MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 107 It--Tlieta, 25 ta' Mejju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 107

It-Tlieta, 25 ta' Mejju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.13 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 25 ta' Mejju, 1999

WERREJ

MINUTI 264

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 264

TQEGĦID TA' KARTI 268

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU GĦAL

MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL (SECOND READING) 268

AĠĠORNAMENT 287

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 291

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 106 li saret fil-25 ta' Mejju, 1999 kienu konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

STATISTIKA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar sas-26 ta' April, 1999 fl-uffiċċju ta' l-istatistika?

Jista' jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Matul il- perijodu msemmi ma sarux trasferimenti ta` ħaddiema fl-uffiċċju ċentrali ta` l-istatistika.

AFFARIJIET TAL-KONSUMATUR - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar sas-26 ta' April, 1999 fid-dipartiment tal-konsumatur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma kienx hemm trasferimenti ta` ħaddiema fid- dipartiment għall-affarijiet tal-konsumatur matul il-perijodu msemmi.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista l-Ministru jgħid x'inhu jsir mill-ministeru tiegħu u minn dan id-dipartiment biex tissaħħaħ il-funzjoni tiegħu vis-a- vis il-konsumatur?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment din m'għandhiex x'taqsam mat- trasferimenti pero' l-uffiċċju tal-konsumatur għandu l-funzjoni importanti li jiżgura illi l-konsumatur ikollu a fair deal.

Hemm diversi mekkaniżmi kif dan isir.

Meta l-uffiċċju tal-konsumatur ma jkunx jista' jsib ftehim bejn min għandu l-ilment u min qed ibiegħ il-prodott jidħol it-tribunal.

Ħafna drabi d-direttur ta' l-uffiċċju jintervjeni u jipprova jwassal għal soluzzjoni.

Meta dan l-attentat ma jirnexxix, il-konsumatur għandu dritt li jmur quddiem it-tribunal.

Ikun hemm diversi każijiet li t-tribunal jisma' kull xahar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Dak li qed jispjega l-Ministru m'huwiex dak li staqsejtu fuqu.

Jiena staqsejtu x'qed isir biex dan id-dipartiment jissaħħaħ.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nista' ngħid li qed isiru diversi affarijiet għat- tisħiħ ta' l-uffiċċju għall-affarijiet tal-konsumatur.

L-ewwelnett qed naraw jekk hemmx bżonn reviżjoni tal-liġi nnifisha.

Barra minn hekk huwa mistenni li f'qasir żmien wieħed ikun jista' jdaħħal fis-seħħ legal notices li għandhom x'jaqsmu mal-protezzjoni tal-konsumatur.

L-uffiċċju tal-konsumatur qed jagħmel ukoll monitoring aħjar tal-customer care tad-diversi korporazzjonijiet.

Irrid ngħid li mhux il- korporazzjonijiet kollha qegħdin fl-istess borma, għax hemm korporazzjonijiet li għandhom customer care service tajjeb pero' hemm oħrajn li għandhom bżonn itejbu dan il-qasam.

L-uffiċċju tal-konsumatur qiegħed jiġi wżat biex jagħti pariri dwar kif dan ix-xogħol jista' jissaħħaħ biex b'hekk il-konsumatur dejjem ikun moqdi aħjar mhux biss meta jilmenta fuq prodott li jkun xtara imma wkoll vis-a-vis l-korporazzjonijiet li kultant ma jagħtuhx l-attenzjoni xierqa.

L-uffiċċju tal-konsumatur għandu bżonn jissaħħaħ ukoll permezz ta' aktar staff.

Id-dipartiment huwa understaffed u f'ċerti sezzjonijiet m'għandux il-personnel adegwat għalkemm qegħdin isiru l-isforzi kollha biex is- sitwazzjoni tiġi rrimedjata.

Per eżempju, jien informat li s-section tal- weights and measures m'hijiex fully manned u dan huwa ta' detriment għal meta jkunu jridu jsiru ċerti testijiet.

Naħseb li d-dipartiment tal-konsumatur baqagħlu ħafna iktar x'jagħmel.

Qiegħed ukoll jagħmel kampanji kontinwi ta' informazzjoni permezz ta' leaflets u qiegħed ukoll jipprovdi servizz ta' free-phone.

Dawn is-servizzi kollha jridu kemm jista' jkun jitjiebu biex il-konsumatur ikollu l-mezzi kollha biex jipproteġi d-drittijiet tiegħu, ovvjament mingħajr ma jabbuża, għax din hija problema oħra li tinqala'.

Kultant isiru ċerti claims minħabba li prodott ma jkunx qed jiġi wżat kif suppost.

Irrid ngħid ukoll li d-dipartiment tal-konsumatur ikollu mijiet ta' claims kull xahar.

M'għandix iċ-ċifri hawn imma jekk m'inix sejjer żball ikollu mat-300 telefonata fix-xahar mingħand konsumaturi li jikkonsidraw li jieħdu l-ilment għandhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Xtaqt nistqasi lill-Ministru jekk ingħatax terminu ta' żmien lil dik it-task force li twaqqfet dan l-aħħar biex taġġorna l- liġijiet jew tallineahom mal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea għal dak li għandu x'jaqsam ma' consumer affairs.

Xtaqt nistaqsi wkoll jekk wara disa' xhur ta' amministrazzjoni Nazzjonalista, il-gvern tax konsiderazzjoni pożittiva jew negattiva lill- abbozz ta' liġi li kien ħejja gvern Laburista biex titwaqqaf awtorita' għall-affarijiet tal-konsumatur u tal-kompetizzjoni ġusta.

Nixtieq nistaqsi wkoll dwar jekk wasalx f'xi forma ta' konklużjoni dwar jekk awtorita' simili għandhiex titwaqqaf jew le.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jekk m'inix sejjer żball hemm terminu ta' żmien ta' xi xahrejn għal dik it-task force.

Dwar l-awtorita' illi kienet ippjanata mill-gvern preċedenti, nista' ngħid li qegħdin fl-istadju li qed jiġi reviewed l-abbozz ta' liġi li kien ġie ppreparat.

Hemm diversi opinjonijiet dwar dan minħabba l-fatt li l- awtorita' li kienet qed tiġi ppjanata kienet qed tgħaqqad l-uffiċċju tal- konsumatur ma' l-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta.

Dawn huma żewġ entitajiet illi għandhom funzjoni differenti.

Qed jiġi studjat jekk dawn iż- żewġ uffiċċji jistgħux jiġu nkwadrati fl-istess awtorita'.

Dan kien il-pjan tal-gvern preċedenti.

S'issa rrid ngħid li għad m'għandix ir-rapport finali dwar il-proposti pero' sadanittant kemm l-uffiċċju tal-konsumatur kif ukoll l-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta qed jaħdmu fuq diversi legal notices li għandhom x'jaqsmu ma' standards ta' product liability.

AIR MALTA- TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar sas-26 ta' April, 1999 fl-Air Malta?

Jista' jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul il-perijodu in kwestjoni kien hemm 24 trasferiment minn fost l-2,000 persuna li hemm jaħdmu ma' l-Air Malta.

F`kumpanija ta` din l-entita`, it-trasferimenti jkunu meħtieġa skond l- esiġenzi tas-servizz u ma nistax nara li ma jkunx hemm bzonnhom ukoll fil- futur.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Minħabba d-diversi diċeriji li hawn, jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex il-ħsieb tal-gvern li jipprivatizza l-Air Malta?

Jekk inhu l-ħsieb tal-gvern li jagħmel hekk, meta beħsiebu jipprivatizzaha?

Kemm persentaġġ mix-shareholding li għandu beħsiebu jipprivatizza?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-kumpannija Air Malta toffri servizz lill-pajjiż kollu.

Naturalment fuqha jiddependi s-settur tat-turiżmu u hija kumpannija li bħalissa qiegħda fi stadju fejn qed jissaħħaħ l-operat tagħha, speċjalment l-operat finanzjarju.

L-Air Malta għandha anke sussidjarja barra minn Malta li wkoll qiegħda fi stadju fejn qed tiġi riorganizzata u msaħħa.

Hemm ħafna elementi li lill-Air Malta jagħmluha investiment strateġiku u allura wieħed ma jistax jikkonsidraha fl-istess qafas tal-kumpanniji oħra bħall-banek, li għalkemm huma relevanti għall- ekonomija dawn huma wkoll diversifikati.

Fil-każ tal-banek m'għandekx settur bħal tat-turiżmu li jiddependi minn kumpannija waħda.

Rigward il-privatizzazzjoni, il-ministru inkarigat mill-privatisation unit huwa l-ministru tal-finanzi u naħseb li jkun aħjar jekk din il-mistoqsija tiġi indirizzata lilu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li safejn jaf hu m'huwiex il-ħsieb tal-gvern li tiġi pprivatizzata l-Air Malta fil-futur qarib?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena qed ngħid li l-Air Malta għandha element strateġiku relevanti meta wieħed iħares lejn l-operat tagħha.

Dwar l- intenzjonijiet jekk tiġix privatizzata jew le, il-mistoqsija għandha ssir lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Id-deċiżjonijiet ta' privatizzazzjoni ta' kumpanniji tal-gvern hija deċiżjoni ta' ministru wieħed jew deċiżjoni tal- kabinett?

U jekk hija deċiżjoni tal-kabinett, naħseb li l-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi għandu jkun informat b'dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Hemm dokument li qed jiġi ppreparat fuq privatisation policy u ma narax għaliex wieħed għandu jitkellem iktar fuq dan id-dokument f'dan l-istadju.

Naħseb illi għedt biżżejjed dwar l-importanza ta' l-Air Malta u waqt li nifhem li l-Onor.

Interpellant jixtieq risposta speċifika dwar il- privatizzazzjoni, jiddispjaċini ngħidlu li dik it-tip ta' risposta m'hijiex se tingħata.

Naħseb li hija xi ħaġa illi trid titħalla għal stadju ieħor meta dan id-dokument ikun lest.

MALTACOM - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar sas-26 ta' April, 1999 fil-Maltacom?

Jista' jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul il-perijodu msemmi n-numru ta` mpjegati li ġew trasferiti minn taqsima għal oħra tal-Maltacom kien ta` 47.

Dawn it- trasferimenti saru fid-dawl tal-job evaluation exercise u minħabba ħtiġijiet oħra ta` servizz.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Il-Ministru għadu kemm qal li ċaqliq minn taqsima għall-oħra jissejjaħ transfer.

Dan jikkontrasta bil-kbir ma' dak li qal il- bieraħ il-ministru għall-politika soċjali fir-rigward tas-CSAs.

Jista' l- Ministru jispjega dan il-fatt?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Hemm diversi definizzjonijiet li tista' tuża.

Fil- każ tal-Maltacom ma nixtieqx nidħol f'wisq dettalji minħabba n-natura kummerċjali tagħha.

Fil-fatt l-informazzjoni li tajt hija ferm iktar milli ssuġġeriet il-Maltacom.

Naħseb li jkun aħjar jekk f'dan il-każ wieħed ma jidħolx wisq fid-dettall għax il-Maltacom hija kumpannija li qed tikkompeti f'ċerti setturi, hija kumpannija parzjalment privatizzata u naħseb li rridu nħallulha leeway biżżejjed biex tkun tista' tagħmel iċ-ċaqliq li jkollha bżonn tagħmel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr. Speaker, meta l-Partit Laburista kien fil-gvern u l- Maltacom kienet diġa' saret kumpannija privata jiena kont nagħti l- informazzjoni li nista', imma għall-istess raġuni li semma' l-Ministru u minħabba n-natura kummerċjali tal-kumpannija, mhux dejjem kont inkun nista' nirrispondi u minħabba f'hekk kienu jakkużawni li mhux qed inkun trasparenti.

Il-Ministru jaħseb li l-kritika li kienu jagħmlu lilna kienet ġusta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena għidt li l-informazzjoni li tajt hawnhekk hija ferm iktar minn dik li kienet issuġġerita li tingħata mill-Maltacom.

Issa fil-każ ta' l-Onor.

Mizzi jiena ma nafx x'kien jingħad u ma nistax nirrispondi għal mistoqsijiet li kienu jsiru lilu.

Li nista' ngħid huwa li l-Maltacom tipproteġi l-pożizzjoni tagħha.

Meta ma naqbilx mal-Maltacom ikolli diskussjonijiet maċ-chairman dwar kif għandha tkun ir-risposta u jekk jista' jkun nagħti l-informazzjoni mingħajr ma jkun hemm implikazzjonijiet kummerċjali.

Fil-każ illi jkolli dubji, jiena nagħti risposta iktar xotta u ngħid li minħabba raġunijiet kummerċjali ma nistax nagħti dik l-informazzjoni.

L-informazzjoni li ntalbet fid-domanda tajtha għax naħseb li ċ-ċaqliq ta' nies m'huwiex xi ħaġa daqshekk ta' natura kummerċjali imma ma nħossx li għandi noqgħod nirrispondi dwar f'liema sections sejrin dawn in-nies għax dan jista' jaffettwa l-aspett kummerċjali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Josef Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' priġunieri fil-ħabs bejn l-1982 u l-21 ta' Mejju, 1999 bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7109; u

u f'isem il-Ministru tas-Saħħa inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' pazjenti admitted, re-admitted u discharged fl-Isptar Monte Carmeli mill-1 ta' Jannar sa l-20 ta' Mejju, 1999 bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7157.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU GĦAL MALTA

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mill-25 ta' Mejju 1999

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela huwa in possession .

ONOR.

CARMELO ABELA: Nirringrazzjak Mr Speaker.

Qabel inkompli bid- diskors tiegħi nixtieq li f'isem l-oppożizzjoni, bħala kelliem fuq iż- żgħażagħ u l-isports, nifraħ lill-kumitat olimpiku Malti wara li l- applikazzjoni tiegħu għal-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar fis-sena 2003 ġiet aċċettata.

Jiena naħseb li din għandha tkun okkażjoni li permezz tagħha pajjiżna jingħata aktar reklamar u nawgura li dan il-logħob ikun suċċess, kemm mil-lat ta' l-istess logħob kif ukoll għal pajjiżna b'mod ġenerali.

Huwa tajjeb li nifhmu l-importanza ta' l-isports.

Naħseb li pajjiżna għad għandu bżonn jinvesti ħafna iktar fis-settur sportiv u għalhekk għandna nirrikonoxxu dak li jkun għamel kull gvern u nkomplu nibnu fuqu.

Fil-ftit xhur li dam fil-gvern, il-Partit Laburista għamel l-input tiegħu anke permezz ta' żieda fil-flus lill-kumitat olimpiku Malti.

Huwa importanti li l-flus li jiġu vvotati għas-settur ta' l-isports kemm jista' jkun ikomplu jiżdiedu anke fil-futur.

Naħseb li f'dawn l-affarijiet m'għandniex inħarsu lejn politika għalkemm sfortunatament mhux dejjem hekk jiġri.

Mr. Speaker, jiena se nkompli fejn ħallejt dalgħodu meta kont qed nitkellem fuq il-bżonn li ntejbu l-prodott.

Jiena spjegajt anke dwar il- proġetti li gvern Laburista kien ħadem bis-sħiħ fuqhom u li jidher li anke gvern Nazzjonalista se jkompli bihom, għalkemm forsi wħud minnhom mhux bl- istess ħsieb u ideat ta' gvern Laburista.

Barra minn hekk kont bdejt nitkellem fuq il-ħtieġa li l-lukandi u postijiet l-oħra ta' divertiment għandhom ikunu tajbin u ta' kwalita' għolja.

Fil-fatt kont waqaft fuq punt li kellna xi ftit nuqqas ta' ftehim dwaru, meta kont qed ngħid li fil- passat in-naħa Laburista kienet qed tagħmel il-kritika li biex nagħmlu lukandi 4-Star u 5-Star, li huwa importanti li jkollna, konna qed nittraskuraw il-lukandi 3-Star u inqas.

Dan qed ngħidu għax huwa importanti li pajjiżna jkun jista' jakkomoda u jilqa' lil kulħadd u jekk jiġi turist li r-riżorsi finanzjarji tiegħu huma limitati għandu jsib post fejn joqgħod.

Aħna bħala pajjiż għandna bżonn lil kulħadd u ma nistgħu nagħlqu l- bibien lil ħadd.

Mr. Speaker, la qiegħed nitkellem dwar il-lukandi nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-applikazzjonijiet li jkollha quddiemha l- awtorita' ta' l-ippjanar sabiex jinbnew lukandi, applikazzjonijiet oħrajn kif ukoll applikazzjonijiet għal proġetti li jistgħu jsiru kemm mill-gvern kif ukoll mill-privat.

Ftit ta' żmien ilu, bi prominenza kbira l-gazzetti ħarġu jirrapportaw l- attakk qawwi li l-Ministru Refalo għamel fuq l--awtorita' ta' l-ippjanar.

Ma kienx l-ewwel wieħed li kkritikaha u naħseb li lanqas se jkun l-aħħar wieħed pero' xtaqt nagħmel parentesi dwar il-mod kif taġixxi l-media.

Per eżempju, gvern Laburista bħala prijorita' kellu l-qasam tal-housing soċjali u kien ikollna diversi battibekki ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar minħabba li l-gvern kien ried jibni aktar postijiet sabiex ikun jista' jagħtihom lil dawk il-persuni li verament huma fil-bżonn.

Imma għax dak iż-żmien konna aħna li nikkritikaw lill-awtorita' ta' l-ippjanar - kif wara kollox kien jagħmel kulħadd - konna naqilgħu ħafna kritika mill-media.

Ara l-kritika ġusta li għamel il-ministru ftit ta' żmien ilu, ċertament din ma ġabitx l- istess reazzjoni negattiva min-naħa tal-media u naħseb li anke hawnhekk hemm bżonn li l-media tkun aktar matura.

Qed ngħid dan mhux għax il- ministru għamel ħażin li kkritika l-operat ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar imma jiena naħseb li m'hijiex maturita' li l-media ddawwar l-argumenti kif jaqbel lil-linja editorjali tagħha.

Per eżempju, kien jingħad li aħna naqbżu lill-awtorita' ta' l-ippjanar.

Din il-kritika kienet inġusta mija fil-mija, għax wara kollox, l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet iżżomm kull ħaġa li ried jagħmel gvern Laburista fil-qasam tal-housing.

Mr. Speaker, f'dawn l-aħħar seduti tkellimna fuq ħolqien ta' awtorita' oħra.

Jiena naħseb li jkun tajjeb li wieħed iħares ftit lejn il- funzjonijiet ta' din l-awtorita' għax jista jagħti l-kas li f'uħud mill- instances din l-awtorita' se tkun qisha pupu f'idejn il-ministru.

Għaliex qed ngħid dan?

Meta aħna ressaqna xi emendi għall-awtorita' ta' l-ippjanar konna ġejna kkritikati għax kien hemm il-kelma "ministru" mniżżla aktar minn darba.

Intqal li l-ministru se jikkontrolla u se jiddetta kollox hu mentri dan ma kienx il-każ.

Issa f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna l-ministru jidħol kważi f'kull funzjoni li l-awtorita' tat- turiżmu se jkollha.

Il-ministru, ikun min ikun, għandu jagħti spazju lill- membri li se jkunu fuq din l-awtorita'.

Ġaladarba l-gvern se jafda nies fuq din l-awtorita', ċertament li dawn għandu jkollhom in-know-how neċessarju fis-settur tat-turiżmu u għandu jkollhom liberta' assoluta biex ikunu jistgħu jaġixxu.

Nemmen li l-gvern għandu jagħti linja ta' policy pero' huwa importanti li l-ministru, minkejja li jissemma' ħafna drabi f'din il- liġi, jagħti n-nifs lill-awtorita' tat-turiżmu.

Qed ngħid dan għax l-HCEB bagħtet ittra lill-membri parlamentari ta' din il-Kamra kollha u kkritikat il-fatt li l-ministru qisu se jkun il-factotum ta' kollox.

Dawn qed jirraġunaw li din l-awtorita' qisha se tkun xi pupu f'idejn il-ministru.

Dan jiddependi mill-ministru tal-ġurnata, ikun min ikun.

Irridu noqogħdu attenti li minn banda ma nispiċċawx bħall-awtorita' ta' l-ippjanar, li ma jista' jindaħlilha ħadd, u mill-banda l-oħra ma nispiċċawx b'awtorita' qisha pupu f'idejn il-ministru.

Il-bilanċ huwa importanti li jinżamm minn kulħadd, kemm mill-membri ta' l-awtorita' kif ukoll mill-ministru tal- ġurnata.

Dak huwa l-punt li xtaqt nagħmel fuq dawn il-funzjonijiet.

Waħda mill-funzjonijiet li se jkollha din l-awtorita' hi li se jkollha dritt twaħħal il-pieni.

Forsi jista' jkun hemm min jgħid li dawn huma pieni ħorox u jista' jkun hemm min jgħid li dawn m'humiex ħorox biżżejjed.

Jiena wieħed minn dawk li nemmen li aktar ma l-pieni jkunu ħorox, akbar ikun id-deterrent.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq settur delikat ħafna u għalhekk naħseb li huwa importanti li l-pieni jkunu ħorox.

Fl-aħħar mill- aħħar, jekk wieħed se jagħti isem ħażin, dan m'huwiex se jagħtih lill- lukanda jew lir-restaurant biss imma se jagħtih lil pajjiżna.

Minħabba f'hekk ibati l-poplu Malti u Għawdxi u għalhekk huwa importanti li l-pieni li jingħataw ikunu ħorox, biex min ikun qed jonqos joqgħod attent u jirranġa d-difetti li jista' jkollu fis-settur tiegħu.

Il-pieni jistgħu jiġu aċċettati kif inhuma pero' jekk naraw li dawn m'humiex ħorox biżżejjed, għandna ngħolluhom ħalli min jibqa' jabbuża jħallas ta' l-abbuż tiegħu.

Mr Speaker, naħseb li nkunu qed nagħmlu żball jekk aħna bħala pajjiż nikkonċentraw l-isforzi tagħna kollha fuq it-turiżmu biss.

Qed ngħid hekk għax dan huwa settur delikat ħafna u jekk per eżempju tinqala' gwerra fil- viċin, jista' jkollok prodott ta' kwalita' u jista' jkollok l-irħas prezzijiet għax it-turisti xorta ma jiġux f'pajjiżek.

Dan ifisser li hemm bżonn li jkollna setturi oħrajn biex jekk Allaħares qatt jinqala' xi ħaġa lil dan is-settur tant importanti, aħna nkunu nistgħu nistrieħu fuq xi ħaġa oħra.

Fl-istess ħin li ngħid dan, ġaladarba fil-preżent u fil-futur qarib jidher li s-settur turistiku se jibqa' wieħed mill-aktar importanti, allura hemm bżonn li nagħmlu dak kollu possibbli biex nikkoltivaw dak li għandna u naħdmu biex inkabbru dan is-settur.

L-awtorita' tat-turiżmu se jkollha funzjoni importanti ħafna u naħseb li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se tikber l-importanza tagħha.

S'issa jidher li m'hemmx settur ieħor li jista' joqrob lejn is-settur tat-turiżmu b'tali mod u manjiera li jħalli l- istess ammont ta' qligħ.

Għalhekk huwa importanti li nibżgħu għal dak li għandna u nippruvaw nagħmlu l-almu tagħna kollu sabiex intejbuh u nsaħħuħ.

U kif nistgħu ntejbu u nsaħħu dak li għandna?

Jiena naħseb li f'Malta għandna difett li m'aħniex biżżejjed professional f'dak li nagħmlu.

Illum bdejt billi semmejt il-kamp sportiv.

Naħseb li anke fil-kamp sportiv għandna ħafna nuqqas ta' professjonalita'.

Meta wieħed iqabbel ma' pajjiżi barranin jinduna kemm għadna lura.

Huwa veru li saru ċerti avvanzi pero' ċertament li għad fadlilna x'naqdfu meta nqabblu ma' ħaddieħor.

Anke fis-settur tat-turiżmu hemm bżonn li nkunu aktar professjonali għax wara kollox dan is-settur jimpjega numru kbir ta' ħaddiema kemm full-time kif ukoll part-time.

Huwa faċli li wieħed imur jaħdem anke' bħala waiter f'restaurant u għalhekk huwa importanti li anke f'dan is-settur inkunu professjonali fis-servizzi li nagħtu.

Biex tidħol il-professjonalita' hemm bżonn li l-ITS tingħata aktar importanza sabiex tħarreġ aktar studenti biex ikunu jafu kif jagħtu servizz aħjar u kif itejbu l-prodott ta' fejn ikunu qed jaħdmu.

L-Onor.

Evarist Bartolo għamel mistoqsija parlamentari interessanti dwar kemm studjaw żgħażagħ minn mindu fetaħ l-ITS, kemm hemm li temmew l-istudju u ngħataw ċertifikat u kemm minnhom ma baqgħux jaħdmu fit-turiżmu wara li spiċċaw l-istudju tagħhom.

Staqsa wkoll jekk isirx xi tracer study biex wieħed jibqa' jsegwi dawn l-istudenti.

Il-ministru wieġeb li s'issa għadu ma jsirx tracer study imma hemm il-ħsieb li jkun hemm sistema komputerizzata.

Dan l-istudju huwa importanti għax fl-aħħar mill-aħħar qed jintnefqu l-flus sabiex aħna nħarrġu lil dawn iż-żgħażagħ pero' imbagħad m'aħniex insegwu kemm minnhom qed jaħdmu fis-settur turistiku u x'tip ta' xogħol qed jagħmlu.

Huwa importanti li jsir dan l-istudju anke biex naraw x'diffikultajiet qed jiltaqgħu magħhom dawn l-ex-studenti ta' l-ITS, biex f'dan il-każ l-istitut tat-turiżmu jieħu ħsieb jagħmel updating tiegħu nnifsu.

Huwa importanti wkoll li naraw għaliex ftit minn dawk l-istudenti li joħorġu b'ċertifikat mill-ITS għal xi raġuni jew oħra ma jsibux post f'dan is-settur.

Suġġeriment ieħor li nixtieq li nagħmel huwa li fl-ITS mhux biss għandhom imorru studenti imma għandhom imorru anke dawk li ilhom snin twal jaħdmu fis-settur turistiku biex jingħataw short courses.

Jiena ma nafx jekk dawn it-tip ta' courses jeżistux jew le imma fil-każ li jeżistu hemm bżonn li jinfetħu aktar.

Forsi għada pitgħada min ma jkollux għallinqas ċertifikat ta' kors ma jkunx jista' jaħdem f'ċertu livell.

Huwa importanti li l-ITS ikompli jikber u hemm bżonn li nkomplu ninċentivaw lill-istudenti biex imorru jistudjaw hemmhekk.

F'dan is-sens wisq nibża' li d-deċiżjoni tal- kabinett li japprova tnaqqis ta' Lm300 fuq medda ta' tliet snin mill- istipendju ta' dawn l-istudenti tmur direttament fid-direzzjoni opposta.

Irrid ngħid ukoll li huwa importanti illi anke' l-universita' tirrikonoxxi li għandu jkun hemm degree courses għal min ikun irid ikompli javvanza wara li jlesti kors fl-ITS.

Din l-importanza li nagħtu lis-settur tat-turiżmu għandna nuruha f'kull livell bis-serjeta' u allura naħseb li anke' l- universita' għandha tagħti s-sehem tagħha.

Mr Speaker, tajjeb ukoll illi naraw ftit ċerti abbużi u sfruttament ta' ħaddiema li jsir fis-settur turistiku għax fl-aħħar mill-aħħar dan jolqot ħażin lil dan is-settur.

Ċertament li diversi ħaddiema barranin jiġu sfruttati.

MR SPEAKER: Onor. Abela, ippermettili ninterrompik imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

HELENA DALLI: Nipproponi li l-Onor.

Abela jkompli jinstema'

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Abela jkompli bl-intervent tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondat u lill- Kamra.

Mr Speaker, huwa magħruf li ammont kbir ta' ħaddiema barranin qegħdin jaħdmu f'pajjiżna bla permess.

Ħafna minnhom jaħdmu fis-settur turistiku u dawn qed jiġu sfruttati bla ħniena.

Għandna wkoll diversi ħaddiema Maltin li wkoll qed jiġu sfruttati u abbużati għaliex ma jitħallewx jidħlu f'union biex jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom.

Hemm min kważi jgħidlilhom li jekk jidħlu f'union ma jiddaħħlux jaħdmu fl- istabiliment tagħhom.

Din il-ħaġa ma tiġrix fis-settur turistiku biss imma tiġri b'mod ġenerali wkoll u qed insemmiha għax jekk il-ħaddiema jkunu għal qalbhom u d-drittijiet tagħhom ikunu qed jiġu ssalvagwardati, allura huma jkunu jistgħu jagħtu l-aħjar li jistgħu sabiex is-settur turistiku jimxi 'l quddiem anke' mill-lat ta' servizz.

U għalhekk huwa importanti li naraw illi dawn l-affarijiet jiġu osservati.

Mr Speaker, mistoqsija li nagħmel lili nnifsi u li smajtha kemm-il darba hija: It-turisti x'jiġu jfittxu f'pajjiżna?

Meta jiġu Malta x'jistennew illi jsibu?

Meta nitkellem ma ċerti nies maturi aktar fl-eta' dawn jgħidulek li jiftakru Malta isbaħ għax kien hawn ħafna inqas bini milli hawn illum.

Żgur li t-turisti jippretendu li jaraw ħwejjeġ li ma jsibux f'pajjiżhom.

Pajjiżna għandu l-ħaddiema u t-tradizzjonijiet tiegħu u naħseb li għandna nagħmlu minn kollox biex dawn nerġgħu nqajmuhom mill-ġdid.

Kelliema oħra minn din in-naħa taw eżempju ta' kif ċerti drawwiet u ċerti affarijiet li pajjiżna kien magħruf għalihom fil-passat illum qed imutu.

Irridu noqogħdu attenti li dawn ma jispiċċawx darba għal dejjem mill- gżejjer.

Dawn għandna nagħtuhom prominenza għax wara kollox huma dawn l- affarijiet li jinteressaw lil ċerti turisti.

Inutli nibnu lukandi lussużi għax dawn jistgħu jsibuhom f'pajjiżi oħrajn imma dak li hu Malti jistgħu jsibuh hawnhekk biss.

U huma dawn l-affarijiet li aħna rridu nbiegħu sabiex ħaddieħor jiġi f'pajjiżna.

Mr. Speaker, xtaqt insemmi wkoll l-istorja li għandu pajjiżna.

Ħafna drabi meta titkellem ma' persuni barranin u tgħidilhom bir-rikkezzi u bil- kobor ta' l-istorja u ta' wirt kulturali li għandu dan il-pajjiż ċkejken, dawn jibqgħu mmeraviljati.

Dawn huma l-affarijiet li aħna rridu nippromwovu u nbiegħu lit-turist u allura huwa importanti li nieħdu ħsiebhom.

U wieħed bilfors li jweġġa' qalbu meta jara tempji neolitiċi li huma ttraskurati.

Dawn mimlijin ħaxix ħażin u mdawrin b'fences imsaddin.

Issa dawn huma affarijiet li ma jridux il-mijiet u l-eluf ta' liri biex jiġu rranġati imma huma affarijiet żgħar.

U jekk l-affarijiet iż-żgħar nitilquhom, aħseb u ara kemm se nitilqu iktar l-affarijiet il-kbar.

Darba kont qiegħed il-Kanada u ħaduna Quebec biex naraw is-swar li hija mdawra bihom dik il-belt.

Għalihom hija belt antika, imma din m'għandhiex storja ta' aktar minn tliet mitt sena.

Dawn is-swar m'għandhom x'jaqsmu xejn mas- swar li għandna aħna.

Il-gwida li kellna magħna nzerta ġie Malta kemm-il darba għax tinteressah ħafna l-istorja ta' pajjiżna u dan qalilna li m'aħna se naraw xejn aħjar minn dak li għandna f'pajjiżna.

Forsi aħna ma tantx napprezzaw dak illi għandna għax imdawrin bih imma meta naraw affarijiet f'pajjiżi oħra, imbagħad hemmhekk nibdew napprezzaw aktar dak li għandna.

Mr Speaker, ħaġa oħra li jiena naraha perikoluża hi li mhux dejjem nagħtu lit-turist dak illi jiġi mwiegħed.

Per eżempju, fi brochure tkun tissemma swimming pool f'lukanda u meta t-turist imur fil-lukanda jsib illi biex imur fis-swimming pool irid jaqsam it-triq!

F'dan il-każ it-turist joħroġ diżilluż u għalhekk huwa importanti li meta nwegħdu xi ħaġa lit-turist din nagħtuhielu, għax inkella dan se jagħmel riklam ħażin għal pajjiżna.

Importanti wkoll illi mhux nipprovaw nisirqu ħaj lit-turist u nitolbu prezzijiet esaġerati.

Dan il-punt issemma' minn ħafna kelliema u rridu nibqgħu nsemmuh biex nedukaw lill-poplu fuq dawn l-affarijiet.

Aġir ta' din il-kwalita' jservi ta' reklam ħażin u għalhekk huwa importanti li nieħdu l- passi meħtieġa sabiex min qed jabbuża jħallas ta' l-abbuż tiegħu.

Mr Speaker, ħafna drabi nirreklamaw lil pajjiżna bħala post tax-xemx u tal-baħar imma naħseb li għandna nirreklamaw ukoll lil pajjiżna għal affarijiet oħra li jista' joffri.

Per eżempju, pajjiżna jista' jservi bħala post fejn jistgħu jiġu jistudjaw.

F'pajjiżna għandna numru mhux ħażin ta' skejjel ta' l-ingliż li qed jagħtu l-kontribut tagħhom għas-settur turistiku.

Jiena naħseb li m'għandniex nibqgħu nikkonċentraw biss fuq il- lingwa Ingliża imma għandna nintroduċu wkoll studji oħrajn.

Forsi ta' min jistudja aktar fil-fond dwar kif dan it-tip ta' turiżmu jista' jikber f'pajjiżna.

Ħaġa oħra li anke' semma' l-Onor.

Michael Farrugia dalgħodu hija li nsibu diversi anzjani, l-aktar mir-Renju Unit, illi fix-xhur tax-xitwa jsibu r- refuġju tagħhom f'pajjiżna.

Jiena ltqajt ma' dawn in-nies li jħossuhom komdi li sena wara l-oħra jiġu f'pajjiżna u joqogħdu hawnhekk għal żmien relattivament twil.

Jiena naħseb li jkun tajjeb li naraw kif nistgħu nisfruttaw aktar dan il-fatt billi nirreklamawh, għax forsi mhux kulħadd tiġih f'moħħu din il-ħaġa.

Ikun tajjeb illi nirreklamaw anke' f'pajjiżi differenti sabiex inħajru aktar anzjani biex fix-xhur tax-xitwa jżuru pajjiżna.

Ċertament fix-xhur tax-xitwa s-settur turistiku jkun f'livell aktar baxx, għax il-peak tiegħu huma x-xhur tas-sajf u tar-rebbiegħa, u naħseb li huwa importanti li jkollna ammont ta' turisti tul is-sena kollha.

Aspett ieħor li naħseb li m'aħniex nisfruttaw biżżejjed u għandna naraw kif nistgħu nkabbru d-dħul minnu huwa l-kamp sportiv, l-aktar dak l-isport illi għandu x'jaqsam mal-baħar.

F'pajjiżna fortunatament għandna klima li tippermettielna l-prattika ta' l-isport kważi s-sena kollha.

Pajjiżi oħra jkollhom jieqfu minn ċerta attivita' sportiva f'ċertu perijodu tas-sena u għalhekk għandna nħajru lil dak li jkun biex ċerti attivitajiet sportivi jiġi jagħmilhom hawn.

Dan jista' jinvolvi li pajjiżna jattrezza ruħu aħjar għal ċerti dixxiplini sportivi u għalkemm inizjattiva bħal din tinvolvi element ta' flus pero' in the long run pajjiżna jaqbillu jagħmel hekk għax id-dħul ikun pjuttost kbir.

Sa ftit tas-snin ilu kienu jiġu diversi teams tal-football jagħmlu training camp f'pajjiżna, speċjalment mill-Ġermanja, imma llum qisu dan in-numru naqas.

Ħaġ'oħra li tajjeb illi nirreklamaw aktar u naraw kif nistgħu niżviluppaw aktar huma l-events kulturali.

Jiena naħseb li m'aħniex nirreklamaw tajjeb biżżejjed sabiex inġibu lil dawk in- nies illi jinteressawhom l-events kulturali bħall-karnival u festivals oħrajn li jsiru tul is-sena.

Mr Speaker, naħseb li llum kulħadd jaqbel illi gvern Laburista dawwar ir- rotta li kien ħa t-turiżmu.

It-turiżmu kien qabad ir-rotta 'l isfel u fi ftit xhur il-gvern Laburista għamel l-almu kollu tiegħu sabiex din it- trend mhux biss iwaqqafha imma erġajna bdejna telgħin 'l fuq.

M'inix se noqgħod insemmi ċifri pero' kemm l-ammont ta' turisti kif ukoll l-ammont ta' dħul żdied meta wieħed iqabbel mas-snin ta' qabel.

Jien ngħid li hemm bżonn illi nkomplu naħdmu biex inkomplu għaddejjin b'dan ir-ritmu li pajjiżna qabad bis-saħħa tal-gvern Laburista.

Raġuni ewlenija li għenet lis- settur turistiku jerġa' jaqbad ir-ritmu li jinsab għaddej bih bħalissa hi t- tneħħija tat-taxxa tal-VAT.

Minn 15% it-taxxa fuq it-turiżmu saret 5% u din ċertament għamlet id-differenza kollha.

Jiena naħseb li l-gvern preżenti għandu joqgħod attent u jsegwi dak li qed jiġri wara li reġa' daħħal il-VAT għax din it-taxxa tista' tħalli effett fuq is-settur turistiku.

Il-gvern għandu jkollu l-kuraġġ ukoll illi jirranġa u jbiddel jekk is-settur turistiku jkun qed isofri b'mod sostanzjali.

Mr Speaker, donnu li jidher li hawn ammont sostanzjali ta' qbil fuq il- politika dwar it-turiżmu.

Dan huwa importanti pero' naħseb li huwa importanti li jkun hawn dan il-qbil ukoll fost operaturi, gruppi u għaqdiet li jaħdmu fis-settur turistiku.

Qed ngħid dan għax jidher li forsi jista' jkun hemm ċerti bakkibekki bejn l-għaqdiet tal-lukandi, ristoranti u stabilimenti tal-catering.

Huwa importanti li naraw il-problemi li jista' jkun hemm bejniethom jiġu tackled u forsi l-ministru jista' jqabbad lil xi ħadd biex jara x'inhu dan in-nuqqas ta' ftehim li jista' jkun hemm u kif jista' wieħed jirranġah.

Huwa importanti wkoll li wieħed jibni fuq it- tajjeb li jkun għamel ta' qablu għax anke' din il-ħaġa turi maturita' politika.

Huwa mportanti wkoll li dawk l-operaturi li għandhom kuntatt dirett u li minnhom jiddependi s-settur turistiku jiċċaraw l-affarijiet u d- diffikultajiet li jkun hemm bejniethom.

Fl-aħħarnett, Mr Speaker, ma nistax jien ukoll ma nsemmix l-opportuniżmu politiku li l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni wera meta l-gvern Laburista kien ressaq din il-liġi.

Qed ngħid dan mhux biex insemmi dan il- fatt bħalma diġa' għamel ħaddieħor imma anke għax l-istess liġi hija marbuta ma dak li ġara ftit tax-xhur ilu.

Naħseb li kellna nkunu aktar maturi politikament fuq ħaġa li naqblu fuqha u li nafu li hija importanti għal pajjiżna.

Il-Partit Nazzjonalista mexa ħażin meta b'opportuniżmu politiku vvota kontra.

Fl-Italja kellek l-oppożizzjoni tivvota mal-gvern fuq jekk il-pajjiż jiħux sehem jew le fil-gwerra tal-Kosovo.

Kieku l- oppożizzjoni ma vvutatx favur, il-Gvern Taljan kien jidħol fi kriżi pero' hemmhekk urew ċerta maturita' li f'pajjiżna sfortunatament ma ntwerietx.

Mr Speaker, jiena nagħlaq fuq il-punt li f'dan is-settur qatt m'għandna nserrħu rasna u għandna naħdmu sabiex kemm jista' jkun naslu li tant ikollna prodott tajjeb li t-turist li jiġi f'pajjiżna jkun irid jerġa' jiġi u jagħmlilna riklam tajjeb.

Fl-aħħar mill-aħħar dan mhux biss jerġa' jiġi hu għal btala fil-futur imma miegħu jġib ukoll lil ħaddieħor.

Aħna nonfqu ħafna flus fir-reklamar imma dan ir-reklam jista' jsir free of charge jekk kemm il-darba t-turisti li jiġu f'pajjiżna joħorġu sodisfatti b'dak li noffrulhom.

Minn dan is-settur igawdi kulħadd, huwa settur illi għandna nieħdu ħsiebu u m'għandna nagħmlu xejn li jfixklu.

Fl-aħħarnett, Mr Speaker, nawgura lill-membri ta' l-awtorita', huma min huma, li jżommu quddiem għajnejhom l-ewwel u qabel kollox l-interess ta' pajjiżna.

Nawguralhom ukoll ħidma siewja u ta' fejda għal pajjiżna b'risq it-turiżmu b'mod ġenerali.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, l-awtorita' tat-turiżmu hija xi ħaġa importanti bħalma huwa importanti l-qasam turistiku għall-ekonomija ta' pajjiżna.

Żgur li din l-awtorita' se tħares l-interess tat-turiżmu, pero' aktarx li jkun hemm bżonn awtoritajiet oħra biex jieħdu ħsieb affarijet oħra biex il-pajjiż jimxi 'l quddiem.

Wieħed jifhem illi mhux l-awtorita' tat-turiżmu biss trid tkun imma għandu jkun hemm awtoritajiet oħra biex flimkien joħolqu bilanċ ħalli l-pajjiż ikun jista' jimxi 'l quddiem.

Illum qed niddiskutu t-twaqqif ta' awtorita' oħra li se tieħu ħsieb settur importantissimu, pero' din l-awtorita' diġa' kienet ġiet diskussa madwar sena ilu f'dan il-parlament, fejn kellna anke' dikjarazzjoni min-naħa ta' l- oppożizzjoni ta' dak iż-żmien - u din kienet saret proprju mill-persuna li llum hija l-ministru tat-turiżmu - fejn qalet li hija taqbel ma din il- liġi.

Fl-istess żmien konna qed niddiskutu proġett li direttament għandu x'jaqsam mat-turiżmu, jiġifieri l-proġett tal-Kottonera u hemmhekk wieħed seta' jara d-differenza bejn naħa u oħra.

Il-Partit Laburista kemm fil- gvern kif ukoll fl-oppożizzjoni dejjem ra l-interessi ta' pajjiżu imma l- Partit Nazzjonalista meta jkun fl-oppożizzjoni jinqeda bl-affarijiet biex taparsi juri li għandu l-interess ta' pajjiżu għal qalbu imma fil-fatt ikun qed jagħmel minn kollox biex jipprova jieħu vantaġġ politiku.

Dan deher anke vis-a-vis l-proġett tal-Kottonera.

Kulħadd kien jaqbel illi dak kien proġett importantissimu għall-iżvilupp tat-turiżmu ġewwa pajjiżna u kulħadd kien jaqbel li dak il-proġett kien ta' interess reġjonali għall-Kottonera pero' imbagħad kulħadd jaf x'ġara.

U jiena se nitkellem dwar dan il-proġett għal-żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett dan il-proġett għandu konnessjoni diretta mat-turiżmu u t-tieni nett se nitkellem dwaru għax, kif jafu ħafna, meta ftit ġranet ilu ġie diskuss il-proġett jiena kont imsiefer fuq xogħol programmat minn qabel.

Jiena kont ġbidt l-attenzjoni tal-gvern li kelli nkun fist il-kelliema ewlenin dwar dan il-proġett imma l-gvern ma tax widen.

Meta ġejna biex tkellimna fil-kumitat tax-xogħol tal-Kamra, għamilt l-istess ħaġa u ġbidt l-attenzjoni pero' xorta min-naħa tal-gvern baqgħu jinsistu li għandu tiġi diskussa fil-parlament f'dak il-perijodu.

(Interruzzjonijiet) Lanqas ippruvaw għallinqas iġebbduha mqar b'jumejn biex inkun ilħaqt wasalt!

Mr. Speaker, jiena dejjem tajt attenzjoni speċjali lill-Kottonera għax jien id-dover tiegħi nagħmlu minkejja li ġieli ġejt akkużat li qisni m'għamilt xejn għal din l-area.

Sa kien hemm anke interventi diretti fil- konfront tiegħi minn min kien qed imexxi l-Malta Drydocks dak iż-żmien għax kont qed ngħid il-verita' dwar il-problemi li għandna fil-Kottonera.

Min naħa l-oħra, il-Partit Nazzjonalista bil-paroli igħid li se jagħti attenzjoni speċjali lill-Kottonera imma mbagħad meta aħna konna qegħdin inressqu dan il-proġett, dawn mhux talli ma tawx l-attenzjoni, talli bdew jostakolaw.

L-ewwelnett dawn kienu qalu li għandha niddiskutu dan il- proġett quddiem xi kumitat biex nivverifikaw l-affarijiet.

X'tivverifika?

Ma kienx hemm x'tivverifika għaliex kollox kien fil-beraħ u kollox sar b'mod trasparenti, kontra dak li ġara llum meta l-Partit Nazzjonalista qiegħed fil-gvern.

Illum il-gvern għoġbu jinqeda bil-public accounts committee imma madankollu ma ħarġet l-ebda informazzjoni importanti dwar x'se jiġri u ma jiġrix, speċjalment fejn jidħol l-investiment barrani.

Jidher ċar illi filwaqt li taħt gvern Laburista kien hemm investiment barrani ġej fiż-żgur, taħt gvern Nazzjonalista dan l-investiment ma jeżistix.

Barra minn hekk, qabel kienu jgħidu li għandna nagħtu d-dinjita' li tixraq lill-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż imma llum din l-istess istituzzjoni nqdew biha.

Dawn użaw il-public accounts committee biex taparsi se jagħtu l-informazzjoni u biex taparsi jkunu trasparenti imma minn dan il-kumitat ma ħareġ xejn.

Dan bħal meta kien hemm il-kriżi politika u fuq dan l-abbozz l-ewwel qalu li se jivvutaw favur imbagħad ivvutaw kontra.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm il-Partit Nazzjonalista jinqeda bis-sitwazzjoni u mhu veru xejn li jġib l-interess ta' pajjiżu l- ewwel u qabel kollox.

Lanqas hu veru li qed jagħti attenzjoni speċjali lill- Kottonera.

Saħansitra kien jiġi attakkat personalment anke' l-mexxej tal- Partit Laburista għaliex il-Partit Nazzjonalista jemmen li b'dan il-mod l- iktar li jista' jagħmel ħsara lill-Partit Laburista.

Issa ejja naraw daqsxejn x'inhi d-differenza bejn il-proġett li ried jagħmel il-gvern Laburista u dak li jrid jagħmel il-gvern Nazzjonalista.

Wieħed għandu jħares lejn proġett bħal dan l-ewwelnett mil-lat ta' interess nazzjonali u mbagħad għandu jara wkoll l-interess reġjonali tal- Kottonera.

L-interess nazzjonali hu li kemm jista' jkun inti ġġib introjtu għall-pajjiż.

Issa f'dan l-agreement mhux hekk ġara, kuntrarjament għal meta ppreżentah gvern Laburista.

Il-gvern Laburista verament ħadem għall- interess ta' pajjiżna.

L-ewwelnett kien ħajjar biex jiġi nvestiment barrani u t-tieni nett gvern Laburista kien se jdaħħal flus tajba għall-art li kienet proposta li tiġi żviluppata.

Il-flus li se jdaħħal illum il-gvern huma ħafna inqas meta tikkompara l-kobor ta' l-art li hemm proposta li tiġi żviluppata.

Barra minn hekk, il-kondizzjonijiet huma ferm differenti mill- kondizzjonijiet li kien se jagħmel il-gvern Laburista.

Illum m'hemm xejn ċar u hemm kontroversji kbar.

Dan qed isir fl-interess nazzjonali?

Fl- interess nazzjonali wieħed kien jistenna li l-gvern idaħħal ħafna aktar ladarba żdiedet l-area.

Per eżempju, qabel ma kienx hemm art illi wieħed seta' jinnegozjaha imma llum hemm u l-art tal-Maltin tista' tibiegħ lill- barranin.

Mela hemm differenzi kbar u hemm l-interess nazzjonali fin- nofs.

Għaliex fl-interess nazzjonali ma ħarġitx tender?

Hekk tkun it- trasparenza.

Dan kollu kien għamlu l-Partit Laburista meta konna aħna fil- gvern.

Mr. Speaker, ipokresija oħra tal-Partit Nazzjonalista hi li qabel kien oppona l-fatt li l-art kienet se tingħata għal 99 sena ċens u issa tawha huma b'ċens ta' 99 sena.

Mela hawnhekk qed naraw id-differenza wkoll anke' fejn jidħol l-interess nazzjonali.

Issa ħalli nitkellem dwar l- interess reġjonali.

Iż-żewġ partiti jgħidu li jemmnu li l-Kottonera għandha tingħata attenzjoni speċjali pero' fir-realta' min-naħa tan-Nazzjonalisti dan huwa kollu paroli fil-vojt.

Meta jiena kont fl-oppożizzjoni qabel ma tlajna fil- gvern kont nipprova nagħmel il-parti tiegħi fil-parlament u minħabba f'hekk driver ta' ex-ministru Nazzjonalista kien ġie biex isawwatni.

Sa erba' bullies ta' ex-ministru ġew heddewli l-familja.

Dakinhar kont ressaqt ksur ta' privileġġ imma waqa' kollox mar-riħ.

Mr. Speaker, dan qed ngħidu biex nurik kemm il-Partit Nazzjonalista huwa ipokrita.

U rridu noqogħdu attenti għax il-Partit Nazzjonalista taparsi nbidel imma ma nbidel xejn.

Illum reġa' qiegħed fil-gvern u diġa' bdew jidhru ċerti affarijet fil-Kottonera.

Diġa' bdew jidhru ċerti nies li se jibdew jagħtu bis-sikkina u ma jiġri xejn.

U f'dan il-każ issa lit-tifel ta' ex-ministru qed isemmu.

Hekk spiċċajna issa!

Il-Partit Nazzjonalista jippriedka li huwa qaddis imbagħad issib li huwa l-kontra.

Per eżempju, x'beda jgħid meta l-Partit Laburista ressaq il-proġett?

L-ewwel m'għamel kien li beda jxewwex lil xi ħadd u jgħidlu li se jsir ħażin, li issa ma tkunx tista' tgħum, li ma tkunx tista' tbiegħ il-ruġġata u ħafna affarijiet minn dawn.

Issa dawn qed jagħmlu l- istess.

Jekk dawn l-affarijiet ma setgħux isiru dakinhar lanqas illum ma jistgħu jsiru!

(Interruzzjonijiet) Mela allura għalfejn akkużajtu lilna u llum qed tagħmlu l-istess?

Jiena qed insemmi biss dawn l-affarijiet għax imbagħad mortu oltre minn hekk.

Kemm saru affarijiet li m'humiex fl-interess tal-Kottonera jew fl- interess nazzjonali!

Kemm mortu kontra deċiżjonijiet u pjani reġjonali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li intom tant kontu tgħidu li għandu jimxi magħhom kulħadd!

Kemm kienu jgħidu li qed nipprovaw inkissru lil din l- awtorita' meta konna ngħidu xi ħaġa fuqha!

Illum l-awtorita' ta' l- ippjanar tfajtuha f'kantuniera biex ma tidhirx minħabba l-interessi ta' ċerti negozjanti.

U jien għalhekk ngħid li m'hu veru xejn li hemm l- interess nazzjonali imma hemm interessi ta' individwi fejn wieħed irid jieħu proġett u l-ieħor irid jispekula l-art.

Hekk sar f'dan il-consortium.

Issa l-gvern donnu li nsihom il-kondizzjonijiet u r-regolamenti ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Fil-proġett aħna ma kellniex inkluż il-parti ta' l-Isla bħala l-post fejn se jiġu l-pontoons għax biex tinvolvi dik il-parti se toħloq ċerti problemi.

Bil-pontoons fuq in-naħa tal-Birgu kien ikun hemm l-istess ammont ta' yachts imma n-nies ta' l-Isla kieku jkunu jistgħu jibqgħu jilagħbu l-waterpolo u dawk li għandhom l-opri kienu jkunu jistgħu jtellgħuhom fuq l-art.

Konna ftehmna wkoll mal-kunsill lokali ta' l-Isla biex dawn jibdew imexxu l-Maċina huma flimkien mal-privat u niftakar li qabel l-elezzjoni kont irċevejt ittra mingħand is-sindku ta' l-Isla fejn intqal li dawn għadhom b'dik l-intenzjoni.

Issa jekk isiru l-pontoons hemmhekk se nispiċċaw noħolqu problemi kbar.

Jekk tagħmel pontoons in-naħa ta' l-Isla trid ukoll post fejn tipparkja.

Barra minn hekk se jkun hemm traffiku kbir li l-Isla ma tiflaħx għalih.

Issa hemmhekk m'hemmx fejn tagħmel parking area.

Ma tistax tagħmlu fejn is-swar, għax l-awtorita' ta' l-ippjanar ma tagħtix permessi għal bini fejn is-swar, u jekk hemm spazju fl-Isla dan għandek tużah biex tagħmel post biex iż-żgħażagħ ikollhom fejn jirrikreaw ruħhom.

Mr Speaker, barra r-rapport li kien sar mill-awtorita' ta' l-ippjanar dwar l-iżvilupp ta' l-area ta' madwar il-port, jiena se nsemmi r-rapport għall-pjan reġjonali soċjo-ekonomiku għan-naħa ta' isfel ta' Malta, rapport li kien għamel il-gvern Laburista u li fih kienu nvoluti l-għaqdiet reliġjużi, il-partiti politiċi, l-għaqdiet filantropiċi, il-Knisja u kulħadd.

F'dan ir-rapport il-Kottonera kienet maqsuma għaliha għaliex għandha l-affarijiet tagħha li huma differenti minn ta' ħaddieħor.

Kien hemm ukoll esperti li taw il-parti tagħhom flimkien mal-kunsilli lokali.

Wara li tlesta, dan ir-rapport kien ġie ppreżentat lill-kabinett Laburista li approvah u mbagħad kien anke tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra u kien qabel miegħu kulħadd.

Kien ġie miftiehem ukoll li kellu jsir kumitat biex jibda jiġi implimentat dak li hemm f'dan ir-rapport u hekk sar.

Imma x'ġara?

Saret l-elezzjoni u tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Pubblikament u anke permezz ta' l-Onor.

Lawrence Gonzi ġewwa Bormla, kien intqal li dan il- pjan huwa pjan tajjeb u se jitwettaq.

Bil-paroli hekk intqal imma minn meta dan il-kumitat kien intalab biex jirriżenja sal-lum għadna ma nafu xejn dwaru.

Issa kulħadd kien qabel mal-proposti li kien hemm u, oltre minn hekk, l-awtorita' ta' l-ippjanar aċċettat li dan il-pjan soċjo-ekonomiku għan-naħa ta' isfel ta' Malta għandu jiġi ntegrat mal-pjani lokali u l-pjan reġjonali għall-area ta' madwar il-port.

Jekk hawn xi ħadd li ma jemminx, jien lest li nipprovdilu l-minuti ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li juru dan.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares lejn ir-rapport ta' żvilupp isib li fir- Rinella m'hemmx indikat li ssir boatyard u l-parti ta' Sant'Anġlu, li kienet ta' l-Ingliżi, kellha tiġi pjazza pubblika.

Dawn qed imorru kontra dak li tgħid l-awtorita' ta' l-ippjanar anke f'dak li hu bini ta' penthouses.

Dawk ukoll m'humiex fil-pjan.

Mela min hu arroganti?

Il-Partit Laburista jew il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, li tant jiftaħar li jimxi tajjeb ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar?

Jiena naħseb li l-poplu nduna l- ipokrezija fejn hi.

Il-Partit Nazzjonalista jinqeda bin-nies tal-Kottonera biex taparsi se jagħtihom xi ħaġa u kulma qed jagħmel huwa proġett motivat b'interessi individwali, fejn wieħed irid jieħu l-pontoons, l-ieħor irid jagħmel boatyard - għax ma rnexxilux jagħmilha x'imkien ieħor - u l-ieħor irid jagħmel casino.

Issa fil-pjan għan-naħa ta' isfel ta' Malta hemm imniżżel li hemm bżonn li ż-żgħażagħ tal-Kottonera jkollhom fejn jirrikreaw ruħhom u jinġabru.

Jien naħseb li l-casino ma jaqax taħt din il-parti.

Din bħal ta' Bormla, fejn ipprovajna nagħmlu crisis intervention centre meta f'dan il-pjan kien hemm ċar u tond li l-ewwel ma għandna nagħmlu hu li nsibu post biex iż-żgħażagħ isibu fejn jikkreaw ruħhom ħalli ma jaqgħux fil- vizzji.

Mr. Speaker, tan-naħa l-oħra kienu jgħidu wkoll li jekk nagħmlu l- pontoons fid-daħla tal-Birgu nistgħu neqirdu l-affarijiet arkeoloġiċi u ta' importanza nazzjonali li hemm f'qiegħ il-baħar.

Din il-ħaġa ma qaluhiex iktar, insewha.

X'ipokrezija!

(Interruzzjonijiet) Jekk int kont temmen hekk dak iż-żmien, suppost għadek temmen hekk illum ukoll!

Kienu jgħidu wkoll li fil-Kottonera m'hemmx art biżżejjed u issa se jmorru kontra l-awtorita' ta' l-ippjanar, li tgħid li hemmhekk mhux suppost jinbena.

Jien niftakar li meta f'isem il-korp tal-pulizija kont tlabt biex tinbena fire station fil- Furjana, ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar kienu qaluli li din ma tistax tinbena għaliex hemm is-swar.

Dik hi l-policy u ma nafx kif se jagħtuhom permess biex jibnu hemmhekk.

Aħna konna ngħidu li kull biċċa art li hemm fil-Kottonera għandna nutilizzawha jekk jista' jkun għan-nies ta' hemmhekk, imbagħad insibu li tal-consortium jistgħu jifdu ċ-ċens biex ibiegħu u biex jagħmlu negozju.

X'affarijiet dawn!

Dan fl-interess tal-Kottonera qed isir?

Dan fl-interess nazzjonali jew fl-interess ta' xi erba' individwi?

Mr. Speaker, nixtieq insemmi wkoll l-imħażen tas-siment fejn Xatt ir-Risq.

Nista' ngħid li dawn l-imħażen tas-siment kienu se jispiċċaw ukoll taħt il- gvern Laburista.

Jiena kelli diskussjonijiet mal-kumitati tal-banda tal- Birgu li kienu se jmorru hemmhekk minflok dawk l-imħażen.

Fil-fatt konna temporanjament tajnihom maħżen fejn hemm il-mużew marittimu.

Dan juri li aħna konna qed nieħdu ħsieb anke l-kultura tal-Kottonera.

Aħna ma konniex qed naħsbu f'dawk in-nies li jmorru jkellmu lil xi ex-ministru, jisfrundaw il-bieb ta' xi maħżen u jħalluhom irabbu t-tiġieġ u jagħmlu dawn l- affarijiet.

Aħna ma nagħmluhomx dawn l-affarijiet imma jinteressana biss il- ġid tan-nies tal-Kottonera.

Mr. Speaker, xtaqt nitkellem ukoll fuq l-area tal-Kalkara fejn qed jiġi ppjanat li ssir boatyard.

L-ewwelnett jien diġa' għedt li skond il-pjan dan ma jistax isir.

Jiena niftakar li kont tkellimt mas-Sur Manuel Borda, li dak iż-żmien kien membru parlamentari, u kien qabel miegħi li hemmhekk ma jistax ikun hemm scrapyard meta ż-żewġ naħat kienu jaqblu li dik l-area kellha tiġi żviluppata għat-turiżmu.

Imbagħad kien il-Partit Nazzjonalista li ħarġilhom il-permess.

X'kontradizzjonijiet!

Imma apparti dik, is-Sur Borda kien jgħid ukoll - u jien naqbel miegħu - li r-Rinella għandna niżviluppawha għan-nies ta' l-akkwati u l-parti l-oħra tal-fortizza tar- Ricasoli għandna niżviluppawha f'area turistika fejn nibqgħu telgħin sal- kanun tal-mija li hemm f'Wied Għammieq.

Is-Sur Borda sa kien qal li anke t- tank cleaning farm għandu jispiċċa minn hemm.

U meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern diġa' kien ħaseb biex dik l-area wkoll jagħtiha dehra isbaħ biex it-turisti li jmorru hemmhekk mhux jaraw dik il-miżbla ħdejn iċ- ċimiterju ta' Wied Għammieq.

F'dan iċ-ċimiterju hemm midfunin nies li kienu mietu bil-pesta u speċjalment f'Novembru.

Il-Maltin imorru hemmhekk jagħtu qima.

Dawn kienu jitkażaw meta kienu jaraw dak iż-żibel kollu, aħseb u ara t-turisti.

Il-Gvern Nazzjonalista qatt ma għamel xejn.

Meta tlajna aħna fil- gvern bdejna mill-area ħdejn tal-films, irranġajniha, tajniha t-tarmac u rranġajna l-bajja tar-Rinella biex igawdiha l-poplu Malti u Għawdxi kollu speċjalment in-nies tal-Kottonera.

U konna se nibqgħu nirranġaw anke x-xatt tal-Kalkara, konna se nagħmlu l-proġett tal-Birgu u konna se nibqgħu nirranġaw il-Kottonera kollha.

Kulħadd jista' jara x-xogħol li għamilna f'sena u tmien xhur, minkejja li kellna dawk l-ostakli kollha.

Hemm tara l- veru interess fil-Kottonera fejn qiegħed.

Mr Speaker, lin-nies tal-Kalkara qalulhom: Araw kemm ħadna ħsiebkom, daħħalnikom f'parti minn dan il-proġett!

U kif se jsir dan?

Billi jibnulhom boatyard hemmhekk!

Imma tibni boatyard meta diġa' hemm waħda fil- Kalkara, li anke din ħolqitilna problemi għaliex in-nies - u għandhom raġun igergru - isibu ostaklu biex jidħlu għal Bighi rocks?

Min-naħa l-oħra ma nagħtihx tort lil min għandu l-boatyard għax dan irid jaħdem imma żgur li ċ- ċittadin għandu dritt li jkollu passaġġ biex jgħaddi.

Fi żmienna kienet saret diskussjoni ma sid il-boatyard u huma wasalna għal soluzzjoni li dan kellu jżomm passaġġ wiesa' biżżejjed biex jgħaddu n-nies.

Dan kien se jintrabat li bi spejjeż tiegħu jagħmel it-triq għal Bighi rocks a spejjeż tiegħu.

Anke fuq bażi nazzjonali kien se jgawdi wkoll il-pajjiż.

Imma ħalli nerġa' mmur għall-boatyard l-oħra li hemm propost li ssir f'Rinella.

F'dan il-każ nista' ngħid li hemm l-interessi personali ta' bażużlu.

Snin ilu meta l-Partit Nazzjonalista kien fil-gvern, dan kien diġa' tefa' għajnejh biex jipprova jagħmel boatyard fir-Rinella jew f'Marsaxlokk imma dakinhar ma rnexxilux.

Illum sabu l-opportunita' biex lil dan il-bażużlu jagħtuh permess biex jagħmel boatyard il-Kalkara.

Jiena naċċertakom minn issa li kemm il-kunsill lokali u kemm in-nies tal-Kalkara huma kontra tagħha u mhux se jaċċettaw.

Issa l-ministru qal li jekk il-kunsill lokali u n-nies tal-Kalkara ma jaċċettawx, din il-boatyard ma ssirx.

Lin- Nazzjonalisti ma tantx tista' tafdahom għaliex dawn dejjem jgħidu mod u mbagħad jagħmlu mod ieħor, allura dejjem trid toqgħod on the alert.

Irrid ngħid ukoll li l-art fir-Rinella fejn qed jgħidu li jridu jagħmlu l- boatyard kienet ippjanata li ssir ġnien pubbliku.

Anke l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien jgħid li dik kellha ssir ġnien pubbliku, allura issa għalfejn iridu jdawruha f'boatyard?

Mr Speaker, kif qed jgħidu li se jsir il-proġett mhux fuq il-Kottonera biss se jħalli impatt imma se jħalli impatt ukoll fuq lokalitajiet viċin il- Kottonera bħal, per eżempju, il-Fgura, minħabba t-traffiku li se joħloq.

Jiena nispera li l-awtorita' ta' l-ippjanar, bħalma tagħmel fi proġetti oħra anke ħafna iżgħar, tagħmel impact assessment fuq it-traffiku u fuq it- toroq bis-serjeta'.

Din l-awtorita' kienet tagħmlilna ħafna ostakli fuq ċerti proġetti u issa nispera li dawn l-affarijiet jiġu studjati bis- serjeta'.

Fil-Fgura diġa' hemm problemi kbar bit-traffiku u bid-drenaġġ.

Nispera li issa jarawhom dawn l-affarijiet għax donnhom li dawn m'huma xejn għalihom.

Aħna diġa' konna qegħdin naraw x'se nagħmlu fuq din il-problema u issa iktar u iktar għandu jsir xi ħaġa ladarba l-iżvilupp sar ikbar.

Mr Speaker, forsi tgħidli imma inti m'intix tara l-impjiegi?

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Mizzi, ippermettili ninterrompik imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nipproponi li l-Onor.

Mizzi jkompli jinstema'.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Mizzi jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE MIZZI: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Dwar l-impjiegi kien hemm xi ħadd min-naħa l-oħra li meta konna qed inressqu l-proġett aħna kien qal li l-ammont ta' l-impjiegi għandu jitniżżel minn qabel fil-kuntratt.

Illum ma sarx hekk.

Jekk intom tant persważi li se jkun hemm ċertu ammont ta' impjiegi, għamluha fil-kuntratt ħalli tkunu konsistenti ma dak li kontu tgħidu!

Jekk intom qed tgħidu l- verita', għidu solennement f'dan il-parlament li jekk mhux se jkun hemm daqshekk impjiegi intom bħala gvern għandkom tirriżenjaw jew almenu għandu jwarrab il-ministru.

Jekk intom irġiel u temmnu li veru tridu tagħtu l- impjiegi lin-nies tal-Kottonera għandu jiġi l-ministru responsabbli u jgħid: Iva, jien nintrabat li jekk ma jkunx hemm daqshekk impjiegi għan- nies tal-Kottonera nirriżenja.

Mr Speaker, aħna verament nagħtu attenzjoni speċjali lill-Kottonera u minħabba f'hekk ċedejna l-gvern bi prinċipju.

Aħna wrejna kemm qiegħda għal qalbna l-Kottonera meta fuq riżoluzzjoni li taffettwa lill-Kottonera tan- naħa l-oħra ġabu l-interess tal-partit tagħhom l-ewwel u ngħaqdu ma' ħaddieħor b'interessi personali u minħabba f'hekk aħna ċedejna l-gvern.

Tiftakruha l-istorja?

Dan lili kien jiġi jgħidli: X'għamilt għan-nies tal- Kottonera int?

Kien jgħidli biex nagħmel il-headquarters tat-Telemalta fis- swar ħalli ma jkollniex għalfejn nonfqu spejjeż żejda f'air-conditioning.

Affarijiet tad-daħk!

Jew inkella kien jiġi jgħidli: X'għamilt inti biex taqta' d-drogi mill-Kottonera?

U jekk jien kont responsabbli biex nara li dawn l-affarijiet ma jsirux, se mmur ngħid fil-beraħ dwar x'qed nagħmel biex inwaqqafhom!

Issa jien nistaqsi: Dak li kien kompliċi magħkom illum x'qal fuq l-affarijiet li intom għedtu li m'humiex tajbin u issa qed tagħmluhom?

X'għamel issa biex jiddefendi l-Kottonera?

X'qal dwar il-fatt li art mill-Kottonera tista' tingħata lill-barrani?

Ftehmtu miegħu issa?

Dawn l-affarijiet juru li intom il-poter ridtu u xejn aktar.

U x'jinteressakom billi llum qed niddiskutu l-awtorita' tat-turiżmu, li suppost li hija ħaġa li veru li għandha tagħmel ġid lil pajjiżna għaliex it- turiżmu huwa pilastru ta' l-ekonomija tagħna.

Kieku tiġikom l-opportunita' li tkunu fl-oppożizzjoni u terġa' tinqala' opportunita' simili, l-istess ħaġa terġgħu tagħmlu!

Dawn l-affarijiet ma jitwemmnux imma saru u dan juri li m'hu veru xejn li l-Partit Nazzjonalista għandu għal qalbu l-interess tan-nies tal-Kottonera.

Mr. Speaker, nixtieq insemmi wkoll il-baċirn numru 1 f'Bormla.

Jekk tara l-pjan reġjonali ssib li diġa' kien hemm il-kriterji biex isir l-iżvilupp hemmhekk.

Nerġa' nirripeti li dan il-pjan qbiltu miegħu intom, qbilna miegħu aħna, għadda mill-kabinett, ġie ppreżentat fil-parlament u l- awtorita' ta' l-ippjanar aċċettatu wkoll.

Allura dan kif ma sarx?

Aħna qabel ma tlifna l-gvern konna ġibna l-permess biex inbaxxu ċ-ċint u għaddejna l-cables tat-telephone minn taħt l-art biex ikun jista' jitneħħa ċ-ċint.

Kien se jitneħħa wkoll crane.

Imma x'sar illum ?

Saret biss propaganda qabel l-elezzjoni mill-Onor.

John Dalli.

Dak li sar u xejn iktar.

Mr Speaker, affarijiet bħal dawn iweġġgħu bis-serjeta' għax wara kollox dik l-area għandha x'toffri ħafna.

Din l-area mhux yacht marina biss għandha x'toffri imma għandha x'toffri wkoll storja kbira.

Dawk in-naħat għandhom x'joffru kważi iktar minn postijiet oħra f'Malta u Għawdex imma dan il-gvern ma rax kif dawn l-affarijiet jista' jippreservahom u jipproteġihom ħalli jġib iktar turiżmu.

Mr Speaker, dan il-gvern inqeda b'dan il-proġett biex ikun hemm min jieħu vantaġġ minnu.

Per eżempju, se jieħu vantaġġ min ra kif għamel fil-kuntratt biex x'imkien jieħu yachtyard.

Se jieħu vantaġġ ukoll dak li jrid jagħmel negozju mill-artijiet kontra l-pjan ta' l-area ta' madwar il-port u kontra wkoll il-pjan reġjonali.

Se jieħu vantaġġ ukoll min se jagħmel casino.

Issa jidher biċ-ċar li hemm ċerti affarijiet li l-awtorita' ta' l-ippjanar ma tistax taċċettahom u iktar minn nofs l-affarijiet li hemm proposti ma jistgħux jitmwettqu.

Din hi s-sitwazzjoni.

Dawn ma jistgħux jitwettqu jekk l-awtorita' ta' l-ippjanar tagħmel xogħolha kif għandha tagħmlu.

Jien din ma nistax nifhimha u għalhekk ngħid li l-partit fil-gvern kulma għamel hu li nqeda bil-public accounts committee biex jgħaddi ż-żmien għax ċerta informazzjoni baqgħet ma ngħatatx.

Mr Speaker, jiena diġa' għedt li ma konniex se ninvolvu lill-Isla għaliex dak kien ikun ta' detriment kemm ambjentali u kemm għat-traffiku, pero' l- Isla kienet se tgawdi min negozju li kien se jinħoloq bil-yacht marina li ssir in-naħa l-oħra.

Kien hemm min qal li fi żmienna konna se nagħmlu pompa tad-diesel hemmhekk.

Jiena naf fiċ-ċert, għaliex kont tkellimt ma' sħabi, li jekk kien hemm xi ħsieb li ssir pompa tad-diesel, din żgur li ma kenitx se ssir hemmhekk.

Ara fi żmienhom, qabel ma tlajna aħna fil-gvern, dawn kienu qed jaħsbu li jagħmlu son et lumière flok il-ground tal-football u kienu se jieħdu Sant'Anġlu wkoll.

Aħna ma għamilniex hekk u nispera li ma jiġrix hekk issa.

Mr Speaker, tan-naħa l-oħra vvotaw kontra r-riżoluzzjoni li ressaqna aħna għax kienu qalu li riedu jiddiskutuha fil-kumitat permanenti.

Kienu qalu wkoll li hemmhekk wieħed mhux se jkun jista' jgħum u ħafna ħmerijiet minn dawn.

Huwa veru li llum morna fil-kumitat imma dan spiċċajna nużawh sempliċement bħala rubber stamp għax ma ngħatat l-ebda informazzjoni.

Meta tara dan kif tista' tiġi takkuża lilna għax ivvotajna kontra?

Li kieku l- gvern aċċetta l-emendi li ressaqna aħna ta' l-oppożizzjoni biex intejbu l- affarijiet, kieku stajna nivvotaw favur.

Bħala riżoluzzjoni ma stajniex nivvotaw favur ċerti affarijiet li huma ta' detriment kemm nazzjonali kif ukoll reġjonali.

U kieku l-gvern kellu veru l-interess nazzjonali u l- interess reġjonali tal-Kottonera kien jaċċetta dawk l-emendi imma l-gvern m'għandux dan l-interess.

Dawn qegħdin fil-gvern bil-gerrymandering li kienu għamlu fid-distretti.

Illum qegħdin b'ħames siġġijiet minn fuq u dan huwa ħafna meta tikkomparah ma' meta konna aħna fil-gvern, meta konna b'differenza ta' siġġu wieħed.

Dak iż-żmien suppost li aħna kellna iktar siġġijiet imma għax kellna siġġu wieħed maġġoranza, tan-naħa l-oħra ħadu l-opportunita' biex ikkonfoffaw ma' xi ħadd biex ma jħallux lill-gvern jiffunzjona.

Issa spiċċaw biex lil dan il-pajjiż kissruh u firduh.

Spiċċajna li l-individwu l-ewwel hu, it-tieni hu u li jibqa' jieħdu huwa wkoll.

Illum ma fadalx il-proxxmu l-ieħor, ma fadalx ħuħ jew sieħbu.

Il-poplu qed iħossu dan.

Anke l-attakki personali bil-ħdura qed iħoss.

Lill-poplu hekk qed jipprovaw iġibuh, li wieħed jiħdar kontra l-ieħor.

Dan minflok li naħdmu bħala team.

Spiċċajna biex minflok naraw l-interessi nazzjonali u l- interessi tal-Kottonera se nkissru l-Kottonera u se nkissru pajjiżna, u dan kollu biex nakkomodaw lil ċerti nies li għandhom sehem f'dan il-consortium.

Għallinqas qabel, wieħed mid-deputati tan-naħa l-oħra kien jiġġieled biex jitjiebu ċerti affarijiet fil-Kottonera.

Forsi dak iż-żmien ma konniex naqblu fuq il-mod kif dan għandu jsir imma at the end konna naqblu fil- prinċipju u l-ġlieda konna niġġielduha flimkien.

Illum le, illum in-naħa tal-gvern ma taċċetta xejn mill-proposti tagħna, imbagħad jakkużaw lilna li aħna ngħidu "le" għal kollox.

Aħna rriduh il-proġett imma rriduh bl-affarijiet irranġati, li ma jkunux ta' detriment għalina.

Madanakollu hekk se jiġri u għalhekk aħna vvotajna kontra r-riżoluzzjoni u ressaqna l-emendi.

Aħna pprovajna ntejbu l- affarijiet imma n-naħa tal-gvern urietna li mhux veru qed tagħmel dan fl- interess tal-Kottonera u fl-interess nazzjonali imma qed tagħmel dan fl- interess tan-Nazzjonalisti jew ta' min hu fil-kamp Nazzjonalista.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, sieħbi l-Onor Joe Mizzi għadu kemm spiċċa jitkellem fuq l-interess nazzjonali.

Huwa pjaċir tiegħi li spiċċa jitkellem fuq dan is-suġġett għaliex proprju dan li qed nitkellmu fuqu llum, jiġifieri l-awtorita' tat-turiżmu, hija liġi li tinteressa bi sħiħ lill-poplu Malti.

Ma nistax ma nibdiex dan l-intervent tiegħi billi nagħti ħarsa fuq fuq minn fejn telaq dan l-abbozz ta' liġi u nixtieq nibda biex ngħid x'ġara fis-seduta numru 183 tal-11 ta' Frar 1998.

Se nfakkar x'ġara dakinhar biex il-poplu Malti jkun jaf x'aħna niddiskutu, ikun jaf minn fejn tlaqna u iktar u iktar minn hekk ikun jaf l-ipokrezija tal-gvern li għandna llum.

Dakinhar, l-Onor.

Karmenu Vella, dak iż-żmien ministru tat-turiżmu u self employed, ippropona t-tieni qari ta' dan l-abbozz ta' liġi u l-Onor.

Michael Refalo, dak iż-żmien shadow minister għat-turiżmu, issekonda.

Sfortunatament dan l-abbozz beda jiġi diskuss f'dan il-parlament fi żmien meta f'pajjiżna kienet qed tiġi ttraduta r-rieda tal-maġġoranza tal-poplu, kif espressa fl-elezzjoni ta' Ottubru 1996, meta twarrab dak il-gvern li kien falla lil Malta.

Il-partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni ma felaħx jaċċetta dik id-deċiżjoni demokratika u bl-ebda mod ma ried jifhem li kien tilef il-poter li tant kien u għadu ggranfat miegħu.

Kulħadd jiftakar il- konfoffi li kienu saru u ħadd ma jista' jinsa kif kienu jsiru, minn min kienu jsiru u kif kienu jsiru l-laqgħat ġewwa dan il-parlament.

Kulħadd jiftakar it-tradiment ta' l-interessi nazzjonali minn min kien jippoppa sidru bħala xi difensur tad-demokrazija.

Jiena ngħid li huwa inkredibbli li tasal biex tittradixxi abbozz ta' liġi li suppost li huwa fl-interess nazzjonali.

Dan kien tradiment ta' min qatt ma aċċetta t-telfa ta' l-1996 u tradiment ta' min għalih is-siġġu tal-poter jiġi qabel l-interessi tal- pajjiż.

Il-kilba ta' l-għaġeb li kellha l-oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien biex taħtaf taħt difrejha l-poter kien jista jaraha kulħadd.

Mr Speaker, jiena nixtieq nikkonferma kemm dak iż-żmien sar tradiment lill-interessi tat-turiżmu u se nikkwota l-bidu tad-diskors tal-Ministru Refalo, dak iż-żmien shadow minister, fl-istadju tat-tieni qari.

L-Onor.

Membru, proprju fl-ewwel paragrafu kien qal hekk:

"Madam Speaker, l-ewwelnett nibda biex ngħid li ħadt pjaċir nissekonda lill-ministru li ppilota dan l-abbozz ta' liġi.

Jiena nħoss illi din il-Kamra llum għandha quddiemha abbozz ta' liġi li għandu importanza kbira''.

Mela l-Onor.

Refalo ddikjara li dan hu abbozz ta' liġi ta' importanza kbira imma mbagħad wasal biex ivvota kontrih għall-interessi partiġġjani.

Imbagħad l-Onor.

Refalo kompla hekk:

"Wara kollox din il-Kamra tmur fl-istadju tat-tieni qari sabiex l- Onor. Membri jkunu jistgħu jargumentaw u jipperswadu lil xulxin u, f'dan il-każ, kważi kważi m'għandniex bżonn nipperswadu lil xulxin fuq il-prinċipju imma fid-dettall."

Dan ikkwotajtu biex nuri kemm tan-naħa l-oħra kienu jaqblu ma' dan l- abbozz.

L-Onor.

Refalo kompla hekk:

"Meta naslu fl-istadju ta' kumitat jien se nerġa' nagħmel aċċenn għal dawk l-affarijiet li nixtieqhom jiġu emendati.

Naturalment dak li qed ngħid m'iniex qed ngħidu fl-interess partiġġjan imma qed ngħidu fl- interess ta' l-industrija, speċjalment tas-settur privat.".

Minkejja li qal dan il-kliem, kulħadd jaf kif l-Onor.

Refalo, flimkien mal- kumplament ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, aġixxa b'mod partiġġjan u vvota kontra dak li skond hu huwa ta' interess għall-industrija, speċjalment għas-settur privat.

Mr Speaker, infakkar ukoll illi dan l-abbozz kien ġie ssekondat minn min fit-22 ta' Marzu, 1999 f'dan il-parlament kien indirizza lili u qal:

"Jien nippreżumi li l-Onor.

Cuschieri jaf li aħna nissejħu Onor. Membri mhux għax inkunu lħaqna xi ħaġa billi nkunu tlajna fil- parlament iżda għaliex kull kelma li ngħidu hawnhekk irridu nistqarruha fuq l-unur tagħna u biex inżommu għoli l-istima tal-kariga u r-responsabbilta' li għabbiena biha l-poplu.

Il-poplu jiġġudikana jekk aħniex denji li nokkupaw din il-kariga u l-ebda membru ma jista' jgħid dawk l-affarijiet lil membru ieħor.".

Jien lill-Ministru Refalo mhux se ngħidhomlu dawn l-affarijiet imma jekk wieħed janalizza dak li ntqal meta kien qed jiġi diskuss dan l-abbozz fi żmien gvern Laburista u kif verament aġixxa l-Onor.

Michael Refalo, kulħadd jasal għall-konklużjonijiet tiegħu.

Li tasal biex l-ewwel tissekonda abbozz ta' liġi imbagħad għax l-għatx tal-poter ikun għamel bik tibda tivvota kontra, ma jfisser xejn għajr li l-interessi partiġġjani tal-partit li tkun tappartjeni għalih jiġu qabel l-interessi nazzjonali.

Min jagħmel dawn il- kuntrumbajsi politiċi jixraqlu jissejjaħ onorevoli?

Min jagħmel dawn it-tip ta' kuntrumbajsi jħoss il-kuxjenza tiegħu safja meta jkun qed itellef sena ta' ħidma lill-awtorita' tat-turiżmu?

Minn naħa tiegħi ma tantx naħseb li min għamel dan l-att li jweġġa' l-fond tal-qalb tas-settur turistiku ddispjaċih b'li għamel għax illum għandna konferma li dan ma ddispjaċihx.

Il-Ministru Refalo pubblikament - dan deher f'"l-orizzont" - qal hekk:

"Segwejna tattika politika li ngħidu le għal kull ħaġa.".

Dan huwa l-interess nazzjonali, li t-tattiċi politiċi għall-interess tal- partit jiġu qabel l-interess nazzjonali?

Dan hu dak li għamel min tant jiftaħar li għandu għal qalbu dan is-settur.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa att li għandu jħammar wiċċ lil tan-naħa l-oħra.

Dan l-att li ta min jikkundannah bl-akbar qawwa.

Huwa att li diffiċli li jintesa' minn min hu involut fil-qasam turistiku.

U dan l-abbozz li għandna quddiemna jibqa' meqjus bħala mafkar ta' min għall-interessi partiġġjani tiegħu ttradixxa l- interessi tal-qasam turistiku ta' pajjiżna u vvota kontra meta kien hu stess li ssekonda.

Hekk għamel min fid-diskors tiegħu fl-istadju tat-tieni qari ddikjara hekk:

"L-ewwel punt huwa li t-turiżmu hija l-industrija ta' kulħadd, tal- poplu kollu, tas-settur privat u tal-gvern.

U wara x-xogħol kollu li sar f'dawn l-aħħar snin, din l-industrija saret pilastru ta' l- ekonomija u kull Malti u Għawdxi għandu role x'jaqdi.

It-tieni punt huwa li dan l-abbozz ġie ssekondat minni preċiżament għalhekk kif ukoll għaliex hemm qbil fil-prinċipji.".

Kuntrumbajsa politika bħal din jien għad irrid nara.

Mr Speaker, niġi issa biex nirrispondi xi punti li kien irrisponda għalihom il-Ministru Refalo fit-22 ta' Marzu, 1999 għall-aġġornament li kont għamilt jiena ħamest ijiem qabel.

Jiena kont wegħidtu li ma l-ewwel okkażjoni li jkolli nirrispondih u hekk se nagħmel.

Dakinhar jiena kont semmejt li l-uffiċċju tar-registrar ta' l-ITS kien qed jitmexxa mingħajr direzzjoni u b'nies mingħajr esperjenza u kwalifiki.

Il-ministru ċaħad immedjatament imma fl-istess ħin bil-passi li ħa - u jien naf bihom - ikkonferma dak li kont għidt jien.

Fil-fatt ftit ġranet wara l-intervent tiegħi tpoġġiet taħdem persuna - li l-ministru żgur jaf min hi - li fil- passat kienet diġa' serviet f'dan id-dipartiment tant vitali ta' l-ITS.

Mossa bħal din altru milli tikkonferma dak li kont qed ngħid jien.

Kont għamilt xi lmenti wkoll dwar l-istores.

Il-ministru, biex jiġġustifika dak in-nuqqas li kont semmejt jien, kien semma' diversi raġunijiet, fosthom li meta sar ministru kien sab it-taħwid f'dak id- dipartiment.

Jiena se nikkwota mid-diskors tal-ministru.

L-Onor.

Membru qal hekk:

"L-ewwel xogħol li għamel kien li jagħti r-responsabbilta' għall- purchasing ta' foodstuffs lil persuna differenti minn dak li kien jaċċettahom.

Dawn għandhom jinxtraw mill-wholesalers u mhux mingħand is-supermarket li normalment kienu jixtru mingħandu.

Ovvjament meta inti tixtri mingħand supermarket tkun qiegħed tixtri b'ċertu prezz u meta tixtri mingħand wholesaler tkun qed toħroġ b'irħas."

Lill-ministru ngħidlu li jew dak li qalulu kien ħolm jew inkella riedu jisgwidawh.

Fil-fatt ħafna mix-xogħol u foodstuffs għadhom jinxtraw mill- istess supermarket li kienu jinxtraw mingħandu taħt amministrazzjoni preċedenti Nazzjonalista u taħt amministrazzjoni preċedenti Laburista.

Jekk il-ministru jiċċekkja jkun jista' jikkonferma dak li qed ngħid jien.

Kont ukoll nistenna, Mr Speaker, li dakinhar il-ministru kien jgħid kollox dwar l-istores u mhux nofs l-informazzjoni.

Qal li meta sar ministru sab it- taħwid imma ma semmiex li meta spiċċa minn ministru fl-1996 lanqas il- computer ta' l-istores ma nstab.

Jiena ma nafx minn min insteraq dak il- computer imma faċilment wieħed jassumi x'ġara.

Il-computer insteraq waqt il- bidla fil-gvern.

Mr. Speaker, jiena kont għamilt akkużi wkoll li ħaddiema tad-dipartimenti kienu qed jiġu wżati biex jagħmlu xogħol f'residenza privata ta wieħed mill- uffiċjali privati tal-ministru.

Biex jipprova jmeri dan, il-ministru kien poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra dikjarazzjonijiet ta' dawk kollha nvoluti.

Issa jien nistaqsi lill-ministru jekk min hu responsabbli u serju joqgħodx sempliċement fuq dikjarazzjoni ta' ħaddiem.

X'ippretenda l-ministru li l- ħaddiema se jiktbulu li kienu qed jiġu wżati u abbużati?

X'ippretenda li jien tant beċċun li b'daqshekk se jikkonvinċini?

Kont nippretendi li l- ministru jagħmel investigazzjoni u mhux jagħmel tentattiv biex jgħatti x- xtur ta' dawk ta' madwaru, li ma tantx jista' jeħles minnhom malajr.

L- attitudni tal-ministru, Mr Speaker, ma tantx tawgura tajjeb biex tinżamm is- serjeta' u d-dixxiplina fid-dipartimenti tiegħu.

Issa jekk il-ministru jogħġbu jħalli lil kulħadd jagħmel li jrid fid-dipartimenti, dik affari tiegħu, għax hu accountable għal dak li jiġri fid-dikasteru tiegħu imma, jekk hu hekk, il-ministru għandu jiftakar li dan jikkontrasta bil-kbir ma' dak li qal u ddikjara sieħbu l-ministru tal-finanzi dwar id-dixxiplina fuq il-postijiet tax-xogħol fid-diskors tal-budget illi għadda.

Infakkar ukoll li dakinhar il-ministru nfexx jattakka u jikkundanna lili għax sempliċement kont qed insemmi l-abbużi li kienu qegħdin isiru, kif wara kollox għandi d-dover li nagħmel.

Nassigura lill-ministru li dawn l- attakki lili xejn ma jaffettwawni pero' kont nistenna li jieħu pjaċir li kont qed ninformah b'dawn l-abbużi u mhux jinfexx jattakka lili qisni għamilt xi att kriminali.

Mill-ministru kont nistenna li jattakka u jikkundanna lil min isserva bil-pożizzjoni tiegħu u uża l-ħaddiema għall- interessi personali tiegħu.

Din bħal meta l-ministru kien għoġbu jinnega li hemm diżastru fl-ITS, diżastru kkonfermat mill-istatements ta' l-istess ministru u mill-istatements ta' diversi membri tal-board of governors li saru fit-2 u fit-23 ta' Frar li għadda, jiġifieri ftit qabel ma tkellimt jien.

Hawnhekk il-ministru jammetti li kien hemm diżastru fl-ITS.

Jekk il- ministru jitlobni jien lest nurih.

Issa nitkellem fuq l-istudenti ta' l-ITS, dawk li konna npinġuhom bħala li huma l-anġli tagħna meta konna fl-oppożizzjoni.

Se nikkwota dak li ntqal fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista dwar dan il-qasam.

F'punt 114 jingħad hekk:

"Terġa' tingħata spinta lill-istudju u t-taħriġ tat-turiżmu, li reġa' sfaxxa taħt Alfred Sant, kif kien ġara taħt Mintoff u Karmenu Mifsud Bonnici.

Għandu jerġa' jissaħħaħ l-istitut għall-istudji tat-turiżmu li tajjeb li jkun assoċjat aktar ma' l-universita'."

Dan hu d-diskors li ngħad fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Kemm fil-fatt dan hu minnu ma nafx.

Kemm se jżommu din il-wegħda minn naħa tal-gvern ma nafx lanqas.

Il-verita' hi li wara li wiegħed stipendji sħaħ, il-gvern, permezz tal-kabinett, aċċetta dak li pproponiet il-kummissjoni Galdes, jiġifieri li l-istudenti ta' l-ITS jieħdu stipendju inqas minn dak li qed jieħdu llum.

Ħa nikkwota x'qalli dwar dan il-ministru fl- aġġornament tat-22 ta' Marzu, 1999.

Il-ministru kien qalli hekk:

"Pero', għax jien dejjem nagħti the benefit of the doubt, irrid naħseb li l-Onor.

Cuschieri ġralu bħall-mazzun u bela' kulma qalulu u meta tkellem emmen li kien qiegħed jgħid il-verita'..".

Il-Ministru kien qal ukoll:

Allura jien nibda nissuspetta li d-diskors tiegħu m'għamlux għax kien hemm min sabu beċċun u bellagħlu gamblu jinten għax forsi għadu ġdid u mingħajr esperjenza jew għax żelaq u żbalja imma għax ried iħammeġ b'malinjita' u bi ħdura għal skop propagandistiku, stil ta' Goebbels, il-ministru tal-propaganda ta' Hitler, biex forsi jkollha xi ħaġa xi tgħid il-gazzetta ''KullĦadd'' jew is-Super One.".

Issa nispera li l-ministru ma jerġax jakkuża lil għax wara kollox din id- darba l-ministru ftit li xejn jista' jakkużani b'dan il-mod.

Lill-ministru jiena ngħidlu li jkun aħjar jekk jgħid il-verita' lill-istudenti ta' l-ITS dwar x'hemm moħbi wara l-kwinti għalihom.

Mr Speaker, il-ministru jrid li fuq medda ta' tlieta jew erba' snin inaqqas l-istudenti ta' l-ITS bin-nofs, minn 900 għal 500 student.

Dan hu l- futur li qed joffri dan il-gvern ta' kuxjenza soċjali lit-tfal tal- ħaddiema.

(Interruzzjonijiet) Il-ministru qed jikkonferma li hekk se jsir.

L-istudenti ta' l-ITS fi żmien tlieta jew erba' snin iridu jitnaqqsu bin- nofs.

Dan hemm moħbi minn wara dahar l-istudenti.

U l-opportunitajiet imbagħad lil min jingħataw?

(Interruzzjonijiet) Naf ħafna x'jiena ngħid, Onor. Ministru.

Dan id-diskors qatt m'għidtulhom lill-istudenti!

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Cuschieri, indirizza lis-Sedja.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, il-ministru qatt ma qalilhom dan id- diskors lill-istudenti.

Il-ministru wera li jaqbel ma dak li kien qed jgħid l-Onor.

Carmelo Abela iktar qabel, jiġifieri li fl-ITS għandna nagħtu spazju lil dawk il-ħaddiema li diġa' jaħdmu fis-settur, u mill-banda l-oħra lanqas irid iżomm l-ammont li hemm illum.

Din hi kontradizzjoni fuq l-oħra.

U l-ministru kien qed jirriferi kemm għall-part-time u anke għall-full time, li jridu jiġu eliminati nofs l-istudenti li hemm fl-ITS.

(Interruzzjonijiet) Onor. Ministru, jekk trid, nurik personalment.

Dan hu dak li jrid jagħmel min jiftaħar li għandu għal qalbu l-futur tas-settur turistiku ta' pajjiżna!

Din hi l-istrateġija ta' dan il-gvern li tant jiftaħar kemm għandu għal qalbu l-edukazzjoni!

Fejn hu d-dmugħ tal- kukkudrilli li bkew in-Nazzjonalisti meta gvern Laburista - mhux qed ngħid li kien jagħmel sew - kien jillimita d-dħul fl-universita'?

Illum dan qed jagħmlu ministru sieħbek, Onor. Galea!

Dan hu l-inkoraġġiment li qed nagħtu liż-żgħażagħ tagħna biex jistudjaw u biex jinteressaw ruħhom fil- qasam turistiku?

Jew hemm problemi ta' flus u issa l-money no problem saret money is a problem?

Dawn huma l-opportunitajiet li qiegħed joffri l-gvern liż-żgħażagħ u lil ulied il-ħaddiema?

Għax wara kollox hemmhekk ulied il- ħaddiema jkun hemm, Mr Speaker.

Dan huwa s-serħan il-moħħ li wiegħed dan il-gvern qabel l-elezzjoni?

Jew dak issa ntesa' għax l-elezzjoni għaddiet?

Jien ngħid illi dan m'hu serħan il-moħħ xejn.

Din hija s-sitwazzjoni gravissima li jinsab fiha l-gvern Nazzjonalista u hija sitwazzjoni li ma toffrix il-fiduċja u d-direzzjoni li ġew imwiegħda.

Hija sitwazzjoni fejn għandna gvern li wara ftit xhur biss jinsab rieqed waħda sew.

Għandna gvern li la għandu direzzjoni u wisq inqas strateġija.

Huwa gvern niexef mill- ideat u bla motivazzjoni, fejn kull ministru jfendi għal rasu.

B'dan kollu xejn ma jien sorpriż, Mr Speaker, għax wara kollox dan hu gvern ifformat mill-istess nies li mlew lil Malta bid-dejn qabel l-1996.

Biex nagħlaq fuq l-ITS, lill-istudenti nfakkarhom illi min qiegħed jaħmi dan kollu minn wara daharhom u jheddidilhom il-futur tagħhom huwa l-istess bniedem li bħal dan iż-żmien sena f'din l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż iddikjara hekk:

"X'għandu jagħmel min għandu moħħu floku, jiżnatura l-ITS?

Ċertament li le."

Dan id-diskors mhux jien għidtu.

Dak kien żmien ieħor, għeżież studenti, fejn il-konfoffi u l-qerq kienu fl-aqwa tagħhom għax il-kilba għall-poter kienet diġa' bdiet tagħmel tagħha.

Illum ħadd m'għandu dubju li għall- partit Nazzjonalista mhux l-interessi nazzjonali jiġu l-ewwel imma l-poter biex igawdu huma u l-klikka ta' madwarhom.

Issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq il-qasam turistiku f'pajjiżna.

Aħna bħala deputati u bħala poplu verament irridu nieħdu dan il-qasam bis- serjeta?

Nafu verament xi jkun qed jistenna t-turist li jiġi f'pajjiżna?

U aħna x'qed noffrulu lit-turist?

Il-prodott Malti qed nagħtuh importanza?

Il- wirt patrimonjali u l-kultura Maltija qed nieħdu ħsiebha biżżejjed?

Kemm qed nagħtu attenzjoni lis-swar li jdawru diversi nħawi tal-gżejjer Maltin?

Aħna għandna x-xorti li għandna fortifikazzjonijiet li f'pajjiżi oħra m'hemmx.

Dawn il-fortifikazzjonijiet isawru parti kbira mill-istorja ta' dan il-pajjiż imma sfortunatament ħafna minnhom mhux qed jintużaw b'mod li jattira t-turiżmu.

Ma tantx huma f'sitwazzjoni li jistgħu jattiraw lit- turist.

Anke l-użu tagħhom ma tantx qed isir fl-interess li nattiraw lit- turist.

L-istess jista' jingħad għall-monumenti.

Kemm qed nieħdu ħsieb il- monumenti tagħna?

Jiena nara monumenti f'diversi nħawi ta' Malta li ftit jingħataw attenzjoni.

Speċjalment il-Belt Valletta u fil-ġnien tal-Mall fil- Furjana hemm diversi monumenti li xejn ma jingħataw attenzjoni.

Dawn jinsabu kollha mitluqin u ħadd ma jieħu ħsiebhom.

L-istess jista jingħad għall-bini storiku, bħat-tempji li għandna.

Illum ħadt pjaċir naqra li twaqqaf kumitat biex jieħu ħsieb dawn it-tempji u nixtieq nissuġġerixxi li jiġi mwaqqaf kumitat li jidentifika l-wirt patrimonjali kollu u jfassal kif dan għandu jitħares u jiġi restawrat.

Dak li ħallewilna missirijietna m'għandniex inħalluh jinqered għax inkella la nsibuh aħna, la jsibuh il- ġenerazzjonijiet futuri u wisq inqas it-turisti li aħna rridu nattiraw.

Per eżempju, taħt gvern Laburista kien ġie ntrodott il-bini tal-girni.

Din hija xi ħaġa tradizzjonali Maltija li żgur illi taqbel sew mal-kultura Maltija.

Jiena nemmen li t-turist jiġi f'pajjiżna mhux biex isib dak li għandu f'pajjiżu imma biex isib xi ħaġa differenti li tattirah.

Jiena nemmen li l-girni għandhom jiġu introdotti wkoll f'diversi ġonna Maltin.

Mr Speaker, jiena nemmen ukoll li rridu nipppromwovu iktar l-arti Maltija.

Jien nemmen illi mhux qed issir promozzjoni biżżejjed lill-arti Maltija, li wkoll għandha x'toffri.

Hawn ħafna nies, fosthom żgħażagħ, li huma kapaċi li lit-turist ibiegħulu l-kultura tagħhom u l-arti tagħhom.

Xi ħaġa oħra li xtaqt nissuġġerixxi hija l-kultura tat-triq.

Din diġa' bdiet f'pajjiżna imma naħseb għadna daqsxejn lura.

Jekk issiefer barra minn Malta tiltaqa' magħha f'kull kantuniera, speċjalment fiċ-ċentru ta' l- ibliet, imma naħseb illi f'pajjiżna għadna neqsin minn din il-ħaġa u l- gvern għandu jagħmel sforz biex jgħin u jinkoraġġixxi lil żgħażagħ u nies li huma nvoluti fil-kultura biex jagħmlu dan.

B'dan il-mod il-gvern ikun qiegħed ukoll jippromwovi l-kapaċitajiet ta' l-artist malti.

Nemmen ukoll li għandha ssir promozzjoni u nkoraġġament lit- tradizzjonijiet ta' Malta, lill-istorja ta' Malta, lill-wirt naturali ta' Malta u l-istorja ta' l-ibliet u ta' l-irħula maltin.

Ħafna bliet u rħula Maltin huma antiki ferm u l-karatteristika u l-estetika tal-bini tagħhom tattira lil diversi turisti li f'pajjiżhom ma jsibux dan it-tip ambjent.

Għandna ħafna x'noffru f'pajjiżna, mhux il-festi biss, għalkemm dawn ukoll jattiraw lit-turisti.

Jien nemmen illi għandna wkoll nippromwovu l-kultura, l-arti, u l-istejjer tal-knejjes f'Malta.

Nemmen li aħna għandna storja kbira u storja vasta.

L-arti fil-knejjes Maltin hija wkoll xi ħaġa bla limitu u għalhekk nemmen li għandna nindirizzaw ukoll lis-setturi turistiċi li jinteressaw ruħhom fl-arti, speċjalment dik tal-knejjes.

Mr Speaker, nemmen ukoll li l-kunsilli lokali jistgħu jagħtu sehem qawwi f'dak li semmejt.

Nemmen li l-kunsilli lokali għandhom jiġu aktar involuti f'kull lokalita' biex dan li għadni kif semmejt ikun jista' jinħadem f'kordinament sħiħ bejnhom u bejn il-ministeru u d-dipartimenti tat- turiżmu.

Kull kunsill lokali għandu informazzjoni dwar il-lokalita', jaf x'hemm bżonn fil-lokalita', jaf l-istorja tal-lokalita' u b'koperazzjoni magħhom żgur li nkunu nistgħu nwasslu dak li għandna f'pajjiżna barra minn xtutna permezz tal-mezzi ta' komunikazzjoni u mezzi moderni li għandna llum fosthom l-internet.

Mr Speaker, nixtieq insemmi wkoll il-pjanijiet li kellu l-gvern Laburista biex jattira t-turiżmu f'pajjiżna.

Per eżempju nixtieq nistaqsi x'sar mill- ħsieb li kellu gvern Laburista u li kien mexxa 'il quddiem mhux ħażin dwar il-bini ta' golf courses f'pajjiżna.

Ftit qed jingħad dwar dawn u ftit hawn informazzjoni dwar x'se jiġri eżatt.

Nixtieq nistaqsi x'se jsir u jekk huwiex il-ħsieb ta' dan il-gvern li jmexxi 'l quddiem dan il-proġett li kien beda gvern laburista.

Insemmi wkoll il-bżonn ta' proġetti kapitali f'diversi nħawi fejn it- turist ikun ta' spiss.

Taħt gvern Laburista kien beda u tlesta l-ewwel fażi tal-proġett ta' Buġibba.

Kienu saru wkoll il-proġett ta' Marsaxlokk, il-proġett ta' Wied il-Għajn, ta' Birżebbuġa, ta' Marsalforn u anke tax- Xlendi.

Dawn il-proġetti kienu nbdew, uħud minnhom ma kenux għadhom spiċċaw - dan f'sena u tmien xhur biss - u jiddispjaċini ngħid li wħud minnhom ma tkomplewx.

Jekk tmur f'ċertu nħawi ssib li dan ix-xogħol ma tkompliex u dan jikkontrasta bil-kbir mal-wegħda li kien għamel il-Partit Nazzjonalista fil- programm elettorali tiegħu, fejn f'punt 117 jgħid:

"Isiru proġetti oħrajn għall-erba' zoni ewlenin fil-pajjiż li jilqgħu l-aktar lit-turisti, f'Buġibba, il-Qawra u San Pawl il-Baħar, fejn jitkompla x-xogħol u jiġi rranġat dak li sar ħażin.".

F'sezzjoni "C" jingħad ukoll:

"F'Wied il-Għajn, Birżebbuġa u f'Marsaxlokk isir u jitkompla x-xogħol għal dehra iktar li tilqgħek.".

Jien jiddispjaċini ngħid li donnu ġara xi ħaġa u dan ix-xogħol ma tkompliex.

Minkejja li deħlin fl-istaġun turistiku, diversi nħawi f'pajjiżna mhux qed jingħataw attenzjoni biżżejjed.

Jekk wieħed imur Tas- Sliema, San Ġiljan u Buġibba faċilment jista' jara b'għajnejh dak li qiegħed ngħid jien.

Dan kollu jeżisti minkejja li l-Ministru Zammit Dimech mal-bidla fil-gvern wiegħed li se jnaddaf Malta kollha.

Jiena hawnhekk nistaqsi jekk dan il-proġett bediex.

Jekk wiegħed li jnaddaf Malta u qal li x-xogħol beda, lanqas effett ma jidher.

Mr Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-proġett li hemm maħsub għal Tas-Sliema u San Ġiljan.

Jiena kont ktibt u kont għidt ukoll f'dan il- parlament illi naqbel ma' dan il-proġett, naqbel li hemm bżonn li l- promenade u l-inħawi ta' Tas-Sliema jiġu up-graded imma dak iż-żmien kont għamiltha ċara - u nerġa' nagħmilha ċara llum - illi ma naqbilx illi dan il-proġett isir a skapitu taċ-ċittadini maltin u għawdxin, speċjalment dawk slimiżi u ġiljaniżi.

Jiena ngħid li lanqas ċentimetru wieħed ta' l-aċċess pubbliku m'għandu jintmess.

Fuq bażi personali, jekk ikun hemm il-ħjiel li se jintmess l-aċċess pubbliku - għax fuq bażi ta' partit ma nafx imbagħad xi tkun l-oppożizzjoni - se nkun minn ta' quddiem li dan ma nħallihx isir.

Mr Speaker, irrid insemmi wkoll il-widien ta' Malta.

Jiena nemmen li l- widien hemm bżonn illi jiġu mnaddfa u jingħataw aktar attenzjoni biex ikollna iktar ħdura u jkollna arja iktar pura.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Cuschieri, imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR NOEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR MICHAEL REFALO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Cuschieri jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Nemmen illi l-ħdura fil-pajjiż hija importanti għax anke t-turisti jfittxu l-widien u l-ħdura.

Per eżempju, jien meta nsiefer inħobb immur fil-kampanja.

Hawn turisti li jiġu hawn Malta għax iħobbu jaraw il-widien.

L-Ingilterra u l-Ġermanja m'għandhomx dawn it-tip ta' widien sbieħ li għandna oħra imma li sfortunatament ma neħdux ħsiebhom biżżejjed.

Importanti wkoll illi diversi soft areas li għandna jiġu miżmuma fi stat tajjeb u jsir upgrading tagħhom b'estetika purament Maltija.

Jien m'inix tekniku imma xi kultant il-mod loġistiku tal-ħsieb iġiegħlek biex tasal għal ċerti suġġerimenti li faċilment wieħed jista' jwettaq.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, ippermettili mwaqqfek għax sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Iva, Mr Speaker, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru għat-Turiżmu biex iressaq l- aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada s-26 ta' Mejju, 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Atti Nutarili (Provvedimenti Temporanji) – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili –it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – it- Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Mr Speaker, illum kont beħsiebni nagħmel xi rimarki rigward l-ambitu tal-politika soċjali kif ukoll dwar id-dinja tal- benefiċċji soċjali.

Nibda biex ngħid li bħala membru ta' din il-Kamra, kemm waqt din il- leġislatura kif ukoll fil-leġislatura ta' qabel, saru ħafna affarijiet li forsi wieħed tajjeb li jikkummenta dwarhom.

L-iktar ħaġa li laqtitni kien proprju l-punt li l-Partit Nazzjonalista fl-elezzjoni li għaddiet inqeda bl- għajta li l-gvern Laburista mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant kellu nuqqas ta' kuxjenza soċjali.

Minħabba f'hekk, waħda mill-ewwel affarijiet li għamilt meta erġajt ġejt elett f'din il-Kamra kien proprju li għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru Gonzi fejn staqsejtu kemm flus ġew effettivament dedikati għall-politika soċjali u għall-benefiċċji soċjali matul dawn l- aħħar 20 sena.

Oħroġ il-għaġeb, l-ogħla figura, jiġifieri dik ta' 12%, ġiet milħuqa proprju mill-gvern imexxi mill-Onor Alfred Sant.

Ma jistax ikollok prova aktar ċara minn hekk, fejn għandek tabella li turi li l-gvern Laburista mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant nefaq l-akbar ammont ta' flus fil- qasam soċjali.

Mr Speaker, għalfejn qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għaliex il-Partit Nazzjonalista tela' fil-gvern bl-għajta tal-kuxjenza soċjali u tela' jippreżenta ruħu bħala tarka għal dawk l-aktar nies l-iktar li għandhom bżonn il-benefiċċji soċjali imma llum mhux talli ma jidhirx li qiegħed jasal biex jilħaq dawk il-wegħdiet, talli qiegħed jipproponi biex isir l-oppost ta' dak li wiegħed.

Per eżempju, il-Partit Nazzjonalista wiegħed lill-pensjonanti li kien se jagħtihom iż-żieda sħiħa għall-għoli tal-ħajja.

Jiena hawnhekk illum nistaqsi lill-pensjonanti: Din il-wegħda nżammet mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern?

Ir-risposta hija li mhux talli ma nżammitx, talli qegħdin naraw stqarrija wara l-oħra mill- ministri ewlenin fejn qegħdin jgħidu li l-benefiċċji soċjali kollha jridu jiġu riveduti permezz tal-welfare reform commission.

Mr. Speaker, wieħed mill-argumenti li jġibu biex jissostanzjaw dawn it- tibdiliet li qegħdin jippromwovu huwa l-argument ta' l-ageing population.

Pajjiżna huwa meqjus illi għandu standard of living tajjeb fejn għandek aktar nies qegħdin jixjieħu u inqas nies qegħdin jaħdmu u jikkontribwixxu għall-benefiċċji soċjali.

U din il-ħaġa turi d-differenza kbira li hemm bejn il-Partit Laburista u l-Partit Nazzjonalista.

Bħala Partit Laburista, aħna nemmnu li f'dan il-każ iż-żiemel għandu jiġi qabel il-karrettun u mhux il-karrettun qabel iż-żiemel.

Aħna ħassejna li l-kriżi finanzjarja - li tant konna nisħqu fuqha meta konna fil-gvern u li l-Partit Nazzjonalista fl- oppożizzjoni kien jinnega - kellha tiġi indirizzata kif suppost u fost l- affarijiet li konna għamilna biex intejbu r-ritmu ta' l-ekonomija kien proprju li qabbadna r-rankatura lis-settur turistiku.

Meta tlajna fil-gvern sibna li fl-aħħar sena li kien għamel fil-gvern il-Partit Nazzjonalista t- turiżmu kien naqas b'5.4% u aħna fl-ewwel sena erġajna żidnieh b'madwar 6%.

B'dan il-mod stajna nerġgħu nkabbru l-GDP nazzjonali biex inkunu nistgħu nindirizzaw aktar flus għall-benefiċċji soċjali.

Mr Speaker, ħaġ' oħra li tinkwetani hi li l-Ministru Dalli fl-aħħar budget żied il-bolla b'ammont sostanzjali.

Dik illi qabel konna nsejħulha bolla balla issa ġibniha bolla bomba u effettivament din il-mossa politika se twassal biex il-gvern Nazzjonalista jdaħħal madwar Lm14 miljun iktar minn but il-ħaddiem.

Jiena nistaqsi: Li kieku verament il-gvern Nazzjonalista kien inkwetat bis-sitwazzjoni fil-pensjonijiet, għaliex dawn l-Lm14 miljun extra li se jiġu miġbura ma ġewx floated fuq l-istock exchange?

B'dawn l-Lm14 miljun extra għaliex ma kkreajniex fond biex inkunu nistgħu xi ftit jew wisq nindirizzaw il-problema li għandna f'dan is- settur?

U nerġa' ngħid, Mr Speaker, li nonostante l-fatt li writna sitwazzjoni finanzjarja mwiegħra f'Ottubru ta' l-1996, aħna konna kapaċi nkunu l-gvern li ddedika l-akbar persentaġġ tal-GDP għall-infiq soċjali matul dawn l-aħħar għoxrin sena.

Mr Speaker, il-Prim Ministru Fenech Adami ħareġ stqarrija pubblika fejn qal li l-benefiċċji soċjali ma ġewx imnaqqsa pero' llum il-ġurnata qegħdin ninnotaw li effettivament il-benefiċċji soċjali ġew imnaqqra b'tali mod li anke' s-central bank qed jgħid - u dawn huma ċifri uffiċjali - li matul ix- xahar ta' Frar kellek żieda fl-għoli tal-ħajja ta' 0.44%.

Ftit aktar min nofs il-prodotti li għolew huma affarijiet ta' l-ikel u anke' mediċinali.

Issa kif jaf kulħadd dawn il-prodotti m'humiex intaxxati bil-VAT pero' kulħadd jaf li din it-taxxa ġġib magħha multiplier effect fl-ekonomija.

Kellna esperjenzi fejn sfortunatament jirriżulta li prodotti ta' l-ikel, mediċinali u anke' servizzi tat-tobba żdiedu b'mod kemmxejn allarmanti.

Mr. Speaker, jekk kemm-il darba l-gvern qiegħed jikkonsidra li jkun hemm xi tibdil radikali fis-sistema' tal-pensjonijiet hawn Malta tajjeb illi wieħed jgħid mill-ewwel illi f'pajjiżi fejn il-pensjonijiet ġew privatizzati kellek żewġ kategoriji ta' nies li nqarsu u ngidmu bil-kbir.

Kellek l-ewwelnett il-kategorija l-iktar baxxa, dawk il-pensjonanti li l- għixien tagħhom jiddependi fuq pensjoni non-kontributorja; imbagħad kellek saff ħafna ikbar, jiġifieri s-saff tal-middle class, li wkoll qegħdin isibuha diffiċli biex ilaħħqu ma' l-infiq addizzjonali li jridu jħallsu biex jikkontribwixxu għall-pensjonijiet.

Dawn ġeneralment ikunu koppji li jkunu għadhom qegħdin irabbu familja, li jkunu għadhom qegħdin jifformaw darhom u ħafna drabi jkunu għadhom qed iħallsu loans fuq id-dar jew fuq il- karrozza.

Dawn it-tip ta' nies jaf ikollhom ukoll xi żewġt itfal li jattendu fi skejjel privati.

Effettivament dawn in-nies diġa' jkollhom ċertu ammont mill-ispending power tagħhom imnaqqas minħabba li jridu jlaħħqu ma' dawn it-tip ta' spejjeż ta' kull xahar u issa hemm iċ-ċans li se nippreżentawlhom piż ieħor biex jagħmlu funding ta' pensjoni addizzjonali.

Jiena qiegħed ngħid dan mhux għax il-Partit Laburista m'huwiex konxju ta' din is-sitwazzjoni demografika li qed tiżviluppa u li se tkompli tiżviluppa f'pajjiżna.

Aħna konna kkommissjonajna żewġ studji fuq il-pensjonijiet pero' nerġa' naċċenna hawnhekk li aħna ma konniex se nħallu din is- sitwazzjoni titlagħlna fuq rasna.

Aħna konna l-ewwel qegħdin nindirizzaw il- problema tas-sitwazzjoni mwiergħa billi nrażżnu r-rankatura ta' l-infiq u ma nibqgħux għaddejjin bil-politika tal-money no problem.

Din kienet politika li sfortunatament kienet introdotta matul l-amministrazzjoni ta' qabel dik ta' l-1996 u li ġabet lill-gvern Malti, lill-pajjiż u lill-poplu għarkubbtejhom finanzjarment.

Sfortunatament jekk aħna m'aħniex se nindirizzaw din il-problema kif suppost, lanqas biss se jkollna l-finanzi biex nirranġaw il-benefiċċji soċjali.

Jiena nagħlaq billi nfakkar li l-gvern għandu jaġixxi bil-kawtela fuq din il-kwestjoni kollha u għandu dejjem jieħu ħsieb li dawk iż-żewġ saffi li semmejt kemm jista' jkun ma jinqarsux.

Jekk aħna se nippreżentawlhom piż addizzjonali, lil dawn se nnaqqsulhom l-ispending power u se nkunu qegħdin innaqqsulhom ukoll il-kwalita' tal-ħajja tagħhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iżjed rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, illum ħarist lejn id-diskors li kien sar mill-ministru tal-finanzi attwali meta konna qegħdin niddiskutu l-estimi ġenerali għas-sena li qegħdin fiha u f'dan id-diskors spikkat in-nuqqas ta' informazzjoni dwar il-privatizzazzjoni li kien hawn ippjanata għal matul din is-sena.

Fil-fatt kulma kien hemm f'dak id-diskors kien li għandna ndaħħlu mas-Lm60 miljun mill-privatizzazzjoni.

L-unika informazzjoni li kien hemm kienet li se titwaqqaf xi forma ta' aġenzija biex tidentifika l- entijiet pubbliċi plawsibbli għal privatizzazzjoni.

Dakinhar kont għedt li kien hawn nuqqas ta' ppjanar pero' llum wieħed jirrealizza li mhux talli kellna nuqqas ta' ppjanar talli ma kellna l-ebda programm.

Barra minn hekk kien ġie abbandunat il-programm li kellu l-gvern Laburista li apparti l- Maltacom kellu f'rasu illi jipprivatizza anke' l-MIA.

Kif inbidlet il- folja l-gvern kien qal li l-MIA ma kenitx preparata.

Jiena ngħid: Ma kinetx preparata meta din kellha profitti li rrdoppjaw matul dik is-sena partikolari?

Mr Speaker, il-każ klassiku ta' l-HSBC huwa prova ta' kemm fil-qasam tal-privatizzazzjoni m'hawnx ippjanar.

Meta konna qegħdin niddiskutu dan il-bejgħ fil-public accounts committee, il-Ministru tal-finanzi stqarr li ma kienx għadu jaf jekk il-Mid-Med Bank kienx se jiġi pprivatizzat pero' mbagħad feġġet l-offerta ta' l-HSBC u fi kwestjoni ta' ħmistax il-ġurnata sar l-ippjanar kollu li kien hemm bżonn.

Fil-kumitat ukoll il-ministru kien qal li dan id-deal mhux daqstant jolqot l-ekonomija tagħna.

Jiena nixtieq ngħid li l-filosofija tal-Partit Laburista in kwantu għall-privatizzazzjoni għandha żewġ binari.

L-ewwel binarju huwa l-apprezzament b'mod oġġettiv u realistiku ta' l-ekonomija Maltija u ovvjament ta' l-entita' pubblika kkonċernata u t-tieni binarju hu li l-privatizzazzjoni huwa mezz ta' tkattir ta' l-effiċjenza u tal-kwalita' tas-servizz jew tal-prodott li jkun qed jiġi offrut.

Jidher li fil-każ ta' l-HSBC ma kien hemm l-ebda apprezzament oġġettiv u realistiku ta' din l- isfera ta' l-ekonomija.

Anke' mill-prezz finali u mill-mod kif saru l- affarijiet jidher ċar li ma kenux qed jittieħdu in konsiderazzjoni l- impatti ekonomiċi u soċjali li asset bħalma huwa l-Mid-Med Bank iġorr miegħu.

Mr Speaker, aħna nemmnu li l-privatizzazzjoni għandna tgħin biex tiġi risanata l-qagħda tad-deficit finanzjarju b'mod gradwali iżda regolari u biex titkattar l-effiċjenza, għax finalment aħna qegħdin hawnhekk biex nirrispekkjaw dak li jrid il-konsumatur ukoll.

Bdejna naraw ukoll li l- introjtu mill-privatizzazzjoni ma jiġix immirat biss għall-famuża ħofra finanzjarja imma ridna li jkun hemm pjan ta' ri-investiment soċjo- ekonomiku.

Fil-fatt kien proġettat - u dan kien konfermat fil-manifest elettorali - li għal din is-sena 20% tad-dħul mill-privatizzazzjoni tal- Maltacom kellu jmur biex jiffinanzja r-ristrutturazzjoni tant meħtieġa ta' l-industrja biex pajjiżna jkollu kummerċ ħieles ma' l-Unjoni Ewropea.

S'issa min naħa tal-gvern għadna ma smajna xejn rigward ir-ri-investiment ta' flus li jidħlu minn assi pubbliċi.

Mr Speaker, jiena smajt lil sieħbi jitkellem fuq il-qasam soċjali u tajjeb li wieħed ifakkar ukoll li għal matul din is-sena kien ppjanat pakkett soċjali marbut mal-privatizzazzjoni għax 20% tad-dħul mill- privatizzazzjoni li kienet se ssir matul l-1999 kienu se jmorru għall- familji b'ġenitur wieħed, għar-romol u għall-ħaddiema żgħażagħ li ma jistgħux isibu mpjieg.

Fil-każ ta' dawn iż-żgħażagħ, sfortunatament is- sitwazzjoni tagħhom iktar qed tmur għall-agħar għax hija statistika magħrufa li ma' l-1400 ħaddiem tilfu l-impjieg mill-bidla ta' l- amministrazzjoni 'l hawn.

Barra minn hekk nafu xi pjaga soċjali kbira hawn għall-ħaddiema li qabżu l-40 sena għax dawn issa reġgħu twarrbu darba għal dejjem fil-ġenb.

Xi rrid ngħid jien b'dan kollu?

Li anke' f'miżuri ekonomiċi biex isewwu l-qagħda finanzjarja ma jistax ikun illi nabbandunaw il-qasam soċjali u nikkonċentraw biss fuq is-sadd tat-toqob.

Dan żgur mhux l-għan ewlieni għaliex għandu jkun hawn il-privatizzazzjoni.

Mr. Speaker, aħna nemmnu wkoll li fiċ-ċokon tiegħu pajjiżna bilfors huwa suġġett għal ċertu monopolju f'ċerti attivitajiet essenzjali u għalhekk huwa importanti li l-gvern jibqa' jkollu l-kontroll fuq dawn l-attivitajiet billi jkun f'pożizzjoni li permezz ta' regolamentazzjoni jiżgura li l- monopolju ma jiġix abbużat a skapitu tal-konsumatur.

Dan huwa importanti u hawn fejn qed naraw preċedent ikrah fil-privatizzazzjoni tal-Mid-Med Bank.

Jidher li l-gvern qed iwarrab il-kontroll maġġoritarju tiegħu f'ċerti azjendi pubbliċi b'mod estrem.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li m'huwiex biżżejjed li jkollna a one-time set-off għad-deficit finanzjarju b'dan il-bejgħ imma wieħed irid iżomm quddiem għajnejh il-miljuni li se jitlef mid-dħul annwali fi profitti.

Fil- fatt jidher li f'dan il-każ ma saret l-ebda fażi preparatorja xierqa.

Il- gvern daħal mill-ewwel f'dan id-deal u addio l-ippjanar u l- identifikazzjoni li kien hemm bżonn.

Mr Speaker, ta' min jaċċenna wkoll għall-fatt li rajna wkoll ċertu ndħil mill-gvern fil-qasam tal-Mid-Med Bank.

Per eżempju, smajna ħafna dwar il- pass li l-Mid-Med Bank kellu jixtri 3% mill-ihsma biex ikattar il-valur tax- shares fis-suq, li kulħadd kien jaqbel illi kienu undervalued.

B'deċiżjoni tal-bord tad-diretturi, il-gvern għażel it-triq tal-pressjoni politika.

Rajna wkoll id-deċiżjoni tas-sospensjoni tan-negozju fix-shares mill-istock exchange.

Huwa tajjeb illi jittieħdu ċerti prekawzjonijiet - u jridu jittieħdu ċerti prekawzjonijiet - imma l-gvern huwa marbut b'deal li għadda b'riżoluzzjoni minn dan il-parlament b'offerta ta' Lm2.90 fis-suq u issa mhux qed iħalli s-suq isib l-livell tiegħu.

Jiena kont naħseb illi l- gvern Nazzjonalista kien jemmen fil-fair competition imma fil-każ ta' l- HSBC dan wera ċar u tond li ma jemmen xejn f'din it-triq.

Mr Speaker, ħarġu ċerti kriterji oħrajn minn dan id-deal.

Per eżempju, għall-ewwel darba qed naraw ix-shareholders Maltin jiġu mwarrbin totalment f'dak kollu li kien għaddej.

Barra minn hekk mhux qed tingħata l- possibbilta' li l-poplu Malti wkoll jidħol għat-tmexxija u għall-profitti ta' dawn l-azjendi billi jkun jista' jixtri ishma.

Dan il-prinċipju ġie abbandunat bħal ma ġie abbandunat il-prinċipju tal-worker director.

Il- poplu Malti bata ħafna biex jidħol dan il-prinċipju f'ċerti azjendi u issa f'daqqa waħda l-gvern qed iwarrbu.

Jiena nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll in kwantu għall-kondizzjonijiet li kien hemm.

Il-mod mgħaġġel li bih sar dan id-deal bilfors li se jħalli riperkussjonijiet.

Kien hemm min qal li Lm10 miljun 'l hemm u Lm10 miljun 'l hawn ma jagħmlux differenza imma jiena ma naħsibx li qegħdin f'sitwazzjoni finanzjarja daqshekk tajba li tippermettielna li nieħdu dawn l-affarijiet daqshekk lightly.

Mr Speaker, kulma jmur il-poplu Malti qed jirrealizza - u anke' klijenti personali tiegħi li ma jaqblux magħna politikament jgħiduli dan - li fuq din il-kwestjoni l-oppożizzjoni għandha raġun.

Sfortunatament minkejja l- proċess kollu kemm fil-public accounts committee u kemm hawnhekk ma ħarġux daqshekk il-fatti u l-verita' illi ridna.

Aħna ninsabu għaddejjin biż- żjarat fid-distrett, morna Raħal Ġdid, Ħal Tarxien u l-Marsa u llum komplejna l-Gudja u jiena konvint illi kull fejn imur, il-Partit Laburista qed isib dejjem appoġġ akbar għat-triq illi ħa in konnessjoni ma' dan id- deal.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 26 ta' Mejju, 1999 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MIA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar 1999 sas-26 ta' April 1999 fl-MIA?

Jista' l-Ministru jagħti r- raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul il-perijodu imsemmi ma ngħata ebda trasferimenti fil-Malta International Airport.

It-trasferimenti jsiru skond il-bżonnijiet tal-kumpannija biex tipprovdi servizz tajjeb lill- klijenti.

WSC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar 1999 sas-26 ta' April 1999 fil-WSC?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul il-perijodu imsemmi saru 14-il trasferiment fil-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l-Ilma.

Ir-raġuni għaliex saru hija din:

2 minħabba raġunijiet ta` saħħa

6 għaliex il-pumping station fejn kienu ma baqgħetx manned.

2 bdew jaqdu d-doveri ta` xufiera maċ-Ċhairmen tal-Korporazzoni u ta` l- MDS 1 għaliex kien meħtieġ s-servizz tiegħu fis-Sezzjoni ta` l- Amministrazzjoni.

3 għaliex qed tiġi riveduta l-funzjoni ta` l-Internal Audit Unit.

Jekk l-eżiġenzi tax-xogħol u l-bżonnijiet umanitarji ikunu jitolbu hekk, il-korporazzjoni tagħmel trasferimenti.

SPTAR SAN LUQA - IMWIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: L- inkjesti li hemm referenza għalihom fit-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 6535, jista' l-Ministru jgħid min kienu l-persuni f'kull każ li mexxew dawn l-inkjesti, x'inhi l-ħatra tagħhom f'kull każ, x'kienu t- terms of reference ta' kull inkjesta u f'kull każ min ittella' jixhed quddiem il-bordijiet ta' inkjesta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Biex ma ssir l-ebda forma ta' pressjoni fuq il- Bordijiet ta' l-Inkjesta ma nħossx li għandi nippubblika dettalji dwar ismijiet u l-ħatriet tal-membri tad-diversi bordijiet, jew l-ismijiet tax- xhieda.

It-terms of reference fihom dettalji li jiksru l-konfidenzjalita' medika jekk jiġu ppublikati.

UE - PJAN LEĠISLATTIV

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid sa l-aħħar ta' din is-sena xi pjan leġislattiv għandu xahar b'xahar biex mill-parlament Malti jgħaddu l- liġijiet kollha lokali li jridu jiġu mibdula biex isiru bħal dawk ta' l- Unjoni Ewropea bħala parti mill-proċess ta' screening li għaddej bħalissa?

ONOR.

JOE BORG: Il-pjan leġislattiv rigwardanti il-liġijiet li jridu jgħaddu mill-Parlament, sew dawk li huma marbuta mal-proċess ta` addattament tal-liġijiet tagħna ma dawk tal-Unjoni Ewropea u oħrajn, jkun irid jitressaq quddiem il-Kumitat dwar ix-Xogħol tal-Kamra min żmien għal żmien skond ma jkun opportun.

QRATI - PROPOSTA ĠDIDA DWAR IL-PROTOKOLL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'se jagħmel il-ministeru dwar ir- reazzjoni tal-maġistrati li ma jaċċettawx il-preċedenza allokata lilhom fil- proposta l-ġdida dwar il-protokoll?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li kont tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 6564.

SPTAR SAN LUQA - IMWIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid fiex waslu t-tliet inkjesti li kellhom isiru dwar imwiet fl- Isptar San Luqa bejn Settembru, 1998 u April 1999?

Bla ma jingħata tagħrif konfidenzjali, jista' jgħid x'ikkaġuna l-imwiet ta' l-erba' persuni li dwarhom saru l-inkjesti bejn Settembru 1998 u April 1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Minn meta tajt ir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 6535 f'Seduta Nru. 95, id-dipartiment irċieva r-rapport ta' waħda mill-inkjesti pendenti.

Dan ir-rapport jikkonferma li l-kawża tal-mewt kienet sitwazzjoni irreversibbli u ma sab ebda evidenza ta'negliġenza fil-każ.

SKEJJEL PRIMARJI - EDUKAZZJONI KUMPLIMENTARI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li kull min għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni kumplimentari fl- iskejjel primarji tal-gvern huwa tal-fehma li l-ħafna xogħol li jkun sar tajjeb sat-tieni sena tal-primarja qed jintilef għax l-istudenti ma jingħatawx għajnuna fit-tielet sena u wara, jistgħu jittieħdu passi biex tiġi rimedjata din is-sitwazzjoni li qed tkisser il-futur ta' ħafna studenti minn eta' żgħira?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għalkemm fil-preżent is-servizz ta' l- edukazzjoni kumplementarja fl-iskejjel primarji tal-gvern huwa ffukat fuq it-tieni sena, mhux korrett għal kollox jingħad li s-servizz ma jingħatax fit-tielet sena u wara.

Infatti matul din is-sena skolastika, f'Malta u Għawdex, madwar 208 student qegħdin jingħataw l-għajnuna fit-tielet sena; filwaqt li 36 student qegħdin jingħataw l-għajnuna fir-raba' sena;

Hija l-intenzjoni li dan is-servizz jiġi estiż iżjed, u d-Diviżjoni qegħda fil-proċess li minn sena għall-oħra s-servizz jiżdied fil-limiti tar- riżorsi speċjalment dawk umani.

SKEJJEL: ŻEBBUĠ - SCREENING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li l-istudent, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, li jattendi t-tielet sena tal-primarja ta' Ħaż-Żebbuġ (Malta) jiġi screened malajr kemm jista' jkun biex isir magħruf jekk għandux il- kondizzjoni tad-dyslexia?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt li l-każ jingħata l-prijorita` li jistħoqqlu.

GREEN WEEK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani x'kienu l-ispejjeż għall-Green Week ta' Berlin u ta' Malta sena b'sena matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar minn uffiċjali nkarigati, u nagħti risposta f' xi seduta oħra.

RESERVIORS TA' L-ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6877 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' tgħid liema huma dawk ir-reserviors ta' l-ilma tax- xita li jeħtieġu manutenzjoni, tindif, eċċ f'Malta u Għawdex?

Kemm hu l- kalkolu ta' l-ilma globali li jirċievu dawn ir-reserviors ta' l-ilma?

Meta se jsiru dawn il-manutenzjonijiet u kemm hemm flus ivvotati għall-programm ta' manutenzjoni ta' din is-sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

WIDIEN - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6874, jista' l- Ministru jinformani meta hu maħsub li jkun lest il-pjan tat-tindif tal- widien?

Huwa possibbli li l-Ministru jinformani min huma l-uffiċjali responsabbli?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

DRENAĠĠ - ĦRUĠ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6873?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qabel ma jibda l-istaġun tas-sajf, id- Dipartiment tad-Drenaġġ dejjem jagħmel preventive maintenance billi jnaddaf bl-użu tal-jetting-suction bowsers il-medded tad-drenaġġ ta' postijiet ħdejn il-baħar, speċjalment fejn hemm stabbilimenti ta' l-ikel minħabba x- xaħmijiet, bħal fil-każ ta' San Pawl il-Baħar, Buġibba u Qawra.

Id-difetti fis-sistema tad-drenaġġ f'dawn l-inħawi huma

(i) parti minn Triq l-Imħar, Qawra

(ii) parti minn Triq is-Sajjied, Buġibba

(iii) parti minn Triq Barnaba, Buġibba

(iv) parti mill-main li għaddej minn fuq il-boathouses li hemm taħt Santa Maria Estate, Mellieħa

(v) parti mill-Coast Road Qawra faċċata l-boathouses

(vi) Miżieb, għax ma jlaħħaqx mal-peak flow.

Fil-każi (i), (ii), (iii) u (iv) saru CCTV surveys biex jiġi stabbilit il- ħsara u dawn għandhom jissewwew.

Rigward il-(v), din il-ħsara saret minn kuntrattur tar-Roads Department u għandu jsewwieh hu.

Rigward is-(vi), din il-problema għandha tiġi solvuta bil-masterplan.

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - DIRETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani fuq liema kriterji neħħa l-gradi ta' direttur ġenerali u direttur għall-Urbal Rural Landscaping li kienu ġew approvati taħt l-amministrazzjoni preċedenti?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Taħt l-istruttura li qed tiġi attwata gradwalment fid- dekasteri kollha, ma jinħassx il-bżonn li jiġu mwaqqfa dawn iż-żewġ postijiet fil-livelli ndikati.

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - MAPEP TA' ROTOT INFORMATTIVI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-uffiċjal responsabbli mill-kalendarju agrituristiku barra li lesta l-ktieb informattiv dwar il-widien tal-gżejjer li ġie preżentat riċentement lill-Prim Ministru, kellu wkoll iħejji mapep ta' rotot informattivi għall-mixjiet fil-kampanja għat-turisti fil-madwar tal- widien u l-kampanja ta' l-inħawi bħal fil-każ ta' Wied il-Qlejgħa li kellu jkun hemm ukoll rotta għar-roti, jista' l-Ministru jinformani bl-iżviluppi?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra il-ktejjeb dwar il-widien?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura għamel tliet applikazzjonijiet lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex jitwaħħlu f'diversi mkejjen mapep kbar li jagħtu tagħrif fuq il-kampanja u l-wirt storiku tal- lokal.

Żewġ applikazzjonijiet minnhom ġew rifjutati u għalhekk qed isir il- proċess mill-ġdid fil-parametri mogħtija mill-awtorita'.

Dwar il-ktieb The River Valleys of the Maltese Islands li nassumi li qed jirriferi għalieħ l- Onor. Interpellant, ninformaħ li dan jinsab għal bejgħ mill-Foundation for International Studies bil-prezz ta' Lm5 il-kopja, pero' se nibagħtlu kopja tiegħu għalih personali.

HCEB - LUKANDI/GUESTHOUSES

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu applikazzjonijiet ġodda għall-bini ta' lukandi u guest houses għand l-HCEB din l-aħħar sena?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li bejn Marzu 1998 u April 1999 saru sitt applikazzjonijiet għal-lukandi u żewġ applikazzjonijiet għall- guest houses lill-HCEB.

ARTIJIET - CAMPING SITES

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikazzjonijiet għand id-dipartiment ta' l- artijiet għal camping sites ġodda?

Jista' l-Ministru jgħid min għamel dawn it-talbiet u meta saru?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fl-1998 kienet saret sejħa pubblika sabiex min kien interessat seta` jindika xi biċċa art li kien lest li fiha jiżviluppa camping site.

Kien hemm 11-il kumpanija/persuna li ndikaw 23 biċċa art.

Ninsab informat ukoll li fi Frar ta' l-1999 ħarġet tender għal żvilupp ta' biċċa art fl-Aħrax tal-Mellieħa biex tiġi żviluppata f'camping site u li għaliha applikat biss l-Adventure Camping and Leisure Company Ltd.

Din it-tender qed tiġi kkonsidrata mid-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Talba oħra kienet saret fl-1989 mill-1st Birkirkara Scout Group għal biċċa art f'Baħar iċ-Ċagħaq sabiex din tkun tista` tiġi wżata għall- attivitajiet tagħhom.

Din it-talba għada qed tiġi kkonsidrata mid- Dipartiment ta' l-Artijiet.

SKEJJEL SPEĊJALI - COMPUTERS

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm computers biex jintużaw mit-tfal fl- iskejjel speċjali?

Jista' jaqsam l-informazzjoni skola skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel Speċjali hemm 65 computer.

Dawn huma mqassmin kif se ngħid:

SKEJJEL COMPUTERS

Santa Maria, Msida 12 Dun Manwel Attard, Wardija 14 Mater Dei, Msida 6 Guardian Angel, Hamrun 12 San Miguel, St Andrews 9 Sannat Unit, Gozo 2 Qrendi Special School 6 Mosta Hearing Impaired Unit - Lily of the valley 2 Special Education Centre - Floriana 2

TOTAL 65

BOROZ TA' STUDJU - APPLIKANTI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm applikanti għal boroz ta' studju offruti mill-Gvern Taljan?

F'liema areas ta' speċjalizzazzjoni?

Min huma l-persuni fuq il-bord ta' l-għażla?

ONOR.

JOE BORG: In-numru ta` applikanti għal boroż ta` studju offruti mill-Gvern Taljan għas-sena 1999/2000 kien ta` 33.

Areas ta` speċjalizzazzjoni mitluba mill-applikanti huma:

Arti - pittura Kommunikazzjoni Civil engineering - Roads structures Psikologija klinika Ekonomija u management Industrial design Interior design Letteratura taljana Farmaċija Museoloġija Mużika - arpa/pjanu

Ph.D: Letteratura anglo-taljana Konservazzjoni ta` monumenti arkitettoniċi Xjenza zooteknika Riċerka: Storja Teatru taljan Restawr: Tal-bizzilla Monumenti Pitturi Mediċina veterinarja

Il-bord ta` l-għażla huwa kompost minn:

Chairperson mill-Ministeru ta` l-Affarijiet Barranin,

Membru tal-Bord mill-iStaff Development Organisation (OPM),

Membru tal-Bord mill-Ministeru ta` l-Edukazzjoni,

Rappreżentanti ta` l-Istitut tal-Kultura Taljan u/jew ta` l-Ambaxxata Taljana,

Rappreżentant ta` l-Universita` ta` Malta,

Segretarja tal-Bord mill-Ministeru ta` l-Affarijiet Barranin.

L-individwi partikolari jistgħu ivarjaw minn żmien għal zmien.

L-aħħar bord tal-għażla kien kompost minn:

Mrs C. Attard Pirotta, Chairperson - Ministry of Foreign Affairs Mr F. X. Grima, Member - Staff Development Organisation, (OPM) Mr E. Caruana, Member - Ministry of Education

Dottoresa R. Cravenna - Director, Italian Cultural Institute Ms G. Stivala - Italian Cultural Institute

Prof J. Eynaud - University of Malta Ms J. Pisani, Secretary - Ministry of Foreign Affairs

PERSUNI SELF-EMPLOYED

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' persuni self-employed għas-snin 1995, 1996, 1997, 1998 u 1999 separatament?

Kemm minnhom huma nisa u kemm irġiel?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba hija kif ġej:-

Sena Nisa Irġiel Total

1995 1,920 13,853 15,773 1996 1,927 13,640 15,567 1997 1,941 13,487 15,428 1998 1,906 13,329 15,235 1999 1,940 13,393 15,333 (sa Frar)

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru ta' priġunieri sena b'sena, mill-1980 'il hawn?

Jista' jaqsam l-informazzjoni f'nisa u rġiel?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li, mir-rekords disponibbli, t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

AJRUPORT - OPERAT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid: (a) jekk l-operat ta' l-ajruport ta' Malta hux se jkun affettwat mill-1/2K; (b) jekk jistax jagħti garanzija li kemm f'Awissu li ġej, meta hu mistenni li jkun hemm effett fuq is-sistemi tas-satelliti u kif ukoll meta naqilbu għas-sena 2000 mhux se jkun hemm xi riskji li s-sistemi użati kemm fil-kontroll tat-traffiku ta' l-ajru kif ukoll fis-sistemi tan-navigazzjoni u radors jieqfu ħesrem; u (ċ) x'passi ħadet u/jew qed tieħu l-MIA biex tassigura li dan ma jsirx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija parlamentari tingħata f`xi seduta oħra.

PET SHOPS - BEJGĦ TA' PETS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6088, jista' l-Ministru jgħid liema uffiċċju tal-gvern jimmonitorja l-liġi fis-settur tal-bejgħ tal-pets?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma jsirx monitoring speċifiku dwar prezzijiet tal- pets.

TOROQ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6018, jista' l-Ministru jindika b'mod ċar liema huma l-istandards u l-code of practice li huma applikati f'pajjiżi oħra li fuqhom il-kuntratturi huma mistennija li jieħdu l-miżuri xierqa meta jagħmlu xogħlijiet fit-toroq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li peress li s-sewqan isir fuq in- naħa tax-xellug bħalma jsir fl-Ingilterra, il-`code` li jrid jintuża huwa dak magħruf bħala MOT, traffic signs manual, Chapter 8, traffic safety measures and signs for roadworks and temporary situations.

Il-kuntratturi ġie pprovdut lilhom manual konċiż ta` dan il-code.

TOROQ - PATCHING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6020, jista' l-Ministru jgħid jekk ir-rakkmandazzjonijiet ta' l-esperti Ġermaniżi dwar il-kwalita' ta' materjal għal patching tat-toroq humiex jiġu segwiti?

Jista' l-Ministru jgħid min qiegħed jagħmel il-monitoring dwar il- kwalita' tax-xogħol ta' patching fit-toroq biex jiġi assigurat il-value for money?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol ta` patching jitwettaq minn ħaddiema tad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet jew minn kuntratturi appuntati mill-kunsill lokali, madankollu qed isiru preparamenti biex isiru diskussjonijiet mall-kunsilli lokali dwar dan is-suġġett.

QORMI: TRIQ SAN ĠORĠ - LAMPA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5850, jista' l-Ministru jgħid kif jiġi deċiż li triq tkun tenħtieġ aktar dawl jew le?

Jaf il-Ministru li xi żmien ilu fi Triq San Ġorġ kien hemm lampa li nqalgħet u li llum per konsegwenza anzjani u residenti oħra li jgħixu f'din it-triq spiċċaw qishom priġunieri f'darhom fil-għaxija minħabba d-dlam ċappa li jkun hemm?

ONOR.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f`xi seduta oħra.

QORMI: TRIQ IĊ-ĊAWSLI - DAWL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6022, jista' l-Mnistru jgħid minn fejn jirriżultalu li Triq iċ-Ċawsli kantuniera ma' Mdina Road, m'hemmx ħtieġa li jiżdied id-dawl?

Jaf li din it-triq tinsab f'area mwarba fejn hemm imħażen u fejn xi ftit taż-żmien ilu kien hemm mewġa ta' serq?

ONOR.

PA - ENFORCEMENT/STOP NOTICES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jagħti lista ta' l-enforcement notices/stop notices li ħarġet il-Planning Authority mit-twaqqif tagħha s'issa u lil liema individwi jew kumpanniji ħarġithom?

ONOR.

TONIO BORG: It-tagħrif dettaljat hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant jenħtieġ ħafna żmien u riżorsi biex jinġabar li ma nħossx li hu ġustifikat.

Nirriferi wkoll lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 4958 dwar l-istess suġġett.

SPTAR MONTE CARMELI - PAZJENTI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew discharged pazjenti fl-isptar Monte Carmeli, ġimgħa b'ġimgħa mill-1 ta' Jannar, 1999 sal-lum?

Kemm ġew admitted pazjenti fl-Isptar Monte Carmeli ġimgħa b'ġimgħa għall-istess perjodu?

Kemm kien hemm re-admissions?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' pazjenti li mill-1 ta' Jannar 1999 sal- lum ġew admitted, re-admitted u discharged fl-Isptar Monte Carmeli hu skond il-lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SPTAR MONTE CARMELI - MALE WARD 10

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li pazjenti rġiel fl-Isptar Monte Carmeli li huma priġunieri jkollhom post adegwat għalihom fil-Male Ward 9 minflok fejn huma bħalissa fil-Male Ward 10?

Jikkonferma l-Ministru li hemm rapport ta' perit fejn jgħid li s-saqaf tas-sala numru 9 huwa kkundannat?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qiegħed isir stħarriġ fuq il-bżonnijiet strutturali, riżorsi umani, struttura ta` tmexxija u finanzjar ta` Unit Forensiku.

Diġa qed isiru laqgħat ta` livell għoli biex id-deċiżjonijiet meħtieġa jittieħdu.

Għadu mhux deċiż liema sala se tiġi wtilizzata.

Ir-risposta għall-aħħar parti tad-domanda hija fin-negattiv.

SPTAR MONTE CARMELI - MANAGEMENT COMMITTEE

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid: a) Minn min hu kompost il-Management Committee ta' l- isptar Monte Carmeli? b) Min huma l-membri ta' l-executive committee?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-Hospital Management Team huwa kompost minn:

Chairperson: Dr Andrew Amato Gauci Department Health Policy

and Planning

Members: Mr Edward Borg Head of Accounts Mr Joseph Borg Manager Nursing Services Mr Joseph Busuttil Principal Occupational Therapist Ms Jackie Mangion Senior Pharmacist Prof Mark O'Callaghan Health Division-University of Malta Dr Joseph R Saliba Director of Psychiatry Mr Victor Saliba Head of Maintenance Ms Louise Xerri Head Social Worker

Secretary: Mr Lino Callus Principal Officer

Il-Hospital Management Board huwa kompost minn:

Chairperson: Dr Joseph R Saliba Director of Psychiatry

Members: Mr Edward Borg Head of Accounts Mr Joseph Borg Manager Nursing Services Ms Mary Cachia Hospital Lay Administrator Mr Victor Saliba Head of Maintenance

Secretary: Ms Sylvia Ebejer Principal Officer

SPTARIJIET - IKEL LILL-IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Peress li fl-isptarijiet tal-gvern ċertu kategoriji ta' impjegati jiġu ntaxxati talli jieklu l-ikel offrut lilhom u li huma ntitolati għalih waqt il-ħin tax- xogħol, filwaqt li kategoriji oħra qed jieklu allavolja mhux intitolati u ma jiġux intaxxati, jista' l-Ministru jara li din l-anomalija tispiċċa darba għal dejjem?

X'passi se jieħu d-dipartiment tas-saħħa f'dan ir-rigward?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ewwelnett nixtieq niċċara li l-impjegati li huma ntitolati għall-ikel waqt il-ħin tax-xogħol tiżdiedilhom is-somma ta` Lm25 fis-sena mad-dħul lokali tagħhom meta tinħareġ il-P3.

Il-benefiċċju ta` l-ikel waqt il-ħin tax-xogħol kienu igawdu minnu biss dawk li kienu jaħdmu f'kuntatt kontinwu mal-morda.

Maż-żmien żdiedu diversi kategoriji oħra.

Il-proposta tal-Onor.

Interpellant biex xi anomaliji li jista` jkun hemm jiġu mneħħija se tiġi kkonsidrata.

SPTAR MONTE CARMELI - KLIEB U QTATES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jieħu l-passi neċessarji ħalli jiġu kkontrollati l-klieb u l- qtates li ta spiss ikunu qed jiġġerrew fl-isptar Monte Carmeli?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-klieb kollha li kien hawn fil-grounds ta` l- isptar nqabdu u ttieħdu l-SPCA.

Kull meta n-numru ta` qtates ġewwa l- isptar ikun kiber wisq, dawn jinqabdu u jittieħdu wkoll l-SPCA.