MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 97 L-Erbgħa, 12 ta' Mejju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 97

L-Erbgħa, 12 ta' Mejju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.15 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 12 ta' Mejju, 1999

WERREJ MINUTI 727

PETIZZJONI 727

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 728

TQEGĦID TA' KARTI 732

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU

GĦAL MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL (SECOND READING) 732

AĠĠORNAMENT 751

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 756

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 96 li saret fit-12 ta' Mejju, 1999 ġew konfermati.

MR.

SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Nifhem li l-Onor.

Louis Galea se jressaq petizzjoni.

PETIZZJONI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr. Speaker, nitolbok tippermettili nilbes ftit il-kappell ta' deputat fil-parlament elett mill- ħames u mis-seba' distrett ħalli nkun nista' nipprezenta petizzjoni ffirmata minn 13,000 persuna minn diversi lokalitajiet madwar is-Siġġiewi dwar proposta ta' żvilupp ta' simenterija.

Irrid ninforma lill-Kamra li l-isteering committee magħmul mill-kunsilli lokali tas-Siġġiewi, Ħal Qormi, Ħaż-Żebbuġ, Ħal Luqa u l-Imqabba kienu kitbu lid-deputati f'April li għadda biex juru t-tħassib tagħhom dwar applikazzjoni għall-iżvilupp ta' simenterija minn Polcem Ltd. fil-limiti tas-Siġġiewi.

Jien, bħala wieħed mid-deputati ta' din il-Kamra, kont irrispondejt dik l-ittra fejn kont fissirt il-preokkupazzjoni tiegħi u kont ukoll wegħidt l-appoġġ sħiħ tiegħi għall-inizjattivi li jieħdu dawn il- kunsilli lokali.

Għedtilhom ukoll li jien assolutament ma naqbilx li f'dawn l-inħawi tinbena din is-simenterija.

Bħal din l-ittra naf li kitbu lil diversi deputati oħra, inkluż lill-Onor.

Marie Louise Coleiro, li se tindirizza lill-Kamra wara li nieqaf jien.

Sussegwentement, Sur President, dan l-isteering committee, li organizza wkoll il-ġbir ta' petizzjoni, kien talabni nikkonsidra jekk inkunx preparat li flimkien ma' l-Onor.

Marie Louise Coleiro, inressaq petizzjoni li ffirmaw ir-residenti ta' dawn l-irħula.

Jien aċċettajt li nressaq għall- konsiderazzjoni ta' din il-Kamra petizzjoni li hija ffirmata minn 13,000 ċittadin dwar applikazzjoni li saret lill-awtorita' ta' l-ippjanar minn Polcem Ltd. għall-iżvilupp ta' simenterija fil-konfini tas-Siġġiewi.

Fl-opinjoni tar-residenti ta' dawn l-inħawi - wieħed minnhom huwa jien ukoll - din is-simenterija tikkawża ħsara kbira u għaldaqstant qed nissottomettu din il-petizzjoni għall-konsiderazzjoni tal-Kamra u biex il- Kamra tieħu dawk il-miżuri kollha li jidhrilha xierqa biex dan il-proġett ta' detriment għall-komunitajiet f'dawn l-irħula u għall-bqija tal-pajjiż fil-fatt ma jiġix imwettaq.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, jien ukoll f'April li għadda ddikjarajt l-appoġġ sħiħ tiegħi kontra l-proġett ta' simenterija fi Sqaq il- Bagħal f'Ħal Farruġ u nixtieq nieħu l-okkażjoni biex nagħti prosit lill- kunsilli lokali tas-Siggiewi, ta' Ħaż-Żebbuġ, ta' Ħal Luqa, ta' l-Imqabba u ta' Ħal Qormi għall-inizjattiva li ħadu biex ġabu lil Malta konxja għal din il-proposta ta' din is-simenterija.

Mhux hekk biss imma nagħtihom prosit ukoll għall-mod serju li mxew bih.

Dawn ma tkellmux off the cuff u bdew iwaddbu 'l hemm u 'l hawn imma mxew b'mod serju, saħansitra kkummissjonaw studju dwar l-impatt ambjentali u ħadu in konsiderazzjoni analisi mill-Universita' ta' Birmingham dwar l- effett tas-simenterija fuq is-saħħa tan-nies.

Barra minn hekk, nixtieq nagħti prosit ukoll lil grupp ta' nisa tad-dar mis-Siġġiewi li ngħaqdu flimkien biex ġabu lil kulħadd konxju tat-tħassib li qed juru u fl-aħħar mill-aħħar irridu nagħtu prosit ukoll lil dawn it- 13,000 ċittadin minn dawn l-irħula u madwar li wkoll ingħaqdu fil-fehma soda tagħhom kontra dan il-proġett.

Lil dawn kollha, Mr Speaker, inħoss li għandna nagħtuhom prosit mhux biss għax urew il-fehma soda tagħhom imma wkoll għaliex, minflok għamlu kif forsi hija l-użanza f'dan il-pajjiż, li nintefgħu fl-irkejjen ingorru, dawn ma ddejqu xejn, ħadu stand ċar u wrew l- opinjoni ferma tagħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu issa għall-mistoqsijiet.

L-Onor.

Cuschieri, f'isem l-Onor.

Parnis jagħmel l-mistoqsija parlamentari numru 5729.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

KUNSILLI LOKALI - ELEZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni ta' kemm mill-kandidati kollha li ħarġu għall-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li saru fit-13 ta' Marzu huma żgħażagħ bejn it-18 u l- 20 sena, bejn l-20 u l-25 sena, bejn il-25 u t-30 sena u bejn it-30 sena u l-35 sena?

Jista' jagħti s-sess tagħhom?

Jista' jgħid kemm fil-fatt telgħu fil-kunsill lokali żgħażagħ skond kif klassifikati aktar 'il fuq?

B'kuntrast ma' kemm kienu ħarġu żgħażagħ u kemm kienu telgħu fl- elezzjonijiet ta' tliet snin ilu, jista' jivverifika b'ċifri tanġibbli jekk kienx hemm żieda jew le fin-numru ta' kemm ħarġu żgħażagħ u kemm fil-fatt irnexxielhom jitilgħu?

ONOR.

JOE BORG (Ministru ta' l-Affarijiet Barranin) (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabelli li jagħtu l-informazzjoni mitluba.

Dettalji tal-kandidati kollha eletti jidhru elenkati f'Tabella ''C'' għas- sena 1999 u f`Tabella ''D'' għas-sena 1996.

Dawn it-tabelli huma maqsuma skond il-lokalita`, l-eta` u s-sess.

QGĦAD - GRADWATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikklassifika l-2,981 żagħżugħ u żagħżugħa ddikjarati qiegħda skond il-lokalita' li ġejjin minnhom?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jiddentifika kemm min-numru ta' żgħażagħ qiegħda għandhom diploma/degree mill-Universita' ta' Malta u fl-istess ħin jikklassifika n-numru ta' żgħażagħ qiegħda vis-a-vis id-diploma/degree tagħhom, kemm ilhom jirreġistraw u s-sess tagħhom?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jivverifika bi kwotazzjoni ta' ċifri jekk huwiex minnu li f'dawn l-aħħar sitt xhur in-numru ta' nies qiegħda u li għandhom diploma/degree mill-Universita' ta' Malta kiber?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Il-2,981 żagħżugħ u żagħżugħa qiegħda li kienu taħt it-tletin sena u li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol sa l-aħħar ta' Jannar 1999 kienu mill-lokalitajiet imniżżla f'Tabella ''A'', li qiegħed inpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra.

F'din it-tabella wieħed għandu jsib ukoll kemm minnhom kienu nisa u rġiel.

F'Tabella ''B'', li ukoll qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra, wiehed għandu jsib kemm dawn iż-żgħażagħ ilhom jirreġistraw għax-xogħol u anke l- eta' tagħhom.

Fix-xahar ta' Jannar kien hemm 21 żgħażugħ gradwat.

Il-figura globali tal-gradwati f'Jannar 1999 kienet ta' 38.

Din il-figura hija l-iżgħar fl- aħħar sitt xhur u allura ma nistax naqbel illi n-numru ta' gradwati qalb dawk li qed jirreġistraw qed jiżdied.

Dan jixhdu it-tabella ta' hawn taħt.

|Xahar |Numru ta' Gradwati | |Awissu 1998 |103 | |Settembru | 46 | |Ottubru | 45 | |Novembru | 47 | |Diċembru | 41 | |Jannar 1999 | 38 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: La qed nitkellmu fuq nies qiegħda, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi immedjati qed jieħu l-gvern biex iwaqqaf ir- rata allarmanti li tiela' bih il-qgħad?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, m'hemmx għalfejn nużaw aġġettivi li fl- opinjoni tiegħi m'humiex applikabbli.

Il-qgħad fil-pajjiż jiġi indirizzat billi inti jkollok ekonomija li tkun miexja 'l quddiem, li tkun qiegħda toħloq l-opportunitajiet ta' xogħol u billi inti wkoll teżamina t-tip ta' qgħad li qed ikollok.

Qed jirriżulta bl-iktar mod ċar, anke minn dikjarazzjonijiet pubbliċi li għamilt dan l-aħħar, li l-opportunitajiet ta' xogħol li qegħdin jinħolqu qegħdin jinħolqu għal ċertu tip ta' nies li pero' f'ċerti ċirkostanzi mhux qed isibu biżżejjed ħaddiema għalihom.

Eżempju tipiku - li wkoll tqajjem dan l-aħħar f'laqgħa li jien kelli mal-GRTU - kien meta min jirrappreżenta s-settur tal-bini u l-kostruzzjoni fil-GRTU ilmenta pubblikament li dak is- settur ma kienx qed isib biżżejjed ħaddiema biex ikopri l-bżonnijiet li għandu fiż-żmenijiet tal-lum.

Jidher ċar li għad m'għandniex dik il- flessibbilta' f'dak li għandu x'jaqsam man-nies li qed jirreġistraw.

Jibqa' l-fatt li l-opportunitajiet ta' xogħol jinħolqu b'ekonomija li tkun miexja u tkun miexja tajjeb.

L-indikazzjonijiet li l-gvern għandu bħalissa - u dawn huma kkonfermati wkoll minn diversi aġenziji importanti, fosthom ir-rapport tal-bank ċentrali - huma li r-ritmu ta' l-ekonomija issa beda jaqbad sew u fix-xhur li ġejjin se jkomplu jinħolqu opportunitajiet ta' xogħol għan-nies li qegħdin jispiċċaw mis-sistema edukattiva tagħna kif ukoll għal dawk li qed jirreġistraw.

ANZJANI -HOME HELP

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jiżdiedilha l-ħin tal-home help minn erba'sigħat għal ħamsa fil-ġimgħa minħabba l-importazzjoni tal-każ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-laqgħa tal-bord ta' l-4 ta' Mejju, 1999 il- bord approva żieda ta' siegħa fil-ġimgħa lill-persuna indikata.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - RESERVED PARKING

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament kien se jingħatalu in-no parking sign quddiem ir-residenza tiegħu minħabba li għandu diżabilita' u issa ntbagħtet nota li dan ma jistax jsir?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jistħarreġ dan il-każ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ir-reserved parking jingħata mit-traffic control board fuq rakkmandazzjoni tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Il-kummissjoni tagħmel din ir-rakkmandazzjoni wara li tirċievi l- applikazzjoni relevanti, issir żjara fid-dar minn uffiċjali tal-kummissjoni u t-talba tiġi studjata minn bord maħtur mill-kummissjoni għal dan il-għan u li jinkludi tabib, persuni b'diżabilita' u uffiċjali għoljin taċ-ċivil.

Dan is-servizz jingħata lil persuni li għandhom diżabilita' severa ta' mobilita' - nenfasizza l-kelma ''severa'' - u nista' nikkonferma li fil- każ ta' l-applikazzjoni li hemm riferenza għaliha f'din il-mistoqsija ġiet użata din il-proċedura.

Fl-ebda stadju l-applikant ma ġie mgħarraf li ser jingħata dan is- servizz.

Il-bord iddeċieda li għallissa dan is-servizz ma għandux jingħata minħabba li ma jissodisfax il-kriterji rikjesti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Biex joħroġ il-permess għan-no parking għal persuni b'diżabilita', jenħtieġ il-permess tat-traffic control board?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Iva, fil-fatt huwa t-traffic control board li finalment jieħu d-deċiżjoni.

Kif spjegajt fit-tweġiba tiegħi, il- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' tagħmel rakkmandazzjoni li tista' tkun milqugħha u tista' ma tkunx.

Il-prattika hi li t-traffic control board jimxi fuq l-expertise li għandha l-kummissjoni.

Id-deċiżjoni finali hija tat-traffic control board u mhux tal-kummissjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li t-traffic control board għal diversi xhur ma kienx qed jiffunzjona - fil-fatt ma kienx maħtur imma issa jidher li nħatar - ma jħossx il-Viċi Prim Ministru li kien qed jitfa' applikazzjonijiet ta' persuni b'diżabilita' li xtaqu no parking sign fi żvantaġġ?

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): It-traffic control board baqa' janalizza applikazzjonijiet bħal dawn u baqa' japprova każijiet rakkmandati wkoll mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

AWTORITA' TAD-DJAR - SOCIAL HOUSING

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex wasal il-każ ta' social housing tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-każ indikat qed jiġi kkonsidrat, iżda l-persuna nvoluta jkun jaqblilha aktar jekk tapplika ma' l- awtorita' tad-djar taħt il-kategorija speċjali tagħha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Viċi Prim Ministru jispjega l-pjanijiet tal-gvern rigward housing soċjali u jgħidilna wkoll kemm żdiedu l- applikazzjonijiet għall-akkomodazzjoni alternattiva minn Settembru 'l hawn?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naħseb li l-Onor. kollega jifhem jekk ngħidlu li t- tieni parti tal-mistoqsija supplimentari tiegħu ma nistax inweġibha għaliex m'għandix l-informazzjoni preċiża f'idejja u niddejjaq jekk nagħti statistika bl-addoċċ.

Għar-rigward ta' l-ewwel parti tal-mistoqsija supplimentari, jiġifieri l- pjanijiet tal-gvern f'dak li għandu x'jaqsam ma' akkomodazzjoni soċjali, jien għamilt diversi stqarrijiet fil-pubbliku dwar bidliet fil-policy għal dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal-housing.

Waħda mill-iktar bidliet li fl-opinjoni tiegħi għandna nenfasizzaw - għax tolqot il-programmar ta' xogħol tal-housing authority - hija li f'laqgħa tal-bord li saret mhux tant żmien ilu, l-awtorita' waslet għall-konklużjoni li għandha tirrakkmanda li jkun hemm żieda fil-perċentwali ta' flats li jinbnew mill-istess awtorita' u jingħataw b'kera.

Bħalma jafu l-Onor.

Membri ta' din il-Kamra, meta l-housing authority tibni flats ġodda, tiddetermina hi l-persentaġġ ta' flats li jiġu offruti għall-bejgħ u l-persentaġġ ta' flats jew maisonettes li jiġu offruti b'kera.

Ir-rakkmandazzjoni li saritli kienet li għandna nżidu l- perċentwali ta' proprjeta' li toħroġ b'kera minflok b'bejgħ.

Ir-raġuni hija ovvja għax qed jirriżultalna li qed ikun hemm numru sostanzjali ta' familji li ma jkunux jistgħu jidħlu għall-piż ta' xiri, anke jekk dan ikun xiri ssussidjat.

Hemm diversi miżuri oħrajn koperti bi skemi differenti - m'għandix il-ħin biex noqgħod nidħol fihom - li jindikaw biċ-ċar id-direzzjoni tal-gvern fil-qasam ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Ċertament li l-gvern se jkompli jissusidja fejn hemm bżonn.

Żgur ukoll li l-gvern miexi fid-direzzjoni li jixtri l-proprjeta' privata biex jikriha.

Fejn nistgħu nissusidjaw il- kirjiet ta' nies li jikru mingħand il-privat nagħmlu hekk ukoll u hemm firxa sħiħa, Mr Speaker, li m'għandix il-ħin biex nidħol fid-dettall fihom.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar tenders sottomessi taħt Skema ''U'' – Xiri ta' proprjeta' privata mill-awtorita' tad-djar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Joe Borg.

ONOR.

JOE BORG: F'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Memorandum dwar fondi għal ħtiġijiet speċjali tal-kunsilli lokali għas- sena 1999/2000, b'riferenza għall-mozzjoni Nru 63 ippreżentata fil-11 ta' Mejju, 1999.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Tagħrif dwar reati u inċidenti relatati ma' vetturi matul ix-xhur bejn Jannar u April tas-snin 1995-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6644.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU GĦAL MALTA

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-12 ta' Mejju, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, fil-klima tad-dibattitu li għaddej fil-pajjiż rigward il-bejgħ ta' l-ishma lill-HSBC - u issa anke fuq il- kwestjoni tal-moll tal-Kottonera - tieħu gost taqra fil-gazzetti r-rimarki li qed isiru dwar it-ton li bih qed jitmexxa dan id-dibattitu fuq il-liġi tat-turiżmu.

Fil-gazzetti tara kummenti fis-sens li qed ikun hemm dibattitu informat, dibattitu serju u dibattitu li juri li fuq dan is-suġġett iż-żewġ naħat tal-Kamra qed jimbottaw fl-istess direzzjoni jiġifieri fid-direzzjoni li jkun hemm abbozz ta' liġi formulat b'mod li din tkun liġi importanti u liġi li tkun fl-interess tan-nazzjon.

Dan wieħed jista' jifhmu għaliex min jipprova jippolitiċizza dan is-suġġett ikun irresponsabbli.

Jien beħsiebni nkompli f'din il-vena u mhux beħsiebni nkun polemikuż.

Iżda, Sur President, ma nistax nidħol fid-dibattitu bla ma ngħid li wieħed ma jridx jinsa kif intużat din il-liġi fiż-żmien kollu li ilha quddiem il-parlament - u wara li nagħmel dan il-kumment politiku jiena se nkompli bit-ton li wegħidt li se nitkellem bih - u nirriferi għall-mod kif din il-liġi, minkejja li għandha x'taqsam ma' settur daqshekk sensittiv u importanti għall-ekonomija Maltija u minkejja li għandha tant għanijiet tajbin, ġiet użata mill-Partit Nazzjonalista bħala pawn.

Din kienet liġi li, bħalma qal meta pproponiha l-ministru, bdiet snin ilu, ġiet raffinata ħafna fi żmien il-Gvern Laburista, kienet waslet anke biex tgħaddi mill- istadju ta' kumitat imma għar-raġunijiet politiċi l-oppożizzjoni ta' dak iż- żmien dehrilha li għandha tużaha bħala xi ħaġa li tista' tilgħab biha biex tagħmel punt politiku.

Din kienet xi ħaġa li stqarr anke l-Onor.

Michael Refalo, meta qal li huma kienu mblokkaw din il-liġi milli tkompli għaddejja mill-parlament għaliex hekk kien jaqbel għall-għanijiet partiġġjani tal- Partit Nazzjonalista.

Jiena ngħid li hija ħasra li liġi bħal din intużat b'dan il-mod għaliex kieku sal-lum din l-awtorita' diġa' qiegħda tiffunzjona u tagħmel id-doveri tagħha.

Wieħed jiddispjaċih u jgħid li ma jistax ikun li liġijiet bħal dawn, li jitkellmu fuq settur vitali għall-ekonomija Maltija, jiġu użati b'dan il-mod.

Meta niddiskutu dan is-settur irridu nitilqu minn pożizzjoni ta' partenza li hija komuni.

It-turiżmu huwa ta' natura vitali għall- ekonomija u għandu effett dirett u indirett fuq il-kwalita' tal-ħajja tal- pajjiż, fuq l-impjiegi, fuq id-dħul tal-munita barranija u fuq ħafna u ħafna aspetti oħra li nispera jkolli l-okkażjoni nitkellem fuqhom iktar 'il quddiem.

Issa, Sur President, x'inhija l-liġi li għandna quddiemna?

Jiena m'iniex se nirrepeti dak li qalu sħabi pero rrid ngħid li fin- natura tagħha din hija liġi regolatorja, hija liġi li se twaqqaf strutturi, se tagħmel regolamenti u se twaqqaf mekkaniżmu biex permezz tiegħu s-settur turistiku jkun iktar regolarizzat, ikun iktar kontrollat, ikun iktar dixxiplinat u jkun iktar imħares fl-interess ta' l-industrija fiha nfisha, fl-interess tal-prodott turistiku fih innifsu, fl-interess tal-ħarsien ta' l-impjiegi li hemm f'oqsma differenti ta' dan is-settur u anke fl-interess ta' l-ekonomija.

Issa meta nitkellmu fuq liġi regolatorja wieħed jista' jgħid li sfortunatament għandna ħafna esperjenzi.

Kellna liġijiet ta' din in-natura li jidhru sbieħ ħafna fuq il-karta, nagħmlu ġranet niddiskutu d- dettal ta' kull klawsola u naraw ix-xquq kollha li jista' jkun hemm pero' mbagħad meta niġu għat-tħaddim tagħhom insibu li l-liġi ma tkunx effettiva.

F'dan il-każ jidher ċar li hemm qbil bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra prattikament fuq kollox.

Żgur li hemm qbil fuq l-ispirtu u fuq l- intenzjonijiet tal-liġi għalkemm fi stadju ta' kumitat forsi jqumu xi diffikultajiet rigward ċerti interpretazzjonijiet u rigward għand min għandhom ikunu ċerti poteri.

Imma l-mistoqsija immedjata hija: Din il-liġi fil-prattika kemm se tkun effettiva?

Issa barra li din hija liġi regolatorja, hija wkoll enabling law li tagħti poteri lill-ministru li joħroġ regolamenti ħalli jkun jista' jikkontrolla s-settur turistiku.

Imma ċertament il-liġi waħedha, il-karti waħedhom, il-legal notices waħedhom m'humiex se jġibu dak l-enforcement li nixtiequ.

Il-liġi biex taħdem iridu jħaddmuha n-nies u hawnhekk jibdew deħlin id-dubji.

L-enforcement ta' din il-liġi se jkun diffiċli jew se jkun faċli?

Se jkollna biex nagħmluh?

Se nġibu lil min huwa f'dan is- settur joqgħod għal dawn ir-regolamenti?

Sur President, nistħajlek tgħid: Isma', imma x'tippretendi li ma tagħmel liġijiet xejn għaliex tiddubita mill-enforcement?

Le, pero' mill-esperjenzi li għandi, partikolarment meta għamilt sentejn ministru responsabbli għall-planning authority, naf kemm hu diffiċli biex twettaq l-enforcement.

Fil-każ tal-planning authority għandna regolamenti dettaljati u struttura ta' enforcement li m'hawnx bħalhom fil- pajjiż.

Il-liġi tal-planning authority hija liġi unika pero' xorta, l-ikbar uġigħ ta' ras u l-ikbar dwejjaq kien ikun meta tara li minkejja l-liġi, minkejja l-uffiċjali u minkejja l-istrutturi kollha preżenti, l-enforcement kien biċċa xogħol diffiċli ħafna.

Jiena ma nawgurax li din il-liġi tgħaddi minn din il-ħaġa imma hemm ħafna affarijiet li jridu jiġu enforzati.

Bla ma nkun ta' disprezz lejn ħadd irrid ngħid li huwa fl-karattru Mediterranju tagħna li ħafna drabi nkunu ftit laxki, nipprovaw nirranġaw l-affarijiet u nipprovaw, jekk jista' jkun, nisgiċċaw mill-issikkar tar-regolamenti.

Meta nara dan il-karattru sfortunat tal-Malti, jiena nibda niddubita u nibża' li dan l-eżerċizzju mhux se jagħti l-frott mistenni u mixtieq.

Issa meta qed ngħid hekk, m'inix qiegħed naqta' qalbi, anzi jien nawgura li l-poteri, jingħataw lil min jingħataw, jiġu esegwiti.

Jiena nemmen li meta bniedem jibda juża d-dixxiplina u l-multi u meta wieħed jibda jdaħħal is-serjeta' billi jara li ma jkunx hemm eċċezzjonijiet u li min jipprova jsib ħajt għall-kenn għand xi politiku jew għand xi uffiċjal pubbliku dan ma jirnexxilux, allura mbagħad forsi nibdew naslu biex nimplimentaw l-affarijiet.

Għalkemm qed ngħid li għandna karattru Mediterranju imma mbagħad ngħid: Imma allura ċentri oħra fil-Mediterran li wkoll qegħdin jgħixu mit-turiżmu, kif għandhom ċertu standard?

Dawn kif jimplimentaw ċerta strettezza?

Kif jeżiġu l-ħarsien tar-regolamenti?

Kif jispiċċaw biex jagħtu dak il-kwalita' ta' servizz li jidher li hu kkontrollat?

Qed insemmi pajjiżi Mediterranji għax jekk insemmi pajjiżi oħra tan-north ta' l-Ewropa, xi ħadd jista' jgħidli: Iva imma dawk differenti.

Qisu aħna differenti minħabba l-karattru.

Jiena nemmen li rridu ninsew l-idea li aħna laxki, li aħna mmorru għand xi ħadd u jirranġalna u li aħna nipprovaw nilwu r-regolamenti kif jaqblilna.

Irridu ngħidu li hawn irridu niġbdu linja għaliex dan huwa settur vitali għall-għajxien ta' pajjiżna u min jippretendi li għandu d-dritt li jagħmel li jrid u joħroġ mir-regolamenti m'għandux jingħata l-ebda ħajt tal-kenn.

Dan qed ngħidu, Sur President, għaliex it-turiżmu x'inhu?

It-turiżmu huwa bejgħ ta' prodott.

Inti għandek prodott u qed tbiegħu lil xi ħadd.

Issa meta tbiegħ, ma tistax taqbad lil xi ħadd minn għonqu u ġġiegħlu bil-pulizija jiġi biex jieħu dak il-prodott.

Ix-xerrej tal-prodott jiġi minn rajh, jiġi għax imħajjar, jiġi għax jogħġbu l-kwalita' tas- servizz u jiġi għaliex jogħġbu l-prezz.

Fil-fatt, meta wieħed jaqra l-liġi, li hi pjuttost vasta, wieħed jara li se jkun hemm anke kontroll fuq aspetti differenti tal-bejgħ tal-prodott.

Dan huwa eżerċizzju ta' marketing.

Dan il-prodott huwa kompless, m'huwiex prodott sempliċi u wieħed irid jipprova jikkontrolla b'mod li jattira lil dak li jkun għal raġunijiet differenti.

In-nies huma kollha differenti u għandhom gosti differenti u inti trid tagħmel il-prodott jappella għall-ikbar numru possibbli ta' nies bla ma tkun analitiku żżejjed.

Argument li se nagħmel jien huwa li t-turist se jara dik il-parti tal- prodott li hija lesta u li m'għamilnihiex aħna u se jara wkoll il-parti li nfornulu aħna.

Il-parti lesta huma l-assets naturali ta' pajjiżna, jiġifieri l-allokazzjoni ġeografika, il-klima tagħna, il-baħar ta' madwarna u l-wirt kulturali, li bnewh il-ġenerazzjonijiet ta' qabilna bil-mod il- mod.

Imbagħad hemm il-parti li jforni min qiegħed fl-industrija tat-turiżmu u f'dan il-każ qed nitkellem fuq dik il-parti li qed joffri l-poplu li qed jgħix illum għall-attenzjoni ta' min qed ifittex fejn imur biex jieħu l- vaganza tiegħu.

Din il-parti tinqasam f'żewġ aspetti oħra għaliex għandek il-parti ta' li huma l-amenities, jiġifieri l-lukandi, ir-ristoranti, il- leisure complexes u l-postijiet tad-divertiment - li huma l-parti materjali - u iktar u iktar importanti, Sur President, hemm il-parti li m'hijiex materjali, li tinkludi s-servizz, il-mod kif wieħed jittratta mat-turist, il-mod kif wieħed jilqa' t-turist u l-mod kif wieħed iġib ruħu mat-turist.

Dan juri li wieħed qed ibiegħ pakkett, u l-iskop ta' din il-liġi huwa li tikkontrolla kif jiġi mibjugħ dan il-pakkett li jinkludi l-parti naturali u l-parti tas-servizz li wieħed joffri lit-turist.

Anke rigward is-servizz, wieħed irid jgħid li s-servizz fih innifsu wkoll għandu żewġ aspetti differenti.

Dan għandu l-aspett li huwa oġġettiv u għandu l-aspett soġġettiv tiegħu.

Jekk jien qed noffri servizz ta' ristorant lit-turist, allura għandi nara l-kwalita' u l-preżentazzjoni ta' l-ikel u għandi nara l-prezz ta' l-ikel.

Dan hu l-aspett oġġettiv, l-aspett materjali tas-servizz, pero' mbagħad hemm l-aspett soġġettiv u din il-liġi tidħol f'dan l-aspett ukoll għal min ma jġibx ruħu tajjeb, għal min lit- turist ma jittrattahx kif għandu jittrattah u għal min jagħmel ċertu disservice għall-industrija tat-turiżmu.

Dan huwa tajjeb għaliex postijiet ta' fama mondjali jmorru 'l quddiem permezz tal-kwalita' ta' servizz li joffru.

Huwa għalhekk li wieħed irid jara wkoll dan l-aspett soġġettiv tas- servizz li se nagħtu, dak li jgħidulu service with a smile.

Ikun inutli li toffri l-iktar platt ta' l-ikel tajjeb, l-iktar lukanda komda u l-iktar kamra lussuża jekk ikollok servizz tal-qamel.

Sur President, jiena nemmen li din l-awtorita' se jkollha xogħol diffiċli biex tipprova ddaħħal il-mentalita' li min jgħix minn dan is-settur mhux biss irid imur jagħmel id-dover tiegħu imma jrid jagħti servizz ta' kwalita' li bih jattira u jogħġob lit-turist.

Huwa veru li l-bniedem ikollu ġranet tajbin u ġranet ħżiena; huwa veru li jkollu burdati differenti jew jaf ikollu problemi d-dar jew inkwiet ma' l-imgħallem fuq ix-xogħol, imma jibqa' l-fatt li dawn l-affarijiet ma jikkonċernawx u ma jinteressawx lil min qed jirċievi s-servizz.

Għat-turist inti qiegħed hemmhekk - ovvjament dejjem b'rispett lejn id-dinjita' tax-xogħol - biex tagħtih servizz tajjeb.

Jiena m'inix qed ngħid li l-ħaddiema m'humiex qed jagħtu servizz tajjeb - għax il-maġġoranza jagħmlu x-xogħol tagħhom bl-ikbar impenn u bl-ikbar dedikazzjoni, għax jifhmu li hemmhekk hemm ħobżhom u jridu jibżgħu għalih - imma qed ngħid li hemm bżonn li jkunu regolamentati u kkontrollati dawk il- ftit li jkunu forsi irresponsabbli għax ma jkunux qegħdin jirrealizzaw li l- ħsara li jagħmlu huma mhux lilhom biss tolqot imma tolqot ukoll lil sħabhom kollha fis-settur kollu.

Nies bħal dawn mhux jiġu ppenalizzati biss għandhom - għalkemm il-liġi tikkontempla li jkunu ppenalizzati - imma għandhom ukoll jiġu mogħtija l- parir - u jien nemmen li dawn huma l-funzjonijiet li' 'l quddiem din l- awtorita' trid tiżviluppa - biex ifittxu x'imkien ieħor għax m'humiex maqtugħin għal dan ix-xogħol.

Jekk bniedem ma jkunx adattat għal ċertu tip ta' xogħol inutli jsiru l-pieni u r-regolamenti għaliex jiżbalja kien u jiżbalja jibqa'.

Il-gwaj hu li sakemm jitlaq minn dak ix-xogħol jew inkella jitkeċċa minn dak ix-xogħol, bniedem bħal dan ikun għamel ħsara f'dak is-settur.

Turist li ġie hawnhekk forsi għall-ewwel darba għal holiday se jmur lura bl-impressjoni li jkun ħa minn dak il-kuntatt sfortunat ma' dak l-individwu.

Allura anke hawnhekk wieħed irid jara li fl- awtorita' mhux biss ikun hemm l-aspett ta' enforzar u ta' multi imma jkun hemm ukoll l-aspett ta' ħarsien ta' l-aptitudes tal-ħaddiema, ħalli wieħed ikun jaf li jkun qiegħed jieħu l-inqas riskji meta qed iħalli ċerti nies jaħdmu fis-settur, speċjalment dawk li huma f'kuntatt dirett mat-turist.

Sur President, il-kompetizzjoni li hawn f'dan is-settur, partikolarment madwarna, hija enormi.

Ħafna drabi wieħed jgħid: Forsi lukandi ma nafux nibnuh bħal ħaddieħor, imma m'għandniex ix-xemx, m'għandniex il-baħar, m'għandniex wirt kulturali u wirt storiku iktar minn ħaddieħor?

Allura ħaddieħor għaliex jirbħilna?

Għaliex imorru iktar hemm u mhux hawn?

Hemm ħafna fatturi bħal, per eżempju, il-fattur tal-prezz - u 'l quddiem nitkellem anke fuqu - imma ċertament wieħed mill-fatturi li jirbaħ u li jattira huwa s-servizz li jingħata t-turist.

Dan huwa importanti ħafna u min għadu jaħseb li t-turiżmu tagħna għandu jibqa' bbażat fuq ix-xemx, fuq il-baħar u fuq ir-ramel - għalkemm ramel ma tantx għandna! - huwa żbaljat.

Fuq dan biss ma tantx għandna ċans li nikkompetu.

Hawn eluf ta' destinazzjonijiet li għandhom xemx daqskemm għandna aħna, għandhom baħar daqskemm għandna aħna u għandhom ramel ħafna iktar milli għandna aħna.

Mela allura x'għandu jkun ir-rwol ta' l-awtorita'?

Filwaqt li wieħed ma jridx jaħbi l-fatturi tax-xemx u l-baħar - għax għandna xi ħaġa li ġiet b'mod naturali u rridu nibżgħu għaliha - pero' iktar u iktar irridu wkoll nimassimizzaw il-valur ta' dak li għandna u li ħaddieħor m'għandux jew għallinqas m'għandux daqsna.

U għall-grazzja t'Alla, minkejja ċ-ċokon ta' din il-gżira u minkejja l-fatt li aħna poplu żgħir, għandna ħafna affarijiet illi huma l-għira ta' ħaddieħor imma li sfortunatament m'aħniex qed nagħmlu marketing tajjeb biżżejjed tagħhom.

Din l-awtorita' trid tara li dan għandu jkun wieħed mill-għanijiet prinċipali tagħha.

Jekk hemm bżonn wieħed għandu jagħmel strateġiji ta' marketing, strateġiji li forsi sal-lum ma ppruvajniex.

Illum hemm nies speċjalizzati li jgħidulek kif tippreżenta oġġett biex tbiegħu bl-aħjar prezz possibbli.

Jiena ma rridx ngħid li dan se jkun xi eżerċizzju diffiċli.

Għaliex?

Għax hija ħasra aħna noqogħdu nippruvaw nidħlu f'oqsma oħra meta dak li għandna lanqas biss sfruttajnih biżżejjed.

Qed ngħid għall-wirt kbir li hawn f'dan il-pajjiż, Sur President.

Jiena mhux nidħol fl-istorja ta' kif beda t-turiżmu, imma t-turist għaliex jisposta ruħu minn post għall-ieħor?

Jagħmel hekk għax imur biex jara x'għandhom x'joffru postijiet oħra tad-dinja, x'għandhom differenti minn pajjiżu, x'għandhom tipiku tal-post, x'inhija l-kultura tagħhom u x'affarijiet hemm li mhuwiex se jarahom post ieħor.

It-turiżmu m'għandux ifisser illi nagħmlu kullimkien gabubi u gaġeġ tal-konkos, bħalma hemm f'ħafna postijiet oħra.

Hemmhekk in-nies imorru għal affarijiet oħra u mhux għal dak li għandna x'noffru aħna.

Barra minn hekk, lil dawn mhux se nikkompetu magħhom għaliex anke d-daqs jitfagħna fi żvantaġġ.

L-awtorita' tat-turiżmu trid tieħu fuq spallejha r-responsabbilta għall-marketing tajjeb tal-wirt kulturali tagħna.

Bla ftaħir u bl-umilta' kollha ngħid li aħna għandna wirt kulturali u wirt naturali li huwa assolutament uniku.

F'dan il-pajjiż għandna wirt kulturali uniku li l-potenzjal tiegħu għadu m'huwiex immassimizzat.

Għadna ma skoprejniex l-iktar mod effiċjenti kif inbiegħuh lill-barrani.

B'marketing tajjeb tal-prodott biss nistgħu nattiraw ħafna aktar turisti milli nagħmlu llum, imbagħad ovvjament irid ikun hemm is-servizz li hemm bżonn jingħata u l-mod kif nittrattaw it-turist ladarba jasal f'dan il- pajjiż.

Meta nsemmi l-wirt kulturali jiena mhux qed nitkellem biss fuq it- tempji megalitiċi, fuq il-Hypogeum, fuq il-karattru uniku tal-Belt Valletta, fuq id-dokumenti li għandna fil-libreriji tagħna, fuq l-arazzi u fuq il-ġid artistiku li hawn f'dan il-pajjiż imma qed nitkellem fuq affarijiet aktar sempliċi bħalma hi l-kampanja Maltija.

Tgħiduli: X'kampanja għandna aħna?

Huwa veru li ma tantx għandna kampanja pero' din hija xi ħaġa li mpressjonat lil ħafna nies fil-kwalita' stramba tagħha.

Thackeray, per eżempju, fil-famuż ktieb tiegħu "Journey from Cornhill to Grand Cairo", għall-ħitan tas-sejjieħ jgħid li fi triqithom għal għand il-gvernatur għaddew minn ħdejn "fields of rocks and hedges of stone" Jiġifieri anke fil- kwalita' differenti tagħha, il-kampanja tagħna tappella u tagħmel impressjoni fuq moħħ min qed jara dawn l-affarijiet u m'huwiex imdorri jarahom.

U għalhekk jien nemmen li rridu nagħtu l-importanza massima anke għal ħaġa sempliċi bħal ħajt tas-sejjieħ.

Hawn min jgħid li forsi jiena ffissat fil-ħitan tas-sejjieħ.

Ma naċċettax li jien iffissat imma din hija karatteristika Maltija, u hawnhekk ukoll nemmen illi din l-awtorita' li se tiġi mwaqqfa b'din il-liġi jrid ikollha bridging f'dan il-kuntest mad- dipartiment ta' l-ambjent, mal-planning authority u mal-public works.

Din l- awtorita' ma tistax tinforza l-affarijiet bla ma jkollha kanali ta' komunikazzjoni ma' dawn l-awtoritajiet.

Meta kont ministru ta' l-ambjent niftakar li għamilna kampanja biex nippruvaw indaħħlu kuxjenza u għamilna regolamenti rigward il-ħarsien tal- ħitan tas-sejjieħ.

Jiddispjaċini ngħid li għalkemm irnexxielna nnaddfu ħafna minnhom, bir-regolamenti b'kollox, sfortunatament il-Malti jibqa' ostinat u jibqa' bit-tankijiet imsaddin u bil-fridges fuq il-ħajt.

Jiena lill-ministru għall-ambjent ngħidlu biex jinżel bis-saħħa kollha fuqhom u jagħmel deadline.

Jien kont qed nipprova nagħmel hekk imma ma sibtx il- koperazzjoni.

Għamilt il-liġi, għamilt ir-regolamenti, bdejna ninforzaw, bdejna niżmantellaw minn fuq il-ħitan imma ma rnexxilniex inkomplu aktar.

Jiena personalment min jaf kemm ġieli kont ngħid lill-membri tad- dipartiment biex imorru fit-tali post u fit-tali post. Nerġa' ngħaddi minn hemmhekk wara tlett ijiem jew ġimgħa u dawn jibqgħu l-istess.

U jien ngħid: Irridu naħdmu jew ma rridux?

Irridu nagħtu prodott lit-turiżmu jew ma rridux?

U dan huwa aspett partikolari.

Dan huwa xi ħaġa illi hija f'għajnejn it-turist.

Hija l-ewwel ħaġa li jara.

Niftakar kien hemm ringiela tankijiet ma tispiċċa qatt fuq ħajt tas-sejjieħ proprju kif toħroġ mill-airport.

U t-turisti meta titkellem magħhom jgħidulek: Jekk din hija xi ħaġa tipika ta' Malta, kif tiddisprezzawha b'dan il-mod?

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-siġar lokali tagħna.

Again, jiena kont għamilt kampanja - li qed nieħu gost li issa qed titkompla - biex ikun hemm kuxjenza għas-siġar tipiċi Maltin.

Għaliex?

Għax bihom toħloq l- ambjent u toħloq dik ix-xi ħaġa differenti minn dak li hemm barra.

U jekk inti ma tibżax għalihom, inti se tiżnatura l-prodott li se toffri lit- turist.

Ma' l-ambjent wieħed ma jistax ma jsemmix ukoll qiegħ il-baħar.

Inti, Sur President, minn Għawdex, u taf daqsi kemm huwa importanti l-iscuba-diving, u għalhekk il-qiegħ tal-baħar irridu nibżgħu għalih.

Irridu ninforzaw il- liġijiet tar-ramel, tal-qiegħ tal-baħar, tat-tazzi tal-ġelat, ta' l- imbarazz li jintefa' f'qiegħ il-baħar.

Għalhekk konna se nagħmlu - u jien konvint illi sieħbi li qiegħed issa jieħu ħsieb l-ambjent se jkompli b'din l-inizjattiva - l-kampanja clean up the seas għax dawn huma affarijiet li rridu noffruhom lit-turist.

Sur President, barra minn dan hemm ukoll il-karattru tal-bini.

Jiena dejjem nimmeravilja ruħi meta nara rħula Taljani antiki, bl-istess kulur ta' saqaf, bl-istess kulur ta' aperturi u bl-istess kulur ta' faċċati.

Aħna rridu nagħmlu kull kulur!

M'għandniex uniformita'.

Jekk ta' ħdejja żebgħa l-bieb isfar, jien irrid nagħmlu aħdar; u jekk ta' ħdejja għamlu aħdar, allura jien nagħmlu blu!

Tgħiduli: Se nispiċċaw f'daqqa waħda nirregolamentaw lil kulħadd?

Le, imma din hija funzjoni ta' l-awtorita' illi tagħmel kampanja edukattiva ħalli jekk jista' jkun nissalvagwardaw il- karattru tal-bini Malti.

Wara kollox il-karattru ta' l-irħula tagħna u ta' l-isqaqien tagħna fformaw ruħhom mill-karattru tal-bini.

It-turist ma jiġix biex jara l-lukanda - komda kemm hi komda l-lukanda hija l-istess bħal-lukanda li ra Brussels, li ra Pariġi jew li ra Ruma - imma jrid jara dik ix-xi ħaġa differenti illi aħna nistgħu noffrulu u dan irid jiġi billi din l-awtorita' tidħol f'dawn l-affarijiet.

Sur President, jiena diġa tkellimt fuq is-servizz.

Fuq dan is-suġġett hemm ħafna x'wieħed jista' jgħid u jekk tibda lanqas tispiċċa.

Jiena ma rridx nipponta subgħajja lejn xi settur, għax hawn min jieħu għalih, pero' f'ċerti setturi li jkollhom kuntatt dirett magħhom it-turisti - u naħseb kulħadd jaf għal liema setturi qed nirriferi - hemm min lit-turist qisu qed jagħmillu xi pjaċir jekk kemm-il darba jagħtih servizz.

Huwa veru li f'dawn l-istess setturi hemm min hu serju, min hu ddixiplinat u min jirrispetta lit-turist imma jiena ngħid illi din l-awtorita' trid tara kif tinżel like a ton of bricks fuq dawk is-setturi li għandhom kuntatt personali mat- turist.

L-impjegat, bħalma għedt fil-bidu, ma nistgħux nippermettulu illi jkun kapriċċuż.

Kellna każi l-qorti fejn impjegati kellmu ħażin lit-turisti u forsi anke ġew fl-idejn.

Dan huwa l-agħar reklam li nistgħu nagħmlu u inċident jew tnejn li jispiċċaw rapportati fil-media barranija, ixejnu eluf kbar ta' liri tar-reklami li jagħmel il-gvern barra minn Malta.

Kif għedt, irid ikun hemm kontroll, jekk jista' jkun kontroll bonarju u pożittiv.

Jekk imbagħad ikun hemm min irid ikompli jostina rasu, għandu jkun hemm dixxiplina f'dawk li huma pieni u miżuri illi għandhom jittieħdu.

Dan ukoll għandu mbagħad ikun kumplimentat bi training professjonali għal min se jipprovdi dan is-servizz.

S'ssa tkellimna fuq kwalita' ta' prodott.

Min se jgħid jekk il-prodott huwiex tajjeb jew le?

Hawnhekk tidħol il-kwestjoni tal-quality control.

Irid ikun hemm mezzi li permezz tagħhom wieħed jara li dak li qed jingħata lit-turist huwa dak li wieħed jistenna.

Huma standards internazzjonali?

Huma standards aħjar minn ta' ħaddieħor?

Jiena ngħid li l-għan tagħna m'għandux ikun li nilħqu l-livell ta' ħaddieħor imma rridu neċċedu u mmorru oltre minn dak li jagħti ħaddieħor ħalli nkunu nistgħu nirbħu l-klijent mingħandu.

Jekk inħarsu lejn il-lukandi, il-livell ta' arredament tagħhom huwa sodisfaċenti?

Il-prezzijiet tagħhom jikkompetu?

Qegħdin għoljin wisq komparati ma' lukandi ta' l-istess grad fl-aqwa bliet fl-Ewropa jew qegħdin biex nagħmlu qligħ malajr?

Jekk qegħdin biex nagħmlu qligħ malajr se nbiegħdu lit-turist, speċjalment meta wieħed iqis l-exchange rate tal-lira Maltija.

Il-prezzijiet, li kważi kważi huma l-istess bħalma ssib ġo l-aqwa bliet Ewropej, qegħdin hemmhekk biex iħajru lit-turist jew qegħdin ikunu biex jiskoraġġuh?

Jiena ma nemminx li għandu jkun hemm kontrolli għax is- suq isib il-livell tiegħu imma għandu jkun hemm direzzjoni.

Hawnhekk mhux qed nitkellem fuq government induced costs - mhux qed ngħid illi jogħla d- dawl jew li jogħla l-ilma u li ndaħħal il-VAT u allura dawn ikomplu jgħollu l-prezz tal-prodott - imma qed ngħid li għandu jkun hemm anke diskussjonijiet dwar liema jkun l-aħjar prezz ħalli wieħed ikun jista' jattira iktar.

Nerġa' ngħid li jiena ma rridx niġi nterpretat li qed ngħid li għandu jkun hemm kontroll imma qed ngħid li għandu jkun hemm awareness illi aktar ma l-prezzijiet jinżammu baxxi iktar ikun hemm ċans ta' negozju.

Ovvjament imbagħad wieħed irid jorbot anke fuq dak li hemm kontemplat fl- awtorita' dwar l-inspections għal dawk li huma quality control, hygenic standards u anke għall-aspett estetiku ta' dawn il-postijiet.

Barra l-lukandi wieħed irid isemmi wkoll ir-ristoranti, għax it-turist ma jiġix joqgħod fil-lukanda u ma joħroġx minn hemmhekk, dan imur jiekol barra.

Jiena hawnhekk għandi r-riżerva tiegħi - u din irrid ngħidha, jieħu għalih min irid - li filwaqt li hawn ruxmata restoranti tajbin li jagħtuk gost għax joffru kwalita' u varjeta' ta' ikel, pero' - u dan huwa complaint komuni tat-turisti - hemm element kbir ta' overpricing.

MR SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi li l-Onor.

George Vella jkompli jinstema'.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Vella jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

GEORGE VELLA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Huwa fatt li l-prezzijiet tar-restoranti Maltin, meta tikkomparahom ma' xi tħallas barra minn Malta - jiena sifirt kemm-il darba u nista' nikkompara l-prezzijiet - issib li huma għoljin.

Minn esperjenza personali naf li ħafna turisti jgħidulek li l-ikel huwa veru tajjeb u veru ppreżentat sew imma bl-istess prezzijiet ta' Londra, Brussels u Ruma.

(Interruzzjonijiet) Tinsiex li l-livell ta' pagi f'dawn il-pajjiżi huwa tliet darbiet ogħla minn tagħna!

Għalhekk jien ngħid li din l-awtorita' trid tara li ma jkunx hemm abbużi.

Jiena mhux qed ngħid li jkun hemm kontroll, biex ħadd ma jgħid li qed nitkellem fuq kontrolli, imma qed ngħid li għandu jkun hemm overseeing ta' x'inhu għaddej fis-suq, li wieħed jara li ma jkunx hemm abbużi, li ma jkunx hemm dawn il-cowboys li jkunu jridu jagħmlu l-flus f'erbat ijiem u daqshekk.

Qed ngħid li jrid ikun hemm din il-kuxjenza kollettiva, illi ħadd ma jazzarda jemmen li qed jgħix waħdu f'dan is-settur għax il-verita' hi li qed jaħdem ma' kulħadd u jista' jagħmel ħsara lil kulħadd.

Jiena semmejt il-prezzijiet biex ma nsemmix il-kwalita' għax, bħalma għedt, hawn ħafna tajbin pero' mbagħad hawn ukoll min jippretendi illi qed joffri xi affarijiet tajbin meta l-kwalita' tkun verament miżera.

U dawn ukoll għandha tinġibed l-attenzjoni tagħhom għax ħadd m'għandu joffri dan it-tip ta' servizz.

Il-Malti li qiegħed hawn Malta jista' jmur darba ġo restuarant, jingidem u ma jerġax imur hemmhekk, imma t-turist li b'kumbinazzjoni jiddeċiedi li jidħol f'dak ir-restaurant se jieħu lura miegħu impressjoni ħażina.

Meta aħna nitkellmu fuq postijiet bħal Strasbourg, per eżempju, jiena dejjem ngħid li hemmhekk, jekk ir-restuarant li s-soltu tmur fih issibu mimli, tidħol f'ta' ħdejh jew b'ta' faċċata tiegħu u jkollok moħħok mistrieħ li se jkollok servizz tajjeb u kwalita' tajba għax kollha għandhom ċertu livell.

Dan hu li nixtieq li jiġri f'pajjiżna.

Mr Speaker, smajt ħafna kelliema imma ma smajtx daqshekk fuq ir-rabta bejn it-turiżmu u l-ambjent.

Jiena nixtieq li fit-tieni parti tad-diskors tiegħi nagħmel daqsxejn aċċenn fuq l-importanza u l-impatt li għandu t- turiżmu fuq l-ambjent, speċjalment f'pajjiż żgħir bħal tagħna, bis-sistemi ekoloġiċi u bl-ambjent naturali li għandna.

Ambjent fi gżira li għandha ċerta vulnerabilita' għandu ċerti żvantaġġi u għandu ċerti constraints.

Għandu wkoll ċertu irbit illi ma nistgħux noħorġu minnu bla ma nkunu qegħdin nagħmlu ħsara irreparabbli.

U dan huwa suġġett li jimmerita fih innifsu diskussjoni li ma tispiċċa qatt.

It-turiżmu għandu impatt fuq l- ambjent anke ta' pajjiżi kbar u ta' kontinenti sħaħ.

Għandu impatt ukoll fuq l-atmosfera tal-globu, minħabba l-ammont ta' ajruplani li jtiru madwar il-globu, li jaffettwaw il-livell ta' ozonu illi jeżisti.

L-impatt tat- turiżmu hu kbir madwar id-dinja u b'mod partikolari jinpinġi fuq postijiet żgħar, bħalma hija Malta.

Hawnhekk tidħol fid-dilemma illi inti trid tiżviluppa ambjent biex tattira t-turist imma fl-istess ħin trid iżżomm kontroll biex ma tiskorrix ċertu livell ta' żvilupp għax inkella tiżnatura l-karatteristiċi naturali tal-post u allura t-turist ma jibqax attirat minn dak li qed toffrilu.

Hawnhekk tidħol id-diffikulta' dwar fejn se tiġbed il- linja.

Il-kultura tagħna wkoll hija xi ħaġa illi bl-impatt tat-turiżmu tista' tiġi affettwata.

Ċertament li t-turiżmu mhux biss jaffettwa l-aspett ambjentali imma għandu wkoll impatt fuq il-kultura Maltija.

Jekk aħna nbiddlu l-kultura tagħna jew inkella nfassluha kif togħġob lit-turist tal- mument inkunu qegħdin intellfu xi ħaġa illi hija partikolari għalina u karatteristika tagħna.

Issa jiena mhux se noqgħod nidħol fid-dettall kif it-turiżmu jaffettwa l-bajjiet, il-kampanja, it-toroq u l-bini għax hawnhekk tidħol il-planning authority, imma din l-awtorita' li se titwaqqaf trid taħdem id f'id mal-planning authority ħalli dawn jifhmu lil xulxin, jimbuttaw lil xulxin, jistimulaw lil xulxin u jaħdmu flimkien biex kemm dan il-prodott kif ukoll pajjiżna jkunu mħarsa.

Dan il-bilanċ tant hu delikat illi l-mument li nitilfuh tispiċċa l-manna tat-turiżmu.

Ħadd m'hu se jibqa' jiġi hawn jekk kemm-il darba nitilfu dak li huwa partikolari u dak li huwa sabiħ.

Lit-turist ma nistgħux ngħidulu: Ara kemm bnejnilek lukandi, ara kemm għamilnilek toroq jew ara kemm għamilnilek flats!

Dan jgħidlek: Jiena x'jimpurtani, gawdihom!

Jiena mhux dak ridt nara imma s- sbuħija naturali tiegħek li qridtha b'dak li bnejt ġo fiha!

Issa mmur x'imkien ieħor u nara aħjar.

Din hija l-biża', li ħafna postijiet jiġu burnt-out wara li jkunu għamlu ċertu żmien jirrendu.

U kulħadd jaf li t- turizmu huwa industrija sensittiva ħafna għax filli tkun mogħla s-smewwiet u filli tħallik tħares lampa stampa.

Hawnhekk, Sur President, wieħed irid jgħid li jrid ikun hemm is-sodezza mill-planning authority.

Jiena ma naqbilx ma' min joqgħod jgħid li l-planning authority qed tfixkel u mhux qiegħda tħalli l-iżvilupp isir.

Jiena rrid ngħid li għandu jkun hemm bilanċ bejn il-kontroll tagħha u l-imbuttar ta' l-ispekolatur, li jimpurtah biss li jagħmel sold malajr.

Dan ma jimportahx x'jiġri fil-futur wara li jkun stupra biċċa art, wara li tkun sparixxiet darba għal dejjem xi biċċa art mogħxa jew wara li bajja tkun ġiet żnaturata.

Wieħed irid jara illi hemm l-investitur illi huwa ġenwin u jrid jikkontribwixxi, tgħidlu grazzi illi jrid jagħti l-kontribut tiegħu għall-ekonomija Maltija biex jiżviluppa l-prodott.

Pero' l-prodott, bħal min qed jiskolpi xi ħaġa, once li jkun skolpa li kellu jiskolpa ma jistax ikompli jmissu bil-furmatur għax inkella ma jibqax dik ix-xi ħaġa li jkun għamel u bbilanċja.

L-istess min ipinġi, meta jkun lest, dan mhux se joqgħod imiss bil-pinzell 'l hemm u 'l hawn.

Fil-bini l-istess għax għandek saturation point, hemm safejn irid jasal il-bini u hemm safejn irid jasal l-iżvilupp.

U għalhekk irid ikun hemm is-sostenn ta' awtorita' bħal din li se nwaqqfu, li tgħid: Iva, naqbel mal-planning authority.

Pajjiżi oħra bħall-Ġamajka u l-Maldives qalu li hemm punt safejn jaslu u beyond that m'huma se jagħmlu xejn iżjed.

Dawn għandhom gżejjer sħaħ li lanqas jibnu fuqhom.

Fil-fjords ta' Norway jagħtu l-permessi ħalli jkun hemm strutturi temporanji għas-sajf li jiżżarmaw f'Settembru ħalli ma jiżnaturawx dawk l-eluf ta' gżejjer, żgħar u kbar, li għandhom.

Dawn huma affarijiet li rridu nitgħallmu minnhom.

Issa wieħed irid jara wkoll li l-policies li nużaw ikunu sostenibbli.

Dan huwa mod kif wieħed ma jpoġġix strain fuq is-sistemi naturali u iktar u iktar fuq is-sistemi soċjo-ekonomiċi u soċjo-kulturali ta' pajjiżna.

Dan huwa diffiċli għax din mhijiex xi ħaġa li tkejjilha bir-riga jew bil- kumpass imma din l-awtorita' jrid ikollha din il-funzjoni li tara li l- affarijiet jimxu b'dan il-mod.

Bħalma għedt, ħafna pajjiżi ħassew li l- valuri tradizzjonali tagħhom ġew mhedda bit-turiżmu u oħrajn intelliġentement sfruttawhom b'mod li għamluhom l-attrazzjoni prinċipali ħalli jattiraw aktar turisti.

Dawn mhux neħħewhom jew biddluhom biex jogħġbu lit-turist imma aktar tawhom importanza ħalli jkunu gawduti mit- turist.

Jiena rrid nagħmel kumment ukoll fuq l-impatt tat-turiżmu fuq l- ekonomija, Sur President.

Ħafna drabi jgħidu: Isma', l-ekonomija tmur tajjeb bit-turiżmu għax l- impatt huwa pożittiv.

Ħafna drabi hekk ikun fil-bidu, wieħed jibda jittama illi jibda jżid il-figuri, iżid l-ammont, ikabbar il-faċilitajiet u allura jkollu impatt ekonomiku pożittiv pero' hemm il-biża' - wieħed irid joqgħod attent hawn ukoll - illi jkollok kumpanniji kbar, ħafna drabi multi- nazzjonali, illi jidħlu fis-settur ħalli jagħmlu syphoning-off ta' dak il- qligħ.

Dak l-introjtu ma jmurx fil-pajjiż biex ikompli jkabbar l-ekonomija tiegħu imma jmur kollu barra u allura l-pajjiż ikun qiegħed biss jieħu l- impatt negattiv fuq l-ambjent tat-turiżmu.

Hawnhekk ukoll irridu noqogħdu attenti.

Anke f'dik li hija l-politika tal-world trade organisation, illi tilliberalizza s-setturi, trid toqgħod attent illi l-ħobża li għandek ma jikolilekx xi ħaddieħor u lilek iħallilek biss loqma.

M'għandux ikun li kumpannija kbira toffrilek ftit impjiegi, tħallas ftit pagi imma l-qligħ il- kbir imur barra mill-pajjiż.

U hawnhekk wieħed irid jagħmel parentesi dwar x'inhu l-impatt ekonomiku.

Ħafna drabi aħna nserrħu rasna għax inkunu skorrejna l-miljun turist u allura nkunu daħħalna ċertu ammont f'foreign exchange.

Dan huwa tajjeb pero' wasal iż-żmien - u lill-awtorita' nħeġġiġha li dan tieħdu fuq spallejha - li nibdew nagħmlu dak li jgħidulu green accounting, jiġifieri li nibdew naraw bis-serjeta' x'inhuwa l-profitt nett tat-turiżmu.

M'għandniex naraw biss kemm ġew turisti u kemm ħallew flus imma għandna naraw ukoll kemm minn dawn il-flus qegħdin jitħallsu lura biex nipprovdu l- ilma, biex nipprovdu l-enerġija, biex narmu l-iskart u biex nipprovdu għall- ħsarat li jsiru fit-toroq u fl-infrastruttura.

Wieħed irid jagħmel il- kontijiet kollha, x'daħal minn naħa u x'ħareġ min-naħa l-oħra, għax jekk aħna nilludu rwieħna illi t-turiżmu huwa sempliċement kemm ġew turisti, kemm għamlu ljieli hawnhekk u kemm daħħal foreign exchange is-central bank, inkunu qed nidħqu bina nfusna.

Irridu nagħmlu l-kalkoli tagħna biex naraw fejn huwa the end point li jibqa' profitable u liema huwa l-punt beyond which isir mbagħad perikoluż u ma jibqax daqshekk profitable.

Wieħed irid jgħid ukoll: Bir-riżorsi li għandi - għalhekk għedt li din l- awtorita' trid tkun id f'id ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar - x'nista' noffri lit-turist?

Fil-bidu jiena għidt li għandna nimmassimizzaw dak li għandna imma mbagħad biex nogħġbu ċerta kategorija ta' turist nistgħu nidħlu f'perikoli ta' impatt fuq l-ambjent u f'perikoli ta' riżorsi li ma jkollniex mezzi għalihom.

Eżempju ta' dan hija l-kwestjoni tal-golf courses.

Jiena minn dejjem kont xettiku u għadni xettiku sal-lum dwar din il-ħaġa.

Fiċ-ċokon ta' pajjiżna ma nistgħux noffru meded kbar ta' art li jistgħu joffru pajjiżi oħra li għalihom tliet golf courses ma jfissru xejn.

Imbagħad hemm ukoll il-kwestjoni tar-riżorsi li trid tuża.

Skond esperti, biex inti tagħmel an 18-hole golf course f'ambjent Mediterranju trid tuża mill-inqas 1500 għal 2000 metru kubu ilma kuljum.

Barra minn hekk, iridu jintużaw il-fertilisers li se jkollhom effett fuq l-aquifer.

Ikun profitabbli li nagħmlu dawn l-ispejjeż kollha biex nattiraw tip ta' turist li sal-lum ma jiġix minħabba f'hekk?

U anke hawnhekk għandhom isiru l- istudji ħalli din l-awtorita' tagħti l-pariri tagħha.

Sur President, jiena rrid ngħid ukoll li dawn l-affarijiet mhux qed ngħiduhom sempliċement għax naħsbu fuqhom imma hemm ħafna aġenziji, ħafna organizzazzjonijiet, ħafna laqgħat u kumitati li anke huma għamlu l-aġenda tagħhom għal dawk li huma prinċipji tat-turiżmu u dwar x'għandhom ikunu l- miri ta' min se jmexxi l-kampanja turistika.

U jiena nħeġġeġ lill- awtorita' li se tiġi kostitwita b'din il-liġi li dawn l-affarijiet tidħol fihom, tistudjahom u timplimentahom għaliex l-esperjenza ta' ħaddieħor lilna tgħinna ħafna.

Issa barra hekk jien ngħid ukoll li din l-awtorita', bir-regolamenti li tista' tagħmel u bil-poteri li se jkollha trid anke tindaħal rigward kostruzzjoni ta' lukandi biex dawn ikunu aktar environment friendly, per eżempju, li jistgħu jużaw iktar sħana tax-xemx, li jistgħu jużaw iktar reverse osmosis plants ħalli ma jutilizzawx l-ilma li jiġi mis- servizz pubbliku u affarijiet bħal dawn.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-konsum tal-materjal.

Ħafna lukandi - hawnhekk kulħadd isiefer - illum jagħtuk option jekk tbiddilx ix-xugamani kuljum jew inkella taċċettax li tħallih hemmhekk għal jumejn ħalli inti tissalvagwarda l-konsum ta' l-ilma, il-konsum tad-deterġenti u affarijiet bħal dawn.

Dawn huma kunċetti li m'għandniex nistħu nagħmluhom fil-lukandi tagħna.

It- turist li jiġi hawnhekk ikun mar postijiet oħra u minn dawn l-esperjenzi ikun għadda kemm-il darba.

Jiena nemmen illi din l-awtorita' għandha tara li ddaħħal dawn il-kunċetti anke fil-lukandi, fir-restoranti u fl- istabilimenti ta' l-ikel biex kemm jista' jkun wieħed ma jaħlix dawl bla bżonn għax wara kollox tkun qed taħraq enerġija żejda u tkun qed tikkawża aktar inkwinament u iktar kontaminazzjoni ta' l-arja.

Dan huwa ċiklu sħiħ illi rridu nissalvagwardaw.

F'dan ir-rigward għandek l-ilma li huwa skars u għandek l-iskart illi nafu l-problemi li kellna sa ftit snin ilu rigward kif se niddisponu minnu.

Nirriferi wkoll għal kif konna qegħdin nagħmlu ħsara bl-iskart li kellna minħabba l-intejjen li kellna f'Sant'Antin.

Jiena niġi minn dik in-naħa u stajt nara kemm kienu qegħdin jitgerrxu turisti minħabba f'dan.

Issa probabbilment, parti minn dak il-materjal li kien qed jinten kien materjal li kien prodott tat-turisti stess li jiffrekwentaw dik l-area u li jmorru jieklu f'dawk ir-ristoranti, u allura anke hawn irridu norbtu kollox flimkien.

Meta wieħed jaqra', jara li anke nżammu konferenzi dwar dan l-aspett tat- turiżmu.

Hemm il-famuż charter dwar sutainable tourism li ħareġ mill- konferenza li kien hemm erba' snin ilu ġewwa l-Canary Islands.

Jiena nappella lil din l-awtorita' biex tagħmel dak li jgħid dan iċ-charter u biex tfassal pjanijiet ta' azzjoni f'dan il-kuntest.

Barra minn hekk ukoll, anke għaqdiet bħalma huma l-world travel and tourism council, il- world trade tourism organisation u oħrajn, li flimkien rabtu l-kunċetti ta' aġenda 21 għal dak li huwa sustainable environment ta' Rio de Janeiro biex jagħmlu aġenda for the travel and tourism industry, ħalli jippruvaw jimplimentaw dawk il-kunċetti fl-industrija tat-turiżmu.

Sur President, kumment ta' l-aħħar li xtaqt nagħmel huwa fuq aspett li m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-impatt tat-turiżmu fuq l-ambjent imma huwa dwar xi ħaġa li tista' thedded il-vijabilita' u l-qligħ li nistgħu nagħmlu mit-turiżmu.

Qed nirriferi għall-prospetti ta' dan il-gvern illi jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Forsi hawn min jgħid: Imma din x'għandha x'taqsam?

Iva, għandha x'taqsam.

Anke din l-awtorita' għandha tagħmel l- istudji tagħha, tagħti l-pariri tagħha u toħroġ b'assessments oġġettivi dwar x'se jiġri fil-futur.

Min hu favur id-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea jgħidlek li lit-turiżmu se naġevolawh għaliex hemm levies għat-turist Ingliż li jiġi mill-Ingilterra għal pajjiż li m'huwiex qiegħed fl-Unjoni Ewropea u meta nkunu membri dawn il-levies jitneħħew.

Veru, min jargumenta hekk għandu raġun.

Hemm min jargumenta li meta nkunu membri tista' tiġi anke xi forma ta' għajnuna biex wieħed iwaqqaf strutturi u jgħin l- industrija tat-turiżmu.

Dan huwa veru wkoll pero' inti trid tikkompeti bil- prodott tiegħek ma' xi ħaddieħor li qed joffri l-istess prodott, forsi prodott aħjar minn tiegħek ukoll, u allura tidħol ukoll il-kwestjoni tal- prezz.

U l-kwestjoni tal-prezz tidħol fil-kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk irridu nkunu anke kawti għaliex bħalma għidt fil-bidu tad-diskors tiegħi, dan huwa suġġett għal qalb kulħadd, it-turiżmu huwa l-ħobża li jiekol minnha kulħadd f'dan il-pajjiż; it-turiżmu qed jikber u j'Alla jkompli jikber u rridu nibżgħu għalih.

Fil-mument li nibdew innaqqru mit- turiżmu se jkun hemm inqas għal kulħadd.

U dan qed ngħidu għaliex bi dħul fl-Unjoni Ewropea ħadd ma jinnega l-fatt - u llum kulħadd qed jaċċettah - illi ma nistgħux nagħlqu l-bieb biex ma jiġix il-barrani u jaħdem fostna.

Jiena ma nistax inżomm Sqalli, Taljan jew Grieg li jiġi hawnhekk u jiftaħ negozju u jagħmel li jrid hu.

U min jgħid li dan m'huwiex probabbli jiena ngħidlu: Jekk inti jkollok settur li jkun qed jipprovdi, jkun lucrative u jagħmel il-qligħ, dan aktar jattira lil dak li jkun biex jiġi hawnhekk u allura dik il-ħobża li qegħdin nieklu aħna l-Maltin u li nkunu żviluppajna aħna l-Maltin b'sagrifiċċju tista' titnaqqar minn min jiġi ħalli jsib il- lest u jibda jieħu biċċa minnu.

Aspett ieħor negattiv li wieħed irid jara huwa l-fatt illi jekk insiru membri ta' l-Unjoni Ewropea - dan għednih u nkomplu ngħiduh minn din in- naħa tal-Kamra - se jkollok impatt fuq l-għoli tal-ħajja għaliex il- prodotti agrikoli u prodotti derivati bilfors se jogħlew.

Se jogħla l- laħam, se jogħla l-ħobż, se jogħla l-ħalib, se jogħla l-butir, se jogħlew iċ-ċereali u se jogħla kollox.

Dan ifisser li l-ħajja togħla u ovvjament il-unions se jitolbu pagi ogħla, li allura jfisser li s-servizz tal- ħaddiema se jkun ogħla u li jfisser ukoll li l-prezz tal-package li se toffri lit-turist se jkun ogħla.

Jekk l-ispejjeż tal-board and lodging se jkunu ogħla, inti se tkun qiegħed tikkompeti ma' min għandu prezzijiet differenti.

Sal-lum dawn l-affarijiet wieħed iżommhom kemm jista' jkun 'l isfel biex jikkompeti imma malli l-affarijiet jogħlew, il-pakkett tat- turist se jogħla wkoll u allura se jkun hemm il-biża' li tonqos il- kompetittivita' minħabba li dak li inti tkun qed toffri, ħaddieħor se jsibu x'imkien ieħor bi prezz iktar baxx.

Hawnhekk wieħed irid joqgħod attent u jagħmel dawn l-istudji biex ma nkunux aħna stess li noqtlu the goose that lays the golden egg.

Jiena ngħid illi l-iktar ħaġa illi trid tagħmel huwa li inti tibqa' żżomm bħala l-benchmark tiegħek dak li huwa value for money.

Dak huwa li jattira t-turist u li jagħmel il-prodott affaxxinanti għal min jixtrieh.

Sur President, jiena nagħlaq billi nawgura lil din l-awtorita' li tkun effettiva ħafna u li tkun dixxiplinarja.

Nawguralha wkoll li tieħu l-miżuri kollha li hemm bżonn biex min ikun qiegħed jagħmel ħsara lis-settur turistiku, tfakkru li jkun qed jagħmel ħsara lill-poplu Malti kollu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, ma nistax ma naqbilx ma' dak li għadu kemm spiċċa bih l-Onor.

Vella, li kkummenta li min jagħmel ħsara lill-industrija tat-turiżmu jkun qed jagħmel ħsara lil Malta kollha.

U l-kummenti li nixtieq nindirizza lejn l-awtorita' tat-turiżmu huma f'dan it-ton.

Il-liġi li qegħdin niddibattu bħalissa hija xiehda ta' l- impenn ta' diversi gvernijiet biex ikollna l-għodda u l-mekkaniżmu meħtieġ biex tkun tista titwettaq il-politika dwar it-turiżmu.

Jien naħseb li ma kenitx b'kumbinazzjoni li d-dibattitu rigward din il- liġi qiegħed isir proprju fil-ġimgħa ddedikata għas-servizz pubbliku.

Ngħid hekk għaliex il-ħsieb ta' din il-liġi huwa li ntejbu s-servizz taċ- ċivil u ntejbu l-għodda li l-gvern irid juża biex b'effiċjenza jwettaq il- politika tiegħu sabiex barra li din l-industrija tħalli l-frott, jitnaqqsu wkoll l-iżvantaġġi li għandha.

Kull industrija għandha l-vantaġġi u l- iżvantaġġi pero' rridu nkunu attenti ferm biex kemm jista' jkun din l- awtorita' tara li tnaqqas l-iżvantaġġi tat-turiżmu u żżid il-gwadann mhux biss fi flus imma f'dak li huwa kunċett mentalita' u f'kultura.

Filwaqt li pajjiżna għandu jara kif isolvi l-problemi ta' l-industrija tal-lum, għandu jara wkoll li jkun kapaċi jipprevedi l-ħteġijiet ta' l-industrija għal għada.

Permezz ta' din l-awtorita' għandu jkollna lil min huwa kapaċi jagħmel pjan f'dan is-sens u jwettqu.

Din l-istess awtorita' għandha tkun kapaċi wkoll tgħin sabiex il-gvern tal-ġurnata jsostni dejjem politika li tagħmel ġieh lill-istess industrija tat-turiżmu.

L-awgurju li aħna rridu nagħtu lil din l-awtorita' huwa li hi tifhem li trid tkun ta' servizz.

Mr Speaker, l-Onor.

Vella qed jgħidli: Min ma jafux dan ir-raġunar, dan mhux sens komun?

Dan huwa veru għax hawn ġew ħadd m'hu se jagħmel xi skoperta ġdida pero' aħna rridu naraw li dawn il-ħsebijiet, li huma riżultat ta' sens komun, ikunu effettivi u jseħħu fir-realta'.

Jiena naħseb li l-ikbar problema li għandna - u dan forsi għaliex dan il-pajjiż huwa ċkejken - hi li aħna dejjem niġġieldu bejn dak li huwa reali u dak li huwa finta, bejn dak li huwa veru żvilupp u dak li huwa żvilupp immaġinarju.

It- tentazzjoni tagħna l-politiċi hi li noqogħdu nilagħbu bl-istatistika biex dak li ma jirnexxilniex naslu għalih b'realta' nħalluh finta, imma l-poplu jaf jara fejn hija l-finta, u fejn hu l-veru progress reali.

Mr Speaker, wieħed ma jistax jilgħab ma' l-industrija tat-turiżmu bħalma tagħmel ma' kull industrija oħra għaliex illum il-ġurnata s-suq sar kompetittiv.

Illum il-ġurnata l-ebda suq m'għandu l-omnipotenza li jsir bilfors dak li jgħid għax il-kompetizzjoni ġġib lil kulħadd vulnerabbli.

It- turiżmu jista' jkun tajjeb illum u ħażin għada u l-qligħ tal-lum ma jiggarantilekx li għada m'intix se tagħmel telf.

Qed ngħid dan għax ir- riżultat tajjeb ta' għada fl-industrija tat-turiżmu - bħalma huwa f'kull industrija oħra - huwa xi ħaġa li rridu naħdmu għalih ta' kuljum.

U kulħadd irid jaħdem għalih dan ir-riżultat.

Ma nistgħux nippontaw lejn il- lukandiera, lejn min huwa bir-restaurant jew lejn il-ministeru tat-turiżmu biss u ngħidu li dawk għandhom il-monopolju li jaħdmu għall-industrija tat- turiżmu.

L-industrija għat-turiżmu llum il-ġurnata taffettwana lkoll u allura rridu noqogħdu attenti għaliha.

Ilkoll irridu naraw li ma ndardrux l-għajn li rridu nixorbu minnha għaliex din l-industrija tippermetti lil dan il-pajjiż li jżid fir-riżorsi tiegħu u jżid fil-ġid li jenħtieġ li jwettaq.

Xi kultant jiena nibda nikkonfondi dwar jekk l-isem ta' "awtorita'" huwiex ġust.

L-isem ta' l-awtorita' se jagħmel ġieh lill-impenn?

Għaliex qed ngħid hekk?

L-ewwel preċedent ta' awtorita' li kellna f'dan il-pajjiż kien l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Taf daqsi, Mr Speaker, li l-awtorita' ta' l-ippjanar kultant hija kkonsidrata bħala xi ħaġa li tista' twaqqaf ċertu progress.

Meta nsemmu l-awtorita' ta' l-ippjanar kulħadd jiġih f'moħħu xi idea negattiva.

M'ilux jiena kont qed nitkellem ma persuna u din qaltli: Se terġgħu tagħmlu awtorita' oħra?

Irridu nfehmu lill-pubbliku xi tfisser il- kelma "awtorita'" u nfehmuh ukoll li l-intenzjoni tagħna hi li l-persuni li jifformaw l-awtorita' se jkunu ta' servizz u se jkunu kapaċi joffru direzzjoni.

Ma jiswiex li nżidu awtorita' polizjeska biss.

Mingħajr ma nneħħi l-mertu tal-ħtieġa ta' l-inforzar, jiena ngħid li l-iskop ewlieni ta' din l-awtorita' għandu jkun li tgħallem.

Nerġa ngħid li jiena m'inix qed ngħid li m'għandux ikollna inforzar, anzi neħtieġu li jkollna inforzar, u biex dan ikun reali u mhux finta jeħtieġ li jkollna liġijiet bħal din.

Irridu nneħħu mill-mentalita' komuni tagħna li mil-lum aħna m'aħniex se nibqgħu free-for-all.

Ma nistgħux ma nimxux mar- regola għaliex meta nagħmlu hekk inkunu qegħdin nagħmlu l-ħsara.

Ma nistgħux inħallu l-egoiżmu jipprevali, kemm min-naħa tal-gvern, kemm min- naħa ta' individwi f'awtorita' kif ukoll minn min qed jinvesti fin-negozju li se jittratta mat-turist.

Il-ħsieb li kulħadd irid isir sinjur f'jumejn irid jispiċċa.

Il-prezzijiet bla kontroll ta' xejn fil-futur jistgħu jagħlqulna s-suq u din il-liġi se tgħinna biex inkunu nistgħu nikkontrollaw dawn l-abbużi.

Is-settur tan-negozju diversi drabi huwa taħt il-mira tal- kritika ġenerali.

Jiena rrid ngħid li qabel ma noqogħdu nippontaw subgħajna u ngħidu li dak jew l-ieħor mhuwiex kapaċi, għandna naraw li jkollna sistema li permezz tagħha nkunu nistgħu ngħallmu lil min irid jinvesti.

Fl- opinjoni tiegħi dan huwa l-ewwel obbligu ta' servizz li għandu jkollha din l-awtorita'.

Jiena naħseb li dan l-impenn iwassal l-ewwel lejn inforzar aħjar tar-regoli, għaliex huwa inutli li noqogħdu nilagħbuha ta' pulizija jekk qabel ma nkunux ipperswadejna fejn hija d-direzzjoni tagħna u fejn irridu naslu.

Mr Speaker, il-poplu vvota kif ivvota għaliex dan il-gvern wiegħed li joħloq direzzjoni f'kull settur.

Hawnhekk qiegħed jipprovdi liġi li tista' tkun kapaċi toħloq direzzjoni għaliex se toħloq awtorita' li se tkun ir- regolatur tas-suq fl-industrja tat-turiżmu.

Fiha nnifisha l-awtorita' se tkun ir-regolatur, kapaċi tfiehem u kapaċi tiġġudika safejn wieħed jista' jasal fl-atteġġament tiegħu.

Ma rridux ninsew li r-regolatur fundamentali f'kull negozju huwa l-konsumatur, u f'dan il-każ dan huwa t-turist, kemm dak barrani kif ukoll il-Malti.

Dan qed ngħidu għaliex l-istess liġi tat- turiżmu se tkun applikabbli għall-Maltin kollha u mhux biss għal dawk li jitilgħu Għawdex.

Suppost li l-awtorita' tat-turiżmu se tkun qed tara li fil-postijiet kollha jkun hemm kondizzjonijiet u livelli tajbin għat- turist.

Din il-liġi m'hijiex qed tagħmel differenza bejn it-turist li huwa barrani u dak il-klijent li jista' jkun Malti.

Din hija neċessita' oħra li rridu nifhmu u għaldaqstant din il-liġi nistgħu nqisuha bħala pass ieħor 'il quddiem lejn kisba ta' aktar effiċjenza u ta' servizz bi kwalita', f'suq fejn il-kompetizzjoni qegħda ssir l-isfida ta' kulħadd.

Fi kliem ieħor b'din il-liġi rridu naraw li s-sorveljanza tagħna tħares lejn il- pajjiż kollu b'mod ġenerali.

L-awtorita' tat-turiżmu għandha ġġiegħel lin- negozjant jaqdi dmirijietu aħjar u se tipprova ġġiegħlu jifhem x'inhija r- responsabbilta' li huwa għandu lejn l-iżvilupp ta' dan il-pajjiż.

Nistgħu nonfqu eluf ta' liri f'reklami pero' kull turist li jiġi f'pajjiżna fih innifsu huwa aġent tar-reklamar kemm-il darba joħroġ sodisfatt .

Mr. Speaker, mission statement ieħor għal min se jkun qed jaħdem f'din l- awtorita' hu li dan irid jgħid: Jiena qed nagħti l-kontribuzzjoni tiegħi biex jiżdied ix-xogħol u biex insalva l-impjiegi.

Jiddispjaċini ngħid li dan is-sens komun ma jasalx ċar - u llum kelli okkażjoni li nkun preżenti waqt laqgħa fejn kienu qegħdin jitkellmu dwar l-edukazzjoni f'pajjiżna - quddiem għajnejn min ikun fl-awtorita'.

Is-sens komun hu li kull wieħed minna għandu jagħtu l-kontibut tiegħu biex jinħoloq ix-xogħol.

U xogħol dawn il-persuni li se jingħataw din ir-responsabbilta' se jkun meqjus li hu tajjeb jekk dawn ikunu kapaċi joħolqu x-xogħol.

Hawnhekk illum instema' li rridu nibdew nikkalkolaw l-introjtu mill-industrija tat-turiżmu b'mod differenti.

Jiena ngħid li l-ħolqien tax-xogħol ukoll għandu jkun ikkalkolat bħala parti mill-introjtu mill-industrija tat-turiżmu.

L-Onor.

Vella qal - u jiena naqbel miegħu - li rridu naraw li min huwa addattat għax-xogħol ngħidulu li huwa addattat u min hu mhux addattat għax- xogħol ngħidulu li m'huwiex.

Proprju għalhekk jiena sħaqt fuq l-importanza tat-tagħlim.

Irridu ngħallmu l-mod kif għandu jsir in-negozju.

Ħafna jistgħu jaħsbu li n-negozju huwa xi ħaġa li taqa' mis-sema.

Lanqas ix-xita ma taqa' mis-sema b'kumbinazzjoni!

Hawn min jaħseb li tkun fin-negozju jfisser li għandek xi ħaġa u tbiegħha.

Jiena ma naħsibx li n-negozju huwa xi ħaġa daqshekk sempliċi.

Il-kompetizzjoni titlob lin-negozjant biex dan ikun preparat u jkun kapaċi jħabbat wiċċu ma' sfidi kontinwi.

In-negozju mhuwiex daqshekk sempliċi li naqbad u ngħid: Mela jiena għandi tant flus u minflok immur ninvestihom f'bank se nsib toqba u niftaħ ħanut tas- souvenirs!

Mhux daqshekk faċli għalija li għandi garaxx u minflok ninvesti flusi f'bank immur u niftaħ restaurant.

Ix-xogħol ta' din l-awtorita' għandu jkun li tgħallem biex imbagħad wara ma jkollniex fallimenti jew nies li ma jkunux kapaċi jżommu mar-regola u mad-dixxiplina tax-xogħol ngħid għalija din l-attitudni m'għandniex neħduha biss fejn tidħol l- industrija tat-turiżmu imma din għandha tkun l-attitiduni b'mod ġenerali.

Hekk biss nistgħu naslu biex inkunu effiċjenti u biex ikollna settur tan- negozju kapaċi.

Mr Speaker, dan it-tip ta' diskors illum qed jingħad iktar mill-bieraħ għaliex il-kompetizzjoni hija realta'.

Il-kompetizzjoni fit-turiżmu ma teżistix biss bejn il-ħwienet u bejn il-lukandi imma l-kompetizzjoni teżisti ma' destinazzjonijiet turistiċi oħrajn.

Issa din il-kompetizzjoni ma nistgħux nirbħuha individwalment.

L-awtorita' tat-turiżmu - u kull awtorita' oħra fil-pajjiż - tkun tajba kemm-il darba tkun kapaċi tiġbor flimkien lil dawk li forsi s'issa ħadmu indipendentement minn xulxin.

F'dan il-pajjiż irridu nagħmlu l-aħjar użu mill-fatt li aħna nafu sewwa lil xulxin u flimkien irridu naffrontaw il-mod ta' kif se nbiegħu lil pajjiżna.

Nhar il-Ġimgħa, 30 ta' April għamilna laqgħa fejn għidna li aħna lkoll imsieħba f'intrapriża waħda jisimha Malta.

B'dan il-kunċett biss nistgħu mmorru 'l quddiem.

Hemm min għadu jaħseb li dan huwa diskors fil-vojt pero' rridu nkunu kreattivi u rridu nkunu għaqlin biżżejjed biex nifhmu x'inhuma r-responsabbiltajiet tagħna u biex ikollna viżjoni.

Il-viżjoni tagħna trid tgħinna nifhmu x'inhuma l-obbligi.

U l-obbligi huma li mhux lukandier jew settur jipprova jbiegħ lilu nnifsu waħdu.

L-Air Malta ma tistax tbiegħ lilha nnifisha waħedha b'mod differenti minn Malta.

Ma jistax ikun.

Jekk id- destinazzjoni ta' l-Air Malta hija Malta, bilfors ikollha tbiegħ lil Malta u bilfors ikollha tkun parti mir-reklamar fuq Malta.

Jekk irridu nkunu oġġettivi rridu nkunu kapaċi npoġġu bilqiegħda flimkien u niddiskutu ċerti affarijiet, bħal fejn hemm overlapping li jista' qiegħed itellef, x'inhu l- atteġġjament negattiv li mhux qed jgħin daqstant biex aħna nieħdu l-aħjar li nistgħu u x'nistgħu nbiddlu flimkien biex lit-turist naqduh aħjar.

Dan irridu nagħmluh minkejja li aħna kompetituri ta' xulxin fis-suq tan- negozju, għax wara kollox, x'inhu l-użu li jkollok l-aħjar lukanda jew l- aħjar servizz jekk meta turist joħroġ barra ma jsib xejn?

Mr Speaker, intqal ħafna fuq il-ġmiel ta' pajjiżna u dwar kif dan jaffettwa s-settur tat-turiżmu.

Hawn irridu ngħallmu wkoll lil dawk li mhumiex daqshekk direttament involuti f'din l-industrja li fil-fatt dawn huma involuti ħafna.

Per eżempju, sid il-barriera għandu x'jaqsam mas- settur u ma' l-iżvilupp tat-turiżmu għax l-effett li l-barriera tħalli fuq l-ambjent jinvolvi lit-turist.

F'każi bħal dawn, din l-awtorita' trid tkun kapaċi titlaq mill-kliem u mill-konfini li tagħtiha din il-liġi u tifhem ir- responsabbilta' tagħha li hi trid tilgħab parti importanti mhux fl-iżvilupp tas-settur tat-turiżmu biss imma fl-iżvilupp sħiħ ta' dan il-pajjiż.

Huwa veru li kull dipartiment irid ikun responsabbli għal dak li jwettaq pero' mbagħad għandna nifhmu li aħna lkoll nagħmlu parti minn pajjiż wieħed u minn sforz wieħed.

Mr. Speaker, irridu nkunu kapaċi naslu li nifhmu wkoll dwar min se jċedi lil min.

Per eżempju, huwa tajjeb li jiena nibqa' nippermetti lill-Gozo Channel tibqa' tagħmel ċertu qligħ akkost li jonqos l-investiment fil-gżira ta' Għawdex?

Jiena se nkompli nippermetti lill-Air Malta li żżomm passaġġi għoljin biex hija taqla' l-flus akkost li ma jkunx hawn l-iżvilupp?

Jiena ġibt dawn l-eżempji għall-argument u mhux qed ngħid li qed isir hekk.

Jiġifieri lil min qegħdin inpoġġu fuq quddiem, l-entitajiet li għandu f'idejh il-gvern jew inkella lin-negozju li kapaċi jkattar il-ġid?

L- entitajiet tal-gvern qegħdin hemmhekk rendering a service għas-settur tan- negozju, imbagħad b'taxxi ġusti l-gvern jieħu sehmu biex ikun jista' jiggverna l-kumplament tal-pajjiż.

Mr Speaker, jiena nixtieq nistaqsi xi mistoqsijiet.

Qegħdin naraw kif inbiegħu lit-turist il-kultura u l-ġmiel ta' l-irħula tagħna?

Qegħdin naħdmu flimkien mal-kunsilli lokali biex ikollna politika kummerċjali fil- lokal li taħdem b'mod parallel ma' dik tal-gvern ċentrali, biex l-isforz u l-impenn li jkun qed iwettaq il-gvern ċentrali jkun sostnut ukoll mill- gvernijiet lokali tagħna?

F'dan ir-rigward kien hawn ħafna pariri.

Qegħdin nagħtu importanza sabiex f'kull lokalita' jkollna kummerċ u negozju sostenibbli?

Il-kunsill lokali, bħala l-gvern lokali, flimkien mas-settur tan-negozju f'dik il-komunita' qed jara kif jagħmel l-aħjar użu mill-wirt kulturali fil-komunita'?

Qegħdin joħolqu huma stess attrazzjonijiet turistiċi f'dak li nistgħu niżviluppaw bħala heritage tourism?

Huwa importanti li t-turiżmu ma jkunx iżjed it-turiżmu tal-baħar u tal-bajja biss imma jkun turiżmu iktar bil-għaqal fejn naraw it-turist jinfirex madwar il-gżira u jipprova jiskopri x'inhu ta' interess għalih.

Aħna għandna nkunu kapaċi li nilqgħu għal din l-isfida u kull lokal għandu jkun kapaċi jbiegħ il-lokalita' tiegħu lis-settur turistiku biex jiggwadanja.

Mr Speaker, jiena ġej mill-Mosta, lokalita' minn fejn igħaddu ammont kbir ta' coaches.

Dawn iġorru lit-turisti hemmhekk sempliċement biex juruhom ir- Rotunda.

Issa fil-Mosta għandna aktar x'nuruhom lit-turisti u dawn m'għandhomx jinġiebu biss biex jaraw ir-Rotunda.

Jien ngħid li t-turist m'għandux joqgħod lura milli jdur dawra mar-raħal biex jesplora l-livell tal-ħajja, il-mod ta' kif jgħixu n-nies f'dik il-komunita' u s-snajja' li jeżistu f'dik il-komunita'.

Per eżempju, San Gwann huwa post li tela' f'dawn l-aħħar tletin sena u lanqas biss jgħaddilna minn moħħna li għandu attrazzjonijiet turistiċi.

Birkirkara huwa post ftit iktar antik u hemmhekk ukoll hemm ċerti snajja'.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorervoli, se jkolli ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Nipproponi li l-Onor.

Vassallo jkompli jinstema'.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Edwin Vassallo jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem con

ONOR.

EDWIN VASSALLO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Iż-żewġ kunsilli lokali ta' San Gwann u Birkirkara, żewġ postijiet li m'aħniex imdorrijin niddiskrivuhom bħala attrazzjoni turistika, qegħdin iħejju pjan ta' kif jirreklamaw l-għeruq tagħhom.

Dan huwa inċentiv li l- awtorita' tat-turiżmu nitlobha li tkun kapaċi ssostnih.

Ma nistgħux nippermettu li l-attrazzjonijiet turistiċi jkunu dejjem l-istess żewġ postijiet jew tlieta.

Iżjed ma nifirxu, iżjed inkunu qegħdin inkabbru.

Din hija attivita' - 'il quddiem ikollna opportunita' li nitkellmu aktar dwarha - li turi li ħafna minn dak li ntqal hawnhekk qiegħed fil-fatt isir realta'.

Se nkunu qegħdin naħdmu biex kemm jista' jkun naraw li s-settur tat-turiżmu jkun jista' joffri dħul ġust u introjtu vijabbli għal sezzjoni aktar wiesgħa tal-popolazzjoni.

Ta' min issemmi wkoll il-ħidma li qed issir rigward l-artiġġjanat.

Din hija industrija li rridu nieħdu ħsiebha u rridu naraw li tkun kapaċi tikkompeti.

Irrid ngħid li waqajna lura fl-impenn tagħna biex ikollna din il-vetrina li tkun tagħmel ġieh lill-artiġġjanat Malti, pero' qegħdin naħdmu biex ikollna wkoll il-kunsill nazzjonali għall-artiġġjanat sabiex jara li f'dan il-qasam ukoll ikollna direzzjoni.

Għax hemm bżonn li nifhmu li rridu nissettjaw standards fl-industrija u fin-negozju.

Ma nistgħux nibqgħu naħsbu li aħna kapaċi nbiegħu kulma jiġi għal idejna.

Minkejja li aħna gżira, ma nistgħux xi drabi naħsbu li ma jeżisti ħadd ħliefna.

Ma nistgħux nibqgħu naħsbu li l-kompetizzjoni m'hijiex reali; u fil bidu jiena għalhekk għedt li l-ikbar konflitt li għandna hu li nagħrfu fejn hu finta u fejn hu realta'.

Irridu naraw ir-realta' u r-realta' hi li kull negozju jrid jikkompeti.

Jekk ħaddieħor qed jagħmel l-istandards tiegħu, aħna rridu nagħmlu l-istandards tagħna u mhux kollox huwa aċċettabbli.

Mhux kull atteġġjament huwa tajjeb u mhux kull imġiba mat-turist hija tajba.

Mr Speaker irridu wkoll inġiegħlu lit-turist iħoss ruħu komdu jonfoq flusu fostna.

Illum il-ġurnata saret moda li turist jixtri u jħallas bi plastic money.

Allura d-domana tiegħi hija din: Aħna se nkunu kapaċi - mingħajr ma nisfruttaw is-sitwazzjoni, biex ma niftiehemx ħażin - nħajruh jixtri iktar permezz ta' din is-sistema?

Jekk inkunu kapaċi noħolqu ambjent fejn ikun faċli għalih li jixtri bil-card, allura l-aptit tiegħu biex jixtri jkun ferm ikbar.

(Interruzzjonijiet) Iva, dan li qed ngħid m'hu xejn ħlief sens komun imma ejja nipprattikawh.

Ejja inpoġġuh fir-realta' għaliex l-ikbar sfida li għandna hija li npoġġu r-realta' fil-perspettiva tagħha.

Biex nagħlaq, irrid nagħmel appell lil dawk li qegħdin fis-settur ta' l- industrija tat-turiżmu biex ikunu responsabbli u ma jingannawx.

Huwa veru li min iqarraq jista' ma jinqabad qatt imma jiena ngħidlu: Ħabib, int li qed tbiegħ bħala handmade bizzilla magħmula mil-makni, illum ma nqbadtx u forsi ma tinqabad qatt imma m'intix tagħmel ġieħ lil pajjiżek.

L-ingann ma jgħinx biex pajjiżna jistagħna.

Hawn min jimporta souvenirs li jkunu magħmulin fit-Taiwan jew fl-Italja u mbagħad ibigħhom bħala made in Malta.

Lil dan m'hu se jwaqqfu ħadd milli jimporta dawn l-oġġetti imma naħseb li fl-aħħar se jkorri.

Jekk oġġett huwa made in Taiwan dan għandu jħallih hekk biex min jixtrih ikun jaf x'inhu jixtri.

Dan l-ingann irid jispiċċa u r- riforma li qegħdin nagħmlu se tkun f'dan is-sens ukoll.

Ir-regolamenti li jikkondizzjonaw kif isir in-negozju se jsiru bil-ħsieb li l-abbużi jinqatgħu.

Lill-konsumatur irridu ngħallmuh ikun ir-regolatur hu biex ħadd ma jidħaq bih.

Dan irridu nagħmluh għax jekk turist ikun sodisfatt u jkun konvint li ħa l-valur tal-flus li jkun ħallas, dan se jirriklama l-pajjiż bħala attrazzjoni turistika tajba u permezz ta' dan ir-reklam aħna jibqa' jkollna industrija tat-turiżmu li kapaċi ssostni s-suq ta' l-impjiegi, kapaċi ssostni ekonomija u kapaċi tkompli tgħin fl-iżvilupp ta' dan il-pajjiż.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anton Refalo.

ONOR.

ANTON REFALO: Mr. Speaker, smajt b'attenzjoni kbira d-diskors tajjeb li għamel l-Onor.

Karmenu Vella fejn, fost affarijiet oħra, elenka l- problemi kbar li jeżistu fl-industrija tat-turiżmu fil-gżira Għawdxija.

Smajt ukoll lill-ministru għal Għawdex tittratta dan is-settur u nixtieq li jien ukoll nagħmel ftit osservazzjonijiet fid-dawl tal-liġi l-ġdida illi dan il-parlament qed jintalab li jgħaddi.

Inħoss li huwa importanti illi ngħid illi kien Gvern Laburista illi ried jgħaddi din il-liġi u kien il- Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni illi waqqaf dan il-proċess għalkemm kien jaqbel mal-liġi pero' għax hekk kien jaqbilllu u għax kien għatxan għall-poter ivvota kontra.

Nibda mill-ewwel biex ngħid illi ma naqbel xejn mal-mod kif il-ministru għal Għawdex ittrattat is-settur turistiku fil-gżira Għawdxija.

Id-diskors tagħha kien diskors partiġġjan, kien diskors parrokjali u kien diskors 'il bogħod mill-kunċett reġjonali li bih aħna nikkonċepixxu l-gżira Għawdxija.

Inti ma tistax tiżola l-gżira Għawdxija mill-kumplament tal-gżejjer Maltin u tgħid li għandek liġi għall-gżira Għawdxija u għandek liġi oħra għall- gżira Maltija u forsi oħra għal Kemmuna.

Dan huwa mod żbaljat kif inti tħares lejn is-settur turistiku fil-gżira Għawdxija għaliex biex is-settur turistiku jitjieb, inti dejjem trid tħares lejh bħala settur sħiħ.

Min-naħa waħda jrid ikollok żvilupp sostenibbli u min-naħa l-oħra jrid ikollok kuntest ta' reġjonalita'.

Wara kollox il-ftit baħar li jaqsam dawn iż-żewġ gżejjer joħloq problemi partikolari għall-gżira Għawdxija u għalhekk int bilfors trid tħares lejn Għawdex u lejn is-settur turistiku fil-kuntest ta' din ir-reġjonalita'.

Ħaġa importanti oħra li l-ministru għal Għawdex ma semmietx hija li trid tħares lejn is-settur turistiku fil-gżira Għawdxija fid-dawl tal-qagħda finanzjarja u mwiegħra li hawn f'pajjiżna, Sur President.

Jekk tiftaħ "The Times" tal-lum, b'ittri kbar suwed issib "Gozo office to open in Valletta".

Malli rajt dan il-heading jiena għedt: Issa Għawdex sar speċi ta' aġenzija ta' l-ivvjaġġar?

Issa Għawdex u Malta huma żewġ pajjiżi differenti, b'kunċetti differenti u bi problemi differenti?

Sempliċement għaliex se jinfetaħ uffiċċju fil-Belt Valletta għall-gżira Għawdxija donnu skoprejna xi ħaġa innovattiva, donnu għamilna xi ħaġa tajba għas-settur turistiku fil-gżira Għawdxija!

Jiena għalhekk bdejt biex għedt illi l-mod kif qiegħda tħares il-ministru għal Għawdex lejn is-settur turistiku ma jagħmilx ġieħ għax-xogħol kollu illi sar f'dan is-settur fil-gżira Għawdxija.

Waqt li jistgħu jiġu attwati policies differenti għal Malta u għal Għawdex minħabba dan il-kuntest ta' reġjonalita' pero' il-liġi tibqa' waħda u tapplika kemm għal Malta kif ukoll għal Għawdex.

Aħna ma rridu nagħtu lil ħadd x'jifhem illi għax issa se niftħu aġenzija f'Malta, allura l-problemi li għandna fil-gżira Għawdxija rridu nitrattawhom b'mod differenti mill-problemi li jeżistu Malta.

Huwa importanti wkoll li nerġa' nagħmel enfasi illi huwa importanti li nagħrfu nutilizzaw il-finanzi li għandna available bl-aħjar mod sabiex dan is-settur inġibuh 'il quddiem.

Dan irridu nagħmluh fid-dawl tal-qagħda finanzjarja mwiegħra li għandna.

Jiena naħseb li dan għandu jkun it-tluq ta' kull diskors dwar is-settur turistiku fil-gżira Għawdxija għax hawn qegħdin nitkellmu fuq żvilupp sostenibbli.

Tajjeb illi nżommu quddiem għajnejna li żvilupp sostenibbli jfisser dak l-iżvilupp illi jilħaq il- ħteġijiet tal-lum mingħajr ma jippreġudika l-kapaċita' ta' ġenerazzjonijiet futuri li jilħqu l-bżonnijiet tagħhom.

Dan huwa importanti ħafna, iktar u iktar għall-gżira Għawdxija.

Huwa veru li nistgħu ngħidu li Għawdex hi destinazzjoni distinta' imma qatt ma nistgħu ngħidu illi Għawdex huwa destinazzjoni separata mill-gżejjer Maltin.

U tajjeb li din il-Kamra tkun taf - naħseb li l-iktar li għandha tkun taf hi l-ministru għal Għawdex - illi pajjiżi barranin iktar minna llum iħossu n-neċessita' illi meta jiġu biex jirreklamaw lil pajjiżhom, dawn ma jsemmux biss gżira waħda.

Meta l- pajjiżi tal-Karibew jagħmlu reklamar, dawn jirriferu għal pajjiżhom bħala l- Caribbean Islands u l-istess jagħmlu l-Hawaii.

Dan juri li hija idea ħażina illi inti tiżola lil Għawdex minn Malta u tirreklamah bħala destinazzjoni turistika separata.

Dan huwa ħażin għax il-gżejjer huma kollha Maltin u għalhekk il-problemi huma l-istess.

Sur President, il-ministru għal Għawdex tat x'jifhem lill-poplu li l- problemi kollha li jeżistu fil-qasam turistiku fil-gżira Għawdxija se jisparixxu appena ssir din l-awtorita' tat-turiżmu.

Dan m'hu veru xejn għaliex il-problemi qegħdin hemm u b'daqshekk m'aħniex sejrin negħlbuhom u għalhekk huwa importanti illi nippjanaw bis-serjeta', dejjem fid-dawl tal- qagħda mwiegħra finanzjarja li jinsab fiha l-pajjiż.

Problemi jeżistu ħafna u biex nagħti eżempji rrid insemmi l-problema tat-trasport intern, il- problemi ta' kif jimxu l-gwidi u d-drivers, problemi ta' overpricing, problemi ta' coaches, problemi ta' day trippers, problemi ta' occupancy rates ġewwa Għawdex, problemi ta' seasonality u problemi fejn kulħadd fil- gżira Għawdxija jippretendi li għandu jaħdem bil-part-timers, iħallashom bi ftit u min-naħa l-oħra ngħidu illi rridu turist up-market.

Dawn huma ftit mill-problemi li jeżistu f'Għawdex u għalhekk hemm bżonn illi nimxu permezz ta' strateġija sabiex verament nieħdu ħsieb dawn il-problemi li qegħdin joħonqu u jifnu lis-settur turistiku fil-gżira Għawdxija.

Irrid ngħid ukoll li jien stennejt li fid-diskors tagħha l-ministru għal Għawdex issemmi l-ewwel problema kardinali li għandna fil-gżira Għawdxija - u li jien dejjem nagħmel enfasi dwarha - li hija l-problema ta' regional accounts.

Il-pożizzjoni fil-gżira Għawdxija hija tant dgħajfa li ma' tistax tiġbor informazzjoni dwar in-nefqa ras għal ras jew dwar ix-xogħol dirett jew indirett li jiġġenera t-turiżmu.

Din l-informazzjoni m'għandekx minn fejn iġġibha u għalhekk hemm bżonn illi mill-iktar fis nagħmlu dan l- uffiċċju ta' regional accounts sabiex verament aħna nkunu nistgħu nistabilixxu fejn dan il-mutur turistiku fil-gżira Għawdxija hu miexi 'l quddiem u fejn hu sejjer lura.

Per eżempju, kif jiġi kkalkolat in-numru ta' turisti li jitilgħu Għawdex?

Ħalli ngħidlek, Sur President.

Dan jiġi kkalkolat sempliċement billi naraw in-numru ta' coaches li jkunu ġew, nimmoltiplikaw dak in-numru bin-numru ta' seats u noħorġu ċifra.

Xbajna nisimgħu wkoll li għal Għawdex qasmu daqstant vetturi!

Dan m'huwiex il-mod kif inti tista' tippjana bis-serjeta' u b'mod strateġiku u kien għalhekk illi Gvern Laburista kien ħejja abbozz ta' pjan ta' żvilupp għal Għawdex.

F'dak ir-rapport aħna għedna biċ-ċar x'irridu minn dan is-settur hekk vitali għax jekk iridu nibdew nippjanaw bis-serjeta', importanti illi dan l-uffiċju ta' regional accounts jiġi mwaqqaf kemm jista' jkun malajr.

Il- Gvern Laburista kien sab il-post adatt - fejn hemm l-universita' u d- dipartiment ta' l-edukazzjoni - biex b'hekk nagħmlu link bejn iċ-ċentru ta' l-universita' t'Għawdex ma' dan l-uffiċċju ta' l-istatistika iżda milli jidher il-ministru għal Għawdex abbandunat dan il-pjan.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-NTOM.

Ħafna operaturi fil-gżira Għawdxija dejjem igergru mill-NTOM.

Dawn jidhrilhom - u għandhom biċċa raġun - illi filwaqt illi l-NTOM teħdilhom il-flus, din ma kenitx tagħti x- share tagħha sabiex tirriklama lil Għawdex barra minn Malta.

L-uniku reklam li kienet tieħu l-gżira Għawdxija kien wieħed sekondarju.

Hemm bżonn li dawn l-iżbalji tal-passat nitgħallmu minnhom u issa li se tiġi mwaqqfa l- awtorita' tat-turiżmu, naraw li Għawdex jiġi reklamat bis-serjeta' u b'mod professjonali.

Kif għidt ftit tal-ħin ilu, Għawdex għandu ħafna problemi u waħda mill- iktar problemi kbar illi nara hija l-problema tat-trasport.

Il-ministru għal Għawdex forsi taħseb illi sempliċement għax se jerġa' jiddaħħal is- servizz tal-hovermarine lejn Malta u Għawdex se nsolvu l-problemi kollha li hawn fit-trasport.

Jiena ngħidilha minn hawn illi l-problemi huma ħafna akbar minn hekk u hemm bżonn illi verament nittrattaw dan is-suġġett bis- serjeta' għaliex it-trasport fil-gżira Għawdxija sejjer mill-ħażin għall- agħar.

Nibda l-ewwel biex ngħid xi ħaġa dwar il-helicopter.

Jiena kont wieħed minn dawk li emmint - u naħseb li l-iSpeaker preżenti emmen qabli - li għalkemm kien jitlef ħafna u ħafna flus, huwa tajjeb li dan is-servizz jinżamm għaliex kienet ħaġa ta' prestiġju għall-gżira Għawdxija.

Kienet ħaġa tajba li turist li jasal Malta itir mill-ewwel għall-gżira Għawdxija.

Din kienet xi ħaġa li lilna tagħtina ġieħ u tattira wkoll turisti up-market.

U rrid infakkar lil din il-Kamra illi l-Partit Nazzjonalista fil-gvern kien ippjana illi jneħħi dan is-servizz tal- helicopter għaliex kien qed jitlef mal-Lm170,000 fis-sena.

Aħna emminna f'dan il-mezz ta' trasport u ħallejnih hemm anzi, kif jaf kulħadd, bdejna nibnu wkoll VIP room, irranġajna l-helicopter u għamilna heliport ġawhra, fejn it-turist mill-ewwel jieħu impressjoni tajba u jgħid kemm verament il- gżira Għawdxija hija waħda attraenti.

Jekk illum tmur il-heliport issib abbandun komplet.

Il-VIP room ma tkomplietx, hemm ħaxix kullimkien u għajb għat-turist illi jinżel f'dak il- heliport.

Dan m'huwiex ippjanar bis-serjeta'.

Meta lill-ministru nitlobha sempliċi informazzjoni dwar is-servizz tal-heliport, din tgħidlek li ma hu fl-interess ta' ħadd illi nkunu nafu r-raġuni x'inhi, bl-iskuża li l-Air Charter hija kumpannija privata.

Illum il-Malta Air Charter qegħda taħdem b'helicopter wieħed u qegħda titlef ħafna u ħafna xogħol f'dak li huwa skydiving, ħaġa li hemm bżonn li nagħtuha enfasi kbira.

Għal xi raġuni jew oħra dan il-gvern ittraskura dan is-servizz tal-helicopter u bl-iskuża li jkun full up - fil-fatt ma jkun full up xejn - l-iskeda ma ssirx u ħafna drabi t-trips li jkunu ppjanati skond l-iskeda jiġu mħassra.

Jiena ma nafx għaliex il-ministru għal Għawdex irrispondietni illi mhux fl-interess li nkun naf.

Il-mod kif qegħdin jimxu l-affarijiet fil-gżira Għawdxija m'humiex qegħdin jattiraw lit-turisti up-market li tant nitkellmu fuqhom.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-kwestjoni tal-marketing.

Hemm bżonn illi fil-gżira Għawdxija jsir marketing bis-serjeta' għax jien jidhirli li mhux qed isir marketing bis-serjeta' u m'aħniex nirreklamaw lil Għawdex bl- attrazzjonijiet tiegħu.

Illum m'għandniex nirreklamaw lil Għawdex bħala post fejn inti tiġi għax-xemx u għall-baħar għax ħafna pajjiżi oħra bħat- Tuneżija għandhom ix-xemx u l-baħar.

Irridu nattiraw turisti fil-gżira Għawdxija għall-kultura tagħna, għall-fatt ukoll li Għawdex huwa pajjiż kwiet u għall-festi li norganizzaw.

Dan il-gvern dejjem jgħid li jrid turisti up-market u sal-lum din il-kategorija ta' turisti lanqas nafu x'inhi.

L-ekonomija Għawdxija għar-rigward is-settur turistiku dejjem imxiet bid-day trippers u bit-turiżmu intern u dawn il-famużi turisti up- market ma nafux fejn huma.

Għalhekk huwa importanti li nagħmlu marketing bis-serjeta'.

Milli jidher f'dawn it-tmien xhur ma sar l-ebda marketing bis-serjeta', kollox miexi għal rasu, kellek sempliċement il-ministru għal Għawdex tifforma din il-famuża Gozo tourism association, li ddeskrivietha bħala xi ħaġa sublimi u tajba għall-gżira Għawdxija, imma jekk tara l-istatut tal- GTA issib li dan huwa statut komplikat ħafna li żgur mhux se jirnexxielu jmexxi t-turiżmu 'l quddiem.

Tant fih komplikazzjonijiet ta' council members, ta' voti u ta' min jista' japplika u min ma jistax japplika, min jista' jivvota u min ma jistax jivvota u kif isiru l-general meetings illi jiena ngħid li dan huwa kollu bluff u messa in scena sħiħa, għajb għal min iddirieġa din il-famuża Gozo tourism association.

Ma jistax ikun li inti taħbi l-veri problemi illi għandek fil-gżira Għawdxija billi tagħmel din l- association biex tkun tista' tgħid li r-responsabbilta' issa tfajtha fuqha.

Hemm bżonn illi s-settur turistiku nittrattawh bis-serjeta' u hemm bżonn ukoll li din l-awtorita' li se titwaqqaf tanalizza bis-serjeta' dan is- settur fil-gżira Għawdxija.

Sur President, huwa importanti li din l-awtorita' ma tiżolax is-settur turistiku Għawdxi mill-kuntest Malti u mill-kuntest Mediterranju.

Huwa importanti illi meta inti tħares lejn dan is-settur taħseb ukoll fis-settur Mediterranju, fejn inti għandek diversi problemi u diversi tendenzi ġodda ta' turisti li ma jkunux ġejjin mill-Mediterran.

Dawn huma turisti li ma jiġux hawn sempliċement għall-baħar jew għax-xemx imma jiġu iktar għal affarijiet li ma jsibux f'pajjiżhom.

Dawn huma aspetti illi l-awtorita' tat- turiżmu trid tħares lejhom bis-serjeta' u jiena xxukkjajt ruħi li l- ministru għal Għawdex ma ttrattatx dawn l-affarijiet.

Huwa importanti illi dawn l-affarijiet nagħtuhom id-dimensjoni li tixirqilhom jekk verament irridu li s-settur turistiku jimxi 'l quddiem.

Sur President, nimmaġina li meta terġa' tiġi l-festa ta' Santa Marija se nerġgħu niftaħru dwar kemm telgħu turisti minn Malta u dwar kemm qasmu vetturi pero' huwa importanti li din il-Kamra tkun taf illi dak illi tippjana llum, l-effett tiegħu tħossu sentejn jew tliet snin wara.

U l- effett tat-turiżmu llum huwa frott ta' dak li ħadem għalih il-Partit Laburista meta kien fil-gvern.

U għalhekk hemm bżonn li dan il-gvern, permezz tal-ministru għal Għawdex, jaħdem bis-serjeta' għaliex dak li jaħdem għalih illum, l-effett tiegħu se nħossuh sentejn jew tliet snin oħra.

Jiena nitlob lill-ministru għal Għawdex tgħidilna x'irid il-gvern fil- gżira Għawdxija.

Irid turiżmu ta' kwalita', irid turiżmu ta' kwantita', jew irid it-tnejn flimkien?

Sal-lum il-ministru għal Għawdex ma qaltilniex x'inhuma l-pjan tal-ministeru tagħha għar-rigward il-gżira Għawdxija, ma qaltilniex x'inhuma l-policies u ma qaltilniex dwar kif lil Għawdex beħsiebha ġġibu 'l quddiem.

Jiena ninvitaha li tħares ftit lejn l-abbozz ta' pjan ta' żvilupp illi kien ħejja l-Partit Laburista meta kien fil- gvern, li kien ikopri l-1998 sas-sena 2000, u hemmhekk għada ssib ċar x'kienu l-miri tal-Gvern Laburista.

Per eżempju, il-Partit Laburista kien qal illi Għawdex kellu jiġi rriklamat b'mod aktar effettiv bħala destinazzjoni turistika distinta imma mhux separata.

Għal dan il-għan kellhom jiġu promossi l-karatteristiċi distinti u kulturali tal-gżira tagħna.

Skond dan il-pjan ukoll kellu jiġi nkoraġġit l-iżvilupp ta' attrazzjonijiet ġodda, b'mod illi jkollna aktar enfasi għal dak illi huwa wirt kulturali fil-gżira tagħna.

Ridna wkoll illi nattiraw lit-turisti fix- xhur tax-xitwa u għalhekk aħna rajna kif għamilna illi nibnu t-turiżmu kulturali fil-gżira Għawdxija.

Ridna wkoll nippromwovu festivals barra l-istaġun u ridna wkoll illi f'dan is-settur hekk importanti naraw li jkun hemm full-timers, għax l-idea illi f'Għawdex trid taħdem bil-part-timers hija idea żbaljaata.

Għamilna wkoll enfasi fuq l-ITU u nidejna courses u nista' ngħid li l-istudenti li riedu jitħarrġu f'dan is-settur setgħu faċilment imorru Malta biex iktar jitgħallmu dwar dan il-qasam turistiku.

Ridna wkoll nippromwovu attivitajiet kulturali u folkloristiċi fil-gżira Għawdxija sabiex nattiraw iktar turisti.

Dawn kienu ftit mill-għanijiet illi Gvern Laburista ħadem għalihom bis-serjeta' u hemm bżonn illi llum dan il-gvern jgħidilna x'inhuma n-niċeċ tiegħu sabiex Għawdex verament ikun jista' jsib swieq turistiċi barranin.

Sur President, dnub li żgur għandna fil-gżira Għawdxija huwa illi l- operaturi kif ukoll il-proprjetarji ta' l-istabilimenti ma jafdawx lil xulxin, anzi ħadd ma jafda lil ħadd.

Meta konna fil-gvern aħna ħdimna biex lil dawn nippruvaw ngħaqqduhom flimkien.

Aħna pprovajna ndaħħlu mentalita' li biex verament it-turiżmu fil-gżira Għawdxija jimxi 'l quddiem hemm bżonn l-għaqda.

Għaqqadna l-operators kif ukoll il-proprjetarji flimkien u ftit ftit flimkien konna bdejna mexjin.

Konna daħħalna anke l-użanza li fil- fieri mmorru wkoll flimkien, nipparteċipaw flimkien u niddiskutu l-problemi flimkien.

Milli jidher dan l-isforz tajjeb li kien qed jagħmel Gvern Laburista issa twarrab mill-gvern preżenti u għandi għax nifhem li se jitfa' din ir-responsabbilta' fuq spallejn l-awtorita' tat-turiżmu.

Gvern Laburista kien beda wkoll proċess li l-bajjiet kollha f'Għawdex jitranġaw.

Konna bdejna b'Marsalforn u komplejna bix-Xlendi u biż-Żewwieqa.

Milli jidher illum dan il-proġett twarrab u jekk illum tmur ix-Xlendi, Marsalforn jew il-Qbajjar issib illi dawn il-proġetti waqfu.

F'dawn il- postijiet lanqas il-maintenace m'hi qiegħda ssir u għalhekk dawn il-bajjiet se jerġa' jiġrilhom ħafna ħsara.

Ngħid għalija huwa importanti li dan il- gvern iħares bis-serjeta' lejn dan is-settur u jara l-veri problemi li għandna fil-gżira Għawdxija.

Huwa importanti wkoll li dawk l-iżbalji tal- passat ma jirrepetux ruħhom.

Dawn għandna nitgħallmu minnhom, speċjalment għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-NTOM.

Jiena ngħid illi l-NTOM ma tatx kontribut sostanzjali lill-gżira Għawdxija u huwa importanti li din l- awtorita' li se titwaqqaf timxi bis-serjeta' sabiex l-iżvilupp ikun wieħed sostenibbli.

L-aims u l-objectives għall-gżira Għawdxija - li milli jidher il-gvern preżenti m'għandux - għandhom ikunu illi lis-settur turistiku nneħħulu ftit mill-veri problemi illi għandu.

Ma nistgħux inkomplu kif aħna mexjin, fejn kulħadd jaħtaf, fejn il-prezzijiet huma esaġerati u fejn it-turist, speċjalment il-Malti li jiġi Għawdex, jiġi misruq.

Issa l-Malti qiegħed jirraġuna illi Tunes jew Katanja tiġih orħos milli jekk imur iqatta' jumejn Għawdex.

Jiena għalhekk ngħid li hemm bżonn li ndaħħlu mentalita' u sens ta' dixxiplina fi ħdan il-poplu Għawdxi għaliex huwa importanti illi l- Għawdxi jkun jaf illi dawn il-famużi turisti up-market ma jeżistux imma jeżisti biss it-turist Malti u jeżisti biss id-day tripper.

Hemm bżonn ukoll li nippjanaw bis-serjeta' għar-rigward ix-xitwa għaliex waħda mill-aktar problemi fil-gżira Għawdxija hija illi l-lukandi tagħna fix-xitwa jkunu vojta.

Hemm bżonn ukoll li dan il-gvern jiddikjara llum qabel għada jekk iridx verament li f'Għawdex ikollna casino u golf course.

Sal-lum ma kellna l-ebda policy dikjarata minn dan il-gvern.

Il-Gvern Laburista kien jagħti importanza lil dawn iż-żewġ affarijiet għaliex it- turist fix-xitwa mhux se joqgħodlok biss fil-hotel u hemm bżonn li inti tagħmillu dawn l-attrazzjonijiet.

Huwa importanti għalhekk li dan il-gvern, illum qabel għada, jgħidilna x'inhuma l-oġġettivi tiegħu għar-rigward is- settur turistiku fil-gżira Għawdxija.

Grazzi, Mr. Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob liIl-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 17 ta' Mejju fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, matul dawn l-aħħar ġimgħat kulħadd qiegħed jinnota x'inhu għaddej fil-gwerra tal-Kosovo, pajjiż qrib tagħna fil-Mediterran, fejn qegħdin naraw xeni pjetużi.

Qegħdin naraw ukoll l- effett tal-bumbardamenti u l-balal neżlin fuq Belgrade u fuq partijiet oħra ta' l-ex-Jugoslavja.

Dawn huma affarijiet illi jdejquna u jġegħluna nirriflettu fuq il-kruha tal-gwerra.

Dawn l-affarijiet iġegħluna nirriflettu dwar kemm hija tajba l-politika ta' newtralita', fejn wieħed iżomm kemm jista' jkun 'il bogħod milli jinvolvi ruħu ma' naħa jew oħra fi kwalunkwe' gwerra.

Mr Speaker, m'huwiex l-iskop tiegħi illi nidħol fil-merti tal-każ tat- tindif etniku li huwa allegat li qed isir fil-parti t'isfel tas-Serbja u lanqas li niddiskuti min għandu raġun u min għandu tort.

Din hija diskussjoni li qiegħda ssir f'postijiet oħra pero' jibqa' l-fatt illi s'issa Malta nvolviet ruħha biss mill-aspett umanitarju u mill-aspett ta' qalb kbira li għandu l-poplu Malti.

Kien ta' pjaċir u anke ta' sodisfazzjon illi naraw kif il-poplu Malti rreaġixxa b'qalb kbira biex jagħti l-kontribut tiegħu ħalli jipprova b'xi mod itaffi xi ftit mis- sofferenzi ta' min qed ibati.

Ma jistax jonqos li minn hawnhekk insellem lill-ħabib tagħna, it-Tabib Daniel Micallef, illi bl-iktar mod nobbli offra li jmur jagħti s-servizzi tiegħu u qiegħed jagħti dak kollu li jista' biex jipprova jissoleva xi ftit mit-tbatijiet u mid-dwejjaq ta' dawn il-povri.

Dawn huma affarijiet illi jekk jista' jkun isolvu ruħhom prefiribbilment madwar il-mejda tan-negozjati, ħalli ma jkunx hemm tixrid ta' demm u tbatijiet bħalma qed ikun hemm.

Wara kollox, l-istorja wrietna illi f'ħafna każijiet oħra fejn kien hemm sitwazzjonijiet akuti daqs din tal-Jugoslavja - u anke agħar minnha - finalment is-soluzzjoni ma nstabietx bil-bombi, bil- misili, bl-armamenti u bil-massakri imma ntemmet meta poġġew madwar mejda u nstabet soluzzjoni diplomatika.

Minn mindu ddikjara n-newtralita' tiegħu, pajjiżna żamm 'il bogħod milli jinvolvi ruħu ma' blokki militari, għaliex hekk huwa mandat bil- kostituzzjoni, u żamm pożizzjoni purament newtrali bbażata fuq il-kunċetti ta' non-allinjament.

Jiena għalhekk qed insemmi r-rwol umanitarju ta' Malta għax dak bl-ebda mod ma wieħed jista' jikkundannah jew jitkellem kontra tiegħu, anzi wieħed jgħid: Isma', dan huwa mod nobbli kif wieħed għandu juri s-sostenn tiegħu.

Minkejja kollox, fil-passat Malta dejjem obdiet u segwiet is-sanzjonijiet tal-Ġnus Magħquda għax nemmnu li b'daqshekk ma nkunux qegħdin immorru kontra n-newtralita' ta' pajjiżna.

Bħalma taf is- Sinjorija Tiegħek, anke kellna kumitat illi ssorvelja illi dawn is- sanzjonijiet jiġu mħarsa u obduti interament għaliex din hija xi ħaġa li nemmnu li għandna nsegwuha.

Pero' imbagħad hemm sanzjonijiet oħra, sanzjonijiet li joħorġu mhux minn korp globali internazzjonali, ċioe' mill- Kunsill tas-Sigurta', imma minn grupp ta' pajjiżi illi naturalment ikollhom għal xiex jieħdu dawk is-sanzjonijiet.

Biex inġib eżempju nista' nsemmi s- sanzjonijiet imposti fuq il-Libja mill-Ġnus Magħquda u s-sanzjonijiet li oriġinaw mill-Istati Uniti ta' l-Amerika kontra l-Libja.

Pajjiżna, filwaqt illi aderixxa mas-sanzjonijiet kollha tal-Ġnus Magħquda, m'huwiex tenut u m'huwiex marbut li jobdi sanzjonijiet imposti minn xi pajjiż kontra pajjiż ieħor jew minn grupp ta' pajjiżi kontra pajjiżi oħra.

Hawnhekk qed inqum biex proprju nagħmel dan il-punt, Sur President.

Fil-każ ta' l-ex-Jugoslavja kulħadd jaf li għaddejja gwerra - u din ma tistax tiddefiniha mod ieħor - dikjarata bil-bumbardamenti, bl-attakki, bit- tkissir u b'dak kollu li huwa għaddej.

Dawn l-attakki ma jorganizzawx minn xi deċiżjoni tal-Ġnus Magħquda, anzi iktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tiżviluppa t-tendenza li pajjiżi membri permanenti tal-Kunsill tas- Sigurta', fosthom ir-Russja u ċ-Ċina, qed ikollhom opinjonijiet differenti dwar kif qed jiżvolġu l-affarijiet fl-ex-Jugoslavja.

Aħna, filwaqt li ninsabu nkwetati u jiddispjaċina dwar dak li għaddej, inkwetati wkoll minħabba l-effett li dan jista' jkollu kemm-il darba l-kwestjoni tikber u jkollha effetti fuq il-pajjiżi ġirien u, bla dubju ta' xejn anke fuq ir- reġjun tal-Mediterran, li tiegħu aħna nifformaw parti daqshekk intima.

Hemmhekk għandek azzjoni li qed tittieħed min-NATO, li backed mill-politika ta' l-Unjoni Ewropea biex din it-tip ta' gwerra tkompli għaddejja.

Irriżulta, Sur President, li wara ħames jew sitt ġimgħat ta' bumbardamenti, fit-23 ta' April il-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea ddeċieda li fuq il-bażi ta' artiklu (J2) tat-Trattat ta' l-European Union jagħmel sanzjoni fuq il-bejgħ u l-provvista' ta' fuel and petroleum products lill- ex-Jugoslavja.

Hawnhekk għandna sanzjoni over and above waqt li għaddejja l- gwerra.

Għandek gwerra għaddejja u għandek sanzjoni li hija part and parcel minn dik l-offensiva.

Il-Kunsill ta' l-Unjoni Ewropea, fit-23 ta' April, stieden lill-pajjiżi assoċjati biex huma wkoll jiddikjaraw l- allinjament tagħhom ma' din il-pożizzjoni.

Il-pajjiżi assoċjati esprimew li huma wkoll isostnu din il-pożizzjoni komuni ma' l-Unjoni Ewropea u allinjaw ruħhom ma' din il-pożizzjoni pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali, ta' l-Ewropa tal-Lvant, Ċipru u l-EFTA countries.

Jien kont ħsibt li l-Gvern Malti, in vista tal-kostituzzjoni, kien se jkun għaqli biżżejjed li jżomm 'il bogħod milli jinvolvi ruħu f'din is-sitwazzjoni, pero' proprju press release datata l-bieraħ, 11 ta' Mejju tgħid li l-Gvern Malti jassoċja ruħu mal- pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u ta' l-Ewropa tal-Lvant li huma assoċjati ma' l-European Union, Ċipru, l-EFTA countries u membri ta' l-European economic area fid-dikjarazzjoni tagħhom tat-28 ta' April.

Hawnhekk, Sur President, jinkwetana l-fatt li Malta qed tallinja ruħha ma' blokk ta' pajjiżi li qegħdin fi gwerra kontra pajjiż ieħor.

Nafu li hemm pajjiżi oħra bħar-Russja u bħaċ-Ċina li għandhom opinjonijiet differenti, li għandhom attitudni differenti għal din l-istorja kollha.

Dawn m'humiex jaqblu ma' dak li għaddej bħalissa imma pajjiżna, pajjiż newtrali skond il-kostituzzjoni, pajjiż li sal-lum żamm 'il bogħod milli jallinja ruħu ma' xi blokk, xorta aderixxa għal dawn is-sanzjonijiet tal- Ġnus Maqgħuda.

Hawnhekk qegħdin naraw il-ksur ta' dan il-prinċipju kostituzzjoni li nibqgħu newtrali, iktar u iktar meta qed nagħmlu dan l-att proprju f'nofs gwerra qerrieda.

Din m'hijiex xi ħaġa li qegħdin nieħdu pożizzjoni politika fuqha f'kontest teoriku jew akkademiku imma għandna stat ta' fatt li qegħdin nassistu għalih u narawh quddiem għajnejna kuljum.

Issa dan il-gvern iddeċieda - u hawnhekk aħna nikkundannaw bl-iktar mod iebes din is-sitwazzjoni - li jkisser, jarmi u jinjora kompletament l- istatus newtrali u n-non-allinjament ta' pajjiżna biex jallinja ruħu ma' blokk li qiegħed fi gwerra kontra pajjiż ieħor.

Dawn l-affarijiet m'għandniex għalfejn nidħlu fihom aħna, speċjalment meta l-pajjiż involut huwa pajjiż ġar tagħna.

Din hija sitwazzjoni li tagħti lok għal ħafna tħassib u tagħti lok għal inkwiet, speċjalment għal din in-naħa.

Jekk in- naħa l-oħra m'għandhomx għal qalbhom daqshekk in-newtralita' - u aħna ilna niddubitaw li għalihom in-newtralita' ma tfissirx wisq - pero' din in-naħa tistqarr bl-iktar mod ċar - u jien nemmen li qed nitkellem għall-maġġoranza kbira tal-poplu Malti - li ma tixtieqx li din il-ħaġa tant prezzjuża li akkwistajna b'tant tbatija tiġi mormija u injorata sempliċement biex nieħdu pożizzjoni fi gwerra li għaddejja bħalissa.

Sur President, bl-iktar mod enfatiku rrid nissottolinja l-fatt li din hija xi ħaġa li aħna nikkundannaw.

Il-gvern ma messux involva u allinja lil Malta f'sitwazzjoni bħal din.

Il-gvern ma missux għamel dawn l-affarijiet u hija tal-mistħija li l-gvern jiddeċiedi li jagħmel li jrid bil- kostituzzjoni ta' pajjiżna, jilgħab biha kif irid u jikkommetti lil pajjiżna f'biċċa taħraq bħal din.

Din hija arroganza tal-poter għax il- kwestjoni bl-ebda mod ma ġiet diskussa f'dan il-parlament u bl-ebda mod ma ġiet diskussa fil-kumitat ta' l-affarijiet barranin li ltaqa' proprju l- bieraħ.

Jien nifhem li kieku ried il-ministru, qabel ma ħa deċiżjoni għallinqas seta' kkonsulta mal-kumitat ta' l-affarijiet barranin.

Meta tara dan tgħid: Allura x'valur għandhom dawn il-kumitati meta qegħdin hemmhekk biex imbagħad naqbżuhom, ma nikkonsultawhomx u nieħdu pożizzjonijiet bħal dawn li jista' jkollhom effett importanti ħafna dwar kif Malta tiġi kif tidher f'għajnejn pajjiżi oħra tad-dinja?

Wara dawn is-snin kollha, wara li ddikjarajna l-indipendenza, in-newtralita' u non-allinjament permezz tal- gvern tal-lum qed insibu ruħna mitfugħin fuq naħa f'kuntest tal-gwerra li għaddejja bħalissa.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT: Mr Speaker, bla dubju ta' xejn l-avveniment li qiegħed fuq ilsien kulħadd fil-mument huwa l-bejgħ ta' l-ishma tal-Mid-Med Bank.

L-impatt li dan il-bejgħ ħalla fuq is-setturi kollha tas-soċjeta' Maltija huwa tremend.

Jien ngħid li ħadd qatt ma basar li dan il-bejgħ kellu jsir bil-mod kif sar.

Dan ta bidu biex ifaqqa l-fellus ta' l- isfiduċja fl-amministrazzjoni preżenti.

Permezz ta' dan il-ftehim morna lura fl-istorja u fuq kollox inkixfet il-maskra tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern, li verament huwa gvern li jinjora dak kollu li jingħad f'din il- Kamra u anke jagħlaq widnejh għal dak li qed jintqal barra.

Dan il-pass se jpoġġi lilna u lil uliedna f'kompetizzjoni diretta ma' min hu ferm superjuri għalina, bil-konsegwenza li anke setturi li kienu l-għira tad- dinja se jintlaqtu u se jiġu infettati bil-virus globali tal-kapitaliżmu sfrenat.

Ħafna, Mr Speaker, qegħdin jaraw il-pożizzjoni meħuda mill-Partit Laburista fl-oppożizzjoni u dik meħuda mill-Partit Nazzjonalista fil-gvern bħala delineazzjoni tal-politika tal-partiti.

Dik tal-Partit Laburista hija li jipproteġi dak li jakkwista bl-għaraq ta' ġbinu l-poplu tagħna u dik tal- Partit Nazzjonalista hi li jogħxa jgħaddi dak li jkollu bi ftit flus lill- barrani.

Huwa proprju għalhekk li ħafna qegħdin jaraw din il-promessa ta' bejgħ bħala pass lura fl-istorja.

Fi tfuliti - u anke llum il-ġurnata - kont tisma' lix-xjuħ jgħidu kif il-Partit Nazzjonalista dejjem biegħ ħwejjeġ il-poplu.

Dak iż-żmien lanqas kont nemmen u kont dejjem naħseb li x-xjuħ tagħna kienu jgħidu hekk għaliex kienu mogħmija b'passjoni politika.

Illum m'hemm l-ebda dubju li dak li kienu jgħidu x-xjuħ ġej realta'.

Il- Partit Nazzjonalita fil-gvern, bħall-qarnita qiegħed idur għal subgħajh u se jibda jbiegħ ħwejġu lill-barrani.

Meta l-Partit Laburista ħa l-poter fis- sena 1971 huwa mill-ewwel ħejja pjanijiet sabiex jibni pajjiż sod biex wara li jieħu l-ħelsien ikun jista' jkompli miexi fit-triq li jkun ħieles mill- indħil tal-barrani.

Ma rridx immur lura fl-istorja, Mr Speaker, iżda kulħadd jaf kemm missierijietna kienu għatxana li jiksbu l-ħelsien mill-ħakma tal-barrani saħansitra fi żmien Monroy, dawn fdew lilhom infushom.

Sabiex il-poplu Malti tas-sebgħinijiet ma jiġrilux bħall-poplu Malti ta' żmien Monroy qabel feda lilu nnifsu mill-barrani, ħejja pjan li bih kien se jkun sod ekonomikament.

Wieħed mill-punti f'dan il-pjan kien li l-banek lokali jkunu mmexxija mill-Maltin u jrendu lill-Maltin.

Dak li hu l-Mid-Med illum dak iż- żmien kien bank immexxi mill-barranin u d-dħul li kien jagħmel kien imur fil-but tal-barranin.

Żgur li min ippjana l-ekonomija ta' pajjiżna fis- sebgħinijiet ra dan il-gelgul ħiereġ 'il barra minn xtutna u ried iwaqqfu.

Dakinhar il-gvern kien iddeċieda li jieħu l-bank u jrendih tal-Maltin.

Il- gvern ta' dak iż-żmien verament u mhux bil-paroli wera fiduċja fil-poplu tagħna.

Ara llum, ngħidu li l-gvern qiegħed juri fiduċja fil-poplu imma min- naħa l-oħra jbiegħlu ħwejġu minflok jinvesti aktar fil-Malti u jagħti aktar spazju lill-Maltin sabiex jinvestu.

Illum il-laħma qed jeħodha l-barrani u jiddispjaċini nara li qegħdin inħottu dak li nbena mill-Maltin.

Jekk dan il- bejgħ isir se nerġgħu ndawru l-arloġġ 30 sena lura u se nerġgħu nibdew naraw flusna jispiċċaw fil-but tal-barrani.

Forsi hawn min jgħid li ma nistgħux inkunu egoisti, ma nistgħux nibqgħu nirraġunaw b'dan il-mod u li rridu niftħu biex il-barrani jinvesti fostna ħalli nkabbru u niftħu orizzonti ġodda.

Dan huwa veru pero' l-ħaruf li kellu jiġi ssagrifikat żgur li qatt ma kellu jkun il-Mid-Med Bank.

F'dan il- każ mhux sempliċement qiegħed tiftaħ il-bibien għad-dħul ta' orizzonti ġodda iżda qiegħed litteralment tagħti f'idejn il-barrani il-mutur li fuqu tibbaża l-ekonomija tal-pajjiż.

Xhieda ta' dan huwa l-prezz li jifforma l- bejgħ.

Mhux se noqgħod nidħol dwar jekk dan huwiex għoli jew baxx, għax intqal ħafna dwar dan minn persuni li jafu ħafna aktar minni, pero' huwa ċar u jinftiehem li hu kemm hu l-prezz li għalih se jinbiegħ dan il-bank, l- istess bank kapaċi jifdi l-istess ammont fi kwestjoni ta' żmien qasir.

Dan il-fatt minnu nnifsu juri x'ġennata se jagħmel dan il-gvern.

Mhux talli hekk iżda dan huwa bank li dejjem ħabbar progress u qligħ.

Minkejja dan il- gvern xorta qed iwebbes rasu u jrid li jibqa' miexi f'din il-linja.

Pero' din mhux l-uniku ħaġa li qiegħda tinkwieta lill-poplu Malti.

Hemm konsengwenza oħra, Mr Speaker, marbuta direttament ma' dan il-bejgħ li n- min naħa tal-gvern għadha ma ssemmietx.

Kif jaf kulħadd, il-bank isellef dejjem kontra l-proprjeta'.

Waħda mill- affarijiet li dejjem dejqet lilll-Maltin - u li ma nafx kemm-il barrani se jbiddel - kien il-fatt li meta tmur għand liema bank tmur biex tissellef irid ikollok daqstant garanzija soda fi proprjeta'.

Mhux talli hekk, talli meta l-bank jevalwa l-valur tal-proprjeta' li tkun qed tpoġġi b'garanzija, dan ma jislifx daqskemm tkun tiswa' l-proprjeta' iżda bejn wieħed u ieħor jislef in-nofs.

Il-bank jagħmel hekk sabiex ikun żgur li ma jmurx żmerċ.

Mela l-banek tagħna mhux talli huma finanzjarjament sodi iżda huwa kważi impossibbli li jagħmlu xi negozju ħażin.

Mela jistgħu tan-naħa l-oħra jgħiduli kif ġiet iffissata rata ta' 6% bħala risk factor meta m'hemm l- ebda riskju?

Jista' xi ħadd jara li ma nimxux b'dan il-mod lenjanti meta niġu biex niddisponu minn ħwejjeġ il-poplu?

Jekk dan il-bejgħ isir, barra li jkun qed jiġi ttrasferit wieħed mill- pilastri ekonomiċi ta' pajjiżna, indirettament tkun ukoll qed tiġi ttrasferita parti sostanzjali minn gżiritna.

Kif diġa' indikajt, meta ċittadini Maltin jew inkella soċjetajiet kummerċjali Maltin imorru sabiex jieħdu xi ħaġa mill-bank lokali dawn jiġu mitluba jagħtu xi ħaġa tanġibbli, bħalma hija art u proprjeta' oħra immobbli, bħala garanzija tal-ħlas lura ta' l-ammont misluf u ta' l-imgħaxijiet fuq l-istess somma mislufa.

Hemm ukoll il-każ fejn il-bank jieħu garanzija anke mingħand terzi.

Dawn jintalbu sabiex jidħlu garanti huma ħalli f'każ li d-debitur prinċipali ma jasalx, jagħmlu tajjeb huma.

Dawn ukoll ġeneralment, Mr Speaker, jintalbu jagħtu xi proprjeta' jew immobbli oħra sabiex jassiguraw li jħallsu minflok id-debitur.

Din tal-garanzija hija xi ħaġa komuni ma' dawk kollha li ssellfu xi ftit flus mill-Lohombus sabiex ikunu jistgħu jakkwistaw darhom.

Jekk din il-promessa ta' bejgħ issir realta', anke l-Lohombus Bank se jiġi ttrasferit lill-HSBC.

Issa l-Mid-Med Bank u l-Lohombus Bank għandhom diversi klijenti u għandhom favur tagħhom għadd kbir ta' ipoteki ġenerali li jistgħu jiġu ttrasformati f'waħda speċjali u ipoteki u privileġġi speċjali.

Issa dawn jistgħu jiġu fis-seħħ appena d-debitur ma jħallasx jew isib ruħu f'pożizzjoni iebsa fejn ma jkunx jista' jħallas.

Il-bank kulma jagħmel hu li jrendi l-kuntratt ta' self eżekuttiv u jmexxi biex ibiegħ b'subbasta jew inkella jagħmel bidding a compensant, jiġifieri dak li għandu jieħu jiġi meqjus bħala l-prezz li bih qed tinbiegħ il-proprjeta', u f'kelma waħda l- proprjeta' tiġi tiegħu.

Mela se niġu f'sitwazzjoni fejn il-proprjeta' mill- Mid-Med Bank u mill-Lohombus Bank tista' tkun liable biex tiġi f'idejn il- barrani.

Jekk xi ħadd mill-klijenti tal-Mid-Med Bank jew tal-Lohombus ma jħallasx id-dejn, il-proprjeta' li tkun qegħda bħala garanzija se tgħaddi għand bank li hu totalment barrani.

Dan huwa proprju dak li missierijietna tant ħadmu u stinkaw biex ma jsirx, jiġifieri li artna tispiċċa f'idejn il- barranin.

Se nerġgħu niġu bħas-snin ta' qabel is-sebgħinijet meta kellek parti sostanzjali ta' Malta magħluqa u ħadd ma seta' jidħol fiha għaliex kienet esklussivament tal-barran.

Din hija xi ħaġa li missierijietna dejjem beżgħu minnha.

Bla dubju ta' xejn dan se jġib bidla sħiħa f'ħajjitna għax m'aħniex se nibqgħu niddettaw aħna kif nimxu.

Se jidħol element barrani li se jieħu minn idejn il-Maltin il-poter li jimmaniġġja ħwejġu.

Sur President, bla dubju ta' xejn, dan il-ftehim se jġib tibdil ieħor f'oqsma oħra tal-ħajja ta' kuljum, u hawnhekk qed nirriferi għall-housing u għall- liġijiet li jirrigwardaw il-proprjetajiet tagħna.

Kif kulħadd jaf, f'dawn l-aħħar ġimgħat beda l-famuż screening.

Dan huwa eżerċizzju li bih l-Ewropew jiddikjaraw jaqblux jew le mal-liġijiet li l- gvernijiet tagħna dejjem mexxew lilna l-Maltin bihom.

Mela f'daqqa waħda, minn pajjiż sovran b'liġijiet u regolamenti li kien l-aktar adatti għal pajjiżna, ġejjin f'sitwazzjoni fejn skonoxxuti se jiddeċiedu għalina jekk dawn ir-regoli humiex tajbin jew le.

Bla dubju ta' xejn il-liġi li tirregola l-kera se taqa' taħt dan l-iskrutinju.

Dwar il-liġi li tirregola l-kera hawn min hu kontra u hawn min favur.

Bla dubju ta' xejn is-sidien tal-postijiet mikrija huma kontra għal ħafna raġunijiet u min naħa l-oħra l- inkwilin huwa favur din il-liġi.

Hemm min fostna li għandu interess u b'din il-liġi se jġibha fuq plattin f'idejn l-Ewropew.

Din se tkun waħda minn dawk il-liġijiet li l-iscreening żgur se jikkundanna u se jitlob li tiġi in line mal-liġijiet eżistenti fl-Ewropea.

Li dan se jkun il-każ diġa' rajnih fis-sena 1995.

F'Ġunju 1995, dan l-istess parlament kien approva liġi li permezz tagħha qatel darba għal dejjem il-liġi tal-kontroll tal-kera.

Fi ftit kliem, dawk il-kirjiet kollha wara Ġunju 1995 m'humiex protetti.

Xi jfisser dan?

Dan ifisser li appena jiskadi t-terminu tal-kirja, l-inkwilin jispiċċa barra.

Ifisser ukoll li m'hemmx limitu kif din il-kera tiġi kkontrollata.

B'konsegwenza ta' din l-emenda fil-liġi, illum il-ġurnata hu impossibbli kważi li tikri.

Il-kirjiet li qegħdin jintalbu huma fenominali.

Saħansitra hawn min qed jitlob Lm100 fix-xahar għal żewġ gabubi u Lm150 u fuqhom għal post aktar diċenti.

Hawnhekk irrid nirrimarka għal dak li kienet qalet iċ- chairperson ta' l-Awtorita' tad-Djar.

Is-Sinjura Micallef Leyson kienet sostniet li l-Malti għadu ftit imfissed, għax qalet li kulħadd irid kera baxxa u ddikjarat ukoll li kera ġusta tkun ta' Lm100 fix-xahar.

Imma dn il-mara donnu li mhijiex tgħix f'Malta għax waqt li huwa tajjeb li bniedem jistinka biex jidħol u jikkompeti ma' pajjiżi Ewropew, biss qabel bniedem jgħid "ejja nidħlu fl- Ewropa" u qabel bniedem jaqdef u jiddikjara li Lm100 fix-xahar huwa ammont ġust, irridu l-ewwel intellgħu l-pagi biex jiġu jifilħu għal dawn it-tip ta' kirjiet.

Żgur li tliet kwarti tal-popolazzjoni Maltija ma tiflaħx għal dawn it-tip ta' kirjiet.

Żgur li qegħdin maqtugħin mir-realta' u m'aħniex inħossu l-polz tal-Malti.

Biex bniedem jiddikjara li l-kera ġusta għandha tkun ta' Lm100 fix-xahar, irridu ntellgħu l-pagi bl-istess mod li telgħu l- kirjiet bejn l-1995 u llum.

Mr Speaker, nikkonkludi billi nindika li ninsabu fil-fażi fejn qegħdin litteralment inbiegħu ħwejjiġna, qegħdin nesponu lilna nfusna għall- liġijiet għall-miżuri li għandhom il-barranin li żgur m'humiex dawk adattati għal dan il-pajjiż.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tnejn, 17 ta' Mejju, 1999 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

CRASH BARRIER

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 3660 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru ta' l-Intern u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' jista' jara li titwaħħal crash barrier quddiem id-dar li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Irreferejt is-suġġeriment ta` l-Onor.

Interpellant għall-konsiderazzjoni tal-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku.

ANZJANI - CSAs

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huma s-CSAs jaħdmu mad-Dipartiment Kura ta' l-Anzjani?

Kif inhuma mqassma?

Kemm daħlu ġodda mid-9 ta' Settembru, 1998?

Dawk li daħlu mid-9 ta' Settembru fejn qegħdin jaħdmu?

Kemm irriżenjaw mit-8 ta' Settembru, 1998?

Fejn kienu jaħdmu u x'kienet ir-raġuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni għada qed tinġabar.

SAĦĦA - HIP REPLACEMENT OPERATION

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jara kif il-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, tista' tinħeles mit-tbatija u l-uġiegħ li ilha tbati għal dawn l-aħħar erba' snin u nofs minħabba l-bżonn ta' hip replacement operation?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Dan il-pazjent qiegħed jistenna appuntament biex issirlu operazzjoni fl-Ingilterra għaliex it-tip ta' operazzjoni li għandu bżonn hu għada ma ssirx hawn Malta.

Id-dipartiment m'għandu l-ebda kontroll fuq id-data ta' meta tista' ssir l- operazzjoni għaliex din tiddependi mill-waiting list tal-Kirurgu Ingliż involut.

TOROQ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l- ktieb li ġie ppubblikat li jindika l-miżuri li jridu jittieħdu mill- kuntratturi meta jkunu qed jagħmlu xogħlijiet fit-toroq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-miżuri li jridu jittieħdu mill- kuntratturi meta jkunu qed jagħmlu xogħlijiet fit-toroq huma bbażati fuq standards u code of practice kif applikati f`pajjiżi oħra.

SERVIZZ ĊIVILI - UFFIĊJALI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema bażi ntgħażlu l- uffiċjali għoljin fis-Servizz Ċivili li se jintbagħtu għal taħriġ fl- Ingilterra rigward in-negozjati ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOE BORG: Wara li l-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin irnexxielu jottjeni għajnuna teknika mingħand il-Gvern Ingliż taħt forma ta' kors għall-uffiċjali għolja fis-Servizz Pubbliku bi preparazzjoni għan-negozjati dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea li jridu jsiru ma jdumux, dan il-Ministeru talab Ministeri oħra li se jkunu l-aktar involuti f'dawn in- negozjati biex jinnominaw parteċipanti għal dan il-kors.

Dawn il-ministeri nnominaw uffiċjali għolja li, flimkien ma oħrajn, se jkunu responsabbli għal dawn in-negozjati.

TOROQ - PATCHING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' materjal jintuża biex jiġu patched it-toroq?

Jista' l-Ministru jgħid għaliex ħafna drabi wara ftit li jiġu patched it- toroq ix-xogħol li jkun sar jinqala'?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-materjal li jintuża għat-tiswija tat-toroq jikkonsisti f`taħlita ta` żrar u qatran li jkun imħallat lest mill-fabbrika.

Biex il-kwalita` ta` dan il-materjal ikun konsistenti, l-esperti Ġermaniżi għamlu rakommandazzjonijiet ta` kif dan għandu jitħallat u wieħed jispera li `l quddiem il-performance ta` dan il-materjal ikun aħjar.

Wieħed irid iżid ukoll illi t-tiswija tat-toroq mhux mill-materjal biss tiddependi iżda wkoll minn kif isir ix-xogħol, u jekk dan ma jsirx sew, anke jekk jintuża materjal tajjeb, ir-riżultat ma jkunx dak li wieħed jixtieq.

IMMIGRATION OFFICER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi dwar l-aġir irresponsabbli ta' l- Immigration Officer, li qed toffendi persuni Għarab li jmorru fl-uffiċċju tagħha għal skopijiet uffiċjali?

ONOR.

TONIO BORG: Mill-informazzjoni li għandi, ma jirriżultax li qed isir l-abbuż li qed tirreferi għalih l-Onor.

Interpellanti, għalhekk nitlobha tgħaddili d-dettalji tal-persuna nvoluta sabiex inkun f'pożizzjoni li nivverifika aħjar.

QRATI TAL-ĠUSTIZZJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema fil-Qrati tal-Ġustizzja?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

AUSTIN GATT: B`referenza għall-mistoqsija ta` l-Onor.

Interpellant, kien hemm sitt impjegati li ġew trasferiti mill-Qrati tal- Ġustizzja għal xi dipartiment ieħor mill-1 ta` Jannar sas-26 ta` April, 1999.

Minn dawn, tnejn biss għadhom ġew uffiċjalment trasferiti permezz ta` ittra mill-Management & Personnel Office.

F`kull kaz, it-trasferimenti saru wara talba ta` l-istess impjegati.

Trasferiment ta` l-impjegati tal-gvern isiru skond l-esiġenzi tas-servizz in generali u ta` l-operat tad-dipartiment konċernat b`mod partikolari.

ETC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema fl- ETC?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it- transfers?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' transfers li ngħataw fil- Korporazzjoni mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 kienu 10.

Dawn kienu hekk: 1 ġie trasferit b'riżultat ta' passi dixxiplinarji

6 b'riżultat ta' promozzjonijiet 1 wara talba tal-persuna stess 2 skond l-esiġenzi tas-servizz

M'huwiex fil-ħsieb li jsiru aktar transfers fil futur qarib fil- Korporazzjoni.

PIXXINA NAZZJONALI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasnfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas- 26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema fil-pixxina nazzjonali?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil-post tax- xogħol imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma ngħataw ebda transfers lill-ħaddiema tal-Pixxina Nazzjonali matul il-perjodu ndikat.

DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas- 26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema fid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l- Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil- post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bejn Jannar u April kien hemm 12-il persuna li ġew trasferiti għad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u 17-il persuna oħra li ġew trasferiti mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni għal dipartimenti oħra.

Kważi t-trasferimenti kollha saru wara talba ta' l-istess individwi.

Fid-Dipartiment Servizzi għall-Istudenti u Relazzjonijiet Internazzjonali ma ngħatawx transfers fiż-żmien indikat.

Pero` fil-Youth Service Organisation, Clerk u Executive Officer talbu għal transfer u dan ġie mogħti.

Mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 saru 26 trasferiment fit- taqsima tal-Minor Staff.

Uħud minn dawn it-trasferimenti saru wara talbiet mill-istess ħaddiema waqt li oħrajn ġew imwettqa skond il-ħtiġijiet tad- Diviżjoni sabiex f'kull każ jinqdew aħjar l-iskejjel.

Ingħataw tliet transfers mis-settur post-sekondarju bejn l-1 ta' Jannar u 26 ta' April, 1999.

Ir-raġuni prinċipali li għaliha ngħataw dawn it- transfers hija illi t-transfer intalab mill-ħaddiema infushom.

M'hemm ebda ħsieb illi jsiru aktar transfers fil-futur qrib fuq il-post tax-xogħol imsemmi.

SKEJJEL - TA' L-ISTAT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers, mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-għalliema fl-iskejjel statali?

Jista' l- Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u s-26 ta' April 1999, fl-iskejjel primarji, sekondarji, Junior Lyceums u skejjel tas- snajja' ingħataw transfers kif se nsemmi:

2 Kapijiet ta' Skejjel 7 Assistenti Kapijiet ta' Skejjel 14 Għalliema Regolari 1 Għalliema Temporanja 4 Part-time Instructors 2 Supply Teachers

Dawn it-trasferimenti seħħew sabiex jintlew vakanzi eżistenti bħala riżultat ta' riżenji ta' membri ta' l-istaff, promozzjonijiet, ħruġ ta' għalliema fuq maternity leave, sick leave jew eżiġenzi tas-servizz.

BIBLJOTEKA NAZZJONALI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema tal-Bibljoteka Nazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u s-26 ta' April, 1999, żewġ ħaddiema tal-Bibljoteka Nazzjonali, għal raġunijiet diversi, ingħataw trasferiment.

UE - SCREENING PROCESS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min huma dawk il-persuni li fl-oqsma li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu qed jieħdu sehem fl-iscreening process ta' l-Unjoni Ewropea?

X'taħriġ u formazzjoni ngħataw dawn il- persuni biex ikunu nformati sew bid-deċiżjonijiet, direttivi, riżoluzzjonijiet u rakkmandazzjonijiet tal-Kunsill tal-Ministri Ewropej u dan fir-rigward ta' l-oqsma differenti li jaqgħu taħtu li jkollhom jadottaw irwieħhom għalihom minħabba l-applikazzjoni għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Hemm diversi persuni li ġejjin kemm mis-Servizz Pubbliku kif ukoll mis-segretarjat li huma nvoluti f`dan il-proċess.

Ma jidhirlix li jkun għaqli li f'dan l-istadju nidentifika lill-individwi b'isimhom, speċjalment meta diversi persuni fis-segretarjat u fil- korporazzjonijiet jagħtu sehem fl-oqsma partikolari tagħhom kif ikun hemm bżonn.

Tajjeb jingħad li qed nikkunsidraw ukoll li nutilizzaw konsulenti esperti f`dan il-qasam, speċjalment f'setturi partikolari li jirrikjedu ċerta esperjenza li mhux bilfors issibha fil-ministeru, segretarjat jew korporazzjonijiet.

EU - SCREENING PROCESS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'taħriġ ingħataw dawk li qed jagħmlu l-iscreening process ta' l-Unjoni Ewropea fl-edukazzjoni biex ikunu nformati sew bid- deċiżjonijiet tal-Kunsill tal-Ministru Ewropej, bid-direttivi tal-kunsill, bir-riżoluzzjonijiet, rakmandazzjonijiet tal-Ministru biex ikunu tassew jistgħu jagħmlu dan l-iscreening bis-serjeta'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li saret laqgħa informattiva għall-Uffiċjali Edukattivi li huma nvoluti fil-proċess ta' screening u ngħataw istruzzjonijiet ċari dwar kif għandhom jirrispondu għad-deċiżjonijiet, direttivi, riżoluzzjonijiet u rakkomandazzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea dwar l-edukazzjoni.

WIED IL-QLEJGĦA - PROĠETT TA' RIABILITAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bil-programm ta' kontinwazzjoni tax-xogħol fuq il-proġett ta' rijabilitazzjoni ta' Wied il- Qlejgħa/Chadwick Lakes u serer moderni fiċ-Ċentru tal-micro propagazzjoni għal matul ix-xhur ta' Mejju, Ġunju, Lulju u Awissu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Rigward il-programm ta' kontinwazzjoni tax-xogħol fuq il-proġett ta' rijabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa/Chadwick Lakes huwa ttamat illi t-tieni fażi tittlesta din is-sena kif ukoll jitlestew ix- xogħlijiet fl-ewwel fażi li ntalbu mill-awtorita ta' l-ippjanar, filwaqt għal matul ix-xhur imsemmijin, is-serer li hemm fiċ-Ċentru ta' Mikropropagazzjoni se jkomplu jintużaw sabiex fihom jitkabbru pjanti dekorattivi, pjanti indiġini kif ukoll pjanti tal-GF677 li fuqhom jitlaqqmu siġar tal-frott irqiq.

UFFIĊĊJU KONĠUNT - FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Peress li l-familja, li isimha qed jintbagħat separatament, ilha li ħallset is- somma ta' Lm100 għal aktar minn erba' snin sabiex tifdi ċ-ċens tar- residenza tagħha, jista' l-Ministru jinformani x'qed jikkawża dan id- dewmien fil-proċess ta' din l-applikazzjoni?

Jista' l-Ministru jara li jiġi rimedjat dan il-każ u każijiet oħra simili?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-każ partikolari li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant huwa dwar proprjeta` li għaliha għad ma hemmx klassifikazzjoni fl-Anness 7 tal-Ftehim dwar il-proprjeta` li l- Awtoritajiet tal-Knisja Maltija għaddew lill-Gvern Malti.

Għalhekk l- Uffiċċju Konġunt għalissa ma jistax jifdi ċ-ċens imsemmi u ċnus oħra simili.

Ninsab informat ukoll li d-diskussjonijiet biex issir il-klassifikazzjoni meħtieġa issa kważi ntemmu u fi żmien qrib mistennija deċiżjoni li permezz tagħha dawn l-applikazzjonijiet jkunu jistgħu jibdew jiġu proċessati.

PULIZIJA - SERQ TA' KAROZZI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' serqiet fuq karozzi rapportati lill-pulizija matul ix-xhur ta' Jannar, Frar, Marzu u April ta' din is- sena?

Kemm kien in-numru ta' kolliżjonijiet tat-traffiku rapportati lill- pulizija għall-istess perjodu?

Kemm kienu kawżati kolliżjonijiet fatali u/jew gravi għall-persuni nvoluti matul l-istess perjodu?

Jista' l- Ministru jipprovdi l-istess informazzjoni għas-snin 1995/98 rispettivament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-Seduta.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA IMPRESSED

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-wegħdiet li saru lill-ħaddiema fl-aħħar kampanja elettorali Nazzjonalista partikolarment lill-Impressed Drivers, jista' l-Viċi Prim Ministru jinforma lill-Kamra x'sar mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn sabiex dawn il-ħaddiema din is-sena jsiru ħaddiema taċ-ċivil uffiċjalment u jkollhom l-istess drittijiet u kondizzjonijiet bħall-ħaddiema kollha taċ-ċivil?

X'timeframe għandu l-gvern sabiex isolvi din il-problema u kemm huwa n- numru ta' dawn il-ħaddiema fil-mument?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li kont tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 1115.

In-numru ta' impressed drivers fis-settur pubbliku huwa 701.

Il-Gvern qed jesplora attivament l-aħjar metodu sabiex ikun jista' jindirizza din il- problema.

INDUSTRIJA TAT-TIĠIEĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi kopja tar-regolamenti u kondizzjonijiet li kienu qed jiġu pprattikati lokalment bħala regoli uffiċjali għad-daqs tal-gaġeġ/batteriji applikabbli għall-industrija tat-tiġieġ matul dawn l- aħħar ħames snin fil-gżejjer tagħna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kif suppost jaf hu bħala persuna li kienet responsabli għall-agrikoltura m'hemm l-ebda regolamenti speċifici għad-daqs ta' gaġeġ/batteriji applikabli għall- industrija tat-tiġieġ.

SKEJJEL - STUDENT BID-DYSLEXIA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista l-Ministru jara li l-istudent, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, jingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa minħabba l-kondizzjoni tad-dyslexia li jidher li għandu u li qed toħloqlu diffikultajiet biex jitgħallem?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mhux possibbli li tingħata għajnuna lit- tfal dyslexic kollha.

Bħalissa qed tingħata għajnuna skon il-gravita` tal- problema.

PULIZIJA - PERMESS TA' PARKERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Kemm hawn persuni li f'Malta u Għawdex għandhom il-permess li jagħmluha ta' parkers tal-karozzi?

F'kull każ fejn huma dawn il-lokalitajiet?

Huwa permess li meta jmut parker ibnu jbiegħ għal eluf ta' liri il-liċenzja ta' parker lil xi persuna oħra?

Kemm hemm persuni li applikaw għall-parker?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi f'Malta u Għawdex hawn 47 persuni bil-liċenzja ta' car park attendant.

Dawn qegħdin mqassma hekk : Il-Belt Valletta - 18, il-Furjana - 7, Tas-Sliema - 5, Għajn Tuffieħa - 4, ir-Rabat (Malta) - 3, iċ-Ċirkewwa - 2 u l-Ġnejna - 2, filwaqt li f'dawn il- lokalitajiet hemm wieħed - Guardamangia, Ħal Qormi, Raħal Ġdid, Wied iż- Żurrieq, Ħaġar Qim, Delimara.

L-ebda liċenzja jew permess tal-Pulizija ma jista` jinbiegħ.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ninsab informat li hemm tmien applikazzjonijiet pendenti.

PULIZIJA - BEACH CONCESSIONS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji se jiġu kkalkolati l-valur ta' l- art kontigwa li applikaw għaliha beach concessions diversi fl-aħħar sena per eżempju Costa del Sol fl-Għadira?

Fuq liema kriterji se jiġi stabilit il-valur ta' l-art ta' dawk li għalqilhom iċ-ċens tal-beach concessions u applikaw biex jerġgħu jingħataw l-art mill-ġdid?

ONOR.

TONIO BORG: Nippresumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal beach establishments li nbnew fuq art tal-Gvern li ġiet mogħtija b'ċens ta' 25 sena apposta għal dan l-iskop.

Il-policy dejjem kienet u għadha li, f'każijiet bħal dawn, meta jagħlaq iċ-ċens jerġgħu joħorġu l-offerti u l-persuna li f'idejha kellha ċ-ċens tingħata d-dritt ta' l-ewwel rifjut.

Preżentament qed tiġi mistħarrġa l-possibbilta' illi uħud minn dawn il- fondi jinbiegħu b'offerta.

Fi kwalunkwe każ, il-valur tal-proprejta` dejjem jiġi bażat fuq il-press tas-suq.

PULIZIJA - GABBANI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'ikel jistgħu jippreparaw u jservu l-kiosks u l- gabbani mxerda ma' Malta u Għawdex skond ir-regolamenti li taħthom ingħataw il-permess?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi kiosks liċenzjati prinċipalment għall-bejgħ ta' ikel take away li jinħtieġ preparazzjoni jew tisjir huma limitati li jippreparaw u jservu burgers, hot dogs, chips u ħobż biż-żejt.

FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jaġġornani dwar il-mistoqsija parlamentari numru 1940 li saret f'seduta 37 dwar fidi ta' ċens skond riferenza ta' l-irċevuta Nru. (M136007)?

Dettalji qegħdin jintbagħtu separatament.

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 6125 f'Seduta Nru. 89.

Nirriferih ukoll għat-tieni parti tat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 6643 f'din l-istess seduta.