MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 295 L-Erbgħa, 17 ta' Mejju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 295

L-Erbgħa, 17 ta' Mejju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.04 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 17 ta' Mejju, 2000

WERREJ MINUTI 535

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 535

TQEGĦID TA' KARTI 540

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA' TA' MALTA DWAR IL- KOMUNIKAZZJONI(IT-TIENI QARI) MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL (SECOND READING) 540

AĠĠORNAMENT 557

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 562

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 294 li saret fis-16 ta' Mejju, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

IMPJEGATI TAL-GVERN - GĦAWDXIN F'MALTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' ħaddiema Għawdxin li qegħdin jaħdmu Malta f'dipartimenti tal-gvern u korpi parastatali?

F'liema dipartimenti huma mqassma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali) (f'isem il-Prim Ministru): In-numru ta' ħaddiema Għawdxin li qegħdin jaħdmu Malta f'dipartimenti tal-gvern huwa ta' 273.

Ma hemm ebda persuna Għawdxija li taħdem hawn Malta f'xi korp parastatali jew entita' pubblika li taqa taħt id-dekasteru tiegħi.

Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra skeda li turi f'liema dipartimenti dawn huma mqassma.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Anġlu Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: X'politika qed iħaddan il-gvern biex kemm jista' jkun malajr dawn l-Għawdxin imorru jaħdmu Għawdex?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, safejn naf jien il-politika dejjem kienet li fejn hu possibbli wieħed jagħmel dawn l-arranġamenti, pero' dejjem skond l-esiġenzi tas-servizz u skond iċ-ċirkostanzi partikolari.

Bħalma jaf il-kollega tiegħi fil-bidu tal-leġislatura kien għaddej il- proċess ta' trasferiment ta' numru ta' ħaddiema Għawdxin li ġew minn diversi dipartimenti oħrajn u li ngħaqdu mad-dipartiment tas-sigurta' soċjali biex jibda jsir back-office work tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali ġewwa Għawdex.

Parti minn dan il-proċess kien inbeda minn grupp ta' ħaddiema li kien jonqoshom ħafna taħriġ biex ikunu jistgħu jaqdu dan ix- xogħol għax dawn ġew minn dipartimenti oħrajn u ma kellhom ebda esperjenza ta' xejn.

Il-proċess ta' taħriġ kompla jsir sa l-ewwel tliet xhur ta' l- 1999 u parti sostanzjali tax-xogħol tad-dipartiment tas-sigurta' soċjali ġie ttrasferit ġewwa Għawdex u beda jsir minn hemm.

Imbagħad għall-ħabta ta' l-1999 beda l-proċess ħalli jgħaddi t-tieni grupp ta' ħaddiema biex il-complement sħiħ li kien stabilit għal Għawdex jimtela' u sabiex ix-xogħol ta' back-office jibda jsir kompletament minn dawn il-ħaddiema.

Dan il-proċess sar, sar ukoll it-taħriġ għalihom u l- informazzjoni li għandi jien hi li s-sistema qed taħdem.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Ma jaħsibx il-Viċi Prim Ministru li x-xogħol għandu jitqassam aħjar jekk verament il-gvern jixtieq li ħaddiema Għawdxin li fil- preżent qegħdin jaħdmu Malta jintbagħtu lura lejn Għawdex?

Per eżempju, ftit ilu tneħħiet il-laundry mill-isptar ta' Għawdex u ntbagħtet Malta għax intqal li dan huwa iktar ekonomiku.

Din ma narahiex tagħmel sens u għalkemm mhux qed nagħti tort lill-Viċi Prim Ministru, naħseb li għandu jsir sforz ġenwin biex id-dipartimenti f'Għawdex jiġu organizzati aħjar, jaħdmu bi spejjeż inqas u l-ħaddiema Għawdxin jkunu jistgħu jaħdmu f'Għawdex stess.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, m'għandix id-dettalji speċifiċi fuq il- laundry service li semma' l-Onor.

Interpellant pero', kif diġa' għedt, ċerti xogħlijiet isiru skond l-esiġenzi tas-servizz u naturalment dawn jinkludu l-effiċjenza u anke l-cost-effectiveness.

Jekk sar proċess li b'riżultat tiegħu x-xogħol tal-laundry ġie ttrasferit f'Malta b'mod li żdiedet l-effiċjenza, anke dik finanzjarja, naqbel perfettament li proċedura bħal din tagħmel sens.

Fl-opinjoni tiegħi jkun żball kbir jekk il-kriterju li jintuża jkun biss li taqbad u tittrasferixxi n-nies minn gżira għal oħra sempliċement għax ikunu Għawdxin.

Naħseb li l-mira tagħna għandha tkun li nfittxu l- effiċjenza, fil-kuntest ukoll taċ-ċirkostanzi partikolari.

Jidhirli li dan qed isir u nerġa' nenfasizza li l-ewwel interess ikun li nfittxu l- esiġenzi tas-servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, nixtieq inkun naf jekk fir-rigward ta' l-eżerċizzju li qed isir jeżistux target dates.

Minbarra d-dipartiment li semma' hu, hemm dipartimenti oħrajn li qed jipparteċipaw f'dan l- eżerċizzju?

Għax mhux biżżejjed li niġu informati x'qed jiġri u mbagħad f'daqqa waħda jiġu tterminati ċerti servizzi - bħalma semma l-kollega tagħna l-Onor.

Karmenu Borg - bir-riżultat li ma jkunx hemm aktar postijiet vakanti għall-ħaddiema Għawdxin.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, fejn ikun hemm deċiżjonijiet u target dates dawn jinżammu u l-miżura titwettaq kif għandha titwettaq.

Jien tajt eżempju ta' dipartiment wieħed għax naf id-dettalji tiegħu, peress li nzertajt jien il-ministru responsabbli.

Jiena m'għandix dettalji dwar dak li qed jiġri f'dipartimenti oħrajn u min jixtieq jagħmel mistoqsija partikolari fuq xi dekasteru jew dipartiment ieħor għandu l-liberta' kollha li jagħmel hekk.

Li naf hu li meta tittieħed deċiżjoni u jkun hemm target dates, dawn jinżammu, kultant b'ċerta tbatija.

Jien naċċerta lill-Kamra li biex aħna għaddejna mill-proċess ta' trasferiment ta' ħaddiema għal Għawdex ħalli jsir back-office work tad- dipartiment tas-sigurta' soċjali assolutament ma kien faċli xejn.

Kważi dawn il-ħaddiema kollha ġew minn dipartimenti differenti - edukazzjoni, saħħa, dwana, eċċ. - u f'daqqa waħda dawn riedu jiġu mħarrġa f'sistema li hija xi ftit jew wisq komplikata, illi għandha x'taqsam ma' reġistrazzjoni ta' talbiet għall-benefiċċju ta' mard u mal-proċeduri kollha li huma marbutin mad-dipartiment tas-sigurta' soċjali, b'sistemi komputerizzati u allura riedu jiġu mħarrġa sew.

Din il-proċedura ħadet ħafna żmien, bil- periklu wkoll li tkun qiegħed tagħti servizz u naturalment ma tkunx trid tnaqqas mill-effiċjenza ta' dak is-servizz minħabba li jkollok ħaddiema li jkunu għadhom ma drawx is-sistema.

Veru li ħadna numru ta' xhur biex għamilniha pero' saret u saret bit-target dates li kellna f'rasna.

Irrid ngħid - u din konna tkellimniha f'dan il-parlament - li oriġinarjament l-ewwel grupp ta' ħaddiema Għawdxin li kellhom jiġu ttrasferiti f'Għawdex biex jagħmlu dan ix-xogħol kien ippjanat li jseħħ fil- bidu ta' l-1999 pero', peress li f'Settembru 1998 kienet ġiet l-elezzjoni ġenerali, grupp ta' ħaddiema kienu nqabdu u ntbagħtu lock, stock and barrel ftit ġranet qabel id-data ta' l-elezzjoni flimkien ma' trakkijiet ta' files.

Jiġifieri f'daqqa waħda kulħadd sab ruħu hemmhekk mingħajr ma kien jaf x'se jagħmel u ma jagħmilx.

Fl-ewwel perijodu, jiġifieri minn Ottubru 1998 sa Marzu 1999, kellu jsir investiment qawwi ta' taħriġ għal dawn il-ħaddiema.

Naturalment mhux se toqgħod timpjega nies minn barra biex jagħmlu dan ix-xogħol, u għalhekk uffiċjali minn Malta kellhom jitilgħu kuljum Għawdex biex iħarrġu lil dawn il-ħaddiema.

Dan il-proċess ried isir b'għaqal kbir għax għalkemm din iċ- ċirkostanza tkun aħjar għal ħaddiem partikolari - nifhem li l-ewwel xewqa tal-ħaddiem tkun li jaħdem fil-gżira tiegħu stess, għax hekk ikun aktar komdu għalih u barra minn hekk jevita ċertu ammont ta' skariġġ - finalment wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li l-ewwel prijorita' hi li s-servizz ma jmurx lura.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant irid jagħmel xi mistoqsija partikolari fuq xi dipartiment ieħor, nistiednu biex jagħmilha lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, filwaqt li fil-lista li hawn quddiemi ta' Għawdxin li jaħdmu Malta m'iniex nara la pulizija u lanqas membri ta' l- armata - fil-fatt hawn indikat li 72 persuna jaħdmu mad-dipartiment ta' l- edukazzjoni, 15-il persuna jaħdmu d-dwana u 96 ruħ oħra li jaħdmu mad- dipartiment tas-saħħa - nixtieq inkun naf jekk fost dawn sarx eżerċizzju biex naraw min minnhom irid jibqa' jaħdem Malta?

Għax jista' jkollok każi fejn għal xi raġuni jew oħra l-individwi jkunu jippreferu jibqgħu jaħdmu Malta.

Dan l-eżerċizzju sar jew le?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, ma nistax u ma nafx inwieġeb il- mistoqsija supplimentari li qed jagħmel l-Onor.

Membru, pero' m'għandix dubju li jekk l-Onor. kollega jagħmel din il-mistoqsija bil-miktub lill- prim ministru, għandu jingħata tweġiba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jaħseb il-Viċi Prim Ministru li ż- żmien huwa matur biżżejjed biex il-gvern jifrex dan l-eżerċizzju mad- diparitmenti kollha, b'mod aktar kollettiv u kordinat, ħalli l-policy fiha nnifisha tkun marbuta ma' żmien partikolari li tkun tobbliga lil kull dipartiment?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, naħseb li lkoll kemm aħna naqblu li għalkemm teżisti policy, il-kriterju kardinali u kruċjali għandu jkun li nfittxu dejjem li dan il-proċess ikun skond l-esiġenzi tas-servizz u li nfittxu l-effiċjenza tas-servizz.

Jiġifieri dan il-kriterju huwa l-aktar wieħed importanti.

Għax irridu napprezzaw li kultant f'dan il-proċess ikun hemm komplikazzjonijiet kbar, għax jista' jkollok sitwazzjoni ta' promotions u kondizzjonijiet tax-xogħol differenti.

Meta individwu jagħmel talba biex jiċċaqlaq minn dipartiment għal ieħor, biex minflok jibqa' jaħdem Malta jkun jista' jmur jaħdem Għawdex, m'hijiex daqshekk faċli li t-talba tiegħu tiġi milqugħa - għax dik il-proċedura tista' taffettwa l-għażliet tiegħu personali, l-effett tal-kondizzjonijiet tax-xogħol tiegħu u l-probabbiltajiet ta' promotions tiegħu personali, pero' tista' taffettwa wkoll strutturi u servizzi fid-dipartimenti u dawn l- affarijiet kollha - u allura rridu noqogħdu attenti għax din m'hijiex xi ħaġa daqshekk sempliċi.

Għalkemm trid timmira lejn ċerta policy, trid tqis li għandna servizz pubbliku - kemm jekk tkun taħdem Malta kif ukoll jekk tkun taħdem Għawdex - u d-dmir tagħna lejn il-pubbliku Malti hu li dak is-servizz nagħtuh tajjeb, b'mod effiċjenti u nagħmlu ħilitna biex nippruvaw dejjem intejbuh.

Għalhekk l-esiġenzi tas-servizz jiġu l-ewwel.

Naturlament jekk f'dan il-proċess inkunu nistgħu nilħqu l-għan ta' l- effiċjenza, l-għan tal-cost-effectiveness u fl-istess ħin lill-individwu nkunu nistgħu nakkomodawh għaċ-ċirkostanzi partikolari tiegħu, ma narax għalfejn m'għandniex nikkuntentawh.

Jien ġieli jkolli talbiet simili u dan il-prinċipju ma jgħoddx biss għal Għawdex imma jgħodd ukoll għal Malta.

Ħalli nagħti eżempju.

Fid-dipartiment tas-sigurta' soċjali hemm nummu ta' area offices mqassma f'diversi postijiet.

Ġieli jkun hemm min jitlobni nagħmillu pjaċir billi nċaqilqu minn tali post għal tali post ieħor.

Riċentement kien hemm xi ħadd li f'daqqa waħda ommu mardet serjament u għalkemm dan joqgħod f'post viċin il-lokalita' ta' l-area office fejn kien qed jaħdem, xtaq li jkun viċin il-post ta' fejn qiegħda ommu biex jekk jinqala' xi ħaġa hu jkun available.

Ivverifikajna, rajna li ċ-ċirkostanzi kienu korretti, rajna li stajna b'xi mod jew ieħor nakkomodaw it-talba tiegħu mingħajr ma ntellfu l- effiċjenza tas-servizz u akkomodajnih.

Pero' dan mhux dejjem inkunu nistgħu nagħmluh għax l-ewwel prijorita' tagħna hi li nagħtu servizz tajjeb lill-pubbliku.

DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ - STUDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru 13537, jista' l-Ministru jwieġeb it-tieni parti tal-mistoqsija, u cioe' meta saru dawn l-istudji u riċerki?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li r-riċerka msemmija f'mistoqsija parlamentari nru.

13537 bdiet issir immedjatament wara l-inċident taċ-Ċirkewwa u kienet tinkludi wkoll żjara fil-Ġermanja.

Saret ukoll xi riċerka dwar x'tip ta' gassijiet jiġu ċċekjati f'pajjiżi oħra bħall-Ingilterra.

Dan l-istħarriġ wassal biex jiġi identifikat x'tip ta' apparat hemm bżonn biex ix-xogħol isir b'anqas periklu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'kienu r-raġunijiet li din ir-riċerka jew dawn l- istudji ma sarux ukoll f'pajjiżi Mediterranji, fejn għandi nifhem li l- klima f'ċirkostanzi bħal dawn taffetwa ukoll?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li dak li kellu jkun stabilit fir- riċerka li qed nirriferu għaliha hu l-effett ta' dawn il-gassijiet perikolużi fuq il-ħaddiema, kif ukoll il-ħtieġa li wieħed iħares lejn prattiċi ta' uħud mill-iktar pajjiżi avvanzati f'dan is-settur, biex ikun hemm dak is-serħan il-moħħ li jekk inti qed tara prattika li miexja b'mod tajjeb, li hija proven u li għandha track record tajjeb, allura inti mbagħad tkun tista' tkun aktar ċert li l-apparat li ser tordna se jkun kompatibbli ma' dak ta' pajjiżi oħra, li dawn il-pajjiżi diġa' għandhom track record tajjeb dwar kif jamministraw dak l-apparat, li se jkollok ukoll il-faċilita' meħtieġa ta' taħriġ f'dak is-settur u allura li l- ħaddiema ta' dan id-dipartiment se jkollhom is-serħan tal-moħħ li qed issir għażla li hija ppruvata u li taħdem tajjeb.

F'dan is-sens bħala ministeru ma ndħalniex lid-dipartiment jekk in-nies li ntbagħtu barra jmorrux il-Ġermanja, Franza, l-Ingilterra jew f'xi pajjiż ieħor, pero' nifhem li għamlu għażliet fejn dan l-apparat mhux biss huwa wżat imma anke prodott u fejn hemm track record tajjeb li allura jwassal għas-serħan il-moħħ tal-ħaddiema involuti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anġlu Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA La l-Ministru qed jikkonferma li fil-fatt ir- riċerki saru wara l-inċident, jiġifieri wara li mietu l-ħaddiema, dan ifisser li qabel l-inċident id-dipartiment ma kienx qed iħossu daqshekk responsabbli biex jippreveni inċidenti bħal dawn?

Issa peress li diġa' bdew xi proċeduri mill-familjari tal-vittmi ta' dan l-inċident, id-dipartiment qiegħed jikkonsidra li jasal f'xi out-of-court settlement biex kemm jista' jkun jiġu evitati kawżi fil-qorti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-ewwelnett kif kelli l- okkażjoni nirrepeti diversi drabi, id-dipartiment jsostni li kellu apparat li b'mod ġenerali huwa tajjeb biex iħares lill-ħaddiema kontra l-perikli konnessi max-xogħol tagħhom.

Naturalment l-inċident taċ-Ċirkewwa - fil- passat kien hemm okkażjonijiet oħra fejn inqala' inċident f'qasam jew ieħor li mbagħad inti ma tagħtix kas, qisu ma ġara xejn u ma tagħmilx eżerċizzju biex tara x'hemm bżonn isir għall-futur - lilna għamilna aktar konxji tal- ħtieġa li mhux biss noqogħdu sempliċement fuq dak li dejjem sar f'Malta matul dawn l-aħħar 50 sena, imma li naraw wkoll jekk hemmx prattiċi oħra barra minn Malta li huma applikabbli għal pajjiżna.

Id-diffikulta' prinċipali f'dan il-każ kienet x'livell ta' sigurezza għandu jkun hemm meta ħaddiema tad-dipartiment tad-drenaġġ jinżlu f'livell relattivament viċin it-triq, jew jekk hemmx livelli ta' sigurezza li huma differenti meta jinżlu f'livelli ferm iktar 'l isfel.

Għax donnu t- tendenza kienet li jekk jinżlu fi sewers ferm aktar 'l isfel f'mini tad- drenaġġ allura jużaw l-apparat kollu tas-sigurezza meħtieġa, inkluż sistemi ta' arja artifiċjali - ossiġenu jew arja permezz ta' kompressur li jiġi minn fuq u allura ma jkunx ġej mill-akkwati immedjati ta' fejn ikun qed isir ix-xogħol tagħhom - filwaqt li jekk ikunu qed jaħdmu f'livell viċin ħafna tat-triq dak l-apparat ma jużawhx.

Aħna ridna naraw jekk f'pajjiżi oħrajn il-prattika hijiex hekk.

Naturalment kull pajjiż jagħmel distinzjoni skond il-livell ta' periklu, imma ridna naraw anke fid-dawl ta' l-esperjenza taċ-Ċirkewwa x'qed jiġri f'pajjiżi oħrajn.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni ta' jekk id- dipartiment ħaseb jew ma ħasibx biżżejjed - għax naħseb li with hindsight naqblu lkoll li kien imissu ħaseb aktar - pero' l-punt kruċjali f'dan il- każ hu li wara traġedja bħal din, mhux sempliċement tagħmel inkjesta interna imma tieħu l-miżuri kollha billi tmur on the field, tieħu l- ħaddiema miegħek - mhux sempliċement imur wieħed waħdu - biex jaraw b'għajnejhom, isir anke tender pubbliku biex tara x'inhu l-apparat li hawn available ...

Ma' l-informazzjoni li diġa' tajt irrid inżid li issa hemm apparat ordnat li se jasal Malta l-ġimgħa d-dieħla - kemm apparat ta' monitoring kif ukoll apparat ta' sigurezza - u se jibda wkoll it-taħriġ lil units differenti ta' ħaddiema biex dan l-apparat ikun jista' jintuża u jkun hemm livell ta' sigurezza ogħla minn dak li kien hemm qabel.

Rigward it-tieni mistoqsija, la personalment u lanqas bħala ministru m'għandi l-ebda talba quddiemi mill-qraba tal-vittmi jew minn xi nies oħra għal xi forma ta' kumpens.

Naf x'qed tgħid gazzetta partikolari imma aħna quddiemna m'għandna xejn minn dan kollu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar safar barra minn Malta minn uffiċjali fil-ministeru għall- ambjent, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 15805.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar serq rapportat lill-pulizija, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru 15900.

MR SPEAKER Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA' TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mis-16 ta' Mejju, 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia huwa in possession.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Mr Speaker, il-bieraħ fid-diskors tiegħi kont qiegħed ngħid li wieħed irid joqgħod attent li jiddistingwi ż-żmien ta' meta għandu jsir dak kollu illi huwa fl-interess ta' pajjiżna.

Hija ħaġa ċerta li t-target tal-gvern huwa li sas-sena 2003 jilliberalizza l- komunikazzjoni elettronika f'dak li għandu x'jaqsam mal-kummerċ.

Issa jiena nistaqsi: Kif qed jara din is-sitwazzjoni l-gvern Nazzjonalista u kif għandu jaraha kull gvern responsabbli li 'l quddiem jista' jmexxi pajjiżna?

Ikun hemm min ikun hemm fil-gvern, irid jimxi b'oġġettivita' u jrid jieħu in konsiderazzjoni kemm l-istat finanzjarju u kemm dak soċjali tal-pajjiż.

Imma pajjiżna huwa fil-pożizzjoni li jilqa' għal din l-isfida daqshekk malajr?

Aħna bħala Partit Laburista nemmnu - hekk konna nemmnu anke meta konna fil-gvern - li dawn l-affarijiet għandhom isiru pero' b'mod aktar gradwali.

Mr Speaker, meta qed nitkellmu fuq il-liberalizzazzjoni ta' dan is- servizz wieħed irid jitkellem ukoll fuq il-privatizzazzjoni.

Meta wieħed jara kif dan kollu jorbot ma' l-avis li ġie impost fuqna minħabba li l- gvern irid jidħol membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, allura bilfors irid jagħmel ċerti domandi.

Riċentement kont f'delegazzjoni on a familiarisation visit fil-Parlament Ewropew u waħda mid-domandi li staqsejna kienet jekk hemmx xi kriterji min-naħa ta' l-Unjoni li wieħed għandu juża meta jiġi biex jipprivatizza.

Din kienet domanda importanti sabiex wieħed ikun jaf kif jaħsbuha l-osservaturi li għandna fi Brussels.

Dawn qalulna li m'hemm l-ebda kriterji min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea li wieħed għandu jimxu fuqhom sabiex pajjiż ikun jista' jipprivatizza.

Ġaladarba l-Unjoni Ewropea ma tgħid xejn dwar kif pajjiż għandu jipprivatizza, għaliex il-gvern Nazzjonalista qiegħed jiġri biex il- Maltacom u kumpanniji oħra li qegħdin fil-lista fosthom il-freeport - u nafu li ħarġet white paper dwar dan - jipprivatizzahom?

Għandu jipprivatizza b'mod totali jew le?

Xi studju sar min-naħa tal-gvern Nazzjonalista sabiex ddeċieda - issa qed jidher ċar - li jmur għal privatizzazzjoni totali?

Ikun għaqli li tipprivatizza s-settur tat- telekomunikazzjoni b'mod totali u titlaq il-kontroll kollu minn idejk?

Jew ikun iżjed fl-interess tal-pajjiż li dan is-settur ma titilqux kollu f'idejn il-privat u timxi paripassu mal-liberalizzazzjoni?

Wieħed jifhem li l-kunċett tal-liberalizzazzjoni strettament meta tiddiskutih m'għandekx tinkludi l-kunċett tal-privatizzazzjoni, imma kif inhuma mexjin l-affarijiet bilfors ikollok tiddiskutihom għax f'dawn is- sena u disa' xhur ta' gvern Nazzjonalista diġa' kellna xalata ta' privatizzazzjoni.

Forsi wieħed jgħid li huwa tajjeb li nipprivatizzaw għax b'hekk indaħħlu ammont ta' flus u b'xi mod titfejjaq il-ġerħa li l-gvern għandu bħalissa.

Imma in the long term dan huwa biżżejjed biex jintlaħaq l- iskop tal-gvern?

Hawnhekk nistaqsi lill-ministru: Kif jaraha l-Partit Nazzjonalista fil-gvern ir-rabta bejn privatizzazzjoni totali u l- liberalizzazzjoni kif qed tiġi introdotta f'dan is-settur?

Jidher li l- gvern Nazzjonalista se jaqbad is-sistema ta' Margaret Thatcher, li kienet tipprivatizza kollox, u huwa interessanti li l-ewwel li pprivatizzat kienet il-kumpannija tat-telephones.

Kulħadd jaf il meta Thatcher bdiet tipprivatizza n-nies kienu jibżgħu jinvestu fuq proġetti, u hekk qed isir illum f'pajjiżna.

Bħalissa hawn ħafna flus tan-nies fil-banek għax mhumiex jiġu investiti f'investiment ieħor ta' produzzjoni.

Dak li jkun l-unika ħaġa li tinteressah huwa li jinvesti fil-bank jew f'xi ħaġa simili bħal, per eżempju, ix-xiri tax-shares, bonds, stocks, eċċ. Dan hija xi ħaġa li ssir dejjem meta jkun hemm proċess ta' privatizzazzjoni.

Mr Speaker, ta' min jgħd li l-long-term policy ta' Thatcher kienet li waqt li tipprivatizza fl-istess ħin tkun qed iżżid it-taxxa indiretta, bħalma preċiżament qed isir proprju llum taħt gvern Nazzjonalista.

Jiena għandi ktieb quddiemi miktub minn ċertu Davies intitolat "We The Nation", li jittratta dwar x'għamel kemm dam fil-gvern il-Partit Konservattiv fl- Ingilterra, b'mod speċjali meta kien immexxi minn Thatcher.

F'dan il-ktieb Davies jgħid li meta tagħmel privatizzazzjoni totali "you will be shifting the tax burden from direct to indirect taxation, that is you increase the gap between those on high and those on low income".

Dik hija l-verita' kollha.

Meta inti tibda titlaq minn idejk il-kontroll li jkollok fuq kumpanniji u tagħtih lill-privat, l-uniku safeguard li jista' jkollok biex tqassam xi ħaġa hija li tagħmel aktar taxxi u dan, bil-miżuri ta' l-aħħar budget, diġa' bdejna narawh iseħħ u għalhekk il-GWU kellha raġun tgħid li dawk il-miżuri kellhom jiġu diskussi.

Biex nibqa' fuq is-suġġett tat- telekomunikazzjoni, per eżempju, il-gvern introduċa l-VAT fuq is-servizz tat-telephone.

Hawn nixtieq nistaqsi lill-ministru: Veru li diġa' beda jinħass nuqqas fl-użu tat-telephone lokali minn ċerta kategorija ta' subscribers.

Jiġifieri barra li diġa' naqset l-effiċjenza fil-Maltacom, issa għandna l-problema l-oħra li kważi għandek il-biża' ta' l-użu għax għandek ukoll l-implikazzjoni ta' dak li għadni kif ikkwotajt mill-ktieb "We The Nation".

Aħna m'aħniex ngħidu biex ma tipprivatizzax, imma tipprivatizzax b'mod totali u titlaq kollox minn idejk.

Jiena naf Nazzjonalisti li huma influwenti, forsi mhumiex qegħdin fix-xena politika, li baxx baxx jgħidulek li l-bejgħ tal-Mid-Med Bank lill-HSBC kien żball kbir min-naħa tal-gvern Nazzjonalista għax il-bejgħ qatt ma messu sar b'dak il-mod.

X'ġara fl-Ingilterra meta l-Partit Konservattiv fil-gvern beda jipprivatizza kollox?

Il-poplu beda jħossu aħjar għax beda jixtri x-shares u jaqla' l-flus min-negozju tagħhom fl-istock exchange - diġa' qed jagħmlu hekk ċerti Maltin - imma meta kien hemm il-kollass ftit kienu dawk li rnexxielhom isalvaw mill-mewġa kerha li ġiet fuqhom u ħafna minnhom marru bankrupt.

Jiena ngħid li huwa tajjeb li l-kbir jkollu ambjent li jħajru jinvesti pero' l-kbir jaf jieħu ħsieb tiegħu nnifsu.

Ma naf lil ħadd mill- kbar li bata ħafna.

Dejjem iż-żgħar ibatu u dejjem iż-żgħar jispiċċaw foqra.

Per eżempju, kien hawn żmien fejn gvernijiet daħħlu fil-mentalita' tal-ħaddiema ż-żgħar li l-politika tagħhom tant hija tajba li qed tagħtihom ċans li jagħmlu ħafna overtime, jinvestu 'l hemm u jinvestu 'l hawn u jagħmlu ħafna flus.

Imbagħad dak li jkun jidħol fi djun kbar - per eżempju, jieħu loan biex jixtri dar - u f'daqqa waħda ma jkunx kapaċi jkompli jħallas u jitlef kollox u jiftaqar.

Dan li qed jiġri f'pajjiżna.

Nixtieq li l-ministru jgħidli kemm f'din l-aħħar sena l-HSBC, il-BOV u banek oħra bagħtu ittri uffiċjali lil dawk in-nies li ħadu house loan u li għal xi raġuni jew oħra mhumiex f'pożizzjoni li jkomplu jħallsu l-mortgage.

Issa ladarba dawn diġa' bdew ifallu, x'se jiġri 'l quddiem?

Dawn huma indikazzjonijiet soċjali li wieħed irid joqgħod attent għalihom.

Huwa tajjeb li nwaqqfu ċerti awtoritajiet imma trid tagħmilhom b'mod li l-gvern ikollu grip serja ħalli jipproteġi lis-soċjeta'.

Dan qed isir minn gvern Nazzjonalista?

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Farrugia.

Nagħmel appell lill-Onor.

Membri biex jekk jista' jkun il-mobile telephone iżommuh mitfi waqt li s- seduta tkun għaddejja.

ONOR.

TONY ABELA: Mr Speaker, jiddispjaċini imma ma nistax naqbel miegħek.

Inti qiegħed bit-telephone ħdejk għal li jista' jkollok bżonn u aħna rridu nitfu l-mobile telephone tagħna!

Dan mhux sew.

MR SPEAKER: Onor. Abela, għal darba tnejn, tlieta dawwarna ċirkolari fejn ġbidna l-attenzjoni ta' kulħadd biex kemm jista' jkun il-mobile telephones jintużaw bi prudenza kbira fil-Kamra.

Ikompli l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, kif għedt il-bieraħ, huwa importanti li l-gvern iżomm il-unions aġġornati bl-aħħar tagħrif uffiċjali għaliex il- unions huma organizzazzjonijiet tal-ħaddiema li jafu xi drittijiet iridu jiġu protetti.

Per eżempju, min se jipproteġi d-drittijiet ta' l-1,200 ħaddiem tal-Maltacom?

Kulħadd jaf kif jinsabu mwerwrin dawn il-ħaddiema.

Meta inti tipprivatizza b'mod mgħaġġel tifqa' s-sistema tal-welfare state.

Jiena ma rridx nallarma lill-poplu, imma kif inhuma sejrin l-affarijiet xi ħaġa se jiġri għax meta inti tiskossja s-sistema tal-welfare, għax ma tkunx qed tikkomplimentaha b'policies li jagħmlu sens, jitlagħlek il-qgħad u allura bilfors trid tagħmel xi ħaġa.

Per eżempju, is-sistema ta' benefiċċji li kellhom il-Fillandja tant ġiet under strain meta beda tiela' l-qgħad minħabba raġunijiet li gvernijiet mhux daqshekk Soċjalisti ...

(Interruzzjonijiet) Dejjem irid ikun gvern Soċjalista biex jipproteġi dawn l-affarijiet, għax mhux se jkun gvern Soċjalista li jagħmel pass mgħaġġel bħal dan meta jaf li se jweġġa' lin-nies.

Illum nafu x'inhu jiġri f'pajjiżna, Sur President.

Illum għandna faqar ġdid u dan japprezzah kemm l-istess gvern Nazzjonalista kif ukoll il-kleru.

Il-faqar ġdid mhux dak li kellna dari, fejn kont tara lil xi ħadd fi Strada Rjali jitolbok xi sitta jew xi sold.

Il-faqar ġdid huwa li għandna ħafna nies li mhumiex ilaħħqu mal-kontijiet u mat-taxxi li regolarment qed jiġu imposti fuqhom minn dan il-gvern.

Kif jista' jkun li gvern, ikun min ikun, ma jindirizzax ċerti problemi partikolari u jara fejn għandhom jingħataw ċerti benefiċċji.

Per eżempju, x'għamlet s'issa l-Maltacom f'każi fejn għandek subscribers li huma bedridden, handicapped jew single parents?

Tathom xi benefiċċju?

Tathom xi trattament differenti mis-subscribers l-oħra bħal, per eżempju, tnaqqis fil- prezz tat-tariffi jew tant calls b'xejn mar-renta?

Kienet ħaġa sabiħa - u personalment inħoss li għandi nirringrazzja lill-Maltacom - li l-Ħadd li għadda tat konċessjoni biex f'Jum l-Omm is-subscribers ikunu jistgħu iċemplu barra minn Malta mid-dar bil-1c per minute.

Dik hija xi ħaġa pożittiva u ta' min ifaħħarha u j'Alla titkompla f'sistemi oħra meta jkun hemm ġranet partikolari.

Imma li rrid ngħid hu - u dan hu l-qafas kollu - hemm bżonn li nipprivatizzaw b'mod komplet, jew irridu dejjem inżommu f'moħħna wkoll il-kunċett tal-welfare state?

Jekk kemm-il darba, dawn huma sinjali li qegħdin quddiemna u m'aħniex nindirizzawhom, mela l-iskop tal- gvern jista' jkun wieħed differenti.

Dan mhux sew u l-gvern għandu jgħidilna x'irid jagħmel.

Se jagħmel bħal Thatcher, li kienet ġiet taqa' u tqum meta l-unemployment fl-Ingilterra tela' għal 2.5 million.

Tafu li fi żmienha, kemm damet hi fil-gvern, l-Ingilterra kellha average growth rate ta' 1.6% per year, mentri taħt gvernijiet Laburisti, fosthom dak ta' Wilson, il-growth rate dejjem kienet aktar minn 3%.

Mela fejn hi l- politika tajba tar-right?

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, ippermettili ninterrompik imma skadielek il- ħin u għandek bżonn extension biex tkompli bl-intervent tiegħek.

Min qed jipproponi?

ONOR.

CARMELO ABELA: Nipproponi li l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli bid- diskors tiegħu.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawn quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fid-9.56 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu liġi li sejra twaqqaf awtorita' li se jkollha x'taqsam mal-communications.

Din il-liġi, fl- opinjoni tiegħi, tirrifletti l-iżvilupp tal-komunikazzjoni u ta' l- informatika.

Iżda ma jkun hemm żviluppi f'dan il-kamp, aktar se jkollna bżonn ta' regolamentazzjoni sabiex min-naħa ma jkunx hemm l-abbuż la ta' l- awtorita' fir-relazzjonijiet tagħha mal-poplu, u min-naħa l-oħra lanqas ikun hemm nies individwali li jieħdu s-sopravvent u jagħmlu dak li jridu u dak li jfettlilhom.

Fl-intervent tiegħi jiena se nitkellem fuq żewġ binarji, Mr Speaker, fuq l-iżvilupp tal-komunikazzjoni minn 14-il sena 'l hawn u fuq il-funzjonijiet ta' din l-awtorita'.

Mr Speaker, 20 sena ilu konna nitkellmu biss fuq komunikazzjoni permezz tal-morse code, permezz tar-radju, permezz tat-telegrafija u permezz tat- televiżjoni.

Dawn illum ġew superati totalment u ġew kważi mpoġġija fit- tieni livell, biex ngħid hekk, għax illum hemm mezzi ġodda ta' komunikazzjoni li sa ftit taż-żmien ilu lanqas biss konna noħolmu bihom.

Bħalissa qed niftakar f'dik il-famuża entry form li fi żmien l- amministrazzjoni Laburista ta' qabel l-1987 wieħed ried jimla jekk kemm-il darba ried idaħħal computer, fejn kien mitlub jiddikjara li t-tali importazzjoni ma kenitx se tissarraf fit-tkeċċija ta' xi nies mill-impjieg tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

Is-seduta ġiet sospiża fl-10.04 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

L-Onor.

Tony Abela huwa in possession.

ONOR.

TONY ABELA: Mr Speaker, kif kont qed ngħid, bniedem irid jara l- mezzi ta' komunikazzjoni li żviluppaw mill-1987 'l hawn.

Nafu li kien hawn żmenijiet fejn bniedem lanqas biss seta' jixtri television tal-kulur.

Dik kienet ukoll restrizzjoni fil-mezzi ta' komunikazzjoni.

Kif żviluppat ix-xena f'dan is-settur?

Kien hawn ħafna liġijiet li ġew diskussi kważi ad nauseam u kien hawn min kien kontra tagħhom, pero` llum nistgħu ngħidu li min-naħa rajna li taħt l-amministrazzjoni ta' gvern Nazzjonalista ngħataw liċenzji għal diversi stazzjonijiet televiżivi u kulħadd ngħata ċ-ċans li jagħmel test transmissions, mentri sentejn ilu, taħt amministrazzjoni Laburista, għax il-Partit Nazzjonalista ried jagħmel tests permezz ta' l- antenna tal-Għargħur, spiċċajna b'nofs il-grupp parlamentari Nazzjonalista kważi jaffronta lill-pulizija u bil-prim ministru, dak iż-żmien Dr Alfred Sant, flimkien ma' l-ex-ministru Joe Mizzi jmexxu proċeduri fil-qorti, tramite d-direttur tal-cable and wireless, biex il-Partit Nazzjonalista ma jkunx jista' jagħmel il-provi televiżivi ħalli ikun jista' jwassal l- messaġġ tiegħu lill-poplu.

Mr Speaker, din il-liġi hemm bżonnha biex ma jkunx hawn iżjed iċ-ċans li gvern jipprova jrażżan dawn l-avvanzi.

Mr Speaker, konna aħna li tajna d-dritt għax-xandir permezz ta' l- istazzjonijiet tar-radju.

Illum fuq ir-radju ssib stazzjonijiet lokali kemm trid u n-nies jistgħu jagħżlu li jisimgħu dak l-aktar li jinteressahom.

Min tinteressah il-mużika, min tinteressah xi diskussjoni politika u min tinteressah diskussjoni ta' natura differenti.

Hawn id-diversifikazzjoni u wieħed jista' jagħżel.

Illum tieħu pjaċir tisma' kelliema ewlenin min-naħa l-oħra jitkellmu favur din il-liġi u jgħidu x'jidhrilhom li hemm bżonn li jsir biex dawn l-affarijiet jimxu 'l quddiem.

Illum, bil-mod kif żviluppaw it-trasmissjonijiet permezz tas-satellita, gvern, hu min hu, ftit li xejn għandu ċans li jipprova jrażżan il-mezzi lokali ta' komunikazzjoni u jżommna milli nisimgħu u naraw l-aħbarijiet ta' barra.

Jien nemmen li ma tistax tirripeti ruħha l-istorja li għaddiet minnha Malta ftit tas-snin ilu, imma żgur li dawn l-affarijiet ma nistgħux ninsewhom għax jekk ninsewhom jista' jkun li l-istorja terġa' tirripeti ruħha.

Illum qrajna fil-gazzetta li d-diretturi tal-Maltacom se jintroduċu mezz ieħor ta' komunikazzjoni permezz tal-mobile phones.

Dan huwa mezz ta' komunikazzjoni ieħor neċessarju fid-dinja tal-lum, għax permezz tiegħu bniedem li ma jkunx preżenti f'ċerti postijiet għandu l-mezzi kollha sabiex ikun jista' jikkomunika ma' min irid.

Tgħid, kieku l-ambjent kien għadu kif kien qabel l-1989, kienu jingħataw dawn id-drittijiet u kien ikun hawn min min-naħa l-oħra jiġi jiftaħar li dan huwa riżultat tax-xogħol tagħhom?

Għall-grazzja t'Alla jidher li dak l-ambjent inbidel u nbidel darba għal dejjem.

Mr Speaker, waqt li qed nitkellem fuq din il-liġi nistaqsi: Fejn huma l-parametri li jiftħu jew li jagħlqu din il-liġi?

Safejn tista' tasal din il-liġi fl-eżerċizzju tal-funzjonijiet tagħha?

Meta wieħed iħares lejn klawsola 4 li tittratta dwar il-funzjonijiet ta' l-awtorita` u lejn subklawsola (3) ta' l-istess klawsola u jara it-tip ta' regolamenti u l-wesgħat li tista' teżerċita fihom, bniedem jgħid: Isma', għadna kif għaddejna liġijiet dwar id-drittijiet ta' l-awtur, qegħdin ngħaddu liġi oħra dwar it-trademarks, qegħdin ngħaddu l-liġi dwar il- privattivi industrijali - din bħalissa qiegħda quddiem il-kumitat permanenti dwar abbozzi ta' liġi - u qegħdin ngħaddu wkoll liġi dwar ix- xandir u oħra dwar it-trasport pubbliku, li fih innifsu huwa mezz ieħor ta' komunikazzjoni .....

Allura din il-liġi se jkollha s-sopravvent fuq dawn il-liġijiet l-oħra jew se timxi paripassu magħhom?

Jien ngħid li rridu nsibu mod fejn dawn il-liġijiet joħolqu dik li aħna ngħidulha xibka ta' komunikazzjoni, li flimkien jistgħu jagħtu bl-iżjed mod liberu pero` fil- parametri tal-liġi, kull mezz possibbli ta' komunikazzjoni biex bniedem jasal għal dak li huwa messaġġ privat, messaġġ pubbliku, messaġġ industrijali, messaġġ edukattiv u messaġġ ta' kummerċ.

Għalhekk nitlob lill-ministru sabiex waqt il-winding-up jgħidilna fejn jaslu l-parametri ta' din il-liġi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li reġa' m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Għal darba oħra s-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fl-10.18 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

L-Onor.

Tony Abela huwa in possession.

ONOR.

TONY ABELA: Mr Speaker, din l-awtorita` qed tingħata d-dritt li tamministra u tirregola kull settur li għandu x'jaqsam mal-communications.

Jekk wieħed jara l-mod li bih illum espanda l-E-commerce, li huwa l-mod kif wieħed permezz ta' l-internet jikkomunika ma' kumpanniji oħrajn u jagħmel il-business, allura fl-istadju ta' kumitat irridu naraw iridx ikun hemm interpretazzjoni għall-paragrafi (a) sa (r) kif enumerati f'subklawsola (3) ta' klawsola 4 dwar il-provvedimenti u l-parametri li għandha tirregola din il-liġi.

Per eżempju, f'paragrafu (ċ) jingħad li l-awtorita' għandha -

"tirregola u tiżgura li jkun hemm interkonnessjoni fil-produzzjoni, it- trasmissjoni u distribuzzjoni tas-servizzi, prodotti, operazzjonijiet jew attivitajiet li jirrigwardaw kull ħaġa regolata minn jew taħt dan l-Att,"

Jiġifieri rridu nassiguraw li jekk se tagħmel regolamenti f'dan is-sens, fil-funzjoni tagħha din l-istess awtorita` trid tkun imparzjali u ma tiġbed lejn ebda entita` b'mod li tagħti vantaġġ la ekonomiku u lanqas politiku lil naħa jew oħra.

F'dan l-abbozz ta' liġi jingħad ukoll li l-awtorita' għandha tistabilixxi standards minimi ta' kwalita` u sigurezza għal kull waħda mill-imsemmija servizzi, prodotti, operazzjonijiet u attivitajiet.

Jien nemmen li dawn il-parametri li qed nagħtu b'din il-liġi sejrin definittivament jidħlu fuq liġijiet oħrajn li qegħdin ngħaddu jew li diġa' għaddejna u allura fl-interpretazzjoni ta' din il-liġi wieħed irid jillimita l-mezz u l-mod safejn għandha tasal l-awtorita` fl-eżerċizzju tal- funzjonijiet tagħha.

Mr Speaker, il-liġi tgħidlek ukoll li l-awtorita' għandha dritt tagħmel studju, riċerka jew investigazzjoni fuq kull ħaġa regolata minn jew taħt dan l-Att.

Imma safejn tista' tidħol fl-affarijiet privati tal-kummerċ ta' dak li jkun?

Safejn għandha dritt tidħol?

Għax jekk minn din l-awtorita' nneħħu "kull persuna li għandu xi interess finanzjarju jew ieħor f'xi intrapriża li tista' taffettwa l-funzjoni tiegħu bħala membru ta' l- awtorita`" - kif qed jingħad f'dan l-abbozz ta' liġi - se naslu f'punt illi kważi ħadd ma jista' jifforma jew ikun membru ta' din l-awtorita` għax ħlief bniedem li ma jagħmel xejn, li ma jinteressa ruħu f'xejn u li m'għandux interess f'mezzi ta' komunikazzjoni kważi ma jistax ikollok f'din l-awtorita'.

Per eżempju, bniedem li għandu shares fil-Maltacom ma jistax ikun membru ta' din l-awtorita'.

Lanqas bniedem li għandu shares ġo bank ma jista' jipparteċipa f'din l-awtorita', sakemm ma nżidux illi bniedem mhux biss irid jiddikjara l-interess jew ix-shareholding li għandu f'soċjeta` jew li jipparteċipa f'xi tip ta' kummerċ li jista' jaqa' taħt l-ambitu` ta' din l-awtorita`, pero` jrid ukoll jara li dawn l-interessi jkunu by and large definiti u fejn wieħed għandu interess primarju li huwa veru ta' konflitt għandu jżommu milli jipparteċipa fil-funzjoni ta' din l-awtorita` sakemm għandu dak l-interess konfliġġenti.

Pero` fejn m'hemmx dan l- interess konfliġġenti fuq binarju primarju, jiġifieri bniedem ikollu shareholding f'kumpannija tat-telekomunikazzjoni mingħajr ma jkun direttur jew għandu xi poteri eżekuttivi f'dik l-entita`, allura hemmhekk naħseb li bniedem għandu jindika safejn għandu jasal l-interess ta' dak li jkun li jżommu milli jipparteċipa f'dik il-funzjoni jew amministrazzjoni.

Mr Speaker, inkompli nitkellem fuq klawsola 4 u ngħid li jekk wieħed iħares lejn ir-regolamenti kif inhuma elenkati taħt il-paragrafi (c), (e), (f), (g), (i), (k), (m) u (p) isib li kważi kull ħaġa li tidħol taħt dan l- ambjent hija inkluża u wisq nibża' li l-poteri ta' din il-liġi se jkunu jiddependu ħafna mill-bniedem li se jkun chairman ta' din l-awtorita` u rridu naraw safejn dan se jipprova jwessa' l-poteri tiegħu f'dan ir- rigward.

Issa aħna għandna nimxu pass 'il quddiem billi noħolqu din l- awtorita` - u nħoss li huwa pass tajjeb li se tinħoloq din l-awtorita` għaliex hemm bżonn regolamentazzjoni f'ċerti affarijiet - pero` ma nħossx li għandna noħolqu ħaġa li b'xi mod tista' tagħti poteri żejda u mbagħad toħloq ċertu tip ta' red tape, ċertu tip ta' brejkijiet fuq il-free market li għandu jirrenja f'dan il-pajjiż fil-parametri tal-liġi eżistenti fil- kamp industrijali.

Mr Speaker, illum it-teknoloġija fl-informatika tant kibret illi din hija liġi li żgur se tkun ħajja, liġi li bil-maturita` tas-snin, wara li aħna nkunu wżinna tajjeb x'effetti se jkollha fuq il-poplu tagħna, x'effetti se jkollha fuq id-dinja kummerċjali ta' ħajjitna, x'effetti se jkollha fuq id- dritt ta' kull wieħed u waħda minna għall-informazzjoni, x'effetti se jkollha anke fuq kif nistgħu nużaw il-komunikazzjoni sabiex nibqgħu nagħtu informazzjoni sabiex nedukaw aħjar lil uliedna, irridu naraw safejn twassal din l-informazzjoni u safejn jwasslu l-poteri ta' din l-awtorita`.

Huwa tajjeb li aħna nixtarru sew din il-liġi għax b'hekk biss nistgħu nassiguraw irwieħna li din il-liġi tkun waħda tajba, tkun waħda li tpoġġiet quddiem il-poplu Malti bl-aħjar intenzjonijiet, bl-aħjar interpretazzjoni u li allura tkun mezz aħjar sabiex tmexxi lil dan il-poplu tagħna 'l quddiem f'dan is-settur.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, li kieku l-gvern Nazzjonalista kien serju, kieku din il-liġi kellha tiġi quddiemna bi pjan strateġiku ta' kif attwalment mhux biss jiftaħ it-triq biex isseħħ il-liberalizzazzjoni fil-qasam tal-komunikazzjoni, imma kien jiġi bi pjan strateġiku ta' kif attwalment se jirristruttura jew qed jirristruttura l-Maltacom biex iħares l-impjiegi tal-ħaddiema.

Din il-liġi suppost ġiet quddiemna biex b'mod ġenwin il-gvern suppost jiftaħ it-triq ħalli jilliberalizza dan il-qasam importanti, imma meta mbagħad tibda tifli l-liġi nnifisha ssib li hemm għanijiet moħbija, għanijiet li ma jidhrux b'mod uffiċjali taħt l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Kieku kelli nagħmel drafting ta' l-għanijiet u r-raġunijiet wara din il- liġi kont inżid ukoll li hija liġi - għalkemm din tissemma f'waħda mill- iskedi - li qed titressaq mill-gvern Nazzjonalista biex jikkonforma ruħu ma' dak li tgħid l-Unjoni Ewropea, imma wkoll hija liġi li għandha għan moħbi biex toħloq niċċa lil xi żewġ benefatturi tal-Partit Nazzjonalista u jekk wieħed jifli dan l-abbozz ta' liġi tajjeb isib li hemm riferenza għal dan li qed ngħid għax f'paġna C645 hemm imniżżel hekk:

"Il-gvern iqis li l-pakkett ta' riforma huwa vantaġġuż sew għall- pubbliku u għat-tliet operaturi kurrenti li se jgawdu diversi opportunitajiet li jidħlu fi swieq ġodda b'riżultat tal- liberalizzazzjoni.".

Jien naħseb li żewġ operaturi ried jgħid u mhux tlieta għaliex il-fatt li m'hu qed jiġri xejn fil-Maltacom biex ikun hemm ristrutturar ħalli tkun tista' tilqa' għall-kompetizzjoni, iċ-chances huma li l-Maltacom se tnaqqas mill-market share tagħha.

Allura waħda mir-raġunijiet moħbija li attwalment għandha din il-liġi hija biex twaddab 'il quddiem l-interessi ta' żewġ benefatturi kbar tal-Partit Nazzjonalista u biex toħloq niċċa ħalli xi erba' bażużli Nazzjonalisti li għadu ma nstabilhomx post, din l- awtorita` sservi ta' kappa tajba biex dawn jimpjegaw ruħhom.

Mr Speaker, li kieku verament il-gvern Nazzjonalista kien serju u verament ried iressaq liġi ġenwina ħalli ssir il-liberalizzazzjoni ta' dan il-qasam importanti, kieku kien jiġi hawnhekk bi pjan strateġiku u jgħidilna kif se jirristruttura lill-Maltacom u kif se jassigura li bil- liberalizzazzjoni u bil-ftuħ tal-kompetizzjoni f'dan il-qasam mhux se jintilfu l-impjiegi tal-ħaddiema tal-Maltacom.

Kien, per eżempju, jiġi wkoll jagħtina tweġiba dwar x'se jiġri fuq il-kwestjoni tal-kumpens lill- Maltacom wara t-tneħħija tal-monopolju.

Meta l-Partit Laburista kien fil- gvern kien se jagħmel dan fuq medda ta' snin u kien se jagħti ċans sas- sena 2010 sabiex b'mod gradwali l-Maltacom tilħaq tirristruttura u fejn hemm lok li jkun hemm shedding of labour minħabba r-ristrutturazzjoni, dawn jilħqu jiġu assorbiti.

Issa nqaleb kollox u f'daqqa waħda l-gvern Nazzjonalista se jneħħi l-monopolju tal-Maltacom ħesrem, bir-riskju kbir - u għandhom raġun il-ħaddiema tal-Maltacom jinkwetaw - li l-impjieg ta' wħud mill-ħaddiema jkun mhedded.

Mr Speaker, rigward il-kwestjoni tal-kumpens kont nippretendi li jkollna tweġiba dwar jekk il-gvern huwiex se jagħti kumpens lill-Maltacom issa li dawwar l-istorja kollha u se jneħħi l-monopolju ħesrem għax il-kumpens huwa marbut mar-ristrutturazzjoni.

Biex tirristruttura ruħha l-Maltacom għandha bżonn ukoll tinvesti b'mod qawwi, b'mod massiċċ, biex tbiddel ċerta teknoloġija u ċerti practices ħalli l-ħaddiema jkunu f'qagħda li jistgħu jassiguraw l-effiċjenza biex b'hekk ikunu on a level playing field ma' l- operaturi l-oħra li se jkunu fil-kompetizzjoni f'dan il-qasam.

Jien nittama li ma nispiċċawx bħall-affarijiet l-oħra kollha li kienu qed jiġru f'dawn it-18-il xahar ta' gvern Nazzjonalista u f'ġieħ il- liberalizzazzjoni, f'ġieħ il-kompetizzjoni u f'ġieħ il-globalizzazzjoni l- ħaddiema bħas-soltu jispiċċaw iħallsu l-ispejjeż ta' dawn il-ġieħijiet kollha.

Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar id-definizzjoni ta' "komunikazzjoni" peress li f'paġna 584 jingħad hekk:

""Komunikazzjoni" tinkludi telekomunikazzjonijiet, servizzi postali, protezzjoni ta' data, kummerċ elettroniku, servizzi ta' l-internet, u dawk l-affarijiet l-oħra kollha li l-ministru jista' permezz ta' ordni minn żmien għal żmien jippreskrivi.".

Issa din il-frażi "servizzi postali" tidher biss proprju f'din id- definizzjoni ta' "komunikazzjoni".

Wieħed jifhima din għax is-servizzi postali wkoll huma mezz ta' kif il-bniedem jikkomunika ma' ieħor, imma mbagħad fil-liġi kollha ma jissemma xejn.

Jiena nistaqsi: Jiġifieri qed inħejju t-triq li, per eżempju, issa anke l-Maltapost tiġi liberalizzata?

F'dan l-istess paragrafu li jien qrajt, fid-definizzjoni ta' "komunikazzjoni" hemm ukoll l-għoti tas-setgħa lill-ministru li "jista' permezz ta' ordni minn żmien għal żmien jippreskrivi".

Jiġifieri b'legal notice, wara li tgħaddi din il-liġi, il-ministru jista' jiġi u jgħid li l- monopolju li għandha l-Maltapost se jispiċċa minn għada.

Forsi hemm il- ħsieb min-naħa tal-gvern Nazzjonalista li 'l quddiem jilliberalizza anke l- Maltapost?

Qed ngħidu dan għaliex huwa importanti li l-poplu tagħna jkun jaf x'inhuma eżattament il-pjanijiet tal-gvern u jkun jaf lejn liema triq il-gvern riesaq.

Mhux talli il-poplu għandu jkun jaf f'liema triq il-gvern ikun se jeħodna imma l-gvern għandu jibda jagħmel xi ħaġa ħalli ma jkunx hemm spejjeż li jitħallsu mill-ħaddiema, partikolarment meta ssir il- liberalizzazzjoni.

Mr Speaker, jiena kont nippretendi li awtorita' bħal din tkun entita' li jkollha s-snien u tkun 'il fuq mill-politika partiġjana.

Huwa importanti li f'qasam bħal dan jkollna regolatur li jikseb il-fiduċja mhux biss fil- pajjiż imma li jagħti l-messaġġ ukoll lill-investituri li jistgħu jħarsu lejn Malta u jitħajru jinvestu f'pajjiżna.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax meta wieħed jaqra din il-liġi jsib li attwalment din se tkun awtorita' fejn kollox se jkun jiddependi mill-ministru.

Is-setgħat li qed tagħti din l- awtorita' lill-ministru huma kbar ħafna.

Se jkun il-ministru li jaħtar il- membri ta' l-awtorita'; se jkun il-ministru li jekk jiddeċiedi li jneħħi membru minn fuq l-awtorita' jneħħiħ; se jkun il-ministru li jista' jiddeċiedi fuq policy; u se jkun il-mrinistru li jkun qed jagħmel ħafna affarijiet oħra.

Per eżempju, fi klawsola 3 subklawsola (2) jingħad hekk:

''Il-membri ta' l-awtorita' għandhom jinħatru mill-ministru għal żmien sena jew għal dak il-perijodu itwal li jista' jiġi speċifikat fl- istrument tal-ħatra suġġett għall-massimu ta' tliet snin iżda li l- membri jiġu hekk maħtura jistgħu jiġu maħtura mill-ġdid malli jiskadi ż-żmien tal-ħatra tagħhom.''

Mela hawn qegħdin ngħidu li se jkun il-ministru li se jaħtar il-membri ta' din l-awtorita'.

Imbagħad f'subklawsola (3) ta' klawsola 3 jingħad hekk:

''Il-ministru jista' jinnomina lil wieħed mill-membri l-oħra ta' l- awtorita' bħala viċi president u l-membru li jiġi hekk nominat ikollu s-setgħat kollha u jwettaqt il-funzjonijiet kollha tal-president matul l-assenza jew l-inkapaċita' tiegħu li jagħmilha ta' president ...''

Dan ifisser li l-ministru se jaħtar ukoll iż-żewġ top guys, biex ngħid hekk, ta' din l-awtorita'.

Aktar 'l isfel f'subklawsola (6) ta' l-istess klawsola jingħad li:

''Membru ta' l-Awtorita' jista' jitneħħa mill-kariga mill-Ministru jekk, fil-fehma tal-Ministru, dak il-membru ma jkunx idoneu biex ikompli f'dik il-kariga jew ikun sar inkapaċi milli jwettaq sew dmirijietu bħala membru.''

Mr Speaker, mela t-tneħħija ta' membru se tkun imħollija wkoll f'idejn il- ministru.

Il-Ministru wkoll se jkollu s-setgħa li meta jidhirlu hu jgħid li tali membru mhuwiex idoneu biex ikompli f'dik il-kariga u jaqbad u jneħħiħ.

Il- kelma ''idoneu'' hija kelma vaga ħafna.

Għaliex qed nikwirja dawn is- setgħat f'idejn il-Ministru?

Għax wara kollox il-ministru huwa l-bniedem li għandu r-responsabbilta' politika u rridu nkunu b'saqajna ma' l-art għax f'dan il-pajjiż ġieli ġraw affarijiet li ma jiġru imkien f'dinja demokratika.

Nafu kemm inbatu bil-kulur, nafu kemm inbatu bil- partiġjaniżmu u jekk irridu verament niksbu fiduċja f'dak li nkunu qegħdin nagħmlu ma rridux inħallu l-possibilitajiet ta' loopholes għax xi ħadd, hu min hu - mhux qed nirreferi għall-ministru li hemm illum, l-Onor.

Ċensu Galea - forsi jista' jiġi ttantat li l-passjoni politika partiġjana tiegħu tegħlbu u juża l-yardstick tal-kulur politiku tiegħu.

Mr Speaker, ma naħsibx li setgħat bħal dawn, għal awtorita' li suppost għandha tkun waħda teknika u above il-partiġjaniżmu politiku, jawguraw tajjeb biex awtorita' bħal din tikseb il-fiduċja kemm f'pajjiżna kif ukoll minn dawk il-potential investituri li jistgħu jkunu interessati li jiġu f'pajjiżna u jinvestu f'dan is-settur.

Imma l-kwestjoni tas-setgħat tal-ministru ma tieqafx hawn, Sur President.

Fil-fatt jekk wieħed jaqra daqsxejn subklawsola (2) ta' klawsola 5 f'paġna C 589 isib li qed jingħad hekk:-

''Għandhom jitwaqqfu d-direttorati hekk kif inhuma elenkati fl-Ewwel Skeda li tinsab ma' dan l-Att, li jkollhom ir-responsabbiltajiet kif inhuma hemm deskritti.

Il-ministru jista', wara li jikkonsulta lill- awtorita', b'ordni fil-gazzetta jabolixxi xi wieħed jew iktar minn dawn id-direttorati, jibdel ir-responsabbiltajiet tagħhom u jistabilixxi dawk id-direttorati l-oħra li jista' minn żmien għal żmien iqis bħala li jkunu meħtieġa.''.

Mela l-ministru qed jingħata s-setgħa li meta jrid ineħħi direttorat u meta jrid jista' anke jżid id-direttorati.

Jekk wieħed verament irid li jkun hemm entita' li taspira fiduċja, tista' tkun l-istess awtorita' li għandha l-hands on fuq dak ix-xogħol tekniku u tiddeċiedi u tgħid: Isma' dan id- direttorat m'għadux relevanti jew dan id-direttorat irid jespandi, jew hemm bżonn ta' direttorat ieħor.

Imma anke f'dan il-każ il-ministru qed jingħata s-setgħa biex ikun hu l-omnipotenti u jiddeċiedi hu x'għandu jsir.

F'subklawsola 4 ta' klawsola 5 insibu li l-ministru qed jingħata setgħa oħra u qiegħed jingħad hekk:-

''Kull wieħed mid-direttorati hekk stabbiliti għandu jitmexxa minn individwu li jista' jkun sew uffiċjal pubbliku assenjat biex iwettaq dmirijietu ma' l-awtorita' jew impjegat ta' l-awtorita', li f'kull każ ikollu esperjenza u konoxxenza adegwati fl-isfera rispettiva ta' l- operat hekk kif il-ministru jista' jistabilixxi.''.

Jiġifieri huwa l-ministru li jrid jerġa' jistabilixxi dan li qed iwiegħed f'dan l-artiklu.

Tant huma kbar is-setgħat tal-minsitru fuq din l- awtorita' li wieħed assolutament lanqas jista' ifiehemhom.

F'subklawsola (7) dejjem ta' klawsola 5 f'paġna C 590 jingħad li:-

''L-eżekuttiv prinċipali u d-diretturi għandhom jinħatru mill-ministru għal żmien ta' tliet snin u dak iż-żmien jista' jiġi mtawwal għal perijodi oħra ta' tliet snin kull wieħed.''.

Jiġifieri anke l-eżekutitv ta' din l-awtoirta' se jkun mħolli f'idejn il- ministru biex jiddeċiedi hu mingħandu jkun.

Is-setgħat tal-ministru huma kważi infiniti f'din il-liġi.

F'liġi li suppost se tagħti lil pajjiżna awtorita' teknika biex tkun hi li tirregola dan il-qasam importanti tal- komunikazzjoni u biex tkun hi li tinforza dan li qed jingħad f'din il-liġi s-setgħat tal-ministru huma kważi infiniti.

Allura wieħed jista' jgħid li din l-awtorita' se tkun qisha sempliċement dipartiment fi ħdan id-dikasteru tal-ministeru responsabbli mill-komunikazzjoni.

Setgħat oħra li din il-liġi qed tagħti lill-ministru nsibuhom ukoll fi klawsols 6.

Per eżempju, f'subklawsola (1) jingħad hekk:

''Il-ministru jista', għar-rigward ta' dawk l-affarijiet li jkunu jidhrulu li jolqtu l-interess pubbliku, minn żmien għal żmien jagħti lill-awtorita' direttivi ta' xorta ġenerali, li ma jkunux inkonsistenti mal-provvedimenti ta' dan l-Att, dwar il-policy li għandha tiġi segwita fit-twettiq tal-funzjonijiet vestiti fl-awtorita' minn jew taħt dan l-Att, u l-awtorita' għandha, kemm jista' jkun malajr, iġġib fis-seħħħ dawk id-direttivi kollha.''.

Jiġifieri l-ministru jista' jiddeċiedi wkoll fuq policy formation.

Jien m'iniex qed ngħid li l-ministru għandu jkun estran għall-affarijiet imma li l-ministru jista' kważi jimponi fuq l-awtorita' li mhijiex ħaġa healthy.

Dawn setgħat kbar wisq, partikolarment meta wieħed jikkonsidra li din il- liġi suppost qed tagħti awtorita' li se tkun qed tirregola qasam kummerċjali, qasam tal-komunikazzjoni liberalizzat, fejn għandek kompetizzjoni kbira.

Setgħa oħra li l-ministru qed jingħata tinsab ukoll fi klawsola 6, subklawsola (2), fejn qed jingħad hekk:-

''L-awtorita' għandha tagħti lill-ministru faċilitajiet għall-ksib ta' informazzjoni dwar il-proprjeta' li jkollha u l-attivitajiet tagħha u tibgħatlu prospetti, kontijiet u kull informazzjoni oħra li jkollha x'taqsam ma' dan, u tagħtih il-faċilitajiet kollha biex ikun jista' jivverifika l-informazzjoni mogħtija b'dak il-mod u f'kull waqt li huwa jista' hekk raġonevolment jeħtieġ.''.

Jiġifieri l-ministru se jkollu aċċess kompletament għal kwalunkwe tip ta' informazzjoni.

Din il-liġi qed tagħti s-setgħa lill-ministru li jitlob x'jitlob mill-awtorita' għandu aċċess għalih.

Għaliex qiegħda nerġa' nagħmel dan l-enfasi, Mr Speaker?

Għaliex il-ministru wara kollox huwa wkoll persuna politika u nafu kemm ġieli ġraw każi fejn il-partiġjaniżmu għeleb lil ħafna nies.

Allura din il-liġi ma nistgħux neħduha bħala waħda ġenwina li qed tipprova verament tiftaħ 'il fuq għal-liberalizzazzjoni kif għandha tkun.

Għalhekk fil-bidu jiena għedt li din il-liġi għandha għanijiet moħbija għaliex meta wieħed iqis li din il-liġi qed titkellem fuq tliet operaturi li huma l-Maltacom, il-Vodafone u l-Melta Cable - nafu min huma u nafu min hemm warajhom u nafu wkoll xi benefatturi huma tal-Partit Nazzjonalista - u mbagħad allura tgħaqqad dan il-fatt magħruf minn kulħadd mal-fatt li din il-liġi qed tgħabbi dawn is-setgħat omnipotenti lill- ministru ta' partit politiku, allura bilfors jien inkompli ninsisti li din mhix liġi li se tagħti lil pajjiżna awtorita' li taspira fiduċja.

Barra minn hekk din il-liġi qed tagħti wkoll setgħa overall lill-prim ministru għax fi klawsola 6 subklawsola (3) jingħad hekk:

''Jekk l-awtorita' tonqos milli tħares xi ordni maħruġa taħt dan l- artikolu, il-prim ministru jista' jagħti ordni li biha jittrasferixxi lill-ministru għal kollox jew biss f'parti xi funzjoni jew funzjonijiet ta' l-awtorita'.''.

Hawn qed ngħidu li jekk l-awtorita' tonqos - l-awtorita' hija magħmula minn persuni maħturin mill-ministru - il-prim ministru se jkollu s-setgħa li jaqbad u jxolji din l-awtorita' u jgħaddi r-responsabbiltajiet kollha jew parti minnhom lill-ministru.

Jien ma nistax nifhem.

Il-gvern Nazzjonalista bis-serjeta' se jwaqqaf din l-awtorita' għax qed nistħajjilni qed nara xi logħba partiġġjana tal-ping-pong!

Jien naraha li hija inkonsistenza kbira li l-gvern iġib għad-diskussjoni liġi biex titwaqqaf awtorita', imbagħad jekk il-prim ministru jidhirlu li għandu jxoljiha jaqbad u jxoljiha u mingħajr ma jiġi diskuss xejn f'dan il-parlament u jgħaddi r-responsabbiltajiet lill-ministru.

Mr Speaker, irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar klawsola, 20 li titkellem dwar il-pubblikazzjoni ta' l-estimi approvati għax din ukoll għandha x'taqsam ma' dak li qed ngħid.

F'din il-klawsola jingħad li:-

''L-estimi u l-estimi supplimentari kollha ta' l-awtorita' approvati mill-ministru għandhom, kemm jista' jkun prattikament malajr, jitqegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra tar-Rappreżentanti.''.

Jien hawnhekk nistaqsi: Jiġifieri issa l-estimi ta' din l-awtorita' li l- gvern Nazzjonalista qed jipproponi li jwaqqaf permezz ta' dan l-abbozz li qed niddiskutu, mhux se jiġu għad-diskussjoni f'dan il-parlament?

Ma jagħmilx sens li titwaqqaf entita' bħal din u mbagħad lanqas ikun hemm ħin allokat biex jiġi diskuss l-operat tagħha f'dan il-parlament.

Jingħataw is- setgħat lill-ministru u l-prim ministru biex once li tgħaddi din il-liġi allura jkunu jistgħu jibqgħu għaddejjin!

Referenza oħra li xtaqt nagħmel għal-liġi li wkoll torbot ma' dan li qed ngħid qiegħda proprju fi klawsola 24 li titkellem dwar ir-rapport annwali ta' l-awtorita' tgħid hekk:-

''L-awtorita' għandha, mhux aktar tard minn sitt ġimgħat wara tmiem kull sena finanzjarja, tagħmel u tibgħat lill-ministru u lill-ministru responsabbli għall-finanzi rapport li jkun ġeneralment jittratta dwar l-attivitajiet ta' l-awtorita' matul is-sena finanzjarja u li jkun fih dik l-informazzjoni relattiva għall-proċedimenti u l-policy ta' l- awtorita' b'dak il-mod li xi wieħed mill-ministri msemmija jista' minn żmien għal żmien ikun jeħtieġ.

Il-ministru għandu jara li kopja ta' kull rapport bħal dak titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kemm jista' jkun malajr.''.

Hawn m'hawn l-ebda indikazzjoni jekk dan il-parlament hux se jingħata l-ħin biex jiddiskuti dan ir-rapport annwali jew inkella hux biżżejjed allura li jkunu jafu bih il-ministru tal-finanzi u l-ministru responsabbli mill- komunikazzjoni u sempliċement jitqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra għall- informazzjoni u wieħed jieqaf hemmhekk.

Jien ma nistax nirreżisti u ma ngħidx li fil-fehma tiegħi din mhix serjeta' min-naħa tal-gvern Nazzjonalista.

Mhix serjeta' li niġu b'liġi bħal din biex titwaqqaf awtorita' għal qasam tant importanti f'pajjiżna u mbagħad, jekk jiġri xi ħaġa li fil-fehma tal-ministru jew tal-prim ministru tkun ħażina, din l- awtorita' li tkun twaqqfet minn dan il-parlament tiġi xolta jew inkella jinbidlu n-nies - għax skond il-fehma tal-ministru ma jkunux idonei - mingħajr ma dan il-parlament ma jkollu l-opportunita' li jiddiskuti u jerġa' jagħti l-fehma tiegħu.

Jien irrid nitkellem ukoll fuq il-kwestjoni tad-dimensjoni soċjali tal- komunikazzjoni u ma nistax ma nirreferix għal xogħol u servizzi li tagħti l- Maltacom.

Sal-lum nistgħu ngħidu li l-Maltacom għandha dimensjoni soċjali għalkemm f'dawn l-aħħar xhur din id-dimensjoni soċjali bdejna narawha titnaqqar.

Tajjeb li jkollna aktar espansjoni tal-mobile phones imma ma nistgħux nimminimizzaw l-importanza ta' l-end lines, b'mod partikolari għall-anzjani u għan-nisa tal-familji.

Illum kulħadd qed jitkellem fuq iż- żieda fir-rata ta' l-anzjani.

Nafu kemm għandna anzjani li minħabba l- bidliet soċjali li qed iseħħu qed jgħixu waħedhom.

Illum m'għadhiex in- norma li jkollok ommok jew missierek u tista' teħodhom id-dar mal-familja għax għal ħafna nisa llum huwa essenzjali li joħorġu jaħdmu, u iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar dan il-bżonn qed jikber u iktar qed naraw nisa miżżewġin li joħorġu jaħdmu.

Allura l-anzjani mbagħad jibqgħu jgħixu waħedhom u jipprovaw ikunu indipendenti.

Uħud minnhom ikunu jixtiequ li jinġabru fid-djar ta' l-anzjani u dawk li forsi jifilħu jħallsu jirnexxielhom jidħlu fi private home u dawk li ma jifilħux iħallsu jibqgħu fuq il-lista biex forsi xi darba jmisshom ħalli jidħlu fid-djar residenzjali għall-anzjani tal-gvern.

Mela in vista ta' din is-sitwazzjoni l-end line mhuwiex sempliċement xi attivita' ekonomika tal-kumpanniji li tipprovdiha, f'dan il-każ il-Maltacom.

Aħna li nirrappreżentaw lill-poplu, meta qegħdin nitkellmu ħalli naraw x'inhuma l-bżonnijiet u l-interessi tal-poplu, irridu naraw li d-dimensjoni soċjali ta' the end line tibqa' hemm u tibqa' mħarsa.

L-uniku mod ta' komunikazzjoni li għandhom ħafna mill-anzjani mal-kumplament tal-familja tagħhom huwa permezz tal-linja tat-telephone.

Għaliex għedt li din id- dimensjoni soċjali tat-telefonija f'dawn l-aħħar xhur bdiet tonqos ħafna?

Għax l-introduzzjoni ta' 5% VAT fuq il-kont tat-telefon li ġiet imposta fl- aħħar budget tal-gvern Nazzjonalista waddbet piżijiet ġodda mhux biss fuq l- anzjani imma wkoll fuq il-familja kollha li għandhom dħul baxx.

Barra minn hekk din il-miżura għabbiet piż anke fuq l-istess Maltacom għax waqt li l- konsuamur qed iġorr 5% tal-piż il-kumplament qed jinġarr mill-Maltacom.

Imma it-theddida tad-dimensjoni soċjali tat-telephones iktar ma tmur iktar qed tidher u iktar qed tħasseb nies, partikolarment l-istqarrija li saret dan l-aħħar miċ-chairman tal-Maltacom innifsu, fejn kien qal li jista' jkun hemm il-possibilita' ta' żieda fir-rati tat-tariffi tat-telephones għal-lokal.

Ħaġa oħra li turi li d-dimensjoni soċjali tat-telephone qed tiġi ridotta huwa l-fatt li l-klijenti, jifilħu jew ma jifilħux, qed jiġu mġiegħla iħallsu kontijiet ebsin wisq.

Jien iltqajt ma' anzjani li rċevew kontijiet tat-telephone tant esaġerati li wħud minnhom lanqas huma spjegabbli u li minkejja li għamlu oġġezzjonijiet fuqhom xorta waħda qed jiġu mġiegħla iħallsuhom.

Naf b'każi fejn qalulhom li kellhom telefonati għall-Peru meta dawn l-anzjani lanqas biss jafu li jeżisti dan il-post u jibqgħu jgħidulhom li dawk il-calls saru mid-dar taħghom.

Imbagħad meta l-anzjani jibqgħu jinsistu li ma jistax ikun li dawk il-calls saru mid-dar tagħhom, jgħidulhom li forsi għamilhom xi tifel milli għandhom meta fil-każi li naf jien dawn l-anzjani m'għandhom lil ħadd.

Dawn spiċċaw - għax naturalment ma' l-istituzzjoni ż-żgħir ma tantx jirnexxielu jirbaħ - biex kellhom iħallsu dawn il-kontijiet ta' mijiet ta' liri.

Spiċċaw li mill-pensjoni jridu jħallsu pagamenti enormi.

Dawn l-anzjani bkew miegħi għaliex twaddbu f'piżijiet li ma jifilħuhomx mingħajr ma ġew mogħtija wisq konsiderazzjoni.

Hemm bżonn li d-dimensjoni soċjali f'dan is-settur nagħtuha iktar konsiderazzjoni għax din hija bżonn kbir għal ċertu settur tal-poplu taħgna.

Qed nagħmel din l-enfasi kollha għaliex aħna diġa' għaddejna minn esperjenza meta begħna x-shares tal-Mid-Med Bank lill-HSBC.

Meta l-Mid-Med Bank inbiegħ lill-HSBC kien sar ħafna ftaħir u ntqal li issa se jaqa' l- investiment kollu tad-dinja f'Malta u sal-lum, iżjed minn sena wara, għadna ma nafux x'investiment l-HSBC għamlu.

Wara ftit xhur l-attakk mill-ewwel mar fuq id-dimensjoni soċjali tal-banking għax ġiet introdotta tariffa ta' 50c fuq it-tisrif taċ-ċekkijiet.

Għal ħafna nies 50c minn ċekk tal-pensjoni jew 50c miċ-ċekk taċ-childrens allowance huma ħafna u għalhekk qed nagħmel din l-enfasi.

Mela l-HSBC iddeċieda li jiċċarġja 50c biex isarraf ċekk u l-BOV iddakkar minnu u spiċċajna allura li mhux il-konsumatur mar tajjeb billi tneħħew il-piżijiet, imma żdiedu l-piżijiet u ġabu lil xulxin bilanċ.

Qed ngħid dan għaliex l-Onor.

John Dalli f'Lulju ta' l-1994, meta f'din il-Kamra kien qiegħed jintroduċi l-liġi dwar il-VAT ma ddejjaqx jammetti - il-verita' wara kollox - li l-kompetizzjoni f'Malta daqqa taħdem u daqqa ma taħdimx.

Aħna ma nistgħux nikkomparaw rwieħna ma' pajjiżna fejn is-suq tagħhom huwa kbir u għalhekk daqqa taħdem u daqqa ma taħdimx.

Allura aħna rridu noqogħdu iktar attenti li ma naqgħux f'nasbiet.

Hawnhekk irrid nagħmel parentesi biex ma nispiċċax niġi kkwotata li jien qed nitkellem kontra l-liberalizzazzjoni.

Żgur li ma teżistix kontroversja fuq din.

Id-differenza bejn iż-żewġ partiti hija l-mod ta' kif issir.

Aħna, min-naħa tagħna, nemmnu li l-liberalizzazzjoni u l-ftuħ għall- kompetizzjoni rridu neħduhom b'mod gradwali, ħalli ħadd ma jsofri għax l- affarijiet ikunu qed isiru bil-pass tagħna u bil-libsa tagħna, filwaqt li l- Partit Nazzjonalista jemmen li jista' jaqbad u jiftaħ il-bibien beraħ u ma jimpurtax x'jiġri, u mbagħad min iħallas l-ispejjeż ta' dik it-tip ta' deċiżjoni merħba bih.

Allura meta aħna nafu li f'pajjiżna l-kompetizzjoni daqqa taħdem u daqqa ma taħdimx minħabba s-swieq żgħar tagħna, aktar u aktar joħroġ l-argument li awtorita' bħal din għandha tkun serja, integra, indipendenti, professjonali u awtorita' li jkollha s-snien u tkun ibbekkjata b'tisħiħ anke ta' leġislazzjoni u struttura f'dik li għandha x'taqsam mal-kompetizzjoni ġusta.

Fil-fatt hawnhekk għandna riferenza għall-kummissjoni tal-kompetizzjoni ġusta imma aħna nafu li anke l-kummissjoni u l-leġislazzjoni li għandna f'dan il-qasam, they fall short milli jkunu effiċjenti sabiex ċerti affarijiet wieħed jilqgħalhom mill-bidu.

Is-suq tagħna tant hu żgħir li jekk xi ħadd jiddeċiedi li jġib prodott minn barra u jagħmel marketing tajjeb u jirnexxielu jaqbad market share qawwi, b'container wieħed jifqu s- suq għal sena.

Jekk wieħed jitfa' l-każ tiegħu quddiem il-kummissjoni għall-kompetizzjoni ġusta, il-proċeduri jieħdu ċertu żmien u dak li jkun ikun laħaq għamel dak li jkollu jagħmel.

Jiġifieri aħna rridu noqogħdu attenti ferm li meta niġu biex nilliberalizzaw rridu nserrħu rasna li r- regolatur, dak li se jenforza, ikun indipendenti u integru.

MR SPEAKER: Onor. Coleiro, ippermettili ninterrompik imma skadielek il- ħin u għandek bżonn extension biex tkompli tinstema'.

Min qed jipproponi?.

ONOR CARMELO ABELA: Nipproponi li l-Onor.

Coleiro tkompli tinstema'.

MR SPEAKER: Nissekonda.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Coleiro tkompli bid-diskors tagħha.

Dawk favur?

(Onor. Membru: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

L-Onor.

Carmelo Abela, on a point of order.

ONOR CARMELO ABELA: Mr Speaker, niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fl-11.14 a.m. is-Seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, għandna quddiemna abbozz ta' liġi li permezz tiegħu se titwaqqaf awtorita' li tkun magħrufa bħala awtorita' dwar il-komunikazzjoni sabiex tissorvelja u tirregola l-iżvilupp ta' servizzi u teknoloġiji ta' komunikazzjoni f'Malta.

Mid-diskorsi li saru s'issa mill-keliema taż-żewġ naħat tal-Kamra jidher li hawn qbil li l-kummerċ f'pajjiżna jiġi lliberalizzat.

In-nuqqas ta' qbil li hawn huwa fil-metodu ta' kif proprju se naslu għal din il- liberalizzazzjoni tas-suq.

F'dawn iċ-ċirkostanzi qegħdin naraw li filwaqt li l-kelliema ta' l- oppożizzjoni qegħdin jgħidu li huma favur il-liberalizzazzjoni tal-kummerċ, fl-istess ħin jipprovaw jiskreditaw kull bidla li dan il-gvern ikun qed jagħmel biex il-pajjiż ikun kapaċi jilqa' għall-isfidi fis-sistema ta' globalizzazjoni, ħalli pajjiżna jkun jista' jlaħħaq ma' pajjiżi barranin.

Din hija oppożizzjoni li bl-atitudni tagħha f'dan id-dibattitu trid tiskredita din il-bidla li dan il-gvern irid iġib 'il quddiem.

Din hija oppożizzjoni li trid tiskoraġġixxi lill-ħaddiem Malti u għalhekk kull darba qisha trid tallarma lill-ħaddiema tal-Maltacom.

Hija oppożizzjoni li trid tiskoraġġixxi kull bidla li tista' ttejjeb ix-xenarju tas-suq ħieles biex il-kompetizzjoni tkun imxekkla.

Jekk aħna verament irridu nġibu 'l quddiem l-interessi tal-ħaddiema fis-settur kummerċjali ma nistgħux ngħidu li qegħdin inwettqu dan id-dmir jekk kemm-il darba naħsbu li qegħdin nagħmlu tajjeb jekk niskoraġġixxu dawn il-bidliet, anzi bil-kuntrarju.

Jiena ngħid lill-ħaddiema fil-Maltacom li hija diżonesta' min-naħa ta' l- oppożizzjoni li titkellem dwarhom bil-mod li qed titkellem f'dan id- dibattitu.

Mhux qed jgħidu ir-realta' tal-fatti.

Ir-realta' hija li min hu kuraġġuż irid jgħid: Din il-bidla trid issir għax ma neżistux waħedna f'din id-dinja.

Tan-naħa l-oħra jgħidu li dan qed isir għax il-forzi ta' Brussels qed jiddeċiedu għalina.

Jiena ngħid li dan mhux veru.

Irridu niddeċiedu aħna x'inhu tajjeb għalina, x'jaqbel għalina u x'politika rridu għall-ġid tagħna biex dan il-pajjiż fix-xibka ta' kummerċ li jista' joħloq ikun kapaċi jieħu postu f'dan il-cake ta' kummerċ globali.

Aħna rridu s- sehem tagħna fin-nisġa ta' kummerċ globali li hawn.

Bil-mod ta' kif qed titkellem l-oppożizzjoni jidher li dan l-iżvilupp trid ixxekklu.

Anke meta kienu fil-gvern ma kellhomx il-kuraġġ li jmexxu dan l-iżvilupp 'il quddiem, ma jimpurtax li jkollna min jiddubita, ma jimpurtax li jkollna min jibża', pero' huwa meħtieġ ħafna li jkollna min għandu l-kuraġġ li jrid jagħmel dawn il-passi 'l quddiem u lill-ħaddiema tal-Maltacom ngħidilhom biex joqogħdu attenti x'inhuma jgħidu min-naħa ta' l-oppożizzjoni għax meta kienu huma fil-gvern ix-shares tal-Maltacom biegħuhom kif riedu huma u lil min riedu huma mingħajr ebda pjan.

Dawk huma l-fatti.

U llum nitlob lill- ħaddiema tal-Maltacom biex joqogħdu attenti u ma jħallux lil min ibellgħalhom ir-ross bil-labra u jaraw min veru iridilhom il-ġid.

F'ħafna mill-prinċipji u mill-ideat li l-oppożizzjoni qed tipprova timxi bihom, m'hemm l-ebda viżjoni ta' kif se nisfidaw l-iżviluppi ġodda li qed iseħħu fid-dinja tal-lum biex dan il-pajjiż imur 'il quddiem.

L-uniku għan li għandhom huwa kif se jirbħu lura l-poter.

Dik hija diżonesta'.

Jiddispjaċik tara oppożizzjoni li tipprova ddaħħal f'moħħ il-poplu, anke permezz ta' ċerti unions, li mhuwiex tajjeb li ċerti sistemi qodma jinbidlu m'oħrajn ġodda biex l-effiċjenza tkun iktar garantita.

Is-sistemi tal- bieraħ forsi kienu tajbin għall-bieraħ.

Issa wasal iż-żmien li dawn jinbidlu għax m'għadhomx tajbin għaż-żmenijiet tal-lum.

Ma nistgħux nibqgħu b'sistemi antiki in aeternum.

Jekk se nibqgħu bis-sistema antika li biex nirranġaw telephone jridu jmorru erbgħa min-nies meta dan jista' jsir minn bniedem wieħed, allura dik ''Peppa'' u dik ''Ċikka'' li ma jimpurtahiex mill-internet u mill-E-commerce imma, kif qal il-bieraħ l- Onor. Noel Farrugia, jimportaha biss li taqbad it-telephone ħalli ċċempel u jkollha ma' min titkellem, se tispiċċa li meta jkollha t-telephone bil- ħsara, bil-ħsara jkun u bil-ħsara jibqa'.

Hekk jiġri jekk ma nkunux kuraġġużi biżżejjed u nagħmlu t-tibdil li hemm bżonn għax b'hekk biss tista' tiżdied l-effiċjenza.

L-oppożizzjoni flimkien ma' sħabha soċjali qed jipprovaw iwaqqfu kull żvilupp li pajjiżna jeħtieġ.

Mr Speaker, dan li qed nagħmlu hija deċiżjoni li qed tittieħed b'kuraġġ minn dan il-gvern biex proprju nkunu nistgħu ntejbu l-infrastruttura, il-loġistika ta' kif nistgħu nagħtu servizz aħjar.

Din hija risposta ta' gvern li qed jara l-bidliet li qed iseħħu madwaru u jaf li jrid isir xi ħaġa biex jirrispondi għalihom.

Mr Speaker, meta wieħed jitkellem fuq suq liberalizzat m'għandniex nifhmu li se jkollna suq ta' libertinaġġ.

Qiegħed ngħid dan għax milli smajt jidher li kien hawn min qed iħallat.

Suq liberalizzat ma jfissirx suq ta' libertinaġġ.

Aħna qegħdin ngħidu li se mmorru għall-privatizzazzjoni, jiġifieri li l-gvern mhux se jkollu majority shareholding f'kollox.

Għal ħafna żmien kellna gvern, amministrazzjoni waħda wara l-oħra, li mexa b'policy li ried ikun hu li jmexxi kollox f'dan il-pajjiż.

Bil-mod il-mod ħerġin minnha din u m'għadniex naraw iktar il-gvern bħala l-ikbar businessman tal-pajjiż, pero' jkun qiegħed hemm biss bħala r-regolatur bil- ministru mogħti r-responsabbilta' politika li tixraqlu.

Jiena ma naqbilx ma' dak li qalet l-Onor.

Marie Louise Coleiro li bdiet titkaża għaliex issa l-ministru se jkollu dan il-poter.

Allura x'nagħmlu?

Inwaqqfu awtorita' u nneħħu l-ministeru?

Mr Speaker, meta n-nies ħarġu jivvotaw biex jeleġġu gvern, lil min fdawha r-responsabbilta' politika?

Lil xi chairman ta' xi awtorita' jew inkella lill-politiku li marru jivvotaw għalih?

Kienet skorretta l-Onor.

Marie Louise Coleiro meta kienet qed tipprova tinstiga sfiduċja f'min ikun ministru.

Il-ministru, ikun min ikun, irridu ngħabbuh bir-responsabbilta' u għandu jerfa' d-deċiżjonijiet li jeħtieġ jerfa' u ma jistax ikollna min ikollu responsabbilta' ministerjali u joqgħod jistrieħ fuq ħaddieħor biex ħaddieħor jerfa' d-deċiżjonijiet hu.

Jiena ngħid li hija ħaġa tajba li l-ministru jingħata ċerti poteri u m'għandux ikun hemm ħsebijiet negattivi li jinstigaw nuqqas ta' fiduċja għaliex din il-liġi qiegħda tobbliga lill-ministru biex ikun hu li jiddeċiedi ċerti affarijiet.

Mr Speaker kont qed ngħid li se jkollna suq liberalizat.

Ma jfissirx li se jkun hawn il-liġi tal-ġungla, fejn kulħadd jagħmel li jrid.

Ma jfissirx li fi kwalunkwe settur tan-negozju se jkollna sitwazzjoni fejn issa għax il- gvern se joħroġ mix-xena kummerċjali u mhux se jibqa' l-ikbar negozjant allura se nispiċċaw li kulħadd jagħmel li jrid.

Mhux se jiġri hekk għax ma rridux li jkollna libertinaġġ fejn kulħadd jaħseb li jista' jagħmel li jrid u għalhekk din l-awtorita' li se nwaqqfu se jkollha l-funzjoni li tagħmel ċertu regolamentazzjoni.

Ma nistgħux naħsbu li f'suq kummerċjali f'daqqa waħda nistgħu ngħaddu mingħajr regolamenti u mingħajr kondizzjonijiet ta' kif wieħed jista' jaħdem.

Permezz ta' din il-liġi qegħdin nilqgħu għall- isfidi ta' madwarna li l-istess kummerċ joħloq biex inkunu nistgħu naraw li jkollna suq liberalizzat li jaf x'inhuma l-obbligi tiegħu.

Mr Speaker, il-kelliema ta' l-oppożizzjoni f'kull dibattitu u f'kull ċans li jkollhom, speċjalment l-Onor.

Leo Brincat u l-Onor.

Noel Farrugia, jgħidu li pajjiżna qed jitmexxa skond kif jgħidu ta' Brussels.

Anzi l- Onor. Anġlu Farrugia kien onest biżżejjed u qal meta delegazzjoni miż-żewġ naħat tal-Kamra kienet Brussels on a familiarisation visit fil-Parlament Ewropew u staqsewhom jekk hemmx xi kriterji min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea li wieħed għandu juża biex jipprivatizza, dawn qalulhom li m'hemm ebda kriterji li wieħed għandu jimxi fuqhom biex pajjiż jilliberalizza.

Mela allura għandna biċ-ċar li aħna m'għandna xejn impost fuqna għall-mod ta' kif irridu naslu.

Mela allura rridu nneħħuha minn moħħna li din il-liġi u liġijiet oħra qed nagħmluhom għax hekk trid l-Unjoni Ewropea.

Dawn il- bidliet qed nagħmluhom għax verament hekk hemm bżonn biex inlaħħqu mal- bidliet kbar li qed isiru fid-dinja tal-lum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fil-11.37 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Is-Segretarju Parlamentari huwa in possession.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, qabel inkompli nitkellem fuq l-abbozz li għandna quddiemna, nixtieq niftaħ daqsxejn ta' parentesi żgħira u ngħid li d-differenza li tgħaddi bejni, bħala kelliem tal-gvern, u bejn l-Onor.

Cuschieri, kelliem ta' l-oppożizzjoni, hija li x'ħin imissu jitkellem hu m'hu se jkollu lil ħadd min iwaqqfu, u meta nkunu qed nitkellmu aħna huma l- ħin kollu jitolbu għal quorum biex iżommuna milli nkomplu nitkellmu.

Din hija wirja ta' kemm il-membri ta' l-oppożizzjoni jemmnu fid-demokrazija!

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, f'din il-Kamra ħadd m'għandu dritt jinsinwa li l-oppożizzjoni mhijiex demokratika meta kulma qegħdin nagħmlu hu li nimxu ma' l-istanding orders.

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Mr Speaker, f'dan id-dibattitu qegħdin nipprovaw naraw kif nistgħu inressqu 'l quddiem leġislazzjoni li permezz tagħha s- settur tat-telekomunikazzjoni jkun lest li jiffaċċja t-tibdil kbir li qed isir f'dan il-qasam u l-oppożizzjoni qed tipprova żżomm il-brejkijiet biex l-għan tagħna ma mmexxuhx 'il quddiem.

Mr Speaker, qabel ma ġejt interrott permezz ta' talba għall-quorum, kont qed ngħid li dan l-abbozz ta' liġi mhux qed niddiskutuh għax trid hekk l- Unjoni Ewropea.

Din hija deċiżjoni li rridu nieħdu għall-ġid tagħna ħalli l-poplu tagħna jkun jista' jiġi offrut l-aħjar servizz bħalma jiġi offrut f'pajjiżi oħra barra minn Malta.

Irridu nneħħu d-differenza li toħloq żbilanċ bejn is-servizzi kif offruti fil-pajjiżi moderni u kif offruti f'pajjiżna.

Ma nistgħux naqgħu lura.

Qegħdin nilliberalizzaw is-suq biex indaħħlu l-kompetizzjoni u din l-awtorita' li se nwaqqfu se tkun qiegħda tirregola li jkollok suq ħieles li jkun kapaċi jikkompeti u li ma jħalli l- ebda kumpannija tiddomina lis-suq biex nissalvagwardaw l-interessi tal- konsumaturi.

Ara l-oppożizzjoni ma tridx hekk.

Trid li kollox jibqa' ki finhu jew imur kollox għall-agħar.

Mr Speaker, dawn qegħdin jgħidu li kieku ma waqqfux il-kumpanniji huma meta kienu fil-gvern kieku aħna ma konniex insibu x'nipprivatizzaw.

Jiena ngħidilhom li meta kienu fil-gvern dejjem kienu gvern tas-second-hand!

Anke meta sentejn ilu kienu fil-gven urew l-inkompetenza tagħhom għax flok riedu li Malta tingħaqad ma' l-aqwa pajjiżi tad-dinja, rieduha tingħaqad mal-pajjiżi tat-tielet dinja.

Il-pajjiż kienu jmexxuh b'politika tat- tqanċiċ u bl-issikkar taċ-ċintorin.

Għiduhom dawn l-affarijiet?

Fejn kienu jkunu t-telecells fl-idejn!

Tafu li f'ċerti żmenijiet kontru kontra li kumpanniji jdaħħlu l-computers għax kontu tgħidu li l-ħaddiema jistgħu jitilfu l-impjieg tagħhom?

U llum il-ġurnata daħlu l-computers u l- ħaddiema żdiedu għax il-computers qegħdin joħolqu x-xogħol.

(Interruzzjonijiet) Dik għidilna inti, għax inti taf kemm taf!

Intom ġibtuha u aħna żammejniha ħajja u f'idejna kibret.

(Interruzzjonijiet)

Mr Speaker, l-oppożizzjoni li għandna llum trid iżżomm lill-gvern fuq il- handbrake biex jekk jista' jkun dan il-pajjiż ma jimxix pass 'il quddiem.

Arawhom illum lin-negozjanti jinnegozjaw minn fuq it-telecell!

Nista' ngħid li l-kompetizzjoni diġa' bdiet tagħti l-frott tagħha għax il-prezz tas-servizz għall-konsumatur diġa' beda jorħos.

Dan messhom jgħidu tan- naħa l-oħra u mhux noqogħdu ngħidu, bħalma qal l-Onor.

Noel Farrugia, li ''Ċikka'' jew ''Peppa'' ma jimpurtahomx mill-internet.

Mr Speaker, aħna nagħrfu li biex ''Ċikka'' tkun moqdija aħjar, anke meta tmur għand tal- ħanut u għall-mediċini, ikun ferm aħjar jekk ikollna xibka ta' telekomunikazzjoni privatizzata biex tkun iżjed kompetittiva, għax il- kompetizzjoni hija sens ta' protezzjoni għall-konsumatur għax aħna għandna politika ta' protezzjoni.

Fi żmienkom x'politika ta' protezzjoni kien hawn?

Kien ikun hawn ħafna nies jiġġieldu biex forsi jirnexxielhom iġibu permess ta' l-importazzjoni u kienu jħallsu biex jixtru dak il-permess!

ONOR.

MEMBRU: Issostanzjaha!

ONOR EDWIN VASSALLO: Dawn huma fatti u lin-negozjanti ma nnessuhomlhomx dawn l-affarijiet!

Il-vapur t'Għawdex kontu ġibtuh qisu l-Arka ta' Noe, ġej u sejjer bejn Malta u Sqallija, biex il-Maltin iġibu l-affarijiet - illum Ibiza jmorru għal holiday - u n-nies t'hemm ikellmuhom dwar Mintoff u Fenech Adami!

Dak iż-żmien kulħadd jistenna l-familjari tiegħu jew xi ħbieb ġejjin minn Sqallija biex forsi jiddubbaw xi kaxxa ċikkulata Mars!

Hekk kontu rriduċejtuha Malta, Onor. Cuschieri, u meta tqumu titkellmu araw li jkollkom il-kuraġġ li tgħidu lill-ħaddiema tal-Maltacom li intom triduhom jibqgħu kif inhuma ħalli tiddefendu l-għażż għax la ma tridux issir din il-bidla l-għażż tkunu qed tiddefendu.

Iddefendu l-għażż ħalli mmorru 'il quddiem!

L-għażż tridu tiddefendu intom!

Jiena ngħid lill- ħaddiema u negozjanti Maltin kieku aħna m'għandniex din il-viżjoni li rridu nidħlu biex nikkompetu f'suq ikbar kieku ċerti bidliet ma jsirux, imma kieku intom kontu tmorru mill-agħar u mhux min irid iżomm din il-mixja ta' progress 'il quddiem.

Mr Speaker, l-Onor.

Marie Louise Coleiro qalet li din hija awtorita' li qed tiġi mwaqqfa biex bażużli Nazzjonalisti li jgħinu lill-partit ikunu vvantaġġati.

Dawn huma akkużi banali.

Għalfejn qegħdin ngħidu dan id- diskors?

Taf x'se jkun ifisser it-twaqqif ta' din l-awtorita'?

Se jkun ifisser li permezz tagħha kull servizz se jkun qed jingħata taħt kappa ta' liġijiet li jħarsu lejn l-interessi tal-konsumatur.

Fejn kellna liġijiet tal-konsumatur li ma kellhomx dritt jinfluwenzaw jew jirregolaw kumpannija tal-gvern issa se jkollhom.

U allura hawnhekk qegħdin naraw ukoll bidla importanti li se tħares proprju l-interessi tal-konsumatur.

Mr Speaker, il- bieraħ l-Onor.

Noel Farrugia staqsa: Kif f'din l-awtorita' m'għandekx min jirrappreżenta lill-konsumatur?

Mela se nibqgħu bl-idea li biex tirrappreżenta lil xi ħadd trid iddaħħlu fix-xibka ta' l-istess struttura?

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk!

Il-konsumatur se jkun imħares mil- liġijiet li jgħaddu minn dan il-parlament.

U għalhekk se nwaqqfu din l- awtorita'.

Din se tkun qiegħda tirregola u tara li l-konsumatur se jkollu l-protezzjoni bil-liġijiet tiegħu.

B'dan il-mod il-monopolju jispiċċa biex ikun hemm il-kompetizzjoni li ttejjeb l-effiċjenza fis-servizzi u fl-istess ħin traħħas il-prezz tas-servizzi, bħalma ġara f'ħafna servizzi oħra bħal, per eżempju, fil-każ tat-telecells.

Mr Speaker, ngħaddi biex nitkellem dwar l-isfida tal-kummerċ elettroniku.

Illum permezz ta' dan l-iżvilupp elettroniku fid-dinja tal-computers, wieħed jista' jixtri waqt li bil-lejl ħwienet ikunu magħluqin jew anke nhar ta' Ħadd.

Jiġifieri n-negozjanti Maltin ikunu qed jikkompetu permezz ta' dan is-servizz ġdid, l-E-commerce, u jkunu qed jikkummerċjaw ma' nies li lanqas biss ikunu qed jarawhom.

Kif se ntellgħu dawn in-negozji Maltin, anke jekk żgħar, biex jikkompetu fuq l-istess level playing field bħal diversi kumpanniji oħra li huma aċċessibbli għall-konsumaturi Maltin?

Per eżempju, il-ħwienet tal-kotba, li kull student imur jixtri mingħandhom, illum il-ġurnata iridu jikkompetu ma' ħanut tal-kotba bl-E-commerce għaliex kull individwu jista' jixtri ktieb minn fuq l-internet u jasallu fi żmien qasir u forsi anke irħas.

Allura aħna se nibqgħu inżommu milli jsir l- iżvilupp biex is-settur tan-negozju nżommuh milli jkollu dawn is-servizzi, milli jkollu regolamentazzjoni li tista' tmexxih biex javvanza bħalma avvanzaw negozji oħrajn?

Hekk triduna nagħmlu?

Inżommu lura s-settur tal- kummerċ tagħna milli javvanza 'il quddiem?

Aħna mhux talli ma' naqblux ma' dan talli biex inkomplu nsaħħu l-infrastruttura u l-loġistika kollha ta' kif jaħdem il-kummerċ f'pajjiżna rridu naraw li s-settur tan-negozju, żgħir kemm hu żgħir, ikun armat bl-istess għodod li qiegħed ikun armat in- negozjant barra minn Malta, f'pajjiżi moderni fejn il-gvernijiet b'kuraġġ jaqblu li biex imorru 'il quddiem iridu jbiddlu l-proeċduri antiki ma' oħrajn ġodda li kapaċi jrendu servizz effiċjenti bi prezz u jiggarantixxi l- kompetizzjoni.

Għal dan il-għan, proprju biex naraw li nkunu nistgħu ngħinu lis-settur tan-negozju ż-żgħir, se nkunu qegħdin inwaqqfu kumitat ta' ħidma fi ħdan il-ministeru proprju biex ikun jista' janalizza l-effetti ta' l-E-commerce fuq in-negozji tagħna biex b'hekk is-settur tan-negozju jkun iktar konxju ta' dan is-servizz u jkun jista jużah aħjar għall-vantaġġ tiegħu.

B'hekk lis-settur tan-negozju nkunu nistgħu nuruh l-isfidi li għandu madwaru bil-kompetizzjoni li qed tinħoloq u nkunu nistgħu ngħinuh biex ma jaqax lura.

Mr Speaker, aħna nemmnu li rridu nimxu 'il quddiem, kapaċi nwettqu l- bidliet li għandna bżonn, għandna l-kuraġġ li nagħmlu dawn il-bidliet u ma nippermettu lil ħadd jaqa' lura lanqas f'din id-dinja tas-servizzi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal–lejla l-Erbgħa, 17 ta' Mejju 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni - Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Nixtieq nitkellem dwar il-pjan lokali għat-tramuntana ta' Malta, jiġifieri dak li jindirrizza il- ħteġijiet u l-proposti konkreti għall-area li tikkomprendi l-lokalitajiet tal-Gżira, l-Imsida, Tal-Pieta', Pembroke, San Ġwan, Tas-Sliema, San Ġiljan, is-Swieqi, l-Ibraġġ, St. Andrew's u Ta' Xbiex.

Fis-6 ta' Mejju l- awtorita' ta' l-ippjanar varat it-tielet minn seba' pjanijiet lokali.

Mis- seba' pjani lokali li kellhom jitlestew sa l-2003, b'insistenza tal-gvern preżenti ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar dawn kolha se jkunu lesti sa tmiem is-sena 2001.

Dan in-north harbours local plan ġie varat għal konsultazzjoni pubblika - hemm perijodu ta' seba' ġimgħat li jibdew mis-6 ta' Mejju - u l- konsultazzjoni fuq dan l-abbozz - għax dan mhux pjan finali iżda proposta min-naħa ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar - tispiċċa fil-23 ta' Ġunju.

Issa hemm dawn is-seba' ġimgħat biex ir-residenti ta' dawn il-lokalitajiet u l- pubbliku in ġenerali jkollhom ċans jirreaġġixxu għall-proposti kif imniżżla f'dan il-pjan.

Nappellalhom li qabel xejn jinformaw irwieħhom bil-kontenut tal-pjan.

Il-konsultazzjoni pubblika mhux qed issir biex sempliċement tkun saret imma rridu parteċipazzjoni wiesgħa attiva w effettiva min-naħa tal- pubbliku.

L-opinjoni u r-reazzjoni tal-pubbliku se jkollha piż fid- deċiżjoni finali ta' kif isir il-pjan.

Nista' ngħid, Sur President, li l- awtorita' ta' l-ippjanar ħadet ħsieb li tara li l-informazzjoni kemm jista' jkun tinfirex biex il-pubbliku jinforma ruħu.

Per eżempju, hemm wirja fl-uffiċji ta' kull kunsill lokali, f'kull waħda mill-lokalitajiet li jkopri dan il-pjan, bil-kontenut tal-proposti u l- policies li hemm.

Minbarra dan ser issir laqgħa pubblika f'kull waħda minn dawn il-lokalitajiet.

Hemm ukoll informazzjoni fuq il-web site ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar u min għandu s-servizz ta' l-internet jsita' jniżżel l-informazzjoni tad-dokument sħiħ.

L-awtorita' ta' l-ippjanar ħadet ħsieb ukoll li bl-għajnuna tal-kunsilli lokali tqassam, f'kull dar tar- residenti ta' dawn il-lokalitajiet, leaflet li jispjega b'mod ħafif x'inhu l-intiż f'dan il-pjan, kif ukoll biex tinformahom fejn se ssir il-laqgħa pubblika fil-lokalita' tagħhom, meta u f'liema ħin ser issir.

Importanti li l-pubbliku ma jibqax passiv f'dawn is-seba' ġġimgħat ta' konsultazzjoni pubblika.

Importanti li jinforma ruħu u jekk hemm affarijiet li ma jaqbilx magħhom jew jixtieq li jbiddel, jew forsi persuna jidhrilha li għandha proposta li mhix ihkluża fil-pjan, allura importanti li n-nies jipparteċipaw u jressqu l-punti, il-mistoqsijiet u l-proposti tagħhom fuq dan il-pjan.

Lanqas jiena, li qed naqra dan il-pjan b'mod dettaljat, ma naqbel ma' kulma fih, għax hemm affarijiet li jogħġbuni ħafna u hemm affarijiet li ma naqbilx magħhom.

Għalhekk qed nistenna bil-ħerqa dawn il- laqgħat pubbliċi biex nara verament x'se tkun ir reazzjoni tal-pubbliku fuq dawk il-proposti li hemm.

Biex tiffaċilita l-komunikazzjoni ta' l-informazzjoni, l-awtorita' ta' l- ippjanar ħadet ħsieb li mill-abbozz sħiħ li jikomprendi madwar 300 paġna tiġi prodotta CD ROM għal bejgħ bi prezz irħis ħafna ta' Lm3.

Minnbarra dan l-awtorita' ta' l-ippjanar se tagħmel laqgħat pubbliċi fil-ġranet tal-Ħadd.

Se jkun hemm caravan fil-pjazez li tmur minn lokalita' għal oħra, fejn il- pubbliku jiġi informat bil-proposti li hemm.

Mela l-awtorita' ta' l- ippjanar f'dan il-każ għamlet il-parti tagħha li tinforma.

Issa importanti li n-nies jieħdu l-opportunita' u jirreaġġixxu għal dawn il-proposti.

Għalkemm għedt li ma naqbilx ma' dak kollu li ġie propost, nemmen li meta tħares b'mod sħiħ lejn dan il-pjan tara li jipprovdi kontroll biex jiġu protetti l-interessi tal-komunita', speċjalment dik residenzjali, u opportunitajiet ta' żvilupp għas-settur kummerċjali.

Fil-fatt waħda mill-proposti bħala mezz ta' kontroll hija li l-areas kummerċjali ma jitħallewx jinfirxu b'mod li jtellfu t-trankwilita' tar- residenti u ma jħallux l-effetti negattivi tal-kummerċ f'żoni residenzjali.

Per eżempju, għall-ewwel darba ġew definiti dawk li qed jissejħu ċentri primarji, ċentri sekondarji kif ukoll ċentri lokali tal-lokalitajiet li jikkomprendu din l-area ta' Malta li tagħha qed isir il-pjan lokali.

Hemm proposta ta' definizzjoni ta' liema tip ta' attivita' kummerċjali tista' ssir f'dawn iċ-ċentri kummerċjali.

Qed jiġi propost ukoll liema tip ta' attivita' kummerċjali - u dik l-attivita' kummerċjali biss - tista' ssir barra dawn iċ-ċentri biex l-impatt kummerċjali ma jħallix effetti negativi fuq il-komunita' residenzjali.

Dan ma jfissirx li qedin inniżżlu fruntieri għal kull attivita' kummerċjali.

Għalhekk, nerġa' ngħid, li nixtieq nara u nisma' r-reazzjoni tal-pubbliku għal din il-proposta.

Fost il-proposti konkreti bħala areas ta' opportunita', wieħed jista' jsemmi l-area fejn dari kien hemm l-istadium tal-Gżira, dak li kien jissejjaħ l-empire stadium.

Hemm art oħra definita bejn l-isptar il-ġdid u s-Swatar u art oħra għal dak li għandu x'jaqsam ma' Pembroke.

Hemm ukoll proposta li fl-area tal-Balal, bejn San Ġwann u l-Għargħur, ikun hemm spazju għal dawk li jissejħu garage industries biex hemmhekk titħalla dik it-tip ta' attivita' li sal-lum ħafna minnha qiegħda fiċ-ċentri residenzjali u qed ikollha impatt negattiv fuq ir-residenti.

M'illum min għandu attivita' kummerċjali f'ċentru residenzjali se jkollu l-opportunita' jitrażloka l-attivita' tiegħu f'din l-area.

Kuntrarjament għal dak li forsi wħud jifhmu, dan mhux qed jintalab jitlaq minn hemmhekk jew se jkollu bilfors jitlaq minn hemmhekk - jekk għandu permess għall-attivita' kummerċjali tiegħu f'dak il-garage jista' jibqa' għaddej bl-attivita' tiegħu - imma aħna se noffru li jekk wieħed irid jespandi l-attivita' tiegħu se jkollu fejn f'din l-area l-ġdida.

Issa se nitkellem ukoll, Sur President, fuq tliet linji prinċipali oħrajn li joffri l-pjan.

Il-pjan jidentifika l-ħtieġa ta' faċilitajiet komunitarji f'kull lokalita', speċjalment fl-areas il-ġodda bħal dawk tas-Swieqi, l-Ibraġġ, St Andrew's u San Ġwann, kif ukoll f'żoni antiki fejn xorta għad m'hemmx dawn il-faċilitajiet, bħall-area tal-Gżira u ta Tas-Sliema.

Il-pjan jiddentifika żoni fejn jistgħu jsiru dawn il-faċilitajiet komunitarji.

L- awtorita' ta' l-ipjanar mhijiex se tipprovdi hi l-faċilitajiet komunitarji iżda tagħti biss id-direzzjoni billi tiddentifika l-aħjar post u timbotta biex isiru policies sabiex dawn il-faċilitajiet komunitarji jsiru.

Il-pjan jitkellem ukoll dwar il-ħtieġa ta' parkeġġ għal karozzi..

Ħafna mir- residenti ta' dawn l-areas igergru bi dritt għax is-sitwazzjoni saret insopportabbbli.

F'ħafna areas ma ssibx fejn tipparkja għax l-ammont ta' vetturi fit-toroq huwa eċċessiv.

Il-pjan jindividwa areas fejn jistgħu jsiru dawn il-parkeġġi għall-karozzi, speċjalment bi prijorita' ta' faċilita' għar-residenti.

Il-pjan jipprova wkoll jindirrizza s-sistema tat-traffic.

Il-pjan jgħid biċ-ċar li mhux se tkun l-awtorita' ta' l-ippjanar li twelled il-proposti ta' l-immaniġjar tat-traffiku iżda tistenna li l-proposti jibdew mill- kunsilli lokali stess.

L-awtorita' ta' l-ippjanar mhix se timponi l- proposti tagħha.

Anke f'dan il-każ, joħroġ id-deċentrament tal-poter u jagħti aktar stimolu lill-kunsilli lokali biex ikunu huma stess li joħorġu bil-proposti.

Nittama li l-pubbliku issa jisfrutta b'mod pożittiv iċ-ċans li għandu li jipparteċipa fil-konsultazjzoni pubblika.

L-appell tiegħi mil- ġdid huwa li l-pubbliku jutiliżża dawn is-seba' ġimgħat billi l-ewwel jinforma ruħu.

Jista' jara hu stess x'qed jiġi propost u minnflok joqgħod fuq dak li jisma' b'mod mgħawweġ ikun hu li jivverifika x'hemm fil-pjan, imbagħad jagħti r-reazzjoni tiegħu.

Xi kultant niltaqa' ma' nies li jistaqsuni għaliex hawnhekk se jsir hekk per eżempju.

Ngħidilhom li dak se jsir hekk għax ġie deċiż fil-pjan ta' struttura fl-1990 jew dak ġie deċiż fil-pjani lokali.

Imbagad jgħiduli li ma kinux jafu.

Iddejjaqni ħafna li l-pubbliku in ġenerali ma jkunx jaf.

Issa l-awtorita' ta' l-ippjanar u l-gvern insistew li jkun hemm trasmissjoni ta' l-informazzjoni bl-aktar mod wiesgħa u l-appell tiegħi lill-media huwa li kemm jista' jkun jaraw li tinfirex l-informazzjoni fuq dawn il-proposti, għax dawn se jħallu impatt mhux biss fuq ir-residenti imma anke fuq l-attivita' kummerċjali, faċilitajiet komunitarji u l- immaniġjar tat-traffiku ta' kull lokalita', speċjalment għat-tramuntana ta' Malta.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, jien għandi reputazzjoni li nħobb naqra u nħobb nixtarr biex ikolli viżjoni ikbar tal-politika f'pajjiżna u nipprova bil-qari tiegħi nkun wieħed minn dawk li nikkontribwixxi għal dak li modestament naħseb li jista' jkun għall-avvanz tal-politika Maltija.

Ftit tal-jiem ilu reġa' ġie f'idejja l-ktieb li Eric Shephard kien ippubblika fl-1922 bl-isem "Malta and Me".

Dan Eric Shephard kien qed jikteb fil-bidu tal-ħajja kostituzzjonali u demokratika Maltija.

Ftit wara li daħlet fis-seħħ l-Amery Miller Constitution ta' l-1921 hu kien għamel dawn ir-rimarki:

"Politics in Malta are not really a bit more absurd than the same things elsewhere but with the island being so small they are more intensive and at close quarters."

Ikompli jgħid:

"The good old game according to the rules of the mother of parliaments acquires in the hands of southern players a fine punch, a rare thrill, as may be judged from the fact that ever since the Malta Legislative Assembly was impressively inaugurated by the Prince of Wales in 1921, no other house of entertainment on the island has been able to compete with its debates."

Quddiem din nistaqsi jekk wara 80 sena inbidilx xi ħaġa minn dak li Eric Shephard kien kiteb fuq dan il-parlament.

Dan il-parlament tilef il- primat tiegħu li jkun house of entertainment?

Sfortunatament wieħed irid jammetti li ma nbidel xejn u kull darba hemm episodju ġdid.

Pajjiżi oħrajn irnexxielhom jikkreaw it-telenovellas.

Imma possibbli li anke fil-parlament tagħna għandna dan it-tiġdid kontinwu ta' affarijiet li ilna naraw mis- seklu l-ieħor?

Il-puntata bħalissa hija tal-quorum, fejn kull naħa tiddibatti fuq dan il-famuż punt.

Bir-rispett kollu lejn kulħadd, il-quorum m'huwiex arma f'idejn xi naħa jew oħra tal-Kamra, xi frosta li tiġi użata min-naħa biex issawwat lin-naħa l-oħra.

Il-quorum qiegħed hemm sempliċement biex jgħin lis-Sedja tikkonstata jekk hemmx interess jew le mill-membri ta' din l-assemblea leġislativa li jaħdmu f'dan il-blokk kbir tal-palazz.

Huwa mod kif wieħed jista' jivverifika jekk il-membri għandhomx l-interess li jaħdmu. ll-membri għandhom interess kbir f'din l-assemblea u jaħdmu ħafna pero' qegħdin inwasslu l-mekkaniżmu tal-quorum f'sitwazzjoni redikola.

Kwalunkwe regola fid-dinja għandha l-użu proprju tagħha iżda jekk dan l-użu proprju jiġi żnaturat, minflok jiġi użu tajjeb jiġi abbuż u dan li aħna għandna quddiemna.

Hawnhekk qisna dħalna f'kompetizzjoni.

Sfortunatament jidher li hemm min min-naħa l-oħra tal-Kamra jaħseb li iktar ma jagħmel talbiet għal quorum iktar se jottjeni voti fl-elezzjoni li ġejja.

Isiru talbiet għal quorum waħda fl-oħra bla sens u b'mod abbużiv.

Jien insejjaħlu abbużiv għax jekk tagħmel sejħa għal quorum u jkun hawn 'il fuq mil-15 -il Membru fil- Kamra ma tistax, wara li jgħaddu għaxar minuti, terġa' tagħmel talba oħra għal quorum.

Is-sens tal-quorum huwa wieħed biss, li jara li fil-post kollu tal-bini tal-parlament hawnx il-membri li qegħdin jaħdmu.

Il-bieraħ sibt lili nnifsi fil-kumitat tal-liġijiet, Sur President.

Dan il-kumitat għandu aġenda twila u għandu ħafna xogħol x'isir.

Qegħdin niltaqgħu kuljum, ċerti drabi sa l-10.30 p.m. biex nippruvaw inlaħħqu max- xogħol voluminuż li għandu quddiemu dan il-kumitat.

Il-bieraħ dan il- kumitat waqaf erba' darbiet minħabba talbiet għal quorum.

Il-fatt li aħna ma nkunux preżenti hawn imma nkunu qegħdin f'laqgħa tal-kumitat ma jfissirx li aħna m'għandniex interess li nieħdu sehem fid-dibattiti tal-parlament.

Kull kumitat jiltaqa' diversi drabi.

Ċerti drabi anke aħna ma nsibux post fejn niltaqgħu u jkollna niltaqgħu fil-librerija.

Ix-xogħol qed isir u qed isir b'mod intensiv, pero' kull regola trid tiġi interpretata b'raġuni.

Huwa fir-raġun li wieħed jagħmel talba għal quorum meta jaf li hawn diversi membri li qegħdin fil-bini tal-parlament jew li wieħed jgħid li hawn diversi membri qegħdin 'l hemm u 'l hawn, wieħed jagħmel ħaġa u l- ieħor jagħmel oħra?

Kif qalet tajjeb dalgħodu l-gażżetta "The Malta Independent" fl-editorjal tagħha, f'diversi parlamenti jekk ix-xogħol irid isir mhuwiex neċessarrju li wieħed ikun il-ħin kollu bil-qiegħda fil-Kamra.

Wieħed irid jagħmel l-affarijiet barra, jiltaqa' man-nies, jiddibatti u jisma' l-affarijiet kontinwament.

Jiġifieri din għalija hija stultifikazzjoni tal-ħidma demokratika ta' dan il-parlament u m'huwiex veru li bl-għajta tal-quorum wieħed qed jipprova jżomm demokrazija.

Ma nifhimx kif kelliem min-naħa l-oħra qalilna li tant id-demokrazija hija mhedda li wasalna f'istat li anke jista' jkollna t-tixrid tad-demm!

Din in-naħa qiegħda tgħid li kull membru għandu jesponi l-ideat tiegħu f'40 minuta u li m'għandux bżonn iktar.

In-naħa l-oħra tal-Kamra mhux qed jaraw li kienu qed jagħmlu kompetizzjoni bejniethom fuq kemm idumu jitkellmu!

Kellna kelliem li dam xi tliet sigħat waqt li kelliem ieħor dam xi erba' sigħat oħra.

Se noqogħdu nħallu kompetizzjonijiet isiru bejn naħa u oħra tal-Kamra jew bejn deputati ta' l-istess naħa?

Aħna jidhrilna li 40 minuta huwa ħin tajjeb u kull deputat hawnhekk jaf li 40 minuta huma biżżejjed biex wieħed jesponi kulma jrid.

Barra minn dan ma nistax nifhem fejn qiegħed dan it-tixrid ta' demokrazija għax jekk għandna nkunu raġonevoli allura għal kull dibattitu iż-żewġ naħat tal-Kamra għandhom jgħidu minn qabel min ser ikunu l-kelliema tagħhom, mhux kulħadd irid jitkellem fuq kull liġi li tiġi hawnhekk.

Naf li hawn nies li jifhmu f'kollox imma dawn in-nies is-soltu huma l-eċċezzjoni u mhux ir-regola!

Allura wieħed jitlob bir-raġun li jkollok erba' min-nies li jkunu ppreparati fuq liġi partikolari.

Dawk l-erba' min-nies jiġu jitkellmu u mhux f'kull liġi jridu jitkellmu 20 ruħ għax dan mhux mod kif isiru l-affarijiet!

Pero' dan jindika li hemm min jaħseb, min-naħa l-oħra, li l-fatt li tgħajjat li qed isawtuk imbagħad tkun inti stess li tagħmel il-ħmerijiet ipenġik bħala vittma f'għajnejn il-pubbliku!

Hemm min jaħseb li tista' tipprova tgħajjat għall-lupu meta inti stess il-lupu u din hija l-problema!

Qed tiprova tgħid li hawn id-demokrazija mhedda waqt li inti stess qed thedded d-demokrazija għax dan l-abbuż irid jiġi kkontrollat.

Huma l-membri stess li jridu jkunu raġonevoli u jkkontrollaw dan kollu.

Jiena nara dan anke fil-politika ġenerali tal-parti l-oħra.

Per eżempju, saret protesta quddiem il-poliklinika ta' Bormla.

Ġew ħafna nies jibku għax il-poliklinika ta' Bormla mhijiex tiftaħ għal ħinijiet itwal minħabba l- problema tan-nuqqas ta' tobba.

Il-biki li qed jibku jien ngħidlu dmugħ tal- kukkudrilli.

Min-naħa l-oħra tal-Kamra qisu qed ikun hemm pjaċir għax il- poliklinika ta' Bormla mhijiex qed tiġi użata u allura l-ġid li qegħdin nagħmlu mhuwiex qed jinħass mal-poplu.

L-istess għandu jingħad fuq il-ħajt tal-baċir nru.

Niġu attakkati li dan waqqafnih milli jitwaqqa' meta hija d-drydocks li qed żżommna.

Aħna rridu nkomplu nwaqqgħuh u f'dan id-dawl qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' ittra li d-direttur ġenerali bagħat liċ-chairman tal-Malta Drydocks fil-11 ta' April, fejn qed jitolbu biex jagħtih il-permess ħalli jidħol fil-post u jkompli x-xogħol għax il- Malta Drydocks kienet żammitu mili jkompli jagħmel l-affairjiet.

Biex nagħlaq ngħid li fid-demokrazija ma tgħidx biss li int favur ta' punt imma trid taġixxi b'mod li juri li inti favurih.

Sfortunatament fil- Malta Labour Party japplika dak li aħna nsejħu paroli si fatti no. Grazzi.

MR SPEAKER: Hawn il-permess biex l-Onor.

Mifsud Bonnici jpoġġi d-dokument li semma?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal lejla l-Erbgħa, 17 ta' Mejju fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fit-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

WSC - ŻJARA TAL-PRESIDENT TAR-REPUBBLIKA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew jiswew l-attivitajiet organizzati fl-okkażjoni taż-żjara ta' l-Eċċ.

Tiegħu l-President tar- Repubblika fil-WSC?

Jista' l-Minsitru jgħid x'kienu l-attivitajiet, u kull waħda kemm ġiet tiswa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien infurmat li fl-okkażjoni taż-żjara li l- President tar-Repubblika għamel lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-Ilma ntefqet is-somma ta` Lm607.

SAN ĠILJAN - RAMPA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk rampa li tagħti għall-baħar u li saret fil- bajja ta' San Ġiljan, ħdejn il-pont magħruf bħala "Tal-Banis" u li saret bl-aktar mod traskurat, saritx mill-ħaddiema ta' xi dipartiment li jaqa' taħt id-dikasteru tiegħu?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid: min ordna li din ir-rampa ssir; kemm ġiet tiswa fi spejjeż; jekk hemmx permess ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar?

Jekk kollox sar bla permess, x'passi se jittieħdu?

Jekk ix-xogħol sar mill-ħaddiema ta' xi dipartiment li jaqa' taħt id-dikasteru tiegħu mingħajr il-proċedura u l-approvazzjonijiet meħtieġa, x'passi se jittieħdu kontra min kien responsabbli li ordna dan ix- xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li x-xogħol oriġinali ta' dan l-iskall sar mid-dipartiment tax-xogħlijiet sezzjoni tal-marine fis- snin 1984/1985, jiġifieri ferm qabel ma ġiet stabilita l-awtorita' ta' l- ippjanar.

Minn dak iż-żmien 'l hawn saret ħafna ħsara kawża tal-maltemp u ġiet innotata li saru xi modifiki minn terzi persuni mhux magħrufa.

ALL WHEEL DRIVE CLUB

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkunsidra li tingħata site lill-all wheel drive club, biex ikollhom fejn jipprattikaw l-isport tagħhom peress li sal-lum dawn m'għandhomx post fejn jipprattikaw l-isport favorit tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li diġa' hemm diskussjonijiet ma' l- awtoritajiet konċernati rigward sit għall-all wheel drive club.

PULIZIJA - SLIEMA - HSBC

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-pulziija li kienu duty mal-fergħa ta' l- HSBC ta' High Street, Sliema (Plaza complex) u Volksbank (Lombard) ta' 63 Triq Dingli, Sliema, bejn 1 ta' Diċembru, 1999 u l-15 ta' April, 2000?

ONOR.

TONIO BORG: Ma nħossx li dettalji personali dwar is-servizz imsemmi fil-mistoqsija għandhom jiġu pubblikati.

AMBJENT - SAFAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'din l-aħħar sena fis-segretarjat permanenti għall- ministeru ta' l-Ambjent, kemm siefru uffiċjali?

Jista' jgħid min kienu?

Fejn marru?

X'kienet l-okkażjoni ta' kull żjara?

Kemm laħqet l-ispiża f'kull okkażjoni ta' kull individwu nvolut?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

PA - INVESTIGAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' każi rrapportati lill-awtorita' ta' l-ippjanar dwar abbużi fuq xogħlijiet ta' kostruzzjoni u li fil-mument għadhom qed jiġu nvestigati?

Meta hu maħsub li jitlestew dawn l- investigazzjonijiet u liema minn dawk il-każi qed jiġu kkonsidrati ta' prijorita'?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li n-numru ta` każi rrapportati lill- awtorita` ta` l-ippjanar u li qegħdin jiġu nvestigati hu ta` 4,311.

Ix- xogħol fuq l-investigazzjoni ta` dawn il-każi huwa proċess kontinwu.

Ninsab infurmat ukoll li bħalissa hemm 1,154 każ ieħor li qed jiġu kkunsidrati bħala prijorita`.

Azzjoni diretta dwar dawn il-każi tittieħed mill-awtorita` ta` l-ippjanar kważi kull ġimgħa.

PULIZIJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' pulizija li telqu u/jew spiċċaw mill-korp matul l-ewwel erba' xhur tas-sena?

Kemm kien in-numru ta' pulizija ġodda li daħlu fil-korp matul l-istess perijodu u kemm saru transfers fl-istess perijodu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li matul l-ewwel erba` xhur ta` din is- sena spiċċaw mis-servizz 29 membru tal-korp tal-pulizija, filwaqt li daħlu 76 membru ġodda.

Ninsab infurmat ukoll li fl-istess perijodu kien hemm 107 membru tal-korp li tbiddlilhom ix-xogħol fid-diversi sezzjonijiet tal-korp tal-pulizija.

PULIZIJA - HOLD UPS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' hold-ups irrapportati mill-pulizija matul l-ewwel erba' xhur tas-sena?

Kemm tammonta ċ-ċifra ta' flus irrapportata misruqa u kemm weġġgħu persuni f'dawn il-hold ups?

Kemm tressqu persuni l-qorti konnessjoni ma' dawn il-hold ups?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li matul l-ewwel erba` xhur tas-sena 2000, ġew irrappurtati lill-pulizija 12-il-każ ta` hold up, li fihom huwa rrappurtat li nsterqu madwar Lm12,045 u 250 Mark Ġermaniż, filwaqt li weġġgħu żewġ persuni.

Ninsab infurmat ukoll li 3 persuni ġew imressqa l- qorti in konnessjoni ma` dawn il-hold ups.

PULIZIJA - SERQIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet irrapportati lill-pulizija matul l-ewwel erba' xhur tas-sena?

Kemm kien in-numru ta' karozzi misruqa?

Kemm minn dawn il-każi kienu jinvolvu serq ta' oġġetti u flus mid-djar privati tal-pubbliku?

Kemm huwa l-valur globali ta' l-oġġetti misruqa rrapportati lill-pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: NInsab infurmat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - PERSUNI MRESSQA L-QORTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li l-pulizija ressqet il-qorti b'konnessjoni ma' serqiet li saru matul l-ewwel erba' xhur tas-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-pulizija ressqet il-qorti 90 persuna b`konnessjoni ma` serqiet li twettqu matul l-ewwel erba` xhur tas- sena 2000.

SAJJIEDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għad-direttiva 92/29 ta' l-UE li tesiġi li s-sajjieda tal- pajjiżi membri jżommu madwar 620 item ta' mediċina eċċ, fuq il-qoxra li tkun twila aktar minn erba' metri, jista' l-Ministru jinformana jekk dawn is-620 item li l-UE timponi fuq is-sajjieda Maltin u Għawdxin humiex se jiġu mposti wara li nsiru membri ta' l-UE?

Jista' jgħid x'inhuma l-multi ta' l-UE kemm-il darba s-sajjieda jinstabu li mhux jonoraw din id-direttiva?

Jista' jgħid kemm se jiswew dawn is-620 item li l-UE tobbliga li s- sajjieda lokali jżommu fuq l-opri tas-sajd tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li direttiva 92/29 ta' l-UE qatt ma ġiet diskussa mid-diviżjoni tas-saħħa.

Peress li direttiva 92/29 ta' l-UE għandha x'taqsam mas-saħħa u s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din id-domanda lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw ċitazzjonijiet mill-pulizija għall- ipparkjar, xahar b'xahar din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif ġej

Jannar Frar Marzu April 3,717 3,785 3,520 3,371

PULIZIJA - ANZJANI - REATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' anzjani li sfaw vittmi ta' xi reat, sena b'sena f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li mir-records disponibbli taħt forma kompjuterizzata, it-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif ġej:

|1997 |1998 |1999 |2000 | |602 |1,107|990 |438 |

Dawn iċ-ċifri jinkludu kull tip ta` reat, eż. serq minn/jew ta` vettura ta` persuna 'l fuq minn 60 sena.

SPTAR SAN LUQA - PAZJENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm iddewwew nies ġo l-Isptar San Luqa u ġewwa ċ-ċentri tas-saħħa s-sena l-oħra?

Kemm minn dawn kienu kaġunati minn armi tan-nar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li matul l-1999: (i) 106,676 attendew id-dipartiment ta' l-emerġenza fl-Isptar San Luqa; (ii) 109,307 persuna ġew invistati/ittrattati fid-diversi ċentri tas-saħħa.

Dwar persuni li attendew, kemm fl-Isptar San Luqa kif ukoll fiċ-ċentri tas-saħħa, ma jinżammux records speċifiċi kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

PULIZIJA - ARMI TAN-NAR - INĊIDENTI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm weġġgħu jew mietu nies kawża ta' armi tan-nar is-sena l-oħra u din is-sena?

Kemm minn dawn kienu aċċidentali jew kawża ta' traskuraġni?

Kemm kienu intenzjonati?

Kemm ġew rapportati każi waqt il-kaċċa u x'kienet l-arma li ntużat f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li bejn l-1 ta` Jannar, 1999 u l-14 ta` Mejju, 2000 kien hemm 16-il każ li fihom persuni sofrew feriti permezz ta` arma tan-nar, filwaqt li kien hemm 11-il każ ieħor li fihom persuni tilfu ħajjithom.

Minn dawn is-27 każi, kien hemm 6 każi li kienu aċċidentali, 15 kienu intenzjonati, filwaqt li 6 każi għad mhux stabilit jekk kenux aċċidentali jew le.

Ninsab infurmat ukoll li minn dawn il-każi, 8 kienu waqt il-kaċċa u li l-arma ta` l-inċident kienet senter.

SAĦĦA - DIVING ACCIDENTS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu persuni l-isptar is-sena l-oħra għal xi forma ta' kura minħabba xi aċċidenti waqt li kienu qed jgħoddsu (diving accidents)?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li fis-sena 1999 ġew ikkurati tmien pazjenti fid-decompression chamber.

Madwar 20 oħra ġew ikkurati fl-isptar, iżda mingħajr ħtieġa ta' kura fiċ- chamber.

Dan kien l-iżgħar numru ta' għaddasa kkurati f'sena f'dawn l- aħħar għaxar snin.

Is-sena l-oħra kien hemm żewġ fatalitajiet waqt l- għads.

Wieħed biss minn dawn inġieb l-isptar u miet fl-emerġenza.

VAT - PETROL/DIESEL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal flus il-gvern minn fuq VAT fuq il- petrol u/jew diesel u minn fuq il-kontijiet tat-telephone, din is-sena s'issa?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li, bejn l-1 ta` Jannar u s-6 ta` Mejju ta` din is-sena, d-dħul tal-gvern mill-VAT minn kumpaniji li jipprovdu li jagħtu provvista ta` petrol u diesel u servizzi ta` telephone kien ta` Lm1,881,743,9 u Lm1,163,040.97 rispettivament.

Dawn l-ammonti jinkludu fihom VAT li tħallset fuq provvista ta` prodotti jew servizzi oħra li l-operaturi nvoluti normalment jagħmlu u li ma jidhrux separatament fid-denunzji tat-taxxa.

Dawn huma ċifri gross u ma jurux it-tnaqqis li jkun hemm minn operaturi li jkunu ħallsu l-VAT u li għandhom dritt għal rifużjoni.

LABOUR FORCE SURVEY 2000 - INTERVIEWERS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għas-sejħa li saret fost l-impjegati tal-gvern biex jieħdu sehem bħala Interviewers for labour force survey 2000", jista' l-Ministru jgħid kemm se jintagħżlu mpjegati biex jagħmlu dan ix-xogħol?

Meta se jsir dan l-eżerċizzju?

Kemm hemm flus ivvotati għal dan is-survey?

Meta hu previst li jkun hemm l-ewwel riżultati ta' dan is-survey?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Huwa mahsub li madwar 150 impjegat tal-Gvern se jintalbu sabiex jghinu fil-Labour Force Survey 2000.

Is-survey se ssir lejn l-aħħar ta` Mejju u l-bidu ta` Ġunju.

Huwa stmat li dan is-survey se jiswa madwar Lm20,000.

Għadu kieni wisq biex wieħed jgħid b`mod definit meta jistgħu jinħarġu r-riżultati ta` dan is-survey.

Madanakollu se jsiru l-isforzi kollha sabiex dawn ikunu ppubblikati kmieni kemm jista` jkun.

PULIZIJA - BOMB THREAT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm il-każ ta' bomb threat kien hemm is-sena l-oħra (1999) u mill-ewwel tas-sena sal-lum?

Jista' jgħid kull każ fejn kien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-1999 kien hemm 91 każ ta` bomb threat, filwaqt li fis-sena 2000, sad-9 ta` Mejju, kien hemm 40 każi simili.

Għal raġunijiet ovvji ma nħossx li għandhom jiġu magħmula pubbliċi d-dettalji dwar fejn kienu saru dawn il-każijiet.

REPUBBLIKA TA' MALTA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid minn kemm ilha mwaqqfa r-Repubblika ta' Malta sal-lum, kemm persuni ħadu l-unur ta' Ġieħ ir-Repubblika?

Jista' jgħid min kienu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mill-1975, meta twaqqfet ix-Xirka Ġieh ir- Repubblika, 'l hawn żewġ ċittadini Maltin u 19-il ċittadin ta' pajjiżi barranin inħatru rispettivament Imsieħbin u Imsieħbin fuq Bażi Onorarja tax- Xirka.

Dawn kienu:

Msieħbin

Il-Prof Sir Anthony Mamo SG L-ET Mons Guseppi Mercieca SG

Msieħbin Onorarji

L-ET l-Kurunell Muammar Gaddafi SG L-ET Prof Giovanni Leone SG L-ET s-Sur Li Xiannian SG L-ET s-Sur Kim Il Sung SG L-ET s-Sur Jose Manuel Durao Barroso SG L-ET s-Sur Jose Manuel Briosa E Gala SG L-ET s-Sur Joao Diogo Nunes Barata SG Il-General Carlos Azeredo SG L-ET Antonio Syder Santiago SG L-ET Mons Giovanni Battista Re SG L-ET Mons Jean-Louis Tauran SG L-ET Mons Pier Luigi Celata SG L-ET Dott Dino Marrajeni SG L-ET s-Sinjura Susanna Agnelli SG L-ET s-Sur Gaetano Gifuni SG L-ET Dott Marco Colombo SG L-ET s-Sur Giulio di Lorenzo Badia SG L-ET Dott Luigi Amaduzzi SG Il-General C A Paolo Scaramucci SG

TARXIEN - TRIQ IL-KNISJA - ARBLU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se tinbidel bozza maqtugħa li hemm ma' arblu tad-dawl fi Triq il-Knisja, Tarxien kantuniera ma' Triq Despott, u li ilha maqtugħa xhur sħaħ?

Huwa veru li l-arblu li hemm il-bozza miegħu kien jixxokkja u kien ġie "skonnettjat" biex jitneħħa l-perikolu?

Jaf l- Ministru li l-affarijiet ilhom hekk, għal aktar minn sitt xhur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat, li kuntrarjament għal dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant, ix-xogħol meħtieġ fuq il-lampa msemmija diġa` sar.

Biex sar dan ix-xogħol kellu jiġi skonnetjat l-arblu li kien hemm il- lampa miegħu.

Il-connection reġgħet saret f`Diċembru tas-sena l-oħra.

PBS - SETTIJIET TAT-TV REĠISTRATI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn reġistrati settijiet tat-television?

Kemm minnhom iħallsu l-liċenzja u kemm inġabru flus mill-ħlas tal-liċenzja sena b'sena mill-1995 'il hawn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' settijiet tat-television reġistrati huwa 214,235.

L-istatistika tinżamm fuq licence holders u mhux fuq television sets.

Dan għaliex kull liċenzja tista' tkopri aktar minn television wieħed.

Dettalji ta' ġbir ta' flus mill-ħlas tal-liċenzji mill-1995 'l hawn huma:

Sena Lm

1995 2,009,000 1996 2,015,000 1997 2,264,000 1998 2,314,000 1999 2,304,000

MUŻEW TAL-GWERRA - ĦSARAT STRUTTURALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi ħsarat strutturali hemm fil-Mużew tal-Gwerra?

Jista' jgħid jekk hemmx inventarju ta' l-oġġetti kollha?

Jista' jgħid x'oġġetti nsterqu f'dawn l-aħħar snin?

Jista' jgħid jekk il-gvern jagħtix xi forma ta' għajnuna finanzjarja lil dan l-istess mużew?

Jekk fl-affermattiv, kemm kienet tammonta din l- għajnuna sena b'sena mill-1995 'il hawn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-akbar ħsara strutturali fil-Mużew tal- Gwerra kienet tinsab fis-saqaf tar-right annexe.

Dan is-saqaf kien jinsab f'kondizzjoni daqstant ħażina, minħabba l-qedem tiegħu.

Dan l-aħħar dan is- saqaf ġie mibdul.

Imbagħad hemm ħsarat oħra, mhux daqstant kbar u li bi ftit xogħol ta' manutenzjoni dawn jiġu faċilment irranġati.

Fosthom hemm bżonn ta' xogħol ta' tikħil u kisi, xogħol ta' żebgħa ta' injam (bibien, twieqi, eċċ.) u manutenzjoni ta' soqfa.

Barra minn hekk il-kanċell tal-bieb prinċipali (tal-ħadid) huwa antik u tqil ħafna.

Iċ-ċappetti tal-ħadid saddu u b'hekk qed jaqsmu l-ġebel.

Għalhekk hemm bżonn li dawn iċ-ċappetti jinbidlu u b'hekk il-kanċell jiġi jinfetaħ kif suppost.

Informat li hemm inventarju ta' l-oġġetti li hemm fil-mużew u li dan l- inventarju qiegħed jinżamm min-National War Museum Association.

Tagħrif dwar oġġetti li nsterqu mill-Mużew tal-Gwerra u mill-istores tiegħu f'dawn l-aħħar snin qed tinġabar.

Dwar għajnuna finanzjarja lill-Mużew tal-Gwerra, il-mużew jaqa' taħt ir- responsabbilta` tad-Dipartiment tal-Mużewijiet li għandu l-allokazzjoni ta' fondi allokati fil-budget ta' kull sena.

POSTIJIET STORIĊI - ĦLAS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li tul ix-xhur ta' Jannar, Frar u Marzu 2000 ħallsu lira biex iżuru t-tempji ta' Ħal Tarxien u l-Mużew Arkeoloġiku tal-Belt?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat illi l-persuni li żaru l-Mużew ta' l- Arkeoloġija (l-Belt) u t-Tempji ta' Ħal Tarxien minn Jannar sa Marzu 2000 huma kif ġejjin:

2000 Muzew Arkeologiku Tempji ta' Hal Tarxien Jannar 1,720 1,184 Frar 1,800 2,654 Marzu 2,906 2,177

POSTIJIET STORIĊI - BILJETTI AWTOMATIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal l-ipproċessar tat-tender għall- introduzzjoni tal-makni elettroniċi tal-biljetti awtomatiċi għad-dħul fil- mużewijiet u siti storiċi f'pajjiżna?

Kemm intefgħu offerti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ipproċessar tat-tender għall- introduzzjoni tal-makni elettroniċi tal-biljetti awtomatiċi għad-dħul fil- mużewijiet u siti storiċi għadu mhux lest.

B'kollox intefgħu tmien offerti.