MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 85 L-Erbgħa, 28 ta' April, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 85

L-Erbgħa, 28 ta' April, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.17 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 28 ta' April, 1999

WERREJ MINUTI 175

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 175

TQEGĦID TA' KARTI 179

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI (NRU.

2) (IT-TIELET QARI)

LOCAL LOAN (NO.

2) BILL (THIRD READING) 180

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR SELF LOKALI

(STOCK U TITOLI REĠISTRATI) (IT-TIELET QARI)

LOCAL LOANS (REGISTERED STOCK AND SECURITIES) (AMENDMENT)

BILL (THIRD READING) 180

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA(EMENDA NRU.

3) (IT- TIENI QARI)

EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO.

3) BILL (THIRD READING) 181

AĠĠORNAMENT 199

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 203

MINUTI

Il-Minuti tas-seduta Nru. 84 li saret it-Tlieta, 27 ta' April, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

INIA - IMPJEGATI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jistà l-Ministru jinforma lill-Kamra min huwa d-direttur preżenti ta' l-Istitut Internazzjonali ta' l-Anzjani?

X'inhu s-salarju tiegħu?

Meta beda fl-inkarigu tiegħu?

X'inhuma l- kwalifiki li għandu d-direttur u kif dawn jirrelataw mal-qasam ta' l- anzjani?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Id-Direttur preżenti ta' l-istitut internazzjonali ta' l-anzjani huwa l-Prof A.H.B. de Bono.

M.D.(Malta), M.A.(Oxon.), F.R.C.S.(Edinburgh).

Din il-ħatra saret mill-Gvern Malti għal perjodu ta' tliet snin wara konsultazzjoni mas-Segretarju Ġenerali tal-Ġnus Magħquda, kif provdut f'Artiklu V, Paragrafu 1, tal-Ftehim relevanti, u hija b'effett mill-21 ta' April, 1998.

Is-salarju tad-drettur huwa stabilit fl-ittra tal-ħatra tiegħu bħala Lm8,791 fis-sena.

INIA - IMPJEGATI PART-TIME

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati part-time ġewwa l-INIA?

Kemm sigħat huma obbligati li jaħdmu fil-ġimgħa?

Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratti tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-direttur preżenti ta' l-INIA hu tal-fehma li l- għoti fil-pubbliku ta' informazzjoni dettaljata dwar l-operat ta' l-istitut tmur kontra l-ftehim li jirregola l-istitut.

INIA - IMPJEGATI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm impjegati fiċ-ċentru ta' l-INIA qabel ma d-direttur preżenti ħa l-ħatra tiegħu?

Kemm hemm impjegati llum u x'inhu l-grad, l-eta' u s-salarju tagħhom?

Xi kwalifiki għandu kull wieħed mill-impjegati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari Nru. 633, li tapplika wkoll għal din il- mistoqsija.

INIA - DIRETTUR

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar il- ġranet li d-direttur ta' l-INIA kien nieqes minn Malta mill-ħatra tiegħu 'l hawn?

Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux rapporti fuq iż-żjarat uffiċjali u jistax ipoġġi kopja ta' dawn ir-rapporti fuq il-Mejda tal-Kamra?

Kemm swew lill-INIA dawn iż-żjarat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari Nru. 633, li tapplika wkoll għall-parti kbira ta' din il-mistoqsija.

Nikkonferma li ma saru l-ebda rapporti lill-gvern dwar iż-żjarat uffiċjali barra minn Malta li għamel id-direttur preżenti.

Jien informat li l-ispiża għal żjarat uffiċjali barra minn Malta mid-direttur, kif indikata fil-kontijiet ta' l-istitut, tlaħħaq l-ammont ta' Lm873.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Agius, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Jien nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk jidhirlux li l-Gvern Malti għandux ikollu feedback ta' l-attivitajiet li jkunu għaddejjin fl-INIA b'mod uffiċjali.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien nemmen li għandu jkun hemm feedback u informazzjoni, naturalment dejjem fit-termini tal-ftehim li semmejt diġa' fit-tweġibiet li tajt għal dawn il-mistoqsijiet.

INIA - ŻJARAT BARRA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il żjara għamel id-direttur ta' l-INIA barra minn Malta?

Kemm minn dawn kienu żjarat uffiċjali, fejn saru u meta kienu?

X'kienu l-għanijiet ta' kull żjara barra minn Malta?

Jista' l-ministru jgħid x'ħareġ konkretament minn kull żjara?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

REĠISTRU TAX-XOGĦOL - PERSUNI B'DIŻABILITÀ

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Karl Chircop) staqsa lill- Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm persuni b'diżabilita' li qed jirreġistraw għax- xogħol, kemm minnhom huma nisa u x'inhi l-età tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn il-persuni qed jirreġistraw bħala labourers?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn il-persuni qed jieħdu xi forma ta' benefiċċju tas-sigurtà soċjali u kemm qed jieħdu benefiċċju marbut mad- diżabilità li huma jsofru?

Jista' mbagħad il-Ministru jgħid kemm hemm persuni b'diżabilità li qed igawdu minn xi benefiċċju amministrat mis-segretarjat tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità?

Jista' l-Ministru jagħti din l- informazzjoni bin-numru ta' persuni għal kull benefiċċju separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni b'diżabilità li f'Ottubru 1998 kienu qed jirreġistraw għax-xogħol kien ta' 282.

Minnhom kien hemm 40 mara, li l-eta' tagħhom tvarja bejn 18 u 54 sena.

Sittin persuna kienu qed jirreġistraw bħala labourers.

Il-persuni kollha msemmija aktar 'l fuq, kienu jieħdu xi forma ta' benefiċċju soċjali mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali, filwaqt li 76 minnhom kienu jieħdu benefiċċju marbut mad-diżabilita' li huma jsofru.

Bejn il-perijodu Ottubru 1997 u Settembru 1998, il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità qdiet dawn in-numri ta' persuni b'diżabilità skond il- benefiċċji partikolari kif jidher hawn taħt:

|Reġistru Nazzjonali |641 | |tal-Persuni |persuna| |b'Diżabilita' | | |Karta ta' l-identita' |501 | |speċjali |persuna| |Servizz Għajnuniet |225 | |Speċjali |persuna| |Ċentru ta' Riżorsi |427 | | |persuna| |Rakkommandazzjoni |130 | |għall-eżenzjoni |persuna| |mit-taxxa fuq karozzi | | |Rakkommandazzjoni |135 | |għall-eżenzjoni |persuna| |mil-liċenzja fuq | | |karozzi | | |Rakkommandazzjoni |388 | |għall-blue sticker |persuna| |Rakkommandazzjoni |26 | |għall-reserved parking |persuna| |Rakkommandazzjoni |29 | |għall-keep clear |persuna|

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li saru diversi diskussjonijiet biex persuni b'diżabilità jingħataw l-appoġġ ħalli jkunu jistgħu jifformaw koperattivi li permezz tagħhom ikunu jistgħu jintegraw fid-dinja tax-xogħol, nixtieq li l-Ministru jinformani jekk dawn id-diskussjonijiet għadhomx għaddejjin jew inkella hemmx xi policy li qed tiġi diskussa biex jintlaħaq dan il-għan.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, żvilupp interessanti li seħħ fil- qasam tal-koperattivi huwa proprju li ntwera interess sostanzjali fl- iżvilupp tagħhom fil-qasam soċjali f'pajjiżna.

Is-suġġett qiegħed jiġi diskuss internament fil-bord tal-koperattivi u diġa' bdew jitfasslu parametri ta' kif jistgħu jittieħdu dawn l-inizjattivi.

Jien ninforma lill-Kamra iktar tard x'inhuma dawn il-parametri għal din l-inizjattiva li jien nikkonsidraha bħala waħda pożittiva ħafna.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jinforma lill- Kamra jekk hemmx xi kummissjoni jew xi grupp ta' nies għal tapposta li qed jimmoniterjaw jew jagħmlu follow-up ta' dawn il-laqgħat partikolari?

Qed nistaqsi dan għax ħafna drabi fil-kumitati joħorġu ħafna ideat imbagħad sfortunatament ftit li xejn isir progress.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kif inhu xieraq, dan is-suġġett tħalla kompletament f'idejn il-bord tal-koperattivi li permezz tad-direttur u ta' membri oħrajn, jikkonsulta u jikkommunika ma' għaqdiet volontarji u NGOs.

Per eżempju, naf li għaddejjin kuntatti ma' l-Eden Foundation pero' l- esperti f'dan il-qasam huwa preċiżament il-bord tal-koperattivi.

Kif ħabbart fil-pubbliku numru ta' ġimgħat ilu, il-bord tal-koperattivi ngħata wkoll l-inkarigu li jeżamina l-liġi tal-koperattivi u jressaqli suġġerimenti dwar kif nistgħu ntejbu dik il-liġi u naġġornawha għaż- żmenijiet tal-lum.

Għalhekk ikun xieraq li filwaqt li l-bord stess jirrevedi din il-liġi, jinkludi wkoll dan l-iżvilupp, li nerġa' nirrepeti, huwa interessanti ħafna.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm persuni jirreġistraw għax-xogħol (part 2) fl- aħħar ta' Jannar 1999?

Għal-liema tip ta' xogħol qegħdin jirreġistaw dawn il-persuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol fuq it-tieni parti tar-reġistru (part 2) fl-aħħar ta' Diċembru 1998 kien ta' 473.

Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella fejn turi għal-liema tip ta' xogħol kienu qegħdin jirreġistraw.

DJAR - ALLOKAZZJONI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joe Mizzi) staqsa lill- Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l- Ministru jagħti lista tal-postijiet li ġew allokati mill-elezzjoni sal- lum?

F'liema lokalita' u f'liema dati ġew allokati?

Jista' l-Ministru jinformana wkoll dwar il-marki li kellhom biex ikkwalifikaw biex jieħdu l- post?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Minħabba li m'għandniex informazzjoni fid-dettall, jista' l-Ministru jgħidilna kemm ġew allokati postijiet bħala total?

Peress li l-bieraħ konna qed nistaqsu mistoqsijiet dwar l-anzjani, jista' l- Ministru jgħidilna jekk dawk l-anzjani li applikaw biex jirranġaw id-dar tagħhom, jingħatawx xi għajnuna partikolari biex jimlew il-formoli u jkunu iktar mgħarrfa b'dawn l-iskemi li jeżistu?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fl-opinjoni tiegħi dan huwa punt importanti ħafna għax waħda mill-affarijiet li qed tirriżultalna hija li dawk li l-aktar huma fil-bżonn m'għandhomx tagħrif biżżejjed dwar x'servizzi hemm, għal xiex huma intitolati, għal xiex jistgħu japplikaw u x'tip ta' għajnuna jistgħu jieħdu.

L-awtorita' tad-djar għandha servizz ta' customer care fejn tagħti l-għajnuna kollha pero' dehrilna li dan ma kienx biżżejjed.

Għalhekk bdew jittieħdu inizjattivi biex kemm jista' jkun nikkordinaw il- ħidma tagħna mal-kunsilli lokali.

Aħna jidhrilna li jekk ninformaw lill- kunsilli lokali dwar l-iskemi, l-benefiċċji u l-għajnuniet kollha li jista' jkun hemm, allura minn hemmhekk stess inkunu nistgħu noffru l-għajnuna lill- persuni li jkunu jistgħu jibbenefikaw minn xi servizz jew minn xi skema li toffri l-awtorita' tad-djar.

Fil-fatt ftit taż-żmien ilu ppubblikajna leaflet li jiġbor fih il-punti l-iktar importanti ta' l-iskemi kollha aġġornati ta' l-awtorita' tad-djar.

Dawn qed jitqassmu biex kulħadd ikun jaf x'hawn u x'ma hawnx.

Inizjattiva oħra li ħadet l-awtorita' tad-djar kienet illi nġabret mingħand id-dipartiment tad-djar il-lista ta' l-applikanti għal akkomodazzjoni alternattiva ta' dawk in-nies li ġejjin mill-Kottonera, mill- Belt u l-Furjana.

Fil-fatt lil dawn in-nies żaruhom periti u uffiċjali ta' l-awtorita' tad-djar, li marru fuq inizjattiva tagħhom, biex huma stess jaraw il-postijiet fejn qed igħixu dawn il-persuni u jagħtuhom il-parir xi skemi hemm, x'jistgħu jagħmlu u x'soluzzjonijiet għandhom għall- kondizzjonijiet tad-djar tagħhom u kif jistgħu jtejbu l-ambjent li jgħixu fih.

Fejn huwa impossibbli li dan isir allura jibqa' għaddej il-proċess biex tinstab akkomodazzjoni alternattiva.

Dan kollu juri li jien naqbel mal-punt li qed jagħmel l-Onor.

Abela għax hemm bżonn li nifirxu u niftħu kemm jista' jkun l-informazzjoni dwar xi skemi għandna.

Jien il-biża' tiegħi hi li min hu kwiet u min juża ċertu prudenza, jibqa' lura u jispiċċa f'sitwazzjoni fejn ma jibbenefikax daqskemm min imur u jiġġieled għad-drittijiet tiegħu.

Dan nistgħu nwieġbu għalih billi ninformaw lil kulħadd, anke permezz ta' kampanja ta' pubbliċita' li qed issir diġa', biex kulħadd ikun jaf eżattament xi skemi hemm u xi drittijiet għandu.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Gonzi.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' nisa li jaħdmu bi qligħ full-time, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5543.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti fi skejjel primarji ta' Bormla, Birgu, l-Isla u Kalkara, bejn l-1985 u l-1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6195.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kuntistabbli li tilfu ħajjithom waqt il-ħin tax-xogħol, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5919.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Sur Presidnet, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar operazzjonijiet li saru fl-Isptar San Luqa matul Jannar 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5891.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar Maltin li qed iservu sentenzi ta' ħabs f'pajjiżi barranin, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5322.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SELF LOKALI (NRU.

LOCAL LOAN (NO.

2) BILL

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Sur President, nipproponi t- Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att biex jawtorizza li somma ta' mhux iżjed minn mitt miljun lira Maltija tinġabar b'self f'Malta sabiex tkopri nefqa akbar mid-dħul fil-Fond Konsolidat matul is-sena 1998 u n- nefqa li hi mistennija sseħħ matul is-sena 1999''. .

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) ikun moqri t-Tielet Darba?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR SELF LOKALI (STOCK U TITOLI REĠISTRATI)

LOCAL LOANS (REGISTERED STOCK AND SECURITIES) (AMENDMENT) BILL

ONOR.

JOHN DALLI: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att biex jemenda l-Ordinanza dwar Self Lokali (Stock u Titoli Reġistrati)''.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l- Ordinanza dwar Self Lokali (Stock u Titoli Reġistrati) jkun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR DAZJU TAS-SISA (EMENDA NRU.

EXCISE DUTY (AMENDMENT) (NO.

3) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-27 ta' April, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Sur President, waħda mill-miżuri f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hija proprju t-tnaqqis tad-dazju fuq il-pitrolju.

Fid-diskors tiegħu l-bieraħ l-Onor.

Brincat qagħad jiddefendi xi ħaġa li, fil-fehma tiegħi, m'hijiex defensible.

Qed ngħid dan għaliex irrimarka li l-Gvern Laburista wera ċertu kuraġġ meta għolla l-prezz tal-pitrolju u qal li hija irresponsabbilta` li traħħas dan il-prezz.

Meta nisma' dawn it-tip ta' diskorsi nġib għajnejja wara widnejja għax naħseb li l-poplu Malti jaf li meta għola l-pitrolju dan ħalla effett negattiv ferm fuq diversi setturi tal-popolazzjoni tagħna, speċjalment il-pensjonanti li fix-xitwa jużawh ħafna.

Minn statistika li saret u kienet available ukoll għall-gvern preċedenti - pero` donnu ma kienx interessat li janalizzaha - irriżulta li kien hemm mill-inqas 5,000 household ta' pensjonanti li jużaw il-pitrolju biex isaħħnu d-dar tagħhom.

Madanakollu l-Gvern Laburista ġie jaqa' u jqum minn dan u għolla l-prezz tal-pitrolju mingħajr ma ħa into consideration dan l-impatt soċjali.

L-Onor.

Brincat qal li s-setturi ta' l-industrija u tal-lukandi jistgħu jużaw il-light heating oil biex joperaw l-apparat tagħhom.

Dan kien żball għaliex filwaqt li s-sulphur content tal-light heating oil huwa 1.8%, is- sulphur content tal-pitrolju huwa 0.3%, jiġifieri madwar sitt darbiet inqas.

Peress li l-prezz tal-pitrolju kien għoli ħafna, f'Jannar ta' l- 1998 ġejna f'sitwazzjoni fejn il-light heating oil kien qed jintuża aktar mill-pitrolju.

Fil-fatt it-total ta' light heating oil li ntuża f'Jannar, Frar u Marzu kien ta' 2.8 miljun litru u t-total ta' pitrolju li ntuża kien ta' 1.8 miljun litru.

Dan ifisser li fejn qabel il-light heating oil ma kienx jintuża, issa beda jniġġes l-ambjent, l-iktar madwar il-lukandi u l- inħawi tal-fran, għax imbagħad anke l-furnara pprovaw jaqilbu għal-light heating oil.

Fil-fatt il-bieraħ l-Onor.

Brincat qal li l-idea kienet li l- furnara kollha jaqilbu għal-light heating oil.

Dan ma rnexxiex għax kien hemm problemi tekniċi imma l-intenzjoni hemm kienet.

F'ġieħ is-serjeta`, Onor. Brincat, kif ma tistax tirrealizza li l-light heating oil kien qed jagħmel ħsara lill-ambjent sitt darbiet iktar milli kien jagħmel il- pitrolju?

Jien kont nistenna li l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jirrealizzaw li din kienet deċiżjoni żbaljata u jħalluha tintesa, pero' l- bieraħ l-Onor.

Brincat beda jikkritika lil dan il-gvern għaliex raħħas il- pitrolju u naqqas it-tniġġis!

Meta l-Oppożizzjoni Laburista titkellem b'dan il-mod u ma tirrealizzax l-iżbalji tagħha xejn ma tkun kostruttiva.

Sur President, irrid ngħid b'sodisfazzjon li matul l-ewwel tliet xhur ta' din is-sena l-konsum tal-light heating oil naqas b'1 miljun litru.

Fil- fehma tiegħi għamilna progress kbir peress li bħala ammont ta' kubrit, dan għandu sitt darbiet iktar milli għandu l-pitrolju, u b'hekk naqqasna d- dħaħen li jħallu effett ħażin fuq is-saħħa tan-nies u fuq l-ambjent.

Jien kburi li dan il-gvern kellu l-kuraġġ jieħu din il-miżura għall-ġid ta' pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) L-ex-ministru tal-finanzi, l-Onor.

Leo Brincat, qed jikkritikana wkoll għaliex naqqasna l-kubrit fl-atmosfera!

Iva, f'ġieħ is-sewwa, dak li huwa sewwa għidu li hu sewwa u mhux tipprovaw tgħidu li hu ħażin!

L-intenzjoni tagħna hija li eventwalment we will phase it out imma dan ma tistax tagħmlu mil-lum għal għada.

Pero' l-fatt li l- konsum naqas b'1 miljun litru, minn 2.8 miljun litru għal 1.8 miljun litru, huwa progress riżultat tal-miżuri li ħa dan il-gvern.

Sur President, nista' ngħid li fl-ewwel tliet xhur tas-sena li għaddiet il-konsum tal-pitrolju żdied għal 4.7 miljun litru minn 1.8 miljun litru, għaliex peress li huwa iktar affordable in-nies qed jużaw iktar pitrolju biex isaħħnu d-djar.

Din is-sena kellna xitwa iktar kiefra, allura kellna iktar konsum tal-pitrolju għax kien qiegħed bi prezz affordable u mhux bil- prezz esaġerat li kien introduċa l-gvern preċedenti.

Naturalment jekk qed isir xi abbuż billi jitħallat mad-diesel għall-karozzi tal-linja, irid isir effort biex dan jinqata'.

Pero' wieħed ma jistax jinsa l-bqija tas- soċjeta', jinsa l-effett fuq l-anzjani, fuq l-industrija u fuq it-turiżmu wkoll, għax irridu niftakru li l-light heating oil u l-pitrolju jintużaw ukoll biex isaħħnu l-lukandi.

Allura jien konvint li dan huwa progress u assolutament mhuwiex ġustifikat l-ex-ministru tal-finanzi, l-Onor.

Brincat, li joħroġ b'din il-kritika li ħareġ biha.

Qed insewwu l-ħsara li sfortunatament għamel il-gvern ta' qabel.

Jien ma neħux pjaċir li saret il- ħsara.

Liema Malti jieħu pjaċir li ssir il-ħsara?

Is-sitwazzjoni llum hija ferm iktar raġonevoli u j'Alla jibqa' jinqata' l-użu tal-light heating oil sakemm niġu f'pożizzjoni li neliminawh.

L-Onor.

Brincat qal li l- Gvern Laburista kellu l-kuraġġ jieħu ċerti miżuri imma jien ngħidlu li dan ma kien kuraġġ xejn.

Il-Gvern Laburista ħa miżuri ħżiena għax messu eżamina l-effett tagħhom sewwa u mhux qabad u tefagħhom mingħajr ma ra lil min kien ħa jolqot.

Jien nista' nsemmi miżuri oħrajn ħżiena li ħa l-Gvern Laburista.

Mhux se nsemmi r-rati tad-dawl u l-ilma għax m'għandhomx x'jaqsmu ma' dan l-abbozz ta' liġi, għalkemm din hija miżura oħra li rranġajna.

La qed nitkellmu fuq l-Enemalta, għandi l-pjaċir inħabbar f'dan il- parlament li l-Enemalta rnexxielha tibdel il-loan li kienet ippreparata taħt Gvern Laburista preċedenti u ffirmata f'Novembru.

Għalkemm kelli mistoqsijiet serji dwar din il-loan, jien ma stajtx ma nħallihomx jiffirmawha għax in-negozjati kienu laħqu spiċċaw.

L-Enemalta ħadet loan ta' US130 miljun li kienet rolled over u xi żidiet żgħar tal-loans li kien hemm qabel, pero' din il-loan saret kollha f'dollari Amerikani.

Meta ġew quddiemi bil-każ komplet, li l-Onor.

Brincat kien responsabbli għalih, mill- ewwel bdejna analiżi biex naraw l-Enemalta x'jaqblilha.

Fil-fatt din il- ġimgħa l-loan bdilnieha f'Euros għax sibna li b'hekk l-Enemalta tiffranka $US3.6 miljun fi 12-il xahar.

(Interruzzjonijiet) B'din is-swap l- Enemalta ffrankat $US3.6 miljun.

Donnhom l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra din mhux qed togħġobhom, Sur President (Interruzzjonijiet) X'jiġifieri sena oħra lanqas nafu x'se jiġri?

X'għandu x'jaqsam!

Jien nipprova nara fejn hi l-inqas ir-rata ta' imgħax u naturalment ma tridx tkun għaref wisq biex tagħżel fejn jaqbillek.

Ir-rata ta' imgħax ta' l-Euro hija ferm inqas minn dik tad-dollaru.

Minbarra hekk, ir-riskju fuq l-Euro għall-Enemalta huwa ferm inqas mid-dollaru għax ir-revenue ta' l-Enemalta huwa f'liri Maltin.

U l-lira Maltija għandha iktar connection mal-Euro milli mad- dollaru Amerikan u allura jkun jaqbillek tmur għall-Euro.

Dawn huma l- mistoqsijiet li għamilt.

Nixtieq li kieku kien hawn l-Onor.

Brincat biex jirrispondini għaliex ma nafx għax ma daħalx f'dawn l-affarijiet.

Il-gvern tiegħu kien lest li jżid il-prezz tad-dawl u l-ilma u ma kkonsidrax pożizzjoni bħal din fejn seta' jiffranka l-flus.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

GEORGE VELLA: Għandu jiġi ċċarat li l-Onor.

Brincat mhux qiegħed preżenti fil-Kamra għax bħalissa qiegħed bħala chairman fil-Public Accounts Committee.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, l-Onor.

Brincat għamel il-punti tiegħu l-bieraħ u jien qed nagħmel il-punti tiegħi llum.

(Interruzzjonijiet) Naturalment l-Onor.

Membru għandu ċans jirrispondi għal dawn l-affarijiet.

Il-punt jibqa' li tan-naħa l-oħra mhux qed iddoqqilhom din, li l-Enemalta setgħet tiffranka US3.5 miljun u ma ffrankathomx, anzi marret għal triq iktar riskjuża peress li ma daħħlux sewwa fil-kwestjoni.

Is-sitwazzjoni kienet tal-biki għax dan il-gvern li suppost kien modern, effiċjenti u trasparenti ma kienx qed jagħmel assessment sewwa ta' l-affarijiet.

Waqt li kienu lesti jżidu l-prezz tal- pitrolju, ta' l-ilma u tad-dawl, ma kenux kapaċi janalizzaw l-iktar affarijiet elementari biex inaqqsu l-ispiża.

U mhux qed nitkellmu fuq sold u tnejn imma qed nitkellmu fuq $US3.5 miljun.

(Interruzzjonijiet) Ma naħsibx li dan kien gvern responsabbli.

Ma tridx tkun daqshekk intiż fis- suġġett biex tkun taf li għandek tipprova tmur għall-munita li l-lira Maltija hija iktar linked magħha u għal rata ta' imgħax li hija irħas.

Jiddispjaċini ngħid li mhux hekk għażel li jagħmel il-gvern preċedenti imma għażel li jitfa' l-piż fuq il-poplu biż-żidiet li għamel, anke fuq il-prezz tal-pitrolju.

Aħna raħħasna l-pitrolju biex innaqqsu t-tniġġis u l- Enemalta rnexxielha wkoll tiffranka l-flus billi qed timxi b'politika iktar għaqlija.

Irrid infakkar ukoll fil-flus li qed neħlu iktar minħabba l-hedging agreement li diġa' tkellimt fuqu.

Fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena diġa' weħilna Lm3 miljun iktar u dan l-arranġament ma nistgħux noħorġu minnu imma jkollna nkomplu nsegwuh sa l-aħħar ta' Diċembru għax għal raġuni li jien ma nifhimhiex dawn għamlu agreement fit-13 ta' Awissu, tliet ġimgħat qabel l-elezzjoni - din riedet ministerial approval - fejn iffriżaw il-prezz taż-żejt li tixtri l-Enemalta għal sena sħiħa mingħajr ma kellhom daqsxejn diċenza li jgħidu: Isma', hemm bżonn nagħmluh għal 12-il xahar?

Għax ma nagħmluhx tliet xhur, tliet xhur?

Issa qed inħallsu l-prezz ta' din l-ispekulazzjoni li tista' tiġik tajba u tista' tiġik ħażina.

Is-sena li għaddiet tlifna Lm9 miljun u fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena tlifna Lm3 miljun oħra.

Minflok ma kien jagħmel l-affarijiet b'iktar għaqal u b'iktar ħsieb, il-Gvern Laburista kien jaqbad u jieħu dawk id-deċiżjonijiet li kien isejħilhom "kuraġġużi" u jgħolli l-prezz lill-poplu.

L-Onor.

Leo Brincat tkellem fuq il-wegħdiet tal-Partit Nazzjonalista li jikkontrolla l-għoli tal-ħajja.

Dan għamilnieh billi raħħasna l-prezz tad- dawl u l-ilma.

L-Onor.

Membru ddeċieda li jikkritika s-settur li kien jaqa' taħtu u llum huwa responsabbilta' tiegħi, is-settur ta' l-office of fair trading li għandu d-dover jagħmel monitoring tal-prezzijiet tal- mediċini.

Qal li donnu dan l-uffiċċju miexi b'mod kajman għax dawn iż- żidiet splodew.

Imma meta tħares lejn l-assessment li sar mill-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta u tqabblu ma' dak li ġara fl-istess tliet xhur tas- sena ta' qabel issib li l-kritika tiegħu żgur m'hijiex ġustifikata.

L- ewwelnett il-prezzijiet tal-mediċina hemm tendenza li jogħlew mill-bidu tas- sena u ħafna minn dawn jiġru minħabba żidiet minn barra.

Per eżempju, fl- ewwel tliet xhur ta' din is-sena kien hemm madwar 52 prodott tal-mediċina li għolew pero' kien hemm ukoll madwar 60 mediċina oħra li l-prezz tagħhom naqas.

Għandi l-breakdown tal-prezzijiet li għolew; 24 minnhom għolew għax għolew minn barra, tnejn minnhom għolew minħabba rati tal-kambju, tnejn minħabba l-freight charges u hemm 24 li għadhom qed jiġu investigati.

L-Onor.

Brincat qal li l-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta qed jimxi b'mod kajman.

Jien ma nafx għaliex qed jitkellem b'dan il-mod.

L-ewwelnett imissu jaf biżżejjed li l-uffiċċju baqa' miexi bl-istess politika li kien miexi biha fl-1996, kemm taħt il-Gvern Laburista preċedenti u kemm taħt dan il-gvern.

Hawnhekk ma rridx inkun partiġġjan imma l-verita' hija li fl- 1996, meta jien kont responsabbli mill-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta, bdejna eżerċizzju ta' reviżjoni tal-prezzijiet tal-mediċini u raħħasna ħafna u ħafna mediċini fejn il-prezz ma kienx ġustifikat.

L-Onor.

Brincat kompla bl-istess sistema u jien komplejt bl-istess sistema wkoll.

Jiġifieri għalfejn dawn il-ħafna botti li qed jitfa'?

Nista' ngħid li f'din is-sena, minn 130 complaint li saru permezz tal-freephone kien hemm 28 li nstab li veru kien hemm overpricing mill-ispiżeriji u dawn kellhom inaqqsu l-prezz; kien hemm sitta li kienu overpriced mill-aġent u kien hemm 96 li ż-żieda kienet ġustifikata, għax kif għidt diġa', fl-ewwel tas-sena jkun hawn tendenza li ċerti prezzijiet jiżdiedu minn barra.

Naturalment kull produttur minn sena għal sena, għal raġuni jew oħra, jirrivedi l- prezzijiet.

Is-sena li għaddiet l-ilmenti naqsu għal 52, fejn instab li 28 minnhom kienu price increases ġustifikati u kien hemm 24 li ma kienx hemm price increase.

L-attivita' mhux naqset imma żdiedet bi tripplu, jiġifieri l-Onor.

Brincat mhux ġustifikat li jiġi jgħid li l-uffiċċju mhux qed jagħmel xogħlu.

Imissu għallinqas l-ewwel staqsa biex jara l-uffiċċju kemm qed jagħmel investigazzjonijiet u x'riżultati għandu, mhux jaqbad u jaqbeż għall-konklużjoni li l-uffiċċju mhux qed jagħmel xogħlu.

Din hija irresponsabbilta', fil-fehma tiegħi.

L-uffiċċju mhux biss jirċievi l- ilmenti u jinvestigahom talli jagħmel investigazzjonijiet at random.

Is- sena li għaddiet, fl-ewwel erba' xhur għamel 51 investigazzjoni at random u b'riżultat ta' hekk naqqas 37 prezz.

Din is-sena għamel 139 investigazzjoni at random u f'ċerti każi kienu overpriced imma kien hemm każi oħra li kienu ġustifikati.

Jiġifieri mhux sewwa li wieħed jaqbad u jikkonkludi li l-uffiċċju mhux qed jagħmel xogħlu għaliex il-prezzijiet tal- mediċini splodew mingħajr ma jkollu ċ-ċifri quddiemu.

Ta' min ifakkar li kien hemm 52 li żdiedu u kien hemm 60 li naqsu.

L-Onor.

Brincat, li kien responsabbli minn dan il-qasam, jaf li qabel ma titkellem għandek tkun informat fuq dawn l-affarijiet.

Sur President, il-kritika li smajt il-bieraħ fuq il-pitrolju, fuq il- mediċini u fuq affarijiet oħra, imma b'mod partikolari fuq il-pitrolju, assolutament turi kemm l-oppożizzjoni miexja fit-triq il-ħażina.

L- oppożizzjoni jmissha tirrealizza fejn għamlet l-iżbalji u mhux tkompli tħambaq u tipprova tiġġustifika l-iżbalji li għamlet għax għandna l-provi li l-għoli fil-prezz tal-pitrolju ħalla effett negattiv u kif raħħasnieh naqas l-użu tal-fuel oil f'pajjiżna.

Aħna gvern li nwettqu dak li nwiegħdu u fil-każ tal-pitrolju, għalkemm fil- programm tagħna ma kienx hemm li se nraħħsu l-prezz tal-pitrolju, dehrilna li għall-ġid tal-pajjiż u ta' l-ambjent, hekk kellna nagħmlu.

Fl-istess ħin aħna raħħasna wkoll il-prezz tad-dawl u ta' l-ilma, kif wegħedna u raħħasniehom sew u dan kellu effett pożittiv fuq pajjiżna.

Sur President, nixtieq nagħlaq billi nitkellem dwar l-aspett ekonomiku li diversi kelliema min-naħa l-oħra diġa' tkellmu fuqu.

Nirriferi għar- rapport tal-bank ċentrali li għadu kif ħareġ li għamel business perception survey fejn juri wkoll riżultati nkorraġġanti.

Dan qal hekk:

''The results of this part of the survey which are illustrated in chart 1 show that expectations have remained positive with the balance of replies expecting an improvement in the economic situation still standing at around 30%.''.

Din hija l-aspettattiva għall-ewwel nofs ta' din is-sena.

Naturalment dan ir-rapport qed igħid ukoll li l-optimistic response kien mifrux fuq is- setturi kollha ta' l-ekonomija.

Naturalment mhux bl-istess ammont, għax hemm setturi fejn l-aspettattiva hija iktar pożittiva u setturi fejn hija inqas.

Pero' rridu niftakru li tlaqna minn iġġamjar komplet ta' l- ekonomija, u l-ekonomija mhijiex switch, tagħmlu on jew off.

Naf x'qed ngħid għax f'dawn it-tmien xhur li l-Partit Nazzjonalista ilu fil-gvern fabbrika waħda mort niftaħ li tipproduċi l-pestiċidi, l-insettiċidi u velenu tal-ġrieden għall-esportazzjoni, u tħaddem erbgħa min-nies, forsi titla' sa għaxra min-nies.

Dak huwa l-investiment u l-frott kollu tal- ħafna ftaħir li kien hemm fuq l-investiment li kien qed isir.

Dik hija l- high-tech industry li kienet qed tiġi hawn!

Il-bqija ma fetħux fabbriki iktar.

Ir-riżultat tal-frott tal-Gvern Laburista tista' tarah mill-fatt li ma kienx hemm investiment ġej.

Bdejna nerġgħu ndawru r-rota, bdejna mmorru barra u nipprovaw ninkoraġġixxu lin-nies biex jinvestu f'pajjiżna imma dan jieħu ż-żmien.

Għandek mill-inqas sitt xhur u 12-il xahar qabel ma jkollok xi frott minn din it-tip ta' ħidma li qed tagħmel l-MDC.

Dan m'huwiex switch tad-dawl.

Din il-ġimgħa l-Onor.

Attard Montalto qal li kif tela' l-Gvern Nazzjonalista l-affarijiet bdew jimxu bil-mod.

Dan m'hu veru xejn.

Ir- riżultati ta' l-inizjattivi tal-ministeru li hu kien responsabbli għalih, li taħtu taqa' l-MDC wkoll, ma kenux pożittivi għal diversi raġunijiet.

Jien ma rridx noqgħod nippolitiċizza.

Pajjiżna qed jiffaċċja ċerti diffikultajiet minn barra li għandhom x'jaqsmu ma' l-Ewropa Ċentrali u ma' l-Ewropa ta' Lvant peress li ħafna investimenti iktar qed imorru f'dawk il-pajjiżi.

Dan m'hu tort ta' l-ebda gvern.

M'għandniex ngħidu li s-slowdown li hemm issa fl-investiment huwa tort ta' dan il- gvern, għax dan kellu jiġi minn żmien Gvern Laburista.

F'dan il-parlament qed naqgħu għar-redikolu meta wieħed jipprova mill-ewwel iwaħħal f'xi ħaddieħor għad-dnubiet tiegħu.

Jiddispjaċini ngħid li l-fatt li l- ekonomija ma rnexxilhiex tirkupra biżżejjed huwa frott tan-nuqqas ta' investiment li kien ġej minn barra u minħabba l-fatt li l-gvern preċedenti ma kienx kapaċi jilqa' l-isfidi normali li kull gvern Malti jkollu, sfidi ta' investimenti f'postijiet alternattivi.

Barra minn hekk il-pożizzjoni li ħa fuq l-Unjoni Ewropea, li mhux dejjem kienet tiftiehem, mhux dejjem kienu jarawha attraenti, naffret ukoll ċertu investiment.

L-aħħar li kont responsabbli mill-Malta Development Corporation fl-1996 kienu se jiġu f'Malta tlieta jew erba' investimenti ta' ċertu daqs, li bejniethom kienu lesti jħaddmu madwar 500 jew 600 impjegat, u dawn tnaffru u ma ġewx Malta.

Kif bdilna r-rotta u ffriżajna l-applikazzjoni għal sħubija fl-Unjoni Ewropea dawn marru f'pajjiżi oħra.

U l-frott ta' dawn id-deċiżjonijiet qed inbatuh issa wkoll, mhux is-sena li għaddiet biss.

Qed inbatuh għaliex ma rnexxilniex niġbdu investiment biżżejjed.

Jekk Alla jrid nerġgħu nibdew indawru r-rota 'l quddiem imma it is a slow process għax huwa faċli titlef iżda mhux faċli terġa' tiggwadanja f'dan il-qasam, Mr Speaker.

Nerġa' nirriferi għal din is-survey tal-bank ċentrali u ngħid li ċ-ċifri li joħorġu minnu juru ċerta buoyancy fl-aspettattiva.

Infatti hawn ċerti charts li jimpressjonawni għax tara li l-expected improvement in economic situation taħt it-tmintax-il xahar ta' Gvern Laburista kienet dejjem negative, negative, filwaqt li taħt l-aħħar quarter tas-sena li għaddiet u l-ewwel quarter ta' din is-sena l-aspettattiva ta' min jaħdem fil- manifattura hija pożittiva.

Dan huwa indikatur tajjeb, għalkemm mhux biżżejjed għax irid isir l-investiment, ir-rota trid iddur b'iktar momentum, irridu nerġgħu nqajmu l-attività ekonomika b'mod iktar qawwi.

Imma, kif diġa` għidt, l-attività ekonomika mhijiex switch on u off u jekk inti titfiha mhux għalkemm terġa' tixgħelha mingħajr ma jkollok ċerti konsegwenzi.

Grazzi ħafna, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi l- gvern qed jitlob lill-parlament biex japprova l-miżuri li tħabbru fil- budget - jiġifieri li jiżdied id-dazju fuq is-sigaretti u jonqos id-dazju fuq il-pitrolju - miżuri li effettivament daħlu in vigore mill-ewwel, mat- tħabbir tal-budget.

Jien kont beħsiebni nibda l-ewwel fuq is-sigaretti u mbagħad nidħol fuq is-suġġett tal-pitrolju pero' billi għadu kif tkellem il- ministru għas-servizzi ekonomiċi u daħal fil-kwestjoni tal-pitrolju, xtaqt mill-ewwel ngħaddi għal dan is-suġġett.

Jidher li l-unika missjoni li għandu quddiemu f'din il-leġislatura l-ministru hija sempliċement biex jagħmel propaganda li, jiddispjaċini ngħid, hija bbażata fuq ċifri totalment foloz u fuq raġunar totalment żbaljat.

Il-ministru qed jgħid li bħala riżultat tad-deċiżjoni tal-Gvern Laburista li jżid it-taxxa u d-dazju fuq il-pitrolju żdied l-użu ta' light heating oil jew thin fuel oil.

Imma jekk hu verament jidħol fis-suġġett u jara ċ- ċifri - u jiena ċert li t-tekniċi li għandu fid-dipartiment tiegħu ma kellhomx għalfejn isibu diffikultà biex jagħtuh statistika korretta - isib li l-konsum tal-light fuel oil mill-1993 sa l-1997 prattikament baqa' l- istess.

Hawnhekk għandi l-figuri: Fl-1993 ntużaw 11,664 metric tons of oil equivalent, fl-1994 ntużaw 11,216 metric tons, fl-1995 ntużaw 11,444 metric tons, fl-1996 baqa' prattikament l-istess.

Jiġifieri l-argument tiegħu li minħabba ż-żieda fid-dazju tal-pitrolju, żdied l-użu tal-light fuel oil ma jreġi assolutament xejn.

THE DEPUTY SPEAKER: Point of order, l-Onor.

Josef Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiddispjaċini ninterrompik imma jiena tkellimt fuq il-light heating oil u mhux fuq il-light fuel oil - fuel oil huwa wżat għall-power station - u l-light heating oil probabbli mhuwiex f'dik il- pubblikazzjoni li qed tikkwota minnha għaliex light heating oil daħal f'dawn l-aħħar sentejn.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, il-figuri li għandi hawnhekk mill- ktejjeb "Malta at a Glance", li l-awtur tiegħu ġab l-informazzjoni mill- Enemalta, juru totalment il-kontra ta' dak li qed jgħid il-ministru, għax il-fuel li jintuża fil-power station huwa f'paragrafu totalment differenti.

Li ġara kien li minn meta Gvern Laburista ddeċieda li jżid id-dazju fuq il- pitrolju, f'daqqa waħda l-użu tad-diesel żdied b'mod ekwivalenti, jiġifieri daqs kemm naqas l-użu tal-pitrolju.

Dan ġara minħabba li l-prezz tal- pitrolju ġie l-istess prezz tad-diesel.

X'ifisser dan?

Ifisser li dawk in- nies li kienu qed jużaw il-pitrolju u naqqsu l-użu tiegħu minħabba li żdied il-prezz, kienu l-istess nies li mbagħad bdew jużaw id-diesel.

Min huma dawn in-nies?

Dawn in-nies huma l-owners tal-karozzi tal-linja.

Is- sitwazzjoni hija daqshekk sempliċi u mhux kif qed jgħid il-ministru.

Jiġifieri mhux veru li kien hemm iżjed użu ta' dak il-fuel li għandu iżjed sulphur content, kif qed jgħid il-ministru.

Il-fatt li issa naqas il-prezz tal-pitrolju u l-owners tal-karozzi tal-linja se jibdew jużaw iżjed pitrolju minflok id-diesel se jkollu effett kuntrarju għal dak li jixtieq il-ministru, jiġifieri se jkun hawn iżjed tniġġis ta' l-ambjent.

Se jkun hawn iżjed incomplete combustion tal-pitrolju, se jkun hawn iżjed exhaust fumes qawwijin mimlijin carbon, se jkun hawn iżjed fumes li jagħmlu ħsara lill-ambjent u lil saħħet il-pubbliku.

Dan huwa l-punt.

Iva, għandu raġun sieħbi l-Onor.

Brincat jgħidli l-Gvern Laburista kien kuraġġuż għaliex aħna konna nafu li persentaġġ qawwi ta' l-użu tal-pitrolju kien qed jintuża b'mod abbużiv.

Jiġifieri b'din il-miżura li issa qed jieħu dan il-gvern se jiżdied l-inkwinament ta' l-arja u bil-wiċċ tost kollu qegħdin niġu mitluba nissussidjaw lil min jabbuża mill-pitrolju b'dan il-mod.

Sur President, mhux veru li l-anzjani jużaw iżjed pitrolju, kif qed jipprova jgħidilna b'mod propagandesk il-ministru għax, kif għidt jien, il- pitrolju iżjed kien qed jintuża mill-owners tal-karozzi tal-linja.

Aħna t- tobba lill-anzjani dejjem nagħtuhom parir li l-heating għandu jkun b'mod li ma jagħmilx ħsara lil saħħithom.

Fil-heating anke l-pitrolju jagħmel ħsara lis-saħħa ta' l-anzjani u jista' jkun ta' periklu wkoll għax jista' jieħu n-nar.

Jiġifieri aħna minn hawnhekk, anke bħala tobba, lill-anzjani nagħtuhom parir li jużaw forma ta' heating ta' l-elettriku biex ma jkunx ta' detriment għal saħħithom.

Jiġifieri meta l-ministru jipprova jagħmel propaganda biex mingħalih ipinġi ħażin il-miżura ta' Gvern Laburista, ngħidlu li din taħdem bil-kontra.

Nerġa' ngħid li b'din il-liġi qed niġu mitluba nissussidjaw lil min qed jabbuża bil-pitrolju u mbagħad ikompli jagħmel il-ħsara lill-ambjent.

Jekk il-ministru taħarqu qalbu daqshekk għall-ambjent minħabba s-sulphur content fl-arja, għandu d-dmir jara li l- fuel li jintuża fil-power stations jkollu sulphur content li huwa ħafna inqas minn dak li verament qed jintuża bħalissa.

Għax jekk wieħed jikkalkola u jkejjel is-sulphur dioxide li ħiereġ mill-power stations jsib li dan qed jagħmel ħafna ħsara lill-ambjent, speċjalment fl-inner harbour area.

Tajjeb wieħed jgħid li l-power station tal-Marsa hija l-iżjed power station li qed tagħmel ħsara lil saħħet il-poplu, speċjalment lill-poplu li jgħix fil-viċinanza ta' Raħal Ġdid, tal-Marsa, tal-Belt.

Waħda mir- raġunijiet li kien ġab il-Partit Nazzjonalista fl-1987 biex jiġġustifika li kellha tinbena power station f'Delimara kienet li l-power station tal-Marsa tant kienet qed tagħmel ħsara lill-ambjent.

X'ġara kważi għaxar snin wara l-bini tal-power station ta' Delimara?

Il-power station tal-Marsa għadha qed tipproduċi iżjed enerġija mill-power station ta' Delimara u s-sulphur dioxide li qed joħroġ, jiġifieri l-acid rain li qed toħroġ mill-power station ta' Delimara, qed tkompli tagħmel ħsara liċ-ċittadini ta' dawk l- inħawi.

Jiġifieri minn hawnhekk nappella lill-ministru biex ma jużax lil dan il-parlament bħala staffa ta' propaganda biss imma jieħu azzjoni, xi ħaġa li mhuwiex qed jagħmel.

Jekk verament taħarqu qalbu jaf x'miżuri għandu jieħu u mhux jiġi hawn u jikkwota l-figuri ħażin u jipprova jagħti l- impressjoni li taħarqu qalbu għas-saħħa tal-poplu jew għall-ambjent.

Il-Ministru Bonnici tkellem dwar ħafna affarijiet oħrajn, fosthom ir- revenue u kif qed jirnexxilu jnaqqas l-ispiża ta' l-Enemalta, kif qed jgħid hu, imma dwar ir-revenue tal-Water Services Corporation ftit li xejn qal.

Il-ministru ġie ħafna drabi f'din il-Kamra jwiegħed lill-poplu li l- kontijiet tad-dawl u l-ilma ħerġin.

Waħda mill-aħħar affarijiet li qal hawnhekk ftit qabel il-vakanzi ta' l-Għid kienet li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma se joħorġu sa l-aħħar ta' Marzu.

Ma niddejjaqx ngħid li l-ministru qed ikun irresponsabbli li jibgħat fid-djar tan-nies fuljetti li mhumiex kontijiet imma sempliċement fuljetti ta' propaganda li jqabblu l-prezz kif kien jiġi taħt Gvern Laburista mal-prezz kif se jagħmlu hu bl-alterations li saru wara diskussjonijiet mal-union.

Għaddew ħames xhur minn mindu ġew stabiliti r-rati l-ġodda tad-dawl u l-ilma u l-kontijiet għadhom ma waslux.

Il-poplu huwa mwerwer jistenna għax meta jagħmel il-budget tiegħu minn xahar għal xahar dejjem jaħseb għall-kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Jien nappella lill-ministru biex ma jkunx iżjed irresponsabbli iżda jkun iżjed serju u jibda jibgħat il-kontijiet regolarment biex il-poplu jserraħ moħħu li dak li għandu jagħti jagħtih.

U min-naħa l-oħra, dak li għandha ddaħħal l-Enemalta u l-WSC idaħħluh ukoll.

Jiġifieri l-ministru għandu jiġi hawnhekk u jwiegħed li l-kontijiet se jaslu, ħalli jkun ta' ġid għall-poplu u ta' ġid għal dawn il-korporazzjonijiet.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk għax nerġgħu niġu fis-sitwazzjoni ta' qabel l-1996 meta l-korporazzjonijiet kemm ta' l-Enemalta u kemm tal-WSC kienu waslu f'sitwazzjoni li ma kellhomx flus biex iħallsu lill-ħaddiema.

Jien nappella lill-ministru biex jinsa t- triq tal-propaganda rħisa, jitkellem bis-serjeta', jagħmel xogħlu kif fil- fatt hu fdat lilu u mixtieq minnu li jagħmel, jiġifieri jikkontrolla l- inkwinament u t-tniġġiż ta' l-ambjent u jibgħat il-kontijiet tad-dawl u l- ilma kif emendati mill-ftehim li sar f'Novembru li għadda biex iserraħ moħħ il-poplu u jserraħ moħħ il-ħaddiema tal-korporazzjonijiet.

Sur President, b'dan l-abbozz ta' liġi l-gvern qiegħed ukoll iżid id- dazju fuq is-sigaretti u jiena bħala tabib ma nistax ma nagħmilx enfasi fuq kemm jagħmlu ħsara s-sigaretti lis-saħħa tal-poplu.

Hawn Malta għandna waħda fost l-iżjed inċidenzi għoljin ta' mard kardjovaskolari, jiġifieri tal-qalb, u mard ta' l-arterji.

Għandna waħda mill-iżjed inċidenzi għoljin ta' mard tal-pulmun, ta' asthma u ta' bronkite kronika.

Is-sigaretti huma fost l-iżjed affarijiet li jagħmlu ħsara liċ-ċittadini minn dan il-lat.

Tajjeb li wieħed isemmi li l-popolazzjoni ta' Malta hija waħda fost l- iżjed li tpejjep fl-Ewropa kollha għax għandna 54% ta' l-irġiel u 21% tan- nisa li jpejpu.

U minn studju li sar dan l-aħħar jirriżulta li filwaqt li għandna 35% tan-nisa żgħar li jpejpu, għandna 10.8% nisa iktar kbar, jiġifieri n-nisa ta' ċertu eta' li jpejpu huma ħafna inqas.

X'ifisser dan, Sur President?

Ifisser li aktar ma jgħaddi ż-żmien in-nisa iżjed qed ipejpu.

Waqt li ħafna snin ilu n-nisa ma kenux ipejpu llum għandna iżjed tendenza li n-nisa jibdew dan il-vizzju ikrah li kulħadd jaf kemm jagħmel ħsara lil saħħitna.

Minkejja dan qed naraw dawn l-affarijiet isiru u jiddispjaċini ngħid li f'pajjiżna ftit qed ikun hemm nies li jieqfu jpejpu.

Iżjed interessanti minn hekk, wieħed isib li hemm 75% ta' l-irġiel li jpejpu li qatt ma ngħataw parir biex ma jpejpux, waqt li 22% kienu tawhom parir biex ma jpejpux.

Fin-nisa din il-figura taqleb ftit differenti, 80% tan-nisa ħadd qatt ma qalilhom biex ma jpejpux waqt li 12% xi ħadd kien qalilhom biex ma jpejpux.

Dan juri li waqt li qed niġu hawnhekk fil- parlament mingħalina qed nagħmlu xi ħaġa tajba li nżidu s-sisa u l- prezzijiet tas-sigaretti, bl-iskuża li jekk inżidu l-prezzijiet tas- sigaretti nkunu qed ngħinu f'din il-kampanja biex in-nies ma jpejpux, jiddispjaċini ngħid li dan mhux qiegħed jiġri.

Jiġifieri minkejja li gvernijiet differenti żiedu l-prezz tas-sigaretti, ftit jew xejn qed ikun hemm effett fuq il-poplu biex ma jaqbadx dan il-vizzju tant qerriedi.

M'hemmx dubju li s-sigaretti jagħmlu ħsara għal saħħet il-poplu u b'aktar nies ipejpu se jkollna aktar nies li jimirdu u l-piż finanzjarju għall- gvern fil-qasam tas-saħħa bilfors li jikber.

Jiġifieri dawn l-affarijiet irridu narawhom sew.

Kif għidt, Sur President, is-sigaretti jikkaġunaw mard tal-qalb - u f'pajjiżna għandna wieħed mill-iżjed inċidenzi għoljin ta' mard tal-qalb fl- Ewropa kollha - u għandna ħafna nies ibatu bl-asthma.

Xi kultant tistagħġeb meta jkollok nies ibatu bl-asthma u nies bi bronkite kronika u xorta jibqgħu jpejpu.

Jekk wieħed imur l-isptar u jara kemm jidħlu pazjenti kuljum isib li ħafna minnhom ikunu daħlu b'mard li huwa relatat mat-tipjip tas-sigaretti.

Imma l-fatt hu li minkejja li ngħollu l-prezz tas-sigaretti, ftit li xejn qed ikollna effett pożittiv f'dak li hu tnaqqis fit-tipjip u allura qed ikollna l-istess pressjoni fuq is-servizzi tas- saħħa, għax qed ikollna iżjed nies morda b'dan il-mard, li mbagħad jagħmel effett ħażin mhux lilhom biss imma lin-nazzjoni kollu.

Ta' min ifakkar u jfaħħar lil dawk it-tobba u l-paramediċi nvoluti f'dawk li jissejħu smoking cessation clinics.

Dawn huma clinics fejn il-pazjenti jingħataw parir x'għandhom jagħmlu biex jirnexxilhom jirbħu dan il-vizzju ikrah tas-sigaretti.

Nixtieq li bħala riżultat ta' dawn is-smoking cessation clinics jonqsu dawk il-figuri li kkwotajt iżjed qabel għax jien niskanta kif kważi tliet kwarti ta' l-irġiel u 80% tan-nisa li jpejpu ħadd qatt ma tahom parir biex ma jpejpux.

Barra minn hekk, f'pajjiżna hemm bżonn ikun hawn iżjed enforcement tal-liġijiet li huma kontra s-sigaretti.

Tajjeb wieħed ifakkar li anke f'dan il-parlament approvajna liġijiet fejn f'ċerti postijiet ħadd ma huwa permess li jpejjep imma ftit li xejn tara pulizija li jinforzaw dawn il-liġijiet.

Issa wara li tanalizza l-fatt li minkejja li sena wara l-oħra niġu hawnhekk inżidu d-dazji fuq is-sigaretti l-figuri juru li dan il-vizzju mhux jonqos, wieħed jasal għall-konklużjoni li għalkemm din hija taxxa li wieħed faċilment jaħbiha bħala taxxa li inizjalment tista' tkun tajba għax tista' twassal għal nuqqas ta' tipjip, fil-fatt mhux qed tilħaq l-għan mixtieq.

Allura tiġi li hija taxxa bħal taxxi oħrajn li jitfgħu piż fuq dawk in-nies li minkejja li nixtiequ li ma jpejpux, xorta jispiċċaw b'dan il-vizzju.

Sur President, għalhekk hawnhekk wieħed bilfors irid jiddiskuti x'għandu jagħmel il-gvern biex iżid id-dħul tiegħu mingħajr ma jżid it-taxxi.

It- taxxi f'dan il-pajjiż huma importanti ħafna.

Pajjiż bħal tagħna ma jistax jgħaddi mingħajr taxxi, anzi waħda mill-kritika li ssir lil dan il-pajjiż, anke minn nies barranin, hija li dan il-pajjiż mhux sejjer tajjeb minħabba li mhux kapaċi jiġbor t-taxxi dovuti lilu.

Dan huwa minnu.

Jiġifieri taxxi jrid ikun hemm u l-gvern irid jara li jkun kapaċi jiġbor it-taxxi dovuti lilu.

Pero' min-naħa l-oħra dak id-dħul li jdaħħal b'mezzi oħrajn, minn introjtu li mhux taxxi, il-gvern irid jagħmel dak kollu possibbli biex idaħħlu u ma jħalli lil ħadd jaħrablu.

Il-gvern għandu ċertu dħul rikorrenti, sena wara l-oħra, li mhuwiex taxxi as such, ma jagħmilx piż fuq iċ-ċittadin.

Qed nitkellem, per eżempju, fuq id-dħul rikorrenti mill- banek, bħall-Bank of Valletta u l-Mid Med Bank, minn shares li l-gvern għandu f'dawn l-intrapriżi.

Per eżempju, il-Mid Med Bank kull sena jagħmel qligħ ta' madwar Lm15 miljun, li parti minnu jitħallas bħala taxxa fuq id-dħul li, jekk m'iniex sejjer żball, tammonta għal madwar Lm4 miljun.

Barra minn hekk, il-gvern idaħħal id-dividends fuq ix-shares li għandu fil-Mid Med.

Imma issa l-gvern wasal għad-deċiżjoni li jipprivatizza dan il-bank għax jemmen li meta dan jgħaddi għand il-privat se jkun iżjed effiċjenti.

Dan jista' jkun u jista' ma jkunx pero' ta' min jgħid li l-Mid Med huwa bank effiċjenti ħafna, jagħmel profitt tajjeb u anke l-consumer satisfaction huwa għoli ħafna meta kkomparat ma' banek oħra barranin.

Jien ma ngħidx li wieħed m'għandux jipprova jtejjeb is- sitwazzjoni bankarja fil-pajjiż.

Wieħed mill-ilmenti li jkollna mill-investituri lokali huwa li jsibu diffikultà kbira biex jirnexxilhom jieħdu loan mill-bank.

Jiġifieri hemm ħafna x'wieħed itejjeb fil-qasam bankarju pero' l-Mid Med Bank, all in all, huwaimmexxi tajjeb, qed jagħmel qligħ li sena wara l-oħra qed jiżdied u naħseb li naqblu li huwa undervalued.

U mhux illum qed ngħidu li l-bank huwa undervalued, minħabba dan il-battibekk politiku li għaddej bħalissa, imma ilu jintqal għal ħafna xhur, kważi snin ilu, u diġà kienu ttieħdu miżuri biex dan il-fatt jitranġa.

L-ex-chairman tal-Mid Med Bank, Mr Alfred Mifsud, kien diġà qal li x-shares ta' dan il-bank huma undervalued u kien beda jieħu passi.

Wieħed minnhom kien li l-bank stess jixtri x-shares tiegħu stess biex jipprova jżid ix-share price minħabba li kien konvint li l-prezz ta' dan il-bank kien baxx ħafna.

Il-gvern iddeċieda li jbigħ u jipprivatizza dan il-bank mija fil-mija u għażel kumpannija waħda partikolari biex jagħmel dan il-ftehim magħha.

'Il quddiem nispera li nidħol iżjed fid-dettall dwar dan is-suġġett.

Issa l-punt tiegħi hu li l-gvern irid jagħmel minn kollox biex ma jħalli lil ħadd jisirqu minn dak id-dħul li ma jitfax piż fuq iċ-ċittadini u jekk għandek iddaħħal Lm100 miljun minn dan id-dħul, ma ddaħħalx Lm80 miljun jew Lm90 miljun.

Għax inti taf li jekk se ddaħħal Lm10 miljun inqas, dawk l- Lm10 miljun li ma rnexxilekx iddaħħal minn sorsi oħrajn eventwalment trid tgħabbihom fuq il-poplu bħala taxxa.

U għalhekk f'din id-deal li għamel bejn l-HSBC u l-Mid Med Bank il-gvern naqas immensament, minħabba li ma ħax il-miżuri kollha biex jara li l-prezz ta' dawn ix-shares jirrifletti eżattament il-prezz tagħhom vera.

U 'l quddiem nidħlu iżjed fid-dettalji dwar ir-raġuni għaliex din in-naħa qed taħseb li l-prezzijiet li l-gvern irnexxielu jbigħ bihom huma prezzijiet tad-daħk.

U l-iktar raġuni ċara hija l-fatt li dan il-gvern ma daħħalx banek oħrajn biex jinnegozja magħhom, biex bħala riżultat ta' hekk iġib l-aħjar prezzijiet għall- intrapriża tagħna li l-gvern iddeċieda li jbigħ.

F'dan il-parlament ħafna drabi ngħidu li l-kompetizzjoni u l-liberalizzazzjoni huma s-saħħa tan- negozju.

Għaliex?

Għax jekk inti trid tixtri xi ħaġa tmur għand ħafna negozjanti biex inti mbagħad tara liema hu l-aħjar prezz u xi kultant tiġi f'sitwazzjoni li wieħed jikkompeti ma' l-ieħor biex iraħħas il-prezzijiet.

L-istess, jekk inti għandek ħaġa tajba ma tmurx tbigħha lil wieħed partikolari imma ssib ħafna nies interessati f'dik ix-xi ħaġa li inti għandek xi tbigħ biex dawn jikkompetu bejniethom biex inti ġġib l-aħjar prezz.

Dan huwa l-iktar prinċipju fundamentali ta' min jagħmel in-negozju.

U għalhekk aħna ngħidu li dan in-negozju li hemm il-ħsieb isir u li sar il- konvenju tiegħu huwa negozju li huwa rotten imġandar from the word "go".

Għax l-ewwel prinċipju tan-negozjati lanqas biss daħħlu fl-equation.

Ngħid għalija mhuwiex biżżejjed li niġu hawnhekk u nitolbu li ngħabbu liċ- ċittadini bit-taxxi.

Meta ma mmorrux tajjeb tort tagħna stess biex inġibu dak li huwa l-aħjar għal pajjiżna.

Jiġifieri jekk bil-bejgħ ta' dan il- bank qegħdin ngħidu li se ndaħħlu Lm83 miljun meta stajt iddaħħal Lm40 miljun iżjed, dawk l-Lm40 miljun qed tisraqhom minn ħalq il-poplu u eventwalment trid terġa' tiġi lura titlob lil dan il-parlament jgħabbi liċ- ċittadini b'aktar taxxi biex jagħmel tajjeb għal dawk l-Lm40 miljun.

U għalhekk in-naħa ta' l-oppożizzjoni qegħdin bil-qawwa kollha nopponu dan il- ftehim għax eventwalment dak li naqas li jġib il-gvern se jbatih iċ- ċittadin.

Sur President, issa mmur lura għal dak li qal l-Onor.

Josef Bonnici.

Bil-wiċċ tost kollu il-Ministru qal li skond ir-rapport tas-central bank, l-intrapriżi qed iħarsu lejn l-outlook tal-pajjiż bħala positive.

Hu stess qal "still positive".

Dan ir-rapport li semma li kien ikkummissjonat u magħmul minn kumpannija tal-Grant Thornton, kien sar anke fl- amministrazzjoni Laburista u minnu rriżulta li l-outlook ta' dawn l- intrapriżi ż-żgħar kien positive dak iż-żmien.

U qed jiġi llum jgħidilna: Isma' għandi aħbar tajba għax the outlook is still positive!

Allura fejn hu l-avvanz?

Fejn mort 'il quddiem inti?

Fi żmien il-Gvern Laburista kienu qed jgħidu li l-outlook kien tajjeb u llum ġejt tgħidilna li int kuntent ħafna għax l-outlook għadu pożittiv.

Fejn huwa l-miraklu li kellu jsir meta kellu jitla' Gvern Nazzjonalista!

Qabel l-elezzjoni ta' l-1998 kienu jagħtu l-impressjoni lill-poplu li hekk kif jitla' Gvern Nazzjonalista se jkun hawn kambjament fil-pajjiż, l-ekonomija se tiċċaqlaq, l-inċertezzi li kienu jrawmu u jħeġġu huma kienu se jieqfu.

Allura fejn hu l-kambjament?

Fejn huma l-ideat?

Fejn huwa l-progress?

Fejn huwa l- investiment?

(Interruzzjonijiet) Investiment m'hawnx.

Il-ministru ammetta li rnexxielu jiftaħ fabbrika waħda biss u sewwa għamel l-Onor.

John Attard Montalto li ħareġ stqarrija f'isem il-Malta Labour Party biex juri li mhux talli mhux qed ikun hawn investimenti ġodda, talli qegħdin jagħlqu l- fabbriki u qed ikollna nies li jispiċċaw redundant.

U hawnhekk nidħol anke fil-qasam ta' l-employment.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Buhagiar, ippermettili ftit.

Hemm bżonn li jiltaqa' malajr il-House Business Committee.

Se nissospendi għal għoxrin minuta sakemm tintemm din il-laqgħa.

Il-Kamra hija sospiża.

Fis-7.35 p.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet fis-7.57 p.m. THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar, jekk jogħġbu, ikompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, kont qed nirrimarka dwar il- kumment ta' l-Onor.

Josef Bonnici, li skond ir-rapport tas-central bank the outlook f'dak li huwa investiment is still positive.

"Still positive'' fiha nnifisha diġà qed tindika li l-outlook fi żmien Gvern Laburista kien positive.

Anke minn studju li għamlu kumpannija ta' accountants kien irriżulta li l-outlook fil-qasam finanzjarju u fil-qasam ta' l-investiment fi żmien Gvern Laburista kien tajjeb.

U llum jiġi l-Ministru Bonnici, qisu rebaħ xi battalja kbira, jgħidilna li fir-rapport tiegħu l-bank ċentrali qed jgħidilna that the outlook is still positive!

Sur President, dik il-propaganda kollha li magħruf għaliha l-Ministru Bonnici dwar l-inċertezza u l-istaġnar li kienu jiżirgħu matul l- amministrazzjoni Laburista qed ibatiha l-Gvern Nazzjonalista stess.

In- Nazzjonalisti qegħdin isibu diffikultà kbira biex jerġgħu jqajmu l- ekonomija mhux biss minħabba l-propaganda ħażina li nrexxielhom jiżirgħu huma imma anke minħabba l-policies ħżiena li qegħdin jadottaw kemm ilhom fil-gvern.

Għalhekk il-ministru tal-finanzi qed jipprova jbellagħha lill- poplu li din id-deal bejn il-Mid Med Bank u l-HSBC hija xi forma ta' investiment, biex jipprova juri li qed isir xi ċaqliq fl-investiment.

Imma din id-deal m'hija investiment xejn.

Hawn għandna bank barrani b'saħħtu li nixtiquh jiġi f'Malta.

J'Alla jiġi dan il-bank!

J'Alla jkollna iżjed banek internazzjonali ta' livell simili li jiġu f'pajjiżna biex ikollna iżjed kompetizzjoni, għax il-kompetizzjoni hija xi ħaġa li ssaħħaħ l- ekonomija.

J'Alla jkun hekk!

U qed jiżbaljaw dawk il-ġurnalisti li qed jipprovaw jagħtu l-impressjoni li l-Oppożizzjoni Laburista hija kontra dawn il-banek barranin għax l-Oppożizzjoni Laburista hija favur investiment barrani, anke fil-qasam bankarju.

J'Alla jiġu imma meta jiġu jridu jiġu f'termini u kondizzjonijiet li jagħmlu ġid lill-ekonomija.

Imma l-punt li kont qed ninsisti fuqu huwa li dan mhuwiex investiment.

Bħalma għidt, this is just a goodbye.

Il-verita' hi li hawn għandna każ ta' bank b'saħħtu barrani li sab opportunità ta' gvern li jinsab f'paniku fil-qasam finanzjarju minħabba d-deficit rikorrenti li rnexxielu jkabbar mill-1993 'l hawn.

Il-gvern ma nnegozjax tajjeb għax fid-deal ma daħħalx kompetituri biex isaħħaħ il-pożizzjoni tiegħu, spara għal saqajh stess u għalhekk ma ġabx l-aħjar deal għal pajjiżna.

Nerġa' ngħid li dan mhux investiment, din hija sempliċement a goodbye.

Din bħal meta jkun hemm Malti li minħabba li jinqabad bl-imgħaxijiet tal-bank jiddeċiedi li jbigħ id-dar malajr, malajr u jiġi wieħed barrani jixtri dik id-dar.

Dak mhux investiment.

Kien ikun investiment kieku nvestejna xi flus li permezz tagħhom jikber l-investiment u nżidu l-impjiegi imma minn dan kollu f'dan id-deal m'aħna se naraw xejn.

L-argument li jien qajjimt qabel huwa: Li kieku l-HSBC vera riedu jagħmlu investiment li jkun ta' ġid għal pajjiżna, kienu jinvestu fil-qasam bankarju li kienu diġà midħla tiegħu - għax diġà kien hawn il-Midland Bank f'dan il-pajjiż - u kienu jinvestu billi jiftħu iżjed friegħi tal-bank u jinvestu f'iżjed infrastruttura bankarja.

Kieku għamel hekk kien ikun ideali minħabba li kien ikun hawn iżjed kompetizzjoni li kienet tkun xi ħaġa b'saħħitha għal dan il-pajjiż.

Jiġifieri hija ħolma tal-Partit Nazzjonalista li qed jipprova jbellagħha lill-poplu li dan huwa xi forma ta' investiment.

Sur President, min hu dak il-bankarju, min hu dak ix- xerrej barrani li noffrulu xi ħaġa nofs prezz u ma jiġix jeħodha?

Jiena nibża' - u j'Alla ma jkunx hekk - li l-HSBC issa se jnaqqas in-numru ta' l- impjegati fl-interess tiegħu ta' effiċjenza iżjed u profitti akbar.

Sur President, j'Alla l-ekonomija f'dan il-pajjiż tieħu r-ruħ, j'Alla l- inċertezza u l-istaġnar li żergħu tan-naħa l-oħra tul amministrazzjoni Laburista tieqaf biex f'dan il-pajjiż naraw iżjed investiment u iżjed employment.

Imma sfortunatament qed naraw il-kontra, qed naraw ir-rata tal- qagħad tikber xahar wara l-ieħor, ħaġa li tbeżżagħna u qed tkompli tgħarraq is-sitwazzjoni finanzjarja tal-pajjiż.

Għax jekk inti jkollok iżjed nies ma jaħdmux, il-pajjiż irid joħroġ iżjed għas-servizzi soċjali u jdaħħal inqas revenue.

J'Alla din is-sitwazzjoni ma tmurx għall-agħar, j'Alla l- ekonomija tirranka u jkollna iżjed employment.

Aħna rridu li l-qagħda finanzjarja u ekonomika tagħna tirranġa għall-ġid ta' kulħadd, imma mhux se tirranġa billi niġu f'dan il-parlament, bħalma għamel il-Ministru Bonnici, nitkellmu b'mod propagandesk biss.

Il-ministru beda jitkellem fuq il- kontijiet tad-dawl u l-ilma u qal x'rebħa għamel f'Novembru li raħħas il- kontijiet tad-dawl u l-ilma u fl-istess ħin ma bagħatx dawn il-kontijiet.

Allura min-naħa l-poplu huwa nkwetat għax qed jistenna l-kontijiet u min- naħa l-oħra l-korporazzjoni mhux qed iddaħħal l-introjtu tagħha.

Il-Ministru Bonnici kien mingħalih qed jipprova jiskorja xi punt politiku wkoll meta qal li qaleb il-loans ta' l-Enemalta mid-dollaru għall-Euro, qisu jaf x'se jiġri sena oħra!

Kulmin jieħu deċiżjonijiet finanzjarji bħal dawn fuq bażi ta' muniti jeħodhom fl-interess ta' l-intrapriża tiegħu u jistudja l-affarijiet sew biex jara li jmorru favurih, imma dejjem jaf li l- affarijiet jistgħu ma jmorrux kif jixtieq hu u minflok jieħu vantaġġ jispiċċa fi żvantaġġ.

Kellna ħafna nies li nvestew f'azjendi u investew f'muniti għax dak iż-żmien li ħadu d-deċiżjoni dehrilhom li għamlu deċiżjoni tajba imma mbagħad xhur wara l-affarijiet marru żmerċ minn dawk li ħasbu huma u minflok marru 'l quddiem marru lura.

Jiġifieri għalkemm mingħalih qed jagħmel xi ħaġa tajba li minflok fid-dollaru nvesta fil-Euro, sena oħra d-dollaru jista' jiċċaqlaq mal-Euro b'tali mod u manjiera li minflok imur 'il quddiem imur lura.

Ħadd m'għandu l-fakultà tal-profesija u ħadd m'għandu d-dritt li jiġi hawnhekk jikkritika lil xi ħadd li kien kuraġġuż li jieħu deċiżjoni imma mbagħad għax l-affarijiet marru ħażin jiġi f'dan il-parlament jipprova jiskorja politikament u jgħid: "Ara kemm jiena bravu li m'għamiltx dak l-iżball!", bħalma qed jagħmel l-Onor.

Bonnici.

Jiena nistenna li ministru jkun iżjed responsabbli minn hekk u jirrispetta lil min jasal biex jieħu deċiżjonijiet.

Nistenna wkoll li l-ministri jkunu responsabbli meta jwiegħdu ċerti affarijiet importanti għall-poplu, għax għal ħafna nies huwa importanti għalihom li jirċievu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma għax jafu li l-ispiża hija kbira peress li issa għaddiet kważi sena sħiħa mingħajr ma rċevew kont wieħed.

Il-korporazzjonijiet ukoll huma mħassba għax jekk dawn ma jdaħħlux ir-revenue prevvist, se jerġgħu jaqgħu fuq il-banek, se jerġgħu jaqgħu fuq il-gvern u nibża' li nispiċċaw bħalma spiċċajna fl-1996.

Qabel nagħlaq nixtieq ngħid li aħna kontra din il-liġi għax se ssir iżjed ħsara lill-ambjent minħabba l-użu ħażin li se jkun hawn fil-pitrolju u minħabba li qed tgħabbi liċ-ċittadini bit-taxxi.

Ċertament li l-gvern jista' jkun iżjed għaqli u jdaħħal il-flus mingħajr ma jagħfas liċ-ċittadin.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Dan li qed niddiskutu għandu x'jaqsam mas-saħħa doppjament; għandu x'jaqsam kemm mas-saħħa tagħna bħala persuni u għandu x'jaqsam ukoll mas-saħħa tagħna bħala pajjiż li jkollu l-ħila u l- possibbilta' li jmexxi lilu nnifsu u li jimxi 'l quddiem.

Dawn iż-żewġ affarijiet huma marbutin ħafna flimkien.

Ma setax jonqos, kif għamlu l- kelliema taż-żewġ naħat, li meta qed niddiskutu kwestjoni li għandha x'taqsam ukoll ma' l-arja - qed niddiskutu wkoll affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' duħħan li jiġi mit-tipjip u minn fuel - nsemmu l-kwestjoni tat- tniġġis.

Minbarra li dak li qed niddiskutu għandu x'jaqsam ħafna mat- tniġġis, ma' l-ambjent u mas-saħħa tagħna, għandu x'jaqsam ukoll mat- tniġġis ekonomiku.

Qed ngħid dan għaliex meta gvern ikun kostrett li jgħolli t-taxxi fuq is-sigaretti u fuq il-petrol bla ċomb, allura jfisser ukoll li l-gvern ikollu bżonn idaħħal aktar flus.

Minħabba l-problemi ekonomiċi u finanzjarji li għadda minnu l-pajjiż, allura l-gvern preżenti qed ikollu jdur fuq in-nies u jiġbor aktar taxxi minn fuqhom.

Fil-fatt minn kull waħda mill-miżuri li qegħdin jiġu diskussi hawn, il-gvern qed jippjana li jdaħħal iżjed flus.

Dawn it-taxxi jfakkruni f'dak li kien jgħid il-politiku Amerikan tal- Partit Demokratiku , Mario Cuomo.

Dan kien jgħid li l-kampanja elettorali tagħmilha bil-poeżija imma x'ħin tiġi biex tiggverna tiggverna bil-proża.

Proprju din hija okkażjoni fejn jekk wieħed janalizza x'kien jgħid il- Partit Nazzjonalista waqt il-kampanja elettorali jsib ħafna poeżija sabiħa, ħafna kliem sabiħ u ħafna wegħdi sbieħ, iżda malli mbagħad ħa l-poter bdiet il-proża kerha li tifqa' ħafna mill-bżieżaq li kienu ġew minfuħa waqt il- kampanja elettorali.

Per eżempju, jien niftakar li wieħed mill-fuljetti li ntbagħtu waqt il-kampanja elettorali li għaddiet kien indirizzat proprju liż-żgħażagħ biex jgħidilhom li l-Gvern Laburista kien żied it-taxxi fuq il- petrol u fuq is-sigaretti u li allura kien għolla l-ħajja.

Din hija l- poeżija sabiħa li ntqalet fil-kampanja elettorali.

Meta wieħed jaqra fuljett bħal dak, kien jistenna li mhux se jkun l-istess partit li mill- poeżija tal-propaganda jgħaddi għall - proża ta' l-iggvernar.

Qed ngħid dan għax minkejja dan kollu, f'dawn l-aħħar sitt xhur il-gvern xorta għolla l-ħajja għaż-żgħażagħ.

Fil-fatt fl-ewwel budget li ressaq dan il-gvern reġa' għolla dawk il-prodotti u allura spiċċat il-poeżija tal-propaganda u l-poeżija tal-kampanja elettorali u bdew jittieħdu miżuri li ġabu żieda fil-prezzijiet.

Tant hu hekk li meta wieħed jgħodd kemm il-gvern qed jippjana li jdaħħal miż-żieda fil-prezzijiet tal-petrol, miż-żieda fil- prezzijiet tas-sigaretti u miż-żieda li qed jippjana li jdaħħal mill-bolla jfisser li qed jiġbor aktar flus li qabel kienu fl-ispending power tan- nies.

Dawn ir-raġunijiet jispjegaw għalfejn fil-pajjiż hawn dan l-iġġamjar kummerċjali.

Minbarra dan l-aspett ekonomiku, li nerġa' niġi għalih aktar tard, wieħed ma jistax ma jirreferix ukoll għall-problemi ta' tniġġis.

L-Onor.

Buhagiar diġa' tkellem fuqha pero' jien xtaqt li nenfasizzaw ftit kemm hu importanti li nibdew nieħdu passi bis-serjeta' fuq il-kwalita' ħażina ta' l-arja li għandna f'pajjiżna li ġejja mit-tniġġis.

Il-pajjiż qed jidħol fi spejjeż kbar biex imbagħad jara x'jagħmel ħalli jfejjaq il-ħafna mard li għandna sforz tat-tniġġis li hawn li ġej mid-duħħan, mit-tipjip u minn affarijiet oħra.

Jekk inkomplu għaddejjin b'din is-sitwazzjoni u jekk ma jitteħdux passi, is-sitwazzjoni mhux tibqa' kif inhi iżda tmur għall-agħar tista'.

Fil-fatt studji li saru fuq il-kwalita' ta' l-arja juru li kien hemm deterjorament ikrah ħafna fil-kwalita' ta' arja ta' pajjiżna bejn l-1987 u l-1997 u li l-problemi respiratorji, bħall-ażżma, rdoppjaw.

Allura pajjiżna jkompli jidħol fi problemi kbar u jkollu jonfoq il-miljuni biex jipprova jikkura lil ħafna persuni li jkunu mardu minn meta jkunu żgħar.

Ċertament li l-pajjiż għandu bżonn isib il-kuraġġ fih innifsu u jieħu aktar passi biex jonqos it-tipjip.

Jien ngħid li l-akbar enfasi għandha ssir fuq it-tfal u fuq l- adoloxxenti.

Minn stħarriġ li sar fost l-adoloxxenti fl-iskejjel jirriżulta li hemm livell mhux aċċettabbli ta' tipjip.

Per eżempju, jirriżulta li f'dak li għandu x'jaqsam ma' skejjel ta' l-Istat, ir-rata tal- bniet li jpejpu hija ogħla minn dik tas-subien.

Din hija xi ħaġa nkwetanti għax ifisser li minn hawn u 15-il sena oħra n-numru ta' nisa li jpejpu se jkompli jiżdied.

Huwa nkwetanti ħafna l-fatt li bħalissa fl-eta' ta' bejn 13 u 15-il sena għandna iktar bniet milli subien ipejpu għax 'il quddiem jinqalgħu komplikazzjonijiet oħrajn.

Barra minn hekk jirriżulta wkoll li s- subien li jmorru fl-iskejjel privati jpejpu iżjed mis-subien ta' l- iskejjel tal-gvern.

Il-problema tat-tipjip hija nkwetanti ħafna f'din l- eta' mhux biss għaliex qiegħed tibda tibni abitudini li 'l quddiem se jkollok problema biex toħroġ minnha imma wkoll għax minn studju li għadu kemm ħareġ dan l-aħħar minn San Francisco School of Medicine u li ġie ppubblikat fis-7 ta' April, 1999, fil-Journal of the National Cancer Institute, jirriżulta li dawk li bdew ipejpu minn eta' żgħira aktar għandhom ċans li maż-żmien jiżviluppaw il-kanċer mhux għax sempliċement ikunu għamlu aktar snin ipejpju - dik hija l-iktar ħaġa li tħossha bħala ovvja meta taqra din ir-riċerka - imma għax tkun diġa' għamilt ħsara ġenetika lill-pulmuni tiegħek.

Fil-fatt sabu li t-tipjip fl-istadju ta' żvilupp jagħmel tibdil ġenetiku u jippreparak biex iqabbdek il-kanċer.

Dik hija ħaġa nkwetanti għax tfisser li min ipejjep minn meta jkun żgħir, anke jekk jaqta' t-tipjip meta jagħlaq 18, 19 jew 20 sena, jkun diġa' għamel ħsara kbira irreparabbli fil-pulmuni.

Għalhekk jien naħseb li rridu nagħmlu sforzi kbar f'pajjiżna biex innaqqsu ħafna t-tipjip fost l- adoloxxenti.

Irridu naħdmu iżjed biex indaħħlu aktar kultura qawwija li t-tipjip jagħmel ħafna ħsara lis-saħħa u nerġa' ngħid li rridu nikkonċentraw l-isforzi kollha tagħna fuq l-adoloxxenti u fuq it-tfal.

Qed ngħid dan għaliex meta tpejjep tagħmel ħsara lilek innifsek li tibqa' miegħek tul ħajtek kollha u hemm ċans li tmardek bil-kanċer.

Barra minn hekk, minn studju li sar f'pajjiżna - hawnhekk qiegħed nirreferi għall-istudju li għamlu t-tobba Stephen Montfort, Lenicker, Caruana u Agius Muscat - u li ġie ppubblikat fl-1997 fuq "Asthma and other Allergic Conditions in Childhood in the Maltese Islands", li huwa parti minn studju li sar f'reġjuni differenti tad-dinja, jirriżulta li f'ċertu mard respiratorju aħna għandna problema ogħla mill-bqija tad-dinja.

Il- problema tidher ikbar fuq dawk l-adoloxxenti li għandhom bejn 13 u 15 -il sena milli fuq it-tfal ta' bejn ħamsa u tmien snin.

Minn din ir-riċerka internazzjonali li saret f'Malta nstab li f'ċertu mard respiratorju bħar- rhinitis, aħna t-tieni l-ogħla pajjiż fid-dinja li għandna min ibati minnha.

Barra minn hekk, ir-rata ta' ażżma f'pajjiżna fost l-adoloxxenti ta' bejn 13 u 15-il sena hija ogħla mill-medja li nsibu fid-dinja.

U anke hemmhekk interessanti li nsibu li hemm iktar bniet li jbatu b'dan il-mard respiratorju milli subien.

Kif diġa' għidt, minn stħarriġ li sar fost l- adoloxxenti fl-iskejjel sekondarji tagħna jirriżulta li l-bniet qed ipejpu aktar mis-subien, jiġifieri xi forma ta' konnessjoni hemm.

Nerġa' ngħid li meta tqabbel il-konklużjonijiet u r-riżultati ta' din ir-riċerka ppubblikata fl-1997 ma' l-aħħar riċerka li kienet saret f'pajjiżna minn Dr Lenicker u sħabu fl-1987, jirriżulta li l-problemi rdoppjaw fl-aħħar għaxar snin.

F'dan l-istudju hemm rabta diretta - ir-rapport jagħmilha ċara - mat-traffiku, mad-duħħan u mat-tipjip, kemm passiv kif ukoll attiv.

Per eżempju, l-istudju juri li tfal li jbatu bl-ażżma u bi problemi oħra tan-nifs, aktar hemm ċans li jmorru għall-agħar meta jkunu esposti għal tipjip fil-familji tagħhom.

Waħda mill-affarijiet li hija nkwetanti u li toħroġ minn dan l-istudju hija li għad m'hawnx biżżejjed kuxjenza fost kemm min ipejjep joħloq problemi anke għat-tfal tiegħu.

Fil-fatt dawn it-tfal ibatu bil-mard tan- nifs, ikollhom problemi biex jorqdu bil-lejl u problemi anke biex jibqgħu attenti matul il-ġurnata.

Per eżempju, nafu b'ħafna tfal li jbatu minn dan il-mard tan-nifs, li jkollhom problema kbira anke biex jattendu l-iskejjel.

Dan ifisser li r-rata ta' assenteiżmu hija marbuta ma' dan il-mard respiratorju.

Hemm ukoll tfal li minkejja li fiżikament ikunu preżenti fil- klassi, minħabba l-kondizzjoni tagħhom, biex jieħdu n-nifs ma jkunux jistgħu jikkonċentraw u jispiċċaw li jaqgħu lura anke fl-iskola.

Hawnhekk jien nixtieq nagħmel appell li għandna bżonn aktar insaħħu s-servizz mediku fl-iskejjel tagħna u dan għandu jikkonċentra l-aktar fuq strateġija preventiva.

Hemm bżonn li f'pajjiżna nbiddlu l-kultura tradizzjonali, kemm ta' saħħitna kif ukoll ta' kull qasam ta' ħajjitna.

Aħna dejjem nagħmlu l-affarijiet post factum.

Per eżempju, jekk għandna magna, minflok ma nieħdu ħsiebha u nagħmlulha preventive maintenance biex ma titkissirx jew biex ma tieqafx, inħalluha tieqaf imbagħad wara nonfqu l-flus biex insewwuha.

Sfortunatament jidher li nagħmlu l-istess f'diversi oqsma tal- ħajja, fosthom fil-qasam tas-saħħa għaliex ħafna drabi qed nispiċċaw li qed nonfqu miljuni kbar ta' liri biex nipprovaw intaffu l-problemi tal-mard tal-qalb, tal-mard tal-kanċer u problemi ta' dan it-tip wara li nkunu ħallejnihom jikbru u wara li nkunu ħallejna lin-nies tagħna jkollhom stil ta' għajxien żbaljat, bħal per eżempju, ikel żejjed, nuqqas ta' parteċipazzjoni fl-isport u nuqqas ta' eżerċizzju.

Imbagħad ikollna nonfqu l-miljuni kbar ta' liri fis-settur tas-saħħa biex nipprovaw insewwu l-ħsara li tkun saret ħafna u ħafna qabel.

L-istess qed jiġrilna dwar l-illitteriżmu.

Aħna qed ikollna problemi ekonomiċi f'pajjiżna anke minħabba li qed ikompli jkollna tfal u żgħażagħ li wara li jkunu għamlu 12-il sena fl-iskola ma jkunux jafu jiktbu u jaqraw sew, bil-konsegwenza li dawn ikollhom problemi kbar biex isibu x- xogħol, imbagħad wara rridu nonfqu l-flus biex inħarrġuhom u nittrejnjawhom.

L-aħjar hu li l-flus jintnefqu bil-għaqal u li ngħinuhom kmieni mhux meta jkun tard wisq.

Qed ngħid dan għaliex biex tgħallem lil xi ħadd jikteb u jaqra, biex tikkonvinċi lil xi ħadd jaqta' t-tipjip u biex tgħid lil xi ħadd ibiddel l-istil ta' ħajtu - bħal, per eżempju, jbiddel l- ikel li jiekol u jibda jagħmel xi eżerċizzji - meta jkun kbir, se jkollok problemi serji u se tonfoq iżjed flus b'inqas riżultat.

Għalhekk huwa importanti li f'pajjiżna tidħol il-mentalita' ta' preventive social strategies li l-flus li għandna - dawn huma limitati - aħjar nonfquhom fil- faxxa ta' eta' kmieni għaliex 'il quddiem se jkollna nonfqu iżjed flus b'inqas riżultati u b'inqas effett biex insewwu l-ħsara li seta' kien hemm intervent dwarha kmieni.

Għalhekk kull ħaġa fil-fehma tiegħi, li tista' tgħin biex trażżan it-tipjip, nerġa' ngħid, l-aktar fost l-eta' ta' l- adoloxxenti, għandha tiġi nkoraġġita.

Hemm bżonn li f'ħaġa bħal din inkunu aktar attivi u hemm bżonn li jkun hemm aktar kordinazzjoni bejn il- ministeru tas-saħħa, il-ministeru ta' l-edukazzjoni u l-ministeru għall- politika soċjali għaliex jien nemmen li hemm rabta sħiħa bejn il-qasam soċjali, l-qasam tas-saħħa u l-qasam edukattiv.

Nerġa' ngħid, kulma nistgħu nagħmlu f'eta' bikrija tiswielna inqas u tħalli iżjed riżultati milli nħallu l-affarijiet jiddeterjoraw aktar 'il quddiem.

Kif diġa' għedt, ir-rapport li sar fuq l-ażżma u l-problemi l-oħra respiratorji fost it-tfal fil-faxxa ta' eta' bejn ħames snin u tmien snin u bejn 13 u 15-il sena juri li l-problemi fost l-adoloxxenti huma marbuta mat- tipjip.

Waħda mir-rakkmandazzjonijiet li ssir minn dan ir-rapport ippubblikat fl-1997 hi li hemm bżonn kampanji kontra t-tipjip u kampanji edukattivi fost il-popolazzjoni kollha, liġijiet aktar iebsa biex ma jħallux il-bejgħ ta' tabakk u sigaretti lil tfal u adoloxxenti taħt l-eta' u li hemm bżonn miżuri li jrażżnu r-reklamar tas-sigaretti.

Irrid ngħid ukoll li dan ir-rapport jirrikkmanda żieda fit-taxxi fuq it-tabakk biex jgħin fit-trażżin tad-drawwa tat-tipjip fost il-Maltin.

Jingħad ukoll li dan il-pakkett ta' interventi flimkien - ma tistax, per eżempju, tgħolli t-taxxa biss u ma tagħmilx l-interventi l-oħra li huma mportanti - jgħin biex tonqos il-preżenza qawwija ta' ħafna allerġiji fis-soċjeta' tagħna għaliex hemm rabta sħiħa bejn min ipejjep fil-preżenza ta' oħrajn u min ibati minn mard respiratorju.

Għalhekk huwa importanti li tikber aktar il- kuxjenza u jittieħdu passi biex jonqos dan it-tip ta' tniġġis domestiku.

Xi ħaġa oħra li tissemma f'dan ir-rapport ta' riċerka fuq l-ażżma u allerġiji oħrajn hi t-tniġġis qawwi li hemm fl-ambjent ta' pajjiżna.

Hemm rabta qawwija bejn it-tfal u l-adoloxxenti li jbatu minn ażżma u allerġiji oħra u t-traffiku qawwi u l-kwalita' ta' arja li jieħdu.

L-ewwelnett ta' min jgħid li aħna għandna liġijiet antikwati biex inkejlu l-element ta' tniġġis ta' l-arja u għalhekk irridu narmaw ruħna aħjar.

Fil-fatt dan ir- rapport jirrikmanda li għandu jsir monitoring u għassa kontinwa għat- tniġġis ambjentali f'diversi nħawi ta' pajjiżna għaliex ċertament li l- aktar areas fejn hemm mard respiratorju - l-ewwel li għandhom jiġu analizzati u ssorveljati -huma dawk l-irħula u l-ibliet fejn hemm traffiku qawwi.

Aħna nafu li pajjiżna għandu fost l-ogħla rati ta' karozzi fit- toroq tagħna.

Fil-fatt statistika li ħarġet f'dan il-parlament turi l- etajiet differenti tal-karozzi u f'liema stat qegħdin.

Issemmiet ukoll il- problema ta' x'tip ta' duħħan joħroġ minnhom għax dan jikkaġuna ħafna mard respiratorju, bil-konsegwenza li wara jkollna nonfqu l-flus biex nipprovaw intaffu dawn il-problemi.

Ir-rapport jirrikkmanda li jkun hemm testing fuq it-tip ta' duħħan li joħroġ mill-karozzi, il-bżonn ta' liġijiet aġġornati biex jgħidu x'inhu aċċettabbli u x'mhux aċċettabbli bħala duħħan f'pajjiżna u d-dħul ta' catalytic converters biex irażżnu t-tip ta' duħħan.

Dan kollu jtejjeb il-kwalita' ta' l-arja li għandna f'pajjiżna.

Għalhekk ma jagħmilx sens li titkellem favur li tnaqqas it-tniġġis u favur li jkollna kwalita' ta' arja aħjar u fl-istess ħin tgħolli l-petrol bla ċomb.

Jien sinċerament skantajt illejla kif jiġi l-Ministru Josef Bonnici u jerġa' jqajjem il-problema tal-light heating oil u jitkellem b'attitudni ta' qdusija ta' persuna li ħa passi biex inaqqas it-tniġġis f'pajjiżna.

Ċertament jekk huwa kien inkwetat fuq il-light heating oil - dan semma wkoll is-sulphur content li kellu dak it-tip ta' fuel li kien użat b'mod limitat - mela allura kemm għandu jkun aktar inkwetat mit-tip ta' fuel li jintużaw fil-power stations tagħna, li jaffettwaw inħawi sħaħ f'pajjiżna?

Dan it-tip ta' fariżejiżmu, li tinkwieta u kważi tibki għal dnub li għamel xi ħadd minn tan-naħa l-oħra jew li għamlet in-naħa l-oħra, imbagħad ma tagħtix kas problemi ikbar, m'huwiex aċċettat.

Dan l-aħħar stess ħarġet informazzjoni - qed ngħid dan għax hu semma s-sulphur content tal-light heating oil u qal li huwa aktar minn 1% - li s-sulphur content tal-fuel li nużaw fil-power stations tagħna huwa iktar minn 2% jiġifieri huwa d-doppju tal-light heating oil.

Biżżejjed ngħidu li minn informazzjoni li ħarġet dan l-aħħar instab li l-livell Ewropew tas-sulphur content li joħroġ mad- duħħan taċ-ċmieni huwa ta' 0.05% u l-livelli tagħna huma 0.5% jiġifieri għaxar darbiet iżjed.

Issa ċertament hawnhekk tidħol ukoll l-ispiża ekonomika għaliex biex iġġib il-fuel li jkollu sulphur content inqas, trid ċertament tonfoq aktar flus għall-power stations tiegħek li jikkonsmaw miljuni ta' litri ta' fuel.

Għalhekk jekk irridu nkunu serji u mhux noqogħdu nintilfu fi propaganda rħisa - donnu hawn ġew jagħmilha ta' Don Quixote fuq il-light heating oil, qisu kull darba jrid jerġa' joqtol dan il- ġgant ikrah ta' qabel pero' jien infakkru li hemm ġganti ikbar - għandu jkollna l-umilta', d-diċenza u l-onesta' li naċċettaw il-fatt li għandna problema serja f'pajjiżna.

M'għandniex noqogħdu nqanqlu dan id-dragun tal- light heating oil u ma nsemmux il-problemi kbar li hemm fil-fuel li nużaw fil-power stations ta' Delimara u tal-Marsa.

Dak li joħroġ mill-fuel jikkaġuna tniġġis fuq is-saħħa tal-poplu.

Meta kienet se ssir il-power station ta' Delimara kien għad hemm ċans li wieħed idaħħal teknoloġija li ma tniġġisx daqskemm qed tniġġes din li għandna.

Fil-fatt dak iż-żmien setgħet ittieħdet id-deċiżjoni li tintuża t-teknoloġija ta' combined cycle li tniġġes inqas imma l-gvern kien iddeċieda li jmur għal teknoloġija konvenzjonali bir-riżultati li nafu.

Jekk il-Ministru Bonnici huwa daqshekk ħerqan biex jara l-kwalita' ta' l-arja titjieb missu mbotta iżjed fis-snin li għaddew meta kellu responsabbilta' ministerjali biex f'pajjiżna ndaħħlu bis-serjeta' sistemi ta' sorveljar tal-kwalita' ta' arja li għandna u tal-livelli ta' tniġġis li għandna.

Kien biss taħt ir-responsabbilta' tal-kollega tiegħi, l-Onor.

George Vella, dak iż-żmien Viċi Prim Ministru, li żdiedet ħafna l-kordinazzjoni bejn id-dipartiment tal-protezzjoni ta' l-ambjent, l-universita' u d- dipartimenti l-oħra li kellhom anke faċilita' u tagħmir biex ikejlu l- kwalita' ta' arja li bdew ħerġin b'din l-istatistika.

Jekk ma nafux x'inhi l-problema u kemm hija kbira, ma nkunux nistgħu nieħdu l-prekawzjonijiet li għandna bżonn.

Għandna bżonn nieħdu dawn il-prekawzjonijiet biex intejbu l-kwalita' ta' arja li għandna f'pajjiżna għaliex il-mard li qed jiġi kkaġunat iġib mhux biss tbatija umana għal dawk il-persuni li jbatu minn dan il-mard imma jġib ukoll tbatija ekonomika għaliex 'il quddiem pajjiżna jkollu jonfoq miljuni kbar ta' flus fil-qasam tas-saħħa, ħalli jipprova jtaffi u jgħin lil dawk li jkunu qed ibatu minn dan il-mard li jkun ikkaġunat minn tipjip, minn duħħan ta' karozzi u minn duħħan fl- ambjent.

Għalhekk huwa importanti li jkollna aktar kordinazzjoni bejnietna fl-oqsma differenti dwar il-miżuri li jridu jittieħdu.

Jekk mhux se nibdew indaħħlu l-attitudni li l-affarijiet nagħmluhom b'mod kordinat, li l- affarijiet nippjanawhom minn qabel, li nintervjenu kemm nistgħu fuq is- saħħa tat-tfal minn eta' żgħira, l-problemi f'pajjiżna se jkomplu jirrepetu ruħhom u jikbru.

Sur President, jien tkellimt fuq is-saħħa kif taffettwa lilna nfusna bħala persuni, lit-tfal tagħna, lill-qraba tagħna u lill-familji tagħna, pero' mhux biss qed niddiskutu dwar is-saħħa tal-persuni imma wkoll dwar is- saħħa ekonomika u finanzjarja tal-pajjiż.

Ċertament dik hija xi ħaġa li għandha għax tinkwetana u li dwarha rridu nieħdu passi serji u mhux l-ewwel inħallu l-problemi jiżdiedu u jikbru mbagħad nibdew nieħdu miżuri ta' paniku biex insewwu l-ħsarat li jkunu saru fis-snin ta' qabel.

Biex fil- futur il-pajjiż jieħu r-ruħ għandu jkollna l-investiment, il-ħolqien ta' opportunitajiet ġodda u ekonomija li tiġġenera impjiegi ġodda.

Hawnhekk rajna bidla kbira u rrid nirriferi għal xi ħaġa li qal il-Ministru Bonnici llejla.

Il-poezija tal-kampanja elettorali kienet li malli jkun hawn Gvern Nazzjonalista l-pajjiż se jintela bil-fiduċja, bl-investiment, bl- opportunitajiet u bl-impjiegi ġodda, bil-ġid u li se jonqsu t-taxxi pero' nafu li matul dawn ix-xhur li għaddew, dan ma ġarax u ma tantx jidher li se jiġri.

Waħda mill-ħrejjef li kienet tingħad fil-kampanja elettorali u li għadha tingħad s'issa hi li d-dħul fl-Unjoni Ewropea awtomatikament ifisser investiment għal pajjiżna.

Min josserva ftit x'qed jiġri fil-qasam ekonomiku fl-Unjoni Ewropea nnifisha u fost il-pajjiżi li qed japplikaw biex jidħlu fi ħdanha jsib li dan mhux il-każ.

L-investiment għadu jiċċaqlaq u jibqa' jiċċaqlaq skond il- kalkoli li għamlu l-investituri jekk ikunx jaqblilhom jew le jiftħu fabbrika jew jibdewx kumpannija.

Dan jagħmluh jekk isibu ambjent tajjeb li jilqagħhom, sistema governattiva li tgħinhom minflok ma xxekkilhom, liġijiet li jħarsulhom l-investimenti tagħhom u l-profitti tagħhom, spejjeż tal-produzzjoni aħjar u orħos minn ta' pajjiżi oħra u nies imħarrġin.

Irid ikun hemm dawn il-kwalitajiet kollha flimkien biex l-investiment jiċċaqlaq u biex l-investiment imur f'pajjiż.

Mhux għax tmur fl-Unjoni Ewropea awtomatikament se jiġi l-investiment.

Dawn huma affarijiet li ma jagħmlux sens, affarijiet li huma perikolużi għaliex ixerrdu illużjonijiet fiergħa u foloz dwar l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa traffikar ta' droga li tagħmel ħsara anke lill-ħolma u lill-idea ta' l-Unjoni Ewropea.

Malli n- nies se jibdew jindunaw li ħafna mill-ħrejjef u mill-gideb li ntqal dwar l- Unjoni Ewropea m'humiex hekk, jibdew iduru kontra l-Unjoni Ewropea.

Ma jagħmilx sens f'pajjiżna li jkollna nies li jibdew jassoċjaw affarijiet negattivi ma' l-Unjoni Ewropea għaliex aħna rridu ngħixu ma' l-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid dan għax l-Unjoni Ewropea hija forza ta' prosperita', ta' ġid u ta' paċi fil-kontinent u l-aktar nies li suppost huma appostli ta' l-Unjoni m'għandhomx jispiċċaw li jkunu huma l-aktar li jxerrdu ideat foloz dwar l- Unjoni Ewropea u jdawru n-nies kontra tagħha.

Din ta' l-investiment hija waħda minnhom.

Aħna rridu nkunu bażi tajba għall-investiment biex jiġi l- investiment fostna.

Per eżempju, ngħidu li l-Irlanda rnexxiet minħabba l- Unjoni Ewropea.

L-Irlanda rnexxiet għaliex l-Irlandiżi għarfu jieħdu l- opportunitajiet kollha li ġewhom kemm mill-Istati Uniti, kif ukoll mill- Unjoni Ewropea imma dawn ma ġewx awtomatikament.

Kienu l-Irlandiżi ġo l- Irlanda li ħolqu ambjent ekonomiku, legali, politiku u soċjali li ġibed ħafna investiment lejhom, li għamilhom soċjeta' miftuħa u dinamika li kapaċi titbiddel, mhux bil-maqlub.

Aħna, bħas-soltu, naħsbu li l-problemi se jsolvihomlna xi ħadd minn barra.

Aħna rridu nkunu li noffru l- kondizzjonijiet ta' investiment biex jiġi fostna.

Biżżejjed wieħed janalizza, per eżempju, kif ċertu investiment qiegħed jiċċaqlaq minn pajjiżi ġo l-Unjoni Ewropea għal pajjiżi li qed japplikaw biex jidħlu.

Per eżempju, fabbriki f'Wales u fl-Ingilterra qed jagħlqu u jmorru fl- Ungerija, fir-Repubblika Ċeka u fil-Polonja.

Illum stess kien hemm l-aħbar li l-Kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea waqqfet lill-Gvern Franċiż milli jissussidja fabbrika kbira tal-karozzi għaliex din qed taħseb li se tmur l-Ungerija għaliex hemmhekk għandha ħaddiema kwalifikati tajbin u għandha spejjeż ta' produzzjoni inqas mill- Ingilterra u minn Wales.

Għalhekk l-investiment jiċċaqlaq mhux għax tkun jew ma tkunx fl-Unjoni Ewropea imma minħabba l-kondizzjonijiet li tkun ħloqt inti minħabba l-ambjent ekonomiku, l-ambjent soċjali, l-ambjent legali u l-ambjent amministrattiv.

Aħna rridu nagħmlu dawn l-affarijiet għalina nfusna u noffruhom lil ħaddieħor u mhux nistennew li xi ħadd minn barra jiġi jsolvielna kollox.

Jekk mhux se nagħmlu hekk, pajjiżna se jkollu futur ikrah ħafna quddiemu.

Jekk mhux se jirnexxielna noħolqu pajjiż dinamiku, pajjiż miftuħ, pajjiż serju, pajjiż li kapaċi jorganizza l- enerġija tiegħu nnifsu u jinbidel skond m'għandu jinbidel, skond ir- realta' tiegħu, skond il-pass tiegħu, mingħajr ma jitlef il-ħila li jmexxi lilu nnifsu ...

Waħda mill-ideat li qed tinfirex u li qed issir moda llum - mhux kull moda hija tajba - hi li qisha xi ħaġa antikwata li titkellem fuq in-nazzjon għaliex illum qed ngħixu fi żmien modern fejn l-hekk imsejħa globalizzazzjoni u l-internazzjonalizzazzjoni ta' l-ekonomija tagħmel lin- nazzjonijiet stati superfluwi, żejda u m'għandhomx għalfejn jeżistu.

L-ewwelnett l-idea tal-globalizzazzjoni l-aktar li jxerrduha huma dawk li diġa' għandhom kumpanniji globali u din jużawha biex pajjiżi oħra jiftħulhom il-bibien biex jidħlu fihom u mhux biex huma jiftħu l-bibien għal ħaddieħor biex jidħol fihom.

Biżżejjed wieħed janalizza l-ekonomija Amerikana f'dan is-sens.

Pero' għal pajjiż żgħir bħal tagħna li diġa' għandu limitazzjonijiet kbar ta' kemm għandu spazju fejn jimmanuvra u biex jikkontrolla d-destin tiegħu, huwa mportanti ħafna li jżomm kemm jista' jkun il-poter f'idejh biex jieħu deċiżjonijiet fl-interess tiegħu.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Bartolo, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

JOHN DALLI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Bartolo jkompli jitkellem..

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

II-punt li qed nagħmel hu li jekk aħna rridu li l-pajjiż ikollu soċjeta' ġdida, soċjeta' miftuħa u ekonomija dinamika, hemm bżonn li nqumu fuq tagħna u li nieħdu kontroll tad-destin tagħna u mhux nistennew li l- affarijiet se jagħmilhomlna ħaddieħor jew l-affarijiet se jaqgħu mis-sema'.

Aħna għandna x'nitgħallmu minn pajjiżi dinamiċi oħra bħall-Irlanda għax dawn huma kapaċi jorganizzaw u jimmobilizzaw irwieħhom huma.

Għalhekk l- illużjoni li ħaddieħor se jiġi jsolvielna l-problemi jew li xi ħadd se jroxxilna l-miljuni hija xi ħaġa żbaljata u perikoluża u hija xi ħaġa li therrilna l-enerġija nazzjonali, tagħna li mingħajrha pajjiżna jispiċċa.

Jien nemmen li bid-difetti kollha tagħna, gvernijiet Nazzjonalisti u gvernijiet Laburisti mexxew lil dan il-pajjiż ħafna aħjar mill-barranin kollha li għamlu sekli twal imexxuna għas-sempliċi raġuni li għallinqas id- decision makers, kienu hawn, id-deċiżjonijiet li kienu qed jieħdu kien se jaffettwawhom u kienu qed jgħixu mal-Maltin u l-Għawdxin u mhux Malta kienet għalihom biċċa mill-imperu tagħhom, biċċa mill-wirt tal-familja tagħhom, biċċa minn xi gżira mbiegħda li fuqha hemm jgħixu xi nies.

Kien biss meta l-Maltin u l-Għawdxin bdew jieħdu l-poter f'idejhom u bdew jieħdu deċiżjonijiet huma ta' kif imexxu l-kummerċ ma' pajjiżi oħra u ta' kif jiżviluppaw l-ekonomija tagħhom li pajjiżna mexa 'l quddiem.

Meta nitkellmu fuq l-importanza li nħarsu l-interess nazzjonali tagħna u niżviluppaw is- sens nazzjonali tagħna ma jfissirx li rridu mmorru fuq pjaneta oħra jew ninqatgħu mid-dinja.

Malta qatt ma kienet maqtugħa mid-dinja, lanqas meta kellna popolazzjoni ta' ftit eluf, għax kellna bżonn nikkummerċjaw u naħdmu ma' pajjiżi oħra imma huwa importanti li aħna nkunu preżenti fid-dinja bil- kapaċita', bil-ħila, bl-interess u bir-realta' partikolari tagħna u mhux inċedu kollox f'idejn il-barranin għax dik hija xi ħaġa li lilna tagħmlilna ħafna ħsara.

Għalhekk jekk pajjiżna jrid jimxi 'l quddiem u jkollu ekonomija żviluppata li ġġib il-ġid u ġġib soċjeta' fejn in-nies jistgħu jgħixu flimkien u jaqsmu l-ġid tagħhom, allura importanti li ninfetħu u ninbidlu skond ir-realtà tagħna u mhux skond xi realtà iddettata minn oħrajn u niżviluppaw lilna nfusna.

Il-bqija pajjiżna jkollu futur ikrah għax inkella t-tkabbir se jkun jiddependi minn iktar taxxi li jġibu iktar problemi, inaqqsu l-inizjattiva u l-kwalita' tal-ħajja f'pajjiżna tmur lura.

Grazzi.

Mr Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi. aktar rimarki.

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, qabel ma nibda l-intervent tiegħi fuq dan l-abbozz ta' liġi, xtaqt nagħmel riferenza għal dak li qal il-Ministru Josef Bonnici dwar id-deċiżjoni tal-Gvern Nazzjonalista li jraħħas il- pitrolju, taparsi biex jaġevola lil dawk bi dħul medju.

Apparti l-ħafna kliem ta' retorika dwar kemm il-gvern hu għaqli għax raħħas il-pitrolju, meta l-ministru joħroġ jgħid li l-anzjani jagħmlu użu mill-pitrolju, possibbli mhux qed jirrealizza li taħt Gvern Laburista preċedenti l-anzjani ma kenux se jħallsu tal-meter, la tad-dawl u lanqas ta' l-ilma, u allura lanqas ma kienu se jħallsu l-fee tad-drenaġġ, li bis-sistema li llum introduċa l-gvern se tkun bl-istess kejl mal-konsum ta' l-ilma?

Qed ngħid dawn l-affarijiet mhux biss bħala paragun imma għaliex irridu nirrealizzaw li aħna l-membri ta' din il-Kamra - u jiddispjaċini li wħud minna jitkellmu b'mod retoriku partiġġjan - m'aħna xejn ħlief rappreżentanti ta' poplu li min-naħa tiegħu jkollu l-konklużjonijiet u l- ħsibijiet tiegħu.

Jekk il-Gvern Nazzjonalista jħoss li llum qed jgħin lill- anzjani għax raħħsilhom il-pitrolju - li ovvjament jużawh fi staġun partikolari tas-sena - allura ma jħossx li qed jimponi nefqa ikbar fuq l- istess nies li jgħixu bil-benefiċċji soċjali meta reġa' daħħal it-taxxa fuq il-meter tad-dawl u l-ilma?

Qabel dawn in-nies kienu se jiġu eżentati milli jħallsu t-taxxa ta' Lm10 fuq id-drenaġġ u issa permezz tas-sistema l- ġdida se jkollhom iħallsuha għax kull familja skond kemm taħli ilma trid tħallas għad-drenaġġ.

Għaliex bħala gvern u oppożizzjoni għandna noqogħdu niġu hawnhekk nagħmlu storm in a teacup biex nipprovaw nuru kemm veru qed nindirizzaw il-bżonnijiet taċ-ċittadin?

Veru li llum il-gvern qed igawdi maġġoranza ta' ħamsa imma bl-ebda mod m'għandu jagħma u jinsa li l-membri ta' din il-Kamra għandhom moħħ u għandhom kuxjenza soċjali.

Jidher ċar li l-għan tal-miżura li ħa l-gvern fejn għolla l-lead-free petrol kien biex idaħħal iktar taxxi minn fuq dahar il-poplu.

Minħabba ċ- ċokon ta' pajjiżna u minħabba l-volum ta' turisti li jiġu, wieħed jifhem kemm hu neċessarju li nirrispettaw iktar l-ambjent billi nnaqqsu l-livell ta' pollution.

Il-gvern għalaq għajnejh għal dan u għolla l-prezz tal-lead- free petrol daqs l-ieħor.

Apparti li dan huwa messaġġ ħażin, żgur ma jinċentiva ebda ħidma mill-għaqdiet tal-volontarjat, b'mod partikolari l- ekoloġisti, biex joħolqu kuxjenza fis-soċjeta' f'dak li huwa rispett lejn l- ambjent.

Li kieku l-gvern qal li parti mit-taxxa li se ndaħħlu se nużawha biex nedukaw lin-nies li jaħdmu f'xogħol li huwa konness mal-petrol ...

L- Onor. Evarist Bartolo qal li huwa xjentifikament provat li meta żagħżugħ jibda jpejjep is-sigaretti ta' eta' bikrija, 'il quddiem se jkollu jħabbat wiċċu ma' problemi serji pulmonari, anke jekk jieqaf ipejjep.

Għalhekk kemm gvern u kemm oppożizzjoni rridu niftakru li għandna responsabbilta' lejn in-nies li jaħdmu f'xogħol li huwa konness mal-petrol.

Per eżempju, jiġuni f'moħħi l-mechanics, in-nies li jinteressahom il-motor sport u n- nies li jservu f'pompi tal-petrol.

THE DEPUTY SPEAKER: Ippermettili, Onor. Noel Farrugia, għax sar il-ħin u se jkolli nwaqqfek.

Tibqa' in possession?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Ministru Dalli jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOHN DALLI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 3 ta' Mejju fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur (Emenda Nru 2) – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Qabel ma ngħaddu għall-aġġornament nixtieq ninforma lill-Kamra li fil-House Business Committee intlaħaq qbil li l- Onor. Charles Mangion jissostitwixxi lill-Onor.

Leo Brincat bħala chairman tal-Public Accounts Committee li għandu jittratta l-bejgħ ta' l-ishma tal- gvern fil-Mid-Med Bank lill-HSBC.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nixtieq nitkellem fuq l-importanza ta' l-isport.

Fil-parlament ftit ikollna okkażjonijiet fejn niddibattu dan is-suġġett, li kulħadd iqisu bħala importanti, allura tajjeb li minn żmien għal żmien naraw x'azzjoni għandha tittieħed biex inkabbru l-kultura sportiva.

Meta qed nitkellem fuq kultura sportiva mhux qed nirriferi għat- tfal biss imma għaċ-ċittadini kollha ta' kull età, tibda mit-tfal u tibqa' tiela' sa persuni li jistgħu jitqiesu bħala anzjani, li tajjeb jibqgħu attivi fil-kamp sportiv fuq livelli differenti.

Jiġifieri qed nitkellem fuq l-importanza ta' l-isport għal kull età mingħajr ebda diskriminazzjoni abbużi ta' sess.

Wara din l-introduzzjoni, tajjeb li wieħed iħares lejn kemm qed tingħata importanza lill-isport fl-iskejjel tagħna, b'mod partikolari fl-iskejjel tal-gvern.

Żgur li nkunu qegħdin nidħku bina nfusna jekk ngħidu li bl-edukazzjoni fiżika biss fl-iskejjel qegħdin nibnu kultura sportiva jew qegħdin nagħtu biżżejjed ħin lit-tfal biex jipprattikaw xi tip ta' sport, speċjalment meta wieħed jiftakar li fid-dinja tal-lum saret iktar tellieqa sfrenata biex it- tfal jagħmlu eżami wara eżami ħalli jkollhom ċertifikati li permezz tagħhom għada pitgħada jkunu jistgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Għalhekk importanti li mhux biss ngħidu li l-isports huwa importanti imma rridu nieħdu passi konkreti biex nagħtu l-importanza lill-isport.

Dan jista' jsir billi nagħtuh iktar ħin fl-iskejjel u jittieħdu inizjattivi oħrajn barra mill-iskejjel kemm mill-gvern kif ukoll mill-privat.

Jekk wieħed iqabbel dak li għandna f'pajjiżna ma' dak li hemm f'pajjiżi barranin, żgur li jinkixfu iktar feriti u nindunaw kemm f'pajjiżna għad fadal x'isir.

Dan qed ngħidu b'mod ġenerali.

Ħafna drabi nilmentaw li m'aħniex biżżejjed professjonali meta nipprattikaw xi attività sportiva, kemm minħabba ċ-ċokon tagħna u allura r-riżorsi kemm umani kif ukoll finanzjarji huma limitati - u dan huwa punt li ħadd ma jista' jiċħdu - u kultant għax għandna nuqqas ta' know-how kif nagħmlu l-affarijiet.

U għalhekk hemm bżonn li esperti barranin juruna kif għandna nimxu.

Fl-aħħar mill-aħħar għandna nies li huma kapaċi jitgħallmu malajr ħalli jmexxu dawn l-ideat f'pajjiżna biex inkattru mhux biss il-kultura sportiva imma nkabbru wkoll il- professjonalità fil-qasam sportiv.

Iżda l-iktar punt li nixtieq nisħaq fuqu llejla huwa fuq il-persuni bi bżonnijiet speċjali.

Sur President, għandna bosta nuqqasijiet f'dak li għandu x'jaqsam ma' sport ipprattikat minn persuni hekk imsejħa "normali" - u naħseb li għadna ftit lura meta wieħed jara fejn waslu pajjiżi barranin - imma meta wieħed jaħseb ftit fuq il-persuni bi bżonnijiet speċjali u kif dawn il-persuni bi bżonnijiet speċjali għandu jkollhom huma wkoll id-dritt u l-ispazju u l- post fejn jipprattikaw xi dixxiplina sportiva, nindunaw li għadna fil-bidu nett.

Ma rridx ngħid li għadna ma bdejniex għax ma rnixtieqx li dawk in- nies li qegħdin jagħmlu ħilithom biex jgħinu lil persuni b'diżabilità jipprattikaw xi tip ta' sport jaqtgħu qalbhom.

Anzi jien inħeġġiġhom li jkomplu bix-xogħol nobbli tagħhom u jaraw li ma jaqtgħux qalbhom fid- diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom imma għandu jkollhom il-kuraġġ ifittxu għajnuna ħalli l-affarijiet isiru bis-serjetà u jinfirxu iktar għal kulħadd.

Illum għall-grazzja ta' Alla qegħdin ngħixu f'soċjetà li saret iktar konxja ta' persuni bi bżonnijiet speċjali.

Ma nistgħux inqabblu s-soċjetà tal-lum mas-soċjetà ta' għaxar snin ilu, 15-il sena ilu jew 20 sena ilu, fejn il-persuni bi bżonnijiet speċjali kienu jissejħu ħandikappati.

Dawn il-persuni huma bnedmin bħalna imma għandhom affarijiet fiżiċi jew mentali differenti minna, u għalhekk għandhom bżonnijiet speċjali differenti minna l-hekk imsejħin "normali".

Illum is-soċjeta` tagħna saret iktar konxja li dawn il-persuni għandhom kull dritt li jgħixu ħajja indipendenti u ħajja daqs kull bniedem u bniedma oħra fid-dinja.

Ma ngħidx li ma sarux passi konkreti għax biex tbiddel mentalità huwa pass konkret u pass fid- direzzjoni t-tajba, imma ma rridux inserrħu rasna u nibqgħu fuq hemm biss.

Hemm bżonn li jittieħdu iktar passi konkreti għax ħafna drabi nparlaw ħafna - ibda l-ewwel wieħed minni - però l-azzjoni tagħna ma tlaħħaqx mad- diskors tagħna, u allura aħjar inparlaw inqas u nagħmlu dak li ngħidu milli nparlaw ħafna u ngħollu l-aspettattivi tan-nies u tal-persuni b'diżabilità u jsir ftit li xejn a paragun mal-paroli kollu li nkunu għidna.

Sur President, qegħdin f'soċjetà fejn qegħdin nitkellmu fuq opportunitajiet indaqs għal persuni b'diżabilità bi dritt u mhux bi pjaċir.

U għandu jkun hemm opportunitajiet indaqs bejn l-istess persuni b'diżabilità, għax il- ħaġa kerha hija li meta jkun hemm opportunità ta' xi attività sportiva mhux kull persuna bi bżonnijiet speċjali tingħata l-opportunità biex tipparteċipa.

Dan huwa l-punt l-ieħor li ridt insemmi u nixtieq nagħmel xi mistoqsijiet fuqu.

Fil-fatt fis-sajf li ġej, bejn is-26 ta' Ġunju u l-4 ta' Lulju, fin-North Carolina fl-Amerika se jsiru l-iSpecial Olympics, fejn 7,000 atleta b'diżabilità mentali minn madwar 150 pajjiż se jiltaqgħu biex jipparteċipaw u jikkompetu f'19-il dixxiplina sportiva.

Naħseb li din l-istedina waslet f'pajjiżna wkoll u wieħed jistaqsi kif intgħażlu dawn il-persuni b'diżabilita' mentali li se jirrappreżentaw lil pajjiżna fl-olimpjadi tas- sajf u kif intgħażlu l-persuni li telgħin magħhom?

Sur President, mhux se nsemmi ismijiet ta' dawn il-persuni li ntgħażlu u ma rridx nitfa' dell fuqhom għax għandhom l-integrità tagħhom, imma jista' jkun li hemm persuni oħrajn li huma aktar adatti biex jakkumpanjaw lil dawn il-persuni li se jitilgħu jikkompetu f'dawn l-iSpecial Olympics.

Barra minn hekk nixtieq nistaqsi wkoll jekk il-gvern hux se jħallas kollox jew parti mill-ispejjeż, u jekk il-gvern se jħallas parti minnhom, min se jħallas il-bqija ta' l- ispejjeż involuti?

Dan qed ngħidu għax kien hemm diversi ilmenti minn diversi ġenituri li ipprotestaw għax xtaqu li t-tfal tagħhom jingħataw dan iċ-ċans imma mid-dehra l-persuni kienu diġà ntgħażlu.

Jien għalhekk semmejt opportunitajiet indaqs bejn l-istess persuni b'diżabilità.

Barra minn hekk, jidhirli li l-persuni li ntgħażlu huma kollha subien u kien hemm persuni li staqsew jekk l-olimpjadi li se jsiru humiex se jsiru biss għall- ġuvintur u għas-subien.

Ma naħsibx li din hija l-verità għax meta wieħed jiftakar li l-olympics isiru kemm għan-nisa kif ukoll għall-irġiel, naħseb li anke f'dan il-kamp, l-olimpjadi jsiru kemm għal persuni b'diżabilità mentali li huma tas-sess maskili kif ukoll tas-sess femminili.

Iżda mid- dehra riedu jeħilsu mill-mistoqsija ħelu ħelu u tawhom din it-tweġiba.

Jien qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet biex jingħataw ir-risposti ħalli l- affarijiet ikunu ċari u meta tinqala' okkażjoni fejn il-persuni b'diżabilità ikollhom opportunità li jipparteċipaw u jiltaqgħu ma' persuni bħalhom minn pajjiżi differenti, huma wkoll ikollhom l-opportunità u l- iktar kapaċi fosthom jirrappreżenta denjament lil pajjiżna.

Niftakar li fi żmien l-amministrazzjoni Laburista konna nitkellmu ħafna u mexxejna ħafna 'l quddiem l-edukazzjoni inklussiva.

Meta l-edukazzjoni inklussiva tibda taħdem b'mod tajjeb fil-klassijiet, irridu noqogħdu attenti li anke attivitajiet oħra, bħal attivitajiet sportivi li jistgħu jsiru għall-klassi, ikunu mfassla b'mod li l-persuni b'diżabilità li jkunu parti minn dik il-klassi ma jiġux esklużi minnhom.

Għax inkella nkunu daħħalna l-inklussività fil-qasam akkademiku imma mbagħad neskluduhom mill- attivitajiet li m'għandhomx x'jaqsmu direttament mal-klassi, u alllura dawn it-tfal jiġu esklużi minn attivitajiet sportivi u forsi ħarġiet li jistgħu jsiru għall-klassi kollha.

Xtaqt insemmi dan il-punt - u meta jkolli l- opportunità nitkellem iktar fit-tul fuq dan is-suġġett - imma huwa importanti li l-mistoqsijiet li għamilt jitwieġbu.

Nagħlaq billi naqra l-ġurament għal dawn l-iSpecial Olympics - u se nikkwota bl-Ingliż biex inkun fidil mat-text - li jgħid hekk: "Let me win but if I cannot win let me be brave in the attempt".

Naħseb li dan il- ġurament li se jittieħed fil-ftuħ ta' l-iSpecial Olympics li se jsiru fl- Amerka s-sajf li ġej jagħmel ħafna kuraġġ lill-persuni bi bżonnijiet speċjali li jixtiequ jipparteċipaw.

L-għan tagħhom m'għandux ikun li jirbħu imma li kemm jista' jkun jipparteċipaw fl-attivitajiet sportivi għax hemmhekk juru li huma persuni daqs ħaddieħor u għandhom d-dritt li jipparteċipaw f'kull tip ta' sport li jħossu li għandhom jipparteċipaw fih.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Sur President, fi żmien il-festi tal-Milied il- gvern kien ftaħar li se jagħlaq sala għaxra ta' l-irġiel ġewwa l-Isptar Monte Carmeli.

Tajjeb wieħed jgħid li fil-fatt Gvern Laburista kien qed jagħmel il-preparamenti kollha neċessarji ħalli mhux biss tingħalaq sala għaxra, imma ssir riforma kompleta tat-tqassim kemm tal-pazjenti kif ukoll ta' l-impjegati kollha ta' l-Isptar Monte Carmeli.

Din ir-riforma kellha twassal biex tingħata kura aħjar u attenzjoni iktar partikolari skond il- każi ta' gravità li jkun hemm.

Kien hemm diversi rapporti rigward sala għaxra ta' l-irġiel u tajjeb wieħed jistaqsi jekk sala għaxra ta' l-irġiel hijiex magħluqa jew miftuħa.

Fir-realta' x'inhu jiġri?

Din qed tintuża b'mod regolari u f'ċerti każi kien hemm anke tmienja, disa' pazjenti jokkupaw sala għaxra ta' l-irġiel.

Dawn il-pazjenti fil-maġġor parti tagħhom huma persuni mibgħutin mill-ħabs għall-kura fl-isptar Monte Carmeli.

Sala għaxra mhijiex tajba għall- pazjenti, kemm minħabba l-mod kif inhi mibnija, kemm minħabba ċerti protokolli li kienu jintużaw u kemm minħabba li kien ġie ċertifikat ukoll li l-kondizzjonijiet tagħha huma inumani.

Għalhekk konna qegħdin naħdmu biex sala għaxra tiġi magħluqa - għax dawn l-affarijiet konna qegħdin narawhom anke qabel ma l-ombudsman ħareġ bir-rapport tiegħu - u allura tiġi waħedha l-mistoqsija: Allura għal uħud mill-pazjenti sala għaxra mhijiex tajba, hija inumana, imma għal pazjenti oħrajn li ma jimpurtax li dawn xorta jiġu kkurati f'sala għaxra?

Hawnhekk għandna sitwazzjoni ta' two weights two measures għaliex għal dawk iva u għall-oħrajn le.

Din ma tagħmilx sens.

Jekk kellha tingħalaq, tingħalaq għal kulħadd.

Jekk hija inumana, inumana kemm jekk inti ġej mill-ħabs u anke jekk inti ġej mis- soċjetà ta' barra.

Tajjeb wieħed jgħid li m'hemmx nurses fis-sala għaxra, imma ladarba miftuħa xorta trid in-nurses biex tħaddimha.

Allura qed jiġri li min jidħol bl-overtime jintbagħat sala għaxra.

Dawn qed ikunu grupp ta' nurses flimkien mal-pulizija li jieħdu ħsieb pazjenti li qegħdin fi kmamar secluded waħda wara l-oħra.

Il-pazjenti li kienu f'sala għaxra li mhumiex priġunieri ntbagħtu f'sala tnejn ta' l-irġiel u issa din ġiet overcrowded.

Tant m'hemmx spazju għall- pazjenti li filgħaxija jqassmu lill-pazjenti biex jorqdu fi swali oħrajn.

Għalkemm l-ammont ta' sodod ma naqasx, insibu li ħafna sodod qegħdin crammed peress li spiċċajna għandna iktar pazjenti milli sodod.

Ħafna drabi qed jispiċċaw li jkollhom 30 u 40 pazjent meta sodod għandhom 27.

Dan apparti li sala tnejn tintuża wkoll għall-pazjenti li jintbagħtu d-dar u jistgħu jidħlu lura at their own free will.

X'inhu jiġri wkoll?

Tidħakx, Sur President.

Ġieli anke kien hemm każi fejn il-pazjenti jaqsmu s-sodod, speċjalment matul il-ġurnata biex ikunu jistgħu jistrieħu.

Agħar minn hekk, tant kemm l-affarijiet mhumiex organizzati, spiċċajna li filwaqt li għandek il-pazjenti fis-sala tnejn ta' l-irġiel, fl-istess ħin għaddej xogħol ta' tibjid u żebgħa.

Tista' timmaġina x'ġigġifogu għaddej ġewwa sala tnejn!

Dan biex ma nsemmux swali oħrajn bħal 3A u anke fil-grounds - mhux fil-ground li jidher int u dieħel l-isptar Monte Carmeli imma postijiet oħrajn - ta' l-isptar fejn jeżisti ħmieġ, telqa sħiħa u jidher li ħadd mhu responsabbli ta' xejn.

Sur President, ħalli nagħti ftit eżempji biex nuri kemm ix-xogħol fl- isptar Monte Carmeli qed isir bl-addoċċ u bla ppjanar.

Ftit iktar qabel għedt li f'sala tnejn ħadu spazju minnha imma sodod ma naqsux.

Għalxiex ittieħed dan l-ispazju?

Dan l-ispazju ttieħed biex titwaqqaf dik li jgħidulha seclusion unit.

Din hija area fejn ikollok kmamar li jkunu single, fejn pazjent jingħata kura f'kamra għalih waħdu.

Jidher li xejn ma kien ippjanat għax l-ewwel ittieħdet deċiżjoni li tingħalaq sala għaxra darba għal dejjem u li din saret storja, u fil-fatt sibna li m'hi storja xejn għax għadha tintuża.

Issa sibna li wara li tlestiet is-seclusion unit - u saħansitra iddendlu l-inkwadri biex jagħmlu l-area iktar sabiħa - irrealizzaw li dawn l-imberkin kmamar m'għandhomx twieqi u jridu l-arja, allura kellhom jinfetħu tliet twieqi li jagħtu għal fuq is-seclusion unit ħalli għalinqas ikollhom daqsxejn arja l-pazjenti.

Pero' wara li nfetħu t- twieqi nstab li l-mod kif inhuma mibnijin dawn is-seclusion units, la qed joffru protezzjoni għall-pazjenti u lanqas għall-istess infermiera li jieħdu ħsiebhom.

Fil-fatt kien hemm diġà diversi rapporti anke fil- ġurnali ta' nurses li weġġgħu fil-ward two huma u jdaħħlu l-pazjenti f'dawn is-seclusion units.

Apparti minn hekk tajjeb li wieħed jgħid għaliex qed ikunu ta' periklu anke għall-pazjenti?

Dawn ġiethom l-idea li t-toilets isiru flush ma' l- art, bil-konsegwenza li l-pazjent, kif ikun qiegħed daqsxejn eċitat u jkun qed idur f'dik l-imbierka kamra żgħira, faċilment ideffes saqajh fit-toqba li hemm ma' l-art.

Din donnu li ħadd ma raha, apparti li mhijiex daqshekk iġenika.

Biex inkomplu ngħaxxquha f'dan is-seclusion unit twaħħlu locks u bibien li m'humiex b'saħħithom.

Fil-fatt mhijiex l-ewwel darba li dawn il- locks tgħawġu u kellhom iqaċċtu kollox għax ma setgħux jiftħu l-bieb.

F'sala għaxra kienu jużaw serratizzi ta' erba' pulzieri biex jagħlqu l- bibien u kienu qalu li dawn l-imberkin serratizzi mhux se jkomplu jintużaw.

Fil-fatt mhijiex l-ewwel darba li qed ikollhom jintużaw dawn is-serratizzi ta' erba' pulzieri biex jagħlqu l-bibien ħalli jissodawhom u ma jisfrondawx peress li mhuwiex mibni b'saħħtu.

Sur President, hemm bżonn ta' riforma urġenti għall-ġid tal-pazjenti bi problemi mentali, imma jekk se nagħmlu riforma ejja nagħmluha kompluta, mhux bil-biċċiet u mil-lum għal għada.

Trid tkun ippjanata fuq is-setturi kollha għaliex irriżulta li bis-suppost għeluq ta' sala għaxra - għax sala għaxra mhijiex magħluqa imma għadha tintuża - inħolqu problemi fi swali fejn intbagħtu l-pazjenti ta' din is-sala għax qed ikun hemm overflow ta' pazjenti li filgħaxija jridu jsibulhom sodda fejn jorqdu għax f'sala tnejn m'għandhomx spazju biżżejjed.

Jien nagħlaq billi nenfasizza fuq il-punt li l-affarijiet ma nagħmluhomx għall-propaganda imma nsibu sistema li biha nagħtu l-aħjar attenzjoni, l- aħjar kura fl-isptar Monte Carmeli u iktar 'il quddiem fl-isptar San Luqa għax hemmhekk il-problemi huma kbar.

Hemm bżonn li xi ħadd jaqbad il- barri minn qrunu fl-isptar San Luqa wkoll.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 3 ta' Mejju fis-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SWDP - FULL COMPLEMENT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħidilna kemm suppost hu l-full complement tal-SWDP?

Kemm hemm nies neqsin?

X'qed isir biex jintlaħaq full complement?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: S'issa qatt ma kien hemm full complement definit għall-SWDP.

Barra minn hekk, taħt 22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista, l-SWDP kien tnaqqsilha l-complement tagħha sostanzjalment.

Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant kif tnaqqas il-baġit tal-SWDP, li fuqu jiddependi l-ingaġġ ta' staff:

1996 - Lm405,000 1997 - Lm390,000 (baġit Laburista) 1998 - Lm290,000 (baġit Laburista) 1999 - Lm415,000

Meta sirt Ministru responsabbli mill-SWDP, awtorizzajt li jiġu ngaġġati immedjatament social workers fit-Taqsima Vjolenza Domestika u fit-Taqsima Servizzi Protezzjoni tat-Tfal li l-SWDP kienet ilha żmien twil titlob lill- amministrazzjoni Laburista permess, bla suċċess, biex timpjegahom.

Fil- fatt, f'Novembru 1998 daħlu jaħdmu seba' social workers ġodda fuq bażi full time fit-taqsimiet indikati.

Wara dan l-ingaġġ, ingħatat ukoll l-awtorizzazzjoni (liema awtorizzazzjoni ma kienx hemm fiż-żmien l-amministrazzjoni Laburista) biex jiġu mpjegati numru ta' staff amministrattiv.

Il-full complement se jiġi deċiż fid-dawl tal-konklużjonijiet li joħorġu mill-operations review tal-SWDP u s-settur soċjali li se jkun lest sa l- aħħar ta' Ġunju 1999.

ANZJANI - CSA's

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu CSAs mad-Dipartiment ta' l-Anzjani mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Mil- liema lokalita' ġew?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum 3 ta' Marzu, 1999 daħlu 44 C.S.A.'s li huma mill-lokalitajiet li ġejjin:

B'Kara; Ħamrun; San Gwann; Naxxar; Żejtun; Qormi; Marsa; Paola; Żebbuġ; Balzan; Mġarr; St Andrew's; Kalkara; Attard; Fgura; Mqabba; Gżira; St Venera; St Julian's; Cospicua; Żurrieq; Mosta; Sliema; Lija; St Paul's Bay; Luqa; Gudja; B'Buġia; Iklin.

Minn dawn, 27 ġew replaced għax 27 rriżenjaw u 16 daħlu flok is-16 li ħarġu bis-sick u mhux qed jirrapportaw għax-xogħol.

IMPJIEGI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni tas-sess feminili li qed jaħdmu llum?

X'tip ta'xogħol jagħmlu?

Kemm hemm persuni f'kull tip ta' xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA JAĦDMU FL-INDUSTRIJA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandna ħaddiema nisa u rġiel jaħdmu fl-Industrija fulltime u part-time?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi għat-tweġiba interim li tajt fis-Seduta Nru. 76, u nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex tispeċifika għal liema industrija qed tirreferi f'din il-mistoqsija parlamentari, biex inkun nista' nagħti l-informazzjoni mitluba b'mod korrett.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jaf il-Ministru li l-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, qatt ma kellha fejn tirrisjedi u llum għadha tgħix ma' missierha flimkien mar-raġel u t-tifel tagħha?

Jaf il-Ministru li għalkemm ilha tapplika ħames snin u indikat diversi indirizzi xorta baqgħat ma ngħatatx akkomodazzjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-każ indikat qed jiġi kkonsidrat fid-dawl tan-numru ta' applikazzjonijiet simili li għandu d- Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali.

L-allokazzjoni ta' postijiet m'hix bażata fuq kemm wieħed jindika postijiet iżda fuq il-bżonnijiet reali tal-applikanti.

SKEJJEL - RAĦAL ĠDID

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' issa l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 2862?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 2557 f'Seduta 35.

SANTA LUĊIJA - TRIQ INEZ SOLER

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tinbidel is-sistema tad-dawl ma' dar Nru. 29, Triq Inez Soler, Sta.

Luċija minħabba overload ta' dawl?

Jista' l-Ministru jara wkoll li jitneħħa n-numru kbir ta' wires li hemm peress li qegħdin ikunu ta' inkonvenjenza kbira għar-residenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li x-xogħol biex jitressqu numru ta' wires u jsir shifting ta' arblu fit-triq imsemmija għandu jsir flimkien ma' xogħlijiet oħra simili.

STA.

LUĊIJA - TRIQ INEZ SOLER

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jiġi shifted l-arblu tad-dawl li jinsab fi Triq Inez Soler kantuniera ma' Guljetta Lopez Street, Sta.

Luċija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4293.

PA - PETIZZJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara fiex waslet it-talba u l-petizzjoni dwar il-każ, li d- dettalji dwaru qed nibgħathom separatament?

ONOR.

TONIO BORG: B'referenza għall-petizzjoni dwar il-każ li rrefera għalih l-Onor.

Interpellant fil-mistoqsija tiegħu, ninsab informat li l- iżvilupp sat-tieni sular (1st floor) hu kopert minn permessi maħruġa skond il-liġi filwaqt li dak tat-tielet sular (2nd floor) mhux kopert minn permess.

Ninsab informat ukoll li l-applikazzjoni li saret għal l-iżvilupp għat- tielet sular ġiet rifjutata u li llum din hija pendenti quddiem il-Bord ta' l-Appell.

L-istess każ kien suġġett għal kawża quddiem il-Qorti, liema kawża ġiet irregolata bil-ħruġ ta' Stop and Enforcement Notice skond l-Att I ta' l- 1992 dwar l-Iżvilupp li l-effett tiegħu hu sospiż sakemm l-Appell mir- rifjut ikun għadu pendenti, u dan skond kif regolat mill-istess Att.

PULIZIJA - RAPPORTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li fil-korp tal-pulizija (fl-għases) tingħata acknowledgement lill-persuna li tagħmel rapport?

ONOR.

TONIO BORG: Is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant se jiġi kkonsidrat.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-eta' tal-pensjoni tinbidel?

Jekk iva, x'inhuma l-pjani ta' l-eta'?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 3985.

Inżid li wieħed ikun irid jgħarbel ir-rakkomandazzjonijiet ta' din il-kummissjoni nazzjonali dwar xi tibdiliet futuri fl-iskema tal-pensjoni.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3312, jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' persuni li gawdew mill-għotja tar-rigal żgħir li ġie mogħti lilhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: In-numru huwa ta' 51 persuna.

TRASPORT - KAROZZA NRU.

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jintervjeni biex ir-rotta tal-karozza tal-linja Nru.42 tkun aktar frekwenti peress li meta l-karozza tasal Ta' Ġiorni qed tkun mimlija b'konsegwenza li għadd ta' studenti u ħaddiema jaslu tard għall-iskola u għax-xogħol rispettivament?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għaddejt it-talba ta` l-Onor.

Interpellant għall- konsiderazzjoni ta` l-Awtorita` dwar it-Trasport Pubbliku.

ĊENTRU ĦIDMA SOĊJALI - ĠNIEN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm laħqet l- ispiża ta' kostruzzjoni li saret bejn l-1994 u l-1996 fil-ġnien ta' fuq wara taċ-Ċentru Ħidma Soċjali?

Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'annimali?

Jista' jgħid kemm intnefqu flus f'paguni?

Min kien responsabbli tax-xogħol u minn min saru?

Jista' l-Ministru jgħid lil min sar il-ħlas u jekk għal dan ix-xogħol inħarġux tenders, inġabrux kwotazzjonijiet jew ingħatax b'direct orders?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Rigward annimali (għasafar) u pagun, nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li kienet ingħatat għall-istoqsija parlamentari numru 2598 fi Frar 1997.

Rigward il-ġnien żgħir li ġie rranġat u li jinsab fuq wara taċ-Ċentru Ħidma Soċjali, ix-xogħol sar minn impjegati tal-Gvern u sar ukoll xogħol volontarju minn xi ħabsin.

Għalhekk, dan ix-xogħol la kien jirrikjedi tenders u lanqas kwotazzjonijiet.

Peress li dan ix-xogħol sar minn impjegati tal-Gvern, mhux possibbli li tiġi kkalkolata l-ispiża għax l-ispiża kienet kważi kollha ta' pagi.

SAĦĦA - KARTOLINI TAL-MILIED

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 3317?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta għad- domanda parlamentari numru 3317 ingħatat waqt il-question time fis-seduta Nru. 71 u saru diversi mistoqsijiet supplimentari fuqha.

ANZJANI - DIRETTUR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-direttur tad-Dipartiment ta' l-Anzjani huwiex qiegħed juża karozza tal-Gvern?

Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'petrol/diesel għal karozza li juża xahar b'xahar mill-bidu tal-ħatra tiegħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, l-Aġent Direttur għall-Anzjani qiegħed juża karozza tal-Gvern.

Dan bi dritt bħal direttur oħra.

Huwa beda juża din il- karozza mill-ewwel ġimgħa ta' Jannar, 1999.

Sakemm inġabret din l- informazzjoni (24.02.99), f'petrol kien intnefaq Lm33.

ANZJANI - DIRETTUR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'salarju u x'allowances qiegħed jingħata l-Aġent Direttur tad-Dipartiment ta' l- Anzjani?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Aġent Direttur għall-Anzjani jitħallas bħala uffiċjal fi skala 7 u ma jitħallas l-ebda allowance li għandha x'taqsam ma' din il-pożizzjoni.

Il-post ta' Direttur għall-Anzjani suppost jitħallas bħala uffiċjal fi skala 4.

Bħala gradwat, l-Aġent Direttur jirċievi qualification allowance ta' Lm12.50 fix-xahar.

ĊENTRU DETOX

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Minn Settembru, 1998 sal-15 ta' Frar, 1999 kemm-il persuna talbet l-għajnuna taċ- Ċentru tad-Detox minħabba abbuż ta' droga?

Jista' l-Ministru jagħti l-figuri xahar b'xahar għal Malta u Għawdex separatament?

Kull xahar kemm-il persuna marret l-ewwel darba għal kura?

Kull xahar kemm kien hemm persuni taħt it-18-il sena li talbu l-kura?

Kemm kull xahar kienu qed jabbużaw mill-eroina, kokaina eċċ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu lill-Ministru responsabbli.

ĦABSIJIET BARRANIN - PERSUNI MALTIN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni Maltin li bħalissa jinstabu f'ħabsijiet barranin li: (a) qed jiġu nvestigati fuq xi reat; (b) qed iservu sentenza ta' ħabs?

X'għajnuna konsolari tingħata f'kull każ?

Fil-każ ta'(b) kemm qed iservu snin ta' ħabs kull wieħed?

ONOR.

JOE BORG: Skeda li tagħti l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

NEIGHBOURHOOD WATCH

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-lokalitajiet li għandhom neighbourhood watch?

Hemm xi kunsilli lokali li għandhom kuntatti mal- pulizija biex iwaqqfu neighbourhood watch?

X'għajnuna jagħtu l-pulizija għat-twaqqif u l-progress tan-neighbourhood watch?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-lokalitajiet li għandhom neighbourhood watch huma dawk ta' Ħal Tarxien, tas-Sliema, Santa Venera, ir- Rabat (Tal-Virtu'), il-Mosta (il-Blata l-Għolja) u l-Mellieħa (Santa Maria Estate).

Ninsab informat ukoll li fost il-kunsilli lokali li qegħdin f'kuntatt mal- Pulizija biex iwaqqfu neighbourhood watch fil-lokal tagħhom hemm dawk tal- Gżira, ta' Senglea, ta' Bormla u tal-Kalkara.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, ninsab informat illi kemm l- Assistenti Kummissarji, kif ukoll is-Supretendenti u l-Ispetturi fid- diversi Distretti tal-Pulizija huma responsabbli sabiex jinkoraġġixxu u jassistu fit-twaqqif u t-tħaddim tan-Neighbourhood Watch.

Il-Community and Media Relations Unit (CMRU) fi ħdan il-Korp tal-Pulizija ukoll għandha l- kompitu li teduka l-pubbliku dwar strateġiji ta' prevenzjoni tal- kriminalita' inkluż it-tħaddim ta' neighbourhood watches.

PULIZIJA - TRAFFIKAR TA' PERSUNI BIL-BAĦAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-pulizija Maltija hijiex imdaħħla fl- investigazzjonijiet tal-pulizija Taljana dwar traffikar illegali ta' persuni bil-baħar?

F'dawn l-aħħar ġimgħat saru żjajjar minn membri tal- korp tal-Pulizija Maltija fi Sqallija dwar dan it-traffikar ta' persuni?

Meta tiġi arrestata persuna Maltija mill-pulizija Taljana dwar traffikar illegali ta' persuni, il-pulizija Maltija tiġi nformata u mitluba informazzjoni dwar il-persuna arrestata?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-Pulizija Maltija hija nvoluta fl-investigazzjonijiet ta' l-awtoritajiet Taljani dwar traffikar illegali ta' persuni bil-baħar, pero' ma sarux żjarat fi Sqallija mill-Pulizija Maltija dwar dan.

Kull meta persuna ta' nazzjonalita' Maltija tiġi arrestata mill-awtoritajiet Taljani in konnessjoni ma' traffikar illegali ta' persuni, il-Pulizija Maltija tkun informata u din minn naħa tagħha tagħti l-assistenza mitluba.

SKEJJEL - KLASSIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex qiegħed jiġi ppjanat li l-all inclusive classes fejn huma bi 30 jiġu mnaqqsa għal 25 student?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hija l-prattika li l-All Inclusive classes ma jkunx fihom aktar minn 26 student.

SKEJJEL - GĦAWDEX

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed jiġi kkonsidrat li tiġi appuntata social worker għall-iskola sekondarja tal-bniet Agius de Soldanis f'Għawdex minħabba każijiet soċjali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Assistant Principal Social Worker, mill- Education Welfare Section, hija s-Social Worker li tieħu ħsieb l-iskejjel Primarji, Sekondarji, Junior Lyceums u Trade Schools li hemm f'Għawdex.

Minħabba li m'hemmx Social Worker, speċifikament għal Għawdex, u hemm ukoll nuqqas ta' Social Workers fis-sezzjoni, f'dawn iċ-ċirkostanzi, n-nuqqas jinħass f'kull distrett.

Madanakollu, hemm ippjanat li jidħlu aktar Social Workers u dan għandu jgħin biex tittaffa l-problema.

SKEJJEL - GĦAWDEX - AGIUS DE SOLDANIS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-pjan għall-iskola sekondarja tal-bniet Agius de Soldanis f'Għawdex biex jitnaqqas l-iffullar u jinkiseb aktar spazju u sala?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma jidhirx illi fil-preżent hemm xi problemi ta' iffullar fl-iskola Agius de Soldanis.

Fil-fatt l-ispazju fl- istess skola żdied b'sitt klassijiet fil-bidu tas-sena skolastika 1997/98, spazju li qabel kien okkupat mill-Iskola Primarja tal-Victoria.

L-anqas jinħass il-bżonn ta' sala għall-istess skola, peress illi ftit metri bogħod tinsab sala spazjuża fl-iskola Ninu Cremona illi qiegħda tintuża għall-bżonnijiet ta' l-istess Liċeo Ninu Cremona, l-iskola Post Sekondarja Sir M'Anġ Refalo kif ukoll l-iskola Agius de Soldanis.

SKEJJEL - GĦAWDEX

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jaf il-Ministru li t-talbiet minn Għawdex lill- iStatementing Board għal facilitators qed idumu x-xhur kbar biex jiġu milqugħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li m'huwiex minnu li t-talbiet minn Għawdex lill-iStatementing Board qed idumu x-xhur kbar biex jiġu milqugħa.

Jien informat ukoll li kien hemm xi talbiet minn Għawdex li damu biex jiġu mressqa lill-iStatementing Board għaliex inżammu mill-kapijiet ta' l- iskejjel ikkonċernati.

Hekk kif sar jaf bihom l-iStatementing Board ittieħdu l-passi kollha meħtieġa sabiex dawk jiġu pproċessati.

SKEJJEL - GĦAWDEX - VAKANZI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġu mimlija l-vakanzi ta' assistenti kapijiet ta' l-iskola, kapijiet ta' l-iskola, education welfare officer, music, art u drama teachers u facilitators f'Għawdex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-sejħiet għall-applikazzjonijiet għal dawn il-postijiet indikati f'Għawdex qegħdin jiġu pproċessati skond il- proċedura stabbilita.

SKEJJEL - IN-SERVICE COURSES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk humiex qegħdin isiru in- service courses f'gender equality għall-għalliema?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena 1998 ħarġu applikazzjonijiet għall-għalliema biex jieħdu sehem f'żewġ in-service courses f'Lulju u f'Settembru 1998.

Kien hemm biss applikazzjoni waħda u, allura, l-kors ma kienx vijabbli li jsir.

UE - RABA' PROTOKOLL FINANZJARJU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'użu se jsir mill-fondi li fadal għar-Raba' Protokoll Finanzjarju ma' l-Unjoni Ewropea?

Kif qed jipproponi li jużahom il-gvern preżenti?

Fuq liema proġetti u f'kull każ x'inhuma l-fondi li qed jipproponi li jonfoq fuq kull proġett?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

SKEJJEL - KOMPUTERIZZAZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'ġara mid-deċiżjoni tal-Gvern Laburista li juża parti mill-fondi tar-Raba' Protokoll Finanzjarju ma' l-Unjoni Ewropea għall- proġett ta' komputerizzazzjoni ta' l-iskejjel tal-gvern?

Il-gvern preżenti se jimxi fuq dan il-pass?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-gvern preżenti għadu miexi fuq il-proċess biex jintuża parti mill-fondi tar-Raba' Protokoll Finanzjarju ma' l-Unjoni Ewropea għall-proġett ta' komputerizzazzjoni ta' l-iskejjel tal-gvern.

Bħalissa l-gvern qabbad konsulenti barranin biex iħejju r-rapport għall- proposti finanzjarji għal dan il-proġett, li jrid jiġi mressaq quddiem il- Kummissjoni Ewropea mhux aktar tard minn Ġunju tas-sena 1999.

MCC - FTEHIM PROĠETTAT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 5461 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tat-Turiżmu u issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jgħid x'sar mill-ftehim proġettat ma' l-Accord li jieħdu f'idejhom l-MCC li kien nieda Gvern Laburista biex din tieqaf finanzjarjament fuq saqajha?

Kemm hemm ħaddiema bħallissa mal-MCC?

X'inhuma l-pjanijiet dwar dawn il- ħaddiema?

Kemm kien it-telf/profitt tal-MCC sena b'sena mill-1994 sal-1998 (it-tnejn inklużi)?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kuntatti ma' l-Accor, tramite s- soċjeta' Accor Air Malta għadhom għaddejjin u aktar informazzjoni tingħata lil din il-Kamra meta jkun il-waqt.

L-MCC illum timpjega 35 ħaddiema filwaqt li hemm sitt ħaddiema sekondati mill-Gvern u wieħed mill-Air Malta.

Hija l-intenzjoni tal-bord tat-tmexxija li dawn il-ħaddiema jiġu mħarrġa skond il-kapaċitajiet individwali tagħhom sabiex flimkien, bħala team, ikunu preparati għall-isfidi li għandha quddiemha l-MCC.

It-telf għas-snin 1994 - 1998 huwa s-segwenti.

1994 - Lm172,132 (esklużi s-sussidji tal-Gvern) 1995 - Lm159,322 (esklużi s-sussidji tal-Gvern) 1996 - Lm255,425 (esklużi s-sussidji tal-Gvern) 1997 - Lm172,305 (esklużi s-sussidji tal-Gvern) 1998 - Lm116,932 (esklużi s-sussidji tal-Gvern)

KALAXLOKK - NEGOZJANTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamenari numru 5462 u partikolarment il-parti fejn il-Ministru qal: "L-amministrazzjoni preżenti hija mpenjata li twettaq l-wegħdi elettorali kollha li huma nklużi fil- programm elettorali, inkluż li jkun hemm responsabbilta' fil-finanzi pubbliċi", jista' l-Ministru jgħid jekk dan ifissirx illi l-ħaddiema kollha tal-Kalaxlokk se jkunu assigurati mill-impjieg tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kif jaf tajjeb l-Onor.

Interpellant, il-gvern preżenti huwa mpenjat bi sħiħ biex tinstab soluzzjoni ġusta għal problema tal-ħaddiema tal-Kalaxlokk.

Fil-fatt riċentement ġew deċiżi l-parametri li se jservu bħala qafas fid-diskussjonijiet li se jkomplu bejn il-gvern u l- union li tirrappreżenta lill-ħaddiema ta' l-azjenda.

KERĊEM - BIR "MADONNA TAŻ-ŻEJT"

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm laħqet l-ispiża għat-tħaffir tal-bir "Madonna taż-Żejt" f'Kerċem, Għawdex u x-xogħol kollu anċillari, bħal konsulenza eċċ mat- tfittex taż-żejt f'din il-lokalita'?

Din l-ispiża kienet kollha koperta mill-fondi tar-Raba' Protokoll?

Jekk fin-negattiv, kemm ħareġ il-Gvern Malti għal dan it-tiftix?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor.

Interpellant ġentilment mitlub jirriferi għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari numru 5959 u 6077 fejn isib l-informazzjoni mitluba.

MOTORSPORT/OFFROAD SPORTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bil-policy tal-motorsport u offroad sport li għandu l-gvern għal din il-leġislatura?

Kemm hi n-nefqa vvotata?

Jikkonsidra l-Ministru li jsir seminar nazzjonali sabiex il-marshalling ta' dawn l-avvenimenti jiġi ndirizzat b'aktar serjeta' u tingħata l- għajnuna tant meħtieġa lill-għaqdiet konċernati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-Segretarju Parlamentari beda x-xogħol għal abbozz ta' Motor Policy għal gvern.

Peress illi hemm ħafna partijiet interessati, dan il-proċess irid jieħu ż-żmien tiegħu, u huwa l-ħsieb tagħna li meta jkun il-waqt isir anke seminar mhux biss fuq il-marshalling imma anke fuq it-tfassil tal-Motor Policy kollha, li tinkludi l-isport kollu mekkanizzat fil-pajjiż.

BDIEWA/RAĦĦALA/SAJJIEDA - REGOLAMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 5257?

ONOR.

JOE BORG: Dan l-istudju isir bejn id-Direttorat ta' l-Unjoni Ewropeja fil-ministeru tiegħi u l-Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd.

Kif tintemm din il-fażi, jibdew konsultazzjonijiet mas-settur privat biex jiġu mħejjija l-aħjar proposti għal Malta.

BIEDJA - PROĊESSURI TAL-POULTRY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani bl-iżviluppi tar-risposta u l- mistoqsija parlamentari numru 5393, Seduta Nru. 77?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat mill-uffiċjali nkarigati li qiegħed isir assessment fuq ir-rapporti tal-veterinarji u għalhekk nkun nista ngħati risposta iktar 'il quddiem.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 5275?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta hi għas- sena 1999 skond kif mitlub fil-mistoqsija parlamentari numru 4678.

Ma nistax nagħti l-informazzjoni għall-1996, 1997 u 1998 kif mitlub permezz tal-mistoqsija parlamentari numru 5275 għaliex f'dawn is-snin ma kenitx tinġabar bid-dettalji kif mitluba.

In-numru t'operazzjonijiet pendenti hu skond il-lista li qed tpoġġiet wkoll fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Dwar it-tielet parti tal-mistoqsija ninforma l-Onor.

Membru li l- proċedura normali hi li jsiru operazzjonijiet mill-waiting list.

Iżda f'każijiet ta' emerġenza p.eż. kanċer, dawn jingħataw preferenza fuq dawk li jkunu fil-waiting list.

PULIZIJA - KUNTISTABBLI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' kuntistabbli li tilfu ħajjithom waqt il-ħin tax-xogħol mit-twaqqif tal-korp 'il hawn?

X'kienu l-każijiet u f'liema sena?

X'kumpens jieħdu l-familjari f'każijiet fatali bħal dawn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub fl-ewwel u t-tieni partijiet tal-mistoqsija, hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Dwar l-aħħar parti tal- mistoqsija, ninsab informat illi l-familja ta' kull membru tal-korp tal- pulizija li jmut waqt li jkun għadu jservi fil-korp tingħata somma ta' Lm1,350 mill-General Fund u mill-Mutual Help Association Fund, li huma żewġ fondi li jinġabru minn kontribuzzjonijiet mensili mill-istess membri tal- korp.

TA' QALI - PACKING STATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt kienet l-ispiża għall- platform li sar fil-packing station ta' Ta' Qali?

Meta ħarġu s-sejħiet għall-offerti?

Kemm kien hemm applikazzjonijiet?

Kemm kien twil il- perijodu għall-applikazzjonijiet/offerti u f'liema ġurnali tal-gazzetta tal- Gvern dehru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-ispiża totali, inkluzi il-ħaddiema tad-dipartiment, għall-platform li sar fil-packing station ta' Ta' Qali kienet ta' madwar Lm45,000.

Is-sejħa għall-offerti għax-xogħol tal-parking area ħarġet fid-29 ta' Jannar 1999 (tarmac u sodda/packing).

Kien hemm ħames applikazzjonijiet.

Il-perijodu għall-applikazzjonijiet kien mid-29 ta' Jannar u għalqu fil-5 ta' Frar.

Is-sejħa għall-offerti ġiet ippublikata fil-Gazzetta tal-Gvern Avviż Nru. 5/99 tad-29 ta' Jannar, 1999 paġna numru 519.

Xogħol ieħor sar mill-impjegati tad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u minn xi kuntratturi żgħar wara li nġabru kwotazzjonijiet skond kif jitolbu r- regolamenti.

KUNSILL NAZZJONALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - PREŻENTAZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- preżentazzjonijiet li saru mill-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ f'laqgħat li rappreżentanti tal-kunsill attendew fit-Turkija u f'Barċellona?

Min kienu l-persuni li attendew għal dawn il-laqgħat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ huwa bord awtonomu u għalhekk ikun tajjeb li l-Onor.

Membru jikkomunika direttament mal- kunsill.

KUNSILL NAZZJONALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - ĦIDMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma wettaq il-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ minn Jannar sa Marzu, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll x'kienu l-attivitajiet marbuta mal-Jum Nazzjonali taż-Żgħażagħ organizzati mill-kunsill u/jew mis-segretarjat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul il-perijodu indikat il-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ

* ta l-kontribut tiegħu biex ġew finalizzati l-proposti ta' diversi għaqdiet għat-tfassil tal-Politika Nazzjonali taż-Żgħażagħ;

* ħa sehem fil-'Caring Awareness Fair' billi ttella' stand dwar l- attivitajiet tal-kunsill;

* ta sehmu biex ingħata l-premju 'Għarfien Nazzjonali Żgħażagħ fis- Soċjeta`';

* ħa sehem fl-organizzazzjoni ta' l-attivitajiet għal Jum Nazzjonali taż- Żgħażagħ;

* ġie organizzat 'public forum' fl-Universita` ta' Malta indirizzat mill- Membru Parlamentari Ewropew Maren Gunther;

* kien hemm attendenza waqt il-konferenza stampa dwar il-Youth Specialisation Studies Scheme Credentials Committee fejn se jkollu rappreżentanza fis-selezzjonijiet;

* ħa sehem fil-Laqgħa tal-Kunsill Nazzjonali tan-Nofs in-Nhar li saret Barcellona u fl-Eżekuttiv ta' l-European Youth Forum.

L-attivitajiet marbuta mal-Jum Nazzjonali taż-Żgħażagħ kienu:

IL-ĠIMGĦA 19 TA' MARZU

- Kunċert mill-Grupp Cork Screw ġo l-Alley Bar, Paceville

IS-SIBT 20 TA' MARZU

- Żjara ta' kortesija lill-E.T. l-Arċisqof Ġużeppi Mercieca li tħassret minħabba luttu fil-familja ta' l-Arċisqof

- Żjara ta' kortesijia lill-E.T. il-President tar-Repubblika

- Diversi wirjiet minn għaqdiet ta' żgħażagħ fi Pjazza Ħelsien

- Wirja ta' varjeta` mtella' minn membri tal-Corinthia Animation team fi Pjazza Assedju l-Kbir li fiha ħadu sehem diversi ġurnalisti u Membri Parlamentari

- Żjara fil-Malta Free Port u San Blas

- Musical 'Joseph and the Technicolor Dreamcoat' fis-Sala Ninu Cremona, Rabat, Għawdex

IL-ĦADD 21 TA' MARZU

- Bird watching organizzata mill-Bird Life Malta

- Laqgħa ta' diskussjoni bit-tema 'Iż-Żgħażagħ fid-Dinja tal-Lum fil-Każin P.N. Tarxien indirizzata fost oħrajn mis-Segretarju Paralmentari Jesmond Mugliett u l-Onor.

Carmelo Abela.

Fl-okkażjoni tal-Jum Nazzjonali taż-Żgħażagħ, bosta membri tal-KNZ ħadu sehem f'diversi programmi televiżivi biex iħabbru l-attivitajiet.

Dawn kienu jinkludu 'Magazin' fuq Net TV, 'Basta Mhux Weekend' u 'Fizz' fuq PBS.

Il-programm 'Ċaqlaq' kien preżenti waqt l-attivitajiet tas-Sibt filgħodu.

KUNSILLI LOKALI - FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-politika tal-Gvern dwar il- faċilitajiet sportivi vis-a-vis il-kunsilli lokali?

ONOR.

AUSTIN GATT: Hemm il-ħsieb li terġa titqajjem l-inizjattiva li kienet ittieħdet qabel l-1996 rigward il-faċilitajiet sportivi.

Dak iż-żmien kien tħejja rapport dettaljat dwar il-faċilitajiet sportivi li jeżistu fil-pajjiż.

Dan ir-rapport kien jiddentifika, fost affarijiet oħra, dawk il-faċilitajiet sportivi li jinsabu ġewwa l-iskejjel kif ukoll dawk il-faċilitajiet li qed jitmexxew minn xi għaqdiet sportivi.

Hemm il-ħsieb li tiġi stabbilita policy dwar ko-operazzjoni mill-qrib bejn kunsilli lokali u skejjel għal-użu ta` dawn il-faċilitajiet sportivi fl-iskejjel kif ukoll il-possibbilta` ta` tkabbir ta` dawn il-faċilitajiet.

KORSA TAT-TIĠRIJIET TAŻ-ŻWIEMEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-korsa l-qadima fejn kienu jsiru t-tiġrijiet taż-żwiemel fil-Marsa ġietx mikrija lil xi ħadd?

Jekk iva, lil min, kemm hu l-ħlas tal-kirja u min ta l-awtorita' sabiex proprjeta' tal-gvern tiġi mikrija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-korsa l-qadima ġiet mikrija lill- Kumpannija C & L Co Ltd (f'isem il-Gladiators) għall-perijodu ta' bejn 9 u 12-il ġimgħa bir-rata ta' Lm800 fil-ġimgħa.

Din l-art tinsab mikrija lill- Kumitat tal-Malta Racing Club li għandu dritt jiddisponi minnha kif jidhirlu l-aħjar.

TIGNE' - ASSOĊJAZZJONI SPORTIVA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-persuni li qed jitkellmu f'isem l-assoċjazzjoni sportiva, Tigne'?

Jista' l-Minisru jgħid ukoll min huma l-għaqdiet membri ta' l-istess assoċjazzjoni u min huma dawk l-għaqdiet li jużaw xi premises ġewwa Tigne'?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-Assoċjazzjoni Sportiva Tigne' hija rappreżentata mill-President tagħha, il-Perit Charles Cassar u s- Segretarju, s-Sur Joe Sultana.

Madankollu fil-laqgħat li jiena kelli ma' l- assoċjazzjoni kienu nvoluti membri oħra skond id-diskrezzjoni tal-kumitat.

L-assoċjazzjoni għaddiet lista ta' 30 club jew għaqda li jagħmlu użu mill- premises eżistenti li huma: 1.

The Tropical Fish Breeders Association 2.

The Bird Breeders Association 3.

The Army and Military Association 4.

The Cooks and Chefs Association 5.

The Weight Lifting Association 6.

The Kung Fu Association 7.

The Te Kwan Do Association 8.

Sliema Wanderers Football Club 9.

Tigne' Association 10.

Sliema Football Nursery 11.

Sliema Youths Association 12.

Olympic Hall 13.

Floor Dancing Club 14.

Judo Club 15.

Keep Fit Club 16.

Għaqda Ġurnalisti 17.

Motor Club 18.

Round Table 3 19.

Rowing Club 20.

Yoga Club 21.

Diving Club 22.

Drama Group 23.

Exhibition Hall 24.

Stompers Rugby Team 25.

Motorcycle Club 26.

Phoenician Rugby Team 27.

Overseas Rugby Team 28.

Racoon Ladies Football Team 29.

AST Football Team 30.

Swimming Club.

ŻGĦAŻAGĦ U SPORT - HADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti breakdown skond il-kategorija tan-nies li hemm jaħdmu fid-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-nies li jaħdmu fid-Dipartiment taż- Żgħażagħ u Sport huma klassifikati kif se nsemmi:

Education Officer - 1 (b'kuntratt ta' Direttur) Principal Officer - 1 Administrative Assistant - 2 Executive Officer - 5 Clerk - 5 Sports Officer II - 3 Sports Officer I - 2 Senior Postman - 1 Postman - 1 Security Guard - 1 Police Constable - 1 Technical Officer - 1 Assistant Technical Officer - 3 Senior Tradesman - 4 Supervisor - 3 General Hand - 21 Operatives - 8 Senior Operatives - 3 Gardener - 1 Time Keeper - 1 Casuals - 2 Impressed Driver - 1

ENEMALTA - LINESMEN

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkonferma li fit-18 ta' Marzu, 1999 kien se jsir eżami għal-linesmen mal-Korporazzjoni Enemalta, liema eżami ġie pospost u ma sarx?

X'kienet ir-raġuni li tħassar dan l-eżami?

Jaħseb il- Ministru li l-għaqal jiddetta li ħames persuni li ilhom kważi tlett snin jiġu mgħallmin mill-Korporazzjoni Enemalta b'investiment kbir ta' flus jinħarġu għal linesmen u għandhom jiġu utilizzati mill-istess korporazzjoni mill-aktar fis stante li hemm bżonn ta' aktar linesmen?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-Korporazzjoni Enemalta hija waħda mill- organizzazzjonijiet li tisponsorja numru ta' studenti ta' l-ESTS u TAS.

Pero' skond ir-regoli ta' dan l-apprentistat, il-korporazzjoni mhix obbligata li timpjega dawn l-istudenti wara li jtemmu l-kors.

Fil-preżent il-Korporazzjoni qegħda tagħmel eżerċizzju biex tevalwa l-gradi u l-bżonnijiet tagħha u għalhekk mhux prudenti li timpjega nies qabel ma jsir it-tmiem ta' dan l-eżerċizzju.

PA - STA.

LUĊIJA - STRUTTURI LLEGALI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jew jikkonferma li saru diversi rapporti anonimi lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar strutturi llegali fi Triq il-Lellux, Sta.

Luċija?

Jista' l-Ministru jgħid kemm-il enforcement order ħareġ in vista ta' dawn ir-rapporti anonimi?

Jekk ma ħareġ l-ebda enforcement order f'xi wieħed minn dawn il-każijiet, jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir- raġuni u x'passi se jittieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, ninsab informat li t-tweġiba hija fl-affermattiv.

Rigward il-kumplament tal-mistoqsija, ninsab informat li minn stħarriġ li għamlet l-Awtorita' ta' l-Ippjanar inħarġu enforcement notice f'żewġ każi minn dawk indikati.

F'każ minnhom is-sid neħħa l-illegalita' u fil-każ l- ieħor l-enforcement notice huwa pendenti.

Fil-każi l-oħra rriżulta li l- allegat bini llegali kien sar minn ħaddiema tal-Gvern madwar 22 sena ilu meta l-Gvern ma kienx jirrikjedi xi forma ta' permessi mill-PAPB ta' dak iż- żmien u għalhekk ma jistgħux jittieħdu passi mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

BINI U INĠINERIJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema impjegati fuq bażi full time u part-time fid- dipartiment tal-bini u inġinerija fi ħdan id-diviżjoni tax-xogħlijiet qegħdin jingħataw overtime fuq il-proġett tad-djar tax-xjuħ f'Bormla?

Kemm minn dan l-overtime inħadem mill-perit inkarigat minn dan il-proġett?

(L-isem tiegħu qed jintbagħat separatament).

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-persuni fid- Dipartiment tal-Bini u Inġinerija li għamlu l-overtime fuq xogħol in konnessjoni mad-Dar ta' l-Anzjani f'Bormla huma:

Karl Borg - Technician Ernest Cassar - Technician Stephen Borg - Technical Officer Joe Scerri - Clerk Marlene Caruana - Casual Typist

Il-perit inkarigat mill-proġett mill-1 ta' Jannar, 1997 sal-31 ta' Marzu, 1999 irċieva Lm267.

Il-kumpens għal sigħat żejda jingħata biss skond l- esiġenza u biex jitħaffef ix-xogħol.

PA - DRAFT REPORT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-draft report preparat mid-ditta Aspinwall & Co. Ltd għall-Awtorita' ta' l-Ippjanar (Waste Management Subject Plan) imsemmi fir-risposta ta' mistoqsija parlamentari numru 5864?

ONOR.

TONIO BORG: L-Awtorita` ta' l-Ippjanar qiegħda fl-istadju li tipprepara Waste Management Subject Plan, liema pjan qed jiġi mħejji minn Aspinwall & Co. (ditta Ingliża b'esperjenza internazzjonali) u iffinanzjat minn diversi dipartimenti u aġenziji tal-Gvern.

Dan il-Pjan beda f'Awissu ta' l-1998, iżda minħabba li ma kinitx teżisti Waste Management Strategy u l-informazzjoni dwar l-ammont ta' skart li jiġi prodott fil-Gżejjer Maltin minn sorsi differenti hija skarsa, l-Awtorita` talbet lil Aspinwall & Co. sabiex tħejji rapport preliminari dwar is-sitwazzjoni ta' Waste Management fil-Gżejjer billi tiffoka l-aktar fuq dawk 'l hekk imsejħa 'priority waste streams'.

Dawn ġew identifikati flimkien mad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent u jinkludu skart mill-Ajruport, mill-biċċeriji, mill-portijiet, mill-isptarijiet, kif ukoll mill-industrija tal-kostruzzjoni.

Issa li tlesta l-preliminary report tfassal ukoll l-ewwel draft tal-Waste Management Subject Plan li bħalissa qiegħed jiġi rivedut mill-Aworita` ta' l-Ippjanar qabel ma ssir konsultazzjoni pubblika dwar il-pjan.

L-Onor.

Membru jifhem li għaldaqstant għalissa mhux f'pożizzjoni li nqiegħed dan ir-rapport fuq il-Mejda tal-Kamra.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi twila l-waiting list għall-operazzjoni ta' knee replacement fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma l-Onor.

Interpellant li n-numru t'operazzjonijiet ta' knee replacement li qegħdin fuq il-waiting list bħalissa hu ta' 687.

Dawn huma mqassma skond kif ġej:-

Mr. C. Apap Bologna 48 Mr. A. Bermard 358 Mr. C. Grixti 56 Mr. C. Sciberras 95 Mr. F. Zammit Maempel 130

SAN PAWL IL-BAĦAR - TRIQ SANT'ARISTARKUS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar in-nefqa li qiegħed jagħmel il-Kunsill Lokali ta' San Pawl il-Baħar għal xogħol ta' bankina ġewwa l-pjazza li tinsab f'nofs Triq Sant'Aristarkus?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli huma korpi statutorji ta` gvern lokali u fil-qadi tal-funzjonijiet jaġixxu skond il-prijoritajiet, esiġenzi u l-meżżi tagħhom.

Għaldaqstant, nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill konċernat.

PA - SAN PAWL IL-BAĦAR - BANKINA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ħarġitx il-permess għal bdil ta' alignment tal-bankina li qiegħda ssir fil-Pjazza fi Triq Sant'Aristarkus, f'San Pawl il-Baħar?

Jekk fl-affermattiv, jista' l- Ministru jpoġġi kopji tal-permess fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jaf il-Ministru li permezz ta' dan ix-xogħol qegħdin jitnaqqsu għaxar parking spaces?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-unika applikazzjoni li taffettwa l-alignment ta' Triq San Aristarkus, f'San Pawl il-Baħar hi applikazzjoni PA 1112/97 li saret fl-1997 mid-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi.

Din l-applikazzjoni kienet għall-Kostruzzjoni ta' roundabout, għat-twessigħ tal-bankini u għal kostruzzjoni ta' traffic islands biex jiġi kontrollat it- traffiku.

Fil-pjanti ma kienx indikat li se jintilfu xi parking spaces peress li s-sit huwa junction bejn ħames toroq.

Ninsab informat ukoll li l-permess inħareġ fit-3 ta' April 1997.

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment tat-toroq approvax l-alignment mibdul għal bankina li qiegħda ssir fil-Pjazza fi Triq Sant'Aristarkus, San Pawl il-Baħar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq ma kienx mitlub japprova bdil ta` rijalinjament tal-bankina msemmija mill-Onor.

Interpellant.

Mhux normali li meta jsir xi rijalinjament ta` bankini tintalab approvazzjoni tad-Dipartiment tat-Toroq, ġaladarba ix-xogħol ikun qed isir mill-kunsill lokali f`zoni residenzjali li l-aktar li jkun jaf il- bżonnijiet partikolari tagħhom huwa l-istess Kunsill.

BIRGU - SANT'ANĠLU - DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara x'inhi r-raġuni li f'Sant'Anġlu l-Birgu fejn hemm il-bini magħruf bħala Taċ-Ċiniżi, qed ikun hemm żbroff tad-drenaġġ fil-baħar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma l-Onor.

Interpellant li jirrizulta li hemm imblokk fis-sistema privata tad-drenagg tal-bini magħruf bħala taċ-Ċiniżi u d-dipartiment tas-Saħħa bagħat avviz bil-miktub sabiex jitneħħa dan l- imblokk.

L-Onor.

Interpellant jista' jitlob aktar informazzjoni mingħand il- Ministru tal-Ambjent.

SKEJJEL PRIMARJI - STUDENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti l-figuri tal-popolazzjoni ta' l-iskejjel Primarji ta' Bormla, Birgu, Isla u Kalkara, sena b'sena minn 1985 sal-lum?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

BORMLA - ĊENTRU GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l- possibbilta' li l-fergħa ta' l-Għaqda ta' Persuni b'Diżabilita' ta' Bormla jkollhom dar sbaiex isservi ta' ċentru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-suġġett diġa' ġie diskuss ma' l-għaqda msemmija.

Mhux faċli daqs kemm wieħed jixtieq li tinstab soluzzjoni bħal din u dan għal raġunijiet li huma ovvji għal dawk kollha li qed ifittxu akkomodazzjoni alternattiva.

Madanakollu l-Ministeru jibqa miftuħ għal soluzzjonijiet raġjonevoli.

PTA - KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn karozzi tal-linja liċenzjati?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li n-numru ta` karozzi tal-linja liċenzjati ma` l-Awtorita` tat-Trasport Pubbliku huwa 508 għal Malta u 78 għal Għawdex.

FGURA - VENDA TAL-KAROZZI TAL-LINJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-possibbilta' li fil- Fgura ikun hemm venda tal-karozzi tal-linja?

X'qed isir sabiex in-nies tal- Fgura jkunu moqdija aħjar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li mhux possibbli li għalissa ssir venda tal-karozzi tal-linja fil-Fgura.

Madanakollu se jibqgħu jsiru sforzi biex ikunu solvuti problemi li jistgħu jinqalgħu minn żmien għal żmien fir- rigward tas-servizz tal-karozzi tal-linja fil-Fgura.

TARZNA - XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għamlet xogħol sena b'sena t-Tarzna ta' Bormla minn 1985 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-turnover, sena b'sena, li t-Tarzna kellha mill- 1985 sa llum huwa kif ġej:-

SENA AMMONT

1985 Lm20,899,894 1986 Lm24,157,489 1987 Lm18,817,261 1988 Lm22,814,428 1989 Lm25,048,478 1990 Lm26,446,496 1991 Lm24,023,615 1992 Lm22,017,756 1993 Lm19,654,458 1994 Lm18,122,728 1995 Lm12,495,457 1996 Lm14,525,956 1997 Lm13,220,483 1998 Lm17,563,106