MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 546 It-Tnejn, 4 ta' Ġunju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 546

It-Tnejn, 4 ta' Ġunju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 4 ta' Ġunju, 2001

WERREJ

MINUTI 209

KOMUNIKAZZJONI 209

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 209

TQEGĦID TA' KARTI 213

ORDNIJIET TAL-ĠURNATAABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI TA' L-ERARJU (IT-TIELET QARI)

REVENUE (SAFEGUARD) (AMENDMENT) BILL (THIRD READING) 214

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL MALTI GĦALL-IŻVILUPP EKONOMIKU

U SOĊJALI (IT-TIELET QARI)

MALTA COUNCIL FOR ECONOMIC AND SOCIAL DEVELOPMENT BILL (THIRD READING) 215

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET (IT-TIENI QARI)

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL (SECOND READING) 215

AĠĠORNAMENT 237

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 242

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 545 li saret fit-30 ta' Mejju, 2001 ġew konfermati.

KOMUNIKAZZJONI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li skond l- artikolu 10 ta' l-Att Nru VIII ta' l-1997 is-Sedja kienet irċeviet kopja tar-Rapport tat-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji.

Se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Rapport Nru 8 tat-Tribunal għall-Investigazzjoni ta' Inġustizzji għas- sitt xhur bejn it-2 ta' Diċembru 2000 u l-1 ta' Ġunju 2001; u

Rapport maħruġ mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika f'Mejju 2001 intitolat "Inquiry into the Administration of the National Aquaculture Centre (1992-1997)".

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, niġbed l-attenzjon li m'hawnx quorum u bħala turija ta' suppost għall-kumitat ta' azzjoni biex ma jinqeridx il- wied tal-Kalkara qed nitlob quorum

MR SPEAKER: Hawn talba għal quorum.

Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Billi fis-6.11 p.m. ma kienx hemm quorum, is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MTA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-impjegati li għandha magħha l-Malta Tourism Authority – li qabel kien l-NTOM - fl-uffiċċju ta' l-Ingilterra?

Meta kienu impjegati u x'xogħol jagħmlu?

X'tip ta' kuntratt għandhom?

Meta saret sejħa biex jimtlew dawn il-postijiet?

Kemm applikaw?

Xi kwalifiki għandhom dawk l-impjegati?

Kemm għandhom salarju u x'allowances għandhom dawn l- impjegati?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) (f'isem il-Ministru tat- Turiżmu): Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub li jinkludi kemm il-kwalifiki akkademiċi ta' l-impjegati kif ukoll l- esperjenza tagħhom fix-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli kif l-isem ta' persuna li hija familjari tal-Ministru Refalo m'hijiex imniżżla fil-lista ta' mpjegati li ħarġet pubblikament?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jiena qed nirrispondi f'isem l-Onor.

Refalo u m'għandix aktar informazzjoni ħlief ir-risposta li tajt.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kienu saru żewġ domandi parlamentari dwar din il-persuna li qed nirriferi għaliha.

F'waħda mir-risposti kien ġie nnegat li din il-persuna kienet impjegata ma' l-ambaxxata Maltija ġewwa l- Ingilterra filwaqt li fl-oħra kien ġie kkonfermat li din il-persuna kienet impjegata ma' l-NTOM.

Jista' l-Ministru jgħidli għala llum reġa' ġie nnegat li din il-persuna verament hija mpjegata f'dan l-uffiċċju?

Jaf il- Ministru li din il-persuna inqabdet bla working permit fl-Ingilterra u mbagħad biex jgħattulha qalu li hija impjegata mal-High Commission ta' Malta ġewwa Londra?

Jaf li meta ntalbet lista ta' persuni li jaħdmu ma' l- ambaxxata, isem din il-persuna ma deherx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-ewwelnett jidhirli li m'għandhomx isiru dawn id- domandi kollha.

Naħseb li dan huwa l-uniku parlament fejn isiru tmien supplementary questions at one go.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, ħalli nerġa naqra d-domanda ftit ftit.

Din tgħid hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid min huma l-impjegati ta' l-MTA fl- Ingilterra?".

Mela mhux tal-High Commission jew ta' xi ħaġa oħra imma tal-Malta Tourism Authority li qabel kienet tissejjaħ l-NTOM.

Din id-domanda tkompli hekk:

"Meta ġew impjegati?

X'tip ta' kuntratt għandhom?

Kemm applikaw u xi kwalifika għandhom dawk l-impjegati?

Kemm għandhom salarju?

X'allowances għandhom dawn l-impjegati?"

Issa l-Ministru għat-Turiżmu qiegħed lista dettaljatissma fuq il-Mejda tal- Kamra mhux biss bl-ismijiet ta' l-impjegati iżda wkoll bid-date of employment, il-pożizzjoni tagħhom, it-tip ta' kuntratt, id-data tas-sejħa ta' l-applikazzjonijiet, in-numru ta' applikanti għal diversi postijiet, is- salarji u l-allowances li dawn jingħataw f'ċifri li huma sterling.

Il-Ministru ta wkoll lista tal-kwalifiki ta' kull wieħed minn dawn il- persuni.

Terġa' għal kull wieħed minnhom hemm il-work history, jiġifieri mhux biss fejn qed jaħdmu llum imma anke fejn kienu jaħdmu qabel.

Jekk f'din il-lista hawn xi wieħed minn dawn l-impjegati li jiġi mill-Ministru nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħidli min hu u mbagħad naraw.

Pero' il- Ministru Refalo bl-ebda mod m'hu qed jaħrab mill-informazzjoni li qed jagħti.

Anzi t-tmien domandi li għamel l-Onor.

Interpellant kollha ġew imwieġba.

Jien iċċekjajt fil-file u dan li qed jgħid l-Onor.

Interpellant ma jirriżultalix.

MR SPEAKER: l-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk bint il-Ministru Refalo hijiex impjegata ma' l-MTA?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Le dan ma nistax nikkonfermah.

Jien poġġejt il-lista li għandi dwar l-impjegati li hemm jaħdmu ma' l-MTA ġewwa l-Ingilterra li turi s-sitwazzjoni attwali tal-lum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jassumi responsabbilta' li jaċċertana li bint il-Ministru Refalo m'hijiex impjegata ma' l-MTA?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jien qed ngħid li saret domanda limitament għall- uffiċċju ta' l-Awtorita' tat-Turiżmu f'Londra u dik l-informazzjoni li nġabret mill-ministeru poġġejtha fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, skond l-informazzjoni li għandi it- tifla ta' l-Onor.

Refalo hija mpjegata mal-MaltaTourism Authority ġewwa l- Ingilterra.

Jekk dan huwa minnu, u din il-persuna m'hijiex imniżżla mal- lista ta' impjegati li hemm jaħdmu ma' dan l-uffiċċju, bla dubju ta' xejn il-Kamra qed tiġi żvijjata.

Il-Ministru jikkonferma li din il-persuna ma kellhiex working permit u li kienet diġa' qiegħda l-ajruport meta ntervjeniet il-kummissjoni għolja Maltija fl-Ingilterra biex isirilha arranġament speċjali u tkun tista' tibqa' taħdem hemm?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Ma nistax nikkonferma xejn minn dan kollu, anzi nkun qed nimmislidja lill-Kamra jekk nikkonfermah għax jiena tajt lista ta' min huma l-impjegati ta' l-MTA kif ġejt mistoqsi nagħmel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li l-Kamra xorta tkun qed tiġi misgwidata ladarba fir-risposta għal mistoqsija parlamentari l-isem li semmejt diġa' qiegħed imniżżel?

Il-Ministru m'għandux informazzjoni dwar dan li qed ngħid?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jien diġa' poġġejt lista ta' persuni fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cushieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jiġifieri l-Ministru ta' l-Intern li qed jirrispondi f'isem il-Ministru tat-Turiżmu – li mhux qiegħed preżenti - jintrabat li l-informazzjoni li għandu quddiemu hija retta u fidila lejn din il-Kamra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, hawnhekk qed nitkellmu bil-Malti u m'aħniex niftehmu.

Id-domanda kienet dwar l-impjegati li hemm fil-branch ta' l-awtorita' għat-turiżmu ġewwa Londra u jien, f'isem il-Ministru tat- Turiżmu, poġġejt lista' dettaljata ta' dawn l-impjegati fuq il-Mejda tal- Kamra.

Issa min jiġih il-kappell jilbsu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jaħsibx il-Ministru li hija ksur ta' etika li jkun hemm xi ħadd li jkun mpjegat ma' l-MTA li jkun qarib tal-ministru responsabbli minn din l-awtorita' jew tal-familja tiegħu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Id-domanda hija dwar l-impjegati ta' l-NTOM u jiena tajtu risposta għaliha pero' ma jistax joqgħod jitlobni pariri dwar il- Kodiċi ta' l-Etika!

MR SPEAKER: Domandi ipotetiċi ma jistgħux isiru.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Le, mhux biċ-ċajt qed ngħid.

Jiena poġġejt l- informazzjoni mitluba fuq il-Mejda tal-Kamra imma pariri ma nistax nagħtih u l-ebda Ministru ma jista' jagħtih pariri.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Taf is-Sinjorija Tiegħek li kien hemm mistoqsija parlamentari dwar dawn l-impjegati u fir-risposta ingħata isem it-tifla tal- ministru?

Allura dan m'huwiex qed jimmislijdja lill-Kamra?

Issa jien qed nitlob lilek, Mr Speaker, biex tinvestiga u tqabbel ir-risposta li ngħatajt illum mar-risposta li semmejt.

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Safejn naf jien il-protezzjoni tas-Sedja nista' nitlobha kull meta jkun hemm il-bżonn.

Jiena qed nitlob lis-Sedja biex tindaga u tara li f'risposta għal mistoqsija oħra simili diġa' ngħata l- isem tat-tifla tal-Ministru.

Għalhekk qed niskanta kif dan issa m'huwiex inkluż f'din il-mistoqsija li qed nerġa' nagħmel jien!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: M'għandi xejn xi nżid.

Saret domanda f'ċerta data li tgħid min huma l-impjegati u dik l-informazzjoni ngħatat.

(Interruzzjonijiet) Jien fuq id-domanda li saret illum nista' nagħtih risposta għax id-domanda l-oħra li qed isemmi m'hijiex qiegħda quddiemi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien nitlob lis-Sedja li meta jkun hemm mistoqsija parlamentari u tingħata risposta u jerġa' jkun hemm mistoqsija parlamentari għall-istess informazzjoni kważi u r-risposta tingħata b'mod differenti, dan ifisser li hemm xi ħaġa ħażina u qed timmislidja lill- Kamra.

Għalhekk qed nitlob lis-Sedja biex tinvestiga u jekk hemm bżonn tieħu passi.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, inti taf li l-Ministru ssirlu d-domanda u r- risposta li huwa jagħti hija formali u finali għad-domanda li tkun saret.

(Interruzzjonijiet)

KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm karozzi mikrija fid-dekasteru tiegħu fejn qegħdin, kemm swew is- sena l-oħra u kemm kien l-fuel bill tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm karozzi mikrija fid-dekasteru tiegħu fejn qegħdin, kemm swew is-sena l-oħra u kemm kien il- fuel bill tagħhom?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Jiena nformata li fil- preżent hemm disa' karozzi mikrija mid-dipartimenti li jaqgħu taħt il- Ministeru għal Għawdex.

Matul is-sena 2000 dawn il-karozzi swew b'kollox Lm9,808.17,8 li minnhom ntefqu Lm2,926.21,8 fuq fuel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nisimgħu ħafna kliem dwar persuni li jaħdmu f'entitajiet li jaqgħu taħt ċerti ministeri li jużaw il-karozza tal-gvern anke fil-weekends.

Tista' l-Ministru tgħidilna din il-pożizzoni kif tħares lejha u x'passi jittieħdu biex għallinqas dan ma jsirx b'abbuż?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Safejn naf jien il-persuni li għandhom il- karozza mikrija jużawha skond kif jitolbu r-regolamenti.

Jekk ikun hemm xi ħadd li ma jkunx miexi skond il-policies aħna lesti li nieħdu l-passi kontra tiegħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar karozzi mikrija fid-dikasteru li għalih hu responsaabbli l-Prim Ministru matul l-2000, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar advisers u membri ta' bordijiet fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali matul l-2000, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

Kopja tal-financial statements tal-Fondazzjoni Trasport Ħajja Indipendenti għas-sena 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar l-għadd ta' persuni li attendew l-Aġenzija Sedqa minħabba problemi konnessi mad-droga jew l-alkoħol bejn Jannar u April 2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar persuni b'diżabilita' mentali jew intellettwali li attendew korsijiet ta' taħriġ organizzati mill-Korporazzjoni għax- Xogħol u Taħriġ jew istituzzjonijiet oħra bejn l-1993 u l-2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar persuni b'diżabilita' mentali jew intellettwali li nstabilhom xogħol wara li temmew korsijiet ta' taħriġ organizzati mill- Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ bejn l-1995 u l-2001, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar trasferimenti mogħtija bejn il-11 ta' Settembru 2000 u Ġunju 2001 lill-impjegati fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l- Ministru tal-Finanzi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar trasferimenti mogħtija bejn il-11 ta' Settembru 2000 u Ġunju 2001 lil impjegati fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar uffiċjali pubbliċi fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi, li huma fuq performance agreement li barra performance bonus irċevew ħlas, kumpens jew benefiċċju għal xi ħatra jew nomina oħra waqt li kienu fuq performance agreement bejn l-1998 u l-2000, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Affarijiet Barranin.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-pożizzjoni li addottat Malta fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea fuq Kapitolu 14 – Enerġija li dwaru Malta rċeviet il- pożizzjoni komuni ta' l-Unjoni Ewropea; u

Tagħrif dwar uffiċjali pubbliċi fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-Ministru għall-Affarijiet Barranin, li huma fuq performance agreement li barra performance bonus irċevew ħlas, kumpens jew benefiċċju għal xi ħatra jew nomina oħra waqt li kienu fuq performance agreement bejn l-1998 u l-2000, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROTEZZJONI TA' L-ERARJU

REVENUE (SAFEGUARD) (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Dalli.

ONOR JOHN DALLI: Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju, Kap. 62", ikun moqri t- Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL MALTI GĦALL-IŻVILUPP EKONOMIKU U SOĊJALI

MALTA COUNCIL FOR ECONOMIC AND SOCIAL DEVELOPMENT BILL

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvillup Ekonomiku u Soċjali.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-Twaqqif tal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali u għal affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu miegħu", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur ?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-30 ta' Mejju, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, quddiem din il-Kamra bħalissa għandna dan l-abbozz ta' liġi li tressaq mill-ministru ta' l-intern, liġi li tipprovdi għar-restituzzjoni ta' art esproprjata bis-saħħa ta' l-Att dwar l- Arei għall-Iżvilupp tal-Bini.

Din id-diskussjoni issa ilha għaddejja għal xi żmien u jien nista' ngħid li segwejt kemm-il intervent minn din in-naħa tal-Kamra kif ukoll min-naħa l-oħra.

Nistgħu ngħidu wkoll li dan l-abbozz ta' liġi qajjem ċertu interess għall-fatt li l-art hija limitata u għalhekk wieħed irid jibża' għaliha u jagħraf sew kif jużaha.

L-art hija prezzjuża u għalhekk tajjeb li dan il-parlament ikollu l-okkażjoni li jitkellem fid- dettal u b'mod wiesa' dwar Din il-liġi u ovvjament imbagħad jifrex fuq suġġetti oħra li għandhom x'jaqsmu magħha.

Minħabba l-fatt illi l-art hija xi ħaġa prezzjuża, wieħed irid jara kif jużaha bl-aħjar mod possibbli u bl-aktar mod bil-għaqal.

Anke meta artijiet jgħaddu għall-iżvilupp għand ċerti kumpanniji min-naħa tal-gvern, jew anke meta jsiru aplikazzjonijiet biex jiġu żviluppati ċerti artijiet, wieħed irrid joqgħod attent li l-art verament tkun qed tintuża' b'mod għaqli.

Importanti li l-art verġni li għad baqa' f'xi partijiet ta' pajjiżna, il- ftit natura li għandna bħall-widien u x-xtajtiet, wieħed jara kif jibża' għalihom.

L-art agrikola trid tiġi ssalvagwardata u mhux mittiefsa u meqruda minn ċertu żvilupp.

Jiena u dieħel il-parlament stajt nara grupp ta' attivisti li jifformaw parti minn kumitat ta' azzjoni mill-Kalkara, li kien qed jipprotestaw quddiem il-bini tal-parlament dwar it-theddida preżenti li l-wied tal-Kalkara jiġi żviluppat u eventwalment meqrud.

Il- ministru qed jgħid: X'għandu x'jaqsam!

Lill-ministru nassigurah li mhux se nintilef nagħmel xi diskors sħiħ fuq il- wied tal-Kalkara, imma nħossu d-dover u d-dmir tiegħu bħala membru parlamentari li nsemmi dan il-punt la qed nitkellmu fuq l-artijiet u kif l- art għandha terġa' tgħaddi lura għand ċerti individwi.

Jien nemmen li l-art pubblika la hi tal-gvern u lanqas ta' l-oppożżizjoni imma tal-pubbliku, u għalhekk ma nistax ma nurix solidarjeta ma dawk in-nies meta waqt li kont fil-kunsill fil-lokalita ta' San Ġiljan, kont għaddejt minn esperjenza simili.

Nafu li anke jekk l-art ma tkunx pubblika, kif qed jgħid il- ministru, il-gvern għandu d-dritt u d-dover li jipproteġi art verġni u ma jħallihiex tinqered.

Nafu li fl-inħawi tal-Kottonera, fost il-massa ta' bini u postijiet industrijalli bħat-tarzna eċċ., dan il-wied tal-Kalkara hu parti żgħira fejn wieħed jista forsi jgħid li fadal ftit natura.

Il- ministru qed jgħid li din hija art privata u li hija skedata.

Issa jekk se toqogħdu tinterrompu stennew għax ser ikollkom ċans tagħlqu d-dibattitu.

(Interruzzjonijiet)

Lill-ministru ngħidlu li fis-snin '60, fi żmien gvern Nazzjonalista, kien ukoll ħareġ permess għall-iżvilupp fil-wied ta' San Ġiljan, u llum nafu x'qirda saret minn dak il-wied, li jibqa' sejjer sa San Gwann u mbagħad jgħaddi mis-Swieqi u jibqa tiela' saħansitra sal-Għargħur.

Nafu wkoll kif widien oħra ġew meqruda.

Dawn il-permessi għall-bini ma nħarġux mill-privat iżda ħariġhom il-gvern tal-ġurnata jew l-entita' li tirrapreżentah, f'dan il-każ l-awtorita ta' l-ippjanar, li għalkemm hija awtonoma hija maħluqa mill-gvern.

Nafu wkoll kif gvernijiet Nazzjonalisti ta' l-1987 u l-1992, minkejja l-pressjoni kemm mill-kunsill lokali u mir-residenti ta' San Giljan, kif ukoll minn kull min kellu għal qalbu l-ambjent, ma kellhomx il- kuraġġ jieħdu deċiżjoni li jirtiraw dawk il-permessi.

Sur President, jien ngħid li jekk jinstab li f'xi żmien fil-passat - kien min kien fil-gvern, ħalli ma nippolitiżżawx il-biċċa - inħarġu permessi fuq art ta' natura ambjentali li wieħed għadu jista jissalvagwardaha u jipprotegiha, ma nistax nifhem għaliex insibuha diffiċli li nirtiraw dawn il-permessi.

X'inhi din id-diffikulta'?

Forsi biża' minn fallout politiku?

Ngħid għalija fil-kwestjoni tal-wied ta' San Ġiljan, fejn bqajna kważi neżlin sa l-aħħar tal-wied, setgħet ittieħdet deċiżjoni li jiġu rtirati ċerti permessi.

B'hekk ma kienx jinbena dak il-mostru li minħabba fih min illum ikun għaddej minn Regional Road u jħares l-isfel, bil-kemm għadu jarah il-wied.

Ħallew biss biċċa mill-wied, hekk bħal kanal ta' l-ilma!

Hekk ġie l-wied ta' San Giljan illum, l-uniku wied f'dik l-area, li nerġa' ngħid jibqa' sejjer sas-Swieqi, jgħaddi minn San Gwann u jibqa' tiela' l- Għargħur.

Sur President, hawnehekk mhux qed nitkellem fuq xi biċċa proprjeta' li tinteressa lil xi partit politiku jew lil xi individwu iżda din kollha kemm hi tal-poplu Malti, li l-gvern irid jiżviluppaha b'mod li minnha jiġġenera l-ekonomija.

Qed nitkellem fuq art ambjentali u nemmen illi l-ftit art li fadlilna għandna noqogħdu b'seba' għajnejn li nipproteġuha.

Ma rridux inħallu l-ilpup u l-iljuni li huma għatxana biex jaħtfu din il-ftit art li għandna biex jibnuha, jiżviluppawha u jħaxxnu bwiethom.

Ejja nammettu li saru żbalji kbar fil-passat.

Mhux se noqgħod insemmi gvern jew ieħor - fil- ħajja kulħadd jiżbalja u fil-politika mhux b'inqas – iżda rridu nieqfu u naraw illi ta' l-inqas dawn l-iżbalji ma nirrepetuhomx.

Jekk se nibqgħu sejrin b'dawn l-iżbalji li għamilna fil-passat, nistgħu ngħidu li xejn m'hu sabiħ il-futur għal dawk l-areas ta' art verġni li għad baqa' f'pajjiżna.

L-istess dwar il-każ tal-Kalkara li kont qiegħed nitkellem dwaru.

Privat jew mhux, fl-ischeme jew mhux, diskors dwar ċerti deċiżjonijiet kontroversjali li tieħu l-awtorita' ta' l-ippjanar nisimgħuh ta' kuljum minn kulhadd, nisimgħuh fuq ir-radju u fuq it-televiżjoni, naqrawh fil- ġurnali u fuq l-internet, tista' tisimgħmu kullimkien.

Meta inti tisma' u tara dan kollu, bilfors li tibda tistaqsi għaliex qiegħed jingħad dan id- diskors.

Żgur li dan mhux diskors superfluwu u li qed jingħad għal xejn, biex wieħed jimla argument jew għax m'hemmx fuqhiex wieħed jitkellem.

Iva, ċerti deċiżjonijiet li jittieħdu mill-awtorita' ta' l-ippjanar huma deċiżjonijiet kontroversjali li joħolqulek ċertu dubji dwar kemm id- deċiżjonijiet li jkunu jittieħdu jkunu deċiżjonijiet ġusti, kemm tista' tgħid li jkunu l-istess bħal deċiżjonijiet passati fil-konfront ta' ħaddieħor.

Per eżempju, rajna kif f'dawn il-ġranet, permess ta' lukanda li kienet inbniet illegalment ġie rranġat f'sempliċi multa.

(Interruzzjonijiet) Ma jien se niddefendi lil ħadd li abbuża f'dan ir-rigward, kien min kien, imma żgur li ma ntużax l-istess kejl, per eżempju, fil-konfront ta' dawk li bnew il-kmamar fl-Għadira u fl-Armier.

Lil dawk ma għamlulhomx l-istess, ma qalulhomx iħallsu multa u daqshekk!

Allura għalfejn two ways, two measures?

Jekk inti għandek tieħu passi, ħu l-passi kontra kulħadd.

Jekk inti trd tkun kredibbli fid-deċiżjonijiet li tieħu, jekk hemm bini bla permess, hu ta' min hu, ħu deċiżjoni.

Issa jekk teħux deċiżjoni li twaqqa' jew li twaħħal multa dik storja oħra, imma ma tistax tieħu deċiżjoni mod fil-konfront ta' wieħed u deċiżjoni mod ieħor fil-konfront ta' ieħor.

Bilfors li dak li jmur l-agħar ikollu raġun li joqmos u jgħid illi l-gvern tal-ġurnata jew l-entita' maħluqa mill-gvern tal-ġurnata qed jimxu b'ċertu favoritiżmu.

Jekk qegħdin isiru dawn l-iżbalji li jtellfu l-kredibilita' ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar, għandna naraw li dawn mhux biss ma jibqgħux isseħħu iżda wkoll jekk huma każi reċenti, għandna naraw x'wassal biex ittieħdu ċerti deċiżjonijiet għax minkejja li hemm l-awtonomija, il-gvern tal-ġurnata xorta waħda jibqa' responsabbli li ma jħallix li jittieħdu ċerti deċiżjonijiet, anke minn entitajiet awtonomi li jaqgħu fi ħdanu.

Jien nemmen li f'każi bħal dawn li għadni kif semmejt, għandha tidħol ir- responsabbilta' politika li titlob li l-ministru - jew min hu responsabli f'dan ir-rigward - għandu jkun ċert li d-deċiżjonijiet qed jittieħdu b'mod ġust skond ir-regolamenti.

Jekk ir-regolamenti qegħdin jitgħawġu għandna naraw li dawn ir-regolamenti ma jibqgħux jitgħawġu u għandna nirranġawhom.

Irridu naraw li d-deċiżjonijiet jittieħdu l-istess fil-konfront ta' kulħadd, mhux ta' min mod u ta' min mod ieħor.

Hawnhekk, Sur President, ridt nitkellem fuq ċerti areas li appuntu huma artijiet tal-gvern.

Nafu li l-gvern jgħaddi ċerti artijiet lil ċerti kumpanniji wara riżoluzzjoni li tkun mgħoddija minn dan il-parlament jew wara xi avviżi legali li jkunu ħarġu biex isir żvilupp fuqhom.

Waħda minn dawn l-artijiet li għalija hi imprezzabbli u li għaddiet għall-iżvilupp - u jien ngħid li kien żball li għaddiet għall-iżvilupp - hija l-art fejn illum qed terġa' tinbena l-Excelsior.

Hemmhekk għattejna sur biex tellajna mostru, u meta dan il-mostru ġie biex jaqa' għax kien hemm oppożizzjoni kbira għalih u anke ġie kkundannat, erġajna ħriġna permess ieħor.

Dan ikompli ma dak li kont qed ngħid qabel, jiġifieri li nwettqu żball darba, imbagħad l-istess żball nerġgħu nwettquh.

Kif qed jgħid ukoll il-kollega tiegħi, l- iżviluppatur daħal fis-swar u ħadd ma kellmu.

Anke ħareġ iktar fuq il- baħar milli oriġinarjament kien suppost u ħadd ma tkellem.

L-iżvilupp ta' din il-lukanda issa ilu snin għaddej - lanqas li konna qed nibnuha fuq il- qamar għax kienet titlesta qabel! - iżda qisu mhu qed jiġri xejn.

Kollox kwiet u ħadd ma jiftaħ ħalqu, waqt li l-iżviluppattur jagħmel li jrid, u dan meta din hia art tal-gvern!

Sar it-tieni żball li reġa' nħareġ il-permess għax hemmhekk saret pastażata kbira u għattejna s-swar li aħna l-poplu Malti suppost li niftaħru bihom.

Mela minflok ngħidu li issa la darba dik il-lukanda ma tistax tinbena, allura għandha taqa' u daqshekk, nagħmlu żball u nerġgħu nirrepetuh.

Iżda araw x'ġara' fl-Armier u fl-Għadira - intenni li m'iniex qed niddefendihom lil dawn għax hemmhekk hemm art naturali u rridu nissalvagwardawha – u għax hemmhekk hemm iż-żgħir immorru bis-suldati, bil-pulizija u bil-gafef u nkaxkru lil kulħadd.

Hemmhekk m'hemmx saħħa finanzjarja u saħħa oħra.

Jien nistaqsi: X'inhi din is-saħħa biex fil-każ ta' xi wħud jittieħdu passi kontrihom u fil-każ ta' xi wħud oħra le?

Nifhem li jkun hemm min irid jinvesti flusu, imma issa ejja ma naqgħux għar-rikatt ta' l-abbuż ta' min se jinvesti flusu, joħloq ix-xogħol u jiġġenera l-ekonomija.

Jekk aħna rridu nissejħu serji u jekk aħna rridu nissejħu politiċi veri, m'għandniex naqgħu għar-rikatt b'dan il-mod.

Meta niftaħru li l-ekonomija tagħna sejra tant tajjeb u tant 'il quddiem u tant qed toħloq ġid, ma naħsibx li għandna bżonn inbaxxu rasna għal kollox u qisu mhu qed jiġri xejn.

Għalhekk niskanta jien kif ċerti deċiżjonijiet u ċerti passi ma jitteħdux, Sur President.

Segwejt l-intervent li għamel il-ministru għall-ambjent fuq din l-istess liġi u dan bilkemm ma riedx jakkuża gvernijiet Laburisti tal-passat għax qassmu plots f'ċerti areas biex jinbnew minn familji tal-ħaddiema!

Bilkemm ma riedx jgħid li dan kien sagrileġġ!

Qal li dan ma kienx housing soċjali – min irid jista' jmur hemmhekk u housing soċjali jsib u mhux vilel – u wasal biex qal li t-tqassim ta' dwan il-plots kien żball.

Jekk l-Onor.

Zammit Dimech isejjaħlu żball, jien ma nsejjaħlux żball, anzi nħossni kburi li nagħmel parti minn dan il-partit li lill-ħaddiem dejjem tah id-dinjita' tiegħu.

Lil min hu inqas u lil min jiflaħ l-inqas, il-partit tagħna dejjem għollieh 'il fuq.

Ħafna familji ta' ħaddiema li fil-passat ma kenux kapaċi jibnu d-dar tagħhom, dan setgħu jagħmluh bis-saħħa u bl-għajnuna ta' gvernijiet Laburista li tawhom l-art biex jibnuha u jkollhom dar dinjituża, bħalma jkollu kulmin hu sta bene u kull min ġej minn familja ta' l-elite.

Donnu li l-familji ta' l-elite jista' jkollhom dar sura ta' nies, imma jekk ħaddiem jimxi naqra 'l quddiem nibdew ngħidu ċertu diskors.

Jien nitkaża nisma' dan it-tip ta' diskors, u mbagħad mingħand min ġie hawn u ppropona li jgħaddi biċċtejn art - qed nirriferi għal Tigne' u Manoel Island - biex isir żvilupp fuqhom.

(Interruzzjonijiet) S'hemmhekk m'hemm xejn ħażin, iżda mbagħad lil min hu sta bene u lil dak li għandu l-but mimli naħfrulu l- bolli!

Mela lil dan nagħtuh l-aħjar kondizzjonijiet u ma nitkażawx bih, u lill-ħaddiem għax bena daru u għax forsi għandu dar diċenti bħal kull familja oħra, dak nagħtuh ġo rasu!

Jiena nżur djar bħal dawn f'Pembroke u s-Swieqi, fejn qassmu tant artijiet gvernijiet Laburisti, għax jagħmlu parti mid-distrett tiegħi.

Għaliex m'għandux dritt il-ħaddiem jgħix ħajja deċenti?

Jew irriduh jgħix fil- kerrejiet jew fl-appartamenti bilfors għax ħaddiem?

Jiġifieri aħna qed ngħidu li ma kellniex nagħmlu pass soċjali 'l quddiem biex il-ħaddiem jkollu daru?

Gvernijiet Laburisti dan il-kunċett attwawh bil-provi.

Fost il-Partit Nazzjonalista kien hemm min qal lill-ħaddiem li jiggarantilu li jkollu daru u anke li jsir sid ta' daru.

Intqal ħafna paroli kieku, imma llum tmur għand l-awtorita tad-djar, timla formola u mbagħad jibagħtu jgħidulek li biċċa flat ġo Pembroke, proprjeta' tal-gvern u se jaqa biċċiet, li kien jagħmel parti mill-kwartieri tas-suldati, trid tħallas għalih Lm 45,000!

X'garanzija dik li ssir sid ta' darek, imbierek Alla!.

L-istess fuq il-famuż carpark tal-Furjana, pastażata oħra, dnub ieħor li tiegħu huwa ħati l-gvern Nazzjonalista u ma nistax ma nsemmihx, Sur President.

Min jgħaddi minn hemmhekk illum jara balla konkos illi xejn ma taqbel ma' l-estetika tal-kumplament tal-Belt Valletta u, apparti t-taħwid u t-tgerfix u ma nafx xiex biex il-carpark ittieħed minn għand min ittieħed, l-iżvilupp tiegħu għadu mhux mitmum wara dawn is-snin kolla.

Naturalment il-carpark dejjem mimli bil-karozzi, il-flus deħlin għand l- investituri u għand min imexxih u ma tistenna li jsir xejn!

Imma l- awtoritajiet fejn qegħdin?

L-awtoritajiet li għalihom dan il-parlament japprova mijiet ta' eluf ta' liri fis-sena biex jitmexxew u biex ikollhom minn fejn iħallsu l-pagi ta' l-impjegati, li suppost qegħdin hemm biex jagħmlu xogħolhom, x'inhuma jagħmlu?

Ma jistax ikun li kollox għaddej u s- sitwazzjoni tibqa' l-istess, u mhux biss fil-każ tal-carpark tal-Furjana, għax semmejt diversi każi u għad fadalli x'insemmi.

Ma jistax ikun li dan il-parlament jibqa' jivvota l-flus għal entitajiet li jaqgħu taħt il-gvern imma li għandhom ċerta awtonomija, u l-uffiċjali ta' dawn l-awtoritajiet illi jiġu mpoġġija f'dawn l-awtoritajiet mill-gvern tal-ġurnata, ma jeħdux il-passi li suppost jittieħdu.

Irridu naraw li l-quddiem dawn l-affarijiet f'pajjiżna jitranġaw.

Ma jistax ikun illi lil kull min tiġi mgħoddija proprjeta' jew art tal-gvern biex jiżviluppaha, wara li tkun għaddiet għandu, dan ma jkollu kontroll ta' xejn u jibqa' għaddej kif irid hu jħawwad u jgerfex u ħadd ma jieħu passi.

Dan ma jistax jibqa' sejjer, Sur President.

Nafu wkoll, per eżempju, li ftit tal-ġimgħat oħra - ma nafx meta saret imma l-ħsieb qiegħed hemm - ser issir offerta pubblika biex jiġi żviluppat ix- Chalet ta' Tas-Sliema.

ONOR.

TONIO BORG: Issa anke x-Chalet!

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Dik ukoll art pubblika.

ONOR.

TONIO BORG: X'għandu x'jaqsam?

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Ministru, jekk dan li qed ngħid mhux jogħġbok mhux ħtija tiegħi.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, f'din il-liġi li għandna quddiemna qed nittrattaw art tal-gvern meħuda mingħand il-privat u issa se tingħata lura.

Allura fejn jidħol ix-Chalet u fejn tidħol l-Excelsior?

Xejn m'għandhom x'jaqsmu!

Kieku kellhom l-iċken rabta mal-liġi noqgħod bi kwieti imma m'għandhom x'jaqsmu xejn.

Jekk m'intix preparat fuq din il-liġi għid li m'intix, imma mhux nistaqsik domandi li lanqas biss taf tirrispondihom!

Lanqas biss qrajtha din il-liġi int!

ONOR JOSEPH CUSCHIERI: Nista' nifhem li l-ministru xejn m'hu qed jieħu pjaċir b'dan li qed ngħid.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dak li qed jgħid l-Onor.

Cuschieri m'għandu assolutament xejn x'jaqsam mal-liġi li għandna quddiemna.

Forsi x-Chalet u l-Excelsior ittieħdu bil-provvedimenti tal-BDA u se jingħataw lura lill- privat?

Ma naħsibx!

MR SPEAKER: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membri li l-għan dikjarat ta' dan l-abbozz ta' liġi hu sabiex jipprovdi għar-restituzzjoni ta' art lura lis-sidien oriġinali, f'areas għall-iżvilupp ta' bini li ma jkunux meħtiega mill-gvern.

Ikompli l-Onor.

Cuschieri u nitolbu jorbot l- argumenti tiegħu ma' l-għan tal-liġi.

ONOR JOSEPH CUCSHIERI: Sur President, jien smajt l-interventi ta' kollegi oħra miż-żewġ naħat tal-Kamra u kulħadd tkellem kif deherlu u fl- ebda mument ma qam il-ministru.

Issa forsi l-interventi tiegħi jkunu xi naqra provokattivi u naf li ma tantx jinżlu għasel ma' tan-naħa l-oħra iżda mhux ħtija tiegħi.

(Interruzzjonijiet) Skużani jekk ma jogħġbokx l-istil tiegħi iżda mhux tort tiegħi!

Jiena nipprova nwassal il-messaġġ bl-istil tiegħi u sta għall-ministru jekk irid jieħu nota ta' dak li qed ngħid.

Naħseb li s'issa m'offendejt lil ħadd u ma weġġajt lil ħadd imma qed ngħid dak li hu reali u dak li jgħidu n-nies fit-triq.

Jiena ma nistax ma niġix f'din il-Kamra u ma nqajjemx ċerti punti li għandi nqajjem.

Ma nafx għalfejn il-ministru qomos daqstant għaliex fettilli semmejt il-każ tax- Chalet f'Tas-Sliema!

B'daqshekk!

Anke dik kienet art f'idejn il-privat.

Naf ukoll li l-ministru kemm-il darba kien informat dwar is-sitwazzjoni ta' Cresta Quay f'San Giljan.

Hemm ukoll kien hemm min qabad u mar jokkupaha u naf ukoll li l-ministru kien informat għax il-kunsill lokali intervena mhux darba u tnejn.

Jekk il-ministru ma jogħġbux jitkellem fuq ix-Chalet, mela mmorru fuq in-naħa l-oħra tax-xatt ta' San Giljan u nitkellmu fuq Cresta Quay!

Jiena nixtieq inkun naf x'passi ttieħdu hemmhekk biex art li għamlu l-flus minnha terġa' tinfetaħ għall-pubbliku.

Veru li hemm partijiet minnha li qegħdin mikrijin mill-privat, imma partijiet oħra m'humiex u ma jistax ikun li issa l-privat jieħu kollox u ħadd ma jitkellem, bħalma kont qed ngħid qabel.

Kif ħadd ma jitkellem?

Aħna qed nitkellmu fuq ir-restituzzjoni ta' art.

Iva, il-gvern qed jerġa' jgħaddi lura artijiet li kien ħa fil- passat mingħand is-sidien.

Imma meta ngħaddu ċerti artijiet aħna stess f'dan il-parlament, kemm b'avviżi legali u kemm b'modi oħra, kemm nosservaw u naraw li għallinqas dawk l-artijiet qed jintużaw b'mod tajjeb u kif oriġinarjament ingħataw?

Aħna nafu ukoll li jkun hemm okkażjonijiet li f'dan il-parlament tgħaddi mod, imbagħad wara ftit tittranġa ftit 'il hemm u ftit 'il hawn, u tittranġa ftit min-naħa ta' l-awtorita ta' l-ippjanar u ftit minn x'imkien ieħor, u nispiċċaw nagħmlu jigsaw puzzle u l-kuntratt jew il-ftehim oriġinali jinqaleb ta' taħt fuq.

Għalhekk nistenna li nara xi tip ta' riżultat għal dawn il-punti kollha li qajjimt, Sur President.

Dwar l-artijiet tal-gvern naf illi, per eżempju, xi ħames snin jew sitt snin ilu, il-kunsill lokali ta' San Giljan kien issottometta landscaping project quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Issa dan il-proġett mhux darba tkellimt fuqu f'din il-Kamra u nibqa' nitkellem fuqu.

Dan kellu jkun proġett ekoloġiku li jgħaqqad il-wied tal-Balluta flimkien mal-wied ta' San Giljan, ħalli jsir żvillupp f'dik l-area tal-housing estate.

Issa l-housing estate f'Ta' Giorni huwa l-iktar housing estate abbandunat, u sew għamel il- kunsill lokali ta' San Giljan li ħaseb biex wieħed mill-ewwel żviluppi jsir f'dik l-area.

Wara li issottometta applikazzjoni, il-kunsill lokali kien ġie avviċinat mid-dipartiment tal-bini u konstruzzjoni biex iċedi parti mill-art - art pubblika li tiġi taħt il-playing field, fejn kien se jsir masġar - biex il-gvern ikun jista' jibni l-appartamenti.

Il-kunsill lokali kien laħaq ftehim illi minflok isir masġar, dik l-art tiġi mgħoddija lid- dipartiment biex jitilgħu blokkijiet t'apartamenti u bħala ħlas lura d- dipartiment kellu jiżviluppa playing field fil-qasam tad-djar f'Ta' Giorni.

Sur President, għaddew is-snin, inħarġu l-permessi, inbnew l-appartamenti u tista' tgħid kważi kollha ġew allokatti, u llum in-nies qed joqogħdu fihom.

Iżda ħaġa ta' l-għaġeb kif l-iżvilupp tal-playing field f'Ta' Ġiorni baqa' qatt ma seħħ, u dan meta hemm ftehim bil-miktub bejn id-dipartiment u l-kunsill lokali.

Mhux talli ma seħħx iżda lanqas biss ġew ivvotati flus f'dan ir-rigward.

Kien hemm playing fields oħra li saru mill-istess dipartiment.

Per eżempju, jiġini f'moħħi l-playing field f'Tal-Pieta'.

Hemmhekk ma kien hemm l-ebda ċirkostanza fejn il-kunsill jew ir-residenti jew xi ħadd ċeda xi art biex ma tiġix żviluppata kif kien ippjana oriġinarjament l-kunsill u minflok żviluppaha d-dipartiment, imma kien il- ħsieb biss tad-dipartiment illi jibni l-playing field.

Hemmhekk sar il-vot tal-flus, sar ix-xogħol, tlestiet il-playing field u giet inawgurata.

Imma fil-każ ta' Ta' Giorni, wara li l-kunsill ċeda dik l-art, mhux biss ma ġewx ivvotati flus u ma ġietx żviluppata l-art, talli lanqas hemm ħsieb ta' meta dan ix-xogħol se jinbeda jew meta se jitlesta.

Nerġa' ngħid li dan huwa wieħed mill-agħar housing estates u dan ma ngħidux jien biss.

Issa jien ngħid li l-gvern għandu jintervjeni f'ċerti lokalitajiet fejn tiġi sitwazzjoni li l-kunsill lokali m'għandux flus biżżejjed biex jagħmel żvilupp ta' ċertu kobor.

Ma jistax jkun li l-kunsill iwettaq proġġetti ta' ċertu kobor bil-fondi limitati li għandu meta l-fondi huma trickle.

Jgħidu li żiduhom u meta nistaqsu fiex żiduhom iwieġbu li l-kunsill għandu l-parti tal-liċenzji, imbagħad meta tnaqqas dik il-parti tal-liċenzji li jkunu ngħataw mingħand tal-ħwienet eċċ., tgħid mela dawn mhux żiduhom imma naqqsuhom!

Imma ħalli ma niżvijax mill-punt oriġinali, jiġifieri li l-gvern għandu jintervjeni biex l-affarijiet jitranġaw f'ċerti ċirkostanzi, fejn jidħlu ċerti areas, bħal housing estates u oqsma industrijali.

Naħseb li dan il-qasam tad-djar f'Ta' Giorni m'għandu xejn inqas minn oqsma tad-djar oħra madwar il-pajjiż.

Waqt li qed nitkellmu fuq l-artijiet, xtaqt insemmi xi ħaġa dwar it-toroq li ovvjament huma parti mill-art limitata li għandna.

Dwar dan is-suġġett tkellimt kemm-il darba f'dan il-parlament u semmejt kemm-il darba wkoll kif ċerti flus intefqu u qegħdin jintefqu u kif ċertu xogħol sar u għadu jrid isir f'dan il-qasam.

Minkejja li għedt ċar u tond li f'disa' snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista ntefqu Lm60 miljun, il-ministru responsabbli qatt ma ta risposta sodisfaċenti biex jiċħad dak li kont qed ngħid jien.

Nafu li llum anke ċerti toroq qed jinbnew ħażin.

Nemmen ukoll li t-toroq li għandna huma ħafna għaċ-ċokon ta' din l-art, imma din hi r-realta' u rridu nammettuha u ma tistax taqbad tiknes kollox u terġa' tibni mill-gdid.

Allura rridu noqogħdu aktar attenti li dak li jkun qed isir illum għallinqas isir bil-għaqal u li l-flus li nkunu qed nonfqu nkunu qed nonfquhom bil-għaqal ukoll.

Għandna l-każ tipiku ta' Mdina Road, fejn għaddew xhur u ntefqu ma nafx kemm u hemmhekk is-sitwazzjoni għadha diżastruża.

Jiena xtaqt nistaqsi jekk huwiex il-każ li la darba sar ħafna xogħol hażin f'dik it-triq u kellu jerġa' jinqala, minkejja li marbut b'ċerti kondizzjonijiet, il-kuntrattur qed jittutiba apposta fuq dan il-proġett għax issa mix-xogħol ħażin li sar dan se jispiċċa li ftit li xejn se jkun gwadanja.

Jekk dan huwa l-każ, il-gvern irid jara x'se jagħmel u hawnhekk ma jidħlux uċuh issa għax jidħlu flejjes pubbliċi ukoll.

Ix-xogħol jrid jitkompla u eventwalment jitlesta, irrellevanti min hu l-kuntrattur u irrellevanti min hija l-persuna.

Aħna rridu nassiguraw li x-xogħol illi jingħata f'dan il-qasam isir tajjeb u jsir sew.

Jien nappella biex il- ftit art li għandna, speċjalment l-areas ambjentali, l-areas agrikoli u x- xtajtiet, nibżu għalihom u ma nħallux lil min jabbuża.

Irridu nużaw l- istess kejl ma kulħadd.

Dan huwa l-messaġġ importanti fl-opinjoni tiegħi, li mhux bil-paroli biss imma bil-fatti rridu naraw illi jseħħ.

Bħalma llum b'dan l-abbozz li għandna quddiemna l-gvern qed jerġa' jrodd artijiet lura lis-sidien, issa rridu naraw ukoll li l-art li għandu l-gvern stess jibża' għaliha.

L-iżvilupp li jkun miftihem meta l-gvern jgħaddi art lill-iżviluppaturi minn dan il-parlament, isir hekk u xejn iktar.

Kull min jabbuża fuq art governattiva, hu min hu, kemm dak li għandu ġid kemm jiflaħ u għandu butu mimli, kif ukoll l-iżgħar wieħed fis-soċjeta, m'għandux jabbuża minn art publika għax dik hija tal-poplu u l-passi għandhom jittieħdu kontra kulħadd l-istess.

Jekk entitajiet li jikkontrollaw dak li jkun għaddej, bħad-dipartiment ta l-artijiet u l-awtorita' ta' l-ippjanar, b'xi mod ma jkunux qed josservaw dak kollu, ikunu qed jitilfu l- kredibilita' li jista' jkollhom mal-poplu u ħadd ma jkun jista joħodhom bis- serjeta.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor Hose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, dan l-abbozz ta' liġi lili jinteressani b'mod partikolari fuq il-kwestjoni tal-possession and use u se nispjega għaliex.

Ili għal żmien twil nipprova ninvita lill-gvern - kemm dan il-gvern kif ukoll il-gvern ta' qabel - biex jagħti ftit konsiderazzjoni għas-sitwazzjoni ta' dawk in-nies li jinsabu f'pożizzjoni anomala.

Jien naħseb li kif inhi l-liġi mhux qed tikkonsidra din il- kwestjoni u għalhekk se nagħmel xi suġġerimenti.

Din forsi l-ministru ma jafx biha u għalhekk nistiednu minn hawnhekk biex jagħraf din il-qagħda ta' dawn in-nies.

Is-sena l-oħra jiena ppreżentajt petition għan-nom ta' mitejn u ħamsin persuna, fejn tlabt lill-gvern jara x'jista' jagħmel u jindaga sabiex il- qagħda prekarja tagħhom tiġi b'xi mod sanzjonata bil-liġi.

Qed nitkellem b'mod ġenerali issa.

M'hemmx mijiet iżda hemm eluf ta' nies illi jokkupaw proprjeta' tal-gvern.

Hemm min jokkupa flat lest u hemm min jokkupa dar li bniha hu stess.

Il-pussess ta' l-art jew tal-flat ikun ingħata lilu mill- gvern meta l-gvern ma kellux titlu fuqha.

Fil-fatt din il-pożizzjoni anomala twieldet l-aktar meta ħarġet il-liġi tal-BDA fl-1983, imma rridu ngħidu wkoll li din is-sistema kienet tippersisti anke minn qabel.

Nieħdu l-eżempju ta' City Gate qabel l-1983, fejn il-gvern kien jieħu pussess ta' proprjeta' mingħajr ma qatt irratifika l-pożizzjoni tiegħu.

Imbagħad fl- 1983 il-gvern kien ħareġ policy - kellu r-raġunijiet tiegħu u nuġġistifikahom ukoll aktar 'il quddiem - li biha kienet issir dikjarazzjoni illi l-proprjeta' kienet tkun tifforma parti minn area ta' żvilupp u kien jieħu pussess tagħha.

X'kien jagħmel imbagħad il-gvern kemm fl-1983 u kemm qabel?

Kien jibni blokk flats, per eżempju, imbagħad dawn jingħataw lin-nies u n-nies iħallsu recognition rent lill-gvern u mhux lis- sid oriġinali.

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR TONIO BORG: Mr Speaker, imma hawn ma tidħolx il-BDA għax il-gvern jakkwista l-proprjeta' u allura biex jittrasferiha lil ħaddieħor ma jkollu l-ebda' diffikulta'.

Sewwa għalhekk li qed ngħaddu din il-liġi għax bħalissa biex tagħti lura proprjeta' tal-gvern trid tagħmel kuntratt, u aħna qegħdin ngħidu li ma tagħmilx kuntratt.

L-Onor.

Membru qed jirriferi, sa fejn naf jien, għall-artijiet li l-gvern ħa bil-possession and use, jew inkella għalkemm ħadhom b'expropriation għadu m'għamilx kuntratt mas-sidien u allura ma sarx proprjetarju tagħhom.

La dan ma sarx proprjetarju, ma jistax jagħti l-proprjeta' lura lil ħaddieħor!

ONOR.

JOSE' HERRERA: Iva, fil-fatt jien ngħid li l-ministru għamel sew meta ppilota dan l-abbozz ta' liġi, li jirriferi wkoll għal meta proprjeta' tkun ittieħdet mingħajr is-soltu proċeduri.

Biex inkun qed ngħid kollox, id-diskors introduttorju tal-ministru ma smajtux viva voce imma naf kif ġie rrapportat fil-gazzetta "The Times" tas-16 ta' Mejju – nispera li rrapportawh tajjeb – u ħadt spunt mill-mod kif il-ministru daħal fis- suġġett tal-proprjeta' kollha li l-gvern għandu f'idejh b'mod anomalu.

Kif qed jgħid hu hawnhekk, qed nitkellmu fuq każi fejn il-gvern għandu titlu, iżda qed nitkellmu wkoll dwar kif il-gvern qabel kien jiddikjara li kellu bżonn proprjeta' għal xi skop pubbliku jew inkella kien jgħid li l- art qiegħda tmiss ma' l-iżvilupp u jeħodha iżda mbagħad ma jużahiex.

Ma jagħmilx sens li inti tieħu proprjeta' għal skop pubbliku, iċċaħħad lis-sid mill-qligħ jew mit-tgawdija tagħha u mbagħad ma tużahiex għal skop pubbliku.

Fil-fatt kien hemm kawżi l-qorti - waħda minnhom kawża ta' Dr. Tonio Borġ kontra tiegħi stess, dik il-famuża kawża ta' Vella – fejn il- qorti qatgħetha li għandha dritt tissindika x'inhu "public purpose".

Iżda qed immur at a tangent, Sur President, u għaldaqstant nerġa' lura għall- punt li meta proprjeta' tittieħed mil-gvern u ma tintużax, tagħmel sens li tingħata lura.

Dan hu l-punt u jekk ma naqblux fuq dan ma nafx fuqhiex irridu naqblu hawn ġew!

Pero' l-ministru daħal ukoll fil-kwestjoni tal-possession and use li jien ili nħanbaq fuqha ħafna għaliex hija problema soċjali kbira.

F'Malta hawn eluf ta' nies illi ħadu plot b'konvenju, bnewha u l-gvern intrabat li jbiegħhilhom kif appena jakkwistaha.

Il-konvenju jkun għal ċertu ammont ta' snin, dawn jibnu d-dar, jonfqu ħafna flus iżda jispiċċaw għandhom biss l-użu tal-proprjeta' mingħajr titlu ta' xejn – bħal dawn hemm mhux mijiet iżda eluf ta' każi - imbagħad jgħaddi ż-żmien u jkun hemm koppji, miżżewġin jew għarajjes, li jħassru.

Dawn ikunu bnew dar, villa jew appartament fuq bażi ta' konvenju, imbagħad jiġu biex jillikwidaw iżda l-proprjeta' ma tkunx tista' tinbiegħ.

Mela nkunu bnejna dar flimkien b'sagrifiċċji kbar, isseparajna u d-dar ma nistgħux inbigħuha!

Nieħu eżempju ieħor ta' koppja għarajjes li xtraw plot mill-gvern fuq konvenju u żviluppaw is-sit iżda finalment m'għandhom xejn.

Jien għandi każi hekk fejn koppja tibni dar fuq proprjeta' – proprjeta' mhix tal-gvern, m'hix tal-koppja - dawn jiġġieldu iżda ma jistgħux jiddisponu minnha.

Hemm kawżi interessanti, għax il-liġi tħallik tittrasferixxi d-drittijiet tiegħek fuq konvenju meta tagħmel il- konvenju - għandi dokument mid-dipartiment konċernat dwar dan – iżda jekk inti tidħol f'kawża għax ma tkunx wasalt fi ftehim, fil-qorti l-imħallef kemm se jkollu dritt jordna ċ-ċitazzjoni ta' personal rights?

Jiena ngħid li ma jkollux dritt.

Mela mbagħad x'jiġri minn dawk il-persuni li jkunu qegħdin, per eżempju, f'separazzjoni u l-uniku ġid tagħhom tkun id-dar li tkun qiegħda fuq konvenju?

Tikkawża frustrazzjoni kbira u l-qorti tkun trid tara kif se ssolvi din il-problema li mhix żgħira.

Fil-fatt hemm mijiet ta' każi simili.

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Herrera.

ONOR.

TONIO BORG: Dejjem suġġett li jkollna the necessary backing, l- idea hi li l-liġi nemendawha biex isir xi forma ta' depożitu mingħajr inibizzjoni għal dak li jkun qiegħed jikkontesta l-ammont, u allura awtomatikament il-proprjeta' ssir tal-gvern.

Issa kif se ssir u jekk tkunx naħa jew oħra għad irridu niddiskutuha fil-parlament, pero' l-idea hija din għax ma jistax ikun li nibqgħu sejrin b'din is-sitwazzjoni.

Fil-fatt illum veru li teżisti s-sistema tac-ċedoli imma trid tkun taf minn huma s-sidien, għax iċ-ċedola tad-depożitu tagħmilha biss wara n-notice to treat u xorta waħda qed neħlu hemmhekk.

Iva, l-idea hi li l-proprjeta' ssir tal-gvern mill-ewwel, il-flus jitpoġġew f'account li huwa interest-bearing u naturalment imbagħad dak li jkun ikun jista' jikkontestaha.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Tajjeb li qed niddibattu s-suġġett b'dan il-mod għax issa tant għadda żmien li anke għandna problemi ta' suċċessjoni.

Mela l-Kodiċi Ċiviili tagħna jrid li jkollok ordinament fil-pajjiż, fejn ma jkunx hemm taħwid f'dawk li huma titli u proprjeta' immobbli.

Tant hu hekk li matul iż-żmien dan il-parlament saħħaħ l-insinwa b'riżultat li llum mhux biżżejjed li jsir kuntratt imma l-art trid tiġi rreġistrata.

Il-gvern għandu fissazzjoni li biex ikollok pajjiż organiżżat – mhux qed nirriferi għall-gvern attwali iżda għal kulħadd - fl-aħjar interess ta' l-ekonomija jrid ikollok iċ-ċertezza ta' minn huma s-sidien.

Allura aħna dejjem saħħaħna l-insinwa biex tirreġistra l-proprjeta' hemmhekk u mhux biss tagħmel kuntratt, u f'dan is-sens kollox hu ordnat.

Iżda minħabba l- problemi li semmejt jien hemm babilonja u konfużjoni sħiħa, fejn ħadd ma jaf x'inhuma d-drittijiet tiegħu u l-problemi jikbru aktar meta niġu għas- suċċessjoni.

Kif qal tajjeb il-ministru, hawn qed nitkellmu fuq drittijiet personali.

Nieħdu eżempju fejn jien wieħed ikun qed jokkupa post li fuqu hemm konvenju minngħand il-gvern għal ħames jew għaxar snin, iż-żmien tal-konvenju jgħaddi u ħadd ma jindenja ruħu li jġeddu - għax ħafna nies mingħalihom li d-dar tkun tagħhom - u l-persuna tmut u tintiret.

F'dak il-każ ta' min hija l-proprjeta?

Il-werrieta ser jiddikjarawha fil-causa mortis?

Jien nagħtihom parir li jiddikjarawha ħalli għallinqas ikun hemm xi ħaġa, iżda hawn tkun qed toħloq inċertezza u babilonja sħiħa.

Qed nieħu pjaċir nisma' lill-ministru jgħid li qed jaħseb li għada pitgħada jressaq abbozz ta' liġi – nittama wara li jsir studju akkurat tas-sitwazzjoni - biex naraw kif sejrin negħlbu din il-problema, problema serja ħafna.

Imbagħad anke għal min jikri, per eżempju, Sur President.

Il-policy tal-gvern, kemm dan u kemm l-ieħor, kienet li fejn jista' jkun meta proprjeta' tkun tal-lands, is-sidien jixtru dik il-proprjeta'.

Hekk tagħmel sens għax la jaqbel għall-gvern li tibqa' għandu bil-kera u lanqas jaqbel lis-sidien.

Jekk ikun hemm prezz sussidjat u raġonevoli, tajjeb li dak li jkun jixtri proprjeta' għax għall-anqas ikollu investiment.

Nieħu l- eżempju ta' City Gate fejn għandek nofs in-nies li setgħu jixtru u n-nofs l- ieħor ma setgħux.

Dawn naturalment iħossuhom ippreġudikati għax huma ħadu l- post ta' ħaddieħor.

Mela l-oħrajn xtrawh u dawn ma jistgħux jixtruh.

Għandna problemi serji u kbar u meta niddibattu liġi bħal din għandna inqajmuhom dawn l-affarijiet.

Min-naħa tiegħi jien żgur li nqajjimhom dawn il-problemi kull darba li nitkellmu fuq xi ħaġa simili.

Meta konna qed niddiskutu l-liġi dwar it-trasferiment ta' art tal-gvern ftit xhur ilu, dawn il-kwestjonijiet qajjimthom.

Kull darba li niddiskutu xi abbozz ta' liġi jew xi mozzjoni relatata ma' dan is-suġġett, dawn il-kwestjonijiet jien li naħdem fil-kamp legali nara li nqajjimhom.

Il-verita' hi li għandna problema li qed tikber u għad tisplodi, u naħseb li wasal iż-żmien li llum qabel għada nindirizzawha għax bħalissa hawn konfużjoni sħiħa.

Iżda mhux daqshekk faċli li nindirizzawha issa għax tant għadda żmien li ma nafux min huma s-sidien.

Dawn mietu, hemm eredi kontra eredi, eċċ, eċċ. u suppost li qed titħallas ir-recognition rent, iżda xi jsir minn din ir-recognition rent il-Bambin biss jaf!

Naħseb li qed tinżamm mill-gvern u s-sidien lanqas qed jieħdu kumpens.

Mela qegħdin fi stat fejn għalkemm legalment u teknikament m'hemmx it-trasferiment tat- titlu, fil-fatt proprjeta' privata kienet ittieħdet mingħand in-nies snin ilu, bħal fejn se jsir il-proġett ta' Bieb il-Belt u fejn kien hemm it- teatru.

Jiġifieri qegħdin fi stat illegali u anti-kostituzzjonali, fejn proprjeta' privata ttieħdet, is-sidien dejjem jisperaw u jistennew iżda kumpens ma jieħdu qatt.

Għall-inqas meta qed nitkellmu fuq il-liġi li qed issir riferenza għaliha hemm previst li ħaddieħor se jieħu xi tip ta' kumpens imma dawn xejn.

Allura jekk m'aħniex se norganizzaw ruħna se jfaqqgħu xi kawżi kostituzzjonali li se jkollhom riperkussjonijiet li jistgħu jriegħdu lill-istess gvern.

Jekk, per eżempju, jigi żviluppat t-Teatru Rjal f'City Gate, ibqa' żgur li s-sidien se jitolbu kumpens.

Dawn in-nies kollha se jispiċċaw ifajru kawża kostituzzjonali ħalli jieħdu kumpens għax lin-nies ma tistax teħdilhom il- proprjeta'.

Jekk il-gvern irid ikun soċjali jkun soċjali kemm irid pero' mhux a skapitu tal-privat u lanqas a skapitu tiegħi.

L-ewwelnett ir- recognition rent hija peanuts u, apparti dan, lanqas in-nies ma jriduha r- recognition rent.

Dan tistgħu tarawh jekk tiċċekkjaw mad-dipartiment.

Minn riċerka akkurata li kont għamilt kont sibt illi tant jgħaddi żmien li ħadd ma jaf lil min ser iħallas u ħadd m'hu qed jirċievi recognition rent.

Il- maġġoranza tan-nies ma jeħduhiex.

L-ewwelnett din tkun kontestata għaliex l- ammont ikun deminimis ħafna.

Imbagħad dawn ħaduhielhom jew ma ħaduhilhomx l-art?

Ittieħdet jew ma itteħditx?

Recognition rent legalment ma tfisser xejn, hija fiction, għax inti tista' tagħtini proprjeta' b'kera - bħal meta kien hemm ir-requisitions - imbagħad nieħu post mingħand il-housing, nagħti l-proprjeta' lil ħaddieħor u nimponi kera jien, u allura haddieħor qed iħallas il-kera u jien is-sid qed nirċievi l-kera bid-drittijiet kollha.

B'recogniton rent jiena qisni qed ngħid li għalissa m'għandi xejn imma nitolbok taċċetta dan l-ammont imbagħad naraw!

Dik tfisser recognition rent, fejn il-pożizzjoni legali eżatta ma tirriżultax.

Issa ħalli mmorru ftit fuq il-kwestjoni ta' dan l-abbozz fejn il-proprjeta' li ma ntużatx tista' tingħata lura, u tagħmel sens nerġa' ngħid.

Tagħmel sens ukoll li jkun hemm kumpens.

Faċilment il-ministru responsabbli jista' jiddikjara li proprjeta' li l-gvern kien ħa taħt il-BDA u li ma użahiex se jagħtiha lura lis-sidien oriġinali, skond x'titlu kellhom qabel, u min kellu xi drittijiet ta' kera jew min kellu xi ħaġa oħra, dik se jeħodha lura u se jiġi kollox kif kien qabel.

Iżda hemm ukoll dritt ta' kumpens għall-preġudizzju li jkun sofra s-sid minħabba d-dewmien li jkun jammonta aktar mill-valur ta' l-art, u allura dan ikun jista' jiftaħ kawża l-qorti u jitlob kumpens addizzjonali.

Per eżempju, f'każ li l-gvern ikun ħa biċċa art tiswa' Lm5000 u din tkun damet għoxrin sena f'idejh, jekk is-sid oriġinali jista' jipprova li billi ma kenitx għandu dan iż-żmien kollu dan tilef introjtu minnha li huwa ogħla mill-valur ta' l-art, allura dan jista' jitlob kumpens.

Jekk il-valur ta' l-introjtu m'huwiex ogħla mill-valur ta' l-art, allura ma jistax jitlob kumpens.

Jiena ma naqbilx ma din il-logħba, Sur President.

Ma tagħmilx sens għax hawnhekk qed ngħidu li min bata preġudizzju jew danni sostanzjali jieħu l-ammont kollu, iżda min ma batiex preġudizzju daqstant sostanzjali ma jeħux kumpens.

Jekk il-gvern - hu min hu, mhux qed nitkellem b'mod partiġjan illum - ħa proprjeta' mingħand xi ħadd b'kapriċċ għal xi dipartiment jew aġenzija oħra, żammha għandu għal ċertu żmien iżda baqa' ma użahiex u allura reġa' taha lura, is-sid oriġinali ma jieħu xejn?

Ma rridx insemmi każi partikolari imma naf bihom - per eżempju toħroġ biċċa art kbira, taparsi sa tużaha għal oġġett imbagħad tispiċċa f'idejn il- freeport – u allura fejn saru xi abbużi u l-gvern ħa proprjeta' illi ma wżax u żammha għandu għal snin sħaħ, lil-privat itteħidlu d-dritt tat- tgawdija tal-proprjeta' u dan għandu jieħu kumpens.

Jiena naħseb li mhux biżżejjed, skond id-drittijiet inerenti fil-Kostituzjoni u fil-Konvenzjoni Ewropea, illi l-gvern jagħti lura art lis-sid oriġinali u dan m'għandu dritt ta' xejn, wara li l-gvern ikun ħadlu l-art, żammha għandu għoxrin sena u m'użahiex waqt li s-sid oriġinali ma setax jiżviluppha.

Ma naħsibx li tista' tirraġuna hekk u għalhekk qed ninvita lill-gvern jirrikonsidrha.

Jien ngħid li din il-klawsola fil-liġi hija anti-konstituzzjonali.

Talli l- gvern iċaħħdek mill-użu tal-proprjeta' tiegħek, m'hu se jagħtik kumpens ta' xejn?

Kif jista' jkun?

Ma naħsibx li tista' tgħaddi f'soċjeta ta' llum b'dan it-tip ta' liġijiet.

Qabel forsi l-gvern kien iktar liberu jaġixxi b'ċertu mod, forsi l-prinċipji soċjali kienu differenti.

Wara l-gwerra kellek ċerti prinċipji fejn il-gvern bilfors kellu jieħu d-djar mingħand in- nies biex jgħin lil min ma kellux dar għax kienet waqgħetlu.

Forsi qabel il-gvern kellu inqas proprjeta' u bilfors kellu jieħu over proprjeta' privata, jagħmel requisition orders u jimxi b'dan il-mod.

Dawk kienu ċirkostanzi soċjali differenti iżda issa ż-żmenijiet inbidlu.

Ma tistax titkellem favur id-drittijiet tal-bniedem u favur il-Konvenzjoni Ewropea mbagħad tibqa' tħaddan ċerti prinċipji.

Illum il-gvern m'għandux skuża.

Anzi llum il-gvern għandu proprjeta' kemm irid wara l-ftehim li għamel mal- Knisja.

Issa hawnhekk, Sur President, se jkolli nikkritika l-mod burokratiku, sfrenat u ħażin li bih il-gvern qed jamministra proprjeta' tal- Knisja.

Irrid nikritika lill-joint office għall-mod diżastruż ta' kif il-proprjeta' tagħna l-Maltin, tal-Gvern u ta' l-Istat Malti, li tista' ssolvi tant problemi soċjali ta' housing u problemi bi skopijiet pubbliċi, qed tiġi amministrata.

Qisu m'hemm xejn, x'disgrace!

Tipprova tasal fi ftehim magħhom, tipprova tixtri mingħandhom, tipprova tagħmel kuntratt magħhom, tipprova tagħmel kirja magħhom u ma tasal qatt.

Il-burokrazija f'dak id- dipartiment hija inspjegabbli.

L-iskemi li għandhom biex jimxu jdumu s- snin; per eżempju, nies li għandhom proprjeta' fejn għalqilhom iċ-ċens jew iridu jifduh qabel jew jaslu f'xi arranġament mal-gvern biex jifduh.

Iżda meta ma jaslux, jispiċċaw biċ-ċens magħluq u qed jgħixu f'din il-proprjeta' mingħajr titlu.

Eżempju ieħor ta' proprjeta' tajba, fabrikabbli, fejn jistgħu jitilgħu housing estates lanqas għandhom eżatt x'inhuwa l- alignment.

Hemm total abandonship.

Il-gvern akkwista dik il-proprjeta' kollha u ttraskurha.

Għal tletin sena oħra m'għandux bżonn proprjeta' iktar għax għandu dik il-massa ta' proprjeta', u jiena nikkritika bil-qawwa kollha lil min qed imexxi l-joint office.

Hu skandaluż kif inhuma mexjijn l- affarijiet hemmhekk.

(Interruzzjonijiet) Iżda mhux nagħmlu liġi u l- gvern jieħu l-proprjeta' bl-addoċċ!

Inti qed tgħid li jekk il-gvern ħadhielek u żammhielek għal għoxrin sena, u jekk inti d-danni li batejt jiswew iktar mid-dar u mill-art, il-gvern jagħtik kumpens, iżda jekk le m'hemmx x'tagħmel.

Dan huwa ħażin.

Mhux biex niġġustifika l-liġi tal-1983 li kien għadda l-Partit Laburista fil-gvern - qed inkun oġġettiv hawnhekk - iżda mhuwiex ġust illi inti tipprova tkejjel riforma jew xi ħaġa li għamel gvern għoxrin sena ilu mas-sitwazzjoni jew iċ- ċirkostanzi tal-lum.

Fl-1983 il-gvern kien daharu mal-ħajt.

Kien hemm problema soċjali ta' housing esaġerata u n-nies riedu jgħixu x'imkien.

Allura l-gvern ried b'emerġenza jieħu artijiet minn hawn u minn hemm mingħajr ma jkun jaf ta' min huma - u għalhekk li m'hemmx kollox in regola - biex jipprovdi għad-demand kbira li kien hawn.

Għalhekk aġixxa b'dak il- mod.

Li kieku l-gvern jaġixxi hekk illum jaġixxi ħażin għax iċ-ċirkostanzi ta' dak iż-żmien m'għadhomx japplikaw illum.

Kif qed niprova nispjega, anke l-ħsieb legali jew il-ħsieb politiku inbidel.

Jiġifieri dak li llum ma tistax tiġġustifika, dak iż-żmien kien hemm bżonn li jsir hekk.

Il-ħażin kien illi ma kienx hemm provvediment adegwat għal forma ta' kumpens għal min ġie mċaħħad mill-proprjeta', skond il-liġi l-antika.

Skond il-proċedura normali toħroġ requisition order, tittieħed l-art u mbagħad għandek dritt tmur arbitration, eċċ. Anke hemmhekk hemm skandlu, għax il- gvern jieħu l-proprjeta' tan-nies, kif għandu dritt f'kull pajjiż, basta for a public purpose.

Jekk il-gvern irid jgħaddi triq jew jibni sptar, ma jistax ma jeħux proprjeta' tan-nies.

Allaħares tgħid li l-Istat qatt m'hu se jkollu dritt jieħu proprjeta' for a public purpose.

Pero' meta jagħmel dan irid jikkumpensa b'mod ġust u mhux in-nies iridu jmorru arbitration biex jiġu kkumpensati u jdumu għoxrin, tletin, erbgħin sena u ma jieħdu xejn.

Il-hsieb mhux ħazin imma l-kumpens u l-abbużi jew l-interpretazzjoni ta' x'inhu "public purpose" li kienu ħziena Illum nafu x'inhu "public purpose".

"Public purpose" mhux il-bini ta' football club u lanqas ta' housing estate, imma l-bini ta' sptar hu "public purpose".

Nispiċċa billi nieħu l-okkażjoni nikkritika l-mod ta' kif jitmexxa l-land arbitration board.

Dan l-aħħar l-Onor.

Austin Gatt ippropona - u qbilt miegħu - illi dawn it-tribunali jiġu ppreseduti minn imħallfin irtirati.

Jiena nemmen li dawn it-tribunali jridu jkunu ppreseduti mill-membri tal- ġudikatura.

Kont ipproponejt illi r-retiring age ta' l-imħallfin tkunu 70 sena u li dawn it-tribunali jiġu chaired minn dawk l-imhallfin li jkunu għalqu s-65.

L-idea tal-ministru hija tajba għax l-imħallfin l-oħra tant għandhom xogħol illi dawn it-tribunali jarawhom żejda.

Mela wieħed jispera li jkollna mħallef irtirat li jippresedi dan it-tribunal u jmexxi daqsxejn il-kawżi li hemm għax għarukaża li ndumu għoxrin, ħamsa u għoxrin sena.

Ma jistax ikun illi din it-tip ta' proċedura iddum daqsekk.

Forsi għadna fiż- żmien li wieħed jaħsibha ftit, iżda ma nafx kemm il-liġi tal-kumpens, kif tiġi maħduma mill-land arbitration board, għada in line mal-Konvenzjoni Ewropeja tad-Drittijiet tal-Bniedem.

Fil-Kostituzzjoni tagħna kellna safeguard li tgħid illi kullħadd għandu dritt ta' kumpens, basta din issir mingħajr preġudizzju.

Pero' l-liġi li għandna biex jinħadem dak il-kumpens hija l-liġi l-antika li tagħtik peanuts.

Illum aħna membri firmatarji tal-European Convension fejn m'għandekx dan is- safety valve, u allura ma nafx kemm wieħed jista' jaqbad jgħid li t-tip ta' kumpens li qed jingħata mill-land arbitration board - u hemm kawżi li qed jikkontestawha din - għadu in linea mal-prinċipji li aħna bħala pajjiż illum assimilajna.

Trid mela tagħmel avvanz f'dawk li huma aspirazzjonijiet ġuridiċi tal-pajjiż.

Ma tistax tagħmilha bil-paroli biss u tagħti dak li jissejjaħ lip-service.

Fil-fatt trid tara minn qabel li jekk se tassimila ċerti prinċipji, trid tkun lest li toqgħod għalihom għax inkella tkun ipokrita miegħek innifsek.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, il-qasam li qed niddiskutu huwa importanti ħafna għal pajjiżna peress li nafu li l-art hija riżorsa prezzjuża ħafna.

Waħda mill-akbar problemi tagħna li qiegħda tikber aktar ma jgħaddi ż-żmien, hija li fir-roqgħa territorju li għandna hemm pressjonijiet differenti biex l-art tintuża għal ħafna skopijiet differenti.

Dawn l-iskopijiet daqqa jkunu kumplimentari u daqqa jkunu konfliġġenti, għax fl-istess roqgħa art trid taħseb fejn se jgħixu n-nies, fejn se jaħdmu u fejn se jirrikreaw ruħhom.

Trid taħseb biex tagħmel is- servizzi tat-toroq u servizzi oħra li l-pajjiż ikollu bżonn u jibqa' jkollu iktar bżonn huwa hu jiżviluppa.

Allura jkollok ħafna talbiet konfliġġenti dwar kif se tintuża din ir-roqgħa art.

Għalhekk l-akbar sfida li pajjiżi żgħar bħal tagħna għandhom hi l-immaniġjar ta' din ir-riżorsa tant skarsa, li tista' toħloq problemi serji.

Aħna fost dawk il-45 pajjiż fid-dinja fejn il-popolazzjoni hija taħt il-miljun ruħ, u interessanti li fost l-aktar istituzzjonijiet internazzjonali li jaffrontaw il-problema tat-territorju, ta' l-użu u ta' l-immaniġjar ta' l-art fi gżejjer żgħar u fi stati żgħar insibu l-commonwealth.

Ħafna mill-pajjiżi membri tal-commonwealth huma kważi kollha ex-kolonji ta' l-Imperu Brittaniku, iżda ħafna minn dawn huma proprju gżejjer jew stati żgħar, u mhix l-ewwel darba li dawn iltaqgħu biex jiddiskutu proprju kif jimmaniġjaw l-art, it-teritorju tagħhom.

Proprju ħafna minn dawn il-45 pajjiż li semmejt b'popolazzjoni taħt il-miljun ruħ fi ħdan il-commonwealth imxerrdin mal-kontinenti tad-dinja fl-Ewropa, fl-Asja, fl-Afrika u fl- Amerika ta' Fuq u t'Isfel, kemm il-darba ltaqgħu biex jiddiskutu l-problema ta' x'se jagħmlu bl-użu tat-territorju.

Per eżempju, fost l-aktar li jsemmu bħala nkwiet għalihom hi li r-residenti ta' dawn il-pajjiżi għandhom diġa' problema kbira bil-prezzijiet tal-proprjeta'.

Aktar u aktar jinkwetaw jekk din il-proprjeta' tkun tista' tinxtara mill-barranin li jkunu ġejjin minn pajjiżi fejn il-problema ta' l-art mhix daqshekk kbira.

Per eżempju, huwa interessanti li fil-pajjiżi ż-żgħar il-parti mibnija tat-territorju basta drabi hija ħafna ikbar minn tal-pajjiżi l-kbar.

Jekk ikollok tanaliżża x'persentaġġ għandek mibni mill-pajjiżi l-kbar, bħall-Ġermanja, l-Istati Uniti u l-Ingilterra, u tqabbel dak il-persentaġġ mal-persentaġġ ta' pajjiżi bħal Malta, issib li f'pajjiżi bħal Malta l-persentaġġ ta' art mibnija huwa ħafna u ħafna ikbar minn ta' pajjiżi ikbar, u għalhekk il- pressjoni kemm fuq l-art kif ukoll fuq is-suq tal-proprjeta' hija ħafna ikbar minn tal-pajjiżi l-kbar.

Il-politiċi u n-nies l-oħra fil-ħajja pubblika li jkunu qed jipprovaw jagħtu sehemhom biex il-ħajja f'dawn il- pajjiżi ż-żgħar titjieb, kemm-il darba juru tħassib ta' x'jiġri lis-suq tal- proprjeta' jekk jinfetaħ mingħajr ebda kontroll u mingħajr ebda limitu għal residenti minn barra l-pajjiż, li jistgħu jiġu jixtru proprjeta kemm iridu u allura jżidu l-problemi diġa kbar li għandhom ir-residenti u ċ-ċittadini ta' dawn il-pajjiżi ż-żgħar.

Interessanti kif fost il-laqgħat li saru mill-commonwealth biex jiddiskutu din il-problema, ħadu sehem anke ċittadini minn pajjiżi li m'humiex stati sovrani fihom infushom imma ġejjin minn teritorju żgħir, u huma nkwetati wkoll minnħabba li b'xi mod jew ieħor għandhom relazzjoni fil-qrib ħafna mar-Renju Unit.

Allura r-regolamenti li jorbtu lir-Renju Unit bħala membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea, jorbtu lilhom ukoll u huma nkwetati dwar kif jolqtuhom.

F'waħda mill-laqgħat li saret tal-commonwealth għall-pajjiżi ż- żgħar - ħadu sehem politiċi u membri parlamentari miċ-Channel Islands, Guernsey, Jersey u anke mill-Falklands, għalkemm forsi din tinħass stramba peress li l-Gżejjer Falklands għadhom territorju dipendenti mir-Renju Unit, u minkejja li jinsabu fuq in-naħa l-oħra tad-dinja, ftit 'il bogħod mill- Arġentina, huma meqjusin li jaqgħu taħt ir-regoli ta' l-Unjoni – membru parlamentari mill-Falkland Islands semma kemm huma nkwetati li l-Unjoni trid li r-regoli li jorbtu lil membri sħaħ jibdew japlikaw ukoll għall- Falkland Islands, għax dak huwa territorju li jaqa' taħt ir-Renju Unit.

Qed ngħid dan minħabba li hawn min għad għandu l-illużjoni li l-Unjoni se tagħmel xi eċċezzjoni ma' Malta minnħabba ċ-ċokon tagħna.

L-Unjoni fasslet ir-regoli tagħha f'dan il-qasam qabel ma Malta applikat biex issir membru.

L-Unjoni fasslet ir-regoli tagħha għal pajjiżi ħafna ikbar minna, għal pajjiżi kontinentali.

Allura waħda mir-regoli importanti ta' sħubija fl-Unjoni hija li jiġi ifformat suq wieħed, fejn ma jkun hemm ebda kontroll fuq ċittadini li jixtiequ jiċċaqalqu mit-territorju tagħhom u jmorru fit-territorju ta' pajjiż ieħor li jkun membru sħiħ u hemmhekk iwaqqfu negozju, jew jekk iridu jixtru art jew bini.

Dak huwa regolament importanti ta' l-Unjoni.

Huwa wieħed mill-prinċipji fundamentali li fuqu huwa mibni s-suq uniku ta' l-Unjoni, u din tagħmilha ċara li m'hi lesta tagħmel eċċezzjoni ma' ħadd minn dawk il-pajjiżi li jridu jkunu membri sħaħ.

Jekk trid tkun membru sħiħ ta' l-Unjoni trid taċċetta r-regoli kollha, huma x'inhuma l-konsegwenzi.

L-aktar li tista' titlob hi li minflok ma torbtok immedjatament torbtok wara erba' snin, ħames snin, l- iżjed wara seba' snin.

Imma jgħaddu dawk is-snin - u nafu li fil-ħajja ta' pajjiż seba' snin m'humiex wisq – u mbagħad dik ir-regola tibda tgħodd u tibda' tapplika għalik ukoll.

Wieħed ma jistagħġibx li anke kif stajna naraw fi stħarriġ fost il-fehma pubblika dwar x'jaħsbu ż-żgħażagħ jekk Malta għandhiex tidħol jew le membru ta' l-Unjoni, anke l-istess żgħażagħ li huma favur li Malta ssir membru sħiħ huma nkwetati b'mod qawwi - qed insemmu aktar minn 80% ta' dan l- istudju - li l-prezz tal-proprjeta' jogħla minħabba li tibda' tapplika f'pajjiżna r-regola li ċ-ċittadini ta' pajjiżi membri fl-Unjoni jkunu jistgħu jixtru l-proprjeta' li jridu u b'hekk jikkompetu, f'artna stess, ma' żgħażagħ Maltin u Għawdxin u ma' kull min ikun irid jixtri proprjeta' biex jibda' familja.

Importanti li ngħid dan għax jien nemmen li d- diskussjoni dwar x'għanda tagħmel Malta ma' l-Unjoni Ewropea għandna kemm jista' jkun inżommuha fuq linji nazzjonali, fuq linji ta' raġuni fejn kulħadd għandu d-dritt għall-għażla tiegħu.

Imma għall-inqas dik l-għażla għandha tkun informata tajjeb.

Min jagħmel l-għażla tiegħu, kemm jekk hu favur li Malta tidħol fl-Unjoni u kemm jekk huwa favur li pajjiżna jkollu rabta differenti ma' l-Unjoni, li tkun infassla skond il-bżonnijiet u ċ- ċirkostanzi ta' pajjiżna, importanti jkun informat.

Allura dawk li jirriflettu fuq din l-għażla storika li trid issir importanti li jkunu jafu għal xiex deħlin.

Nerġa' ngħid li fil-laqgħa tal-commonwealth tal-pajjiżi ż-żgħar, l-istess tħassib ta' l-effett ħażin tar-regoli ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea wrewh mhux biss membri parlamentari mill-Falklands iżda anke membri parlamentari miċ-Channel Islands, li allura għandhom relazzjoni differenti ma' l-Unjoni u ma' parti mir-Renju Unit għax mhux ir-regoli kollha ta' l-Unjoni jgħoddu għalihom.

Il-membri parlamentari taċ-Channel Islands jixtiequ li jżommu dan l-istatus speċjali li għandhom, imma qed tiżdied il-pressjoni fuqhom biex ma jkunx hekk għax il-membri stati l-oħra ta' l-Unjoni jridu li r-regoli kollha ta' sħubija jkunu jgħoddu għaċ-Channel Islands ukoll, waqt li l- membri parlamentari taċ-Channel Islands jargumentaw li huma territorju b'awtonomija importanti ħafna, anke mill-Gvern Britaniku, u jridu jibqgħu jgawdu din l-awtonomija ukoll mill-Unjoni għar-raġuni li huma nkwetati li r- regoli ta' sħubija ta' l-Unjoni jolqtu ħażin lin-nies taċ-Channel Islands, per eżempju fil-qasam tas-suq tal-proprjeta' u anke fil-qasam tas-servizzi finanzjarji.

Għalhekk iridu li jżommu l-awtonomija tagħhom biex id- deċiżjonijiet li jieħdu f'pajjiżhom, kemm dwar is-suq tal-proprjeta' u kemm dwar l-oqsma l-oħra tal-ħajja, jeħduhom huma, skond iċ-ċirkostanzi tagħhom u mhux ikollhom joqogħdu bilfors għar-regoli ta' l-Unjoni.

Jiġifieri importanti ħafna li pajjiżna jkun jaf b'dawn l-affarijiet ħalli meta jiddeċiedi dwar l-Unjoni jiddeċiedi b'għajnejh miftuħa u b'informazzjoni tajba, mhux bl-illużjonijiet u bil-ħolm iżda b'għajnejn miftuħa u b'fatti ċari.

Importanti li l-poplu tagħna jagħmel is-somom biex jara x'jaqbillu għalih, għall-familja tiegħu u għal uliedu.

Meta qed niddiskutu din il-liġi fuq il-kwestjoni tat-territorju tagħna u l- użu ta' l-art, qed niddiskutu qasam li huwa importanti ħafna u naħseb li jkollna nammettu wkoll li minħabba l-iskarsezza tiegħu bħala riżorsa, huwa l-aktar qasam li jġib tentazzjoni ta' korruzzjoni.

Anke fil-ħajja pubblika, naħseb li ż-żewġ naħat ta' l-ispettru politiku għandhom x'jirriflettu bis- serjeta' fuq kif l-art mhux l-ewwel darba li ntużat b'deċiżjoni arbitrarja u politika, biex xi ħadd iħaxxen butu u l-but ta' dawk ta' madwaru, u li hemm it-tentazzjoni li l-art tintuża biex tispekula u biex issir sinjur, għax il-valur tagħha jinbidel skond id-deċiżjonijiet politiċi li tieħu.

Naħseb li hija tentazzjoni kontinwa li l-politiċi jridu joqogħdu attenti minnha għaliex għandna x'nitgħallmu mil-imgħoddi, kemm ta' naħa u kemm ta' naħa oħra, fil-fehma tiegħi.

Naħseb ukoll li għad hawn brimb, għad hawn networks, biex jieħdu l-art permess ta' kuntatti politiċi, anke fil-kurja u f'oqsma rispettabli bħall- qasam legali jew il-qasam tal-periti, biex art pubblika, kull tant anke proprjeta' privata, idawruha b'mod li jiggwadanjaw huma minnha, litteralment jesproprjawha għall-ispekulazzjoni u għan-negozju privat tagħhom.

Naħseb li lkoll kemm aħna li qegħdin fil-ħajja publika rridu noqogħdu attenti illi ma nħallux lilna nfusna nintużaw f'din ix-xibka ta' korruzzjoni, li mhux biss huwa ħażin għax il-korruzjoni hija ħażina, iżda għax ukoll tkun qed iċċaħħad nies oħra milli jużaw art għall-bżonnijiet tagħhom, riżors daqshekk skars u territorju li huwa daqshekk nieqes f'pajjiżna.

Il-liġi li għandna quddiemna hija proprju deċiżjoni politika, biex art li tkun ħadt għall-użu pubbliku, għall-ġid komuni, terġa' troddha lura lil min kont ħadtha.

Il-liġi ma tgħid xejn dwar x'mekkaniżmu għandu jintuża f'dan il-qasam.

S'issa qatt ma kellna, ħalli nagħmluha ċara, imma jiena naħseb li wasal iż-żmien li art li tkun ħadt għall-skop pubbliku u inti m' għandekx bżonnha, huwa ġust li inti tirritornaha lura lis-sidien privati.

Imma hemm bżonn ukoll li jkollna mekkaniżmu li l-mument li nieħdu art għal skop pubbliku, ikun mument trasparenti u li anke jkun hemm accountability pubblika fuqha, li ma mmurx jien, għax għandi l-poter politiku u rrid inpattiha lil xi ħadd billi neħodlu l-art, noħloq taparsi skop pubbliku biex neħodhielu.

Naħseb li bħalma aħna l-politiċi fiż-żmenijiet tal-lum, u bir-raġun, irridu nagħtu rendikont ta' għemilna fid-deċiżjonijiet li nieħdu, speċjalment f'pajjiż bħal tagħna fejn it-territorju huwa skars - ħaġa li żgur kullħadd jaqbel fuqha - naħseb li importanti li l-mument ta' fejn nieħdu din l-art irid tkun miftuħ għat-trasparenza, għall-iskrutinju pubbliku.

Fl-istess mument pero', jekk għal xi raġuni jew oħra dik l-art se nerġgħu nrodduha lura lis-sidien privati, ukoll naħseb li trid tkun miftuħa b'mod trasparenti għall-iskrutinju tal-parlament u tal-pubbliku.

F'każ li tiġi biex tieħu jew biex tagħti l-art, jista' jkun li d- deċiżjonijiet li tkun qed tieħu ma jkunux ispirati minn xi skop nobbli jew minn xi skop pubbliku iżda minn kwestjoni ta' pjaċiri u ta' preferenzi politiċi u arbitrarji li tkun qed tagħmel.

Huwa xieraq li f'demokrazija moderna, f'soċjeta' miftuħa, anke t-teħid ta' l-art u r-radd lura ta' l-art ikunu parti mill-proċess demokratiku, parti mill-proċess ta' accountability ta' kif jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Nistgħu ngħidu li kellna diversi każi, Sur President.

Ftit wara l-bidla fil-gvern fl-1998, f'din il-Kamra kont qajjimt il-każ ta' l-iskola primarja ta' l-Imġarr, fejn kemm gvern Nazzjonalista kif ukoll gvern Laburista kienu ħadu art tal-privat, in-naħa ta' wara ta' l-iskola primarja ta' l-Imġarr, biex ikabbru l-iskola.

Din l-iskola kellha bżonn tikber u konna nkwetati ħafna meta bdejna nisimgħu waqt il-kampanja elettorali li wieħed mill-kandidati Nazzjonalisti kien qed iwiegħed lil dawn is-sidien privati li la jitla' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern, irodd lura dik l-art lil din il-familja.

Qajjimna dan il-każ u llum nistgħu ngħidu li għamel tajjeb il-gvern Nazzjonalista li żamm l-art biex tintuża bħala skola primarja.

L-iżvilupp li kellu jsir hemmhekk sar u llum l-iskola ta' l-Imġarr ċertament hija ħafna isbaħ minn qatt qabel.

M'inix qed insemmi dan l-eżempju biex nerġa' niftaħ feriti hekk għall-gost iżda biex nuri kif il-proċess, kemm ta' meta tiġi biex tieħu l-art kif ukoll ta' meta tiġi biex trodd lura l-art, jista' jkun miftuh għal abbuż politiku, fejn id- deċiżjoni ma tkunx ispirata mill-ġid komuni iżda tkun ispirata minn xi vantaġġ personali li tkun trid tieħu.

Naħseb li demokrazzija moderna u miftuħa għandha tpoġġi dan il-proċess tat-trasferiment ta' l-art taħt l- iskrutinju pubbliku u parlamentari.

Għandna każ simili ż-Żurrieq, Sur President.

Fl-Imġarr irnexxielna nkabbru l-iskola u sar ix-xogħol meħtieġ – tra parentesi nappella lill-gvern biex ix-xogħol hemmhekk jitkompla għaliex ilu wieqaf xhur u n-nies ta' l-Imġarr jistħoqqilhom li x-xogħol jitkompla biex fl-aħħar ikollhom skola li tixirqilhom, għax ma jistax ikun li jibqa' kollox imwaħħal kif inhu – iżda fil-każ taż-Żurrieq jiddispjaċini ngħid li ma rnexxilniex.

Hemmhekk ukoll ġiet identifikata biċċa art biex tinbena skola sekondarja.

L-istess bħall-Imġarr, kien hemm kontinwita' bejn deċiżjoni li ttieħdet mill-ministru ta' l-edukazzjoni ta' dak iż-żmien, il- Perit Michael Falzon, u minni biex nidentifikaw l-art fejn kellha tinbena l- iskola sekondarja taż-Żurrieq.

Din l-art kienet ittieħdet mingħand il- privat, pero' forsi għax kemm il-Perit Falzon u kemm jien m'aħniex minn dik in-naħa ta' pajjiżna li stajna nieħdu deċiżjoni skond il-ġid pubbliku.

Warajna ġew ministri minn dik in-naħa tal-pajjiż u allura f'daqqa waħda ma baqax jagħmel sens li l-iskola taż-Żurrieq tinbena fejn ġiet identifikata, minkejja li hekk kienu r-rakkomandazzjonijiet tal-periti u tal-konsulenti tal-gvern u ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Issa dik l-art qed terġa' tingħata lura lill-privat u l-iskola sekondarja se tinbena - jew suppost li tinbena - fil-Karwija.

Niftakarni naħdem flimkien ma' l-ex-sindku taż- Żurrieq u kollega Joe Cassar biex nippruvaw insalvaw l-iskola, imma d- deċiżjoni kienet ittieħdet u dik l-art kellha terġa' tingħata lura lis- sidien privati.

Nerġa' ngħid li din qed insemmiha mhux għax għandi xi tama li se nerġgħu lura fuq id-deċiżjoni li ttieħdet, iżda' biex nuri li kemm fit-trasferiment ta' l-art mingħand il-privat għal għand il-gvern u kemm fit-trasferiment ġdid mill-gvern lura għal għand il-privat, hemm bżonn li l-proċess ikun demokratiku u miftuħ għall-iskrutinju tal-pubbliku u tal- parlament.

Kif diġa' għedt, nafu li f'pajjiżna hu importanti li l-art tintuża b'għaqal għaliex il-pressjonijiet huma kbar, pressjoni biex l-art tintuża għar- residenza, biex tintuża għar-rikreazzjoni u biex tintuża għal skopijiet industrijali jew turistiċi.

Dawn kollha huma pressjonijiet li joħolqu ħafna u ħafna problemi għall-użu tat-territorju, speċjalment f'pajjiż żgħir bħal tagħna, u waħda mill-affarijiet li probabbli għadna m'aħniex nagħtu kas tagħha biżżejjed hi kif l-użu tat-territorju jħalli effetti kbar anke fuq is-saħħa fiżika u mentali tar-residenti.

Meta jkollok pajjiż iffullat, pajjiż mibni wisq, fejn m'hemmx biżżejjed spazju miftuħ, fejn m'hemmx biżżejjed fejn in-nies jirrikreaw ruħhom u jieħdu l-ħin tal-mistrieħ tagħhom f'ambjent miftuħ u nadif, dan jaffettwa b'mod negattiv is-saħħa mentali u s-saħħa fiżika.

Għalhekk irridu naraw iktar fil-bogħod, irridu noqogħdu aktar attenti għall-użu li nagħmlu mill-art li diġa' hija skarsa.

Hawn ma nistax ma nsemmix ċerti deċiżjonijiet li ittieħdu dan l-aħħar, li se jkomplu joħolqu problema għar-residenti ta' ċerti nħawi minħabba li art li diġa' hija skarsa, se tkun qed tittieħed għal skopijiet li m'humiex kompatibbli mal-bżonnijiet ta' nies li jgħixu f'ambjent san, ambjent tajjeb.

Per eżempju, ma nistax ma naqbilx ma' dawk ir-residenti fl-inħawi tas- Swieqi u parti minn San Gwann li jiddispjaċihom ħafna li ttieħdet id- deċiżjoni biex il-barriera f'Wied Għomor tkompli tikber f'parti minnha.

Il- fatt li se tkompli tikber ifisser li se tkompli toħloq problemi għar- residenti ta' l-inħawi.

Diġa' kellhom problemi ta' trab, theżżiż li jkun hemm minħabba x-xogħol li jkun għaddej fil-barriera u anke minħabba l-mod ta' kif qed inħalluh jinqered Wied Għomor - qed inġibuh Wied l-Għomor, għaliex qed isir wied mejjet, kemm fil-parti ta' fejn issa qed titħalla tikber il-barriera u kemm fil-parti t'isfel! – u min ikun għaddej minn fuq il-pont ta' Regional Road jista' jara kif in-naħa t'isfel tal-wied issa qed tinbena wkoll.

Kien hemm tama li taparsi se jaslu sax-xifer imbagħad mhux se jitħalla jinbena aktar, imma issa n-naħa t'isfel qed tinbena kompletament.

Dik kienet deċiżjoni ħażina li kien ħa gvern Nazzjonalista fil-kumitat li kien waqqaf biex jagħmel areas li fihom kien se jħalli żvilupp isir u bini jittella.

Issa dik in-naħa tal-wied t'hemm isfel qed tinqered kompletament, li hija ħasra għax huwa wieħed mill-ftit widien f'dawk l-inħawi, u jekk ikompli jinbena kif qed isir u min-naħa l-oħra tkompli tikber il-barriera, il-ftit spazju miftuħ li għandna f'dawk l- inħawi se jkompli jinqered.

Nerġa' nsemmi l-ħsara għas-saħħa fiżika u mentali tan-nies li jgħixu f'dawk l-inħawi, Sur President.

L-istess huwa ħażin li l-wied żgħir li hemm bejn Pembroke u San Giljan jitħalla jinqered bil-bini ta' carpark.

Dan huwa wied li rridu nżommuh għalina nfusna u għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin, għaliex l-ambjent mhux biss tagħna li qed ngħixu llum iżda anke ta' dawk ta' warajna.

Nistħi ngħid li ta' warajna se jiftakruna bħala l-ġenerazzjoni li qridna dan il- pajjiż u li faċilment se nagħmluh mhux abitabbli minħabba d-deċiżjonijiet li ħadna u li bihom il-bini jibqa' tiela' u jeqred il-widien li għandna, widien li tant għandna bżonnhom għall-kwalita' ta' ħajja li ngħixu.

Għalhekk huwa importanti li fid-deċiżjonijiet li jittieħdu dwar l-użu ta' l- art u tat-territorju, irridu nżommu quddiemna l-kunċett ta' l-iżvilupp ekonomiku soċjali u tal-ġustizzja soċjali, iżda rridu nżommu wkoll l-aspett tal-ħarsien ambjentali.

Ejja nammettu li aktar ma jgħaddi żmien, aktar qed jintrabtu flimkien l-erba' prinċipji fundamentali li għandhom jiggwidawna fid-deċiżjonijiet li nieħdu, ikun x'ikun il-qasam li qed niddiskutu.

Għandek il-prinċipju ta' l-iżvilupp ekonomiku u soċjali, imbagħad għandek il-prinċipju tal-ġustizzja soċjali, li l-ġid ekonomiku jkun tassew ġid aktar sħiħ u aktar bnin, jekk tagħti kas l-aspett soċjali tiegħu; jiġifieri mhux biss kif il-proġett se jolqot lil min għandu l-flus u lil min qed imexxih, iżda' anke kif se jolqot lil min jiġi affetwat minn dak il-proġett.

Allura l-impatt soċjali ta' kull proġett ekonomiku huwa importanti.

Kif diġa' għedt, fil-qasam ta' l-użu ta' l-art huwa importanti ħafna li naraw x'ikun l-impatt soċjali tad-deċiżjonijiet li nkunu qed nieħdu.

Hemm ukoll imbagħad il-ħarsien ambjentali li rridu nagħtu kasu.

Waħda mill-agħar affarijiet li nistgħu nagħmlu hi li nħalluh sejjer lura, għax meta mbagħad niġu biex nibdew nieħdu passi biex nippruvaw nirranġaw u nfejqu l-problemi ambjentali li nkunu ħloqna, ikun tard wisq u ħafna drabi jkun jiswa ħafna iżjed.

Nerġa' ngħid li l-fatt li ħallejna l-kwalita' ta' l-ambjent jaqa' lura tant li qed tolqot ħażin ħafna s-saħħa fiżika u mentali tagħna, minbarra li qed tagħmel ħsara lilna bħala persuni qed iġġib ukoll spejjeż finanzjarji kbar għal dan il-pajjiż.

Għalhekk huwa importanti li fl-istrateġija ta' żvilupp, jekk jista' jkun il-problemi ma nħalluhomx jinħolqu mbagħad nippruvaw niffaċjawhom wara.

Mal-prinċipji ta' l-iżvilupp ekonomiku, tal-ġustizzja soċjali u tal-ħarsien ambjentali, hemm il-punt li d-deċiżjonijiet irridu neħduhom f'qafas ta' x'jaqbel lil pajjiżna u f'qafas ta' tmexxija ta' rajna f'idejna.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi jien semmejt li f'territorji żgħar, fi stati u gzejjer ċkejknin bħal tagħna, l-immaniġġjar tat-territorju u l-użu ta' l-art huwa importanti iżjed minn ta' pajjiżi akbar minna, li d-deċiżjonijiet jeħduhom skond l-interessi u l-bżonnijiet tagħhom.

Pajjiżi oħra li għandhom territorju vast u kbir jistgħu jieħdu deċiżjonijiet fejn din il-problema ma tantx ikunu għadhom qed iħossuha.

Imma f'pajjiżi bħal tagħna fejn l-art hi aktar skarsa, huwa importanti ħafna li deċiżjonijiet bħal dawn neħduhom aħna skond l-interessi tagħna u li nissalvagwardaw lilna nfusna u l-poter deċiżjonali.

Waqt li fil-każ tal-pajjiżi l-kbar il-poter deċiżjonali nazzjonali tagħhom jista' jagħmel ħsara lil pajjiżi oħra - u allura f'dan is-sens wieħed jieħu gost li dawn jaqsmu s-sovranita' tagħhom u t-tmexxija tagħhom flimkien biex għallinqas itaffu l-ħsara li jistgħu jagħmlu lil xulxin - fil-każ ta' pajjiż bħal tagħna l-poter deċiżjonali nazzjonali tagħna, per eżempju fuq kif nużaw l-art, irridu nżommuh fit-territorju tagħna, fin-nazzjon tagħna.

Għalhekk li qabel ikkwotajt it-tħassib ta' membri parlamentari oħra minn territorji żgħar bħal tagħna, uħud minnhom lanqas biss huma ta' stati sovrani, bħall-Falkland Islands u ċ-Channel Islands, li huma nkwetati li r-regoli ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea jolqtuhom ħażin.

Dawn ir-regoli lanqas biss jagħtuk iċ-ċans li d- deċiżjonijiet, tajjeb jew ħażin, teħodhom inti fit-territorju tiegħek.

Fil-każ tagħna, fejn it-territorju ċkejken tagħna rridu nagħmlu l-aħjar użu minnu b'għaqal kbir jekk irridu naraw il-ġid tagħna, ta' uliedna u ta' ulied uliedna fit-tul, huwa importanti ħafna li dawk id-deċiżjonijiet neħduhom aħna fil-kuntest u fil-qafas ta' x'inhu importanti għalina.

Inkella l-problemi li diġa' għandna se jkomplu jikbru, se tkompli tiżdied il-pressjoni fuq l-użu ta' l-art u minflok pajjiżna jkun qed imur aħjar jew il-kwalita' tal-ħajja titjieb ikun qed jiġri bil-maqlub.

Għall-ġid tagħna, ta' uliedna u ta' ulied uliedna, huwa importanti ħafna li deċiżjonijiet bħal dawn, li għandhom jittieħdu fid-dawl tal-prinċipji li semmejt qabel, insalvaw għalihom il-poter deċiżjonali nazzjonali biex dawk id- deċiżjonijiet neħduhom aħna, fl-interess tagħna, u mhux jittieħdu skond regoli li jgħoddu għal pajjiżi oħra, u dan minħabba li huma realtajiet differenti, ikbar minna imma li lilna jispiċċaw jagħmlulna ħsara minflok ġid.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, l-oppożizzjoni se tivvota favur dan l- abbozz, iżda naħseb li ta' min josserva li l-kollegi tagħna tan-naħa tal- gvern, għallinqas uħud minnhom, għoxew fir-retorika.

Minflok ma ffokaw fuq il-problemi attwali, ħlew ħinhom jikkritikaw dak li għamlu gvernijiet preċedenti Laburisti bejn l-1971 u l-1987.

Li ma qalux dawn sħabna tan- naħa l-oħra hu li l-gvernijiet tal-Perit Mintoff u ta' l-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici ma ħallew ebda' deficit iżda ħallew affarijiet li rrendew għall-ġid komuni, għalkemm nammetti li bħal kull ħaġa oħra fil-ħajja seta' kien hemm ċerti nuqqasijiet illi b'mod jew ieħor bi ftit attenzjoni aktar setgħu saru aħjar.

Tiskanta kif ċerti kelliema tan-naħa l-oħra, forsi anke dawk li jirrappreżentaw il-ġenerazzjoni parlamentari ġdida, ikunu daqstant fjakki u xotti fil-kritika tagħhom.

Ngħid għalija ma kontx nippretendi li deputati Nazzjonalisti li jaspiraw li jkunu ministri għada, forsi anke jokkupaw kariga ta' ċertu prestiġju, bħalma hi dik ta' ministru ta' l-affarijiet barranin, jiġu jagħtu stampa ta' x'ġara fl-imgħoddi u ma jirrealiżżawx, per eżempju, illi bdiewa li tilfu r-raba' tagħhom, bħal fil-każ ta' Santa Maria Estate fil-Mellieħa, ma ngħataw qatt lura d-dritt illi mill-ġdid jaħdmu xi raba' x'imkien ieħor.

Anke dawk il-bdiewa li tteħditilhom l-art biex ġiet żviluppata l-lukanda Seabank fil-Mellieħa ma ngħataw l-ebda' raba' lura bħala kumpens għal dawk it-tmiem kbar ta' raba' saqwi li kienu jaħdmu.

Kemm xtaqu li jerġa' jkollhom id-dritt illi jerġgħu jibdew ikabbru l-prodotti tagħhom għallinqas x'imkien ieħor.

Jien ma nafx x'wiċċ irid ikollu, hu min hu, biex jiġi jippreżenta ruħu u jikkritika ż-żmenijet ta' gvernijiet Laburisti preċedenti u ma jsemmi xejn, per eżempju, dwar l-iżvilupp tal-pompa tal- petrol fil-Mellieħa.

Hemmhekk nafu li l-familji fejn se jsir dan l-iżvilupp huma assolutament kontra, imbagħad insibu li kulħadd jiskarta dawn il- problemi għax l-importanti li niġu hawn u nagħmlu bħall-nsara pagani - biex nuża espressjoni li ħafna drabi qed tintuża llum għall-festi reliġjużi - u noqogħdu nitkellmu f'dan it-tip ta ambjent u nagħlqu għajnejna biex ma narawx it-travu tagħna u nikkritikaw iz-zokk ta' ħaddieħor.

Per eżempju, fil-mument hawn mhedda wkoll is-sajjieda tal-Mellieħa, li jużaw u ilhom jużaw għal dawn l-aħħar mitt sena, minn ġenerazzjoni għall- oħra, il-garaxxijiet f'Anchor Bay.

Hemmhekk hemm min qed jipprova jitfa' 'l barra lil dawn is-sajjieda, li hemmhekk ikollhom il-konzijiet, l-opri tas- sajd u naturalment il-fishing tackle kollu li jużaw biex iwettqu s-sajda tagħhom.

Mhux biex nitfa` dell ikrah, imma jien nista' ngħid li tkellimt ma' dawn is-sajjieda wara dawn l-aħħar atti li ġraw, meta xi ħadd qal illi l-ħut li f'żewġ okkażjonijiet instab mejjet kien suġġett ta` splużjoni.

Jien ma nafx għalfejn il-ministru qal illi dawn l-isplużjonijiet saru minn xi sajjieda irresponsabbli u kif sal-lum għadna m'aħniex informati kif ċertu ħut, bħal qarnit irqiq, illi naturalment m'huwiex suġġett għall-mewt bil-ġelatina, instab mejjet u ntqal li miet bil-ġelatina.

Huwa ovvju għal kulħadd li hemm min għandu interess li dawn is-sajjieda ma jibqgħux jużaw il-garaxxijiet li ilhom jintużaw minn ġenerazzjoni għall- oħra matul dawn l-aħħar mitt sena, u ħadd ma ndenja ruħu mqar jara kif jista` jirrimedja għal din is-sitwazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, b'hekk qed nappartjenu għall-karattru pagan fejn taparsi niġu hawn biex nitkellmu dwar kemm l-affarijiet qed isiru fid-direzzjoni t-tajba, mentri l-affarijiet iktar milli xejn qed jitnawru.

Dan mhux biss jien qed ngħidu imma issa qed jgħiduh nies bħal Micallef Leyson, illi m`hemmx dubju għall-kwalitajiet u għall-kulur politiku tagħha, u qed jgħiduh ħafna nies oħra.

Dawn huma l- affarijiet li jien inqanqal f'dibattitu fuq liġi bħal din sabiex nipprovaw niffokaw fuq il-mod veru ta` kif għandna nindirizzaw il-ħteġijiet tal-poplu tagħna.

F`ħafna ċirkostanzi, iktar ikun moħħna biex nikkritikaw lil xulxin milli tabilħaqq naraw x`qed jistenna il-poplu, x`qed jistennew il-familji mingħandna u nindirizzaw dawn il-prioritajiet.

Irridu niftakru fis-sitwazzjoni tagħna meta nitkellmu dwar prioritajiet ta` din ix-xorta, fuq il-proprjeta` u fuq l-artijiet.

Irridu nirriflettu dwar l- impatt u ċ-ċirkostanzi diffiċli li jkabbru d-densita` tal-popolazzjoni tagħna, li hija fost l-ogħla meta nikkomparawha ma' dik tal-pajjiżi ta` l- Unjoni Ewropea.

Aħna llum nafu li prattikament `il fuq minn 1,300 ruħ joqogħdu f`kilometru kwadru ġo din l-art, waqt li f'pajjiżi ta` l-Unjoni Ewropeja fl-istess daqs ta` art joqogħdu 300 ruħ.

Allura dan iktar għandu jwassalna biex nirriflettu ftit fuq ċerti nuqqasijiet li jekk m'aħniex se nindirizzawhom m'aħna se naslu qatt biex inġibu `l quddiem il-qagħda taċ- ċittadini tal-gżejjer tagħna.

Minn hawn joħroġ anke għaliex l-oppożizzjoni Laburista temmen f'relazzjoni ta` koperazzjoni ma` l-Unjoni Ewropeja, temmen f'politika ta` Svizzera fil- Mediterran, illi ġġib relazzjonijiet mill-eqreb ma` l-Unjoni imma żgur mhux dik ta` sħubija sħiħa.

Anke fejn jirrigwarda d-daqs ta` l-art, Malta hija żvantaġġata.

Ma nkun qed nigħid xejn ġdid meta ngħid li f`ċerti setturi Malta hija żvantaġġata u ma nafx għaliex il-gvern jibqa' jinnegahom dawn l- affarijiet.

Għandna prim ministru jieħu pjaċir jgħid li s-sħubija m'hi se ġġib l-ebda żvantaġġi imma se ġġib vantaġġi biss, u dan meta l-gvern kollu, bil-prim ministru b'kollox, bil-kabinett, bil-grupp parlamentari u kulħadd jaf x`ħareġ min-national plan for the adoption of the acquis, illi mit-taxxi tal-poplu qed inħallsu `l fuq minn Lm10 miljun fis-sena biex taparsi nġibu fis-seħħ dawn il-bidliet li ma nafx min jista' jsejħilhom sostenibbli.

Waħda mill-affarijiet li tiddikjara l-oppożizzjoni Laburista hija proprju l- problema sija tad-densita` tal-popolazzjoni u sija tad-daqs ta` l-art.

Dawn il-problemi jpoġġuna f`baħar ta` żvantaġġi mhux biss għaliex jiġu l- barranin jixtru l-proprjeta`, imma anke għall-fatt illi issa ilna nisimgħu għal tant snin lill-gvern ta' Fenech Adami jgħid kemm se nieħdu sussidju biex niżviluppaw is-settur tal-biedja, u anke nisimgħu lill-Ministru Ninu Żammit jgħajjarna scaremongerers u idle conjecturers, u filli jgħid li jifhem u filli jgħid li ma jifhimx.

Il-fatti jikkonfermaw li jkunu x`ikunu ċ-ċirkostanzi, Malta titlef iktar minn 88% ta` l-għajnuna finanzjarja li l- Unjoni tagħti lill-popli tal-pajjiżi membri għas-settur agrikolu, u dan ovvjament għaliex id-daqs ta` l-art tagħna huwa limitat.

Dan lilna jagħmilna żvantaġġati u inutli li noqogħdu ngħidu li l-gvern Nazzjonalista se jkun kapaċi jġib fondi biex jagħmel bidliet sostenibbli f'dak li huwa l- iżvilupp rurali.

Illum il-Maltin u l-Għawdxin, Laburisti u Nazzjonalisti, huma konxji mhux tal-moffa, iżda ta' l-ipokresija u l-inkonsistenza ta' dan il-gvern.

Qed nuża din il-kelma "moffa" għax hekk sejħet Micallef Leyson lil dan il-gvern f'artiklu li kitbet ftit tal-ġimgħat ilu.

Xiehda ta' dan hija l-istraġi li saret f'dik li hija riabilitazzjoni ta' l-inħawi rurali tal-gżejjer tagħna.

Ħalli għal dan il-mument ma nsemmix l-abbandun tal- widien u l-problema taċ-Chadwick Lakes u nispjega per eżempju xi ħaġa li għandna nirriflettu fuqha għax aħna jinteressana l-ġid komuni tal-Maltin u l-Għawdxin iktar mill-pika ta' bejnietna.

Nibda billi nifraħ lil sħabi, il-ħbieb tiegħi Philip Busuttil u William Chetcuti mill-Manikata, li ġew fl-ewwel u fit-tieni post u kisbu l-medalja tad-deheb u dik tal-fidda fid-double trap ta' l-isparar tal-plattini, u nifraħ lil sieħbi Frans Pace, li ili nafu u napprezza d-dedika tiegħu u l- mod ta' kif jiġbed is-simpatija ta' sportivi oħra dedikati bħalu.

Jien ngħid li kieku minflok ma noqogħdu noħolmu b'din l-ossessjoni ta' sħubija fl-Unjoni, u kieku minflok ma noqogħdu noħolmu kemm se nkunu aħjar meta nkunu ġewwa, kieku mqarr żviluppajna matul dawn l-aħħar snin kumpless ta' livell internazzjonali ta' l-isparar fejn mhux biss il-Maltin u l-Għawdxin imma anke l-barranin ikunu jistgħu jipprattikaw dan id-delizzju sabiħ .....

Jien nemmen li faċilment seta' ġie żviluppat il-kunċett li pajjiżna jorganiżża speċi ta' world cup, fejn teams mill-pajjiżi kollha tad-dinja, minflok ma jiġu Malta biex jilagħbu l-football, jiġu biex jieħdu sehem f'dawn il-kompetizzjonijiet ta' l-isparar.

Illum żgħażagħ bħal Philip Busuttil, Frans Pace u William Chetcuti - dan ta' l-aħħar ma jistax jispara għax għad m'għandux 18-il sena imma jista' jikkompeti barra! - qegħdin jgħidulna li rnexxielhom imorru barra u jġibu medalja għal art twelidhom.

Mhux qed insemmi dan il-punt għax dawn ħbieb pesonali tiegħi – anzi tnejn minnhom jiġu mid-distrett fejn nikkontesta jien - imma biex nipprova nirreġistra l-punt ta' kemm qegħdin nintilfu fuq ħaġa waħda, din il- fissazzjoni li naraw lil Malta tissieħeb fl-Unjoni, u dan meta għandna ċittadini jistennew li dan il-pajjiż iwettaq politika li tabilħaqq tkun tindirrizza l-bżonnijiet tagħhom, il-mod ta' kif dawn se jiżviluppaw il-ħin ħieles tagħhom, il-mod ta' kif se jikkaratteriżżaw l-isem tal-gżejjer tagħna ma' l-erbat irjieħ tad-dinja f'qasam li fih dejjem irreġistrajna suċċess.

Wieħed għandu jifli ftit dawn l-affarijiet li qed jiġru quddiem għajnejna llum.

Għalhekk niskanta bil-mod kif tkellmu l-membri tan-naħa tal- gvern, speċjament ċerti backbenchers li qegħdin jaspiraw li għada pitgħada jkunu f'kabinett futur Nazzjonalista.

Jiġu jitkellmu b'dan id-djuq kollu, b'din it-tip ta' propaganda rħisa li ma tagħtix kredibilita' la lin-naħa tagħhom u lanqas lill-istituzzjoni ta' dan il-parlament, meta nafu b'dawn in-nuqqasijiet.

Nappella biex nirriflettu ftit xi tlifna matul dawn is- snin.

Inti, Sur Gvern Nazzjonalisa, għami wara l-ossessjoni tiegħek li ssieħeb lil pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, għandek il-mod kif tressaq liġijiet minflok ma tagħmel eżerċizzju propagandistiku biex tipprova tiġġustifika kemm għamlu ħażin jew x'setgħu għamlu aħjar amministrazzjonijiet Laburisti preċedenti.

Fuq kollox l-iskop ta' gvernijiet Laburista preċedenti kien li jinħoloq il- ġid għall-poplu, u fil-maġġoranza tagħhom dawn l-iskemi taw nifs ġdid biex f'pajjiżna jkun hawn standard of living aħjar u standard of housing deċenti u biex f'pajjiżna niżviluppaw komunita' li jkollha rasha mistrieħa li għandha fejn toqgħod u li tista' tlaħħaq mal-prezzijiet tal-proprjeta'.

Is-sistemi li intom qed tikkritikaw ħolqu dan il-moviment, ħolqu x-xogħol, ħolqu l-ġid biex iktar nies setgħu jitħarrġu fl-industrija tal-kostruzzjoni u iktar nies setgħu jsibu mpjieg u jaqilgħu l-flus bix-xogħol li nħoloq b'dawn it-tip ta' skemi.

L-istess flus baqgħu jiċċirkolaw fl-ekonomija ta' pajjiżna, flus li ma ġewx mill-ħlas tal-bolla kif qed tagħmlu intom illum.

Gvernijiet Laburista preċedenti assiguraw it-tkabbir ta' l-ekonomija tagħna u l-ġustizzja soċjali permezz tal-ħlas tas-sigurta' nazzjonali, fejn il- pensjonanti ma kellhomx l-inkwiet li għandhom illum dwar il-pensjoni.

Għaldaqstant fil-konfront tal-kritika ta' ċerti aspetti ta' xi skemi li taħt gvernijiet preċedenti Laburista setgħu marru ħażin, wieħed irid ikun sod, irid jemmen fil-verita' u jifhem li mhux biżżejjed li mmorru Ruma nċapċpu għad-diskors tal-Papa, u wara li l-Qdusija Tiegħu jaqsam magħna l- messaġġ li jġegħilna niffaċċjaw il-verita', niġu f'dan il-parlament u noqogħdu ngħidu n-nofs veritajiet jew inkella ngħidu dik il-verita' li aħna jidhrilna li biha nistgħu nniġġżu jew inħammġu lil ħaddieħor.

Dan ma jawgura tajjeb għall-ebda backbencher li qed jaspira li għada pitgħada li jingħata kariga ministerjali.

Apparti li nsellem lill-isportivi kollha, irrid inġiegħel lill-gvern jirrealiżża li minflok ma noqogħdu ninħlew biex nikkondizzjonaw lil xulxin u ħafna drabi ndejqu lis-semmiegħa bil-kritika żejda, nirriflettu fuq per eżempju episodju sabiħ bħal dan.

Fil-logħob tal-pajjiżi ż-żgħar tliet tiraturi Maltin kisbu l-aqwa unuri.

Kieku lil dawn nisimgħuhom u niltaqgħu magħhom, ikun jagħmel ħafna aktar sens milli noqogħdu naħlu l- flus biex immorru Brussels, flus li jinġabru mit-taxxi tal-poplu.

Lill- gvern Nazzjonalista ngħidlu: Int qed tonfoq LM11 il-miljun biex tadotta n- national plan for the adoption of the acquis, li fuq kollox jikkonfermalek li m'għandekx art biżżejjed biex twettaq ċertu żvilupp li qed taħseb li jkollok meta tissieħeb fl-Unjoni, u anke jikkonfermalek li ma tistax tieħu 88% tas-sussidji li l-Unjoni tagħti lill-bdiewa u lir-raħħala tal-pajjiżi membri għax m'għandekx l-art.

Inti li għedt lill-poplu li temmen fil- kuxjenza soċjali – kemm voti sraqtu b'dan il-mod - kieku dawk il-Lm11 miljun infaqthom biex irendu għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin - fosthom il- bini ta' kumpless li hemm bżonn niżviluppaw biex pajjiżna jibda minn sena għal oħra jattira nies mhux biss minn Malta u Għawdex biex jipparteċipaw fil-kamp ta' l-isparar – kieku kont tkun verament qed taħdem għall-ġid tal- poplu.

F'dawn iċ-ċirkostanzi, Sur President, ippermettili nagħmel riferenza anke għall-mod ta' kif nittrattaw ma' ċerti setturi oħra.

Niftakar li meta l-Ġnus Magħquda kienu nidew is-sena internazzjonali taż- żgħażagħ fl-1985, jien kont waqqaft assoċjazzjoni sportiva bil-għan li niżviluppaw ċentru ta' l-off-roading għal dawk iż-żgħażagħ li minħabba l- attivitajiet tagħhom li kienu jorganizzaw permeżż tal-muturi, kienu joħolqu nkwiet fil-kampanja man-nassaba, mal-kaċċaturi u mar-raħħala - kienu għadhom lanqas bdew il-four-wheel drive dak iż-żmien - u dan sar imma donnu li xorta bqajna razzisti.

Moħħna biss biex naraw min se jibbenefika, u erba' dilettanti tal-plattini u tal-muturi ma nagħtux kashom.

Jien kelli esperjenza li qsamt ma' l-għomja biex flimkien waqqafna t-torball blind association u nista' ngħid li kienet esperjenza pożittiva, fejn bniedem li tilef id-dawl jew kien qed jitlef id-dawl seta' jintegra ruħu fl-isports, seta' jilgħab il-ballun, seta' jsuq ir-rota, seta' jifraħ.

Imma anke hemmhekk rajna kif inkunu iebsa ma' dawn il-bżonnijiet li neħtieġu, imbagħad minflok ma nipprovaw niġġustifikaw dawn il-bidliet li għandna bżonn, kemm Laburisti u kemm Nazzjonalisti, Maltin u Għawdxin, niġu hawn u nisimgħu kritika fuq min ħadem għall-ġid komuni b'politika ħajja u attiva.

L-appell tiegħi jmur anke għall-kwestjoni li għadha tberren f'moħħi, dik tal-bdiewa li għandhom il-problemi dwar iċ-ċnus tagħhom.

Kien hemm kollox lest min-naħa tad-dipartiment ta' l-agrikoltura, imma għal xi raġuni jew oħra dawk il-bdiewa li ma kenux laħqu rreġistraw l-applikazzjoni tagħhom - naħseb li ma kienx hemm iktar minn mitt bidwi - b'kapriċċ ta' xi ħadd supperv dawn ma ġewx aċċettati.

Dan għaliex?

Xi skop għandu l-gvern li jipprova jimpika mad-dgħajjef?

Imbagħad kien hemm xi ħadd goff, xi ħadd tal-qalba, li mhux ħa biċċa art biex jiżviluppa pompa tal-petrol, iżda qabad u bena lukanda b'mod illegali, u tisma' li l-awtorita ta' l-ippjanar tatu l-permess basta jħallas multa.

Ejja nifhmu li qed indardru l-ilma li qed nixorbu minnu.

Aħna hawnhekk għandna obbligu, marbut mal-ġurament li ħadna, ngħidu u nirriflettu f'xogħolna l-fiduċja u l-verita' u li nkunu fidili.

Imma kif nippretendu li aħna superjuri f'dawn l-affarijiet, li nistgħu nagħmluhom, imbagħad neħduha biss kontra min qed jagħmel il- kritika?

Għaliex qegħdin inħallu l-moffa tnawwarna daqshekk?

Ejja nirrealiżaw li dawn m'humiex ħwejjeġ li jixirqu lill-poplu li minn ċkunitu dejjem għaraf ibiddel l-iżvantaġġi f'vantaġġi.

Nappella wkoll fuq kwestjoni oħra li qiegħda ttambar f'widnejja, il- kwestjoni tal-Qammiegħ.

Hemmhekk mhux biss kien hemm il-kwestjoni tal-Lm125 żieda bħala reviżjoni taċ-ċens - għalkemm minn dak li spjega l-ministru nifhem li se jersqu emendi f'dan il-parlament biex jiġi revedut iċ-ċens għal livell aċċettabbli ta' Lm8 it-tomna – imma issa qed nisma' wkoll li hemmhekk se jsir impjant tar-riċiklaġġ tad-drenaġġ.

Irridu nirriflettu ftit għax għandna ċirkostanzi fejn qegħdin naraw il-gvern mitluf fl-ossessjoni ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni u mhux qed jagħmel studju xjentifiku li bih jara kif se jindirizza l-problema tad-daqs ta' l-art tal-gżejjer tagħna u tad-densita' tal-popolazzjoni.

Irridu nirriflettu li meta għandek soċjeta' fejn f'kilometru kwadru joqogħdu 1,300 ruħ, hemm numru ta' problemi, partikolarment għall-bdiewa, li rridu nagħtuhom il-garanzija li nsostnuhom biex jibqgħu jaħdmu r-raba' u noħolqu dawk l-iskemi u dawk l- għodda li jistgħu jgħinuhom.

Jien kellimt nies f'pożizzjoni esekuttiva min- naħa tal-gvern u kellimthom b'mod onest u għedtilhom iħarsu ftit x'ġara matul dawn is-sentejn.

Jien niftakar li gvern preċedenti Laburista kien wasal biex iressaq fil- parlament liġi dwar l-agrituriżmu biex il-ftit art li baqa' fil-kampanja nutiliżżawha biex trendi iktar għall-ġid komuni tal-Maltin u l-Għawdxin u tal-miljun turist li minn sena għall-oħra jżuru l-gżejjer tagħna u jiġġeneraw xogħol u kummerċ.

Jien għamiltu għax nemmen fil-ġid komuni u nemmen li rridu nħarsu 'l quddiem, iżda għaddew kważi tliet snin ta' din l- amministrazzjoni u lanqas imqar twaqqfet kummissjoni biex tagħmel dan l- istudju, ħalli ma nkunux wara pajjiżi oħra li nisfruttaw dan it-tip ta' turiżmu f'pajjiżna.

Gvern preċedenti Laburista kien beda ħidma biex barra li jgħin lill-bdiewa, ma jkomplux jiġġarrfu l-ħitan tas-sejjieħ u ma tkomplix tintilef il-ħamrija mill-uċuħ.

Gvern preċedenti Laburista kien beda jara kif iwaqqaf proġetti li jirrispettaw l-impatt idroloġiku u ġeoloġiku , jiġifieri l-ilma ġieri, u l-impatt ekoloġiku, b'mod li fl- istess ħin dawn ix-xogħlijiet ikunu għamara għal dan it-tip ta' żvilupp, biex il-kampanja ma tibqax il-miżbla li hija llum u biex il-poplu jifhem u jaċċetta.

Per eżempju, kienu bdew inizjattivi mid-dipartiment ta' l-ambjent biex fejn ikunu qed isiru dawn ix-xogħlijiet jitneħħew it-tankijiet biex ma jibqax jidher dak il-kulur tas-sadid, affarijiet li stajna għamilnihom biex ġibna l-ħarsien ta' l-iżvilupp rurali, il-ftit art li għandna.

Imbagħad meta dawn l-affarijiet li jikkundannahom kulħadd, Laburisti, Nazzjonalisti u anke nies li ma tinteressahomx il-politika, jiġu backbenchers Nazzjonalisti li jaħsbu li huma puri, li huma mustaċċuni u li jafu liema huwa s-suf li jridu jaqilgħu u dak li jridu jomxtu, u jinnegaw dawn l-iżballji kollha u jipprovaw jaraw iz-zokk li forsi seta' b'xi mod jew ieħor inqasam f'policies u fi skemi li ħaddmu gvernijiet preċedenti.

Hawn nerġa' ngħid li gvernijiet Laburisti preċedenti taw sehem kbir biex tabilħaqq is-soċjeta' tagħna tgħolli l-livell soċjali tagħha, mhux biss fil-qasam tal-housing imma wkoll fejn tidħol is-sigurta' tax-xogħol għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Dawn huma affarijiet li l-gvern tal-lum irid jifhimhom għax kulma għamel s'issa kien żball wara żball.

Inġib eżempju ċkejken ta' x'għamel il- gvern Nazzjonalista meta xtara l-proprjeta' mingħand il-Knisja.

Kien hemm rapporti li jgħidu li biex il-gvern jinvesti lura r-raba' li nxtrat għal madwar Lm400, dan ried jara kif iġib Lm28 it-tomna għax jekk il-gvern jinvesti Lm100 tal-poplu jrid jara li dik il-Lm100 trendi.

Dak iż-żmien l-esperti kienu fehmu li bir-rata ta' kapitaliżżazzjoni, il-gvern ried iġib 7% ta' dak l-investiment.

Imma l-gvern tilifhom matul is-snin għax m'għamilx programm serju u ma ddiskutiex, basta jiftaħar bid-djalogu.

L-importanti li jaqta' ż-żigarella!

L-importanti li jixtri ħafna affaijiet u jiffanfra bi flus il-poplu, imma ma jarax kif se jamministra l- ġid komuni tal-poplu.

Ma neskludix li se jkompli jagħmel hekk, irrespettivament minn dak li jgħidu tan-naħa l-oħra.

Il-gvern għamel taxxi diretti biex il-bdiewa japplikaw u jiġi rikonoxxut lilhom, għal perijodu ta' xi 15-il sena, it-titlu ta' l-art li b'mod jew ieħor ma kenitx f'isimhom.

Mhux qed ngħid li dan mhux sew u li l-iskema ma kenitx tajba, imma kien hemm għalfejn nitolbuhom Lm50 għal kull aplikazzjoni?

Kien hemm għalfejn nitolbuhom Lm4 minflok Lm2 għall-ħlas fuq kull tomna?

Dawn huma ċirkostanzi li nsemmu għax m'hemmx dubju li huma ħwejjeġ li qed inawru bis- sħiħ lis-soċjeta' tagħna, u qed jirriżultaw f'gvern imnawwar, kif iddikjarat li hu Micallef Leyson u kif aħna ilna niddikjaraw mill-għada li poġġewna fuq dawn il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni.

Dan it-tnawwir issa qed inawwar lis-soċjeta' tagħna, qasam wara qasam, settur wara settur, kategorija wara kategorija u għaldaqstant irrid nappella biex nirrealiżżaw li dak li kellu jkun is-serħan il-moħħ, is- serħan ir-ras, illum sar uġiegħ ras il-Maltin u l-Għawdxin.

Lill-gvern ngħidlu biex jirrifletti u jqum mill-isturdament li waqa' fih, quddiem poplu li jixraqlu tmexxija kredibbli, quddiem poplu li jixraqlu li jimxi 'l quddiem.

Sur gvern, tkomplix tistaġna lill-poplu li jrid jimxi 'l quddiem ħalli jgħolli l-livell ta' l-għixien u l-livell ta' l-identita' tiegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR ALFRED SANT: Sur President, qed nitkellmu fuq kif se nimmaniġġjaw l- art bħala dettal imma naħseb li wasal iż-żmien, u wasal bil-kbir, li nirriflettu b'mod strateġiku fuq kif din l-art qed tkun amministrata.

Dan iż-żmien wasal għal żewġ raġunijiet.

Wasal għall-fatt li t-talba għall-art dejjem qed tikber, waqt li l-firxa ta' art li hemm lesta biex tiġi utilizzata dejjem qed tonqos, u qed tonqos f'territorju limitat.

Imbagħad jekk inħarsu lejn dak li għandna bħala art użata, insibu li hemm persentaġġ dejjem jiżdied ta' art li hija maqbuda, fabbrikata, imma fir-realta' mhix użata u mhux qed ingawduha.

Mela min-naħa għandna din il-pressjoni biex aktar art tintuża f'limitu ta' territorju żgħir, imbagħad art li diġa' ttieħdet biex tintuża qed tkun użata bħala proprjeta' biss, xi ħadd jippossediha mingħajr ma jużaha.

Naħseb li tajjeb li nużaw dan l-abbozz li għandna quddiemna biex nirriflettu fuq din il-ħaġa.

Nemmen li f'dan l- istadju l-gvern kellu jagħtina ftit indikazzjonijiet dwar xi ħsebijiet għandu, xi proposti u strateġija għandu dwar kif se tintlaqa' din l-isfida.

Dan l-ewwel punt.

It-tieni punt jirrigwarda dak li diġa' semmgħu ħafna minn sħabi u tajjeb li nerġa' nsemmih jien.

Il-gvern preżenti qed japlika biex jidħol membru ta' l- Unjoni Ewropea u waħda mill-affarijiet li jrid jiffaċċja hija r-regola li kull membru sħiħ ta' l-Unjoni jrid jaċċetta li ċittadini minn pajjiżi membri ta' l-Unjoni, ażjendi minn pajjiżi ta' l-Unjoni, għandhom il- liberta', id-dritt sħiħ, li jkunu jistgħu jixtru art f'pajjiż ieħor, jagħmlu użufrutt minnha u jikkummerċjawha.

Quddiem din l-option li ħa l- gvern, wieħed irid jistaqsi x'inhuma l-alternattivi li għandhom iċ- ċittadini ta' pajjiżna.

Nemmen li waħda mill-problemi kbar li hemm f'din it-triq hija li ma jeżistix pajjiż fl-Unjoni, la fost il-membri eżistenti u lanqas fost il-membri aplikanti, li għandhom territorju daqstant żgħir daqs Malta.

Veru li hemm pajjiż bħal-Lussemburgu, b'popolazzjoni li tħabbatha ma' dik ta' Malta, fis-sens li għandu anqas minn 400,000 ruħ, imma f'dak li għandu x'jaqsam mal-firxa tat-territorju l-ebda membru u l-ebda applikant membru m'għandu territorju żgħir daqs tagħna.

MR SPEAKER: Skużani, Onorevoli, imma jkolli nwaqqfek hawn għax sar il- ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

ALFRED SANT: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 5 ta' Ġunju 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Restituzzjoni ta' Ċerti Artijiet - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Ħarsien ta' l-Ambjent – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia – Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR JOE MIZZI: Mr. Speaker, erġajna wasalna għal Jum l-Ambjent.

Kontra qalbi ngħid li nħossni diżappuntat, kif ukoll naħseb li huwa diżappuntat il- poplu Malti u Għawdxi dwar il-qagħda f'pajjiżna fejn jidħol l-ambjent.

Mhux talli dan il-gvern falla iżda jaf ukoll li l-ambjent sejjer lura u qed ikun kompliċi biex ikompli jħassru.

Kontra dak li għamel il-Partit Laburista fit-22 xahar li kien fil-gvern, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern jiġi b'ħafna paroli iżda mbagħad meta niġu għall-fatti nsibu l-affarijiet bil-kontra.

Gvern Laburista preċedenti kellu ftit paroli imma ħa ħafna azzjoni u nsemmi ftit minn dak li għamel il-Partit Laburista meta kien fil- gvern.

L-ewwelnett nieda studju biex inkunu nafu l-istat ta' l-ambjent - u ovvjament din hija ħaġa li trid tagħmilha biex tkun tista' tieħu azzjoni ħalli ttejjeb l-ambjent - u mbagħad beda jieħu ċerti passi wkoll.

Per eżempju, il-kwestjoni tat-tinġis ta' l-arja kienet ovvja, xi ħaġa li wieħed irid jaffrontaha bilfors u allura l-gvern Laburista, minkejja li wara snin kbar li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern ma kien għamel xejn, ra kif għamel biex ikun jista' jġib apparat biex inkunu nistgħu nkejlu l-kwalita' ta' l- arja.

Veru li kien hemm il-flus ivvotati biex jiġi dan l-impjant, imma minkejja li għal snin twal il-gvern Nazzjoanlsita ma kien għamel xejn, il- Partit Laburista mill-ewwel ħa l-passi biex iġib l-esperti u joħorġu t- tenders biex jinxtara dan l-apparat.

Fil-fatt ħarġu dawn it-tenders u fl-aħħar perijodu ta' l-amministrazzjoni Laburista, l-apparat nxtara u wasal f'Malta meta kien għadu kemm tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista.

Il-gvern Laburista kien ukoll ħa l-passi meħtieġa biex isolvi l-ilmenti kbar li kien hemm dwar l-impjant ta' Sant'Antnin.

Il-gvern kien kapaċi - mingħajr ma' jonfoq ammonti kbar ta' flus - ineħħi l-irwejjaħ li fuqhom kienu qed jilmentaw ir-residenti ta' Wied il-Għajn.

Saħansitra anke l-Onor.

Lawrence Gonzi kien wasal biex jiddeċiedi li jitlaq mill-post, iżda bil- ħila tal-Partit Laburista baqa' hemmhekk għaliex il-gvern Laburista kien irnexxielu jneħħi dawk l-irwejjaħ u dak l-inkonvenjent.

Jiddispjaċini ngħid li llum reġa' hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern u dan l-impjant reġa' qiegħed mitluq u reġa' beda jagħmel l-irwejjaħ.

Niftakar ukoll li bħala turija tat-twemmin ambjentali tal-Partit Laburista - u dan bil-provi u bla ħafna paroli - meta beda t-tħaffir tal-bir taż-żejt ġewwa Għawdex, għall-ewwel darba l-gvern ra li jidħlu ċerti kondizzjonijiet favur l-ambjent fil-kuntratt.

Għall-ewwel darba sar environment impact assessment u jekk wieħed irid jista' jmur Għawdex biex jara' li m'hemm l- ebda impatt ambjentali negattiv fis-sit fejn sar dan it-tħaffir, prova tal- passi li ħa l-Partit Laburista.

Il-Partit Laburista jirrikonoxxi l-fatt li minħabba li pajjiżna huwa gżira mdawra bil-baħar, jaf li disgrazzja ambjentali marina - partikolarment minn xi bastiment li jkun qed iġorr iż- żejt – tkun theddida serja għal pajjiżna.

Għalhekk li fil-manifest elettorali għamilnieha ċara li s-sigurta' minħabba tinġis fil-baħar għandha tkun priorita'.

Fil-fatt permezz tal-protokoll finanzjarju ma' l-Italja, il- gvern Laburista kien ġab apparat li bih nistgħu nilqgħu għal kull tip ta' diżgrazzja u inċident li jista' jkun hemm fuq il-baħar.

Dawn huma affarijiet li wieħed għandu jiftaħar bihom għalkemm aħna ma daqqejniex trombi.

Bis-saħħa tal-protokoll Taljan, infaqna l-flus għall-interess ta' pajjiżna u ta' l-ambjent u mhux għall-interess ta' xi persuna biex dan ikun jista' jitfa' fil-but.

Dawn fatti li wieħed ma jistax jaħrab minnhom, Sur President.

Anke dwar affarijiet żgħar, per eżempju, it-tankijiet li jkun hemm fuq il- ħitan, kien il-gvern Laburista li bis-serjeta` ħa l-passi biex ineħħhom għax kienu qed ikerrħu l-pajsaġġ.

L-istess ħaġa fejn jidħlu l-ħitan tas- sejjieħ.

Kien il-gvern Laburista li beda jieħu ħsieb il-preservazzjoni ta' dawn il-ħitan u anke fuq dan ma' daqqejniex trombi.

Imma x'ġara mal-bidla fil-gvern?

Għalkemm il-Partit Nazzjonalista jgħid li hu favur l-ambjent, meta tela' fil-gvern mhux biss ma kompliex ineħħi dawk it-tankijiet li kien għad fadal fuq il-ħitan iżda neħħa minflok lil dawk in-nies li kienu taw sehemhom biex iħejju r-rapport dwar l-istat ta' l-ambjent.

Dan il-grazzi li ħadu dawn in-nies għas-sehem li taw għall-ambjent, affarijiet li juru kemm il-gvern ta' Fenech Adami mhuwiex favur l-ambjent iżda jrid biss jinqeda bl- ambjent.

Minkejja s-snin twal li l-Partit Nazzjonalista kien għamel fil-gvern qabel it-22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista, stajna naraw li l-gvern Nazzjonalista lanqas ma kien ħa ħsieb l-affarijiet bażiċi ambjentali.

Lanqas konna għadna bdejna nieħdu ħsieb affarijiet bażiċi bħal kif se niġġeneraw inqas skart jew kif nisseparaw l-iskart u kif nużaw l-iskart, sitwazzjoni tal-biki.

Minkejja li llum il-gvern qed jgħid li miexi 'l quddiem, kulħadd jgħajru li m'għamel xejn dwar l-ambjent u kulħadd iħajjar lill-ministru biex iwarrab minn postu, għaliex inkompetenti bħall-gvern tiegħu, għaliex la l-gvern ma neħħiħx minn ministru huwa gvern inkompetenti.

Anke l-Unjoni Ewropea - u ma ninsewx li dan il-gvern huwa ffissat fuq l-Unjoni - qed tgħid li dan il-gvern m'għamel xejn dwar it- tinġis ta' l-arja u dwar il-kwalita` ta' l-ilma, anzi qed takkużah li abbuża mill-flus li ngħata għall-life project - suppost li kellu jħejji rapport dwar l-ambjent – għax ma sar xejn.

Din hija s-sitwazzjoni li jinsab fiha pajjiżna u minkejja li meta tela' l-gvern kien qal li fi tliet snin se jagħtih dehra aħjar, issa spiċċajna li f'inqas minn tliet snin dan il-pajjiż kissruh.

Għax minkejja l-qbil li kulħadd irid jagħti sehmu fuq l-ambjent, u għalkemm il-gvern ftaħar li kien hemm ir-rikonċiljazzjoni, dejjem skarta lill-oppożizzjoni.

Il-gvern qatt ma staqsa lill-oppożizzjoni għal parir meta aħna nemmnu li fejn jidħol l-ambjent kulħadd għandu jagħti sehmu.

Bil-paroli l-Partit Nazzjonalista jgħid li hemm konsultazzjoni, iżda dan mhux hekk u nista' nagħti eżempju.

L-oppożizzjoni żgur li ma ġietx ikkonsultata fil-liġi l-ġdida li ħierġa dwar l-ambjent, u l-gvern ikompli jiftaħar li kulħadd għandu jagħti sehmu f'affarijiet ambjentali.

Issa l-oppożizzjoni tagħti sehmha waqt id- dibattitu f'din il-Kamra meta dan il-parlament jiddiskuti din il-liġi.

X'affarijiet huma dawn!

Sehem l-oppożizzjoni fid-dibattitu biss?

Jekk il- gvern jemmen li jrid ikun hemm strateġija fit-tul - u suppost li kulħadd jemmen, anke l-esperti - hemm bżonn li kulħadd ikun involut fiha kemm dawk li qegħdin fl-oppożizzjoni u kemm dawk li qegħdin fil-gvern, għaliex faċilment tinqaleb il-folja u dawk li qegħdin fl-oppożizzjoni se jmorru fil- gvern – u hekk se jiġri żgur - u dawk li huma fil-gvern imorru fl- oppożizzjoni.

Kulħadd irid jagħti sehmu biex il-pajjiż jibqa' miexi bl- istess strateġija, anke meta jinbidel il-gvern, għaliex dan huwa fl- interess tal-pajjiż.

Bis-saħħa tal-maġġoranza li għandu fil-parlament, il- gvern Nazzjonalista qed jagħmel affarijiet li qed iħassru l-ambjent meta ċ- ċittadini dawn l-affarijiet huma kontra tagħhom assolutament.

Hawn qed nirriferi għal dawk l-iżviluppi li qed isiru fil-pajjiż li għalkemm qed iħassru l-ambjent, il-gvern jibqa' għaddej – għalkemm qed jinqeda bl- awtorita` ta' l-ippjanar – b'dawn il-proġetti li qed ikunu ta' detriment għall-ambjent ta' pajjiżna.

Se nsemmi xi affarijiet li juru biċ-ċar li huwa l-gvern stess li qed jeqred il-ambjent.

Per eżempju, jekk nieħdu Wied Għomor, l-awtorita` ta' l-ippjanar għall- ewwel kienet rrifjutat l-applikazzjoni, iżda mbagħad reġgħet ikkonsidratha u għalhekk il-barriera li hemm f'Wied Għomor se tkompli tespandi.

U dan mhux minħabba l-awtorita` ta' l-ippjanar, għaliex l-awtorita` hija biss rubber stamp għall-gvern.

L-istess għall-proġett tal-Multigas f'Ħal Kirkop – hawn qed nitkellmu fuq art tal-gvern, art taċ-ċittadin - għalkemm ir- residenti qed jgħidu "le" u għalkemm il-gvern għandu s-saħħa biex dan il- proġett ma jsirx, ma tax kas u nqeda' bl-awtorita` ta' l-ippjanar biex toħroġ il-permess.

L-istess ħaġa għall-pompa tal-petrol fil-Mellieħa li hija fuq art tal-gvern, iżda anke hawn l-awtorita` ta' l-ippjanar tat il- permess.

Dak li ma nistax nifhem huwa li l-gvern qed jgħid li dan kollu qed tagħmlu l-awtorita` ta' l-ippjanar, li l-awtorita` miexja sewwa u li qed iżżomm il-bilanċ bejn l-iżvilupp u l-ambjent, iżda fil-fatt meta wieħed jara dak li qed jiġri u meta wieħed jisma' dak li l-poplu qed jgħid fuq l- awtorita` ta' l-ippjanar, isib li mhix qed iżżomm bilanċ bejn l-ambjent u l- iżvilupp.

L-awtorita` ta' l-ippjanar qegħda hemm biex taqdi l-ispekulaturi l-kbar għaliex meta dawn jagħmlu żball tirranġalhom għaliex għandhom il- flus u jħallsu multa, iżda jekk persuna oħra tagħmel zball l-awtorita` tikkastigahom u tara' kif teħles minnhom, imma lill-ispekulaturi l-kbar ma waqqgħulhomx!

Per eżempju, is-Seabank Hotel kemm-il darba baqa' jtella' għalkemm kien hemm enforcement order, meta normalment meta jkun hemm enforcement l-awtorita` ta' l-ippjanar għandha dritt twaqqaflek il-permess.

Iżda madankollu f'dan il-każ tas-Seabank Hotel, l-awtorita` ta' l-ippjanar m'għamlitx hekk.

L-istess fil-każ tas-Solemar għax għall-bidu kien ċar ħafna li l-awtorita` ta' l-ippjanar kienet qed tirrifjuta li tagħti l-permess, iżda mbagħad bdew jidhru l-intriċċi.

Per eżempju, waqt laqgħa tal-bord ta' l-awtorita` ta' l- ippjanar - diġa` semmejt dan il-każ fil-parlament - bla ma' kienet saret sospensjoni u bla ma kien hemm xejn x'juri fuq l-aġenda li kienet se tiġi diskussa l-kwestjoni tas-Solemar, iċ-chairman iddeċieda li jgħajjat lill- investitur biex jiddiskuti miegħu.

X'affarijiet huma dawn!

Jiena kont irrimarkajt li l-affarijiet kienu jidhru irregolari u kienu jidhru jintnu, iżda minkejja dan u minkejja li kien ċar li l-maġġoranza tal-membri tal- bord ma kenux qegħdin jaqblu, meta wasalna għad-diskussjoni l-ġimgħa li għaddiet, dan il-proġett ġie approvat.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Ma nistax nifhem dak li qiegħed jiġri għaliex jekk ikun hemm uffiċjal kapaċi li jgħid li m'għandux jingħata l-permess u l-awtorita` ta' l- ippjanar taqbel, kollox sew; iżda jekk l-uffiċjal jgħid li m'għandux jingħata l-permess u l-awtorita' ta' l-ippjanar xorta waħda tagħti l- permess allura jew l-uffiċjali li jagħmlu l-istudju m'humiex kapaċi jew inkella l-membri tal-bord ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar huma iktar kapaċi!

Bilfors hekk qegħdin l-affarijiet għaliex hekk qiegħed jiġri.

Anke meta jkun hemm rapporti li jinqalbu, jekk huma l-istess nies li qegħdin jaqilbu r-rapporti jfisser li jew dawn in-nies m'humiex kapaċi jew inkella huma korrotti.

Ma nemminx li dejjem tkun korrott jew li dejjem tkun inkapaċi, iżda li naf hu li xi ħaġa qed tiġri fl-awtorita` ta' l-ippjanar.

U la qed nitkellem dwar il-proġett tas-Solemar nixtieq ngħid li ma naqbilx li l- awtorita` ta' l-ippjanar ma tatx permess lill-crew ta' "Xarabank" li jiġbdu film tal-laqgħa tal-bord ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar għaliex dan kien public hearing u allura kellhom id-dritt li jiffilmjaw dawn il-proċeduri.

Il-ġurnata meta l-bord ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar kellu jiddiskuti l- proġett tas-Solemar, jiena kont mort ftit tard għal-laqgħa minħabba kwestjonijiet personali, iżda meta rajt l-andament tad-diskussjoni kont daqshekk diżgustat li ma riedx nieħu sehem f'dak il-ħmieġ u ħriġt 'il-barra mingħajr m'għamilt l-ebda storbju.

Għalfejn kelli nibqa' hemm meta ma' kontx qiegħed naqbel ma' l-aġir tal-bord u meta kien ċar kif dan se jivvota għaliex f'daqqa waħda nbiddel kollox.

Dan juri biċ-ċar li meta trid taħbi xi ħaġa u ma tridx turi l-affarijet, ma tħalli lil ħadd jidħol biex il- poplu ma jkunx jaf b'dak li jkun qed jiġri.

Jiena xtaqt li dakinhar kien hemm il-crew ta' "Xarabank" biex jiffilmjaw dak li kien qiegħed jiġri għaliex jiena stess kont nitkellem u l-affarijiet kienu joħorġu fil-beraħ biex kulħadd jinduna bl-ipokrezija ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar u b'dak li qegħda tagħmel.

Imma ħalli nkompli nitkellem fuq il-programm "Xarabank", għaliex meta Peppi Azzopardi għamel programm dwar l-awtorita` ta' l-ippjanar, jiena ma ridtx nattendi għaliex naħseb li dan il-programm huwa żbilanċjat, għalkemm il- preżentatur tiegħu jgħid li s'issa ħadd għadu m'għamel libell kontra dan il- programm.

Jiena kont naf wieħed tal-Partit tal-Farfett, u daqskemm kien jgħid affarijiet u ħmerijiet, naħseb li wieħed seta' jagħmillu libell iżda ħadd m'għamilulu, u allura skond Peppi Azzopardi dak kellu raġun meta kien jgħid dawk il-ħmerijiet!

Dawn it-tnejn fl-istess ilma qegħdin għaliex ħadd m'għamlilhom libell.

(Interruzzjonijiet) X'għandu x'jaqsam!

Mhux kulħadd jaf li "Xarabank" huwa żbilanċat!

Jiena ma' niddejjaqx mill- konfrontazzjoni, speċjalment fejn tidħol l-awtorita` ta' l-ippjanar u fejn jidħol l-ambjent, għaliex m'hemm xejn x'iħammiġni.

Jiena naf ħafna affarijiet u nitkellem fil-beraħ fuqhom, iżda anke l-pubbliku li kien preżenti għal dik il-laqgħa seta' jara kemm il-gvern qed juża' l-awtorita` ta' l-ippjanar, kemm qed isiru ħneżrijiet fl-awtorita` u kemm huwa veru li l-awtorita` ta' l-ippjanar qiegħda hemm biss biex tkasbar liż-żgħir u taġevola lil kbir, kbir kemm mill-lat politiku u kemm mill-lat finanzjarju, għaliex s'issa qatt ma rajt hotels jaqgħu!

Kien hemm ħafna iktar affarijiet bħal dawn, per eżempju l-proġett ta' Verdala, fejn għalkemm kien hemm enforcement order - u qabel titħallas il- multa ma' jistax joħroġ il-permess - il-permess ħareġ u lanqas waħħluhom multa.

U kieku ma' tkellimtx waqt laqgħa tal-bord lanqas kienet toħroġ multa, għaliex dawk ħadu żball imsieken!

Iżda meta jkun hemm iż-żgħir ma' jsirx hekk - qaċċat!

Dawn l-affarijiet qed isiru u huma kollha fatti.

Imma issa se nirreferri għal aspett li kemm mil-lat ambjentali u kemm mil-lat ta' qerq huwa negattiv għall-gvern Nazzjonalista, u hawn qed nirriferi għall-wied tal-Kalkara.

Hawn se tiġri l-istess ħaġa li ġrat fil-proġett tal- Kottonera fejn ma sarx traffic impact assessment u allura se jbatu n-nies, imma dan ma' jimpurtax għaliex huma nies minn naħa ta' isfel ta' Malta.

L- istess se jiġri fil-wied tal-Kalkara u ma nridux noqogħdu nduru mal-lewża.

Il-gvern iddeċieda li jiżvillupa dak il-post u għalhekk bagħat lill- awtorita` ta' l-ippjanar l-emendi għall-Grand Habour local plan, u l- awtorita` - mhux il-bord, imma l-awtorita` ta' l-ippjanar - qablet mal- gvern.

Stajt ninduna li hemm l-affarijiet jintnu f'dan il-proġett għaliex f'April 2000, meta kien hemm applikazzjoni nru.

6492/99 biex isir żvilupp fil-Kalkara, in-notice kienet twaħħlet fi Triq is-Salvatur - post li mhux qiegħed fil-wied - meta l-iżvilupp kellu jsir fil-wied.

Wara li kienu ġew ikellmuni n-nies li jgħixu fi Triq Santa Liberata, qajjimt din il-kwestjoni fl-awtorita` ta' l-ippjanar biex issir investigazzjoni u meta saret l- investigazzjoni irriżulta li fil-fatt dan kien veru.

Imma miskin kien ħa żball l-iżviluppatur!

Ara kieku kien wieħed żgħir kienu jaqtgħulu rasu!

L-awtorita` ta' l-ippjanar aċċettat li toħroġ l-applikazzjoni u meta din ħarġet bdew jidħlu l-ilmenti u jiena għamiltha ċara li din l-applikazzjoni ma' tistax tiġi kkonsidrata għaliex l-area hija ffriżata u għad irid joħroġ il-Grand Harbour local plan.

U wara li l-Grand Harbour local plan ikun approvat, dan il-proġett tal-wied tal-Kalkara ma' jistax jiġi kkonsidrat għaliex jekk jiġu kkonsidrati applikazzjonijiet oħra għal dik l-area, dawn għandhom ikunu għal proġetti żgħar u mhux kbar.

Jien xorta waħda għadni ngħid li għalija hemm m'għandux jintmiss, imma apparti dan, qabel ma ġiet approvata l-applikazzjoni għal żvilupp fil-wied tal-Kalkara, l-indikazzjoni fil-Grand Harbour local plan kienet li dik l-area kellha tibqa' ffriżata mingħajr ebda żvilupp.

Pero` imbagħad tinduna li dik l-applikazzjoni saret għaliex kien hemm xi ħadd malintenzjonat li jrid jibni bl-iskuża ta' l- istructure plan, u li kieku ma' ġbidtx l-attenzjoni, minkejja li kien ffriżat hemmhekk, il-permess kien se joħroġ.

Dan stajt nagħmlu għaliex ġibduli l-attenzjoni n-nies li jgħixu hemm u b'hekk stajt nagħmel l- intervent tiegħi, u se npoġġi l-minuti tal-laqgħa tal-bord ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar fuq il-Mejda tal-Kamra biex min irid jara dan id-dokument.

MR SPEAKER: Hawn il-permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Imbagħad f'daqqa waħda din is-sena' nirċievi pjanta, jumejn qabel il-laqgħa tal-bord ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar, li tgħid: "Tibdil fil-Grand Harbour local plan fis-site tal-Kalkara".

Daqshekk, pjanta biss!

Kif nirċievi pjanta hekk f'daqqa waħda meta safejn naf jien dan il-punt lanqas biss kien fuq l-aġenda!

Meta mbagħad kien hemm il- laqgħa tal-bord, ħallew dan il-punt għall-aħħar u minħabba l-fatt li kelli nitlaq qabel, għamiltha ċara li jiena ma' kontx naqbel u saqsejt x'se jiġri.

Il-membri l-oħra tal-bord qaluli li din hija ħaġa normali biex toħroġ għall-pubbliku, iżda wara rriżultali li kien hemm ħafna informazzjoni oħra li jiena bħala membru tal-bord ma ngħatatlix.

Minn din l- informazzjoni kien jidher ċar li kieku ma għamiltx l-intervent tiegħi, fl- applikazzjoni li semmejt qabel - kienet ta' Fino - il-bord kien jagħtih il- permess biex jibni għaliex kien jidher biċ-ċar li l-gvern kien diġa` ikkommetta ruħu li jsir żvilupp f'dik l-area.

Għalhekk se ngħid x'inhija l- verita` lin-nies tal-Kalkara u tal-Kottonera.

Il-verita` hi li l-maġġoranza ta' dawn l-ispekulaturi f'din l-area mhumiex kif qalilna l-ministru, koppji li jridu jiżżewġu msieken iżda huma n-nies tal-Big Ben u ta' Fino.

U wara kollox, meta koppja tmur għand is-segretarju parlamentari dan jgħidilhom li l-awtorita` ta' l-ippjanar hija awtonoma u li hu ma jistax jindaħal, iżda allura kif indaħal?

Kontradizzjoni waħda wara l-oħra!

Dan juri biċ-ċar li l-gvern u l-awtorita` ta' l-ippjanar huma ħaġa waħda.

Jiena ngħidilhom lin-nies tal-Kottonera li huwa inutli li ddur fuq l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Li nista' ngħid hu li għalkemm fl- awtorita` ta' l-ippjanar hemm nies li jiġbdulhom l-ispaga biex jivvutaw favur, jien żgur se nivvota kontra.

Jiena se nipprova ninfluwenza lill- membri tal-bord għaliex hemm raġunijiet validi għaliex dan il-wied m'għandux jinqered, pero` anke li kieku l-awtorita` ta' l-ippjanar tivvota kontra, żgur li l-gvern huwa kommess u finalment jispiċċa biex jagħti l- permess biex isir l-iżvilupp f'dan il-wied.

Mela allura nitkellmu ċar u mhux jiġi xi membru min-naħa tal-gvern jgħid li għad iridu jsiru l-istudji meta fil-verita` l-gvern tiegħu diġa` ddeċieda.

Irridu nkunu rġiel u ngħidulu lill-poplu x'qiegħed jiġri u mhux ningannawh għaliex il-gvern diġa` ħa d-deċizjoni.

Iżda issa rrid nagħmel talba waħda għax il-maġġoranza tan-nies tal-Kalkara u tal-Kottonera - hu x'inhu l-kulur politiku tagħhom - ma jridux li hemmhekk jinqered, għax lil dawn in-nies għaffiġnihom biżżejjed!

Ħadnilhom l-area tad-dockyard, imlejnihom ix-Xgħajra bid-drainage u anke jridu jħabblu wiċċhom mat-tank cleaning tar-Rinella, meta l-irwejjaħ u l- gassijiet li joħorġu minn hemm huma insapportabbli.

Veru li wara l- intervent tiegħi l-ministru bagħat lil xi persuni biex jaraw x'qiegħed jiġri, iżda għalkemm dakinhar waqaf, l-għada reġa beda kollox.

Din il- kwestjoni qamet ukoll fl-awtorita` ta' l-ippjanar u din bdiet tinvestiga, iżda għalkemm saru l-investigazzjonijiet u r-rapporti, in-nies tan-naħa t'isfel ta' Malta xorta għadhom jibilgħu l-gassijiet.

Il-gvern issa qed jipprova jeqred ukoll l-aħħar wied li hemm f'dawk l-akwati.

Anke dwar il-wied li hemm il-Fgura, jiena xbajt nitlob lill-gvern biex jieħu deċizjoni u jiskeda dan il-wirt li għandu pajjiżna.

Ara meta kien hemm postijiet fejn il-gvern kien jaqbillu politikament dawn skedahom f'ġimgħa, imma rigward il-wied tal-Fgura dan ilu x-xhur biex ikun skedat.

Fuq kollox rridu neqirdu wkoll il-wied tal-Kalkara, li forsi huwa l-uniku wied li għadu jista' jiġi apprezzat għaliex baqa' naturali.

Daqskemm jiftaħar il-gvern li rridu naħsbu f'uliedna u f'ulied uliedna, jekk il- gvern jeqred dan il-wied ikun qiegħed jeqirdu wkoll għal uliedna u għal ulied uliedna.

X'ipokrezija hi din!

Jiena ma' nistax nifhem - u llum li wasalna f'Jum il-Ambjent inħoss qalbi maqsuma - għaliex qed iseħħu dawn id- diżastri.

F'kull post li semmejt - Wied Għomor, il-Mellieħa u Ħal Kirkop - il- maġġoranza taċ-ċittadini, kemm Laburisti u kemm Nazzjonalisti, qegħdin jipprotestaw għaliex se jsir żvilupp li se jgħarraq l-ambjent.

Dan il-gvern jiftaħar bl-ambjent iżda huwa l-iktar gvern li qered l-ambjent.

Ma' nistax nifhem, jiftaħar li huwa l-iktar gvern li jisma' liċ-ċittadin meta huwa l- iktar gvern li qiegħed isawwat liċ-ċittadin.

Dawn x'affarijiet huma!

U bħalma kien hemm ċittadin li kellu dritt jagħmel kawża quddiem il-Qorti Kostituzzjonali minħabba l-bini tal-power station, in-nies tal-Kalkara għandhom l-istess dritt.

In-nies tal-Kalkara għandhom id-dritt li l-gvern ma jċaħħadhomx mill-aħħar pulmun li hemm fil-Kottonera u jagħlaqulhom.

Jiena ngħid liċ-ċittadini ta' dawk in-naħat biex iżommu d-dixxiplina u jkunu determinati.

Irridu nkunu determinati u nagħmlu dak li huwa skond il- liġi u skond id-demokrazija biex dan l-iżvilupp ma jsirx, u jiena nkun wieħed minn ta' quddiem, tinkwetaw xejn!

Jiena nħoss li jekk iseħħ dan l- iżvilupp, ikun seħħ diżastru mhux għall-Kottonera biss imma għal Malta kollha.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it-Tlieta, 5 ta' Ġunju, 2001 fis-6.00 p.m. kif ikkomunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm karozzi mikrija fid-dekasteru tiegħu fejn qegħdin, kemm swew is-sena l-oħra u kemm kien il-fuel bill tagħhom?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li fil-preżent hemm 9 karozzi mikrija mid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għal Għawdex.

Matul is-sena 2000 dawn il-karozzi swew b'kollox Lm9,808.17,8 li minnu l-ammont ta' Lm2,926.21,8 intefaq fuq fuel.

KAROZZI MIKRIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm karrozzi mikrija fid-dekasteru tiegħu fejn qegħdin, kemm swew is-sena l-oħra u kemm kien il-fuel bill tagħhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

ADVISORS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm advisors u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħu u kemm tħallsu totalment is-sena l-oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jiċċara d- domanda tiegħu.

ADVISORS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm advisors u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħu u kemm tħallsu totalment is-sena l-oħra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

ADVISORS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm advisors u membri ta' boards fid-dekasteru tiegħu u kemm tħallsu totalment is-sena l-oħra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li fil-Ministeru għall- Ambjent hemm:

Advisors 7 Board Members 75 SECTION ADVISORS No. Salary Lm.

Environment 3 8899.72 Rehab.

Projects 1 7233.00 Ministry 1 4520.00 1 9462.36 St. James Cavalier 1 1313.50 ------------ 31428.58 ------------ SECTION BOARD MEMBERS No. Salary Lm.

Environment 5 NIL Mason's Board 6 2365.50 Engineering 7 2231.50 Rehab.

Projects: V.R.C. 14 NIL C.R.C. 15 NIL M.R.C. 10 NIL B.I.C.C. 17 NIL B.I.C.C. 1 7910.00 ------------ 12506.50 ------------ TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm ingħataw trasferimenti mill- 11 ta' Settembru 2000 sal-lum lill-ħaddiema tal-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħati r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti, każ b'każ?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat li bejn il-11 ta' Settembru 2000 sal- lum, fid-Dipartiment ta' l-Entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi, saru dawn it-trasferimenti interni:

Mid-Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi 4 Mid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura 12 Mid-Dipartiment tas-Servizzi Veterinarji 2 Mid-Dipartiment tas-Sajd u Akwakultura 1

Rigward trasferimenti minn/lejn dan il-Ministeru, nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta li ser tingħata mill-Prim Ministru għal Mistoqsija Parlamentari Numru 25569.

Isiru trasferimenti fil-futur qarib jekk dan ikun ta' siwi għall-Ministeru u għal Dipartimenti li jaqgħu taħtu.

TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm ingħataw trasferimenti mill-11 ta' Settembru 2000 sal-lum lill-ħaddiema tal-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi 'transfers' minn dipartimenti/entitajiet li jaqgħtu taħt id-dekasteru ta` l-Intern għal dipartimenti/entitajiet fl-istess dekasteru mill-11 ta` Settembru 2000 sa llum jammonta għal 184.

Ir-raġunijiet għal dawn it-'transfers' kienu kif ġej:-

2 fuq talba ta` l-impjegat stess 182 minħabba esiġenzi tas-servizz

Tagħrif dwar 'transfers' fis-Servizz Pubbliku approvati mill-Management and Personnel Office matul l-istess perijodu jingħata mill-Prim Ministru.

TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm ingħataw trasferimenti mill-11 ta' Settembru 2000 sal-lum lill-ħaddiema tal-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bejn il-11 ta' Settembru 2000 u l- 24 ta' April 2001, sar dan iċ-ċaqlieq ta' ħaddiema fil-Ministeru, dipartimenti u entitajiet li jiffurmaw parti mid-dekasteru tal-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi.

dipartiment numru ta' trasferimenti

Ministeru (inkluż tlitt Segretarjati Privati) 15 Trade Services 20 Consumer and Competition Division 8 Enemalta 39 Air Malta 10 Maltacom 82 Water Services 46 MCED 1 Maltapost 30*

* Dawn it-trasferimenti ġew attwati b'riżultat tal-"memorandum of understanding" milħuq bejn il-Gvern, Maltapost, l-G.W.U. u l-Uffiċċju tal- Prim Ministru.

Ma narax raġuni għaliex għandi nagħti r-raġuni għaliex sar kull trasferiment.

Madanakollu nista' ngħid li t-trasferimenti saru minħabba xi waħda minn dawn ir-raġunijiet;

Esiġenzi tas-servizz, Promozzjoni, Saħħa jew Talba Personali.

TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid separatament kemm ingħataw trasferimenti mill-11 ta' Settembru 2000 sal-lum lill-ħaddiema tal-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħati r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti, każ b'każ?

ONOR.

JOHN DALLI: Nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm ingħataw trasferimenti mill-11 ta' Settembru 2000 sal-lum lill-ħaddiema tal-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li fil-Ministeru għall- Ambjent saru 109 trasferimenti interni.

Ir-raġunijiet għal dawn it-trasferimenti kienu: 67 minħabba esiġenzi tas-servizz 42 fuq talba ta' l-impjegati stess.

Rigward trasferimenti fis-servizz pubbliku, nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li ser jagħti l-Prim Ministru għal Mistoqsija Parlamentari numru 25569 (Seduta 554).

TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm ingħataw trasferimenti mill-11 ta' Settembru 2000 sal-lum lill-ħaddiema tal- Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba minn l-Onor.

Interpellant ser titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MALTA/FRANZA - BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

24877 li oriġinarjament kienet saret lil Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe jista' jinformana bid-diskussjonijiet u l- progress li kien hemm dwar il-kontinwazzjoni tal-koperazzjoni fis-settur tal-biedja u sajd bejn Malta u Franza matul l-1999 u s-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi Franza ipprovdit espert fil-ħarsien tal-mard tal-pjanti, u uffiċjal minn Malta żar diversi stabillimenti fi Franza dwar il-ħarsien tal-mard tal-pjanti u l- faċilitajiet li joffru.

DJAR - PROPRJETA' PRIVATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il kuntratt ta' xiri ġie konkluż ma' persuni jew soċjetajiet privati għall-akkwist ta' proprjeta' privata mill-housing authority bejn Ottubru 1998 sal-lum?

Min kienu l-persuni/soċjetajiet konċernati u jistax iqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra kopji tal-kuntratti relattivi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 25862, f'Seduta Numru 540.

CAP/UE - PRODUTTURI TAL-MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

24882 jista' l-Ministru jinformana x'derogi u perijodu transitorji pproponew lill-ministeru l- produtturi tal-majjal f'Malta u Għawdex sabiex ikollhom il-flessibbilta' li jaġornaw mas-sistemi u r-regoli tal-CAP?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dak li qed jitlob l-Onor.

Interpellant hija informazzjoni li għadha qed tiġi negozjata.

Għadu mhux il-waqt li tingħata l-informazzjoni mitluba.

Dawn id-diskussjonijiet għad iridu jiġu diskussi fil-MEUSEC fejn l-Oppożizzjoni tista' tattendi.

MEAT SELLERS ASSOCIATION - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana meta saret l-aħħar laqgħa bejn il-meat sellers association u l-ministeru?

X'talbu l-meat sellers association u x'iżviluppi kien hemm?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-aħħar laqgħa saret f'Marzu 2001 u din kienet dwar dħul ta' distributuri u ta' bejjiegħa tal-laħam fil-biċċerija.

MALTA/NEW ZEALAND - BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari nru.

24879 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilu u cioe': Jista' jinformana bid-diskussjonijiet u l-progress li kien hemm dwar il-kontinwazzjoni tal-koperazzjoni fis-settur tal-biedja u sajd bejn Malta u New Zealand matul l-1999 u s-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi ma sar l-ebda żvilupp ta' nota bejn Malta u New Zealand.

MALTA/ĊIPRU - BIEDJA U SAJD

L-ONOR.

24876 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u li issa ġiet riferuta lilu u cioe': Jista' jinformana bid-diskussjonijiet u l-progress li kien hemm dwar il-kontinwazzjoni tal-koperazzjoni fis-settur tal-biedja u sajd bejn Malta u Ċipru matul l-1999 u s-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li fir-rigward ta' Ċipru id-Direttur tas-Servizzi Veterinarji Malti offra li konsulenza lill- counterpart Ċiprijott dwar is-suġġett ta' introduzzjoni tal-kunċett ta' food safety fil-food chain kollha minn stable to table.

PERFORMANCE BONUS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- tinistru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 25406 għar-rigward il- Ministeru tiegħu u ċioe: tista' l-Ministru tinforma lill-Kamra min huma dawk l-uffiċċjali li skond il-ħatra tagħhom kienu jew qegħdin fuq performance agreement u għaldaqstant irċevew il-performance bonus minbarra s-salarju f'xi waħda mis-snin 1998, 1999 u/jew 2000 u fl-istess żmien kienu nominati jew maħtura għal xi pożizzjoni jew kariga oħra li tagħha rċevew xi ħlas, kumpens jew benefiċċju minbarra s-salarju u l-performance bonus?

Għal liema kariga jew nomina dawn l-uffiċċjali pubbliċi rċevew il-ħlas, kumpens jew benefiċċju?

X'kien il-ħlas, kumpens jew benefiċċju f'kull każ u x'kienet il-ħatra rispettiva tagħhom fiċ-ċivil li għaliha kellhom performance agreement u allura rċevew il-performance bonus?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li ma kien hemm l-ebda uffiċċjal tal-Ministeru fuq performance agreement li fl-istess żmien kellu xi pożizzjoni jew kariga oħra li tagħha rċieva xi ħlas, kumpens jew benefiċċju.

PERFORMANCE BONUS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 25406 għar-rigward il-Ministeru tiegħu u ċioe: jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min huma dawk l-uffiċċjali li skond il-ħatra tagħhom kienu jew qegħdin fuq performance agreement u għaldaqstant irċevew il-performance bonus minbarra s-salarju f'xi waħda mis-snin 1998, 1999 u/jew 2000 u fl-istess żmien kienu nominati jew maħtura għal xi pożizzjoni jew kariga oħra li tagħha rċevew xi ħlas, kumpens jew benefiċċju minbarra s-salarju u l-performance bonus?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba mill-Onorevoli Interpellant dwar uffiċjali fuq "performance agreement" fid-dekasteru tiegħi.

PERFORMANCE BONUS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 25406 għar-rigward il-Ministeru tiegħu u ċioe: jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min huma dawk l-uffiċċjali li skond il-ħatra tagħhom kienu jew qegħdin fuq performance agreement u għaldaqstant irċevew il-performance bonus minbarra s-salarju f'xi waħda mis-snin 1998, 1999 u/jew 2000 u fl-istess żmien kienu nominati jew maħtura għal xi pożizzjoni jew kariga oħra li tagħha rċevew xi ħlas, kumpens jew benefiċċju minbarra s-salarju u l-performance bonus?

ONOR.

JOE BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif mitlub mill- Onorevoli Interpellant.

ACTION PLAN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Billi f'Kapitlu 4 tan-negozjati mal-UE dwar free movement of capital jingħad li "The State Will Relinquish, by the date of accession, special rights in both already privatised companies as well as in companies that are to be privatised in future" jista' l-Ministru jgħati aktar dettalji dwar l-action plan li għandu l-Gvern f'dan ir-rigward?

ONOR.

JOE BORG: L-uniku każ fejn il-Gvern għad għandu drittijiet speċjali f'kumpanniji li għad jiġu pprivatiżżati huwa l-każ tal-Bank of Valletta fejn il-Gvern għandu d-dritt li jaħtar iċ-Chairman allavolja huwa minority shareholder.

Għal din ir-raġuni, il-Gvern ma jħossx il-ħtieġa li jħejji action plan.

SIĠURTA' SOĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsir il- ħlas lura ta' kontribuzzjonijiet tas-Sigurta' Soċjali li tħallsu żejda fl- 1999 u 2000 f'isem il-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament?

X'qed iżomm milli jsir dan il-ħlas?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel din il-Mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jara li isir xi xogħol ta' kordinazzjoni mal-pulizija biex jiġi żgurat li persuni li jingħataw permess iżommu għandhom studenti li jiġu jitgħallmu l-Ingliż f'pajjiżna ma jkollhomx konnessjonijiet ma reati dwar abbużi sesswali, drogi u vjolenza domestika?

Jista' jibda jsir dan il-kordinament biex nipproteġu lill-istudenti barranin?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Napprezza s-suġġeriment tal-Onor.

Membru u ser nistħarreġ jekk u kif jista' jiġi attirat.

SIĠURTA' SOĊJALI - GĦAWDEX

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ittieħdetx xi deċiżjoni biex xogħol konness mas-Sigurta' Soċjali li kien isir Għawdex issa jibda jsir Malta?

Għaliex ittieħdet din id-deċiżjoni?

Liema xogħol inġieb Malta?

Sakemm issir iċ-ċaqlieqa kollha hemm xogħol imwaħħal għax mhux f'postu s-software biex jinħadem ix-xogħol?

Meta se jkun hemm kollox jerġa jaħdem kif suppost?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor Interpellant li ma ttieħdet l- ebda deċiżjoni li xogħol konness mas-Sigurta' Soċjali u li kien isir Għawdex issa jibda jsir Malta.

Altru milli jitnaqqas ix-xogħol f'Għawdex ninforma lill-Onor.

Membru li riċentament d-Dipartiment ittrasferixxa t-Taqsima tal-korrimenti f'Għawdex fl-istess waqt li bdiet titħaddem sistema ġdida ta' software mibnija mill- MITTS.

Din is-sistema flimkien mal-ħaddiema fit-Taqsima msemmija wettqu din il-bidla mingħajr ebda ntopp ta' xejn.

Għaddej proċess fejn aktar xogħol konness mas-sigurta' soċjali jsir mill-ħaddiema tad-Dipartiment f'Għawdex.

Tajjeb infakkar li d-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali kien fost l-ewwel dipartimenti li emmen fil-kapaċita' tal-ħaddiema Għawdxin billi tella' taqsima sħiħa tax-short-term benefits u r-rekords tal-kontribuzzjonijiet f'Għawdex.

Dawn it-Taqsimiet għadhom impenjati u huma nvoluti bis-sħih fi proġetti mportanti li qed jitwettqu fid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali sabiex jitjib is-servizz.

PERSUNA B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi konkreti ttieħdu biex il-persuna b'diżabilita li d-dettalji dwarha huma annessi separatament li qed taħdem fl-Iskola Pawlu Xuereb ir-Rabat (Malta) ikollha l-għajnuna meħtieġa biex ma tibqax waħedha tqandel il-bankijiet, tnaddaf it-twieqi fil-għoli u xogħol ieħor ta' tindif?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-Iskola Primarja Pawlu Xuereb tar-Rabat issa hemm 'full complement' ta' Minor Staff.

KUMMISSJONI NAZZJONALI PERSUNI B'DIŻABILITA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi ħadet il- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' dwar l-ilmenti imressaq mil- persuna b'diżabilita' li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament li waħedha jkollha tagħmel ħafna xogħol li ma tiflaħx għalix fl-iskola fejn taħdem?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li fit-28 ta' Frar 2001, il- persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant ressqet ilment lill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' dwar allegata diskriminazzjoni fil- konfront tagħha fuq il-post tax-xogħol għax għandha diżabilita'.

Skond il-proċedura stabbilita, il-Kummissjoni talbet il-kummenti tal- prinċipal ta' din il-persuna dwar l-ilment.

Il-Kummissjoni eżaminat il- kummenti sottomessi u wara diskussjoni mal-persuna li ressqet l-ilment, kien hemm qbil li l-kwistjoni ma kienetx waħda ta' diskriminazzjoni minħabba diżabilita' kontemplata fil-liġi, iżda waħda ta' nuqqas ta' staff li kien qed joħloq ċertu tbatija lill-persuna konċernata.

Dwar dan il- persuna ngħatat parir dwar x'għandha tagħmel.

Il-persuna li ressqet l-ilment ġiet infurmata b'dan bil-miktub ukoll.

PULIZIJA - PARKING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 25099 li oriġinarjament kienet saret lil Ministru ta' l-Intern u li issa ġiet riferuta lilu peress li l-każ imsemmi jaqa taħt il-kategorija ta' dawk morda serjament għalkemm mhux diżabbli u ċioe: Jista' l-Ministru jara li l- persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament titħalla tipparkja l-karozza tagħha fi spazju qrib id-dar tagħha għax saħħitha qed tkompli tmur lura u ma tistax timxi fit-tul?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku għandu l-obligu li joqgħod fuq ir-rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' qabel ma japprova parkeġġ riservat għall- persuni morda.

Għaldaqstant il-persuna kkonċernata għandha tagħmel l- applikazzjoni meħtieġa lill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' għad-deċiżjoni tal-Kummissjoni.

Minkejja dan qed nipprova nara jekk hux possibbli li jinstab mod ta' kif ċerti problemi jiġu riżolti.

HOUSING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jiġi installat lift fi block E4, Ta' Xbiex Housing Estate fejn hemm madwar 68 tarġa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk fil-blokk E4, hemm persuna li għandha diżabilita' ċertifikata, tista' ssir applikazzjoni lill-Awtorita' tad-Djar, u b'hekk jibda l-proċess għall-installazzjoni ta' lift.

JOINT OFFICE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jikkonferma jekk hijiex mistennija toħroġ skema ġdida dwar ċnus tal-joint office?

ONOR.

TONIO BORG: Il-Ministeru flimkien ma` l-Uffiċċju Konġunt qiegħed jeżamina l-proposti li għamlet il-kummissjoni mwaqqfa biex tipproponi skemi ġodda għal fidi ta` ċens li kienu tal-Knisja.

PARKING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed isir biex jiġi kkontrollat il-parking ta' vetturi kbar fl-areas semi industrijali ma jkunux ta' periklu għar- residenti fit-toroq ta' dawn l-areas?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onorevoli Interpellanti tirreferi din il- Mistoqsija lill-Ministru responsabbli mit-Traffic Control Board.

STREET LIGHTING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir street lighting adegwat fi Triq ir-Rebbiegħa kantuniera ma' Triq il-Ħelsien (bejn wieħed u ieħor quddiem in-numri tad-djar 22 u 25)?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li t-talba ta' l-Onorevoli Interpellant qed tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

FONDAZZJONI ĦAJJA INDIPENDENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm vetturi li qegħdin jintużaw għas-servizz tat-trasport speċjali għall- persuni b'diżabilita' provdut mill-Fondazzjoni Trasport Ħajja Indipendenti u kemm swew lill-Fondazzjoni vettura b'vettura?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-Fondazzjoni Trasport għall- Ħajja Indipendenti għandha għad-dispożizzjoni tagħha tlett vannijiet u karossa.

Dawn swew kif ġej:

- van mixtri fl-1994 u li kien sewa Lm10,000 - van mixtri fl-2000 u li sewa Lm12,000 - van provdut mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' - karozza (hand control adapted) mixtrija second-hand fl-1999 u li swiet Lm1,000

FONDAZZJONI TRASPORT ĦAJJA INDIPENDENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma l- persuni b'diżabilita' li qegħdin jużaw dan it-trasport speċjali provdut mill-Fondazzjoni Trasport Ħajja Indipendenti għal persuni b'diżabilita' u x'inhi d-destinazzjoni tagħhom - skola jew xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li skond ir-rapport ta' evalwazzjoni sottomess lill-Unit għall-Liaison mal-NGOs, bejn Ottubru 2000 u Marzu 2001, in-numru ta' persuni b'diżabilita' li użaw is-servizz provdut mill- Fondazzjoni ndikata u d-destinazzjonijiet relattivi kienu kif ġej:

21 Skola jew Universita' 23 Xogħol 12 Korsijiet ta' taħriġ 65 Attivitajiet soċjali

FONDAZZJONI TRASPORT ĦAJJA INDIPENDENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kif qegħda tiġi l- Fondazzjoni Trasport Ħajja Indipendenti u x'inhi l-qagħda finanzjarja ta' din l-Fondazzjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellanti tiċċara l-ewwel parti tal-Mistoqsija.

Dwar it-tieni parti tal-Mistoqsija qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-Rapport ta' l-Awdituri għas-sena 1999.

FONDAZZJONI TRASPORT ĦAJJA INDEPENDENTI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'livell edukattiv, x'nomeklatura u salarju/i u allowance/s għandhom min qed imexxi l-Fondazzjoni Trasport Ħajja Independenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-Fondazzjoni Trasport għall- Ħajja Indipendenti hi mmexxija minn Bord ta' Diretturi.

Iċ-Ċhairperson tal- Bord hi sekondata mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' u titħallas fuq skala tas-salarju 15 ta' l-impjegati tal-Gvern.

Il-ħames membri l-oħra tal-Bord huma fuq bażi volontarja.

Il-Fondazzjoni ma hijiex organiżżazzjoni governattiva imma tirċieva għajnuna finanzjarja minn għand il-Gvern.

Għalhekk l-informazzjoni mitluba fl-aħħar parti tal-Mistoqsija ma tistax tingħata.

SEDQA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il persuna attendiet fl-aġenzija Sedqa minħabba 1) abbuż tad-droga 2) abbuż mix-xorb alkoħoliku f'dawn l-aħħar xhur?

Kemm minnhom kienu taħt it-30 sena?

Kemm irġiel u kemm nisa?

Kemm nisa tqal?

Kemm miżżewġin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella li turi l-informazzjoni mitluba għall-perijodu bejn Jannar u April 2001.

HIV

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna nstabet pożittiva għal 1) HIV 2) Hepatites B 3) Hepatites C f' dan l-aħħar xhur?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li fl-ewwel erba` xhur ta` din is-sena kien hemm żewġ każi akuti ta` mard bil-Hepatitis B irraportati lid-Dipartiment tas-Saħħa Pubblika.

Ma kienx hemm każi ta` Hepatits C jew AIDS.

L-HIV mhix notifikabli bil-liġi.

Madanakollu, in-numru ta` tesitijiet li nstabu posittivi għal HIV, l- HbsAg u l-HCV antibodies xahar b'xahar mill-bidu ta` din is-sena huma s- segwenti.

| | |Hepatiti|Hepatit| | | |s B |is C | | |HIV |HBsAg |HCV | | |antibod| |antibod| | |ies | |ies | |Jannar|1 |8 |8 | |2001 | | | | |Frar |1 |6 |20 | |2001 | | | | |Marzu |1 |12 |17 | |2001 | | | | |April |0 |15 |28 | |2001 | | | |

Dawn iċ-ċifri jindikaw biss in-numru ta` testijiet li saru fil-laboratorju tal-viroloġija ġewwa l-Isptar San Luqa.

Jista` jkun hemm testijet li saru aktar minn darba.

QORTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm tressqu persuni l-Qorti minħabba:

i) Traffiku ta' Droga ii) Pussess u Traffikar ta' Droga iii) Pussess ta' Droga

sena b'sena matul l-aħħar 5 snin?

Kemm minnhom kellhom eta' ta' anqas minn 30 sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul dawn l-aħħar ħames snin, ċioe` mill-1996 sal-31 ta' Mejju 2001, tressqu persuni l-Qorti minħabba traffikar/pussess ta' droga kif ġej:-

| |199|199|199|1999|200|200| | |6 |7 |8 | |0 |1* | |Pussess|70 |72 |98 |109 |128|55 | |u | | | | | | | |Traffik| | | | | | | |ar ta' | | | | | | | |Droga | | | | | | | |Pussess|226|237|233|207 |251|109| |u Droga| | | | | | | |Persuni|218|245|267|230 |287|113| |li | | | | | | | |kellhom| | | | | | | |anqas | | | | | | | |minn 30| | | | | | | |sena | | | | | | |

sal-31 ta' Mejju.

DROGI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm nstabu ħatja persuni minħabba:

i) Traffikar ta' Droga ii) Pussess u Traffikar ta' Droga iii) Pussess ta' Droga

sena b'sena matul l-aħħar 5 snin?

Kemm minhom kellhom eta' ta' anqas min 30 sena?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant li jirreferi l- mistoqsija tieghu lill-Ministeru koncernat.

BREATHALYSER TEST

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-MInistru jgħid kemm-il persuna ntalbet tagħmel breathalyser test f'dawn l-aħħar xhur?

Kemm minnhom irriżultaw posittivi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul din is-sena, sal-31 ta` Mejju 2001, kien hemm 42 sewwieq li l-Pulizija għamlitlu t-testijiet tan- nifs wara li r-riżultat fl-ewwel test fit-triq kien pożittiv.

Minn dan in- numru ta` testijiet, 32 irriżultaw pożittivi filwaqt li f`żewġ każi r- riżultat tat-test għadu mhux magħruf.

JUNIOR COLLEGE

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru spezzjonijiet mill-Pulizija fil-viċinanzi tal-Junior College fl-Imsida sabiex tiġi nfurzata l-liġi kontra żgħażagħ li allegatament qed jabbużaw mix-xorb u mid-droga fl-inħawi?

Kemm tressqu l- Qorti f'dawn l-aħħar xhur?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi jsiru diversi spezzjonijiet mill- Pulizija, kemm tad-Distrett kif ukoll tat-Taqsima ta' kontra d-droga, fl- inħawi msemmija mill-Onorevoli Interpellant.

Bħala riżultat ta' dawn l- ispezzjonijiet, kien hemm tlett okkażżjonijiet matul din is-sena fejn inħarġu ċitazzjonijiet kontra sidien ta' ħwienet li nstabu li kienu qed jiksru l-kundizzjoni tal-liċenzja.

DRENAĠĠ

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li l- Kunsilli Lokali tal-Mtarfa, għal bosta drabi lmenta mad-Direttur tat- Taqsima tad-Drenaġġ dwar houses li qed jarmu fi spieri illegali b'detriment għas-saħħa tar- residenti ta' l-inħawi, jista' l-Ministru jintervieni sabiex laqgħa li talab il-kunsilli msemmi mad-direttur issir u tinstab soluzzjoni għal problema ndikata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat illi d-Direttur qatt ma ntalab personalment jiltaqa' mal-Kunsill ta' l-Imtarfa.

Rigward l-ilment imsemmi dan qiegħed jiġi nvestigat u, wara kuntatti li saru issa biex tkun tista' ssir din il-laqgħa, d-Dipartiment għadu qed jistenna risposta min-naħa tal-Kunsill.

ROAD REINSTATEMENTS

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinterveni mad-direttur tat-Toroq u jagħti tweġiba għat-talba tal-Kunsilli Lokali Mtarfa sabiex jingħata l- ewwel road reinstatments f'Mtarfa Road, Mtarfa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tlabt lid-direttur jinvestiga x-xewqa ndikata, li ħafna minnha tiddependi minn korporazzjonijiet oħra biex tiġi solvuta.

FINAL DRAFT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jagħti ftit informazzjoni tal-Final Draft tal-proġett tal- Kottonera billi jpoġġi l-pjani finali fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Anke jekk il-mistoqsija ta' l-Onorevoli Interpellant mhix ċara biżżejjed biex inkun nista' nifhem eżattament xi trid, nixtieq niġbed l-attenzjoni li l-Kuntratt ta' Enfitewsi tal-Proġett tal-Kottonera kien tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u effettivament approvat minn dan l-istess Parlament fid-19 ta' Mejju 1999.

F'dak l-istess kuntratt kien hemm l-obbligu fuq il-Konsortia li jridu jġibu l-permessi neċessarji mingħand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u dan qiegħed isir fit-termini tal-kuntratt approvat.

Ma jidhirlix li hemm xi dokumenti oħra li nista' nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra.

ĦADDIEMA FIL-PROĠETT TAL-KOTTONERA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-working days u x'ħinijiet (min x'ħin sa x'ħin) jagħmlu l-ħaddiema fil-proġett tal-Kottonera, speċjalment f'dak ix-xogħol ta' madwar Sant Anġlu fil-Birġu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat illi l-Kuntratturi tal- Konsorzju responsabbli ta' dik il-parti tal-proġett madwar il-Fortizza ta' Sant'Anġlu qegħdin jaħdmu mit-Tnejn sal-Ġimgħa bejn is-sitta ta' filgħodu u s-sitta ta' filgħaxija u nhar ta' Sibt sa nofsinhar.

Il-'Construction Management Plan' kif approvata mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar tistipula illi l-ġarr ta' materjal tal-kostruzzjoni u ta' skart tal-bini minn fuq is-sit tax-xogħlijiet jista' jsir biss mid-9.00a.m. sas- 2.00p.m. mill-1 ta' Ottubru sal-15 ta' Ġunju u mis-16 ta' Ġunju sat-30 ta' Settembru mid-9.00a.m. sa 12.00p.m. u mis-2.00p.m. sal-5.00p.m.

TOROQ

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġu kompluti bit-tarmac Triq Pawlu Schembri u Triq is-Sorijiet f'Ħal Tarxien dan peress illi ngħataw sodda tal-konkos biex isir it-tarmac fil-każ ta' Triq Pawlu Schembri u s-servizi kollha ġew mgħoddija fiż-żewġt toroq?

Jaf li fl-istess inħawi saħansitra saru l-konki għas-siġar fuq il-bankini waqt li dan iż- żewġt toroq baqgħu mingħajr asfalt?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li wara li ngħata s-cement stabilization kellu jgħaddi perjodu ta' żmien biex jingħata l-wiċċ fuqu u biex isiru t-testijiet meħtieġa.

Ir-riżultati issa ħarġu u t-tarmak qiegħed jingħata f'dawn il-ġranet.

PRISON WARDEN

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li l-persuna li d-dettalji tagħha qiegħdin jintbagħtu separatament illi taħdem bħala prison warden fil- faċilita korrettiva ta' Kordin tingħata t-transfer illi hija talbet mid- Diviżjoni illi hija qiegħha fija bħalissa, u dan minħabba raġunijiet serji ta' saħħa skond ċertifikati ppreżentari minnha diġa?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant hu mitlub li jindika għal liema post din il-persuna talbet "transfer".

MALTA ELECTRICITY BOARD

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx pjanijiet sabiex tkun implimentat il- ftehim milħuq mal-G.W.U. f'April 1970 u ppublikat fil-Memo Nru 344 sabiex dawk l-impjegati li kienu mal-Malta Electricity Board u issa fil-Korp Enemalta jingħataw il-pensjoni kif kien miftiehom f'dak il-Memo?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija numru 21375 waqt is-Seduta numru 435 - liema mistoqsija kienet titratta l-istess materja.

MINA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li l-Grupp li qed jagħmel xogħlijiet fuq il-proġett tal- Kottonera u għalaq il-Mina li mix-Xatt tal-Birgu twassal sa Sally Port (it- Toqba), jiftaħ din l-istess mina għall-areas tal-pubbliku kull filgħaxija wara li jieqaf ix-xogħol?

Jaqbel il-Ministru li din hi caħda lin-nies tal- Kottonera minn mixja li mdorrijin jagħmlu ħafna residenti tal-Kottonera fis- sajf?

Jista' l-grupp jara li, jekk wara kollox l-iskuża hi sigurta', fuq saħħet in-nies u l-inġenji użati, ikollhom nies imqabbda apposta għas- sigurta' tal-inġenji u ilqugħ għall-perikli għal-saħħet in-nies biex il- mina terġa' tinfeteħ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Bħal kull proġett ta' din in-natura, ikun hemm ċirkostanzi li joħolqu inkonvenjent fl-inħawi ta' fejn ikun qed isir ix-xogħol.

Din hija xi ħaġa temporanja sakemm isir ix-xogħol u allura l- post ikun jista' jitgawda ferm aħjar minn kif kien qabel.

Il-kwestjoni li qajjem l-Onorevoli Interpellant hija proprju waħda minn dawn il-każijiet.

Allovalja l-mina ma tiffurmax parti mill-Enfitewsi illi għaddiet għand il- konsorzju 'Cottonera Waterfront Group' jibqa' l-fatt iżda, illi kif eżattament toħroġ minn ġol-mina, tiġi fuq art illi tifforma parti mill- Enfitewsi li għaddiet f'idejn l-istess Konsorzju.

Bħal ma jaf l-Onorevoli Interpellant fuq dan is-sit qegħdin isiru xogħlijiet ta' kostruzzjoni u għalhekk tista' tiġi klassifikata bħala sit ta' kostruzzjoni li normalment siti simili ma jkunux aċċessibli għall-pubbliku.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onorevoli Interpellant illi skond l-istess kuntratt ukoll, il-Konsorzju huwa obbligat illi jerġa' jiftaħ l-aċċess għall-pubbliku, la darba jitlesta x-xogħol.

ŻABBAR - TRIQ IL-FARFETT TAL-FEJĠEL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jara li jittellgħu ħitan mal-plots mhux mibnija li hemm fi Triq il- Farfett tal-Fejġel, Żabbar, u dan kif wara kollox titlob il-liġi?

ONOR.

TONIO BORG: Ara r-risposta fuq wara.

AIR DISASTER BOXES

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux veru li l-mediċinali u l-apparat mediku li hemm fil-Air Disaster Boxes li hemm fil-klinika tal-Airport ilu ma jiġi ċċekkjat żmien twil?

Meta l-aħħar li ġew iċċekjati?

Veru li hemm items skaduti?

Jista' jara li l-affarijiet ikunu ċċekkjati peress li jekk Alla ħares qatt isir xi inċident tal-ajru, l-konsegwenzi kemm ikunu akbar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li fil-Klinika ta` l-Ajruport Internazzjonali ta` Malta, jinżamm kwantita` ta` apparat u mediċinali fl- 'Air Disaster Boxes', għal użu f'xi emerġenza f'inċident ta` l-ajru.

Dawn huma estenzjonijiet ta` l-apparat li jinżamm ġewwa l-Isptar San Luqa bħala 'National Disaster Equipment'.

Kull darba li jinżamm 'Mock exercise' f'inċident ta` l-ajru ġewwa l- ajruport, dan l-apparat u mediċinali jintużaw, u dak li jinħela jiġi mibdul.

L-aħħar 'mock exercise' sar fi tnax ta` Marzu, 2001.

Jinżamm akkont regolari tal-mediċinali w dak li joqrob id-data ta` l- iskadenza, jinbidel mill-provista regolari ta` mediċinali li jinżammu ġewwa l-istess klinika.

SCRAP YARDS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn scrap yards li għandhom il-permessi meħtieġa biex joperaw f'Malta kif wkoll f'Għawdex?

Jista' jgħid fl'liema lokalitajiet jinstabu?

Jista' jgħid wkoll kemm hawn scrap yards li qed joperaw u li ma għandhomx il-permessi meħtieġa?

Jista' jgħid f'liema lokalita' jinstabu?

X'qed isir dwar dawn u biex jirregolarizzaw il-posizzjoni tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi hawn 8 liċenzji tal-Pulizija li jkopru scrapyards.

Dawn jinsabu kif ġej:- 2 f`Ħal Luqa u 1 f`kull waħda minn dawn il-lokalitajiet: Kalkara, Għaxaq, Żejtun, Mosta, Burmarrad, San Pawl il-Baħar.

Min-naħa ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar ninsab infurmat illi hemm 73 azzjoni pendenti kontra scrap yards li m`għandhomx il-permessi meħtieġa f`dawn il-lokalitajiet:

|Birżebbugia |9 |Għajnsielem |4 | |Għaxaq |1 |Gudja |2 | |Iklin |2 |Luqa |3 | |Mġarr (Malta)|9 |Mosta |5 | |Marsascala |1 |Marsaxlokk |2 | |Naxxar |1 |Qormi |1 | |Qrendi |1 |Rabat Malta |3 | |Siġġiewi |1 |San Lawrenz |1 | |San Pawl |3 |Santa Luċija|2 | |il-Baħar | | | | |Xagħra |5 |Xewkija |3 | |Żabbar |3 |Żebbuġ Malta|1 | |Żejtun |6 |Żurrieq |4 |

Dawn il-każi huma f`diversi stadji ta` proċess jiġifieri:

Qegħdin fl-istadju fejn il-liġi tipprovdi għal sottomissjoni ta` appell kontra l-Avviż jew applikazzjoni sabiex jiġi ssanzjonat l-iżvilupp; jew

Qegħdin jistennew eżitu minn appell jew applikazzjoni; jew

Ġew riferuti sabiex tittieħed azzjoni diretta mill-Awtorita` ta` l- Ippjanar stess.

BANKINA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li l-bankina li qed tikkumplimenta il- ħajt ta' No. 1 Dock ta' Bormla ilu sejjer il-kostruzzjoni fuqu għal din l- aħħar sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li x-xogħol fuq il-bankina msemmija mill-Onorevoli Interpellant inbeda f'nofs Jannar ta' din is-sena.

Kien hemm diversi problemi li tawlu ż-żmien ta' din il-biċċa xogħol fosthom: diffikultajiet dwar qlugħ ta' siġar, cables tad-dawl, switchboard ta' l-MDD li tneħħa dan l-aħħar, culvert ta' l-ilma tax-xita u anke bdil fil-pjanta biex ikun hemm aktar parking.

Bħalissa qiegħed isir sforz biex din il-bankina titlesta kemm jista' jkun malajr.

ENEMALTA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għal-dewmien biex jinbidel arblu tad-dawl antik li jinsab fi Triq il-Kapuċċini b'kantuniera ma Triq il-Ġir, meta dan kellu diversi nterventi biex jinqala u jinbidel min għand il- kunsilli Lokali u anke residenti t'hemm stess?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie mgħoddi lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

Dwar data ta' meta jsir ix-xogħol, dejjem jekk jirriżulta li jkun il-każ li tittieħed azzjoni, dan jiddependi minn diversi fatturi fosthom l-urġenza tal-każ.

LEGAL NOTICE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li ftit ilu ħarġet legal notice għas-sidien tal-klieb li jħammġu toroq u ma jnaddfux, jista' jgħid jekk din tapplikax wkoll għas-sidien taż-żwiemel u annimali oħra?

Jista' jgħid jekk sa issa inqabdux sidien tal-klieb li kienu fit-toroq u kien bla boroż tal-plastic?

Kemm kien dawn u kemm weħlu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

RELIEF

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk persuna ta' ċittadinanza Maltija li qatt ma ħadmet f'pajjiżna u li ġiet mill-Ingilterra 15 il-sena ilu u għexet dejjem fuq ir-relief tkunx intitolata għall- pensjoni tal-eta' malli tagħlaq il-61 allavolja qatt ma ħadmet?

Jgħoddu l- bolol li kienu tħallsu minn dawn l-individwu l-Ingilterra għall-kalkolu ta' din il-pensjoni.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li persuna li qatt ma ħadmet f'pajjiżna u allura qatt ma ħallset kontribuzzjonijiet tas- sigurta' soċjali ma tistax tikkwalifika għall-pensjoni kontributorja għal min jirtira (60 sena għal mara u 61 sena għal raġel).

Għaldaqstant persuna bħal din tista biss tikkwlaifika għal pensjoni tal-eta' (dik mhux kontributorja) li tingħata skond 'test' tal-meżżi stabilit bl-Att dwar is- Sigurta' Soċjali (Kap 318 tal-Liġijiet ta' Malta) meta wieħed jew waħda jgħalqu 60 sena.

Fl-istess waqt jekk il-persuna ħadmet u ħallset il-kontribuzzjonijiet ġewwa l-Ingilterra, meta tagħlaq 65 sena tista' tikkwalifika għall-pensjoni taħt l-iskema tar-Renju Unit.

It-talba għal din il-pensjoni tista' issir fid- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali (fl-uffiċċini distrettwali) hawn Malta.

Inżid ngħid illi kif 'l-persuna msemmija tibda tirċievi il-pensjoni Ingliża il-pensjoni mhux kontributorja (dik lokali) tista' tonqos.

PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux minnu li jekk anzjan li jkun qed jieħu pensjoni non-kontributorja u jkollu valur kapitali ta' aktar minn Lm 4,000 titwaqqafflu din il-pensjoni?

Għad-dipartiment tas-sigurta' soċjali x'inhu ikkunsidrat bħala valur kapitali?

F'dak il-każ li persuna jkollha Lm 4,500, din titwaqqfilha l-pensjoni?

U jekk fl-affermattiv, allura trid tonfoq dawn il-flus biex terġa tikkwalifika?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, biex persuna weħida (ġuvni jew xebba) tkun intitolata għall-pensjoni mhux kontributorja, l-assi kapitali tagħha ma jridux ikunu jaqbżu l-Lm4,000.

Biex jiġi stabbilit il-valur ta' l-assi kapitali jiġu meqjusa;

1. depożiti l-bank;

2.flus miżmuma d-dar; u

3. kull proprjeta' mobbli u immobbli, barra d-dar residenzjali, dar ta' villeġġjatura u karozza għall-użu personali.

Ir-risposta għat-tielet parti tal-Mistoqsija hi fl-affermattiv.

Fil-każ indikat, il-persuna terġa tikkwalifika għall-pensjoni meta l-assi kapitali tagħha jinżlu għal Lm4,000 jew anqas.

ENEMALTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema mal-Enemalta minn 1990 sal-lum sena b'sena?

Jista' jgħid minn liema lokalita' ġejjin l- impjegati illum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: In-numru ta' ħaddiema, sena b'sena, impjegati mal- Korporazzjoni Enemalta bejn l-1990 u l-31 ta' Mejju ta' din is-sena kien hekk:

1990 1884 1991 1925 1992.

1982 1993.

2015 1994.

2047 1995.

2050 1996.

2063 1997.

2064 1998.

2010 1999.

1976 2000.

1981 2001.

Il-ħaddiema li bħalissa huma mpjegati mal-Korporazzjoni ġejjin prattikament minn kull lokalita' ta' Malta u Għawdex.

W.S.C.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema mal-W.S.C. mill- 1990 sal-lum sena b'sena?

JIsta' jgħid minn liema lokalita' ġejjin il- ħaddiema illum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qabel xejn, tajjeb jingħad li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma twaqqfet fl-1992, In-numru ta' ħaddiema impjegati mal- Korporazzjoni sena b'sena bejn dik is-sena u s-sena kurrenti kien kif ġej:

1669 1993.

1548 1994.

1453 1995.

1398 1996.

1356 1997.

1316 1998.

1259 1999.

1200 2000.

1194 2001.

Il-ħaddiema li bħalissa hemm jaħdmu mal-Korporazzjoni tista' tgħid li ġejjin minn kull lokalita' ta' Malta u Għawdex.

ALPA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet iż-żieda (basic u l-allowances) mogħtija lill-pilots membri fl-ALPA, u dan skond l-agreement li ġie ffirmat riċetment

ONOR.

JOSEF BONNICI: Billi kif spjegajt diversi drabi qabel l-Air Malta hija kumpanija kummerċjali, ma nħossx li jkun prudenti li nagħti dettalji dwar xi żieda mogħtija lill-pilots membri ta' l-ALPA fl-aħħar collective agreement.

MOSTA

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid in vista tax-xogħolijiet li qed siru f'Valletta Road, il-Mosta, x'qed isir biex jilqa' għall-ilmijiet li jgħaddu minn dan il-wied u b'hekk tingħeleb id-diffikulta' kbira għal kull min jgħaddi minn hemm hekk?

Se jsiru culverts jew xi faċilita' oħra għal ilqugħ ta' l-ilma?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq qed jibni culverts neċessarji f'din it-triq biex l-ilma tax-xita ikun jista' jiġi kkontrolat.

Dawn il-culverts għalissa ser ikunu magħluqa sakemm il- kumplament ta' l-istorm water plan tal-Mosta North Ring Road u l-kumplament ta' Valletta Road ikunu mibnija.

DIPARTIMENT TA' L-INFORMAZZJONI

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għal press release nru.

802 tad-Dipartiment ta' l-Informazzjoni (29.05.2001) dwar kif żdiedu l-allowances għall-kapijiet taċ-Ċivil, jista' jekk jgħoġbu jikkonferma li fl-istess żmien, ma saru ebda xidiet fl-allowances tal- membri tal-Kabinett?

Fil-każ li saru xi żidiet, jista' jagħti informazzjoni dwarhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nikkonferma li fl-istess żmien ma saru ebda żidiet fl-"allowances" tal-membri tal-Kabinett.

HOUSING AUTHORITY

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara l-każ li single mother li l-partikularijiet tagħha qed jintbagħtu separatament li għandha mal-Housing Authority tingħata l-attenzjoni u tiġi informata bl-aħħar żviluppi

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-każ qed ikun ikkunsidrat flimkien ma' oħrajn simili.

PENSJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li pensjonant li ħareġ bil- wieħed u sittin sena jibda jirċievi l-pensjoni peress li mhu qed jirċievi xejn?

Id-dettalji tiegħu qed jitbagħtu separatament min din il-mistoqsija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi 'l-persuna minnu ndikata ser titħallas fl-aħħar ta' din il-ġimgħa.

L-istess persuna ġiet infurmata bil-miktub dwar dan.

DAR TA' L-ANZJAN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara jistax jitmexxa 'l quddiem il-każ ta' l-anzjana li l-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament min din il-mistoqsija, biex tidħol f'dar ta' l-anzjan tal-Gvern?

Jista' l-Ministru jagħti l-aħħar żvillupi dwar dan il-każ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna ndikata applikat biex tidħol fid-Dar ta' l-Anzjani f'Mejju 1999.

Fl-istess xahar saru l-assessments relatati u tpoġġiet fuq il-'waiting list' għax ma kienx każ urġenti.

F'Mejju ta' din is-sena reġa' sarilha assessment soċjali.

ENEMALTA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara issir spezzjoni fuq il-post li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament peress li minkejja li l-post ma jintużaw, qed jiġu kontijiet tad-dawl u ilma għolja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma sabiex issir l-investigazzjoni neċessarja u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

SEA PASSENGER TERMINAL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkumenta dwar ir-rapport li s-sea passenger terminal ġewwa l-Mġarr, Għawdex sejjer jiġi jqum ħafna aktar milli proġettat oriġinarjament?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-permess tal-bini u tal-pjanti approvati mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li rigward il-permessi u l-pjanti tal- bini, l-Awtorita' Marittima fil-ġimgħat li għaddew reġgħet issottometiet lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, kopja riveduta tal-pjanti tal-proġett li qed jiġu evalwati mill-istess Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Kopja tal-permess u pjanti tas-Sea Passenger Terminal tiġi mpoġġija fuq il-Mejda tal-Kamra meta dawn ikunu approvati mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Sal-lum imkien mhu qed jirriżulta li ser ikun hemm iż-żidiet tat-tip indikata f'ġurnal lokali, fl-istima tax-xogħol.

BARKLORA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li huma liċenzjati li jaħdmu bħala barklora?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li n-numru ta' persuni liċenzjati li jaħdmu bħala barklora fil-preżent huwa ta' 19.

SECOND CLASS WATER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-ispiża (operation & maintenance) għall- produzzjoni ta' kull metru kubu ta' second class water mill-impjant tat- trattament tad-drenaġġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-ispiża (O & M) għall- produzzjoni ta' l-ilma fl-impjant ta' Sant'Antnin, hi kif ġej:

PRODUZZJONI PREZZ/METRU KUBU (Lm)

2,000 metru kubu 0.146 6,000 metru kubu kuljum 0.065 10,000 metru kubu kuljum 0.055 14,000 metru kubu kuljum 0.046 17,000 metru kubu kuljum 0.042

Jiġifieri jekk il-produzzjoni tkun ta' 2000 metru kubu kuljum il-prezz huwa ta' 14c6 kull metru kubu, eċċ.

OVERTIME

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi il-mistoqsija nru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li matul dawn l-aħħar tnax-il xahar, il-ħaddiema tas-sitt distrett ħadmu l-overtime li jidher kif ġej:

Ġunju 2000 Lm21,806.574 Jannar 2001 Xejn Lulju Lm12,297.077 Frar Lm6,365.949 Awissu Lm 3,532.386 Marzu Lm2,824.000 Settembru Lm 8,987.162 April Lm4,711.588 Ottubru Xejn Mejju Lm5,705.430 Novembru Xejn Diċembru Lm10,748.451

In-numru ta' ħaddiema li ħadmu overtime matul dawn it-tnax-il xahar huma:

Ġunju 2000 49 Jannar 2001 47 Lulju 46 Frar 48 Awissu 46 Marzu 48 Settembru Xejn April 47 Ottubru 48 Mejju 32 Novembru 46 Diċembru 46

F'dan id-distrett hemm 63 ħaddiem.

L-overtime fost il-ħaddiema jitqassam skond l-esiġenza tax-xogħol.

ŻBROFF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija nru 26127?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

PA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tivverifika dak li qiegħed isir skond PA929/00 peress li jidher ix-xogħol ma jikkonformax mall-pjanti approvati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi saret spezzjoni mill-Uffiċjal ta` l-Infurzar inkarigat mill-Area u rriżulta li x-xogħol li sar s'issa huwa skond il-pjanti approvati fil-permess PA929/00, li nħareġ fis-7 ta' Marzu, 2001.

Bħalissa qiegħed isir xogħol ta' tikħil fuq il-faċċata (fuq il-fil), li ukoll huwa kopert bl-imsemmi permess.

S.V.P.R.

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li anzjana ta' 86 sena tiddaħħal l-S.V.P.R. minħabba l-bżonnijiet urġenti li għandhom.

Id- dettalji ta' l-anzjana qed jintbagħtu separatament min din il-mistoqsija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna ndikata applikat f'April li għadda.

L-Onor.

Interpellant żgur li japprezza l-fatt li hemm lista ta' applikazzjonijiet pendenti li huma ġenwini.

Il-każ tal-persuna msemmija ġie mgħoddi lill-Board għall-attenzjoni u azzjoni meħtieġa.

UNIVERSITA' TA' MALTA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm assistant lecturers, lecturers, associate professors jjew professors ta' ċittadinanza Maltija jaħdmu bħala mpjegati full-time ta' l-Universita' ta' Malta bejn l-1995 u l-2001 (n-numru huma gentilment mitlub separat għal kull kategorija u għal kull sena)

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ogħla salarju fil-grad ta' assistant lecturer, lecturer, senior lecturer, associate professor u professor matul dan il-perijodu?

Kemm kien hemm assistant lecturers, lecturers, senior lecturers, assiate professors jew professors li kien ta' nazzjonalita' barranija u li kienu jaħdmu full-time bħala mpjegati ta' l-Universita' ta' Malta f'xi żmien bejn l-1995 u l-2001?

MIn kienu dawn il-barranin?

Min minnhom kellu dottorat?

Kemm kien is-salarju fis-sena ta' kull wieħed u waħda?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SKOLA SPEĊJALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux possibli l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija preċendenti tiegħi 25639 li erġajt irrepetejtha (25939) u li baqgħet ma ġietx imwieġba?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

ETC

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux possibli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

25637 u li erġajt irrepetejtha f'mistoqsija nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li ma tinżammx statistika speċifika dwar in-numru ta' persuni b'diżabilita' fiżika li jintbagħtu għall-korsijiet ta' taħriġ organiżżati mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għax dawn il-persuni jintbagħtu b'mod regolari flimkien ma' oħrajn li m'għandhom ebda diżabilita.

Ninsab infurmat li l-Korporazzjoni m'għandiex l-informazzjoni mitluba li tmur lura b'għaxar snin.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabelli li juru l-informazzjoni miġbura mill-Korporazzjoni dwar persuni b'diżabilita' mentali jew intellettwali.

ETC

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

25638 li erġajt irrepetejtilu (nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 26202 f'din l- istess Seduta, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella li turi l- informazzjoni dwar persuni b'diżabilita' mentali jew intellettwali li temmew korsijiet ta' taħriġ organiżżati mill-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ.

HOME HELP

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk teżistiex sistema ta' home help għall-anzjani/morda li fil-fatt jgħixu ma ħaddieħor li iżda minħabba x- xogħol ma jkunux jistgħu jagħtu l-għajnuna tagħhom matul xi ħinijiet filgħaxija?

Jekk fl-affermattiv, jista' jagħti xi dettalji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizz tal- Home Help jingħata matul il-ħin ta' filgħodu u mhux filgħaxija.

DWANA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jispjega kif il-persuna li d-dettalji tagħha jidhru taħt separate cover, li kienet taħdem bħala general hand mad-Dipartiment tad-Dwana, Marsa Bonded Stores, u li issa ġiet trasferita għad-Dwana, il-Belt, xorta waħda qed titħalla tagħmel overtime il-Bonded Stores, Marsa?

Meta wieħed jikkonsidra li l-overtime soltu jsir mill-ħaddiema t'hemm hekk stess li jaħdmu f'ċirkostanzi diffiċli u iebsa għaliex dan l-overtime, a skpaitu tagħhom, jigħata lil persuna oħra li tkun qed taħdem komodament f'sezzjoni different?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li dan it- transfer kien wieħed minn numru ta' transfers oħrajn li jsiru perjodikament fid-Dwana u sar għax inħass li kif huma l-affarijiet setgħu jonqsu tnejn min-nies minn Newport.

L-arranġament li sar ma jtellef xejn minn dak li kienu jaqilgħu dawk li għalissa baqgħu Newport.

Wieħed irid iżomm f'moħħu li fil-futur jistgħa jkun hemm transfers li jolqtu lil ħaddieħor biex kemm jista' jkun wieħed jaqsam l-iebes u l-komdu.

DRYDOCKS

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser tiġi awtorizzata ż- żieda lil pensjonanti tad-drydocks li suppost ingħatat f'Jannar li għadda?

Dawn il-pensjonanti ser jitħallsu imgħax ta' 1% fix-xahar fuq l-ammont dovut lilhom, bħal ma jiġi intaxxati jekk iħallsu t-taxxa tard?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, f'Jannar ta' din is-sena, kull pensjonant irċieva żieda ta' Lm1 fil-ġimgħa fil-pensjoni li kienet tirrappreżenta żewġ terzi ta' l-għoli tal-ħajja.

Iż-żiediet fil-pensjonijiet tas-Sigurta' Soċjali fuq bażi personali, skond il-grad u l-provvedimenti tal-ftehim kollettiv li jkopri l-post li kien jokkupa l-pensjonant, tħallsu jew ser jitħallsu fis-26 ta' Mejju, fid-9 u fit-30 ta' Ġunju 2001, skond it-tip ta' pensjoni.

Dwar l-aħħar parti tal-Mistoqsija ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali ma jipprovdix għall-ħlas ta' imgħax fil-każ indikat minnu.

ĦLAS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta ser jitħallsu is-sidien ta' postijiet li kienu twaqqgħu f'Marsa Road, Marsa u li l-qorti kienet qaltilhom li jitħallsu skond iż- żmien?

JIstgħu dawn l-individwi jiġi nfurmati bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi f`Marsa Road twaqqgħu b`kollox sitta u tletin (36) post. Il-ħlas lis-sidien ta` wieħed u għoxrin (21) post minnhom tlesta.

Għar-rigward tal-ħmistax-il post li l-ħlas għadu ma sarx, qegħdin isiru r-riċerki neċessarji, biex dawn jitlestew mill-aktar fis possibli.

ROASTER 3

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm nuqqas ta' staff f'Roaster 3 f'St Luke's Hospital?

F'liema swali hemm nuqqas u x'inhu l-grad ta' staff nieqes f'kull ward u unit f'roadster 3 f' St Luke's?

Possibli d-divizjoni tas-Saħħa tieħu passi biex dan in-nuqqas jiġi rimedjat?

Għaliex mhux qed isir eċċezzjoni u mhux qed isir użu mill- overtime fil-Ħdud u l-festi pubbliċi f'roaster 3 meta hemm dan in-nuqqas tan-nurses?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li f'roster numru 3 ta` l-Isptar San Luqa hemm 9 Nursing Aides nieqsa li qiegħdin fl-M2, M4, M6, M7, M8, S3, WS1, WS2.

Hemm ukoll nurse waħda nieqsa fil-Gynae Ward.

Ma hemm l-ebda restrizzjoni fuq overtime biex jintela xi nuqqas kull meta jkun meħtieġ.

Il-problema tqum meta ma ssibx min jaħdem overtime.

KWALITA TA' L-ILMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga ilmenti li waslu għandi mingħand bdiewa full time li l-ilma mill-Ippjant ta' San Antnin m'huwiex ta' kwalita' tajba u dan qed jirrifletti f'uċuħ ta' raba ta' kwalita inferjuri?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.