MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 539 L-Erbgħa, 16 ta' Mejju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 539

L-Erbgħa, 16 ta' Mejju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 16 ta' Mejju, 2001

WERREJ

MINUTI 744

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 744

TQEGĦID TA' KARTI 749

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET (IT-TIENI QARI)

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL (SECOND READING) 749

AĠĠORNAMENT 766

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 770

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 538 li saret fil-15 ta'Mejju, 2001ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tweġiba għal mistoqsija parlamentari ta' l-Onor Evarist Bartolo wara rapport imħejji mill-uffiċċju nazzjonali tal-verifika dwar trasport governattiv; u

Tweġiba għal mistoqsija parlamentari ta' l-Onor George Vella dwar rappreżentanza parlamentari f'laqgħa li saret f'Marzu 2001 fi Strasbourg.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MMA – SKOLA NAWTIKA – EŻAMIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-awtorita' marittima biex din is-sena jsiru l-eżamijiet għall- istudenti fit-tielet fażi ta' l-iskola nawtika fl-oqsma tal-meteorology, matematika u fiżika, skond il-proċeduri ta' l-eżamijiet stabiliti mill- merchant shipping directorate ġdid?

X'komplikazzjonijiet inqalgħu biex jiġu segwiti dawn il-proċeduri fil-5, fit-12 u fl-20 ta' Marzu 2001?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li l-eżamijiet imsemmija mill-Onor.

Interpellant li saru din is- sena ġew organizzati skond proċeduri li kienu ġew stabiliti fl-1998 u li ilhom jiġu esegwiti minn dak iż-żmien.

Dawn l-istess proċeduri kienu anke ġew sottomessi lill-organizzazzjoni internazzjonali marittima skond il- konvenzjoni internazzjonali dwar it-taħriġ u ċ-ċertifikazzjoni tal-baħħara.

It-talba lid-direttorat tal-bastimenti merkantili ta' l-awtorita' marittima ta' Malta ma kenitx ġiet sottomessa kmieni biżżejjed kif stabilit f'dawn l- istess proċeduri biex l-eżamijiet setgħu isiru fil-5, fit-12 u fl-20 ta' Marzu, 2001.

Minflok l-eżamijiet saru fis-26 ta' Marzu, fit-2 u fid-9 ta' April, 2001.

NAXXAR – TRIQ NISSIEĠ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li tingħata tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 24345?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li fit-triq imsemmija għad hemm żvilupp mhux ħażin xi jsir u għalhekk ix-xogħol f'din it-triq ma jistax isir għalissa.

ŻEBBIEGĦ - MIŻBLA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li jingħata permess biex tkun żviluppata miżbla fl-inħawi bejn iż-Żebbiegħ u Għajn Tuffieħa?

Fil-każ li iva, x'sens jagħmel li nħallu Magħtab ieħor ifaqqas u jikber f'dawn l-inħawi sbieħ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Id-deċiżjoni li jipprovdi lokal għal servizz ta' ġbir ta' skart b'mod kollettiv hija tal- kunsill lokali.

Id-dipartiment għall-immaniġjar ta' l-iskart u implimentazzjoni ta' strateġija fi ħdan il-ministeru għall-ambjent offra l- assistenza tiegħu, kif kien mitlub mill-kunsill lokali, biex jintalbu l- permessi meħtieġa mill-awtorita' ta' l-ippjanar u mid-dipartiment għall- protezzjoni ta' l-ambjent.

Għaldaqstant nitlob lill-Onor.

Interpellant jindaga dwar dan il-każ direttament mal-kunsill lokali konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Meta jkun hemm rapporti li f'diversi artijiet mitluqin, anke dawk privati, jintrema' żibel li mbagħad jiżviluppa f'miżbliet żgħar, x'passi jieħu d-dipartiment ta' l-ambjent sabiex dawn l- affarijiet ma jibqgħux isiru?

Għax naturalment minbarra li dan ikerrah l- ambjent, ikun ukoll ta' detriment għas-saħħa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sfortunatament id-diffikulta' li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant teżisti f'diversi partijiet u l- leġislazzjoni għadha mhijiex b'saħħitha biżżejjed biex tagħti lill-gvern poteri li jaġixxi b'mod dirett u immedjat.

L-uniku provvediment li jeżisti bil-liġi huwa mil-lat sanitarju.

Jekk inti għandek art privata, ma tistax tħalliha ssir miżbla jew tħalli materjal ieħor jinġabar fuqha, għax dak ikun ta' detriment għas-saħħa, u jekk ma tiżviluppahiex suppost tagħmel reċint.

Jekk dan ma jsirx, id- dipartiment tas-saħħa jiġbidlek l-attenzjoni.

Jekk tibqa' ma tagħtix kas, jista' jressqek il-qorti u mbagħad jiġi ffissat terminu li fih isir reċint u jitneħħa dak l-iskart.

Il-gvern ċentrali, la bħala ministeru għall- ambjent u lanqas bħala ministeru għas-saħħa, m'għandux ir-responsabbilta' u lanqas l-awtorita' li jidħol f'artijiet privati u jnaddafhom.

Pero' ġieli kien hemm miżbliet li kien ilhom hemm żmien twil u aħna intervenejna xorta waħda, għax jew ppruvajna nieħdu l-kunsens tas-sid biex nagħmlu intervent min-naħa tagħna jew is-sid ma kienx magħruf u allura kellu jsir xi intervent minn xi ħadd.

Naħseb idealment l-aħjar ħaġa li ssir fil-futur hi li nekwiparaw dawn is- sitwazzjonijiet ma' forma ta' direct enforcement.

Fl-antik meta kien ikun hemm bini illegali kienet tintuża l-istess proċedura, fis-sens li min kien jagħmel bini llegali kien jittieħed il-qorti, jiġi stabilit terminu ta' żmien u jekk dan jiskadi u s-sid jibqa' ma jagħmel xejn, jeħel multa kuljum.

Pero' anke hawn għandi dubju jekk jistax xi ħadd imur u jwaqqa', speċjalment jekk dak li jkun ikun qed iħallas multa kuljum.

Il-proċedura ta' direct enforcement tintuża meta jkollok illegalita'.

Għandek awtorita' pubblika li tista' twaqqa' hi u mbagħad tibgħat il-kont lis-sid.

Il- prinċipju huwa simili għal dak ta' awtorita' pubblika jew min jingħata l- inkarigu li jista' jwaqqa', pero' f'dan il-każ biex jinbena reċint jew biex jitneħħa l-iskart.

Ir-responsabbilta' tibqa' tas-sid u l-kont tar-reċint jintbagħat lilu.

Pero' l-liġi tagħna ma tipprovdix għal din il-forma ta' direct enforcement.

Sa l-1992 kien hemm l-istess tip ta' lakuna fil-bini llegali u mbagħad il- liġi pattiet għaliha, u naħseb li anke għal dik it-tip ta' sitwazzjoni jrid ikun hemm xi rimedju.

PA – ŻEBBIEGĦ - MIŻBLA

L-ONOR CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar biex titħalla tikber miżbla fl-inħawi bejn iż-Żebbiegħ u Għajn Tuffieħa?

Kif se tikkonsidra din l-applikazzjoni l-awtorita ta' l-ippjanar u xi studji ambjentali se jsiru qabel taċċetta din l-applikazzjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Intern) Ninsab informat illi quddiem l-awtorita` ta` l-ippjanar hemm applikazzjoni pendenti għall- kostruzzjoni ta` waste disposal depot - PA 700/01 – li jikkonsisti f'sit li fih jinġabar l-iskart b`mod organizzat u temporanju, sabiex wara jiġi ttrasferit jew lejn il-Magħtab jew għal riċiklaġġ.

L-awtorita` ta` l-ippjanar tikkonsidra din l-applikazzjoni fid-dawl tal- policies stabiliti u tagħti kas ta` konsiderazzjonijiet ambjentali u tiżgura li l-iżvilupp iħalli l-inqas impatt fuq l-ambjent.

RABAT SCOUT GROUP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinformani għaliex ma kienx hemm rappreżentant tas- segretarjat privat tiegħu jew tad-dipartiment konċernat fil-laqgħa li ġiet organizzata mill-uffiċjali u l-ġenituri ta' l-iscout group tar-Rabat nhar il-Ħadd, l-1 ta' April meta fis-sala tal-parroċċa tal-lokal ġiet diskussa l- problema tal-premises tar-Rabat scout group?

Jaf li tfal ta' l-iscout group tar-Rabat qed jiltaqgħu f'bini li m'huwiex attrezzat xejn biex jilqa' lil dawn it-tfal?

Jaf li l-iscouts ġew offruti temporanjament il-premises tal-kunsill lokali u li ma kienx għall-intervent tal-kunsill lokali tar-Rabat, dawn it-tfal u l-uffiċjali tagħhom m'għandhomx fejn jiltaqgħu sal-lum?

Ma' jħossx li fid-dawl ta' dan in-nuqqas u ta' dan il-bżonn, għandu jieħu l- passi u jaħtar persuna responsabbli ħalli fi żmien xahar jirrimedja għal din il-problema u tinstab soluzzjoni għat-talba pendenti tar-Rabat scout group qabel ma tiggrava aktar is-sitwazzjoni u ssir xi traġedja?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Nirriferi l- Onor. Interpellant għat-tweġiba tal-Ministru ta' l-Edukazzjoni għal mistoqsija simili għal dik li saret lili.

Tajjeb inżid ukoll li din l-istedina kienet saritli b'mod personali d-dar tiegħi u minħabba mpenji oħra ma stajtx nattendi.

Allura m'huwiex minnu li kellu jkun hemm xi rappreżentant mill-ministeru u li dan m'attendiex.

Jien kont ikkomunikajt mar-Rabat scout groups u wegħidthom li se nara x'nista' nagħmel biex ngħinhom.

M'għandix l-iċken dubju li l-moviment ta' l-iscouts huwa ta' benefiċċju kbir għas-soċjeta' kollha u għalhekk wieħed għandu jagħmel ħiltu kollha biex jgħinhom mill-aħjar li jista'.

IMPORTAZZJONI TA' ŻWIEMEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'permessi wieħed irid biex jimporta żwiemel mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea?

Mil-liema pajjiżi hija awtorizzata l- importazzjoni ta' żwiemel fil-mument?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Filwaqt li l- importaturi taż-żwiemel qegħdin jiġu mitluba li ma jimportawx żwiemel, ingħatat deroga għal dawk iż-żwiemel li kienu diġa' nxtraw u kienu fl- istalel lesti għall-esportazzjoni.

Dawn iż-żwiemel inżammu kwarantina u fil-perijodu ġew imnaddfa u ddisinfettati.

Waqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għall-istqarrija nru.

566 għall- istampa maħruġa mid-dipartiment ta' l-informazzjoni, tajjeb li ngħid li bħall-klieb u l-qtates, iż-żwiemel ma jinfettawx ruħhom bil-virus tal-foot and mouth disease u għalhekk ma jistgħux jgħadduh lil annimali oħra. .

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, għall-benefiċċju ta' dawk li lmentaw miegħi li ġew importati żwiemel meta suppost li hawn a total ban fuq l- importazzjoni ta' annimali - aktar u aktar meta ż-żwiemel huma fost dawk l- annimali li jistgħu jġorru mard, avolja ma jkunux suġġetti għal din it-tip ta' marda - jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni ċara dwar l-irċevuti ta' kif u meta dawn iż-żwiemel inxtraw?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien li nista' ngħid huwa li kif appena kont informat illi kienu se jiġu importati xi żwiemel meta naf li kienet ħarġet stqarrija li ma setgħux jiġu importati annimali, immedjatament iċċekkjajt mal- veterinarju ewlieni u dan informani li ż-żwiemel kienu nxtraw qabel ma ħarġet l-istqarrija.

Fil-fatt l-importazzjoni taż-żwiemel imsemmija saret bejn id-9 u l-10 ta' April u l-istqarrija ħarġet fit-18 ta' April.

Minn investigazzjonijiet li saru jirriżulta li fid-9 ta' April kienu ġew importati 14-il żiemel minn Franza u fl-10 ta' April kienu ġew importati disa' żwiemel oħra.

Nista' nikkwota dak li stqarr il-veterenarju ewlieni tal-gvern, u ċioe':

"Peress li minn fejn kienu ġejjin iż-żwiemel, speċjalment fil-każ ta' Franza, hemm il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer, dawn iż-żwiemel wara li ġew ċċertifikati kemm fuq il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer kif ukoll fuq xi mard ieħor, ġew imnaddfa, disinfettati u sussegwentement imqegħda taħt ġimgħa kwarantina biex b'hekk jiġi żgurat li meta jinħarġu jkunu ħielsa minn kull mard.

Il–kwarantina għaż-żwiemel li jkunu ġejjin minn pajjiżi Ewropej m'hijiex proċedura normali iżda ssir f'ċirkostanzi speċifiċi bħalma hu l-każ fil-mument f'ċerti pajjiżi ta' l-Ewropa fejn hemm il-marda ta' l- ilsien u d-dwiefer.

Minn meta d-dipartiment tas-servizz veterinarju ħareġ l-istqarrija biex iwaqqaf l-importazzjoni ta' annimali minn pajjiżi nfettati mill- marda ta' l–ilsien u d-dwiefer, ma kienx hemm talba oħra minn pajjiżi Ewropej."

Jiġifieri hawn għandna każ fejn il-veterinarju ewlieni qed jgħid li ma setax ikun hemm importazzjoni ta' annimali minn ċerti pajjiżi, pero' meta nħarġet din l-istqarrija kien hemm xi ħadd li kien diġa' xtara żwiemel minn pajjiż partikolari.

Ovvjament ttieħdu l-prekawzjonijiet kollha neċessarji biex jiġi vverifikat u ggarantit li dawn iż-żwiemel ma kellhomx mard u malli daħlu f'pajjiżna, ġew disinfettati u miżmuma taħt kwarantina.

Meta mbagħad ġew iċċertifikati li ma kellhom l-ebda forma ta' mard, inkluż dik ta' l-ilsien u d-dwiefer, iż-żwiemel tħallew jidħlu.

Irrid ngħid ukoll li minn dak iż-żmien 'l hawn ma kien hemm l-ebda importazzjoni oħra ta' żwiemel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien jinteressani li l-Ministru jgħaddili l-konferma, anke konfidenzjalment jekk irid, li dawn iż-żwiemel kienu verament inxtraw qabel.

U dan għas-sodisfazzjon ta' ħafna Maltin u Għawdxin li l-ewwelnett ma jifhmux għala ttieħed dan ir-riskju, u t-tieni, ma jifhmux għala kien hemm uħud li ġew preferuti aktar minn oħrajn.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nsib l-ebda oġġezzjoni li ngħaddi l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant u nwiegħdu li nipprovdilu d-dettalji kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħidli jekk il-prekawzjonijiet li kien hemm in place għadhomx jiġu attwati?

Għax jien informat li l- affarijiet reġgħu ntelqu għal riħhom u għalkemm kellu jkun hemm ċerta attenzjoni fil-biċċerija u anke f'diversi farms, din mhux qed tiġi daqstant segwita.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant huwa informat ħażin.

Il- prekawzjonijiet kollha għadhom qegħdin jiġu osservati u l-miżuri kollha li ħadna fil-bidu li faqqgħet il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer għadhom in vigore sal-lum u ma llaxkajna fl-ebda mument.

Għall-grazzja t'Alla din il-marda qiegħda tiġi kkontrollata fid-diversi pajjiżi li ġew milquta u ovvjament ladarba l-marda tkun ikkontrollata, m'hemmx il-bżonn li jittieħdu ċerti miżuri.

Ovvjament aħna nimxu mal-mod kif jimxu pajjiżi oħra u fejn jiġi deċiż mill-esperti li ċerti miżuri jistgħu jiġu mnaqqsa, nagħmlu l-istess.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri dak il-kumitat ta' azzjoni li kien ġie maħtur - u forsi l-Ministru jista' jgħidli kemm-il darba ltaqa' - għadu qed jopera?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iva, dak il-kumitat għadu jaħdem kif kien jaħdem qabel.

RABAT – CULVERTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li l-culverts qatt ma tnaddfu mindu saru fi Vjal il-Ħaddiem, ir-Rabat, jista' l-Ministru jara li jawtorizza x-xogħlijiet meħtieġa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, minkejja li ħafna drabi jkun hemm pjani biex dawn il-flooding systems jitnaddfu, sfortunatament jinqabżu u jitħallew abbandunati.

Jista' l-Ministru jara li f'ċirkostanzi bħal dawn, almenu f'ċerti areas bħal fil-każ ta' l-area li qed insemmi, ikun hemm l- attenzjoni meħtieġa ħalli ma jkollniex għalfejn noqogħdu kull darba niġbdu l-attenzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-tweġiba li tajt tirriferi għall-fatt li l-culverts huma responsabbilta' tal-kunsilli lokali u allura bilfors li l- kordinament irid isir minnhom.

Naturalment fejn kunsill lokali jitlobna l- għajnuna aħna nipprovduhielu, għalkemm imbagħad ikollna d-diffikulta' ta' l- ispejjeż involuti, bħal overtime u materjal ieħor addizzjonali li jkun hemm bżonn jintuża.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddi għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Dalli.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 124 ta' l-2001 - Ordni ta' l-2001 dwar eżenzjoni mit- taxxa fuq trasferiment ta' djar ta' residenza lil azzjonisti (taxxa fuq l-income u taxxa fuq dokumenti u trasferimenti);

Avviż Legali Nu 125 ta' l-2001 - Regoli ta' l-2001 dwar benefiċċji minn impjieg jew kariga; u

Tagħrif dwar karozzi tal-kiri fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar karozzi mikrija fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25210; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar serq ta' u minn karozzi bejn l-1996 u l-2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr. Speaker, meta wieħed ikun qiegħed jiddiskuti din il-liġi mingħajr ma jrid l-ewwel ma' jiġih f'moħħu huwa dwar kemm huwa ħażin li jkollok xi ħaġa li hija tiegħek li titteħidlek.

Iżda kemm huwa ħafna agħar jekk dak li jeħodielek ikun il-gvern ta' pajjiżek, gvern li jipprofessa ruħu bħala t-tarka tad-drittijiet taċ-ċittadini ta' dak il- pajjiż.

Proprju dan hu l-isfond tal-liġi li qegħdin niddiskutu.

Dan l- abbozz jagħmel referenza għall-Building Development Areas Act ta' l-1983 li kien sar mill-gvern Soċjalista.

Jien nistħi ngħid li kelli gvern f'dan il- pajjiż li kien għadda liġi li permezz tagħha b'daqqa ta' pinna assuma f'idejh mingħajr ebda ġustifikazzjoni ta' xejn artijiet u proprjetajiet taċ- ċittadini.

Dan kollu sar mill-partit li qiegħed fl-oppożizzjoni u li jgħid li ċ-ċittadin jiġi l-ewwel.

Verament biex jipprova jkun ġeneruż ma' l-intenzjoni tal-leġislatur ta' dak iż-żmien, wieħed irid jgħid li l-ħsieb wara dik il-liġi kien li jipprova kemm jista' jkun inaqqas il-pressure fuq il-prezzijiet ta' l-artijiet billi jkun hawn ħafna supply.

Kulħadd jaf li hija liġi kardinali tas-suq li iktar ma jkun hemm supply ta' oġġett inqas se jkun il-prezz li jintalab għal dak l-oġġett.

Din il-ħaġa narawha kuljum madwarna u dik kienet il-loġika - jien ngħid loġika monka - tal-gvern ta' dak iż-żmien.

Dan ipprova jinnazzjonalizza l-art tal-privat mingħajr ma jħallas kumpens.

Din hija inġustizzja kbira, u huwa proprju fuq dan li wieħed jirribella kontra l- effett ta' dik il-liġi.

Jekk inti għandek proprjeta' tiegħek, żgħira kemm hi żgħira, kbira kemm hi kbira, din hija tiegħek, pero' b'daqqa ta' pinna l- gvern ta' dak iż-żmien seta' jgħidlek li dik se jeħodielek mingħajr ma jagħtik Lm1 kumpens.

Mr. Speaker, x'kien il-ħsieb wara l-BDA?

Il-ħsieb kien li l-gvern jieħu ammont sostanzjali - l-bieraħ il-ministru uża l-frażi ''qatgħet ta' artijiet'' - ta' meded ta' art li ħafna minnhom kien art saqwi u anke art tajba għall-agrikoltura mingħajr ma ħallas biex dawk l-artijiet ikunu jistgħu jitqassmu għal plots tal-BDAs.

Issa fost il- kondizzjonijiet l-iktar iebsa kien hemm il-kondizzjoni li dan il-plot seta' jiġi akkwistat minn persuna waħda, kull persuna ma setgħetx tapplika għal iktar minn plot wieħed pero' persuna setgħet tbiegħ dik l-art basta tkun nefqet Lm4,000 f'benefikati.

Allura x'kien jiġri?

Kien jiġri li ċerti spekulaturi ta' l-art - u dan huwa an open secret - kienu jidħlu fi ftehim privat ma' dawk li jkollhom dawn il-plots, fejn permezz ta' skrittura jintrabtu li appena dan iħallas l-Lm4,000 tgħaddi l-art għand ix-xerrej u x- xerrej Alla biss jaf x'jagħmel biha.

Issa ma rridux ninsew li dawn huma plots li kienu jinxtraw b'Lm400 u Lm300 u hawn mhux qed nitkellmu fuq plots żgħar imma fuq plots li fuqhom illum tibni tlett idjar.

Dak kien l-użu ħażin ta' l-art tagħna.

Ħafna drabi ninsew li qegħdin ngħixu f'Malta u naħsbu li l-art tagħna hija infinita, u konsegwenza spjaċevoli ta' din il-liġi tal-BDA kienet li kellek żvilupp sfrenat u bla pjan ta' xejn kultant anke f'nofs il-kampanja.

Issa, permezz ta' din il-liġi dan il-gvern qed ipatti lura għall-ħsara li kienet għamlet din il-liġi li kienet għaddiet fi żmien amministrazzjoni Soċjalista.

Mr. Speaker, nixtieq issa nispjega daqsxejn dwar kif se tiġi rranġata din l- inġustizzja.

Kif spjega tant tajjeb il-ministru l-bieraħ, permezz ta' din il-liġi l- gvern se jirritorna lura l-artijiet kollha lil dawk is-sidien li mingħandhom kienet ittieħdet mingħajr kumpens.

Jekk inhuma mejtin tingħata lura lill-eredi tagħhom.

Tajjeb ukoll li nsemmi statistika mportanti ħalli nifhmu ftit x'kien isir bil-BDAs.

Bejn l-1983 u l-1987, meta allura kellna gvern li kien qed imexxi kontra r-rieda tal-poplu, ingħataw 1,325 plot taħt il-BDA.

Issa ma ninsewx li l-ħsieb kien li kemm jista' jkun titnaqqas il- pressure fuq il-prezzijiet u allura l-prezzijiet ta' l-art kemm jista' jkun jitbaxxew.

Jekk imbagħad tara kemm ingħataw permessi matul dawk l-erba' snin sabiex jinbnew djar privati, ssib li ngħataw sitt darbiet aktar.

Fil-fatt kienu ngħataw 7,655 permess għal djar privati.

Mela r-ratio kien li għal plot mogħti bil-BDA ngħataw sitt permessi għad-djar tal-privat.

Mela allura m'huwiex veru min jgħid jew min jipprova jiġġustifika ruħu li l-iskop tal- BDA ntlaħaq, għax l-iskop tal-BDA qatt ma ntlaħaq.

Intlaħaq kollox barra l- iskop oriġinali, imma ejja issa naraw aktar statistika li jekk xejn turi d- diskrezzjoni assoluta li kienu jassumu f'idejhom l-ministri ta' qabel l- 1987 fejn jirrigwarda l-artijiet.

Qabel l-1981 il-ministru kellu poteri li jbiddel jew jestendi l-iskemi u dak il-poter kien jiġi wżat ħafna.

Ħalli naraw naqra l-istatistika x'kienet.

Fl-1978 ġew approvati 14-il estensjoni, fl-1979, 17-il estensjoni, fl-1980 ġew approvati 32 estensjoni u fl-1981 101-il estensjoni.

Issa ta' min igħid li 21 minn dawn il-101 estensjoni ta' schemes ġew approvati fl-ewwel 12-il ġurnata ta' Diċembru ta' l-1981 meta l-elezzjoni kienet fit-13 ta' Diċembru.

Jiġifieri fl-ewwel 12-il ġurnata sa lejliet l-elezzjoni ta' l- 1981 ġew approvati 21 estensjoni għal skemi fejn jista' jinbena u tiġi żviluppata l-art.

B'dan il-mod il-leġislatur ta' dak iż-żmien ħass li seta' jirbaħ il-voti u naħseb li llum ilkoll nirrikonoxxu li s-serjeta' titlob ħafna iktar minn hekk.

U Meta jara dan wieħed japprezza aktar l-isforzi kbar li għamel dan il-gvern u x'cultural change kienet saret meta l-1992 dan il-gvern kien iddeċieda li jitlaq minn idejh il-poter li jgħid hu fejn jinbena l-bini u għal dan il-għan waqqaf awtorita' indipendenti li hi l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Mr. Speaker, biex nuri kemm kienet inġusta u sfaċċata l-liġi tal-BDA irrid ngħid li fil-mument li l-gvern, fl-għerf infinit tiegħu, kien jiddikjara art tajba għall-iżvilupp, jekk dik l-art kienet taqa' b'ċens, b'kera, bi qbiela, dawn kollha jispiċċaw awtomatikament mill-ewwel.

M'hemmx għalfejn ngħidu li meta inti jkollok persuna tokkupa proprjeta' b'titolu ta' ċens, ta' kera jew ta' qbiela u inti b'daqqa ta' pinna titterminalu dik il-kera, lil dan tista' ssallbu.

Dik kienet inġustizzja kbira, għax li kieku l-gvern għamel hekk għal skop soċjali - u din il-liġi kienet intiża li tintuża għal skop soċjali – u dak li jkun jingħata kumpens bħalma jiġri fil-liġi ta' l- esproprijazzjoni tgħid fiha u ma fihiex, imma dan ma kien jingħata l-ebda kumpens.

Minħabba f'hekk kellna ammont ta' bdiewa li spiċċaw bla art, kellek kerrejja li spiċċaw bla art u kellek ċenswalisti li spiċċaw bla art li fuqha kienu għal numru ta' snin.

Inġustizzja u anomalija oħra ta' din il-liġi kienet li t-teħid ta' l-art lanqas kien jirrikjedi l-bżonn ta' kuntratt pubbliku.

Issa l-liġi fi stat demokratiku u ċivili fejn teżisti r-rule of law u fejn jeżistu s-safeguards għaċ-ċittadini tgħid li meta xi ħadd ibiegħ jew jagħmel akkwist ikun hemm kuntratt.

Dan isir għal diversi raġunijiet fosthom it-trasparenza u biex jekk għada pitgħada dik il-proprjeta' terġa' tiġi trasferita jkun hemm kuntratt li fuqu wieħed jista' jimxi.

Minkejja dan, bil-liġi ta' l-1983 l- gvern kien approprja ruħu minn ammont kbir ta' art, ħafna minnha art agrikola, mingħajr ma kien iffirmat kuntratt.

Dan hu l-poter enormi li l- gvern ta' ta' dak iż-żmien kien assuma.

Issa hawnhekk se nagħmel nota mhux politika imma nota legali.

Jekk hemm xi ħaġa li dejjem nitgħallmu u ilha magħna eluf ta' snin - u din kienu jgħiduha anke r-Rumani - din hi l- prinċipju sagrosant li f'kull liġi li tgħaddi kemm jista' jkun għandu jkun hemm diskrezzjoni żgħira f'idejn min irid jamministra dik il-liġi.

Ir- Rumani kienu jgħidu - hija xi ħaġa li kull student tal-liġi jitgħallem fl- ewwel sena tal-kors tal-liġi - li liġi hija tajba daqskemm ikun hemm ftit diskrezzjoni mħollija f'idejn min se jamministra dik il-liġi.

In-natura umana nafu x'inhi u fil-mument li inti ħallejt diskrezzjoni qawwija f'idejn min se jamministra dik il-liġi qed tibda tistieden il-gwaj.

Din hija ħaġa li tistona f'din il-liġi partikolari ta' l-1983 għax kważi tidher ereżija legali li jkollok gvern li b'daqqa ta' pinna litteralment jeħodlok art mingħajr konsultazzjoni ta' xejn, bla kuntratt pubbliku ta' xejn, bla riċerki ta' xejn u bla kumpens ta' xejn sempliċement għax huwa l- gvern.

Is-soltu meta jrid jesproprja art għal skop pubbliku jew soċjali, skond il-Land Acquistion for Public Purposes Ordinance il-gvern irid jagħmel notice.

Dik il-famuża ittra uffiċjali l-gvern irid joħroġha lil kulmin tappartjeni dik l-art u jekk ikun hemm persuna waħda li ma tiġix notifikata b'dik l-ittra uffiċċjali, dik il-persuna jkollha ċerti drittijiet quddiem il-qorti kontra l-gvern.

Din il-liġi tal-land acquisition, li hija liġi ferm aktar antika minn dik tal-BDAs, saħansitra tgħid li jekk ma jkunx jaf min huma s-sidien, huwa obbligu tal-gvern li jinnomina kuraturi fil-qorti biex jirrappreżentaw lis-sidien ħalli kollox isir b'mod trasparenti u b'mod legali.

Minn dan kollu, il-liġi ta' l-1983 ma pprovdiet xejn u fiha nqabdu artijiet agrikoli u green areas li spiċċaw mibnija.

Irrid ngħid ukoll li dak iż-żmien kien sar maremot ukoll għax kienu ġew skartati r-regoli elementari li kull perit jgħallem u jitgħallem fuq it- town planning.

U ħafna mill-haphazard development, fejn f'nofs il-kampanja f'daqqa waħda ssib il-bini u l-vilel, huwa proprju tort tal-liġi ta' l- 1983.

Interessanti wkoll li madwar dan il-bini li seta' jsir bil-liġi ta' l- 1983 l-gvern kien qal li trid titħalla a green belt ta' 100 metru.

L-art ta' dak il-green belt li qatt ma nbena l-gvern xorta waħda ħadha u s-sidien li mingħandhom ittieħdet dik l-art sal-lum baqgħu mingħajr kumpens.

Issa dan il-gvern, għax huwa gvern rasu fuq għonqu, għax il-kuxjenza tiegħu verament hija soċjali, għax verament jibża' għaż-żgħir u għax ma jippermetti bl-ebda mod li persuna jitteħdilha oġġett mingħajr kumpens, qed jirranġa din l-inġustizzja.

U biex ipatti għall-iżbilanċ maħluq b'din il- liġi qed iressaq dan l-abbozz li għandna.

Punt ieħor li xtaqt insemmi huwa l-iżvilupp bla ħsieb u bla razzjonalita' ta' xejn li kellna.

Per eżempju, jekk wieħed jara d-dibattitu tal-PAPB ta' l-1988, il-ministru ta' dak iż-żmien, il-Perit Michael Falzon, kien qiegħed jikkummenta fuq il-liġi ta' l-1983 u qal hekk;

''Jekk trid tmur għand grocer ikollok tmur nofs siegħa bil-mixi biex tasal.

Minn Pembroke trid timxi nofs siegħa biex tasal fejn hemm il- ħwienet.

Minn tas-Swatar ma nafx kif iridu jinżlu l-Imsida biex jixtru minn hemm, imma fejn joqogħdu m'hemmx minn fejn jixtru.

Ħadd ma ta kas li mhux kull familja għandha żewġ karozzi....''

Michael Falzon, dak iż-żmien ministru għall-iżvilupp ta' l-infrastruttura, kien daħal f'dawn il-problemi prattiċi.

Kellek traskuraġni assoluta għar- regoli elementari ta' town planning.

Dan minbarra l-fatt li setgħu japplikaw diversi membri tal-familja u allura kienu jispiċċaw tapplika l- mama, japplika l-papa, tapplika t-tifla, japplika l-għarus tat-tifla, tapplika n-nanna u n-nannu, għax il-liġi kienet tgħid b'mod mill-iktar inġenwu li ma jistgħux japplikaw aktar minn persuna waħda, pero' ħalli jkunu ta' l-istess familja.

B'dan il-mod spiċċajna li familja waħda ta' sitta japplikaw u jieħdu sitt plots kbar li llum l-għaqal jiddetta li setgħu nbnew ferm aħjar.

Biex naraw kemm kienu jsiru b'mod serju l-affarijiet fl-1983, artiklu 14 tal-liġi ta' l-1983 ma jagħmel l-ebda referenza għal pjanti.

U jekk hemm xi ħaġa li anke student tal-primarja jirrikonoxxi din hi li ma jistax ikollok bini mingħajr pjanta, aħseb u ara meta jkun il-gvern.

Naħseb li aħna konna l-uniku pajjiż fl-Ewropa fejn kellna liġi dwar fejn tista' tibni u fejn ma tistax mingħajr ma hemm riferenza għall-pjanti.

Meta żżomm dan kollu f'moħħok tapprezza fejn wasalna fl-1992 bit-twaqqif tal-planning authority.

Mhux qed ngħid li l-planning authority m'għandhiex difetti pero' qegħdin intejbuha u nafu dan il-parlament bħalissa qed jiddiskuti fil-kumitat ta' l- abbozzi ta' liġi emendi għal-liġi tal-planning authority biex nagħmluha aktar pro-attiva, inqas burokratika u aktar effiċjenti.

Mr. Speaker, din il-liġi kienet tajba biss biex toħloq il-problemi.

Frott il-BDA ta' l-1983 kull gvern wara l-1983 ma setax jirritorna l-artijiet meħuda, anke jekk ried jagħmel hekk.

Għalfejn?

L-ewwelnett għax ma kienx hemm kuntratt u t-tieni kif tista' proprjeta' f'idejn il-gvern tingħata lura mingħajr tendering process?

U dan kien wieħed mill-ostakli legali frott il-liġi ta' l-1983.

Kif jaf kulħadd il-Land Disposal Act tipprovdi li l-gvern irid bilfors joħroġha b'tender.

Issa dan l-abbozz li għandna quddiemna aħna niftaħru bih għax dan l-ostaklu qiegħed jissormontah.

Artiklu 3 ta' dan l-abbozz jgħid li:

"...mal-pubblikazzjoni fil-gazzetta tal-gvern ta' avviż legali li tkun tistabilixxi li l-gvern qiegħed jitlaq il-proprjeta' ta' l-imsemmija art, għandha b'seħħ mid-data meta dik l-art tkun ġiet akkwistata kif hawn qabel imsemmi , u bis saħħa ta' dan l-Att mingħajr ebda formalita' oħra meħtieġa bil-liġi, terġa' lura għand il-persuna jew persuni li lilhom kienet tappartjeni l-art, sew bi proprjeta' assoluta sew b'titlu ta' proprjeta' diretta jew nuda, dirett jew utli dominju..."

Dan ifisser li jekk kienet b'ċens tingħata lura b'ċens, jekk kienet b'kera tingħata lura b'kera, jekk kienet bi qbiela tingħata lura bi qbiela, jekk kienet proprjeta' assoluta tingħata lura proprjeta' assoluta.

Jiġifieri hawnhekk verament is-serjeta' titlob li nirrikonoxxu li qegħdin nagħmlu pass verament fid-direzzjoni t-tajba għaliex qegħdin inpattu għall- inġustizzji li kienu saru matul is-snin tmenin fejn jidħlu l-artijiet.

Ma rridux ninsew - għax ħafna drabi ninsew minn fejn tlaqna - it-theddid li konna nissubixxu fejn kienu jidħlu l-artijiet.

Kull meta l-Partit Nazzjonalista dak iż-żmien fl-oppożizzjoni kien jitkellem kontra l-abbużi li kienu jsiru fl-artijiet, tan-naħa l-oħra kienu jirrispondu bit-theddid.

Fid-dibattitu ta' l-1988, il-Perit Michael Falzon kien qed jirriferi għall- estensjonijiet ta' bini u plots li kienu jingħataw qabel l-1987 b'sempliċement daqqa ta' pinna tal-ministru u dan qal hekk.

''Kienet diskussjoni mqanqla ħafna u spiċċat li aħna wegħidna li nissottomettu numru ta' każi ta' dawn l-estensjonijiet fejn dehrilna li ma kienx jagħmel sens.

Infakkar ukoll li dak iż-żmien lilna li konna fl-oppożizzjoni heddewna li joqtluna.

Għax bqajna ninsistu li jsiru dawk l-investigazzjonijiet, heddewna li ma noħorġux ħajjin minn ġol-Kamra.''

Dan kien il-mod kif kienet tiġi ttrattata oppożizzjoni eletta demokratikament mill-poplu mhux biex tkun fl-oppożizzjoni imma biex tkun fil-gvern.

Għall-grazzja t'Alla l-atmosfera nbidlet u jien ngħid li Alla jħares qatt nerġgħu nirritornaw għal dik is-sitwazzjoni.

Jiena bħala Malti nistħi ngħid li f'dan il-pajjiż konna f'sitwazzjoni li jekk l-oppożizzjoni titlob investigazzjoni fuq ċerti building sites għax saru b'mod dubjuż ir- risposta mill-gvern tal-ġurnata kienet tkun li ma joħorġux ħajjin minn ġol- Kamra.

Dak iż-żmien għadda u qegħdin hawnhekk niddiskutu liġi li biha se ssolvi l-ħmar il-lejl.

U meta titkellem man-nies li jaħdmu fid-dipartiment ta' l-artijiet jgħidulek li it was a nightmare jamministraw il-liġi ta' l- 1983.

Mr. Speaker, interessanti wkoll il-kummenti li għamel l-Onor.

Joe Mizzi l- bieraħ meta staqsa jekk hux se jsir żvilupp fuq l-artijiet li jinsabu fuq il-green belt ladarba dawn jiġu ritornati.

Ir-risposta hija pjuttost straight forward.

Hemm proċess serju u trasparenti li kulħadd irid isegwi fejn trid tagħmel applikazzjoni lill-planning authority.

Barra minn hekk, frott l-emendi li għadna kemm approvajna għall-liġi tal-planning authority ftit tal-ġimgħat ilu, dan il-parlament se jkollu kumitat speċjali mwaqqaf apposta biex jiddiskuti d-disposal ta' artijiet tal-gvern.

Din hi d- differenza bejn il-partit li huwa fil-gvern u l-partit li huwa fl- oppożizzjoni.

Il-modus operandi u r-raison d'etre tagħna huma differenti.

Qabel l-1987 kellek gvern li kien interessat biss biex jaħtaf il-poter u d- dritt assolut li kollox jibda minnu u kollox jispiċċa minnu u l-gvern Nazzjonalista ta' l-1992 żvesta ruħu minn dawn it-tip ta' poter u drittijiet billi waqqaf il-planning authority.

Mhux faċli ċċedi minn idejk awtorita'.

Il-bniedem min-natura tiegħu jixtieq l-awtorita' u jixtieq il- poter u ma kienx faċli għal partit li kien ilu sittax-il sena fl- oppożizzjoni li jgħaddi liġi li jisvesti ruħu minn kull awtorita' u minn kull poter.

It was a cultural earthquake.

Mhux hekk biss, ftit tal- ġimgħat ilu dan il-parlament għidna li għandna mmorru pass lil hinn billi nwaqqfu kumitat ta' dan il-parlament biex jiddiskuti u japprova b'mod trasparenti u b'rappreżentanza miż-żewġ naħat tal-Kamra d-disposal ta' artijiet li jappartjenu lill-gvern.

Mr. Speaker, nixtieq insemmi wkoll l-ammont ta' kumpens li ngħata lura minn dan il-gvern lis-sidien ta' art esproprijata.

Is-sena l-oħra l-lands department - u dwar dan għandna biex niftaħru - approva Lm5 miljun f'pagamenti arretrati lil nies li kienu ilhom jistennew dawk il-pagamenti għall-art esproprijata mingħand il-gvern għal għexieren ta' snin.

Dan il- gvern mhux jieħu l-art u ma jikkompensax, imma saħansitra jikkumpensa għall- art li ma ħax.

Dik hija d-differenza bejn iż-żewġ partiti.

Meta wieħed jara x'ġara fit-1983 u x'qegħdin nagħmlu f'dan l-abbozz ma nistgħux ma nħossux sens ta' sodisfazzjon.

F'Malta l-art hija limitata u rridu nibżgħu għaliha.

L-istatistika tgħid li bejn l-1957 u l-1987, 30 sena, l-area ta' Malta li hija mgħottija bil-bini minn 5% telgħet għal 16.5%, jiġifieri ttriplat.

Jekk nibqgħu mexjin b'dik ir-rata fi żmien 60 sena oħra ma jkunx hawn post mhux mibni.

Malta ma ninsewx li huwa l-iktar pajjiż densly populated fid-dinja wara Hong Kong pero' Hong Kong għandhom il-hinterland, aħna m'għandniex, aħna għandna l- baħar.

Irridu nibżgħu għall-art u naħseb pass importanti f'dan il-proċess huwa li inħallsu lil dawk in-nies li sofrew inġustizzji minn gvern immexxi minn Partit Soċjalista li kien jipprofessa ruħu t-tarka tal-ħaddiem.

Issa ħalliha li l-gabillott huwa ħaddiem, il-kerrej huwa ħaddiem u ċ-ċenwalist huwa ħaddiem.

Dawn fl-1983 b'daqqa ta' pinna l-ministru ta' dak iż-żmien qalilhom li se jeħdilhom l-art mingħajr kumpens ta' xejn.

Mr. Speaker, meta wieħed jara dawn il-fatti jara kemm il-BDA fl-prattika la rnexxielha telimina l-iżvilupp privat u lanqas irnexxielha tikkontrolla l- ammont u l-mod kif jinbena l-bini f'art li jkun permess il-bini fuqha.

Pajjiż serju u modern jixraqlu gvern serju li jgħaddi liġijiet serji.

Din il-liġi hija liġi serja, mhux biss frott il-buon sens imma frott l-animu li nagħmlu ġustizzja ma' min sofra inġustizzja.

Lili dejjem għallmuni li l- agħar inġustizzja hija dik kommessa f'isem il-ġustizzja.

Hekk sar fl-1983 u llum qegħdin nagħmlu dikjarazzjoni assoluta u sagrosanta permezz ta' dan l- abbozz li never again ma jerġa' jkollna sitwazzjoni bħal din.

Nagħlaq billi ngħid li j'Alla dan il-parlament japprova din il-liġi b'mod unanimu biex verament nagħtu messaġġ lill-poplu li l-passat ħallejnih warajna, li l-ħniżrijiet ta' l-1983 ħallejnihom warajna u se nagħmlu minn kollox biex verament dan il-pajjiż nagħmlu l-ġid u l-progress.

Grazzi ħafna, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr. Speaker, din il-liġi hija prova oħra tal- kuxjenza soċjali li l-gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista għandu lejn il-poplu Malti.

Bil-liġi tal-BDA konna f'sitwazzjoni fejn kienu jsiru ħafna abbużi u għad hawn nies li minħabba din il-liġi għadhom isofru l- konsegwenzi sal-lum.

Dan għaliex għalkemm gvern Nazzjonalista fl-1988 kien abroga din il-liġi, ħafna minn dawk il-persuni li tteħditilhom l-art xorta waħda baqgħu ma ħadu assolutament xejn.

Jekk kien hemm kumpens dan kien kumpens żgħir, pero' llum il-gvern m'għandux iktar l-interess li jkompli jżomm dik l-art u allura bl-iktar sens ta' ġustizzja soċjali qed jerġa' jagħtihielhom lura.

Mr Speaker, illum il-poplu Malti qed jinduna kemm il-gvern għandu għall- qalbu ċ-ċittadin sew jekk huwa kbir kif ukoll jekk huwa żgħir.

Ma ninsewx li kien gvern Nazzjonalista li neħħa r-requisition orders.

Nafu x'ġara f'dawk iż-żmenijiet ta' soċjaliżmu estrem.

F'dawk iż-żmenijiet mhux l- artijiet biss ittieħdu imma anke d-djar.

Huwa veru li r-Requistion Ordinance ilha li saret minn qabel il-gwerra u li kien hemm skop soċjali għaliex saret, pero' din il-liġi – li tneħħiet minn gvern Nazzjonalista - wkoll kienet abbużata mill-gvern Soċjalista.

Permezz ta' dik il-liġi wkoll saret ħafna korruzzjoni u saru ħafna abbużi.

Kien jiġri li xi ħadd ikollu dar li forsi b'tant sagrifiċċju jkun xtraha għal uliedu u għax din id-dar ma tkunx għadha abitata kienet tittieħed mill- gvern Soċjalista għal xi bażużlu.

Ta' min igħid li mhux dar jew tnejn ittiieħdet b'dan il-mod.

Kieku dawn ittieħdu għal skop soċjali forsi b'xi mod nifimha, pero' r-requisition orders kienu joħorġu anke biex djar jingħataw lill-Partit Laburista biex jagħmilhom każini.

Ma ninsewx lanqas il-każ tan-National Bank of Malta li illum il-ġurnata huwa l-Bank of Valletta.

Kulħadd jiftakar il-kelma stampede li kien qal il-prim ministru ta' dak iż-żmien fuq it-television rigward dan il-bank, b'riferenza għall- ħatfa tan-nies biex joħorġu l-flus minn National Bank minħabba li l-gvern Soċjalista kien iddeċieda li jaħtaf dak il-bank u jagħmlu bank tiegħu.

Sal- lum għad hemm kawżi dwar dan il-każ li ilhom pendenti kważi tletin sena.

L-istess jista' jingħad għall-BICAL, li falla.

U kieku ma kienx għall-gvern Nazzjonalista, dawk l-investituri li kellhom il-flus fil-bank kieku baqgħu ma ħadu xejn.

Illum il-ġurnata, Mr Speaker, niftaħru li l-gvern bil-mod il- mod u bil-permess tal-kontrollur ħallas lil dawk il-klienti ta' dak il-bank u issa forsi fadal l-aħħar pagamenti.

Dan ukoll kien ħtif ta' bank li seħħ taħt amministrazzjoni Soċjalista fi żmien soċjaliżmu estrem.

Bħall-Onor.

Jason Azzopardi, jiena wkoll nispera li ma jerġax jiġi dan iż-żmien, u jien għandi fiduċja li tan-naħa l-oħra ma jerġgħux jirrikorru għal dawn l- affarijiet.

Mr Speaker, f'dan iż-żmien barra d-djar, l-artijiet u l-banek kien inħataf ukoll ix-xandir.

Issa jiena naqbel li x-xandir ikun taħt il-kontroll tal- Gvern Malti u mhux tal-gvern jew inkella ta' kumpannija Ingliża imma ma naqbilx kif sar dan.

Naħseb li kulħadd jiftakar is-sit-in, fejn bil- konsegwenza tas-sit in ix-xandir ġie meħud mingħajr l-ebda rikumpens.

Kienet ħaġa tajba li x-xandir jiġi taħt il-kontroll tal-Gvern Malti, imma kemm għamel iktar il-gvern Nazzjonalista meta ntroduċa l-pluraliżmu fix- xandir!

Niftakru wkoll it-theddida tal-Phoenicia Hotel u s-sit in li għamlu tal-GWU, li riedet tieħu f'idejha kemm din il-lukanda kif ukoll il- lukanda Verdala.

Mr. Speaker, dawn huma affarijiet li rridu nfakkruhom liż- żgħażagħ tagħna.

Ma ninsewx ukoll l-isptar tal-Blues.

X'kien l-iskop għall-ħtif ta' l- isptarijiet privati?

Dawn huma stejjer tal-passat imma rridu nfakkru l- poplu Malti fuqhom għaliex gvern soċjalista mhux l-art biss ħataf, imma anke affarijiet oħra.

U għall-kuntrarju ta' dan, gvern Nazzjonalista pprovda żieda sostanzjali għar-rikompens għal art esproprjata.

Qabel kienu jiġu vvotati Lm60,000 jew Lm100,000 għal dan il-għan imma llum qed jiġi vvotati Lm1 miljun u anke Lm2 miljun biex il-gvern ifittex jagħmel il- ġustizzja ma' dawk li tteħditilhom l-art.

Ta' min igħid li issa ġiet introdotta sistema li jekk id-dipartiment ikollu l-flus depozitati, il- gvern iħallas immedjatament lil dawk it-tenants li tkun itteħditilhom l- art.

Illum il-ġurnata l-ebda' art ma tista' tiġi esproprjata jekk kemm il- darba ma jkunx hemm il-flus diġa'.

Barra minn hekk illum issir stima bil- quddiem u ikun hemm il-flus depozitati minn dak id-dipartiment li jkun se jakkwista dik l-art.

Din hija l-ġustizzja soċjali min-naħa tal-Partit Nazzjonalista.

Nista' nsemmi wkoll l-iskema rigward proprjeta ta' art rurali li għadna kif għaddejna minn dan il-parlament.

Din l-iskema hija dwar art li kienet qed tiġi amministrata minn proprjetarji li ma kellhom ebda' titolu, u l-gvern, bħala rikonoxximent tal-ħidma li qegħdin jagħmlu fl-agrikoltura se jirrikonoxxi dan id-dritt bil-prezz ta' Lm4 t-tomna.

Dan ifisser li l-gvern qed jagħtiha kważi b'xejn.

Gvern Nazzjonalista ntroduċa wkoll il-home ownership scheme għall-flats u d-djar tal-gvern.

Dak iż-żmienijiet tan-naħa l-oħra qalu li dawn ma jistgħux jinbiegħu pero' ż-żmien tana raġun u din l- iskema kienet suċċess.

Mr. Speaker, meta konna qegħdin nabrogaw il-liġi ta' 1983, l-Onor Charles Buhagiar kien staqsa dwar kif inhu possibbli li l-gvern jipprovdi art u bini bi prezz irħis jekk m'huwiex se jkun f'pożizzjoni li jieħu art bis- saħħa tal-BDA.

Ħriġnihom dawn il-postijiet bi prezz irħis, Mr Speaker?

Flats tal-gvern bi tliet ikmamar tas-sodda, b'salott, kċina u kamra tal- banju ġieli nbiegħu Lm2,000 jew Lm3,000.

Huwa veru li fil-bidu kien qed isir l-abbuż pero' issa erġajna emendajna l-liġi biex dan l-abbuż jinqata' wkoll.

Din hija l-ġustizzja soċjali, u dak li kien jingħad li bil-mod kif ħadem gvern Nazzjonalista ma jistax jagħti affarijiet bl-irħis irriżulta li kien żbaljat.

Ta' min igħid ukoll li gvern Nazzjonalista qed jagħti għajnuna kbira wkoll sabiex dak li jkun jirranġa daru.

Mr Speaker, pass ieħor importanti kien li l-kunsilli lokali jingħataw dritt li jamministraw ċerta proprjeta' tal-gvern fil-lokalita' tagħhom.

Il-gvern għandu ammont sostanzjali ta' proprjeta' li biex jamministraha sew irid joħroġ iktar flus għal skrivani u accountants.

Minħabba f'hekk qed jagħti proprjeta' biex tiġi amministrata sew mill-kunsilli lokali.

Din hija ħaġa li ninkoraġġuha u li għandha tkompli għaddejja.

Dawn huma kollha affarijiet pożittivi.

X'differenza milli b'abbuż kbir tieħu l-art mingħand individwi!

Biżżejjed ngħid, Mr Speaker, li waħda mill-klawsoli ta' dik il-liġi ta' 1983 kienet tgħid hekk:

''Kull dikjarazzjoni magħmula mill-ministru u addottata jew approvata mill-Kamra, tista' tiġi emendata jew revokata b'dikjarazzjoni oħra magħmula mill-ministru''.

Dawk kienu l-abbużi, Mr Speaker!

Iktar minn hekk klawsola 12 kienet tgħid hekk:

"Iżda wkoll meta tkun teżisti strixxa ħadra matul il-konfini ta' area għall-iżvilupp tal-bini, li tiġi estiża fuq art li tkun tmiss maghħa, id-disposizzjonijiet ta' dan is-subartiklu ma jkunux japplikaw iktar għall-konfini oriġinali ta' l-area għall-iżvilipp tal-bini iżda għandhom japplikaw ukoll għall-konfini ta' area għall-iżvilupp tal- bini kif qed isir."

Fid-dibattitu ta' meta tneħħiet din il-liġi, l-Avukat Manuel Bonnici, dak iż-żmien ministru għall-iżvilupp terzjarju – li kien bniedem moderat ħafna - kien tkellem dwar kemm kienu qed jiġu abbużati bil-kbir dawn l-areas għall-iżvilipp tal-bini u kemm mill-oppożizzjoni l-Partit Nazzjonalista kien jgħid li din kienet liġi nfami.

Il-gvern Nazzjonalista mhux talli neħħiha meta lanqas biss kien ilu sena fil-gvern, imma talli tejjeb l- affarijiet bl-aktar mod raġonevoli u bl-akbar sens ta' ġustizzja u ta' kuxjenza soċjali.

L-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija dwar kemm dik il-liġi ta' 1983 ħassret l- ambjent ta' pajjiżna.

Minħabba bini b'abbuż li rriżulta minn din il-liġi, ħafna minn dik id-distanza li kienet karatteristika bejn villaġġ u ieħor illum spiċċat.

Illum l-irħula ġew ħafna viċin ta' xulxin u din il-ħaġa rrovinat ħafna l-karatteristika differenti bejn raħal u ieħor.

Mr Speaker, dawn l-affarijiet illum il-ġurnata spiċċaw għax ħareġ pjan ta' struttura li jgħid li ma nistghux nestendu minn dak li approva l-parlament.

Għandna pressjoni qawwija biex inbiddlu jew nestendu l-pjanijiet lokali imma nafu li kemm il-gvern u nispera wkoll li l-oppożizzjoni naqblu li l-art agrikola u l-open spaces għad għandna bzonnhom f'dan il-pajjiż.

Ma nistgħux nibqgħu għaddejjin b'dan l-iżvilupp sfrenat.

Għad għandna spazji vojta fejn jista' jitla' l-bini u huwa dan li rridu nutilizzaw biex inħasru l-ambjent minn dan l-iżvilupp sfrenat.

Kien għamel tajjeb il-gvern Nazzjonalista li mill- ewwel ħareġ dawk il-pjani lokali.

Issa se jsiru emendi għal local plans, pero' dawn se jsiru b'limitazzjoni qawwija biex nibżgħu għall-ambjent rurali ta' Malta.

Din hija wegħda tal-Partit Nazzjonalista u hija wegħda li qed tagħmel ukoll l-awtorita ta' l-ippjanar.

Mr Speaker, jiena nawgura li l-poplu jkun rikonoxxenti lejn il-gvern Nazzjonalista li qed jagħmel dan il-pass mill-iktar nobbli li jagħti lura art li kienet ittieħdet fil-passat.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, irrid ngħid illi din kienet waħda minn dawk il-liġijiet li barra minn din il-Kamra kienu jgħajjruna li mhux se jkun hawn kunsens fuqha, imma safejn naf jien din hija xi ħaġa maqbula bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Irrid ngħid ukoll li sfortunatament l-interventi li kellna llejla kienu ta' xejra partiġġjana.

U ngħid sfortunatament għaliex fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru laqat diversi problemi tal-qasam ta' l-artijiet f'pajjiżna imma illejla b'mod partikolari fl-aħħar żewġ interventi kellna attakk kontinwu min-naħa tal-gvern kontra l-oppożizzjoni dwar il-politika li kien hawn fil-passat f'dan il-qasam.

Dan huwa atteġġjament ta' min jikkritikah u ta' min jikkritika wkoll b'mod partikolari t-ton li bih tkellem l-Onor.

Jason Azzopardi.

Mr. Speaker, aħna qegħdin naqblu fuq dan l-abbozz ta' liġi u allura xtaqt li fid-dibattitu kulħadd jiprova jagħmel suġġerimenti dwar kif nistgħu nimxu 'l quddiem f'dan il-qasam.

Jiena ngħid li apparti intervall ta' sentejn, il-Partit Nazzjonalista ilu fil-gvern erbatax-il sena u ma nistax nifhem għaliex qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi issa.

Ta' min jgħid ukoll li din il-liġi diġa' kienet qed titħejja mill-gvern preċedenti laburista u ma nafx kif dan il-gvern, wara tant snin jikkritika bl-aħrax dak li sar fil- passat, dam daqshekk biex iressaqha.

Irrid ngħid ukoll li ċerti argumenti li kien hawn hawnhekk kważi kważi huma tad-daħk.

L-ewwelnett kien hemm l-argument ta' l-Onor.

Jason Azzopardi fuq l-iskop tal-leġislatur meta oriġinarjament tressqet il-liġi tal-BDA.

Dan qal li permezz ta' din il-liġi kien se jkun hawn plots bl-irħis fil-pajjiż u li dan kellu jkollu effett fuq il-prezz ta' l-art fis-suq.

Jiena ngħidlu li jew ma jafx x'inhu jiġri f'dan il-qasam jew inkella qed jaħrab mir-realta', għaliex jekk kien hawn splużjoni fil-prezzijiet proprju f' dan il-qasam din seħħet proprju meta beda jonqos in-numru ta' artijiet – u anke djar - li kienu jitqassmu mill-gvern.

Qabel, is-settur privat kellu kompetitur dirett mill-gvern u allura l-prezzijiet bilfors kellhom jaqgħu għaliex il-gvern kien qed iforni bi prezzijiet baxxi.

Malli beda jinħass li l-possibilita li wieħed jakwista biċċa art bi prezzijiet irħas bħal ma kien hemm qed tonqos, allura awtomatikament bdew jogħlew aktar il-prezzijiet.

U naħseb li jekk hemm xi ħaġa li f'dan il-pajjiż kulħadd jaqbel magħha din hija li f'dawn l-aħħar snin kellna splużjoni fil-prezzijiet ta' l-art.

Dan juri li l-għan tal-politika ta' dakinhar irnexxa għax l-artijiet dak iż-żminijiet kienu jinbiegħu bi prezzijiet ferm u ferm aktar aċċessibbli għall-poplu.

Mr. Speaker, l-Onor.

Azzopardi qal ukoll li ħarġu permessi għall-bini sitt darbiet aktar milli ngħataw plots tal-gvern.

Dan l-argument jissustanzja dak li għadni kif għedt li dak iż-żmien kienet iktar possibbli li dak li jkun jiżviluppa.

Meta bdejt nisma' dan l-argument bdejt niddubita jekk hux qed nifhem sew, għax dan ir-raġunar iktar juri li l-għan oriġinali tal- leġiżlatur dakinhar fil-fatt intlaħaq.

Naħseb ukoll li huwa nġust li tan- naħa l-oħra jippruvaw imaqdru lill-gvernijiet Laburisti tal-passat għax wara kollox, jekk wieħed jara l-istorja jsib li dawn lanqas kienu joħolmu bit-tip ta' skemi li ħarġu gvernijiet Laburisti.

Fi żmenijiet oħra ta' gvernijiet Nazzjonalisti n-nies lanqas kienu joħolmu li jkollhom djar kompluti bi prezzijiet irħas.

Huwa veru li kien hemm min jabbuża - u aħna nikkundannaw lil min jabbuża - imma mbagħad wieħed m'għandux juża l- eċċezjoni biex jikkundanna r-regola, għax inkella ma jkunx qiegħed jitkellem b'mod ġust.

Jiena nemmen li fil-maġġor parti tagħhom min kien allokat plot illum dan il-plot bnieh u qed igawdi daru bis-saħħa ta' dik l- allokazzjoni.

Intqal ukoll li l-gvern b'daqqa ta' pinna - biex nuża l-kliem tal-Ministru Tonio Borg – kien jakkwista dawn l-artijiet.

Illum il-ġurnata l-gvern x'qed jagħmel?

Bl-istess daqqa ta' pinna mingħajr kuntratti qed jirritornahom lura.

Mela jekk bl-argument kien ħażin għax ma sarux kuntratti dakinhar, naħseb jien l-istess argument jogħod għall-gvern tal-ġurnata.

Jew temmen li għandhom isiru l-kuntratti biex inkunu trasparenti u biex l-affarijiet jimxu kif għandhom jimxu, jew inkella titkellimx.

Dan qed ngħidu biex nuri li ċerti argumenti minnhom infishom huma mħawwdin.

Intqal ukoll li saru każini politiċi bis-saħħa tar-requisition orders.

Jien ngħid lill-Onor.

Jason Azzopardi jara minn fejn ġie l-akbar każin tal- Partit Nazzjonalista li hawn f'pajjiżna.

Dan inbena fuq art pubblika li ttieħdet u llum ġo Santa Luċija m'hemmx track għall-atletika għaliex ma jistax isir proprju minħabba dan il-każin.

Qed insemmi dan il-każin biex ma nsemmix affarijiet oħra li forsi l-Onor.

Azzopardi ma tantx jiftakar.

L- Onor. Azzopardi jaf li kien gvern Nazzjonalista li ħa l-artijiet fejn kien hemm tennis u basketball courts?

Jaf li minħabba f'hekk bqajna mingħajr dawn il-faċilitajiet sportivi f'dawk l-inħawi?

Minflok dawn il-faċilitajiet illum hemm parking.

Dan meta dawn il-mezzi ta' parking faċilment setgħu saru taħt il-faċilitajiet li kien hemm dakinhar imma Alla jbierek dawn l- affarijiet baqgħu għaddejjin.

Mr. Speaker, l-Onor.

Azzopardi ikkwota wkoll lill-Perit Michael Falzon li kien qal xi ħaġa fuq il-gvern laburista ta' dakinhar.

Minn tant lil dak ikkwota, l-iktar bniedem li għandu tabu' fuqu u li kien editur ta' gazzetta "The People" li lanqas damet tirrenja f' dan il-pajjiż!

Din il-gazzetta tant qalgħet ħmieġ u tant kienet titfa' tajn bl-addoċċ li rrovinat lilha nnifisha u falliet.

B'din it-tip ta' persważjoni rridu nitkellmu hawn, billi nikkwotaw persuni li nafu kemm tefgħu t-tajn fil-passat?

Ejja ma nintilfux fuq partiġġjaniżmu, għax nassigurah li nista' nieħu s-seduta kollha llejla nitkellem b'mod partiġġjan, avolja naf li tan-naħa l-oħra żgur li ma jagħtunix il-ħin.

Fl-opinjoni tiegħi m'għandniex noqogħdu nintilfu f'dawn l-affarijiet imma għandna nħarsu 'l quddiem.

M'għandniex niġu hawn u qisu dak kollu li għamel il-partit l-ieħor huwa kollu ħażin.

M'għandux ikun li l-iskopijiet oriġinali jiġu magħsurin u mgħawġin għax wara kollox wieħed ma jistax jipparaguna s-sitwazzjoni li għandna tal- housing illum mas-sitwazzjoni li kellna 20 sena, 25 sena ilu.

Mr. Speaker, irrid ngħid li din in-naħa tal-Kamra taqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi pero' jien ħafna drabi jiddispjaċini li mhux qed isir biżżejjed biex ċerti problemi jiġu megħluba.

Per eżempju problema waħda klassika hi li ċertu housing inbena fuq artijiet li lanqas il-gvern m'għandu titlu tiegħu u minħabba f'hekk inqalgħu ħafna problemi dwar bejgħ jew xiri ta' dawn id-djar.

Dwar dawn ħarġu skemi kontra skemi imma li irridu huma soluzzjonijiet ferm aktar serji.

Wara kollox m'huwiex ġust li n-nies li joqogħdu f'dawn l-abitazzjonijiet ma jistgħux isiru sid darhom għax ma jistax isirilhom kuntratt, u aħna għandna nagħmlu l-isforzi kollha f'din il- Kamra biex dawn it-tip ta' diffikultajiet jiġu megħluba.

Problema oħra hija s-sigurta'.

Kulħadd jaf li meta wieħed imur il-bank biex jissellef, l-ewwel ħaġa li jkun irid il-bank, apparti ovvjament x'introjtu għandek, tkun security għas-self.

Dan jgħid lill-bank li jista' jagħmel id-dar fejn joqgħod bħala garanzija, issir ir-riċerka u Alla jbierek jirriżulta li din hi waħda minn dawn il-famużi każijiet ta' art jew proprjeta' li qatt ma sar kuntratt fuqha u allura teknikament id-dar ma tkunx tiegħu.

Din hija realta' soċjali li ma tistax taħrabha, pero' mbagħad il-banek bdew jiżviluppaw sistema fejn il-bniedem jiġi mitlub jintrabat li malli issir tiegħu d-dar, jekk ikun għadu ma ħallasx lura d-dejn, jagħtihielu garanzija dakinhar.

Barra minn hekk il-gvern qed jitlef l- introjtu minħabba din il-proprjeta li nies iridu jixtruha imma minħabba f'din il-ħaġa ma ma jistgħux.

Dawn japplikaw lill-awtoritajiet kompetenti pero' jilmentaw minħabba dewmien fil-pubblikazzjoni tal-President's order.

Kultant jgħidulek li jkun hemm saħansitra djar fl-istess triq li għal uħud toħroġ din il-President's order u għal oħrajn ma toħroġx.

Dawn huma l-affarijiet li naħseb jeħtieġ li bis-serjeta' wieħed iħares lejhom biex ikun hawn is-serħan tal-moħħ li qegħdin nimxu b' ċerta serjeta.

Għandhom isiru sistemi trasparenti li jifhimhom kullħadd.

Kultant jiġu klienti għandi, nagħmlilhom il-kuntratti għax jgħidu li se jixtru I-post imbagħad meta nara l-abbozz insib li dak ma jkun xejn ħlief konvenju.

Jien nemmen li l-awtoritajiet kompetenti għandhom jagħtu kull informazzjoni neċessarja lill-individwu biex dan ikun jaf fiex dieħel.

Kien hemm każi fejn anki ntilfu depożiti għaliex meta daħlu għal ftehim ma qalulhomx il- konsegwenzi ċari x'inhuma u ma setgħux ikomplu.

Dan m'huwiex ġust, għax dan Alla biss jaf kif jagħmel biex ikollu lira.

Każi bħal dawn ċertament li jimmeritaw li nagħtuhom l-attenzjoni neċessarja.

Fuq il-kwistjoni li jingħataw lura l-artijiet jiena naħseb li hawn ukoll irridu sforzi kbar.

Jiena per eżempju tiġini f'rasi l-area tal-Marsa fejn kien hemm ipproġettata t-triq Diċembru 13.

Ġew ikellmuni xi żmien ilu xi nies li tagħhom kienu dawn il-postijiet li kienu ġew meħudin mill-gvern biex sar il-proġett li jeżisti llum u dawn il-postijiet baqgħu hemm abbandunati u mitluqin.

Wara sforzi kbar dawn ingħataw lura dawn il- proprjetajiet u għallinqas illum dawn qed iduruhom.

Il-proprjeta' kullħadd jaf kemm tiswa flus u kemm tista' tgħin lil dak li jkun biex jammeljora l- kondizzjoni tiegħu.

Dan qed nitkellmu fuq familji, jiġifieri ħadd minnhom ma kien xi sinjur.

Dawn kienu sfortunati li nzertaw at the wrong place, at the wrong time biex isir dak il-proġett.

Mr. Speaker, barra dawn it-tip ta' każi għandek ukoll każijiet ta' artijiet mitluqin u plots fl-aqwa estates li Alla biss jaf kemm hemm nies li jixtiequ japplikaw għalihom.

Dawn jiktbu l-ittri biex jindagaw fuq dawn l- artijiet u dwar jekk hux se jkun hemm tender, imma sfortunatament qatt ma jieħdu mqar acknowledgement li waslet l-ittra.

Jien kelli każi ukoll ta' nies li kellhom kamra mingħand in-nannu u dejjem ġejja fil-familja, din ħaduhielhom, qed jgħidu ma għandhomx bżonnha iktar imma meta tmur biex tara dik il-kamra, il-bambin biss jaf kif issibha.

Per eżempju jiena darba ltqajt ma' anzjan f'nofs Wied il-Għajn, li illum hu żviluppat, li kellu biċċa area li ġiet iprovduta lilu mill-wirt imma kuntratti x'juri ma kellu xejn.

Jiena staqsejtu dwar kif ġiet għandu l-art u qalli li darba n-nannu tiegħu kien qal lilu u lil ħutu li dik l-area hija tiegħu u li kien se jaqsamha bejniethom, pero' Alla jbierek kuntratti ma saru xejn.

Hekk kienu jagħmlu dak iż-żmien.

Dawn lanqas isimhom ma kienu jafu jiktbu u nassigura lil kulħadd li ma kenitx faċli biex nirranġaw is-sitwazzjoni, imma dawn huma affarijiet li fil-prattika wieħed isibhom.

Meta jiġri hekk dak li jkun l- ewwel irid imur għand in-nutar u jagħmel dak li ngħidulu causa mortis minħabba li kien hemm il-wirt, sadanittant tħallas it-taxxa fuqha biex toħodha lura, issir riċerka fejn taf li at the end of the day m'hu ħa ssib xejn fuqha u fl-aħħar dan jispiċċa jgħidlek li lanqas ħaqq ikompli jistinka biex jeħodha lura għax tiġi tiswielu iktar flus milli attwalment tiswa l- istess proprjeta'.

Aħna għandna nħarsu 'l hemm ukoll għax jista' jkun li għandna areas bħal dawn li jistgħu jiġu utilizzati li lanqas is-sidien tagħhom ma għandhom aktar interess fihom.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li saru sforzi anke mill-joint office biex isiru policies u skemi biex jfejn jidħlu ċ-ċnus bniedem ikollu l- possibilita' li jixtri.

Dawn il-każi tressqu anki quddiem dan il-parlament, imma l-verita' x' inhi?

Il-verita' hi li llum il-joint office mhuwiex well equipped b'personnel u b'nies mħarrġa għax dan mhux li taqbad skrivan u titfgħu hemm.

Hemmhekk hemm ċertu xogħol li huwa speċjalizzat u wieħed ikun irid ċertu żmien biex jidra' u jitħarreġ.

U mhux qed isir ħafna xogħol ta' trasferimenti ta' din in-natura proprju minħabba f'hekk.

Din il-ħaġa kważi lanqas temminha meta l-gvern dejjem jgħid li għandu ħafna overheads żejda.

Mr. Speaker, x'inhuma l-konsegwenzi ta' dan?

Il-konsegwenzi huma li hemm diversi nies li jridu jsiru sidien ta' darhom imma ma jistgħux.

L-iskemi jeżistu imma dawn ma jistgħux jitħaddmu sew minħabba n-nuqqas ta' ħaddiema.

Kull ħaddiem par idejn għandu, u dawn ma jistgħux ileħħqu mad-domanda kbira li hemm.

Minħabba f'din il-problema wkoll il-gvern qed jitlef eluf ta' liri f'introjtu.

Din m'hijiex kwestjoni ta' abbozz ta' liġi imma hija kwestjoni ta' amministrazzjoni fejn il-gvern tal-ġurnata għandu juri impenn u jgħid din il-problema jrid jeħodha bis-serjeta' għallġid ta' kulħadd.

Jiena nerġa' ngħid xtaqt li niffoka l-maġġor parti tad-diskors tiegħi proprju fuq problemi attwali li qed inħabbtu wiċċna magħhom mingħajr ma nkun partiġġjan imma ċerti diskorsi tal-kelliema tan-naħa l-oħra kienu jimmeritaw tweġiba.

Sinċerament, jiena ma nħobbx nitkellem b'mod partiġġjan partikolarment fuq dan il-qasam għax nemmen li jista' jsir ħafna ġid jekk ma nibqgħux nintilfu f'ħafna tgħajjir u retorika biex nagħtu l-impressjoni li l-partit li nagħmlu parti minnu għandu xi raġġiera fuq rasu.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Iktar rimarki?

Il- Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, qed nitkellmu dwar abbozz ta' liġi li fih innifsu huwa sempliċi.

Bħala volum ta' kliem huwa wieħed mill-iqsar abbozzi li tressaq f'dan il-parlament, pero' huwa abbozz ta' liġi li għandu implikazzjonijiet u effetti li jmorru iktar 'il bogħod mill-ħxuna tal-karta li fuqha huwa miktub.

L-ewwelnett huwa abbozz ta' liġi li permezz tiegħu l-gvern tal-ġurnata qed jagħmel ġustizzja ma' dawk il-persuni li gvern ta' dan il-pajjiż kien iddeċieda li jaħtaf il-proprjetajiet tagħhom biex jagħtihom lil xi ħaddieħor.

Kien hemm diversi punti li tqajmu mill-kelliema taż-żewġ naħat tal-Kamra, imma naħseb il-pern tad-diskussjoni iktar minn ħaġa oħra għandu jkun dwar xi tfisser għalih il-valur tal-proprjeta' li kull wieħed minna għandu f'dan l-istat.

Dan qed ngħidu għax huwa magħruf prattikament minn kulħadd li l-uniku riżors barra l-bniedem f'dan il-pajjiż hija l-art u m'għandix dubju minn xiex tgħaddi persuna li tkun itteħditilha l-proprjeta' tagħha.

Matul is-snin li għaddew mhux darba jew tnejn kien hemm persuni li tteħditilhom il-proprjeta' għal diversi raġunijiet.

Nafu li f'dan il-pajjiż l-art għadha tittieħed sal-lum għad-dekasteru responsabbli minnu jiena prinċipalment biex jinfetħu t-toroq pero' qatt u fl-ebda ħin ħlief għall- perijodu meta twaqqaf il-Building Development Act m'għaddejna minn sitwazzjoni fejn arei kbar ittieħdu lil diversi individwi mingħajr l-ebda kumpens.

Tajjeb li wieħed jagħmel riflessjoni oħra li ma tolqotx lill-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Taż min igħid li meta għadda l-BDA tmintax-il sena ilu Malta kollha ġiet dikjarata bħala area fejn wieħed jista' jibni u minħabba f'hekk kien hemm riperkussjoni li għadna nħossuhom sal-lum.

Bħala riżultat ta' l-abbozz ta' liġi li kien għadda minn dan il-parlament fl-1983 kull parti tal-gżira tagħna kienet dikjarata li tista' tibni fuqha fejn kien hemm parenteżi waħda li jrid ikollok erbat itmien u fuq dawk l-erbat itmien stajt tibni unit.

Hawnhekk mhux se nidħol fil-kontroversja li fuq erbat itmien partikolari minflok binja waħda spiċċaw jinbnew erbgħa postijiet imma l-punt prinċipali hu li bil-BDA ta' l-1983 Malta kollha kienet dikjarata post fejn tista' tibni.

Dak l-Att kien neħħa wkoll il- building schemes li kienu jeżistu sa minn snin qabel u minflok kienu daħlu set ta' regolamenti li permezz tagħhom kullimkien seta' jinbena taħt il- kondizzjoni unika li jrid ikollok area ta' erbat itmien.

Dawn il-building schemes ġew ri-integrati fl-1988 u sal-lum għadhom jissejħu skemi temporanji.

Mr. Speaker, il-possibilita' li kull parti tal-gżira tista' tinbena u l- fatt li l-gvern kellu l-poter jaħtaf proprjeta' ta' individwi u jagħmel biha dak li jfettilu ġabu riperkussjonijiet negattivi kemm f'dak li hu valur tal-proprjeta kif ukoll f'dak li huwa l-qasam ta' l-ambjent.

Illum għandna qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra li għandhom jittieħdu l-miżuri kollha neċessarja biex kemm jista' jkun l-ambjent ta' dan il-pajjiż ikun protett.

Din l-awareness dwar l-ambjent ma faqqsitx il-bieraħ, pero' għal snin twal, minħabba dak l-Att, saru affarijiet li għamlu ħsara kbira lill- ambjent.

Per eżempju ħafna minn dawn l-areas jinsabu fuq għolijiet fejn kultant issib ukoll diżlivell esaġerat bejn triq u oħra.

Minħabba li ħadd qatt ma ta imqar l-iċken kas fejn qegħdin jintgħażlu dawn il-proprjetajiet, għandek bini li biex wasal għal livell tat-triq kellu tlieta jew erbgħa sulari ta' basement.

Kellek postijiet li biex inbnew kellhom iħallsu eluf kbar ta' liri f'pedamenti.

Barra dawn hemm riperkussjonjiet li jmorru iktar 'il bogħod minn dawk li huma riperkussjonijiet li jolqtu lill-individwi.

Kellna riperkussjonijiet fuq l-infrastruttura ta' pajjiżna, fuq il- proprjetajiet u fuq il-valur ta' l-investiment li jrid jagħmel il-pajjiż biex jipprovdi s-servizzi.

Kelliema oħrajn qabli għamlu riferenza għall- fatt li kien diffiċli wkoll - biex ma ngħidx impossibbli - biex jinfetħu ħwienet u postijiet li jagħtu servizz lil dik il-komunita'.

Sur President, bil-mod kif tqassmu dawn l-istess proprjetajiet wasalna fil- pożizzjoni li għandna dak li l-Ministru Tonio Borg sejjaħ ċapep ta' artijiet li ġew ippakkettjati f'numru ta' plots li kultant kienu jlaħħqu l- mijiet.

L-importanti kien li ngħidu li tajna ma nafx kemm-il plot fit-tali inħawi mingħajr ma naħsbu jew nirrealizzaw li jekk ridna verament noħolqu xi tip ta' soċjeta' f'dawn l-areas ried ikun hemm servizzi oħrajn bħall- ħwienet.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn numru sostanzjali ta' building development areas jirrealizza li dawn l-areas jinsabu f'postijiet li kien diffiċli biex dipartiment tal-gvern jagħmel ċerti affarijiet.

Hawnhekk hawn riflessjoni oħra.

Il-fatt li kienu jinbnew 100 jew 200 plot 'il bogħod minn servizzi li kienu diġa' jeżistu ġab konsegwenzi kbar fuq il- mod ta' kif twassal it-toroq u servizzi oħrajn bħall-ilma u d-drenaġġ u llum, 17-il sena wara li dawn il-prorpjetajiet ġew imqassma għad baqgħalna lokalitajiet li għadhom in parti jbatu l-konsegwenzi.

Dan it-tip ta' żvilupp kellu konsegwenza wkoll fuq il-kumplament tar-raħal jew belt li fiha jkun hemm dawn l-iżviluppi.

Ħafna drabi biex nagħtu ċerti servizzi lil dawn il-lokalitajiet kellna nkissru u naqilgħu mill-ġdid il-kumplament tar- raħal.

M'għandix dubju li jekk xi darba jkun hawn xi ħadd f'dan il-pajjiż li jagħmel analiżi serja tas-siti kollha li fuqhom hemm il-building development areas dan żgur jasal għall-konklużjoni li mil-lat arkitettoniku fil-parti l-kbira tagħhom ma jagħmlux sens.

Hawnhekk wieħed irid jagħmel riflessjoni oħra.

Illum sar diffiċli għall- poplu Malti li jifhem li llum sar impossibbli li tagħmel l-istess tip ta' kostruzzjoni li 18-il sena ilu kien mhux jaċċettah il-gvern, imma kien qed jorganizzah hu stess.

Jiena ninsab ċert li l-membri kollha f'din il-Kamra jiltaqgħu ma' nies li jgħidulu li ftit metri biss il-bogħod minn fejn għandhom plot li ma jistgħux jibnu hemm il-bini.

U jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna hawnhekk m'għandniex inġibu t-tip ta' argumenti li ġab l-Onor.

Cilia meta kien qed jitkellem rigward President's order.

L-Onor.

Cilia jrid jirrealizza li dawn il-binjiet saru għax wieħed ikun ħabib ta' ħabib ta' ma nafx min u saru għax kien possibbli li jsiru bil-liġijiet li kien hawn f'dan il-pajjiż.

Jekk m'inix sejjer żball l-Onor.

Jason Azzopardi qal li numru sostanzjali ta' dawn l-għotjiet kienu saru ftit qabel l- elezzjoni ta' l-1981.

U jkun biżżejjed li wieħed iħares lejn is-site plan ta' dan il-pajjiż biex jinduna kif it-tessut tar-raħal jew belt partikolari jkun inbidel għax xi ħadd iddeċieda li ċerti artijiet jingħataw għall-bini.

L-Onor.

Joe Cilia tkaża wkoll għax illum għadek issib persuni li ħadu plot jew flat tal-gvern numru ta' snin ilu pero' m'humiex fil-pożizzjoni li dawn isiru sid darhom.

Jien ukoll naqbel li jkun aħjar anke għall-gvern li dawn isiru sid darhom imma jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna rridu ngħidu wkoll li dawn ma jistgħux isiru s-sid tad-dar tagħhom proprju għax meta ħadu l-plot min kien responsabbli mill-amministrazzjoni tal-pajjiż dak iż- żmien ma kienx qed jagħmel l-affarijiet b'mod sew.

Dan huwa punt ieħor li bilfors ridna nitkellem dwaru ladarba ssemma.

Niftakar li meta meta ħarġet il-home ownership scheme fl-1992 kien hawn kważi 4,500 familja li ma setgħux jagħmlu l-kuntratt.

Kienet ħaġa preokkupanti li tara dawn il- familji għadhom f'din il-pożizzjoni.

U jiena nħossni sodisfatt li meta spiċċajt minn ministru fl-1996 konna naqqasna dan in-numru ta' familji minn 4,500 għal madwar 2,000, jiġifieri f'erbgħa snin u nofs konna naqqasna iktar min-nofs il-persuni li kellhom diffikulta' li ma jistgħux jixtru l- proprjeta'.

Matul is-snin li għaddew komplejna mexjin f'din id-direzzjoni u j'Alla nkomplu mexjin biex naslu fi stadju fejn kull persuna li bil-mod tajjeb jew bil-mod mhux tajjeb ħadet plot f'dan il-pajjiż matul is-snin li għaddew tkun fil-qagħda li tkun is-sid assolut tad-dar li tkun bniet fuqha.

Fl- aħħar mill-aħħar l-individwu li bbenefika minn dawn l-iskemi żgur m'hijiex il-persuna li għandha tbati l-konsegwenza ta' dak li ġara matul is-snin.

Naturalment hemm il-komplikazzjonijiet u din m'hijiex ħaġa faċli bħalma qal l-Onor.

Cilia meta qal li din kull m'hi biċċa dikjarazzjoni fil-gazzetta tal-gvern.

Kieku kienu daqshekk sempliċi l-affarijiet, dawn setgħu għamluhom fis-sentejn li għamlu fil-gvern.

L-affarijiet huma ferm u ferm iktar kumplikati minn daqshekk u min hu nutar f'ċertu sens suppost jgħallem lili f'dan l-aspett għax jaf li d-diffikultjaiet imorru iktar 'il bogħod minn kif qal l-Onor.

Cilia.

Kien hawn riferenza wkoll għall-proprjetajiet li kienu rekwizizzjonati.

Jekk wieħed imur lura għall-1949 wieħed jista' jgħid li mn'Alla dak iż- żmien kien hemm il-poter li l-gvern jirrekwiżizzjona.

Dak iż-żmien forsi kien jagħmel sens li jkun hemm liġi li tgħid li l-gvern jista' jirrekwiżizzjona proprjeta' li tkun tajba biex jużawha dawk il-persuni li l- proprjeta' tagħhom tkissret pero' din il-liġi damet fuq il-kotba tal- leġislazzjoni Maltija sa l-1995 u kien gvern Nazzjonalista wkoll li abrogaha.

U min kien għadda din il-liġi mill-parlament qatt ma basar li din se sservi biex aktar minn 54,000 proprjeta' tispiċċa b'requisition order fuqha.

Żgur ukoll li qatt m'għaddielu minn rasu li familja li tkun marret ġimgħa Għawdex jew ġimgħa barra minn Malta terġa' tiġi lura ssib li l- għamara m'għadhiex iktar hemm u li fid-dar tagħha jkun daħal xi ħaddieħor.

Jiena ċert li anke min-naħa ta' l-oppożizzjoni f'qalbhom jgħidu li dawn kienu affarijiet li ma misshomx saru.

Fl-opinjoni tiegħi ladarba saru ikun aħjar jekk l-oppożizzjoni ma tagħmilx riferenza għalihom, għax fl-aħħar mill-aħħar ma naħsibx li jagħmlu xi unur għall-partit li kien jamministra dak iż-żmien.

Il-bieraħ filgħaxija l-Onor.

George Vella tkellem għal ħin twil dwar derogi u mhux derogi fuq barranin jixtru proprjeta' hawn Malta u qal ukoll li Alla jħares qatt inkunu membri fl-Unjoni Ewropea.

Jien ngħid Alla jħares qatt ma nkunux.

L-Onor.

Vella nesa li sentejn u nofs jew tliet snin ilu il-Partit Laburista fil-gvern, li llum qed jipprova jbeżża' lill-poplu li se jiġu l- barranin f'dan il-pajjiż, waqqaf kummissjoni biex jara kif jagħmel ħalli l- barranin jiġu hawn Malta u jixtru proprejta'.

Ma kienx il-Partit Nazzjonalista li għamel hekk, pero' kien il-gvern laburista bejn l-1996 u l- 1998 li waqqaf din it-tip ta' kummissjoni biex tħajjar iktar u iktar persuni barranin li jiġu jixtru l-proprjeta' f'dan il-pajjiż għax skond huma dak kien mod kif jagħti injection lis-settur tal-kostruzzjoni f'dan il- pajjiż.

Issa jkun għal xejn li sentejn wara, tliet snin wara niġu hawnhekk nipprovaw inbeżżgħu lill-istess poplu Malti li jekk in-Nazzjonaisti jidħlu fl-Unjoni Ewropea dawn se jħallu lil kulħadd jiġi hawnwhekk jibni u jixtri u jagħmel ma nafx xiex.

Jien ngħid li għandna nipprovaw nikbru ftit f'dak li huwa l-mod ta' kif nipprovaw nagħmlu l-politika tagħna u għandna nkunu fil-pożizzjoni li dak li għedna u għamilna la nipprovw niċħduh u wisq inqas nipprovaw inwaħħluh fuq in-naħa l-oħra.

Jekk hemm proposti li kienu tajbin f'ġurnata partikolari dawn m'għandhomx f'daqqa waħda jsiru ħżiena sempliċement għax ikun inbidel il-gvern, u għandna nkomplu naħdmu fuqhom għall-interess ta' pajjiżna u tal-poplu Malti.

Sur President hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq abbozz li jitkellem dwar il- proprjeta' f'dan il-pajjiż, abbozz li lilna miż-żewġ naħat tal-Kamra għandu jġegħelna nirriflettu dwar kif għandna namministraw f'dan il-qasam.

Naħseb li għandna nkunu f'qagħda li ngħidu li l-mod ta' kif ġiet amministrata l- art ta' dan il-pajjiż b'mod partikolari l-art li ttieħdet mill-gvernijiet matul is-snin li għaddew jirrikjedi li jkun hemm għoti ta' kumpens xieraq.

Ma nafx jekk il-ministru fl-introduzzjoni tiegħu għamilx riferenza għal kemm hemm proprjeta' u kemm hemm flus li l-gvern għandu jagħti lill- individwi, pero' nafu li hemm miljuni ta' liri fi proprjetajiet li ttieħdu mill-gvern ta' dan il-pajjiż u li s-sidien li kellhom dik il-proprjeta' għadhom ma tħallsux.

Hawnhekk irridu ngħidu li kien fl-aħħar ftit snin li ġie deċiż b'mod serju li fl-aħħar mill-aħħar l-art li tittieħed għandha tiġi kumpensata mill-ewwel.

Nixtieq issa nitkellem fuq il-qasam tat-toroq.

Huwa fatt li fil-pajjiż ittieħdu proprjetajiet kbar biex fihom jinfetħu toroq.

Huwa fatt ukoll li anke hawnhekk kienu saru l-abbużi.

Wieħed kultant jasal għall-konklużjoni li min kien qed jagħmel id-deċiżjoni fejn se jesproprija kien qed jara s- sriep jimxu quddiemu u t-triq ta' Wied il-Għajn hija eżempju ta' dan.

Jiena ma naħsibx li kien il-perit fid-dipartiment tat-toroq li ddeċieda li jagħmel dawk il-kurvi perikolużi li hemm.

Jiena żgur li kien hemm interventi politiċi meta saret din it-triq, għax fiha hemm affarijiet li żgur ma sarux skond it-teknika tal-kostruzzjoni tat-toroq.

Dan hu mod ieħor żbaljat li pprovajna nimxu bih matul is-snin li għaddew f'dan il-pajjiż.

Ftit tal-ġranet ilu l-ministru qal li s-sena li għaddiet il-gvern tal- ġurnata ħallas Lm5 miljun lis-sidien li tteħditilhom l-art matul is-snin.

Fadal ħafna imma żgur li ninsabu mexjin fid-direzzjoni t-tajba anke hawnhekk.

Id-dipartiment ta' l-artijiet qed jara li kemm jista' jkun jaqta' minn dawk il-pendenzi li ilhom snin twal quddiemu.

L-Onor.

Cilia ġab l- eżempju ta' Triq Diċembru 13 u qal li kien f'dawn l-aħħar sentejn, tliet snin li rnexxielu f'isem il-klijenti tiegħu jsolvi l-problema.

Issa ta' min jgħid li Triq Diċembru 13 ilha miftuħa 25 sena jew iktar u allura wieħed bilfors jibda jagħmel domandi dwar kif jista' jkun problemi ta' dan it-tip idumu pendenti għal daqshekk tul ta' żmien.

Irrid ngħid ukoll li ta' l-oppożizzjoni qalulna wkoll li fis-sustanza hija taqbel ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna fejn qegħdin ngħidu li se nagħtu lura l-proprjeta' li għal snin twal baqgħet mejta lis-sidien oriġinali tagħha.

Jiena konvint li numru sostanzjali ta' dawk is-sidien meta se jieħdu lura l-proprjeta' li kienet tagħhom se jindunaw li dik hi proprjeta' li għalkemm fiżikament għadha l-istess waħda, l-valur li kellha - anke jekk kien valur agrikolu - fil-fatt naqas sostanzjalment minħabba li dan il-famuż 100 metru green belt suppost intiż biex iżżejjen u jipproteġi l-areas residenzjali serva biss biex isir grey jew ma nafx liema kulur belt għax kulħadd spiċċa jwaddab l-imbarazz fihom.

Illum qegħdin niddeċiedu li nagħtu lura din il-proprjeta' lis-sidien tagħha anke jekk 17-il sena wara li tteħditilhom.

Issa dawn se jkunu fil- pożizzjoni li jerġgħu jibdew jikkuraw din l-art u jiena ċert li dawn is- sidien se jagħmlu ħilithom kollha biex din il-proprjeta' jerġgħu jagħmlu minna xi ħaġa ħajja li twassal biex jitjieb u jisbieħ l-ambjent ta' dawn l- areas.

Dan ifisser li meta qed nagħtu lura l-proprjeta' lil sidha indirettament se nkunu qed insebħu l-ambjent ukoll.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, il-liġi li għandna quddiemna fil- prinċipju hemm qbil fuqha imma meta nisma' lil tan-naħa l-oħra kultant nibda nistaqsi jekk dawn humiex qegħdin jitkellmu fuq xi liġi oħra.

L- Onor. Ċensu Galea donnu qed jagħti l-impressjoni li din il-liġi se tagħti xi kumpens lil xi ħadd li l-proprjeta' tiegħu ġiet esproprjata taħt il- liġi tal-BDA jew taħt il-liġijiet tal-possession and use u ta' l- esproprijazzjoni li normalment jagħmel użu minnhom il-gvern għal skopijiet pubbliċi.

Din il-liġi assolutament bl-ebda mod m'hi qegħda tindirizza din il-problema.

Anke l-Onor.

Jason Azzopardi pprova jagħti din l-impressjoni imma ta' min jgħid li dan l-abbozz assolutament ma jgħid xejn dwar xi kumpens ta' din il-kwalita'.

Sur President, qed ngħid hekk għax l-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l- abbozz huma skjetti u ċari ħafna.

L-għan ta' dan l-abbozz huwa biex jipprovdi għar-restituzzjoni ta' art f'arei għall-iżvilupp tal-bini li ma jkunux meħtieġa mill-gvern.

Mela min qed jaħseb li kellu xi art li tteħditlu u issa se jeħodha lura jien ngħidlu li l-ewwel trid tgħaddi mill- għarbiel li l-gvern ma jkollux bżonnha.

Dan ifisser li l-gvern xorta baqa' jarroga lejh il-poter li jekk ikun irid, din l-art - u sewwa jagħmel - jista' jibqa' jżommha.

Qed ngħid hekk għax hawn qed nagħtu l-impressjoni li l-gvern b'din il-liġi qed ikun ġeneruż ħafna u qed jagħti lura l-artijiet biex ipatti għal xi nuqqas.

L-ewwel ħaġa jekk hemm areas li l-gvern iħoss li għandu bżonnhom, dawn għandu dritt li jżommhom.

Hawnhekk jidħlu l- kunsilli lokali li jidentifikaw areas f'dawn iż-żoni li jkunu jriduhom for public purposes u għandhom dritt jagħmlu sottomissjonijiet lill-gvern - u diġa' hemm ħafna sottomissjonijiet dwarhom - fejn jitolbu biex ikunu jistgħu jamministraw dik l-art.

Mela jekk ikunu meħtieġa għal skop pubbliku dawn mhux se jingħataw lura lin-nies li tteħditilhom oriġinarjament.

Se tingħata lura biss dik l-art li l-gvern m'għandux bżonnha.

Dan huwa biss pass amministattiv u mhux ġest ta' ġenerożita' biex tiġi indirizzata l-problema tal-kumpens xieraq.

Irrid ngħid ukoll li wieħed iħossu offiż li jisma' lil min igħid li din il- miżura kienet kompletament ħażina.

Jiena nistaqsi lill-kelliema tan-naħa l- oħra jekk dawn qattx marru jiltaqgħu man-nies li jgħixu fil-BDAs.

Dawn huma nies li bis-saħħa ta' din l-iskema, bid-difetti kollha tagħha – u jien ma noqgħodx lura ngħid fejn huma d-difetti - kellhom l-opportunita' li jkollhom id-dar tagħhom minħabba l-fatt li ngħataw dawn il-plots bi prezz sussidjat.

Barra minn dan, dik l-inizjattiva dakinhar ħolqot ħafna xogħol fl-industrija tal-bini.

Huwa veru li l-fatt li l-gvern jieħu l-art tal- privat għal skopijiet pubbliċi joħloq element ta' inġustizzja u għalhekk imbagħad tidħol il-kwestjoni tal-kumpens.

Hawnehkk il-problema tiġi kemm se nikkwantifikaw il-kumpens għax min itteħditlu l-art jippretendi tant u l- gvern min-naħa tiegħu, minħabba l-limitazzjonijiet finanzjarji li jkollu jkun jista' jagħti inqas.

Tinħoloq ukoll il-problema ta' meta dak il- kumpens ikun se jitħallas.

Ingħad ukoll li hemm 4,500 familja li ma jistax ikollhom titolu fuq id-djar jew fuq ir-residenzi tagħhom.

Ta' min igħid li dawk in-nies dak iż-żmien lanqas biss kienu jaspiraw li xi darba jkollhom dar diċenti fuq rashom u kien permezz tal-miżuri amministrattivi li ttieħdu 20 jew 25 sena ilu fi żmien gvernijiet Laburisti li ngħatatilhom din l-opportunita'.

Kien il- Partit Laburista li daħħal il-kuxjenza soċjali fil-housing f'dan il-pajjiż.

Huwa veru li kellhom jittieħdu ċerti deċiżjonijiet ibsin, imma biex tindirizza problema bħalma kienet il-problema tax-shortage tal-housing fil- bidu tas-snin '70 u fis-snin '80 u meta trid tindirizza l-problema li ma tħallix il-proprjeta' tisplodi 'l fuq ikollok tieħu ċerti passi.

U ċertament il-housing estates li nbnew fis-snin '70 u fis-snin '80 ma' Malta kollha huma xhieda ta' kemm-il-kuxjenza soċjali fil-housing iddaħħlet f'dan il-pajjiż taħt l-amministrazzjonijiet laburisti preċedenti.

Huwa veru li kien hemm xi eċċezzjonijiet fejn xi ħadd forsi b'xi mod jew ieħor ma kienx ħaqqu jieħu, imma l-eluf li gawdew minn dawn l-iskemi kienu ħaddiema.

Jiena nisma' kelliema jitkellmu b'mod qisu n-nies li jabitaw f'dawn il-building development areas serqu xi ħaġa lil xi ħadd.

Naħseb li din hija tip ta' politika partiġġjana li m'għandhiex issir.

Sur President, il-gvern, jekk verament ikun irid jindirizza l-problema tal- housing billi jkollu l-areas fejn jibni u l-opportunitajiet li jagħti plots bi prezz issusidjat, bilfors ikun irid jieħu deċiżjonijiet ibsin.

Il- problema aħħarija tibqa' dik tal-kumpens minħabba li r-realta' hi li gvern wara ieħor dejjem kien reluctant biex jagħti dan il-kumpens għax ikun irid juża l-fondi tiegħu għal skopijiet pubbliċi oħrajn.

Sur President, hawnhekk nixtieq nagħti kredtu lill-ministru li semma' l-problemi li għandu taħt il- possession and use u problemi oħra biex ikun jista' joħloq skemi ħalli l- gvern ikollu t-titolu assolut ta' ċerti artijiet filwaqt li jagħti kumpens adegwat.

Jiena nifhimhom dawn il-problemi, imma għalkemm wieħed jifhimhom, huwa importanti llum wieħed jindirizzahom.

Wieħed irid jikkonsidra wkoll għaliex ittieħdu dawk id-deċiżjoniiet 20 jew 25 sena ilu.

B'konsegwenza tal-liġi ta' l-1993, illum apparti l-proprjeta' li diġa' għandu u li forsi f'ħafna okkażjonijiet lanqas jidentifika eżatt fejn hi qiegħda minħabba problemi amministrattivi, il-gvern għandu wkoll il- proprjeta' hekk imsejħa tal-joint office li kienet tal-knisja u għaddiet għand il-gvern.

Meta jsolvi l-problemi amministrattivi li hemm fil-joint office wieħed ikun jista' jiddentifika ħafna proprjeta' li tkun tajba għall- iżvilupp u li tista' tintuża għall-iskop soċjali li hemm stipulat fil-liġi ta' l-1993.

U jekk dik il-proprjeta' ma tintużax għal skopijiet soċjali l- element spekulattiv jerġa' jmur fuq is-sid dirett li hija l-knisja.

Grazzi għal din il-proprjeta' l-gvern preżenti llum m'għandux dak il-bżonn akut li jkollu jirrikorri għal miżuri tipo dawk tal-BDA.

Sur President, jiena ġieli niltaqa' ma nies li jistaqsuni jekk hemmx xi possibilita' li uliedhom jibbenefikaw minn xi skema bħal dik tal-BDA u jiena nweġibhom li din il-possibilita' hija remota ħafna għax iż-żmien huwa differenti.

Din kienet skema li l-Onor.

Galea kkritika għax qal li dawn il- BDAs kienu barra mir-raħal u li biex jixtru minn ħanut ikollhom imorru l- bogħod.

Fid-distrett tiegħu kien hemm ħafna BDAs, speċjalment il-Mosta, u jiena nistiednu jmur s'hemmhekk u jistaqsi lin-nies li bbenefikaw jekk humiex kontra din l-iskema.

Dawn il-plots ingħataw lil min kien tela' bil- polza bil-famuż prezz ta' Lm200 u Lm300.

Jiena ma neskludix li kien hemm xi wħud li spekulaw ukoll minn din l-iskema, imma mbagħad f'kull ħaġa li tagħmel dejjem issib lil xi ħadd li jaħrablek minn hawn jew minn hemm, u dawn huma ftit ħdejn il-ħafna żgħażagħ u familji li qatt ma kienu jaspiraw li jkollhom dar tagħhom u li bbenefikaw minn din l-iskema.

Naħseb l-affarijiet mhux imbilli nikkundannawhom.

L-Onor.

Jason Azzopardi qal li m'hemmx ħaġa agħar mill-fatt li l-gvern tiegħek jisraqlek il-proprjeta' pero' mbagħad ma qalx kemm proprjeta' ngħatat b'xejn.

In-nuqqas huwa biss li min itteħditlu l-proprjeta' ma ngħatax kumpens adegwat, la dakinhar u lanqas sal-lum.

Sur President, din il-liġi li għandna quddiemna ma taħsibx biex jingħata xi forma ta' kumpens lil min itteħditlu l-proprjeta' taħt din l-iskema u llum din il-proprjeta' ġiet żviluppata u hemm ir-residenti fiha.

Hija ħolma li din il-liġi qed tagħmel ġustizzja ma' dawk kollha li tteħditilhom l-art.

Din il-liġi assolutament ma tagħmel xejn minn dan għax sempliċiment tgħid li tingħata lura biss dik l-art li l-gvern m'għandux bżonn.

Barra minn hekk din se tingħata biss jekk is-sidien stess jitħabtu biex jipprovaw li dik hija tagħhom, jiġifieri l-gvern qed inaqqas minn fuqu piż amministrattiv.

Dan ifisser li b'din il-liġi l-gvern la huwa ġeneruż u lanqas qed jagħmel att ta' karita' man-nies imma sempiċiment qed inaqqas piż amministrattiv minn fuq dahru.

L-Onor.

Galea irrifera wkoll - u bir-rispett kollu ħawwad ħafna fuq dan il- punt – għall-ispjegazzjoni li ta l-Onor.

George Vella dwar il-problema li tinħoloq bil-policy dwar il-liberta' ta' trasferiment tal-kapital u l- akkwisti tal-proprjeta' li jkollna naċċettaw jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Huwa veru li l-kummissjoni li rrefera għaliha kienet imwaqqfa biex verament tħajjar barranin jinvestu Malta imma din twaqqfet fid-dawl tal- politika ta' gvern Nazzjonalsita preċedenti għax kien hemm ammont ta' barranin li kienu qegħdin jitħajru jixtru proprjeta' waħda f'Malta bħala residenza u mhux proprjeta' biex jispekulaw.

Gvern Nazzjonalista preċedenti lil dawn in-nies kien bellgħalhom taxxa ta' 17% u allura dak is-suq kien qerdu.

Sur President, il-kummissjoni li rrifera għaliha l-Onor.

Galea ma kellhiex l-għan li tinbidel il-liġi li ilha fis-seħħ mill-1974 u li tesiġi li kulmin irid jakkwista proprjeta' f'pajjiżna jrid iġib il-permess tal- ministeru tal-finanzi imma studjat biss ċerti miżuri u inċentivi ħalli tħajjar aktar lil dak li jkun jinvesti f'pajjiżna u b'dan il-mod tkun qed tingħata spinta l-industrija tal-kostruzzjoni.

Ta' min jgħid li uħud mis- suġġerimenti ta' dik il-kummissjoni effettivament ġew implimentati u taw frott pożittiv.

X'tinvolvi l-liġi li għandna quddiemna li għedt li hija liġi sempliċiment amministrattiva?

Fost l-affarijiet oħra, klawsola 3(2) - u forsi hawnhekk il-ministru għandu jikkjarifika ftit – tgħid li meta proprjeta' tmur lura għand is-sidien tagħha, kull dritt li kien hemm fuqha jerġa' jiġi sanat.

Jekk kien hemm xi ħadd li kellu xi ipoteka ma' bank fuq dik l-art li ttieħdet, b'din il-klawsola se niftehmu li dik l-ipoteka tista' terġa' tiġi risanata?

Ħalli nispjega b'eżempju.

Jiena għandi biċċa art li tajtha bħala ipoteka ma' bank imma l-gvern ħadli din l-art.

Ovvjament meta jinduna b'dan, il-bank jgħidli li rrid nagħtih xi proprjeta' addizjonali biex nagħmel tajjeb għal dik l-art li spiċċat għand il-gvern.

B'dan l-artiklu fl-opinjoni tiegħi dik l-ipoteka li tkun oriġinarjament tneħħiet tista' terġa' tiġi risanata u allura forsi wieħed irid jikkonsidra li jagħmel emenda żgħira għall-preċiżjoni.

Jekk per eżempju kien hemm bidwi li kellu biċċa għalqa li ġiet esproprijata mbagħad sar arranġament miegħu u ngħatatlu biċċa art oħra agrikola, allura jekk dak id-dritt tiegħu se jerġa' jiġi risanat, dan se jgawdi doppjament?

Din hija xi ħaġa li tajjeb li wieħed jikkonsidraha.

Fejn dak li jkun ma' ngħata xejn nifhimha li jerġa' jiġi mogħti lura dawk id-drittijiet, pero' fejn saru arranġamenti differenti allura dawk id-drittijiet m'għandhomx jingħataw.

Sur President, jekk fhimt sew kif se taħdem l-iskema, il-gvern se jwaħħal il-pjanti ta' dawn l-artijiet fil-land registry office imbagħad sta għall- individwu li qed jippretendi xi dritt li jmur u jagħmel il-claim tiegħu.

Jekk il-gvern diġa' identifika dawn l-artijiet, ma jagħmilx aktar sens li site plan ta' dawn l-artijiet jiġu attached ma' dan l-abbozz u jiġu mqassma fil-local offices tal-kunsilli lokali, ħalli min hu interessat ikollu aktar aċċess għalihom?

Qed ngħid hekk għax billi għaddew ħafna snin jista' jkollok il-werrieta li forsi jkunu tilfu eżatt fejn qiegħda u mhux qiegħda l-art, u b'dan il-mod ikun aktar faċli għalihom li jiċċekkjaw l- affarijiet.

Dan huwa importanti għax ħafna drabi fl-esperjenza professjonali ssib li dak li jkun kellu biċċa art imma eżatt ma jkunx jaf fejn hi qiegħda.

Dawn huma każi li aħna n-nutara niltaqgħu magħhom sikwit.

Is-suġġeriment ta' l-oppożizzjoni hu li biex amministrattivament din il- liġi nagħmluha iktar effiċjenti, jekk il-gvern diġa' identifika liema huma s-siti li hu m'għandux bżonn u allura se jagħtihom lura, dawn għandu jkun hemm il-pjanti tagħhom aċċessibbli ħalli kulħadd ikun jaf liema huma dawn is-siti.

Hawnhekk tajjeb li nfehmu lin-nies li jekk se jkun hemm konflitt ta' claims, din iridu jikkontestawha huma.

Din m'hijiex xi ħaġa li se jiddeċidiha l-gvern imma jridu jiddeċiduha l-persuni konċernati b'mezzi oħra probabbilment tramite l-qrati.

Mela fil-qosor il-liġi li għandna quddiemna hija miżura amministrattiva biex il-gvern ineħħi piż minn fuqu.

Filwaqt li aħna naqblu li l-artijiet li l-gvern m'għandux bżonnhom għandu jagħtihom lura lis-sidien, pero' nibqgħu ninsistu li l-problema kruċjali kienet u tibqa' l-kwestjoni tal-kumpens.

Din hija problema għal kwalunkwe amministrazzjoni u din il-liġi ma ssolvi xejn minnha.

Il-problema dejjem kienet dwar kif jingħata kumpens xieraq u kif dak il-kumpens jingħata kemm jista' jkun malajr.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 21 ta' Mejju, 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Restituzzjoni ta' Ċerti Artijiet - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Xi agenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, fl-4 ta' Marzu li għadda l-poplu Svizzeru mar jivvota f'referendum li ma kienx mixtieq mill-partiti politiċi, iżda kienu laħqu nġabru l-firem minn ċerti attivisti biex immedjatament jibdew in-negozjati għad-dħul ta' l-Isvizzera fl-Unjoni Ewropea.

Kif nafu dan ir-referendum m'għaddiex.

L-għada "The Financial Times" ħarġet tgħid illi la issa l-Isvizzera għażlet illi tirrifjuta li tibda n-negozjati għad-dħul tagħha fl-Unjoni, ma setgħetx tidħallha fuq l- istess binarju mal-pajjizi l-oħra illi kienu qegħdin jinnegozjaw id-dħul.

Il-gazzetta qalet ukoll li tara li se jkun diffiċli għall-Isvizzera biex l- arranġamenti bilaterali li kienet laħqet ftehim fuqhom ma' l-Unjoni Ewropea kienu jistgħu jidħlu fis-seħħ.

Din il-profezija ta' "The Financial Times" saret realta` l-ġimgħa l-oħra, Sur President.

Il-kummissarju għat-tkabbir ta' l-Unjoni Ewropea, Gunther Verheugen, qal b'mod ċar li fl-Unjoni jew ġewwa jew barra, u li l-ebda pajjiż ma jista' jippretendi li jibqa' barra u jagħmel ftehim a la carte, speċi ta' menu illi dak li trid minnu tieħdu u dak li ma tridx tħallieħ.

L-Unjoni Ewropea m'hijiex lesta li tagħmel dan it-tip ta' arranġament ma' pajjiżi terzi li la jkunu membri ta' l-Unjoni u lanqas tal-European economic area.

Effettivament il-ġimgħa l-oħra l-Unjoni Ewropea bdiet tpoġġi fil-prattika dan it-twemmin, li fl-opinjoni tiegħi huwa twemmin ġust, għax tajjeb li tippremja lil min hu membru u lil min qed jinnegozja sħubija iżda mhux lil minn jagħżel li jibqa' barra u jieħu biss dak illi jogħġbu u dak li ma jogħġbux iħallieħ ma' wiċċha.

Fil-fatt lill-Isvizzeri qalulhom li ma jistgħux jipparteċipaw iżjed bis- sussidju ta' disgħa minn kull għaxra li kienet qed tagħti l-Unjoni Ewropea għall-programmi edukattivi ta' Leonardo u Socrates.

Ovvjament jekk l- Isvizzera riedet tħallas għal dawn il-programmi kellha l-fakulta` li tkompli, pero` kien ħa jiswielha disa' darbiet iktar milli kien qed jiswielha sal-lum.

Il-Kummissjoni Ewropea għamlitha ċara wkoll li l- programmi kollha li kellha xi sussidju fuqhom u li kienet qed tipparteċipa fihom l-Isvizzera, issa kellhom jerġgħu jiġu eżaminati mill-ġdid ġaladarba għażlet li tibqa' barra.

L-Unjoni Ewropea talbitha wkoll biex ma tipparteċipax fil-programm ta' Schengen, fejn ċerti pajjiżi kienu għażlu li ma jagħmlux restrizzjonijiet fuq il-fruntiera.

Dan juri kollu b'mod ċar li l-pożizzjoni tal-Partit Laburista, ta' Svizzera fil-Mediterran, hija non- starter, Sur President.

Tant hu hekk illi fl-Isvizzera stess, l-Unjoni Ewropea bdiet timplimenta dak li qalet hawn Malta - meta kien hawn il- Kummissarju Verheugen - li you are either in or out as there is no a la carte menu.

Jiena nitlob lil kull persuna matura - inkluż partitarji u attivisti tal-Partit Laburista – biex tevalwa jekk dan ifissirx li l- pożizzjoni tal-Partit Laburista hija waħda anakronista u li ma tagħmilx sens.

Il-Ħadd li għadda l-Kummissarju ta' l-Unjoni Ewropea għall-Kummerċ, Pascal Lamy, qal li l-Unjoni Ewropea m'hijiex se tfittex tagħmel rabtiet ekonomiċi fuq bażi bilaterali ma' pajjiżi li m' humiex membri, imma se tfittex biss illi tagħmilhom fuq bażi reġjonali.

Jiġifieri l-Unjoni Ewropea m'hijiex lesta li tagħmel ftehim bilaterali ma' Malta imma tkun lesta biss li tagħmlu fl-ambitu tal-EuroMed free trade area tal-EuroMed process.

Qed jispelluha b'mod ċar illi l-Unjoni Ewropea qed tiċħad diġa l-option tal- Partit Laburista.

Nista' nikkwota lil Pascal Lamy, naturalment qed naqleb għall-Ingliż:

"The European Union would continue to seek the development of closer economic ties with non-member countries on a regional basis but would definitely refrain from establishing any additional trade agreement with individual countries on a bilateral basis."

L-Unjoni Ewropea m'hijiex lesta li tagħmel ftehim fuq bażi bilaterali ma' pajjiżi li jibqgħu barra mill-Unjoni.

Il-framework reġjonali li hemm fil- Mediterran huwa proprju l-EuroMed process.

Għalkemm dak illi nistgħu niksbu mill-EuroMed process huwa aħjar milli kieku tibqa' barra minnu, fil- fatt jaqa' ħafna iktar 'il isfel minn dak li tista' tikseb bħala membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura kemm se ndumu nidħku bil-poplu Malti u bina nfusna, nivvintaw, inbeżżgħu, ingerrxu u nfixklu?

Ejjew nikbru naqra għax hawn il-futur tagħna, ta' pajjiżna u ta' wliedna fin-nofs!

Dan huwa mod childish tal- Partit Laburista.

U meta ngħid il-Partit Laburista, jiġifieri Dr Alfred Sant u ċ-ċirku viċin ta' madwaru, għax jiena ċert li ħafna mid-deputati Laburisti still have to be convinced fuqha din il-biċċa xogħol.

Dan huwa ċans li se jiġi u rridu nieħduh għax importanti li iktar minn qatt qabel inneħħu l-għamad politiku u nibdew nużaw is-sens komun.

Pero` sfortunatament ħlief gideb u tgħawwiġ tal-fatti b'mod sottili - u b'mod anke mhux daqshekk sottili - min-naħa tal-Partit Laburista ma nisimgħux, Sur President.

Kont qed nara spot tal-Partit Laburista fuq it-television fejn jgħid illi mhux vera li l-programmi edukattivi Socrates u Leonardo ma jibqgħux jiġu ssussidjati mill-Unjoni Ewropea biex aħna nipparteċipaw fihom jekk nibqgħu barra mill-Unjoni Ewropea.

Qalu li xiehda ta' dan huwa l-fatt li bħalissa Malta diġa` qed tipparteċipa f'dawn il-programmi.

Jien ngħidilhom biex jirrispettaw naqra l-verita' u ma jdaħħkux nies bihom għax l-Unjoni Ewropea qed tissusidjana peress li aħna pajjiż applikanti u qed ninnegozjaw id-dħul ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea.

M'hemmx għalfejn jgħidulna x'ġara l-Partit Laburista, Pascal Lamy jew "The Financial Times", meta l-Partit Laburista fis-sentejn li għamel fil-gvern waqqaf in-negozjati ta' pajjiżna ma' l- Unjoni Ewropea.

Nafu li l-Unjoni Ewropea waqqfet il-programmi edukattivi għax il-gvern ta' Dr Alfred Sant kien waqqaf id-diskussjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea, u l-finanzjament għal dawk il-programmi kien waqaf ħesrem.

Niftakar li meta l-Onor Evarist Bartolo kien ministru ta' l-edukazzjoni, l- istudenti kienu ġibdulu l-attenzjoni u staqsewh jekk jidhirlux li din il- mossa tal-gvern Laburista setgħet tellfet lil pajjiżna u lill-istudenti tagħna.

Ir-risposta ta' l-Onor.

Bartolo kienet li peress li kulma kien hemm jieħdu sehem u jgawdu minn dawn il-programmi kienu xi mija minn xi sitt elef ruħ, il-gvern ta' dak iż-żmien ma kienx tal-fehma li għal dawn il- mitt ruħ kellu jbiddel il-programm ta' pajjiżna u tal-partit tiegħu.

Jiġifieri l-gvern Laburista ma jinterressaħx minn dawn il-mitt ruħ, allavolja mija mhux xi numru insinifikanti, u magħhom hemm ħafna iżjed mill- oqsma tat-trade unions u tal-ħaddiema.

Kull darba li ngħid dan fil- parlament, iqum l-Onor.

Bartolo u jgħid li qed nigdeb.

Illum ser inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ siltiet, waħda minn "The Sunday Times" tat-23 ta' Marzu 1997 u l-oħra mill-gazzetta "Kullħadd" ta' l-istess ġurnata – l- Onor. Bartolo stess kien l-editur tagħha – fejn jikkwotaw lil ħabib tiegħi jgħid dawn il-proprja kelmiet.

MR SPEAKER: Hawn il-permess tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sfortunatament il-Partit Laburista qiegħed jaqa' f'dagħdigħa ta' tgħawwiġ ta' fatti u gideb li ftit jagħmel ġid lill-partit li qiegħed fl-oppożizzjoni.

Ċertament ma nistax nimmaġina kif f'diskussjoni pubblika fuq it-televiżjoni, l-Onor.

Evarist Bartolo joħroġ jhedded u jgħajjar b'mod insulenti membru ta' l-istaff akkademiku ta' l- universita`.

Dan kollu għax Prof. Kenneth Wain għandu l-opinjonijiet tiegħu fuq l-Unjoni Ewropea, huwa membru attiv tal-moviment Iva għall- Ewropa u lissen l-opinjonijiet tiegħu li huma kontra dawk ta' l-Onor.

Bartolo.

Dan kien shock kbir għall-poplu Malti u Għawdxi kollu u għandu jkun an eye-opener għall-intelletwali kollha.

Sur President, m'hemmx dubju li qed joqrob il-mument tal-verita' għalina l- Maltin.

Kull bniedem f'Malta li kapaċi jirraġuna għandu jlissen leħnu u ħsibijietu f'dan id-dibattitu nazzjonali.

Post speċjali f'dan id-dibattiu għandu jkun ta' l-intelletwali.

Veru li għandhom tradizzjoni li ma jidħlux f'dawn id-diskussjonijiet, u ħafna drabi jibqgħu lura għax jibżgħu jew għal xi raġuni oħra.

L-intelletwali għandhom vokazzjoni u m'għandhomx jibżgħu isemmgħu leħinhom fuq din il-kwestjoni għax in-nies għandhom moħħ u kapaċi jużawh.

Pero` li thedded bniedem b'dak il-mod quddiem it-television m'hijiex kumbinazzjoni imma parti minn strateġija tal-Partit Laburista biex jagħtu sinjal ċar li lesti biex jagħlqu ħalq kulmin jopponihom meta jkunu fil-gvern.

Dan partit li jpattiha lil dawk li ma jaqblux miegħu u jqaċċat l-irjus.

L-Onor.

Bartolo, speċjalment bħala shadow minister ta' l-edukazzjoni, qatt ma jmissu kien arroganti u qatt ma jmissu aġixxa b'dak il-mod quddiem il- pubbliku Malti ma' bniedem li kien qed juri l-opinjoni tiegħu.

What a disgrace!

Jekk beħsiebu jqaċċat l-irjus meta jerġa' jkun ministru ta' l- edukazzjoni, l-Onor Bartolo jista' jibda bija.

Jiena part-time lecturer l- universita' u ma noqgħodx niddiskuti l-Unjoni Ewropea ma' l-istudenti waqt il-lectures, pero` meta nkunu qegħdin nieħdu kafe fil-break nitkellmu fuq din l-issue, mela le!

Għall-ġid komuni ta' pajjiżna m'iniex lest li niġi intimidat mill-Onor.

Bartolo u mhux billi qed jipprova jintimida l- intelligentsia.

Nerġa' ngħid l-intelligentsia għandhom vokazzjoni li juru t-triq għall-poplu Malti.

Evidentement din ta' l-Onor.

Bartolo m'hijiex kumbinazzjoni imma programm għax kulmin jipprova b'mod diżinteressat ipoġġi l-idea tiegħu fuq l-Unjoni Ewropea quddiem il-pubbliku Malti, jispiċċa attakkat b'mod aħrax u mill- Partit Laburista.

Speċi ta': Agħlqu ħalqkhom għax inkissrukhom jekk tiftħu ħalqkhom!

Dan hu l-livell ta' diskussjoni li jrid il-Partit Laburista fuq l-Unjoni Ewropea.

Din ma ġratx biss lil Prof. Wain għax riċentement ġrat lill-ġurnalisti, preżentaturi ta' programmi televiżivi, isqfijiet ta' Malta, mexxejja ta' unions, mexxejja ta' korpi kostitwiti, il- kummissarju tal-pulizija, l-ambaxxatur Franċiż, il-Kummissarju Verheugen u ġrat ukoll liċ-ċentru ta' informazzjoni dwar Malta u l-Unjoni Ewropea.

Kif jgħidu tajjeb bl-Ingliż: Shut your mouth or I shut you up!

Din hija l- policy tal-Labour Party fuq il-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea: Agħlaq ħalqek jew inkissrek!

Pero` sentejn ilu fil-31 ta' Mejju ta' l-1998, meta l-Onor.

Evarist Bartolo kien ministru ta' l-edukazzjoni, kien kiteb artiklu f'"The Sunday Times" u kien qal li t-triq lejn l-Ewropa għandha tkun ibbażata fuq il-konverġenza, kif kien jemmen il-politiku Taljan Aldo Moro, convergenze parallelle.

Se nikkwota x'qal f'dak l-artiklu l-Onor.

Bartolo:

"It is indeed regretable that we do not have too many Maltese politicians endowed with a choice of language capable of reducing the differences between opposing parties.

Our politicians are rather more inclined than talented at spouting words that reek of divisiveness and belligerence.

It would not be at all a bad idea were the Nationalist Party to borrow a leaf or two from Aldo Moro's book and learn to use a style of language that would effectively reduce rather than feed confrontation.

The two parties could achieve a form of convergence between them on the European Union.

This is the kind of policy which could yield benefits for everyone concerned.

Malta would gain, the PN would gain and the MLP would also gain.

I am confident that this convergence between the MLP and the PN on the European Union is both desirable and attainable."

Dan kien il-kliem ta' l-Onor.

Evarist Bartolo meta kien ministru ta' l- edukazzjoni.

Ħalluna tridux!

X'kuntrast mat-theddid illi għamel il- ġimgħa l-oħra lil Prof. Wain, u ma ninsewx li dan ta' l-aħħar kien qiegħed jirrappreżenta l-intelligentsia Maltija.

Nistgħu naraw x'baħar jaqsam hemm bejn il-kliem u l-fatti tal-Partit Laburista għaliex jekk verament jemmnu f'dak li qal l-Onor.

Evarist Bartolo, qatt ma jmissu sar dak li sar.

Fl-opinjoni tiegħi għandu jitlob apoloġija pubblika kemm lill-poplu Malti u lil Prof. Wain.

Hawnhekk irrid niftaħ għajnejn il-poplu Malti li l-periklu tal-Partit Laburista ta' qabel l-1987 għadu m'għaddiex.

Forsi waħda mir-raġunijiet għalfejn qed jopponu li nidħlu fl-Unjoni Ewropea hija li meta nkunu membri ma jkunux jistgħu jibqgħu b'din it-tip ta' politika li jekk ma tagħlaqx ħalqek inħassrek.

Forsi dik qed iddejjaqhom.

Dawn huma messaġġi ċari lill- poplu Malti fuq il-livell patetiku tad-demokrazija li jemmen fih il-Partit Laburista.

Ma nemminx li l-Partit Laburista kollu jemmen hekk iżda l- klikka ta' Dr Alfred Sant u sħabu wisq nibza' li temmen hekk.

Wara li warrbu mill-partit nies bħal George Abela, Lino Spiteri u nies oħra li forsi kellhom opinjonijiet differenti, bnew din il-klikka ta' aggresjoni u ta' estremiżmu li fl-opinjoni tiegħi narawha tikkonverġi fil-figura ta' Manuel Cuschieri, il-president tal-Partit Laburista, notorju għal dak li jgħid fil-programm tiegħu fuq ir-radio.

Dan huwa ħafna 'l bogħod mill- moderazzjoni u mill-level headedness li għandu bżonn pajjiżna fuq kwalunkwe diskussjoni, motiv u suġġett, aħseb u ara diskussjoni fuq l- Unjoni Ewropea!

It-teżi tal-Partit Laburista hija: Beżża', igdeb, ħawwad l-imħuħ, ċajpar l- immaġini u daħħal il-biża` fil-poplu Malti!

Kontra din l-arma qawwija l- Partit Nazzjonalista għandu l-verita`, l-unika arma li jrid juża l-Partit Nazzjonalista, li jgħid il-fatti bbażati fuq il-verita`.

Ikun hemm min mill-Partit Laburista jew nies oħra li jistaqsu x'inhi l-verita`.

Sfortunatament xi kultant nibda nissuspetta li l-oppożizzjoni ħadu xi folja mill-frame of mind ta' Ponzju Pilatu meta staqsa x'inhi l-verita`.

Bil- konvinzjoni tat-twemmin tagħna demokristjan, l-etika tal-verita` għandha tmexxi l-metodu trasparentti fil-politika, allavolja ħaddieħor jipprova jċajpar u jħammeġ il-verita`.

Irridu niġġieldu l-ġlieda ta' l-Unjoni Ewropea bil-fatti u l-verita`, anke jekk inbatu, u mhux kif qed jagħmlu tal- Labour Party.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 21 ta' Mejju 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TINDIF TAT-TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinvestiga għaliex it-tindif tat-toroq fil-Qasam tad-Djar ta' Għajn Qajjed fir-Rabat mhux isir kull ħmistax mindu tela' l-kunsill il-ġdid tar-Rabat?

Jista' jestendi l-għajnuna tad-dipartiment sabiex dan il-bżonn tar- residenti jiġi rimedjat.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 19922 (Seduta 392).

MIŻBLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Fir- rigward tal-miżbla li hemm fil-parti ta' Għajn Tuffieħa Road li tmiss ma' Triq Sir Themi Zammit, l-Imġarr u ċioe in-notice li twaħħlet fil-miżbla f'dawn l-aħħar jiem, jista' l-Ministru jinfurmani dwar is-sitwazzjoni?

Fid- dawl li din il-miżbla qed tkun ta' inkonvenjent kbir u ta' detriment għas- saħħa tar-residenti u tal-bdiewa ta' l-inħawi, jista' jinfurmani għaliex din il-miżbla se tiġi estiża mid-Dipartiment ta' l-Ambjent?

Jista' jara li jsib inħawi oħra għal dan l-iskop u preferibilment barra l-konfini ta' l- Imgarr

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 25151 ta' din is- seduta.

BIS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi s-somma tal-BIS dovuta lir- raħħala u l-biċċiera privati sa' l-aħħar ta' Marzu 2001 hija ta' Lm268,645.

SERQIET TA' KAROZZI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru serqiet ta' karrozzi u minn karozzi f'dawn l-aħħar 5 snin?

Kemm minnhom ġew solvuti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onorevoli Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

AJRUPLANI PRIVATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il darba siefer hu jew xi uffiċċjal li jaqa' taħt id- dekasteru tiegħu u għamel użu min ajruplan privat matul din il-leġislatura?

Kemm swiet kull kirja ta' ajruplan u x'kien l-iskop taż-żjara u għall-liema pajjiż kienet?

Għaliex inħass il-bżonn ta' l-użu ta' ajruplan privat meta setgħet intużat linja ta' l-ajru kummerċjali?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Matul din il-leġislatura ntuża ajruplan privat tmien darbiet fuq żjarat uffiċjali kif ġej:

|Kemm |Skop |Pajjiż | |swiet |taż-żjar| | |(LM) |a | | | | | | |3,250 |fuq |Grecja | | |xoghol | | |4,800 |fuq |Turkija | | |xoghol | | |3,690 |fuq |Libja | | |xoghol | | |4,950 |fuq |Slovakja| | |xoghol | | |7,022 |fuq |Polonja | | |xoghol | | |4,560 |fuq |Franza | | |xoghol | | |6,400 |fuq |Germanja| | |xoghol | | |6,470 |fuq |Franza | | |xoghol | |

L-għażla ta' dawn it-titjiriet kienet dejjem dovuta għall-eżiġenzi ta' żmien flimkien ma konsiderazzjoniet finanzjarji.

DETOX

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid id-Detox kemm żamm pazjenti din is-sena?

Kemm kienu ġodda u x'etajiet kellhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-istatistika miġbura nsibu li bejn Jannar u Marzu 2001, 698 persuna bi problema ta' droga attendew iċ-Ċentru tad-Detox.

Minn dawn, 33 kienu ġodda.

L-etajiet ta' dawk kollha li attendew kien kif ġej:

|Eta' |Irġie|Nisa | | |l | | |14-19|29 |14 | |20-24|172 |37 | |25-29|201 |26 | |30-34|96 |10 | |35-39|48 |13 | |40-44|25 |2 | |45-49|17 |1 | |50+ |7 |0 | |Total|595 |103 |

Eta' ta' dawk li kienu klijenti ġodda fl-istess perijodu kien kif ġej:

|Eta' |Irġie|Nisa| | |l | | |14-19|8 |2 | |20-24|11 |4 | |25-29|1 |2 | |30-34|1 |0 | |35-39|3 |1 | |40-44|0 |0 | |45-49|0 |0 | |50+ |0 |0 | |Total|24 |11 |

METHADONE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tqassmu litri ta' methadone is-sena l-oħra u din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Matul is-sena 2000, tqassmu 7,456.211 litri ta' Methadone minn ġewwa ċ-Ċentru tad-Detox.

Matul l-ewwel tlett xhur tas-sena 2001 (Jannar - Marzu) tqassmu 2,130.283 litri ta' Methadone mill-istess Ċentru.

KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm karozzi tal-kiri mikrija fid- dekasteru tiegħu, fejn qegħdin, kemm swew is-sena l-oħra u kemm kien il- fuel bill tagħhom ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm karozzi tal-kiri mikrija fid-dekasteru tiegħu fejn qegħdin, kemm swew is-sena l-oħra u kemm kien il-fuel bill tagħhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' kemm hemm karozzi mikrija fid-dekasteru tiegħi, fejn qegħdin, kemm swew is-sena l- oħra u kemm kien il-fuel bill tagħhom.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid separatament kemm jammontaw dawn il-kontijiet u x'jirrigwardjaw?

ONOR.

JOE BORG: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni ddettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sakemm ma tingħatax raġuni l'għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

SERQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'kien in-numru ta' serqiet li ġew irrapurtati lill-pulizija f'dawn l-ewwel tlett (3) xhur ta' din is-sena:

1) Mid-djar 2) Ta' Vetturi 3) Minn Vetturi 4) Serq ieħor

Kemm minn dan ġie solvut?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- Tweġibiet li jien tajt għall-Mistoqsijiet Parlamentari Nru. 23502, Nru. 24191 u Nru. 25117, ninsab infurmat illi fil-perijodu speċifikat in-numru ta` każi solvuti kien ta` 251.

KUMMISSJONI GĦAS-SERVIZZ PUBBLIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm każi li qed jinstemgħu quddiem il-kummissjoni għas- servizz pubbliku?

Jista' jgħid kemm-il każ jinvolvi nies fis-servizz ċivili, fil-pulizija u f'postijiet oħra mal-Gvern?

Kemm ilu, l-aktar każ quddiem il-kummissjoni?

Jista' jgħid x'inhuma l- każijiet l-aktar serji?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li fl-4 ta' Mejju 2001 mill- erba' każijiet ta' dixxiplina li kien hemm pendenti quddiem il-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku kien hemm każ wieħed li jinvolvi membru tal-Korp tal-Pulizija.

Dettalji dwar l-erba' każijiet huma kif ġej:-

(a) Żewġ każijiet kriminali dwar pussess ta' droga li ġew riferuti lill-

Kummissjoni wieħed f'Mejju u l'ieħor f'Ottubru 2000.

(b) Żewġ każijiet ta' dixxiplina dwar akkużi ta' negliġenza.

Wieħed minn

dawn il-każijiet jinvolvi membru tal-Korp tal-Pulizija u ilu pendenti minn Ottubru 1994 peress li hemm allegazzjonijiet li għadhom qed jiġu investigati wkoll mill-Kummissjoni Kontra l-Korruzzjoni.

Il-każ l- ieħor li jinvolvi uffiċjal pubbliku ieħor ilu pendenti minn Awissu 2000.

FINANCIAL INTELLIGENCE UNIT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonferma jekk il-financial intelligence unit huwiex ser jiġi imwaqqaf mil-ministeru tal-finanzi jew inkella fil-ministeru imsemmi, minħabba f'dak il gemm irrapurtat f'kapitlu 4 tan-negozjati mal-UE dwar free movement of capital?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-Financial Intelligence Unit se tkun twieġeb għall-Ministru tal-Finanzi bħala unit indipendenti.

PRIVATIZZAZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi spiss qed jidhru rapporti li l-proċess ta' privatizzazzjoni miexi ġmielu, jista' l-Ministru jagħti r-rendikont fhiex waslet il-privatizzazzjoni ta' kull kumpanija li qegħda ingaġġata f'dal proċess?

Billi l-Prim Ministru indika li huwa mistenni li jipprova jinkiseb kunsens qabel jitkompla il-proċess ta' privatizzazzjoni, jista' jgħid f'termini effettivi kif biħsiebkom tilħqu dan il-għan?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-proċess ta' privatizzazzjoni ta' kull kumpanija li qegħda ngaġġata f'dal proċess huwa kif imsemmi hawn taħt:-

1.Malta Freeport Terminals: Irċevejna l'Expressions of Interest minn erbatax il-kumpanija.

Fil-ġranet li ġejjin sejrin jintbagħtu l- Information Memorandum.

2.Kordin Grain Terminal: Disa kumpaniji wieġbu għas-sejħa għall- Expression of Interest.

Fil-ġranet li ġejjin jintbagħat l- Information Memorandum.

3.Mediterranean Offshore Bunkering Company: Sittax il-kumpanija wrew interess f'din il-privatizzazzjoni.

4.Dipartiment tal-Lottu: Ippreżentajt għal-ewwel qari il-Liġi ġdida dwar il-Lotterji liema liġi dalwaqt tiġi ppreżentata fil-Parlament.

F'Mejju sejra toħroġ Request for Proposal għal din il- privatizzazzjoni.

5.Malta International Airport: Il-konsulenti bħalissa għaddejin bid- due diligence exercise.

6.Bank of Valletta: Sejrin jiġu appuntati awdituri għal dan il- proċess.

Fi stadji differenti tal-proċess il-Privatisation Unit kif ukoll il- konsulenti involuti qegħdin jiltaqgħu mal-partijiet interessati f'dan il- proċess.

INDUSTRIJA TAL-FILMS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta kellu jitlesta ir-rapport tal-kummissjoni immexxija mis-sur Lou Bondi' dwar l-industrija tal-films f'pajjiżna?

Dan ser jigi ippublikat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li r-rapport tal-Kunsill Konsultattiv għall-industrija tal-Films tlesta.

M'hemmx il-ħsieb li dan ir- rapport ikun ippubblikat.

Madanakollu xi wħud mis-suġġerimenti magħmula qed jiġu attwati.

Tajjeb jingħad li dan ir-rapport ser jiġi diskuss ma' persuni oħra f'din l-industrija.

Dawn ser jiġu mistiedna jagħmlu l- kummenti tagħhom dwar ir-rapport.

COMPETITION POLICY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi f'Chapter 6 dwar competition policy dwar negozjati mal-UE jingħad li matul l-ewwel tliet xhur tas-sena kellu jiġi mgħoddi state aid inventory lil kummissjoni ewropeja li jkopri l-state aid mgħoti mill-Gvern Malti fis- sena 1999, jistgħax jgħid sarx dan, jekk le, meta mistenni jsir dan, u tistgħax tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan id-dokument ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li fil-preżent l-iState Aid Monitoring Board qed jiffinalizza l-inventarju li qed issir riferenza għalih.

ESTRADIZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fl-aħħar ħamsa u għoxrin sena liema kienu talbiet minn barra minn pajjiżna għall-estradizzjoni ta' persuni?

Meta saru t-talbiet?

Min kienu l-persuni li saret talba kontrihom?

Għal liema akkużi intalbet l-estradizzjoni tagħhom ?

Liema kienu l-każijiet li saret l- estradizzjoni tal-persuni?

Jekk ma saritx l-estradizzjoni x'kienet ir- raġuni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f`xi seduta oħra.

PERSUNI IMFITTXIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid fl-aħħar ħamsa u għoxrin sena kemm il-persuna li kienet imfittxija permezz tal-interpol minn xi pajiż ieħor instabet fil-gżejjer Maltin?

Min kienu l-persuni u x'passi ittieħdu fil-konfront tagħhom?

Meta l- persuni intbagħtu lejn il-pajjiż li kien qiegħed ifittixhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif hekk kif mitlub mill- Onorevoli Interpellant mhux disponibbli taħt forma kompjuterizzata.

HSBC

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

25416 li oriġinarjament kienet saret lil Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u ċioe billi għaddew fuq sentejn minn meta tħabbar il-bejgħ tal-Mid Med lill-HSBC, jista' l-Ministru jinforma jekk:

It-tlieta fil-mija ta' l-ishma tax-ex-Mid Med għaddewx kif imwiegħed lill-Fondazzjoni tal-ħaddiema bħal ma ġara fil-każ tal-Bank of Valletta u l- Maltacom? 2.

Jekk iva, meta - jekk le, meta se jgħaddu? 3.

Jekk hemm xi dewmien, għaliex dan id-dewmien meta l-gvern ilu li daħħal il-flus?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li rrid niċċara li l-Gvern qatt ma kien wiegħed tlieta fil-mija ta' l-ishma ta' l-ex Mid- Med Bank lil Fondazzjoni li għandha titwaqqaf għall-impjegati tal-Mid-Med Bank.

Il-Gvern wiegħed iżda li jipprovdi self fit-tul sabiex din il- fondazzjoni tkun tista' titwaqqaf.

Il-parametri għal dan is-self issa ġew miftiehma mal-Unions konċernati u d-dokumenti meħtieġa jinsabu fi stat avvanzat ta' preparazzjoni sabiex is-self ikun jista' jingħata fi żmien qasir.

HOUSING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk jistgħawx jittieħdu passi biex isir tkaħħil ta' block IV A, Vjal in-Naspli, San Ġwann fuq barra, kif jidher li sar f'appartamenti oħrajn tal-Gvern fil-qrib?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

DAY CARE CENTRE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemm xi ħsieb li jsir day care centre għall-anzjani f' San Ġwann?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor Interpellant li, fil-mument, ma hemm l-ebda ħsieb li jinfetaħ Day Care Centre għall-Anzjani f'San Ġwann.

TISWIJA TA' BINI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li d-dipartiment inkarigat minn tiswija ta' bini, jara li jiġi rranġat xi bieb ta' barra tal-anzjana hawn taħt indikata, li qed tgħix fil-biża li jidħol fuqha xi ħadd?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt l-ilment ta' l-Onor Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

CSA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li s-CSA issiru tal-post, bħal ma' sar mal-impressed?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Gvern qiegħed jeżamina l-proposta li Assistenti Soċjali Każwali, ma jitqisux aktar bħala self-employed, iżda bħala mpjegati part-time u b'hekk igawdu l-benefiċċji kollha li tagħti l-liġi, u dan skond il-wegħda elettorali li kienet saret.

ŻABBAR - TRIQ ALESSIO ERARI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jara li għalqa mitluqa li hemm fit-tarf ta' Triq Alessio Erari, Zabbar jittella madwarha ħajt, skond kif titlob il-liġi u dan sabiex jitnaqqas il-periklu li hemm bil-kwantita kbira ta' ġrieden li hemm?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Pulizija ma kelliex rapporti dwar din l-art imsemmija mill-Onorevoli Interpellant.

Madankollu l- Pulizija avzat lis-sid sabiex jerga' jittella dan ic-cint.

Il-Pulizija avzat ukoll lill-Ispettur Sanitarju dwar dan l-ilment.

ANZJANI TA' 75 SENA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk anzjani ta' 75 sena humiex intitolati li meta jmorru biex jinqdew ġewwa dipartiment tal- Gvern jew banek jaqbżu l-kju?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-anzjani ta' 75 sena u li huma fil-pussess tal-Kartanzjan huma ntitolati li jaqbżu l-kju meta jmorru l-Isptar jew fiċ-Ċentri tas-Saħħa.

ŻABBAR - TRIQ IL-BAĦRIJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta ser tingħata wiċċ il-parti ta' Triq il-Baħrija kantuniera ma' Triq il-Kapuċċini, Żabbar, peress li qed toħloq inkonvenjent lir-residenti u peress wkoll li s-servizzi kollha huma mgħoddija u jonqos biss kisja tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq qed jieħu passi biex tinxtara l-art li hemm bżonn tittieħed biex Triq il-Baħrija tinfetaħ għal Triq Alessio Erardi biex b' hekk ukoll tittaffa l-inċidenza ta' għargħar f'din il-parti tat-triq.

L-asfalt ta' din it-triq ikun jista' jsir meta l-art li semmejt tkun akwistata.

REVERSE OSMOSIS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-perċentaġġ ta' ilma prodott mill-impjanti tar-reverse osmosis meta' mqabbel mall-perċentaġġ ta' ilma imtellgħa mill-art mill-bidu tas-sena sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bejn l-1 ta' Jannar u l-10 ta' Mejju tas-sena kurrenti, il-produzzjoni ta' l-ilma li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għaddiet għas-sistema pubblikata tad-distribuzzjoni kienet hekk:

Ilma mill-impjanti tar-Reverse Osmosis 46.4 fil-mija jew 5,318,104 metri kubi Ilma ta' taħt l-art (underground) 53.6 fil-mija jew 6,138,491 metri kubi.

Tajjeb jingħad li matul dan il-perjodu kien hemm madwar 20 jum li matulhom kien hemm nuqqas ta' produzzjoni ta' 18,000 metri kubi ta' ilma kuljum mill- impjanti tar-Reverse Osmosis minħabba azzjonijiet industrijali.

WSC

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk f'dawn l-aħħar xhur il- korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kkummissjonatx xi studju fuq il- kwalita' ta' l-ilma?

Jekk fl-affermattiv, jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan l- istudju?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kkummissjonat tlitt kumpaniji barranin biex jagħmlu testijiet dwar il-kwalita' ta' l-ilma f'Malta u Għawdex.

Ir-riżultati prinċipali ta' dawn l-istudji diġa' ġew ippubblikati fir- Rapport Annwali tal-Korporazzjoni li kopja tiegħu kienet tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra.

B'KARA - PSAILA STREET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-perċentaġġ minn kull fażi ta' xogħlijiet Psaila Street, B'Kara li tlesta sa issa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li fl-ewwel u t-tieni fażi ta' Psaila Street saru 95% u 90% tax-xogħol fihom rispettivament.

Bħalissa għaddej ix- xogħol fuq it-tielet fażi fejn tlesta 30% tax-xogħol.

QORTI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-aħħar parti tal-mistoqsija parlamentari nru.

25604, jiġifieri meta hu previst li jispiċċaw ix- xogħlijiet li qegħdin isiru fl-estensjoni tal-Qorti?

ONOR.

AUSTIN GATT: It-tender ghall-finishing works inhareg mid- Dipartiment tax-Xoghlijiet u qieghed fil-process li jigi aġġudikat.

Jien infurmat illi d-Dipartiment jistenna illi x-xogholijiet jitlestew fi zmien sitt xhux minn meta jinghata t-"tender".

AWTORITA' MALTIJA DWAR IT-TURIŻMU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jirrispondi l-ewwel parti ta' mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Għalissa m'għandix x'inżid mat-tweġiba li tajt f'Seduta 536 għall-Mistoqsija numru 25603.

JETTING BOWSER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

25599, jista' l- Ministru jagħti l-ismijiet tal-toroq ta' kull lokalita msemmija fir- risposta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

QORMI - IMDINA ROAD

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jsir it-tindif ta' bankini eċċ li ġew imblukkati b'terrapien u ġebel li nqala waqt ix-xogħol li sar f'Imdina Road, Qormi u li huwa ta' detriment għal dawk kollha li jużawhom bil-mixi kif wkoll għal dawk l-persuni b'nuqqas ta' mobbilita' u ġenituri li jgħaddu b'pushchairs eċċ bit-trabi tagħhom?

Munzelli partikolari jinstabu fl-area ta' faċċata ta' Triq il-Ġdida f'Ħal Qormi fejn hemm junction li tgħaqqad iż- żewġ Imdina Road ma Triq Guże Duca?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq qiegħed kontinwament jinsisti mal-kuntrattur li jżomm il-lant nadif kemm jista' jkun u ma jħallix materjal li mhux qed jintuża fil-post.

Jien infurmat ukoll li l-munzelli partikolari msemmija mill-Onor.

Interpellant tneħħew.

MIŻATI TA' L-EŻAMIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kriterji li studenti li ġejjin minn familji fejn il-ġenituri huma bla impjieg, jiġu eżentati milli jħallsu l-miżati ta' l-eżamijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li rigward applikazzjonijiet għal eżamijiet tal-Matsec Board, il-kandidati konċernati li jkunu jridu jitolbu eżenzjoni tal-ħlas tal-miżata, iridu jinġbru formola mid-Dipartiment ta' l-Eżamijiet u wara li din tiġi konfermata mill-Area Social Security Welfare Officer tad- distrett tagħhom, jippreżentawha biex it-talba tagħhom tiġi kkonsidrata mid- Dipartiment tal-Finanzi ta' l-Universita` ta' Malta.

L-eżenzjoni tiġi kkonfermata mid-Dipartiment tal-Finanzi ta' l-Universita` u l-kandidati konċernati ma jħallsux il-miżata.

Kandidati li jirċievu stipendju ma jkunux eżentati.

Kandidati li jaqgħu taħt wieħed minn dawn il-kategoriji jiġu kwalifikati għall-eżenzjoni:

Dawk li jirċievu: a) social assistance

b) unemployment assistance

c) old age pension (non contributory, in lieu of social assistance)

d) special unemployment benefit, u

e) social security pensioners, such as widows who following a means test, would qualify for free medical aid.

Fil-każ ta' eżamijiet ekwivalenti ta' barra amminstrati mid-Dipartiment ta' l-Eżamijiet, il-kandidati konċernati jridu jħallsu l-miżata u mbagħad jippreżentaw talba bil-miktub, taħt l-istess kondizzjonijiet imsemmija, u magħha l-irċevuta oriġinali, lill-Accounts Section tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni.

L-istess bħala fil-każ tal-Matsec, it-talba tagħhom trid tiġi konfermata mill-Welfare Office.

Wara li t-talba tiġi approvata, id- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni tirrifondi l-ammont tal-miżata lill-kandidati konċernati.

Fil-każ ta' l-eżamijiet ta' barra, l-eżenzjoni tingħata darba biss u sakemm l-istudenti jkunu ċertifikati li kienu spiċċaw il-Ħames Klassi ta' l-Iskola Sekondarja u li s-suġġett/i kien/u fil-kurrikulu ta' l-iskola.

SENIOR CARE WORKERS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma t-terms of reference tas- Senior Care Workers għal Adult Training Centres li sarulhom l-interviews f'Settembru 2000?

X'kienu r-requirements, kwalifiki u esperjenza li ġew mitluba?

Min huma l-applikanti kolha li applikaw?

Min huma dawk l- applikanti li għaddew?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru tirreferi din il- Mistoqsija lill-Ministru għall-Politika Soċjali.

ĦAL LUQA - TRIQ ĦAL FARRUĠ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se tissewwa Triq Ħal Farruġ f'Ħal Luqa li l-istat tagħha jimmerita attenmzjoni bil-għan li ma tibqax ta' detriment għal kull min jgħid minn hemm?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tlabt id-Dipartiment tat-Toroq jiġbor l-informazzjoni dettaljata dwar x'hemm bżonn isir.

STREET LIGHTING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta Triq Ħal Farruġ, f'Ħal Luqa se jiġi installat street lighting adekwat minħabba li f'diversi areas hija diżabitata u allura s-sitwazzjoni tippreżenta nuqqas ta' sigurta' għal dawk kollha li joqgħodu f'din it-triq, għal dawk li għandhom postijiet tax- xogħol kif wkoll għal kull min jgħaddi mit-triq partikolarment f'ċertu ħinijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

INDUSTRIAL ESTATE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' industrija suppost hija awtorizzata li taħdem mill-Industrial Estate ta' Ħal Luqa, qrib l-area magħrufa bħala Ħal Farruġ ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li t-tip ta' industrija approvata jew maħsuba għall-Qasam Industrijali ta' Ħal Luqa hija dik ta' panel beater, mekkanik, spray painter, mastrudaxxa, manifattura ta' diterġenti, inġinerija u industrija oħra ħafifa.