MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 712 It-Tlieta, 12 ta' Marzu, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 712

It-Tlieta, 12 ta' Marzu, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 12 ta' Marzu, 2002

WERREJ

MINUTI 476

RULING TA' MR SPEAKER 476

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 476

TQEGĦID TA' KARTI 480

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PULIZIJA TA' MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA POLICE ORDINANCE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 481

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-GĦAQDIET TAL-PRODUTTURI (IT-TIENI QARI)

PRODUCERS` ORGANISATIONS BILL (SECOND READING) 487

AĠĠORNAMENT 500

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 504

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 711 li saret fil-11 ta' Marzu, 2001 ġew konfermati.

RULING TA' MR SPEAKER

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): B'riferenza għaż-żewġ każi ta' ksur ta' privileġġ imqajma mill-ministru għall-agrikoltura u sajd f'seduti numri 698 u 699 tat-13 ta' Frar 2002 fil-konfront ta' "l-orizzont" u l-PBS rispettivament, għall-mod kif irrapportaw dak li ġara waqt is-seduta ta' filgħodu tat-12 ta' Frar, is-Sedja eżaminat ir-recording tas-seduta tat-12 ta' Frar ta' filgħodu, id-diskors li sar mill-Ministru Zammit waqt l- aġġornament tas-seduta ta' filgħaxija u r-rapport in kwestjoni.

U b'riferenza għall-każ ta' ksur ta' privileġġ imqajjem mill-Onor.

Joe Mizzi fis-seduta Nru. 706 ta' l-4 ta' Marzu 2002, is-Sedja eżaminat l-istqarrija maħruġa mill-grupp parlamentari Nazzjonalista wara s-seduta ta' filgħaxija ta' nhar l-Erbgħa, 27 ta' Frar 2002 li rapport dwarha deher fil-ħarġa ta' "In-Nazzjon".

Is-Sedja tirrileva li dawn il-każi ma jikkwalifikawx taħt il-kriterji stabiliti fl-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad- Deputati u speċifikament paragrafi (j) u (k) ta' subartiklu (4) ta' artiklu 10 u għaldaqstant is-Sedja jidhrilha li m'hemmx prima facie ksur ta' privileġġ.

Fl-isfond ta' dan kollu għal darb'oħra s-Sedja tappella lill-mezzi tal- media sabiex kemm jista' jkun ifittxu li jkunu prudenti u fidili fir- rapporti tagħhom dwar dak li jkun sar u ntqal f'din il-Kamra.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

FGURA – SKEJJEL PRIMARJI – INFIQ

L-ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm flejjes intnefqu fuq l-iskejjel primarji tal-Fgura tul dawn l-aħħar snin u jindika x-xogħol sar?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li mill-1997 'il hawn intnefqet is-somma ta' Lm390,665 mill-vot kapitali tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni (vot 7026 - xogħlijiet ta' kostruzzjoni, kif ukoll vot 7030 - xogħlijiet ta' manutenzjoni u tisbiħ).

Lista tax-xogħlijiet individwali li twettqu fl-iskejjel primarji tal-Fgura matul dawn l-aħħar snin qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, liema lista turi wkoll x'intnefaq sena b'sena mill-1997 sal-2001.

INSTITUTE OF HEALTH CARE - KORSIJIET

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema sena twaqqaf l-IHC?

Jista' jgħid kemm kien l-intake, kemm weħlu u telqu studenti wara sena tal-kors?

Jista' jgħid kemm weħlu u telqu studenti matul l-aħħar sena tal-kors?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mir-records li hemm disponibbli, jien informat li n- numru ta' studenti li daħlu għall-korsijiet offruti mill-IHC u n-numru ta' studenti li gradwaw huwa kif se nsemmi:

| | Numru li|Numru li | | |daħlu |ggradwaw | |1991 | | | | |56 |-- | |1992 | | | | |289 |24 | |1993 | | | | |215 |-- | |1994 | | | | |232 |65 | |1995 | | | | |166 |60 | |1996 | | | | |249 |116 | |1997 | | | | |247 |183 | |1998 | | | | |240 |143 | |1999 | | | | |298 |129 | |2000 | | | | |266 |122 | |2001 | | | | |276 |114 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Agius, domanda supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Miċ-ċifri li ta l-Ministru jidher li bejn wieħed u ieħor nofs l-istudenti li jidħlu fl-IHC jispiċċaw jiggradwaw.

Jista' l- Ministru jelabora fuq l-parti tal-mistoqsija fejn staqsejtu kemm huma dawk l-istudenti li jitilqu fil-bidu tal-kors u dawk li jitilqu fl-aħħar.

Dan jagħmel id-differenza fl- investiment li kemm l-istudent u kemm il-pajjiż ikun qed jagħmel.

F'dan ir-rigward hemm xi servizz ta' guidance biex jgħin lill-istudenti jimxu 'l quddiem fil-karriera tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jiena naqbel ma' l-Onor.

Agius li wieħed ikun irid jidħol fit-tip ta' dettalji li qiegħed isemmi hu.

Iċ-ċifri li jiena tajt huma ta' dawk li jkunu daħlu fl-institute of health care, hu x'inhu l-kors, u dawk li jkunu gradwaw mill-universita`.

Meta ngħid "tiggradwa" inkun qed nirriferi għal dawk li jieħdu grad ta' baċellerat fl- istudji tan-nursing jew inkella diploma.

Matul dawn is-snin, l-institute of health care kien qiegħed jagħti ukoll ċertifikati oħra li huma rikonoxxuti u ta' livell tajjeb ħafna.

Iċ-ċifri li tajt ma jurux kemm-il student ħa dawn iċ-ċertifikati.

In-numru ta' gradwati jidher ħafna inqas minn numru ta' nies li ġew ammessi fl-istitut għax m'hemmx inklużi dawk li jkunu temmew b'suċċess il-kors ta' ċertifikat li jkunu daħlu għalih.

Naturalment biex inkunu nafu kemm huma dawk li akkwistaw dawn ċertifikati, inkun irrid nitlob l-informazzjoni mill-institute of health care.

ORKESTRA NAZZJONALI - PERFORMANCES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kellha performances uffiċjali l-orkesta nazzjonali matul is-snin 1997, 1998, 1999, 2000 u 2001 separatament?

X'introjtu kellha l-orkestra nazzjonali matul l- istess snin separatament minn entitajiet li qabbdu l-orkestra tagħmel xi performance?

ONOR.

LOUIS GALEA: Lista bil-performances uffiċjali ta' l-orkestra nazzjonali matul is-snin 1997, 1998, 1999, 2000 u 2001 qed titpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra.

AGRIKOLTURA U SAJD - KONSULENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' konsulenti li għandu l- ministeru u d-dipartimenti tas-sajd, biedja u akwakultura għall-matul din is-sena?

X'qasam jirrappreżentaw u xi rwol ta' konsulenza għandhom f'kull dipartiment separatament?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Fil-preżent il- ministeru għall-agrikoltura u sajd kif ukoll id-dipartimenti li jaqgħu taħtu għandhom tmien konsulenti.

Tnejn minn dawn għad irid jiġġeddilhom il- kuntratt.

Konsulenza tingħata fil-qasam tal-biedja, apikultura, sajd u akwakultura.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-bieraħ staqsejt lill-Ministru biex jivverifika liema konsulent minn dawn it-tmienja li semma fir-risposta tiegħu, ħadem fuq ir-rapporti li jikkonċernaw producer organisations.

Dan il-konsulent għamel xi rapporti dwar dan?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jpoġġi r-rapporti fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-bieraħ l-Onor.

Farrugia staqsa jekk kellix f'idejja l-informazzjoni dwar min għamel konsulenza fl-istudju fuq producer organisations u f'dan ir-rigward fittixt u sibt li l-istudju u t-tħejjija għall-abbozz kien sar mill-konsulenza Europa research consultancy services.

Effettivament din l-informazzjoni kienet ingħatat fit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 18021, li ġiet imwieġba fl-20 ta' Lulju, 2000.

L-ispiża tax-xogħol imsemmi kienet ta' Lm1,270.

LANDSCAPING - PROĠETTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija s-somma vvutata għal proġetti ta' landscaping imħabbra fl-estimi tal-budget għas-sena 2002?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ninsab informat li l-ispejjeż tal-landscaping jitħallsu mid-diversi voti tal-proġett relattiv.

UE - RISTRUTTURAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' ristrutturar iridu jwettqu l- bejjiegħa tal-ħaxix matul t-2002 u t-2008?

Kemm se jiġi jiswa?

Kemm se tkun l-għajnuna li l-UE se tagħti għal dan ir-ristrutturar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 30522.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li fit-tweġiba li qed jirriferini għaliha l- Ministru m'hemmx miktub kemm se jiġi jiswa approssimament dan 'il hekk imsejjaħ ristrutturar, jista' l-Ministru jagħtini din l-informazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, bħalma kelli l-okkażjoni ngħid diversi drabi f'din il-Kamra, u anke barra minn din il-Kamra, il-pakkett ta' l- ispecial measures tal-policy programme for Maltese agriculture, dak il- famuż SMPPMA li ilna nisimgħu dwaru għal dawn l-aħħar xhur, wasal fl- istadju finali li jiġi ppubblikat.

Ilu lest mis-sena l-oħra pero' id- dipartiment ħass li għandu jagħmel il-fine-tuning neċessarju fuqu biex b'hekk niksbu l-aħjar pakkett mil-lat ekonomiku u finanzjarju ħalli niggarantixxu li dan is-settur verament jibqa' ħaj u jikber.

Ovvjament wieħed jifhem, bħalma jifhem l-Onor.

Farrugia, li meta tkun qed tagħmel dan il-proċess inti għandek parametri mhux fissi - qed ngħid għall- ammont tal-flus li nistgħu ningħataw bħala għajnuna u anke għaż-żmien involut fil-proċess ta' strutturar – fejn minnhom joħorġu ħafna xenarji differenti.

Per eżempju, jekk se tingħata għajnuna ta' milleżmu se jkollok xenarju differenti milli jekk tingħata għajnuna ta' 30m.

Anke jekk t- transition period ikun għal sena u nofs se jkollok xenarju differenti milli jekk ikun għal sentejn u nofs.

Faċilment tista' taqbad calculator u taħdem skoss xenarji.

Għalhekk sakemm inlestu l-pakkett fid-dettall tiegħu ma jkunx għaqli li toħroġ iċ-ċifri.

Jekk noqogħdu noħorġu ċ-ċifri, fejn l- bieraħ ħriġna figura mod u illum ħriġna figura mod ieħor, mhux biss se nitħawdu imma se nħawdu lil min ikun qed jipprova jsegwi dan il-qasam hekk delikat.

Irridu inżommu f'rasna li l-għan hu li ngħinu l-biedja u hekk qegħdin nipprovaw nagħmlu.

Hemm il-programm ta' għajnuna finanzjarja diretta, l- SMPPMA, u għandek wkoll il-pakkett tar-rural development.

Irridu naraw kif miexi s-suq ta' l-Ewropa, kif l-aħjar li nimxu bir-rural development f'pajjiżna biex nipproteġu l-ambjent, biex niggarantixxu prodotti ta' kwalita` u fl-istess ħin dħul xieraq għal-bdiewa u r-raħħala.

Irridu naraw x'inhu l-aħjar jew hux li nagħtu iżjed għajnuna diretta jew jekk indaħħlux parti minnha mir-rural development.

Hawnhekk wieħed jista' japprezza l- kumplessita` meta għandek equation - fejn ir-riżultat aħħari għandu jkun il- ġid tal-biedja Maltija – li tinkludi il-fatturi ta' rural development, direct payments u t-transition period li kollha jaffettwaw iċ-ċifri li wieħed jista' joħroġ bihom.

Allura jien nerġa' ngħid li jkun iżjed għaqli li nistennew sakemm inkunu f'pożizzjoni li nippubblikaw dan il-pakkett.

Bħal dan il-pakkett, aħna konna ppubblikajna r-rapport ta' konsulenza li kienu għamlu l-konsulenti ta' Bari u f'dan ir-rapport statiku kollox huwa marbut mal-prezzijiet kif kienu fl-1999 biċ-ċirkostanzi ta' l-1999.

Dan ifisser li r-rapport jirrifletti l-kwantitajiet kif kienu relatati mal-base tal-prezzijiet tal-1999.

Ovvjament aħna m'għadniex ngħixu fl-1999 u minn dak iż-żmien 'il hawn kien hawn żviluppi f'diversi oqsma tas-settur agrikolu bħall-mad cow disease u l-foot and mouth disease li ħallew ċertu effett.

Fl-Ewropa din is-sena kellna ħafna xita li affettwat lilna wkoll u dan ifisser li ċerti prodotti ma jkunux daqstant abbundanti bħal qabel u eżempju ta dan hu l-patata.

Il-patata minn meta tinqala' ż-żerriegħa sakemm tiġi miżrugħa trid tgħaddi min dak li jissejjaħ id-dormancy period u peress li din is-sena kellna ħafna xita u kesħa, id-dormancy period ħa iżjed fit-tul f'ċerti postijiet ta' l-Ewropa u dan ifisser li l-qlugħ tal-patata fl-Ewropa se jdum iżjed.

Naturalment dan jaffetwa l-prezz tal-patata u għal din ir-raġuni jista' jkollok price difference li jvarja bejn il-prezz tal-prodott lokali għal meta mqabbel mal-prezz tal-prodott importat u din wkoll taffetwa l-mod kif jiġi maħdum l-eżerċizzju li qiegħed nispjega fuqu.

Nikkonkludi biex nerġa ngħid li dan l-programm wasal biex jitlesta u se jiġi ppubblikat fil-ġimgħat li ġejjin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Francis Agius, domanda supplimentari.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Il-Ministru semma l-patata u nixtieq nistaqsih f'dan ir-rigward jekk hux konxju li l-bdiewa fl-inħawi ta' Ħaż-Żabbar u Marsaxlokk qed isibu diffikulta` biex ikollhom l-ilma għat-tisqija minħabba n-nuqqas ta' xita f'dawn l-aħħar ġimgħat.

X'passi qed jittieħdu biex il- bdiewa jingħatalhom l-ilma meħtieġ?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, importanti li qabel inwieġeb id-domanda ta' l-Onor.

Interpellant ngħid li filwaqt li l-naħat ta' Ħad-Dingli għandhom provvista ta' ilma li tiġi mill-upper first aquifer, in-naħat ta' Ħaż-Żabbar jieħdu l-ilma mill-impjant tat-tisfija ta' Sant'Antnin.

Issa li ġara hu li l-ġimgħa l-oħra inħolqot problema għax kien hemm ħsara fuq il-main prinċipali li jwassal id-drenaġġ – li hu r-raw material li jintuża għall-ilma għat-tisqija - għall-impjant tat-tisfija ta' Sant'Antnin u dan wassal biex ma kienx hemm provvista adegwata ta' ilma għall-bdiewa.

Jien informat li dan il-main tad-drenaġġ issewwa u l- provvista tad-drenaġġ issa miexja, it-tisfija tad-drenaġġ qed issir u allura l-provvista ta' ilma għat-tisqija se terġa' tiġi għan-normal jekk mhux diġa' ġiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk investigax ilmenti li waslu mingħand il-bdiewa ta' l-inħawi msemmija fejn qed isostnu li l- kwalita' ta' l-ilma qed tkun inferjuri u allura l-prodott flok imut bil- għatx qed imut anki meta jissaqqa?

Jekk saru dawn l-investigazzjonijiet, x'inhuma r-rakkomandazzjonijiet li qed jiġu kkomunikati lill-bdiewa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, mhux l-ewwel darba li jiena għedt anki barra min din il-Kamra li l-impjant ta' Sant'Antnin għamel żmien jipproduċi ilma li l-kwalita` tiegħu ma kenitx dik meħtieġa u ma laħqetx l-istandard rikjest.

Dan ġara għaliex il-kwalita' ta' l-ilma tad-drenaġġ li kien qed jiġi provdut lill-impjant ma kienx adatt għax dan l-ilma kellu salinita` żejda, chlorides għoljin, u jista' jkun wkoll li kellu fih ilma baħar li jiġi minn xi intrusion fis-sistema tad-drenaġġ, li allura wassal biex l- kwalita ta' l-ilma ma tkunx daqshekk tajba biex tintuża għall-agrikoltura.

Jiena rrid ngħid ukoll li l-impjant ta' Sant'Antnin ma jaqax taħt il- ministeru ta' l-agrikoltura u sajd pero' jien personalment tkellimt man- nies tekniċi responsabbli fuq l-impjant ta' Sant'Antnin u ovvjament min imexxi dan l-impjant kellu jieħu u qed jieħu l-passi neċessarji kollha ħalli jiggarantixxi li l-ilma msaffi li joħroġ minn dan l-istess impjant ikun tal-kwalita' meħtieġa biex jintuża bħala ilma tat-tisqija.

Jekk inti tuża ilma li jkun fih salinita' għolja biex issaqqi x-xtieli u s-siġar u fl- istess ħin ma jkollokx ilma tax-xita li jgħin biex tagħmel id-dilution, l- ilma ma jkunx tal-kwalita' meħtieġa u sfortunatament jagħmel il-ħsara.

Nerġa ngħid li d-dipartiment ħa l-passi neċessarji biex jitkellem ma' min huwa responsabbli f'dan il-qasam ħalli jiġi ggarantit li l-ilma ikun ta' kwalita' meħtieġa u xierqa għal dan l-iskop.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Billi l-biedja taqa' taħt il-ministeru għall- agrikoltura u sajd – f'dan il-każ il-Ministru kkonferma li hemm sitwazzjoni fejn il-bdiewa ma ġewx provduti bl-ilma tat-tisqija, jew jekk ġew ipprovduti bl-ilma dan kien ta' kwalita' ħażina – jista' l-Ministru jikkonsidra li jingħata kumpens lill-bdiewa għal dan it-telf li sofrew tul is-sena li għaddiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, din żgur mhijiex problema tal-lum għax ilha magħna!

Jiena għedt diversi drabi f'din il-Kamra li jkun hemm perjodi fejn il-prodotti li jiġu min-naħa ta' fuq tal-pajjiż, per eżempju min-naħa ta' Ħad-Dingli, ikunu ta' kwalita' aħjar meta dawn tqabbilhom ma' ħxejjex li jiġu min-naħa ta' nofsinhar tal-pajjiż, bħall-area partikolari li qed isemmi l-Onor.

Farrugia.

Kulħadd jaf li l-prodott li jissaqqa bl-ilma tax-xita ikun aħjar mill- prodott li jissaqqa mill-ilma tat-tisfija li jiġi mill-impjant ta' Sant'Antnin.

Pero' dan ma jfissirx li għandna nieqfu hawn.

Anzi bil- kuntrarju, dan għandu jfisser li l-proċess ta' tisfija f'impjanti bħal dawk ta' Sant'Antnin irid ikun ta' standard li jiggarantixxi li l-kwalita' ta' ilma tkun ideali għal dan l-iskop ta' tisfija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' nies li spiċċaw redundant matul l-2001 skond id-diversi setturi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32277; u

Tabella li turi l-għadd ta' persuni jirreġistraw għax-xogħol fuq part I u part II bejn Novembru 2001 u Jannar 2002, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 32278.

u f'ismi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar il-parametri tat-test fuq l-emissions li jsir bħala parti mill-VRT fuq il-vetturi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32173.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-pubblikazzjoni maħruġa fl-2002 mill-awtorita' ta' l-ippjanar "Trees, Shrubs and Plants: Guidelines for Planting and Landscaping in the Maltese Islands" - bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32121.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PULIZIJA TA' MALTA

MALTA POLICE ORDINANCE (AMENDMENT) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Marzu 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru sabiex jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nixtieq ngħid li dwar din il-liġi kellna diskussjoni mill-iktar interessanti.

Dan mhux qed ngħidu biex nagħmel att ta` kortesija.

Imma naħseb li ġenwinament kellna diskussjoni dwar liġi li, kif qalet anke l-oppożizzjoni, mhux se jkollna vot fuqha.

Dan ma jfissirx li aħna lkoll qegħdin naqblu fuq il-122 klawsola li fiha din il-liġi.

Pero` ħadt gost li fuq il-qafas ta` dan l-abbozz, li parti sewwa minnu huwa bbażat fuq il-qafas ta` l-abbozz numru 40 li kien għamel Dr Joe Brincat fl-1998, hawn qbil ġenerali.

Waqt din id-diskussjoni tqajmu punti li m'humiex relatati ma` din il-liġi imma huma relatati mal-pulizija in ġenerali u nixtieq li qabel ma ngħaddi għal ċerti kummenti fuq il-liġi nirrispondi għal xi argumenti u allegazzjonijiet li qajmet l-oppożizzjoni.

Sur President, nibda b'dak li qalet l-Onor.

Coleiro.

L-Onor.

Coleiro għamlet ħafna punti interessanti dwar l-importanza li l-korp tal-pulizija jieħu ħsieb il-kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-protezzjoni tan-nisa.

Meta ngħidu protezzjoni tan-nisa mhux neċessarjament inkunu qed ngħidu għan-nisa msawta, imma anke għall-persuni vulnerabbli li forsi jitkeċċew mid-dar.

Għalhekk kienet qed tgħid kemm huwa importanti li l-pulizija jittrattaw lin-nies ta` nies.

Qalet ukoll li għall-kuntrarju ta` kif jaħsbu xi wħud, mhux il-membri kollha tal-korp tal-pulizija huma nies li ma jimxux sewwa man-nies, anzi ħafna minnhom jimxu tajjeb pero` jkun tajjeb li nkomplu nedukawhom f'dan is-sens.

Pero` meta tkellmet fuq il-punt tat- taħriġ u edukazzjoni għamlet allegazzjoni - kienet saret ukoll mill-Onor.

Gulia meta konna qed niddiskutu l-budget – li l-vot tat-taħriġ tal-pulizija naqqasnih fl-aħħar budget.

Dan m'hu minnu xejn.

Fil-fatt jiena kont irrispondejt għal din il-kritika anke waqt id-dibattitu tal-budget u kont għedt li apparti l-ispiża rikorrenti li tidher taħt it-titlu "Training" li hemm fil-budget, hemm spiża rikorrenti u oħra kapitali li tidher taħt l- NPAA funds.

L-NPAA funds huma dawk il-fondi li qed jingħataw lil dipartimenti differenti ħalli Malta tkun tista` tadotta aħjar acquis communautaire.

Jekk bis-saħħa tal-fondi tal-NPAA, li parti ġejjin mill-Unjoni Ewropea u l-parti l-oħra mill-kaxxa ta` Malta, se nixtru makkinarju sabiex insibu u nagħrfu aħjar dokumenti ta` vvjaġġar li huma falsifikati, dan il-makkinarju xorta waħda għandna bżonnu sew jekk nidħlu u anke jekk ma' nidħlux fl-Unjoni Ewropea.

Veru li l-acquis communautaire jitlob lill-gvern Malti sabiex isaħħaħ il-fruntieri tiegħu u jsaħħaħ il-ġlieda tiegħu kontra falsifikazzjoni ta` dokumenti, imma dan il-makkinarju għandnu bżonn fi kwalunkwe każ, nidħlu jew ma nidħlux.

L-istess ħaġa nista` ngħid dwar it- training.

Per eżempju, l-immigration officers tagħna diġa` kellhom training dwar x'għandhom jagħmlu jekk xi ħadd jitlob l-istatus ta` refuġjat.

Ma' dan isir ukoll training ieħor.

Anzi parti sewwa mill-funds tal-NPAA huma proprju għat-training biex insaħħu t-taqsima ta` l- immigrazzjoni u t-taqsima ta` l-economic crime.

Jiġifieri dawn huma flus biex bniedem tkun tista` tħarrġu.

Issa nidħlu jew ma` nidħlux fl-Unjoni Ewropea l-addestrament li semmiet l-Onor.

Coleiro dejjem se jkun hemmhekk għax dejjem għandek bżonnu.

Jiġifieri fejn irridu ngħidu li l-gvern qed jagħmel kollox għall-Unjoni Ewropea u fejn irridu ninjoraw il-fatt li ġew allokati fondi lill-korp tal-pulizija sabiex inżidu l-vot tat-training u mhux biex innaqssuh.

Sur President, meta sirt ministru jiena sibt akkademja mmexxija mill- pulizija għall-pulizija.

Illum għandna akkademja li fiha hemm taħlita ta' membri tal-korp tal-pulizija, nies miċ-ċivil u nies li m'għandhomx x'jaqsmu xejn maċ-ċivil.

Per eżempju, hemm nies li ġejjin mill-universita` li qatt ma kienu membri tal-korp tal-pulizija u qegħdin fil-bord ta` l-akkademja tal-pulizija.

Iċ-chairman ta` l-akkademja għamel żmien twil fis-servizz pubbliku jaħdem mad-dipartiment ta` l-edukazzjoni u qatt ma kien membru tal- korp tal-pulizija.

Jiġifieri jekk hawn gvern li ħadem għall-addestrament u t-taħriġ tal-korp tal-pulizija kien proprju dan il-gvern.

Ma rridux ninsew li meta fl-1987 aħna tlajna fil-gvern konna sibna korp li jġib il-mistħija mhux tagħna l-Maltin imma ta' kulħadd.

L-Onor.

Herrera pprova jnessina l-ħneżrijiet li kienu saru fi ħdan il-korp tal-pulizija meta l-partit laburista kien fil-gvern.

Qalilna li ma jiftakarhomx għax kien għadu żgħir.

Issa dan kien diġa` qed imur l-universita`, jiġifieri ma kienx żgħir wisq u żgur li jiftakarhom ċerti affarijiet.

Imma apparti dawn l-affarijiet kollha, l-akkademja ma kenitx teżisti.

Kien jeżisti xi forma ta` tagħlim imma akkademja ma kenitx teżisti.

It-taħriġ kif ikun taħriġ ta` kafkaf u akkademja li tieħu ħsieb li biex persuna tidħol fil-korp trid tagħmel kors ma kenitx teżisti.

Aħseb u ara kemm kienu jeżistu refresher courses għal min ikun qiegħed diġa` fil-korp.

Kien il-ministru ta` l- intern ta` dak iż-żmien, illum l-Eċċellenza Tiegħu l-President tar- Repubblika, li f'Lulju 1988 waqqaf l-akkademja tal-pulizija f'Malta.

Meta fl-1998 sirt ministru jien waqqafna bord li jmexxi l-akkademja u issa b'dan l-abbozz qegħdin nagħtu qafas legali lil din l-akkademja.

Qegħdin ngħidu li din hija akkademja mwaqqfa b'liġi u ma jistax jiġi xi ministru ta` l-intern ieħor li jaqbad u jneħħi l-akkademja.

Biex ineħħi din l- akkademja jrid jiġi hawn u jneħħiha b'att tal-Parlament.

Din hija l- importanza li qed nagħtu lil din l-akkademja.

Sur President, f'dawn l- aħħar tliet snin saru numru record ta` korsijiet fl-akkademja sew għar- rekluti l-ġodda kif ukoll għal dawk li kienu diġa` membri fil-korp tal- pulizija.

Sur President, l-Onor.

Gulia qal li din hija liġi tajba u se jivvotaw favur tagħha għax kienu fassluha huma.

Issa huwa minnu li bażikament din hija l- liġi li ġiet abbozzata minnhom fl-1998.

Imma kif għedt fil-bidu għamilna emendi ferm importanti.

L-ewwel emenda li għamilna ma kentix għall-abbozz imma għall-istrateġija.

Meta aħna tlajna fil-gvern sibna l-abbozz ta` liġi numru 40 li kien se jintroduċi ħafna affarijiet li kienu se jorbtu l- pulizija.

Issa jiena m'iniex qed ngħid li m'humiex neċessarjament tajbin, imma kienu se jorbtu lill-pulizija mingħajr ma kien se jiġi propost pakkett biex bih insaħħu l-poteri tal-pulizija.

Allura x'kien qed jiġri?

Konna qed nikkuppjaw pajjiżi oħrajn - u sewwa għamilna - sabiex jekk, per eżempju, se joħroġ mandat ta` arrest, dan il-mandat ma joħorġux il-pulizija imma, bħala regola, joħroġ mingħand maġistrat.

Dik hija ħaġa tajba li kkupjajniha mingħand pajjiżi oħrajn għax tista` tgħid li fl-Ewropa kollha, esklużi aħna, teżisti din is-sistema.

Kien se jkun hemm ħafna iktar rabta u regoli biex l-affarijiet isiru sew u addirittura kien se jkun hemm iktar kontrolli fuq il-pulizija.

Kien hemm proposta li jkun hemm maġistrat konsulent li jagħmilha ta` avukat lill-persuna interrogata.

Jiġifieri dawn huma affarijiet li bihom – mhux se ngħid ixxekkel lill-pulizija għax billi tikkontrolla mhux neċessarjament ixxekkel – żgur kien se jkun hemm kontrolli li qabel ma kenux jeżistu.

Mill-banda l-oħra l-iżviluppi li saru fil-pajjiżi barranin, inkluż l- Ingilterra, favur il-pulizija ma konniex se ndaħħluhom.

Meta ngħid favur il-pulizija ma nkunx qed ngħid favur l-uniformi, imma favur is-soċjeta` għax il-pulizija hija l-gwardjan tas-soċjeta` u tal-liġi.

Allura malli aħna tlajna fil-gvern għedna li dan mhux sew u l-aħjar hija li nisseparaw iż- żewġ issues u dawk l-affarijiet li għandhom jidħlu fil-kodiċi kriminali jidħlu u ma ndaħħlux biss id-dosa tal-kontroll tal-pulizija, imma ndaħħlu wkoll drittijiet ġodda lill-avukat ġenerali u drittijiet ġodda lill- prosekutur.

Għalhekk jiena ngħid li meta l-Onor.

Gulia qal li messna ressaqna din il-liġi qabel u li aħna ħlejna tliet snin u nofs kien qed jagħmel kritika inġusta.

Għaliex hija kritika inġusta?

Mela aħna fil- ministeru ta` l-intern qgħadna b'idna fuq żaqqna?

F'dawn it-tliet snin u nofs għaddejjna ħafna liġijiet oħra.

Biżżejjed ngħid li għaddejna 170 klawsola ġdida fil-kodiċi kriminali.

Għaddejna l-liġi tar-refuġjati li kienet liġi importanti ħafna għax hija liġi kompletament ġdida.

Qed nipproponu din il-liġi tal-pulizija.

Għaddejna liġi li għandna x'taqsam ma` l-artijiet.

Għaddejna l-liġi tal- protezzjoni ċivili.

Emendajna l-liġi dwar id-droga.

Emendajna l-liġi dwar il-fondazzjonijiet.

Emendajna l-liġi li għandha x'jaqsmu ma` l-arkivji naturali.

Emendajna l-liġi tal-condominia sabiex tkun tista` tidħol fis- seħħ u pproponejna l-liġi tal-probation.

Jiena naċċetta l-kritika kollha, barra dik li fil-qasam leġislattiv il-ministeru ta` l-intern ma ħadimx.

Jekk wieħed iħares lejn id-dibattiti u l-aġenda ta` dawn l-aħħar tliet snin u nofs jinduna li jekk kien hawn ministeru li ppropona liġijiet ġodda u li ma ħalla xejn bi kwietu kien proprju l-ministeru ta` l-intern.

Qed niftakar ukoll li għaddejna l-liġi ta` l-awtorita` ta` l-ippjanar li kien fiha madwar 80 klawsola.

Emendajna l-liġi taċ-ċittadinanza doppja, emendajna l-kostituzzjoni u emendajna wkoll il-liġi tal-liberta` tal- moviment.

Kull dipartiment li jaqa` taħt dan il-ministeru biddilnielu xi liġi f'dawn l-aħaħr tliet snin.

Jiġifieri jekk kien hawn ministeru li ħadem fil-qasam leġislattiv kien proprju l-ministeru li tiegħu għandi r- responsabbilta` jiena.

U dan bil-limitazzjonijiet kollha li għandna.

Kulħadd jaf il-limitazzjonijiet kbar li għandu dan il-pajjiż f'dawk li huma riżorsi umani u riżorsi finanzjarji biex wieħed jagħmel il-liġijiet.

Imma minkejja dan kollu aħna xorta waħda rnexxielna nimxu b'pass mgħaġġel.

Jiġifieri li wieħed jgħidilna li f'dawn it-tliet snin u nofs m'għamilna xejn u li ħallejna lil din il-liġi tiġbor it-trab fuqha mhux minnu.

Aħna ridna li l-ewwel ngħaddu l-emendi tal-kodiċi kriminali għax ma ridniex li l- pulizija jieħdu l-impressjoni li fejn jidħlu l-kontrolli niġu niġru f'dan il-Parlament ħalli nagħmluhom u mbagħad fejn jidħlu d-drittijiet tal- prosekuzzjoni u ta` l-avukat ġenerali nħalluhom jistennew.

Allura li għamilna kien li rajna x'ġara f'pajjiżi oħrajn u daħħalna l-affarijiet li semmejt fl-introduzzjoni tiegħi.

Sur President, aħna daħħalna li l-konġura ssir reat, żiedna l-pieni, ħaffifna l-pieni għan-nies li jikkoperaw mal-pulizija, tajna d-dritt ta` l- appell lill-avukat ġenerali, tajna d-dritt ta` l-appell lill-pulizija fl- għoti tal-liberta` provvisorja, introduċejna r-reat ta` l-usura, introduċejna r-reat speċjali ta` pornografija fuq it-tfal, kabbarna l- ġurisdizzjoni tal-qrati Maltin, irratifikajna il-konvenzjoni tat-terroriżmu u għamilna l-emendi neċessarji, iffirmajna l-konvenzjoni tal-liġi penali dwar il-korruzzjoni u emendajna b'mod li l-korruzzjoni tkun illegali anke fil-qasam tal-privat.

Jiġifieri dawn kollha kienu liġijiet li aħna għamilna apposta sabiex l-ewwel insaħħu d-drittijiet tal-komunita`.

Għaliex?

Għax fl-opinjoni tal-gvern qabel kien hemm sitwazzjoni fejn kollox kien ċentrallizzat f'idejn l-Istat u wieħed kien jiġi arrestat għal aktar minn 48 siegħa u ma jingħata sodisfazzjon ta` xejn u kulħadd jagħmel il-kawżi kostituzzjonali.

Ma kellna kodiċi ta` prattika ta` xejn.

Mela minn sitwazzjoni fejn l-Istat u l-pulizija kienu b'saħħithom iż-żejjed morna għal sitwazzjoni fejn saħħaħna l-qasam tad-drittijiet tal-bniedem, b'mod partikolari d-drittijiet ta` persuna suspettata li kkommettiet reat u ta` persuna akkużata li kkommettiet reat.

Imma issa l-pendlu jrid jiġi x'imkien fin-nofs għax nemmnu li bl-ideat tal-lum u anke minħabba li fil- pajjiżi kollha ta` l-Ewropa l-kriminalita` qiegħda ssir iktar professjonali u m'għandhiex fruntieri deherilna li għandna nsaħħu iktar id-drittijiet tal- vittmi, kif għamilna fil-liġi li temenda l-kodiċi kriminali, kif wkoll id- drittijiet tal-komunita`.

Mr Speaker, il-bieraħ smajna diskors tajjeb ħafna minn żewġ kelliema ta` l- oppożizzjoni dwar titjib li jixtiequ jaraw fl-abbozz innifsu.

L-Onor.

Attard Montalto tkellem tajjeb ħafna fuq il-unit tal-forensika u n-national standard laboratory.

Jiena rrid ngħid li l-iskop tal-gvern kien li ġaladarba issa bis-sentenzi kostituzzjonali l-pulizija ma jistgħux jagħmlu ċerti testijiet li jiġu aċċettati l-qorti, bħalma huma fingerprints jew testijiet tad-demm jew tas-saliva, allura bilfors kellna nisseparaw iż-żewġ funzjonijiet.

Mela l-pulizija jibqa' jkollha unit forensiku fi ħdana li jispezzjona għal skop ta` investigazzjoni biss il-fdalijiet ta` xi reat jew is-scene of the crime – u allura għad għandna persuni li jqabblu l- fingerprints – pero` dak li l-pulizija televa mis-scene of the crime jrid jiġi analizzat minn persuna indipendenti, jekk se nużawh fil-qorti.

Per eżempju, bħalissa għaddejjin diskussjonijiet ħalli naraw kif id-DNA testing ma jibqax isir barra minn Malta, bi spiża mhux żgħira mill-fondi tal- pulizija, imma jibda jsir f'Malta stess għax issa hawn kumpanniji privati li lesti jagħmlu dawn it-testijiet.

Kieku rridu aħna nistgħu nagħmlu unit fi ħdan il-pulizija li tagħmel id-DNA testing hi.

Imma jekk nagħmlu hekk inkunu qed naħlu l-flus fis-sens li mbagħad ir-riżultati ta` dak id-DNA testing ma jkunx jista jiġi aċċettat mill-qorti.

Allura qegħdin f'diskussjonijiet mal-laboratorju nazzjonali sabiex id-DNA testing jibda jsir min-national laboratory.

Aħna diġa` qed ngħinuhom bir- riżorsi umani għax ħafna min-nies li kienu qabel jaħdmu fil-unit forensiku tal-unit tal-pulizija llum qegħdin jaħdmu man-national laboratory.

Fuq dawn in-nies tqajjem il-punt li flok qed jinħatru esperti mill-qorti għan- nom tan-national laboratory qegħdin jinħatru f'isimhom personali.

Jekk inhu hekk naħseb li din is-sitwazzjoni trid tiġi rimedjata.

Imma naħseb li wara snin twal fejn qisu ħadd ma jaf fejn qiegħed, issa mexjin lejn soluzzjoni fejn dak li hu tal-pulizija jsir mill-pulizija u dak li hu analisi se jibda jsir mil-laboratorju nazzjonali.

Jekk hemm xi ditti privati oħrajn li joffru dan is-servizz u joffruh aħjar jew irħas min-national laboratory naturalment il-pulizija tkun lesta sabiex tieħu dan in konsiderazzjoni.

Mr Speaker, l-Onor.

Coleiro fid-diskors tagħha tat importanza kbira lill- bord tal-pulizija, u sewwa għamlet għax din hija l-aktar parti innovativa ta` dan l-abbozz.

Għall-ewwel darba se jkun hemm bord li mhux biss jieħu ħsieb l-ilmenti tal-pubbliku kontra l-pulizija imma wkoll l-ilmenti tal- pulizija nnifishom.

Jekk, per eżempju, membru tal-pulizija jieħu transfer li jidhirlu li m'huwiex ġust jew ġie mċaħħad minn xi promozzjoni jista` jagħmel l-ilment tiegħu quddiem dan il-bord, li jibqa` jkollu biss poter ta` rakkomandazzjoni.

Għaliex poter biss ta` rakkomandazjoni?

Għax bħal fil-każ ta` l-ombudsman, l-ombudsman m'huwiex is-super gvern jew is-super prim ministru.

L-ombudsman għandu l-garanzija kważi kostituzzjonali li toħroġ mil-liġi ta` l-ombudsman.

U din aħjar minn dik ta` l-imħallfin għax l-imħallfin jinħatru mill-gvern, pero` biex jitneħħew trid żewġ terzi tal- Kamra, mentri l-ombudsman anke biex jinħatar irid ikun hemm l-appoġġ taż- żefwġ terzi tal-Kamra.

Pero`, fl-aħħar mill-aħħar, xorta waħda ma jiddeċiedix hu.

L-ombudsman, kulma jista` jagħmel hija rakkomandazzjoni għax inkella nistgħu nżarmaw kollha kemm aħna u flok ministri nagħmlu ombudsman.

Jiġifieri l-ombudsman fil-pajjiż kollha fejn twaqqaf għandu poter ta` rakkomandazzjoni u b'daqshekk ma jsirx "ombudsmouse" kif qalilna l-Onor.

Herrera, inkella ma fehemx il-kunċett ta' l-ombudsman.

L-istess ħaġa l-bord tal-pulizija.

Il-bord tal-pulizija l-ewwelnett se jitwaqqaf mingħajr preġudizzju għad-drittijiet ta` l-ombudsman.

Jiġifieri inti tista` tmur quddiem l-ombudsman, tista` tmur quddiem il-bord tal-pulizija u tista` tmur quddiem it-tnejn.

Dan bħal meta fi żmien l-amministrazzjoni l- oħra twaqqaf l-ombudsman ta` l-universita`, ma nafx jekk għadux jeżisti, li jieħu ħsieb il-każijiet minkejja kull dritt li jista` jkollu dak l-istudent li jmur quddiem l-ombudsman nazzjonali, u bilfors rakkomandazzjonijiet jista` jagħmel.

Issa l-kummissarju tal-pulizija jista` ma jaqbilx dik ir- rakkomandazzjoni, pero` mbagħad ikollu jagħti spjegazzjoni lis-superjuri tiegħu u s-superjuri tiegħu jkollhom jagħtu spjegazzjoni lil dan il- parlament għalilex kien hemm rakkomandazzjoni u dik ir-rakkomandazzjoni ma ġietx esegwita.

Li nintroduċu poteri eskuttivi, jiena u dan il-gvern, kontra tagħha.

Anke t-tribunal għall-investigazzjoni ta` l-inġustizzji li twaqqaf mill-amministrazzjoni l-oħra, fl-aħħar mill-aħħar, il-poteri li għandu huma poteri limitati.

Jiena nfakkar lill-Onor.

Herrera li mħallfin ma kellniex biss meta twaqqaf it-tribunal għall-investigazzjoni ta` l-inġustzzji mill-amministrazzjoni l- oħra għax meta twaqqfet il-kummissjoni għall-investigazzjoni ta` l- inġustizzji wieħed mill-bord kien ippresedut mill-imħallef, imbagħad dar prim imħallef, Joseph Said Pullicino.

Pero` aħna dejjem għedna li għandu jkollu biss il-poter ta` rakkomandazzjoni għax, fl-aħħar mill-aħħar, lill- pulizija la se jmexxiha l-ombudsman, la se jmexxiha l-imħallef u lanqas il- bord tal-pulizija.

Il-pulizija hija parti mill-amministrazzjoni u jmexxiha l-kummissarju tal-pulizija skond il-liġi, u politikament jibqa` responsabbli l-ministru ta` l-intern.

Kien għalhekk li aħna neħħejniha li l- kap tal-pulizija jkun il-President ta` Malta.

Din għamilniha għax il- President ta` Malta fil-kostituzzjoni tagħna hija persuna super partes u jekk tagħmlu kap tal-pulizija se tinvolvih f'kontroversji bla bżonn.

Il- President ta` Malta lanqas biss huwa l-kap tal-forzi armati, aħseb u ara kemm għandu jkun il-kap tal-pulizija.

Mr Speaker, l-Onor.

Gulia tkellem dwar il-bord tal-pulizija għan-negozjar, jiġifieri l-bord li jieħu ħsieb il-kondizzjonijiet ta` l-impieg tal- pulizija, u għamel kritika fis-sens li, fl-aħħar mill-aħħar, huwa l- kabinett li jieħu d-deċiżjoni finali dwar il-kondizzjonijiet ta` l-impieg tal-membri tal-pulizija.

Wieħed irid dejjem jiftakar li dan huwa korp dixxiplinat.

Il-kondizzjonijiet ta` l-impieg jiġu diskussi fil-bordijiet u jiġu riferuti anke lill-arbitri.

Fil-fatt hawnhekk hawn proposta li l-prim ministru jista` fuq talba ta` l-istaff side, jekk dawn ma jaqblux mal- konklużjoni tal-bord, jaħtar tliet arbitri u mbagħad dawk it-tliet arbitri jagħmlu rakkomandazzjoni lill-gvern.

Issa l-gvern għandu jkun ħieles li ma jaċċettax dik id-deċiżjoni ta` dawk it-tliet arbitri għax, fl-aħħar mill- aħħar, hawnhekk qed nitkellmu fuq kondizzjonijiet ta` impieg li huma membri f'korp dixxiplinat.

Meta ngħaddu minn dak il-proċess kollu tkun imbarazzanti għall-kabinett li ma jaċċettax deċiżjoni ta` tliet arbitri maħtura mill-prim ministru stess, imma fl-aħħar mill-aħħar id-deċiżjoni finali tibqa` dik tal-kabinett.

Mr Speaker, f'mument minnhom l-Onor.

Gulia staqsa għaliex se nibqgħu bis- sistema li ċerti każijiet ta` dixxiplina se jibqa` jiddeċidihom il- kummissarju tal-pulizija.

L-ewwelnett rrid ngħid li mhux il-każijiet kollha ta` dixxiplina jiddeċidihom il-kummissarju.

F'każ ta` tkeċċija, f'każ fejn persuna tintalab biex tirriżenja, f'każ ta` tnaqqis fir-rank jew fl-anzjanita` u f'każ ta` differiment ta` increment jew tnaqqis fir-rata tal-paga bilfors trid tmur quddiem il-PSC.

Pero` hemm dawk l-affarijiet li fil-pulizija jissejħu l-crimes fejn persuna ma jkunx ħaqqa li titkeċċa imma jkollha bżonn ta` ċanfira, allura f'dak il-każ il-proċeduri jsiru internament ġewwa l-korp tal-pulizija.

Illum anke fis-servizz pubbliku, ċerti każijiet żgħar jiddeċidihom il-kap tad-dipartiment, aħseb u ara f'korp dixxiplinat kemm għandu iktar ikun hemm il-poter li l-kummissarju tal-pulizija jiddeċiedi dawn il-famużi każijiet ta` dixxiplina.

Ovvjament il-każijiet ma jridux ikunux każijiet li fihom hemm involut il-kummissarju nnifsu.

Jiġifieri jekk ix-xhud prinċipali kontra tiegħi se jkun il-kummissarju tal-pulizija jew inkella l-offiża saret kontra l-kummissarju tal-pulizija dawn il-każijiet ma jistax jismagħhom il-kummissarju nnifsu, imma mbagħad il-kummissarju jirċievi r- rapport li jsir lilu mingħand uffiċjal ieħor membru tal-korp tal-pulizija.

Din hija xi ħaġa tajba u se nżommuha u allaħares ma nżommuhiex.

Jiġifieri hemm limitu għat-trasparenza u d-demokrazija fil-korp tal-pulizija.

Il- korp tal-pulizija jibqa` korp dixxiplinat li xi kultant irid jieħu miżuri immedjati ta` dixxiplina, inkella ma jkun korp dixxiplinat xejn, anzi jkun korp indixxiplinat.

F'każijiet serji trid issir il-proċedura normali għall- quddiem il-PSC.

Mr Speaker, ħadt gost li kien hemm kliem ta` tifħir għall-kodiċi tal- prattika ta` l-interrogatorji tal-persuni arrestati.

Din hija xi ħaġa importanti.

Dan se jkun l-ewwel kodiċi ta` prattika għax imbagħad il- ministru responsabbli għall-pulizija jkollu d-dritt li joħroġ b'kodiċi ta` prattika fuq suġġetti oħra.

Sal-lum inħareġ il-kodiċi ta` prattika dwar l- interrogazzjoni ta` persuni arrestati fejn qegħdin ngħidu li l-pulizija trid tittrattahom skond dan il-kodiċi ta` prattika.

Jiġifieri jekk xi ħaġa ma tiġix osservata ma jfissirx li statement li jagħmel l-arrestat ma jkunx validu, imma jfisser li jistgħu jittieħdu passi dixxiplinarji kontra l- persuna li ma żammitx ma` dan il-kodiċi ta` prattika u f'ċerti każijiet oħrajn jistgħu anke jittieħdu passi fil-qorti kontra l-pulizija, imma l- istatement xorta waħda jkun validu.

Jekk imbagħad il-kodiċi ta` prattika ma jiġix osservat b'tali mod li, per eżempju, isawtu lill-persuna li tkun qed tagħmel l-istatement allura mbagħad anke l-istatement ikun null għax tali statement ma jkunx volontarju.

Pero` jiena ħadt gost li l-kodiċi ta` prattika, li ħafna minnu fassaltu jien flimkien ma` l-avukat ġenerali, illum qiegħed parti minn din il-liġi.

Dan huwa l-ewwel kodiċi ta` prattika li qed jiġi inkluż f'liġi.

Mhux qed jingħata l-forza tal-liġi għax dan xorta waħda jibqa` kodiċi ta` prattika.

Il-kodiċi ta` prattika m'huwiex parti mil-liġi fis-sens li huwa provvediment tal-liġi, imma huwa kodiċi li qed jgħin lill-pulizija sabiex jimxu sew waqt l-interrogatorju fl-interess tal-korp tal-pulizija stess.

Wara kollox jekk il-pulizija ma jimxux sew waqt l-interrogatorju jkunu qed jipperikolaw il-validita` ta` l-istatements għax, kif qal tajjeb l-Onor.

Attard Montalto l-bieraħ, minħabba l- limitazzjonijiet tagħna fil-qasam forensiku l-evidenza ta` ħafna mill- akkużi li jsiru tkun ibbażata fuq l-istatements.

Sur President, jiena nagħlaq billi ngħid li d-diskussjoni pożittiva li kellna fl-istadju tat-tieni qari nisperaw li tiġi riflessa wkoll fl-istadju tal-kumitat.

Probabbilment se jkun hemm l-istess nies li kienu fil-kumitat meta approvajna l-kodiċi kriminali.

Għandna biċċa xogħol iebsa quddiemna, pero` naħseb li ħafna mix-xogħol preparatorju diġa` sar taħt iż-żewġ amministrazzjonijiet u allura ma nipprevedix diffkultajiet partikolari.

Pero` kwalunkwe suġġeriment li biex nistgħu nipperfezzjonaw dan l-abbozz il- gvern m'għandux xi stand partikolari ta` xi domma fuq xi punt partikolari, ħlief dawk l-affarijiet li aħna konna kkritikajna meta kien ħareġ l-abbozz fl-1998.

Imma naturalment dawk huma kwestjonijiet ta` prinċipju.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta, Kap. 164" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi li dan l-abbozz ta' Liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi, maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 14 tas-27 ta' Ottubru, 1998.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta, Kap. 164" jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-GĦAQDIET TAL-PRODUTTURI

PRODUCERS` ORGANISATIONS BILL

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi biex jipprovdi għall-ħolqien ta' organizzazzjonijiet tal-produtturi fis-setturi ta' l-agrikoltura u tas-sajd.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ilna nisimgħu dwar il-ħtieġa li f'pajjiżna jiġu mwaqqfa dawk li huma magħrufa bħala l-producers` organisations, jiġifieri għaqdiet ta` nies, bħalma huma bdiewa, raħħala u sajjieda, li huma direttament involuti fil-produzzjoni tal-prodotti ta` l-ikel.

Inħasset ukoll il-ħtieġa li jiġu mwaqqfa dawk li jissejħu interbranch associations.

X'ikunu dawn l-interbranch associations?

L-interbranch association hija dik l-għaqda li fi ħdana jkun hemm il-producers` organisations.

Per eżempju, ikollok għaqda ta` bdiewa li jipproduċu l- patata għas-suq lokali li jingħaqdu ma` xi ħadd fin-negozju li jipprovdi ż- żerriegħa tal-patata biex ikollhom il-kwalita`.

Meta jkollok din it- taħlita` ta` produtturi f'għaqda oħra din tkun tissejjaħ interbranch association.

Mela din il-liġi qed titkellem fuq żewġ tipi ta` organizzazzjonijiet, li huma l-producers` organisations u l-interbranch associations, li waħda hija mwielda minn l-oħra.

Mr Speaker, dawn huma żewġ organizzazzjonijiet li ilna nisimgħu ħafna dwarhom u, wara li dan l-abbozz ta` liġi ilu jiġi ppreparat għal diversi xhur, issa wasal iż-żmien biex naraw fil-prattika l-ewwel it-twaqqif ta` dawn iż-żewġ organizzazzjonijiet u mbagħad il-mod ta` kif dawn l- organizzazzjonijiet se jaħdmu f'pajjiżna.

Ovvjament l-iskop huwa li jkollna kontroll fuq il-produzzjoni kif ukoll fuq il-kwalita`.

Mr Speaker, f'dan il-Parlament għaddejna liġijiet oħra u tkellimna fuq il- kunċett, li issa daħal sew, from stable to table.

Dan ifisser li rridu nieħdu ħsieb it-tkabbir tal-prodotti kollha agrikoli b'mod li niggarantixxi li jkunu safe għall-ikel u ma jħallu l-ebda effett negattiv fuq is-saħħa tal-poplu u fuq l-ambjent li ngħixu fih.

Huwa tajjeb li wieħed jagħti ħarsa lura ta' x'kellna s'issa f'dan ir-rigward.

Irridu ngħidu li għalkemm aħna qed nitkellmu fuq it-twaqqif ta` producers` organisations u interbranch associations dawn se jkunu qegħdin joħorġu mill- kunċett li għandna sal-lum, dak tal-koperattivi.

Sal-lum illum kellna għaqdiet tal-bdiewa li jissejħu koperattivi.

F'pajjiżna għandna diversi koperattivi u assoċjazzjonijiet tal-bdiewa u gruppi ta` bdiewa li jipproduċu diversi prodotti partikolari.

Per eżempju, għandna gruppi bdiewa li jingħaqdu bejniethom, għalkemm mhux b'mod formali, li jispeċjalizzaw fuq il-patata għall-export jew fuq il-patata għall-konsum lokali.

Hawn bdiewa oħrajn li jispeċjalizzaw fuq it-tkabbir tal-basal u tal-pastard.

Hawn ukoll areas partikolari li huma rinomati għat-tkabbir ta` ċerti prodotti.

Teoritikament tista` tkabbar kull prodott fejn trid.

Per eżempju, tista` tkabbar il-pastard fin-nofs inhar tal-pajjiż.

Tista` tkabbru n-naħa tas-Siġġiewi li huwa l-post ideali għat-tkabbir tal-pastard, tista` tkabbru lejn Ħad Dingli jew anke Għawdex.

Pero` għandek ċerti areas fejn l-aħjar li jitkabbru ċerti prodotti.

Bit-teknoloġija kif inhi llum, mingħajr ma jkollok raba`, bil-hydroponics tista` tkabbar ħxejjex għall-ikel billi tagħmilhom ġo compost speċjali, tikkontrolla l-fatturi ambjentali fosthom l-umidita` u it-temperatura, issaqqihom kemm suppost u jkollok prodotti agrikoli li jkunu ta` kwalita` tajba wkoll.

Meta qed nitkellem fuq dawn l-għaqdiet tal-bdiewa li jipproduċu prodotti partikolari, bħalma kont qed ngħid, issib diversi gruppi li jispeċjalizzaw fit-tkabbir ta` ħxejjex, fosthom patata, basal u pastard u mbagħad għandek min jispeċjalizza fil-frott bħal, ngħidu aħna, larinġ, ħawħ, għeneb u diversi tipi ta` frott oħra.

Dawn huma l-gruppi li għandna f'pajjiżna, apparti d-diversi koperattivi li issa ilhom stabbiliti ħafna.

Għandna wkoll il-koperattiva ċentrali li ilha diversi snin taħdem u tistinka biex tmexxi 'l quddiem l-qasam agrikolu f'pajjiżna.

Irrid ngħid li dawn l-għaqdiet kollha li kellna sal-lum servew biex il-biedja timxi 'l quddiem.

Dawn il-koperattivi, bil-limitazzjonijiet tagħhom, żammew kemm setgħu l-industrija aġġornata.

Per eżempju, anke fejn tidħol teknoloġija ġdida, kienu dawn il-koperattivi li għamlu dak kollu li setgħu biex jaraw li dan is-setturi f'pajiżna ma` jaqtgħux lura.

Ta` min ifakkar li kienu dawn il-koperattivi li flimkien mad-dipartiment tal-biedja studjaw u daħlu s-sistema tad-drip irrigation, sistema ta` tisqija effiċjenti ħafna u tiffrankalek ħafna ħela ta` ilma.

Barra minn hekk naqqset ħafna mit-tbatija tal-bdiewa għax fejn qabel, per eżempju, biex il-bidwi jsaqqi t-tadam ried joqgħod jagħmel dak il-kanal biz-zappun u fih joqgħod jitfa` l-ilma bis-sistema tad-drip irrigation dan spiċċa kollu.

F'din is-sistema għandek il-pajpijiet bin-nozzles u l-bidwi kemm jiftaħ l- vit u jikkontrolla kemm ix-xitla għandha bżonn ilma u b'hekk jiggarantixxi l-aħjar mod kif l-istess prodott jiġi mkabbar.

Mr Speaker, la qed insemmu t-teknoloġija wieħed ta` min isemmi wkoll l- introduzzjoni tat-tunnels, jiġifieri dawk il-mini żgħar tal-plastic, biex insejħilhom hekk, li jkunu għoljin madwar pied u nofs jew żewġ piedi biex il-bidwi jipproteġi l-produzzjoni tiegħu kif ukoll biex jara li l-prodott tiegħu jkun iktar bikri u jkun jista` jdaħħlu iktar kmieni fis-suq u ovvjament ladarba ddaħħlu kmieni fis-suq il-bidwi jkun jista` jdaħħal dik ix-xi ħaġa extra għall-prodott li jkun qed jipprovdi.

Irrid ngħid ukoll li l-koperattivi kienu l-istrument li permezz tiegħu l-biedwi u r-raħħala Maltin setgħu jkollhom l-opportunita` biex jsiefru u jitaqgħu ma` sħabhom barra minn xtutna u jaraw kif dawn il-bdiewa u r-raħħala barranin imexxu s- settur agrikolu.

Mr Speaker, jekk nieħdu s-settur ta` l-esportazzjoni tal-patata tar- rebbiegħa, li tibda bejn l-aħħar ta` dan ix-xahar u l-bidu tax-xahar id- dieħel wieħed, jara li hawn diversi bdiewa li għalkemm sal-lum għad m'għandhomx għaqda formali xorta waħda jiftehmu bejniethom u jiggarantixxu li l-prodott li jesportaw ikun prodott safe, prodott ta` kwalita` u prodott li jkun jista` jiġi traced.

Għalhekk bi pjaċir ngħid li f'dawn l-aħħar tliet snin, b'mod partikolari, dawn il-bdiewa għamlu l-isforzi kollha biex jaraw li jintuża l-inqas ammont ta` bexx teknikament possibbli fit-tkabbir tal-patata, kemm dik għas-safar kif ukoll dik għall-konsum lokali.

Barra minn hekk daħħlu wkoll il-kunċett tat-traceability, jiġifieri li kull ammont ta` patata li tiġi esportata tkun immarkata fis-sens li min ikun qed jixtri dik il-patata jkun jaf mingħand liema bidwi tkun ġejja dik il- patata.

Dan ifisser li jekk, per eżempju, bidwi min-naħa tan-nofs inhar tal-pajjiż itella` l-patata tiegħu għall-grading fis-central grading station f'Ta` Qali, il-patata ta` dan il-bidwi tintefa` fi xkejjer u dawn l- ixkejjer ikunu mmarkati bl-isem tal-bidwi min ikun.

Allura dawn il-bdiewa li m'għandhomx għaqda formali daħħlu dawn il-kunċetti u bejniethom jiftehmu u jaħdmu b'irġulija biex il-prodott li jesportaw flimkien ikun prodott li jkun fih l-inqas ammont ta` bexx u jkun ukoll jista` jiġi traced biex jekk xi parti minn dak il-prodott li ġie esportat jinstablu xi difett wieħed mill-ewwel jinduna mil-liema area u mingħand liema bidwi ġie dak il-prodott.

B'hekk dak li jkun ikun jista` jieħu l- prekawzjonijiet neċessarji ħalli għas-sena ta` wara dak il-bidwi ma jerġax jipproduċi prodott li mhux ta` kwalita` u dan huwa ta` ġid kemm għalih innifsu kif ukoll għall-bdiewa l-oħra sħabu.

Mr Speaker, kif qiegħed ngħid, sal-lum il-koperattivi għamlu mill-aħjar bis- settur tal-biedja jimxi 'l quddiem.

F'dawn l-aħħar snin saru u qed isiru żviluppi importanti ħafna fil-mod ta` kif isir il-kummerċ fil-qasam agrikolu.

B'mod partikolari qed nirreferi għall-mod kif daħlet il-kuxjenza dwar il-grading u l-food safety.

Dawn huma affarijiet li daħlu f'dawn l- aħħar snin wara l-problemi li nqalgħu f'pajjiżi barranin.

Per eżempju, kien hemm il-każ tad-diosina fid-Danimarka, kien hemm il-marda tal-mad cow u dik tal-foot and mouth.

Dawn kollha qajmu kuxjenza fil-kunsumatur u l- konsumatur bi dritt, ladarba jħallas flus tajba għall-prodott li jixtri, jesiġi li jkollu prodotti ta` kwalita` u prodotti li huma safe.

Ovvjament meta qegħdin jittieħdu dawn il-miżuri kollha biex jiggarantixxu l-food safety u l-grading tal-prodott dawn minhom infushom iħallu effett fuq il- prezz.

Mr Speaker, ta` min jgħid ukoll li l-progress f'kull qasam ma jista` jżommu ħadd u l-biedja m'hijiex eċċezzjoni.

Biex dan is-settur jibqa` sostenibbli jrid jaġġorna ruħu ma` l-aspetti l-aktar importanti u l-aspett l-iktar importanti huwa li jkollna provvista ta` prodotti bnina u ta` kwalita` u bi prezz kompettitiv u tajjeb għall-konsumatur u li jwassal għal dħul xieraq u ġust għall-bidwi u r-raħħal.

Aspett ieħor importanti huwa li dan l-operat kollu, kif għedt fil-bidu, kemm jista` jkun ma jħalli l-ebda impatt negattiv fuq l-ambjent li aħna ngħixu fih.

Irrid ngħid ukoll li wasalna fi żmien fejn is-suq irid ikun iżjed organizzat.

Wasalna fi żmien fejn barra li l-produzzjoni trid tkun ta` kwalita` trid tkun ukoll ikkontrollata, fis-sens li l-produzzjoni ma tħallix ħela, ma tħallix surplus.

Dan ngħiduh għax kulħadd jaf li l- istonku tal-bniedem ma jiġġebbidx u jkun inutli li tipprova tkabbar il- produzzjoni bla limitu meta taf li m'għandekx domanda għaliha.

Per eżempju, jekk aħna nafu li l-produzzjoni tal-patata għall-konsum lokali hija ta` madwar 23,000 tunnellata fis-sena u din il-produzzjoni tlaħħaq mad- domanda li għandu bżonn il-pajjiż inutli li nkabbru 30,000 jew 40,000 tunnellata għall-konsum lokali għax huwa storikament stabbilit li l-poplu tagħna, bejn wieħed u ieħor, jikkonsma madwar 23,000 tunnellata ta` patata fis-sena.

Allura jekk ikollna produzzjoni iktar ħafna minn hekk jirriżulta li f'pajjiżna jkollna s-surplus u meta f'dan is-settur ikollok prodott żejjed u ma jkollokx in-niċċa ta` l-esportazzjoni dan iwassal għal waqa` fil- prezzijiet u b'hekk il-bidwi jdaħħal inqas flus għax-xogħol kollu li jkun daħħal fis-sistema tal-produzzjoni.

Wieħed jista` jżomm is-surplus tal- prodotti f'sistema ta' refrigeration kbira u jżommhom għal xhur taħt temperatura kkontrollata.

Pero` dan jiswa l-flus ukoll u m'huwiex cost effective.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq prodotti li huma perishable, jiġifieri ħxejjex li wara tlieta jew erbat ijiem jibdew jitbielu u allura jkun sewwa u jkun għaqli li l-bdiewa jikkontrollaw il-prodotti tagħhom biex kemm jista` jkun jeliminaw is-surplus u għalhekk anke l-ħela.

Mr Speaker, minħabba l-fatt li l-kompetizzjoni llum saret iżjed internazzjonali u minħabba l-fatt li anke l-WTO miexja fuq linja li tagħmel il-marketing f'dan is-settur iżjed kompetittiv u iżjed ġust, wasalna fi żmien fejn li l-levies li hemm f'dan is-settur jibdew jitneħħew.

Wasalna fi żmien ukoll fejn is-suq internazzjonali fis-settur agrikolu qed jesiġi li jkun hawn kummerċ iżjed liberalizzat.

Allura peress li aħna wkoll nagħmlu parti mis-soċjeta` globali, bħalma f'pajjiżi oħra, b'mod partikolari f'dawk tal-WHO, il-linja hi li dan is-settur jiġi liberalizzat hekk ukoll irid isir f'pajjiżna.

Ovvjament biex dan is-settur jiġi liberalizzat, u ma nibqgħux magħluqin f'bozza għalina waħedna, irid isir l-istrutturar neċessarju f'dan il-qasam ukoll.

Għalhekk wasalna għall-kunċett ġdid tat- twaqqif ta` producers' organistaions u interbranch associations għax din hija l-għodda neċessarju li għandha tiġi mdaħħla biex tinutuża ħalli dan is- settur ikun jista` jiġi ristrutturat, fis-sens li wieħed jibda jagħmel sistema ta` marketing differenti u wieħed jibda jneħħi l-levies bil-mod il- mod.

Dawn l-organizzazzjonijiet ġodda jridu wkoll ikunu l-għodda li permezz tagħha tinġabar l-informazzjoni ħalli l-bdiewa u r-raħħala jkunu jistgħu jipprovdu prodotti ta` kwalita`.

Il-producers` organisations u interbranch associations se jkunu l-għodda sabiex nagħmlu ċert li l-fondi tal-poplu jaslu b'mod trasparenti u b'mod ġust għand il-bdiewa u r-raħħala ħalli niggarantixxu sistema ta` produzzjoni ta` l-ikel li tkun bnina u safe għall-saħħet il-poplu bi prezzijiet li jkunu adekwati għall-konsumatur u li jħallu profitt xieraq u ġust lill-istess bdiewa u raħħala.

L-iskop hu li f'kull fergħa partikolari tal-biedja titwaqqaf producers` organisation u jekk ikun hemm bżonn titwaqqaf ukoll interbranch association.

Per eżempju, se titwaqqaf producers` organisation għal dak li jirrigwarda s-settur tal-patata għall-konsum lokali.

Se titwaqqaf oħra għal dak li jirrigwarda l-patata għall-export, oħra għas-sezzjoni tad-tadam għall-ipproċessar u oħra għat-tkabbir tal-pastard, karrotti u kaboċċi.

Imbagħad fis-settur tar-raħħala li jrabbu n-nagħaġ u l-mogħoz se titwaqqaf producers` organisation għall-produzzjoni tal-ġbejniet, oħra għas-settur tal-produzzjoni taż-żejt taż-żebbuġa, oħra għas-settur tal-produzzjoni tal- bajd, oħra għas-settur tat-tjur, oħra għas-settur ta` l-għasel u għal diversi friegħi oħra fis-settur agrikolu.

Jiġifieri tista` titwaqqaf producers` organisation għal kull fergħa agrikola li minnha joħorġu prodotti ta` l-ikel.

Dawn il-producers` organisations mhux se jitwaqqfu biex sempliċiment ngħidu li għandna għaqda għal kull settur.

It-twaqqif ta` dawn l-organizzazzjonijiet, barra li jintużaw bħala għodda biex permezz tagħha jiġu mwieżna l-istess setturi, iridu jservu wkoll bħala għodda biex jagħmlu l-kontroll fuq il-produzzjoni, għodda biex jiggarantixxu kwalita` tal-prodotti, għodda biex jiggarantixxu l-istandards tal-prodotti u għodda biex il-prodott ikun ippreżentat b'mod aħjar.

Jiena niftakar li fil- pitkalija kienu jiddaħħlu ċerti ħxejjex li kien ikun fihom ħafna faxxina li mbagħad kienet tinqata` minn mal-prodott u tispiċċa bħala ħmieġ fil- pitkalija.

Illum ħafna bdiewa qegħdin idaħħlu l-prodotti tagħhom b'mod aktar preżentabbli fil-pitkalija.

Għalhekk il-producers` organisations se jservu wkoll biex jiġi garantit iżjed il-kunċett kemm ta` standards, kemm ta` kwalita` u kemm ta` preżentazzjoni u dawn kollha flimkien iwasslu biex niggarantixxu l-kunċett ta` food safety fil-food chain kollha, jiġifieri minn meta tinżera' ż-żerriegħa sa meta l-prodott jiġi mwassal għand il- konsumatur.

Mr Speaker, ta` jgħid ukoll li hemm diversi raġunijiet oħra għat-twaqqif ta` dawn l-organizzazzjonijiet.

F'pajjiżna kulħadd jaf, għalkemm il- kollega tiegħi tan-naħa l-oħra ma jaqbilx, li nidħlu jew ma nidħlux fl- Unjoni Ewropea l-levies iridu jitneħħew.

Kull min isegwi kif dan is-settur u jara kif qed jiġi ttrattat fil-WTO, fejn għandek madwar 142 pajjiż, jaf li bil-mod il-mod il-levies iridu jiġu mneħħija.

Dan qed isir bl-iskop li l- operat u s-suq tal-prodotti agrikoli jsiru iktar fair bejn id-diversi pajjiżi u biex il-bdiewa u r-raħħala kollha jingħataw iċ-ċans li jipprovdu ikel biżżejjed għall-popli tad-diversi pajjiżi bi prezzijiet li jiggarantixxu d-dħul xieraq u ġust ta` l-istess operaturi.

Kulħadd jaf li l- levies huma forma ta` protezzjoni li minnhom infushom ma jħeġġux li jsir it- titjib neċessarju.

Jista` jkun li fiż-żmien kien hemm perjodi meta l-levies kienu forma tajba ta` protezzjoni.

Pero` ż-żmien jgħaddi, iċ-ċirkostanzi jinbidlu u llum qegħdin f'fażi fejn il-WTO qiegħda tesiġi li l-levies jitneħħew bl-iskop li l-operat ta` dan is-settur isir iktar ġust għal kulħadd u aħna m'aħniex eċċezzjoni.

Nerġa` ngħid li r-ristrutturar u t-tneħħija tal-levies m'hijiex xi ħaġa li se nagħmluha għax irridu nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, imma hija xi ħaġa li biha rridu nippreparaw lill-pajjiżna għall-futur immedjat għax, kif qed ngħid, kif miexja l-WTO dawn il-levies bilfors iridu jitneħħew.

Ovvjament meta titneħħa din it-tip ta` protezzjoni li kienet ibbażata fuq sistema ta` levies jista` jkollok importazzjoni ta` prodotti bi prezzijiet baxxi u jekk il-pajjiż ma jippreparax ruħu biex ikollu tħaddim ta` sistema li tgħin u twieżen lil dawn is-setturi finanzjarjament dan is-settur jispiċċa fix- xejn.

Biex nassiguraw li dan ma jseħħx f'pajjiżna, il-gvern qed jipprepara pakkett ta` għajnuna finanzjarja ħalli ladarba jibdew jitneħħew il-levies jiġi garantit li l-bidwi u r-raħħal ta` pajjiżna jibqgħu kompetittivi.

Dan jista` jsir biss billi jkollhom l-għajnuna neċessarja li tiggarantixxi li l- prodotti tagħhom ikunu safe għall-ikel u li jkunu kompetittivi ma` dawk li jiġu importati.

Dan jiggarantixxi wkoll li, globalment, bejn il-bejgħ tal- prodotti bi prezzijiet irħas u l-għajnuna finanzjarja li jirċievu mingħand il-gvern il-bdiewa u r-raħħala jkollhom moħħhom mistrieħ minn dħul xieraq u ġust għax-xogħol li jkun għamel.

Hawnhekk nerġgħu niġu għall-producers` organisations u l-interbranch associations.

Għaliex?

Għax kif diġa għedt dawn se jkunu l-għodda li permezz tagħha l-mod ta` tkabbir u l-mod ta` preżentazzjoni ta` prodotti jista` jiġi garantit bis-saħħa ta` l-operat ta` dawn l-organizzazzjonijiet li jiġbru dik l-informazzjoni kollha relatata ma` kull fergħa ta` dan is- settur.

Dan isir ħalli barra li jiggarantixxu l-kunċett ta` supply and demand għax nerġa` ngħid li l-istonku tal-bniedem ma jiġġebbidx.

Il-poplu ma jistax jiekol aktar milli jiflaħ.

Jekk jiena niekol kilo qargħabali inutli li l-mara ssajarli ħames kilos għax mhux se niekolhom.

L-istess fil- produzzjoni agrikola.

Inutli li nipproduċu aktar milli għandna bżonn.

Hemm bżonn li nikkontrollawha l-produzzjoni u mhux nagħmlu bħal mogħoż.

Mhux aħna biss nagħmlu hekk imma l-bdiewa u r-raħħala tad-dinja kollha.

Mr Speaker, fl-Ewropa kien hawn, u f'xi pajjiżi għad hemm, il-marda qerrieda tal-foot and mouth.

Ovvjament ir-raħħala ta` dawk il-pajjiżi li ma kenux mniġġsa kollha kemm huma bdew jkabbru l-majjali.

X'se jiġri issa?

Is-sena d-dieħla se jkollhom over production u meta inti għandek produzzjoni żejda u m'għandekx il-bejgħ tal-prodott il-prezz jaqa`.

Din hija waħda mir-raġunijiet prinċipali għaliex inwaqqfu dawn l- organizzazzjonijiet.

Hemm bżonn li l-produzzjoni tiġi kkontrollata ħalli neliminaw l-over production għax din tissarraf fi dħul inqas għall-bidwi u r-raħħal.

Mr Speaker, kif kulħadd jaf f'pajjiża madwar 40% biss tal-produzzjoni agrikola tiġi mgħoddija mill-pitkalija.

Allura ladarba issa l-bdiewa u r- raħħala se jibdew jiġu mgħejjuna finanzjarjament wieħed jistenna li dan l- ammont jibda jogħla bil-mod il-mod għax l-għajnuna li se tingħata lill- bdiewa u lir-raħħala se tkun relatata ma` l-ammont iddikjarat.

Ejja ngħidu li jiena nkabbar il-patata u f'dawn l-aħħar ħames snin, meta ma kienx hemm għajnuna finanzjarja, kont niddikjara li qed indaħħal għaxat iqnatar ta` patata fis-sena ma nistax nippretendi li nieħu għajnuna fuq mitt qantar.

Biex nieħu l-għajnuna fuq il-mitt qantar irrid niddikjara li qed indaħħal mitt qantar.

Din hija l-istess sistema li nħaddmu mas-sajjieda.

Is- sajjieda jieħdu d-diesel duty free skond il-valur tal-qabda ddikjarata.

Il- poplu Malti li jħallas it-taxxa qal li s-sajjied ħaqqu l-għajnuna fuq dak li jiddikjara u tah l-għajnuna fis-sens li tah provvista ta' fuel duty free.

L-istess meta niġu għal dan is-settur.

Il-poplu Malti lest li jgħin, pero` b'mod li kollox ikun above board, b'mod li kollox ikun iddikjarat.

Il-poplu jirrikonoxxi l-fatt li l-bidwi m'għandux jiġi mħallas biss talli jkabbar.

Il-bidwi għandu jiġi wkoll imħallas talli indirettament qed jieħu ħsieb l-ambjent.

Allura biex l-affarijiet isiru above board, l-għajnuna finanzjarja tibda tingħata fuq l-ammonti ddikjarati.

Pero` wieħed ma jridx jibda jaħseb li għax issa se tibda tingħata l-għajnuna jibda jipprova jipproduċi ferm iktar milli l-pajjiż għandu bżonn.

Il-produzzjoni xorta waħda trid tiġi kkontrollata għax, kif diġa` għedt, meta jkollok surplus il-bidwi żgur li se jbati għax ikun hemm il-waqa` fil-prezzijiet.

Din hija katina, ħolqa marbuta m'oħra.

Jekk titfa` gozz ħoloq ma` l-art, dawk jibqgħu ħoloq u l- ħoloq ma tistax tiġbed bihom.

Meta l-ħoloq ikunu magħqudin ma` xulxin jifformaw katina b'saħħitha li tista` tmexxi dan is-settur.

Dawn il- producers` organisations se jkunu qegħdin hemm biex jikkontrollaw l-operat tas-sistema agrikola.

Dawn l-organizzazzjonijiet se jkunu l-għodda li tikkontrolla t-tip tal-prodotti li jitkabbru skond id-domanda tal-pajjiż u kif qiegħed nispjega dan il-mod ta` operat ikkontrollat jiġi mgħejjun mill- poplu ħalli niggarantixxu l-provvista ta` prodotti ta` l-ikel ta` kwalita`, bi prezzijiet tajbin għall-konsumatur u li jħallu prezz xieraq u ġust għall- istess bidwi u raħħal.

Mr Speaker, jiena diġa` għamilt riferenza għall-produzzjoni tal-patata għas- suq lokali u għedt kemm huwa għaqli li jkollna l-produzzjoni kkontrollata ħalli ma jkollniex ħela.

Pero` rrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-produzzjoni tal-patata għall-export.

Jiena diġa` għedt li nidħlu jew ma nidħlux fl- Unjoni Ewropea l-levies xorta waħda jridu jitneħħew.

Pero` rrid ngħid ukoll li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea aħna nkunu nistgħu nsibu n-niċeċ fejn nistgħu nesportaw.

Aħna nafu li f'dawn l-aħħar snin konna qegħdin nesportaw bejn 6,000 u 7,000 tunnellata ta` patata lejn l-Ewropa u stajna nesportaw lejn l-Unjoni Ewropea għax fl-aħaħr tas-snin sittin gvern nazzjonalista kien għamel association agreement li permezz tiegħu aħna nistgħu nesportaw ammont ta` patata lejn l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li huwa għaqli li nibżgħu għal dawn in-niċeċ li għandna u jkun iżjed għaqli li nfixxtu iżjed niċeċ.

Ta` min wieħed jgħid li għalkemm nesportaw bejn 6,000 u 7,000 tunnellata ta` patata lejn l-Ewropa, aħna mhux suppost li nesportaw iżjed minn 3,000 tunnellata.

Huwa bis-saħħa tad-diversi abbokkamenti li kultant ikun hemm bejn diriġenti tal-gvern Malti u diriġenti min-naħa ta` l-Ewropa li Malta tingħata ċ-ċans li tesporta bejn 6,000 u 7,000 tunnellata minflok 3,000 tunnellata.

Immaġina x'jiġri kieku aħna niġu f'sitwazzjoni fejn l- Ewropa tgħidilna li skond l-agreement li għandna aħna nistgħu nesportaw 3,000 tunnellata u mil-lum 'il quddiem ma tistgħux tesportaw iżjed minn hekk lejn l-Ewropa.

X'jiġri f'dan il-każ?

X'jiġri jekk aħna ma neħdux ħsieb li nkabbru n-niċeċ li għandna ?

U kif se nkabbruhom?

Inkabbruhom permezz tas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Mingħajr sħubija fl-unjoni ma tkabbarhomx għax jgħidulek l-ewwel ta` ġewwa.

Immaġina x'jiġri jekk nibqgħu barra.

Mr Speaker, ħalli nsemmi punt ċkejken li għall-bdiewa huwa importanti ħafna.

F'pajjiżna l-produzzjoni tal-patata tlaħħaq madwar 30,000 tunnellata li hija maqsuma fi 23,000 tunnellata għas-suq lokali u bejn 6,000 u 7,000 tunnellata għall-esportazzjoni.

Mela kwart minn dak li jiġi prodott imur għall-esportazzjoni.

Aħna għandna area ta` madwar 1,800 etteru li fuqha nkabbru l-patata matul is-sena.

Kwart minn din l-area, li tiġi 450 etteru, tinħadem b'patata għall-esportazzjoni.

Issa 450 etteru huma ekwivalenti għal 4,000 tomna raba`.

Immaġina x'jiġri kieku jgħidulek li trid tesporta 3,000 tunnellata flok dawk is- 7,000 tunnellata li qegħdin nesportaw s'issa.

Mela jekk bejn Jannar u April il-bidwi ma jkollux iċ-ċans li jesporta dawn is-7,000 tunnellata jkollu żewġ options.

X'inhuma dawn l- options?

Jew l-4,000 tunnellata patata extra li jkollu jitfaħha għas-suq lokali, li ovvjament iwaqqalu l-prezz fix-xejn, jew inkella jrid juża 2,000 tomna raba` għal skop ieħor.

U x'jiġri jekk f'dawn l-2,000 tomna raba` jkabbar il-pastard, qargħabali u kaboċċi?

Ovvjament jaqa` l-prezz tal- pastard, qargħabali u kaboċċi.

Għalhekk jien qiegħed ngħid li huwa importanti li dawn il-producers` organisations jippjanaw sewwa ħalli jkollna produzzjoni li tlaħħaq mad- domanda.

Min jistudja daqsxejn l-ekonomija jaf li s-supply trid tkun skond id-domanda.

L-istess fin-negozju ta` l-artijiet.

Meta għandek abbundanza ta` artijiet il-prezz jaqa` u meta għandek nuqqas ta` artijiet il-prezz jisplodi.

U għalhekk il-prezz ta` l-artijiet f'Malta huwa għoli ħafna.

Għaliex?

Għax l-art ma tistax iġġebbidha, bħal l-istonku tal-bniedem, u la ma tistax tkabbarha l-prezz dejjem jogħla.

Mr Speaker, nerġa` ngħid li l- producers` organisations u l-intebranch associations iridu jaħdmu bil- għaqal, fis-sens li jagħmlu programmi li jiggarantixxu li s-supply tkun kważi daqs id-domanda ħalli jkun garantit prodott ta` kwalita` bi prezz tajjeb għall-konsumatur kif ukoll dħul xieraq u ġust għall-produtturi.

Mr Speaker, is-7,000 tunnellata ta` patata li l-esportaw hija patata ta` kwalita` tajba ħafna u qegħdin nieħdu l-miżuri biex inkunu ċerti li ma jiġri xejn li jnaqqas il-kwalita` ta` l-istess prodott.

Aħna għandna vantaġġ li l-klima li għandna tagħtina prodott bikri.

Imbagħad għandna aspett ieħor li huwa l-kwalita` tal-ħamrija.

Meta wieħed ibigħ ikun irid ibigħ prodott ta` kwalita' għax min se jixtri se jħallas tajjeb u għalhekk trid l-aħjar prodott possibbli.

Issa biex il-patata tagħtik l-aħjar texture trid tkun imkabbra f'ħamrija ħamranija u mhux f'ħamrija bajdanija.

Allura biex ikollna l-aħjar preżentazzjoni tal-prodott li jkun se jiġi esportat il- producers` organisation trid tieħu in konsiderazzjoni l-fattur ta` fejn tali prodott se jitkabbar biex b'hekk tiġi garantita l-kwalita`.

Nerġa` ngħid li aħna għandna l-vantaġġ li l-klima tagħna tagħtina prodott bikri.

Per eżempju, lejn Ħaż Żabbar, Ħal Għaxaq, il-Gudja, Ħal Safi, il- Qrebdi u postijiet oħra fin-naħa t'isfel ta` Malta l-patata tibda tinqala` għall-aħħar ta` Marzu u l-bidu ta` April.

Fin-naħa ta` fuq, lejn Ħad Dingli, għandek il-patata mwaħħra u allura mhux se tesportaha għax sakemm dik il-patata laħqet, fl-Ewropa, fis-suq li aħna nfittxu, tant tkun daħlet patata li l-prezz tant ikun niżel li ma jkunx worthed li tesporta l-patata għax f'dawk iż-żmenijiet ma ġġibx iktar minn Lm2 jew Lm3 il-qantar, mentri l-patata bikrija ġġib Lm14 il-qantar.

Jiġifieri iċ-ċans ikun intilef.

Hawnhekk wieħed irid jippjana bil-għaqal biex jara f'liema perjodu, f'liema tip ta` ħamrija u f'liema areas għandha tinżera` l-patata għall- esportazzjoni u l-producers' organisations qegħdin jitwaqqfu biex dan l- operat jiġi rfinut bl-iskop aħħari li l-bidwi jdaħħal iktar flus għax meta l-bidwi jkun qed idaħħal iktar flus il-pajjiż imur aħjar.

Mr Speaker, għalkemm il-producers' organisations se jservu bħala l-għodda neċessarji biex isiru l-kontrolli kollha neċessarji, fosthom il-kontroll tal-produzzjoni biex jiġi eliminat li jkollna surplus, m'iniex qed ngħid li dawn se jikkontrollaw kemm tinżel xita fil-pajjiż.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk jista` jkun li jkollok staġun, bħalma kellna sentejn ilu, fejn ikollna xita bl-abbundanza u dan jikkaġuna surplus ta` xi prodotti.

Pero` f'dan il-każ il-producers` organisation trid tieħu ħsieb li tagħmel dawk l-istrutturi neċessarji, bħalma huma storages u refregirations mhux fit-tul, u tara li kemm jista` jkun il-valur tal-prodott ma jaqax.

Il- producers' organisation trid tara wkoll li tinġabar dik id-data kollha neċessarja ħalli t-taxpayer ikun jaf għal xiex qed iħallas u tara wkoll li jkunx hemm il-lok għall-produzzjoni żejda li għaliha jkun qed iħallas ukoll it-taxpayer.

Mr Speaker, l-producers` organisations iridu wkoll jieħdu ħsieb li jsibu n- niċeċ għall-esportazzjoni.

L-uniku prodott tas-settur agrikolu li aħna nesportaw huwa l-patata.

Għandna prodott ta` kwalita` tajba ħafna u rridu nkomplu nibżgħu għalih.

U rrid ukoll nagħti prosit lil kull min hu involut fl-esportazzjoni tal-patata għax grazzi gaħl din l-esportazzjoni l-bdiewa jieħdu wieħed mill-ogħla prezzijiet fis-suq mondjali għall-prodott tiegħu.

Biżżejjed ngħidu li dan l-aħħar il-bidwi Malti beda jitħallas madwar Lm14 il-qantar għall-patata tal-marka sante, patata li ideali biex titkabbar fl- ambjent ta` pajjiżna u hija mfittxija ħafna barra minn Malta.

Kont qed ngħid li fejn tidħol esportazzjoni l-producers` organisations iridu jibqgħu jfittxu dawk in-niċeċ biex kemm jista` jkun ikollna esportazzjoni ta` kwalita`.

U għaliex esportazzjonijiet ta` kwalita`?

Wieħed jista`, jekk irid, jesporta l-patata li tinqala` f'Lulju, imma meta jesporta l-patata li tinqala` f'Lulju l-bidwi Malti żgur li mhux se jġib Lm14 għal kull qantar ta` patata li jesporta.

Allura l-producers` organisations iridu jfittxu dik in-niċċa neċessarja li tissarraf xi prezzijiet tajbin għall-bdiewa tagħna.

Per eżempju, nieħu gost insemmi li hawn xi negozjanti privati li qegħdin jespermentaw fuq basal ta` kwalita` – u din is-sena naħseb li jkun hemm xi esportazzjoni – li huwa mfittex fis-swieq barranin.

Qed ngħid dan għax anke l-varjeta` tal-prodotti tgħodd.

F'pajjiżna tant konna daħħalna varjetajiet ta` basal li biex ngħid hekk, il-basal ġie ppastardjat.

Ma tistax tgħid tgħid li dik hija basla tipika ta` Malta.

Allura f'dawn l-aħħar sentejn saru esperimenti fuq it-tkabbir ta` varjetajiet ta` basal u jiena nformat li din is-sena, jekk kollox jibqa` sejjer tajjeb, se jiġi esportat ammont ta` basal.

B'hekk dan il-prodott li fil-passat konna nesportawh nerġgħu nibdew nesportawh.

Mr Speaker, dawn huma kollha aspetti li l-producers' organisations iridu jieħu in konsiderazzjoni.

Il-producers' organisations iridu jaħdmu fuq linja traparenti għax, kif jgħidu, is-suq isuq.

Ovvjament biex is-suq tagħna jkompli miexi tajjeb irid ikun hemm l-għajnuna finanzjarja.

Pero` mhux fis-suq tagħna biss hemm l-għajnuna finanzjarja għax, per eżempju, fis- suq Ġermaniż il-bdiewa u r-raħħala bejniethom jingħataw għajnuna globali ta` madwar Lm6,000,000,000 fis-sena.

Nofs din l-għajnuna finanzjara tiġi mill-Unjoni Ewropea u n-nofs l-ieħor mit-taxpayers Ġermaniżi.

Aħna ma nippretendux li lill-bdiewa u raħħala tagħna norbtulhom il-ktajjen ma` saqajhom u nibgħatuhom jikkompetu ma` bdiewa u raħħala ta` pajjiżi oħra lebsin is-slippers tal-ġiri.

Biex il-bdiewa u r-raħħala tagħna jkunu jistgħu jikkompetu ma` dawn bilfors li jrid ikun hemm l-għajnuna finanzjarja.

B'hekk biss ikunu f'pożizzjoni li jikkompetu ma` bdiewa u raħħal barranin.

Mr Speaker, nerġa` ngħid u nenfasizza fuq il-bżonn li m'għandniex inkabbru l-prodotti tagħna mingħajr pjan u mingħajr limitu.

Anzi għal kuntrarju, kollox irid ikun ipprogrammat ħalli, kemm jista` jkun, neliminaw il-ħela fil-produzzjoni, liema ħela, nerġa` nirrepeti, iġġib magħha l-waqa` fil- prezzijiet.

Ġieli jiġri li bidwi jkollu prodott li f'sena partikolari mar tajjeb ħafna.

Is-sena ta` wara jkun hemm bdiewa oħra li jitħajru jkabbru dan il-prodott u jifqgħu s-suq b'dan il-prodott.

Dan iġib surplus, u ovvjament il-prezz ta` dak il-prodott jiġi kważi fix-xejn.

Dan ifisser li rridu nkomplu nipproduċu f'ammonti li jiġu kkunsmati ħalli ma nikkaġunawx ħela.

Irridu nkomplu nipproduċu b'sistema li niggarantixxu l-food safety kif ukoll li nipproduċu b'mod li niggarantixxu li ma nħammġux l-ambjent b'dannu għall-istess produzzjoni.

Jiġifieri rridu nipproduċu b'mod li nħallu l-inqas impatt negattiv fuq l-ambjent.

Mr Speaker, bħalma għedt fil-bidu, din hija liġi li hija mfassla biex tieħu ħsieb dawn l-għanijiet li għadni kif semmejt.

Hija liġi li meta wieħed iħares lejha jara li hija liġi ġdida f'dan ir-rigward.

Din il-liġi fiha ħames taqsimiet.

Għandek it-taqsima li fiha nsibu d-definizzjonijiet.

Irrid ngħid li f'din il-parti tal-liġi hemm xi kliem nieqes fid-definizzjonijiet.

Jekk nieħdu d-definizzjoni ta` "organizzazzjoni tal-produtturi" insibu li din hija definita b'dan il-mod:"organizzazzjoni tal-produtturi" tfisser organizzazzjoni, rikonoxxuta mid-direttur, li tkun korp volontarju, kostitwit legalment, ta` produtturi ta` prodotti partikolari jew ta` persuni li jaħdmu fl-industrija tas-sajd, li jaġixxu flimkien biex jipproduċu, jaħdmu, jaħżnu, jippakkjaw u jressqu l-prodotti tagħhom lejn is-swieq.".

Hawnhekk wieħed mill-ewwel jinduna li wara l-kliem "fl-industrija tas-sjad" iridu jidħlu l-kliem "tal-biedja" li bi svista tħallew barra.

Jiġifieri meta niġu għall-istadju tal-kumitat irridu nagħmlu emenda biex inżidu dawn il-kliem ukoll.

Imbagħad għandek id-definizzjoni ta` "assoċjazzjoni bejn il-fergħat interessati" fejn jingħad li -

"assoċjazzjoni bejn il-fergħat interessati" tfisser assoċjazzjoni magħmula mir-rappreżentanti ta` l-attivitajiet ekonomiċi li huma konnessi mal-produzzjoni, in-negozju u l-ipproċessar tal-prodott, u tista` tinkludi rappreżentanti ta` xi waħda jew iżjed minn dawn l-attivitajiet ekomomiċi.".

Taqsima II titkellem dwar il-kostituzzjoni ta` l-organizzazzjonijiet tal- produtturi b'riferenza għall-ħteġijiet, il-funzjonijiet u aspetti oħra relatati ma` l-organizzazzjoni tal-produtturi.

Għandek Taqsima III li titkellem dwar it-tħaddim ta` organizzazzjonijiet tal-proutturi.

Imbagħad hemm Taqsima IV li titkellem dwar l-għarfien ta` l-interbranch association u fl-aħħarnett hemm Taqsima V li titkellem fuq l-abbozz b'mod ġenerali.

Mr Speaker, klawsola 20 ta` dan l-abbozz ta` liġi ġiet indaħħla biex temenda l-Att dwar l-Għajnuna finanzjarja lill-Industriji tal-Biedja u tas- Sajd, Kap. 146.

Dan se jiġi emendat b'mod li wara l-artiklu 5 tiegħu jiżdiedu żewġ artikli ġodda, numru 6 u numru 7, hekk kif jidhru fi klawsola 20 ta` dan l-abbozz ta` liġi li għandna quddiemna.

Dawn l-artikli huma intiżi biex biex fost affarijiet oħra jistabbilixxu skemi u fondi ta` garanzija biex jipprovdu għajnuna finanzjarja u forom oħra ta` gwida ta` kull xorta lill-industrija tal-biedja u lill-industrija tas-sajd u biex tiġi stabbilita aġenzija li tħallas bil-funzjoni li tamministra kull skema jew miżura oħra li għandha x'taqsam ma` kull għajnuna finanzjarja jew gwida oħra li tiġi provduta taħt dan l-Att.

Kif għedt kemm-il darba fid-diskors tiegħi, il-producers` organisations se jkunu l-għodda li permezz tagħha l- bdiewa se jkunu jistgħu jiġu mwieżna finanzjarjament.

Bis-saħħa ta` dawn iż-żewġ artikli ġodda l-ministru responsabbli mill- agrikoltura u sajd jista` joħroġ regolamenti dwar l-istandards li għandhom jiġu osservati minn persuni li japplikaw għax xi għajuna finanzjarja.

Jistgħu ukoll jinħarġu regolamenti dwar il-miżuri li għandhom jittieħdu biex jiġi żgurat li jitħarsu standards internazzjonali li għandhom x'jaqsmu mal-prodotti jew it-tagħmir użat fl-industrija tal-biedja u tas-sajd.

Per eżempju, meta kien hawn il-marda tal-foot and mouth kien hawn pajjiżi li taw ċerta vaccination lill-majjali.

Pero` ejja ngħidu li l-pajjiżi kollha jaqblu li tistax tingħata vaccination ta` dik it-tip kontra l-marda tal- foot and mouth.

Jekk dan isir regolament internazzjonali u Malta tkun marbuta b'dak ir-regolament allura aħna nkunu marbuta li nimxu ma` dak ir- regolament.

Jiġifieri b'dawn l-artikli l-ġodda li qed indaħħlu jistgħu jinħarġu regolamenti biex nimxu skond dawk l-agreements internazzjonali li jirrigwardaw il-mod kif jitmexxa dan is-settur.

Mr Speaker, klawsola 19 ta` dan l-abbozz li għandna quddiemna tipprovdi biex il-ministru jkun jista` jagħmel regolamenti għall-aħjar twettiq tad- dispożizzjonijiet ta` dan l-Att.

Dawn ir-regolamenti, fost oħrajn, jipprovdu għall-kategoriji ta` prodotti li jikkwalifikaw għall-formazzjoni u rikonoxximent ta` organizzazzjonijiet tal-produtturi u assoċjazzjonijiet bejn il-fergħat interessati, u l-kategoriji ta` snajja` relatati li jikkwalifikaw għall-formazzjoni ta` assoċjazzjonijiet bejn il-fergħat interessati.

Dawn ir-regolamenti jistgħu jipprovdu wkoll għall-kriterji li għandhom jintużaw għar-rikonoxximent ta` organizzazzjoni tal-produtturi u assoċjazzjonijiet bejn il-fergħat interessati, inklużi n-numru minimu ta` membri u l-volum minimu ta` prodotti li jitqiegħdu fis-suq li huma meħtieġa għar-rikonoxximent.

Mr Speaker, jista` jkollok producers' organisation għat-tkabbir tal-patata għas-suq lokali fin-nofs inhar tal-pajjiż, jista` jkollok oħra fit- tramuntana tal-pajjiż u jista` jkollok oħra f'Għawdex.

Jiġifieri jista` jkollok diversi producers' organisations għall-istess prodott, pero` biex jiġu mwaqqfa dawn l-organizzazzjonijiet irid jittieħed in konsiderazzjoni l- ammont ta` prodott li jiġi mkabbar kif ukoll in-numru ta` nies.

Mela għandek żewġ fatturi li jiddeterminaw it-twaqqif ta` l-istess producers' organisation.

Mr Speaker, l-operat u t-tmexxija tal-producers' organisations u ta' l- interbranch associations iridu jkunu trasparenti u għalhekk huwa tajjeb li jkun hemm regolamenti dwar il-mod kif l-istess organizzazzjonijiet iridu jiġu mmexxija.

Irid ikun hemm ukoll regolamenti dwar il-ġbir ta` informazzjoni u data li tkun meħtieġa biex tkun tista` tingħata l-għajnuna finanzjarja lil settur partikolari.

Id-dipartiment tal-biedja f'pajjiżna għaddej bis-sistema ta' l-Integrated Administrative Control System (IACS) li permezz tagħha qed jagħmel il-GIS tal-pajjiż, u x-xogħol miexi sewwa.

B'din is-sistema tkun taf ta` min hi u x'potenzjal għandha kull roqgħa art li għandna fil-pajjiż.

Permezz tal-producers' organisations se niġu f'sitwazzjoni fejn wieħed jista` jgħid liema area biex, per eżempju, tkabbar il-kaboċċi.

Bl-informazzjoni li tkun tagħtek il-producers' organisation partikolari u permezz tal-GIS tkun taf liema areas huma ideali għat-tkabbir ta` ċertu prodott.

Allura l-ġbir ta` l-informazzjoni trid issir bil-għaqal u b'fairness ħalli tali informazzjoni tkun tista` tintuża bħala l-aħjar għodda fl-istess ta` l-istess bdiewa u raħħala.

Mr Speaker, irid ikun hemm ukoll regolamenti fejn jidħlu l-operational funds, u dan biex jiġi assigurat li l-għajununa finanzjarja tingħata bl- aktar mod trasparenti u kollox ikun above board.

Ovvjament ma jonqosx il- bżonn li biex dan kollu jsir irid ikun hemm numru ta` inspectors li jiċċekkjaw li l-informazzjoni li tkun qiegħda tiġi mgħoddija lid-direttur tkun kollha informazzjoni tajba.

L-informazzjoni li l-producers' organisations jgħaddu lid-direttur trid tiġi ċċekkjata.

M'iniex qed ngħid li jrid jiġi ċċekkjat kull dettall li tagħti l-producers' organisation, pero` jridu jsiru random checks fuq 5 jew 10% ta` l-informazzjoni biex b'hekk tassigura li l-informazzjoni li tidħol tkun informazzjoni fidila mar- realta`.

Mr Speaker, imbagħad għandek il-withdrawal system.

X'inhi din il- withdrawal system?

Meta jkollok prodott żejjed fis-suq, il-producers organisation partikolari, b'għajnuna finanzjarja, tiġbor lura mis-suq dak l- ammont żejjed ħalli tiggarantixxi li l-prezz tal-prodott ma jibqax nieżel biex b'hekk il-bidwi jibqa` jdaħħal prezz tajjeb.

Ovvjament biex din is- sistema tiġi mħaddma jrid ikun hemm regolamenti marbuta mal-produzzjoni u jispeċifikaw meta għandha tiddaħħal l-istess withdrawal system.

Irid ikun hemm ukoll regolamenti dwar x'jiġri meta ssir il-withdrawal.

Meta jkun hemm ammont żejjed ta` prodott fis-suq u l-producers' organisation tiġi mħallsa biex tirtirah mis-suq, dan il-prodott ma jkunx jista` jerġa` jiddaħħal fis-suq.

Fil-fatt fl-abbozz għandna klawsola li titkellem dwar x'għandu jsir mill-prodott li jiġi rtirat mis-suq u tgħid li dan jista` jiġi mqassam b'xejn lill-organizzazzjonijiet tal-karita`, jew lill- istituzzjonijiet penali, sptarijiet u djar għall-anzjani, jew jintuża għal skopijiet oħra barra ta` l-ikel jew inkella jintuża bħala għalf għall- bhejjem, kemm bħala prodotti fisriki kif ukoll wara li jiġu pproċessati mill-fabbriki tal-ġwież.

Mr Speaker, ovvjament f'kull liġi jkun hemm il- penali għal min jabbuża u anke f'din il-liġi, biex kemm jista` jkun jiġi eliminat iċ-ċans ta` xi abbuż hawn imdaħħla l-penali applikabbli għal min jabbuża.

Mr Speaker, irrid ngħid li dawn huma kollha regolamenti li għad iridu jinħarġu permezz ta` avviżi legali.

Il-liġi, kif inhi ppreżentata, hija l- umbrella, biex ngħidilha hekk, u minnha mbagħad iridu jitfaqqsu l-avviżi legali bir-regolamenti kollha neċessarji.

Nerġa` ngħid li dawn ir- regolamenti huma ferm importanti ħalli nassiguraw li jkun hemm tħaddim trasparenti ta` din is-sistema li ovvjament tinvolvi l-flus.

Din il-liġi se tgħin ukoll li l-operat kollu, li jibda minn meta tinżera` ż-żerriegħa u minn meta titwieled il-bhima u jibqa` sejjer sakemm il-prodott jitwassal għand il-konsumatur, isir wieħed iktar effiċjenti, ikun ikkontrollat aħjar u kemm jista` jkun mingħajr ħela.

Din il-liġi li permezz tagħha se jitwaqqfu l-producers' organisations u l-interbranch associations sservi ta` għodda biex is-setturi kollha agrikoli jkunu mwieżna u mgħejjuna finanzjarjament bl-iskop li l-produtturi jkollhom dħul xieraq u ġust.

Nerġa` ngħid li din m'hijiex xi liġi li kienet meħtieġa għas-sempliċiment aħna rridu nissieħbu fl-Unjoni Ewropea, imma hija liġi li hija neċessarja għaż-żmenijiet tal-lum.

Is-settur agrikolu f'pajjiżna, bħalma qed jiġri f'pajjiżi oħra, irid ikompli jiġi ristrutturat u mtejjeb u jrid ikollu l- għodda neċessarja biex ikun jista` jaħdem b'mod iktar trasparenti għal kulħadd.

Meta ngħid trasparenti għal kulħadd inkun qed nirreferi kemm għall- konsumatur, li wara kollox iħallas tajjeb għall-prodott, kemm għall-bdiewa u r-raħħal għax l-istess operat irid jiggarantixxi dħul xieraq u ġust għall- istess produtturi, u kif ukoll għat-taxpayer li se jwieżen lil dan is- settur bl-iskop li jiggarantixxi li dan is-settur jibqa` sostenibbli u jkun jista` jikkompeti ma` prodotti ta` pajjiżi oħra.

Dan is-settur se jibda jingħata l-għajnuna finanzjarja li se tkun mgħoddija lill-bdiewa u lir- raħala permezz ta` dawn il-producers` organisations u l-interbranch associations li min-natura tagħhom se jidħlu għall-kompitu li jikkontrollaw l-aspetti kollu tal-provvista ta` l-ikel.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, fl-intervent li se nagħmel se nipprova nindirizza l-loġika u l-verita` tal-fatti.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax huwa importanti li quddiem għajnejna npoġġu l-loġika u l-verita` ħalli ma ninftiehemx qisni xi sammaritan nitkellem ma` l-ortodossi, ma` l-insara jew l-insara pagani, u ma nkunx qed inżomm il-bilanċ u nkun qed ninftiehem li qiegħed inweġġa` sija lill-ortodossi sija lill-fariżej fost l-insara u sija l-allat ta` l-insara pagani.

Sur President, il-loġika u l-verita` tgħid li xemx u xita Alla jaf meta.

Tgħid ukoll li kulħadd jerfa` dak li jiflaħ.

Għaldaqstant irridu nżommu dan ir-raġunur meta nkunu qed niddisskutu liġi bħal din għax wisq nibża` li jista` jiġrilna bħal dawk il-koppji miżżewġa tal-lum li, għal xi raġuni jew oħra, jifhmu li jew il-mara tħares lejn ir-raġel jew ir-raġel iħares lejn il-mara mhux bħala xi ħaġa sħiħa imma jħarsu lejn l-aħjar partiijiet u allura jagħmlu użu u jiżviluppaw ir-relazzzjonijiet bejniethom skond fejn hemm l-aħjar tat-tnejn.

Jiena għandi nifhem li dan għandu jkun mekkaniżmu mħaddem sew bejnietna f'dan id-dibattitu.

Il-ministru li għadu kif spiċċa l-intervent tiegħu qal li l-levies iridu jispiċċaw u mbagħad qal li jekk ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea ma nkunux nistgħu nesportaw.

Mela l-protezzjoni mhux se tispiċċa?

Mela x'ħin ifettlilna ngħidu li se tispiċċa u x'ħin ifettlilna ngħidu li mhux se tispiċċa.

Għalhekk għedt li kulħadd jerfa` kemm jiflaħ u xemx u xita Alla jaf meta.

Din hija realta` li rridu nżommu quddiem għajnejna.

Sur President, niġi issa nitkellem dwar is-sitwazzjoni attwali u s-sistemi li aħna nipprattikaw fis-setturi agrikoli.

Sal-lum għandna koperattivi li jiddeċiedu huma liema hija l-aħjar għodda biex imexxu l-operat tagħhom, u l- gvern diġa` jgħin lil dawn il-koperattivi fl-operat tagħhom, u għandna s- sistemi li jafu l-bdiewa, dawk li bihom aħna nifhmu li s-suq isuq.

Għandek il-prodott niżżiltu fis-suq u naturalment hemmhekk hemm dik l-attivita` naturali tas-suq.

Il-gvern illum għandu l-obbligu tiegħu, minħabba li jrid iseħibna fl-Unjoni Ewropea, jagħmel dak l-aġġornament li hemm bżonn kemm fil-qafas leġislattiv kif ukoll fil-qafas amministrattiv u strateġiku ta` pajjiżna sabiex ikun konformi mal-politika komuni tal-biedja ta` l-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri biex ikun konformi mal-common market organisation, jiġifieri mas-sistemi tal-basic price, ta` l-intervention u tas-sussidji.

Irrid ukoll inpoġġi l-argument loġiku dwar il-verita` u t-trasparenza tas- sitwazzjoni attwali fejn il-bdiewa, ir-raħħala, is-sajjieda u s-settur ta` l-agro-industrija ma qablux mal-proposti tal-gvern fil-laqgħat tal-MEUSAC.

Jiġifieri ma' qablux mal-pjan li l-gvern fil-mument qed jinnegozja ma` l- Unjoni Ewropea sabiex, skond hu, iġib l-aħjar kondizzjonijiet.

Dan il-pjan li l-bdiewa, ir-raħħala, is-sajjieda u s-settur ta` l-agro-industrija ma qablux miegħu huwa l-Horizontal Issues, Common Market Organisation and Rural Development.

Sur President, dalgħodu f'risposta għall-mistoqsija parlamentari tiegħi dwar il-konsulenza li saret fuq il-producers' organisations il-ministru qalli li l-informazzjoni li tlabtu tahieli xi sentejn ilu.

Jiena sibt dik ir-risposta li rreferini għaliha hu fejn fiha kien hemm l-isem tal- kumpannija, pero` ma kienx hemm elenkat il-proposti li din għamlet.

Jiena nistqarr, bil-loġika u bil-verita` - u dan mhux biex inweġġa lil xi ħadd – li sal-bieraħ meta tkellimt ma` xi wħud mir-rappreżentanti tal-bdiewa qaluli li huma ma jafu b'edba konsulent li tkellem magħhom dwar il- producers' organisations u li l-ebda uffiċjal mid-dipartiment ta` l- agrikoltura m'għaddielhom dan l-abbozz.

Fil-bidu ta` dan ix-xahar ikkomunikjat ma` xi għaqdjiet tal-bdiewa biex nara jekk dan l-abbozz ta` liġi intbagħatilhomx.

Imma dawn qaluli li ħadd ma qalilhom xejn u li ma jafu xejn dwar dan l-abbozz ta` liġi.

Nistqarr li kien hemm ħafna minnhom li ma tawnix feedback għax inzertaw li kienu mpenjati fi Brussels fejn qegħdin janalizzaw il-politika komuni agrarja ta` l-Unjoni Ewropea li m'hemmx dubju li hija kumplessa immens u diffiċli li tinftiehem mal-Maltin u l-Għawdxin u diffiċli wkoll li tinftiehem mad-deputati ta` din in-naħa tal-Kamra.

Għaliex?

Għax il-gvernijiet tal-pajjiżi li huma fl-Unjoni Ewropea jivvotaw nofs il-budget tagħhom għall-agrikoltura u mhux għall- ħarsien ta` l-ambjent jew għall-edukazzjoni jew għall-iżvilupp fit- teknoloġija u fl-infrastruttura.

F'pajjiżna hawn it-tendenza li l-biedja u s-sajd huma marbuta ma` ftit basal u ġdur, baqar u mogħoż u li dawn jirrappreżentaw 2% tal-prodott gross domestiku u forsi wkoll li dan huwa xi ministeru skartat.

Jiena qiegħed ngħid x'kienet il-prassi matul dawn l- aħħar 30 sena.

Sur President, quddiem dawn is-sitwazzjonijiet jirriżulta li l-gvern ftit ipparteċipa mal-partijiet ikkonċernati dwar dan l-abbozz.

Is-sitwazzjoni kif tirriżulta lill-oppożizzjoni hija li l-għaqdiet tal-bdiewa, tar-raħħala u tas-sajjieda huma fil-għama dwar dan l-abbozz.

Allura l-oppożizzjoni jkollha tistaqsi u titlob għal ħafna dettall sabiex wara tikkomunikah lura lil dawn l-għaqdiet li kollha jinsabu fl-għama dwar din il-bidla li l-gvern qed jipproponi.

B'din il-liġi l-gvern nazzjonalista qiegħed jinftiehem li se jindaħal f'deċiżjonijiet kummerċjali.

Huwa minnu dan?

Nispera li jkun hemm tweġiba loġika u realistika dwarha?

Qiegħed ngħid dan għaliex subartiklu (2) ta` artiklu 8 ta` dan l-abbozz hemm imniżżel li –

"L-organizzazzjonijiet tal-produtturi għandhom jissottomettu, għall- approvazzjoni tad-Direttur, programmi ta` l-operat kull meta jkunu hekk meħtieġa mid-Direttur, u l-ebda tibdil għal dawk il-programmi ta` l- operat ma jiġi fis-seħħ mingħajr l-approvazzjoni minn qabel, bil-miktub, mid-Direttur.".

Hawnhekk għandna b'mod ċar li l-direttur irid japprova ċerti mekkaniżmi li jolqtu direttament l-attivita` kummerċjali fis-suq.

Imbagħad f'subartiklu (1) ta` artiklu 19 jingħad li –

"Il-ministru jista` jagħmel regolamenti għall-aħjar twettiq tad- dispożizzjonijiet ta` dan l-Att.".

Dan ifisser li wara li l-organizzazzjonijiet tal-produtturi jkunu ssottomew għall-approvazzjoni tad-direttur il-programmi ta` l-operat tagħhom u dawn ikunu ġew approvati mid-direttur jista` jkun hemm il-ministru li jbiddel dawk id-deċiżjonijiet jew dawk il-programmi.

Din teħtieġ spjegazzjoni ċara u loġika.

Irid ikun hemm spjegazzjoni ta` kif se nikkontrollaw dak li jipproduċu l-bdiewa, dak li jipproduċu r-raħħala, dak li tipproduċi l-agro- industrija kif ukoll dak li tipproduċi l-industrija ta` l-ipproċessar u ta` ikel.

Allura wieħed jistaqsi: Il-gvern huwa geared biex iżid il- produzzjoni jew biex inaqqasha?

Issa li dalwaqt nidħlu fir-raba` sena tat- tmexxija ta` dan il-gvern ikun jagħmel ħafna sens li l-gvern ifiehem lill- bdiewa, lir-raħħala u lill-poplu kollu x'qegħdin naspiraw b'dan it-tibdil.

Qed ngħid hekk għax artiklu 13 ta` dan l-abbozz jinftiehem li meta jkun qed isir l-indħil fis-suq kummerċjali, sija mill-ministru u sija mid-direttur tad-dipartiment tas-sajd jew ta` l-agrikoltura, se tinxtara 10% tas-surplus u meta tinxtara din l-10% tas-surplus, tinxtara skond kif jidhrilha l- producers` organisation.

Mela l-organizzazzjoni tal-produtturi tista` teddeċiedi li tixtri 10% ta` dak il-prodott, imma mbagħad id-direttur tad- dipartment tas-sajd jew id-direttur tad-dipartiment ta' l-agrikoltura, skond il-prodott x'ikun, jista` jiddeċiedi li ma jsirx hekk.

Jista` wkoll jagħti il-każ li l-organizzazzjoni tal-produtturi u d-direttur jaqblu li għandha tinxtara 10% tal-prodott, imma mbagħad il-ministru ma jaqbilx u jbiddel dik id-deċiżjoni.

Naturlament il-ministru jkun qed ibiddel dik id- deċiżjoni minħabba li l-gvern fuq l-aġenda tiegħu għandu s-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea u allura rridu nimxu mar-regolamenti tal-common market organisation, jiġifieri mas-sistemi tal-basic price, ta` l- intervention u s-sussidji.

Mela b'din l-argumentazzjoni tal-loġika wieħed irid jifhem li l-affarijiet għandhom jiġu indirizzati.

Sur President, xi ħaġa oħra li l-gvern nazzjonalista mhux qed jispjega f'dan l-abbozz hija kif se jkun possibbli li tikkontrolla l-produzzjoni lokali tal-bdiewa, tar-raħħala u ta` l-agro-industrija meta mbagħad mhux se tikkontrolla l-importazzjoni.

Din hija xi ħaġa li teżisti fid-dinja kollha.

Il-ministru jsemmi l-WTO, imma l-WTO tifhem l-intelliġenza naturali tal-gvernijiet tad-dinja kollha.

X'jiġifieri?

Jiġifieri l-WTO tifhem li Malta għandha raġunijiet ta` kontinġenza differenti minn dawk ta` l-Amerika u differenti minn dawk ta` l-Unjoni Ewropea sabiex tipproteġi l- qasam tal-biedja tagħha.

Issa fil-każ ta` Malta nħaddmu metodu aċċettabbli għalina biex nipproteġu skond il-kontinġenza tad-daqs ġeografiku ta` pajjiżna, skond l-economy of scales u skond id-densita` tal-popolazzjoni tagħna.

Imbagħad ovvjament għall-istess raġunijiet, imma b'kontinġenza differenti, l-Unjoni Ewropea tapplika s-sistemi tagħha u l-istess tagħmel l-Amerika.

Allura jiena nistaqsi: Meta se nidħlu f'unjoni li tuża metodi ta` kontinġenza skond kif jaqbel lilha biex tipproteġi l-qasam tal-biedja tagħha, x'sens jagħmel li nneħħu l-protezzjoni tagħna, tal-levies, biex imbagħad indaħħlu l-protezzjoni ta` din l-unjoni, meta l-kontinġenza ta` l- istess unjoni ma` tapplikax għall-pajjiżna, kif wara kollox il-kontinġenza tagħna ma` tapplikax għall-Unjoni Ewropea?

Għalhekk fil-bidu għedt li se nkun qisni s-sammaritan nitkellem ma` l-insara, ma` l-insara pagani u ma` l- ortodossi.

U jiena la rrid inweġġa` l-allat ta` l-insara pagani, la rrid inweġġa` l-fariżej fost l-insara u lanqas lill-ortodossi.

Dan m'huwiex għerf, imma loġika u verita` u nappella li f'dan id-dibattitu għandna nżommu quddiem għajnejna l-loġika għax, kif għedt, pajjiżna jrid jerfa` dak li jiflaħ.

Anke jekk industrija tal-kostruzzjoni jkollha l-iktar krejn soffistikat u allura għax għandha dak il-krjen tgħabbih aktar milli jiflaħ, dan jaqa` u miegħu jaqa` l-investiment li jkun sar u jista` wkoll isir xi katastrofi għax jista` jseħħ xi inċidenti fatali.

Din hija l-loġika u l-verita`.

Nerġa` ngħid li dan m'huwiex argument li tħares lejn l-aħjar partijiet ta` xi ħadd u tużahom.

Dan huwa argument li jifforma rabta li l- poplu tagħna se jagħmel ma` l-Unjoni Ewropea u din ir-rabta la taqbel għall- unjoni u lanqas għall-poplu tagħna għax il-kontinġenza u ċ-ċirkostanzi ta` pajjiżna huma differenti minn dawk tal-pajjiżi li hemm fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, jiena rrid nibqa` fil-linja tal-loġika u l-verita` u nistqasi: Għaliex il-gvern se jorbot lill-pajjiżna b'dazji u kontrolli fuq l-importazzjoni tat-ton taż-żejt, taz-zokkor, tal-ġobon, tal-laħam aħmar u anke abjab, tal-butir, tal-ħalib frisk, tat-trab tal-ħalib, tar-ross, tal- qmugħ, taċ-ċereali u ta` l-għalf għat-trobbija tat-tjur u għat-trobbija ta` l-annimali?

Il-gvern għax se jsieħeb lil Malta fl-Unjoni Ewropea se jimponi fuqna kontrolli meta aħna ma jinteressaniex minn dawn il-kontrolli għax il-maġġor parti ta` dawn il-prodotti ma nipproduċuhomx lokalment, u huwa ddikjarat ma` l-Ewropa u mal-Maltin u l-Għawdxin li dak li nipproduċu lokalment huwa ħafna orħos minn dak li jipproduċu l-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea.

Kif jista` l-ministru responsabbli mis-settur tal-biedja u l-viċi prim ministru u l-prim ministru, li għandhom ir-responsabbilita` li mill- politika ta` pajjiżna jrendu għall-ġid komuni tal-poplu tagħna, jispjegawli għaliex il-ftit protezzjoni li għandna fuq il-basal, il-ġdur u l-kaboċċi se nneħħuha biex imbagħad flokha ndaħħlu kontrolli fuq prodotti li ma nipproducux lokalment?

Kif jista` l-ministru jġegħelni nemmnu li qiegħed jgħid il-verita` meta jgħid li l-protezzjoni trid tispiċċa meta dan il-gvern għolla d-dazju fuq l- importazzjoni tal-corned beef minn 2c għal 14c fuq kull kilo?

Dan qed ngħidu fid-dawl li aħna la għandna raħħala u l-anqas agro-industriji li jipproduċu dan il-prodott bħalma għandha l-Unjoni Ewropea.

Allura biex nipproteġu l-prodott ta` l-Unjoni Ewropea l-gvern qed jgħid: Il-corned beef li jkun ġej mill-Unjoni Ewropea m'hemmx taxxa fuqu imma dak li jkun ġej minn barra l-Unjoni Ewropea hemm it-taxxa fuqu.

Għalhekk jien nibqa` nsostni l-argurment tal-loġika u l-verita` f'dan l-intervent li qiegħed nagħmel ħalli ma` min forsi m'iniex ninftiehem jirrealizza b'mod iktar realistiku li qed nitkellmu fuq qasam li huwa vast u bil-mentalita` tagħna huwa diffiċli biex nifhmuh għax aħna nħobbu nassoċċjaw il-biedja ma` ftit ġdur u mogħoż u nassoċjawhiex mal-provvista` ta` l-ikel.

Allura huwa tajjeb li wieħed jitlob lill-gvern jispjegalna bis-serjeta` x'effett jagħmel u x'ġid se jġib għall-poplu Malti u Għawdxi, għall-bidwi, għar- raħħal, għas-sajjied, għall-industrija tat-turiżmu u għall-kompetittivita` ta` pajjiżna li nimponu kontrolli fuq l-importazzjoni ta` prodotti li ma nipproduċux l-lokalment, imbagħad nismantellaw il-protezzjoni li għandna.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar li filwaqt li l-ministru u l-gvern dejjem jgħidu li l-export refunds se jispiċċaw, l-Unjoni Ewropea, proprju dan ix-xahar, żiedet b'Lm81 it-tunnellata l-export refunds fuq il-prodotti li huma magħmula mill-ħalib.

Mela f'Marrakesh ftehmu li l-export refunds se jitbaxxew, kellna ministri tal-gvern li matul dawn it-tliet snin għamlu statements li dawn iridu jispiċċaw u bdew jispiċċaw u issa rriżulta li l- Unjoni Ewropea żidithom dawn l-export refunds.

Għaliex?

Għax l-Unjoni Ewropea għandha fi ħdana – dan qed ngħidu biex inkun tekniku, imma biex nitkellem bil-loġika u l-verita` - dawk li jissejjħu l-integrated tariffs of the Community (TARIC), dawk li jissejħu l-ispecial safeguards for agriculture products li huma rreġistrati mal-WTO u li huma f'total ta` 539 kondizzjoni fuq prodotti partikolari u għandha wkoll 87 tariff quotas.

Jiġifieri mhux biss il-prodott għandu d-dazju talli huwa marbut ma' kwota, xi ħaġa li aħna m'għandniex.

Sur President, l-export refunds huma sussidji biex l-Unjoni Ewropea tesporta b'mod kompetittiv lejn il-pajjiżi li m'humiex membri tagħha.

Għaliex tagħmel hekk?

Għaliex għandha dawn l-export refunds?

Għax il- prezzijiet interni ta` l-Unjoni Ewropea m'humiex kompetittivi fis-swieq internazzjonali.

Issa l-ministru fid-diskors tiegħu qal li se nirriformaw il-qasam agrikolu tagħna biex inkunu kompetittivi bħall-pajjiżi ta` l- Unjoni Ewropea.

Mela aħna se ngħabbu lill-bdiewa, lir-raħħala, lill-agro- industrija, lill-industrija ta` l-ipproċessar, lill-industrija tat-turiżmu u lill-konsumaturi b'taxxi diretti u indiretti biex nikkompensaw għal dawn is-sussidji meta l-istess Unjoni kellha tintegrahom għax is-sistema tal- politika komuni agrarja tagħha m'hijiex kompetittiva.

Tant hu hekk li llum, meta l-gvern u l-Unjoni qed jgħidu li se jneħħu dawn l-export refunds, l- istess Unjoni żidithom b'Lm81 it-tunnellata fuq prodotti magħmula mill- ħalib.

Sur President, jiena nistaqsi: Il-Gvern jikkonferma jew jiċħad dak li qed issostni l-oppożizzjoni laburista, jiġifieri li fuq ftit mis-sorsi tal- materja prima bħalma huma zokkor, ġobon, butir, ċereali u għalf għat- trobbija tat-tjur u għat-trobbija ta` l-annimali li nimportaw aħna niffrankaw ruxmata flus fis-sena u li aħna mhux se nkunu intitolati li nieħdu sussidju fuq dawn il-prodotti għax m'għandniex art u għax għandna l- problema tal-waste management, il-problema ta` l-economy of sacles u l- problema tad-densita` tal-popolazzjoni, kemm dik tal-bhejjem kemm tat-tjur kif ukoll tal-bnedmin?

Dan l-impatt kif se jolqot lis-settur tat-turiżmu, kif se jolqot l-għajxien tal-bdiewa, tar-raħħala u tas-sajjieda u tal-poplu in ġenerali?

Pajjiżna kif se jżomm il-kompetittivita` meta filwaqt li lill- poplu qed inbellgħulu li se torħos il-ħajja għax se nneħħulu l-levies li għandu llum fuq il-prodott tal-majjal – u issa ngħid għaliex qed insemmi l- majjal – nafu li hemm xita ta` problemi?

Sur President, il-ministru qed jgħid li se nneħħu l-levies għax dawn iġibu piżijiet fuq il-konsumatur.

Imbagħad rapport li għamel hu stess, il-Process Products' Price Comparison, ikkonferma l-kuntrarju.

Fil-fatt dan ir-rapport ikkonferma li l-konsumaturi f'Malta jixtru l-majjal frisk u l-prodotti magħmula mil-laħam tal-majjal u pproċessati lokalment ħafna oħros minn dak li jixtru l-konsumaturi tal- pajjiżi fi ħdan l-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, se jkolli ninterrompik għax sar il-ħin.

Se tibqa` in possession?

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iva, nibqa` in possession.

F'12.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Insejjaħ lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd biex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nipproponi l-aġġprnament tal-Kamra għal- lejla, it-Tlieta, 12 ta' Marzu 2002, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, illum se nibda dan l-aġġornament billi nagħti l-kondoljanzi lill-familjari tas-Sur George Micallef, bniedem li qatt ma ssemma f'dan il-parlament pero' qatta' ħajtu kollha jaħdem għall- futbol.

Issa dan ma kienx jaħdem fil-qasam tal-premier division u tal- first division imma kien jaħdem fil-qasam tal-futbol tal-fabbriki eċċ. u allura jista' jagħti l-każ li għal ħafna nies ismu ma jfisser xejn pero' dawk li ħadmu miegħu jafu li tilfu bniedem li ħadem ħafna biex il-livell tal-futbol ikun aħjar minn dak li kellna s'issa b'mod partikolari f'dak li għandu x'jaqsam ma' dixxiplina.

Naħseb li huwa tajjeb li napprezzaw ukoll persuni bħal dawn, Mr Speaker.

Issa nixtieq nitkellem fuq is-suġġett proprju jiġifieri fuq il-kostruzzjoni tat-toroq u għal darb'oħra nixtieq nenfasizza l-ħtieġa li kull wieħed minna jagħraf x'qed nipprovaw nagħmlu ̧ fejn qed nipprovaw naslu u x'qed jiġri f'dan il-qasam.

Naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu nammettu hija li minkejja li f'oqsma oħrajn għandna kultura li l-affarijiet nagħmluhom tajjeb, ma naħsibx li nistgħu ngħidu l-istess fuq il-kostruzzjoni ta' toroq.

Qed ngħid dan għaliex sfortunatament derrejna lill-poplu Malti li dak li jinteressana huwa l-wiċċ u ma jimportaniex minn dak li jkun hemm taħt.

Dan qed ngħidu għaliex wara tliet snin u nofs ta' ħidma li huma marbutin ma' attentat ta' bidla fil-mod kif isiru l-affarijiet, għad fadal persuni li dan għadhom ma fehmuhx jew forsi agħar minn hekk, fehmuh imma jridu jipprovaw jagħtu l-impressjoni li l-affarijiet huma differenti.

Per eżempju ̧ minkejja li sa ftit taż- żmien ilu konna naqraw fil-ġurnali tagħna u konna nisimgħu fuq il-mezzi tax-xandir kemm huwa importanti li waqt li jkun qed isir ix-xogħol fit- toroq tagħna, naraw li s-servizzi li jkun hemm għaddejjin ikunu mqegħdin tajjeb biex ma noqgħodux nerġgħu naqilgħu t-triq u minkejja li kien jingħad ħafna diskors fuq il-bżonn li jkun hawn service culverts li minnhom jgħaddu s-servizzi kollha, ftit li xejn kien hawn preparazzjoni għal dan kollu.

Għalhekk l-ewwel ħaġa li ridna nagħmlu kienet li naraw li jkun hawn persuni li jifhmu f'dan il-qasam u li jaraw li l-affarijiet isiru bis-serjetà.

Allura huwa mportanti li naraw li mhux biss il-ħaddiema li jaħdmu mal- kuntrattur ikunu ppreparati tajjeb imma wkoll l-inġiniera u l-periti li jkunu responsabbli minn dan il-qasam.

Dawn għandhom ikunu kapaċi jaraw li x-xogħol isir b'mod tajjeb pero' f'dan ir-rigward kellna u għad għandna nuqqas kbir u se nibda mil-livell ta' ħaddiema li jaħdmu mal-kuntrattur.

Jekk wieħed jagħti daqqa ta' għajn lejn numru sostanzjali ta' ħaddiema li jaħdmu mal-kuntrattur – ovvjament hemm ukoll ħaddiema li għandhom espjerjenza pjuttost twila f'dan il-qasam - isib li dawn m'għandhomx l- esperjenza neċessarja biex jagħmlu x-xogħol meħtieġ.

Per eżempju, qabel kienu jgħidu li biex taħdem ma' kuntrattur fil-kostruzzjoni tat-toroq wieħed ried ikun kapaċi jsuq romblu ̧ gaffa jew bulldozer mentri fir-realta` ma nistgħux nibqgħu għaddejjin b'din is-sitwazzjoni u ma rridux inħallu li jkun hemm din l-impressjoni.

Fil-fatt matul iż-żmien li għadda kien hemm numru sostanzjali ta' diskussjonijiet ma' dawk il-kuntratturi li jaħdmu fil- qasam tat-toroq biex dawn ikunu f'qagħda li l-ħaddiema li jaħdmu magħhom ikunu ppreparati u jkunu iktar kapaċi jaħdmu b'mod responsabbli.

Sur President ̧ ma naħsibx li l-ministru u kull uffiċjal tad-direttorat tat- toroq għandhom ikunu preżenti fuq il-lant tax-xogħol imma l-ħaddiema u l- kuntratturi għandhom iħossuhom responsabbli li jagħmlu xogħol tajjeb.

Dan qed ngħidu għaliex matul iż-żmien saret enfasi qawwija biex il-kuntratturi li jagħmlu dan ix-xogħol ikollhom nies ippreparati tajjeb.

Minkejja l-isforzi u d-diskussjonijiet kollha li saru donnu li l-messaġġ għadu ma wasalx għand il-korporazzjonijiet li jkollhom xogħol fil-qasam tat- toroq.

Għalhekk kull wieħed u waħda minna għandu jagħmel riflessjoni qabel ma jitkellem.

Filwaqt li kulħadd jaf li f'dan il-qasam hemm ċerti diffikultajiet u problemi li rridu nkomplu naffaċċjawhom donnu li mhux kulħadd huwa kapaċi jagħraf il-progress li jkun sar u l-passi li jkunu ttieħdu u mbagħad hemm oħrajn li għalkemm jagħrfu l-passi li jkunu ttieħdu, għandhom kull interess li jgħidu li għadu ma sar xejn u jitkellmu b'mod li jipprovaw jikkonvinċu lil kulħadd li l-affarijiet ma jkunux qed isiru b'mod tajjeb.

Minkejja dan kollu l-korporazzjonijiet kollha li għandhom xi xogħol fil-qasam tat-toroq iridu jifhmu li n-nies tagħhom, kemm l-inġiniera kif ukoll dawk li jaqgħu taħthom ̧ għandhom sehem importanti x'jaqdu u għandhom ċerta responsabbilta` meta jiġu biex jagħtu ċerti xogħlijiet lill-kuntratturi.

Mr Speaker, dalgħodu se nagħti eżempju wieħed li ltqajt miegħu.

Per eżempju ̧ jien ma nafx x'inhi r-raġuni li x-xogħol li qed isir bħalissa fit- triq ta' bejn Ħal Qormi u Ħal-Luqa ̧ in-naħa ta' l-Airport Hotel, dam daqshekk biex isir.

Issa jien ma nafx min hu l-kuntrattur imma min kien responsabbli fi ħdan il-korporazzjoni suppost ra li x-xogħol jitlesta fi żmien qasir.

Naturalment kulmin jgħaddi minn dik it-triq ma jafx li dak huwa xogħol ta' xi korporazzjoni oħra bil-konsegwenza li jeħel il-ministru responsabbli mit-toroq.

Naturalment jien bħala l-persuna responsabbli mit-toroq, bid- diffikultajiet kollha li hemm, mhux darba u tnejn iltqajt ma' l-inġiniera responsabbli fil-korporazzjonijiet kollha u dawn assigurawni li x-xogħol li jkunu se jagħmlu ̧ ikunu se jagħmluh skond il-ħteġijiet u t-talbiet li jkun qed jagħmel id-direttorat tat-toroq.

Pero' sfortunatament ikun hemm persuni li dan ix-xogħol ma jagħmluhx kif suppost u l-affarijiet jibqgħu għaddejjin.

Mr Speaker, ħaġa oħra mportanti wkoll hija meta aħna l-individwi jkollna bżonn nagħmlu xi xogħlijiet fit-toroq biex nirranġaw is-sistema tad- drenaġġ ̧ is-sistema ta' l-ilma tad-dar tagħna jew xi sistema oħra.

Meta wieħed iqabbad lil xi ħadd biex jagħmillu x-xogħol irid jibda jara bis- serjeta` li apparti li jagħtih il-ħlas li jkun talbu ̧ jara wkoll li dik il- parti tat-triq li jkun kisser terġa' ssir b'mod tajjeb.

Dan huwa importanti għaliex inkella jkun inutli li jkun hemm id-direttorat tat-toroq u l-ministeru responsabbli mit-toroq.

Aħna qed nagħmlu minn kollox biex it- toroq ġodda li qed jinbnew illum ma jkollhomx għalfejn jerġgħu jinqalgħu.

Fil-fatt illum nistgħu niftaħru li din il-possibilità naqset b'mod radikali bħalma naqsu wkoll dawk l-okkażjonijiet fejn għax ikun ġej xi ħadd minn barra minn Malta nagħmlu ħafna xogħlijiet fuq it-toroq.

Hawnhekk jien nistieden lil min irid biex igħidli li għax kien ġej dak il-prim ministru, dak il-president jew dak l-uffiċjal għoli, sar it-tali xogħol.

Fil-fatt ix-xogħol fil-qasam tat-toroq qed jiġi ppjanat skond programm ta' xogħol li huwa ppubblikat.

Naturalment hawn ħafna li jagħżlu li jinsew li sar dan il-programm ta' xogħol u jitkellmu b'ċertu mod għax hekk ikun jaqblilhom għal dak il- mument partikolari.

Wieħed jista' jkollu kritika għal dak il-programm imma naturalment wieħed irid japprezza li għall-ewwel darba f'pajjiżna għandna programm ta' xogħol ippubblikat li qiegħed iħalli riżultati meħtieġa pero' ovvjament dan irridu ntejbuh.

Naturalment dan irridu ntejbuh u fil-fatt xi xahar ilu ̧ għall-ewwel darba fl-istorja ta' dan il-pajjiż ̧ 14-il perit mill-Fakultà ta' l-Arkitettura ta' l-universita` ta' Malta ̧ bdew kors ta' masters biex ikunu ppreparati aħjar fil-qasam tal-kostruzzjoni tat-toroq.

Dan sar wara li kienu għamlu xi studji fundamentali fil-qasam tat-toroq, permezz ta' ftehim bejn il- Fakulta` ta' l-Arkitettura fl-università ta' Malta u d-direttorat tat-toroq fl-awtorità tat-trasport.

Mr Speaker, naturalment xi ħaġa bħal din ftit ġiet innotata, ftit kellha spazju fl-aħbarijiet ta' pajjiżna, u ftit kien hemm min ġab ritratt kbir ta' l-okkażjoni.

Jien nawgura li dawn l-14-il persuna jispiċċaw il-masters degree ħalli jkollna iktar nies speċjalizzati fil-qasam tal-kostruzzjoni tat-toroq.

U proprju dħalna f'dan l-arranġament għaliex nemmnu li hemm il- ħtieġa li iktar u iktar persuni jitħarrġu sew f'dan il-qasam.

Jekk ma nammettux il-fatt li għandna bżonn ta' ħafna iktar persuni kapaċi li jaqdu lil dan il-pajjiż b'mod aħjar f'dan is-settur, allura nkunu qegħdin naħarbu mir-realtajiet ta' pajjiżna u nibqgħu ngħixu f'illużjoni li l- affarijiet isiru bil-mirakli jew b'xi bakketta maġika.

Ir-realta` hi li xejn ħlief xogħol iebes u xogħol li jrid isir b'mod differenti minn kif konna nagħmlu sa ftit tas-snin ilu m'hu se jwassal biex inbiddlu l-kultura tal-kostruzzjoni tat-toroq f'pajjiżna.

Naturalment meta tkun qed tipprova tagħmel bidla bħal din issib ħafna organizzazzjonijiet li jagħmlu ħilithom kollha biex itellfu u ma jħallux li jseħħu l-bidliet radikali li tkun qed tagħmel.

Ikun hemm diversi persuni jew organizzazzjonijiet li jipprovaw jiskreditaw dak li tkun qed tagħmel għax naturalment ikun hemm il-ħtieġa li dawn il-bidliet jiġu assorbiti minn dawn in-nies.

Madankollu r-realtà tibqa' dik li hi, li jeħtieġ li jsir xogħol aktar tajjeb f'dan il-pajjiż, u dan jista' jsir biss jekk kemm-il darba nkunu ppreparati biex nagħmluh.

Naturalment meta x-xogħol jaqa' lura u t-target dates ma jkunux qed jiġu osservati, bir-raġun li jkun hemm il-kritika.

Din il-kritika nibda nagħmilha wkoll lili nnifsi, fil-fora fejn għandi nagħmilha u nimbotta biex dawk it-target dates jiġu osservati.

Pero` nirrepeti għal darb'oħra li bejn li tagħmel ix-xogħol fit-target dates b'mod ħażin u li tagħmel ix- xogħol b'mod tajjeb, jien se nibqa' ninsisti li dan ix-xogħol isir b'mod aħjar, b'mod li nkunu nistgħu nkomplu ngawduh għal żmien twil.

Kif għedt iktar kmieni, kien hemm diversi nies li bdew jirreżistu l-bidla li ridna nagħmlu għax fehmu li ma nistgħux nibqgħu naċċettaw xogħol ħażin mingħajr ma nġiegħlu lil dak li jkun għamel ix-xogħol jaqla' dak li jkun għamel u jerġa' jagħmel ix-xogħol.

Ħadd m'hu se jitħallas għax-xogħol li jkun għamel ħażin, allura jkun hemm diversi interessi li jibdew jitkellmu b'ċertu mod.

Dan huwa importanti li nifhmuh jekk irridu li nkomplu nbiddlu l-kultura tal-mod ta' kif nagħmlu l-affarijiet.

Hawnhekk irrid nieħu l-okkażjoni biex inwieġeb għal sentenza waħda mill- editorjal - mhux għall-editorjal kollu għax ħafna minnu ma nħossx li għandi għalfejn inwieġbu - ta' "The Times" tas-6 ta' Marzu, fejn saret din id- domanda: "Why does the same company that cannot find workers to do one job be favoured with other contracts of the same nature?"

Din tirriferi għall-kuntrattur li qed jagħmel ix-xogħol f'Burmarrad u fl-inħawi tas- Salini.

Din hija domanda li dawn l-aħħar xhur kelli diversi okkażjonijiet li nweġibha meta staqsewni kuntratturi li ġew għal ċertu sodisfazzjon għax il-kuntratt ma kenux ħaduh huma, imma ngħata x-xogħol kuntrattur partikolari.

U wara li din id-domanda saret b'mod uffiċjali minn wieħed mill-ġurnali influwenti f'pajjiżna, inħoss li għandi nagħti risposta uffiċjali dwar x'wassal biex il-kuntrattur partikolari li tefa' dik it- tender ingħata prattikament żewġ xogħlijiet fl-istess perijodu.

Pero` tajjeb li wieħed ipoġġi f'perspettiva dak li wassal biex dan il- kuntrattur jingħata dawk iż-żewġ tenders.

Fiż-żmien meta ħarġu t-tenders ta' Burmarrad u tas-Salina kienu ħarġu numru ta' tenders oħrajn.

Iżda fis-sena 2000 kellna prattikament grupp wieħed ta' kuntratturi msejjaħ ir-roads group li kien ġie ddikjarat li ma jistax jibqa' jipparteċipa bħala konsorzju wieħed għaliex kien qed jikser ċerti liġijiet tal-kompetizzjoni f'pajjiżna.

Din il-kumpannija roads group li kienet qed titfa' t-tenders għax-xogħlijiet kollha f'pajjiżna, tefgħet ukoll it-tenders għal dawn iż-żewġ xogħlijiet ta' Burmarrad u tas-Salini.

Mal-kuntratturi roads group fiż-żewġ okkażjonijiet kien hemm il-kuntratturi Penza Tarmac u Mizzi Group li tefgħu t-tender tagħhom għal dawk ix- xogħlijiet.

Naturalment il-proċess ta' tendering jieħu ċertu ammont ta' żmien u jien dejjem appellajt dwar il-ħtieġa li dan it-tul ta' żmien jitnaqqas, pero` mhux dak l-argument ta' dalgħodu.

Matul il-perijodu ta' l-aġġudikazzjoni tat-tender wieħed mill-kuntratturi, li kien ir-roads group ma ġeddidx il-bid bond, u allura ma kienx fil- pożizzjoni li jagħmel ix-xogħol ta' kuntratt li kien oriġinarjament daħal għalih.

Għaliex is-sistema hija li ladarba wieħed ma jġeddidx il-bid bond jiġi kkanċellat bħala kuntrattur interessat.

Għalhekk kien fadal il- kuntrattur Penza Tarmac u l-kuntrattur Mizzi Group.

Eventwalment il- kuntrattur Mizzi Group ma wasalx biex jissodisfa l-ħtiġijiet, it-talbiet li kien għamillu d-dipartimenti tal-kuntratti, u ġejna fil-pożizzjoni li kien għad fadal l-kuntrattur wieħed, li kien Penza Group.

Naturalment f'sitwazzjoni bħal dik l-għażla tkun li jew talloka t-tender lil dak il- kuntrattur li kien għadu interessat li jagħmel ix-xogħol, inkella tikkanċella kollox bil-konsegwenzi legali li jista' jkun hemm min-naħa tal- kuntrattur, u bil-konsegwenza li jkun hemm iktar tul ta' żmien u iktar problemi.

Naturalment spiċċat biex ingħatat it-tender lil dan il-kuntrattur għax hu biss kien għad fadal bħala tenderer.

Allura nispera li issa wieħed jifhem għaliex tajna x-xogħol lill-istess kuntrattur.

Jien lest li ngħaddi d- dokumenti neċessarji kollha kemm lill-editur ta' "The Times" u lil kull min irid ħalli jkun jista' jivverifika dak li qed ngħid jien.

Naturalment dan ma jiġġustifika bl-ebda mod il-fatt li jkun hemm dewmien u estensjoni fiż-żmien, bħalma fil-fatt kelli nammetti li se jkun hemm fiż- żewġ xogħlijiet, madankollu rridu npoġġu l-affarijiet fil-perspettiva li jkunu.

Jekk kien hemm min ħaseb li jekk jirtira se jkollu ċans ieħor għax ikun hemm tendering process ġdid, irridu nifhmu li f'pajjiż fejn nippretendu s-serjeta`, is-serjetà titlob li jekk tajt tender se tkompli b'dik it-tender.

Is-serjeta` titlob ukoll li l-kuntrattur li eventwalment jingħata x-xogħol jagħmlu fl-iqsar żmien possibbli u jara li kemm jista' jkun ma jkunx hemm delays iktar milli wieħed jistenna.

Jien nagħmel appell ta' l-aħħar u nitlob formalment lill-korporazzjonijiet l-oħra, li b'xi mod huma nvoluti f'dan it-tip ta' xogħol, biex ma jħallux sal-mument li jkun laħaq sar ammont kbir ta' xogħol biex iqumu u jirrealizzaw li jridu jagħmlu xi xogħlijiet oħra, imma dan ix-xogħol jippjanawh magħna biex ma jkollniex għalfejn intawlu ż-żejjed f'xogħlijiet bħal dawn li huma importanti ħafna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it- Tlieta 12 ta' Marzu 2002, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KUMITAT NAZZJONALI - PROGRESS REPORT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid fid-dawl li f'paġna 43 tal-progress report dwar Malta l-UE iddikjarat li l-Gvern Malti fejn jidħol l-iżvilupp rurali la għandu strateġija u lanqas kapaċita amministrattiva, jista' jikkunsidra li jwaqqaf Kumitat Nazzjonali għar-rijabilitazzjoni tal-kampanja?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Malta għandha strateġija dikjarata, trasparenti, ċara u dettaljata dwar l-iżvilupp rurali permezz tal-pjan ta' struttura li jindika żoni għal żvilupp rurali fejn hemm gwidi stretti.

HOUSING - DIPARTIMENT TA' L-AKKOMODAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jaġġornani dwar il-mistoqsija parlamentari nru.

30571 u l-progress li sar dwar il-ħsarat rapurtati fi Flat 5 blk 2, Għeriexem HE, Rabat

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-mistoqsija tirriferi għall-ħsarat fi Flat 5 Blk 2, Għeriexem H.E., Rabat.

Din ma għandha x'taqsam xejn mas-settur tal-Biedja.

Għaldaqstant l-Onor.

Interpellant għandu jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill- ministru kkonċernat.

EUROPEAN UNION - SPECIAL SAFEGUARDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

30525, jista' l-Ministru jikkonferma jekk l-UE għandiex reġistrati mad-WTO 539 special safeguards?

Jekk iva, fiex jikkonsistu dawn l-special safeguards u liema prodotti tal- Biedja u ta' l-ikel jikkonċernaw?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Unjoni Ewropea għandha 539 special safeguards reġistrati ma' l-Organizzazzjoni Dinija tal-Kummerċ (WTO).

Kif diġa' kelli okkażjoni nispjega fit-tweġiba għall-mistoqsija nru.

30525 l-ispecial safeguards huma mekkaniżmu supplimentari għas-sistema ta' tariff quotas u huma intiżi bħala miżura ta' kontingenza biex jintużaw biss f'ċirkostanzi speċjali.

Fil-prattika, dawn il-miżuri, ftit li xejn intużaw, la mill-Unjoni Ewropea u lanqas minn pajjiżi oħra.

Informazzjoni dettaljata dwar il-materja ta' l-ispecial safeguards hija aċċessibbli permezz tal-web site uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea.

PULIZIJA – FIREARMS - PERMESSI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom permess to keep a firearm illum?

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

PULIZIJA - SUIĊIDJI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm mietu persuni is-sena l-oħra wara li kkommettew suiċidji?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena 2001 kien hemm 26 persuna irrapurtati lill-pulizija li ikkommettew suiċidju.

TAX PAYERS - PART-TIME

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien l-għadd ta' tax payers li jaħdmu part-time u li jħallsu rata speċjali ta' 15% fuq id-dħul min dan ix-xogħol is-sena li għaddiet?

Kemm minn dawn kienu jaħdmu xogħol part-time fuq bażi self- employed?

Kemm kienu part-timers u jdaħħlu qliegħ addizzjonali għal xogħol full time?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li biex taxpayer jibbenefika mill-iskema speċjali ta' 15% final withholding tax fuq l-income (sa massimu ta' Lm3000 fis-sena) minn part-time employment jew part-time self-employment irid bilfors ikollu main employment (jiġifieri jkun impjegat full-time x'imkien ieħor).

Matul is-sena 2001 kien hemm 2752 taxpayers li ħallsu 15% final withholding tax taħt l-iskema bħala part-time self-employed.

Min ried jibbenefika minn din l-iskema ta' part-time self-employment ried bilfors iħallas it-taxxa dovuta sal-15 ta' Frar ta' din is-sena.

Rigward in-numru ta' taxpayers li bbenefikaw minn l-iskema ta' part-time employment (mhux self-employment), id-dipartiment ikun jista jagħti din l- informazzjoni meta jkunu ġew proċessati id-dokumenti FS3 kollha.

PULIZIJA SOSPIŻI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm membri tal-korp tal-pulizija sospiżi illum u għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

BUDGET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għad diskors tal-budget 2002 u speċificament għat-tabella 4, jista' l-Ministru jagħti stampa riveduta tal-fond konsolidat kif tirriżulta illum in vista tal-fatt li d-dħul minn bejgħ ta' assi għall-ammont ta' Lm 47 Miljun ma seħħitx sa tmien is-sena li għaddiet?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirrepti li d-dħul mill-bejgħ ta' assi mhux meħud bħala dħul fil-fond konsolidat.

IMPORTAZZJONI TA' LOW FLOOR BUSES

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'progress sar fil-pjanijiet għall- importazzjoni tal-low floor buses?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien infurmat li f'Diċembru tas-sena 2000 ħarġu speċifikazzjonijiet għall-karozzi tal-linja ġodda.

Sakemm is-sid jagħżel skond l-ispeċifikazzjonijiet maħruġa kif approvati, l-awtorita' ma tindaħalx minn fejn jixtri s-sid.

Fil-fatt l-awtorita' għat-trasport diġa' approvat 5 mudelli ta' karozzi li jikkonformaw ma' l-ispeċifikazzjonijiet mitluba, u diversi sidien għamlu l- arranġament għax-xiri tal-karozzi l-ġodda.

PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jinvestiga f'hiex waslet l-applikazzjoni PA 02034/01?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-applikazzjoni PA 2034/01 hija fi stadju ta` rikonsiderazzjoni wara li kienet rifjutata fit-3 ta` Settembru 2001.

It-talba għal rikonsiderazzjoni ġiet sottomessa fl-aħħar ta` Settembru u fil-preżent din l-applikazzjoni qiegħda tistenna li tingħata data biex tinstema` quddiem il-bord.

ENEMALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi l-familja li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament għandhom kont in dispute ta' Lm 145.92 mal-korporazzjoni Enemalta fid-dawl taċ- ċaħdiet uffiċjali li huma bagħtu lill-korporazzjoni permezz ta' l-avukat tagħhom, jista' jsir xi arranġament bonarju biex din il-pendenza tiġi konkluża b'mod sosdisfaċenti għaż-żewġ naħat, l-aktar fid-dawl ta' l- insistenza li huma ġew billed intortament?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li skond ir-rekords tal-korporazzjoni Enemalta fl-account tal-familja li qed issir referenza għaliha ma tirriżulta ebda relazzjoni ma' l-ammont imsemmi.

Fil-fatt kollox jindika li l-kontijiet tħallsu għajr għall-aħħar kont li ħareġ fi Frar li għadda.

Jekk hemm xi kont ieħor, ikun apprezzat jekk l-Onor.

Membru jagħtini l- ammont tal-kont li qed jirreferi għalih.

PENSJONI – ŻIEDA GĦALL-GĦOLI TAL-ĦAJJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid hemmx xi raġuni għaliex il- pensjonata li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament ma irċevetiex żieda għall-għoli tal-ħajja mal-pensjoni li irċeviet ftit ilu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-każ tal- persuna ndikata minnu ġie nvestigat u l-persuna ġiet infurmata bil-miktub dwar dan.

ENEMALTA - BOUVERIE STR - GŻIRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid minħabba fid-dawl li hemm fil-parti ta' fuq ta' Bouverie street Gżira jista' jsir strret lighting adegwat lejn in-nofs ta' din il-parti u dan minħabba fil-periklu ta' serq u abbużi bid-droga li jista' jkun hemm fl-inħawi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li x-xogħol meħtieġ fit-triq imsemmija għandu jsir flimkien ma' xogħolijiet oħra simili.

ALLOWANCE TA' MARD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara jekk il-pensjonata li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament hijiex intitolata għal xi allowance ta' mard minħabba l-kondizzjoni tal-bronki kroniċi li tbati bihom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna ndikata minnu ser tiġi nfurmata bl-eżitu tal-każ tagħha.

SPTAR SAN LUQA - VIRUS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienet mifruxa l-infezzjoni li ħadu diversi pazjenti tal-Isptar San Luqa minħabba il-virus li seta kien hemm f'xi apparat tal- għajnejn ġewwa l-istess sptar?

Kemm il-każ ġie identifikat?

Din il-problema issa ġiet mitigata?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li l-istatistika mitluba ma tinżamx.

PULIZIJA - SERQ

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista l-Ministru jgħid kemm gie rrappurtat serq matul Frar 2002?

Jista' jikklassifika s-serq?

Jista' jghid kemm gew solvuti każijiet ta' serq matul Frar 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

MALTACOM - IMPJIEG

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B' riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari nru.

31624, jista l-Ministru jgħid kemm hija l-paga ta' l-ex kummissarju tal-pulizija li ismu qed jintbagħat separatament mas-soċjeta Technical and Management Services Limited, sussidjarja tal-Maltacom plc?

X' fringe benefits għandu ma' l- impjieg tiegħu, jekk hemm?

Min kien responsabbli mit-tfassil tas-salarju ta' l-ex kummissarju?

Min huma l-persuni li intervistawh qabel sar l-ingaġġ tiegħu mal-kumpannija?

Min għazel il-bord ta' l-intervisti?

Jista jpoggi fuq il-Mejda tal-Kamra r-riżultati ta' l-intervisti li saru ghal dan il- post?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li s-salarju u l-benefiċċji li għandha l-persuna li għaliha qed jirreferi l-Onor.

Interpellant huma simili għal dawk li jgawdu uffiċjali f'karigi simili fil-kumpaniji sussidjarji tal- Maltacom.

It-termini u l-kundizzjonijiet ta' dan l-impjieg kienu mfassla miċ-chairman tal-Maltacom fuq inkarigu mogħti lilu mill-bord tad-diretturi tal-kumpanija technical & management services limited.

Il-bord ta' l- għażla, li kien magħmul miċ-chairman tal-Maltacom, id-direttur tal-group information teċhnology u d-direttur tal-group administration and human resources, kien appuntat mill-bord tad-diretturi tal-kumpanija sussidjarja msemmija b'konformita' mal-proċeduri eżistenti.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, ma naħsibx li jkun fl-interess kemm tal-Maltacom kif ukoll tal-kumpanija sussidjarja li l-informazzjoni mitluba ssir pubblika.

PULIZIJA – XOGĦOL FORENSIKU

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: B' riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari nru.

Jista' l-Ministru jikkonferma li x-xogħol forensiku kollu li kien taħt ir- responsabbilta' tal-persuna li isimha qieghed jintbaghat separatament huwa wieqaf u ma jistax jigi assenjat lil ħaddiehor għaliex ma hemmx esperti tal- kalegrafija li jistgħu jieħdu dan ix-xogħol?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-persuna msemmija mill-Onor.

Interpellant, kien ġie trasferit għal Malta National Laboratory Ltd, b`effett mit-22 ta` Ottubru 2001.

Din l-istess persuna kienet talbet vacation leave sat-8 ta` Novembru 2001, iżda ma irritornax għax-xogħol.

Ninsab infurmat ukoll, illi fil-preżent qed issir is-selezzjoni ta` persuni sabiex ikunu mħarrġa fl-eżaminar ta` dokumenti sabiex ikun jista` jinħadem il-backlog li ħalla warajh il-persuna msemmija.

SANTA VENERA - TRIQ IL-MARKIŻ JOHN SCICLUNA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm offerti mixħuta għall-offerta mħabbra fil-gazzetta tal-gvern tat-12/10/01 nru 17,150, avviż nru 128, għal kisi mill-ġdid ta' Triq il-Markiż John Scicluna, Santa Venera?

Kemm kienet kull offerta?

Min ħa l-kuntratt?

Mill-liema fondi tħallset jew se titħalla l-Gvern Ċentrali jew il-kunsill lokali?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien infurmat li għall-avviż nru.

128 biex isir xogħol fi Triq il-Markiż John Scicluna, Santa Venera intefgħu żewġ offerti, waħda ta' Lm10,015 u l-oħra ta' Lm10,104.

Il-kuntratt ingħata lill-kumpanija CJP Tarmac Ltd. għall-prezz ta' Lm10,015 u l-ispejjeż ser jitħallsu mill-fondi tal-Gvern Ċentrali.

KUMITAT TAL-WELFARE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intefgħu offerti skond l-avviż mxandar fil-gazzetta tal-gvern tad-9/11/01, nru.

17, 159, fejn il-Kumitat tal-Welfare talab kwotazzjonijiet għall- provvista ta' magni li jaħslu l-art?

Kemm kienu l-offerti?

Lil min ġiet akkreditata?

Fejn se jintużaw dawn il-magni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li għat-tender li għamlet referenza għaliha l-Onor.

Interpellanti kien hemm offerta waħda, mingħand Forestals (Appliances) Ltd. bil-prezz ta' Lm11,724.

Il-magni mixtrija qed jintużaw fir-Residenza San Vinċenz de Paule.

BORMLA - MINA TA' SANT LIENA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefgħu offerti għal provvista w tqegħid ta' ċangaturi tal-konkos pre-stressed għall-mont nru.

2, Wied il-Kbir, Ħal Qormi, skond kif imħabbar fil-gazzetta tal-gvern, tad- 9/11/01, nru 17159, kwot nru.

Kemm kienu l-offerti?

Lil min ġiet mogħtija?

Meta huwa ppjanat li se jibda w jispiċċa x-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li għax-xogħol imsemmi ntefgħu żewġ offerti, waħda ta' Lm1,074. u l-oħra ta' Lm867.00.

Ġiet mogħtija lil Schembri & Sons għall-irħas ammont u x-xogħol mistenni jibda u jispiċċa għall-aħħar ta' Marzu 2002.

ENTITAJIET BANKARJI – ATM'S

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed isir ma' l-entitajiet bankarji f'Malta li jħaddmu l-faċilitajiet ta' ATM biex dawn jiġu fiżikament aċċessibbli għal kulħadd?

Jista' jgħid xi kemm il-ATM ġiet irranġata s'issa, jiġifieri minn meta ġiet fis-seħħ il-liġi opportunitajiet indaqs (persuni b'diżabilita') biex din tkun aċċessibli?

Kemm fadal ATMs li m'humiex aċċessibli?

Xi pjan hemm biex dawn isiru u kemm se jieħu żmien biex dan il-pjan jitwettaq?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li fir-rigward ta' entitajiet bankarji u l-aċċessibilita' fiżika l-kummissjoni laħqet ftehim ġenerali mal- HSBC Ltd li jinkludi dan l-aspett.

Il-Kummissjoni għada qed tiddiskuti mal-Bank of Valletta ftehim simili pero' sfortunatament għad ma ntlaħaqx ftehim sħiħ.

Il-Kummissjoni għad trid tibda diskussjonijiet ma' entitajiet bankarji oħra.

Rigward, ATMs u l-HSBC il-ftehim jgħid li sa 4 snin oħra l-ATMs kollha jridu jkunu ta' livell li jintlaħqu minn kulħadd inkluż persuni li jużaw siġġu tar-roti.

S'issa dan il-bank għandu 25 ATMs aċċessibbli u qed jippjana li fl-4 snin li ġejjin jirranġa 10 matul din is-sena, 20 s-sena d- dieħla, 20 fis-sena 2004 u 6 fis-sena 2005.

Il-bank ser ikollu numru żgħir ta' ATMs li għalkemm ikunu l-għoli t-tajjeb ser ikun diffikulta biex dawn jintlaħqu, liema diffikulta hi diffiċli tiġi eliminata.

Rigward il-Bank of Valletta dawn ukoll bdew programm biex fi żmien raġonevoli jibdlu l-ATMs tagħhom li jkunu aċċessibbli għal kulħadd inkluż persuni li jużaw siġġu tar-roti.

Uħud minn dawn l-ATMs ser ikunu aċċessibbli wkoll għal persuni għomja.

Id-dettalji għadhom qed jiġu diskussi.

ĦAL QORMI - WIED IL-KBIR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefgħu offerti għal provvista w tqegħid ta' ċanġaturi tal-konkos pre-stressed għall-Wied il- Kbir, Ħal Qormi, skond kif imħabbra fil-gazzetta tal-Gvern, tad-9/11/01 nru.

17159, kwit nru.

Għal liema parti tal-Wied se jintużaw?

Kemm kienu l-offerti?

Lil min ġiet mogħtija?

Meta huwa ppjanat li se jibda u jispiċċa x-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li ntefgħu żewġ offerti,waħda ta' Lm1,354.50 u l-oħra ta' Lm1,147.50.

Ix-xogħol se jsir fejn ser jiġi Bridge 1.

L-offerta ngħatat lill-irħas wieħed, jiġifieri lil Schembri & Sons.

Ninsab infurmat li x-xogħol huwa lest.

KUNSILLI LOKALI TA' SANTA VENERA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista l-Ministru jgħid kemm intefgħu offerti skond l-avviż tal-kunsilli lokali ta' Sta.

Venera fil-gazzetta tal-Gvern 25/10/01, nru 17154, għal xogħol ta' titjib ambjentali fi Triq il-Kbira, San Ġużepp.

L- ewwel fażi: il-parti bejn l-Istitut Apap u Triq il-Qalb Imqaddsa?

Kemm kienu l-offerti?

Lil min ingħatat?

Il-kuntrattur żamm mal-perjodu stipulat biex jitlesta x-xogħol fi żmien 3 xhur?

Jekk le, x'hemm provdut fil- kuntratt?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħal ma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta' gvern lokali b'personalita' legali distinta.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita' billi l-funzjoni li qed jirreferi għaliha, fil- fatt hija waħda mir-responsabbilitajiet tal-kunsilli.

PULIZIJA – SEWWIEQ TAT-TFAL TAL-ISKOLA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadet il-pulizija dwar rapport li daħal fl-għassa ta' tas-Sliema li sewwieq tat-tfal tal-iskola ħareġ sikkini u hedded lit-tfal li kien qed jieħu lejn l-iskola?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-pulizija investigat dan ir- rapport u ser jittieħdu proċeduri quddiem il-Qorti kontra x-xufier involut.

PULIZIJA - FAĊILITA' KORRETTIVA TA' KORDIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Nirriferi l-Ministru għall-mistoqsija parlamentari nru.

Bħalissa kemm hemm priġunieri li waslu fl-aħħar tlett xhur tas-sentenza u qed jingħataw l-oppurtunita li jaħdmu barra l-ħabs?

F'liema xogħol?

Dan japplika wkoll għall-priġunieri barranin?

Jekk fl-affermattiv, kemm hemm u ta' liema nazzjonalita huma?

ONOR.

TONIO BORG: L-opportunita` biex priġunier joħroġ jaħdem barra l-ħabs fl-aħħar tlett xhur tas-sentenza tiegħu hija miftuħa kemm għall-Maltin kif ukoll għall-barranin.

Ovvjament jekk barrani jkun irid jieħu vantaġġ minn din l-opportunita` irid jinġiblu l-working permit minn min ikun ser iħaddmu.

Ix-xogħol jista` jkun kwalunkwe tip u jiġi offrut lill-priġunieri minn ditti privati.

F`kemm il-okkażżjoni x-xogħol instab lill-priġunier wara intervent ta` l-amministrazzjoni tal-Ħabs.

Preżentament hemm żewġt priġunieri Maltin li qegħdin jingħataw din l- opportunita` u wieħed qiegħed jaħdem ma` kuntrattur tal-bini privat u l- ieħor jaħdem ma` ditta li tiġbor il-karozzi għat-tqattiegħ (scrapyard).

PULIZIJA - REĠISTRU PUBBLIKU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: B'referenza għat-tweġiba għal-mistoqsija parlamentari nru.

31688, jista' jgħid kemm-il darba mill-1995 l'hawn saru rakkomandazzjonijiet biex tiġi revokata iċ-ċittadinanza?

Ta' liema nazzjonalita' kienu dawk li lilhom ġiet revokata iċ-ċittadinanza?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li kien hemm erba` każijiet fejn persuna barranija li kienet akkwistat iċ-ċittadinanza Maltija bis-saħħa taż-żwieġ tagħha ma` ċittadin ta` Malta, ġiet ipprivata minn din iċ-ċittadinanza.

Iċ-ċittadinanza ta` dawn il-persuni kienet: Ingliża, Eġizzjana, Libjana u Lebaniża.

PLANNING AUTHORITY - LANDSCAPING

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal- pubblikazzjoni maħruġa mill-awtorita' ta' l-ippjanar trees shrubs and plants : guidelines for planting and landscaping the Maltese Islands?

ONOR.

TONIO BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra 4 kopji tal- pubblikazzjoni trees, shrubs and plants - guidelines for planting and landscaping in the Maltese Islands.

Aktar kopji jistgħu jittieħdu direttament mill-webpage ta` l-awtorita` ta` l-ippjanar (www.pa-malta.org).

VRT TEST - EMISSIONS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-parametri tat-test fuq l- emissions li jisr bħala parti mill-VRT fuq il-vetturi?

ONOR.

CENSU GALEA: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-parametri tat-test fuq l-emissions li jisr bħala parti mill-VRT fuq il-vetturi?.

PLANNING AUTHORITY – INGUANEZ STREET - MDINA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk ix-xogħol li qiegħed isir f'17, Inguanez Street Mdina huwiex kopert bil-permessi ta' l-awtorita ta' l- ippjanar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi minn spezzjoni li saret minn uffiċjal mis-sezzjoni ta` l-Infurzar ta` l-awtorita` ta` l-ippjanar irriżulta illi l-fond imsemmi kien magħluq.

Għaldaqstant ser jiġi ikkuntatjat is-sid biex tkun tista` ssir spezzjoni fl- iqsar żmien possibli.

Aktar tagħrif ikun jista` jingħata wara din l- ispezzjoni.

MIA - PAGI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-ex-ħaddiema tal-ATCC ġarrew magħhom il-kundizzjonijiet kollha meta saru parti mill-MIA, jista' jispjega għaliex uħud minnhom tilfu d- dritt li jieħdu ż-żidiet marbuta mar-re-organizzajoni tal-pagi taċ-ċivil?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZI TA' L-ILMA - RIFORMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jispjega r-riforma li saret fis-sezzjoni tad- distretti tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u l-iskop wara din ir- riforma?

ONOR.

KALAXLOKK – PERITI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

31877 u cioe, jista' jgħid kemm hemm periti jaħdmu full-time jew part-time mal- kumpanija Kalaxlokk?

Min huwa dawn il-periti u meta bdew jaħdmu mall- kumpanija?

X'inhu x-xogħol li qegħdin jagħmlu dawn l-periti?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt tagħhom?

Kemm tħallsu dawn il- periti s'issa, kull wieħed separatament?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li mis-sena 1999 il-kumpanija Kalaxlokk għamlet użu mis-servizzi ta' erba' periti li ħadd minnhom ma' għandu kuntratt ta' xogħol mal-kumpanija, la fuq bażi full-time u lanqas fuq bażi part-time.

Il-periti huma s-sinjuri Joseph Grech, Etienne Micallef Grimaud, Philip Mifsud u Pierre Zammit.

Sa issa dawn l-erba' periti tħallsu, VAT inkluża, kull wieħed rispettivament Lm6,800; Lm1,955; Lm4,150; u Lm1,955.

Ix-xogħol assenjat lil dawn il-periti huwa:

1. preparazzjoni ta' dokumenti ta' offerti

2. preparazzjoni ta' bill of quantities

3. kwotazzjonijiet

4. programm ta' xogħol għal proġetti

5. spezzjonijiet fuq il-lantijiet tax-xogħol

6. superviżjoni tax-xogħolijiet

7. kejl ta' xogħolijiet u preparazzjoni ta' kontijiet

8. cost analysis ta' proġetti.

LEGAL & HUMANISTIC STUDIES - REQUIREMENTS AKKADEMIĊI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-requirements akkademiċi biex persuna tidħol jew tiġi aċċettata għall-kors ta' legal u humanistic studies, f'Ottubru tas-sena 2000, 2001?

X'ser ikunu r-requirements għas-sena 2002 u 2003?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-requirements akkademiċi biex tidħol għall- kors ta' B.A. legal u humanistic studies huma:

Ottubru 2000 Ċertifikat tal-matrikola u ingliż fil-livell avvanzat grad C jew aħjar u pass fit-taljan jew franċiż jew latin fil-livell intermedju.

Ottubru 2001, 2002 u Ċertifikat tal-matrikola u ingliż fil-livell

2003 avvanzat grad C jew aħjar.

Ottubru 2004

Ċertifikat tal-matrikola u żewġ suġġetti fil-livell avvanzat bi grad C jew aħjar, magħżula minn gruppi 1, 2 jew 3 jew il-computing/information technology fi grupp 4 ta' l-eżami għaċ-ċertifikat ta matrikola.

PENSJONI - PAGAMENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom il-persuna li d-dettalji qed jintbagħtu separatament qed inaqqsulu Lm2.53c minn kull pagament tal-pensjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment tas-Sigurta' Soċjali informa lill-persuna imsemmija dwar il-każ tagħha.

HOUSING – APPATAMENTI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'riferenza għal-mistoqsija parlamentari nru.

31413, jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija in konnessjoni ma' Blokk C, Triq Ġananton Tanti (u mhux Jonathan Tanti kif deher) f'Ħal Tarxien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li mir-rekords ta' l-awtorita' tad- Djar ma jirriżultax li l-awtorita' rċeviet applikazzjoni għall-installar ta' lift fi Blokk C, Triq Ġananton Tanti, Tarxien.

MSIDA - SKOLA PRIMARJA - SEWWIEQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar rapporti li s-sewwieq li ismu qed jintbagħtu separatament ħareġ sikkina għat-tfal li kien qed iġorr lejn l-iskola primarja ta' l-Imsida nhar il-5 ta' Frar 2002 u qalilhom ''li se jħarxilhom għonqhom''?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-dipartiment ordna li x-xufier konċernat jitneħħa immedjatament minn fuq kull rotta tat-tfal ta' l-iskola u assigura rapport lill-pulizija.

PULIZIJA - PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħadet

1) l-Awtorita' ta' l-ippjanar

2) il-Pulizija dwar il-kwistjonijiet li qajmu r-residenti ta' Vega, 29, Hughes Hallett Street, Sliema mill-perikli li nħolqu għalihom bix-xogħol li qed isir bit-trakkijiet fuq is-sit tal-Union Club?

ONOR.

TONIO BORG: Għalkemm ma hemm l-ebda kundizzjoni fil-permess rigward l-aċċess in kwistjoni, l-awtorita` ta` l-ippjanar permezz ta` ittra datata 26 ta` Frar 2002, talbet lill-bord tad-diriġenti tal-Union Club u l-perit tal-proġett biex jieħdu dawk il-miżuri biex jaċċertaw a sodisfazzjon ta` l- awtorita` ta` l-ippjanar li ikun hemm aċċess mingħajr periklu għar- residenti ta` Vega Court.

Fil-frattemp ġie ordnat li l-kanċell li jmiss ma` Vega Court jiġi magħluq.

Ninsab infurmat ukoll illi l-pulizija tad-distrett ta` Tas-Sliema kellha żewġ rapporti dwar ilmenti minħabba bini fis-sit imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Wieħed kien f`Novembru li għadda u kien jirrigwarda żewġ biċċiet injam li waqgħu minn fuq is-sit.

Il-Pulizija ħadet passi quddiem il-Qorti u l-persuna responsabbli kien ġie mmultat Lm50 mill-Qorti.

Ir- rapport l-ieħor kien fi Frar ta` din is-sena, meta biċċa injama li kien hemm fuq l-iscafolding waqgħet għal isfel u kkaġunat ħsara fuq żewġ telephone boots tal-Maltacom.

F`dan il-każ il-pulizija qegħdha tistenna stima tal-ħsara kkaġunata.

PLANNING AUTHORITY – RABA TAL-GVERN

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni qiegħda tittieħed mid- dipartiment ta' l-artijiet kontra min jaqbad u jokkupa raba tal-gvern li m'għandux titlu għalih?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-każ ta` dawk in-nies li okkupaw raba tal-Gvern mingħajr permess u ħadu l-opportunita` mogħtija lilhom biex japplikaw biex jirregolarizzaw il-pożizzjoni tagħhom taħt l-iskema tal-qbiela li għalqet is-sena l-oħra, ma qegħda tittieħed l-ebda azzjoni qabel ma` d-dipartiment ikun ipproċessa l-istess applikazzjoni u ddeċieda jekk l-applikant għandux jingħata titlu.

Fil-każ ta` nies li jaqbdu u jokkupaw raba tal-gvern mingħajr permess u ma għamlux applikazzjoni taħt l-iskema msemmija aktar `il fuq, jittieħdu dawk il-passi kollha skond il-liġi.

AVIATION SECURITY COMMITTEE

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-aviation security committee?

Għal kemm zmien qedin jservu?

Kemm il-darba iltaqa' l-kumitat minn Settembru 1998?

X' passi ttiehdu ghat-tisħiħ tas-sigurta fl-ajruport minn settembru 1998?

Kemm intefqu flus għat-tisħiħ tas-sigurta fl-ajruport fl- 1997,1998,1999,2000 u 2001?

Kemm il-security breach gie nnotat, jekk kien hemm, fl-1997,1998,1999,2000 u 2001?

ONOR.

TONIO BORG: Il-membri tal-kumitat dwar is-sigurta` fl-avjazzjoni huma – il-ministru responsabbli mis-sigurta` fl-avjazzjoni bħala chairman tal-kumitat; is-segretarju permanenti responsabbli għall-affarijiet interni u ambjent bħala deputy chairman; il-kummissarju tal-pulizija, il-kmandant tal-Forzi Armati u l-manager airport security huma membri ex ufficio; il- membri l-oħra huma d-direttur ġenerali tal-avjazzjoni ċivili, il-kontrollur tad-dwana, chairman MIA plc. u chairman Air Malta plc.

Il-membri maħtura jibqgħu f`dik il-kariga għal dak iż-żmien, li ma jkunx ta` iktar minn tliet snin, hekk kif jista` jiġi speċifikat fl-ittra tal- ħatra tagħhom.

Minn Settembru ta` l-1998, il-kumitat iltaqa` tmienja u għoxrin darba (28).

Minn Settembru ta` l-1998, ittieħdu diversi miżuri u passi biex tissaħħaħ is-sigurta` fl-ajruport.

Fost l-aktar importanti huma:

â Il-bdil ta` 16-il kilometru ta` fence; â Hold baggage screening system; â Bini mill-ġdid ta` access gates 1 u 4; â Żieda fin-numru ta` security cameras; â Regolamenti dwar security training, fejn ġie mfassal pjan biex jintlaħqu l-gradi kollha tal-ħaddiema tal-ajruport; â Regolamenti dwar security of cargo, bl-għan li jiżgura li l-cargo li jitlaq minn Malta ma jkunx fih oġġetti projbiti; â Regolamenti għall-passenger aircraft security, biex jispeċifikaw dawk il-provvedimenti għal tfittix u kontroll ta` aċċess għal ajruplani;

â Security of tax free goods and related stores and eqiupment, biex jiżguraw li waqt il-ġarr ta` merkanzija/apparat, li jkun dieħel fl-ajruport ma jkunx fih xi ħaġa li tista` tipperikola s-sigurta` tal-passiġġieri jew impjegati.

Fir-rigward ta` kemm intefqu flus, din il-mistoqsija għandha tiġi riferuta lill-ministeru għas-servizzi ekonomiċi, li taħtu taqa` l-MIA plc.

Fis-snin imsemmija kien hemm dawn is-security breaches: 1997 - 3 1998 - 4 1999 - 2 2000 - 7 2001 - 4

HOUSING – APPARTAMENTI TAL-GVERN – STALLAR TA' LIFTS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għal mistoqsija parlamentari nru.

31412, jista' l-Ministru jgħid liema huma l-11 il-blokk fejn inbeda jew tlesta x-xogħol infrastrutturali meħtieġ biex jiġu installati lifts?

Jista' jgħid kemm attwalment twaħħlu lifts ġodda li qegħdin joperaw bħalissa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-lift fi Blokk 5 Triq il-Fosos Florinana ġie nstallat kif ukoll imħaddem.

Iċ-ċwievet tal-lift ser jingħataw lir- residenti applikanti hekk kif ikun iċċertifikat mill-engineer.

Tlesta x-xogħol strutturali u nbeda wkoll ix-xogħol ta' stallazzjoni tal- makkinarju tal-lift f'dawn il-blokki:

80 Triq il-Merkanti Valletta Blokk A2 Triq Sir Ugo Mifsud 18 Triq Sant'Anna Floriana 24 Triq Sant'Anna Floriana 39 Triq Sant'Anna Floriana 104 Triq il-Kapuċċini Floriana

S'issa nbeda x-xogħol strutturali f'dawn il-blokki:

4 Triq il-Punent Valletta Blokk A Triq Annetto Caruana Tarxien Blokk D1 Housing Estate Ta' Xbiex Blokk D3 Housing Estate Ta' Xbiex Blokk E3 Housing Estate Ta' Xbiex 85 St Nicholas Street Valletta 88 Merchants Street Valletta.

PROTEZZJONI ĊIVILI - OVERTIME

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Kemm intefqu flus f'overtime fid-dipartiment tal-protezzjoni civili matul 1998,1999,2000 u 2001?

Kemm il-darba kellha tintervjeni f'operazzjonijiet ta' salvatagg matul l-istess perjodu sena, sena u għal liema skop?

X'taħriġ wettqet matul is-sena 2001?

X' koordinazzjoni qegħda ssir mal-korp tal- pulizija u mal-forzi armati ta' malta?

Saru laqghat mal-korp tal-pulizija u ma' l-armata biex jikkordinaw ahjar operazzjonijiet ta' salvatagg matul is- sena 2001?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat kif ġej:-

1) L-ammont ta` overtime li tħallas matul is-snin imsemmija kien kif ġej:-

1998 Lm 199

1999 Lm 220,096 (li jinkludi ukoll allowances imħallsa matul is- sena)

2000 Lm 236,991 (li jinkludi ukoll allowances imħallsa matul is- sena) 2001 Lm 118,329

2) Id-Dipartiment intervjena f`dawn l-operazzjonijiet ta` salvataġġ kif indikat hawn taħt:

Dan ix-xogħol ma kienx isir minn dan id-dipartiment tul is-sena 1998.

* Figuri juru minn April 1999.

3) It-taħriġ li twettaq matul is-sena 2001 kien dan: Taħriġ avvanzat ta` salvataġġ fuq l-art; Kors bażiku ta` navigazzjoni fuq il-baħar; Kors ta` għaddas; Rikonoxximent ta` splussivi;

Basic first aid; Basic life support; Fire engineering għall-leading assistance and rescue officers;

Erba` simulazzjonijiet ta` tifi tan-nar u salvataġġ fuq tlett vapuri differenti, fosthom fuq vapur tal-Gozo Channel u f`lukanda lokali;

Barra minn hekk numru ta` membri attendew għal korsijiet relatati max- xogħol tagħhom barra minn Malta;

Id-Dipartiment organizza ukoll taħriġ għal impjegati tas-servizz ċivili tul din is-sena.

Kien hemm 22 kors differenti u għalihom ipparteċipaw 362 impjegat.

4 u 5) Kien hemm diversi okkażżjonijiet fejn twettqet ħidma koordinata bejn it-tliet Forzi imsemmija matul is-sena 2001.

Din il-koordinazzjoni kompliet tissaħħaħ wara li l-gvern appunta kumitat parlamentari sabiex jeżamina din il-koordinazzjoni.

Din il-koordinazzjoni ġiet diskussa wkoll waqt laqgħat tal-kunsill tal-protezzjoni ċivili li għalihom jattendu ukoll kemm il-kummissarju tal-pulizija kif ukoll il-kmandant tal-Forzi Armati, li huma ukoll membri tal-kunsill fost oħrajn.

SLEEPING POLICEMEN - PERMESSI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnhu li mhux qed jingħata l-permess bħalissa biex jsiru sleeping policemen fl-irħula?

Jekk mhux il-każ, jista' jgħid x'inhuma l-kriterji użati biex jaraw jekk tali permessi jingħatawx jew le?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li kull talba li jkollu id-direttorat għall-maniġġ tat-traffiku għal road humps tiġi kkunsidrata u fejn ikun hemm ġustifikazzjoni biex issir road hump id-direttorat jagħti l-approvazzjoni tiegħu.

EUROPEAN UNION - NSO

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għat-tweġiba parlamentari mogħtija għal mistoqsija parlamentari nru.

31495, jista' l-Ministru jwieġeb it-tieni parti tal-mistoqsija parlamentari li ma ġietx indirizzata?

Jista' wkoll jelabora dwar in-nuqqas ta' kooperazzjoni allegata mis-sidien tal-kalkari tal-ġir u jaġġorna l- Kamra dwar x'passi qed jittieħdu biex kwestjonarji mill-NSO jiġu mwieġba fuq dan il-qasam?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li peress li l-industrija tal-ġir hija waħda relattivament żgħira fis-settur tal-manifattura, l-Uffiċju Nazzjonali ta' l-Istatistika jikkonċentra aktar fuq industriji akbar u aktar importanti għall-ġbir ta' tagħrif li jkun jeħtieġ.

Dan ma jfissirx li ma jsirx kull sforz biex jinġabar it-tagħrif anke f'każijiet bħal tal-kalkari tal-ġir.

Għaldaqstant ninsab infurmat li l-Uffiċju Nazzjonali ta' l-Istatistika jinsab f'kuntatt ma' dawk is-sidien tal-kalkari tal-ġir li qabel kienu jibgħatu l-kwestjonarju tagħhom lill-uffiċju biex ikun jista' jiġi miġbur it-tagħrif dwar din l-industrija.

Il-kalkari tal-ġir ilhom żmien għaddejjin minn bidliet fundamentali, kemm minħabba raġunijiet ambjentali kif ukoll minħabba l-evoluzzjoni ta' l- industrija tal-bini.

F'dan il-każ, is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea hija biss element addizzjonali f'dan il-proċess ta' bidla.

Din l- attivita', aktar milli salvagwardata, tenħtieġ li tiġi mħeġġa biex tkompli bir-ristrutturar meħtieġ.

Dan qed isir, per eżempju, permezz tal-kumitat konsultattiv dwar l-industrija tal-bini (BICC) fi ħdan il-ministeru tar- riżorsi u infrastruttura.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA - PERITI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-periti li jinsabu fuq il-lista tal- fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada u li se jintużaw għax-xogħolijiet fl- iskejjel?

Kif intagħżlu dawn il-periti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

32209 li ser inwieġeb fis-seduta tal-lejla.

ORKESTRA NAZZJONALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

31948 dwar il- kumpanija governattiva li tmexxi l-Orkestra Nazzjonali u cioe jista' jgħid kemm ittellgħu opera performances fit-teatri Għawdxin matul l-perjodu 1/1/1997 sa 30/9/1998?

Liema kienu dawn u fejn ittellgħu?

X'kienet l-ispiża nvoluta f'kull każ?

Jista' l-istess mistoqsijiet għall-perjodu mill-1 t'Ottubru 1998 sal-aħħar tas-sena li għaddiet?

X'kontribut għamel il-gvern f'kull każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Rigward l-ewwel erba' partijiet tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija mill-ministru ta' l- edukazzjoni għal mistoqsija nru.

31948 waqt is-seduta nru.

Dwar l- aħħar parti tal-mistoqsija, jkun apprezzat jekk l-Onor.

Membru jkun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA - UFFIĊINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi sforzi saru biex l-uffiċini tal-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada jkunu f'bini tal-gvern?

F'liema bini saru tfittxijiet biex jinstab post adattat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Fondazzjoni ikkonsidrat l-ewwel l-użu ta' uffiċini fl-iskola Ġirolamo Cassar, Furjana.

Kien hemm żewġ tipi ta' ostakoli: a) il-faċilitajiet ma kienux meqjusa bħala tassew adatti għax- xogħol tal-fondazzjoni u kienu jirrikjedu spiża sostanzjali biex jiġu irranġati; b) l-awtorita` ta' l-ippjanar u l-ambjent insistiet li l- ispazju jingħata lilha biex takkomoda l-funzjonijiet il-ġodda konnessi ma' l-ambjent.

Il-Fondazzjoni ppruvat issib postijiet oħra tal-gvern bla ma sabet dak li jgħodd għaliha ħlief bi spejjeż kbar wisq.

Bini ieħor tal-gvern li seta' hu tajjeb ma setgħax jintelaq mid-dipartiment li bħalissa jinsab f'idejjhom.

Għal aktar minn sena l-fondazzjoni okkupat l-uffiċċju tad-direttur ta' l- ippjanar u żvilupp u għal xi żmien użat ukoll wkoll uffiċċju fl-iskola f'Ta' Paris.

OPERA PERFORMANCES

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-ewwel parti tar-risposta mogħtija għal-mistoqsija parlamentari nru.

31948, jista' jikkonferma li l-Orkestra Nazzjonali għandha shareholding kollu ta' kumpaniji governattivi u tirċievi direttament mingħand il-ministeru tiegħu għajnuna finanzjarja kull sena?

Għaldaqstant, jista' l-Ministru jwieġeb l-istess mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-parti tal-mistoqsija imsemmija ma kien hemm ebda riferenza għall-Orkestra Nazzjonali.

Dwar performances ta' l-Orkestra Nazzjonali f'Għawdex nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba għal mistoqsija nru.

HOUSING - CONDOMENIA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-liġi dwar il-condomenia daħlitx fis-seħħ kollha kemm hi?

Jista' jgħid wkoll jekk hemmx xi struttura li twaqqfet sabiex tirċievi lmenti u problemi fost dawk li jgħixu fl-istess block ta' appartamenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant hu mitlub jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

ŻIEDA GĦALL-GĦOLI TAL-ĦAJJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jingħataw b'mod separat, ma ħaditx iż- żieda għall-għoli tal-ħajja imħabbra fl-aħħar budget?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna ndikata minnu ġiet infurmata bil-każ tagħha.

MISSJONI MILITARI TALJANA – MEMBRI TAL-FORZI ARMATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu x-xogħol tal-Missjoni Militari Taljana f'Malta bħaliss?

Kemm hemm membri tal-militar f'Malta?

Kien hemm każijiet fejn membri tal-Forzi Armati marru jitħarġu fl-Italja f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Missjoni Militari Taljana f'Malta għandha nkarigu speċifiku skond il-memorandum of understanding li ġie ffirmat bejn Malta u l-Italja fl-1988.

Dan jinkludi:

Assistenza, billi jingħata taħriġ lill-membri tal-Forzi Aramti ta' Malta f'oqsma u speċjalitajiet varji li huma meħtieġa biex tiffunzjoni l-Armata.

Servizz ta' tfittix u salvataġġ.

In-numru tal-membri li jiffurmaw il-Missjoni Militari Taljana, fil-preżent huwa 49.

Kien u għadd hemm diversi opportunitajiet fejn membri tal-Forzi Armati ta' Malta attendew korsijiet jew taħriġ fl-Italja f'dawn l-aħħar ħames snin.

Tajjeb li wieħed iżid li ħafna mill-korsijiet kienu ta' natura speċjalizzata f'oqsma varji tal-Armata.

REĠISTRAR TA' PROPJETA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li rreġistraw il-propjeta tagħhom fl-iskema li ġiet imnedija dan l-aħħar għal reġistrazzjoni ta' propjeta fuq mod volontarja?

Jista' jaqsamhom lokal b'lokal?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

BORMLA - PJAZZA SANTA MARGERITA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

31894 u cioe, jista' jgħid peress li żmien ilu kien hemm pjanijiet li Pjazza Santa Margerita, Bormla tingħata dehra aħjar, jista' jgħid x'sar minnhom dawn il-pjanijiet, b'kemm waqgħu lura, x'inhi r-raġuni li waqgħu lura u jekk hemmx il-ħsieb li dan il-proġett isir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li sa llum minn dan il- proġett tlestiet il-parti ta' quddiem id-dar ta' l-anzjani u l-parkeġġ fil- livell ta' taħt.

Bħalissa qed isir xogħol fuq l-installazzjoni tad-dawl fl- istess sit.

Il-pjanijiet oriġinali għal din il-pjazza jeħtieġu xi modifikazzjonijiet.

Hu maħsub li x-xogħol fuq dawn il-pjanti jitkompla aktar tard din is-sena jekk jiġi kkonfermat li l-fondi meħtieġa għal dan il-proġett huma disponibbli.

TELF TA' IMPJIEGI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

31981 u cioe, jista' jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li tilfu l- impjieg tul is-sena 2001, xahar b'xahar?

Jekk hu possibli jista' jaqsamhom f'etaijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- informazzjoni mitluba.

Ninsab infurmat li din l-istatistika ma tinżammx maqsuma skond l-etajiet.

ETC – REĠISTRAR GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

31895 u cioe, jista' jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol fuq part 1 u part 2 separatament għax-xhur Novembru, Diċembru 2001 u Jannar 2002?

Jista' jaqsamhom lokal b'lokal?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- informazzjoni mitluba, skond il-kunsill lokali minn fejn kienu ġejjin ir- reġistranti.

SKEJJEL SEKONDARJI - INĊIDENTI VJOLENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti vjolenti fi skejjel sekondarji fl-aħħar ħames snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Kollega għat-tagħrif mogħti fil- mistoqsija parlamentari nru.

30165 u li kienet tittratta l-istess suġġett.

SKEJJEL SEKONDARJI - INĊIDENTI VJOLENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu kontra studenti li kienu involuti f'inċidenti vjolenti fi skejjel sekondarji u post-sekondarju fl-aħħar ħames snin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ttieħdu l-passi dixxiplinari skond il-merti ta' kull każ.

PROTEZZJONI TA' GĦALLIEMA U STUDENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux talbiet għall-protezzjoni ta' għalliema u studenti minħabba xi inċidenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-kwestjoni ta' ħarsien u sigurta` fl-iskejjel hi waħda li tingħata ħafna importanza sew mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni kif ukoll mill-kapijiet ta' l-iskejjel.

F'kull inċident ittieħdu l-passi meħtieġa biex tingħata l-għajnuna kollha possibbli fiċ-ċirkostanzi ta' kull każ.

BORMLA - SKOLA PRIMARJA - GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid peress li l-ground ta' l-iskola Primarja ta' Bormla itteħditlu biċċa minnu u peress li din il-parti tħalliet abbandunata, jista' jikkunsidra li dan il-ground żgħir li kien jitġawda ħafna miż- żagħżagħ ta' Bormla, jerġa jinġieb għall-istat li kien fih qabel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ground imsemmi jagħmel minnu d- dipartiment ta' l-ambjent u għaldaqstant tlabt li d-diviżjoni ta' l- edukazzjoni issegwi dan l-ilment ma' dak id-dipartiment.