MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 478 It-Tnejn, 29 ta' Jannar, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 478

It-Tnejn, 29 ta' Jannar, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.12 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 29 ta' Jannar, 2001

WERREJ

MINUTI 656

PETIZZJONI 656

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 656

TQEGĦID TA' KARTI 660

KONDOLJANZI 661

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RATIFIKA TA' TRATTATI (SANT'ANĠLU) (IT-TIENI QARI)

RATIFICATION OF TREATIES (ST ANGELO) BILL (SECOND READING) 662

AĠĠORNAMENT 683

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 688

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 477 li saret fl-24 ta' Jannar, 2001 ġew konfermati.

PETIZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, qed nippreżentalek petizzjoni ffirmata minn diversi residenti ta' Triq M Xerri u Triq is-Sewwieqa f'Tar-Rabbat dwar il-ħtieġa ta' tiswija ta' l-istess toroq.

Meta r-residenti Ħamruniżi staqsew lis-sindku x'inhi s-sitwazzjoni tat- toroq imsemmija wegħedhom li dawn iż-żewġ toroq kienu se jingħataw facelift mal-bqija taz-zona.

Iżda minn tweġiba parlamentari mogħtija mill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni għal interpellanza ta' l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, jirriżulta li għal xi raġuni stramba dawn iż-żewġ toroq se jitħallew fil-ġenb.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ninforma lill-Onor.

Membri li s-Sedja ġiet avżata b'mod formali li l-Onor Victor Galea Pace se jkun qed jissostitwixxi lill- Onor Claude Muscat bħala membru fuq il-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

EDUKAZZJONI - DAWL U ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinformani kemm kienet l-ispiża tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma tad-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu għas-snin 1997, 1998 u 1999 sena b'sena separatament?

Kemm min dawn il-kontijiet tħallsu u kemm għadhom pendenti?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-ispiża tal- kontijiet tad-dawl u l-ilma għas-snin imsemmija hija kif ġej:

|Dipartimen|1997 |1998 |1999 | |t |Lm |Lm |Lm | |Ministeru,| | | | |diviżjoni |364,610|197,235|204,250| |u seg. |.00 |.00 |.00 | |parlamenta| | | | |ri | | | | |Eżamijiet | | | | | |1,657.0|241.00 |214.00 | | |0 | | | |Libreriji | | | | |u Arkivji |8,671.0|9,554.1|10,293.| | |0 |6 |94 | |Mużewijiet| | | | | |13,429.|19,279.|17,926.| | |00 |00 |00 | |Kultura | | | | | |9,332.0|135.00 |1,840.0| | |0 | |0 | |Żgħażagħ u| | | | |Sport |2,061.8|9,167.0| | | |1 |7 | |

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl ta' l-inizjattivi li qed jittieħdu fil- ministeru ta' l-edukazzjoni bil-għan li xi darba tiddaħħal is-sistema ta' l- enerġija solari, sistema ekonomika u fl-istess ħin prinċipju edukattiv għall-istess skejjel, ma jaħsibx li din il-kwestjoni ftit li xejn smajna dwarha matul is-sentejn li għaddew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din il-kwestjoni qbadtha ftit aktar minn sena ilu meta kelli l-opportunita' nara x'qed jagħmel il-Moviment Greenpeace f'dan ir-rigward.

Fil-fatt urejt interess ġenwin għax meta jinstabu soluzzjonijiet li jkunu vijabbli, l-edukazzjoni għandha tkun minn ta' quddiem li tibda tesperimentahom.

Ir-rwol tal-ministeru ta' l-edukazzjoni hu li jeduka.

Jekk aħna taparsi nħaddmu dawn it-teknoloġiji ġodda, dawn minnhom infushom huma ta' eżempju għall-industrija u għall-pajjiż in ġenerali.

Jiena nista' ngħid li l-ewwel tlabt li jsirli rapport preliminari f'ċerti parametri - u ftit xhur ilu irċevejt dan ir-rapport – u mbagħad tajt struzzjonijiet biex fid-disinn ta' l-iskola l-ġdida tal-Karwija, jieħdu in konsiderazjoni l-introduzzjoni ta' enerġija minn sorsi alternattivi għal dawk li għandna llum.

L-iskola qiegħda fi stadju ta' disinjar u jien lin- nies tiegħi dejjem infakkarhom dwar l-istruzzjonijiet li tajt kemm fir- rigward ta' enerġija solari kif ukoll biex kemm jista' jkun nikkonservaw l- ilma li jaqa' f'din l-area.

Mill-mudell ta' din l-iskola jibda joħroġ il- kapital li trid u tara jekk in-nefqa ta' dak il-kapital jiġġustifikax l- introduzzjoni ta' din it-teknoloġija fuq bażi ta' vijabilita' rikorrenti.

Huwa abbażi ta' dawn il-konsiderazzjonijiet li nkunu nistgħu naraw x'għamilna f'din l-iskola biex imbagħad naqbdu skejjel oħra u nkunu nistgħu nagħmlu l-istess fihom.

Il-vantaġġ ta' dawn l-iskejjel hu li għandhom estensjoni sostanzjali ta' bjut fejn wieħed jista' jesponi dawn il-panels solari li jikkonvertu r- raġġi tax-xemx f'enerġija.

Jien nixtieq li naslu għal din is-sistema għax nemmen li din hija d-direzzjoni li s-soċjeta' trid taqbad.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Saru xi konsultazzjonijiet mas-segretarjat għall- anzjani bit-tama li jinstab post ġdid għall-universita' tat-terza eta', peress li l-post preżenti m'huwiex adattat għalihom u qegħdin ifittxu post alternattiv?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, l-universita' tat-tielet eta' qed tkun ta' ġid għas-soċjeta' u mijiet ta' anzjani qed juru interess kbir.

Jien konxju ħafna tal-bżonnijiet li għandha l-universita' u nittama li bl- iżviluppi li qed iseħħu jkollna l-ispazju biex inkunu nistgħu naqdu dan il- bżonn importantissimu.

Jien nista' ngħid li hemm il-ħsieb li ċertu bini li preżentement jaqa' fil-blokk ta' l-universita' l-antika jibda jintuża għal skopijiet oħra u allura wieħed irid jikkonsidra x'użu se jagħmel minnhom.

Hemm ukoll il- possibbilta' li ċertu bini barra l-Belt jibda jintuża wkoll għal dan l- iskop.

Din il-kwestjoni qiegħda fuq l-aġenda tagħna u nittama li fi żmien mhux 'il bogħod jasal il-waqt meta nkunu nistgħu ngħinu lil dawn il-persuni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Peress li s-segretarju ġenerali tal-Partit Nazzjonalista attwali jinsab on leave mill-universita', jista' l-Ministru jinvestiga l-mod kif qed jiġu ttrattati kemm hu kif ukoll is-Sur Benny Borg Bonello għar-rigward ta' l-impjieg tagħhom ma' l- universita'?

Peress li dawn m'humiex membri ta' l-istaff akkademiku u t- tnejn li huma għandhom assignment ma' partit politiku - is-Sur Borg Bonello mal-Partit Laburista u s-Sur Saliba mal-Partit Nazzjonalista - jista' jinvestiga jekk hux qed ikun hemm diskriminazzjoni fil-mod kif qegħdin jiġu ttrattati għax, skond l-informazzjoni li għandi, filwaqt li s-Sur Borg Bonello qed jingħata l-ġenb u lanqas biss ingħata uffiċju fejn jista' jaħdem, is-Sur Saliba jinsab għaddej fuq ir-rubini.

Jien ngħid li ħaġa bħal din hemm bżonn li tiġi korretta mill-aktar fis.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jekk se nkejlu l-kriterji ta' kif għandhom jiġu ttrattati kwestjonijiet ta' diskriminazzjoni u nqabblu l-każ tas-Sur Saliba mal-każ tas-Sur Borg Bonello nsibu li t-trattament huwa identiku.

Hawn qegħdin nitkellmu dwar uffiċjali ta' l-universita' mhux akkademiċi li talbu leave mingħajr ħlas biex jagħtu s-servizz tagħhom f'istituzzjonijiet oħrajn - wieħed mal-Partit Laburista u l-ieħor mal- Partit Nazzjonalista - u t-tnejn li huma ngħataw leave mingħajr ħlas, filwaqt li kellhom is-safeguard tal-job tagħhom, kif ġustament għandu jkun, meta jispiċċaw l-assignment.

Meta wieħed isemmi l-każi ta' dawn iż-żewġ persuni jrid jitrattahom fid-dawl tal-fatti u taċ-ċirkostanzi.

Nista' ngħid li s-Sur Joe Saliba ngħata l-istess trattament li kien ingħata lis- Sur Benny Borg Bonello.

Naturalment dawn il-punti li semma' il-Kap ta' l-Oppożizzjoni se nirriferihom lill-awtorita' ta' l-universita' u nitlob kjarifika u anke informazzjoni aktar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Fid-dawl ta' l-istqarrijiet pubbliċi li saru fuq il-media fir-rigward tal-ftehim li sar bejn il-Gvern u l-MUT dwar l- eżamijiet ta' nofs is-sena, jista' l-Ministru jgħid fiex waslu dawn it- taħditiet u x'soluzzjonijiet huma mistennija fil-ġranet li ġejjin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jidhirli li n-negozjati huma konklużi u nittama li jkun jista' jintlaħaq ftehim fl-iqsar żmien possibbli.

UNIVERSITA' – NON-ACADEMIC STAFF

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-membri mhux akkademiċi ta' l-istaff ġewwa l- universita' li marru fuq scholarship, fuq kors jew żjara barra minn Malta matul din is-sena?

Fuq liema kors mar kull wieħed minnhom?

Għal kemm tul ta' żmien?

Dawn huma marbutin b'xi kuntratt?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena 2000 Ms Joanna Felice, assistant librarian, ingħatat scholarship mill-Universita` ta' Malta on a part-time basis biex tagħmel żjara ta' ġimgħatejn kull sena bejn l-2000, l- 2001 u l-2002 bil-kuntratt li kull impjegat ta' l-universita` jiffirma meta jingħata scholarship.

Ms Felice qed issegwi kors li jwassal għall-M.Sc in management of library and information services.

Mr Kevin Ellul, assistant librarian, żar l-Universita` ta' Amsterdan u l- uffiċji ta' l-Eurydice ġewwa Brussels biex jipprepara għall-miġja ta' l- istudenti ta' Erasmus li bdew iżuru Malta fuq Socrates/Erasmus exchanges.

Mr Christopher Camilleri, executive officer, beda perijodu bħala stager ġewwa s-Socrates, Youth & Leonardo technical assistance office ta' Brussels.

Is-Sur Camilleri ffirma kuntratt li jaħdem ma' l-Universita` ta' Malta wara l-istage ġewwa Brussel.

UNIVERSITA' - DIPARTIMENT TAL-FARMAĊIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21549, jista' l-Ministru jgħid kemm inħolqu postijiet akkademiċi ġodda tul it-tmexxija tal-kap tad-dipartiment tal-farmaċija preżenti?

Fiex inħolqu dawn il-pożizzjonijiet?

X'talba qed titpoġġa għal postijiet akkademiċi ġodda fis-sena 2001?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li nħolqu sitt postijiet akkademiċi ġodda tul it-tmexxija tal-kap tad-dipartiment tal-farmaċija.

Il-postijiet inħolqu fil-farmaċija prattika, fil-farmaċija farmacokimika u fil- farmaċeutika.

It-talba hija għal tliet postijiet ġodda fis-sena 2001.

SPIŻERIJI – PERMESSI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet għall-ftuħ ta' spiżeriji privati, f'liema lokalita u kemm ilhom li applikaw?

Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw liċenzji f'dan l-aħħar sentejn?

Fejn hija l- lokalita' u kemm ilhom li applikaw?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Ninsab informat li hemm 297 talba pendenti għall-ftuħ ta' spiżeriji privati.

Dwar kemm ilhom li applikaw u f'liema lokalita' nirriferi lill-Onor.

Interpellant għal Dok.

A. li qed jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Matul is-snin 1999 u 2000 infetħu tliet spiżeriji ġodda, waħda ġewwa l- Imtarfa li l-applikazzjoni għaliha kienet saret fl-1993; oħra veterinarja ġewwa l-Gżira li l-applikazzjoni għaliha kienet saret fl-1997; u oħra ġewwa l-Qala li l-applikazzjoni għaliha kienet saret fl-1998.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid x'policy u xi proċedura tintuża fil-bereġ tal-gvern - b'mod partikolari qed nirriferi għall-berġa ta' Ta' Sliema - kemm fir-rigward ta' tqassim ta' pilloli kif ukoll fir- rigward ta' ċċekjar ta' pressjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiena ma nistax nagħmel riferenza għal xi berġa partikolari imma għal dak li jiġri fil-bereġ kollha, fejn f'ċerti ġranet tal-ġimgħa jattendi tabib u anke nurse.

Wieħed irid jifhem li s-servizz li jingħata mill-berġa huwa pjuttost wieħed limitat u għalkemm m'hemmx regoli x'ħin it-tabib jiċċekja l-pressjoni, irid ovvjament jerfa' r- responsabbilta' tad-deċiżjonijiet li jieħu.

Il-mediċini jitqassmu mill-postal services u dawn jingħataw meta l- pazjent jkollu riċetta f'idejh - għal dan hemm ċertu limitu biex niżguraw li din tasallu fi żmien stipulat, jiġifieri xi ġimgħatejn jew tlieta qabel ma jkun imissu jiġbor il-pilloli, għalkemm m'iniex informat li hemm xi delay dwar it-tqassim tal-mediċini.

Pero' jekk l-Onor.

Interpellant għandu xi complaints speċifiċi, nitolbu jgħaddihomli biex inkun nista' niċċekkjahom.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każi ta' abbuż minn benefiċċji mogħtija mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar telefonati li daħlu fuq il-helpline ta' l-SWDP, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni taħt l-eta' ta' 29 sena li mietu fuq il-post tax-xogħol bejn l-1995 u l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

22880; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li spiċċaw bla xogħol minħabba redundancy matul l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' persuni li jmexxu t-tuck shops/canteens fl-iskejjel tal- gvern, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista tal-bordijiet tal-kumpanniji sussidjarji ta' l-Air Malta, flimkien ma' l-ismijiet tal-membri fuq kull bord, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-Kondoljanzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

KONDOLJANZI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, illum ġejna informati bil-mewt tas-Sur Paul Agius, li jiġi l-papa' tal-kollega tagħna l-Onor.

Francis Agius.

Lis- Sur Agius ma kontx nafu personalment pero' informat li kien uffiċjal tad- dwana u fil-fatt għandu konnessjonijiet li jmorru lura għal dawk iż- żmenijiet.

Pero' s-Sur Agius kien magħruf l-aktar għall-kuntatti li kellu fil-qasam ta' l-ortikoltura.

Bħala kollegi parlamentari, f'okkażjonijiet bħal dawn aħna, ningħaqdu mal- kollega tagħna biex f'dan il-mument ta' sogħba noffru l-kondoljanzi tagħna lilu, lill-mama' tiegħu, lil ħutu u lill-familjari tiegħu kollha.

Jien informat li l-funeral se jsir għada u nittama li jkun hemm preżenti kollegi miż-żewġ naħat tal-Kamra biex kulħadd joffri l-kondoljanzi tiegħu personalment.

MR SPEAKER: Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, f'ismi u f'isem l-Oppożizzjoni Laburista ningħaqad mas-sentimenti li għadhom kemm ġew espressi mill-Viċi Prim Ministru lejn seħibna d-Deputat Francis Agius u l-familja kollha tiegħu biex f'dan il-mument ta' niket u ta' sobgħa nesprimu s-solidarjeta' tagħna magħhom.

Huwa dejjem mument diffiċli meta jmutlek ġenitur u ċertament nistgħu nifhmu n-niket li jinsabu għaddejjin minnu f'dan il- mument.

Filwaqt li nagħtuhom is-solidarjeta' tagħna, ngħidulhom biex jagħmlu kuraġġ u li aħna ninsabu kollha magħhom.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Is-Sedja tingħaqad mas-sentimenti ta' sogħba espressi miż- żewġ naħat tal-Kamra u tinkariga lill-Iskrivan tal-Kamra biex iwassal il- kondoljanzi lill-familjari ta' l-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, f'ismi, f'isem ommi u f'isem il-familja kollha nirringrazzja lill-Kamra għas-sentimenti murija.

Sfortunatament din hija xi ħaġa li jrid jgħaddi minnha kulħadd u f'dan ix- xahar, meta l-papa' kien qiegħed l-isptar, rajt solidarjeta' ġejja minn kull qasam tal-ħajja.

Dawn kienu mumenti diffiċli ħafna għalija - anke sħabi nnotaw li l-mument li kont għaddej minnu kien diffiċli - u nirringrazzja lil Alla li missieri miet id-dar.

Missieri miet f'idejn ommi stess dalgħodu u miet f'paċi u trankwillita' assoluta, fil-preżenza ta' ħutu u ta' ħuti.

Sal-ġurnata tal-Milied missieri kien għadu attivissimu.

Missieri kien iħobb il-ħajja, kien iħobb isiefer, kien iħobb il-ġnien u ċertament il- Mulej illum għandu ġennien tajjeb ħafna għax, kif jafu ħafna Maltin, kien bniedem li ma jaqta' qalbu qatt.

Missieri ħadem ħafna u bata ħafna għaliex konna familja kbira u għaddejna minn żmenijiet diffiċli.

Niżżiħajr lil Alla li aħna lkoll nagħtuh ġieħ għal dak kollu li għamel magħna.

Missieri ma kienx xi bniedem li jħobb il-media, mhux bħalna lkoll hawn ġew, u ċertament li kien bniedem li jaħdem u bniedem li jħobb il-familja.

Jien żgur li dawk li għada se jattendu għall-funeral - u anke dawk li ma jistgħux jattendu - għalkemm forsi lil missieri ma jafuhx, se jkunu xhieda li l-prodott li huwa ħalla warajh f'din id-dinja – aħna qegħdin seba' aħwa - jirrifletti l-prinċipji li kien iħaddan u li dejjem ħadem għalihom.

Nirringrazzja mill-ġdid liż-żewġ naħat tal-Kamra u lilek, Mr Speaker, tas-sentimenti espressi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata?

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RATIFIKA TA' TRATTATI (SANT'ANĠLU)

RATIFICATION OF TREATIES (ST ANGELO) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant'Anġlu).

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIO GALEA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin.

ONOR.

JOE BORG: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li huwa ntiż biex jawtorizza lill-parlament jirratifika l-ftehim li kien sar bejn il-Gvern ta' Malta u l-Ordni Ospitallier Sovran ta' San Ġwann fil-5 ta' Diċembru,1998.

Tajjeb li nfakkar li artiklu 3 ta' l-Att dwar ir-Ratifika ta' Trattati, Kap. 304, jgħid hekk:

"Meta trattat li tiegħu Malta ssir parti wara l-bidu fis-seħħ ta' dan l-Att ikun wieħed li jolqot jew ikollu x'jaqsam ma' –

(a) l-istatus ta' Malta fid-dritt internazzjonali jew it- tiżmim jew l-appoġġ għal dak l-istatus, jew (b) is-sigurtà ta' Malta, is-sovranità, l-indipendenza, l- unità jew l-integrità territorjali tagħha, jew (c) ir-relazzjonijiet ta' Malta ma' kull organizzazzjoni, agenzija, assoċjazzjoni jew korp ieħor simili multinazzjonali,

dak it-trattat m'għandux jibda jseħħ dwar Malta kemm-il darba ma jkunx ġie ratifikat jew ir-ratifika tiegħu ma tkunx ġiet awtorizzata jew approvata skond id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att."

Dan ifisser li din il-liġi titlob li biex jibda jseħħ f'Malta kwalunkwe trattat jew ftehim ta' dan it-tip irid jiġi ratifikat bil-mezzi provduti f'din il-liġi stess.

Dawn jipprovdu li fil-każ li l-ftehim ikun b'xi mod jew ieħor jaffettwa l-istatus ta' Malta fid-dritt internazzjonali jew is- sigurtà ta' Malta, jew is-sovranità u l-indipendenza jew l-unità jew l- integrità territorjali tagħha, dan isir permezz ta' att tal-parlament.

Filwaqt li fil-każ l-ieħor, jiġifieri fir-relazzjonijiet ta' Malta ma' kull organizzazzjoni, aġenzija, assoċjazzjoni jew korp ieħor simili multinazzjonali, jista' jsir b'riżoluzzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

Peress li dan il-ftehim li sar bejn il-Gvern Malti u l-Ordni tal-Kavallieri għandu aspetti li jirrigwardaw l-għoti b'użu ta' proprjetà immobiljari f'Malta - eżattament tal-Forti Sant'Anġlu - allura nħass li jkun għaqli li biex żgur ma jkun hemm l-ebda dubju, ir-ratifika ta' dan it-trattat issir billi l- istess trattat ikun inkorporat f'att li jgħaddi mill-parlament.

U għalhekk qiegħda ssir din il-proċedura.

Nixtieq issa nagħti l-isfond ta' dan il- ftehim li kien seħħ bejn il-Gvern Malti u l-Ordni tal-Kavallieri li ġie ffirmat fil-5 ta' Diċembru 1998.

Ta' min jgħid li l-kwestjoni dwar it-trasferiment b'xi titolu jew ieħor ta' Sant Anġlu ilha li nqalgħet mis-snin tmenin.

Ir-raġuni ewlenija għaliex dan il-ftehim dam daqshekk sabiex ġie ffinalizzat u ffirmat kienet eżattament il-kwestjoni tas-sovranità, jiġifieri dwar jekk l-Ordni Sovrana tal-Kavallieri ta' Malta għandhiex ikollha sovranità fuq il-Forti Sant'Anġlu jew le.

Fuq dan il-punt nitkellem iżjed tard għax qabel xtaqt inkompli nagħti indikazzjoni ta' kif żvolġew l-affarijiet.

L-ewwelnett nixtieq insemmi li fl-1989 il-gvern mill-ewwel għamilha ċara li m'hemmx lok li l-Ordni Sovran tal-Kavallieri ta' Malta jkollha sovranità fuq Sant'Anġlu jew li Sant'Anġlu jingħata b'ċens perpetwu.

Jekk wieħed jara r-records li hemm fil-files jara li l-gvern mill-ewwel kien għamilha ċara li ma kienx hemm possibbiltà li tiġi konċessa s-sovranità fuq Sant'Anġlu u lanqas li dan il-forti jingħata b'ċens perpetwu.

Għalhekk fl- 1989 ġiet appuntata kummissjoni biex tara kif jista' jiġi konċess l-użu ta' Sant'Anġlu lill-Ordni tal-Kavallieri.

Fil-fatt fl-1991 kien ġie ffinalizzat abbozz ta' ftehim li ntlaħaq bejn ir-rapreżentanti tal-gvern u ta' l-Ordni tal-Kavallieri.

Dan il-ftehim kien ġie ffirmat fil-21 ta' Ġunju ta' l-1991 u bih l-Ordni tal-Kavallieri ħadet ir-responsabbiltà fuqha sabiex isir ir-restawr tal-Forti Sant'Anġlu.

Kien ġie konċess lill-Ordni wkoll l-użu esklussiv tal-forti għal 50 sena "għal skopijiet istituzzjonali", jiġifieri biex f'dan il-forti jsiru laqgħat, konvenji, konferenzi li għandhom x'jaqsmu ma' l-andament ta' l-Ordni nnifsu.

Il-ftehim kien jipprovdi għal ftehim ieħor li kellu jiddefinixxi l- istatus legali ta' Sant'Anġlu kif soġġett għas-sovranità Maltija, jiġifieri kien għamilha ċara fih innifsu li huwa ftehim ta' natura temporanja, li kellu jiġi segwit bi ftehim ieħor li l-għan tiegħu kien li jistabilixxi l- istatus legali ta' Sant'Anġlu.

Però f'dan il-ftehim ta' l-1991 kien diġà ċar li dan kellu jkun soġġett għas-sovranità Maltija.

Fl-1994 kien twaqqaf kumitat konġunt biex jeżamina kif l-Ordni seta' jkollha preżenza iżjed effettiva u timpenja ruħha b'mod iżjed effettiv f'Malta.

Il-fatti juru li matul il-perijodu bejn l-1991 u l-1994, għalkemm sar xi xogħol ma kienx xi xogħol sostanzjali, allura ġie miftiehem li jkun hemm kumitat konġunt biex jipprovaw jagħtu iżjed effettività lil dak il-ftehim u anke sabiex wieħed jibda jiddiskuti l-ftehim l-ieħor ta' l-1991 li kienet saret riferenza għalih.

Fil-fatt wara diversi laqgħat saru abbozzi, sew min-naħa Maltija u sew min-naħa ta' l-Ordni, iżda ma ntlaħaqx ftehim peress li l- Ordni baqgħet tinsisti li għandna jkollha s-sovranità fuq Sant'Anġlu.

Wara l-bidla fil-gvern ta' l-1996 reġgħu komplew id-diskussjonijiet tul l- 1997 u l-1998, iżda sa Settembru ta' l-1998, jiġifieri sa żmien l- elezzjoni, l-abbozz li kien qed isir xogħol fuqu kien spiċċa jixbaħ ħafna l- abbozz li kien qed isir f'Ġunju ta' l-1996.

Jiġifieri jidher li kemm il- gvern Nazzjonalista u kemm il-gvern Laburista kienu fuq l-istess wavelength, li għalkemm kien essenzjali li l-Ordni tkun iżjed impenjata fl- użu tal-Forti Sant'Anġlu u li l-użu jkun effettiv u effikaċi, bl-ebda mod ma kellha tiġi konċessa s-sovranità Maltija minn fuq dan il-forti.

Fil- fatt f'Novembru ta' l-1998 ġie preżentat abbozz ġdid lill-Ordni u d- diskussjonijiet ġew finalizzati fl-4 ta' Diċembru 1998.

Imbagħad il-ftehim ġie ffirmat min-naħa tal-Gvern Malti u min-naħa ta' l-Ordni tal-Kavallieri fil-5 ta' Diċembru 1998.

Issa wara li wrejt x'kien l-isfond tal-ftehim, ngħaddi issa biex nitkellem ftit fuq dak li jittratta dwaru l-ftehim ftit iżjed fid-dettall.

Nibda bl-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz.

Fil-fatt insibu li:

"L-għan ta' l-abbozz hu sabiex jawtorizza lill-Gvern jirratifika l- Ftehim magħmul bejnu u bejn l-Ordni Sovran Ospitallier ta' San Ġwann ta' Ġerusalem, ta' Rodi u ta' Malta fil-Palazz, fil-5 ta' Diċembru, 1998.

L-Abbozz jipprovdi wkoll għal kull ħaġ'oħra konessa jew anċillari ma' dan."

Allura x'inhuma l-provvedimenti u l-qofol ta' l-abbozz u tal-ftehim innifsu?

L-ewwelnett, skond klawsola 4 ta' l-abbozz, joħroġ mill-ewwel ċar li l-gvern qiegħed jikkonċedi lill-Ordni l-użu ta' Sant'Anġlu kif soġġett għall-kondizzjonijiet stipulati fil-ftehim.

Ta' min jgħid ukoll li mal- ftehim hemm anness pjanta tal-Forti Sant'Anġlu u l-parti li l-użu tagħha ġie mgħoddi lill-Ordni hija mmarkata bl-aħdar.

Jiġifieri b'dan il-ftehim m'hemm l-ebda dubju dwar l-estensjoni tal-parti tal-forti li ġiet mgħoddija lill-Ordni tal-Kavallieri.

Skond artiklu 2 tal-ftehim innifsu l-gvern qed jagħti lill-Ordni għal perijodu ta' 99 sena li huwa stabilit fil-ftehim - issa niġi għaliha iżjed 'il quddiem - id-dritt ta' l-użu ta' l-art u tal-bini li jifformaw parti mill-Forti Sant'Anġlu u jagħmel riferenza għall-parti delineata bl-aħdar fil-pjanta u jgħid ukoll x'inhu l-iskop.

L-użu tal-bini u ta' l-art tal- Forti Sant'Anġlu qed jingħata biex jintuża mill-Ordni għal attivitajiet umanitarji u kulturali internazzjonali tagħha u anke għal attivitajiet oħra msemmija fil-ftehim.

Fil-liġi nnifisha u mbagħad fil-ftehim hemm imsemmija d-drittitijiet u l- obbligi mogħtija lill-Ordni in konnessjoni mal-Forti Sant'Anġlu.

L- ewwelnett wieħed jagħmel riferenza għall-privileġġi u l-immunitajiet li hemm marbuta mal-Forti Sant'Anġlu.

Skond klawsola 5 ta' l-Att:

"Sant'Anġlu għandu jgawdi l-privileġġi u l-immunitajiet kollha kif stipulati fi, u suġġetti għal, il-Ftehim, u l-Ordni u l-uffiċjali tiegħu msemmija fil-Ftehim u r-residenzi tagħhom għandhom igawdu hemm ġew il-privileġġi u l-immunitajiet kollha li hemm fi u li huma imsemmija fi, u kif suġġetti għal, il-Ftehim ..."

F'dan ir-rigward irrid nagħmel riferenza għal artiklu 3 tal-ftehim fejn, wara li jgħid li Sant'Anġlu għandu jintuża bħala sede ta' l-Ordni għal attivitajiet ta' natura umanitarja, imbagħad paragrafu 2 ta' l-istess artiklu 3 jistabilixxi li s-sede ta' l-Ordni huwa invjolabbli, liema invjolabilità tinkludi l-arkivji, il-korrispondenza, id-dokumenti, il- manuskritti, ir-ritratti, u affarijiet oħra li hemm elenkati.

It-tieni dritt marbut ma' Sant'Anġlu, li huwa mogħti b'artiklu 3, huwa li l-propjetà u l-assi ta' l-Ordni:

"Shall be immune from search, requisition, confiscation, expropriation and any other form of interference, whether by executive, administrative, judicial or legislative action."

Però din ma tinkludix dik il-proprjetà jew l-assi li jappartjenu għall- assoċjazzjoni Maltija, jiġifieri l-immunità minn dawn l-affarijiet kollha hija mogħtija biss lil dik il-proprjetà u dawk l-assi ta' l-Ordni li ma jappartjenux għall-assoċjazzjoni Maltija.

Din l-immunità hija estiża wkoll għall-mezzi ta' trasport li huma utilizzati mill-Ordni, għal skopijiet istituzzjonali f'Sant'Anġlu, sewwa jekk dawn il-mezzi huma proprjetà ta' l-Ordni u anke jekk huma mislufa lill- Ordni jew mikrija minnha.

Skond dan l-artiklu l-gvern irid jipprovdi s- servizzi pubbliċi neċessarji, bħalma huma ta' l-elettriku, ta' l-ilma, tad- drenaġġ, tal-posta, tat-telephone u affarijiet oħra mingħajr xkiel ta' xejn.

Jiġifieri l-gvern qed jassumi r-responsabbiltà li jagħti s-servizzi kollha li hemm bżonn jaslu għal Sant'Anġlu, għax jekk ma jipprovdihomx ma jkunx hemm il-garanzija ta' l-eżerċizzju tad-drittijiet ta' l-użu tal-Forti Sant'Anġlu.

Artiklu 4 tal-ftehim jitkellem speċifikament fuq il-privileġġi u l- immunitajiet ta' Sant'Anġlu, però jistabilixxi ċerti limitazzjonijiet għalihom li mbagħad jitkellem fuqhom b'mod iżjed preċiż f'artiklu 7.

Paragrafu 2 ta' artiklu 4 jgħid li l-bandiera ta' Malta għandha tittajjar flimkien mal-bandiera ta' l-Ordni, f'pożizzjoni prominenti fuq Sant'Anġlu.

Paragrafu 3 jgħid li l-Ordni m'għandux dritt jagħti dritt ta' asylum lill- persuni li jmorru Sant'Anġlu biex jipprovaw jieħdu dak id-dritt.

Il- ġurisdizzjoni esklussiva hija fdata f'idejn il-qrati u t-tribunali Maltin, u hija l-liġi Maltija li tapplika.

Dawn huma tliet prinċipji li jissalvagwardjaw is-sovranità ta' l-istat Malti fuq il-Forti Sant'Anġlu.

Kif diġà għedt, artiklu 7 jitkellem fuq il-privileġġi diplomatiċi u jgħid li l-persuni msemmija f'sub-paragrafi (a) sa (d) ta' paragrafu 2 ta' artiklu 5, jiġifieri l-membri tal-kunsill sovran ta' l-Ordni, uffiċjali anzjani tal-gvern ta' l-Ordni, ir-rappreżentant għoli tal-Granmastru u d- deputat tiegħu, u uffiċjali ta' l-Ordni li huma designated b'rank ekwivalenti għal aġent diplomatiku rikonoxxut mill-gvern, għandhom igawdu l- istess privileġġi u l-istess immunitajiet li huma mogħtija mill-gvern lil nies diplomatiċi oħrajn hawn Malta.

Dawn il-privileġġi u immunitajiet huma estiżi anke għar-residenzi ta' dawn in-nies.

Paragrafu 3 ta' artiklu 7 ikompli jgħid li l-persuni huma eżenti minn:

" .... income tax received from the Order and from tax on income arising outside Malta, and from capital gains tax other than that imposed on immovable property in Malta ..."

Fil-fatt paragrafu 4 jgħidlek li l-Ordni nnifisha hija eżenti mill-income tax, mill-capital gains tax, mill-corporation tax, mill-car registration and road tax, mill-municipal charges, mill-customs duties on all items imported for its official use, mill-pagament ta' dazju fuq il-petrol u ż- żejt, mill-pagamenti għal-liċenzji li l-missjonijiet diplomatiċi akkreditati għal Malta huma eżenti minnhom, u anke għandhom id-dritt li jiġu refunded il-VAT fuq ix-xiri ta' oġġetti u servizzi għall-użu uffiċjali f'Malta.

Jiġifieri bażikament dawn igawdu l-istess privileġġi li jagwdu nies li għandhom kariga diplomatika f'Malta.

Artiklu 5 u artiklu 6 jipprovdu għal ċerti drittijiet ta' natura partikolari in konnessjoni ma' l-użu tal-Forti ta' Sant'Anġlu.

Skond artiklu 5 il-gvern ma jista' jimponi l-ebda impediment għal aċċess għal jew minn Sant'Anġlu għal persuni li jmorru hemmhekk għal xogħol uffiċjali, u l- gvern qiegħed jassumi l-obbligu li jawtorizza d-dħul f'Malta mingħajr telf ta' żmien u anke mingħajr ħlas għall-akkwist ta' visa għan-nies li għamilt riferenza għalihom aktar kmieni.

Jiġifieri wieħed isib il-freedom of access għal Sant'Anġlu, però anke dan id-dritt m'huwiex dritt assolut għax imbagħad f'paragrafi 5 u 6 ta' dan l-artiklu wieħed isib li l-Ordni għandha l-obbligu li tinforma lill-gvern minn qabel dwar il-wasla f'Malta tan-nies li għadni kemm irriferejt għalihom qabel.

Jiġifieri l-Ordni min-naħa tagħha trid tagħmel dak kollu neċessarju sabiex tgħin lill-gvern f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħruġ tal-visas u affarijiet simili.

Barra minn hekk, paragrafu 6 jgħid li sakemm ma jkunx hemm ftehim mod ieħor dwar in-numru ta' kategorija ta' l-uffiċjali f'Sant'Anġlu, il-gvern għandu d-dritt jitlob li n-numru ta' l-uffiċjali għandu jinżamm limitat meta wieħed jieħu in konsiderazzjoni ċ-ċirkostanzi u l-kondizzjonijiet partikolari tal-każ.

Jiġifieri jekk ikunu ġejjin uffiċjali għal xi laqgħa, il-gvern għandu d-dritt jistabbilixxi n-numru raġonevoli ta' nies li jiġu awtorizzati li jidħlu u li tinħarġilhom il-visa mingħajr charge, skond iċ- ċirkostanzi tal-każ.

Artiklu 6 jipprovdi għad-dritt tal-komunikazzjoni fejn il-gvern għandu l- obbligu li jippermetti u li jipproteġi l-komunikazzjoni mingħajr xkiel ta' xejn daparti ta' l-Ordni għal skopijiet istituzzjonali tagħha.

Wieħed jinnota li hemm ċertu dettall f'dan il-ftehim sabiex l-Ordni jkollha garanzija li tkun tista' twettaq l-iskop ta' dan il-ftehim.

Skond artiklu 8 huwa rikonoxxut li l-Ordni għandha non-resident status għal skopijiet tal-liġi ta' l-exchange control, u l-Ordni għandha d-dritt li żżomm kwalunkwe fondi, ikunu f'liema forma jkunu, sew bħala deheb u anke f'valuta ta' kwalunkwe pajjiż.

Paragrafu 2 jgħid li dan huwa estiż għall- uffiċjali ta' l-Ordni, infatti jgħid:

" ... shall be permitted by the appropriate authorities to receive and hold his official emoluments in an account denominated in any currency.",

u jipprovdi għal iżjed dettal.

Artiklu 9 jitkellem fuq dritt ta' aċċess mogħti lill-pubbliku Malti u anke lit-turisti.

F'dan ir-rigward wieħed irid jgħid li hawnhekk għandna każ ieħor fejn il-ftehim qiegħed jipprovdi għaż-żamma tas-sovranità fuq il- Forti Sant'Anġlu minħabba l-fatt li, minkejja li ngħata l-użu lill-Ordni ta' San Ġwann, il-gvern żamm id-dritt li n-nies Maltin u anke turisti jkunu jistgħu jidħlu biex iżuru l-Forti Sant Anġlu.

Barra minn hekk il- gvern żamm ukoll id-dritt li fil-Forti Sant'Anġlu jipprovdi l-ewwelnett għal navigation signalling systems of the port authorities u anke lighting system for walls and buildings.

Min-naħa tad-doveri daparti ta' l-Ordni f'artiklu 10 wieħed isib li l- Ordni għandha d-dover li tirrestawra Sant'Anġlu, il-bini u l- kostruzzjonijiet konessi miegħu u żżomm l-istandards l-iżed għoljin possibbli u għandha d-dover li tagħmel il-manutenzjoni kollha neċessarja minn flusha.

Din hija riflessjoni ta' l-ewwel ftehim li kont għamilt aċċenn għalih fil-bidu li sar fl-1991.

Skond artiklu 12 ir-rappreżentanza ta' l-Ordni hija fdata f'idejn ir- Rappreżentant Għoli tal-Granmastru f'dak kollu li għandu x'jaqsam mal-Forti Sant'Anġlu u għandek ukoll provvediment li fil-każ li jkun hemm bżonn li jsir xi tibdil fil-ftehim, xi estensjoni tal-ftehim jew xi ħaġa sabiex jiġi implimentat dan il-ftehim, allura dan għandu jsir billi jsiru l- konsultazzjonjiet neċessarji bejn in-naħa tal-gvern u n-naħa ta' l-Ordni.

Ta' min isemmi wkoll li hemm artiklu li jgħid li jekk tinqala' xi kwestjoni, din għandha tiġi ttrattata b'mod li kemm jista' jkun jintlaħaq ftehim amikevoli wara li jinżammu n-negozjati ta' natura amikevoli.

Dan il-ftehim jagħmel ukolll riferenza għall-fatt li l-Ordni għandha obbligu li tuża l-Forti Sant'Anġlu biex minn hemm torganizza konvenzjonijiet tal-membri tagħha li bis-saħħa tagħhom tkun tista' tinkoraġġixxi l-koperazzjoni u t-tibdil ta' ideat bejn il-membri tagħha ta' barra minn Malta u l-membri li jifformaw parti mill-Ordni nazzjonali ta' Malta.

Paragrafu 2 ta' artiklu 13 jgħid li l-Ordni għandha tinkoraġġixxi lill-entitajiet tagħha, fosthom il-grand priories, subpriories, u national associations biex jgħaddu lill-membri kollha tagħha dik l-informazzjoni dwar Malta li l-gvern jista' jgħaddi lill-Ordni dwar Malta stess, u viċe versa:

"The government shall make available to its citizens information about the activities of the Order".

F'artiklu 11 dan il-ftehim jipprovdi wkoll għall-possibbiltà ta' akkordi oħrajn li jinkludu ftehim:

" ... relating to currency and coinage as well as postal and philatelic matters, which agreements will provide where appropriate for sharing the economic advantage accruing from the service or other activity regulated by such agreements".

Ta' min jgħid f'dan ir-rigward li għaddejjin trattativi sew sabiex ikun hemm dan il-ftehim dwar il-flus u anke dwar il-filatelija.

Dwar il-flus id- diskussjonijiet waslu fi stadju avvanzat u dwar il-filatelija hemm xi diffikultajiet in konnessjoni mal-fatt li l-Ordni m'hijiex rikonoxxuta mill- universal postal union bħala stat, allura jkun hemm diffikultà li bolol maħruġa mill-Ordni jkunu jistgħu jintużaw għall-posta internazzjonali.

(Interruzzjonijiet) Qabel għamilt riferenza għal artiklu 15 li jipprovdi dwar id-durata ta' dan il-ftehim.

Il-ftehim huwa għal perijodu ta' 99 sena, però jista' jiġi mitmum qabel billi jingħata avviż matul il-50 sena jew matul il-75 sena, u jekk jingħata dan l-avviż minn parti lill-parti l- oħra, imbagħad il-ftehim jispiċċa malli jgħaddu ħames snin mid-data ta' dik in-notifika.

L-aħħar ħaġa li xtaqt ngħid in konnessjoni ma' dan il-ftehim huwa l-fatt li, kif diġà għamilt aċċenn qabel, hemm riferenza kontinwa, jekk mhux diretta imma b'mod indirett, għall-fatt li s-sovranità fuq Sant'Anġlu nżammet mill-Gvern Malti.

Hemm is-salvagward tas-sovranità l-ewwelnett f'artiklu 2 li jgħid ċar u tond li qed jingħata biss l-użu ta' l-art u tal- bini ta' Sant'Anġlu, imbagħad f'paragrafu 2 u 3 ta' artiklu 4 li jgħid li l- bandiera ta' Malta trid tittajjar flimkien mal-bandiera ta' l-Ordni minn fuq Sant Anġlu, u l-fatt li l-Ordni ma jistax jagħti asylum lil kwalunkwe persuna li tmur hemmhekk u titlob għall-kenn.

Is-sovranità hija salvagwardata wkoll bil-fatt li l-ġurisdizzjoni esklussiva fuq kwestjonijiet li jikkonċernaw lil Sant'Anġlu u lil dan il-ftehim għandha tkun fdata f'idejn il-qrati u t-tribunali ta' Malta u għandha tapplika l- liġi Maltija.

Is-sovranità fuq Sant'Anġlu hija garantita wkoll f'paragrafu 1 ta' artiklu 9 fejn għandek id-dritt għall-aċess f'Sant'Anġlu għall-pubbliku Malti u għat-turisti u f'paragrafu 2 fejn il-gvern jirriżerva d-dritt li jistalla f'Sant'Anġlu navigation signalling systems u anke lighting system for walls and buildings.

Artiklu 10 imbagħad jagħmel l-obbligu fuq l-Ordni li tipprovdi l- manutenzjoni neċessarja minn flusha u li anke meta tiġi biex tagħmel xi alterazzjonijiet trid iġġib il-permessi neċessarji skond id-Development Planning Act.

Għalkemm kien hemm talba li l-Ordni tkun eżenti milli tapplika għall-permessi neċessarji taħt id-Development Planning Act, din ma ġietx milqugħa.

L-aħħar artiklu tal-ftehim jagħmilha ċara li dan m'huwiex għoti ta' użu ta' natura permanenti imma lanqas huwa għoti ta' ċens, imma huwa għoti ta' użu ta' natura temporanja li jista' jkun ta' massimu ta' 99 sena.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, smajt b'attenzjoni lill-kollega tiegħi jaqralna t-trattat li hemm quddiem din il-Kamra.

Kif spjega tajjeb, meta għandek ftehim ta' din in-natura ma' pajjiż ieħor jew organizzazzjoni oħra, l-Att dwar ir-Ratifika ta' Trattati ta' l-1983 jobbliga lil din il- Kamra li kull trattat ta' din in-natura jrid jgħaddi minn din il-Kamra.

U huwa propju dan li qegħdin nagħmlu, biex min qed isegwi jifhem għaliex f'daqqa waħda qegħdin nitkellmu fuq dan it-trattat u x'se jiġri bejn Malta u l-Ordni Militari Ospitallier Sovran ta' San Ġwann ta' Ġerusalemm, ta' Rhodi u ta' Malta.

Xtaqt ngħid li sa ċertu punt qegħdin nagħlqu - forsi għalissa - kapitlu ieħor mill-istorja twila tar-relazzjoni bejn Malta u l-Ordni ta' San Ġwann.

Ovvjament mhux se mmur lura għall-1530 meta ġew hawn Malta u lanqas se noqgħod ngħid x'għamlu fiż-żmien kollu li kienu hawnhekk.

Infakkru biss li r-relazzjoni strettament ta' tmexxija ta' dan il-pajjiż mill-Ordni ntemmet bil-miġja ta' Napuljun fl-1798.

Min hu interessat fl-istorja jaf li kif l- Ordni telqet minn hawnhekk marret ir-Russja iżda ħafna mill-kavallieri baqgħu hawnhekk ma' Napuljun.

Hija storja sabiħa u kkomplikata u żgur wieħed irid jaraha fl-isfond tat-taqlib li kien hemm fl-Ewropa u fil- Mediterran dak iż-żmien u anke dak li kien se jiġri iktar 'il quddiem.

Però wieħed irid jgħid li ilu minn żmien twil l-Ordni reġgħet tefgħet ħarsitha lejn Malta u wriet ix-xewqa li b'xi mod jerġa' jkun hemm xi tip ta' konnessjoni.

Ma ninsewx li minn mindu l-Ordni tilfet postha f'Malta - kien Karlu V li tahom Malta fl-1530 - spiċċat li għalkemm hija Ordni sovrana, xorta ma kellha l-ebda territorju li huwa tagħha.

Kulħadd jaf l- ammont ta' xogħol umanitarju li tagħmel l-Ordni, kulħadd jaf li dawn għandhom xejn inqas minn madwar 90 ambaxxata madwar id-dinja kollha, imma wara dawn is-snin kollha, għalkemm hija ordni militari, illum il-ġurnata ntefgħet purament fuq xogħol umanitarju madwar id-dinja.

Dawn l-ambaxxati fi kważi 90 pajjiż madwar id-dinja jieħdu ħsieb aspetti ta' saħħa, ta' għajnuna lill-fqar, ta' kura ta' mard bħalma hi l-lebbra u affarijiet bħal dawn.

Kull fejn tmur madwar id-dinja, l-Ordni ġarret is- salib bi tmien ponot ta' Malta u għamlitu sinonimu ma' pajjiżna.

Jiġifieri taf tmur f'pajjiżi fejn fuq Malta qatt ma semgħu xejn ħlief li jafu li hemm is-salib ta' Malta jew li hemm xi klinika jew xi sptar li huwa mmexxi u ffinanzjat mill-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann.

Dan qed ngħidu ħalli dak li jkun jifhem x'tifsira għandha l-Ordni ta' San Ġwann fid-dinja tal- lum.

Barra minn hekk, wieħed irid jgħid li l-Ordni, għalkemm jgħidulha ta' Ġerusalem, ta' Rodi u ta' Malta, stranament u kważi bi pjaċir għalina baqgħet iktar marbuta ma' l-isem ta' l-Ordni ta' San Ġwann ta' Malta milli ta' Rodi jew ta' Ġerusalem.

Allura għandna ambaxxatur, xi ħadd li qed iġedded isimna madwar id-dinja.

Kulħadd jaf li l-Ordni llum il-ġurnata, apparti x-xogħol li qed tagħmel, għandha status ta' ċertu valur.

Il-fatt li wieħed ikun kavallier ta' l-Ordni ta' Malta mhux hawn Malta biss imma mad-dinja kollha, għandu ċertu standing, jagħtik ċerta dinjità.

Nafu li apparti l-ħafna organizzazzjonijiet fażulli li faqqsu matul is-snin - ħafna minnhom, b'dispjaċir nuża l-kelma, huma taċ-ċekċik - hemm dawk li huma dixxendenti proprja ta' l-Ordni, u anke hawnhekk hemm ħafna argumenti bejn żewġ branki kbar ta' l-Ordni ta' San Ġwann, li kollha għandhom l- argumenti tagħhom u kollha jipprovaw jikkonvinċuk min hu l-veru dixxendent ta' l-Ordni.

Irridu nkunu ċari ħalli ma jmurx xi ħadd jaħseb li għandna xi blinkers u ma nafux.

Iżda aħna dejjem kellna relazzjonijiet fit-tul u tajbin ma' l-Ordni Sovrana Militari ta' San Ġwann li għandha s-sede tagħha ġewwa Ruma.

Il-Granmastru tagħha kważi sar Malti daqskemm ilu jgħix hawn Malta u nafu wkoll li kemm-il darba jkun qed joqgħod fil-Kavallier ta' San Ġwann fil-Belt.

Il-kwestjoni kollha li l-Ordni tiġi lura hawn Malta - għax xtaqet li tiġi lura Malta - jekk wieħed jaħseb bis-serjetà fuqha jsib li jekk isseħħ, l- Ordni kien se jkollha ċerti vantaġġi u min-naħa ta' pajjiżna, jekk wieħed jagħmel l-aħjar li jista' minn din is-sitwazzjoni, sa ċertu punt kien se jkollna gwadann.

Però wieħed irid jgħid li sa mill-1975 - se nsemmi żmien riċenti ħalli ma morrux wisq 'il bogħod - diġà kien hemm approach ħalli jkun hemm ftehim postali bejn il-Gvern ta' Malta u l-Ordni.

Dan kien sar u anke kien infetaħ special joint account biex jiġu finanzjati ċerti xogħlijiet ta' restawr ta' bini u ta' monumenti storiċi.

Għaliex wieħed irid jiftakar - u hawnhekk napella anke liż-żgħażagħ tagħna għax sfortunatament ħafna drabi naħseb anke fl-iskejjel tagħna l-istorja ta' pajjiżna ma tantx qiegħda tiġi mogħtija l-importanza li jixirqilha - li jekk idur f'pajjiżna jsib li 75% tal-wirt kulturali tagħna kollu, bejn is- seklu 16 u s-seklu 18, kważi sas-seklu 19, huwa kollu dak li ħallewlna l- Kavallieri ta' Malta.

U m'hemmx dubju li aħna bħala nazzjon irridu nkunu grati ta' dan.

Issa jaqbeż xi storiku u jgħidli li għall-bidu l-Ordni mxiet tajjeb hawn Malta imma mbagħad saru dittaturi.

Veru, kulmin jikkmanda fl-aħħar mill- aħħar jibda jitlagħlu għal rasu u la tkun suġġett ikollok tbati.

Imma ejja nħarsu lejn l-aspett it-tajjeb ta' l-Ordni u ma narawx l-abbużi li saru fl-aħħar, il-mod kif kienu jittrattaw lill-poplu u lanqas il-mod kif il-kavallieri stess kienu nsew il-voti tagħhom u bdew jaġixxu iktar bħala mexxejja militari u mexxejja amministratturi.

Però dawn ħallewlna wirt enormi kulturali, arkitettoniku, artistiku, biex ma ngħidx anke soċjali, għax matul dawk il-250 sena injettaw lill-poplu Malti, addirittura l-lingwa tagħna u l-mod kif naħsbu, u dewquna sew x'kien għaddej fl-Ewropa u aħna ggwadanjajna bil-kbir.

Kieku ma kenux huma, kieku ma kienx ikollna l- Caravaggio, ma kienx ikollna lil Mattia Preti, ma kienx ikollna l-bereġ fil- belt tagħna u lanqas ma kien ikollna l-Belt probabbilment, ħalli wieħed jgħid grazzi fejn għandu jgħid grazzi.

Ħaddieħor li ddominana ħalla biss barracks, Nissen huts u ftit konkos bil-kanuni fuqu, imma dawn in-nies ħallew kultura u wirt arkitettoniku.

Anke dan il-palazz stess huwa xogħol li ħallew dawn in-nies f'pajjiżna.

Qed nagħmel dan il-parentesi biex nispjega għaliex il-kavallieri sa mill-1975 riedu li jkun hemm dan it-tip ta' koordinament ħalli jiffinanzjaw xogħlijiet ta' restawr tal-monumenti storiċi li ħafna minnhom ħallewhom huma f'dan il-pajjiż.

Gvern Soċjalista qabel l-1987 kien ipprova jinvolvi lill-kavallieri fl- ispejjes biex isewwu l-ħsarat li kien hemm fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann, li l-Granmastru Cotttoner, le Caissiere u ħafna oħrajn ikontribwixxew bil- goff għal dak il-ġojjell li baqa' wirt tagħna l-Maltin.

Il-gvern Laburista kien għamel xi negozjati u anke kien hemm offerta biex San Ġwann jiġi offrut lill-Ordni biex meta jagħmlu l-investitura tal-kavallieri ġodda, dawn jiġu jagħmluha f'San Ġwan, dejjem bl-iskop li jkollok ċerimonja li fiha nnifisha kien ikollha valur kbir turistiku.

Imma bħalma qal il- ministru, meta kien hemm gvern Nazzjonalista apparentement waqaf kollox għax telqu fuq linja differenti.

Mr Speaker, hawnhekk irrid nagħmel parentesi oħra żgħira biex ngħid li qabel l-1987 - u kont qomt hawnhekk ikkundanajtu u nkompli nikundannah - kien sar użu minn Sant'Anġlu li, fl-opinjoni tiegħi, kien waqqgħu għar- redikolu meta kont tkun dieħel il-port fuq il-vapur li jkun ġej minn Sqallija u tara disco f'Sant'Anġlu bis-psychedelic lights!

Dak kien żball kbir li għall-grazzja ta' Alla huwa passat u żgur li ħadd m'hu qed jaħseb li jerġa' jagħmel disco permanenti fuq il-Forti Sant'Anġlu.

Kif qal tajjeb iI-ministru, f'Ġunju ta' l-1991 gvern Nazzjonalista kien laħaq ftehim ma' l-Ordni għar-restawr u l-użu ta' parti minn Sant'Anġlu.

Ikkonċentrajna fuq Sant'Anġlu għaliex sa l-1979 Sant Anġlu kien għadu HMS St Angelo, u kien sar qisu flagship tan-navy Ingliża, xi ħaġa marbuta ma' l- aspett militari.

Wara li ħadna l-ħelsien u keċċejna 'l barra l-forzi militari ovvjament il-Gvern Malti seta' jara x'se jagħmel b'dan il-post.

Kulħadd jaf li biex postijiet bħal dawn iżżommhom tajbin anke strutturalment ma tridx iżżommhom magħluqin għax inkella jiġrilhom ħsara kbira.

Allura dejjem kien hemm l-impenn li wieħed jipprova jirriabilitah u jara x'se jagħmel bih.

Fil-fatt l-agreement tal-gvern ta' l-1991 kien biex ikun hemm restawr ta' Sant'Anġlu u anke użu għal 50 sena, kif semma l-ministru.

Wieħed irid jgħid ukoll li kien hemm ċerti xogħlijiet li saru fuq id-dar tal-gvernatur tal-forti, fuq il-kappella ta' Sant'Anna, fuq il-Kappella tan-Natività, fuq il-kwartieri militari ta' żmien l-Ordni, kif ukoll fuq iċ-ċimiterju li hemm hemmhekk, li kien użat fl-assedju ta' l-1565 u anke fil-pesta ta' l-1676.

Kien sar rapport tekniku minn Nino Vicari ta' Palermo dwar dan ix-xogħol ta' restawr - u dan qed ngħidu anke for the record - u kien ġie approvat anke mid-dipartiment tal-mużewijiet, jiġifieri dan ix-xogħol kien għaddej.

Ix-xogħol tkompla imma ma sar ebda progress fuq l-iżvilupp tar- relazzjonijiet bejn il-gvern u l-Ordni.

Kif qal tajjeb il-ministru, kien inħatar xi kumitat u apparentement, minħabba din il-kwestjoni tat-talba tas- sovranità min-naħa ta' l-Ordni, dan il-kumitat spiċċa mblokkat.

Hawnhekk nidħol fl-1996 meta sirt ministru u ġejt avviċinat mill- Ambaxxatur Marrajeni - illum m'għadux magħna - li kien wera x-xewqa li dan il-blokk li kien hemm bejn il-Gvern Malti u l-Ordni jiġi żblokkat.

Reġa' tenna x'kienu x-xewqat ta' l-Ordni u min-naħa tagħna aħna wrejna mill-ewwel x'inhuma l-għanijiet tagħna.

Aħna rajna mill-ewwel li l-kwestjoni tas- sovranità se tqanqal diskussjoni u għamel tajjeb li aċċenna għaliha għax wara kollox id-diferenzi hemmhekk li jorbtu.

Aħna konna nafu li kien hemm - kemm min-naħa ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista dak iż-żmien, kif ukoll mill-partit, ħalli nkunu ċari - min kien kontra tagħha, però konna qegħdin nipprovaw naslu għal xi ftehim li l-gwadan minnu b'xi mod ipatti għal dak is-"sagrifiċċju" li wieħed irid jagħmel biex jagħti din il-biċċa lill- Ordni.

Niftakar li konna daħħalna fl-istorja anke lill-mibki Avukat Edgar Mizzi li nsellimlu minn hawnhekk u nirringrazzjah għan-nom tal-pajjiż kollu u għaż-żewġ naħat għax-xogħol siewi li għamel tul il-karriera tiegħu għal dan il-pajjiż.

Kien bniedem ta' ċerta integrità, ta' esperjenza kbira u ta' intelliġenza, li meta kien mitlub biex jipprova jiżblokka s-sitwazzjoni - wara li kont tkellimt fit-tul ma' Marrajeni u kien spjegali eżatt fejn hi s- sitwazzjoni kollha - niftakar li kien xtaq guidelines.

Quddiem bniedem bħal dak ma tantx tħossok komdu li tagħtih guidelines.

Jien li bl-umiltà kollha jien lanqas nibda quddiemu, kont għedtlu: Dr Mizzi, kulma ngħidulek tagħmel huwa li ġġib kemm tista' għal pajjiżna u itlaq l-inqas li tista', issa li taf x'inhu l-iskop tal-gvern, x'irid mill-Ordni u kif nistgħu nużaw dan l-iżvilupp.

Niftakar li Dr Mizzi, bis-soltu kwalitajiet tiegħu, daħal fil-fond u kien jagħmel laqgħat regolari magħhom, u kien iżommna informati regolarment dwar x'kien għaddej.

Tela' kemm-il darba Ruma u kemm-il darba kien hawn rappreżentanti mill-Ordni hawn Malta u l-affarijiet bdew mexjin.

Però fl-atmosfera li kienet għaddejja dak iż-żmien kien jidher ċar li kulma kien se jagħmel gvern Laburista - u dan se ngħidu bl-ebda partiġjaniżmu - l-opożizzjoni Nazzjonalista kienet lesta li assolutament lanqas tibda tipprova tirraġuna.

U dan minkejja li l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, Dr Sant, kien qal f'dan il-parlament li kwalunkwe ftehim li konna se naslu jew ridna naslu għalih ma' l-Ordni ma kienx se jseħħ jekk kemm-il darba ma jkunx bil-kunsens taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Dan qalu ripetutament għal żewġ raġunijiet, l-ewwelnett għax kull meta titkellem fuq sovranità li tkun se tiġi ċeduta - għalkemm issa nispjega x'kien l-iskop - bilfors iridu jaqblu fuqha ż-żewġ naħat għax hija xi ħaġa kostituzzjonali, però fl-istess ħin kien qed jitkellem hekk għaliex ma kellux l-iskop li dan ikun xi trattat ta' l-Ordni ma' partit partikolari.

Ma kienx jagħmel sens li tagħmel tip ta' ftehim, bħalma kien qed jipprova jiġi msawwar, li l-Ordni tkun taf li huwa maqbul biss ma' partit wieħed, ma' nofs il-poplu Malti.

Aħna dejjem konna ngħidulhom li, ikun kemm ikun diffiċli u jieħu kemm jieħu żmien, ma konniex se nimxu jekk kemm- il darba ma nkunux ksibna l-appoġġ anke tan-naħa l-oħra għax konna konxji ta' l-implikazzjonijiet.

Aħna ma stajniex nagħmlu ftehim li bih min ikun daħal fi trattat miegħek iħossu li m'huwiex qiegħed komdu ma' min jieħu over warajk.

Fid-demokrazija gvern jinbidel u aħna dejjem konna konxji - għax qatt ma immaġinajna u qatt ma ħsibna li qegħdin hemmhekk għal dejjem, bħalma hawn min forsi jaħseb kemm hawn Malta kif ukoll f'ċerti pajjiżi oħra - li dan huwa ftehim li ridu naraw li jkun hemm qbil fuqu miż-żewġ naħat.

Mr Speaker, ippermettili nittratta l-kwestjoni tas-sovranità.

Huwa veru li l-Ordni kienet qed tfittex li jkollha mqar ċentimetru kwadru ta' territorju ħalli legalment tkun tista' tgħid li għandha mhux biss sovranità imma anke territorjalità.

Allura mbagħad wieħed jgħid: Miċ- ċokon ta' pajjiżna se nagħtuhom biċċa?

Veru, l-ewwel reazzjoni tkun li tgħid li m'għandniex minn fejn nagħtuhom, però ma ninsewx li konna qegħdin nitkellmu fuq Sant'Anġlu, mhux Għawdex kollu jew Kemuna kollha jew nofs Malta, imma fuq forti li bi ftehim, u bil-mod kif niftakar li kienu għaddejjin id-diskussjonijiet, kienet se tkun iktar xi ħaġa ta' isem milli ta' fatt. Għax kif jirriżulta anke mid-draft agreements li kienu qegħdin isiru dak iż-żmien, strettament kellna ħsieb li nagħtu s-sovranità fuq Sant'Anġlu u nerġgħu nieħdu tliet kwarti jew 90% minnha lura biex terġa' tiġi f'idejn il-Gvern Malti, kif jidher mill-fatt li m'hemmx dritt ta' l- asylum, l-applikazzjoni tal-liġijiet ta' Malta, l-applikazzjoni tal-qrati Maltin fuq dawn l-affarijiet, id-dritt li kellu l-gvern Malti li jidħol eċċ, kienu juru li dan qed tagħmlu fuq il-karta.

Forsi mil-lat legali sħabi l-avukati jgħiduli li qed nissimplifika l-biċċa xogħol.

Huwa veru għax jekk wieħed jidħol fil-profond ta' l-istudju ta' xi tfisser sovranità, sħabi jgħallmuni li hemm libreriji sħaħ ta' diskussjonijiet u opinjonijiet u interpretazzjonijiet li wieħed jispiċċa jagħmel għomru kollu jistudjahom u ċertament li hemm speċjalizzazzjonijiet fuq il-konċett tas-sovranità biss.

Veru pjuttost qed nissimplifika l-kwestjoni kollha għax din hija acqua passata, pero' bl-ebda mod ma wieħed qed jagħmilha biex jiġġustifika jew jiskuża, imma sempliċiment għax issa rrid norbtu ma' dak li kellna f'rasna li konna se nakkwistaw b'dan it-trattat.

Hawnhekk ta' min jgħid li min dak iż-żmien kien qed jiskrupla daqshekk fuq l-għoti ta' Sant'Anġlu biss għax nitilfu s-sovranità, kien nesa li fis- sittinijiet qabad il-gżira ta' Kemmuna - ma rridx inkun partiġjan fuqha imma ngħidu l-fatti kif inhuma - u taha lil ċertu John Gaul li Alla biss jaf minn fejn kien ġie u nafu l-istorja tiegħu kif spiċċat.

Veru mhux għal ċens perpetwu imma tawhielu on a long lease ta' xi 99 sena biex jagħmel biha li jrid, tant li dan il-bniedem eventwalment bena l-lukanda ta' Kemmuna u Santa Marija complex, u ħadd ma seta' jagħmillu xejn għax kellu l- kuntratt mogħti lilu minn gvern Nazzjonalista.

U niftakar li sa l-1974 gvern Laburista kien qed jagħmel minn kollox biex jerġa' jneħħi dak il- kuntratt li kien hemm.

Hawnhekk jerġa' jidħol il-mibki Edgar Mizzi li kien qed jipprova jagħmel ftehim amikevoli li b'kapaċità kien irnexxielu jagħmel fl-1975, li għax ried John Gaul reġa' rritorna l-gżira ta' Kemmuna lill-Gvern Malti ħlief għal dawk il-partijiet li kienu żviluppati.

Dan qed insemih ħalli npoġġu fil-perspettiva l-għaġeb u l-istorbju kollu li sar fuq is-sovranità, għax se nagħtu biċċa minn pajjiżna lill-kavallieri.

Nerġa' ngħid li ma konniex se nagħtuha lil John Gaul imma lill-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann.

L-istess wieħed irid jgħid fuq il-kwestjoni ta' Chambrai li hija iktar riċenti, meta l-gvern qabad din il-fortizza – li ħalli ma ngħidx li għandha valur storiku u m'għandhiex il-pożizzjoni prominenti bħalma għandu Sant'Anġlu, imma għal Għawdex u anke għal pajjiżna hija ta' valur – u reġa' pprova jgħaddiha bil-ġirja biex jagħtiha lil min taha.

U sal-lum, jekk tistaqsini ta' min hi u min qed iħaddimha, ngħidlek li ma nafx.

U din hija parti minn artna.

Mela min għamel dak il-plejtu kollu fuq is-sovranità ta' Sant'Anġlu ma ddejjaq xejn li jaqbad Chambrai u jagħtih lil Memmo u Memmo ma nafx lil min għaddieh u llum lanqas nafu għand min qiegħed.

Imbagħad nista' nidħol fl-istorja kollha tas-sovranità ta' pajjiżna u l-Unjoni Ewropea, imma mhux se nidħol f'dan l-argument għax inkella nispiċċaw pitgħada.

Imma hemmhekk ukoll ma tantx għandna skrupli li nċedu d- drittijiet tal-parlament, id-drittijiet tal-qrati tagħna, u d-drittijiet tal-bank ċentrali tagħna!

Qegħdin ngħidu li hemmhekk sovranità differenti.

Għalhekk għedt li hemm volumi u libreriji sħaħ fuq xi tfisser sovranità, imma kulħadd iġebbidha bħal chewing gum skond fejn jaqbillu.

Sur President, wara li għedt dan kollu, ejja naraw x'hemm differenti bejn dan il-kuntratt u dak li kellu f'rasu li jagħmel il-Partit Laburista li kien għadu sempliċement qed jagħmel diskussjonijiet u draft agreements.

Però malli kien hemm bidla fil-gvern, l-Ordni tal-Kavallieri, meta rat il- mod aħrax li bih tkellmu kemm l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien u anke membri min-naħa tagħna, u wrew li m'hemmx ċans li jċedu biċċa minn pajjiżna għax jitilfu s-sovranità, they settled għal xi ħaġa ħafna inqas minn dak li kien għaddej bejnietna.

Qed ngħid hekk għax, bħalma għedt fil-bidu, aħna konna qegħdin niżnu l-valur ta' dak li se nagħtu.

Aħna konna konxji li konna se nagħmlu pjaċir kbir lill-Ordni Sovrana ta' San Ġwann, imma konna nafu wkoll li se niggwadanjaw xi ħaġa għal pajjiżna.

U d-differenza enormi toħroġ mid- draft agreements meta tikkomparahom mal-ftehim li hemm illum.

Jien smajt b'attenzjoni lill-ministru u fl-ebda ħin ma semma x'inhu l- valur ta' dan il-ftehim li dan il-gvern se jagħmel ma' l-Ordni.

Naħseb li meta tasal biex tagħmel ftehim bħal dan, tagħmlu bi skop li se titlef xi ħaġa u se takkwista xi ħaġa oħra.

Jien m'iniex se naqa' fir-redikolaġni li kien waqa' fiha Dr Zammit Dimech meta kien jipprova jirredikola lil Dr Alfred Sant, meta qal li dan kien se jiġi jieħu falkun mingħand il- granmastru darba fis-sena u xebbħu ma' Karlu V. Naħseb li aħjar jgħaddas rasu fl-affarijiet li jikkonċernaw l-ambjent u dawn l-affarijiet iħallihom għax l-istorja nafuha daqsu, imma m'għandniex nirredikolaw l-affarijiet b'dan il-mod.

Il-gvern illum ferħan għax se jikkonkludi dan l-agreement, u sa ċertu punt anke aħna għax dejjem ridna li nqarrbu lejn l-Ordni u nisperaw li r- rabtiet jissaħħu u jkunu ta' benefiċċju għaż-żewġ naħat.

Aħna bl-ebda mod m'aħna se nkunu bħat-tfal iż-żgħar li kellna fl-oppożizzjoni dak iż-żmien, li għal kulma konna nagħmlu kienu jħabbtu saqajhom u jgħidu: Le le!

Jien qed nispjega r-raġunijiet u qed inpoġġi dak kollu li għadda fl-isfond ta' dak kollu li aħna kellna f'moħħna.

Aħna qegħdin ngħidu li dak iż-żmien l- iskop ta' Sant'Anġlu konna qed inpoġġuh fl-isfond tal-programm li kellna aħna għall-iżvilupp tal-port u tal-Kottonera.

Infatti dan huwa msemmi fil- preambolu ta' l-agreement li konna għamilna aħna.

Aħna kellna viżjoni li niżviluppaw ix-xatt ta' Pinto għall-cruise liners, niżviluppw il-Birgu u nagħmlu yacht marina ħalli nkabbru hemmhekk, u f'Sant'Anġlu jkollna din l-Ordni prestiġġjuża - hawn min ma jaqbilx magħna, imma aħna ngħidulha prestiġġjuża - li l-preżenza tagħha hemmhekk kienet se tkun is-sede tal-Granmastru ta' l-Ordni.

Kienet se tkun ukoll ċentru ta' l-operazzjonijiet għall-attivitajiet ekonomiċi ta' l-Ordni.

Dan ma jirriflettix ruħu fl-agreement li għamel il-gvern illum.

Aħna konna qegħdin ngħidu li jekk se nagħmlu dan is-sagrifiċċju u nagħtu d-dritt tas- sovranità lill-Ordni ħalli mhux biss tkun Ordni Sovran bil-kelma imma jkollha sovranità de facto territorjali, din trid tittrasferixxi l- attivitajiet ekonomiċi tagħha hawnhekk.

Bħalma semmejt fil-bidu, l-Ordni għandha attivitajiet ekonomiċi mferrxa mad-dinja kollha u għandha bħala membri l-aqwa miljunarji u l-aqwa nies ta' influwenza, jekk tħares biss lejn il-branka Amerikana tagħha.

Hemm min jgħid li hemm kuntatti oħra, imma jien mhux se nidħol f'dak l-aspett.

Allura jekk is-sede tal-Granmastru ta' l-Ordni jitlaq minn Ruma u jiġi hawn Malta, apparti li jkollna s-sede ta' l-attivitajiet umanitarji għax illum il-ġurnata dan huwa l-għan prinċipali ta' l-Ordni, jkollna wkoll iċ-ċentru ta' operazzjonijiet ekonomiċi ta' l-Ordni.

Kien hemm anke diskussjonijiet biex jinfetaħ bank ta' l-Ordni ġewwa Sant'Anġlu.

Jien mhux se noqgħod nidħol fuq l-ammont ta' art li se tingħata għall-użu għax illum qegħdin nitkellmu fuq biċċa minn Sant'Anġlu peress li l-biċċiet l-oħra tawhom lill-ħbieb tal-consortia tal-proġett tal-Kottonera.

Jien konvint li kien ikun iktar għaqli li kieku tajna Sant'Anġlu lill-Ordni u nħalluh jiżviluppah kollu.

Il-potenzjal ta' Sant'Anġlu huwa tremend u żgur li mhux se jiġi żviluppat b'dak il-mod - għax m'hemmx dawk is-sorsi ta' fondi u l-interess li għandha l-Ordni ta' San Ġwann - minn dawn in-nies li bilkemm nafu min huma.

Xbajna nisimgħu li daqqa wieħed tbiddel ma' l- ieħor u jbigħ biċċa minn hemm, l-ieħor se jagħmel il-flats, l-ieħor se jagħmel il-yacht marina, l-ieħor se jagħmel il-casino u hotel u tajniehom taħt Sant Anġlu kollu, imbierek Alla!

Dak ma jimpurtax!

Ara hemmhekk m'hemmx telf ta' sovranità!

Għidli min huma dawn għax bħalma ma konniex nafu, u għadna ma nafux sal-lum, min huma dawk li ħadu Chambrai - u għandna diżastru hemmhekk għax kollox telaq - l-istess ġara f'Sant'Anġlu.

Illum il- biċċiet ta' isfel u l-bini ta' madwaru tajniehom lil dawn in-nies li bilkemm nafu min huma għax qegħdin taħt isem ta' kumpanniji, la għandna rbit meta se jispiċċaw, la nafu eżatt x'se jagħmlu u lanqas meta se jibdew.

Diġà ilhom sentejn u ħames xhur minn mindu ħadu l-gvern u sal-lum kulma għamlu huwa li waqqgħu xi bini x-xatt tal-Birgu u kollox wieqaf.

Però dawn għandhom il-karti f'idejhom u għandhom id-drittijiet tagħhom bħalma kellu Memmo f'Chambrai.

U żgur li ħadd ma jista' jeħodhomlhom lura għax la jkun iffirma l-gvern imbagħad ikollna nibilgħuhom dawn l-affarijiet.

Sur President, jien qed norbot x'kienet il-viżjoni tal-kuntatti tagħna ma' l-Ordni, li żgur li ħadd f'sensih m'hu se jqabbel il-potenzjal ta' l-Ordni ta' San Ġwann biex tiżviuppa post bħal dak - fejn hemm ċerta rabta storika u nostalġija biex jerġgħu jiġu f'post fejn raw it-taqbid, fejn raw id- difiża ta' Malta u dak iż-żmien kien jgħidu anke tal-kristjaneżmu fl-Ewropa – mal-potenzjal ta' min qed jipprova jiżviluppa partijiet minnu jew biex jagħmlu garage kbir taħt l-art jew xi flats biex ibigħhom lill-barranin.

Hawnhekk irridu nikkonċentraw ħalli naraw kemm dak li qegħdin ngħidu li se jsir fil-Kottonera se jżid il-valur jew se jkun ta' detriment għall- image ta' Sant'Anġlu bħala s-sede ta' l-Ordni ta' San Ġwann.

Fil-kuntratt tal-lum imkien ma rajt li hemm xi obbligu li dawn iġibu s-sede tagħhom hawnhekk, sempliċement se jkun sede oħra ta' l-Ordni, però mhux ir- residenza tal-granmastru.

M'hemm l-ebda irbit li dawn se jkollhom xi attivitajiet kummerċjali ekonomiċi.

Il-ministru qal li qed isiru taħdidiet ħalli jiżviluppaw agreements fuq il-posta u fuq il-flus.

Dak kollu veru, u anke kien ikkontemplat fid-draft agreement li konna qegħdin nagħmlu aħna - ħalli ma jmurx xi ħadd jaħseb li dawn xi affarijiet ġodda - però l-enfasi li kienet qiegħda ssir, b'differenza għal dak li qed jgħid il-gvern illum, kienet li dan ikun is-sede ta' l-attivitajiet kulturali u umanitarji.

Mill- bidu nett fil-preambolu għedna li dan se jkun is-sede ta' l-attivitajiet umanitarji u ċ-ċentru ta' l-operazzjonijiet ekonomiċi ta' l-Ordni.

Jien m'iniex se noqgħod nidħol fuq id-dettalji li ta l-ministru dwar l- immunitajiet u l-privileġġi, li tipprovdilhom l-ilma, id-dawl, li jkun hemm aċċess miftuħ, li jkun hemm double taxation agreement u affarijiet bħal dawn.

Dawk kollha huma l-istess.

Imbagħad il-kwestjoni tirriduċi ruħha għal x'se jiġri b'dan il-kuntratt.

X'konna qegħdin nipprovaw nagħtu lill- Ordni u x'konna qed nippretendu mingħandhom.

Dan għednieh kemm-il darba u anke jien personalment kelli okkażjoni nerġa' nsemmi l-mejjet ambaxxatur Marrajeni, li inċidentalment kien l-iktar wieħed li dam ambaxxatur hawn Malta, u jidher li konna mexjin.

Issa, kif kont qed ngħid, irridu naraw il- potenzjal li għandu dan il-post.

Dak iż-żmien l-oppożizzjoni kienu jiġbdulna saqajna: "Qisu xi Vatikan dan!"

F'dan il-pajjiż wieħed mill-ikbar servizzi li żviluppa huwa t-turiżmu u llum il-ġurnata żviluppaw ħafna pageants.

Jien naqbel u mhux qed nikkritika l-inizjattiva tal-gvern Nazzjonalista.

F'dawn il-pageants ikun hemm nies libsin period costumes u jagħmlu re-enactments ta' żmien il- kavallieri u ta' żmien il-Franċiżi.

Dan kollu tajjeb u t-turisti jiġu għalihom dawn l-affarijiet.

Għandek organizzazzjonijiet mad-dinja kollha ta' dawn ir-re-enactments ta' żmien ir-Reġina Vittorja jew ta' żmien is- suldati Franċiżi.

Fit-turiżmu trid toffri l-prodott li jidher li qed jogħġob lit-turist għax wara kollox inti trid tattira lit-turist.

Bl- umiltà kollha ngħid - u bla dubju kulħadd jaqbel miegħi – li madwar il- Mediterran, forsi b'eċċezzjonijiet żgħar, imkien m'għandek konċentrament ta' monumenti u siti storiċi fi spazju daqshekk żgħir daqskemm għandek ġewwa Malta.

Għalhekk meta jirnexxilek tattira lura f'pajjiżek lill-Ordni ta' San Ġwann ġewwa forti daqshekk prominenti fil-Port il-Kbir ta' pajjiżna u hemmhekk tużah bħala s-sede tagħha, ara x'appell din ikollha għall-eluf kbar ta' kavallieri li hemm madwar id-dinja, fil-Ġermanja, fl-Amerika, fl- Italja, fi Franza, biex dawn jikkonċentraw fuq dik is-sede.

Mela diġà għandek traffiku ta' turiżmu ta' kwalità, nies li jiġu għal skopijiet ta' mistrieħ, għal skopijiet ta' konferenzi, jew sempliċiment għax se tkun iċ- ċentru ta' l-attrazzjoni peress li s-sede tal-granmastru qiegħed hemmhekk.

Dan ma joħroġx mill-kuntratt li qed jagħmel il-gvern illum.

Apparti dan, xi ħaġa li qiegħda komuni fiż-żewġ agreements hija li dawn jistgħu jżommu ċerti nies bl-uniformi hemm ġew, bħalma huma l-gwardji Svizzeri fil-Vatikan, biex ikunu anke ta' attrazzjoni.

Imma aħna ridna iktar minn hekk.

Meta konna qegħdin naraw il-potenzjal ta' Sant'Anġlu kollu f'idejhom, bil-kobor tal-kmamar u sotterranei li fih, fil-bidu l- Ordni kienet qablet magħna li se tonfoq xi USD70 miljun fir-restawr.

Din il-figura kienet kważi maqbula, imma mbagħad kien hemm diskussjonijiet biex din ma tiġix parti mill-kuntratt, imma tiġi annessa f'appendiċi mal- kuntratt ħalli jiġi speċifikat aktar fid-dettall kif se jintnefqu dawn il- flus.

Qed nitkellmu fuq somma fenominali ta' USD70 miljun.

Illum il- ġurnata m'għandna xejn imniżżel dwar dan.

Forsi n-naħa l-oħra tistaqsina: X'kellkom black on white?

Jien għandi d-dokumenti f'idejja hawnhekk u l- ministru jista' jara l-kopji ta' dan kollu fil-file.

Sfortunatament ma wasalniex minħabba ċ-ċirkostanzi, imma jien qed ngħid fejn kienu qed jimbuttaw id-diskussjonijiet.

U f'idejn bniedem kapaċi bħal Edgar Mizzi kont konvint li bil-mod il-mod konna se naslu għal dak li ridna għax min- naħa ta' l-Ordni kien hemm dispożizzjoni tajba.

Forsi jgħidulna: U żgur li jkun hemm dispożizzjoni tajba jekk kontu se tagħtuhom is-sovranità ta' Sant'Anġlu!

Veru, imma għalhekk qed nispjega x'kien qed jiġi milgħub bħala bilanċ.

Ma kienx qed isir kif qed isir illum!

Illum din se tkun sempliċement sede diplomatika aktar kbir milli għandu l-Ambaxxatur ta' l- Italja ġewwa l-Imsida, jew inkella milli għandu l-Ambaxxatur Franċiż jew milli għandu l-High Commissioner Ingliż.

Din hija sempliċement sede diplomatika ta' l-Ordni.

Sur President, l-iskop tagħna kien aktar 'il bogħod minn hekk; kellna f'moħħna l-aspett ekonomiku u l-valur turistiku, xi ħaġa li tattira lin- nies.

Forsi ssib min jgħidlek li huma ħmerijiet li toqgħod tmur hemm biex issib flus differenti jew bolol differenti, imma t-turist imur għal dawn l- affarijiet.

Għaliex in-nies imorru jixtru sett ta' flus tal-Vatikan meta jafu li dawn m'huma se jixtru minn imkien bihom?

Imma dawn jixtruhom bħala souvenir, biex jgħidu li għandhom sett flus tal-Vatikan u sett bolol tal- Vatikan.

Dan huwa l-mod kif int timmassimizza l-introjtu ekonomiku ta' dak li tkun għamilt.

U għalhekk nixtieq li l-ministru jispjegalna x'inhi l- viżjoni tagħhom, x'se nakkwistaw aħna minn dan il-kuntratt li se jagħmlu mal-kavallieri.

Hemm projections x'se nieħdu minn dan il-ftehim?

Għax jekk se jkollna ambaxxata oħra, ngħid li żdiedet oħra!

Jien informat - but I stand to be corrected - li min qed jieħu ħsieb Sant'Anġlu llum lanqas biss kien informat li din se tiġi quddiem il- parlament issa biex tiġi ratifikat.

Ir-relazzjonijiet u l-kuntatti huma neqsin daqshekk f'dan il-pajjiż?

Meta sar jaf li ġejja quddiem il- parlament dan qal li lanqas kien jaf li se tiġi diskussa biex tiġi ratifikata.

Jien nawgura li jekk isir dan it-trattat, li ovvjament se jsir għax dan il-parlament jaqbel miegħu llum u ma jistax ma jsirx, naraw li nimmassimizzaw l-introjtu tagħna.

Issa forsi wieħed jgħid li ma nistgħux nitkellmu dejjem f'sens pekunjarju jew f'sens ekonomiku.

Imma għaliex le?

Żgur mhux se nġibu lill-kavallieri hawnhekk biex noqogħdu narawhom jarmaw biex jerġgħu jmorru jiddefendu l-qabar ta' Kristu ġewwa Ġerusalem!

Bla dubju, irridu l-preżenza tal-kavallieri f'pajjiżna għax illum dawn għandhom image, huma xi ħaġa li d-dinja moderna tal-computers tal-lum sfortunatament insiet.

Tmur fejn tmur fid-dinja juruk ċerti trappings ta' l-istorja.

Jekk tmur fil-Polonja juruk il-palazzi tat-Teutonic Knights, u jekk tmur il-Portugal juruk il-kuntatti li kellhom.

Kullimkien jiġri dan.

L-Ingilterra għad għandhom ħafna tradizzjonijiet li llum tidħak meta tarahom imma hemm qegħdin.

U n-nies imorru biex jaraw il-Beefeater liebes dik il-libsa li għandu ġewwa t-Tower of London.

Dan hu l-iskop; l-aspett ekonomiku u l-aspett turistiku.

Jekk kemm-il darba aħna mhux se ninjettaw dawn l-affarijiet fl-area tal- Port il-Kbir u fil-Kottonera m'aħna se naslu mkien.

Kif għedt diġà, jidher li fil-proġett tal-Birgu hemm ċertu nuqqas ta' ħeġġa għax il-Ministru Zammit Dimech dejjem jgħid li se jibdew u ma jibdew qatt!

Waqa' ċint qabel l-elezzjoni, marru żewġ ministri jew tlieta biex jagħmlu propaganda, u wara ma ġara xejn.

Imbagħad reġgħu bdew jaqilgħu wara ma nafx kemm żmien, u l- istorja għadha għaddejja.

Sur President jien ngħid li l-iskop kollu m'huwiex biex sempliċement ngħidu li l-kavallieri ġew hawnhekk u noqogħdu nerġgħu nitgħannqu magħhom u ngħidulhom prosit ta' dak li għamlu!

L-iskop huwa li nerġgħu npoġġu fuq il-mappa tad-dinja - mhux lil Malta għax Malta qiegħda hemmhekk - xi ħaġa importanti fuq it-tikka li hija Malta.

Niftakru l-istorja penuża tas-sede ta' l-awtorità marittima, tal-law of the sea fejn iġġelidna u tħabatna - hija storja kkomplikata - biex inġibu s- sede tagħha hawnhekk, u ddispjaċiena meta tlifnieha u marret il-Jamaica.

Aħna konna fraħna ħafna anke meta kellna sempliċement rikonoxximent ta' l- istitut ta' l-anzjani mill-United Nations hawn Malta għax hija xi ħaġa ta' ċerta portata internazzjonali.

Aħna ma nistgħux naspiraw li jkollna l-Ġnus Magħquda hawn Malta jew inkella l-ILO bħalma hemm ġewwa Geneva.

Ma nafx għaliex m'għandux ikollna 'l quddiem, għax wara kollox qegħdin f'pożizzjoni tajba biżżejjed u n-newtralità hemmhekk tidħol, ħalli 'l quddiem inkunu nistgħu b'xi mod naslu anke għal dawn l-aspirazzjonijiet.

Forsi mhux sena, tnejn, għaxra, għoxrin sena oħra imma xi darba tasal għalihom.

Iżda meta tiġi opportunità bħal din għandna nagħmlu minn kollox ħalli nimmassimizzaw il-potenzjal li se jġib miegħu dan il-ftehim.

In-nies lanqas jafu li int u għaddej f'dik it-triq li hemm quddiem l-iSpanish Steps ġewwa Ruma hemm is-sede ta' l-Ordni ta' San Ġwann.

Immaġinaw li d-dinja kollha tkun taf li dan il-forti antikissmu, sabiħ, pittoresk li hemm fid- daħla tal-Port il-Kbir, li hu wieħed mill-isbaħ portijiet tad-dinja, huwa s- sede uffiċjali ta' l-Ordni ta' San Ġwann.

Dan li konna se nagħmlu aħna.

Issa forsi tgħidli li b'dan il-ftehim se jkun hemm il-bandiera Maltija u l- bandiera ta' l-Ordni jittajru flimkien fuq Sant'Anġlu.

Veru li se jkollna dan id-dritt, imma tippretendix li tieħu jekk ma tagħtix ħafna!

Meta tagħti ftit se tieħu ftit lura, jekk se tagħti ħafna se tipprova li tieħu lura ħafna.

Din hi d-differenza bażika.

Jien kelli chance noqgħod nagħmel analiżi taż-żewġ kuntratti bid-dettalji kollha tagħhom kif konna qed nikkontemplaw li jsiru aħna u kif qed jipprova jagħmilhom il-gvern illum.

Bażikament il-biċċa l-kbira tad-dettall, per eżempju, jekk kemm-il darba dan ikollux in-number plates tal-karozzi tiegħu, jekk kemm-il darba jkollux ir-regolamenti tal-ħaddiema tiegħu skond il-liġi Maltija, għalija huwa immaterjali.

Għax il-kunċett bażiku u ta' differenza bejnietna kien proprju kemm int se tagħmel pjaċir lill-Ordni - ħalli nuża l-kelma tagħmel pjaċir - però kemm se titlob lura.

U aħna ma konniex se nitolbu ftit, imma konna se nitolbu dan kollu biex nieħdu benefiċċji ekonomiċi u anke benefiċċji turistiċi, u fl-istess ħin għall- image ta' pajjiżna.

Sur President dan kollu ma jirriżulta bl-ebda mod minn dan l-agreement li qed jagħmel il-gvern illum.

U nixtieq li l-ministru ta' l-affarijiet barranin jgħidilna x'inhuwa jippretendi l-gvern mingħand l- Ordni Sovran ta' San Ġwann.

Għax jekk kemm-il darba dan l-agreement isir u l-Ordni tibgħat erba', ħames kavallieri hawnhekk jieħdu ħsieb il-post, jagħmlu ftit restawr, kultant jagħmlu laqgħa hemm ġew, kultant itellgħu l- bandiera u forsi jmur iżurha l-Granmastru, aħna se nkunu kuntenti, Sur President?

Il-ministru qal li dan il-post se jingħata għal 99 sena – veru li ħadd minna m'hu se jkun hawn fl-aħħar tad-99 sena - u l-kuntratt qed jgħid li wara 50 sena jew 75 sena kull naħa tista' tirrexxendi mill-kuntratt u dan isir effettiv ħames snin wara li dan ikun ta l-avviż, jiġifieri qed nitkellmu fuq 55 sena oħra jew inkella 80 sena oħra.

Però jekk dan ma jkunx qed jagħmel dawk l-affarijiet li int tippretendi li se jagħmel u mhux qed tieħu dak li qed tippretendi fis-sens ta' exposure, ta' putting Malta on the map, ta' benefiċċju ekonomiku, ta' impatt fuq it-turiżmu, ta' upgrading tal-Kottonera, ta' dehra isbaħ għall-port.

Immaġina jkun hemm il- cruiseliners fuq in-naħa l-oħra tal-port u meta jittawlu mit-twieqi tal- kabini tagħhom jaraw is-sede ta' l-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann faċċata tagħhom!

Forsi m'hawnx min hu daqshekk romantiku, forsi m'hawnx min tinteressah daqshekk l-istorja, però dawk it-tip ta' turisti m'humiex dawk it-tip li qed jiġu fuq il-vapuri navali, jitilgħu ħarba sa Paceville u jerġgħu jinżlu.

Dawk in-nies jiġu għax iridu jaraw Malta u l-istorja tagħha u jien ma nistax nimmaġina Malta mingħajr l-istorja tal-kavallieri.

L-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann hija l-unika ordni li għadha teżisti minn dawk iż-żminijiet, għax pajjiżi oħra, bħall-Polonja, l-Ingilterra u l- Ġermanja kellhom ordnijiet ta' kavallerija u ordnijiet differenti li llum, għalkemm ma ngħidx li sparixxew, m'għandhomx is-saħħa u m'għandhomx l- impatt fuq l-immaġinazzjoni u anke de facto qed jagħmlu x-xogħol li qed tagħmel madwar id-dinja l-Ordni ta' San Ġwann.

Mela immaġina dan il- cruiseliner qiegħed f'Pinto Wharf kif qed nimmaġinawh li għandu jsir, u t- turist iħares faċċata u jara s-sede ta' l-Ordni ta' San Ġwann, u d-daħla ta' l-Isla u d-daħla tal-Birgu żviluppati f'yacht marina sabiħa u b'dak kollu li konna qed nimmaġinaw li għandu jsir.

Dan s'issa għadu kollu ħolm!

Għalhekk nerġa' nistaqsi kemm se nkunu tassattivi u x'qed nippretendu mill-Ordni?

Għax fil-kuntratt m'hawn irbit ta' xejn.

Jekk tistaqsini aħna x'konna se nagħmlu, ngħidlek li ma nafx, għax il-kelma finali konna għadna ma għamilnihiex.

Però dawn kienu l-ħsibijiet li kellna, li jkun hemm ċertu irbit.

Infatti jekk wieħed jara anke d-diċitura ta' l-agreements li konna qed nitkellmu fuqhom aħna, sa mill-bidu nett fil-preambolu qegħdin norbtu:

"Desirous of giving a new life to the Cottonera and at the same time give the Order the opportunity of a home in the enclave of St Angelo ...."

Sur President, dan kien l-iskop li konna qed naħdmu fuqu.

Jien m'għandix dubju li kieku aħna bqajna mmexxu, akkost li kien jisfratta kollox fl- aħħar, konna nġibu ċertu commitment.

Għax aħna ma konniex se niġu quddiem il-parlament Malti u ngħidulu li se nagħtu biċċa art żgħira bħala parti sovrana lill-Ordni bla ma jkollna commitment min-naħa tagħhom dwar x'se jagħmlu u jkunu marbutin li jagħmluh.

Iżda, indawwar kemm indawwar il- ftehim li qed jiffirma l-gvern, imkien ma nsib dan il-commitment.

U nerġa' ngħid li dawn jistgħu liberalment għal numru ta' snin jibqgħu jagħmlu ftit restawr, jiltaqgħu darba kultant, itellgħu l-bandiera u jgħidulna: Ara ma tersqux 'l hawnhekk għax sa 50 sena żgur ma jista' jersqilna ħadd hawnhekk għax għandna ftehim mal-Gvern Malti.

Jien naħseb li veru hija deċiżjoni iebsa li tagħti biċċa art bħala parti sovrana għal dejjem lill-Ordni, jew lil min kien, però daqstant ieħor huwa tal-biki jekk int tagħti parti minn pajjiżek għal 50 sena u m'għandek l- ebda rabta x'se jsir fuqha.

Jien diġa għedt x'għamel il-gvern Nazzjonalista fil-passat b'Kemmuna u b'Chambrai.

Aħna ma rridux naraw replika ta' din il-kwestjoni kollha.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq biċċa minn Sant'Anġlu għax il-biċċa l-kbira tiegħu, l-parti t'isfel li hija l-proprja storika, li għandha potenzjal tremend turistiku għada pitgħada kieku wieħed ħalliha f'idejn min veru kien se jiżviluppaha, dik marret għand il-ħbieb.

U m'għandix dubju li se ssir biċċa real estate, kif ġara ġewwa Chambrai u f'postijiet oħra.

Hekk se ssir hemmhekk għax dan il-gvern dgħajjef f'dawn l- affarijiet.

Ma kellux għalfejn jagħti dik il-biċċa mal-kuntratt tal- Kottonera, imma taha għax ried li jissodisfa lill-ħbieb kollha.

Kulħadd ried idaħħal idejh fil-borma u peress li ma kienx hemm biżżejjed għal kulħadd ħa biċċiet oħra biex jissodisfa lil kulħadd.

Meta konna qed nitkellmu fuq il-proġett tal-Kottonera bl-ebda mod ma kien hemm il-ħsieb li xi partijiet minn Sant'Anġlu jingħataw għall-proġett tal- Kottonera.

X'għandu x'jaqsam!

Imma min kien qed joġġezzjona li ma jistax jidħol ibigħ il-karawett fuq il-moll m'oġġezzjona xejn issa li dawn il- partijiet storiċi, wirt daqshekk prezzjuż tal-poplu Malti. jingħata lill- erba' żviluppaturi, biex ma ngħidx negozjaturi u spekulaturi ta' l-artijiet u l-proprjetà.

Hawn għandna replika kontinwa ta' dak li ġara fil-passat mill-istess gvern.

U għalhekk jiddispjaċina, għax aħna bl-intenzjonijiet kollha tajbin, bħalma konna aħna fil-passat, ridna niġu hawn ngħidu li rridu naqblu lkoll biex nagħtuhom sovranità fuq dik il-biċċa art.

Jien nibqa' nsostni li ma kien ikolli xejn fil-kuxjenza u l-ebda dispjaċir li kieku stajna nagħmluha dik il-biċċa xogħol għaliex konna se nagħtuhom Lm100 biex immedjatament jagħtuna lura Lm99 minnhom.

Is-sovranità kienet se tkun biex huma sempliċement jgħidu: "Iva, fuq il-karta", imma bħalma semmejt id-drittijiet kollha li se jkollu l-Gvern Malti llum f'dan il-kuntratt fuq Sant Anġlu kienu se jkunu hemm ukoll.

Jekk insemmu l- klawsola li dawn ma jistgħux jagħtu asylum u ma jistgħux jipproteġu lil xi kriminal hemm ġew, xorta kienet se tkun fil-kuntratt li konna se nagħmlu aħna.

L-applikazzjoni tal-liġi Maltija, li l-qorti u t-tribunali Maltin ikollhom ġurisdizzjoni esklussiva, u li jkun hemm nies b'uniformi hemm ġew; hekk konna se nagħmlu aħna wkoll.

Jekk xi ħadd jagħmel reat kriminali hemm ġew l-Ordni tkun marbuta li tinforma lill-awtoritajiet Maltin immedjatament ħalli jieħdu l-passi kriminali u jittieħdu l-miżuri ġudizzjarji kollha li joħorġu mil-liġi Maltija.

Jiġifieri kieku kienet sovranità totali - u nerġa' ngħid li ma rridx nidħol fl-argument ta' xi tfisser sovranità - kienu jgħidu: Jekk aħna sovrani hawn, la l-liġi Maltija ma tgħodd, la l- pulizija Maltija, la l-qrati Maltin, xejn!

Għalhekk jien qed ngħid li aħna konna se nagħtu s-sovranità biex huma jkollhom is-sovranità li għandhom bżonn, però konna se nieħdu lura tlett kwarti, 90% minnha lura lejn il-poplu Malti.

U ta' dak il-'pjaċir' li konna se nagħmlulhom konna se nieħdu lura l-benefiċċji kollha li joħorġu minn dak kollu li spjegajt.

Sur President, ma nirrepeti lili nnifisi, imma jien ipprovajt inqabbel, apparti l-kuntratti, il-mod kif aħna konna qed inħarsu lejn l-iżvilupp tar- relazzjonijiet bejn pajjiżna u l-Ordni Sovrana ta' San Ġwann.

Ma kienx sempliċement ġest ta' diplomazija, ma kienx ġest biex nogħġbu lil xi ħadd, ma kienx pajjiż li ridna nagħmlu relazzjonijiet miegħu għax forsi jkollna bżonnu biex jimbuttana għal x'imkie, ma kienx każ li jservi biex nagħmlu ambaxxaturi lil xi erba' bażużli Maltin u nibagħtuhom l'hemm u l'hawn biex jgħixu ħajja ta' ambaxxatur.

Dan kollu konna qegħdin narawh mill-bidu nett u għamilnieh ċar lill-Ordni, jiġifieri mhux qed ngħiduh illum li l- affarijiet ma seħħewx.

Huma kienu jafu x'inhuma l-intenzjonijiet tal-Gvern Malti.

Bħalma għedt, fil-preambolu kien imsemmi li dan kellu jkun bħala parti mill-iżvilupp tal-Kottonera, għal raġunijiet ekonomiċi biex inkunu nistgħu nieħdu xi ħaġa lura minn dak li ninvestu.

Wara kollox meta bniedem jinvesti, x'qed jagħmel Sur President?

Meta aħna nagħtu permess biex bniedem jaqbad biċċa art u jibni lukanda fuqha, mhux tiegħu għal dejjem issir din?

Għalfejn inkunu tajnihielu lil dak?

Għalfejn niġu f'din il-Kamra b'riżoluzzjoni biex nagħtu artijiet tal- gvern lit-tali kumpannija u lit-tali istituzzjoni jew għaqda?

Ħalli nkunu qegħdin nilħqu jew għan nobbli bħal meta tajna l-artijiet lil tal-mużew u lil ċerti organizzazzjonijiet sportivi, jew inkella għal skopijiet kummerċjali.

U skop kummerċjali ma jfissirx li jien se nagħmel xi profitt minnu, imma li l-użu ta' dik l-art jiġġenera ċerta attività kummerċjali u ekonomika li fl-aħħar mill-aħħar jiggwadanja minnha l-pajjiż, għax jipprovdi l-impjiegi, jattira t-turiżmu, joħloq il-ġid u l-ġid jitqassam fuq kulħadd.

Dan hu l-iskop.

Allura x'differenza kien hemm meta konna nitkellmu aħna u minn dik in-naħa kienet toħroġ rabja u anke min-naħa tagħna kien hemm min joħroġ ċerta rabja, qisna se nagħmlu xi sagrileġġ li nagħtu biċċa art lill-Ordni?

U nerġa' ngħid li hawnhekk mhux qegħdin nitkellmu xi kuntrattur li beda l-bieraħ, xtara erba' gafef u sar sinjur bihom, imma qed nitkellmu fuq l-Ordni ta' San Ġwann li għandha status, għandha fondi u għandha rispett mad-dinja kollha, ħalli dak l-investiment li konna se nagħmlu jirrendi għall-ġid tal-poplu Malti kollu.

Sur President, filwaqt li din in-naħa m'hijiex se toġġezzjona għal dan il- kuntratt u wieħed jawgura li joħroġ ġid minnu għaliex aħna ma nistgħux immorru kontra dak li nemmnu, però xorta b'dispjaċir ngħid li kieku dak iż- żmien ma kienx hemm din il-pika partiġjana, kieku ma kienx hemm dik l- ossessjoni li lil dak il-gvern irridu nkissruh a kwalunkwe kost, bħalma qal is-segretarju ġenerali tal-Partit Nazzjonalista meta qal li ħadmu biex iwaqqgħu l-gvern, jien naħseb li s-sens komun kien jirbaħ dak iż-żmien u kien jirraġuna li kien fl-aqwa interess tal-pajjiż li dak il-pass li konna se nagħmlu, nagħmluh.

Illum il-gvern qed jagħmel pass ħafna aktar żgħir minn hekk, se jagħmel pass li żgur mhux se jkollu riżultati li konna qed nittamaw aħna.

Sfortunatament iż-żmien ma taniex iċ-chance nipprovaw dak li konna qegħdin nagħmlu.

Fuq nota pożittiva jien nawgura li r-relazzjoni bejn Malta u l-Ordni, li wara dawn is-snin kollha qegħdin nagħqlu kapitlu ieħor mir-relazzjonijiet tagħna magħhom, tkun relazzjoni b'saħħitha li, minkejja li m'hemm ebda rbit fil-kuntratt, tkun anke ta' benefiċċju għal pajjiżna.

Nawgura li tkun relazzjoni li jekk hemm bżonn anke tissaħħaħ 'il quddiem.

Lill-gvern ngħidlu jżomm widnejh miftuħa u għallanqas jisma' x'inhuma x-xewqat ta' l- Ordni u ma jaqtax barra dak li qed toffri.

U meta jpoġġi l-Ordni ta' San Ġwann fil-keffa tal-miżien u fil-keffa l-oħra jpoġġi xi kuntrattur, naħseb li jaqbillu jgħid li l-Ordni ta' San Ġwann għandha ħafna aktar weight milli għandu dak il-kuntrattur.

Għax għalkemm qed ngħidu li din il-biċċa art mhux se tingħata għal dejjem imma għal 99 sena, imma 99 sena mhux biċċa sew mill-istorja ta' pajjiżna?

Jekk se nafdaw biċċa art f'idejn xi ħadd biex iħaddimha għal mitt sena, jien nawgura li tkun mitt sena ta' ġid reċiproku, kemm għall-Ordni u kemm għal pajjiżna f'dan il-każ, u ma jiġrix bħalma ġara fil-każ ta' Kemmuna jew ta' Chambrai u ta' ħafna postijiet oħra.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, segwejt b'attenzjoni sia d- diskors tal-ministru kif ukoll id-diskors ta' l-Onor.

George Vella u naħseb li huwa għaqli li kemm jista' jkun wieħed ma jkunx polemikuż dwar fatt bħal dan u jmur għas-sustanza ta' l-affarijiet.

Hemm argument f'dak li qal l- Onor. Vella, li Malta għandha rabta kbira ma' l-Ordni Sovran Militari ta' San Ġwann.

Huwa fatt magħruf li ħafna mit-turisti li jiġu Malta, speċjalment dawk li jkunu ġejjin mill-Amerka, jaħsbu li l-istorja ta' Malta hija unikament marbuta ma' l-Ordni Sovran Militari ta' San Ġwann.

Wieħed jinnota wkoll li ħafna mit-turisti li jiġu minn ċerti pajjiżi jfittxu biss l-istorja ta' l-Ordni Sovran Militari f'Malta.

Din ma ġietx mix-xejn lanqas, għax jekk wieħed joqgħod jaħseb jirrealizza li kienet l-Ordni li l- aktar li għamlet żmien tiddomina f'dan il-pajjiż.

Jien ma ngħidx li l- Ordni biss ħalliet ġid kulturali jew ġid soċjali f'dan il-pajjiż, imma kull dominanza li kellna ħalliet l-effetti tajbin tiegħu.

Ċertament li l- Franċiżi kif ukoll l-Ingliżi ħallew il-ġid tagħhom ukoll.

L-Ingliżi tawna ħafna affarijiet li llum qed insibuhom ta' frott u ta' vantaġġ fuq pajjiżi oħrajn Ewropej u anke fid-dinja.

Però huwa fatt magħruf li l-Ordni ta' San Ġwann tat ħafna saħħa lil pajjiżna u poġġietna wkoll fuq il-mappa, minħabba l-importanza li l-Ordni riedet tieħu għaliha nnifisha.

Malta qabel kellha rabta aktar mal- Mediterran u b'mod partikolari ma' Sqallija.

Riċentement miet wieħed mill- aqwa storiċi li rat id-dinja, Steve Runciman li kiteb l-istorja tal- kruċjati b'mod mill-aktar dettaljat.

Fost it-testi tiegħu nsibu test fuq I Vespri Siċiliani fejn, għall-kuntrarju ta' ħaddieħor, Runciman jgħid li sab evidenza li qabel ma seħħ dak l-avveniment in-nobbli Sqallin kienu ltaqgħu f'Malta.

U kienu ltaqgħu f'Malta prinċiparjament minħabba l-fatt li ma kienx hemm biżżejjed vapuri biex jieħdu ħsieb jipproteġu lil Malta.

Id- difiża kienet batuta u allura n-nobbli Sqallin kienu ltaqgħu hawn Malti qabel ma ġara li ġara.

Kulħadd jaf li d-djoċesi ta' Malta kienet marbuta ma' diversi postijiet - ma' Sqallija, ma' Ragusa u ma' Catania - u għal ħafna żmien pajjiżna kien qisu a minor state taħt Sqallija, gżira oħra ma' l-arċipelagu Sqalli.

Fortunatament għalina, meta ġiet l-Ordni hawn Malta, dan kollu nbidel radikalment.

Tant inbidel radikalment li l-viżjoni ta' Malta saret viżjoni ta' pajjiż sovran, għal rasu.

Veru li kellna biex niftaħru għax f'ċerti mumenti ġejna qisna superpower, għax f'daqqa waħda l-Ordni Sovran Militari ġabet hawnhekk diversi bastimenti tagħha.

Ħafna min-nobbilta' ta' l-Ewropa u ħafna mill-prinċpijiet ta' l-Ordni ġew hawn Malta.

Per eżempju, issemma' ħafna l-Forti Chambrai, li huwa msemmi għal kavallier sinjur Franċiż li qatta' ħajtu jikkumbatti fil-Mediterran u għamel glorja lill-Ordni.

Stranament dan kien jissejjaħ ir-Rosso di Malta, għax il-bandiera tiegħu kienet salib tal-fidda bl-aħmar.

Imma l-punt huwa li l-Ordni ġab dimensjoni kompletament differenti għal Malta.

Dawk iż-żmenijiet l-ewwel dimensjoni li wieħed ried jara kienet id-id-dimensjoni militari, li naturalment aħna akkwistajna meta rnexxilna nżommu lit-Torok milli jkomplu bl-invażjoni tagħhom.

Meta mbagħad bastimenti mill-Ordni ħadu sehem attiv ħafna fil-Battalja ta' Lepanto, aħna affermajna ruħna bħala pajjiż li għandu identità kompletament separata minn dik ta' pajjiżi oħrajn.

Wieħed ma jridx iħares lejn l-Ordni bħala ordni militari biss.

Hemm il- ħolm tal-militar - u l-kurituri ta' dan il-Palazz huma mimlija b'ħafna pitturi u xeni sbieħ ta' ta' kumbattimenti li saru fuq il-baħar u ta' rikorrenzi fejn l-Ordni uriet ħafna kuraġġ - però l-Ordni mhux dan biss għamlet imma ġabet ħafna affarijiet ta' kultura.

L-ewwel pass kulturali kien dak marbut mal-mużika.

Stranament f'dan il-pajjiż ma kienx hawn strumenti mużikali.

Minn rapport li sar jingħad li l-kant kien biss dak Gregorjan u għall-ewwel darba bdew jinġiebu l-orgnijiet minn Sqallija u mill-Ewropa u bdiet tindaqq il-mużika hawn Malta.

L-istess għandu jingħad għal dik li hija pittura u anke skultura, kif semma tajjeb il-kollega tiegħi.

Meta ġew il-kavallieri qagħdu ġol-Birgu, u naħseb li r-ritorn ġol-Birgu permezz ta' dan il-ftehim, se jkollu ftit reminixxenzi tal-passat.

Wieħed irid jgħid ukoll li f'din id-dimensjoni konna fortunati li l-kavallieri qishom ġew Malta darbtejn, għax meta ġew il-Birgu għamlu l-auberges fejn joqogħdu - u fil-Birgu għandna auberge ta' l-Ingilterra mentri fil-Belt m'għandniex - imbagħad meta La Vallette iddeċieda li jibni l-Belt, reġa' kellna riproduzzjoni ta' l-auberges li kien hemm ġewwa l-Birgu.

Jiġifieri l-Auberge de France, l-Auberge de Bavière, l-Auberge de Castille reġgħu ġew riprodotti fuq skala ikbar u fuq skala isbaħ, għax imbagħad għandek ukoll l- introduzzjoni tal-Barokk, li tant huwa sabiħ.

Hawnhekk naraw kemm kienu importanti l-ħidma u l-flus tal-kavallieri għal pajjiżna.

Mr Speaker, f'dak li għandu x'jaqsam mal-kotba f'dan il-perijodu ta' transizzjoni, wieħed irid jagħti mertu wkoll lill-Ingilterra, għax huwa magħruf li, għalkemm diversi granmastri ħassew il-bżonn li jagħmlu biblijoteka nazzjonali, din effettivament infetħet mill-Ingliżi, veru li bil-maġġoranza tal-kotba li ħallew hawnhekk il-kavallieri, però l-pass kien ukoll fid-direzzjoni li l-Maltin ikollhom ukoll aċċess għal dan it-tagħlim.

Sur President, semmejt l-aspett militari u ma dħaltx fl-aspett marittimu.

Illum aħna għadna nitbaqbqu u niddiskutu dwar kemm huma importanti t- tarznari tagħna li jieħdu ħafna ħin mill-operat tal-gvern, u din hija wkoll parti mill-istorja li ġejja minn żmien il-kavallieri.

Il-kavallieri wkoll tawna din il-ħidma, sia mill-aspett ta' tindif, irranġar u bini ta' bastimenti, kif ukoll f'dak li għandu x'jaqsam ma' Maltin li jitilgħu abbord ta' bastimenti u jieħdu sehem fil-ħajja ta' kuljum fuq il-bastimenti marittimi.

Allura kien tajjeb li sar mużew marittimu ġewwa l-Birgu stess, minn fejn proprju twieldet din il-ħajja ġdida ta' l-istorja Maltija u baqgħet marbuta hemmhekk.

Jien inħoss li l-mod kif sar dan il-ftehim huwa tajjeb, u aktar 'il quddiem irrid nidħol fid-dettall.

Però wieħed ma jridx jaħseb li dan huwa xi ritorn lura tal-kavallieri f'Malta kif kien fi żmenijiet oħra.

Dik kienet folja ta' l-istorja u din tal-lum hija folja kompletament differenti.

Jien infakkar lil din il-Kamra li kienu saru diversi attentati biex tinġieb lura l-Ordni hawn Malta, on paper biex ngħidu hekk.

Fil-fatt ta' min isemmi l-famuż Trattat ta' Amiens, li kien jgħid li l-Ordni Sovrana u Militari kellha tirritorna lura hawn Malta.

(Interruzzjonijiet) Dan għadu kif qalu l-Onor.

George Vella wkoll, Onor. Evarist Bartolo, jiġifieri fuq din il-ħaġa qbilna.

U għandu raġun għax dak huwa s-sewwa magħruf.

Ma nafx għalfejn wieħed għandu jmeri li dan il-melting pot Ewropew seħħ b'mod sabiħ l-ewwel darba f'Malta.

Jiġifieri dan huwa kollu parti - ħalli nieħdu naqra mertu! - mill-progress tagħna bħala pajjiż.

(Interruzzjonijiet) Forsi huwa żball li se nidħlu daqshekk tard, missna dħalna iktar kmieni!

Imma apparti dan il-punt, jiena li kont qed nipprova ngħid huwa li t- Trattat ta' Amiens kien ipprova jerġa' jġib lura lill-Ordni hawn Malta.

Interessanti wkoll li f'dak it-trattat kien hemm provvediment għat- twaqqif ta' sezzjoni ta' Kavallieri Maltin.

Illum għandna diversi Maltin li huma fl-Ordni.

(Interuzzjonijiet) X'inhuma dawn l-interruzzjonijiet kollha min-naħa ta' l-Onor.

Evarist Bartolo li s-soltu jkun bniedem mill- iktar attent u edukat?

Però ħalli nkompli bid-diskors umli tiegħi.

(Interruzzjonijiet) U le, m'għandekx għalfejn tiskuża ruħek, Onor Bartolo!

Nispera li tkun darba unika f'leġislatura sħiħa li inti ġġib ruħek b'dan il-mod!

Dak iż-żmien il-Maltin kienu mxebbgħin mill-prepotenza ta' ċerti kavallieri u bil-mod ta' kif kienu jsiru l-affarijiet u wieħed irid jgħid ukoll li Sir Alexander Ball kien ħalla image tajba ħafna għax kien mexa b'mod mill-iktar tajjeb mal-Maltin.

Allura l-Maltin kienu qegħdin jidħlu f'ħajja ġdida u bdew jaraw kultura kompletament differenti, apparti mill- fatt li l-Ingliżi diġà kellhom diversi allaċċjamenti fil-Portugal u f'Napli, li taw ukoll dik id-dimensjoni internazzjonali lil Malta b'mod li l-istatus ta' Malta ma ntilifx.

Jiġifieri Malta ma reġgħetx ittieħdet bħala xi gżira taħt dominju ta' ħaddieħor.

Meta l-Ordni ta' San Ġwann spiċċat minn pajjiżna, għaddiet minn perijodu ta' tbatija kbira għax kellha ddur id-dinja u kellha diversi problemi li min jaqra l-istorja ta' l-Ordni żgur li qiegħed jifhem għalxiex qiegħed nirriferi.

Però fl-aħħar tal-ġurnata wieħed irid jaċċetta li l-Ordni Sovran Militari tatna immaġni kbira fid-dinja, xi ħaġa li aħna m'għandniex narmuha.

Għalhekk huwa tajjeb li inti tagħmel dan il-ftehim għax dan jagħti importanza kbira lill-aspett umanitarju ta' l-Ordni.

Fil-verità llum l-Ordni m'hijiex armata bit-tankijiet tal-gwerra jew bl-ajruplani imma hija armata umanitarja, armata li tgħin fir-relazzjonijiet internazzjonali, u mhux biss, imma l-Ordni wkoll għadha tinkorpora sezzjoni reliġjuża.

Naħseb li ħaġa tajba li qed issir f'dan il-ftehim hija li qed nagħtu importanza lil din il-ħajja ġdida ta' l-Ordni.

Sfortunatament hawn min baqa' jaħseb li l-Ordni militari għandha terġa' tiġi lura mill-passat, jiġifieri nerġgħu naraw lil de La Valette u lil de Verdalle ħerġin mill-oqbra tagħhom biex jergħu jkunu magħna!

Illum irridu naċċettaw li l-Ordni Sovran Militari inbidlet għax l-Ordni hija organizzazzjoni umanitarja fuq bażi reliġjuża.

Din hija ordni ta' nies insara u tajjeb ukoll li f'dan il-ftehim aħna qegħdin nagħtu doveri lill- Ordni li kapaċi tagħmilhom.

L-Ordni illum m'hijiex kapaċi tmexxi hotel jew hostel, torganizza audio-visuals jew affarijiet li huma marbutin strettament mat-turiżmu, però għandha l-kapaċità li ġġib hawn Malta membri ta' l-Ordni tagħha stess, u li tagħmel forums hawn Malta biex isiru diskussjonijiet internazzjonali dwar aspetti umanitarji fid-dinja.

Apparti minn hekk għandha wkoll il-linji tal-filatelija u tal-muniti, li huma baqgħu sew.

Kif semma tajjeb il-ministru, għandhom problema għax il-bolol ma jistgħux jintużaw għas-servizz postali imma l-kollezzjonisti jfittxuhom b'ċertu żelu.

Jien naf diversi nies f'Malta li xtraw il-kollezzjoni tal- bolol u ta' dawn il-muniti.

Hija ħaġa tajba li fil-ftehim aħna stess qegħdin nagħtu importanza u nħeġġu lill-Ordni biex tkompli għaddejja fuq dawn il-linji.

Jekk wieħed jipprova jagħmel mill-Ordni xi ħaġa li m'hijiex inkunu qegħdin niżnaturaw l-affarijiet.

F'dan l-aspett, dan il-ftehim qiegħed jirrispetta lill-Ordni għal dak li hija.

L-Ordni llum qiegħda f'din id-dimensjoni u hekk għandha tiġi aċċettata.

Tajjeb li wieħed jgħid li t-titolu li bih l-Ordni qed tidħol hawn huwa dak ta' l-użu.

Kif qal tajjeb l-Onor.

George Vella, min mhux avukat isib diffikultà biex jifhem dan.

Imma taħt id-dritt ċivili Malti, l-użu jfisser dritt personali li tagħmel użu minn xi ħaġa u dak id-dritt personali jmut mal-persuna.

F'dan il-każ partikolari qegħdin ngħidu li għandhom dritt ta' l-użu, jiġifieri qegħdin nieħdu dak it-tagħlim li hemm fil-Kodiċi Ċivili, però għal dak li għandu x'jaqsam ma' żmien allura japplika dan il-ftehim.

Jiġifieri qed indaħħlu klawsola speċifika fil-ftehim ta' l-użu biex jiġi kkontrollat dak li huwa żmien.

Jiġifieri m'aħniex nagħtu t-titolu ta' l- użu lill-Ordni Sovran Militari sakemm din tibqa' teżisti fid-dinja, imma qegħdin ngħidu li dan jibqa' jeżisti għal ċertu ammont ta' żmien, kif stipulat f'dan il-ftehim, li jinkludi l-mappa li turi fejn qiegħed il-post u anke d-dimensjoni ta' dak li se jingħata lill-Ordni.

Għal min jaf tajjeb Sant'Anġlu, jaf li din hija massa kbira ta' proprjetà u fiha wieħed jistenna li jkun hemm numru ta' attivitajiet u promozzjoni l-iktar kulturali b'ideat u ħsebijiet u fl-istess ħin lok ta' inkontru.

Jekk m'iniex sejjer żball, is-sena l-oħra l-Ordni ċċelebrat it-800 sena ta' l-eżistenza tagħha u ġew numru kbir ta' kavallieri hawn Malta.

Fil- fatt fil-knisja ta' San Lawrenz fil-Birgu saret quddiesa importanti fejn ġie ċċelabrat dan il-fatt.

Dan hu li aħna rridu.

Aħna rridu li hawn Malta jkun il-post fejn isiru dawn l-attivitajiet ta' din l-organizzazzjoni internazzjonali u umanitarja, organizzazzjoni li l-preżenza tagħha tagħmlilna ġieħ u anke tissodisfa ċerti risposti.

Kulmin jiġi minn barra u għandu naqra kultura, waħda mid-domandi li jagħmillek, jekk mhux l-ewwel domanda, hija fejn hi l-Ordni Sovran Militari.

Naħseb li b'dan il-mod aħna nistgħu nwieġbu liberament li l-Ordni issa għandha sede fil-Forti ta' Sant'Anġlu.

Sur President huwa tajjeb li din is-sede se tkun f'Sant'Anġlu - u nista' ngħid li bħala deputat tat-tieni distrett ħadt pjaċir - anke minħabba l- aspett tar-restawr.

Fil-fatt artiklu 10 tal-ftehim jgħid li l-Ordni għandha tirrestawra l-parti li għandha f'idejha ta' Sant Anġlu u l-bini u l- kostruzzjonijiet fl-aqwa standards possibbli u raġonevoli sabiex minn hemmhekk aħna nerġgħu nieħdu lura dak li kien Sant'Anġlu.

Jiġifieri permezz ta' dan il-ftehim mhux biss qegħdin nagħtuhom sede - għaliex stajna tajniehom auberge oħra jew xi post ieħor - imma qegħdin norbtuhom li jagħmlu dan ir-restawr u jerġgħu jġibu lil Sant'Anġlu lura għall-glorja passata.

Sant'Anġlu huwa l-post l-iktar indikat għal din il-ħaġa għax kien proprju ġewwa Sant'Anġlu fejn saru l-kumbattimenti l-iktar importanti u l- iktar deċisivi.

L-Ordni salva għax salva Sant'Anġlu, allura s-salvazzjoni ta' Sant'Anġlu hija wkoll marbuta ma' din l-idea.

Irridu ngħidu wkoll li għalkemm fit-tieni gwerra mondjali kellna diversi bumbardamenti, però fil-maġġoranza tiegħu Sant'Anġlu ġie ppreservat.

Allura Sant'Anġlu għalina huwa simbolu ta' l-eżistenza ta' din l-Ordni Sovran Militari.

L-Onor.

Vella semma ordni oħra ta' kavallieri, it- Tewtoniċi, però kulħadd jaf l-istorja ta' kif dawn ġew eliminati fi Franza u f'diversi pajjiżi fl-Ewropa, fejn il-Kavallieri ta' Malta kienu ġew akkużati b'dan, għax ħafna mill-artijiet li kellhom f'idejhom dawn il- kavallieri ngħataw lill-Ordni Sovran Militari ta' Malta.

F'din l-ottika sħiħa, naħseb li aħna m'aħniex qegħdin nitilfu xi opportunità li stajna nieħdu.

Anzi, jiena naħseb li b'dan il-ftehim qaxxarna kulma nistgħu nieħdu.

Jien nemmen li l-libsa li qegħdin infasslu hija libsa li tiġi preċiż lill-Ordni Sovran Militari, la se tkun libsa ikbar u lanqas iżgħar.

U wieħed irid jgħid li l-mod sabiħ ta' kif sar dan jirrispetta wkoll din id- dimensjoni li tagħti lill-Ordni Sovran Militari din il-pożizzjoni.

Iżjed minn hekk - u dan il-punt semmejtu u ma niddejjaqx nerġa' nsemmih - f'Malta ġiet it-tradizzjoni marittima mhux biss għax kellna l-kavallieri li kellhom ħafna bastimenti u kellhom ħafna saħħa, imma wkoll għax f'Rodi kien hemm dejjem l-aktar skola avvanzata f'dak li għandu x'jaqsam mal-liġi marittima.

Interessanti li anke taħt id-Dritt Ruman, meta Ruma kienet tiddomina d-dinja mhux biss bis-saħħa militari imma wkoll bil-liġijiet tagħha, meta kienet tiġi għal-liġijiet marittimi kienet tieħu l-liġijiet marittimi ta' Rodi.

Allura hemm ċertu simboliżmu fis-sens li s-sede ta' l- importanza marittima f'dak li huwa aspett legali, iċċaqalqet minn Rodi taħt il-kavallieri u ġiet f'Malta, u anke f'Malta stabilixxiet ruħha b'mod mill- iktar tajjeb.

Issa rrid niġi għall-proġett tal-Kottonera, punt li aċċennajt għalih però nixtieq nidħol iktar fid-dettall dwaru.

Dan il-ftehim narah bħala anċillari għal dak il-proġett.

Il-proġett tal-Kottonera jista' jgħaddi mingħajru, imma jien ngħid li bih jisbieħ.

Iżda issa wieħed ma jridx jibda jmaqdar x'kien hemm u x'ma kienx hemm fil-proġett.

Diġà ddikjarajt diversi drabi li nixtieq li l-Istat kellu biżżejjed fondi biex dak li jrid jagħmel bil-proġett tal-Kottonera jagħmlu hu, però l-verità hi li m'hemmx dawn il- fondi.

Din xi ħaġa li rridu naċċettawha u l-gvern, kien min kien, kellu bilfors idur fuq dawn in-nies li qegħdin hemmhekk għan-negozju.

Dawn ingħataw din il-konċessjoni u qegħdin jiżviluppawha.

Jien ninnota li wħud mill-membri tan-naħa l-oħra jqajmu diversi kwestjonijiet fuq dan.

Ma' kull pass li nagħmlu nisimgħu ħafna problemi biex forsi wieħed jerġa' jkollu iktar dewmien u l-proġett idum biex isir.

Però kull min imur hemm ikollu jirreġistra li x-xogħol beda, li minkejja dak li jingħad minn ċerti nies, bejn fatti u paroli issa bdew jidhru l-fatti.

Jien niftaħar u niddikjara kemm hi ħaġa sabiħa li waqa' l-ħajt tan-No.

1 Dock ġewwa Bormla.

L-Onor.

George Vella ġibidli saqajja għax kont preżenti fit-twaqqigħ tal-ħajt.

Iva, nieħu pjaċir li kont preżenti u meta ngħaddi minn ġewwa pajjiżi nieħu pjaċir nara li waqa' kompletament l-ħajt li ilni nara minn mindu kont tifel żgħir, il-ħajt li ra nannuwi u l-ħajt li ra missieri, u l-ħajt li hemm illum huwa kompletament differenti.

Il-ħajt twaqqa' kompletament u wieħed irid jirreġistra punt importanti, li ħriġtu f'domanda parlamentari, illi għall-kuntrarju ta' dak li pprova jagħti x'jifhem xi ħadd min-naħa l-oħra, fi żmien l-amministrazzjoni Laburista ma kienx hemm il-ħsieb li jaqa' l-ħajt kollu imma li jaqgħu żewġ filati biss minnu.

Kienet din-naħa tal-Kamra li talbet li jaqa' l-ħajt kollu kemm hu u effettivament ħareġ il-permess biex il-ħajt jaqa' kollu.

Kull min huwa mill-Kottonera jgħid kemm hija ħaġa tajba li waqa' dak il-ħajt.

Ikun hemm min imaqdar, però kull min iħares fil-fond ta' qalbu jaf li hija xi ħaġa storika li s-sena 2000 ġewwa Bormla bdejnieha bit-twaqqigħ tal-ħajt.

Wieħed ma jistax imeri l-fatti għax hemm qegħdin.

Jien nifhem li n-naħa l-oħra jixtiequ li jkun hemm ix-xempju tal- perfezzjoni, però bir-rispett kollu aħna umani u allura suġġetti għall- imperfezzjoni.

Żgur li kollox jista' jsir aħjar, dejjem aqwa, u kull meta aħna ngħidu xi ħaġa, fuq in-naħa l-oħra nsibu professuri li jifhmu dejjem iktar milli nifhmu aħna!

Imma l-iktar ħaġa importanti hija li inti tirreġistra progress u l-progress huwa li l-affarijiet jibdew isiru.

Jiena nibqa' skantat li meta jingħalqu ċerti postijiet, peress li jkunu qed isiru xi xogħlijiet, biex min ikun għaddej ma jweġġax, allura jkun hemm min jgħid li dak huwa tnaqqis tad-drittijiet!

Jekk qed isir ix-xogħol fil-post, huwa fl-interess tas-sigurtà ta' min ikun miexi li ma jgħaddix minn hemm.

Ma nistgħux nimmaġinaw li tkun qed issir xi kostruzzjoni u n-nies ikunu jistgħu jgħaddu liberament waqt li qed isir ix-xogħol.

Waqt li kienu għaddejjin id-diskussjonijiet dwar il-proġett tal- Kottonera, in-naħa l-oħra kienu wkoll ikkritikawna ħafna fuq il-casino.

Kienu qalu li n-nies kollha tal-Kottonera se jmorru jilagħbu l-flus tagħhom hemmhekk u kienu qalu l-Bambin biss jaf kemm se jkollna problemi soċjali għax issa kulħadd se jibda jitlef il-flus hemmhekk, speċi ta' traġedja kbira għall-umanità!

Iżda llum irridu nirreġistraw li l-Comune di Venezia interessa ruħu li jistabilixxi ruħu hawn Malta billi jagħmel casino hawnhekk.

Mhux hekk biss imma ntrabat li jidħol fil-post restawrat.

Naħseb li dan huwa achievement ieħor li wieħed irid bilfors jenfasizzah.

Huwa żball li kollox naraw ikrah u kollox ħażin.

Jien nifhem li wħud minn tan-naħa l-oħra qegħdin jiddejqu li aħna, bħala Partit Nazzjonalista, qed inwettqu dak il-ġid li ddikjarajna li nagħmlu, imma fl-aħħar mill-aħħar dak li qed isir tajjeb jibqa' tajjeb għaż-żewġ naħat u jgawduh in-nies tal- post.

Jien inħoss li għandna nagħmlu enfasi li n-nies tal-Kottonera jkollhom sehem iktar attiv f'dak li qiegħed isir hemmhekk, mhux f'dawk li huma ostakoli imma sehem attiv fix-xogħol li qed isir hemmhekk.

Jien tkellimt diversi drabi fuq l-importanza, per eżempju, tal-barklori, tan-nies li jaħdmu hemmhekk u fuq l-importanza li għandna nagħtu għall-proġett sħiħ kollu kemm hu.

Imma finalment wieħed irid jaċċetta li dak li qiegħed isir mill-Partit Nazzjonalista huwa avvanz, huwa pass 'il quddiem.

Illum hemm aħna fil-gvern u aħna wegħedna li se nagħmlu xi ħaġa u qed inwettquha.

Tan- naħa l-oħra kienu wiegħdu li se jagħmlu dawn l-affarijiet u ma wettquhomx għax ħallew sakemm waslet l-elezzjoni.

Jien semmejt li kien intalab il-permess mill-awtorità ta' l-ippjanar biex jitwaqqgħu żewġ filati tal-ħajt tan-No.

1 Dock, imma l-applikazzjoni saret biss fl-aħħar xahrejn tlieta ta' l-amministrazzjoni Laburista, meta kien hemm diġà x-xamma li ġejja elezzjoni.

Allura talbu permess biex jitwaqqgħu żewġ filati biss, mhux il-ħajt kollu, għax kienu jafu li jekk jitolbu l- permess għall-ħajt kollu kien se jdum, imma biex iwaqqgħu żewġ filati l- permess kien jingħata malajr.

U hekk ġara, il-permess ingħata malajr u bdew iwaqqgħu dawn iż-żewġ filati ħalli jagħtu l-impressjoni li kien se jaqa' l-ħajt kollu.

Kienet vera manuvra politika ad arte kif għamluha.

Imn'Alla jgħaddi ż-żmien u ż-żejt jitla' f'wiċċ l-ilma, u tajjeb li dan jiġri hawnhekk fil-Kamra tad-deputati.

Irrid ngħid li in ġenerali dan huwa ftehim tajjeb li se jagħmlilna ġieħ.

Aħna m'għandniex f'rasna li issa se jibda jkollna chartered planes tal- kavallieri ġejjin u sejrin, però huwa post fejn bil-mod il-mod se jibni l- attività tiegħu, għax id-dinja ssir b'passi żgħar.

Ovvjament Rome was not built in one day imma kollox bil-mod il-mod għax kull konslu żied ma' l- affarijiet ta' Ruma kull imperatur żied ma' l-isbuħija ta' Ruma u Ruma tibqa' tiskopri affarijiet sbieħ u tibqa' tiskopri anke l-effetti tagħha.

Riċentement qrajt li ġo Londra sabu sit Ruman ġo dawk l-iskyscrapers u sabu wkoll muniti tad-deheb ta' l-Imperatur Traianu xi ħaġa ta' importanza kbira.

Il-punt huwa li dan il-pajjiż jirreġistra progress ġurnata wara ġurnata.

L-affarijiet ma jsirux f'daqqa, imma billi tibnihom bil-mod il- mod, u bil-mod il-mod tiżviluppa wkoll din il-parti limitata ta' Sant'Anġlu.

Jien ma rridx nidħol fil-polemika ta' kif missna tajniehom it- titolu.

Jien niftakar li l-għajta tan-naħa l-oħra kienet: "Se nagħmlu Vatikan ieħor f'Malta!

Jien naħseb li lanqas l-Ordni Sovran Militari ma kienet interessata li titlaq minn Ruma, fejn hemm il-qalba tal-kristjaneżmu, tal- kattoliċiżmu u jiġu hawn Malta.

Anzi l-istorja ta' l-Ordni kienet turi li diversi granmastri kienu jitilgħu Ruma għax il-granmastru kien jgħid li hu jaqa' taħt il-Papa.

Diversi granmastri li kellhom sitwazzjonijiet ta' rewwixti tal-kavallieri kontra tagħhom kienu jitilgħu Ruma, u fil- maġġoranza tal-każi l-Papa dejjem kien jagħti raġun lill-granmastru.

Jiġifieri ma nintilfux f'dawn l-affarijiet, ma nintilfux jekk kellniex nagħmlu Vatican II jew Vatican V jew Vatikan differenti minn dak li hemm ġewwa Ruma!

Jien naħseb li l-mod kif sar dan il-ftehim iżomm il-bilanċ bejn l-Istat Malti u l-Ordni Sovran Militari ta' Malta.

Veru aħna nippretendu li l-Ordni żżomm il-kelma tagħha, u ovvjament l- Istat Malti mhux qed jagħmel dan il-ftehim ma' xi ħadd li ma nafuhx u rridu nimponu ċerti klawsoli oħrajn li s-soltu ma jiġux imposti.

L-Ordni Sovran Militari hija magħrufa u hemm fiduċja kbira għax hemm relazzjonijiet tajbin bejn Malta u l-Ordni.

Ma naħsibx li nkun qed niżbalja jekk insemmi l- memorja tajba ta' l-ambaxxatur Marrajeni li għamel ħafna ġid lil pajjiżna u kellu relazzjonijiet tajbin ħafna maż-żewġ naħat tal-Kamra.

Kien bniedem maħbub minn ħafna nies u kulħadd japprezza x-xogħol kbir li għamel u bqajna għaddejjin f'din il-linja sħiħa.

Jiġifieri r-relazzjonijiet bejna u l- Ordni ma nbidlux, imma kienu dejjem tajbin ħafna, kemm taħt amministrazzjonijiet Laburisti kif ukoll taħt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti.

Nikkonkludi billi ngħid li dan huwa ftehim tajjeb li għalija, bħala deputat tat-tieni distrett, se jidħol bħala parti mill-ottika sħiħa tal- proġett tal-Kottonera.

Naħseb li huwa ftehim li kellu jsir dejjem, u sar tajjeb kif sar, indipendentement mill-fatt jekk hemmx il-proġett tal- Kottonera jew le.

Grazzi.

Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Tony Abela.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

ANTHONY ABELA (President tal-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Sur President, nista' nirrapporta li l-Abbozz ta' Liġi dwar Proċeduri Legali għadda mill-istadju tal-kumitat b'xi emendi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 30 ta' Jannar 2001 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar it-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazji ta' Importazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kontroll tal-Pestiċidi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali - Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Mr speaker, jekk bniedem joqgħod iħares ftit lejn x'qed jiġri madwarna u jara ftit fuq xiex jaħsbu n-nies malajr jirrealizza li ċirkostanzi attwali ta' nies differenti għandhom it-tendenza li jkunu varjati skond dak li jolqot lil dik il-persuna jew dik il-parti tal-pajjiż f'dak il-mument.

Għaldaqstant wieħed irid jirrealzza li filwaqt li aħna forsi naħsbu li l-affarijiet attwali huma dawk li aħna niddiskutu hawn ġew, u filwaqt li forsi edituri ta' gazzetti jaħsbu li dak li hu attwalita' fil-mument ikun dak li jaħsbu huma li qed jiġri fil-ħajja soċjali jew fil- ħajja politika kif jarawha huma, effettivament jirriżulta biċ-ċar li għan- nies differenti dak li hu attwali u dak li hu ta' importanza għalihom huwa bil-wisq iżjed differenti minn dak li jaħseb min ikun qed jikkmanda.

Wieħed mis-suġġetti attwali li bħalissa n-nies qed jiddiskutu u anke jagħtu l-opinjoni tagħhom dwaru huwa l-ftuħ tal-ħwienet nhar ta' Ħadd.

Bħalissa hawn diskussjoni sħiħa dwar dan is-suġġett.

Min jgħid li ċerti ħwienet għandhom dritt jiftħu u oħrajn m'għandhomx.

Min jgħid li ħwienet kollha għandhom jiftħu u min jgħid li ħadd m'għandu jiftaħ nhar ta' Ħadd.

L- opinjonijiet huma varji, pero' minn surveys li saru jidher ċar li b'mod ġenerali l-konsumatur huwa ta' l-opinjoni - għallinqas dawk li ġew mitluba jagħtu l-opinjoni tagħhom - li l-ħwienet għandhom jiftħu nhar ta' Ħadd.

Min-naħa l-oħra dan il-pajiż għadu għaddej b'regolamenti li saru madwar 50 sena ilu li għadhom jgħidu li nhar ta' Ħadd il-ħwienet m'għandhomx jiftħu ħlief għal ftit eċċezzjonijiet.

Issa ċ-ċirkostanzi nbidlu b'mod li naħseb li hemm bżonn ta' reviżjoni f'din il-liġi.

Jiena ngħid li l-pendlu m'għandux imur minn estrem għall-ieħor.

Għandna nsibu t-triq tan-nofs li tagħmel sens għal kulħadd u naċċertaw ruħna li nemendaw l-affarjiet skond iċ-ċirkostanzi tal-mument ħalli ma jibqax ikollna pulizija jingħataw l- ordni li jmorru jagħlqu ċerti ħwienet.

Per eżempju, jiena naraha redikola li filwaqt li l-poplu kollu jippretendi li l-istationery ikun miftuħ il-Ħadd filgħodu biex jixtri l- gazzetti, imbagħad m'għandux dritt li jidħol fil-ħanut biex jixtri xi biro, xi pitazz jew xi magazine.

Dan għaliex l-istationer għandu dritt li jbiegħ gazzetti biss nhar ta' Ħadd.

Ġileli kien hemm każi fejn il-pulizija, għax hekk jagħtuh l-ordni, jmur jitlob lill-istationer bieb jagħlaq il-bieb u joqgħod ibiegħ il-gazzetti barra.

Jien għadni qatt ma rajt pulizija li joqgħod ħdejn tal-gazzetti barra, speċjalment jekk ikun riħ jew xita, biex joqgħod jassistih jew iżommlu kumpanija waqt li jbiegħ il-gazzetti.

Jiena naħseb li dawn il-ħwienet ġaladarba nahr ta' Ħadd ikunu miftuħin biex ibiegħu il-gazzetti - illum kulħadd jaf kemm tiswa ġurnata xogħol nhar ta' Ħadd - għandhom jingħataw id-dritt li jibqgħu miftuħ ukoll.

Eżempju ieħor li wieħed jista' jagħti huwa li filwaqt li aħna niftaħru li rridu nipprovdu l-aħjar servizz għat-turiżmu biex it-turist li jiġi Malta jgħid li kien ixxamplat b'kull mod, min-naħa l-oħra naraw li ħwienet li jbiegħu s-souvenirs f' postijiet li m'humiex totalment turistiċi m'għandhomx dritt jiftħu nhar ta' Ħadd.

Per eżempju, fil-lokalita' tar- Rabat, liema lokalita' jżuruha ħafna turisiti, spċjalment fix-xhur tax- xitwa, meta t-turist qajla jersaq lejn il-baħar imma jmur jżur postijiet ta' storja, għandek ammont ta' ħwienet li jridu jaqilgħuha mit-turisti.

Dawn kull tant żmien jingħataw l-ordni li fil-Ħdud u l-festi jridu jagħlqu għax m'humiex cafeteria jew għax ikunu souvenir shop biss.

Bħal dawn il- ħwienet insibu f'lokalitajiet oħrajn u naħseb li llum m'għadux jagħmel sens li dawn it-tip ta' ħwienet, minn żmien għal żmien, jingħataw ordni li jridu jagħlqu.

Mr Speaker, bħalissa għaddejja l-istorja ta' Baystreet fejn filwaqt qegħdin ngħidu prosit lil dawn in-nies talli kienu kontu kapaċi jinvestu flushom biex jipprovdu entertainment centre lill-poplu in ġenerali, kull nhar ta' Ħadd qed naraw lill-povru spettur akkumpanjat mill-pulizija jiġbru l-particulars ta' dawk li jiftħu l-ħwienet tagħhom f'dan il-post.

Jekk aħna qed naċċettaw li entertainment centres għandhom jiftħu l-Ħadd, u jekk qegħdin nippretendu li dan l-entertainment centre għandu jagħti entertainment għal familja kollha, mingħajr ma nidħlu fil-mertu jekk dan huwiex fil-precincts ta' lukanda jew le - dik se tiddeċidha għada pitgħada l-qorti – x'hemm ħażin li l-ħwienet jibqgħu miftuħin ukoll?

Jekk dan se jkun xi ħaġa, li apparti outlets minn fejn jixtru n-nies, se jipprovdi wkoll ħin ta' divertiment għal kulħadd, jiena nemmen li l-ħwienet għandhom jibqgħu mifituħin għax issib nies li l-uniku ċans li għandhom biex imorru f'dan il-post huwa fil-ġurnata tal-Ħadd.

Mela dawk li jarmaw fuq il-monti fir-Rabat, f'Marsaxlokk, f'Ta' Qali, fir-Razzet tal-Ħbiberija u f'postiiet oħrajn il-Ħadd filgħodu jistgħu jbiegħu kulma jeżisti taħt il-kappa tax- xemx u dawk li għandhom il-ħanut f'Baystreet lanqas biss jistgħu jiftu!

Qisek qiegħed tgħid: Wieħed jista' jmur passiġata mal-mara tiegħu Marsaxlokk u waqt li jkun hemm il-mara tiegħu tkun tista' tixtri kulma jogħġobha - u anke tmiss kull biċċa drapp li jkun hemm - imma jekk irid imur Baystreet ma jistax għax il-ħwienet ikunu magħluqin!

Is-sabiħa hi li jekk wieħed jinżel żewġ passi 'l isfel ikun jista' jidħol f'ħanut ieħor f'lukanda oħra.

Hemmhekk tista' tidħol tixtri imma f'Baystreet le.

Jiena ngħid li kull min għandu negozju xi jmexxi għandu jkollu d-dritt tiegħu li jagħżel hu l-ġurnata li fiha jistrieħ.

Sur President, il-maġġoranza tas-sidien tal-ħwienet qegħdin jgħidu - lili ġew ikellmuni diversi - li jaqblilhom jeħduha off nhar ta' Tnejn, meta prattikament ma jkun hemm negozju ta' xejn, u jiftħu l-Ħadd, peress li f'ħafna każi r-raġel u l-mara jaħdmu t-tnejn il-ġimgħa kollha u s-Sibt jgħidulek ħadu ħsieb id-dar u l-Ħadd joħorġu dawra u fl-istess ħin jsibu jixtru l-bżonnijiet li jkollhom bżonn mit-tip ta' negozju li jridu.

Aħna għandna l-proverbju li jgħid li s-suq imexxi, u jekk aħna nikkonsidraw kemm veru s-suq imexxi nirrealizzaw weħidna li ċerti ħwienet f'ċerti nħawi m'humiex se jiftħu, ma jaqblilhomx jiftħu l-Ħadd għax m'hemmx suq għalihom.

Mr Speaker, illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn ħwienet ta' l-ikel, ħwienet fil-lukandi, ċerti ħwienet f'ċerti areas turisitiċi, għandhom il-permess li jiftħu l-Ħadd, pero' mbagħad għandek oħrajn li għax ma jaqgħux f'din il- kategorija eżatta jinżammilhom id-dritt li jiftħu l-Ħadd.

Min illum imdorri jitla' l-Ingilterra jaf li ħafna iżjed minn nofs tal-ħwienet qegħdin jiftħu l-Ħadd.

Ovvjament fl-irħula ż-żgħar ħafna minn nies jagħżlu li l-Ħadd ma jiftħux.

Fl-Ewropa l-massa tat-tip ta' ħwienet li qegħdin joġġezzjonaw għalihom hawn Malta li jiftħu, ma jiftħux.

Pero' jiena naħseb li, bħal ħafna affarijiet oħra, il-pożizzjoni tagħna hija sui generis, għaliex aħna rridu norjentaw ruħna għal ekonomija li tibbenefika l-iżjed lill-pajjiż tagħna.

Mingħajr ma l-ebda parti tieħu stand ta' intoleranza fil-konfront tal-parti l-oħra, jien ngħid li flok noqogħdu nistennew deċiżjoni tal-qorti aħjar naħsbu f'xi forma ta' djalogu bejn il-partijiet konċernati sabiex wieħed finalment ikun jista' jirrevedi s-sitwazzjoni legali eżistenti sabiex tibbenifika s-soċjeta' b'mod ġenerali.

Mr Speaker, punt ta' attwalita' li qed jikkonċerna n-nies fid-distrett tiegħi, dawk li għandhom x'jaqsmu mal-biedja, hija din il-famuża offerta li ngħatat mill-gvern sabiex min mhux qiegħed legalment rikonoxxut bħala l- kerrej jew utilista ta' proprjeta' rurali, ikollu dritt li jiġi rikonoxxut.

Jidher li l-bdiewa in ġenerali qablu wkoll mas-sistema' ta' kif qiegħed jiġi kkalkolat ir-raba, xi Lm4 t-tomna jew parti minn tomna, apparti taż l- applikazzjoni li jħallsu.

Pero' filwaqt li fil-prinċipju qed jaqblu mas- sistema', naħseb li l-punt attwali li dawn in-nies qed jiddiskutu llum - u naħseb li min-naħa ta' l-awtoritajiet għandu jiġi innotat ħalli jaraw isibux soluzzjoni aħjar - huwa l-fatt li hemm familji li ilhom iħallsu l- qbiela f'isem l-antenati għal għexieren ta' snin.

Minn sentejn 'il hawn, lil dawn in-nies l-awtoritajiet tal-joint office qegħdin jitolbuhom l- identity card biex isiru l-ħlasijiet.

Hawn jiddispjaċini ngħid li kien hemm min tahom il-parir li minflok ma jipprovdu l-karti, kif għamlu, sabiex isegwu l-proċeduri regolari biex il- qbiela tgħaddi fuqhom f'wirt .....

Issa dawn bilfors iridu jidħlu fl-iskema eżistenti, li allura se tgħollilhom il-kirijiet ta' ċerti rziezet minn ammonti nominali għal ammonti grandjużi.

Jiġifieri razzett li forsi llum qed iħallsu ftit liri tiegħu, issa qed jintalbu l-mijiet tal-liri biex jiġu rikonoxxuti f'din l-iskema l-ġdida.

Il-poplu għandu jifhem li fil-liġi m'hemm xejn li żżomm lill-ebda bidwi milli jsegwi l-proċeduri eżistenti skond l-Agricultural Leases (Reletting) Act sal-lum, sabiex dan idawwar razzett tar-raba' fuqu jekk ġej mill-familja billi jipproduċi ċ-ċertifikat testamentarju u jsegwu l-proċeduri li kienu jsiru qabel.

Hawn irrid inwiddeb lil min jaħdem f'dipartimenti tal-gvern milli jagħti pariri ħżiena fuq dawn l-affarijiet għax mhux sewwa li inbeżżgħu lin-nies li jridu jħallsu ammonti kbar, forsi bi skop politiku jew xi skop ieħor, u joħolqu ammont ta' tgergir fil-pajjiż.

Għal dawk li jridu jidħlu fl-iskema l-ġdida rrid ngħid li għandha tinstab soluzzjoni għall-mod ta' kif qegħdin jiġu kkalkolati ċerti rziezet li ilhom jintużaw żmien twil min-nies, u li għal xi raġuni jew oħra t-titolu tagħhom ma jgħajjatx lilhom.

Infakkar li bħalma nstabet soluzzjoni għan-nies li jaħdmu proprjeta' f'Tal-Qammiegħ ġewwa l-Mellieħa – dawn kont tkellimt dwarhom f'aġġornament ieħor – u ċ- ċens tagħhom ma ġiex rivedut bil-mod astronomiku kif intbagħtilhom mil- lands, hekk ukoll għandha tinstab soluzzjoni għal dawn in-nies li jużaw l- irziezet bonafide għall-bżonnijiet tagħhom.

Mr Speaker, xi ħaġa oħra li xtaqt nitkellem fuqha llejla u li qed tħasseb ħafna nies hija dik li jgħidulha id-digital divide.

Sfortunatament ħafna nies li qegħdin imorru f'ċerti postijiet biex jinqdew spiss joħorġu diżappuntati.

Ir-raġuni li tingħata għaliex ħaġa ma taħdimx sew hi li l- computer hekk qed jgħid!

Ħafna ħaddiema f'ħafna dipartimenti jafu biss jagħfsu buttuna u għalihom din hija s-sagra bibbja ta' fuq ix-xogħol tagħhom.

Nixtieq insemmi ħaġa li qiegħda tiswa ħafna flus għal ħafna nies u naħseb li bi ftit iktar attenzjoni u għaqal tista' tittranġa u se nsemmi l-kwestjoni ta' kif illum qegħdin isiru riċerki tal-kuntratti.

Filwaqt li huwa tajjeb li illum dawn qed jiġu computerised, u allura nafu li minn Ottubru ta' l-1999 'il hawn dawn qegħdin jiġu fed ġo computer biex flok bniedem joqgħod ifittex l-indiċi, kif kien jagħmel fl-antik, ikun jista' jfittixhom mill-computer, sfortunatament il-MITTS, jew min ivvinta s- sistema' eżistenti, għal xi raġuni għamlu hard copy ta' l-informazzjoni li daħlet u ma tax kas li l-prassi kienet li dawn isiru b'sistema' alfabetika għaliha, għal dak li jikkonċerna l-persuni fiżiċi, u s-sistema' alfabetika għaliha għal dak li jikkonċerna limited liabilities companies jew għan-nom kollettiv.

X'qiegħed jiġri allura?

F'din il-hard copy li huma kkopjaw mill- computer, ipprintjawha u għamluha f'volumi hemm ġungla totali ta' kunjomijiet.

Qabel jekk kont trid tagħmel riċerka fuq Tony Abela kont issib min hu missieru, tmur tfittixha u jgħidlek Abela Anthony jew Abela Tony u missieru Salvatore.

Dan tfisser li inti trid tfittex biss taħt l-ittri "A" u "B" u f'kemm ili ngħidlek tiċċekkja d-dettalji kollha ta' sena.

Issa ġara li hemm il-kunjomijiet kollha f'daqqa, il-kumpanniji kolha f'daqqa u taf isib Abela wara "M" jew wara "N".

Hemm kollox imħawwad.

Possibbli li min għamel din il- hard copy ma ġietux f'moħħu din?

Anke t-tifel tiegħi ta' għaxar snin jaf jagħmilha din il-biċċa xogħol!

Fuq il-computer għandek dik li tissejjaħ tools, tidħol fiha, tmur fuq alphabetical order, tagħfas buttuna u jagħmillek il-lista kollha, tkun kemm tkun twila, in alphabetical order.

Imma kien hemm xi nies li fl-omnisapienza tagħhom deherlu li dan m'għandux isir.

Nispera li din ma saritx biex kulħadd jaqta' qalbu u minflok wieħed ikun jista jaġġorna riċerka malajr għall-klijent billi n-nutar jew l-iskrivan tiegħu jmur jiċċekkja, bilfors irid iqabbad riċerka mingħand l-awtoritajiet kompetenti u m'għandekx ċans tiċċekkjaha jekk mhux fl-aħħar tliet xhur.

Jiena ngħid li erġajna morna fil-pendlu ta' jew nejja jew maħruqa.

Naħseb li wasal iż-żmien li għandna nsibu t-triq tan-nofs f'dak li għandu x'jaqsam ma' dan it-tip ta' xogħol.

Jiena m'iniex qed nikkummenta fuq l- ispiża tar-riċerki, għax anke l-ispiża tar-riċerki żdiedet sostanzjalment.

Pero' ħa nagħti raġun għall-ispiża tar-riċerki, imma bħalma aħna nistennew li min hemm fid-dipartiment tal-gvern, li issa ħa ż-żieda u nistennew li ta' dik iż-żieda li jagħti performance aħjar, hekk ukoll nippretendi li din is-sistema li nħolqot sena u erba' xhur ilu kellha titranġa aħjar biex min jordna riċerki u min irid jaġġorna riċerki jieħu servizz aħjar.

Forsi wieħed jgħidli li kien hemm teething problems.

Imma jiena ngħid li issa wasal iż-żmien li teething problems naqbżuhom u dan id-difett li hemm li qed jiswa ħafna flus lil kull min irid jagħmel kuntratt jiġi rranġat għall-benefiċċju tal-partijiet kollha.

Jiena xorta waħda rrid ngħid prosit lill-Ministru ta' l-Intern, lill-Onor.

Pullicino, lil Dr Godwin Grima u lil ta' l-EUREKA tax-xogħol li għamlu, pero' ċerti affarijiet għandhom bżonn jitranġaw biex ma jkunx hemm tgergir u ma jkunx hemm spejjeż żejda għal dawn in-nies.

L-aħħar punt li xtaqt insemmi llejla hija s-sitwazzjoni dwar l-inċidenti tat-traffiku f'pajjiżna.

Il-bieraħ qrajna li kellna l-ewwel inċident tat- traffiku u nispera li dan ma jkunx il-bidu ta' sensila ta' inċidenti.

Ftit żmien ilu tħabbar li kellu jkun hemm l-ispeed cameras biex niżguraw li jkun hawn iżjed attenzjoni mis-sewwieqa fit-toroq.

Irridu nirrealiżaw u ngħidu prosit - minkejja li jkun hemm ftit tgergir minn min jaqla' xi ċitazzjoni - li bis-saħħa tal-wardens qed tidħol ċerta dixxiplina fit- toroq.

Ma tantx għadek tara karozzi pparkjati f'kantunieri 'l hemm u 'l hawn.

Nafu li meta lill-poplu Malti tagħmillu xi multa dan awtomatikament joqgħod iżjed attent li jsegwi l-liġijiet tal-pajjiż.

Għaldaqstant nappella li jekk għandhom isiru iżjed affarijiet li jistgħu jġegħlu lill-poplu tagħna joqgħod iżjed attent fil-mod kif isir is-sewqan, speċjalment f'sigħat li ma jkunx hemm heavy traffic, dawn l-affarijiet għandhom jiġu ntrodotti.

Jekk għandna ndaħħlu l-cameras li jissorveljaw l-ispeed tal- karozzi ejja ndaħħluhom.

Nixtieq ukoll li l-pulizija tuża iżjed is-sens komun u ma toqgħodx ħsiebha biss biex tagħti ċ-ċitazzjonjiet lil min jaqbeż xi double line.

Għandhom jieħdu ħsieb jaraw ukoll li ċerti vetturi jżommu l-lane tagħhom b'mod li jekk t-triq għandha double line, Il-vetturi l-oħra jkunu jistgħu jgħaddu bil-kumdita' kollha.

Qed ngħid dan għax kemm-il darba tara lill- pulizija tat-traffic moħbijin wara xi kantuniera u hekk kif jaraw lil xi ħadd se jaqbeż lill-karozza tal-linja, għax din ovvjament tkun għaddejja bil-mod, iwaqqfuh u jagħtuh ċitazzjoni, jista' jkun tiela' t-telgħa tal- Mellieħa, dik tar-Rabat jew it-triq tal-Barrani.

Naħseb li l-pulizija, f'dan is-sens, għandha tuża iżjed is-sens komun f'dak li tagħmel.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 30 ta' Jannar 2001, fid-9.00 a.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TABAKK - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jispjega lill-Kamra kemm hija t-tariffa li l-Unjoni Ewropea timponi fuq il-konsumaturi lokali, wara li Malta ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea, fuq l-importazzjoni ta' tabakk importat f'Malta mill- pajjiżi li ma jkunux membri ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

22642 waqt Seduta nru.

ROSS - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jispjega lill-Kamra kemm hija t-tariffa li l-Unjoni Ewropea timponi fuq il-konsumaturi lokali, wara li Malta ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea, fuq l-importazzjoni ta' ross importat f'Malta mill-pajjiżi li ma jkunux membri ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

22642 waqt Seduta nru.

LAĦAM AĦMAR - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jispjega lill-Kamra kemm hija t-tariffa li l-Unjoni Ewropea timponi fuq il-konsumaturi lokali, wara li Malta ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea, fuq l-importazzjoni ta' laħam aħmar importat f'Malta mill- pajjiżi li ma jkunux membri ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

22642 waqt Seduta nru.

LAĦAM ABJAD - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jispjega lill-Kamra kemm hija t-tariffa li l-Unjoni Ewropea timponi fuq il-konsumaturi lokali, wara li Malta ssir membru ta' l- Unjoni Ewropea, fuq l-importazzjoni ta' laħam abjad importat f'Malta mill- pajjiżi li ma jkunux membri ta' l-Unjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

22642 waqt Seduta nru.

REĠISTRU PUBBLIKU - BEJGĦ TA' DJAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm fil-fatt kien il-bejgħ tad-djar, appartamenti, djar antiki, maisonettes, eċċ li f'Malta u f'Għawdex ġew reġistrati fir- reġistru pubbliku matul sena l-2000?

Kemm minnhom kienu mibjugħa mill- awtorita' tad-djar, kemm mill-privat?

Jista' jinfurmani bl-istess informazzjoni għas-snin 1998 u 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li ma tinżammx statistika dwar l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

SAJJIEDA - GĦAJNUNA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tas-sajjieda li riċentement ħadu l-għajnuna finanzjajra mid-dipartiment tas-sajd?

Jista' jinformana minn liema lokalita' ta' Malta u Għawdex ġejjien dawn is- sajjieda?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma tingħata l-ebda għajnuna mid-dipartiment tas-sajd.

L-għajnuna li tingħata mill-ministeru tingħata fuq rakkmandazzjoni tal- kummissjoni għall-għoti u self u tkopri kemm bdiewa, kemm raħħala u kemm sajjieda.

Din il-kummissjoni tikkonsidra talbiet għal għajnuna f'żewġ forom - sussidji ta' imgħax fuq self u għotja ta' flus skond formola u kriterji pre-stabbilita.

Fl-aħħar xahrejn tas-sena l-oħra ngħatat għajnuna lil seba' bdiewa u lil 11-il sajjied għal ammont totali ta' Lm 75,134.

Dawn ġejjin min dawn il- lokalitajiet:

|Post |Bdiewa |Sajjieda | |Balzan |1 | | |B'Bugia | |1 | |Għawdex | |1 | |Ħaż-Żebb|1 | | |uġ | | | |Mġarr |3 | | |M'Xlokk | |7 | |Rabat |1 | | |(Malta) | | | |Siġġiewi|1 | | |Żurrieq | |2 |

Ma huwiex il-każ li jiġu ppubblikati ismijiet ta' individwi u s-somom li rċevew.

Pero' nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li fost dawk li rċevew l-għajnuna riċemtement kien hemm min kellu t-talba tiegħu approvata iktar minn erba' snin ilu u xorta din l-għajnuna kien għadu ma rċevihiex.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant ukoll li l-provenjenza ta' dawk il-bdiewa u sajjieda li kienu ntitolati għal għajnuna m'għanda l-ebda rilevanza fuq il-proċess tad-deċiżjoni kif tixhed l-informazzjoni li qed nagħtih.

L-ammonti li jingħataw jinħadmu fuq kriterji perċentwali fuq l- ammont li ħallas l-individwu fuq ċerta xogħlijiet u tagħmir.

Infakkar li l-Onor.

Interpellant li spiċċa ż-żmien meta kienu jiġu mgħejjuna bdiewa/raħħala/sajjieda li jkunu ġejjin minn xi distrett elettorali partikolari.

SVPR - ANZJANI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-uniku tibdil li kien hemm minn Settembru 1998 sal-lum fil-policy dwar il-flus li jinġabru mid-dħul tal-pensjoni u depożitu fil-bank ta' l-anzjani li joqgħodu f' San Vinċenz de Paule huwa dak stipulat f'Avviż Legali Nru 59 u 60 tas-sena 2000.

Filwaqt illi għas-sena 1999 inġabret is-somma ta' Lm502,089, għas-sena 2000 huwa stmat li għandu jinġabar Lm964,591.68.

Id-dħul għas-sena 2001 ma jistax jiġi kkalkolat qabel ma r-residenti f'SVPR jissottomettu d- dikjarazzjoni tad-dħul tagħhom għal dik is-sena.

UNIVERSITA' - DIPARTIMENT TAL-FARMAĊIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

21523, jista' l- Ministru jgħid il-kap tad-dipartiment tal-farmaċija jikkonfermax jekk il- prattiċi tal-laboratorji fil-kimika farmaċewtika twaqqfux kompletament?

Kien hemm xi prattiċi tal-laboratorji oħra li twaqqfu?

X'kienet in-nefqa fuq il-prattiċi fis-sena akkademika 1999-2000?

X'intalab bħala nefqa fuq il-prattiċi għas-sena akkademika 2000-2001?

X'taħriġ qed jieħdu l- istduenti fil-postijiet tax-xogħol?

Fuq liema bażi jiġu magħżula n-nies li jagħtu dan it-taħriġ?

Xi kwalifiki għandhom dawn in-nies?

Xi kwalifiki għandu jkollhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-prattiċi fil-klinika farmaċewtika qed jiġu riveduti u mmodernizzati.

In-nefqa fuq il-prattiċi fis-sena 1999-2000 kienet dik ta' salarji u overheads.

Saret ekonomija biex ma ssirx ħela u jintuża materjal li jista' jintuża mingħajr ma jinxtara materjal ġdid.

In- nefqa għal-laboratorji li ntalbet fis-sena 2001 hija ta' madwar Lm300,000.

It-taħriġ huwa kemm jista' jkun possibbli simili għax-xogħol li wieħed ikun jagħmel meta jiggradwa.

It-taħriġ fuq ix-xogħol li qed jieħdu l-istudenti tal-farmaċija huwa fl-industrija, fil-komunita`, fl-isptarijiet u fil- laboratorji.

In-nies li jagħtu dan it-taħriġ jiġu magħżula fuq il-bażi li jixtiequ jagħtu dan it-taħriġ u li huma jipprattikaw dak ix-xogħol fejn hu possibbli.

Il-kwalifiki li normalment huma meħtieġa biex jagħmlu dan ix- xogħol hu li jkunu practitioners jekk jista' jkun pharmacist practitioners, jiġifieri li jipprattikaw il-professjoni tagħhom, jekk jista' jkun bil- warrant ta' spiżjar.

UNIVERSITA' - DIPARTIMENT TAL-FARMAĊIJA

L-ONOR.

21553, jista' l- Ministru jgħid jekk jikkonfermax il-kap tad-dipartient tal-farmaċija illi, erba' minn ħames visti, kienu bħala stedina?

Għaliex intalbu l-flus mingħand l-Academic Works Resources Fund għal dawn l-istedini?

Fuq liema bażi ntalbu flus lill-international office u s-Socrates offices?

Jista' l- kap tad-dipartiment tal-farmaċija jagħti rendikont sħiħ tat-talbiet li ressaq u n-nefqa ta' kull żjara li għamel tul is-sena 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-informazzjoni għadha ma waslitlix, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL STATALI - TUCKSHOPS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-persuni, kumpanniji li qed imexxu t-tuckshops/canteens ta' l-iskejjel Statali ta' Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Lista tal-persuni jew kumpaniji li qed imexxu t- Tuckshops fl-iskejjel statali ta' Malta qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

SKEJJEL - ĦAMRUN - SKOLA NUZZO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għal-liema raġunijiet l-istudenta li isimha qed jintbagħat separatament li tattendi l-iskola sekondarja tal-bniet Nuzzo tal- Ħamrun ingħatat permess tmur għal tmien xhur l-Awstralja?

Min ħareġ il- permress lil din it-tifla?

Lil min intalbu l-permessi meħtieġa?

Min talab il-permessi meħtieġa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-istudenta li dwarha qed issir il- Mistoqsija ġiet mogħtija l-permess peress li kienet ser takkompanja lil ommha l-Awstralja.

Il-permess intalab mill-omm li għandha sew il-kura u l-kustodja legali kif ukoll il-'patria potestas' tat-tifla.

BENEFIĊĊJU SOĊJALI - ABBUŻI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kienu l- persuni li d-dipartiment sab li kienu qed jabbużaw minn xi benefiċċju?

Jista' jagħti dan it-tagħrif separat għal kull benefiċċju soċjali?

Jista' jgħid wkoll dawn l-istess persuni meta bdew jieħdu dawn il- benefiċċji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

SWDP - HELPLINE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jaġġorna mistoqsija parlamentari nru 1699 li ġiet imwieġba f'seduta 19, billi jagħti t-tagħrif minn Novembru 1998 sa Diċembru 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

POST TAX-XOGĦOL - INKWIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għal mistoqsija nru.

19094, jista' l- Viċi Prim Ministru jagħti l-figura għas-sena 2000 ukoll?

Jista' jgħid wkoll mill-1995 sas-sena 2000 kemm minnhom kienu żgħażagħ taħt id-29 sena?

ONOR.

GĦAQDIET SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' l-board li jiddeċiedi l- għajnuna finanzjara lill-għaqdiet sportivi?

Dan il-board jiddeċiedi wkoll dwar għotjiet lill-għaqdiet mhux sportivi?

Jista' jgħid jekk jinżammux minuti ta' dan il-board?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Bord li jiddeċiedi l-għajnuna finanzjarja lill-għaqdiet sportivi iltaqa' darbtejn minn meta ġie mwaqqaf.

Il-Bord jiddeċiedi biss fuq talbiet minn għaqdiet sportivi.

Il-Bord regolarment iżomm il-minuti tal-laqgħat imsejjħa.

JOINT OFFICE - MARSASKALA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jagħti lista sħiħa ta' l-artijiet li jinsabu fl-iskema u mhux żviluppati li jinsabu f'Marsascala li għandu l-Joint Office?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-artijiet f`Marsascala amministrati mill-Uffiċċju Konġunt li jinsabu fl-iskema iżda li għadhom m`humiex żviluppati huma kif jidher hawn taħt:-

Taż-Żlielaq, 18,500m2

Klawsura taċ-Ċaċċara kontrada ta` Bidni, 21,890m2

Klawsura taċ-Ċaċċara kontrada ta` Bidni Part 2, 10,500m2

Ta` Gedwet ir-Riħ, 12,730m2 Klawsura taċ-Ċaċċara, 2,889m2

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - MARSASCALA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jagħti lista sħiħa ta' l-artijiet li jinsabu fl-iskema u mhux żviluppati li jinsabu f'Marsascala li għandu d-dipartiment ta' l-artijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi mir-records li jinsabu fid- Dipartiment għat-Tmexxija tal-Proprjeta` jidher illi l-Gvern għandu biċtejn art żgħar fit-Triq tal-Gardiel, Marsascala, li għadhom mhux żviluppati u qegħdin fiż-żona ta` żvilupp.

VAPURI REĠISTRATI TAĦT IL-BANDIER MALTIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu t-tunellaġġ ta' vapuri reġistrati taħt il-bandiera Maltija bħalissa?

Jista' jgħid kemm ġew reġistrati għall-ewwel darba s-sena li għaddiet?

Jista' jgħid kemm tneħħew mir-reġistru marittimu Malti: (a) volontarjament; (b) għax tneħħew mill-Awtorita' Maltija?

F'każ ta' (b) għal liema raġunijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li n-numru ta' bastimenti, inklużi pleasure yachts, reġistrati taħt l-Att Dwar il-Bastimenti Merkantili fil-31 ta' Diċembru 2000 kien ta' 3051 b'tunellaġġ gross totali ta' 28,373,386.

Matul is-sena 2000 ġew reġistrati 476 il-bastiment b'tunellaġġ gross totali ta' 5,826,062.

Matul din l-istess sena 613 il-bastiment ma baqgħux iktar reġistrati.

Ir- reġistrazzjoni ta' 270 minn dawn ġiet mitmuma skond l-artiklu 29 ta' l-Att għal raġunijiet diversi li jinkludu nuqqas ta' tiġdid taċ-ċertifikat ta' resġistrazzjoni u nuqqas ta' tħaris tal-providimenti tal-liġi speċjalment għal dak li jirrigwarda l-livelli meħtieġa skond id-diversi konvenzjonijiet internazzjonali.

PULIZIJA - BELT - GĦASSA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm vetturi tal-pulizija għall-użu mill-għassa tal- Belt?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi hemm żewġ vetturi tal-Pulizija għall-użu mill-għassa tal-Belt.

PULIZIJA - KAROZZI GĦAT-TISWIJA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm vetturi tal-pulizija miżmumin fil-garage jistennew it-tiswija?

Jista' l-Ministru jgħid għal kull vettura x' tip ta' ħsara għandha?

Jista' jgħid għal kull vettura meta daħlet fil-garage?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 22495.

PULIZIJA - MARSA - GĦASSA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jassigura illi l-għassa tal-Marsa tkun miftuħa u manned b'mod regolari?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Għassa li rrefera għaliha l- Onor. Interpellant qed tkun miftuħa u manned regolarment.

RAĦAL ĠDID - TRIQ IL-WIED - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tiżdied il-qawwa tad-dawl fi Triq il-Wied, Raħal Ġdid, peress li tinsab imdallma ħafna u peress li fil-maġġoranza kbira r- residenti huma anzjani?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li minn investigazzjoni li għamlet il- Korporazzjoni Enemalta jirriżulta li ma hemmx bżonn li jiżdied iddawl fl- inħawi li qed jirreferi għalihom l-Onorevoli Interpellant.

BANK ĊENTRALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'kien il-valur ta' flus li l-Bank Ċentrali ta permess li jinħarġu minn Malta sabiex jiġu investiti f'funds, matul dawn l-aħħar 12-il xahar?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-valur ta' flus li nħarġu minn Malta biex ġew investiti f'funds matul it-tnax-il xahar li għaddew kien ta' Lm21 miljun.

Dawn l-investimenti saru direttament permezz tal-banek u aġenti awtorizzati oħra fil-kuntest tal-limitu ta' Lm15,000 li kull residenti kellu permess jinvesti f'muniti barranin is-sena li għaddiet.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara u jagħti spjegazzjoni bil-miktub lill-pensjonant li l-partikolaritajiet tiegħu qegħdin jintbagħtu separatament peress li qiegħed jgħid li qed jieħu Lm4.00 fil-ġimgħa inqas mill-pensjoni tiegħu, komparat ma' ħaddiema li ħadmu bħalu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Membru li l-persuna kkonċernata ser tiġi nfurmata dwar il-każ tagħha.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-pensjonant li l-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament jiġi verifikat jekk hux jieħu it-2/3 tal-paga li kellu fil-pensjoni tiegħu?

Jista' dan l- individwu jiġi infurmat personalment?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- Tweġiba li jiena tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 22849 f'Seduta 473, ninfurmah li l-persuna ndikata ġiet infurmata separatament dwar il- proċess ta' reviżjoni fil-pensjoni tagħha.

QORMI - IMDINA ROAD - CULVERTS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk ix-xogħlijiet ta' storm water culvert li saru s'issa f'Imdina Road, Ħal Qormi hiex ta' standard aċċettabbli?

Jekk fl-affermattiv, min ikkonferma dan ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-istorm water culverts li saru s`issa f`Imdina Road saru skond id-disinji u l-kalkoli mill-inġiniera fid- Dipartiment tat-Toroq li ħadmu skond l-istandards u prassi applikabbli għal dan it-tip ta` xogħol.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li d-dipartiment tas-sigurta' soċjali joħroġ il-ħlas dovut ta' unemployment benefit lill- persuna li isimha qed jintbagħat separatament peress li jinsab bla ebda dħul ieħor?

Jista' l-Viċi Prim Minisru jgħarraf bl-aħħar żviluppi lill- persuna konċernata?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna kkonċernata ġiet infurmata mid-Dipartiment aktar kmieni dan ix-xahar dwar id-dritt tagħha għall-benefiċċju, filwaqt li kellha wkoll kuntatt personali ma' uffiċċjali tad-Dipartiment dwar xi drittijiet oħra

DJAR - XIRI TA' APPARTAMENT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jimxi l-proċess ta' xiri ta' post tal-gvern li l-partikolaritajiet tiegħu qed jintbagħtu separatament?

Jista jgħid x'inhu jżomm li jsir il-kuntratt wara li sar il- konvenju fil-5 ta' Jannar, 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li jumejn wara li ġie ffirmat il- konvenju, l-Awtorita' tad-Djar talbet lid-Dipartiment responsabbli l- informazzjoni meħtieġa dwar il-provenjenza tal-post.

Din l-informazzjoni waslet għand l-Awtorita' fit-28 ta' Novembru 2000 u fil- 5 ta' Diċembru 2000, l-Awtorita' ħadet passi biex jiġi ppublikat l-Avviż Legali meħtieġ biex tingħata t-titolu legali fuq il-proprjeta'.

Wara li jiġi ppublikat l-imsemmi Avviż ikun jista' jiġi konkluż il-kuntratt mal- persuna ndikata.

TAS-SLIEMA - FDALIJIET STORIĊI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk matul ix-xogħlijiet ta' embellishment f'Tas-Sliema, instabux xi fdalijiet storiċi u jekk dawn il-fdalijiet ġewx imkissra u mirduma qabel dawn setgħu jiġu spezzjonati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li nstabu sitt ġebliet ħdejn "Speedy Garage" li mid-dehra kienu jiffurmaw parti mit-Trunċiera.

Dawn ġew preservati u ser jintużaw fi Ġnien Indipendenza bħala dekorazzjoni.

Fejn it-Torri instabet parti minn ħnejja rieqda li kienet mirduma.

Parti minnha tinqabad fil-verge tal-ħamrija u biċċa fit-triq eżistenti.

RAĦAL ĠDID - ST JOSEPH STREET - DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jiżdied u jiġi mqassam tajjeb id-dawl fi Triq St Joseph, Raħal Ġdid, minħabba n-numru ta' lmenti li qed ikun hemm u li qegħdin dejjem jiżdiedu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li minn investigazzjoni li għamlet il- Korporazzjoni Enemalta jirriżulta li Triq San Ġużepp, Raħal Ġdid hija mdawwla adekwatament.

ĦAŻ-ŻEBBUĠ - CABLES TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jordna sabiex il-cables ta' l-elettriku li qegħdin overhead mal-bini fi Triq l-Anġlu u Triq Vilhena f'Ħaż-Żebbuġ jiġu mibdula minħabba li huma mikxufa u jistgħu jkunu ta' perikolu għall- pubbliku?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-linji ta' l-elettriku li qed issir riferenza għalihom huma miġbuda skond is-sengħa u ma jikkostitwixxu l-ebda periklu.

DJAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li f'każ li inkwilina armla ta' post tal-gvern tiżżewweġ barrani dan ma jkollu ebda effett negattiv fuq il-kirja tagħha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi jekk il-post fejn toqgħod hu suġġett għar-reviżjoni tas-sussidju kull sentejn, u r-raġel ikollu xi dħul, allura dan id-dħul jittieħed in kunsiderazzjoni fir-reviżjoni li jmiss.

TAXIEN - SQAQ BRITTANIKU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tissewwa l-bozza li tinsab quddiem il-blokk tal- gvern 51A fi Sqaq Brittanika, Numru 1, Tarxien, li ilhom jirrapportaw ir- residenti bil-ħsara mingħajr ma jsir xejn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li l-manutenzjoni meħtieġa fuq il- bozza msemmija diġa saret.

AIR MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kif isir perjodikament, kien hemm tibdiliet fil- bordijiet tal-kumpaniji sussidjarji ta' l-Air Malta.

Dawn il-bordijiet huma ffurmati kemm minn eżekuttivi ta' l-Air Malta kif ukoll minn persuni minn barra l-Kumpanija.

Il-policy ta' l-Air Malta kienet u għadha li fejn eżekuttiv tal-Kumpanija iservi fuq iżjed minn bord wieħed, dan xorta waħda jirċievi remunerazzjoni waħda.

Din il-prattika ser tibqa' tiġi adottata.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista tal-bordijiet tal-kumpaniji sussidjarji ta' l-Air Malta.

SANT'ANĠLU - SITE PLAN

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħtina kopja ta' pjanti (sight plan) tal-bini ta' Sant' Anġlu li hemm il-ħsieb li jingħata lill-Ordni ta' San Ġwann

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Pjanta tas-sit in kwestjoni ġiet ippublikata flimkien ma' l-Abbozz ta' Liġi Numru 77 f'Suppliment tal-Gazzetta tal-Gvern tal-21 ta' Lulju 2000.

EDUKAZZJONI

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba li ngħatajt għal mistoqsija parlamentari nru.

22712 biex niġi provdut b'analiżi ta' kif dipartimenti u kumpaniji tal- gvern kellhom nies impjegati magħhom f'Ottubru 2000, u f'Novembru 2000, peress li skond it-tweġiba, f'Ottubru 2000 id-dipartiment ta' l-edukazzjoni kellu 3,228 raġel u 4,287 mara impjegati full-time miegħu, u f'Novembru 2000, fl-istess dipartiment kellu 2,886 raġel u 3,749 mara, jiġifieri f'xahar seħħ tnaqqis ta' 880 impjegat full-time, tista' jekk jgħoġbok tispjega r-raġunijiet għal dan t-tnaqqis sensazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-differenza li għamel referenza għaliha l- Onor. Membru, hija spjegata mill-fatt li waqt li fl-analiżi għax-xahar ta' Ottubru 2000, l-impjegati tad-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni ġo Għawdex ġew inklużi fil-figuri għal Malta, fix-xahar ta' Novembru 2000, dawn l- impjegati kienu inklużi taħt il-figuri għal Għawdex.

EDUKAZZJONI

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għat-tweġiba li ngħatajt għal mistoqsija parlamentari nru.

22712 biex niġi povdut b'analiżi ta' kif dipartimenti u kumpaniji tal-gvern kellhom nies impjegati magħhom f'Ottubru 2000 u f'Novembru 2000, peress li skond din it-tweġiba f'Ottubru 2000, id-dipartiment ta' l-edukazzjoni kellu 3,228 raġel u 4,287 mara impjegati full-time miegħu, u f'Novembru 2000, fl-istess dipartiment kellu 2,886 raġel u 3,749 mara, tiġifieri f'xahar seħħ tnaqqis ta' 880 impjegat full time, tista' jekk jgħoġbok tispjega r-raġunijiet għal dan t-tnaqqis sensazzjonali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Id-diskrepanza li qed jirreferi għaliha l-Onorevoli Interpellant tirriżulta minħabba l-fatt li fit-tabella li tajt, waqt li ċ- ċifri ta' l-impjegati Għawdxin fid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għal Ottubru dehru bħala parti miċ-ċifri għal Malta, f'Novembru dawn dehru maċ- ċifri għal Għawdex.

GWARDJANI LOKALI - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid mill-introduzzjoni tal-gwardjani lokali kemm kien in-numru tal-karrozi tal-linja - xarabanks - mini-buses, taxis u coaches li ngħataw xi tip ta' ċitazzjoni mill-istess gwardjani lokali?

Jista' jgħid f'liema lokalitajiet ingħataw dawn iċ-ċitazzjonijiet u għal- liema kontravenzjoni?

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li l-informazzjoni trid tingabar naghti twegiba f`seduta ohra.

BELT - DAWL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex issir il- manutenzjoni meħtieġa tad-dawl li hemm maqtugħ taħt il-mina tal-Yellow Garage il-Belt u anke fil-foss fejn isir il-parking anke wara nżul ix-xemx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferuta lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

SPIŻERIJI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

18948, jista' l-Ministru jgħid f'liema toroq saru l-applikazjonijiet fejn jirrigwarda il-lokal ta' Raħal Ġdid, Pembroke, San Ġiljan, Sliema u Swieqi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 22980, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tali nformazzjoni rikjesta ma tistax tingħata, peress li hija ta` natura kunfidenzjali.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħareġ flus il-gvern fuq relief is-sena l-oħra?

Jista' jagħti breakdown tal-flus li ħareġ il-gvern lil kull kategorija ta' persuni li huma intitolati għal relief?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-somma ta' flus li l-Gvern ħareġ matul is-sena 2000 fuq l-Għajnuna Soċjali kienet ta' Lm15,446,005.40.

Skond l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, l-Għajnuna Soċjali fil-forom kollha tagħha titħallas skond il-provedimenti ta l-Artiklu 30.

Għaldaqstant ma tinħassx il-ħtieġa li tinżamm statistika ta' l-ammonti li jitħallsu separatament.

GĦAJNUNA SOĊJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' unmarried mothers fuq ir-relief illum u kemm kien in-numru kull sena għal dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali għandu l-informazzjoni kif mitluba għas-snin 1995- 2000.

In-numru ta' ommijiet li mhumiex miżżewġa li kienu jieħdu Għajnuna Soċjali fl-aħħar tas-snin indikati huwa kif jidher aktar 'l isfel.

1995 422 1996 443 1997 466 1998 520 1999 749* 2000 839

* L-istatistika kienet ġiet aġġornata wara eżerċizzju ta' verifika ta' l- istat ċivili ta' min kien qiegħed jieħu dan il-benefiċċju.

SINGLE PARENT FAMILIES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn single parent/families illum?

Kemm minn dawn huma single parent minħabba separazzjonijiet, divorzju, unmarried jew minħabba mewt ta' xi ġenitur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ebda wieħed mid-Dipartimenti li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħi ma jżomm statistika dwar l-informazzjoni mitluba.

TAS-SLIEMA - TRUNĊIERA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'valur storiku għandha t-trunċiera misjuba f'tas-Sliema fejn qed isir ix-xogħol mal-promenade?

Jista' l-Ministru jgħid ta' min kienet id-deċizjoni li din it-trunċiera tintradam biex ikompli ix-xogħol?

Jista' jgħid sarx studju biex ikun magħruf ta' liema epoka hi din it-trunċiera u sa' fejn twassal din l- istuttura storika?

Jista' jgħid jekk hemmx il-ħsieb li din it-trunċiera tintuża fil-futur għal skop turistiku, edukattiv u biex iżura l-poplu Malti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 22953 (Seduta 478).

Intalbet l-għajnuna esperta ta' l-Ispettur tal-Fortifikazzjonijiet, fir- Restoration Unit li nfurmana kif ġej:

"Il-ġebel li nstab waqt ix-xogħol mal-promenade f'Tas-Sliema, kien darba jifforma parti mit-trunċiera Kostali (coastal entrenchment) li nbniet mill- Kavallieri fi żmien il-Gran Mastru Pinto fis-seklu 18 (1767).

Il-ġebel kbir ġidri (drafted masonry) li nstab mat-triq, jidher li aktarx mhux in situ, għaliex fil-fatt il-ħajt kien iżżarma fis-seklu 19 mill- Ingliżi biex il-ġebel tiegħu jintuża fil-bini tat-triq f'dawk l-inħawi.

Fil-fatt il-fdalijiet sħaħ u propja tat-trunċiera għadhom jinstabu aktar viċin il-baħar (taħt ir-Restaurant Barracuda).

Dan jispjega l-fatt li l-ġebel li nstab huwa 'l ġewwa ħafna mix-xatt viċin it-triq.

Il-ġebel li nstab ġie salvat u għalhekk ma jirriżultax li t-trunċiera reġgħet ġiet mirduma".

Finalment, ninforma lill-Onorevoli Interpellant li b'referenza għall-ħnejja rieqda li nstabet quddiem it-Torri ntalab il-parir espert ta' l-Ispettur tal-Fortifikazzjonijiet fir-Restoration Unit.

ETC - UNEMPLOYMENT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni li spiċċaw bla xogħol is-sena l-oħra minħabba redundancy?

X'tip ta' xogħol kienu jagħmlu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba fuq il-persuni li spiċċaw bla xogħol minħabba redundancy is-sena l-oħra (sena 2000) u minn liema settur kienu ġejjin.

ETC - REĠISTRAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' persuni ġodda li bdew jirreġistraw għax-xogħol is-sena l-oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-informazzjoni li għandha l-Korporazzjoni tax- Xogħol u Taħtiġ, in-numru ta' persuni li bdew jirreġistraw għall-ewwel darba s-sena l-oħra kien ta' 3,658.

IMPJEGATI - TURIŻMU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista'l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni jaħdmu full-time fil-qasam tat-turiżmu llum u kemm hemm part-time?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'Novembru 2000 in-numru ta' persuni li jaħdmu full- time fil-qasam tat-turiżmu kien ta' 9,650 filwaqt li dawk il-persuni li jaħdmu fuq bażi part-time kien ta' 8,933.

SLIEMA - BERĠA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex is-servizz fil-berġa tas-saħħa tal-gvern f'Tas-Sliema jitjieb peress li qed jasluli ħafna lmenti minn residenti Slimiżi, speċjalment fejn jirrigwarda s-servizz tat-tqassim tal- pilloli kif wkoll il-visti dwar il-pressjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Dettalji u informazzjoni fuq din il-mistoqsija parlamentari għadhomqed jinġabru għalhekk it-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KTEJJEB "UNJONI EWROPEA XI TFISSER GĦALIJA"

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

22715, jista' l- Ministru jgħid minn min sar l-istampar?

ONOR.

JOE BORG: L-istampar tal-fuljett "L-UE xi tfisser għalija" u tal- ktejjeb "Mistoqsija u tweġiba" sar għand il-Gutenberg Press.

SAĦĦA - SPOT CHEKCS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-grupp ta' inspectors li qed jagħmlu spot checks fuq diversi impjegati humiex qed jagħmlu spot checks fuq tobba?

Jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, kemm-il spot check għamlu fuq tobba kemm ilhom li bdew il-ħidma tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-inspectors qed jagħmlu 'spot checks' fuq il- postijiet tax-xogħol u mhux fuq klassijiet ta` impjegati.

Barra dan isiru anke 'spot checks' mill-amministraturi tad-diversi oqsma.

SVPR - SUOR ALDEJONDA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Billi hu maħsub li jinfetħu xi swali ġodda fl-SVPR jikkunsidra l-Ministru li sala minnhom tissemma għal Suor Aldejonda tal- kontribut kbir fin-nursing school for nurses u lill-professjoni tan-nurses Maltin?

Billi s'issa s-swali li ssemmew f'St Lukes isemmew kollha għal tobba, jikkunsidrax l-Ministru li sala fl-SVPR tissemma għal din is-soru li mijiet ta' nurses Maltin jafu t-taħriġ u l-formazzjoni tagħhom lilha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tlabt lill- awtoritajiet konċernati biex jikkunsidra l-proposta tiegħek.

Madankollu naħseb li "isem" għandu jingħata lill-blokk kollu aktar milli lill-wards individwali

ACCRUALS PENDENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'kien it-total ta' accruals pendenti - dipartiment dipartiment - għal xogħlijiet li saru u servizzi li ngħataw lill-gvern u li għadhom ma tħallsux mis-sena l-oħra u mis-snin ta' qabel?

Kemm hemm każi minn dawn, fejn hemm riċevuti pendenti għal ħlas kif ukoll każi fejn ir- riċevuti għadhom ma daħlux?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni qeda tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

ŻABBAR - TRIQ IR-REDENTUR

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu jżomm milli jinbeda x- xogħol meħtieġ fi Triq ir-Redentur (Żabbar) fejn hemm parti dejqa ħafna u fejn hemm il-barumbara?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq appunta kuntrattur biex iwettaq dan ix-xogħol, iżda rriżulta li l-Aworita` ta` l- Ippjanar ħasset li għandha tikkunsidra n-natura tax-xogħol peress li hemm bini li l-Awtorita` tħoss għandu jiġi protett.

Ix-xogħol jitkompla hekk kif jingħata l-permess mill-Awtorita` ta` l- Ippjanar.

DWANA/VAT DEPARTMENT - PROJECT MANAGERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-project managers għad-dwana u l-VAT department intgħażlux?

Jekk iva, meta bdew jaħdmu fil-post tagħhom?

X'inhu l- internationally competitive package li ġew offruti - hekk kif irriklamat fil-media internazzjonali?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-project manager għall-VAT Department u d-Dwana intgħażlu u bdew jaħdmu kmieni dan ix-xahar.

Il-pakkett li ġew offruti dawn il-konsulenti jikkonsisti fi ħlas ta' salarju, allowances għall-akkommodazzjoni, għall-ħajja u għall- assikurazzjoni medika, kif ukoll spejjeż ta' rilokazzjoni.

Il-pakkett jinkludi wkoll il-ħlas ta' biljetti ta' l-ivjaġġar bir-ritorn għall- konsulenti u n-nisa tagħhom darba kull sena fuq perjodu ta' sentejn.

Dawn huma kondizzjonijiet li normalment jingħataw lill-'expatriates' li jiġu jaħdmu fi gżiritna.

REĠISTRU PUBBLIKU - MALTIN MIŻŻEWĠIN MA' FRANĊIŻI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 22908 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi u li issa ġiet riferuta lilu u ċioe': jista' l-Ministru jgħid jekk teżistix statistika ta' persuni Franċiżi miżżewġin Maltin?

Jekk iva, liema snin għandna l-istatistika dwarhom u x'inhu n-numru tagħhom sena b'sena sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-informazzjoni (li tkopri Malta u Għawdex) mitluba mill-Onor.

Interpellanti, li l-istatistika dwarha bdiet tinżamm mill-1995, hija kif tidher fit-tabella hawn taħt:

| | | | |Sena |Irġiel |Nisa | | |Franċiżi ma`|Franċiżi | | | |ma` | | |nisa Maltin |rġiel | | | |Maltin | |1995 |0 |0 | |1996 |2 |2 | |1997 |2 |4 | |1998 |0 |3 | |1999 |1 |3 | |2000 |0 |4 |

STATE MONITORING BOARD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' l-istate monitoring board?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nifhem li l-Onorevoli Interpellant qed jirreferi għall-iState Aid Monitoring Board.

S'issa dan il-Board iltaqa' 11-il darba.

PARKEĠĠ - STICKER BLUE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru ġentilment jinforma l-Kamra jekk il-post/postijiet għall-parkeġġ ta' karozzi bl-isticker blue ta' persuni bi bżonnijiet speċjali li jinsabu quddiem iċ-ċentru żgħażagħ Karmelitani, Triq it-Torri, Sliema humiex riżervati għal xi individwu / individwi jew inkella għall-użu ta' kulmin għandu sticker blue?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-reserved parking kemm dawk pubbliċi kif ukoll dawk li jsiru quddiem residenzi privati jingħataw mill-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku u għalhekk il-mistoqsija trid issir lill-Ministru konċernat.

Ir-reserved parking quddiem residenzi privati jsiru fuq rakkomandazzjoni tal-KNPD.

Hi l-fehema tal-Kummissjoni li jekk hemm reserved parking/s pubbliċi li tant qiegħdin jintużaw li hemm persuni b'diżabilita' li regolarment mhumiex jinqdew, għanda ssir talba biex jiżdiedu il-faċilitajiet ta' reserved parking f'dawn il-postijiet.

DIRECTORS OF OFFICE OF REVIEW

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk id-directors of office of review intgħażlux?

Jekk iva, meta bdew jaħdmu fil-postijiet tagħhom?

Tista' tagħti lista tan-nies magħżula?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi d-Diretturi, Office of Review, għadhom ma ntgħażlux.

AFM - INGAĠĠAR

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jerġa' jsir ingaġġ ta' rekluti fl- Armata fil-grad ta' suldat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 22909.

LIBJA - FLUS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandhom jieħdu flus mil-Libja: (a) Malta Drydocks; (b) Air Malta; u (ċ) Limsuk?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent it-Tarzna ta' Malta għandha tieħu 12.7 miljuni dollari Amerikani, l-Air Malta 20 miljun dollari AMerikani filwaqt li l-LIMSUK ma għandha tieħu ebda ħlas mill-pajjiż imsemmi.

Tajjeb jingħad li ġimgħatejn ilu, it-Tarzna ta' Malta irċeviet ħlas fl-ammont ta' tmein mitt elf dollaru Amerikani, waqt li l-pagamenti dovuti lill-Air Malta għaddejjin b'mod regolari.

IMPJIEGI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il- mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond l-informazzjoni li għandha l-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ f'Diċembru 2000 in-numru ta' rġiel fuq il-61 sena li jaħdmu full-time kien ta' 2,260 filwaqt li dawk jaħdmu part-time kien ta l,903.

In-numru ta' nisa fuq is-60 sena li jaħdmu full-time kien ta' 824 filwaqt li dawk jaħdmu part-time kien ta' 561.

PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li f'Diċembru 2000, n-numru ta' persuni reġistrati mal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ bħala persuni b'diżabilita' li kienu qiegħdin jaħdmu kien kif ġej:

Jaħdmu full-time - 1,147 Jaħdmu part-time - 131

In-numru ta' dawk li kienu qiegħdin jirreġistraw għax-xogħol kien 298.

DIPARTIMENT TAL-PATOLOĠIJA - TESTIJIET TAD-DEMM

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Matul is-sena li għaddiet, jista' l-Ministru jgħid kemm irriżultaw testijiet tad-demm HIV positive fil-laboratorju tad-Dipartiment tal- Patoloġija?

Kemm irriżulta lid-Dipartiment tas-Saħħa persuni b'HIV positive b'avviż dwar notifiable diseases fl-istess perijodu?

Kemm kien hemm każijiet differenti ta' l-AIDS, sena b'sena, f'dawn l- aħħar għaxar snin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Interpellant illi l- HIV mhiex notifikabbli bil-liġi.

Matul is-sena 2000 kien hemm 14 test pożittiv.

Dan in-numru ma jeskludix testijiet li saru aktar minn darba.

Skond informazzjoni miġbura mid-Dipartiment tas-Saħħa Pubblika kien hawn 37 persuni li ġew notifikati bl-AIDS mill-1990 sa l-aħħar tas-sena 2000 kif jidher fit-tabella hawn taħt:

|Sena |Numru ta' | | |Notifiki | |1990 | 1 | |1991 | 7 | |1992 | 4 | |1993 | 3 | |1994 | 5 | |1995 | 3 | |1996 | 4 | |1997 | 2 | |1998 | 4 | |1999 | 1 | |2000 | 3 | |Total |37 |

ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw ċitazzjonijiet minħabba kontravenzjonijiet tat-traffiku fil-Floriana mindu daħlet is-sistema tal- gwardjani lokali f'pajjiżna, iżda mhux fil-Floriana?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi minn mindu daħlet is-sistema tal- gwardjani lokali, ċioe` mill-25 ta` Frar 2000 sal-24 ta` Jannar 2001, ingħataw 3,400 ċitazzjoni mill-Pulizija għal kontravenzjonijiet fil- Furjana.

VALLETTA - CRASH BARRIERS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jipprovdi crash barriers: (a) fi Triq Glormu Cassar, il-Belt fejn tinsab liwja u bankina lixxa fejn il-karozzi jistgħu jaqgħu għal isfel ġol-ġnien; u (b) fi triq fejn il-flyover tal- bombi minn Tal-Pieta' għal Furjana fejn jinsabu ħames bollards imkissrin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-toroq biex fil- lokalitajiet imsemmija jara x'inhu l-aħħjar li jsir biex jiġi żgurat li ma jkunx hemm periklu.

HOUSING

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk tlestewx l- ispezzjonijiet li d-dipartiment tad-djar kien qiegħed jagħmel fid-djar ta' l-applikanti għall-akkomodazzjoni alternattiva?

Jekk fin-negattiv, kemm tlestew s'issa u x'fadal li jiġu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat li s'issa tlestew 1,400 spezzjoni

Avviżi li ġew lura mill-posta 40 Applikanti li mietu 12 Applikanti li m'għadhomx interessati 120

Ghad baqa' 1,576 spezzjonijiet xi jsiru

L-avviżi joħorġu ġimgħatejn bil-quddiem u s'issa ħarġu b'kollox 1,729 avviż.

WIED IL-GĦAJN - CAR PARK

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi jien infurmat li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar mhux qed toħroġ permessi għal entitajiet kummerċjali f'Wied il-Għajn minħabba nuqqas ta' parking space, jista' l-Ministru jgħid hux għaddejjin xi preparamenti biex f'Wied il-Għajn issir car park?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Awtorita` ta` l-Ippjanar qed tagħmel studju biex f`Wied il-Għajn tiġi ntrodotta l-iskema tal-Commuted Parking Payment Scheme, fejn l-iżviluppatur iħallas somma flus meta ma jkunx jista` jipprovdi parkeġġ fis-sit ta` l-iżvilupp.

Din l-iskema diġa` qed topera f`lokalitajiet oħra.

Madankollu, f`Wied il-Għajn għadu ma nstabx sit adattat fejn jista` jsir parkeġġ pubbliku li jinbena mill-flus li jinġabru minn din l-iskema.

ENEMALTA - TRIQ IL-ĦUT, WIED IL-GĦAJN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux possibbli li l-Enemalta isaħħaħ il- provvista ta' l-elettriku fi Triq il-Ħut, Wied il-Għajn għax hemm diversi ilmenti mir-residenti?

X'inhi l-kawża u x'inhu r-rimedju biex il-provvista fi Triq il-Ħut, tissaħħaħ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferuta lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

MDC - MULTIGAS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta saret l-applikazzjoni quddiem l-MDC biex il- Multigas tingħata biċċa art biex tibni l-fabbrika tagħha f'Ħal Kirkop?

Meta ġiet diskussa mill-MDC u meta ġiet approvata t-talba tal-Multigas biex tingħata mhedda ta' art f'Ħal Kirkop?

Minn kien il-kap eżekuttiv ta' l-MDC meta ġiet approvata din it-talba?

ONOR.

JOSEF BONNICI: F'Jannar tal-1998 il-Multigas issottomettiet lill- Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta "Business Plan" dettaljat għall-bini ta' impjant ġdid flimkien ma' talba sabiex tiġi allokata medda ta' art f'Ħal Kirkop.

F'Awissu ta' l-istess sena l-Bord tad-Diretturi tal-Korporazzjoni iddiskuta t-talba tal-Multigas u approva l-allokazzjoni tal-biċċa art imsemmija fuq sabiex fuqha jinbena l-impjant il-ġdid.

Il-Kap Eżekuttiv tal-Korporazzjoni ta' dak iż-żmien kien Dr Mario Vella.

TAXXA TA' REĠISTRAZZJONI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġabar taxxa ta' reġistrazzjoni ta' karozzi li jaħdmu bil-batterija sena b'sena mill-1997 sal-2000(inkuża) separatament?

ONOR.

JOHN DALLI: Billi it-teknoloġija li qed isemmi l-Onorevoli Interpellant hi waħda ġdida, n-numri ta' karozzi simili li daħlu f'Malta kien ftit li xejn.

Hu għalhekk li fl-aħħar Budget naqqasna t-taxxa ta' reġistrazzjoni fuq dawn il-karozzi biex ikun jistgħu jiġu offruti fis-suq bi prezz raġġonevoli u għalhekk inħajru l-użu tagħhom.

SOLAR HEATERS - SOLAR PANELS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġabar VAT fuq bejgħ ta' (i) solar heaters / solar panels matul is-snin 1997, 1998, 1999 u 2000 separatament sena b'sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni mitluba minnu ma tistax tingħata peress li fid-denunzja tal- VAT ma ssirx distinzjoni bejn taxxa miġbura fuq bejgħ ta' solar heatersżsolar panels u taxxa miġbura fuq attivita' ekonomika oħra magħmula mill-istess persuna reġistrata.

DĦUL MIN TURISTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien kkalkulat id-dħul minn infiq tat-turisti li żaruna matul is-snin 1995, 1996, 1997, 1998, 1999 u 2000 separatament sena b'sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li t-tagħrif mitlub, li jkun ippubblikat perjodikament mill-Uffiċċju Ċentrali ta' l- Istatistika, huwa kif ġej :

1995 - Lm232,804,000

1996 - Lm228,868,000

1997 - Lm249,836,000

1998 - Lm254,617,000

1999 - Lm271,383,000

2000 - Lm206,223,000 (Jannar sa Settembru)

ĦTIF U SEKWESTRU

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid jekk dan l-aħħar ġewx irrapportati lill-Pulizija li f'lokalita' f'Għawdex kien hemm xi attentat ta' ħtif u sekwestru ta' minorenni?

Jekk fl-affermattiv, il-pulizija qed tagħmel xi investigazzjoni dwar dawn ir-rapporti?

Jekk qed isiru dawn l-investigazzjonijiet, f'liema stadju waslu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li fid-9 ta' Jannar, 2001 il- Pulizija ta' Għawdex irċeviet rapport ta' attentat ta' ħtif u sekwestru ta' minorenni.

Fl-istess ġurnata raġel ta' nazzjonalita' Għarbija ġie arrestat mill- Pulizija in konnessjoni ma' dan ir-rapport.

Saret "identification parade" li rriżultat fin-negattiv.

L-investigazzjonijiet għadhom sejrin għalkemm il-Pulizija ma rċevitx rapporti simili minn dakinhar 'l hawn.

SPIŻERIJA TAL-GVERN - PILLOLI ALDACTONE

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid għalfejn fl-ispiżerija tal-gvern m'hemmx il-pilloli Aldactone tal-25mg?

Jista' jgħid meta se jkun hawn dawn il-pilloli?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għar-risposta mogħtija għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 22663.

WSC

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 22803?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li wara li nħarġet l-aħħar "cycle" ta' kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma, li kienet tkopri konsum għall-perjodu bejn April/Mejju u Awissu/Settembru 2000, minn total ta' 262,440 kont kien hemm 77,488 li kellhom arretrati ġejjin minn kontijiet pendenti.

Sad-19 ta' Jannar 2001, l-ammont dovut lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u l-Korporazzjoni Enemalta minn kontijiet pendneti kien jammonta għal Lm35,252,315.

Dan l-ammont jinqasam f'Lm7,050,463 konsum ta' ilma u Lm28,201,852 konsum ta' dawl.

PA - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-applikazzjoni ECF 556/00 għal ftuħ ta' ħanut tal-ħelu PA5003/99 f'41 Annunciation Street, Ħamrun, minflok stabiliment ta' natura differenti, in vista ta' l-oġġezzjonijet li saru minn residenti fiz-zona imsemmija u ċ- ċaħda ta' permess għal dik il-bidla, jista' l-Ministru, jekk jogħġbu, jinformana x'inhi l-pożizzjoni fuq din il-materja u jassigura li x-xewqat tar-residenti jingħataw kull konsiderazzjoni xierqa?

ONOR.

TONIO BORG: Kif diġa` huwa nfurmat l-Onorevoli Interpellant, l- applikazzjoni PA 5003/99 għall-bdil ta` użu għal confectionery diġa` ġiet rifjutata fis-6 ta` Marzu 2000.

L-applikant iżda, għażel li jappella minn din id-deċiżjoni quddiem il-Bord ta` l-Appell skond il-poteri li ttih il- liġi.

Il-proċedura segwita mill-Bord hija li jinnotifika lil min oġġezzjona bil- miktub dwar l-istess applikazzjoni, u l-istess persuni jkunu jistgħu jattendu għas-smiegħ tal-każ quddiem l-istess Bord.

DAWL - QTUGĦ FIS-SERVIZZ

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li l- mistoqsija numru 22725 weġibtha waqt is-Seduta numru 472 tal-Ġimgħa 19 ta' Jannar 2001.

TELEPHONES - QTUGH FIS-SERVIZZ

L-ONOR.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li l- mistoqsija numru 22726 weġibtha waqt is-Seduta numru 472 tal-Ġimgħa 19 ta' Jannar 2001