MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 189 L-Erbgħa, 24 ta' Novembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 189

L-Erbgħa, 24 ta' Novembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 24 ta' Novembru, 1999

WERREJ MINUTI 405

KUNSENS GĦAL ATTI 405

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 405

TQEGĦID TA' KARTI 411

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI (IT-TIENI QARI)

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 412

AĠĠORNAMENT 429

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 436

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 188 li saret fl-24 ta' Novembru, 1999 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XVII ta' l-1999 – Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar ir- Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji; u

Att Nru XVIII ta' l-1999 – Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar l- Arbitraġġ.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BIBLJOTEKA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tal- bibljoteka?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil- futur qarib?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ninsab informat li fil- perijodu msemmi ebda mpjegat tal-bibljoteka nazzjonali ma ġie ttrasferit.

SKEJJEL - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-iskejjel kollha statali mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jgħid ukoll meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-għadd ta' ħaddiema li ġew impjegati mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni matul il-perijodu ndikat mill- Onor. Interpellant huwa kif se nsemmi:

|supply teachers |7 | |supply kindergarten |26 | |assistant | | |skrivani part-time |11 | |casual cleaners |6 |

Dawn ġew impjegati b'riżultat ta' sejħiet għal applikazzjonijiet.

EDUKAZZJONI - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni mis-27 ta' April 1999 sal- 15 ta' Settembru 1999?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li din hija l-istess mistoqsija bħal dik preċedenti, nirriferi lill-Onor.

Membru għall-mistoqsija parlamentari numru 9556.

EDUKAZZJONI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tad- dipartiment ta' l-edukazzjoni?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li skond approvazzjoni uffiċjali maħruġa mill-MPO, bejn is-27 ta' April u l-15 ta' Settembru 1999 kien hemm 37 trasferiment minn u għad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Informat ukoll li dawn it-trasferimenti saru fil-maġġor parti assoluta tagħhom fuq talba ta' l-istess individwi.

Kien hemm ukoll ftit każi fejn ġew approvati trasferimenti ta' ħaddiema li diġa' kienu mislufin uffiċjalment ma' dipartimenti oħrajn, bħalma huwa dak tal-kunsilli lokali.

Kull talba li ssir minn individwi għal trasferiment tiġi kkonsidrata.

Naturalment l-esiġenza tas-servizz tingħata l-prijorita` fejn tidħol din il- konsiderazzjoni.

PIXXINA NAZZJONALI - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal-pixxina nazzjonali mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fil-perijodu msemmi ma ġie impjegat ebda ħaddiem mal-pixxina nazzjonali.

MFSC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tal-MFSC?

Jista' l-jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l- Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): It-tweġiba hija fin-negattiv.

UE - KOPERATTIVA TAS-SAJJIEDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jispjega kif il-koperattiva nazzjonali tas- sajjieda ma ġietx involuta fl-iscreening tas-sajd li sar riċentement bejn l- uffiċjali Maltin u dawk ta' l-Unjoni Ewropea?

Jista' jgħid x'riżultati kisbu l-poplu Malti u s-sajjieda billi ma pparteċipawx f'dan il-proċess?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan l-iscreening report?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill- Onor. Interpellant li l-proċess ta' l-iscreening huwa proċess fejn uffiċjali minn naħa taż-żewġ partijiet juru l-qagħda ta' pajjiżhom jew ta' l-Unjoni ta' pajjiżi li huma jirrapreżentaw.

Waqt l-iscreening process ma jkunx hemm preżenza ta' koperattivi, producers associations u sajjieda jew bejjiegħa tal-ħut - lanqas il-Kummissjoni Ewropeja ma ġabet sajjieda magħha! - u f'dan il-proċess ta' screening ma jistgħux jinkisbu r-riżultati li l-Onor.

Interpellant huwa daqshekk ħerqan li naslu għalihom.

Fix-xhur li ġejjin għandu jintemm il-proċess kollu ta' l-iscreening, isiru d-diskussjonijiet mal-partijiet kollha konċernati u mbagħad jibdew in- negozjati.

Huwa wara t-tmiem ta' dawn in-negozjati li nkun f'pożizzjoni li nista' nirraporta lill-Kamra u ninforma lill-Onor.

Interpellant x'riżultati kisbu l-poplu Malti u s-sajjieda.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jiena nifhimha li l-koperattiva nazzjonali tas-sajjieda ma kenitx involuta fl-iscreening pero' nistaqsi kenitx mistiedna tieħu parti fil-laqgħat tal-MEUSAC, li kellu jiddiskutu l- problema tas-sajd qabel sar id-dokument għall-iscreening.

MR SPEAKER: Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Iva, nikkonferma li l-koperattiva nazzjonali tas-sajjieda kienet mistiedna u fil-fatt attendew għal-laqgħa tal-MEUSAC meta ġiet ittrattata l-kwestjoni tas-sajd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jikkonferma l-Ministru Zammit li l-part-time fishermen mhux qed jitħallew jirreġistraw bħala "PTF" imma bħala "S"?

Jikkonferma li dan qed jiġri minħabba l-proċess ta' l-iscreening?

Jikkonferma li minħabba li l-gvern irid jidħol fl-Unjoni Ewropea, se jkun hemm restrizzjonijiet li jillimitaw li l-part-time fishermen joħorġu iktar minn tliet mili 'l barra mix-xtut tagħna u jillimitaw ukoll it-tip ta' sajd li jista' jsir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Unjoni Ewropea ma tagħmilx distinzjoni bejn part- time fishermen u full-time fishermen.

Rigward l-areas fejn dawn jistgħu jistadu, il-ħsieb huwa li ż-żona ta' madwar Malta, jiġifieri żona ta' 25 mil, issir conservation zone fejn biex wieħed jistad fiha jkun hemm ċerti restrizzjonijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Peress li l-Ministru qed jgħid li żona ta' 25 mil tista' ssir conservation zone, jista' jgħidilna jekk hemmx pajjiżi fl- Unjoni Ewropea li għandhom conservation zone ta' 25 mil minn mal-kosta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk m'iniex sejjer żball Spanja għandha conservation zone li toħroġ 'il barra mix-xtut tagħha għal tul ta' madwar 49 mil.

Inżid ngħid ukoll li f'Awissu ta' l-1997 kien ġie ddikjarat - hawn qed nitkellem mill-memorja - li biex wieħed ikun jista' jidħol jistad f'din l-area jrid juża ċertu tip ta' snanar u xbiek.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jikkonferma allura l-Ministru li dawk li huma reġistrati bħala PTF se jiġu affettwati?

Jikkonferma li se jiġu mposti restrizzjonijiet dwar il-limitu li fih dawn is-sajjieda jistgħu jistadju, x'tip ta' sajd jistgħu jagħmlu u f'liema perijodi tas-sena jistgħu jistadu?

Dawn ir-restrizzjonijiet kif se jaffetwaw lill-full-time fishermen?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Peress li dawn huma mistoqsijiet ta' natura teknika, nieħu nota ta' dak li qed jistaqsi l-Onor.

Interpellant u nagħtih risposta eżatta f'seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nifhem sew li l-Ministru qed jgħid li għal xi raġuni jew oħra ma sarux laqgħat mal-koperattiva nazzjonali tas-sajd dwar l- implikazzjonijiet li ġġib magħha sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, sew qabel u sew wara l-iscreening?

Qed nifhem sewwa li qed jgħid ukoll li fl-ibħra tagħna se jkunu jistgħu jidħlu dawk is-sajjjieda ta' pajjiżi li diġa' jifformaw parti mill-Unjoni Ewropea pero' b'ċerti kondizzjonijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, diġa' għedt li l-koperattiva nazzjonali tas-sajd ġiet mistiedna tieħu sehem waqt il-meetings tal-MEUSAC.

Rigward jekk sajjieda ta' pajjiżi li huma parti mill-Unjoni Ewropea jkunux jistgħu jistadu fl-ibħra territorjali tagħna, nista' ngħid li dan isir kemm-il darba dawn jimxu skond ir-regolamenti.

Irrid ngħid ukoll pero' li meta inti qed twaqqaf conservation zone, dan ifisser li t-tip u l-ammont ta' sajd li jkun jista' jsir f'din iż-żona jkun limitat ħafna u ħafna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'qed jifhem meta jgħid li se tiġi mwaqqfa conservation area?

Nifhem li qed jgħid li t-tip ta' sajd fil-conservation area se jkun ristrett ħafna u ħafna, imma jista' jinforma lill-Kamra b'iktar dettal x'jifhem meta jgħid conservation area?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Conservation area hija area li biex tidħol tistad fiha jkollok ċerti limitazzjonijiet, per eżempju, il-kobor tas-snanar li tista' tuża, il-qies tax-xibka li tista' tuża u diversi affarijiet oħra.

Iżda peress li din hija mistoqsija ta' natura teknika nwiegħed lill-Onor.

Interpellant li niġbor l-informazzjoni kollha u ngħaddiha f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Apparti l-fatt li dettalji bħal dawn nippretendi li l-Ministru jkunu jafhom fuq il-ponot ta' subgħajh - imma nieħu l-kelma tiegħu li jagħtina d-dettalji darba oħra - jista' għallinqas iserrħilna moħħna u jgħidilna jekk huwiex veru li s-sajjieda ta' l-Unjoni Ewropea se jkollhom l-istess drittijiet taħt l-istess kondizzjonijiet ta' l-istess daqs tan-snanar, l-istess daqs tax-xbiek, l-istess daqs tal-kwalitajiet u kwantitajiet ta' ħut li jistgħu jaqbdu bħalma jkollhom is-sajjieda Maltin imma bil-kondizzjonijiet komuni u ugwali għall-istess?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, hija ħaġa impossibbli li tkun taf l- affarijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mal-biedja u s-sajd fuq ponot subgħajk.

Nista' ngħid pero' li meta għandek conservation zone, l-area tkun trid tiġi ristretta għall-artisanal fishing, jiġifieri għas-sajjieda żgħar, u mhux se jsir fiha tip ta' fishing industrijali.

Min għandu industrial vessels mhux se jiġi jistad f'żona ta' konservazzjoni imma jmur 'il barra miż-żona ta' konservazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella..

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, jien nixtieq li toħroġ l- informazzjoni għaliex ovvjament is-sajjieda huma nies li trid tispjegalhom b'ċerta sempliċita`.

Għalhekk nerġa' nistaqsi lill-Ministru: Dawk id- drittijiet li se jkollu s-sajjied Malti - huma x'inhuma ċ-ċirkostanzi - se jkunu l-istess drittijiet li jkollu kull sajjied ieħor mill-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ovvjament, Sur President, sajjied li jkollu fishing vessel industrijali mhux se jistad fil-conservation area għaliex ma jaqbillux.

Allura l-conservation area tibqa' primarjament għall-artisanal fishing u l-ebda sajjied barrani li jkun armat b'xi trawler kbir ma jkun jista' jistad f'dik l-area.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ħalli nipprova nissimplifika kemm kemm iktar, forsi l-Ministru jifhimni, Sur President.

Artisanal fishing u mhux artisanal fishing, u trawlers u mhux trawlers, jekk sajjied minn pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea jarma bħalma huwa armat is-sajjied Malti, jobdi l-kondizzjonijiet li qed isemmi l-Ministru rigward daqs ta' snanar, xbiek, ħaġa u oħra, għandu jew m'għandux dritt daqs is-sajjied Malti li jisfrutta l-baħar ta' madwar Malta, il-25 mil conservation area u mhux conservation area?

Għandu jew m'għandux dritt li jagħmel l-istess mestjier u jistad bħalma jistad f'dawk l-ibħra s-sajjied Malti?

Faċli l-mistoqsija!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien naħseb - se nirrispondi b'mod faċli wkoll - li l- ebda sajjied f'sensih mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea li qiegħed 'il bogħod minn Malta mhu se jarma b'bastiment żgħir biex jiġi jistad fil- conservation area ta' madwar il-kosta ta' Malta.

Jekk sajjied għandu daqsxejn melħ f'moħħu jarmalek bi trawler industrijali u jmur f'areas fejn ikun jista' jaqbad kwantita` ta' ħut biex bl-istess ammont ta' ħut li jaqbad jiġġustifika l-investiment li jkun għamel fl-opra tal-baħar tiegħu.

MR SPEAKER: Il-Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG: Li xtaqt inżid huwa li fil-fażi tan-negozjati aħna beħsiebna niddiskutu eżattament xi jkun jaqbel l-iżjed għas-sajjieda Maltin.

Jiġifieri jekk ikun hemm il-ħtieġa li ninnegozjaw ħalli nipproteġu s-sajd tradizzjonali Malti fid-dimensjoni tal-25 mil, allura dan isir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Se nkompli fuq li qal il-Ministru Ninu Zammit, Sur President.

Bil-liġi ta' l-istatistika, bħalma l-biċċa l-kbira tan-nies huma f'sensihom, jaf ikollok nies li huma mħawdin jew ma jkunux f'sensihom, bħalma qal il-Ministru stess.

Mela jekk dawk is-sajjieda mhux f'sensihom iridu jarmaw biex ikunu bħall-Maltin, dawn se jkollhom l-istess drittijiet bħall-Maltin?

Sakemm il-ministru ta' l-affarijiet barranin ma jġibx l- eċċezzjonijiet jew inkella l-grazzi li qed jgħid li kapaċi jġib, meta ħaddieħor ma ġab xejn!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, waqajna issa għas-sajjieda li ma jkunux f'sensihom!

(Interruzzjonijiet) Jiena semmejtha għall-punt li l-loġika tgħidlek li l-ebda sajjied f'sensih minn Spanja, per eżempju, mhu se jarmalek b'opra tal-baħar ċkejkna biex jiġi jistad fil-conservation area ta' l-ibħra ta' madwarna.

Sajjied f'sensih jarma b'industrial trawler u jmur jistad fejn il-qabda tiegħu tkun kbira tant li tiġġustifika l-istess investiment li jkun għamel fit-trawler tiegħu.

Dik hija l-loġika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, sajjied mhux f'sensih minn Sciacca, Mazzara del Vallo, Porto Palo jew xi raħal ieħor min-naħa ta' isfel ta' Sqallija, għandu jew m'għandux l-istess drittijiet bħalma għandu sajjied Malti li, skond il-Ministru, forsi m'huwiex f'sensih ukoll!?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk irid sajjied Sqalli jista' jinvesti f'apparat apposta u speċjali li bih ikun jista' jistad fil-conservation area ta' madwar Malta, bħalma sajjied Malti li m'huwiex għaqli jista' jmur jistad fil-conservation area madwar l-ibħra ta' Spanja.

(Interruzzjonijiet) Pero' jien ngħidlek li l-ebda sajjied Malti m'hu se imur Spanja biex jistad b'tant restrictions fil-conservation areas li hemm madwar Spanja.

(Interruzzjonijiet) L-ebda sajjied għaqli, nerġa' ngħid, mhu se jieħu dik it-triq kollha biex imur jistad hemmhekk biex jiġġustifika l-argument li qed jagħmel l-Onor.

Vella.

MR SPEAKER: Il-Ministru Borg.

ONOR.

JOE BORG: Nixtieq inżid li quddiem il-Parlament Ewropew hemm anke proposta biex il-fishing zone tiġi estiża għal 25 mil mit-12-il mil kif inhi llum.

Naturalment dan huwa proċess li rridu naraw kif se jiżviluppa, għaliex jista' jkun li lanqas ikun hemm il-bżonn li ninkluduh fin- negozjati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Se nagħmel l-aħħar mistoqsija, Sur President, ħalli forsi naslu għall-konklużjoni loġika ta' dan l-argument assurd li għaddejjin bih.

Nistaqsi lill-Ministru Zammit: In vista tal-fatt li daqstant numru kbir ta' sajjieda Sqallin jidħlu jistadu fl-ibħra Maltin, speċjalment fin-naħa ta' fuq ta' Malta, jista' l-Ministru jgħidilna jekk dawn humiex f'sensihom jew le, għaliex nafu li minn dawn jiġu ammont enormi?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: It-tip ta' sajjieda li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Vella m'humiex sajjieda żgħar imma huma sajjieda li jiġu b'industrial trawlers u ovvjament ladarba wieħed ikun qed jopera b'industrial trawler ma jkunx eliġibbli biex jistad f'żona ta' konservazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jista' l-Ministru allura - la bħali jaf li ċertu ammont ta' sajjieda li m'humiex f'sensihom, kif qed jgħid hu, jidħlu fl- ibħra territorjali tagħna - jinforma lill-Kamra bejn wieħed u ieħor kemm kien hemm rapporti minn dawn, per eżempju, fl-aħħar sitt xhur u x'azzjonijiet qed jittieħdu kontra tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, fil-file m'għandix notament dwar dan li qed jistaqsi l-Onor.

Interpellant u għaldaqstant nistiednu jagħmel mistoqsija bil-miktub biex inkun nista' nwieġbu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jserraħ moħħ l-ammont kbir ta' sajjieda part-timers li se jkunu jistgħu jkomplu bid-delizzju tagħhom fl- area li jridu u bla ebda restrizzjoni?

Jiġifieri dawk li qed jipprovaw jirreġistraw part-time issa u mhux qed iħalluhom, se jkunu affettwati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, ladarba tiġi mwaqqfa din iż-żona ta' konservazzjoni, biex wieħed jistad fiha - u hawn qed nitkellem għas- sajjieda part-timers kif ukoll full-timers - l-ewwel nieħdu into consideration l-użu u l-kobor ta' ċertu apparat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' mpjegati fis-segretarjat privat tiegħi u tas-segretarjat privat tas-segretarji parlamentari, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11534.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-għaqda bdiewa progressivi lill-ministru għall-biejda u sajd fid-19 ta' April 1998, dwar proposta għal żvilupp ta' golf course fl-inħawi ta' taħt il-lukanda Verdala, ir-Rabat, bi tweġiba għall-mistoqsijiet parlamentari numri 10904;

Lista ta' mpjegati fis-segretarjat privat tiegħi, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 11536;

F'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' mpjegati fis-segretarjat privat tal-ministru għall-ambjent, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11532; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' mpjegati fis-segretarjat privat tal-ministru ta' l-intern u fis-segretarjat privat tas-segretarju parlamentari, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 11535.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' mpjegati fis-segretarjat privat tiegħi, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 11537.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI BIEX JEMENDA L-ATT DWAR KUNSILLI LOKALI

LOCAL COUNCILS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-24 ta' Novembru, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ilna għal numru ta' sigħat niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi mressaq bil-għan li jsir titjib fil-liġi dwar il-kunsilli lokali ħalli dawn ikunu jistgħu joperaw b'mod li jrendu aħjar fil-ħidma tagħhom lejn il-ġid komuni.

Qegħdin inwasslu wkoll l- opinjoni tagħna min-naħa ta' l-oppożizzjoni dwar kif dan l-operat jista' jkun ferm aktar utli mhux biss mill-aspett leġislattiv imma anke mill- aspett prattiku.

Sur President, l-ewwel reazzjoni tiegħi llum hija dwar il-problema bażika li qegħdin jiffaċċjaw il-kunsilli lokali, problema fejn iċ-ċittadini qegħdin iħossu li m'humiex rappreżentati fl-amministrazzjoni u l-operat tal- kunsilli lokali.

Jiena nifhem li fejn pajjiżi oħrajn li ilhom jesperjenzaw l-amministrazzjoni tal-gvernijiet lokali - u allura għandhom aktar esperjenza, aktar liġijiet u aktar sistemi kreattivi u effiċjenti fl-operat tagħhom - aħna għandna ħafna x'nitgħallmu imma nemmen li għaddew snin mhux ħażin biex wieħed jirrealizza din il-problema bażika li qed jiffaċċjaw il- kunsilli lokali f'pajjiżna.

Filwaqt li wieħed jifhem li hawn numru ta' emendi li se jsiru proprju biex din is-sitwazzjoni titjieb - u dan hu li aħna bħala oppożizzjoni se nipprovaw inressqu 'l quddiem fl-istadju tal-kumitat - irridu nirrealizzaw li l-kunsilli lokali għadhom ma fehmux x'għandu jkun ir-rwol tagħhom f'din is-sitwazzjoni.

U l-emendi li qegħdin jitressqu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, għalkemm l-intenzjoni warajhom hija tajba, fl-opinjoni tiegħi jistgħu joħolqu iktar preokkupazzjoni dwar dan.

M'iniex se nidħol fil- mertu ta' jekk għandux ikun hemm sistemi differenti f'dak li jirrigwarda l- quorum imma huwa ovvju li jekk ikollok laqgħat tal-kunsilli fejn mhux il- membri kollha li jirrappreżentaw il-komunita` jkunu preżenti allura żgur li dawn se jkollhom strutturi, biex ngħid hekk, iktar frivoli kif jieħdu deċiżjonijiet.

Sur President, forsi din is-sitwazzjoni wieħed irid jaraha f'perspettiva iżjed miftuħa u jirrifletti dwarha ftit iktar fil-fond anke fil-kwestjoni ta' l-appoġġ ta' mill-inqas 10% tal-komunita` biex ċerti kondizzjonijiet f'dan l-abbozz ta' liġi sew f'dik li hija amministrazzjoni u sew f'dak li jirrigwardja l-użu ta' fondi għal-lokalita` partikolari jkunu jistgħu jitwettqu.

Fl-opinjoni tiegħi, din ta' l-10% għandha tiġi ntegrata mhux biss fil-konċett amministrattiv tal-kunsilli imma anke f'dik li hija l- pożizzjoni ġeografika tagħna minħabba l-limitazzjonijiet tat-territorju ta' pajjiżna.

Hawnhekk nista' nġib l-eżempju tar-Rabat u l-Imtarfa, fejn ir- residenti ta' l-Imtarfa kienu qed iħossu li ma kellhomx biżżejjed support mill-kunsill tar-Rabat.

Ladarba qed ngħid dan, nieħu din l-okkażjoni biex nawgura lill-kunsill lokali l-ġdid ta' l-Imtarfa kif ukoll lil dak tar- Rabat biex isibu xi forma ta' kooperazzjoni u understanding ħalli r- relazzjonijiet bejniethom jitjiebu għall-ġid tal-komunitajiet rispettivi.

Dan forsi se jitjieb b'din il-miżura ta' l-10% imma l-argument li l-konfini jkunu akbar u allura jinvolvu aktar komunitajiet huwa validu għaliex finalment ir-residenti għandhom jingħataw l-assistenza li jitolbu.

Għalhekk l-għodda f'dan l-abbozz ta' liġi jridu jservu sabiex isewwu l- proċess amminstrattiv tal-kunsilli tagħna.

Sur President, qed nagħmel dawn l-osservazzjonijiet għaliex inħoss li matul dawn l-aħħar 12-il xahar il-gvern ċentrali kellu fejn jinċentiva ċertu support lill-kunsilli li gvern Laburista preċedenti - irrispettivament x'taħseb in-naħa l-oħra - kien beda jwettaq.

Jekk nieħdu l-inħawi ta' San Pawl il-Baħar, nafu li gvern Laburista preċedenti - għaliex fehem il-problemi li kien qed jiffaċċja l-kunsill lokali li ma kienx qed jindirizza l-bżonnijiet tal-komunita` - ra kif jista' jintegra inizjattivi, ħidmiet, proġetti, xogħlijiet ħalli jagħmel upgrading ta' dawn iż-żoni bil-għan li jsir progress.

Fil-fatt aħna konna qegħdin noffru s- support ta' wħud mid-dipartimenti tal-gvern permezz ta' numru ta' ħaddiema biex dawn jagħmlu xogħlijiet li mhux biss isebbħu l-infrastruttura tal- lokal partikolari iżda jsaħħu anke l-infrastruttura tal-qafas ekonomiku ta' pajjiżna.

Sur President, gvern Laburista kien qed jagħmel evalwazzjoni sħiħa tad- diffikultajiet kbar li l-istess gvern għadda lill-gvernijiet lokali.

F'dan is-sens, jiena ngħid li l-kunsilli lokali għandhom jingħataw iktar importanza sabiex ikunu aktar kreattivi u jkollhom dimensjoni li tilħaq lil- lokal partikolari.

Smajt lill-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali jitkellem dwar diversi interventi li beda hu, per eżempju, fir-rigward tal- manutenzjoni u stallazzjoni ta' bozoz ġodda mal-korporazzjoni Enemalta.

Nemmen li dawn huma inizjattivi li għandhom validita` pero' nemmen ukoll li dak li kien beda jipproġetta gvern Laburista sabiex jagħmel użu tajjeb tal- ħaddiema tiegħu minn dipartimenti governattivi billi ma jkunux ta' piż amministrattiv għall-kunsill lokali kif qed jiġri fil-każ tal-wardens ....

Il-gvern preżenti dejjem jgħid li jeżistu numru ta' ħaddiema żejda fid- dipartimenti tal-gvern u allura iktar ikompli jorbot l-argument kemm il- gvern Laburista preċedenti kien miexi fid-direzzjoni t-tajba meta ra kif iwettaq dawn il-proġetti bil-għan li l-kunsilli lokali - ovvjament barra li jkollhom il-fondi u s-support - ikomplu jsaħħu l-konċett li ċ-ċittadin f'pajjiżna jieħu better value for money.

Sur President, aħna nifhmu li l-leġislatur irid joħloq kemm jista' jkun l- għodod sabiex permezz tagħhom l-istruttura amministrattiva tal-kunsilli lokali tkun tista' tieħu dimensjoni iktar effikaċi u iktar rappreżentattiva u allura wieħed bilfors ikollu jagħmel dawn it-tip ta' osservazzjonijiet ħalli l-mod kif nilleġislaw ikun tabilħaqq imsawwar b'dawn it-tip ta' għanijiet li bi ftit iktar attenzjoni u evalwazzjoni ta' dak li, tajjeb jew ħażin, jagħmlu ż-żewġ naħat tal-Kamra jkun jista' jrendi aktar għall-ġid komuni.

Sur President, irridu niftakru li llum f'pajjiżna l-gvern aktar qed ibiegħ ir-riżorsi tiegħu u allura fil-ġejjieni qarib il-poplu se jkun soġġett li jħallas aktar taxxi.

F'dan is-sens wieħed irid iżomm quddiem għajnejh kemm il-poplu tagħna ħallas taxxa matul is-snin biex l-istess operat tal-gvern jimxi.

Tajjeb ukoll li naraw li ma jsirx xogħol doppju li finalment iwassal biex f'pajjiżna tinħoloq sitwazzjoni fejn iċ-ċittadini mhux biss iħallsu taxxi sabiex isostnu l-amministrazzjoni tal-gvern ċentrali imma anke l-amminstrazzjoni tal-gvern lokali.

Ovvjament hawn min ma jaqbilx ma' dan pero' meta wieħed janalizza s-sitwazzjoni u x'jippretendi llum iċ-ċittadin, jirrikonoxxi ferm aktar minn qabel dan il- bżonn.

Sur President, hemm bżonn inżommu saqajna ma' l-art u nirrealizzaw li meta gvern ċentrali jonqos milli jifhem x'irid jagħmel biex iġib 'il quddiem ċerti mekkaniżmi, finalment nispiċċaw billi jkollna nfiq ta' spejjeż żejda u ċ-ċittadin ikollu jieħu paċenzja għaliex ikun ressaq l- ilment tiegħu għal xejn.

Dan barra li jekk kemm-il darba jiġi deċiż li jsir xi ħaġa jkun l-istess ċittadin li jkollu jagħmel tajjeb biex it-tali proġett isir!

Fis-seduta ta' dalgħodu min-naħa tagħna semmejna l- importanza li jsiru surveys dwar kemm huwa importanti li nieħdu miżuri biex il-kunsilli tagħna jkunu aktar rispettati, biex ngħid hekk, mill-komunita` partikolari.

Ħafna drabi tisma' min jitkellem fuq kunsilliera u sindki u jgħidlek li ma qdewnhomx u li qed iħarsu l-interessi ta' ħaddieħor imma jiena niltaqa' ma' ħafna minnhom u konvint li fil-maġġoranza tagħhom jipprovaw jagħmlu mill-aħjar li jistgħu iżda minkejja dan jiġu kkritikati nġustament.

Ħalli nagħmel issa punt ieħor, Sur President.

Jien nemmen illi d-dipartimenti tal-gvern, fosthom id-dipartiment tas- sigurta` soċjali, għandhom jorganizzaw laqgħat għaċ-ċittadini bil-għajnuna tal-kunsilli lokali stess ħalli hemmhekk jiġi diskuss il-proċess kollu li jinvolvi kull qasam soċjali, sew jekk dan ikun jirrigwarda pensjonijiet kif ukoll jekk ikun jirrigwarda benefiċċji.

Dan huwa fl-interess li jsir kemm għaċ-ċittadin, li jeħtieġ ikun informat iktar dwar il-benefiċċji li huwa jista' jgawdi minnhom, kemm għall-gvern, li jkun qed jingħata ċ-ċans jispjega iktar is-sorsi tiegħu, kif ukoll għall-kunsilli lokali, li bis- saħħa ta' dawn il-laqgħat ikun qed jifrex iktar informazzjoni dwar il- benefiċċji li joffri l-gvern ċentrali liċ-ċittadin.

Fl-opinjoni tiegħi b'dan il-mod il-kunsilli lokali jsiru iktar popolari maċ-ċittadini tagħna għaliex għaċ-ċittadin m'huwiex biżżejjed li nilleġislaw.

Il-Partit Laburista, kemm meta kif kien fil-gvern kif ukoll meta kien fl- oppożizzjoni, dejjem insista li l-impenn u s-sens ċiviku tal-kunsilli lokali għandhom jieħdu direzzjoni iktar effettiva, anke biex ma nibqgħux nisimgħu bil-preżenza miżera taċ-ċittadini f'uħud mil-laqgħat li jorganizzaw il-kunsilli lokali.

Mr Speaker, bla ebda dubju hemm bżonn ukoll li meta għal xi raġuni jew oħra kunsill lokali ma jkunx se jasal biex iwettaq ċerti proġetti, fosthom minħabba limitazzjonijiet finanzjarji, il-gvern ċentrali jidħol biex iwettaq dawn il-proġetti hu.

Hawnhekk ta' min ifakkar fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti d-dipartiment ta' l-agrikoltura kien waqqaf sezzjoni ta' l-urban and rural landscaping bl-iskop illi din is-sezzjoni, bil-għajnuna tal-kunsilliera responsabbli mill-qasam ta' l-ambjent, jieħdu ħsieb jagħmlu l-upgrading tal-landscaping.

Għalhekk minflok ma noqogħdu npaċpċu u ngħidu kemm għandna ħaddiema żejda mal-gvern għandna naraw xi bżonnijiet għandhom il-lokalitajiet kollha ta' Malta u Għawdex u naraw jekk ċerti xogħlijiet li hemm bżonn isiru jistgħux jiġu mwettqa minn dawn il- ħaddiema stess.

Dan ikun vijabbli ħafna ekonomikament, mhux biss għall- kunsilli lokali imma wkoll għall-gvern ċentrali għaliex ovvjament il-gvern lil dawn il-ħaddiema xorta jkun qed joħroġilhom is-salarji kull xahar.

B'hekk ikunu jistgħu jitwettqu proġetti li għall-kunsilli lokali llum għadhom biss ħolma minħabba l-ammont ta' finanzi li dawn il-proġetti jkunu jirrikjedu.

Għalkemm wħud mill-kunsilli lokali qed jingħataw aċċess għal iktar flus minħabba l-hamlets, kull kunsill lokali se jkollu japplika parti mill- finanzjament tiegħu sabiex jissodisfa ċerti kriterji ġodda li qed jistabilixxi dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Jiġifieri llum iktar qed naraw kemm kienet tagħmel sens l-idea tal-gvern preċedenti li jibqa' jagħmel ċerti xogħlijiet il-gvern ċentrali, u dan minkejja li sa ftit żmien ilu kienet issir ħafna kritika f'dan ir-rigward għax kien hemm min jaħseb li b'daqshekk il-gvern ċentrali jkun qed jindaħal.

Għalhekk wieħed irid joħloq iktar diskussjonijiet dwar din l-idea, anke għaliex fi gżira żgħira bħal tagħna l-industrija tat-turiżmu tkun tiddependi ħafna minn uħud mix-xogħolijiet li hemm bżonn isiru, fosthom dawk tal-landscaping fejn, kif għedt diġa', ix-xogħol fuq il-landscaping mhux biss iservi ta' benefiċċju għas-soċjeta` imma anke għall-industrija tat-turiżmu.

Aħna konvinti li b'dawn it-tipi ta' inizjattivi l-kunsilli lokali iktar jissaħħu għaliex minbarra li jkunu qed jissodisfaw il-bżonnijiet tal-lokalitajiet rispettivi tagħhom ikunu qed jikkomunikaw iktar mal-gvern ċentrali bir- riżultat li jkun hemm iktar kooperazzjoni bejn il-gvern ċentrali u l- gvernijiet lokali.

Jien konvint illi meta l-leġislatur kien qed idaħħal dawn l-emendi għall- Att ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali, huwa kien qed jagħmel hekk bil-ħsieb li permezz ta' dawn l-emendi jiġu indirizzati ċerti sitwazzjonijiet li xi kultant ikunu ambigwi fl-operat ta' l-amministrazzjoni, u għalhekk huwa importanti ħafna li wieħed jifhem dan l-aspett importanti.

Per eżempju, ħalli nieħdu l-qasam tar-restawr.

Jien naf kemm il-kunsilli lokali jixtiequ li jiġu rrestawrati ċerti monumenti u ċertu bini li hija mżejna bihom il-lokalita` tagħhom għaliex fl-aħħar mill-aħħar dawk huma parti mill- kultura tar-raħal jew il-belt tagħhom.

Huwa biżżejjed illi wieħed isemmi kemm il-gvern ċentrali jirċievi korrispondenza u xi kultant anke petizzjonijiet f'dan ir-rigward.

Naħseb illi kulħadd jaqbel miegħi wkoll jekk ngħid li hemm bżonn illi l-gvern ċentrali jara bis-serjeta` kif jista' jagħmel użu aħjar mir-riżorsi li għandu, u allura jien personalment ma nara xejn ħażin li jkun hemm numru ta' ħaddiema mal-gvern li jibdew proġetti ta' restawr, anke in vista tal-fatt li issa bl-emendi li ddaħħlu f'dan l-abbozz ta' liġi - din diġa' għedtha imma se nerġa' ngħidha - ħafna mir-riżorsi finanzjarji tal-kunsilli lokali se jiġu amministrati b'mod differenti.

Biżżejjed wieħed isemmi li issa b'dawn l-emendi li qed jiddaħħlu fl- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna parti mill-budget tal-kunsilli lokali jkun irid jgħaddi lill-komunitajiet partikolari li jkunu jaqgħu taħt il- konfini tad-distrett li jkunu jaqgħu fih u għalhekk bilfors li l-kunsilli lokali jridu jingħataw ċertu support ukoll biex dawk il-projections li jkollhom u li maż-żmien isiru dejjem iktar urġenti ...

Għaliex, per eżempju, jekk monument, minkejja li jkun jeħtieġ illi jiġi rrestawrat jibqa' ma jiġix irrestawrat sena wara l-oħra, l-ispejjeż li jkun jinvolvi dak ir-restawr se jkomplu jikbru minn sena għall-oħra wkoll, u jien wisq nibża' li iktar ma dawn l-affarijiet jintefgħu taħt it-tapit, iktar ma dawn l-affarijiet jinħbew u iktar ma dawn l-affarijiet ma jiġux ikkonsidrati iktar inkunu qed nistiednu li nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn bħalma f'dan il- budget li għadu kemm għadda l-gvern naqqar is-sussidji li kien jagħti għall- ħobż, hekk ukoll jista' jagħti l-każ li għada pitgħada jitnaqqru ċerti riżorsi importanti li llum għandhom il-kunsilli lokali bil-konsegwenza li dawn ikollhom jagħmlu pressjoni fuq il-gvern ċentrali biex jintaxxaw lir- residenti tar-residenti tal-lokal għax b'hekk biss ikunu jistgħu jkomplu jamministraw.

Għalhekk irridu nifhmu li filwaqt illi huwa tajjeb li nilleġislaw biex il-kunsilli lokali jkunu sostnuti u jkunu kapaċi jilqgħu l- isfidi li jkollhom jiffaċċjaw, għandna noqogħdu attenti li ma neħdux ċerti miżuri biex wara biss ftit xhur jew snin nindunaw li l-proċess li nkunu lħaqna bdejna u li jkun anke beda jiġi aċċettat mis-soċjeta` jkun qed joħloq ċerti diffikultajiet.

Mr Speaker, hawnhekk nixtieq naċċenna wkoll għal kemm huwa importanti li l-kunsilli lokali jsiru iktar konxji tas-support li għandhom bżonn is- soċjetajiet filantropiċi tar-raħal u għalhekk tkun ħaġa tajba li l-kunsilli lokali jikkonsultaw ma' dawn l-għaqdiet dwar l-inizjattivi li jkunu se jieħdu.

Aħna nħobbu nitkellmu ħafna dwar l-Unjoni Ewropea u għalkemm din in-naħa tal-Kamra ma taqbilx ma' l-applikazzjoni tas-sħubija sħiħa ta' pajjiżna f'din l-unjoni minħabba l-iżvantaġġi kbar li jkollhom jesperjenzaw il-familji bi dħul baxx tas-soċjeta` tagħna jekk kemm-il darba nsiru membri sħaħ ta' din l-unjoni, madanakollu hija dejjem sostniet l-importanza tal- kultura Ewropea.

Aħna nafu li l-pajjiżi Ewropej jagħmlu użu minn ċerti mekkaniżmi li jiffaċilitaw l-aċċessibilita` lill-persuni b'diżabilita` u għaldaqstant jien nemmen illi tista' ssir diskussjoni bejn il-kunsilli lokali kollha Maltin u Għawdxin biex dawn il-mekkaniżmi jinxtraw bejniethom u mbagħad jagħmlu sistema ta' roster biex jagħmlu użu minnhom.

Per eżempju, kulħadd jaf kemm il-festa tar-raħal hija għal qalb il-Maltin u l- Għawdxin u għalhekk tkun ħaġa sabiħa li kieku matul ix-xhur tas-sajf ir- roster tkun maħduma b'tali mod li kull lokalita` tkun tista' tagħmel użu minn dawn il-mekkaniżmi f'dik il-ġimgħa tal-festa tagħha ħalli b'hekk il- persuni b'diżabilita` wkoll ikunu jistgħu jgawdu l-festa tar-raħal u jaqsmu l-ferħ tagħhom mal-bqija tar-residenti tal-lokal permezz ta' electric wheelchairs u ta' mekkaniżmi oħrajn.

Mr Speaker, jien m'iniex xi bniedem legali u għalhekk nista' ngħid li nirrappreżenta lill-maġġoranza taċ-ċittadini kollha li bħali ma jifhmux l- interpretazzjoni eżatta ta' l-emendi li jkunu qed jiġu lleġislati, pero` min-naħa l-oħra mbagħad jien inħobb nipprova nifhem x'inhuma l-bżonnijiet veri taċ-ċittadin għaliex nemmen li wieħed b'hekk biss ikun qed jindirizza s-sitwazzjoni reali tas-soċjeta` tagħna.

Huwa b'dan il-mod illi għandhom jaħdmu l-kunsilli lokali għax iċ-ċittadin b'hekk biss jista' jħoss li l- lokal tiegħu għandu kunsill lokali li jirrappreżentah, hu min hu dan iċ- ċittadin, kemm jekk inhu persuna b'diżabilita`, kemm jekk inhu bidwi, kemm jekk inhu sajjied, kemm jekk inhu artist, kemm jekk inhu student, kemm jekk inhu żagħżugħ, kemm jekk inhu armel kif ukoll jekk inhu pensjonant.

Illum qed tissemma ħafna l-kelma "understanding", pero` wieħed irid jifhem illi ma jistax ikun hemm understanding jekk ma jkunx hemm kooperazzjoni, u huwa għalhekk li wieħed għandu jenfasizza dejjem kemm huwa importanti li jkun hemm iktar kooperazzjoni bejn il-kategoriji rispettivi tas-soċjeta`.

Bħalissa qed niftakar fl-inizjattiva li kienet inbdiet matul il-gvern preċedenti sabiex id-dipartiment ta' l-agrikoltura jorganizza kalendarju agri-turistiku.

Ovvjament l-iskop għal dan il-kalendarju kien illi filwaqt li d- dipartiment ikun għaddej bil-ħidma tiegħu, joħloq attivitajiet li permezz tagħhom jiġbed lejn dan il-qasam nies li sa dakinhar ftit kienu għadhom saru familjari miegħu.

Is-sindku tal-kunsill lokali tal-Mellieħa ta' dak iż-żmien, is-Sur Sammy Vella, kien jieħu diversi inizjattivi sabiex dawn it- tip ta' attivitajiet agri-turistiċi jgħinu liċ-ċittadini jifhmu iktar għal xiex ikunu qed jirriferu l-kunsilli lokali u l-gvern ċentrali meta jitkellmu dwar l-iżvilupp rurali tas-soċjeta` tagħna u jkun hemm iktar understanding bejn iż-żewġ naħat.

Għalhekk fl-opinjoni tiegħi inizjattivi bħal dawn m'għandhomx jingħataw il-ġenb sempliċement għax ikun għamilhom il- gvern preċedenti, anzi għandhom jittieħdu iktar inizjattivi ta' dan it-tip ħalli s-soċjeta` Maltija titgħallem tirrispetta iktar il-kultura rurali tagħha.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Farrugia jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Mr Speaker, kont qed ngħid illi aħna spiss nitkellmu dwar l- iżvilupp rurali li hemm bżonn isir u li hemm bżonn nirrispettaw l- ekoloġija, il-ġeoloġija u l-idraloġija ta' pajjiżna, pero` biex dan isir aħna l-Membri Parlamentari rridu nkunu l-ewwel nies li nsiru iktar konxji ta' dan il-qasam ħalli s-soċjeta` ma tismax biss b'dan il-qasam minn xi artiklu sabiħ ta' xi ġurnal li jkun ta' xi ħadd li għamel riċerka fuq dan il-qasam fit-teżi tiegħu.

Jien nemmen li jekk noħolqu iktar kuxjenza rigward dan il-qasam anke fost il-kunsilli lokali, il-lokalitajiet ta' Malta u Għawdex jieħdu karatteristika oħra.

Per eżempju, minħabba li l- lokal ta' l-Iklin m'għandux landscaping jien niftakar li konna diġa' qegħdin nagħmlu diskussjonijiet biex hemmhekk jinfetaħ ġnien b'varjetajiet differenti ta' cactus.

Huwa importanti wkoll li anke lill-istudenti noħolqulhom kuxjenza rigward dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp rurali, u dan anke billi meta l-iskola torganizza xi outing għall- istudenti, din minbarra li teħodhom jaraw l-armerija u l-mużewijiet li għandna f'pajjiżna, teħodhom ukoll iżuru areas rurali.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid illi jekk irridu verament li l-kunsilli lokali jkunu iktar effettivi milli huma llum, l-ewwel ħaġa li għandna nagħmlu hija li nammettu li teżisti l-problema bażika li qed ikun hemm ċertu nuqqas ta' rispons min-naħa taċ-ċittadini vis- a-vis l-kunsilli lokali.

Huwa veru li aħna għad għandna biss ftit snin ta' esperjenza tal-kunsilli lokali filwaqt li f'pajjiżi oħra, bħall-Italja, il- kunsilli lokali ilhom jiffunzjonaw għal numru kbir ta' snin, pero` dan m'għandux jaqta' qalb lill-gvern ċentrali milli jagħti lill-kunsilli lokali s-support meħtieġ permezz tar-riżorsi li għandu, inkluż dawk umani.

Filwaqt li huwa tajjeb illi l-kunsilli lokali jamministraw il-finanzi tagħhom biex jaqdu l-bżonnijiet li għandu l-lokal tagħhom, fl-istess ħin irridu napprezzaw ukoll kemm kienu tajbin l-inizjattivi li kien ħa l-gvern Laburista preċedenti meta' kien ħa r-responsabbilta` li jagħmel dawk ix- xogħlijiet urġenti li kien hemm bżonn isiru.

B'hekk meta kunsill lokali, minħabba xi raġuni jew oħra, speċjalment minħabba raġunijiet finanzjarji, ma jasalx biex iwettaq proġett li jkun tant mistenni mir-residenti ta' dak il-lokal almenu dan il-proġett jiġi mwettaq xorta waħda, bid-differenza li minflok ma jkun sar mill-gvern lokali jkun sar mill-gvern ċentrali.

Jekk ma jkunx hemm din il-koperazzjoni bejn il-gvern ċentrali u l-gvernijiet lokali jiddispjaċini ngħid li hawnhekk inkunu qegħdin sempliċement noħolqu l-għodod amministrattivi mingħajr ma nkunu qegħdin inlaħħmuhom, u dan żgur li ma jagħmilx ġid lis-soċjeta` Maltija.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamenti Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, bla ebda dubju l-emendi li ġew proposti fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna fihom diversi konċetti ġodda li ta' min ifaħħarhom, partikolarment il- konċett tal-hamlets għaliex il-kunsilli lokali ma ġewx imwaqqfa biss biex jiddeċentralizzaw il-mod ta' kif jittieħdu d-deċiżjonijiet imma wkoll biex jagħtu identita` lil-lokal tagħhom - fil-fatt kienu ħafna dawk il-kunsilli lokali li rnexxielhom jagħtu din l-identita` lil-lokal tagħhom, anke permezz ta' l-attivitajiet li jorganizzaw - u għalhekk jien naħseb li jkun jixraq li anke l-hamlets jiġu identifikati, anke jekk ma jkunx hemm nies joqogħdu fihom.

Per eżempju, għalkemm illum ħafna jqisu lil Paceville bħala post li fih jiddevertu ż-żgħażagħ, huma biss ftit dawk li tiġihom f'moħħhom li Paceville għandu identita` per se u li allura għandu jiġi rikonoxxut mil-liġijiet tagħna.

It-twaqqif tal-kunsill lokali ta' l- Imtarfa kien mistenni ħafna wkoll għaliex illum kulħadd fehem li ma jistax ikun hemm raħal jew belt li jibqa' bla kunsill lokali.

Hija ħasra li sal- lum l-Imtarfa, bħad-diversi hamlets li għandna mferrxin ma' Malta u Għawdex, għad m'għandhiex pjan regolatur jew skema għaliha bil-konsegwenza li meta wieħed jiġi biex jagħmel applikazzjoni għal permess ta' żvilupp hemmhekk jgħidulu li dik iż-żona hija outside development zone.

Għalhekk jien naħseb li huwa tajjeb illi ġaladarba fil-liġi tal-kunsilli lokali qed niżviluppaw il-konċett tal-hamlets, l-awtorita` ta' l-ippjanar tkompli b'dan il-konċett anke fl-għodod ta' l-amministrazzjoni tagħha.

Mr Speaker, kemm ili segretarju parlamentari responsabbli miż-żgħażagħ u mill-isports kien hemm diversi kunsilli lokali li avviċinawni biex jingħataw xi forma ta' għajnuna, u minn hawnhekk indunajt kemm fostna għadha teżisti l-mentalita` li l-gvern huwa xi istituzzjoni li tista' tmur għandha biex tagħtik il-flus ħalli tiżviluppa dejjem iktar faċilitajiet.

Fil-fatt minħabba f'hekk qabel ma nilqa' xi talba għal appuntament min-naħa tal-kunsilli lokali dan l-aħħar l-ewwel qed nibgħatilhom ittra fejn fiha qed nistaqsihom jekk għandhomx sotto-kumitati għaż-żgħażagħ, jekk għandhomx sotto-kumitati għall-isports, x'budget għandhom għal dawn l-oqsma kif ukoll x'attivitajiet sportivi jorganizzaw, u dan m'iniex qed nagħmlu sempliċement biex inkun burokratiku jew inkella biex imbagħad inpoġġi din l-istatistika fil-kexxun imma biex forsi huma u jwieġbu dawn il-mistoqsijiet il-kunsilli lokali jdaħħlu f'moħħhom li mhux biss il-gvern irid jaħdem f'dawn l-oqsma imma anke huma għandhom ir-responsabbilta` li jagħmlu xi ħaġa f'dan ir- rigward.

Jien naf b'diversi kunsilli lokali li kienu kapaċi jiżviluppaw diversi faċilitajiet sportivi fil-lokalitajiet tagħhom, pero` mbagħad sfortunatament hawn oħrajn ...

Per eżempju, jien niftakar li wara li wieħed mill-kunsilli lokali tad- distrett tiegħi kien talab biex jagħmel appuntament miegħi u jien bgħattlu dik l-ittra li għadni kemm semmejt, huwa weġibni "xejn" għad-domandi kollha li għamiltlu f'dik l-ittra, jiġifieri dan weġibni li la kellu sotto-kumitat taż-żgħażagħ, la kellu sotto-kumitat ta' l-isports, la kellu budget għal dawn l-oqsma u lanqas kien jorganizza attivitajiet sportivi.

Meta mbagħad jien dort fuq is-sindku fejn staqsejtu għaliex ma ħax dawn it-tip ta' inizjattivi, huwa weġibni li l-kunsill lokali tiegħu m'għandux flus biex jagħmel dawn l-affarijiet.

Issa hawn jien indur mal-ewwel għall-kwestjoni ta' funding għaliex mill-esperjenza tiegħi nista' ngħid - qed ngħid li għandi esperjenza f'dan il-qasam għax qabel ma sirt segretarju parlamentari jien kont perit u fix-xogħol tiegħi kien ikolli x'naqsam ma' diversi kunsilli lokali - illi filwaqt li ċerti kunsilli lokali jkollhom ammont sostanzjali ta' flus x'jonfqu għal ċerti proġetti, imbagħad issib kunsilli lokali oħrajn li ma jkunux jistgħu jkomplu jwettqu ħidmiethom minħabba l- problema ta' nuqqas ta' flus li jingħataw.

Jien naħseb li dawk il-kunsilli lokali li fil-konfini tagħhom għandhom area kbira ta' art rurali qed jingħataw ħafna iktar flus minn kunsilli lokali oħrajn, u dan bl-iskop li jżommu t-toroq rurali u l-ħitan tas-sejjieħ fi stat tajjeb, pero` jien wisq nibża' li fir-realta` dawn il-flus m'humiex qed jintnefqu fiż-żoni rurali imma fiż-żona urbana ta' dik il-lokalita` u għalhekk jidhirli li xi darba dan l-iżbilanċ fil-fondi li jingħataw il-kunsilli lokali għandu jiġi indirizzat b'mod serju.

Jekk wieħed iħares lejn il-liġi li tirrigwarda l-kunsilli lokali jsib li l-funding formula hija bbażata totalment fuq affarijiet fiżiċi, jiġifieri fuq kemm lokal għandu toroq, fuq kemm għandu bankini, fuq kemm għandu households, fuq kemm għandu latrini u fuq affarijiet bħal dawn, pero` jien naħseb li hemm bżonn noħorġu xi ftit minn dan il-konċett.

Jien naqbel ma' l-idea li għandna nneħħu l-ispecial funds għall-affarijiet rikorrenti, pero` naħseb illi hemm bżonn indaħħlu l-konċett li l-kunsilli lokali għandhom funzjonijiet oħrajn x'jaqdu wkoll.

Il-liġi oriġinali tgħid illi l- kunsilli lokali għandhom ikunu responsabbli miż-żamma tat-toroq, mill-ġbir ta' l-iskart, miż-żamma tal-playgrounds u tal-faċilitajiet sportivi, miż- żamma ta' bini storiku, mis-sinjali tat-toroq, mill-kontroll tat-traffiku, milli jagħtu ċerti pariri fuq skemi ta' djar, milli jagħtu tagħrif dwar id- drittijiet li għandu ċ-ċittadin u miż-żamma ta' bini edukattiv.

Pero` hawn jien nistaqsi: Għandna nillimitaw ix-xogħol tal-kunsill lokali għal dawn l- affarijiet fiżiċi?

Għax jien nemmen li kunsill lokali jista' jagħmel ħafna iktar minn hekk.

Per eżempju, Mr Speaker, fil-qasam sportiv hemm ħafna x'wieħed jista' jagħmel, fosthom illi jżid il-faċilitajiet u li jsaħħaħ il-clubs, pero` bla ebda dubju wieħed mill-iktar mezzi li bih inti tista' ttejjeb il-qasam sportiv huwa billi żżid il-parteċipazzjoni fih, u l-parteċipazzjoni tista' żżidha billi tmur tramite l-oqsma u l-istrutturi li jeżistu, fosthom billi tirrikorri għand il-kunsilli lokali.

Fil-fatt għandna diversi kunsilli lokali li jorganizzaw attivitajiet sportivi.

Per eżempju, illum daħlet ħafna d-drawwa li kunsill lokali jorganizza fun runs, pero` sfortunatament huma ftit dawk l-attivitajiet sportivi li jsiru matul is-sena, u meta jsiru dawn ma jsirux b'mod regolari minn sena għall-oħra.

Kuntrarjament għal dan, f'ħafna local authorities barranin, partikolarment fl-Ingilterra, issib lill-isports development officer, li jara x'attivitajiet ikunu qed isiru f'dik il-lokalita` u meta jara ċerti nuqqasijiet jara kif jista' jimlihom.

Per eżempju, jekk dan jara li jkun hemm nuqqas ta' attivitajiet sportivi għan-nisa jew għat-tfal dan jara kif jista' joħloq attivitajiet sportivi li fihom jiġu involuti dawn iż-żewġ kategoriji ta' nies.

Kieku hawn Malta nibdew indaħħlu dan il-konċett, jien naħseb li l-parteċipazzjoni fl-attivitajiet sportivi tiżdied u għalhekk ovvjament filwaqt li l-livell sportiv jiżdied, tinbidel ukoll il-mentalita` ta' ħafna minna, ċioe` li l- isports huwa xi ħaġa ta' kompetizzjoni u li jorganizzawh biss l- assoċjazzjonijiet jew il-clubs stabiliti.

Għall-kuntrarju, l-isports għandu jkun xi ħaġa li bniedem jipprattikah bħala passatemp u jien persważ illi jekk dan jiġi organizzat mill-kunsilli lokali, iktar ikun faċli li din il-mentalita` tinbidel.

Mr Speaker, jien niftakar li darba konna organizzajna konferenza dwar il- problema tad-droga, u għal din il-laqgħa stedinna lil diversi kunsilli lokali.

Issa hawn jien m'iniex qed ngħid illi l-kunsilli lokali għandhom jieħdu l-ġlieda kontra t-traffikanti tad-droga fir-responsabbilta` tagħhom, pero` jien persważ li dawn jistgħu jagħmlu ħafna ħidma ta' prevenzjoni, u l- ħidma ta' prevenzjoni tista' tkun ħafna iktar effettiva jekk tkun deċentralizzata.

Pero' hawn tqum il-mistoqsija: Il-kunsilli lokali huma b'saħħithom biżżejjed finanzjarjament biex ikunu jistgħu jwettqu din il- ħidma b'mod programmat?

L-istess nistgħu ngħidu għall-ħidma li hemm bżonn jagħmlu l-kunsilli lokali vis-a-vis l-qasam taż-żgħażagħ.

Mr Speaker, sfortunatament meta nsemmu l-qasam taż-żgħażagħ mal-ewwel tiġi f'moħħna l-problema tad-droga, pero` kif jaf kulħadd il-qasam taż- żgħażagħ huwa ħafna iktar miftuħ minn hekk.

Per eżempju, meta nitkellmu fuq dan il-qasam għandna nsemmu l-ħtieġa li ż-żgħażagħ ikollhom sors ta' informazzjoni dwar l-għaqdiet li jeżistu fil-lokal tagħhom.

Huwa veru li l- liġi ma tobbligax lill-kunsilli lokali biex ikunu responsabbli minn din it- tip ta' ħidma, pero` huwa fatt li hemm diversi kunsilli lokali li qed juru x-xewqa tagħhom li jagħmlu din it-tip ta' ħidma.

Per eżempju, bħalissa aħna qed naħdmu ħafna mal-kunsill lokali ta' Birkirkara li ftit tal-ġimgħat ilu wera x-xewqa li jorganizza sports festival - ovvjament huwa wera dan l- interess anke għax kien jaf li għandu l-mezzi biex jagħmel hekk - fejn ir- residenti tal-lokal jkunu mistiedna jattendu għal din l-attivita` u anke jiġu mgħallma xi sports partikolari.

Xi ħaġa li għoġbitni ħafna f'dan il- festival hija li ma ddaħħlet l-ebda forma ta' kompetizzjoni biex dak li jkun iħossu komdu li jipprattika l-isports li jħobb, anke jekk ma jkunx jibbrilla fih.

Ta' min jgħid illi l-kunsill lokali ta' Birkirkara avviċinana wkoll biex flimkien magħhom inwettqu proġett ħalli jitwaqqaf youth empowerment centre.

Din l-idea, li mbagħad komplejna niżviluppawha flimkien, m'hijiex ġdida għax barra minn Malta, speċjalment fl-Ingilterra, il-konċett li tiddeċentralizza x-xogħol fost iż-żgħażagħ jeżisti kullimkien.

Dan għandu jservi ta' opportunita` anke għal dawk iż-żgħażagħ li joħorġu mill-universita` u li ma jkunux jistgħu jsibu mpjieg f'dak il- qasam li jkunu tħarrġu fih.

Kif għedt diġa', il-kunsill lokali ta' Birkirkara għandu l-possibbilta` li jwettaq proġett bħal dan minħabba li jingħata fondi sostanzjali u għal dan il-proġett aħna se nissupplixxu xi fondi addizzjonali wkoll bil-għan illi dan il-proġett iferrex iktar informazzjoni dwar dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp taż-żgħażagħ, mal-qasam ta' l-edukazzjoni, mal- qasam ta' l-impjiegi, mal-qasam kummerċjali u anke mal-ħin liberu.

Dan il- proġett għandu wkoll jiżviluppa iktar lill-youth centres, joħloq opportunitajiet edukattivi, jagħti iktar attenzjoni lill-problema ta' l- impjiegi, jagħti taħriġ f'ċerti oqsma, jippromwovi l-entrepreneurship kif ukoll jikkrea ambjent fejn l-għaqdiet taż-żgħażagħ tal-lokal ikunu jistgħu jagħmlu networking bejniethom u jikbru flimkien.

Ta' min jgħid li aħna esponejna dan il-proġett waqt seminar li kellna nhar is-Sibt li għadda, liema proġett qajjem ċertu interess ma' diversi kunsilli lokali.

Huwa veru li l-budget għall-ministeru tagħna żdied għaliex filwaqt li l-budget ta' din is-sena kien jammonta għal Lm70,000, il-budget għas-sena li ġejja se jkun ta' Lm90,000, pero` żgur li b'dawn id-Lm90,000 ma nistgħux nagħtu l- istess għajnuna lil kull kunsill lokali li jkun irid joħloq xi sports development programmes.

Mr Speaker, jien nappella lill-ministru tal-ġustizzja u gvern lokali biex il-kunsilli lokali jingħataw ukoll ir-responsabbilta` li jagħmlu ċertu xogħol soċjali, fosthom billi, per eżempju, jorganizzaw numru ta' attivitajiet sportivi matul is-sena u jagħmlu xi programmi għal dak kollu li għandu x'jaqsam maż-żgħażagħ.

Illum aħna qed inneħħu l-bżonn li l- kunsilli lokali jingħataw fondi speċjali għal proġetti rikorrenti, pero` nixtieq li xi darba nikkonsidraw li ndaħħlu fondi speċjali għal proġetti soċjali fejn kull kunsill lokali li jkun jixtieq jieħu xi inizjattiva u jorganizza programmi għall-qasam soċjali jkun jista' japplika għal dawn il- fondi.

Jien nemmen li b'hekk biss inkunu nistgħu ngħidu li nkunu wżajna l- konċett tal-kunsilli lokali għall-iktar aspetti nobbli li wieħed jista' jimmaġina.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien segwejt ħafna mid-diskorsi li saru fuq dan l-abbozz ta' liġi, pero` l-iktar li segwejt huma d-diskorsi tal- ministru tal-ġustizzja u gvern lokali u tal-kelliem ewlieni ta' l- oppożizzjoni fuq dan il-qasam, u minn dawn iż-żewġ diskorsi deher ċar li hemm qbil bejn iż-żewġ naħat li hemm bżonn illi l-kunsilli lokali jaħdmu id f'id mal-kunsilli lokali tal-lokalitajiet ta' biswithom, jiġifieri li jagħmlu front wieħed sabiex jiksbu iktar suċċess.

Irrid ngħid illi jekk hemm xi ħadd li ħaqqu grazzi talli ta l-ewwel prova li l- lokalitajiet ta' pajjiżna jistgħu jfasslu politika reġjonali, dan kien proprju l-gvern Laburista għaliex kien hu li ħejja l-ewwel rapport reġjonali, liema rapport reġjonali, li kien soċjo-ekonomiku, kien jirrigwarda n-naħa t'isfel ta' Malta.

Fil-fatt hawn ta' min jirrimarka li hekk kif tlesta, dan ir-rapport kien ippreżentat f'xi seminar li sar barra minn Malta mill-awtorita` ta' l- ippjanar bħala l-ewwel rapport reġjonali, jiġifieri dan kien ġie rikonoxxut ukoll minn awtoritajiet mhux governattivi, bħall-awtorita' ta' l-ippjanar.

Fatt interessanti huwa li meta kien qed isir dan ir-rapport soċjo-ekonomiku kienu ħadu sehem għaqdiet reliġjużi, il-Knisja, għaqdiet tal-baned, għaqdiet mhux governattivi, il-kunsilli lokali, il-partiti politiċi, numru ta' esperti f'diversi oqsma u diversi uffiċjali responsabbli minn dipartimenti differenti.

Dawn kollha taw l-input tagħhom u għaddew anke xi informazzjoni utli, jiġifieri wieħed ikollu jammetti li kieku dawn l-entitajiet ma tawx sehemhom, żgur li dan ir-rapport ma kienx ikun daqshekk estensiv u dettaljat.

Din l-inizjattiva kienet ġiet rikonoxxuta miż-żewġ partiti politiċi għaliex iż-żewġ naħat qablu li dan ir-rapport huwa utli ħafna u ta ħafna riżultati.

Li kien jonqos kien illi jiġu identifikati l- prijoritajiet u jsir pjan ta' azzjoni sabiex finalment dawn il- prijoritajiet jiġu mwettqa.

Jien niftakar li qabel l-elezzjoni li għaddiet kienet saret laqgħa ġewwa l-kulleġġ ta' De La Salle f'dan ir-rigward fejn matul din il-laqgħa kulħadd qabel illi għandu jitwaqqaf kumitat biex jippjana kif għandhom jiġu mwettqa dawn il-prijoritajiet.

Fil-fatt dan il-kumitat kien twaqqaf, pero` minkejja li kif għedt diġa', kien hemm qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra dwar dan ir-rapport, l-ewwel ħaġa li għamel il-Partit Nazzjonalista hekk kif tela' fil-gvern, tant kemm jemmen fil-kunsilli lokali u fil-konċett reġjonali, kien li talab lill-membri ta' dan il-kumitat biex jirriżenjaw!

Jien niftakar li l-membri ta' dan il-kumitat għamlu kif qalilhom il-gvern u bagħtu r-riżenja tagħhom, pero` sal-lum dawn għadhom ma ngħatawx risposta jekk ir-riżenja tagħhom ġietx aċċettata jew le.

Is-sabiħa hi li eżattament wara l-elezzjoni meta l-Viċi Prim Ministru tal-lum, li dak iż-żmien kien għadu ministru, kien fil-kunsill lokali ta' Bormla huwa kien iddikjara li jaqbel illi jiġi mwettaq dan il-pjan u li l-gvern Nazzjonalista kien se jattwa dak li kien hemm qbil fuqu.

Għalhekk aħna bdejna nagħmlu diversi mistoqsijiet parlamentari u nistennew risposta għalihom minn ġimgħa għall- oħra biex naraw x'se jsir minn dan il-kumitat, u hemmhekk bdejna naraw lill- ministri jilgħabu l-ping-pong fejn wieħed jgħid li ma jafx jekk dan il- kumitat huwiex se jaqa' taħt ir-responsabbilta` tal-ministru għall-ambjent u l-ieħor jgħid li ma jafx jekk dan il-kumitat huwiex se jaqa' taħt ir- responsabbilta` tal-ministru tal-ġustizzja u gvern lokali sakemm fl-aħħar ġie deċiż illi huwa l-ministeru għall-ambjent li se jkun responsabbli minnu.

Madanakollu dan il-kumitat xorta waħda baqa' ma jiffunzjonax, jiġifieri fi kliem ieħor il-flus li ħareġ il-poplu u li ħareġ il-gvern mill- kaxxa ta' Malta għal dak l-istudju kollu ntnefqu għalxejn, u dan iġegħilni nemmen li lill-Partit Nazzjonalista tinteressah l-ewwel u qabel kollox il- propaganda u l-vantaġġ politiku.

Għaliex qed nitkellem b'dan it-ton, Mr Speaker?

Għaliex kieku, ġaladarba huwa qabel ma' dak ir-rapport, kien jara li dak li ġie elenkat li hemm bżonn isir fil-fatt isir, imma għaliex in-naħa t'isfel ta' Malta hemm maġġoranza Laburista allura weħilna hemmhekk.

Hawn irrid ngħid ukoll li l- kunsilli lokali tan-naħa t'isfel ta' Malta qed isibu l-istess intopp sempliċement minħabba li l-maġġoranza tal-kunsilliera huma Laburisti.

Jien naħseb li kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid li m'hux sew li jibqgħu jsiru dawn l-affarijiet.

Kieku l-gvern Nazzjonalista beda jwettaq dak li ssuġġerixxa dan ir-rapport, kieku diġa' għamilna ħafna ġid lir-residenti tan-naħa t'isfel ta' Malta, speċjalment meta wieħed iqis li dan ir-rapport kien jinkludi wkoll il-proġett tal-Kottonera.

Fil-fatt f'dan ir-rapport hemm imniżżel ċar u tond li l-laqgħat li saru mad-drydocks kienu ħallew il- frott għaliex fost affarijiet oħra sar qbil dwar kif għandu jiġi żviluppat il-baċir numru 1 u li x-xogħol fuqu kellu jibda immedjatament.

Kieku l- gvern Nazzjonalista attwa dak li dan ir-rapport issuġġerixxa li għandu jsir, kieku l-baċir żgur li ma jinsabx fl-istat li jinsab fih illum.

Fil- fatt minn xi erba' xhur qabel l-elezzjoni l-gvern kien diġa' beda jwaqqa' dak il-ħajt tad-dockyard u għalkemm peress li mbagħad ġara dak li ġara f'dan il-parlament ix-xogħol li kien beda jsir naqqas xi ftit ir-ritmu, minkejja li issa l-Partit Nazzjonalista ilu iktar minn sena fil-gvern, dan il-ħajt baqa' hemm u baqa' jkerraħ l-ambjent tal-Kottonera.

Nerġa' ngħid illi kieku dak li ġie maqbul bejn il-Partit Nazzjonalista u l-Partit Laburista dwar dan ir-rapport ġie attwat, kieku llum solvejnieha l- problema, imma sfortunatament f'dan il-każ il-problema mhux talli ma solvejnihiex u mhux talli m'attwajniex dak li jaqblu miegħu ir-residenti, il-kunsilli lokali, l-għaqdiet politiċi, l-għaqdiet reliġjużi u l-banek li hemm fil-Kottonera imma talli morna oltre minn hekk u tajna lok - ovvjament hawn meta qed ngħid "tajna lok" qed nirriferi għall-gvern Nazzjonalista - għall-ispekulazzjoni ta' l-art tal-Kottonera, u dan meta nafu li fil- Kottonera ma tantx hemm art, jiġifieri jkun ferm aħjar li kieku dik il-ftit art li hemm igawdiha l-poplu tal-Kottonera.

Imma bl-iskuża li rridu nagħtu spinta lill-Kottonera u li l-art li fadal hija imprezzabbli aħna rajna kif għamilna u tajnieha lil xi ħadd biex jispekolaha.

Dan li qed ngħid jien m'iniex qed ngħidu fl-arja.

Biżżejjed wieħed jinnota li minkejja li f'dan il-parlament twaqqaf kumitat apposta biex jifli l-kuntratt li sar dwar il- proġett tal-Kottonera, ċerta informazzjoni baqgħet ma ngħatatx, u ma ngħatatx bir-raġun għaliex illum qed jirriżulta li hemmhekk hemm min għandu interess li jispekola.

Fil-fatt jeżistu dubji serji wkoll dwar jekk dawk li ġew inkarigati biex iwettqu dan il-proġett humiex qed jagħmlu l-affarijiet bis-serjeta`, u qed ngħid dan għaliex anke l-awtorita` ta' l-ippjanar, din sal-lum, minkejja li l-membri tal-gvern Nazzjonalista kull darba jiftaħru f'dan il-parlament li l-proġett dalwaqt se jibda, għad m'għandha xejn quddiemha, jiġifieri ma tista' tapprova xejn.

Meta jkunu qed jaġixxu b'dan il-mod il-membri tal- gvern Nazzjonalista jkunu qed iwaqqgħu lil dan il-parlament, li huwa l- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, għaż-żuffjett u jkunu qed jirredikolawh għaliex huma jkunu jafu li m'humiex qed jgħidu l-verita`.

Għalhekk jien lill-awtorita` ta' l-ippjanar ma nagħtihiex tort li qed titħasseb u qed ikollha tikkonkludi li min irid iwettaq dan il-proġett m'għandu xejn f'moħħu ħlief li jagħmel spekulazzjoni.

Dan mhux jien qed nivvintah imma qed tgħidu l-awtorita` ta' l-ippjanar stess għaliex waqt laqgħa li din l- awtorita` kellha mal-kunsilli lokali tal-Kottonera rigward dan il-proġett hija qaltilhom: "M'għandna xejn u kulma għandna huwa biss sħab".

Issa hawnhekk jien kont nistenna li l-ministru tal-ġustizzja u gvern lokali, li tant jemmen bil-politika reġjonali, kien se jispjegalhom li hemm provi konkreti ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

Ikompli l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kont qed ngħid illi jien kont nistenna li l- ministru tal-ġustizzja u gvern lokali kien se jqum u jgħid lil dawk kollha li kienu preżenti għal-laqgħa li semmejt illi hemm provi kompleti li taħt il-gvern Laburista diġa' kien hemm il-qafas ta' kif għandu jaħdem reġjun u x'riżultati kienu se joħorġu minnu.

Jien kont nistenna wkoll li l-ministru kien se jgħidilhom illi kieku kulħadd mexa ma' dak ir-rapport soċjo- ekonomiku li kien sar fi żmien il-gvern Laburista, kieku llum diġa' wasalna, imma minkejja li fil-parlament il-membri tal-gvern ilhom ħafna jgħidu li waslu, fil-verita` għad m'hemm xejn.

B'dan il-mod għandhom isiru l-affarijiet, billi tgħid il-verita`.

Bħala ministru responsabbli mill- kunsilli lokali huwa l-obbligu tiegħek li tiġi f'dan il-parlament u tikkonferma kemm ħadem il-gvern Laburista biex joħloq politika reġjonali.

Dan hu li jrid jgħid il-gvern; li għalkemm il-kunsilli lokali jaħdmu ħafna flimkien u jagħmlu l-affarijiet bis-serjeta`, fl-aħħar mill-aħħar irid ikun il-gvern li jgħinhom biex dawk l-affarijiet li hu jaqbel li għandhom jiġu mwettqa fil-fatt jiġu mwettqa.

Madanakollu kif stajna naraw, minkejja li l- gvern Nazzjonalista qabel li għandu jsir proġett għall-Kottonera, meta ġie għar-realta` kulma għamel kien li għadda biż-żmien lil kulħadd, fosthom lill-kunsilli lokali u lil dan il-parlament, li nerġa' ngħid huwa l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, għaliex ma kienx qed jgħid il-verita`.

Per eżempju, irrid ngħid illi m'hu veru xejn li l-kunsilli lokali tal- Kottonera kienu qed jiġu kkonsultati bis-serjeta` fuq dan il-proġett, anzi dak li kien qed isir ġol-kunsilli lokali kien lobbying sabiex ikesksu n- nies minn hemmhekk ħalli dawn l-istess kunsilli ma jkollhom saħħa jopponu għal dik l-ispekulazzjoni, għaliex dawn indunaw li kienet se ssir spekulazzjoni.

Jien nistieden lill-ministru tal-ġustizzja u gvern lokali biex jgħidilna jekk hux veru li l-awtorita` ta' l-ippjanar m'għandha xejn quddiemha biex ikun jista' jitwettaq dan il-proġett kif ukoll jgħidilna wkoll jekk hux veru li l-awtorita` ta' l-ippjanar qed tissuspetta li kulma sar f'dan ir-rigward, dan sar biex issir spekulazzjoni.

Jien nistieden lill-ministru biex jgħidhomlna dawn l-affarijiet, kif għandu jgħidilna wkoll jekk għadhomx jaqblu ma' dak li hemm fir-rapport soċjo-ekonomiku li sar għan-naħa t'isfel ta' Malta u jekk għadhomx iridu jimxu fuqu.

Għidulna daqsxejn ħalli dawn l-affarijiet inkunu nafuhom aħna wkoll; ħalli naraw jekk intomx se terġgħu tagħmlu xi gabirjola oħra bħalma diġa' għamiltu; fejn qabel l-elezzjoni għedtu li se tagħmlu mod u wara li għaddiet l- elezzjoni għamiltu mod ieħor!

Jien qed nistenna lill-ministru jwieġeb għal dawn l-affarijiet.

Issa ħalli niġi biex insemmi punt ieħor.

Mr Speaker, kif semmew diversi kelliema, b'dan l-abbozz ta' liġi qed jiġi introdott il-konċett tal-hamlets, u jien inħoss li hija xi ħaġa tajba li fl- aħħar qed niftakru f'dawk l-areas li ilhom ħafna jħossuhom minsijin mill- kunsill lokali tagħhom.

Madanakollu li qed jinkwetani huwa l-fatt illi minn din l-emenda se jgawdu biss dawk l-areas li għandhom 10% tal- popolazzjoni tal-lokal li jirrappreżenta l-kunsill lokali tagħhom.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex hemm areas li qegħdin f'lokalitajiet kbar, bħal Ħaż- Żabbar, li għalkemm fihom ma joqogħdux 10% tal-popolazzjoni tal-lokal li jirrappreżenta l-kunsill lokali tagħhom, din xorta hija area kbira u allura xorta għandha ħafna ħteġijiet, pero` b'din l-emenda li nagħmlu dawn l-areas xorta se jibqgħu jsaffru.

Per eżempju, huwa veru li l-area ta' St. Peter's ġewwa Ħaż-Żabbar ma tantx hija popolata jekk tikkomparaha mal-popolazzjoni ta' Ħaż-Żabbar, pero` xorta waħda hija area kbira ħafna u għandha ċerti bżonnijiet.

Jien m'iniex qed ngħid illi l-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żabbar m'għamel xejn għall-area ta' St Peter's imma hemm diversi ħteġijiet li baqgħu ma ġewx imwettqa minħabba li l-maġġoranza tal-flus tal-kunsill lokali li jaqgħu taħtu ġeneralment jintużaw għall-area ċentrali.

Imbagħad xi ngħidu għal dik l-area li hemm fl-outskirts ta' bejn il-Fgura, Ħal Tarxien u Raħal Ġdid fejn hemm polemika sħiħa bejn il-kunsilli lokali ta' dawn il-lokalitajiet taħt minn taqa' din l-area?!

Irridu nifhmu li fl- aħħar mill-aħħar meta jinqalgħu dawn il-polemiċi r-residenti huma dawk li se jbatu u għalhekk irridu nsibu xi tip ta' soluzzjoni ħalli almenu dawn ir- residenti jħossu li hemm xi ħadd li qed jagħti kashom.

Dawn ir-residenti ma jbatux biss minn nuqqasijiet strutturali imma anke minn nuqqasijiet soċjali u qed ngħid dan għaliex, per eżempju, hemm residenti li qabel kienu jinqdew minn Raħal Ġdid imma issa minħabba li ġew jaqgħu taħt il-kunsill lokali tal-Fgura qed ikollhom jinżlu Ħaż-Żabbar biex jinqdew minn ċerti affarijiet soċjali.

Oriġinarjament il-kunsilli lokali twaqqfu biex jiffaċilitaw il-ħajja taċ-ċittadin, pero` jiddispjaċini ngħid illi xi drabi t-twaqqif ta' dawn il-kunsilli lokali ġabu ċertu piż u dwejjaq fuq uħud mir- residenti u għalhekk hemm bżonn li tinstab soluzzjoni għal dawn it-tip ta' problemi mill-iktar fis possibbli.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nappella li meta nressqu l-emendi f'dan il-Parlament inkunu qed nagħmlu hekk biex nindirizzaw ċerti problemi u ċerti ilmenti li jkunu nħassew fl-esperjenza tagħna tal-kunsilli lokali u mhux biex nagħmlu dak li jkun jaqblilna politikament, u meta ngħid hekk m'għandu jiġi ħadd jgħidli li qed nitkellem fil-vojt għaliex jien diġa' tajt diversi eżempji biex nuri kemm dan li qed ngħid m'huwiex paroli fil-vojt.

Aħna nafu bil-lobbying li jkun hemm min- naħa tal-Partit Nazzjonalista fuq ċerti kunsilli lokali u nafu kif jaġixxu ċerti kunsilliera Nazzjonalisti.

Fl-aħħarnett irrid nerġa' ntenni dak li diġa' għedt, jiġifieri li jekk il-gvern Nazzjonalista jixtieq verament il- ġid lill-kunsilli lokali, allura huwa għandu jmur fuq il-pjan soċjo- ekonomiku li sar għan-naħa t'isfel ta' Malta ġaladarba hu, bħall-Partit Laburista, jemmen illi minn dan il-pjan li kien sar jista' joħroġ biss ġid għan-naħa t'isfel ta' Malta, u bla ebda dubju n-naħa t'isfel ta' Malta jixirqilha ġid għaliex tat kontribut kbir lil pajjiżna.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, f'dan il-ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem dwar ir-relazzjonijiet tal-kunsilli lokali mal-ministeru li nirrappreżenta jien, jiġifieri mal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni, dwar l-effett li dawn l-emendi li qed nipproponu llum jistgħu jħallu fuq il-mod ta' kif il-kunsilli lokali jaħdmu mal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni u dwar kif nistgħu naħdmu sabiex iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar ikun hemm residenti li jagħtu l-kontribut tagħhom ħalli l-lokalita` fejn jgħixu tkun tista' timxi dejjem iktar 'il quddiem, pero` qabel xejn inħoss li huwa d-dover tiegħi li nirringrazzja lil dawk kollha li b'xi mod jew ieħor ħadmu fil-kunsilli lokali minn kemm dawn ilhom li ġew imwaqqfa, fosthom il-kunsilliera u s-segretarji, għaliex hija fuq il- bażi li taw huma li trid tkompli ssir il-ħidma tal-kunsilli lokali matul iż- żmien li ġej.

Sur President, wieħed jista' jaqsam l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna f'diversi aspetti, pero` l-iktar punt importanti huwa marbut mal- mod ta' kif il-kunsilli lokali se jibdew jiġu ffinanzjati mill-gvern ċentrali, liema finanzi mbagħad il-kunsilli lokali jkunu jridu jamministrawhom għall-aħjar interess tal-lokal.

Ta' min isemmi li dan l- abbozz ta' liġi qiegħed ukoll iwaqqaf il-kunsill lokali ta' l-Imtarfa.

Iktar 'il quddiem żgur li nerġgħu nisimgħu bit-twaqqif ta' diversi kunsilli lokali oħra għax il-gvern preżenti jemmen li xi drabi l-ħteġijiet li jkollu lokal ikunu jistgħu jiġu indirizzati ferm aħjar li kieku dan il-lokal ikollu l-kunsill lokali tiegħu milli meta jiġu indirizzati mill-kunsill lokali tal-lokal ta' biswitu.

M'għandix dubju li ġaladarba jitwaqqaf il-kunsill lokali ta' l-Imtarfa, li jekk ma jinqala' xejn se jitwaqqaf f'Marzu li ġej, dan il-kunsill lokali se jkompli jibni fuq ix-xogħol li wettaq il-kunsill lokali tar-Rabat għal din il-belt.

Hawn wieħed ma jistax ma jsemmix il-ħidma li wettqet l- awtorita` tad-djar fl-Imtarfa fejn minbarra li hemm numru sostanzjali ta' djar mibnija fuq plots tal-gvern, din l-awtorita` bniet ukoll diversi cluster houses u maisonettes.

Għalhekk fi ftit snin minn lokalita` li kellha biss ftit residenti joqogħdu fiha tant li kienet meqjusa sempliċement bħala estensjoni żgħira tar-Rabat, illum nistgħu ngħidu li fl- Imtarfa hemm mijiet ta' households u ġaladarba jitlesta x-xogħol ta' kostruzzjoni li għaddej bħalissa mill-awtorita` tad-djar f'din il- lokalita', in-numru ta' residenti se jkompli jiżdied.

Jekk wieħed ikollu jagħti daqqa t'għajn lejn il-pjanta ta' l-Imtarfa mal-ewwel jinduna li l- belt ta' l-Imtarfa għandha area żgħira, pero` bil-mod kif qed tiġi żviluppata din qed tiġi popolata ħafna u għalhekk il-kunsilliera li se jkunu eletti f'dan il-kunsill lokali żgur li se jkollhom jiffaċċjaw diversi diffikultajiet f'dan is-sens.

Madanakollu wieħed jista' jgħid minn issa li dan il-kunsill lokali mhux biss se jiltaqa' ma' l-iżvantaġġi imma se jiltaqa' wkoll ma' numru kbir ta' vantaġġi fuq lokalitajiet oħrajn, u dan minħabba l-fatt li matul is-snin li għaddew, b'mod partikolari mill-1992 'l hawn, f'din il-lokalita' ġew żviluppati diversi faċilitajiet.

Jien nispera li l-faċilitajiet sportivi li diġa' jinsabu f'dawn l-inħawi jiġu wżati bl- aħjar mod possibbli, u iktar importanti minn hekk huwa li nawgura li jkun hemm il-kordinazzjoni meħtieġa bejn dawk li llum diġa' qed jagħmlu użu minn dawn il-faċilitajiet u bejn ir-residenti ta' l-Imtarfa.

Sur President, xi ħaġa oħra li wieħed jista' jqisha bħala vantaġġ għall- kunsill lokali ta' l-Imtarfa hija li ħafna mill-bżonnijiet infrastrutturali li kien hemm f'din il-lokalita` diġa' ġew attwati.

Per eżempju, żgur li kull min jgħaddi mill-Imtarfa jinnota li t-toroq ta' din il-lokalita` diġa' kważi saru kollha mill-awtorita` tad-djar u li l-parti l-kbira tas-servizzi diġa' ġew mgħoddija mill-culverts li hemm għaddejjin minn taħt l-art.

Fil- fatt jien nawgura li fil-futur qarib il-lokalitajiet kollha jkollhom is- servizzi mgħoddija minn dawn il-culverts.

Naturalment għad fadal ħafna xi jsir f'dan il-lokal, speċjalment fil-parti l-qadima ta' l-Imtarfa.

Hawnhekk nixtieq nappella wkoll lill-korporazzjonijiet kollha biex jagħmlu użu tajjeb mill-culverts u ma jħallux wires fit-toroq għaliex qegħdin ikerrħu l-ambjent għalxejn.

Appell ieħor li nixtieq nagħmel imur għall- korporazzjoni Enemalta biex din ma tibqax għaddejja bil-kwestjoni amministrattiva li ilha għaddejja s-snin fuq min hu responsabbli li jixgħel id-dawl pubbliku ġewwa l-Imtarfa.

Fl-aħħar mill-aħħar issa l-lokalita` ta' l-Imtarfa m'għandhiex tibqa' tiġi meqjusa bħala estensjoni tar-Rabat jew bħala xi lokalita` li għadha qed tiġi żviluppata imma għandha tiġi meqjusa bħala lokalita` li tant żviluppat li attwalment inħasset il-ħtieġa li jkun hemm kunsill lokali ġdid għaliha u għalhekk kwestjonijiet bħal dawn għandhom jiġu solvuti sa minn qabel ma ssir l-elezzjoni għal dan il- kunsilli lokali f'Marzu li ġej.

Sur President, f'dan id-diskors jien qed nagħmel enfasi kbir fuq il- lokalita` ta' l-Imtarfa għar-raġuni li din hija l-ewwel lokalita` li r- residenti tagħna rnexxielhom jakkwistaw id-dritt li jkollhom il-kunsill lokali tagħhom, pero` nixtieq li issa dawn ir-residenti jifhmu li dan id- dritt li ngħatalhom għandu jintuża b'mod tajjeb u fl-interess tal- lokalita`.

Minn hawn nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nawgura minn issa lill- kandidati kollha li se jikkontestaw għal kunsilliera fil-kunsill lokali ta' l-Imtarfa, huma min huma dawn il-kandidati, filwaqt li nawgura wkoll li l- ħames kandidati li jiġu eletti jkunu kapaċi jkomplu jibnu fuq ix-xogħol tajjeb li kien diġa' beda jsir għal din il-lokalita` mill-kunsill lokali tar-Rabat.

Meta wieħed iħares lejn dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għandu jinnota li dan qed jagħmel ċerta enfasi fuq id-drittijiet u d-doveri tal- kunsilli lokali, u hawn qed nirriferi partikolarment għal klawsola 14.

Ta' min jgħid ukoll li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi m'aħniex se nibqgħu niġu kull sena sabiex niddiskutu l-fondi speċjali li kien jgħaddi l-gvern lill-kunsilli lokali, liema fondi, jekk m'iniex sejjer żball, kienu jinqasmu f'għaxar kategoriji, fosthom fi proġetti u f'manutenzjoni tat- toroq.

Fl-opinjoni tiegħi l-miljuni ta' liri f'fondi speċjali li ngħataw lill-kunsilli lokali matul is-snin li għaddew taw riżultati pożittivi għaliex permezz tagħhom ġew irranġati ħafna mit-toroq u mill-bankini ta' pajjiżna, anke jekk ħafna mir-residenti baqgħu sal-lum ma jistgħux jifhmu kif it-triq tagħhom, li għadha ma saret qatt, ma tistax issir mill-kunsill lokali filwaqt li t-triq ta' ħdejhom, li kienet diġa' saret, reġgħet ingħatat it-tarmak mill-kunsill lokali stess.

Madanakollu meta ġejna biex niddiskutu l-aħħar fondi speċjali li ġew ivvotati minn dan il-parlament lill-kunsilli lokali sar pass pożittiv f'dan ir-rigward għaliex minn dakinhar bdejna nagħtu l-possibbilta` lill-kunsilli lokali li bi ftehim mad- dipartiment tat-toroq, dawn jużaw il-fondi li jkollhom miġbura mis-snin ta' qabel biex anke huma jkunu jistgħu jibdew jagħmlu dawk it-toroq li jkunu għadhom qatt ma saru, pero` dan sar bil-kondizzjoni li mbagħad id- dipartiment tat-toroq jagħti dawn il-fondi lura lill-kunsill lokali matul it-tliet snin ta' wara li jkun sar ix-xogħol.

B'dan il-mod il-kunsilli lokali ġew mogħtija l-possibilta` li jasfaltaw toroq li qatt ma kienu ġew asfaltati.

Per eżempju, nista' ngħid li l-kunsill lokali tal-Gudja għamel talba formali biex ikun jista' juża l-fondi li kien ġabar matul is-snin ta' qabel u nista' ngħid illi dan il-kunsill lokali għamel rapport verament tajjeb fejn fih semma l-ħteġijiet kollha li hemm f'dawk l-inħawi, liema rapport ġie anke sottomess lid-dipartiment tat-toroq.

Għalhekk nispera li dan il-kunsill lokali, flimkien mad-dipartiment tat-toroq, jaslu fi ftehim biex flimkien iwettqu proġett pilota li jixraq lil-lokalita` tal-Gudja, liema proġett pilota għandu jservi wkoll ta' mudell għall-kunsilli lokali l- oħra.

Sur President, ta' min jgħid illi aħna, bħala Partit Nazzjonalista, ilna s-snin konxji tal-fatt li bil-fondi speċjali ma konniex qed nolqtu lill- kunsilli lokali kollha bl-istess mod u għalhekk matul ix-xhur li għaddew il- ministru responsabbli mill-kunsilli lokali ħadem flimkien mad-dipartiment tal-kunsilli lokali biex isib sistema ġdida ta' kif jiġu ffinanzjati x- xogħlijiet li jsiru mill-kunsilli lokali.

L-ewwelnett ikun tajjeb jekk nelenka li għal matul is-sena li ġejja ġew ivvotati iktar flus għall- kunsilli lokali, u jien ninsab konvint li sakemm idum fil-gvern il-Partit Nazzjonalista l-flus ivvotati għall-kunsilli lokali se jibqgħu jiżdiedu minn sena għall-oħra.

Ta' min jgħid ukoll li issa l-kunsilli lokali se jibdew jingħataw fondi skond il-kobor tal-lokalita` tagħhom, skond l-istat li jinsabu fih it-toroq ta' dik il-lokalita` u skond il-faċilitajiet li għad iridu jsiru fil-lokalitajiet tagħhom.

Naturalment imbagħad il-gvern qed jesiġi li l-kunsilli lokali jkunu kapaċi jinvestu b'mod serju, liema investiment ikun irid iwassal għal titjib sostanzjali f'dawn il- lokalitajiet.

B'hekk qed tiġi eliminata l-ħtieġa li fl-aħħar tas-sena jibqgħu jingħataw il-fondi speċjali.

Jekk wieħed iħares lejn kif ġiet emendata l-għaxar skeda tal-liġi permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna forsi jsibha diffiċli biex jifhem l-emendi li saru, pero` fil-verita` kulma qed jagħmlu dawn l-emendi huwa li qed jistabilixxu l- fondi allokati għal kull lokalita` partikolari skond il-kobor tagħha, skond kemm hemm nies jgħixu ġo fiha u skond il-bżonnijiet tagħha.

Per eżempju, kif nafu mhux kull raħal u belt ta' pajjiżna għandu l-bajjiet u għalhekk ovvjament dawk il-bliet u l-irħula li għandhom il-bajjiet jieħdu ċertu ammont ta' fondi proprju biex itejbu l-ambjent ta' dawk l-inħawi.

Għalhekk wieħed jista' jgħid li l-emendi li hawn imdaħħla f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jiggarantixxu li mil-lum 'il quddiem kull kunsill lokali se jibda jieħu share ekwu u ġust mis-somma totali li l-gvern jivvota għall-kunsilli lokali.

Ovvjament kull kunsill lokali jkollu l-bżonnijiet partikolari tiegħu, pero` hawn jien nixtieq nagħmel riferenza għal dawk il- bżonnijiet li huma marbuta mal-ministeru li responsabbli minnu jien.

Sur President, se nibda billi nitkellem fuq qasam li nitkellmu dwaru diversi drabi f'dan il-parlament, u hawn qed nirriferi għall-qasam tat- toroq, li bla ebda dubju jolqot lil kull lokalita` ta' Malta u Għawdex.

Ilna ħafna nisimgħu ilmenti dwar l-istat tat-toroq f'pajjiżna u għalhekk aħna ħassejna l-bżonn li nagħmlu xi ħaġa f'dan ir-rigward, anke minħabba li diżgrazzjatament sal-lum ix-xogħol li jsir fit-toroq qed isir sempliċement biex ikun sar għax is-sena wara jkollok bżonn terġa' taqilgħu.

Fil-fatt aħna tlabna lill-kunsilli lokali sabiex ikunu huma li jissottomettu l- ħteġijiet li għandhom f'dak li għandhom x'jaqsmu mat-toroq, u bi pjaċir ngħid li mis-67 kunsill lokali li għandna f'pajjiżna kienu biss xi tnejn jew tliet kunsilli lokali li minkejja li tlabniehom għal darba, darbtejn, tlieta biex jissottomettu t-talbiet tagħhom lid-dipartiment tat-toroq, dawn baqgħu ma ssottomettuhomx sal-ġurnata tal-lum.

Madanakollu l-maġġoranza l- kbira tal-kunsilli lokali fehmu li aħna konna qed nipprovaw nagħmlu eżerċizzju serju biex permezz tiegħu nistabilixxu pjan u għalhekk issottomettew il-ħteġijiet li jeżistu fil-lokalitajiet tagħhom bl-iktar mod dettaljat.

Jekk wieħed jara l-lista ta' toroq li ġew indikati mill- kunsilli lokali li hemm bżonn isir xi xogħol fihom malajr jinduna li l- problema tat-toroq ma nħolqitx f'pajjiżna xi 12-il xahar ilu imma nħolqot ferm iktar qabel.

Ħaġa li sa ftit żmien ilu kienet tiskantani ħafna u li llum m'għadhiex tiskantani daqshekk hija li spiss niltaqa' ma' residenti li jgħiduli li minkejja li ilhom xi 20 jew 24 sena joqogħdu fit-tali triq, din it-triq għadha qatt ma ġiet asfaltata.

Nista' ngħid illi minn dan l-eżerċizzju li għamilna rriżulta li hemm 800 triq li trid issir, liema toroq bejniethom ilaħħqu s-somma ta' madwar Lm20 miljun.

Naturalment qabel ma jibda x- xogħol fuq dawn it-toroq aħna nkunu rridu nivverifikaw liema toroq hemm bżonn li jsiru verament għax, per eżempju, meta tara kunsilli lokali ta' rħula żgħar jitolbu xogħol ta' Lm1.8 miljun tinduna li hemm kunsilli lokali li esaġeraw ftit fit-talbiet tagħhom.

Jien naħseb illi lanqas jekk tagħmel it-toroq kollha ta' dawn l-irħula ma tonfoq Lm1.8 miljun!

Minkejja dan kollu, id-dipartiment tat-toroq jinsab f'qagħda avvanzata ħafna f'dan l- eżerċizzju u fil-fatt diġa' ppubblika programm ta' xogħol li jrid jagħmel matul it-tliet snin jew l-erba' snin li ġejjin.

Ta' min jgħid illi anke l- ministeru responsabbli minn dan is-settur intrabat li jippubblika programm ta' xogħol marbut mat-talbiet differenti li jagħmlu l-kunsilli lokali f'dak li għandu x'jaqsam ma' toroq, u l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali qiegħda tipparteċipa bis-sħiħ fit-tfassil ta' dan il-programm ukoll biex ix-xogħol isir kemm għas-sodisfazzjon tal-kunsilli lokali kif ukoll għas-sodisfazzjon tar-residenti.

Issa ħalli niġi biex nirriferi għat-toroq arterjali ta' pajjiżna.

Aħna lkoll nafu li t-toroq arterjali ma jaqgħux taħt ir- responsabbilta` tal-kunsilli lokali.

Issa hawn irrid ngħid li meta saru l- pjanti tal-konfini għall-ewwel darba kien hemm diversi toroq li għalkemm għandhom funzjoni arterjali, ma ġewx meqjusa bħala toroq arterjali, u għalhekk naħseb li issa, li għandna dan l-abbozz ta' liġi quddiemna, għandna nieħdu l-okkażjoni li ndaħħlu xi emenda f'dan is-sens.

Sur President, matul id-dibattitu tal-bieraħ kien hemm diversi kelliema li semmew kemm f'dan il-parlament isiru parliamentary questions fuq toroq, fuq zebra crossings, fuq pelican lights, fuq traffic-lights u fuq diversi affarijiet oħrajn li għandhom x'jaqsmu mat-traffiku, u kien hemm xi wħud li pprovaw jirredikolaw il-fatt li ġieli r-risposta tkun illi qed jitfassal pjan f'dan ir-rigward.

Iva, dan huwa veru, għax f'dan il-pajjiż ma nistgħux nibqgħu fis-sitwazzjoni li għax deputat jitlob li ssir xi zebra crossing jew inkella għax jitlob li jsiru l-pelican lights jew it-traffic- lights f'xi post partikolari, allura dan ix-xogħol isir immedjatament biex imbagħad wara biss ftit xhur nindunaw li nkunu għamilna dak ix-xogħol għalxejn minħabba li jkunu se jsiru xi xogħlijiet fl-istess triq.

Fil-fatt ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li bħalissa d-dipartiment tat-toroq għandu madwar 75 applikazzjoni għal pelican lights u għal traffic-lights ġodda minn kunsilli lokali differenti.

Jien persważ illi kieku dan il-pajjiż baqa' miexi bil-pjan li kien beda fis-snin sittin, ċioe` dak li jiġu istallati l-pelican lights u t-traffic-lights f'diversi nħawi ta' pajjiżna, illum in-numru ta' applikazzjonijiet kien ikun ferm inqas minn dak li hu, pero` nafu li sfortunatament kien hemm perijodu fejn it-traffic-lights u l- pelican lights kienu kkonsidrati bħala affarijiet illi nistgħu ngħaddu mingħajrhom u mhux talli ma bqajniex inżidu minnhom imma talli l-ftit li kienu jeżistu neħħejniehom.

Per eżempju, jien niftakar li meta kont daqsxejn ta' tifel kien hemm it- traffic-lights ħdejn il-każin Laburista ta' Birkirkara.

Fil-fatt kien il- gvern Nazzjonalista ta' ftit snin ilu li reġa' ħoloq kuxjenza favur it- traffic-lights u l-pelican lights.

Naturalment aħna qed nagħmlu dak kollu possibbli biex kemm jista' jkun it-talbiet li qed jagħmlulna l-kunsilli lokali għat-traffic-lights u għall-pelican lights jiġu milqugħa kollha.

Biżżejjed wieħed jgħid li matul is-sena finanzjarja li qegħdin fiha ġiet approvata madwar 19-il talba għal traffic-lights jew għal pelican lights.

Veru li dan ifisser li matul din is-sena finanzjarja ġew milqugħa biss kwart mit-talbiet li saru f'dan ir-rigward, pero` jien ninsab persważ li bil-mod il-mod dawn it-talbiet jiġu milqugħa kollha.

Issa hawn jien nixtieq nagħmel enfasi żgħira u ngħid li wieħed irid jifhem illi l-iskop tat-traffic-lights, kemm jekk dawn ikunu f'kantuniera, kemm jekk dawn ikunu f'junction kif ukoll jekk ikunu f'roundabout, m'huwiex illi bihom wieħed ikun jista' jagħfas xi ftit iktar il-gass imma li jimmaniġġjaw it-traffiku aħjar filwaqt li ħafna drabi jagħtu anke ċans lill-pedestrians biex jaqsmu.

Għalhekk il-kuxjenza li ħolqu diversi kunsilli lokali dwar il-ħtieġa li jerġa' jibda jkollna t-traffic-lights f'pajjiżna hija xi ħaġa pożittiva li għandha twassal għal management aħjar tat-traffiku.

Madanakollu d-dipartiment konċernat irid joqgħod attent li t-talbiet li jsiru għat-traffic-lights ikunu qed isiru għaliex fit-tali postijiet ikun hemm bżonnhom verament, u qed ngħid dan għaliex ġieli jkun hemm kunsilli lokali li jagħmlu dawn it-talbiet mhux għaliex iħossu li hemm ħtieġa tagħhom verament imma għaliex ir-raħal jew il-belt partikolari ta' ħdejhom ikollu xi tlieta jew erba' traffic-lights stallati filwaqt li l-lokal tiegħu jkun għad m'għandu l-ebda traffic-lights.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li kelli xi laqgħa ma' xi kunsill lokali partikolari u l-kunsilliera qaluli: Kif jista' jkun li l-belt ta' ħdejna tgħidx kemm għandha traffic- lights stallati filwaqt li r-raħal tagħna għad lanqas għandu xejn traffic- lights?!

Il-kunsilli lokali jridu jifhmu li t-traffic-lights m'humiex affarijiet li wieħed għandu jagħmel kompetizzjoni dwarhom għax l-importanti huwa li dawn ikunu stallati fejn verament hemm bżonnhom u mhux kemm traffic- lights ikollha kull lokalita`.

Kif għedt diġa', xi kultant ikun jidher b'mod evidenti li t-talbiet li jkun qed jagħmel kunsill lokali għat-traffic- lights ma jkunux ibbażati fuq il-ħteġijiet ta' dik il-lokalita` imma jkunu bbażati sempliċement minn pika mar-raħal jew mal-belt ta' biswit, u din hija xi ħaġa inaċċettabbli li m'għandhiex tibqa' tirripeti ruħha.

Imbagħad xi ngħidu għat-talbiet ripetuti li jsiru mill-kunsilli lokali lill-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni għall-one-ways, għan-no- parkings u għal traffic signs oħra simili?

Anke hawn, qabel ma wieħed iwaħħal dawn it-tip ta' traffic signs ikun irid jaċċerta ruħu li bihom ma jkunx qed joħloq konġestjoni ta' traffiku u għalhekk mhux it-talbiet kollha li jsiru mill-kunsilli lokali għal dawn it-traffic signs jiġu aċċettati għaliex ovvjament id-dipartiment jilqa' biss dawk it-talbiet li jaħseb illi jkunu qed isiru fl-aħjar interess tal-lokal.

Ħaġa oħra importanti hija li meta jiġu quddiemna talbiet għal ċerti traffic signs m'għandniex nibqgħu nħarsu biss lejn dik it-triq partikolari li fiha jkunu se jitwaħħlu dawn it- traffic signs imma għandna naraw ukoll kif dawk it-traffic signs se jaffettwaw it-traffiku li jgħaddi mit-toroq tal-madwar.

Għalhekk hemm bżonn li llum qabel għada nbiddlu l-mod ta' kif inħarsu lejn il-problemi marbuta mat-traffic management ta' pajjiżna biex b'hekk nassiguraw li t- toroq tagħna jkunu qed jissodisfaw il-ħteġijiet ta' dawk kollha li jgħaddu minnhom.

Xi kultant taqra statements fuq il-qasam tat-traffiku li kieku ma tkunx taf x'inhi l-intenzjoni ta' min ikun qed jiktibhom bilfors li tinkwieta fuqhom.

Irridu nifhmu li t-traffic management ma jolqotx biss lill-kunsilli lokali imma jolqot lil kull wieħed u waħda minna li ngħixu f'dan il-pajjiż, pero` xorta waħda ssib lil min jittratta lil dan il-qasam b'mod superfiċjali billi jipprova jirredikola l-passi li jkunu qed isiru f'dan ir-rigward.

Sur President, bla ebda dubju hemm bżonn ukoll li jiġu riveduti r- regolamenti tat-trasport pubbliku għax issa dawn ilhom hemmhekk għal numru kbir ta' snin u għalhekk uħud minnhom m'għadhomx jagħmlu sens.

Per eżempju, ma jistax ikun li nibqgħu f'sitwazzjoni fejn wara li tħarrek lil xi sewwieq ta' karozza tal-linja li jkun involut f'inċident tat-traffiku wara l-ieħor issib li lil dan tista' twaħħlu biss is-somma "fenomenali" ta' 50c bħala multa għal dik it-traskuraġni kollha.

THE DEPUTY SPEAKER: Ministru, ippermettili imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkun tista' tkompli tinstema'.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nipproponi li jkompli jinstema'.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Galea jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Sur President, jien konvint li bil-bidliet li hemm maħsuba fil- qasam tat-trasport, dan il-qasam se jmur 'il quddiem għaliex ma nibqgħux nisimgħu iktar b'multi u b'affarijiet oħra li huma redikoli għal-lum il- ġurnata.

Fil-fatt aħna beħsiebna naġġornaw bis-serjeta` anke l-highway code u l-motor vehicle regulations għax ikun inutli li biex nagħmlu l- enforcement nużaw għodda li kienu jaħdmu tajjeb xi 50 sena ilu, meta ovvjament il-kunsilli lokali kienu għadhom ma twaqqfux u l-vetturi li kienu jeżistu dak iż-żmien kienu ferm iżgħar minn dawk li jeżistu llum.

Il-ħasra hi li meta saru r-regolamenti tat-traffiku dawn baqgħu fuq l-ixkaffa sal- ġurnata tal-lum għax konna naħsbu li nistgħu nibqgħu nużawhom mingħajr ma nagħmlu ċerti emendi għalihom minn żmien għal żmien sabiex ikunu addattati għaż-żmenijiet tal-lum.

Issa ħalli ngħaddi biex nagħmel riferenza għal ċerti xogħlijiet li għalkemm ma jaqgħux taħt ir-responsabbilta` tal- kunsilli lokali, lill-kunsilli lokali jaffettwawhom xorta waħda.

Sur President, f'dan id-dibattitu diġa' ssemmiet il-bypass ta' l-Imtarfa, li sal-lum għadha fil-konfini tal-kunsilli lokali tar-Rabat imma skond l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, ġaladarba jitwaqqaf il-kunsill lokali ta' l-Imtarfa tiġi taqa' fil-konfini ta' dan il-kunsill lokali.

Fil-fatt nistgħu ngħidu li din il-bypass qatt ma kienet tista' tiġi meqjusa bħala triq, lanqas meta saret fl-1983, għaliex sa dak iż-żmien konna naħsbu li għax qbadt ftit ħamrija, illivellajtha u tfajtilha ftit żrar u qatran b'daqshekk għamilt triq.

Per eżempju, ta' min jgħid li din it-triq ma ġietx iddisinjata biex jgħaddi dak it-traffiku kollu minn fuqha u wisq inqas ġiet iddisinjata biex issir fuq dak is-sit partikolari li hija mibnija fuqu.

Jien naf li matul il-ġimgħat li għaddew inbeda xi xogħol fuq il-lane ta' ġewwa ta' din il-bypass, hekk kif naf ukoll li f'dan il- parlament kien hemm min malajr ikkritika l-fatt li fejn qabel din il-bypass kellha żewġ lanes - fil-fatt biex inkun preċiż kważi lanqas kont tista' tgħid li din kellha żewġ lanes għax lane minnhom kienet dejqa ħafna - issa din se tiġi b'lane wieħed ħalli b'hekk jitħalla spazju għall-pedestrians.

Issa hawn irrid ngħid li d-disinn tat-toroq ma nagħmlux jien u wieħed irid jinnota li bil-mod kif ġiet iddisinjata din il-bypass illum se jkunu jistgħu jgħaddu minnha kuljum sa 20,000 vettura.

Naħseb kulħadd jaf li sal- lum għadna 'l bogħod ħafna milli n-numru ta' vetturi li jgħaddu minn dik it- triq jilħaq dik il-figura, u għadna 'l bogħod ħafna b'eluf u mhux bi ftit, pero` d-disinn il-ġdid ta' din il-bypass sar bil-ħsieb li din tibda tieħu wkoll it-traffiku li jinżel min-niżla tas-Saqqajja għaliex issa din it-triq se ssir one-way, u dan sabiex jekk waqt li wieħed ikun tiela' t-telgħa tas- Saqqajja jiltaqa' ma' xi trakk tiela' bil-mod il-mod, huwa ma jkollux għalfejn jibqa' warajh matul it-telgħa kollha imma jkun jista' jaqbżu.

Kif qed naraw, illum qed nirrealizzaw li ma nistgħux nibqgħu nagħmlu x-xogħol sempliċement biex inkunu għamilnieh imma qabel irid jiġi mfassal pjan serju li jkun jissodisfa mhux biss il-ħteġijiet tal-lum imma anke l-ħteġijiet li se jkollna matul is-snin li ġejjin.

Sur President, bla ebda dubju l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhux biss se jaġġorna l-funzjonijiet tal-kunsilli lokali imma se jagħtihom iktar saħħa, anke finanzjarjament.

Jien nispera li l-kunsilli lokali jagħtu l- attenzjoni meħtieġa anke lil dawk il-lokalitajiet li minħabba li m'għandhomx il-kunsilli lokali tagħhom jaqgħu fil-konfini tagħhom, u hawn qed nirriferi għall-Manikata, li ssemmiet dalgħodu, għall-Baħrija, għaż- Żebbiegħ u għal postijiet oħra bħal dawn.

Wara kollox issa l-kunsilli lokali, bil-mezzi finanzjarji li se jingħataw, se jkunu f'qagħda aħjar li jfasslu l-ħteġijiet tagħhom.

Jien persważ li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi l-kunsilli lokali, li llum nistgħu ngħidu li saru parti integrali mill- ħajja ta' pajjiżna, se jkomplu jkattru iktar ġid fil-lokalitajiet tagħhom, u dan permezz ta' mpenn serju u ħidma sħiħa min-naħa tagħhom.

Grazzi, Mr Speaker.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Issa nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 29 ta' Novembru fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - it-Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita` - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta` Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas- Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, fil-ħin li għandi għad-dispożizzjoni nixtieq nirreaġġixxi xi ftit għall-attakk isteriku li għamel fuqi l- Ministru Louis Galea dalgħodu, pero` jien m'iniex beħsiebni noqgħod naħli l- ħin inwieġeb bl-istess mod, jiġifieri billi nintilef fit-tgħajjir, għaliex ma nixtieqx li ndawwar l-attenzjoni tan-nies minn fuq is-sustanza tal-każ innifsu.

Issa hawnhekk irrid nagħmilha ċara wkoll li meta għedt lill- ministru biex ma joqgħodx isejjaħli "ħabib", dan għamiltu għas-sempliċi raġuni li ...

Jien ma nsibx problema li nkun ħabib ta' min ma jaqbilx miegħi u fil-fatt jien ħabib ta' ħafna nies li ma jaqblux miegħi, imma wara li l-ministru, fid-diskors li għamel, tgħidx kemm għajjarni fejn kważi wasal biex għajjarni, saħansitra terrorista u li jien niddistabilizza l- istituzzjonijiet ...

Taf x'kien jonqsu jgħid?

Li anke t-terremoti li għamlu dan l-aħħar ġewwa t-Turkija u l-Korea t'Isfel organizzajthom jien!

X'ma qallix?!

Li jien persuna bla etika, li ddisprezzajt lill-qorti u ħafna tgħajjir ieħor minn dan.

Allura mbagħad kif fl-istess ħin jiġi jsejjaħli "ħabib"?

Jien nissuġġerielu biex jagħżel ħbieb li jħarsu l-liġi, li ma jiddistabilizzawx l-istituzzjonijiet u li jkollhom kwalitajiet sbieħ u mhux ikollhom kwalitajiet tajba u inqas tajba imma jkollhom kwalitajiet tajba u iżjed tajba!

Madanakollu, Mr Speaker, jien iddeċidejt li nieħu dak l-attakk isteriku li l-Ministru Galea għamel fuqi biċ-ċajt.

Rigward id-distabilizzazzjoni ta' l-istituzzjonijiet u l-inkwiet fil- pajjiż irrid ngħid li jien m'għandi jdejja mċappsa bl-ebda delitt.

Jien qatt m'organizzajt tqegħid ta' bombi mkien u allura ma nistax nieħu priedki mingħand min jippriedka l-virtujiet u mbagħad jipprattika affarijiet oħra.

Ara jien, biex ma nintilfux fit-tgħajjir u fiċ-ċpar se nitkellem bl-iktar mod serju u bl-iktar mod kalm fuq dak li ġara fil-każ tad-dħul ta' l- istudenti għall-kors tal-mediċina.

Nibda biex ngħid li xi ħaġa ħażina ġrat żgur f'dan il-każ.

Issa jekk din ġratx bi żvista, jekk ġratx minħabba li kien hemm ċertu ndħil biex ikun hemm il-favoritiżmu jew jekk ġratx bi żball ġenwin ma nafx imma xi ħaġa ħażina ġrat żgur, u għadu ma ntefax id- dawl fuq din ix-xi ħaġa.

Madanakollu jien ninkwieta iżjed meta joħroġ ir- rapport ta' l-Imħallef Manché u jsib li ma sar xejn ħażin u mbagħad dalgħodu jiġi l-Ministru Galea u jerġa' jagħmel difiża totali fuq dak li ġara.

Nerġa' nirripeti li xi ħaġa ħażina ġrat żgur.

Issa ejjew ma nidħlux fil-merti tal-motivazzjoni li għaliha ġara dan kollu, pero` xi ħaġa ħażina ġrat żgur.

Għaliex qed ngħid li xi ħaġa ħażina ġrat żgur?

Ħalli nispjega.

L-istudenti li matul is-sajf li għadda marru biex japplikaw għad-dħul fil- kors tal-mediċina ngħataw fuljett - fil-fatt jien kemm-il darba għamilt riferenza għal dan il-fuljett u ġibtu miegħi f'dan il-parlament - fejn fih qalulhom illi biex jidħlu fil-kors tal-mediċina jrid ikollhom grad "B" f'kull suġġett, jiġifieri kemm fil-livell avvanzat kif ukoll fil-livell intermedju.

Tant hu hekk illi kien hemm grupp ta' studenti li ma daħħluhomx għal dan il-kors għaliex qalulhom li m'għandhomx il-kwalifiki biex jidħlu, u min-naħa tagħhom dawn l-istudenti rrassenjaw irwieħhom u bdew kors ieħor.

Hawnhekk jien għandi lista sħiħa ta' min huma dawn l- istudenti u għandi wkoll il-lista tal-korsijiet li bdew.

Fil-fatt hemm min kien beda l-B.Sc. fir-radiography, hemm min kien beda l-B.Sc. fil- chemistry, hemm min kien beda l-B.

Pharm. u hemm min kien beda anke l-B.Sc.

Hons. f'xi suġġett ieħor.

Meta waslet l-ittra legali ta' bint il-Ministru Louis Deguara l- universita` fejn qaltilhom li hija trid tidħol għall-kors tal-mediċina skond ir-regolamenti ta' l-universita` stess, min-naħa ta' l-universita` qam paniku sħiħ, u dan qalu min xehed fl-inkjesta u kien il-kliem ta' l- imħallef innifsu.

Minħabba li l-ittra legali ta' bint il-Ministru Deguara kienet tgħid li jekk din ma tingħatax risposta fi żmien jumejn kellhom jittieħdu passi legali kontra l-universita`, dawk min-naħa ta' l- universita` ħadu parir legali mingħand il-konsulent legali ta' l- universita` li min-naħa tiegħu qalilhom illi huwa jaħseb li l-universita` qiegħda fit-triq it-tajba li taċċetta biss lil dawk li għandhom grad "B" f'sitting wieħed, kif wara kollox kien jgħid il-fuljett li l-universita` qassmet lill-istudenti matul is-sajf li għadda, pero` meta mbagħad ir- reġistrar ta' l-universita' staqsa lill-konsulent legali jekk jiggarantielhomx li jirbħu l-kawża żgur - issa jien ma nafx liema avukat jista' jiggarantilek li tirbaħ kawża, ikun bravu kemm ikun bravu - dan weġibhom billi qalilhom dan il-kliem:

"Le, niggarantilek ma niggarantilekx"."

Imbagħad ir-rapport ta' inkjesta jkompli jgħid li:

"Then it dawned upon somebody, ..."

- u aħna għadna ma nafux min hu dan is-"somebody" - li din is-sena jiddaħħlu bi prova għall-ewwel darba probationary students fil-kors tal- mediċina.

Għalhekk l-għada li rċevew l-ittra, jiġifieri fis-7 ta' Ottubru, il-faculty admissions board tal-mediċina, li qablu ma' dan is-suġġeriment, għamlu minuta f'dan ir-rigward fejn iktar komplew jgħaxxquha għaliex f'din il-minuta qalu li din l-eċċezzjoni se ssir għal din is-sena biss.

Allura dawn x'affarijiet huma?

Hija serjeta` li tagħmel eċċezzjoni għal sena waħda biss?

B'dan il-mod mhux iktar tkun qed tagħtihom x'jgħidu n-nies u mhux iktar tkun qed tqanqlilhom suspetti?

Tant hu hekk li fl-universita` stess kien hemm nies għoljin ħafna li qalu: Iva hekk agħmlu!

Aċċettaw li din l-eċċezzjoni ssir għal din is-sena biss ħalli iktar tagħtuh raġun lil min qed jgħid li l-affarijiet ma sarux sew!

Dan hu l-kliem li ntqal minn nies għoljin ħafna fl-universita`, u hawnhekk jien naf x'qed ngħid.

Imma issa ħalli nkompli nirrakkonta x'ġara f'dan il-każ.

Fil-fatt ġara li bint il-Ministru Deguara ddaħħlet għall-kors tal- mediċina u filwaqt li qabel lill-istudenti l-oħra kienu qalulhom li m'għandhomx il-kwalifiki kollha meħtieġa biex jidħlu għall-kors tal- mediċina, wara li daħħlu lil bint il-Ministru Deguara għal dan il-kors qalulhom biex jidħlu huma wkoll.

Kif għedt diġa', dawn l-istudenti kienu diġa' bdew kors ieħor u xtraw il-kotba għalih, pero` xorta waħda ferħu meta qalulhom li jistgħu jidħlu għall-kors tal-mediċina.

Issa hawn jien nixtieq ngħid mingħajr ma nsemmi ismijiet illi fost il-ġenituri li ċempluli biex jgħiduli b'dan il-każ ċempluli ġenituri li t-tfal tagħhom daħlu għall-kors tal-mediċina bis-saħħa ta' dan il-każ, u huma qaluli li ħadu gost ħafna li t-tfal tagħhom tħallew jidħlu għall-kors tal-mediċina bis-saħħa ta' dan il- każ, u fil-fatt hawn irrid nagħmilha ċara li mill-fatti li ħarġu mill- inkjesta stess jirriżulta li kieku ma nkitbitx dik l-ittra mill-avukat ta' bint il-Ministru Deguara, kieku dawn l-istudenti kienu jibqgħu fil- korsijiet li bdew fil-bidu t'Ottubru u ma kenux jiddaħħlu fil-kors tal- mediċina.

Allura kif l-Imħallef Manché fl-inkjesta li għamel ma qalx li xi ħaġa ħażina saret żgur f'dan il-każ, kien x'kien il-mottiv għal dan?

Nerġa' nirripeti li xi ħaġa ħażina saret żgur; issa jew meta l- universita` qalet lil dawn l-istudenti li m'għandhomx il-kwalifiki biżżejjed biex jidħlu għall-kors tal-mediċina jew inkella meta din aċċettat lil dawn l-istudenti bħala probationary wara s-7 t'Ottubru.

Fl-inkjesta li għamel l-Imħallef Manché lanqas staqsa għaliex allura dawn l-istudenti ma ġewx aċċettati bħala probationary students fil-kors tal-mediċina meta marru japplikaw l-ewwel darba.

Xi ħadd irid iwieġeb u jgħidilna x'sar ħażin f'dan il-każ, imma nerġa' nirripeti li hawnhekk xi ħaġa żmerċ saret żgur, u dawn l-affarijiet ma jagħmlux ġid għaliex b'rapport ta' nkjesta ta' dak it- tip u b'difiża bħalma għamel il-Ministru Galea dalgħodu għal dak li sar iktar se tingħata liċenzja biex ikun hemm it-taħwid, u min iħobb il-qasam ta' l-edukazzjoni verament għandu jaħdem biex f'dan il-qasam ma jkunx hemm taħwid.

Ħalli ngħid kemm hemm taħwid.

Lill-istudenti tawhom fuljett li fih hemm imniżżel li biex jidħlu għall- kors tal-mediċina f'Ottubru, 1999 irid ikollhom grad "B" jew aħjar fis- suġġetti kollha u li dawn il-kwalifiki jridu jġibuhom f'session waħda ta' l- eżamijiet.

Din hi l-informazzjoni li ngħataw l-istudenti li marru biex japplikaw, pero` Alla jbierek fir-rapport ta' inkjesta li għamel l-Imħallef Manché mkien ma daħal f'din il-kwestjoni tant li lanqas biss għamel riferenza għal dan il-leaflet li ngħataw l-istudenti.

Imbagħad biex l- istorja tkompli titħawwad fl-undergraduate prospectus li ħarġet l- universita` matul dan is-sajf - għaliex hawn ta' min jgħid illi minbarra li l-universita` toħroġ fuljetti għall-istudenti, hija toħroġ ukoll undergraduate prospectus, u fil-fatt hawnhekk jien ġibt miegħi kopja ta' l- undergraduate prospectus ta' din is-sena - taħt il-fakulta` tal-mediċina u tal-kiruġija, eżattament f'paġna 99, qalu lill-istudenti li biex tidħol għal dan il-kors trid tisoddisfa grad "B" fil-kimika u fil-bijoloġija u grad "C" f'xi suġġett ieħor.

Imma aħna nafu x'qegħdin nagħmlu?

Din hija l- istess universita`?

Allura għaliex skond paġna 99 ta' l-undergraduate prospectus dawn l-istudenti suppost kellhom jiġu aċċettati għall-kors tal- mediċina mal-ewwel?

Allura kif ma nqajmuhomx dawn il-mistoqsijiet?

Possibli li aħna rridu dan it-taħwid?

Jien ħadt dan il-każ bl-ikbar serjeta` għaliex inħoss li jekk l- universita` tippermetti dan it-taħwid din se tispiċċa qisha xi pitkalija, fejn il-prezzijiet ipespsuhom fil-widnejn u jtellgħuhom u jniżżluhom skond min ikun hemm u skond l-ammont ta' ħxejjex li jkun hemm.

Aħna hekk irriduha ssir l-universita`; bħall-pitkalija?

Nerġa' ngħid li l-istess universita` fl-istess staġun tas-sajf ħarġet leaflet għall-istudenti li jgħid li biex wieħed jidħol għall-kors tal-mediċina jrid iġib grad "B" jew aħjar f'kull suġġett u ħarġet undergraduate prospectus li jgħid illi biex wieħed jidħol għall-kors tal-mediċina huwa biżżejjed li jġib żewġ suġġetti bi grad "B" u suġġett bi grad "C".

Allura hawn tqum il-mistoqsija: Għaliex l-undergraduate prospectus jgħid affarijiet differenti minn dak il- leaflet li tqassam lill-istudenti?

U għaliex ħareġ?

Dawn il-mistoqsijiet se jibqgħu ma jiġux imwieġba?

U possibbli li l-Imħallef Manché fl-inkjesta tiegħu ma jagħmilhomx dawn il-mistoqsijiet?

M'huwiex importanti li nkunu nafu jekk dan l-undergraduate prospectus ħariġx wara li qalu lil dawn l- istudenti li m'humiex ikkwalifikati biex jidħlu għall-kors tal-mediċina?

Mr Speaker, bla ebda dubju l-affarijiet iridu jsiru b'iktar serjeta`, u hawn irrid nerġa' ngħid li jekk qatt kelli xi dubju dwar jekk kellix nitla' nixhed jew le fl-inkjesta ta' l-Imħallef Manché issa ninsab konvint iktar minn qatt qabel li għamilt sew għaliex b'hekk almenu m'iniex kompliċi fit- taħwid li sar meta saret dik l-inkjesta.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex dik m'hijiex inkjesta serja.

Mela kieku kienet inkjesta serja ma kenitx tqajjimhom dawn il-mistoqsijiet li qed inqajjem jien?!

Nirripeti li f'xi ħin jew ieħor xi ħaġa ħażina saret.

Kif għidt iktar kmieni, ejjew ma nidħlux fil-motivazzjoni li għaliha saret din ix-xi ħaġa ħażina, pero` li l- ewwel iġġennen lill-istudenti u ġġennen lill-ġenituri tagħhom ...

U l- ministru m'għandux għalfejn joqgħod jiġi hawnhekk u jattakkani bħallikieku jien bniedem ta' qalb ħażina li ma rridx il-ġid ta' l-istudenti.

Jien ma naħsibx li għandu għalfejn jagħtini lezzjonijiet f'dan il-qasam, Mr Speaker.

Alla jbierek ir-reputazzjoni tiegħi jafuha l-istudenti direttament għax jien ngħallimhom, u nieħu gost ngħallimhom.

Nerġa' ngħid li wħud mill-ġenituri ta' l-istudenti li daħlu għall-kors tal-mediċina fit-tieni ġimgħa t'Ottubru ċempluli xxokkjati u qaluli: Sewwa!

Mela l-ewwel qalulna li t-tfal tagħna m'humiex ikkwalifikati biżżejjed biex jidħlu għall-kors tal-mediċina għax iridu jġibu grad "B" f'kollox u mbagħad fit-tieni ġimgħa t'Ottubru qalulna li t-tfal tagħna huma kkwalifikati biżżejjed biex jidħlu għal dan il-kors!

Ejjew nammettu li hawnhekk l-universita` ma mxietx b'mod serju!

Nerġa' ngħid illi kieku ma waslitx dik l-ittra li bagħat l-avukat ta' bint il-Ministru Louis Deguara f'isimha - u l-istudenti li daħlu għal dan il-kors ibierkuha dik l-ittra - dawn l-istudenti kienu jibqgħu fil-kors li kienu bdew.

Allura din serjeta`?!

Mr Speaker, waqt l-aħħar aġġornament li tkellimt fih jien għedt illi ma rridx niftaħ iżżejjed hawnhekk għax ma nixtieqx nibda nispara, pero` jekk fl-universita` rridu s-serjeta` verament għandna nduru dawra sew ma' l- universita`, jiġifieri m'għandniex naraw biss kif saru l-affarijiet din is- sena fil-fakulta` tal-mediċina imma rridu naraw ukoll kif isiru l- affarijiet fil-fakulta` tal-liġi, fejn il-kwalifiki jinbidlu minn sena għall-oħra, skond min ikun hemm student, għaliex ċerti studenti hemmhekk are more equal than others, bħall-annimali li jissemmew fil-ktieb "Animal Farm" ta' George Orwell; u daqqa "C" tkun tfisser six marks, u daqqa "C" tkun tfisser five marks u daqqa "C" tkun tfisser 4.5 marks.

Din is-sena għax hemm ċerti studenti ngħollu l-marki għal min iġib "C" u mbagħad is- sena ta' wara, għax ma jkunx hemm ċerti studenti, nerġgħu nniżżlu l-marki għal min iġib "C"!

Din mhijiex serjeta`!

Ejjew inkunu serji u nitkellmu bis-serjeta` fuq dawn l-affarijiet!

Mr Speaker, din m'hijiex kwestjoni ta' politika partiġjana tant li jien konvint li fost il-ġenituri li ċempluli hemm minnhom illi ma tantx jaqblu miegħi politikament, imma dawn xorta waħda huma xxokkjati b'dawn l- affarijiet u jsemmu ...

Imma sfortunatament dawn imbagħad ma jitkellmux fil-pubbliku, bħalma jagħmlu sħabi l-lecturers ta' l-universita'.

Jien m'iniex se niftaħ attakk fuqhom imma rrid ngħid li dawn l-ewwel jiġu jgħiduli li għandi raġun u li l-affarijiet m'għandhomx isiru b'dan il-mod u mbagħad meta nistaqsihom għaliex allura ma jitkellmux huma wkoll, dawn jgħiduli: Le, għaliex inkella nkunu qed nattakkaw lill-partit tagħna fil- gvern!

Din hi t-traġedja ta' dan il-pajjiż; li jekk iħallu lilna l- politiċi biss nitkellmu fuq dawn l-affarijiet hemm iċ-ċans li għal kull ħaġa li ngħidu jkun hemm min jirreaġixxi kif irreaġixxa l-Ministru Galea dalgħodu meta għamel dak l-attakk feroċi u isteriku fuqi.

Imn'Alla jien bniedem kalm u ma tantx nieħu għal dawn l-affarijiet, għaliex ejjew ngħiduha kif inhi; jien nagħti daqqiet u allura għandi nistenna li naqla' daqqiet ukoll, jiġifieri dawn l-affarijiet m'humiex se jagħmluli deni, pero` ejjew inkunu serji!

Mr Speaker, waħda mill-affarijiet li qed titfa' lis-soċjeta` tagħna lura hija dik illi dan il-pajjiż għad m'għandux soċjeta` ċivili.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex ħafna mill-kultura u mill-konfrontazzjoni politika tagħna għadha ta' l-ewwel gwerra dinjija, tat-trench warfare, jiġifieri tal- bidu, fejn ta' din in-naħa u tan-naħa l-oħra jisparaw fuq xulxin filwaqt illi l-intellettwali, il-lecturers ta' l-universita`, il-ġurnali u l- protagonisti differenti tal-ħajja pubblika Maltija joqogħdu kollha fit- trunċiera tagħhom u ma jitkellmux.

Imbagħad kif għedt diġa', immur l- universita` u jgħiduli minn taħt l-ilsien ...

Issa dan dejjem jgħiduhuli minn taħt l-ilsien għax jekk jgħajtu jkun hemm xi ħadd jismagħhom u taf int, il-kuraġġ morali u intelletwali jitlob li titkellem minn taħt l- ilsien!

Is-sabiħa hi li mbagħad dawn imorru jagħtu l-lectures fuq l-etika, fuq il-kuraġġ morali u fuq il-valuri sbieħ li għandu jkun hemm fis- soċjeta`!

Pero` dawn lili jgħiduli li m'humiex lesti li jitkellmu u jħallu biss lilna l-politiċi nitkellmu bil-konsegwenza li kwestjoni serja bħal din, li tirrigwarda l-kriterji għad-dħul fl-universita`, tispiċċa ballun politiku fejn jien nattakka minn naħa u l-ministru jattakka min-naħa l- oħra.

Hawn jien nistaqsi: Issa x'se jiġri?

Jista' xi ħadd fis-sapjenza tiegħu jgħidli x'se jkunu l-kriterji għad-dħul fil-fakulta` tal-mediċina ta' l-universita`, għallinqas f'Ottubru tas-sena 2000?

Għax issa x'inhuma jew x'kienu l-kriterji għad-dħul fil-fakulta` tal-mediċina ta' l- universita` f'Ottubru, 1999 anke jien qtajt qalbi li nifhimhom, imma issa jista' xi ħadd jgħidli - ikun min ikun, anke s-senat ta' l-universita` jew il-ministru - x'se jkunu l-kriterji għad-dħul fil-fakulta` tal-mediċina ta' l-universita` f'Ottubru, 2000?

Għaliex qed nagħmel din il-mistoqsija?

Il-fuljett li hemm lest għas-sena d-dieħla jgħid eżattament dak li qal il-fuljett li tqassam lill-istudenti għad-dħul fl-universita` f'Ottubru ta' din is-sena, ċioe` li jrid ikollhom grad "B" fis-suġġetti kollha avvanzati u intermedjarji, u li dawn ir-riżultati għandhom jinġabu kollha f'sitting waħda.

Imma issa jien nistaqsi: X'se tgħid paġna 99 ta' l-undergraduate prospectus għas-sena 2000?

Se terġa' tgħid li huwa biżżejjed li wieħed iġib tnejn "B" u waħda "C" biex jidħol fil-fakulta` tal-mediċina?

Nerġa' nirripeti li xi ħaġa ħażina hawn żgur!

Min se jispjegaha din?!

Jien informat li diġa' ġie diskuss x'se jkunu l-kriterji rikjesti għal min ikun jixtieq isegwi l-kors tal-mediċina s-sena d-dieħla, u għal dawn id- diskussjonijiet ħadu l-minuti tal-laqgħa li kellu l-admissions faculty board tal-fakulta` tal-mediċina fis-7 t'Ottubru ta' din is-sena, liema minuti jgħidu hekk:

"The faculty admissions board conscious ..."

- innotaw il-kliem li ġie wżat hawnhekk -

"... that there may not have been sufficient notice of the change in regulations from their publication, agreed that for this year only, applicants in possession of two Grade ''B''s and one grade ''C'' obtained in one session (i.e. applicants who lack one grade) be accepted as probationary students in terms of the admissions regulations.".

Imma allura qed niġġennu!

Dawn x'affarijiet huma!

Mela se noqogħdu nġebbdu u nbiddlu "for this year only"?

U mbagħad is-sena d-dieħla x'se nagħmlu?

Hawn jien nixtieq nistaqsi sinċerament, u nixtieq li ningħata risposta mhux għalija biss imma għal dawk iż-żgħażagħ kollha li qed jistudjaw bit-tama li s-sena d-dieħla jidħlu fil-kors tal-mediċina, ħalli almenu dawn ikunu jafu b'liema kriterji se jidħlu f'Ottubru tas-sena 2000.

Jekk din il-mistoqsija tibqa' ma tiġix imwieġba se nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn dak li jkun se jinjora kompletament il-kwalifiki kollha rikjesti biex tidħol l-universita', jara jekk ġabx dawk il-kwalifiki li l-universita` tħabbar, u tħabbar b'mod differenti u kontradittorju f'żewġ pubblikazzjonijiet li toħroġ fl-istess sena u fl-istess sajf ...

Hawn irrid ngħid ukoll li l-undergraduate prospectus ma jkunx available lill-istudenti kollha imma jkun available biss lil xi erbat irjus, u dan qed ngħidu biex il-kliem ikun ċar!

Għalhekk jien għandi vantaġġ li jkolli dan l-undergraduate prospectus fuq min, miskin, l-unika informazzjoni li jingħata huwa dak il-leaflet li jitqassam lill-istudenti kollha.

Sewwa, mela għax Evarist Bartolo jgħallem l-universita` u għalhekk jirċievi l- undergraduate prospectus ikun jaf li t-tifla tiegħu tista' tidħol bi tnejn "B" u b'waħda "C", u miskina, Maria Vella mill-Imġarr ma tkun taf b'xejn minn dan kollu għaliex kulma tirċievi meta tmur il-campus ta' l-universita' hija biċċa karta li tgħidilha li biex tidħol għall-kors tal-mediċina trid iġġib "B" f'kollox għaliex inkella tibqa' barra minn dan il-kors!

X'serjeta` din!

Allura mbagħad kif niġu noħorġu inkjesta b'ħafna pompożita` u b'ħafna kliem li anke jien insibha diffiċli biex nifhmu fejn fiha ngħidu li l-affarijiet kollha saru sew, anke jekk nafu li eżonerajna lill-universita`, u mbagħad biex is-sitwazzjoni tkompli tagħqad jiġi l- Ministru Galea u jgħid l-istess l-kliem?

Possibbli li l-ministru huwa sodisfatt b'dawn l-affarijiet?

Ejjew nammettu li din il-pożizzjoni m'hijiex serja!

Jien inkompli nisħaq li din il-pożizzjoni m'hijiex serja u kulma tmur il-biċċa iktar qed issir inkwetanti.

Għaliex qed ngħid li kulma tmur il-biċċa iktar qed issir inkwetanti?

Għaliex issa lanqas baqa' kriterji għad-dħul fil-kors tal-mediċina ta' l-universita`!

Tagħmel l- eżami, imbagħad toħroġ tattakka lill-universita` legalment billi tgħid illi l-kriterji għad-dħul ma kenux in line ma' dak li tgħid il-liġi ta' l- edukazzjoni ta' l-1988, imbagħad l-universita` jaqbadha paniku sħiħ ...

Għax anke hawn, wieħed bilfors ikollu jaċċenna għall-paniku li qabadha l- universita` f'dan il-każ.

Jiena naf kif tirreaġġixxi l-universita` u nafu li din altru tirċievi l- ittra tiegħi - biex ma nsemmix lil ħaddieħor - u altru tirċievi l-ittra ta' Ġanni Borg!

M'hijiex magħrufa wisq l-universita` għall-fatt li meta tirċievi ittra ta' Ġanni Borg jaqbadha paniku!

Forsi meta l-universita` tirċievi l-ittra tiegħi jista' jkun li jaqbadha daqsxejn ta' paniku, u jekk dan jinzerta fi żmien illi nkun ministru l-paniku jkun ikbar minn meta nkun biċċa membru parlamentari ta' l-oppożizzjoni, speċjalment jekk inkun fuq min hu fil-fakulta`.

Issa hawn qed nitkellem b'mod ċar ħalli kulħadd jifhimni.

Aħna qegħdin Malta, nafu lil xulxin u nafu kif isiru l- affarijiet.

F'pajjiżna żgur li m'hemmx għalfejn tibgħat nies bil- kalashnikov biex tgħid lil dak li jkun x'għandu jagħmel!

Nerġa' ngħid illi hawn jien qed nitkellem bl-iktar mod ċar għaliex b'dan il-mod irridu nitkellmu jekk irridu nkunu onesti u serji u mhux billi noqogħdu nilgħabuha tal-qaddisin!

Jekk irridu nkunu onesti u serji verament għandna nagħmlu inkjesta parlamentari biex għallinqas dak li qed jiġri ma jkomplix jiġri għaliex inkella dan se jkompli jiġri.

U ma jiġix il-ministru jattakkani billi jgħidli: Nagħmlu inkjesta parlamentari meta dak diġa' ddeċieda?!

Dan pinġieni bħar-reġina t'Alice in Wonderland meta x'ħin daħħlulha lill- akkużata quddiemha qaltilhom: Off with her head! mingħajr ma tat ċans lill- akkużata tiddefendi ruħha.

Hekk pinġieni l-Ministru Galea; li jien dak it- tip ta' bniedem illi ddeċidejt minn qabel li l-affarijiet saru ħażin u li se nibqa' ngħid hekk akkost ta' kollox.

Ħalli nagħmilha ċara mal-ewwel, Mr Speaker.

Il-Ministru Galea jaf li matul il-leġislatura ta' bejn l-1992 u l-1996 jien, bħala membru parlamentari, kont qajjimt każ serju fuq taħwid fit- testijiet tad-demm ġewwa l-Isptar San Luqa u meta saret inkjesta f'dan ir- rigward jien tlajt nixhed quddiemha, jiġifieri jien ma nsib assolutament l- ebda problema li nikkoopera b'kull mod biex jintefa' dawl fuq dan il-każ li qajjimt hawn u għalhekk il-Ministru Galea m'għandux għalfejn jappellali biex nagħti eżempju, biex inkun leġislatur u biex nirrispetta l-liġi.

Il- Ministru Galea m'għandux għalfejn jagħmilli priedki u omeliji f'din il- ħaġa!

Issa hawn irrid nagħmilha ċara wkoll illi meta tlabna li ssir inkjesta parlamentari f'dan ir-rigward aħna tlabna membri ndaqs miż-żewġ naħat u chairperson maqbul miż-żewġ naħat, jiġifieri ma tlabniex xi maġġoranza mill-oppożizzjoni li kienet tiddeċiedi minn qabel li jkunu x'ikunu l-fatti, hija se tgħid hekk, hekk u hekk.

Barra minn hekk jien żgur li ma kontx inkun wieħed mill-membri ta' din l-inkjesta parlamentari min-naħa ta' l-oppożizzjoni għaliex is-serjeta` mhux hekk titlob.

Peress li kont jien li qajjimt dan il-każ, jien kont nitla' nixhed quddiem l- inkjesta parlamentari u mhux inkun parti minn din l-inkjesta.

Mela jien kont se nkun il-prosekutur u l-imħallef fl-istess ħin?!

Kieku saret din l- inkjesta parlamentari, il-membri tagħha min-naħa ta' l-oppożizzjoni kienu jkunu żewġ kollegi tiegħi jew tlieta.

Għalhekk lill-Ministru Galea ngħidlu biex ma joqgħodx jipprova jħawwad l-affarijiet bil-konsegwenza li mbagħad nispiċċaw biex nitilfu l-iskop.

U l-iskop x'inhu?

L-iskop hu li istituzzjoni edukattiva importanti f'pajjiżna, li hija l-universita`, ...

Hawn jien se nerġa' mmur għas-sentenza ta' l-1998, u ġaladarba qed insemmi dik is-sentenza rrid ngħid illi m'hux veru li qed niċċita minnha l- partijiet li jaqbilli.

Kif għedt diġa' dik hija sentenza tajba, u f'dik is- sentenza ta' l-4 ta' Marzu, 1998 jintqal ċar u tond ...

U jien xtaqt li l- Imħallef Manché wera ftit iktar spirtu għal dik is-sentenza li kienet ingħatat dak iż-żmien fl-inkjesta tiegħu meta fost affarijiet oħra kien qal li:

"Id-dħul fl-universita` jrid ikun ekwu u ġust, u jrid jidher li hu ekwu u ġust.".

Allura jekk inhu hekk, nerġa' ngħid: X'hemm ħażin li mmorru lura, naraw il- liġi ta' l-1988, naraw x'inhi l-problema u jekk, per eżempju, jirriżulta li l-proċedura li tiġi wżata mill-amministrazzjoni ta' l-universita` hija cumbersome nipprovaw insibu soluzzjoni?

Ejjew ma nitilfux żmien milli nassiguraw irwieħna li l-kriterji għad-dħul fl-universita` jkunu ċari u trasparenti għal kulħadd għaliex mill-bqija l-universita` se jkompli jiġrilha ħafna ħsara, u aħna, bħala politiċi, ejjew ma nagħmlux l-iżball illi naħsbu li l-kritika u l-kliem li jintqal fis-soċjeta` tagħna huwa dak li jkun rifless fil-ġurnali, għax fil-ġurnali naraw biss it-tip of the iceberg.

Irridu nifhmu li fil-ġurnali ma jiġix rifless dak li jkunu qed jgħidu n- nies u l-istudenti lil xulxin, u aħna l-politiċi, inkluż il-ministri, ara ma mmorrux inserrħu moħħna li għax xi ħaġa ma tidhirx f'ġurnal jew ma tintqalx hawn ġew, allura din ma teżistix tafux!

Ejjew ma nħallux li ssir iktar ħsara lir-reputazzjoni ta' l-universita` u naraw kif se nirranġaw din il-biċċa xogħol għaliex inkella l-affarijiet se jisserjaw u se jmorru għall- agħar, u se jmorru għall-agħar mhux biss għall-eluf ta' żgħażagħ li għandna fl-universita` għax irridu niftakru li r-rwol ta' l-universita' fis-sistema edukattiva ta' pajjiżna kibret, u kibret ħafna.

Illum l-universita` mhux biss qed tikkontrolla l-futur taż-żgħażagħ tagħna li jmorru ġo l- universita` imma bl-eżamijiet tas-SEC u tal-MATSEC qed tikkontrolla l-futur tat-tfal u taż-żgħażagħ kollha li qed jattendu l-iskejjel sekondarji u post- sekondarji, u għalhekk kull ħaġa li titfa' dell fuq l-universita` qed titfa' dell fuq l-operat u fuq il-ħidma tagħha, anke fl eżamijiet tas-SEC u tal-MATSEC.

Huwa proprju għalhekk illi jien qed nappella biex l-affarijiet isiru sew; għaliex fis-sitwazzjoni li qegħdin fiha ninsabu f'baħar miftuħ.

Huwa fl-interess ta' l-universita`, tal-qasam ta' l-edukazzjoni, tat-tfal u taż-żgħażagħ tagħna li l-affarijiet isiru sew u għalhekk ejjew nitgħallmu minn dawn l-esperjenzi li għadna kemm għaddejna minnhom biex nirranġaw l- affarijiet għaliex kif għedt diġa', kif inhi s-sitwazzjoni ninsabu f'baħar miftuħ.

Nerġa' ngħid li l-aħjar mod kif isiru dawn l-affarijiet huwa fil- parlament.

Mr Speaker, l-ispirtu u l-kelma tal-liġi ta' l-edukazzjoni ta' l-1988 tgħid ċar u tond illi l-aħħar skrutinju, l-aħħar xogħol li jivverifika x'qed isir mis-senat ta' l-universita` dwar il-kriterji tad-dħul fil- korsijiet differenti ta' l-universita` hawn ġew qiegħed u fil-fatt hawnhekk hawn proċeduri sħaħ ta' kif għandhom jiġu promulgati l-kriterji u r- regolamenti l-oħra ta' l-universita`, fosthom li dawn għandu jagħmilhom il- kanċillier, li għandhom jiġu ppubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern u li għandhom jitqegħdu hawn sa ċertu żmien ħalli l-istudenti jkunu informati mill-inqas sentejn qabel dwar il-kriterji li wieħed irid jissodisfa biex ikun jista' jidħol fl-universita`.

Ara din ta' l-aħħar m'hijiex qed issir.

Biżżejjed nieħu dan il-każ li qed nitkellmu dwaru llum fejn l-affarijiet inbidlu fi ftit ġimgħat u mhux f'sentejn meta l-ewwel qalu lill-istudenti li m'humiex ikkwalifikati biżżejjed biex jidħlu għall-kors tal-mediċina u għalhekk qalulhom biex isegwu kors ieħor, u mbagħad meta bdew isegwu kors ieħor fit-tieni ġimgħa t'Ottubru qalulhom li jistgħu jidħlu għall-kors tal- mediċina.

Iva din serjeta`?!

Nerġa' ngħid: Ejjew ma nidħlux fil-mottiv għaliex saru dawn l- affarijiet, imma xi ħaġa ħażina saret żgur; issa jew meta l-universita` qalet lil dawn l-istudenti li m'għandhomx il-kwalifiki biex jidħlu fil-kors tal-mediċina ...

U kif għedt diġa', huwa interessanti l-fatt illi skond l- undergraduate prospectus l-universita` lanqas setgħet tgħid lil dawn l- istudenti li m'għandhomx il-kriterji biex jidħlu għaliex dan il-prospectus jgħid li student jista' jidħol għall-kors tal-mediċina bi tnejn "B" u b'waħda "C" mentri l-fuljett li ngħataw l-istudenti kien jgħid illi biex jidħlu għal dan il-kors iridu jġibu "B" f'kollox.

Imbagħad Alla jbierek toħroġ inkjesta ta' mħallef dwar dan il-każ - u hawn irrid nerġa' ninsisti li din m'hijiex serjeta` - u din tgħidlek: Kollox eżonerat; ma sar xejn ħażin!

U dalgħodu jiġi l-ministru ta' l-edukazzjoni u minflok ma jgħidilna li għandna naraw kif nirranġaw l-affarijiet ħalli jsir kollox sew ħareġ jiddefendi dawn l-affarijiet ukoll!

Mr Speaker, jien nappella biex naraw kif nistgħu nirranġaw l-affarijiet qabel ma dawn imorru iktar għall-agħar għaliex meta min ikun ħawwad ikollu nkjesta ta' mħallef li tgħidlu li ma ħawwad xejn u jiġi l-ministru hawn ġew u jgħidlu li ma ħawwad xejn lil dan inkunu qed nagħtuh il-liċenzja biex iħawwad iżjed u iżjed, u nerġa' ngħid li la huwa fl-interess ta' l- universita`, la huwa fl-interess tat-tfal tagħna u lanqas huwa fl-interess taż-żgħażagħ tagħna li jkun hawn it-taħwid f'dan il-qasam.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 29 ta' Novembru fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ISLAMIC CEMETERY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi dwar l-Islamic Cemetery, jista' l-Ministru jinfurmani bl-iżviluppi?

Meta se jkomplu l-laqgħat u bejn min matul dawn il-ġimgħat?

Jista' jikkunsidra li sa Diċembru li ġej jirrimedja din il-problema li ilha pendenti s-snin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onorevoli Interpellant li d- Dipartiment tas-Saħħa rċieva korrispondenza mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jagħti l-fehmiet tiegħu fir-rigward ta' applikazzjoni mill-Malta Islamic Welfare Fund biex jibnu ċimiterju fil-viċinanza tal-Moskeja f'Raħal Ġdid.

Bħala riżultat ta' dan, l-applikanti ġew mitluba biex jagħmlu talba mal-Bord tas-Servizzi Ġenerali kif preskritt fil-Liġi.

Il-Bord tas- Servizzi Ġenerali sejjer jiddiskuti dan is-suġġett fl-ewwel laqgħa tiegħu fil-25 ta' Novembru 1999.

FAO - SURVEY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkunsidra l-possibbilta' li jsir survey dwar il-bdiewa, sajjieda u raħħala produtturi żgħażagħ tal-gżejjer sabiex fl- okkażjoni tas-sena ddedikata lilhom mill-FAO pajjiżna juri aktar stima lejhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant qed jiġi kkunsidrat.

RABAT - GOLF COURSE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien n-numru ta' bdiewa li kitbu lid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura sabiex jinfurmawh li jridu jibqgħu jaħdmu r- raba' li se tittieħed għall-użu tal-golf course fir-Rabat?

X'passi ħa d- dipartiment u xi żviluppi kien hemm?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma jirriżultax li xi bdiewa reċentiment kitbu lid- Dipartiment ta' l-Agrikoltura sabiex jinfurmawh li jridu jibqgħu jaħdmu r- raba indikat għall-użu tal-golf course fir-Rabat.

Pero ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-passat, u cioe fid-19 t' April 1998, is-segretarju ta' l-Għaqda Bdiewa Progressivi kienu kitbu lill-istess Interpellant (dak inhar Ministru) fejn informah, u nikwota, "Il-bdiewa preżenti għal laqgħa annwali ġenerali li saret il-Ħadd 15 ta' Marzu 1998 qablu li l-Għaqda għanda tħalli fil-liberta lill-bdiewa kollha jiddisponu mir-raba tagħhom kif iridu huma pero li dejjem tħares id-dritt li dawk li jridu jkomplu jaħdmu ir-raba tagħhom jitħallew jagħmlu dan anke jekk ikunu part-time."

Kopja ta' l-istess ittra qed titpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura jgħaddi l-kummenti tiegħu l-Awtorita ta' l- Ippjanar, li tieħu deċiżjoni dwar dan il-proġett.

EU - ĦALIB FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-ħalib frisk fuq il-kwota jkun suġġett għall-multi jekk Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, jista' l-Ministru jinformana kemm huma dawn il-multi li jeħlu r-raħħala Maltin u Għawdxin jekk jipproduċu ħalib aktar mill-kwota stabbilita?

Kemm saru laqgħat mal-KPH dwar din is-sitwazzjoni u x'inhija l-pożizzjoni tal-KPH dwar dan il-fatt?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Naħseb li l-Onor.

Interpellant qed iħawwad sabiex ibeżża' lir-raħħala mill-Unjoni Ewropeja.

Ir-raħħala ma jkunux suġġetti għal ebda multi jekk jipproduċu fuq il-kwota iżda jitħallsu anqas għall- ħalib prodott fuq il-kwota skond kif ikun miftiehem mad-Dairy.

Ir-raħħala jitħallsu d-Dairy Premium u l-Premium Suppliments skond il-kwota.

Nirreferi l-Onor Interpellant għar-Regolament tal-Kunsill Numru 1255/1999.

Konsultazzjoni mal-KPH ser issir fi żmien qasir.

MRLS - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru laqgħat bejn id-Dipartiment tal-Biedja u dawk tas- Saħħa dwar l-MRLs?

Meta saru u xi żviluppi kien hemm?

X'mistenni jsir fix- xhur li ġejjin dwar l-MRLs ta' l-Unjoni Ewropea fuq ħxejjex u frott frisk?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li diversi laqgħat saru bejn il-Kunsil tas-Saħħa u d-Dipartiment tas-servizzi veterinarji, dwar l-MRL`s. Regolamenti li jikkonċernaw l-MRL`s fil-laħam ġew ippublikati fis-sena 1998.

Għal aktar informazzjoni fuq dan is-suġġett l- Onor. Interpellant jista jirreferi lill-Ministru responsabbli mid- Dipartiment tal-Biedja u Sajd.

HIGHER SECONDARY SCHOOL - STIPENDJI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-istudenti tal-Higher Secondary School li m'humiex jieħdu stipendji, almenu jkollhom it-trasport issussidjat?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa m'hemmx skema ta' trasport sussidjat.

AMBJENT - TRAB ISWED

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir fil-konkret min-naħa tal-Gvern biex it-tniġġis, b'forma ta' trab iswed, li qed jolqot saħħet u l-ambjent in ġenerali tar-residenti tal-Fgura u tal-lokalitajiet ta' madwar, jieqaf minnufih?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 11096 (Seduta 175).

BIDNIJA - VILEL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jafx bil-bini ta' erba' vilel f'nofs il-wied tal- Bidnija li nbnew illegalment?

X'se jsir biex dan l-abbuż jitwaqqaf?

X'passi ttieħdu s'issa kontra min kiser u qed jikser il-liġi?

X'għamlet l- Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar dan meta saħansitra anke fil-gazzetti kien hemm min kiteb biex jiġbed l-attenzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar aġixxiet kontra l-iżvilupp illegali li rreferiet għalih l-Onor.

Interpellanti u għal żvilupp illegali ieħor fiż-żona indikata fil-Mistoqsija.

Dan sar skond l-Att I ta` l-1992 dwar l-Iżvilupp.

F`dan ir-rigward inħarġu diversi Enforcement Notices ref.

ECF 729/98, ECF 703/98, ECF 731/98, ECF 764/98 u ECF 787/98.

Oltre dan, f`żewġ okkażżjonijiet u ċioe` fl-4 u fis- 16 ta` Novembru, l-Awtorita` f`eżerċizzju li qed tagħmel bil-għan li tneħħi kull bini llegali fiż-żona, aġixxiet biex tibda tneħħi parti mill-bini llegali, iżda ġiet imwaqqfa milli tagħmel dan b`mandat tal-Qorti.

L-ewwel mandat tat-2 ta` Novembru kien ġie miċħud mill-Prim Awla tal-Qorti Ċivili fil-5 ta` Novembru.

Dak tas-16 ta` Novembru ġie milħuq proviżorjament u għadu pendenti quddiem il-Qorti.

Ninsab infurmat ukoll li s-sidien ta` l-iżvilupp illegali in kwestjoni ppreżentaw applikazzjonijiet u anke sfidaw b`appelli l-avviżi maħruġa mill- Awtorita` ta` l-Ippjanar, liema applikazzjonijiet u appelli għadhom pendenti.

L-Awtorita` hija determinata li tkompli taqdi d-dmirijiet tagħha u nonostante d-diffikultajiet legali li tiffaċċja minn żmien għall-ieħor, tibqa` tuża l-mezzi legali disponibbli biex tesegwixxi l-obbligi tagħha skond il-liġi.

SKEJJEL - FACILITATORS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm facilitators ma' tfal bi bżonnijiet speċjali fl-iskejjel tal-Gvern, tal-Knisja u tal-privat, fil- livell primarju u sekondarju, separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li Kindergarten Assistants/Facilitators ma' tfal bi bżonnijiet speċjali fl-iskejjel tal-Gvern hemm:

56 fil-Kindergarten 245 fil-Primarja 45 fis-Sekondarji

Informat ukoll li n-numru ta' Facilitators kwalifikati bid-Diploma ma' tfal bi bżonnijiet speċjali fl-iskejjel tal-Knisja huma 12.

Hemm oħrajn li qegħdin jagħmlu dan ix-xogħol bħala Kindergarten Assistant għax l-iskola ma tkunx tista' ssib persuni kwalifikati.

Dawn it-tnax-il Facilitators qegħdin kollha fil-livell Primarju.

Dan kollu japplika biss għall-iskejjel tal-Knisja.

L-Iskejjel Privati Indipendenti jagħmlu l-arranġamenti meħtieġa skond il-bżonn li jkollhom.

PERSUNI BI BŻONNIJIET SPEĊJALI - CSA'S

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm CSA's li qed jaħdmu ma' persuni bi bżonnijiet speċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm madwar 80 CSA's li qed jaħdmu ma' persuni bi bżonnijiet speċjali.

STA VENERA - MANUTENZJONI TA' TROMBA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se ssir il-manutenzjoni tat-tromba tal-bejt fi Blk D Tal-Palazz l-Aħmar F'Santa Venera u t-tibjid tal-common parts ta' l-istess blokk ta' appartamenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

AFM - EQUIPMENT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'equipment ġdid xtrat l-Armata din is-sena u x'tip ta' equipment ġie upgraded fl-istess żmien?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma jidhirlix li l-informazzjoni mitluba għandha tiġi ppublikata.

Jekk l-Onor Interpellant għandu xi ħtieġa għall- informazzjoni din tista tingħata kunfidenzjalment.

DELEGAZZJONIJIET MINISTERJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid jekk persuna li tkun relatata ma' ministru tistax tifforma parti minn delegazzjoni ministerjali li tkun marret barra l- pajjiż?

X'regoli jew kodiċi ta' etika jikkontrollaw dawn l-affarijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma hemm xejn fil-Kodiċi ta' Etika għall- Ministri u Segretarji Parlamentari - li jirregola eventwalitajiet bħal dawk imsemmija fil-mistoqsija - li jipprekkludi persuna relatata ma Ministru milli tifforma parti minn delegazzjoni ministerjali li tkun marret barra l- pajjiz.

Il-kriterji ewlenin li jiddeterminaw il-kompozizzjoni ta' delegazzjoni ministerjali ma jinkludux il-parentela ta' xi individwu imma huma invarjabbilment ristretti għall-kariga uffiċċjali tal-persuna konċernata u r-relevanza ta' l-esperjenza tagħha għax-xogħol u għall-għanijiet tad- delegazzjoni partikulari.

KALAXLOKK - EQUIPMENT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-equipment tal-kumpannija Kalaxlokk?

Fiex jikkonsisti dan l-apparat?

Kemm jiswa llum?

Min qed jużah illum u kemm qed iħallas tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li skond il-ftehim li kien intlahaq bejn in-NOVITA u l-kumpanija Kalaxlokk f'Novembru tal-1994, il-kumpanija Kalaxlokk kienet kriet l-impjant u tagħmir lill-kumpanija NOVITA sabiex din ta' l-aħħar setgħet tiżviluppa it-Tieni Fażi tal-Port Ħieles.

Skond dan il-ftehim, il-kumpanija Kalaxlokk żammet id-dritt li ma' tmiem l- iżvilupp imsemmi, tbiegħ l-impjant u tagħmir lill-kumpanija NOVITA għas- somma ta' Lm700,000.

Fil-fatt kif tlesta x-xogħol, l-impjant u tagħmir għadda taħt il-kustodja tan-NOVITA u dan sakemm jiġi ffirmat il-kuntratt finali ta' bejgħ.

Dwar f'hiex jikkonsisti l-apparat, nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li tajt fis-Seduta 79 għall-Mistoqsija numru 5565 magħmula minnu stess.

AMBJENT - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għad-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats imqiegħed mill-Prim Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni din is- sena, jista' l-Ministru jagħti lista bl-isem, il-kunjom, il-curriculum vitae u l-indirizz ta' l-impjegati kollha fi ħdan is-segretarjat privat tiegħu u tas-segretarju parlamentari li jaqa' taħtu kif ukoll jgħid liema salarji u benefiċċji oħra dawn igawdu kif ukoll jgħid xi gradi jew poizzjonijiet kienu jokkupaw qabel bdew jaħdmu kif imsemmi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tabella li turi l-isem, il-kunjom u l-grad preżenti ta' l-impjegati kollha fi ħdan is-Segretarjat Privat privat tiegħi kif ukoll il-gradi li kienu jokkupaw qabel tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

Is-salarji, benefiċċji jew allowances oħra li jgawdu dawn l-impjegati huma skond id-dokument imsemmi fil-mistoqsija.

TRASPORT U KOMMUNIKAZZJONI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għad-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats imqiegħed mill-Prim Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni din is-sena, jista' l-Ministru jagħti lista bl-isem, il- kunjom, il-curriculum vitae u l-indirizz ta' l-impjegati kollha fi ħdan is- segretarjat privat tiegħu kif ukoll jgħid liema salarji u benefiċċji oħra dawn igawdu, kif ukol jgħid xi gradi jew pożizzjonijiet kienu jokkupaw qabel bdew jaħdmu kif imsemmi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Waqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari Nru. 3456 u 6627, jien infurmat li s-salarji, benefiċċji jew allowances oħra li jgawdu dawn l- impjegati huma skond id-dokument imsemmi fil-mistoqsija.

SERVIZZI EKONOMIĊI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għad-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats imqiegħed mill-Prim Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni din is-sena, jista' l-Ministru jagħti lista bl-isem, il-kunjom, il- curriculum vitae u l-indirizz ta' l-impjegati kollha fi ħdan is-segretarjat privat tiegħu u tas-segretarji parlamentari li jaqgħu taħtu, kif ukoll jgħid liema salarji u benefiċċji oħra dawn igawdu, kif ukoll jgħid xi gradi jew pożizzjonijiet kienu jokkupaw qabel bdew jaħdmu kif imsemmi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tabella li turi l-isem, il-kunjom u l-grad prezenti ta` l-impjegatikollha fi hdan is-segretarjat privat tieghi u taz-zewg Segretarji Parlamentari fi hdan il-Ministeru tieghi, kif ukoll il-gradi li kienu jokkupaw qabel. tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

Is-salarji, beneficcji jew allowances ohra li jgawdu dawn l-impjegati huma skond id-dokument imsemmi fil-mistoqsija.

INTERN - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għad-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats imqiegħed mill-Prim Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni din is- sena, jista' l-Ministru jagħti lista bl-isem, il-kunjom, il-curriculum vitae u l-indirizz ta' l-impjegati kollha fi ħdan is-segretarjat privat tiegħu u tas-segretarju parlamentari li jaqa' taħtu, kif ukoll jgħid liema salarji u benefiċċji oħra dawn igawdu, kif ukoll jgħid xi gradi jew pożizzjonijiet kienu jokkupaw qabel bdew jaħdmu kif imsemmi?

ONOR.

TONIO BORG: Tabella li turi l-isem, il-kunjom u l-grad preżenti ta` l-impjegati kollha fi ħdan is-segretarjat privat tiegħi u dak tas- Segretarjat Parlamentari kif ukoll il-gradi li kienu jokkupaw qabel tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

Is-salarji, benefiċċji jew allowances oħra li jgawdu dawn l-impjegati huma skond id-dokument imsemmi fil-Mistoqsija.

BIEDJA U SAJD - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għad-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats imqiegħed mill-Prim Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni din is-sena, jista' l-Ministru jagħti lista bl-isem, il-kunjom, il- curriculum vitae u l-indirizz ta' l-impjegati kollha fi ħdan is-segretarjat privat tiegħu, kif ukoll jgħid liema salarji u benefiċċji oħra dawn igawdu, kif ukol jgħid xi gradi jew pożizzjonijiet kienu jokkupaw qabel bdew jaħdmu kif imsemmi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tabella li turi l-isem, il-kunjom u il-grad preżenti ta' l-impjegati fi ħdan is-segretarjat privat tiegħi kif ukoll il-gradi li kienu jokkupaw qabel tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

GĦAWDEX - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għad-dokument Engagement of Staff for Private Secretariats imqiegħed mill-Prim Ministru fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni din is- sena, tista' l-Ministru tagħti lista bl-isem, il-kunjom, il-curriculum vitae u l-indirizz ta' l-impjegati kollha fi ħdan is-segretarjat privat tagħha, kif ukoll tgħid liema salarji u benefiċċji oħra dawn igawdu, kif ukoll tgħid xi gradi jew pożizzjonijiet kienu jokkupaw qabel bdew jaħdmu kif imsemmi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Tabella li turi l-isem, il-kunjom u l-grad preżenti ta' l-impjegati kollha fi ħdan is-Segretarjat Privat tiegħi kif ukoll il-gradi li kienu jokkupaw qabel. tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra.

GĦAJN DWIELI - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru t-traffic lights f'Għajn Dwieli quddiem il-Knisja ta' Sant'Antnin u Villa Gerit, Triq Bormla ħdejn il- garaxx tas-Saltfish minħabba l-bżonn kbir ta' dawn il-lights?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

GĦAJN DWIELI - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru t-traffic lights f'Għajn Dwieli quddiem il-Knisja ta' Sant'Antnin u Villa Gerit, Triq Bormla u ħdejn il-garaxx tas-Saltfish minħabba l-bżonn kbir ta' dawn il-lights?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-Traffic Lights quddiem il-knisja ta` Sant Antnin qegħdin fil-proċess li jsiru.

Rigward it-tlieta l-oħra ser isir studju biex jiġi stabbilit jekk hemmx neċessita` għalihom.