MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 434 L-Erbgħa, 22 ta' Novembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 434

L-Erbgħa, 22 ta' Novembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 22 ta' Novembru, 2000

WERREJ MINUTI 542

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 542

TQEGĦID TA' KARTI 544

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' NFIQ TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR GĦAS-SENA 2000-2001 545

AĠĠORNAMENT 569

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 575

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 433 li saret fit-22 ta' Novembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti fl-universita' minn kull raħal u belt f'Malta u Għawdex fl-1985, bejn l-1986 u Mejju ta' l-1987, fl- 1999 u fis-sena 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Filwaqt li nirriferi għat-tweġiba parzjali li ngħatat fis-seduta tas-6 ta' Novembru 2000, l- informazzjoni mitluba għas-snin 1999 u 2000 qed titqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: F'paġna 80 tad-diskors tal-budget, b'riferenza għall- edukazzjoni, il-ministru tal-finanzi qal li hemm qbil dwar programm biex l- iskejjel jiġu refurbished għal livell aċċettabbli u biex jinbnew skejjel ġodda.

Huwa stmat li dan il-proġett jiġi jiswa madwar Lm60 miljun u hu maħsub li jsir fuq medda ta' tmien snin.

Jista' l-Ministru jispeċifika iktar dwar dan il-proġett u jgħid xi ħaġa fil-qosor dwar l-iskop ta' l- istitut għall-appoġġ tat-tagħlim tat-tfal u l-ġenituri, u kif dan se jgħin fil-problema ta' l-illiteriżmu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-institute for child and parent learning support hija organizzazzjoni ġdida fi ħdan il-ministeru ta' l-edukazzjoni li twaqqfet ftit tax-xhur ilu permezz ta' avviż legali.

Il-ħsieb ta' din l- organizzazzjoni huwa li tattakka l-għeruq tal-problemi ta' l-illitteriżmu u tad-diffikultajiet l-oħra li jiltaqgħu magħhom it-tfal waqt it-tagħlim.

Il- funzjoni ewlenija ta' dan l-istitut hi li jinħoloq mekkaniżmu li jinduna li t-tfal qed isibu diffikulta' fil-proċess ta' tagħlim mill-aktar kmieni possibbli, biex isir intervent immedjat.

Wasalna biex nagħmlu dan il-pass għax il-ħafna amministrazzjonijiet differenti kollha ppruvaw jagħtu esperjenza bażika lil dawk il-ħafna tfal li għal xi raġuni jew oħra ma kenux iżommu mar-ritmu tat-tfal l-oħrajn.

L- esperjenza turi li persentaġġ għoli mit-tfal li jitwieldu kull sena jimxu 'l quddiem fl-edukazzjoni, kemm dik primarja kif ukoll dik sekondarja, pero' imbagħad hemm ħafna tfal li jibdew jaqgħu lura fi stadji differenti, min fl-ewwel sena tal-primarja, min fit-tielet sena u min anke iktar 'il quddiem.

Ir-reazzjoni ta' l-uffiċjali edukattivi s'issa kienet li jipprovdu remedial teachers biex iduru minn skola għall-oħra ħalli jgħinu lil dawn it-tip ta' tfal.

Evidentement aħna rrealizzajna li billi jintbagħtu dawn it-teachers ġo skola biex jagħmlu siegħa ma' grupp żgħir ta' tfal ma kien qed joħroġ l-ebda riżultat pożittiv, u għalhekk ftit tas- snin ilu nħolqot il-complementary education, grupp ta' 38 għalliem biex jieħdu ħsieb lil dawk it-tfal li mis-survey nazzjonali rriżulta li għandhom diffikulta' biex jaqraw u jiktbu bl-Ingliż u bil-Malti u biex isegwu fit- tagħlim inġenerali.

Jiena deherli li għalkemm dawn l-inizjattivi kollha għandhom il-valur tagħhom, xorta ma kenux biżżejjed għax it-tfal iridu lil min jimbuttahom u jappoġġjahom il-ħin kollu, speċjalment dawk li jsibu diffikulta' biex jitgħallmu.

Għalhekk insistejt biex jinħoloq programm li verament jolqot il-problemi varji li jiltaqgħu magħhom dawn it-tfal.

Lil dawn it-tfal forsi ma jkunx jolqothom il-mudell tat-tagħlim għax ikunu jippreferu learning by doing.

Jista' jkun ukoll li t-tfal isibu diffikulta' biex jitgħallmu għax ikollhom xi problemi fil-familja, forsi jkunu mingħajr ġenituri jew dawn il-ġenituri jkollhom xi vizzju li jrendu lill-ambjent tad- dar degradanti.

Ovvja li problemi bħal dawn li sfortunatament xi tfal jiltaqgħu magħhom id-dar, jiġu riflessi fl-iskola.

Huwa għalhekk li dan il- programm huwa mmirat kemm lejn it-tfal kif ukoll lejn il-ġenituri.

Il- programm indirizzat lejn it-tfal ġie msejjaħ 'Ħilti', għaliex aħna nemmnu li t-tfal, kollha kemm huma, għandhom ħila li jridu jiżviluppaw, waqt li l- programm tal-ġenituri ġie msejjaħ 'Id f'Id' għaliex dawn iż-żewġ programmi jridu jimxu proprju id f'id.

Il-ħsieb tagħna hu li wara li tul dawn l- aħħar xhur sar ix-xogħol neċessarju, f'Jannar jibda' proġett pilota f'numru ta' skejjel sabiex wara tkun tista' ssir evalwazzjoni tar-riżultati li jkunu ħarġu minn dawn l-iskejjel ħalli f'Ottubru, dan is-servizz ikun jista' jiġi estiż għal iktar skejjel.

Rigward il-proġett li permezz tiegħu l-gvern se jieħu ħsieb il-problema ta' l-ambjent fiżiku ta' l-iskejjel, l-għan tagħna hu li fuq perijodu ta' madwar tmien snin, ix-xogħol kollu meħtieġ fl-iskejjel kollha ta' l-Istat, kemm dawk primarji kif ukoll dawk sekondarji u post-sekondarji, ikun tlesta.

Aħna nixtiequ li permezz ta' dan il-proġett, l-iskejjel kollha ta' l-Istat ikollhom ambjent aċċettabbli, skond kif jitlob il-kurrikulu nazzjonali.

Imma jekk se nippruvaw nagħmlu dan ix-xogħol bis-sistema ta' finanzjament li ntużat s'issa, nista' nagħti garanzija minn issa li ma jsir assolutament xejn.

Pero' nista' ngħid li l-gvern aċċetta l-proposta u l- istudju li ressaqt jien ftit taż-żmien ilu, u li issa qed tiġi elaborata mill-ministeru tal-finanzi, biex jinstab mod kompletament ġdid u kreattiv ta' kif jinkisbu l-finanzjamenti biex l-iskejjel tagħna jiġu rranġati skond kif jitolbu l-esiġenzi tal-lum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' l-Ministru jgħid jekk mill-istatistika li tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra, jirriżultax li hemm żieda fin-numru ta' studenti min-naħa t'isfel ta' Malta li daħlu l-universita' bejn is-sena l- oħra u din is-sena?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-istatistika ma tagħtix in-numru ta' studenti li daħlu fl-universita' matul din is-sena imma tagħti lista ta' dawk li jattendu l-universita', lokalita' b'lokalita'.

Din is-sena l-istudenti huma 8000, waqt li s-sena l-oħra kien hemm 7,100, jiġifieri żieda ta' 900 student.

Wieħed jista' jinnota wkoll żieda f'ċerti lokalitajiet, bħal per eżempju żieda ta' 15-il student minn Birżebbuġa, 5 minn Bormla, 19 minn Ħal Għaxaq, 11 mill-Gudja, 9 mill-Imqabba u 13 minn Raħal Ġdid.

Pero' minkejja dan, hemm ċerti żbilanċji, għax per eżempju mill-Imqabba, li bejn wieħed u ieħor għandha l-istess popolazzjoni ta' l-Isla, iż-żieda ta' studenti kienet id-doppju ta' dik ta' l-Isla.

L-iżbilanċji jidhru wkoll meta wieħed iqabbel lokalitajiet oħra għax per eżempju filwaqt li mill-Isla hemm 26 student, mill-Fgura hemm 233 u minn Ħal Balzan hemm 180.

Dan jirrifletti x-shift tal-popolazzjoni minn lokalitajiet antiki għal dawk li għadhom qed jiżviluppaw, u jirrifletti wkoll l-eta' żgħira tal-ġenituri.

Din l-istatistika dwar l-istudenti li jattendu l-universita', għalkemm tagħti konklużjonijiet fuq ċerti aspetti, iġġegħilna nirriflettu u naraw x'azzjoni għandha tittieħed dwar aspetti oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Fl-aħħar budget smajna li l-ispiża fl-edukazzjoni żdiedet bi Lm11 miljun.

Jista' l-Ministru jgħid kif dawn il-fondi se jissarrfu f'livell u fi kwalita' aħjar ta' edukazzjoni, għax jien naħseb li m'huwiex biżżejjed li nżidu l-flus imma jrid ikollna pjan ta' kif dawn il- flus se jissarrfu fi kwalita' aħjar ta' edukazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien nemmen li rridu nenfasizzaw il-fatt li għall- kuntrarju ta' dak li jiġri f'ċerti oqsma, l-investiment kapitali fil-qasam ta' l-edukazzjoni ma jfissirx biss l-infiq li jsir fil-bini ta' l-iskejjel, imma f'dan il-qasam anke n-nefqa rikorrenti tagħmel parti mill-investiment kapitali.

Sa ċertu punt dan japplika wkoll għall-qasam tas-saħħa, għaliex xi jkun jiswa li jintefqu Lm100 miljun fil-bini ta' sptar jekk imbagħad ma jkunx fih it-tobba u n-nurses neċessarji?

Jien naħseb li n-nefqa rikorrenti hija l-veru investiment fil-qasam ta' l-edukazzjoni, l- investiment li għandu valur miżjud fil-kapital uman, jiġifieri fit-tfal tagħna, fil-poplu Malti.

Sur President, huwa veru li f'dan ir-rigward hemm qabża li parti minnha hija spjegata mill-ftehim kollettiv ġdid li l-gvern ikkonkluda għall- ħaddiema kollha tas-settur pubbliku.

Il-premessi ta' dan il-ftehim kollettiv jispjegaw għaliex qed jingħataw dawk iż-żidiet u x'inhu mistenni li jinkiseb permezz tagħhom.

Dawn il-premessi jispjegaw kif il-gvern ftiehem mal-unions li ffirmaw il-ftehim kollettiv biex permezz ta' dawk iż- żidiet, titjieb il-kwalita' fl-għoti tas-servizzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi-Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista li turi l-ispezzjonijiet li saru fi flats tal-gvern fil-Furjana għall-istallazzjoni ta' lift, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra:-

Listi li juru l-membri fuq bordijiet li huma taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista li turi l-membri fuq bordijiet li huma taħt ir-responsabbilta' tiegħi, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' NFIQ TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR GĦAS-SENA 2000-2001

Ikompli mit-22 ta' Novembru 2000

MR.

SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri huwa in possession.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, ir-rapport li għandna quddiemna bħalissa huwa dak dwar l-estimi ta' l-awtorita' tad-djar għal din is-sena li għadha kif għaddiet.

Dalgħodu għedt li dan ir-rapport jgħid li l- politika ta' l-awtorita' se tkun mibnija fuq tliet pilastri, jiġifieri l- housing affordability, stock adegwat ta' djar b'kera soċjali u special needs ta' housing.

Pero' sfortunatament ir-rapport fl-ebda ħin ma jitkellem dwar is-suq tal-kera, il-liġi tal-kera u l-problema tad-djar battala.

Jien naħseb li biex verament ikollna strateġija serja dwar il- politika tal-housing, ma nistgħux ma nindirizzawx dawn it-tliet fatturi.

Dalgħodu tkellimt ukoll dwar l-eluf ta' applikati li l-awtorita' tad-djar u d-dipartiment tal-housing, minħabba l-amalgamazzjoni li qed issir, qed iħallu fil-għama.

Jien għedt li dan it-tħassib ġej mill-fatt li dawn it- 3,600 applikant ma jafux kemm għandhom punti u fuq liema kriterji jingħatawlhom dawn il-punti.

Ħadd ma jaf eżattament kif u jekk hux qed isiru spezzjonijiet, u meta l-applikanti jċemplu lid-dipartiment jew lill- ministru, jiġu żgwidati u ħadd ma jagħtihom risposta dwar kemm għandhom punti.

Li naf fiċ-ċert hu li bħalissa l-ministru għaddej b'eżerċizzju flimkien ma' l-awtorita' tad-djar biex jivverifika jekk hux minnu jew le li hawn 3,600 applikant li qed jistennew li jingħataw akkomodazzjoni alternattiva.

Aħna fl-ebda ħin ma għedna li l-verita' dwar l-eżerċizzju tal-line drawings, jiġifieri l-pjanti ta' fejn qed jgħixu l-applikanti, qed tinżamm mistura.

Li għedna hu li għalkemm dan il-proċess kien inbeda mit-tekniċi ta' l- awtorita' tad-djar, dan ix-xogħol issa qed isir minn kumpannija privata, preċiżament mill-kumpannija Coastal Management Co. Ltd., li hija sussidjarja tal-Kalaxlokk, u li fl-ittri li tibgħat lill-applikanti ma tniżżilx l-indirizz tagħha.

Minn informazzjoni li għandi jidher li din il- biċċa xogħol se tiġi tiswa' lill-awtorita' tad-djar bejn Lm45,000 u Lm50,000, jekk mhux iktar ukoll.

Jien nixtieq li l-ministru jgħidilna x'kienet ir-raġuni li minkejja li kulħadd ifaħħar lill-ħaddiema ta' l- awtorita' tad-djar, it-tekniċi ta' l-istess awtorita' twaqqfu milli jkomplu jagħmlu dan ix-xogħol biex beda jsir minn kumpannija privata.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk dan sarx b'xi skop biex din il-kumpannija tintuża bħala paraventu għal meta jiġu biex jintagħżlu l-applikanti għall-130 dar li għandha l-awtorita' tad-djar bħalissa.

Fir-rapport ta' din is-sena kif ukoll f'dak tas-sena li għaddiet innotajt ukoll li ma jidher xejn dwar il-prezz tal-karozzi li nxtraw għaċ- chairperson u għaċ-chief executive.

Fittixt ukoll dwar meta ħarġet il-call for applications għall-kariga ta' chief executive fi ħdan l-awtorita' tad- djar, biex nara fuq liema kriterji ġie maħtur iċ-chief executive preżenti, pero' anke f'dan ir-rigward, fir-rapport ma sibt xejn.

Punt ieħor li xtaqt nitkellem dwar huwa l-atti tal-konvenju li jsiru mill- awtorita' tad-djar.

Jien naħseb li m'hijiex serjeta' li l-awtorita' tagħmel il-konvenju ma' dawk li jingħataw akkomodazzjoni tal-gvern imbagħad tħallihom is-snin jistennew biex isir il-kuntratt.

Jidhirli li qabel ma tagħmel il-konvenju l-awtorita' għandha tkun ċerta li d-djar li jkunu se jingħataw ikunu proprjeta' tal-gvern u li iktar 'il quddiem il-gvern ma jkunx se jsib diffikulta' biex ibiegħ dawk id-djar lill-inkwilini.

Jien nittama li din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata malajr kemm jista' jkun.

Mr Speaker, xtaqt nitkellem ukoll dwar l-iskema tal-lifts u bi pjaċir ngħid li kont jien li tkellimt f'dan il-parlament biex jiġu introdotti l- lifts f'dawk id-djar tal-gvern li fihom jabitaw persuni b'diżabilita'.

Pero' sfortunatament illum xorta għad hawn min għalkemm ibati minn diżabilita' mobilitarja, xorta għadu ma ġiex provdut b'lift.

Każ partikolari li beħsiebni nibqa' ninsisti fuqu huwa dak ta' Block H f'Ta' Ġiorni, fejn jien jidhirli li għandha ssir ġustizzja ma' persuna b'diżabilita' li tgħix f'dan il-blokk għaliex m'huwiex sew li din il- persuna tibqa' priġuniera f'darha stess.

Bħalma jien naf b'dan il-każ partikolari naħseb li l-membri ta' din il-Kamra jafu b'każijiet oħra, u għalhekk jien naħseb li għandha tinstab soluzzjoni.

Xtaqt insemmi wkoll il-prezzijiet anti-soċali li bihom qed jinbiegħu l- appartamenti tal-gvern, speċjalment il-prezzijiet li qed jiġu mitluba li jħallsu r-residenti tal-qasam tad-djar ta' St. Andrew's, St. Patrick's u San Ġorg ġewwa Pembroke.

Ma jistax ikun li l-awtorita' tad-djar, li primarjament twaqqfet biex toffri akkomodazzjoni soċjali, titlob Lm40,000, Lm50,000 u Lm60,000 lir-residenti ta' dawn l-appartamenti li għadni kif semmejt.

Naħseb li hemm bżonn li ssir reviżjoni serja biex il-ħaddiema li jgħixu f'dawn l-appartamenti jintalbu prezz raġjonevoli li jkun jirrifletti l-qagħda soċjali tagħhom.

Nerġa' nfakkar li dawn id-djar, meta jitbattlu se jerġgħu jimtlew immedjatament, u apparti hekk, dawn huma djar skedati, ma jistgħux jiġu żviluppati għaliex dawn huma barracks li kienu nbnew mill- Ingliżi, u għalhekk, ħlief alterazzjonijiet ma jistgħux isirulhom.

Dawn huma l-punti prinċipali li għandha żżomm quddiem għajnejha l-awtorita', jiġifieri l-argument li dawk id-djar jistgħu jiswew ċertu ammont ta' flus għaliex qegħdin f'Pembroke u mhux x'imkien ieħor, irid jiġi eliminat.

Sa fejn naf jien, kull post li tbattal f'Pembroke reġa' mtela, jiġifieri jien ma nafx għalfejn il-gvern se jipprova jmur lura mill-politika tiegħu billi ma jħallix lir-residenti ta' dawn l-appartamenti jsiru s-sidien ta' djarhom.

Dawn m'humiex affarijiet taċ-ċajt, ma jistax ikun li nkomplu ntertqu l-qalb ta' dawk li verament iridu jsiru s-sidien ta' djarhom.

Wara kollox, l-iskop ta' l-awtorita' tad-djar u tad-dipartiment tal-housing huwa wieħed soċjali.

Sur President, xtaqt inqajjem il-punt dwar l-ispezzjonijiet li qed isiru fid-djar tal-gvern.

Jiena wisq nibża' li l-proċess li qed isir huwa wieħed finta għax filwaqt li lil ċerti residenti m'hu qed jinstabilhom xejn ħażin, xi residenti oħra qed jiġu mġiegħla jirraġaw partijiet mid-djar tagħhom.

Dan qed iqajjem id-dubji fost ir-residenti tad-djar tal-gvern.

Il-biża' tiegħi hi li t-tekniċi ta' l-awtorita' tad-djar ġew sostitwiti b'kumpannija privata li m'għandha x'taqsam xejn ma' l-awtorita' biex meta jasal iż-żmien tat-tqassim tad-djar, l-awtorita' tad-djar tibda' tgħid li hi m'għandha x'taqsam xejn ma' dan il-proċess.

Nittama li din m'hijiex xi logħba min- naħa ta' l-awtorita' tad-djar għaliex is-suspetti diġa' huma nfondati.

Wara kollox, id-djar li jitqassmu huma kollha mibnija minn flus il-poplu Malti, u għalhekk jien ma narax għalfejn għandu jkun hemm l-ingann.

Xi ħaġa oħra li xtaqt ngħid hija dwar l-iskema tal-lifts fiha nnifisha, jiġifieri mhux dwar dawk il-lifts għall-persuni b'diżabilita'.

Minkejja li għadna qed nittitubaw dwar jekk din l-iskema għandhiex tkompli tinfirex fuq housing estates oħra, jien ma naħsibx li l-piż kollu għandu jintefa' fuq ir- residenti ta' dawn il-flats.

Jien naħseb li l-iskema preżenti dwar l- istallazzjoni tal-lifts għandha tiġi riveduta għax qed tiskoraġġixxi lill- istess inkwilini ta' dawn l-appartamenti.

L-aħħar punt li xtaqt insemmi huwa dwar l-iskemi tal-gvern li wieħed jista' japplika għalihom, u li l- application fee tagħhom tlaħħaq għas-somma ta' Lm35, jiġifieri ġimgħa relief.

Jien naħseb li dawn il-fees għandhom jiġu riveduti għall- benefiċċju ta' min verament jinsab fil-bżonn.

Sur President, nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-ittri li qed jintbagħtu mill-Coastal Management Co. Ltd. biex kulħadd ikun jaf min hi din il-kumpannija fantażma.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Bħala rappreżentant tal-poplu, jien għandi d- dover li minn din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ngħid liċ-chairperson ta' l-awtorita' tad-djar li hi ingħatat din il-kariga biex taqdi lill-poplu Malti u Għawdxi kollu mingħajr ebda distinzjoni.

Jien nappellalha biex tieqaf tikteb affarijiet ta' ħdura kontra l-partit Laburista, għax jekk ma tagħmilx dan, se tkompli tiġbed l-antipatija ta' nofs il-poplu Malti li bis- saħħa tiegħu qed tgawdi minn karozza, mobile phone u servizzi oħra b'xejn.

Fl-aħħarnett nawgura li s-sena d-dieħla l-awtorita' tad-djar tagħmel xogħol iktar siewi minn dak li għamlet fis-snin l-imgħoddija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, illum bħala deputat se nitkellem għan-nom ta' dawk in-nies li għandhom ċerti problemi, b'mod speċjali dawk tal- Kottonera, jiġifieri tal-Birgu, ta' Bormla, u l-iktar ta' l-Isla.

Sfortunatament hawn Malta għad hawn ħafna nies bi problemi soċjali in konnessjoni mal-housing, pero' minn kemm ili membru parlamentari, u għalhekk parti minn xogħli hi li mmur fid-djar tal-kostitwenti tiegħi, sirt naf kemm din il-problema hija verament għafsa ta' qalb.

Hemm bżonn li llum qabel għada nieħdu l-inizjattiva biex ngħinu lil dawk l-aktar fil-bżonn biex ikollhom post diċenti fejn jgħixu ta' bnedmin u mhux ta' annimali, għax jiddispjaċini ngħid li l-kelb tiegħi jgħix aħjar minn dawk li kelli ċ-ċans inżur id-dar tagħhom, dejjem jekk wieħed jista' jsejħilha dar.

Ħafna drabi in-nies li jgħixu f'dawn it-tip ta' djar ma jkunx ġralhom hekk għax riedu huma, imma għax is-sitwazzjoni li kienu fiha ma kienetx tippermettilhom li jkollhom xi ħaġa aħjar.

Jiena m'iniex qed nitkellem b'sens politiku imma qed ngħid dan minn qalbi għax minkejja li qegħdin fil-millennju l-ġdid, f'pajjiżna għad hawn il-faqar.

Għalhekk irridu nagħmlu xi ħaġa bis-serjeta' għaliex problemi ta' dan it-tip żgur li m'humiex aċċettabbli fiż-żmenijiet tal-lum.

Ma nistgħux nippermettu li familja ta' ħames persuni tgħix f'kamra waħda, jiġifieri tiekol, torqod u tinħasel fl-istess kamra.

Din hija r-realta' ta' pajjiżna, realta' li hija ferm ikbar milli wieħed jista' jimmaġina għaliex ħafna minn dawk li għandhom din il-problema, sfortunatament ma jitkellmux.

Din il-problema soċjali awtomatikament taqla problemi oħra bħal din li għadni kif semmejt, jiġifieri li dawn il-familji ma jkunux kapaċi jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom biex jgħixu ħajja diċenti kif jixraq lill-bnedmin.

Minn hawnhekk jien nitlob lill-ministru responsabbli biex hu personalment jidħol fid-djar tal-Kottonera biex ikun jaf eżatt f'liema ambjent jgħixu dawn in-nies, għax jekk ma jsirx hekk, il- problema ma tkunx tista' tiġi tackled b'mod individwali.

Hemm bżonn immorru f'dawn id-djar biex inkunu nafu jekk verament dawn il-familji humiex qed jagħmlu ħilithom biex isibu xogħol jew jekk verament il-kap tal- familja m'huwiex f'pożizzjoni li jaħdem.

Jekk l-istat verament jemmen li għandu jgħin lil min hu batut, huwa fid-dover tiegħu li jsib soluzzjoni għal dan it-tip ta' problemi.

Jekk hemm bżonn, nagħmlu liġijiet ġodda biex dawn in-nies jingħataw sussidju kemm suppost, titħallsilhom il-kera kollha jew jingħataw post aktar diċenti.

Kien hemm min qal li nkunu qed nagħmlu ħażin jekk indarru lil dawn in- nies b'kera baxxa, għax imbagħad bilfors ma jkunux iridu jmorru jaħdmu.

Huwa veru li forsi jkun hemm min jara din l-għajnuna bħala nċentiv biex joqgħod jitgħażżen, pero' jiena ċert li l-maġġoranza m'humiex qegħdin f'din is-sitwazzjoni bil-gost u l-pjaċir tagħhom, imma għax verament għandhom problema soċjali.

Hemm bżonn li minflok noqogħdu nitkellmu fuq teoriji ta' sussidju u affarijiet bħal dawn, immorru fir-realta' u nduru dar dar biex naraw fejn verament qiegħda din il-problema.

Hemm bżonn insolvu din il- problema malajr kemm jista' jkun biex dawn in-nies ikunu jistgħu jgħixu ta' bnedmin, għaliex nerġa' ngħid li sfortunatament il-kelb tiegħi jgħix aħjar minn dawn il-familji.

Dan assolutament m'huwiex ġust u għalhekk hemm bżonn li l-awtorita' tad-djar tieħu dan il-messaġġ.

Jiena ċert li l-awtorita' taf b'dawn il-problemi, forsi ma tafx bil-każi kollha, pero' li hu żgur hu li dawn il-problemi jeżistu verament u dan nista' nikkonfermah jien għax rajthom b'għajnejja.

Mr Speaker, fil-Kottonera jeżistu iktar nies li għalkemm il-problema tagħhom m'hijiex daqshekk kbira, xorta għandhom problema soċjali għaliex minkejja li jingħataw sussidju, xorta ma jaffordjawx li jħallsu l-kera u li jixtru ċerti affarijiet essenzjali.

Għalhekk aħna għandna nidħlu f'din ir- realta' ukoll biex nippruvaw nagħtu ħajja diċenti lil dawn in-nies f'dan il- millennju l-ġdid li tant niftaħru bih.

Ma jistax ikun li għaliex dawn in-nies xi darba jkollhom oppurtunita' ta' ftit over-time, jinqatgħalhom is-sussidju tal-kera bil-konsegwenza li jkollhom iħallu lill-familja tagħhom nieqsa mill-ikel.

Ta' min jgħid li din hija realta' u mhux xi ħaġa li qed nivvintaha jien.

Għada pitgħada dan se jkun ta' detriment għal dawk it-tfal li la jikbru se jkunu qed imexxu lil dan il-pajjiż.

Wara kollox, jekk dawn il-familji jimirdu, il-pajjiż se jkollu jħallas għall-kura u għall-mediċini li jkollhom bżonn.

Iddeċidejt li nitkellem fuq dawn il-problemi għaliex kif diġa' għedt, sfortunatament għad hemm min m'għandux il-kuraġġ li jgħid li għandu din il- problema, mhux għax ma jkunux jixtiequ li jiġu mgħejjuna imma għaliex ma jkunux jixtiequ li joħorġu l-problemi tagħhom fil-beraħ.

Għalhekk irridu nkunu aħna minn dan il-parlament li nitkellmu biex nippruvaw nirraġaw is- sitwazzjoni ta' dawn in-nies.

Kategorija oħra ta' nies li għandhom problemi soċjali huma dawk l-anzjani li jgħixu ġo djar kbar u li minħabba l- eta' tagħhom, ma jifilħux iktar għat-taraġ li għandhom fid-dar u għalhekk jixtiequ li jbiddlu d-djar tagħhom ma' oħrajn iżgħar li ma jkollhomx taraġ.

Il-problema f'sitwazzjoni bħal din tinqala' meta fl-iskambju tad-djar ikun hemm waħda privata u oħra tal-gvern.

Għalhekk jien naħseb li l-awtorita' għandha tara kif tista' ssolvi sitwazzjonijiet bħal dawn li wara kollox jistgħu jgħinu biex jitnaqqsu l-problemi ta' housing f'pajjiżna.

Fil-Kottonera jidher ċar ukoll li hemm nuqqas kbir ta' l-artijiet bil- konsegwenza li ż-żgħażagħ li jkunu jixtiequ jibqgħu jgħixu hemmhekk m'huwiex qed jirnexxielhom jagħmlu dan.

Iktar minn hekk, l-awtorita' ta' l- ippjanar ma tagħtix il-permess biex xi dar kbira tkun tista' tinqasam fi tnejn jew f'iktar, biex b'hekk il-familji l-ġodda jkollhom fejn jabitaw.

Jien m'iniex qed ngħid li l-awtorita' għandha tħalli li jsiru alterazzjonijiet fuq dawk id-djar li għandhom storja, imma billi jiġu rranġati l-ħafna djar l-oħra, ma nara li jkun qed isir xejn ħażin.

Jien ma nistax nifhem kif l-awtorita' ta' l-ippjanar, minflok tat l-art fejn se jsir il-proġett tal-Kottonera lil dawk iż-żgħażagħ li jixtiequ jibqgħu jgħixu hemmhekk, tatha lis-sinjuri.

La din l-art setgħet tinbena, naħseb li kien ikun aħjar kieku ntużat fl-interess taċ-ċittadini tal-Kottonera u mhux ingħata lill-barranin.

Jien naħseb li dawn l-affarijiet għandhom jiġu kkunsidrati bis-serjeta' għaliex ma jistax ikun li nibqgħu f'din is- sitwazzjoni fejn kulħadd iparla, imma mbagħad meta niġu għall-fatti, l- iktar nies li jkunu fil-bżonn jibqgħu minsija għaliex forsi m'għandhomx vuċi.

Problema oħra li bħal ta' qabilha tinstab l-iktar fil-Kottonera hija dik tad-djar vojta.

Kemm dan il-gvern kif ukoll dak preċedenti kemm-il darba tkellmu fuq il-fatt li għandu jsir xi ħaġa biex dawn id-djar vojta jibdew jintużaw.

Jien nemmen li issa wasal il-mument li tittieħed inizjattiva biex dawn id-djar jiġu okkupati minn dawk li l-iktar għandhom bżonn.

Fattur ieħor li xtaqt nitkellem dwaru hija s-sistema tal-punti li jingħataw dawk li japplikaw għal xi post għand l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Minkejja l-fatt li jekk is-sistema tal-punti timxi b'mod ġust, id-djar tal-gvern verament jibdew jingħataw lil min hu l-iktar fil-bżonn, meta mbagħad ir- resident jasal għall-kera jkollu jirrifjuta l-post għax ma jkunx jiflaħ iħallasha.

Jiena persważ li l-housing authority taf b'dawn l-affarijiet, u għalhekk nitlobha biex tikkunsidrahom bis-serjeta'.

Hemm bżonn li s- sistema tal-punti tkun verament trasparenti, għaliex jiena wisq nibża' li ħafna drabi ma tkunx hekk.

Mr Speaker, jien ma nistax nifhem kif dawk li jkollhom problema sesswali, minħabba din l-iskuża jingħataw post diċenti u dawk il-familji li għandhom iktar minn problema waħda u li ħafna drabi jkunu jgħixu f'kamra waħda biss, jibqgħu l-art.

Din is-sistema żgur m'hijiex dik li tgħallimna r-reliġjon tagħna, u għalhekk ma nistgħux nibqgħu nistaħbew wara s-sistema tal-punti biex naġevolaw lil xi ħadd.

Għalhekk hemm bżonn li jkun hemm xi ħadd li jirregola s-sistema tal-punti anke biex jekk hemm xi problemi privati li ma jkunx xieraq li jsir jaf bihom kulħadd, dawn jibqgħu mistura u fl-istess ħin xorta jkun jista' jingħad jekk dik il-persuna jistħoqqilhiex li tingħata akkomodazzjoni qabel ħaddieħor jew le.

Mr Speaker, fil-ħin pjuttost qasir li kelli, ppruvajt nitkellem dwar il- problemi li għandhom x'jaqsmu ma' housing, speċjalment dawk fid-distrett tiegħi.

Nerġa' nappella biex l-awtorita' ta' l-ippjanar tieħu in konsiderazzjoni s-suġġerimenti tiegħi għax jekk ta' l-inqas ikun hemm persuna waħda li ma tibqax tgħix ta' annimal imma tibda' tgħix ta' bniedem, ukoll tkun saret xi ħaġa tajba.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, illum qed niddiskutu l-estimi ta' l- awtorita' tad-djar, awtorita' li kull ma jmur qed tassumi rwol soċjali dejjem akbar u qiegħda tagħraf dejjem iktar x'inhuma l-problemi u l- ħtiġijiet tas-soċjeta' tagħna u tgħin lil dawk li huma verament fil-bżonn.

Din l-awtorita' trid tassigura li dak li toffri jkun tassew aċċessibbli għal dawk l-iktar fil-bżonn.

Per eżempju min jgħix f'dar substandard u jaqla' Lm3,000 fis-sena u għalhekk jibża' jieħu loan, ovvjament jiġi offrut dar b'kera u mhux b'bejgħ.

Filwaqt li nieħu gost li l-awtorita', apparti l- bejgħ ta' proprjeta' qed tirrikonoxxi wkoll il-kiri, ma nistgħux ma nirrikonoxxux il-fatt li dak li jkompli jkabbar il-piżijiet finanzjarji ta' din l-istess awtorita' u li għalhekk bilfors ikollha tibbilanċja l-ħidma tagħha.

Il-persuni li żgur li qegħdin fil-mira ta' l-awtorita' huma dawk bi bżonnijiet speċjali, fosthom dawk b'xi diżabilita'.

Apparti mill-iskemi li qed tipprovdi biex id-djar ta' dawk b'diżabilita' jkunu iktar aċċessibbli, u fejn hemm bżonn qed jiġu stallati anke l-lifts, din is-sena l-awtorita' rriservat numru ta' allokazzjonijiet speċifikament għal dawk bi bżonnijiet speċjali.

Għalkemm il-ħsieb oriġinali kien tajjeb, donnu li x'imkien hemm mismatch u għalhekk inħoss li għandha ssir analiżi tas-sitwazzjoni.

Jekk naraw paġni 7, 8 u 10 tar-rapport ninnotaw li l-awtorita' mhux talli allokat numru ta' postijiet għall-persuni bi bżonnijiet speċjali, talli saħansitra kien hemm ċerti postijiet li lanqas imtlew għax ma kienx hemm applikazzjoni għalihom.

Dan huwa riżultat inkwetanti u għalhekk jeħtieġ li nifhmu għaliex dawn in-nies ma ħadux vantaġġ minn din l-opportunita' li nqalgħet.

Ta' min jgħid li dawn il-postijiet ma ġewx riservati għan-nies b'diżabilita' biex inserrħu l-kuxjenza jew biex inkunu politically correct, imma għax verament nemmnu fil-benefiċċju li jistgħu jieħdu dawn in-nies minn dawn il-postijiet.

Mr Speaker, jekk il-persuni b'diżabilita' ma ħadux vantaġġ minn dawn il- postijiet, irridu naraw għaliex ġara hekk, forsi għaliex il-mod ta' kif ħarġu dawn l-allokazzjonijiet ma laqatx biżżejjed il-ħtiġijiet tagħhom.

Forsi l-veru bżonn ta' dawn in-nies m'huwiex l-akkomodazzjoni kif offrejniha, jiġifieri bi tliet kmamar tas-sodda, forsi dawn in-nies ma jissograwx jew ma jifilħux jidħlu għal loan biex jixtru dawn il-postijiet, forsi l-kultura ta' pajjiżna għadha żżommhom lura milli jkollhom an independent living.

Nerġa' ngħid li m'huwiex biżżejjed li nirriservaw il- postijiet.

Hemm bżonn li dawn ikunu aċċessibbli, mhux fis-sens fiżiku tagħhom imma fis-sens finanzjarju.

Irrid nagħmilha ċara li d-dmir li ssir analiżi biex jinstab x'qed tikkawża din il-mismatch m'huwiex ta' l- awtorita' tad-djar biss imma anke tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Jien naf li dawn iż-żewġ korpi jaħdmu mill-qrib imma hemm bżonn li joħorġu b'suġġerimenti malajr kemm jista' jkun, għaliex aktar ma jdumu aktar il-problema ddum biex tiġi ndirizzata.

Mr Speaker, inizjattiva oħra li matul din is-sena rajniha tkompli tiżviluppa hija dik li l-awtorita' tad-djar tidħol f'partnership ma' dawk l- NGOs li lesti li joffru supported living.

Għalkemm aħna nitkellmu ħafna dwarn il-ħtieġa ta' l-integrazzjoni tan-nies b'diżabilita' u ta' dawk li jbatu minn problemi mentali, xorta għad hawn min jgħix f'istituzzjonijiet proprju għaliex m'għandux dar privata fejn jgħix u peress li huwa single, ma jikkwalifikax għas-sistema tal-punti.

Illum, permezz tas-sistema l- ġdida, din il-problema se tiġi ndirizzata.

M'huwiex ġust li dawn in-nies, għaliex huma single u għaliex jgħixu f'istituzzjoni, ma jistgħux jibbenifikaw minn ċerti sistemi.

Mr Speaker, ħafna minn dawn in-nies m'għandhomx il-finanzi neċessarji biex jixtru l-postijiet tal-gvern, anke jekk dawn ikunu sussidjati b'mod vantaġġjuż.

Iktar minn hekk, naħseb li lanqas il-banek ma jaċċettaw li jsellfu l-flus lil dawn in-nies, għaliex ma rridux ninsew li ħafna minn dawn in-nies ikunu unemployed.

Fuq kollox, għal ħafna minnhom m'huwiex biżżejjed li tingħatalhom dar imma għandhom bżonn ukoll ta' support kontinwu ta' social worker.

Paġna 28 tar-rapport tgħid li l-awtorita' tad-djar waslet fi ftehim mal- Fondazzjoni Suret il-Bniedem għall-kiri ta' erba' postijiet u ma' l-Eden Foundation għal post ieħor għall-persuni b'diżabilita'.

Saru żewġ allokazzjonijiet oħra lill-Richmond Foundation biex issa n-numru ta' postijiet ta' din il-fondazzjoni għall-persuni bi problemi mentali, tela' għal sitta.

Qed isir studju wkoll biex xi postijiet f'Wied il-Għajn ikunu jistgħu jintużaw mill-persuni b'diżabilita'.

Dan kollu huwa biss il-bidu ta' dak li għandu jseħħ din is-sena.

L-awtorita' toffri diversi skemi ta' għajnuna fosthom dik biex tgħin lir- residenti tad-djar tal-gvern ikollhom ħajja aħjar, biex ir-residenti jsiru s-sidien ta' djarhom u biex jingħataw sussidju fuq il-kera.

Rigward l- iskema ta' għajnuna biex l-inkwilin jgħix aħjar fir-residenza tiegħu billi jagħmel xi arranġamenti fil-bini, ir-rapport jgħid li matul din is-sena, in- numru ta' dawk li għamlu użu minn din l-iskema żdied.

Matul din is-sena l- iskemi kollha ta' l-awtorita' saru iktar vantaġġjużi u kulma jmorru qed ikunu dejjem iktar immirati lejn dawk li jifilħu l-inqas.

Fil-fatt, minn 1,800 persuna li ngħataw l-għajnuna mill-awtorita' matul is-sena li għaddiet, f'din is-sena dan l-ammont tela' għal 2,200.

Din iċ-ċifra turi kemm verament dawn l-iskemi sejrin tajjeb.

Pero' minkejja dawn r-riżultati sbieħ xorta rridu nistaqsu jekk dawn l-iskemi qabdux ir-ritmu mixtieq u jekk humiex verament qed jintużaw minn min għandu l-iktar bżonn.

Minn riċerka li saret irriżulta' li persuni bi bżonnijiet kbar m'huwiex qed jirnexxielhom jagħmlu użu minn dawn l-iskemi.

Fil-fatt bejn il-lista ta' applikanti għall-akkomodazzjoni soċjali u l-lista ta' min jagħmel użu minn dawn l-iskemi, m'hemmx paragun, għax filwaqt li fuq il-lista hemm madwar 3,500 applikant, 640 biss jużaw l-iskemi pprovduti.

Mr Speaker, meta wieħed jibda' jqis dawn l-affarijiet kollha bilfors ikollu jistaqsi għaliex qed jiġri hekk, jekk is-sistema hijiex kumplikata u għalhekk taqta' qalb in-nies jew kemm hija aċċessibbli l-awtorita'.

L- awtorita' kemm qed taħdem mill-qrib ma' min verament għandu bżonn tas- servizzi tagħha?

L-informazzjoni li tingħata u l-lingwaġġ li jintuża mill- awtorita', qiegħed jinftiehem jew le?

Il-kampanja ta' informazzjoni qiegħed tkun b'saħħitha biżżejjed biex tilħaq lil kulħadd?

Għalkemm bħalissa qed isir eżerċizzju biex l-applikanti jkunu nfurmati aħjar dwar il- benefiċċji li toffri l-awtorita', hemm bżonn li din l-informazzjoni tingħata lil kulħadd għax forsi għad hawn min jaqta' qalbu li jixtri post tal-gvern sempliċiment għax ma jkunx jaf bl-arranġamenti li jista' jagħmel.

Jien nistaqsi jistax ikun li dawk fil-bżonn ta' post tal-gvern ma jissugrawx li jħallsu biex japplikaw għax jibżgħu li jkunu qed jarmu l- flus.

Jista' jkun li f'ċerti każijiet l-ispejjeż tant ikunu kbar li Lm2,500 xorta ma jkunux biżżejjed biex jagħmlu l-arranġamenti kollha meħtieġa?

Jista' jkun li hemm min ma jridx jagħmel l-arranġamenti neċessarji għax inkella jinqata' mil-lista tas-social housing?

Mill-banda l-oħra, nies bħal dawn għandhom jibqgħu fuq il-lista tas-social housing meta jistgħu jibbenefikaw mill-iskemi eżistenti u jirranġaw id-dar li għandhom minflok jingħataw oħra?

Kif diġa' għedt, qed isir eżerċizzju ma' kull familja applikanta biex tagħmel il-kuraġġ u tuża dawn l-iskemi, pero' jien naħseb li iktar milli jiġu nkoraġġiti, dawn il-familji għandhom kważi kważi jiġu sfurzati li jagħmlu dan, u mhux jibqgħu fuq il-lista tas-social housing biex foris xi darba jingħataw post tal-gvern.

Dawn in-nies għandhom ikunu nformati tajjeb għax jista' jkun li hemm minnhom min jaħseb li jekk jirranġa d-dar tiegħu, il-kera togħla għax il-post ikun sar jiswa iżjed.

Jista' jkun ukoll li s-sidien jheddu lill-inkwilini li jekk jitolbu s-sussidju mill- housing department, ikeċċuhom 'il barra jew jgħollulhom il-kera.

Mr Speaker, fattur ieħor li ta' sikwit nisimgħu dwaru huwa n-numru ta' djar vojta u abbandunati li hawn f'kull belt u raħal ta' pajjiżna, u li kieku dawn jingħataw b'kera lil min verament għandu bżonn ta' akkomodazzjoni alternattiva, insolvu parti mill-problema tal-housing.

Saħansitra teżisti anke skema partikolari għal dawn id-djar fejn kemm is- sidien kif ukoll l-inkwilini li jaċċetta li jmorru jgħixu f'dawn id-djar, jingħataw somma flus, imma sfortunatament żewġ persuni biss urew interess f'din l-iskema.

Xi ħaġa abbinata ma' dan hija l-ħtieġa ta' reviżjoni tal- liġijiet tal-kera li nistgħu ngħidu li huma long overdue.

Huwa veru li xi ftit tas-snin ilu kienu saru xi emendi, imma dawn ma ħallewx l-effett mixtieq.

Pero' min-naħa l-oħra kulħadd jaf li din hija sitwazzjoni delikata, hija sikkina li taqta' miż-żewġ naħat.

Sur President, qabel ma nibdew insemmu l-eluf ta' djar vojta li jistgħu jiġu okkupati minn min qed ifittex akkomodazzjoni oħra, tajjeb li naraw kemm minn dawn id-djar huma verament abittabbli skond l-istandards tal-lum, għaliex per eżempju jien naf bi djar vojta fiż-Żurrieq li lanqas għall- klieb ma huma tajbin, aħseb u ara għall-familji Maltin.

Jien ninsab ċerta li numru sostanzjali minn dawn id-djar huma żgħar wisq jew inkella l-ebda għotja ma tista' tagħmel tajjeb għall-ispejjeż li jinħtieġu biex isiru abitabbli.

Iktar minn hekk, is-sidien ta' dawn id-djar jippreferu jbigħuhom kif inhuma milli joqogħdu jirranġawhom u jidħlu fil- kumplikazzjonijiet tas-sussidju.

Sidien oħra imbagħad għadhom jibżgħu mir- requisition order jew affarijiet oħra simili, u għalhekk ma jkunux iridu jiċċappsu ma' xi sussidju tal-gvern għax jibżgħu li titteħdilhom il- proprjeta' minn idejhom.

Mr Speaker, il-mistoqsijiet huma ħafna u r-risposti għalihom żgur li m'humiex faċli.

Pero' jien nippretendi li ssir analiżi serji ta' kull min qiegħed fuq il-lista tas-social housing, mhux biex naqtgħu l-ismijiet b'mod diskriminatorju bħalma ġara tliet snin ilu imma biex inkunu nistgħu nidentifikaw il-problemi ndividwali u naraw kif nistgħu nsolvuhom.

Jien nixtieq ukoll li ssir analiżi kontinwa ta' l-iskemi li jkunu qed jiġu offruti biex dawn ikunu verament jirriflettu l-bżonnijiet tal-familji Maltin.

Aħna m'aħniex qegħdin hawn biex niftaħru biċ-ċifri, u jien persważa li l-awtorita' hija konxja ta' dan u għalhekk se tagħmel minn kollox biex l-iskemi li toffri jibdew jintużaw.

Filwaqt li nirringrazzja lil dawk kollha li jaħdmu f'dan il-qasam, nagħlaq billi nawgura li x-xogħol li hemm ippjanat għas-sena li ġejja jkun ta' ġid għal dawk li huma l-aktar fil-bżonn.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH SAMMUT: Mr Speaker, għalkemm is-settur tal-housing m'huwiex wieħed faċli, irridu nammettu li huwa l-polz tal-ġid u ta' l-espansjoni ekonomika ta' kull pajjiż.

Il-kwalita' tad-djar, l-ammont ta' dar fis-suq u n-numru ta' individwi li jirrikorru għall-għajnuna tad-dipartimenti tal- housing huma kollha fatturi li jindikaw lejn fejn ikun miexi l-pajjiż.

Ir- rapport ippreżentat mill-awtorita' tad-djar għal din is-sena jinkludi analiżi attwali tas-sitwazzjoni tagħna.

Pero' dan m'huwiex biżżejjed, imma għandna bżonn inħarsu lejn dak li ġara f'pajjiżi oħra, b'mod partikolari dak li ġara fl-Ingilterra, il-pajjiż li tant jinfluwenza lill-politika tagħna.

Xi ħaġa interessanti li fih dan ir-rapport hija l-fatt li l-awtorita' ddikjarat il-prinċipji tagħha li min-naħa tagħhom huma ankrati fuq dak li l- gvern iqis bħala l-linji ta' gwida.

Primarjament il-prinċipji jinqasmu fi tnejn, il-housing affordability u s-social housing, jiġifieri l-policies ġenerali ndikati mill-amministrazzjoni u li awtorita' tagħmel tagħha, li jfisser li l-istat jintervjeni biex jassigura djar diċenti bi prezz affordable għall-familji medji jkun jistgħu jlaħħqu miegħu, u r-rwol ta' l- istat biex jassigura stock ta' djar b'kera soċjali.

Prinċipju ieħor huwa dak ta' l-ispecial needs housing, jiġifieri r-rwol ta' l-istat li jindirizza oqsma bi bżonnijiet speċjali fejn il-provvediment ta' akkomodazzjoni waħda m'huwiex biżżejjed.

Hemm imbagħad prinċipji oħra bħal per eżempju li f'dak li għandu x'jaqsam ma' kiri, l-awtorita' tad-djar tagħti priorita' lil min ikollu l-iktar bżonn, li tinħoloq sistema aktar ekwa u li s-sistema mħaddma tkun iktar transparenti.

Lura għall-awtorita' tad-djar fiha nnifisha, naħseb li wieħed irid joqgħod attent għax fil-qasam tal-housing m'hemmx l-awtorita' tad-djar biss iżda hemm ukoll il-maintenance and construction department u d- dipartiment għall-għajnuna soċjali.

Jekk irridu naraw bis-serjeta' kemm verament qegħdin nimxu ma' dawn il-linji gwida, ma nistgħux ma nħarsux lejn dak li ġara f'pajjiżi barranin.

Jien m'għandix dubju li l-awtorita' tad-djar Maltija flimkien mad-Dar Ċentrali jimxu fuq il-passi ta' Margaret Thatcher u John Major li kienu prim ministri ta' l-Ingilterra bejn bejn l- 1979 u l-1997.

F'dan il-perjodu, il-gvern konservattiv Ingliż kien naqqas l-ispiża kapitali fuq housing billi ħoloq sitwazzjoni fejn ġie mnaqqas ir- ritmu tat-tħaddim ta' djar fil-qasam soċjali.

Dan il-pass kien strumentali fl-awment tal-kera tad-djar essenzjali fuq ir-rata ta' inflazzjoni fis- settur privat u soċjali.

Il-gvern Ingliż kien ipprivatizzaw l-biċċa l-kbira tal-housing stock u ħalla lill-poplu, jew aħjar lis-sidien tad-djar, jiffaċċjaw il-mewġ tas-suq.

Konsegwenza ta' dan, l-owner application, jiġifieri li tkun sid ta' darek, saret trend iktar stabbilita bil- konsegwenza li problema ta' l-affordability saret iktar apparenti u akuta f'kull qasam tal-housing.

Din it-tip ta' politika li twieldet mal-bidu tar-renju ta' Margaret Thatcher, politika li ftit kliem kienet tfisser ir-ritorn għall-free market, iddominat ix-xena tal-housing fl-Ingilterra għall-ġenerazzjoni sħiħa.

Konsegwenza ta' dan ġie kkreat welfare neo-liberali fejn l- investiment fil-qasam tad-djar lokali niżel drastikament.

Il-kirjiet, kemm fil-qasam privat kif ukoll f'dak soċjali, tħallew jogħlew għal-livell tas- suq.

Id-djar in stock ta' l-awtoritajiet lokali u ta' l-assoċjazzjoni nbiegħu, ir-riabilitazzjoni ġiet kostretta tiddependi aktar fuq fondi privati, l-investimenti min-naħa ta' l-assoċjazzjonijiet sar iktar dipendenti fuq banek u assoċjazzjonijiet tal-bini, u s-sussidju fuq owner- occupied housing gradwalment ġie mnaqqas sabiex il-home ownership ġie aktar dipendenti fuq sorsi privati.

Inġenerali, is-sussidji tneħħew jew fejn kien il-każ, ġew imħollija għal każijiet ta' faqar estrem, dejjem jekk ikunu japplikaw.

Iżda lanqas l-istess faqar ma bbenefika minn dawn l-iskemi u kif jaf kulħadd, b'konsegwenza ta' dawn il-miżuri l-Ingilterra kellha tgħaddi minn żmenijiet koroh, fejn waħda mill-akbar karatteristiċi ta' dan il-perjodu xejn pjaċevoli kienet in-nies reqdin barra u jmutu bil-bard.

Kien propju issa, bis-saħħa tal-kambjament fil-gvern Ingliż, din il- problema qed tiġi affaċċjata u qed jinbnew djar biex jospitaw lil dawn in- nies u jagħtuhom il-kuraġġ li jerġgħu jaffaċċjaw is-soċjeta'.

Lura għall-qagħda f'pajjiżna, jien konvint li min qed jismagħni diġa' nduna bis-similarita' bejn il-politika applikata mill-Konservattivi Ingliżi u dik li attwalment qed tiġi mħaddma hawn Malta.

Il-politika tal-gvern Laburista Malti ta' l-1987 kulħadd jaf x'inhi.

Kulħadd jaf x'kienet is- sitwazzjoni tal-housing dak iż-żmien.

Illum dak iż-żmien ħarab, u ħarsa lejn ir-rapport li għandna quddiemna u lejn dak li ġiet irrapportata tgħid iċ-chairperson ta' l-awtorita' tad-djar, jagħtuna messaġġ ċar li jmur oltre l-affarijiet sbieħ li bihom l-awtorita' tad-djar tipprova taħbi r-realta' kerha fil-qasam tal-housing.

Bla dubju ta' xejn, xi ħaġa li toħroġ ċara minn dan ir-rapport hija l-mod ta' kif il-vot li jikkonċerna lill-awtorita' tad-djar qiegħed jitnaqqar bil-mod il-mod.

Ħarsa lejn il-vot approvat għas- sena 1998/99 turina li l-vot approvat kien ta' Lm10,860,000, li kien imqassam hekk: nefqa kapitali Lm4,772,000, nefqa soċjali f'sussidju Lm3,183,500, nefqa rikorrenti Lm 2,912,500.

Ħarsa min-naħa l-oħra lejn il-vot li qed jiġi mressaq għas-sena 2000/01 tindika li t-talba hija ta' Lm9,506,000, jiġifieri nefqa kapitali ta' Lm5,655,000, nefqa soċjali f'sussidju ta' Lm2,520,000, nefqa rikkorrenti ta' Lm1,330,000.

Dan juri tnaqqis sostanzjali ta' Lm1,362,000.

Filwaqt li l-ispiża kapitali telgħet għal Lm 5,655,000, jiġifieri żieda ta' Lm883,000, in-nefqa soċjali f'sussidju naqset b'Lm663,500 u n-nefqa rikorrenti niżlet għal Lm1,581,500.

Jiġifieri mhux talli l-vot għas-sena ta' stima naqas b'Lm1,362,000, iżda talli t-tali żieda fin-neqfa kapitali se jagħmel tajjeb għalih min l-aktar li għandu bżonn, għax wara kollox, filwaqt li n- nefqa kapitali telgħet għal Lm883,000, in-nefqa soċjali f'sussidju naqset b'Lm663,500.

Dan ifisser li żarmajna knisja u armajna oħra minn fuq dar il- fqir.

Għalfejn it-tnaqqis sar fir-rigward tan-nefqa soċjali f'sussidju, jiġifieri f'sussidju li jirrigwardja lis-sidien fix-xiri ta' postijiet ġodda battala mibnija mill-awtorita', sussidji lill-inkwilini ta' postijiet tal-gvern, sussidju fuq ħlas jew fidwa ta' ċens, sussidju fuq skemi ta' l- awtorita' tad-djar jew sussidju fuq l-imgħaxijiet ta' self mill- benefiċċjarji ta' diversi skemi u għotjiet lill-organizzazzjonijiet governattivi?

Tgħid għax ħadd m'hu se jkollu bżonn dan is-sussidju minħabba l-fatt li l-qagħda ekonomika tant ser titjieb u l-poplu tant se jaqla' flus fiż-żmijiet li ġejjin li dawk fil-bżonn ta' l-għajnuna soċjali se jispiċċaw fix-xejn?

Jien naħseb li r-raġuni hi li l-awtorita' tad-djar, id f'id mal-gvern fi pjan impitter kif kellu jkun, l-ewwel stabbilew it- thresholds li għandhom japplikaw sabiex wieħed jibbenefika, u li huma pjuttost baxxi, u issa li l-gvern se jżid, kif tant qed jiftaħar, il-pagi tal-ħaddiema taċ-ċivil, li wara kollox huma l-branch prinċipali tas- soċjeta' tagħna u li l-iktar li jibbenefikaw mill-għajnuniet soċjali, dawn kollha se jaqbżu t-thresholds u għalhekk ħafna minnhom li sal-lum kienu bilkemm jikkwalifikaw, issa mhux se jibbenifikaw iktar mill-għajnuniet soċjali u se jkollhom jagħmlu tajjeb għal kollox minn buthom.

Minn għada, dawk li kienu qed jibbenefikaw mill-iskemi ta' sussidju ta' l- awtorita' bħall-iskema għax-xiri u xogħlijiet ta' irranġar u titjib ta' djar privati, sussidju ta' imgħax fuq self għad-djar tas-settur privat, sussidju fuq xogħlijiet ta' irranġar u titjib f'residenzi privati, sussidju fuq xogħlijiet ta' irranġar u titjib f'residenzi okkupati minn sidien, sussidju fuq xogħlijiet fid-djar privati li huma okkupati minn inkwilini jew ċenswalisti, skema għax-xiri ta' djar ta' abitazzjoni tal-gvern u skemi oħra, issa se jinqatgħu barra biex bil-mod il-mod dawn l-iskemi jispiċċaw.

Iċ-chairperson ta' l-awtorita' għandha raġun tgħid li m'huwiex sew li l- Maltin li joqogħdu fid-djar fi stat ħażin jew substandard, m'għandhomx jibqgħu jippretendu li jmorru jabitaw fi djar ġodda tal-gvern iżda għandhom jiġu mħajjra u mdorrija jirranġaw id-djar li diġa' għandhom.

Permezz ta' dan il-policy, l-awtorita' tad-djar jew aħjar il-gvern, qiegħed jolqot żewġ għasafar b'ġebla waħda.

Il-gvern qiegħed inaqqas l- ispiża tiegħu fuq il-bini tad-djar ġodda billi jbiegħ l-istess kważi bil- prezzijiet li jeżistu fis-suq, u mhux kif qed jipprova jbellagħha liċ- ċittadin, u min-naħa l-oħra qed inaqqas il-piż tas-sussiddji, kemm b'mod dirett kif ukoll indirett.

Fi ftit kliem, din hija mera ta' dak li ġara fl- Ingilterra, jiġifieri li nnaqqsu kemm nistgħu biex fl-aħħar kollox jispiċċa għall-parenza.

Ladarba qed nitkellem dwar l-iskemi, tajjeb li ngħid li għalkemm hemm l-iskemi ta' l-awtorita' tad-djar li bħalma għedt, jistgħu jkunu ta' għajnuna, fir-realta' dawn huma kollha monki mija fil-mija.

Dan apparti l-fatt li biex wieħed japplika jrid iħallas Lm10 'l hemm u Lm10 'l hawn, mingħajr ma jkun għadu beda.

Jekk imbagħad l-applikazzjoni tiġi milqugħa, l-ispejjeż biex isiru x-xogħlijiet meħtieġa jrid jagħmel tajjeb għalihom iċ-ċittadin.

Jien naħseb li din hija ċajta, għaliex meta wieħed iqis li min jikkwalifika għad-djar tal-gvern għandu dħul tant baxx, kif tista' l-awtorita' tad-djar tesiġi li l-ispiża li issa telgħet għal Lm2500 għandhom l-ewwel jitħallsu miċ-ċittadin imbagħad wara ssir l-applikazzjoni għar-refund?

Din hija skema ta' inċentiv u disinċentiv fl-istess ħin, u għalhekk jien ngħid li meta ċ-chairperson ta' l-awtorita' tad-djar ġiet kkwotata li qalet li n-nies m'humiex jagħmlu użu mill-iskemi sabiex jirranġaw il-kundizzjoni tad-djar, ma kinetx korretta.

M'humiex in-nies li ma jridux jagħmlu użu mill-iskemi, għax kif ammettiet hija stess, iċ-ċittadini jippreferu ma jiċċaqilqux miz-zona li jkunu trabbew fiha, imma huwa d-disinċentiv fl- iskemi nnifishom li jżomm 'il bogħod liċ-ċittadin fil-bżonn milli jitlob l- għajnuna.

Kif jista' bniedem fil-bżonn iħallas Lm2500?

Minn fejn se jġibhom?

Għaliex għandu jmur isaqqaf wiċċu l'hawn u l'hemm forsi xi ħadd jisilfu dan l-ammont mingħajr imgħax?

F'każijiet bħal dawn li huma verament soċjali u li ma fihomx qligħ, il-banek ma jidħlux fihom.

L-iskop ta' l-awtorita' tad-djar huwa wieħed ċar, li dawn is-sussidji jispiċċaw.

L- awtorita' taf li maġġor parti ta' l-applikanti se jitilfu d-dritt għal kull benefiċċju.

Din hija għarukaża u ma taqbel xejn mal-politika ta' dan il- gvern li tant jgħid li għandu għal qalbu l'kuxjenza soċjali.

Mr Speaker, fid-dawl ta' dak kollu li diġa' ntqal, wasal il-waqt biex wara li nisiltu l-messaġġ li qed jipprova jipproġetta r-rapport innifsu, nanalizzaw jekk dan ir-rapport jirriflettix verament il-prinċipji annunzjati.

L-ewwel prinċipju jgħid hekk:

"L-intervent ta' l-Istat biex jassigura djar diċenti għax-xiri bi prezz li l-familji medji jkunu jistgħu jlaħħqu miegħu (housing affordability)".

Xi ħaġa li ngħid għalija taffaxxinani hija l-applikazzjoni tat-term "l- intervent ta' l-Istat".

Jekk wieħed iħares lejn l-istorja fil-qasam tad- djar jinnota li l-id ta' l-istat kienet dejjem kienet viżibbli.

Il- gvernijiet Laburisti dejjem ħadmu biex jipproteġu liż-żgħir billi raw li l- kera ma togħliex b'mod sfrenat u rrikonoxxew il-fatt li l-istat għandu dejjem jara li jkun ta' għajnuna għal dawk li huma l-aktar fil-bżonn, filwaqt li l-gvernijiet Nazzjonalisti, mingħajr ebda dubju, dejjem urew inkriminazzjoni ta' ftuħ konsistenti fin-nuqqas ta' kontrolli fir-rigward ta' kera u prezz ta' l-art u llimitaw kemm setgħu l-għajnuna mill-istat.

Huwa għalhekk li issa li l-istat iddikjara li se jintervjeni, wieħed jistaqsi fiex se jintervjeni.

L-unika dikjarazzjoni li jiena smajt min- naħa tal-gvern, permezz ta' l-Onor.

George Pullicino, kienet li l-gvern lest li jintervjeni fir-rigward tad-djar vojta billi jeħodhom hu, anke jekk bil-forza.

Jiena ma nafx jekk wieħed għandux jieħu din l-istqarrija bħala theddida għad-dritt ta' propjeta' kif miktub fil-kostituzzjoni u fil- konvenzjoni Ewropea, jew bħala sinjal ta' rigress fit-tip ta' demokrazija, iżda li bħala prinċipju jiġi dikjarat li l-gvern preżenti lest li jintervjeni sabiex jassigura djar diċenti għax-xiri bi prezz li l-familji medji jkunu jistgħu jlaħħqu miegħu, jien ma nafx u nistaqsi.

Mhux taħt gvern Nazzjonalista il-plots ta' Lm400 saru jiswew Lm30,000?

Mhux taħt gvern Nazzjonalista l-kirjiet ta' Lm60 fis-sena, illum telgħu għal Lm100 u iżjed fix-xahar?

Mhux taħt gvern Nazzjonalista l-kirjiet ta' appartamenti tal-gvern saru Lm60 fix-xahar?

Mhux taħt gvern Nazzjonalista għolew l- ispejjeż tal-permessi tal-bini?

Mhux taħt gvern Nazzjonalista id-djar b'valur medju ta' Lm10,000 saru jiswew 'il fuq minn Lm40,000?

Allura din m'hijiex daħka meta nqisu li l-policies u l-miżuri ta' dan il-budget huma kollha diretti lejn destinazzjoni waħda, il-liberazzjoni assoluta tas-suq fil-kirjiet soċjali li min-naħa tagħhom jirriflettu ruħhom fuq dawk privati u fuq il-bejgħ ta' l-art?

Bħala eżempju nistgħu nħarsu lejn l-għoti tas-sussidji f'paġna 17 ta' dan ir-rapport li jgħid hekk:

"Bl-iskop li l-iskemi jiġu applikati għal dawk li huma l-aktar fil- bżonn, biex wieħed jikkwalifika biex japplika, fost kundizzjonijiet oħra, ma jridx ikollu assi kapitali li jeċċedu il-Lm12,000 u dħul annwali ta' aktar minn Lm5,000."

Bir-rispett kollu lejn kulħadd, jien nixtieq nistaqsi min huma dawk li se jibbenifikaw minn dawn l-iskemi, meta kull min se japplika għandu d-dar tiegħu li biex ma tkunx stmata - u hawn irridu noqgħodu attenti għax il- perit li jitqabbad mill-awtorita' tad-djar jew minn xi dipartiment ieħor, anke dak ta' l-akkomodazzjoni soċjali, ħafna drabi jiġu jaqa' u jqum kemm tiswa verament din il-proprjeta' - aktar minn Lm12,000, bilfors trid tkun xi gorboġ f'għalqa għax illum anke maqjel jiswa iktar minn Lm12,000.

Liema familja jew armla, li bil-ftit pensjoni u b'forsi xi Lm5,000 fil-bank, ma taqbiżx il-Lm5,000 fis-sena bħala dħul?

Illum x'tagħmel persuna b'Lm5,000, iktar u iktar jekk ikollha xi żewġt itfal u tkun trid tgħallimhom l-iskola?

Mr Speaker, f'dan l-istadju wieħed bilfors ikollu jistaqsi jekk huwiex dan il-gvern li lest li jintervjeti sabiex jassigura djar diċenti għax-xiri bi prezz li l-familji medji jkunu jistgħu jlaħħqu miegħu.

Jien naħseb li jkun aħjar għall-Ministru, issa li qiegħed jiftaħar li l-liberazzjoni tal- banek se tkun assoluta, li jara kif se jipproteġi lill-familji tagħna mir- rata massima ta' l-imgħax.

Ma ninsewx li kull min issellef mill-banek biex jixtri daru, għamel dan bil-kundizzjoni li r-rata applikabbli ta' l-imgħax tkun l-ogħla waħda stabbilita mil-liġi.

Grazzi għall-gvern Nazzjonalista, illum l-ogħla rata li tista' tiġi applikata hija dik ta' 15%.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jgħid prosit lill-awtorita' tad-djar ta' l-arranġament li għamlet ma' l-HSBC biex iċ-ċittadini tagħna jissellfu l-ammont kollu minnhom mitlub.

Pero' l-awtorita' tad-djar qaltilhom lil min se jissellef li l-HSBC m'għandux il-kuxjenza li kellhom il-Mid-Med Bank u l-Lohombus jew li għad għandu l-Bank of Valletta?

Qaltilhom li issa r-rata ta' l-imgħax, hekk kif jitneħħa l-kontroll tal-bank ċentrali, tista' titla' għal 15%?

Qaltilhom li l-gazzetta tal-gvern dejjem mimlija bi proprjeta' maqbuda għall-bejgħ b'subbasta wara li s-sidien tagħhom ikunu daħlu b'sagrifiċċji kbar għat-tlellix ta' dawn l-iskemi.

Qaltilhom li bank partikolari għandu policy li jekk persuna ma tħallasx fil-pront għall-miżerja li jkun għad fadal fil-kont tiegħu, jitlob mandat ta' sgass u jkaxkar kull ma jsib, bħalma ġara ftit taż-żmien ilu fin-Naxxar?

Ejjew noqogħdu attenti minn dan kollu u nisħqu li l-gvern jintervjeni biex jara li ċ-ċittadini Maltin, wara tant żmien ta' għożża mill-gvernijiet Laburisti, ma jisfawx vittmi ta' dawn l-iskemi li tant qegħdin niftaħru bihom.

Sur President, tajjeb li naraw ukoll kif din is-sitwazzjoni tirrifletti ruħha fuq oqsma oħra.

Fost diversi fatturi li se jwasslu għall-problemi soċjali, bħalma hija ż-żieda ta' persuni vulnerabbli li se jispiċċaw mingħajr dar jew jgħixu f'ambjent ta' faqar, wieħed irid jinnota s-single parents, il-persuni ta' nazzjonalita' differenti, ix-xjuħ u persuni oħra.

Jekk inħarsu lejn dak li ġara fl-Ingilterra minħabba l-politika mħaddma minn Thatcher u Major, insibu li bejn l-1979 u l-1991, in-nies mingħajr saqaf fuq rashom kien tela' għal 155,000, u n-nies li kellhom jiġu pprovduti b'akkomodazzjoni alternattiva tela' għal aktar minn 10%.

Din hija l-politika tal-housing li qed iħabbar il-gvern preżenti, u għalhekk, jekk inħarsu lejn il-prinċipju ta' l-affordability bil-mod ta' kif kien attwat mill-gvern Ingliż, konsegwenza ta' l-għoli tal-kera u l- prezzijiet tad-djar, tnaqqas b'mod konsiderevoli.

Dan ifisser li l-vera affordability m'hijiex kif qed tiġi pproġettata fir-rapport li din se ssir għaliex kulħadd jaffordja, imma għax kulħadd jaffordja inqas.

U hawn Malta hekk qed jiġri.

Il-prezz ta' l-art, tad-djar u tal-kirijiet tela' b'mod astronomiku li ma jirrifletti xejn id-dħul taċ-ċittadin u tal-familja Maltija.

Konsegwenza ta' hekk, ftit huma dawk li għadhom jaffordjaw jixtru darhom jew jikru fejn joqogħdu mingħajr ma jissallbu.

Jekk l-awtorita' tad- djar trid verament timxi mal-policy tal-gvern trid iġġiegħel lill-istess gvern ikun onest maċ-ċittadini tiegħu.

It-tieni prinċipju ndikat fir-rapport huwa l-irwol ta' l-Istat biex jassigura stokk adegwat ta' djar b'kera soċjali, social housing.

Fis- sustanza dan huwa prinċipju nobbli, imma dan il-gvern x'qiegħed jagħmel biex jassigura li jkollu stock adegwat ta' djar b'kera soċjali?

Xejn.

Il- gvern Nazzjonalista, bħall-gvernijiet Konservattivi Ingliżi li huma l- mudelli tiegħu, ra kif għamel u lliberalizza mhux biss is-suq privat tal- kera biss, imma anke dak soċjali.

Dan sar billi l-gvern abbina l-kera, li tiġi riveduta kultant żmien, ma' l-għoli tal-paga.

Appena taqbeż it- threshold, li huwa pjuttost baxx, il-kera togħla b'mod li l-inkwilini tal- postijiet tal-gvern iħallsu mas-Lm60.

B'koinċidenza, illum stess nirċievi ittra li taqra hekk:

"Jien noqgħod ġo flat u kelli kera ta' Lm300, applikajt għal sussidju għax il-paga taqbeż in-normal u qaluli li minn din is-sena, m'iniex intitolata għas-sussidju.

Issa s-sid għollieli l-kera għal Lm450 fis- sena.

Jien kif jista' jkun inħallas din il-kera meta ma nagħmilx siegħa overtime.

Dan minbarra l-kontijiet tad-dawl, tat-telefon, tal- life insurance, ta' l-insurance tal-karozza, u l-manteniment ta' erba' persuni."

Din hija r-realta', u għalhekk jien nistaqsi fejn huma l-kuxjenza soċjali u l-kera soċjali.

B'kera soċjali wieħed jifhem li l-kera tkun waħda nominali li tagħti ċ-ċans lil dak li jkun li jistejqer, u tippermettilu bid-dħul baxx li għandu jgawdi ftit mill-kumditajiet bażiċi li toffri t-teknoloġija tal-lum.

Din hija daħka fil-wiċċ, iktar u iktar meta wieħed iqis il-ħeġġa frenetika ta' l-awtorita' biex tbiegħ u tillikwida mill-housing stock li għandha.

Kif tista' l-awtorita' tiġi meħuda bis-serjeta' meta din qiegħda tbiegħ dak kollu li għandha u fl-istess m'hijiex qiegħda tibni biżżejjed sabiex isir replacement ta' dak mibjugħ.

Ħarsa lejn l-estimi turi li matul l-1999, l-awtorita' biegħet u allokat 399 unit li għalihom kienu applikaw 1,803.

Jekk inħarsu lejn kif il- proġetti ta' units li l-awtorita' qed tipprogramma li tibni matul is-sena 2001, naraw li dawn ilaħħqu l-1,966.

Jiġifieri jekk ħadd ma jagħlaq l-eta' u jiddeċiedi li ma jieħux l-istat tiegħu, ukoll bilkemm infiqu, aħseb u ara meta dan il-pajjiż se jibda jħabbat wiċċu mal-problema tal-familji li jispiċċaw barra minn darhom minħabba li t-terminu tal-kirja jkun skada u s- sid ikun irid jgħolli l-kera għall-ammont li l-familji ma jkunux jifilħu.

Hawnhekk ta' min ifakkar lil mill-1995, il-kirjiet ma baqgħux iktar protetti, u għalhekk hawn min qed jabbuża minn din is-sitwazzjoni u jħajjar lill-inkwilini biex jidħlu fi ftehim ġdid ħalli jitilfu kull benefiċċju li tagħti l-liġi tal-kera ta' qabel l-1995.

Dawn huma l-problemi ta' dawk n-nies li jkunu jgħixu f'kirjiet għolja u li għaliex jitilfu l-impjieg, jispiċċaw barra minn darhom, tas-single parents, u taż-żgħażagħ li jitilqu mid-dar tal-ġenituri tagħhom.

Dawn huma kollha każi li ġaladarba l-awtorita' tad-djar qiegħda tgħid li se tassumi r- responsabilita' tad-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali, trid tipprepara għalihom.

Żgur illi l-mod ta' kif qiegħda tippjana m'huwiex se jilqa' għal din l-isfida.

Billi l-awtorita' tad-djar talloka 20% ta' l- appartamenti li jkunu b'kamra tas-sodda waħda jew tnejn lil dawk li llum jirriżultaw pendenti fuq il-lista ta' l-akkomodazzjoni soċjali, m'huwiex biżżejjed.

Il-ġest fih inniffsu huwa ta' min ifaħħru, imma meta naraw kemm l-awtorita' tad-djar qed tipproġetta units għas-sena 2000, jiġifieri 393 appartament biss filwaqt li l-applikanti għand id-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali ilaħħqu l-eluf, nindunaw li dawn l-appartamenti huma biss qatra f'oċean.

Jekk l-awtorita' tad-djar trid tiġi meħuda bis-serjeta', u jekk il-gvern irid ikun veru serju, għandu l-ewwelnett jara li n-nies fi ħdan l-awtorita' ta' l-ippjanar u fi ħdan l-awtorita' tad-djar, jagħmlu xogħolhom bis- serjeta' sabiex jaraw li r-riżorsi jintefqu tajjeb u bl-aktar mod effettiv.

Bir-rispett kollu, huwa fatt stabilit illi billi nibnu maisonette 'l hawn u ieħor 'l hemm, ma jaġevola xejn lill-ekonomija u l-isfruttar tar-riżorsi.

Huwa umilment sottomess li jkun aktar ta' vantaġġ u jkun aktar effiċjenti kieku l-gvern jidħol bi sħab mal-privat biex jibni dawn il-ħafna sidi li hawn mferxin ma' Malta u Għawdex, bil-kondizzjoni li l-kera tkun waħda baxxa jew inkella jinbiegħu biex mill-flus tagħhom jinbnew blokki ta' flats li bil-mezzi u bix-xjenza li għandna llum, ikun jakkomodaw l-akbar numru possibbli ta' nies, bl-inqas spejjeż possibbli.

Fl-opinjoni tiegħi, huwa inutli li jinbnew units imferrxin ma' Malta, imma jkun iktar worth it ekonomikament u jkun iktar ta' gwadann għaċ- ċittadini Maltin jekk issir konċentrazzjoni fuq siti ikbar u fuq blokki ta' flats.

L-awtorita' tal-ippjanar għandna teżerċita aktar pressjoni sabiex jiġu ndikati aktar siti, kemm dawk li għadhom mhux mibnija kif ukoll dawk li jinħtieġ li jiġu mwaqqa', bħalma huma s-slum areas, sabiex minflokhom jinbnew blokki ta' appartamenti.

Għandha tiġi riveduta l-policy tal-height limitation għaliex kulħadd jaf li hawn Malta, l-ispazju tal-tibni huwa limitat, u għalhekk ma jistax ikun nibqgħu nibnu sa tliet sulari biss.

Il- bini jrid jogħla 'l fuq.

B'hekk biss jistgħu jitwaqqfu l-prezzijiet sfrenati tal-bini u r-rati esorbinanti tal-kera.

B'hekk biss l-awtorita' tad-djar tista' turi li qiegħda taħdem bis-serjeta' sabiex flimkien mal- gvern tiggarrantixxi li l-intervent ta' l-istat biex jassigura djar diċenti għax-xiri bi prezz li l-familji medji jkunu jistgħu jlaħħqu miegħu u biex l- istat jassigura stock adegwat ta' djar b'kera soċjali.

Hemm bżonn li ssir konċentrazzjoni biex jiġu ndikati iktar siti u jitwaqqa' bini li huwa żdingat u antik biex minfloku jittellgħu blokki ta' appartamenti.

It-tielet prinċipju elenkat fir-rapport jgħid hekk:

"Ir-rwol ta' l-Istat biex jindirizza oqsma ta' bżonnijiet speċjali fejn il-provvediment ta' akkomodazzjoni waħedha m'hijiex biżżejjed (special needs housing)."

Dan il-prinċipju għandu jinqara mal-prinċipji li tħaddan l-awtorita' tad- djar fil-qasam tal-kiri tad-djar, u cioe' li tingħata priorita' lil min l- iktar li għandu bżonn, li tinħoloq sistema aktar ekwa u li s-sistema mħaddma tkun iktar trasparenti.

Iktar minn hekk, l-enfasi qiegħda fuq l- idea li d-dipartimenti li jikkonċernaw lill-housing, jiġu amalgamati.

Din kieku hija idea tajba, pero' milli jidher ġralha bħall-fellus u mietet fil- bajda.

Jekk m'iniex sejjer żball, fid-diskors tal-budget tas-sena l-oħra, l- idea kienet li jiġu amalgamati s-sistemi tal-għoti tal-punti biex ma jkunx hemm disparita' bejn dawk allokati mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali u dawk allokati mill-awtorita' tad-djar.

Kien hemm l-idea wkoll li jiġu amalgamati d-dipartiment tal-maintenance and construction, id- dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali u l-awtorita' tad-djar, pero' fuq din ta' l-aħħar ma ġara xejn.

Fuq ta' l-ewwel, illum, sena wara, din l- amalginazzjoni fir-rigward tal-punti għadha lanqas biss saret.

Mr Speaker, huwa fatt magħruf li s-sistema preżenti u l-mod ta' kif din tiġi mħaddma hija waħda abbużiva u għadha 'l bogħod biex inkunu nistgħu ngħidu li hi ġusta.

M'huwiex veru dak li dejjem tenna l-ministru, li ma kienx hemm abbuż.

Allura kellu raġun is-Sur Leone Ganado, għan-nom tal- familja Micallef, jiġġieled u jargumenta li l-appartamenti f'San Ġwann kienu qed jingħataw lil tal-qalba.

Kelli raġun nistaqsi lill-ministru, avolja ma rrispondinix, dwar il-każ ta' persuna li applikat mil-lum għal għada u ngħatat post, mhux għax kellha bżonnu, imma għax kienet tal-qalba.

Lanqas ma hu korrett dak li qalet dalgħodu l-Onor.

Dolores Cristina.

L- abbuż huwa rampanti, u dan huwa rikonoxxut mill-fatt li issa qegħdin ngħidu li ġaladarba jiġu amalgamati l-punti, allura kollox isir ċar u trasparenti.

Ir-risposta toħroġ waħedha.

Li ma tridx tgħid l-awtorita' tad-djar hu kif din is-sistema se tkun trasparenti mingħajr ma jingħataw id-dettalji ta' l-applikanti.

Jien ma nistax nifhem kif qed nippretendu li jkollna sistema trasparenti meta d- dettalji tal-persuni m'humiex jidhru.

Dan il-punt iqajjem ukoll il- kwestjoni tal-bżonnijiet speċjali fejn il-provvediment ta' akkomodazzjoni m'hijiex biżżejjed.

Fis-soċjeta' tal-lum, il-persuni bi bżonnijiet speċjali m'humiex biss dawk anqas ixxurtjati minnha jew l-anzjani.

Hemm il- każ tas-single parents, single mothers u ż-żgħażagħ li jitilqu jew jitkeċċew mid-dar tal-ġenituri tagħhom.

Hemm ukoll il-problema ta' housing għall-persuni barranin u etniċi.

Bir-rispett kollu, dan ir-rapport ta' estimi ma jindirizza xejn lil dawn il-problemi.

Isemmi ftit lill-iskemi li jirrigwardjaw lill-persuni b'diżabilita', pero' dwar dan diġa' għidt li apparti li tnaqqas il-vot fuqhom, ħafna minn dawk li jistgħu japplikaw għal dawn l-iskemi m'humiex se jkunu eliġibbli li jagħmlu dan għax biż-żieda li se tingħata għall-għoli tal-ħajja, dawn faċilment se jaqbżu t-threshold.

Minbarra l-persuni b'diżabilita', in-nies l-oħra li jistgħu jkunu fil-bżonn ta' akkomodazzjoni jew aħjar ta' dar biex jabitaw fiha, m'hijiex indirizzata.

Rigward ix-xjuħ, illum kulħadd jaf li l-popolazzjoni m'għadhiex waħda żgħira, imma hija dominata mill-persuni anzjani.

Huwa fatt magħruf li d-dħul u l- opportunitajiet għall-anzjani ma huma xejn għajr negattivi b'tali mod li l- anzjani qegħdin jispiċċaw emarġinati.

Tul dawn l-aħħar snin l-istandard of living ta' l-anzjani tbaxxa b'mod sinifikanti u fil-konfront tal-maġġor parti ta' l-anzjani, is-sitwazzjoni ta' l-għażla u s-sigurta' finanzjarja hija waħda prekarja.

Konsegwenza ta' dan l-istat tal-fatt, ħafna mill- anzjani ġew f'pożizzjoni li jridu bilfors jiddependu mill-benefiċċji soċjali b'tali mod li jispiċċaw żvantaġġjati.

Huwa propju hawn li l- awtorita' jmissha tagħmel sforz u tara kif se timmodifika l-iskemi li tant tgħajjat bihom.

Minn diversi riċerki rriżulta li l-anzjani huwa dawk li jsibu ruħhom jgħixu fl-aktar kantunieri fqar tas-settur tal-housing in ġenerali.

Meta mqabbel ma' setturi oħra tas-soċjeta', dan l-istat ta' fatt jaċċentwa ruħu aktar fil-każ ta' persuni anzjani li jkunu joqogħdu waħedhom.

Dan l- isvantaġġ jikber meta wieħed iqis li l-anzjani, fil-maġġor parti tagħhom, jiddependu mill-pensjonijiet u minn benefiċċji soċjali oħra.

Meta wieħed jikkonsidra li dawn jonfqu dan l-introjtu fuq l-ikel u b'mod l-aktar aċċentwat fuq mediċini, allura l-ħlas tal-kera se jkompli jżid mal- piżijiet.

Allura hawnhekk wieħed jistaqsi kif jistgħu l-anzjani jitolbu l- għajnuna ta' l-awtorita' tad-djar, mogħtija taħt diversi skemi, meta l- introjtu tagħhom huwa daqshekk baxx.

Minn fejn ser joħorġu l-flus biex isiru x-xogħlijiet imbagħad wara jieħdu r-refund mingħand l-awtorita'?

L-istess jista' jingħad fil-każ tan-nisa.

Huwa fatt magħruf li ftit huma dawk in-nisa miżżewġa li jirnexxielhom isiru s-sid ta' darhom.

Dan minħabba l-fatt li jirriżulta anke minn riċerka li saret f'pajjiżi oħra, li l- abilita' ta' mara biex tixtri l-propjeta' hija aktar ristretta minn dik ta' raġel, kemm minħabba d-dħul kif ukoll minħabba l-kapaċita' tas-self.

Hawn Malta, għalkemm ngħajjtu bid-drittijiet tan-nisa, il-banek ftit li xejn jagħtu każ id-dħul tal-mara.

Din hija xi ħaġa li ma tirrifletti xejn lid- dinja tal-lum, u għalhekk naħseb li wasal iż-żmien li ssir riflessjoni fuqha u jittieħdu l-passi meħtieġa biex tiġi rranġata din is-sitwazzjoni.

Hija xi ħaġa pożittiva l-aħbar ta' l-awtorita' li ser tiddedika 20% mill- appartamenti lil dawk li jinsabu fuq quddiem tal-lista ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Pero' jibqa' l-fatt li 20% ta' l-appartamenti m'humiex biżżejjed.

Ninsab konvint li l-lista tinkorpora ħafna iktar nisa li jsibu ruħhom barra mid-dar u li jkunu qegħdin fi problema daqstant kbira.

Għalhekk naħseb li jkun tajjeb li l-awtorita' tiddedika daqstant appartamenti u iżjed biex forsi daw in-nies ikunu jistgħu jerġgħu jibdew ħajja ġdida għal rashom.

Jien minn hawnhekk nitlob lill-awtorita' tad-djar biex tinvesti iżjed u tkun aktar disponibbli għal dan is-settur tas-soċjeta'.

Problema oħra li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qiegħda taċċentwa ruħha hija dik taż- żwiġijiet imħallta fejn persuni barranin jistabbilixxu r-residenza tagħhom hawn Malta.

Din hija xi ħaġa li se tidħol iktar mas-sħubija ta' pajjiżna fl- Unjoni Ewropea, peress li tnejn mill-prinċipji bażiċi tagħha huma l-free movement of capital u l-free movement of persons.

Kif kulħadd jaf, diġa' saret talba lill-amministrazzjoni ta' l-Unjoni sabiex ikun hemm deroga li tipprojbixxi liċ-ċittadini barranin li jixtru iktar minn proprjeta' waħda f'pajjiżna.

Dan ifisser li anke l-amministrazzjoni preżenti qed tibża' li l-barranin jkunu jistgħu u jistabilixxu ruħhom hawnhekk.

B'hekk lill- awtorita' tad-djar tiżdidilha problema oħra għaliex minbarra li jkollha taħseb għan-nies tal-lokal, ikollha taħseb ukoll għal dawk li jiġu jistabilixxu r-residenza tagħhom hawn Malta.

Jien naħseb li għandha ssir enfasi minn issa sabiex l-awtorita' tara li ma jiġrix bħalma ġara f'pajjiżi oħra, jiġifieri li dawn in-nies jiġu mferrxa ma' l-erbat irjieħ tal-gżira b'mod li jiġu soġġettati għal atti ta' razziżmu u esklużjoni.

Huwa mportanti li dawn in-nies ta' razza differenti ma jitħallewx jokkupaw postijiet substandard u ta' kwalita' fqira, għax dan ikun ifisser biss li nkunu qed infaqqsu problema, kif jien konvint li diġa' bdejna, u li jkun diffiċli li nerġgħu lura minnha.

Ma rridx inkun negattiv anzi rrid infaħħar il-ġest nobbli ta' l-awtorita' li ssir aktar ħanina u trattab il-kuxjenza tagħha.

Għalkemm dan l-aħħar l-awtorita' saret aktar marbuta mar-rwol ta' spekulatur u mhux l-ewwel darba li jien indirizzajta bħala l-akbar spekulatur li għandna magħna hawn Malta, irrid niċċara dan il- punt fis-sens li ma jistax ikun li l-awtorita' tad-djar, li r-rwol tagħha huwa li tipprovdi housing soċjali, tibqa' dejjem bit-tir li tagħmel il- profitti mill-bejgħ.

Huwa żgur li r-rwol tagħha għandu jkun li tgħin liċ- ċittadin Malti, u għalhekk għandha tagħmel iktar enfasi biex il-prezz tal- bini jitbaxxa.

Dan isir biss jekk l-awtorita' tad-djar flimkien ma' l- awtorita' tal-ippjanar iħajru u jaraw kif jagħmlu biex il-height limitation jitla' ħalli jkun hawn ħafna iktar propjeta' fis-suq.

Għalhekk huwa pass fid-direzzjoni t-tajba li ċertu ammont ta' units jibdew jiġu assenjati biex jikkwalifikaw għalihom dawk li jinsabu fuq il-lista tad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali.

Mr Speaker, punt ieħor li rrid nikkumenta fuqu hawnhekk huwa l- amalgamazzjoni tad-dipartimenti varji li jifformaw il-qasam tal-housing.

Din is-sena, it-tendenza m'hijiex li l-awtorita' tad-djar, il-maintenance and housing construction u d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali jiġu lkoll amalgamati, iżda l-aċċenn hu biss fuq l-ewwel u l-aħħar wieħed, jiġifieri li l-awtorita' tad-djar u d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Nispera li dan m'huwiex l-ewwel pass biex wara li jiġu amalgamati dawn it-tliet dipartimenti, jiġu pprivatizzati taħt kappa waħda.

Dan ikun verament l-aħħar pass fil-katina tat-telf tal-kuxjenza soċjali ta' din l- amministrazjoni, għax ħadd iktar mill-istat ma jista' jkollu għal qalbu liċ- ċittadin daqs ir-rappreżentanti eletti mill-istess ċittadin.

Min-naħa l-oħra huwa nkoraġġanti ferm il-mod ta' kif l-awtorita' qed timxi bl-iskema għall-istallazzjoni ta' lifts, u nħeġġeġ biex isir aktar sforz ħalli din l-iskema tiġi applikata f'ħafna aktar bini.

Permezz ta' din l-iskema tkun qed tittaffa l-problema lil diversi anzjani u l-persuni b'diżabilita'.

Ma nistax minn hawn ma nappellax lill-awtorita' tad-djar u lill-awtorita' tal-ippjanar biex janalizzaw lid-diversi housing estates, bħal dawk ta' Birżebbuġia u taż-Żurrieq, li huma maqtugħin minn outlets ta' ċerta neċċessita' bħalma huma l-ispiżeriji.

F'pajjiżna hawn diversi konċentrazzjonijiet ta' bini, fosthom il-housing estates l-antiki, li ma saritilhom l-ebda riserva għall-ħwienet ta' bżonnijiet neċessarji.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li l-awtorita' tal-ippjanar tirrevedi l-policies tagħha u tagħti il-permess neċessarji għall-ħwienet f'dawn l-areas.

Barra minnhekk ikun pass 'il quddiem biex il-privat jitħajjar jinvesti għall- benefiċċju tal-komunita'.

Rigward is-slum clearance li jagħmel referenza għaliha wkoll dan ir- rapport, jien ninsab diżappuntat li l-awtorita' tad-djar titratta lil dan il-qasam b'mod daqstant leġġer.

Ninsab konvint li dan huwa qasam li jinħtieġ attenzjoni speċjali u mmedjata.

Fid-definizzjoni ta' slums m'għandhomx jikkwalifikaw biss dawk il-kerrejja ta' kamra waħda, imma għandhom jikkwalifikaw ukoll dawk il-binjiet kollha li għalkemm jabitaw in- nies fihom, jinsabu fi stat ħażin.

F'dan ir-rigward għandu jsir użu mill- ispetturi li ġew indikati fir-rapport sabiex altru milli jippruvaw jelliminaw l-abbuż, jiddikjaraw liema huma dawk il-postijiet li għandhom jiġu mwaqqa' u mibnija mill-ġdid, kemm jekk inhuma tal-gvern kif ukoll jekk tal-privat.

Għandhom ikunu dawn l-istess spetturi li jindikaw liema bini huwa verament perikoluż, u mhux jitħalla f'idejn l-individwu biex jiġbed attenzjoni.

B'dan il-mod, ċerta postijiet li huma ta' periklu u li l-privat ma jridx jirranġahom minħabba diversi raġunijiet, jew għax is-sid ma jkunx jaqbillu jew għax il-liġi tagħti l-fakulta' lill-inkwlini li jagħmel l- arranġamenti neċessarji imbagħad titnaqqaslu l-kera, l-awtorita', b'kollobarazzjoni ma' l-istess sidien, tirranġaw jew tibni mill-ġdid dawn il-postijiet li jinstabu fi stat ħażin bil-patt u l-kundizzjoni li dawn jingħataw b'kirja baxxa, jew jekk is-sid jibqa' jwebbes rasu, l-awtorita' tieħu l-passi neċessarji biex tieħu f'idejha dak il-post, tagħti kumpens xieraq lis-sid, u tagħmel l-iżviluppi neċessarji hi.

Sur President, għar-rigward tal-flood relief project irrid ngħid li għalkemm sar ħafna diskors sabiħ dwaru, personalment għad għandi r-riżervi tiegħi.

Ma nistax nifhem kif l-awtorita' hija lesta li tidħol fi spiża ta' proġett bħal dan meta, kif kulħadd jaf, fl-area in kwestjoni diġa' saru proġetti oħra li iżda fallew u ma ħallew l-ebda frott.

Ma nistax nifhem kif donnha l-unika soluzzjoni għal din l-area kienet dan il-proġett, meta hemm diversi modi oħra, fosthom anke li ssir mina u l-ilma jinħażen taħt l- art.

Jien konvint li jekk isir proġett biex l-ilma jinħażen taħt l-art, apparti mill-benefiċċji li l-bdiewa kollha jkunu jistgħu jgawdu, inkunu qed ngħinu l-water-table li tant tinsab fi stat ħażin.

Naħseb li jkun iktar utili kieku kellha ssir konsiderazzjoni ta' dan l-aspett milli nibqgħu għaddejjin b'dan il-proġett.

Għalhekk filwaqt li naqbel ma' dak li ġie ddikjarat fil-paragrafu 2.1 ta' dan ir-rapport, li jgħid li bir-riforma li qed tiġi proġetta, jiġifieri bl-amalgamazzjoni tad-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali u l-awtorita' tad-djar, tiġi żviluppata politika strateġika komprensiva bbażata fuq analiżi xjentifika u demografika tal- bżonnijiet dejjem jinbidlu tal-qasam tal-housing, qasam kruċjali tal- politika Maltija, jiena wisq nibża' li dan huwa intiż biss biex jibqa' fuq il-karta bħalma huwa intiż li jibqa' fuq il-karta l-kliem stampat taħt il- paragrafu 3.10.5 li jittratta s-slum areas.

Mr Speaker, aħna azzjoni rridu u għalhekk ma jistax ikun li tittieħed azzjoni mingħajr riżorsi.

Is-saħħa ta' l-awtorita' tad-djar qed tiġi mminata, l-ewwel bil-bejgħ sfurzat ta' l-ishma u l-interessi li kellha fil- Mid-Med Bank, u issa bit-tnaqqir ta' iktar minn Lm1 miljun mill-vot tagħha.

Jiena wisq nibża' li dak li jidher bħala xi ħaġa addizzjonali, jiġifieri l- flus direvanti minn kirjiet li se jibdew jgħaddu direttament għand l- awtorita' tad-djar, m'huma addizzjonali xejn u l-ħsieb huwa biss biex l- awtorita' tad-djar issir self-sufficient, kunċett li ltqajna spiss miegħu tul dawn l-aħħar xhur, pass li sempliċement iwitti t-triq għall- privatizzazzjoni u l-eventwali bejgħ ta' l-istess awtorita' tad-djar hekk kif amalgamata.

Dan huwa pass fula maqsuma ma' dak li jagħmlu l- Konservattivi fl-Ingilterra.

Mr Speaker, nagħlaq billi ngħid li l-parti tal-budget li tittratta l- estimi ta' l-awtorita' tad-djar hija waħda fqira u m'hi xejn għajr xi ħaġa ta' mistħija għall-poplu tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin li fadal huwa kollu għan-naħa tal-gvern, u għalhekk nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nibda' biex nirringrazzja lill- kelliema kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu, kemm dawk tal-gvern kif ukoll dawk ta' l-oppożizzjoni, dibattitu li b'mod ġenerali nista' ngħid li kien wieħed interessanti, ħafna mill-interventi li saru kienu kostruttivi u żgur jistħoqqilhom riflessjoni jew tweġiba.

Irrid ngħid li partikolarment f'dan l-aħħar intervent ta' l-Onor.

Sammut smajt ħafna affarijiet li ma kenux korretti u se nipprova nwieġeb għalihom u nikkoreġihom, pero' naħseb li l-kritika in ġenerali li saret kienet ta' ċerta importanza.

Irrid nirrokonoxxi wkoll l-għanuna li tawni l-kelliema tan-naħa tal-gvern billi huma stess daħlu f'ċerti aspetti tas-suġġett u allura jien m'għandix għalfejn nidħol f'daqshekk dettal.

Għalhekk jien se nagħti spejagazzjoni iktar dettaljata ta' xi punti li ssemmew.

Xtaqt nibda billi l-ewwel inpoġġi l-qafas ġenerali ta' l-affarijiet u nagħmel appell biex meta nkunu qed niddiskutu estimi bħal dawn, nagħmlu ħilitna biex inpoġġu kollox f'kuntest ġenerali.

Ir-rapport li ppubblikat l- awtorita' tad-djar, kif qal tajjeb l-Onor.

Sammut, jibda' billi jgħid li l- awtorita' tad-djar tfassal u twettaq l-attivita' kollha tagħha madwar il- politika tal-gvern fil-qasam tad-djar.

Ir-rapport isemmi tliet pilastri ewlenin li fuqhom tinbena din il-politika.

Waħda minnhom hija l-housing affordability, jiġifieri li jinbdew postijiet u jinbiegħu bi prezzijiet ssussidjati u bl-għajnuna ta' skemi speċjalizzati għal min ikun irid jixtri dawn il-postijiet u jsir ta' daru.

It-tieni prinċipju huwa l-obbligu ta' l- Istat li jassigura li jkun hemm stock adegwat ta' djar b'kera soċjali waqt li t-tielet wieħed d-dmir li nieħdu ħsieb dawk il-persuni li għandhom xi bżonnijiet speċjali billi jingħataw rilevanza u importanza fl-istrateġija tagħna.

L-Onor.

Sammut ikkritika dawn it-tliet punti u donnu nesa kompletament li sa sentejn ilu, il-gvern tiegħu kien qed imexxi l-pajjiż u allura dam sentejn responsabbli mill-housing authority.

Jien kont nippretendi li qabel jikkritika dak li għamilna aħna l-Onor.

Sammut jgħidli l-affarijiet tajbin li għamlu huma, imma sfortunatament minn dan kollu ma semma' xejn.

Rigward l-enfasi li għamel dwar ir-rwol ta' l-Istat biex jassigura stock adegwat ta' djar b'kera soċjali, jien nistaqsi jekk fis-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista l-awtorita' tad-djar poġġitx dar waħda, appartament wieħed, kamra waħda, available għal kiri.

U l-Onor.

Membru r- risposta jafha daqsi, jaf li l-awtorita' tad-djar f'dawn l-aħħar erba' snin kulma bniet poġġietu dejjem għall-bejgħ.

Huwa biss issa, permezz ta' policy importantissima, li ttieħdet id-deċiżjoni li persentaġġ mill- postijiet li tibni l-awtorita' jitpoġġew għall-kiri, avolja nafu li dan se jkun ta' piż kbir għall-istess awtorita'.

Irridu nifhmu li dan il-parlament jagħti lill-awtorita' tad-djar Lm1 miljun u li bihom irid jirnexxielha timplimenta l-proġetti kollha tagħha.

Il-kumplament tal-fondi li jkollha bżonn, trid tiġġenerah l-istess awtorita'.

Issa b'Lm1 miljun, jekk nikkalkulaw li kull appartament jiġi jiswa' Lm15,000, kulma jinbnew huma xi 65 appartament.

Tul is-snin, biex l- awtorita' ffinanzjat lilha nnifisha, użat il-proġetti tagħha stess biex tagħmel ftit tal-qligħ.

Huwa b'dan il-mod li naraw iċ-ċifri ta' Lm5 miljun, Lm9 miljun, Lm10 miljun, għax imkien m'hawn imniżżel li aħna se ngħaddu lill-awtorita' Lm10 miljun.

Billi n-nefqa kapitali ta' l- awtorita' għal din is-sena se titla' għal Lm9.5 miljun ma jfissirx li se nagħtuhomlha aħna.

Safrattant, minkejja li l-awtorita' għandha din il- katina ma' saqajha u minkejja li l-qligħ tagħha jiddependi kollu mill-bejgħ ta' proprjeta', aħna xorta ġegħelna lill-awtorita' tirriserva numru ta' postijiet għall-kera.

Dan ifisser li jekk l-awtorita' tirriserva 20 appartament li jiswew Lm15,000, inkunu ħadnilha minn taħt idejha bejn Lm0.5 u Lm0.75 miljun.

Jien nistaqsi lill-Onor.

Sammut għaliex qed iqabbel il-politika tagħna mal-Konservattivi Ingliżi ta' żmien Margaret Thatcher, għax naħseb li iktar għandna għalfejn nagħmlu din il-mistoqsija aħna lill-amministrazzjoni Laburista, għax kif kulħadd jaf, taħt gvern Laburista l-awtorita' tad-djar baqgħet tibni u tbigħ u ma tagħti xejn bil-kera.

Taħt din l- amministrazzjoni ttieħdet id-deċiżjoni, mhux bil-paroli imma bil-fatti, biex persentaġġ mill-postijiet ta' l-awtorita' jingħataw b'kera.

Matul it- 12-il xahar li għaddew, għall-ewwel darba f'numru twil ta' snin, l- awtorita' għaddiet 18-il proprjeta' lid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali biex jingħataw b'kera lil dawk li qegħdin fuq il-lista ta' l- applikanti.

Dan hu l-kapitaliżmu li semma' l-Onor.

Sammut?

Dan huwa eżempju ċar li l-politika li qed tapplika l-awtorita' tad-djar għandha aspett soċjali.

Sur President, kont qed ngħid li l-funzjoni kollha ta' l-awtorita' tad- djar trid titqiegħed f'qafas ġenerali ta' ftit ħsebijiet.

Aħna rridu nassiguraw li jkun hawn djar diċenti għal min ma jistax jipprovdi għalih innifsu minħabba ċirkostanzi partikolari tiegħu.

Meta nagħmlu hekk irridu nagħmlu ħilitna biex dan nipprovduh b'kera soċjali.

Pero' jien ma nippretendix li nisma' lill-Onor.

Cuschieri jitkaża għax il-postijiet ta' Pembroke qed inbiegħuhom bil-prezz ta' Lm40,000.

Jiġifieri jekk xi ħadd qiegħed jokkupa post tal-gvern bil-kera ssussidjata u issa huwa komdu li jixtrih, jippretendi li jekk ikun jiswa' Lm40,000 jinbiegħlu b'Lm5,000 biex imbagħad sena jew sentejn wara jbiegħu hu b'Lm40,000!

Dawn l-affarijiet assolutament ma jagħmlux sens.

It-tieni prinċipju jgħid li rridu nipprovdu akkomodazzjoni alternattiva jew skemi biex id-djar ikun jistgħu jiġu rranġati, liema skemi qed jiġu pprovduti kemm mill-awtorita' tad-djar kif ukoll mid-dipartiment tad-djar.

It-tielet prinċipju hu li ngħinu lin-nies biex isiru s-sidien ta' djarhom.

Għalkemm irid ikollna politika li tinkoraġġixxi lin-nies biex isiru s- sidien ta' djarhom, irridu nagħmlu dan b'mod li jinqatgħu l-abbużi.

Ma nistgħux nibqgħu naċċettaw li nbiegħu dar lil xi ħadd għall-prezz ta' Lm6,000 imbagħad xahrejn wara jidħol f'dar ta' l-anzjani u jbiegħ dik l- istess dar bil-prezz ta' Lm18,000.

Jekk post huwa stmat li jiswa Lm40,000 m'aħniex se nbiegħuh Lm7,000 jew Lm8,000, għax fl-aħħar mill-aħħar il- proprjeta' hi tal-gvern u għalhekk aħna responsabbli għaliha.

Skond ir-raba' prinċipju rridu nipprovdu postijiet ġodda li jinbiegħu bi prezz baxx li jkunu jifilħu għalih dawk l-applikanti bi dħul baxx jew medju.

Pero' anke hawn, jekk inħarsu lejn il-graphs u l-informazzjoni kollha li hemm fir-rapport - u minn hawn nixtieq nistieden lid-deputati u lill-media biex jagħmlu dan - ninnotaw li fir-rigward ta' sussidju fuq l- imgħax kien hemm każ wieħed biss li ħa sussidju ta' 6%, waqt li dawk li jifilħu jħallsu, f'dan il-każ 21 applikant, qed iħallsu mgħax sa 7%.

Jekk wieħed jistudja sew dawn il-graphs jinduna li aħna donna qegħdin niftħu jdejna l-aktar ma' min l-iktar li għandu dħul u ma' min l-iktar qiegħed f'pożizzjoni li jixtri dawn il-postijiet bi prezzijiet baxxi, biex imbagħad wara li japplika għall-iskemi nindunaw li fil-verita' dawn il-persuni, bid- dħul u bil-kapital li jkollhom, lanqas biss ikunu jikkwalifikaw għas- sussidju offrut f'dawn l-iskemi.

Għalhekk bilfors ikollna nistaqsu lilna nfusna jekk aħniex qed nagħmlu l-affarijiet tajbin jew le.

Il-ħames prinċipju jgħid biex nipprovdu bini ġdid imfassal b'mod li jkun jirrispondi għar-realtajiet soċjali tal-lum.

Fis-sentejn li l-Partit Laburista dam fil-gvern kellu ċ-ċans kollu biex jimplimenta dan il- prinċipju, imma fir-realta' x'sar f'dawk is-sentejn biex jitbiddel l-istil tal-pjanti tal-postijiet li tibni l-housing authority?

Ta' min jgħid li s- single mothers u l-anzjani ma tfaċċawx kemm ili ministru jien, imma naħseb li dawn il-problemi ilhom li tfaċċaw ftit żmien mhux ħażin!

Allura possibbli tliet snin ilu ma ndunajniex bihom?

U jekk konna nafu bihom, għaliex ma kien hemm ħadd responsabbli li ġibed l-attenzjoni tal-housing authority biex ma tibqax tibni three-bedroomed apartments imma tibda' tibni wkoll dawk two-bedroomed u single-bedroomed?

Imma fi żmien l- amministrazzjoni Laburista din ħadd m'għamilha, lil ħadd m'għaddietlu minn rasu.

Fil-fatt din qed tiġri proprju issa fejn aħna qed nenfasizzaw li fl- ippjanar li tagħmel, il-housing authority taħseb għal numru ħafna ikbar ta' postijiet li jkunu single-bedroomed u double-bedroomed.

Din hi l-kritika li għamel l-Onor.

Sammut fir-rigward tan-nuqqas ta' kuxjenza soċjali min- naħa ta' dan il-gvern, għax kultant jien niġi fid-dubju jekk il-kelma "kuxjenza soċjali" għandhiex l-istess definizzjoni għaż-żewġ naħat tal- Kamra!

Is-sitt prinċipju jgħid li filwaqt li nagħmlu dak kollu li jgħidu l- prinċipji ta' qabel, irridu nirrispondu għall-bżonnijiet ta' l-ambjent, jiġifieri nagħmlu proġetti ta' slum clearance.

F'dan ir-rigward l-Onor.

Sammut qal li dwar slum clearance, fir-rapport kulma hemm huma biss erba' linji.

Huwa veru li erba' linji biss huma ftit, għax kieku kellna nsemmi x'se jiswilna l-proġett ta' Bormla biss, kieku konna nimlew ħafna iktar linji.

F'Bormla biss hemm maħsubin 144 appartament u maisonnette, li huma kollha slum clearance, jiġifieri jekk nikkalkolawhom bi Lm15,000-il wieħed, is-somma titla' għal iktar minn Lm2 miljun.

Bir-rispett kollu, qatt saret xi ħaġa ta' dan it-tip f'Bormla?

Jiena nifhem l-argumenti ta' l-Onor.

Mizzi - u fil-fatt għandu raġun - għax hemmhekk tinsab l-ikbar problema u hemmhekk irridu nikkonċentraw l-aktar.

Anzi biex nispeċifika, fil-qasam tal-housing hemm tliet postijiet inkwetanti, il-Belt, il-Furjana u l- Kottonera.

Mill-istatistika u mir-riċerki kollha li qegħdin nagħmlu, jirriżulta li f'dawn it-tliet areas hemm problemi serji li għalihom irridu nipprovdu soluzzjoni.

Għall-ewwel darba fl-istorja twila ta' dan il- pajjiż, diġa' ntefqu Lm0.75 miljun f'Bormla fl-ewwel fażi ta' proġett biex jitwaqqgħu slums u jinbnew minflokhom appartamenti ġodda.

Prinċipju ieħor jgħid li peress li l-art tagħna hija limitata, aħna għandna d-dmir li nagħmlu l-aħjar użu minnha.

Dan ifisser li rridu noqgħodu attenti ħafna għal kif nagħmlu użu ta' dik l-art u kif imbagħad niddispondu minnha.

Jekk l-awtorita' bniet appartament u biegħetu, dak telaq darba għal dejjem, filwaqt li jekk bniet appartament u krietu, għada pitgħada dak se jerġa' jiġi lura għand il-gvern biex ikun jista' jallokah lil xi ħadd ieħor.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti ħafna dwar kif inħaddmu l-politika tagħna.

L-aħħar prinċipju huwa importanti ferm, għax issa xbajna sal-ponta ta' mneħirna bl-abbużi u għalhekk se nippruvaw inwaqqfuhom, anke fil-qasam soċjali.

Ma jistax ikun nibqgħu naraw lil min jiġi quddiemna u jbikkina bl- istorja tiegħu, biex imbagħad f'daqqa waħda jċempillu l-mobile phone minn ġol-portmoni.

Ma jistax ikun nibqgħu nitħassru lil dawk li wara niskopru li għandhom Lm30,000 jew Lm40,000 fil-bank.

Primarjament ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk għax ir-riżorsi huma limitati u għalhekk il-ftit li għandna rridu inħalluh għal min verament għandu bżonn.

Sur President, huwa veru li qegħdin niddiskutu l-estimi ta' l-awtorita' tad-djar, u kieku jien nista' ninsisti li nitkellmu biss u esklussivament dwar l-awtorita' tad-djar, pero' jekk nagħmel dan inkun qed nidħak bija nnifsi, u għalhekk id-diskussjoni bilfors trid tinfirex għax bit-taħwid li għandna f'dan il-pajjiż fil-qasam tad-djar, mhux minħabba xi ħadd partikolari imma minħabba l-mod ta' kif żviluppajna, il-qasam tad-djar jintlaqat minn ħames oqsma differenti li mhux kollha jaqgħu taħt l-istess ministeru.

Dawn huma l-awtorita' tad-djar, id-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali, id-dipartiment tal-bini u t-tiswija tad-djar, id- dipartiment ta' l-artijiet u l-joint office.

Għalhekk huwa ovvju li meta nippruvaw infiehmu lill-poplu kif taħdem din is-sistema, ħadd ma jifhem, għax jekk wieħed imur id-dipartiment tal- housing jgħidulu li għandu 65 punt u jekk imur għand l-awtorita' jgħidulu li għandu 30 punt.

Dan jiġri għaliex hemm sistemi differenti.

Fil-fatt ġieli tiġi persuna fuqi u tgħidli li fetħet applikazzjoni u meta mmur infittex għand il-housing department insib li ma tkun fetħet xejn.

Meta imbagħad nistaqsiha fejn applikat insib li kienet marret fl-uffiċċju ta' fejn l-Isptar Boffa, jiġifieri għalkemm ikun mingħaliha li għandha applikazzjoni pendenti mad-dipartiment tad-djar, fir-realta' tkun applikat għall-iskema tax-xiri tad-djar.

Din hija taħwida kbira li żgur li l-poplu m'huwiex kapaċi jifimha.

Waħda mill-affarijiet importanti li ħdimna fuqja bis-sħiħ hija s-sistema ta' l-amalgamazzjoni.

Kif iddikjarajt sena ilu, it-target tagħna huwa li namalgamaw lill-housing authority mad-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Dan ikun l-ewwel pass kruċjali biex warajh namalgamaw ukoll lid- dipartiment tal-bini u tiswija tad-djar.

Dwar din ta' l-aħħar, jien ġejt ikkritikat għaliex għadha ma saritx, pero' jien diġa' spjegajt li ma nistgħux naqbdu lill-housing department u mil-lum għal għada namalgamawh mal-housing authority.

It-target tagħna kien li l-ewwel nirranġaw is-sistemi tal-punti biex jinbdew jinħadmu fuq l-istess livell, għax qabel ma nagħmlu hekk ma jistax isir l-ewwel pass.

Meta tkellimt, kemm fil-pubbliku kif ukoll f'dan il- parlament, jien għedt li s-sistema tal-punti hija lesta pero' għadna qed nittestjawha, għax aħna ppruvajna nibnu fuq li hemm peress li s-sistema m'hijiex kollha ħażina, imma għandha ħafna tajjeb.

Il-ħażin li għandha din is-sistema huma l-ħafna anomaliji li fiha.

Per eżempju waħda mill-ikbar stupidaġnijiet li fiha s-sistema l-antika hija li jekk mara msawta u mkeċċija mir-raġel tmur tistkenn ġo shelter, tingħata zero points għax tiġi kkonsidrata bħala li għandha fejn toqgħod.

Jekk għal xi raġuni jew oħra, mara tikri post furnished f'Buġibba b'kera ta' Lm90 fix- xahar, tingħata zero points ukoll minħabba l-veduta sabiħa u l-kmamar kbar li jkun fih il-flat.

Dan ma jagħmilx sens u għalhekk, flimkien ma' affarijiet oħra, irid jinbidel.

Sur President, se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra s-sistema tal-punti kif emendata, wara li ġiet ittestjata fuq numru ta' każi biex naraw jekk hijiex verament qed tirrispondi, mill-aħjar li tista', għall-bżonnijiet soċjail tal-lum.

F'dan l-istadju wieħed jistaqsi x'differenzi hemm bejn is-sistema l-antika u dik ġdida.

L-ewwelnett is-sistema l-antika kienet differenti mill-ġdida fir-rigward tan-numru tal-kmamar.

Kulħadd jaf li kamra tista' tkun 4 piedi b'4 piedi u tista' tkun ukoll 13-il pied bi 13-il pied.

Għalhekk ma jagħmilx sens li l-punti jingħataw skond in-numru tal-kmamar, għax kamra ta' 4 piedi b'4 piedi ma tistax tiqies bħala tali u għalhekk minħabba fiha m'għandhomx għalfejn jitnaqqsu l-punti.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess biex dan id-dokument jitqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minbarra dan, is-sistema l-antika kienet saħansitra tikkonsidra toilet ġo bitħa jew ġo gallarija bħala kamra tal- banju, u għalhekk ma kenitx iżżid il-punti minħabba n-nuqqas ta' kamra tal- banju.

Issa permezz tat-tibdil fis-sistema tal-punti, aħna rridu naċċertaw li f'kull dar ikun hemm faċilitajiet sanitarji adegwati.

Is-sistema l- antika ma kenitx tirrikonoxxi wkoll il-fatt li post ikun taħt il-livell tat- triq u għalhekk żgur li jkollu problemi bl-umdita'.

Issa anke dan il- fattur se jibda jiġi kkonsidrat permezz tas-sistema l-ġdida.

Permezz tas-sistema l-antika, persuna kienet tiggwadanja l-punti jekk tkun iċċertifikata minn tabib li għandha ċerti mard.

U kieku tafu kemm rajt ċertifikati ta' kull xorta ta' mard!

Anke kiku dan il-mard kien jeżisti verament f'dawk in-nies li jipprovdu ċertifikat, xorta ma jkollu x'jaqsam xejn mal-bżonn ta' akkomodazzjoni soċjali, aħseb u ara meta dan il- mard lanqas biss kien ikun jeżisti.

Permezz ta' din is-sistema, jekk persuna xi darba jew oħra tkun kisret saqajha, setgħet faċilment tiprovdi ċertifikat ta' dak l-inċident u tiggwadanja l-punti, filwaqt li xi ħadd ieħor li jkun jgħix f'post umduż jew f'post żgħir ma kien jieħu l-ebda punt.

Anke l-anzjani bi problemi ta' mobilita', xorta kienu jiġu ttrattati bħal ħaddieħor.

Issa dan kollu se jispiċċa u r-raġuni medika li permezz tagħha persuna tista' tiggwadanja l-punti hija biss dik li tikkrea problemi ta' mobilita'.

Sur President, għall-ewwel darba se jiddaħħal is-social condition report, xi ħaġa li ssemmiet anke mill-kelliema tan-naħa ta' l-oppożizzjoni u li sal- lum, is-sistema ma kinetx tippermettiha.

Sal-lum, jekk xi ħadd jistaqsi għaliex allokajna t-tali post lit-tali persuna, m'aħniex kappaċi nirrispondu għax ma nistgħux niżvelaw il-problemi personali jew familjari ta' min jieħu post tal-gvern.

Issa f'din is-sistema se jkun hemm mod ta' kif jiġi ppreparat social condition report minflok house condition report, biex fil-file ta' dak il-post ikun hemm l-istorja, iċ-ċirkostanzi soċali u l-punti li wasslu biex jingħata dak il-post lil dik il-persuna jew familja partikolari.

Ta' min jgħid li dan ir-report m'huwiex se jsir minn Ċikku jew minn Peppu imma minn grupp ta' nies li jkun jinkludi social workers kwalifikati speċifikament għal dan il-għan.

Stramberija oħra li fiha s-sistema eżistenti hija li għalkemm persuna jkollha salarju ta' Lm8,000 jew Lm10,000 fis-sena, jekk ikollha xi nuqqasijiet fid-dar tagħha xorta tieħu l-punti abbinati ma' dak in-nuqqas, bil-konsegwenza li min għandu qligħ ta' Lm10,000 fis-sena jispiċċa b'iktar punti minn min jgħix bil-minimum wage u għalhekk jaqla' madwar Lm3,000 fis- sena.

Dawn l-affarijiet assolutament ma jagħmlux sens u għalhekk issa din is-sistema m'hijiex se tibqa' taċċetta lil dawk li d-dħul tagħhom jaqbeż il- Lm5,000.

Dan pero' ma japplikax għax-xiri tal-postijiet tal-gvern imma japplika biss għat-talbiet għall-kiri ta' postijiet mid-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali.

Fis-sistema l-ġdida qed tiddaħħal ukoll għall-ewwel darba l- konsiderazzjoni u l-għoti ta' punti għal dawk il-każijiet ta' kirjiet għoljin, speċjalment jekk il-kirjiet ikunu ta' furnished flats.

Pero' għal dan il-benefiċċju l-applikanti kollha jridu jiffirmaw dikjarazzjoni li permezz tagħha jawtorizzaw lid-dipartiment jew lill-awtorita' biex jagħmlu r-riċerki li jkun hemm bżonn biex jivverifikaw li dak li qed jiddikjaraw huwa korrett.

Dawn ir-riċerki se jsiru fuq l-assi u l-proprjeta' ta' l- applikanti, biex jinqatgħu dawk is-sitwazzjonijiet fejn wara li l- applikazzjonijiet ikunu waslu fi stadju avvanzat, niskopru li l-applikanti jkollhom xi villeġġjatura f'Buġibba jew Wied il-Għajn.

Se nibdew nikkunsidraw ukoll il-fatt li jekk persuna tirriżulta li għandha problema strutturali fid-dar li iżda tista' tissolva permezz ta' xi skema partikolari, il-persuna konċernata jkollha tapplika taħt dik l-iskema u mhux tagħżel li tingħata post ġdid inflok tirranġa dak li għandha.

Dan m'huwiex se jibqa' iktar aċċettabbli għax jekk hemm mezz biex id-djar eżistenti jsiru iktar diċenti, m'għandniex għalfejn nibnu djar ġodda biex nabbandunaw dawk li diġa' għandna.

Sur President, trid tiddaħħal ukoll ir-regola li min jirrifjuta post mingħajr raġuni valida jitnaqqsulu l-punti.

Dan għaliex ma jistax ikun li mal-problemi li diġa' għandu d-dipartiment tad-djar, bit-3500 applikazzjoni pendenti u bin-numru żgħir ta' postijiet li għandu, ikun hemm min jirrifjuta post li jkun adattat għaċ-ċirkostanzi tiegħu sempliċement għax ma jkunx irid imur joqgħod f'dak ir-raħal partikolari jew għax ikun irid bilfors post bi tliet kmamar tas-sodda.

Ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk għax il-bżonn soċjali ma jinkludix dan il-lussu kollu.

Jien ġejt ikkritikat mill-Onor.

Cuschieri rigward il-fatt li l-inspections kienu bdew isiru mit-tekniċi ta' l-awtorita' u issa qed jitkomplew minn kumpannija privata, li għall-kuntrarju ta' dak li qal l-Onor.

Cuschieri, hija sussidjarja tal-Malta Freeport u mhux tal-Kalaxlokk.

Ir-risposta għad- domanda ta' l-Onor.

Cuschieri hija din.

Għall-ħabta ta' Ġunju, it-tekniċi ta' l-awtorita' tad-djar bdew jagħmlu l- ewwel inspections.

Peress li kif għedt iktar kmieni, minħabba li għandna żewġ sistemi ta' punti differenti, jien ma ridtx li bl-amalgamazzjoni ta' l- awtorita' tad-djar mad-dipartiment tad-djar, ikun hawn perijodu twil ta' konfużjoni bejn il-punti skond is-sistema l-antika u dawk skond is-sistema l-ġdida.

Fil-fatt it-target li għamilt hu li sa Jannar inkunu analizzajna l-applikazzjonijiet kollha fi ħdan il-housing department u tajna l-punti skond is-sistema l-ġdida biex imbagħad tkun tista' tiġi ppubblikata l-lista tat-3,500 applikant bil-punti rispettivi tagħhom skond is-sistema l-ġdida.

L-Onor.

Cuschieri staqsa wkoll għaliex it-tekniċi li qed jintbagħtu m'humiex qed ikun mgħarrfa bil-punti mogħtija.

Tajjeb li l-Onor.

Membru jkun jaf li dawn qed jagħmlu biċċa xogħol il qatt ma saret fl-istorja ta' dan il-pajjiż, jiġifieri li jippreparaw house condition report, iċċertifikat skond it-terms of reference li tagħti l-awtorita', biex aħna nkunu nafu l-kondizzjoni proprja ta' dawn id-djar.

Kif għedt il-bieraħ, filwaqt illi aħna ħabbarna ċ-charter għas-servizz ta' kwalita', 20% mill- ewwel 1,500 inspection li għamilna s'issa ġew solvuti u dawk l-inkwilini li kellhom xi problema fid-dar tagħhom, issa m'għadhomx iktar interessati li japplikaw għal akkomodazzjoni alternattiva.

Sur President, irrid nenfasizza d-differenza bejn dak li qed isir illum u dak li sar fi żmien amministrazzjoni Laburista, biex l-Onor.

Sammut jara verament min hu Thatcherjan.

Meta l-partit Laburista kien fil-gvern, bagħat ittra lill- applikanti kollha mal-housing department u min ma rrispondiex għaliha ġie meqjus bħala li m'għadux interessat u għalqulu l-file.

B'hekk f'daqqa waħda l-lista ta' l-applikanti għal akkomodazzjoni soċjali niżlet minn 5,000 għal 3,000.

Imma aħna m'għamilniex hekk.

Aħna qed nagħmlu eżerċizzju li se jiġi jiswa' ħafna flus, fejn minflok ma nippretendu li n- nies jiġu għandna, qed immorru aħna għandhom biex nispezzjonaw u nkejlu d- djar tagħhom.

Huwa biss meta dawk l-inkwilini jgħidulna personalment li m'għadhomx iktar interessati li aħna naqtgħuhom mil-lista ta' l-applikanti.

Din hi d-differenza kbira bejn dak li qed jagħmel dan il-gvern u dak li għamel il-gvern Laburista ta' sentejn ilu.

Irrid ngħid ukoll li hemm struzzjonijiet min-naħa tiegħi biex l-awtorita' tlesti dawn l-inspections fuq il-postijiet kollha tat-3,500 applikant sa l- aħħar ta' din is-sena, biex sa l-aħħar ta' Jannar tas-sena d-dieħla nkunu nistgħu nwettqu l-parti li jmiss ta' dan il-proċess ta' bidla li qed nagħmlu.

Saru inspections partikolari fuq dawk il-postijiet kollha li kienu ddikjarati bħala perikolużi mill-istess applikanti.

Fil-fatt il- konċentrazzjoni kienet l-iktar fuq il-Belt, l-Isla, il-Furjana, Bormla u l- Birgu.

Oriġinarjament l-inspections ippjanati kienu 147, li minnhom disgħa ma xtaqux li ssir spezzjoni f'darhom, sebgħa ma kenux id-dar fil-ħin ta' l- appuntament miftiehem u tnejn ma ħallewx lill-inspector jidħol f'darhom meta dan wasal fuq il-post.

Minn dan l-eżerċizzu rriżulta li 49 mill-147 każ jistgħu faċilment jiġu solvuti b'waħda mill-iskemi ta' l-awtorita'.

Irriżulta wkoll li 16 minn dawn il-147 każ huma ta' periklu, jew fil-flat inkella fil-blokk kollu, waqt li 51 dikjarazzjoni ta' periklu rriżultaw foloz.

Fil-qosor, mill-147 inspection li għamilna f'dawk l-ibliet li semmejt kien hemm 20 li rriżultaw li kienu verament fil-periklu, 49 li jistgħu jsolvu l-problema tagħhom permezz ta' waħda mill-iskemi ta' l- awtorita' u l-bqija ma kellhom l-ebda periklu jew ma kienu interessati li jagħmlu din l-inspection.

Sur President, matul din id-diskussjoni ħarġu xi punti oħra li xtaqt nirrispondi għalihom fil-qosor, bħal per eżempju l-punt ta' l-Onor.

Marie Louise Coleiro li hemm bżonn ta' iktar informazzjoni biex issir analisi dettaljata over and above ir-rapport.

Jien naqbel ma' din ir-rimarka u fil- fatt diġa' għedt lill-bord ta' l-awtorita', liċ-chairperson u liċ-chief executive biex għas-sena li ġejja, apparti r-rapport annwali, nipproduċu dokumenti biex jgħinu ħalli ssir riċerka iktar dettaljata.

Irrid ngħid li matul is-sena li għaddiet għamilna introduzzjoni ta' dan il-kunċett permezz tar-research and policy unit waqt li iktar kmieni din is-sena għamilna l- konferenza nazzjonali dwar il-housing fejn ġew ippreżentati analisi, statistika u l-prijoritajiet u l-problemi soċjali tal-lum.

Qed ngħid dan biex nikkonferma li aħna nippubblikaw informazzjoni u mhux ma nippubblikawx.

Pero' minkejja dan, jien xorta nirrikonoxxi l-fatt li jkun aħjar kieku l-informazzjoni ta' dan it-tip tiġi ppreżentata qabel id- dibattitu ħalli nkunu nistgħu niddiskutu iktar fid-dettal il-politika in ġenerali.

L-Onor.

Coleiro staqsietni wkoll dwar il-fatt li għada pitgħada dan id- dipartiment se jsir regolatur.

Iva, il-ħsieb tagħna hu li l-funzjonijeit tad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali jiġu assorbiti mill-housing authority biex imbagħad din ta' l-aħħar tikkonverti ruħha bl-expertise meħtieġ biex issir dipartiment regolatur.

L-iskop ta' dan id-dipartiment regolatur huwa li jiżviluppa politika iktar irfinuta għal dak li għandu x'jaqsam mas-settur tal-housing f'pajjiżna, kemm dak ta' l-akkomodazzjoni soċjali kif ukoll f'oqsma oħra.

Rigward il-mistoqsija ta' l-istess Onor. Coleiro dwar il-kirjiet li għamlet l-awtorita' tad-djar, jien diġa' rrispondejt li matul is-sena li għaddiet l-awtorita' għaddiet 18-il proprjeta' minn dawk li bniet hi stess għall-kiri.

Tajjeb li ngħid ukoll li wħud mill-proprjetajiet ġodda tal- housing department ingħataw lil min kien jgħix ġo shelter tal-vjolenza domestika u lil xi persuni b'diżabilita' li xtaqu jgħixu bħala komunita' żgħira.

Għalkemm l-Onor.

Coleiro qalet li m'hemmx focus fuq in-nisa li jispiċċaw ġo shelter home, jien nixtieq ngħid li aħna mhux biss tajna kas iżda ftit ġimgħat ilu l-gvern fetaħ l-ewwel shelter għall-vjolenza domestika f'dan il-pajjiż, għax sal-lum ix-shelters għall-vjolenza domestika li kien hawn kienu kollha pprovduti minn organizzazzjonijiet tal- knisja jew organizzazzjonijiet privati.

Minbarra dan irrid infakkar li dan il-gvern li l-Onor.

Sammut iddeskriva bħala Thatcherjan, żied sostanzjalment is-sussidju fuq il-kirjiet li jitħallsu lill-privat, u dan b'attenzjoni kbira biex jiġi sussidjat min verament jinsab fil-bżonn.

Rigward il-kwestjoni ta' l-iskemi l-ġodda u l- Lm5 li tintalab ma' kull applikazzjoni, irrid ngħid li dak li kien jiġri qabel kien li l-applikanti jintalbu jħallsu l-ispejjeż kollha f'daqqa li kienu jammontaw għal madwar Lm60.

Illum l-applikant Iħallas Lm5 biss malli japplika, imbagħad meta ssir l-analisi ta' l-applikazzjoni, l-awtorita' tinforma lill-applikant għal liema ammont ta' flus ikun se jikkwalifika u tistaqsih iridx ikompli miexi bl-applikazzjoni tiegħu jew le.

Naturalment issib min jistaqsi għaliex l-applikanti qed jispiċċaw iħallsu Lm60.

Aħna qed nagħmlu hekk għax ma nixtiequx nidħku bin-nies billi nnaqqsu Lm100 mill- benefiċċju ħalli ma' l-applikazzjoni ma jkollhom għalfejn iħallsu xejn.

Tajjeb li ngħid li minn dawn is-Lm60, l-awtorita' ma tagħmel l-ebda qligħ għax dawn huma kollha kemm huma spejjeż li jkollhom jitħallsu.

M'huwiex sew li minn fuq li l-awtorita' tagħti Lm2,000 lil xi ħadd biex jirranġa daru, ikollha tħallaslu wkoll l-ispejjeż ta' l-insinwa u tar-riċerka.

Rigward il-kuntratti li biex isiru jieħdu fit-tul, irrid ngħid li l-parti ta' l-awtorita' dejjem issir.

Wieħed irid jifhem li biex l-awtorita' tkun tista' tbiegħ tkun trid iġġib it-titolu, jiġifieri d-dritt fuq il- proprjeta' li tkun qed tbiegħ, u xi informazzjoni oħra mid-dipartiment ta' l-artijiet biss.

Jiġifieri jdum kemm idum dan id-dipartiment biex jagħti t- titolu, l-awtorita' ma tkun tista' tagħmel xejn ħlief tistenna.

Sur President, ħadt pjaċir li diversi kelliema, fosthom dawk ta' l- oppożizzjoni, inkoraġġew lill-gvern biex jissieħeb fil-public private partnership fejn l-awtorita' tidħol bi sħab mas-settur privat biex tiżviluppa l-proprjeta'.

Jien nemmen li din hija t-triq li tiftħilna opportunitajiet ġodda u għalhekk sas-sena d-dieħla se nippruvaw nidħlu f'dan il-qasam.

F'din il-biċċa xogħol is-settur privat mhux neċessarjament se jitħallas bil-flus imma jista' jitħallas b'modi oħra, fosthom li jkollu parti mill-proġett innifsu, basta l-awtorita' takkwista numru ta' appartamenti mingħajr ma tkun ħallset xejn.

Waħda mill-iktar affarijiet li ġiet apprezzata mill-poplu Malti u li fil- ġimgħat li ġejjin se jkompli joħroġ it-tajjeb tagħha, hija s-sistema ta' l- istallazzjoni tal-lifts.

Fil-fatt anke r-rapport isemmi dawk il-każi li l- permessi tagħhom waslu fi stadju avvanzat.

Ta' min jgħid li biex isiru dawn il-lifts iridu jingħataw il-pariri tal-perit, joħorġu l-permessi mill- awtorita' ta' l-ippjanar u joħorġu t-tenders għall-istallazzjoni tagħhom.

Irrid ngħid ukoll li għalissa l-iskema ħarġet biss għall-Belt, il-Furjana u l-Kottonera, imma minkejja li jaf li għadna fl-istadju primarju, l-Onor.

Cuschieri għoġbu jgħid li missna ftaħna l-iskema għal kullimkien.

Jien naħseb li jkun aħjar kieku minflok tfixkilna, l-oppożizzjoni tgħinna f'din l-inizjattiva tant importanti.

Għalkemm bdejna mill-iktar partijiet diffiċli tal-pajjiż, xorta ddeċidejna li nestendu din l-iskema għal dawk in- nies bi problemi serji ta' mobilita'.

Fil-fatt l-ewwel persuna b'diżabilita' li se tibbenefika minn din is-sistema tal-lifts la hi mill- Belt, la mill-Furjana u lanqas mill-Kottonera.

Irrid ngħid lill-Onor.

Cuschieri li anke l-każ li rrifera għalih hu wasal fi stadju avvanzat u hekk kif joħroġ il-permess mill-planning authority, inkunu nistgħu nistallaw lift fir-residenza ta' dik il-persuna wkoll.

L-Onor.

Rita Law, l-istess bħall-Onor.

Joe Mizzi, semmiet il-problemi kbar li hemm fil-Kottonera, partikolarment f'Bormla, fil-Birgu u fl-Isla.

Aħna nirrikonoxxu dawn il-problemi u fil-fatt s'issa diġa' ntnefqu madwar Lm0.5 miljun fuq il-proġett ta' slum clearance f'Bormla, li b'kollox huwa stmat li jiġi jiswa' maż-Lm2 miljun.

Ta' min jgħid li dan il-proġett, li permezz tiegħu qed jinbnew djar diċenti għar-residenti ta' Bormla, m'huwiex qed isir fil-vojt imma qed isir fi stampa li tinkludi l-proġett tal- Kottonera.

Aħna rridu naraw li din il-parti tal-pajjiż tirbaħ lura dak il- potenzjali kbir li sal-lum għadu mitluf.

Punt ieħor li ssemma' u li jien nirrikonoxxih ukoll huwa l- amalgamazzjoni, li għalkemm dwar dan ħafna deputati tkellmu b'mod pożittiv, kien hemm min qalilna biex noqogħdu attenti li meta namalgamaw ma nitilfux l-aspett soċjali.

Jien naqbel perfettament li din hija xi ħaġa li rridu noqogħdu attenti minnha, pero' huwa proprju għalhekk li f'dawn l-ewwel sentejn ta' din l-amministrazzjoni aħna nsistejna biex l-awtorita' ddur għal direzzjoni differenti minn dik li ħadet s'issa, jiġifieri li f'ħames snin sħaħ ma ħarġet l-ebda post għall-kiri imma kulma bniet bigħetu.

Sa sentejn ilu l-awtorita' lanqas ma kienet tiftiehem ma' l-NGOs, ma' Dar il- Wens, ma' Villa Chelsea u mar-Richmond Foundation biex persuni b'diżabilita' mentali li jqattgħu snin twal fi sptar mentali jkunu jistgħu jidħlu lura fis-soċjeta' billi jiġu pprovduti b'akkomodazzjoni.

Aħna konna nafu li b'dak li se nagħmlu se jkun hemm min jikkritikana għax nagħtu l- postijiet lil min bilkemm tella' 40 punt, pero' aħna nagħmlu dan għax la persuna tista' terġa' tintegra ruħha fis-soċjeta', m'għandhiex għalfejn tqatta' l-kumplament ta' ħajjitha f'xi istituzzjoni.

Jien naħseb li l- arranġamenti kollha li saru ma' l-NGOs taw riżultati tajbin, u ġara hekk proprju għaliex aħna ħadna ħsieb li nagħtu lill-awtorita' irfinatura importanti biex tagħti ħafna iżjed importanza lill-aspett soċjali.

Din hija xi ħaġa li tiswa' ħafna iktar minn Lm1 miljun li dan il-parlament ivvota lill-awtorita'.

Per eżempju, skond ir-rapport, għal din is-sena biss huwa stmat li l- awtorita' tonfoq Lm9 miljun.

Fis-snin li għaddew l-awtorita' kienet ittella' l-fondi li jkun għad jonqosha billi tbiegħ il-postijiet li tibni, pero' mil-lum dan id-dritt se jitnaqqrilha.

Din is-sena se tkun challenge ikbar kemm għall-awtorita' kif ukoll għad-dipartiment tad-djar, bil- ħaddiema kollha tagħhom.

Huwa għalhekk li jien niddejjaq li niġi hawnhekk u nisma' attakki personali fil-konfront ta' xi individwi.

B'liema jedd niġu hawnhekk u nakkużaw left, right and centre li hemm min jaqdi lin- Nazzjonalisti biss u lil-Laburisti kollha jħallihom l-art?

Allaħares jiġini l-kuraġġ insemmi lil dawk id-deputati Laburisti li ġew ikellmuni privatament dwar xi problema tal-kostitwenti tagħhom, u fejn stajt, għenthom isolvu dik il-problema.

Trid tkun veru bniedem nieqes mill- irġulija biex tiġi f'dan il-parlament u tagħmel akkużi bħal dawn meta min jaf kemm-il darba ntalbet l-għajnuna tagħna privatament.

Per eżempju dalgħodu ssemma' s-Sur John Camilleri u semmiet l-ETC.

Allura taħt din l-amministrazzjoni ħadd ma jista' jagħmel li jrid waqt li fi żmien gvern Laburista, is-Sur Alfred Ghrixti, li kien imexxi l-ETC, seta' jagħmel kollox?

Għaliex kandidati Laburisti fil-housing authority setgħu jagħmlu li jridu iżda issa qed isiru attakki personali fuq il- mexxejja attwali tal-housing authority?

Dan l-atteġġjament assolutament ma nistgħux naċċettawh.

Jien naċċetta kollox, u fil-fatt fraħt ġenwinament lil kulmin ta kontribut kostruttiv f'dan id-dibattitu, pero' b'daqshekk ma jfissirx li nista' naċċetta dawn it-tip ta' akkużi.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li l-awtorita', id-dipartimenti u n- nies kollha li jaħdmu f'dan il-qasam għandhom quddiemhom sfidi importanti ħafna, pero' jien konvint li bl-għajnuna ta' kulħadd dawn l-isfidi jkunu jistgħu jintrebħu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l- Estimi ta' Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għall-perijodu mill-1 ta' Ottubru 2000 sat-30 ta' Settembru 2001.

Dawk favur?

(Onor Membri: Aye).

Dawk kontra?

(Onor. Membri: No).

Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Id-division tittieħed minn hawn u għoxrin minuta oħra.

Il-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 pm u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-Estimi ta' Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għall-perijodu mill-1 ta' Ottubru 2000 sat-30 ta' Settembru 2001.

Dawk favur?

(Onor Membri: Aye).

Dawk kontra?

(Onor. Membri: No).

Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 31

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 27

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Farrugia Angelo | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Estimi ta' Nfiq ta' l-Awtorita' tad-Djar għall- perijodu mill-1 ta' Ottubru 2000 sat-30 ta' Settembru 2001 ġew approvati.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar il-Ġimgħa 24 ta' Novembru fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda.

Mozzjonijiet.

Estimi tad-Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' tal-Ippjanar għas-sena 2000/2001.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anglu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, xtaqt nieħu din l-opportunita' biex mill-ewwel inwieġeb għall-intervent li għamel dalgħodu l-Onor.

George Vella waqt il-ħin ta' l-aġġornament, u nibda mill-ewwel biex niddeplora l-attakk personali li sar fil-konfront taċ-chief executive tal-korporazzjoni għax- xogħol u taħriġ u taċ-chairperson ta' l-awtorita' tad-djar.

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

George Vella qed jgħid li ma jiddispjaċih xejn.

(Interruzzjonijiet) Onor. Vella, jien qgħadt kwiet nisimgħek dalgħodu u ma nterrompejtekx darba.

Ħu paċenzja, ssaporti ftit.

(Interruzzjonijiet) Naf li diffiċli, imma nitolbok tissaporti.

Anke għalija diffiċli li nissaporti, għadek ma tafx kemm, imma nissaporti.

Mr Speaker, kont qed ngħid li rrid niddeplora l-attakki personali li huma serjissimi, tant li kieku jiġu ripetuti barra minn din il-Kamra jesponuk għall-possibbilta' ta' azzjoni ċivili.

Imma ġaladarba l-Onor.

Vella għoġbu jagħmel dawn l- allegazzjonijiet f'din il-Kamra, li kif jaf kulħadd tipprovdi ċerta protezzjoni, jiġġudika l-poplu.

Punt li rrid nirrispondi għalih huwa dwar l-akkuża mill-istess Onor. Vella li l-gvern qed ibagħbas fiċ-ċifri tal- qgħad, tal-gainfully occupied u tal-labour supply.

Jiena kont qed nistenna lill-Onor.

George Vella jirrispondi bil-mod mill- iktar ċar għall-ispjegazzjoni li jien tajtu meta konna poġġejna bil-qiegħda u tkellimna dwar dan.

Jiena kont ipprovajt nifhem eżattament x'kien il- punt li kien qed jagħmel l-Onor.

Vella, u meta fhimt il-punt tiegħu għedtlu li hu qed jagħmel l-iżball li qed iqabbel iċ-ċifri li jiġu ppubblikati fl- economic survey ma dawk tas-central office of statistics.

Kull economic survey dejjem jippubblika ċ-ċifri tal-gainfully occupied, tal-labour supply u tal-qasam tax-xogħol sa Settembru ta' kull sena.

L-Onor.

Vella ma ndunax li kien qed iqabbel iċ-ċifra ta' Settembru, kif ippubblikata fl-economic survey, ma' ċifra oħra li tiġi ppubblikata mill-uffiċċju ta' l-istatistika li titkellem fuq ix-xahar ta' Diċembru.

Meta inti tqabbel ix-xahar ta' Settembru max-xahar ta' Diċembru bilfors li ċ-ċifri ma jaqblux.

Dakinhar l-Onor.

Vella akkuża l-gvern li qed jbagħbas iċ-ċifri.

Din l- akkuża serjissima għamilha waqt id-dibattitu li kellna fuq il-PBS, għamilha wkoll waqt mass meeting li kien sar il-Belt u reġa' għamilha fil-ħin tal- mistoqsijiet f'dan il-parlament.

Meta għamel dan kien qed jibni din l- akkuża fuq il-fatt li dawn iż-żewġ ċifri ma kenux qed jaqblu.

L-Onor.

Vella ma ndunax li kien qed iqabbel ċifra tax-xahar ta' Settembru maċ-ċifra tax- xahar ta' Diċembru u l-ispjegazzjoni li ta dalgħodu, meta tagħsarha u tipprova tifhimha, fl-aħħar mill-aħħar tammonta għall-ammissjoni li ma ndunax b'din id-differenza.

Mr Speaker, kien interessanti meta l-Onor.

Vella spjegalna x'kien sar fi żmien l-amministrazzjoni Laburista ta' sentejn ilu - mhux ta' ħmistax-il sena ilu imma ta' sentejn ilu - meta iddeċedew li jaqbdu u jagħmlu reviżjoni taċ-ċifri tal-qgħad, tal-gainfully occupied u tal-labour supply.

Fil-fatt l-Onor.

Vella qalilna hekk:

"Meta tlajna fil-gvern aħna, xi nies mill-economic planning bdew jgħidu li minkejja li l-ekonomija kienet qed tidher li qed tirranġa xi ftit, speċjalment fis-settur tat-turiżmu, dan ma kienx qed jaqbel maċ- ċifri li kienu qed jiġu rrapportati fl-istatistika tal-gainfully employed".

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, on a personal explanation.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jien hemmhekk kont qed nagħmel il- punt li l-eżerċizzju tat-tindif taċ-ċifri kien diġa' beda mill-1993 u tkompla fi żmienna u mbagħad anke tkompla wara Settembru 1998.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mhux dak il-punt, Sur President.

Jien qed ngħid li l-argumentazzjoni ta' l-Onor.

Vella kienet li l-gvern Laburista ta' dak iż- żmien kien staqsa lilu nnifsu: Kif jista' jkun li l-attivita' ekonomika bdiet tiżdied, speċjalment fil-qasam tat-turiżmu, u ċ-ċifri ta' l- employment ma kenux qed jirriflettu din l-attivita'?

Minħabba f'hekk iddeċidew li jitkompla dan l-eżerċizzju ta' tindif li kien inbeda fl-1993.

Jien m'inix qed ngħid li ma kellux isir dak it-tindif għax veru kellu bżonn isir.

Anzi jien ngħid li jrid isir mhux ta' ċerta sena biss imma jrid imur aktar lura ħalli nkunu nistgħu nqabblu l-affarijiet sewwa.

Mela kellna gvern li kien qed jara kif jagħmel u jgħid li ċ-ċifri li kienu qed jagħtuh l-ETC u l-uffiċċju ta' l-istatistika taħtu stess ma jaqblux.

Allura x'għamel?

Qabad dan l-eżerċizzju biex bih jipprova jissostanzja dak li kienu qed jgħidulna, jiġifieri li għalkemm l-ekonomija dak iż-żmien kienet qiegħda tiġġenera l-impjiegi, dawn ma kenux qed jirriżultaw f'ċifri.

Allura ngħid lill-Onor.

Vella li aħjar jirrevedi dan l-istatement għaliex dan huwa statement serju.

Li tgħid li l-gvern Laburista ddeċieda li jixpruna lil kulħadd biex jirrivedi ċ-ċifri għaliex, skond hu, l-attivita' ekonomika kienet mixja 'l quddiem iżda ċ-ċifri ma kenux qed jogħġbuh, huma affarijiet tal-ġenn!

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, on a point of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jien qgħadt nisimgħu għax ħsibt li se nisma' argumenti loġiċi.

Ma kontx naħseb li se noqgħod nisma' tidwir tal- fatti ta' dak li għedt dalgħodu.

Jien nerġa' nsostni li l-eżerċizzju tat- tindif taċ-ċifri li kien qiegħed overinflated fi żmienkom b'4,000 job kien beda fl-1993 u baqa' għaddej, biex imbagħad f'Settembru ta' l-1997 ħarġu ċ- ċifri li suppost kellhom ikunu reali.

(Interruzzjonijiet) Mhux billi tidħak!

Fi żmienkom kienu overinflated by 4,000 u mhux sew li tgħid li aħna xprunajna lil kulħadd biex isir it-tindif.

It-tindif kien beda fl-1993 u tkompla.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, irrid ngħid li bejn l-1987 u l-1996 il-Partit Nazzjonalista fil-gvern ħoloq madwar 20,000 impjieg, imma s- sabiħa hi li b'riżultat ta' dan l-eżerċizzju, kieku kellu jmur lura sal- 1987, ikun ifisser li f'dak il-perijodu l-amministrazzjoni Nazzjonalista tkun ħolqot iżjed minn dawk l-20,000 impjieg.

Din hi s-sabiħa!

Jiġifieri l- eżerċizzju li l-Onor.

Vella qed jgħid li beda jsir taħt l-amministrazzjoni Laburista jipprova li fid-disa' snin li għamel fil-gvern il-Partit Nazzjonalista bejn l-1987 u l-1996 ħoloq iżjed impiegi minn dak li kien qed jirriżulta.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Vella qed jgħidli li m'hu veru xejn.

Iġib iċ-ċifri u nurih kif inhu veru.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, ngħaddi għal punt ieħor.

Aħna qed ngħidu li f'sentejn ta' amministrazzjoni Laburista l-gainfully occupied żdiedu b'44, u f'dawn l- aħħar sentejn, taħt amminstrazzjoni Nazzjonalista, dawn żdiedu b'4,404.

Għax għedt hekk, l-Onor.

Vella qal li dan huwa kollu gideb.

Issa l- aġġettivi irħas ħafna.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE VELLA: Bħal tal-"fliexken vojta"!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ara, ejjew naqtgħulha rasha darba għal dejjem, għax dejjem tikkwotawli din l-espressjoni.

(Interruzzjonijiet) Dak kien dibattitu meta jien kont qed nagħmel il-winding-up u kien hawn storbju tal- ġenn għaddej ġo din il-Kamra u jien użajt espressjoni bil-Malti li hija l- ekwivalenti ta' l-espressjoni bl-Ingliż "empty vessels make most sound".

Jekk dejqitkom u jekk xi ħadd interpretaha b'xi aspett personali, jien nagħmel apoloġija bla riżervi ta' xejn għax ma kien hemm ebda intenzjoni.

Pero' nerġa' nirrepeti "empty vessels make most sound" jgħiduha bl-Ingliż u dakinhar ittraduċejtha bil-Malti.

Imma ħalliha, ma ħadtx dan l-aġġornament għal dan l-iskop.

Sur President, qabel ma ġejt hawnhekk, dħalt fil-website ta' l-uffiċċju ċentrali ta' l-istatistika ħalli nġib pubblikazzjoni tas-7 ta' Marzu ta' l- 1998, biex żgur ma jkun hemm dubju ta' xejn.

Skond din l-istatistika - għandi print out tagħha u jekk l-Onor.

Vella jrid nista' npoġġiha fuq il- Mejda tal-Kamra - il-gainfully occupied f'Ottubru ta' l-1996, jiġifieri l- ewwel xahar wara li aħna tlifna l-gvern u tela' l-Partit Laburista, kienu jammontaw għal 137,432.

Bl-istess mod jien imbagħad fittixt kemm kienu l- gainfully occupied f'Settembru 1998, l-aħħar xahar ta' l-amministrazzjoni laburista u sibt li f'dak ix-xahar dawn kienu jammontaw għal 137,476.

Jekk minn 137,476 tnaqqas 137,432 x'jibqa'?

Erbgħa u erbgħin, sempliċi din!

(Interruzzjonijiet) Allura x'jiġifieri jgħidli li dan huwa gideb?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Veru jew mhux veru li r-revised figures ħarġu f'Awissu ta' l-1998?

Għax ma tgħidx li qed tikkwota ċ-ċifri l-antiki fil- każ ta' Ottubru 1996 u ċ-ċifri l-ġodda qed tikkwotahom minn Settembru 1998?

Għidli jekk hux veru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għandek żball!

Isma' minni, tkomplix tegħreq fl- iżball tiegħek għaliex jekk nimxi fuq dak li qed tgħid int flok nagħtik 44 impieg innaqqaslek 1,044 impjieg!

(Interruzzjonijiet) Qed tegħreq fl- iżball.

ONOR.

GEORGE VELLA: Fil-pubblikazzjoni ta' Marzu 1998 ma setax kellek iċ- ċifri l-ġodda għaliex dawk ġew ippubblikati f'Awissu ta' l-1998.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għandek żball.

(Interruzzjonijiet) Tant għandek żball li kieku kelli nagħmel bħalma qed tgħidli inti allura jiġi minus, lanqas plus 44.

(Interruzzjonijiet) Dik għar-rigward taċ-ċifra ta' 44 impieg ġdid.

Issa min irid imerini, imerini biċ-ċifri.

Jekk naqbad iċ- ċifra tal-gainfully occupied ta' Awissu li għadda, li hija 141,880, u minnha nnaqqas iċ-ċifra ta' Settembru 1998, li għadni kemm ikkowtajt, li hija 137,476 x'jibqa'?

Mhux 4404?

Allura r-risposta għall-punt li għamel l- Onor. George Vella dalgħodu, fejn qalli li dan huwa gideb, jien qed nagħtihielu biċ-ċifri.

Issa jiġġudika l-poplu!

Sur President, nagħmel l-aħħar punt u nagħlaq hawn.

Għaliex qed nirreaġixxi b'dan il-mod?

Għaliex meta xi ħadd jakkużani bit-tbagħbis ta' ċifri neħodha bis-serjeta'.

Ma jistax ikun għaliex inkella tkun qisek qed titkellem mal-ħajt.

Jien tad-demm u l-laħam u akkuża serja bħal din nagħtiha s-serjeta' li jixirqilha.

U biex inkompli nsammar il-musmar ġot- tebut b'mod li jidħol sew, jien se nagħmel stedina miftuħa.

Nistieden lil kwalunkwe wieħed mid-deputati ta' l-oppożizzjoni, x'ħin irid u mingħajr ma javżani - għaxar minuti kulma nkun irrid - u għall-għarrieda jċempilli, itella' miegħu awditur ta' l-affari tiegħu, immorru l-ETC bla avviż u jiċċekkja kollox mill-"A" saż-"Z".

Nerġa' ngħid m'għandhomx għalfejn javżawni iktar minn għaxar minuti qabel.

Din l-istedina qed nagħmilha biex inkunu ċari li fuq dawn l-affarijiet hemm bżonn li f'pajjiżna ndaħħlu l- fiduċja assoluta għaliex ma nistgħux nilagħbu b'dawn l-affarijiet.

Meta f'Diċembru li għadda l-qgħad kien laħaq 8,000 ma qgħadtx ninħeba u għedt li laħaq 8,000 u konna nkwetati bis-sitwazzjoni.

Illum il-qgħad ilaħħaq 6,500 u għadna nkwetati għaliex sakemm tibqa' persuna waħda tfittex ix-xogħol nibqa' nkwetat.

Mela meta l-qgħad kien 8,000 ħadd ma tkellem min- naħa ta' l-oppożizzjoni u issa għax niżel għal 6,500 qamu l-irwiefen kollha u jridu jdaħħlu d-dubju fl-istatistika.

Inħoss li dan mhux ġust.

Kieku jgħiduli li m'aħniex qed nagħmlu biżżejjed jew li hemm bżonn ninvestu iżjed naċċetta, pero' li tipprova tinsinwa li xi ħadd - u allura jien, għaliex fl- aħħar mill-aħħar the buck stops here - qed ibagħbas iċ-ċifri biex niġu hawnhekk u noqogħdu niftaħru, m'inix lest li naċċettaha.

Mr. Speaker, biex naqta' darba għal dejjem dan it-tip ta' dubju li qed jinxteħet nerġa' ngħid li qed nagħmel stedina.

Nistieden lil kwalunkwe membru ta' l-oppożizzjoni - u għall-għarrieda rridhom jiġu, biex żgur ma jkun hemm ħadd fl-ETC li b'xi mod jew ieħor ikun jista' jipprepara s-sodda - biex immorru flimkien l-ETC akkumpanjati b'awditur ta' l-affari tiegħu - xi ħadd ta' l-affari tiegħu ċertament mhux Joe Sammut għax dak mhux ta' l- affari tiegħu - u jiċċekkja kulma jrid.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mur għidhielu barra din.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mela le, ngħidhielu bil-qalb kollha.

(Interruzzjonijiet) Huma ħalli jgħajru lil min iridu, ħalli jinsulentaw lil min iridu, ħalli jagħmlu li jridu u li jogħġobhom imma mbagħad Alla jħares tgħid xi ħaġa fil-konfront tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Ma ġara xejn!

(Interruzzjonijiet)

Sur President, l-istedina hija miftuħa u min irid jaċċettaha, jien lest li niftaħ il-kotba u l-proċeduri kollha li huma wżati fl-ETC biex dak li jkun jivverifika kull ħaġa li jrid.

B'hekk din il-kwestjoni naqtgħuha darba għal dejjem u tkun ċara li la jien, la d-diretturi tal-bord ta' l-ETC, la ċ- chairman u lanqas iċ-chief executive m'għandna xejn x'naħbu.

Dan huwa eżerċizzju li hemm bżonn li f'pajjiżna jkun eżerċizzju above board u li jkollu l-fiduċja ta' kulħadd.

Għalhekk qed nagħmilha din, biex naqtgħu dan id-diskors vojt darba għal dejjem, Sur President.

Nirringrazzjak.

ONOR.

GEORGE VELLA: Għaliex ma ppreżentajtx il-lista tal-fabbriki u n- numru ta' dawk li s'issa għadhom qegħdin jimpjegaw magħhom u tispjega kif l- economic survey jgħid li bejn l-1997 u l-1998 inħolqu 811 post tax-xogħol?

Għaliex qbiżthom dawn?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Vella għandu ħabta jagħmel l-ixkora u jidħol fiha hu stess.

Nista' ngħidlek li din l-informazzjoni ġibtha miegħi u lest nagħtihielek konfidenzjalment.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE VELLA: Poġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nagħtihielek konfidenzjalment.

Hawn qiegħda f'idejja.

Qed nuriha lil kulħadd allavolja min qed jisma' mhux qed jarana.

Qiegħda f'idejja u ngħid x'inhi r-raġuni li rrid nagħtiha konfidenzjalment.

Nagħtiha konfidenzjalment għax qed nitkellmu fuq dettalji preċiżi ta' ditti privati u hawnhekk ikun hawn kollox, sew fejn żdiedu l-impjiegi u sew fejn naqsu.

Kollox ikun hawn.

Jiena lest li ngħaddiha konfidenzjalment lill- Onor. Vella u naċċetta l-kelma tiegħu li jittrattaha b'mod konfidenzjali.

Jekk iridha ngħaddihielu b'din il-kondizzjoni, Sur President.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Sur President, fil-ftit ħin li għandi għad- dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem fuq xi affarijiet li jirrigwardjaw id-distrett li minnu niġi elett, jiġifieri t-tielet distrett, li jkopri Ħaż- Żabbar, Wied il-Għajn u ż-Żejtun.

Sur President, minn mindu l-gvern Nazzjonalista waqqaf il-kunsilli lokali l-funzjoni tad-deputati qiegħda tinbidel għaliex ħafna mix-xogħol li qabel kien ikollhom jagħmluh id-deputati qiegħed jgħaddi f'idejn il-kunsilli lokali.

Minkejja dan xorta jibqa' l-fatt li deputat huwa r-rappreżentant tal-poplu ta' dak il-lokal u minn barra li jrid jaqdi d-doveri tiegħu fil- Kamra tar-Rappreżentanti, irid jibqa' dejjem ikun attent u jservi l- kostitwenza tiegħu.

Is-sena d-dieħla f'Ħaż-Żabbar se jkun ikkommemorat il-50 sena mill- inkurunazzjoni tal-Madonna tal-Grazzja.

Naħseb li dan huwa avveniment importanti ħafna fil-ħajja kulturali ta' din il-belt u nħoss li għal dan l- avveniment għandu jkun hemm xi forma ta' tifkira bħal, per eżempju, ħarġa ta' sett bolli kommemorattivi.

Jiena naf li diġa' hemm talba f'dan is-sens u għalhekk qed nagħmel talba lill-ministeru u lill-awtoritajiet tal-posta biex din tkun aċċettata għaliex naħseb li l-aspett kulturali u reliġjuż għandu jibqa' jkun imfakkar.

Sur President, irrid ngħid ukoll li fi Triq is-Santwarju, Ħaż-Żabbar, madwar sena ilu twaħħlu arbli ġodda, pero' ma twaħħlux il-bozoz u għalhekk it-triq għadha m'hijiex imdawla kif għandha tkun.

Proġett li ilu ħafna ppjanat mill-kunsill lokali ma twettaqx fiż-żmien li suppost kellu jitwettaq.

Naf li hemm xi problemi ma' l-Enemalta, pero' naħseb li wasal iż-żmien li dawn il-bozoz jitwaħħlu għaliex l-arbli waħedhom qed ikunu sempliċement ta' eyesore fit-triq prinċipali ta' din il-belt.

Sur President, jiena ma rridx insemmi biss punti negattivi imma rrid insemmi wkoll kemm qed isir xogħol bħalissa f'dawn il-lokalitajiet, speċjalment fuq toroq li għal snin twal qatt ma ngħataw daqsxejn tarmac, b'inkonvenjent mhux biss għar-residenti li joqogħdu fihom imma għal min jgħaddi bil-karozzi minnhom.

Bħalissa qed jiġu rranġati ħafna toroq bħal per eżempju Triq Bursett.

Rigward din it-triq irrid ngħid li ma nafx għal liema raġuni x-xogħlijiet ma tkomplewx, u meta l-ħaddiema jitilqu minn fuq il-lant tax-xogħol il-Bambin biss jaf meta x-xogħol jerġa' jitkompla.

Sur President, illum stess kont għaddej minn Triq Taltas fiż-Żejtun u bqajt skantat nara li triq li għadha kif ingħatat it-tarmac diġa' bdiet tinqala'.

Ma nistax nifhem għal liema raġuni triq li tkun għadha kif issir terġa' tkun magħluqa biex isiru xogħlijiet fuqha.

Dan mhux biss huwa ħela ta' riżorsi imma juri wkoll nuqqas ta' ppjanar.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq in-nuqqas ta' dawl f'ċerti nħawi tal- lokalitajiet tagħna.

Per eżempju, Girdle Road, triq prinċipali li mill- Fgura teħdok għal Ħaż-Żabbar, ilha għal diversi ġimgħat fid-dlam u mhux biss hija ta' periklu għal min ikun għaddej bil-karozza jew jippassiġġa, imma peress li m'hijiex triq mibnija tagħti wkoll lok għal kull tip ta' abbuż.

Jiena naħseb li jkun tajjeb li din it-triq tiddawwal kemm jista' jkun malajr u barra minn hekk tingħata wiċċ ġdid biex b'hekk tintuża iktar miss-sewwieqa u jinqata' t-traffiku esaġerat li qed ikun hemm kif tidħol Ħaż-Żabbar ħdejn il-mina ta' Hompesch.

Naħseb li jkun tajjeb ukoll li f'dawn l-inħawi jiġu stallati t-traffic lights jew xi forma ta' traffic control oħra minħabba n-numru esaġerat ta' karozzi li jinżlu Wied il-Għajn, speċjalment fil-weekends.

Irrid ngħid ukoll li minn mindu ġew introdotti l-wardens is-sewwieqa tal- karozzi m'għadhomx jaqbdu u jipparkjaw il-karozza tagħhom fejn mhux suppost u naħseb li anke fin-naħat tagħna din hija esperjenza pożittiva, fis-sens li ddaħħal iktar sens ta' dixxiplina.

Rigward il-wardens irrid ngħid li kultant ikun hemm esaġerazzjonijiet anke fuq il-mod kif isir l-enforcement.

Naħseb li tajjeb li dawn iżommu f'moħħhom li huma għandhom ukoll rwol edukattiv, imma mbagħad jekk issib li jkun hemm min ma jridx jisma', ovvjament hemm il-liġi u din trid tapplikaha.

Sur President, inkonvenjent ieħor li rrid insemmi huwa l-ilma dejjem nieżel fit-triq magħrufa bħala t-triq il-qadima li minn Wied il-Għajn tieħu għal Ħaż-Żabbar jew viċi versa.

Kemm-il darba ġbidt l-attenzjoni tad- dipartiment ta' l-agrikoltura dwar dan imma kollu għalxejn.

Tista' tgħid li kull filgħodu, speċjalment f'dawn l-aħħar ġimgħat, din it-triq dejjem kienet mimlija bl-ilma.

Għalkemm huwa ilma salmastru ma nistax nifhem kif nistgħu nħalluh jinħela fix-xejn, u naħseb li d-dipartiment ta' l- agrikoltura għandu jsib xi sistema biex jirrimedja għal dan.

Sur President, tajjeb ukoll li nerġa' nsemmi il-problema tat-trasport pubbliku li qed jiffaċċjaw bħalissa r-residenti ta' ċerti areas f'Wied il- Għajn.

Dan il-lokal dejjem qiegħed jiżviluppa u għalhekk ir-residenti dejjem jiżdiedu.

Per eżempju, min joqgħod fl-area magħrufa bħala Ta' Zonqor, li qisha raħal għaliha u fl-area Ta' San Tumas, li llum tista' tgħid li nbniet kollha mis-Siberja sar-Ramla taż-Żejtun, għandu 'l bogħod ħafna għall-qalba tar-raħal.

Dawn huma areas li fihom joqogħdu familji li għadhom qed irabbu u huwa importanti li jkollhom servizz ta' trasport pubbliku adegwat.

Għalhekk nappella lill-awtorita' dwar it-trasport pubbliku sabiex tara x'tista' tagħmel biex dan l-inkonvenjent jiġi rimedjat.

Fl-aħħarnett nixtieq insemmi wkoll id-diversi lmenti li jasluli mingħand il-bdiewa rigward it-toroq fil-kampanja.

Il-bdiewa qegħdin jilmentaw li ħafna drabi ma jkunux jistgħu jgħaddu bil-makkinarju li jużaw sabiex jaħdmu r-raba' tagħhom minħabba l-istat li jinsabu fihom dawn it-toroq.

Għalhekk nappella lil min hu responsabbli li dawn it-torq almenu jingħataw wiċċ tal- concrete biex il-bdiewa ma jibqgħux ibatu minn dan l-inkonvenjent għax huwa importanti li l-bdiewa ta' dawn l-inħawi jibqgħu jadħmu r-raba' tagħhom.

Ovvjament aħna nixtiequ nżommu l-wirt rurali li għandna f'dawn in-naħat.

Per eżempju, il-Bidni għalija huwa post li tista' ġġibu 'l quddiem bħala post anke turistiku, fis-sens li wieħed jista' verament igawdi ambjent naturali ta' kif kienu l-irħula Maltin fl-antik għaliex bażikament f'dawn l- inħawi ta' Malta tista' tgħid li ma fadal kważi xejn bħal dan it-tip ta' area rurali.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għall-Ġimgħa, 24 ta' Novembru, 2000 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MALTA SOCIETY OF ARTS, MANUFACTURES & COMMERCE

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: B'referenza għar-risposta tal-mistoqsija parlamentari nru.

961 u 3344 u dawk sussegwenti, jista' l-Ministru jinforma l-Kamra x'kienet ħidmet l-Malta Society of Arts, Manufactures & Commerce ġewwa Palazzo De La Salle, l-Belt tul is-sentejn u jistgħax ukoll jiġi elenkat kemm spejjeż intefqu fil-manutenzjoni u restawr tal-bini?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ħidmet il-Malta Society of Arts, Manufactures and Commerce tul is-sentejn kien kif ġej:

|Studenti | | | | |1999 |2000 | | | | | |Klassijiet tax-Xitwa|580 |870 | |Ottubru/Ġunju | | | | | | | |Klassijiet tas-Sajf |650 |920 | |Lulju/Settembru | | |

|Kandidati | | | | | | |1999 | |2000 | | |Teorija |Teori|Pratt|Teori|Pratt| | |ja |ika |ja |ika | |Eżamijiet |657 |641 |749 |659 | |tal-London| | | | | |College of| | | | | |Music | | | | | |Thames | | | | | |Valley | | | | | |University| | | | |

|Numru ta' | | | |Kunċerti, | | | |Wirjiet u | | | |Attivitajiet | | | |oħra | | | | |1999 |2000| | | | | |Kunċerti |14 |12 | |Wirjiet ta' |13 |5 | |l-Arti | | | |Wirjiet |4 |7 | |tas-Snajja' | | |

|Spejjeż | | | | |1999 |2000| | |Lm |Lm | |Manutenzjoni u | | | |Restawr | | | |Mis-Soċjeta |848 |565 |

Sa issa sar xogħol ta' restawr fil-livell sotterran u xi xogħol ta' manutenzjoni f'partijiet oħra tal-Palazz.

Dan ix-xogħol sar permezz ta' ħaddiema tat-Taqsima tar-Restawr (Ministeru ta' l-Ambjent), u għalhekk in- nefqa kienet biss ta' xiri ta' materjal.

MTARFA - SINDKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma jirriżultalix li saret investigazzjoni minn xi Dipartiment jew entita' li taqa' taħt il-Ministeru tiegħi dwar il-persuna ndikata.

AMBAXXATI - EĠITTU U LIBJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jinformani bl-iżviluppi tal-problemi li nqalgħu bejn Malta u l-Eġittu u l-Libja sabiex tiġi stabbilita linja ta' gwida għaċ- ċittadini Eġizzjani u Libjani li jidħlu Malta?

ONOR.

JOE BORG: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Interpellant li għadhom għaddejin diskussjonijiet bejn il-Ministeru tiegħi u dak ta' l-Intern sabiex jiġu stabbiliti linji gwida dwar id-dħul f'Malta ta' ċittadini minn pajjiżi tan-Nord Afrika li m'għandhomx bżonn ta' viża biex jidħlu Malta.

Bis-saħħa t'hekk huwa ttamat li jiġu evitati, sa fejn possibbli, problemi f'dan ir-rigward.

Nixtieq nippreċiża li d-deċiżjoni finali dwar il-ħruġ ta' dawn il-linji ta' gwida hija f'idejn il-Ministru ta' l-Intern.

BEJJIEĦA TAL-LAĦAM

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-bejjiegħa tal-laħam li jbigħu l-laħam lill-konsumaturi lokali, is-self employed iż-żgħar u d-dipartiment tal-protezzjoni tal-konsumatur huma fis-responsabilitajiet tal-Ministeru tiegħek, jista l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentati nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-mistoqsija numru 2ċ617 kienet dwar 'il-kundizzjoni tal-laħam tal-majjal lokali'.

Peress li din il- materja, u cioe' id-dipartiment li huwa responsabbli mill-kundizzjoni tal- laħam tal-majjal ma jiffurmax parti mid-dekasteru li għalih jiena responsabbli, kien għalhekk li jiena weġibt li l-mistoqsija għandha ssir lill-Ministru kkonċernat.

Jekk l-Onorevoli Interpellant jagħtini aktar dettalji dwar ir-rapport li għalih qed issir riferenza, u jirriżulta li r-rapport jikkonċerna xi dipartiment jew entita' li tifforma part mid-dekasteru li huwa fir- responsabbilta' tiegħi, inwieġeb il-mistoqsija.

SAJJIEDA - TIE UP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tie up li saru matul dawn l-aħħar 10 snin sena b'sena skond il-mistoqsija parlamentari nru.

20675 u kemm fil-fatt kienet il-kwota għal kull sena għas-sajjieda Maltin u Għawdxin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nħass il-bżonn li jiġi ordnat ebda tie-up f'dawn l- aħħar għaxar (10) snin.

DUNDJAN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jinfurmani kemm kienu l-kwantitajiet ta' dundjani u ta' partijiet/cuts tad-dundjan li ġew importati bl-eżenzjoni tal-levy matul dawn l-aħħar 5 snin sena b'sena?

Jista' jinfurmani bl-istess informazzjoni għal perjodu ta' bejn Jannar u Ottubru ta' din is-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-kwantitajiet ta' dundjani u partijiet tad-dundjan li ġew importati bl-eżenzjoni tal-levy kienu hekk:

|Sena |Valur LM |Piż nett Kg | | | | | |1995 |39,367.00 |35,298.78 | |1996 |57,210.00 |39,570.80 | |1997 |102,812.00 |80,007.77 | |1998 |87,166.00 |69,206.00 | |1999 |77,720.00 |66,550.00 | |2000 |51,181.00 |55,603.85 |

MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jinfurmani kemm kienet il-kwantita' tal-majjal frisk u partijiet / cuts tal-majjal li ġew importati bejn Jannar u Ottubru ta' din is-sena u li kienu eżentati mil-levy?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li il-kwanitita' tal-majjal frisk u partijiet tal-majjal li ġew importati bejn Jannar u Ottubru ta' din is-sena kien ta' 173,873.15 kilogram f'valur ta' Lm179,308.00.

PULIZIJA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li pulizija li jkunu spiċċaw il-kors kollu ta' l-akkademja tal-pulizija u li għaddew mit-taħriġ kollu meħtieġ ma jagħmlux skorti u fixed points qabel ma jgħalqu ħames snin servizz, filwaqt li l-istess jagħmlu extra duty mal-banek u anke jġorru arma tan- nar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi r-restrizzjoni li skorti ma` priġunieri ma jsirux minn Pulizija li ma jkollhomx ta` lanqas ħames snin servizz, kienet ġiet introdotta f`Novembru ta` l-1994.

L-iskop ewlieni huwa li l-iskorta jkollu esperjenza u maturita` fis-servizz li xogħol ta` skorta ma` priġunier żgur tinħtieġ sabiex ma jkunx hemm inċidenti.

Barra minn hekk ikun aħjar illi l-kuntistabbli jingħata l-fakulta` li jipprattika dak li jkun tgħallem matul il-kors ta` taħriġ fl-Akkademja.

Din ir- restrizzjoni ma tapplikax għal fixed point duties.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bl- ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-lista qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA - BORDIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-bordijiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu bl-ismijiet tan-nies li jiffurmaw dawn il-bordijiet?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoggi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

B'BUĠIA - PITCHES

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru, ġaladarba r-residenti ta' B'Buġia ġew sprovvisti mid- diversi pitches tal-football, jgħid jekk: (i) hux se jiġi kostruwit pitch tal-football; u (b) jekk fl-affermattiv, fejn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Is-Segretarjat fi ħdan il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni huwa konxju li f'B'Bugia hemm nuqqas ta' football pitches.

Fil-fatt diġa` bdew diskussjonijiet ma' l-awtoritajiet konċernati sabiex jinsab sit adekwat biex jinbena football pitch.

B'BUĠIA - TRIQ SAN ĠORĠ - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinvestiga u jara jekk hux possibbli fil-parti ta' San Ġorġ, B'Buġia ssir zebra crossing u jiġu mpoġġija sinjali tat-toroq li javżaw lis-sewwieqa sabiex innaqqsu l-veloċita'?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li huwa ppjanat li l-pedestrian crossing mitluba mill-Onor.

Interpellant issir ma` xogħolijiet oħra li d- Dipartiment tat-Toroq fi ħsiebu jagħmel fiż-żona kkonċernata.

FREEPORT

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: In vista tal-fatt illi l-Freeport huwa zona ta' storbju li qiegħed ikun ta' inkonvenjent għar-residenti ta' Birżebbuga, jista' l- Ministru: (a) jara li d-dħul u l-ħruġ tal-Freeport isir minn banda oħra, 'l bogħod miz-zona residenzjali bħal per eżempju, min-naħa ta' Wied ix-Xaqqa; (b) jara li l-makkinarju li hemm jinbidel u jiġi akkwistat makkinarju li jkun aktar silenzjuż; (c) li l-alarms użati ma jaffettwawx Birzebbuga kollha iżda l-Freeport; u(d) li jinbena buffer zone sabiex kemm jista' jkun jassorbi dawn il-ħsejjes?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-suġġerimenti ta' l-Onorevoli Interpellant ġew mgħoddija lill-Korporazzjoni tal-Port Ħieles sabiex jiġu kkunsidrati.

B'BUĠIA - TRIQ SAN ĠORĠ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li l-area ta' San Ġorġ, B'Buġia, partikolarment l- parti fejn hemm il-pont, issirilha l-manutenzjoni meħtieġa?

Jista' jara li l-istess area tiġi mnaddfa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, ninforma lill-Onorevoli Interpellant li dan ix-xogħol huwa responsabbilta' ta' l-Awtorita' Marittima.

Rigward it-tieni parti nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 19922 (Seduta 392).

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jeżamina s-sitwazzjoni jew aħjar il-fatt illi t-tfal qegħdin ikunu mgħobbija b'wisq kotba u pitazzi?

Jista' jsir studju sabiex dan l-istat ta' fatt jiġi amministrat b'mod illi t-tfal ma jkollhomx għalfejn iġorru l-biċċa l-kbira tal-kotba u pitazzi tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba tal- Mistoqsija Parlamentari Nurmu 20512.

Kopja ta' dan l-istudju ser ngħaddiha wkoll lill-Onor.

Membru.

IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM - MAD COW DISEASE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu dwar importazzjoni ta' bhejjem jew laħam minn pajjiżi li huma magħrufa li għandhom il-Mad Cow Disease?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 21279 u cioe "Id-Dipartiment tas- Servizzi Veterinarji jieħu l-prekawzjonijiet neċċesarji biex jassigura li l- ikel li jidħol f'Malta, partikolarment iċ-ċanga, huwa tajjeb għal konsum.

Barra l-kontroll li jagħmel il-pajjiż minn fejn joriġina il-laħam, l- Official Health Certificate jiġi studjat b'reqqa, sabiex jassigura illi l- kundizzjonijiet u testijiet għal-BSE mill- Awtoritajiet Kompetenti jkunu saru kif suppost.

Barraminhekk, iċ-ċanga kolla u l-prodotti tagħha li jiġu impurtati, iridu jkunu immarkati b'tali mod li jkun faċli li wieħed ikun jaf minn fejn oriġina l-istess prodott."

Barraminhekk, id-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji fl-14 ta' Novembru 2000 ħareġ is-segwenti stqarrija, u cioe' :

"Id-Direttur tas-Servizzi Veterinarju javża illi minħabba fis-sitwazzjoni tal-marda tal-BSE [Mad Cow Disease] fi Franza, l-importazzjoni taċ-ċanga minn dan il-pajjiż sejra tiġi kkondizzjonata, billi il-konsinji taċ-ċanga jridu jiġu ċċertifikati li l-laħam qiegħed joriġina minn annimali li meta nqatlu kellhom inqas minn 24 xahar, u li kull biċċa laħam trid tkun identifikata għall-oriġini tagħha.

L-istess kondizzjonijiet jgħoddu għal prodotti oħra tal-laħam taċ-ċanga bħal burgers.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm priġunieri l-ħabs mingħajr liberta' proviżorja?

Jista' jagħti dettalji u jindika kemm ilhom hekk detenuti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi n-numru ta` priġunieri li fil- preżent qegħdin jinżammu l-ħabs taħt arrest preventiv hu ta` 82.

Dawn daħlu fil-Faċilita` kif ġej:

|Sena |Numru | |1995 |1 | |1996 |xejn | |1997 |4 | |1998 |14 | |1999 |18 | |2000 |45 |

Priġunier li llum jidher taħt arrest preventiv biss, jista` jkun li minn meta daħal skonta xi sentenza.

QRATI - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew preżentati ċitazzjonijiet quddiem il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili mill-1-10-99 sa l-1-11-99 u mill-1-10-2000 sa l-1-11-2000?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li peress li l- informazzjoni ghadha qed tingabar, ir-risposta tinghata f'xi seduta ohra.

QRATI - AVVIŻI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ippreżentati avviżi quddiem il- Qrati tal-Maġistrati mill 1-10-1999 sa l-1-11-1999 u mill-1-10-2000 sa l- 1-11-2000?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li peress li l- informazzjoni għadha qed tinġabar, ir-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

REFJUĠATI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm nies barranin talbu li jitqiesu għall-finijiet tal-liġi bħala refjuġati?

Jista' jgħid minn liema pajjiżi u kemm minn kull pajjiż?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-liġi li qed jagħmel referenza għaliha għadha ma daħħlitx fis-seħħ.

ĦABS ĊIVILI - BARRANIN

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid u jagħti dettalji ta' kemm hemm barranin fil-Faċilita' Korretiva ta' Kordin?

Jista' jagħti dettalji ta' x'nazzjonalitajiet huma, u i-tip ta' reati li tagħhom instabu ħatja jew li huma akkużati bihom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fl-20 ta` Novembru 2000, in-numru ta` priġunieri ta` nazzjonalita` barranija miżmuma fil-Faċilita` Korrettiva ta` Kordin kien ta` 73.

In-nazzjonalita` tagħhom hija kif ġej:

Sudaniżi 1 Libjani 50 Eġizzjani 6 Tuneżini 6 Olandiżi 3 Iraqini 1 Ingliżi 2 Jugoslavja 2 Alġerini 2

Ir-reati jew l-akkuża prinċipali huma kif ġej:

Ħsara volontarja 1 Stupru 3 Arson 3 Frodi 3 Relatati ma` droga` 38 Omiċidju 4 Attentat ta` omiċidju 3 Serq 4 Feriti gravi 3 Sekwestu ta` persuna 1 Stupru fuq minorenni 1 Hold up 1 Attakk vjolenti u indiċenti 1 Pussess ta` flus foloz 2 fuq minorenni Immigrazzjoni 2 Oħrajn 3

Dawn il-priġunieri jista` wkoll ikollhom akkużi oħra minbarra dik prinċipali.

DJAR - FURJANA - LIFTS

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'hiex wasal il- proċess ta' installazzjoni ta' lifts ġewwa l-Floriana?

Jista' jindika liema huwa l-bini pproġettat f'dan is-sens?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant

SPTAR SAN LUQA - EMERGENCY SECTION

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jikkonsidra li mill-bidu nett tas-sena d-dieħla fl-Emergency Section ta' l-Isptar San Luqa u fil-Health Centres jibdew jiġu rekordjati l- casualties minn korrimenti fuq il-post tax-xogħol?

Jikkonsidrax li dawn jiġu ċertifikati f'records speċjali mqassma b'dettalji dwar: f'liema ażjenda, minor accident, medium accident etc inkluż s-sess ta' l-individu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-preżent, is-sistema ta' reġistrazzjoni ta' pazjenti fl-Emerġenza ma tisseparax r-records ta' pazjenti li sofrew injuries fuq il-post tax-xogħol.

Ninsab infurmat illi matul l-2001 ser tiġi installata sistema diġitali ta' records fl-Emerġenza.

B'din is- sistema d-Dipartiment ikun jista` jimmarka dawk r-records ta' pazjenti li sofrew injuries fuq ix-xogħol biex ikun jista` jsir auditing u statistika.

DJAR - JOINT OFFICE

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li fi żmien qasir terġa' toħroġ skema oħra sabiex dawk li għandhom djar taħt il-kontroll tal-Joint Office b'ċens temporanju dan jiġi mifdi permezz ta' kuntratt mal-Joint Office?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-mistoqsija l-aħjar issir lill-Ministru kkonċernat.

DJAR - SWATAR - MANUTENZJONI

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Rigward il-flats tal-Gvern (Entratura 1 Blokk B) tas-Swatar fi Triq il-Balliju Guttenberg, jista' l-Viċi Prim Ministru jindaga għaliex għadu ma sarx xogħol fuq l-entratura u t-taraġ li għadu tali kwali kif inbena erba' snin ilu anke wara li l-Housing Maintenance Office ġie avżat kemm-il darba?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat li kienet ħarġet sejħa għall-offerti biex isir dan ix-xogħol bil-kuntrattur iżda dan baqa' m'għamilx ix-xogħol meħtieġ.

Għalhekk issa ingħata x-xogħol lil kuntrattur ieħor li ser jibda x-xogħol il-ġimgħa d-dieħla.

MT CARMEL HOSPITAL - SUPERVISORS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx supervisors fuq il-cleaners f'Mt Carmel Hospital li għandhom użu ta' karozza tal-gvern?

Jekk iva, x'inhu xogħolhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li ma hemm ebda supervisors fuq il- cleaners f'Monte Carmeli li għamlu użu ta' karozzi tal-gvern.

SAĦĦA - SPTAR MONTE CARMELI - IMPJEGATI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk cleaners li hemm f'Mt Carmel Hospital, Attard humiex qed jagħmlu xogħol ukoll barra l-isptar Mt Carmel?

Jekk iva, fejn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li l-cleaners ta' l-Isptar Monte Carmeli ma jagħmlu ebda xogħol iehor barra l-isptar.

HEALTH INFORMATION UNIT - OVERTIME

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk hux isir overtime fil-Health Information Unit, Valletta?

Jekk iva, kemm sar, ġurnata b'ġurnata u kemm hija l-ispiża?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-Ministeru tas-Saħħa ma hemmx Health Information Unit, Valletta.

SERVIZZI SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-persuna li d- dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija hix qed tieħu l-ammont kollu li hi ntitolata għalih bħala persuna boarded out?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor Interpellant illi l-każ tal- persuna ndikata minnu ġie nvestigat.

Inżid ngħid illi l-istess persuna ġiet infurmata bil-miktub dwar dan.

FREKWENZI F.M.

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn frekwenzi F.M. tar-radio li h'humiex okkupati?

Jista' jgħid kemm hawn entitajiet li applikaw għal-frekwenza tar-radio u min huma?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-frekwenza għal xandir nazzjonali bir-radju FM li mhumiex okkupati huma tlieta.

Għat-tieni parti tad-domanda, L-Onor.

Membru għandu jistaqsi lill-Ministru kkonċernat minħabba li normalment applikazzjonijiet għall-liċenzji ta' stazzjonijiet tar-radju isiru lill-Awtorita' tax-Xandir.

ĦAMRIJA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara li t-talba tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija tiġi milqugħa fis-sens li tintefa' ħamrija fl-għalqa tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ħadt nota ta' dan u għaddejta lill-uffiċjal inkarigat.