MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 414 It-Tlieta, 31 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 414

It-Tlieta, 31 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 31 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 440

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 440

TQEGĦID TA' KARTI 444

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KOMUNIKAZZJONIJIET U TRANSAZZJONIJIET

ELETTRONIĊI (IT-TIENI QARI)

ELECTRONIC COMMERCE BILL (SECOND READING) 445

AĠĠORNAMENT 464

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 469

MINUTI

Il-Minuti tas-seduta Nru. 413 li saret fil-31 t'Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SAĦĦA - ASPIRIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-pilloli Aspirin enteric-coated tabs u l-pilloli Zocor 20mg humiex out of stock?

Jekk fl- affermattiv, x'passi qiegħed jieħu l-gvern?

Jekk le, meta kienu out of stock?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Sur President, jien informat li l-pilloli Aspirin 75mg enteric-coated tabs ma kenux out of stock mill- ewwel ġimgħa t'Awissu sa l-14 ta' Ottubru ta' din is-sena mill-ispiżerija ta' l-isptar.

Il-pilloli Zocor 10mg kienu nieqsa mill-ispiżerija ta' l-isptar bejn it- 12 u l-20 ta' Lulju ta' din is-sena.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-Ministru għandu ħjiel ta' kemm hemm mediċini li bħalissa jinsabu out of stock?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ovvjament id-dipartiment tas-saħħa jżomm statistika tal-konsum u jallaċċjaha wkoll ma' meta joħorġu t-tenders biex jiżgura li jkun hemm dejjem supply ta' pilloli skond il-bżonn.

Ta' min jgħid li dan huwa eżerċizzju kontinwu minħabba l-fatt li ħafna drabi meta jingħata tender, dan jingħata fuq medda ta' tliet snin u allura jekk titfaċċa fis- suq pillola ġdida biex tieħu post xi pillola oħra li kienet hemmhekk qabel, wieħed ikun irid jagħmel ċerti adjustments għaż-żieda ta' din il-pillola l- ġdida.

Ovvjament dan ikun ifisser li l-konsum tal-pillola l-antika jonqos.

Irrid ngħid lill-Onor.

Interpellant ukoll li tinżamm statistika dwar kemm hemm mediċini u x'tip ta' mediċini hemm neqsin.

Fil-fatt il-ġimgħa l-oħra rrispondejt domanda parlamentari fuq xi mediċini li kienu neqsin mill- Isptar Boffa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Meta l-weekend li għadda mort inżur ħabib tiegħi fl- Isptar San Luqa ltqajt ma' kostitwent li qalli li tneħħietlu xi glandola minn griżmejh u dan qalli wkoll li l-pilloli li kien jeħtieġ jieħu kienu ilhom out of stock madwar xahrejn.

Ma nafx nagħtik iktar dettalji f'dan ir- rigward għax ma komplejtx insegwi dan il-każ.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, ċertament m'iniex qed ngħid li ma jkunx hemm instances meta l-pilloli jkunu out of stock.

(Interruzzjonijiet) Kif diġa' kelli l-opportunita` ngħid, jekk ċerti tip ta' pilloli jkunux out of stock jew le jiddependi minn ħafna affarijiet.

Per eżempju, ikun hemm każi fejn minkejja li t-tenderer jintrabat li jissupplixxi lid-dipartiment tas- saħħa bi provvista għal żmien tliet snin, jekk għal xi raġuni jew oħra t- tender tiġi abbandunata, il-konsegwenza tkun li d-dipartiment jinqabad b'xejn..

Għandek ukoll mediċini li ma jinxtrawx bil-kwantita` imma jinxtraw skond il-bżonn ta' kull pazjent individwali.

Pero` jekk il-kollega tiegħi għandu f'moħħu xi isem ta' xi mediċina partikolari, jien inkun nista' nagħmel il-verifiki neċessarji u nagħtih risposta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: F'każ li jirriżulta li jkun hemm bżonn ta' kwantita' ikbar ta' pilloli minn dik li tkun tidher fit-tender documents, x'jiġri?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Attwalment meta jingħata tender għal tliet snin tingħata għal kwantita` speċifika u, biex niffrankaw li jkollna overstocking, waħda mill-klawsoli li jkun hemm fit-tender documents tkun tgħid li ammont minn dan it-total għandu jiġi pprovdut lill-isptar fuq perijodu ta' tliet xhur.

Ovvjament it-tenderer ikun jaf li huwa marbut għal tliet snin, jiġifieri jkun diġa' għamel l-arranġamenti mal- manufacturers biex ikollu dak is-supply għal tliet snin.

Jekk naraw li l-konsum ta' xi tip ta' pilloli jkun qiegħed jiżdied, minkejja li t-tenderer normalment jissupplixxilek ċertu ammont ta' pilloli kull tliet xhur, aħna nkunu nistgħu nagħmlu talba għal din il-provvista f'data iktar kmieni.

Ġieli jkun hemm ukoll każi fejn minħabba li xi drabi jkun hemm żmien fejn it-tobba jippreskrivu ċertu tip ta' mediċina iktar minn oħrajn - għax t-tobba wkoll jimxu bil-moda f'dik li hi għażla ta' mediċini - issir ordni għal kwota ikbar minn dik li oriġinarjament inkunu miftehmin fuqha.

Jien naħseb li f'dawk li huma tenders, l-iktar ħaġa li ttellef hija meta xi tenderer li ma jirbaħx l-offerta jogħġbu jiftaħlek kawża, bil- konsegwenza li jitfagħlek il-proċess kollu lura.

Tant hu hekk li ġieli jkun hemm każi fejn ċerti mediċini jkollhom jinxtraw by direct order biex tiġi żgurata s-supply.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk il-gvern għadux jagħmel parallel trading meta jiġi biex jakkwista l-mediċini?

Qed ngħid dan għax niftakar li meta kont ministru tal-kummerċ u kont ikkummissjonajt studju dwar il-parallel trading, minħabba li kien hemm oġġezzjoni min-naħa tal-kamra tal-kummerċ għal dan it-tip ta' negozju, waħda mill-affarijiet li rriżultat b'mod ċar hija li meta jiġi għall-procurement tal-mediċini, f'ċerti ċirkostanzi l-medical stores jixtru mingħand parallel traders iktar milli jixtru mingħand is-suppliers akkreditati.

X'inhi l-pożizzjoni fil- preżent?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-pożizzjoni hi li mit-2 ta' Frar tas-sena l-oħra, kulmin jissupplixxi mediċini lill-gvern qed jiġi mitlub jipprovdi certificate of pharmaceutical product, peress li m'huwiex faċli li l- parallel traders jew il-parallel importers jakkwistaw is-CPP.

Safejn naf jien il-bulk tal-mediċini jinxtraw mingħand aġenti rikonoxxuti, jiġifieri minn fabbriki barranin, għaliex huwa iktar faċli li dawn jakkwistaw is-CPP kif rikjest bil-liġi.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA – SELF-REFERRALS

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk żdiedux is- sefl-referrals minn mindu kellhom jitnaqqsu l-ħinijiet tal-ftuħ ta' xi ċentri tas-saħħa minħabba nuqqas ta' tobba?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li r-records fir-reġistru tal-pazjenti li jattendu d-dipartiment ta' l-emerġenza ma jiddistingwux bejn każi referred u każi self-referred, huwa impossibli li toħroġ statistika fi żmien qasir biex tistabilixxi jekk żdiedux il-każi self-referred minn mindu tnaqqsu l- ħinijiet tal-ftuħ ta' xi ċentri tas-saħħa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Peress li għal dawn l-aħħar 15-il sena l-average rate ta' pazjenti li rrikorrew fid-dipartiment ta' l-emerġenza huwa ta' ftit iktar minn 100,000 persuna – m'hemmx dubju li ħafna nies qed jabbużaw mid- dipartiment ta' l-emerġenza - u billi dan in-numru huwa esaġerat nixtieq inkun naf jekk hijiex qed tittieħed xi inizjattiva mid-dipartiment tas- saħħa biex nipprovaw nedukaw lin-nies dwar meta għandhom jirrikorru fid- dipartiment ta' l-emerġenza u meta m'għandhomx.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ovvjament jeħtieġ li ssir kampanja edukattiva ħalli nagħmlu lin-nies aware ta' meta għandhom jirrikorru fid-dipartiment ta' l- emerġenza u meta m'għandhomx.

Nispera li ma ndumux ma nibdew nimplimentaw sistema fejn kull pazjent riferut fid-dipartiment ta' l-emerġenza jgħaddi minn proċess ta' triage, fejn l-emerġenza tal-każ tiġi stabilita skond it- ticket of admission li l-pazjent jingħatalu.

Ovvjament dawk li jkunu każi ta' urġenza jiġu eżaminati u assessed mill-ewwel, filwaqt li każi oħra li ma jkunux daqstant urġenti jkollhom jistennew għal xi sagħtejn jew tlieta.

Biss jien naħseb li jsiru kemm isiru kampanji edukattivi, huwa meta wieħed jirrikorri l-emerġenza u jgħidulu li se jkollu jistenna għal tliet sigħat sħaħ biex jinqeda li jitgħallem ma jaqbadx u jirrikorri l-emerġenza mal- ewwel imma jipprova jsib alternattivi oħra.

Sur President, aħna qed naħsbu fuq riforma ġdida, jiġifieri li jkun hemm kollegament bejn iċ-ċentri tas-saħħa u l-emerġenza ta' l-isptar, ħalli jekk ħaġa tkun tista' tiġi ttrattata faċilment fiċ-ċentri tas-saħħa, ma tiġix ittrattata fid-dipartiment ta' l-emerġenza.

Sabiex naqtgħu l-abbuż li pazjent imur f'xi wieħed miċ-ċentri tas-saħħa u jgħid lit-tobba t'hemmhekk li huwa ġie riferut hemmhekk mill-isptar mingħajr ma dan ikun minnu, dawk il-pazjenti li jintbagħtu ġo xi health centre minn San Luqa se jibdew jingħataw biljett iffirmat bil-ħin u l-ġurnata li fihom il-pazjent ikun irrikorra d-dipartiment ta' l-emerġenza.

AMBJENT - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'hospitality mill-vot tal-estimi ġenerali 2000 bejn l-1 ta' Jannar, 2000 sas-6 ta' Ottubru, 2000?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u l-Komunikazzjoni) f'isem il- Ministru għall-Ambjent: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li matul il- perijodu msemmi, l-ispiża kienet ta' 67.45% tal-vot allokat għal hospitality.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li flok ta l-ammont kif kellu jingħata, ingħata persentaġġ tal-vot allokat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien naħseb li faċli ħafna li ssib kemm hu l-ammont.

Per eżempju, 67.5% ta' Lm10,000 huwa Lm6,750!

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li meta kont ministru jien kont ġejt mitlub mill-Avukat Joe Cassar għall-oppożizzjoni Nazzjonalista biex nagħti breakdown ta' dawn il-voti, u l-Onor.

Ċensu Galea, li kien preżenti, kien qabel li kellha tingħata dik it-tip t'informazzjoni, jista' l-Ministru jagħtini breakdown ta' dawn il-voti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Apparti li assolutament dan l-inċident li qed jirriferi għalih l-Onor.

Mizzi ma niftakrux, nista' ngħidlu li fil-file m'għandix l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Lill-Ministru nfakkru li meta lill-Avukat Cassar fl- okkażjoni li semmejt ma tajtux il-breakdown li kien talabni, hu kien qabad u għajjat quorum.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-unika darba li jien sejjaħt quorum waqt il-question time niftakru ċar ħafna.

Fil-fatt jien dakinhar kont sejjaħt quorum għaliex il-ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Joe Mizzi, kien qażżeż din il-Kamra bl-insulti li kien beda jgħaddi lil membru parlamentari partikolari, li dejjem kien ikun preżenti għas-seduta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk il-Ministru jħoss li jien qażżist din il-Kamra, nista' ngħidlu li hu u l-partit tiegħu qażżu lil Malta kollha bil-mod kif qed jimxu!

Dakinhar l-Onor.

Censu Galea kien talab breakdown tal-voti allokati għall-estimi ġenerali u jien kont spjegajtlu kif kienu mqassmin eżatt l-ispejjeż mingħajr ma qgħadt insemmi persentaġġi.

Issa qed nitlob lill-Ministru biex jagħti xi breakdown dwar x'kien il-vot allokat għall- ospitalita`.

MR SPEAKER: Naħseb li r-risposta diġa' ngħatat.

Ma nafx jekk il- Ministru jridx iżid xi ħaġa mar-risposta li ta.

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandi xejn xi nżid, Mr Speaker.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, ġaladarba qed jissemmew is-sejħiet għal quorum, nistgħu nkunu nafu kemm-il quorum kien issejjaħ mill-Oppożizzjoni Nazzjonalista fit-Tmien Leġislatura?

Jista' jgħidilna jekk kienx hemm 150 talba, kif fil-fatt kellna f'dawn l-aħħar sentejn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ir-records ta' din il-Kamra juru b'mod ċar li qabel ma kenux jissejħu dawn it-tip ta' quorums vessatorji li qed ikollna llum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, l-Onor.

Cuschieri għamel mistoqsija parlamentari biex ikun jaf kemm intnefqu flus f'hospitality mill-vot ta' l- estimi ġenerali.

Issa jien naf kemm jiġu 67% ta' Lm10,000 - s'hemmhekk nasal! - pero` meta wieħed jistaqsi kemm intnefqu flus ikun qed jippretendi ċ-ċifra u mhux il-persentaġġ, ħaġa sempliċi ħafna.

Inti meta tmur tixtri lil tal-ħanut ma tgħidlux: Isma', x'persentaġġ tal-flus li għandi se titlobni?

Madanakollu l-Ministru u sħabu għażlu li ma jagħtux din iċ-ċifra.

Allura jista' l-Ministru jgħidilna jekk din hijiex xi direttiva oħra biex minflok ma jirrispondu l-interpellanzi b'mod dirett, jaraw kif jaħarbu milli jirrispondu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien persważ li kull membru għandu kopja ta' l-estimi li ġew approvati fil-budget tas-sena li għaddiet u ovvjament meta tingħata rata perċentwali, ikun qed jingħata wkoll l-ammont li attwalment ikun ġie minfuq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Billi l-flus allokati għall-hospitality huma indikati fl-estimi ġenerali, jista' l-Ministru jgħid jekk dawn inqabżux?

Jista' jagħti wkoll breakdown ta' kemm intnefqu flus f'hospitality fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ġaladarba l-ispiża f'hospitality kienet ta' 67.5% ta' dak provdut, huwa ovvju li għad fadal 32.5% x'jintefqu!

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-Ministru ma jaħsibx li l-membri parlamentari ta' din il-Kamra diġa' għandhom xogħol biżżejjed ġaladarba l-parlament qed jiltaqa' tmien darbiet fil-ġimgħa biex joqogħdu jaqilbu l-persentaġġi f'ċifri assoluti?

Jaqaw se tkun xi regola ġenerali li minflok ma jingħataw ċifri, jingħataw persentaġġi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, rigward id-domanda li għamilli l-Onor.

Mario Galea, hawnhekk m'għandix breakdown ta' kemm intnefqu flus f'hospitality fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti.

Rigward id-domanda ta' l-Onor.

Abela, ma naħsibx li għandi iktar x'inżid f'dan ir-rigward.

AGRIKOLTURA U SAJD - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'hospitality mill-vot ta' l-estimi ġenerali 2000 bejn l-1 ta' Jannar, 2000 sas-6 t'Ottubru, 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ngħarraf lill- Onor. Interpellant li matul il-perijodu msemmi mill-Onor.

Interpellant, l- ispiża f'hospitality kienet ta' 84.6% tal-vot allokat għall-hospitality.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' familji b'ġenitur wieħed li rċevew allowance tat- tfal matul is-snin 1996 - 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Il-Ministru Censu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 223 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar provdituri ta' servizzi għall-internet u data networks oħra;

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 224 ta' l-2000 - data tal-bidu fis-seħħ tar- regolamenti ta' l-2000 dwar kwalifiki professjonali u vokazzjonali ta' Malta; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 219 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar eżenzjonijiet ġenerali għal ftehim ta' distribuzzjoni esklużiv;

Avviż Legali Nru 220 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar eżenzjonijiet ġenerali għal ftehim ta' xiri esklużiv;

Avviż Legali Nru 221 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti għal kategoriji ta' franchise agreements; u

Avviż Legali Nru 222 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar eżenzjonijiet ġenerali għal ftehim ta' xiri esklużiv dwar birra u xorb.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KOMUNIKAZZJONIJIET U TRANSAZZJONIJIET ELETTRONIĊI

ELECTRONIC COMMERCE BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mil-31 ta' Ottubru, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession of the House.

ONOR NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, l-oppożizzjoni qed issostni li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa importanti sabiex pajjiżna jkompli jindirizza l-bżonn li s-soċjeta` tagħna tirrikjedi ħalli dejjem issaħħaħ l- istrutturi tagħha bil-għan li ma tiġix żvantaġġjata f'dan il-qasam.

Madanakollu matul dawn l-aħħar sentejn il-gvern preżenti wera nuqqas ta' pprogrammar f'dan il-qasam u n-nies li għandhom ikunu orjentati biex jilqgħu l-isfidi li għandna quddiemna ftit li xejn qed jingħataw support.

Kif jaf kulħadd, pajjiżna jimporta ħafna prodotti.

Dan huwa tajjeb, pero` xi drabi dan jaf joħloq ċerti problemi lis-self-employed iż-żgħar ukoll.

Per eżempju, jien nixtieq li matul il-winding-up tiegħu l-ministru jgħidilna x'sar mill-IPSE matul dawn l-aħħar sentejn minħabba l-iżvilupp kontinwu li qed isir fl-użu ta' l-elettronika, tal-kummerċ, tal- komunikazzjoni u tat-transizzjonijiet elettroniċi.

Nixtieq li l-ministru jgħidilna wkoll jekk kemm-il darba s-self-employed se jintlaqtu ħażin, ikollhomx xi tip ta' għajnuna biex huma jkunu jistgħu jorganizzaw u jinvestu b'mod li tabilħaqq ikun irendi.

L-importanza li n-negozjant iż- żgħir jiġi mogħti din it-tip ta' għajnuna ma tinħassx biss għaliex pajjiżna għaddej minn żviluppi kontinwi, mhux biss għaliex Malta għandha l- limitazzjonijiet tagħha u allura iktar min pajjiżi oħra, jinteressaha li timporta minn pajjiżi oħra, inkluż mingħand dawk ġirien, imma wkoll għaliex hemm bżonn li l-impjiegi ta' pajjiżna jiġu sostnuti.

Fil-fatt diġa' kien hemm diversi kelliema li għamlu riferenza għan-nuqqas ta' diskussjoni li teżisti fil-pajjiż f'dan ir-rigward.

Kif qal il-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni dwar il-qasam ta' l- edukazzjoni, il-gvern m'huwiex qed iservi ta' għajnuna sabiex fl-iskejjel tagħna jiddaħħlu sistemi moderni bil-għan li norjentaw lit-tfal tagħna min eta` bikrija favur is-sistemi ta' kompjuterizzazzjoni.

Hemm bżonn ukoll li jsiru ċerti diskussjonijiet bejn it-tfal, il-ġenituri u l-edukaturi tagħhom dwar il-bidliet li qed isiru fil-qasam tal-kummerċ elettroniku kif ukoll tingħata preparazzjoni edukattiva fl-iskejjel sekondarji tagħna f'dan ir- rigward.

Minħabba d-deficit li għandu l-gvern, qed ikollhom jiddaħħlu dejjem iktar taxxi u m'għandniex xi ngħidu, dan jeffettwa l-mod ta' kif in- negozjanti tagħna jorganizzaw irwieħhom biex jilqgħu ruħhom għal dawn l- isfidi.

Jagħmel ħafna sens li l-gvern jiċċara l-pożizzjoni tan-negozjanti ż-żgħar, li minbarra li kif kont qed nispjega, għandhom quddiemhom kompetizzjoni lokali ...

Riċentement il-Maltapost ipprovat tissieħeb ma' xi kumpanniji interessati sabiex flimkien magħhom tkompli tagħmel ċertu żvilupp f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-istationeries li hemm fl-uffiċini tal-posta.

Naturalment dan ikompli joħloq iktar kompetizzjoni, u minħabba d-daqs ta' l-ekonomija tagħna m'huwiex daqstant possibbli li n-negozjant iż- żgħir ilaħħaq ma' dawn it-tip ta' sfidi.

Għalhekk jeħtieġ li permezz ta' dawn il-programmi u d-diskussjonijiet edukattivi nqanqlu l-iżvilupp li qed iġibu magħhom dawn it-tip ta' sfidi.

B'dan il-mod il-ħaddiema u n- negozjanti ż-żgħar jibqagħlhom mod kif isostnu l-għajxien tagħhom.

Mid-distrett li ġej minnu jien hemm ħafna self-employed żgħar, u nista' ngħid li ħafna minnhom ma jafux kif se jorganizzaw lilhom infushom biex ikomplu isostnu l-għajxien tagħhom.

Biex tkompli tagħqad, il-gvern qed juri nuqqas ta' determinazzjoni u ta' ħeġġa f'dan ir-rigward.

Kif jafu ħafna minna, pajjiżi barranin jorganizzaw diversi laqgħat, diskussjonijiet, programmi edukattivi, taħriġ u courses dwar l-agri-turiżmu, dwar l-eco- tourism u dwar l-iżvilupp rurali biex ikun hemm żamma kontinwa tal-ħarsien ta' l-ambjent u tat-tradizzjonijiet li jeżistu fil-qasam tal-biedja.

Kuntrarjament għal dan, il-qasam agrikolu ta' pajjiżna għadu ma bediex jirranka.

Meta din in-naħa kienet fil-gvern, hija kienet ipprovat tniedi ċerti inizjattivi f'dan ir-rigward, fosthom billi pprovat tippromwovi ċerti żoni bħala agri-turistiċi, bħal meta, per eżempju, żviluppat il-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa.

Ta' min jgħid ukoll li fi żmien l- amministrazzjoni Laburista, il-bdiewa żgħażagħ bdew jintegraw ukoll fil- biedja xjentifika u organika għax filwaqt illi jeżistu numru ta' diffikultajiet biex il-biedja tal-lum tkun kompetittiva, huwa importanti li l-ħaddiema li jaħdmu f'dan il-qasam ma jitilfux l-għajxien tagħhom għax b'hekk inkunu qed nitilfu parti mit-tradizzjoni u mill-kultura ta' pajjiżna.

Kif għedt diġa', sal-lum jiddispjaċini ngħid li hemm nuqqas ta' rieda f'dik li hi preparazzjoni lis-sajjieda u lill-bdiewa biex dawn ikunu mogħtija l-edukazzjoni, it-taħriġ u l-assistenza biex jifhmu eżattament x'inhuma dawn il-bidliet li qed jirriżultaw illum.

Donnu li f'pajjiżna din id-diskussjoni għadha ma ngranatx biżżejjed.

Per eżempju, jien jiddispjaċini meta naqra fuq il-gazzetta li ċerti familji Maltin u Għawdxin li jiġġeneraw in-negozju tagħhom mix-xogħol li jagħmlu huma stess, filwaqt li pproġettaw li se jdaħħlu ċertu ammont mill-attivita` li għandhom, illum diġa' għandhom ċerti problemi mal-banek għax irriżulta li m'huwiex daqstant flessibli li jilħqu t-targets tagħhom.

Naturalment dan ma jfissirx li dan kollu ġej biss min slowdown ekonomiku imma ġej ukoll mill-bidliet globali u reġjonali li qed niffaċċjaw fil-ħajja ta' kuljum.

Għalkemm l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jgħin sabiex isiru l-bidliet meħtieġa ħalli dan it-tip ta' kummerċ ikun illeġislat bl-iktar mod flessibli għal dik li hi amministrazzjoni u strateġija tal-pajjiż, imbagħad fejn tidħol l- istrateġija tal-mod ta' kif se nambjentaw iktar taħriġ u iktar edukazzjoni l-gvern għadu xott wisq.

Jeħtieġ nagħrfu li dan huwa bżonn, u huwa inutli li ma nirrikonoxxux dan il-fattur għax fl-aħħar mill-aħħar irid ikollna l-ikbar responsabbilta` li l-liġijiet li qed infasslu jmexxu lill-poplu tagħna 'l quddiem.

Nispera li matul il-winding up tiegħu, il-ministru jispjega x'diskussjonijiet għamel il-ministeru tiegħu ma' l-IPSE biex din ikollha pjan ta' kif se tgħin lin- negozjanti ż-żgħar tagħna biex jippreparaw ruħhom għal dawn it-tip ta' sfidi.

Min-naħa l-oħra jien nispera wkoll li l-poplu jisma' minn din il- Kamra kif qed jiġu ppreparati l-iskejjel ta' l-istat u dawk privati biex jilqgħu għal dawn it-tip ta' sfidi u bidliet.

Fl-opinjoni tiegħi, anke l- korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ għandha rwol importanti x'tagħti f'dan ir- rigward, u dan billi ma tħarriġx biss lil dawk li jkunu qed jirreġistraw imma wkoll lil min għandu bżonn jaġġorna ruħu b'ċertu knowledge.

Hemm bżonn nirrikonoxxu li r-Repubblika ta' pajjiżna hija mwaqqfa fuq ix- xogħol, u allura rridu nifhmu li l-bidliet li nagħmlu jridu dejjem joħolqu l-ispazju u jinċentivaw id-dritt tal-għajxien tal-poplu tagħna.

Naturalment ċerti żviluppi mhux biss se joħolqu diffikultajiet mil-lat leġislattiv, mil- lat ta' taxxa jew mil-lat ta' kummerċ imma anke mil-lat soċjali.

Terġa' aħna żgħar u għalhekk ma nistgħux nippermettu li nagħmlu ċerti spejjeż għax ara l-pajjiżi l-kbar; dawn jinvestu miljuni ta' liri sabiex jipproteġu liċ- ċittadini tagħhom minn dawn il-bidliet.

Għalhekk nistgħu ngħidu li l-gvern Malti jinsab fi żvantaġġ għax għandu bżonn ħafna finanzjament biex jorganizza programmi edukattivi ta' taħriġ ħalli jkollna iktar sigurta` fin- negozju tas-self-employed iż-żgħar.

Mr Speaker, jien ma rridx inbeżża', anzi ngħid li hemm bżonn nifhmu li aħna lkoll għandna l-obbligu li nagħmlu dawk il-bidliet li minbarra li jġibuna parti mid-dinja moderna, fl-istess ħin jiggarantulna support kemm f'dik li hija attivita` kif ukoll fid-dinja tax-xogħol tagħna.

Jien naf li hemm ċerti Maltin li huma kapaċi u mustaċċuni biżżejjed li ma jsibux problemi biex ikattru l-kummerċ tagħhom barra minn xtutna, pero` mbagħad min-naħa l-oħra rridu naraw li noħolqu bilanċ għax jista' jkun hemm ħaddiema oħra li b'dawn il-bidliet isibu ruħhom fi żvantaġġ.

Per eżempju, għadu m'hux daqstant magħruf il-mod teknoloġiku u elettroniku li bih iridu jħejju s-sajjieda tagħna.

L-istess ħaġa nistgħu ngħidu għan-negozjanti ż- żgħar.

Daqskemm aħna għandna l-obbligu li nwettqu l-bidliet meħtieġa biex pajjiżna jkun konformi ma' pajjiżi oħra, daqstant ieħor għandna l-obbligu li naraw fejn dawn il-bidliet se jeffettwawna ħażin.

Jekk nagħmlu dan, inkunu nistgħu nistabilixxu mod kif aħna, bħala deputati tal-poplu, nikkomunikaw dwar dawn il-bidliet, liema bidliet huma marbuta mal-progress kontinwu li qed isir madwarna.

Filwaqt li l-gvern, biex jindirizza d- deficit tiegħu, qiegħed dejjem jara kif jista' jiġbor iktar taxxi minn fuq il-poplu u kif jista' jnaqqar iktar is-servizzi soċjali, is-self-employed iż-żgħar m'humiex qed jiġu jħabbtu l-bibien tagħna biex insibulhom ix- xogħol imma qed ikunu huma stess li jieħdu l-inizjattiva u r-riskju li jagħmlu ċerti commitments mal-banek.

Mr Speaker, jekk kemm-il darba Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea, irridu naċċettaw li mhux biss se jkollna r-responsabbilta` ta' border inspection point għall-Ewropa imma wkoll li nakkomodaw l-interessi tal-pajjiżi mseħbin fl-Unjoni Ewropea.

Ovvjament dan jinvolvi lill-gvern f'iktar spejjeż.

Fil- winding-up tiegħu l-ministru għandu jispjega l-bidliet li jkunu għaddejjin biex in-negozjanti ż-żgħar u l-ħaddiema tagħna jkunu konxji ta' dawn il- bidliet.

Hemm bżonn ukoll li l-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ tifhem li l-kumpanniji żgħar għandhom jingħataw ċertu tagħrif u taħriġ f'dan ir- rigward.

Waħda mill-affarijiet li kont qed nesplora dan l-aħħar hija l- kwestjoni tal-cargo.

Mr Speaker, minkejja li aħna qlibna minn sistema manwali għal sistema komputerizzata, sfortunatament il-cargo iktar qed idum biex jiġi released minn Ħal Luqa.

Airports internazzjonali oħra rnexxielhom jagħmlu din il- bidla, pero` għal xi raġuni jew oħra aħna qed inkunu iktar slow.

Qed nagħti dawn l-ispjegazzjonijiet għax inħoss li l-poplu Malti u Għawdxi m'huwiex daqstant informat bil-liġijiet li qed nilleġislaw f'pajjiżna u bit- tibdil li dan qed iġib miegħu.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, skadielek il-ħin u nitolbok tikkonkludi d- diskors tiegħek.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien nikkonkludi dan id-diskors billi nawgura li iktar nies isiru konxji tal-bidliet li hemm bżonn isiru għall-ġid tas- soċjeta` Maltija u Għawdxija.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, kemm hu sabiħ il-progress!

Naħseb li jekk hemm xi ħaġa li rridu nenfasizzaw waqt li qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi, din hija l-qabża kbira ta' kwalita` li għamel dan il-pajjiż matul dawn l-aħħar snin.

Il-membri tan-naħa l-oħra qed jidħku, pero` jien nixtieq infakkar li, per eżempju, 13-il sena ilu li jkollok computer f'dan il-pajjiż kien illegali u biex timportah kien ikollok tiffirma dikjarazzjoni li m'inti qed tkeċċi lill-ebda persuna li taħdem miegħek.

Hija xi ħaġa ta' l-għaġeb li wara biss 13-il sena, f'dan il-parlament qed nilleġislaw biex inkunu nistgħu nagħmlu kuntratti u transactions mal-gvern f'forma elettronika, u naħseb li dan kien pass kbir 'il quddiem ta' kwalita`.

Ovvjament xejn ma jsir bix-xejn, u dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jista' jiġi implimentat biss għaliex fil-bidu tas-snin disgħin kellna gvern b'viżjoni serja li investa bil-qawwa kollha fil-qasam tat-telekomunikazzjonijiet.

Ta' min ifakkar ukoll li sa 13-il sena ilu konna għadna ninqdew b'sistema ta' telephones li kienet ġiet imwarrba fl- Uganda imma l-gvern Laburista ta' qabel l-1986 kien tal-fehma li dik is- sistema kienet tajba għal pajjiżna.

Daqshekk kien jistmah lil pajjiżna dak il-gvern!

Illum qegħdin niddiskutu abbozz ta' liġi li bażikament il-qafas tiegħu huwa li jirrikonoxxi l-importanza ta' l-informatika għall-futur ekonomiku u l-prosperita` soċjali ta' Malta.

Dan il-pajjiż irid ikun parti mid-dinja moderna tal-lum, u għalhekk bdejt id-diskors tiegħi billi għedt: Kemm hu sabiħ il-progress!

Tifhimha li min kien imdorri fil-medjokrita` l-progress jarah sabiħ.

Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għandu jiffaċilita iktar l-użu tal-kummerċ, tal-komunikazzjonijiet u t-tat-tranżazzjonijiet elettroniċi, għandu jippromwovi fiduċja fl-użu tal-kummerċ, tal- komunikazzjonijiet, tat-tranżazzjonijiet elettroniċi u għandu jagħmilha ħafna iktar faċli għas-settur kummerċjali li fir-relazzjonijiet tiegħu mal- gvern juża komunikazzjonijiet elettroniċi.

Naħseb li jekk inżommu f'moħħna dawn it-tliet punti nkunu nistgħu napprezzaw ħafna iktar ir-raison d'être ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Aħna rridu li pajjiżna jkun pajjiż modern mhux bir-rettorika imma bil- fatti, u għalhekk f'dawn il-ftit minuti li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nitkellem fuq xi ħaġa li dan l-abbozz ta' liġi se jintroduċi jew jemenda b'mod radikali ħafna.

Fil-fatt permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, il-Kodiċi Kriminali se jiġi emendat b'mod drastiku għax fih se jiġi introdott subtitle ġdid imsejjaħ "Fuq l-użu mhux kif dovut tal-computer".

Għal min jinteressah, dan is-subtitle se jidħol taħt il-kappa tad-delitti kontra l-proprjeta` u kontra s-sigurta` pubblika u f'dan l-abbozz ta' liġi se naraw kif il-leġislatur jixtieq li l-Kodiċi Kriminali jiġi emendat b'tali mod li jkun jirrispekkja r-realtajiet ta' pajjiż modern, u allura, ta' realtajiet moderni.

Dari l-Latini kienu jgħidu "facta lex inventa fraus", jiġifieri hekk kif tiġi mfassla liġi, il-bniedem isib loophole kif jabbuża minn dik il-liġi.

Jien naħseb li huwa xieraq li l-leġislatur jimxi pass pass ma' l-iżviluppi li qed iseħħu fid-dinja tal-lum.

Huwa kunċett ġdid ukoll li se ndaħħlu r-reat ta' hacking, jiġifieri li wieħed jintroduċi virus fis-sistema tal-computer u affarijiet simili.

Jien persważ illi li kieku kelli nitkellem b'mod dettaljat fuq dan il-qasam kont indum nitkellem is-sigħat għax il-klawsoli li hawn fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jixprunaw dibattitu legali interessanti ħafna, pero` għalissa se nibda biex nitkellem fuq l-ewwel bidla importanti.

Klawsola 30 ta' dan l-abbozz ta' liġi qed iżżid subparagrafu (1) ta' paragrafu (B) t'artiklu 337, li jitkellem dwar il-computer misuse, u qed iżżid ukoll subparagrafu (1) ta' paragrafu (C) t'artiklu 337, li għandha bħala marginal note "unlawful access to, or use of, information".

Subparagrafu (D) ta' paragrafu 337 kif propost fi klawsola 30 jgħid li:

"Kull persuna li mingħajr awtorizzazzjoni tagħmel xi wieħed minn dawn l-attijiet li ġejjin tkun ħatja ta' reat kontra dan l-artikolu -

(a) timmodifika tagħmir jew provvisti tal-computer li jintużaw jew li huma maħsubin li jintużaw f'xi computer, sistema ta' computer jew computer network;

(b) tieħu pussess ta', tagħmel ħsara fi jew teqred xi computer, sistema ta' computer, computer network, jew provvisti ta' computer li jintużaw jew huma maħsubin li jintużaw f'xi computer, sistema ta' computer jew computer network jew tħassar it-tħaddim ta' xi wieħed minnhom.".

Jien naħseb li sal-lum kulħadd sema' bil-kelma "virus" fil-qasam tal- computer għax din hija kelma li llum hija wżata regolament.

Huwa biżżejjed li niftakru fl-hekk imsejjaħ "Chernobyl virus".

Dawn it-tip ta' viruses jiġu mpoġġija fuq is-sistemi ta' l-internet minn nies ...

M'iniex se ngħid li dawn huma nies li m'għandhomx x'jagħmlu għax huma jagħmlu s-sigħat biex jidħlu fis-sistema elettronika, pero` dak it-tbagħbis joħloq dannu - li ħafna drabi jkun jammonta għal biljuni kbar ta' liri - anke f'sistemi ta' computers ta' pajjiżi oħra li jkunu ferm 'il bogħod minn fejn dak li jkun ikun qed jopera.

Subparagrafi (f) u (ġ) ta' subartiklu (1) ta' paragrafu (Ċ) t'artiklu 337 jgħidu hekk:

"(f) tieħu pussess ta' xi data, software jew l-integrita` jew affidabilita` ta' xi data;

(ġ) tistalla, tneħħi, tbiddel, tikkanċella, teqred, tvarja jew iżżid ma' xi data, software jew dokumentazzjoni ta' appoġġ;".

Il-computer wizards jafu jidħlu fis-sistemi ta' l-internet u jikkaġunaw dannu kbir f'sistemi kbar tal-computers.

Biżżejjed ngħid li dawn in-nies irnexxielhom joħolqu virus fil-computers tan-Nusdaq u tal-Pentagon, u dawn huma r-realtajiet li rridu niġġieldu llum.

Min-naħa l-oħra, paragrafi (ħ), (i) u (j) ta' subartiklu (1) ta' paragrafu (Ċ) t'artiklu 337 jgħidu li persuna li mingħajr awtorizzazzjoni tagħmel xi wieħed minn dawn l-attijiet li ġejjin tkun ħatja ta' reat kontra dan l-artiklu:

"(ħ) tiżvela xi password jew kull mod ieħor ta' dħul, kodiċi ta' dħul jew xi tagħrif ieħor dwar kif isir id-dħul lil xi persuna mhux awtorizzata;"

- din hija self-explanatory -

"(i) tuża l-kodiċi ta' dħul, password, isem l-utent, indirizz postali elettroniku jew xi mezz ieħor ta' dħul jew informazzjoni ta' identifikazzjoni ta' xi persuna oħra f'computer;

(j) tikxef xi data, software jew dokumentazzjoni ta' appoġġ kemm-il darba dan ma jkunx meħtieġ fil-qadi ta' dmirijietha jew b'xi liġi oħra.".

Subartiklu (4) ta' paragrafu (C) t'artiklu 337 huwa interessanti ħafna u jgħid hekk:

"Għall-għanijiet tal-paragrafu (f) tas-subartikolu (1) ta' dan l- artikolu, persuna li minħabba li jkollha fil-kustodja tagħha jew taħt il-kontroll tagħha xi data, computer software jew dokumentazzjoni ta' appoġġ li ma tkunx awtorizzata li jkollha, għandha titqies bħala li tkun ħadithom fil-pussess tagħha.".

Fi kliem ieħor, hawnhekk il-leġislatur qed jgħid li anke jekk s-software jew id-data ġiet taħt il-kontroll tiegħek, pero` mhux neċessarjament fil- pussess tiegħek - mela hawnhekk għandna distinzjoni bejn "kontroll" u "pussess" - inti xorta waħda qed tikser il-liġi.

Dan huwa konċett importanti u huwa simili għall-bażi legali tas-serq.

Xi rrid ngħid b'dan?

Per eżempju, jekk jien nisraq oġġett minn dar "A" u sakemm inkun qed nieħu dan l-oġġett fid-dar "C" nilħaq ninqabad f'dar "B", jien xorta waħda niġi meqjus li sraqt, allavolja nkun għadni ma ħadtux f'dar "C".

Paragrafu (D) t'artiklu 337 huwa interessanti u qed jitkellem fuq forma oħra ta' hacking.

Il-kelma "hacking" mhux neċessarjament tfisser li wieħed jidħol f'sistema ta' software imma jista' wkoll jimmodifika computer equipment li jkun jintuża f'xi sistema ta' computer.

Fost affarijiet oħrajn, dan il-paragrafu jgħidilna li kwalunkwe persuna li:

"tieħu pussess ta', tagħmel ħsara fi jew teqred xi computer, sistema ta' computer, computer network, jew provvisti ta' computer li jintużaw jew huma maħsubin li jintużaw f'xi computer, sistema ta' computer jew computer network jew tħassar it-tħaddim ta' xi wieħed minnhom.",

tkun qed tikkommetti reat ta' hacking.

Paragrafu ieħor li fil-fehma tiegħi huwa interessanti ħafna għax juri b'liema serjeta` l-leġislatur jara dawn ir-reati huwa dak ta' meta reat isir barra minn Malta.

Fil-fatt paragrafu (E) t'artiklu 337 jgħidilna li jekk, per eżempju, ikun hemm Malti li jikkommetti reat ta' dan it-tip fl-Ingilterra, bħala linja ġenerali huwa ma jistax jitressaq quddiem qorti Maltija sakemm ma jkunx ikkommetta dan ir-reat kontra ċittadin Malti ieħor.

Fi kliem ieħor, jekk jien insawwat Malti ieħor f'Londra, f'Pariġi jew f'Tokyo, xorta waħda nista' nitressaq quddiem il-qrati Maltin, pero` jekk inweġġa' persuna mhux Maltija f'post barra minn Malta ma nistax nitressaq quddiem il-qrati Maltin.

Dan il-prinċipju jistabilixxih ukoll artiklu 5 tal-Kodiċi Kriminali, bl-eċċezzjoni li f'artiklu 5 tal-Kodiċi Kriminali, kwalunkwe persuna li tkun għamlet reat billi qegħdet xi splussiv, xi bombi jew inkella għamlet xi ħaġa li biha setgħet tipperikola l-ħajja tan-nies, anke jekk dan ir-reat ma jkunx sar f'Malta, il-qrati Maltin xorta waħda għandhom ġurisdizzjoni x'iwettqu.

Dan jagħmel ħafna sens għax jekk Malti jkollu aċċess għal network ta' computer li jkun qiegħed barra minn Malta, u dan jidħol f'dik is-sistema u jikkaġuna dannu, huwa xorta waħda għandu jidher quddiem il-qrati tagħna.

Mr Speaker, meta niġu għall-pieni naraw li dan l-abbozz ta' liġi qed jgħid li kulmin jikser xi waħda minn dawk ir-reati li għadni kemm semmejt, huwa jrid jeħel mhux iktar minn Lm10,000 jew priġunerija għal żmien ta' mhux iktar minn erba' snin jew it-tnejn flimkien.

Madanakollu jekk dak l- għemil ikun ta' ħsara għal xi attivita` tal-gvern jew b'dak l-għemil il- gvern jiġi interrott, il-piena tiħrax billi tiżdied b'sa Lm50,000, b'għaxar snin priġunerija jew it-tnejn flimkien.

Hawnhekk qed naraw b'liema serjeta` l-leġislatur qed jipproteġi s-sigurta` tal-gvern.

Ma rridux ninsew li llum huma l-computers li jikkontrollaw l-għoti tal-pensjonijiet, iċ-children allowance u tant affarijiet oħra, u għalhekk jekk wieħed jikkaġuna ħsara f'dik is-sistema tal-computer, bażikament ikun qed jikkaġuna chaos sħiħ u l-Bambin biss ikun kif din il-ħsara tkun tista' tissewwa.

Fatt interessanti wkoll huwa li dan l-abbozz ta' liġi qed jgħidilna li l-piena għandha tiħrax ukoll meta r-reat isir minn impjegat bi preġudizzju għall-prinċipal tiegħu,

Subartiklu (4) ta' paragrafu (F) t'artiklu 337 huwa verament interessanti.

Fost affarijiet oħrajn, dan is-subartiklu qed jgħid li l- atti preparatorji huma biżżejjed biex jikkostitwixxu reat u li persuna li tipproduċi materjal jew tagħmel xi att ieħor preparatorju, tkun ħatja ta' reat.

Għalfejn hemm bżonn li nagħmlu enfasi fuq l-importanza ta' l-atti preparatorji?

Għax f'dan il-każ għandna eċċezzjoni għal dak li jiġri s- soltu fil-kamp kriminali.

Dawn huma atti ta' natura kriminali u għalhekk ikun tajjeb jekk nispjegaw kemm il-leġislatur irid joqgħod attent li ma jħallix loopholes miftuħa għall-abbuż.

Skond il-qrati Maltin, liema qrati jsegwu t-tagħlim tal-qrati kriminali Taljani, hemm tliet stadji li wieħed irid jgħaddi minnhom biex jikkommetti reat; l-ewwel għandek l-istadju tal- ħsieb, li minnu nnifsu m'huwiex punibbli, imbagħad għandek l-istadju preparatorju - per eżempju, bħal meta wieħed imur jixtri l-għodda li biha jkun se jisraq jew jixtri l-arma li biha jkun se joqtol - u fl-aħħarnett għandek l-istadju ta' l-eżekuzzjoni.

Normalment skond il-qrati tagħna u dawk Taljani, meta wieħed jasal fl-istadju li jottjeni l-għodda meħtieġa biex imur jisraq bihom ma jistax ikun ħati ta' delitt ikkonsmat imma se mai, ikun ħati biss t'attentat ta' delitt.

Madanakollu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed jagħmel eċċezzjoni għax hawnhekk il- leġislatur qed jgħidilna li meta wieħed ikun għadu fit-tieni stadju jiġi meqjus bħala li kkonsma r-reat, allavolja sa dak il-ħin wieħed ikun għadu ma wettaqx ir-reat.

Fi kliem ieħor, jekk inti ma jirnexxielekx tilħaq l- għanijiet tiegħek, pero` tkun qed tipprova tasal għalihom, għal-leġislatur huwa biżżejjed biex iqis dak ir-reat bħala li hu kkonsmat.

Subartiklu (5) ta' paragrafu (F) t'artiklu 337 jitkellem fuq il-kompliċi.

Fil-fatt dan is-subartiklu jgħid eżattament dak li tgħid il-Kodiċi Kriminali, ċioe` li persuna li tkun kompliċi fl-għemil ta' reat, teħel l- istess pieni għal dak li hemm maħsuba għal min jikkommetti r-reat.

Subartiklu (6) ta' paragrafu (F) t'artiklu 337 jitkellem dwar l-oneru tal- prova.

Aħna ngħidu li l-oneru tal-prova is incumbent fuq min jallega.

Hawnhekk il-leġislatur qiegħed jirrikonoxxi dan il-prinċipju, pero` b'mod iktar irfinut u iktar sottili.

Per eżempju, jekk jien inwaħħal fik li inti sraqt u dak il-ħin inti tgħidli li ma kontx hemmhekk, issa sta għalik li tipprovdi alibi biex tipprova li ma kontx hemmhekk u li dak il-ħin tar-reat kont f'post ieħor.

F'dan l-abbozz ta' liġi l-leġislatur qed jgħidilna li l-prosekuzzjoni ma tkunx meħtieġa li ġġib provi biex twaqqa' l-effett ta' xi awtorizzazzjoni għaliex l-oneru li tinġieb prova dwar l-awtorizzazzjoni jkun incumbent fuq il-persuna li tkun qed tallega li għandha dik l-awtorizzazzjoni.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jolqot lil kulmin b'xi mod jipprova jagħmel xi ħaġa mingħajr ma jkollu l-awtorita` li jagħmel dan, bħal meta wieħed jipprova jagħmel hacking jew juża firma ta' xi ħadd meta ma jkunx awtorizzat.

Jekk jien, bħala difiża, ngħid li jien kont awtorizzat li nagħmel dan, imbagħad sta għalija li nipprova.

Madanakollu hawnhekk il-leġislatur qed jgħidilna li m'huwiex biżżejjed li nipprova li m'iniex ħatja, lanqas jekk nieħu ġurament f'dan ir-rigward.

Għalhekk m'huwiex daqstant faċli li wieħed jgħid li hu kien awtorizzat li jidħol f'dik is-sistema għax kien jaħdem hemm, għax kien jaf lill-imgħallem jew inkella għax kien impjegat tal-gvern.

Ovvjament dan juri ċerta serjeta` wkoll.

Mr Speaker, kif għedt diġa', huwa sabiħ il-progress, pero` l-progress trid tissalvagwardjah.

Jien nistaqsi: X'jiswa l-progress jekk imbagħad issib lil min iġib il-progress fix-xejn billi jwettaq xi ħaġa kriminali b'dannu kbir għas-soċjeta`?

Ikun tajjeb jekk nirrikonoxxu li dan il-gvern qed jagħmel passi kbar 'il quddiem fil-qasam ta' l-informatika.

Fil-fatt meta ftit tal-ġranet ilu kien hawn f'Malta delegazzjoni mill-kumitat tar- reġjuni ta' l-Unjoni Ewropea - għax għal min ma jafx l-Unjoni Ewropea għandha kumitat li jieħu ħsieb il-bżonnijiet ta' reġjuni partikolari b'mod dettaljat - dawn baqgħu impressjonati bis-sistemi avvanzati, kompjuterizzati u elettroniċi li l-ministeru tal-ġustizzja u gvern lokali qed iwettaq f'dak li hu inforzar tal-liġijiet.

Il-fatt li llum il-proċess kollu tal-gwardjani lokali huwa kompjuterizzat, minn x'ħin tikkommetti r- reat u allura toħroġ iċ-ċitazzjoni sa x'ħin tidher quddiem it-tribunal, huwa l-għira ta' pajjiżi ħafna ikbar minna, u f'dan il-każ għandna biex niftaħru.

Iva, huwa sabiħ il-progress u għandna biex niftaħru li dan il- gvern m'huwiex xħiħ jew qammiel f'dak li huwa investiment fl-informatika.

M'hijiex ċajta li blata ta' kważi Lm0.5 miljun ruħ għandha sistemi ta' l- informatika li huma l-għira ta' pajjiżi għaxar jew 20 darba iktar minna.

Ftit tal-minuti ilu l-membri tan-naħa l-oħra bdew jidħku għax semmejt il- progress, pero` hija l-verita`.

Aħna rnexxielna nagħmlu lil dan il-pajjiż modern, allavolja kien hawn min xtaq li l-pajjiż jibqa' lura u beda jbeżża' bil-babaw.

Biżżejjed ngħid li sa ftit snin ilu f'pajjiżna kien hawn prim ministru Laburista li qalilna li jekk nilliberalizzaw iċ-ċikkulati se jiżdied il-qgħad.

Din kienet il-mentalita` miskina u dilettanteska li kellna f'dan il-pajjiż sa l-1986.

M'iniex qed ngħid li aħna rnexxielna nagħmlu dan kollu bla tbatija, pero` rnexxielna nimxu u wrejna lill-poplu li ż-żmien tana raġun.

Huwa faċli li tikkritika u li topponi.

Kemm trid iktar għaqal, maturita` u għerf meta waqt li topponi, tissuġġerixxi wkoll!

Mr Speaker, biex nikkonkludi dan id-diskors irrid ngħid li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa vetrina tal-moderniżmu f'dan il-pajjiż.

Biżżejjed insemmi li b'dan l-abbozz ta' liġi aħna se nkunu nistgħu anke nibdew nagħmlu l-kuntratti f'forma elettronika.

Jien dejjem ngħid li fil- ħajja għalkemm biex tagħmel il-progress trid tħares 'il quddiem, biex tara fejn wasalt trid tħares lura.

Huwa biss b'dan il-mod li inti tista' tapprezza l-progress li tkun għamilt.

Huwa faċli li tgħid li din is-sena aħna investejna tant miljuni fil-qasam ta' l-informatika jew li llum għandna 4,000 computer fl-iskejjel primarji u sekondarji ta' l-Istat, pero` ma tridx tinsa lanqas li sa 13-il sena ilu kien reat li timporta computer dment li ma tiffirmax dikjarazzjoni li ma tkun se tkeċċi lil ħadd mill- impjegati tiegħek.

X'qabża kbira għamilna 'l quddiem minn 13-il sena 'l hawn!

Fil-fatt jekk hemm xi ħaġa li dan il-gvern għandu biex jiftaħar, din hija l-bidla li ġab fil-mentalita` kulturali.

Bla ebda dubju li b'dawn il- passi li qed nagħmlu, Malta t'għada se tkun ħafna aħjar minn Malta tal- bieraħ.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, meta niġu biex niddiskutu l-kummerċ elettroniku, ikun tajjeb li nħarsu lejn id-diversi aspetti tiegħu.

L-ewwel m'għandna nagħmlu huwa li nħarsu lejn is-sinifikat tal-kummerċ elettroniku, inħarsu lejn l-impatt tiegħu, nanalizzaw u niżnu l-isfidi u l- opportunitajiet li l-kummerċ elettroniku jipprovdi lis-soċjeta` in ġenerali u l-aċċess li għandna għalih, naraw jekk dan it-tip ta' kummerċ huwiex qed iservi ta' xkiel għal dawk in-nies li għadhom lura fl-addozzjoni tagħhom għall-informatika, naraw jekk hemmx il-ħtieġa ta' bidla fil-mentalita` li wieħed jaddatta għal dawn iċ-ċirkostanzi ġodda, naraw jekk hemmx il-ħtieġa li jkun hemm dak li l-Ingliżi jsejħu "a culture change", naraw jekk hemmx il-bżonn li negħlbu kwalunkwe reżistenza li għad hemm għall-informatika fil- pajjiż kif ukoll naraw li naddattaw il-bżonn anke għal dawk ir-realtajiet ġodda hekk kif qed jiżviluppaw.

Ma rridx ninstema' bombastiku fi kliemi, imma jekk aħna nagħmlu għamad m'għajnejna għal dan l-iżvilupp, inkunu qegħdin naqtgħu lilna nfusna 'l barra minn rivoluzzjoni li għadha titwettaq, mhux fuq skala nazzjonali, mhux fuq skala reġjonali, mhux fuq skala ta' xi blokk jew ieħor kummerċjali, imma fuq skala purament globali.

Jien ma naħsibx li l- globalizzazzjoni - u nagħmlu tajjeb li nikkritikaw anke l-aspetti tagħha għaliex ma tistax titkellem fuq il-globalizzazzjoni mingħajr ma tara l- impatt soċjali tagħha - kienet tirranka kif irrankat f'dawn l-aħħar snin li kieku ma kienx hemm l-iżviluppi li qed iseħħu jum wara l-ieħor fil-qasam ta' l-informatika.

Jien ma ħaristx biss lejn dan l-abbozz ta' liġi imma ħarist ukoll lejn il-white paper li kien ippubblika l-gvern, u filwaqt li fil-prinċipju naqbel li għandu jkun hemm qafas regolatorju għall-e- commerce, ma naqbilx li dan l-abbozz ta' liġi qed jitressaq quddiem dan l- abbozz ta' liġi b'din l-għaġġla kollha, bħala parti minn raft ta' leġislazzjoni marbuta mal-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Meta nhar il-Ħadd il-Prim Ministru tkellem ġoż-Żejtun, huwa qal li ma jistax jifhem kif aħna nitkellmu kontra s-sħubija fl-Unjoni Ewropea u mbagħad meta l-gvern iressaq ċerti abbozzi ta' liġijiet f'dan il-parlament biex ikun konformi mal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea, aħna ngħidu li naqblu magħhom.

Jien naħseb li issa l-Prim Ministru m'għandux isawwatna għax qed inkunu kostruttivi.

Kien ħaqqna s-swat li kieku aħna, minħabba li aħna kontra s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, ngħidu "le" għal kwalunkwe abbozz ta' liġi li jersaq quddiem dan il-parlament.

Imma l-oppożizzjoni hija ferm iktar matura minn hekk u taf tiddistingwi bejn abbozz ta' liġi li jaqta' l-istate aids, l-għajnuna u s-sussidji tat-tarznari u bejn abbozz ta' liġi li jagħti qafas regolatorju għall-informatika, isaħħaħ il-ħarsien tal-konsumatur fil-pajjiż u jagħti drittijiet ġodda fil-qasam tal- proprjeta` intellettwali.

Allaħares aħna nkunu fondamentalment kontra abbozzi ta' liġijiet bħal dawn sempliċement għax ma naqblux mal-gvern dwar liema triq għandna nieħdu fil-mixja tagħna lejn ir-relazzjonijiet futuri ma' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk filwaqt li jien ngħid li huwa tajjeb li din il-Kamra tilleġisla fuq dan is-suġġett, ma naqbilx li hawnhekk ikollna abbozz ta' liġi li fi kliem il-white paper stess - u hawn qed nipprova nkun testwali kemm jista' jkun - hija skond id-direttivi ta' l-electronic signatures ta' l-Unjoni Ewropea u skond id-direttiva proposta ta' l- electronic commerce ta' l-EU.

Jien ngħid li stajna tajna ħarsa ferm aktar wiesgħa, u dan għedtu anke l-ġimgħa li għaddiet meta konna qed niddiskutu l- general product safety.

Jekk inħarsu lejn id-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea, insibu li filwaqt li din ġiet approvata mill-Unjoni Ewropea f'Mejju ta' din is-sena, mistennija li tiġi implimentata sa Novembru tas-sena d-dieħla.

L-għan tagħha huwa li tiżgura li jkun hemm armonizzazzjoni mifruxa kemm jista' jkun mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam ma' dawk li jissejħu "information society services", u dan japplika għaż-żewġ tipi ta' negozji kummerċjali jew elettroniku li jista' jsir, kemm dak li jissejjaħ business to business kif ukoll għal dak li għandu x'jaqsam ma' business to consumer, jiġifieri relazzjoni bejn negozjant jew kumpannija u l-konsumatur innifsu.

Ma rridux ninjoraw lanqas dak li għandu x'jaqsam ma' e-commerce fil-qasam tas-servizzi finanzjarji għaliex f'dan il-qasam dan ikun ifisser li l- provider ikollu l-liberta` li jipprovdi s-servizzi tiegħu kollha fl-Unjoni Ewropea sakemm hu jaderixxi mal-liġijiet ta' l-istat fejn ikun ġie stabilit.

F'dawn iċ-ċirkostanzi jkun legalment irrilevanti fejn ikun situated il-website jew jekk is-servizzi jkunux jistgħu jiġu accessed f'pajjiż jew ieħor.

Mr Speaker, din id-direttiva tieħu perspettiva differenti mis-single market directive dwar is-servizzi finanzjarji għaliex fl-imgħoddi l- kummissjoni Ewropea kienet iddeċidiet li sabiex tiddetermina liema liġi ta' l-istat tapplika, kien meħtieġ li jiġi deċiż fejn tiżvolġi dik li tissejjaħ il-characteristic performance of services.

Aspett ieħor importanti tad- direttiva ...

U qed ngħid "importanti" għax la għandek liġi bbażata fuq id- direttiva, inti ma tistax iċċekken l-importanza tad-direttiva.

Issa nispera li ma jkunx hawn min jikkwotani li jien qed naqbel mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien naħseb li wieħed irid jara l-aspetti rilevanti ta' din id-direttiva.

Tissemma ħafna l-frażi "commercial communication".

Jien ngħid li l-frażi "commercial communication" għandha definizzjoni wiesgħa ħafna u tinkludi virtwalment kull komunikazzjoni ddisinjata biex tippromwovi direttament jew anke indirettament goods, services jew anke l- image t'organizzazzjoni li qed tfittex attivita` kummerċjali.

Illum ġejna f'sitwazzjoni fejn fil-firxa ta' l-internet qed nidħlu anke fuq id- drittijiet li għandu saħansitra impjegat fuq il-post tax-xogħol tiegħu, u dan meta sa ftit ilu konna nisimgħu fuq il-passi li jittieħdu kontra ħaddiem ta' azjenda għaliex dan ikun qed juża l-internet facilities tal- kumpannija biex jibgħat e-mails personali.

Fil-Ġermanja din is-sistema nqalbet rasha 'l isfel u llum fil-Ġermanja qegħdin saħansitra jikkonsidraw li sakemm l-e-mail li tintbagħat ma tkunx tmur kontra l-interessi tal- kumpannija, il-ħaddiem ikollu saħansitra d-dritt li jibgħatha.

M'iniex qed ngħid li din il-liġi se tiġi leġislata, imma jien qed ngħid dan biex nuri kif il-prinċipji bażiċi qegħdin jiġu revolutionised minn jum għall-ieħor f'dan il-qasam tant dinamiku.

Biss jien naħseb li jekk se nħarsu lejn il-breakthroughs fil-qasam ta' l- e-commerce, jien ngħid li l-iktar breakthrough li kien hemm importanti dan l-aħħar, għallinqas milli naf jien, kien meta f'Lulju li għadda l-president Amerikan Clinton iffirma liġi li permezz tagħha n-negozji jew il- konsumaturi jkunu jistgħu jidħlu f'arranġamenti legali li jkunu jorbtu b'mezzi elettroniċi minflok b'firem miktuba.

Bla dubju ta' xejn, dan żied il-ħeffa li biha se jimxi l-iżvilupp ta' l-e-business 'il quddiem.

Naħseb li minn dan kollu toħroġ ir-realizzazzjoni li għaċ-ċirkostanzi li qed jinbidlu fl-informatika, ma nistgħux nibqgħu nistrieħu fuq il-liġijiet tradizzjonali tagħna.

Bla dubju ta' xejn, din il-leġislazzjoni tal-lum mhux biss tirregola s-settur privat iżda tirregola wkoll l-amministrazzjoni pubblika.

Il-bieraħ il-ministru kien daqsxejn kritiku fuq il-mod kif is- settur kummerċjali Malti qed jaddatta għall-e-commerce u wera x-xewqa tiegħu li jkun hemm impenn aktar qawwi.

Huwa veru li dan il-gvern qed jonfoq miljuni ta' liri fl-informatika, pero` jien ngħid li jekk se nitkellmu fuq l-informatika hemm bżonn li jinbidlu ċerti prijoritajiet ukoll.

Per eżempju, illum l-awditur għadu kif ippreżentalna rapport li għadu kif ħejja dwar il-performance audit tal-VAT department - li huwa wieħed mill-iktar dipartimenti importanti - u waħda mill-ewwel osservazzjonijiet li għamel l-awditur hija li the use of information technology in risk assessment is still minimal, jiġifieri filwaqt li huwa tajjeb li l-gvern jifrex l-informatika kemm jista' jkun, jien nippretendi li meta jiżen ir-risk assessments f'dipartiment daqshekk importanti bħalma hu dak tal-VAT, il-gvern tal-ġurnata żgur iħammarlu wiċċu rapport bħal dak li jgħid li l-użu ta' l-informatika f'dan id-dipartiment jew f'din is- section partikolari huwa wieħed minimu.

Naħseb li ta' min jittratta wkoll aspett ieħor interessanti li qam fil- kontest ta' kif qed jiżvolġi d-dibattitu fuq dan is-suġġett anke f'pajjiżi oħra, u dan huwa fil-mod ta' kif isir il-policing ta' l-e-business.

Hawnhekk jien ma rridx infisser li għandna noqogħdu ngħassu għal kull biċċa tranżazzjoni ta' e-business li ssir, bħall-pulizija jew bħall-gwardjani lokali.

Imma fl-Irlanda, meta ġew biex jgħaddu l-liġi dwar il-kummerċ elettroniku, huma rraġunaw li ġaladarba l-Irlandiżi riedu li jagħmlu minn pajjiżhom hub għall-electronic commerce u allura għandu jkun hemm leġislazzjoni f'dan ir-rigward, din il-leġislazzjoni m'għandhiex tkun eżawrenti ħafna għaliex beżgħu li din tista' toħloq burokrazija ġdida u bir- red tape tagħha tista' xxekkel minflok ma tinkoraġġixxi t-tkattir ta' l-e- commerce.

Issa jien naf li l-gvern, bħall-oppożizzjoni, jixtieq li dan l- abbozz ta' liġi, apparti milli jipprovdi qafas regolatorju, jipprovdi stimolu għas-soċjeta` Maltija in ġenerali, b'mod partikolari għall-qasam kummerċjali Malti, biex jibda jagħmel iktar rikors għall-e-commerce.

Jien ngħid li anke jekk in-negozjant Malti għadu daqsxejn konservattiv fl-ideat tiegħu, bilfors ikollu jaddatta għal dawn l-affarijiet għax jekk ma jaddattax hu, jadattawh is-suppliers barranin li jkun qed jagħmel in- negozju magħhom.

Mr Speaker, jien ngħid li jekk niġu f'sitwazzjoni fejn in-negozju jkollu website, dan mhux neċessarjament se jiggarantixxi lin-negozjant bejgħ għall- prodotti tiegħu, iżda min-naħa l-oħra jekk hu ma jkollux website, dan jiggarantilu li jibda jiġi maqbuż mix-xerrejja li jużaw is-servizzi ta' l- internet regolarment.

Fil-fehma tiegħi, l-internet għandu jitqies bħala mezz biex jittejjeb il-customer service u mhux kemm kemm jagħti spinta lill- bejgħ.

Illum qed ngħixu f'era fejn il-fruntieri nazzjonali fil-qasam tal- kummerċ m'għadhomx jgħoddu, u dan irrispettivament minn jekk jappartjenux għal blokk bħalma hi l-Unjoni Ewropea jew jekk nappartjenux għal blokk bħal ma hi n-NAFTA.

Din hija xi ħaġa li mhux biss tmur lil hinn mill-fruntieri nazzjonali imma tmur lil hinn anke mill-fruntieri tal-blokki nfushom.

Dan huwa l-famuż rilaxx globali li ħafna jitkellmu dwaru u li llum qed narawh iseħħ u jaħdem fil-prattika.

Madanakollu xorta waħda għad hemm ċerta reżistenza minn dawk li huma mdorrijin bir-retailing tradizzjonali kontra dan it-tip ta' kummerċ, u hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal Malta biss imma anke għal pajjiżi oħrajn.

Inti meta tixtri fuq l-internet tkun trid veru serħan il-moħħ li se jkollok attenzjoni għall-customer service problems tiegħek kif ukoll li tista' tagħmel ċertu returns ta' l-oġġetti li tkun ordnajt.

Fil-fatt bħalissa fil-media internazzjonali hemm polemika sħiħa dwar jekk l-internet irrivoluzzjonax il-ħajja tagħna daqskemm jgħidu jew le.

Jien naħseb li min jipprova jċekken din ir-rivoluzzjoni, ikun qed jingħalaq fih innifsu u anke jaqta' lilu nnifsu mir-realta`.

Min-naħa l-oħra, jien naqbel li hemm ċerta media li r-rivoluzzjoni teknoloġika tagħha ġiet xi ftit over-hyped għall-interessi tagħha stess u ma ġietx mifhuma minn kulħadd kif suppost.

Dan l-aħħar ilqajt ma' xi ħadd li qalli li l-e-commerce huwa biss sistema ta' mail order glorifikata.

Jien ma naqbilx ma' din id-definizzjoni u naħseb li min jirraġuna b'dan il- mod ma jkunx fehem x'inhu l-electronic commerce.

Min huwa stuż biżżejjed fin-negozju jrid ikun kapaċi juża t-teknoloġija ġdida l-ewwelnett biex iżid il-cutting edge tiegħu fin-negozju u t-tieni nett biex ipoġġi lilu nnifsu f'vantaġġ fis-suq, kemm f'dak domestiku kif ukoll f'dak globali u internazzjonali.

Ħafna jemmnu li għalkemm l-Ewropej damu xi ftit ma stenbħu għal dak li huwa e-commerce - u dan mhux qed ngħidu jien imma qalu l-kummissarju responsabbli għall-enterprise ftit ilu meta kien qed jitkellem fuq dawn l-affarijiet - xorta waħda għandhom ċans jieħdu vantaġġ f'dak li qed jissejjaħ "second-generation e-commerce", jiġifieri l-mobiling commerce, u fil-fatt hemm saħansitra indikazzjonijiet li l-Ewropa tista' tavvanza iktar mill-Istati Uniti f'dan il-qasam jekk tibqa' miexja b'ċertu ritmu ta' żvilupp f'dan is-settur partikolari.

Jien ngħid li aħna, irrispettivament minn jekk nagħżlux li nidħlu fl-Unjoni Ewropea jew le, għandna nfittxu li nħaddnu din it-teknoloġija l-ġdida wkoll ħalli b'hekk inkunu l-pijunieri ġodda anke f'dan is-settur tant importanti.

X'kien qed ixekkel lill-pajjiżi bħall-Unjoni Ewropea sal-lum f'dan is-settur?

Huwa l- qafas regolatorju li kien hemm u li ħafna kienu jsejħulu "a nightmare" għaliex kien kumpless ħafna u kien qed jitfa' ftit lura l-mixja tal- progress f'dan is-settur importanti.

Issa ħalli niġu biex nitkellmu fuq in-nies li se jibbenefikaw minn dan it- tip ta' kummerċ.

Jien ngħid li kulħadd se jibbenefika minn dan it-tip ta' kummerċ.

Forsi hawnhekk qed niġġeneralizza, imma jagħmel ħażin min jgħid li din hija xi ħaġa li se jgawdi minnha n-negozjant il-kbir biss.

Jien ngħid li l-kumpanniji ż-żgħar, li forsi fihom infushom għandhom flessibbilta` ikbar mill-kumpanniji l-kbar, għandhom jaddattaw ruħhom għall- e-commerce iktar għaliex għandhom iktar flessibbilta` milli għandu min huwa ikbar minnhom, u għalhekk jien naħseb li jistgħu jibdew jieħdu ċerti deċiżjonijiet mgħaġġla iktar minn qabel, jagħmlu ċerti inizjattivi iktar kreattivi milli ħadu qabel u joperaw b'aktar ħeffa f'suq li kulma jmur qed isir iktar kompetittiv għal kull wieħed u waħda minna.

Jien persważ li sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo diġa' mess dan is-suġġett, imma huwa importanti li fuq livell edukattiv mhux biss inkabbru l-penetrazzjoni ta' l- internet fl-iskejjel Maltin u Għawdxin imma anke fiċ-ċentri edukattivi u fiċ-ċentri ta' taħriġ.

Dan l-aħħar sar studju interessanti minn Goldman Sachs, mil-liema studju rriżulta li l-business to business e-commerce mhux biss jinvolvi cost saving sostanzjali għal min qiegħed fin-negozju imma jista' jikkontribwixxi b'mod dirett saħansitra għat-tkabbir ekonomiku kif ukoll irażżan ċertu inflazzjoni fil-prezzijiet fil-pajjiżi li jkunu kapaċi jużawh estensivament.

Jien naħseb li dawn iż-żewġ fatturi ġodda, ċioe` li l-e-commerce ikabbar it-tkabbir ekonomiku u anke jkollu impatt kontra l- inflazzjoni huma żewġ fatturi li għandna nistudjawhom u ngħarbluhom fil- ġejjieni.

Sal-lum naħseb li dak li żamm lill-Ewropa lura bħala suq segmentat iżżejjed huwa li minkejja li l-Ewropa suppost miexja lejn suq waħdieni, fiha hemm lingwi differenti, kulturi differenti u hemm ukoll qafas legali li xi kultant f'dawn l-oqsma jvarja minn pajjiż għall-ieħor.

Ma' dawn wieħed irid iżid ukoll id-differenzi li għadhom jipprevalu minkejja kollox fis-sistema tal-ħlas tad-dwana, f'liġijiet tal-kuntratti kif ukoll f'dawk li huma prattiċi bankarji.

Jien nemmen b'ċertu konvinzjoni li l-ismall and medium enterprises għandhom jibbenefikaw bil-kbir fl-e-commerce għaliex kif għedt iktar kmieni, dan jista' jwassal għal customer service aħjar, għal bdil ta' informazzjoni ikbar mal-klijenti, għal customer loyalty - u l-customer loyalty hija importanti meta inti għandek din il-kompetizzjoni kollha - u anke għal kompetizzjoni ikbar fis-suq.

Biss kif għedt iktar kmieni meta tkellimt fuq l-Irlanda, huwa importanti li ma jkunx hemm regoli jew red tape li jżommu lura l-iżvilupp ta' dan il-business għax inkella jkollna iktar nies li jitgerrxu minflok nies li jiġu inkoraġġuti li jħaddnuh, kif jien nappella lil kull wieħed u waħda minna biex jagħmel.

Per eżempju, hemm bżonn li tingħalaq il-qasma bejn fehma aħjar ta' l-isfidi teknoloġiċi u l-aspirazzjonijiet regolatorji li jista' jkollu kwalunkwe gvern tal- ġurnata, u jekk l-Ewropa tirrikorri għall-overregulation, dak li qed ngħid għal Malta jkun japplika għall-Ewropa wkoll, jiġifieri dan jolqot ħażin ir- rata tat-tkabbir ta' l-e-business fl-Ewropa in ġenerali.

Jekk jiġri dan ilkoll nafu xi tkun il-konsegwenza; li nkunu qed nagħtu vantaġġ kompetittiv ikbar lil min diġa' huwa b'saħħtu, bħalma huma l-kumpanniji Amerikani.

Matul din is-sena l-Ewropa se tkun għaddiet xi seba' liġijiet li jolqtu lil dan is-settur, u jien ngħid li hemm il-periklu li l-Ewropa se jkollha overregulation fuq dan is-settur.

Dan ngħidu l-iktar meta wieħed jikkontrastja bil-kbir ma' l-attitudni iktar laxka u iktar liberali li hemm fuq in-naħa l-oħra ta' l-Atlantiku.

Ma rridx niġi miżinterpretat li qed nitkellem kontra l-qafas regolatorju ta' l-e-commerce, imma ngħid biss li huwa importanti li nirreżistu milli fil-pajjiż tiġi introdotta ċerta attitudni u ċertu red tape.

Per eżempju, Mr Speaker, wieħed mit-tiri li narah jagħmel sens fl-Unjoni Ewropea - għax jien ma narax kollox iswed jew kollox abjad - huwa li eventwalment dawn beħsiebhom idaħħlu sistema ta' benchmarking fost il- pajjiżi tagħhom biex jaraw xi progress ikunu qed jagħmlu fil-promozzjoni ta' l-e-commerce.

Jien nemmen ħafna fil-benchmarking, fi kwalunkwe qasam, u għalhekk qed inqis dan il-fattur bħala wieħed pożittiv.

Min-naħa l-oħra bħalissa fl-Ewropa teżisti biża' kbira li l-qrati Ewropej jistgħu jiġu invaduti minn sensiela ta' small claim cases minħabba problemi ġodda li jistgħu jinbtu minħabba l-e-commerce.

Dan huwa qasam li għandu l-qasam tal- consumer protection, għandu l-qasam tal-protezzjoni legali u infrastrutturali tiegħu, għandu l-qasam tal-business advertising u marketing practices, għandu d-dispute resolution and redress u għandu wkoll diversi aspetti legali oħrajn li jien persważ li l-Ministru mhux biss huwa familjari magħhom iktar minni imma forsi huwa ferm iktar kompetenti minni biex jitkellem dwarhom bħala bniedem bi professjoni legali u anke bħala ministru responsabbli mill-ġustizzja.

Il-gvernijiet - issa hawnhekk m'iniex qed nirriferi għal Malta biss imma qed nitkellem fuq livell ġenerali - is-setturi kummerċjali u l-għaqdiet tal-konsumatur għandhom jaħdmu id f'id biex jedukaw lill-konsumatur dwar l-e-commerce, u jagħmel ħażin min jipprova jnissel beżgħat ġodda billi joqgħod jgħid li dak li jkun jista' jsibha diffiċli biex jaddatta.

Jekk noqogħdu nġibu dawn it-tip t'argumenti niġu mifhuma li aħna kontra l-progress u jekk jiġri dan, nispiċċaw li nkunu qed inxekklu l-progress f'pajjiżna minflok ma nkunu qed ninkoraġġuh biex jiżviluppa.

Madanakollu fl-istess ħin jien ngħid li nagħmlu ħażin jekk inħarsu lejn il-pożittiv biss ta' dan l-abbozz ta' liġi u ma narawx id-diffikultajiet li jistgħu jiffaċċjaw ċerti negozji żgħar, dawk li għadhom marbutin mal- prattiċi tradizzjonali u li huwa diffiċli għalihom li jaqilbu għal ċerti prattiċi moderni mil-lejl għan-nhar.

Għalhekk huwa importanti li jekk se nagħmlu regoli, dawn ir-regoli jkunu mfasslin skond il-ħteġijiet u skond iċ- ċirkostanzi ta' pajjiżna.

Madanakollu huwa importanti iktar minn kollox li wara li din id-diskussjoni tingħalaq u ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi, ma nieqfux hemmhekk.

Jien ngħid li huwa importanti li dan l-abbozz ta' liġi jiġi mfisser lill-poplu tajjeb ħalli jkun customer-friendly u operator- friendly kemm jista' jkun.

Jien nixtieq nappella lill-ministru biex meta jkun qed jagħmel il-winding-up, jgħidilna kemm saru laqgħat ta' informazzjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi u x'tip ta' konsultazzjonijiet saru mal-korpi kostitwiti għax jien persważ li l-korpi kostitwiti għandhom l-interest groups tagħhom fuq dan is-settur partikolari u huwa importanti li anke għall-gvern innifsu, biex iħaddem dan l-abbozz ta' liġi b'mod effettiv, ikollu lil kulħadd jaqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi.

Il-gvern waħdu ma jistax jattwa leġislazzjoni sempliċement għax tkun għaddiet b'ċerta ħeffa minn din il-Kamra, u jien ngħid li din hija l-isfida li għandu kulmin qiegħed jilleġisla dwar dan is-suġġett.

Il-bieraħ fl-introduzzjoni tiegħu, il-ministru pprova jikkwantifika xi ftit l-impatt ta' l-e-commerce.

Waħda mill-affarijiet li nstabet - jien għandi ċerti figuri hawnhekk, pero` tibda tidħol f'diffikulta` liema huma l- figuri korretti, u hawnhekk irrid ngħid li din m'hijiex kwestjoni ta' jekk għandux raġun il-gvern jew l-oppożizzjoni - hija li xi kultant l-e-commerce mhux biss huwa diffiċli li tiddefinih b'mod xjentifiku imma li huwa diffiċli ħafna li tikkwantifikah, iżjed u iżjed f'termini ta' business transactions.

Madanakollu dan xorta waħda ma jċekkinx l-importanza tiegħu.

Li huwa ċert huwa li huwa stmat li sas-sena 2003, l-e-commerce ikun laħaq $1 trillion Amerikani.

Għalhekk huwa importanti li mhux biss inżidu l- computer literacy taċ-ċittadini ż-żgħar fl-iskejjel tagħna imma anke ta' min qiegħed fin-negozju.

Anke min għandu ċerta eta`, m'għandux jibża' jaddatta ruħu għal sistemi ġodda.

Jien ngħid li where there is a will there is a way u kif ċerti nies, anke ta' eta' anzjana, irnexxielhom jaddattaw irwieħhom għall-computer, ħadd fin-negozju, kbir jew żgħir, m'għandu jirreżisti dawn il-bidliet tant neċessarji.

Hawnhekk se nsemmi pajjiż li huwa overregulated, pero` għalkemm żort diversi pajjiżi, wieħed mill-iktar pajjiżi li impressjonani kien Singapore.

Forsi huwa diffiċli li wieħed japplika dak li qed isir f'Singapore f'Malta, jiġifieri f'kuntest Mediterranju, għaliex mhux biss il-klima imma anke l-mentalita` tan-nies hija differenti.

Madanakollu jien nammira ħafna l-mod kif dawn they went out of their way biex inisslu kultura favur it- tixrid ta' l-informazzjoni elettronika.

X'għamlu dawn?

L-ewwelnett għamlu a national computerisation initiative, imbagħad bejn l-1986 u l-1990 għamlu a national information technology plan, fl-1991 introduċew IT2000 plan biex itejbu l-kontenut tal-computerisation u l-high-tech communication services fil-pajjiż u llum irnexxielhom saħansitra jiżviluppaw lil pajjiżhom f'international centre for electronic commerce.

Issa hawnhekk jien m'iniex qed ngħid li aħna se nkunu kapaċi nagħmlu dak li għamlet Singapore - għalkemm jien persważ li l-ministru personalment jemmen ħafna b'ċertu konvinzjoni fuq il-ħtieġa ta' e-government, ta' e-commerce u t'affarijiet oħrajn bħal dawn - imma qed insemmi lil Singapore biex nipprova nuri kemm hu importanti li nkunu kapaċi nagħmlu lil pajjiżna hub għal dan it-tip ta' kummerċ.

Jien ngħid li jekk irridu, aħna għandna l-literacy neċessarja biex nagħmlu dawn l-affarijiet.

Forsi huwa veru li qegħdin daqsxejn lura f'dak li huwa livell edukattiv, imma naħseb li b'iktar impenn għandna naslu, u jien ngħid li għandna nħarsu lejn dan l-orizzont għaliex dan huwa orizzont li kapaċi nilħquh mingħajr il-bżonn li jkollna materja prima.

Dan m'huwiex orizzont fejn l-unika materja li għandek bżonn huma r-riżorsi umani, għalkemm tul is-snin ir-riżorsi umani f'Malta dejjem urew li huma kapaċi jaddattaw għall-isfidi, għall-opportunitajiet u anke għaċ- ċirkostanzi ġodda hekk kif ikunu qegħdin jiżviluppaw.

L-isfida li għandna quddiemna hija proprju din; kemm se nkunu ħfief biex naddattaw għall- opportunitajiet li qegħdin jinfirxu quddiemna, u din hija xi ħaġa importanti jekk aħna rridu verament li nsiru parti mill-ekonomija diġitali li qed tiżviluppa għax wara kollox fiha nnifisha l-e-commerce hija attivita` globali.

Illum resqin lejn sitwazzjoni fejn id-destin ta' ħafna kumpanniji kbar u żgħar jiddependi fuq kemm ikollhom ħeffa biex jisfruttaw it-teknoloġiji u l- opportunitajiet ta' l-e-commerce.

Illum l-internet qed ibiddel ir-regoli dwar kif kumpanniji jimmaniġġjaw il-bejgħ tagħhom, is-servizz tagħhom u anke l-operazzjonijiet tad-distribuzzjoni tagħhom.

L-internet qed jipprovdi opportunitajiet ġodda għal negozji ta' kull tip u ta' kull xejra biex jilħqu klijenti ġodda kif ukoll biex jersqu eqreb lejn klijenti eżistenti u anke lejn sħab ġodda fin-negozju.

L-internet tant għandu global reach li ħafna drabi ċerti kumpanniji li kienu jistrieħu fuq il- middlemen lanqas se jibqa' jkollhom bżonnhom, u dan qed ngħidu biex nuri li kif għandek aspetti pożittivi ħafna, se jkollok anke lil min jintlaqat ħażin.

Biżżejjed ngħid li ħafna middle-men se jispiċċaw imutu mewta naturali jew inkella jinbelgħu minn min huwa b'saħħtu iktar minnhom, u għalhekk ma rridux nagħtu l-impressjoni li l-internet revolution tipproduċi frott biss.

Ma rridx niġi miżinterpretat.

Naħseb diġa' tkellimt biżżejjed fuq l-għadd kbir ta' vantaġġi li hemm jekk inħaddnu din it-tip ta' teknoloġija, pero` nkun qed nonqos jekk inħallu l-affarijiet pożittivi jegħlbu l-ħtieġa li nsemmu anke ċerti żvantaġġi u ċerti impatti negattivi li dawn jistgħu jkollhom fuq is-soċjeta` in ġenerali, b'mod partikolari fuq ċerti aspetti jew setturi tan-negozju f'pajjiżna.

Jien ngħid li l-kumpanniji l-kbar jaf ikollhom sfidi ikbar fl-e-commerce miż-żgħar proprju għal dak li semmejt aktar kmieni, jiġifieri li ħafna drabi negozju kbir ikollu ċertu business infrastructure li jkun kumpless iktar minn dak ta' kumpannija żgħira u b'hekk dan ikun inqas flessibbli biex jadatta ruħu u jintroduċi ċerti bidliet minn kumpannija żgħira.

Per eżempju, jien nista' nsemmi lil diversi kumpanniji Maltin, anke fil-qasam tal-manifattura, li għalkemm illum forsi l-marketing manager jew il- managing director tagħhom għandu l-internet, damu biex jaddattaw għaċ- ċirkostanzi mentri mbagħad issib small traders jew importers li joperaw b'azjenda ta' tlieta min-nies li ilhom għaddejjin bl-internet erba' jew ħames snin.

Dan li qed ngħid huwa realta` mingħajr ma noqgħod ninsulenta lill-ebda settur tas-soċjeta` jew lil xi settur tal-qasam industrijali jew kummerċjali ta' pajjiżna.

Dan l-aħħar kelli l-opportunita` li nitkellem ma' nies li huma ntiżi f'dan is-settur u dawn qaluli li l-mod kif ġiet stimulata r-rivoluzzjoni ta' l-internet u ta' l-e-commerce - u dan japplika anke għal pajjiżna - hija xi ħaġa fenomenali.

Jien m'iniex se nsemmi ditti b'isimhom, pero` naħseb li ma nkun qed nagħmel l-ebda reklam meta nsemmi l-Amazon għax din hija ditta stabilita mad-dinja kollha.

Apparti li ditti bħal dawn illum spiċċaw biex taw daqqa ta' ħarta kbira lil-librara tradizzjonali fil-pajjiż, jew fil-pajjiżi kollha in ġenerali, dawn daħħlu ċerti konċetti li llum qed narawhom japplikaw għall-e-commerce in ġenerali, u fil-fatt jien għalhekk qed insemmihom.

X'inhuma dawn il-kunċetti?

L-ewwelnett daħħlu l-prinċipju li inti tista' tbigħ bi prezz iktar baxx milli normalment issib fis-suq, it- tieni nett daħħlu l-prinċipju li inti jkollok għażla iktar wiesgħa milli normalment issib fis-suq, it-tielet nett daħħlu l-prinċipju li jkollok dettall u attenzjoni akbar għall-customer service milli seta' kien hemm qabel u daħħlu wkoll l-idea li inti jkollok rakkmandazzjonijiet personali dwar x'tista' tixtri għax minn dak li tixtri inti, huma jiżvolġu patterns dwar x'jaħsbu li inti tkun tista' tixtri jew tixtieq tixtri anke fil- ġejjieni.

Għalhekk jiena ngħid li huwa importanti li dawn il-fatturi jħaddmuhom il-businessmen Maltin fis-settur tagħhom, mhux biss meta jiġu biex jagħmlu business to business imma anke dak li jissejjaħ business to customer.

Min-naħa l-oħra rridu nammettu li anke kumpanniji bħal-Amazon sabu diffikultajiet, u min isegwi dak li qed jiġri f'dan il-qasam isib li per eżempju, dan l-aħħar id-ditta Amazon iddeċidiet li l-pricing tagħha kien baxx wisq u li għalhekk kellu jiġi rivedut għax kien qed jeffetwalhom b'mod negattiv anke l-bottom line tagħhom.

Jien ngħid li huwa importanti li nħarsu lejn dan l-ispirtu kompetittiv u ma nistgħux naffordjaw li nagħtuh il-ġenb.

Jien m'iniex xi wieħed futurista jew xi wieħed li nħobb inbassar, imma naħseb li nkun qed inbassar tajjeb jekk ngħid li niddubita jekk għaxar snin oħra huwiex se jkollna internet companies.

Xi rrid ngħid b'dan?

Jien naħseb li sa għaxar snin oħra minflok m'hu se jkollok an internet company in isolation, il-maġġoranza tal-kumpanniji se jkunu saru internet companies għax it-teknoloġija tkun ġiet ingrained f'kulma jagħmlu.

Jien naħseb li billi nbassar li dan se jsir f'għaxar snin ma nkunx qed ngħaġġel ħafna fit- tbassir tiegħi għaliex, per eżempju, sa l-1991 l-e-commerce bilkemm kien jeżisti, jiġifieri jista' jkun li dak li qed ngħid jien jieħu għaxar snin, jista' jieħu ferm anqas biex jiżviluppa, saħansitra anke f'pajjiżna stess.

Jien naħseb li jkun tajjeb jekk wieħed isemmi li fl-aspett tekniku, hemm tliet oqsma ewlenin fejn il-gvernijiet Ewropej u dawk Amerikani għandhom approaches differenti minn xulxin, kemm fil-mod kif jittrattaw it-trade flows, kemm fil-mod kif jersqu lejn it-tax regimes tagħhom kif ukoll fil- mod kif jipproteġu d-data personali.

Għalkemm l-attivita` ekonomika via l- internet, inkluża l-e-commerce, hija globali, wieħed ma jridx jinsa li l- ġurisdizzjoni tal-gvernijiet tibqa' waħda nazzjonali u għaldaqstant kultant twassal għal ċertu element ta' overlap.

Wieħed irid jara, per eżempju, kif in-negozju fis-suq ta' l-internet għandu jibda jiġi trattat fil-kontest tal- world trade organisation.

Id-WTO ta' spiss tissemma, u jekk mhux diġa' ssemmiet minn kelliema oħra jkun tajjeb li nittrattaw dan l-aspett ħalli naraw kif dan se jħalli impact fuq id-WTO.

Per eżempju, ikun interessanti jekk inkunu nafu jekk għandhomx jiġu intaxxati t-tranżazzjonijiet ta' l-e- commerce, u jkun tajjeb jekk fil-winding-up il-ministru jgħidilna x'inhuwa t-thinking tal-gvern Malti f'dan ir-rigward.

Ikun interessanti wkoll jekk inkunu nafu kif wieħed għandu jindirizza s-social concerns li jqajjem l-e- commerce, l-iktar fejn tidħol data personali.

Jien niftakar li meta kont attendejt il-ministerial meeting tad-WTO ta' Geneva fl-1998, il-membri tad- WTO kienu qablu li għandu jkun hemm żmien ta' nifs temporanju dwar il- customs duties fuq prodotti delivered over the internet, u r-raġuni prinċipali għal dan kienet li huwa diffiċli biex wieħed jiddistingwi bejn delivery fiżiku u delivery elettroniku ta' prodotti mixtrija minn fuq l- internet jew inkella bejn a good u a service.

Biex nagħti eżempju, prodotti mixtrija elettronikament imma delivered fiżikament mingħand l-Amazon jew mingħand W.H. Smith, biex ma nsemmix lil Amazon biss, jitwasslulek bi dħul prima facie u dawn ikunu soġġetti għar- regoli eżistenti tad-WTO.

Min-naħa l-oħra, jekk inti tniżżel ċertu scans elettronikament, din tista' tiġi interpretata bħala servizz.

Illum hemm min qed jistaqsi saħansitra x'jiġri fil-każ ta' software li jiġi downloaded mill-internet.

Dan ikun good jew ikun service?

Taħt liema provvediment għandhom jaqgħu dawn l-affarijiet?

Illum il-mira tal-pajjiżi industrijalizzati hija li jużaw l-e-commerce biex iħaffu l-proċess ta' liberalizzazzjoni fil-kummerċ dinji.

Idealment il-pajjiżi membri tad-WTO jixtiequ jagħmlu permanenti u anke binding il-prattika li ma jiġux imposti dazji fuq prodotti li huma digitized.

Huwa veru li l-e-commerce għadu fl- infanzja tiegħu, iżda min-naħa l-oħra qed jevolvi pass mgħaġġel sew.

Madanakollu jien xorta waħda nħoss li għadu prematur li at this stage wieħed jiddeċiedi jekk id-digital products delivered minn fuq l-internet għandhomx jaqgħu taħt klassifikazzjonijiet tradizzjonali ta' goods and services.

Fejn għad hemm ċerta konfużjoni dwar l-applikazzjoni ta' ftehim simili, jien naħseb li għandha tipprevali l-interpetazzjoni liberali, pero` hawnhekk qed nagħti strettament a view point personali u mhux neċessarjament qed nitkellem fuq xi pożizzjoni riġida min-naħa tagħna bħala oppożizzjoni.

Mr Speaker, jekk ninsab aġġornat tajjeb filwaqt li l-Unjoni Ewropea qed tinsisti li kull delivery elettronika għandha tiġi meqjusa bħala servizz, l- Istati Uniti qiegħda tipproponi li għandu jkun hemm working group bla poteri li jinnegozja fi ħdan il-kunsill ġenerali tad-WTO.

Min-naħa tagħha l-Unjoni Ewropea tixtieq li jkun hemm programm ta' ħidma iktar estensiv li jittratta wkoll l-authentication, il-kuntratti, il-privatezza, il-ħarsien tal-konsumatur kif ukoll il-kontenut.

Wieħed ma jistax jaħrab minn dan il- fenomenu ġdid għax dan huwa parti mill-ekonomija ġdida.

Huwa inutli li nitkellmu fuq il-famuża new economy u ma nitkellmux fuq l-impatt ta' dak li qed niddiskutu proprju llum.

Fl-Istati Uniti, fejn l-e-commerce għandu l- akbar hold, l-information technology sector jikkontribwixxi mat-8% ta' l- ekonomija tal-pajjiż kollu.

F'dawn l-aħħar erba' snin l-output ta' industriji relatati ma' l-IT fl-Amerka kkontribwixxa għal iktar minn terz tat-tkabbir fir-real output ta' l-ekonomija ta' dan il-pajjiż.

Għalfejn qed insemmih dan; biex naqilbu għall-Amerikani?

M'iniex daqshekk żbilanċjat fil-fehmiet tiegħi; ma narax daqshekk kbir, pero` naħseb li jkun tajjeb jekk nirrikonoxxu l-impatt li dan l-iżvilupp qed ikollu fuq l- iżvilupp ekonomiku ta' dan il-pajjiż industrijalizzat.

Jien naħseb li ma jagħmilx ħażin pajjiżna li fiċ-ċokon tiegħu, jipprova jikkopja t-tajjeb ta' ħaddieħor.

Fil-fatt għalhekk semmejt lill-Istati Uniti u lil Singapore.

M'iniex qed ngħid li jien nemmen li Malta se ssir l-Istati Uniti ta' l-e- commerce u lanqas qed ngħid li jien nippretendi li Malta għandha ssir is- Singapore ta' l-e-commerce, imma jkun tajjeb jekk inħarsu lejn il- kwalitajiet ta' dawn il-pajjiżi u naraw x'nistgħu naddattaw, dejjem skond iċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna.

Kif semmejt iktar kmieni, l-iżball li nistgħu nagħmlu huwa li ningħalqu f'xi cocoon li tiżolana mill-kumplament tad-dinja, u għalhekk ikun importanti li nilqgħu kemm għall-impatt ta' dan li qed niddiskutu kif ukoll għall-policy challenges li joffri l-e-commerce in ġenerali.

Dan huwa settur li espanda sostanzjalment f'dawn l-aħħar ħames snin u li mistenni jikber b'rata ikbar fil-ġejjieni qarib.

Irridu naraw l-impatti tiegħu fuq żewġ livelli; il-business to business u anke l-qasam ta' business to consumer.

Kif għedt diġa', sa l-1991 kien hemm inqas minn 3 miljun ruħ fid- dinja li kienu jużaw l-internet, u dakinhar l-e-commerce kien għadu ineżistenti.

Sa l-1999 l-users ta' l-internet telgħu għal 250 miljun, bi kwart minnhom jixtru on-line minn sites ta' kummerċ elettroniku.

Dan qed ngħidu biex nuri l-qabża enormi li saret mhux f'20 sena, mhux fi 30 sena, imma f'sempliċi disa' snin.

Sal-lum, kif għedt iktar kmieni, għad hemm min qed isibha diffiċli biex jiddefinixxi speċifikament x'inhu l-e-commerce, imma dan huwa fenomenu u huwa importanti li nħaddnuh għaliex illum qiegħed magħna u ma nistgħux ngħaddsu rasna fir-ramel u naħarbu minnu, qisu xi mostru li qed nibżgħu minnu.

Huwa veru li l-iktar internet hosts jeżistu fil-pajjiżi industrijalizzati li jinsabu fl-OECD, huwa veru li l-pajjiżi Nordiċi għandhom propensita` iktar milli għandhom il-pajjiżi Mediterranji, imma mbagħad hemm aspett ieħor li għandu jagħtina l-vantaġġ fuq il-pajjiżi l-oħrajn.

Aħna nazzjon English-speaking u ħafna sabu li d-densita` ta' l-e- commerce ma tinfirixx biss skond il-popolazzjoni imma tinfirex ħafna fejn hemm popolazzjoniijiet li huma English-speaking, u għalhekk jien ngħid li dan huwa vantaġġ naturali li għandu jagħtina l-edge fuq ċerti pajjiżi ġirien tagħna.

Wieħed mill-kummenti konklużivi tiegħi huwa li s-soċjeta` Maltija m'għandhiex tibża' mill-on-line purchases.

Veru li għad hemm min jibża' mill-aspett ta' sigurezza u veru wkoll li għad hemm min jibża' mill-aspett ta' frodi jew ta' hacking.

Fil-fatt illum il-hacking rajnieh isir anke f'kumpanniji bħall-Microsoft proprju sal-ġimgħa li għaddiet, imma jien ngħid li kulma jmur iktar qed jiżviluppaw sistemi sofistikati - u hawn qed nitkellem fuq linji ġenerali - biex ċerti beżgħat li kienu jeżistu fuq l- aspett tas-sigurta` fit-tranżazzjonijiet kummerċjali jiġu megħluba kemm jista' jkun.

Nixtieq nagħti statistika biex nuri kemm m'għandniex naqtgħu qalbna minn dak li qed jiġri madwarna.

Madwarna hemm ċerti pajjiżi li anke a paragun ta' dak li qed nagħmlu aħna, għadhom iktar lura minna.

Per eżempju, filwaqt li fl-Istati Uniti hemm 42% tas-soċjeta` li huma internet users u 26% li huma e-commerce users, fl-Italja per eżempju, minkejja r- reklami kollha li naraw fuq l-internet services fuq il-media Taljani, għandek 18% biss li huma internet users u 5% biss li huma e-commerce users, jiġifieri ma naħsbux illi aħna fiċ-ċokon tagħna qegħdin daqshekk lura iktar minn ħaddieħor, anzi jien ngħid li minkejja ċ-ċokon tagħna u minkejja t- tisħiħ li hemm bżonn isir fil-qasam edukattiv, kif semmew tant tajjeb sħabi fl-interventi li għamlu qabli - issa qed nitkellem anke fuq il-livell tas- settur privat - qegħdin navvanzaw tajjeb.

Fl-aħħar mill-aħħar jien ngħid li l-e-commerce għandha twassal għal għażliet iktar wiesa'.

Veru li għandha twassal għal ċertu direct marketing li jkun kummerċjalizzat iżżejjed u dak li jissejjaħ anke mass customisation tal-prodotti, imma jien ngħid li l-e-commerce u t-teknoloġija ta' l- internet għandha twassal biex titjieb il-komunikazzjoni bejn l-awtoritajiet tal-pajjiż u ċ-ċittadini nfushom.

Għandha tgħin ukoll, per eżempju, biex jissaħħu l-awtoritajiet tat-taxxa u anke t-taxpayers infushom.

Jien nħeġġeġ lill-awtoritajiet, anke fil-qasam tal-finanzi, biex jaħsbu serjament f'dan il-qasam, jekk mhux diġa' qed jaħsbu, għaliex jien nemmen li huwa importanti ħafna li jkun hemm tixrid ta' informazzjoni two-way, anke fis-settur fiskali u fis-settur ta' tassazzjoni ġewwa pajjiżna.

Fl-aħħarnett hemm il-kwestjoni ta' l-impatt fuq is-settur ta' l-impjiegi.

Iva, kif semmejt aktar kmieni se jkun hemm min jivvantaġġja u se jkun hemm min jiżvantaġġja.

Se jkun hemm openings ġodda għal min għandu l-IT skills, se jkun hemm openings ġodda għal min huwa kapaċi jipprogramma fis-software u mbagħad min-naħa l-oħra, min huwa salesman bl-iskills tradizzjonali, jista' jibda jsib ċerti bibien magħluqin għalih.

Madanakollu jien ngħid li kif pajjiżna qatt ma beża' mill-progress, daqstant ieħor m'għandniex nibżgħu mill-isfidi li jipprovdielna l-kummerċ elettroniku u għalhekk inħeġġeġ li għandna nagħtu l-inizjattivi kollha neċessarji kemm fuq livell ta' gvern, kemm fuq livell privat, kemm fuq livell kummerċjali kif ukoll fuq livell tal-konsumatur.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, wieħed mill-punti li għamel l-Onor.

Leo Brincat u li laqatni huwa dak ta' meta qal li għalkemm huwa m'huwiex futurista, il-Bambin biss jaf x'tibdil jista' jkun hawn fil-qasam ta' l-elettronika sa għaxar snin oħra.

Huwa biżżejjed li wieħed iħares lura biex jiftakar li sa 13-il sena ilu, kif qal tajjeb sieħbi l-Onor.

Jason Azzopardi, computer kien kważi jiġi miżmum milli jidħol f'pajjiżna.

Għaldaqstant ikolli ngħid li jien naqbel ħafna ma' dak li kien qed jgħid seħibna l-Onor.

Brincat, jiġifieri li l-gvern mhux biss għandu jkun kapaċi li jipprovdi lil pajjiżna liġi li tirregola kif isir in- negozju bi proċeduri ġodda, bħal per eżempju, bl-e-commerce, imma għandu jara wkoll li jipprovdi leġislazzjoni flessibbli.

Ġaladarba qed insemmi l-leġislazzjoni, ma nixtieqx nonqos milli nikkumplimenta lil-leġislatur li ppilota dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Meta wieħed iħares lejn dan l-abbozz ta' liġi jinduna li l- gvern qiegħed jirrispondi għar-realta` billi qed iressaq abbozz ta' liġi flessibbli li qed jirregola l-kummerċ elettroniku.

Kif spjega tajjeb l- Onor. Gatt fil-ftuħ ta' dan id-dibattitu, dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna m'huwiex biss qed iġibna konformi ma' l-Unjoni Ewropea imma qiegħed ukoll iġibna konformi mal-ħteġijiet tas-suq.

Il-gvern preżenti m'huwiex qiegħed f'ġirja għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea imma qiegħed f'ġirja biex jara li l-iżvilupp kummerċjali ma jkun imfixkel bl-ebda mod possibbli.

Jien naqbel ħafna ma' dak li qal l-Onor.

Brincat - fil-fatt id- diskors ta' l-Onor.

Membru kien wieħed ottimist ħafna - jiġifieri li bħala gvern qed noħolqu l-qafas u l-istruttura li fiha se jkun qed jaħdem in- negozju.

Jidher ċar li l-gvern qiegħed jagħmel il-homework tiegħu sew f'dan il-qasam, pero` issa ejjew naraw li ma jkunx hemm min jgħid lil min b'xi mod jew ieħor huwa involut fis-settur kummerċjali biex jistenna li jkun dejjem il-gvern li jagħmel l-ewwel pass.

Il-gvern, permezz ta' dan l- abbozz ta' liġi, qiegħed joħloq struttura li ma xxekkilx, anzi din qed tara li min irid jaħdem fis-sistema ta' kummerċ bil-metodu elettroniku jagħraf x'inhu d-dmir tiegħu u ma jaqax lura u jitlef il-kompetittivita` tiegħu mal- kompetituri tiegħu li jinsabu barra minn xtutna.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, il-gvern qed iwassal messaġġ lis-settur kummerċjali u qed jgħidlu li huwa m'hux se jippermetti li jaqa' lura.

Sur President, f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed niltaqgħu spiss mal-kelma "kuntratt".

Ejjew ma naħsbux li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq xi kuntratt li jista' jsir biss fil-preżenza ta' xi nutar jew ta' xi avukat.

Illum il-kuntratt jista' jsir bi proċess elettroniku.

Fil-fatt diġa' qed isiru diversi ordnijiet permezz ta' l-internet jew ta' l-e-mail.

Dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed jiddefendi lil min irid jagħmel kummerċ elettroniku tajjeb minn min irid jipprova jqarraq.

Irrid ngħid ukoll li jkun ħażin min jaħseb li għax hu għandu negozju żgħir, allura huwa m'għandux għalfejn iħabbel moħħu dwar l-e-commerce u li jista' jgħaddi mingħajr dan l-iżvilupp il-ġdid.

Aħna rridu naraw li kull negozju jagħraf il-possibbiltajiet u l-opportunitajiet li l-e-commerce jista' joffrilu.

Huwa veru li l-e-commerce jirrikjedi spiża għas-sidien tal- ħwienet, speċjalment għas-sidien tal-ħwienet iż-żgħar, pero` huwa għandu jara dan il-qasam importanti daqskemm huma importanti l-ixkaffi u l- impjegati li għandu jaħdmu fil-ħanut tiegħu.

Biżżejjed ngħid li llum permezz tal-website, sid ta' ħanut ikun jista' jara xi prodotti hemm għall- bejgħ mill-kumdita` ta' daru.

Sur President, min se jeskludi lilu nnifsu minn dan it-tip ta' żvilupp se jkun qed jeskludi lin-negozju tiegħu mill-kummerċ.

Kif għedt iktar kmieni, min qiegħed fin-negozju u jrid jikkompeti m'għandux jistenna li jkun il- gvern li jagħmel l-ewwel pass.

Min iħalli lilu nnifsu jaqa' lura mill- għoti ta' servizz effiċjenti u ta' kwalita` se jitlef postu fis-suq.

Hawnhekk, permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, il-gvern qed joffri l-istruttura u l-għodda għal kulmin irid jaħdem f'dan il-qasam.

Naħseb li kulħadd jiftakar li sa ftit snin ilu biex jaħrat, il-bidwi kien ikollu joqgħod wara l-moħriet jidderieġi l-moħriet u l-bhima.

Maż-żmien il- mutur tal-ħart ħa post il-moħriet u l-bhima, allavolja biex din l-għodda l- ġdida ġiet aċċettata ma kenitx xi ħaġa faċli.

Fil-fatt jien ma neskludix li biex ġiet aċċettata din l-għodda, il-gvern kien beda jagħti l-muturi tal- ħart b'xejn.

Madanakollu ma nistgħux nibqgħu naddottaw dawk is-sistemi u għax meta ġew ivvintati l-muturi tal-ħart kellna gvernijiet li kienu jagħtu l-muturi tal-ħart b'xejn, nibqgħu nippretendu l-istess.

Sur President, huwa sinjal pożittiv ħafna li l-ministru qiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra white paper rigward l-e-government.

Permezz ta' din il- white paper il-gvern qed juri li huwa qed jaqbel li s-servizzi li jiġu offruti liċ-ċittadin għandhom ikunu iktar effiċjenti.

Madanakollu m'huwiex biżżejjed li jkollna gvern li jkun qed jimpenja ruħu biex isir e-government u lanqas m'huwa biżżejjed li jkollna xi imprenditur li jimpenja ruħu biex jispeċjalizza jew jinvesti fl-e-commerce, imma dan l-imprenditur għandu jkollu l-qafas u l-istruttura kollha tan-negozju tiegħu li taċċetta l- konċett ta' l-e-commerce.

Issa nixtieq niġi biex ngħid xi ħaġa dwar l-e-banking.

Illum qed naraw ħafna banek jiġu embellished, u dan minkejja li kienu moderni biżżejjed biex jissodisfaw il-ħteġijiet tal-klijenti tagħhom.

Madanakollu huma qed jagħmlu dan biex jispeċjalizzaw dejjem iktar f'servizz li huwa konċernat ma' l-e-banking.

Illum irridu nippreparaw irwieħna anke għal dawk il- bidliet li sal-lum m'aħniex nipprevedu.

Kif qed naraw, illum il-banek tagħna qed jirnexxielhom jagħtu servizz lill-klijenti tagħhom 24 siegħa kuljum, u dan sabiex kemm jista' jkun inaqqsu l-queues mill-branches tagħhom.

Fi kliem ieħor, illum il-banek qed jgħidu lill-klijenti tagħhom biex imorru fil-branch biss jekk ikunu jridu jitkellmu personalment ma' l- istaff minħabba, per eżempju, xi loan li jkunu se jieħdu, pero` biex sempliċement wieħed jagħmel bank draft, cheque jew xi tranżazzjoni, dak li jkun jista' jagħmel dan permezz tal-computer li għandu d-dar tiegħu stess.

Jien ngħid li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jippreżenta era ġdida għax permezz tiegħu biex tnejn min-nies jikkomunikaw ma' xulxin m'għandhomx għalfejn ikunu f'uffiċċju wieħed jew jużaw il-pinna u l-karta imma jistgħu jikkomunikaw permezz ta' sistema elettronika, li jista' jkun il-computer u jista' jkun ukoll il-mobile.

Sur President, matul dan id-dibattitu ntqal ħafna rigward x'beħsiebu jagħmel il-gvern biex jara kif nistgħu nagħmlu użu mill-e-commerce anke fis- settur kummerċjali.

Hawnhekk se nikkwota l-pjan ta' ħidma li għamilt għas- sena li ġejja f'dak li għandu x'jaqsam ma' e-commerce:

"F'dan iż-żmien ta' bidliet kontinwi rridu nagħżlu l-ġejjieni tagħna, il-ġejjieni ta' kull negozju.

Irridu noqogħdu attenti minn dawk li jistgħu jkunu innovattivi iżjed minna u li minn pajjiżhom iħajru lill- poplu tagħna jixtru mingħandhom."

- qiegħed nirriferi għall-esperjenza ġdida ta' ħanut fuq l-internet -

"Għal din ir-raġuni qiegħda tkun organizzata ħidma permezz ta' task force li se tkun qiegħda tħares lejn kif qiegħed jiżviluppa l-e- commerce f'pajjiżna b'riferenza għan-negozji ż-żgħar.

Ix-xogħol ta' din it-task force hu li jwassal l-użu ta' din l-għodda ġdida fil- kummerċ fl-iktar numru ta' negozji".

Ta' min jgħid li din il-ħidma qed titwettaq permezz ta' l-ismall business efficiency unit u qiegħda tiġi kkoordinata flimkien mal-GRTU, ma' l-FOI u maċ-chamber of commerce.

Ta' min jgħid ukoll li l-ġimgħa li ġejja se nkunu qegħdin inniedu website ġdida ta' l-ismall business efficiency unit fil-commerce division u se nagħtu għarfien nazzjonali lit-terms of reference tat-task force li semmejt meta kont qed nikkwota, liema task force diġa' qiegħed jaħdem.

Permezz ta' l-ismall business efficiency unit aħna qed ikollna konsultazzjoni kontinwa ma' l-għaqdiet kollha tan-negozju u ma' għadd kbir ta' kooperativi, irrispettivament minn fejn huma ġejjin u x'setturi qegħdin jirrappreżentaw.

L-impenn ta' dan il-gvern huwa li jiggarantixxi li ħadd ma jkun eskluż mill-opportunita` li l-iżvilupp xjentifiku u kummerċjali jista' joffrilu.

Irridu nkunu kompetittivi, u jekk irridu nkunu kompetittivi rridu inkunu wkoll innovattivi.

Madanakollu aħna nistgħu nkunu innovattivi biss jekk kemm-il darba ninsabu lesti li nipprovaw metodi ġodda kif nagħmlu n- negozju.

Sur President, matul dan id-dibattitu ssemma diversi drabi li s-settur tan-negozju ż-żgħir huwa ffaċċjat minn inċertezzi.

Iva, fiż-żmenijiet li għaddew is-settur tan-negozju ż-żgħir kien iffaċċjat minn inċertezza politika l-għaliex il-politika tal-gvern ta' dak iż-żmien ma kellhiex direzzjoni u għalhekk is-settur tan-negozju għaraf li l-gvern tal-ġurnata ma kien qed joffrilu l-ebda direzzjoni.

Fil-fatt dak iż-żmien il-liċenzji tan-negozju maħruġa mill-pulizija kienu dejjem qed jonqsu.

Ara llum in- numru ta' self-employed li huma involuti fir-retail u l-wholesale reġa' qiegħed dejjem jiżdied.

Dan hu pajjiż li għandu l-opportunitajiet tiegħu, pero` huwa pajjiż li għandu l-isfidi tiegħu wkoll, u l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qiegħed iġib lis-settur tan-negozju l-isfidi li kull proċess ta' bidla jġib miegħu.

Kif għedt diġa', il-gvern diġa' għamel il- homework tiegħu u issa jmiss lis-settur kummerċjali li jirrispondi.

Il-gvern għandu wkoll l-obbligu li jsaħħaħ il-kompetittivita`.

Fil-fatt illum il-kummerċ elettroniku qiegħed iqarreb lil ħafna iktar negozji lejn xulxin, u għalhekk hawn il-kompetittivita`.

Aħna m'aħniex xi gvern maqtugħ mir-realtajiet tas-settur kummerċjali u nagħrfu li llum mhux talli għal kull għadma hawn 100 kelb imma talli għal 100 kelb m'hawnx għadma waħda.

Aħna nagħrfu r-realtajiet tas-suq u għalhekk qed ngħinu lis-settur kummerċjali jsaħħaħ il-kompetittivita` tiegħu billi qed noffrulu struttura tajba.

Sur President, dan l-abbozz ta' liġi sar ukoll bil-għan li joħloq ix- xogħol u biex jgħin lil kulmin qiegħed fin-negozju biex jibqa' kompetittiv ma' negozji oħra.

Madanakollu l-isfidi li għandna quddiemna tant huma kbar li nagħmlu x'nagħmlu nistgħu ngħidu li għadna lanqas bdejna.

Biżżejjed ngħid li t-tibdil xjentifiku tant qed ikun vast li tipprova kemm tipprova kważi tasal biex taqta' qalbek, pero` aħna m'aħniex se naqtgħu qalbna, anzi se nipprovaw nakkwistaw kemm jista' jkun opportunitajiet f'dan il-qasam.

Sal-lum dejjem kien hawn il-mentalita` li jekk servizz jiġi pprovdut lill- attivita` kummerċjali, dan ikun ogħla minn dak residenzjali, pero` issa jien naħseb li wasal iż-żmien li din il-mentalita` tinbidel.

Ta' min jgħid ukoll li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jimtela l-vojt ta' struttura legali.

Kif qed naraw, l-ewwel pass fid-direzzjoni t- tajba qiegħed isir u issa li jonqos huwa li kull wieħed u waħda minna nagħtu sehemna sabiex naraw lis-settur kummerċjali tagħna javvanza billi juża kull proċess innovattiv li jista' juża.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 1 ta' Novembru 2000, fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti – Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anglu Farrugia.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nippreżentalek petizzjoni għan-nom ta' diversi residenti li joqogħdu l-Mosta, fi Triq l-Għollieq, Triq l-Assemblea Nazzjonali, Triq l-Inkurunazzjoni u Triq il-Kostituzzjoni, minħabba inkonvenjent li qed jinħoloq b'mod regolari fis-sigħat bikrin ta' filgħodu minn supermarket ġewwa l-Mosta, fejn l-impjegati m'humiex qed josservaw il-ħinijiet u r-regolamenti l-oħra tal-pulizija - dan ovvjament mhux tort tal-ħaddiema imma tort ta' min jimpjegahom - u qegħdin joħolqu ħafna inkonvenjent lir-residenti ta' dik l-akkwata.

F'dan il-kuntest nista' ngħid li diġa' għaddiet korrispondenza bejn ir- residenti u l-kunsill lokali tal-Mosta, il-kummissarju tal-pulizija, l- ombudsman u l-awtorita' ta' l-ippjanar, iżda sfortunatament sal-lum għadhom ma tteħdux il-passi meħtieġa.

Mr Speaker, formalment nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra rapport dettaljat flimkien ma' petizzjoni li ffirmaw ir-residenti, fejn qed jitolbu biex tittieħed azzjoni mill-aktar fis possibbli.

Grazzi.

MR SPEAKER: Hawn permess biex din id-dokumentazzjoni titqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Mr Speaker, riċentement kelli l-opportunita' li nieħu sehem f'seminar dwar opportunitajiet ta' xogħol, ngħid għalija suġġett ta' portata nazzjonali.

Tradizzjonalment hawn Malta dejjem ikklassifikajna x-xogħol fi tliet branki, jiġifieri l-manifattura, it-turiżmu u servizzi oħrajn.

Jidher ċar li m'huwiex daqshekk faċli li tikkrea opportunitajiet ta' xogħol fil- manifattura.

Kif nafu tajjeb, l-uniċi żewġ ażjendi li jikkomparaw ma' azjendi barranin fid-daqs u bħala numru ta' mpjegati huma d-Drydocks u x- Shipbuilding, kif ukoll l-ST Microelectronics, dik li qabel kienet l-SGS.

Imbagħad insibu madwar nofs tużżana azjendi oħra bħad-Dowty, il- Brandstatter u oħrajn li jimpjegaw numru konsiderevoli ta' ħaddiema, iżda l- biċċa l-kbira ta' dawn l-azjendi huma intrapriżi ta' daqs medju jew żgħir.

Diġa' għedt li huwa diffiċli immens biex jiġu kkreati mpjegi fil- manifattura, u biex wieħed ikun jaf kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa kulma għandu jagħmel hu li jistaqsi lil dawk l-ommijiet u missirijiet li uliedhom qed ifittxu job.

Jien niddejjaq ninstema qisni qed nagħti xi malawgurju, imma li nirrivitalizzaw dan is-settur saret emerġenza.

M'hemmx dubju li dan minn dejjem kien settur iebes u nista' ngħid li meta kont ministru l-ewwel għan li kelli kien li nikkonsolidaw dak li diġa' kellna u fl-istess ħin nattiraw industriji ġodda.

Kien ovvju li kien hemm bżonn ta' inizjattivi ġodda sabiex wieħed ikun jista' jġib aktar manifattura fil-pajjiż.

Ta' min jgħid li aħna pajjiż demokratiku, għandna workforce ta' min jafdaha u jiftaħar biha u fi żmienna kellna wkoll l- inċentiv tat-taxxa, iżda li ma kienx qiegħed jiġi rrealizzat kien il-fatt li ma konniex magħrufa ħafna għal dak li stajna noffru.

Dan għax qabel minflok tintuża strateġija speċifika biex tiġi attirata industrija ġdida, kien ikun hemm market bombing immirat lejn kullimkien u fejn laqat laqat.

Iva, nista' nikkonferma li fi żmieni ħadna inizjattivi ġodda u għalkemm f'sentejn kien diffiċli li tbiddel ċerti rotot li kienu diġa' nqabdu, dawk l-inizzjattivi kienu bdew iħallu l-frott.

Mr Speaker, it-tieni qasam b'opportunitajiet ta' ħolqien ta' mpjiegi huwa t-turiżmu.

Illum it-turiżmu sar parti mill-ħajja tal-pajjiż għax qegħdin nattiraw aktar minn miljun ruħ fis-sena.

Ċertament għandna proporzjon li hu sostanzjali meta tikkomparah mad-daqs tal-pajjiż kif ukoll mal- popolazzjoni, iżda jidher ċar li hemm bżonn li nindunaw li ma nistgħu nieħdu xejn for granted.

Ma jfissirx li għax illum għandna industrija li qed tiffjorixxi din it-trend se tibqa' għaddejja.

Naqblu li għal dawn l- aħħar għaxra, ħmistax il-sena l-industrija tat-turiżmu dejjem kibret u tkattret, iżda jekk inħarsu lejn statistika riċenti nintebħu kemm irid isir ħafna aktar xogħol min-naħa tagħna lkoll.

Il-verita' hi l-kompetizzjoni ma nsibuhiex biss fil-manifattura imma anke fit-turiżmu, kompetizzjoni ħarxa.

Irridu napprezzaw li l-pajjiż għandu ħafna x'joffri imma l-ewwel u qabel kollox irridu naraw x'irridu nirranġaw.

Per eżempju, aspett importanti ħafna fit-turiżmu hu l-ambjent.

Jekk trid tkattar it-turiżmu u fl-istess ħin għandek ambjent li mhux denju tal-post u tat-tip ta' turist li qed tipprova tattira, ser ikollok problema.

L- ambjent għandu jkun prijorita' jekk irridu nżidu t-turiżmu.

M'inix ser noqgħod nidħol f'ħafna dettalji u nsemmi l-Magħtab, it-toroq u postijiet oħra.

Kulħadd jaf fejn qegħdin il-djgħufijiet tagħna.

Għandek ukoll il- qasam tal-cruise liners.

Irridu niddistingwu bejn meta jidħol xi cruise liner fil-port, għal meta Malta tkun hub għal cruise liners, bil-vapur jibda u jispiċċa l-vjaġġ tiegħu f'pajjiżna.

Il-qligħ veru mill-cruise liners ikun jekk Malta ssir hub tal-cruise liners u nawgura li l-pjan tant tajjeb u neċessarju li jkollna dan il-hub jibda jitwettaq u ma jibqax kollox f'livell ta' diskussjoni.

Mr Speaker, hemm ukoll il-qasam tas-servizzi.

Hawnhekk ħafna drabi jissemmew il-monopolji u l-liberalizzazzjoni.

Ħafna mill-oqsma li jidħlu taħt dan il-qasam illum għadhom qed igawdu ċertu monopolju.

Per eżempju, aħna nafu li f'pajjiżna l-entitajiet li jipprovdu l-ilma u d-dawl għad għandhom il-monopolju, pero' nafu ukoll li f'dawn l-oqsma hemm numru kbir ta' mpjegati.

Dawn l-impjegati jkollhom theddida għal xogħolhom jekk dawn iż-żewġ korporazzjonijiet - qed ngħid għall-Enemalta u l-water services corporation - jinfetħu għal kompetizzjoni.

Veru li l-liberalizzazzjoni ġġib magħha opportunitajiet ġodda, għax jekk ikollok kompetizzjoni jkollok iżjed kumpanniji li qed jikkompetu fl-istess qasam u allura jiġu kkreati postijiet ġodda ta' xogħol.

Imma min-naħa l-oħra l-entitajiet li jipprovdu dawn is-servizzi taħt sistema monopolistika ser isibuha diffiċli biex jikkompetu meta kollha kemm aħna nafu li dawn ġew mgħobbija b'ħafna mpjegati.

L-impjegati li jiġu l-aktar affettwati huma l-irġiel aktar milli n-nisa, u l-aktar l-irġiel li huma fl-eta' tan-nofs, eta' diffiċli li fiha terġa' ssib impjieg u li tiġi retrained għaliex il-ħaddiem ikun għamel ħajtu jispeċjalizza fuq ix-xogħol li jkun tgħallem.

M'hemmx dubju li din hi sfida enormi għax faċli titkellem fuq opportunitajiet ġodda fil-qasam tat-telecommunications u postijiet oħra, imma hu aktar diffiċli biex tilqa' għall-effett ta' dan.

Mr Speaker, biex il-gvern jilqa' għal dawn l-isfidi jrid ikun hemm direzzjoni waħda.

L-isfidi huma kbar wisq biex il-gvern tal-ġurnata jaħseb li jista' jiffaċċja sitwazzjoni bħal din waħdu.

Il-gvern ma jistax jimxi waħdu mingħajr ma jkollu consensus - m'iniex qed ngħid f'sens politiku imma f'sens industrijali - u ma jistax jasal fejn irid jasal mingħajr il- koperazzjoni, anzi l-għajnuna attiva tal-unions il-kbar, partikolarment tal-GWU.

Kulħadd irid jiġbed ħabel wieħed biex l-isfida li għandna quddiemna tingħeleb.

Jiena nawgura li l-gvern jirrealizza dan għax biex il- bidliet iseħħu jrid ikun hemm l-għaqal u mhux għax jien għandi s-saħħa allura nagħmel dak li rrid.

L-għaqal jitlob li nfittxu consensus.

Nirringrazzjak.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mr Speaker, diġa' kelli l-okkażjoni nitkellem dwar il-każ ta' Merton Camilleri, tifel li qalulu biex jispiċċa mill- Kulleġġ Santu Wistin għaliex m'għaddiex mill-eżamijiet ta' l-aħħar tas- sena.

Jien inħoss li aħna d-deputati għandna nirriflettu dwar dan il-każ għaliex dan jista' jkollu konsegwenzi edukattivi u soċjali kbar.

Għandna nieħdu dan l-inċident biex nitgħallmu kif dan il-qasam għandu jitmexxa aħjar fejn jidħlu l-iskejjel tal-knisja.

Nagħmilha ċara wkoll li m'għandi l-ebda skop li b'xi mod jew ieħor nitfa' xi dawl ikrah fuq il-Kulleġġ Santu Wistin.

Dan il-kulleġġ nafu jitmexxa u naf xi sforzi saru f'dawn l-aħħar snin biex l-affarijiet jitjiebu.

Għalhekk qed nagħmilha ċara li qed nieħu dan il-każ biex nitgħallmu u nirriflettu fuqu.

Mr Speaker, insibni kważi fi qbil sħiħ ma' dak li ntqal s'issa fuq dan il- każ fil-ġurnal kattoliku "Il-Ġens".

Nikkwota mill-editorjal ta' l-20 ta' Ottubru, anke biex nispjega dan il-każ.

"Il-Ġens" kiteb hekk:

"Il-każ tat-tfajjel Merton Camilleri joħroġ fil-beraħ is-sitwazzjoni li teżisti fl-iskejjel tal-knisja.

X'għandu jsir meta jkun hemm każi ta' tfal li ma jlaħħqux intellettwalment ma' sħabhom?"

Qed nagħmel dan il-punt għax jien personalment interpellajt lill-Ministru Louis Galea dwar fejn waslu l-konsiderazzjonijiet ta' l-awtoritajiet edukattivi fuq il-każ u fir-risposta tiegħu l-ministru qalli li hu nformat li l-każ imsemmi minni "mhuwiex każ ta' special needs".

Sur President, jiena meta tkellimt fil-parlament qgħadt attent kif nitkellem u dejjem bnejt il-każ ta' dan it-tfajjel fuq il-fatt li mhux sew li tifel li ma jkunx għadda mill-eżamijiet fl-iskejjel tal-knisja jiġi "asked to leave".

Dan hu l-kliem preċiż li wżaw fuq iċ-ċertifikat tiegħu fl-aħħar tas-sena; jiġifieri qalulu biex jitlaq mill-iskola.

Jien għedt li mhux aċċettabbli li l-iskejjel tal-knisja jgħidu lit-tfal biex jitilqu mill-iskola għax ma jkunux għaddew mill-eżamijiet għal darba, tnejn.

Jien għamilt il-punt li l-iskejjel tal-knisja m'għandhomx jitħallew jimxu b'dan il-mod.

Jien qatt ma għedt li Merton huwa tfajjel bi special needs.

Għedt ukoll li l-fondi pubbliċi li jinġabru mit-taxxi taċ-ċittadini u li l- gvern jgħaddi lill-iskejjel tal-knisja issa qed jaqbżu s-Lm7 miljun fis- sena u mhux sew li l-iskejjel tal-knisja jaqbdu lit-tfal li ma jgħaddux mill-eżamijiet u jitfgħuhom fi skejjel tal-gvern.

Dan insostnih kemm għal raġunijiet ta' valuri reliġjużi u nsara, kif ukoll għal raġunijiet ta' valuri edukattivi u soċjali.

Mhux sew li l-iskejjel tal-knisja jfarfru u jeħilsu mir-responsabbilta' li jedukaw, anke għaliex naħseb li għandha tkun parti mill-missjoni edukattiva u nisranija tagħhom li jedukaw tipi diversi ta' tfal.

Jien nawgura u nixtieq li l-iskejjel tal-knisja jsiru inklussivi u li fihom imorru iżjed tfal bi bżonnijiet speċjali biex huma wkoll jieħdu fuqhom ir-responsabbilta' kif qed jieħdu l-iskejjel tal-gvern.

Jien ma għandix għalfejn infakkar li f'pajjiżna huma l-iskejjel tal-gvern li għandhom l-akbar sfida, l-akbar diffikultajiet u l-akbar problemi għaliex m'għandhomx il-proċess li bih jagħżlu l-aħjar tfal, m'għandhomx xi proċess li bih iħallu barra tfal bi bżonnijiet speċjali.

Huma l-iskejjel ta' l-Istat li għandhom l-akbar sfidi u diffikultajiet biex jgħallmu tfal li anke jkunu ġejjin minn sitwazzjonjiet żvantaġġjati, u allura lanqas hu ġust li l-iskejjel ta' l-Istat jiġu mkejjla għas-suċċess tagħhom ma' l- iskejjel privati u dawk tal-knisja.

Dawn ta' l-aħħar jagħżlu l-aħjar tfal imbagħad itaptpu fuq spallejhom għax it-tfal ikunu ġabu l-aħjar riżultati.

Qed ngħid dan anke biex insellem lil dawk li jaħdmu fl-iskejjel ta' l- Istat, għax hemmhekk imorru żewġ terzi tat-tfal Maltin u Għawdxin, u fil-każ ta' l-Għawdxin hemm iżjed għaliex is-settur privat hemmhekk huwa kważi ineżistenti u allura rridu naħdmu biex intejbu s-sitwazzjoni.

Imma lura għall-każ ta' Merton Camilleri, Sur President.

L-editorjal ta' "Il-Ġens" ukoll għamel il-punt - ħa nieħdu l-ewwel problema - dwar x'jista' jsir biex tfal li jeħlu għal darba, tnejn mill- eżamijiet annwali ma jispiċċawx mitfgħuha 'l barra.

"Il-Ġens" qal, u hawnhekk naqbel miegħu mija fil-mija, li:

Waqt li nsostnu li m'għandu jkun hemm qatt kompromess mal-livell akkademiku, irridu niżguraw li dawn it-tfal ma jħossuhomx imwarrba jew agħar minn hekk imkeċċija.

Ilkoll nafu l-ħsara psikoloġika u soċjali li tista' ssir f'każi bħal dawn.

Għalhekk insostnu li xejn ma jista' jiġġustifika t-tkeċċija ta' tifel sempliċement għax hu batut.

Dan imur kontra l-istess spirtu tal-Vanġelu u l-għażliet ta' Kristu nnifsu."

Hu interessanti li mbagħad "Il-Ġens" għalaq l-editorjal tiegħu b'dan il- mod:

"Hu providenzjali li dan l-editorjal qed jinkiteb fl-istess żmien li superjuri maġġuri reliġjużi qed jinġabru għal weekend sħiħ ma' l- isqfijiet biex jirriflettu dwar il-missjoni ta' l-iskejjel tal- knisja."

Jien hawnhekk nistaqsi lill-awtoritajiet tal-knisja u lil dawk li jmexxu l- iskejjel tal-knisja x'iddiskutew f'Ottubru dwar il-missjoni ta' l-iskejjel tal-knisja.

X'inhuma l-mistoqsijiet li qanqlu?

X'inhuma t-tweġibiet li taw?

Ċertament li t-tweġibiet li jagħtu bilfors li jkollhom importanza mhux biss għal dawk it-tfal li huma fl-iskejjel tal-knisja iżda għas- sistema edukattiva kollha kemm hi.

Qed ngħid hekk għaliex fit-tweġiba li tani l-Ministru Louis Galea dwar x'se jagħmel biex dan il-każ ma jerġax jirrepeti ruħu - u kelli anke ċ-ċans fil-ħin tal-mistoqsijiet li nagħmel mistoqsijiet supplimentari fuq dan - qalli hekk:

"Se nwaqqaf working group biex jistħarreġ sitwazzjonjiet bħal dawn u jagħmel rakkmandazzjonijiet għal policy li għandha tiġi segwita f'każi bħal dawn."

Jiena qed nassumi li s'intendi f'dan il-working group se jkun hemm rappreżentanza mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u se jkun hemm ukoll rappreżentanza mis-settur ta' l-iskejjel tal-knisja.

Għandi nifhem li dawk li jmexxu l-iskejjel tal-knisja qajmu dan il-każ għax iridu jwieġbu għall-mistoqsija ta' x'jagħmlu meta jkollhom tfal li ma jgħaddux mill- eżami u x'se jiġri minnhom.

Hu tajjeb li jkun hemm riflessjoni fuq dan il- każ biex nitgħallmu minnu għal każi oħrajn.

Għalhekk jien staqsejt dwar x'ġie deċiż fil-laqgħat li saru bejn is-superjuri maġġuri reliġjużi u l- isqfijiet biex jirriflettu dwar il-missjoni ta' l-iskejjel tal-knisja.

Ċertament li l-futur ta' l-iskejjel tal-knisja jrid jiġi diskuss mhux biss biex jirrifletti fuq każ bħal dan imma anke biex jirrifletti fuq tweġiba li ngħatajt jien il-bieraħ.

Jien staqsejt hekk:

"Jista' jinvestiga rapporti li hemm skejjel tal-knisja li qed idaħħlu tfal bla polza jew bla common entrance examination għax idaħħluhom fil-klassijiet 2 sa 6 fil-primarja u forms 2 sa 5 fis-sekondarja?"

Aħna nafu li biex tidħol fi skola sekondarja tal-knisja trid tagħmel eżami u dawk li jidħlu fl-iskejjel primarji jitilgħu bix-xorti, pero' nafu li matul is-snin kien hemm tfal li daħlu - u għadhom jidħlu - mhux fl-ewwel sena imma fit-tieni sena tal-primarja.

Nafu wkoll li hemm tfal li jidħlu mhux fl-ewwel sena imma fit-tieni sena tas-sekondarja.

Issa l-ministru ta' l-edukazzjoni weġibni hekk:

"Ġejt informat mis-segretarjat tal-knisja dwar l-edukazzjoni li jekk ikun hemm postijiet vakanti fil-klassijiet tat-tfal fl-iskejjel tal- knisja, kemm dawk li jitilgħu bil-polza fil-klassijiet primarji kif ukoll dawk fis-sekondarja mill-form 2 sal-form 5, il-postijiet vojta jistgħu jintlew għad-diskrezzjoni ta' l-istess kap ta' l-iskola konċernata."

Dan ifisser li m'hemmx poloz u eżamijiet biex tifel jew tifla tidħol fit- tieni sena tal-primarja, jew tifel jew tifla jidħol fit-tieni sena ta' l- iskola sekondarja imma jiddeċiedi l-kap ta' l-iskola.

Ngħid għalija din is- sitwazzjoni mhijiex aċċettabbli u nitlob lill-ministru biex jikkonsidra li jwessa' t-terms of reference tal-working group li se jiddiskuti l-każ ta' x'jiġri minn dawk it-tfal li jeħlu mill-eżamijiet, sabiex jiddiskuti wkoll kif jidħlu tfal fl-iskejjel tal-knisja mit-tieni sena 'l fuq, kemm ta' l- iskejjel primarji kif ukoll dawk sekondarji.

Jien nistaqsi: Kemm hu aċċettabbli li tkun fid-diskrezzjoni tal-kap ta' l-iskola kif jidħlu t- tfal?

X'inhuma l-kriterji?

Għaliex dejjem nispiċċaw li min għandu l- kuntatti jidħol u min m'għandux jibqa' barra?

Fl-idea tiegħi u ta' ħafna dan la hu sew u lanqas ġust.

Nafu xi pressjoni jkun hemm għall-polza, fejn għal kull post ikun hemm ħafna applikanti kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-iskejjel primarji kif ukoll dawk sekondarji.

Naħseb li hu tajjeb li l-knisja tirrifletti anke fuq dawn l-affarijiet.

Il-knisja għandha bżonn tirrifletti fuq il-futur ta' l-iskejjel tagħha, anke minħabba li l-futur se jkun aktar lajk u aktar sekulari.

L-ordnijiet reliġjużi jafu li għandhom il-vokazzjonijiet dejjem jonqsu u għalhekk tajjeb li jistaqsu x'karatteristika partikolari se jkollhom l-iskejjel tal- knisja fil-futur, ħames snin, għaxar snin, ħmistax, għoxrin sena oħra, meta l-vokazzjonijiet reliġjużi huma mistennija li jkomplu jonqsu.

X'se jkun jiddistingwihom mill-iskejjel l-oħrajn ta' l-Istat u mill-iskejjel privati?

X'se tkun il-kariżma partikolari tagħhom?

X'se tkun l-identita' ta' l- iskejjel tal-knisja meta l-preżenza reliġjuża fihom tidher li se tkompli tonqos f'futur aktar sekulari u lajk?

Dawn huma mistoqsijiet li qed iqumu mhux biss f'Malta imma f'pajjiżi oħra u qed insemmihom għax din hi xi ħaġa li f'Malta għadha ma ġietx diskussa, għax forsi hawn min ma jaqbillux jiddiskutiha.

Mr Speaker, dan qed ngħidu fid-dawl li l-Konferenza Episkopali Ewropea tinsab inkwetata ħafna li fil-Karta tad-Drittijiet ta' l-Unjoni Ewopea ma daħħlitx proposta li għamlet il-Konferenza ta' l-Isqfijiet Ewropej tal- pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea.

Dawn talbu li f'artiklu 10 tal-Karta tad- Drittijiet jidħol id-dritt li l-knisja tmexxi l-iskejjel tagħha.

Nafu li din il-proposta ma ġietx aċċettata, pero' f'pajjiżna dawn l-affarijiet ma jissemmewx.

Qed insemmiha biss għax naħseb li l-knisja għandu jkollha l- kuraġġ li tittratta din il-kwestjoni f'xenarju fejn il-vokazzjonjiet reliġjużi qed ikomplu jonqsu u fejn il-preżenza reliġjuża fl-iskejjel tal- knisja hi mistennija li tkompli tonqos.

Naħseb li huwa tajjeb li l-knisja tħares lejn il-futur u tistaqsi x'identita' partikolari se tiżviluppa għall- iskejjel tagħha, anke fid-dawl ta' l-iżvilupp li lkoll nixtiequ f'pajjiżna, jiġifieri sistema edukattiva li tkun aktar umana u effiċjenti u li tgħin aktar biex it-tfal u ż-żgħażagħ ikollhom il-ħiliet meħtieġa biex jgħixu u jaħdmu fis-seklu 21 f'ekonomija aktar avvanzata u f'soċjeta' aktar demokratika.

Grazzi.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal għada l-Erbgħa, l-1 ta' Novembru 2000 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAĦĦA - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'hospitality mill-vot ta' l-Estimi Ġenerali 2000 bejn l-1 ta' Jannar, 2000 sas-6 ta' Ottubru, 2000?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li matul il- perijodu msemmi mill-Onor.

Interpellant, l-ispiża f'hospitality kienet ta` 58% tal-vot allokat għal hospitality.

INTERN - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'hospitality mill-vot ta' l-Estimi Ġenerali 2000 bejn 1 ta' Jannar 2000 sal-6 ta' Ottubru 2000?

ONOR.

TONIO BORG: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li matul il-perijodu msemmi, l-ispiża f`hospitality kienet ta` 47.04% tal-vot allokat għal hospitality.

AFFARIJIET BARRANIN - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'hospitality mill-vot ta' l-Estimi Ġenerali 2000 bejn l-1 ta' Jannar, 2000 sas-6 ta' Ottubru, 2000?

ONOR.

JOE BORG: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li matul il-perijodu msemmi, l-ispiża f'hospitality tal-Ministeru u ta' l-ambaxxati kollha kienet ta' 74.16% tal-vot allokat għal hospitality.

EDUKAZZJONI - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'hospitality mill-vot ta' l- Estimi Ġenerali 2000 bejn l-1 ta' Jannar, 2000 sas-6 ta' Ottubru, 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul il-perijodu msemmi, l-ispiża f'hospitality kienet ta' 68.3% tal-vot allokat għal hospitality.

VAT REGISTERED

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jaġġornani dwar mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li sat-18 ta' Ottubru 2000, in-numru ta' persuni attivi reġistrati taħt Att ta' l-1998 dwar it- Taxxa fuq il-Valur Miżjud kien ta' 45,317

PA- PROĠETT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jaġġorna mistoqsija parlamentari nru.

14862 għal perijodu ta' bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar għandha quddiemha tliet applikazzjonijiet pendenti għal proġetti fl-akwakultura, u oħra għal rikonsiderazzjoni tad-deċiżjoni oriġinali.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' familji romol u single parents li rċevew il-benefiċċju taċ- children allowance matul dawn l-aħħar ħames snin f'Malta u f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

IMTARFA - ISOLATION HOSPITAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm fil-fatt ilu f'idejn l-awtorita' tad-djar il-bini ta' l-isolation hospital fl-Imtarfa?

Kemm saritlu ħsara kawża ta' vandaliżmu dan il-bini?

Għaliex il-gvern mhux f'pożizzjoni li jaċċetta li dan il-bini jiġi żviluppat mit-Torball blind ass. sabiex tiżviluppa ċentru modern għall-għomja li permezz tiegħu jiżdiedu l-opportunitajiet rikreattivi, edukattivi u soċjali għall-għomja Maltin bil-għan li dawn il-persuni jintegraw aktar fis-soċjeta'?

Jista' jara li ssir xi ħaġa mill-aktar fis sabiex dan il-bini jiġi żviluppat għall-ġid tal-persuni għomja u sabiex ikun wieħed mill-aktar ċentri popolari fil-belt ġdida ta' l-Imtarfa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-fond li rrifera għalih l- Onor. Interpellant għadda f'idejn l-Awtorita' tad-Djar fis-16 ta' Ġunju 2000, permezz ta' Avviż Legali Nru. 109 ta' l-2000.

Minn rapport tal-pulizija jirriżulta li sar att vandalu f'dan il-fond fl- 10 ta' Settembru 1999 meta l-fond ma kienx f'idejn l-Awtorita' tad-Djar.

Il-maġistrat ta' l-għassa ġie nformat bil-każ.

Ninsab informat ukoll li biex tissewwa l-ħsara l-ispiża tammonta għal aktar minn Lm10,000.

Rigward il-partijiet l-oħra tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

9641 fl-1 ta' Novembru 1999, f'Seduta Nru. 168.

IMTARFA - BFBS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ilu f'idejn l-Awtorita' tad-Djar il-bini ta' l-BFBS fl-Imtarfa?

Kemm saritlu ħsara kawża ta' vandaliżmu dan il-bini minn mindu ilu li għadda lill-awtorita'?

X'inhuwa maħsub li jsir b'dan il-bini għall-futur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-bini li rrifera għalih l- Onor. Interpellant ilu f'idejn l-awtorita' tad-djar mill-1990.

Dan il-bini ser jitwaqqa' biex jinbnew postijiet residenzjali ġodda.

Fil-preżent l-awtorita' tad-djar għandha applikazzjoni pendenti ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar għall-iżvilupp ta' din l-area.

PENSJONIJIET - AWTRALJANI / KANADIZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jaġġorna mistoqsija parlamentari nru.

14860 sa Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li minn Jannar ta' din is-sena sa l-aħħar ta' Settembru, in-numru ta' applikazzjonijiet li rċieva d-dipartiment tas-sigurta' soċjali mill-Maltin jew l-Għawdxin għal pensjonijiet Awstraljani kien ta' 231, filwaqt li dawk għal pensjonijiet Kanadiżi kien ta' 49.

SKEJJEL - EMVIN CREMONA ART DESIGN CENTRE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid din is-sena kemm applikaw żgħażagħ biex jibdew xi wieħed mill-korsijiet f''Emvin Cremona art design centre?

Kemm kien hemm eliġibbli f'kull kors?

Kemm ġew aċċettati f'kull kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għadd ta' studenti li applikaw għall- kors li jsir fiċ-ċentru ta' disinn u arti Emvin Cremona, hu ta' 31 li minnhom 25 bdew il-kors.

L-istudenti li ma ntgħażlux f'dan il-kors daħlu għall-kors tat-tieni jew it-tielet għażla tagħhom fejn dan kien possibbli.

Id-dipartiment ma jilqax applikazzjonijiet ta' studenti li mhumiex eliġibbli.

Dawn l-istudenti jingħataw parir mingħand il-guidance teachers kif jistgħu jkomplu bl-istudju tagħhom.

Dan is-servizz jingħata fuq il- post fejn jintlaqgħu l-applikazzjonijiet.

Għaldaqstant dawk li applikaw kienu kollha eliġibbli.

SKEJJEL - SCHOOL FOR SECRETARIAL STUDIES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid din is-sena kemm applikaw żgħażagħ biex jibdew xi wieħed mill-korsijiet ta' Sir Hannibal Scicluna school for secretarial studies?Kemm kien hemm eliġibbli f'kull kors?

Kemm ġew aċċettati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għadd ta' studenti li applikaw għas- secretarial course hu ta' 75 li kollha ġew aċċettati.

L-għadd ta' studenti li applikaw għall-insurance course hu ta' 80 li minnhom 25 bdew il-kors.

L-istudenti li ma ntgħażlux f'dan il-kors daħlu għall-kors tat-tieni jew it-tielet għażla tagħhom, fejn dan kien possibbli.

SKEJJEL - MSIDA - PRE-SCHOOL EDUCATION CENTRE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid din is-sena kemm applikaw żgħażagħ biex jibdew xi wieħed mill-korsijiet tal- pre-school education centre, Msida ?

Kemm kien hemm eliġibbli f'kull kors?

Kemm ġew aċċettati f'kull kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għadd ta' studenti li applikaw għall- kors li jsir fil-pre school education hu ta' 71 li minnhom 29 bdew il-kors.

L-istudenti li ma ntgħażlux f'dan il-kors daħlu għall-kors tat-tieni u t- tielet għażla tagħhom, fejn dan kien possibli.

Dawn l-istudenti jingħataw parir mingħand il-guidance teachers kif jistgħu jkomplu bl-istudji tagħhom.

SKEJJEL - SKOLA NAWTIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw żgħażagħ biex jibdew xi wieħed mill- korsijiet ta l-iskola nawtika?

Kemm kien hemm eliġibbli f'kull kors?

Kemm ġew aċċettati f'kull kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għadd ta' studenti li applikaw għall- kors li jsir fl-iskola nawtika hu ta' 20.

Kollha ġew aċċettati għall-kors.

SKEJJEL - KULLEĠĠ MADRE TEREŻA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid din is-sena kemm applikaw żgħażagħ biex jibdew xi wieħed mill-korsijiet organizzati fil-kulleġġ Madre Tereża ?

Kemm kien hemm eliġibbli f'kull kors?

Kemm ġew aċċettati f'kull kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għadd ta' studenti li applikaw għall- kors li jsir fil-kulleġġ Madre Tereża hu ta' 153.

Kollha ġew aċċettati.

SKEJJEL - HAIRDRESSING AND BEAUTY THERAPY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid din is-sena kemm applikaw żgħażagħ biex jibdew xi wieħed mill-korsijiet organizzati fl-iskola Carmen Carbonaro hairdressing and beauty therapy?

Kemm kien hemm eliġibbli f'kull kors?

Kemm ġew aċċettati f'kull kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għadd ta' studenti li applikaw għall- kors fil-hairdressing hu ta' 179 li minnhom 66 bdew il-kors.

L-għadd ta' studenti li applikaw għall-beauty therapy hu ta' 14.

Kollha ġew aċċettati għall-kors.

L-istudenti li ma ntgħażlux f'dan il-kors, daħlu għall-kors tat-tieni jew it-tielet għażla tagħhom, fejn kien possibbli.

Id-dipartiment ma jilqax applikazzjonijiet ta' studenti li mhumiex eliġibbli.

Dawn l-istudenti jingħataw parir mingħand il-guidance teacher kif jistgħu jkomplu bl-istudju tagħhom.

Dan is-servizz jingħata fuq il- post fejn jintlaqgħu l-applikazzjonijiet.

Għaldaqstant dawk li applikaw kienu kollha eliġibbli.

TASSAZZJONI DOPPJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid ma' liema pajjiżi jinsabu għaddejjin it-taħdidiet bħalissa dwar ftehim prospettiv dwar it-tassazzjoni doppja?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-lista tal- pajjiżi hija kif ġej:

|Pajjiż |Data meta bdew | | |it-taħdidiet | |Estonia |Jannar 2000 | |Jordan |April 2000 | |Kuwait |Jannar 1994 | |Lithuania |Jannar 2000 | |Marokk |Settembru 1999 | |Portugal |Lulju 2000 | |Russja |Frar 2000 | |Singapore |Ottubru 2000 | |Thailand |Ġunju 1998 | |Turkija |Mejju 1997 | |Ukraina |Settembru 1997 |

KRIMINALITA' ORGANIZZATA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid ma' liema pajjiżi hemm ftehim u/jew qed jiġi negozjat ftehim fuq il-ġlieda kontra t-traffikar illegali ta' narkotiċi u l-kriminalita' organizzata?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.Interpellant kif ġej : -

Pajjiżi li magħhom Malta iffirmat ftehim fuq il-ġlieda kontra t-traffikar illegali ta` narkotiċi u l-kriminalita` organizzata:

|Eġittu |Franza |Italja | |Libja |Russja* |Spanja | |Iżrael |Ċipru |Turkija | |Ungerija |Repubblika | | | |Slovakka | |

Pajjiżi li magħhom Malta qed tinnegozja ftehim simili:

|Bulgarija|Kanada |Repubblika | | | |Ċeka | |Messiku |Rumanija |Ukrajina | |USA |Marokk |Ġordan | |Tuneżija |Afrika |Ċina | | |t`Isfel | | |Indja |Albanija |Danimarka | |Greċja |Irlanda |Latvja | |Portugal |Renju Unit |Slovenja | |Svezja |Belgium | |

*Filwaqt li diġa` jeżisti ftehim formali dwar il-ġlieda kontra t-traffikar illegali ta` narkotiċi, qed isiru negozjati biex dan il-ftehim jiġi aġġornat biex tissaħħaħ il-koperazzjoni bejn iż-żewġ pajjiżi fil-ġlieda kontra l-kriminalita` organizzata, inkluż il-ħasil ta` flus.

PROTEZZJONI REĊIPROKA - INVESTIMENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid ma' liema pajjiżi jinsabu għaddejjin, jew mistennija jibdew isiru, taħdidiet dwar ftehim prospettiv fuq il-protezzjoni reċiproka ta' l- investimenti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bħalissa qed isiru negozjati mal-pajjizi li lista tagħhom tidher hawn taħt:

Afrika t'Isfel Albanija Awstrija Belarus Cipru Danimarka Estonja Gordan Italja Izrael Kazakstan Korea t'Isfel Kroazja Kuba Latvja Litwanja Malasja Marokk Polonja Portugal Renju ta' l-Għarabja Sawdija Repubblika Ceka Rumanija Russja Slovenja Sirja Turkija Ungerija Ukranja Hemm negozjati għadhom fil-bidu u oħrajn huma fi stadju avanzat.

TAĦDIDIET - RUSSJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-eżitu tat-taħdidiet li saru biex jitwaqqaf grupp ta' ħidma Russu-Malti sabiex jiġu evalwati sew il-problemi reali li qed ixekklu l-kummerċ u l-investiment kif ukoll sabiex jinstabu soluzzjonijiet prattiċi biex titkattar l-kunfidenza fis-suq Russu?

ONOR.

JOE BORG: Dan il-grupp twaqqaf bħala riżultat tal-laqgħa li saret bejn il-Ministru Joe Borg u l-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin Russu f'Ġunju li għadda.

Riċentement saret proposta formali lill-awtoritajiet Russi sabiex dan il- grupp iżomm l-ewwel laqgħa tiegħu mingħajr dewmien.

FREE TRADE AGREEMENT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemm xi pajjiżi li għamlu proposti lill-Gvern Malti sabiex isir free trade agreement magħhom?

Jekk iva, liema huma u x'kien l-eżitu ta' dawn it-talbiet?

ONOR.

JOE BORG: It-Tuneżija, l-Eġittu u t-Turkija wrew interess fil- possibbilta' li jsir free trade agreement" ma' Malta.

Dawn it-talbiet qegħdin jiġu kkunsidrati mill-awtoritajiet kompetenti.

FORUM MEDITERRANJU TAL-PUNET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-prospetti li jerġa' jibda jiltaqa' il- forum Mediterranju tal-Punent (5+5)?

ONOR.

JOE BORG: Il-Ministeru qiegħed f'kuntatt ma' pajjiżi ġirien bil- ħsieb li l-western Mediterranean forum (5+5) jerġa' jibda jiltaqa', possibilment minn kmieni s-sena d-dieħla.

SKEJJEL - JUNIOR COLLEGE

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid liema huma s-suġġetti li ġew mgħallma lill-istudenti tal- junior college fuq bażi ta' ħames snin jiġifieri, mill-1995 sas-sena 2000, sena b'sena?

Kemm kien hemm studenti li għażlu kull suġġett fuq bażi taż-żewġ sorsi differenti?

Kemm kien hemm studenti li attendew għalihom f'dawn il-ħames snin?

Kemm kien hemm tfajliet u kemm kien hemm ġuvintur?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-suġġetti li ġew mgħallma lill-istudenti tal-junior college kienu dawn:

Accounts, applied mathematics, art, biology, chemistry, computing, engineering drawing/graphical communication, English, economics, environmental science, French, geography, German, history, home economics and human ecology, information technology, Italian, Maltese, marketing, music, philosophy, physics, pure mathematics, religion, Sociology, Spanish u systems of knowledge.

Fis-snin 1996, 1997, 1998, 1999 u 2000 baqgħu l-istess.

Statistika ta' kemm kienu l-istudenti li għażlu kull suġġett skond livell avvanzat u livell intermedju maqsumin bejn ġuvintur u tfajliet f'dawn il- ħames snin ta' l-aħħar ser ngħaddiha lill-Onor.

Membru.

POWER STATION - TRAB ISWED

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk sarx analisi fuq is-saħħa tal-poplu, speċjalment fuq dik il-parti fejn qed ikunu affettwati bit-trab iswed kkaġunat mil-power station?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-ambjent ma jaqax taħt il-kompetenza tad- dipartiment tas-saħħa u peress li qatt ma ntalab jagħmel dan it-tip ta` rapport sal-lum ma sar l-ebda analiżi fuq l-effett ta` trab iswed ikkaġunat mill-power station fuq is-saħħa tan-nies mid-diviżjoni tas-saħħa.

TARXIEN - TOROQ -

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: In vista tar-risposta mogħtija lili fl-interpellenza numru 18840 dwar l-asfaltar tat-toroq f'Ħal Tarxien ħdejn Triq tal-Barrani, jogħġbu l-Ministru jkun daqstant ġentili u jispjega fiex wasal il-proċess għal ħruġ ta' offerti għal xogħlijiet fi Triq il-Kejka u Triq Ċikku Saliba (Tarxien) u għal kostruzzjoni tal-culvert?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol fi Triq il-Kejka u Triq Ċikku Saliba qiegħed għaddej ma' xogħlijiet ġodda li qed isiru fit-toroq fil-lokal.

Fi Triq il Kejka u Triq Ċikku Saliba mhux ser isiru culverts fihom, iżda dawn ser jinbnew f'Xintill Street u Sisters Street.

COMMON DATA BASE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid min huma d-dipartimenti li jikkontribwixxu d-data għall- common data base tal-Gvern?

Min huwa l-kap tad-dipartiment li taħtu taqa' l-common data base tal- Gvern?

X'tip ta' informazzjoni tinġabar f'din il-common data base tal-Gvern?

Min huma l-persuni u d-dipartimenti li għandhom aċċess għal din id- database u x'tip ta' informazzjoni jistgħu jieħdu minnha?

Jikkonferma li l-Ministru li għamel użu minn din id-data base biex jibgħat iċ-ċirkolari lil dawk kollha li ffirmaw il-petizzjoni tal-GWU?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li d-dipartimenti li jikkontribwixxu d- data għall-common data base tal-Gvern huma r-reġistru pubbliku (Malta u Għawdex) u d-dipartiment tal-kunsilli lokali kif ukoll il-kummissjoni elettorali u l-awtorita` ta` l-ippjanar.

Il-common data base taqa` taħt ir-responsabbilta` tad-dipartiment tar- reġistrazzjoni ċivili fi ħdan id-deskasteru tiegħi.

Il-kap ta` dan id- dipartiment huwa id-direttur tar-reġistrazzjoni ċivili.

S`issa f`din il-common database tinġabar informazzjoni dwar persuni u indirizzi.

Bħalissa hemm 52 dipartiment tal-gvern, bi 891 persuna li għandhom il- permessi meħtieġa biex ikollhom aċċess għal din il-common database.

L- informazzjoni li jistgħu jaraw hija dik imsemmija hawn fuq.

Il-ministeru ta` l-intern ma bagħat l-ebda ċirkolari lil dawk li ffirmaw il-petizzjoni tal-GWU.

COMMON DATA BASE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min huma d-dipartimenti li jikkontribwixxu d-data għall-common data base tal-gvern?

Min huwa l-kap tad-dipartiment li taħtu taqa' l-common data base tal- gvern?

X'tip ta' informazzjoni tinġabar fiha?

Jikkonferma l-Prim Ministru li għamel użu minn din id-data base biex jibgħat iċ-ċirkolari lil dawk kollha li ffirmaw il-petizzjoni tal-GWU?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel l-ewwel erba' mistoqsijiet lill-ministru ta' l-intern.

It-tweġiba għall-aħħar mistoqsija hi fin-negattiv.

EUREKA SERVICES LTD

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk il-kuntratt li l-gvern iffirma ma' l-Eureka Services Ltd ġiex imġedded peress li ħafna minn dak li hemm fil-kuntratt għadu ma ġiex onorat?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mgħarraf illi skond kif stipulat fil-paragrafu 21 (m) il-perijodu transitorju ġie mtawwal fuq talba tal-gvern bi qbil mal-kumpanija u għalhekk jirriżulta li l-mistoqsija hija prematura, apparti l-fatt li l-Onor.

Interpellant qed jagħmel asserzjoni ġenerali bla ma jkun speċifiku.

REĠISTRU PUBBLIKU - EUREKA SERVICES LTD

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jikkonferma li l-iskrivani li hemm fir-reġistru pubbliku f'isem l- Eureka Services Ltd humiex qegħdin jagħtu riċevuta fiskali tal-VAT minflok timbru fuq riċevuta li juri li sar il-ħlas?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant jaf li bejn Ottubru u Frar/Marzu ta` din is-sena ma kien hemm ebda involviment min-naħa tad-dipartiment tar- reġistru pubbliku.

Wara Marzu l-ftehim daħal fit-tieni fażi u issa r- riċerki qegħdin jiġu ordnati u jinġabru direttament mid-dipartiment.

Fi ftit ġimgħat oħra, il-ftehim ser jgħaddi għat-tielet fażi fejn il-gvern jibda joħroġ ir-riċerki b`mod uffiċjali.

Il-kumpanija tibqa` tħallas il- VAT iżda l-ħlasijiet lid-dipartiment jibqgħu VAT neutral.

Fil-fatt dwar din it-tielet fażi, id-direttur ġenerali diġa` talab il- parir tad-dipartiment tal-VAT u s-servizz li l-kumpanija qed tagħti u ser tibqa` tagħti lill-gvern huma suxxettibli għall-ħlas tal-VAT.

Il-klijenti ma jħallsux VAT.

Iżda d-dipartiment irid jirkupra l-ispejjeż kollha.

L- uniku eċċezzjoni ser tkun ir-riċerka tat-testmenti pubbliċi - hemm mhux ser ikun hemm ħlas tal-VAT għax il-kumpanija, bħala parti mill-pakkett tal- ftehim, intrabtet li toffri dan is-servizz lill-gvern, bla ħlas.

Tajjeb li nieħu din l-okkażjoni sabiex infakkar lill-Onor.

Interpellant li, wara żmien twil li l-gvern ma kien qiegħed idaħħal xejn mir-riċerki ħlief ħlas tal-VAT u CET fuq riċerki li kienu jsiru mill-kumpanija imsemmija fil-mistoqsija, din is-sena l-ħlas ta` VAT għar-riċerki żdied għal madwar Lm12,000 kull tliet xhur.

Għalhekk, filwaqt li nieħu gost ninnota l-interess li qed juri l-Onor.

Interpellant fil-ġbir tat-taxxi, kont napprezza iktar kieku dan l-interess esprimih fi żmien meta kienet topera sistema qabel Ottubru 1999, meta kienu jsiru riċerki minn persuni privati u ħlas ta` VAT ma kien isir xejn.

Din l-evazzjoni issa ġiet kontrollata bis-sistema ġdida ta` riċerki li dan il-gvern introduċa.

SKEJJEL - EŻAMIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji biex jara li l-eżamijiet ta' l-O Level tal-London ma jkollhomx is-suġġetti jikklexxjaw ma' ġranet ta' l- eżamijiet tal-Matsec b'tali mod li l-istudenti li jkunu se joqogħdu għall- eżamijiet ta' l-O levels ma jkunux jistgħu joqgħodu għall-eżamijiet fl- istess suġġett taż-żewġ universitajiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li t-timetable ta' l-eżamijiet tal-Matsec u tal-bord ta' Londra jsiru mill-bord rispettiv u ndipendenti minn xulxin.

Minħabba l-fatt li studenti differenti jkollhom għażliet differenti ta' suġġetti u minħabba li l-Matsec u l-bordijiet Ingliżi joffru prattikament l- istess suġġetti fl-istess perijodu ta' żmien, huwa impossibbli li ma jkunx hemm clashes li jistgħu jaffettwaw student u mhux ieħor.

Bħal fi snin ta' qabel, u parattika li tintuża minn kull bord ta' eżamijiet, darba li tkun pubblikata timetable ma tkunx tista' tinbidel.

SKEJJEL - GĦAWDEX - GĦALLIEMA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm għad baqa' għalliema neqsin fl-iskola post sekondarja Sir Mikelang Refalo, Rabat, Għawdex?

Tista' tgħid x'inhuma s-suġġetti li għalihom l-istudenti għadhom mingħajr għalliema?

Għal liema raġuni l- vakanzi li jeżistu f'dawn is-suġġetti għadhom ma mtlewx?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab infurmata li s-suġġetti li għalihom listudenti ta' liskola postsekondarja Sir M A Refalo għadhom mingħajr għalliema huma lBioloġija, Soċjoloġija, Pure Maths u Ekonomija.

Qiegħed isir kull sforz biex jinstabu għalliema kwalifikati f'dawn issuġġetti.

SKEJJEL - GĦAWDEX - LEZZJONIJIET

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid x'inhi r-raġuni illi l-lezzjonijet għall-istudenti fl-iskola post sekondarja Sir Mikelanġ Refalo, Għawdex, bdew ġimgħa tard?

Tista' tgħid jekk fi skejjel simili f'Malta ġarax l-istess?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab infurmata li l-lezzjonijiet għall- istudenti tat-tieni sena fl-iskola Post-Sekondarja Sir M.A. Refalo bdew kif suppost fil-25 ta' Settembru.

Il-lezzjonijiet għall-istudenti ta' l-ewwel sena bdew fid-9 t'Ottubru wara t-tieni sejħa għall-applikazzjonijiet għad- dħul f'din il-klassi li għalqet nhar l-Erbgħa 4 t'Ottubru.

Ninsab infurmata li f'Malta wkoll l-istudenti ta' l-ewwel sena bdew fl-istess jum.

SKOLA SEKONDARJA AGUIS DE SOLDARIS - REFURBISHMENT

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Peress illi fir-rapport ta' ħidma għas-sena li għaddiet, kif ippubblikat mill-Ministru dwar il-Ministeru tagħha, hemm indikat li sar xi xogħol ta' refurbishment fl-Iskola Sekondarja Aguis De Soldaris, tista' l-Ministru tgħid fiex jikkonsisti dan ix-xogħol?

Min ħadem u kemm ġie jiswa flus dan ix-xogħol?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ir-rapport tas-sena ħidma tal-Ministeru jgħid li fl-iskola msemmija: "sar tibdil sħiħ tas-sistema tad-distribuzzjoni tal- gass fil-Laboratorji tax-Xjenza, sistema li qabel kienet waħda kemmxejn perikoluża speċjalment għall-użu ta' l-istess studenti ta' l-iskola waqt il- lezzjonijiet prattiċi".

Jiena nfurmata li dalwaqt ser jibda' r-refurbishment tal-faċilitajiet sanitarji b'din l-iskola u diġa' inħarġu l-offerti li qegħdin jiġu aġġudikati.

SKEJJEL - SIR MIKELANĠ REFALO - RABAT

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid meta beda x-xogħol ta' kostruzzjoni fuq il-laboratorji l- ġodda fl-Iskola Sir Mikelanġ Refalo, ir-Rabat, Għawdex?

Kemm kienu vvutati flus sena b'sena minn meta beda x-xogħol sal-lum?

Kemm kienu l-fees professjonali li tħallas għal dan il-proġett?

Kemm tħallsu flus sa issa lill-kuntrattur?

Għal-liema raġuni l-istudenti għadhom ma bdewx jużaw il-laboratorji kollha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab infurmata li l-ittra ta' aċċettazzjoni għax-xogħol ta' kostruzzjoni fuq il-laboratorji l-ġodda fl-Iskola Sir Mikelanġ Refalo ħarġet f'Ottubru 1998.

L-ispejjes għal dawn il-laboratorji tħallsu mill-vot kapitali allokat lit-Taqsima ta' l-Edukazzjoni tal- Ministeru għal Għawdex.

Il-fees professjonali li tħallsu għal dan il-proġett jammontaw għal Lm5,510.76.

Sa issa tħallset is-somma ta' Lm159,450.33,0 lill-kuntratturi involuti f'dan il-proġett.

Sa tmiem din il-ġimgħa il-laboratorji jkunu qegħdin jintużaw kollha.

Ma bdewx jintużaw kollha f'daqqa peress li riedu jsiru xi testijiet lis- sistemi tad-dawl, ilma u gass biex jiġi żgurat li dawn is-sistemi jiffunzjonaw kif suppost.

QALA - HOSTEL

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Billi ġie mħabbar li fil-hostel tal-Qala kienu ser isiru xi xogħlijiet, tista' l- Ministru tgħid meta se jibdew ?

X'somma ta' flus hemm ivvotata għal dan il-proġett?

Saret applikazzjoni ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex dan ix-xogħol ikun jista' jsir?

Bħalissa min hu responsabbli għat-tmexxija ta' din il-hostel?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninforma lill-Onor Interpellant li minn Ġunju ta' din is-sena l-Hostel tal-Qala għadda taħt ir-responsabbilta ta' l-ITS (Għawdex) bil-għan li 'l quddiem ikun jista' jintuża għal parti mit-taħriġ relatat mal-korsijiet offruti mill-istess skola.

Bħalissa qegħdin isiru xogħolijiet ta' refurbishment ġenerali li ma jinħteġux permessi mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar.

L-ufffiċċjal inkarigat mil-ITS (Qala) huwa responsabbli għat-tmexxija tal- hostel.

CRUISE LINER PASSENGER TERMINAL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proġett tal-Cruise Liner Passenger Terminal?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li in- negozjati waslu fi stadju avvanzat.

CONNECTIONS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal il-proġett Connections?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-Bord tar- Rikomandazzjoni qiegħed fi stadju finali tal-valutazzjoni tas- sottomisjonijiet tal-consortia li gew 'short listed', partikularment in vista tad-'development brief' kif ippublikat mill-Awtorita tal-Ippjanar.

Dan il-Bord mistenni jagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu fil-ġimgħat li ġejjin.

XOGĦOLIJIET - AUBERGE D'ITALIE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta hu ppjanat li jitlesta' x-xogħol f'Auberge D'Italie li issa ilu għaddej aktar minn tliet snin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-proġett ta' restawr ta' l-Auberge D'Italie jinvolvi diversi xogħlijiet li għandhom jiġu konklużi din is-sena.

Minħabba illi daħħlet liġi ġdida li tirriggwardja l- aċċessibilita' ta' postijiet pubbliċi jrid isir lift illi jilħaq is-sulari prinċipali tal-bini.

Il-permessi meħtieġa għal dan il-lift għad iridu joħorġu mill-Awtorita ta' l-Ippjanar.

Xogħol ta' restawr fuq tnejn mill-faċċati ta' barra u wahda mill-faċċati tal-bitħa iridu jsiru s-sena d-dieħla.

SANTA VENERA - PSAILA STREET TRAFFIC ISLAND

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jiġi verifikat id-disinn tat- traffic island li hemm fit-tarf ta' Psaila Street, Santa Venera li tagħti għal fuq il-bridge peress li mhux possibbli għal vetturi kbar li jkunu telgħin mit-telgħa li tagħti mit-triq ta' taħt fid-direzzjoni ta' l-Imsida li jduru għal Psaila Street?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-punt imqajjem mill-Onor.

Interpellant diġa ġie nnotat, u d-Dipartiment tat-Toroq diġa għamel il- modifakazzjonijiet meħtieġa fid-disinn biex il-kurva titranġa.

MIŻBLA TAL-MAGĦTAB

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi s-somma ta' flus dovuta lill-gvern minn dawk li jidħlu jitfgħu l-iskart fil-miżbla tal-Magħtab?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li s-somma ta' flus dovuta lill-Gvern minn dawk li jidħlu jitgħfu l-iskart fil-miżbla tal-Magħtab hija ta' Lm782,072.47.

MANIĠĠAR TA' L-ISKART - SPIŻA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-ispiża tal-gvern sabiex jiġi mmaniġġat l-iskart kollu li nipproduċu f'Malta u Għawdex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-ispiża biex jiġi maniġġjat l-iskart kollu ta' Malta matul is-sena 1999 kienet għal madwar Lm1,550,000.

Rigward l-ispiża dwar l-immaniġġjar ta' l-iskart f'Għawdex nitlob lill- Onor. Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

WIED IL-GĦAJN - TRIQ LA SENGLE

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara hux possibbli li trejqa antika u qasira ta' ftit metri li hemm parallel ma' Triq La Sengle, Wied il-Għajn, u li fl-antik kienet tintuża bħala t-triq prinċipali, minflok it-triq eżistenti, tingħata ftit tarmac jew ta' lanqas ftit concrete għax hi ferm imħarrbta?

Billi din it-trejqa tant hi qasira u dejqa u tinsab separata biss mit-triq prinċipali bi traffic island, possibbli li d-dipartiment tat-toroq jara li din issir mingħajr ma jirriferiha lura lil kunsill lokali għax hemm residenti li għandhom il-bibien tagħhom jagħtu għal din it-trejqa u jużaw din it-trejqa ta' spiss u ilhom ħafna jitħabbtu biex din tiġi rranġata ftit għax qatt ma saret u fiha biss irqajja ta' concrete li jingħata mir- residenti?

Jista' d-dipartiment konċernat jinnota li minn din it-trejqa jgħaddi l-wied ta' l-ilma li mbagħad jagħti għal ġol-kulvert li hemm fit-tarf tagħha u allura forsi tista' tingħata xi ftit concrete qabel ma tidħol sew ix-xitwa?

Billi din hi trejqa ferm qasira u dejqa possibbli li din issir fl-iqsar żmien possibbli?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq sabiex jispezzjona t-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant biex ikun stabbilit x'hemm bżonn li jsir.