MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 787 L-Erbgħa, 18 ta' Settembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 787

L-Erbgħa, 18 ta' Settembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 18 ta' Settembru, 2002

WERREJ

MINUTI 280

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 280

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ISPORTS (KUMITAT)

SPORTS BILL (COMMITTEE STAGE) 286

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RIKONOXXIMENT REĊIPROKU TA' KWALIFIKI (TIELET QARI)

MUTUAL RECOGNITION OF QUALIFICATIONS BILL (THIRD READING) 305

AĠĠORNAMENT 306

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 311

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 785 li saret fis-17 ta' Settembru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

REĠISTRU ELETTORALI - MSIDA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-familja li nħarġitilhom karta ta' identita' ġdida dan l-aħħar - id-dettalji dwar din il-familja qed jintbagħtu separatament - ma jidhrux fir-reġistru elettorali ta' April 2002 fl-istess triq indikata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Il-familja indikata tidher fir- reġistru elettorali ta' April 2002 fi Triq Sant' Andrija, Msida, wara li parti mit-Triq it-Torri ngħatat l-isem ġdid ta' Triq Sant' Andrija.

Il- karta ta' l-identita` l-gdida inħarget kif suppost fuq Triq it-Torri, Msida, wara li f'Mejju 2002 nġibdet l-attenzjoni ta' l-uffiċċju elettorali waqt it-tiġdid tal-karti ta' l-identita` fl-iskola ta' l-Imsida.

Fir-reġistru elettorali li jmissu jkun ippubblikat f'Ottubru li gej, din il- familja se tidher fi Triq it-Torri, Msida, sakemm ma ssirx xi applikazzjoni għal xi tibdil ta' l-indirizz sat-30 ta' Settembru, 2002.

INTERN U AMBJENT – BENEFIĊĊJI GĦALL-MEMBRI TAL-BOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinformani x'benefiċċji u kondizzjonijiet oħra - kumpens finanzjarju, mobile phones, karozzi eċċ - għandhom il-membri tal-boards li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu ?

ONOR.

AUSTIN GATT (Minisru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali) (f'isem il- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq nagħmel domanda li forsi hija pjuttost ta' natura ġenerika.

Bħala linja ġenerali, dawn il-benefiċċji jiġu deċiżi ad hoc jew hemm xi linji gwida?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mingħajr ma nagħmel riferenza partikolari għal xi waħda minnhom għax jista' jkun hemm xi eċċezzjoni, hemm linji gwida maħruġa mill-uffiċċju tal-prim ministru dwar kategorizzazzjoni ta' bordijiet u kumpanniji u r-renumerazzjoni għall-kategorija kif għandha tkun.

Żgur li b'mod ġenerali, dawn il-bordijiet u kummissjonijiet huma kollha skond dawn il-linji gwida li jkunu ħarġu.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA – BENEFIĊĊJI GĦALL-MEMBRI TAL-BOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Farrugia) staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' il-Ministru jinformani x'benefiċċji u kondizzjonijiet oħra - kumpens finanzjarju, mobile phones, karozzi eċċ - għandhom il-membri tal-boards li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): L-informazzjoni mitluba hija kif tidher hawn taħt:

Fil-każ tal-board tal-bennejja, iċ-chairperson għandu Lm8 kull seduta waqt li l-membri mhux impjegati tal-gvern għandhom Lm6 kull seduta u l-membri impjegati tal-gvern għandhom Lm4.50 kull seduta, l-istess bħas-segretarju tal-board.

Fil-każ tal-board ta' l-inġinerija, iċ-chairperson għandu Lm11 kull seduta waqt li l-membri għandhom Lm8 kull seduta.

Is-segretarju waqt il-ħin tax- xogħol għandu Lm6 kull seduta, waqt li wara l-ħin tax-xogħol għandu Lm8 kull seduta.

Fil-każ tal-board tal-warrants tal-periti, iċ-chairperson għandu Lm11 kull seduta waqt li l-membri għandhom Lm8 kull seduta.

Is-segretarju waqt il-ħin tax-xogħol għandu Lm6 kull seduta, waqt li wara l-ħin tax-xogħol għandu Lm8 kull seduta.

Fil-każ tal-board ta' l-awtorita` għar-riżorsi, iċ-chairperson għandu onorarium ta' Lm7,000 fis-sena, karozza, xufier u faċilitajiet telefoniċi.

Il-membri għandhom onorarium ta' Lm1,500 fis-sena, waqt li s-segretarju għandu onorarium ta' Lm1,500 fis-sena.

Fil-każ tal-BICC iċ-chairperson għandu Lm9,621 għas-sena 2002, karozza u faċilitajiet telefoniċi, waqt li l-membri u s-segretarju m'għandhom xejn.

It-tliet kumitati għar-riabilitazzjoni (Valletta/Floriana, Mdina u Kottonera) huma volontarji u l-membri ma jgawdu l-ebda benefiċji.

Iċ- chairperson jingħata kumpens ta' Lm1,000 fis-sena għax-xogħol li jagħmel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Filwaqt li nifhem li jista' jkun hemm ċerti linji gwida, kif qal preċedentement il-Ministru Gatt, iżda meta tqabbel it- tabelli li ngħataw mill-ministru ta' l-intern u l-ambjent u mill-ministru għar-riżorsi u l-infrastruttura tara li hemm diskrepanzi sħaħ.

Jiena naħseb li sta għal kull ministeru jew dipartiment konċernat li jiddeċiedi kemm il-membri tal-bord jitħallsu.

Biex nieħdu eżempju prattiku, hawnhekk għandna li ċ-chairperson tal-board tal-bennejja jitħallas Lm8 kull seduta u l-membri jieħdu bejn Lm4.50 u Lm6.00, iżda mbagħad jekk nieħdu l-board ta' l-awtorita' għar-riżorsi nsibu li dawn jieħdu l-eluf.

Mill-informazzjoni li ngħatajt jidher li qisu m'hemmx linji gwida ta' kemm jitħallsu imma sta għas-segretarju permanenti jew inkella għal xi ħaddieħor li jiddeċiedi ad hoc.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, jien m'għandix dettalji eżatti pero' nikkonferma li hemm linji gwida.

Naħseb li jkun għaqli jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel domanda parlamentari dwar il-linji gwida x'inhuma.

Jiena l-bieraħ stess irrispondejt domanda simili li saret lili u meta rajt ċerti diskrepanzi staqsejt dwarhom u fil-fatt tawni lista ta' linji gwida – partikolarment għall-ministeru tiegħi - biex jiġġustifikaw dawk il- variations.

Jien lest li lill-Onor.

Interpellant inġiblu linji gwida inġenerali ħalli jkollu spjega aħjar ta' dawn il-varjazzjonijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Min ma jattendix għal dawn il-laqgħat xorta waħda jitħallas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fil-ministeru tiegħi ma jitħallsux u naħseb li ministeri oħra jimxu fuq l-istess linja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Filwaqt li nilqa' is-suġġeriment tal-Ministru, jikkonferma li donnu hemm żewġ tipi ta' linji gwida, dak li huwa ġenerali u dak li huwa partikolari għal kull ministeru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Li nista' nikkonferma hu li ċerti boards fil- ministeru tiegħi ma jaqblux mar-remunerazzjoni li hawn hawnhekk u allura ovvjament għandi nifhem li hemm linji gwida differenti.

Għalhekk li ssuġġerejt li ssir din it-tip ta' domanda biex wieħed ikun jista' jagħmel paragun aħjar.

GĦAWDEX – BENEFIĊĊJI GĦALL-MEMBRI TAL-BOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tinformani x'benefiċċji u kondizzjonijiet oħra - kumpens finanzjarju, mobile phones, karozzi eċċ - għandhom il-membri tal-boards li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha ?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu) (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Jien informat li l-membri tal-boards u kumitati li jaqgħu taħt il- ministeru għal Għawdex m'għandhom l-ebda benefiċċju.

OPM – BENEFIĊĊJI GĦALL-MEMBRI TAL-BOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jinformani x'benefiċċji u kondizzjonijiet oħra - kumpens finanzjarju, mobile phones, karozzi eċċ - għandhom il-membri tal-boards li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-membri tal-boards li jaqgħu taht id-dekasteru tiegħi jirċievu kumpens jew benefiċċju, fejn hu l- kaz, kif jidher mit-tabella li qiegħed inpoggi fuq il-Mejda tal-Kamra għal xoghol li jagħmlu fir-rigward ta' dawn il-boards.

POLITIKA SOĊJALI – BENEFIĊĊJI GĦALL-MEMBRI TAL-BOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jinformani x'benefiċċji u kondizzjonijiet oħra - kumpens finanzjarju, mobile phones, karozzi eċċ - għandhom il-membri tal-boards li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- informazzjoni mitluba.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI – BENEFIĊĊJI GĦALL-MEMBRI TAL-BOARDS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jinformani x'benefiċċji u kondizzjonijiet oħra - kumpens finanzjarju, mobile phones, karozzi eċċ - għandhom il-membri tal-boards li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): L- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant se titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ħa niżvija ftit mill-mistoqsija oriġinali, Sur President.

Xi ftit taż-żmien ilu hawn ġew konna tkellimna fuq bankini u l- ilmenti tal-moviment ħbieb persuni b'diżabilita' dwar il-policy li fejn isiru l-garages, ikollhom ukoll aċċess għad-dar peress li huma ħafna dawk li jsibu diffikulta' biex jgħaddu minn fuq il-bankina.

Bħalissa qed isiru bankini ġodda fis-Swieqi u għalkemm ix-xogħol li qed isir huwa sabiħ, jekk tħares lejhom biss tara roller-coaster u kulmin jimxi minn fuqhom – qed nirriferi mhux biss għal persuni b'diżabilita' – isib diffikulta'.

Jidhirli li m'hijiex ħaġa loġika li qed nagħmlu xi ħaġa ġdida u li min hu responsabbli għax-xogħol immedjat li qed isir m'huwiex qed jinduna li dawn qed joħolqu ħafna diffikultajiet.

Ma nistgħux naraw li jekk hemm blanket policy, din tinbidel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naturalment il-policy hi li tagħmel bankina ta' livell wieħed fejn dan ikun possibbli, pero' sfortunatament għandna sitwazzjoni fejn mhux kulħadd josserva l-livelli tal-bini li jkunu ngħataw uffiċjalment mill-awtoritajiet konċernati u allura jkun hemm id-diffikulta' - xi ħaġa li taraha anke fuq bankini li jkunu qed isiru ġodda – li biex takkomoda lil diversi persuni li jkollhom garage, ikun hemm dawk in-naqriet fejn il-bankina daqqa tkun baxxa u daqqa tkun għolja.

Idealment biex ma jkunx hemm dan il-mewġ, ma jridx ikun hemm dawk l-inżul u t-tlugħ f'dawn il- garages.

Biex isir dan, nappella li kulmin ikun b'xi mod qiegħed jagħmel kostruzzjoni biex josserva kemm jista' jkun il-livelli li jkunu ngħataw.

Mill-esperjenza nista' ngħid li kważi f'kull triq li nkunu qegħdin nagħmlu, naffaċċjaw id-diffikulta' li naħa waħda tat-triq tkun aktar għolja jew inkella aktar baxxa min-naħa l-oħra u f'post li jkun appoġġ ma' xulxin, fejn suppost il-livelli li jkunu ngħataw ma jkunux aktar minn ftit ċentimetri differenza minn xulxin, ikun hemm anke metru differenza.

U mbagħad miskin hu d-direttorat tat-toroq u miskin hu l-kuntrattur li jkun qed jagħmel ix-xogħol biex jibni t-triq u jipprova jilħaq bilanċ li sfortunatament ħafna drabi jkun kważi impossibbli li tilħqu!

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, domanda supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslu n-negozjati bejn il-gvern u l-kunsill lokali tal-Gudja dwar l-area Tax-Xlejli?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt id-direttorat tat-toroq u l-kunsill lokali tal-Gudja m'huwiex qed jitkellem fuq l-area tax-Xlejli biss imma qed jitkellem fuq xogħlijiet li jridu jsiru fil-lokalita' tal-Gudja kollha kemm hi.

Jiġifieri d-dipartiment u l-ministeru - ħafna drabi dħalt fid- diskussjonijiet jien ukoll - fl-ebda ħin ma tkellem fuq din l-area partikolari.

Id-diskussjonijiet li kien hemm kienu marbuta ma' xogħlijiet li huma meħtieġa fil-Gudja u nista' ngħid li wara diversi diskussjonijiet u wara diversi bidliet, la d-direttorat tat-toroq u lanqas il-kunsill lokali ma kienu kuntenti b'ċerti kondizzjonijiet li kienu qegħdin jiġu mitluba li jiffirmaw għalihom.

Pero' dawn l-anomaliji u diffikultajiet kollha ġew sorvolati u nistenna li fil-ġranet li ġejjin, ikun hemm il-firma tal- kuntratt bejn iż-żewġ naħat proprju biex xogħlijiet li huma meħtieġa f'dik il-lokalita', ikunu jistgħu jsiru.

Nispera wkoll li issa li nkunu għaddejna minn dan l-eżerċizzju mal-kunsill lokali tal-Gudja u jkunu sorvolati dawn id-diffikultajiet, aktar kunsilli lokali madwar Malta jikkupjaw lil dan il-kunsill lokali partikolari u jaslu huma wkoll f'arranġament mad-direttorat tat-toroq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplementari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, filwaqt li nirrikonoxxi l-progress kbir li sar f'numru kbir ta' toroq f'dawn l-aħħar sentejn, jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-politika tar-roads department vis-a-vis toroq li tista' tgħid li huma arterji prinċipali, u cioe' jekk dawn jaqgħux taħt il-gvern jew il-kunsill lokali?

Biex inkun aktar speċifiku, għandi f'moħħi Triq il- Qaliet f'Wied il-Għajn, arterja prinċipali li tgħaqqad ir-Ramla ta' San Tumas maċ-ċentru ta' Wied il-Għajn, triq wiesgħa li minnha jgħaddi ammont ta' traffiku.

Jekk ngħid li hija agħar minn wiċċ il-qamar, I would be doing it an injustice!

F'dan il-każ jidher li l-kunsill ta' Wied il-Għajn m'huwiex anzjuż li jagħmilha jew għax jaħseb li ma taqax taħtu jew għax tant hi kbira li probabbli l-ispiża hija enormi.

Biex tkompli tgħaqqad bħalissa qed issir il-promenade mill-ħaddiema tal-gvern għax din it-triq qiegħda mal-baħar u qiegħda fi stat diżastruż.

Ovvjament dalwaqt tiġi x-xitwa u wieħed jistenna li tkompli tiddeterjora.

F'sitwazzjonijiet bħal dawn, jassumi r- responsabbilta` ir-roads department jew il-kunsill lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, it-toroq delineati bħala toroq arterjali jew distributorji jeżistu fuq pjanta li hija annessa ma' l-Att dwar il- Kunsilli Lokali li tindika preċiż liema huma t-toroq arterjali u liema huma t-toroq distributorji u allura kull kunsill lokali – jista' jkun ta' Wied il-Għajn jew ta' xi lokalita' oħra – żgur m'għandux l-iskuża li jgħid li ma jafx fejn huma r-responsabbiltajiet tiegħu.

Jiġifieri t-toroq distributorji u toroq arterjali huma magħrufin għax huma indikati fuq pjanti għal tapposta li kull kunsill lokali ċertament li għandu kopja tagħhom, almenu fejn jirrigwarda l-lokalita' partikolari li tkun responsabbilta' tiegħu.

Inżid ngħid ukoll – xi ħaġa li forsi wieħed ikompli jirrepetiha wkoll – li dawk it-toroq li jkunu qatt ma saru huma responabbilta' tal-gvern ċentrali u mhux tal-kunsill lokali.

Il-kunsill lokali attwalment huwa responsabbli mit-toroq li xi darba jkunu saru.

Ladarba llum drajna nagħmlu toroq bit- tarmac, diversi kunsilli lokali qegħdin jippretendu – kienet deċiżjoni tal- kunsill lokali tal-Gudja rigward tax-Xlejli – li dawk it-toroq li ma kenux magħmula bit-tarmac imma kienu magħmula antikament permezz tal-famuż żrar u qatran, il-wiċċ ta' dawn it-toroq għandu jingħata mill-gvern ċentrali.

Din m'hijiex ir-realta' tal-liġi u lanqas hija r-realta' ta' l-obbligi li għandhom il-kunsilli lokali.

Għar-rigward ta' Triq il-Qaliet, jekk niftakar sewwa din m'hijiex triq arterjali u m'hijiex distributorja u allura f'dak il-każ taqa' taħt ir- responsabbilta' tal-kunsill lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Ministru jgħid skond l-agreement li sar dwar l-area Tax-Xlejli, kemm-il kilometru ta' tarmac se jingħata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, bl-amment ma nafx kemm-il kilometru ta' tarmac se jingħata pero' l-agreement li sar - li forsi aktar 'il quddiem meta jiġi ffirmat, ikolli l-okkażjoni npoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra - ma jitkellimx fuq kejl partikolari ta' tarmac li għandu jingħata fl-area tax- Xlejli biss imma jitkellem b'mod ġenerali dwar il-mod kif isiru t-toroq tal- Gudja kollha, min hu responsabbli ta' dan ix-xogħol u kif jitħallas il- kuntrattur u l-kunsill lokali li jagħmlu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, fejn teżisti triq li parti minnha tkun ġiet asfaltata tul il-medda tas-snin u l-parti l-oħra tkun għadha ma saritx, kif wieħed se jiddeċiedi jekk ir-responsabbilta' tagħha taqax fuq il-kunsill lokali jew fuq il-gvern ċentrali?

Għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq triq waħda u ma jistax ikun li biċċa minnha tkun f'idejn il- kunsill lokali u l-biċċa l-oħra f'idejn il-gvern!

Lanqas ma nemmen li f'każi bħal dawn ir-responsabbilta' ta' dawn it-toroq għandha tkun tal- kunsill lokali għax finalment il-budget huwa ristrett għall-gvern, aħseb u ara għall-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, il-linja ġenerali li tintuża hija li fejn għandek triq li parti minnha qatt ma tkun saret, dik tkun responsabbilta' tal-gvern ċentrali li jagħmilha.

Hawnhekk wieħed irid iħares ukoll lejn id- diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu.

Jiena ma nistax nimmaġina sitwazzjoni fejn għandek triq li 20% minnha kienet xi darba ngħatat wiċċ, u meta tiġi biex tirranġaha tagħmel 80% minnha li qatt ma tkun saret u ma tagħmilx il-kumplament.

Mill-banda l- oħra, jekk għall-kuntrarju għandek it-80% tat-triq li tkun saret u l- kumplament ma jkunx sar, forsi għax ikun fadal plot jew tnejn illi l-Bambin biss jaf kemm inħolqu problemi matul is-snin, meta tiġi biex tagħmel dik it- triq ma tistax ma tagħmilx dik il-biċċa żgħira wkoll.

U hawnhekk forsi fejn wieħed irid ikun aktar realistiku u jaffaċċja dawn id-diffikultajiet, pero` naturalment trid tara xi tkun il-pożizzjoni ta' dik it-triq partikolari.

Idealment fejn għandek triq li tkun kważi kollha lesta, hija dik il-biċċa ż- żgħira biss li ssir mill-gvern ċentrali u viċe-versa fejn għandek triq li kważi kollha m'hijiex lesta u biċċa żgħira biss li hija lesta.

Hemmhekk imbagħad tagħmel it-triq kollha, pero` m'hemmx xi hard and fast rule li trid tintuża.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Il-Ministru għandu statistika dwar kemm-il kilometru ta' toroq ġew irranġati jew saru mill-gvern ċentrali f'din il-leġislatura u kemm kienet l-ispiża totali tagħhom?

Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l- policy tar-roads department meta jiltaqa' ma' sitwazzjoni fejn biċċa mit- triq tkun taqa' taħt kunsill lokali partikolari u l-biċċa l-oħra tkun taqa' taħt kunsill lokali ieħor?

Din is-sitwazzjoni diġa' ltqajna magħha meta parti minn Triq ir-Ramla, fid-daħla ta' San Tumas, li taqa' taħt il-kunsill lokali ta' Wied il-għajn, ingħatat wiċċ ġdid ta' tarmac filwaqt li l-parti l-oħra li taqa' taħt il-kunsill lokali taż-Żejtun, ma saritx.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naturalment kellna diversi sitwazzjonijiet simili għal din li qed isemmi l-Onor.

Interpellant fejn kunsill lokali jagħmel parti minn triq u l-kunsill lokali adjacent ma' dak l-istess kunsill lokali, ma jagħmilx il-parti l-oħra ta' l-istess triq li tkun taqa' taħt konfini differenti.

Wieħed jista' jgħid li f'każi bħal dawn il-gvern ċentrali ftit li xejn jista' jagħmel għax se mai il-kollaborazzjoni li għandha tkun bejn tal-kunsilli bejniethom.

Għalkemm din m'hijiex sitwazzjoni ideali, ikun tajjeb jekk żewġ kunsilli lokali differenti li t- tnejn huma responsabbli ta' l-istess triq, jikkollaboraw bejniethom.

Kien hemm okkażjonijiet fejn jiena tajt statistika dwar kemm-il kilometru ta' toroq ġew irranġati jew saru mill-gvern f'dawn l-aħħar erba' snin, pero` hawnhekk m'għandix din l-informazzjoni.

Li nista' ngħid hu li kien hemm aktar minn 300 triq li ġew mogħtija wiċċ ġdid.

Dan ma jfissirx li ngħataw biss żewġ pulzieri ta' tarmac imma jkunu saru s-servizzi u xogħlijiet l-oħra taħt l-art u prattikament tkun qed tibni dik it-triq mill- qiegħ.

B'mod ġenerali wkoll nista' ngħid li f'dawn l-aħħar snin intefqu madwar Lm30 miljun biex isiru toroq arterjali u toroq lokali.

Dan ma jinkludix l- ammont ta' flus li diversi kunsilli lokali jkunu nefqu – jekk m'iniex sejjer żball Lm2 miljun jew Lm3 miljun kull sena – biex jagħmlu upgrading ta' toroq fil-lokalita` tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' il-Ministru jikkonferma jekk it-triq li semma' seħibna l-Onor.

Galea, taqax taħt il-gvern ċentrali jew inkella taħt il-kunsill lokali taż-Żejtun?

Ladarba fit-trattat li sar bejn il-kunsill lokali tal-Gudja u r-roads department ma ssemmewx kemm kilometri ta' tarmac se jsiru, jista' għallinqas jgħid jekk kemm hi s-somma ta' flus li se tintefaq?

Jekk iva, jista' jgħid kemm numri ta' kilometri ta' toroq se tkun tkopri din is- somma?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, safen naf jien it-triq li semma' l-Onor.

Galea aktar kmieni hija responsabbilta' tal-kunsill lokali taż-Żejtun.

(Interruzzjonijiet) Kieku l-parti li tkompli ma' l-istess triq ma kenitx responsabbilta' tal-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn, żgur dan il-kunsill ma kienx se jagħmilha hu!

Safejn naf jien, l-agreement li sar mal-kunsill lokali tal-Gudja ma jitkellimx fuq ammont ta' flus partikolari, pero' nispera li l-ġimgħa d- dieħla jew ta' wara nkun f'pożizzjoni li npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra dan l-agreement li sar bejn iż-żewġ naħat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Meta hemm il-ħsieb li tkun lesta t-triq ta' Burmarrad, issa li din ilha għaddejja mhux ħażin bħal ħafna toroq primarji oħrajn?

Rigward it-triq li semma l-Onor.

Galea, jien naħseb li minkejja li l- kunsill ta' Wied il-Għajn għamel il-parti li taqa' fil-konfini tiegħu, peress li din it-triq hija kollha kemm hi arterja, probabbli kieku l- kunsill daħal bi ftehim mal-gvern biex jagħmel parti minnha u mbagħad jieħu l-flus lura – bil-ftehim li ġie msemmi fil-Kamra diversi drabi – kien ikun aħjar.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jiena m'iniex se noqgħod inmeri lill- Onor. Interpellant jekk din it-triq hijiex waħda arterjali jew le.

L- informazzjoni li għandi hi li din m'hijiex triq arterjali u anke mill- esperjenza, ma tantx naf li l-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn jidħol biex jagħmel xogħol li huwa responsabbilta' tal-gvern ċentrali, anzi pjuttost jagħmel bil-maqlub, u cioe` li xogħol li jkun sar mill-gvern ċentrali jgħid li għamlu hu!

Għar-rigward it-triq ta' Burmarrad, ix-xogħol fuqha ilu għaddej għal madwar sena u tliet xhur - suppost li tlesta pero' kif nafu għadu m'huwiex lest – iżda hawnhekk wieħed irid jaċċenna għall-problemi li kontinwament niltaqgħu magħhom.

Jekk wieħed jgħaddi minn fuq il-parti l-lesta ta' din it-triq jara li kien hemm postijiet fejn kellna nordmu metru u nofs u aktar ta' materjal biex inkunu nistgħu nillivellaw it-triq.

Hemm postijiet oħra fejn qed ikollna nneħħu kważi metru ta' materjal biex isir il-wiċċ finali u l- ammont ta' xogħol li huwa mdaħħal hawnhekk huwa sostanzjali.

Din m'hijiex skuża għall-kuntrattur biex ma jlestix ix-xogħol fil-ħin u m'hijiex skuża għall-kuntrattur biex ikun jista' jtawwal iż-żmien, pero' dawn huma realtajiet li jista' jarahom kulmin jgħaddi minn dawn l-inħawi.

Jiena qed nistenna li aktar tard matul din is-sena, il-parti sa Targa Gap tkun lesta biex imbagħad ikunu jistgħu jinbdew fażijiet oħra ta' l-istess xogħol.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-ISPORTS

SPORTS BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

(Ikompli mit-18 ta' Settembru, 2002)

Klawsola 2 - Tifsir.

(Kont)

Clause 2 - Interpretation.

(Cont)

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nixtieq nistaqsi jekk il-kliem "ordnata, preskritt" u "preskritt u ordnata" għandhomx l-istess tifsira.

L- Onor. Frendo kien se jgħid xi ħaġa u kien sar il-ħin.

Ma nafx jekk għandux xi kummenti.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Il-kelma preċiża bl- Ingliż hija "prescribed" u l-aħjar soluzzjoni tal-kelma "prescribed" bil- Malti hija l-kelma "ordnata".

Il-kelma "preskritt" kif użata fit-test Malti m'hijiex l-aħjar soluzzjoni tal-kelma "prescribed" u għal dan il-għan il- kelma "ordnata" hi f'lokha.

Jista' jkun li l-kelma "ordnata" qed tirreferi aktar għal dawk il-faċilitajiet li jistgħu ikunu trasferiti mill- gvern jew mill-kunsill Malti u dik is-sezzjoni qed inħarsu lejha b'mod komprensiv u allura nixtieq inħalluha għal iktar tard.

THE CHAIRMAN: Dik kienet posposta.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Peress li kienet posposta m'għandniex għalfejn nidħlu għalissa fil-kwestjoni tal-kelma "ordnata".

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Aħna qed ngħidu li l-kelma "ordnata" hija t- traduzzjoni ta' "prescribed".

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Qed ngħidu li se nħalluha għal wara.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nistaqsi jekk hu se nippostponuha.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Iva.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-mistoqsija li rrid nagħmel hija jekk għandniex nagħmlu definizzjoni ta' "kunsill lokali".

F'ċerti liġijiet oħrajn meta jkun hemm riferenza għall-kunsill lokali nagħmlu li "kunsill lokali" tfisser "il-kunsill imwaqqaf bil-liġi ta' l-1994".

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma jidhirlix li hawn xi definizzjoni oħra għall- kunsill lokali.

ONOR.

CARMELO ABELA: Id-definizzjoni m'hijiex qegħda hemm u qed nistaqsi għandhiex tkun.

ONOR.

JESMOND MUGLIET: Din ma teżistix.

Il-frażi "kunsill lokali" f'Malta tintuża' f'kuntest wieħed.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jien ħadtha minn liġijiet oħrajn u f'dawk li rajt kull fejn hemm il-frażi "kunsill lokali", hemm tifsira.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'għandi l-ebda problema li eventwalment issa meta ndaħħal ċerti reviżjonijiet tad-definizzjonijiet nippreċiżaw id- definizzjoni ta' "kunsill lokali" Dan biex nipprevedu xi affarijiet.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jekk jingħata parir legali li m'għandhiex għalfejn issir, jien noqgħod fuq il-parir legali li jagħtu.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ħadt nota ta' dan.

ONOR.

CARMELO ABELA: Għandi mistoqsija żgħira fuq is-sena' finanzjarja.

Naf li din ġiet diskussa u waqafna fiha.

Nistaqsi x'kienet ir-raġuni għalfejn ġie deċiż li s-sena finanzjarja tibda fl-1 ta' Ottubru u tagħlaq fit-30 ta' Settembru tas-sena' ta' wara.

Nistaqsi jekk qisux li din issir bħas-sena' kalendarja.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Hawnhekk użajna mudelli ta' entitajiet oħrajn li twaqqfu.

ONOR.

CARMELO ABELA: Dak li għidt għall-kunsilli rrid ngħidu għat-tifsira ta' Malta.

F'ċerti klawsoli ssemmiet il-kelma "Malta".

Nixtieq nistaqsi x'nifhmu fil-Kostituzzjoni meta ngħidu "Malta".

"Malta" tfisser il-gżejjer Maltin jew inkella l-gżira ta' Malta waħedha?

L-eżempju qiegħed fi klawsola 3(2) fejn f'parti mid-dikjarazzjoni ta' prinċipju nsemmu "lokalitajiet differenti f'Malta".

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien ngħid li Malta hija l-pajjiż.

THE CHAIRMAN: Din il-kwestjoni ġieli nqalgħet u jeħduha skond il- Kostituzzjoni ta' Malta.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Malta hija d-definizzjoni ta' "Malta" fil- Kostituzzjoni.

Naħseb li din hija bażika.

Ma naħsibx li hemm bżonn tifsira għax kieku narawha f'kull liġi.

Kull liġi tapplika għal Malta.

ONOR.

CARMELO ABELA: F'liġijiet oħrajn insibu t-tifsira ta' Malta.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Forsi f'ċerti liġijiet ikun hemm id-distinzjoni bejn Malta u Għawdex imma f'din il-liġi "Malta" tfisser Malta bħala pajjiż.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jien qed ngħid li għandna ngħidu li meta nirreferu għal Malta nkunu qed nirreferu għat tifsira ta' Malta fil-Kostituzzjoni.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Ma naħsibx u ma naqbilx.

THE CHAIRMAN: Onor. Abela, aħna neħħejna l-kelma "Maltin" u se tiġi mħassra t-tifsira tagħha.

Hekk konna ftehmna.

ONOR.

CARMELO ABELA: Hekk hu, din m'għandhiex x'taqsam.

ONOR.

CARMELO ABELA: Hawnhekk m'għandniex li "Malta" tfisser "Malta" kif hija mfissra fil-Kostituzzjoni.

Is-Segretarju Parlamentari qed jikkonferma li fejn għandna l-kelma "Malta" bħal fi klawsola 3(2), qed nirreferu għal dik li hemm fil-Kostituzzjoni.

Jista' jkun li dan ma jinftehimx ċar.

B'dan il-mod nistgħu ngħidu li Għawdex hu eskluż.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naħseb li dan huwa kumment pjuttost frivolu għax aħna ngħidu r-Repubblika ta' Malta u mhux ir-Repubblika ta' Malta u Għawdex .

ONOR.

CARMELO ABELA: X'inhi d-diffikulta`?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: F'affarijiet ovvji u meta wieħed ikollu xi diffikulta` jrid imur għad-definizzjoni bażika.

Ma jistax ikun noqogħdu nagħmlu definizzjoni għal kull ħaġa.

Naħseb li m'hemmx taħwid fuq il-kelma "Malta."

ONOR.

CARMELO ABELA: Jekk qed jeħodha hekk, m'inix se noqgħod inħambaq fuqha.

Jekk hija tant ovvja allura nistgħu nagħmluha.

Il-punt m'huwiex fuq kif inhi fil-Kostituzzjoni.

Jien qed nistaqsi jekk għandniex indaħħlu t- tifsira ta' Malta kif hemm fil-Kostituzzjoni.

Hawn mhux se nbiddlu d- definizzjoni imma rridu naraw kollox biex ma jkun hemm l-ebda ekwivoku jew li xi ħadd ifettilu jfettaq fil-liġi u jgħid li m'hemmx tifsira.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-liġi tagħna minbarra l-Kostituzzjoni għandha wkoll Interpretation Act li jiddefinixxi għal skopijiet tal-Kostituzzjoni u għall- iskopijiet ta' liġijiet oħra.

Hemm ċerti termini li huma użati fil-liġijiet kollha.

Il-kelma "persuna", hija maskili jew femminili u tinkludi persuni naturali u persuni legali.

Kull darba li nużaw "persuna" f'liġi oħra tkun soġġetta għall-interpretazzjoni ta' l-Interpretation Act.

Il-kelma "ġurnata" fl-Interpretation Act tfisser perjodu ta' 24 siegħa, "ġimgħa ta' xogħol" tfisser mit-Tnejn sal-Ġimgħa u jekk wieħed juża "ġurnata" biss ikun qed jirreferi għal ġurnata mit-Tnejn sal-Ħadd.

Malta hija wkoll definita fl-Interpretation Act bħala "Malta, Għawdex u Kemmuna u d-dipendenzi l-oħra tagħha."

Dawn it-termini ġenerali huma diġa` interpretati fl-Interpretation Act li japplika għal-liġijiet kollha li nagħmlu u għalhekk ħafna drabi ma jkunx hemm definizzjonijiet tagħhom.

Sfortunatament xi drafters ġieli jinjoraw dawn l-affarijiet u joqogħdu jiddefinuhom b'mod ħażin fil- liġijiet.

Il-ħażin qiegħed f'dawk il-liġijiet li qed isemmi u din hija l- proċedura korretta.

ONOR.

CARMELO ABELA: Naċċetta l-ispjegazzjoni tal-ministru.

Rimarka oħra hija fuq id-definizzjoni ta' "skola sportiva".

Xtaqt li l-Onor.

Mugliett jgħid ftit xi kriterji se jintużaw biex skola tiġi rikonoxxuta jew tikkwalifika bħala skola sportiva.

Naturalment m'għandix bżonn id-dettalji preċiżi għax nifhem li jista' jkun hemm avviż legali li jgħid dan.

B'mod ġenerali rrid nistaqsi xi kriterji se jintużaw għar-rikonoxximent u kif skola sportiva tikkwalifika biex tkun tali.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naħseb huwa prematur li nidħlu f'din.

Ikun biżżejjed jekk illum naslu għall-għanijiet għax ikollna xi ħaġa li tirregola skejjel sportivi.

Ovvjament la għandha l-għan li tirregola, r- regolament jiġi permezz ta' avviż legali.

Wara jkunu studjati l-kriterji.

Ma naħsibx li dan nista' ngħidu jien u li għandi nideċiedi jien x'inhuma l- kriterji.

Fuq id-definizzjoni ta' "skola sportiva" naħseb li hemm tibdil żgħir li rridu nagħmlu u l-frażi "teduka liż-żgħażagħ" għandha tiġi biss "teduka" biex ma nillimitawx l-edukazzjoni sportiva bilfors għaż-żgħażagħ.

Il-funzjoni prinċipali tagħha tkun li teduka fuq bażi full time jew part- time xi dixxiplina jew dixxiplini sportivi partikolari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Id-definizzjoni li qed nitkellmu dwarha f'din il- parti tal-liġi tinkwadra l-Education Act u bħalissa tagħti poter lill- ministru biex joħroġ liċenzji għal kull organizzazzjoni edukattiva li tiftaħ f'pajjiżna.

Nistaqsi jekk din hux se tbiddel dak il-provediment.

Jekk se tibqa' kfi inhi bħalissa, dan li qed nagħmlu jkun rilevanti imma jekk hemm il-ħsieb li tbiddel il-provediment ta' l-Education Act ifisser li se jkollna nemendaw l-Education Act innifsu.

Naħseb wieħed irid jara dan kollu għaliex fl-Education Act ta' 1988 hemm poteri estensivi għall- minsitru biex jiddeċiedi hu dwar kull organizzazzjoni mhux biss sportiva imma ta' natura edukattiva.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Huwa rilevanti li nistudjawha fil-kontest Ii qed isemmi.

Illum hawn diversi entitajiet li barra milli jkollhom ġurisdizzjoni tad-diviżjoni tal-edukazzjoni ikollhom sehem f'attivitajiet oħrajn.

Jista' jkun li l-Education Act jiġi regolat minn kriterji ta' skola pero` f'ċerti regolamentazzjonijiet wieħed ikollu bżonn speċjalizzazzjoni fl-isport.

Eżempju wieħed hu l-livell ta' faċilitajiet u l-ispeċjalizzazzjoni li hemm bżonn ikollhom.

Bħalissa l-mod li bih nistgħu naslu huwa vag imma nistgħu naraw il-possibilita' li l-kunsill Malti għall-isport ikun jista' jirregola.

Ma nafx jekk hemmx bżonn li kollox jaqa' taħt l-Education Act.

Jista' jkun hemm bżonn żewġ tipi ta' aċettazzjoni - ta' l-Education Act u tal-kunsill Malti ta' l-isports.

ONOR.

CARMELO ABELA: Naħseb li l-punt imqajjem mill-Onor.

Bartolo mhux ta' min jittieħed b'mod ħafif.

Veru li jridu jsiru regolamenti imma bħalissa qegħdin nilleġislaw u allura issa huwa l-mument li naraw ċerti affarijiet.

Naħseb li dawn il-mistoqsijiet li qed nagħmlu huma importanti u ma jimportax jekk nieqfu ftit jew nistennew sakemm issir il- konsultazzjoni li għandha ssir.

Importanti li ma nieqfux fuq opinjoni jew fuq dak li naħsbu għax peress li qed nilleġislaw l-effett jista' jkun kbir.

Naħseb għandna naraw din it-tifsira kif tinkwadra ruħha fid-dawl ta' l- Education Act u dak li semma' l-Onor.

Bartolo.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk qed nifhem tajjeb qed jintqal kif se tintrabat din id-definizzjoni ta' "skola sportiva" ma' dak li jipprovdi l-Att dwar l- Edukazzjoni.

Hawnhekk qed ikun hawn provediment li qed jiddefinixxi x'inhi "skola sportiva" u l-funzjonijiet tal-kunsill li fosthom hemm li l-kunsill irid jirregola skejjel sportivi.

Nemmen li b'dawn iż-żewġ liġijet flimkien ikollna żewġ awtoritajiet li għandhom superviżjoni fuqhom.

Il-ministeru ta' l-edukazzjoni għandu l-funzjoni li jkompli jara x'qed tagħmel din l-iskola sportiva u l-kunsill Malti jkun jista' jirregola.

L-ewwelnett irridu naraw x'tip ta' skola sportiva jista' jkun hemm.

Veru li fit-tifsira ta' skola sportiva qegħdin ninkludu organizzazzjoni li l-funzjoni prinċipali tagħha tkun li teduka fuq bażi full time jew part-time f'xi dixxiplina jew dixxiplini sportivi partikolari.

Każin tal-football huwa organizzazzjoni tal-football u m'hemmx dubju li l-funzjoni prinċipali tagħha hi li teduka fuq bażi part-time id-dixxiplina ta' l-isport tal-football.

Madankollu din żgur m'hijiex skola li taqa' fid-definizzjoni ta' skola kif jipprovdi l- Att dwar l-Edukazzjoni.

In-nurseries u d-diversi għaqdiet sportivi li jipprovdu tagħlim qed jagħtu servizz tajjeb imma illum qed tibda tidħol il-kelma "skola" f'ċerti oqsma ta' l-isports u wieħed jista' jipprevedi tip ieħor ta' skola sportiva li aħna nixtiequ li jkollna f'Malta.

Din tkun l-iskola li ż-żgħażagħ u t-tfal li jattendu fiha jkunu qegħdin isegwu l-kurriku nazzjonali ta' l- edukazzjoni u li jkollha bias fuq l-isport.

Wieħed jista' jorganizza l- kurrikulu b'manjiera li jkun hemm bias definit favur l-isport.

Wieħed kieku jixtieq jara li dan isir mhux biss fl-isport imma anke f'oqsma oħra bħal mużika jew l-arti.

Din hija xi ħaġa li naħseb li rridu nikkonsidraw jekk irridu li jkollna ċerta preparazzjoni f'ċerti oqsma fl-isport, l-arti, id-drama u l-mużika.

Nixtiequ li eventwalment ikollna skejjel li minbarra li jippreparaw lit- tfal u liż-żgħażagħ għal kurrukulu biex iwettqu l-obbligi tagħhom li titlob minnhom il-fażi ta' l-edukazzjoni obbligatorja, jispeċjalizzaw f'dawn it- tip ta' affarijiet.

Jekk ma nagħmlux hekk naħseb li nibqgħu xi ftit jew wisq nitilfu opportunitajiet ta' tfal li jistgħu jibbrillaw f'oqsma sportivi jew f'oqsma oħrajn.

Dawn huma t-tip ta' skejjel li ma jkunux bħall-iskejjel primarji u sekondarji imma jkunu skejjel speċjali fis-sens li l-ġurnata tagħhom tkun imqassma b'mod differenti ħafna.

Illum nafu li t-tfal jidħlu fl-iskola u jkollhom skeda li f'ġurnata minnhom jibdew bil-matematika u f'oħra jibdew bl-Ingliż.

Skola ta' l-isport trid tibda b'siegħa taħriġ filgħodu u taġġusta lilha nnifisha għal kurrikulu edukattiv partikolari.

Dak li rrid ngħid huwa li jekk qed nitkellmu fuq organizzazzjoni li veru tkun skola sportiva, trid tagħti taħriġ f'dixxiplina partikolari u allura dak huwa każ fejn il-kunsill Malti ta' l-isport irid jiddiskuti ma' l-awtoritajiet edukattivi u bejniethom jagħmlu evalwazzjoni ta' x'għandha tkun il-funzjoni rispettiva tagħhom.

M'hemmx dubju li jekk din tkun skola sportiva xorta trid twettaq il- kurrikulu nazzjonali u bħala oġġettiv ta' l-edukazzjoni tagħha jkollha l- kurrikulu nazzjonali.

M'hemmx dubju li dik tiġi l-ewwel u qabel kollox u li trid tiġi liċenzjata mill-awtoritajiet edukattivi.

Dan ma jfissirx li l- kunsill Malti għall-isport ma jkollux manzjoni tar-regolamentazzjoni fuq dak li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni u mat-taħriġ tad-dixxiplina sportiva partikolari.

Mingħajr ma nippretendi li jien espert naħseb li dan huwa dak li għandu jqajjem id-diskussjoni hawnhekk.

ONOR.

CARMELO ABELA: Il-punt tal-ministru huwa interessanti għax qed nitkellmu fuq skola sportiva kif nafuha llum u taħt forma differenti.

Hawnhekk iqum il-każ fejn se jkollna żewġ regolaturi għax fl-aħħar mill- aħħar il-kunsill Malti għall-isport se jkun regolatur apparti li jipprovdi għall-iskola ta' l-isport.

Ir-regolatur l-ieħor huwa d-diviżjoni jew id- dipartiment ta' l-edukazzjoni li għandu l-education Act .

Nistaqsi x'se jiġri f'każ ta' kunflitt bejn dawn iż-żewġ regolaturi.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naħseb li d-diskussjoni u l-ħsieb irid jevolvi billi jkompli d-djalogu fuq din il-ħaġa imma li wieħed irid iżomm quddiem għajnejh huwa li f'Malta diġa` għandna l-Att dwar l-Edukazzjoni li jiddefinixxi x'inhi skola u jiddefiniha b'mod wiesgħa ħana.

Dan jobbliga lill-awtoritajiet edukattivi li jassiguraw li l-ebda post ma jkun jista' jaqdi l-funzjonijiet ta' skola jekk ma jkunx liċenzjat.

Minkejja li hawn din il-manzjoni dwar l-Att ta' l-Edukazzjoni xorta waħda għandna sitwazzjoni fejn id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni nnifisha għandha organizzazjonijiet fi ħdanha li jorganizzaw l-isport.

Il-Marsa u postijiet oħrajn huma organizzazzjonijiet li l-iskop prinċipali tagħhom hu li jedukaw fuq bażi x'aktarx part-time dixxiplina jew dixxiplini sportivi partikolari.

Meta l-attivita` tiffoka biss fuq l-edukazzjoni tad-dixxiplina sportiva ma tinkwadrax ruħha fl-att dwar l-edukazzjoni għax dan huwa intimament marbut mhux biss ma' skola imma ma' kurrikulu.

Meta wieħed japplika l-prinċipji ta' l-interpretazzjoni tal-liġijiet bilfors irid iħares lejn it-tifsira ta' skola anke fid-dawl ta' l-esiġenzi tal-kurrikulu.

Naħseb li wieħed irid jgħid li jekk qegħdin naraw skola li l-attivita' prinċipali tagħha hija li teduka b'enfasi fuq l-isport xorta trid tiġi liċenzjata mill- awtoritajiet edukattivi għax tkun tkopri l-edukazzjoni primarja u sekondarja.

Dan ma jfissirx li l-kunsill Malti għall-isport huwa eskluż milli jkollu regolamentazzjoni ta' dak li għandu x'jaqsam mad-dixxiplina sportiva.

Ma jistax ikollna skola li qed tagħmel il-kurrikulu nazzjonali u tiddeċiedi li trid tkun skola sportiva.

Ma jistax ikun hemm skola li qiegħda tagħmel il-kurrikulu nazzjonali u tiddeċiedi li trid tkun skola sportiva li tispeċjalizza fil-football imma tivvinta regoli tal-football kif trid hi.

Il-kunsill Malti għall-isport għandu dritt imur fuq dik l-iskola u jgħidilha biex ma tħawwadx dawn l- affarijiet għax huma affarijiet li jridu jiġu regolati.

Essenzjalment din tkun skola bħalma huma l-iskejjel sekondarji u l-iskejjel primarji li jridu li l-awtorita' regolamentarja tagħhom tkun l-awtorita' edukattiva.

Hemm ukoll organizzazzjonijiet oħrajn li jistgħu jorganizzaw skola ta' dixxiplini sportivi fuq bażi full-time jew part-time u mhux neċessarjament ikunu liċenzjati bħala skejjel.

Meta l-awtorita' edukattiva tilliċenzja skola jrid ikollha standards.

L-awtoritajiet ta' l-edukazzjoni għandhom regoli li jgħidu li l-iskejjel irid ikollhom klassijiet li jkollhom ċertu qies, ċertu tip ta' dawl, ċerti safety features u affarijiet oħrajn.

L- istandards ta' dik it-tip ta' skola huma differenti minn standards ta' skola li trid tgħallem it-table tennis, fejn il-qisien, id-dawl u s-safety features ikunu differenti.

F'Malta, u naħseb anke f'pajjiżi oħrajn, hemm ħafna organizzazzjonijiet li jaqdu l-funzjoni ta' edukazzjoni kif nifmuha aħna jew inkella ta' edukazzjoni speċjalizzata.

Wieħed isemmi s-soċjeta' tal-MUSEUM fejn il- funzjoni prinċipali tagħha hi l-edukazzjoni tad-dutrina nisranija.

Din hija skola għax tieħu t-tfal żgħar u jkollha l-bankijiet u l-affarijiet kollha.

Għalkemm dan huwa post ta' tagħlim m'għandhomx liċenzja ta' skola.

Huwa tajjeb li hawnhekk qed iqum id-dibattitu ta' x' jagħmel skola.

Tajjeb li ssir din id-diskussjoni u tajjeb li ngħidu li dan jagħti lok għal ċerti ħsebijiet.

Il-punt hu li din il-liġi m'hijiex teskludi bl-ebda mod il-ġurisdizzjoni ta' l-awtoritajiet edukattivi fuq postijiet li jistgħu jissejħu skola sportiva, jekk l-awtorita' edukattiva jidhrilha li għandha tidħol.

M'hawn xejn li qed jeskludi dan u qed inżidu biss fejn qed ngħidu li l-kunsill Malti jkollu wkoll funzjoni regolamentarja.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Chairman, dak li qed jgħid il-ministru speċjalment lejn l-aħħar ta' l-intervent tiegħu juri li qed idaħħal awtorita' oħra li għandha ġurisdizzjoni mhux biss fuq skejjel imma anke fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar li fl-aħħar mill-aħħar l-istandards issettjati jiġu minnha.

Kif qal il-ministru llum qed nilleġislaw u nippruvaw naraw x'jista' jiġi propost fil-futur safejn hu umanament possibbli.

L-iskola sportiva kif nifmuha llum - kemm dik organizzata mid-dipartiment kif ukoll xi nurseries tal-football ikunu ffokati fuq sports wieħed.

Jista' jagħti l- każ li skola sportiva għada pitgħada tgħallem anke affarijiet li huma akkademiċi.

Din mhix xi ħaġa ġdida għax diġa ssir ħafna barra minn pajjiżna.

F'dan il-każ vera se jkun hemm il-kunsill Malti bħala regolatur, speċjalment fil-qasam sportiv, pero' se jkollna anke diviżjoni li se tkun regolatur ukoll fil-parti akkademika.

Kif qal tajjeb il-ministru qabel, tidħol ukoll l-awtorita' ta' l-ippjanar minħabba permessi u affarijiet bħal dawn.

Il-problema m'hijiex li jkun hawn dawn ir-regolaturi imma li jkun hemm iktar minn wieħed.

Fl-aħħar mill-aħħar irridu naraw minn se jieħu l-aħħar deċiżjoni.

Irridu nżommu f'moħħna x'qed nifhmu bi "skola sportiva" illum pero' jista' jagħti l-każ li jkollna dawn l-iskejjel taħt forma differenti kif semmejt qabel.

F'każ ta' konflitt irridu naraw min se jkollu l-aħħar kelma.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Qed nitkellmu ħafna b'mod ipotetiku u allura qed nitħawwdu.

Meta xi ħadd jiġi japplika għal skola jkun hemm l-awtorita' tal- ippjanar u d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li għandhom kumitat bejniethom u jaraw l-applikazzjoni flimkien.

Dawn jiftiehmu bejniethom fuq ippjanar u mhux fuq standards.

Jien ngħid li dan it-tip ta' format fejn ikun hemm kumitat konġunt li jiltaqa' b'mod regolari skond l-applikazzjonijiet li jkollu, ħadem tajjeb f'dak il-każ u se jaħdem tajjeb hawnhekk.

Naħseb li d-diviżjoni ta' l- edukazzjoni se jkollha l-aħħar kelma fuq dak li għandu x'jaqsam mal- kurrikulu u l-affarijiet akkademiċi.

Fuq affarijiet ta' natura u teknika sportiva jkun il-kunsill Malti li jiddeċiedi.

Naħseb li din hija ċara.

Qed nagħmlu ħafna diskors fuq skola sportiva u l-liġi ma fihiex artikli li jgħidu li eventwalment tista' ssir regolamentazzjoni.

Ir-regolamentazzjoni ma ssirx parti minn din il-liġi u forsi għalhekk jien ngħid li huwa ftit prematur li noqogħdu naraw il-format.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ladarba s-Segretarju Parlamentari għadu kif qal li l-affarijiet huma pjuttost delinjati, fis-sens li qed ngħidu li fejn ikun hemm affarijiet akkademiċi tidħol id-diviżjoni u f'affarijiet sportivi jidħol il-kunsill nistgħu nibqgħu mexjin.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Hemm skejjel sportivi bħal dik tal-Bużu li x'aktarx lanqas taqa' taħt l-Education Act.

Jekk se jibdew jitfaċċawlna ħafna minn dawn naħseb li għandu jkun hemm xi ħadd li jirregolahom.

THE CHAIRMAN: Nistaqsi x'se jiġri fil-każ tad-definizzjoni.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nistgħu mmorru fuq id-definizzjoni ta' sport.

THE CHAIRMAN: Jista' jkompli għaddej għax dik hi klawsola waħda.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Biex forsi nantiċipa biex ġej l-Onor. kollega, rrid ngħid li diġa' kellna din id-diskussjoni u tkellem fuqha ħafna l- Onor. Bartolo.

Din hija waħda mill-iktar definizzjonijiet diffiċli li qatt iltqajna magħhom u kulħadd jaċċettaha.

Hija diffiċli għax hawn min japplika għal definizzjoni ta' sport xi ħaġa ta' attivita' fiżika jew kompetittiva fejn jidħlu n-nies.

Dik it-tip ta' definizzjoni teskludi dixxiplini bħaċ-ċess għaliex iċ-ċess m'hijiex attivita' fiżika.

Il-kunsill ta' l-Ingilterra jkollu dawn it-tip ta' problemi.

Irrid nistaqsi jekk iċ-ċess hux sport jew le.

Aħna konxji minn din id-diffikulta' li konna daħħalna fid-definizzjoni ta' "attivita' fiżika jew mentali".

Hawnhekk iċ-ċess huwa nkluż.

Kif inhi d- definizzjoni xorta tħalli ċerti dixxiplini barra bħat-tlielaq tal-ħamiem, tal-klieb u affarijiet bħal dawn.

Wieħed jgħidli li għandna nkunu puristi u dawk ma nqisuhomx sport.

Dawn l-affarijiet fihom affarijiet tajba u ma rridux neskluduhom.

Wara d-diskussjoni li saret fl-aħħar seduta qabel il-parlament aġġorna għal vaganzi tas-sajf għidna li d-definizzjoni għandha tibqa' li hi u ma tistax tibqa' titwessa' għaliex imbagħad ma tibqax definizzjoni serja.

Għidna li fl-aħħar tad-definizzjoni se nżidu xi sentenza u jien m'għandix is-sentenza preċiża għax se nissottomettiha iktar tard.

Bejn wieħed u ieħor din tgħid li għall-fini ta' dan l-att il-ministru responsabbli mill-isport jista' jinkludi attivitajiet oħra ta' kompetizzjoni bħala attivitajiet ta' sport.

Wieħed imbagħad jippubblika lista u jsemmi tlielaq tal-ħamiem, tlielaq bil- mudelli tad-dgħajjes u tlielaq bil-greyhound.

Wieħed jista' jgħid li dawn huma konsidrati bħala sport għal fini ta' din il-liġi u b'hekk inkunu qed indaħħlu dawk l-attivitajiet li jkunu jridu jaqgħu taħt dan l-att.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nifhem li din kienet waħda mill-iktar tifsiriet diffiċli għax fil-fatt anke fid-diskussjonijeit li kien hemm waqt il-white paper fejn saru ħafna riferenzi għal liġijiet barranin.

Hemm liġijiet barranin li kważi kważi lanqas isemmuha u ma jagħtux tifsira u hemm lġijeit oħrajn li jagħtu tifsira dejqa u allura qed iħallu ħafna logħob li m'huwiex ta' attivita` fiżika barra.

Aħna qed nippruvaw ninkorporaw kemm nistgħu.

Ħaġa li kont se nsemmi kienet jekk għandniex nikkonsidraw indaħħlu l- kunċett ta' rikreazzjoni, jiġifieri li attivita` għal fini ta' rikreazzjoni taqa' wkoll taħt dan l-Att.

Ma nafx din għandhiex tidħol fid-definizzjoni jew x'imkien ieħor.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Dan il-kument smajtu diġa'.

M'hemm l-ebda riferenza għall-kelma rikreazzjoni u ma nafx jekk għandniex nirregolaw u nilleġislaw fuq rikreazzjoni.

ONOR.

CARMELO ABELA: L-ewwel kumment tiegħi kien jekk għandniex indaħħluha mad-definizzjoni ta' sport mingħajr ma nagħmlu tifsira ġdida.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Li jien nilgħab bil-komputer ma jfissirx li qed nagħmel sport.

Jien naħseb li jekk niftħu daqshekk se jkollna l-periklu.

Jien lest anke nippostponu din biex niddiskutuha wara.

Irridu nitkellmu fuq attivitjaiet oħrajn li ma jaqgħux taħt din id-definizjzoni imma li jeżitu Malta, huma prattikati u għandna nħajruhom jippubblikaw il-lista tagħhom biex ninkluduhom bħala attivitjaiet li jaqgħu bħala attivita` ta' sport għall-fini ta' din il-liġi.

ONOR.

CARMELO ABELA: Hemm liġijiet li jsemmu l-aspett ta' l-elite sport magħruf bħala top sport jew high performance sport.

Dawn isemmu wkoll sports recreation jiġifieri dak li jipprattika l-isport bħala passatemp u mingħajr ebda ħsieb ta' kompetizzjoni partikolari.

Jien naċċetta l-kumment peress li se nissospendu din il-klawsola mbagħad naraw kif se tkun id- definizjzoni u nkunu nistgħu nikkummentaw fi stadju ieħor ħalli nkunu nistgħu nimxu.

Jekk l-Onor.

Mugliett m'għandux kummenti fuq din it-tifsira ta' sport nixtieq nagħmel mistoqsija fuq jekk għandniex nagħtu tifsira ta' kontroverjsa peress li lejn l-aħħar ta' l-abbozz hemm imsemmi "l- kontroversja sportiva".

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kontroversja hi meta jkun hemm żewġ partijiet li hemm nuqqas ta' ftehim bejniethom fuq xi materja li ttirrigwardja l- għanijiet u għaliex huma ffurmati.

Naħseb m'hemmx kontroversja fuq il- kontroversja.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jekk żewġ membri jkollhom x'jgħidu bejniethom ikollhom kontroversja.

Madankollu ma jkunux qed jaqgħu taħt il-fini ta' dan l-att.

Qed ngħid dan biex ma jiġrix li jkun hemm xi kontroversja bejn żewġ membri u jiskatta l-mekkaniżmu li nsibu fi klawosla 43 'il quddiem.

Irridu nkunu ċari u naraw x'qed nifhmu meta ngħidu "kontroversja sportiva" u naraw jekk inħossux li għandna nagħmlu tifsira tagħha jew le.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Il-fatt li m'għamilnihiex jeżisti għax ma ħassejniex għaliex.

Aħna daħħalna l-parti li titkellem fuq kontroversja u disputes.

Forsi l-kelma l-kelma disputes bl-Ingliż hija iktar preċiża mill- kelma kontroversja bil-Malti.

Meta jkun hemm dispute u tnejn min-nies ma jistgħux jiftehmu x'aktarx jipprovaw imorru x'imkien lil hinn minnhom.

Dawn jistgħu ikunu persuni, għaqdiet jew korpi li jmorru x'imkien lil hinn minnhom fejn x'aktarx jitlobhom l-istatut tagħhom anke kif titlob din il- liġi.

L-ewwel ħaġa li se tagħmel dik l-entita` meta dik il-materja ta' dispute tiġi quddiemha hi li tara jekk għandhiex l-inkarigu li taraha hi.

Jekk din hija l-prattika ta' kif ikunu riżolti disputes m'għadniex għalfejn noqogħdu nagħmlu definizzjoni ta' kontroversja.

ONOR.

CARMELO ABELA: Klawosla 43 titkellem fuq kontroversja u medjaturi.

Jien naħseb li jekk inħalluha bejn żewġ persuni inkunu qed niftħu wisq.

Hemm imsemmi kontroversja bejn organizzazzjonijiet sportivi jew bejn persuni li huma membri tal-kunsill u allura qed nirreferu għal kull tip ta' kontroversja anke ta' natura li mhux direttament marbuta ma' l-isport.

Jekk ikun hemm żewġ persuni li ma jmorrux tajjeb flimkien irridu naraw kif niddefinixxu kontroversja sportiva.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Kif għedt ma naħsibx li għandna niddefinixxu kontroversja.

L-aktar li nistgħu nagħmlu hu li meta naslu għal klawosla 43 nippreċiżaw liema tip ta' kontroversja qed nitkellmu fuqha.

Madankollu l- kontroversja ma tirrikjedix definizzjoni.

Jekk l-Onor kollega għandu problema fuq kif inhi miktuba rridu narawha hekk u mhux nagħtu d- definizzjoni.

Jista' jkun hemm kwalifika wara l-kelma kontroversja fi klawsola 43 u mhux definizzjoni.

ONOR.

CARMELO ABELA: Irrid nistaqsi x'inhi r-raġuni li qed ngħidu "uffiċjal pubbliku ma jinkludix imħallef jew maġistrat".

Din hija riferribbli għal artiklu 50 ta' l-istess Att u hija marbuta ma' l-artiklu 50 ta' dan l-Att.

Irrid nistaqsi x'inhi r-raġuni li qed ngħidu li imħallef jew maġistrat huwa eskluż għal fini ta' dan l-Att li jiġi meqjus bħala uffiċjal pubbliku.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Anke jien staqsejt għaliex kellna bżonn id- definizzjoni ta' uffiċjal pubbliku.

Din torbot mal-klawsola li għandna taħt il-kostituzzjoni tal-kunsill Malti għall-isports.

Hawn ngħidu li uffiċjali tal-kunsill Malti għall-isport ikunu meqjusa bħala uffiċjali pubbliċi.

Qed issir dik it-tip ta' klawsola għaliex aktarx meta jkun hemm ksur jew xi ħaġa li ssir ħażina mill-uffiċjali pubbliċi għall-fini tal-liġi il-piena għal dawk ir-reati li jistgħu isiru huma akbar milli jkunu għall-persuni privati.

Din ma tinkludix imħallef jew maġistrat għax il-liġi minnha nfisha teskludi li mħallfin u maġistrati jistgħu jkunu parti mill-bordijiet ta' l-istess kunsill Malti għall-isport.

ONOR.

CARMELO ABELA: Dan ma jaqbilx mal-liġi li għaddejna ftit ta' żmien qabel li hija simili ħafna għad-draft tal-liġi li hija pjuttost simili tal- kunsill Malti għall-kultura u l-arti.

Din qiegħda eżattament kif għandna fl- att tat-twaqqif tal-kunsill Malti għall-isport li qed niddiskutu, bl- eċċezzjoni li l-aħħar parti ma tinkludix "imħallef jew maġistrat".

Din m'hijiex qiegħda hemmhekk.

Bl-istess argument anke fil-liġi tal-kunsill Malti għall-kultura u l-arti mħallef u maġistrat għandhom ikunu esklużi milli jkunu membri.

Qed ngħid dan anke għax insibu riferenza f'dan l-att innifsu għal uffiċjali pubbliċi oħrajn.

Issa t-tifsira qiegħda marbuta biss ma' artiklu 50 u mhux tagħmel riferenza għal dak kollu.

THE CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien irrid nirriserva l-aħħar kwalifika u nirreferiha lid-drafters, bil-permess ta' l-Onor. kollega.

ONOR.

CARMELO ABELA: Napprezza u naċċetta.

Nistgħu fil-każ niddiskutuha aktar tard meta nerġgħu niddiskutu klawsola 2.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Għaliex hija pjuttost teknika u legalistika.

Nippreferi nippreċiża mad-drafters xi ħsieb kien hemm wara din id- definizzjoni u għalhekk nipproponi li din il-klawsola tiġi posposta.

THE CHAIRMAN: Hawn talba biex klawsola 2 tiġi posposta.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 3 - Dikjarazzjoni ta' prinċipji.

Clause 3 - Declaration of principles.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Chairman, dehrilna li f'liġi ta' l-isport għandna wkoll indaħħlu l-għanijiet għalfejn pajjiżna għandu jħajjar u jippromwovi l-isport u x'inhi l-kultura li għandna nħaddmu, minn x'hiex għandna noqogħdu lura u minn x'hiex għandna nilqgħu.

Dehrilna li rridu nagħmlu dawn id-dikjarazzjonijiet ta' prinċipji li huma dikjarazzjoni ta' l- affarijiet li se jiggwidawna fil-ħidma tagħna fl-isport.

Bdejna bid- dikjarazzjoni ta' prinċipji fuq l-edukazzjoni fiżika u l-isport għaliex nemmnu li din hija bażika.

Kull sport għandu jibda mill-ewwel mill-edukazzjoni fiżika li hija fundamentali u qed norbtu mal-ħtieġa li l-edukazzjoni fiżika u l-isport ikunu mgħallma fl-iskejjel.

Hemm il-kurrikulu, id-direttivi u l-att dwar l- edukazzjoni u dawn japplikaw u huma importanti.

Hawnhekk qed naffermaw l- importanza kemm ta' l-isport fl-iskejjel u kemm ta' l-edukazzjoni fiżika fl- iskejjel.

Kultant hija iktar importanti l-edukazzjoni fiżika milli l-isport għaliex l-edukazzjoni fiżika tgħallem l-essenzjal bħal kif wieħed jiċċaqlaq u affarijiet bħal dawn.

Wara dan wieħed jista' jaqbad ċertu sport bis- serjeta'.

Hawnhekk qed ngħidu kemm hija importanti u essenzjali l- edukazzjoni ta' persuna, l-edukazzjoni fiżika u l-isport.

Hawn dikjarazzjonijiet ta' prinċipju oħrajn bħal li ma jkunx hemm distinzjoni u diskriminazzjoni, l-aċċessibilita' għall-isport, il-prinċipju li ma jsirx abbuż mill-mod kif isir ir-riklamar fl-isports, il-kontroll kontra l-użu ta' sustanzi mhux tajbin u l-prinċipju ta' sussidjareta'.

Fl- isport hemm ħafna entitajiet li diġa' jeżistu u fejn dawn qed jagħmlu xogħolhom tajjeb il-gvern m'għandux jindaħal.

Fit-test Malti qed ngħidu "sussidjareta' fuq kull livell" għax hemm dik li hija sussidjareta' vertikali bħal federazzjoni, assoċjazzjoni u klabb u hemm sussidjareta' orizzontali bħal dawk li jistgħu jagħmlu anke l-kunsilli lokali.

Qed ngħidu li dawn il-prinċipji m'għandhomx ikunu inforzati pero' huma ta' gwida fil-kontroll u fil-kummissjoni ta' l-isport f'Malta.

Hemm imbagħad sussegwentament affarijiet li jitkellmu fuq kontroll ta' sustanzi tossiċi.

Eventwalment għandu jkun hemm leġislazzjoni sussidjara.

Il-klawsola kif inhi miktuba hawnhekk hija dikjarazzjoni ta' prinċipju, pero' fuq sustanzi tossiċi u l-użu tagħhom għandna klawsoli per se.

Affarijiet oħrajn bħal aċċessibilta' ħallejniehom bħala dikjarazzjoni ta' prinċipju, pero' kif wieħed jimplimenta dak il-prinċipju hija xi ħaġa li qed tiżvolġi bil-prattika meta jibdew isiru ċerti regolamentazzjonijiet.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Chairman, qed nitkellmu fuq dikjarazzjoni ta' prinċipju u ċertament li l-oppożizzjoni taqbel ma' dawn il-prinċipji li għandna hawnhekk.

Kif semma l-Onor.

Segretarju Parlamentari rridu nagħtu aktar importanza fuq kull livell ta' edukazzjoni fiżika u sportiva.

Nixtieq nibda nagħti xi kummenti fuq kull wieħed minnhom.

Għandna dikjarazzjoni ta' prinċipju li tgħid li l-edukazzjoni fiżika u l-isport għandhom jiġu mgħallma u prattikati fl-iskejjel primarji, sekondarji u oħrajn.

Hawnhekk ma nafx għandniex indaħħlu dikjarazzjoni ta' prinċipju jew ir-rwol li l-kunsill Malti għall-isport għandu jkollu jew jista' jkollu.

Nafu li dan jidħol fl-att tal-edukazzjoni pero' tajjeb li nistaqsu ftit xi rwol se jkollu l-kunsill Malti għall-isport biex jippromwovi u biex imexxi din id-dikjarazzjoni ta' prinċipju.

Dan hu rwol prinċipali u mhux rwol li jsemmi l-leħen tiegħu imma li jagħti input li verament ifisser xi ħaġa.

Fit-tieni dikjarazzjoni ta' prinċipju qed nagħrfu li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni abbażi ta' sess, razza, kulur, reliġjon, opinjoni politika jew residenza f'lokalitajiet differenti f'Malta u Għawdex.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq fejn jidħol l-aċċess għall-affarijiet sportivi u allura naħseb li għandna ndaħħlu li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni a bażi ta' eta` u diżabilita`.

Naħseb li d-diżabilita` m'hijiex imsemmija hawnhekk u allura nissuġġerixxi li jidħlu kemm il-kelma eta` u kemm diżabilita` fit-tieni dikjarazzjoni ta' prinċipju.

Dwar ir-raba' dikjarazzjoni ta' prinċipju li titkellem fuq mediċini jew sustanzi li jgħinu prestazzjoni waqt il-parteċipazzjoni ta' l-isport naħseb li l-kliem "li jgħinu prestazzjoni" għandna nħarsu lejh f'dan is-sens.

L- użu ta' dawn is-sustanzi żgur li huwa kundannabbli mill-bidu sa l-aħħar għax imur kontra l-essenza ta' l-isport pero`naraw li hemm distinzzjoni bejn sustanzi u mediċini li jgħinu prestazzjoni u li huma leċiti u dawk li huma projbiti jintużaw.

Filwaqt li nerġa' ngħid li żgur li hemm qbil 100% mal-ħsieb tagħha u ma' kull ħaġa li żżomm 'il bogħod kemm jista' jkun l-użu ta' sustanzi u mediċini projbiti, irridu ngħidu li hemm ċerti sustanzi leċti li hu normali li jittieħdu.

Jien m'inix espert fuq dawn l-affarijiet imma rridu naraw id-distinzjoni.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu biss fuq il-parteċipanti fl-isport imma wkoll dawk li jattendu attivita sportiva.

Jekk aħna qed nifhmu li min jieħu sehem fl-isport huwa inkluż anke l-ispettaturi huma inklużi.

Fuq id- dikjarazzjoni ta' prinċipju Nru. 5 nixtieq iktar spjegazzjoni għax qed ngħidu li "fil-promozzjoni ta' l-isport m'għandux isir użu minn materjal jew metodi promozzjonali li jistgħu jieħdu vantaġġ minn żgħażagħ għal skopijiet ulterjuri."

Nistaqsi hemmx xi eżempji prattiċi ta' skopijiet ulterjuri.

Meta wieħed jagħmel reklamar l-iskop ulterjuri tiegħu huwa li jbiegħ il-prodott partikolari għalhekk juża' xi ħadd li huwa prominenti fil- qasam ta' l-isport jew xi ħadd li jkun popolari man-nies.

Fuq il-prinċipju qed naqbel imma nixtieq kjarifikazzjoni.

Għalissa dawn huma l-kummenti li għandi x'nagħmel fuq klawsola 3.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Rigward klawsola 3(2) dwar jekk għandniex indaħħlu li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni a bażi ta' eta` u diżabilita` rrid ngħid li m'għandniex napplikaw dak li nipprovaw niregolamentaw f'oqsma oħra, għall-isport għax kultant il-mod kif isir l- isport jitlob li ċerti affarijiet ma japplikawx.

Nixtieq nara xi tfisser mentalita inklusiva ta' persuni b'diżabilita' fl-isport.

Ma naħsibx li kull persuna b'diżabilita – anke mingħajr – tista' tkun parti minn team tal- football.

Fl-edukazzjoni dan il-prinċipju ta' inklużjoni jgħodd imma fl- isport jieħu tifsira differenti.

Mill-mod kif ikun prattikat l-isport ċerta diskriminazzjoni inevitabbli trid issir u wieħed ma jistax jgħid li din hi ħażina.

Jista' jkun hemm attivita` sportiva li persuna ta' ċerta eta` ma tkunx tajba għalih u jkollha tibqa' barra.

Bħalissa ma jistax jiġini eżempju partikolari pero` mhux l-attivitajiet sportivi kollha huma applikabbli għal kwalunkwe eta` u allura naħseb li daħħalna s-setturi partikolari fejn il- prinċipju li ma jkunx hemm diskriminazzjoni japplika għalihom.

L-Onor. kollega tkellem ukoll dwar subklawosla 3(4) fejn hemm il-kelma "prestazzjoni".

Il-kelma "prestazzjoni" hemmhekk hija traduzzjoni tal- frażi aċċettata Ingliża "performance enhancing substances" u l-aħjar traduzzjoni li sibna bil-Malti hija "sustanzi li jgħinu l-prestazzjoni."

Il- ġist tagħha m'hijiex il-prestazzjoni imma l-abbuż.

Jista' jkun hemm sustanza li tgħin il-prestazzjoni imma meta wieħed jeħodha ma jkunx qed jagħmel abbuż.

Naħseb li l-fatt li hemm il-kelma abbuż hemmhekk jgħin it- tifsira.

L-Onor. kollega semma' wkoll jekk għandniex indaħħlu l- ispettaturi.

Irridu noqogħdu attenti safejn għandna nirregolamentaw il-liġi ta' l-isport għax irridu niftakru li hemm ukoll il-liġi ċivili jekk tidħol vjolenza jew sakra ta' spettatur.

Wieħed jista' jistaqsi hemmhekk tidħolx il-liġi ta' l-isport jew il-liġi ċivili.

Naħseb li hawnhekk għandna dikjarazzjoni ta' prinċipji għall-isport u allura l-ispettaturi ma jistgħux jintrabtu b'xi prinċipju partikolari.

Eventwalment naraw jekk hemmx lok li l-imġiba ta' l-ispettaturi tidħol f'xi parti jew oħra tal-liġi.

Subklawsola 3(5) naħseb li hija traduzzoni mhux daqshekk feliċi.

It-test Ingliż huwa ħafna aħjar u jgħid hekk: "in the promotion of sport no use shall be made of promotional material or method that tends to exploit young people."

Il- kelma "skopijiet ulterjuri" fit-test Malti m'hijiex daqstant feliċi u allura nipproponi li din is-sentenza tinbidel u ngħidu li fil-promozzjoni ta' l-isport m'għandux isir użu minn materjal jew metodi promozzjonali li jistgħu jesplojtaw jew jisfruttaw liż-żgħażagħ.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Naqbel li fit-test Ingliż ta' klawsoli 3(3) u (5) hemm iktar sens u naqbel li nagħmlu emenda.

Se nimxi pass pass vis-a-vis klawsola 3(2) fejn ipproponejt li jiddaħħlu l-kliem "eta' " u " diżabilita' ".

Hawnhekk qed nitkellmu fuq dikjarazzjoni ta' prinċipji u qed ngħidu li l- istat qed jagħraf bħala gvern Malti fejn jidħol l-aċċess għal faċilitajiet jew attivitajiet sportivi.

Filwaqt li nista' nifhem il-kumment li l-Onor.

Mugliett għamel fuq l-eta' irrid nagħmel xi kummenti.

Nifhem per eżempju li tifel ta' sitta jew seba' snin ma jistax jidħol f'post li huwa frekwentat minn adulti.

Hemm nifhem l-argument li semma' hu.

L-argument ta' din id- dikjarazzjoni rigward diżabilita' m'huwiex li tiġi persuna b'diżabilita' li tgħid li trid jilgħab mat-team nazzjonali Malti tal-football għaliex hemm ċerti kriterji li jintużaw.

Hawn qed ngħidu li persuna b'diżabilita' għandu jkollha d-dritt ta' l-aċċess għal faċilita' sportiva.

Nistgħu ngħidu li hemm grupp ta' persuni li għandhom diżabilita' u li jridu jilagħbu logħba partikolari.

Jista jkun hemm xi ħadd li ma jħallihomx jidħlu fil- post. Issa qed nitkellmu fuq tip ta' diskriminazzjoni li ma tħallix persuna tidħol minħabba diżabilita'.

Jien qed neħodha bħala dikjarazzjoni ta' prinċipju u għandna nikkonsidrawha.

Jien kelli kumment ieħor li s'issa m'għedtux u li naħseb aħjar ma nagħmlux.

Madankollu se ngħid li nħoss li ċerti dikjarazzjonijiet ta' prinċipji hawnhekk kellhom ikunu inforzati fil-liġi.

Naħseb għalissa m'huwiex il-mument li nidħlu fiha jew li nagħmluhom hekk għaliex aħna nafu li għaddejna liġi dwar il-persuni b'diżabilita' fejn iż-żewġ naħat tal- Kamra ħadmu ħafna flimkien u qablu.

Waħda mid-dikjarazzjonijiet ta' prinċipju li kont se nipproponi u li għandha tkun inforzata fil-qorti kienet proprju klawsola 3(2) fejn inħoss li jekk ikun hemm xi ħadd li se jiddiskrimina kontra grupp ta' persuni għal xi raġuni jew oħra ikun jaf li hemm xi ħaġa li twaqqfu.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq xi ħadd li jagħlqilhom l-aċċess biex huma jipprattikaw l- isport tagħhom.

Filwaqt li f'tal-eta nifhem il-kumment tal-Onor Mugliett, fil-każ tad-diżabilita' nemmen li rridu nimxu mod ieħor u ndaħħluha fid- dikjarazzjoni.

Fuq klawsola 3(4) fejn hemm "jgħinu l-prestazzjoni" nistgħu nużaw il-kelma "ipprojbiti".

It-test Ingliż huwa aktar feliċi u jgħid hekk:

"... that no unsactioned use is made in sport of performance enhancing drugs or doping methods in sport.".

Naħseb li hemm differenza bejn dawk il-mediċini li huma pprojbiti u sustanzi oħrajn li huma permessi.

Ma nafx jekk iniex nifntiehem tajjeb f'dan l-argument.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Għandi problema li naċċetta l-parti dwar diskriminazzjoni abbażi ta' diżabilita'.

Ġaladarba teżisti l-liġi ta' l- opportunitajiet indaqs li anke daħlet fil-kostituzzjoni naħseb li dik se tapplika dejjem u fuq kollox.

Hawnhekk il-prinċipju huwa speċifiku pero' jinkludi kemm faċilitajiet u kemm attivitajiet.

Jekk se tidħol trid tidħol kemm għal faċilitajiet u kemm għal attivitajiet.

Ħafna attivitajiet sportivi huma diskriminatorji mill-mod kif inhuma organizzati għal nisa, irġiel, veterani, żgħażagħ u tfal.

Hemm ukoll teams ta' under 21, under 18, u oħrajn u hemm disabled sport u non-disabled sport.

Tant huwa kategorizzat minnu nnifsu l-isport li wieħed ma jistax jgħid li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni għaliex il-parteċipazzjoni hija kategorizzata.

Jekk se ndaħħlu diskriminazzjoni kulħadd se jgħid li għandu dritt jingħaqad mat- tali team jew nursery.

La qed indaħħlu dawn l-affarijiet u naraw kif nistgħu nirregolamentaw irridu naraw x'ġebla se nitfgħu fuq saqajna wkoll għaliex jekk imbagħad jidħol prinċipju dan irid jiġi infurzat u allura jkollu l-konsegwenzi.

Xi ħaġa hekk tbeżżagħni ftit u ġaladarba hemm xi ħaġa fuq kollox li diġa' titkellem fuq id-diskriminazzjoni abbażi ta' diżabilita' m'għandniex għalfejn inkunu daqshekk speċifiċi hawnhekk.

Xtaqt inżid xi ħaġa fuq klawsola 3 (3) fejn qed nipproponi tibdil.

Kif qiegħda miktuba bħalissa l-kelma "Maltin" tirristrinġi l-prinċipju li qed nippruvaw nistabilixxu hawnhekk għal dawk kollha li għandhom ċittadinanza Maltija.

Dan għal meta xi ħadd qed jilleġisla għall-isport f'Malta.

Jekk aħna nemmnu fl-isport għandna nippromwovu l-isport f'kull min joqgħod Malta, kemm jekk hu Malti u kemm jekk mhux.

Dan jista' jkun xi ħadd li jgħix għal perijodu definit f'Malta.

Dawn kollha għandhom id-dritt li jipparteċipaw fl-isport.

Il-proposta tiegħi, Mr Chairman, hija li l-frażi "Maltin kollha" għandha tiġi maqtugħa u klawsola 3 (3) tiġi taqra hekk:

"L-istat jagħraf li kulħadd għandu jingħata l-opportunita' li jieħu sehem fl-isport u li fejn ikun meħtieġ għandhom jittieħdu miżuri oħra sabiex jagħtu l-opportunita' u jinkoraġġixxu lin-nisa, żgħażagħ eċċ..."

Hawnhekk qed inbiddlu l-ewwel parti ta' dan is-subartiklu fejn kif diġa' għedt l-istat jagħraf li kulħadd għandu jingħata l-opportunita' li jieħu sehem fl-isport.

Rigward il-kelma "unsanctioned" li kien semma' l-Onor. kollega għal subklawsola 3 (4) rrid ngħid li kultant ma nsibux il-kelma preċiża.

Il- fatt li din hija dikjarazzjoni ta' prinċipju m'hijiex klawsola tassattiva.

Naħseb li ma jsir ebda abbuż minn mediċinali jew sustanzi li jgħinu l- prestazzjoni.

Ma naħsibx li dan huwa ħażin u hija kontra l-prinċipju li qed nippruvaw nistabbilixxu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fi klawsola 3 (3) - l-emenda li qed jipproponi l- Onor. Mugliett - insibu riferenza għal dawk li għandhom talenti sportivi.

Ma nafx jekk inħossux li minnha nnifisha hija pjuttost diskriminatorja għax qisna qed ngħidu li min m'għandux dawn it-talenti sportivi m'għandux jipparteċipa.

Huwa veru li nkomplu billi nirreferu għal dawk il-persuni żvantaġġjati jew persuni bi bżonnijiet speċjali jew li gruppi ta' persuni bħal dawn jibbenefikaw minn dawn l-opportunitjaiet.

Jien norbot ma' dak li kont qed ngħid fuq klawsola 3(2) fejn sa ċertu punt nifhem dak li qal - li minnu nnifsu l-isport huwa kategorizzat u ma nistgħux nistennew li tifel ta' seba' snin jilgħab ma' xi ħadd ta' 25 sena'.

Madankollu din mhux kwestjoni ta' kategoriji imma kwestjoni ta' xi ħadd li ma jingħatax ċans jipparteċipa.

Jekk tiġi organizzata ġirja u ma jħallux persuna b'diżabilita' tipparteċipa ma tkunx kwestjoni ta' kategorija.

Il-fatt hu li qegħdin nirrikkonoxxu persuna b'diżabilita` bħala prinċipju u rridu naraw x'passi oħra jridu jittieħdu.

Din hija dikjarazzjoni ta' prinċipju u kif għedna dawn mhux se jkunu rinforzati fil-qorti jiġifieri m'hemmx il-periklu li wieħed jista' jibda jfittex lil xi club sportiv għax ma tax aċċess għal diżabilita`.

Dak huwa stadju ieħor u nibqa' ngħid li bħala dikjarazzjoni għallinqas irridu naċċettaw il-fatt li persuna b'diżabiita` għandu jkollha aċċess għal faċilitajiet sportivi.

Barra l-aċċess fiżiku irid ikun hemm l-aċċess soċjali u allura filwaqt li nifhem dak li qal l-Onor Mugliett dwar il- kwestjoni ta' kategoriji, l-argument li qed nieħu jien huwa daqsxejn differenti minn dan.

Jien qed ngħid li persuna b'diżabilita` għandu jkollha kull dritt li tidħol ġo faċilita` sportiva u li tipprattika l-isport tagħha skond ir-regoli li jgħoddu għal kulħadd.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ewwelnett nifhem il-problema tal-kollega li jemmen li jekk jista' jkun ma niddiskriminawx u ma naqtgħux barra persuni b'diżabilita` mill-prattika ta' l-isport.

Din hija indirrizzata għax subklawosla 3(3) tgħid li jeżistu setturi tal-popolazzjoni li għandhom isiru miżuri speċifiċi għalihom.

Jekk wieħed ma jagħmilx ċerti miżuri speċifiċi għalihom x'aktarx il-parteċipazzjoni tagħhom fl-isport tista' tkun nieqsa jew ma tkunx ta' livell li wieħed jixtieq.

Ir-riferenza għaż- żgħażagħ b'talenti sportivi hija xi ħaġa li trid issir.

Fejn tgħid li hemm nisa li ma jipparteċipawx irid jinħoloq sport development programme għalihom.

M'hemm xejn ħażin li jsiru miżuri speċifiċi għal żgħażagħ b'talenti sportivi u n-nuqqas ta' opportunitjiaet jew ċerti esklużjonijiet li jista' jkun hemm u li qed iħassbu lill-Onor.

Kollega.

Dawn se nindirizzawhom fi klawsola 3(3) fejn qed nirreferu għal persuni żvantaġġjati.

Żvantaġġ jista' jkun ta' diversi forom u allura jinkludi diżabilita'.

Għal dawn għandhom jittieħdu miżuri speċifiċi.

Naħseb li dan it-tħassib ta' l-Onor. kollega qed ikun indirrizzat.

ONOR.

CARMELO ABELA: Parzjalment naqbel ma' dak li għadu kemm qal, imma mhux qed nara diffikulta` li din tidħol fis-subklawosla (2) fis-sens li qed ngħidu li m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni ta' aċċess għal faċilitajiet u attivitajiet sportivi.

F'subklawosla (3) qed ngħidu li l-istat jgħarraf li kulħadd għandu jingħata l-opportunita` u allura qegħdin inħeġġu li jittieħdu dawk il-miżuri biex skond kull kategorija – u hawn nirtira dak li għedt qabel fuq talenti sportivi għax naħseb tagħmel sens dak li qed jgħid l-Onor. kollega - jittieħdu miżuri kemm għal dawk li għandhom talent kif ukoll għal dawk li huma fi żvantaġġ.

Fl-opinjoni tiegħi inħoss li jekk indaħħlu l-kwestjoni ta' diżabilita' fi klawsola 3 (2) ma nkunu qed nagħmlu xejn ħażin anzi nkunu qed ninfurzaw iktar dak li l-istat jemmen.

Naqbel li klawsola 3 (3) tilqa' għal dan parzjalment, pero` dak huwa kumment li se nagħmel.

Fi klawsola 3 (4) fejn qegħdin nitkellmu fuq mediċini u/jew sustanzi li jgħinu prestazzjoni ma nafx jekk il-kelma " illegali" issolvix xi ftit dak li qed ngħidu.

Hawnhekk irridu nagħtu sens ta' projbizzjoni.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jista' jkun hemm sustanzi li huma legali għax huma mediċinali pero` l-użu tagħhom fl-isport ikun ħażin u għalhekk jiġi abbuż.

ONOR.

CARMELO ABELA: Għandna ngħidu li huma projbiti fl-isport.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naħseb il-kelma abbuż hija l-ġist tal-prinċipju.

Huwa abbuż għax hemm xi ħaġa li tgħid li mhux deżiderevoli li tintuża' u jekk tintuża wieħed ikun qed jabbuża minn regolament.

Jiena nara li din tkopri l-ħaġa li qed nipprovaw nistabilixxu l-prinċipju fuqha.

Il-prinċipju huwa prinċipju wiesa' li jkun jiftiehem jekk inkunu nafu napplikawh.

Ovvjament il-prinċipju tad-doping jew ta' l-anti-doping se jkun xi ħaġa li se tkun regolamentata.

Naħseb sakemm l-Onor. kollega ma jsibx kelma aħjar minn prestazzjoni għandu jibqa' kif inhu.

ONOR.

CARMELO ABELA: Kont qed naħseb jekk għandniex inħallu "jew sustanzi li jgħinu l-prestazzjoni u projbiti" jiġifieri ndaħħlu l-kelma "projbiti" wkoll.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nistgħu ngħidu sustanzi projbiti jew sustanzi li jgħinu l-prestazzjoni.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ma nafx jekk tagħmilx differenza f'dan is-sens.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien m'għandi xejn kontra li nżidu l-kelma "sustanzi projbiti u li jgħinu l-prestazzjoni".

ONOR.

CARMELO ABELA: Tajjeb.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Chairman, qed naċċetta s-suġġeriment ta' l- Onor. kollega li wara l-kelma "sustanzi" fl-aħħar sentenza ta' klawsola 3(4) indaħħlu l-kliem "projbiti" ħalli s-sentenza tiġi tinqara hekk:

"L-organizzazzjonijiet u l-persuni kollha involuti fl-isport għandhom jiżguraw li ma jsir ebda abbuż minn mediċinali jew sustanzi projbiti u sustanzi li jgħinu fil-prestazzjoni waqt il-parteċipazzjoni fl- isport".

Ma nafx ħadtx nota, Mr Chairman, taż-żewġ modifiki li ssuġġerejt diġa' fejn klawsola 3(3) tgħid li l-istat jagħraf li kulħadd għandu jingħata l- opportunita', li jieħu sehem fl-isport.

Dik kif tiġi tinqara l-ewwel parti ta' klawsola 3 (3).

Subklawsola 3 (5) tiġi hekk:

"Fil-promozzjoni ta' l-isport m'għandux isir użu minn materjal jew metodi promozzjonali li jistgħu jisfruttaw liż-żgħażagħ".

ONOR.

CARMELO ABELA: Nistaqsi jekk hux se ndaħħlu l-klawsola tad- diżabilita' wkoll.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien inħoss li bejn klawsola 3 (3) u klawsola 3 (5) l-issue ta' diżabilita' huwa kopert.

THE CHAIRMAN: Hemm xi emendi, Onor Mugliett?

ONOR.

CARMELO ABELA: Iva, fil-fatt semmihom.

THE CHAIRMAN: Semmejnihom imma ma ppreżentajthomx.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Chairman, nitolbok tissospendi ħames minuti biex inkun nista' nippreżentalek l-emendi.

THE CHAIRMAN: Il-Kamra hija sospiża għal ftit ħin.

Fit-8.05 p.m. il-Kumitat kien sospiż u rriżuma 15-il minuta wara.

THE CHAIRMAN: Il-Kumitat jista' jirreżumi.

Nitlob lis-Segretarju Parlamentari sabiex jekk jogħġbu jippreżenta l-emenda.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-emenda għal Klawsola 3 hija kif ġej:

"A" Klawsola 3 għandha tiġi emendata kif ġej:-

a) F'subklawsola (3) tagħha minflok il-kliem "l-Maltin kollha għandhom jingħataw l-opportunita' li jieħdu" għandhom jidħlu l-kliem "kulħadd għandu jingħata l-opportunita' li jieħu";

b) F'subklawsola (4) tagħha wara l-kelma "sustanzi" għandhom jidħlu l- kliem "projbiti u sustanzi"; u

c) F'subklawsola (5) tagħha minflok il-kliem "jieħdu vantaġġ miż-żgħażagħ għal skopijiet ulterjuri" għandhom jidħlu l-kliem "jisfruttaw liż- żgħażagħ".

"A" Clause 3 shall be amended as follows:-

a) In subclause (3) thereof for the words "all Maltese should" there shall be substituted the words "everyone should";

b) In subclause (4) thereof immediately after the words "unsanctioned use is made in sport" there shall be inserted the words "of illegal substances or"; and

c) In the Maltese text of subclause (5) thereof, for the words "jieħdu vantaġġ miż-żgħażagħ għal skopijiet ulterjuri" there shall be inserted the words "jisfruttaw liż-żgħażagħ".

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "A" għal klawsola 3, kif imressqa u moqrija mis-Segretarju Parlamentari.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 3 kif emendata?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 – Twaqqif u kompożizzjoni tal-Kunsill Malti għall-Isport.

Clause 4 - Establishment and composition of the Kunsill Malti għall- Isport.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Chairman, klawsola 4 hija importanti għal- liġi.

Nafu li l-iskop ta' din il-liġi huwa l-kunsill Malti għall-isport.

Dan il-kunsill jeżisti pero' m'għandux il-liġi li tagħtih is-saħħa.

Hawn se nitkellmu wkoll fuq ir-rwol tiegħu.

Qed nitkellmu fuq it-twaqqif, funzjonijiet u t-tmexxija ta' l-affarijiet tal-kunsill Malti għall-isport.

Kif jeżisti s'issa l-kunsill Malti għall-isport għandu iktar rwol konsultattiv milli eżekuttiv.

Kif għedna fi stadju tat-Tieni Qari jidhrilna li wasal iż-żmien li jkollna korp wieħed.

S'issa naħdmu b'korp bħala dipartiment u hemm il-kunsill Malti għall-isport ukoll.

Aħna jidhrilna li għandu jkollna korp wieħed li jkun flessibbli u li jkollu kemm funzjonijiet konsultattivi u kemm eżekuttivi li jista' jimpjega nies bl-ispeċjalizzazzjoni li llum il-ġurnata qed jirrikjedi l-isport u l-faċilitajiet sportivi.

Lil dan qed nagħtuh il-bażi tal-liġi.

Mr Chairman, klawsola 4 (1) titkellem fuq l-isem u qed nużaw l-isem kunsill Malti għall-isport.

Dan l-isem indara u jidhrilna li għandna nżommu l-isem Malti bħala l-isem prinċipali.

Qed ngħidu kif se jkun kostitwit il-bord tad-diretturi tal-kunsill u li jkunu mhux inqas minn seba' u mhux iktar minn disa'.

Qed ngħidu min jista' jkun direttur ta' dan il-bord u li ċerti persuni huma maħtura minn entitajiet oħrajn bħall-kumitat olimpiku Malti, il-ministeru responsabbli mill-edukazzjoni u oħrajn li jaħtarhom il- ministru.

Din ukoll kienet bażi ta' diskussjoni fejn saret ċerta kritika li żewġ terzi mill-bord jinħatar mill-ministru.

Tajjeb li nifhmu x'inhu dan il- kunsill.

Dan huwa kunsill eżekuttiv jiġifieri se jattwa l-politika tal- ministru fl-isport.

M'huwiex forum ta' l-assoċjazzjonijiet sportivi għax dik hija xi ħaġa oħra.

Sar suġġeriment u kien hemm min staqsa jekk għandux ikun hemm xi forma ta' forum.

Naħseb li dak is-suġġeriment ittieħed u se tidħol xi ħaġa f'dak is-sens.

Madankollu dan huwa korp eżekuttiv li se jimplimenta l-politika tal-ministeru u allura bilfors li n-nies li jkunu maħtura fuq dan il-bord iridu jirrispondu u jattwaw il-politika tal- ministru.

Nies oħrajn li jkunu nominati minn oħrajn ma jistgħux jirrispekkjaw il-politika ta' dak il-gvern fi sport u jekk jiġri hekk forsi ma tkunx indirizzata din il-politika.

Qed ngħidu li iktar importanti li jkollu chairperson u deputat chairperson.

Qed ngħidu wkoll min m'għandux ikun fil-kunsill u qed insemmu membri tal-Kamra tar-rappreżentanti, imħallef jew maġistrat u xi oħrajn.

Kien hawn diskussjoni dwar għaliex qed indaħħlu li mħallef jew maġistrat ma jistax ikun membru ta' dan il-bord u din ġejja minn żewġ affarijiet.

L- ewwel nies dan se jkun bord eżekuttiv u allura ma jistax ikollu mħallef jew maġistrat membru ta' korp eżekuttiv tal-gvern.

Issa għaddejja liġi oħra li tirristrinġi l-involviment ta' l-imħallfin u maġistrati u allura hemm żewġ raġunijiet għaliex dan ma jistax isir.

Hemm subklawsoli oħrajn ta' meta jiġu meqjusa vakanti l-ħatriet, kif isiru livelli minn fuq il-bord, konflitti ta' interess u kif jista' l-kunsill jaqdi l-funzjonijiet tiegħu.

F'subartiklu (11) il-kunsill għandu jaqdi l- funzjonijiet li jwettaq il-poteri tiegħu direttament jew permess ta' kumitati ta' tmexxija u hawnhekk qed nirreferu partikolarment għal meta rridu mmexxu xi faċilita' sportiva.

Tkellimna wkoll fuq direttorati għall- ħidma interna tal-kunsill jew persuni oħra inklużi faċilitajiet kummerċjali jew fondazzjonijiet.

Wieħed, inkluż il-kunsill jista' jidhirlu li għandu jwaqqaf soċjeta' kummerċjali li tista' tkun għal terminu definit jew għal terminu indefinit.

Jeżistu ħafna eżempji ta' x'wieħed jista' jara meta jitwaqqfu soċjetajiet kummerċjali.

Dawn jistgħu ikunu anke bi sħab.

Qed ngħidu li l-pixxina nazzjonali għandha titwaqqaf minn soċjeta' kummerċjali bejn il-gvern u l-universita'.

Ovvjament l-involviment tal-gvern f'dik is- soċjeta' kummerċjali se jkun permezz tal-kunsill Malti għall-isport.

Hemm ukoll min se jkun l-uffiċjal eżekuttiv li jkun responsabbli għall- eskuzzjoni tal-politika tal-bord u xi drittijiet għandu l-kap eżekuttiv.

Dan kollu hu dak li jittratta artiklu 4 tat-Taqsima II ta' din il-liġi.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nikkonferma li fuq din il-klawsola għad hemm diskussjonijiet u m'hijiex l-intenzjoni tiegħi li nidħol f'dak li għedna fl- istadju tat-Tieni Qari.

Nibda b'xi ħaġa żgħira li forsi tinstema' kosmetika u se nqabbel ma' meta waqqafna kunsilli oħrajn u nixtieq inġib dan l-eżempju għaliex naħseb li d- drafters ikunu differenti imma ċertu xebħ ma' liġijiet oħrajn forsi ta' min iżommu.

Qed ngħidu li l-kunsill se jkun taħt ir-responsabbilta' ta' bord ta' diretturi.

Nistaqsi x'inhu l-ħsieb li se nsejħulhom "bord ta' diretturi" meta fil-kunsill għall-kultura u l-arti ma jissejħux bord ta' diretturi.

Forsi naħsbu li din hija xi ħaġa li tagħtihom ċertu status jew saħħa aktar.

Naturalment bord ta' diretturi nassoċjawh aktar ma' xi ħaġa li hija aktar kummerċjali milli ma' kunsill bħal dan li qed inwaqqfu hawnhekk.

It-tieni kumment huwa dwar il-kompożizzjoni tal-kunsill.

Nifhem li din l- istruttura l-ġdida li qegħdin inwaqqfu se tieħu post dik eżistenti li m'għandhiex bażi legali għax hija konsultattiva u nifhem li d-dipartiment innifsu huwa l-id tal-gvern biex iwettaq u jeżegwixxi l-politika tiegħu.

Dak il-punt nifhmu, imma tajjeb li nżommu quddiem għajnejna li qegħdin nitkellmu fuq il-qasam ta' l-isport u minn min issir attivita' sportiva.

Meta konna qegħdin nitkellmu fuq il-white paper proposta konna għidna li għandu jkun hemm aktar minn membru wieħed nominat mill-kumitat olimpiku Malti u li rridu nirrikonoxxu r-rwol ewlieni li għandu l-istess kumitat.

Safejn naf jien kien hemm żewġ membri li kienu riżervati mill-kunsill Malti għall-isport.

Barra minn hekk tajjeb li nikkonsidraw jekk għandniex naċċettaw li l- għaqdiet bejnithom jeleġġu persuna li tiġi maħtura mill-ministru għax il- kunsill kollu jrid jiġi maħtur mill-ministru.

Hawnhekk qed nirreferi għal dawk l-għaqdiet li m'humiex rappreżentati fl-MOC u biex ikun hemm rappreżentanza f'dan il-kunsill li se jkun l-ogħla awtorita` fl-isport f'pajjiżna.

Il-gvern xorta se jżomm il-maġġoranza.

Hawnhekk irridu nkunu flessibbli u ngħidu li l-bord ta' dan il-kunsill jista' jkun kompost minn mhux inqas minn seba' u mhux iżjed minn disa'.

Jekk ikun hemm wieħed jew tnejn mill-MOC u ieħor li jkun rappreżentant mill-għaqdiet li m'humiex fl- MOC inkunu qed nitkellmu fuq tliet persuni biss li m'humiex direttament magħżula mill-gvern.

Hemm membru ieħor li qed jiġi nominat mill-ministru responsabbli mill-edukazzjoni li huwa persuna responabbli mill-edukazzjoni sportiva pero` fl-aħħar mill-aħħar huwa nominat mill-gvern ukoll.

L- ewwelnett qed nitlob lis-segretarju parlamentari jgħid għaliex minn tnejn mill-MOC ġie wieħed meta nafu x'funzjoni primarja għandu l-kumitat olimpiku Malti u jekk jikkonsidrax li membru li jiġi maħtur mill-gvern ikun elett mill-għaqdiet li m'humiex rappreżentati mill-kumitat olimiku Malti.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Konna biddilna r-rappreżentanza tal-kumitat olimpiku Malti minn tnejn għal wieħed għax dehrilna li l-kumitat olimpiku Malti ma jirrispekkjax l-isport kollu u hawn ħafna sport li m'huwiex parti mill-kumitat olimpiku Malti.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq sport li mhux olimpiku.

Irridu ngħidu wkoll li hemm sport olimpiku li jaqa' taħt il- kumitat olimpiku Malti u sport mhux olimpiku li m'huwiex rappreżentat taħt il-kumitat olimpiku Malti.

Barra dan hemm affarijiet oħrajn.

Hemm dawk id- dixxiplini li lanqas huma sport preċiż u li forsi nistgħu indaħħlu għall- fini ta' din il-liġi.

Jista' jkun hemm setturi oħrajn u wieħed jispiċċa jistaqsi għaliex ma daħħalniex ukoll rappreżentant tal-kunsilli lokali jekk il-kunsill lokali xi darba jingħataw l-inkarigu li jorganizzaw l-isport.

Jiena ngħid li wieħed jista' jilqa' s-suġġeriment li wieħed mill-membri ikun ta' dawk l-għaqdiet li m'humiex jipprattikaw sport olimpiċi.

Din nista' naċċettaha.

ONOR.

CARMELO ABELA: Naħseb li qed nitkellmu fuq l-istess ħaġa.

Aħna nafu li bħalissa fil-kumitat olimpiku Malti hemm għaqdiet jew assoċjazzjonijiet li huma rikonoxxuti minnu minkejja li m'humiex sport olimpiku.

Naħseb li kif qed jgħid is-segretarju parlamentari huwa tajjeb li nikkonsidraw li wieħed mill-persuni nominati biex jinħatru mill-gvern ikun xi ħadd li ġej minn sport li mhux olimpiku.

Naħseb li fuq dak il-punt nistgħu mmexxu.

Ma nafx jekk għandux kumment fuq il-bord ta' diretturi u għaliex qed insejħulu hekk.

Forsi din hija xi ħaġa żgħira u m'hijiex xi ħaġa ta' konflitt kbir imma tajjeb li nkunu nafu r-raġuni.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jista' ikun li daħlet biex issir distinzjoni bejn il-funzjoni tagħhom.

Kultant nużaw il-kelma kunsill fuq żewġ livelli u nħawwduhom xi ftit.

F'moħħħna kellna l-bord ta' diretturi li jagħmel il- politika ġenerali, imbagħad l-eżekuttiv u allura biex issir distinzjoni ċara ta' dawn iż-żewġ funzjonijiet, il-bord li jagħmel il-politika ġenerali qed insejħulu bord ta' diretturi biex niddistingwu minn funzjonarji oħrajn li jista' jkollu l-kunsill.

ONOR.

CARMELO ABELA: Aħna nafu li sal-lum il-kunsill malti għall-isport kif inhu mwaqqaf huwa maqsum f'dak li huwa eżekuttiv u dak li huwa konsultattiv pero` għandu segretarju li jissejjaħ segretarju eżekuttiv.

Hawnhekk qed ngħidu li l-bord għandu jkollu l-għajnuna ta' segretarju li jiġi maħtur mill-ministru.

Nistaqsi jekk ir-rwol ta' segretarju hawnhekk huwiex dak li huwa magħruf li jkollu kull kunsill jew kull kumitat li jaqdi funzjoni ta' segretarju.

Hawnhekk hawn qisa demozzjoni ta' segretarju eżekuttiv kif magħruf illum fil-kunsill malti għall-isport.

Nixtieq li s-segretarju parlamentari jiċċarali din.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Qabel ma kienx jagħmel sens li jkun hemm segretarju tal-bord u kap eżekuttiv uffiċjali.

Ma kienx jaqbel għax ma kienx bord b'xi funzjonijiet wiesa' kbar u lanqas kellu poteri eżekuttivi u allura s-segretarju kien jinkorpora fih dawn il-funzjonijiet.

Issa qed ngħidu li se jkollna uffiċjal eżekuttiv prinċipali - u kulħadd jaf kif jaħdem u x'inhuma l-poteri ta' kap jew ta' uffiċjal eżekuttiv.

Is- segretarju tal-bord se jkun purament segretarju tal-bord u xejn iktar.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ħaġa oħra li qajmet daqsxejn iktar kontroversja hija dik li għandha x'taqsam ma' klawsola 4(6) fejn għandna dawk li m'humiex eliġibbli.

Fl-opinjoni tiegħi il-fatt li qed inħallu barra l- possibbilta` li jiġu maħtura jew nominati mħallfin jew maġistrati huwa żball.

Qed nieħu t-Tieni Qari ta' din l-istess liġi u qed nieħu wkoll liġi oħra li tinsab fl-istadju ta' kumitat quddiem il-kumitat konċernat.

Diġa' semmejna r-raġunijiet u naħseb li tajjeb li nikkonsidraw din il-pożizjoni li l-gvern qed jieħu fuq kull liġi.

Tajjeb li ngħidu li r-rwol ta' mħallef jew maġistrat fl-amministrazzjoni ta' l-isport qed iġib miegħu livell ogħla fl-amministrazzjoni ta' l-isport u jagħti dehra aħjar lil pajjiżna fl-isfera internazzjonali.

L-istatus li pajjiżna jieħu bis-saħħa ta' dawn il-persuni huwa ta' benefiċċju għall- isport u għal pajjiżna.

Veru li pajjiżi barranin huma ferm ikbar minna u allura forsi ċerti konflitti li jista' jkollhom jegħlbuhom aktar faċilment minna.

Minkejja kollox naħseb li ż-żmien uriena li hawnhekk mhux qed nieħdu riskji.

Tajjeb li nżommu quddiem għajnejna r-riżorsi limitati ta' pajjiżna u li jkun hemm dawn il-persuni li jersqu biex mingħajr interess u b'mod volontarju jagħtu sehemhom hija xi ħaġa tajba u tajjeb nikkonsidrawha.

Mistoqsija oħra li nixtieq naħmel hija jekk din l-ineliġibilta` tgħoddx ukoll għall-imħallfin jew maġistrati li huma rtirati.

Naħseb li tajjeb li din il-kwestjoni tiġi konsidrata.

Min-naħa tiegħi naħseb li għandna nikkonsidraw mill-ġdid li ma neskludux imħallef jew maġistrat milli jkun jista' jkunu eliġibbli biex jiġi maħtur fuq il-bord.

Ħaġa oħra li nixtieq ngħid hija li nafu li l-kumitat olimpiku Malti huwa mmexxi minn imħallef.

Nixtieq nistaqsi x'jiġri jekk il-kumitat olimpiku Malti jipproponi l-president tiegħu li huwa mħallef biex ikun fuq dan il- bord.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: L-ewwelnett naħseb li l-esklużjoni jew l- ineliġibbilta` ta' l-imħallef jew maġistrati f'din il-liġi kienet tirriżulta anke kieku m'hemmx il-liġi proposta mill-Ministru tal-Ġustizzja u li qiegħda fl-istadju ta' kumitat.

Dan huwa korp eżekuttiv tal-gvern.

Aħna ngħidu li suppost ikollna separazzjoni bejn l-eżekutiv u l-ġudikatura.

Ma jistax ikun hemm parti mill-ġudikatura li hija parti mill-eżekuttiv ukoll jiġifieri l-ineliġibbilta` qed issir anke minħabba din is- separazzjoni.

Nirrikonoxxi li l-imħallfin u l-maġistrati jagħmlu xogħol tajjeb fl-isport pero` hawnhekk qegħdin inbiddlu n-natura tal-funzjonijiet.

Kieku m'hemmx il-liġi tal-Ministru tal-Ġustizzja forsi naċċettaw li jkunu f'bord konsultattiv imma dan huwa bord eżekuttiv u naħseb irridu nkunu ċari x'qegħdin inwaqqfu.

Jekk il-kumitat olimpiku Malti jinnomina mħallef jew maġistrat, dak is-suġġeriment jiġi għand il-ministru u dan ikollu jibgħat lura għand il-kumitat olimpiku Malti ittra li tgħid li ma jistax jilqa' dik it-tip ta' nomina u jitlobhom jinnominaw lil xi ħaddieħor.

Jekk jibqgħu ma jinnominawx naħseb li dak il-post li huwa riżervat għal kumitat olimpiku Malti jibqa' vakanti.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nixtieq nistaqsi lis-segretarju parlamentari dwar klawsola 4(6)(ċ) u x'qed nifhmu biha meta ngħidu li persuna ma tkunx eliġibbli li tiġi maħtura jew tagħmel xi xogħol bħala membru tal-bord jekk ma tkunx f'pożizzjoni skond il-liġi li tagħmel dan ix-xogħol.

Nixtieq nistaqsu x'tip ta' persuna qed nitkellmu fuqha.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naħseb li jrid ikun hemm sentenza fuq din il- persuna li tgħid li tirrestrinġiha milli tieħu karigi ta' dan it-tip.

It- terminu Ingliż huwa "legally incapacitated" jiġifieri hemm xi sentenza f'xi liġi oħra li teskludiha milli tieħu din il-funzjoni.

ONOR.

CARMELO ABELA: Safejn naf jien hemm subklawsola (3) li qed issib lil xi ħadd ħati ta' xi att kriminali.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naħseb li dik qed tirreferi għal xi sentenza waqt li l-oħra qed tirreferi għal xi att ieħor li jista' jeskludiha.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fl-aħħar parti ta' subklawsola (8) qed ngħidu hekk: "jew fiżiku sew għar-raġunjiet oħra jew minħabba mġiba ħażina".

Din ukoll hija wiesgħa ħafna.

Naturalment irridu npoġġu l-affarijiet fil-perspettiva tagħhom.

Hawnhekk qed ngħidu li membru tal-bord jista' jiġi mneħħi mill- kariga tiegħu mill-ministru jekk ma jinstabx kompetenti li jwettaq il- funzjonijiet tal-kariga tiegħu jew minħabba stat ta' mard mentali.

Irrid nistaqsi xi rridu ngħidu meta qed ngħidu "raġunijiet oħra jew imġieba ħażina".

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nistgħu nużaw il-kliem "sew jekk dak il-membru ma jkunx idoneu li jibqa' f'dik il-kariga."

Għandna definizzjoni li tiftiehem normalment.

Qed ngħid dan biex neħilsu mid-definizzjoni wiesa' ta' "imġieba ħażina".

ONOR.

CARMELO ABELA: Din tiġi bħal dik li hemm fil-liġi tal-kultura u l- arti.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Eżatti.

ONOR.

CARMELO ABELA: Hemmhekk qegħda hekk: "membru tal-kunsill jista' jitneħħa mill-kariga mill-ministru jekk fil-fehma tal-ministru dak il- membru ma jkunx idoneu li jibqa' fil-kariga jew ma jkunx baqa' kapaċi jaqdi dmirijietu kif imiss bħala membru."

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Eżatti.

ONOR.

CARMELO ABELA: Din hija iktar aċċettabbli u nistgħu nbiddluha f'dak is-sens.

Fi klawsola 4 (9) għandna hekk:

"Jekk il-membru tal-bord li jirriżenja jkun il-persuna li tkun ġiet nominata mill-kumitat olimpiku Malti".

F'dan il-każ il-ministru se jmur lura fuq il-kumitat olimpiku Malti biex jinnomina persuna ħalli eventwalment il-ministru jaħtarha.

Hawnhekk ma nafx hijiex ċara biżżejjed jew li qed tinftiehem b'dan il-mod.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Naħseb li hawnhekk qegħda ovvja imma tajjeb li nippreċiżaw ħalli tkun fuq ir-records għal meta niġu għall-interpretazzjoni ta' din il-liġi.

Jekk il-persuna li tirriżenja tkun persuna maħtura jew nominata minn barra l-ministeru ta' l-isport, il-ministru jmur lura għand dawn l-entitajiet biex jaħtru persuna oħra flok dik il-persuna li tkun irriżenjat.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Hekk hija aktar ċara minn qabel u tagħmel aktar sens.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Skużani, jimporta jerġa' jirrepeti.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Fi klawsola 4(12) qed ngħidu li l-kap uffiċjal eżekuttiv ikollu wkoll poteri oħra mgħoddija lilu minn żmien għal żmien mill-bord.

Naħseb ikun tajjeb li ndaħħlu li dawn ikunu bil-miktub.

Huwa veru li forsi qegħda fil-minuti imma forsi hija frivola wisq li ngħiduha biss.

Barra minn hekk qed ngħidu li l-kap uffiċjali eżekuttiv għandu jiżviluppa strateġiji, politika u regolamenti għall-implimentazzjoni ta' l-għaniijet tal-kunsill.

Irrid nistaqsi għandniex indaħħlu li dawn għandhom ikunu bl- approvazzjoni tal-kunsill.

Se jkun ir-rwol ta' l-uffiċjal eżekuttiv li jiżviluppa din l-istrateġija, politika u regolamenti għall-implimentazzjoni ta' l-għanijiet tal-kunsill, imma rridu ngħidu li dawn għandhom ikunu approvati mill-istess kunsill biex dan ma jimxix għar-rasu.

Għalkemm l- istrateġiji jkunu jaqgħu taħt l-għanijiet tal-kunsill, jista' jagħti l-każ li dawn ma jissottomettihomx lill-kunsill għall-approvazzjoni tiegħu.

Nistgħu ngħidu li filwaqt li jibqa' jagħmel dan ix-xogħol hu jkun irid jgħaddihom għall-approvazzjoni tal-kunsill.

F'din il-klawsola nkunu qed nesiġu li dak li jħejji l-kap uffiċjal eżekuttiv ikun approvat mill-kunsill qabel jibda t-twettiq tiegħu.

Dawk huma l-kummenti li għandi.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jidhirli li tkellimna fuq subklawsola 4 (12).

Qed ngħidu li jekk il-kap uffiċjal eżekuttiv se jingħata dmirijiet oħra li għandhom ikunu bil-miktub u m'għandi l-ebda problema li nippreċiżawha b'dan il-mod u nħarsu lejn is-suġġeriment li għamel l-Onor.

Kollega.

Dan ifisser li l-implimentazzjonijiet ta' l-għanijiet tal-kunsill u t-twettiq tal- funzjonijiet għandu jkollhom l-approvazzjoni tal-bord.

Jekk l-Onor. kollega m'għandux sottomissjonijiet oħrajn xi jgħid fuq klawsola 4, nistgħu inkomplu.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nistgħu nieqfu hawnhekk.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Chairman, nitlob li nieqfu hawnhekk.

THE CHAIRMAN: Jista' jġib l-emendi kollha relatati ma' klawsola 4.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Hawn qed nirrapportaw progress, pero' rrid ngħid li l-emendi li se jsiru se jkunu fuq subartiklu (3) paragrafu (ċ).

THE CHAIRMAN: Wara nistgħu narawhom kollha f'daqqa.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Għandna klawsoli 4 (8) u 4 (12).

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni fuq din il-klawsola kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Insejjaħ issa lill-Onor.

Tony Abela

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

ANTHONY ABELA (President tal-Kumitat dwar l-Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, nirrapporta l-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rikonoxximent Reċiproku ta' Kwalifiki, Abbozz Nru 162, mgħoddi b'emendi mill-Kumitat Permanenti dwar l- Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru): Mr Speaker, nitlob il- permess tal-Kamra sabiex jitressaq Abbozz ta' Liġi għat-Tielet Qari mingħajr avviż.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RIKONOXXIMENT REĊIPROKU TA' KWALIFIKI

MUTUAL RECOGNITION OF QUALIFICATIONS BILL

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rikonoxximent Reċiproku ta' Kwalifiki.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTHONY ABELA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar ir- Rikonoxximent Reċiproku ta' Kwalifiki" ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Viċi Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, kif intqal fis-seduta ta' nhar it- Tnejn u kif iddiskutejna fil-laqgħa tal-House Business Committee, nhar it- Tnejn li ġejjin jibda d-dibattitu dwar l-intervista ta' l-ombudsman li ġiet ippubblikata u l-uffiċċju ta' l-ombudsman, liema dibattitu huwa maħsub li jifrex fuq is-seduti tat-Tnejn filgħaxija, it-Tlieta filgħodu u filgħaxija u l-Erbgħa filgħodu u filgħaxija pero` bil-flessibilita` li ddiskutejna waqt il-kumitat dwar ix-xogħol tal-kamra.

Għaldaqstant nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 23 ta' Settembru, 2002, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l- Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni.

Dibattitu dwar l-intervista li ta l-Ombudsman u li dehret f'gazzetta lokali ta' l-1 ta' Settembru 2002, u l-Uffiċċju ta' l-Ombudsman.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Qorti Kriminali Internazzjonali – Tieni Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni; u

Xi agenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR MARIO GALEA: Sur President, nixtieq niġbed l-attenzjoni tiegħek u anke ta' l-uffiċjali nkarigati mill-protokoll fuq dak li ġara fil- pontifikal tat-8 ta' Settembru fejn xi ħadd, bi żball jew le, iddeċieda li jaqleb il-protokoll ta' taħt fuq b'tali mod l-membri parlamentari - fosthom anke d-deputy speaker - li kienu preżenti tpoġġew fuq wara u quddiemhom tpoġġew il-kummissarju tal-pulizija, l-Kmandant ta' l-armata, l-awditur ġenerali, xi żewġ segretarji permanenti u anke nisa ta' l-imħallfin.

Jiena nirrikonoxxi li dan seta' kien żball ġenwin, u jekk veru hekk, nistenna li l-protokoll jgħidilna li kien żball u s-sitwazzjoni tiġi riżolta għax wara kollox kulħadd jista' jieħu żball.

Xtaqt nagħmilha ċara li minkejja li jiena qed insemmi l-kummissarju tal-pulizija, l-kmandant ta' l-armata, l- awditur ġenerali, permanent secretaries u nisa ta' l-imħallfin – ovvjament dawn huma kollha karigi assoċjati ma' persuni – jiena rrid ngħid ċar u tond li jiena m'għandi xejn personali kontra dawn l-persuni distinti.

For fairness sake irrid ngħid li jien ma kontx hawn imma kont imsiefer fuq xogħol tal-parlament għall-eżekuttiv tal-commonwealth parliamentary association u qiegħed noqgħod fuq l-informazzjoni li waslet għandi mingħand sorsi li kienu preżenti u allura jafu x'ġara dakinhar u għalhekk naħseb li huwa d-dmir tiegħi bħala whip li nagħmel dan l-intervent.

Irrid nagħmilha ċara li meta qed nitkellem b'dan il-mod fuq formalitajiet u fuq protokoll, mhux qed nagħmel hekk minħabba xi suppervja, Sur President, 'il bogħod minn dan.

Personalment – u dan huwa forsi difett personali tiegħi – il-protokoll narah bħala a necessary evil u kieku jkolli nagħżel, nagħżel l-informalita` u nagħżel li noqgħod fuq wara għall-kwiet fejn l-anqas li niġi nnotat.

Dak li ġara dakinhar u li qed nipprova ngħid illum huwa mportanti għaliex kull deċiżjoni li jieħu l-protokoll irrid jirrifletti l-fatt li Malta hija stat b'demokrazija parlamentari.

Malta hu pajjiż mibni b'tip ta' demokrazija fejn il-parlament hu l-ogħla istituzzjoni u fejn għandna sistema fejn kull meta tissejjaħ elezzjoni, l-poplu jeleġġi r- rappreżentanti tiegħu u jagħżel lil min ikun fil-gvern.

Dejjem hekk jiġri u meta tissejjaħ elezzjoni oħra, il-poplu jerġa' jiddeċiedi jekk jagħtiniex mandat biex nibqgħu membri parlamentari għal ħames snin oħra jew inkella jagħżilx nies ġodda minflokna.

Dan ifisser li l-uffiċjali tal-protokoll jagħmlu żball meta jinsew li aħna r-rappreżentanti ta' dawk li eleġġewna, xejn aktar u xejn inqas.

Jiena qed ngħid li kull deċiżjoni li jieħu l-protokoll trid tirrifletti l- fatt li Malta hija stat b'demokrazija parlamentari u d-deċiżjonijiet li jieħu l-protokoll irid jirrifletti l-fatt li r-rieda tal-poplu kif inhi riflessa f'dan il-parlament trid tiġi rispettata għaliex dan il-parlament hu l-ogħla istituzzjoni f'Malta u għalhekk dak li ġara fit-8 ta' Settembru, żball jew le, m'huwiex tajjeb.

Nerġa' ngħid li mhux qed nagħmel dan l- intervent għalina l-membri parlamentari.

Kif għedt qabel, aħjar ma jkunx hemm protokoll u noqogħdu fuq wara fejn l-anqas li niġu nnotati pero` nqis li hu d-dmir tiegħi bħala whip li nagħmel dan l-intervent għax dak li ġara dakinhar fl-opinjoni tiegħi huwa diżrispett lejn id-demokrazija ta' pajjiżna.

Safejn naf jien, teżisti ordni ta' preċedenza u din hija ċara.

Jien ma naqbilx f'kollox ma' din l-ordni ta' preċedenza imma għallinqas hemm xi ħaġa fuqiex suppost jimxu.

Din l-ordni ta' preċedenza tgħid li l-ewwel għandu jkun hemm il-President ta' Malta, imbagħad il-Prim Ministru, l- Arċisqof, iċ-Chief Justice u l-iSpeaker.

Hawnhekk naħseb li min għandu r- responsabbilta` ma jagħmilx ħażin jekk jirrikonsidra din l-ordni ta' preċedenza, għax jien naħseb li f'sistema parlamentari u demokratika bħal tagħna, il-kariga ta' l-iSpeaker għandha tiġi qabel il-kariga taċ-chief justice.

Wara dawn ikun hemm il-ministri, parliamentary secretaries, il-kap ta' l-oppożizzjoni, former presidents, former prime ministers, widows of former presidents and prime ministers u l-korpi diplomatiċi.

Anke hawn jien ma naqbilx, u naf li hemm deputati miż-żewġ naħat li jifhmuha bħali, li l- korp diplomatiku għandu jieħu preċedenza fuq in-nies eletti f'din il-Kamra.

Fil-fatt jien għadni kif ġej minn barra fejn kollha għandhom il-protokoll tagħhom u nnutajt li l-ewwel jiġu dawk f'kariga elettiva imbagħad jiġi l- korp diplomatiku.

Terġa' mbagħad wara dawn hemm l-isqof ta' Għawdex, l- imħallfin, id-deputy speaker u l-membri parlamentari.

Issa jiena m'għandi xejn kontra n-nies li jokkupaw dawn il-karigi imma l- awditur ġenerali, il-kummissarju tal-pulizija, il-kmandant ta' l-armata u l- oħrajn Ii semmejt jiġu wara l-membri parlamentari allura dak li ġara fit-8 ta' Settembru kien diżrispett lejn is-sistema demokratika tagħna.

Huwa diżrispett lejn is-sistema demokratika tagħna meta jkollok okkażjoni formali ta' l-Istat u tpoġġi lil-kummissarju tal-pulizija, lill-kmandant ta' l-armata, lis-segretarji permanenti, lin-nisa ta' l-imħallfin – ma nafx hux suppost poġġewhom hemm għax l-imħallfin ikun hemm post riservat għalihom f'San Ġwann u n-nisa ta' l-imħallfin ipoġġuhom qabel - qabel il- membri parlamentari.

Dan assolutament ma jagħmilx sens u hija kontra din l- ordni tal-preċedenza u jien naf li dakinhar ġara xi ħaġa li ma ġietx osservata l-ordni tal-preċedenza fejn anke infurmat li fil-ħin tat-tqarbin, l-iSpeaker spiċċa tela' jitqarben wara diversi mistednin oħra li kienu preżenti.

S'issa l-protokoll għadu ma qalx jekk dan kollu kienx żball jew għax inbidel l-protokoll.

Jekk kien żball ma ġara xejn, kulħadd jiżbalja imma jekk inbidel il-protokoll naħseb li għandna dritt inkunu nafu u għandna dritt ngħidu li ma naqblux u għedt ir-raġuni għaliex ma naqblux.

Aktar serju hu l-fatt li d-deputy speaker tpoġġa wara l-persuni li ndikajt aktar kmieni.

Ovvjament jien irriflettejt fuq dan kollu u għidt x'naħseb.

Fl-opinjoni tiegħi l-iSpeaker f'sistema demokratika għandu jiġi qabel iċ- chief justice u li l-membri parlamentari għandhom jiġu qabel il-korp diplomatiku u anke qabel – bir-rispett kollu lejn l-imħallfin - il- ġudikatura.

Imma dak x'naħseb jien u forsi, nerġa' ngħid, xi darba nagħmlu tajjeb jekk fuq dan il-punt wieħed jara x'opinjonijiet hawn.

Jien tkellimt b'mod privat waqt il-funeral ta' l-Eċċelenza Tagħha l-ex President Agatha Barbara u kien hemm membri miż-żewġ naħat li qablu ma' din l-idea li qed ngħid jien, u għalhekk tajjeb li nitkellmu u ngħidu x'naħsbu.

GĦandna nagħmlu hekk mhux għax irridu noqogħdu fuq quddiem imma għaliex tajjeb li l- protokoll jirrifletti li dan il-pajjiż għandu sistema demokratika parlamentari.

Pero` li hu żgur huwa li jekk hemm ordni ta' preċedenza u jgħidlek li l-membri parlamentari għandhom ikunu qabel nies oħrajn, din ta' l-anqas għandha tiġi rispettata!

Naħseb li hu assurd li inti jkollok sitwazzjoni fejn membri eletti f'dan il-parlament – aħna ma ġejniex nominati imma ġejna eletti mill-poplu wara li kkontestajna l-elezzjoni - jitpoġġew wara nies li ġew nominati minn dan il-parlament.

Dawn in-nies b'kariga nominattiva qed jieħdu preċedenza fuq min innominahom fil- protokoll u din hi assurdita`!

Jiena ma naħsibx li jagħmel sens li jkollok l-awditur ġenerali - bir- rispett kollu lejh għax huwa bniedem ta' integrita` – li ġie nominat minn dan il-parlament imma imbagħad fil-protokoll jieħu l-preċedenza fuq il- membri parlamentari.

Jagħmel ħażin jekk xi ħadd jinterpreta dan id-diskors tiegħi bħallikieku qed nitlob iżjed rispett lejn il-membri parlamentari bħala individwi, imma jiena qed ngħid hekk għax għandu jiġi rikonoxxut il- vot li poġġa lill-membru parlamentari hawnhekk u dan huwa l-argument tiegħi.

Biex nikkonkludi fuq dan is-suġġett irrid ngħid li kull deputat għandu mhux id-dritt imma d-dmir li jħares id-dinjita` tal-membri parlamentari għax din mhux id-dinjita` tagħna personali imma hija d-dinjita` ta' din il-Kamra, li hija l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u dan miktub fil-Kostituzzjoni tagħna.

Kull wieħed minna hawn ġew għandu d-dmir li ma jgħid xejn jew ma jagħmel xejn li jnaqqas id-dinjita` tal-membri parlamentari għax id-dinjita` parlamentari mhix tagħna imma hi mislufa lilna għal kemm indumu membri parlamentari u dan huwa s-sabiħ tad-demokrazija tagħna.

Jien naf x'jiġifieri, għaliex wara l-elezzjoni ta' l-1996 ma ġejtx elett fejn m'hemm xejn ħażin u hekk taħdem id-demokrazija.

Għalhekk qed nitkellem b'dan il- mod u mhux qed nagħmel hekk biex għada xi ħadd joħroġ jgħid kemm aħna mkabrin għax irridu noqogħdu fuq quddiem!

Min jafni jaf li jiena nieħu gost noqgħod fuq wara kemm jista' jkun u noqgħod għall-kwiet fejn hu possibbli pero` jien u sħabi l-membri parlamentari għandna d-dmir li niddefendu d-dinjita` tal-membri parlamentari.

Il-prokotoll m'għandu dritt jagħmel xejn li jbaxxi d-dinjita` tal-membri parlamentari.

Nerġa' ngħid li aħna għandna d-dmir li nitkellmu u ġentilment, nitlob anke lilek Sur President, bħala President ta' din il-Kamra biex tipprova tintervjeni biex anke l-protokoll josserva d-dinjita` tal-membri parlamentari.

Nerġa' ngħid id-dinjita` hija ta' din il-Kamra u tal-pożizzjoni li nokkupaw u mhux tagħna personali.

Nistenna li l-protokoll jiċċara l-pożizzjoni tiegħu qabel il-21 ta' Settembru fejn ser ikun hemm pontifikal ieħor.

Naħseb li għandna dritt inkunu nfurmati x'ġara fit-8 ta' Settembru u x'se jiġri 'l quddiem.

Nistenna li immedjatament il-protokoll fil-ġranet li ġejjin jiċċara l-pożizzjoni tiegħu magħna sabiex inkunu nafu jekk kienx sempliċi żball ġenwin jew xi ħaġa oħra.

Jekk kien żball ġenwin tieqaf hawn imma jekk kien hemm bidla fil-protokoll, jiena qed ngħid x'inhuma l-ħsibijiet tiegħi.

Nistenna li l-protokoll fil-ġranet li ġejjin jgħidilna x'inhi l-pożizzjoni tiegħu għax għandna dritt inkunu nafu.

Aħna wara kollox ma mmorrux għal dawn il-funzjonijiet bħala ċippitatu biex jaqbdu u jpoġġuna x'imkien.

Naħseb li it is only fair li nkunu nafu.

Issa nixtieq ngħaddi għal suġġett ieħor.

Fil-bullettin ta' l-aħbarijiet tas- Super 1 Television tas-16 ta' Settembru ixxandar servizz fejn kien qed jiġi rapportat id-diskors li għamel l-Onor.

Joe Mizzi fil-parlament.

Waqt li l- ġurnalist kien qiegħed jirrapporta l-allegazzjoni ta' l-Onor.

Joe Mizzi, huwa qal - u se nikkwota -

'' ... li hemm rabta bejn id-droga u l-politika u li r-rabta li hemm bejn id-droga u l-politika waslet ukoll sal-parlament.''

Waqt li kien qed jingħad dan il-kliem, intwera filmat tal-grupp parlamentari Nazzjonalista waqt is-seduta tal-parlament, filmat li ttieħed hawn ġew fil-ftuħ tal-parlament.

Hawnhekk l-istazzjon Super 1 fl-opinjoni tiegħi – u anke ta' oħrajn - ipprova jagħmel rabta diretta bejn it- traffikar tad-droga u l-membri parlamentari ta' din in-naħa tal-gvern u dan huwa oġġezzjonabbli bis-saħħa kollha u juri kemm l-istazzjon tal-partit Laburista qed jaqa' f'livelli mill-aktar baxxi u oxxeni.

M'għandix dubju li l-istrateġija tal-partit Laburista hija intiża biex tixħet dubbju fuq l- integrita` tad-deputati Nazzjonalisti għax din hija l-istess kampanja li għamlet l-oppożizzjoni qabel l-elezzjoni ta' l-1996, fejn dawn jippruvaw jagħmlu minn kollox biex jitfgħu t-tajn u jallegaw kontra din in-naħa.

Kulħadd jiftakar il-famużi allegazzjonijiet ta' korruzzjoni li kien għamel il-kap ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, imma meta tela' fil-gvern, Alfred Sant kien ikkummissjona, persuna tal-fiduċja tiegħu qaltlu li ma kien hemm l-ebda korruzzjoni.

Dan juri b'mod ċar li dak kollu li kien intqal kien ibbażat biss fuq allegazzjonijiet.

Imma dak li għamel is-Super 1 vis-à-vis l-membri parlamentari ta' din in-naħa, jikkostitwixxi wkoll abbuż mit-telespettaturi tagħhom għaliex dawn qed jippruvaw iwasslu messaġġ falz biex jingannaw lit-telespettauri tagħhom stess.

Importanti li ngħid li gvern Nazzjonalista bil-provi qiegħed jaħdem bi sħiħ kontra l-kriminalita` u t-traffikar tad-droga u qed ngħid li jekk hemm ħaġa li din in-naħa tal-kamra ħaditha bis-serjeta` tul din il-leġislatura u anke meta kienet fil-gvern qabel, kienet proprju l-ġlieda kontra t-traffikar tad- drogi.

Aħna tajna prova fil-fatti mhux bil-kliem biss ta' dan.

Tajna prova li aħna m'għandniex kantunieri fejn tidħol il-ġlieda kontra t-traffikar tad-drogi.

Il-liġijiet qegħdin hemm għal kulħadd, mill-kbir saż-żgħir u kulmin b'xi mod jifforma partnership mat-traffikanti tad-droga, ikollu kariga għolja kemm ikollu, dan irid iwieġeb għal għemilu u dan bil-provi qed nagħmluh u mhux bil-paroli!

Meta l-istazzjon ta' l-oppożizzjoni jasal f'dan l-istat baxx li jxandru filmat fejn jippruvaw jorbtu lilna d-deputati tal-gvern mat-traffikar tad- drogi, bilfors ikollok isemmi ċertu affarijiet bħal ma ġralu l-assistent personali tal-Prim Ministru, Richard Cachia Caruana, li kien se jħallas b'ħajtu minħabba deċiżjoni li ħa l-gvern, deċiżjoni iebsa kontra kull b'xi mod huwa assoċjat mat-traffikanti tad-droga.

Ilum huwa fatt magħruf - ħareġ minn xhieda fil-qorti u mill-investigazzjonijiet tal-pulizija - li l- attentat ta' tqil ta' Richard Cachia Caruana - kulħadd jaf li kien ftit sekondi 'l bogħod mill-mewt u kien miraklu tal-Bambin li Richard Cachia Caruana baqa' ħaj - kien marbut intristikament ma deċiżjoni iebsa u kuraġġuża li ħa l-Uffiċċju tal-Prim Ministru vis-a-vis traffikanti tad- drogi jew nies li b'xi mod huma viċin tagħhom.

Allura trid tkun vera ma tisħix biex tiġi tipprova tpingi n-naħa ta' dan il-gvern bħala li kieku aħna b'xi mod marbutin mat-traffikanti tad-drog jew ma' l-abbuż tad-droga.

L-unika rabta li għandna hu li aħna se nibqgħu nissemmew bħala gvern li ħadna deċiżjonijiet iebsin u kuraġġużi u għamilna ġlieda bla ħniena kontra t-traffikanti tad-droga.

Gvern Nazzjonalista żied il-vot kapitali tal-pulizija biex din setgħet tixtri t-tagħmir għal kontra l-kriminalita` filwaqt li meta fil-gvern kien hemm tan-naħa l-oħra – l-istess li qed jgħidu li hemm rabta bejna u t- traffikanti - dawn naqqsu l-vot tal-korp tal-pulizija.

Gvern Nazzjonalista żied il-pagi u l-allowance tal-pulizija wara li l-gvern ta' Alfred Sant kien naqqas id-dħul finanzjarju tagħhom.

F'dawn l-erba' snin saru erba' reklutaġġi ġodda wara li l-gvern ta' Alfred Sant kien impona friża anke fuq id-dħul tal-pulizija ġodda.

Kif tista' tagħmel ġlieda kontra t-traffikanti tad-droga jekk inti imponejt friża fuq id-dħul ta' pulizija ġodda fejn għandek nies li jitilqu mill-korp u ħadd ma jitħalla jidħol minflokhom?

Aħna waqqafna s-servizz tas-sigurta` li tgħidx kemm qalu hawn fuq dan is- servizz u gvern Laburista kien kontra dan is-servizz.

Kulħadd jaf li l- aħħar scrape through li kellhom il-korp tal-pulizija kien proprju minħabba ix-xogħol tajjeb u delikat li għamlu s-servizz tas-sigurta`.

Kieku ma kienx is-servizz tas-sigurta` ma konniex nindunaw jew kien ikun aktar diffiċli li nindunaw b'ċerti konnessjonijiet bejn traffikanti tad-droga u nies b'kariga għolja fis-soċjeta`.

Il-gvern Nazzjonalista nkorpora l-NDIU fis-servizz tas-sigurta` filwaqt li l-gvern ta' Alfred Sant kien naqqas il- vot ta' l-NDIU b'16%.

Gvern Nazzjonalista kien emenda l-kodiċi kriminali u ħarrax il-liġijiet kontra dawk li jwettqu diversi reati u jekk hawn gvern li kellu kuraġġ u ħarrax il-liġijiet kontra t-traffikanti tad-droga kien proprju dan il-gvern bl-emendi li għamel fil-liġi.

Allura b'liema wiċċ vili s-Super 1 Television jipprova jiġi jorbot lilna mat-traffikar tad- droga meta kulħadd jaf li l-gvern ta' Alfred Sant kien għamel ekonomija falza u kien ixxaħħaħ kemm felaħ kontra l-kriminalita`!

Jidher li l-istazzjon Super 1 Television u l-partit Laburista qed jinkeddu għax il-gvern Nazzjonalista qed jagħmel ġlieda bla ħniena kontra l- kriminalita` speċjalment kontra t-traffikanti tad-drogi u għalhekk iridu jdawwru l-attenzjoni bil-qerq u jippruvaw jitfgħu t-tajn kontrina.

Nerġa' nistaqsi jiena, lil min qed jiddefendu dawn meta qed jippruvaw iħammġu lilna u jgħidu li aħna għandna xi rabta mad-droga?

Għalfejn qed jippruvaw jiżvijjaw l-attenzjoni?

Mhux kulħadd jaf min huma - urejna f'dawn is-snin li ilna fil-gvern - t-traffikanti tad-droga u min għandu konnessjonijiet magħhom għax m'urejna l-ebda ħniena ma' dawn in-nies, huma min huma, hi x'inhi l-pożizzjoni tagħhom u jaħsbuha kif jaħsbuha.

Sur President, jekk din hi l-istrateġija li se jimxi biha l-partit Laburista fl-elezzjoni li ġejja, din hija strateġija oxxena.

Jien, bħala s- segretarju tal-grupp parlamentari, illum ktibt lis-Sur Dalli li huwa ċ- chairman tas-Super 1 Television fuq dan il-bullettin ta' l-aħbarijiet u bgħatt kopja ta' l-ittra lill-awtorita` tax-xandir ukoll fejn għedt li hu inaċċettabbli li jsir servizz ta' l-aħbarijiet fejn jintuża filmat li ttieħed fil-ftuħ tal-parlament, jintużaw il-membri ta' din in-naħa u b'dak li jingħad u b'dak li jkun qed jintwera, tkun qed issir rabta diretta bejn id-droga u d-deputati tal-gvern.

Jekk xi ħadd minn din il-Kamra jew Super 1 Television għandu l-provi li xi membru ta' din il-Kamra, hu fuq liema naħa, hu involut fid-droga għandu d-dmir imur bihom għand il-kummissarju tal-pulizija u jagħtih id-dettalji.

Imma li jintefa` t-tajn hekk għaliex waslet l-elezzjoni u xi ħadd irid iħammeġ mhux aċċettabbli, anzi biex nagħmel ġustizzja mal-każ, naħseb li dan hu oxxen.

Jien kont qed nitkellem fuq id-dinjita` tal-membri parlamentari fil-bidu tad-diskors tiegħi u kemm hu importanti li nagħmlu minn kollox biex din id- dinjita` ma titbaxxiex pero` sfortunatament, meta dawn jipprovaw jitfgħu t- tajn hekk kif ġie ġie u jaraw x'jeħel, dawn ikunu qed jagħmlu ħsara mhux biss lil din in-naħa, imma lill-membri kollha ta' din il-Kamra.

Huwa ħażin ħafna li tassoċja l-membri ta' din il-Kamra mad-droga speċjalment meta ma jkollokx il-provi, u jekk ikollok il-provi, mhux toqgħod tallega fil-vojt imma trid tgħid x'taf!

Il-privileġġ hawn ġew mhux qiegħed biex nabbużaw minnu imma biex jekk ikollna xi informazzjoni ngħadduha.

Imma ma tistax titfa` t-tajn hekk u tipprova tagħti l-impressjoni li d-deputati tal-gvern kollha qishom għandhom xi aġenda moħbija biex b'xi mod niskolpaw jew nkunu involuti mat-traffikanti tad-droga!

Dan huwa abbuż mill-privileġġ!

Huwa abbuż ukoll li s-Super 1 Television jkompli jitfa' l-melħ fuq il-ferita` li fetaħ l-Onor.

Joe Mizzi meta kompla jipprova jorbot - bil-filmat u bil-mod kif irrapporta - il-grupp parlamentari ta' din in-naħa ma' l-abbuż tad- droga.

Dan hu abbuż kbir u m'għandux dritt jagħmluh.

Qabel nagħlaq irrid ngħid li l-grupp parlamentari Nazzjonalista mhux biss ippubblika l-ittra li bagħat liċ-chairman tas-Super 1 Television imma qed jikkonsidra x'passi oħra jista' jieħu skond il-liġi għax jekk tan-naħa l- oħra jaħsbu li se jagħmlu allegazzjonijiet bħal dawn għax waslet l- elezzjoni u jibqgħu għaddejjin bihom, sejrin żball.

We're going to call their bluff.

Jew jgħidu x'jafu jew aħna se nieħdu l-passi kollha li tagħtina l-liġi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 23 ta' Settembru, 2002 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BORMLA – TRIQ NELSON – BDIL TA' LAMPA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tkun irranġata l-bozza li hemm fi 3 Triq Nelson, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-bozza li qed issir riferenza għaliha ġiet irranġata.

ĦAŻ-ŻABBAR – ST PETER'S – RESURFACING TAT-TOROQ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi progress wara laqgħat mal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar, dwar resurfacing tat-toroq fl-area ta' St. Peter's?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-direttorat tat-toroq qed ifassal programm għall-asfaltar tat-toroq fl-inħawi msemmija.

BORMLA - SKOLA PRIMARJA – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'tip ta' xogħol qed isir fl-iskola primarja ta' Bormla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskola primajra ta' Bormla qed isiru dawn ix-xogħlijiet permezz ta' numru ta' tenders li nħarġu mill-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada:

* Tqegħid ta' membrane sa taħt id-DPC level f'parti mis-sular ta' isfel; * Sodda tal-konkos fuq il-parti fejn instab irdim fond; * Tqegħid ta' madum ġdid; * Tibdil ta' aperturi interni u esterni; * Ridekorazzjoni ta' kullimkien; * Soffitt ġdid fis-sala; * Sistema elettrika ġdida fis-sala; u * Tiswijiet strutturali fil-faċċata biex jinbidlu kolonni perikolużi

BORMLA – PROĠETT TAL-BAĊIR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx xi progress fuq baċir nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-proġett tal-baċir numru wieħed tat-Tarzna ta' Bormla għadu qed jiġi kkonsidrat u għaldaqstant għadu kmieni wisq biex wieħed jagħti dettalji dwaru.