MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 638 It-Tlieta, 13 ta' Novembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 638

It-Tlieta, 13 ta' Novembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.01 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 13 ta' Novembru, 2001

WERREJ

MINUTI 700

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 700

TQEGĦID TA' KARTI 705

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI (IT-TIENI QARI)

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL (SECOND READING) 706

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI (KUMITAT)

CULTURAL HERITAGE BILL(COMMITTEE STAGE) 715

AĠĠORNAMENT 725

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 730

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 637 li saret fit-12 ta' Novembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

DAR OSANNA PIA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħatat fondi pubbliċi d-dar Osanna Pia f'Tas-Sliema?

X'ħidma għamlet id-Dar Osanna Pia minn meta fetħet sa kemm għalqet?

X'inhuma r-raġunijiet li għalihom m'għadhiex topera din id-dar?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Din is-sena d-Dar Osanna Pia ngħatat Lm5,000 mill-vot allokat fl-estimi għall-NGOs.

Din id- dar, li hi amministrata mis-Selesjani ta' Don Bosco, toffri kenn lill- ġuvintur ta' bejn it-18 u t-28 sena bi problemi familjari, soċjali, ta' abbuż sesswali u emozzjonali.

Jiġu aċċettati wkoll ġuvintur ta' bejn is-16 u t-18-il sena li jkunu fi bżonn ta' għajnuna urġenti.

Residenti fid-dar jiġu mgħallma, permezz ta' life skills programmes, jakkwistaw l-indipendenza u l-kapaċita` biex jaffaċċjaw il-ħajja u għalhekk jkunu mistennija li eventwalment isibu akkomodazzjoni oħra.

Isir ukoll xogħol mal-familjari tar-residenti u jinħadem after-care programme.

Ninsab informat li d-Dar Osanna Pia għadha qed topera.

SKOLA PRIMARJA TA' STA.VENERA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jivverifika lmenti li fl- iskola primarja ta' St. Venera mhux qed jitqassam biżżejjed ħalib lit-tfal?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-iskola Primarja 'A' qed tordna ħalib skond id-domanda min-naħa tat-tfal biex tassigura li dan il-ħalib jinxtorob kollu u jkun miżmum il-ħin kollu f'temperatura tajba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhi l-policy tad-dipartiment ta' l-edukazzjoni fejn jirriżulta li f'ċerti skejjel - primarji jew sekondarji – l-għalliema huma responsabbli mit-tmexxija tat-tuck shops?

Kif qed jiġi assigurat li dawn l-għalliema ma jkunx ta' inkonvenjent għalihom li jkomplu jagħtu t- tagħlim tagħhom fis-suġġetti partikolari li jgħallmu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, illum-il ġurnata l-iskejjel għandhom spazju ta' tmexxija deċentralizzata u din il-kwestjoni dwar it-tuck shops taqa' fil-parametri tad-deċiżjoni tal-kap ta' l-iskola flimkien mal-kunsill skolastiku.

Hawn skejjel li joħorġu l-offerti biex ikun jista' jiġi ġestit it-tuck shop u jridu josservaw ir-regoli u l-kondizzjonijiet li hemm stabbilit għal dan il-għan.

Imbagħad hemm każijiet oħrajn fejn il-kunsill skolastiku flimkien mal-kap ta' l-iskola jiddeċiedi li huwa ta' interess għall-iskola li t-tuck shop jiġi ġestit internament minn nies li qegħdin diġa` jaħdmu fl-iskola.

F'dak il-każ ikun hemm għalliema li jidħlu volontarjament għal din ir- responsabbilta` biex imbagħad il-qliegħ li jagħmlu jerġa' jiġi investit fl- iskola.

Jien ngħid li min jagħmel dan ix-xogħol ikollu spirtu qawwi ta' ċerta rabta ma' din l-iskola partikolari għax trid tqis li dan jagħmluh mingħajr ma jitħallsu tiegħu u a skapitu tal-ħin liberu tagħhom.

Jien nformat li f'każijiet bħal dawn l-għalliema għandhom id-disponibilita` kollha li jkomplu bil-qadi ta' dmirijiethom bħala għalliema, liema dmirijiet jirbħu fuq kull qadi ieħor volontarju li jistgħu jagħmlu fl- iskola.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, nifhem li l-proviżjon tal-ħalib fl- iskejjel tal-gvern daħlet fi żmenijiet meta l-life style kienet differenti ħafna u fil-fatt ġejt informat li f'ċerti skejjel qed ikun hemm ħafna ħela ta' ħalib.

Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi indikazzjoni li d-domanda għall-ħalib naqset ħafna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, teżisti din it-tip ta' sitwazzjoni u għalhekk f'dan il-każ in partikolari weġibt li l-iskola tordna l-ħalib skond id- domanda għax kieku tordna skond ir-razzjon tat-tfal kollha, kieku l-ħela ta' ħalib tkun aktar sostanzjali.

Il-kap ta' l-iskola ma jkunx ħa din id- deċiżjoni fid-dawl ta' esperjenza ta' ġurnata jew tnejn imma probabbli fuq esperjenza fit-tul li tkun qiegħda turi li l-ħalib m'huwiex qed jittieħed kollu.

U allura t-talba għall-ħalib issir skond id-domanda u skond l-użu li jagħmlu minnu t-tfal.

Hawn skejjel li jimmaniġġjaw il-kwestjoni tal-ħalib b'din il-manjiera, għalkemm jaf jiġi żmien meta jkollok domanda baxxa u jaf jiġi żmien meta jkollok domanda aktar qawwija, u hawn skejjel oħrajn li jimxu bir-rata li jordnaw il-ħalib per capita, jiġifieri skond kemm għandhom tfal, indipendentement minn kemm jikkonsmaw ħalib.

Huwa veru li l-ħalib kien ġie ntrodott fi żmenijiet meta t-tfal tal-familji Maltin kienu neqsin minn affarijiet l-aktar bażiċi.

Niftakar meta fl- iskejjel, apparti l-ħalib, kienu jitqassmu l-mustardini tal-calcium, il- pilloli taż-żejt tal-ħuta u anke l-għasel.

Għall-grazzja t'Alla llum-il ġurnata l-istandard of living tal-familja Maltija in ġenerali tela' 'il fuq imma jiena dan is-servizz nibqa' nqisu importanti anke għaż-żmenijiet tal- lum minħabba l-fatt li l-ħalib huwa importanti fid-dieta tat-tfal tagħna u f'ħafna każijiet – mhux tant minħabba kwestjoni finanzjarja – jekk dan ma jingħatax fl-iskola, jispiċċaw ma jieħdux ħalib matul il-ġurnata.

Barra minn hekk wieħed irid jingrana lit-tfal f'ċertu stil ta' dieta.

Filwaqt li l-ħalib għandu jibqa' jingħata fl-iskejjel tagħna, nemmen ukoll li t-talba għalih għandha tkun komensurata mal-konsum tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ma jaħsibx il-Ministru li jkun diffiċli għall-għalliema biex minbarra li jaqdu dmirijiethom bħala għalliema jagħmlu wkoll il-preparamenti biex jitqassam il-ħalib u jieħdu ħsieb it-tuck shops ta' l-iskola?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena nirċievi diversi lmenti dwar affarijiet li jiġru fl-iskejjel pero` s'issa qatt ma wasalli xi lment li hemm għalliema li qed jonqsu mid-doveri tagħhom minħabba l-impenji tagħhom fit-tuck shop.

Irrid nafda f'idejn il-kapijiet ta' l-iskejjel biex jassiguraw li l-impenn ta' l-għalliema għall-aqwa esperjenza edukattiva tingħata l-ogħla prijorita` fl-iskejjel tagħna.

Tajjeb ngħidu li l-għalliema jagħmlu kwantita` ta' xogħol volontarju ta' guidance, ta' appoġġ u ta' inizjattivi biex lit-tfal joffrulhom esperjenzi li m'humiex fil-kwadru tat-time-table ta l-iskola.

Ħafna għalliema jiddedikaw ruħhom b'entusjażmu, b'enerġija u bi kreattivita` biex itellgħu diversi attivitajiet matul is-sena.

Fil-fatt Allaħares ma jkunx hekk.

Jiena rrid infisser pubblikament l-apprezzament tiegħi għal dak li jagħmlu l-għalliema beyond their call of duty.

Huwa veru li kollox jista' jkollu impatt fuq il-ħin li huwa ddedikat għat- tagħlim pero` jien għandi fiduċja li l-kapiijet ta' l-iskejjel, l- assistenti tagħhom u fuq kollox l-għalliema nfushom, huma nies li l-ewwel vokazzjoni tagħhom hija t-tagħlim u allura l-ewwel ma jagħmlu huwa li jiddedikaw ruħhom għall-iskop primarju u fundamentali tal-ħidma tagħhom fl- iskola.

It-tendenza x'aktarx tkun li dawk l-għalliema li jagħtu kontribut lill-iskejjel fil-ħin liberu tagħhom ikunu fost l-aħjar għalliema għax ikollhom ċerta motivazzjoni u ċerta rabta ma' l-identita` ta' l-iskola partikolari.

Nerġa' ngħid li s'issa qatt ma kelli lmenti ta' dan it-tip pero` jekk ikolli, nikkonsidrahom.

Il-kapijiet ta' l-iskejjel għandhom ċerta responsabbilta` f'dan il-kamp u jekk l-Onor.

Membru jew xi ħadd ieħor ikollu xi tħassib dwar żbilanċ bejn l- impenn ta' xi għalliem biex jaqdi dmirijietu u biex imexxi t-tuck shop, għandu jiġbed l-attenzjoni tagħna biex aħna niffokaw fuq l-eċċezzjoni u ma ndaħħlux il-ġeneralita` ta' din il-ħidma volontarja bħallikieku hija xi attivita` li għandha tkun iċċensurata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bla ma ninftiehem li għandi xi sfiduċja fil- kapijiet ta' l-iskola u l-għalliema u bla ma ninftiehem li qed nitkellem fuq xi ċensura, jikkonsidra l-Ministru li jkun aktar għaqli li l-għalliema jużaw aktar il-ħila u l-iskills tagħhom biex tabilħaqq jinħolqu opportunitajiet fl-iskejjel milli biex imexxu t-tuck shops?

Jien nemmen li ċertu servizz jista' jingħata minn nies oħrajn li jkollhom l-istess sens ta' maturita` li bla dubju għandhom l-għalliema u l-kapijiet ta' l-iskola.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena ma kontx qed nifhem li l-Onor. kollega tiegħi għandu xi nuqqas ta' fiduċja fl-għalliema jew fit-tmexxija ta' l-iskejjel.

Jiena se niġbed l-attenzjoni ta' l-awtoritajiet edukattivi għas-suġġeriment li qiegħed jagħmel pero` nerġa' ngħid li s'issa ma kellix rapporti li x- xogħol volontarju li jagħmlu l-għalliema fl-iskejjel jista' b'xi mod qed jimpinġi fuq il-kontribut u fuq it-tagħlim tagħhom.

Huwa importanti li ma niġġeneralizzawx.

Allaħares niġu fi stat li lill-għalliema nagħtuhom x'jifhmu li xogħolhom għandu jkun work to rule, li għandhom jimxu biss mal-kurrikulu u malli tispiċċa l-lezzjoni daqshekk.

Jekk nagħtu din l-impressjoni nkunu qegħdin naqtgħu l-ispirtu ta' teamwork u ta' xogħol volontarju li għandu jkollna fl- iskejjel tagħna.

Għandna ngħidu bil-maqlub, li l-core work u l-ħidma primarja ta' l-għalliem hija li jwettaq il-kurrikulu pero` ejjew ma nkunux dojoq f'din l-interpretazzjoni.

Ejjew ngħidu wkoll li l-għalliema jagħtu ħafna tagħlim lit-tfal tagħna fil-ħinijiet tal-kuntatt l-ieħor li jkollhom magħhom.

Ċerti affarijiet li tgħallimt u ċerti eżempji li ħadt jien personalment ma ħadthomx fil-klassi imma ħadthom fil-kuntatt li kelli ma' l-għalliema tiegħi waqt il-ħin tal-logħob, waqt li konna qed nippreparaw għall-plays tal-Milied u waqt li konna qed nagħmlu attivita` extra-kurrikulari.

Għalhekk naħseb li m'għandniex nirrestrinġu x-xogħol ta' l-għalliema biex joqogħdu biss fil-klassijiet u naraw x'riżultat ikollna fl-eżamijiet.

Joħroġ ċar li jekk għandna d-difetti f'ċerti standards mhux għax l- għalliema tagħna jagħmlu ħidma extra-kurrikulari a favur tat-tfal jew a favur ta' l-iskola.

Nerġa' ngħid li din il-ħidma għandha tiġi nkoraġġita għax jiena nibqa' nafda fit-tmexxija tal-kapijiet ta' l-iskejjel li jafu x'inhuma l-prijoritajiet u ċert li m'humiex se jħallu lil dawn il- prijoritajiet jiġu mfixxkla.

Aħna m'aħniex qegħdin ngħixu f'Ġenna ta' l-art imma qegħdin ngħixu f'dinja tal-bnedmin, bit-tajjeb u bid-difetti kollha tagħna.

U allura l- konklużjoni trid tkun li fejn għandna każijiet speċifiċi ta' nuqqas ta' dmirijiet, wieħed għandu jiġbed l-attenzjoni bil-prudenza kollha għalihom biex insewwuhom u fl-istess ħin ninkoraġġixxu u nirringrazzjaw lil dawk l- għalliema li fil-ħin liberu tagħhom jiddedikaw enerġija u kreattivita` favur it-tfal u favur l-iskejjel.

SUPPLY TEACHERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet li għalihom supply teachers mad-divizjoni ta' l-edukazzjoni rċevew cheque ta' Lm 000.0 bħala ħlas għal Ottubru 2001?

Kemm kien hemm impjegati oħra f'oqsma li jaqgħu taħt ir-responsabbilita` tal-ministru li ħadu cheque ta' Lm 000.00 bħala salarju?

X'passi rimedjali ttieħdu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minħabba li s-supply teachers normalment jerġgħu japplikaw fil-bidu ta' kull sena skolastika, din l-informazzjoni ma laħqitx waslet fil-ħin sakemm inħadmu s-salarji ta' Ottubru.

Dan qiegħed jiġi rimedjat.

Informat ukoll li fl-oqsma l-oħra li jaqgħu taħt ir- responsabbilita` tal-ministeru ta' l-edukazzjoni, ma kien hemm ebda impjegat ieħor li ħa cheque ta' Lm000.00 bħala salarju.

GĦALLIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi pjani hemm biex suġġetti xjentifiċi bħall-fiżika, kimika u bioloġija jiġu mgħallma permezz tal-kompjuter kif qed tiġi mgħallma l-matematika fl-iskejjel sekondarji u junior lyceum?

X'taħriġ se jingħataw l-għalliema ta' dawn is-suġġetti biex jużaw l-IT fit-tagħlim ta' dawn is-suġġetti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-dipartiment tal-kurrikulu beda proċess li għandu jwassal biex il-kompjuters ikunu parti integrali minn kull laboratorju tax-xjenzi fl-iskejjel.

Wara riċerka li saret fost l-għalliema tax-xjenza kien determinat x'tip ta' taħriġ għandhom bżonn l-għalliema u f'liema livelli.

L-istadju li jmiss hu li jingħata bidu għal dan it- taħriġ, filwaqt li jkun hemm proċess ta' konsultazzjoni ma' l-għalliema biex jekk ma jinstabx software tajjeb offrut kommerċjalment, jinbnew programmi adatti ta' software.

Barra minn hekk, fid-dipartiment tal-further studies qed jitħejja programm ta' e-learning fil-fiżika.

Dan il-proġett qiegħed fi stadju avvanzat u huwa ntiż bħala reviżjoni għal studenti li jkunu qed jirrepetu l-kors tal- fiżika, liema kors iwassal għaċ-ċertifikat ta' l-edukazzjoni sekondarja.

Hemm il-ħsieb li dan il-proġett ikun estiż anki għax-xjenzi l-oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dan il-proċess li beda u li għandu jwassal biex il- computers ikunu parti ntegrali minn kull laboratorju tax-xjenza fl-iskejjel huwa marbut ma' proċedura short term jew ma' proċedura long term?

MR SPEAKER Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din il-proċedura ma tistax tkun on a short-term basis, trid tiġi żvilupata u tibqa' tiġi aġġornata kontinwament matul iż- żmien.

Pajjiżna huwa wieħed mill-ftit pajjiżi fid-dinja li għamlu investiment kapitali qawwi fil-qasam tat-teknoloġija ta' l-informatika.

Issa filwaqt li l-gvern għamel investiment eċċezzjonali f'dan il-kamp, l- investiment kif qed jiġi magħġun fil-ħajja ta' kuljum ta' l-iskola u fil- metodoloġija tat-tagħlim għad irid jiġi żviluppat.

Huwa hawn li rridu nifhmu x'qed jiġri.

Sa ftit taż-żmien ilu l-għodda tat-tagħlim kien il-ġibs, il-blackboard, il- kotba u d-diskors u issa għandna għodda ġdida li tista' tħaddimha b'mod interattiv fejn m'għadux aktar l-għalliem li jkellem lill-klassi imma fejn il-klassi tipparteċipa flimkien ma' l-għalliem permezz ta' mezzi ta' teknoloġija ta' l-informatika u mezzi ta' komunikazzjoni biex is-suġġett jiġi mgħallem b'metodoloġija differenti.

Huwa f'dan il-kamp fejn il- progress għad irid jiġi rreġistrat bi kwalita` ħafna aktar għolja u b'passi aktar mgħaġġla.

Qegħdin ngħidu li altru t-teacher tgħallem il-matematika fuq il-blackboard u altru tgħallimha bl-użu ta' computers fil-klassi.

Kulħadd japprezza - min huwa kompetenti jifhem ħafna aktar dan li qed ngħid – li dan jirrikjedi programmi ta' software biex it-tagħlim ikun jista' jsir b'manjiera li xorta jirnexxielek tgħaddi l-prinċipji bażiċi tas-suġġett, illi inti tibda tibni l-istandards meħtieġa f'dak is-suġġett pero` naturalment b'mod ħafna aktar interessanti, b'mod ħafna aktar interattiv u b'mod li tista' tapplika l- prinċipju tad-diversita` bejn l-istudenti.

Dan il-proċess huwa ffaċilitat permezz tal-mezzi l-ġodda u permezz tat- teknoloġija l-ġdida imma f'ċertu sens huwa aktar ikkomplikat għax huwa f'dawn l-aħħar snin li aħna bdejna nesponu l-għalliema li għandna għal din il-metodoloġija ta' tagħlim.

Jekk naqtgħu l-aħħar ħames snin, l-għalliema kollha ta' qabel ma ġewx imħarrġa biex jużaw il-computers bħala għodda ġdida ta' tagħlim.

Dan huwa proċess on-going.

Il-fakulta` ta' l- edukazzjoni fl-Universita` qed tintensifika dan it-tip ta' training u anke d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni nnifisha qiegħda tittrenja kwantitajiet ta' għalliema kull sena billi torganizza courses u għalhekk dan huwa stat ta' żvilupp kontinwu.

SANTA VENERA - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom tfal li jattendu l-iskola primarja Dun Xand Cortis ta' Santa Venera qed jingħataw ftit wisq ħalib?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiena napprezza t-tweġiba tal-Ministru pero` peress li d-domanda tirriferi għal mistoqsija 19430 u allura m'hemmx indikat għaliex qed jingħata ftit wisq ħalib, jista' il-Ministru f'dan ir-rigward almenu jara li jinvestiga jekk huwiex il-każ li l-istudenti ta' dik l- iskola qed jingħataw ftit wisq ħalib?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, dan diġa` ġie nvestigat għax għalhekk isiru l-mistoqsijiet parlamentari.

L-uffiċjali tad-dipartiment diġa` daħlu fihom u r-risposta m'hijiex li qed jingħata ftit ħalib imma li l-ħalib qed jiġi ordnat skond id-domanda.

Issa jekk id-domanda għall-ħalib tiżdied, allura l-provvista tal-ħalib tiżdied.

Jiġifieri din m'hijiex kwestjoni li mhux qed ikun hemm biżżejjed ħalib imma hija kwestjoni ta' management minn ġurnata għal oħra biex jiġi sodisfatt il-konsum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma għandi nifhem li ladarba l-Onor.

Bartolo għamel din il-mistoqsija, qed jingħata inqas ħalib lill-istudenti.

Jista' l- Ministru jinvestiga u jara x'inhu jiġri?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, il-mistoqsijiet parlamentari li aħna jkollna jmorru għand il-kapijiet konċernati, dawn jagħtuna l-informazzjoni biex inkunu nistgħu nagħtu rendikont lill-Parlament u jekk oġġettivament jikkonstataw li hemm bżonn ta' xi intervent, dan jagħmluh.

Jiena xorta waħda se niġbed l-attenzjoni biex inkun ċert li dak li jixtieq l-Onor.

Membru jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, fil-qosor jekk jogħġbu.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna jekk id- dipartiment ikollux ilmenti kontinwi rigward nuqqas ta' ħalib.

Jista' jgħid mil-liema fondi jitħallas il-ħalib fl-iskejjel tal-gvern jekk hux mill-fondi tad-dipartiment, mill-fondi allokati lill-iskola, jew mill-flus li l-iskola tiġbor permezz tal-kumitati tagħha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-dipartiment qatt ma kellu lmenti f'dan ir-rigward; jien sirt naf dwarhom permezz tad-domanda li saritli.

Tajjeb ngħid li un bel giorno kien hemm vot apposta ta' Lm0.25 miljun, il- gvern Laburista kien abolih u nkluda l-flus fl-operations and maintenance ta' l-iskejjel.

Il-fondi biex jitħallas il-ħalib joħorġu minn dan il-vot u jitqassmu lid-diversi skejjel skond l-ispiża li kull skola jkollha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-kompożizzjoni tal-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29520;

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni, inkluż studenti, li żaru l-Ipoġew bejn Settembru 2000 u Ottubru 2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29565;

Tagħrif dwar awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet u entitajiet oħra fi ħdan il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 29628;

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar safar li sar minn uffiċjali fid-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal-Ministru tal-Finanzi bejn Jannar u Settembru 2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29605; u

Tagħrif dwar awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet u entitajiet oħra fi ħdan il-Ministeru tal-Finanzi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29626;

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Skeda tal-proċess ta' public screening dwar skema għal art agrikola tal-Gvern maħruġa mit-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 29496;

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet u entitajiet oħra fi ħdan il-Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 29622; u

f'isem il-Ministru għall-Affarijiet Barranin inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet u entitajiet oħra fi ħdan il-Ministeru għall-Affarijiet Barranin, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 29624.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI

NATIONAL COUNCIL FOR CULTURE AND THE ARTS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-12 ta' Novembru.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri huwa in possession.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, qabel ma ngħaddi biex inkompli bl- intervent tiegħi nixtieq niġbed l-attenzjoni tas-Sedja għad-diffikultajiet li xi drabi qed niltaqgħu magħhom biex naslu hawnhekk.

Per eżempju, dalgħodu kien diffiċli għalina biex naslu sal-bini tal-parlament minħabba ċerti xogħlijiet li kienu qed isiru fi Triq Nofsinhar ġewwa l-Belt u anke f'toroq oħra.

Fil-fatt b'konsegwenza t'hekk kien hemm minna min wasal tard għal din is-seduta.

Jien, biex wasalt fil-ħin - u bilfors ridt nasal fil- ħin minħabba li kont naf li rrid inkompli bl-intervent li bdejt il-bieraħ - kelli nsuq b'veloċita` eċċessiva, u ma naħsibx li dan huwa l-mod kif membru parlamentari għandu jasal biex jattendi għas-seduti.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, is-Sedja se tieħu nota ta' dan u se titlob lill-Iskrivan tal-Kamra biex jgħaddi dan l-ilment lill-awtoritajiet konċernati.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien nirringrazzja lilek kif ukoll lill-Iskrivan tal-Kamra.

Issa ħalli ngħaddi biex nitkellem dwar dan l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Meta l-bieraħ kelli nieqaf minħabba li kien sar il-ħin, kont qed inġib l- argument li matul din il-leġislatura l-gvern imbarka fuq diversi abbozzi ta' liġi biex permezz tagħhom iwaqqaf awtoritajiet u kunsilli ġodda, imma jien naħseb li wieħed irid jara jekk dawn l-entitajiet li qed jitwaqqfu f'pajjiżna humiex qed jitwaqqfu għax hemm bżonnhom verament jew inkella humiex qed jitwaqqfu biex il-gvern jimxi fuq il-linja politika li qed tiġi suġġerita lilu - biex ma ngħidx li qed tiġi "imposta" lilu - minn Brussels ħalli b'hekk niġu in line mal-politika ta' l-Unjoni Ewropea.

Kif kont qed ngħid il-bieraħ, diġa` jeżistu dipartimenti, li joperaw bil- fondi tal-gvern u bil-ħaddiema tal-gvern, li qed jaqdu l-funzjonijiet li se jaqdi dan il-kunsill li qed jitwaqqaf permezz ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, u għalhekk kulma se jsir hawnhekk huwa sempliċement sostituzzjoni ta' funzjonijiet.

Jien, b'kurżita`, nixtieq inkun naf jekk qabel ma jiġi deċiż mill-Kabinett li għandu jitressaq abbozz ta' liġi f'dan il-parlament biex iwaqqaf xi kunsill, xi awtorita` jew xi entita` oħra, isirx studju biex tiġi evalwata ħidmet l-entita` li tkun qed taqdi l- funzjonijiet li jkun se jieħu l-kunsill jew l-awtorita` li tkun qed titwaqqaf ħalli mbagħad wieħed ikun jista' jasal għall-konklużjoni jekk dak li diġa` kien hemm eżistenti kienx qed jiffunzjona kif inhu mixtieq.

Jekk l-entita` eżistenti ma kinitx qed tiffunzjona kif inhu mixtieq, wieħed ikun jista' jasal biex jiġġustifika t-tibdil li jkun se jsir, pero` jekk wieħed jasal għall-konklużjoni li l-entita` eżistenti kienet qed tiffunzjona kif inhu mixtieq, ma nafx għaliex għandu jsir tibdil.

Jien naħseb li l-poplu għandu dritt ikun jaf jekk isirx dan it-tip ta' studju għax jekk jitwaqqaf kunsill, awtorita` jew aġenzija biex tagħmel xogħol li jkun diġa` qed isir, ikun qed isir dupplikazzjoni ta' xogħol, u dan biex ma nsemmix ukoll l-ispejjeż li jinvolvi tibdil bħal dan.

Jekk ma jsir l-ebda studju f'dan ir-rigward, il-problema tikber għax wieħed iktar jibda jikkonvinċi ruħu li t-tibdil ma jkunx qed isir għax ikun neċessarju – forsi minħabba li l-gvern kellu sistema li ma kenitx qed tiffunzjona - imma jkun qed isir minħabba li l-gvern ikun irid jimxi fuq il-politika li jeżonera r-responsabbilta` tal-ministru b'mod dirett u jifrex il-politika kif qed tiġi suġġerita mill-Unjoni Ewropea.

Jekk min-naħa l-oħra jsir studju u jirriżulta li t-tibdil ikun qed isir minħabba li l-entita` eżistenti ma tkunx qed tiffunzjona kif suppost u ma tkunx qed tmexxi 'l quddiem id-doveri jew il-politika tal-gvern tal-ġurnata, imbagħad hemmhekk tidħol fi sfera oħra għax dan ikun ifisser li l-ħidma ma ssarrfitx b'suċċess, jew minħabba l-linja gwida ħażina li jkun ta l-gvern jew il- ministeru responsabbli jew inkella minħabba xi nuqqas min-naħa ta' min ikun qed imexxi dik l-entita`.

Mr Speaker, ma rridux ninsew li dan il-parlament, minn sena għal oħra, japprova voti ta' eluf ta' liri biex id-dipartimenti tagħna jkunu jistgħu jwettqu ħidmiethom u jimxu 'l quddiem, jiġifieri jekk aħna jkollna niżmantellaw lid-dipartimenti għax jirriżulta li dawn ma kenux effettivi fil-ħidma tagħhom, mela allura sinjal li kienet sejra xi ħaġa ħażina.

Jekk dan huwa l-każ huwa segwit bi studju u mhux b'sempliċement konklużjoni tal- Kabinett jew tal-ministru, allura hemmhekk wieħed għandu jirrispondi u jagħti rendikont lill-poplu għax wara kollox fin-nofs hemm ir- responsabbilta` ta' dan il-parlament, li kif għedt diġa`, sena wara l-oħra jivvota l-flus biex iġedded il-ħidma tad-dipartimenti tiegħu, hemm ir- responsabbilta` tal-ministru, li huwa responsabbli milli jara li l-voti li jkunu ġew approvati fil-budget jitmexxew tajjeb kemm mill-ministeru tiegħu u kemm mid-dipartimenti li jaqgħu taħtu, hemm ir-responsabbilta` tal- permanent secretary, hemm ir-responsabbilta` tad-direttur li jkun qed imexxi lil dawn id-dipartimenti u fl-aħħar imma mhux l-inqas hemm ukoll ir- responsabbilta` ta' l-impjegati tad-dipartimenti.

Mela fi kliem ieħor, hawnhekk qed ngħidu li jekk jirriżulta li l-entita` eżistenti tkun falliet fil-ħidma tagħha, wieħed irid jara kif din il-ħidma falliet, għaliex falliet u min kien responsabbli għall-falliment tagħha.

Mr Speaker, ċertament li f'dan il-pajjiż ma nistgħux nibqgħu mexjin bil-mod kif mexjin.

Hawnhekk aħna qed nitkellmu fuq ir-responsabbilta` assoluta ta' l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż, fuq ir-responsabbilta` ta' min jiġi hawnhekk jippreżenta l-budget u mbagħad il-membri parlamentari japprovaw jew jiddiżapprovawh.

Qed nitkellmu wkoll fuq eluf ta' liri li jiġu vvotati sena wara l-oħra.

Issa din is-sostituzzjoni ta' poteri minn dipartiment għal kunsill jew awtorita` ilna nsegwuha xahar wara l-ieħor u sena wara l- oħra, speċjalment matul din il-leġislatura.

Kif għedt diġa`, f'dan il- pajjiż ma nistgħux nibqgħu mexjin b'dan il-mod għax hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq il-flus ta' xi ministru, dipartiment jew membru parlamentari imma qed nitkellmu fuq il-flus tat-taxpayer Malti u Għawdxi, u għalhekk il- gvern għandu d-dover li juża dawn il-flus bl-ikbar għaqal u bl-ikbar responsabbilta`.

Ma jistax ikun li f'dan il-pajjiż nibqgħu f'sitwazzjoni fejn min jabbuża jew inkella min ma jwettaqx xogħlu ma jirrispondix għal għemilu jew agħar minn hekk, lanqas biss jiġi mitlub jirrispondi għal għemilu.

Mr Speaker, jien nixtieq inkun naf jekk it-twaqqif ta' dan il-kunsill nazzjonali kif propost fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwiex se jissostitwixxi ħidmet entitajiet oħra li diġa` huma eżistenti.

Jekk ir- risposta hija fl-affermattiv, allura nitlob lil xi ħadd jgħidli jekk sarx studju biex ittieħdet din id-deċiżjoni u jekk ma sarx studju, nixtieq inkun naf għaliex u x'wassal biex ittieħdet din id-deċiżjoni.

Jekk min-naħa l- oħra sar studju u ttieħdet deċiżjoni li għandu jitwaqqaf dan il-kunsill biex jissostitwixxi ħidmet id-dipartimenti diġa` eżistenti, allura nixtieq inkun naf jekk id-dipartimenti eżistenti fallewx fil-ħidma tagħhom.

Mr Speaker, wieħed ma jistax ma jitkellimx dwar il-kultura u l-arti meta jkollu abbozz ta' liġi bħal dan quddiemu.

F'pajjiżna hawn nies li għandhom talent kemm f'dik li hija kultura kif ukoll f'dik li hija arti.

Sfortunatament kien hemm żminijiet meta nies li kellhom ċertu talent u kultura ma ngħatawx l-appoġġ tant mixtieq u meħtieġ biex jesprimu lilhom infushom.

Jien ngħid li din hija sfortuna, pero` minkejja li dan il-qasam f'pajjiżna għadda minn dawn id-diffikultajiet, ħafna Maltin u Għawdxin xorta rnexxielhom juru l-ħiliet tagħhom.

Il-poplu tagħna huwa fortunat minħabba li għandu l-kultura tiegħu u minħabba li pajjiżna għandu storja, pero` llum għandna dak li għandna f'pajjiżna grazzi għall-ħidma taċ- ċittadini Maltin u Għawdxin.

Jien nammira ħafna t-talenti ta' artisti żgħażagħ, pero` sfortunatament il- ħidma tagħhom ma tidhirx daqskemm tidher dik ta' artist li jesebixxi x- xogħol tiegħu f'xi foyer jew sala.

Naħseb li huwa d-dmir u d-dover tal- gvern tal-ġurnata, li forsi anke b'ħidma mal-kunsilli lokali, jidentifika lil dawk il-persuni li jkollhom l-arti u l-kultura ġo fihom u li ma jkunux qed jiġu megħjuna biżżejjed biex jesprimu t-talenti tagħhom.

Sfortunatament xi wħud ma jkunux daqshekk konvinti mit-talenti tagħhom u ma jħossux li l-prodott li jkunu qed jipproduċu jkollu daqstant valur.

Jiddispjaċini ngħid ukoll li hawn min ma jorbotx l-arti mal-ġenerazzjoni moderna u jqis lil dan il-qasam bħala antikwat.

Din hija idea żbaljata għax l-arti hija mifruxa fuq kull ġenerazzjoni u forsi huwa proprju minħabba din il-mentalita` żbaljata li wħud miż-żgħażagħ iżommu lura milli jagħmlu pass 'il quddiem biex jinvolvu lilhom infushom fit-talenti li jkollhom filwaqt li jesprimu ruħhom b'tali mod u manjiera li dak li jkunu kapaċi jipproduċu bl-għerf ta' moħħhom, ta' jdejhom u tat-talenti tagħhom, jagħmluh għad-dispożizzjoni ta' l-oħrajn.

Quddiemi hawn is-segretarju parlamentari responsabbli mis-self-employed li naf li fis-sajf joqgħod idur minn festa għall-oħra bħalma nagħmel jien u napprezzaw diversi biċċiet ta' l-arti, li ħafna minnhom ikunu magħmula miż- żgħażagħ.

Fil-festi ġieli jkun hemm biċċiet ta' l-arti u ta' skultura li meta tarahom iġġib għajnejk wara widnejk, u dan biex ma nsemmix ukoll l- ispejjeż li jinvolvu xogħlijiet bħal dawn.

Fil-fatt ġeneralment fil-festa tal-parroċċa toħroġ il-kapaċita` ta' ħafna żgħażagħ li matul is-sena jinġabru flimkien bħala ħbieb biex jaraw x'jistgħu joħolqu flimkien.

Ħafna drabi ma tantx nisimgħu kliem sabiħ fuq iż-żgħażagħ, pero` fil-verita` jeżistu ħafna żgħażagħ li huma kapaċi jesprimu t-talenti tagħhom b'mod pożittiv ħafna.

Meta ġieli tara ċerti xogħlijiet lanqas temmen li dawn ikunu saru minn żgħażagħ, u ħafna drabi dawn lanqas jidentifikaw il-biċċa xogħol li jkunu għamlu bħala arti imma bħala hobby jew sempliċement bħala mogħdija taż-żmien.

Kif għedt diġa`, jien nemmen li l-kunsilli lokali u l- gvern ċentrali jistgħu jagħmlu ħafna biex dawn iż-żgħażagħ jiġu megħjuna jiżviluppaw it-talenti tagħhom u eventwalment ikunu jistgħu jimxu 'l quddiem f'dan il-qasam.

Imma ħalli ngħaddi biex nitkellem fuq xi klawsoli ta' l-abbozz li għandna quddiemna.

Per eżempju, klawsola 4 titkellem dwar il-funzjonijiet li l-kunsill li se jitwaqqaf huwa mistenni li jwettaq, u fil-fatt l-ewwel subklawsola tgħid hekk:

"Ikun id-dmir tal-Kunsill li jippromwovi l-kultura ta' Malta b'kull għamla ta' espressjoni kreattiva u li jawmenta l-aċċessibilita` tal- pubbliku għall-arti, u jkabbar il-patrimonju kulturali ta' Malta kemm fil-pajjiż innifsu u barra mill-pajjiż.".

Minn din is-subklawsola tinduna kemm il-funzjonijiet ta' dan il-kunsill se jkunu wiesgħa.

F'dan il-parlament ġew quddiemna diversi abbozzi ta' liġi simili għal dak li għandna quddiemna, jiġifieri li waqqfu xi entita` partikolari, pero` sfortunatament issib li ftit li xejn saret ħidma minn dawn l-entitajiet minn mindu twaqqfu.

Subklawsola (1) ta' klawsola 4 laqtitni b'mod partikolari għax minkejja li kulma fiha huma erba' linji, tispjega sew il- ħidma li hija mistennija li titwettaq minn dan il-kunsill.

Issa kulma rridu nagħmlu huwa li nistennew u naraw x'ħidma se ssir minn dan il-kunsill verament.

Mr Speaker, l-istess subklawsola tgħid li l-kunsill li se jitwaqqaf għandu jkabbar il-patrimonju kulturali ta' Malta kemm f'dan il-pajjiż kif ukoll barra mill-pajjiż.

Meta bħal dan iż-żmien sena mort l-Awstralja u żort lil sħabna l-emigranti, kienu ħafna dawk li lmentawli li minkejja li huma jagħmlu kull sforz immaġinabbli biex jibqgħu jippromwovu l-ilsien Malti u l- kultura Maltija fost it-tfal tagħhom, meta jitolbu l-għajnuna tal-gvern Malti f'dan ir-rigward, ftit li xejn isibu rispons min-naħa tiegħu.

Għalhekk issa nittama li dan li hawn miktub jiġi attwat bil-fatti.

Kull meta niltaqa' ma' l-emigranti Maltin ninnota li dawn ikollhom għatx kbir għall-kultura Maltija u jkunu jixtiequ jipprattikaw it-tradizzjonijiet Maltin ħafna iktar milli nipprattikawhom aħna hawn Malta.

Per eżempju, hija ħasra li iktar ma jgħaddi ż-żmien l-għana Maltija iktar qed tonqos f'pajjiżna, u nemmen li għandu sforz biex it-tradizzjonijiet Maltin jerġgħu jingħataw il-ħajja.

Niftakar li sa ftit taż-żmien ilu kienu jsiru saħansitra festivals ta' l-għana.

Naturalment f'din il-ħidma jista' jidħol anke s-settur privat.

Per eżempju, hawnhekk ma nistax ma nsemmix reklam kummerċjali partikolari li jagħti ċerta informazzjoni kulturali dwar pajjiżna.

Dan ir-reklam jien napprezzah ħafna u nittama li jkun hawn iktar kumpanniji kummerċjali privati li jimitaw dan l-eżempju għax b'hekk tkun qed titqajjem iktar il- kuxjenza tal-poplu Malti u Għawdxi dwar ir-rikkezzi tal-kultura f'pajjiżna.

Naturalment għalkemm nemmen li l-kumpanniji kummerċjali għandhom kontribut x'jagħtu f'dan il-qasam, imbagħad mill-gvern ċentrali nippretendi li dan jagħti l-kontribut tiegħu f'dan il-qasam b'iktar saħħa.

Illum għandna ħafna artisti f'diversi sferi ta' l-arti u l-kultura li għalkemm huma kapaċi, għadhom ma ġewx identifikati, forsi kif għedt diġa`, iżommu lura minħabba li m'humiex daqstant konvinti mit-talent li għandhom.

Jien naħseb li jekk il-gvern jirnexxielu jidentifika lil dawn l-artisti u jipprovdilhom l-għajnuna li jenħtieġu biex jimxu 'l quddiem, bħal per eżempju, joffrilhom il-bini li għandu u li jintuża għall-wirjiet ta' l-arti biex huma wkoll ikunu jistgħu jagħmlu xi wirjiet fih, ikun qed jagħti spinta 'l quddiem lill-qasam kulturali ta' pajjiżna.

Wara kollox aħna għandna għaliex inkunu kburin bil-kultura li għandna, liema kultura ġiet imsawra minn ġenerazzjoni għal oħra għal eluf ta' snin.

Hemm pajjiżi ħafna ikbar minna li m'għandhomx il-kultura u l-arti li għandna aħna f'pajjiżna, u għalhekk nerġa' ngħid li għandna għal xiex inkunu mkabbrin b'dak li għandna.

Mr Speaker, billi naf li l-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi wasal biex jiskadili u m'iniex se ningħata extension, nixtieq nikkonkludi dan id- diskors billi ngħid li din in-naħa tal-Kamra hija konxja tal-fatt li l- gvern preżenti qiegħed iwaqqaf dawn il-kunsilli, awtoritajiet, aġenziji u entitajiet kollha biex l-ewwelnett jeżonera l-ministri mir- responsabbiltajiet u t-tieni nett biex ikun qiegħed isegwi l-politika mposta fuqu minn Brussels permezz ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk nista' ngħid minn issa li din in-naħa sejra tivvota kontra l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, huma u jitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi, innotajt li l-membri ta' l-oppożizzjoni, mingħajr ma jafu, qed joħolqu diversi kontradizzjonijiet fl-argumenti tagħhom, u dan m'huwiex qed isir biss meta jitkellmu fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna imma anke meta jitkellmu fuq abbozzi ta' liġi oħrajn.

Qed ngħid dan għax filwaqt li wħud mill-membri ta' l-oppożizzjoni bdew jgħidu li b'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna l-gvern irid ineħħi r-responsabbiltajiet minn fuq spallejn il-ministru u li l-ministru jrid joħroġ 'il barra minn dawn ir-responsabbiltajiet, kelliema oħra mill-istess oppożizzjoni bdew jilmentaw li issa l-ministru se jkollu wisq poteri u li se jkollu kollox f'idejh.

Hemm bżonn li l-membri ta' l-oppożizzjoni jiddeċiedu liema argument iridu jġibu; jekk hux wieħed jew l-ieħor.

Il- gvern qed iwaqqaf dan il-kunsill għax jemmen li dan se jservi ta' ġid għal dan il-qasam jew inkella għax hekk qed jiġi indikat mill-Unjoni Ewropea, kif qalilna l-Onor.

Cuschieri?

Mr Speaker, il-gvern qed iwaqqaf dan il-kunsill għax jemmen li dan se jservi ta' ġid għal dan il-qasam.

Dan huwa l-mod li bih aħna nixtiequ li nbiddlu l-istrutturi, l-approach ta' kif niggvernaw u ta' kif immexxu l- affarijiet.

Li kieku l-Onor.

Cuschieri kellu jeżamina d-dokumentazzjoni tal-management efficiency unit, li ħadmet taħt il-gvern Laburista u li rrikostitwixxa l-Onor.

Alfred Sant meta kien prim ministru biex tagħmel ix- xogħol li kienet qiegħda tagħmel il-management systems unit – f'dan il-każ l-Onor.

Sant m'abolixxiex l-istruttura tal-management systems unit imma pprova jtejjibha - kien jiltaqa' ma rapporti li saru taħt l- amministrazzjoni Laburista u li jindikaw proprju t-triq li aħna qegħdin naqbdu.

Biex tasal għall-konklużjoni li f'qasam bħal dan huwa aħjar li timxi b'kunsill minflok b'dipartiment ma tridx ħafna sforz għall-immaġinazzjoni imma hija loġika li għandha toħroġ minn analisi oġġettiva ta' x'inhu l- qafas kostituzzjonali tad-dipartimenti governattivi, ta' x'inhu l-qafas ta' l-istruttura dipartimentali pubblika tad-dipartimenti tagħna, ta' x'inhuma l-oġġettivi veri u proprji ta' dawn id-dipartimenti, ta' x'inhuma l- constraints li huma imposti bil-liġijiet u bir-regolamenti u ta' x'tip ta' servizz u promozzjoni tkun trid toffri.

M'hemmx dubju li jekk għal dan il- qasam jitwaqqaf kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti minflok ma nibqgħu b'dipartiment, ix-xogħol li jsir ikun ħafna iktar effettiv, trasparenti, cost effective u accountable.

Mr Speaker, matul dan id-dibattitu l-membri ta' l-oppożizzjoni, inkluż il- kap ta' l-oppożizzjoni, kollha kkonċentraw id-diskors tagħhom fuq l- argument li għal darb'oħra l-gvern qed joħloq struttura - bil-personalita` ġuridika tagħha, b'ċertu ammont ta' awtonomija u b'ċertu spazju li fih jista' jaħdem - li qed tieħu post dipartiment tal-gvern, pero` dan aħna m'aħniex qed nagħmluh għax, kif ipprovaw jindikaw xi wħud, qed nammettu jew għandna xi indikazzjoni li ma ntlaħqux ir-riżultati meħtieġa fir-riforma tas-servizz pubbliku.

Aħna m'aħniex qed nagħmlu hekk għax qtajna qalbna mir-riforma tas-servizz pubbliku, anzi li qed nagħmlu huwa proprju estensjoni loġika ta' dik ir-riforma, u min imur jerġa' jaqra r-rapporti oriġinali li saru mill-kummissjoni li kienet qed timmilita favur ir-riforma tas-servizz pubbliku jsib li wieħed mill-prinċipji ewlenin ta' dawk id- dokumenti kienu diġa' qed jindikaw l-importanza li r-riforma tas-servizz pubbliku - u s-servizz pubbliku ma jfissirx biss id-dipartimenti - trid timmira biex tiċċara dejjem iktar ir-rwoli tar-regolamentazzjoni u r-rwoli ta' dawk l-oqsma li huma mistennija jagħtu servizz.

Għalhekk din m'hijiex kwestjoni li hawn qed noħolqu u nikkreaw xi servizz pubbliku ieħor.

Jien ħadt gost ninnota li wħud mill-membri ta' l-oppożizzjoni stqarrew li f'dan l-abbozz ta' liġi hawn ċerti affarijiet tajbin.

Kien hemm ukoll uħud mill-membri ta' l-oppożizzjoni li esprimew il-fehma tagħhom li huwa tajjeb li l-gvern qed iżomm il-poteri li fil-fatt qed iżomm, filwaqt li kien hemm oħrajn, bħall-aħħar kelliemi, li ma nafx x'interpretazzjoni taw fuq din il- kwestjoni, pero` l-fatt hu li dan huwa l-approach li qed nieħdu.

Issa ħalli nanalizzaw l-argumenti li għamlu l-membri ta' l-oppożizzjoni kontra dan l-abbozz ta' liġi iktar fid-dettall, liema membri għal darb'oħra se jivvotaw kontra abbozz ta' liġi li għandu x'jaqsam mal-kultura u l-arti.

Se nibda biex niffoka ftit fuq dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għax jekk saret difiża min-naħa ta' l-oppożizzjoni favur dan l-abbozz ta' liġi li qed ngħaddu minn dan il-parlament, din insibuha fid-diskors tiegħu.

Jekk wieħed jaqra dak id-diskors sew, jifhem l-argumentazzjoni li qed issir, u jara fejn irid jasal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, għandu jasal għall- konklużjoni li huwa proprjament dan l-abbozz ta' liġi li jwassal lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni fejn irid jasal.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni. qalilna li anke l-membri ta' l-oppożizzjoni jridu li jitwaqqaf kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti, imma jriduh ftit differenti u jridu wkoll li d- dipartiment jibqa' hemmhekk.

Insomma, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma setax jagħmel mod ieħor ħlief li jgħid li l-partit Laburista jrid li jitwaqqaf kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti għax il-programm elettorali ta' l- istess partit Laburista kien jgħid hekk:

"Jitwaqqaf kunsill ta' l-arti u l-kultura biex jikkoordina politika u programmi kulturali bis-sehem dirett t'artisti u animaturi kulturali.".

L-ewwel argument li ġabu l-membri ta' l-oppożizzjoni kontra l-proposta li jitwaqqaf kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti kien li l-ħolqien ta' dan il-kunsill se jġib miegħu żieda fl-ispiża pubblika.

Issa hawnhekk jien nistaqsi: Iġġib żieda fl-ispiża pubblika jekk inti, minflok dipartiment tal-kultura, twaqqaf kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti, jew jekk inti żżomm lid-dipartiment u żżid lill-kunsill nazzjonali għall-kultura u l- arti?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li huwa ma jaqbilx li jekk jitwaqqaf kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti, dan għandu jiffoka fuq il-management tat-teatru Manoel.

Jien ngħidlu: Dażgur li le!

Imma minn fejn qed toħroġ it-teorija li l-kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti li qed nipproponu aħna b'xi mod jew ieħor se jiffoka fuq din il-kwestjoni?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna wkoll li l-oppożizzjoni trid illi l- kunsill li se jitwaqqaf ikollu poter u funzjonijiet stabiliti, ikun jista' jagħti indirizz kulturali, jagħmel il-koordinament meħtieġ u jkun jista' jieħu inizjattivi favur it-turiżmu kulturali.

U hawnhekk jien nistaqsih: Sur Kap ta' l-Oppożizzjoni, mela inti ma qrajtx dan l-abbozz ta' liġi?

Għax dan l-abbozz li qed jagħmel huwa proprju dak li qed jissuġġerixxi hu, qed jagħti lil dan il-kunsill ċertu poter u funzjonijiet, qed jistabilixxilu indirizz kulturali, qed jistabilixxilu ċertu koordinament u qed jistabilixxilu wkoll inizjattiva favur it-turiżmu kulturali.

Irrid ngħid ukoll li l-kunsill li se jitwaqqaf se jaħdem bl-istess budget li kien jiġi vvotat lid-dipartiment tal-kultura, jiġifieri hawnhekk m'aħniex se nwaqqfu xi struttura burokratika li tqum ħafna flus.

Fil-fatt din l-istruttura m'hijiex se tqum iktar milli qam id-dipartiment tal- kultura sal-lum u kulma se nagħmlu huwa li dak li nfaqna fid-dipartiment tal-kultura sal-lum se nipprovaw nutilizzawh aħjar u se nipprovaw ukoll nużaw aħjar l-istess nies li għandna llum.

Fil-fehma tiegħi, il-ġustifikazzjoni li pprovat tagħti l-oppożizzjoni biex tiġġustifika l-fatt li se tivvota kontra l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna m'hijiex valida għax kif għadni kemm spjegajt, dak kollu li qalu li jixtiequ li jkun hemm f'dan l-abbozz ta' liġi, fil-fatt qiegħed hemm.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li hawn Malta jenħtieġ li jkun hemm nexus, jiġifieri speċi ta' ħolqa, bejn dak li jista' jagħmel l-Istat u d- dinja kulturali.

Fil-fatt aħna għalhekk qed inwaqqfu l-kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti; għax inħossu li d-dipartiment tal-kultura ma kienx dik il-ħolqa effettiva.

Issa hawnhekk ma rridx li jkun hawn min jinterpretani li qed ngħid illi d-dipartiment tal-kultura m'għamel xejn, u fil-fatt fid-diskors introduttiv tiegħi jien irrikonoxxejt il-kontribut li taw l-impjegati tad-dipartiment tal-kultura, pero` huwa fatt - u dan jgħidulek kulħadd - li jekk hemm nuqqasijiet u dgħjufija f'dan il-qasam, dawn huma ġejjin l-ewwel u qabel kollox min-natura ta' l-istruttura li qed tmexxi lil dan il-qasam, liema struttura m'hijiex qed tgħin lil dan il- qasam jimxi 'l quddiem.

Meta smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem, kważi lanqas ridt nemmen li hu se jivvota kontra abbozz ta' liġi li qed joffri proprju l-istess soluzzjoni li ppropona hu.

Aħna ma qbadniex u ppilotajna dan l-abbozz ta' liġi bl-addoċċ u qed nipproponu li nagħmlu ċerti bidliet għax m'għandniex dubju li hemm bżonnhom.

Jekk wieħed imur lura sa nofs id-disgħinijiet żgur jiftakar li kien hemm diversi kummissjonijiet li studjaw il-funzjonijiet li kien qed jaqdi d-dipartiment tal-kultura.

Fil-fatt din l-analisi saret anke taħt il-gvern Laburista mill-management efficiency unit, u dawn kollha indikaw li hemm bżonn li titwaqqaf struttura oħra dwar il-kultura u l-arti.

Spiss ikun hemm min jilmenta li l-Onor.

Louis Galea jħobb joħloq dawn it- tip ta' strutturi.

Jien ma noħloqx dawn it-tip ta' strutturi għax inħobb noħloqhom imma meta nara li nies li jkunu għamlu analisi fid-dettall waslu għall-istess konklużjonijiet, nipprova nimplimenta dak li jkunu qed jipproponu huma filwaqt li nifhem illi bidla ma ssirx mil-lum għal għada imma trid iż-żmien u trid ħafna mpenn.

Mr Speaker, jien naħseb li weġibt għall-argumenti prinċipali li qanqlet l- oppożizzjoni fuq dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Kif għedt diġa`, filwaqt li wħud mill-membri ta' l-oppożizzjoni qablu li f'dan l- abbozz ta' liġi l-gvern żamm ċerti poteri, oħrajn qalu li m'hux sew li l- ministru għandu dawn il-poteri kollha, u jien lil dawn ta' l-aħħar nistaqsihom: Kieku kien hemm fil-gvern il-Partit Laburista, lil min se jinnominaw fuq dan il-kunsill?

Lill-ħajbu jew lill-ministru?

Allura b'daqshekk għandna ngħidu li issa kollox se jiġi fdat f'idejn il-ministru?

Meta jitwaqqaf korp min jagħtih id-direttivi għan-nom tal-gvern?

Il-ħajbu jew il-ministru?

Mhux il-ministru?!

U mhux il-ministru jrid japprova l- budget, jippreżenta l-estimi u jżomm ċertu kontroll?

Għalhekk jien naħseb li l-ħrafa li ħarġet biha l-oppożizzjoni li dan l-abbozz ta' liġi se jagħti poteri speċjali lill-ministru hija sempliċement orkestrazzjoni ta' miżinformazzjoni biex jitħawdu l-imħuħ.

Jien naħseb li jkun jaqbel jekk il- membri ta' l-oppożizzjoni joħorġu minn din il-kakofonija u konfużjoni ta' opinjonijiet.

Per eżempju, jistgħu l-membri ta' l-oppożizzjoni jgħiduli wkoll min suppost jinnomina l-bordijiet ta' l-orkestra nazzjonali, tal- Mediterranean conference centre, tat-teatru Manoel jew tal-Kavallier ta' San Ġakbu?

Qed jipproponu li jwaqqaf dawn il-bordijiet l-iSpeaker, il- President tar-Repubblika jew l-Ombudsman?!

M'hijiex ħaġa loġika li huwa l- ministru li jrid iwaqqafhom?

Allura kif hawnhekk qed issir it-teżi stupida li se nagħtu l-poteri kollha lill-ministru?

Din hija s-serjeta`?

Daqshekk hi ppreparata l-oppożizzjoni li għandna?

L-oppożizzjoni qed tgħid li se tivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi għax filwaqt li trid li jitwaqqaf dan il-kunsill, trid li d-dipartiment tal-kultura ma jispiċċax, pero` jien ma nistax nifhem kif irridu naħdmu f'din is-sitwazzjoni u ngħid li l- oppożizzjoni se tivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi sempliċement biex għal darb'oħra tkun qed tieħu linja dijametrikament opposta għal-linja li qed jieħu l-gvern.

Issa hawnhekk jien irrid nagħmilha ċara li aħna m'aħniex qed nippretendu li kif jgħaddi dan l-abbozz ta' liġi u jitwaqqaf il-kunsill, se nagħmlu xi progress f'daqqa waħda.

Jien diġa` sostnejt, anke fl-introduzzjoni ta' dan l-abbozz ta' liġi, li l-kultura ma jagħmilhiex il-gvern imma jagħmluha n- nies ta' l-arti.

Il-kultura ssir kull ħin u kull mument ġo pajjiżna u billi nneħħu d-dipartiment tal-kultura u minfloku nwaqqfu lil dan il- kunsill, b'daqshekk m'aħniex se naraw xi rinaxximent li bħalu Malta qatt ma rat.

Ix-xemx la telgħet issa, la telgħet il-bieraħ u lanqas se titla' għada meta jitwaqqaf dan il-kunsill, pero` jien m'għandix dubju li l-miżura li qed tittieħed hija fid-direzzjoni t-tajba.

Ċertament li se jkollna struttura iktar b'saħħitha, iktar trasparenti, iktar flessibbli, iktar accountable u se tkun tista' tirrispondi iktar fil-ħin għall-bżonnijiet li jinqalgħu f'dan il-qasam.

Issa jekk f'kull kamp għandna ħafna għaqdiet volontarji, fil-qasam ta' l- arti u tal-kultura mhux biss għandna lill-għaqdiet volontarji imma għandna wkoll lill-artisti nfushom, li kull wieħed u waħda minnhom għandhom l- aġenda tagħhom, il-karatteristiċi tagħhom u s-sens ta' dixxiplina tagħhom, u għalhekk il-kunsill li se jitwaqqaf irid ikun kapaċi jirrispondi għal dawn l-esiġenzi differenti.

S'issa kull meta twaqqfu strutturi simili, is- servizz dejjem tjieb.

M'iniex qed ngħid li meta jitwaqqfu dawn it-tip ta' strutturi ma jsirux żbalji, ma jkunx hemm difetti jew inkella ma jinħolqux problemi.

Hija ħaġa ovvja li dejjem tibqa' ssib żbalji, difetti u problem imma ejjew inqabblu s-servizz li tagħti l-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ mas-servizz li kien jagħti d-dipartiment tax-xogħol fl-antik, jew inkella s- servizz li qed tagħti s-Sedqa llum mas-servizzi li kienu jingħataw fi żminijiet oħrajn.

Imbagħad xi ngħidu għal meta wieħed iħares lejn il-Malta International Airport?

Taħsbu li bid-department of civil aviation, is-servizz li jagħti l-Malta international airport kien se jiżviluppa kif fil-fatt żviluppa?

Nerġa' nenfasizza li dan ma jfissirx li jekk jitwaqqaf il-kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti u d-dipartiment tal-kultura jispiċċa mhux se jkun hemm kritika negattiva x'wieħed jista' jibqa' jagħmel f'dan il- qasam, pero` m'għandix dubju li t-twaqqif tal-kunsill u t-tneħħija tad- dipartiment tal-kultura se jkun ħafna iktar cost-effective u mhux talli l- ministru mhux se jkun kollox hu talli l-ministru, għan-nom ta' l-Istat Malti, se jerfa' r-responsabbilta` għall-promozzjoni tal-kultura u ta' l- arti safejn l-Istat ikun jista' jagħtiha u mbagħad se jimxi passejn lura u jħalli lill-kunsill ikun one step removed iktar milli hu llum.

Ħafna drabi r-raġunijiet għaliex id-dipartiment tal-kultura ma jkunx jista' jirreaġixxi kif suppost huwa riżultat ta' kif inhuma magħmulin id- dipartimenti tal-gvern u għalhekk nisperaw li ma jkollniex xi gvern Laburista ieħor li jibdel l-Interpretation Act biex jerġa' jdaħħal il- klawsola li kienet daħlet fis-sebgħinijiet u li kienet tgħid illi d- diskrezzjoni ta' kull kap ta' dipartiment għandha tiġi sostitwita bid- diskrezzjoni tal-ministru.

Aħna niftakruha din il-liġi, u fil-fatt din kienet waħda mill-ewwel liġijiet li l-gvern preżenti kien bidel lejn l- aħħar tas-snin tmenin.

Il-gvern Laburista ma bidilx ħafna mil-liġi li kienet tirregola d-dipartimenti tal-gvern; klawsola waħda bidel imma biha d- diskrezzjoni tal-kapijiet kollha tad-dipartimenti tal-gvern ġiet sostitwita bid-diskrezzjoni tal-ministri, u f'kemm ili ngħidlek il-ministri tal-gvern saru kollha kemm huma l-kapijiet tad-dipartimenti.

Il-gwaj li ġabet dik il- liġi fis-servizz pubbliku aħna nafuh u ma nixtiqux li nerġgħu nidħlu fih.

Mr Speaker, huwa importanti li jkollna din it-tip ta' struttura għax jekk irridu navvanzaw is-sħubija tal-kultura anke mad-dinja ta' l-ekonomija, tat- turiżmu u tal-kummerċ, dan nistgħu nagħmluh ħafna aħjar jekk ikollna din it- tip ta' struttura.

Aħna nafu li jekk, per eżempju, wieħed iħares lejn il- pajjiżi Ewropej, fosthom l-Awstrija, il-Ġermanja, l-Italja u r-Russja, insibu li dawn huma kollha pajjiżi li għandhom tradizzjoni pjuttost twila fejn l-Istat jipprovdi fondi qawwija favur l-arti u l-kultura, pero` llum anke dawn l-istati, li biex ngħidu hekk, kienu minn ta' quddiem f'dak li hu investiment, m'għadhomx jipprovdu ammont daqstant kbir ta' finanzi.

Jekk imbagħad immorru għall-mudell Amerikan insibu li dak il-mudell huwa totalment differenti.

L-oqsma tal-kultura u ta' l-arti fl-Amerka qatt ma straħu fuq x'jagħti l-gvern tal-ġurnata imma matul iż-żmenijiet inbena partnership bejn il-kummerċ, l-arti u l-kultura li permezz tiegħu l-oqsma ta' l-arti u l-kultura tgħallmu jfendu għal rashom mingħajr wisq għajnuna mill-Istat u tgħallmu jikkooperaw mas-settur privat.

B'din il-partnership, kemm il-qasam ta' l-arti, kemm il-qasam tal-kultura kif ukoll il-qasam tal- kummerċ ibbenefikaw.

Aħna nafu li fid-dinja tal-lum huwa iktar diffiċli li jinħoloq dan it-tip ta' partnership, u f'seminar li organizzajna dan l- aħħar stajna naraw li l-istat ta' dawn il-pajjiżi xorta waħda ftit li xejn qed jinvolvi ruħu f'dan l-aspett ħlief li qed jassigura sistema ta' taxxi li tinkoraġġixxi u tiffaċilita l-isponsorships, imma dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna m'huwiex qed jirriferi għal dan għax il-management tal- kwestjonijiet fiskali hija kwestjoni li mbagħad trid tiġi determinata fuq livell ieħor.

Barra minn hekk m'hemmx dubju li biex l-istituzzjonijiet kulturali jimxu aħjar, jenħtieġu tmexxija iktar professjonali, managers aħjar u nies li huma kapaċi jiskopru l-potenzjal tar-relazzjoni li teżisti bejn il-kultura u l-kummerċ.

Mr Speaker, nixtieq nieħu l-opportunita` biex ngħid li jien ma naqbilx mal- kritika li saret ġo din il-Kamra fil-konfront ta' l-awtoritajiet tal-Knisja Kattolika għar-rigward tal-mod ta' kif din tieħu ħsieb il-wirt kulturali tagħha.

L-ewwelnett irrid nirrimarka li għalkemm dan is-suġġett għandu x'jaqsam ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, iktar kien f'loku li ddiskutejnieh meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi dwar il- patrimonju kulturali.

Jien ngħid li l-Istat ma tantx jista' jipponta subgħajh lejn il-Knisja dwar kif din qed tieħu ħsieb il-wirt li għandha, u huwa żball li ma nirrikonoxxux il-ġid kbir li sar mill-Knisja Kattolika f'Malta biex ġie akkumulat dak il-wirt kbir u rikk li għandha u biex dan ġie kkonservat.

Naturalment żbalji min-naħa tal-Knisja setgħu saru wkoll għax errare humanum est, imma li nagħmlu din il-kritika nġusta fil-konfront ta' l-awtoritajiet tal-Knisja, li ħadmu ħafna biex dak li għandna seta' jiġi kkonservat, huwa żbaljat.

U huwa żbaljat li ngħidu li l-Knisja nnominat biss lil Fr Edgar Vella biex jieħu ħsieb l-inventarju ta' dak kollu li għandha; Fr Edgar Vella se jkun il-persuna li fiha qed tiġi vestita din il-funzjoni, imma mbagħad dan se jkollu nies taħtu biex jgħinuh jimxi 'l quddiem f'dan il-qasam.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li naħseb illi dak li qed jagħmel dan l-abbozz ta' liġi huwa pass fid-direzzjoni t-tajba, u meta jgħaddi ż-żmien għad nirrealizzaw li dan l-abbozz ta' liġi ta frott li huwa kostruttiv u pożittiv.

Jien nara li pajjiżna qiegħed jipproduċi u qiegħed ikun kreattiv fl-oqsma tal-kultura u l-arti u nemmen li f'pajjiżna teżisti attivita` artistika u kulturali li hija waħda interessanti u ta' min jagħti kasha, pero` hemm bżonn li l-awturi u l-artisti kollha jifhmu iktar il-kontribut li jistgħu jagħtu biex is-soċjeta` tagħna tkun kapaċi tifhem x'inhuma s-sinjali taż-żminijiet, x'inhuma l-valuri u x'inhi l- awtokritika li għandha tagħmel biex dejjem titjieb u tissaħħaħ.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif ta' Kunsill li jkun magħruf bħala l-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti biex jinkoraġġixxi u jippromwovi l-kultura f'perspettiva wiesgħa ta' attivita` soċjo-ekonomika, u sabiex jipprovdi dwar affarijiet anċillari ma' dan jew li għandhom x'jaqsmu miegħu." jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fl-10.40 a.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi Frederick|Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Michael |Gonzi Lawrence| |Borg Tonio |Hyzler George | |Cristina Dolores |Mifsud Bonnici| | |Antoine | |Dalli John |Mifsud Bonnici| | |Carmelo | |D'Amato Helen |Mugliett | | |Jesmond | |Debono Giovanna |Muscat Claude | |Deguara Louis |Pullicino | | |George | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin| |Pierre | | |Fenech Adami Eddie |Vella John | |Frendo Michael |Zammit Ninu |

KONTRA : 25

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia | | |Michael | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion | | |Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cilia Joe |Parnis Silvio | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vassallo | | |Adrian | |Debono Grech Joe |Vella George | |Farrugia Angelo | |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI

CULTURAL HERITAGE BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Tifsir.

Clause 2 - Interpretation.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, f'kull abbozz ta' liġi t-tieni klawsola tkun dik li hija magħrufa bħala "tat-tifsir", jiġifieri li tistabilixxi xi jfisser il-kliem prinċipali li jkollna fil-liġi.

L-abbozz ta' liġi dwar il-patrimonju kulturali m'huwiex differenti mill-abbozzi ta' liġi l-oħrajn, u fil-fehma tiegħi, it-tieni klawsola ta' dan l-abbozz ta' liġi għandha ċerta importanza għax, biex ngħidu hekk, hija l-ġebla tax- xewka jew inkella l-corner stone tal-liġi.

Qed ngħid dan għaliex f'din il- klawsola qed niddefinixxu u qed noħolqu l-parametri ta' ċerta terminoloġija li għandha x'taqsam mal-patrimonju kulturali, u dan it-tifsir huwa tajjeb li wieħed jiddiskutih bir-reqqa għax imbagħad miegħu jintrabtu l-bqija tal- klawsoli.

F'din il-klawsola hemm uħud mit-tifsiriet li huma ftit formali imbagħad hemm tifsiriet oħrajn li, fil-fehma tiegħi, huma ta' sustanza.

It- tifsiriet formali huma dawk tal-kliem "aġenzija", "ċentru" jew "sovrintendenza".

Normalment meta nirriferu għall-aġenzija operattiva, għaċ-ċentru Malti għar- restawr, għas-sovrintendenza tal-patrimonju kulturali, għall-fond dwar il- patrimonju kulturali jew għall-forum nazzjonali għall-patrimonju kulturali nużaw biss il-kliem "aġenzija", "ċentru", "sovrintendenza", "fond" jew "forum", u permezz ta' din il-klawsola qed nieħdu l-opportunita` li anke fil-liġi, nisiltu l-iktar kelma importanti minn dawn il-frażijiet.

Din il- klawsola qed tagħmilha ċara wkoll li meta fil-liġi tissemma l-awtorita` ta' l-ippjanar, din tkun qed tirriferi għal dik l-awtorita` li ġiet imwaqqfa taħt l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp, meta jissemma l-kumitat tkun qed tirriferi għal dak il-kumitat ta' garanzija li se jiġi mwaqqaf bi klawsola 14 ta' dan l-abbozz ta' liġi u meta jissemma l-kunsill lokali, il-liġi tkun qed tirriferi għall-kunsill lokali mwaqqaf taħt l-Att dwar il-Kunsilli Lokali.

Dawn huma t-tifsiriet formali li jsiru għall-finijiet ta' abbozzar ta' liġijiet.

Hemm imbagħad definizzjonijiet oħra f'dan l-istess abbozz li huma ta' importanza sostanzjali u li ġew meħuda minn liġijiet oħra.

Per eżempju, dan l-abbozz ta' liġi qed jiddefinixxi l-frażi "ibħra territorjali", allavolja l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa jagħti din id- definizzjoni.

Dan qed isir għax dan l-abbozz ta' liġi kemm-il darba jagħmel riferenza għall-patrimonju tagħna li jinsab fl-ibħra li jappartjenu għal Malta u għas-sovranita` tagħha.

Fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi jgħid li ibħra territorjali:

"... għandha t-tifsira mogħtija lilha fl-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa, u tinkludi l-ibħra kollha li jinsabu bejn il-linji bażi hemm imsemmija u l-kosta;".

Din il-klawsola tgħid ukoll li d-definizzjoni ta' "żona kontigwa" tinsab fl- Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa u fil-fatt "żona kontigwa" hija terminu legali li jiġi bżonn kulmin ikun irid jintervjeni b'att legali fuq xi ħaġa li għandha x'taqsam mal-baħar li jmiss ma' l-ibħra territorjali Maltin, u b'hekk nistgħu ngħidu li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jiddefinixxi kemm it-territorju ta' l-art kif ukoll it- territorju tal-baħar.

Anke għall-kelma "żvilupp", klawsola 2 qed tgħid li din it-tifsira diġa` hija mogħtija fl-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp, pero` rridu naraw x'qed nifhmu bil-kelma "żvilupp".

Imbagħad klawsola 2 tagħti definizzjonijiet li x'aktarx ma nsibuhomx f'liġijiet oħrajn għaliex huma speċifiċi għal dan l-abbozz ta' liġi, u allura forsi ta' min wieħed jirriferi għalihom waħda waħda.

Uħud mid- definizzjonijiet huma pjuttost ovvji, bħal ngħidu aħna, id-definizzjoni ta' "detentur", li tfisser:

"... min ikollu fiżikament għandu oġġett kulturali f'isem terzi;".

Mela jekk oġġett kulturali jinsab fil-pussess tiegħek minħabba li inti l- proprjetarju tiegħu, allura inti m'intix detentur.

Min-naħa l-oħra din il- klawsola qed tgħid li l-kelma "funzjoni" - liema kelma napplikawha għall- funzjonijiet tas-sovrintendent, ta' l-aġenzija operattiva u taċ-ċentru - ma tfissirx biss dak li normalment nifhmu b'dik il-kelma imma tinkludi wkoll "kull responsabbilta`, poter u dmir;".

Jiġifieri hawnhekk qed inwessgħu din it-tifsira biex nagħmluha ċara li, per eżempju, il-membri ta' aġenzija operattiva ma jkunux qegħdin hemm biss biex jattendu l-laqgħat tal-bord imma jkollhom ċerta responsabbilta`, poteri u dmirijiet, kif hemm spjegat fil-liġi stess.

Sur President, din il-klawsola ħasset ukoll il-ħtieġa li tagħti definizzjoni għall-kelma "investigazzjoni".

Ir-raġuni hija li kif se naraw iktar tard, f'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin nidħlu f'kamp relattivament ġdid.

Sal-lum kull meta d-dipartiment tal-mużewijiet ġie biex jinforza l- liġi dwar l-antikitajiet kellu jirrikorri għall-poter eżekuttiv tal- pulizija, u r-rwol ta' l-uffiċjal tad-dipartiment tal-mużewijiet kien wieħed ta' medjazzjoni bejn l-att ta' l-inforzar u dak tal-prosekuzzjoni.

Mhux darba jew tnejn li sibna ruħna f'sitwazzjoni fejn l-uffiċjali prosekuturi u l-pulizija konċernati ma kellhomx l-istess kompetenza u l- istess sensittivita` kif ikollhom l-uffiċjali tad-dipartiment tal- mużewijiet u l-kuraturi meta ġew biex jinvestigaw ċerti affarijiet.

B'dan l-abbozz ta' liġi qed ngħidu li l-uffiċjali tas-sovrintendent se jkunu konparteċipi fl-inforzar tal-liġi u fil-prosekuzzjoni tal-ksur ta' din il-liġi u huma stess se jkunu jistgħu jagħmlu ċerti investigazzjonijiet.

Forsi hawnhekk wieħed jistaqsi x'nifhmu b'investigazzjoni?

Hawnhekk aħna m'aħniex qed inħarsu biss lejn investigazzjoni għall-finijiet tal-ksur u l-prosekuzzjoni tar-reati taħt din il-liġi mill-punto di vista kriminali għax dan l-abbozz ta' liġi jgħabbi lis-sovrintendent b'numru ta' poteri speċjali li biex iwettaqhom, ħafna drabi l-ewwel ikun irid jagħmel investigazzjoni.

Ovvjament is- sovrintendent ma jistax joħroġ ċerti ordnijiet u jwettaq ċerti setgħat jekk qabel ma jinvestigax, u għalhekk li kieku dan l-abbozz ta' liġi ma jiddefinixxix il-kelma "investigazzjoni" żgur jibda jiġri li ...

Għax kif nafu, iċ-ċittadin normali mdorri li meta jara l-uniformi ta' pulizija jew inkella l-warrant ta' spettur tal-pulizija biss jirrispondi għall- mistoqsijiet li jsirulu minħabba li jaf li normalment ix-xogħol investigattiv isir minnhom, u għalhekk wisq nibża' li jinqalgħu ċerti diffikultajiet jekk dan ix-xogħol jibda jagħmlu xi ħaddieħor.

Din iltqajna magħha f'oqsma oħrajn.

Fil-qasam tal-ħarsien tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol l-ispetturi li nħatru wkoll ġew mogħtija dawn it-tip ta' poteri ta' inforzar tal-liġi, u huwa importanti li ma tinqalax sitwazzjoni fejn ikollok lill-uffiċjali tas- sovrintendent li jkunu jridu jagħmlu ċerta investigazzjoni u jibda jiġi kkonstatat lilhom safejn jistgħu jaslu f'din l-investigazzjoni.

Għalhekk aħna, permezz ta' klawsola 2, qed ngħidu li "investigazzjoni" tfisser:

"... kull attivita` għall-fini li tinkiseb u tiġi reġistrata informazzjoni li jkollha x'taqsam mal-patrimonju kulturali u tinkludi kull xogħol għall-finijiet li jiġu identifikati, skoperti, skavati, mikxufa, rkuprati u mneħħija kull oġġett jew materjal li jkunu sitwati fi, fuq jew taħt xi proprjeta` kulturali;".

Dan huwa importanti wkoll fis-settur statali, l-iktar minħabba li wieħed mix-xogħlijiet li jrid jagħmel is-sovrintendent huwa proprju li jagħmel l- inventarju nazzjonali.

Klawsola 2 tagħti wkoll tifsira għall-kelma "jikkoordina".

Forsi hawnhekk wieħed jgħid li t-tifsir ta' din il-kelma huwa ovvju, pero` inħass il-bżonn li nagħtu din it-tifsira biex kulmin jieħu sehem f'dan il-proċess ta' koordinament japprezza li hawnhekk qed nitkellmu fuq:

"... l-iskambju ta' veduti bil-fomm jew bil-miktub, qabel ma tittieħed xi deċiżjoni jew titwettaq xi azzjoni, bil-għan li jiġu evitati konflitti, ħela u żbalji jew sabiex jinstab rimedju għalihom;".

Din il-klawsola tagħti wkoll it-tifsira ta' "konservatur-restawratur" fejn qed tgħid li hawnhekk qegħdin nirriferu għal min hu professjonalment kwalifikat biex ikun id-detentur ta' warrant taħt din il-liġi, u kulmin hu kwalifikat, allura jkun jista':

"jagħmel analisi u jinterpreta data li tirrigwarda l-istat ta' konservazzjoni ta' xi artefatt, bini jew monument; u

"jidentifika l-għażliet li hemm fil-kura jew l-intervent li jingħataw bil-għan ta' konservazzjoni, jekk ikunu meħtieġa; u

"jintervjeni manwalment jew jagħti xi kura oħra bil-għan ta' konservazzjoni;".

Mela hawnhekk qed ngħidu li l-konservatur, bħat-tabib, għandu l-liċenzja li wara li jagħmel id-dijanjosi, jiddeċiedi x'kura u x'intervent għandu japplika.

Biex tkun tista' tirrestawra u tikkonserva huwa importanti ħafna li jkollok nies kompetenti.

Aħna nafu li ġieli f'pajjiżna kien hemm każijiet fejn il-persuni li rrestawraw u li kkonservaw il-monumenti u l- opri ta' l-arti tagħna ma kellhomx il-kompetenza meħtieġa, bil-konsegwenza li kien diffiċli li wieħed jirkupra d-diżastri li dawn għamlu.

Qed tingħata wkoll it-tifsira għall-kelma "konservazzjoni" u qed tgħid li din tfisser:

"... attivita` meħtieġa biex kemm jista' jkun tkabbar ir-reżistenza jew tnaqqas id-deterjorament ta' proprjeta` kulturali, u tinkludi l- eżami, ttestjar, kkurar, reġistrazzjoni u preservazzjoni ta' kull tali proprjeta` kulturali jew xi parti minnha;".

Biex inkabbru r-reżistenza għad-deterjorazzjoni jew innaqqsu d- deterjorazzjoni ta' ċerta proprjeta` kulturali, huwa importanti li ssir il- konservazzjoni.

Għandna ħafna proprjeta` kulturali li għadha fi stat tajjeb f'pajjiżna, pero` hemm bżonn naraw x'jista' jsir biex lil din il-proprjeta` nżidulha r- reżistenza għad-deterjorazzjoni, kemm minħabba ż-żmien, kemm minħabba l- klima kif ukoll minħabba l-post li tkun qiegħda fih.

Per eżempju, m'hemmx dubju li hemm bżonn li nżidu r-reżistenza għad-deterjorazzjoni fit-tempji neolitiċi tagħna, fil-konkattidral ta' San Ġwann u fil-palazz li ninsabu fih u naraw x'miżuri preventivi nistgħu nieħdu biex proprju nkunu nistgħu ntejbu l-konservazzjoni ta' dawn il-postijiet.

Għandna mbagħad it-tifsir tal-kliem "kurazija" u "att ta' kurazija" li peress li jinsabu fi klawsola 48 niddiskutuhom aktar tard.

Il-klawsola ta' l-interpretazzjonijiet tgħid ukoll li meta dan l-abbozz ta' liġi jsemmi lill-"ministru" jkun qed jirriferi għall-ministru responsabbli mill- patrimonju kulturali.

Issa aħna nafu li l-ministru responsabbli mill- patrimonju kulturali daqqa kien il-ministru ta' l-edukazzjoni, daqqa kien il-ministru tat-turiżmu, daqqa kien il-ministru tas-servizzi soċjali u daqqa kien ukoll il-ministru tal-ġustizzja.

Dan il-qasam appartjena lil diversi ministeri u allura f'dan l-abbozz ta' liġi nħass li jkun aħjar jekk jingħad li kull fejn f'dan l-abbozz ta' liġi jissemma l-ministru responsabbli, dan ikun il-ministru responsabbli mill-patrimonju kulturali u mhux, per eżempju, mill-edukazzjoni, mit-turiżmu, mis-servizzi soċjali jew mill-ġustizzja.

Naturalment mhux bilfors ikun il-ministru waħdu responsabbli mill-patrimonju kulturali għax illum il-ministru jista' jkun qiegħed hawnhekk u għada jista' jiġi ħaddieħor minfloku, u għalhekk din il- klawsola qed tgħid li l-kelma "Ministru" tfisser:

"... u tinkludi, fil-limitu ta' kull awtorita` mogħtija, kull min ikun speċifikament awtorizzat mill-Ministru għal xi wieħed mill-għanijiet ta' dan l-Att;".

Sur President, għandna mbagħad tifsiriet oħra, fosthom dik tal-kelma "mużew", li ġew emendati, u fil-fatt jien se ngħaddi kopja bit-tifsiriet emendati lill-membri ta' l-oppożizzjoni.

Se nintroduċi wkoll xi emendi, li huma frott tad-dibattitu li sar hawn ġew fl-istadju tat-Tieni Qari u frott tad-diskussjonijiet li kellna anke barra minn din il-Kamra ma' għaqdiet volontarji u ma' għaqdiet oħrajn.

Jien naħseb li jkun iktar għaqli jekk wieħed jippreżenta dawn l-emendi formalment fil-Kamra wara li nkunu ddibattejniehom biex jekk nerġgħu nbiddlu xi ħaġa fihom, ma tinħoloqx sitwazzjoni fejn fuq klawsola waħda jkollna xi tlieta jew erba' emendi, u għalhekk jien se nippreżenta dawn l-emendi fl-aħħar nett, meta l- pożizzjonijiet tal-membri jkunu ġew definiti.

Sur President, ta' min jgħid li jien se nipproponi emenda biex qabel id- definizzjoni għall-kelma "mużew" tiddaħħal definizzjoni għall-kelma "missjoni" għax għalkemm it-tifsira ta' din il-kelma hija ovvja, naħseb li ma nkunu qed nagħmlu xejn ħażin jekk indaħħluha.

Fil-fatt aħna qed ngħidu li l-kelma "missjoni":

"... tfisser l-għan u l-iskop ta' organizzazzjoni.".

Ta' min jgħid li f'emenda li se nressqu iktar tard, aħna se nipproponu li l- kelma "mużew" tingħata tifsira differenti.

S'issa qed ngħidu li l-kelma "mużew" tfisser:

"stabbiliment permanenti maħsub għall-iskop ta' konservazzjoni, preservazzjoni, studju, interpretazzjoni jew assemblaġġ ta' proprjeta` kulturali jew bil-għan li tiġi esibita proprjeta` kulturali lill- pubbliku";".

Issa qed nipproponu li l-kelma "mużew" tkun tfisser:

"... istituzzjoni permanenti fis-servizz ta' soċjeta` u ta' l-iżvilupp tagħha u miftuħa għall-pubbliku li takkwista, tiġbor, tikkonserva, tagħmel riċerka, tiddokumenta, tikkomunika u tesebixxi għall-fini ta' studju, edukazzjoni u tgawdija tal-patrimonju kulturali u informazzjoni assoċjata ta' l-umanita` u ta' l-ambjent relattiv għall- benefiċċju pubbliku.".

Fid-diskussjonijiet li kellna deher ċar li kien qed jinħass li t-tifsira għall-kelma "mużew" kienet relattivament limitata fil-parametri tagħha, u allura jien ilqajt is-suġġeriment li din il-kelma tingħata tifsira iktar wiesgħa u interattiva mas-soċjeta` tagħna billi tingħata ħafna iktar enfasi dwar ir-relazzjoni tal-mużew mal-ħajja tas-soċjeta`, mar-riċerka, ma' l- istudju u mat-tgawdija tal-patrimonju kulturali.

Sur President, f'din il-klawsola hemm tliet definizzjonijiet li huma relatati ħafna ma' xulxin u wara d-diskussjoni li kellna fl-istadju tat- Tieni Qari nħasset il-ħtieġa li dawn id-definizzjonijiet niċċarawhom iktar.

Dawn it-tliet definizzjonijiet huma għall-kliem "patrimonju kulturali", "proprjeta` kulturali" u "valur kulturali".

Fil-fatt ta' min jgħid li silta mid-definizzjoni ta' "proprjeta` kulturali" poġġejnieha fid- definizzjoni ta' "patrimonju kulturali" biex minbarra li nagħmlu dak li ġie rifless fid-diskussjonijiet li għamilna hawnhekk, niġu iktar viċin tad- diversi definizzjonijiet li nsibu fil-konvenzjonijiet tal-kunsill ta' l- Ewropa u f'konvenzjonijiet oħrajn.

Id-definizzjoni ta' "patrimonju kulturali" hija importanti għax dak li m'huwiex patrimonju kulturali ma jaqax taħt dan l-abbozz ta' liġi, u allura, biex ngħidu hekk, id- definizzjoni ta' "patrimonju kulturali" hija l-qalb ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Filwaqt li s'issa l-frażi "patrimonju kulturali" kienet tfisser:

"... oġġetti mobbli jew immobbli ta' importanza artistika, arkitettonika, storika, arkeoloġika, paleontoloġika, reliġjuża u tinkludi wkoll proprjeta` kulturali u informazzjoni jew data relattivi għall-patrimonju kulturali;",

issa qed nipproponi li din tiġi tfisser:

"... oġġetti mobbli jew immobbli ta' importanza artistika, arkeoloġika, paleontoloġika u ġeoloġika u tinkludi tagħrif jew data li għandhom x'jaqsmu mal-wirt kulturali li jappartjeni lil Malta jew lil xi pajjiż ieħor.

Dan jinkludi wkoll siti jew depożiti arkeoloġiċi, paelontoloġiċi jew ġeoloġiċi, pajsaġġ, gruppi ta' bini kif ukoll kollezzjonijiet xjentifiċi, kollezzjonijiet ta' oġġetti artistiċi, manuskritti, kotba, arkivji u riproduzzjonijiet ta' xi waħda minn dawn hawn qabel imsemmija jew kollezzjonijiet ta' valur storiku.".

Kif qed naraw u bħalma diġa` għedt, silta kbira mid-definizzjoni ta' "proprjeta` kulturali" ġiet inkorporata fid-definizzjoni ta' "patrimonju kulturali", pero` hawn xi tibdil li se nirriferi għalih.

Per eżempju, fid- definizzjonijiet m'għadniex nagħmlu iktar riferenza għall-aġġettiv "reliġjuża" jew "reliġjuż", u r-raġuni għal dan hija li ma rridux niddistingwu jekk "patrimonju kulturali" huwiex ta' oriġini reliġjuża jew le għax ma jagħmilx sens.

X'inhu patrimonju kulturali u x'm'huwiex ma jiddependix minn jekk huwiex reliġjuż jew le, u fil-fatt din hija waħda mid- differenzi li hemm fid-definizzjoni l-ġdida.

Nenfasizza li d-definizzjoni l-ġdida bl-ebda mod ma teskludi kwalunkwe patrimonju kulturali ta' xi oriġini jew użu reliġjuż.

Dan bħal meta f'ċertu sens ma niddistingwux bejn patrimonju kulturali li qiegħed f'idejn l-irġiel jew patrimonju kulturali li qiegħed f'idejn in-nisa.

Jekk oġġett jew post, bil-karatteristiċi tiegħu, jikkwalifika bħala patrimonju kulturali, m'għandhiex issir distinzjoni skond mil-liema oriġini ġej, minn jekk huwiex ta' natura reliġjuża, agrikola, industrijali, politika jew ta' natura oħra.

Sur President, għaliex qed ngħidu li l-frażi "patrimonju kulturali" tinkludi wkoll "tagħrif jew data li għandhom x'jaqsmu mal-wirt kulturali li jappartjeni lil Malta jew lil xi pajjiż ieħor."?

Il-frażi "li jappartjeni lil Malta" nifhmuha malajr għax aħna qegħdin f'Malta, pero` aħna, bħala bnedmin, għandna l-obbligu fundamentali li ma nħarsux biss lejn il- patrimonju kulturali Malti imma nħarsu wkoll, nipproteġu u nikkonservaw kull patrimonju kulturali, hu ta' liema pajjiż hu.

Huwa importanti wkoll li fid-definizzjoni ta' "patrimonju kulturali" ninkludu t-tagħrif u d-data li għandhom x'jaqsmu mal-wirt kulturali għax kull informazzjoni li tispjega, tidentifika u turina l-ambjent, iċ-ċirkostanzi storiċi u l-għeruq ta' dak il-patrimonju kulturali hija parti integra mill-patrimonju kulturali kollu kemm hu.

Id-definizzjoni l-ġdida ta' "patrimonju kulturali" ssemmi wkoll il-landscape għax anke l-landscape ta' pajjiżna jista' jkun parti mill-patrimonju kulturali tagħna u għalhekk għandu jiġi mħares.

Fil-fatt l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp għandu provvedimenti li jagħtu kas dan l-aspett, u aħna nafu kemm ġieli l-awtorita` ta' l- ippjanar tiffoka fuq applikazzjoni ta' żvilupp minħabba li dan l-iżvilupp ikun se jkollu impatt pożittiv fuq il-pajsaġġ.

Aħna għandna interess ieħor f'dan l-abbozz ta' liġi; dak li nħarsu lejn il-pajsaġġ bħala parti mill- patrimonju kulturali tagħna wkoll.

Kif għedt diġa`, id-definizzjoni l- ġdida ta' "patrimonju kulturali" tinkludi wkoll:

"... gruppi ta' bini kif ukoll kollezzjonijiet xjentifiċi, kollezzjonijiet ta' oġġetti artistiċi, manuskritti, kotba, arkivji u riproduzzjonijiet ta' xi waħda minn dawn hawn qabel imsemmija jew kollezzjonijiet ta' valur storiku.".

Jista' jkun hemm kollezzjonijiet li għalkemm ma jkollhomx valur artistiku, ikollhom valur storiku, u allura f'dan il-każ huwa importanti li wieħed jgħodd dawn il-kollezzjonijiet mal-patrimonju kulturali.

Sal-lum id-definizzjoni ta' "proprjeta` kulturali" kienet tgħid hekk:

""proprjeta` kulturali" tfisser proprjeta` mobbli jew immobbli ta' valur kulturali, li tappartjeni lil Malta jew lil xi pajjiż ieħor, u tinkludi xogħol ta' arkitettura, xogħlijiet ta' l-arti u xogħlijiet ta' valur storiku, f'kull każ sew reliġjuż sew sekolari kif ukoll siti arkeoloġiċi u depożiti, gruppi ta' bini li fl-assjem tagħhom għandhom interess storiku jew artistiku, manuskritti, kollezzjonijiet xjentifiċi, kollezzjonijiet ta' kotba, arkivji u riproduzzjonijiet ta' xi oġġett hawn qabel imsemmi;".

Ħafna minn dan li għadni kemm qrajt issa ġie inkorporat fid-definizzjoni ta' "patrimonju kulturali" u allura issa qed nissuġġerixxu li t-tifsira ta' "proprjeta` kulturali tkun tfisser: ""... proprjeta` mobbli jew immobbli li tagħmel parti mill-patrimonju kulturali.",

u b'hekk issimplifikajna din id-definizzjoni ħafna iktar.

Sur President, f'din il-klawsola li qed niddiskutu hemm ukoll id- definizzjoni ta' "pussessur".

Diġa` semmejna d-definizzjoni li dan l- abbozz ta' liġi qed jagħti għall-kelma "detentur", li tfisser:

"... min ikollu fiżikament għandu oġġett kulturali f'isem terzi;",

u issa dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti d-definizzjoni ta' "pussessur", li tfisser:

"... min fiżikament ikollu l-oġġett kulturali f'ismu proprju;".

Wara d-definizzjoni ta' "pussessur" qed nipproponu li nżidu d-definizzjoni ta' "restawr" għax peress li f'din il-klawsola għandna d-definizzjoni ta' "konservatur-restawratur" u ta' "konservazzjoni", wara d-diskussjoni li kellna nħasset il-ħtieġa li niddefinixxu x'qed nifhmu bil-kelma "restawr".

Aħna qed nipproponu li l-kelma "restawr" tkun tfisser:

"attivita` ta' speċjalizzazzjoni għolja għall-konservazzjoni ta' l- integrita` tal-patrimonju kulturali li toħroġ il-valuri u ttejjeb il- mod kif jinqara l-istat, il-forma u d-disinn oriġinali fil-parametri ta' materjal li jkun għadu jeżisti.

Dik l-attivita` għandha tkun imsejsa fuq proċess kritiku u storiku ta' valutazzjoni u mhux fuq konġettura.".

Aħna qed inżidu din id-definizzjoni wara li ħadna l-parir ta' diversi persuni biex nagħmlu dan ħalli jkollna idea ċara u ma jkollniex ekwivoċi ta' xi tfisser il-kelma "restawr".

Sur Presidnet, din il-klawsola qed tiddefinixxi wkoll il-kliem "proprjeta` kulturali", "sena finanzjarja" u "sid".

Naturalment il-kelma "sid" ma tirriferix biss għall-proprjetarju imma wkoll għal dawk li jkollhom xi proprjeta` b'ċens, b'sub-ċens jew b'użufrutt.

Fil-fatt id-definizzjoni ta' "sid" tgħid hekk:

""sid" dwar proprjeta` kulturali tinkludi directus dominus, sub directus dominus, enfitewta, sub-enfitewta, min ikollu l-proprjeta` nuda u użufruttwarju;".

Dan huwa l-kliem tekniku li nsibu fil-liġi ċivili u li aħna qed nirriproduċu hawnhekk.

Sur President, wara li għamilna d-definizzjoni ta' "sovrintendenza" kellna suġġeriment, liema suġġeriment qed nilqgħuh, biex niddefinixxu l-kelma "sorveljanza" ħalli l-parametri ta' l-attivita` tas-sovrintendenza jiġu ċċarati iktar.

Fil-fatt aħna qed nipproponu li l-kelma "sorveljanza" tkun tfisser:

"attivita` mis-sovrintendenza li tkun tinkludi ..."

- ta' min jinnota li fl-abbozzi ta' liġi, meta ndaħħlu l-kelma "tinkludi" nkunu qed niftħu xibka wiesgħa li ma teskludix, pero` nkunu rridu nagħmlu enfasi fuq ċerti affarijiet -

"... attivita` li jkollha x'taqsam mal-kontroll b'direzzjoni, sorveljar, regolament, investigazzjoni u reġistrar tal-patrimonju kulturali u tinkludi kull attivita` li jkollha x'taqsam ma' dan.".

Din il-klawsola qed tagħti wkoll id-definizzjoni tal-kliem "uffiċjal" u "impjegat", fejn qed ngħidu li:

""uffiċjal" u "impjegat" tinkludi uffiċjal pubbliku mqabbad jaqdi dmirijiet f'xi Entita`, Kumitat jew korp imwaqqaf taħt dan l-Att;".

Naturalment "uffiċjal" u "impjegat" m'humiex biss dawk li jiġu direttament ingaġġati minn dawn l-istrutturi.

Irrid ngħid ukoll li ġaladarba aħna diġa` inkludejna l-importanza tal-valur kulturali fid-definizzjoni ta' "patrimonju kulturali", inħasset il-ħtieġa li d-definizzjoni ta' "valur kulturali" titneħħa biex nikkonċentraw kollox fuq id-definizzjoni ta' "patrimonju kulturali".

Sur President, jien naħseb li dort il-klawsola 2 kollha kemm hi bi proposti għal tibdil, u naturalment issa nibdew inpoġġu kollox għad-diskussjoni u naraw kif inhu l-aħjar li ntejbu dan l-abbozz ta' liġi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, ħadt gost nisma' lill-ministru jagħti din l-espożizzjoni ġenerali ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, anke għax naħseb li huwa tajjeb li f'dan l-istadju, waqt li wieħed jista' jagħmel punti formali dwar it-tifsiriet tal-kliem, għal dawn it-tifsiriet ikun hemm implikazzjonijiet iktar sostanzjali dwar l-abbozz ta' liġi li qed jiġi propost.

Naqbel ukoll mal-ministru li minkejja li dan l-abbozz ta' liġi diġa` ġie diskuss kemm f'dan il-parlament kif ukoll barra minn dan il-parlament, qed iħalli din id-diskussjoni miftuħa u se jagħmel emenda biss fl-aħħar ta' din id-diskussjoni, għax filwaqt li l-emendi li ressaq il-ministru dalgħodu qed itejbu dan l-abbozz ta' liġi, naħseb li bi ftit iktar diskussjoni u riflessjoni, hemm ċans li nkomplu ntejbuh.

Imma issa ħalli nagħti ħarsa ġenerali lejn it-tifsiriet li hemm fi klawsola 2 u lejn l-implikazzjonijiet li joħorġu minn din il-klawsola jien ukoll.

Sur President, matul dan id-diskors nixtieq nagħmel ċerti mistoqsijiet biex nara jekk fhimtx dak li qed jiġi propost tajjeb u nixtieq ukoll ngħaddi xi rimarki li naħseb li jistgħu jservu biex itejbu dak li qed jiġi propost.

Forsi kif nagħmel dan il-punt dak li jkun se jaħseb li qiegħed sempliċement nilgħab bil-kliem jew qiegħed nagħmel punt formali li m'għandux sustanza, pero` naħseb li ma nagħmlux ħażin li nirriflettu ftit jekk hijiex idea tajba li l-aġenzija tkun imsemmija "aġenzija patrimonju Malta", u dan minħabba li diġa` teżisti l-Fondazzjoni Patrimonju Malti.

Naħseb li jagħmel sens li wieħed jagħmel dan il-punt għax sfortunatament jew fortunatament - għax hemm argumenti favur jew kontra - illum neżistu f'soċjeta` ta' branding fejn l-isem huwa importanti ħafna u għalhekk wieħed irid jevita li 'l quddiem tinħoloq konfużjoni.

Forsi ta' min jikkonsidra li l-aġenzija, minflok ma jkun jisimha "aġenzija patrimonju Malta" jkun jisimha "aġenzija wirt Malta".

Nerġa' ngħid li ma nafx jekk ikunx hawn min jaħseb li dan huwa sempliċement logħob bil-kliem, pero` jkun tajjeb jekk wieħed jirrifletti dwar dan biex nevitaw il-konfużjoni li tista' tinħoloq 'il quddiem, anke peress li għadna kemm iddiskutejna abbozz ta' liġi, dak li waqqaf lill-kunsill nazzjonali għall-kultura u l-arti, fejn il- fondazzjoni patrimonju Malti hija rikonoxxuta bħala waħda mill-protagonisti prinċipali kemm fil-qasam tal-wirt kulturali u storiku f'pajjiżna kif ukoll fil-qasam tal-ħidma kulturali.

Għalhekk naħseb li ta' min wieħed jikkonsidra l-konfużjoni li tista' tinħoloq meta nużaw ismijiet bħal dawn.

Jien nistaqsi wkoll jekk huwiex ta' min jikkonsidra li fi klawsola 2 jiġu nklużi entitajiet li ma jissemmewx f'dan l-abbozz ta' liġi minkejja li s'issa għandhom xi sehem fix-xogħol tar-restawr f'pajjiżna.

Qed nirriferi b'mod partikolari għar-restoration unit tal-ministeru għall-ambjent li wkoll jagħmel xogħol ta' restawr.

F'din il-klawsola hemm id-definizzjonijiet ta' dawk li huma protagonisti fil-qasam tar-restawr f'Malta, pero` jien naħseb li hemm bżonn li niddiskutu ftit biex niċċaraw kif jidħlu l-players differenti li qed insemmu fil-ġerarkija ta' poter.

Is-sovrintendenza, l-aġenzija, iċ-ċentru għar-restawr u l-kumitat ta' garanzija m'għandhomx poter newtrali u naħseb li lanqas għandhom poter ugwali, pero` l-fatt hu li teżisti ġerarkija ta' poter, u naħseb li huwa tajjeb li niċċaraw kif inhi din il-ġerarkija ta' poter jew aħjar, ta' min hi l-aħħar kelma.

Naħseb li huwa importanti li din tkun iċċarata għal kulħadd.

Jien nerġa' nistaqsi jekk ir-rwol ta' dawk l-entitajiet li bħalissa għandhom xi sehem x'jagħtu u li m'humiex imsemmija f'dan l-abbozz ta' liġi, fosthom ir-restoration unit tal-ministeru għall- ambjent, fejn se jidħlu f'dan kollu.

Per eżempju, ir-restoration unit se jibqa' jaqa' taħt il-ministeru għall-ambjent jew inkella hemm il-ħsieb li dan jiġi trasferit u jibda jaqa' taħt iċ-ċentru għar-restawr?

Ma jidhirlix li l-ministru daħal f'dan il-punt fl-istadju tat-Tieni Qari, u naħseb li din hija mistoqsija li ta' min jirrispondiha.

L-istess nistgħu ngħidu għall-kumitati ta' riabilitazzjoni li għandna għax lanqas dawn ma jissemmew fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, u li jissemmew biss huma l- kunsilli lokali.

Ġustament il-ministru ħass il-bżonn li l-kunsilli lokali jissemmew għax dawn qed jingħataw xogħol importanti, u għalkemm dan ix-xogħol m'humiex se jagħmluh direttament huma, dan huwa xogħol li jaqa' taħt ir-responsabbilta` tagħhom u għalhekk nistgħu ngħidu li għandhom sehem importanti x'jagħtu f'dan il-qasam.

Fl-opinjoni tiegħi, il-kumitati ta' riabilitazzjoni li għandna, bħal dawk tal-Kottonera, tal-Belt u ta' l-Imdina, b'xi mod għandhom jiddaħħlu f'dan l-abbozz ta' liġi għax dawn għandhom rwol importanti, u naħseb li jkun tajjeb jekk naraw jekk hemmx xi strutturi oħra li qed jagħtu l-kontribut tagħhom f'dan il-qasam u li allura għandhom jissemmew f'dan l-abbozz ta' liġi.

F'dan l-istadju huwa importanti li niċċaraw ukoll min se jkun awtorizzat li jagħmel ċertu xogħol, u qed ngħid dan b'mod partikolari għax naf li bħalissa fl-Imdina għaddejja attivita` pożittiva ħafna fejn numru ta' żgħażagħ, li sa ftit ilu kienu għadhom studenti u li ggradwaw riċentement, ingħaqdu f'kooperativa u ħadu speċi ta' kuntratt mill-kumitat tar-riabilitazzjoni ta' l-Imdina biex jagħmlu xogħol ta' skavi u ta' restawr fl-Imdina.

Naħseb li b'xi mod jew ieħor l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jipprovdi qafas dwar kif dan irid jiġi regolat, pero` naħseb li rridu niċċaraw dan il-qafas iktar u naraw jekk id- definizzjoni ta' "konservatur-restawratur" li hawn f'dan l-abbozz ta' liġi hijiex komprensiva biżżejjed.

Issa nixtieq ngħaddi kumment fuq id-definizzjoni tal-kelma "jikkoordina" ħalli naraw jekk din id-definizzjoni hijiex sodisfaċenti jew inkella hijiex dgħajfa wisq.

Jien għandi l-impressjoni - u nixtieq li niġi kkoreġut jekk din l-impressjoni hija żbaljata - li l-awtorita` ta' l-ippjanar xorta waħda se tibqa' tiddomina, u fil-fehma tiegħi għad għandha poter kbir li tegħleb il-poteri li qed nilleġislaw f'dan l-abbozz ta' liġi.

Fl-opinjoni tiegħi, għal dak li għandu x'jaqsam ma' wirt storiku, l-aħħar kelma m'għandhiex tkun dik ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar imma għandha tkun dik ta' l- istituzzjonijiet li qed jitwaqqfu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi għax wisq nibża' li kulma qed nagħmlu hawnhekk huwa heritage advisory committee number two, u ma naħsibx li dak huwa l-iskop tal-ministru.

Jien naħseb li issa li qed nitgħallmu mill-esperjenza, l-istrutturi li qed jitwaqqfu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi għandhom ikollhom iktar saħħa milli kellu l-heritage advisory committee, u din is-saħħa trid tkun espressa f'dan l- abbozz ta' liġi.

Sur President, jien naqbel mal-ministru rigward id-definizzjoni u l- ispjegazzjoni li ta dwar "ibħra territorjali".

Sfortunatament sal-lum f'pajjiżna ma kellniex il-mezzi biex inħarsu l-wirt storiku u arkeoloġiku li għandna fil-qiegħ tal-baħar tagħna, u fil-fatt naħseb li kien hawn barranin li serquna mhux ħażin matul is-snin.

Sa ftit ilu kienu jiġu vapuri Amerikani biex jaraw x'se jsibu fil-qiegħ tal-baħar Mediterran, u dak li skoprew u li tellgħu minn qiegħ il-baħar tal-Mediterran kien importanti mmens tant li hemm min jgħid li dan aktarx li se jbiddel anke l- interpretazzjoni ta' dak li naħsbu li ġara fiċ-ċivilta` Mediterranja matul is-sekli.

Minn dan nirrealizzaw kemm l-istorja ta' l-ibħra territorjali tagħna hija importanti.

Mill-mezzi teknoloġiċi li jeżistu llum - u hawn nista' nsemmi s-submarines iż-żgħar li huma kapaċi jiġbru dak li hemm fil- qiegħ tal-baħar Mediterranju - nindunaw kemm matul is-sekli l-baħar Mediterran ġabar wirt, u huwa tajjeb li aħna, min-naħa tagħna, nagħmlu minn kollox biex nieħdu ħsieb dan l-istess wirt.

Sur President, naqbel ukoll mal-ministru dwar dak li qal rigward id- definizzjoni ta' "investigazzjoni" u rigward il-pulizija.

M'iniex se noħroġ bl-idea li nwaqqfu korp tal-pulizija ieħor għall-ħarsien tal-wirt storiku, pero` biex ikollna uffiċjali tal-pulizija li jkunu sensittivi għal dan il- qasam, għandniex nikkonsidraw li jiġi assenjat grupp ta' pulizija taħt l- awtorita`, per eżempju, tas-sovrintendenza?

Naturalment dawn il-pulizija - li jibqgħu jilbsu l-uniformi tal-korp xorta waħda – ikunu jridu jingħataw taħriġ speċifiku f'dan il-qasam.

Fil-fatt diġa` għandna grupp ta' pulizija mħarrġa speċifikament għall-ġlieda kontra d-droga, u allura jien iktar u iktar ma nara xejn ħażin li grupp ieħor ta' pulizija jingħata taħriġ speċifiku fil-ħarsien tal-wirt storiku u jkun ippreparat tajjeb anke jekk jitressqu xi każi l-qorti.

Ta' spiss nilmentaw li f'dan il-pajjiż jiġu mgħoddija ħafna liġijiet imma mbagħad insibu ċerti problemi biex ninforzawhom, u kieku jkollna dawn il-pulizija, żgur li jgħinu biex dan l- abbozz ta' liġi, ġaladarba jsir liġi, jiġi inforzat, kif wara kollox hija x- xewqa tagħna lkoll.

Diġa` għaddejt kumment fuq id-definizzjoni tal-kelma "jikkoordina", pero` issa se nidħol fiha xi ftit iktar fid-dettall.

Bħalma għedt iktar kmieni, inħoss li s-sustanza li toħroġ mill-użu tal-kelma "jikkoordina" f'dan l- abbozz ta' liġi hija dgħajfa ħafna u wisq nibża' li l-aħħar kelma se tkun dik ta' entitajiet li jmorru 'l barra mill-istrutturi li qed jitwaqqfu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Issa jekk l-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa li jkun hemm iktar serjeta` fil-ħarsien tal-wirt storiku ta' pajjiżna, ma naħsibx li għandna nittrasferixxu l-aħħar kelma lil strutturi li qegħdin 'il barra mill-istituzzjonijiet li qed jitwaqqfu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Hawnhekk nixtieq nagħmilha ċara li d-definizzjoni tal-kelma "jikkoordina" hija korretta, jiġifieri jien m'iniex qed niġġieled ma' min iddefinixxa din il-kelma, imma naħseb li l-poteri li qed jitqassmu permezz ta' dan il-konċett huma dgħajfa wisq.

Jekk xejn, jien naħseb li din m'għandhiex tkun sempliċement "coordination" għax minnha nnifisha nħoss li l-kelma "coordination" hija dgħajfa, imma għandha tkun code decision.

Klawsola 2 qed tgħid li l-kelma "jikkoordina" tfisser:

"... l-iskambju ta' veduti bil-fomm jew bil-miktub, qabel ma tittieħed xi deċiżjoni jew titwettaq xi azzjoni, bil-għan li jiġu evitati konflitti, ħela u żbalji jew sabiex jinsab rimedju għalihom;".

Dan huwa kliem sabiħ u konċett li m'għandix dubju li min iddefinixxieh, iddefinixxieh bl-intenzjonijiet tajba kollha, pero` b'daqshekk ma naħsibx li għandna nkunu sodisfatti.

Għax inti tista' turi l-veduti tiegħek bil- fomm jew bil-miktub, imma mbagħad, min ikun se jieħu d-deċiżjoni jew iwettaq l-azzjoni jista' jinjora l-veduti tiegħek.

Jien naħseb li l-aħħar kelma għandha tkun dik ta' l-istrutturi li qed jitwaqqfu b'dan l-abbozz ta' liġi biex iħarsu l-wirt storiku għax li twaqqaf dawn l-istrutturi biex sempliċement tpoġġihom fil-livell li jgħaddu l-iskambji, il-pariri u l- opinjonijiet tagħhom u mbagħad id-decision making finali jibqa' f'idejn entita` oħra, li tista' tkun l-awtorita` ta' l-ippjanar u tista' tkun ukoll xi awtorita` oħra, ma jagħmilx sens.

Wisq nibża' li jekk nagħmlu hekk inkunu qed inħottu dak li nixtiequ nibnu, u allura jew f'dan l-istadju jew inkella x'ħin niġu biex niddiskutu s-sustanza ta' l-istrutturi li qed jitwaqqfu, ta' min jirrifletti ftit iktar dwar kif se nsaħħu iżjed dawn l- istrutturi għax nerġa' ngħid li jien inħoss li l-aħħar kelma m'għandhiex tkun ta' xi struttura li tinsab 'il barra minn dawn l-istrutturi li qed inwaqqfu b'dan l-abbozz ta' liġi.

Sur President, smajt lill-Ministru jitkellem fuq id-definizzjoni ta' "konservatur-restawratur", pero` xorta waħda bqajt ma fhimtx il-bżonn li ngħaqqdu ż-żewġ kelmiet flimkien.

Għaliex qed ngħaqqdu dawn iż-żewġ kelmiet flimkien?

Għax ifissru l-istess?

Għaliex ħassejna l-bżonn li jkollna dawn is-Siamese twins?

Dan ifisser li persuna li se tingħata l- warrant se tkun konservatur u restawratur fl-istess ħin jew inkella l- warrant ta' konservatur u l-warrant ta' restawratur huma differenti?

Taħsbux li qed infettaq bil-kliem meta nagħmel mistoqsija bħal din, imma nħoss li fid-definizzjoni ta' "konservatur-restawratur" qed issir wisq riferenza għal dak it-tip ta' xogħol li jirrikjedi high knowledge u very advanced skills.

Jien nistaqsi - u bl-ebda mod ma jien qed nagħmel din il- mistoqsija għax inħoss li x-xogħol ta' l-idejn huwa ta' grad inferjuri – jekk min se jagħmel ix-xogħol fuq il-ġebla, fuq l-injam jew fuq il-metall hux se jkollu bżonn il-warrant, u jekk iva, il-warrant ta' xiex se tkun.

Ta' konservatur-restawratur jew ta' xi ħaġa oħra?

Ma jidhirlix li dan l- abbozz ta' liġi jitkellem dwar dan.

Jekk wieħed jaqra paragrafu (ċ) li jinsab taħt id-definizzjoni ta' "konservatur-restawratur" jsib li dan jgħid li konservatur-restawratur tfisser persuna kkwalifikata professjonalment li tkun detentur ta' warrant u li tkun tista': "tintervjeni manwalment jew tagħti xi kura oħra bil-għan ta' konservazzjoni;".

Imma minn dak il-lat, il-liċenzja jew il-liċenzji se jkunu differenti, skond il-gradi ta' xogħol li jkun qed isir?

U kif se jiġu deċiżi dawn il- gradi?

Jiġifieri d-definizzjoni ta' kif titla' minn livell għal ieħor se tkun qed taħdem fil-parametri ta' x'jiġri fin-national vocational qualifications?

Jekk qed nagħmlu hekk fil-każ ta' l-NVQs, dan ifisser li minn livell tista' titla' għal ieħor.

Imma kif se jiġu deċiżi dawn?

Dan ifisser li meta se tkun qed tagħti warrant lill-konservatur-restawratur skond paragrafu (a) ta' din id-definizzjoni, jiġifieri li:

"tagħmel analisi u tinterpreta data li tirrigwarda l-istat ta' konservazzjoni ta' xi artefatt, bini jew monument;"

Dak se jkun tip ta' warrant, u mbagħad għal paragrafu (b) se jkun hemm tip ta' warrant ieħor u għal paragrafu (ċ) se jerġa' jkun hemm tip ta' warrant ieħor?

Nixtieq li niddiskutu din id-definizzjoni xi ftit iktar għax naħseb li din għandha implikazzjonijiet kbar u serji fuq il-futur tad-dinja tax- xogħol f'pajjiżna, anke għal dawk li diġa` jagħmlu dan it-tip ta' xogħol.

Per eżempju, għandna nies li huma senior tradesmen li qed jagħmlu dan ix- xogħol, u aħna rridu naraw kif se jagħmlu dawn biex jieħdu l-warrant.

Għalhekk naħseb li huwa importanti li meta nibdew niddiskutu klawsola klawsola, nidħlu f'dawn l-aspetti.

Jien jidhirli li d-definizzjoni ta' "konservazzjoni" - u dan qed ngħidu anke fid-dawl tar-riflessjonijiet li għamlu pajjiżi oħra fuq l-esperjenzi tagħhom, fosthom l-Italja - qed tħalli xi ħaġa importanti barra, pero` ma nafx jekk din għandniex ninkluduha fid-definizzjoni tal-kelma "konservazzjoni" jew inkella fid-definizzjoni tal-kelma "manutenzjoni".

Issa l-istess, wieħed jista' jgħid li qed nilgħab bil-kliem għax il-kelma "manutenzjoni" diġa` hija mdaħħla, pero` jien konvint li n-nies li jaħdmu f'dan il-qasam, anke f'pajjiżna, iħossu li l-konċett tal-manutenzjoni qed jingħata importanza kbira u li konċettwalment id-definizzjoni ta' "konservazzjoni" u ta' "restawr" m'għandhiex tkun l-istess definizzjoni ta' "manutenzjoni".

Għalhekk jien qed nissuġġerixxi biex aħna u nirriflettu fuq dan l-abbozz ta' liġi nagħmlu riflessjoni importanti fuq din il-kelma.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Ispeaker.

Id-diskussjoni fuq din il-klawsola kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta progress u talab il- permess sabiex il-Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 13 ta' Novembru fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, ippermettili li fl-ewwel mument li għandi nagħti l-kondoljanzi f'ismi u f'isem il-Ministru Tonio Borg lill-mara, lit-tfal - jekk huma ta' eta` li jifhmu x'ġara - u lill-familjari tal-pulizija li l-bieraħ ġie maqtul kiesaħ u biered fil-fergħa ta' bank lokali ġewwa Ħal Qormi.

Irrid ngħid li dak il- qtil kien attentat mhux biss kontra s-Sur Roger Debattista imma kien attentat kontra l-korp tal-pulizija kollu.

Jien u l-Ministru l-bieraħ filgħaxija, flimkien mal-Kummissarju, morna nagħtu l-kondoljanzi tagħna lill-mara u lill-familjari tiegħu ġewwa dik li kienet id-dar ta' Roger Debattista.

Irrid ngħid li tara lill-mara u lit-tliet itfal żgħar li ħalla warajh m'hijiex xena sabiħa.

Nifhem li l-pulizija qed tagħmel l-almu kollu tagħha sabiex min kien responsabbli jinġieb quddiem il-ġustizzja.

Mill- ġdid irrid nagħti l-kondoljanzi tiegħi lill-familjari tiegħu u nawgura li l- pulizija tibqa' taħdem bil-mod stinkat li ħadmet fl-aħħar sigħat minn meta sar l-inċident sabiex tirrisolvi dak il-każ.

Mr Speaker, nixtieq li fl-intervent tiegħi tal-lum nitkellem fil-qosor dwar skema volontarja ta' reġistrazzjoni ta' proprjeta` li ġiet imnedija l- ġimgħa l-oħra mill-ministeru ta' l-intern flimkien mal-ministeru ta' l- ambjent.

Din l-iskema saret sabiex il-Belt, il-Furjana, l-Isla, Bormla u l- Birgu jidħlu wkoll fis-sistema li diġa` għandna f'pajjiżna, fejn f'ċerti postijiet il-proprjeta` trid tiġi rreġistrata fir-reġistru ta' l-artijiet.

Daħħalna dawn il-ħames postijiet għaliex dehrilna li huwa importanti ħafna li nkunu nafu eżattament x'hemm f'dawn il-ħames lokalitajiet.

Dawn huma ħames lokalitajiet li sfortunatament għandhom problemi akuti ta' proprjeta` li mhux biss hija vakata imma hija wkoll delapidata u għandha ħsarat li ħafna drabi jħallu mpatt negattiv fuq ir-residenti li jkunu jabitaw fil- viċinanzi.

Mr Speaker, aħna qed ngħidu li din hija skema volontarja għaliex eventwalment huwa maħsub li sas-sena 2011 jkun obbligu li l-proprjeta` tiġi rreġistrata u eventwalment anke dawn l-proprjetarji ta' postijiet fil- Belt, il-Furjana, l-Isla, Bormla u l-Birgu se jkollhom obbligu fuqhom li jirreġistraw.

Issa ħalli naraw x'inhi d-differenza bejn l-iskema u dak li eventwalment ikun obbligu.

Din l-iskema tagħti ċ-ċans lill-proprjetarji li għandhom postijiet f'dawn il-ħames lokalitajiet li jersqu 'l quddiem biex fit-tliet xhur li ġejjin - fil-fatt ir-reġistrazzjoni fetħet il-bieraħ u tagħlaq fil-15 ta' Frar tas- sena d-dieħla –b'mod volontarju jirreġistraw il-proprjeta`.

U ġaladarba huma jipparteċipaw f'din l-iskema ma jħallsux il-ħlasijiet normali li jsiru lid-dipartiment ta' l-artijiet meta ssir reġistrazzjoni ta' l-art u lanqas ma jħallsu l-ispejjeż li normalment wieħed ikollu jagħmel sabiex iqabbad perit u nutar privat biex jagħmel ix-xogħol għal dik ir-reġistrazzjoni.

Fil-fatt min jutilizza din l-iskema se jkun qiegħed jieħu sussidju ta' nofs l-ispejjeż tar-reġistrazzjoni tal-proprjeta`.

Irrid ngħid li bħalissa l- ħlas tar-reġistrazzjoni huwa ta' Lm20, mentri b'din l-iskema min japplika għaliha se jkun irid iħallas biss Lm10.

Min jagħmel użu minn din l-iskema se jkun ukoll intitolat li jitlob li l- pjanti tar-reġistrazzjoni jsiru mhux kif normalment isiru minn perit privat u allura jkollu jħallas lilu, imma jsiru minn uffiċjal governattiv u jkun hemm ħlas ta' Lm10 biss meta tiġi ppreżentata l-formola mimlija.

Jiġifieri bażikament fejn is-soltu wieħed iħallas Lm20 biex jagħmel u jdaħħal l- applikazzjoni, issa se jkun qed iħallas Lm20 biex isir il-proċess kollu.

Jiġifieri dak li normalment jiġi jqum Lm100 jew Lm120, permezz ta' din l- iskema wieħed se jkun qiegħed igawdi mill-benefiċċju ta' ħafna inqas spejjeż.

Mr Speaker, din l-iskema se tkun volontarja għal dawn it-tliet xhur li ġejjin imma wara se ssir obbligatorja, u allura l-ispejjeż ikunu jridu jsiru xorta waħda.

Li qed ngħidu huwa li jkun aħjar jekk dak li jkun jutilizza din l-iskema sabiex jagħmel dak li għandu jagħmel fit-tliet xhur li ġejjin u b'hekk l-ispejjeż għalih ikunu inqas.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li min jipparteċipa f'din l-iskema jista' jipparteċipa fi kwalunkwe skema ta' inċentivi li l-gvern jista' jniedi 'l quddiem sabiex jiffaċilita n-negozju jew riġenerazzjoni ta' proprjeta` f'dawn l-inħawi.

Dan huwa inċentiv ieħor li għandu min jersaq biex jirreġistra proprjeta` f'dawn il-ħames lokalitajiet fit-tliet xhur li ġejjin.

Se jkun jikkwalifika wkoll għal inċentivi li l-gvern jista' jiddeċiedi li jgħaddi fuq dawn il-postijiet.

Mr Speaker, dan kollu qed isir għaliex il-problema tal-postijiet vojta rridu nindirizzawha mhux bil-paroli imma bil-fatti.

Biex wieħed jindirizzaha bil-fatti mhux biżżejjed li jkollok ċifra ta' x'inhu l- persentaġġ ta' proprjeta` vojta, imma importanti li wieħed jifhem għalfejn hemm dik il-proprjeta` vojta.

Meta wieħed janalizza l-ħafna raġunijiet li jkun hemm, allura jkun f'pożizzjoni li jagħti s-soluzzjoni.

Jekk ma tkunx taf x'inhi r-raġuni tibqa' taħseb x'jistgħu jkunu s-soluzzjonijiet u anke jekk tagħti dawk is-soluzzjonijiet imma ma tkunx analizzajt x'inhi r- realta` li qed toħloq dawk il-problemi allura jista' jagħti l-kas li dawk ikunu biss soluzzjonijiet fuq il-karta għaliex ma jkunux jistgħu jwieġbu verament għall-problemi li hemm.

Għalhekk aħna rridu li ssir din l-iskema sabiex inkunu f'pożizzjoni li jkollna l-faċilita` li nibnu database kemm jista' jkun malajr ta' x'inhi l-pożizzjoni tal-postijiet vojta.

Ir- raġunijiet għall-postijiet vojta jistgħu jkunu varji fosthom li ma jkunx hemm ftehim dwar qsim ta' wirt.

Dan kollu jista' jkun magħruf jekk tinġabar l-informazzjoni fuq il-post.

Mr Speaker, xtaqt ngħid għalfejn qed nindirizzaw dawn il-postijiet u mhux postijiet oħra f'Malta.

Fiċ-ċensiment ta' l-1995 irriżulta li l- popolazzjoni fil-Belt Valletta, il-Furjana u t-tliet ibliet bejn l-1985 u l-1995 naqset bi kważi 20%.

Fil-fatt iċ-ċensiment ta' l-1995 wera li l- ikbar tnaqqis seħħ fil-Belt; fuq perijodu ta' 10 snin kien hemm tnaqqis fil- popolazzjoni ta' 22%.

L-iktar post minn dawn il-ħamsa li l-anqas li kellu tnaqqis fil-popolazzjoni, għalkemm xorta waħda huwa għoli, kien il-Birgu li kellu tnaqqis ta' 14%.

Irrid ngħid li l-perċentwali tad-djar vojta fil- ħames lokalitajiet hija ta' 20%, ammont pjuttost sinifikanti.

L-ogħla huwa fil-Belt u l-Birgu fejn għandek 23% tad-djar li huma vojta u l-inqas huwa fl-Isla fejn għandek 17% tad-djar li huma vojta.

Jiġifieri filwaqt li l- persentaġġ tal-bini vojt huwa kemmxejn daqs l-average nazzjonali, meta wieħed imbagħad jara minn dan il-bini vojt x'hemm li għandu ħsarat isib li totalment nitilqu 'l bogħod mir-realta` ta' x'għandna fuq livell nazzjonali.

Insibu li filwaqt li fuq livell nazzjonali 26% tal-bini vojt għandu bżonn tiswijiet jew jinstab fi stat delapidat, fil-ħames lokalitajiet in kwestjoni din il-perċentwali hija ta' 63%.

Qed nirripeti għaliex sfortunatament fil-media kien hemm min qal li hemm 63% tal-bini kollu li huwa delapidat.

Fil-fatt huwa 63% tal-bini vojt li huwa delapidat.

Minbarra l-problemi li hemm assoċjati ma' bini vojt, għandek ukoll problemi ta' bosta sidien jew inkwilini li joqogħdu viċin dik il- proprjeta`.

Mr Speaker, din l-iskema m'hijiex se ssolvi kollox, imma se tagħtina għallinqas l-għodda li biha nkunu nistgħu naraw stampa ċara ta' dak li għandna.

Ħaġa oħra li titkellem fuqha din l-iskema hija li min għandu proprjeta` l- Belt, il-Furjana, l-Isla, Bormla u l-Birgu li hija tiegħu imma f'xi mument jew ieħor ġiet rekwiżizzjonata mill-gvern allura hemm obbligu fuqhom li jirreġistraw.

Huma jistgħu jirreġistraw u se jkun hemm obbligu fuqhom 'il quddiem, imma b'din l-iskema jekk jirreġistraw fit-tliet xhur li ġejjin ma jħallsu xejn.

Mela 'l quddiem, wara t-tliet xhur li ġejjin, dak li jkun se jkollu l-obbligu li jirreġistra u l-ispejjeż se jkunu kollha għalih, anke jekk il-post huwa rekwiżizzjonat.

Jekk huwa sid ta' post rekwiżizzjonat u jirreġistra fit-tliet xhur li ġejjin ma jħallas assolutament xejn, lanqas l- Lm10 li tkellimt fuqhom li wieħed irid iħallas għall-kumplament tal- postijiet li jiġu rreġistrati fit-tliet xhur li ġejjin.

Jien nappella lill-pubbliku in ġenerali li għandu proprjeta` f'dawn il- lokalitajiet sabiex jersaq 'il quddiem fiż-żmien li hemm speċifikat fl- iskema.

Jien niftakar - u għamel riferenza għaliha wkoll l-Onor.

Tonio Borg il-bieraħ - li meta saret l-iskema tal-qbiela għall-bdiewa kien hemm sitwazzjoni fejn għall-bidu bdew jidħlu ftit għax sfortunatament kien hemm kampanja minn xi wħud, fosthom membri ta' l-oppożizzjoni, li beżżgħu lill- bdiewa li din b'xi mod se jkollha effett negattiv.

Minħabba f'hekk għall- bidu ma bdewx jidħlu applikazzjonijiet imbagħad fl-aħħar, meta meta l- bdiewa fehmu li fil-fatt kien jaqblilhom b'dik l-iskema, kien hemm mewġa qawwija ta' applikazzjonijiet u fil-fatt kellna nestenduha.

Jien nagħmel appell lill-pubbliku sabiex ma jdumx biex jibda jutilizza din l-iskema li tagħlaq fil-15 ta' Frar.

Mr Speaker, għal din l-iskema jistgħu japplikaw sidien ta' proprjeta`, inkluż dak li jissejjaħ id-direttarju, jiġifieri min jirċievi ċ-ċens, jista' japplika l-utilista, min iħallas iċ-ċens, min għandu dik li tissejjaħ in-nuda proprjetarja u anke l-użufruttarju jiġifieri min qed jagħmel użu mill-post b'titlu ta' użufrutt.

Irrid ngħid ukoll li f'din l-iskema, bħal f'kull reġistrazzjoni ta' art oħra, min jirreġistra dik l-art jingħata ċertifikat ta' titolu li jkun kompjuterizzat u li biha wieħed ikun jaf li dik il-proprjeta` hija tat-tali u safejn huma l-konfini ta' dik il-proprjeta`.

Waħda mir-raġunijiet għalfejn fis-snin disgħin dan il-parlament daħħal ir-reġistrazzjoni ta' l- art u sal-lum għandna disa' jew għaxar tipi ta' postijiet li huma bilfors reġistrabbli, hija għaliex f'dan il-pajjiż ikollna ħafna konflitti ta' persuni li jkollhom proprjeta` viċin l-oħra u min jgħid tasal s'"hawn", min jgħid tasal s'"hemm", mentri bir-reġistrazzjoni ta' l-art dawn it-tip ta' konflitti jiġu eliminati.

Jiena nittama li anke bl-għajnuna tal-ministeru għall-ambjent, speċjalment permezz tal-proġett ta' riabilitazzjoni tal-Belt Valletta - u hawn nixtieq nirringrazzja lis-Sur Bondin li aċċetta li parti mill-ispiża ta' din l-iskema titħallas mill-fond tar-riabilitazzjoni tal-Belt Valletta - inkunu f'pożizzjoni li fi ftit żmien ikollna stampa ċara ta' x'inhi s- sitwazzjoni imbagħad inkunu f'pożizzjoni li nistgħu nindirizzaw dawk li jistgħu jkunu soluzzjonijiet għal dik is-sitwazzjoni.

Mr Speaker, fil-ftit ħin li għad fadalli fl-aġġornament tal-lum nixtieq nikkummenta fuq xi punti li semma' l-Onor.

Joe Mizzi rigward l-awtorita` ta' l-ippjanar.

L-Onor.

Mizzi qal li l-gvern ma tax raġuni għalfejn tneħħa l-Onor.

Michael Bonnici minn rappreżentant tal-gvern fuq il-bord ta' l-awtorita` u qal ukoll li mhux għax veru hemm it-terminu ta' seba' snin.

Jien ma nafx min ta dan il-parir lill-Onor.

Mizzi imma nixtieq nispjegalu li artikolu 3(8) ta' l-att dwar l-ippjanar ta' l-iżvilupp - u mhux issa wara li ġiet emendata f'dan il-parlament, imma kienet hemm anke meta l-oppożizzjoni tal-lum kienet fil-gvern – jgħid dan li ġej:

"Ebda persuna m'għandha tibqa' membru ta' l-awtorita` għal iktar minn seba' snin wara xulxin."

Issa l-Onor.

Michael Bonnici f'April tas-sena li ġejja kien se jagħlaq seba' snin bħala membru tal-gvern fuq l-awtorita` ta' l-ippjanar u minħabba dan l-artiklu li hawn fil-liġi, li ebda persuna m'għandha tibqa' membru ta' l-awtorita` għal iktar minn seba' snin wara xulxin, il-Prim Ministru dehrlu li ġaladarba se jinħatar bord ġdid ikun għaqli li l-membru min-naħa tal- gvern jidħol biex jokkupa postu mill-bidu meta dan il-bord ikun se jinħatar.

Din hija raġuni li anke ġiet spjegata fil-media u ma nistax nifhem għalfejn l-Onor.

Mizzi qed jgħid dawn l-affarijiet.

Jista' jkun li ngħata parir ħażin, imma din hija l-liġi u aktar 'il quddiem nitlob il- permess sabiex inpoġġi kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Mr Speaker, kif qed nitkellem fuq dan is-suġġett, nixtieq nirringrazzja lill-membri kollha tal-bord ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar li taw sehmhom fit-tliet snin li għaddew.

Nirringrazzja wkoll liċ-chairman tal-bord ta' l- awtorita` u nirringrazzja wkoll lill-Onor.

Michael Bonnici li taha sehmu b'mod konsistenti f'dan il-bord.

Jista' jkun li wieħed ma jaqbilx ma' ċerti deċiżjonijiet, imma meta ttieħdu d-deċiżjonijiet l-Onor.

Michael Bonnici kien dejjem preżenti.

Ma għażilx li għal deċiżjonijiet ibsin joħroġ 'il barra, kif f'ċerti każi għażel li jagħmel l-Onor.

Joe Mizzi.

L-Onor.

Bonnici kien preżenti biex jiddeċiedi fuq każijiet li ħafna drabi ma kenux faċli.

Wara kollox li jgħodd hu li wieħed jipparteċipa fid-deċiżjonijiet kollha mhux biss f'dawk li jkunu faċli.

Xtaqt nitkellem ukoll fuq dak li semma' l-Onor.

Joe Mizzi l-bieraħ għar- rigward l-applikazzjoni u l-permess li ħareġ fuq il-lukanda Solemar.

Filwaqt li naqbel ma' l-Onor.

Mizzi għar-rigward tal-ħtieġa li l-pajjiż jirriċikla l-ħmieġ, naħseb li rridu noqogħdu attenti li ma nirriċiklawx il- ħmieġ f'dan il-parlament ukoll.

Fuq il-każ tas-Solemar mhux biss in-naħa tal-gvern u l-awtorita` ta' l-ippjanar li finalment ħadet id-deċiżjoni wieġbu pubblikament, imma kien hemm ukoll tweġiba għal kull argument li għamel l-Onor.

Mizzi.

U jekk l-Onor.

Mizzi forsi għadu ma fehemx dak li ġara aktar 'il quddiem se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra wħud mill- pożizzjonijiet li ħadet l-awtorita`.

Dan il-każ ġie spjegat ukoll pubblikament fil-ġurnali ta' pajjiżna.

Jien ma nistax nifhem għalfejn ċerti affarijiet, minkejja li jkun hemm it- tweġibiet fuqhom jerġgħu jitqajmu.

Jiena m'għandi l-ebda problema li l- Onor. Mizzi jerġa' jqajjimhom, imma naħseb li wieħed irid joqgħod attent li ma jispiċċax isaħħan kawlata darba fuq l-oħra għax naħseb li kawlata msaħħna għal ħafna drabi ġġib indiġestjoni speċjalment lil min jikolha.

L-Onor.

Mizzi qal li mhux veru li ma seta' jsir xejn fil-każ tas-Solemar u kkwota dak li skond hu għedt jien u u ċ-chairman ta' l-awtorita` ta' l- ippjanar.

M'hu veru xejn li jien għedt li ma seta' jsir xejn fuq id- deċiżjoni li kien ħa l-bord ta' l-appell fuq dan il-każ u rrid infakkar li l-bord ta' l-awtorita` mexa fuq id-deċiżjoni tal-bord ta' l-appell - l- istess bord li kien kostitwit mill-gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 – li kien ta l-approvazzjoni tiegħu fuq l-outline application.

Dan qed ngħidu ħalli kulħadd jinkwadra l-affarijiet kif inhuma.

U rrid infakkar hawnhekk li l-Onor.

Mizzi għażel li ma jmurx jivvota fuq din id-deċiżjoni.

Mr Speaker, l-Onor.

Joe Mizzi qalilna wkoll li ma ġiex mistieden il-ġimgħa l-oħra meta l-bord ta' l-awtorita` iltaqa' mal-Prim Ministru.

Jien ma nafx għalfejn qajjem dan il-punt, imma għall-korrettezza - jiġifieri mhux għax dan huwa każ importanti - rrid ngħid li l-membri ġew avżati bil-laqgħa mal- Prim Ministru waqt il-laqgħa tal-bord ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar ta' nhar il-Ħamis l-1 ta' Novembru.

Imma kumbinazzjoni dakinhar l-Onor.

Joe Mizzi ma kienx preżenti għal dik il-laqgħa.

L-ittra ntbagħtet fil-5 ta' Novembru, jiġfieri it-Tnejn, u l-laqgħa mal-Prim Ministru saret il-Ħamis u l-Onor.

Mizzi seta' kellu d-diċenza li jgħid li t-timbru fuq l-envelope li poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra jaqra l-5 ta' Novembru.

Issa jista' jkun li kien hemm dewmien min-naħa tal-Maltapost minħabba li l-korrispondenza tal- membri parlamentari tgħaddi minn ċerta security imma b'daqshekk l-Onor.

Membru m'għandux jgħid li kien hawn xi nuqqas min-naħa ta' l-awtorita`.

Barra minn hekk l-Onor.

Mizzi kien jaf bil-laqgħa għax ta' min jgħid li lejliet il-laqgħa mal-Prim Ministru ċ-chairman tal-planning authority b'telefonata kien ipprova jikkonvinċi lill-Onor.

Mizzi biex jattendi għal dik il-laqgħa, minkejja li kien għadu ma rċeviex l-istedina.

Dan kollu qed ngħidu għax naħseb li l-Onor.

Mizzi qiegħed jipprova jagħmel maltempata ġo kikkra.

Mr Speaker, l-Onor.

Mizzi qalilna wkoll li l-oppożizzjoni għandha r-rieda favur l-ambjent.

U veru li x-xitan ma jaħmilx għax kumbinazzjoni fl- aġġornament tal-bieraħ tkellem warajh l-Onor.

Charles Buhagiar.

Jekk jaħseb li l-oppożizzjoni hija konvinta favur l-ambjent u għandha r-rieda favur l-ambjent, naħseb li l-Onor.

Joe Mizzi għandu jitkellem ukoll dwar il- ksur li għamel il-Partit Laburista fuq il-binja tal-każin tagħhom ġewwa l- Imġarr f'Malta li huwa responsabbli għalih bħala perit l-Onor.

Charles Buhagiar.

Jekk irridu li jkollna rieda favur l-ambjent, kulħadd, bil- Partit Laburista minn ta' quddiem, irid isegwi l-liġijiet ta' dan il- pajjiż.

Mr Speaker, qabel nagħlaq nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra xi dokumenti li rreferejt għalihom aktar kmieni fid-diskors tiegħi.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Estratt mill-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp, Kap. 356;

Kopja ta' artiklu li deher fil-ħarġa ta' "The Times" tat-2 ta' Awissu 2001, intitolat "Clearly distinct, not opaque";

Kopja ta' stqarrija għall-istampa maħruġa mill-Awtorita` ta' l- Ippjanar fil-31 ta' Mejju 2001, dwar l-iżvilupp tas-Solemar Hotel, Marfa; u

Kopja ta' fax mibgħuta mill-Awtorita` ta' l-Ippjanar lil ġurnalista ta' "The Times" fit-13 ta' Ġunju 2001, dwar l-iżvilupp tas-Solemar Hotel, Marfa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it- Tlieta 13 ta' Novembru, 2001 fis-6:00p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fis-12.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

IMPJEGATI - FACILITATORS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid b'liema rati ta' ħlas u b'liema kundizzjonijiet ta' xogħol qed jaħdmu l-madwar 100 supply kindergarten assistants li temmew kors ta' taħriġ għal xogħol ta' facilitators fis-sajf?

X'sar mill-40 kinder assistant li temmew il-kors ta' facilitator fi Frar li għadda biex jiġu impjegati bħala facilitators?

Meta se jiġu impjegati?

Meta se jibdew jitħallsu ta' facilitators?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li madwar tmenin Supply Kindergarten Assistants li temmew il-Kors ta' Ċertifikat fl-Edukazzjoni Inklussiva fis- sajf qed jitħallsu bir-rata ta' ħlas u bil-kundizzjonijiet ta' xogħol li ġew ingaġġati bih - jiġifieri ta' Supply Kindergarten Assistant.

Rigward l-erbgħin Kindergarten Assistant (Special Education) li wkoll temmew il-Kors ta' Ċertifikat fl-Edukazzjoni Inklussiva fi Frar li għadda għadhom fl-istess impieg li bdew bih.

Il-ħlas ta' facilitator huma intitolati għalih dawk biss li jiksbu ħatra ta' Facilitator permezz tal-proċess normali ta' promozzjoni bil-proċeduri tal-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku.

VAT - ALCOHOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jinfurmani kemm kien id-dħul mill-Vat fuq l-alkohol għas-snin 1997, 1999, 2000 u bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li d-dħul mill- VAT fuq l-alkohol għas-snin 1997, 1999, 2000 u 2001 (Jannar - Settembru) kien ta':

|1997 |Lm 619,860| |1998 |Lm 329,177| |1999 |Lm 952,250| |2000 |Lm 895,832| |2001 |Lm 552,575| |(Jannar – | | |Settembru) | |

MEDIGRAIN - SALARJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x' kienu raġunijiet taż-żidiet fis-salarji taċ- Chairman, Chief Executive, Deputy Chairman, General Manager li saru fil- Medigrain u l-Grain Terminal?

Kemm fil-fatt kien in-numru ta' ħaddiema fil-Grain Terminal u l-Medigrain qabel ma ngħataw dawn iż-żdied u issa wara li ngħataw dawn iż-żidied?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li ż-żieda fis-salarji taċ-Chairman, Deputat Chairman u General Manager tal-kumpanija Medigrain ingħatat sabiex dawn jiġu in-line mal-kumplament ta' l-entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt il- MIMCOL.

In-numru ta' ħaddiema fil-kumpanija msemmija, qabel ma' ingħatat din iż- żieda, kien ta' wieħed u għoxrin u llum dan in-numru naqas b'wieħed.

SKOLA SPEĊJALI TAL-WARDIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex persuni b'diżabilita li kienu jattendu l- iskola speċjali tal-Wardija u għalqu l-20 sena mhux jiġu aċċettati fiċ- Ċentri oħra bħal fil-każ ta' Targa Gap jew l-Imtarfa?

Kemm fil-fatt huma numra ta' persuni/studenti b'diżabilita li jattendu fl-iskola tal-Wardija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija nissuġġerixxi lill- Onor. Membru jirreferi d-domanda lill-Ministeru għall-Politika Soċjali responsabbli miċ-Ċentri ta' Taħriġ għall-Adulti b'Diżabilita`.

Informat li bħalissa hemm 53 student jattendu l-Iskola tal-Wardija.

ĊENTRI GĦALL-PERSUNI B'DIŻABILITA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huma n-numru ta' persuni b'diżabilita li jattendu ċ-ċentri f'Tarġa Gap, l-Imtarfa u oħrajn f'Malta u Għawdex separatament fil-mument?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru tiegħi m'għandux Ċentru f'Tarġa Gap.

Iċ-Ċentri tal-Persuni b'Diżabilita' li jaqgħu taħt il-Ministeru tiegħi għandhom dan in-numru ta' persuni b'diżabilita' jattendu fihom:

|ĊENTRU |NUMRU TA' | | |PERSUNI | | |B'DIŻABILITA' | |Mtarfa |83 | |Marsascala|74 | |Ħal Far |88 | |Santa |33 | |Venera | | |Fleur de |91 | |Lys | |

XOGĦOL - PERSUNI B'DIŻABILITA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhija r- raġuni li persuni b'diżabilita mentali qed jintbagħtu jirreġistraw għax- xogħol wara li jkunu spiċċaw mill-iskola tal-Wardija għaliex ikunu għalqu l- 20 sena?

X'inhija r-raġuni li dawn il-persuni qed jinqagħtalhom il- benefiċji ta' diżabilita meta kawża tad-diżabilita' mentali u fiżika mhux prattiku għalihom li jsiebu impjieg?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-iskola tal-Wardija ma taqax taħt ir- responsabbilta' tad-dekasteru tiegħi u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l-ewwel parti tal-Mistoqsija lill-Ministru konċernat.

Rigward it-tieni parti tal-Mistoqsija ninforma lill-Onor.

Interpellant li persuna tista' tirreġistra għax-xogħol jekk tkun laħqet l-eta' tax-xogħol u tkun disponibbli għall-impjieg.

Għalhekk mhemm xejn li jipprekludi persuni b'diżabilita' li jirreġistraw għax-xogħol.

Fl-istess waqt, il-pensjoni għad-diżabilita' mħallsa taħt l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali mhiex marbuta mar-reġistrar għax-xogħol.

Għalhekk mhux ċar għaliex l-Onor.

Interpellant qed jidher jorbot ir-reġistrar għax-xogħol mal-ħlas ta' din il-pensjoni.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - RABA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid f'liema stadju waslu l-applikazzjonijiet tal-bdiewa, raħħala eċċ sabiex jiġu rikonoxxuti mid-Dipartiment ta' l-Artijiet għar-raba li jokkupaw?

Meta se jiġu finaliżżati u meta se joħorġu skemi simili?

ONOR.

TONIO BORG: Kif jaf l-Onorevoli Interpellant l-Iskema għal Art Agrikola tal-Gvern, li għalqet fi Frar ta` din is-sena, kienet tipprovdi li jkun hemm proċess ta` 'public screening' ta` xahrejn għal kull lokalita`, li fih kull applikazzjoni li tkun saret taħt l-Iskema titqiegħed għall- iskrutinju tal-pubbliku permezz ta` pjanti u listi apposta li jitqiegħdu għall-wiri f`kull Kunsill Lokali.

Dan biex min ikollu raġuni valida biex iressaq oġġezzjoni lit-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern, jkun jista` jagħmel dan fuq formoli apposta.

Minħabba n-numru kbir ta` applikazzjonijiet li saru taħt l-Iskema, it- Taqsima Proprjeta` tal-Gvern ħasbet biex il-proċess ta` public screening jitwettaq f`numru ta` stadji, fi gruppi ta` lokalitajiet, skond skeda maħruġa apposta u kopja ta` liema qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Fil- fatt il-proċess ta` public screening għall-ewwel żewġ gruppi ta` lokalitajiet diġa` nfetaħ skond l-iskeda u, jekk ma jkunx hemm intoppi, it- tielet grupp mistenni jinfetaħ f`Diċembru li ġej.

Il-ħsieb tat-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern huwa li, wara li jintemm il- proċess ta` public screening, ikun jista` jibda l-istadju, li fih kull applikazzjoni tiġi mistħarrġa sabiex jiġi ddeterminat jekk għandux isir jew le kuntratt ta` kirja skond il-kundizzjonijiet stipulati fl-Iskema.

Huwa f`dan l-istadju li jkunu jistgħu jibdew isiru l-kuntratti tal-kirja u l- ismijiet ta` l-applikanti jidħlu għand ir-Reġistru tal-Artijiet skond kif imħabbar fl-Iskema.

Fil-fatt bħalissa qed tinbena t-tieni fażi ta` sistema kkompjuterizzata apposta li ser tgħin lit-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern fil- kuntratti ta` kirja.

Peress li dan il-proċess jinkludi l-ħtieġa ta` spezzjoni għal kull applikazzjoni li tkun saret mhux possibli għalissa li wieħed jagħti data ta` meta dawn ser ikunu iffinalizzati.

Kif kien imħabbar mal-ħruġ ta` din l-Iskema, m`hemm l-ebda ħsieb li jinħarġu skemi oħra simili.

ĦABS TA' KORDIN - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid bħalissa kemm hemm priġunieri l-ħabs ta' Kordin li huma

1) sentenzjati ?

2) qed jistennew proċeduri tal-Qorti u/jew ma ingħatawx pleġġ

F'kull każ ta' liema nazzjonalita huma?

Jista' jgħid kemm f'kull każ għandhom:

1) taħt il-21 sena? 2) bejn it-22 u t-30 sena? 3) 'Il fuq minn 31 sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fis-7 ta` Novembru 2001, in-numru ta` persuni miżmuma fil-Faċilita` Korrettiva ta` Kordin kien ta` 253.

Dawk sentenzjati jammontaw għal 170 filwaqt li n-numru ta` dawk arrestati jammonta 83.

In-Nazzjonalita` ta` dawn il-priġunieri hija kif ġej:-

|Nazzjonali|Sentenzja|Arrestati | |ta |ti | | |Maltin |133 |42 | |Renju Unit|1 |3 | |Taljani |1 |2 | |Libjani |22 |32 | |Alġerini | |1 | |Tuneżini |5 |1 | |Torok | |1 | |Niġerjani | |1 | |Palestinja|1 | | |ni | | | |Eġizzjani |2 | | |Yugoslavi |1 | | |Olandiżi |3 | | |Awstraljan|1 | | |i | | | |TOTAL |170 |83 |

It-tagħrif dwar l-eta` ta` dawn il-priġunieri hu kif jidher hawn taħt:-

|Sa 21 sena |19 | |Bejn 22 sena u 30 sena|73 | |Minn 31 sena-il fuq |161 |

STUDENTI - GRADUATION

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il student se jiggradwa fl-edukazzjoni x-xahar id-dieħel?

Kemm se jiggradwaw fiż-żmien sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' studenti li ħa jiggradwaw din is-sena fl-Edukazzjoni hu kif ġej:

| |Irġi|Nis|Tota| | |el |a |l | |Bachelor of |68 |165|233 | |Education (Hons) | | | | |Bachelor of |6 |3 |9 | |Education | | | | |Bachelor of |8 |18 |26 | |Psychology | | | | |Bachelor of |8 |21 |29 | |Psychology (Hons) | | | | |Bachelor of Arts |3 |10 |13 | |(Youth Studies) | | | | |Dip in Education |33 |19 |52 | |(Admin & Mgr) | | | | |Dip in Info.

Tech.|1 |9 |10 | |in Education | | | | |Dip in School |3 |8 |11 | |Counselling | | | | |Dip in Youth |2 |2 |4 | |Studies | | | | |Certificate |10 |2 |12 | |Tourism Studies in| | | | |Educ. | | | | |Master in |2 |2 |4 | |Education | | | | |Master in |8 |10 | | |Psychology | | | | |Postgrad Cert. |1 |5 |6 | |Inc.& Special | | | | |Educ.

Needs | | | | |PGCE |23 |63 |86 | |TOTAL |505 |170|335 |

Informat ukoll li s-sena d-dieħla potenzjalment jistgħu jiggradwaw 531.

Dan in-numru dejjem ikun anqas peress li mhux l-istudenti kollha jtemmu l- kors fiż-żmien maħsub.

XOGĦOL TA' OUTREACH

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir xogħol ta' outreach speċjalment fi tmiem il-ġimgħa f'postijiet ta' divertiment biex persuna li jkun qed jabbużaw mid-droga u l-alcohol jinġabru u jingħataw l- għajnuna?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li team mill-Agenzija Sedqa għamel periodu ta' osservazzjoni fiż-żona ta' Paceville.

Minn din l-osservazzjoni jidher li l-akbar problema fir-rigward ta' addictions hi l-konsum eċċessiv ta' alkoħol anki minn żagħżagħ taħt l-eta' ta' 16-il sena.

Ninsab infurmat li fix-xhur li ġejjin l-Aġenzija mistennija li tifrex ix- xogħol tagħha fuq żoni oħra, filwaqt li tiżviluppa servizzi ta' outreach f'ħidma aktar strutturata.

PULIZIJA - DROGA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk qattx saru studji biex tiġi stabbilita l-konnessjoni bejn il-kriminalita' u d-droga?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-Korp tal-Pulizija hemm sistema ta` ġbir ta` informazzjoni li tgħin fl-investigazzjoni dwar id- droga u l-konnessjoni li din għandha ma` reati oħra.

Fuq kollox il- koperazzjoni kontinwa bejn is-sezzjonijiet varji tal-Pulizija li huma nvoluti direttament f`dawn l-oqsma tgħin mhux ftit biex tiġi stabbilita din il-konnessjoni.

SKEJJEL - PE

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm barranin li għandhom il-permess biex jgħallmu l-edukazzjoni fiżika (PE) fl-iskejjel f'Malta u Għawdex?

F'liema skejjel?

Ta' liema nazzjonalita' huma?

Taħt liema kundizzjonijiet ingħataw permess?

Hemm vakanzi bħalissa fl-iskejjel ta' l-istat fil-PE?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel statali u tal-Knisja ma hemm ebda għalliem barrani ngaġġat biex jgħallem l-Edukazzjoni Fiżika.

Informat ukoll li fl-iskejjel Privati jew Indipendenti hemm:

a) Verdala International - 1 (Awstraljan part-time)

b) St Edwards - 1 (Bulgaru)

Il-kundizzjonijiet għal dawn il-liċenzji huma:

a) li ma jagħmel ebda xogħol ieħor kemm idum Malta (OPM/EXP/1838/94)

b) li joffri s-servizzi tiegħu b'xejn lid-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport jekk u meta jkun meħtieġa u li ma jaħdimx kemm idum Malta.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija informat li bħalissa ma hemmx vakanzi ta' għalliema ta' Edukazzjoni Fiżika (PE) fl-iskejjel ta' l-Istat.

KUNSILL NAZZJONALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri l-ġodda tal-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ u lil min qed jirrapreżentaw?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

PUBLIC SERVICE COMMISSION - APPELLI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jgħid jekk meta l-public service commission tagħti deċiżjoni dwar dixxiplina, l-individwu għandux dritt ta' appell?

Jekk iva, kemm-il darba saru appelli mill-1990 sal-lum?

Jekk iva, kemm hemm żmien sakem jistgħu jsiru l-appelli?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li kemm ir-Regolamenti tad- Dixxiplina preżenti, li daħlu fis-seħħ fl-1 ta' Frar 2000, kif ukoll ir- Regolamenti tad-Dixxiplina ta' l-1997 li kien hemm qabilhom, ma jipprovdux li uffiċjali pubbliċi jistgħu jappellaw kontra xi deċiżjoni li tkun ittieħdiet mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku fuq xi akkuża dixxiplinarja.

APPLIKAZZJONIJIET – SUSSIDJU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li l-applikazzjoni ta' ħamsa min-nies, b'diversi problemi soċjali għal sussidju fuq irranġar ta' dar tal- privat u lanqas għandha servizz tad-drenaġġ fid-dar, jitmexxa 'l quddiem ħalli x-xogħol ikun jista' jibda?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-Awtorita' tad-Djar ma rċeviet ebda applikazzjoni għal sussidju fuq irranġar tad-dar mill-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant.

COURSES – PART-TIME

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-possibilita' li jsir course (p/time) għal min għandu diġa B. Educ li jwassal għall-PGCE?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-programm ta' studju li jwassal għall- B.Ed (Hons) jinvolvi taħriġ professjonali estensiv bħala għalliem ta' l- iskola fil-livell primarju jew sekondarju.

Il-PGCE huwa programm ta' studju li jipprepara gradwati f'suġġett mgħallem fl-iskejjel tagħna sabiex ikunu jistgħu jgħallmu dan is-suġġett.

Ġaladarba kemm il-B.Ed (Hons) kif ukoll il-PGCE iwasslu sabiex wieħed ikun jista' jgħallem f'pajjiżna, m'hemm ebda ħtieġa tat-taħriġ indikat mill- Onor. Membru.

BIRGU - XIRI TA' APPARTAMENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x' inhu jżomm milli jsir il- kuntratt finali ta' xiri ta' appartamenti li hemm f' 75 Triq San Lawrenz, Birgu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Kuntratti finali ta' xiri ta' appartamenti li hemm f'75 Triq San Lawrenz Birgu ma jistgħux jiġu ppubblikati għalissa peress illi l-Awtorita' tad-Djar ma għandhiex titolu legali fuq l-art.

ARETRATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x' inhi r-raġuni li l-persuna hawn taħt indikata intalbet tħallas arretrati ta' Lm119?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-Dipartiment informa lill-persuna imsemmija dwar il-każ tiegħu.

IPOĠEW - ŻJARAT

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm marru nies jaraw l-Ipoġew bejn Settembru 2000 u Ottubru 2001 u jistax jiġi indikat kemm marru tfal ta' l- iskola primarji u sekondarji għal dan?

ONOR.

BORŻA TA' MALTA - NEFQA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru b'referenza għad-domanda numru 11600 jgħid kemm flus intefqu fuq l-Borża ta' Malta u kemm dam isir ix-xogħol kollu mill-bidu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li x-xogħol fuq il-bini l-ġdid tal-Borża dam minn Ġunju 1999 sa Settembru 2001.

Dan il- proġett sewa Lm1.6 miljun, VAT inkluż, li tħallsu mill-fondi tal-Borża stess - parti mit-tifdil li kienet għamlet u parti minn loan li ħadet biex tkompli l-proġett.

Il-Borża tippubblika l-istatements finanzjarji tagħha mar-Rapport Annwali tagħha.

BIRGU/FGURA - LIBRERIJI PUBBLIKI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefqu flejjes fuq kotba tal- lingwa Spanjola fis-snin 2000 u sal-31 ta' Ottubru 2001 u kemm minhom ġew mibgħuta fil-librerija pubblika tal-Birgu u dik tal-Fgura?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji matul is-sena 2000 xtara 28 ktieb bl-ilsien Spanjol li swew Lm58.

Minnhom intbagħtu 3 lil-librerija pubblika tal-Birgu u ma ntbagħat xejn lil- librerija pubblika tal-Fgura.

Bl-istess ilsien, sa l-aħħar ta' Ottubru 2001 inxtraw 25 ktieb li swew Lm47.

Minnhom 5 intbagħtu l-librerija tal-Birgu u 2 li għadhom qed ikunu pproċessati huma destinati għal-librerija tal-Fgura.

FGURA - LIBRERIJA PUBBLIKA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intefqu flejjes fuq il-librerija pubblika tal-Fgura u f' liema stat tinsab?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji nefaq fuq il-Librerija pubblika tal-Fgura li nfetħet f'Novembru 1982, l- ammont ta' Lm2950 f'kotba, u dan sal-lum.

Din il-librerija waqfet topera f'Ottubru 2000 minħabba problemi ta' allokazzjoni.

Id-Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji flimkien mal-Kunsill Lokali tal- Fgura, ħadem bi sħiħ biex isib post alternattiv.

Dan instab hekk kif tidħol mill-entratura ta' l-iskola u d-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni ħa ħsieb il-bini tiegħu.

Bħalissa x-xogħol wasal fl-istadju li jitqiegħdu l- aperturi.

Huwa kkalkulat li sa tliet xhur oħra din il-librerija tkun f'qagħda li terġa tibda topera.

SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb PQ 29366?

ONOR.

JOHN DALLI: Nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jwieġeb PQ 29371?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li n-nefqa għas-safar fil-Ministeru ta` l-Intern (Uffiċċju tal-Ministru, Uffiċċju tas-Segretarju Parlamentari u Uffiċċju tas-Segretarju Permanenti) bejn l-1 ta` Jannar u t-30 ta` Settembru 2001 kienet ta` Lm25,610.

Minn dan l-ammont, is-somma ta` Lm8,383 intefqet fuq safar relattiv ma` l-applikazzjoni ta` Malta biex issir membru sħiħ tal-Unjoni Ewropea.

SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jwieġeb PQ 29375?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li peress li l- informazzjoni qed tinġabar, ir-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

SAFAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb PQ 29372?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien infurmat li l-ispiża fuq safar barra minn Malta minn uffiċjali fil-Ministeru u d-Dipartimenti li jaqgħu taħt dan id- dekasteru kienet tammonta għal Lm28,702.41 fil-perjodu msemmi.

Lm11,859.87 minn dawn intefqu fuq safar konness mal-Unjoni Ewropea.

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jgħid fi ħdan id-dekasteru tiegħu, kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet jew entitajiet governattivi?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll minn huma ċ-Chairman, Chief Executive Officers, diretturi u konsulenti legali ta' dawn l-awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet u entitajiet governattivi?

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid fi ħdan id-dekasteru tiegħu, kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet jew entitajiet governattivi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li hemm dsatax (19) –il Bord, Kumitat, Kummissjoni, Entitajiet Governattivi eċċ. fi ħdan id- Dekasteru tas- Saħħa.

Dawn huma:

|Board/ |Chairperso|Dirett|Konsule| |Committ|n/ |uri |nt | |ee |President/| |Legali | | |Chief | | | | |Executive | | | |Council|Dr. Louis |N/A |N/A | |of |Deguara | | | |Health | | | | |Medical|Judge |N/A |N/A | |Council|Victor | | | | |Caruana | | | | |Colombo | | | |Nursing|Dr. Dennis|N/A |N/A | |and |Soler | | | |Midwife| | | | |ry | | | | |Board | | | | |Board |Dr. Mark |N/A |N/A | |for the|Fenech | | | |Profess| | | | |ions | | | | |Supplem| | | | |entary | | | | |to | | | | |Medicin| | | | |e | | | | |Pharmac|Dr. Martin|N/A |N/A | |y Board|Fenech | | | |Hospita|Ms. |N/A |N/A | |l |Roseanne | | | |Managem|Camilleri | | | |ent | | | | |Committ| | | | |ee – | | | | |SLH | | | | |General|Dr. |N/A |N/A | |Service|Raymond | | | |s Board|Busuttil | | | |Mental |Hon. |N/A |N/A | |Health |Victor | | | |Review |Caruana | | | |Tribuna|Colombo | | | |l | | | | |Burials|Dr. |N/A |N/A | |Board |Malcolm | | | | |Micallef | | | |Clean |Dr. |N/A |N/A | |Air |Malcolm | | | |Board |Micallef | | | |Ta' |Dr. |N/A |N/A | |Braxia |Malcolm | | | |Committ|Micallef | | | |ee | | | | |Committ|Dr. |N/A |N/A | |ee on |Malcolm | | | |Smoking|Micallef | | | |and | | | | |Health | | | | |Mt. |Dr. Andrew|N/A |N/A | |Carmel |Amato | | | |Hospita|Gauci | | | |l | | | | |Managem| | | | |ent | | | | |Team | | | | |Sexuall|Dr. |N/A |N/A | |y |Malcolm | | | |Transmi|Micallef | | | |tted | | | | |Infecti| | | | |ons | | | | |Prevent| | | | |ive | | | | |Committ| | | | |ee | | | | |Nationa|Dr. Joseph|N/A |N/A | |l |Azzopardi | | | |Steerin| | | | |g | | | | |Committ| | | | |ee on | | | | |Diabete| | | | |s | | | | |Bioethi|Profs. |N/A |N/A | |cs |Maurice M.| | | |Consult|N. Cauchi | | | |ative | | | | |Committ| | | | |ee | | | | |Nationa|Profs.

M. |N/A |N/A | |l |T. | | | |Commiss|Camilleri | | | |ion for|Podesta | | | |Mental | | | | |Health | | | | |Zammit |Profs. |Mr. |Muscat | |Clapp |Frederick |Emanue|Azzopar| |Hospita|Fenech |l |di & | |l | |Attard|Associa| |Managem| | |tes | |ent | | | | |Team | | | | | | |Mr. | | | | |Edwin | | | | |Cauchi| | | | |Dr. | | | | |Anthon| | | | |y | | | | |Fiorin| | | | |i | | | | |Mr. | | | | |Saviou| | | | |r | | | | |Gambin| | | | |Mr. | | | | |Joseph| | | | |Micall| | | | |ef | | | | | | | |Foundat|Dr. Joseph|Mr. |Muscat | |ion for|Pace |Albert|Azzopar| |Medical|(President|A. |di & | |Service|) |Attard|Associa| |s | | |tes | | |Mr. |Dr. | | | |Emanuel |Ray | | | |Attard ( |Busutt| | | |Chief |il | | | |Executive)| | | | | |Dr. | | | | |Ray | | | | |Xerri | | | | |Dr. | | | | |Natash| | | | |a | | | | |Azzopa| | | | |rdi | | | | |Muscat| | | | |Arch. | | | | |Paul | | | | |Camill| | | | |eri | | | | |Mr. | | | | |Emanue| | | | |l C. | | | | |Micall| | | | |ef | | | | |Mr. | | | | |Saviou| | | | |r | | | | |Sciber| | | | |ras | |

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid fi ħdan id-dekasteru tiegħu, kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet jew entitajiet governattivi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid fi ħdan id-dekasteru tiegħu, kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet jew entitajiet governattivi?

ONOR.

JOE BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub mill- Onorevoli Interpellant.

Hemm ukoll il-Kunsill tal-Amministrazzjoni tal- Voice of the Mediterranean li huwa magħmul minn erba` kunsillieri, tnejn nominati mill-Gvern Malti u tnejn mill-Gvern Libjan, li jaġixxu ta` Chairman on a rotation basis.

Il-Voice of the Mediterranean jittmexxa mis- Sur Richard Muscat li jokkupa l-kariga ta` Managing Director.

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid fi ħdan id-dekasteru tiegħu, kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet jew entitajiet governattivi?

ONOR.

JOHN DALLI: Nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fi ħdan id-dekasteru tiegħu, kemm hemm awtoritajiet, bordijiet, kummissjonijiet jew entitajiet governattivi?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba dwar entijiet li jirċievu kontribuzzjoni mill-Gvern skond l-Estimi qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

UFFIĊĊJU KONĠUNT – AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma l-Kamra jekk kemm-il darba l-proċess sabiex l- art magħrufa bħala tas-Sagħjtar Naxxar b'mod speċjali Triq Ġibilta li presentment suppost li qedha f'idejn l-Uffiċċju Konġunt tiġi trasferita lill-Awtorita' tad-Djar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi minn riċerka li għamlet it- Taqsima Proprjeta` tal-Gvern jidher li m`hemm l-ebda art fis-Sgħajtar Naxxar li preżentament qiegħda f`idejn l-Uffiċċju Konġunt.

Fl-istess area hemm bċejjeċ ta` art li qegħdin f`idejn it-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern u li sa issa ma jistgħux jiġu trasferiti lill-Awtorita` tad-Djar għax il- proċess ta` akkwist taħt l-Ordinanza dwar l-Akkwist ta` Art għal skopijiet Pubbliċi għadu mhux iffinalizzat.

ĠONNA - PROGRAM TA' TĦAWWIL

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għall- Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma l-kamra jekk kemm-il darba sarx jew hemmx programm ta tħawwil tal-lavanda fil-ġonna taħt idejn id- dipartiment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall- Mistoqsija Parlamentari numru 29562.

CHILDREN'S ALLOWANCE - INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jiġi investigat il-każ tat-twaqqif taċ-children's allowance lill-familja li l-partikularijiet dwarha jidhru separatament minn din il-mistoqsija?

Tista' din il-familja tiġi infurmata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jivverifika d- dettalji tal-persuna ndikata minnu.