MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 666 It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 666

It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001

WERREJ

MINUTI 189

MISTOQSIJIET –TWEĠIBIET ORALI 189

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2002

IL-ĦDAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX 195

AĠĠORNAMENT 223

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 224

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 665 li saret fl-10 ta' Diċembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET –TWEĠIBIET ORALI

IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM ABJAD

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Peress li mistoqsija parlamentari nurmu 29866 tikkonferma ċ-ċifra globali, jista' l-Ministru ġentilment jagħti d-dettal mitlub f'mistoqsija parlamentari nurmu 29959?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru għall-Ġustizzja u Gvern Lokali) (f'isem il- Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt f'mistoqsija parlamentari numru 30130 f'seduta 663.

IMPORTAZZJONI FUQ PJANTI U XTIELI - LEVY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Peress li f'mistoqsija parlamentari nru.

29866 il- Ministru tani tweġiba biċ-ċifra globali, jista' ġentilment iwieġeb domanda parlamentari numru 29958 bid-dettalji mitluba?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli x'kienet tgħid ir-risposta tad- domanda li qiegħed jirriferi għaliha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Din tgħid hekk: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-ammonti miġbura kapitlu, kapitlu mill-1 sa l-24 għas-sena 1999, 2000 u 2001 sat-30 ta' Settembru.

IMPORTAZZJONI TA' LAĦAM TAL-MAJJAL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Peress li l-mistoqsija parlamentari numru 29866 tirriferi għaċ-ċifra globali, jista' l-Ministru ġentilment iwieġeb għat- talba skond mistoqsija parlamentari 29965?

ONOR.

Interpellant għal risposta li tajt f'mistoqsija parlamentari numru 30130 f'seduta 663.

IMPORTAZZJONI TAL-ĦXEJJEX U FROTT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Peress l-mistoqsija parlamentari 29866 tirriferi għal ċifra totali, jista' l-Ministru ġentilment jagħti d-dettal mitlub f'mistoqsija parlamentari numru 29960?

ONOR.

GĦALLIEMA - VJOLENZA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jaġġornani dwar l-mistoqsija parlamentari numru 29822?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ġejt informat li fl-aħħar sitt snin skolastiċi, jiġifieri mill-1996 sa l-2001, kellna inċidenti bejn ġenituri u għalliema kif ġej:

Minn fost 3,500 kapijet ta' skola, assistenti kapijiet, għalliema, facilitators, instructors, eċċ., ġie rapportat li ħames kapijiet, erba' assistenti kapijiet u 19-il għalliem ġew aggrediti minn ġenituri jew studenti.

Minn fost 40,000 student u studenta, erba' studenti ġew rapportati li kienu nvoluti f'inċidenti ma' l-għalliema jew il-kap ta' l-iskola filwaqt li tnejn ġew rapportati li qalu kliem oxxen.

In-numru ta' ġenituri involuti f'dawn l-inċidenti tul dawn is-sitt snin kien ta' 18-il missier u 11-il omm.

Minn fost 110 skejjel, in-numru ta' skejjel involuti kien:

Tmien skejjel primarji li f'sitta minnhom kellna inċident wieħed, fi skola oħra kellna żewġ inċidenti, fi skola oħra kellna għaxar inċidenti iżda f'din l-iskola ma kellha ebda inċident s'issa minn Frar 2001;

Erba' skejjel sekondarji tas-subien li fi tnejn minnhom kellna żewġ inċidenti f'kull waħda, fi skola waħda kellna erba' inċidenti u fi skola oħra kellna inċident wieħed;

Skola sekondarja tal-bniet waħda li fiha kellna tliet inċidenti;

Skola junior lyceum tas-subien waħda li fiha kellna inċident wieħed;

Skola junior lyceum tal-bniet waħda li fiha kellna inċident wieħed;

F'ebda skola f'Għawdex, lanqas f'ebda skola post-sekondarja ma ġew irrapportati xi indiċenti vjolenti bejn ġenituri, studenti u għalliema.

RODENT SECTION

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb mistoqsija parlamentari numru 29757 u cioe` tgħid kemm fil-fatt huwa n-numru ta' ħaddiema fir- Rodent Section illum?

Kif inhuma mqassma u xi programm ta' kontroll jikkoordinaw f'Malta u Għawdex separatament?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): F'Għawdex, is-sezzjoni tal-pest control taqa' taħt ir-responsabbilta` tad-dipartiment tal-customer services u fiha hemm jaħdmu tmien impjegati li huma supervisor, tliet general hands, tliet health attendants B u tradesman.

Żewġ impjegati jagħmlu xogħol regolari ta' tqegħid ta' velenu fis-sistema tad-drenaġġ, tnejn jagħmlu xogħol ta' tqiegħid ta' velenu fil-miftuħ, jiġifieri fl-għelieqi, fl-irħula u l-lokalitajiet kollha ġewwa Għawdex kif indikat lilhom mis-supervisor.

It-tnejn l-oħra jattendu għall-ilmenti rapportati mill-pubbliku u jagħmlu trattament kontra l-ġrieden fil-miżbla tal-Qortin fix-Xagħra.

Wieħed mill-impjegati jkun dejjem fl-uffiċċju biex jilqa' l-ilmenti tal- pubbliku u jkun responsabbli mit-tqassim ta' pakketti tal-velenu lill- pubbliku.

L-impjegati kollha f'din is-sezzjoni huma responsabbli għat-taħlit u ppakkjar tal-velenu.

GWIDI LIĊENZJATI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsiet lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għal domanda numru 4901, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm gwidi liċenzjati fil- lingwa Franċiża, Taljana u Tedeska għas-snin 1999, 2000 u 2001 u kemm minnhom kienu rġiel u kemm nisa?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif ġej:-

SENA LINGWA IRĠIEL NISA 1999 Franċiża 30 40 Taljana 50 156 Tedeska 42 103

2000 Franċiża 31 47 Taljana 51 159 Tedeska 42 105

2001 Franċiża 30 48 Taljana 51 160 Tedeska 41 105

UFFIĊJU TAL-AVUKAT ĠENERALI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għad- domanda numru 21182, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra f'liema stadju wasal l-proġett taċ-ċaqliq ta' l-Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali?

ONOR.

AUSTIN GATT: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta li tajt għad- domanda numru 21182 għax il-problema ta' akkomodazzjoni alternattiva għadha ma ġietx solvuta.

BORMLA - KATUSI TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għal domanda numru 1988, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm flejjes intnefqu biex sar il- pipe tad-drenaġġ f'bieb Santa Liena, f'Bormla?

Meta beda u meta spiċċa dan ix-xogħol?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li dan il-kuntratt ġie jiswa bejn wieħed u ieħor Lm13,000 u sar bejn l-1 ta' Marzu u l-bidu ta' Mejju 2001.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li għalkemm qed jingħad li saru l-katusi tad-drenaġġ, il-problema tal-mina ta' Santa Liena għadha ma ġietx solvuta?

Fil-fatt kull meta tagħmel ix-xita jfur id-drenaġġ u jibqa' sejjer għal pjazza Gavino Gulia.

Barra minn hekk il-wied jgħolli t- tappiera tad-drenaġġ b'konsegwenza li jsiru ħafna inċidenti tat-traffiku.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Kif jifhem l-Onor.

Interpellant, jiena m'iniex daqshekk intiż dwar is-sitwazzjoni tad-drenaġġ f'dawk l-inħawi, pero` għamel sew li ssolleva din is-sitwazzjoni fil-Kamra u nwiegħdu li nirriferi dan l-ilment lil sieħbi, l-Ministru għall-Ambjent.

SMOKING SHED

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11601, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk s-smoking shed hijex se ssir peress li din qed taqa' minn ġurnata għal oħra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Hu ppjanat li din tiġi restawrata skond prioritajiet u fondi disponibbli għaċ-Ċentru Malti għar-Restawr.

JOINT OFFICE

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

20990, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm kien hemm dħul minn bejgħ ta' proprjeta` u fidi ta' ċens ġewwa l-joint office għas-snin 2000 u 2001?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għall-Intern): Ninsab informat li d-dħul ta' l-Uffiċċju Konġunt minn bejgħ ta' proprjeta` u fidi ta' ċens fis-snin msemmija kien kif ġej:-

Sena 2000 - Lm 900.716 Sena 2001* - Lm1,243.590

* Sa l-4 ta` Diċembru.

SKOLA PRIMARJA TA' WIED IL-GĦAJN - TEACHER

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru ġentilment jara li tintbagħat teacher biex tgħallem il-year 6 ta' l-iskola primarja ta' Wied il-Għajn peress li t-teacher li kien hemm sfortunatament tinsab l-isptar u mistennija tieħu sick leave fit-tul?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li diġa` ttieħdu l-passi biex għalliema oħra tieħu post l-għalliema ta' qabel peress li din tinsab temporanjament assenti fl-iskola primarja ta' Wied il-Għajn.

SPTAR - MANAGEMENT COMMITTEE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid xi status legali għandu s-St Luke's patients' bill of rights li ġie mħabbar dan l-aħħar mill-management committee ta' l-isptar?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Informat li l-bill of rights li qed issir riferenza għalih, inħareġ minn Kumitat għat-Tmexxija ta' Sptar institwit in forza tal-Kap.

94 ta' l-Ordinanza dwar l- Organizzazzjoni tad-dipartiment tas-saħħa.

Dan il-kumitat għandu kemm il-poter kif ukoll id-dmir li jirregola b'mod amministrattiv u maniġerjali f'diversi oqsma tas-servizzi tas-saħħa li jiġu mogħtija lil kull min jirrikorri għalihom.

Dan il-bill of rights huwa l-manifestazzjoni tad-dmir u l-poter diga` msemmi.

PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra topic paper li ppreparat l-Awtorita` ta' l-Ippjanar dwar id-demografija?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għall-Intern): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra erba' kopji tat-topic papers dwar id-demografija li ppreparat l-Awtorita` ta` l-Ippjanar.

Aktar kopji ta` dawn it-topic papers jistgħu jittieħdu direttament mill-webpage ta' l-Awtorita` ta' l-Ippjanar (www.pa-malta.org).

PA - NATIONAL AQUACULTURE POLICY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal ix-xogħol ta' l- Awtorita` ta' l-Ippjanar dwar National Aquaculture Policy f'kollaborazzjoni ma' diversi dipartimenti u aġenziji?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għall-Intern): Ta' min jgħid li dan hu pjan nazzjonali u mhux pjan ta' l-Awtorita` ta' l-Ippjanar biss.

L- Awtorita` qed tipprovdi l-koordinazzjoni minħabba l-esperjenza li għandha fit-tfassil ta' pjanijiet u minħabba l-effett li din l-industrija jista' jkollha fuq użi oħra kemm fuq l-art kif ukoll fil-baħar.

S'issa twaqqaf steering committee magħmul minn rappreżentanti tad- dipartiment tas-sajd u akwakultura, id-dipartiment tal-protezzjoni ta' l- ambjent, id-dipartiment tas-servizzi veterinarji, l-Malta Development Corporation, il-Malta Maritime Authority u l-Malta Tourism Authority.

Dan il-kumitat iltaqa' diversi drabi u ġew diskussi numru ta' issues li jikkonċernaw l-industrija kif ukoll l-impatt ambjentali, ekonomiku u soċjali tagħhom.

Il-mira hi li jitfassal abbozz ta' pjan sa l-aħħar ta` Frar biex ikun jista' jiġi diskuss ma' l-entitajiet konċernati kollha u mal- pubbliku in ġenerali.

Dawk konnessi ma' din l-industrija ser jiġu ikkonsultati waqt it-tfassil ta' dan l-abbozz.

DIPENDENZA FUQ IL-KALMANTI - PROBLEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid sarux xi studji dwar l-użu ta' kalmanti f'pajjiżna fost it-tfal, l-adoloxxenti, iż-żgħażagħ, nies ta' eta' medja u anzjani?

Dawn l-istudji juru problema ta' dipendenza fuq il- kalmanti?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għas-Saħħa): Informat li fid- dipartiment tal-psikjatrija ma saru l-ebda studji ta' din in-natura hawn Malta iżda hija xi ħaġa magħrufa mad-dinja kollha li ċerti tipi ta' kalmanti jistgħu jikkawżaw problemi ta' dipendenza fi kwalunkwe eta`.

PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tat-topic paper dwar trasport imħejjija mill-Awtorita` ta' l- Ippjanar?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għall-Intern): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għal mistoqsija parlamentari numru 30063.

PLANNING AUTHORITY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tat-topic paper ippreparata mill-Awtorita` ta' l-Ippjanar dwar social facilities?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għall-Intern): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 30247.

PULIZIJA - LIĊENZJI

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Michael Bonnici) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jagħtini lista ta' dawk il-ħwienet kollha u l-business shops li huma liċenzjati għal ġeneru ta' negozju fil- lokalitajiet ta' Ħaż-Żebbuġ, is-Siġġiewi u Ħ'Attard?

ONOR.

MICHAEL REFALO (f'isem il-Ministru għall-Intern): Ninsab informat li l-ħwienet kollha u l-business shops li huma liċenzjati għal ġeneru ta' negozju fil-lokalitajiet ta' Ħaż Żebbuġ, is-Siġġiewi u Ħ'Attard huma kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

NUTARA GRADWATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn nutara gradwati bħalissa li qegħdin jistennew li jsir l-eżami għall-warrant biex jkunu jistgħu jeserċitaw il-professjoni?

Jista' jgħid meta huwa previst li jsir l-eżami tal-warrant li jmiss?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru konċernat għax il-ministru ta' l-edukazzjoni m'għandux x'jaqsam mal-warrant tan-nutara.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, kemm-il darba tqajjem is-suġġett dwar programmi apposta għal studenti li għandhom problema biex jitgħallmu, bħal, per eżempju, dawk li jbatu bid-dyslexia.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhi tagħmel id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għal dawn it-tip ta' tfal li f'pajjiżna għandna numru konsiderevoli minnhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, il-punt li qed iqanqal l-Onor.

Membru huwa fil-fehma tiegħi ta' importanza kbira fis-sistema u fl-istrateġija edukattiva u qed nieħdu miżuri biex inkunu nistgħu nassiguraw li t-tfal ta' pajjiżna jkollhom programmi edukattivi li jgħinuhom ilaħħqu ma' l-iskola.

Tajjeb li ngħid li s-sistema edukattiva tagħna nbdiet fl-aħħar 50 sena u l- mod kif żviluppat wasslet biex ikollna kejl tal-ħiliet ta' l-iżvilupp edukattiv tat-tfal li huwa l-kejl ta' l-eżamijiet.

Naturalment ikun hemm mumenti diversi u spissi li jvarjaw minn tip ta' skola għal oħra biex wieħed ikun jista' jsegwi l-iżvilupp edukattiv tat-tfal imma meta mbagħad niġu fuq livell nazzjonali għandna żewġ mumenti partikolari; il-mument meta t-tfal jagħlqu l-11-il sena, meta jiġu biex jgħaddu mil-livell primarju għal-livell sekondarju u l-mument l-ieħor meta mbagħad iż-żgħażagħ tagħna jagħlqu s-16-il sena, jiġifieri f'għeluq l-edukazzjoni obbligatorja ta' 16- il sena, fejn it-tfal jagħmlu l-għażla jekk humiex se jagħmlu l-eżami taċ- ċertifikat ta' l-edukazzjoni sekondarja, is-SEC, li jiġi organizzat mill- MATSEC.

Issa x'qed jiġri, Sur President?

Meta tara kemm minn dawk it-tfal li jagħlqu l-11-il sena jgħaddu minn dan l- eżami, issib li nofshom jirnexxilhom.

Għandna grupp li jgħaddi għall-junior lyceum, grupp li jgħaddi għall-iskejjel sekondarji tal-Knisja u grupp li jikkwalifika biex imur fi skejjel sekondarji privati.

L-istess imbagħad meta niġu għal dak li nsejħulu l-eżami tas-SEC, f'għeluq is-16-il sena.

Hemmhekk ukoll qisu jkollna n-nofs ta' dawn iż-żgħażagħ li jispiċċaw b'ċertu livell ta' edukazzjoni li huwa attinenti għal-livell sekondarju.

Irrid nippreċiża li meta qed ngħid nofs u nofs mhux qed inkun xjentifiku imma qiegħed sempliċement ngħid il-livelli approssimattivi biex nispjega l- punt li se nagħmel.

Jiġifieri sal-lum, f'ċertu s-sens, is-soċjeta` kienet qiegħda taċċetta li s-sistema edukattiva tagħtina dawn ir-riżultati u ftit li xejn inkwetajna fuq x'se jiġri minn dawk li ma jġibux dawn ir-riżultati.

Din hija r-riflessjoni tiegħi, Sur President.

L-ewwelnett minn imkien ma jirriżulta li dawk l-istudenti li ma jġibux riżultati kwalifikanti f'dawn l-eżamijiet m'għandhomx intelliġenza.

Anzi jekk wieħed jagħraf il-ħiliet ta' dawn l-istudenti u jagħraf kif jikkomunika magħhom isib li wħud minn dawn l-istudenti jibbrillaw.

Huwa veru li mbagħad tmur fuq in-naħa l-oħra ta' l-ispectrum ta' dawn l- istudenti u ssib li għandek studenti bi problemi ta' natura ta' intelliġenza jew inkella li ġejjin minn aspetti soċjali jew minn aspetti ta' ċerti diffikultajiet mentali jew fiżiċi.

It-tieni, jekk lil dawn l-istudenti tkejjilhom b'metodi differenti ssib li mhux biss għandhom dan il-livell ta' intelliġenza, talli llum is-soċjeta qiegħda tgħidilna wkoll li meta qabel kellna soċjeta` industrijali, dawk li ma kenux iġibu ċerti kwalifiċi edukattivi u akkademiċi, b'xi mod kienu jsibu xogħol.

Imma llum f'soċjeta` li qed insejħulha soċjeta` intelliġenti u elettronika, dawk iż-żgħażagħ li ma jkollhomx bażi edukattiva ta' kwalita`, se jidħlu f'diffikulta`, anke biex jagħmlu tipi ta' xogħlijiet li sal-lum ma kienx ikun hemm bżonn ċerta ċertifikazzjoni għalihom.

Per eżempju, qabel kont tista' tidħol taħdem ta' pulizija anke b'edukazzjoni ta' form 3 filwaqt li llum irid ikollok l-"O" levels.

Anke biex tidħol suldat per eżempju.

Illum dawk li japplikaw biex jidħlu suldati jkollhom sitta, sebgħa jew tmien "O" levels għax huma żgħażagħ li qed ifittxu dak it-tip ta' mistjier.

Qed jiġri wkoll – dan huwa l-aspett l- aktar importanti – li fis-soċjeta` tal-lum, bla edukazzjoni ta' kwalita` bażika, se jkun diffiċli li ż-żgħażagħ tagħna jsibu xogħol.

Huwa għalhekk li aħna waqqafna l-fondazzjoni għal servizzi edukattivi li qed tagħmel ċerti programmi.

Wieħed minn dawn jismu "Ħilti għal ma' l- Istudenti" u l-ieħor "Id f'id għal mal-Ġenituri".

Barra minn hekk se ndaħħlu kategorija ġdida ta' għalliema li jissejħu "activity teachers".

Dawn jibdew ix-xogħol tagħhom fl-10:30a.m. u jdumu sa l-4:30 p.m. u huma kruċjali biex aħna nbiddlu s-sistemi tagħna ħalli fl-edukazzjoni nkunu nistgħu ndaħħlu ħafna iktar kreattivita`, ħafna iktar hands on, u noħolqu ambjent li jimmotiva ħafna iktar lit-tfal milli stajna nimmotivawhom sal- lum.

Allura lil dawn l-istudenti qed nimmottivawhom b'ħafna programmi, qed ikollna l-activity teachers u se jkollna wkoll programmi wara l-ħin ta' l- iskola li jissuplimentaw dak li jkun qed isir matul il-ġurnata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anton Refalo, fil-qosor jekk jogħġbok.

ONOR.

ANTON REFALO: X'inhi r-raġuni li l-bord speċjali ta' l-edukazzjoni dwar facilitators f'Għawdex qatt ma jiltaqa'?

Għaliex dan l-istess bord idum ix-xhur u ġieli anke s-snin biex jittratta applikazzjonijiet ta' ġenituri Għawdxin?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Ma nafx jekk l-Onor.

Interpellant jafx li aħna biddilna s-sistema minn kif kienet qabel.

Fil-fatt illum teżisti policy ġdida - din ukoll kont poġġejt kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra - li qiegħda taħdem fuq individual educational programme.

Din is-sistema taħdem billi jsiru laqgħat bejn il-kap, il-ġenituri, l-istudent - fejn ikun il-każ - u nies oħrajn u jiftiehmu fuq programm edukattiv partikolari.

Jekk dak il- ftehim isir bejniethom, allura jsir fuq l-appoġġ speċjali li jkun hemm bżonn u lanqas ngħaddu għand il-panel li jkun qiegħed hemm biex isegwi.

Jien informat li jsiru panels ukoll li jiltaqgħu f'Għawdex.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsija għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2002

IL-ĦDAX-IL JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu l-voti għall-ministeru għal Għawdex.

Bħas-soltu nifforma lill-kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura numru 258 tas-26 ta' Novembru 2001 il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u l-kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Issa nistieden lill-Ministru għal Għawdex biex jekk jogħġobha, tressaq ir-riżoluzzjonijiet tagħha.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Nipproponi li:

VOT 47 - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 19,562,337 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 47 - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

VOT XI - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,320,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XI - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

THE CHAIRMANGrazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

VOT 47 MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Personal Emoluments

Item 11 Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm13,769" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm13,758".

Dan biex jirrifletti t-tnaqqis tas-somma ta' Lm11 li l-Gvern ried għal ħlasijiet ta' l-eżamijiet tal-Matsec ta' l-istudenti Għawdxin.

Delete the figure "Lm13,769" and substitute therefore the figure "Lm 13,758".

This is to reflect the Lm11 increase in Matsec examination fees for Gozitan students.

Dan qed isir biex jirrifletti s-somma ta' Lm11 li l-gvern żied għal ħlasijiet ta' l-eżamijiet tal-Matsec għall-istudenti Għawdxin.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Carmelo Borg.

ONOR.

CARMELO BORG: Sur President, għalkemm smajna li kollox sejjer tajjeb u li mexjin fuq ir-rubini, meta wieħed janalizza fil-fond il-polz tal-pajjiż isib riżultati fin-negattiv.

M'iniex se nsemmi d-dejn għaliex semmejnieh biżżejjed miż-żewġ naħat.

Se nitkellem fuq il-familja li hi n- nukleu tas-soċjeta'.

Il-familja għawdxija qiegħda fi problemi ikbar minn dik Maltija.

Jekk wieħed jiċċekkja jsib li 80% tal-familji Għawdxin qegħdin f'xifer ta' falliment.

Dan ifisser li minn kull għaxra għandna tmiena li qegħdin f'xifer ta' falliment.

Wieħed jistaqsi jekk dan għandux x'jaqsam mal-politika.

Jiena ngħid li għandu x'jaqsam għax il-familja qiegħda ssib dawn il-problemi kollha minħabba t-tmexxija ħażina tal-gvern.

Jekk wieħed jara kemm qed idumu barra l-membri tal-familji minħabba l-ħinijiet tax- xogħol isib li huma ħinijiet fenomenali.

Minħabba l-ħinijiet twal li qed jagħmlu l-ġenituri barra mid-dar, qed ikollna dan il-falliment tan-nukleu tas-soċjeta`.

Irrid nara l-familja avvanzatx jew marritx lura mis-snin 70 'il hawn.

Fis- snin sebgħin insibu li l-familja b'paga waħda kien ikollha d-dar tagħha.

Mhux qed ngħid appartament imma dar.

B'paga waħda kienet kapaċi teduka lil uliedha u kienet biżżejjed biex tgħix diċenti.

Illum ir-raġel jaħdem u ma fiha xejn ħażin.

Ir-raġel ikollu jishar u wkoll ma fiha xejn ħażin.

Il-mara trid u ma tridx ikollha toħroġ taħdem ukoll.

Minkejja dan kollu qegħdin f'sitwazzjoni li l-familji lanqas jaffordjaw ikollhom dar.

Miegħi ġibt leaflet li qed iqassam il-privat biex il-ħaddiem imur jixtri u dan juri f'liema stat wasal il-ħaddiem tal-lum.

Dan jindika l-polz tal-pajjiż fejn hu sejjer.

Nistaqsi x'inhu jiġri min-naħa tal-gvern biex jirribatti din il- problema kbira li qiegħda therri s-soċjeta` tagħna.

Se ngħid x'inhu jiġri min-naħa tal-gvern u min-naħa ta' l-awtorita` tad-djar.

F'Għawdex minn tliet snin 'l hawn ħarġu 50 maisonette.

Kien hemm 18 il- Qala, 16 ix-Xewkija u 16 ir-Rabat.

Għal tal-Qala l-applikazzjonijiet ħarġu erba' darbiet u ttieħdu tnejn minn 18.

Tax-Xewkija minn 16 hemm tnejn pendenti għaliex għadu ma sarx il-kuntratt fuqhom.

Tar-Rabat m'għandniex għalfejn ngħidu għaliex.

Dawn għadhom ħerġin l-ewwel darba u ma tteħdux.

Wieħed tajjeb ikun jaf x'inhuma l-prezzijiet soċjali li qiegħed jagħti l- gvern.

Mela l-prezzijiet li qed isejjaħ soċjali jvarjaw minn Lm17,000 sa Lm18,000 fil-każ tal-maisonettes tal-Qala, bejn Lm19,000 u Lm20,000 għal tax-Xewkija u tar-Rabat qegħdin Lm30,000.

Garaxx li qiegħda toffri l- awtorita` tad-djar għall-ħaddiema bis-sussidju qiegħed stmat Lm12,000.

Sur President, il-ħaddiem mhux qed ilaħħaq mal-prezzijiet soċjali li offra dan il-gvern.

Jidher ċar li mhux qed ilaħħaq magħhom għaliex tal-Qala ħarġu erba' darbiet u ttieħdu tnejn biss minn 18.

Tax-Xewkija l-istess, u tar-Rabat hekk ukoll se jispiċċaw.

Din hija sitwazzjoni tal-mistħija.

L- ewwel ħaġa dan juri verament il-qagħda tal-pajjiż u li hija totalment differenti minn kif qiegħed ipinġiha l-gvern, u t-tieni, iktar inkwetanti minn hekk, dawn il-maisonettes se jispiċċaw bl-offerti għal kulħadd.

Dan għaliex skond il-proċedura ta' l-awtorita` tad-djar, jekk joħorġu erba' darbiet u ma jitteħdux, joħorġu bl-offerti.

Fejn ma laħħaqx qabel il- ħaddiem, lanqas se jlaħħaq issa.

Anzi ngħid li iktar u iktar mhux se jlaħħaq.

Dawn id-djar se jispiċċaw għand kulħadd barra għand min għandu bżonnhom.

Ma neħodhiex bi kbira jekk se jispiċċaw għand il-barranin, għaliex dawn għandhom kull dritt li jitfgħu l-offerti għalihom.

Bil-mod kif inhu miexi dan il-gvern, id-djar soċjali se jispiċċaw jew għand il-barrani jew bħala villeġġjatura.

Sur President, għandi żewġ leaflets li jqassam il-privat u se npoġġuhom fuq il-mejda tal-Kamra.

Dawn fihom maisonettes għall-bejgħ bi Lm18,500.

Qatt ma smajniha li l-privat joffri prezzijiet orħos mid-djar soċjali li jagħti l- Istat.

Qed nisimgħu biha l-ewwel darba f'pajjiżna.

Dik hija s-sitwazzjoni li jinsab fiha pajjiżna llum.

Biex naraw is-sinjali humiex pożittivi jew negattivi ħa nsemmi t-toroq.

L- istat tat-toroq li għandna f'pajjiżna inkluż t'Għawdex m'humiex aħjar.

Qed nistaqsi hemmx pjan ta' kif se nirranġawhom.

Kemm -il darba tlabna biex il- gvern jaqbad sistema fejn it-toroq jiġu rranġati b'tali mod li m'hemmx bżonn jitħarbtu.

Sal-lum għadna ma rajna xejn.

Ħaġa iktar inkwetanti hija l-istruttura tat-toroq.

F'Għawdex għandna toroq li l-istruttura tagħhom tant iddgħajfet li qegħdin fi stat ta' kollass.

Ilna niġbdu l-attenzjoni imma qatt ma sar xejn.

Dawn qed jikkollassaw għax huma toroq elevati u minnhom għaddej il-main tad-drenaġġ.

Għal xi raġuni jew oħra d-drenaġġ u l-affluent ta' ġo fih mhux għaddej kif suppost minn ġol-pajpijiet.

Qiegħed jillijkja u jherri l-materjal sakemm dawn it-toroq jikkollasaw.

Hemm it-triq li min-Nadur tieħu għall-Imġarr.

Hemm oħra perikoluża ferm iktar.

Din hija t-triq tal-Qaċċa, ix-Xagħra.

Jekk wieħed imur jaraha jsib li l-livell tat-tarmak niżel b'iktar minn sitt pulzieri.

Għamlulu ftit konkos biex ix-xifer li hemm ma jkunx perikoluż għat-traffiku għaliex ma jistax jgħaddi minn fuqu.

Il-ħajt mexa b'iktar minn sitt pulzieri.

Dak huwa l-istat ta' kif qiegħed jitmexxa dan il-pajjiż.

Ħalli niġu issa għat-traffiku, problema li qed tifni lil Għawdex.

Dan għidnieh kemm –il darba u ma sar xejn.

Mir-rapport li sar dwar it-traffiku jirriżulta li f'pajjiżna l-ammont ta' karozzi qiegħed jiżdied b'madwar 7,000 karozza fis-sena.

Ħareġ ukoll li l-użu tat-trasport pubbliku f'għaxar snin naqas b'21% flok żdied.

Se niġbed l-attenzjoni ta' kulħadd.

Aħna minn hawnhekk ivvutajna biex it-tarriffi jiżdiedu biex jitjieb is-servizz.

It- tarriffi żdiedu u t-trasport mar iktar lura.

Forsi xi ħadd joħroġ jgħajjat li hawn ħafna karozzi ġodda għax ħafna flus fl-idejn.

Mhux veru hawn il-flus fl-idejn.

Skond esperti barranin iż-żieda tal- karrozzi ma tirriflettix il-qagħda tajba tal-pajjiż imma bil-kontra u se ngħid għaliex.

Il-bniedem f'ħajtu jkollu tliet ħolmiet.

L-ewwel waħda hi li jakkwista dar, l-oħra li jakkwista karrozza, u t-tielet waħda li jakkwista s-satar.

Minħabba li d-dar m'għandux mezzi biex jakkwistaha jmur għat-tieni għażla u jixtrilek il-karrozza bis-self mill-bank.

Di hija l-qagħda tal- pajjiż u l-polz tal-poplu Malti u Għawdxi.

Biex isolvi l-problema tat- traffiku fir-Rabat, il-gvern ġab metodu kosmetiku billi għamel restrizzjoni tal-parking.

Din mhux se ssolvi l-problemi.

Fil-mediċina kultant ikun hemm problema li tfejjaqha b'ingwent jew mediċina minn barra.

Għaldaqstant xi drabi wieħed ikollu jagħmel operazzjoni u jrid taqta'.

Hekk hi l-problema tat-traffiku ġor-Rabat.

Trid taqta', u inutli tiġi toqgħod tagħmel affarijiet kosmetiċi.

Dawn l-affarijiet kosmetiċi qegħdin iħallu effett negattiv fuq il-popolazzjoni għawdxija kollha u speċjalment fuq in-nies tar-Rabat.

Qegħdin iħallu dan l-impatt għaliex in- negozju, minħabba nuqqas ta' spazju fejn wieħed jipparkja, ħiereġ kollu 'l barra.

Ma kompliex ħiereġ iktar 'il barra għaliex m'hemmx fejn wieħed jespandi.

Kieku m'hemmx tilwim familjari fuq ir-raba' li hemm ma ġenb il- ground in-negozju tar-Rabat jispiċċa.

Din hija l-qagħda preżenti tar-Rabat.

Kull sena ngħidu li trid issir xi ħaġa konkreta biex insolvu l-problema tat- traffiku fir-Rabat.

Hemm diversi mezzi li jistgħu isiru.

Nistgħu nagħmlu parkeġġ suret in-nies jew devjazzjoni tat-traffiku.

Hemm affarijiet oħrajn fejn il-gvern ma ħax passi.

L-impatt negattiv jidher ukoll fl-edukazzjoni għawdxija.

L-akbar xokk li ħadt dan l-aħħar kien meta xi familji qaluli li qegħdin joħorġu t-tfal tagħhom minn ġo skejjel privati.

Mhux l-iskejjel ta' l-Istat biss marru lura imma anke tal-privat.

Hija ħaġa nkwetanti, Sur President, għax tirrifletti ħażin fl-amministrazzjoni.

Meta jkollok l-affarijiet kollha sejrin lura ikun hemm xi ħaġa li ġejja minn fuq.

Ma ngħidux li l-iskejjel damu xhur sħaħ bla għalliema.

Illum l-istudenti mingħajr lezzjonijiet tal- privat ma jaslux.

Qed ngħid dan għal min hu għaref u min m'huwiex.

Nitlobkom titkellmu mal-ġenituri biex tkunu tafu.

Jekk wieħed jiċċekkja jsib li bejn l-1987 u l-1996 manutenzjoni ta' l- iskejjel ma sar assolutament xejn.

Lanqas saru tiswijiet fl-aperturi.

Kellu jkun gvern laburista, bis-saħħa ta' l-Onor.

Bartolo, li minkejja s-sena u għaxar xhur żmien li kellu rnexxielu jagħmel survey tal-ħsarat li kien hemm u beda x-xogħol biex iwettqu.

Dan wettaq parti sostanzjali minnu.

Naraw mill-1998 'l hawn x'sar.

Ħareġ rapport ta' xi spejjeż iridu jsiru biex jirranġaw l-iskejjel ta' Għawdex.

Qed nitkellmu fuq 11-il skola u ċ-ċentri l-oħra.

Dan jammonta għal kważi Lm1,200,000.

Kellhom jintnefqu Lm360,000 fis-sena bejn l-1999 u l-2003.

Rajna li mill-1992 sas-sena 2002 intefqu xi Lm630,000 - lanqas nofs is-somma li kien hemm irrakmandata fir-rapport biex jiġu rranġati l-iskejjel ta' l-Istat.

Dawn huma affarijiet tal-mistħija u ma jawgurawx tajjeb għall-amministrazzjoni li qed tmexxi.

Fil-biedja il-qasam esperimentali li kien hemm spiċċa.

Lill-istat ma kien qed iqumlu xejn għax kien self sufficient.

Dan kien iġib prodotti sew tal- biedja u sew li għandhom x'jaqsmu mal-bhejjem tar-raħħala minn barra.

Kienu qed ikabbruhom hemm, jitgħallmu minn fuqhom u jaraw liema prodotti huma adattati għal pajjiżna.

Il-prodotti kienu jinbiegħu u għalhekk kienu self sufficient.

Bil-flus li kienu jiġbru kienu jkopru l-ispejjeż tagħhom.

Barra dan kien qiegħed jiggwida r-raħħala u lill-bdiewa x'tip ta' prodotti għandhom ikabbru u kienu qed jgħallmu lill-istudenti tagħna biex għada pitgħada jsiru bdiewa w raħħala wkoll.

Minn dan spiċċa kollox.

Il-qasam ta' l-afforestazzjoni wkoll spiċċa.

Minflok jindokra l-imsaġar li hemm u jagħmel imsaġar oħra spiċċa qed jagħmel it-tilqit bħall- embellishment fis-central strips.

Jekk wieħed jara r-rapport ta' ħidma ppreżentat għal din is-sena, isib paragrafu ta' erba' linji biss fuq l-għajnuniet u x-xogħol li sar fil-qasam tas-sajd.

Hemmhekk hemm ħafna problemi.

L-ewwelnett hemm il-problema li l- ħut fil-Mediterran qiegħed jonqos minħabba ħafna fatturi inkluż il-ħmieġ tad-drenaġġ u l-iskart li jmur fil-baħar.

Tajjeb ngħidu li anke tagħna għadu jaqa' hemm sal-lum apparti l-affarijiet tossiċi li qegħdin jiġu mill- ġirien.

Barra dan hemm ukoll overfishing.

Min-naħa tagħna qisu m'hu qiegħed jiġri assolutament xejn.

Hemm ukoll il-problema l-kbira tal-lampuki u lilna l-għawdxin tolqotna b'mod partikolari.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Sur President, għaddiet sena oħra u naħseb li ma nkunx żbaljat jekk ngħid li din kienet sena moħlija għal dan il-gvern.

Dan il-budget ma jġib l-ebda wens u l-ebda sens ta' inizjattiva għall-poplu Għawdxi.

Hekk jippermettuli niddobba żewġ kelmiet li kienet qalet ir- Reġina Eliżabetta.

Naħseb il-budget li għadu kemm għadda kien annos orrible.

Dħalt f'dan il-parlament fl-1987.

Niftakar li anke l-Ministru daħlet dak iż-żmien.

Konna l-iżgħar membri f'din il-Kamra imma llum ngħodd lili nnifsu ma' l-anzjani.

Gvern wara ieħor u persuna wara l-oħra li kellha r-responsabbilta` ta' Għawdex dejjem raw li dak li huwa Għawdxi mhux biss inħarsuh imma nagħmlu l-isforzi kollha biex intejbuh.

Sur President, il-Partit Laburista ħadem bis-serjeta` f'dan il-qasam.

Inkun korrett jekk ngħid li l-pedament kien għamlu gvern Nazzjonalista permezz tal-Ministru Anton Tabone li kien ħareġ bil-konċett ta' reġjonaliżmu għall- gżira Għawdxija.

Qabel ma tlajna fil-gvern emminna li lil Għawdex irridu verament nagħtuh dimensjoni reġjonali.

Emminna li l-Għawdxin għandhom problemi kemm kwalitattivi kif ukoll kwantitattivi għax nafu li dan ix- xiber baħar li jaqsam bejn Malta u Għawdex jikkrea ħafna u ħafna problemi.

Jekk verament aħna ċittadini minn Għawdex irridu nimxu almenu paripassu ma' ċittadini mill-Mellieħa.

Aħna ridna li nilleġislaw billi lil Għawdex nagħtuh iktar sehem fit-tmexxija ta' pajjiżu.

Fi ftit kliem ridna li lil Għawdex niddiskriminaw favur tiegħu u mxejna 'l quddiem.

Konna aħna – infakkar lil kulħadd – li mill-oppożizzjoni ridna nittrattaw lil Għawdex bħala reġjun.

Kien il-kap tal-oppożizzjoni li dejjem emmen li dan il-konċett ta' reġjonalita` għandu jaħdem.

Kien qalli biex immur indur lill-kumitati distrettwali laburisti biex infiehmhom xi tfisser tkun għawdxi u xi tfisser li jkollok taqsam għall-gżira Maltija kuljum għax-xogħol jew studju.

Għamilna dan biex nagħmlu mozzjoni li tiġi approvata mill-konferenza ġenerali.

B'hekk il-maltin verament jifhmu xi tfisser li għandek dan ix-xiber baħar jaqsam dawn iż-żewġ gżejjer.

Ħdimna bis-serjeta` u meta tlajna fil-gvern konna aħna li esponejna t- teorija li Għawdex irridu nittrattawh bħala reġjun.

Din tfisser li Għawdex għandu problemi partikolari li jridu jsolvuhom l-Għawdxin stess għax huma jafu x'inhuma.

Għalhekk ħriġna bil-konċett tal-kunsill reġjonali għal Għawdex.

Kienet idea li aħna emminna fiha u li b'hekk Għawdex għall-ewwel darba kellu parti mit-tmexxija ta' pajjiżu.

Il-Partit Nazzjonalista dak iż-żmien kien immexxi mill-Onor.Austin Gatt. li għandu ħafna kwalitajiet tajba u ħafna kwalitajiet inqas tajba, fosthom li jippretendi li jaf ħafna.

Dan kien ta istruzzjonijiet lill-kunsilli li kienu mmexxijja minn nazzjonalisti biex jagħmlu bojkott lill-kunsill reġjonali.

Il-kunsilliera nazzjonalisti kienu jafu li huma l-iktar li kienu se jibbenefikaw minn dan il-kunsill reġjonali għaliex kellhom il-maġġoranza ħlief għal-żewġ kunsilli.

Sur President, ma qtajniex qalbna u mxejna 'l quddiem.

Iddiskutejna l-white paper ta' dan il-kunsill reġjonali u wara ħriġna abbozz ta' liġi għat-twaqqif tiegħu.

Illum nieħu pjaċir li dawk li qabel kienu kontra dan il-kunsill fosthom l-MIC u s-sindku ta' San Lawrenz qegħdin joħorġu jgħajjtu favur tiegħu.

Qed jgħidu kemm hi ħaġa tajba li f'Għawdex ikollok dan il-kunsill reġjonali.

Dak li fi żmienna kien ħażin illum tajjeb u qed jgħidu li jridu jittrattaw Għawdex bħala reġjun.

Jiddispjaċini, Mr Chairman, li llum dan is-sens ta' reġjonalita' li dejjem ħdimna għalih mhux talli twarrab iżda tilef kull sens.

Għawdex tilef kull sens ta' tmexxija ta' pajjiżu.

Qed ngħid dan għaliex il-gvern ma riedx li Għawdex ikollu l-kamra tal-kummerċ tiegħu għax għandha l-istess isem.

Dawn kellhom jadottaw l-isem ta' Gozo Business Chamber.

Jiddispjaċini wkoll li twaqqaf il-kunsill nazzjonali għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali u l- Għawdxin ma ngħataw l-ebda vuċi fit-tmexxija tiegħu.

Jiddispjaċini niftaħ gazzetta bħal "The Times" u nara mara għawdxija li għandha tifla jew tifel bi bżonnijiet speċjali, tittallab wara l-bieb tal-parlament biex tkellem lill-ministru l-kbir Lawrence Gonzi.

Jiddispjaċini li l-gvern mhux se jgħin fondazzjoni bħall-Arka li fiha jattendu tfal bħal ta' din il-mara.

Din bħal ħafna oħrajn ma tafx il-futur ta' bintha u l-gvern minkejja l-appelli li qed isiru qed jibqa' b'widnejn torox.

Dawn ma jimportahomx.

Meta fetħu l- Arka marru jippużaw quddiem, jippretendu li huma galloppini li jgħinu lil kulħadd.

Illum meta ġejna għas-si u n-no il-gvern irrifjuta li jgħin lil din il-fondazzjoni.

Infakkar li hemm il-mezzi tal-informazzjoni dwar l-Ewropa li minn Lm30,000, għas-sena d-dieħla se jingħataw mhux inqas minn Lm900,000.

Dan huwa ħażin u jiddispjaċini li l-GTA u l-Gozo Business Chamber m'għandhom l-ebda vuċi fil- liġijiet pilotati fil-parlament anke jekk ikun imdaħħal Għawdex.

Dawn qatt ma jiġu kkonsultati.

Dan qed joħnoq lil Għawdex u fejn qabel konna ngħidu li rridu li kull gvern jilleġisla favur Għawdex iktar minn Malta, illum wasalna f'sitwazzjoni li Għawdex qiegħed jitlef kull vuċi li kellu f'dan il- parlament.

Qabel konna ninsistu u f'kull diskors ngħidu li Għawdex irriduh vetrina ta' Malta.

Illum Għawdex sar il-vetrina ta' Malta mhux fit-tajjeb imma fil- ħażin.

Kulħadd jaf bil-parkeġġ ikkontrollat li issa għamlu fir-Rabat u fil- Fontana.

Dan għamlu l-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali mingħajr ma kkonsulta lil ħadd.

Dan ivvintah u minflok m'għamlu wara biebu jew fid- distrett tiegħu tefgħu fil-gżira Għawdxija.

Lill-Ministru tal-Ġustizzja jien nagħtih parir biex jagħmlu fid-distrett tiegħu u mhux jiġi jitfgħu fil-gżira Għawdxija fi żmien il-Milied.

Hija sistema ħażina li hemm bżonn li nirrevedu mill-iktar fis possibbli għaliex qed toħloq konflitt mhux biss bejn il-kunsilli tal-Fontana u tar-Rabat iżda anke bejn nies mir-Rabat stess.

Hemm nies li huma mir-Rabat u jridu jipparkjaw fiż-zona tar-residenza tagħhom u ma jistgħux.

Jien kont naħseb li l-Ministru għal Għawdex kienet sejra tqum u tgħid lill-ministru li jekk irid jagħmel dawn l-affarijiet irid jagħmilhom bi pjan u jibdihom mid- distrett tiegħu.

Illum kif diġa' spjegajt Għawdex sar vetrina ta' taxxi u xejn iktar.

Jiddispjaċini wkoll li s-surmastrijiet Maltin jingħataw iktar flus għar- riżorsi u materjal edukattiv minn dawk f'Għawdex.

Din ma nifhimhiex u għalhekk hemm bżonn li Għawdex ikollu vuċi akbar fit-tmexxija ta' pajjiżna.

Iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qegħdin naraw li l-Maltin qed jeħdulna d- drittijiet li huma tagħna.

Sal-lum dejjem għedt li f'Għawdex fi żmien tliet snin ma sar l-ebda proġett.

L-uniku proġett li sar kien fit-Triq ta' Xħajma li wara xahrejn reġgħet waqgħet.

Issa qegħdin jerġgħu jagħmluha.

F'Għawdex hemm tmexxija kompletament ħażina tant li dan l-aħħar sar xogħol fi pjazza t-Tomba fir- Rabat u biex jagħmlu l-ewwel tarmak nefqu eluf kbar ta' flus biex jitfgħu l- ilma għal Fontana.

Dan biex jinqeda bniedem wieħed.

Il-kunsill tal-Fontana, bir-raġun għamlilhom mandat ta' inibizzjoni.

Dawn reġgħu għamlu kollox kif kien qabel.

Nefqu eluf kbar ta' liri u naħseb li llum il-ministru trid tgħidilna dawn il-flus kollha minn sejjer joħroġhom.

Ma nafx jekk hux se jħallas il-poplu għawdxi jew xi ħadd ieħor li ħa d-deċiżjoni li jaqbad għal xejn b'xejn jitfa' dan l-ilma kollu fil-Fontana.

Dan tefgħu meta kienet għadha tibda l-iskola tal-Vajrinġa.

Ir-riżultat kien konfużjoni sħiħa u ħadd ma jaf fejn sejjer.

It-Triq ta' Marsalfon ilha minn Ottubru magħluqa sempliċement biex jingħata tarmak lil biċċa minnha.

Għalquha f'Ottubru u sal-lum għadha magħluqa.

Dawn huma l-uniċi proġetti li għamlet il-ministru għal Għawdex fit-tliet snin li ilha hemm.

Dawn il-proġetti safejn naf jien kollha marru l-baħar.

Mr Chairman, kulħadd jaf li l-Kabinett kollu kien iltaqgħa fil-Ministeru għal Għawdex.

Hemmhekk ħarġu bl-idea sublimi li jagħmlu ċentru komunali għall-gżira Għawdxija.

Kulħadd jistenna d-duħħan ħiereġ ħdejn it-Tipai u li xi ħadd minnhom joħroġ jgħid: "Abemus papam."

Fl-estimi tas-sena 2001 qalu:

"During a Cabinet meeting held in Gozo, the minister proposed the building of a Gozo communal centre in Victoria in an area which is currently occupied by the bus terminus.

This project will include a multi-level underground carpark and improved bus terminus office space to accommodate back offices operations and a new edifice to house the Gozo law courts as well as communal facilities.

It is aimed that the area be developed to a public/private partnership.

The tender to construct this assignment to operate the tender is envisaged to be issued during 2001.".

Imbagħad ikompli hekk:

"Another issue dealt with by the Cabinet was the position which Malta should adopt during its negotiations with the European Union so as to ensure that Gozo obtains the maximum possible benefit from EU membership.".

Fl-estimi tas-sena 2001 wieħed isib li fil-kostruzzjoni se tintnefaq is- somma ta' Lm20,000 għal dan iċ-ċentru komunali.

Għaddiet sena u ma sar xejn.

Din is-sena suppost ħarġet tender u ssib li fis-sena 2000 nefqu Lm63 u fis-sena 2001 ma nefqu xejn.

Waqt li fis-sena 2001 kien hemm ivvotat is- somma Lm27,000 din is-sena' niżlet għal Lm10,000.

Dan huwa l-mod kif qed jimxi Għawdex.

Il-Kabinett ġie Għawdex jgħid li se jibda jaħdem fuq din l- idea tal-ministru.

Dan m'hu veru xejn għaliex konna bdejnih aħna.

Jistgħu jistaqsu lis-Sur Psaila jekk konniex aħna li għaddejnih mill-Planning Authority.

Dan kien il-pjan tagħna, imma xi ħadd tefgħu quddiem il-ministru u ħarġet bih fil-laqgħa tal-kabinett.

Qalu li sejrin jagħmlu dan iċ-ċentru u li dan kellu jkun il-proġett tal-millennju li kellu jibda fis-sena 2001.

Wasalna fis-sena 2002 u għadu ma sar xejn.

F'sentejn nefqu biss Lm63!

Il-ministru qalet ukoll li dakinhar il-Kabinett immexxi mill-prim ministru ddiskuta wkoll is-sħubija t'Għawdex fl-Unjoni Ewropea.

Kulħadd jiftakar lill-ministru tgħajjat u tgħid li Għawdex fl- Unjoni Ewropea se jiġi trattat bħala reġjun.

Niftakruha tgħid lill- Għawdxin biex iserrħu rashom għax minħabba f'hekk ġejjin il-miljuni.

Sal-lum kulħadd jaf li ma kien minnu xejn għaliex f'dokument wara l-ieħor l-unjoni ewropea qalet lill-Gvern Malti li Għawdex m'huwiex se jiġi trattat bħala reġjun u f'seminar li kellna dan l-aħħar f'San Lawrenz il-ministru qalet li m'hu veru xejn li Għawdex se jiġi trattat bħala reġjun.

Il- ministru qalet li kellhom cabinet meeting u Għawdex se jibbenefika mill- protokol ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk kellha tibda steering committee biex jistudja l-effett fuq Għawdex jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Jien ngħid li tgħid affarijiet bħal dawn biex tinganna lill-poplu.

Dan il-kliem ifakkarni fil-famuż catamaran.

Qabel l-elezzjoni l-ministru qalet li dan il-catamaran ġie jaħdem is-sena kollha u li l-istudenti se jqumu fis-7:00 a.m. u l-ħaddiema jmorru Malta u jiġu lura.

Din hija politika ta' qerq u ingann.

Lill-poplu l-ewwel ngħidulu li Għawdex se jibbenefika bil-miljuni imbagħad insibu li lanqas biss hemm studju.

Jien għadni nistaqsi lil tan-naħa l-oħra jekk sarx xi studju biex jara kif l-Unjoni se taffettwa lil Għawdex.

Sal-lum għadhom m'għamlu l-ebda studju u l-ministru marret f'San Lawrenz u qalet li se jsir dan il-famuż steering committee.

(Interruzzjonijiet).

Safejn naf jien għadu lanqas twaqqaf.

Il-vot kapital fil-budget huwa ta' Lm132 miljun.

Minn dan Għawdex se jieħu inqas minn Lm2 miljun.

Dan jammonta għal 0.013% mill-vot kapitali.

Dan hu inqas minn 1% tal-vot kapitali.

Jiddispjaċini ngħid li dan m'huwiex mod kif wieħed jamministra l-gżira ta' Għawdex.

Fejn jidħol iċ-ċentru komunali jmissu nħadem xogħol bis-serjeta`.

Jekk veru rridu li jkollna underground carpark irridu nagħmlu ring road madwar ir-Rabat u nistaqsu hijiex vijabbli jew le.

Ma nistgħux naqbdu u nivvintaw sistema ta' l-ipparkjar f'zoni a, b, u c. Dawn huma affarijiet tad-daħk.

Issa għandna l-arloġġ tal- karti ta' Austin Gatt.

Dan irid jitwaħħal mal-karozza sakemm wieħed jipparkja u jekk ma jneħħiħx jeħel multa ta' Lm40.

Dawn huma multi fuq il- poplu Għawdxi.

Nixtieq li llum il-ministru tgħidilna jekk hijiex kontra jew favur li f'Għawdex ikun hawn dawn iż-żoni.

Punt ieħor importanti huwa dwar il-qasam edukattiv.

Jekk tara r-rapport ta' ħidma dwar Għawdex issib li l-ministru qalet li għamlet ħafna xogħol fil-qasam edukattiv.

Safejn naf jien dan m'hu veru xejn għaliex fil-qasam edukattiv l-iktar li mar ħażin huwa Għawdex.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Evarist Bartolo mill-istudju li sar fl-1999 fuq studenti ta' seba' snin instab li l- istudenti Għawdxin fil-lingwa maltija w ingliża għandhom livell ta' edukazzjoni ferm iktar baxx minn sħabhom il-maltin.

Jirriżulta wkoll li f'Għawdex is-sena l-oħra 185 student spiċċaw l-iskola sekondarja.

85% tagħom lanqas qagħdu għall-eżamijiet fil-ħames suġġetti bażiċi waqt li minn dawk li qagħdu għall-eżamijiet tas-Sec kien hemm nofshom li ma għaddewx.

Jirriżulta wkoll li nofs l-istudenti li attendew l-iskola sekondarja m'attendewx l-iskola post-sekondarja.

Sibna li minn 218 student Għawdxi li spiċċaw l-iskola post-sekondarja 159 biss bdew degree fl-universita`.

Dan huwa ħafna inqas minn Malta.

Jirriżulta wkoll li din is-sena 112 Għawdxi ggradwaw pero` d-doppju ta' dak l-ammont spiċċaw l-iskola sekondarja mingħajr ċertifikati.

Irrid insemmi wkoll il-vakanzi tal-kapijiet u assistenti kapijiet.

Jidher ċar li fil-qasam edukattiv il-ministru għal Għawdex m'għandhiex kontroll.

Għalkemm l-iskejjel ilhom miftuħa minn Ottubru l-vakanzi tal-kapijiet u assistenti kapijiet ta' bosta skejjel għadhom sal-ġurnata tal-lum ma mtlewx.

Dawn huma l-ikbar skejjel f'Għawdex.

Dawn huma l-iskola post- sekondarja, il-Liċeo Ninu Cremona tas-subien kif ukoll l-iskola sekondarja u l-junior lyceum tal-bniet Agius de Soldanis.

Dawn għadhom immexxija minn assistenti kapijiet.

Hemm ukoll vakanzi tal-assistenti kapijiet.

F'Settembru ta' din is-sena, Sur President, ġew trasferiti xi assistenti kapijiet fil-gżira Għawdxija imma dawn, għax irranġaw, ma dehru qatt.

Tawhom transfer u ma dehrux bil- konsegwenza li hemm skejjel bħal Agius de Soldanis u oħrajn mingħajr assistenti kapijiet.

Sa Novembru ta' din is-sena kien hemm vakanzi ta' għalliema fil-Franċiż fl- iskola sekondarja tal-bniet u fil-fiżika u l-Malti fil-post-sekondarja u f'postijiet oħrajn.

Din hija l-edukazzjoni li skond il-ministru mxejna 'l quddiem fiha.

L-indafa fl-iskejjel sekondarji wkoll sejra lura.

Hemm nuqqas kbir ta' purtinara bil-konsegwenza li qegħdin jibagħtu purtinara mill-iskejjel primarji.

B'hekk anke l-indafa fl-iskejjel primarji sejra lura.

It-trasport tat-tfal, speċjalment ta' l-iskejjel sekondarji huwa fi stat tal-biki u studenti li jridu jattendu xi lezzjonijiet qabel il-ħin normali qed jibqgħu l-art mingħajr trasport.

Se ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-edukazzjoni inklussiva.

Hemm ħafna talbiet mill-ġenituri biex il-bord speċjali tad-dipartiment ta' l-edukazzjoni jiltaqa' Għawdex biex jittratta l-applikazzjonijiet tagħhom għall- facilitators.

Dan il-bord qatt ma ltaqa' fil-gżira Għawdxija u l- applikazzjonijiet idumu biex jiġu trattati xhur u anke snin.

Hemm il-kwestjoni tat-taqsima tal-programmi ta' l-EU.

Nistaqsi lill- ministru biex tgħidli kemm Għawdxin qegħdin jibbenefikaw minn programmi bħal Socrates.

Nixtieqha wkoll tgħidli x'ġara fuq il-ftuħ ta' l-MCAST f'Għawdex.

Sur President, wara li nfetaħ dan iċ-ċentru f'Malta bdew jgħidu li l-MCAST se jiftaħ aġenzija f'Għawdex ukoll.

Wara ħabbru li għalliem wieħed biss kien se jiġi reklutat għal din l-iskola.

Tħabbar ukoll li se jibdew xi korsijiet u oħroġ il-għaġeb il-ftit korsijiet li kienu se jibdew kienu l-istess korsijiet li kienu qed jiġu offruti lill- Għawdxin fil-post sekondarja.

Is-secretarial course kien ilu jsir bosta snin.

Din is-sena ma sarx u hemm bżonn li l-ministru tgħidilna r-raġuni għaliex.

Il-hostel tal-Qala li kienet tintuża biex ikun hemm skambju ta' studenti barranin u Maltin ma' studenti Għawdxin ingħalqet bl-iskuża li se jsir refurbishment u għadha magħluqa sallum.

Kien hemm xogħol ta' manutenzjoni li kien imwiegħed li jsir fl-iskejjel ta' Kerċem, Għajnsielem u x-Xewkija u sal-lum għadu ma sarx.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni qal li din il- fondazzjoni se jkun hemm ivvotat mhux inqas minn somma ta' Lm600,000.

Nixtieq li l-Ministru għal Għawdex tgħidilna minn dawn il-flus kemm se jiġu vvotati għall-fondazzjoni tal-iskejjel t'għada.

Il-kunsill ta' l-edukazzjoni għal Għawdex twaqqaf għal gżira Għawdxija, Sur President.

Hemm bżonn li l-ministru tgħidilna x'ħareġ minn dan il-kunsill.

Nixtieq inkun naf, per eżempju, qattx ġie diskuss it-twaqqif ta' l-MCAST f'Għawdex jew jekk saritx pressjoni ma' l-awtoritajiet ta' Malta biex l- Għawdxin jingħataw scholarships bħal sħabhom il-Maltin.

Nistaqsi wkoll jekk dan il-kunsill għamilx xi studju dwar ħteġijiet futuri ta' skejjel ġodda.

Minn dan naraw li dak li jingħad mhux veru.

M'hu veru xejn li fil- qasam edukattiv il-gvern Nazzjonalista mar 'il quddiem, kif ma marx 'il quddiem fit-turiżmu.

Rigward it-turiżmu nsemmi ċifra waħda, dik tal-coaches.

Sa Novembru ta' din is-sena n-numru ta' coaches għad-day trippers kien 5,523 filwaqt li għas-sena 2000 għall-istess perijodu kien 6,164.

Kien hemm tnaqqis ta' madwar 1,000 coach ta' day trippers tat-turisti.

Ma noqogħdu nwaħħlu f'ħadd għax fit-turiżmu ma nafux fejn sejrin u ma nafux fejn se nibdew.

Qed niftaħru li rridu niddiversifikaw u li rridu nfittxu n- niċeċ u sal-lum jien għadni ma nafx x'inhi l-politika tal-gvern dwar il- golf course, dwar il-casinos u dwar il-yacht marina.

Wara tliet snin il- ministru hemm bżonn tqum u tgħidilna jekk hijiex favur li f'Għawdex ikollna golf course, yacht marina u casino.

Ma rridux inwaħħlu fil-qagħda internazzjonali ħażina għax in-nazzjonalisti jixtiequ li Bin Laden qiegħed Għawdex jew Malta biex jibdew iwaħħlu fih ta' kollox.

Jidher li fit- turiżmu sejrin lura u issa qegħdin jiftaħru li l-occupancy rate fil-lukandi kibret.

Dan m'hu veru xejn.

Dawn huma ċifri li jivvintaw huma u hemm bżonn li anke fit-turiżmu nimxu bis-serjeta'.

Hemm bżonn li llum il-ministru għal Għawdex tgħidilna wkoll x'inhi l- pożizzjoni tal-ħaddiema tal-Gozo Channel.

Taħt l-Onor.Debono Grech il-Gozo Channel imxiet bis-serjeta' u marret 'il quddiem u min hawn nixtieq ngħidlu prosit.

Tant kemm imxejna bil-għaqal li ma daħħalna lil ħadd jaħdem mal- Gozo Channel.

Il-poplu Malti u Għawdxi jafu dan.

Kien hemm ħaddiema li tan- naħa l-oħra daħħluhom għal kuntratt ta' sena biex jirbħulhom il-vot.

Aħna konna nafu li dawn huma nies tal-familja u daħħalnihom.

Issa l-pożizzjoni tbiddlet u hemm ħafna nies li qed jiġu ngaġġati fis-sistema tal-catering biex ma jkunx hemm kritika.

Dawn imbagħad jidħlu eventwalment mal-Gozo Channel.

Fuq din ħadd ma merieni.

Ħafna drabi fuq il-vapur ikun hemm ħaddiema aktar minn passiġġieri.

Issa se jkollna vapur ġdid ieħor u diġa nafu min huma n-nies li se jkunu ngaġġati.

In-nies jitkellmu ħafna.

L- għaġeb tiegħi m'huwiex għax ma jidħlux Laburisti imma għaliex jidħlu nies li jkunu għadhom kemm ġew mis-safar jew ikunu bil-pensjoni.

Dawn huma nies li jaqilgħuha tajjeb u għandhom ħafna flus.

Bil-wegħda li jidħlu fil-Gozo Channel, iġibuhom minn Malta u jdaħħluhom jaħdmu.

L-għaġeb tiegħi hu li dawn in-nies m'għandhomx bżonn jaħdmu u wieħed isibhom mar-rampa tal-vapur.

Hemm min ma ħax promozzjoni waħda u hemm min f'xahrejn jew tlieta ħa tlieta.

Issa ħriġna b'oħra tajba.

Dawn ħarġu tender biex jistudjaw kif għandha tinqasam ir-rotta tal-Gozo Channel.

Ma naħsibx li biex wieħed jagħmel skeda hemm bżonn joħroġ tender.

Biex tagħmel skeda tajba ma tridx tagħmilha kif inhi llum għax ħadd ma jaf il-ħinijiet.

Din għandha ssir bis-siegħa u bin- nofs siegħa.

Jista' jiġri li kull siegħa jitlaq minn Għawdex u kull siegħa u nofs jitlaq minn Malta.

Dan biex nevitaw it-taħwid li l-vapur ikun f'u kwaru u f'neqsin kwart.

Illum biex wieħed ikun jaf il-ħinijiet irid joqgħod bil-karta f'idu.

Lill-Gozo Channel fallewh.

Meta joħorġu l-audits inkunu nafu x'għamlulu lill-Gozo Channel.

Dan suppost huwa servizz soċjali.

Dan m'aħniex ngħiduh aħna iżda qalu wkoll il-Gozo Business Chamber meta ltaqa' mal-mexxej tagħna, Dr Alfred Sant.

Kien qal li fil-Gozo Channel għad hemm l-inkwiet.

Nafu li l-Gozo Channel sejra l-baħar u nafu li l-ministru kissritha.

Hawnhekk ngħid li l-Partit Laburista għandu l-pjanijiet tiegħu għall-Gozo Channel.

Il-mexxej tagħna qalilhom li l-ewwelnett m'aħniex se ngħollu l- prezzijiet tal-Gozo Channel, pero' għandna nħarsu bis-serjeta' l-aspett soċjali.

Se nkunu attenti li ħadd ma jagħmel l-oxxenitajiet li qed isiru bħalissa.

Nagħlaq hawn, Mr Chairman, għaliex il-ħin tiegħi spiċċa.

Irrid ngħid li jien għandi viżjoni u ħolma għal Għawdex.

Irridu nkomplu nimxu kif konna qed nimxu qabel u kemm jista' jkun f'Għawdex inġibu xogħol għall-Għawdxin.

Irridu nkomplu l-proġetti li konna bdejna bħal huts għas-self-employed.

Jeħtieġ inkomplu b'dan ix-xogħol sabiex is-self-employed Għawdxi nagħtuh il- post fejn ikun jista' jaħdem u mhux jiġi rrapportat il-ħin kollu mill- planning authority.

Għandna viżjoni li kull Għawdxi jkollu sehem fit-tmexxija ta' pajjiżu u li l-ebda persuna ma tkun għar-rimi; sew nazzjonalisti u anke laburisti.

Il- viżjoni tagħna hija l-enfasi reġjonali, fejn l-Għawdxin stess ikollhom vuċi fit-tmexxija ta' pajjiżhom.

L-Għawdxin stess għandu jkollhom is-saħħa li jgħidu x'inhu importanti għall-gżira tagħhom.

Għandna ħolma fejn l-Għawdxin stess ikollhom is-servizzi kollha fil-gżira tagħhom.

B'din il-viżjoni rridu li nimxu 'l quddiem għall-ġid tal-poplu Għawdxi.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Sur President, l-argumenti tiegħi se nipprova nagħmilhom b'mod telegrafiku imma se jkunu bbażati fuq l- argumenti li l-oppożizzjoni ilha tiżviluppa f'dawn l-aħħar diskussjonijiet dwar il-budget, ċertament applikabbli għal Għawdex.

L-argument huwa li fir- rigward ta' Għawdex għandna budget nieqes minn kull inizjattiva u minn kull wens.

Qed inħarsu lejh wara tliet snin moħlija ta' gvern li għandu ħafna bluff u ħafna kliem sabih imma meta jiġi għall-prattika mhux kapaċi u m'għandux ir-rieda li jwettaq.

F'Għawdex din il-ħaġa ħarġet b'mod ċar.

Aħna konna qed nipprovaw nimbottaw 'il quddiem l-argument u l-viżjoni ta' Għawdex bħala reġjun pero' din il-viżjoni mhux talli twarrbet, talli Għawdex qed tiġi pproġettata minn dan il-gvern bħala barunija mmexxija minn ministru li qed tħares lejn kullimkien b'mod fewdali.

Il-vassalli tagħhom neżlin kollha 'l isfel u min huwa personalment relatat ma' dak il-vassall jingħata kull ċans li jimxi 'l quddiem.

L-oħrajn imsieken imwarrbin.

Għandna viżjoni ta' Għawdex li hija mxekkla ċertament bil-klijenteliżmu sfrenat fejn qisu l-prinċipju ta' kif titmexxa gżira bħal dik hija klijentelistika u m'hemmx mod ieħor kif jiġi żviluppat futur aħjar.

Kif għadhom kif qalu sħabi l-Onor.

Carmelo Borg u l-Onor.

Anton Refalo, hemm min għandu l-viżjoni li Għawdex jista' jimxi 'l quddiem permezz tal- klijenteliżmu, it-tribu` u l-battalji tal-barunissa li tmexxih.

Il-viżjoni tagħna hi li lil Għawdex nagħtuh in-nifs.

Imbagħad hemm inkompetenza sħiħa li timmina l-mod kif nistgħu niżviluppaw toroq ġodda għal Għawdex.

L-aktar ħaġa li laqtitni din l-aħħar sena hija kemm żdied il-livelli ta' biżgħa fost l-Għawdxin.

Hija biżgħa li jgħidu l-affarijiet kif inhuma.

L- Għawdxin jiġu u jgħidulna "Ara ma tmurx tirripetiha jew issemiha fil- pubbliku quddiem ħaddieħor għaliex ikunu jafu minn fejn ġiet l- informazzjoni".

Minħabba f'hekk l-omerta` mibnija madwar din is-sistema ta' barunija ddur kontra tagħhom u jien naħseb ħaġa bħal din tagħlaq il- perspettivi ta' l-iżvilupp għal Għawdex, aktar u aktar għaliex nerġa' ngħid li f'linja mal-kritika li qed nagħmlu dwar il-budget jinħass ċar sens ta' telqa.

F'dawn l-aħħar sentejn, speċjalment f'ċerti toroq u postijiet f'Għawdex li qabel kienu jinżammu b'ċerta kura, naqqsniha sew u din tinħass b'mod palpabbli.

Hemm ukoll is-sens ta' nuqqas ta' wens li se nitkellem fuqu.

Inizjattivi li ħarġu minn Għawdex f'dawn l-aħħar tliet, erba' jew ħames snin tħallew permezz ta' dan il-budget u permezz ta' nuqqas ta' inizjattiva, responsabbilta`, ħeġġa, jew ħila tal-ministru għal Għawdex, imdendla fuq iz-zokk u issa qed jisparaw fuqhom ukoll.

Sur President, jien nixtieq li nitkellem ftit fuq id-degradazzjoni li għaddejja fit-tmexxija ta' Għawdex u se nitkellem b'mod ċar għax xbajt li kulħadd jitkellem b'mod ġenerali.

Anzi sħabi llejla kienu konkreti.

Meta wieħed jitkellem ma' l-Għawdxin jgħidulek affarijiet konkretissimi u jafu eżattament fejn hu t-taħsir u kif qed jinfirex.

Għaldaqstant hemm id- diċenza w l-omerta` li żżomm lura milli l-affarijiet jintqalu.

L-iktar ħaġa li qed tispikka hija l-inkompetenza tal-Ministeru għal Għawdex.

Il- Ministeru għal Għawdex qed jeżisti biss biex jinqdew ċerti nies.

Ta' min igħid li dawn m'humiex in-nazzjonalisti kollha jew nazzjonalisti li jixirqilhom, iżda nazzjonalisti li huma tal-qalba u li huma ta' ċerta klikka jew ta' ċerti Vassalli.

Minħabba f'hekk l-affarijiet li hemm bżonn li tittieħed azzjoni fuqhom jaqgħu lura.

Sħabi semmew l-edukazzjoni u se nkun qed nirripeti ċerti affarijiet imma tajjeb li jsir hekk.

Kieku jien kont il-Ministru għal Għawdex l-aktar ħaġa li kont nara ċara hija l-qasam ta' l-edukazzjoni.

Ma jistax ikun li tħalli ż-żewġ skejjel li huma l-pilastri ta' l-edukazzjoni f'Għawdex mingħajr kap.

Ma jistax ikun jitmexxew minn assistent kap biss.

Dawn huma s- Sir Mikel Anġ tal-further studies – is-sixth form - u l-kumpless Ninu Cremona.

Dan fih l-iskola sekondarja tas-subien u l-junior lyceum.

Ma tistax tkun ministru għal Għawdex u ma tiħux azzjoni fuq affarijiet bħal dawn.

Din ma tinvolvix ħafna affarijiet.

Wara kollox biex inċaqilqu n-nies fil-Gozo Channel, fil-pulizija u fl-isptarijiet qed ikollna vakanzi.

Ma jistax ikun li fl-iskejjel primarji ta' Sannat u ta' San Lawrenz la jkun hemm kap u lanqas assistent kap.

Hemmhekk lanqas hemm bżonn xi saħħa kbira iżda ftit impenn.

Kif qal sieħbi l-Onor.

Anton Refalo u l-Onor.Evarist Bartolo id- degradazzjoni fil-livelli ta' l-edukazzjoni f'Għawdex qed tkun lampanti.

Qabel konna nemmnu li fil qasam tal-edukazzjoni f'Għawdex ma tantx hemm problemi.

Jien ngħid li hemm ħafna.

Ma jistax ikun li f'sitwazzjoni bħal din nibqgħu b'idejna msallbin u qisu ma ġara xejn.

Se nsemmiha u ma nitkellimx iktar fuqha.

Din hija l-problema tal-istudenti universitarji għawdxin u l-istipendji li qed jingħataw biex ilaħħqu mal-problemi li għandhom f'Malta.

Il-Ministru għal Għawdex qisha li ma tafx bihom dawn l- affarijiet.

Għalqet widnejha għalihom u m'għamlet xejn.

Fit-tmexxija tas-saħħa f'Għawdex hemm rebus.

Fuq ordni tal-Ministru stess tnaqqas l-ikel li jingħata lill-pazjenti fl-Isptar Ġenerali.

Il-vot tnaqqas bi 15%.

Irrid nistaqsi b'liema mod qed jiġi mmaniġġjat dan it- tnaqqis u għaliex sar fuq l-ikel tal-pazjenti li hemm fl-isptar.

Insemmi wkoll it-tħarbit fil-management tas-sistema tas-saħħa u se nagħti eżempju wieħed.

M'hemm l-ebda sens ta' kordinament meta tinqala' problema.

Fid-19 ta' Novembru, l-ispeċjalista ta' l-għajnejn li hemm Għawdex, Dr Evan Vella kellu jitla' Malta biex jixhed il-qorti.

Ir-regola hi li wieħed ikun jaf minn qabel li se tiġri ħaġa bħal din u jitla' speċjalist ieħor minfloku waqt li jkun nieqes.

Dawn m'għamlux hekk.

Wieħed mill-pazjenti li mar hemmhekk għalxejn u li kellu każ urġenti, kien jaf kif għandhom isiru l- affarijiet.

Ħaddieħor ma kienx jaf u bagħtuh lura d-dar.

Dak li kien jaf esiġa li jintbagħat San Luqa.

Qalgħu ambulanza mit-tnejn li hemm Għawdex u ħaduh biha San Luqa.

B'riżultat ta' dan f'Għawdex spiċċaw b'ambulanza waħda minflok bi tnejn.

In-nies l-oħrajn li marru biex jinqdew intbagħtu d-dar.

Dan m'huwiex il-mod kif jitmexxa Għawdex, meta suppost li għandna ministeru li qiegħed hemm preċiżament biex b'mod diċentralizzat jorganizza s-sistemi amministrattivi.

M'aħniex resqin lejn il-kunċett ta' Għawdex bħala reġjun u suppost il-ministeru għal Għawdex kellu jgħin f'ħaġa bħal din.

Biex inkun ġust din kienet qed tiġri taħt il-ministru preċedenti - għalkemm ma tantx għandi simpatija miegħu politikament - Nazzjonalista Tabone.

Hemmhekk kona mexjin u konna mexjin aktar taħt gvern Laburista.

Issa mhux talli m'aħniex resqin lejn sens reġjonali talli anke l-kunċett ta' diċentralizzazjoni fit- tmexxija qed jiġi mminat minn taħt.

Se nkompli nagħti l-eżempji.

Sur President, l-aktar ħaġa li qed turta l-Għawdxin hija n-nuqqas ta' kontroll fuq ix-xogħol privat li jingħata u li jgħaddi mingħand il-ħaddiema tal-gvern li suppost qed tikkontrolla l-Ministru.

M'hemmx sistema ġusta u ma nafx kemm jista' jkun hemm iżda għallinqas jekk trid tagħlaq għajnejk fuq xi ħadd trid tagħlaq għajnejk fuq xi ħaddieħor ukoll.

Jien ngħid li ma trid tagħlaq għajnejk fuq ħadd jekk trid tkun ġust, imma jidher ċar li hemm sistema istituzzjonalizzata li jekk inti ta' ċertu kulur jew ta' ċertu vassall tista' tagħmel li trid.

Tista' toħroġ mix-xogħol waqt il-ħin tax- xogħol tal-gvern u tagħmel li trid.

Se nsemmi l-każ ta' xi ħadd li jismu Loretu Debono.

Loretu Debono huwa magħruf ma' l-Għawdxin kollha.

Dan jaħdem mal-gvern u waqt il-ħin tax-xogħol ikun għaddej b'kuntratti biex jagħmel is-swimming pools fil-farmhouses.

Dan qed isir waqt il-ħin tax-xogħol.

Ma naħsibx li qed insemmi lil xi ħadd li ma jafu ħadd.

Dan kulħadd jaf bih.

Waqt li lil dan ħadd ma jagħti kasu għax qisu qaddis, lill-ħaddieħor nimxu mod ieħor miegħu.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-permessi biex in-nies jaħdmu ġimgħa ta' sitt ijiem minflok ħamsa.

Kien hemm sistema li fi żmien il-gvern Laburista u anke qabel ikun hemm min li minflok jaħdem ħamest ijiem jaħdem sitt ijiem mal-gvern.

Wieħed kien jirranġa l-ħinijiet tiegħu b'mod li dak li jaħdem f'ħamest ijiem jaħdmu f'sitta.

B'hekk il-kontrolli jillaxkaw u jsiru aktar flessibbli.

Fi żmien il-labour din il-ħaġa kienet issir – jista' jikkonfermaha Anton naħseb - permezz tal-go ahead ta' l-MPO minn Kastilja.

Din kienet issir mhux skond xi jgħid il-prim ministru jew xi ministru imma skond l-esiġenzi tas-servizz.

Din issa nbidlet.

Issa qed tiġi riferibbli biss lill-kap tal-barunija li għaddejja bħalissa f'Għawdex.

Minħabba dan hemm ċerti nies li qed jagħmlu din il-biċċa xogħol u ċerti nies li ma jagħmluhiex.

L-abbużi li għaddejjin f'Għawdex kulħadd jaf bihom.

Hemm impjegata fir- reġistru pubbliku, per eżempju, li ngħatat il-permess u għaddejja fuq sitt ijiem.

Dan kulħadd jafu.

Hemm persuna oħra li kienet ex-kunsilliera tal-PN ġewwa ż-Żebbuġ u li qed taħdem fl-iskola sekondarja de Soldanis.

Fuq dawn l-affarijiet m'hemmx kontrolli u jekk hemm, m'humiex serji.

Dawn m'humiex kontrolli li wieħed jista' jafda fuqhom u evidentement huma maħduma fuq bażi personali fil-kwestjoni tal-vassali.

Sur President, fil-medjuevu meta wieħed ikun vassall kienu jidilkulu jdejh biż-żejt.

Bħalissa s-sistema' hekk qed taħdem.

Jekk wieħed ikun vassall tal- barunija, jkun x'kulur ikun, jidilkulu jdejh biż-żejt u għalhekk Għawdex sejjer lura b'mod palpabbli.

Nixtieq nerġa' nsemmi l-biżgħa li wieħed jitkellem għaliex din teqred l- armonija u kieku kulħadd ikun jista' jitkellem ir-riperkussjonijiet ikunu ħafna aħjar.

Dan il-fatt ibeżżagħni għaliex Għawdex hija gżira mimlija b'inizjattiva u n-nies t'hemmhekk ifuru bl-ideat.

Din is-sena' żort postijiet ta' nies li qed jivvintaw modi ġodda ta' kif mill-art t' Għawdex joħolqu xejriet li minnhom ittellgħu l-għeneb.

L- inizjattiva hemmhekk qiegħda imma iktar ma tikber il-biżgħa li qed tiġi njettata fil-poplu Għawdxi inqas nara li għandha futur.

Se nagħti eżempju ieħor f'dak li għandu x'jaqsam mat-telqa u n-nuqqas ta' inizjattiva, ta' ħeġġa u ta' direzzjoni tal-Ministeru t'Għawdex f'dak li għandu x'jaqsam ma' kif ittieħdet, per eżempju, id-deċiżjoni tal-parking ġewwa r-Rabat, Għawdex.

M'hu veru xejn li kien hemm xi involviment ta' xi ħadd b'mod serju.

Id-deċiżjoni ma tteħditx mill-Ministru għal Għawdex.

Fil-fatt jien infurmat li l-Ministru għal Għawdex fil-Kabinett qalet li ma taqbilx ma' dak li qed jiġi propost.

Id-deċiżjoni ħadha l-Ministru tal- Ġustizzja u Gvern Lokali.

Veru li għandu xi rabtiet ma' Għawdex, imma m'għandux jiddeċiedi kif se jittieħdu d-deċiżjonijiet fiċ-ċentru tar-Rabat.

Il-Ministeru għal Għawdex baqa' jħares u aċċetta u għalhekk nibqa' nemmen fil-kunċett tagħna.

Bħalma qalu sħabi llum, il-kunċett ta' Għawdex bħala reġjun nemmnu fih biex ikun tabilħaqq hemm, mhux biex taparsi nagħmlu xi forma ta' rappreżentazzjoni qisna qed naraw il-vari tal-Ġimgħa l-Kbira għaddejjin u kollox ikun manipulat minn xi ħadd moħbi.

Sur President, nerġa' ngħid li bħalissa t-tmexxija t' Għawdex qiegħda mibnija żżejjed fuq klijenteliżmu sfrenat li qed inawwar il-prospetti ta' din il-gżira.

Dan huwa dnub kbir u nerġa' ngħid li l-klienteliżmu m'huwiex maħsub biss favur in-nazzjonalisti imma favur in-nazzjonalisti li jżommu mal-ministru konċernat.

Għedtha s-sena li għaddiet, nerġa' ngħidha din is- sena u ngħid li kompliet tisferra għaliex l-istejjer li smajna huma veru.

Ivverifikajna l-istejjer ta' kif qed isiru l-ħatriet fil-Gozo Channel.

Hemm nies li jagħmlu xahrejn jew tlieta, ikollhom il-go ahead ta' xi ħadd, u jispiċċaw f'impjieg mal-Gozo Channel.

Meta jien staqsejt liċ-chairman, is-Sur Sullivan kif iħallu dawn l- affarijiet jiġru qalli li ma jafx bihom.

Meta jkollhom bżonn in-nies imorru għand il-korporazzjoni ta' l-impjiegi u t-taħriġ t'Għawdex u tiddeċiedi hi.

Meta staqsejtu mbagħad min huwa inkarigat jew min għandu saħħa fil-korporazzjoni ta' l-impjegi u t-taħriġ insibu barumbara u nsibu li hemm nies f'postijiet differenti biex nispiċċaw għall-punt tad- deċiżjoni.

Naħseb li għalhekk ikunu jafu kemm ġejjin nies mill-Kanada biex imbagħad ikun hemm xi ħadd li ilu sitt snin jistenna biex jidħol jaħdem..

U dawn m'humiex Laburisti biss.

Hemm Nazzjonalisti wkoll f'din il-qagħda.

Għaldaqstant jekk wieħed għandu l-barka jew xi ħadd jiġi minnu li għandu jdejh midluka biż-żejt tal-barunija ikun jista' jasal fejn irid.

Jien ngħid li dawn l-affarijiet ma jistgħux jibqgħu sejrin hekk.

Jien nemmen li hemm bżonn li nitkellmu bl-iktar mod ċar għaliex qegħdin jimmilitaw kontra l-ħtieġa li jittieħdu azzjonijiet serji ħalli l-potenzjal kbir ta' Għawdex ma jibqax imwarrab iktar.

Sur President, dan ma ngħidux biss f'sens ekonomiku imma anke fis-sens soċjali.

Jien bqajt imbellah meta qrajt il-ħneżrijiet li qal il-Viċi Prim Ministru Lawrence Gonzi l-bieraħ fuq il-fondazzjoni Arka.

Jekk hemm xi ħaġa li wriet kemm dan il-budget hu bla qalb u stonku ħażin din hija l-mod kif ittratta l-fondazzjoni Arka.

Kien l-Onor.

Gonzi nnifsu li lill- fundaturi ta' l-Arka meta kellmuh dwar il-proġett qalilhom biex imexxu għax se jgħinuhom.

Dawn mexxew u ma għenuhomx.

Il-Ministru għal Għawdex qagħdet gallerija u jmissha tistħi li għamlet hekk.

Il-bieraħ kellna lill-Onor.

Gonzi jilgħabha tal-qaddis bħas-soltu u jgħidilna li ma tawhomx l- għajnuniet għaliex il-mod kif jimxu m'huwiex volontarjat, u għax min qed imexxi hemmhekk għandu Lm8,000 fis-sena.

Issa jien kont smajt minn qabel li r-raġuni għaliex dan il-gvern ma jridx jgħin lill-Fondazzjoni Arka.

Ir-raġuni hi li m'għandux grazzja ma' min qiegħed jippilota amministrattivament lill-fondazzjoni.

Bir-rispett kollu dawn mhux biss huma attitudnijiet pwerili imma mod assolutament assurd kif tipprova ddaħħal sens ta' partiġġjaniżmu.

Dan m'huwiex sens ta' partiġġjaniżmu politiku għaliex il-persuna konċernata lanqas hi laburista.

L-Onor.

Gonzi qed jgħid li ma jridx jgħin lill-Arka għaliex biex Rev. Curmi jmexxiha kellu bżonn ta' nies professjonali u allura jrid iħallashom.

Nistaqsi lil Dr. Gonzi jekk il-gvern jagħtix fondi lil organizzazzjonijiet oħra fil-qasam tad-diżabilita` li jħaddmu nies b'iktar minn Lm8,000 fis- sena.

Nistqsi jekk ma jaqbilx minħabba li din qegħda f'Għawdex.

Imbagħad kien hemm l-attakk personali fuq Rev. Curmi, persuna li ħadmet ma' l- amministrazzjonijiet kollha.

Jien nawgura li tibqa' tagħmel hekk għax jekk hemm xi ħadd li huwa integru f'dan il-qasam huwa hu.

Għax l-Onor.

Gonzi sab ruħu mal-ħajt spara fuq persuna li bir-rispett kollu tat kontribut kbir lil Għawdex u min-naħa tiegħi nsellmilha u nsellmilha bil-kbir.

Jien nappella lill-Ministru għal Għawdex li fuq din għallinqas tieħu stand jekk hi tabilħaqq trid tiddefendi l-interessi t'Għawdex.

Ma nafx jekk hemmx xi ħadd li jaħdem magħha mill-qrib, jew hux qed jimpjegawlha lin-nies tagħha wkoll.

Nittama li fuq din għallinqas turi inizjattiva jekk trid turi nteress f'dan il-qasam.

B'hekk l-inizjattiva li hemm fil-Fondazzjoni Arka toħroġ bil-kbir.

Issa kellna lill-Onor.

Gonzi jgħid li qed nipprovaw inżellġu l-affarijiet meta hu jaf li qed jagħti fondi ħafna iktar milli ma jridx jagħti lill- Fondazzjoni Arka.

Dawn il-fondi jagħtihom lill-organizzazzjonijiet li jimpjegaw nies li għandhom ħafna iktar minn Lm8,000 bħala salarju.

Is- salarju m'għandux x'jaqsam meta qed nitkellmu fuq organizzazzjoni li qed jagħtu input kbir.

Dan biex ma nsemmux id-Lm900,000 li qed jagħtu liċ- ċentru tal-propaganda ta' Simon Busuttil u sħabu.

Nieqaf fuq dan il-punt u nerġa' nappella lill-ministru biex għallinqas tagħmel xi ħaġa fuq dan il- qasam u tipprova ssolvi din il-pjaga li ħierġa minn pika politika w infantili.

Sur President, semmejt il-wens u issa se nsemmi l-inizjattiva.

Waħda mill- affarijiet li tgħaġġibni hija li meta l-Ministru tippreżenta r-rendikont tal-ministeru tagħha ma tgħid xejn fuq il-ħtieġa li l-ministeru jew il- barunija tagħha timbotta l-argument ta' account reġjonali ħalli tabilħaqq nifhmu eżattament fejn ninsabu fil-progress t' Għawdex.

Din hija l-unika statistika li b'xi mod jew ieħor torbot ma' kif sejrin f'Għawdex.

Sieħbi l- Onor. Anton Refalo semma kemm telgħu u niżlu coaches f'Għawdex minn Malta.

Fuq turiżmu, biedja u industrija m'għandna l-ebda statistika u ma sar xejn f'dawn l-aħħar tliet snin moħlija biex ikollna din l-informazzjoni li biha nkunu nafu fejn tabilħaqq qiegħed Għawdex.

Aħna konna bdejna naħsbu biex nimxu 'l quddiem f'din il-ħaġa, imma ma sar xejn.

Jekk inħarsu kif għadu kif għamel sieħbi lejn il-kwestjoni tal-coaches, insibu li f'dak li għandu x'jaqsam ma' coaches kien hemm tnaqqis ta' 9% meta tara l-Maltin u barranin flimkien.

Jekk inħarsu biss lejn il-coaches tat-turisti li huma aktar kruċjali nsibu li naqsu b'iktar minn 10% f'sena waħda.

Jien nistaqsi x'qed tagħmel il-ministru biex għallinqas tindirizza ħaġa bħal din.

Dan qed nistaqsih b'mod prattiku u mhux billi noqogħdu nibagħtu lit-tfal tal- vassalli jmorru xi trade fair fil-Ġermanja.

Dan kollu jidher sabih għal fuq Net TV imma ma jġibilniex it-turiżmu.

Sur President, irridu nħarsu wkoll lejn it-tip ta' pożizzjonijiet li qed jiġu ppreżentati lill-Unjoni Ewropea fuq Għawdex.

Jien ħarist lejn il- pożizzjoni preżenti tal-gvern Malti fuq il-biedja w l-ikel.

Għawdex tista' tgħid li huwa assenti u ma jinħass imkien.

Jekk hemm xi ħaġa li taffettwa lil Għawdex fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea hija preċiżament il- kwestjoni ta' l-ikel u tal-biedja.

L-ewwel reazzjoni ta' Brussel għat- talba li għamel il-gvern Malti biex it-trasport bejn Malta u Għawdex jibqa' jiġi ssussidjat kienet li ma jagħmluhiex huma.

Jien nixtieq inkun naf x'inhu l-involviment serju.

Mhux biżżejjed li noqogħdu nidhru quddiem il- cameras u li Ivan Camilleri joqgħod jirrepeti x'qalet il-Ministru għal Għawdex.

Dik m'hijiex il-parteċipazzjoni li qed nitkellem dwarha.

Is- serjeta' tidher meta naraw x'inhu l-impatt veru li qed ikollna u l- kontribuzzjoni li qed ikollu tabilħaqq il-Ministeru għal Għawdex fuq it- tmexxija tan-negozjati fir-rigward ta' din il-gżira.

Irrid ngħid ukoll li bħalissa għaddej stupru sħiħ ta' Chambrai u l-ministru għal Għawdex assolutament ma jimportaha xejn.

F'dak li għandu x'jaqsam mal- wirt – u qed nitkellmu ħafna fuq wirt – arkitettoniku u storiku għaddej sfreġju sħiħ u l-awtorita` ta' l-ippjanar taparsi ħarġet tliet enforcement notices.

Minkejja dan ix-xogħol u t-taħwid baqa' għaddej u kulma taparsi qed isir fuq in-naħa professjonali hu li min għandu l-ishma jipprova jinnegozjahom 'l hemm 'l hawn.

F'dak li għandu x'jaqsam max-xogħol meħtieġ biex il-wirt nipprestinawh m'hu qed isir xejn.

Hemmhekk ma hemmx xogħol.

Jien ngħid li wasal iż-żmien li nħarsu 'l quddiem fuq Għawdex.

Il-gvern missu jifhem li meta jkollu ministru li jaħdem fuq bażi ta' barunija u bi klejenteliżmu sfrenat qed idaħħal lil Għawdex fi sqaq.

Minħabba dan meta nkellem lill-Għawdxin b'mod kunfidenzjali joqgħodu attenti u ċerti affarijiet jibżgħu milli jgħiduhom.

Il-biżgħa u l-inċertezza f'Għawdex huma sinjali ħżiena għall-futur t'Għawdex.

Il-Partit Laburista jemmen li dan il-gvern qed jaħdem totalment b'mod ħażin f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-iżvilupp ta' Għawdex u aħna qed ngħidu lill-Għawdxin biex iħarsu lejna biex nuruhom it-triq li tkun ibbażata fuq il-kunċett li Għawdex huwa reġjun u li l-inizjattiva, l-potenzjal u r-rikkezzi ta' Għawdex nivvalorizzawhom b'mod li l-Għawdxin ikunu qed imexxuhom huma.

Din it-tmexxija trid issir fil-prattika u ma jridux iħallu lil min imexxihom minn imneħirhom kif qed tipprova tagħmel il-barunissa ta' Għawdex issa.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): Grazzi.

Issa skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u l-ħin kollu li fadal huwa għall- gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Grazzi, Sur President.

Is-slogan li qed jiggwidana fil-preżent huwa "Insaħħu Pajjiżna" għaliex gvern Nazzjonalista dejjem emmen li pajjiżna jixraqlu u għandu jkollu l-aħjar.

Għadu kif ġie ppreżentat budget meqjus li jħares 'il quddiem lejn sitwazzjoni ekonomika li treġi u li ma tħammar wiċċ ħadd.

Din la tħammar il-wiċċ tal-politiċi li jkunu qed imexxu u wisq inqas ta' l-individwu meta jqabbel ruħu mal-livell ta' ħajja li jkunu qed joffru pajjiżi barranin.

Qed naħdmu bla waqfien għall-pajjiż u ferm iktar għad-dinjita` ta' kull Malti u Għawdxi.

Sur President, qatt ma ppretendejt u lanqas nippretendi li se niġġudika u nikkummenta mill-għajnejn esperti ta' l-ekonomista għaliex sinċerament ma nħossx li qatt nista' nkun għall-altezza tagħhom.

Għaldaqstant dak li jolqotni mill-qrib, bħalma jolqot il-biċċa l-kbira tal-maltin u l-għawdxin naħseb li kapaċi nassimilah, niddiskutih u nesprimih b'sinċerita` bħalma jagħmel kull malti w għawdxi li għandu ftit sens.

Jien inħoss li fi kwalunkwe rendikont ikun hemm ċerti elementi li tista' ssejħilhom foolproof u li tant huma sempliċi li jifhimhom kulħadd.

Mil-lat globali l-aktar ħaġa ta' sodisfazzjoni li ħadd ma jista' jiċħad hija naturalment l-aktar ħaġa li tidher u l-aktar ħaġa li donnu kulħadd iħoss li għandu jisħaq fuqha.

Dan huwa d-deficit, l-iżbilanċ nazzjonali.

Meta tliet snin ilu tlajna fil-gvern dan kien ta' Lm150 miljun u bl-ebda mod ma kien sar biex ikabbar l-ekonomija.

Kien sar għaliex il-gvern tal- ġurnata kien irnexxielu jdur mas-swaba tiegħu stess bħal ma tagħmel il- qarnita.

Dan l-iżbilanċ ta' Lm150 miljun niżżilnih għal Lm82 miljun.

Issa, Sur President, jiġri li jekk l-oġġett imur żmerċ naturalment ngħidu li tort tal-gvern u meta nippjanaw b'tant għaqal u qies ngħidu li qtilna lill-poplu bil-ġuħ, ħqarnih bit-taxxi u fuq kollox l-aktar akkuża sfaċċata li ċ-ċifri giddibin.

Din l-oppożizzjoni qisha l-irwiefen għax nagħmlu x'nagħmlu jaraw kif iqumu.

L-oppożizzjoni tara wkoll kif se tħawwad l- imħuħ tal-poplu għax m'hemmx sens li tagħraf dak li hu kostruttiv.

Jien nissorprendi ruħi meta nara deputati influwenti u stabbiliti min-naħa l-oħra jgħidu għal iktar minn darba fuq il-mezzi tax-xandir li l-iskejjel privati seta' kellhom sussidju ferm ikbar f'dan il-budget.

Dan qed jingħad minn min stinka mingħajr riżervi biex irażżan l-iskejjel privati.

Huwa biss issa li qed iħossu tant għalihom, perox' ta' min igħid li żgur li mhux grazzi għall-ħidma tagħhom li l-iskejjel privati għadhom hemm.

L-aktar issue li qed jindirizza dan il-budget hija l-problema eterna ta' l- evażjoni tat-taxxa għaliex din timplika inġustizzja li kapaċi therri l- fiduċja tal-poplu fl-amministrazzjoni.

Dan il-budget qed jaqbad il-barri minn qrunu billi tinqata' l-mentalita' li t-taxxa qiegħda hemm sabiex tevadiha u li jekk id-dħul ma jidhirx tkun mentalment inkapaċi jekk tiddikjarah.

Naħseb li hija ġustizzja li kulħadd jerfa' l-piż skond kemm jiflaħ.

Il-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni tal- finanzi ġie fuq il-mezzi tax-xandir tal-poplu u sejjaħ it-tax compliance unit monstru, filwaqt li l-kantaliena ta' Lm40 miljun taxxa magħsura minn demm il-fqir kulħadd tgħallimha bl-amment.

Nistaqsi jekk dawn in-nies iridux li min qiegħed jevadi t-taxxa jibqa' mistur, ħalli l-piż jibqa' fuq min tidhirlu kull lira li jaqla'.

B'hekk dawn l-Lm40 miljun ma jerġgħux jiċċirkolaw għall-ġid komuni.

Dawn in-nies jafu li l-paga medja telgħet minn Lm99 fil-ġimgħa għal Lm106 fil-ġimgħa.

Nistaqsi jekk għandhomx l-iċken idea ta' kemm hawn flus fl-idejn jew imfaddla.

Hawn Lm2.7 biljun jekk ma niżbaljax.

Nistaqsi jekk dawn in-nies hux konxji li l-inflazzjoni minn 2.7 is-sena li għaddiet niżlet għal 2.4 din is-sena.

Hemm ukoll miżura li tista' tfisser tnaqqis ta' minn lira sa kważi Lm3 taxxa, mill-paga medja sa l-għola waħda.

Din se tolqot mal-50,000 kopja miżżewġa li jagħmlu dikjarazzjoni waħda tat-taxxa.

Il-ġid komuni lil dawn in-nies donnu jinżlilhom velenu u l-ispiża tal-gvern weħlet ma' rashom bl- ikrah.

Irregolarizzajna mat-800 ruħ li qabel il-gvern kien xorta waħda joħroġ il-pagi tagħhom, għax kien jikri vettura minflok jimpjegahom bħala individwi.

B'hekk sibna ma' wiċċna l-akkuża li għabbejna lill-gvern bl- istess numru ta' mpjiegi ġodda.

Il-fatt hu li l-ispiża pubblika timplika b'mod sostanzjali l-pagi ta' l-impjegati tal-gvern, il-pensjonijiet u l- benefiċċji soċjali.

Fejn il-ħaddiem tal-gvern, m'huwiex impjegat b'xogħol produttiv u effettiv, sejrin inniedu skemi biex dawn ikunu jistgħu jagħtu l- ġurnata tax-xogħol tagħhom mal-privat, mingħajr ma jitilfu posthom mal- gvern.

Dan il-plejtu dwar spiża pubblika bla rażan donnu qed jgħid ċar u tond li l-gvern qed jitlaq il-ħobża ta' kuljum.

Ma nafx għandhomx l-istess messaġġ għall-pensjonanti.

Nispera li jien żbaljat.

Hemm miljuni ta' liri li qed jintefqu fl-edukazzjoni.

Irrid insemmi l-MCAST u s-Lm27 miljun ivvuttat għall-bini ta' l-isptar il-ġdid.

Fil-kwistjoni tal-Unjoni Ewropea l-istess qed jiġri.

Qbilna li għandna noqorbu aktar u anke naħdmu flimkien ma' l-Ewropa.

Kulħadd qed iħambaq li r- regoli hekk imsejħa b'riħet l-Ewropa bħal dawk favur l-ambjent, favur is- sigurta` fuq il-post tax-xogħol jew fit-toroq misshom ilhom li ġew implimentati.

Dwar il-kwestjoni tas-sigurta` fuq il-post tax-xogħol jiena persważ li ħadd ma jrid li n-nies jipperikolaw ħajjithom għalxejn, hu x'inhu l-kuntest, u naħseb l-istess fejn jidħol l-ambjent.

Sinċerament inħoss li lkoll naqblu li għandu jkollna baħar nadif għall-għawm, ilma safi għax-xorb u soluzzjoni reali għall-miżbliet tal-Magħtab u tax-Xagħra f'Għawdex.

Hemm elf ħaġa oħra li wara kollox huma dritt ta' kull individwu.

Il-gvern min-naħa tiegħu ma naħsibx li għandu d-dritt iċaħħad lill-poplu minn għajnuniet finazjarji sostanzjali u li jistgħu jingħataw mill-Ewropa bl-iskop li jissewwew dawn il-ġrieħi.

L-oppożizzjoni taqbad ma' l-element psikoloġiku u tbeżża' mill-bidla.

Iż-żewġ naħat jemmnu li jaqblilna nkunu qrib u ngħixu fuq il-passi ta' l-ewropa, iżda sempliċiment għall-punt, l- oppożizzjoni preżenti qed tinsisti li nċedu d-dritt li nipparteċipaw fl- istess deċiżjonijiet ta' l-unjoni anke ma' l-istess mejda.

Ma jridux li dan ikun dritt sagrosant tagħna imqar jekk tgħaddi mozzjoni li tolqotna ħażin.

Jekk inkunu fiha nistgħu dejjem nesiġu kumpens għall-fatt li tkun laqtitna ħażin.

Hemm il-kuntest vag ta' żona ta' kummerċ ħieles, li qed tinsisti fuqha l- oppożizzjoni.

Il-World Trade Organisation wkoll tesiġi liberalizzazzjoni.

Jekk nagħmlu dak li qed titlob l-oppożizzjoni se ngħumu waħedna għaliex inkunu ħarisna sa mneħirna u tlifna ċ-ċans li jassigura għajxien aħjar b'mod ġenerali.

Qed ibeżżgħu lin-nies li se neqirdu l-intrapriżi ż-żgħar.

Wieħed mingħajr ma jrid, jistaqsi x'kien sar sabiex jipproteġu l-ażjendi ż-żgħar f'dawk is- sentejn skarsi li kien għamel il-partit laburista fil-gvern.

Nistaqsi jekk jiftakrux meta l-gvern Nazzjonalista kien ta' bidu għall-ħolqien ta' l- IPSE, appuntu biex jaġevola l-ażjendi ż-żgħar.

Huma kienu ħallewhom bla fondi, u dan minkejja li wieħed minn ħamsa tad-dħul mill-bejgħ tal- Maltacom kellu jmur għal dawn il-fondi.

L-istess ngħid għas-sussidji w l- inċentivi konkreti li hemm elenkati f'dan il-budget favur in-negozji ż- żgħar, il-lukandi u saħansitra negozji f'oqsma ġodda.

Ma nistax nemmen li l- oppożizzjoni kellha l-ħila din id-darba tgħid li dawn kienu miżuri diskriminatorji kontra l-ażjendi l-kbar.

Nistaqsi jekk dawn l-affarijiet jitwemmnux.

Qed ibeżżgħu ukoll lill-bdiewa u lis-sajjieda.

Qed insemmi dawn iż-żewġ setturi minħabba li dawn huma ta' importanza kbira għall-gżira t'Għawdex.

Ma jafux li l-gvern wettaq eżerċizzju rigoruż sabiex jassigura li l-bdiewa jieħdu l-għajnuna li jixraq skond iċ-ċirkostanzi.

Aħna rridu tabilħaqq nadottaw ruħna għall-bidla għax nafu li rridu jew ma rridux il-bidla tiġi għax hi element naturali tal-umanita'.

Il-bidla ħadd ma jista' jżommha u l- mistoqsija tkun kemm se nkunu preparati għaliha.

Fl-aħħar mill-aħħar nixtieq nagħraf lill-bidwi bħala l-għerq sostanzjali mhux biss ta' l-ekonomija, imma anke tal-Partit Nazzjonalista.

L-istess ngħid dwar Għawdex.

Lill-oppożizzjoni ma nagħtihiex tort li tissielet għall- pagi li wara kollox qed jingħataw mill-Partit Nazzjonalista.

Sur President, s'issa tkellimt b'mod ġenerali dwar il-budget.

Tkellimt b'dan il-mod għaliex persważ li l-effetti pożittivi li se jgawdi minnhom il- Malti minn dan il-budget, se jkollhom l-istess effett fuq l-Għawdxi, pero' la qed niddiskutu l-estimi tal-Ministeru għal Għawdex, se nagħmel ukoll riferenza għall-ġid li bbenefika minnu Għawdex issa u fil-futur.

Il-gvern Nazzjonalista dejjem ta lil Għawdex l-attenzjoni li tixraqlu.

Ir-riżultati li qed jinkisbu f'Għawdex juru kemm il-politika li miexi biha l-gvern preżenti hi fid-direzzjoni t-tajba, u kemm din l-istess politika qed tissarraf f'ġid għal Għawdex u għall-poplu Għawdxi.

Illum stess ġejna kkritikati mill-oppożizzjoni li Għawdex mhux jingħata l- importanza li suppost tingħatalu.

L-ikbar ċertifikat li jxejjen dan l- argument huwa proprju l-budget tas-sena 2002 fejn għal Għawdex ġiet ivvutata l-akbar somma ta' finanzi li qatt ġiet ivvutata.

Hawnhekk mhux qed ngħodd flus ivvutati taħt ministeri oħra li minnhom se jibbenefika wkoll Għawdex.

Insemmi biss l-Lm4.2miljun li hemm ivvutati fil-Ministeru tas- Servizzi Ekonomiċi għall-bini tal-vapuri tal-Gozo Channel.

Sieħbi l-Onor.

Anton Refalo tkellem ukoll dwar il-kunsill reġjonali.

Wieħed irid jgħid li Għawdex minn dejjem ippreżenta diffikultajiet u problemi ta' tmexxija, u wieħed jiltaqa' ma' ħafna esperimenti li saru fl-imgħoddi.

Hawnhekk ngħid li għal darba oħra, kellu jkun il-Partit Nazzjonalista li jieħu bis-serjeta' dan is-suġġett, sakemm isib l-aħjar formola - dik ta' ministeru.

Din bdiet ukoll b'esperiment u llum saret esperjenza aċċettata mill-maġġoranza assoluta ta' l-Għawdxin.

Kien proprju tliet snin ilu meta gvern ġdid immexxi mill-Partit Nazzjonalista reġa' ta lil Għawdex il-vuċi li tisħoqqlu fil-Kabinett li hu l-ogħla istituzzjoni fejn jittieħdu d- deċiżjonijiet.

Il-ħidma li saret wara kompliet tikkonferma l-bżonn li Għawdex ikollu l-ministeru tiegħu, u dan ikkonfermatu s-sena li għaddiet.

Is-sena' li għaddiet kienet sena ta' ħidma li fiha ma kien abbandunat l- ebda settur pero' żgur li l-akbar kisba kienet fil-qasam tax-xogħol.

Din is- sena Għawdex kellu l-inqas rata ta' nies jirreġistraw għax-xogħol li qatt kienet reġistrata mill-istatistika.

Il-pass li jmiss li diġa qed isir, hu li l-gvern Nazzjonalista jikkonsolida dak li għamel s'issa u fl-istess waqt ikompli fil-proċess ta' żvilupp sostenibbli għall-gżira għawdxija.

F'dan il- kuntest il-gvern preżenti qiegħed iħejji dan il-pass wara 12-il sena ta' amministrazzjoni nazzjonalista.

Dan qed narawh iseħħ fil-Gozo Channel, fejn wara li żdiedu konsiderevolment in-numru ta' trips is-sena kollha, daħlu fis-seħħ żewġ vapuri ġodda u t-tielet wieħed mistenni jibda jopera kmieni s- sena d-dieħla.

Biex dan is-servizz tant essenzjali għalina l-għawdxin ikun jixraq iż-żmenijiet tal-lum, se jinbnew żewġ terminals moderni; wieħed fiċ- Ċirkewwa u l-ieħor fl-Imġarr.

Ix-xogħol kollu konness ma' dawn iż-żewġ proġetti mistenni jitla' għal Lm16-il miljun.

Fis-settur tas-saħħa qed jiġu ntroddoti setturi ġodda u qed isiru xogħlijiet ta' mmodernizzar fl-isptar ġenerali t'Għawdex.

L-iżvilupp li seħħ fil-gżira Għawdxija qiegħed jirriżulta f'domanda ikbar għall-enerġija eletrika.

Biex tintlaħaq din id-domanda u biex tiġi solvuta darba għal dejjem il-problema tal-qtugħ ta' l-eletriku f'Għawdex, dan l-aħħar żdied submarine cable bejn Malta u Għawdex.

Ix-xogħol konness ma' dan is- submarine cable wasal fl-aħħar fażijiet tiegħu.

L-assoċjazzjoni għawdxija tat-turiżmu, il-GTA, qed taħdem ma' l-awtorita` Maltija tat-turiżmu għal iktar kordinazzjoni bejn il-partijiet għall- benefiċċju tat-turiżmu fil-gżira.

Twaqqfet skema għall-benefiċċji tal- ħaddiema fis-settur turistiku fejn dawn jistgħu jibbenefikaw minn taħriġ bil-ħlas barra minn Malta għal perijodu ta' bejn 20 ġimgħa u sena.

Fil-qasam ta' l-ambjent ukoll saret ħidma qawwija, imma bla dubju ta' xejn, l-akbar ħidma għall-futur se tkun dik li bħala parti mill-proċess ta' pjan integrat għall-immaniġjar ta' skart solidu, il-gvern impenja ruħu li jlesti l-miżbla tal-Qortin tax-Xagħra sas-sena 2004.

Dan kollu jagħti prova oħra ta' kemm gvern Nazzjonalista għandu viżjoni u direzzjoni biex inkomplu nsaħħu pajjiżna.

Dan l-ispunt iwassalni biex ngħalaq billi ngħid li direzzjoni soda terfa' lill-poplu.

Hawn ikolli naqbel b'ruħi w ġismi meta l- oppożizzjoni tgħid li l-poplu xieraq jiġġudika.

Alla ħares ma niġġudikawx għaliex inkunu morna lura aktar minn qabel Borg Olivier ġab l-Indipendenza għal Malta.

Għaldaqsant direzzjoni soda, Mr Chairman, trid tkun konsistenti mhux biex il-poplu jagħtina prosit jew jikkritikana fuqha.

Ma nagħmlux l- iżball li nieħdu direzzjoni wara li nkunu dehrna bħala poplu maqsum quddiem entitatajiet influwenti barranin, a skapitu ta' prestiġu li tista' tgawdi Malta fil-kuntest internazzjonali.

Jekk jiġri hekk żgur li tkun saret ħsara kważi rreparabbli f'kull sens għal pajjiżna, kemm fil-preżent immedjat u aktar u aktar fil-futur qarib.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Alfred Sant, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, nixtieq nagħmel point of order f'forma ta' osservazzjoni.

Il-kelliemi li għadu kemm spiċċa kien qiegħed jaqra.

Skond l-istanding orders suppost għednilu jieqaf.

B'kortesija lejn il- kelliem, li għandna simpatija lejh, m'għamilniex il-point of order, imma nfakkru li n-naħa l-oħra tal-Kamra tagħmel point of order kull meta niksru l-istanding orders tal-Kamra.

Infakkar li n-naħa l-oħra dejjem tagħmel hekk meta naqbżu l-erbgħin minuta.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Victor Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Nirringrazzjak, Mr Chairman.

Wara li nispiċċa d- diskors tiegħi nispera li kulmin qiegħed jismagħni jkun aktar infurmat bil- problemi li hawn fil-pajjiż u bil-ħtieġa li l-poplu Malti u Għawdxi jieħu ħsieb l-assi li għandna.

Għandna napprezzaw dak li qed isir madwarna u konxji ta' dak li ġara fil-11 ta' Settembru fl-Amerika, li jiena ċert li biddel għal kollox il-mod kif naħsbu, kif naġixxu, kif nivjaġġaw u kif kontinwament nieħdu s-sigurta` bħala l-prijorita` ta' kull wieħed u waħda minna.

Quddiemna għandna sfidi kbar għaliex bħalma qed jiġri fid-dinja kollha, is- settur tat-turiżmu jista' jiġi milqut b'mod negattiv minħabba dawn il- kwestjonijiet u anke minħabba dak li qed isir fil-Lvant Nofsani.

Minħabba f'hekk hu importanti li nduru dawra madwarna u naraw l-affarijiet li għandna nieħdu ħsieb u nirranġaw.

Żgur li l-proġetti li qegħdin isiru ġewwa Għawdex jikkumplimentaw il-gvern Nazzjonalista li matul is-snin kollha ħadem bla qies.

Naċċertaw lill-oppożizzjoni li l-ikbar proġetti li saru f'Għawdex, dejjem saru taħt gvernijiet Nazzjonalista.

Dan ġara anke fi żmien meta Borg Olivier kien prim ministru.

(Interuzzjonijiet) Ix-Xlendi wkoll saru proġetti diżastrużi meta saru dawk il-flats fuq is-sies.

Kull darba li l-Partit Nazzjonalista jkun fil-gvern jaħdem b'serjeta` kbira u jippjana għall-futur u għal dawk ta' warajna.

Il-passat huwa mera tal- futur u l-passat tagħna jixhed dan kollu.

Nixtieq nagħmel ftit suġġerimenti, fosthom dwar il-garaxxijiet li kellhom jinbnew ġewwa x- Xewkija u għal tant applikazzjonijiet ta' industriji żgħar.

S'issa għadna nistennew lill-MDC tagħti l-go ahead għal dawn il-proġetti.

Jiena nissuġġerixxi lill-ministru biex tistinka għal dawn il-garaxxijiet biex b'hekk ħafna minn dawn l-applikazzjonijiet li qiegħed insemmi jiġu allokati u biex ħafna minn nies li għandhom l-inizjattiva u l-intrapriża ġo fihom jagħmlu xi ħaġa bl-industrija tagħhom u jkollhom il-post addattat fejn jaħdmu.

Nissuġġerixxi wkoll biex il-planning authority li ilha żżomm lura fuq il- parkeġġ tal-foss ta' taħt is-sur tallokah lill-kunsill lokali biex ikun jista' joperah bħala parkeġġ għaliex, kif qalu mill-oppożizzjoni, il- problema ġewwa r-Rabat hija akuta u żgur li l-foss ikun ta' benefiċċju kbir.

Dan il-foss jakkomoda mill-inqas 600 karozza.

Se nagħmel riferenza għall-by pass tar-Rabat li semma' l-Onor.

Refalo.

Naħseb li llum il-ġurnata peress li tela' ħafna bini madwar ir-Rabat, din ma tkunx possibbli.

Forsi wieħed ikun jista' jaħseb iktar fuq il-linji ta' mina li tkun tista' tgħaddi minn taħt Triq ir-Repubblika għall-pjazza t- Tokk, Pjazza Sabina, u tibqa' sejra għal wara l-Gerwiel u t-Triq ta' Pinu.

Jista' jkun hemm ukoll mina li tiġi min-naħa tal-kapuċċini ta' Marsalforn, tibqa' għaddejja sa taħt Triq Putirjal u tgħaddi għal Triq ix-Xlendi.

Ħaġa oħra li xtaqt nissuġġerixxi tinvolvi l-port ta' l-Imġarr.

Kif kulħadd jaf il-port ta' l-Imġarr sar żgħir ħafna u kieku kellna naħsbu fuq long term project fejn il-mollijiet jikbru, jkollna l-wisa' biex nakkomodaw il- vapuri tal-Gozo Channel.

B'hekk ikun jista' jirdoppja l-post fejn jorbtu l- yachts u jkun hemm spazju w servizzi iktar għas-sajjieda, kif ukoll il- possibbilta' li jibdew jidħlu l-cruiseliners.

Naf li qed insemmi xi ħaġa kbira li tiswa ħafna u ħafna flus, imma ċert li bi ħsieb u bi pjan serju dan kollu jista' jseħħ fil-futur biex b'hekk Għawdex jibqa' jifjorixxi w jissaħħaħ.

Ma' dak li semmejt fuq il-port tax-xatt, ikun validu li kieku kellha tgħaddi mina minn taħt Chambrai u tiżbokka fit-triq li hemm kif taqbeż Għajnsielem.

Kieku kellha ssir din il-mina żgur li niffrankaw lin- nies t'Għajnsielem ħafna għaqan u storbju fit-toroq tagħhom, filwaqt li proġett bħal dan ikun jista' jkun ta' servizz utli għat- traffiku kollu li jkun nieżel u tiela' mill-port ta' l-Imġarr.

Qed nara li m'għandix ħafna ħin, u għalhekk nagħlaq billi nawgura li Għawdex jibqa' miexi 'l quddiem u jkompli bix-xogħol li qiegħed isir bħalissa, għalkemm fuq nota negattiva rrid ngħid li ċerti xogħlijiet li ilhom li bdew iridu jitlestew.

Qed nirreferi għal dak li qiegħed isir fit- triq ta' Marsalforn li issa ilu wisq u naħseb jixraq li l-kuntrattur, hu min hu, ilesti għaliex il-maltin li qegħdin iżuruna qegħdin isibuha diffiċli biex jinżlu Marsalforn.

Ħafna minnhom jgħaddu miż-Żebbuġ jew mix- Xagħra.

Nagħlaq, Sur Chairman, billi nirringrazzja lill-gvern u b'mod partikolari lill-ministru tal-finanzi talli għoġbu jżid il-fondi kapitali lil Għawdex.

Infakkar li kollox jiġi biż-żmien.

Għandna fiduċja qawwija fil- poplu Għawdxi, li huwa poplu żgħir imma ħabrieki.

Id-depożiti fil-banek ta' Lm150 miljun aktar jikkonfermaw kemm aħna poplu b'saħħtu.

Aħna wkoll inħallsu t-taxxi u l-ministru tal-finanzi jafha din.

Għalhekk nerġa' nawgura għal sena oħra ta' ġid taħt gvern Nazzjonalista.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Grazzi, Sur President.

F'din il-Kamra llejla qegħdin niddiskutu l-Ministeru għal Għawdex, u għalhekk qabel xejn inħoss li għandi nibda billi nirringrazzja lill-uffiċjali tal-ministeru, lill- uffiċjali tad-dipartimenti kollha tal-gvern u tal-korporazzjonijiet u awtoritajiet u ovvjament lill-ħaddiema Għawdxin kollha li matul din is-sena ħadmu u taw il-kontribut tagħhom biex seta' jiġi reġistrat progress fl- ammministrazzjoni ta' Għawdex.

Irrid nirringrazzja lill-kelliema ta' qabli għall-interventi tagħhom; il-kelliema tan-naħa tal-gvern, kif ukoll dawk ta' l-oppożizzjoni.

Jiena segwejt b'attenzjoni l-interventi li saru u għalhekk issa, kif inhuwa xieraq, imiss lili sabiex nagħmel l-analiżi tiegħi fuq dak li ntqal u anke niffoka fuq il-ħidma li ġiet reġistrata f'din it-tielet sena ta' din il-leġislatura.

Irrid nagħmel ukoll riferenza għall-pjanijiet futuri tagħna.

Meta wieħed jisma' l-kelliema tan-naħa l-oħra mingħajr ma jrid jagħmel id- domanda jekk għalihom jiġix l-ewwel Għawdex jew il-Partit Laburista.

Nistaqsi jekk jiġix l-ewwel Għawdex, l-attakki fuq il-Partit Nazzjonalista jew l-attakki fuq il-Ministeru għal Għawdex.

Jiena nistenna li deputati responsabbli u serji li verament għandhom lil Għawdex għal qalbhom jiġu f'din il-kamra u jiddiskutu bl-aktar mod ġust u ġenwin u b'sens ta' rieda tajba, dak kollu li għandu x'jaqsam ma' Għawdex.

Il-kritika ta' l- oppożizzjoni tal-lejla reġgħet, għal darba oħra, kienet id-diska tas-soltu - ripetizzjoni ta' dak li ilna nisimgħu hawn ġew u anke barra minn din il- kamra f'diskorsi li ma jirriflettux il-verita'.

Huma diskorsi mmirati biex jiżvijjaw lill-poplu u maħsuba biex jaljenaw lin-nies mill-ġid li jkun qiegħed jitwettaq.

Ma rridx ngħid li kollox hu perfett imma altru li żgur li mhux kollox miexi ħażin.

Ma rridx ngħid li ma kellniex problemi u li m'għandniex problemi, imma nfakkar kemm indirizzajna minnhom.

Jiena naħseb li għamilna ħafna, Sur President.

Dan m'huwiex paroli iżda fatti.

Il-lejla se niffoka fuq fatti li juru li taħt amministrazzjoni Nazzjonalista Għawdex dejjem mar għall-aħjar.

Dan ngħidu għal kull settur u kull qasam.

Sur President, ridt ngħid li dan it-tkattir ta' ġid ma sarx b'kumbinazzjoni jew sar waħdu, imma seħħ għaliex il-partit nazzjonalista fil-gvern bil-fatti u bil-figuri jemmen f'Għawdex.

Jekk inqabblu budget ta' gvern nazzjonalista ma' ta' gvern laburista' nsibu li kontra dak li ntqal f'din il-kamra, tal-ewwel wieħed kien ħafna aħjar.

Fl-aħħar 14-il sena l- gvern Laburista għamel sena sħiħa waħda biss fil-gvern taħt il-prim ministru Alfred Sant li kien responsabbli għal Għawdex.

Is-sena ta' gvern laburista, l-1997, kienet sena ta' records negattivi għal Għawdex f'dawk li huma flus ivvutati w minfuqa taħt is-segretarju parlamentari għal Għawdex.

In-nefqa kapitali fl-1997 kienet ta' Lm1,113,000, l-inqas nefqa mill-1988 'l hawn.

In-nefqa fuq it-toroq kienet ta' Lm254,000, l-inqas nefqa li saret f'Għawdex minn meta twaqqaf il- ministeru.

(Interruzzjonijiet) Infakkar lill-Onor.Bartolo li n-nefqa fuq l- edukazzjoni fl-1997 kienet ta' Lm31,000, l-anqas nefqa mill-1988 'l hawn.

L- istess jista' jingħad fuq in-nefqa fuq is-saħħa li kienet ta' Lm80,000.

Hawn, Sur President, il-kap ta' l-oppożizzjoni ma jistax jistaħba wara l- argument li bagħbasna fil-figuri għaliex huma l-figuri tiegħu stess.

Irrid ngħid li n-nefqa kapitali fl-1996, jiġifieri l-aħħar sena tal-gvern nazzjonalista kienet ta' Lm1.7miljun.

Dan ifisser li fl-ewwel sena sħiħa tiegħu il-gvern Laburista naqqas in-nefqa t'Għawdex b'Lm600,000.

Kienet providenza li dak il-gvern kellu ħajja qasira għaliex Għawdex kien se jkompli jbati.

Infakkar li fl-1998 il-gvern Laburista kien ivvota Lm1,267,000 għal Għawdex.

Jiena niftakar li meta f'Settembru ta' dik is- sena nbidel il-gvern, u jiena nħtart Ministru għal Għawdex, kont sibt li kien hemm problemi kbar ta' fondi.

Jiena kont interrpellajt lill-gvern il- ġdid biex iżid il-vot għal Għawdex, u fil-fatt hekk kien ġara.

Il-gvern Nazzjonalista alloka iktar flus għal Għawdex u dik is-sena, meta l-gvern Laburista kien ivvota biss Lm1,267,000, aħna tellajna n-nefqa għal Lm1,7miljun.

Din in-nefqa żidnieha għat-tliet xhur li kien baqa' b'Lm430,000.

Aħna ma waqafniex hawnhekk.

Il-gvern Laburista għandu f'idejh ir-record ta' l-inqas nefqa mill-1988 'l hawn.

Aħna llum għandna record ta' l-ikbar nefqa li qatt saret f'Għawdex minn meta twaqqaf il-ministeru jiġifieri mill-1987 'l hawn.

Is-sena l-oħra n- nefqa kapitali tal-ministeru kienet ta' Lm2.1miljun, l-akbar nefqa tal- ministeru.

Din tirriżulta f'Lm1 miljun aktar minn kemm nefaq il-gvern laburista fl-1997.

Dan m'huwiex l-uniku record li waqqafna f'dawn it-tliet snin li ilna fil-gvern.

Fis-sena 2000, kellna l-ikbar nefqa qatt minfuqa fuq it-toroq f'Għawdex.

Dik is-sena nfaqna 'l fuq minn Lm700,000.

Is-sena l- oħra wkoll kellna l-ikbar nefqa qatt minfuqa fuq l-edukazzjoni mill-1987 'l hawn.

Infaqna Lm213,000.

Fl-istess sena wkoll kellna l-ikbar nefqa fuq is- sistema tad-drenaġġ meta nfaqna aktar minn Lm0.5 miljun u iktar mid-doppju tan-nefqa li kienet saret fl-1998.

Għas-sena d-dieħla, Sur President, qegħdin nivvuttaw is-somma totali ta' Lm2,320,000 għall-ministeru għal Għawdex li hi l-ikbar somma qatt ivvotata għall-ministeru jew segretarju parlamentari, iktar mid-doppju li nefaq gvern laburista fl-1997 u kważi d- doppju ta' dak li kien ivvotat għall-1998.

Id-differenza bejn gvern Nazzjonalista u gvern Laburista fejn jidħol Għawdex ma toħroġx biss min-nefqa tal-ministeru għal Għawdex.

Din toħroġ ukoll f'oqsma oħrajn bħal korporazzjonijiet u awtoritajiet li jsibu somom sostanzjali ta' flus allokati direttament u speċifikament għall-gżira t'Għawdex.

Għalkemm dawn m'humiex taħt il-vot tal-ministeru, il-flus se jgawdi minnhom Għawdex.

Fost dawn insibu l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Fuq l-ilma, fl-istess sena, il-gvern laburista nefaq Lm90,000 għal Għawdex, l-anqas nefqa mill-1988 għajr l-1991.

In-nefqa mhux biss reġgħet żdiedet, imma għas-sena d-dieħla l-water services corporation qed tivvota l- akbar nefqa qatt ivvotata fil-qasam ta' l-ilma għal Għawdex.

Il-water services qed tivvota Lm881,000 biex fost l-oħrajn tibni impjant għat- trattament ta' l-ilma - dak li nsejħulu polishing ta' l-ilma.

Hawnhekk se jsir polishing tal-ġibjun ta' Ta' Ċenċ biex b'hekk titjieb ħafna l-kwalita` ta' l-ilma li jitqassam fid-djar, lukandi u anke stabbilimenti oħrajn.

Hawnhekk irrid nammetti li f'dan il-qasam din in-nefqa mhux se tkun l-akbar waħda li niftakru għaliex fil-bidu tas-snin '80 il-gvern Laburista kien nefaq aktar minn hekk.

Għaldaqstant irrid ngħid li dawn kien nefaqhom biex iqiegħed pajp taħt il-baħar, mhux biex itejjeb il-kwalita` ta' l-ilma kif se nagħmlu aħna llum.

Dan ix-xogħol kien għamlu biex jieħu l-ilma minn Għawdex għal Malta, u allura r-record negattiv fejn jidħol Għawdex jibqa' dejjem f'idejn il-gvern Laburista.

Il-korporazzjoni Enemalta din is-sena investiet Lm2.3 miljun biex f'Għawdex ikollna sistema ta' l-elettriku aħjar.

Għal dan diġa` għamel riferenza sieħbi l-Onor.

Fredrick Azzopardi.

Inżid biss li dan is-submarine cable, li se jsaħħaħ il-provista' ta' l-elettriku f'Għawdex għandu skop ieħor, għaliex huwa differenti miż-żewġ cables l-oħrajn li tpoġġew fl-1981 u fl- 1987.

Dan it-third submarine cable għandu wkoll fibre optic course li jista' jintuża għal skop ta' telekomunikazzjoni.

Dan hu servizz tant essenzjali għaż-żminijiet tal-lum u li allura jinkoraġġixxi trasferiment ta' xogħol elettroniku u żviluppi oħra lejn Għawdex.

Fl-1997 fit- telekomunikazzjoni l-gvern laburista kien nefaq biss Lm55,000, l-anqas nefqa mill-1988 'l hawn.

Fejn jidħlu l-portijiet, gvern Laburista ma nefaq xejn f'Għawdex jew għal Għawdex.

Ma nefaq xejn għall-vapuri l-ġodda fis-sena sħiħa li għamel fil- gvern.

Irrid ngħid li mhux talli għamel hekk talli f'dibattitu li sar f'din il-kamra fl-1997 meta kienu qed jiġu diskussi l-voti ta' l-uffiċċju tal- prim ministru, l-uniku kumment li qal dwar Għawdex kien kumment negattiv għaliex f'sentenza waħda akkuża lill-gvern Nazzjonalista b'ingann.

Dak biss ingħad dwar Għawdex.

Infakkar li dak iż-żmien Għawdex kien jaqa' taħt il-prim ministru Dr.Alfred Sant.

Skond hu l-ingann kien għax ġie ffirmat kuntratt għal tliet vapuri tal-Gozo Channel.

Dik hi l-ħeġġa u l-ħila li tkellem dwarha l-Onor.

Alfred Sant illejla.

Dik hija l-ħeġġa li hu kellu lejn Għawdex.

Din hi d-differenza bejn gvern u ieħor fejn jidħol Għawdex.

Filwaqt li l-oppożizzjoni kkundannat lill-gvern Nazzjonalista għall- iffirmar tal-vapuri l-ġodda, fl-1998 il-gvern Nazzjonalista ħareġ Lm16,054,000 għall-bini tal-vapuri t'Għawdex.

Dan barra li għal din is-sena u għas-sena d-dieħla vvota Lm8.8 miljuni għall-vapuri li jtella' n-nefqa totali għal kważi Lm25 miljun f'ħames snin.

Hawn huwa xieraq ukoll, Sur President, li nuri s-sodisfazzjon u l-apprezzament tiegħi għal proġett ieħor li l-gvern tal-lum qiegħed jinvesti fih f'Għawdex.

Dan huwa vot ieħor li ma jaqax direttament taħt il-ministeru, iżda huwa Għawdex li se jibbenefika minnu.

Jiena qed nirriferi għat-terminals taċ-Ċirkewwa u ta' l- Imġarr.

Il-ħbieb tagħna tan-naħa l-oħra ma jsemmux dawn l-investimenti.

Kollha tkellmu dwar il-Gozo Channel imma ħadd minnhom ma semma' dan l-investiment.

L-oppożizzjoni qed tipprova taħbi u tnessi l-investimenti tal-portijiet u tal-vapuri l-ġodda billi titfa' statements bl-addoċċ.

Dawn l-istatements bl-addoċċ qed isiru fuq l-ingaġġ tal-ħaddiema u bi kritika lejja.

Meta wieħed jismgħahom jara l-faqar tal-kritika bla sens li hija intenzjonata biss biex taljena n-nies mill-progress u l-qabża ta' kwalita` tas-servizzi li llum toffri l-kumpannija.

Nixtieq nistaqsi kif qatt l-oppożizzjoni tista' tkun kredibbli meta kulħadd jitkellem kemm tjieb is-servizz u għaliha qisu ma ġara xejn.

Ma nafx hux possibbli li ma ndunawx li bdew joperaw il-vapuri l-ġodda u lanqas li ġew introdotti diversi miżuri u inizjattivi għall-passiġġieri.

Dawn ma jgħidu xejn għalihom.

Jien ma rridx ngħid li m'hemmx lok ta' progress għaliex anke jiena stess mhux darba jew tnejn ġbidt l-attenzjoni għal xi nuqqasijiet li jkun hemm.

Min hu serju, Sur President, isemmi t-tajjeb ukoll, sar minn min sar, u mhux jintilef jitkaża b'dak li noħolmu jew dak li jbellagħlna ħaddieħor.

Ma nistgħux nibqgħu nirrepetu l-istess diska biex forsi fl-aħħar inbellgħuha lil xi ħadd.

Il-poplu mhux baħnan u kapaċi jagħraf il-verita' u li llum it- trasport bil-baħar hu aħjar milli kien il-bieraħ.

Bil-proġetti li għandna, għada se jkun aħjar mil-lum.

Dan hu l-impenn ta' gvern serju, Sur President.

F'dan id-dibattitu saru diversi riferenzi oħra għal oqsma differenti.

Il- ministeru għal Għawdex għandu ħafna taħtu w għalhekk jiena nixtieq li llejla nipprova nindirizza kull settur.

Nixtieq nibda bl-edukazzjoni.

Saret ħafna riferenza għall-edukazzjoni hawn ġew illejla.

Iktar ma bdew jgħidu, iktar bdejt inħossni sodisfatta għaliex issa drajt it-tattika ta' l- oppożizzjoni li aktar ma jsir ġid aktar jikkritikaw.

L-aktar li tgħajjat hu dwar dak li jkun verament miexi 'l quddiem.

Għalina l-edukazzjoni hija qasam ta' importanza kbira.

Aħna ma qgħadniex lura milli ninvestu bi sħiħ fl-edukazzjoni.

Aħna fl-iskejjel mexjin bi pjan biex ebda skola ma tibqa' lura, u fl-istess ħin nimxu skond l-ordni ta' prijorita' kif indikat lilna min-nies tekniċi u ta' esperjenza.

Irrid ngħid li fl-iskejjel sekondarji sar refurbishement qawwi u bżonnjuż.

Fl-iskola sekondarja tal-bniet Ġuze` de Soldanis bdilna s-settijiet ta' toilet facilities.

Sebbaħna l-klassijiet u l-faċċata ta' l-iskola, irranġajna l-kmamar biex jibdew jintużaw bħala dressing rooms u lestejna wkoll żewġ laboratorji; wieħed biex jintuża għall- fiżika, u l-ieħor għall-computers u affarijiet oħra.

Fl-iskola sekondarja tas-subien fis-sajf sar xogħol ta' tibjid u żebgħa fil-kmamar kollha.

Dan ix-xogħol sewa ftit iktar minn Lm21,000, u bħalissa qegħdin isiru t- tħejjijiet meħtieġa biex jiġi nstallat passenger lift biex jiffaċilita' l- aċċess għall-persuni b'diżabilita'.

L-istess impenn u ħeġġa, Sur President, iddedikajniha għall-iskejjel primarji u l-unit speċjali li għandna ġewwa Sannat għal tfal bi bżonnijiet speċjali.

Jiena m'inix se noqgħod insemmi d-dettal ta' kull skola għaliex il-lista hija twila pero' ta' min igħid li investejna eluf kbar ta' liri sabiex fost l-oħrajn nagħmlu tibdil fis-sistemi tad-dawl u ta' l-ilma, għeluq ta' aperturi, kurituri bl-aluminju, membrane u waterproofing fis- soqfa ta' diversi skejjel u refurbishment ieħor.

Sar xogħol ukoll fl-iskola ta' l-arti, fl-iskola tad-drama u anke s-sixth form, Sir Mikiel Anġ Refalo.

Tejjibna wkoll ħafna s-servizz ta' l-istudenti tagħna.

Irrid ngħid li f'dawn it-tliet skejjel partikolari n-numru ta' studenti qiegħed dejjem jiżdied.

L-Onor.

Anton Refalo għoġbu jsemmi wkoll l-ITS fil-Qala.

Kultant ngħid li dan ma jinteressax ruħu f'Għawdex.

Nistaqsih jekk jafx li l-ITS fil-Qala rranġajniha ħafna.

Tani l-impressjoni li hu mingħalih li l-ITS fil-Qala hija magħluqa.

Irridu ngħidu li mhux talli m'hijiex magħluqa talli l-hostel li għandna hemmhekk immodernizzajnih u llum qiegħed jintuża minn ħafna Maltin u barranin.

Illum l-ITS u l-hostel fil-Qala qiegħed joffri akkomodazzjoni xierqa u preżentabbli.

L-Onor.

Refalo staqsieni jekk l- Għawdxin ipparteċipawx fl-exchanges.

Nerġa' nsaqsi jekk l-Onor.Refalo hux qed jgħix Għawdex.

Imissu jaf li kellna tmien skejjel Għawdxin b'numru sostanzjali ta' tfal li pparteċipaw billi siefru u ħadu sehem fil-programmi tal-European Union progress unit.

L-iskejjel tagħna ma qagħdux lura milli jieħdu dawn l-opportunitajiet li tajnihom u żgur li kienu esperjenzi ta' informazzjoni u edukazzjoni fis-sens wiesa' tal-kelma.

Wieħed jista' jinnota wkoll li minbarra investiment fl-infrastruttura fiżika ta' l-iskejjel t'Għawdex, sar impenn ukoll sabiex jitwettqu inizjattivi li jgħollu l-kamp edukattiv u li jpoġġu lill-edukazzjoni f'Għawdex fuq quddiem nett.

Fost dawn l-inizjattivi nsibu, per eżempju, il- programm tat-teknoloġija u tal-informatika.

Għalliema f'Għawdex b'konformita' ma' l-implimentazzjoni tal-kurrikulu minimu nazzjonali użaw b'mod regolari ċ-ċentri tal-computers għal diversi korsijiet u għat-taħriġ.

Matul din is-sena wkoll ġew introdotti diversi korsijiet ġodda, fosthom il- masters in education fiċ-ċentru ta' l-Universita'.

F'Marzu li għadda twaqqaf għall-ewwel darba grupp bl-isem ta' Agape li l- għan tiegħu huwa li jfittex li jeduka u jippromwovi edukazzjoni dwar il- bniedem u s-sesswalita` tiegħu.

Ma nafx jekk l-Onor.Borg, meta kien qiegħed jgħid fuq l-iskola tal-maternita', kienx qiegħed jirreferi għal xi ħaġa bħal din.

Li jitwaqqaf grupp bħall-Agape huwa ġid għall-komunita' u rrid ngħid ukoll li hija konformi ma' l-għan numru 6 tal-kurrikulu minimu nazzjonali.

Fi Frar li għadda waqqafna l-ewwel kunsill ta' l-edukazzjoni għal Għawdex li llejla saret riferenza għalih.

Irrid ngħid li l-kunsill ta' l- edukazzjoni f'Għawdex qiegħed jaqdi l-għanijiet għalfejn ġie mwaqqaf.

Jiena ħassejt li għandi nsemmi dan kollu għaliex il-lejla ridt li toħroġ il- verita` dwar il-qasam ta' l-edukazzjoni f'Għawdex.

Il-Lm140,000 ivvotati għas-sena l-oħra ntefqu tajjeb, Sur President.

Dawn tqassmu b'ġustizzja ma' l-iskejjel kollha t'Għawdex.

Ix-xogħol deher u r-riżultat tal-ħidma tal- ministeru t'Għawdex, flimkien mad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni f'Għawdex kien pożittiv u sodisfaċenti.

Minn dan wieħed jinnota kemm il-gvern tal-lum għandu għal qalbu l- edukazzjoni, u kemm bil-fatti f'Għawdex qed nagħmlu ħilitna kollha biex noffru servizz aħjar fil-kamp edukattiv.

Ma jfissirx li m'għandniex diffikultajiet.

Naf li għad fadlilna skejjel bla kapijiet u assistenti kapijiet, u rrid ngħid li qed nagħmel ħilti kollha f'dan ir-rigward pero' kulħadd jaf kemm kultant il-burokrazija taċ-ċivil tfixkel mill-pjanijiet tagħna.

Dik hija l-kawża għalfejn għad m'għandniex il-full complement ta' kapijiet u assistenti kapijiet.

Madankollu rrid nirringrazzja lil min qiegħed imexxi dawn l-iskejjel li anke fl-assenza ta' kap jew assistant qed imexxu b'mod għaqli w sod.

Sur President, settur ieħor li huwa determinanti huwa s-servizz tas-saħħa.

Il-qasam tas-saħħa, bħall-qasam ta' l-edukazzjoni, huwa fuq quddiem nett fuq l-aġenda tal-ħidma tal-Ministeru għal Għawdex.

Tgħid x'tgħid l-oppożizzjoni il-fatt hu li anke fil-qasam tas-saħħa, f'din it-tielet sena ta' din il-leġislatura, bħas-snin ta' qabel investejna bil- għaqal, komplejna ntejbu s-servizzi, ħadna diversi inizjattivi u kompla jitnaqqar l-inkonvenjent tat-traġitt bejn Malta w Għawdex għas-servizzi tas- saħħa bażiċi.

Minħabba dan illum il-pazjent Għawdxi qiegħed jingħata servizzi aħjar.

Hawnhekk l-Onor.

Alfred Sant għamel referenza għal żewġ każijiet.

L-ewwel semma' li aħna naqqasna l-ikel tal-pazjenti.

Jien nistaqsih min bellagħlu dawn l-affarijiet.

Lanqas biss tgħaddi minn moħħna li xi darba nnaqsu l-ikel lill-pazjenti.

Se ngħid x'għamilna ħalli toħroġ il-verita'.

Sibna li kien hemm ħela sfrenat fejn jidħol l-ikel għall- ħaddiema, u kultant l-ikel li kien jinħela, wieħed seta' jitma' lil nofs Għawdex bih.

Hemmhekk ikkontrollajna u naħseb li fuq inizjattiva bħal din l- Onor. Alfred Sant għandu jfaħħar lill-gvern u mhux jikritikah b'xi ħaġa li m'għamilx.

Semma' wkoll il-każ ta' Mr. Evan Vella.

Qal li dan qabad u mar Malta u ħalla 'l-pazjenti Għawdxin mingħajr servizz.

Jiena waslitli l-informazzjoni issa għaliex mhux dejjem inkun naf kollox, li Mr. Vella f'dik il-ġurnata partikolari, id-19 ta' Novembru, kien imsejjaħ jitla' xhud f'kawża fil- qorti ta' Malta.

Dan hu dover li kellu jagħmel iżda ma qabadx u telaq u ġie jaqa' u jqum.

Dan avża li se jitlaq.

Il-pazjenti li kellhom ikunu l- isptar dik il-ġurnata partikolari, ġew imsejjħa għal ġranet oħra u kienu avżati minn qabel.

Il-każ tal-pazjent li ġie Malta kien emerġenza li nqalgħet dak il-ħin.

Irrid ngħid ukoll, Sur President, x'wettaqna fis-saħħa.

Spikka ħafna l- immodernizzar tal-isptar ġenerali t'Għawdex u l-inawgurazzjoni ta' kliniċi ġodda fid-dipartiment ta' l-outpatient.

Jiena bħal-lum sena semmejt ukoll li kien għaddej xogħol fuq dawn il-kliniċi ġodda, u mbagħad f'April ta' din is-sena ġew inawgurati.

Jiena qed nirreferi għall-klinika li qed tintuża għall-interventi fuq l-għajnejn, permezz ta' l-opthalmic laser machine, klinika oħra li ġiet attrezzata bħala soundproof audiology room.

Hawnhekk irrid nagħmel referenza għas-servizz li qed nagħtu għall-persuni neqsin mis- smiegħ.

Fl-isptar t'Għawdex qed isiru hearing moles - apparat li nagħmlu fil-widnejn ħalli l-pazjenti Maltin u Għawdxin jisimgħu aħjar.

Dawn kienu jsiru l-Ingilterra u l-pazjenti kien ikollhom jistennew dan l-apparat għal widnejhom għal kważi tlett xhur.

Issa dan is-servizz qed jiġi offrut mill- isptar t'Għawdex għall-Maltin u għall-Għawdxin f'inqas minn ġimgħa.

Dan wara li aħna investejna f'apparat apposta u ħarriġna bniedem tekniku biex ma niddependux aktar minn barra u ninqdew f'Għawdex stess.

Klinika oħra li awgurajna kienet dik li fiha jsiru interventi minuri.

Immodernizzajna wkoll il-medical records tal-isptar t'Għawdex.

Dan id- dipartiment kien sar żgħir ħafna u kienet anke qiegħda ssir ħsara lill- files tal-pazjenti.

Aħna kabbarna dan id-dipartiment.

Għaldaqstant l-aktar ħaġa tajba li għamilna kienet li ntroduċejna il-mobile shelfing.

B'hekk il- files qegħdin jiġu miżmuma aħjar u f'inqas spazju.

Dan għamilnieh għaliex kif jaf kulħadd, il-files tal-pazjenti huma importanti ħafna.

Kien hemm ukoll problema inkwetanti għaliex setgħat kienet tkun ta' ħsara għall- ħaddiema tal-boiler room.

Hemmhekk kien hemm problema ta' l-asbestos lagging.

Din issa ġiet eliminata għaliex dan l-asbestos ġie mibdul b'lagging ieħor li ma jagħmel l-ebda ħsara lill-ħaddiema.

Sur President, dan l-aħħar kont qiegħda ndur l-isptar, għaliex introduċejna l-quality service charter f'żewġ sezzjonijiet; l-outpatients u l-health centre.

Wara mort nara r-refurbishment li għamilna fl-operating theatre u verament ħadt gost nara kif ġie mibdul u mmodernizzat b'apparat u materjal ieħor ġdid addattat għaż-żminijiet tal-lum.

Wieħed iħoss sodisfazzjon jara t-theatre fl-isptar t'Għawdex daqshekk attrezzat b'apparat mill-iktar modern.

Wara kollox hekk jixiriqilhom il-pazjenti tagħna.

L-istess modernizzar qiegħed isir fid-dipartiment ta' l-emerġenza.

Żgur li ma rridx inħalli barra r-refurbishment u t-titjib sostanzjali li għaddej bħalissa fis-swali ta' l-anzjani nisa.

Fl-isptar ta' Għawdex għandna din il-parti tax-xjuħ nisa.

Hekk insibuha.

Dik kienet ġiet inawgurata mal-25 sena ilu, u minn dakinhar 'l hawn ftit li xejn saru manutenzjonijiet.

Sfortunatament kull min kien iżur din il-parti ta' l-isptar, l-ewwel waħda jien, kien iħoss għafsa ta' qalb għaliex l-ambjent li kienu qed jgħixu fih l-anzjani nisa kien wieħed nieqes mill-kumditajiet neċċessarji u l-post kien wieħed li jimbuttak.

Minħabba f'hekk iddeċidejt li nagħmel refurbishment totali biex nimmodernizza din l-area u nibdilha f'residenza xierqa għall-anzjani nisa.

Ix-xogħol imbeda u għall-ftit xhur li ġejjin kellna nitrasferixxu lill- anzjani nisa f'area oħra.

Forsi ħloqna xi ftit inkonvenjent temporanju pero' l-anzjani tagħna se jirritornaw f'post mibdul.

Dan il-proġett qed isir flimkien mal-welfare committee u meta jitlesta se jżid aktar spazju.

Dan se jiżdied bi kważi 25%.

Irrid ngħid ukoll li dan il-proġett se jlaħħaq in-nefqa kapitali ta' Lm250,000, investiment favur l-isptar t'Għawdex u favur l-anzjani tagħna.

Dawn huma l-fatti, Sur President, u ma naħsibx li dan juri nuqqas ta' ħeġġa, ħila u inizjattiva għal Għawdex.

Dan m'huwiex paroli, imma realta', li issa jaraha kulħadd.

Sur President, iż-żmien ma nħeliex kif intqal il- lejla.

Ix-xogħol li sar u li qiegħed isir huwa frott ta' ħidma li ma waqfet qatt.

Hija ħidma bil-għaqal, bi pjan, b'impenn u li hija imfassla fuq il- bżonnijiet l-aktar essenzjali.

Qed naħdmu fuq x'hemm l-aktar bżonn u mhux fuq x'jidher l-aktar.

Ħafna mill-ħidma tal-ministeru mhux kulħadd jaf biha, għaliex qed ninvestu fi proġetti li ma jidhrux ħafna.

M'humiex proġetti li wieħed jara hu u miexi fit-triq.

Kultant dawn ikunu proġetti verament tajbin.

Huma proġetti ġenwini li Għawdex ikollu bżonn bħal ma kien proġett bżonjuż meta waħħalna l-arja kundizzjonata fis-swali tal-irġiel u n-nisa.

Irrid ngħid ukoll li barra l-infrastruttura ma qgħadniex lura milli noffru servizzi ġodda għall-isptar t'Għawdex.

Biex nagħti eżempju rrid ngħid li issa f'Għawdex bdew isiru testijiet bħala parti minn screening programme għall-kanċer tan-nisa.

Introduċejna apparat ġdid li qed jintuża biex l- ispeċjalisti li jaħdmu fl-isptar t'Għawdex ikunu jistgħu jidentifikaw kmieni kemm jista' jkun hemmx bidu ta' kanċer jew le.

Jekk wieħed jinnota aħna impenjati sabiex intejbu s-servizz ta' l-isptar u naqdu lill-pazjent Għawdxi, safejn hu possibbli f'Għawdex stess, fl-iqsar żmien possibbli u anke b'mod professjonali.

Fl-isptar iktar milli f'xi post ieħor għad fadal xi jsir imma matul din is-sena, bħas-sentejn ta' qabel, ma qgħadniex lura minkejja li ħafna diffikultajiet ma jonqsux.

Dipartiment ieħor li wkoll jaqdi l-funzjoni tiegħu b'effiċjenza huwa d- dipartiment ta' l-anzjani li għandna fil-ministeru għal Għawdex.

Irrid ngħid li f'dawn it-tlett snin sar ħafna xogħol u introduċejna ħafna servizzi ġodda.

Biex insemmi eżempju wieħed se nagħmel referenza għall- aħħar servizz li introduċejna.

Qed nirreferi għas-servizz tal-podoloġija fejn bdejna nibagħtu n-nies fid-djar ta' l-anzjani tagħna.

Dan is-servizz ġdid intlaqa' tajjeb ħafna.

Fil-qasam soċjali din is-sena bħas-snin l-oħra tqassmu għotjiet finanzjarji lil numru kbir ta' għaqdiet mhux governattivi, dawk li aħna nsejħulhom NGOs.

Ma' din l-iskema ta' sussidju għen ħafna wkoll l-NGO centre.

Dan iċ- ċentru laħaq l-għan tiegħu u huwa imfittex ħafna u qed joffri servizzi lill-għaqdiet mhux governattivi.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors, il-ministeru għal Għawdex huwa responsabbli minn diversi oqsma, u kif smajna llejla d-diskorsi jvarjaw minn settur għall-ieħor: filli nitkellmu fuq is-saħħa, filli fuq l-edukazzjoni u filli fuq suġġett ieħor.

Issa se naqleb għall-infrastruttura fiżika.

L-ewwel li jiġini f'moħħi, bħal ħafna nies oħra, huma t-toroq.

Dawn issemmew ħafna mill-oppożizzjoni.

Irrid ngħid li llum il-mod kif isiru t-toroq huwa ferm differenti minn kif kienu jsiru sa ftit ilu.

Bl-istess ammont li kona nagħmlu tlieta jew erba' toroq illum nagħmlu waħda.

Dan għaliex nemmnu li x- xogħlijiet iridu jsiru b'serjeta' u kif suppost.

Aħna qegħdin nindirizzaw il-ħtiġijiet veri tat-toroq u minflok m'għamilna xogħol li jdum biss ftit snin, qed nibnu toroq li għandhom iservu għal snin twal.

Proprju bħalissa għaddej xogħol fuq tlett toroq prinċipali f'Għawdex.

L- ewwel waħda hi dik li mill-Għasri tagħti għaż-Żebbuġ, oħra li tagħti mir- Rabat għal Marsalforn, u Triq ta' Xħajma fin-Nadur.

Dawn it-tliet toroq kienu fi stat ħażin ħafna, u qed tingħatalhom l-attenzjoni kollha meħtieġa.

L-ispiża sabiex jiġu rranġati se tlaħħaq mat-Lm300,000.

Biex nerġa' mmur għar-raġunar ta' qabel, bi Lm300,000 ftit snin ilu kont tiksi ħafna toroq bit-tarmak.

Għaldaqstant kienu jgħaddu ftit snin u jkollna nerġgħu nagħmluhom.

Dan ma kienx investiment għaqli.

Dan kien daħk fil-wiċċ u ħela ta' flus.

Li qiegħed isir qiegħed isir sewwa u b'riżultat li ngawduh għal snin twal.

Triq Bin Nazju, fiż-Żebbuġ kienet mibnija fuq it-tafal u kultant fuq il- ħamrija.

Il-ħitan li kienu jżommuha kienu spiċċaw fi stat ħażin ħafna u għalhekk kien hemm il-ħtieġa li jinbnew retaining walls ġodda.

Qed inwessgħu partijiet minnha u meta tkun lesta, probabbli fil-ġimgħat li ġejjin, tkun triq li verament tirrifletti s-serjeta' li miexi biha d- dipartiment tat-toroq.

L-istess nistgħu ngħidu għat-Triq ta' Xħajma, li tinsab fid-daħla prinċipali għar-raħal tan-Nadur.

Mhux veru kif qal il- lejla l-Onor.

Refalo li qed nagħmlu t-triq għaliex waqgħet.

Dik kienet l- ewwel fażi, lestejniha, għada hemm u għada tajba.

Issa morna għat-tieni fażi tax-xogħol li huwa relatat mar-rikostruzzjoni u għalhekk jinkludi l- bini ta' madwar mitt metru retaining wall ġdid.

Kif inlestu dan, inkunu nistgħu nagħtu t-tarmak.

Biex nagħmlu l-affarjiet bil-għaqal mhux qed nagħmlu t-triq biss.

Peress li f'din l-area ta' Kiluna kien hemm il- ħtieġa ta' pumping station, f'din it-tieni fażi qegħdin ninkludu wkoll il- bini ta' pumping station tad-drenaġġ li se ssolvi l-problema antika ta' l- inħawi.

Se jkun hemm ukoll l-embellishment ta' din id-daħla.

Waqt li jkun għaddej ix-xogħol kultant jinħoloq inkonvejent mhux żgħir għas-sewwieq.

Għalkemm jittieħdu ċertu miżuri biex l-inkonvenjent ikun mill-inqas, xorta jaffetwa r-ritmu normali.

Għaldaqstant nappella sabiex kulħadd jifhem li dawn huma sitwazzjonijiet temporanji u kultant inevitabbli.

Nappella wkoll biex ikun hemm aktar kollabborrazzjoni b'mod partikolari min-naħa tal-kuntratturi.

Bħalissa għaddej ix-xogħol fit-triq prinċipali ta' Marsalforn u anke hawn qed isir sforz sabiex isir l-inqas inkonvenjent possibbli.

Dan ġie spjegat mill-uffiċjali tal-ministeru f'laqgħa li għamilna għas-sidien ta' l- istabbilimenti turistiċi f'Marsalforn il-ġimgħa l-oħra.

Nerġa' ngħid li x- xogħol li qiegħed isir m'huwiex sempliċi kisja tarmak, imma jinvolvi fost l- oħrajn tqaxxir ta' l-art taflija sabiex tingħata cement base li ssaħħaħ il- fondazzjoni tat-triq.

Fit-triq ta' Marsalforn għaddejna rising main ġdid, li jtella' d-drenaġġ miż-żona ta' Marsalforn lejn ir-Rabat.

Qabel ma nbeda x-xogħol f'din it- triq saru konsultazzjonijiet ma' diversi dipartimenti oħra sabiex jiġi żgurat li servizzi bħad-drenaġġ, dawl, ilma, xogħol relatat mal-Melita Cable u l-Maltacom isiru minn qabel biex ma jerġgħux isiru trinek oħra 'l quddiem.

Sur President, qed naraw li l-ħidma qed titwettaq bi ħsieb, bi pjan u bi programm biex niżguraw li bil-għaqal insaħħu l-infrastruttura tal- gżira t'Għawdex.

L-Onor.

Borg ukoll għoġbu jsemmi t-Triq tax-Xagħra tal- Qaċċa, u jiena ħadt pjaċir li għamel referenza għaliha, għaliex irrid nirfumah li bħalissa qed jitħejjew ix-xogħolijiet relatati mat-tender għal din it-triq.

Jekk il-bambin irid nirranġaw anke din it-triq.

Barra dawn it- toroq prinċipali li semmejt saru diversi xogħlijiet fit-toroq.

Saret manutenzjoni ġenerali, tiswija ta' ħitan u kostruzzjoni ta' water culverts madwar Għawdex kollu.

Għaldaqstant l-akbar kostruzzjoni ta' water culvert kien fit-triq prinċipali tar-Rabat Għawdex.

Dan il-water culvert ma kienx żgħir u llum nista' ngħid li huwa lest.

Irrid insemmih illejla għax huwa proġett kbir li permezz tiegħu, għalkemm ma jidhirx strieħu ħafna studenti li jidħlu fl-iskejjel ta' faċċata tiegħu.

Strieħu wkoll ir- residenti u anke s-sidien tal-istabbilimenti f'din l-area.

Irrid ngħid ukoll li f'Għawdex, Sur President, għandna l-construction and maintenance unit li nsibuha bħala s-CMU.

Hawnhekk irrid ngħid li saru diversi xogħlijiet madwar Għawdex.

Fl-estimi tal-budget għas-sena d-dieħla nsibu li parti sostanzjali tan- nefqa kapitali serja għad-drenaġġ u għall-impjant ta' tisfija tiegħu li se jsir f'Ras il-ħobż, limiti tax-Xewkija.

Hawn il-gvern qiegħed jivvota s- somma ta' Lm972,000, kważi d-doppju tas-sena l-oħra.

Dan il-vot qawwi se jsaħħilna jdejna biex inkomplu nirranġaw is-sistema tad-drenaġġ u biex jinbena impjant għall-purifikazzjoni tad-drenaġġ f'Ras il-Ħobż.

Dan, Sur President, huwa proġett kbir, li wkoll huwa ta' siwi kbir għal Għawdex.

Problema li tissemma' kontinwament, u li ssemmiet illejla wkoll, hija tal- miżbla fil-Qortin tax-Xagħra, li minkejja l-isforzi kollha li jsiru biex tiġi kontrollata qatt ma jista' jkollna kontroll assolut u perfett.

Qatt ma nistgħu inserrħu moħħna li din mhux se toħloq aktar inkonvenjent.

Għaldaqstant sar ħafna biex tejjibna l-qagħda tagħha.

Kieku ma sarx hekk, is-sitwazzjoni llum hija ħafna agħar milli hi.

Kif ilkoll nafu, s- soluzzjoni hija t-transfer station.

Din hija d-deċiżjoni li għandna quddiemna llum u dan huwa l-pjan tal-gvern kif spjegat fil-pubblikazzjoni tal-verżjoni finali dwar l-istrateġija għall-immaniġjar ta' l-iskart solidu għall-gżejjer tagħna.

L-oppożizzjoni tissorprendina meta jikkritikawna dwar il-Qortin fix-Xagħra u dwar il-miżbla.

Dawn jissorprenduna meta jmorru jippużaw bil-kartelluni ħdejn il-miżbla għaliex aħna ħadna miżuri biex nikkontrollaw kemm nistgħu.

Aħna ħadna deċiżjoni u nafu x'se nagħmlu.

Fis-sentejn li għamlu fil-gvern ma naf b'ebda miżura li ħadu biex isolvu din il-problema.

Aħna l-ħin kollu attenti biex niżguraw li l-ambjent f'Għawdex, filwaqt li jkun nadif, safejn hu possibbli jibqa' fl-istat naturali tiegħu.

Ċertament dan huwa fattur importanti ħafna li jiddistingwi lokal minn ieħor.

Aħna se nkomplu nieħdu inizjattivi bħal dawk tal-kumitat għat-titjib ta' l- ambjent f'Għawdex, flimkien mad-dipartiment ta' l-agrikoltura.

Matul is- sena li għaddiet dawn ħawlu ma' l-20,800 siġra w pjanta staġjonali, barra li ħadu ħsieb it-tisbiħ ġenerali ta' soft areas.

Inizjattivi bħal dawn huma tajbin ħafna u huma purament favur l-ambjent t'Għawdex.

Semmejt id- dipartiment ta' l-agrikoltura u l-ambjent u allura xieraq ukoll li nsemmi l- ħafna ħitan tas-sejjieħ li bnejna matul din is-sena.

Barra dan qed ngħinu lill-bdiewa jikkaratterizzaw l-ambjent tagħna.

Relata wkoll mal-bdiewa u r- raħħala, aħna konna ksejna l-btieħi tal-pitkalija bit-tarmak u dan is-sajf aħna saqqafna l-ftuħ biex b'hekk il-ħaddiema u n-nies li jiffrekwentaw il- pitkalija, mhux biss ikunu qegħdin jaħdmu f'ambjent aħjar, imma jkollhom prodott protett mill-qilla tax-xemx.

Qed nagħtu wkoll ħafna għajnuna finanzjarja liIl-bdiewa u s-sajjieda tagħna.

Irrid ngħid li anke f'dan il- qasam għaddej ħafna xogħol ta' manutenzjoni li huwa marbut biex jiffaċilita' dak kollu li huwa marbut mas-sajd.

Barra għajnuniet finanzjarji lill-bdiewa u lis-sajjieda, biex inkunu nistgħu ninnewtralizzaw l-ispejjeż addizzjonali bħalma huma dawk tat- trasport bejn il-gżejjer, mill-ministeru qed nagħtu inċentivi finanzjarji lill-kumpaniji Għawdxin u lill-industrija.

Huwa wkoll impenn tal-ministeru li jħares l-iżvilupp industrijali w ekonomiku għall-gżira t'Għawdex.

Il- Gozo Business Chamber żgur qed jinfluwenza b'mod pożittiv dawn l- industriji.

Dan kien imwaqqaf kważi sentejn ilu bl-inizjattiva tal- ministeru.

Jien nixtieq nagħti ħarsa lejn il-flus fil-banek f'Għawdex.

Hawnhekk insibu li f'dawn l-aħħar tlett snin il-ġid inħoloq u nfirex.

Il- flus fil-banek żdiedu minn Lm125 miljun f'Ottubru ta' l-1998, għal Lm150 miljun f'Ottubru ta' din is-sena.

Din hija żieda ta' Lm25 miljun.

In-numru ta' kotba tal-bank jew kontijiet żdiedu minn 60,000 għal 65,000.

Dan ifisser li l-ġid kompla jinfirex b'żieda ta' 5,000 ktieb.

Jekk hemm qasam li jolqot jew jeffetwa b'mod qawwi lill-ekonomija t'Għawdex huwa bla dubju ta' xejn it-turiżmu.

Meta wieħed jisma' lil tan-naħa l-oħra jaħseb li t-turiżmu f'Għawdex spiċċa.

Qed jagħmlu referenza biss għall- coaches u għad-day trippers, meta nafu aħna stess li m'għandniex niffokkaw biss fuq it-turiżmu li ġej mid-day trippers.

Anke l-kelliem ewlieni tal- oppożizzjoni fuq it-turiżmu ġieli qalu dan.

Hemm turiżmu aħjar li rridu ninvestu fih u l-oppożizzjoni għalkemm taf qed tipprova ċċajpar il-fatti.

Il-verita' hi li l-ministeru għal Għawdex flimkien mal-ministeru tat- turiżmu, mal-GTA u l-MTA, qed jagħtu lit-turiżmu l-importanza li jistħoqqlu w riżultati sodisfaċenti.

Kif spjega dalgħodu l-ministru Refalo s-sena li għaddiet kienet l-aħjar sena għat-turiżmu ġewwa Għawdex.

Min hawn irrid nirringrazzjah.

Dan ma jfissirx li se inserrħu rasna u aħna mħeġġin biex inkomplu nżidu l-attivita' turistika għaliex l-industrija tat-turiżmu hija l-għixien ta' ħafna familji Għawdxin.

Sur President, irrid ngħid ukoll li aħna la waqfna naħsbu u lanqas waqafna naħdmu u nagħmlu pjanijiet ġodda għat-turiżmu.

Dan l-aħħar twaqqaf task force bejn il-GTA u l-MTA b'kollaborazzjoni mal-ministeru sabiex jiġi żgurat li l-partijiet konċernati jaħdmu flimkien sabiex ikollna turiżmu aħjar għal Għawdex.

L-ewwel inizjattiva hi li qegħdin naħdmu fuq walking tours u walking paths li jħajjru aktar turisti biex jiġu Għawdex.

Daħħalna wkoll inizjattiva ġdida li qed insejħula seasonality scheme.

Sur President, il-ħin jagħfas, pero' rrid ngħid li kollox ma' kollox it-turiżmu f'Għawdex huwa aktar b'saħħtu u dan jinkoraġina biex inkomplu nsaħħu dan il-qasam daqstant importanti.

Fil-qasam tal-kultura matul din is-sena wettaqna xogħol relatat ma' manutenzjoni u restawr ta' siti storiċi u mużewijiet li sfortunatament mhux se jkolli ċans insemmihom kollha għax il-ħin ma jipperemettilix.

Fosthom insemmi ċ-Ċittadella u l-Ġgantija.

Fil-qasam tal-kultura għamilna wkoll diversi attivitajiet.

Fit-taqsima tal-isport saru xogħlijiet infrastrutturali u ta' mmodernizzar fuq numru kbir ta' faċilitajiet eżistenti madwar il-gżira.

L-aħħar biċċa xogħol tajba ħafna li lestejna kienet proprju l-club house fix-Xewkija.

Dan hu ċentru sportiv li kumbinazzjoni inawgurajt jiena stess il-bieraħ.

Irrid ngħid li l-poplu tax-Xewkija flimkien mal-poplu għawdxi huwa sodisfatt ħafna b'din l-inizjattiva li ħadna.

F'din is-seduta l-oppożizzjoni, bħalma għamlet fis-seduti l-oħra kollha allokati għall-ministeri l-oħrajn, esprimiet ruħha bl-aktar kritika fqira possibbli, tgħawwiġ tal-verita' u statements mill-aktar irresponsabbli.

Se niġi għall-parti fejn semmew li qabel l-elezzjoni ta' l-1998 kellhom ħafna proġetti xi jwettqu.

Qed isemmu l-yacht marina, u l-qasam industrijali.

Dawn huma proġetti li kif kelli l-okkażjoni ngħid drabi oħra, ma setgħux isiru għal raġunijiet li jafhom kulħadd.

Ħafna nies indunaw li bdew isemmu dawn il-proġetti għax kienet ġejja l-elezzjoni.

Dawn mingħalihom li lill- Għawdxin tista' tgħaddihom biż- żmien.

Ma rridx ngħid li għamilna xi proġetti kbar, imma f'dawn it-tlett snin sar ħafna xogħol f'kull qasam.

Sar ħafna xogħol fl-edukazzjoni, fis-saħħa w fl-infrastruttura.

Għamilna xogħlijiet kbar li kienu bżonnjużi u ta' prijorita'.

Dak li nidħlu għalih aħna nagħmluh bl-akbar responsabbilta`, kif qed nagħmlu fiċ-ċentru komunali, li għamit referenza għalih.

Irrid ngħid li l-istudju u l-laqgħat dwar dan il-proġett ma waqfqu qatt.

Fil-fatt tlestew żewġ studji ta' importanza kbira u li huma marbuta ma' dan iċ-ċentru komunali.

Qed nirreferi għall-geological study u għall-financial disability study.

Bħalissa qegħdin nerġgħu nirrevedu d-development brief, anke fid-dawl tal- financial disability study u rrid ngħid li l-laqgħa li jmiss hija ppjanata għal nhar l-Erbgħa.

Sur President, mexjin bl-akbar għaqal biex dak li nagħmlu nagħmluh sewwa u li jkun anke ta' l-akbar benefiċċju għall-gżira t'Għawdex.

L-istess qed nagħmlu fir-rigward t'Għawdex u l-Unjoni Ewropea.

Illejla kkritikawna u qalu li ma sarx studju u ma jafux x'se jiġri.

Nerġa' nistaqsi jekk dawn isegwux il-politika tal-gvern.

Qed jippruvaw jagħmluha tal-boloħ li qishom ma jafu xejn u jgħidu li m'hu qiegħed isir xejn.

Jiena rrid ngħid li għalkemm l-oppożizzjoni tikritikana u tipprova tbeżża' lill-Għawdxin li aħna l-agħar li se mmorru bi sħubija fl-Unjoni Ewropea, f'Għawdex qed inħarsu b'fiduċja lejn il-ġejjieni għax għandna fiduċja fl-Ewropa.

Kulħadd qed jagħmel minn kollox minbarra l-oppożizzjoni.

Qed nagħmlu minn kollox biex niżguraw ġejjieni aħjar.

Is-sena l-oħra l-ministeru għal Għawdex ikkumissjona studju lil wieħed mill-aqwa esperti fl-Ewropa.

Dan kien studju dwar il-gżejjer Ewropej u sar biex inkunu nafu aħjar kif ir-regolamenti Ewropej jolqtu lil Għawdex.

Proprju fil-ġimgħat li għaddew beda jitħejja studju ieħor ikkumissjonat mill-kummissjoni ewropea stess bi qbil mal-ministeru għal Għawdex u ma' l- uffiċċju tal-prim ministru biex jiġu stabbiliti l-ħteġijiet speċjali t'Għawdex.

Dan l-istudju huwa frott ta' laqgħa li kelli fl-20 ta' Ġunju ta' din is-sena ma' l-ambaxxatur tad-delegazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea f'Malta.

Ir-rapport li qiegħed jitħejja se jgħin lill-gvern Malti u anke lill-Ministeru għal Għawdex b'mod partikolari biex ikunu ndirizzati bl- aħjar mod possibbli l-bżonnijiet speċjali t'Għawdex.

Dan juri s-serjeta` tagħna u l-istudju se jipproponi miżuri w inizjattivi prattiċi li għandhom jittieħdu biex il-proċess ta' żvilupp fil-gżira jilħaq mhux biss mal-livell ta' żvilupp ta' Malta, iżda wkoll ma' dak tal-pajjiżi msieħba fl-Unjoni Ewropea.

Se nsemmi l-għanijiet ta' l-istudji li qegħdin isiru u rrid insemmihom ħalli l-oppożizzjoni tifhem x'qegħdin nagħmlu u ma jkollhiex għalfejn tistaqsi.

L-għanijiet ta' dan l-istudu qed jinkludu titjib fil-livell tad- dħul mix-xogħol u tal-ħidma kummerċjali t'Għawdex, it-tkattir ta' l- opportunitajiet ta' mpiegi, it-tnaqqis tal-problema ta' l-insularita` doppja, it-titjib fil-kompettivita` t'Għawdex, il-ħarsien ta' l-ambjent u t- titjib fil-kwalita` tal-ħajja ta' l-Għawdxin.

Biex isir dan l-istudju speċjalizzat, il-kummissjoni ewropea ħarġet sejħa għall-offerti sabiex jintgħażlu l-aħjar nies.

Fil-fatt min-nofs Novembru tliet esperti barranin li flimkien ma' żewġ esperti Maltin ġew imqabbda biex iħejju dan l-istudju.

Din il-verita`, Sur President, ma tantx iddoqq għal widejn l-oppożizzjoni għaliex l-interventi tiegħi u ta' sħabi minn din in-naħa tal-Kamra ma kenux fl-arja.

Tkellimna dwar il-fatti u l-fatti ma jista' jmerihom ħadd.

Dak li sar matul din is-sena kompla jikkonferma kemm verament gvernijiet Nazzjonalisti jagħtu kas Għawdex u kemm din il-gżira tgawdi aktar taħt amministrazzjoni Nazzjonalista.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil- Kumitat ta' Provvista.

Se npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-vot 47 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Anton Refalo.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No).

Negatived

ONOR MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 258 tas-26 ta' Novembru, 2001.

Billi intalbet votazzjoni, il-Kumitat ġie sospiż fin-12:30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija l- emenda għall-vot 47 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Anton Refalo.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No).

Negatived.

ONOR MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 29

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | |

KONTRA: 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 47 - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 19,562,337 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 47 - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 47 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT XI - MINISTERU GĦAL GĦAWDEX

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,320,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot XI - Ministeru għal Għawdex, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot XI għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 47 u XI tal-Ministeru għal-Għawdex ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Issa nistieden lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, it-Tlieta, 11 ta' Diċembru, 2001 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista

Estimi Ġenerali 2002

It-Tnax-il Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it- Tlieta, 11 ta' Diċembru, 2001 fid-9:00 a.m. bl-aġenda kif komunika mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9.39 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 258 tas-26 ta' Novembru, 2001..

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MALTACOM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb PQ 30254?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

PENSJONI - INJURIES SCHEME

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta żdiedet il-pensjoni ta' l- injuries scheme?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

ŻEJTUN - TRIQ IS-SUQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'referenza għall-PQ 30269 possibli d-Dipartiment tat-Toroq ġentilment jinnota li Triq is-Suq Żejtun m'għandha x'taqsam xejn ma' Triq Toni Zahra?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-parti ta' Triq is-Suq li qed issir referenza għaliha f'PQ Nru. 30296, hi dik il-parti li ma hiex asfaltata u li tiġi fil-kantuniera bejn Triq is-Suq u Maria Stella Caruana.

Hemm xogħol x'isir fi Triq Maria Stella Caruana u parti ta' Triq T. Zahra, bejn Triq Maria Stella Caruana u Triq Santa Katerina, li jikkonsisti f'bini ta' culverts sabiex tingħeleb il-problema ta' l-għargħar mill-ilma tax-xita.

Għalhekk ix-xogħol f'din il-kantuniera isir mal-bqija tax-xogħol fit-toroq imsemmija f'din il-lokalita'.

PA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid xi pjanijiet hemm mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar żvilupp til-barriera magħrufa tal-blu fil-by pass tal-Mellieħa?

Jista' l-Ministru jgħid wkoll jekk hemmx applikazzjonijiet għal zvilupp f'dan is-sit?

Jekk iva, x'inhi t-tip ta' żvilupp?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'seduta oħra

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - FLUS IVVUTATI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' flus ivvutati għad- Dipartiment tal-Mużewijiet fis-sena 2000 u fis-sena 2001 li ma ntużgħawx mid-dipartiment u li allura ġew mgħoddija lura lill-finanzi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-kontijiet għas-sena 2001 għadhom ma ġewx magħluqa, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.