MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 569 L-Erbgħa, 4 ta' Lulju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 569

L-Erbgħa, 4 ta' Lulju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 4 ta' Lulju, 2001

WERREJ

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 273

TQEGĦID TA' KARTI 277

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI KRIMINALI (IT-TIENI QARI)

CRIMINAL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 277

AĠĠORNAMENT 298

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 302

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 568 li saret fit-3 ta' Lulju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

AMBJENT – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 25364, jista' il-Ministru jagħti lill-Kamra d-dettalji mitluba peress li din l-informazzjoni tikkonċerna nfiq pubbliku?

Ma jaħsibx li l-Kamra għandha tkun informata dwar il-pożizzjoni tal-kontijiet finanzjarji ta' l- entitajiet governattivi u anke tkun assigurata li l-proċeduri wżati u li qed jintużaw fil-ħlasijiet ta' kontijiet pendenti huma korretti u fl- ambitu tar-regolamenti?

Il-Ministru ma jħossx li bl-informazzjoni mitluba jkun qiegħed jikkonferma bil-fatti li jemmen fit-trasparenza u f'amministrazzjoni bla ħabi u bla abbuż?

F'każ li din l-informazzjoni ma tingħatax, jista' jagħti raġuni għala ladarba din hija importanti u l-poplu għandu dritt ikun jafha?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 25813.

Għalkemm is-suġġett taż-żewġ mistoqsijiet huwa differenti, il-parametri huma simili u l-istess stedina li għamiltlu f'dik it-tweġiba tgħodd ukoll għal din.

TURIŻMU – KONTIJIET PENDENTI

ONOR NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 25365, jista' il-Ministru jagħti lill-Kamra d-dettalji mitluba peress li l- informazzjoni tikkonċerna nfiq pubbliku?

Ma jaħsibx li l-Kamra għandha tkun informata dwar il-pożizzjoni tal-kontijiet finanzjarji ta' l- entitajiet governattivi u anke tkun assigurata li l-proċeduri wżati u li qed jintużaw fil-ħlasijiet ta' kontijiet pendenti huma korretti u fl-ambitu tar-regolamenti?

Ma jaħsibx il-Ministru li jekk jagħti din l-informazzjoni jkun qiegħed jikkonferma bil-fatti li jemmen fit-trasparenza u f'amministrazzjoni bla ħabi u bla abbuż?

Fin-nuqqas li tingħata, jista' jagħti raġuni għala ladarba din hija informazzjoni importanti u l-poplu għandu dritt ikun jafha?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 25827.

Għalkemm is- suġġett taż-żewġ mistoqsijiet huwa differenti, il-parametri huma simili u l- istess stedina li għamiltlu f'dik it-tweġiba tgħodd ukoll għal din.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia ̧ mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jaf il-Ministru li xi turisti lmentaw mat-tour operators li l-bajjiet qed ikunu kkontaminati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: L-Onor.

Membru jmissu jaf li xi għaxart ijiem ilu ħarġet stqarrija mid-diviżjoni tas-saħħa fejn ġie avżat f'liema bajjiet m'għandux isir għawm.

Jekk wieħed jifli tajjeb dik l-istqarrija jsib li l- biċċa l-kbira tal-lokalitajiet li hemm imsemmija huma postijiet li fihom qatt ma jgħumu n-nies, fis-sens li huma outfalls jew portijiet, u allura wieħed irid jieħu kollox fil-perspettiva tiegħu.

Ngħid għalija kien ikun aħjar kieku d-diviżjoni tas-saħħa u l-ministeru tiegħi jew inkella l-MTA ftehmu flimkien minn qabel kif toħroġ l- istqarrija, b'liema lingwaġġ u b'liema frażjoloġija toħroġ.

Għax filwaqt li huwa importanti ħafna li l-pajjiż jagħti avviż kmieni u kostanti u anke li jsiru testijiet regolari fuq il-kwalità tal-baħar, din mhijiex kwestjoni li tinforma lil min qiegħed hawnhekk imma anke li tipprevjeni ħsarat agħar li jistgħu jiġru għall-industrija turistika, fis-sens li jekk inti ma teħux prekawzjonijiet minn kmieni tista' issib ruħek b'ħafna lmenti, mhux dwar post partikolari imma dwar Malta kollha.

Għalhekk importanti li d- diviżjoni tas-saħħa tagħmel dan ukoll.

(Interruzzjonijiet) Assolutament mhuwiex minnu li kien hemm xi diżgwid bejn id-diviżjoni tas-saħħa u t- tourism authority dwar ta' min kienet ir-responsabbiltà li jwaħħal l- avviżi li ma jistax isir għawm.

Irrid ngħid ukoll li dawn l-avviżi qatt ma twaħħlu fejn hemm outfalls u portijiet, u l-unika okkażjoni li fiha forsi setgħu jitwaħħlu l-avviżi kien fis-Salini.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Dan ifisser li wieħed jista' jasal għall-konklużjoni li issa se jkun hemm kumitat interministerjali biex sitwazzjonijiet bħal dawn fil-ġejjieni jiġu tackled b'mod aħjar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Forsi l-Onor.

Membru ma jafx li kuntrarjament għal dak li kien isir żmien ilu, il-ministeru tiegħi għandu ċ- chairmanship ta' kumitat interministerjali - mhux sempliċement mad- dipartiment tas-saħħa imma ma' rappreżentanti minn kullimkien - biex jiġu diskussi problemi bħal dawn.

Din problema ta' komunikazzjoni u mhix kwestjoni li hawn xi tinġis fil-bajjiet, anke jekk donnu ċerti gazzetti jagħtu l-impressjoni li hawn xi tinġis enormi fil-postijiet ta' l-għawm.

Huwa importanti li jekk ikun hemm xi tinġis, isiru l-avviżi u jittieħdu l- prekawzjonijiet għax il-ħsara li ssir lill-pajjiż tkun agħar jekk aħna ma neħdux il-prekawzjonijiet.

SAĦĦA – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 25 ̧367, jista' il-Ministru jagħti lill-Kamra d-dettalji mitluba peress li l- informazzjoni tikkonċerna nfiq pubbliku?

Ma jaħsibx li l-Kamra għandha tkun informata dwar il-pożizzjoni tal-kontijiet finanzjarji ta' l- entitajiet governattivi u anke għandha tkun assigurata li l-proċeduri wżati u li qed jintużaw fil-ħlasijiet ta' kontijiet pendenti huma korretti u fl-ambitu tar-regolamenti?

Ma jaħsibx li jekk jagħti din l-informazzjoni jkun qiegħed jikkonferma bil- fatti li jemmen fit-trasparenza u f'amministrazzjoni bla ħabi u bla abbuż?

F'każ li din l-informazzjoni ma tingħatax, jista' jagħti raġuni għala ladarba din hija importanti u l-poplu għandu dritt ikun jafha?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 25817.

Għalkemm is- suġġett tal-mistoqsija huwa differenti, il-parametri huma simili u l-istess stedina li għamiltlu f'dik it-tweġiba tgħodd ukoll għal din.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia ̧ mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid xi progress sar bil-għan li tinstab soluzzjoni biex iċ-ċentri tas-saħħa ta' Ħal Qormi, ta' Bormla u tar-Rabat jerġgħu jagħtu servizz fuq bażi ta' 24 siegħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President ̧ li nista' ngħid hu li d- diskussjonijiet għaddejjin b'pass mgħaġġel u nawgura li nsibu soluzzjoni.

Filwaqt li ma nistax ngħid aktar minn hekk, ħalli ma nippreġudikax il- pożizzjoni tad-diviżjoni, għandi tama li se naslu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma l-pjani tal-gvern issa li gradwaw numru akbar ta' tobba?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-gradwazzjoni ta' numru sabiħ ta' tobba ftit li xejn se tagħmel bidla għax l-ewwel sentejn iridu jaħdmuhom fl-isptar San Luqa taħt superviżjoni u allura ma tkunx tista' tibgħathom jaħdmu fiċ- ċentri tas-saħħa.

Li se nipprovaw naraw huwa jekk it-tobba li kienu qegħdin jaħdmu ġewwa l-isptar jistgħux jintbagħtu jaħdmu fiċ-ċentri tas- saħħa.

Is-sistema li t-tobba li jkunu għadhom kemm laħqu jagħmlu l-ewwel sentejn jaħdmu fl-isptar San Luqa qed tintuża wkoll fil-pajjiżi ta' l-Ewropa kollha u hemmhekk jinsistu li dawk li jaħdmu fiċ-ċentri tas-saħħa jew fil- komunità u li jkunu f'xi skema governattiva, iridu jingħataw tliet snin post-graduate training.

M'għandekx tipprotesta li tobba li jkun għadhom kemm iggradwaw jaħdmu fiċ-ċentri tas-saħħa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, fid-dawl li l-waiting list ta' pazjenti għall-open-heart surgery kważi ġiet eżawrita grazzi għall-ħidma li ssir minn Mr Alex Manche' u t- team tiegħu, u anke fid-dawl li dan l-aħħar kien hemm vakanza għal post ta' cardiac surgeon ieħor, id-diviżjoni tas- saħħa qed tikkonsidra li toffri dan is-servizz lil pazjenti barranin, ovvjament bi ħlas?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-istorja tal-cardiac surgery hija suċċess mill- bidu sa l-aħħar.

Fil-fatt minbarra li naqqasna l-waiting list minn disa' xhur għal xahrejn, mir-rapport annwali li għamlet il-unit jidher ċar illi kieku dawk il-pazjenti kollha li ġew operati f'dawn l-aħħar ħames snin kellhom jintbagħtu barra, il-poplu Malti kien ikollu joħroġ Lm7 miljun.

Għalhekk minħabba li l-waiting list naqset daqshekk, jidher ċar li fi żmien ftit xhur se jkollna overcapacity u nkunu nistgħu noffru servizz lill-barranin.

Fil-fatt huwa pjaċir tiegħi ngħid illi l-fama tad-diviżjoni tas-saħħa u tal- cardiac unit qed tinfirex mal-pajjiżi ta' madwarna mingħajr reklam ta' xejn.

Tant hu hekk li kien hemm 15-il pazjent li talbu li jiġu operati hawn u naturalment against payment.

Tmienja minnhom ġew mill-Ingilterra għax ma felħux jistennew aktar biex issirilhom triple bypass operation – altru illi l-waiting lists ma jeżistux f'pajjiżna biss! - u kien hemm ukoll xi seba' pazjenti oħra li ġew minn pajjiżi bħat-Tuneżija u l-Eġittu.

Naħseb li hemm potenzjal kbir biex dan is-suq inkunu nistgħu nużawh għax meta mmorru fl-isptar il-ġdid, il-kapaċità eżistenti li llum għandna fl- isptar San Luqa se tkun ħafna akbar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, possibbli fl-isptarijiet m'hemmx tobba li jistgħu jiġu relieved biex mill-ġdid nerġgħu nassiguraw is-servizz tas-saħħa fuq bażi ta' 24 siegħa f'dawn it-tliet ċentri partikolari?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sur President, biex tkopri l-health centres kollha fuq schedule ta' 24 siegħa irid madwar 30 tabib ieħor, jiġifieri qegħdin 30 tabib short fil-livell tal-komunita'.

Imbagħad hemm numru ta' tobba neqsin, speċjalment fil-junior staff, ġewwa l-isptar San Luqa.

Ovvjament wieħed irid jibbilanċja l-equation għax għalkemm il-kura primarja hija importanti u qegħdin naħdmu biex insibu soluzzjoni, l-akbar priorità tibqa' t-trattament akut li jingħata mill-isptarijiet tagħna u m'hemmx dubju li l-isptar San Luqa jieħu priorità.

Irridu nevalwaw daqsxejn is-sitwazzjoni għax malli jilħqulek numru ta' tobba, awtomatikament ikollok numru ta' tobba oħrajn li jispiċċaw is-sentejn tagħhom fl-isptar u allura nkunu rridu naraw kemm minnhom se jibqgħu fis- servizz, kemm minnhom se jmorru fil-privat u kemm minnhom se jmorru jispeċjalizzaw barra minn Malta.

Din is-sitwazzjoni forsi tinbidel ftit għall-aħjar peress li issa se jibda jkollna grupp ta' tobba kull sena u mhux kull sentejn, kif kien jiġri qabel.

Pero' s-soluzzjoni mhijiex sempliċi u mhix kwestjoni li żżid jew tnaqqas in-numru għaliex irid ikollok ċerti prijoritajiet u kif għedt, il- priorità tagħna tibqa' is-servizzi li jingħataw mill-isptar San Luqa.

POLITIKA SOĊJALI – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari 25368, jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti lill- Kamra d-dettalji mitluba peress li l-informazzjoni tikkonċerna nfiq pubbliku?

Ma jaħsibx li huwa d-dover tal-gvern li jinforma lill-Kamra dwar il-pożizzjoni tal-kontijiet finanzjarji ta' l-entitajiet governattivi u jassiguraha li l-proċeduri wżati u li qed jintużaw fil-ħlasijiet ta' kontijiet pendenti, huma korretti u fl-ambitu tar-regolamenti?

Il-Viċi Prim Ministru ma jaħsibx li jekk tingħata l-informazzjoni li qed tintalab ikun qiegħed jikkonferma bil-fatti li jemmen fit-trasparenza u f'amministrazzjoni bla ħabi u bla abbuż?

F'każ li din l-informazzjoni ma tingħatax, jista' jagħti raġuni għala ladarba din hija importanti u l-poplu għandu dritt ikun jafha?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 25815.

Għalkemm is-suġġett taż-żewġ mistoqsijiet huwa differenti, il-parametri huma simili u l-istess stedina li għamiltlu f'dik it-tweġiba tgħodd ukoll għal din.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk il-gvern huwiex jagħmel assessment ta' l-impatt li se jkollhom fuq is-soċjetà tagħna r-regoli tal-politika komuni agrarja ta' l-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: B'mod konsistenti ħafna, dan il-gvern għamilha ċara diversi drabi li l-qasam tal-biedja ̧ tas-sajd u tar-raħħala inġenerali huwa qasam importanti ħafna, mhux biss mill-aspett ekonomiku imma wkoll minn aspetti oħrajn, inkluż l-ambjent.

Il-gvern għamilha ċara diversi drabi u b'mod konsistenti li n-negozjati li hemm għaddejjin bejn il- Gvern Malti u l-Unjoni Ewropea jittrattaw dan il-qasam bis-serjetà.

M'hemmx dubju li min-naħa tagħna, aħna qegħdin naraw li jsiru l- arranġamenti li hemm bżonn biex din il-bidla fil-pajjiż tkun tista' tkompli miexja 'l quddiem u biex dan il-qasam ikun jista' jagħti l- kontribut tiegħu lejn l-ekonomija u anke lejn l-ambjent ta' madwarna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma l-gvern se jagħmel impact assessment biex il- poplu Malti jkun jaf x'impatt jistgħu jġibu ċerti direttivi, regoli u liġijiet ta' l-Unjoni?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, kif diġà għedt, il-gvern kważi ppubblika r-rapporti kollha li għandu f'idejh.

Forsi ta' min jistieden lill-oppożizzjoni biex jagħmlu l-istess u jippubblikaw l-impact assessment li għamlu!

Nirrepeti dak li għedt pubblikament nhar il-Ħadd li għadda għax donnu li l- oppożizzjoni trid li dan il-gvern iħalli l-prezzijiet ta' l-ikel għoljin b'mod li l-konsumatur ibati.

Il-gvern qed jipprova jsib is-soluzzjoni li tkun fl-aħjar interess tas-soċjetà kollha, kemm tal-konsumatur kif ukoll tas-setturi kollha nvoluti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Austin Gatt.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR AUSTIN GATT: (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport b'riferenza għal-local enforcement systems dwar l-awditjar tal- financial statements tal-joint committees tal-kunsilli lokali,.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI KRIMINALI

CRIMINAL CODE (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-3 ta' Lulju, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru huwa in possession u jista` ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, il-bieraħ kont qiegħed ngħid li b'dan l-abbozz ta' liġi ppruvajna noħolqu bilanċ bejn id- drittijiet tas-soċjeta` u d-drittijiet ta' l-individwu.

Kont bdejt nanalizza l-innovazzjonijiet li qegħdin nintroduċu b'din l-ikbar reviżjoni tal-Kodiċi Kriminali minn meta ġie fformulat fis-seklu 19.

Kont qiegħed nirriferi għad-drittijiet li l-vittmi tar-reati - dawk li ssawtu, insterqu, sofrew xi ħsara volontarja jew involontarja - se jkollhom wara li jgħaddu dawn l-emendi.

Żgur li għall-ewwel darba, il-vittmi tar-reati se jkollhom id-dritt li jkunu preżenti waqt il-proċeduri kriminali.

Sal-lum, jekk il-vittmi jkunu xhieda, jitqiesu biss bħala tali iżda issa se tibda ssir differenza bejn xhud li hu vittma u xhud li m'huwiex vittma.

Dawk li m'humiex vittmi, ikollhom joħorġu mill-awla hekk kif jagħtu x- xhieda tagħhom quddiem l-imħallef jew il-maġistrat, filwaqt li dawk li huma vittmi mhux biss se jkollhom id-dritt li jixhdu imma anke li jibqgħu preżenti bħalma jibqa' preżenti l-akkużat.

Is-sistema tal-lum, jiġifieri dik li wara li l-vittma jkun xehed jiġi mġiegħel joħroġ 'il barra filwaqt li l-akkużat jibqa' fl-awla, se tispiċċa.

Issa jien naf li jista' jkun hemm min jikkritika din ir-regola għax jidhirlu li jekk il-vittma jisma' xhieda oħra, jista' jiġi nfluwenzat u jista' jemenda x-xhieda tiegħu biex din tiġi taqbel max-xhieda tal-prosekuzzjoni.

L-ewwelnett jekk għall-vittma jeżisti dan il-fatt, allura jeżisti wkoll għall-akkużat għax l-akkużat ukoll għandu d-dritt fundamentali li jkun l- aħħar persuna li jixhed, u l-istess bħall-vittma, ukoll ikun qiegħed jisma' x-xhieda ta' ħaddieħor.

It-tieni nett, anke bil-mod ta' kif inhi l-liġi llum, għalkemm kulħadd mingħalih li hekk kif il-vittma jagħti x-xhieda tiegħu jinħareġ 'il barra, dejjem tibqa' fid-diskrezzjoni tal-qorti jekk il- vittma jibqax preżenti jew le.

Dak li qegħdin nagħmlu hawnhekk huwa li qegħdin nirrikonoxxu d-drittijiet proċedurali tal-vittma, li se jkun jista' jkun preżenti fil-proċeduri kollha u f'ħafna każi se jkollu dritt għal avukat.

Qiegħed ngħid hekk għax l-uniku każ fejn l-avukat tal-vittma m'huwiex se jkun jista' jintervjeni huwa f'trial by jury.

Fil-każ ta' proċess ta' ġuri – nista' ngħid li ddiskutejna dan fit-tul, anke wara li ppubblikajna l-white paper - dehrilna li nkunu qegħdin infixklu lill-prosekuzzjoni jekk l-avukat ġenerali u l-avukat tal-vittma jkunu t-tnejn qegħdin imexxu l-prosekuzzjoni.

Pero' il-vittma xorta se jkollu d-dritt li jħalli lill-avukat tiegħu preżenti waqt il-proċess imma ma jkunx jista' jagħmel is-sottomissjonijiet tiegħu qabel l-istadju tal- piena.

Fi kliem ieħor, l-avukat tal-vittma se jkun jista' jagħmel is- sottomissjonijiet tiegħu wara l-verdett tal-ġurati, rigward il-kwestjoni tal-piena.

Pero' meta l-każ ma jkunx wieħed ta' ġuri - u hawnhekk qiegħed nirriferi għal 85% tal-każ kriminali kollha fil-qorti - l-avukat tal- vittma se jkollu d-dritt li jintervjeni, filwaqt li d-dritt tal-vittma li jkun preżenti se jibqa' japplika dejjem.

B'din il-liġi qegħdin ukoll nintroduċu kunċett kompletament ġdid, ir-reat tal-konġura jew ta' l-assoċjazzjoni.

Qiegħed nagħmel riferenza partikolari għal klawsola 17 ta' dan l-abbozz ta' liġi fejn għall-ewwel darba, il-fatt li wieħed jiftiehem biex jikkommetti reat se jkun meqjus bħala reat.

Fil- fatt fil-white paper din il-klawsola kellha t-titlu ta' "konġura", liema titlu issa nbidel għal "assoċjazzjoni".

Sal-lum il-liġi ma kenitx tqis il- konġura bħala reat ħlief f'każ ta' delitt kontra l-Istat, bħal fil-każ ta' tradiment ta' l-Istat jew kolp ta' stat.

Iktar tard, il-konġura bdiet titqies bħala reat fil-każi ta' traffikar ta' droga.

Jiġifieri l-konġura kienet aċċettata bħala reat f'dawn l-eċċezzjonijiet biss, Sur President.

Kif inhi l-liġi sal-lum, jekk żewġ persuni jiltaqgħu biex jiftiehmu dwar kif se jwettqu hold-up f'bank, jagħmlu pjan, iqassmu x-xogħol, jiftehmu bl-iktar mod ċar u dettaljat u jinqabdu mill-pulizija f'dak l-istadju - jiġifieri meta ma jkunu għadhom għamlu xejn ħlief li ftehmu - ma jiġux meqjusa bħala li wettqu reat.

Jekk fil-pussess tagħhom jinstabu armi illegali, allura jitressqu l-qorti akkużati b'pussess ta' armi illegali pero' ma jitressqux għall-fatt li jkunu nqabdu jiftehmu biex iwettqu reat.

Jekk pero' ikun hemm il-bidu ta' l-esekuzzjoni ta' l-att - per eżempju, il- kriminali jkunu f'vettura, waslu ħdejn il-bank, niżlu fuq il-bankina u lestew l-armi biex jidħlu – fejn allura l-intenzjoni ma baqgħetx biss ftehim fuq il-karta imma bdiet tiġi attwata, f'dak il-każ ikunu akkużati b'attentat ta' hold-up fuq bank.

Pero' minkejja li l-kriminali jkunu ftehmu fid-dettal dwar ir-reat, il-fatti kollha preċedenti għall-attentat ma jiġux meqjusa bħala reat.

Issa hekk kif dan l-abbozz ta' liġi jiġi fis- seħħ, il-konġura se tibda titqies bħala reat kriminali.

Meta xi sura ta' azzjoni għat-twettiq ta' reat tkun ippjanata jew miftehma, dik se tibda titqies bħala reat.

Dan dejjem jekk il-pulizija jkollha prova ċara li żewġ persuni jkunu ltaqgħu u ftehemu biex iwettqu reat, għax wieħed jista' faċilment jaqbad u jakkuża żewġ persuni bi ftehim dwar twettiq ta' reat meta dan ma jkunx minnu, Sur President.

It-tieni tip ta' reat ta' assoċjazzjoni se jkun li wieħed jissieħeb f'għaqda li l-iskop tagħha jkun li twettaq reat kriminali.

Hawnhekk qegħdin immorru oltre mill-ftehim għax qegħdin ngħidu li wieħed jissieħeb f'għaqda ta' persuni li xogħolhom ikun li jwettqu reati kriminali.

Il-fatt biss li wieħed jissieħeb, anki jekk fir-realta' dik l-għaqda tispiċċa ma twettaq l-ebda reat għaliex tinqabad mill-pulizija jew għal xi raġuni oħra, xorta se jitqies bħala reat.

Din l-assoċjazzjoni a delinquere, li teżisti fil-kodiċi kriminali Taljan, ġiet adottata fil-liġi tagħna bħala reat.

Għalhekk kulmin jippromwovi, jikkostitwixxi, jorganizza jew jiffinanzja assoċjazzjoni b'żewġ persuni jew aktar, bil-ħsieb li jagħmlu reati kriminali, se jitqies bħala li jkun wettaq reat kriminali, b'piena ta' priġunerija ta' mhux inqas minn erba' snin.

Naturalment dan ir-reat qiegħed jiġi l-iktar prospettat għal affarijiet serji.

Reat ieħor li minn dejjem konna se ninkluduh fil-liġi imma issa li ffirmajna ċerti trattati nternazzjonali, l-urġenza li dan jiddaħħal fil- liġi kompliet tikber, huwa r-reat tal-mibegħda razzjali.

Sal-lum il- mibegħda razzjali hija pprojbita skond artiklu 45 tal-Kostituzzjoni.

Lanqas m'hu permissibbli li f'disco jew f'nightclub issir diskriminazzjoni fuq bażi razzjali għax ladarba dak il-lokal ikollu liċenzja ta' negozju, ma jistax jipprojbixxi lill-pubbliku milli jidħol fil- post diment li jġib ruħu tajjeb għax jekk persuna tkun fis-sakra, irrelevantement minn jekk il-kulur tal-ġilda tagħha huwiex iswed, isfar jew abjad, m'għandhiex dritt li tidħol f'post ta' divertiment.

Jeżistu kawżi kriminali mhux abbażi tal-fatt li persuna tkun wettqet xi att ta' mibegħda razzjali imma abbażi tal-fatt li ladarba persuna għandha f'idejha liċenzja pubblika, ma tistax tiddiskrimina bejn il-pubbliku.

Irrid nagħmilha ċara li r-reat ta' diskriminazzjoni razzjali jew mibegħda razzjali se jġorr miegħu piena ta' priġunerija ta' bejn sitt xhur u 18-il xahar.

Reat importanti ieħor huwa dak tat-traffikar illegali ta' persuni, Sur President.

Kif għedt il-bieraħ, meta qegħdin nintroduċu dan ir-reat fil-liġi, fil-mira tagħna m'għandniex lil dawk li qegħdin jiġu sfruttati imma lil min jisfruttahom.

Illum fil-Mediterran kollu nħoloq il-fenomenu ta' persuni li jirriskjaw ħajjithom u jiftaqru biex imorru minn reġjun ekonomikament dgħajjef għal reġjun iktar b'saħħtu.

Ħadd ma jaħrab biex minn ġot-taġen jispiċċa ġon-nar!

L-idea ta' kulmin jaħrab minn pajjiżu dejjem tkun li jipprova jtejjeb is-sitwazzjoni ekonomika tiegħu.

Sakemm il-persuni li jiġu Malta klandestinament ikunu refuġjati għax ikunu ppersegwitati politikament, aħna għandna l-obbligu internazzjonali li nilqgħuhom.

Pero' issa qegħdin ngħidu li lil dawk il-persuni li m'humiex refuġjati politiċi imma huma refuġjati ekonomiċi u li r-raġuni għala jkunu telqu minn pajjiżhom u ġew f'pajjiżna tkun biex jew jibqgħu jaħdmu hawnhekk jew jibqgħu sejrin fil-kontinent Ewropew, ma nistgħux nippermettulhom li jibqgħu f'pajjiżna.

Aħna nifhmu l-uġigħ u d-disperazzjoni ta' dawn in-nies, imma taħt l-Att dwar l-Immigrazzjoni dan se jibqa' jitqies bħala reat – ma naf lil ħadd li spiċċa l-ħabs sempliċement għax daħal Malta b'mod illegali – u dawk li jorganizzaw din l-attivita' se jkunu ħatja mhux biss ta' reat previst taħt l-Att dwar l-Immigrazzjoni ta' l-1970 imma anke taħt il-Kodiċi Kriminali.

Dan jgħodd għal kulħadd, għall-impjegati pubbliċi, għal persuni privati, għal min għandu speedboat, għal min għandu yacht, għal kulmin jgħin lil min iwettaq din l-attivita`, għax ħafna drabi wara din l-organizzazzjoni ma jkunx hemm biss dik il-persuna li ssuq l-ispeedboat imma jkun hemm involuti nies oħra.

Il-piena għal traffikar illegali ta' persuni, minflok dik ta' sitt xhur priġunerija kif previst fl-Att dwar l-Immigrazzjoni, jidhirli li telgħet għal ħames snin priġunerija u/jew multa ta' Lm10,000.

Dan qiegħed isir għax ma rridux li jinħolqulna problemi, anke jekk hawn min jistaqsi x'hemm ħażin li grupp ta' persuni jiġu Malta biex jitilqu lejn Sqallija, Sur President.

Hawn min jirraġuna li dment li dawn ma jibqgħux f'pajjiżna, ma jkunu qegħdin jagħmlu xejn ħażin billi jieqfu hawn għal ftit ġranet sakemm ikomplu bil-vjaġġ tagħhom.

Imma aħna ma nistgħux nittrattaw dawn il- problemi b'dan il-mod hekk leġġer l-ewwelnett għax ma rridux li jinħolqu problemi għalina nfusna, imma iktar u iktar għax ma rridux li jinħolqu problemi lil ħaddieħor.

Illum ħadd ma jista' jiġġieled l-immigrazzjoni illegali waħdu.

Fil-fatt għadni kemm ġejt lura minn laqgħa f'Valencia, fi Spanja, fejn kull sena jiltaqgħu l-ministri ta' l-intern tal-Mediterran u fl-aġenda dejjem ikun hemm l-immigrazzjoni llegali.

Il-ministri Ewropej huma aktar interessati f'dan is-suġġett minn ħaddieħor minħabba l-fatt li kważi dejjem dan il-moviment jimxi minn isfel għal fuq u mhux minn fuq għal isfel.

L-Unjoni Ewropea tixtieq tinvesti iżjed biex ma jkunx hemm raġuni għala n-nies taħrab mill-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq biex tmur lejn l- Ewropa, imma fl-istess ħin żgur li trid tara li jittieħdu ċerti miżuri bħal kif qegħdin nieħdu aħna, fejn qegħdin ninkludu fil-liġi dan ir-reat partikolari.

Fi klawsola 64 – jew aħjar artiklu ġdid 337 A - jingħad li l-piena ta' priġunerija għal min jinqabad jittraffika persuni b'mod illegali, se tkun minn sitt xhur sa ħames snin jew multa ta' Lm10,000.

Dan japplika wkoll għal xi ħadd li b'xi mod jagħmel qligħ, ikun għen, assista, ta parir jew ħabbrek biex persuna oħra tidħol jew tipprova tidħol Malta illegalment jew toħroġ jew tipprova toħroġ minn Malta illegalment, anke jekk din l- assistenza tingħata minn barra minn Malta.

Jekk per eżempju persuna Maltija tmur Sqallija jew f'xi pajjiż fl-Afrika ta' Fuq u tiftiehem ma' xi ħadd biex jorganizza l-ġarr illegali ta' persuni, anke jekk tkun għamlet il-ftehim, assistiet jew issieħbet f'organizzazzjoni ta' traffikar ta' persuni barra minn Malta, se ssir eċċezzjoni għar-regola tal-ġurisdizzjoni territorjali tal-Kodiċi Kriminali u tal-Qrati Kriminali ta' pajjiżna u qegħdin ngħidu li f'dak il-każ il-qorti Maltija se jkollha l- ġurisdizzjoni li tiddeċiedi hi.

Evidentement il-piena ta' priġunerija ta' bejn sitt xhur u ħames snin qiegħda ssir bi skop.

F'diversi trattati internazzjonali ta' estradizzjoni li għandna ma' ħafna pajjiżi, biex xi ħadd jiġi estradit fuq reat, dak ir- reat irid iġorr miegħu piena ta' mill-inqas sena ħabs.

Meta l-konġura jew l- organizzazzjoni tkun ta' iktar minn tliet persuni, il-pieni ta' ħames snin ħabs jew il-multa ta' Lm10,000 jiżdiedu minn grad wieħed sa grad tlieta.

Dan juri l-impenn tal-gvern li ma jittrattax din il-problema b'mod leġġer għax meta sar l-Att dwar l-Immigrazzjoni fl-1970, għalkemm din il-problema kienet diġa' teżisti, fir-reġjun ta' pajjiżna ma kenitx mifruxa daqshekk.

GĦalhekk issa li din il-problema kibret ġmielha, dehrilna li għandna nieħdu dawn il-miżuri.

Reat ieħor li wkoll qiegħed jiġi introdott permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa dak ta' l-użura, jiġifieri li persuna titlob imgħaxijiet fi flus jew xi ħaġa oħra oltre minn dak li hu stabilit fil-liġi bi tpattija għall- fatt li tkun silfet il-flus.

Dan ir-reat huwa ħażin fih innifsu u allura għandu jkun reat kriminali, xi ħaġa li sal-lum ma kienx.

Sal-lum, min ikun issellef ammont ta' flus u ntalab iħallas imgħaxijiet b'rata iktar għolja minn dik stabilita` bil-liġi jista' jiftaħ kawża ċivili biex jieħu lura l- imgħaxijiet żejda li jkun ħallas, pero' dik il-persuna li mingħandha jkun issellef il-flus ma titqies qatt bħala li wettqet reat kriminali.

Issa aħna se naraw li dan jibda jitqies bħala reat kriminali għax l-ewwelnett l- istejjer li nisimgħu huma tal-waħx, avolja ġeneralment anke l-vittmi jkollhom tort għax per eżempju jkunu ssellfu l-flus biex jilagħbuhom jew għal xi skop illegali.

Pero' ikun hemm ukoll każi ta' persuni li jissellfu b'rati għoljin ta' l-imgħax għax ikunu verament ġew daharhom mal-ħajt, l- iktar minħabba mard jew xi sitwazzjoni prekarja oħra.

Peress li dawn għal xi raġuni jew oħra ma jkunux jistgħu jissellfu mill-bank, jirrikorru għal self bl-użura minn min l-iskop tiegħu jkun li jisfrutta d-desperazzjoni tagħhom.

Kważi kważi reat bħal dan huwa agħar mit-traffikar illegali ta' persuni u qegħdin inkunu daqshekk severi ma' min jorganizza dan it-tip ta' self għax dan ikun qiegħed jisfrutta d-dgħufija ta' persuni oħra, Sur President.

Barra minn hekk, il-fatt li dan ir-reat se jiġi meqjus bħala wieħed kriminali jagħti wkoll poter lill-pulizija li tinvestiga, tagħmel perkwiżizzjoni u tarresta persuni.

Fi kliem ieħor, se niftħu iktar il-bieb fuq id-dinja mudlama tal-kriminalita' fejn jiġi pprattikat dan it-tip ta' reat.

Aħna nemmnu li b'dak li se nagħmlu se nkunu qegħdin nitfgħu ftit dawl fuq id-dinja mudlama tal-kriminalita'.

Il-pieni hawnhekk huma ħorox ukoll.

Jidhirli li dawn huma ta' sena ħabs u multa ta' mhux iktar minn Lm15,000.

Fl-istadju ta' Kumitat se jiġi kkonsidrat li din il-multa titla' sa Lm50,000 proprju biex nuru l-impenn tagħna.

Jekk m'iniex sejjer żball, dawn il-pieni huma diġa' ikbar minn dawk li kienu previsti fil-white paper, pero' jekk ikun hawn il-qbil tal-kollegi tagħna ta' l-oppożizzjoni jien lest nagħmilhom iktar severi.

Il-pulizija u l-avukat ġenerali kienu diġa' ngħataw ċerti poteri fir- rigward ta' reati partikolari, bħal fil-każ tal-money laundering u fil-każ tat-traffikar tad-drogi.

F'dawk il-każi, il-pulizija għandha poteri speċjali ta' investigazzjoni, iffriżar ta' assi u konfiska ta' proprjeta` li tkun frott ta' twettiq ta' reat.

Nieħdu l-eżempju ta' persuna li tittraffika d-droga, taqla' Lm50,000 u bihom tixtri villa.

Qabel, anke jekk dik il-persuna kienet tinqabad, il-villa li tkun xtrat ma kien jista' jmissilha ħadd.

Fl-1986 kienet ġiet introdotta l-konfiska tal-proprjeta` ta' min jittraffika d-droga u mbagħad dawn il-poteri kienu ġew estiżi għall- konfiska u l-iffriżar ta' l-assi.

Bl-emendi li kienu saru fl-1996, kien ingħata l-poter biex l-assi jiġu ffriżati anke xahar qabel ma l-akkużat jiġi ppreżentat fil-qorti.

Dan sar għax kien qed jiġri li malli l-akkużat jirċievi ċ-ċitazzjoni, ibigħ dik il-proprjeta` li jkollu.

Fil-white paper kien qiegħed jingħad li dan il-poter se jiġi estiż għall- każi ta' korruzzjoni, tixħim u influwenza mhux proprja fil-kamp kummerċjali, aspett ieħor li se jiġi introdott f'dan l-abbozz ta' liġi.

Pajjiżna ffirma żewġ konvenzjonijiet tal-Kunsill ta' l-Ewropa dwar il- korruzzjoni, waħda dwar il-korruzzjoni fil-kamp penali u l-oħra dwar il- korruzzjoni fil-kamp ċivili.

Jidhirli li dawn għadhom ma ġewx irratifkati għax il-liġi ta' pajjiżna għadha mhijiex in line.

Issa b'dawn l- emendi li qegħdin nipproponu se nallinjaw il-pożizzjoni ta' pajjiżna ma' dawn il-konvenzjonijiet internazzjonali, li ta' min jgħid li qegħdin jiġu ffirmati mill-pajjiżi kollha tal-Kunsill ta' l-Ewropa, u cioe` minn madwar 42 pajjiż.

Dawn il-konvenzjonijiet jirrikjedu li l-poteri speċjali ta' investigazzjoni, iffriżar ta' assi u konfiska ta' proprjeta` ikunu japplikaw ukoll għal dawk il-persuni li meta kienu uffiċjali pubbliċi, ikunu rċevew flus biex iwettqu dmirhom jew biex ma jwettqux dmirhom.

Persuni bħal dawn qegħdin jiġu kkonsidrati bħala li għamlu qligħ minn reat.

Huwa għalhekk li fil-white paper kien intqal li dawn il-poteri speċjali se jiġu estiżi mhux biss għal reati ta' money laundering u traffikar illegali ta' droga imma anke għal reati ta' korruzzjoni.

L-avukat ġenerali ppropona, u aħna aċċettajna, li dawn il-poteri għandhom jiġu estiżi għal kull reat li jġorr miegħu kastig ta' priġunerija ta' iktar minn sena.

Jien diġa' qrajt f'xi gazzetta li din hija xi ħaġa goffa għax tfisser li jistgħu jiġu ffriżati l-assi ta' persuna akkużata b'omiċidju involontarju.

Jekk din hija goffa, fl-istadju ta' Kumitat nistgħu nillimawha xi ftit, Sur President.

Irrid infakkar lill-Kamra li dawn il-poteri speċjali m'humiex awtomatiċi.

Anzi l-esperjenza uriet li dawn ma jingħatawx faċilment, lanqas f'dawk il- ftit każi fejn jissemmew it-traffikar tad-droga u l-money laundering, apparti li barra minn hekk dawn il-poteri jinħtieġu s-sanzjoni tal-qorti.

(Interruzzjonijiet) Dan is-suġġett tant hu vast li bilfors ikun hemm xi affarijiet li jkollhom bżonn jiġu llimati iktar.

Rigward l-estensjoni ta' ċerti poteri, jekk per eżempju nħarsu lejn il-poter ta' investigazzjoni tal- bank accounts, naraw li l-pulizija ma tistax taqbad u tinvestiga qabel ma tgħaddi l-ostaklu ta' l-avukat ġenerali u mbagħad tkun trid titlob il- permess tal-qorti kriminali.

Jekk xi ħadd jidhirlu li diment li jibqa' dan il-poter speċjali għandhom isiru xi salvagwardji, jien ninsab lest li naċċettahom.

Ma rridx nitlef ir-reputazzjoni tiegħi fuq hekk, Sur President!

Ħaġa oħra li qiegħda tiġi introdotta f'dan l-abbozz ta' liġi huma r-reati magħrufa bħala accounting offences.

Il-fatt li xi ħadd jagħti flus lil impjegat pubbliku biex iwettaq xi ħaġa li hija fid-dover tiegħu li jwettaq jew inkella agħar minn hekk biex ma jwettaqx id-dover tiegħu, illum huwa meqjus bħala reat u huwa magħruf bħala korruzzjoni.

Aħna qegħdin ngħidu li għal dan ir-reat, il-pulizija se tingħata poteri speċjali biex tinvestiga u dawn il-poteri se jiġu estiżi anke għall-kamp privat.

Qabel l-idea kienet li biex persuna tkun ħatja ta' korruzzjoni riedet tkun uffiċjal pubbliku u fl-1986 imbagħad dan kien ġie estiż anke għall-korporazzjonijiet pubbliċi.

Pero' tant bdew ifaqqsu korporazzjonijiet pubbliċi li jekk persuna fl- Enemalta tieħu flus biex taqdi jew ma taqdix id-doveri tagħha ma tikkommettix reat kriminali, filwaqt li jekk persuna fi skola tagħmel l- istess tinstab ħatja ta' korruzzjoni.

Ċertament li l-gvern għamel tajjeb li qal li kulmin jieħu flus biex jagħmel id-dover tiegħu jew biex ma jagħmlux, ikun ħati ta' reat u dan japplika għas-settur pubbliku kollu, kemm għad-dipartimenti tal-gvern kif ukoll għall-korporazzjonijiet pubbliċi.

Issa dan qiegħed jiġi estiż ukoll għall- qasam privat.

Jiġifieri jekk manager ta' bank li m'huwiex tal-gvern jinqabad jieħu flus biex jaqdi jew ma jaqdix dmiru jinstab ħati ta' reat.

Sal-lum, kulma jista' jagħmel bank li jinduna b'dan huwa li jfittex lil dak il-manager għad-danni jew ikeċċih mix-xogħol, pero' ma jista' bl-ebda mod jakkużah b'reat kriminali.

Issa f'dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jingħad li aġir ta' din ix-xorta se jibda' jitqies bħala reat kriminali.

Sal-lum ukoll, il-fatt li persuna tieħu flus mingħand persuna oħra u tagħtiha impressjoni kompletament falza li għandha l-kuntatti u tista' tirranġa ċerti affarijiet, ma kienx meqjus bħala reat, avolja huwa forma ta' frodi.

(Interruzzjonijiet) Huwa għalhekk li qegħdin ngħidu li dawn il- każi m'humiex se jiġu ttrattati bħall-każi l-oħra ta' korruzzjoni.

Il-fatt li wieħed jagħti lil ħaddieħor x'jifhem li għandu ċerta influwenza li ma jkollux, ikun ħati ta' reat li jġorr miegħi piena ta' bejn tliet xhur u sena priġunerija.

Jekk persuna effettivament jirnexxielha twettaq dak li tkun wiegħdet li se tagħmel, ir-reat ikun iktar gravi.

L-istess regolamenti japplikaw fir-rigward ta' falsifikazzjoni ta' fatturi jew dokumenti, anke fil-kamp privat.

M'iniex se nidħol fid-dettal dwar dan biex ma ndejjaqx lil min qiegħed jismagħni, iżda ngħid biss li dawn huma kollha riżultati tal- konvenzjonijiet tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Hemm imbagħad emendi oħra li huma riżultat ta' l-esperjenza tagħna stess, Sur President.

Per eżempju, kien hemm sentenza li tgħid li sperġur waqt kumpilazzjoni ma jitqiesx bħala tali għax il-kumpilazzjoni hija biss l-ewwel pass għal trial by jury.

Aħna qegħdin ngħidu li l-kumpilazzjoni hija fażi importanti fil-proċess u jekk persuna tkun qiegħda tixhed taħt ġurament u tagħti xhieda falza, anke jekk it-trial by jury jkun għadu ma bediex, l-aġir tagħha xorta jitqies bħala reat.

Anke fi proċess fejn il-kawża ma tkunx ta' reat - per eżempju, f'rikors għal-liberta` proviżorja, jiġifieri fuq talba biex persuna akkużata tinħeles mill-arrest - jekk xi ħadd jixhed il- falz, xorta jkun qiegħed iwettaq reat.

Anke l-pornografija tat-tfal m'hijiex qiegħda titħalla sempliċement taħt il- kategorija ta' reat ġenerali tal-pornografija imma qiegħda mniżżla bħala reat speċifiku taħt klawsola 35.

Artiklu ġdid 208 A jgħid li:

"Kull ċittadin jew resident permanenti ta' Malta sew jekk f'Malta jew barra minn Malta, kif ukoll kull persuna f'Malta, li jiġbdu jew jippermettu li jinġibed xi ritratt, film, video-recording jew xbieha elettronika indiċenti ta' persuna taħt l-eta', jew iqassmu jew juru ritratt, film, video-recording jew xbieha elettronika indiċenti bħal dawn, jew ikollhom fil-pussess tagħhom ritratt, film, video-recording jew xbieha elettronika indiċenti bħal dawn bil-ħsieb li dawn jiġu mqassma jew murija minnhom jew minn persuni oħra, jeħlu, meta jinsabu ħatja, il-piena ta' priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn sitt xhur jew multa ta' mhux iżjed minn mitejn lira, jew dik il-priġunerija u multa flimkien".

Imbagħad hemm l-aggravju, fis-sens li jekk dan l-att isir fil-konfront ta' persuna ta' eta` inqas minn 12-il sena jew jekk isir minn persuna li suppost li tieħu ħsieb it-tfal, f'dak il-każ japplika l-aggravju tal-pieni.

Qegħdin jiħraxu wkoll il-pieni fir-rigward ta' serq jew ħsara lill-anzjani.

Dan pero' mhux għax il-pieni kif inhuma llum, jekk jiġu applikati, m'humiex ħorox biżżejjed.

Ovvjament il-gvern ma jikkundannax hu imma jagħmel il-liġijiet, bl-approvazzjoni tal-parlament.

Hija l-pulizija li tagħmel l-investigazzjonijiet u tressaq in-nies il-qorti biex tiddeċiedi jekk għandhiex tapplika ċerti pieni.

Pero' anke f'dan il-kamp dehrilna li kellna nbiddlu xi ftit il-parametri tal-pieni.

Illum persuna tiġi meqjusa bħala anzjana hekk kif tiskorri l-eta` ta' 65 sena - jiġifieri jekk xi ħadd isawwat jew jattakka persuna ta' 64 sena, dak ir-reat ma jiġix meqjus bħala aggravju – iżda issa pero' l-eta` ta' 65 se titnaqqas għal 60 sena.

Naf li jistgħu jsiru protesti, anke minn membri f'din il-Kamra, għax forsi hawn min jidhrilu li persuna ta' 60 sena m'għandhiex titqies bħala anzjana, pero' aħna jidhrilna li meta reat intenzjonat isir fuq persuna ta' 60 sena jew iktar, dan għandu jitqies bħala reat kontra l-anzjani.

Naturalment imbagħad dejjem sta għall-qorti li tapplika l-piena fid- diskrezzjoni tagħha, Sur President.

Qegħdin nintroduċu wkoll ir-reat speċifiku ta' moħqrija jew traskuraġni ta' tfal taħt it-12-il sena.

Sfortunatament każi ta' din ix-xorta qegħdin jiżdiedu, avolja mhux daqs f'pajjiżi barranin, għax għall-grazzja t'Alla hawn Malta għad hawn sens ta' familja, anke jekk mhux dik il-familja kif nafuha tradizzjonalment.

Dan is-sens ta' familja ġej mill-fatt li aħna pajjiż żgħir.

Minkejja l-miljun żvantaġġ li għandna, ta' l-inqas għandna l- vantaġġ u l-valur kbir tas-solidarjeta` umana.

Pero' kultant żmien xorta jitfaċċawlek ċerti każi ta' moħqrija fuq it-tfal, każi li qegħdin joħorġu iktar fil-beraħ minħabba l-mezzi ta' komunikazzjoni u l-emanċipazzjoni ta' iktar persuni li għandhom il-kuraġġ li jitkellmu.

GĦalhekk qegħdin ngħidu, taħt artiklu ġdid 247A, li:

"Kull min ikollu r-responsabbilta` ta' tifel ta' taħt it-12-il sena u b'atti persistenti ta' għemil jew ta' nuqqas ta' għemil jaħqar lit- tifel jew iġiegħel jew jippermetti l-moħqrija tat-tifel b'mezzi simili, jeħel, meta jinsab ħati, kemm-il darba l-fatt ma jkunx jikkostitwixxi reat aktar gravi taħt xi disposizzjoni oħra ta' dan il- Kodiċi, il-piena ta' priġunerija għal żmien ta' mhux iżjed minn sentejn.".

GĦall-finijiet ta' dan l-artiklu, il-moħqrija tinkludi li wieħed jittraskura lit-tifel fil-bżonnijiet tiegħu ta' nutrizzjoni, ilbies, kenn u protezzjoni adegwata biex dak it-tifel taħt it-12-il sena ma jsofrix ħsara.

Sur President, kif diġa' aċċennejt, dan l-abbozz ta' liġi huwa maqsum fi tnejn, bil-parti li temenda l-Kodiċi Kriminali tittratta dwar reati, dik li tissejjaħ il-liġi sostantiva, filwaqt li l-parti l-oħra tittratta dwar il- proċedura.

S'issa f'dan l-intervent tiegħi irriferejt biss għall-parti sostantiva, jiġifieri għar-reati ġodda li se nintroduċu u għar-reati li jeżistu diġa' u li qegħdin nemendaw.

Pero' żgur li ma nistax ma nagħmilx riferenza għal fejn qiegħed jingħad li meta ssir ħsara volontarja lill- proprjeta' – u dan ġie propost qabel saret l-istraġi fl-Imnajdra - jekk minħabba n-natura jew importanza ġeoloġika, paleontoloġika, arkeoloġika, arkitettonika, artistika jew storika tal-proprjeta` mħassra, danneġġata jew imgħarrqa, ma jkunx possibbli li l-ħsara titqies skond ir-regola stabilita' f'artiklu 335 tal-Kodiċi Kriminali, il-ħsara għandha titqies bħala li tkun ta' aktar minn Lm500.

Sal-lum hemm ċertu grading tal-ħsara li ssir b'mod volotarju.

Iżda ħafna drabi kien qiegħed jiġri li meta jinsteraq jew jitħassar kwadru, ikun diffiċli li jinstab il-valur tiegħu u allura xi kultant ma kenitx tingħata l-piena adegwata.

Hawnhekk qegħdin nagħmluha ċara li meta l-valur ikun imprezzabbli, tiġi applikata l-ogħla piena li hemm fil-Kodiċi Kriminali.

Dan qed jingħad mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe reat ieħor li jista' jiġi introdott fl-abbozz ta' liġi dwar il-ħarsien tal-wirt storiku li għad irid jiġi propost, Sur President.

F'każi ta' frodi u serq, il-fatt li l-persuna responsabbli tintbagħat il- ħabs jew tiġi mġiegħla tħallas multa, għall-vittmi tar-reat ma jkun ifisser xejn għax xorta jibqgħu ma jeħdux lura l-flus jew l-oġġetti li jkunu nsterqulhom.

Biex jingħata ċertu inċentiv sabiex il-ħati jagħmel tajjeb għall-ħsara li jkun ikkaġuna u biex wieħed jinkoraġġixxi li jinkixfu l- persuni kompliċi tar-reati ta' serq u ta' frodi, qegħdin nipproponu li artiklu 337 tal-Kodiċi Kriminali jiġi emendat b'mod li l-piena stabilita' kemm għall-frodi kif ukoll għas-serq, titnaqqas awtomatikament jekk il-ħati jrodd lura dak li jkun seraq.

Qegħdin isiru żewġ eċċezzjonijiet għal każi ta' hold-up u ta' attakk fuq l-anzjani.

Mill-bqija, f'każi li ma jqajmux ċerta għagħa bħalma jqajmu l-attakki fuq l-anzjani, l-omiċidji, l-attakki fuq it-tfal u l-hold-ups b'armi tan-nar, jekk il-ħati jħallas lura dak li jkun seraq jew iffroda, minkejja li ovvjament ma jiġix lliberat, igawdi minn tnaqqis fil-piena.

F'każ ta' frodi, il-piena stabilita titnaqqas bi grad jew b'żewġ gradi, kemm-il darba l-ħati, qabel ma tibda titmexxa xi proċedura kriminali kontra tiegħu, irodd għal kollox il-ħsara kkaġunata.

F'każ ta' serq – u dan kemm jekk ikun serq sempliċi, kif ukoll jekk serq ikkwalifikat - u f'każ ta' reat ta' ħsara volontarja, bħal meta wieħed jaħraq il-bieb ta' barra ta' xi dar u jinqabad, jekk il-ħati jagħmel tajjeb għall-ħsara li jkun għamel, dejjem qabel ma jitressaq quddiem il-qorti, igawdi minn tnaqqis fil-piena.

Qegħdin ngħidu pero' li dan it-tnaqqis ma japplikax f'każ ta' serq ikkwalifikat bi vjolenza li tkun tikkonsisti f'omiċidju volontarju, attentat ta' omiċidju volontarju, offiża volontarja fuq persuna, sekwestru ta' persuna jew f'każ ta' reati li jsiru fil- konfront ta' l-anzjani, tfal jew persuni handikappati.

Jien għaddejt 20 sena nipprattika l-professjoni ta' avukat u din l-esperjenza swietni biex nitgħallem ċerti tricks of the trade fil-kamp penali.

Qiegħed nipprova nuża din l-esperjenza biex inħarsu iktar id-drittijiet tal-persuni suspettati, meta jkun ħaqqhom dak il-ħarsien, biex nimxu ma' l-iżviluppi li seħħew f'pajjiżi barranin u biex fl-istess ħin insoddu t-toqob li għandna.

Waħda minn dawn it-toqob qiegħda fir-rigward ta' reati ta' riċettazzjoni, jiġifieri meta xi ħadd jixtri proprjeta' misruqa u jkun jaf li hija misruqa.

Ħafna drabi, meta persuna tinqabad twettaq dan l-att, tiġi mistoqsija jekk kenitx taf li dik il-proprjeta' li xtrat kienet ġejja minn reat ta' serq jew ta' frodi.

Ovvjament ir-risposta tkun fin-negattiv, imma Allaħares il-pulizija u l-qrati joqogħdu biss fuq il-kelma ta' min ikun xtara dik il-proprjeta'!

Allura l-pulizija tipprova ġġib evidenza li dik il-persuna, għalkemm tkun qiegħda tiċħad li kienet taf li l-proprjeta` li xtrat kienet misruqa, kienet taf li l-individwu kien ġie misruq.

Il- kriterju l-iktar faċli huwa li bih tkun inbiegħet dik il-proprjeta'.

Aħna nafu li dawk in-nies li jixtru poprjeta` misruqa jagħmlu dan biex jiffrankaw il-flus għax kieku ma jiffrankawx, ma jidħlux fiċ-ċans li jinqabdu mill-pulizija u jispiċċaw il-ħabs.

Għalhekk ħafna drabi, il-prezz ta' proprjeta` misruqa jkun iktar baxx mill-prezz ta' proprjeta` oħra.

Pero' m'huwiex faċli li l-persuna involuta tinstab ħatja għax x'inhu prezz baxx u x'inhu prezz għoli hija kwestjoni suġġettiva.

Jiġri wkoll li wieħed jgħid li ma kienx jaf li l-proprjeta` li xtara kienet misruqa pero' sar jaf jew issuspetta xi ħaġa wara li kien xtraha.

Allura biex nagħlqu ftit din it-toqba qegħdin nintroduċu reat ġdid, fejn meta persuna ssir taf li l-oġġett li jkollha f'idejha jkun ġej minn reat, trid tirrapporta l-każ lill-pulizija inkella tkun qiegħda tikkommetti reat.

Fil- fatt qiegħed jiddaħħal artiklu ġdid 334A li jgħid li:

"Kull min, malli jsir jaf li xi ħaġa li tkun fil-pussess tiegħu tkun ħaġa misruqa jew ħaġa meħuda b'qerq jew akkwistata b'reat, jonqos li jgħarraf lill-pulizija b'dak il-fatt fi żmien ġimgħa minn meta jkun hekk sar jaf, jeħel, meta jinsab ħati, il-piena ta' priġunerija għal żmien mhux iżjed minn tliet xhur jew multa.".

GĦalkemm dan m'huwiex se jsolvi kollox f'dan il-kamp mudlam tar- riċettazzjoni, għallinqas qegħdin nagħlqu iktar il-possibbilta` ta' abbużi jew li persuna ħatja toħroġ scotfree, Sur President.

Qabel ma ngħaddi għall-parti tal-proċedura xtaqt nagħmel riferenza għall- iskużanti tar-reat ta' omiċidju volontarju u ta' tentattiv ta' omiċidju jew ħsara gravi fuq il-persuna.

Illum jeżistu dawk li jissejħu skużanti għal reati gravi bħall-omiċidju.

Nafu biżżejjed li r-reati jkunu ppjanati u magħmulin b'ċertu ħażen, stil tal-mafia, fejn per eżempju persuna tħallas lil persuna oħra biex din toqtol lil xi ħadd.

Minn dawn ta' l-aħħar għandna wkoll, avolja mhux fi kwantita`.

Il-maġġoranza ta' l-omiċidji jsiru minħabba provokazzjoni, qsim tal-wirt, tgħajjir u passjoni.

Huma ftit dawk in-nies li joqtlu għal xejn b'xejn jew għall-flus.

Ħafna drabi l-motiv ta' delitt ikun illeġittimu, żbaljat u immorali.

Teżisti lista ta' skużanti, jiġifieri każi fejn il-piena tiġi mnaqqsa minħabba ċ-ċirkostanzi tal-każ.

Qiegħed ngħid skużanti u mhux ġustifikazzjoni għax hemm artiklu ieħor tal-Kodiċi Kriminali li jitkellem dwar il-ġustifikazzjoni tar-reati, bħal per eżempju fil-każ ta' self-defence.

F'dak il-każ, ir-reat ma jkunx skużanti imma ġustifikat, jiġifieri persuna ma teħel assolutament xejn jekk xi ħadd ikun se jisparalha u hi tiddefendi ruħha.

Basta jkun hemm sitwazzjoni imminenti ta' periklu u r-reazzjoni tkun proporzjonata ma' l- attakk li jkun qed isir.

L-iskużanti huma dawk is-sitwazzjonijiet fejn il-persuna ħatja, fir-reat li tkun ikkommettiet ikun hemm xi ħaġa li b'xi mod tnaqqas il-piena.

Jiġifieri hawn il-kwestjoni m'hijiex ta' jekk persuna hijiex ħatja jew le.

Tkun ħatja dejjem, pero' mhux daqs min joqtol lil xi ħadd biex per eżempju jaqla' Lm5,000, qisu qiegħed jagħmel xi biċċa negozju.

Fost l-iskużanti elenkati fil-liġi hemm dak ir-reat hekk imsejjaħ ta' furia di sangue, sitwazzjoni fejn ir-reat ta' omiċidju jew ta' ferita ta' natura gravi jkun sar f'sitwazzjoni fejn xi ħadd ikun ġie meħud "by a sudden transport of passion".

Artiklu 227C tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar meta reat ta' omiċidju volontarju jsir minn persuna li tkun taħt l-influwenza immedjata ta' passjoni istantanja, jiġifieri ma tkunx damet xi ġimgħa taħsibha mbagħad fl-aħħar ikkommettiet ir-reat.

Dik il-passjoni trid tkun ta' dak il- ħin jew aġitazzjoni fil-moħħ li minħabba fiha, fil-waqt tad-delitt, il- persuna responsabbli ma tkunx tista' tqis l-għemil tagħha.

F'dak il-każ, il- persuna responsabbli ma teħilx il-piena sħiħa ta' omiċidju volontarju.

Biex l-iskużanti ta' artiklu 227C japplika hemm kwalifika importanti, u cioe`:

"Sabiex l-akkużat jitqies li ma kienx jista' jqis l-għemil tiegħu, jenħtieġ, fil-każi ta' provokazzjoni, illi fil-fatt l-omiċidju jkun sar minħabba saħna ta' demm u mhux għaliex kien hemm il-ħsieb magħmul tal-qtil ta' persuna jew ta' ħsara gravi fuq il-persuni, u illi r- raġuni tal-provokazzjoni kienet tali illi, f'nies ta' temperament ordinarju, komunement iġġib l-effett li ma jkunux kapaċi li jqisu l- konsegwenzi tad-delitt.".

Dan ifisser li biex persuna jkollha a sudden transport of passion jew aġitazzjoni tal-moħħ, trid tkun għaddiet minn provokazzjoni li f'persuna normali toħloq dawk l-effetti.

Per eżempju, trid tkun ġiet mgħajra b'xi ġenituri mejtin u mhux ġiet mgħajra għax it-team ta' Birkirkara tilef kontra t-team tal-Belt!

Barra minn hekk il-persuna responsabbli ma jridx ikollha l-ħsieb deliberat li toqtol xorta waħda, Sur President.

Imma għal xi raġuni li jien ma nistax nifhem, dan ġie interpretat litteralment.

Jekk l-aġitazzjoni tkun ikkaġunata minn provokazzjoni, allura japplikaw dawn iż-żewġ kwalifiki, u cioe` li ma jkunx hemm deliberate intention u li b'dik il-provokazzjoni, persuna raġonevoli kienet tiġi pprovokata xorta waħda.

Pero' jekk il-persuna li twettaq ir-reat ma tkunx ipprovokata imma jkollha aġitazzjoni tal-moħħ, f'dan il-każ din il- kwalifika ma tapplikax.

Li qegħdin nagħmlu hawnhekk huwa li qegħdin inneħħu l-kliem "fil-każi ta' provokazzjoni" minn artiklu 227C tal-Kodiċi Kriminali ħalli f'kull każ ta' aġitazzjoni tal-moħħ ikun hemm dawn iż-żewġ kwalifiki, u cioe` li ma jkunx hemm il-ħsieb tal-qtil u li dik l- aġitazzjoni tal-moħħ tkun ġejja minn xi ħaġa li biha kwalunkwe persuna raġonevoli tħossha pprovokata.

Barra minn hekk, fil-liġi kien hemm difett fejn fil-każ ta' omiċidju volontarju furia di sangue, ma kienx hemm minimu ta' piena.

Irrid ngħid li dawn l-emendi kollha li qegħdin nagħmlu ma jistgħux japplikaw ħlief għal reati li jsiru wara li dan l-abbozz ta' liġi jidħol fis-seħħ, jiġifieri wara li jispiċċa dan id-dibattitu, l-abbozz jgħaddi mit-Tielet Qari, jingħata l-kunsens tal-President u jiġi ppubblikat fil-gazzetta tal-gvern.

Dan ifisser li r-reati kollha li jseħħu sal-mument li dan l-abbozz ta' liġi jiġi biex jidħol fis-seħħ se jibqgħu rregolati bil-liġi l-antika, għax fil- kamp kriminali ma jistgħux isiru liġijiet li japplikaw b'lura.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar l-emendi proċedurali li qegħdin nagħmlu hawnhekk, Sur President.

L-ewwelnett, kif anke għedt fl-introduzzjoni, l-avukat ġenerali se jkollu d- dritt ġenerali ta' appell minn kull sentenza tal-qorti tal-maġistrati.

Sal- lum l-avukat ġenerali kellu biss id-dritt ta' appell fuq punti ta' liġi imma issa, l-istess bħall-akkużat, se jingħata d-dritt li jappella kemm fuq punti ta' liġi kif ukoll fuq punti ta' fatt. Pero' dehrilna li dan id- dritt għandu jingħata għal dawk il-kawżi li jibdew b'kumpilazzjoni għax ikunu jġorru magħhom piena ta' iktar minn sitt xhur priġunerija u mhux għal dawk il-kawżi ta' piena ta' mhux iktar minn sitt xhur priġunerija.

Fir-rigward ta' reati ta' frodi, qiegħed jingħata kastig li jressaqhom iktar lejn ir-reati ta' serq - għax ir-reat ta' frodi huwa reat li jsir minn min hu intelliġenti biżżejjed biex ma jwettaqx serqa minn ħanut imma jipprova joħroġ ċekk meta jaf li fil-bank m'għandux flus - u nerġa` ngħid li dawn ir-reati qegħdin inressquhom iktar lejn reati ta' serq.

L-istess jista' jingħad għall-arresti jew tfittxijiet mill-pulizija li bħala regola ġenerali jinħtieġu warrant maħruġ mill-maġistrat.

GĦal din ir-regola hemm diversi eċċezzjonijiet, bħal f'każi urġenti, f'każi fejn ikun hemm periklu li l-persuna ħatja tista' taħrab, f'każi fejn l-oġġett misruq jew l-oġġett intużat fir-reat jista' jinħeba u f'każi fejn il-persuna responsabbli mir- reat tinqabad fil-fatt.

Proċeduralment qegħdin nagħtu wkoll diversi drittijiet lill-persuna arrestata, fosthom li l-pulizija jkollha l-obbligu li tinforma lill-qraba.

Ma jistax ikun li f'dan il-pajjiż żgħir tagħna, fejn is-sens ta' familja huwa qawwi, naċċettaw sitwazzjoni fejn f'daqqa waħda jisparixxi xi ħadd għax ikun ġie arrestat u l-qraba tiegħu ma jiġux informati b'dan.

GĦalkemm nafu li ħafna drabi l-pulizija jinformaw lill-qraba ta' min ikun ġie arrestat, xorta waħda għażilna li ndaħħlu dan fil-liġi.

Issa sar obbligu legali tal-pulizija li tinforma lill-qraba tal-persuna arrestata, sakemm dak il-qarib li tinforma ma jkunx involut ukoll fir-reat.

Il-persuna arrestata għandha wkoll ikollha d-dritt li tqabbad lit-tabib tagħha biex jinvistaha, anke waqt l-arrest.

Xi persuni li jiġu arrestati jkunu jbatu minn xi kondizzjoni medika u għalhekk aħna qegħdin ngħidu li dawn għandu jkollhom id-dritt għal tabib ta' l-għażla tagħhom, li jiġi jinvistahom anke meta jkunu detenuti fil-kwartieri tal-pulizija.

It-tielet dritt li qiegħed jingħata għall-ewwel darba huwa dak li jgħid li kull persuna arrestata tista' tiltaqa' fil-privat ma' l-avukat ta' l- għażla tagħha għal parir, basta mhux waqt l-interrogatorju imma qabel u sa massimu ta' siegħa.

Waqt l-interrogatorju nnifsu, għalissa l-persuna arrestata m'hijiex se jkollha assistenza legali.

Nistgħu ngħidu li this is a pleasure yet to come għax illum il-pajjiżi kollha ta' l-Ewropa demokratika, mil-lvant sal-punent, mit-Turkija sa l-Irlanda, kollha għandhom id-dritt ta' assistenza legali waqt l-interrogatorju.

Pero' aħna ddeċidejna li nimxu pass pass u għalissa naraw kif se taħdem din is- sistema.

Jekk dan id-dritt jiġi eżerċitat, allura imbagħad tkun tapplika r- regola ta' l-inferenza, jiġifieri persuna li tkun ħadet parir legali, waqt l-interrogatorju tista' ma tgħid xejn.

Pero' jekk imbagħad waqt il-ġuri tressaq ħafna difiżi u tagħti ħafna verżjonijiet li setgħet faċilment tat meta kienet arrestata mill-pulizija, allura f'dak il-każ il-qorti jew il- ġurati jistgħu jgħidu li la din il-verżjoni ma kenitx ingħatat a tempo vergine, meta kien sar ir-reat, se tiġi skartata.

Iżda rrid ngħid li huwa fid-diskrezzjoni tal-qorti jekk dan isirx jew le.

Barra minn hekk, ir-regola ta' l-inferenza waħedha ma tista' qatt tikkostitwixxi prova kontra l-akkużat.

Qiegħed ngħid hekk għax minkejja li dan ħareġ fil-white paper u anke f'dan l-abbozz, kien hemm min staqsa ħafna domandi għax għadu ma fehemx sew.

L-ewwelnett biex din ir-regola tiġi applikata jrid ikun hemm l-aċċess effettiv, jiġifieri l-akkużat irid ikun ħa parir legali mingħand l-avukat tiegħu.

Mela jekk l-avukat ma jiġix jew jekk l-akkużat ma jużax dan id-dritt, ir-regola ta' l-inferenza ma tistax tapplika.

Din tibqa' diskrezzjonali, fis-sens li l-maġistrat jista' jgħid li minkejja li jaf li l-liġi tagħti din id-diskrezzjoni, hu m'huwiex se jattwaha.

Il-maġistrat għandu kull dritt li jagħmel hekk, bħalma għandu kull dritt li jagħmel il-kuntrarju.

Waħedha l-inferenza ma tista' qatt tkun prova.

Jiġifieri jekk l-unika prova li jkollhom il-pulizija kontra xi ħadd tkun li fil-bidu jkun baqa' sieket u mbagħad ikun tkellem, dik waħedha ma tistax iġġib dikjarazzjoni ta' ħtija pero' tista' tintuża bħala korroborazzjoni ta' xhud ta' kompliċi.

Aħna nafu li xhud ta' kompliċi tassattivament f'pajjiżna jrid ikun korroborat minn xhieda oħra.

L- inferenza tista' sservi ta' support għax-xhieda tal-kompliċi u allura f'dak il-każ, ir-regola ta' l-inferenza tista' toqgħod bħala support għall- evidenza korroborattiva.

Irrid niskuża ruħi għall-iżball żgħir li hemm fl-abbozz ta' liġi, u cioe' li hemm it-tieni regola ta' inferenza f'każ li l-akkużat ma jixhidx.

Veru li din kienet proposta ta' l-avukat ġenerali u mhux proposta fil-white paper, pero' il-gvern deherlu li din it-tieni regola ta' inferenza m'għandhiex tiġi introdotta peress li skond il-Kostituzzjoni, persuna għandha tingħata d-dritt li ma tixhidx.

Ingħatajna l-parir legali – biex inkun għedt kollox, ħalli f'każ li xi ministru ieħor jew jien stess jerġa' jibdielna, ħadd ma jgħid li f'kawża kostituzzjonali jien għedt li din tmur kontra l-Kostituzzjoni - li l-fatt li wieħed japplika t-tieni regola ta' inferenza f'każ li xi ħadd ma jixhedx fil-ġuri tiegħu, ma tmurx kontra l- Kostituzzjoni.

Pero' aħna dehrilna li m'għandniex nintroduċu din ir-regola għalkemm bi żball xorta dehret fl-abbozz ta' liġi.

GĦalhekk nista' ngħid minn issa li fl-istadju ta' Kumitat, din it-tieni regola ta' inferenza se tiġi rtirata għax l-intenzjoni qatt ma kienet li din tkun tagħmel parti minn dan l-abbozz.

Hu veru li kienet tidher fid-draft iżda ma kellhiex tiddaħħal fil-Bill.

Pero' l-ewwel regola ta' inferenza, jiġifieri dik li xi ħadd ma jitkellimx waqt l-interrogatorju wara li jieħu l-parir legali u mbagħad jibda jressaq ħafna difiżi li seta' faċilment ressaqhom waqt l- interrogatorju, se tibqa'.

Il-qrati Maltin se jkollhom id-dritt li jiddeċiedu huma f'każi ta' persuni li ma jintbagħtux lura f'pajjiżhom b'extradition process.

Riċentement kien hawn il-każ ta' persuna li kkommettiet reat fit-Turkija kontra persuna ta' nazzjonalita` Ingliża u l-ministeru tal-ġustizzja żammha hawnhekk għal perjodu ta' żmien minħabba li fit-Turkija tiġi pprattikata l-piena tal- mewt.

Issa li ngħatajna l-assikurazzjoni mill-awtoritajiet Torok li l-piena tal-mewt m'hijiex se tiġi applikata, din il-persuna se tintbagħat lura.

Huwa għalhekk li qegħdin ngħidu li l-qrati Maltin, bil-provi li jkollhom, se jkunu jistgħu jmexxu huma każi bħal dawn.

Dan qegħdin nagħmluh biex ħadd ma jaħrab mill-ġustizzja sempliċement għax ikun ħarab minn pajjiżu, għax jista' jkun hawn persuna li jekk tintbagħat lura f'pajjiżha, mhux fil- pajjiż fejn tkun wettqet reat, tibqa' ma tintbagħat qatt f'dan ta' l-aħħar għax pajjiżha jkun japplika r-regola li ma jestradixxi qatt liċ-ċittadini tiegħu.

Ħafna drabi l-estradizzjoni ma tintalabx għax persuna ma tkunx ħallset it-taxxa jew għax tkun injorat xi regola tat-traffiku iżda l- estradizzjoni tintalab għal affarijiet serji bħal qtil, rape jew terroriżmu.

Aħna jidhrilna li għax persuna tkun sempliċement irnexxielha taħrab minn pajjiżha, m'għandhiex tiġi eżentata minn reati serji li tkun wettqet u allura f'dak il-każ il-qrati Maltin qegħdin jingħataw id-dritt li jiġġudikaw.

Qegħdin ngħidu wkoll li meta d-difiża tattakka l-karattru jew il-preċedent kriminali ta' xhud tal-prosekuzzjoni, allura l-prosekuzzjoni tkun tista' tagħmel l-istess fil-konfront ta' l-akkużat.

Arrest preventiv se jibda jitnaqqas awtomatikament mill-piena li tkun ingħatat.

Ma jistax ikun li nħallu għad-diskrezzjoni tal-qorti l-għażla ta' jekk arrest preventiv ta' sitt xhur jitnaqqasx mill-piena jew le.

Irrid ngħid li dan kważi dejjem jitnaqqas, u anke meta ma jitnaqqasx jittieħed in konsiderazzjoni fil- piena, pero' xi kultant, anke fost il-priġunieri stess, dan joħloq ċerti lmenti li jidhru ġustifikati.

Għalhekk qegħdin ngħidu li l-arrest preventiv dejjem għandu jitnaqqas pero' minn sentenza waħda ta' priġunerija, għax b'mod stramb tul dawn l-aħħar 25 sena, id-detenzjoni ta' l-arrest preventiv dejjem tnaqqset minn kull kawża.

Jiġifieri jekk akkużat għandu ħames kawżi quddiem il-qorti u għadda sena jistenna l-ġuri, dik is- sena tiġi mnaqqsa minn kull kawża.

Dan ma jagħmilx sens għax ifisser li iktar ma persuna twettaq reati, iktar se tibbenefika mill-arrest preventiv!

Biex ma noħolqux kaos qegħdin ngħidu li mil-lum 'il quddiem, b'mod prospettiv, l-arrest preventiv se jibda jitnaqqas awtomatikament mis- sentenza ta' priġunerija, pero' minn sentenza waħda biss.

Mr Speaker, għalkemm ma rnexxilix insemmi kollox, f'dan l-intervent jien għamilt riferenza għall-punti saljenti ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Fost affarijiet oħra għedt li se nintroduċu bħala reat il-fatt li wieħed jittrasmetti mard infettiv serju għal ta' l-apposta jew b'negliġenza grassa.

Jeżisti ċertu mard infettiv li m'hemmx kura għalih u li jista' jiġi trasmess anke għal skop kriminali jew b'negliġenza kbira.

Għalhekk qegħdin ngħidu li dan l-att se jiġi meqjus bħala reat.

Jien naħseb li f'dan ir-rigward il-bilanċ inħoloq.

Issa meta xi ħadd joqgħod fit-triq tan- nofs jispiċċa jaqlagħha miż-żewġ naħat għax dawk li huma favur id- drittijiet tad-difiża se jattakkaw l-inferenza u l-poteri speċjali, u dawk li bħali sa ftit snin ilu kienu avukati li jiddefendu iktar milli jattakkaw, se jgħidu l-istess ħaġa.

Jien bħala persuna li qiegħed fin- nofs, nirċievi wkoll bil-maqlub.

X'jiġifieri issa l-akkużat se jkollu d- dritt ta' avukat u l-pulizija se jkollha bżonn ta' warrant biex tagħmel arrest?

Lil dawk li jistaqsu dan, infakkarhom li issa se ndaħħlu l-konġura, il- poteri speċjali u d-dritt ta' appell ta' l-avukat ġenerali.

Lil dawk li jsemmu r-regola ta' l-inferenza u l-fatti l-oħra li huma qegħdin iqisuhom bħala li se jnaqqsu d-drittijiet ta' l-individwu, infakkarhom fid- drittijiet il-ġodda ta' l-individwu, inkluż id-dritt li l-maġistrat jista' jeħles persuna immedjatament mingħajr il-bżonn ta' rikors għal-liberta` proviżorja, malli jara li l-arrest tagħha huwa llegali.

GĦalhekk nappella lil kulħadd, partikolarment lill-avukati taż-żewġ naħat tal-Kamra, biex jieħdu in konsiderazzjoni l-fatt li l-ministru ta' l-intern ma jistax iqis biss id-drittijiet tad-difiża jew id-drittijiet tal-prosekuzzjoni imma jrid jipprova jsib bilanċ.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr. Speaker, ma jistax ikun li l-Partit Laburista ma jaqbilx ma' kwalunkwe tentattiv biex il-ġlieda kontra l-kriminalita` tiġi intensifikata.

Kull inizjattiva leġislattiva immirata biex trażżan il- kriminalita' se ssib l-appoġġ ta' l-oppożizzjoni, u għalhekk importanti li mill-bidu ngħidu li l-oppożizzjoni se tivvota favur dan l-abbozz ta' liġi f'dan l-istadju tat-Tieni Qari.

M'għandix dubju li kull inizjattiva leġislattiva li qiegħda tiġi proposta hawnhekk biex tiġġieled il- kriminalita`qiegħda ssir in good faith u allura l-oppożizzjoni se tagħti s- sostenn tagħha.

Ovvjament f'kull abbozz ta' liġi dejjem se jkun hemm ċerti oqsma li fuq livell politiku wieħed ma jkunx jaqbel magħhom, Sur President.

Wieħed jista' ma jaqbilx ukoll fuq livell leġislattiv għall-mod kif proposta tasal biex titressaq, apparti mbagħad l-opinjonijiet varji ta' diversi avukati li jesprimu l-fehma tagħhom fuq livell personali, fuq livell privat, għax avukat wieħed jista' jaqbel ma' ċerta proposta filwaqt li avukati oħra jkunu jemmnu li dak il-provvediment partikolari se jagħmel ħsara jew mhux se jissodisfa ċ-ċirkostanzi ta' xi każi speċifiċi u allura jkun hemm bżonn ta' rewording jew redrafting.

Pero' aħna ma rridux nillimitaw id- diskussjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi għal eżerċizzju purament legali u ma rridux nikkonsidrawh bħala speċi ta' xalata għall-membri tal-professjoni legali.

Nerġa` ngħid li b'mod ġenerali l-oppożizzjoni taqbel ma' l-iskop ta' dan l-abbozz ta' liġi li jiġġieled il-kriminalita`.

Nista` anke nifhem li mill-mod li tħaddet, il-ministru jidher disponibbli li jirrivedi ċerti aspetti fl-istadju ta' Kumitat.

Imma nagħmluha ċara minn issa li fir-rigward ta' ċerti prinċipji li donnu se niddipartixxu minnhom, l-oppożizzjoni se titkellem kontra l-proposti leġislattivi kif redatti u anke beħsiebna nipproponu emendi.

Ċerti provvedimenti kif proposti hawnhekk assolutament m'għandhomx jgħaddu mill-istadju ta' Kumitat u allura f'dak il-każ mhux biss se nivvotaw kontra fl-istadju ta' Kumitat imma anke se nitolbu division.

Dan mhux għal-liġi kollha kemm hi imma għal ċerti provvedimenti li aħna nħossu li m'għandhomx jgħaddu mill-istadju ta' Kumitat.

F'dan l-istadju tat-Tieni Qari m'aħniex se nitolbu division, imma jekk fl-istadju ta' Kumitat se nibqgħu ma nifthehmux se nitolbu division, Sur President.

L-oppożizzjoni tinsab preokkupata l-iktar fir-rigward ta' prinċipji u prattiċi li ilhom snin twal jiġu adottati with pride mill-avukati fuq bażi individwali u fuq bażi kollettiva.

Iktar milli fil-każ taż-żidiet fil- pieni u tal-ħolqien ta' reati ġodda, din hi l-preokkupazzjoni ta' l- oppożizzjoni.

Dwar dawn naqblu żgur, anke jekk forsi nistgħu ntejbu ċerti affarijiet sabiex, per eżempju, ikun hemm piena aktar ekwa jew biex naħsbu għal ċerti reati li dan l-abbozz m'huwiex jipprovdi għalihom.

Bi ftit fine- tuning dawn jistgħu kollha jiġu rranġati fl-istadju ta' Kumitat.

Kif kelli diġa' l-okkażjoni li nistqarr pubblikament, hemm bżonn li ssir diskussjoni profonda u bis-sens qabel ma nagħmlu xi ħaġa li fl-aħħar mill-aħħar, minflok issib bilanċ bejn l-interessi tal-persuna arrestata u l-interessi ta' l-Istat li jipprosekwixxi, tikkawża żbilanċ favur naħa u kontra l-oħra.

Id-dispjaċir tiegħi hu li fl-intervent introduttiv tiegħu, il-ministru ħalla l-kwestjoni ta' l-inferenza għall-aħħar għaxar minuti – ma naħsibx li dan sar b'mod tattiku – u għalhekk jien min-naħa tiegħi se ngħaddi mill- ewwel biex nitkellem dwar din il-kwestjoni biex żgur ikolli ħin biżżejjed nittratta l-iktar partijiet kontroversjali ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Kif spjega tajjeb il-ministru, dan l-abbozz fih diversi taqsimiet, fosthom it-taqsima li tittratta dwar il-ħolqien ta' reati ġodda, dik fejn hemm ikkontemplati żidiet fil-pieni ta' reati diġa' eżistenti u dik li tittratta l-kwestjoni tas-setgħat tal-pulizija f'dak li għandu x'jaqsam ma' setgħat ta' arrest u perkwiżizzjoni.

Insibu wkoll diversi aspetti fir-rigward ta' prinċipji li għandhom x'jaqsmu mal-proċedura, u nibda proprju billi nagħmel riferenza partikolari għar-regola ta' l-inferenza.

L-oppożizzjoni ma taqbilx mal-mod ta' kif din ir-regola qiegħda tiġi proposta għax aħna nafu li meta persuna titressaq il-qorti taħt arrest, hija preżunta innoċenti sakemm ma jiġix ppruvat il-kuntrarju.

Dan huwa dritt imnaqqax fil- Kostituzzjoni, flimkien mad-dritt l-ieħor li jgħid li persuna akkużata ma tistax tiġi mġiegħla tixhed f'proċeduri kriminali.

Dawn iż-żewġ drittijiet fundamentali bażiċi ilna nosservawhom għal għexieren ta' snin.

Minn dawn il-prinċipji joħorġu prattiċi oħra li ladarba persuna arrestata hija preżunta innoċenti sakemm ma jiġix ippruvat il-kuntrarju, l-oneru tal- prova jinkombi fuq min ikun qiegħed jallega li twettaq ir-reat.

Il- prosekuzzjoni trid tipprova r-reat u allura l-persuna akkużata m'għandhiex għalfejn tiftaħ ħalqha f'proċeduri kriminali sabiex tiddefendi ruħha, għax il-każ trid tippruvah pjenament il-prosekuzzjoni u mhux hi.

Allura anke fuq livell ta' tattika, wieħed irid jgħid dan għax il- maġġoranza ta' l-avukati membri f'din il-Kamra huma avukati difensuri, pero' wieħed irid iqiegħed fil-ġenb il-professjoni u jitkellem għall-ġid tal-proċeduri kriminali kif qegħdin jitwettqu jew kif jistgħu jsiru aħjar.

Huwa fatt magħruf li l-imputat, sakemm ma jiġix ippruvat li hu ħati mill- prosekuzzjoni, m'għandux għalfejn jiftaħ ħalqu fil-proċeduri kriminali.

Mhux talli hekk, talli l-inqas dubju għandu jimmilita favurih.

Kull dubju, jekk ikun raġonevoli, għandu jmur favur l-imputat u f'dubju għandu jinħeles mill-akkużi mressqa kontrih.

Allura tajjeb li wieħed jispjega dan il- preambolu ħalli nifhmu għaliex hemm ċerti riservi fil-mod ta' kif qiegħda tiġi proposta din l-emenda dwar l-inferenza.

Artiklu 355AU – klawsola 66 ta' dan l-abbozz ta' liġi - jgħid li:

"Meta fi proċeduri kontra persuna għal xi reat, tingħata xiehda li l- akkużat –

a) f'kull waqt qabel ma jkun ġie akkużat bir-reat, meta jkun qed jiġi interrogat mill-pulizija li jkunu qed jippruvaw jiikxfu jekk ir-reat ikunx sar u min ikun għamlu, jkun naqas milli jsemmi xi fatt li huwa jserraħ fuqu fid-difiża tiegħu f'dawk il-proċeduri; jew

b) meta jkun qed jiġi akkużat bir-reat jew ikun qed jiġi uffiċjalment mgħarraf li jista' jiġi mħarrek dwaru, jkun naqas milli jsemmi dak il-fatt,

li jkun fatt li fiċ-ċirkostanzi li jkunu jeżistu f'dak il-waqt l- imputat seta' raġonevolment jkun mistenni li jsemmi meta jkun ġie hekk interrogat, akkużat jew mgħarraf, skond il-każ, għandu japplika subartikolu (2) jekk jintwera li l-imputat kien irċieva parir legali qabel ma jkun ġie interrogat, akkużat jew mgħarraf kif hawn aktar qabel imsemmi..."

Jiġifieri f'dawn il-kawżi, il-qorti tal-maġistrati jew il-ġurija:

"... tista' tagħmel dawk l-inferenzi minn dan in-nuqqas bħalma jidhru xierqa, liema inferenzi ma jistgħux waħedhom jitqiesu bħala prova ta' ħtija iżda jistgħu jitqiesu bħala li jammontaw għal korroborazzjoni ta' kull xiehda ta' ħtija tal-persuna akkużata jew imputata.".

Hawnhekk qiegħed jiġi propost li jekk persuna arrestata – li tkun għadha m'hijiex akkużata imma tkun qiegħda tiġi investigata mill-pulizija għax tkun suspettata li kkommettiet reat - waqt li tkun qiegħda tiġi interrogata tagħmel stqarrija u ma ssemmix fatt jew ċirkostanza li 'l quddiem meta titressaq fil-qorti ssemmih jew tużah in difesa, kemm il-maġistrat li jippresjedi l-qorti tal-maġistrati kif ukoll l-imħallef fil-ġuri, ikun jista' jiġbed l-attenzjoni tal-ġurija jew jieħu hu stess inkonsiderazzjoni l-fatt li jista' jieħu inferenza minn dan in-nuqqas.

Mela l-inferenza f'dan il-każ ma tkunx favur l-imputat, anke jekk il- klawsola ma ssemmix dan, imma it stands to reason li tkun kontra l-persuna akkużata, għalkemm veru li waħedha m'hijiex prova ta' ħtija iżda trid tkun korroborata u sostnuta minn evidenza oħra.

Jiġifieri l-evidenza l-oħra flimkien ma' dak in-nuqqas tal-persuna akkużata jiftgħu dell ikrah fuqha.

(Interruzzjonijiet) GĦax allura wieħed lanqas jaqbillu jsejjaħ avukat!

Aħna nafu li l-persuna akkużata għandha d-dritt kostituzzjonali li ma tixhedx fil-proċeduri kriminali.

F'din iċ-ċirkostanza, ir-rule of inference qiegħda tirriferi għal xi ħaġa li tapplika qabel ma joħorġu l-akkużi, qabel ma l-persuna titressaq il-qorti fl-istadju ta' l-interrogatorju, jiġifieri qabel ma tkun akkużata.

Din ikollha d-dritt kostituzzjonali li ma tixhedx fil-proċeduri kriminali, pero' tista' ssib ruħha f'sitwazzjoni fejn qabel jibdew il-proċeduri kriminali jkollha tirriferi għal fatt li forsi f'dak l-istadju ma jkunx jaqblilha tirriferi għalih bħala akkużata.

Rigward dan il-punt jien għandi ċerti dubji kostituzzjonali, Sur President.

Il-ministru jista' jkollu l-opinjoni tiegħu u jista' ukoll ikun sostnut minn avukati li tawh parir f'dan is-sens, pero' l-preokkupazzjoni tiegħi u ta' l-oppożizzjoni ma toħroġx biss minn dan il-fatt.

Ma nistgħux inħarsu lejn ir-regola ta' l-inferenza waħedha imma rridu narawha flimkien mad- dritt li qiegħda tingħata l-persuna arrestata jew suspettata bi twettiq ta' reat - għax hi kondizzjoni importanti fir-regola ta' l-inferenza fiha nnifisha - li tingħata parir legali.

Din l-inferenza tapplika biss jekk il-persuna arrestata tkun ingħatat l-opportunita' bil-liġi u jekk tkun effettivament ħadet dak il-parir.

Il-klawsola li tirriferi għal dan id- dritt tgħid li f'kull waqt:

"...persuna li tkun arrestata u tkun qed tinżamm taħt il-kustodja tal- pulizija f'xi għassa jew f'xi post ieħor ta' detenzjoni awtorizzat għandha, jekk hija hekk titlob, titħalla kemm jista' jkun malajr tikkonsulta privatament ma' avukat jew prokuratur legali, wiċċ imb'wiċċ jew bit-telefon, għal mhux iktar minn siegħa żmien.".

Meta wieħed jipprova jittraduċi dan fil-prattika, isib li d-dritt ta' assistenza legali m'huwiex assolut għax hawn għandna li dan id-dritt jinkiseb biss qabel jibda l-interrogatorju u mhux waqt li dan ikun għaddej.

Niftakar li għal ħabta ta' l-1995, kien ġie f'pajjiżna kumitat tal-Kunsill ta' l-Ewropa u kien għamel ċerti rakkomandazzjonijiet dwar il-bżonn li jsiru specific provisions fir-rigward tad-drittijiet tal-persuna arrestata, fis-sens li jekk ikun hemm bżonn ikollha assistenza legali fil- privat, anke matul il-perjodu ta' l-interrogatorju.

Issa parti sewwa minn dan l-abbozz ta' liġi ttieħdet minn abbozz li kien ġie ppreżentat f'Jannar ta' l-1998, fi żmien gvern Laburista.

Aħna konna ssuġġerejna prattikament dak li qiegħed jissuġġerixxi l-ministru f'dan l- abbozz, cioe' li l-persuna arrestata jkollha dritt għall-assistenza legali fil-privat, ovvjament mhux waqt l-interrogatorju.

Pero' aħna ma konniex żidna r-rule of inference, u fih innifsu dak kien diġa' pass 'il quddiem fir-rigward tad-drittijiet tal-persuna arrestata.

Issa peress li l-gvern qiegħed jorbot dan id-dritt li konna se nagħtu aħna mar-rule of inference, l-affarijiet qegħdin jinbidlu u m'huwiex qed jibqa' daqstant bilanċ bejn id- drittijiet ta' l-imputat u d-drittijiet u s-setgħat tal-pulizija.

Per eżempju, meta membru tal-familja tal-persuna arrestata jikkuntattja lill- avukat tal-familja biex jagħti parir legali lill-persuna arrestata, għalkemm l-avukat jista' jagħmel dan minn fuq it-telefon, l-ebda avukat m'hu se jagħti parir minn fuq it-telefon.

Għal raġunijiet ovvji, kull avukat jagħżel li jmur personalment fl-għassa tal-pulizija jew f'xi post ieħor fejn tkun qiegħda tinżamm il-persuna arrestata, u għandu ċans ta' siegħa biex jagħtiha parir legali.

Hawnhekk se jaqa' piż kbir fuq l- avukat.

Żgur li kull avukat se juża dik is-siegħa biex jagħti lill-persuna arrestata pariri legali dwar kif għandha ġġib ruħha waqt l-interrogatorju, dwar x'għandha tgħid u x'm'għandhiex tgħid.

Irridu niftakru li dawn il- pariri se jkunu qegħdin jingħataw fi stadju meta l-akkużi jkunu għadhom ma ġewx ifformulati, jiġifieri meta l-persuna tkun arrestata fuq suspett li ikkommettiet reat.

Bis-saħħa ta' dawn l-emendi, jekk ngħaddu għal sezzjoni oħra ta' dan l- abbozz ta' liġi, naraw biċ-ċar li kull uffiċjal tal-pulizija li jarresta lil xi ħadd għandu d-dmir li jinforma lill-persuna li jkun arresta bir- raġunijiet ta' l-arrest.

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk qiegħda l-problema.

L-aħjar parir li jista' jagħti avukat huwa wara li jkun jaf x'inhuma l- akkużi.

Fil-fatt, fil-prattika bħalissa jiġri li minkejja li l-avukat ma jistax jassisti, la qabel u lanqas wara l-interrogatorju, l-akkużi jsir jaf bihom hekk kif l-arrestat jitressaq il-qorti, għax huwa f'dan il-ħin li l-pulizija tippreżenta l-akkużi.

L-avukat jista' jitlob kopja ta' l- istatement ta' l-akkużat meta jrid u minn hekk tibda l-istrateġija tad- difiża tiegħu.

Dak huwa l-aqwa mument meta l-avukat jista' jagħti l-pariri lill-klijent tiegħu għax ikun jaf eżattament x'inhuma l-akkużi.

Normalment ma jkunx hemm akkuża waħda imma jkun hemm akkużi relatati, akkużi li mbagħad jassorbixxu ruħhom f'akkużi oħra, imbagħad dak li jirriżulta jirriżulta u dak li ma jirriżultax ma jirriżultax.

Jista' jirriżulta kollox u jista' ma jirriżulta xejn.

Jistgħu jirriżultaw nofs l-akkużi u l- akkużat jiġi lliberat min-nofs l-ieħor.

Dan huwa l-aqwa mument meta l- avukat jista' jagħti l-pariri tiegħu.

Meta l-avukat se jiltaqa' għal siegħa mal-klijent tiegħu, se jkun at the mercy of his client għax hu biss ikun jaf x'għamel.

L-avukat ma jkunx jaf jekk dak li għamel il-klijient tiegħu jmurx kontra xi dispożizzjoni tal- Kodiċi Kriminali, għax ma jkollux is-sostenn ta' l-informazzjoni mill- uffiċjali tal-pulizija li jkunu se jinterrogaw lill-persuna arrestata.

Allura l-avukat ikollu joqgħod fuq l-informazzjoni li tagħtih il-persuna arrestata, probabbilment abbażi ta' l-informazzjoni li tkun ħadet fil- mument meta tkun ġiet arrestata, meta l-uffiċjal tal-pulizija li arrestaha jkunu taha r-raġunijiet, mhux l-akkużi, għaliex tkun ġiet arrestata.

Jien naħseb li dan hu unfair għax m'hemmx rimedju.

Jien nifhem li bil-liġi kollox jista' jsir u dak li jgħaddi bil-liġi huwa legali, naturalment bis- salvagwardji kostituzzjonali.

L-uniku rimedju li jeżisti huwa hawnhekk fil- parlament, Sur President.

Nittama li din il-liġi ma tgħaddix kif inhi, għax jekk jiġri hekk se jkun hemm piż kbir fuq l-avukat ta' l-arrestat li f'siegħa jrid jagħti l-pariri lill-klijent tiegħu.

Jista' jkun li l-avukat ma jkollux bżonn siegħa biex jagħti l-pariri tiegħu, imma jista' jkun ukoll li jkollu bżonn ħafna aktar minn siegħa.

Jien m'għandix dubju li l-uffiċjali tal-pulizija m'humiex se joqogħdu bl-istopwatch jaraw meta bdiet u meta spiċċat is-siegħa!

(Interruzzjonijiet) Pero' iva, il-fatt li qiegħed jiġi stabilit li l-avukat ta' l-arrestat għandu siegħa ċans biex jagħti l-pariri legali tiegħu fuq l- informazzjoni li jkun tah l-istess arrestat, qiegħed jitfa' pressjoni żejda fuq l-avukat difensur.

Probabbilment dak il-ħin l-uffiċjal prosekutur ma jkollux idea ta' x'inhuma l-akkużi fil-konfront tal-persuna arrestata għax l-investigazzjonijiet ikunu għadhom għaddejjin u iktar ma dawn japprofondixxu, iktar jistgħu jitfaċċaw indikazzjonijiet ta' twettiq ta' reati oħra li f'dik is-siegħa l-avukat ma jkunx qiegħed f'pożizzjoni li jagħti pariri dwarhom.

Jiġri mbagħad li l-avukat jgħid lill-arrestat biex jitkellem dwar ċerti affarijiet imma jibqa' sieket dwar oħrajn, u meta eventwalment jara l- akkużi għall-ewwel darba, jgħid li hu mexa fuq l-informazzjoni li tah l- imputat u li kien mingħalih li l-klijent tiegħu se jiġi mixli b'żewġ reati u mhux b'xi sitta.

Pero' il-pariri legali li l-avukat ikun ta f'dik is- siegħa jistgħu jkunu determinanti fil-mod ta' kif il-każ jiġi deċiż tlieta jew erba' snin wara.

(Interruzzjonijiet) Iva, imma we are neither here nor there.

Jiena ma rridx ngħid li din ir-rule of inference għandha tiġi eliminata, imma jekk se tgħaddi kif inhi ...

(Interruzzjonijiet) Qiegħed nieħu pjaċir li l-ministru jinsab lest li jerġa' jikkonsidraha fl-istadju ta' Kumitat.

Teżisti wkoll il-kwestjoni li persuna arrestata jista' jkollha problemi biex tikkomunika ma' l-avukat tal-fiduċja tagħha, fis-sens li din tista' tagħtih informazzjoni ħażina.

Mhux l-ewwel darba li meta aħna l-avukati nkunu qegħdin nitkellmu ma' persuna akkużata bit-twettiq ta' xi reat, ma nkunux nistgħu nifhmu eżattament xi tkun trid tgħid.

U biex insolvu dawn id- diffikultajiet ta' komunikazzjoni se jkollha biss ċans ta' siegħa!

Din hi l-preokkupazzjoni kbira li qiegħda turi l-oppożizzjoni, u cioe` il-piż li se jintefa' fuq l-avukati.

Jiena nixtieq inkun naf jekk sarux xi konsultazzjonijiet mal-kamra ta' l-avukati dwar dan il-punt, pero' ma jidhirlix għax nifhem li l-kamra ma tantx tinsab ferħana b'dawn l- iżviluppi.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Gulia.

ONOR.

TONIO BORG: Rigward dan li qiegħed jgħid l-Onor.

Gulia, irrid ngħid li dan huwa meħud kważi kelma b'kelma mit-test adottat fl-Ingilterra.

(Interruzzjonijiet) Anke f'każ ta' silence of the accused, għandhom ukoll ir-rule of inference u issa se jintroduċu affarijiet oħra.

Din aħna ppubliblikajniha bħala white paper, intbagħtet lil diversi persuni u rċevejna bosta kummenti, fosthom anke mill-kamra ta' l-avukati, li fir- rigward tar-rule of inference ma kkummentatx bil-mod li qiegħed jispjega l- Onor. Gulia.

Dan kien eżerċizzju wiesa' ta' konsultazzjoni, Sur President.

ONOR.

GAVIN GULIA: Il-Ministru qed jirriferi għall-criminal procedure and investigations act ta' l-1996 ta' l-Ingilterra, li pero' hija ħafna iktar kwalifikata.

Se naqra testwalment minn sezzjoni 5 - disclosure by accused - fejn jingħad li:

".... requires the accused to give a statement to the courts and to the prosecutor in certain circumstances".

(Interuzzjonijiet) Dażgur li jagħmel sens!

Dan jgħin lill-imputat meta jasal biex jieħu deċiżjoni dwar parir legali u jgħin ukoll lill-avukat.

Bil-mod ta' kif qiegħda tiġi proposta l-liġi li għandna quddiemna, l-unika informazzjoni li l-avukat jista' jieħu hija dik li jagħtih il-klijent, li m'huwiex il-persuna idonea biex tgħaddi dik it-tip ta' informazzjoni għax m'huwiex persuna legali, sakemm ma jkunx xi hardened criminal li jkun ilu li tgħallem idur mal-liġijiet u jkun jaf x'għandu jagħmel u ma jagħmilx.

Pero' fil-maġġoranza tal-każi ma jkunx hekk.

Il-liġi Ingliża tagħmilha ċara li:

"The prosecutor will have given the accused certain information about the case put forward by the prosecution. ".

Mhux talli hekk, talli tgħid li l-qorti għandha d-dritt li anke jekk ikun hemm xi differenza bejn l-istatement tad-difiża u l-fatti li joħorġu wara mix-xhieda, tara l-extent tad-differenza qabel tibda tinferixxi.

(Interruzzjonijiet) Iva, il-liġi Ingliża tippostula l-obbligu li wieħed jevalwa.

GĦalina dan huwa kardinali u l-Ministru għandu jikkonsidra din il-proposta għax tagħmel ħafna aktar sens.

Daqshekk se ngħid dwar ir-rule of inference.

L-avukati kollegi tiegħi, b'mod partikolari dawk li jaħdmu kuljum fil-kamp kriminali, bilfors li jilmentaw dwar din ir-regola għax jemmnu li l-mod ta' kif qiegħda tiġi proposta m'huwiex se joħloq bilanċ imma se joħloq żbilanċ kontra l-imputat u favur il-pulizija.

Probabbilment bħalissa hawn min qed jgħid bejnu u bejn ruħu li peress li jien il-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni dwar l-intern, imissni naqbel li jsir dan ħalli l-imputat ikollu inqas ċans li jiżgiċċa!

Din m'hijiex kwestjoni ta' jekk wieħed jaħrabx mill-ġustizzja jew le imma kwestjoni ta' applikazzjoni ta' l-aqwa regoli ta' fair play.

Bħala kelliem ewlieni ta' l- oppożizzjoni għall-intern, jien għandi l-obbligu li nassigura li l-miżien ma jxaqlibx kompletament favur il-prosekuzzjoni.

Ovvjament irrid nara wkoll li ma jmurx kollu favur il-persuna arrestata.

Huwa għalhekk li jrid ikun hemm bilanċ veru u proprju għax bil-mod ta' kif qiegħda tiġi proposta r-regola ta' l-inferenza f'dan l-abbozz li għandna quddiemna, żgur li dan il-bilanċ m'huwiex qiegħed hemm u għalhekk din ir-regola teħtieġ li jsirilha fine-tuning.

Jekk hemm bżonn, fl-istadju ta' Kumitat nieħdu division għax aħna verament ninsabu ppreokkupati.

Irrid ngħid ukoll li dwar dan il-punt ninsabu sostnuti minn diversi membri tal-professjoni legali, Sur President.

It-tieni aspett tal-kontroversja jitratta dwar il-kwestjoni tad-dritt ta' appell ta' l-avukat ġenerali f'żewġ ċirkostanzi.

L-avukat ġenerali għandu d- dritt ta' appell ġenerali minn deċiżjonijiet u sentenzi tal-qorti tal- maġistrati u d-dritt ta' appell minn ġuri, liema dritt huwa limitat għall- piena li tingħata.

Fuq livell personali, rigward it-tieni dritt m'għandi xejn xi ngħid imma rigward l-ewwel dritt ta' appell għandi riservi kbar.

Anke dwar dan, jekk hemm bżonn aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni ninsabu lesti li fl-istadju ta' Kumitat nieħdu division u nivvotaw kontra, Sur President.

Imma lura għall-kwestjoni tad-dubju li għandu dejjem imur favur l-imputat, dritt li m'għandniex għalfejn niddubitaw minnu għax ilu jitħaddem għal iktar minn seklu minn żmien Lord Maitland.

Iva, ilna mis-seklu 18 napplikaw il-prinċipju li l-imputat irid jinstab ħati 'l fuq minn kull dubju raġonevoli.

Jekk ikun hemm dubju, irid bilfors imur favur l-imputat għax is-sens komun jiddetta li allaħares il-ħati jinstab li huwa innoċenti u jiġi lliberat, imma agħar minn hekk allaħares persuna innoċenti tinstab ħatja.

Meta persuna ħatja toħroġ libera dak ikun miscarriage of justice, pero' meta persuna innoċenti teħel sentenza ta' ħabs il-miscarriage of justice ikun ikbar.

U affarijiet bħal dawn ġieli ġraw u għalhekk huwa importanti li kull dubju jmur favur l-imputat.

Meta l- ministru se jagħti d-dritt ta' appell lill-avukat ġenerali, ġeneralment fuq deċiżjonijiet tal-qorti tal-maġistrati, li se jiġri hu li dak id-dubju li jkun daħal f'moħħ il-maġistrat abbażi tax-xiehda li tkun ġiet prodotta kemm mill-prosekuzzjoni kif ukoll mid-difiża, jista' jiġi mxellef mill-imħallef fl-istadju ta' appell.

Mela jew se nemmnu fil-prinċipju ta' in dubio pro reo b'mod assolut, jew inkella se noqogħdu nxellfuh għax l-imħallef jista' jaħseb li m'għandux dak id-dubju fuq l-istess xiehda.

Normalment il-qorti ta' l-appell tistrieħ fuq ix-xiehda li tiġi prodotta quddiem il-qorti tal-maġistrati, minbarra f'xi każi eċċezzjonali meta l- qorti titlob riproduzzjoni.

Kif jista' jkun li l-maġistrat jidħollu dubju u jillibera lill-imputat, imbagħad fl-istadju ta' l-appell, fuq l-istess provi, l-imħallef ma jasalx għal dak id-dubju!

Hawnhekk qegħdin naraw it- tnaqqir ta' dak il-prinċipju.

Il-ministru u ħafna avukati jistgħu ma jaqblux ma' ċerti deċiżjonijiet tal-qrati, imma b'daqshekk ma jfissirx li wieħed għandu jasal biex jagħmel xi ħaġa bħal din li tagħti lill-avukat ġenerali d-dritt li jappella meta dak il-prinċipju huwa sagrosant.

Ma rridux niddubitaw minn ċerti prinċipji, mhux għax irridu nkunu konservattivi imma għax aħna kburin li għandna dawn il-prinċipji li dejjem ħadmu u rridu nassiguraw li jibqgħu jaħdmu, Sur President.

Rigward id-dritt ta' l-appell fuq il-piena li tingħata - jiġifieri f'ġuri u mhux quddiem il-qorti tal-maġistrati - personalment ma nsib l-ebda problema.

Qiegħed nara żewġ punti kontenzjużi, u qiegħed nieħu pjaċir li l- ministru lest li fl-istadju ta' Kumitat jirrikonsidra l-poteri li l-avukat ġenerali jidher li qiegħed jarroga għalih innifsu.

Aħna nafu li l-avukat ġenerali għandu ċerti poteri li joħorġu mill-Money Laundering Act, mill- Ordinanza Dwar Mediċini Perikolużi u mill-Medical and Kindred Professions Act.

L-avukat ġenerali jista' joħroġ investigation order jew attachment order.

Jista' anke sa xahar qabel ma jibdew il-proċeduri jinvestiga l- proprjeta', il-flus u l-assi biex jassikura ruħu li l-persuna li jkun beħsiebu jressaq il-qorti ma taħbix il-proprjeta` għax imbagħad il-liġi tiġi fil-vojt.

Aħna qbilna kemm mal-Money Laundering Act kif ukoll mal- Medical and Kindred Professions Act, iżda issa f'daqqa waħda l-gvern ħareġ bil-proposta li l-poteri li għandu l-avukat ġenerali taħt l-ordinanzi li semmejt jistgħu jiġu applikati prattikament għal kull reat li jista' jiġi kommess, basta jkun reat li jġorr miegħu piena ta' iktar minn sena ħabs.

Dan ifisser li l-avukat ġenerali jista' joħroġ attachment orders, investigation orders fuq il-proprjeta' ta' l-imputat meta dan ikun wettaq reati ħafna inqas serji mill-ħasil tal-flus u mit-traffikar tad-droga.

Clause 94 ta' dan l-abbozz ta' liġi, li qiegħda żżid artiklu ġdid 435A, tgħid hekk:

"Where the attorney general has reasonable cause to suspect that a person is guilty of a relevant offence...",

- li tfisser kwalunkwe reat li jġorr piena ta' aktar minn sena ħabs -

"....the provisions of the said article 4 shall apply to any investigation order or attachment order applied for or issued by virtue of this sub-article as if it were an investigation order or attachment order applied for or issued under the same article 4....".

Il-qorti assolutament m'hijiex imsemmija, jiġifieri l-avukat ġenerali lanqas għandu bżonn tal-qorti.

L-avukat ġenerali jista' jagħmel dan in konnessjoni ma' offiżi "cognisable by the courts outside Malta".

Qiegħed jingħad li "the attorney general may apply to the criminal court for an investigation order or an attachment order".

Jiġifieri jekk dawk li jkunu ġejjin minn barra jitolbu lill-avukat ġenerali biex jinvestiga, meta dan jara li l-liġi hi fakultattiva - għax ma tgħidx "shall apply" imma "may apply" - m'huwiex se joqgħod jirriferi għall-qorti kriminali imma jaqbad u jmexxi, anke fuq offiżi konnessi ma' qrati barranin.

Agħar minn hekk, f'dak li għandu x'jaqsam ma' Malta, l-avukat ġenerali m'għandux il-backing tal-qorti.

Jien kont se noħroġ iktar b'saħħti dwar dan, imma peress li l- Ministru qal li jinsab lest li jerġa' jirrivedi l-pożizzjoni tiegħu, nistenna sakemm dan isir, Sur President.

Punt ieħor kontroversjali f'dan l-abbozz ta' hija l-kwestjoni tad-dritt ta' appell ta' l-avukat ġenerali fuq talbiet għal liberta` proviżorja.

Klawsola 79 tgħid hekk:

"Kull min jallega li jkun qiegħed jiġi detenut kontra l-liġi taħt l- awtorita`tal-pulizija jew ta' xi awtorita` pubblika oħra mhux f'dak li għandu x'jaqsam ma' xi reat li dwaru qiegħed jiġi imputat jew akkużat f'xi qorti, jista' f'kull waqt jagħmel rikors quddiem il-qorti tal-maġistrati bħala qorti istruttorja fejn jitlob il-ħelsien tiegħu mill-kustodja.".

Il-persuna li tħoss li qiegħda tiġi detenuta b'mod illegali għandha r- rimedju li tagħmel rikors quddiem il-qorti.

Dan ir-rikors jiġi nnotifikat lill-avukat ġenerali li għandu d-dritt li jwieġeb sa mhux iktar tard mill- ġurnata tas-smigħ tal-kawża.

Kemm il-persuna arrestata kif ukoll l-avukat ġenerali għandhom l-opportunita` li jressqu l-każ tagħhom quddiem il- maġistrat.

X'se jiġri meta l-qorti tiddeċiedi li tilqa' r-rikors u l- avukat ġenerali ma jaqbilx ma' dik id-deċiżjoni?

L-avukat ġenerali jista' fi żmien jumejn tax-xogħol minn meta jirċievi l-inkartament, jagħmel rikors quddiem il-qorti kriminali sakemm jikseb l-arrest mill-ġdid u l- kontinwazzjoni ta' detenzjoni tal-persuna hekk meħlusa mill-arrest.

Hawnhekk hawn żewġ problemi, waħda minnhom hi li dan kollu huwa żejjed u minħabba f'hekk l-imputat se jgħaddi minn martirju, fejn l-ewwel jiġi meħlus u mbagħad f'daqqa waħda terġa' titteħidlu l-liberta`.

Ovvjament jista' jkun hemm raġunijiet validi għaliex isir dan pero' l-persuna arrestata, fl-istadju ta' appell m'għandhiex l-istess dritt li għandha quddiem il-maġistrat – naħseb li l-kwestjoni hawnhekk hija waħda ta' fine- tuning – għax fejn quddiem il-maġistrat għandha d-dritt li tagħmel il-każ tagħha viva voce, fl-istadju ta' appell m'hemmx rimedju biex il-każ jinstema'.

Jien ngħid li allaħares din il-klawsola tgħaddi kif inhi.

Hawnhekk qiegħed jingħad li fuq rikors magħmul mill-avukat ġenerali quddiem il-qorti kriminali, jista' jinkiseb mill-ġdid l-arrest u l-kontinwazzjoni tad-detenzjoni tal-persuna hekk meħlusa mill-arrest.

(Interruzzjonijiet) Mela għalfejn qiegħed jingħad li quddiem il-qorti tal-maġistrati jrid ikun hemm is-smigħ, imbagħad quddiem il-qorti ta' appell m'huwiex ipprovdut li jrid ikun hemm is-smigħ?

Jiena naħseb li l-Ministru jaqbel li għandu jingħata s-smigħ.

(Interruzzjonijiet) Allura jekk din se tiġi rranġata m'għandux ikun hemm problemi.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Gulia.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk jiġi deċiż li l-persuna akkużata għandha tinħeles minkejja l-appell, din se tinħeles.

Dan skond il-Code of Organisation and Civil Procedure li jgħid li digriet favur il-liberta` għandu jiġi applikat mill-ewwel, anke quddiem l-appell.

Il-punt li qiegħed iqajjem l-Onor.

Gulia huwa dwar jekk hemmx xi obbligu li l-qorti ta' l-appell tisma' l-każ.

Hawnhekk m'hawn xejn li jgħid li le, iżda l-Onor.

Gulia qiegħed jgħid li jmissu jkun hemm.

ONOR.

GAVIN GULIA: Hemm diversi punti oħra kontenzjużi, Sur President.

Hemm bżonn ukoll li jsir fine-tuning tal-mod ta' kif isiru r-rinviji.

Impossibbli biex nagħmel riferenza għall-affarijiet kollha li nsibu f'dan l- abbozz ta' liġi - naf żgur li l-kollegi tiegħi se jagħmlu dan u anke b'mod iktar partikolarizzat - għax qiegħed ikolli nitkellem ftit dwar ħafna biex kemm jista' jkun nolqot l-abbozz kollu.

Ngħaddi issa biex nirriferi għal aspett kontroversjali li dwaru l- oppożizzjoni tinsab imħassba ħafna.

Fost ir-reati ġodda li qegħdin jinħolqu hemm dak tat-tixwix għal mibegħda razzjali.

Din hija idea tajba għax jekk naħsbu li f'pajjiżna m'hawnx min għandu mentalita` razzista nkunu qegħdin niżbaljaw bil-kbir.

Jista' ikun li l-preġudizzju m'huwiex daqshekk fid-deher daqs f'pajjiżi oħra - forsi anke għaliex m'hawnx dak l-influss qawwi ta' refuġjati jew barranin minn ċerti pajjiżi - pero' din il- mentalita` teżisti.

GĦalhekk jien ngħid li din il-provision fil-liġi kienet well-timed li tidħol.

Ir-reat jirriferi għal tixwix għal mibegħda razzjali, fis-sens li wieħed jinstiga u jħajjar mibegħda razzjali, pero' l- att razzista m'huwiex reat.

X'inhu att razzista?

Jista' jingħata tifsira?

Jekk se jkun hemm problema dwar kif dan se jiġi definit, xorta waħda se tinqala' l-problema ta' tixwix għall-mibegħda razzjali għax wieħed xorta jrid jipprova li dik l-imġiba wasslet għar-razziżmu.

Dan ifisser li se jkun hemm problema ta' definizzjoni li forsi tkun tista' tiġi rranġata mill- qrati stess, anke bil-ġurisprudenza.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar "incitement towards racial hatred" u mhux dwar "the act of racial incitement."

Jiena naħseb li fl-istadju ta' Kumitat għandna naraw kif nistgħu nammeljoraw dan, dejjem jekk il-Ministru jaqbel mal-punt li qiegħed inqajjem jien, Sur President.

Reat ġdid ieħor li qiegħed jinħoloq huwa dak ta' l-isfruttament kummerċjali tal-minuri bil-pornografija.

Filwaqt li napprezza li f'dak li għandu x'jaqsam ma' traffikar illegali ta' persuni l-Ministru qed jipprovdi biex il-Probation of Offenders Act ma tibqax tapplika, jien naħseb li għal reat oxxen bħal dan la għandha tapplika sentenza sospiża u lanqas probation order.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu dwar pornografija ta' adulti imma dwar pornografija ta' tfal innoċenti li jistgħu faċilment jiġu sfruttati għax huma helpless.

Min jisfrutta lit-tfal m'għandux ikollu l- opportunita` li jeħles mill-att li jkun għamel b'xi sentenza sospiża jew b'xi probation order.

Naħseb li l-kwestjoni tal-massimu ta' sitt xhur għandha tiġi riveduta, filwaqt li għandha tiġi kkonsidrata l-possibbilta` li l-piena tiżdied ħalli jitqawwa l-element ta' deterrent.

Fir-rigward ta' dan ir-reat, laqatni l-fatt li hemm cutting line ta' l- eta`ta' 12-il sena.

Dan ifisser li l-pornografija ta' tfal ta' ħames snin se tiġi ttrattata l-istess bħall-pornografija ta' tfal ta' 11-il sena.

Jien naħseb li għandna nipprovdu mekkaniżmu fejn l-eta`tonqos aktar filwaqt li għandu jkun hemm l-aggravju, għax hemm differenza bejn l-isfruttament ta' persuna ta' 12-il sena u l-isfruttament ta' persuna ta' ħames snin.

Fl- opinjoni tiegħi, meta l-isfruttament isir fuq persuni ta' eta` verament tenera, għandu jkun hemm l-aggravji.

Rigward ir-reat ġdid ta' trasmissjoni u komunikazzjoni ta' mard infettiv bħall-AIDS, l-oppożizzjoni taqbel pjenament.

Naqblu wkoll dwar ir-reat ta' moħqrija u traskuraġni ta' tfal taħt it-12-il sena.

Rigward l-użura, kont xettiku dwar jekk dan l-att għandux ikun punibbli.

Il-biża' tiegħi hi li l- element ta' riskju għal min ikun qiegħed f'dan in-negozju tant se jiżdied li l-piz fuq il-vittma se jikber permezz ta' rati ta' imgħax iktar għoljin.

Dan minħabba l-fatt li issa r-riskju waqa' iktar fuq il-vittma peress li din l-imġiba saret reat u hija punibbli.

Imma minkejja dan, għalkemm hemm rimedju ċivili, tajjeb li jkun hemm piena u tajjeb li dan ir-reat jiġi sanzjonat taħt il-kodiċi penali.

Rigward it-traffikar illegali ta' persuni lejn u minn hawn Malta, kien hemm bżonn li dan isir reat.

Huwa fatt magħruf li dan in-negozju kbir qiegħed isir b'mod iktar frekwenti u jiena għandi suspett li anke xi uffiċjali pubbliċi huma involuti fit-trasportazzjoni ta' immigranti illegali.

Minn hawnhekk insostni li jekk dawn jaħsbu li aħna l-membri ta' din il-Kamra ma nafux x'inhu għaddej, sejrin żball, u mhux aħna biss nafu imma anke l- ġurnalisti.

Tajjeb li ngħid dan ħalli min qiegħed jismagħni u huwa involut f'dan l-aġir illegali, li llum hu kriminuż, ikun jaf li aħna nafu x'inhu għaddej.

Naqbel mal-Ministru meta jgħid li multa ta' Lm10,000 hija baxxa u hemm bżonn li jkun hemm deterrent ikbar.

Il-piena ta' ħabs ta' bejn sitt xhur u ħames snin tidher li hija tajba.

Nittama li l-minimu tal-qrati jiżdied ftit iktar biex jitqawwa aktar l-element ta' deterrent.

Dwar iż-żieda fil-pieni aħna bħala oppożizzjoni naqblu magħha perfettament pero` xorta nibqa' xettiku dwar l-element ta' deterrent.

Fl-opinjoni tiegħi, il-minimu huwa kemmxejn baxx.

Aħna nafu li l-piena tista' tkun riformatorja, jiġifieri biex tbeżża' lill-kriminal potenzjali milli jikkommetti reat, jew retributtiva, jiġifieri l-persuna li tinstab ħatja jkollha tħallas għall-aġir tagħha.

Allura meta din il-Kamra se żżid il- piena għal ċerti reati m'hijiex qiegħda tolqot l-aspett riformatorju imma l- element ta' deterrent u l-element retributtiv.

Jien ninsab xettiku pero' mhux għax ma naqbilx mal-mod ta' kif żdiedu l-pieni.

Ġeneralment il-pieni żdiedu bi tliet xhur jew forsi sena, jiġifieri m'hemmx differenzi enormi bejn il-mod ta' kif qegħdin japplikaw il-pieni bħalissa u l-mod ta' kif qegħdin jiġu proposti hawnhekk.

Jien żgur se nibqa' xettiku, anki jekk dawn il-pieni jiżdiedu b'mod estensiv.

Sfortunatament il-kriminalita` qiegħda hemm u huwa impossibbli li wieħed jeradikaha kompletament.

Jiżdiedu kemm jiżdiedu l-pieni, jien xorta nibqa' xettiku għax il-problema tal- kriminalita` xorta se tibqa' teżisti, Sur President.

Jien nara li mhuwiex realistiku li filwaqt li żdiedu ħafna pieni, fil-każ tas-serq il-piena baqgħet ma żdeditx.

Żdiedu l-pieni għal omiċidju involontarju, għal offiża gravi involontarja, għal serq, omiċidju jew offiża gravi fuq l-anzjani, għal miżappropjazzjoni u għal frodi...

Kull xahar jien nagħmel monitoring permezz ta' interpellanzi parlamentari dwar il-kriminalita`, biex nara x'qiegħed jiġri u jekk din tkunx qiegħda tiżdied jew tonqos.

Jien nixtieq li mil-lum 'il quddiem ir-reati jiġu kklassifikati, fis-sens li nibdew inkunu nafu eżattament kemm twettqu hold- ups, omiċidji, wilful damage to property u serq.

Jekk nagħtu ħarsa lejn l- istatistika tul is-snin naraw li s-serq ordinarju tops the list - f'xahar partikolari kellna 850 serqa, inkluż każi ta' snatch and grab - u fil-fatt il-kriminalita` tidher li qiegħda tiżdied minn sena għall-oħra proprju minħabba dan ir-reat.

Huwa proprju għalhekk li jien niskanta li filwaqt li qegħdin inżidu l-pieni għal bosta reati, għall-iktar reat komuni l-piena baqgħet l-istess.

Veru li r-reat tas-serq huwa ordinarju, pero' fl-għoti tal-piena hemm bżonn ta' element ta' deterrent u element retributtiv la s- serq qiegħed jitwettaq ta' spiss.

GĦalhekk naħseb li din iż-żieda fil-piena għar-reat ta' serq għandha tiġi kkonsidrata fl-istadju ta' Kumitat ħalli dan l-abbozz ta' liġi jkun verament jirrifletti l-ħtiġijiet tal-lum.

Aħna nafu li s-serq sar pjaga għax kull xahar jitwettqu mill-inqas 700 serqa - u dawn huma biss dawk li jiġu rrapportati lill-pulizija - għalkemm fir- realta` żgur li naqbżu din iċ-ċifra.

GĦalhekk nemmen li fil-każ ta' dan ir- reat għandna nenfasizzaw l-element ta' deterrent u l-element retributtiv.

Rigward il-kwistjoni tar-riċettazzjoni li qajjem il-Ministru, din hija a grey area.

Huwa veru li l-ġurisprudenza ppruvat tidħol iktar fil-fond ta' dan ir-reat.

Li laqatni hu li fi klawsola 62, dan ir-reat qiegħed jiġi deskritt hekk:

"Kulmin, malli jsir jaf li xi ħaġa li tkun fil-pussess tiegħu tkun ħaġa misruqa jew ħaġa meħuda b'qerq jew akkwistata b'reat, jonqos li jgħarraf lill-pulizija b'dak il-fatt fi żmien ġimgħa minn meta jkun hekk sar jaf, jeħel, meta jinsab ħati, il-piena ta' priġunerija għal żmien mhux iżjed minn tliet xhur jew multa."

Fil-Kodiċi Kriminali, il-proviso għal artiklu 334 jaqra hekk.

"Iżda il-ħati ta' wieħed mid-delitti msemmijin f'dan l-artiklu jiġi meħlus mill-piena, kemm-il darba, qabel xejn ma tibda titmexxa ebda proċedura kriminali kontra tiegħu u fi żmien tlitt ijiem minn dakinnhar li jkun laqa' għandu, xtara jew indaħal fix-xiri, fil-bejgħ jew fit-tmexxija tal-ħaġa bħal ma jingħad hawn fuq, jagħti f'idejn l- awtorita` kompetenti l-ħwejjeġ milqua, mixtrija, mibjugħa, jew li jkun mexxa, u jikxef l-awturi tar-reat.".

Hawnhekk jew teżisti kontradizzjoni jew inkella l-artiklu li qegħdin nippruvaw nintroduċu huwa superfluwu.

Dan minħabba l-fatt li diġa' jeżisti dan il-proviso li jaħseb biex jgħid li meta persuna ssir taf li l-oġġetti li għandha fil-pussess tagħha huma misruqa, għandek tlitt ijiem ċans, minn dakinhar li tkun laqgħet għandha dawk l-oġġetti, biex tirrestitwixxihom.

Issa jista' jkun Ii l-persuna ma tindunax mill-ewwel li l-oġġetti li għandha huma misruqa.

(Interruzzjonijiet) Imma meta persuna ssir taf b'dan, għandha l-obbligu li tinforma lill-awtoritajiet.

Jien jidhirli li l-qrati dejjem interpretaw lil dan il-proviso bħala li jrid ikun hemm ix-xjenza li....

(Interruzzjonijiet) Fl-istadju ta' Kumitat irridu naraw kif dan jista' jiġi mtejjeb.

Din hija kwestjoni ta' fine-tuning.

Sur President, irrid nagħmel riferenza wkoll għas-setgħat tal-pulizija.

Jien naħseb li dan li qegħdin naraw hawnhekk huwa prattikament riproduzzjoni tal-white paper dwar il-kodiċi tal-pulizija ta' Awissu ta' l- 1997 u ta' l-abbozz ta' liġi dwar il-pulizija ta' Malta tas-7 ta' Jannar ta' l-1998, li kienu ġew imfassla taħt l-aħħar amministrazzjoni Laburista.

Aħna konna nippreferu li dan il-pjan li kellu l-gvern Laburista jiġi attwat milli ġew identifikat l-iktar partijiet importanti ta' dak l-abbozz, u ġew inklużi f'dan li għandna quddiemna biex eventwalment jiġu inklużi fil- Kodiċi Kriminali.

Tajjeb li wieħed ikun jaf li is-setgħat tal-pulizija jinkludu t-twaqqif u l-perkwiżizzjoni, il-kontrolli fit-toroq, id-dħul, il- perkwiżizzjoni, il-qbid b'mandat minn maġistrat u l-qbid mingħajr mandat, iż-żamma, l-arrest u d-detenzjoni, iż-żamma tad-drittijiet tal-persuna u t- teħid ta' kampjuni u ta' marki tas-swaba.

Dan kollu li qiegħed jiġi ntrodott f'dan l-abbozz ta' liġi kien kollu mfassal taħt l-aħħar amministrazzjoni Laburista, u aħna dan naqblu miegħu, proprju għaliex aħna l-periti ta' dawn is-suġġerimenti.

(Interruzzjonijiet)

Dażgur li biddilna xi affarijiet fir-rigward ta' l-inferenza!

Aħna ma naqblux mar-rule of inference, almenu ma' kif qiegħda tiġi proposta hawnhekk.

Żgur li f'dak li għandu x'jaqsam maż-żamma tad-drittijiet tal- persuna, aħna ma naqblux.

Hi ħasra li dan il-gvern ma segwiex il-ħsieb ta' l-aħħar gvern Laburista, u cioe` li jkun hemm abbozz ta' liġi ad hoc dwar il-kodiċi tal-pulizija għax minħabba f'hekk, l-oġġettivi tal-pulizija, il- kondizzjoni tagħhom, il-mod ta' kif isiru l-ħatriet, konsultazzjonijiet dwar transfers, il-promotion board, id-dixxiplina u d-dmirijiet tal-korp tħallew barra, bħalma tħallew barra wkoll ir-reati ta' interferenza mal- privatezza u dawk ir-reati kollha li għandhom x'jaqsmu mat-telefons, liema reati jkunu soġġetti għall-interċettazzjoni telefonika.

Hija verament sfortuna li l-Ministru qiegħed jaċċenna li se jinkludi dawn kollha f'abbozz ta' liġi ieħor meta setgħu faċilment iddaħħlu f'dan li għandna quddiemna, sabiex ikollna strument legali wieħed li jkun jinkorpora s-setgħat u d- dmirijiet kollha tal-pulizija.

MR SPEAKER: Onor. Gulia, ippermettili ninterrompik għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

GAVIN GULIA: Iva, nibqa` in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA (President tal-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, bil-permess tal-Kamra xtaqt nirrapporta progress fil-kumitat li jien nippresedi, fejn l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti ġie mgħoddi b'emendi.

Grazzi.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata

Mr SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għall-lejla, 4 ta' Lulju 2001, fis-6.00 p.m., b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali, it-Tieni Qari kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali, it-Tieni Qari; Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation, it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-iżvilupp, it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti, it-Tielet Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż, kontinwazzjoni.

Quddiem il-Kumitat permanenti għall-Kunsiderazzjoni ta' l-Abbozzi tal- Liġijiet:

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni t'Art tal-Gvern;

Abbozz ta' Liġi dwar ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kodiċi ta' Kondotta għas-Sistema ta' Riservazzjoni Komputeriżżata;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impjiegi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, bħalma għamel l-Onor.

Mario Galea nhar it-Tnejn li għadda, inħossni fid-dmir li nsellem lil Mario Muscat li minkejja li qatt ma' kien membru f'dan il-parlament - kien ikkontesta l- elezzjoni ġenerali ta' l-1987 iżda ma kienx ġie elett - permezz ta' strutturi oħra fil-politika rnexxielu jagħti servizz lil pajjiżu.

Kont bqajt tant impressjonat b'dan il-ħabib tagħna kif minkejja li kien tant viċin il-kurituri tal-poter – u proprju sa ftit xhur ilu kien għadu jaħdem fi ħdan il-Partit Nazzjonalista - wara ħafna riflessjoni għażel li jissieħeb ma' l-Ordni Dumnikana biex mill-ġdid ikun jista' jagħti servizz lil ħaddieħor b' mod tassew Kristjan.

Lil Mario nista' niddeskrivieh bħala kostitwent u pazjent tiegħi, anke jekk qatt ma kellimni dwar xi problemi li seta' kellu.

Nista' niddeskrivieh ukoll bħala kollega tiegħi, għax kien miegħi fil-moviment taż-żgħażagħ tal- Partit Nazzjonalista wara l-elezzjoni ġenerali ta' l-1987.

Xi ħaġa li kienet tispikka f'dan il-bniedem kienet il-kapaċita` li jaħseb b'mod totalment differenti mill-maġġoranza tan-nies.

Kien kapaċi jħares 'il quddiem b'mod li frankament ngħid li rari ltqajt ma' persuna li ħalliet daqstant impressjoni fuqi, bniedem b'kapaċitajiet enormi iżda b'umilta' liema bħalha.

Fuq kollox lil Mario niddeskrivieh bħala ħabib.

GĦalkemm bħala tabib naf ħafna nies li sfortunatament ħallewna, din hi l-ewwel esperjenza tiegħi fejn ġiet nieqsa persuna ta' l-istess eta` tiegħi, persuna tant viċin tiegħi, Sur President.

Naqleb is-suġġett u nsemmi li l-bieraħ attendejt għal dibattitu fl-isptar il-ġdid immexxi mill-prim ministru.

Fil-qasam tas-saħħa - u hawnhekk nikkwota mill-kitba ta' Paul Cassar:-

"There is an unbroken record of the existence of a general hospital in Malta since the mid-fourteenth century.

The earliest was the Santo Spirito hospital at Rabat, to be followed by the Holy Infirmary of the Order of St. John at first at Birgu and later in Valletta, the women's hospital and the civil hospital, both at Valletta, and the central civil hospital at Floriana."

Sa minn nofs is-seklu 14, f'pajjiżna dejjem kien hawn sptar ġenerali.

Imma li hu impressjonanti huwa l-fatt li minkejja li fl-1878 kien inħass il- bżonn li jinbena sptar ġdid, l-isptar San Luqa beda jiffunzjona biss fl- 1948, jiġifieri 70 sena wara.

L-ewwel flus li kienu ġew ivvotati għal dan l-isptar kienu Stg.75,000, mogħtija fl-1927 mill-gvern immexxi minn Sir Ugo Mifsud.

Wieħed jista' jara kif tul is-snin fil-qasam tal-mediċina irriżulta tant titjib.

Filwaqt li per eżempju fl-1960 l-infant mortality rate kienet ta' 38.35, fl-1997 din niżlet għal 6.42.

Fir-rigward tal-life expectancy, filwaqt li fl-1960 raġel kien mistenni li jgħix sa 66.5 sena u mara kienet mistennija li tgħix sa 70.9 sena, fl-1996 l-eta` għall-irġiel telgħet għal 75 sena u dik tan-nisa telgħet għal 80 sena.

Dawn iċ-ċifri huma viċin ħafna taċ-ċifri fil-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea u juru kif mill-1960 sal- lum, il-kwalita` tal-ħajja u s-servizz mediku baqgħu dejjem jitjiebu, primarjament permezz ta' l-isptar San Luqa.

Issa għaliex teżisti l-ħtieġa ta' sptar ġdid, Sur President?

Nista' nikkwota minn mistoqsijiet parlamentari li għamilt f'dawn l-aħħar ġimgħat, fejn per eżempju minn mistoqsija 23167 jirriżulta li bejn Jannar u Ottubru tas-sena li għaddiet saru 20,627 operazzjoni, medja ta' 2,063 fix- xahar.

Quddiem dawn iċ-ċifri, wieħed jista' japprezza li fl-isptar San Luqa, bil-limitazzjoni ta' spazju b'kollox, isiru l-mirakli.

Wieħed jista' japprezza dan b'mod iktar preċiż meta jara l-operazzjonijiet li jsiru fil- qasam ta' l-ortopedija waħdu – u nikkwota minn mistoqsija parlamentari 23330 - wieħed minn żewġ oqsma fejn l-iktar Ii hemm waiting list twila għall-operazzjonijiet, primarjament għall-hip-bone replacement, li mhijiex meqjusa bħala operazzjoni urġenti.

Qasam ieħor fejn hemm waiting list twila għall-operazzjonijiet huwa dak ta' l-oftalmoloġija, partikolarment għat-tneħħija tal-katarretti, li wkoll mhijiex meqjusa bħala operazzjoni urġenti.

Insomma, kważi kważi nistgħu ngħidu li l-waiting lists jeżistu f'dawn iż-żewġ dipartimenti ta' l-isptar San Luqa u xejn iktar, Sur President.

Meta fi Frar li għadda staqsejt lill-ministru jekk in-numru ta' sigħat ta' surgery fl-oqsma ta' l-ortopedija u ta' l-oftalmoloġija jistgħux jiżdiedu, ir-risposta li ngħatajt kienet li fil-preżent id-dipartimenti ta' l- ortopedija u ta' l-oftalmoloġija qegħdin jaħdmu l-massimu tagħhom u li jeżistu ċerti fatturi li jirrestrinġu milli jsiru iktar operazzjonijiet, bħal per eżempju d-disponibilita` ta' sodod fis-swali.

Quddiem dan kollu wieħed jista' jifhem aħjar il-limiting factor li qiegħed iżomm milli jingħata servizz aħjar u immedjat.

Effetivament kien gvern Nazzjonalista mmexxi minn Sir Ugo Mifsud li fl-1927 kien beda l-proċess tal-bini ta' l- isptar San Luqa.

Kellu jkun ukoll gvern Nazzjonalista li fl-1995 ta bidu għall-finanzjament tal-proġett għall-bini ta' sptar ġdid, b'Lm1 miljun f'dik is-sena u Lm4 miljun fl-1996.

L-iżvilupp ta' dan il-proġett tkompla mbagħad fi żmien l-amministrazzjoni Laburista – għalkemm irridu ngħidu li nbidlu l-pjani - fejn fl-1997 reġgħu ġew ivvotati Lm4 miljun, fl-1998 ġew ivvotati Lm5.5 miljun, imbagħad fl-1999 wara li tela' l-gvern preżenti ġew ivvotati Lm8.5 miljun, fis-sena 2000 ġew ivvotati Lm14-il miljun u għal din is-sena ġew ivvotati Lm16-il miljun.

Minn totat ta' Lm53 miljun li ġew ivvotati għall-bini ta' dan l-isptar il-ġdid, Lm30 miljun ingħataw f'dawn l- aħħar sentejn.

Qiegħed ngħid dan kollu biex il-poplu jifhem aħjar fejn sejrin it-taxxi li qiegħed iħallas.

Irrid ngħid ukoll li dawn iċ-ċifri, minkejja li huma għoljin, huma kważi l-istess ċifri li jintefqu kull sena fil-mediċini għaliex f'dawn l-aħħar snin in-nefqa annwali tal-gvern għax- xiri ta' mediċini dejjem laħqet il-Lm15-il miljun, Sur President.

Wieħed irid jirrimarka li hawn nies li ma jaffordjawx jixtru l-mediċini minħabba problemi finanzjarji, nuqqas ta' xogħol eċċ., u għalhekk jingħataw il-kartuna r-roża.

Hemm imbagħad bosta persuni li jbatu minn mard kroniku u għaldaqstant huma intitolati għall-kartuna s-safra.

Is-sena li għaddiet dawn in-nies kienu jgħoddu mat-22,729.

Bejn l-1991 u l-1999, in-numru ta' persuni li kienu jieħdu l-mediċini b'xejn għax kienu intitolati għall- kartuna s-safra, kienu jlaħħqu bejn 26,000 u 30,000.

In-nuqqas li rriżulta matul is-sena li għaddiet u din is-sena juri li qegħdin jittieħdu ċerti miżuri biex jitnaqqas l-abbuż.

Imma minkejja dan it-tnaqqis, in-nefqa tal- gvern f'mediċini baqgħet tiżdied minħabba l-fatt li l-kwalita` tal-mediċini qiegħda dejjem titjieb u l-prezz tagħhom qiegħed dejjem jogħla.

GĦal mistoqsija parlamentari li kont għamilt f'Jannar li għadda dwar kemm intnefqu flus f'dawn l-aħħar ħames snin f'mediċini u affarijiet anċillari li jintużaw għall-operazzjonijiet, għall-in-patients, għall- investigazzjonijiet radjoloġici u f'depreciation ta' tagħmir mediku, it- tweġiba kienet li s-sistema ta' l-accounting fid-dipartimenti tal-gvern ma tinkludix depreciation u għaldaqstant l-informazzjoni mitluba ma teżistix.

Jien nappella li ladarba qiegħed isir dan l-investiment kollu, ikun tajjeb li wieħed jara kif dan it-tagħmir qiegħed jiġi depreciated matul is-snin.

Kif kont qed ngħid, s'issa sar investiment ta' madwar Lm53 miljun għall- bini ta' l-isptar il-gdid.

Il-bieraħ smajna kif dan l-investiment għandu jiġi massimizzat billi l-ewwel oġġettiv ikun il-pazjent.

F'"Accanto al malato" ta' Flavia Caretta u Massimo Petrini, li jittratta dwar kif għandu jkun l-atteġġjament tal-healthworkers vis-à-vis il-pazjent, bażikament l- awturi jinsistu fuq l-attenzjoni li wieħed irid jagħti lill-marid billi jipprova jifhem is-sitwazzjoni li jkun jinsab fiha l-pazjent.

Dan isir billi l-healthworker jingħata edukazzjoni dwar il-mod ta' kif għandu jiddistingwi bejn is-sofferenza u l-uġigħ ta' pazjent u ieħor.

Wieħed għandu jisma' lil marid, ikun umli miegħu u jirrispettah anke billi jkun ta' testimonjanza għal dak li jkun għaddej minnu.

Jekk wieħed iħares lejn ċerti dokumenti li ġew ippubblikati dan l-aħħar, bħal per eżempju d-dokument bl-isem "Symposia proceedings: patients' rights, reproductive technology transplantation", li l-editur tiegħu huwa Prof. Maurice Cauchi, isib li l-pazjent għandu jkollu id-dritt:

"...to choose whether or not to take part in research or student training and to have access to one's health records which are treated as wholly confidential."

S'issa f'pajjiżna il-pazjent m'għandux id-dritt li jara l-file tiegħu, xi ħaġa li għad trid tiġi rregolata.

Fil-world health report 2000, minn tant pajjiżi membri tad-WHO u tal-UN, Malta ġiet ikklassifikata fit-tieni post għal dik li hija overall performance, imma f'dak li għandu x'jaqsam ma' responsiveness ġejna kklassifikati fl-44 post. Dan ifisser li f'dan ir- rigward għad hemm ħafna xi jsir.

Il-kunċett ta' responsiveness għandu x'jaqsam ma' l-informed consent, li jfisser li l-pazjent għandi jiġi informat dwar dak li jkun se jsiru ħalli jkun jista' jiddeċiedi jekk għandux jaċċetta jew le.

Fil-konferenza li saret il-bieraħ - irriferejt għaliha iktar kmien - l- isptar il-ġdid ġie deskritt bħala a medical village.

Fil-fatt se jkun hemm kappella u se jkun hemm kmamar b'sodda waħda, anke b'żewġ sodod jew erbgħa.

Bħalissa l-bini huwa lest u dalwaqt se tibda l-istallazzjoni tal-mekkanika u ta' l-elettriku.

Huwa interessanti l-fatt li fl-informatika sar investiment ta' xejn inqas minn Lm5 miljun u ġew imħarrġa madwar 1,872 persuna.

Fil-qasam tal-management ġew imħarrġa madwar 517-il persuna, filwaqt li ġew imfassla sistemi ġodda ta' tmexxija, li diġa' ġew ippruvati fl-isptar Boffa, fl-isptar Mount Carmel u fl-isptar Zammit Clapp.

Dawn is- sistemi ġodda jinkludu primarjament l-awtonomija tan-nurses fil-wards, fis- sens li jiddeċiedu huma, u b'hekk ikunu iktar konxji ta' kemm jiswew l- affarijiet u ta' kemm huwa importanti li kulħadd jerfa' r-responsabbilta` tiegħu.

Ir-riżultat ta' dawn is-sistemi li kif għedt diġa' ġew ippruvati, huwa titjib fl-effiċjenza.

GĦamlu sew il-prim ministru u l-ministru tas- saħħa li nsistew li jkun hemm negozjati mal-unions qabel ma dawn it- tibdiliet fis-sistemi ta' tmexxija jiġu fis-seħħ.

Tajjeb ukoll li l- ministeru tas-saħħa se jibqa' responsabbli għall-istewardship tal-policies fil-qasam tas-saħħa, għall-investiment ta' riżorsi finanzjarji u għall- kuntratti li jingħataw lil diversi għaqdiet li jipprovdu servizzi, li jiġu deċiżi mill-financial medical services.

Importanti wkoll li wieħed jifhem li din l-awtonomija se ġġib lil kull sptar f'sitwazzjoni fejn iċ-chief executive u d-diretturi jibdew imexxu flimkien mal-middle u l-lower management.

Din hija sfida kbira u importanti li teħtieġ il-koperazzjoni tal-unions.

F'Ottubru ta' l-1988 kien ġie ppubblikat id-dokument "Report of the working committee on the general practitioners scheme in the Maltese Islands", li jirrakkonanda li dawk il-GPs li jipparteċipaw fil-health scheme jingħataw grant biex itejbu s-servizzi tagħhom.

F'dak id-dokument hemm ukoll provvedimenti biex jidħol il-group practice u anke biex ikun hemm locum arrangement, fis-sens li meta tabib ma jkunx jista' jassisti lill-pazjent, ikun hemm tabib ieħor tal-grupp who takes over.

Dawn ħwejjeġ li l-Partit Nazzjonalista ħaseb fihom appena tela' fil-gvern fl-1987 iżda li sfortunatament intremew għax il-unions m'għarfux il-ħtiġijiet tant neċessarji tas-servizz primarju tas-saħħa biex tant snin wara, fil-"Policy document on family medicine in Malta", ippubblikat f'Mejju 1998, insibu lill-Malta college of family doctors jgħid kemm huwa importanti li jkun hemm record-keeping, teamwork u group practice, affarijiet li għaxar snin qabel, l-istess settur tat-tobba kien tant insista biex ma jsirux.

Jien nappella biex il-unions kollha jpoġġu l-interess tal-pazjent l-ewwel u qabel kollox għax illum il-ġurnata l-mediċina m'għadhiex iddominata mit- tabib imma fortunatament għall-pazjent, il-mediċina hija l-management ta' diversi forom ta' għajnuna u servizzi.

Anke l-infermiera, il- physiotherapists, ir-radjoloġi, it-terapisti speċjali u l-ispeech therapists iridu jħarsu l-ewwel l-interess tal-pazjent.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l- Erbgħa, 4 ta' Lulju 2001, fis-6.00 p.m., bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 25369, jista' il-Ministru jagħti lill-Kamra d-dettalji mitluba peress li l-informazzjoni tikkonċerna nfiq pubbliku u anke sabiex il-Kamra tkun informata, kif wara kollox huwa d- dover tal-gvern li jonformaha, dwar il-pożizzjoni tal-kontijiet finanzjarji ta' l-entitajiet governattivi, kif ukoll biex il-Kamra tkun assigurata li l- proċeduri wżati u li qed jintużaw fil-ħlasijiet ta' kontijiet pendenti huma korretti u fl-ambitu tar-regolamenti?

Ma jaħsibx il-Ministru li bl-informazzjoni mitluba jkun qiegħed jikkonferma bil-fatti li jemmen fit-trasparenza u f'amministrazzjoni bla ħabi u bla abbuż?

Fin-nuqqas li tingħata, jista' jagħti raġuni għala meta din hija informazzjoni importanti u tikkonċerna nfiq pubbliku u għaldaqstant il- poplu għandu dritt għaliha?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija 26144.

Għalkemm is-suġġett taż-żewġ mistoqsijiet huwa differenti, il-parametri huma simili u l-istess stedina li għamiltlu f`dik it-tweġiba tgħodd ukoll għal din.

AFFARIJIET BARRANIN – KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 25370, jista' il- Ministru jagħti lill-Kamra d-dettalji mitluba peress li l-informazzjoni tikkonċerna nfiq pubbliku u anke sabiex il-Kamra tkun informata, kif wara kollox huwa d-dover tal-gvern li jonformaha, dwar il-pożizzjoni tal- kontijiet finanzjarji ta' l-entitajiet governattivi, kif ukoll sabiex il- Kamra tkun assigurata li l-proċeduri wżati u li qed jintużaw fil-ħlasijiet ta' kontijiet pendenti huma korretti u fl-ambitu tar-regolamenti?

ONOR.

JOE BORG: Nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajtu għall- mistoqsija 25816.

Għalkemm is-suġġett taż-żewġ mistoqsijiet huwa differenti, il-parametri huma simili u l-istess stedina li għamiltlu f'dik it-tweġiba tgħodd ukoll għal din.

IL-MOSTA – TRIQ MITROVICH – TWAĦĦIL TA' LAMPI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li Triq Mitrovich tkun atrezzata b'dawl adegwat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferuta lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

ĦAŻ-ŻABBAR – ST.

PETER'S – TWAĦĦIL TA' LAMPI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid f'liema toroq fl-area magħrufa bħala St Peter's f'Ħaż-Żabbar, ser ikunu stallati lampi ġodda sa l-aħħar tas-sena 2001?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li bħalissa l-korporazzjoni Enemalta qed tevalwa diversi talbiet li għandha għat-twaħħil ta' lampi ġodda fil- lokalita' ta' Ħaż-Żabbar, inkluża ż-żona magħrufa bħala St. Peter's. Wara li titlesta din l-evalwazzjoni, ikunu jistgħu jiġu identifikati t-toroq fejn ikun ser isir ix-xogħol.

IMPJANT TA' SANT ANTNIN - ĦSARAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx ħsarat fl-impjant ta' Sant Antnin?

Jekk iva, meta se jissewwew?

X'qed isir mill-materjal li jiġi pproċessat għall- kompost meta l-impjant ma jkunx qed jiffunzjona?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li fl-impjant ta' Sant'Antnin ma hemm l-ebda ħsara bħalissa.

BORMLA – TWAĦĦIL TA' LAMPI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid liema huma t-toroq f'Bormla fejn ser ikunu stallati lampi ġodda sa l-aħħar tas-sena 2001?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li bħalissa l-korporazzjoni Enemalta qed tevalwa diversi talbiet li għandha għat-twaħħil ta' lampi ġodda fil- lokalita' ta' Bormla.

Wara li titlesta din l-evalwazzjoni, ikunu jistgħu jiġu identifikati t-toroq fejn ikun ser isir ix-xogħol.

L-ISLA – TWAĦĦIL TA' LAMPI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid f'liema toroq fl-Isla ser ikunu stallati lampi ġodda sa l-aħħar tas-sena 2001?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li s'issa l-korporazzjoni Enemalta pproġettat li twaħħal żewġ lampi ġodda fi Triq l-Arkati, l-Isla.

Dan ma jfissirx li sa tmiem din is-sena ma jistgħux jitwaħħlu aktar lampi f'din il- lokalita'.

REVENUE - VAT FUQ CANTEENS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien id-dħul tal-VAT mit-tuck shops ta' l-iskejjel u l- canteens tal-fabbriki matul Jannar u Gunju 2001?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar u Ġunju 2001, id-dħul net tal-gvern taħt l-Att ta' l-1998 dwar taxxa fuq il-valur miżjud minn canteens kien ta' Lm13,163.

Il-klassifikazzjoniji ta' canteens skond is-sistema NACE ma tispeċifikax jekk canteen hux ta' skola jew post tax-xogħol u għaldaqstant iċ-ċifra msemmija tista' tinkludi dħul minn canteens oħrajn.

IX-XGĦAJRA – TWAĦĦIL TA' LAMPI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid liema huma t-toroq fix-Xgħajra fejn ser jiġu stallati lampi ġodda sa l-aħħar tas-sena 2001?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li bħalissa l-korporazzjoni Enemalta qed tevalwa diversi talbiet li għandha għat-twaħħil ta' lampi ġodda fil- lokalita' tax-Xgħajra.

REVENUE – EXCISE DUTY FUQ PETROL U DIESEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien id-dħul mit-taxxa fuq il-petrol, lead-free petrol u diesel matul Jannar u Ġunju 2001?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngharraf lill-Onor.

Interpellant li d-dħul mit-taxxa tas- sisa bejn Jannar u Ġunju 2001 fuq il-prodotti msemmija kien ta Lm3,805,708 mill-petrol, Lm2,354,313 mill-lead-free petrol u Lm2,804,586 mid-diesel.

REVENUE - VAT FUQ CATERING ESTABLISHMENTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien id-dħul mill-VAT mill-istabilimenti ta' l-ikel, divertiment u kafeteriji matul Jannar u Gunju 2001?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar u Ġunju 2001, id-dħul net tal-gvern taħt l-Att ta' l-1998 dwar taxxa fuq il-valur miżjud minn ristoranti u stabilimenti ta' l-ikel, stabilimenti ta' divertiment u bars kien ta' Lm1,737,045, Lm261,139 u Lm309,625 rispettivament.

IL-FGURA – TWAĦĦIL TA' LAMPI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid f'liema t-toroq fil-Fgura ser ikunu stallati lampi ġodda sa l-aħħar tas-sena 2001?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li bħalissa l-korporazzjoni Enemalta qed tevalwa diversi talbiet li għandha għat-twaħħil ta' lampi ġodda fil- lokalita' tal-Fgura.

Wara li titlesta din l-evalwazzjoni, ikunu jistgħu jiġu identifikati t-toroq fejn ikun ser isir ix-xogħol.

TALBIET GĦALL-ALLOWANCE TAT-TFAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm –il talba saret għall-benefiċċji tat-tfal minn ommijiet xebbiet bejn Jannar u Ġunju 2001?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment tas-sigurta' soċjali rċieva 162 talba ġdida għall-allowance tat-tfal minn ommijiet xebbiet bejn Jannar u Ġunju, 2001.

IL-KALKARA – TWAĦĦIL TA' LAMPI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid liema huma t-toroq fil-Kalkara fejn ser jiġu stallati lampi ġodda sa l-aħħar tas-sena 2001?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li s'issa l-korporazzjoni Enemalta ipproġettat li twaħħal lampi ġodda fi Triq Agostino Portelli u fi Triq San Ġużepp, il-Kalkara.

Iżda dan ma jfissirx li sa tmiem din is-sena ma jistgħux jitwaħħlu aktar lampi ġodda f'toroq oħra f'din il-lokalita'.

KUNSILLI LOKALI - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid liema huwa dawk il-kunsilli f'Malta li għandhom kontijiet pendenti mad-dipartiment ta' l-agrikoltura?

Kemm huwa l- ammont pendenti għax-xhur minn Jannar sa Ġunju ta' din is-sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-kunsilli li għandhom kontijiet pendenti huma: H'Attard, Ħal Balzan, il-Birgu, B'Kara, B'Buġa, Ħad-Dingli, il-Flurjana, il- Għargħur, l-Iklin, il-Kalkara, Ħal Kirkop, Ħal Lija, Marsaxlokk, l-Imdina, il-Mellieħa, l-Imġarr, il-Mosta, l-Imqabba, l-Imtarfa, in-Naxxar, Tal- Pieta, Ħal Qormi, il-Qrendi, Raħal Ġdid, ir-Rabat, Ħal Safi, San Ġiljan, San Gwann, San Pawl il-Baħar, Santa Luċija, Santa Venera, is-Siġġiewi, Tas- Sliema, Ta' Xbiex, il-Belt Valletta, Wied il-GĦajn, ix-Xgħajra u Ħaż- Żebbuġ.

L-ammont pendenti għall-perjodu minn Jannar sa' Ġunju 2001 huwa ta' Lm28,062.78.

SANTA LUĊIJA – LIĊEO TAL-BNIET – NEFQA KAPITALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti b'mod dettaljat l-infiq kapitali kollu li għamlet id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni fil-perjodu bejn l-1 ta' Jannar 1995 sal-31 ta' Mejju 2001 fuq il-liċeo tal-bniet f'Santa Luċija?

Għall-perjodu msemmi, jista` jqiegħed il-lista ta' pagamenti li saru minn voti kapitali ta' l-istess diviżjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ħlasijiet li saru s'issa mill-ispiża kapitali għall-junior lyceum tal-bniet f'Santa Luċija hu kif ġej:

|Sena |Lm | |1995 |50,263 | |1996 |22,534 | |1997 |18,922 | |1998 |11,950 | |1999 |2,989,842 | |2000 |261,455 | |Total |3,354,966 |

MEDIGRAIN - KUNTRATTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari 26789, jista' il- Ministru jgħid kemm kien hemm kumpanniji oħra fl-aħħar sentejn u nofs li rebħu 26% jew iżjed tal-kuntratti tal-Medigrain għall-provvista ta' qamħ?

Liema huma dawn il-kumpanniji u kemm rebħu kuntratti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li ma kien hemm ebda kumpannija oħra li matul l-aħħar sentejn u nofs rebħet 26% jew iżjed tal-kuntratti kollha tal-Medigrain.

FMS - VETTURI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid jekk il-fondazzjoni għas-servizzi mediċi biegħetx xi vetturi bejn l-1 ta' Jannar 1999 u l-31 ta' Mejju 2001?

X'kienu l-vetturi?

Jista' jgħid b'kemm inbiegħu u lil min inbiegħu, billi jagħti l-isem, il-kunjom u l-indirizz u n-numru tal-karta ta' l-identita' ta' kull persuna li xtrat kull vettura partikolari?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'seduta oħra.