MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 298 It-Tlieta, 23 ta' Mejju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 298

It-Tlieta, 23 ta' Mejju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.08 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 23 ta' Mejju, 2000

WERREJ MINUTI 652

RULING TAS-SEDJA 652

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 653

TQEGĦID TA' KARTI 657

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA' TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI (IT-TIENI QARI) MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL.

(SECOND READING) 658 ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA` MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA' STANDARDS (IT- TIENI QARI) MALTA STANDARDISATION AUTHORITY (SECOND READING) 668

AĠĠORNAMENT 677

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 684

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 297 li saret fit-22 ta' Mejju, 2000 ġew konfermati.

RULING TAS-SEDJA

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Waqt is-seduta ta' nhar it- Tlieta, 28 ta' Marzu 2000, tqajmu żewġ materji min-naħa ta' l-oppożizzjoni - cioe' mill-Onor Joe Mizzi u mill-Onor Carmelo Abela - li s-Sedja tħoss li huma importanti għal aktar ordni u kontroll tal-Kamra.

L-ewwel punt kien dwar "jekk membri ta' din il-Kamra li waqt is-seduta jkunu qegħdin wara s-Sedja jew fejn hemm ir-reporters jew inkella fejn ikunu l-viżitaturi, fil-fatt ikunux meqjusa li huma preżenti fil-Kamra".

Is-Sedja kkonsidrat din il-materja u tinnota li għall-fini ta' attendenza tas-seduta - kif sussegwentement ikunu jidhru fil-minuti tal-Kamra - dawk l-Onor.

Membri li juru l-preżenza tagħhom, ikunu f'liema parti tal-Kamra jkunu, dawn jiġu nnotati mill-Iskrivan tal-Kamra u jitniżżlu bħala preżenti, anke jekk ma jidħlux fl-area ta' fejn hemm il-post privileġġjat tas-siġġu tagħhom.

Għalkemm l-istanding orders ma jgħidu xejn dwar il-precincts reali tal- Kamra u safejn huwa aċċettat li membru għandu jiġi kkonsidrat li huwa preżenti, ħafna drabi li jiġri hu li membru - aktarx ministru - imur jikkonsulta ruħu ma' l-advisors wara s-Sedja, u dan qatt ma ġie mifhum li l- membru jkun ħareġ barra mill-Kamra.

Inżid ngħid li meta tissejjaħ division it-tieni darba, l-Ispeaker jordna li jingħalqu l-bibien u jordna sabiex kulħadd jieħu postu, dan ta' l-aħħar sabiex l-għadd isir b'mod korrett u jiġi vverifikat.

Għaldaqstant, bħalma s-Sedja rrimarkat dakinhar, għall- fini ta' sejħa għal quorum, il-membri li jkunu preżenti fil-Kamra sew f'posthom kif ukoll fl-area ta' din is-sala minn fejn jistgħu jiġu identifikati, jgħoddu għan-numru rikjest għal quorum.

Wieħed mir-regolamenti ta' kull istituzzjoni huwa dak fejn jiġi indikat l- inqas numru ta' membri sabiex seduta tkun tista' tiffunzjona, u dan huwa l- quorum.

Dan dejjem ġie stabilit sabiex jitħares dak in-numru rikjest ta' membri preżenti għas-seduta.

Fil-fatt meta jissejjaħ quorum dan isir bl- iskop li jiġi assigurat li dan in-numru huwa fil-fatt reali.

Iżda meta jiġi stabilit ma jfissirx li għandu jibqa' jiġi rikjest diversi drabi għaliex jista' jiġri bħalma diġa' qalet is-Sedja f'dik l-okkażjoni li waqt li l-istanding orders għandhom jiġu osservati u dan huwa sewwa, ma jfissirx li għandhom jiġu abbużati għal xejn b'xejn.

Hawnhekk ukoll ta' min jinnota punt ieħor importanti f'każ ta' sejħa għal quorum u r-rilevanza tan-numru tal-membri rikjest skond standing order 11.

Huwa fatt li ħafna drabi l-kumitati tal-Kamra jsiru waqt is-seduta plenarja u għalkemm numru ta' membri jkunu qegħdin jaqdu d-doveri tagħhom fuq xogħol ieħor tal-Kamra dan lanqas ma jfisser li dawk il-membri jkunu assenti.

Saħansitra fil-każ odjern, meta saret talba għal quorum, mhux inqas minn għoxrin membru ta' din il-Kamra kienu qegħdin iwettqu doveri oħra li l-Kamra ordnatilhom biex jagħmlu f'parti oħra ta' dan il-bini.

Għalhekk is-Sedja ma tistax ma tirrimarkax li f'din l-okkażjoni mhux biss ix-xogħol tal-Kamra kellu jieqaf iżda wkoll xogħol ieħor li l-Kamra ddelegat.

Dwar it-tieni punt is-Sedja tirriferi għal ruling mogħti fis-seduta nru 17 tas-7 ta' Awissu 1987, meta dakinhar l-Onor Dom Mintoff kien talab ruling dwar il-konfini tal-Kamra tad-Deputati.

F'dak ir-ruling is-Sedja ddikjarat li l-istrangers gallery kollha u l-kuriduri ta' madwarha jifformaw parti integrali mill-Kamra.

Kien hemm ukoll okkażjoni meta persuna daħlet fejn attwalment jieħdu posthom il-membri u dakinhar dan l- avveniment kien ġie ddikjarat bħala ksur ta' privileġġ, għalkemm il-każ qatt ma ġie dibattut minħabba li laħqet spiċċat dik is-sessjoni parlamentari.

Sal-ġurnata tal-lum qatt ma tqajjem ksur ta' privileġġ kontra xi stranger li kien qiegħed fil-postijiet ta' wara s-Sedja, li huma ġeneralment mifhuma bħala riservati għall-advisors tal-gvern u f'okkażjoni waħda anke għad- dispożizzjoni ta' l-oppożizzjoni.

Iżda jrid jingħad li ġieli nġibdet l- attenzjoni mill-membri li jekk il-persuni preżenti f'din il-parti mhumiex hekk awtorizzati bħala advisors, allura għandhom joħorġu.

Iżda hawnhekk ukoll l-ordnijiet permanenti ma jgħidu xejn dwar din il-parti tal-Kamra u dak li ntqal qabel huwa biss mifhum u konswetudni.

Jekk wieħed iħares lejn Erskine May - paġna 181, 22nd edition - isib li:

"The admission of strangers has formed the subject of enquiry of several select committees ...

The House had earlier agreed to limit the number of members' personal staff, research assistants and lobbyists who are allowed access to the House ...

Members are expected to take care not to introduce visitors who they have any reason to suppose will behave in a disorderly way.".

Minkejja dan kollu minn dan ir-ruling wieħed għandu jifhem biżżejjed kemm verament jinħtieġ li l-istanding orders tagħna jiġu riveduti mill-għeruq u s-Sedja terġa' tirrakkomanda sabiex dan isir biex jiġu evitati ċirkostanzi li jkunu jinħtieġu studju dettaljat dwar materji li l-ordnijiet tagħna ma jipprovdu l-ebda soluzzjoni għalihom.

Fl-aħħarnett is-Sedja tirrakkomanda wkoll li din il-materja tkun inkluża fuq l-aġenda tal-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi.

Ngħaddu issa għall-mistoqsijiet.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

VAT - REFUNDS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jinfurmana bl-ammont pendenti ta' persuni li fil-preżent għandhom jieħdu refund tal-VAT?

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi ċ-ċifra globali li l-gvern irid iħallas għal dawn ir-refunds dovuti u meta se jitħallsu lura?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Ministru tal- Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li sas-6 ta` Mejju, 2000 l- ammont ta` kreditu eċċessiv mitlub minn persuni reġistrati u li għad irid jitħallas fiż-żmien stipulat bejn Mejju u Ottubru ta` din is-sena skond l- Att ta' l-1998 dwar Taxxa Fuq il-Valur Miżjud hu ta` l-Lm10,976,812.79.

In- numru ta` persuni reġistrati involuti huwa ta' 5,684.

Dawn iċ-ċifri jistgħu jinbidlu skond id-dikjarazzjoni li persuni reġistrati jagħmlu fid-denunzja tat-taxxa li jibagħtu sakemm il-kreditu eċċessiv jiġi biex jitħallas.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru għandu informazzjoni dwar meta se jitħallsu r-refunds?

Jekk le, x'inhi l-policy tal-gvern biex jitħallsu lura l-bilanċi dovuti?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġie stabbilit li l-ħlas isir fil-perijodu bejn Mejju u Ottubru.

Jiġifieri jekk qed nifhem sew sa Ottubru jrid isir il-ħlas.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, jirriżulta li ċertu refunds imorru lura għal qabel l-1996, jiġifieri qabel daħlet it-taxxa tas-CET.

Ma jidhirlux il-Ministru li ż-żmien stipulat ilu li għadda?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, m'għandix l-informazzjoni preċiża pero' jirriżulta li għad hemm kważi Lm1.5 miljun li għadhom pendenti għaliex għadhom qed jiġu investigati.

Jista' jkun li parti minn din is- somma hija dovuta għal talbiet minn individwi li d-dipartiment għadu qed jinvestiga.

Naturalment se nieħu nota tat-talba li qiegħed jagħmel l-Onor.

Interpellant biex il-ministeru jkun jista' jindaga u jispedixxi bl-aħjar mod possibbli t-talbiet pendenti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nifhem dak li qed jgħid il-Ministru, pero' jien qed nagħmel enfasi dwar każi fejn l-investigazzjoni diġa' saret.

Forsi wieħed għandu jistħarreġ ftit jekk hemmx xi somma li d-dipartiment tal-VAT lest li jħallas bħala refund, għax naturalment dawn in-nies se jkollhom jistennew is-sena ta' wara sabiex jieħdu flushom lura.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, ħadt nota tal-punt li qed iqanqal l- Onor. Membru.

LEVY - EŻENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hija ċ-ċifra f'eżenzjoni ta' levy fuq prodotti ta' l- ikel importati matul dawn l-aħħar 20 xahar?

Kemm minn dawn l-eżenzjonijiet saru fuq rakkmandazzjoni tad-dipartiment ta' l-agrikoltura u kemm minnhom saru mingħajr ir-rakkmandazzjoni tad- dipartiment, minkejja li huma suġġett ta' din ir-rakkmandazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn l-1 ta` Awissu, 1998 u t-30 ta` April, 2000 l-ammont ta` flus f`eżenzjoni ta` levy fuq prodotti ta` l-ikel importati kien ta` Lm10,328,261.

Id-dipartiment tad-dwana ma jidħolx fil-mertu tat-tieni parti tal- mistoqsija.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jirriżulta li wara li Malta tissieħeb ma' l-Unjoni Ewropea tkun soġġetta li żżid it-tariffi jew il- levies fuq l-importazzjoni ta' prodotti ta' l-ikel minn pajjiżi barra mill- Unjoni.

Peress li ntqal li l-gvern qed jagħmel studju dwar dan, il- Ministru għandu xi tagħrif biex jaġġorna lill-Kamra fiex wasal dan l- istudju u meta se jiġi ffinalizzat?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, it-tagħrif li qed jitlob l-Onor.

Membru m'huwiex għad-dispożizzjoni tiegħi u għalhekk nitolbu jagħmel il- mistoqsija bil-miktub.

CHADWICK LAKES - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tax-xogħlijiet li saru fuq il- bini tas-selħiet tal-ħitan tas-sejjieħ b'riżultat tal-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Chadwick Lakes?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd): M'għandi xejn xi nżid mar-risposta li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, peress li f'dik it-tweġiba li qed issir riferenza għaliha ntqal li l-proġett tar-riabilitazzjoni ta' Wied il- Qlejgħa ma tkompliex minħabba xogħlijiet oħra aktar importanti, jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra jekk parti minn dawn "ix-xogħlijiet oħra aktar importanti" involvietx ir-refurbishing ta' l-uffiċċju tal-ministru għall- agrikoltura u sajd?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza li m'għandix dawn id-dettalji quddiemi, pero' ovvjament se ngħaddi din it- talba lill-ministru konċernat biex meta jasal lura jkun jista' jirrispondih.

SKEJJEL - SANTA LUCIJA - JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kif il-junior lyceum ta' Santa Lucija qed jinbena mingħajr assembly hall u science laboratories meta din suppost li hija skola ġdida?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għall-Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, peress li l-mistoqsija tittratta dwar il-junior lyceum ta' Santa Lucija, jista' l-Ministru ġentilment jagħti din l-informazzjoni hu jekk inhu possibbli?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif probabbli jaf l-Onor.

Membru, il-kumpless tal- junior lyceum ta' Santa Lucija huwa kbir ħafna, l-iskola hija waħda mill- aktar moderni u nbniet f'fażijiet differenti.

L-ewwel fażi nbniet biex tieħu l-ewwel klassijiet, it-tieni fażi nbniet biex tieħu l-form IIs u l- form IIIs, it-tielet fażi nbniet din is-sena u rċeviet numru ieħor ta' studenti u issa qed tiġi kompluta l-aħħar fażi.

Dawn il-fażijiet jinkludu l-laboratorju li dawn l-istudenti għandhom bżonn bħalissa imma naturalment jonqos spazji oħrajn ta' laboratorji.

L-sssembly hall huwa pproġett li wkoll qed jiġi kkonsidrat biex fil- fażijiet futuri għall-iżvilupp ta' din l-iskola wieħed ikun jista' jiddeċiedi għandux jagħmlu jew le jew inkella jinqediex b'xi faċilitajiet oħrajn.

ĦAL TARXIEN - TRIQ DUN KARM SANT

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk ir-residenti fi Triq Dun Karm Sant, Ħal Tarxien, humiex qegħdin ibatu minn dawl baxx jew nieqes fit-triq?

Jekk fl-affermattiv, jista' jipprova jirrimedja din is- sitwazzjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, in vista li mill-aħħar rapport li ġie ppreżentat dwar l-effiċjenza tal-kunsilli lokali jirriżulta li t-toroq kemm urbani kif ukoll rurali ġew mogħtija marki baxxi għall-istat li jinsabu fih u anke għan-nuqqas ta' road safety, jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tiegħu dwar dan?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, naħseb li r-rapport partikolari ma jitkellimx dwar road safety imma dwar il-mod kif it-toroq jiġu miżmuma fir- rigward ta' responsabbilta' li għandhom il-kunsilli lokali.

Madanakollu ma kellniex bżonn naraw dan ir-rapport biex inkunu nafu l-istat tat-toroq li għandna.

Diversi drabi ingħad li madwar 800 triq sal-lum għadhom jew qatt ma saru jew inkella jridu jerġgħu jsiru mill-ġdid.

Fil-fatt bix-xogħol li qed jagħmel id-dipartiment tat-toroq huwa ppjanat li ladarba dawn it-toroq isiru ma jerġgħux jinqalgħu, kif sfortunatament ġara diversi drabi.

SKEJJEL - TIBDIL FIL-ĦINIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma jew jelabora jekk huwiex minnu li l-gvern qiegħed jikkonsidra tibdil fil-ħinijiet ta' l- għalliema fl-iskejjel statali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Veru li bħalissa għaddejjin diskussjonijiet ma' l- MUT dwar il-collective agreement ta' l-għalliema?

Il-gvern għamel il- pożizzjoni tiegħu ċara ma' l-MUT f'dan is-sens?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Huwa pubbliku li hemm diskussjonijiet għaddejjin bejn l-MUT u l-gvern u fi stadju ta' diskussjonijiet l-ebda pożizzjoni fil-fehma tiegħi ma tiġi magħmula pubblika.

SKEJJEL - RAĦAL ĠDID - ST.

JOSEPH JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk hux minnu li l-istudenti kollha ta' St. Joseph Junior Lyceum ta' Kordin f'Raħal Ġdid ser jiġu ttrasferiti fl-iskola tan-Naxxar?

Huwa minnu li għal Kordin qed jiġi mħejji pjan biex jinbidel f'kumpless sħiħ ta' form VI?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dan l-istadju mhux se jkun hemm l-ebda ċaqlieq ta' studenti ta' St. Joseph junior lyceum.

TAXIS - LIĊENZJI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm jeżistu taxis liċenzjati bħalissa?

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti għal special licence ta' sewwieqa tat-taxis kif ukoll għal taxis ġodda?

Kemm ilhom pendenti dawn it-talbiet jew applikazzjonijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li sa l-aħħar ta` April 2000 kien hemm 245 taxi liċenzjata, inkluż dawk t`Għawdex.

Sabiex persuna tkun tista` issuq taxi jrid ikollha liċenzja tas-sewqan taħt kategorija B1.

Billi din il-kategorija tinkludi wkoll sewwieqa ta` vetturi garage hire, id-dipartiment tal-liċenzji u t-testijiet m'huwiex f`pożizzjoni li jgħid kemm mill-applikazzjonijiet pendenti f`din il-kategorija huma biex isuqu taxi.

MDC - SELF-EMPLOYED - KWESTJONARJU

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'response kellha l-MDC għall-kwestjonarju li ntbagħt lil xi self-employed li joperaw f'zoni industrijali aktar kmieni din is-sena?

Kemm intbagħtu kwestjonarji u kemm ġew ritornati mimlija lill-MDC?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu) (f'isem il-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Napprezza jekk l-Onor.

Interpellant jispecifika ghal- liema kwestjonarju qed jirriferi.

BIEDJA - ESPORTAZZJONI TAL-PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani bl-aħħar żviluppi dwar l- esportazzjoni tal-patata u cioe' għaliex il-bdiewa qed jgħidu li hemm xi konsinja li mhix se tiġi esportata?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi saru l-arranġamenti meħtieġa sabiex jiġu esportati 1,100 tunnellata Alpha u dan wara li ġie assigurat li l- kwalita' kienet aċċettabli.

B'hekk b'kollox ser ikunu ġew esportati 5,100 tunnellata Alpha, apparti 1,283 tunnellata Sante', b'total ta' 6,383 tunnellata patata.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet skada.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar żjarat uffiċjali barra minn Malta, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-pjanta tar-ring road tal-Mosta, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

16250; u

Kopja tal-pjanta tat-triq mir-roundabout tal-Qlejgħa sa Triq Rabat u mill-Isptar Mount Carmel sas-Saqqajja, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI GĦAT-TWAQQIF TA' AWTORITA' TA' MALTA DWAR IL-KOMUNIKAZZJONI

MALTA COMMUNICATIONS AUTHORITY BILL.

L-Ordni għat-Tieni Qri ġie moqri.

Ikompli mit-22 ta' Mejju 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela huwa in possession.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, il-bieraħ kont qed ngħid x'inhi r- raġuni prinċipali għala gvern Nazzjonalista qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u anke tajt ħarsa fuq fuq lejn l-għanijiet u r- raġunijiet elenkati.

Kont anke bdejt nispjega, kif fl-opinjoni tan-naħa ta' l-oppożizzjoni, ħafna mil-liġijiet li qed jittressqu fil-parlament huma intiżi b'mod partikolari biex niġu in line mar-regolamenti u l- liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Kont qed nikkwota mill-istess avis tal- Kummissjoni Ewropea, fejn jgħid ċar u tond li waħda mill-major problems fil-qasam tat-telekomunikazzjoni għalina huwa l-fatt li jeżisti monopolju sas-sena 2010 - infatti kont qed nikkwota minn paġna 30 ta' l-avis - pero' barra minn hekk imbagħad insibu li fin-national plan for the adoption of the acquis għandna mniżżel id-direzzjoni li l-gvern irid jieħu sabiex iġib lil Malta proprju in line mal-liġijiet u r-regolamenti ta' l-Unjoni.

Taħt is-sezzjoni dwar telecommunications and postal sector - se nillimita ruħi għall-qasam tat-telekomunikazzjoni - insibu li sew bħala short-term priorities u sew bhala medium-term priorities - u l-aktar li huma ta' sustanza huma proprju l-medium-term priorities - il-gvern qed jorbot lilu nnifsu li sa l-1 ta' Jannar tas-sena 2003 ikun illiberalizza dan is-settur.

Dan ikompli jikkonferma li l-mod li miexi bih il-gvern Nazzjonalista - u anke bil-mod li qed jiġu ppreżentati l-liġijiet - assolutament m'aħniex naraw l-ewwel u qabel kollox l-interess ta' pajjiżna, imma qed naraw l- interess ta' x'jgħid ħaddieħor, u m'aħniex inqisu biżżejjed jekk dak li qed nagħmlu jaqbilx jew le għal pajjiżna.

Din hi l-ewwel u qabel kollox ir- raġuni għala qed niġu ppreżentati b'dawn it-tip ta' liġijiet.

Issa min qiegħed f'dan is-settur ċertament li jħares lejn prospetti ta' investiment, prospetti li jkabbar il-qasam li qed nitkellmu fuqu.

Hu għalhekk li naħseb li seta' kien hemm pressure minn diversi nies sabiex dan il-qasam jiġi lliberaliżżat totalment, għall-iskopijiet tagħhom, skopijiet li fihom infushom ma naħsibx li huma ħżiena, pero` meta wieħed jara kif ġraw l-affarijiet żgur li ssib x'tikkritika fihom.

Hawn qed nirriferi għall-fatt bil-mod kif saret il-liberalizzazzjoni - jew is-suppost jew taparsi liberalizzazzjoni - jidher li ftit li xejn l-affarijiet huma ċari jew se jkun hemm riżultati pożittivi, b'mod partikolari għall-konsumatur.

Sur President, tajjeb li wieħed jagħmel punt ċar hawnhekk.

Filwaqt li aħna qed nikkritikaw il-mod kif il-gvern qed jilliberalizza - kemm għax qed jgħaġġel u jagħmel l-affarijiet ta' malajr u mhux għax verament huwa fl-interess ta' pajjiżna, u anke għax m'hemmx daqshekk ċarezza f'dak li qed isir - tajjeb allura li nispjegaw li bħala partit aħna favur il-kompetizzjoni u favur il-liberalizzazzjoni, sakemm dan fl-aħħar mill-aħħar ikun jagħmel sens u jkun fl-interess ta' dawk kollha involuti u mhux biss fl-interess ta' dawk il-ftit li diġa' qegħdin f'dan il-qasam tal- komunikazzjoni u allura għandhom interessi u pressjonijiet ekonomiċi - li forsi jsiru anke fuqna l-politiċi - sabiex dan is-suq jiġi lliberalizzat jew taparsi lliberalizzat, għal skopijiet li jinħoloq xi cartel jew inkella xi ftehim fejn kulħadd jiddefendi x-share tiegħu, mingħajr ma nagħtu kas ta' kif se jiġi involut u jintlaqat il-konsumatur.

Meta l-Gvern Laburista kien għamel il-privatizzazzjoni parzjali tal-Maltacom kien involva mill-ewwel lill-unions - qed ngħid għal meta l-korporazzjoni Telemalta inbidlet f'kumpannija u l-gvern biegħ 40% ta' din l-ażjenda - iżda l-gvern preżenti għażel li ma jiddiskutix mal-unions fuq kif jista` jintlaqat il-ħaddiem meta għada pitgħada suppost ikollna din il-famuża liberalizzazzjoni u meta l-kompetizzjoni suppost li tkun waħda miftuħa.

Mid-dehra dan kollu ġie evitat u sar ftehim madwar mejda bejn il-partijiet konċernati, bl-eċċezzjoni ta' l-interessi tal-ħaddiema u tal-konsumatur.

Tajjeb li hawn wieħed jagħmel riferenza żgħira għall-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista, fejn insibu l-wegħda nru.

141 li tgħid hekk:

"Gvern ġdid Nazzjonalista jara li jkompli jilliberaliżża s-suq tat- telekomunikazzjoni bil-mod il-mod, ħalli tiżdied l-effiċjenza li minnha jgawdi l-konsumatur, u dan isir filwaqt li jkunu mħarsa l- impjiegi fil-Maltacom."

Naħseb li qed isir kollox minbarra dak li hawn miktub hawnhekk, għax il-mod li bih qed jilliberaliżża l-gvern Nazzjonalista mhux daqstant ċar wisq - hemm ħafna dubji fuq dan - u ma naħsibx lanqas li huwa l-każ li s-suq tat- telekomunikazzjoni se jiġi lliberalizzat "bil-mod il-mod", għax wieħed malajr jinduna bl-għaġġla li hemm biex niġu proprju in line mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea.

Galhekk wisq nibża' li dan li qed isir permezz ta' dan l-abbozz aktar se jagħmel ħsara milli ġid, għallinqas fiż-żmenijiet li qed naraw quddiemna.

Issa tajjeb li ġaladarba kkwotajt parti mill-manifest elettorali tal- Partit Nazzjonalista, fejn jagħmel riferenza anke għall-ħarsien ta' l- impjiegi, wieħed ukoll irid jistaqsi x'se jiġri mill-istess ħaddiema u kif dawn se jiġu megħjuna biex jingħataw taħriġ u retraining, u x'se jiġri minn dawk li jispiċċaw bla xogħol.

Għalhekk importanti li dan il-pass jittieħed flimkien mal-unions għax fl-aħħar mill-aħħar huma l-unions li jridu jżommu l-ħin kollu quddiem għajnejhom l-interessi tal-ħaddiema membri tagħhom.

Kien żball li din l-għaġġla kollha wasslet biex ma saretx diskussjoni mal- unions.

Tiltaqa' ma' ħaddiema fil-Maltacom li jgħidulek li qed iħossuhom demotivati u qed iħossu li l-futur tagħhom huwa inċert u dan qed jiġri għax ma saritx diskussjoni magħhom.

Għax kieku l-gvern ifehemhom il-pjan tiegħu forsi jkun hemm inqas inċertezza fost il-ħaddiema, imma dan m'għamlux.

Issa aħna min-naħa tagħna m'aħniex naraw li se jkun hemm xi garanzija li dawn il-ħaddiema jistgħu għada pitgħada jsibu xogħol alternattiv.

Naturalment nisimgħu ħafna diskors sabiħ - kellna lill-Onor.

Edwin Vassallo jgħidilna li se jinħolqu opportunitajiet kbar f'dan is-settur - pero` wieħed bilfors jistaqsi x'inhuma dawn l-opportunitajiet u fuq kollox x'garanzija għandna li se jinħolqu dawn l-opportunitajiet.

Għax fl-aħħar mill-aħħar kieku wieħed kellu jemmen li verament se jkun hemm kompetizzjoni u liberalizzazzjoni, allura nistgħu naslu biex ngħidu li jista` jkun hemm kompetizzjoni vera u jista` jkun hemm xi opportunitajiet ġodda ta' xogħol, pero` huwa importanti allura li kemm il-ħaddiema li diġa` qed jaħdmu f'dan is-settur jingħataw taħriġ, kif ukoll ugwalment importanti li xi ħadd min- naħa tal-gvern jgħid x'inhuma dawn l-opportunitajiet li qed jinħolqu u x'garanziji se jkun hemm.

Tajjeb ukoll li wieħed isemmi anke` l-aspett tal-konsumatur, peress li l- kelliema tal-gvern moħħhom biex mingħalihom ibellgħuhielna kemm se jmur tajjeb il-konsumatur b'dawn il-provvedimenti tal-liġi u anke kien hemm min beda jiddieħak min-naħa l-oħra u jgħid: Għax m'hemmx rappreżentant tal- konsumatur f'din l-awtorita`, allura tgħidu li l-konsumatur mhux imħares!

Imma allura jien nistaqsi: Min verament qed jieħu ħsieb l-interessi tal- konsumatur?

Fl-aħħar mill-aħħar l-interessi tal-konsumatur la ġew imħarsa meta saret id-diskussjoni bejn il-gvern u l-partijiet konċernati, jiġifieri dawk li huma involuti fil-qasam tat-telefonija - u hawnhekk insemmi l- Maltacom - la fil-qasam tal-mobile u lanqas fil-qasam tal-cable television.

Il-konsumatur ftit li xejn ingħata attenzjoni u ma sarux diskussjonijiet ma' l-għaqdiet tal-konsumatur.

Tajjeb li wieħed jisħaq fuq dan il-punt, għax parti mill-funzjoni ta' din l-awtorita' se tkun li tagħti pariri lill- ministru fuq materja ta' policy.

Pero` kollox se jkun lest meta tiġi biex titwaqqaf din l-awtorita`għax id-deċiżjonijiet se jkunu diġa` ttieħdu u l- awtorita` se titwaqqaf wara li l-affarijiet jkunu saru, post factum, u allura l-awtorita` se ssib kollox lest u trid tara li l-affarijiet jimxu skond kif ħaddieħor - f'dan il-każ il-gvern - ikun ippreparahom .

Sur President, tajjeb ukoll nagħmlu punt ieħor li ssemma diġa` - u hawn fl-idea tiegħu huwa importanti li jkollna risposta - għax ġaladarba l-gvern se jkun hu li se jgħin finanzjarjament lill-awtorita` - naturalment il- ministru se jkollu say tremend, u hawnhekk tajjeb wieħed li jiġbed l- attenzjoni għall-poteri tal-ministru u l-mod kif dawn jistgħu jiġu wżati jew forsi anke` abbużati, bl-ebda riferenza partikolari għall-ministru attwali imma b'mod ġenerali - għalhekk ikun tajjeb li wieħed jara jekk f'dan il-parlament hux se ssir diskussjoni għallinqas darba fis-sena, sabiex ikollna l-opportunita' li niddiskutu dwar fejn ikun sejjer dan il- qasam tal-komunikazzjoni, kif ukoll dwar jekk l-awtorita` tkunx qed tagħmel ix-xogħol li suppost tagħmel.

Sur President, issa nixtieq nikkwota silta żgħira minn intervista li saret maċ-chairman attwali tal-Maltacom - kien qed jitkellem dwar il-famuż boss, b'riferenza għall-gvern, għax fl-aħħar mill-aħħar huwa l-gvern li jiddeċiedi x'se jiġri u ma jiġrix f'dan il-qasam, minkejja li jista` jkun hemm xi oppożizzjoni jew xi ideat differenti - meta f'ħin minnhom is-Sur Maurice Zarb Adami qal li l-gvern mhux preparat għal dak li qed jidħol għalih u li qed issir ħafna għaġġla sabiex dan il-qasam jiġi lliberalizzat.

Importanti li ħaġa bħal din tittieħed bis-serjeta`.

Nikkwota minn intervista li dehret fil-magazine "Vision", issue nru.

3 ta' Diċembru 1999, fejn jingħad:

"The boss is not doing his homework properly in this regard and the liberalisation process is too slow."

Iċ-chairman tal-Maltacom jgħid li l-liberalizzazzjoni miexja bil-mod ħafna minħabba li d-deċiżjonijiet li qed jittieħdu f'dan ir-rigward mhux se jippermettu li jkun hemm liberalizzazzjoni vera u proprja jew kompetizzjoni libera.

Tajjeb għalhekk li ġaladarba għandna din l-għaġġla kollha sabiex il- gvern suppost jilliberalizza, wieħed jitkellem xi ftit anke fuq il-Maltacom u kif se tiġi affettwata, partikolarment għall-fatt li l-monopolju se jispiċċa fis-sena 2003 u jekk dan hux se jkun ta' dannu jew le għall- kumpannija u għall-ħaddiema.

Fl-aħħar mill-aħħar wieħed irid isemmi l- ħaddiema bħala punt ċentrali, anke f'dan il-qasam, sakemm għadna nafu x'jiġifieri għallinqas "kuxjenza soċjali".

Sur President, kultant tiġi f'dubju jekk il-Maltacom hux se jkollha l- kumpens li ilha tisħaq fuqu minħabba li l-monopolju se jispiċċalha seba' snin qabel id-data miftehma.

U għalfejn huwa neċessarju dan il-kumpens?

Huwa neċessarju għaliex fl-aħħar mill-aħħar il-Maltacom hija mgħobbija – naf li qed nuża kelma forsi ftit iebsa – b'numru ta' ħaddiema li kumpanniji oħrajn m'għandhomx.

Qed ngħid dan għax ifisser li l-Maltacom diġa` qed tibda bi żvantaġġ mal-kompetituri li suppost se jkollha fl-oqsma tal- komunikazzjoni, u hawn qiegħda l-ħtieġa li l-Maltacom tiġi megħjuna biex qabel xejn tirristruttura u timmoderniżża ruħha.

Dan għandu jkun an ongoing process u hu importanti wkoll li tingħata din l-għajnuna ġaladarba nbidlu r-regoli tal-logħba, ħa ngħid hekk.

Meta l-Maltacom kienet qed tippjana li l-monopolju jispiċċa fis-sena 2010 u f'daqqa waħda sabet ruħha li dan se jispiċċalha seba' snin qabel, ċertament li din hi raġuni biżżejjed biex jingħata kumpens.

Veru li l-ministru tal-finanzi qal li huwa kontra li jingħata kumpens lill-Maltacom għall-fatt li se jispiċċalha l-monopolju f'qasir żmien - l-Onor.

John Dalli qal li jista` jkun li tingħata xi għajnuna għat-taħriġ tal-ħaddiema - pero` l-gvern ma tantx qisu daħal wisq fiha din il-ħaġa u donnu li ma tantx irid jintrabat fuqha.

Naħseb għalhekk li hu importanti li l-affarijiet isiru bis-serjeta` u aktar milli ngħaġġlu għal wiċċ ħaddieħor - f'dan il-każ Brussels, u forsi anke xi oħrajn li qed jagħmlu pressjoni biex il-monopolju jispiċċa kemm jista` jkun malajr - tajjeb li l-affarijiet isiru bis-serjeta`.

Ħalli nagħti eżempju żgħir ta' kif l-affarijiet jistgħu jsiru bis-serjeta`.

Fil-fatt qabel l-1996, jiġifieri l-aħħar sena tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern, it-Telemalta kienet ipproġettat qligħ ta' ftit aktar minn Lm1 miljun, iżda fl-ewwel sena ta' gvern Laburista, fl-1997, wara li ttieħdu ċerti passi u nbidlu ċerti nies u allura ddaħħlet daqsxejn iktar serjeta` u responsabbilta`, it-Telemalta għamlet qligħ ta' Lm6 miljun.

Fit-tieni sena, fl-1998, il-kumpannija għamlet qligħ ta' Lm10 miljun u fl-1999 il- qligħ tela' għal Lm13 miljun.

Dan x'ifisser?

Ifisser li fejn l-affarijiet jittieħdu bis-serjeta` u fejn l-affarijiet isiru b'mod maħsub ir-riżultati jinkisbu.

Il-potenzjal hemm qiegħed għax il-Maltacom għandha ħaddiema tajbin.

Hemm bżonn li dawn in-nies jiġu trained u retrained għall-ħajja tal-lum, pero` ċertament il-potenzjal tal-Maltacom qiegħed hemmhekk.

U għalhekk huwa meħtieġ li wieħed ma jkissirx din il-kumpannija, li fl-aħħar mill-aħħar il-gvern suppost għandu interess dirett fiha, minħabba li sal- lum il-maġġoranza ta' l-ishma għandhom f'idejn il-gvern, f'idejn il-poplu Malti u Għawdxi, ghax fl-aħħar mill-aħħar il-Maltacom suppost anke` tħares lejn l-aspett soċjali.

Ta' min wieħed jagħmel kumment żgħir ukoll fuq it-tariffi tat-telephone, fejn il-gvern impona taxxa ta' 15% - u niftakru bil-kwestjoni li kien hemm bejn il-ministru tal-finanzi u ċ-chairman tal-Maltacom dwar min kellu jitgħabba bit-taxxa, bil-Ministru Dalli jgħid li l-konsumatur se jħallas 5% u l-Maltacom se ġġorr l-10% l-oħra, u kien hemm battibekk sħiħ bejn il- ministru u ċ-chairman - u nistgħu ngħidu li l-konsumatur qala' daqqa oħra fuq rasu.

Huwa l-fatt li l-konsumatur qed ikollu jħallas aktar - u meta ngħid il-konsumatur qed ninkludi lill-anzjani - u minn hawn nerġa' nitlob biex xi ħadd jistħarreġ kemm l-anzjani jużaw it-telephone bħala wens.

Jekk aħna nissejħu pajjiż kristjan, suppost li jinteressana minn dawk li qegħdin fil-bżonn u noqogħdu attenti għall-ħteġijiet tagħhom, bhal fil-każ ta' dawk l-anzjani li jinsabu waħedhom, għax dawn ħafna drabi l-uniku mezz ta' komunikazzjoni għalihom huwa t-telephone.

Għalhekk tajjeb li nikkonsidraw li anke jekk jogħlew it-tariffi, jew jiġri x'jiġri, għandna naraw li dan il- qasam partikolari ma jintlaqatx għax naturalment ikun ta' dannu għalihom.

Importanti li nisħqu li dawn is-setturi, b'mod partikolari l-anzjani, ma jintlaqtux sabiex inkunu nistgħu nħarsu l-interessi ekonomiċi, għax fl- aħħar mill-aħħar mhux l-ekonomija kollox imma hemm il-bniedem fin-nofs u għalhekk irridu noqogħdu attenti għal dawn l-affarijiet.

Tajjeb allura li l-awtorita`, li se tkun ir-regolatur, tagħti attenzjoni partikolari u tiżgura li s-servizz li jkun qed jingħata ikun servizz tajjeb.

Xi kultant hawn Malta tieħu l-impressjoni - mhux biss fis-settur pubbliku imma anke` fis-settur privat - li s-servizz li jingħata l-konsumatur u l- klijent mhuwiex servizz tajjeb, qisu l-konsumatur lest li jaċċetta kollox!

Naħseb li din il-mentalita` għandha tispiċċa mill-aktar fis u li min jipprovdi servizz għandu jagħti servizz tajjeb.

L-awtorita` għandha tisħaq li s-servizz mogħti, kemm dak tat-telephones, kemm dak tal-mobiles, kif ukoll dak tal-cable, ikun servizz tajjeb u kif jixraq lill-konsumatur Malti u Għawdxi.

L-awtorita' trid tiżgura wkoll li jkun hemm prezzijiet ġusti għax ikun hemm min jabbuża u għalhekk, il-fatt li ma jkunx hemm liberalizzazzjoni kif suppost, jista` jġib lil kulħadd jilgħab bil- prezzijiet, jgħolli l-prezzijiet, għax jaf li fis-suq m'hemmx ħadd aktar li jista` jikkompeti miegħu.

Hawn naħseb li importanti li l-awtorita` tiżgura li jkun hemm prezzijiet ġusti għall-konsumatur.

Huwa importanti mbagħad fl-aħħar mill-aħħar li meta jigru dawn in-nuqqasijiet, kif ukoll oħrajn, jkun hemm inforzar serju tar-regolamenti.

Mela ġaladarba semmejt is-servizz li għandu jingħata, nixtieq insemmi b'mod partikolari l-Melita Cable Television, għax huma ħafna l-ilmenti li nisimgħu u naqraw bihom dwar nuqqas ta' servizz tajjeb lill-pubbliku u anke` l-mod kif jogħlew, per eżempju, il-kontijiet li jintbagħtu bla avviż ta' xejn, bla ebda ġustifikazzjoni.

Il-bieraħ l-Onor.

Karl Chircop semma, per eżempju, il-mod kif tneħħa t-Tele, bl-iskuża li dan is-servizz joriġina minn barra.

Qalulna: Sfurzawna nneħħuh u kellna nneħħuħ!

Imbagħad jitolbuk xi Lm12 ħlas għal servizz li qabel kien regularly available.

Nisimgħu, per eżempju, ilmenti anke` dwar il-kwalita` tar- reception.

Ġieli jkun hemm logħba football qed tintwera fuq stazzjon li tista' taqbdu faċilment, anke b'aerial - biex insemmu eżempju konkret - u bil-cable dan jispiċċa li jkun l-uniku stazzjon li ma jkunx qed jinqabad ċar!

Naħseb li l-awtorita` għandha wkoll tara li s-servizz li tipprovdi l- Melita Cable illum ikun servizz li verament jiswa ghal dak li wieħed ikun qed iħallas.

Min jaf kemm-il darba ċċempel u jgħidulek li l-kwalita' tar- reception mhix tajba għax "it is beyond our control".

Daqqa ħaġa u daqqa oħra imma huma qatt m'għandhom tort!

U jien naħseb li din hija ħaġa ta' min jistħarreġ aktar fuqha, u ċertament li wieħed mir-rwoli ta' l-awtorita` se jkun li ġaladarba issa l-partijiet ftehmu bejniethom ta' kif se jkun ix- share tagħhom fil-qasam tat-telefonija, fil-qasam tal-mobile kif ukoll fil- qasam tal-cable, huwa importanti li issa għallinqas jitjieb is-servizz u l- konsumatur jiġi stmat aktar u mhux jibqa' jiġi ttrattat ta' demel.

Punt żgħir fuq il-mobile phones u l-aspett soċjali ta' dan is-servizz, Sur President.

Nimmaġina li hawn min iqis il-fatt li ħafna jkollhom il-mobile phone bħala xi ħaġa pożittiva - jista` jkun ukoll - pero` nixtieq nitkellem dwar il-qasam taż-żgħażagħ, kif dan jista` jaffettwa ċertu lifestyle tagħhom, fis-sens li xi kultant anke` żgħażagħ ta' eta` żgħira kważi joħolqu kwestjoni mal-ġenituri għax il-ħbieb tagħhom għandhom mobile, li forsi jkunu jistgħu jaffordjawh, u allura biex iħossu li ghandhom status ta' lifestyle daqshom u biex ikunu bħalhom, jipprovaw jagħmlu kull mezz biex ikollhom dan is-servizz, anke jekk ma jaffordjawhx.

Naħseb li aktar milli din hi xi ħaġa li jirrispondi għaliha l-gvern, iktar wieħed għandu jiġbed l-attenzjoni tal-pubbliku in ġenerali li għal xi wħud l-mobile phone huwa bżonn u għal xi wħud huwa neċessita`, pero` mhux għal kulħadd.

Noqogħdu attenti li ma jkollniex problemi, l-aktar maż-żgħażagħ, li xi kultant jispiċċaw li jaraw kif jagħmlu u jissallbu sabiex ikollhom dan is- servizz.

Huwa importanti wkoll li anke f'dan il-qasam, fejn it- teknoloġija qed timxi 'l quddiem u fejn nisimgħu anke` kemm pajjiżi oħra joffru servizzi attraenti, li niżguraw li fejn tidħol it-telefonija tal- mobile il-konsumatur ukoll jingħata servizz tajjeb, u li aktar kemm jiżdiedu dawn il-mobile phones anqas ikun hemm problemi biex wieħed jaqbad u jikkomunika ma' ħaddieħor.

Nafu b'hafna diffikultajiet, li anke` semmihom l-Onor.

Karl Chircop il-bieraħ.

Fl-aħħar mill-aħħar naħseb li importanti nagħmlu l-mistoqsijiet ukoll u naraw kif pajjiżna qed jipprepara għal dan il-qasam tal-komunikazzjoni b'mod konkret u x'inhu jsir illum min-naħa tal-gvern u min-naħa ta' min hu responsabbli biex nippreparaw bis-serjeta` għal dawn l-isfidi jew problemi li forsi nkunu qed noħolqu aħna stess.

Importanti li fil-ħolqien ta' awtorita`, dan ma jkunx ifisser li tikber l-ispiża u l-gvern jibqa' xorta joħroġ il-flus li qed joħroġ bħalissa u l-awtorita` titlob aktar flus over and above dak li jkun ġie vvotat lilha.

Importanti li fil-ħolqien ta' dawn l-awtoritajiet, bhal dawk tat-trasport u tal-komunikazzjoni, ma tinħoloqx spiża akbar fil-finanzi pubbliċi fejn il-poplu jkollu jħallas aktar għax għandna aktar spejjeż.

Huwa importanti li wieħed anke` jżomm quddiem għajnejh il-problemi tal-ħaddiema, li wisq probabbli se jkun hemm bżonn anke` li jiġu minn barra u jidhlu fis-settur pubbliku, mhux sempliċement bi transfer mid-dipartiment fejn ikunu għal ma' l-awtorita`.

Tajjeb li naħsbu anke` ghall-quddiem u mhux meta noħolmu li nagħmlu xi ħaġa din bilfors tkun awtorita`, ghax jista` jkun hemm metodi differenti.

Importanti allura li pajjiżna jipprepara ruħu bis-serjeta` u b'mod konkret billi naturalment anke` jħarreġ liż-żgħażagħ b'mod partikolari, għax iż-żgħażagħ ħafna drabi huma dawk li jistgħu jiġu ttrenjati u jaċċettaw u jassorbu aktar malajr it-tibdil li jkun hemm bżonn.

Jekk min- naħa tal-gvern jgħidu li verament se jkun hemm opportunitajiet f'dan is- settur - sinċerament ma naħsibx li hu l-każ minn kif jidhru l-affarijiet - importanti li jkollna biżżejjed nies imħarrġa u mhux imbagħad nispiċċaw b'ħafna skużi għax m'għandniex nies fit-tali oqsma tal-komunikazzjoni.

Huwa importanti għalhekk li mhux biss nieqfu mill-ħafna paroli u diskors li jsir imma hemm bżonn li ngħaddu b'mod konkret għall-affarijiet li rridu nagħmlu.

J'Alla t-tibdil li qed isir b'mod mgħaġġel mill-gvern u li se jkompli jwettaq fl-aħħar mill-aħħar minkejja dak kollu li jingħad, ma jolqotx ħażin lill-konsumatur u lill-istess ħaddiema li jaħdmu f'dan il-qasam.

Anke hawn, minbarra l-aspett ekonomiku, il-gvern għandu jagħti kas l-aspett soċjali, li nittama li ma spiċċax malli l-Partit Nazzjonalista rebaħ l-elezzjoni u nesieh warajh!

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Mela jekk m'hemmx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru biex jgħaddi għall- winding-up.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, biex nirrispondi mill-ewwel għal dak li għadu kemm qal l-Onor.

Carmelo Abela, din li qegħdin niddibattu hija liġi li maż-żmien se tħalli numru ta' effetti pożittivi mhux biss fuq l- ekonomija imma wkoll fuq il-ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur.

Dan li għandna quddiemna huwa abbozz ta' liġi bbażżat fuq ir-realta` li għaddew minnha pajjiżi oħra u fuq ir-realta` li qegħdin nassistu għaliha aħna.

Fil- fatt diġa' qed ikollna diskussjoni iktar wiesgħa ta' x'tip ta' mpjiegi se jirriżultaw minn dawn il-provvedimenti li qegħdin indaħħlu.

Għal darba oħra qegħdin nassistu għal diskussjoni dwar provvedimenti fil-liġi - veru li forsi ġebbidniha xi ftit iż-żejjed fl-istadju tat-Tieni Qari - li jridu jservu matul iż-żmien li ġej bħala l-pedament li permezz tiegħu jridu jsiru bidliet kbar.

Fl-istess ħin huwa naturali li l-oppożizzjoni meta titkellem dwar abbozz ta' liġi bħal dan, ikollha l-kritika tagħha x'tagħmel u tieħu pożizzjoni differenti minn dik tal-gvern, pero' jien li jiskantani - u jiskantani bil- kbir - hu kif għal darb'oħra l-oppożizzjoni, meta taf li deħlin għal bidliet kbar ....

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, on a point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: M'hawnx quorum, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fl-10.00 a.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, kont qed ngħid li jiena nifhem li l- oppożizzjoni tieħu pożizzjoni differenti f'dak li huwa dettall, madankollu fl-istess ħin kont nippretendi wkoll li almenu għandna naqblu dwar is- sustanza u dwar ir-raġunijiet veri għaliex dan il-parlament qiegħed jiġi mitlub biex japprova dan l-abbozz ta' liġi.

Kont nippretendi li jkun hawn qbil dwar il-ħtieġa li biex verament nimxu 'l quddiem u biex pajjiżna jkun f'qagħda li jkompli bil-passi tiegħu fid-direzzjoni li għandna bżonn niżviluppaw, naslu biex nifhmu li l-liberalizzazzjoni hija attwalment għodda fundamentali f'dan is-settur.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għaliex kulmin segwa d-dibattitu u d-diskussjoni li għaddejja f'pajjiżi oħrajn li mhumiex kandidati biex jissieħbu fl-Unjoni Ewropea u m'għandhomx applikazzjoni pendenti quddiem il-Kummissjoni Ewropea, jsita' jagħraf li dawk l-għodda li sal-bieraħ kienu qegħdin jaqdu lil dawk il-pajjiżi, mhux bilfors għadhom għodda tajba li tista' tibqa' tintuża fiż-żmien li ġej, imma li din l-għodda jeħteġilha li tkompli tinbidel fil-futur u ssir iktar tajba u tiżiluppa b'mod mill-iktar mgħaġġel.

Kull pajjiż li jifhem bis-serjeta` x'inhuwa l-futur tad-dinja u ta' l-iżviluppi f'dan is-settur, ma jistax ma jaqbadx din it-triq.

Irridu nifhmu li l-bidliet teknoloġiċi u l-bidliet fit-teknoloġija ta' l- informatika li seħħew fl-internet u fl-electronic commerce u huma bidliet li jolqtu lil kull persuna, hi x'inhi l-eta`, ix-xogħol jew il-funzjoni soċjali tagħha.

Huma bidliet li permezz tagħhom jekk is-soċjeta` tagħraf iż-żmenijiet tista' timxi 'l quddiem, izda jekk kemm-il darba tipprova għal raġunijiet li jistgħu jidhru li jkunu validi għal mument partikolari pero` li ma jkunux validi matul iż-żmien, kulma jiġrilha dik is-soċjeta` jkun li tibqa' mwaħħla mal-passat.

Dan il-pajjiż, kif għedt fl-introduzzjoni, diġa' għadda minn esperjenzi li jistgħu jagħtu lezzjoni lil dawk li ndunaw li kien swielna qares meta għal perijodu twil ipprovajna nostakolaw l-introduzzjoni tal-computer u l- iżviluppi teknoloġiċi ta' dak iż-żmien, li llum nistgħu ngħidu saru xi ħaġa tal-passat u tal-bogħod.

Madanakollu l-iżviluppi li seħħew f'dawk is- setturi attwalment wasslu għal bidliet kbar fid-dinja u f'pajjiżna ukoll.

(Interruzzjonijiet) Iva, għal snin twal bżajna mill-computer.

Iżda illum li l-computer daħal b'ċerta faċilita`, x'insibu f'pajjiżna?

Insibu li għandna numru enormi ta' persuni li huma f'kuntatt mal-computer biex jaqilgħu l-għajxien tagħhom u biex imexxu 'l quddiem il-business tagħhom.

Il-computer sar il-mezz li jiffaċilita l-mod kif nagħmlu l-affarijiet bażiċi fil-ħajja ta' kuljum.

Dan hu fatt li ma jista` jiċħdu ħadd, la l- gvern u lanqas l-oppożizzjoni.

Huwa fatt li, irridu jew ma rridux, bilfors ikollna ngħidu li dawn huma lezzjonijiet li għandna ħafna x'nitgħallmu minnhom.

Mhuwiex biss rilevanti l-fatt li llum għandek għexirien ta' eluf ta' computers f'dan il-pajjiż, imma huwa ferm u ferm aktar rilevanti li

jekk dak iż-żmien konna ngħidu li l-computer se jfisser telfien ta' mpjiegi, jirriżulta li llum, ftit tas-snin wara, għandna mijiet u anke eluf ta' persuni li qegħdin jaqilgħu l-għajxien tagħhom mhux biss billi jbiegħu jew jirranġaw xi computer, imma billi jagħmlu ħafna u ħafna xogħol meta ftit tas-snin ilu ħadd minna ma kien jobsor li dan kollu seta' jwassalna s'hawn

Illum ukoll qalulna li ntużaw kliem tqil bhal globalizzazzjoni, liberalizzazzjoni u privatizzazzjoni.

Fir-realta`, meta wieħed iħares lejn dawn is-setturi, malajr isib xi tfisser il-kelma globalizzazzjoni għax qegħdin f'din il-pożizzjoni, u dan mhux biss f'pajjiżna fejn forsi għad baqgħalna ħafna u ħafna x'nagħmlu u x'niġru biex naslu f'dan ir-rigward.

Qegħdin fil-pożizzjoni li ma tistax tiddistingwi aktar bejn x'inhu television, x'inhu telephone, x'inhu mobile phone, x'inhu s-sistema tal- cable, x'inhuma l-affarijiet kollha li b'xi mod iwasslu messaġġ.

Illum dawn l-innovazzjonijiet tant jaslu qrib ta' xulxin li ma tistax tiddistingwi aktar bejn waħda u oħra.

F'dan il-pajjiż hawn ukoll persuni u organizzazzjonijiet li dan il-fatt jirrealizzawh.

Għandna organizzazzjonijiet li qegħdin jgħidu: Allaħares ma nħaffux il-pass biex nilliberalizzaw!

Għandna organizzazzjonijiet li wkoll issa f'dan l-istadju qegħdin jgħidu: Il-pass li bih qegħdin nipprovaw naslu għall-istat ta' liberalizzazzjoni mhuwiex mgħaġġel biżżejjed.

Din hija l-għajta li qiegħda tinstema`, jekk hemm għajta barra minn dan il-parlament.

Hemm bżonn li dan il-pass ta' liberalizzazzjoni jitħaffef iktar, jiġri iktar u jseħħ iktar malajr.

Imma mhux hekk għall-oppożizzjoni għax sħabna tan-naħa l-oħra qegħdin jgħidulna: Isma`, imma dan il-pass għalfejn qed nagħmluh għal wiċċ ħaddieħor?

Ma nafx kemm-il kelliem qalha din!

Jekk tkellmu sittax-il wieħed għan-naħa ta' l-oppożizzjoni, naħseb li smajtha għal sittax-il darba li dawn il-bidliet qegħdin nagħmluhom għall-esiġenzi ta' ħaddieħor.

Dan il-gvern jagħmel l-affarijiet għal wiċċ il-poplu tagħna, għall-ġid tal- poplu Malti u għal ġejjieni aħjar ta' dan il-poplu.

Dan il-gvern m''għandu għalfejn jagħmel l-affarijiet għal wiċċ ħadd.

L-affarijiet jagħmilhom għax iż-żmien ikun jitlob li l-affarijiet isiru, u jekk kemm-il darba wieħed jagħraf bis-serjeta` u jinduna x'inhuma l-passi li qegħdin isiru, wieħed għandu jgħid iktar ma l-affarijiet isiru malajr u l-pass jitħaffef, iktar ikun hemm il-possibilta` li aħna wkoll inlaħħqu mal-passi ta' l-iżviluppi li qegħdin iseħħu madwar id-dinja kollha.

Sur President, dawn huma żviluppi li rridu u ma rridux aħna f'pajjiżna ma nistgħux ngħixu mingħajrhom.

Huma passi ta' żvilupp li rridu u ma rridux bilfors iridu jilħqu wkoll lil dan il-pajjiż, u ngħid li ikun żball kbir kieku l-gvern ma jbiddilx il-leġiżlazzjoni ta' pajjiżna biex ukoll tieħu in konsiderazzjoni l-bidliet teknoloġiċi li qegħdin iseħħu madwarna u li qegħdin jolqtuna u jinfluwenzawna.

Kieku aħna nkunu daqshekk irresponsabbli li ma nilleġislawx u ma nagħtux kas il-bidliet li qed iseħħu madwarna, jiena konvint li xorta l-influwenza tal-bidliet b'xi mod tasal f'dan il- pajjiż.

Mbagħad kien ikollna, bħalma kellna diversi drabi wkoll fil- passat, noqogħdu niġru b'passi ferm iktar mgħaġġlin biex inlaħħqu mal- bidliet li jkunu saru, u l-bidliet li rridu nwettqu rridu nagħmluhom biex kemm jista' jkun, inkunu fuq quddiem tal-bidla filwaqt li jkunu qegħdin iseħħu bil-pass li nistgħu nimxu magħhom.

Imma għal uħud mill-oppożizzjoni x-xogħol li għandna quddiemna huwa pass mgħaġġel ħafna u għal uħud ohra mill-istess naħa huwa pass bil-mod ħafna.

Ma nafx preċiżament liema hija l-kritika proprja min-naħa ta' l- oppożizzjoni, jekk hux għax il-pass huwa mgħaġġel jew inkella għax il-pass huwa bil-mod ħafna, imma żgur li l-pass li mexjin bih huwa l-pass li permezz tiegħu rridu naslu biex dan il-pajjiż ikun jaf x'qed jagħmel għaż- żmien li ġej.

Per eżempju, l-Onor.

Carmelo Abela għamel riferenza għal xi kitba li kienet attribwita għaċ-chairman tal-Maltacom, fis-sens li l-gvern miexi b'pass slow.

U hawnhekk tajjeb li wieħed jagħmel riflessjoni.

Min- naħa ta' min kienet ġejja din id-dikjarazzjoni partikolari?

Kienet ġejja min-naħa ta' chairman ta' organizzazzjoni li għal snin twal kienet kontra t- tibdil, anke jekk mhux b'mod miftuħ u b'mod ċar.

U issa ċ-chairman ta' din l-organizzazzjoni qed jgħid lill-gvern: Isma`, intom qegħdin tgħidu li tridu tibdlu u qegħdin tgħidu li tridu twasslu għal-liberalizzazzjoni, pero` din il-bidla li tridu tagħmlu qed tagħmluha bil-mod wisq!

Forsi ċ- chairman tal-Maltacom irrealizza u fehem ukoll li aktar ma l-kumpannija ddum bil-monopolju li kellha s'issa, iktar ikun diffiċli għall-kumpannija li hu jmexxi biex tkompli l-mixja tagħha 'l quddiem.

U għaliex?

Għaliex ir-realta` qed turina li aktar ma jgħaddi żmien iktar qed nindunaw li n- negozju, ix-xogħol, il-mezzi ta' komunikazzjoni li konna mdorrijin nużaw qegħdin kontinwament jaffaċċjaw kompetizzjoni ferm iktar qawwija.

Jekk ma tarax b'liema mod qed taġixxi, b'liema mod qed taħdem, dik l-istess kumpannija, sew bil-monopolju sew mingħajr il-monopolju, tispiċċa biex jonqsilha ħafna mix-xogħol u hemmhekk tkun il-vera theddida għall-impjiegi ta' kumpannija bħal din.

Nixtieq lil xi ħadd jimmaġina x'se tkun is-sitwazzjoni tat- telekomunikazzjoni f'Malta u fid-dinja fis-sena 2010.

Nixtieq li kull wieħed minna jkun għadu ħaj biex jara l-iżviluppi li qegħdin iseħħu f'dan is-settur u jimmaġina kif tkun il-pożizzjoni u x'rilevanza jibqagħlu dan is- settur tal-komunikazzjoni tat-telefonija t'issa minn hawn u għaxar snin oħra.

Hawnhekk il-vera responsabbilta`, hawnhekk il-vera direzzjoni tal- bidliet li rridu nagħmlu, hawnhekk il-veru mod ta' kif irridu naraw li ssemmew diversi drabi l-ħaddiema li jaħdmu mal-korporazzjoni Maltacom.

Hawnhekk il-veru mod ta' kif wieħed jipproteġi wkoll l-interessi tal- persuni li qegħdin jaħdmu u li jridu jkomplu jaħdmu matul iż-żmien li ġej.

Wieħed wara l-ieħor, sħabna ta' l-oppiżizzjoni tkellmu fuq it-theddida għall-impjieg ta' dawn il-ħaddiema, imma ħadd ma għamel riferenza għall- fatt li din l-istess kumpannija li ilha tagħti servizz għal ħafna snin, taħt amministrazzjonijiet differenti, għaliex fehmet il-passi tal-futur x'inhuma, għaliex fehmet l-iżviluppi li jridu jseħħu f'dan is-settur fiż- żmien li ġej, riedet tkun minn ta' quddiem biex ikollha l-possibbilta` li tagħti s-servizz permezz ta' telefonija li m'hijiex telefonija fissa.

Imma possibbli li din l-istess kumpannija permezz tas-sussidjarji tagħha m'hijiex se toħloq impjiegi fis-settur tal-mobile telephony?

Possibbli li din il-kumpannija mhux se jkollha possibbilta` li toħloq impjiegi għal dawn in-nies?

Imma jiena ċert ukoll hawnhekk li minbarra l-impjiegi li qed toħloq b'dan il-mod, l-istess kumpannija għandha wkoll id-dover li tħares l- interessi tal-ħaddiema li għandha.

Kważi, kważi l-kelliema ta' l-oppożizzjoni riedu jgħidu li l-każi differenti li ġraw ta' ħsarat matul ix-xhur li għaddew huma riżultat ta' nuqqas min-naħa tal-ħaddiema li, għaliex m'għadhomx iktar motivati biex jagħmlu xogħolhom, mhux qed jagħmlu l-affarijiet kif suppost jagħmluhom.

Allaħares ikollna oppożizzjoni li tgħid li l-ħsarat li saru, li l-ħsarat li kultant ma ssewwewx mill-ewwel, huma riżultat tal-fatt li xi ħaddiem għamel dawn l-affarijiet għaliex ma jridx jaħdem.

Jiena nemmen li l-ħaddiema tal- Maltacom jaqdu d-doveri tagħhom bl-aħjar mod possibbli, pero` rridu nifhmu wkoll li l-bidliet teknoloġiċi qegħdin jolqtu wkoll il-mod ta' kif taħdem din l-istess kumpannija u jiena konvint li din l-istess kumpannija qed tagħti s-servizzi tagħha bl-aħjar mod possibbli.

Trid tara li l-ħaddiema tagħha jkunu qegħdin jagħmlu x-xogħol tagħhom mhux biss b'mod motivat il- ħin kollu imma wkoll bl-akbar responsabbilta`.

Jiena nemmen li l-ħaddiema tal-kumpannija jagħmlu x-xogħol tagħhom b'responsabbilta`, b'mod partikolari dawk il-ħaddiema li jafu li d-deċiżjonijiet li jieħdu huma marbutin ma` l-iżvilupp ta' din l-istess kumpannija, li jistgħu jfissru futur aħjar jew futur agħar għalihom infushom u għall-kumplament tal- ħaddiema li hemm mal-kumpannija.

Sur President, issemmew ukoll diversi aspetti negattivi li din il-liġi qegħdin nagħmluha biex insibu xi mpjiegi għal xi ftit nies li huma blue- eyed boys, u ma nafx kemm-il darba ssemmiet din il-frażi.

Jekk għandna diffikulta` f'dan is-settur, diffikulta` li ghal min segwa l-ġurnali matul ix-xhur li għaddew hi magħrufa minn kulħadd, hi li m'għandniex nies biżżejjed preparati li jaqdu d-dover tagħhom f'dan is-settur proprju għaliex sal-lum ma kienx hawn il-ħtieġa li jkollna dawn it-tip ta' mpjiegi.

Min segwa l-ġurnali matul ix-xhur li għaddew jaf kemm-il darba kien hemm il-kritika indirizzata lejn il-ministeru li jien responsabbli minnu għaliex ir-regolatur f'dan il-pajjiż m'huwiex attrezzat biżżejjed.

M'hijiex kwestjoni ta' nuqqas ta' fondi - naturalment mingħajr il-fondi neċessarji la tista' tixtri l-apparat u lanqas tista' tħaddem in-nies - imma hija kwestjoni li dan l-istess regolatur li ilu jopera mill-1 ta' Jannar 1998, wara l-bidliet li kienu seħħew fil-liġi dwar it- telekomunikazzjoni fis-sena ta' qabel, żgur li ma setax jipprevedi l- pożizzjoni li qegħdin fiha llum.

Irridu nammettu li l-bidliet fit-teknoloġija ta' l-informatika li seħħew fl-aħħar tlieta, ħames snin huma fihom infushom ferm ikbar mill-bidliet teknoloġiċi f'dan l-istess settur li seħħew fl-aħħar 50 sena.

Huma bidliet teknoloġiċi li jindikaw li llum sitt xhur huma infinita` f'dan is-settur.

Hekk qegħdin jgħidulna mhux xi kelliema minn dan il-parlament imma dawk in- nies li jsegwu kontinwament is-settur kollu kemm hu u l-iżviluppi li qegħdin iseħħu f'dan is-settur.

U jekk inhu veru li sitt xhur f'dan is- settur huma eternita`, b'liema ritmu rridu aħna nħaffu?

B'liema ritmu rridu nagħmlu x-xogħol tagħna?

B'liema pass irridu nwasslu biex il-bidliet leġislattivi li jkun hemm bżonn li jsiru - bidliet leġislattivi li jiena konvint li wkoll wara li tgħaddi din il-liġi minn dan il-parlament, irridu nirritornaw f'dan l-istess parlament b'emendi oħrajn, b'liġijiet oħrajn li wkoll jieħdu in konsiderazzjoni l-iżviluppi li jkunu seħħew mil-lum sa dakinhar li jitressqu l-emendi li jkunu meħtieġa....U għaliex?

Għal raġuni sempliċi li l-pass ta' l-iżvilupp teknoloġiku llum tant huwa mgħaġġel li l- ebda parlament f'din id-dinja m'hu qed ilaħħaq ma` l-iżviluppi li seħħew u qegħdin iseħħu f'dan is-settur.

Huma żviluppi li attwalment ma nifhimx għaliex in-naħa ta' l-oppożizzjoni qegħdin jgħidulna li m'humiex ippjanati.

Il-pjan tax-xogħol huwa wieħed li mhux biss jitkellem fuq ix-short term, imma jipprova jitkellem ukoll f'dak li huwa l-foreseeable long term għaliex il-bidliet, kif għedt iktar kmieni, huma tant kbar li nistgħu naslu fil- pożizzjoni li mil-lum għal għada jkollna wkoll il-bidliet il-kbar li wieħed huwa diffiċli li jkun jista' jara fejn se jwasslu.

Imma wkoll f'dan is- settur qalulna fuq il-monopolji ġodda li ngħataw minn din l- amministrazzjoni, u fil-liġi li għandna quddiemna qed jingħad fil-pjan ta' ħidma għas-snin li ġejjin li nirrikonoxxu li f'ċertu sens il-monopolji kienu mod ta' kif ma sarx dak l-iżvilupp neċessarju, dak l-iżvilupp kontinwu li kien hemm bżonn li jsir.

Imma rridu niftakru wkoll f'liema ċirkostanzi jkunu saru l-bidliet għax jekk sitt xhur mil-lum huma eternita`, għaxar snin lura mil-lum huwa ferm iktar 'il bogħod mill- eternita`!

Huma bidliet li seħħew f'dawn l-iżviluppi matul is-snin li għaddew li ħadd minna żgur ma seta' jara, ħadd minna żgur ma seta' jobsor li setgħu jseħħu f'dan is-settur.

U llum il-pass huwa ferm iktar mgħaġġel ukoll f'dan il-pajjiż u nitkellmu fuq il-penetration tal-mobile telephony f'dan il-pajjiż.

Jekk wieħed iħares lejn in-numri li wkoll kultant jiġu ppubblikati jsib li fl-aħħar sitt xhur il-penetrazzjoni f'dan il-pajjiż tal-mobile telephony saret id-doppju ta' dik li kienet sitt xhur ilu.

Għaliex?

Għaliex in-nies bdew jirrealizzaw iktar minn qatt qabel li attwalment hemm bżonn li dan is- settur ikompli jiżviluppa.

Ma jkunx il-ministru jew il-gvern li jgħid lil xi ħadd imur jixtri mobile telephone, imma jkun l-individwu u l- organizzazzjoni li għal raġunijiet varji jiddeċiedu xi jridu jagħmlu f'dan is-settur huma wkoll.

Sa ftit tas-snin ilu meta kont titkellem fuq 30% penetration f'dan is-settur, kien ikun numru kbir.

Għaliex l-Italja llum qabżu l-65%, wieħed jgħid huwa l-pajjiż li kważi laħaq saturation point.

Issa qegħdin nitkellmu fuq numru ta' mobile telephones li jlaħħaq id-90% u l-100% tal-popolazzjoni ta' pajjiżi differenti.

Żgur li din hi possibilta` kbira ta' żvilupp u rridu nkunu ċerti li qegħdin insegwu l-passi kollha li qegħdin iseħħu wkoll madwarna.

Ukoll fil-qasam ta' l-internet, Sur President.

Jien niftakar ftit tax-xhur ilu meta kellha bżonn tinġabar l- informazzjoni dwar x'inhu n-numru ta' services li għandna f'pajjiżna.

Dak iż-żmien, ftit tax-xhur ilu, matul l-1999 in-numru totali ta' persuni li kellhom servizz ta' l-ISP kien ilaħħaq madwar 10,000.

Smajna u qrajna matul dan il-weekend li għadda li issa għandna 'l fuq minn 22,000 persuna li għandhom is-servizz.

In-numru ta' persuni u organizzazzjonijiet li jużaw dan is-servizz huwa naturalment ferm ikbar minn dan.

Dan ifisser li dan is-settur, fi ftit xhur biss, kiber b'iktar minn 100%.

THE DEPUTY SPEAKER: Ministru, ikkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Se nikkonkludi, Sur President.

Kont qed ngħid li l- iżvilupp li seħħ huwa tali li fi ftit xhur in-numru ta' persuni li għandhom dan is-servizz irdoppja.

Dan huwa biss indikazzjoni tal-mod kif l- affarijiet qegħdin iseħħu u ta' kemm għandna possibbilta` ta' aktar żviluppi f'dan is-settur matul iż-żmien li ġej.

Ikun irresponsabbli jekk il-gvern ma jippjanax, ma jilleġislax jew ma jkunx hu li jmexxi dawn il- bidliet għall-quddiem u jistenna li xi ħaddieħor jagħmel dan ix-xogħol hu.

Nafu li meta l-gvern ġera wara ċ-ċirkostanzi kien il-pajjiż li bata, u aħna rridu nkunu li lill-poplu Malti mmexxuh 'il quddiem fid-direzzjoni t-tajba, u jien konvint li hekk se jkun ir-riżultat tal-liġi li qegħdin ngħaddu minn dan il-parlament illum.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' awtorita` li tkun magħrufa bħala l-Awtorita` ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni, u għall-eżerċizzju minn jew f'isem dik l-awtorita` ta' funzjonijiet regolatorji li jirrigwardaw it- telekomunikazzjonijiet, il-protezzjoni ta' data, il-kummerċ elettroniku u oqsma simili fil-kamp tat-telekomunikazzjonijiet u sabiex jagħmel provvedimenti dwar affarijiet anċillari għal dan jew konnessi ma` dan" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY SPEAKER: Intalbet votazzjoni u din il-votazzjoni tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Fl-10.36 a.m. il-Kamra kienet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

THE DEPUTY SPEAKER: Se nerġa` npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' awtorita` li tkun magħrufa bħala l-Awtorita` ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni, u għall-eżerċizzju minn jew f'isem dik l-awtorita` ta' funzjonijiet regolatorji li jirrigwardaw it-telekomunikazzjonijiet, il-protezzjoni ta' data, il-kummerċ elettroniku u oqsma simili fil-kamp tat- telekomunikazzjonijiet u sabiex jagħmel provvedimenti dwar affarijiet anċillari għal dan jew konnessi ma` dan" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

240 FAVUR : 29

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Muscat Claude | |Debono Giovanna |Pullicino George| |Deguara Louis |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Farrugia Jean |Refalo Michael | |Pierre | | |Fenech Adami |Vassallo Edwin | |Eddie | | |Frendo Michael |Vella John | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 24

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose` | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Dalli Helena |Vassallo Adrian | |Debono Grech Joe |Vella George | |Farrugia Angelo |Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AWTORITA` MALTIJA GĦALL-GĦEMIL TA' STANDARDS – ABBOZZ NRU 65

MALTA STANDARDISATION AUTHORITY

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Sur President, għandi messaġġ mingħand il-President ta' Malta.

THE DEPUTY SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

GUIDO de MARCO

PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex iħassar u jilleġisla mill-ġdid b'emendi l-Att dwar l-Awtorita` Maltija għall-Għemil ta' Standards, Kap. 187", jirrakkomandah għall- konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

5 ta' Mejju 2000

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, nipproponi t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex iħassar u jilleġisla mill-ġdid b'emendi l- Att dwar l-Awtorita` Maltija għall-Għemil ta' Standards, Kap. 187".

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Sur President, din il- liġi hija żvilupp ieħor fil-proċess tat-tħaris ta' standards fl-industrija, pass intiż kemm għall-benefiċċju ta' l-industrija kif ukoll dak tal- konsumatur.

L-iżvilupp f'dan il-qasam imur lura sa l-1965 meta kien twaqqaf il-board of standards, li bażikament kellu l-funzjoni li jippreskrivi dawk li kienu jissejħu standard orders u jistabilixxi standards ta' kwalita` għal prodotti manifatturati f'Malta.

Kien għamel dik il-famuża marka, il-flower mark, li sfortunatament qatt ma kienet qabdet ħafna.

Kien hemm ukoll il-possibbilta` taħt Kap. 187 li jittieħdu proċeduri bil-qorti f'każ ta' abbuż mill-marka.

Fl-1996 kienet twaqqfet l-awtorita` dwar l-standards li ħadet il- funzjonijiet li kellu qabel il-board of standards, kif ukoll assumiet il- funzjoni li kellu l-food standards board taħt Kap. 231, kif ukoll l- ispettorat tal-weights and measures skond Kap. 39.

Issa meta twaqqfet il- Malta standardisation authority naħseb li kien hemm l-intenzjoni - għalkemm ma kenitx ġiet espressa b'mod daqshekk ċar - li l-istandards kellhom isiru b'mod volontarju, pero` dik il-liġi ma kenitx ċara u naħseb ma ħadmitx b'dan il-mod u allura waħda mir-raġunijiet prinċipali għalfejn qed isiru dawn l-emendi llum - jew aħjar għalfejn qed tiġi proposta din il-liġi ġdida, għaliex fil-verita` hija liġi ġdida li qed tissostitwixxi Kap. 187 - hu proprju minħabba dan il-fatt, u cioe` li hemm il-ħtieġa li nitilqu mill- kunċett ta' standards mandatorji u nintroduċu dan il-kunċett ta' standards volontarji, li huwa l-kunċett aċċettat madwar id-dinja u li llum huwa dak li wieħed jaspira għalih.

Dan jikkonforma iżjed ukoll ma` l-obbligi tagħna, anke dawk internazzjonali, partikolarment dawk tal-world trade organisation fejn jistabilixxu li l-istandards għandhom ikunu standards volontarji.

U se naqra fil-qosor il-kunċett kif definit mid-WTO għaliex huwa dan il-kunċett li għandna nipprovaw insegwu.

Dan jgħid li "standard" huwa:

"... a technical specification approved by a recognised standardising body for repeated or continuous application with which compliance is not mandatory.

The recognition of the standards body provides guarantees against market power or undesirable biases in the standard.

In other words the self-interest of all participants will only be acceptable if there is consensus on the social gain by all participants.

This point is stressed in the wider definitions employed by ISO, the international organisation for standardisation and the UN economic commission for Europe.

Skond dawn l-organizzazzjonijiet "standard" huwa:

" ... a technical specification or other document available to the public drawn up with the co-operation and consensus or general approval of all interests affected by it, based on the consolidated results of science, technology and experience aimed at the promotion of optimum community benefits and approved by a body recognised on the national, regional or international level."

U għalhekk joħroġ biżżejjed ċar li l-compliance mill-industrija tal- manifattura jew tas-servizzi ma` xi standard, għax standards jistgħu jkunu kemm għall-prodotti kemm għas-servizzi, hija ħaġa volontarja.

Issa dan naħseb li huwa ċentrali biex nifhmu x'qegħdin nagħmlu llum għax m'aħniex qegħdin ngħidu li l-istandards mandatorji se jispiċċaw.

Dawk xorta jibqgħu jiġu pubblikati taħt Kap. 225, pero` f'dan il-każ dawn ikunu standards li huma assolutament essenzjali għal raġunijiet ta' saħħa, ta' safety, ta' ambjent kif ukoll dawk li jistgħu jissejħu interessi essenzjali tal-konsumatur.

Voldieri taħt il-Quality Control Exports Imports and Local Goods Act xorta waħda jibqgħu joħorġu dawk l-istandards minimi neċessarji biex jiggarantixxu dawn l-elementi li semmejt, pero` l-mod kif tasal għal dawn l-istandards mandatorji minn issa 'l quddiem se tkun waħda volontarja.

Voldieri kumpannija li tpoġġi prodotti f'Malta tista` tagħżel hi liema standards tgħid li toqgħod għalihom mingħajr ma tkun obbligata b'xi wieħed bilfors.

L-importanti ovvjament hu li tissodisfa dawn il-mandatory requirements taħt Kap. 225.

Naħseb li dan huwa l-qofol ta' din il-liġi u nemmen li hu assolutament importanti li nifhmu għaliex altrimenti se nitilqu minn hawn bl-idea li minn issa 'l quddiem kulħadd jista' jagħmel li jrid, li assolutament m'huwiex il-każ.

Hemm naturalment ukoll raġunijiet oħra għalfejn qed issir il-liġi, fosthom li qed tiġi ffaċilitata l- adozzjoni ta' standards internazzjonali.

Se tkun il-funzjoni ta' l- awtorita` li tippubblikhom, u hawn xtaqt nagħmel parentesi żgħira għaliex waħda mill-poteri li se jkollha l-awtorita` hi li dawn l-istandards tista` tippubblikhom bl-Ingliż biss.

Issa qed ngħid dan għaliex on day one se jibdew jiġu ppubblikati numru kbir ħafna ta' standards, voldieri issa qed nitkellmu fuq eluf ta' standards għaliex, kif għedna, fejn qabel konna nipprovaw norbtu idejn kulħadd bl-istandards, minn issa 'l quddiem il-ballun se jkun f'saqajn il- produttur, jew l-importatur, u se jgħidlek hu liema standard se jkun għażel.

Għandu scelta ta' eluf.

U x'inhu l-iskop ta' dan?

L-iskop ta' dan huwa li jippermetti l-ewwelnett flessibbilta` lill-industrija għaliex fl- aħħar mill-aħħar, anke partikolarment f'dan il-perijodu ta' l-istorja li għaddejjin minnu, jiġifieri fil-perijodu tar-ristrutturar ta' l-industrija tagħna, huwa importanti li l-industrija lokali ma tkunx imxekkla b'ideat antikwati, b'restrizzjonijiet antikwati li jorbtulha idejha u ma jippermettulhiex li tadatta ruħha maż-żmenijiet, mat-teknoloġija u ma` l- iżviluppi li jkunu għaddejjin madwarha, għaliex hi tibqa` marbuta b'xi liġi li xi darba forsi nitħajru nemendaw minn hawn.

Voldieri l-ewwel ħaġa li se nippermettu u niffaċilitaw hi l-flessibbilta` fl-industrija.

Malta wkoll se tkun f'pożizzjoni li tadotta standards Ewropej u standards internazzjonali li fl-aħħar mill-aħħar li wkoll b'dan il-mod jippermettulna li narmoniżżaw l-istandards tagħna - u allura dak li huwa standard f'Malta jkun ukoll standard fl-Ewropa u standard internazzjonali - u jpoġġi l- industrija tagħna fuq dak li dejjem nipprovaw naspiraw għalih, li nkunu on a level playing field kemm jista' jkun.

Hemm il-vantaġġ l-ieħor għall- industrija wkoll li se jkollha aċċess għat-teknoloġija u l-metodoloġija li hekk insejħulha state of the art, għax ovvjament għandha dan l-aċċess u tkun tista` taċċedi ghal standards Ewropej.

Xi ħaġa oħra li hemm fil-liġi hija dik li għandha x'taqsam mal-conformity mark, jiġifieri l-possibbilta` li inti titlob lill-Malta standardisation authority biex tagħtik ċertifikazzjoni ta' konformita`.

Din hija intiża li tkopri possibbiltajiet varji, fosthom nistgħu nsemmu l-protezzjoni għall- artiġġjanat Malti, għall-bizzilla, għad-deheb, għall-filigranu jew affarijiet ohra, li tista` ssir mhux direttament mill-awtorita` imma permezz ta' liġi oħra li se ssir.

Pero` l-conformity mark taqa` taħt din il-liġi u tista` tingħata wkoll protezzjoni għal ċertu tip ta' foodstuff jew ikel tipiku Malti, partikolarment ovvjament il-ġbejniet, l-għasel, il- patata Maltija, l-ilma żahar u affarijiet ohra, li jistgħu jiġu protetti b'mod partikolari bil-liġi, anke`` bis-saħħa ta' l-applikazzjoni tal- community mark li tipproteġi l-oriġni.

Il-conformity mark tagħti wkoll il-possibbilta` lil operaturi kummerċjali fis-settur tal-manifattura u tas-servizzi li jistabilixxu l-voluntary standards jew codes of practice li jkunu iktar għoljin minn dawk stabiliti permezz ta' Kap 225, liġi li inċidentalment ukoll hija fil-pipeline biex tinbidel.

Naturalment dan kollu mhux biss għall-benefiċċju ta' l- industrija imma wkoll għall-konsumatur, għaliex għalxejn jgħaddu liġijiet li jistabilixxu jew jiffaċilitaw lill-kumpanniji li jikkonformaw ruħhom ma` standards ta' l-għażla tagħhom, imbagħad il-konsumaturi li eventwalment se jmissu u jixtru dawn il-prodotti ma jkollhomx biżżejjed knowledge ta' kif jagħrfu u jiddistingwu prodott minn ieħor.

Allura dak kollu li nkunu qegħdin nagħmlu jintilef jekk il-konsumaturi ma jiddistingwuhx b'dan il- mod.

Qed jingħata dan il-vantaġġ lill-konsumatur, jiġifieri li jista' jiddistingwi bejn prodott u ieħor abbażi ta' l-istandards li jkun adotta dak il-manifattur mingħajr ma l-pajjiż ikollu għalfejn jimponi restrictive trade measures.

Dawn aħna issa kellna l-esperjenza tagħhom, imma la ħadmu mil-lat ta' l-ekonomija għaliex ovvjament ma ġabux it-tkabbir fl-ekonomija li kien hemm bżonn, lanqas ma ġabu dik l-għażla li jixtieq kull konsumatur, dik l-għażla li fl-aħħar mill-aħħar għandha rilevanza fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Effett ieħor importanti f'din il-liġi se jkun il-fatt li issa l-MSA se tkun tista` tassoċja ruħha u tifforma parti mill-għaqdiet internazzjonali ta' l-istandards - jiġifieri mas-CEN, mas-CENELEC u ma` l-ETSI - li anke meta niġu għad-diskors ta' l-Ewropa, din l-assocjazzjoni hija neċessarja.

Il-vantaġġ ovvju li inti tifforma parti minn dawn il-kumitati, l- organizzazzjonijiet u għaqdiet huwa li l-vuċi tiegħek se tinstema hemmhekk ukoll.

U dan għax fl-aħħar mill-aħħar jekk il-prodotti se jidħlu fis-suq tagħna taħt ċertu standards, tajjeb li fil-formolazzjoni ta' dawn l- istandards internazzjonali aħna wkoll ikollna l-vuċi tagħna hemmhekk għaliex jekk se jkun hemm xi prodott li lilna jista' jaffettwana ħażin, tajjeb li tinstema' l-vuċi tagħna fil-formolazzjoni ta' l-istandard.

U naturalment din m'hijiex kwestjoni ta' vot, voldieri min jaħseb li aħna se nkunu xi vuċi fid-deżert, a voice in the wilderness, naħseb huwa pjuttost żbaljat għaliex meta inti tkun madwar mejda, dawn l-affarijiet ma jgħaddux neċessarjament bil-voti imma ħafna drabi bis-saħħa ta' l-argument u kemm inti tkun kapaċi tressaq argument b'mod tajjeb.

Hemm naturalment diversi emendi oħra li qed isiru fil-liġi, partikolarment f'dak li għandu x'jaqsmu ma` l-aspetti finanzjarji - jixbħu ħafna l-aspetti li għadna kif iddiskutejna fil-liġi tat-telekomunikazzjoni - u naħseb li l-argumenti li saru hemmhekk nistgħu nressquhom hawnhekk ukoll.

M'huwiex il-ħsieb li l-awtorita` tkun tista` tiffinanzja lilha nnifisha totalment, għax għalkemm l-awtorita` tista` titlob ħlasijiet għal ċerti servizzi li tipprovdi, pero` fil-verita` se tibqa` tiddependi mill- gvern għall-finanzjament għaliex ma tistax tkun self-supportive.

Ma ninsewx li la l-laboratorju issa nqata` minn ma` l-awtorita` u qiegħed enti għalih li qed jiġi ffinanzjat sostanzjalment mill-Unjoni Ewropea, jekk ma niżbaljax b'madwar ECU 2 miljun, wieħed jawgura li dan ikun jista' jaħdem aħjar.

Jien ma nixtieqx intawwal f'dan l-istadju, Sur President, għax naf li din m'hijiex liġi kontroversjali, fis-sens li ma naħsibx li l-oppożizzjoni għandha ssib diffikulta` biha - ma naħsibx li l-prinċipji li hawn imniżżlin huma prinċipji li ma kenux qegħdin jaħsbu fihom l-oppożizzjoni fil-perijodu li kienu fil-gvern - u għalhekk nistieden lin-naħa l-oħra tagħmel il- kummenti tagħha u nirriserva l-kummenti tiegħi għall-għeluq.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

John Attard Montalto.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, meta titkellem fuq standards mhux kulħadd japprezza ma' l-ewwel daqqa t'għajn l-importanza illi jkollna a standardisation authority.

Kif qal tajjeb is-segretarju parlamentari, meta aħna konna fil-gvern fl-1996 apprezzajna l-importanza li jkollna awtorita' indipendenti dwar l-istandards.

Dan ma apprezzajniehx biss minħabba l-prattika li jkollok awtorita' indipendenti, imma dehrilna li kienet ħtieġa u neċessita' sabiex il-pajjiż ikun jista' jgawdi minn ċerti fondi li kienu disponibbli proprju biex jintużaw kemm għall- istandardisation authority kif ukoll biex jinxtara l-apparat għal- laboratorji.

Nista' ngħid li meta dħalna fil-gvern issorprendejna ruħna bil-kbir illi kien hemm kważi l-ekwivalenti ta' Lm1 miljun li kienu għad-dispożizzjoni ta' Malta min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea u l-kondizzjoni marbuta ma' dawn kienet proprju illi ssir din l-istandardisation authority.

U għalkemm ma tantx kien fiha xogħol biex issir, sibna illi stajna tlifna dawn il-Lm1 miljun għax mhux il-proċeduri kollha kienu segwiti.

Ovvjament quddiem din il-possibbilta' u bil-limitazzjonijiet li kellna, il-gvern Laburista qabad u minnufih ħa dawk il-miżuri li ħass li kienu neċessarji.

Għall-ewwel kienet se tkun ħasra illi minkejja li waqqafna l-awtorita', min-naħa ta' l- Ewropej iddeċidew illi m'għandniex nibdew nagħmlu użu minn dawk il-fondi għaliex antiċipaw illi ma konniex se nkunu f'pożizzjoni li nużawhom sa l- aħħar tas-sena 1997.

Fil-fatt hawnhekk pubblikament nirringrazzja - din diġa' għamiltha darba u nerġa' nagħmilha - kemm lill-High Commissioner Ingliż u speċjalment lir-Rappreżentant ta' l-Unjoni Ewropea talli intervenew u kienu strumentali biex inqalbet deċiżjoni li kienet diġa' ttieħdet - għalkemm din il-proċedura ma ssirx ħafna drabi - u b'hekk il- pajjiż seta' jibbenifika minn dik l-għotja ta' Lm1 miljun.

Fil-fatt mall- ewwel ġew appuntati l-membri tal-board ta' l-awtorita' u nista' ngħid illi għandna nirringrazzjaw pubblikament lill-membri kollha u speċjalment liċ- chairman tax-xogħol li għamlu għaliex f'dik is-sena illi ġiet stabilita l- awtorita', il-board irnexxielu jagħmel dak illi anke esperti Ewropej ma kenux konvinti li seta' jsir.

U dan x'kien?

L-ewwel għan ta' l-awtorita' kien ovvjament illi jkollha l-uffiċċju tagħha, uffiċċju indipendenti, peress li qabel l-istandards kienu jagħmlu parti mid-dipartiment ta' l-industrija.

Għan ieħor illi kellu l-gvern - kull gvern fil-fatt kien isemmi u jitkellem fuq din il-ħaġa - kien li nagħmlu laboratorju nazzjonali.

Kif għadu kemm qal is-segretarju parlamentari, il-laboratorju nazzjonali u l-awtorita' issa qegħdin jiġu sseparati.

Jekk din hijiex mossa fid-direzzjoni t-tajba jew le wieħed għad irid jara, imma żgur li kieku baqgħu entita' waħda jien konvint illi l- awtorita' kienet tkun self-financing u ma kenitx tkun piż fuq il-gvern.

Jiena naħseb illi bil-qagħda finanzjarja attwali tal-gvern, l-awtoritajiet għandhom bħala prinċipju, jkunu safejn hu possibbli self-financing.

Kieku l-laboratorju nazzjonali baqa' ħaġa waħda ma' l-awtorita' m'għandix dubju illi mhux biss kien ikun f'pożizzjoni li 'l quddiem jiffinanzja ż-żewġ oqsma, jiġifieri l-laboratorju u l-awtorita', imma seta' anke jagħmel qligħ għaliex id-dħul żgur li kien ikun aktar mill-infiq.

Iżda sfortunatament hawn Malta għandna żvantaġġ għaliex m'hemmx kordinament bejn l-entitajiet pubbliċi illi għandhom ċertu apparat għad-dispożizzjoni tagħhom, tant meħtieġ kemm għall-istandards kif ukoll għal affarijiet oħra konnessi, bħall-metroloġija, li hija parti mill-istandards.

L-isparpaljar ta' equipment f'oqsma differenti ifisser illi ħafna drabi l-id il-leminija lanqas tkun taf l-id ix-xellugija x'inhi tagħmel.

Niftakar li kellhom ikunu ħafna drabi esperti - mhux biss Maltin imma anke barranin - li fuq inizjattiva tal-gvern Laburista għamlu fact-finding mission dwar x'għandna bħala laboratorji, sabiex wieħed ikun jista' jikkordina aktar ix-xogħol.

Għaliex?

Għax Malta, kif jaf kulħadd, hija limitata, hija ċkejkna u l-limitazzjonijiet jittraduċu ruħhom normalment f'limitazzjonijiet finanzjarji, u għaldaqstant il-kordinament f'dawn l- oqsma fejn forsi f'pajjiżi oħra huwa ħtieġa, għalina huwa essenzjali.

U rriżulta minn dan ir-rapport illi entitajiet bħalma huma d-dockyard, l- universita', id-dipartiment tas-saħħa, id-dipartiment ta' l-industrija, għandhom apparat li jista' jintuża u allura ma kellniex għalfejn nirdoppjawh.

Jien niftakar kont sorpriż illi mir-rapport li kont irċevejt stajt nifhem li wieħed mill-iżjed oqsma li kellu apparat sofistikat u li jiswa' ħafna u ħafna flus kien proprju d-dockyard, u r-rapport faħħar il- mod kif inhu miżmum u wkoll kif kien jintuża dan l-apparat.

Nista' ngħid ukoll, Sur President, li meta l-ewwel darba mort fejn kienu jsiru l-eżamijiet ta' l-istandards, fil-laboratorju ta' l-Evans, l- ewwel darba li mort hemm stħajjiltni mort lura mitt sena, għaliex l- apparat li kien hemm, il-mod kif kien miżmum u esebit, il-kondizzjonijiet li riedu jaħdmu fihom it-tekniċi, li kienu dak iż-żmien mad-dipartiment ta' l-industrija, ngħid illi mirakli kellhom jagħmlu biex jagħmlu u jaqdu d- dmirijiet tagħhom.

Jiena li kont immur l-Evans - għax għall-ewwel kont ukoll nistudja x-xjenza - naf illi l-affarijiet sibthom l-istess kif kienu meta kont student 30 sena qabel, u żgur illi kienu l-istess fiż-żmenijiet ta' qabel, għaliex id-dehra kienet tal-waħx, qisek dħalt ġo laboratorju ta' żmien il-Victorian era.

U min jaħdem hemm u min kien serju jaf kemm kien diffiċli għalih biex jagħmel xogħlu u jaqdi dmiru, kemm bl-apparat u kemm bil-kondizzjonijiet illi kien hemm.

U kif saret l-awtorita' u kif bdew jitħejjew l-affarijiet, minħabba l-limitazzjonijiet finanzjarji, ġie deċiż illi jintuża l-Evans biex isir kemm il-post fejn l-awtorita' ikollha s-sedja tagħha kif ukoll fejn isir il-laboratorju nazzjonali.

Sur President, naraha hija ħrafa illi għandna tant bini mhux użat u ħafna drabi nsibu min jipproponi illi nibnu palazzi sħaħ ġodda biex nakkomodaw awtoritajiet jew entitajiet ġodda.

U għaliex ħrafa?

Dażgur li l-ġdid huwa sabiħ!

Dażgur li l-ġdid huwa komdu!

Imma wieħed irid dejjem japprezza illi l-limitazzjonijiet tal-pajjiż huma dawk li huma.

U jekk għandna bini li jista' jiġi kkonvertit, użat u fl-aħħar mill-aħħar tkun salvajt miljuni ta' liri, aħjar dawk il-miljuni minflok tonfoqhom fuq ġebla tonfoqhom imbagħad fuq apparat.

Jiena naħseb dak huwa t-thinking li għandu jkollu kull gvern.

M'għandniex inkunu prużuntużi żżejjed bħala pajjiż imma għandna napprezzaw dak li għandna u għandna nużaw l-intelliġenza tagħna biex il-flus li jkunu għad-dispożizzjoni tagħna nużawhom bl-aħjar mod possibbli.

Fil-fatt l-awtorita' ikkonvertiet mhux biss bil-mod il-mod imma anke b'ċertu għaqal sezzjoni sezzjoni ta' dan il-bini, u naf li anke wara li tbiddel il-gvern komplew bl-ameljoramenti, li llum meta tidħol hemm lanqas tagħraf li dan hu l-istess post. L-ewwel ħaġa llum sar post fejn jista' jsir ix-xogħol f'ċirkostanzi u f'ambjent illi jixirqu ż-żmenijiet odjerni.

Jiena wieħed li nemmen illi t-tekniċi, il-ħaddiema, l-impjegati, ilkoll kemm aħna li rridu nqattgħu l-biċċa l-kbira tal-ħajja fil-post tax-xogħol tagħna, il-post tax-xogħol għandu jkun ambjent fejn wieħed jista' jaħdem b'ċerta kuntentezza.

U llum nista' ngħid li l-istandards authority u anke parti mil-laboratorju ġew konvertiti u nispera li l-flus illi ntnefqu ma jkunux inħlew jekk il-laboratorju u l-awtorita' jmorru post ieħor biex jinbena forsi xi block ieħor fl-universita' jew fuq xi art privata.

Il- flus irriduhom biex nixtru equipment li jiswa ħafna flus.

Huwa importanti wkoll li tinbidel il-mentalita', kemm tad-dipartiment u anke ta' l-impjegati li, għax jien illum impjegat tal-gvern, jekk għada mmur ma' l-awtorita' min jaf x'se jiġri minni u min jaf x'pass se nieħu!

Fil-fatt riċentement kien hemm min kiteb u kritika kważi kważi l-awtorita' ta' l-istandards u donnu ried jgħid illi l-affarijiet kienu aħjar fl- imgħoddi.

Barra minn hekk hawn it-tendenza illi kull dipartiment qisu renju għalih u din il-mentalita' ħafna drabi m'hijiex limitata biss għan- nies illi huma fis-servizz pubbliku imma wkoll bi sfortuna taffettwa lilna li ħafna drabi nkunu qegħdin immexxu wkoll bħala ministri.

U għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax jiena naf bid-diffikultajiet kbar li kelli biex nipperswadi dipartimenti oħrajn biex jikkongregaw l-isforzi tagħhom biex nagħmlu laboratorju nazzjonali.

Illum nifhem għaliex tkellimna fuq il-laboratorju nazzjonali għal 40 sena u dan qatt ma avvera ruħu, iżda beda javvera ruħu, beda jseħħ, beda jsir u saru l-passi u beda jinxtara l-equipment u sar ir-refurbishment biss fl-1996/97.

Għaliex dan?

Wieħed irid jifhem illi d-dipartimenti ħafna drabi ma jkunux iridu jitilqu minn taħt idejhom ċerti doveri li jkunu qegħdin jagħmlu.

Ħafna drabi jista' jagħti l-każ illi ma jkunux iridu jaqilbu mill-impjieg governattiv għal taħt forsi laboratorju nazzjonali jew l-awtorita', u dan ma jawgurax tajjeb kemm għall-individwi kif ukoll għall- pajjiż; għall-individwi għaliex taħt ċerti ċirkostanzi fejn kien qed iseħħ il-laboratorju nazzjonali wieħed seta' ikun flessibbli f'ċerti kondizzjonijiet u jippremja dawk illi verament qegħdin jaqdu d-doveri tagħhom ...

Jiena għandi biss tifħir għal dawk l-impjegati li kienu mal- gvern li marru ma' l-awtorita' u li ħadmu u baqgħu jaħdmu b'mod illi kienu jissorprenduni għax in-numru kien verament ċkejken u x-xogħol li kienu jagħmlu kien verament kbir.

Kont niskanta kif ħafna drabi kienu jlaħħqu.

Sur President, l-idea kienet illi sular sular, l-Evans jiġi kkonvertit u d-dipartimenti prinċipali li għandhom x'jaqsmu ma' l-istandards u affarijiet relatati jkunu kollha aggruppati hemmhekk.

Sibt reżistenza kbira, speċjalment mid-dipartiment tas-saħħa.

Meta jiena kont ministru, id- dipartiment tas-saħħa ma kkoperax u naħseb illi ma nkunx qed ngħid ħaġa ħażina jekk ngħid illi donnu beża' li se jitlef ċerti doveri illi kien jaħseb li setgħu jsiru aħjar kieku jibqgħu taħt il-kappa ta' dak id- dipartiment minħabba s-sensittivita' ta' ċerti testijiet li jridu jsiru.

Dan huwa kollha minnu - għax hemm sensittivita' kbira u hemm responsabbilta' qawwija - imma min-naħa l-oħra jiena konvint li kieku jkun hemm integrazzjoni tas-servizzi li jaqgħu taħt il-laboratorju nazzjonali, ikun fl-interess anke ta' l-istess nies li llum jaħdmu proprjament f'dak il- qasam.

L-awtorita' li qegħdin noħolqu bħala kompożizzjoni tirrifletti oqsma differenti ta' dan is-suġġett għax jekk inti tara min hu membru ex officio - jiġifieri membru għaliex qed jokkupa pożizzjoni oħra - tinduna li għandek diretturi u kontrolluri ta' diversi postijiet u dipartimenti.

Għandek id- direttur ta' l-industrija, għandek il-kontrollur tad-dwana, għandek id- direttur ta' l-agrikoltura, id-direttur ta' l-affarijiet tal-konsumatur, id- direttur tal-protezzjoni ta' l-ambjent u s-saħħa pubblika bħala ex-officio members.

Allura mall-ewwel tinduna illi għandek nies mill-qasam governattiv illi jistgħu jwasslu lill-awtorita' l-idea u l-fehma tad-dipartimenti individwali milquta.

Imbagħad għandek - u dan huwa importanti wkoll u wieħed japprezza li kważi kważi l-kompożizzjoni hija bħalma kienet qabel - oqsma oħra illi huma involuti minħabba n-natura tal-professjoni jew tax- xogħol tagħhom, ngħidu aħna, il-kamra tal-periti u l-inġiniera professjonali.

Il-preżenza ta' dawn hija importanti minħabba li l-qasam tal-kostruzzjoni hija industrija minnha nnifisha u dan huwa wieħed mill- oqsma fejn wieħed irid japprezza li l-istandards iridu jinżammu b'mod regolari.

Fil-fatt jiena naħseb li kienet tkun idea tajba kieku kien hemm xi ħadd li jirrappreżenta direttament lill-ministeru ta' l-environment, għax naħseb li d-direttur għall-ħarsien ta' l-ambjent, ex officio, naħseb huwa ntiż għal dak il-għan u wieħed japprezza l-importanza li qed tingħata lill-industrija tal-kostruzzjoni, peress li għandek ukoll rappreżentanza tal-periti u ta' l-inġiniera.

Fil-fatt wieħed jista' jgħid li l-għan intlaħaq ukoll.

Il-Kamra ta' l-ispiżjara ovvjament hija hemm minħabba l- qasam tas-saħħa u għandek il-qasam ta' l-universita' u dawn kollha għandhom jgħinu għall-integrazzjoni ta' l-ideat illi jridu joħorġu minn din l-awtorita'

Sur President, nerġa' ngħid li m'iniex konvint illi kienet idea tajba illi jmorru għal rashom l-awtorita' u l-laboratorju nazzjonali.

Għalkemm il-ministru spjega illi l-idea hija, biex waħda tkun self-financing u l- oħra tkun awtorita' b'ċerti restrizzjonijiet finanzjarji, naħseb dik kienet prinċipalment il-mossa ....

Fil-fatt il-liġi stess, jekk wieħed jaraha, isib li kważi nofsha hija ddedikata sabiex ikun hemm direzzjoni, ikun hemm liġi dwar kif din l-awtorita' se topera mill-aspett finanzjarju.

Fil-fatt jekk l-awtorita' jirnexxielha jkollha wkoll fondi żejda, hija awtorizzata li hi tista' tinvestihom bil-permess tal-ministru.

U għalkemm mhux qed jiġi antiċipat li għall-ewwel l-awtorita' ikollha fondi żejda - skond id- diskors ta' l-Onor.

Hyzler - imma jista' jiġi l-mument illi fuq il-bażi ta' l-applikazzjonijiet li jsiru għal permessi ...

Wieħed irid japprezza li dawn għall-ewwel mhux se jkun hemm xi kwantita' kbira, imma rridu nagħmlu minn kollox biex inħejju l-importanza ta' l-istandardisation ukoll f'kull qasam, speċjalment fil-qasam industrijali.

Fid-diskors tal-ftuħ innotajt illi ngħatat importanza f'din il-liġi li se jkun hemm ċertu flessibbilta' fit-tip ta' standards, fis-sens illi llum skond din il-liġi għandek l-opportunita' li tidħol jew tapplika fuq standards mhux bilfors lokali imma anke dawk internazzjonali jew Ewropej.

Issa meta tuża l-kelma "internazzjonali" jista' jagħti l-każ illi wieħed forsi ma jkunx preċiż liema standard qed isir rimarka għalih.

Għaliex meta tgħid "standard Ewropew" wieħed mall-ewwel jifhem illi dawn huma l- istandards illi jagħmlu parti mil-liġijiet jew kondizzjoniiet li jifformaw in-neċessita' li wieħed javviċina lejn l-Ewropa, f'dak li għandu x'jaqsam ma' standards Ewropej, filwaqt li għal "standards internazzjonali" wieħed forsi jistenna spjegazzjoni aħjar fl-għeluq tal-ministru.

Nafu li hawn Malta, fil-qasam ta' l-istandards, konna marbutin ħafna ma' l-istandards li hemm l-Ingilterra.

Fil-fatt jekk wieħed imur u jżur il- qasam ta' l-istandards fir-Renju Unit - kif kont mistieden ukoll li nagħmel f'okkażjoni ta' mawra ta' inqas minn 48 siegħa, fejn konna morna jiena u ċ-chairman ta' l-istandards authority - wieħed jieħu opinjoni aħjar kif itejjeb dak li qed nippruvaw nibnu f'pajjiżna.

Kienet mawra importanti ħafna u jkun aktar importanti li kieku t-tekniċi Maltin jintbagħtu fuq bażi regolari - ma nafx jekk intbagħtux f'dawn l-aħħar sentejn, ħalli nkun onest - sabiex inkunu nistgħu dejjem intejbu l- kwalifiki u l-kwalita` tat-tekniċi tagħna.

Imma anke hawn wieħed irid jikkummenta li kultant minħabba s-sistemi li għandna f'pajjiżna hemm ċerta ħasra.

Meta kont l-Ingilterra, parti mid-diskussjoni kienet fil-qasam tal- weights and measures, u aħna konna nafu li kien hemm persuna, l-unika waħda f'Malta, li kienet marret għamlet il-kors, iggradwat fil-weights and measures jew metroloġija, imma minħabba fl-istruttura taċ-ċivil, peress li din il-persuna kellha rimunerazzjoni ogħla f'pożizzjoni differenti, ma setgħetx jew ma xtaqietx ovvjament tokkupa l-pożizzjoni - u ma nagħtiha tort xejn - meta din kienet ghadha waħda li tagħmel parti mill-istruttura taċ-ċivil.

Hawnhekk naraw il-vantaġġ li jkollok awtorita` li tista' toffri rimunerazzjoni skond id-doveri u skond ukoll id-dmirijiet il individwu jkun għamel jew il-prattika li jkun ġab matul is-snin, jew skond id-diploma jew il-baċellerat li jkun ħa fl-istandardisation jew post-graduate degrees, aktar ma wieħed ikun jista' imbagħad jadatta ruħu biex jagħti u jkollu l- aħjar nies tekniċi f'kull qasam.

Għax spiċċajna niftakar li ma kellna lil ħadd għal żmien twil fil-qasam tal-metroloġija minħabba li l-uniku Malti li kien espert - għax kien għamel anke xi snin jistudja u ħa d-degree tiegħu barra minn Malta - kien qiegħed f'qasam ieħor u mhux fejn kienet ix-xewqa tiegħu minħabba proprju l-gradi kif inhuma fiċ-ċivil.

Hawn Malta meta niġu għall-istandards irridu napprezzaw li l-qasam huwa importanti ħafna speċjalment peress li aħna pajjiż li nimportaw ħafna, u għaldaqstant wieħed irid ikollu ċerta dixxiplina fl-affarijiet li nimportaw.

Min-naħa l-oħra m'għandhiex issir diskriminazzjoni bejn importaturi differenti, fejn importatur jiġu mogħti qisu l-barka li jimporta ċertu oġġett u importatur ieħor li jkun qed jimporta oġġett simili jiġi mwaqqaf minħabba li wieħed ikun qed ifettaq ħafna fuq ċertu irqaqat.

Niftakar li waħda mill-problemi li konna qed niffaċċjaw kienet dwar il- marka li kien qed ikollhom ċertu prodotti li għandhom id-definizzjoni ikel jew xorb, li aħna nafu li ħafna drabi l-ispjegazzjoni skond il-liġi ta' l- ingredjenti tkun jew bil-Malti jew bl-Ingliż.

Niftakar li kien gvern Laburista li għamel ħaġa li kienet innovattiva imma li tirrispekkja l- pożizzojni ġeografika ta' pajjiżna u n-neċessita` u l-ħtieġa li kienet naturali.

U x'kienet din?

Għax il-viċinanza tagħna lejn l-Italja tfisser li s-suq tagħna jista' jiġi kkonsidrat kważi qisu suq domestiku tat- Taljani, u ħafna drabi wieħed jista' jimporta affarijiet mill-Italja u dawn ma jkollhomx label bl-Ingliż jew bil-Malti.

Biex wieħed jagħmel ċertu labelling ovvjament dan iqum ċertu flus - jekk dan ikun jista' jsir għax, per eżempju, jekk ikollok ġelat huwa diffiċli tagħmillu label - u fl-istess ħin fl-aħħar mill-aħħar huwa l-konsumatur li jrid iġorr il-prezz tiegħu.

Għalhekk għamilna innovazzjoni fejn ma' l-Ingliż u mal-Malti, fuq ċertu labelling ippermettejna li tidħol il-lingwa Taljana wkoll.

Naħseb li hawnhekk wieħed japprezza li kien gvern Laburista li għamel oġġett li bih wieħed juri kemm mhux veru dak li ntqal li aħna anti-Europe, iżda għandna ideat fejn allavolja stajna ġejna kkritikati, fil-fatt fl- aħħar mill-aħħar il-pass li ttieħed kien wieħed kuraġġuż u ġie mfaħħar minn kulħadd.

Ma kellniex riperkussjonijiet minn ċerti gvernijiet oħrajn għaliex dahhalna t-Taljan, u mhux per eżempju t-Tedesk jew il-Franċiż, għax kienet ovvja li t-Taljan huwa suġġett mgħallem ħafna fl-iskejjel tagħna.

It-Taljan huwa wkoll magħruf ħafna għall-ingredjenti u minħabba t- tip ta' ikel li għandna mal-ewwel nifhmu x'inhuma ħafna mill-ingredjenti.

Għamilniha ċara fuq id-data ta' l-iskadenza għax hemmhekk hija essenzjali li ħafna drabi, peress li din tkun kollha bin-numri, allura ma kienx ikun hemm u ma antiċipajniex li se jkun hemm problemi.

Jiena nawgura li l-Malta standardisation authority tilħaq l-għan tagħna u tiffunzjona kif iffunzjonat f'dawn l-aħħar żmenijiet.

Din m'hijiex liġi kif qal tajjeb is-segretarju parlamentari kontenzjuża.

Hija liġi li m'għandix dubju li l-industrija għandha ssib għajnuna fiha, imma hija liġi wkoll importanti u wieħed irid japprezza, speċjalment mill-qasam dipartimentali, li jrid ikun hemm ċerta koperazzjoni u ċertu kordinament bejn l-oqsma differenti.

Ma jistax dipartiment iqis ruħu qisu xi gżira maqtugħa għaliha, u ma jistax dipartiment ukoll ma jikkonsidrax ħafna drabi r-realtajiet tal-pajjiż.

Nista' ngħid li fi żmienna kellna problemi li ħafna drabi jkollok qasam għall-esportazzjoni li minħabba ċerti regolamenti x-xogħol ikun irid jiġi ċċertifikat minn ċerti dipartimenti.

Kienet qed tinqala' diffikulta` minn dipartiment partikolari biex jiċċertifika x- xogħol għall-export - mhux se nsemmi la l-fabbrika u lanqas id-dipartiment biex il-fabbrika ma tiġix identifikata għax ma jkunx sew - u din il- fabbrika kellha ġġib ċertifikazzjoni minn pajjiżi li kienu parti mill-EU.

Jiġifieri filwaqt li d-dipartiment konċernat ħass li ma setax joħroġ iċ- ċertifikat, din il-fabbrika bdiet titlef ħafna opportunitajiet - li kienu jiswew mhux mijiet ta' eluf imma aktar - u anke gie mument meta kienet qed taħseb biex titlaq minn Malta.

Dan ġara meta kont ministru jiena, biex inkunu preċiżi ħalli wieħed ikun jaf li mhux qiegħed nikkritika xi ħaġa li qed issir fil-preżent imma qed nikkritika xi ħaġa li saret u li setgħet ħalliet konsegwenzi xejn sbieħ għal pajjiżna.

Għalhekk aħna rridu nkunu konxji tal-pożizzjoni tagħna, u għalhekk l- importanza li jkun hemm integrazzjoni fil-qasam kemm ta' l-istandards u anke fl-oqsma differenti tal-pajjiż, kif inhuma rappreżentati fl-awtorita`, aktar u aktar fil-laboratorju nazzjonali, għaliex kienu qed jinqalgħu konflitti li ma kienx hemm bżonn li jinqalgħu.

Mhux għax jien qed ngħid li kien hemm xi ħaġa ħażina min-naħa tad-dipartiment, imma ghax ma setgħux isolvu l-problemi minħabba f'nuqqas ta' komunikazzjoni u komprensjoni tas- sitwazzjoni prekarja li setghet tolqot numru kbir ta' mpjegati gewwa fabbrika ewlenija li tesporta l-miljuni.

Wieħed irid japprezza li dawn l- affarijiet jistgħu biss jiġu evitati b'kordinazzjoni.

Hija l-awtorita` li tista' tikkordina flimkien mal-laboratorju nazzjonali, u nawgura li din l- istandards authority tibqa' miexja fuq il-passi li kienet miexja fuqhom qabel.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

F'12.21 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 23 ta' Mejju 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni. -----------------------------------

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti; u Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, qabel nibda xtaqt ngħid li bħalissa fil-Kamra hawn preżenti grupp ta' tfal żgħar li ġabuhom l-għalliema tagħhom biex jaraw kif jaħdem il-parlament.

Din idea tajba ħafna għaliex b'hekk it-tfal indarruhom minn meta jkunu żgħar jinteressaw ruħhom f'dak li jkun għaddej f'din il-Kamra.

Imma ħalli issa niġi għas-suġġett li se nitkellem dwaru llum, Sur President.

Qed jinħass mal-pajjiż kollu li l-politika tal-gvern rigward is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea qed titlef l-appell tagħha.

Jiena m'iniex se nidħol fir-raġunijiet għal dan pero` irrid ngħid li din ġiet impinġija sabiħa u faċli ħafna u ġew mgħollija l-aspettattivi tan-nies, imma mbagħad ħafna wegħdiet ma ġewx attwati, iż-żmien meta suppost se naslu qed itul wisq, il-miżuri li qegħdin jittieħdu qegħdin joqorsu u qegħdin jinħassu min- nies, is-sitwazzjoni ekonomika u dik finanzjarja sejra mill-ħażin għall- agħar u aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar il-poplu qed jifhem xi tfisser sħubija, dik li n-naħa l-oħra kienu jpinġu bħala xi ġenna ta' l-art.

Sintomatiku ta' dan huwa l-fatt li ħafna li huma favur l-Unjoni Ewropea qegħdin jesortaw lill-gvern sabiex isaħħaħ u jqawwi l-kampanja favur is- sħubija.

Fost affarijiet oħra, anke l-Kummissjoni Ewropea se tivvota xi flus ħalli l-kampanja għas-support tiħrax, peress li kien hemm decline fis- support tal-popli lejn l-idea ta' l-Unjoni.

Illum il-pajjiż kollu jaf li l- Partit Laburista għandu l-politika Ewropea tiegħu.

Spiċċa ż-żmien li kienu jgħidulna li aħna anti-Ewropej.

Dik il-ġlieda rbaħniha.

Din il-politika fil-fatt bdiet titwettaq meta konna fil-gvern bejn l-1996 u l-1998 u l-format tagħha kien miftiehem fid-dikjarazzjoni tat-28 ta' April, 1998.

L-aktar ħaġa intima ta' din il-politika hija li din ġiet imfassla għall-bżonnijiet u għaċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna, m'hijiex magħmula b'xi format li jiġi lil kulħadd u japplika għall-pajjiżi kollha.

Huwa diffiċli li tispjegaha f'kelma waħda għax mhux għalkemm tgħid li hija kontra s-sħubija.

Anke sħubija hija diffiċli ħafna biex tispjegaha - kif qed jinduna l-poplu - u ħafna nies li tant ilabalbu favur is-sħubija ma jafux x'jiġifieri, u għalhekk jiena fil-bidu għedt li issa qegħdin iħossu l-qris u qegħdin jindunaw x'jiġifieri sħubija.

Huwa żgur li l-linja tagħna trid spjegazzjoni u rridu nispjegaw aktar lill-poplu għaliex huwa l-poplu stess li qed jitlob biex ikun informat aktar.

Li huwa żgur huwa li din il- politika m'hijiex xi waħda li togħġob lill-Federalisti Ewropej u l-maskra issa qed taqa'.

Fejn miexja l-Ewropa?

X'inhuma l-għanijiet aħħarin ta' min irid jgħaqqad l-Ewropa ekonomikament, politikament u militarment?

Il- federalisti issa qegħdin jitkellmu aktar ċar għax kellna dikjarazzjoni minn Joschka Fischer, il-ministru ta' l-affarijiet barranin Ġermaniż, backed minn Prodi, u l-kor dejjem jikber.

Il-Partit Nazzjonalista u sħabhom għamlu minn kollox u għadhom jagħmlu minn kollox biex iħawdu l-imħuħ u jiskreditaw il-linja politika tal-Partit Laburista u jtanbru f'moħħ in-nies li hemm biss linja waħda - brainwashing spjetat - jew dik jew inkella kif kien jgħidilna l-ex-ministru ta' l- affarijiet barranin, inkunu qisna qażba nixxejru mar-riħ!

Jew ġewwa jew barra!

Jew nirkbu t-train - hekk kienu jgħidulna - jew inkella nibqgħu fid-deżert!

Bil-kemm ma kenux jgħidu fejn hemm it-theżżiż tas-snien u d- dlam, bħalma jgħid il-vanġelu!

Tan-naħa l-oħra tant jippruvaw iħawdu moħħ in-nies li jevitaw li jingaġġaw f'dibattitu fil-parlament dwar it-toroq li huma available lejn l-Ewropa.

Kull meta għamilna dibattiti hawnhekk smajna s-soltu diskors kollu ideat, ideali u aspirazzjonijiet, imma r-risposti għall-hard facts li bdejna nsemmu aħna minn din in-naħa ma waslu qatt.

Illum il-politika Laburista qed tiġi mgeżwra fl-islogan ta' "Svizzera fil- Mediterran".

Sa ftit taż-żmien ilu n-naħa l-oħra kienu jassumu li m'hemmx toroq oħra barra dik ta' sħubija biss, imma llum-il ġurnata, għaliex qegħdin jaraw li l-kunċett ta' "Svizzera fil-Mediterran" qiegħed dieħel bil-mod il-mod u l- poplu qedd jistaqsi liema huma t-toroq l-oħra, ma baqgħux jinjoraw il-fatt li hemm toroq oħra.

Issa qegħdin jippruvaw bis-saħħa tagħhom kollha - u jiena ngħid f'konfoffa anke ma' ċerti setturi tal-media u ċerti movimenti f'dan il-pajjiż - jiskreditaw, jiddieħku and they try to rubbish l-idea ta' "Svizzera fil-Mediterran".

Pero` dan qed isir għax kulma jmur dan is- slogan aktar qed jaqbad l-art.

Illum ma tiftaħx gazzetta li ma ssibx min qed jiddiskuti fuq il-kunċett ta' "Svizzera fil-Mediterran".

Aktar ma dawn jaraw li qegħdin jitilfu - u jekk wieħed irid ikun jaf humiex qegħdin jitilfu jaqra l-editorjal ta' "The Malta Independent" tal-lum, li m'hijiex xi gazzetta li xxaqleb lejna imma qed tirrifletti x'inhu l-feeling fil- pajjiż ...

Lili li jweġġagħni m'huwiex li huma jargumentaw kontra dan il-kunċett, bħalma ppruvajna aħna kemm-il darba u ilna s-snin nippruvaw nargumentaw kontra l-iżvantaġġi ta' sħubija sħiħa - kieku jagħmlu l-istess kontra l- iżvantaġġi tal-kunċett ta' "Svizzera fil-Mediterran" ma jkun ġara xejn, allavolja l-Viċi Prim Ministru l-bieraħ qal li għadu ma jafx din xi tfisser - imma li jippruvaw jingannaw lill-poplu.

Dawn l-ewwel jgħidu li dan il- kunċett ma jafux xi jfisser, imbagħad fil-gazzetti u l-media tagħhom jgħidu x'inhu, jagħtu l-verżjoni tagħhom u jagħtu l-impressjoni li dan m'hu xejn ħlief li nagħmlu bħalma għamlet l-Isvizzera.

B'dan il-mod tkun qed twaqqa' l-oġġett għar-redikolu għax, filwaqt li tgħid li m'intix tifhem, toqgħod tippontifika u tgħid xi jfisser.

Jew qed tifhem jew m'intix!

Għax ma rridux ninsew li dan il-gvern u l-kelliema tiegħu huma l-istess nies li qalu tant affarijiet lill-poplu Malti, liema affarijiet ma seħħewx.

Għalija l-kredibilita` tagħhom fl-affarijiet ta' l-Unjoni Ewropea hija zero għaliex kulma qalu ma seħħx.

Kieku veru seħħ kulma qalu kieku llum pajjiżna qed jirċievi t-tieni Lm100 miljun mill-Unjoni Ewropea, ħaġa li ma ġratx.

Daqshekk huma kredibbli dawn in-nies!

Lanqas f'dan l-eżerċizzju m'għandhom id-diċenza li jkunu onesti mal-poplu Malti.

U qed jagħmlu hekk għaliex jafu li qegħdin jiġġieldu gwerra li qegħdin jitilfu u qed jippruvaw ma jħallux lill-poplu jiftaħ għajnejh u jinduna li jinsab miexi fit-triq il-ħażina.

L-għan tagħhom huwa li jwasslu lill-poplu biex jemmen li l-politika Laburista tagħti l-istess drittijiet lill-Unjoni Ewropea u tpoġġi l-istess piżijiet fuq dahar il-poplu Malti bħalma tagħmel sħubija imma mingħajr vantaġġi.

Din hija tiżliġa ta' xi ħadd li jew veru ma jifhimx fl-Unjoni Ewropea - u allura għandu moħħu mżelleġ u mħawwad u qed jagħti informazzjoni mħawda - jew inkella jaf il-verita` u għal darb'oħra bħalma ġara fil-passat qed iwassal informazzjoni qarrieqa biex jgħaddi ż-żmien bil-poplu Malti.

Sur President, issa li l-Partit Laburista rebaħ it-tieni tappa, l-ewwel li m'aħniex anti-Ewropej u t-tieni li hemm triq oħra - issa din m'għadhomx jinjorawha imma bdew jammettuha u qegħdin jippruvaw jirredikolawha - deħlin fi stadju fejn nippruvaw nibdew nipprovdu l-informazzjoni lill-poplu Malti u ngħidulu x'nifhmu eżatt, ħalli aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar ikun jista' jqabbel ma' xi jfisser dak li qegħdin nagħmlu, xi rridu nagħmlu, x'konna se nagħmlu u x'konna bdejna nagħmlu ma' l-Unjoni Ewropea, ħalli imbagħad ikun jista' jara l-iżvantaġġi, id-dwejjaq, il-piżijiet, it-tbatijiet u n-nuqqas ta' prospetti tal-politika li mexjin biha tan-naħa l-oħra.

Diġa` qegħdin naraw lil dan il-parlament - ma rridx ninħela fuq din imma sempliċement se nagħmel kumment - jiġi mgħarraq b'ċertu ammont ta' leġislazzjoni mgerrfxa u mħarbta malajr, ħalli taparsi nkunu kompatibbli ma' l-Unjoni Ewropea, bil-kritika ta' din in-naħa tiġi njorata kompletament, ħafna drabi bilkemm ikun hawn il-ministru li jkun ippilota l-liġi jisma' x'inhu għaddej.

Dawn joqogħdu biss jistennew li tagħlaq id-diskussjoni sabiex jivvutaw u jpoġġuha fuq l-ixkaffa ħalli jkunu jistgħu jgħidu li għandna liġi oħra li hija pariġġ ta' l-Ewropa.

Jiġifieri dawn lanqas biss jimpurtahom x'effett se jkollha jew ma jkollhiex din il-liġi fuq il-poplu Malti!

Sur President, il-ġimgħa l-oħra jiena għamilt aġġornament fuq il- kwestjoni tal-free trade area, fuq l-agrikoltura, dwar x'tgħid id-WTO u, bl-umilta` kollha, jien dejjem nagħmel ftit tal-homework u ma tantx inqum nitkellem bl-addoċċ.

Minkejja kollox u minkejja li l-materjal irripetejtu anke f'post ieħor ħalli forsi jasal għand il-poplu - għalhekk jien akkużajt lil ċerta sezzjoni tal-media, fejn is-soltu jekk ikun hawn titwiba minn din in-naħa nagħmluha headline u tgħidx kemm ngħidu - dan l-aġġornament ġie njorat kompletament minn sezzjoni tal-media bl-Ingliż għaliex għandhom priorities oħra.

Ġie njorat ukoll mill-PBS ovvjament għaliex ma jaqblilhomx li l-argumenti sodi u bażiċi nwassluhom ħalli l-poplu jkun jista' jiżen il-fatti.

Daqshekk hawn demokrazija!

Għandna gvern li għandu information centre u għandu l-flus tal-poplu kollu f'idejh għall- propaganda - issa se jkollu Lm600,000 oħra biex jużahom għall-propaganda! - imbagħad lill-oppożizzjoni lanqas jagħtuha l-ispazju fil-gazzetti ħalli l- argument tagħha jasal għand il-poplu.

S'hawnhekk wasalna, Sur President!

Paċenzja li m'hawnx dibattitu għaliex il-ministru għandu x-xogħol tiegħu u jkollu bżonn jsiefer, imma allura lanqas nagħmlu dibattitu serju fuq dawn l- affarijiet!

Għalhekk jien minn hawnhekk nisfida lil min ma pproduċiex dak l-aġġornament sabiex joħorġu, għalkemm jien naf li xorta waħda min kellu jisimgħu semgħu u ħadd ma ġie jmerini, la l-moviment Ewropew u lanqas il- professuri li għandna fuq l-Unjoni Ewropea.

L-argument kollu kien li aħna rridu nagħmlu zona ta' kummerċ industrijali ħieles fuq prodotti industrijali, u rigward prodotti agrikoli nagħmlu ftehim li jkun jaqbel lilna.

Dan mhux issa biss qed ngħidu imma kont ngħidu wkoll meta konna fil-gvern u l-Onor.

Joe Borg, li dak iż-żmien kien fl-oppożizzjoni, kien jgħidilna li ma nistgħux nagħmlu a free trade area mingħajr ma ninkludu s-settur ta' l-agrikoltura.

Imma aħna konna lesti li niddiskutu l-agrikoltura biex naraw fejn naqblu sabiex inbiddlu l-prodotti li jaqbel lilna on a case by case basis u biex naqblu liema rridu nħallu barra.

Anke fil-joint declaration għamilniha ċara li s-sensittivita` ta' l-agrikoltura għandha tiġi meħuda into consideration waqt id- diskussjonijiet.

Jiġifieri ħadd ma jista' jakkużana lilna li aħna biddilna d-diskors.

Fl-aġġornament li għadda jiena wrejt kif id-dokument oriġinali ta' l-1947 tad-WTO - qabel din l-organizzazjoni kienet il-GATT - kien diġa` jitkellem fuq l-eċċezzjonijiet li jista' jkun hemm fis-settur tal-biedja u f'ċerti setturi oħra.

Dan id-dokument kien jitkellem ċar ukoll fuq il-possibbiltajiet li ċerti pajjiżi jkollhom l-eċċezzjonijiet tagħhom.

Tant hu hekk li meta mbagħad baqa' miexi l-Uruguay Round u wasalna għad-dikjarazzjoni ta' Marrakesch, kien hemm id-dikjarazzjoni dwar l-agreement fuq l-agrikoltura - fiha biċċa xogħol enormi u twila - u meta wieħed jeżaminaha jsib li din tgħid ċar li

"special treatment for developing countries is an integral element of the negotiations and taking into account the possible negative effects of the implimentation of the reform programme on least developed and net food-importing developing countries".

Malta hija a net food-importing developing country, liema status titilfu jekk issir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela jekk kemm-il darba jkun hawn min jibqa' jgħid li b'daqshekk ma nkunux kompatibbli mad-WTO, jien ngħidlu li huwa żbaljat u jien nistenna li bħalma kien hemm faċċati sħaħ biex jirredikolaw il-politika tal-Partit Laburista ta' "Svizzera fil- Mediterran", jippruvaw imeru dawn l-affarijiet ukoll.

Sur President, dan l-argument sploda f'wiċċhom aktar b'dak li ġie kkonfermat mill-poplu Svizzeru nhar il-Ħadd li għadda.

Irrid ngħid hawnhekk li billi qed insemmi dak li għamlu l-Iżvizzera ma jfissirx li aħna se nagħmlu eżatt bħalhom - assolutament le! - għaliex l- Iżvizzera għandha ċ-ċirkostanzi u l-problemi tagħha u għandha l-mod kif tħares lejn l-Unjoni Ewropea u aħna għandna l-mod tagħna.

Jien se ngħid x'għamlu l-Iżvizzeri bħala prova ta' kemm dak li jgħidu li ma tistax tagħmel agreements kummerċjali, billi tħalli setturi barra, m'hu veru xejn.

Qed ngħid hekk għaliex l-Iżvizzeri, f'wieħed mill-aktar chapters importanti li ddiskutew u li qablu fuqu fil-Parlament Ewropew - il-poplu Svizzeru diġa` rratifikah b'maġġoranza ta' 67%...

U nixtieq hawnhekk nagħmel parentesi u nitkellem dwar xi ħaġa oħra importanti li ġrat fl- Isvizzera u li aħna għandna għalfejn nirriflettu fuqha.

Qed nirriferi għall-kwestjoni tar-referendum.

Meta konna għedna li jekk isir referendum aħna m'aħniex se nżommu ruħna marbutin mar-riżultat tiegħu - illum "The Malta Independent" wissiet lill- gvern Nazzjonalista li jekk jagħmel referendum se jitilfu hands down - kulħadd skandalizza ruħu.

U dan wara li l-Ministru Joe Borg stess kien qal li jekk huma jitilfu r-referendum xorta jkomplu mexjin fl-istess triq.

Jien lill-ministru ngħidlu li l-Isvizzeri hekk għamlu għax fl-1992 il-poplu Svizzeru qal lill-gvern li bl-ebda mod ma ried li jidħol fil-European economic area, let alone fi sħubija sħiħa.

Kieku dawn baxxew rashom kompletament għar-referendum kienu jieqfu hemm u ma jagħmlu xejn aktar, imma fl-Iżvizzera kien hemm min emmen u kien konvint li hemm toroq oħra kif jistgħu joqorbu lejn l-Ewropa, u allura baqa' jimbotta bid-demokrazija, baqa' jipperswadi lill-poplu u baqa' jagħmel propaganda sakemm nhar il-Ħadd irnexxielu jkollu konferma li l-poplu Svizzeru, minkejja li fl-1992 qal ħaġa, issa kien lest li jasal ftit passi lejn l-Unjoni Ewropea mingħajr ma jsir membru.

Jiġifieri m'hemm l-ebda dagħwa f'li għedna aħna li r- referendum lilna m'hu se jorbotna bl-ebda mod li nkomplu nippruvaw nikkonvinċu lill-poplu Malti li l-aħjar triq hija dik ta' "Svizzera fil- Mediterran."

U dan qed ngħidu ħalli l-poplu jixtarr - u jien ċert li hemm barra m'hemmx boloh - il-gideb u l-propaganda li n-naħa l-oħra għall- għanijiet tagħhom dejjem ixerrdu u jippruvaw ibellgħu lill-poplu.

Jiġifieri aħna qegħdin ngħidu ċar li apparti mill-fatt li jekk jibqa' sejjer kif inhu sejjer il-gvern se jitlef ir-referendum hands down, kemm-il darba Allaħares qatt ikun hemm eżitu pożittiv, gvern Laburista xorta waħda jibqa' jimbotta l-option tiegħu ta' "Svizzera fil-Mediterran".

Imma issa ħalli nerġa' niġi għall-qasam ta' l-agrikoltura.

Dawn kienu qalulna li aħna ma stajniex nagħmlu dak li konna se nagħmlu.

U x'konna se nagħmlu aħna, Sur President?

Aħna konna diġa` għamilna ftehim mal-federation of industry sabiex nidentifikaw liema settur irridu nibdlu - il-ħut tal-fishfarming, il-birra, iċ-ċikkultata, il-gallettini u dawn l- affarijiet kollha.

U jien nistaqsi: Jekk l-Isvizzera kienu kapaċi jagħmlu l-eċċezzjonijiet fis-settur ta' l-agrikoltura, għaliex aħna ma nistgħux nagħmlu hekk ukoll?

L-Isvizzera wriet li hemm mezz ieħor kif toqrob ħafna u tikkopera ma' l-Unjoni Ewropea mingħajr ma tkun qed terfa' l-piżijiet ta' sħubija.

Il-poplu Svizzeru sal-lum ma jridx isir membru ta' l-Unjoni Ewropea, għalkemm il-Kunsill Federali qed ikompli jimbotta għaliex jemmen li għandu fl-aħħar mill-aħħar iwassalhom għal sħubija.

U b'dak li għamlu l- Isvizzeri ma jfissirx li sar xi free trade komplut fi prodotti agrikoli.

Jiġifieri min jiġi jgħidilna li ma nistgħux nagħmlu a free trade area mingħajr ma ninvolvu lis-settur kollu jkun qiegħed jigdeb.

Fil-każ ta' l- Isvizzera ma saret l-ebda konċessjoni fuq l-agro-industrija, jiġifieri prodotti agrikoli u proċessati ma jidħlux fl-istorja.

Din m'hijiex tneħħija kompleta ta' dazji jew restrizzjoni ta' kwantita` jew li f'ċerti staġuni jwaqqfu l-importazzjoni.

Il-kummerċ fil-ġobon, li l-Isvizzera għandha ħafna minnu x'tesporta, se jkun liberalizzat f'ħames snin.

Id- dulliegħ, il-larinġ, il-mandolin, il-kiwi u l-ġewż, prodotti li l-Isvizzera m'għandhiex minnhom, qaltilhom li se tiftaħ il-bibien għalihom u timpurtahom.

Mhux bilfors trid timpurtahom jekk m'għandhiex!

Pero` fuq it- tuffieħ, il-lanġas, il-ħawħ, il-ħass, iċ-ċikwejra u affarijiet oħra li tkabbar hi, l-Unjoni Ewropea lanqas qalitlha biex tibgħat kemm trid imma li tista' tibgħat sa 40,000 tunnellata.

Mela fejn hi l-impossibbilta` li jkollok a free trade area kompluta fi prodotti agrikoli?

Mela allura tista' tagħmel negozjati u tiftiehem fuq ċerti kwantitajiet biex ma tħallihomx jifqgħulek is-suq!

Fuq iż-żejt taż-żebbuġa, li l-Isvizzeri jridu jimpurtaw għaliex ma jkabbruhx, id-dazji naqsu b'50% u mhux neħħewh kompletament, jiġifieri mhux free trade area fl-agrikoltura imma, hemm restrizzjonijiet tad-dazji.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' laħam, qamħ u ħalib ma missew xejn, ma neħħew l-ebda tariffa imma ħallewhom kif kienu.

Issa l-ftehim Svizzeru ma jfissirx it-tmiem tal-protezzjoni għall-agrikoltura Svizzera, u għalhekk qed ngħid li dawn qegħdin jaraw l-interessi tagħhom.

U aħna rridu l-istess ħaġa.

Aħna qegħdin ngħidu li l-agrikoltura tagħna rridu nipproteġuha mir- regolamenti tal-common agricultural policy, mill-importazzjoni, mill- prezzijiet interni tas-suq u milli jkollna nagħmlu l-export refunds, affarijiet li jkollu jagħmel il-gvern kemm-il darba nsiru membri sħaħ fl- Unjoni Ewropea.

Hemm imbagħad l-imbejjed u l-ispirti li se jibqgħu protetti mit-tnejn, ħadd minnhom ma qal li għandhom jiġu lliberalizzati.

U l-aktar importanti hija li kemm l-Unjoni Ewropea kif ukoll l-Iżvizzera qalu li għandhom politika agrikola separata, jiġifieri m'hemm l-ebda ħsieb li tidħol bilfors il-common agricultural policy.

L-Isvizzeri m'humiex imġienen imma jafu x'inhuma jagħmlu.

Miġnun min jaqbad u jilbes il-ġlekk ta' ħaddieħor mingħajr ma jaf jekk jiġihx jew jekk huwiex maħmuġ!

U dan li qed ngħid huwa biss eżempju fuq settur wieħed imma jekk ikun hemm bżonn 'il quddiem nitkellmu anke dwar setturi oħra.

Dan il-ftuħ tas-suq ta' l-Isvizzera jikkonċerna prinċipalment dawk is- setturi li fihom il-biedja Svizzera hija tradizzjonalment b'saħħitha, bħal per eżempju fil-każ tal-ġobon.

Ħafna mill-konċessjonijiet ta' tariffi, bħal ħawħ, tadam u affarijiet oħra simili huma validi biss matul l-istaġun intermedjarju - allura f'dan il-każ m'hawnx free trade imma jeżistu restrizzjonijiet - jiġifieri jekk ma jkunx hemm prodotti Svizzeri fis-suq.

Għamilha din bi sħubija sħiħa!

Mela ma tgħidlux li se tagħlaqlu l-bieb u mela ma tgħidlux biex ma jġibx il-prodotti tiegħu f'ċerti staġuni jew f'ċerti ammonti!

Inti ftaħt il-bieb għaliex il-common agricultural policy u l-customs union hekk titlob u jekk int b'saħħtek ikkompeti.

U min qed jaqra x'inhu għaddej bħalissa kulħadd qed jgħid li dan se jfisser il-qirda tal-bidwi ż-żgħir - anke fir-relazzjonijiet li hemm ma' pajjiżi oħra - għaliex l-ammonti enormi li jiġu prodotti ġo l-Ewropa huma biżżejjed biex jifqgħu s-swieq u jiskoraġġixxu lil min jaħdem f'dan is-settur.

Issa filwaqt li qed ngħid dan kollu, wieħed irid jifhem li fl-ebda ħin l- Isvizzera ma qalet li d-dritt li tagħmel il-liġijiet issa se tissottomettih għal-liġi sopra-nazzjonali - u qed nitkellem fuq is-seba' arranġamenti li għamlu - jiġifieri li se tbaxxi rasha għal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Mela le!

Anzi dawn għamluha ċara u qalu li dan huwa ftehim ta' koperazzjoni inter-governattiva.

Jiġifieri mhux jien se nsir parti minnek u tmexxini inti, jew jiena nneħħi l-liġijiet tiegħi biex inti timponi l- liġijiet tiegħek fuqi; jiena għandi l-liġijiet tiegħi dwar l-agrikoltura, dwar kemm jiġu jaħdmu nies f'pajjiżi - u dan huwa settur ieħor li nitkellem fuqu darb'oħra - u m'iniex se niftaħ il-bibien biex il-liġijiet tiegħek isiru liġijiet tiegħi u l-parlament tiegħi ibaxxi rasu għall-parlament tiegħek!

L-Isvizzeri qalu wkoll li li jekk jaraw li l-affarijiet m'humiex mexjin tajjeb ixolju kollox.

Dawn jistgħu jagħmluha bil-ftehim li għamlu, imma jekk tidħol membru sħiħ kif se toħroġ?

Barra minn hekk, l-Isvizzera rnexxielha tirbaħ id-dritt li rappreżentanti tagħha jistgħu jipparteċipaw bħala osservaturi attivi, jiġifieri jistgħu jitkellmu, jargumentaw u jipperswadu lill-oħrajn, fil-laqgħat tal-kumitati importanti, fis-setturi tar-riċerka, tat-trasport bl-ajru, tas-sigurta` soċjali u ta' l-għarfien tad-diplomi.

Ir-rappreżentati Svizzeri għandhom id-dritt ukoll li jesprimu l-fehmiet tagħhom f'dawn il-kumitati.

Jiġifieri dawn m'humiex iżolati imma se jkunu hemmhekk bir-rappreżentati tagħhom sabiex jitkellmu u dawn huma setturi li sar il-qbil fuqhom, m'għandhomx biss id-dritt li jivvutaw.

U jiena għalhekk ngħid bi tlieta jew erba' membri li se jkollna aħna f'parlament ta' 700 membru, il-vot tagħna x'saħħa fih?

Tan-naħa l-oħra jargumentaw li b'daqshekk se jkollna dritt insemmgħu leħinna.

Dawn ukoll għandhom id- dritt isemmgħu leħinhom u se jkunu hemm isemmgħu leħinhom, jipperswadu bl- argumenti pero` ma jivvutawx.

So what, b'daqshekk ma jkun ġara xejn!

(Interruzzjonijiet) Sur President, qed nuri kemm dawn in-nies huma giddibin, bħalma huwa giddieb ċertu John Zammit li kiteb f'"il-mument" tal- Ħadd, 14 ta' Mejju.

Dawn li jgħidu li ma jafux x'jiġifieri "Svizzera fil- Mediterran" iridu jgħidu lilna x'jiġifieri!

Dan Zammit qal: Din tfisser li jkunu jistgħu jidħlu prodotti tal-biedja bla ebda xkiel ta' xejn.

Għalija dan il-bniedem jew giddieb jew injorant, jew irid iqarraq bil-poplu għax jaf li mhux veru dan għaliex l-Isvizzera lanqas hi m'għamlet hekk.

Min-naħa l-oħra l-bravi li jiktbu faċċati sbieħ bl-isfar u l-blu f'"The Sunday Times" jgħidulna li l-option li teskludi setturi sħaħ tfalli mill- iskrutinju tad-WTO.

U min qallek, Sur Professur, li aħna xi darba għedna li se neskludu settur sħiħ?

M'għednihx dan aħna.

Xbajna nispjegawha illi għas-settur ta' l-agrikoltura - għax għal dan qed jirriferu dawn - se nagħmlu bdil on a case by case basis, dak li jaqbel lilna u jaqbel lill- Unjoni Ewropea.

Hekk għamlet l-Isvizzera u għalhekk qegħdin ngħidu "Svizzera fil-Mediterran".

Bdiet tieħu l-forma issa u l-poplu se jibda jifhem għaliex se jibda jara x'jiġifieri bil-fatti.

Ma tistgħux tidħku aktar bin-nies u ma tistgħux tippruvaw tilludu lill-poplu bil-ħmerijiet!

Għal dawk il-Federalisti li moħħhom biex jagħmlu ħaġa waħda biss minn dan il-kontinent, b'dak li qal il-viċi chairman tal-grupp soċjalista fil- Parlament Ewropew, l-ewwel jgħidulna li għax aħna maqtugħin u għax dawn ma jaħsbux bħalna ......

Min ma jaħsibx bħalna, Sur President?

Iva, f'parlament ikollok l-opinjoni maġġoritarja imma mbagħad ikollok ħafna gruppi.

U nista' nikkwota jien lil Klaus Haensch, illi kien u għadu viċi president tas-socialist group, bniedem li anke għadda mozzjonijiet mill- Parlament Ewropew.

U x'qal dan f'wieħed mill-artikli li kiteb riċentement fil-Frankfurter Allgemeiner?

Dan qal riċentement li ma' dawk l-Istati.....

Naħseb tafdawni nagħmel translation għax din qiegħda bl-Ingliż!

Dan qal:

"Ma' dawk l-Istati illi m'humiex kapaċi jew ma jridux illi jappartjenu għall-Unjoni Ewropea, jew inkella li għal xi raġuni tagħhom do not want to join, l-Unjoni Ewropea għandha tikkonkludi xibka ta' koperazzjoni dense, differentiated, flexible and effective, tip ta' partnership jew association agreement.

Dan għandu jkun organizzat għall-benefiċċju taż-żewġ naħat, biex ikun hemm koperazzjoni settorali mqarrba, bħal per eżempju t-trans-European transport networks, it-trans-continental telecommunications u guaranteed energy production plus anke l-ambjent."

U jispiċċa billi jgħid li:

"Għandu jkun hemm aktar possibbiltajiet milli sempliċement tkun ġewwa jew barra, kif l-integrazzjonalisti, dawk ta' l-Ewropa Federali, awtomatikament jassumu."

Mela, Sur President, hawnhekk qegħdin naraw argument li qiegħed jiżvolġi u li qiegħed jiżviluppa fi ħsieb politiku li dan il-partit ilu jitkellem fuqu - qegħdin narawh backed minn fatti storiċi li ġraw proprju ftit tal- ġranet ilu - u l-poplu Malti jrid jiftaħ widnejh u jisma' dawn l- affarijiet għaliex min għandu l-interess li ma jwassallux l-affarijiet kif inhuma, se jibda jżommu miftum mill-informazzjoni.

Pero' l-poplu Malti, li għandu fuq spallejh ir-responsabbilta` li jara x'se jagħmel b'dan il-pajjiż - mhux għal-lum u mhux għalina imma għall- ġenerazzjonijiet li ġejjin - irid ikun responsabbli u jisma' ż-żewġ qniepen, jistaqsi fejn ma jifhimx, jiżen bis-serjeta`, ineħħi l-għamad politiku minn quddiem għajnejh, jinjora lil min għandu interessi ulterjuri tal-ħbieb li diġa` qed jaraw posthom f'istituzzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea u li diġa` qed jaraw posthom fin-negozju li beħsiebhom jagħmlu ma' ta' l-Unjoni minflok jaraw l-interess tal-maġġor parti tal-poplu Malti, ta' min jaqla' l-paga, ta' min jaħdem għal rasu, ta' min għandu paga żgħira u ta' min għandu negozju żgħir.

Dawn huma l-interessi tal-poplu Malti u l- poplu Malti jrid jiftaħ għajnejh u jiżen dak kollu li qegħdin ngħidu.

Il- verita` għad toħroġ, se toħroġ maż-żmien u aktar ma jmur aktar se nagħtuh informazzjoni lill-poplu ħalli jkun aktar f'pożizzjoni li jagħmel għażla intelliġenti u informata meta jasal il-ħin.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tlieta, 23 ta' Mejju, 2000, fis- 6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-12.53 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PATATA - SANTE'/ALPHA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmani kemm kien il-prezz medju tal-varjeta' Sante li ġiet esportata fl-ewwel erba' ġimgħat ta' dan l-istaġun?

Jista wkoll jinformani kemm kien il-prezz medju tal-varjeta' Alpha li ġiet esportata fl-ewwel erba' ġimgħat ta' dan l-istaġun?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fl-interess ta' kulħadd, għadu kmieni sabiex nagħti l- informazzjoni mitluba.

PATATA - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani kemm u meta saru laqgħat ma' l- Agricultural Export Marketing Board matul dawn l-aħħar ġimgħat sabiex ġew diskussi u analizzati l-problemi u d-diffikultajiet li nqalgħu fil-proċess ta' l-esportazzjoni tal-patata lejn l-Olanda?

Jista' l-Ministru jinfurmani x'problemi ġew diskussi u x'deċiżjonijiet ħa l-board?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi matul dawn l- aħħar ġimgħat saru konsultazzjonijiet kontinwi bejn il-ministeru u l- agricultural produce export marketing board sabiex jiġu diskussi u analizzati l-problemi, d-diffikultajiet u l-andament fil-proċess ta' l- esportazzjoni tal-patata lejn l-Olanda.

Saru wkoll diversi laqgħat formali.

Wara li l-board kien sodisfatt li l-kwalita' tal-patata kienet aċċettabbli, ta l-parir li tiġi esportata.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena kemm-il ċitazzjoni inħarġet mill-pulizija għaliex: sewwieqa ta' muturi ma kenux lebsin l-elmu?

U anke passiġġieri u sewwieqa ta' vetturi ma kenux liebsin is-seat belt; u passiġġieri f'vetturi ma kenux lebsin is-seat belt?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif ġej :

Irkib ta` mutur mingħajr elmu * 10 Sewwieqa ta` vetturi mingħajr seatbelt 1,688 Passiġġier f`vettura mingħajr seatbelt 161

* Statistika ma tinżammx separatament għal sewwieq/passiġġier

PENSJONIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jiġi pproċessat il-każ dwar pensjoni li bħalissa tinsaba miżmuma ta' anzjana armla li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna kkonċernata ġiet informata bil-miktub mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali bir-raġuni għaliex it-talba tagħha ma tistax tiġi pproċessata.

ĦAL SAFI - TARMAC

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq in-Nassaba f'Ħal Safi tiġi mogħtija wiċċ ġdid?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-parti tat-Triq in-Nassab li għadha mhux asfaltata għadu qiegħed isir l-iżvilupp fiha.

ĦAL SAFI - MAIN TA' L-ILMA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn hija daqshekk diffiċli li l- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tgħaddi main fi Triq in-Nassaba, Ħal Safi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

MQABBA - MERA

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li ssir mera faċċata ta' sqaq fi Triq San Mikiel, l-Imqabba u dan sabiex tiġi evitata xi traġedja l-aktar meta tqis li t-tfal li joħorġu minn dan l-isqaq mill-ewwel jispiċċaw fi triq prinċipali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li normalment il-mirja jintużaw fejn ikun hemm bżonn li jiġu nnotati vetturi ħerġin minn xi triq u mhux persuni, peress li dawn ħafna drabi ma jinqabdux fil-mera, jew ma jkunux distinguiti fiha.

Id-dipartiment tat-toroq għalhekk se jikkonsulta mal-kunsill biex wieħed jara x`jista jsir.

MQABBA - CULVERT

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinvestiga l-possibbilita' li jsir culvert jew xi arranġament ieħor sabiex l-ilma qawwi li jaqa' fi Triq San Mikiel, l- Imqabba ma jibqax jirrendi l-ħajja impossibbli kull meta tagħmel ix-xita?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Billi dan ix-xogħol huwa responsabbilta' tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, għalhekk din il-mistoqsija għandha tiġi indirizzata lill-Ministru konċernat.

MQABBA - LETTOR BOX

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara jekk hux possibbli li ssir letter box fi Triq San Mikiel, l-Imqabba u dan għal benefiċċju ta' ħafna anjani li mhux possibbli li jimxu sa ħdejn l-għassa tal-pulizija?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li fl-Imqabba n-numru ta` kaxxi ta` l- ittri hu iktar minn dak rakkomandat mill-Unjoni Postali Universali skond in- numru ta` residenti.

Madankollu d-direzzjoni ta` Maltapost dejjem lesta tikkonsidra rakkmandazzjoni tal-kunsill lokali biex xi waħda mill-kaxxi eżistenti titqiegħed iktar viċin il-lokalita` msemmija, b`mod li r-residenti ta` din il-lokalita` jinqdew aħjar.

MQABBA - UFFIĊJAL

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li fl-Imqabba, ħdejn l-iskola u ħdejn il-mużew, jitpoġġa pulizija fuq skeda ta' kuljum peress illi kemm ilu li ġie effettwat it-transfer lill-uffiċjal inkarigat, dawn iż-żewġ lokalitajiet saru perikolużi u mhux qed tinżamm ftit dixxiplina?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-lokalita` li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant qed ikun hemm pulizija dettaljat mat-tfal ta` l-iskola, filwaqt li l-pulizija tad-distrett ingħataw struzzjonijiet biex kemm jista` jkun jagħmlu r-ronda spiss fil-ħin tal-mużew.

MUŻEW TAL-GWERRA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu magħluq il-Mużew tal-Gwerra?

Xi pjani futuri hemm għalih?

Xi pjani futuri hemm għall-Mużew ta' l-Istorja Naturali li hemm fl- Imdina?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Mużew tal-Gwerra ilu magħluq minn Marzu ta' din is-sena.

Il-Mużew kellu jingħalaq minħabba xogħlijiet urġenti li kellhom isiru inkluż fis-saqaf tan-naħa tax-xellug tal-Mużew.

B'riferenza għat-tieni parti tal-mistoqsija, fil-futur huwa ppjanat li barra minn xogħol estensiv ta' manutenzjoni lill-bini nnifsu, bħala xogħol ta' tikħil, kisi u tibjid, xogħol ta' żebgħa ta' injam bibien, twieqi, eċċ., għandha ssir ukoll bidla totali fis-sistema tad-dawl elettriku tal- mużew.

Id-dawl eżistenti huwa bażiku u jservi kemm idawwal il-post.

Ukoll, barra minn dawn ix-xogħlijiet ta' manutenzjoni għandu jsir up- grading ġenerali fis-sistema ta' display jew esebizzjoni ta' l-oġġetti li hemm fil-mużew.

Għal dan il-għan, huwa ppjanat li jiġu ntrodotti xi vetrini ġodda adattati għal dan it-tip ta' mużew.

Bħala parti importanti ta' dan l-aħħar pjan huwa pprogrammat li ssir ukoll riorganizzazzjoni ta' l- esibiti biex dawn jiġu ppreżentati aħjar.

Informat ukoll li fil-mużew ta' l-Istorja Naturali u fuq il-Palazz Vilhena bħalissa, qegħdin isiru xogħlijiet estensivi ta' tiswija.

Hemm pjan biex fil-futur ikollna mużew ta' l-Istorja Naturli li jkollu ċerti sezzjonijet li jagħtu aktar importanza għall-ekosistemi u ambjenti Maltin.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - FONDI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm applikaw studenti universitarji għal xogħol fis-sajf iffinanzjat mill-fondi tal-ministeru?

X'tip ta' xogħlijiet differenti se jkunu jagħmlu?

Kemm se jdumu jaħdmu u kemm se jitħallsu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li applikaw 1250 student universitarju għal xogħol fis-sajf iffinanzjat mill-fondi tal-ministeru.

L-istudenti sejrin jingħataw xogħol fuq proġetti ta' ħtieġa fl-oqsma ta' l-edukazzjoni u sport, ħarsien soċjali partikolarment ħidma komunitarja, u ħarsien u konservazzjoni ta' l-ambjent kif ukoll fuq proġetti ppreżentati minn organizzazzjonijiet ta' studenti universitarji nfushom.

B'kollox l- istudenti se jkunu jaħdmu fuq 190 proġett.

Kull student qiegħed ikun offrut perijodu minimu ta' xogħol ta' erba' ġimgħat li l-ħlas tiegħu huwa ta' Lm132.

Studenti jistgħu jiġu offruti perijodi itwal skond in-natura tal- proġettli jkunu fih.

ĊENTRU TAR-RESTAWR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'rati ta' ħlasijiet se jiċċarġja ċ-Ċentru tar- Restawr lill-gvern għal xogħol ta' restawr li se jkun qed jagħmillu?

B'dawn ir-rati l-gvern se jkun qed iħallas ogħla milli kieku jiġih s'issa l-istess xogħol ta' restawr?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

SKEJJEL - TAS-SNAJJA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk għas-sena skolastika li ġejja hux se jiġu reklutati studenti għall-ewwel sena: fl-iskola ta' l-arti ta' Tarġa Gap; fl- iskola tas-snajja' tal-Marsa; u fl-iskola tas-snajja' tan-Naxxar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, se jiġu reklutati studenti għall-ewwel sena fl- iskola ta' Tarġa Gap u għall-ewwel sena fit-technology B fl-iskola tas- Snajja' tan-Naxxar.

Kif diġa` għedt fil-pubbliku l-istudenti li se jagħżlu technology education se jagħmlu s-suġġett fl-iskola sekondarja fejn qegħdin.

SERVIZZ ĊIVILI - SUR EDWARD J. BORG

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid b'liema proċeduri mtela' l-post ta' assistent direttur administration, fl-Isptar Monte Carmeli mis-Sur Edward J. Borg?

Meta ħarġet sejħa għal dan il-post?

Kemm applikaw?

Min applika?

Meta saru l-intervisti?

X'kondizzjonijiet għandu s-Sur Borg bħala assistent direttur?

X'allowances għandu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-pożizzjoni ta' Assistent Direttur, Amministrazzjoni, fl-Isptar Monte Carmeli mtliet bl-approvazzjoni tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

L-uffiċjal imsemmi, li kien diġa' ingħata l-ħatra ta' Assistent Direttur f'ministeru ieħor, nħatar fil- pożizzjoni l-ġdida għax kellu esperjenza unika dwar it-tmexxija amministrattiva ta' l-isptar peress li għal żmien twil kien diġa' nvolut fir-riforma li qed iseħħ fl-istess sptar.

Il-kondizzjonijiet u benefiċċji li għandu dan l-uffiċċjal bħala assistent direttur huma dawk applikabbli għall-assistenti diretturi l-oħra.

UE - NGOs

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew allokati s'issa fondi għal NGOs bħala parti mir-riċerka u xogħol ieħor konness mas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea li dawn għamlu jew qed jagħmlu?

F'dan is-sens, jista' l-Ministru jgħid: kif ġew allokati dawn il-fondi; min kienu l-entitajiet u għaqdiet oħra li bbenefikaw minn dawn il-fondi; meta ġew allokati dawn il-fondi; u mil-liema fond dawn il-flus ittieħdu?

ONOR.

JOE BORG: L-informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

UE - PROĊESS TA' SCREENING

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie jiswa s'issa fi spejjeż il- proċess ta' l-iscreening ma' l-Unjoni Ewropea?

F'dan is-sens, jista' l-Ministru jgħid: kemm intbagħtu rappreżentanti Maltin barra minn Malta bħala parti minn dan il-proċess; min kienu; meta intbagħtu; kemm damu barra l-pajjiż; kemm swew f'kull każ l-ispejjeż tal- biljetti ta' l-ajru; kemm ingħataw f'kull każ spending money; u mil-liema fond ittieħdu l-flus għal dawn l-ispejjeż?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

ĊINIŻI - PERMESS GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti lista tal- persuni Ċiniżi li għandhom permess jaħdmu Malta?

X'inhu x-xogħol li qed jagħmel kull wieħed u waħda minnhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

ŻURRIEQ - VALLETTA ROAD - DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara s-sistema tad-drenaġġ f'Valletta Road, Żurrieq, tinbidel peress li kull meta tagħmel ix-xita, il-kapitelli li jgħattu d- drenaġġ jiżbroffaw u qed issir ħafna ħsara f'din it-triq li minnha jgħaddu eluf ta' karozzi kuljum?

Jaf li kull xitwa d-dipartiment tat-toroq jonfoq eluf ta' liri biex isewwi l-ħsara li ssir bix-xita u kull darba, wara li terġa' tagħmel ix-xita, it-triq terġa' titla'?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Id-Dipartiment tad-Drenaġġ ilu jaħdem biex tiġi mtejba s-sistema tad-drenaġġ ġewwa Valletta Road, Żurrieq.

Fil-fatt diġa' sar main kbir minn fejn ir-roundabout taż-Żurrieq sal-post fejn bħalissa hemm dan l-inkonvenjent.

Din it-tieni parti għad trid issir, u minħabba li t-triq li rridu nidħlu minnha (li tieħu għal Ħal-Kirkop) hija dejqa ħafna u mimlija servizzi oħra, ttieħdu passi biex jiġi esproprjat passaġġ minn ġo l-għelieqi ta' biswit biex jgħaddi dan il-main propost.

Din l-esproprjazzjoni qiegħda fi stadju avvanzat, u hekk kif tiġi ppubblikata jinħareġ tender biex din il-biċċa li jonqos issir ukoll.

OPM - SAFAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid kemm-il safra għamel bħala Prim Ministru bejn is-sena 1997 u din is-sena, sena b'sena?

Jista' jagħti dettalji tal-pajjiżi li siefer fihom kull sena matul dawn is-snin imsemmija, u kemm qamet kull safra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Nassumi li l-Onor.

Membru irid ikun jaf kemm kelli żjarat uffiċjali barra minn Malta minn Settembru 1998 u mhux mill-1997.

AFFARIJIET BARRANIN - SAFAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il safra saret minn persuni li qed jieħdu sehem fin-negozjati għad-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u li huma fil-ministeru tiegħu u anke f'dipartimenti oħra?

Min huma dawn il- persuni li siefru kull darba?

Kemm intnefqu flus f'kull safra imsemmija?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

MALTAPOST - SPONSOR GĦAT-TIĠRIJIET TAŻ-ŻWIEMEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 16051 li oriġinarjament saret lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni u ċioe' jista' jgħid jekk it-tiġrijiet taż-żwiemel li se jsiru ġewwa Għawdex fit-13 ta' Mejju, 2000 ġewx sponsorjati mill-Maltapost jew le?

Hemm xi entita' oħra fid-dekasteru tiegħu li wkoll qed tisponsorja dan l- avveniment?

Jekk il-Maltapost qed tisponsorja dan l-avveniment, din hija l- ewwel darba li qed jissponsorjaw avveniment simili?

Jista' jgħid jekk hemmx xi membru tal-bord tad-diretturi tal-Maltapost li huwa involut anke fl-organizzazzjoni ta' dawn it-tiġrijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li t-tiġrijiet taz-zwiemel li saru f`Għawdex fit-13 ta` dan ix-xahar, saru fuq inizjattiva ta` azjenda kummerċjali ewlenija.

Kif deher fil-ġurnali u kif ixxandar fuq il-mezzi tax-xandir, din l-attivita`, li l-ġurnali rriferew għaliha bħala `storika`, tat l-opportunita` lill-Maltapost li tissieħeb ma` numru ta` entitajiet oħra, privati u mhumiex, sabiex tieħu benefiċċju mill-aqwa fil-qasam tar- reklamar.

Dan sar fl-ispirtu ta` proġettazzjoni aħjar u modern ta` kumpannija li qed tħares għall-futur f`ambjent kummerċjali u kompetittiv.

Din m'hijiex l-ewwel darba li l-Maltapost sponsorjat attivitajiet jew irriklamat skond il-ħtieġa.

F`dan il-każ, kif diġa` għedt, ma kienx hemm attivita` oħra bħal din li għaliha qed issir riferenza.

Jiena nformat li wieħed mid-diretturi tal-Maltapost kien il-konsulent ta` l-organizzazzjoni ta` l-attivita`.

AFM - SULDATI TAL-VOLONTARJAT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'sejjer isir minn dawk il-persuni li ġew magħżula bħala suldati volontiera wara li jispiċċalhom il-kuntratt ta' tliet snin?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Avviż Legali Nru. 80 ta' l-1998 jirregola l- kondizzjonijiet tas-servizz tas-suldati voluntieri.

Skond ir-Regolament Nru. 10 dawn il-voluntieri jistgħu jiġu mogħtija l-opportunita li jservu t- tieni ngaġġ ta' tliet snin.

ŻEBBUĠ - KALKARA TAL-ĠIR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn sar survey tal-proprjeta' li kienet iservi bħala kalkara tal-ġir f'Ħaż-Żebbuġ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li la t-taqsima proprjeta` tal-gvern u lanqas l-awtorita` ta` l-ippjanar m'għamlu xi survey fis-sit li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant.

DJAR - BORMLA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi s-soluzzjoni għall-familji tat-toroq Eagle, St Mark, St Helen u Hannover f'Bormla li għaddew mill-istess problema tal-mistoqsija parlamentari numru 16089?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kwestjoni dwar it-toroq Eagle, St Mark, St Helen u Hanover f'Bormla mhix l-istess bħal dik tal-Kalkara u Pembroke.

Fil-fatt ir-residenti f'Bormla joqogħdu f'żona li hi indikata għat-twaqqigħ bħala parti mit-tielet fażi tal-proġett ta' Sta Liena.

F'dal-mument id- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar u l-awtorita' tad-djar qed jistennew il-permess tal-awtorita' tal-ippjanar.

Hekk kif dan joħroġ ikunu jistgħu jibdew proċeduri biex ir-residenti jiġu provduti b'akkomodazzjoni alternattiva.

Jien jidhirli li dal-proġett kellu l-appoġġ taż-żewġ naħat tal-Kamra u għalhekk nistenna li anki f'dal-proġett insibu l-appoġġ sħiħ ta' kulħadd biex inkomplu intejbu l-qagħda ta' dawn ir-residenti li uħud minnhom joqogħdu f'postijiet verament sub-standard.

SLIEMA - LATRINI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal ix-xogħol ta' latrini ġodda li qegħdin isiru bħala parti minn xogħol ta' embellishment f'Tas-Sliema?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li x-xogħol ta' latrina ġdida bħala parti mix-xogħol ta' embellishment f'Tas-Sliema jinsab fil- fażijiet tal-bidu tal-kostruzzjoni.

S'issa tqatta' l-blat u nbeda xi xogħol fuq il-pedament tal-bini.

SLIEMA - KUNTRATTURI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-kuntratturi li qegħdin jagħmlu x- xogħol bħala parti mill-embellishment f'Tas-Sliema?

X'tip ta' xogħol qegħdin jagħmlu u x'inhu l-valur tal-kuntratti rispettivament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-kuntratturi li qegħdin jagħmlu xogħol bħala parti mill-embellishment f'Tas-Sliema, x'tip ta' xogħol qegħdin jagħmlu u l-valur tal-kuntratti rispettivi tagħhom jidhru fil-lista li tidher hawn taħt:

|Kuntratt |Kuntrattur |Valur | | | |ta' | | | |l-offer| | | |ta | |Paving |Attard Bros. |Lm171,5| | | |55 | |Bini ta' |Messrs.

Rene |Lm21,75| |ġibjun |Scicluna |4. | |Bini ta' |Mr. Frans |Lm18,44| |latrina |Abela |9. | |ġdida | | | |Precast |C. Vella & |Lm19,82| |concrete |Sons Ltd. |7. | |elements | | | |In-situ |Road Group |Lm12,16| |concrete |Co. Ltd. |5. | |kerbs | | | |Gulley Tops |Attard Tipped|Lm | | |Tools Ltd. |4,300. | |Gulley Tops |Clo.

Farrugia|Lm | | |(Melfar) |1,335. |

MOSTA - PJANTI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanta tat- triq li trid issir "Off Mosta Ring Road, Mosta" skond is- sejħa għall-offerti CT 168/2000? x'inhu stmat il-valur tax-xogħlijiet proposti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Kopja tal-pjanta li turi r-rotta tat-triq kif mitlub mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Peress li l-prassi li jiġu ppubblikati l-istejjem mas-sejħa għall- offerti ilha li nqatgħet, wieħed mhux tal-parir li jippubblika l-istima f`dan l-istadju.

OFFERTA CT170/2000 - PJANTI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanta tat-triq li trid issir mir-roundabout tal-Qlejja sa Triq Rabat u mill-Mount Carmel Hospital Junction sas-Saqqajja skond is-sejħa għall- offerti CT 170/2000?

X'inhu stmat il-valur tax-xogħlijiet proposti?

ONOR.

Peress li l-prassi li jiġu ppubblikati l-istejjem mas-sejħa għall-offerti ilha li nqatgħet wieħed mhux tal-parir li jippubblika l-istima f`dan l- istadju.

SKEJJEL - TAĦRIĠ GĦALL-ADULTI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-għalliema li kienu jagħtu t-taħriġ lill- adulti fl-iskola tas-snajja' tal-Marsa, ġew informati li mhux se jkomplu jgħallmu aktar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mhux biss ma nikkonfermax dak li qed tallega l-Onor.

Membru, talli fl-10 ta' Mejju, 2000 ħarġet sejħa għall-għalliema li jixtiequ jgħallmu s-snajja' lill-adulti s-sena d-dieħla.

Fost il-lista ta' suġġetti hemm dawk li jiġu mgħallma fl-iskola tal-Marsa.

BORMLA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma jekk hemmx ħsieb li titkabbar id-dar ta' l-anzjani ta' Bormla?

Jekk iva, x'hemm ippreparat biex dan il-bini jitkabbar?

Il-proġett il-ġdid għadda mill-Planning Authority?

Jekk iva, x'inhi r- raġuni li għalkemm il-lista ta' persuni fuq il-waiting list qegħda dejjem tiżdied, għadu ma ħareġ l-ebda tagħrif?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: M'hemm ebda ħsieb li jitkabbar il-bini tad-dar ta' l-anzjani f'Bormla.

SPTAR SAN LUQA - PILLOLI OUT OF STOCK

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara għaliex bħalissa l-pilloli PREPULSID 10mg huma out of stock?

Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li jkunu fl-isptar minħabba l- bżonn urġenti tal-pazjenti għal dawn il-pilloli?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-pilloli Prepulsid 10mg mhumiex fuq il-formularju imma kienu jinxtraw biss għal żewġ pazjenti bħala Non Formulary fuq parir tad-drugs and therapeutics committee.

L-ewwel approvazzjoni għal dawn il- pazjenti kienet għal sitt xhur u din skadiet fl-aħħar ta' Marzu.

Fit- tmienja u l-ħdax ta' April rispettivament inħarġu approvazzjonijiet mid-DTC għall-pilloli Cisapride 10mg (ukoll non formulary) għal dawn iż-żewġ pazjenti.

Id-dipartiment tas-saħħa għandu stokk ta' Cisapride 10mg.

XIRI TA' ŻEJT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Prim Ministru jikkonferma dak li ġie rrapportat li qal dan l- aħħar fil-Gżira li jekk iż-żejt ikompli jogħla ma jara xejn ħażin jekk l- Enemalta tidħol f'hedging arrangement ġdid ta' xiri ta' żejt bil-quddiem?

Dan kollu kif jikkuntrastja mal-kritika li kienet saret minn ministru minn tiegħu għal hedging li kien sar fi żmien gvern Laburista?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li meta tkellem dwar il- possibbilta' li l-Enemalta tidħol f'arranġament ġdid ta' hedging, fejn iż- żejt jinxtara bil-quddiem, il-Prim Ministru qal dan fil-kuntest li l-prezz taż-żejt ikompli jogħla.

Dan ikkonfermah l-Onor.

Interpellant fil- mistoqsija nnifisha.

Mhux hekk kien il-każ meta sar l-arranġament tal-hedging fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti.

Meta sar dak l-arranġament, kien hemm indikazzjonijiet ċari li l-prezz taż-żejt kien destinat li jinżel.

Ta' min jinnota li b'riżultat ta' dak il-ftehim, bejn Jannar 1998 u Marzu 1999, l- Enemalta tilfet madwar 13-il miljun Dollari Amerikani.

Kien biss grazzi għall-fatt li l-pajjiżi li jiffurmaw l-OPEC ingħaqdu u saħħew il-prezz taż- żejt, li l-Enemalta ma komplietx tirreġistra telf minħabba dan il-ftehim.

Dan il-fatt kien wieħed inċidentali u li ma setax ikun previst b'mod konkret meta sar l-iffirmar ta' dak il-ftehim.

Infakkar li l-arranġament ta' hedging li kien sar fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti sar mingħajr ma kien hemm bażi xjentifika u kontra l-parir ta' l-esperti.

OECD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu r-relazzjonijiet bejn Malta u l-OECD?

Is-sħubija prospettiva tagħha mxiet 'il quddiem?

Applikazzjoni formali kienet intefgħet, jew kulma kien hemm kien biss declaration of intent?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'seduta oħra.

AMBAXXATI MALTIN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jkunu nfetħu ambaxxati ġodda Maltin minn Settembru, 1998 'il quddiem sa tmiem din is-sena?

Kemm minnhom igawdu minn arranġament reċiproku fejn il-pajjiż l-ieħor intrabat li jiftaħ ambaxxata f'Malta wkoll?

ONOR.

JOE BORG: Minn Settembru 1998 sa l-aħħar ta' din is-sena se jkunu nfetħu żewġ ambaxxati ġodda, waħda fi Stokkolma u l-oħra f'Ateni.

Meta l- gvern jiddeċiedi li jiftaħ ambaxxata, ma jidħolx f'arranġament reċiproku fejn jorbot il-gvern l-ieħor li jiftaħ Ambaxxata f'Malta.

Id-deċiżjoni l- Gvern jeħodha fl-interess tiegħu sabiex ikun jista jippromwovi l-politika u l-interessi kummerċjali u interessi oħra ta' Malta barra mill-pajjiż.

PRIVATIZZAZZJONIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhu l-iskedar tad-dati tal-privatizzazzjonijiet għal din is-sena sabiex il-gvern jinżamm on track ma' dak li ħabbar fil-budget?

Billi kien intqal fil-white paper li l-entitajiet ewlenin li dwarhom kellu jibda jaħdem il-gvern Malti din is-sena kienu l-MIA, il-Public Lotto, il-Libyan Arab Maltese Holding Co. u l-BOV, apparti mill-Malta Freeport, jista' l-Minsitru jgħid fiex waslu dawn it-trattattivi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarrraf lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija se tingħata f`seduta oħra.

PRIVATIZZAZZJONI - ADVISORY COMMITTEE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'sar mid-deċiżjoni tal-white paper li jiġi appuntat ad hoc advisory committee ġdid dwar il-privatizzazzjoni, li jkun jinkludi fiħ rappreżentanti ta' l-amministrazzjoni, tas-settur finanzjarju uffiċjali u tas-settur privat?

X'sar minnha l-wegħda tal-white paper li kellu jinħoloq unit speċjali fil- ministeru sabiex jieħu ħsieb id-day to day management implimentation tal- pjan ta' privatizzazzjoni?

Jekk dawn il-kumitati nħatru, minn min huma komposti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

EMPLOYMENT COMMISSION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta għalaq iż-żmien ta' l-employment commission?

Meta mistennija tinħatar mill-ġdid?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li t- terminu ta' tliet snin tal-Kummissjoni dwar l-Impjiegi għalaq fid-29 ta' Frar, 2000.

Din il-kummissjoni nħatret mill-ġdid b'effett mit-2 ta' Mejju, 2000 għal perijodu ta' tliet snin.