħata l-prosit.

Ma qalulniex kif qaltilhom l-Unjoni Ewropea li ma kellniex kapaċita` amministrattiva jew ma kellniex pjan għall-iżvilupp rurali.

Il-Prof.

Salvinu Busuttil jidhirli li llum huwa l-ambaxxatur ta' Malta għall- Portugal u għal Franza u qed insemmih biex ma jaħsibx li qed nitkellem fuq xi persuna li konna nafdaw aħna u huma ma jafdawx.

Hawnhekk bilfors ikolli ngħid li hija ħaġa ta' l-iskantament kif il-media tagħna ma tipprovax imqar terfa' responsabbilta` li ġġiegħel lil dan il- gvern jirrealizza kemm huwa gvern skadut, kemm huwa gvern li qed jagħmel ħwejjeġ kontra l-interess nazzjonali.

Kienet l-oppożizzjoni li per eżempju f'dan il-Parlament ġibdet l-attenzjoni li ma kienx biżżejjed li dan il- gvern jaqla' tumakka mill-Unjoni Ewropea li m'għandux kapaċita` amministrattiva f'dak li huwa żvilupp rurali.

Per eżempju jiena ġbidtlu l- attenzjoni li qed isiru ħitan tal-konkors minflok tas-sejjieħ fl-iktar żoni sensittivi.

Hawn qed nirreferi għall-parti fejn hemm it-tafal ta' l-iMtarfa fejn għandek unique scene, fejn jekk jiġu miljun turist dawn kollha jitilgħu hemm biex jaraw l-iMdina.

X'għamlu( Tefgħu blokki tal-konkors li fihom m'hemmx biodiversita`.

F'dawn il-blokki la jgħix il-gremxul, la jgħixu s-sajba sajbona u lanqas jgħaddi l-ilma li jibgħatilna Alla meta tagħmel ix-xita.

Dawn jgħaffġu u jkissru u qisu m'hu qed jiġri xejn.

Meta ġbidt l-attenzjoni lill-Ministru Tonio Borg dwar dan hu qalli - u dan wara erba' snin – li qed jagħmlu esperimenti fuq il-panewijiet tal-konkors.

Qed indaħħku n-nies, u jien għalhekk qed ngħid li l-media għandha tagħmel il- parti tagħha f'dan il-qasam mhux qisu m'hu qed jiġri xejn.

Dan qed jagħmel esperimenti fuq panewijiet tal-konkors f'areas sensittivi ta' din ix-xorta.

Jiena hawnhekk nixtieq nistaqsi lill-Ministru Tonio Borg jekk il-MEPA ġietx konsultata.

Qed nistaqsih għax minn b'risposta għal-mistoqsijiet parlamentari 36363 u 36624 il-Ministru għarrafni li jinsab informat li

"...rigward il-każ ta' Triq Burmarrad, fit-28 ta' Ottubru 2002 inħareġ mill-MEPA ordni ta' waqfien skond l-Att ta' l-Ambjent ta' 2001 fuq id- dipartiment tat-toroq talli ġew imwaqqgħin il-ħitan tas-sejjieħ u minflok ġew mibnija ħitan bil-kantuni.".

L-argument x'inhu( Huwa tajjeb li jsiru rapporti b'mod professjonali imma f'ġieħ is-sewwa s-sens komun jitlob mhux li jkollna presentation tajba ta' rapport, imma li fi gżira bħal tagħna ma jsirux affarijiet ta' din il- kwalita'.

Dan aktar u aktar meta nikkonsidraw li din hija gżira fejn il- biedja u s-sajd huma l-unika riżorsi naturali li għandna u dawn, speċjalment il-biedja, jiddependu daqstant mill-ilma ġieri bħalma tiddependi l-ħajja ta' kuljum tagħna.

Is-sens komun jitlob li l-gvern għandu jipproteġi l-ambjent ħalli Malta tkompli tkun magħrufa ma' l-erbat irjiħat għall-ambjent sabiħ tagħha.

Is-sens komun ma jitlobx li Malta tispiċċa umiljata b'dan il-mod.

Nuża l-kelma umiljata għax aħna ma m'għamilniex biss biss ix-xogħlijiet f'Chadwick Lakes imma konna nagħmlu xogħlijiet fuq numru ta' widien oħra.

Bdejna wkoll inħarrġu ħiliet ġodda f'dak li huwa l-agri-ecological survey.

Il-ħaddiema tad-dipartiment ta' l-agrikoltura flimkien ma' espert - f'dan il-każ il-persuna kienet Lebaniża li kient għamlet course ta' tmien snin fuq din il-prattika ġewwa Foggia fl-Italja – kienu bdew jagħmlu analiżi tal- livelli ta' l-ilma u tal-karatteristiċi tal-ħamrija ħalli jkollna management mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ilma imma wkoll ħalli nindirizzaw il-problema tad-diżertifikazzjoni.

Illum tistħi tmur fil- kampanja.

Ma baqax ħajt tas-sejjieħ, u ħadd ma jagħti kas ta' xejn, l- importanti li nagħmlu koċċ ħitan tal-konkors għax dawk ittellgħu l- kummissjonijiet.

L-aqwa li ħokkli hawn u ħokkli hemm għax l-elezzjoni tasal.

Mr Speaker, permezz ta' l-agri-ecological survey konna qegħdin noħolqu l- istrutturi tanġibbli li jħosshom il-bidwi għax kienu qed jarahom isiru.

B'mod jew ieħor konna qegħdin inrawmu dawn il-ħiliet fost il-ħaddiema tagħna biex il-bidwi jkun jaf li għalkemm għandu drip irrigation, jekk dik ix-xitla tiflaħ żewġ taqtiriiet u tagħtiha tlieta din tmarradha bil-moffa.

Imbagħad ikollok tagħtiha mediċina biex tikkontrolla dik il-moffa u dik il- mediċina tispiċċa f'livelli ta' nitrat jew affairjiet oħra li jaffettwaw l- aquifer.

Aħna konna naħdmu katina u kif qal sieħbi l-Onor.

Buhagiar ma konniex imbeżża' mis-sadid.

(Interruzzjonijiet) Mhux ovvja!

Jekk il-water council jgħid li fi żmien 30 sena dak il-materjal irid jibda jitneħħa.

Meta jibda jitneħħa naturalment fi żmien 30 sena tkun ħadet il-qagħda u s- sistema ta' idroloġija tkun reġgħet ġiet riabilitata allura l-affarijiet ikunu jistgħu jaħdmu waħedhom.

Sur President, irrid ngħid li lili jinkwetani l-fatt li jiġi hawn il- Minsitru Ninu Zammit jitkellem dwar l-istorm cycles u jgħid li għandna storm cycle ta' ħames snin, u għandna storm cycle ta' 10 snin, u għandna storm cycle ta' 15-il sena imbagħad nafu li f'erba' snin m'għamel xejn.

Jiena kont nistenna li jekk hu għandu f'moħħu li jintroduċi sistemi differenti, f'dawn l-erba' snin messu ġab ir-rakkmandazzjonijiet ta' l-esperti li jien nifhem li baqa' f'kuntatt magħhom.

Irrid ngħid ukoll li safejn naf jien il-protokoll li aħna konna rrattifikajna ma' l-istitut agronomiku ta' Bari hemm għadu.

Nifhem li hemm baqa' u għalhekk għandu jiġi u jagħtina statement hawnhekk u jgħid jekk l- istitut agronomiku ta' Bari kienx qed jagħmel xogħlu sewwa meta kien irrikmanda li jsiru dawn il-gabjuni, dawn il-gaġeġ.

Għandu jgħidilna wkoll jekk illum għadhomx se naħdmu fuq din l-istess sistema.

Hekk ikunu kredibbli.

Aħna ma ntroduċejniex din is-sistema hekk, minn jedna pero' l- Ministru minn jeddu ġie hawn u qagħad jgħid li dawn il-gaġeġ jissaddu.

L- esperti jgħidu li dawk jissaddu wara tletin sena u huma liċenzjati bħala l- iktar metodi sostenibbli li jridu jipproteġu l-valangi tal-ħamrija milli jaqgħu.

Dawn huma marbutin flimkien u joffru resistenza mingħajr m'għandna għalfejn nagħmlu l-konkos, mingħajr m'għandna għalfejn nagħmlu l-vireg tal- ħadid u mingħajr m'għandna ntellgħu kontijiet għoljin li mbagħad awtomatikament ma nkunux nistgħu naffordjaw nirriabilitaw l-elementi ekoloġiċi, ġeoloġiċi u idroloġiċi.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lill-Ministru sabiex jagħmel il-winding up.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, nixtieq nibda nagħmel osservazzjoni.

L-ewwelnett jiddispjaċini ngħid li kien hemm daqsxejn miżinterpretazzjoni min-naħa ta' l-oppożizzjoni dwar il-mod kif wieħed jaqra ċ-ċifri.

Dawn huma argumenti li smajnihom fil-passat u sfortunatament għadhom jibqgħu jiġu ripetuti anke llum.

Ħalli naqbad l-ewwel wieħed.

Fl-ewwel paġna tar-rapport annwali hemm li l- produzzjoni ta' l-ilma sa l-1994 jew 1995 baqgħet tiżdied imbagħad naqset.

Minħabba f'hekk iż-żewġ kelliema ta' l-oppożizzjoni qalu li kien hemm over investment fir-reverse osmoses plants u li ma messniex investejna daqshekk fihom.

Jiena nixtieq infakkar, għaliex naħseb li l-Onor.

Membri tan-naħa l- oħra nsew, li tant kien hawn nuqqas ta' ilma li minkejja li l-gvern ta' wara l-1987 investa bil-kbir fir-reverse osmosis plants iktar ma stajniex inlaħħqu mad-domanda.

Fl-istess ħin, kellna problema wkoll għaliex is- sistema tad-distribuzzjoni kienet imtertqa u kien hemm leakages left, right and centre.

Illum l-oppożizzjoni qed tgħidilna li messna l-ewwel sewwejna s-sistema tad- distribuzzjoni imbagħad iddeċiedejna kemm nipproduċu ilma.

Sur President, aħna għamilna t-tnejn, pero' ħadd ma kien jaf dak iż-żmien eżattament id- domanda fejn se tilħaq.

Kien hemm investiment qawwi fil-produzzjoni u kien hemm investiment qawwi fid-distribuzzjoni.

Kien biss fl-1994/1995 li kien hemm turning point, u t-turning point kien li sena wara sena minn dak iż- żmien 'il hawn l-ammont ta' l-ilma li qed jiġi prodott f'pajjiżna fil-fatt qiegħed jonqos minn sena għal sena għaliex konna qed innaqsu l-ħela li ssir minħabba l-leakages li kien hemm fis-sistema.

Dan ma sarx mertu ta' xi gvern preċedenti Laburista, kien mertu tal-gvern Nazzjonalista wara l-1987 li veru ħa bis-serjeta' s-settur ta' l-ilma.

Illum nisimgħu ħafna affarijiet dwar kemm għandna nieħdu ħsieb il-ħitan tas- sejjieħ, kemm għandna ħsieb il-widien, u kemm għandna nieħdu ħsieb il- boreholes, kemm dawk illegali kif ukoll dawk li m'humiex illegali, u kemm jitla' ilma minn dawn.

Nisimgħu ħafna minn sħabna tan-naħa l-oħra jitkellmu fuq dawn l-affarijiet, pero' meta kienu fil-gvern x'għamlu dwarhom?

Jien ngħid li l-ikbar diffikultajiet li nħolqu għal pajjiżna kienu proprju bejn l-1971 u l-1987 meta kien hemm żvilupp bla rażan, meta ma kien hemm ħadd jikkontrolla l-iżvilupp ħlief xi interessi ta' xi wħud li anke kienu f'dan il-parlament.

L-ikbar diffikultajiet li nħolqu għal pajjiżna kien meta konna nagħmlu t-toroq bl-amment iduru minn post għall-ieħor u addio l-kampanja u addio l-ħamrija.

Dik hi r-realta', u għadna nsofru sal- lum.

Iva, veru sar investiment qawwi biex aħna nkunu nistgħu nżidu l- produzzjoni u biex inkunu nistgħu ntejbu d-distribuzzjoni imma Alla jbierek il-kritika ta' l-oppożizzjoni kienet li nvestejna wisq fil-produzzjoni.

Imbagħad meta jgħidu li nvestejna wisq x'qed jgħidu?

Għaliex illum hemm excess capacity fl-RO plants?

Issa jien iċċekkjajt u sibt li Pembroke, per eżempju, minn 12-il trains illum qed jintużaw tmienja.

Issa kieku aħna kellna tmienja u qed nużaw tmienja konna nkunu qed nużaw il-massimu bla l- iċken excess capacity.

Kieku mhux biss ma kienx ikun hemm lok biex wieħed jagħmel ir-repairs li jkun hemm bżonn pero' jekk ikun hemm ħsara wieħed wieħed ma jkunx jista' jagħmel tajjeb għaliha.

Jiġifieri għandna spazju wkoll fejn inkomplu nżidu l-produzzjoni.

Dan hu n-nuqqas ta' serjeta' u n- nuqqas ta' għaqal?

Il-fatt li investejna fl-infrastruttura wkoll sab il- kritika.

Jien ngħid lill-Onor.

Membri tan-naħa l-oħrabiex iunu daqsxejn oġġettivi fil-kritika tagħhom.

Dan l-investiment ma sarx minn gvern Laburista imma sar minn gvern Nazzjonalista.

Minflok ma jgħidu prosit ta' l-investiment, iridu wkoll jippruvaw isibu mod kif imaqdru.

Il-kapaċita' li tipproduċi hija xi ħaġa essenzjali għal pajjiżna u t-titjib li sar fis- sistema tad-distribuzzjoni wassal biex inkunu f'pożizzjoni fejn nistgħu nnaqqsu l-ammont ta' ilma prodott minħabba t-tnaqqis fil-ħela.

Jissemma wkoll il-fatt li kien hemm ippjanat li tista' ssir reverse osmosis plant fl-1996 in-naħa ta' Marsascala.

Iva veru kien hemm dan il-pjan, pero' mbagħad bdejna naraw li l-produzzjoni ma kellhiex bżonn tiżdied iktar u dak il-pjan ġie shelved.

U r-realta' hija li s'issa ma kellniex bżonnu għax aħna fortunati.

Il quddiem wieħed ma jafx x'jista' jiġri, pero' s'issa ma kellniex bżonnu għax għandna excess capacity biżżejjed biex nilħqu mad- domanda.

Dan kien argument fil-fehma tiegħi fallaċi li nisimgħuh kull darba.

Qed issir kritika fuq l-investiment li sar.

Argument ieħor fallaċi jirrigwarda t-tabella li turi r-revenue tal-korporazzjoni u din turi ż-żieda minn sena għal sena ħlief għas-sena meta kienu huma fil-gvern.

Dan l-argument sar mill-Onor.

Buhagiar u dan it-tnaqqis huwa dovut minħabba l-fatt li meta kien hu responsabbli ma nġabrux il-kontijiet.

U hemmhekk kellna staġnar fid-dħul.

Minkejja dan, għaliex ra t-tabella b'mod li r-revenue tiela' minn sena għal sena qal li dan ifisser li t-tariffi żdiedu u mhux il-gvern Laburista kien ġie għollat-tariffi.

Imma skużi, din x'loġika hi?

Din qed taqleb kollox ta' taħt fuq.

It-tariffi jistgħu jeffettwaw id-dħul tal- gvern, imma kieku baqgħu t-tariffi li għaddew minn dan il-parlament fi żmien il-gvern preċedenti li kienu darbtejn jew tliet darbiet aktar.

Ċerti industrija ta' l-ikel li għandha x'taqsam ma' l-agrikoltura – u dan hu settur li jsegwi l-Onor.

Farrugia - kienu se jiffaċċjaw iż-żidiet enormi.

Il-verita' hija li d-dħul tal-korporazzjoni żdied għaliex inġabru arretrati li kienu ġġamjaw fi żmien il-gvern preċedenti.

Żdied għaliex kellna ammont li qed jiġi konsmat u ma kienx qed jiġi billed minħabba difetti fil-meters u dawn ġew meta ġew mibdula dan l-ammont ikkonsmat beda jiġi billed.

M'hu veru xejn li r-revenue tiela' għaliex it-tariffi żdiedu.

It-tariffi ma żdidux bil-mod kif il-gvern preċedenti kien se jagħmel.

Dan kien se jirdoppjahom jew jittripplahom, pero' aħna kulma għamilna kienet ċaqliqa marġinali f'ta' l-ilma u s-sitwazzjoni llum hija li għandna dħul ferm iktar healthy.

Il-gvern preċedenti proprju meta kien qed imexxi l-Onor.

Charles Buhagiar dan is-settur, ippanikja, għamel l-affarijiet bl-amment irri spettivament mill-effett fuq l-ekonomija tagħna.

Din wasslet għal kriżi f'pajjiżna u spiċċa f'sitwazzjoni fejn il-gvern preċedenti saħansitra waqa'.

Nixtieq nerġa' ngħid xi ħaġa fuq ir-reverse osmosis plants.

F'Pembroke qed nużaw tmienja minn 12-il train għal access capacity.

Iċ-Ċirkewwa qed nużaw tlieta minn ħamsa jiġifieri għandna żewġ trains access capacity li nistgħu allura nistgħu nsejħulha reserved capacity li għandna bżonn.

Ta' Għar Lapsi hija ro plant li tqum iktar biex tħaddimha pero' hemmhekk hemm ħamsa minn 12-il train li qegħdin jaħdmu u jrid isir upgrading tas-sistema biex hi tikkonsma inqas ilma.

Hawnhekk kellna żewġ argumenti li fil-fehma tiegħi huma argumenti fallaċi, wieħed argument dwar ir-raġuni għaliex naqqasna l-produzzjoni, u din naqset għaliex investejna fis-sistema tad-distribuzzjoni, u l-argument l-ieħor huwa dwar żieda fid-dħul tal-korporazzjoni fejn qed jgħidu li ladarba r- revenue żdied allura t-tariffi żdiedu u dan ukoll m'huwiex il-każ.

Fil-ftit minuti li għandi nixtieq insemmi Tax-Xwieki.

Huwa veru li għad hemm bżonn isir investiment fis-sistema tad-distribuzzjoni, pero' bir- rispett kollu l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra qed ikunu superfiċjali fl- assessment tagħhom.

Qed ikunu superfiċjali għaliex ir-rapport li għandi jindika li l-problema fil-postijiet tan-naħa ta' Tas-Sliema, l-East ta' Malta li qed jissuplixxi minn Pembroke direttament m'hijiex li m'hemmx post fejn taħżen l-ilma biżżejjed pero' hija d-distribuzzjoni.

Minħabba f'hekk qed isir upgrading fis-sistema tad-distribuzzjoni biex per eżempju innaqqsu l-problema ta' waqfa ta' supply ta' l-ilma minħabba qtugħ tad-dawl.

Ir- recovery time f'Pembroke station qed ikun wisq fejn postijiet oħrajn għaliex il-pajpijiet huma qodma u hemm bżonn jinbidlu.

Allura qed isir xogħol biex jissaħħaħ dan il-qasam kif ukoll qed issir preparazzjoni biex jinbnew ir-reservoirs li jridu jibnew tax-Xwieki.

Diġa' sar environmental impact assessment intern mill-korporazzjoni u s-sena d-dieħla se jsir environmental impact assessment estern magħmul minn esperti minn barra l- korporazzjoni.

Dawn se jippreparaw ukoll id-design.

L-intenzjoni tagħna hija li sa Jannar 2004 jiġi maħruġ it-tender u sa l-aħħar ta' Settembru 2004 tibda l-kostruzzjoni fuq dawn ir-reservoirs.

Dan huwa proġett kbir li jiswa madwar Lm10 miljun u hemm limitazzjonijiet ukoll kif wieħed jipprogramma dawn it-tip ta' proġetti.

Naturalment qed nitkellmu fuq spiża li se tidher fuq l-2004.

Din mhux qed tidher fl-accounts ta' 2003 allura dan il-paniġierku li smajna għax m'hu qed jidher xejn fl-accounts ta' 2003 hija xi ħaġa superfluwa u daqsxejn teatrali.

Qalu: Imma kif hawnhekk ma hawn xejn fuq dan!?

Dażgur għax dik qed tiġi programmata iżjed tard meta wieħed jista' jkollu sorsi ta' fondi aktar wesgħin milli s'issa kellna.

Sur President, kellna kritika li dejqitni li qisu m'aħniex qegħdin inkunu soċjalment konxji biżżejjed tal-ħteġijiet tal-poplu tagħna.

Qalu, x'jiġifieri li l-WSC għamlet 3,400 request biex jinqata' d-dawl?

Irridu niftakru li l-ilma qatt ma jinqata' lil min jħallasx pero' meta jkollok l- ewwel reminder u ħadd ma jagħti kasha, t-tieni reminder u jerġa' ma jkollokx tweġiba u mbagħad ikollok final reminder mill-Enemalta u jkun hemm każi fejn jinqata' d-dawl.

Il-korporazzjoni, peress li hi responsabbli mill-kontijiet, kif tara li kont qed jaqa' lura, ċertu ammont wara t-tieni reminder tagħti parir lill-Enemalta li dan il-kont waqa' lura biex l- Enemalta trid tieħu passi.

U fil-fatt kien hawn min tkaża min-naħa l-oħra għax kien hemm 3,400 request fl-aħħar ta' dan it-tip mill-WSC lill- Enemalta.

Kien hemm xi qtugħ ta' dawl f'dawn il-każi kollha pero' kien tkażar kbir min-naħa l-oħra li għax tlifna l-kuxjenza soċjali.

Donnhom insew meta għola d-dawl u l-ilma b'dawk l-ammonti.

Kien hawn il-Perit Mintoff minn din in-naħa stess li qalilhom li l-kuxjenza soċjali tliftuha, imma issa għandna lil xi ħadd li qed jitkaża min-naħa l-oħra fuq il- kuxjenza soċjali għaliex kien hemm dawn it-3,400 request.

Irrid ngħid li jien mort lura fl-istatistika u sibt li fl-1998 n-numru ta' requests li kien hemm mill-WSC meta kien hemm il-gvern Laburista kienu mhux 3,400 jew 4,000 jew 5,000, imma kien hemm 8,120 request biex l-Enemalta taqta' d-dawl.

Irridu noqogħdu attenti kif inpoġġu d-diskors u għalhekk qed ngħid li din id-diskussjoni fuq dan il-punt dejqitni, għaliex qegħdin ninterpretaw l-informazzjoni b'mod li qisna qegħdin nisparaw il-kanuni kollha u qed ngħidu li dan il-gvern m'għandux kuxjenza soċjali.

Jekk nuża l-istess argument ngħid li l-gvern laburista ma kellux kuxjenza soċjali doppjament għax kellu aktar mid-doppju, kważi t-triplu tar-requests biex jinqata' d-dawl tal-households tagħna.

F'ġieħ is-sewwa, Sur President, irridu npoġġu kollox fil-kontest tiegħu.

Issa dawn it-8,000 request taħt il- gvern preċedenti mhux għalxejn saru, imma għaliex ħafna nies ma setgħux iħallsu daqskemm kien qed jogħla d-dawl u l-ilma u spiċċaw se jaqtgħu d- dawl ta' 8,000 ruħ.

Hawnhekk għandna oppożizzjoni li parti kbira tagħha kienet fil-gvern dak iż-żmien u ħafna minn dawn li tkellmu kienu wkoll fil- Kabinett u jrid jġorru r-responsabbilta' kollettiva tad-deċiżjonijiet li ħadu wasslu għar-rata ta' tliet darbiet iktar biex jinqata' d-dawl tal- konsumaturi Maltin għaliex ma kenux jaffordjaw iħallsu l-kontijiet li għamel il-gvern preċedenti.

Dik hi r-realta', u hemmhekk hemm in-nuqqas ta' kuxjenza soċjali.

Hemmhekk iċ-ċittadin kien qiegħed jiġi l-aħħar.

Dik is- sitwazzjoni fil-fatt wasslet biex tant kien hemm garr li wassal biex anke min-naħa tagħhom ma vvutawx u waqa' l-gvern.

Dik hija s-sitwazzjoni u allura naħseb li fuq dan is-suġġett m'għandniex niftħu kotba dwar il-kuxjenza soċjali.

Naħseb li l-kuxjenza soċjali vera kienet intilfet mill-gvern preċedenti bil-mod irresponsabbli li kien jieħu d-deċiżjonijiet.

Jien ħarist lejn ir-records li kien hemm biex nara fuq liema bażi l-gvern preċedenti ħa d-deċiżjoni li ħa u rriżultali li dawn ma għamlux analiżi sewwa.

Għamlu analiżi f'sens ta' paniku u ma tawx każ ta' l- impatt fuq il-konsumaturi tagħna, anzi għamlu taxxa fuq kull bieb.

Issemmew ukoll is-sewage treatment plants.

Is-sewage treatment plants se jsiru, l-ewwel waħda se ssir f'Għawdex u se tqum bejn Lm4 miljun u Lm5 miljun u se ssir mill-fondi ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan ifisser li aħna rridu wkoll niftakru li kieku aħna m'aħniex fit-triq għal sħubija din irid iġorrha l-poplu Malti.

(Interruzzjonijiet) Xi ħadd qed jgħidli li m'hu veru xejn.

Jien ma nafx x'inhuma jgħidu li m'hu veru xejn.

Il-verita' dik hi, li se ssir sewage treatment plan, l-ewwel waħda f'Għawdex, din se ssir bi grant mill-Unjoni Ewropea u se ssir iktar tard.

Diġa' ssemmit din, diġa' issemmiet minn Verheugen stess meta kien hawnhekk.

Fuq il-programm "Xarabank" kellu mistoqsija fuqha stess u fuq il-lokalita' fejn se ssir.

Minkejja dan l-Onor.

Membru tan-naħa l-oħra qed jgħid li mhu veru xejn.

Skużi, imma r-realta' hija realta', iċċekkjawja u mhux tibqgħu tgħidu li m'hu veru xejn.

Issemmiet ukoll il-kwestjoni taċ-chief executive u l-paga tiegħu.

Qalu li din il-ħaġa semmiha wkoll l-ombudsman.

Hawnhekk għandek forma ta' kritika.

Issa jien diġa' tkellimt f'dan il-parlament fuq din.

L-ewwelnett għedt li jien ħassejt li l-ombudsman ħa falsa stikka kbira.

Issa l-ombudsman jien ili nafu xi 30 sena jew 25 sena u ma nafx għaliex ittratta dan il-każ b'mod leġġer kif ittrattah.

Għaliex?

Għaliex iċ-chief executive li aħna mpjegajna, impjeganih mis-settur privat u allura ridna nagħmlu matching mal- paga li għandu fis-settur privat fl-interess li nkomplu ntejbu fuq ix- xogħol li kien għamel ta' qablu li mar fir-resources authority.

Dan għamel xogħol tajjeb ukoll, pero' ridna nagħtu sens ta' direzzjoni anke minn xi ħadd ġej mis-settur privat.

Naturalment ir-remunerazzjoni li kellna nagħtuh kienet naturalment konsistenti ma' dak li kien qed jaqla' barra, ma' kumpannija privata li għandha suċċess kbir.

L-ombudsman ħadha bħala każ ta' irresponsabbilta', u għalhekk ma nistax nifhmu.

Barra minn hekk ma nistax nifhem lanqas għaliex tan-naħa l-oħra jsemmuha wkoll din il-ħaġa.

Qed ngħid hekk għaliex fi żmien gvern preċedenti Laburista kien hemm persuni, per eżempju ċ-chief executive ta' l- IPSE biex ma nsemmix l-isem, li ngħata paga ekwivalenti daqs taċ-chief executive tal-lum.

Dan ħames snin ilu qed ngħid meta huma kienu fil- gvern.

Allura fuq liema kriterju wieħed jipprova bħalma għamel l-ombudsman jikkritika mingħajr m'għandu l-fatti u l-oppożizzjoni sfortunatament tkompli tagħżaq fl-ilma u tibni fuq argument fallaċi?

Gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 impjega iktar minn persuna waħda b'salarju ta' Lm21,000 jew Lm22,000 fid-drydocks.

Ara dak iż-żmien, l-ombudsman ma tniffisx.

Imbagħad għaliex aħna sibna lil xi ħadd mis-settur privat biex jagħmel xogħol u jagħti ċertu input differenti fil-korporazzjoni, allura hemmhekk sar skandlu.

Irrid nirriferi wkoll għall-kumment li sar li kien hemm xi kuntrattur li kien ipprova jaggredixxi liċ-chairman u ma tteħdux passi.

M'hu veru xejn li ma tteħdux passi.

Fil-fatt il-każ ġie rrapportat lill-pulizija, tela' quddiem il-qorti u huwa ngħata sentenza sospiża għal sena sħiħa.

Fil-fatt dan il-kuntrattur ma jistax ikellem liċ-chairman ukoll.

Xi kultant jiġru dawn l-affarijiet, huma ċertament affarijiet inaċċettabbli li wieħed irid jieħu l-passi kollha u fil-fatt ittieħdu l-passi li kellhom jittieħdu.

Li wieħed jipprova jkompli jibni fuq din l-istorja tassew hija xi ħaġa li fil- fehma tiegħi twaqqa' l-livell tad-diskussjoni li biex ngħid kollox ma kienx livell ħażin.

Kien hemm partijiet mid-diskussjoni ta' l-Onor.

Membri tan- naħa l-oħra li hemm qbil anke minn din in-naħa fuqhom, pero' kien hemm partijiet, bħal meta ssemma' dan il-każ, fejn ħadu falza stikka.

Kien hemm każ ieħor ta' xi tifel ta' kuntrattur li dan ukoll għamel xi azzjoni u l- pulizija qed tinvestiga.

Dan il-każ fil-fatt se jitla' l-qorti, jiġifieri l-każi qegħdin jiġu tackled u jien ma narax għaliex wieħed għandu jipprova jimplika affarijiet li m'humiex hekk.

Issemma l-każ tal-welfare fund.

Iva, Sur President, aħna kburin li rnexxilu jintlaħaq ftehim ma' l-union biex titwaqqaf welfare fund li għaliha jikkontribwixxu l-ħaddiema u anke l-korporazzjoni.

Din qed isservi biex anke toħroġ insurance li diġa' qegħdin jibbenefikaw minnha xi ħaddiema.

Dan huwa pass pożitiv li qed isir bil-koperazjoni ta' kulħadd.

Sfortunatament fl-annual report dan ma ssemmiex bi żvista jew għax ma laħaqx daħal.

Dan huwa pass pożittiv u wieħed m'għandux joħloq qorti fuqu.

Niġu għal punt ieħor qabel jispiċċali l-ħin li huwa ta' sustanza wkoll.

Nixtieq nirreferi għall-polishing plant li qed tinbena f'Għawdex.

Hawnhekk qed isir investiment ta' Lm350,000 din is-sena u qed isir biex inkunu nistgħu nsaffu aħjar l-ilma li jitla' minn taħt l-art f'Għawdex.

Kellna kritika fejn intqal li missna nesportaw l-ilma minn miċ-Ċirkewwa, Malta għal Għawdex u ma noqogħdux nonfqu spiża kapitali biex nagħmlu dan il- polishing plant.

Jiena kultant nissorprendi ruħi fuq il-livell ta' l- argument.

Aħna ħarisna lejn din il-ħaġa li semma' l-Onor.

Membru wkoll pero` għal diversi raġunijiet sibna li ma kenitx l-aħjar triq li kellna nimxu.

Il-pipeline biex nesportaw l-ilma minn Malta għal Għawdex kien sar 20 sena ilu u bil-mod kif qed jgħidu tan-naħa l-oħra konna nżidu l- fraġilita` tas-sistema Għawdxija.

Għaliex( Għax inti qed tiddependi fuq l- external source meta bit-trattament ta' l-ilma li hemm f'Għawdex stess ikun jista' jkollok sistema li hija iktar self sufficient.

(Interruzzjonijiet) Veru, mhux għal kollox għax hemm ċerti xhur li jkollok tagħmel boosting ta' l-ilma f'Għawdex speċjalment fis-sajf, imma differenti milli tkun komkompletament dipendenti fuq l-ilma li jiġi bilfors minn Malta.

Il- verita` hi li din l-option ġiet studjata pero` rriżulta għal diversi raġunijiet, inkluż raġunijiet ekonomiċi u anke' ta' sigurta` li jekk Għawdex għandek riżorsi, aħjar tuża lilhom.

Fil-fatt dan huwa investiment li kont nistenna lill-Onor. membri tan-naħa l-oħra li jaqblu dwaru għgħax hemm bżonn isir.

Kont nistenna li naqblu li għandna nagħmlu sforz iktar biex l-ilma jiġi inqas kontaminat kemm f'Għawdex kif ukoll f'Malta.

F'dan il-każ bdejna l-proċess li nsaffu l-ilma ta' taħt l-art bir-reverse osmosis plant li se tibda topera s-sena d-dieħla u din se twassal biex il-kwalita` ta' l-ilma f'Għawdex jilħaq il-livelli ta' l-Ewropa.

Hawnhekk irrid ngħid li s'issa ma smajt lil ħadd min-naħa l-oħra li qal li huma meta ffriżaw l-applikazjoni ta' sħubija kienu lesti li jilħqu dawn il- livelli rikjesti mill-Ewropa tal-kwalita` ta' l-ilma.

Ħadd minnhom ma kkonfermali din pero' jien konvint li bil-mod kif imxew anke per eżempju fuq il-kontijiet ta' l-ilma u ż-żidiet li kien hemm, dawn ma kienux se jikkonsidraw din it-tip ta' spiża f'Għawdex.

Anke llum kważi qed jgħidu li ma jaqblux magħha.

Aħna qed naħdmu biex intejbu mhux l-ilma ta' Għawdex biss imma ta' Malta wkoll, u dan se jseħħ bili f'Malta nagħmlu blending bħala l-ewwel pass u bħala tieni pass nagħmlu l-polishing plants wkoll.

Dan ifisser tibdiliet fis-sistema u jfisser ukoll li finalment se jkollna ilma li huwa ta' kwlaita` ferm iktar konsistenti madwar il-gżejjer tagħna.

L-ilma li se jkun ta' kwalita` aħjar kemm fit-togħma kif ukoll fl-ingredjenti li se jkun fih jew li mhux se jkun fih għax se jkun jilħaq il-livelli Ewropej.

Ir-riżultat ta' l-upgrading hu li fis-soċjeta` tagħna nkunu nistgħu ngħixu livell ta' ħajja iktar għolja.

Dan l-investiment essenzjali li għamilna fil-passat bil-provi qed igawdi minnu pajjiżna kollu.

Aħna se nkomplu nagħmlu l-investiment biex fil-futur niżguraw li dan ir-riżors ikun adegwat għall-ħteġijiet tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Nirringrazzjak

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija fuq il-mozzjoni.

Il- mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-estimi ta' dħul u nfieq tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għas-sena 2002 u 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY SPEAKER: Id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara

THE DEPUTY SPEAKER: Se nerġa npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Kamra tapprova l-estimi ta' dħul u nfieq tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għas-sena 2002 u 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division

VOTAZZJONI NRU.

363 FAVUR : 32

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Joe |Mugliett Jesmond| |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cristina Dolores |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 24

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Debono Grech Joe| |Agius Chris |Farrugia Angelo | |Bartolo Evarist |Farrugia Michael| |Brincat Leo |Farrugia Noel | |Buhagiar Charles |Gulia Gavin | |Buhagiar Louis |Law Rita | |Cardona Chris |Mangion Charles | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | | | |

Il-mozzjoni għaddiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Issa nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa, 27 ta' Novembru, 2002 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Tieni Qari;

Estimi ta' l-Awtorita' tad-Djar għas-sena 2002 – 2003 – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni. ------------------

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza bejn is-Sessi - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, xtaqt nieħu ftit ħin minn dan l- aġġornament, biex nitkellem dwar is-sitwazzjoni li jinsabu fiha numru ta' residenti li joqogħdu fin-naħa ta' San Ġiljan magħrufa bħala l-Balluta.

Ir- residenti li jgħixu f'dawn l-inħawi għandhom tgerfixa sħiħa fis-sistema tat- traffiku lokali fejn, tista' tgħid, hemm xogħlijiet kbar ta' kostruzzjoni għaddejjin f'kull triq u wieħed jiskanta kif il-MEPA tista' tħalli daqstant numru ta' proġetti jsiru f'zona waħda b'detriment għar-residenti ta' l- inħawi.

Qiegħed ngħid hekk għax din is-sitwazzjoni ma bdietx illum imma ilha għaddejja għal dawn l-aħħar sentejn.

L-ewwel kellna t-tħaffir biex issir lukanda fejn hemm il-villa ta' Cassar Torreggiani, liema lukanda qiegħda ssir fil-qalba fejn jgħixu mijiet ta' residenti.

Dan il-proġett għadu għaddej sal-lum b'periklu kontinwu għar-residenti.

Apparti dan, inbeda l- proġett ta' l-ex Queen's Hall, li qiegħed ftit 'il bogħod minn dan il- proġett li rriferejt għalih qabel u hemmhekk l-istess, sar tħaffir bil-hi- mac, li għal xhur sħaħ kien ta' inkonvenjent kontinwu u l-proġett għadu għaddej, għandek il-proġett ta' biswit il-Galaxy Hotel, fejn kien hemm l- istess problema tal-hi-mac u issa li l-bini nbeda, dan qed joħloq inkonvenjent kontinwu għar-residenti, għandek żewġ blokki ta' appartamenti telgħin fi Triq il-Kulleġġ l-Antik.

Imbagħad biex tgħaxxaq kollox, il- ministeru tar-riżorsi u infrastruttura beda t-tielet fażi tal-proġett tal- Balluta.

Jiena mhux qed ngħid li ħażin li jsir proġett infrastrutturali biex jitkompla dak li sar f'Ta' Sliema u San Ġiljan, għalkemm dan ilu għaddej erba' snin biex isir, pero` tajjeb li wieħed ifakkar li fl-istess post fejn qed isir dan il-proġett, lejliet l-elezzjoni ta' l-1996, intefqu eluf kbar ta' liri biex issir kollox ġdid u dan ġara madwar sitt snin ilu biss!

Jiena nixtieq nirrimarka li dan ix-xogħol qed isir fid-distrett tal- Ministru responsabbli u b'kumbinazzjoni qed isir ftit metri il-bogħod mill- area fejn joqgħod l-istess Ministru u fejn dan il-Ministru jgawdi appoġġ kbir.

Sur President, meta sar il-proġett fl-1996, jiena kont membru fil-kunsill lokali u veru kien hemm bżonn li jsir dan il-proġett għax kien hemm telqa' kbira f'dawk l-inħawi, imma ladarba sar dan il-proġett, dan imissu sar b'mod serju u dak li qed isir illum, missu sar dakinhar u mhux issa, wara sitt snin biss qed jerġa' jitkisser kollox b'konsegwenza li nħlew dawk l- eluf tal-liri kollha!

Jista' xi ħadd issemmili post ieħor fejn f'sitt snin sar, inqala' u reġa' sar!?

Ma nafx kemm hawn għax f'Malta hawn toroq u bankini li ilhom xi 15 jew 20 sena biex isiru imma f'dan il-post partikolari, għax jiġi fid-distrett tal-ministru, hemmhekk isiru dawn l- affarijiet għax reġgħet waslet l-elezzjoni.

Jiena ngħid li dan qed isir bħala eżerċizzju propagandistiku mill-ministru.

Mela issa saret drawwa li jintbagħtu fuljetti lir-residenti kollha tad- distrett u ġo fihom ikun hemm ir-ritratti tal-ministru u tal-proġetti li saru u qed isiru.

Dawn il-fuljetti jiġu printed – u rrid ngħid li bħala presentation tkun ta' l-aħjar kwalita` għax dawn jagħżlu l-aħjar printers għal dawn l-affarijiet – mqassma u mpustati mill-fondi pubbliċi.

Apparti dan, issir show fil-pjazza tal-Balluta biex taparsi qed jagħmlu wirja ta' kif se jsir il-proġett.

Mela jsir show u jintbagħtu l-fuljetti prattikament dwar proġett li sar sitt snin ilu u b'hekk qed issir kampanja elettorali mill-ministru mill-fondi pubbliċi!

Sur President, jiena qed ngħid dan kollu għax żgur ma kellux ikun il- Ministru tar-Riżorsi Umani u Infrastruttura li jkompli jżid ma' l- inkonvenjent tar-residenti ta' l-inħawi li ilu għaddej għal dawn l-aħħar sentejn!

Mela dan il-Ministru qabad u għamel dan l-eżerċizzju propagandistiku mill-fondi pubbliċi b'konsegwenza li għalaq diversi toroq u ma ssib parking imkien, ir-residenti ma jafux x'se jaqbdu jagħmlu, storbju ta' makni għaddejjin minn filgħodu sa filgħaxija makni u taħwid nobis fit- traffiku.

Dan l-inkonvenjent laqat lir-residenti li joqogħdu fit-Trejqet ta' San Ġiljan, fi Triq il-Bajja, f'Telgħet San Ġiljan, fejn joqgħod il-Ministru, fi Triq il-Kbira u Birkirkara Road li hija arterja pubbliku u li wara li tħalliet imkissra dan iż-żmien kollu, din it-triq issa ġiet fgata bit- traffiku minħabba l-egħluq ta' ċerti toroq.

Għandek Triq Ġorġ Borġ Olivier fejn ħlief trabijiet, ħmieġ, makni, inġenji u tkissir ma tarax.

Għandek ir- residenti ta' Triq il-Karmelitani, Triq Scicluna, Triq is-Sur Fons, Triq Telgħet il-Bajja, Triq il-Kulleġġ l-Antik, li ilhom għaddejjin minn dan il- martirju ta' storbju u trabbijiet għal aktar minn tliet snin.

Nixtieq insemmi l-proġett tal-lukanda li qed tinbena fejn hemm Villa Cassar Torreggiani.

Dwaru r-residenti jgħidulek li huma disgustati kif fuq wara ta' villa ta' prestiġju bħal dik - jiena niskanta kif joħorġu l-permessi f'dan il-pajjiż! - issib balla konkos tielgħa u addio patrimonju u wirt storiku.

Fuq affarijiet oħra bħal dawn ma jagħtux permessi, imma hemmhekk mexxew!

Tara l-kuntrattur għaddej bil-bajli tal-konkos minn fuq il-bjut tar-residenti u minn fuq il-karozzi li jkunu għaddejjin u Allaħares jinqala' xi ħaġa għax imutu in-nies.

Apparti dan il-periklu, ix-xogħol jibqa' għaddej saħansitra sad-9.00 pm bl-istorbju kollu li jġib miegħu.

B'konsegwenza t'hekk, ir-residenti ma jistgħux joqogħdu naqra fil-kwiet.

Mela fis-sajf, ir-residenti ibatu minħabba l-inkonvenjent ta' l-istorbju kkawżat min-nies u turisti li jiġu jżuru dawk in-naħat u issa dawn spiċċaw b'dan l-inkonvenjent ta' l-istorbju anke fix-xitwa.

Issa, l-Ministru biex ikompli jgħaffiġha, ried jagħmel dan l-eżerċizzju propagandistiku u proprju meta għaddej dan ix-xogħol kollu fl-inħawi, beda jagħmel xogħol li suppost sar suret in-nies, sitt snin ilu lejlet l-elezzjoni u mhux sar ta' kafkaf għal skop ta' eżerċizzju propagandistiku!

Issa l-istess qed jagħmel!

Sur President, din hi propaganda rħisa min-naħa tal-Ministru pero` hi propoganda li tiswa' ħafna flus lill-poplu Malti.

Irrid ngħid li fuq il-proġett tal-lukanda ta' ħdejn Villa Cassar Torreggiani, isiru rapporti lill-pulizija imma ma jiġri xejn!

Tgħid għax l- kuntrattur hu min hu?

Jiena ma nafx imma l-pulizija jinjoraw ir-rapporti li jsirulhom!

Jekk resident ifettillu jitkellem, bil-kemm l-istorja ma ddurx kontrih!

Dan mhux il-mod kif iċ-ċittadini għandhom jiġu trattati f'dan il-pajjiż, wisq aktar ċittadini li investew eluf ta' liri u għamlu sagrifiċċji personali biex xtraw id-dar tagħhom f'dawk l-inħawi u llum spiċċaw f'nofs zona ta' chaos sħiħ, b'tisbit u storbju ta' inġenji għaddejjin minn filgħodu sa filgħaxija, periklu kontinwu u spazju fejn tipparkja karozza ma ssibx.

Minkejja dan kollu, għal awtoritajiet konċernati qisu m'hu qed jiġri assolutament xejn.

Jiena ma nafx min ħa d-deċiżjoni li jdawwar is-sistema tat-traffiku u jagħmel ħafna zoni ta' no parking pero` dawn żgur li ma jimpurtahomx mir- residenti!

Min għandu l-garaxx jirranġa imma min m'għandux x'jiġrilu?

Dan ma naħsbux fih?

Sur President, din m'hijiex kwestjoni ta' xhur imma ta' snin.

Aħna nafu li fiz-zona li qed insemmi hemm ħafna anzjani jgħixu u dawn ċertament jixirqilhom trattament aħjar.

Jekk għandu jsir xi ħaġa, dan għandu jsir b'mod ippjanat u mhux ikun hemm zona u jinbdew skoss proġetti f'daqqa bħal ma ġara f'dan il-każ!

Fejn hi l-MEPA li l-gvern tant jiftaħar biha?

Ċertament m'huwiex ippjanar li tħalli jsiru sitt proġetti ta' dan il- kobor kontemporanjament u b'konsegwenza t'hekk tispiċċa tagħlaq it-toroq ta' kullimkien!

Dan huwa nuqqas ta' ippjanar li minħabba fih qed ibatu r- residenti li joqogħdu fl-inħawi.

Ċertament mhux l-ministru jbati, għax dak tiġi l-karozza għalih, tipparkja quddiem il-bieb, toqgħod tistennih u malli joħroġ, titlaq.

Jiena smajt li fadlilhom xhur sħaħ biex dan il-proġett, dan l-eżerċizzju propagandistiku tal-Ministru, jitlesta.

Ovvjament dan sejjer jitlesta lejliet l-elezzjoni biex imbagħad il- ministru jmur jaqta' iz-zigarella, jagħmel ir-reception tas-soltu u jerġa' jqassam skoss leaflets -imħallsin minn flus il-poplu - lir-residenti ta' l- inħawi biex juri x'għamel.

Pero` ormai din hija storja antika, fl-1996 għamel l-istess.

Jiena ngħid li hija rresponsabbilta' li qed jerġa' jirrepeti l-istess eżerċizzju għax dan m'huwiex qed jagħmlu minn butu imma qed jagħmlu mill-fondi pubbliċi, fondi pubbliċi li kkontribwew għalihom anke ir-residenti ta' dawn l-inħawi u li llum qed ibatu l-konsegwenzi ta' dan l-istess eżerċizzju propagandistiku.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Cardona.

ONOR.

CHRIS CARDONA: Sur President, il-ġimgħa li għaddiet, delegazzjoni Maltija fformata miż-żewġ naħat tal-Kamra pparteċipat fl-assemblea parlamentari bi prova tal-parlament ewropew.

Din id-delegazzjoni Maltija kienet magħmula mid-deputati Michael Frendo, Jason Azzopardi u Dolores Cristina għan-naħa tal-gvern u Jose` Herrera, Carmelo Abela u s- sottoscritto min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Id-delegazzjoni ipparteċipat f'mock trial bi preparazzjoni ta' dak li se jseħħ wara t-tkabbir li jmiss ta' l-UE.

Din id-delegazzjoni rat u missek b'idejha l-mod ta' kif il- parlament ewropew se ikun qed jaħdem wara t-tkabbir u għaldaqstant, dan kien mument storiku li kiteb paġna ġdida fl-istorja ewropeja.

Il-partit Laburista pparteċipa f'din is-seduta mhux biex jieħu l-okkazjoni u jattakka l-politika tal-gvern preżenti u lanqas biex jirkeb il-karru politiku ta' l-istess gvern iżda biex iwassal il-messaġġ tiegħu f'dan il- forum wkoll.

Jiena jiddispjaċini li kien hemm xi ftit setturi tal-media lokali li nterpretaw din il-parteċipazzjoni tal-partit Laburista b'mod ironiku għax din kienet interpretazzjoni żbaljata u partiġġana minn nies li jattakkaw dak kollu li jagħmel il-partit Laburista minflok jipprovaw janaliżżaw il-pożizzjoni tal-partit tagħna b'mod demokratiku u oġġettiv.

Dawn ħsiebhom biss biex jikkritikaw u jipprovaw iwaqqgħu għar-redikolu dak kollu li jgħid u jagħmel il-partit Laburista.

Il-qasma demokratika li hawn f'dan il-pajjiż hi qasma li ma tistax tiġi njorata għaliex apparti li l-partit Laburista hu gvern alternattiv u apparti l-fatt li l-partit Laburista diġa` qed igawdi minn appoġġ kbir li se jwassal biex jirbaħ l-elezzjoni li jmiss, dan il-partit għandu politika li ġiet deċiża b'mod demokratiku fil-partit stess u ġiet deċiża wara ħafna studju u riċerka fuq is-suġġett.

Il-membri tal-gvern – mil-ogħla sa l-anqas wieħed – juru arroganza kbira meta jinjoraw dak li qed naħsbu aħna għax ma jaqblux magħna.

Dan hu attakk vili lejn il-prinċipji fundamentali tad- demokrazija għax f'demokrazija, wieħed mhux biss għandu jisma' dak li jgħid ħaddieħor imma irid jirrikonoxxi u japprezza l-opinjoni ta' dak li jkun.

Il-partit Laburista mhux qed jinjora dak li qiegħed jgħid il-gvern, m'aħniex qed ninjoraw kull ħaġa li mhux qegħda fil-politika Laburista f'dan ir-rigward, anzi aħna ma niddejqu xejn ngħidu li qegħdin insegwu mill-qrib u b'interess u b'ħeġġa kbira, it-tkabbir ta' l-UE.

Dan mhux xi kontradizzjoni għax bla dubbju ta' xejn, b'Malta jew le, it-tkabbir u l- integrazzjoni ta' l-UE se tibqa' għaddejja u aħna nisperaw li dan il- proċess jibqa' għaddej kif inhu għaddej.

Faċilment ngħid li anke f'għajnejna, għalkemm ma naqblux ma sħubija sħiħa, dan il-proċess tat- tkabbir qed jagħmel il-ġid lil pajjiżna, qed jagħmel il-ġid lir-reġjun ewropew u qed ikun ta' benefiċċju wkoll għal pajjiżi mediterranji oħra.

Aħna ngħidu li rridu UE li hi b'saħħitha, rridu UE stabbli, rridu UE bi strutturi li jagħmlu ġustizzja mal-membri tagħha.

Dak li hu ta' vantaġġ – dan esprimejtu jiena għan-nom tad-delegazzjoni Laburista fil-parlament ewropew – għall-UE, għandu jkun ta' vantaġġ għal pajjiżi li huma ġirien tagħha, inkluż ta' Malta.

Qed nuża l-kelma ''ġirien'' apposta biex infisser il-fatt li inti jkollok relazzjoni ma' l-UE imma mhux bilfors tkun membru sħiħ tagħha.

Jiena qed ngħid li dan it-tkabbir hu ta' vantaġġ għall-UE u hu ta' vantaġġ għal dawk il-pajjiżi li jfittxu relazzjoni fejn huma jkunu partners ma' l-istess UE bħal ma qed ifittex il-partit Laburista.

Dik hi r-raġuni tal-parteċipazzjoni tagħna f'din l-assemblea parlamentari.

Aħna mhux qed nitkellmu fuq biża' imma qed nitkellmu fuq politika reali b'mod pro-attiv.

Aparti dak il-forum, aħna – bħala delegati laburisti - qegħdin nitkellmu dwar dan anke fil-COSAC meetings li qed isiru b'mod regolari bħala parti minn struttura ta' l-UE.

Nitkellmu dwar dan anke fil- kumitat konġunt bejn il-parlament Malti u l-parlament Ewropew, dak li hu magħruf bħala l-Joint-Parliamentary Committee fejn delegazzjoni tal-partit Laburista tattendi b'mod regolari f'dan il-kumitat li hu ffurmat minn deputati parlamentari ewropej u deputati tal-parlament Malti.

Qed nitkellmu dwar dan u naħdmu fuq dan permezz ta' proposti li qed inmexxu fil- konvenzjoni għall-futur ta' l-ewropa.

Dan kollu juri li l-partit Laburista m'għandux biża' u ma jridx ibeżża' Sur President.

Dawn huma ħsibijiet li jiena qed nagħmel b'buona fede u bħala ewropew.

Bħala ewropew, jiena konvint mill-mudell ewropew u qed nitkellem fuq dawn il-ħsibijiet f'isem ta' partit li jrid jara lil pajjiżu jtejjeb ir- relazzjonijiet li għandu ma' l-UE u f'isem partit li jrid jara li pajjiżu jkollu livell ta' għixien fost l-aħjar fl-ewropa u żgur mhux anqas minn dawk ewropew.

Jiena rrid nara li Malta tkun ċentru finanzjarju u ċentru tas-servizzi.

Dawn huma l-affarijiet li rridu aħna u fuq dawn il-kriterji, il-partit Laburista sejjer jimmudella l-politika ewropeja tiegħu, il-mudell ta' partnership mibni fuq il-kummerċ ħieles u ko-operazzjoni fis-setturi varji bħal per eżempju, l-agrikoltura, l-qasam ta' l-edukazzjoni - u mhux qed nirriferi għal dik terzjarja biss – l-qasam taż-żgħażagħ, il-qasam tas- sigurta` u l-qasam tax-xogħol parlamentari.

Dawn huma t-tip ta' mudell li aħna nixtiequ li nimxu fuqu fil-partnership tagħna, partnership li se tkun mibnija fuq ftehim bejn Malta u l-UE.

Dan hu l-messaġġ li l-partit Laburista qiegħed jara li jwassal fid-dettal lil elettorat Malti u dan hu, bażikament, dak li se jiġri ftit xhur oħra wara l-elezzjoni li jmiss.

Jiena naħseb li ma nkun qed ngħid xejn ħażin jekk ngħid li gvern Laburista ġdid se jagħti prijorita` assoluta fuq dan il- mudell ta' partnership ma' l-UE.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin, il-Kamra hi aġġornata għal għada, l- Erbgħa, 27 ta' Novembru 2002 fid-9:00 am bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KAĊĊA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk f'każ li 'l quddiem il-kumitat ORNIS jiddeċċiedi li qed ikun hemm tnaqqis serju f'xi speċi ta' tajr li jista' jiġi kkaċċjat, dan il-kumitat jista' jordna li l-kaċċa fuq dan l-ispeċi tieqaf?

ONOR.

TONIO BORG: In-numru ta' għasafar li jinqabdu f'Malta huwa żgħir.

L-għasafar li jistgħu jiġu kkaċċjati f'pajjiżna jiġu kkaċċjati fil-15-il pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea.

Barra minn hekk, din hi mistoqsija ipotetika u allura kull risposta li tista' tingħata tkun ipotetika wkoll.

TARZNA – DEJN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid illum kemm għandha dejn it-tarzna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 35929 magħmula minnu stess f'seduta 812.

AIR MALTA – DEJN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid illum kemm għandha dejn l-Air Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-pożizzjoni finanzjarja ta' l-Air Malta hija spjegata b'mod ċar fir-rapport annwali tagħha.

MEDIĊINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid f'dawn l-ewwel kważi għaxar xhur tas-sena kemm intremew pilloli - fi flus - mill-maħżen tal-gvern għaliex kienu skadew?

Kemm kien l-ammont li kellhom jiġu distrutti għall-istess raġuni tul is-sena li għaddiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li bejn l-1 ta' Jannar u l-aħħar ta' Ottubru 2002 skadew b'kemm jiswew Lm361,266 mediċinali.

Tajjeb li wieħed jinnota li f'dan il-perijodu prodott partikolari (Iloprost) mixtri fis-sena 1998 għal pazjent partikolari skada wara li ma laħaqx intuża għax il-pazjent kien ġie nieqes.

Iċ-ċifra għal dan il-prodott biss kienet tammonta għal Lm179,654.

Matul is-sena 2001 skadew b'kemm jiswew Lm270,501 f'mediċinali.

Il-mediċini skaduti għalissa qegħdin jinżammu maħżuna separatament minn prodotti oħra sakemm tiġi stabilita sistema nazzjonali ta' kif jiġu meqruda tali prodotti.

SKEJJEL - VAGANZI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' ġranet ta' skola għal din is- sena skolastika?

X'inhuma d-dati għall-vaganzi tal-Milied, ta' l-Għid u tas-sajf?

Meta huma l-mid-terms?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' ġranet ta' skola għal din is- sena skolastika huwa ta' 175 ġurnata.

Id-dati għall-vaganzi tal-Milied huma mit-23 ta' Diċembru 2002 sas-6 ta' Jannar 2003.

Id-dati għall-vaganzi ta' l-Għid huma mis-16 ta' April 2003 sat-23 ta' April 2003.

Iżda l-14 ta' April ingħatat holiday i/l/o 21/09/2002; il-15 ta' April ingħatat holiday i/l/o 02/11/2002; l-24 ta' April ingħatat holiday i/l/o 08/12/2002 u l-25 ta' April ingħatat holiday i/l/o 07/06/2003.

Id-dati għall-vaganzi tas-Sajf huma mill-4 ta' Lulju u jispiċċaw fit-tielet ġimgħa tax-xahar ta' Settembru 2003.

Il-mid term kien fl-1 ta' Novembru 2002.

SKEJJEL INDIPENDENTI/TAL-KNISJA - ĠRANET TA' L-ISKOLA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk l-iskejjel indipendenti u tal-knisja jibgħatux lid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni n-numru ta' ġranet ta' skola f'kull sena skolastika biex ikun żgurat li jkunu viċin dawk ta' l-Istat?

Jekk le, ma jaħsibx li tkun ħaġa tajba li dan jibda jsir?

Jekk fl- affermattiv, jista' jgħid kemm huma l-ġranet ta' skola f'dawn l-iskejjel għal din is-sena skolastika: Il-kulleġġ San Alwiġi; il-kulleġġ De La Salle; il-kulleġġ St. Edwards; il-kulleġġ St. Martins; l-iskola tad-Dorote u l- iskola tas-Sacred Heart?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kull sena d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tibgħat lil kull skola tal-Knisja jew indipendenti n-numru minimu ta' sigħat u tagħlim li jrid isir f'dik is-sena partikolari.

Dawn is-sigħat iridu jsiru minn kull skola, irrispettivament minn xi holidays partikolari ta' skejjel individwali.

Dawn is-sigħat jiġu kkalkulati kull sena biex ikunu viċin ħafna dawk ta' l- iskejjel ta' l-Istat.

Barra minn hekk, l-għalliema tal-knisja jridu jaħdmu 7.5 siegħa addizzjonali fil-bidu tas-sena skolastika biex ikunu bħall- għalliema ta' l-Istat.

Għalkemm dawn is-sigħat, 920.50 għas-sena skolastika 2002-2003, huma komuni għall-iskejjel kollha, in-numru ta' sigħat f'jum ta' tagħlim ivarja minn skola għal oħra.

Il-ġranet ta' skola f'dawn l-iskejjel għas-sena skolastika 2002-2003 huwa hekk:

|Kulleġġ San Alwiġi|172 | |Kulleġġ De La |166 | |Salle | | |Kulleġġ St Edwards|166 | |Kulleġġ St Martins|167 | |L-iskola |169 | |tad-Dorotej | | |L-iskola |167 | |tas-Sacred Heart | |

In-numru ta' ġranet ta' skola fl-iskejjel ta' l-Istat huwa 175.

MATSEC

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jikkonferma li l-ġimgħa li għaddiet kien hemm xi każi fejn studenti ġew informati mill-MATSEC board li minħabba żball klerikali ngħataw marka ħażina u fejn qabel kienu weħlu ġew mgħarrfa li issa għaddew?

F'kemm-il każ ġara dan u f'liema suġġetti?

Dan ġara wara r-resits fis- SEC biss?

Jaf li ħaġa bħal din tista' ittellef lill-istudenti milli jagħżlu l-iskola li jridu huma?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mit-63 talba fl-eżami tas-Sec u mill-108 talba fl-eżami avanzat u intermedjarju għar-reviżjoni tal-karti ta' l- eżami tal-MATSEC ta' Settembru, każ wieħed biss ta' żball klerikali ġie rrapportat mill-eżaminaturi.

Dan kien fil-każ tal-Malti tas-SEC fejn ir- riżultat inbidel minn grad 6 għal grad 5.

Il-bord tal-MATSEC informa minnufih lill-istudent konċernat kif ukoll lill-prinċipal tal-junior college fejn seta' jattendi l-istudent.

AFM TITJIRA TA' KLANDESTINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: B'riferenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36029 kif jista' il-Ministru jgħid li kollox kien normali fuq it-titjira meta l- armata ammettiet f'mistoqsija oħra tiegħi li l-lembuba tas-suldati kienet nieqsa għal xi ħin u saret tfittxija għaliha?

Kif jista' is-supritendent inkarigat jirrapporta dan?

ONOR.

TONIO BORG: M'hemm xejn x'inżdied mat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 36027.

PULIZIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ħallas s'issa l-korp tal-pulizija lill-Air Malta bħala spejjeż għall-vjaġġi li saru biex iwasslu lura f'pajjiżhom immigranti illegali?

Kemm-il darba ġie mikri ajruplan sħiħ u għal fejn?

Kemm sewa kull darba?

Kemm-il darba tħallas ta' immigranti illegali, wieħed u fi gruppi?

Jista' jagħti l-figuri mill-1 ta' Jannar 2002 s'issa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-ħlas kollu li sar mill-1 ta' Jannar 2002 s'issa mid-dipartiment tal-pulizija lill-Air Malta għal ġarr ta' immigranti illegali lejn pajjiżhom huwa kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Informat ukoll li ġew mikrija ħames ajruplani chartered, erbgħa għall- Eritrea li swew Lm16,759 kull wieħed u ieħor għall-Eġittu li sewa Lm11,365.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR MIS-SUR RANIER FSADNI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni tas-safra tas-Sur Ranier Fsadni fil-Greċja li, skond ir-risposta għal mistoqsija parlamentari 34031, ġiet tiswa 'l fuq minn Lm400?

Għal liema raġuni s-Sur Fsadni li mhux impjegat tal-foreign office isiefer a spejjeż ta' dan il- ministeru?

ONOR.

JOE BORG: Is-Sur Ranier Fsadni siefer biex jattendi l-laqgħa tal- forum Mediterranju f'Delos, il-Greċja.

Din kienet laqgħa fejn kull pajjiż membru tal-forum kien mistieden li jinnomina żewġ intellettwali sabiex jattendu flimkien mad-delegazzjoni ministerjali.

L-intellettwali ta' kull pajjiż kellhom jipparteċipaw f'diskussjonijiet dwar l-iskambji interkulturali u d-djalogu bejn iċ-ċiviltajiet.

Il-Gvern Malti nnomina lill-E.T. Dr Ugo Mifsud Bonnici u lis-Sur Ranier Fsadni, lil dan ta' l- aħħar peress li jgħallem l-antropoloġija kulturali tal-Mediterran fl- Universita ta' Malta, b'riferenza partikolari għall-Afrika ta' Fuq u tal- Lvant Nofsani.

Fil-laqgħa tal-Greċja s-Sur Ranier Fsadni għamel proposta għall-proġett kulturali li jista' ikun organizzat mill-membri tal-forum.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR MILL-AMBAXXATUR WILLIE SPITERI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Billi l-Ambaxxatur Willie Spiteri hu akkredit għall-Ġermanja, jista' il-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni tas-safra tiegħu u tal-mara tiegħu f'Palermo fi Sqallija li ġiet tqum mas-Lm600, skond risposta għal mistoqsija parlamentari 34031?

ONOR.

JOE BORG: Waqt iż-żjara tal-President ta' Malta fil-Ġermanja f'Novembru ta' l-2001, l-Ambaxxatur Spiteri, flimkien miegħi, ġie mistieden mill-Viċi President ta' Daimler-Chrysler is-Sur Mathias Kleinert, sabiex jattendi għal-laqgħa tad-diriġenti tal-kumpannija u konferenza Mediterranja f'Palermo fejn jien kont mistieden bħala wieħed mill-kelliema prinċipali.

Sussegwentement, apparti il-laqgħa tad-diriġenti, sar kunċert sinfoniku minflok il-konferenza li tħassret.

Daimler-Chrysler xorta waħda ħarġu l- inviti għall-okkażjoni.

L-ispejjeż tal-lukandi tħallsu mill-kumpannija Ġermaniża.

Waqt din l-okkaażjoni ttieħdet l-opportunita li jitkattru l-kuntatti ma' din il-kumpannija kbira Ġermaniża, fosthom mal-president tal-kumpannija Dr Jurgen Schrempf.

Riżultat ta' dawn il-kuntatti l-kumitat olimpiku Malti ġie rregalat van mill-kumpannija Daimler-Chrysler.

Din il-preżentazzjoni saret f'Ottubru li għadda mill-viċi president tal-kumpannija li ġie Malta apposta.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR MILL-AMBAXXATUR SALVINU BUSUTTIL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid kienet ir-raġuni tas-safra ta' l- Ambaxxatur Salvinu Busuttil f'St Tropez li, skond risposta għal mistoqsija parlamentari 34031, ġiet tqum Lm1,259?

X'kienet preċiżament l- ispiża ta' Lm232 f'others li mhijiex speċifikata?

ONOR.

JOE BORG: L-Ambaxxatur Salvino Busuttil ħteġlu jmur Monaco u San Tropez sabiex jiltaqa' mal-ministru ta' l-Istat għal Monaco u sabiex jieħu ħsieb il-preparamenti meħtieġa għat-tiġrija tal-yachts bejn San Tropez u Malta, magħrufa bħala Trophée Bailli de Suffran.

Huwa attenda wkoll għall- esebizzjoni ta' kultura u arti Maltija, liema esebizzjoni saret bħala parti mill-avvenimenti marbuta mat-tiġrija msemmija.

Rigward l-ispejjeż l-oħra ta' Lm232, dawn kienu għal-kiri ta' karozza f'San Tropez ta' Lm140 u l-bqija għal żewġ ikliet mgħotija ad unur tas-sindku ta' San Tropez u d-direttur ta' l-affarijiet barranin tal-yacht marina f'San Tropez.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR - BONUS MILES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Minħabba r-riskju li uffiċjali tal-ministeru tiegħu, fejn isir ħafna safar, jistgħu jevitaw l-Air Malta u jaqbdu kumpanniji oħra fejn is- safra tiġi tqum aktar lill-gvern biex jieħdu l-bonus miles, jista' il- Ministru jagħmel - bħal postijiet oħra - biex il-bonus miles jibda jeħodhom il-ministeru u mhux igawdi minnhom l-individwu privatament?

ONOR.

JOE BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi fil-ministeru tiegħi l-ibbukkjar tal-biljetti ta' l-ajru għal safar uffiċjali huwa ċentralizzat f'taqsima partikolari fejn l-uffiċjali inkarigati jieħdu ħsieb li jidentifikaw l-aħjar rotot u jiksbu l-orħos prezzijiet għall-vjaġġi indikati lilhom.

Għal din ir-raġuni, mhux il-każ illi dawn l-uffiċjali jeżerċitaw xi soġġettivita` billi jippriferu linja ta' l-ajru minn oħra għar-raġuni li semma' l-Onor.

Interpellant.

Inżid ngħid, f'dan il-kuntest, illi l-Air Malta tħaddem skema simili ta' bonus miles hija wkoll, għaldaqstant ma jreġix l-argument illi xi ħadd qed iwarrab il-linja ta' l-ajru Maltija minħabba li ma jiggwadanjax punti mingħandha.

AFFARIJIET BARRANIN - RAPPORTI MIBGĦUTA MINN UFFIĊJAL FI BRUSSELS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jikkonferma li wara kull vjaġġ li tagħmel minn Brussels għal Strasbourg biex issegwi s-seduti tal-Parlament Ewropew l- uffiċjal ta' l-ambaxxata fi Brussels, li isimha qed jintbagħat separatament, tibgħat rapporti ikkuppjati kelma b'kelma minn dawk li jidhru fuq il-website ta' l-istess Parlament?

ONOR.

JOE BORG: Ix-xogħol prinċipali ta' l-Ambaxxata fi Brussels fil- qasam tal-Parlament Ewropew huwa li jsegwi dawk l-inizjattivi li l-aktar għandhom rilevanza għal Malta u li jieħu ħsieb li jippromwovi l-interessi ta' Malta b'kull mod possibbli.

L-uffiċjal fl-ambaxxata, li għandu responsabbiltajiet li jinkludu l-Parlament Ewropew, jirrapporta fuq dawn l- aspetti lill-ambaxxatur skond il-bżonn, kemm verbalment kif ukoll bil- miktub.

Barra min hekk, dan l-uffiċjal ilesti żewġ rapporti ġenerali fix- xahar li jkopru l-iżviluppi fil-Parlament Ewropew.

Wieħed minn dawn ir- rapporti jittratta biss fuq is-sessjoni plenarja ta' kull xahar u l-ieħor jifforma parti mir-rapport ġenerali ta' l-ambaxxata ta' kull xahar.

AFFARIJIET BARRANIN - KONVENZJONI EWROPEA - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Kif jispjega l-Ministru li għal żewġ safriet bejn Malta u Brussels bejn l-20 u t-23 ta' Marzu, Mr John Inguanez għal travel nefaq Lm629 u Profs Serracino Inglott nefaq Lm363.90 meta Mr Inguanez huwa s- sostitut ta' Profs Serracino Inglott fil-European Convention, u kif għal safra oħra f'April fi Brussels mill-istess żewġ persuni Mr John Inguanez nefaq Lm452.30 u Profs Serracino Inglott nefaq Lm237.40?

ONOR.

JOE BORG: Meta rrispondejt mistoqsija parlamentari 34031, il- figuri ta' l-ivvjaġġar ma' kenux jinkludu l-50% tnaqqis li s-soltu tagħti l- Air Malta lill-impjegati tal-gvern li jużaw ir-rotot tagħha.

Fir-rigward tal-vjaġġ ta' bejn l-20 u t-23 ta' Marzu, 2002 is-Sur John Inguanez ħteġlu jbiddel il-biljett ta' l-ajru mit-23 ta' Marzu għat-22 ta' Marzu.

Għalhekk kellu jitħallas addizzjonalment l-spejjeż ta' biljett one way' S'issa għadu ma wasalx ir-refund dovut għar-return mhux utilizzat.

Fir-rigward tal-vjaġġ li sar bejn l-14 u t-18 ta' April 2002, il-figura ta' Lm452.30 li ġiet indikata bħala ħlas tal-vjaġġ, kienet waħda proviżorja.

Anke hawn dan l-ammont ma kienx imnaqqas bir-riduzzjoni li tagħti l-Air Malta.

Fil-fatt dan it-tnaqqis issa wasal u jammonta għal Lm195.30 u allura l-ispejjeż tal-vjaġġ iridu juru Lm257.00 minflok Lm452.30.

KUMPLESS TAL-MARSA - LOGĦOB TAL-PAJJIŻI Ż-ŻGĦAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li atleti Maltin li ser jieħdu sehem fil-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar ikunu jridu jitħarrġu sew fuq it-track il-ġdid li ser jitqiegħed fil- kumpless tal-Marsa, jista' il-Ministru jgħid meta dan ix-xogħol ser jibda u meta se jitlesta?

Jaf li hemm atleti li huma mħassba li mhux ser ikollhom biżżejjed żmien biex ikunu preparati sewwa minħabba dan id-dewmien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol tat-tqegħid tal-wiċċ ġdid tat- track ta' l-atletika mistenni jieħu erba' ġimgħat biex jitlesta minn meta d- dipartiment joħroġ l-ordni biex jinbeda x-xogħol.

Minħabba li l-materjal irid jinġieb minn barra, hu mistenni li x-xogħol jibda fil-bidu ta' Jannar u jitlesta sa l-aħħar ta' Jannar.

Jidhrilna li ż-żmien meta t-track mhux ser tkun tintuża huwa l-iqsar żmien possibbli u dan għandu jiżgura li l-atleti jkollhom żmien biżżejjed sabiex jippreparaw għal-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar.

Il-perijodu meta ser isir ix- xogħol jaħbat ma' dak il-perijodu fejn normalment ikun hemm l-anqas meetings ta' l-atletika fit-track tal-Marsa.

KUMPLESS TAL-MARSA - TRACK TA' L-ATLETIKA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid il-kuntratti għax-xogħol ta' tqegħid ġdid tat- track ta' l-atletika ngħatawx kollha?

Jekk fl-affermattiv, jista' jagħti dettalji dwar dawk il-kumpanniji li applikaw għax-xogħol?

Kemm kienet kull offerta u min intgħażel biex jagħmel ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kuntratt għax-xogħol tat-tqegħid ta' wiċċ ġdid tat-track ta' l-atletika ngħata.

B'kollox intefgħu tmien offerti minn seba' kuntratturi.

Id-dettalji tagħhom huma kif ġej:

|Three Eight Nine Ltd |Lm109,140 | |John G. Cassar Ltd |Lm 99,413 | |A.X. Construction | Lm163,405 | |CEIS Construzioni | | |E.I.S. S.p.A |Lm97,597.50| |Mizzi Group | Lm 94,750| |M. Quip Ltd o.b.o. | Lm 84,974| |Syntek, UK | | | | | | |Lm89,205.10| |HAFFA A.G. | | | |Lm105,619.5| | |0 |

Intgħażlet l-ewwel offerta ta' M.Quip li kienet l-aktar waħda vantaġġjuża.

KUMPLESS SPORTIV MARSA - TINDIF TAL-KANAL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jsir tindif regolari tal-kanal li hemm fil- kumpless sportiv tal-Marsa peress li reġa' imtela bil-ħmieġ u affarijiet oħra, bil-maltempata tal-ġimgħa li għaddiet, li jista' iwaqqaf l-ilma milli jgħaddi f'xita qalila oħra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma jirriżultax li hemm xi materjal miġbur fil-kanal li hemm fil-kumpless sportiv tal-Marsa.

Madankollu, għalkemm ix- xogħol tat-tindif tal-kanali jaqa' taħt ir-responsabbilta` tal-unit għall- ambjent nadif, il-ħaddiema tad-dipartiment taż-żgħażagħ u sport xorta waħda jieħdu ħsieb inaddfu, fuq bażi regolari, dik il-parti tal-kanal li hemm fiz- zona li taqa' direttament taħt id-dipartiment.

Prova ta' kemm il-kanal qiegħed jinżamm nadif ingħatat fil-maltempata tal-bidu ta' Novembru fejn, minkejja l-intensita` qawwija tax-xita, qatt ma kien hemm periklu ta' għargħar.

KUMPANNIJI MALTIN IBBOJKOTTJALI MINN PAJJIŻI GĦARAB

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 36671, li oriġinarjament saret lill-ministru għas-servizzi ekonomiċi?

ONOR.

JOE BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ministeru tiegħi m'għandu l-ebda informazzjoni li xi kumpanniji Maltin qed jiġu bbojkottjati mill-pajjiżi Għarab għax għandhom kuntatti kummerċjali ma' Israel.

MALTA RACING CLUB - XOGĦLIJIET FUQ IL-KORSA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 36680?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif diġa` għedt fir-risposta tiegħi għal mistoqsija parlamentari 36137, il-proġetti ta' natura rikorrenti jinkludu xogħlijiet li jsiru regolarment.

Madankollu l-ikbar spiża dejjem tkun it-tibdil tal- wiċċ tar-ramel tal-korsa li din is-sena se tlaħħaq madwar il-Lm15,000.

Fil- fatt in-nefqa rikorrenti totali għas-sena li għalqet f'Ġunju 2001 kienet ta' Lm15,700.

Din is-somma hija l-medja ta' l-infiq rikorrenti tal-Malta racing club committee.

Ix-xogħol tat-tibdil tal-wiċċ tal-korsa qed isir mill-kuntrattur Philip Agius bl-għajnuna ta' l-impjegati tal-Malta racing club.

Ix-xogħlijiet ta' manutenzjoni ta' kuljum jew ġenerali jsiru mill-impjegati tal-Malta racing club.

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 36681?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36137 fejn telenka numru ta' proġetti kapitali li saru u qegħdin isiru fil- korsa taż-żwiemel fil-Marsa.

Dan minnu nnifsu huwa proċess ta' żvilupp ta' l-istess korsa.

Wieħed ma jistax ma jinnotax it-tibdila ġenerali li saret f'dawn l-aħħar sentejn.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar l-iżvilupp konsistenti tal-korsa għandu jkompli jissodisfa lid-dilettanti ta' dan l-isport kif ukoll oħrajn li mistennija jiżdiedu.

UE - KSI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea ġie miftiehem li ċerti kimiċi fl-ilma tax-xorb iridu jiġu kkontrollati b'mod li jikkonformaw mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea, jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l- pjani tal-KSI sabiex dan iseħħ?

Kemm hu l-valur tax-xogħol li hemm bżonn isir?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

UE - POWER STATION TA' DELIMARA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea ġie miftiehem li l- power station ta' Delimara trid tikkonforma mar-regolamenti ambjentali ta' l-Unjoni, jjista' il-Ministru jgħid x'xogħolijiet hemm bżonn isiru sabiex dan iseħħ?

Kemm hu stmat li jiswa x-xogħol meħtieġ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-Gvern Malti talab perijodu ta' transizzjoni ta' sentejn biex jikkonforma mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea dwar l-emissjonijiet ta' trab u ta' N.O. mill-power station ta' Delimara.

Id-direttiva rilevanti, 88/609/EC tistabilixxi limiti għall-emissjoni ta' sulphur dioxide, N.O. u trab miċ-ċmieni tal-power stations.

Minħabba s-sulphur dioxide ser jibqa' jintuża żejt b'massimu ta' wieħed fil-mija kubrit.

Dwar it-trab u l-N.O. il-korporazzjoni Enemalta qed tagħmel konsultazzjonijiet u qed tistudja proposti differenti biex tilħaq dan il-għan.

Għalhekk f'dan l-istadju għadu kmieni biex tingħata l-ispiża kapitali involuta.

DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ - MASTERPLAN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus mid-dipartiment tad-drenaġġ mill-1999 sal-lum f'estenzjoni tad-drenaġġ u f'xogħlijiet għall- implimentazzjoni tal-masterplan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li n-nefqa kapitali fuq il- proġetti tal-masterplan tad-drenaġġ mis-sena 1999 'l hawn huwa kif ġej:

|SENA |NEFQA KAPITALI | |1999 |Lm461,241 | |2000 |Lm367,999 | |2001 |Lm539,596 | |2002 |Lm416,220 |

UE - IMPJANT TAL-GAS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea ġie miftiehem li l- impjant tal-gas jiġi trasferit mill-Qajjenza għal Bengħajsa, jista' il- Ministru jgħid x'inhu l-valur tax-xogħol li hu stmat sabiex isseħħ din il- bidla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Huwa stmat li l-valur tax-xogħol biex jinbena impjant ġdid tal-gass f'Bengħajsa jlaħħaq għal madwar Lm6 miljun.

BINI U MANUTENZJONI TA' TOROQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus mill-1999 sal- lum għal-bini ta' toroq arterjali, bini ta' toroq lokali u manutenzjoni ta' toroq arterjali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat tat-toroq bħalissa qed jiġbor l-informazzjoni b'risposta għal mistoqsija parlamentari 36609 ta' l-istess Interpellant u għalhekk l-informazzjoni mitluba tingħata f'seduta oħra.

TRAFFIC MANAGEMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx ħtieġa li l-miżuri ta' traffic management li jittieħdu waqt xogħlijiet ta' triq ikunux apparti mid- dipartiment konċernat?

Jekk fl-affermattiv, jista' il-Ministru jgħid kif id-dipartiment qatt seta' japprova sistema ta' traffic management waqt ix-xogħol li qiegħed isir fuq it-triq li tagħti mis-Salini san-Naxxar li permezz ta' liema sistema t- traffiku kollu ġie devjat għal triq fin-naħa dejqa u mħarbta ħafna b'konsegwenzi serji għas-sewwieqa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li minn meta twaqqfu d-direttorati fl- awtorita' dwar it-trasport ir-responsabbilta` għat-traffic management fuq xogħlijiet fit-toroq ġie assenjat lid-direttorat għat-traffic management.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija ninsab informat li hemm triq dejqa li tgħaqqad it-triq li minn Burmarrad tieħu għat-Telgħa t'Alla u Ommu u t-triq mis-Salina tieħu għan-Naxxar u li qed tintuża mit-traffiku mingħajr ma din kienet intiża bħala diversion route.

Fil-fatt din it-triq ser tingħalaq biex ikun jista' jgħaddi water culvert li jrid isir f'din it-triq.

OPM - KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi ġodda mill-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul dawn l-aħħar sena u nofs?

Jista' jgħid minn min qed jintużaw dawn il-karozzi?

Jista' jgħid x'marka huma u kemm ġew jiswew?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra skeda li turi l-informazzjoni mitluba.

POLITIKA SOĊJALI - KAROZZI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inxtraw karozzi ġodda mill-ministeru u l-entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul dawn l-aħħar sena u nofs?

Jista' jgħid minn min qed jintużaw?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - BIRGU – DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm bozoz ġodda saru mill-Enemalta mill-1999 sal-15 ta' Novembru 2002 fil-Birgu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-korporazzjoni Enemalta stallat 39 lampa ġdida u 11-il floodlight fil-Birgu matul il-perijodu li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għalih.

ENEMALTA - FGURA - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm bozoz ġodda saru mill-Enemalta mill-1999 sal-15 ta' Novembru 2002 fil-Fgura?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li bejn l-1999 u l-15 ta' Novembru ta' din is-sena twaħħlu 71 lampa ġdida fil-Fgura.

ENEMALTA - KALKARA - DAWL TAT-TOROQ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm bozoz ġodda saru mill-Enemalta mill-1999 sal-15 ta' Novembru 2002 fil-Kalkara?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perjodu li qed issir riferenza għalih fil-Kalkara twaħħlu 36 lampa ġdida u għaxar floodlights.

ENEMALTA - SENGLEA - DAWL TAT-TOROQ

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra kemm bozoz ġodda saru mill-Enemalta mill-1999 sal-15 ta' Novembru 2002 fil-Belt Sengleana?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li matul il-perijodu msemmi twaħħlu 18-il lampa ġdida u tmien floodlights fl-Isla.

SERVIZZ TA' L-E-GOV

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 33859 et seq, jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra xi żviluppi kien hemm mal-kunsilli lokali ta' Ħaż-Żabbar, Senglea, Birgu, Xgħajra, Kalkara u Fgura fl- istallazzjoni u aċċess tas-servizz ta' l-e-gov, jekk hemm bżonn post b'post?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kunsilli lokali kollha, inklużi dawk imsemmija mill-Onor.

Interpellant, iffirmaw u aċċettaw ir-responsabbiltajiet tal- local government electronic policy u l-gvern issa qed jgħaddi gradwalment lill-kunsilli lokali s-servizzi ta' l-e-government.

MIMCOL – IMPJEGAT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-post vakanti ta' personal assistant tac-chief executive fil-MIMCOL, li għalih kien hemm sejħa mill- ETC f'Settembru li għadda, ġietx mimlija jew le?

Jekk fl-affermattiv, minn min u xi kwalifiki għandu/ha l-persuna li ġiet ingaġġata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-post vakanti ta' personal assistant taċ-chief executive ġie reklamat fil-gazzetti lokali fit-22, 23 u 24 ta' Settembru wara li nħareġ il-permess relattiv mill-korporazzjoni tax- xogħol u taħriġ.

L-applikazzjonijiet intlaqgħu sat-30 ta' Settembru, 2002.

Kien hemm 44 applikazzjoni għal din il-vakanza.

Dawn ġew screened u 34 minnhom ġew mitluba jattendu għall-intervista.

Minn dawn tliet persuni ġew short listed u finalment intgħażlet is-Sinjura Anne Butler.

Din il- persuna, li ġiet impjegata mal-kumpannija b'seħħ mis-7 ta' Novembru 2002, hija gradwata u għandha l-esperjenza u r-rekwiżiti mitluba fis-sejħa għall- applikazzjoni.

MCAST - INVENTORY OFFICER

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-post vakanti ta' inventory officer fl- MCAST, li għalih kien hemm sejħa pubblika f'Awissu li għadda, ġietx mimlija jew le?

Jekk fl-affermattiv, minn min u xi kwalifiki għandu/ha l- persuna li ġiet ingaġġata?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-intervisti biex jintgħażel l-inventory officer fl-MCAST saru u l-post dalwaqt jimtela minn min ġie magħżul skond il-kwalifiki u l-kriterji tas-sejħa konċernata.

MTA - SENIOR EXECUTIVE HUMAN RESOURCES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' il-Ministru jgħid jekk il-post vakanti ta' senior executive human resources fl-MTA li għalih kien hemm sejħa interna f'Ottubru li għadda, ġiex mimli jew le?

Jista' jgħid ukoll min ħa din il-kariga għandux xi parentela jew jekk huwiex qarib ta' xi mpjegat jew uffiċjal fil- ministeru?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Il-kariga ta' senior executive human resources ma' l-awtorita' Maltija tat-turiżmu mtliet fil-21 ta' Ottubru, 2002.

Il-kariga mtliet mis-Sinjura Jacqueline St. John nee' Cremona li għandha l- kwalifiki kollha mitluba fil-call for applications, cioe', A level standard of education u esperjenza ta' xogħol fil-qasam ta' human resources.

L-għażla biex jimtlew karigi fl-awtorita' issir minn interviewing board kompost minn tlett uffiċjali għolja.

Peress li l-parentela hi rrilevanti għall-għażla ma jidhirlix li għandi nwieġeb għal din il-parti tal-mistoqsija.

ISLA - MINA TA' SANT'ANNA - RESTAWR -

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kif inhu sejjer ix-xogħol tar- restawr fil-mina ta' Sant'Anna?

Jista' jiġi ndikat kemm flus huma proġettati li jintnefqu?

Jista' il-Ministru jinforma lill-Kamra jekk hemmx ħsieb li dan ikun aċċessibbli għall-pubbliku u jekk l-aċċess għat-torri ta' l-arloġġ hux se jsir ukoll?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-proġett tal-Bieb ta' Sant'Anna fl-Isla issa wasal fit-tieni fażi tiegħu.

Fl-ewwel fażi ħaddiema tal-gvern kienu naddfu s-soqfa u ppavimentawhom.

Fit-tieni fażi, li se ssir minn kuntrattur, ser isir ir-restawr tal-mina kif ukoll l-inħawi tal-ġenb, se ssir sistema tad-dawl u tiġi pavimentata d-daħla tal-mina.

Dan il- proġett huwa stmat li jiswa mal-Lm140,000.

Il-proġett għar-riabilitazzjoni tal-Kottonera qiegħed ukoll jistudja l-possibbilta' li l-area tkun aċċessibbli għall-pubbliku.

MAGĦTAB - KOSTRUZZJONI TA' CONTROL ROOM

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru ġentilment jgħid għalfejn il-kuntrattur tat-tender 211/01 li kien jinvolvi l-kostruzzjoni ta' control room fil- Magħtab twaqqaf f'nofs ix-xogħol għal-ebda raġuni bi ksur ta' l-istess kuntratt?

Min awtorizza li x-xogħol imsemmi ma jitkompliex?

X'kienet ir- raġuni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-kuntrattur imsemmi kien waqa' xi ftit lura fix-xogħol u d-dipartiment ħass li seta' jintervjeni bir-riżorsi tiegħu stess biex il-proġett jitlesta fl-iqsar żmien possibbli.

SPTAR SAN LUQA U KAREN GRECH - NURSES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru ġentilment jgħid kemm hemm nurses li jkunu on call fl-isptar San Luqa u Karen Grech?

F'liema untis/swali qegħdin u x'inhu l-grad tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DIRETTORAT TAN-NURSING - STAFF

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru ġentilment jgħid kemm hemm staff jaħdem fid-direttorat tan- nursing?

X'inhu l-grad tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-preżent fid-direttorat tan-nursing hemm direttur u żewġ staff nurses.

Qed jittieħdu l-passi neċessarji biex jiġu ngaġġati tliet assistenti diretturi.

TAŻ-ŻWEJT - QASAM TAD-DJAR - TISWIJA TA' BINI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-proċedura biex tiġi msewwija t-turretta maqsuma li hemm fi block C, binja 21.9.64 f'Taż-Żwejt housing estate?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għall-azzjoni meħtieġa.

TAŻ-ŻWEJT HOUSING ESTATE - KERA -

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li minkejja li l-inkwilin, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, qiegħed bil-minimum wage is-sena l-oħra l-kera tal-fond li jgħix fih irdoppjatlu għal Lm56 kull tliet xhur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi s-sussidju fuq il-kera tal-post indikat inħadem sewwa skond il-kuntratt iffirmat mill-inkwilin meta ngħata l-post.

TAŻ-ŻWEJT HOUSING ESTATE - UMDITA' F'APPARTAMENT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Billi l-persuna, li d-dettaliji dwarha qed jintbagħtu separatament, għandha ħafna umdita` fil-ħitan ta' l-appartament tagħha jistgħu jittieħdu passi mill-housing wara li ssirilha inspection tal- premises?

ONOR.

TAŻ-ŻWEJT HOUSING ESTATE - PERSUNA BI PROBLEMA TAD-DROGA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Minħabba raġunijiet umanitarji tal-persuna, li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, li kienet tilfet l-impjieg fi- żmien li kienet tbati mill-poblema tad-droga, tista' l-ETC tipprova ssibilha xogħol xieraq, prefiribbilment bħala delivery man issa li huwa fieq mill-marda kiefra li kellu, aktar u aktar billi għandu familja b'żewġt itfal xi jmantni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li, bħalma jsir f'każi simili, il-korporazzjoni għax-xogħol u t-taħriġ tagħti attenzjoni personalizzata biex jinstab xogħol adattat għall-persuna indikata.

Ninsab informat li matul din is-sena din il-persuna ġiet rakkmandata għal xogħol fi tliet okkażjonijiet.

Ninsab informat ukoll li fil-ġranet li ġejjin l-employment adviser tagħha ser jibgħat għaliha bil-għan li tingħata aktar attenzjoni mill-qrib.

ANZJAN - TIĠDID TAL-KARTA TA' L-IDENTITA`

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru ġentilment jara għalfejn il-persuna li d-dettalji tagħha qed nehmez under separate cover u li hu anzjan ta' 91 sena u bedridden baqgħu ma marrux id-dar tiegħu biex iġeddulu l-ID card?

X'inhi r-raġuni li meta ċċempel waħda mill-qraba tiegħu qed jgħidulha "li jridu jgħaqqdu 4 flimkien" meta suppost li l-proċess ta' tiġdid ta' l-ID cards f'dan il-post issa ilu li spiċċa u suppost li s'issa jafu bil-morda u l-anzjani li jridu jmorru għandhom id-dar?

Possibbli jittieħdu l-passi neċessarji biex lil dan l-anzjan issirlu l-ID card?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi r-residenza tal-persuna msemmija hija f'lokalita` li t-tiġdid għaliha sar f'April ta' din is-sena.

Dawk kollha rrapportati bħala housebound f'din il-lokalita` sarilhom it- tiġdid fid-dar privata tagħhom fi żmien raġunevoli.

Iżda l-persuna msemmija kienet irrapportata ferm tard, eżattament wara nofs Ottubru 2002.

Informat ukoll li l-uffiċċju elettorali se jieħu ħsieb jagħmel dan it- tiġdid partikolari iżda ta' min jgħid li l-karta ta' l-identita` li għandha fil-pussess tagħha din il-persuna għadha valida għall-finijiet kollha tal- liġi f'Malta.