MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 124 L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 124

L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 16 ta' Ġunju, 1999

WERREJ MINUTI 119

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 119

TQEGĦID TA' KARTI 125

MOZZJONIJIET

MOZZJONI GĦAL ĦATRA TA' MEMBRU FIL-KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET BARRANIN 126

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI 127

AĠĠORNAMENT 145

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 149

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 123 li saret fis-16 ta' Ġunju, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

AMBJENT - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 5941?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Fil-ministeru għall-ambjent m'hemmx nies seconded.

TURIŻMU - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5951, jista' l-Ministru jgħid min huma l-impjegati seconded mal-ministeru u mil-liema entita' ġejjin?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) (f'isem il-Ministru għat- Turiżmu): Ninsab informat li l-impjegati tal-gvern li huma on secondment ma' l-NTOM huma kif jidher hawn taħt:

|Paul Galea | |Louis Azzopardi | |Joe Bonnici | |Charles Abdilla |

L-impjegati ta' l-NTOM seconded mad-dipartiment għat-turiżmu huma kif jidher hawn taħt:

|Romina Verzin | |Alfred Desira | |Anne M. Sciberras | |Anne Marie Sant | |Raymond Cassar | |Pierre Callus |

SAN ĠILJAN - VILLA FIERES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Peress li Villa Fieres fi Pjazza Spinola, San Ġiljan, hija ddikjarata skedata grad 2 skond it-termini tal-policy UCO 7 tal-pjan ta' struttura, u peress li ġiet sottomessa applikazzjoni lil- lands u lill-planning authority għall-bini ta' lukanda fuq l-imsemmi sit bin-numru 1916/99, jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa skond il- parametri tal-liġi biex il-proprjeta' Villa Fieres tiġi mħarsa u salvata?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-applikazzjoni li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant ġiet irtirata fil-15 ta' Mejju, 1999.

SAN ĠILJAN - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jieħu passi mmedjati sabiex xogħol ta' tibdil ta' servizzi fit-toroq ta' San Ġiljan li ilu li beda xhur - qed nirriferi għal Triq Lapsi, Triq il-Kbira u Triq San Ġorg - jitlesta mill-aktar fis possibbli u eventwalment jitlesta wkoll ix- xogħol ta' manutenzjoni fl-imsemmija toroq, peress li dan qed joħloq inkonvenjent kbir kemm għar-residenti kif ukoll għas-sewwieqa?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li x-xogħol f'Lapsi Street jikkonsisti fi tqegħid ta' cable tad-dawl, li issa tlesta, u fi bdil ta' water main u house services.

Informat ukoll li qed jittieħdu l-passi neċessarji biex ix-xogħol konness mat-toroq ikun jista' jitlesta.

GOZO CHANNEL - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-kumpannija Gozo Channel mill-1 ta' Jannar sas- 26 ta' April, 1999?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l- impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjoni, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li matul il-perijodu msemmi ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda mal-kumpannija Gozo Channel.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru tana l-figuri sa April, imma issa jista' jgħidilna jekk minn April sal-lum u mill-elezzjoni sa l-aħħar tas-sena ġewx ingaġġati ħaddiema mal-Gozo Channel?

Bħala xiex ġew ingaġġati, bħala seamen?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiddispjaċini pero' m'għandix din l-informazzjoni hawnhekk.

Il-mistoqsija kienet tirriferi għall-perijodu mill-1 ta' Jannar sas-26 ta' April u l-informazzjoni li għandi hija proprju għal dak il- perijodu.

Jien naħseb li diġa' rrispondejt xi mistoqsijiet oħra dwar il- perijodu mill-elezzjoni sa l-aħħar tas-sena pero' onestament ma niftakarx ir-risposta x'kienet.

Ikun aħjar jekk issirli domanda bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-każ li dawn ġew ingaġġati bħala seamen, jaqbel il- Ministru li dawn għandu jkollhom il-qualifications ta' seamen?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel id- domanda tiegħu bil-miktub inkun nista' nwieġbu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZl: Mr Speaker, jekk jiġu ngaġġati seamen mas-Sea Malta, il-Ministru jidhirlu li dawn għandu jkollhom il-kwalifiki meħtieġa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien naf li l-ħaddiema - u hawnhekk qed nitkellmu fuq il-Gozo Channel mhux fuq is-Sea Malta - jiġu ngaġġati fuq ċerti kriterji pero' m'iniex f'pożizzjoni li ngħid fid-dettall x'inhuma dawk il- kriterji.

Nerġa' ngħid li jekk jagħmilli domanda bil-miktub inkun nista' ngħidlu x'inhuma l-kriterji għad-diversi kategoriji ta' ħaddiema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fost affarijiet oħra fil-Mechant Shipping Act hemm imniżżel liema esperjenza u kwalifiki għandu jkollhom is-seamen.

Il-ministeru jara li l-kwalifiki ta' dawk li jiġu ngaġġati għal dan it-tip ta' xogħol ikunu in line ma' dak li titlob il-liġi marittima?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Li nista' ngħid hu li l-impjegati jiġu ngaġġati skond il-kriterji u r-regolarmenti stabiliti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħidli jekk jemminx li dawk li ġew impjegati matul is-snin kollha għandhom il-kwalifiki u l- esperjenza li titlob il-Merchant Shipping Act?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, jiena ma narax kif nista' nirrispondi domandi bħal dawn mingħajr ma jkolli l-informazzjoni meħtieġa f'idejja.

Jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli dawn id-domandi bil-miktub inkun nista' nwieġbu aħjar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jiġifieri l-Ministru ma jafx jekk hemmx nies ingaġġati buq bastimenti tal-kumpannija Gozo Channel li m'għandhomx il- kwalifiki li titlob il-liġi marittima?

Persuna li taħdem fuq bastiment li jġorr passiġġieri mingħajr ma jkollha l-kwalifiki u l-esperjenza tkun qed tipperikola l-ħajja ta' dawk Ii jkunu qed jivvjaġġaw fuq dak il-bastiment.

Jiġifieri minkejja dan, il-Ministru m'huwiex interessat li jkun jaf li l- affarijiet mexjin kif suppost?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, mhux sewwa li l-Onor.

Interpellant joqgħod ipoġġi l-kliem f'ħalqi u jgħid li jien m'iniex interessat.

Dan assolutament m'huwiex minnu u noġġezzjona ħafna għal dan it-tip ta' atteġġjament.

Id-domanda oriġinali kienet tirriferi għal perijodu speċifiku u jien ġejt preparat għal dak il-perijodu.

Issa jekk huwa għandu xi domanda partikolari, jagħmilha bil-miktub u nkun nista' nwieġbu skond ir- regolamenti ta' din il-Kamra.

Imma mhux jiġi jgħidli li ma nafx jew li ma jimpurtanix!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura f'dak il-perijodu msemmi fid-domanda oriġinali, il-baħħara ngaġġati fuq il-bastimenti tal-Gozo Channel kollha kellhom il- kwalifiki u l-esperjenza li tirrikjedi il-liġi marittima?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, fid-domanda oriġinali ġejt mistoqsi jekk ġewx ingaġġati ħaddiema ġodda mal-Gozo Channel mill-1 ta' Jannar sas- 26 ta' April ta' din is-sena.

Jien għedt li f'dak il-perijodu ma ġewx ingaġġati nies ġodda.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi mistoqsija oħra x'jagħmel dwar kwalifiki u affarijiet oħra, jagħmilha bil-miktub u nkun nista' nwieġbu.

Jien naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li jien ma nistax inkun naf fuq il-ponot ta' subgħajja l-kwalifiki ta' kull impjegat li jaqa' taħt il-ministeru tiegħi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li fit-tweġiba tiegħu l-Ministru qal li kwalunkwe inngaġġ sar skond ir-regolamenti, dan ifisser li dawn in-nies għandhom il-qualifications u l-esperjenza meħtieġa?

Jista' almenu jikkonfermali dan il-Ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien diġa' għedt li f'dak il-perijodu msemmi ma ġie ngaġġat ħadd.

(Interruzzjonijiet) Jekk l-Onor.

Mizzi jrid informazzjoni iktar dettaljata m'għandi l-ebda diffikulta' li nagħtihielu, pero' ma jistax jistenna li ministru joqgħod jirrispondi domandi ipotetiċi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Victor Galea Pace, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Mr Speaker, jien għandi nifhem li l-ewwelnett il-Gozo Channel timpjega n-nies skond u b'liema kondizzjonijiet jidhrilha hi.

(Interruzzjonijiet) Iva, skond kif jidhrilha hi u skond għal-liema kategorija.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Id-domanda, jekk jogħġbok.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Mr Speaker, jikkonferma l-Ministru li l- baħrin li daħlu jaħdmu mal-Gozo Channel matul is-snin ingħataw korsijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment f'impjiegi bħal dawn dejjem isir training u retraining u jista' jkun hemm każi fejn il-ħaddiema ġew imħarrġa għaliex inħass li ma kenux imħarrġa biżżejjed jew ma kenux aġġornati biżżejjed.

Fil-fatt il-Gozo Channel tesiġi li jsir dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru issa ftakar li jingħata taħriġ lill-ħaddiema, ma jidhirlux li jekk xi ħadd ma jkollux il-kwalifiki neċessarji ta' seaman mhux suppost jibda jaħdem?

Dawn iċ-ċertifikati jridu jkunu għand l-individwu qabel ma jibda jaħdem u mhux iġibhom wara!

Ma jaħsibx il-Ministru li għandu jindaga sabiex jara li l-baħħara ngaġġati mal-Gozo Channel għandhom il-kwalifiki u l-esperjenza neċessarja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, jien diġa' għedt li n-nies jiġu ngaġġati skond ir-regolamenti u l-kondizzjonijiet stabiliti.

Rigward l- aġġornament tal-ħaddiema, kulħadd jaf li jsiru dawn it-tip ta' korsijiet għall-ħaddiema.

(Interruzzjonijiet) Mela hemm xi regulations li jibqgħu l- istess in aeternum!

Allura jekk ma jkunux aġġornati x'tagħmel?

Tkeċċihom 'il barra!

(Interruzzjonijiet) Dażgur li huwa tajjeb li jkun hemm aġġornament, anzi jien ngħid li dan għandu jsir f'kull post tax-xogħol.

ĊENTRU TA' RESTAWR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal il-proġett ta' twaqqif ta' ċentru ta' restawr u xi pjani għandu biex dan iċ-ċentru jitwaqqaf fis-snin li ġejjin?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li wara biss ftit xhur mill-bidla fl-amministrazzjoni, il-ministeru ta' l-edukazzjoni pprepara pjanijiet ġodda għat-twaqqif ta' ċentru Malti għar-restawr u nieda żjara ta' tliet esperti Taljani f'April 1999, peress li l-Gvern Taljan intrabat li jgħin fit-twaqqif ta' dan iċ-ċentru.

Wara li ttieħdu in konsiderazzjoni l-pariri ta' l-esperti Taljani, il-proġett taċ-ċentru Malti għar-restawr ġie approvat mill-kabinett nhar it-Tnejn 26 ta' April, 1999.

L-istatut ta' l-MCR kien maqbul u ċ-ċentru twaqqaf formalment permezz ta' ftehim bejn l-Universita` ta' Malta u l-ministeru ta' l-edukazzjoni, li ġie ffirmat nhar it-Tnejn 3 ta' Mejju, 1999.

Dakinhar inħatru ċ-chairman u l- membri tal-bord li jmexxi ċ-ċentru.

L-MCR jinkorpora fih ukoll istitut għall-istudji fir-restawr.

It-twaqqif taċ-ċentru tħabbar pubblikament f'konferenza stampa li saret nhar il-Ġimgħa 7 ta' Mejju fil-preżenza tar-rettur ta' l-universita`, l- ambaxxatur Taljan u d-direttriċi ta' l-istitut kulturali Taljan fost oħrajn.

Matul il-konferenza stampa ġie ppublikat ukoll il-pre-prospectus tal-korsijiet ta' studju li se joffri l-MCR.

Il-bord li jmexxi ċ-ċentru diġa ltaqa' bosta drabi f'dawn l-aħħar ġimgħat u fost affarijiet oħra:

i) fetaħ negozjati ma' ċentri Taljani oħra sabiex dawn ikunu jistgħu jgħinu u jipparteċipaw fl-attivitajiet ta' l-MCR;

ii) bl-għajnuna ta' l-esperti mill-istituto centrale per il restauro ta' Ruma, sawwar il-pjanijiet dettaljati għall-korsijiet li se jsiru fiċ- ċentru;

iii) ħejja dak li hemm bżonn biex l-ewwel kors preparatorju se jibda nhar id-19 ta' Lulju 1999 u li l-ewwel korsijiet full-time se jibdew nhar l-4 ta' Ottubru, 1999;

iv). approva l-prospectus għall-istudji fir-restawr;

v) ħareġ sejħa għal applikazzjonijiet minn studenti li jistgħu jkunu interessati li jsegwu kors fir-restawr;

vi) ħareġ sejħa pubblika fl-Italja għal applikazzjonijiet mingħand restawraturi Taljani li se jitħallsu minn fondi provduti mill-Gvern Taljan;

vii) ħareġ sejħa pubblika f'Malta għal applikazzjonijiet mingħand restawraturi u għalliema Maltin li huma interessati li jaħdmu part-time u full-time fiċ-ċentru;

viii) bl-għajnuna ta' l-esperti Taljani, ħejja pjanti dettaljati għall- impjanti differenti li hemm bżonn jinxtraw għall-użu taċ-ċentru.

Qiegħda titlesta wkoll sejħa pubblika li għandha ssir l-Italja għax-xiri ta' ħafna minn dan l-impjant;

Hu maħsub li ċ-ċentru se joffri servizzi ta' restawr f'oqsma bħat- tessuti, fuħħar, ċeramika, ħġieġ, injam, pittura, kotba, metalli, skultura, ġebel eċċ. u dan minbarra t-tagħlim f'dawn l-oqsma.

Dan iċ-ċentru se jiġi attrezzat b'apparat mill-aktar modern, inkluż laboratorju, sabiex jistgħu jiġu rrestawrati bċejjeċ mill-wirt kulturali Malti.

Hu maħsub li l-parti l- kbira ta' dan il-laboratorju tkun lesta sal-ħarifa ta' din is-sena.

Minbarra dan ix-xogħol ta' restawr, iċ-ċentru se jħaddan ukoll fih istitut għall-istudji fir-restawr.

B'hekk studenti Maltin, kif ukoll numru żgħir ta' studenti barranin, ikunu jistgħu jistudjaw l-arti u x-xjenza tar- restawr sa livell professjonali kif rikonoxxut internazzjonalment.

Il- livell internazzjonali tal-korsijiet se jiġi assigurat bl-għajnuna ta' l- aqwa ċentri Taljani ta' fama mondjali, bħalma huma l-istituto centrale per il restauro u l-istituto centrale per la patologia del libro ta' Ruma.

Hu maħsub li l-istitut ta' l-istudji fir-restawr sejjer jilqa' ġo fih madwar 120 student full-time, bi 52 post li jkunu offruti kull sena għal dawk l- istudenti li jiġu minn ta' quddiem f'eżami tad-dħul li jsir apposta.

Ħafna mill-ispejjeż għat-twaqqif taċ-ċentru Malti għar-restawr kif ukoll ta' l-għalliema Taljani se jitħallsu mir-raba' protokoll Taljan.

Għal aktar dettalji nista' nirriferi lill-Onor.

Membru għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 7180, kif ukoll għall-avviżi li deheru fil-Gazzetta tal-Gvern ta' nhar it-Tlieta 1 ta' Ġunju, 1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Fil-fatt għandi żewġ domandi, Sur President.

L- ewwel waħda hija konnessa mar-risposta li ta l-Ministru rigward il-mod kif eventwalment jista' jiġi miżmum finanzjarjament dan il-ċentru wara li jispiċċaw il-fondi tar-raba' protokoll finanzjarju.

Jiġifieri l-Ministru qed jorbot dan mal-possibbilta' ta' protokoll finanzjarju ieħor?

Jekk dan ma jseħħx, x'se jkun il-prospett ta' dan iċ-ċentru?

It-tieni mistoqsija li xtaqt nagħmel hija din: In vista tal-fatt li ż- żewġ esperti li għamlu x-xogħol ta' restawr fuq il-Caravaggio ġew mogħtija onorifiċenza, il-gvern jikkonsidra li restawraturi Maltin li għamlu snin twal jirrestawraw opri xejn inqas importanti mill-Caravaggio, bħal ngħidu aħna Mattia Preti u eluf ta' opri oħra, anke fid-dawl tad-diskorsi li dejjem nagħmlu dwar il-valur li rridu nagħtu lir-riżors tat-talent Malti, dawn jingħataw l-istess rikonoxximent għax-xogħol tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar l-ewwel mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant tajjeb infakkar li ċ-ċentru tar-restawr - u marbut miegħu wkoll l-istudju tar-restawr - huwa proġett li ilu jinħaseb u ilu jiġi ppjanat u kienet anke daħlet fih l-amministrazzjoni preċedenti.

Irrid ngħid li l-ebda amministrazzjoni - la dik preċedenti Nazzjonalista li serviet sa l-1996 u lanqas dik preċedenti Laburista - ma qatt għamlet il-pjanijiet tagħha abbażi tal-fatt li l-finanzjament taċ-ċentru jew ta' l-istitut ta' l- istudji taċ-ċentru se jkun dejjem iffinanzjat minn sorsi barranin.

Il-kwestjoni tar-restawr ta' l-opri li jaqgħu fi ħdan il-wirt kulturali hija waħda ta' importanza kbira għal pajjiżna.

Jekk il-pajjiż ma jintensifikax l-azzjoni tiegħu ta' konservazzjoni u ta' restawr fid-diversi oqsma tal-wirt kulturali, jgħaddi ż-żmien u nkunu aħna stess li nkunu għerrejna dan il-wirt kulturali u allura nkunu dgħajjifna bil-kbir wieħed mill-oqsma li minnu nnifsu jista' jirrendi prosperita' anke fl-ekonomija ta' pajjiżna.

Dan għaliex l-ewwelnett, kif intqal minn diversi membri miż- żewġ naħat tal-Kamra, il-kwalita' tal-ħajja li qed jgħix il-poplu Malti tirrikjedi r-rikonoxximent u l-għarfien ta' dan il-wirt kulturali, għarfien li huwa meħtieġ anke għall-iżvilupp kwalitattiv tal-poplu tagħna, u anke għaliex it-turiżmu li huwa forza importanti fl-ekonomija tal-pajjiż qiegħed aktar kemm jgħaddi ż-żmien jibda jiġi orjentat lejn l-apprezzament, it- tiftix u t-tgawdija tal-wirt kulturali ta' pajjiżna.

U allura fil-fehma tiegħi hija wkoll kwestjoni ta' strateġija ta' natura ekonomika li l-pajjiż ikollu l-kapaċita' li jagħmel proċessi kontinwi ta' restawr għall-finijiet ta' konservazzjoni.

Ħaġa bħal din evidentement m'għandhiex tiddependi biss mill-għajnuna barranija - għalkemm m'hemmx dubju li din hija dejjem apprezzata - imma wieħed irid jaħseb għaliha wkoll mill-fondi tal-pajjiż u billi jagħmel l- istess settur tar-restawr settur li jirrendi.

Aħna għandna l-fiduċja li jekk l-affarijiet jinħadmu tajjeb għad jasal iż-żmien li ċ-ċentru Malti għar-restawr ikun ċentru li jista' jagħti servizz anke f'pajjiżi oħrajn.

Għadna ftit 'il bogħod minn dan imma jekk jibqgħu r-relazzjonijiet impenjattivi bejn iċ-ċentru Malti li għadu kif twieled u ċ-ċentri ta' fama iktar mondjali bħal dawk li hemm fl-Italja, allura naħseb li jkunu jistgħu jinħolqu relazzjonijiet multilaterali bejn l-Italja, Malta u pajjiżi oħrajn anke fir-reġjun tal-Mediterran, fejn wieħed ikun jista' jagħmel din l-opra tar-restawr b'mod li tista' anke tifdi jekk mhux l-ispejjeż kollha meħtieġa għaż-żamma taċ-ċentru f'Malta għallinqas parti minnhom.

Rigward il-kwestjoni ta' għoti ta' onorefiċenzi lil ħutna Maltin li jaħdmu fil-kamp tar-restawr naħseb li wieħed irid jagħmel ċerti distinzjonijiet.

M'hemmx dubju li matul is-snin li ilhom imwaqqfin l-unuri Maltin għal dawk li jiddistingwu ruħhom u jagħtu xi servizz f'pajjiżna, kienu diversi l-Maltin li ngħataw dawn l-unuri fi gradi differenti għal servizzi ta' natura differenti u m'għandi lanqas l-iċken dubju li jkollna l- mument li hekk kif onorajna artisti u nies li taw sehem kbir fil-kultura ta' pajjiżna, jasal ukoll il-mument meta wieħed iħoss li għandu jagħti l- onorefiċenzi lil Maltin li jiddistingwu ruħhom fil-kamp tar-restawr.

Il-każ li kellna quddiemna, Sur President, kien każ fejn aħna ridna nuru apprezzament għal dak li fil-fehma tiegħi huwa ġest pjuttost straordinarju fejn l- opificio delle pietre dure ta' Firenze, wieħed mill-aqwa ċentri ta' restawr fid-dinja, tana b'donazzjoni s-servizzi kollha ta' restawr fuq waħda mill-ikbar opri li għandna f'pajjiżna, ħaġa li swiet flejjes kbar, u aħna ħassejna li meta nkunu qegħdin nagħtu dan l-apprezzament lill-assessur tal-kultura, Prof. Clemente tal-comune di Firenze, li kellu sehem kbir biex seta' sar dan ix-xogħol, u nagħtu wkoll dan ir-rikonoxximent lil tlieta min- nies, fosthom Prof. Cecilia Frosinini, eventwalment Dott. Marco Ciatti u Dott. Paola Bracco li ħadmu direttament fuq ir-restawr, inkunu qegħdin nirrikonoxxu sew lill-comune di Firenze kif ukoll lill-opificio delle pietre dure li naħseb taw kontribut li kien ħaqqu r-rikonoxximent tal-poplu tagħna u ħassejna li dan kien l-aħjar mod kif stajna nagħmluh.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, għalkemm il-Ministru għamel diskors ta' kwarta, xorta waħda baqa' ma rrispondinix għad-domanda li għamiltlu!

Hawn Malta għandna ħafna restawraturi li wħud minnhom anke mietu wara li għamlu għomorhom kollu jirrestawraw u għamlu xogħlijiet tremendi.

Jiġifieri lit-Taljani konna pronti nagħtuhom dan l-unur - hawnhekk ma rridx niġi interpretat li jiena kontra dan - imbagħad m'aħniex kapaċi nittrattaw lill-Maltin li għamlu xogħlijiet ta' valur matul is-snin bl-istess mod?

Forsi mhux il-Maltin irrestawraw ix-xogħlijiet li għandna fil-Katidral?

Mela allura għalfejn qegħdin noqogħdu nduru mal-lewża u ngħidu li xi darba naħsbu f'xi Malti li għamel ir-restawr?

Ejjew nirrikonoxxu li għandna talent u ma nġegħlux lil dawn in-nies iħossuhom inferjuri għal nies oħra barranin li qed jagħmlu l-istess xogħol.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, jien qed nagħmel suġġeriment, issa jekk il-Ministru jridni noqgħod bil-qiegħda noqgħod bil-qiegħda.

Jien qed ngħid lill- Ministru biex jagħti rikonoxximent lil dawn in-nies ħalli meta 'l quddiem ifittixihom isibhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, naħseb li jkun imprudenti min-naħa tiegħi li fuq l-imbekkata ta' l-Onor.

Interpellant naqbad u niddikjara li lit-tali jew lit-tali Malti li jaħdmu f'dan il-kamp se nagħtuh dan l-unur.

Ngħid biss li l-punt tiegħu se nikkonsidrah bl-ikbar oġġettivita' pero', bħalma jien żgur ma jgħaddilix minn moħħi bl-ebda mod li fil-kummenti ta' l- Onor. Vella fir-rigward ta' l-onorefiċenzi lit-Taljani hemm xi ħaġa negattiva, daqstant ieħor nixtiequ jieħu l-kummenti tiegħi għar-rigward tar- restawraturi Maltin bħala li jfissru li jien se nikkonsidra dan bil-qalb kollha u jekk wieħed jara li hu l-każ ikun jista' jipproċedi skond il- proċeduri stabbiliti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru):Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Rapport dwar ingaġġ ta' staff fis-segretarjat privat tiegħu u fis- segretarjati privati tal-ministri u segretarji parlamentari datat 2 ta' Mejju, 1999.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 101 ta' l-1999 - statut biex jemenda l-istatut 1 (emenda numru 1) ta' l-Universita' ta' Malta - ġenerali;

Avviż Legali Nru 102 ta' l-1999 - statut biex jemenda l-istatut 3 (emenda numru 12) ta' l-Universita' ta' Malta - korsijiet ta' studji, gradi u distinzjonijiet;

Avviż Legali Nru 103 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 tal-kors għall-grad ta' bachelor of education (honours) - B.Educ (Hons);

Avviż Legali Nru 104 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 biex jemendaw ir-regolamenti ta' l-1998 tal-kors għall-grad ta' doctor of medicine and surgery - M.D.;

Avviż Legali Nru 105 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 tal-kors għad-diploma in nursing u għad-diploma in midwifery; u

Avviż Legali Nru 106 ta' l-1999 - regolamenti ta' l-1999 tal-kors għall-grad ta' master of science in engineering fil-fakulta' ta' l- inġinerija - M.Sc.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru Galea.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI GĦAL ĦATRA TA' MEMBRU FIL-KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET BARRANIN

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, kif għedt fis-seduta ta' dalgħodu, wara li kkonsultajt ruħi ma' l-oppożizzjoni u bil-kunsens ta' l- oppożizzjoni qed inġib il-mozzjoni li hawn fuq l-aġenda llum li taqra hekk:

Billi l-Kamra, bir-Riżoluzzjoni tagħha tas-27 ta' Ottubru 1998, kienet innominat lill-Prof.

Guido de Marco membru tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u billi l-istess Prof. de Marco rriżenja minn Membru Parlamentari sabiex inħatar President;

Il-Kamra għalhekk tirriżolvi, għall-iskopijiet tar-Riżoluzzjoni tas-27 ta' Ottubru 1998, li l-Onor.

Michael Frendo jkun nominat membru fuq l- istess Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin.

MR SPEAKER: Grazzi.

Min jissekonda?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, kif kulħadd jaf l-ex-ministru għall- affarijiet barranin u viċi prim ministru, il-Prof Guido de Marco inħatar President tar-Repubblika u allura vvaka l-post li huwa kellu fuq il-kumitat permanenti dwar l-affarijiet barranin.

Għalhekk in-naħa tal-gvern qed tagħżel li l-post jimtela mill-kollega tagħna l-Onor.

Michael Frendo.

Kif diġa' għedt, biex stajna nressqu din il-mozzjoni sibna l-kunsens ta' l-oppożizzjoni, li ġentilment ingħata biex il-kumitat permanenti dwar l- affarijiet barranin ikun jista' jkompli jiltaqa' bil-membri kollha tiegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI

Ikompli mis-16 ta' Ġunju 1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Farrugia huwa in possession.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, ħalli nibda biex ngħid ftit fuq fuq dak li kont qed nitkellem fuqu dalgħodu.

L-ewwelnett jien bdejt biex ngħid kemm kien ikun aktar għaqli li kieku l-kunsilliera ma jkunu jappartjenu għall-ebda partit politiku u għedt ukoll x'wassal lill-Partit Laburista jiddeċiedi li joħroġ kandidati f'isem il-partit.

Għedt ukoll li jekk il- Partit Nazzjonalista ma jibqax joħroġ kandidati f'ismu, il-Partit Laburista huwa marbut b'deċiżjoni tal-konferenza ġenerali li ma jipparteċipax bħala partit fl-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Imbagħad għaddejt ukoll biex insemmi problemi soċjali li jeżistu f'diversi lokalitajiet u għedt kemm hu tajjeb l-isport bħala alternattiva.

Tajt ukoll xi suġġerimenti kif wieħed għandu jagħmel użu minn ċentri sportivi li ma jkunux jappartjenu lill-kunsilli lokali imma li jkunu jappartjenu lill-clubs u anke lis-settur ta' l-edukazzjoni - hawnhekk se nagħmel ftit parentesi - iżda skond informazzjoni li għandi jien il-gvern bagħat jinforma lis-soċjetajiet sportivi li huma obbligati jżommu l-VAT, mhux biss minn issa 'l quddiem imma anke jridu jħallsu ta' ħames snin b'lura.

Issa hawnhekk tajjeb li niftakru li meta konna qed niddiskutu ż- żewġ liġijiet tal-VAT kien hawn qbil li l-assoċjazzjonijiet sportivi jkunu eżenti mill-ħlas ta' din it-taxxa.

Naturalment jekk din l-informazzjoni hija korretta, allura din se sservi ta' daqqa qawwija għall- assoċjazzjonijiet sportivi biex dawn ikomplu jippromwovu s-settur ta' l- isport.

Mr Speaker, dalgħodu għedt ukoll li wasalna f'sitwazzjoni fejn meta nagħmlu domandi parlamentari dwar kif il-kunsilli lokali qegħdin jonfqu flus il-poplu, ikollna risposti bħalma kelli jien għall-mistoqsija parlamentari numru 5334.

Fil-fatt kont tlabt lill-Prim Ministru - dak iż- żmien kien ukoll il-ministru inkarigat mill-kunsilli lokali - sabiex jagħtini xi informazzjoni dwar xi xogħol li kien sar mill-kunsill lokali tan-Naxxar u anke staqsejtu jekk dak ix-xogħol kellux il-permessi neċessarji ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Ir-risposta tiegħu kienet tgħid hekk:

"Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet tagħhom jaġixxu skond il-prijoritajiet, esiġenzi u l-mezzi tagħhom.

Għaldaqstant nissuġerixxi lill-Onor.

Membru jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita' peress li l-funzjoni li qed jirriferi għaliha fil-fatt hija waħda mir-responsabbiltajiet tal- kunsilli.".

Issa l-mistoqsija tiegħi ma kenitx dwar x'inhuma r-responsabbiltajiet tal- kunsilli imma sempliċement tlabt informazzjoni dwar kemm ġiet tiswa biċċa xogħol li kienet saret, fejn inħadmet, jekk kenitx ħarġet tender għaliha u jekk kienx hemm permessi neċessarji.

Issa hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid, Mr Speaker, li huwa d-dmir u d- dritt tagħna d-deputati li nagħmlu mistoqsijiet biex naraw kif qegħdin jintnefqu fondi pubbliċi mill-kunsilli lokali.

Jekk l-informazzjoni ma tingħatax, allura ma jkunx tort ta' dak id-deputat - ikun min ikun - li fid- diskors li jkun qed jagħmel jalludi għal informazzjoni li tkun ingħatatlu minn sorsi oħra mingħajr ma tkun ġiet konfermata jew innegata mill-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali.

Fil-fatt jien nixtieq nagħmel ħafna domandi li jikkonċernaw lill-kunsilli lokali imma wisq nibża' li t-tweġiba tkun bħal dik li għadni kemm ikkwotajt.

Per eżempju, jien nixtieq nistaqsi jekk is-segretarju tal-kunsill lokali tal-Mosta qabadx u ssospenda laqgħa f'nofsha u telaq 'il barra.

Nixtieq nistaqsi wkoll - ħalli jiġi vverifikat jew le l-għajdut li għadu persistenti - jekk huwiex veru li xogħlijiet fil- Mosta qed isiru ftit li xejn għaliex il-flus li hemm qed imorru biex iħallsu d-dejn ta' Lm300,000 li għad għandu l-kunsill lokali tal-Mosta.

Nerġa' ngħid li t-tama tiegħi hi li jkolli risposta vera u mhux jgħiduli biex nagħmel dawn id-domandi lill-kunsill lokali konċernat.

Tajjeb issa nkompli nitkellem fuq ix-xogħol li kien sar mill-kunsill lokali fuq il- ground ta' ħdejn il-bandli tan-Naxxar.

Minn informazzjoni li għandi jien - dwar dan ukoll għamilt domanda pero' ma ngħatatlix risposta - il-ħadid li hemm mad-dawra tal-ground ġie jiswa' madwar Lm18,000.

Ta' min wieħed jistaqsi hawnhekk kif ix-xogħol sar l- Italja meta n-Naxxar huwa magħruf għall-ħaddieda.

Barra minn hekk, wara li ntnefqu dawk il-flejjes kollha għal dak il-ħadid - li fl-opinjoni tiegħi huwa eyesore - instab li minn bejn il-ħadid kienu jgħaddu anke t-tfal.

Issa dan suppost li saru l-katnazzi biex ħadd ma jkun jista' jidħol fil- ground mingħajr awtorizzazzjoni, iżda xorta waħda baqa' jidħol kulmin irid.

B'hekk spiċċajna biex minn gaġġa ta' l-iljuni dan il-ground inbidel f'gaġġa tat-tiġieġ għaliex ġie mdawwar kollu chicken wire!

Inxtara wkoll tapit second-hand għal dan il-ground li minbarra li huwa mkagħbar ħafna, aktar huwa adattat għal-logħob tal-basketball u tal-volleyball milli għal dak tal-football.

Kien ikun ħafna aħjar kieku sar l-artificial turf għaliex peress li l-art taħt it-tapit hija magħmula bis-cement, huwa iktar faċli għal min ikun qed jilgħab hemmhekk li jweġġa'.

Tajjeb li issa nsemmi wkoll ċerti xogħlijiet li saru f'diversi lokalitajiet tad-distrett tiegħi, u nibda min-Naxxar.

It-toroq f'dan il- lokal jinsabu f'sitwazzjoni terribbli minħabba li huma mimlijin ħofor u minkejja li jiġu rranġati, uħud minnhom sena wara l-oħra, malajr jerġgħu jinqalgħu.

Tajjeb li wieħed ifaħħar ċertu xogħol li jsir mill-kunsilli lokali pero' jien niddubita kemm, per eżempju, dawk is-sleeping policemen li qegħdin isiru man-Naxxar kollu huma skond ir-requirements mitluba mid- dipartiment tat-toroq.

Qed ngħid dan għax ħafna minnhom huma ta' għoli u qisien differenti.

Barra minn hekk, jien informat li suppost ħdejn dawn is-sleeping policemen ikun hemm sign pero' f'ċerti postijiet żgur li ma tara ebda sinjal.

Issa ta' min igħid li ċerti sleeping policemen qegħdin isiru f'toroq li bil-ħofor li fihom bilfors trid issuq bil-mod meta tgħaddi minnhom.

(Interruzzjonijiet) Dan juri li m'hemmx kordinament bejn il- kunsilli lokali u d-dipartiment konċernat.

Meta jien staqsejt lill- ministru għat-trasport u komunikazzjoni biex jgħidli f'liema toroq taw il- permess biex jitqiegħdu sleeping policemen u biex jgħidli jekk ħdejhom kienx hemm sign jew le, bqajt ma ngħatajt l-ebda risposta.

Tajjeb li nsemmi wkoll il-ħajt li hemm inti u tiela' Labour Avenue fin-Naxxar, li issa ilu mwaqqa' x-xhur.

Jien ma nafx kemm dak il-ħajt li qabel kien imiss miegħu huwa sod u kemm jiflaħ għal xita qawwija.

Qed ngħid dan għax jekk dan il-ħajt ma jiġix rinforzat jista' jkollna konsegwenzi koroh.

Nixtieq ngħid ukoll li f'Baħar iċ-Ċagħaq hemm toroq żdingati li ħafna drabi, anke jekk ikollok karozza four-wheel drive, se ssib diffikulta' biex tgħaddi minnhom.

Għalhekk naħseb li għandha ssir pressjoni fuq id- dipartiment tat-toroq ħalli kemm jista' jkun dawn it-toroq isiru mill-aktar fis possibbli.

Barra minn hekk, hemm bżonn ukoll li ssir il-bypass tal- Birguma, fil-limiti ta' San Pawl tat-Tarġa.

Qed ngħid dan għax meta nistaqsu dwar it-toroq li hemm fil-Birguma, fejn hemm il-bini, jgħidulna li dawn isiru meta ssir il-bypass.

F'dawk l-akwati jkun hemm ħafna ċaflis meta tagħmel ix-xita u fis-sajf ikun hemm ħafna trabijiet.

Mr Speaker, issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-Mosta u l-ewwel ħaġa li se nsemmi hi li l-kunsill lokali tal-Mosta għandu problema kbira ta' finanzi.

Ċertament li fil-Mosta hemm ukoll il-problema tad-droga, li dejjem qed tikber, u għalhekk huwa importanti li nżommu għajnejna miftuħin ħalli din il-pjaga ma tkomplix tinfirex.

Forsi huwa diffiċli li nwaqqfuha imma għallinqas jekk inkunu iktar viġilanti nkunu nistgħu nikkontrollawha.

Nista' nsemmi wkoll li fil-pjazza tal-Mosta hemm ħafna bankijiet imkissrin u maħmuġin u dan jagħti image ħażina lit-turist li jżur dan il-post.

Biss il-verita' hi li ħafna mit-toroq tal-Mosta jinsabu fi stat tal-biki, speċjalment fl-area Ta' Mlit, fejn issa hemm ukoll knisja ġdida.

Fil-Mosta wkoll ilna nisimgħu ħafna dwar il-possibbilta' li ċerti toroq jingħaqdu ma' toroq oħrajn ħalli s-sistema tal-one-ways tkun tista' taħdem aħjar, pero' minkejja li kien jingħad li din il-biċċa xogħol se titpoġġa fuq quddiem nett ta' l-aġenda, bażikament għadna fejn konna.

Nixtieq ngħid ukoll li kienet saret diskussjoni dwar il-carpark, li kien qed jiġi ssuġġerit li jsir wara l-knisja.

Hawnhekk tajjeb ngħid li kien sar survey - kien sewa madwar Lm12,000 - biex jaraw jekk teżistix il-possibbilta' li l-carpark isir mingħajr ma ssir ħsara lill-knisja tal-Mosta.

Fil-fatt hemm rapport li jgħid li ma ssirx ħsara imma hemm rapporti oħrajn, li m'humiex uffiċjali, li qed iwissu lill-kunsill lokali biex jekk inhu possibbli l-kunsill ma jidħolx għal dan il-proġett għaliex hemm il-periklu ta' ħsara lir-rotunda.

Issa se ngħid xi ħaġa dwar ir-raħal pittoresk tal-Għargħur.

Il-kunsill lokali ta' dan il-lokal għamel diversi talbiet fl-isforzi tiegħu biex jipprova jsebbaħ l-ambjent tal-lokal.

Wara li saret talba biex fl-area magħrufa bħala Ta' Xwieki ssir playing field, il-planning authority tat risposta lill-kunsill lokali - din kienet pjuttost stramba - li f'residential areas ma jingħatawx permessi għal playing fields.

Għalija din ma tagħmilx sens għax f'area residenzjali nippreferi li jkolli playing field milli xi area li tispiċċa tintuża bħala miżbla.

Li nista' ngħid fiż- żgur hu li fil-Għargħur jiġi pprattikat l-isparar fuq il-plattini pero' ma jeżistix permess permanenti biex tkun tista' tintuża s-shooting range li hemm fil-Għargħur.

Dan ifisser li kull darba li tkun se ssir kompetizzjoni ta' l-isparar irid jintalab il-permess u wieħed ikun irid joqgħod jistenna sakemm dan jingħata.

Hawnhekk ta' min igħid li shooting ranges oħrajn f'Malta għandhom permess permanenti.

Issa jekk dan il-permess jingħata lill-għaqda tal-kaċċaturi tal-Għargħur, minbarra li l-membri ta' din l- għaqda jkunu jistgħu jipparteċipaw f'kompetizzjonijiet mingħajr problemi, xejn xejn il-post jinżamm nadif ukoll u f'kondizzjoni aċċettabbli.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq il-Victoria Lines li jinsabu fi stat ħażin ħafna, speċjalment fl-area tal-Għargħur.

Sfortunatament il-kunsill lokali tal-lokal m'għandux fondi biżżejjed biex ikun jista' jagħmel xogħol ta' restawr.

F'dik l-area hemm biċċa pjanċa li turik li ħadd m'għandu jersaq lejn it-tarf minħabba li hemm fondoq u naħseb li dan m'huwiex il-mod kif inżommu post bħal dan li jagħmel parti mill-istorja ta' pajjiżna.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, ippermettili ninterrompik għax skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Farrugia jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra.

Mr Speaker, safejn naf jien jekk wieħed jipparkja f'kantuniera normalment jaqla' ċitazzjoni u allura ma nistax nifhem kif fil-Mosta qegħdin isiru bankini sporġuti 'l barra fil-kantuniera tat-triq.

Qed ngħid dan għax jekk tkun qed issuq vettura ta' ċerta kobor u tkun ħiereġ minn side street, tkun trid tmur fuq in-naħa l-oħra tat-triq biex tkun tista' tgħaddi u dan ma jagħmilx sens.

Għalhekk mhux sew li qegħdin jinħarġu permessi għal dawn it-tip ta' bankini għax dawn joħolqu periklu kbir.

Barra minn Malta bankina ma tkunx akbar mill-wisa' ta' karozza u ma ssibhiex sporġuta 'l barra f'kantuniera tat-triq.

Ngħid għalija ħafna drabi r-regolamenti u l-kondizzjonijiet li jinħarġu mid-dipartimenti tal- gvern ibellħuni.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira fuq l-Iklin.

Ngħid għalija hemmhekk l- areas li baqa' bi ftit spazju m'għandhomx jinbelgħu minn xi proġetti kbar, huma x'inhuma, li jokkupaw l-ispazju li baqa' u minflok isebbħu jispiċċaw idallmu u joħonqu kullimkien.

Issa se nitkellem fuq problema oħra li teżisti wkoll fil-11-il distrett, speċjalment fin-Naxxar.

Qed nirriferi għal numru ta' barrieri li jinsabu viċin il-bini.

Per eżempju, minn studji li saru nstab li fil-11-il distrett, b'mod speċjali fin-Naxxar, li hija mdawra minn kullimkien bil- barrieri, hemm rata għolja ta' tfal li jbatu bl-ażżma.

Għalhekk nittama li dawk il-barrieri li m'humiex qegħdin jintużaw ma jerġgħux jibdew joperaw.

Nixtieq insemmi wkoll il-miżbla tal-Magħtab, li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tikber; tant hu hekk li kulma hemm bejn din il-miżbla u l-baħar hija t-triq tas-Salini.

Min ikun nieżel minn t' Alla u Ommu jista' jara l- heap dejjem tikber, biex ma nsemmix ukoll l-irwejjaħ li jdejqu lir- residenti tan-Naxxar, tal-Għargħur, tal-Mosta u ta' dawk l-inħawi.

Barra minn hekk, id-dħaħen tossiċi li joħorġu minn din il-miżbla - li fiha jinħaraq minn kollox, anke l-plastic - jagħmlu ħsara lis-saħħa tal-bniedem.

Jien ma nafx kemm aħna konxji ta' din il-ħsara u x'qed isir biex isiru proġetti, bħall-proġett ta' Sant'Antnin, ħalli dawn id-dħaħen tossiċi ma jkunux ta' dannu għaċ-ċittadini Maltin u għat-turisti.

Jien inħoss li l- kunsilli lokali għandhom jaħdmu għalenija u jinsew il-politika partiġjana, speċjalment fejn jidħlu l-interessi taċ-ċittadini.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq billi ngħid li qabel ma l-kunsilli lokali nżidulhom ir-responsabbiltajiet għandna naraw il-problemi eżistenti li qed jaffaċċjaw u ngħinuhom biex isolvuhom.

B'hekk biss inkunu nistgħu nimxu aktar 'il quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, qed nieħu pjaċir li r-riżoluzzjoni dwar fondi għal ħteġijiet speċjali tal-kunsilli lokali qed terġa' titressaq quddiem il-parlament għaliex b'hekk aħna d-deputati ningħataw l- opportunita' li ngħidu tagħna.

Niftakar li qabel ma twaqqfu l-kunsilli lokali kien jingħad li dawn se jkunu ta' ġid għal kulħadd, pero' jien dejjem emmint - għadni nemmen u nibqa' nemmen - li fir-realta' ħafna minnhom qegħdin iservu ta' paraventu għall-gvern ċentrali.

Qed ngħid dan għaliex meta tiġi ħażina jeħel il-kunsill lokali u meta tiġi tajba jieħu l- mertu l-gvern.

Per eżempju, taħt l-amministrazzjoni Laburista l-kunsill lokali ta' Santa Venera u dak ta' Birkirkara kienu jgħidu li ma setgħux jidħlu għal xogħol ta' surfacing għax il-gvern żammilhom il-flus, pero' Alla jbierek meta waslu l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali, il-flus minn x'imkien bdew isibuhom u bdew jagħtu t-tarmac ma' kullimkien.

Imbagħad bil- wiċċ tost kollu, xi kunsilliera li ħarġu mal-Partit Nazzjonalista kienu joħorġu jgħidu li l-gvern Laburista kien qed iżommhom milli jagħmlu dan ix- xogħol meta dan ma kien veru xejn.

Sur President, jien iIlum għamilt żewġ mistoqsijiet parlamentari, waħda fuq Triq Għar il-Ġobon u l-oħra fuq Triq Santa Rita, it-tnejn f'Birkirkara.

Pero' minkejja li l-ministru kien weġibni li Triq Santa Rita qegħda fil- pjan li ssir bħalma qegħda fil-pjan li ssir Triq Salvu Psaila, f'daqqa waħda l-ministru qalli li jridu jistudjaw is-sitwazzjoni mill-ġdid.

Fil- fatt kien hemm il-ħsieb li Triq Santa Rita, li hija triq żgħira u passaġġa, tinqala' u tingħata t-tarmac għax fix-xitwa r-residenti ma jkunux jistgħu jgħaddu minħabba t-tajn u fis-sajf it-triq ikun fiha ħafna trab.

Issa ta' min igħid li f'din it-triq m'hemmx aktar minn 15-il ġurnata xogħol.

Jekk il-ministru jgħidli għaliex m'għamilnihiex aħna meta konna fil-gvern, nirrispondih li ma stajniex nagħmlu kollox f'sena u tmien xhur.

Il-ministru qalli wkoll li Triq Għar il-Ġobon hija asfaltata.

Anke Triq Salvu Psaila hija asfaltata imma tistħi tgħaddi minnha u kellu jkun gvern Laburista li jibda x-xogħol fuqha.

Minkejja li kien programmat li Triq Għar il-Ġobon jagħmilha l-kunsill lokali, f'daqqa waħda nbidel kollox u minflokha għamlu triq oħra.

Għalxejn kien hemm kunsilliera li baqgħet tinsisti biex din it-triq issir.

Dawn huma l-affarijiet li jsiru fil- kunsilli lokali.

Per eżempju, jien nista' ngħid li l-membri tal-kunsill lokali ta' Birkirkara jaħlu ħafna ħin jiddiskutu l-minuti - għaliex għandek is-sindku tal-lum u kellek l-ex-sindku li l-Partit Nazzjonalista ma redux sindku u llum diġa' qegħdin iwegħduh li jekk jitla' se jagħmlu sindku lilu - u minn x'ħin titla' x-xemx sa x'ħin tinżel joqogħdu jagħtu bejniethom fuq il-ħmerijiet.

Minn dan kollu n-nies ta' Birkirkara m'huma qed jieħdu xejn.

Jien naħseb li l-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali jaf b'dawn l-affarijiet għax rapporti jsirulu pero' m'hu qed isir xejn.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq il-wied ta' Birkirkara, li l-aħħar li tnaddaf kien fl-1978 minn gvern Laburista.

F'dan il-wied kien hemm ġnien li kien jitnaddaf u jinżamm suret in-nies mill-gvern Laburista wkoll pero' meta tela' l-Partit Nazzjonalista fl-1987 dawn kissruh, ħalluh jitfarrak u l- ġebel kbir li kien hemm inġarrr max-xita, bil-konsegwenza li nstadd il- wied.

Minkejja li dejjem igħidu li l-wied se jirrranġawh, għadu ma sar xejn u issa qegħdin nistennew li jkun hemm tkaxkira oħra.

Matul is-sena u tmien xhur ta' gvern Laburista, il-kunsilli lokali dejjem kienu jeqirdu li ma kellhomx flus u issa minkejja li l-gvern ivvotalhom inqas flus minħabba l-VAT, kumbinazzjoni issa qed isibu l-flus.

Pero' issa biex jagħtu ftit tarmac qegħdin jiġġieldu dwar liema huma t- toroq li huwa responsabbli għalihom il-gvern ċentrali u liema toroq huma fir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Kulħadd jaf li minn Triq Salvu Psaila, Triq Fleur-de-Lys, Triq il-Wied u Triq in-Naxxar jgħaddi ħafna traffiku.

Dawn huma arterji kbar u għalhekk jaqgħu f'idejn il-gvern ċentrali u mhux f'idejn il-kunsill lokali.

Kieku stess dawn it-toroq jaqgħu f'idejn il-kunsill lokali ta' Birkirkara, dan żgur li m'għandux il- fondi biex jirranġahom.

Fi żmien is-sindku ta' qabel, is-Sur Debattista, kienu għamlu l-katusi sabiex l-ilma jibqa' għaddej biex forsi ma negħrqux, pero' dan ma sewa għalxejn għaliex l-ilma li jinżel min-Naxxar, mill- Għargħur, minn San Gwann, minn Ħal Lija u anke minn Ħal Balzan, speċjalment issa li f'dawn il-postijiet tela' ħafna bini, jispiċċa kollu fil-wied ta' Birkirkara.

Ħaġa oħra li jien ilni nitħabat ħafna fuqha hija l-bypass, fejn hemm l- underground li twassal għall-oratorju.

Hemmhekk għamlu banju biex l-ilma tax-xita jinżel fih pero' dan qed ikisser il-bibien li hemm u l-ilma jibqa' fih, bil-konsegwenza li jinġabar ħafna nemus.

Minkejja li saru ħafna protesti mal-kunsill lokali u marru l-periti u marru l-foremen, sal-lum għadu ma sar xejn.

Triq oħra li saret hija Triq Birbal, pero' minflok din għamluha taqleb fejn m'hemmx nies, għamluha taqleb fejn hemm in-nies.

Meta pprovajt nitkellem mal-kunsill lokali qaluli li din taqa' taħt il-gvern pero' meta tkellem lil xi ħadd min-naħa tal-gvern igħidlek li din taqa' taħt il- kunsill lokali.

Dik hija l-pożizzjoni tal-kunsilli lokali.

Inutli ngħidu li lill-kunsilli lokali rridu nagħtuhom is-saħħa jekk dawn ma jkollhomx biex jaħdmu.

Barra minn hekk, jekk 'il quddiem il-kunsilli lokali jagħmlu t-taxxi, dawn kif se jagħmluhom?

Dawn se jagħmlu taxxi fuq il-parking jew fuq il-meters?

Il-kunsilli lokali se jagħmlu t-taxxi biex ma jidhirx il- gvern?

Dawn l-affarijiet diġa' bdew jiġu diskussi fil-kunsilli lokali pero' meta tistaqsi lill-ministru dwar dan jgħidlek li ma jaf xejn.

Ovvju, inkella jgħidu li l-gvern se jagħmel it-taxxi u jidher ikrah hu, hekk sejrin il-kunsilli lokali!

Illum ġejna f'sitwazzjoni fejn kunsill lokali aktar se jiġbed lejn il-partit politiku li jappartjeni għalih milli lejn ir- raħal tiegħu.

(Interruzzjonijiet) Birkirkara huwa raħal ta' 30,000 ruħ u l-kunsill lokali jħallas taxxa aktar minn Għawdex pero' jieħu lura mingħand il-gvern ċentrali kwart ta' dak li jieħu Għawdex.

Lill-kollega tiegħi li kien sindku għamlulu l-bsaten fir-roti sħabu stess mhux il-kunsilliera indipendenti jew Laburisti.

Dan ħadem ħafna u ma nistax ingorr minnu għaliex meta kellimtu fuq xi problemi dejjem ipprova jirranġa.

Fil-fatt ipprova jtejjeb kemm jista' jkun l-arja atmosferika ta' Birkirkara għax min joqgħod fi Triq il-Wied, fi Triq Fleur-de-Lys, fejn noqgħod jien, fi Triq in-Naxxar u fi Triq Mannarino jibla' ħafna diesel u jkollu joqgħod bil-bieb ta' barra magħluq u bit-twieqi mbarrati.

Jekk tistaqsi lin-nisa tad-dar li joqogħdu hemmhekk kollha jgħidulek bin- nugrufun li għandhom minħabba d-diesel li joħroġ mill-vetturi.

Kif kont qed ngħid, is-sindku li kien hemm qabel ipprova jagħmel xi ħaġa fuq inizjattiva personali tiegħu pero' sħabu ħarġu jikkuljunawh.

Dan kien talab - din it-talba saret anke meta kont ministru jien u pprovajt inwettaqha - biex fil-weekend tingħalaq Triq il-Wied, minn fejn il-Mid-Med Bank sa ftit 'il fuq mill-każin tal-Labour, sabiex it-tfal ta' dawk in- naħat ikollhom ftit żvog u r-residenti jistrieħu ftit mit-traffiku pero' sal-lum għadu ma sar xejn.

Jien ma rridx insemmi l-affarijiet koroh biss u nista' ngħid li l-kunsill lokali pprova jaħdem pero' għal din il-lokalita' hemm bżonn ħafna flus.

Illum Birkirkara kważi saret l-akbar raħal ta' Malta għax il-konfini jibdew minn taħt San Gwann u jispiċċaw sa Fleur-de- Lys u, barra minn hekk, Birkirkara jmiss ma' ħafna rħula oħra.

Illum l-iskola ta' Birkirkara se taqa' f'idejn il-kunsill lokali pero' jien dejjem xtaqt li din m'għandhiex tinfetaħ biss filgħodu imma għandha tiġi utilizzata wkoll filgħaxija għal affarijiet oħra extra kurrikulari.

Per eżempju, f'Birkirkara għandna s-soċjeta' Dun Filippu Bogia li tirrappreżenta r-raħal kollu u tieħu ħsieb l-interessi ta' dan il-lokal.

Il-kunsill lokali jikkopera ħafna magħha u jien kont tlabtu biex jipprovdilha kamra fiċ-ċentru ċiviku peress li ż-żewġt ikmamar li kellha ħadhom id-dipartiment tal-housing.

Għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li l-kunsill lokali jagħtiha l-għajnuna tiegħu.

Il-kunsill lokali ħadem ukoll biex it-tliet baned li hemm f'Birkirkara, li għandhom l-ispejjeż tagħhom ukoll, jimxu 'l quddiem.

Jien nixtieq li l- kunsilli lokali ta' Birkirkara, Ħal Lija u Ħal Balzan, li huma tliet irħula antiki, jiġu mgħejjuna biex jagħtu importanza lill-istorja tar-raħal tagħhom.

L-irħula antiki kollha għandhom nies kbar li għamlu ġieh lir- raħal tagħhom u lill-pajjiż u dawn għandhom jiġu mfakkra.

Għalhekk nissuġġerixxi li meta, per eżempju, isir xi programm mużikali dan jiġi ddedikat lit-tali persuna li tkun ħadmet għar-raħal.

Mr Speaker, meta tasal l-elezzjoni għall-kunsill lokali ta' Santa Venera, ir-residenti ta' din il-lokalita' jivvotaw flimkien pero' meta tasal l- elezzjoni ġenerali, biċċa jivvotaw ma' Ħal Qormi, biċċa jivvotaw ma' Birkirkara u biċċa jivvotaw mal-Ħamrun.

Jien lill-kunsilliera għidtilhom biex jitkellmu ħalli meta tasal l-elezzjoni ġenerali dan ir-raħal ma jibqax l-uniku raħal ta' Malta maqsum fi tliet biċċiet.

Mhux sew li Santa Venera tiġi sparpaljata b'dan il-mod.

Jiddispjaċini ngħid li mill-kunsilliera kollha li hemm ħadd ma fetaħ ħalqu biex jagħmel riżoluzzjoni u jibagħtha lill-kummissjoni elettorali ħalli dan ir-raħal jingħaqad.

In-nies ta' din il-lokalita' huma mdejqin b'din is-sitwazzjoni u l-kunsill lokali jrid jgħinhom f'din il-biċċa.

Meta jien tkellimt mal-membri tal-każin tal- Labour Party, mal-membri tal-każin tal-banda u mal-membri tal-każin tal- football, sibt li kulħadd jaqbel li Santa Venera għandu jifforma parti minn kostitwenza waħda għall-elezzjoni ġeneral.

Imma issa sta għall-kunsill lokali li jmexxihom 'il quddiem dawn l-affarijiet.

Per eżempju, x'jiġifieri li parti minn Triq in-Naxxar, li ilha tagħmel ma' Birkirkara żmien twil, f'daqqa waħda tibda tagħmel parti minn Ħal Balzan?

Minkejja li l-maġġoranza tan-nies li joqogħdu hemmhekk ipprotestaw mal-kunsill lokali u mal-membri parlamentari - jien ktibt fuq dan ukoll - xorta baqa' ma ġara xejn.

Din hija xi ħaġa kontra l-liġi għax lin-nies ma tistax taqbad u tgħidilhom li m'għadhomx jagħmlu parti minn raħal u ġew jagħmlu parti minn raħal ieħor.

Issa din il-ħaġa saret għaliex kien hemm familja li ma reditx tgħid li hija minn Birkirkara imma riedet tgħid li hija minn Ħal Balzan.

Bħal dak li qallu li jekk tgħid li d-dar tagħha tagħmel ma' Ħal Balzan allura l-proprjeta' tkun tiswa Lm10 u jekk tagħmel ma' Birkirkira allura tiġi tiswa Lm1!

Imma aħna ma jimpurtaniex minn dan u jekk din il-familja ma tridx tagħmel parti minn Birkirkara titlaq!

Ma jistax ikun li lil Birkirkara nibqgħu naqtgħulha parti minn hemm u parti minn hawn.

Qabel ma jsiru dawn l-affarijiet għandha tiġi riżoluzzjoni quddiem il-parlament.

Huwa nuqqas ta' rispett lejn ir-residenti jekk qabel ma jsiru dawn l-affarijiet in-nies ma tiġix konsultata.

Imbagħad hemm il- kwestjoni l-oħra ta' Fleur-de-Lys.

In-nies ta' Fleur-de-Lys riedu kunsill lokali għalihom.

Li kieku bqajna fil-gvern konna se naslu f'kompromess għax mhux sew li lil min tgħidlu le u lil min tgħidlu iva.

Dawn l- affarijiet għandhom jiġu diskussi man-nies konċernati.

Ma jfissirx li għaliex inti jkollok il-kunsill lokali tiegħek, inti tkun inqtajt mir- raħal.

Mr Speaker, ħdejn ir-roundabout ta' Fleur-de-Lys għamlu playing field u din hija ħaġa tajba pero' mhux sew li lis-sid ħadulu prime site bħal dik u ma tawh xejn.

Ma jistax ikun li dawn l-affarijiet jibqgħu mexjin hekk fil- kunsilli lokali u kulħadd jimxi għar-rasu, imbagħad meta tmur titkellem fuq asfaltar ta' triq jew bdil ta' bozza jew servizz ta' l-ilma jwaħħlu f'ħaddieħor.

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux.

Lill-kunsill lokali ma nagħtuhx is-saħħa billi lil dak li jkun ngħidulu: Jekk tivvota lili ngħinek biex issir sindku u jekk ma tivvotax lili ma ssirx sindku!

F'Birkirkara qed isir dan il-manuvrar u jien ma naqbilx ma' dawn l- affarijiet.

Inkella x'jiġifieri wieħed jiġi mhedded li jekk ma jivvotax fil-miftuħ jitkeċċa!

X'serjeta' hi din?

Wieħed għandu jinħatar sindku għax ikun ħaqqu.

X'jiġifieri tgħabbini b'sindku li ma jkunx tajjeb jew li ma jkun irid jagħmel xejn!

Il-kunsilli lokali qed igorru fuq dawn l- affarijiet.

Illum qegħdin ngħidu li lill-kunsilli lokali se nagħtuhom aktar awtorita'.

Imma x'jiswa li jkollok kunsill lokali li jkollu l- awtorita' u ma jkollux il-finanzi?

Jispiċċa ma jkunx jista' jaħdem u ħlief ġlied bejn il-kunsilliera ma jkollokx.

Jien mhux se nistħi ngħid li ċerti kunsilli lokali għadhom sal-lum jiddiskutu l-minuti ta' l-ewwel laqgħa li kellhom minħabba xi comma 'l hawn u full stop 'il hemm.

Minflok joqogħdu jiddiskutu l-ġid taċ-ċittadini tal-lokalita' tagħhom, ċerti kunsilliera jmorru għal-laqgħa tal-kunsill bil-ktieb tal-liġi f'idejhom u meta jiftaħ ħalqu s-sindku joqogħdu jfettqu fuq l-inqas ħaġa.

Dik m'hijiex serjeta'.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Debono Grech.

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Mr Speaker, niġbed l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-7.30 p.m il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fis-7.35 p.m.

MR SPEAKER: Id-diskussjoni tista' tkompli.

L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, jekk veru rridu ngħinu lill-kunsilli lokali m'għandniex nisservew bihom.

Hawn min jgħid li l-Partit Laburista għamel U-turn fuq il-kwestjoni tal-kunsilli lokali.

Dan m'hu minnu xejn għax il-partit tagħna għadu jemmen li l-kunsilli lokali għandhom iżommu 'l bogħod mill-politika.

Jien nixtieq nifraħ lill-kunsilli lokali ta' Birkirkara li s-sena li ġejja - flimkien mas-soċjeta' Dun Filippu Bogia u mal-kapitlu ta' Birkirkara - se jagħmel żewġ monumenti, monument minnhom se jkun ta' Brared, li kellu konnessjonijiet kbar ma' Birkirkara.

Biżżejjed insemmi li dan kellu f'idejh il-battaljun ta' Birkirkara - li kien iġġieled kontra l-battaljun ta' Napuljun - u saħansitra kien ħareġ flusu stess biex iżommu.

Dan ma kienx favur l-Ingliżi imma kien favur il- poplu Malti.

Għalhekk huwa diżunur għalina n-nies ta' Birkirkara li sal- lum għadna m'għamilniex monument għal dan il-patrijott kbir u qalbieni.

Il-kunsill lokali ta' Birkirkara qabel unanimament mas-soċjetà Dun Filippu Bogia meta din ressqet proposta li għandu jsir monument lill- patrijott kbir ieħor ta' Birkirkara, Dun Filippu Bogia, li kien waqqaf l- ewwel kolleġġjata li ġiet f'Malta u li għadha b'saħħitha sal-lum.

Din hija differenti mill-kolleġġjati l-oħra għax għaddiet mit-trouble kollu f'dawn it-350 sena li ilha wieqfa.

Għalhekk jien nieħu pjaċir li ntlaqgħet it- talba li jsiru żewġ monumenti lil żewġ Karkariżi kbar li ħadmu għal Birkirkara.

Il-Karkariżi onoraw nies kbar li għamlulna unur, nies bħal Sir Anthony Mamo - Sir Anthony għadu sal-lum mimli bl-għomor - li kien l- ewwel wieħed li ħa Ġieħ Birkirkara.

Kieku ma kienx il-kunsill ta' Birkirkara li fakkar lil dawn in-nies importanti kieku dawn illum intnesew.

Kienet ukoll ħaġa sabiħa li l-kunsill lokali ta' Birkirkara semma toroq għal ċerti nies li kieku llum kulħadd nesiehom u kien b'dispjaċir għalina li ċerti ismijiet ġew rifjutati.

Jien nemmen li l-ismijiet tat-toroq għandu jagħmilhom il-kunsill u m'għandu jindaħallu ħadd.

Il-kunsill kien talab li għandu jkun hemm renaming ta' ċerti toroq biex id-dawra tal- kolleġġjata tissemma' għan-nies li ħadmu għall-kolleġġjata.

Illum infetħu toroq f'Birkirkara u nħoss li għandhom jiġu msemmijin għan-nies li ħadmu għal Birkirkara.

Fil-fatt il-monumenti ta' Dun Filippu u Brared ġejjin ħdejn il-knisja u jien nemmen li l-ismijiet taż-żewġ toroq li hemm ħdejn il- knisja għandhom jinbidlu u triq waħda tissemma' għal Brared u l-oħra għal Dun Filippu Bogia u t-toroq l-oħrajn li hemm imsemmijin għal Brared u Bogia isibulhom ismijiet oħra.

Dawn huma affarijiet li l-kunsill għandu jkollu l- power li jagħmilhom.

Mr Speaker, huwa importanti li l-kunsilli lokali jsibu l-għajnuna u l- appoġġ tad-dipartimenti tal-gvern.

Ħafna drabi jien kien ikolli t-trouble mad-dipartimenti tal-gvern għaliex meta l-kunsilli kienu jipproponu xi ħaġa li jkollha x'taqsam mat-toroq, kienu jbikkuhom bir-red tape li jeżisti.

Ngħid għalija ddejjaqni ħafna meta tinki lin-nies, meta ħaġa li tista' ssir fi żmien qasir xorta tieħu żmien twil biex tagħmilha minħabba l-burokrazija żejda li hemm fid-dipartimenti tal-gvern.

Veru li meta kont ministru jien l-affarijiet ma kontx niddeċidihom mil-lum għal għada, imma meta lin-nies noqogħdu ngħidulhom li issa rridu nistudjaw - u wara l-istudju jiġi l-eżami u wara l-eżami jerġa' jiġi l-istudju - inkunu qed niġbdulhom saqajhom.

In- nies tiddejjaq b'din l-inkejja u aħna ma rridux għada pitgħada jiġrilna bħalma ġralhom dan l-aħħar fl-Ewropa meta ħadd ma ħareġ jivvota.

In-nies mhijiex tal-mgħodija taż-żmien.

Jekk m'aħniex se nagħtu s-saħħa lill- kunsilli, jispiċċa biex ħadd ma jmur jivvota għaliex ma jkollhomx għalfejn.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li dawn in-nies mhumiex imħallsin imma jagħmlu xogħol volontarju u jagħmluh fl-ispare time tagħhom u allura għandna nirrikonoxxu x-xogħol li jagħmlu u għandna ngħinuhom.

Jien nista' ngħid kemm titħabat it-tifla tiegħi l-ewwel waħda, li hija omm, għax iċemplulha minn filgħodu sa filgħaxija.

Hawn ġew kulħadd jaf kemm jippretendu affarijiet in-nies u dawn il-kunsilliera ma jsibu għajnuna ta' ħadd meta jċemplu fid-dipartimenti tal-gvern.

Kull meta ċċempel it- tifla jgħidulha: Issa ma nistgħux għax saru t-3.00 p.m. jew issa saru l- 4.00 p.m.!

Kieku jien ngħidilhom: Jien Debono Grech, għiduli meta ġejjin biex tagħmluha din il-biċċa xogħol!

Jien ma nafx għaliex jagħmlu hekk.

X'jiġifieri triq iddum 15-il ġurnata mitfija?

X'jiġifieri titwaħħal bozza li jekk nagħmel xemgħa turi iktar minnha?

X'jiġifieri jħallu ħofra kbira u kulħadd jieħu l-iskossi?

Insemmi triq li tiġi wara San Anton Gardens- kull filgħodu nitla' minnha jien - fejn hemm ħofra daqshiex.

Taf kemm ilhom jirrapportaw biex jimlewha meta din kulma trid huwa ftit żrar biex karozza ma tkissirhiex!

Jekk ngħidilkom li ilha xahrejn, biżżejjed?

Issa billi tmur tgħid lill-kunsill!

Il-kunsill jgħidlek li mid-dipartiment irid.

Dawn huma d-diffikultaijiet li jkollhom jiffaċċjaw il-kunsilli lokali.

Imbagħad kif se ssib nies serji biex joħorġu għall-elezzjoni tal-kunsilli lokali?

Bniedem jgħidlek: Jien se noqgħod noħroġ?

Biżżejjed ma nitħallasx imma jgħaddu ż-żmien bija le!

Dawn huma l-affarijiet li qegħdin ibatu minnhom il-kunsilli.

Jien ma tantx nitkellem fuq liġijiet hawnhekk għaliex ħafna drabi li jiġri huwa li noqogħdu nitkellmu, ngħidu partita paroli u mbagħad meta niġu għas-si u n-no ma jsir assolutament xejn.

Xejn ma jsir!

Ara kemm domna niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar l-amministrazzjoni tat-taxxa.

Issa rrid nara b'dawn l-emendi kollha li qegħdin ngħaddu kemm se niġbru aktar taxxa fl-aħħar tas-sena!

Għaliex hawnhekk nagħmlu x-xogħol u ngħaddu l-liġijiet imma mbagħad m'għandna nħallu lil ħadd joqgħod idurilna mal-lewża!

Dawn l- affarijiet għandna neħduhom bis-serjetà u nagħmlu liġijiet li verament jgħinu lill-kunsilli lokali.

Jien m'iniex qed ngħid li l-ministru responsabbli mill-kunsilli li kien hawn qabel jew il-ministru li hawn illum mhux qed jagħti kas.

Tifhmunix hekk.

Jien qed ngħid li għandna nilleġislaw b'mod li verament ngħinu lill-kunsilli lokali.

Imbagħad kull wieħed minna huwa daqsxejn parrokkjali, kulħadd jieħu pjaċir jara lir-raħal tiegħu jimxi 'l quddiem.

Kulħadd jieħu pjaċir jara t-toroq tar-raħal tiegħu asfaltati u mdawwrin suret in-nies u nodfa.

Issa rrid nagħmel appell ta' l-aħħar liċ-ċittadini.

M'għandniex inżommu d-dar nadifa u nitfgħu l-ħmieġ barra u kulħadd jippretendi li jnaddaflu u jirranġalu l-gvern.

Wieħed lanqas m'għandu jippretendi li l-gvern u l- kunsill jagħmlulu l-bankina u x'ħin ifettillu jerġa' jkissirha, għaliex ikun irid jagħmel xi xogħol jew jgħaddi xi servizz, u ma jerġax jirranġaha kif kienet u mbagħad jekk tibgħatlu kont ma jkunx irid iħallsu.

Mhux inti kissirtha l-bankina, mhux inti kissirtha t-triq?

Jekk jien kissirt it-triq irrid inħallasha jien, imma mhux inħallas it-triq u ma jiġux jirranġawha!

Mhux sewwa li min jaħbat bil-karozza jagħmel claim lill-insurance u din tħallas l-ispejjeż tal-karozza l-oħra l-maħbuta, imbagħad ir-railings, il- balavostri, is-siġar u l-bankijiet li jkun għamel il-gvern u li x-xufier ta' dik il-karozza jkun kisser mal-ħabta ma jiġux koperti mill-insurance!

Il-kunsilli għandhom jaraw li jekk issir ħsara fuq siġra, bank, balavostri, railings jew bankina, għax tidħol karozza fuqhom, l-insurance għandha tidħol ukoll għall-ispiża ta' dawn l-affarijiet, għax inkella nibqgħu kif aħna u l-kunsill jagħmel l-affarijiet illum u l-għada jitkissru.

Ma nistgħux nibqgħu naħdmu hekk.

Illum iż-żewġ partiti huma rrappreżentati fil-kunsilli lokali imma jien nemmen li lil dawn m'għandniex nindaħlulhom f'xogħolhom.

Ngħiduha kif inhi, kienet dieħla wkoll it-tendenza kerha li jekk f'ċerta triq ir- residenti jkunu kollha Laburisti nagħmlulhom it-triq u jekk hawnhekk huma Nazzjonalisti dik it-triq ma nagħmluhiex, jew vice versa.

Dan m'għandux isir għaliex mit-triq jgħaddu kemm Nazzjonalisti u kemm Laburisti.

Is- servizzi ta' l-ilma u tad-dawl kulħadd igawdi minnhom u wieħed ma jistax jgħid: Issa inti Laburist, mela inti ma tixrobx!

Jew: Inti m'hemmx bżonn ikollok dawl!

Jekk nagħmlu dawn l-affarijiet m'għandniex bżonn il-kunsilli u jekk il-kunsilli m'aħniex se nagħtuhom is-saħħa, in-nies ma joħorġux jivvotaw għax jindunaw li dawn m'għandhomx il-poter biex verament itejbu l- qagħda tal-lokal tagħhom, u allura l-kunsilli jispiċċaw bħall-każini tal- banda li jieħdu ħsieb il-banda biss u ma jeħdux ħsieb il-bżonnijiet l-oħra tar-raħal.

Jien nemmen li jekk ikun hemm id-dixxiplina fil-kunsilli u veru nħalluhom jaħdmu mingħajr ma nġibuhom paraventu ta' partit jew ieħor, l- irħula tagħna jimxu 'l quddiem.

L-iktar istituzzjoni li tista' tgħin lill- kunsilli lokali hija l-pulizija biex tagħtihom is-saħħa fl-oqsma li l-iktar jolqtu l-ħajja ta' kuljum.

Il-ministeru ta' l-edukazzjoni wkoll għandu jgħin lill-kunsilli lokali billi jipprovdilhom għalliema u l-apparat neċessarju biex itejbu l-iskejjel ta' l-Istat fil-lokalitajiet kollha.

L-aħħar appell tiegħi huwa dwar iċ-ċentru ta' Birkirkara, li għamilna festa bil-banda meta ftaħnieh u kuħadd kiel u xorob.

Jien ma mortx.

Issa billi għandna ċentru tas-saħħa u m'hemmx tabib!

Stajna m'għamilna xejn ċentru tas-saħħa għaliex lil min se mmur inkellem, lill-ġebel!

It-tieni problema hija li f'dan iċ-ċentru m'hemmx aċċessibilità għal ħandikappati.

Din hija ħaġa żgħira li nistgħu nirranġawha u hemm bżonn li nirranġawha.

Birkirkara huwa wieħed mill-ikbar irħula ta' Malta għax hemm mat-30,000 ruħ.

Ċertament li dan iċ-ċentru għandu jkollu l-personnel meħtieġ u jkun mgħammar b'affarijiet suret in-nies ħalli verament jibdew jinqdew in-nies ta' Birkirkara.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anglu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Grazzi, Mr Speaker.

Irrid nistqarr li għalkemm meta twaqqfu l-kunsilli kien beda jidher ċertu entużjażmu - kien hemm ukoll ċerta biża' - però wara numru ta' snin li dawn ilhom joperaw, il-poplu Malti u Għawdxi llum qed jara li dawn verament jistgħu jkunu ta' benefiċċju għalih.

Issa li għandna liż-żewġ partiti politiċi rappreżentati fil-kunsilli - u jien personalment irrid ngħid li minn dejjem kont nemmen li ladarba hemm il-Partit Nazzjonalista jikkontesta, għandu jkun jkun hemm ukoll lok għall-Partit Laburista; għaliex ladarba qed tilgħab il-logħba bil- partiti, id-demokrazija sħiħa titlob il-parteċipazzjoni tal-partiti kollha - irridu naħdmu aktar biex naraw li fil-kunsilli lokali jkollna nies li jkunu jħobbu l-lokal tagħhom u lesti jagħtu l-kontribut tagħhom b'mod volontarju.

Kif qal l-Onor.

Debono Grech, dawn jieħdu mill-ħin liberu tagħhom biex jagħmlu xogħolhom bħala kunsilliera.

Allura kif imbagħad tkompli tgħabbihom bir-responsabbiltà li jridu jidħlu taħt umbrella politika?

Imma la x-xitan irid hekk, kif jgħid il-Malti, allura jsir hekk!

Mr Speaker, ladarba qegħdin nitkellmu fuq livell politiku, ir-regoli kollha ta' dak li huwa fair iridu jiġu rispettati u fl-ebda mument m'għandu jiġi aċċettat u ttollerat, anke jekk ikun kunsill lokali żgħir ħafna - l- iżgħar wieħed huwa dak ta' l-Għasri f'Għawdex - li l-influwenza ta' partit politiku f'dak il-kunsill tkun tali li tnaqqas mill-importanza ta' l- interess lokali u kważi tneħħilu l-valur tiegħu.

Jien nemmen li ż-żewġ partiti politiċi li llum huma rrappreżentati fil-kunsilli lokali jaqblu li m'għandux ikun hemm indħil dirett minn xi partit jew ieħor fil-livell ta' kunsilli lokali għaliex kulħadd irid li l-interess lokali jiġi żviluppat bil-pass tiegħu, ħalli fil-livell lokali ma jkunx hemm id-daqqa li tkun effett ta' xi partit fil-gvern, ikun hemm min ikun hemm fil-gvern.

Dan huwa prinċipju li wieħed irid jissanah.

Mr Speaker, issa ilna numru ta' snin bil-kunsilli lokali u naħseb li kellna iktar minn 150 elezzjoni b'kollox.

Pero' fl-aqwa liġi tal-pajjiż, il-kostituzzjoni, li hija r-ruħ tal-pajjiż, il-konċett ta' gvern lokali ma joħroġx ċar.

Kif inhu indikat tajjeb fil-white paper, għalkemm fil- kostituzzjoni ta' pajjiżna hemm riferenzi għal gvern lokali però fejn jissemma gvern lokali naħseb li lanqas kien jaf għalfejn qed jgħidha min kitibha.

Kulma jingħad huwa li meta nidħlu għall-protezzjoni ta' dar jew proprjetà - jiġifieri żgur ma kellux f'moħħu l-kunsilli lokali - ebda ħaġa li hemm jew li hija magħmula skond l-awtorità, eċċ., li jawtorizza d- dipartiment tal-Gvern ta' Malta jew awtorità ta' gvern lokali ...

Allura hawnhekk, peress li hemm il-kliem "awtorità ta' gvern lokali", wieħed forsi jista' jeħodha li l-leġislatur kien qed jirriferi għal meta xi darba jkollna gvern lokali.

Jien nemmen li l-partiti politiċi għandhom jinkludu b'mod ċar dan il-konċett ta' gvern lokali fl-ogħla liġi tal-pajjiż, li hija l-kostituzzjoni.

Mr Speaker, irridu ngħidu wkoll li kellna kunsilli lokali - u għad għandna - li ma' l-ewwel perijodu ta' prova dawn għamlu - kont se ngħid xi ħaġa li m'hijiex parlamentari - bħal meta tkun għadek żgħir u tkun għadek ma drajtx il-qalziet twil.

Dawn hekk għamlu, jekk mhux iktar ukoll!

(Interruzzjonijiet) Imma sakemm tagħmilha darba għaliex tkun għadek żgħir forsi taqla' waħda fuq kuxxtejk u taħrab baxx baxx, imma fil-verita' kien hemm min baqa' u għadu għaddej.

Jiġifieri dan qabditu gargarella u baqa' għaddej!

Meta konna għadna fil-gvern kont inqajjem każijiet minn dawn, fosthom dwar il-kunsill lokali tal-Mosta fejn, bl-iktar mod irresponsabbli u b'arroganza manifesta, dawn mhux talli nefqu l-flus allokati lilhom - u fil-liġi dwar il-kunsilli lokali hemm stabilit kif għandhom jintnefqu u fuq dan qed nitkellmu f'din ir-riżoluzzjoni - talli għamlu nefqa akbar milli kienu awtorizzati u qabżu wkoll il-proċedura stabilita fil-liġi ta' kif għandha ssir in-nefqa.

U peress li huma nies magħrufin għall-kulur politiku Nazzjonalista, uħud minhom iktar minn ta' faċċata, u għaliex kienu u għadhom igawdu l-maġġoranza politika fil-kunsill lokali, b'xi mod għaddewha lixxa din.

Ma jfissirx li din ġiet aċċettata għaliex tajjeb li dan il-parlament ikun jaf li fejn għandhom x'jaqsmu fondi pubbliċi, bħal fil-każ ta' reat, ir- reat għandu preskrizzjoni.

Per eżempju, meta wieħed ikun seraq, jekk jgħaddu ħames snin jew għaxar snin, skond kemm hu gravi r-reat, jekk ma taqbudx il-pulizija dak il-każ jiġi preskritt.

Imma jien dejjem għidt u nibqa' ngħid li jekk kemm-il darba 'l quddiem jirriżulta li kien hemm abbuż minn fondi pubbliċi, fuqkom taqa' r-responsabbiltà.

Aħna mill-oppożizzjoni llum għandna dover ukoll li naraw li jiġu investigati dawn l-affarijiet u min hu responsabbli jwieġeb għalihom.

Sakemm ikunu saru b'negliġenza mhux grossolana wieħed forsi jgħaddihom, imma kif tista' tiġġustifika dawk il- kaxxi li hemm fi Triq il-Kostituzzjoni?

Illum m'hemmx x'tistudja iktar fiha din il-kwestjoni għax issa rriżulta li huma kompletament skorretti bil- kolliżjonijiet li saru u n-numru ta' nies li weġġgħu hemm.

Ma nafx kif għadha ma saritx kawża tajba kontra l-kunsill lokali tal-Mosta.

(Interruzzjonijiet) Kieku jien lill-ewwel wieħed li jiġi għandi nagħmilhielu.

Ma fiha xejn billi tipprova fil-qorti!

Fl-università kienu jgħallmuna li ċerti kawżi ma tistax tressaqhom, imbagħad tipprova tressaqhom u jirnexxilek u tgħid: Allura dik tgħallimtha ħażin jien?

Qed ngħid dan għaliex hemmhekk intnefqu Lm90,000 u dawn il-flus sempliċement marru down the drain.

Nieħdu l-mod kif qassmu l-parkeġġ fi Triq il-Kungress Ewkaristiku.

Jekk tkun ħiereġ minn side street, bħalma hi Mattew Callus Street u tiġi biex taqsam il-main road - dik li tista' titla' minnha biss u tispiċċa tagħti dahrek lill-knisja tal-Mosta; ma tistax tara s-sbuħija ta' l-isbaħ monument li għandna Malta u wieħed mill-isbaħ fid-dinja - oqgħod attent li ma jkollokx xi vann ipparkjat eżattament mal-kantuniera - għax hekk pinġewlu fejn jipparkja - għax titkisser żgur!

Din hija xi ħaġa żgħira imma qed isiru żbalji regolari.

Jien m'iniex se noqgħod nitkellem fuq il-one-ways.

L-Onor.

Edwin Vassallo kellu sehem f'din id-deċiżjoni tal-one-ways, naturalment mhux waħdu.

Jien nistaqsi: Is-sistema tal-one-ways kif għamiltuha, qed ikollha l-vantaġġi mixtieqa għal kulħadd, għal dawk ir- residenti u għal dawk li nvestew l-eluf kbar ta' liri fil-business tagħhom?

Illum qegħdin ikollhom l-istess riżultati li kellhom qabel ma bdiet din is- sistema tal-one-ways?

Issa għadda żmien biżżejjed.

Sakemm konna għadna fil-bidu wieħed seta' jargumenta u jgħid: Agħtihom ċans sitt xhur!

Imma issa nistgħu nitkellmu għax għaddiet sena, Mr Speaker.

F'wieħed mill-aġġornamenti kont tkellimt fuq il-kwestjoni tal-carpark, xi ħaġa li llum semmieha wkoll l-Onor.

Michael Farrugia.

Jien ma neħdux bis-serjetà dak l-istudju li sar, fejn xi perit li qiegħed f'xi uffiċċju ta' xi ħadd, li hu mħallat ma' xi ħadd - ippermettili issa, Mr Speaker, għax aħna pajjiż żgħir u dawn l-affarijiet trid tgħidhom - meta jippreżenta l-findings tiegħu dawn aktarx li jwassalhom biex kważi jġibhom fejn il- likk ħalli l-kunsill lokali jkun jista' jagħti l-green light.

Jien naf ċert li l-ministru jidħol fid-dettall ta' l-affarijiet u hekk għandu jkun biex l-affarijiet isiru sewwa.

Imma meta f'idejja jkolli rapport li proġett jista' jgħaddi, jien għax għandi noqgħod fuq dak ir-rapport bilfors?

Mela m'għandix nara x'kien qal perit Franċiż li ddisinja l-knisja tal-Mosta, li kulmin jiġi l-Mosta jistgħaġeb bil-mod kif inbniet?

Allura ma narax x'pariri dan kien ta meta l-knisja kienet għadha f'istat ta' pedament u kienu għadhom lanqas telgħu sal-kampnar?

U llum il-bravi li għandna, wħud minnhom cowboys - għax f'kull professjoni għandna min hu cowboy, anke aħna l-avukati, hemm min hu serju ħafna u hemm min hu cowboy - iridu jibqgħu għaddejjin!

Imbagħad x'nagħmlu, noqogħdu nħarsu lejn l- istraġi?

Jien inħoss li dan huwa l-forum fejn għandi ngħid dawn l- affarijiet, iktar u iktar illum li qegħdin nitkellmu proprju fuq riżoluzzjoni biex nagħtu iktar flus lill-kunsilli lokali u għandna lista dwar fejn jistgħu jintnefqu dawn iż-Lm2.5 miljun.

Hawn qegħdin nitkellmu fuq flus kbar, Mr Speaker.

Qed insemmi l-kunsill lokali tal-Mosta però m'għandix għalfejn inkun parrokkjali għax jien għandi fiduċja f'kull kunsill lokali elett f'Malta għaliex lil dawn tellagħhom il-poplu.

L-appell tiegħi huwa biex il- kunsilli jkunu iktar responsabbli u jkunu accountable għal dak li jagħmlu.

Jien għandi fiduċja anke f'nies li m'humiex tal-partit politiku tiegħi.

Dażgur!

Imma hemm min jabbuża u jerġa' jabbuża għax forsi jaħseb li nistgħu nagħtuh il-barka.

Jien min-naħa tiegħi żgur li ma nagħti qatt barka għal dak li twettaq b'mod skorrett u b'ċerta irresponsabbiltà, jekk mhux b'mod ieħor, fil-bankini qishom crossword puzzle li hemm f'Constitution Street il-Mosta.

Jien ma nifhimx f'dik li hija street furniture, kif għandek tagħmel bankina, kif tagħmel ġardin - għax trid tkun espert fihom dawn - imma ma nistax nifhem kif triq, filli miftuħa, f'salt wieħed tiġi lembut!

Allura jekk tmur passiġġata se toqgħod iddur u sserrep?

Kemm hu sabiħ timxi għad-dritt!

Aħna mmorru pajjiżi oħra, min imur għal holiday u min imur għax-xogħol.

Dan l-aħħar kont Ġibiltà fuq xogħol parlamentari u ma rajt l-ebda bankina bħal tagħna.

Aħna l- eċċezzjoni, aħna l-bravi li rridu noħorġu b'diagrams tal-ġenn, li kollha jiswew il-belli liri.

Mr Speaker, l-istess ġara f'Ħ'Attard.

Issa m'iniex se noqgħod inwaħħal fis-sindku u lanqas qed insemmi Ħ'Attard għax forsi għamilhom dan is-sindku u m'għamilhomx ta' qablu għax din ma tagħmilx sens.

Ikun liema lokal ikun, irridu naraw li l-affarijiet isiru b'ċerta serjetà.

Per eżempju, il-kunsilli lokali għandhom dritt jieħdu ċerti deċiżjonijiet li huma ta' interess lokali immedjat, bħal meta ssir riflessjoni fuq ġrajja storika għażiża fil-lokal u jiġi deċiż li triq partikolari tissemma għal nies li għamlu ġid jew ħallew ħajjithom għal-lokal.

Nirriferi għad- deċiżjoni li triq partikolari fil-Mosta - li sal-lum għadha mingħajr isem - tissemma għal Toni Sant u Fidel Camilleri, li kienu vittmi tan-nar, nies li taw ħajjithom u dejjem ħadmu biex ikollna xogħol professjonali fil-festa majestuża ta' Santa Marija ġol-Mosta.

Meta marru fl-uffiċċju tal-prim ministru, kien hemm erbgħa jifhmu ħafna li ma aċċettawx u għadni sal-lum perpless b'din id-deċiżjoni stramba.

Għadha sal-lum bla isem din it-triq.

Sentejn ilu - kienu għadhom ma waslux ir-refuġjati tal-Kosovo u lanqas biss kienu għadhom ħolmu bil-gwerra tal-Kosovo - lin-nies li joqogħdu fi Triq tal-Blata l-Għolja fil-Mosta qalulhom li t-triq tagħhom kienu se jsemmuha Triq ir-Refuġjati.

U dawn bir-raġun ħadu għalihom għaliex m'humiex refuġjati.

(Interruzzjonijiet) Biex ma nsemmix isem ieħor li meta taqilbu tistħi tgħid kif se tiktbu għax kważi tiġi kelma li m'hijiex parlamentari.

Mr Speaker, jien ikolli ħafna kuntatt mal-poplu tal-Mosta u nħoss id- dwejjaq tan-nies.

Il-kwestjoni ta' l-ismijiet tat-toroq m'għandha qatt tkun kwestjoni primarja u ma narax għaliex bilfors irid ikollok il-barka ta' l-uffiċċju tal-prim ministru.

Il-prim ministru u n-nies tiegħu għandhom ħafna iktar xogħol x'jagħmlu u ma naħsibx li għandhom għalfejn joqogħdu jidħlu f'dan id-dettall.

Nemmen li dan il-kumitat ta' l-ismijiet tat-toroq irid jiġi rispettat, imma wieħed irid japprezza wkoll li deċiżjoni tirrispettaha meta tkun tagħmel sens.

Illum fil-qrati tagħna daħal konċett ġdid li deċiżjoni stramba, għalkemm tista' tkun ġusta, trid tispjegaha aħjar u tagħmilha b'lingwaġġ li l-poplu jifhmu.

Huwa ħażin li jkollna lmenti fuq affarijiet żgħar li l-poplu jiddejjaq jarahom u jgħixhom u żgur li dawn l-affarijiet ma nistgħux inħalluhom aktar għaddejjin.

Ħaġa oħra li xtaqt nagħmel aċċenn għaliha hija dwar ir-raħal żgħir u pittoresk tal-Bidnija.

Kif toħroġ mill-Mosta għandek tara l-knisja tal- Bidnija, eżattament faċċata, tħares lejn il-Mosta.

Dan huwa lokal żgħir ta' ftit familji, bi ftit mijiet ta' nies, li tefgħuhom mal-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Dawn kollha jgħidulek li l-posta dejjem ħaduha mill- Mosta; li l-kappella tal-Bidnija dejjem niżel qassis mill-Mosta; li l-festa dejjem ġiet organizzata mill-Mosta; u li kważi l-maġġoranza tal-familji tal- Bidnija kollha mħalltin fi żwieġ ma' nies mill-Mosta.

Huma nies ħawtiela li jaħdmu fil-kamp agrikolu, bħalma jaħdmu numru kbir ta' Mostin.

Imbagħad lil dawn tmur tgħidilhom li m'għadhomx jaqgħu taħt il-kunsill lokali tal- Mosta imma taħt dak ta' San Pawl il-Baħar!

Kieku tagħmel survey żgħir malajr tinduna x'iridu n-nies tal-Bidnija.

Għalhekk inħeġġeġ lill-kunsilli lokali ta' San Pawl il-Baħar - u anke dak tal-Mosta - li jibagħtu questionnaire lill-familji kollha tal-Bidnija ħalli naqtgħuha darba għal dejjem ma' liema kunsill lokali dawn in-nies iridu jmorru.

Qed ngħid dan għaliex meta għandek min iħoss that he does not belong to that particular community, kif tippretendi li r-residenti tal-Bidnija qatt se jħossuhom li jagħmlu parti mill-kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar?

Ċertament li l- atitudni ta' dawn in-nies se tkun negattiva.

Araw daqsxejn kemm ħarġu jivvotaw in-nies tal-Bidnija fl-aħħar elezzjonijiet tal-kunsilli lokali u malajr tindunaw fejn qiegħda l-ġibda naturali tagħhom.

Mr Speaker, nixtieq insemmi wkoll il-kwestjoni tal-premises ta' l-għassa tal-Mosta, fejn diġà għandhom spazju limitat ħafna biex jaħdmu.

Jien nista' ngħid għaliex għamilt żmien twil hemmhekk bħala supretendent tal- pulizija.

Illum il-kunsill lokali tal-Mosta ddeċieda bil-barka ta' xi ħadd - nisperaw li mhux tal-kummissarju tal-pulizija wkoll; għax imbagħad ikolli ngħid li issa anke min qed imexxi l-pulizija ma jafx x'inhu jagħmel - li s- sular ta' fuq - fejn hemm l-uffiċċju tas-supretendent, l-uffiċċju ta' l- ispettur u uffiċċju ieħor li jintuża bħala store - fi ftit ta' żmien ieħor se jkunu parti mill-complex tal-bini tal-kunsill lokali tal-Mosta.

U bħala alternattiva x'se jagħtuhom lill-pulizija?

Xejn, joqogħdu kif jistgħu fil- kuritur jew jagħmlu xi gabuba ta' l-injam fuq it-taraġ għaliex dak hu l- ispazju li fadal!

Imma x'inhi din l-arroganza li xi wħud mill-kunsilli jimxu b'din is-sistema?

U dan fl-interess ta' min, Mr Speaker?

Għax jekk hawn xi ħaġa li għandu jħares kull kunsill lokali, irrispettivament mil- lokal li jkun, hija li jaħdem hand-in-hand mal-pulizija għaliex jista' jsir ħafna xogħol mal-kunsill lokali fil-qasam tal-prevenzjoni.

Per eżempju, kemm-il kunsill lokali wera interess biex jitwaqqfu neighbourhood watches?

Niftakar li kien hemm ftit li wrew interess mill- bidu u komplew - u lil dawn minn hawn nifirħilhom u nawguralhom iktar suċċess - imma l-oħrajn kemm minnhom verament urew interess?

Kif jaf il- ministru, dawn m'għandhomx bżonn fondi speċjali biex jagħmluhom.

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri fil-memorandum mehmuż mar-riżoluzzjoni inti qed tagħti l-flus lill-kunsilli lokali biex jagħmlu xogħlijiet li elenkajthom fi 11-il kategorija imma apparti dan, dawn jistgħu jagħmlu ħafna xogħol ieħor b'koperazzjoni mal-pulizija.

Imma l-pulizija kif tista' tagħmel xogħolha jekk toħdilha l-premises?

Fejn hemm district headquarters tal-pulizija, bħalma huwa dak tal-Mosta, il-post trid tattrezzah iktar u żgur li ma tridx tnaqqaslu mill-ispazju ristrett li diġa' qed jokkupa.

Anzi trid tara li l-ambjent ikun jippermettilhom jaħdmu lil dawn in-nies bl-iktar mod ħieles, fl-interess ta' l-ordni pubbliku, fl- interess tal-prevenzjoni tar-reati, fl-interess ta' l-investigazzjoni tar- reati rrapportati u fl-interess taż-żgħażagħ, billi lil dawn ta' l-aħħar iżżommhom 'il bogħod milli jaqgħu - u jibqgħu jaqgħu - fil-vizzju tad- droga, anke fl-area immedjata ta' madwar l-għassa.

Allura inti, bħala kunsill lokali, qua kunsill lokali tal-Mosta, dan l- interess se tħarsu billi tieħu l-proprjetà li għandhom il-pulizija u dan fuq kollox biex ikollu uffiċċju ikbar is-sindku - u s-segretarju eżekuttiv ukoll ikollu uffiċċju kollu ħġieġ - li fuq naħa jħares fuq il-knisja tal- Mosta, fuq naħa jħares fuq il-bank ta' l-HSBC u fuq naħa jħares faċċata tal- pjazza, fejn hemm il-każini tal-Labour Party u tal-Partit Nazzjonalista.

Dawn huma affarijiet li jrid ikun hemm xi ħadd li jirregolahom għax ma jistax ikun li jkun hemm erba' cowboys - f'kull professjoni ssibhom dawn - li jaqbdu u jiddeċiedu kif jaħsbuha huma.

F'kull deċiżjoni li tittieħed kemm f'dan il-parlament, kemm fil-gvern u kemm f'kunsill lokali l-ewwel ma' wieħed irid jara huwa l-interess pubbliku.

Meta nitkellmu fuq gvern wieħed irid jara l-interess nazzjonali u fil-livell ta' kunsill lokali wieħed irid jara l-interess pubbliku.

Jien ma nista' nara l-ebda interess pubbliku fil-livell lokali li l-premises ta' l-għassa tal-Mosta jiċkienu bejn 15% u 20% ta' l-area attwali.

Mr Speaker, huwa importanti wkoll li l-kunsilli lokali jaħdmu flimkien ma' organizzazzjonijiet volontarji.

Per eżempju, fil-Għargħur hemm ħafna nies li għandhom għal qalbhom id-delizzju ta' l-isparar fuq il-plattini u nista' ngħid li l-għaqda tal-kaċċaturi ħadet interess partikolari li tikkonserva range adegwat biex fil-ħin liberu tagħhom dawn in-nies ikunu jistgħu jeżerċitaw sport li tant sar popolari f'pajjiżna.

Ladarba din hija xi ħaġa pożittiva, kull gvern u kull kunsill lokali għandu jiffaċilitalhom il-ħruġ tal-permessi meta jinqala' l-bżonn.

Mhux sew li meta nkunu fil- gvern aħna joqogħdu jiġu għandi ħalli niġru wara s-supretendent u niġru wara l-kummissarju biex joħorġu l-permess u issa li hemm il-gvern Nazzjonalista tiġri l-istess storja u forsi jsibu lill-Onor.

Louis Deguara jew lil xi ħaddieħor biex joħorġilhom il-permess.

Ladarba l-poplu li jgħix hemmhekk irid xi ħaġa pożittiva għandna ngħinuh jiksibha.

Is-sindku tal- kunsill lokali tal-Għargħur - jiena ma jinteressanix min ikun imma f'dan il- każ huwa sindku Nazzjonalista - minn dejjem ħa interess u ta s-support tiegħu għal shooting range tal-Għargħur.

Dik hi s-serjetà.

Mr Speaker, fil-memorandum mehmuż ma' din ir-riżoluzzjoni li qed niddiskutu, fejn qed nivvotaw is-somma ta' Lm2.5 miljun, jissemmew grounds u affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' sport.

Għalhekk irridu ngħinu lill- kunsilli lokali f'dak li għandu x'jaqsam ma' rikreazzjoni fil-lokal u fl- aspett ta' sport biex dejjem inbiegħdu mill-vizzji ħżiena liż-żgħażagħ - u anke lil dawk miżżewġin friski li jkunu għadhom qegħdin isibu saqajhom - u għallinqas ikollhom sport jew delizzju li jistgħu jeżerċitaw mingħajr xkiel.

Naturalment wieħed irid jara jekk il-mod kif qegħdin jitqassmu dawn iż-Lm2.5 miljun huwiex ġustifikat.

Per eżempju, għar-rigward ta' l-iskema pilota tas-servizz ta' gwardjani lokali fejn qed jiġu allokati Lm100,000 - hawnhekk ukoll qed nitkellmu fuq kunsilli lokali partikolari mhux fuq il- kunsilli kollha - għad irridu naraw kif se tiżviluppa l-kwestjoni meta din tibda taħdem.

Għal dak li għandu x'jaqsam imbagħad ma' l-introduzzjoni tal- customer care system, li huwa importanti li tidħol mhux biss fil-livell ta' kunsilli lokali imma f'kull livell ieħor, il-gvern irid jara li biha jeqred is-sistema burokratika kattiva li dejjem kellna u li għad għandna, almenu fil-livell lokali.

Fatt ieħor li jinkwetani f'din ir-riżoluzzjoni huwa li għad hemm flus li kienu ngħataw minn dan il-fond mill-1994 'il hawn li għal xi raġuni jew oħra għadhom ma ntnefqux.

Jiena naqbel perfettament ma' l-idea li dawn jiġu wżati biex isir resurfacing tat-toroq għaliex il-problema tat-toroq hija waħda gravi.

Imma għadni ma nistax nifhem kif kwalunkwe triq ġdida jew private road ...

(Interruzzjonijiet) Nispera li qegħdin nitkellmu fuq l- istess ħaġa, ċioe' meta għandek triq pubblika, għax inkella hawn se nkomplu nżidu l-problemi.

(Interruzzjonijiet) J'Alla anke t-toroq privati naslu biex xi darba nasfaltawhom ħalli jkollna wiċċ ta' triq li minn kull fejn tgħaddi tkun tista' tgħaddi minn fuqu b'mod liberu.

Il-Ministru Gatt qed jagħmilli sinjal li qegħdin niftehmu u li qegħdin ngħidu l-istess ħaġa.

Imma hawnhekk m'hawnx indikat b'mod ċar li m'aħniex nitkellmu fuq triq miżmuma b'titolu privat, biex ngħiduha kif inhi.

(Interruzzjonijiet) Jiena naf bi triq partikolari li l-gvern asfaltaha u kien hemm litigazzjoni kontinwa dwarha - li saħansitra waslet sal-kamp tal-Qorti Ċivili - għax peress li asfaltaha l-gvern, kien hemm min sostna li allura t-triq ġiet rendered pubblika allavolja din sal-lum għadha ma ġietx esproprjata.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onorevoli, ippermettili ninterromplik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Farrugia jkompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin.

Sur President, kif kont qed ngħid, jekk inħarsu lejn il-fondi li qegħdin nitkellmu fuqhom naraw li għandna l-kategorija li titkellem fuq toroq li jkunu se jingħataw wiċċ ġdid bħala parti mill-programm għat-tiġdid ta' toroq.

Issa għal dan il-għan hemm ivvotati kważi Lm1.5 miljun, li huwa ammont sostanzjali meta tara li l- ammont kollu li hemm fir-riżoluzzjoni huwa ta' Lm2.5 miljun.

Min-naħa l- oħra jkun ħafna aħjar li dawn il-fondi jiġu applikati mhux neċessarjament biss għar-resurfacing, jiġifieri fejn diġa' hemm xi forma ta' surface.

Jista' jkollok każijiet - bħalissa tiġini f'moħħi triq partikolari li qatt ma kellha surface ...

(Interruzzjonijiet) Jekk qiegħda hekk qiegħda tajjeb għaliex, kif qed ngħid - u dwar dan jaqbel miegħi anke l-ministru - ikun hemm triq li qatt ma tkun ingħatat wiċċ u dejjem jinqalgħu l-problemi u inċidenti oħra u allura lill-kunsill ma tridx torbotlu jdejh.

Interessanti, għalkemm fl-istess ħin ta' min jikkritikah, huwa l-fatt ta' kif ġew meqjusin iż-żoni fejn hemm il-ħwienet.

Jien inzertajt ġej mill- Mosta, fejn l-ammont ta' ħwienet u negozji tant kiber - u l-istess jista' jingħad ukoll għan-Naxxar - li l-Mosta llum hija meqjusa bħala lokalita' ewlenija għal business.

Per eżempju, fil-Mosta llum il-ġurnata ssib tixtri kulma jkollok bżonn pero' xorta waħda r-raħal qiegħed imniżżel taħt kategorija (b) għaliex ir-regolamenti ta' l-1990 hekk jgħidu.

Naturalment dan nafu x'jiġri għax bħas-soltu jmur xi public officer bil-file fis-6.00 p.m. għand il-ministru u lill-ministru jgħidlu biex jarah ftit għaliex ikun irid joħroġ xi regolament!

Dan qed ngħidu għaliex jien niftakarhom isiru dawn l-affarijiet.

Jien ċert - dwar dan naħseb li jaqbel miegħi wkoll l-Onor.

Edwin Vassallo - li fil-Mosta għandna wħud mill-aqwa ħwienet li hawn f'Malta u dan qed ngħidu għaliex nafu li hemm 181 ħanut li jħallsu liċenza taħt kategorija (c) - jiġifieri the best - u li minnhom dawn il- gvern idaħħal aktar minn Lm35,000.

Minnfuq ngħidu li peress li l-Mosta huwa kklassifikat taħt dik il-kategorija, allura għal dawk li huma fondi għal ħteġijiet speċjali - li dwarhom qegħdin nitkellmu llum f'din ir- riżoluzzjoni - il-kunsill lokali tal-Mosta jiġi allokat biss 5% jew 15% minflok 30%.

Jiena ngħid li din hija diskriminazzjoni u l-istess jista' jingħad għan-Naxxar u għall-Iklin.

Jekk nieħdu l-Iklin naraw li hemmhekk hemm ħafna ħwienet sbieħ - li lanqas barra minn Malta ma ssib bħalhom - u aħna ninkoraġġixxu lil min għandu ħanut sabiex jinvesti fih u jissupplixxih bl-aqwa affarijiet u jagħmlu ta' ċerta klassi għaliex dawn huma affarijiet li jiġbdu lin-nies u jagħtu pjaċir.

Jiena naf ħafna Maltin li jsiefru mhux neċessarjament biex jixtru imma biex iduru l-ħwienet; għax bħalma hawn min jieħu gost imur jara partita football jew jara xi katidral, hawn min jieħu pjaċir jara l- ħwienet.

Jien naħseb li wasal iż-żmien - naf li din ma taqax taħt il- ministru li qed iressaq din ir-riżoluzzjoni pero' naħseb li l-Onor.

Vassallo jista' jagħti a helping hand f'din il-biċċa xogħol għaliex ovvjament id-dekasteru tiegħu huwa aktar marbut ma' l-aspett kummerċjali - li għal dak li għandu x'jaqsam mar-regolamenti ta' l-1990, inkunu aħna li ngħidu kif għandhom jiġu kkategorizzati z-zoni kummerċjali.

Per eżempju, nistgħu ngħidulhom fejn sar l-akbar investiment f'dawn l-aħħar għaxar snin, fejn għandek l-aktar ħwienet li fihom isir negozju u affarijiet oħra bħal dawn.

Spiċċa dak iż-żmien fejn xi ħadd li jkun bil-qiegħda fuq skrivanija, b'daqqa ta' pinna u meta jidhirlu hu jiddeċiedi on his own li għaliex il- Belt Valletta, tas-Sliema u Victoria Għawdex ...

Illum ninsabu fuq l- għatba tal-millennju l-ġdid u ma nistgħux nibqgħu naħsbu b'dan il-mod ta' żmien il-Kavallieri.

Jien persważ li l-ministru ma jistax jagħmel mod ieħor għaliex huwa marbut bir-regolamenti, allavolja jaf li ma' l-ewwel eżerċizzju se jirriżulta li din is-sistema hija zoppa.

Hemm imbagħad il-kwestjoni tas-surface area.

Il-Mosta llum il-ġurnata kiber ħafna u għadu dejjem jikber - tant li llum il-popolazzjoni tavviċina s-17,000 ruħ, jiġifieri wasalna biex nilħqu lil Ħal Qormi, li 15-il sena ilu kien ħafna akbar mill-Mosta - u għaldaqstant is-surface area per capita qiegħda tiċkien pero', peress li l-Mosta għandu firxa kbira, dan l-aspett għadu ma bediex jinħass sew.

Issa hawnhekk ta' min wieħed jgħid li postijiet li għandhom surface area kbira imma popolazzjoni żgħira xorta waħda għandhom bżonn il-flus biex jirranġaw it-toroq, biex jiġbru r-refuse u biex jagħmlu n-neċessitajiet li hemm imsemmija fil-liġi dwar il-kunsilli lokali.

Jekk, per eżempju, nieħdu l-Għargħur naraw li dan ir-raħal għandu popolazzjoni ta' ftit inqas minn 2,000 ruħ u net surface area ta' ftit aktar minn żewġ kilometri kwadri u se jingħata Lm10,000.

Imbagħad l- Iklin għandu popolazzjoni ta' aktar minn 3,000 ruħ b'area ta' kważi żewġ kilometri kwadri u wkoll se jingħata Lm10,000.

Dawn huma teknikalitajiet li forsi wieħed jgħid li huma tfettiq pero' jien naħseb li meta wieħed jiġi biex jistma kemm għandu jieħu kull kunsill lokali, minbarra l-area tal- lokal, għandu jieħu in konsiderazzjoni wkoll in-numru ta' residenti li jkunu joqogħdu fl-istess lokal.

Xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll dwar is- suġġerimenti li hemm fil-white paper, Sur President, u xtaqt li hawnhekk nagħmel riferenza għall-inkwiet li jinqala' wara kull elezzjoni tal- kunsilli lokali u l-manuvrar li jsir biex jiġu eletti s-sindku u l-viċi sindku.

Nafu, per eżempju, kemm damu biex eleġġew lis-sindku tas-Siġġiewi u lis- sindku tax-Xewkija.

M'huwiex sew li nħallu nies eletti mill-poplu bħala kunsilliera li bl-influwenza tagħhom u ta' xi deputati minn din il-Kamra jkollhom interess - jiena, qua Anġlu Farrugia, kemm jista' jkun inżomm 'il bogħod pero' naf li hemm min minna li juri interess - li jiġi elett it- tali u mhux l-ieħor, allavolja jkunu jappartjenu għall-istess partit.

Dawn huma affarijiet li rajnihom isiru kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex.

Dan il- manuvrar m'huwiex sew u m'huwiex ġust, anke għall-istess kunsilliera li jiġu eletti - għaliex il-maġġoranza tagħhom kollha huma nies dedikati u responsabbli u għandhom għal qalbhom l-interess u l-amor proprju tal- kunsill lokali - imma dawn jinqabdu f'dan l-ambjent għaliex dan bħal meta jkun hemm xi ħadd li jkun qed ipejjep f'kamra, imbagħad jibda jpejjep ieħor, imbagħad ieħor u tispiċċa tagħmel bħalhom, allavolja ma jkollokx sigarett f'ħalqek!

Xi trid tagħmel, you join them, sakemm ma tagħmilx xi waħda minn tiegħek, imma imbagħad tkun the odd one out u ħadd ma jrid joħroġ ta' hero biex ikun the odd one out!

Jien nitkellem ma' ħafna kunsilliera mhux ma' dawk tal-Mosta, tan-Naxxar, ta' l-Iklin u tal-Għargħur biss imma ma' ħafna oħrajn għaliex immur f'ħafna postijiet meta jkolli ċ- ċans u kollha jgħiduli: Xi tridni nagħmel!

Niksirha ma' dak, jekk ġie kważi jheddidni!

U hekk ġara.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li wieħed jara jekk huwiex fl-aħjar interess nazzjonali u lokali li s-sindku jibda jiġi elett mill-poplu direttament.

Issemmew diversi pajjiżi Ewropej, bħal per eżempju Ġibilta', fejn is- sindku jiġi magħżul minn fost il-membri tal-parlament, ħaġa li għal pajjiżna hija stramba.

Inzerta imbagħad - hawnhekk tara kemm wieħed irid joqgħod attent meta jagħmel l-emendi għal-liġi għaliex jistgħu jinħolqu ħafna anomaliji - li għall-ewwel darba ma nafx f'kemm-il sena kellhom speaker li ma kienx elett, lil dan l-istess speaker għamluh mayor għaliex ma setgħux jiftehmu u allura dan spiċċa imħallef - għaliex għalkemm irtirat, imħallef jibqa' dejjem imħallef - speaker u mayor.

Jiena biex niċċajta għedtlu: Taf x'jonqsok?

Li xi darba tirranġa ma' l-Isqof Caruana jisilfek ftit il-mitra ħalli tkun ipprovajthom kollha!

X'irrid ngħid, Mr Speaker?

Irrid ngħid li aħna rridu nkunu iktar responsabbli u ż-żewġ partiti għandna naraw huwiex fl-interess ta' kulħadd li s-sindku jiġi elett mill- poplu jew le.

Għaliex jista' jkollok persuna li tappartjeni lill-partit politiku l-ieħor imma li fil-funzjoni tagħha ta' sindku jkollha d-dinjita' li ġġorr dik ir-responsabbilta` u tkun rispettata minn kulħadd.

M'huwiex sewwa li jkollok sindku li jiġi elett minn erba' kunsilliera għax ikun irranġa magħhom u mbagħad titwikka bih għal tliet snin għaliex ħlief ċuċati ma jagħmilx!

Jiena naħseb li hija xi ħaġa pożittiva li fejn għandek sindku Nazzjonalist ikollok viċi sindku Laburist għaliex b'hekk inżommu l-bilanċ.

Aħna jidhrilna li fejn jidħlu l-kunsilli lokali m'għandux ikun hemm indħil tal-partiti imma għandu jkun hemm elezzjoni ħielsa.

Anke l-kolleġġjati tal- kunsilliera Nazzjonalisti m'għandniex x'nambuhom imma l-importanti huwa li jkunu nies serji u jagħtu kontribut tagħhom, kemm jekk joħorġu mal-Partit Laburista kif ukoll jekk joħorġu mal-Partit Nazzjonalista.

Mr Speaker, il-verita` hi li l-interess tagħna lkoll f'dan il-parlament għandu jkun li noħorġu bl-aħjar riżultati fl-interess tal-kunsilli lokali.

F'dan is-sens naħseb li l-Imtarfa u Fleur de Lys, li llum laħqu ċerta popolazzjoni - u fejn hemm anke ċertu business - għandu jkollhom kunsill lokali, bħalma għandu r-raħal ta' l-Għasri li għandu popolazzjoni ta' 260.

Naqbel li dan ir-raħal għandu jibqa' jissejjaħ Fleur de Lys Birkirkara, la qiegħed ma' Birkirkara.

Hemm ħafna iżjed x'wieħed jiddiskuti pero' ma nixtieqx nieħu iktar ħin.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, fil-ftit ħin li fadal minn din is-seduta nixtieq nagħmel ftit punti ġenerali u mbagħad nidħol f'iktar dettal fis-seduta li jmiss meta nkomplu niddiskutu din ir-riżoluzzjoni u l- memorandum ta' kif qed jiġu allokati dawn il-fondi speċjali.

Xtaqt nibda b'dik li hija allokazzjoni ta' fondi according to the surface area.

Jiena naħseb li jekk norbtu dawn il-fondi biss mas-surface area ma nkunux qegħdin inkunu reali fil-mod ta' kif għandna nħarsu lejn il-ħidmiet li jridu jwettqu l-kunsilli lokali.

X'qed nipprova ngħid?

Ċerti areas f'Malta u f'Għawdex huma differenti minn areas oħrajn peress li għandna areas li għandhom ċertu tip ta' ambjent u għandna areas li għandhom ambjent depressed, forsi minħabba li qegħdin f'area industrijalizzata, bħal Ħal Qormi u l-Kottonera.

Żgur ukoll li l-fondi marbutin mas-surface area m'humiex se jkunu adegwati biex wieħed ikun jsita' jagħmel ċertu embellishment u titjib li hemm bżonn isir.

Inħoss li anke dawk li huma flus ivvotati għar-resurfacing u manutenzjoni ta' toroq iridu jkunu marbutin ma' kriterji oħra u mhux biss ma' dawk stipulati.

Jekk għandek lokalita` li qiegħda f'wied, per eżempju, żgur li t-toroq ta' dik il- lokalita' jkunu jenħtieġu manutenzjoni aktar ta' spiss minn toroq f'lokalita` fejn ma jgħaddix dak il-volum ta' ilma.

Mr Speaker, ħaġa oħra li ddiżappuntatni f'dawn l-allokazzjonijiet li għandna quddiemna hija l-ammont ta' flus li ġew ivvotati għal dawk li huma faċiltaijiet sportivi.

Inħossni ddiżappuntata għaliex għal areas bħal Ħal Qormi u l-Kottonera - qed nerġa' nsemmi dawn l-areas għax huma l-aktar li naf - m'hemm l-ebda allokazzjoni rigward sports facilities.

U ninkwieta aktar u aktar meta nafu li ċerti faċilitajiet fil-Kottonera se jitnaqqsu mhux jiżdiedu bil-proġett tal-Kottonera.

Jiġuni f'rasi mill-ewwel id- dilettanti tal-waterpolo ġewwa l-Isla.

Fejn se jagħmlu t-training tagħhom dawn?

U fejn se jorbtu d-dgħajjes tagħhom jekk hemm 'il fuq minn 200 dilettant u ġew allokati biss 150 post alternattiv fejn jorbtu d-dgħajjes?

Dan ifisser li hemm madwar 50 ruħ li m'humiex se jsibu fejn jorbtu d- dgħajsa.

Jiena ma nafx din hijiex se tkun fuq bażi ta' first come first served imma tkun xi tkun is-sistema li tiġi adottata, żgur li m'hijiex sistema ġusta, aktar u aktar għal dawk li jixtiequ jiżviluppaw dan id- delizzju fil-futur.

Ħalli ngħid issa għaliex m'iniex kuntenta fir-rigward ta' Ħal Qormi għal dawk li huma sports facilities.

Illum Ħal Qormi tant kiber li tista' tgħid li għandek numru ta' komunitajiet differenti li jgħixu taħt l-isem tar-raħal ta' Ħal Qormi.

Pero' hemm komunitajiet li għad għandhom ħafna tfal żgħar u żgħażagħ li m'għandhomx spazju adegwat fejn joħorġu jilagħbu ftit ballun.

Jekk nieħdu l-area tal-Ħandaq, dik li llum insibuha bħala l-area ta' wara "Shopwise", hemmhekk hemm komunita` kbira li għadha qed tiżviluppa imma t-tfal li jgħixu f'dik l-area jkollhom jimxu 'l fuq minn mil biex imorru lejn l-eqreb playing field, li hija dik ta' ħdejn l-iskola primarja ta' San Ġorġ.

Jekk nieħdu mbagħad l-area tan-naħa tal-Blat 1 u tal-Blat 2, żewġ areas imbiegħda minn xulxin u mbiegħda miċ-ċentru tar-raħal, dawn ukoll għandhom nuqqas ta' faċilitajiet sportivi.

L-istess nistgħu ngħidu għall-area ta' Farsina u l-area ta' wara l-fabbrika tal-Canada Dry - li tagħmel ma' Santa Venera - għaliex it-tfal ta' din l-area biex jitbandlu jridu jaqsmu n-naħa ta' Fleur de Lys.

Hawnhekk nixtieq nagħmel kumment ieħor.

Inutli li nitkexkxu kull darba li jkollna xi traġedja, kif sfortunatament reġa' seħħ jumejn ilu.

Jekk m'aħniex se nsibu alternattivi fejn it-tfal u ż-żgħażagħ iqattgħu l-ħin ħieles tagħhom, bilfors li t-tfal se jfittxu affarijiet li jneħħulhom ċertu tip ta' frustrament.

It-tfal u ż- żgħażagħ diġa' huma mgħobbijin iżżejjed b'sistema edukattiva li tippressahom b'mod li kważi tagħmilhom unhappy, aħseb u ara meta ma nkunux qegħdin nipprovdulhom fafċilitajiet fejn jistgħu jqattgħu l-ħin ħieles tagħhom b'mod li jkun safe.

Għalhekk jiena naħseb li aħjar nimmiraw għal faċilitajiet sportivi modesti milli nimmiraw għal faċilitajiet sportivi li jkunu kbar ħafna u li jkunu jinvolvu finanzi kbar meta llum kulħadd f'din il-Kamra qed jammetti li għandna problema finanzjarja f'dan il-pajjiż.

Sa ftit tax-xhur ilu konna nisimgħu n-naħa tal-gvern tgħid li l-problema finanzjarja tal-pajjiż hija ħrafa ta' Alfred Sant, imma issa anke n-naħa l- oħra ta' din il-Kamra rat id-dawl u bdiet tgħid il-verita`.

Mela jekk ilkoll kemm aħna qegħdin nammettu li għandna sitwazzjoni finanzjarja xejn sabiħa, allura rridu mmorru fuq binarji differenti u nħarsu lejn faċilitajiet sportivi iktar modesti u mhux inħarsu lejn kumplessi kbar li jixorbulna l-ftit riżorsi finanzjarji li għandna.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Coleiro.

Sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis 17 ta' Ġunju fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' sfiduċja fl-iSpeaker u fid-Deputy Speaker tal-Kamra tad- Deputati.

Mr Speaker, naħseb li aħjar nirreġistra fil-Kamra l-ftehim li ntlaħaq fil- Kumitat tax-Xogħol tal-Kamra fl-aħħar laqgħa li nżammet, ċioe' li s-seduta ta' għada tkun esklussivament dedikata għal din il-mozzjoni - jiġifieri ma jsirx xogħol ieħor ħlief din il-mozzjoni - li f'għeluq id-dibattitu massimu, jiġifieri sal-ħin tad-9.00 p.m, jittieħed il-vot u mbagħad jittieħed nofs siegħa aġġornament bħas-soltu.

Jekk għal xi raġuni jew oħra d-dibattitu jispiċċa qabel il-ħin, allura jittressaq l-aġġornament immedjatament wara li titqiegħed il-mistoqsija u tittieħed id-division, jekk ikun il-każ, u l-Kamra tiġi aġġornata nofs siegħa wara li tkun tressaq l-aġġornamnent.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, il-ġimgħa l-oħra konna mistednin għat- 30th British Islands and Mediterranean Regional Conference li nżammet f'Ġibilta` u li għaliha attendew delegati miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Irrid nirreġistra li kien hemm parteċipazzjoni tajba ħafna, kemm min-naħa tal- gvern permezz ta' l-Onor.

Jason Azzopardi u l-Onor.

Michael Frendo, kif ukoll min-naħa tagħna, permezz ta' sieħbi l-Onor.

Chris Cardona u tiegħi.

Din il-konferenza indirizzat suġġetti interessanti ħafna, speċjalment fejn jidħlu l-pajjiżi ż-żgħar.

Fil-fatt l-ikbar pajjiż li pparteċipa f'din il- konferenza kien Ċipru, li relattivament huwa ftit ikbar minn Malta, għalkemm jien nemmen li ekonomikament nikkomparaw tajjeb ma' dan il-pajjiż.

Mr Speaker, meta wieħed jattendi dawn il-konferenzi jirrealizza iktar li kollox fih il-vantaġġi u l-iżvantaġġi tiegħu u l-istess nistgħu ngħidu għar- rigward tal-pajjiżi ż-żgħar.

Biżżejjed inħarsu lejn Ġibilta` u lejn pajjiżi oħra li huma ddominati mill-Ingilterra imma li għandhom ċerta indipendenza, bħal Guernsey, Jersey, l-Isle of Wight u l-Isle of Man.

Fil- fatt peress li fl-1973 l-Ingilterra ddeċidiet li ssir membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea għal raġunijiet ekonomiċi, illum dawn il-pajjiżi ż-żgħar qed iħabbtu wiċċhom ma' ħafna problemi, prinċipalment għaliex l-eżistenza tagħhom tiddependi minn ekonomija li hija bbażata minn investiment finanzjarju.

Fil-fatt waqt din il-konferenza ssemma ħafna l-Edwards report, li huwa rapport dettaljat ħafna maħruġ mill-pubblikazzjoni tar- Reġina ta' l-Ingilterra u li jindika x'revoluzzjoni hemm bżonn issir fil- qasam finanzjarju, speċjalment għal dak li għandu x'jaqsam ma' offshore u onshore investment u ma' insurance bankarja.

Mr Speaker, illum il-pajjiżi ż-żgħar li għadhom taħt amministrazzjoni Ingliża qed jappellaw lill-Ingilterra biex toqgħod attenta qabel ma tieħu ċerti deċiżjonijiet għax fl-1973 huma qatt ma mmaġinaw li se jispiċċaw f'sitwazzjoni fejn ikollhom ibigħu saħansitra l-munita tagħhom.

Għalhekk waqt din il-konferenza jien ħadt l-okkażjoni biex ngħidilhom li aħna ddispjaċuti ħafna għal dak li ġralhom u li aħna ninsabu f'sitwazzjoni aħjar minn tagħhom għaliex wara li fis-Sette Giugno ta' l-1919, jiġifieri 80 sena ilu, sparaw fuqna l-Ingliżi, u wara li fl-1921 ingħatajna s-self- government, fl-1964 ħadna l-indipendenza sakemm finalment dejjaqna kulħadd u għamilna lil pajjiżna repubblika biex b'hekk sirna pajjiż ħieles.

Mr Speaker, fl-ispeech li għamel fl-okkażjoni tal-ftuħ ta' din il- konferenza, il-prim ministru ta' Ġibilta', Peter Caruana, bagħat messaġġ dirett lill-Ingilterra fejn appellalha sabiex toqgħod attenta li ċerti direttivi li qed jiġu kkontemplati minn Brussels ma jiġux mgħoddija lill- pajjiżi ż-żgħar li qegħdin taħt id-dominju Ingliż għaliex jekk ċerti direttivi joħorġu d-demm, l-ewwel li se jiżvinaw huma l-pajjiżi ż-żgħar.

Għalhekk jien inkwetajt ħafna meta hekk kif irritornajt lejn Malta u mal- posta sibt the international magazine tal-Financial Times, jien u nqalleb qrajt li għad irridu naraw x'se jiġri minn dak l-investiment li kien qed isir fil-Mid-Med Bank u li kien qabad tajjeb ħafna anke ma' l-expatriates.

Meta waqt il-konferenza smajt dak il-krib kollu mill-pajjiżi ż-żgħar, stajt aktar nirrealizza x'inhuma l-problemi li qed iħabbtu wiċċhom magħhom.

Ħalli nikkwota silta minn artiklu intitolat "Midland Bank buys Mid-Med in Malta", li deher f'dan il-magazine li qed insemmi:

"Mr Porter says: It is too early to say whether or not Midland's own branch and Mid-Med's 60 plus branches would continue to be run separately and, even then, whether the purchase would affect Mid-Med's expatriate customers."

Dan hu li qal dan il-magazine rigward il-magħmudija ta' l-HSBC f'pajjiżna.

Sakemm dawk il-pajjiżi ż-żgħar li għadhom kolonja Ingliża ma kellhomx isegwu d-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea kienu mexjin tajjeb, imma issa qed isibu diversi problemi għaliex big daddy qed ikun magħfus minn Brussels.

Meta naraw dawn l-affarijiet aħna, bħala pajjiż, iktar irridu noqogħdu attenti qabel ma nieħdu ċerti deċiżjonijiet u żgur li m'huwiex għaqal illi llum, ftit xhur wara li l-gvern Nazzjonalista rebaħ l-elezzjoni, qed jerġa` jiġbed lil pajjiżna fid-direzzjoni tal-kamp kolonjali.

Jien ma nafx kemm iċ-chairman li ħatar il-bord ta' l-HSBC qed jieħu pjaċir jgħid li hu ċ- chairman u lanqas naf kemm huwa ċert li se jibqa' hu chairman, pero` dawn huma affarijiet li wieħed jiskoprihom iktar ma jgħaddi ż-żmien.

Mr Speaker, meta kont Ġibilta` stajt ninnota li pajjiżna jista' jieħu diversi ideat minn dan il-pajjiż u jibda jattwahom.

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li osservajt kienet li f'Ġibilta` ma jeżistux areas li fihom jintefa` r-refuse, bħalma aħna għandna ġewwa l-Magħtab.

Meta staqsejthom x'jagħmlu bir-refuse, qaluli li kull ġurnata jew tnejn jipproċessawh b'tali mod li partijiet minnu jkun jista' jintuża bħala fuel biex bih iħaddmu l-power station u inġenji oħra, filwaqt li l-bqija tal- materjal jiddepożitawh flimkien ma' minerali oħra biex jagħmlu land reclamation.

Ta' min jgħid li permezz ta' dan il-proġett Ġibilta' diġa` rreklamat madwar 12% tal-footprint kollha tagħha.

Fil-fatt parti mill- airport ta' Ġibilta` jinsab ġol-baħar u ttellgħu saħansitra apartment blocks minn dak li qabel kien baħar.

Jista' jkun li hemm il-lok fejn dan il-parlament iwaqqaf kumitat li xogħlu jkun illi jara xi proġetti jkun hemm bżonn isiru fil-pajjiż, anke jekk dawn ma jsirux immedjatament.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi naċċenna għar- riżultati diżgustanti li kellna fil-każ tal-promozzjonijiet minn pulizija għal surġent, liema riżultati jinsabu mwaħħlin mal-boards tad-depot tal- pulizija u ta' l-examination branch.

Fil-fatt il-maġġoranza l-kbira ta' dawk li m'għaddewx huma Laburisti.

Jien wieħed minn dawk li nemmen li l- korp tal-pulizija għandu dejjem jinżamm 'il bogħod mill-politika u għalhekk ma nistax nifhem kif ikun hemm min jasal biex iwaħħal lil xi ħadd għas- sempliċi raġuni li huwa Laburist.

Ċertament dan ma jawgurax tajjeb għal pajjiżna, iktar u iktar meta ngħidu li rridu naraw illi l-affarijiet isiru bl-iktar mod serju u trasparenti.

Wara kollox jekk fil-korp tal-pulizija hemm xi ħadd avventuruż, jew inkella hemm xi politiku li jixtieq jgħin lil ċerti nies li m'humiex kapaċi biex jiġu promossi, dak li se jbati huwa l-pajjiż.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi nixtieq inwieġeb għall-kritika li għamel il-ministru għall-agrikoltura u sajd din il-ġimgħa, kif ukoll għal ċerti battibekki oħra li saru.

L-ewwelnett irrid ngħid li fid-diskors tiegħu l-ministru talabni nispjega kif wasalt għal ċerti figuri sabiex nistabilixxi l-prezz li kellu jingħata lill-bdiewa li jesportaw il-patata bikrija u, jekk għandi l-permess, Mr Speaker, nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra żewġ irċevuti ta' żewġ supermarkets Olandiżi li jikkonfermaw illi fis-7 u fis-26 ta' Mejju l-prezz tal-patata bikrija esportata minn Malta lejn l-Olanda kienet ta' 4.99 Dutch guilder għal kull żewġ kilos.

MR SPEAKER: Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nistgħu ngħidu li l-patata bikrija kienet qed tinbiegħ bi prezz medju ta' Lm38-il qantar, jiġifieri jekk wieħed jeskludi spejjeż ta' madwar Lm8, nistgħu ngħidu li din tiġi tiswa madwar Lm30 kull qantar.

Ta' min jgħid ukoll illi minħabba li l-ministru m'għamilx negozjati tajba meta ġie biex jinnegozja l-esportazzjoni tal-patata bikrija tal-varjeta` sante`, il-bdiewa ċċaħħdu milli jġibu l-prezz li kien ħaqqhom minkejja li normalment prodott bikri jġib iktar flus.

Il-bdiewa kollha jafu li l-kuntratt li ħalla warajh il-gvern preċedenti mhux talli kien jorbot lill-esportatur li jesporta 6,000 tunnellata patata minflok 5,000 tunnellata, imma talli l-bdiewa kienu assigurati li jġibu kważi Lm18-il qantar għall-ewwel 3,000 tunnellata esportata.

Ovvjament imbagħad minn dan il-prezz kienu jkunu jridu jitnaqqsu l-ispejjeż tat-trasport, imma l- esportaturi kienu ggarantiti li jieħdu wkoll id-differenza fil-prezz, xi ħaġa li setgħet iggwidat lill-ministru biex ma jinnegozjax l-esportazzjoni tal-patata sante` bi prezz finali u jċaħħad lill-bdiewa milli jġibu prezz ogħla.

Mr Speaker, f'okkażjonijiet oħra l-Ministru Ninu Zammit ikkritikani u qal li jien ma kontx korrett meta għidt illi bejn Jannar u Marzu ta' din is- sena l-bdiewa tilfu medja ta' Lm280,000 meta pparagunati mas-sena l-oħra.

Fil-fatt jekk hawn permess, nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' news release li ħarġet mid-dipartiment ta' l-informazzjoni fis-16 ta' April, 1999.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-Onor.

Membri ta' din il-Kamra jafu x'tip ta' kritika issir f'dan il-parlament għaliex għalkemm l-oppożizzjoni Laburista spiss issib lil min jipprova jżebilħilha l-konsistenza u d-doveri tagħha konformament mal-ġurament li ħadet, qatt ma tiżvija u qatt ma tgħid affarijiet li m'humiex minnhom, la f'din il-Kamra u lanqas barra minn din il-Kamra.

Fid-diskors li għamel il-ministru qal ukoll li llum ix-xogħol sejjer tajjeb minkejja li meta wiret dan il-qasam hu ħafna affarijiet kienu sejrin ħażin.

Hawnhekk jien nixtieq nikkoreġi lill-ministru u ngħidlu li l- verita` hi li huwa qed jibqa` frisk bħal ħassa quddiem ċerti realtajiet u m'huwiex qed jagħmel analisi serja tal-qasam li huwa responsabbli minnu.

Per eżempju, mit-tweġibiet parlamentari li ta hu stess jirriżulta li jekk wieħed jipparaguna kif mar il-bejgħ tal-kaboċċi u l-pastard minn Jannar sa Mejju ta' din is-sena ma' kif mar minn Jannar sa Mejju tas-sena li għaddiet, isib li s-sena li għaddiet il-bdiewa Maltin u Għawdxin daħħlu Lm133,000 iktar minn dawn il-prodotti.

Wieħed irid isemmi wkoll illi filwaqt li s-sena l-oħra s-sajjieda kienu jġibu Lm1.60 għal kull kilo tonn, illum għal kull kilo tonn qegħdin iġibu biss Lm1.40.

Allura meta wieħed iħabbat wiċċu ma' dawn ir-realtajiet, mhux bilfors ikollu jikkritikahom u jiġbed l-attenzjoni tal-ministru fuqhom?

L-importanti huwa li mbagħad il- ministru jassumi r-responsabbilta` tiegħu u mhux joqgħod jgħawweġ il-fatti.

Bħalissa qed niftakar kemm kont ġejt ikkritikat meta kont ministru, kemm mill-Onor.

Ninu Zammit kif ukoll mill-ġurnali Nazzjonalisti, minħabba li fil-jum dinji ta' l-ikel kont tajt ġieh lis-Sur Edwin Bartolo, li fl- opinjoni tiegħi huwa wieħed mill-protagonisti ta' l-industrija lokali tal- majjal.

Madanakollu sal-lum il-ministru preżenti baqa' jaħdem ma' dan il- bniedem, jiġifieri fi kliem ieħor kellu jibla' dik il-kritika u dik il- ħdura kollha li kellu fil-konfront tiegħu.

Mr Speaker, għalhekk jien nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex nappella lil kull membru ta' dan il- Kamra biex jagħmel evalwazzjoni serja u jiftakar li aħna lkoll ħadna l- ġurament illi rridu nkunu serji u dinjitużi bil-fatti u mhux bil-paroli biss.

Per eżempju, huwa fatt innegabbli li filwaqt li qabel il-prezz taċ-ċanga tal-beef intervention scheme kien ta' 78c il-kilo, illum iċ-ċanga m'hijiex qed tinbiegħ imma qed tinħażen fil-biċċerija a spejjeż tal-poplu Malti u Għawdxi.

U dan għaliex?

Għax il-ministru preżenti aċċetta li jneħħi l- levy ta' protezzjoni fuq l-importazzjoni ta' ċanga friska pproċessata, bil- konsegwenza li tefa' fi żvantaġġ lir-raħħal u lill-proċessur lokali.

Naħseb li m'hemmx għalfejn ngħid illi l-federazzjoni ta' l-industrija ddikjarat kategorikament li ma taqbilx ma' dawn id-deċiżjonijiet tal- ministru.

Fil-fatt l-istess ħaġa ġara meta ġiet eżentata l-protezzjoni minn fuq tiġieġ proċessat.

Hawnhekk jien irrid nerġa` nagħmilha ċara - u mhux billi l-ministru joqgħod iqabbad lis-segretarju tiegħu biex jirrispondi f'ġurnali lokali - li d-deċiżjoni tal-ministru ma kenitx konformi mal-liġi għax il-liġi tgħid illi dak li jiġi pproċessat u mkabbar lokalment għandu jkollu l-protezzjoni u għalhekk il-ministru kien qed jikser l-għanijiet u l-obbligi tal-liġi meta għoġbu jaġevola importatur partikolari biex jeżentah mid-dazju.

Mr Speaker, ma nistax nagħlaq id-diskors tiegħi mingħajr ma naċċenna għan- nuqqas ta' dekor li qed juri l-ministru meta qed jakkużani li tajt sussidju ta' Lm13,000 lill-bdiewa li esportaw il-ħxejjex lejn il-Ingilterra.

L- ewwelnett irrid nikkonferma li dan is-sussidju ngħata għax billi dawn il- bdiewa ma kenux ikabbru l-prodott tagħhom fis-serer imma kienu jkabbruh fuq l-uċuh tar-raba', u billi l-klima kienet kiesħa ħafna, il-prodott ma laħaqx wasal fiż-żmien li kien miftiehem fil-kuntratt u għalhekk il-bdiewa kellhom jitilfu l-esportazzjoni.

Jien lill-ministru ngħidlu li l-kritika mhux lili qed jagħmilha għax jien la kabbart u lanqas esportajt ħxejjex imma qed jagħmilha lil dawk il-bdiewa li ngħataw is-sussidju biex b'hekk setgħu jiġu megħjuna fl-iżvilupp ta' l-esportazzjoni.

Ikun aħjar jekk il-ministru jammetti li kien huwa li naqas milli jiltaqa' ma' dawn il-bdiewa, jgħidilhom għaliex marru ħażin, ifehemhom x'iridu jagħmlu tajjeb u jissussidjahom ħalli jkunu jistgħu jfittxu s-swieq ta' l-esportazzjoni li kien beda l-gvern Laburista preċedenti.

Mr Speaker, nixtieq nagħmel l-aħħar punt billi nirriferi għal dak li qal il-ministru dwar l-esportazzjoni tal-basal, partikolarment meta rrimarka li l-Ewropej ma jogħġobhomx il-basal ta' Malta.

Jekk irid, jien nista' nlaqqgħu ma' min ħa iktar minn 50 tunnellata basal waqt li kont ministru jien fl-1997.

Fil-fatt li ġara kien li fl-1998 il-maltemp li għamel qered kwantita' ta' basal, tant li kellna nimportaw minn barra.

Il-verita` hi li minkejja li kien qed jara dan kollu, il-ministru iktar kien moħħu biex jirranġa l-uffiċini, biex jixtri l-karozza u biex jaħtar supervisors fid- dipartimenti li huwa responsabbli minnhom milli biex iwettaq id-dmir sagrosant li għandu li jsostni l-biedja.

Jien għandi l-unur ngħid li sakemm domt ministru qatt ma nfaqt eluf ta' liri biex nirranġa l-uffiċju tiegħi jew tas-segretarji tiegħi imma nfaqt il-vot kollu li kien hemm allokat biex nara lill-bdiewa jimxu 'l quddiem u jakkwistaw dak li dan il- gvern ma jemminx li għandhom jakkwistaw, jiġifieri dħul ġust għall-ħidma tagħhom.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 17 ta' Ġunju fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TOROQ - TISWIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk saritx kondizzjoni mad- dipartiment u entitajiet kollha konċernati rigward is-servizzi fix-xogħol li qed isir f'dawn it-toroq: Triq San Pawl, Triq Paradise u Triq San Ġorġ f'San Pawl il-Baħar biex it-toroq ma jerġgħux jinqalgħu wara ftit taż- żmien?

Jista' l-Ministru jgħid ma' liema dipartimenti, sezzjonijiet jew entitajiet saret il-kondizzjoni?

Kemm saru laqgħat u meta saru?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li saru diversi laqgħat bejn il- kunsill lokali, l-Enemalta, il-Water Services Corporation, id-Dipartiment tad-Drenaġġ, il-Melita Cable, L-Awtorita` tat-Trasport, Maltacom u d- Dipartiment tat-Toroq rigward is-servizzi u x-xogħol li kellu jsir f`dawn it-toroq.

Minbarra l-laqgħat formali saru wkoll diversi laqgħat waqt li kien għaddej ix-xogħol fuq il-post.

Id-diversi rappreżentanti, għalkemm qatt ma kitbu formalment, kienu mitluba jassiguraw li x-xogħol meħtieġ isir f`salt.

Kien għalhekk li finalment sar ix-xogħol minn diversi entitajiet f`salt.

Hu mistenni li l-ebda organizzazzjoni ma jkollha ħtieġa li taqla` l-istess toroq matul is-snin li ġejjin.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ SAN PAWL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li tissolva l-problema ta' l-ilma tax-xita quddiem il-bank tal-Mid-Med fi Triq San Pawl, f'San Pawl il-Baħar biex l-ilma tax-xita li jinżel minn Triq San Ġorġ ma jmurx ġod-djar iżda jiġi mmexxi lejn Triq il-Parroċċa mingħajr inkonvenjent għar-residenti u qabel ma jsir il-wiċċ finali tat-tarmak?

Japprezza li soluzzjoni hija urġenti għax il-problema aktar se tisserja bix-xogħol li sar ftit ilu fl- inħawi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant kien inkluż bhala parti mix-xogħol finali li jrid isir fl- inħawi.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien sewa biex id- Dipartiment tat-Toroq jiċċaqlaq minn Beltissebħ għal post fi Triq il-Kanun f'Santa Venera ftit snin ilu?

Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa stmat li se jiswa issa ċ-ċaqliq biex minn hawn u ftit ieħor id-Dipartiment tat- Toroq se jmur minn Beltissebħ għall-bini f'San Maison ftit 'il bogħod?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment ma għandux l- informazzjoni dwar l-ispiża nvoluta, la biex id-Dipartiment tat-Toroq mar Santa Venera qabel l-1996 u lanqas biex ġarr minn Santa Venera għal Beltissebħ wara l-1996.

Dwar l-aħħar parti tad-domanda l-informazzjoni tkun tista` tingħata aktar 'il quddiem.

PA - LUKANDA COSTA DEL SOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Meta l-Costa del Sol inbniet fl-Għadira tal-Mellieħa kellha l-permessi meħtieġa mill-PAPB?

Meta ħarġu dawn il-permessi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li minn riċerka li saret fir-rekords fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar, irriżulta illi fit-3 ta' Mejju, 1974 kienet saret applikazzjoni, Ref.

PB 2169/1340/74, biex jinbena beach establishment u li sussegwentement inħareġ permess għaliha fit-3 ta' Lulju, 1974.

Ninsab informat ukoll illi fis-26 ta' Marzu, 1979, saret applikazzjoni oħra fuq l-istess riferenza biex jinbena restaurant u li l-permess inħareġ fl-4 ta' Diċembru, 1979.

Peress li l-file oriġinali ma kienx instab, ta min jinnota li din l- informazzjoni hija mehuda minn Fore File F/F 1340/74 li n fetaħ wara li saret applikazzjoni ta' Tiġdid (to erect a restaurant) fl-24 ta' Settembru, 1984.

Minn dan il-file m'hemm l-ebda indikazzjoni jekk il-Costa del Sol inbnietx qabel jew wara l-ħruġ ta' l-ewwel permess imsemmi.

KUNSILL TA' L-EWROPA - OKKAŻJONI TAL-50 SENA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus fl-okkażjoni tal-50 sena tal- Kunsill ta' l-Ewropa li ġiet organizzata għat-tfal ta' l-iskejjel?

Kif intnefqu l-flus?

Min tħallas għal din l-attivita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm budget ta' Lm5000 allokat għall- attivitajiet kollha konnessi maċ-ċelebrazzjonijiet tal-50 Anniversarju tal- Kunsill ta' l-Ewropa.

S'issa għadhom qed jitħallsu l-kontijiet pendenti u għad ma ingħalqux il-kontijiet kollha.

HCEB - LUKANDA COSTA DEL SOL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jirriżultalu l-Ministru li l-HCEB approvat il-bini ta' lukanda ġdida skond applikazzjoni tal-Costa del Sol fl-Għadira tal-Mellieħa?

Meta ħarġet din l- approvazzjoni mill-HCEB?

Il-bini ta' lukandi ġodda li għalihom hemm applikazzjoni pendenti quddiem l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kollha għandhom l- approvazzjoni tal-HCEB?

Liema għandhom?

Liema m'għandhomx?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦAL FARRUĠ - BINI TA' ĦAJT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex inbena ħajt tul it-toroq, l-Egrett Isfar, il-Masġar u l-Militar Barrani f'Ħal Farruġ?

Jaf il-Ministru li b'dan il-ħajt inħoloq hardship ġdid għar-residenti ta' Ħal Farruġ li issa qed ikollhom iduru dawra ma' l-area kollha biex imorru għat-triq ewlenija minn fejn jgħaddi t-trasport pubbliku?

Jista' l-Ministru jieħu in konsiderazzjoni dan u jara li almenu jitħalla passaġġ minn fejn jistgħu jgħaddu r-residenti bil-miexi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li nbnew diversi ħitan fil-lokalita` biex bihom jiġu ffurmati t-toroq fil-lokal biex il-limiti tal-proprjeta` jew privata jew tal-Gvern miftuħa għal pubbliku ikunu definiti.

Wieħed ikollu bilfors isemmi li la darba jsiru t-toroq, il-pubbliku ma jkollux għalfejn jgħaddi minn proprjeta` mhix żviluppata kif ifettilu.

KOTTONERA - PROĠETT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il laqgħa kellu l-Ministru mal-kunsilli tal- Kalkara, tal-Birgu, ta' Bormla, ta' l-Isla u tal-Birgu dwar il-proġett tal- Kottonera minn meta bdew it-taħdidiet mal-consortia fuq dan il-proġett?

F'liema dati nżammu dawn il-laqgħat, lokal lokal?

Jista' l-Ministru jqiegħed il-minuti ta' dawn il-laqgħat fuq il-Mejda tal- Kamra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Filwaqt li nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 6843, irrid ngħid li inkoraġġejt lill-konsorzja jagħmlu laqgħat mal-kunsilli lokali.

Biss ma nistax inwieġeb fuq dawn il-laqgħat peress li ma jkunux ko-ordinati mal- Gvern.

KOTTONERA - PROĠETT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjani tal-Gvern fir-rigward tas- sistema tad-drenaġġ fl-area fejn se jinbnew il-flats lussużi bħala parti mill-proġett tal-Kottonera, minħabba l-fatt li llum meta għad m'hemmx dan il-bini, hemm problema ta' drenaġġ li joskula mill-blat għall-baħar il-ħin kollu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-sistema tad-drenaġġ fl-area indikata trid tiġi upgraded biex tkun tista' tlaħħaq ma' l-esiġenzi ta' l-iżvilupp li jrid isir.

PROĠETT TAL-KOTTONERA - BINI TA' FLATS LUSSUŻI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Il-Ministru kif se jassigura li l-bini tal-flats lussużi bħala parti mill- proġett tal-Kottonera mhux se jaffettwaw ħażin lir-residenti ta' Triq il- Miratur, fil-Birgu li jiġu eżatt fuq l-area ppjanata għall-bini?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-pjanti kollha in kwestjoni jridu jkunu sottomessi lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar li min-naħa tagħha tikkonsidra l- fatturi kollha rilevanti.

BIRGU - CLUB TAR-REGATTA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kif se jiġi affettwat il-Club tar-Regatta tal- Birgu bil-proġett tal-Kottonera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'hu se jiġi effettwat b'ebda mod.

BIRGU - TAT-TOQBA - SUR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid huwiex se jiġi rrestorat is-sur li jiġi fl-inħawi tat-Toqba l-Birgu u qrib il-bini tal-flats lussużi li hemm ippjanati bħala parti mill-proġett tal-Kottonera?

Jekk iva, min se jidħol għall-ispiża, il- consortia jew il-gvern?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-sur li qed tirriferi għalih l-Onor.

Membru ma jifformax parti mill-proprjeta' li ġiet mgħoddija lil xi wieħed mill-consortium.

PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu d-diskussjonijiet dwar ir- riorganizzazzjoni tal-Pixxina Nazzjonali li kienu qed isiru mill-Ministeru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-diskussjonijiet fi ħdan il-Ministeru għadhom għaddejjin.

PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħareġ flus il-gvern fuq il-Pixxina Nazzjonali, sena b'sena, mill-1993 sal-lum?

Għaliex inħarġu dawn il-flus?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mir-records li jinstabu fid-Dipartiment il-Gvern ħareġ dawn il-flus fuq il-Pixxina Nazzjonali:

1994 Spejjeż rikorrenti tal-Pixxina Lm 91,134* Salarji Lm 18,211 Total Lm109,345

1995 Spejjeż rikorrenti tal-Pixxina Lm 32,091* Salarji Lm 19,515 Total Lm 51,606

1996 Spejjeż rikorrenti tal-Pixxina Lm 70,682* Salarji u Overtime Lm 21,315 Total Lm 91,997

1997 Spejjeż rikorrenti tal-Pixxina Lm128,779* Għajnuna għal spejjeż oħra Lm 67,484 Salarji u overtime Lm 2,831 Total Lm219,094

1998 Spejjeż rikorrenti tal-Pixxina Lm 73,121* Salarji Lm 9,569 Total Lm 82,690

* Din il-figura tinkludi n-nefqa biex inxtara fuel, chlorine, acids u spejjeż oħra għall-plant room.

1999 Salarji Lm 4,928

Din is-sena ġiet ivvutata s-somma ta' Lm80,000 taħt il-Contributions to Government Entities.

Minn din is-somma s'issa tħallas l-ammont ta' Lm40,001 lill-Pixxina Nazzjonali.

SHOOTING FEDERATION

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħatat flus f'għajnuna x-shooting federation mill-1990 sal-lum?

Jista' l-Ministru jagħti dawn il-figuri sena b'sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-1990 ix-Shooting Federation ingħatat din l-għajnuna:

* 1994 - Lm90,706.66 biex tħallsu l-ispejjeż konnessi max-xogħol li sar biex titlesta x-shooting range għal-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-1993

* 1996 - Lm24,990.84 biex tlesta x-shooting range ta' l-air guns u l-air pistols.