MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 665 It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 665

It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001

WERREJ

MINUTI 151

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 151

TQEGĦID TA' KARTI 157

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2002

L-GĦAXAR JUM STABBILIT

MINISTERU TAT-TURIŻMU 158

AĠĠORNAMENT 185

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 186

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 664 li saret fis-7 ta' Diċembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża ta' mobile phones fil-ministeru u d- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm kienet l-ispiża għas-snin 1997, 1998, 1999 u 2000 sena b'sena?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-intern): Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment ta' l- artijiet investigax is-sitwazzjoni li qed tkun ta' detriment għall-bdiewa?

Qed nirriferi għal dik l-art li minħabba problemi ta' wirt tkun ġiet abbandunata u tħalliet tinqered.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jista' l-Onor.

Interpellant jgħidli jekk huwiex qed jirriferi għal xi każ speċifiku?

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien kont qed nirriferi għall-każ li ġara riċentement fl-inħawi ta' l-Aħrax tal-Mellieħa pero` hemm diversi ċirkostanzi simili li qed joriġinaw minħabba dan ir-rigward.

Hemm ħafna bdiewa li ma jkunux jistgħu jaħdmu r-raba' tagħhom minħabba kwestjonijiet ta' wirt u allura jiġi dikjarat - anke mill-istess dipartiment ta' l- artijiet – li dik ir-raba' m'hijiex maħduma u mbagħad titħalla tintuża għal skopijiet oħra.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-liġi tal-kirjiet tal-raba' hija regolata mill-kapitlu li hemm fil-Liġijiet ta' Malta u din bl-ebda mod ma tgħidlek li jekk imut xi ħadd, ir-raba' ma tistax tkompli tinħadem, anzi ssemmi min huma dawk il-persuni li għandhom dan it-titolu.

Jiġifieri jekk imut il- kerrej, tkompli l-armla jew id-dixxendent tiegħu – li jrid ikun jew it- tifel jew it-tfal tat-tfal li kienu qed jaħdmu r-raba' mal-kerrej li fuqu kienet il-qbiela jew kienu jgħixu fl-istess dar miegħu – u allura mhux suppost qatt ikun hemm dan il-vojt.

Id-dipartiment ta' l-artijiet, anke nies li ma kenux jidħlu f'din id- definizzjoni tħallihom jaħdmu r-raba' għal żmien twil taħt amministrazzjonijiet differenti u allura ma nara l-ebda raġuni għalfejn raba' għandha ma tinħadimx minħabba wirt.

Anzi l-liġi tagħti dritt lil dawk li jkunu dixxendenti tal-kerrej li miegħu kienu qed jaħdmu r-raba'.

Issa jekk ma jkun hemm ħadd li qed jaħdem ir-raba' fil-mument li dan imut, allura hemm lista sħiħa fil-liġi ta' l-1967 li turi min għandu jiritha.

Forsi l-Onor.

Membru qed jirriferi għal meta jkun hemm l-aħwa miġġieldin bejniethom u allura ħadd minnhom ma jkun qed jaħdimha.

Imma l-fatt li d- dipartiment għadu ma rrikonoxxiex lil min huwa ntitolat biex jaħdem dik ir- raba' ma jfissirx li dak li huwa ntitolat m'għandux dritt jaħdimha għax imbagħad meta jiġi rikonoxxut jiġi rikonoxxut b'lura wkoll.

Il-liġi hija ċara u tgħid li mill-mument tal-mewt ta' dak li jkun, it- titolu jgħaddi fuq ħaddieħor.

Pero' jekk id-dipartiment irid ikun serju irid jipproċessa d-dokumenti, isib it-testmenti u jġib prova li dak huwa t- tifel ta' dak li miet.

U naturalment dan il-proċess jieħu ċertu żmien pero' dan ma jfissirx li dik il-persuna m'għandhiex dritt taħdem dik ir-raba'.

Jista' jkun li qed nirriferu għal nies oħrajn li huma membri tal-familja imma skond il-liġi ma jitqisux li jirtu l-kirja, bħan-neputi tal-kerrej, li fil-każ li s-sid huwa l-privat żgur li m'huwiex se jirrikonoxxih.

Imma l- gvern bl-iskema li ħareġ is-sena li għaddiet u li għalqet fi Frar ta' din is-sena, iddeċieda li anke dawk li bil-liġi tal-qbiela m'humiex intitolati li tiġi trasferita lilhom il-qbiela, għandhom japplikaw biex il-qbiela ddur fuqhom ukoll.

Fil-fatt kien hemm madwar 10,000 ruħ li applikaw.

Mela għalija fuq dik m'hemmx problema.

Issa jekk fl-interess pubbliku jkun se jsir xi proġett partikolari tal- gvern, il-kirja tiġi terminata u dan huwa provdut anke fil-liġi stess.

Wara kollox hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq proprjeta` li hija tal-gvern u mhux tal-bdiewa, fejn il-bdiewa għandhom titolu ta' kera fuq dak il-post.

Kien hemm ħafna każijiet simili fejn meta kien se jinbena sptar, meta kienet se tinfetaħ triq jew kien hemm xi raġuni oħra, il-gvern tal-ġurnata ddeċida li jittermina t-titolu ta' qbiela.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma fid-dawl tal-fatti kif ġraw u cioe` li kien hemm raba' saqwi magħrufa minn ġenerazzjoni għal oħra u nqerdet, f'dawn iċ- ċirkostanzi d-dipartiment ma jikkonsidrax li għandu jsir sforz biex din it- tip ta' raba' tiġi protetta?

Qed ngħid hekk mhux bil-għan li ma jsirux dawn il-proġetti imma li ma jinqeridx ir-raba', kif fil-fatt irriżulta li ġara u li m'għandix dubju li l-ministru huwa nformat dwarha.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fil-fatt naf li l-Onor.

Interpellant kemm-il darba għamel domandi f'dan ir-rigward.

Hawnhekk għandna kwestjoni ta' camping site.

Taħt l-amministrazzjoni preċedenti kien hemm tentattivi - li aħna komplejnihom għax huma fid-direzzjoni t-tajba - biex tingħata art tal- gvern lil persuna partikolari sabiex tiżviluppaha bħala camping site.

Jien qrajt fil-gazzetti dwar kif din il-persuna bdiet il-pjan biex din l-art, li kienet kompletament abbandunata u anke kien jintefa' l-iskart tal-bini fuqha, jiżviluppaha ħalli n-nies ikollhom post partikolari fejn jagħmlu camping.

Din bdiet taħt l-amministrazzjoni Laburista, kompliet taħt din l- amministrazzjoni, kien hemm proċess twil sakemm ħareġ il-permess mill- Awtorita` ta' l-Ippjanar u issa din l-area ġiet definita kemm mill- Awtorita` ta' l-Ippjanar kif ukoll mil-Land Department.

Qamet kwestjoni jekk hemmhekk hux qed jinħadem jew le pero` it-tender ħarġet, ġiet awarded u kollox sar b'mod pubbliku.

Issa min għandu t-tender f'idejh għandu dritt jokkupa dik l-art b'kera u l-gvern irid jesegwixxi l-obbligi kontrattwali tiegħu, li jagħmel camping site hemmhekk.

Nerġa' ngħid li dan il-ħsieb kien ilu ġej u saret ħafna pressure mill-gazzetti biex ikun hemm dan l- official camping site.

Issa nisperaw li dan isir sabiex in-nies ikollhom fejn imorru u mhux jagħmlu camping kif ġie ġie.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ħadd m'hu qed jiddikjara kontra l- ispirtu u l-iskop li jiġu żviluppati camping sites imma jista' l-Ministru jikkonsidra li ċirkostanzi bħal dawn almenu jekk ma jiġux investigati jiġu evalwati aktar bir-reqqa biex ma tkompliex tinqered bla bżonn ir-raba' saqwi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, m'hemm l-ebda intenzjoni, la daparti tal- Land Department u lanqas ta' ħadd, li r-raba' saqwi jinqered iżda f'dan il- każ partikolari saru diversi dikjarazzjonijiet mid-dipartiment ta' l- artijiet li għal xi raġuni jew oħra fil-mument li saru l-pjanti ma kienx hemm din ir-raba' maħduma.

Fil-fatt naf li anke l-Awtorita` ta' l-Ippjanar hija fitta fuq dawn l-affarijiet u huwa diffiċli għaliha li tagħti permess biex isiru proġetti simili fuq raba' saqwi.

Filwaqt li m'iniex ngħid li dan il-permess qatt ma jista' jingħata, wieħed irid iżomm quddiem għajnejh li r-regola hi li kemm jista' jkun ir-raba' saqwi jibqa' għal skop agrikolu, jiġifieri bl-ebda mod m'hemm xi policy min-naħa tal-lands li ma tagħtix kas ta' dawn l-affarijiet.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża tal-mobile phones tal-Ministeru u tad- Dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministeru bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm kienet l-istess spiża għas-snin 1997, 1998, 1999 u 2000 sena b'sena?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li l-ispiża kienet tammonta: 1997 Lm7027.41 1998 Lm8399.17 1999 Lm7879.40 2000 Lm10857.74 2001 (sa Novembru) Lm7035.37

MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża ta' mobile phones fil- ministeru u d-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm kienet l-ispiża għas-snin 1997, 1998, 1999 u 2000 sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ninsab infurmat li l-ispiża fuq telephones ċellulari wżati fil-ministeru u d-dipartimenti li jiffurmaw parti mid-dekasteru tiegħi, sena b'sena bejn l-1997 u l-2000, hija kif ġej:

1997 Lm3,836 1998 Lm1,725 1999 Lm8,561 2000 Lm1,810

MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża ta' mobile phones fil-ministeru u fid- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-ministeru bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): L-informazzjoni mitluba hija kif tidher hawn taħt:

1997 Lm 8,125.

1998 Lm 7,367.

1999 Lm10,175.

2000 Lm16,846.

(Bejn Jannar u Settembru)

(Il-kontijiet ta' Ottubru u Novembru qegħdin jinħadmu).

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li fil-budget tħabbar li se jsiru proġetti ta' landscaping tal-pajsaġġ, jista' l-Ministru jagħti ftit dettalji dwar kif se jiġu kkordinati l-ħaddiema li se jkunu nvoluti f'dawn il-proġetti?

Saru diskussjonijiet mal-unions qabel il-gvern fassal dawn il-proġetti u juża lill-ħaddiema f'dan ix-xogħol ġdid li hu previst għas-sena d-dieħla?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, il-proġett ta' landscaping li qiegħed jirriferi għalih l-Onor.

Interpellant huwa kkoordinat mill- ministeru għall-agrikoltura u naħseb li d-domanda trid issir lilu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-ministru jagħti daqsxejn feedback jekk sarux laqgħat inter-ministerjali bejn id-dipartiment ta' l-agrikoltura u ż- żewġ ministri partikolari bil-għan li l-iskop jintlaħaq bl-aktar mod sostenibbli u forsi mingħajr diffikultajiet li normalment proġetti ta' din ix-xorta jġibu magħhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nista' ngħid li kien hemm diskussjoni ġenerali bejni u bejn il-ministru għall-agrikoltura.

S'issa kien hemm is-sejħa għal min jesprimi interess għax l-iskop tal-ministeru għall-ambjent hu – mhux biss f'dan il-proġett – li jinvolvi interess mis- settur privat, għal dak li jista' jkun finanzjament, għal kunċetti ta' tmexxija, għall-idea li wieħed jiġbor ir-riżorsi aktar flimkien u li ħaddiema tal-gvern jistgħu jkunu allokati fuq proġetti bħal dawn bis- salvagwardji kollha meħtieġa, speċjalment għas-safety tagħhom.

Naħseb li dan is-suġġett għandu jkun diskuss b'mod aktar speċifiku u huwa ndikat bħala li jaqa' taħt l-iskema ta' public/private partnership.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta saru dawn il-laqgħat li qiegħed jirriferi għalihom il-Ministru, ġew identifikati xi sites?

Fil-każ jista' jagħti ħjiel liema huma dawn is-siti fejn se jsiru dawn il-proġetti u min għandu pussess li jagħmel użu minn din it-tip ta' art?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-laqgħat miegħi kienu fuq livell konċentwali u jirrigwardjaw siti speċifiċi.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel domanda bil-miktub biex inkun nista' nirrispondih.

MOBILE PHONES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienet l-ispiża ta' mobile phones fil-ministeru u d- dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu bejn Jannar u Novembru ta' din is-sena?

Kemm kienet l-ispiża għas-snin 1997, 1998, 1999 u 2000 sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

IMPORTAZZJONI TA' ĦALIB FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Peress li f'mistoqsija parlamentari nru.

29866 l-informazzjoni mogħtija hija globali, jista' l-Ministru ġentilment jwieġeb u jipprovdi d-dettalji tal-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għar-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari nru.

30130 f'seduta 663.

TRANSFERIMENT TA' ART

L-ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba parlamentari mogħtija fl-14 ta' Lulju, 1999 għall-interpellanza 8356, jista' jgħid lil liema għaqdiet imsemmija sar it-trasferiment ta' art u faċilitajiet tal- gvern u lil liema għaqdiet ma sarx u għaliex?

Dawn għallinqas jistgħu jkunu assigurati mill-użu ta' l-art jew il-faċilita` li qed jużaw illum?

Hemm għaqdiet sportivi oħra li se jsirilhom transferiment ta' art u faċilitajiet u min huma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru għas-Saħħa) (f'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni): L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: Onor. Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li din il-mistoqsija titqajjem regolarment mill-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra, jista' l-Ministru jgħid jekk fil-file għandux indikazzjonijiet meta l-gvern se jimplimenta dawn it-trasferimenti tal-faċilitajiet ta' l-art tal-gvern lill-għaqdiet, f'dan il-każ sportivi u kulturali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiddispjaċini imma fil-file m'għandix id-dettalji li qed jitlob l-Onor.

Interpellant u għalhekk se ngħaddi din id-domanda lill-Ministru inkarigat.

SANTA VENERA - TRIQ IL-PALAZZ L-AĦMAR

L-ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi prijorita` qed jagħti d-dipartiment tat-toroq lill-bini ta' Triq il-Palazz l-Aħmar f'Santa Venera?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li d-dipartiment tat-toroq qed jaħdem biex tinstab soluzzjoni għall-problema li joħloq l-ilma tax-xita li jinġabar f'din it-triq u li trid tiġi risolta biex it-triq tkun tista' tinbena mill- ġdid.

Tlesta survey ta' din iż-żona u qegħdin isiru pjanti biex jinbena ġibjun faċċata ta' Triq il-Batterija u meta jinbena dan il-ġibjun, Triq il-Palazz l-Aħmar tkun tista' tinbena mill-ġdid.

FGURA - TRIQ SANT'ANTNIN

L-ONOR.

TONY ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għad-domanda parlamentari nru.

29752 dwar Triq Sant'Antnin fil-Fgura, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'irriżulta lid-dipartiment li hemm bżonn li jsir u meta dan jista' jsir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mill-informazzjoni li ġabar id-dipartiment jirriżulta li Triq Sant'Antnin innifisha m'għandhiex bżonn tiġi resurfaced.

Hemm wesgħa li tmiss ma Triq Sant'Antnin u Triq W. Levanzin, li l-art tagħha trid tiġi esproprjata biex ikun jista' jsir żvilupp fil-pjazza.

Tajt struzzjonijiet lid-dipartiment biex dan ix-xogħol ta' esproprjazzjoni jkun jista' jibda.

BERĠA TAL-BIRGU

L-ONOR.

ATNHONY ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għad-domanda parlamentari nru.

3539, jista' l-Ministru jara li jsir xogħol ta' manutenzjoni esterna billi l- imsemmija berġa tal-Birgu tista' tagħti l-impressjoni li hija abbandunata?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li l-manutenzjoni ssir fil-bereġ kollha b'mod regolari.

Peress li l-post imsemmi hu antik ħafna, umduż u l- ġebla hija mielħa, ix-xogħol li qed isir fuq dan il-post iservi biss għal ftit xhur.

L-aħjar soluzzjoni tkun li għall-berġa jinstab post ieħor ġdid flok dak eżistenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li sfortunatament iċ-ċentri tas-saħħa m'għadhomx jestendu s-servizz tagħhom fuq bażi ta' 24 siegħa, jista' l- Ministru jgħid jekk l-andament ta' dawn il-laqgħat huwiex se jkun trattat b'aktar għaġla bil-għan li forsi s-sena d-dieħla dawn is-servizzi jerġgħu jibdew jingħataw lura lill-komunitajiet, partikolarment ta' Bormla, Ħal Qormi u r-Rabat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, id-diskussjonijiet għadhom għaddejjin, saru kontro-proposti min-naħa tad-diviżjoni tas-saħħa li qed jiġu evalwati minn grupp ta' tobba li xtaqu jifformaw il-koperattiva u qegħdin nagħmlu minn kollox biex inkunu nistgħu naslu għall-konklużjoni dwar din il- problema.

SKOLA GIROLAMO CASSAR

L-ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għad-domanda parlamentari numru 1000, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm attendew studenti fl- iskola Girolamo Cassar fis-sena 1999, 2000 u 2001 u jekk huwiex possibbli jiġi ndikat kemm minnhom ġew offruti xogħol mal-gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-istudenti li attendew l-iskola tal-Bini Ġirolamo Cassar fis-sena 1999, 2000 u 2001 kienu:

Sekondarji ESTS 1998/1999 82 1 1999/2000 66 1 2000/2001 71 Nil

Minn Settembru ta' 2001 l-iskola Ġirolamo Cassar ġiet amalgamata ma' l- iskola Kurunell Manche` u hemm 22 student fl-ewwel sena u 31 fit-tieni sena.

L-istudenti li kienu jattendu l-iskola Ġirolamo Cassar huma taħt is-16-il sena u għalhekk ma jingħatawx xogħol.

LOWER ST.

ELMO

L-ONOR.

TONY ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għad-domanda parlamentari numru 15283, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'xogħol sar fuq Lower St. Elmo, il-Belt u x'hemm ippjanat għall-futur?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li ftit taż-żmien ilu sar xogħol ta' tindif f'Lower St. Elmo bl- għajnuna ta' diversi dipartimenti oħra tal-gvern u għaqdiet volontarji.

Ninsab informat ukoll li peress li l-pjanijiet għall-futur ta' din il-parti tal-fortizza jiddependu fuq il-bini tal-propost villaġġ tal-Karnival, biex allura dan il-post ikun jista' jiġi vakant, m'huwiex possibbli li tingħata risposta minn issa għat-tieni parti tad-domanda ta' l-Onor.

Interpellant.

IMDINA - PALAZZ TA' VILHENA

L-ONOR.

ANTHONY ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għad-domanda parlamentari numru 11595, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar ix-xogħol li sar fil-palazz ta' Vilhena fl-Imdina fis-snin 1999, 2000 u 2001 u kemm intnefqu flus?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li d-dipartiment tal-mużewijiet ma kienx involut fix-xogħol ta' restawr ġewwa l-Palazz ta' Vilhena.

Dan ix-xogħol kienu qegħdin jieħdu ħsiebu l-Imdina Rehabilitation Project u r-Restoration Unit tal-Minsteru għall-Ambjent.

KOTTONERA - KAPPELLA

L-ONOR.

ATNHONY ABELA (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għad-domanda parlamentari numru 29750, jista' l-Ministru jara jekk il-Kappella tal-Madonna tas-Sokkors tistax tgħaddi f'idejn l-Awtorita tat-Turiżmu sabiex issir post ta' informazzjoni għat-turisti li fil-Kottonera qegħdin il-ħin kollu jiżdiedu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Se nitlob lill-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Kottonera biex jikkonsidra l-proposta ta' l-Onor.

Interpellant.

PLANNING AUTHORITY - APPLIKAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għar-risposta tal-mistoqsija numru 30202, jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' l-applikazzjoni li saret lill-Awtorita` ta' l-Ippjanar dwar l-iżvilupp ta' Dock No. 1?

Minn min saret l-applikazzjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li n-numru ta' l-applikazzjoni kienet PA 3428/2001 u l-applikant kien is-Sur John Cassar White, Chairman Malta Drydocks.

CREMATION - PJANIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Leo Brincat) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern għandux xi pjani dwar l-introduzzjoni tal-cremation?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li d-dipartiment tas-saħħa pubblika m'għandux il-ħsieb li jibni xi crematorium.

Madankollu, dan id-dipartiment diġa` qed jaħseb li meta jiġi estiż iċ-Ċimiterju ta' l-Addolorata, titħalla żona apposta għal twaqqif ta' crematorium, għall-eventwalita` li jkun hemm xi interess mill-privat.

Qabel wasalna għal din il-konklużjoni ħadna l- parir ta' l-Awtoritajiet Ekklesjastiċi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru ta' l-Intern.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar spiża fuq mobile phones użati fil-ministeru u d- dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tiegħi bejn l-1997 u l- 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2002

L-GĦAXAR JUM STABBILIT

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 258 tas-26 ta' Novembru 2001, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l- oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Il-Ministru għat-Turiżmu ̧ jekk jogħġbu ̧ iressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Sur President ̧ nipproponi:

VOT 32 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,694,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 32 - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

VOT VI - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 9,248,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Sur President, se nipproponi illi:

VOT 32 – MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Personal Emoluments

Item 11 Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm13,769" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm13,768".

Delete the figure "Lm13,769" and substitute therefor the figure "Lm 13,768".

Sur President, reġgħet għaddiet sena oħra u qed nerġgħu niddiskutu l-voti tat-turiżmu.

Jien nixtieq nibda billi mmur lura għas-sena li għaddiet.

Nhar is-Sibt kont qed naqra l-editorjal tal-ġurnal "The Times" u dan kien qed jirriferi għad-diskors li kien qed għamel il-ministru fl-annual general meeting ta' l-MHRA.

Skond dan l-editorjal ̧ il-ministru kien qed jassigura lil kulħadd li dan il-budget se jkun l-ispringboard for recovery tas-settur turistiku.

Ingħad li jekk dan imur żmerċ, kliem il-ministru żgur li mhux se jintesa.

Donnu li dan il-ġurnal mhux qed jafda dak li qed jikteb huwa stess u forsi hawnhekk għandu raġun.

Qed ngħid hekk għax jekk wieħed ifakkar x'ġara s-sena l-oħra, meta l-ministru kien qed igħid li l- industrija tat-turiżmu laħqet il-quċċati bħal qatt qabel u li konna lħaqna records ġodda ̧ fil-fatt spiċċajna f'sitwazzjoni fejn fis-sena 2000 il- bednights kienu niżlu b'xi 11% ̧ ir-revenue naqas b'1% u l-cruise passengers naqsu b'9%.

Fil-fatt wara tliet snin ta' żidiet konna erġajna qbadna n- niżla u sfortunatament – din mhux għal xi propaganda – kompla għaddejjin f'din it-triq anke din is-sena.

Nisperaw li l-pronostiku tal-ministru din is-sena jkun aħjar minn dak tas-sena li għaddiet.

Jien qed insemmi dan kollu għax is-sena l-oħra konna ddiskutejna sa Settembru u mhux is-sena sħiħa sa l-aħħar ta' Diċembru.

Sur President ̧ iż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu fuq l-importanza tat-turiżmu u naħseb li ma nkunu qed ngħidu xejn ġdid meta nfakkru li dan is-settur huwa importanti ħafna għal dawk li huma impjiegi, għal dawk li huma foreign exchange earnings u għal dak li huwa tax source għall-gvern bħala settur li jagħti ħafna openings għal investiment mhux biss barrani imma aktar u aktar lokali.

Wieħed irid ifakkar li kważi l-investiment f'dan is-settur huwa kollu investiment tal-Maltin.

Dan huwa mportanti wkoll minħabba l- multiplier effect fuq l-ekonomija tagħna u l-linkages ma' setturi oħrajn bħar-retailing ̧ trasport u manifattura.

Sur President ̧ jien se nsemmi xi figuri biex nuri li għalina l-qasam tat- turiżmu huwa ħafna aktar importanti milli huwa għal pajjiżi oħrajn.

Per eżempju ̧ jekk inħarsu lejn il-persentaġġ tal-GDP li għandu t-turiżmu bħala medja fl-Unjoni Ewropea nsibu li hemmhekk dan il-qasam jikkontribwixxi għal madwar 4.5% tal-GDP.

Insibu li fil-Ġermanja jikkontribwixxi biss għal 0.7% ̧ fl-Ingilterra jikkontribwixxi għal 1.5% u fi Spanja jikkontribwixxi għal 5.2% imma f'pajjiżna dan jikkontribwixxi għal aktar minn 25% tal-GDP.

Hawnhekk qed naraw li l-importanza ta' dan is-settur għal pajjiżna huwa wisq akbar mill-importanza li għandu f'pajjiżi oħrajn.

Qabel ma ngħid kif morna aħna fil-qasam tat-turiżmu nixtieq nagħmel parentesi żgħira fuq il-budget as a whole.

Jien inqis li pajjiż jimxi fuq erba' pilastri; il-pilastru politiku ̧ il-pilastru finanzjarju, il-pilastru ekonomiku u l-pilastru soċjali.

Aktar ma dawn l-erba' pilastri jimxu 'l quddiem flimkien aktar il-pajjiż ikun sejjer tajjeb.

Jekk jimxu tajjeb tnejn biss u l-oħrajn jibdew jaqgħu lura jkun ifisser li jkun hemm xi ħaġa ħażina.

Issa jien naħseb li dan huwa eżattament dak li qed jiġri f'pajjiżna.

Ma nkun qed ngħid l-ebda sigriet jekk ngħid li l-prijorità tal- gvern Nazzjonalista huwa l-pilastru politiku u li jdaħħal lil Malta bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox.

Prijorità oħra li għandu dan il-gvern hija l-prijorità finanzjarja u li jsolvi l-problemi tad-djun u deficit li daħal fihom huwa stess.

Issa s- soluzzjoni li sab dan il-gvern hija s-soluzzjoni ta' taxxi, privitisation eċċ. Sfortunatament dawn iż-żewġ prijoritajiet – il-fissazzjoni politika u l-qagħda mwiegħra finanzjarja – qed ikollhom riżultat negattiv fuq iż-żewġ pilastri l-oħrajn li huma l-pilastru ekonomiku u l-pilastru soċjali.

Jekk wieħed iħares lejn l-aħħar tliet budgets ta' gvern Nazzjonalista jsib li dawn it-tlieta kellhom l-istess direzzjoni u l-istess riżultat.

Fil- fatt ir-riżultat kien li l-ekonomija ċkienet ̧ il-kummerċ staġna, l- investiment nixef u l-performance fuq it-turiżmu u fuq l-esportazzjoni ma kenitx kif xtaqna aħna.

Din id-direzzjoni li għażel il-gvern Nazzjonalista ma kenitx direzzjoni li għażilha hu imma aktar kienet xi ħaġa li kellu jagħmilha bilfors minħabba l-problemi li kien daħal fihom.

Sur President ̧ wieħed ma jistax igħid minn issa fejn se tieqaf din id- direzzjoni.

Li tista' tgħid huwa li ma nistgħux nibqgħu nissikkaw qisna qed nissikkaw skorfina għax għandek il-costs telgħin f'kull settur, il- kompetittività qed tonqos, l-investiment qed jitgerrex u l-morsa tat- taxxa dejjem qed tagħfas fuq l-istess nies.

Inutli noqgħodu ngħidu li minn sena għal sena se nipprovaw naqtgħu l-evażjoni tat-taxxi u mbagħad inżidu aktar taxxi bil-konsegwenza li l-istess faxxa ta' nies qed tkompli tħallas aktar.

Dawn huma l-istess nies li kulma jieħdu mingħand dan il-gvern huwa l-għajta li xejn mhu b'xejn, qisu għal dawk it-taxxi li qed iħallsu m'għandhom jippretendu xejn u mbagħad biex jieħdu xi ħaġa jridu jħallsu t- taxxi.

L-istaġnar ekonomiku li semmejna u r-riżultat soċjali jiġi mill-fatt li t- taxxi li qed jinġabru mhumiex qed jintużaw f'investiment fuq l-ambjent u fuq it-toroq imma qed jintużaw biex naqtgħu l-interessi tad-dejn.

Jekk imbagħad jibqa' xi ħaġa wara li naqtgħu parti minn dawn l-interessi, din nitfgħuha fuq l-awtoritajiet, fuq jobs for the boys u fuq propaganda għall- Unjoni Ewropea.

Ma jimportax jekk il- kuntratturi u s-suppliers ma jitħallsux jew inkella ma jkollniex flus għall-benefiċċji soċjali.

Dan qed ikollu effett ħażin mhux biss fuq l-ekonomija u fuq it-turiżmu imma qed ikollu wkoll effett ħażin fuq il-fibra soċjali.

Sur President ̧ il-problemi dejjem qed jiżdiedu imma m'għandniex ir-riżorsi finanzjarji biex insolvuhom.

Donnu qed jidher li dan il-gvern kien kapaċi joħloq ħafna problemi imma ma kienx kapaċi biżżejjed biex isolvihom.

Minkejja dan, il-gvern jibqa' jiftaħar li kollox miexi tajjeb u kif ippjanat.

Jien din ma nistax nifhimha għax meta tara r-riżultati tibda tistaqsi lilek innifsek u tgħid: Imma dawn ir-riżultati qegħdin kif qed nippjanawhom?

Issa qed nippjanaw li l-ekonomija tagħna tiċkien?

Issa qed nippjanaw li r-riżultati tat-turiżmu jinżlu?

Issa qed nippjanaw li investiment ġdid ma jiġi xejn?

Issa qed nippjanaw li d-dejn jibqa' tiela' u t-taxxi lanqas ilaħħqu ma' l-interessi?

Dan qed nippjanaw jew wasalna f'sitwazzjoni li se jkollna nbigħu l-ftit oġġetti li baqgħalna bħall-Bank of Valletta, l-MIA, il-Maltapost, il-freeport u l-grain terminal.

Naturalment dawn se nbigħuhom bl-iskuża li għandna bżonn strategic partner għalihom.

Issa jien nifhem li dan l-istrategic partner iddaħħlu biex jagħtik incremental business.

Sur President, nixtieq nistaqsi wkoll: Issa qed nippjanaw li nżidu dawn it-taxxi kollha meta l-ekonomija tagħna mhijiex qed tiffjorixxi u meta in real terms il-GDP niżel b'0.3% u t-taxxi qed inżiduhom b'10%?

Qed nippjanaw li niġbru Lm60 miljun taxxi ġodda mingħajr ma nifhmu li dawn huma Lm60 miljun inqas f'investimenti u f'kummerċ?

Hekk qed nippjanaw?

Safejn naf jien meta jkollok ekonomija għandek tara kif se tqajjimha u mhux tkompli traqqadha.

Dik kienet parentesi fuq il-budget in ġenerali.

Issa nixtieq ngħaddi għal dak li ġara sa Settembru ta' din is-sena fuq it-turiżmu billi nagħti ftit ċifri biex dak li jkun ikun jaf fejn aħna sejrin.

Jien se nibda bin- numru ta' turisti li ġew hawn Malta.

Fil-fatt in-numru ta' turisti li ġew f'pajjiżna sa Settembru fuq is-sena li għaddiet naqas bi 13, 000 jew b'1.3%.

Bħala numru dan mhuwiex xi numru kbir ħafna imma l-fatt jibqa' li wara sentejn, tlieta donnu qed nerġgħu naqbdu n-niżla.

Qed ngħid hekk għax fl- 1999 it-turiżmu ħa xejra 'l fuq u kien dawwar id-downward trend ta' l- 1995/96 'il fuq pero' din is-sena erġajna dawwarna din it-trend.

Sur President, issa rrid nitkellem ftit fuq il-bednights li fuqu kellna riżultat tajjeb.

Fil-fatt din is-sena n-numru ta' bednights tela' bi 11.5%.

Dan huwa numru sostanzjali imma sfortunatament ̧ peress li fis-sena 2000 kien niżel bi 12.5% - għalkemm din is-sena erġajna tlajna - xorta għadna ma ġejniex level mas-sena 1999.

Hawnhekk irrid niċċara xi ħaġa żgħira li l-bednights żdiedu mhux għax kien hawn żieda ta' turisti imma għax l-average length of stay ta' kull turist ̧ skond l-istatistika tas- Central Office of Statistics ̧ telgħet b'ġurnata.

Dan ifisser li fejn qabel kull turist kien qed joqgħod 8.4 days, din is-sena kull turist qagħad 9.5 days.

Jien qed nissuspetta wkoll li n-numru tal-bednights tela' daqshekk għax kif nafu, kellna żieda qawwija ta' studenti minn barra u normalment il-length of stay ikun ħafna itwal minn dawk tat-turisti normali.

Ġeneralment fejn turist joqgħod ġimgħa jew ftit aktar, student dejjem joqgħod 15-il ġurnata jew tliet ġimgħat.

Meta tara kemm żdiedu l-bednights u tqabbilhom mar-revenue ssib li l- pożizzjoni tibda tidher bħala waħda inkwetanti.

Filwaqt li qed ngħidu li żidna l-bednights bi 11.5%, it-total revenue minn fuq it-turiżmu sa Settembru ta' din is-sena niżel b'Lm1.2 miljun jew b'0.6%.

Minn dawn iż- żewġ figuri wieħed jista' joħroġ kemm nefaq kull turist fil-vaganza tiegħu hawn Malta.

Fil-fatt dik li ngħidulha l-ispend per capita telgħet b'Lm2.

Is-sena l-oħra kull turist kien jonfoq Lm211 għall-vaganza tiegħu u din is- sena kull turist kien qed jonfoq Lm213.

Issa t-turist qed jonfoq aktar mhux għax qed inġibu turist aħjar.

Ma rridux ninsew li qabel turist kien qed jonfoq Lm211 u kien joqgħod tmint ijiem imma llum b'Lm2 oħra qed joqgħod disat ijiem u din tagħmel id-differenza kollha.

Wieħed irid isemmi wkoll li minn sena għal sena pajjiż ikollu l-inflazzjoni.

Meta wieħed iqis li l-inflazzjoni għal din is-sena kienet xi 2.5% mela allura ż-Lm2 żieda per capita spending lanqas biss tkopri t-2.5% increase li kellna fl- inflazzjoni.

Issa ħalli nħarsu lejn kemm qed jonfoq kull turist kuljum.

Irrid ngħid li l-ispend per day niżlet għax kif diġà għidt ̧ is-sena l-oħra kull turist kien qed jonfoq Lm211 għal 8.5 days u din is-sena kien qed jonfoq Lm213 għal 9.5 days.

Dan ifisser li s-sena l-oħra turist kien qed jonfoq Lm25 kuljum u din is-sena qed jonfoq Lm22 kuljum.

Għalhekk l-ispend per day niżlet b'madwar 10.5% u dan meta kellna inflazzjoni ta' 2.5%.

Qed ngħid dan għax bl-inflazzjoni ta' 2.5% biss, il-pakkett turistiku missu tela' b'xi Lm5.50c u mhux b'Lm2.

Fil-fatt wara li għamilt daqsxejn ta' eżerċizzju sibt illi kieku t-turist kellu jħallas l-istess prezzijiet għall-istess valur tas-sena l-oħra ̧ kieku kien ikollu jħallas Lm34 aktar.

Dan ifisser li llum it-turist qed jieħu dak li kien qed jieħu s-sena l-oħra imma qed iħallas għalih Lm34 inqas.

L-istess ngħid fuq ir-revenue li fis-sena 2000 kien jammonta għal Lm208 ̧ 000,000 u bi 2.5% inflazzjoni ̧ dan kien jitla' għal Lm214 ̧ 000 ̧000.

Jekk tikkalkola li fil-bednights kellna żieda ta' 11.5% ̧ suppost li r-revenue kollu ̧ kieku bqajna sejrin bl-istess prezzijiet u bl-istess rati tas-sena l- oħra, kien jitla' għal Lm238 ̧000, 000.

Bl-istess argument nista' ngħid li għandna shortfall ta' Lm30,000, 000 fit-total revenue.

Jien qed insemmi dawn l-affarijiet mhux biex noqgħod nidħol f'ħafna figuri imma biex nuri li dawn huma indikazzjonijiet ċari li l-kwalità tat-turiżmu tagħna qed tonqos.

Issa dan meta suppost qed nimmiraw li jkollna turisti ta' kwalità akbar u meta suppost qed nimmiraw biex nirripożizzjonaw lil pajjiżna ma' destinazzjonijiet aktar attraenti u li jistgħu jġibu rati aħjar.

Jien naħseb li riflessjoni żgħira fuq il-kwalità tat-turiżmu joħroġ ukoll mill-fatt li din is-sena l-5-star hotels naqsu l-market share mit-total arrivals.

Is-sena l-oħra l-5-star hotels kellhom market share ta' 8.5% u din is-sena kellhom market share ta' 8%.

Irrid ngħid ukoll li fuq cruise passengers morna tajjeb u jekk m'iniex sejjer żball ir-rata telgħet b'xi 50%.

Dan huwa settur li bħas-snin ta' qabel baqa' jiffjorixxi għalkemm bħala employment bqajna kważi l-istess daqs is-sena l-oħra.

Issa se nitkellem ftit fuq kemm qed isiefru u kemm jonfqu l-Maltin meta jmorru barra minn Malta.

Jien naħseb li huwa mportanti li bħalma nimmoniterjaw lit-turist barrani li ġej hawn Malta huwa mportanti wkoll li nimmoniterjaw lit-turist Malti li qed isiefer 'il barra għax minn hawnhekk inkunu nistgħu nieħdu indikazzjoni tal-performance ekonomika totali tal- pajjiż.

Iċ-ċifri li joħroġ is-COS huma li n-numru ta' Maltin li vvjaġġaw barra din is-sena naqas bi 13,500 jew b'8.6%.

L-expenditure ̧ jiġifieri kemm nefqu l-Maltin fil-holidays tagħhom barra minn Malta ̧ niżel bi kważi Lm4.3 miljun.

Nerġa' ngħid li l-fatt li sa Settembru ta' din is-sena, il-Maltin siefru inqas u nefqu inqas, jista' jkun li qed jirrifletti fuq il-qagħda ekonomika ta' pajjiżna.

Qed ngħid sa Settembru biex ma nidħlux fil-kwestjoni ta' x'kienu l-effetti tat-traġedja li ġrat fi New York fil-11 ta' Settembru.

Jiena naf li hawn ħafna nies inkwetati bl-effetti ta' ġara fl-Amerika fil- 11 ta' Settembru.

Jien naħseb li dak l-inċident kellu żewġ riperkussjonijiet prinċipali, bl-ewwel waħda tkun dik psikoloġika, fejn tnisslet ħafna biża' u nuqqas ta' fiduċja f'min ried imur bl-ajru f'pajjiżi oħra.

Dan l-effett kien wieħed enormi, li nfirex mal-pajjiżi kollha, u xejn inqas f'Malta.

Riżultat ta' dan kien l-iskoss ekonomiku internazzjonali, fejn ħafna kumpanniji naqqsu l-infiq, naqqsu n-numru ta' mpjegati, waqqfu l- expansions u żammew lura mir-reinvestments.

Dawn huma miżuri li bosta kumpanniji kbar kienu ilhom jixtiequ li jieħdu, u b'dak li ġara fil-11 ta' Settembru, ħadu l-opportunita` biex jagħmlu dan kollu issa.

Riperkussjoni oħra ta' l-inċidenti tal-11 ta' Settembru kienet dik ekonomika, fejn inħolqu ħafna inċertezzi, għax ħadd ma jaf kemm se ddum din il-gwerra, kif u fejn se tinfirex.

L-opinjonijiet tan-nies huma mħallta, min jaħseb ħaġa u min jaħseb oħra.

Min jgħid li jridu jgħaddu x-xhur biex il-qasam ta' l-ivjaġġar jerġa' jirkupra, u min jgħid li jridu jgħaddu s- snin biex dik il-kunfidenza li ntilfet, terġa' tiġi rkuprata.

Kif għedt, l-opinjonijiet huma diversi, min jgħid li ċerti destinazzjonijiet m'humiex se jiġu affettwali u min jgħid bil-kontra.

Fir- rigward ta' Malta, jien naħseb li m'għandniex għalfejn nibżgħu li se jiġru xi affarijiet kbar.

Sfortunatament, fil-perjodu short term, l-impatt fuq it- turiżmu kien wieħed negattiv, mhux biss f'pajjiżna imma kullimkien.

Pero', ladarba terġa' tibda tikber il-kunfidenza fl-ivjaġġar, aħna se nkunu ta' l- ewwel li se niggwadanjaw, għax ovvjament, it-turisti se jibdew jagħżlu li jmorru f'pajjiżi safe, bl-iktar airlines safe, u għalhekk, fil-medium term u fil-long term, aħna se niggwadanjaw bil-bosta.

Sur President, jien m'iniex wieħed minn dawk li nħares lejn il-futur ta' pajjiżna b'ħafna pessimiżmu u ngħid li l-effetti ta' dak li ġara fl-Amerika fil-11 ta' Settembru se jkunu biss ħżiena.

Jien nemmen ukoll li minn dak li ġara, l-iktar li għandhom x'jitilfu huma l-pajjiżi islamiċik ġirien tagħna, li qed jikkompetu magħna fir-reġjun tal-Mediterran.

Għalkemm qed ngħid li hemm ċans kbir li niggwadanjaw minn dak li ġara, min-naħa l-oħra nibża' li jekk kull darba li fid-dinja tinqala' xi gwerra, aħna nispiċċaw niggwadanjaw, fl-aħħar mill-aħħar se nispiċċaw biex nibdew nieħdu kollox for granted.

Sfortunatament għad m'għandniex statistika uffiċjali tas-COS.

L-unika indikazzjoni li għandna huma l-figuri tal-passenger movements ta' l-MIA, fejn juru li fix-xahar ta' Ottubru, dawn naqsu b'madwar 12%.

L-esperjenza dejjem urietna li kull meta l-kompetituri tagħna jonqsu minħabba gwerer, eċċ, aħna bħala destinazzjoni dejjem irbaħna.

Ovvjament, b'daqshekkk m'għandniex għalfejn indoqqu t-trombi, għax hemm differenza kbira bejn it- turisti li jiġu hawn Malta għax verament jixtiequ li jżuru pajjiżna, u dawk it-turisti li jippreferi jiġu hawn Malta għax jibżgħu jmorru f'xi pajjiż ieħor.

Sur President, jien dejjem ngħid li jekk niġu hawnhekk biex inqabblu sena ma' oħra, ma naslu mkien.

Jien nemmen li l-performance ta' kull sena m'għandhiex titqabbel ma' dik tas-sena ta' qabel.

Għalkemm dan il-paragun jista' jagħti indikazzjonijiet tajbin, l-iktar sodisfazzjon jinkiseb meta wieħed iqabbel il-performance ta' dik is-sena mat-targets li jkun għamel għall-istess sena, u fil-fatt, huwa dan li jien ippruvajt nagħmel.

Il-Malta Tourism Authority kienet għamlet tajjeb li fformolat strategic plan.

Għamlet tajjeb ukoll li fasslet it-targets tagħha.

Hawnhekk jien m'iniex se nidħol fil-ħafna diskors ta' dan l-istrategic plan, diskors li għalkemm qiegħed imniżżel, huwa diffiċli li jiġi mplimentat, bħal per eżempju li jrid isir repositioning, trid tiġi rranġata l-kompetittivita`, trid tittejjeb id-diversification, irid ikun hemm a wider spread of arrivals matul is-sena, irid jingħata value and customer satisfaction lit- turisti eċċ. Nerġa' ngħid li dawn m'humiex targets ħżiena, imma jekk ma navvanzawx fuqhom, ma jkunu jiswew xejn.

It-targets ta' dan l-istrategic plan li minn sena għal sena jistgħu jitkejjlu huma l- arrivals, fejn kienet ippjanata żieda ta' 3% kull sena, u r-revenue, fejn il-pjan kien li kull sena jkun hemm żieda ta' 4%.

Ikolli nammetti li l-ewwel darba li rajt dawn it-targets, għedt li huma wisq baxxi, għax konna għadna kemm ħriġna minn sentejn fejn l-arrivals kienu żdiedu b'5.5% u f'sena minnhom, jekk m'iniex sejjer żball fl-1999, ir- revenue kien tela' b'7.75%.

Jekk inqabblu l-arrivals u r-revenue ta' din is-sena mal-performance, insibu li hemm qabża kbira.

Jien bdejt nikkalkula żieda ta' 3% mill- actuals ta' l-1999, u suppost, sa sa Settembru ta' din is-sena kellu jkun hawn 1.032 miljun arrival, imma l-actual għas-sena 2001 kien ta' 960,000, jiġifieri skond it-targets tagħna stess, għandna shortfall ta' iktar minn 70,000 turist.

Fir-rigward tal-bednights, bl-istess argument kellna shortfall ta' kważi 800,000 u bħala revenue, li suppost li kellu jitla' b'4% kull sena, sa Settembru ta' din is-sena kien hawn shortfall ta' Lm20.5 miljun.

Sur President, qed insemmi dawn iċ-ċifri mhux biex nikkritika lill-gvern, għax kieku kien hawn ħaddieħor fil-gvern, biċ-ċirkostanzi tas-sentejn li għaddew, forsi dawn it-targets xorta ma kienux jintlaħqu.

Jien qed insemmihom biex sempliċiment nuri li l-performance tagħna marret ftit ħażin meta mqabbla ta' dik tas-sena li għaddiet u meta mqabbla mat-targets li kienu tfasslu għal din l-istess sena.

Huwa għalhekk li fil-bidu ta' dan l- intervent, għamilt riferenza għar-raġunament ta' l-editorjal tal-gazzetta "The Times", għaliex huwa veru li aħna ma nagħtux każ tal-performaces u tar- riżultati tal-passat, u nitkellmu biss dwar x'se nagħmlu, x'se jiġri fil- futur, mingħajr ma nieqfu ftit biex naraw jekk dak li għedna li se jsir huwiex verament qed isir.

Jiena ġeneralment ma nibbażax biss fuq l-istatistika li jagħtu s-COS u l- MIA, għax nemmen li l-aħjar statistika li jista' jkollu pajjiż hija r- reazzjoni tal-poplu.

Ir-riżultati li qed nikkwota huma riflessi wkoll fuq il-poplu u fuq min investa fis-settur turistiku.

Ovvjament, l-achievements fil-qasam tat-turiżmu jidhru iktar malajr minn dawk f'oqsma oħra.

Ir- riżultati li joħorġu mill-ħidma tal-ministeri differenti, mhux kollha jinħassu daqshekk malajr daqs kemm jinħass ir-riżultat tat-turiżmu.

Nista' ngħid dan mill-esperjenza li kelli fi tliet ministeri differenti.

Per eżempju fid-dipartiment tal-public works, isir kemm isir xogħol, ir- riżultat ma jidher qatt.

Fil-qasam ta' l-industrija, ir-riżultati jidhru sentejn jew tliet snin wara li jkun sar ix-xogħol, għax biex fabbrika tinġieb f'pajjiżna, issir il-promotion, isir ix-xogħol, jiġi esportat u jsir il-ħlas, iridu jgħaddu ċerti snin.

Fit-turiżmu, ir-riżultat jinħass iktar malajr u huwa iktar tanġibbli, għax il-flus tat-turist jmorru direttament għand iċ-ċittadin, jiċċirkolaw mill- ewwel fit-toroq u jolqtu a wider spectrum, għax kważi kulħadd jintlaqat mir- riżultati pożittivi miksuba f'dan is-settur.

Meta t-turiżmu jkun sejjer tajjeb, kważi kważi ma jkollniex għalfejn niġu hawn biex inħabbru r- riżultati lill-poplu, għax meta dan is-settur ikun sejjer tajjeb, in-nies stess jibdew jgħidu dan, qabel ma tinħareġ l-istatistika.

Imbagħad li nagħmlu aħna hu li nqabblu ċ-ċifri li jippubblika s-COS mal-feedback li nieħdu mingħand in-nies ta' l-industrija.

Sur President, ikolli ngħid li b'daqshekk jien m'iniex kuntent.

Lanqas meta kont jien il-ministru għat-turiżmu ma kont inkun sodisfatt bil- performances li kienu jintlaqħu.

Fl-opinjoni tiegħi, ministru ta' l-affari tiegħu ma jistax ikun dejjem kuntent għax kollox ikun sejjer tajjeb.

Ninsab persważ li la jien u lanqas l-Onor.

Michael Refalo m'aħna minn dak it-tip.

Aħna nifirħu bir-riżultati pożittivi sa ċertu punt, għax imbagħad lit-tnejn li aħna ssibna dejjem neqirdu għax irridu iktar, u sa ċertu punt, dan huwa tajjeb.

Meta nitkellem jien dejjem inżomm dan f'moħħi.

Jien m'iniex qed nenfassizza fuq l-affarijiet il-koroh biex ngħatti l-progress jew is- suċċess, imma qed ngħid hekk għax bħala ex-ministru naf li f'dan is-settur, ħadd qatt ma jista' jkun kuntent, għax jibqa' dejjem irid iktar.

Dan qed ngħidu issa u kont ngħidu qabel, bid-differenza li qabel stajt nagħmel xi ħaġa biex fejn ma kontx kuntent, nirranġa s-sitwazzjoni, u llum ma nista' nagħmel xejn iżjed milli nikkritika u niġbed l-attenzjoni għan-nuqqasijiet li jkunu qed isiru.

Jien naħseb li fis-settur turistiku, hemm bżonn ta' bidla radikali.

Irridu nibdew naħsbu b'mentalita` ġdida, u hemm bżonn li naġġornaw ruħna iktar ma' dak li jiġri madwarna .

Xi kultant qed nintilfu fl-irqaqat u ninqatgħu minn dak li jkun qed jiġri barra minn xtutna.

Fit-turiżmu dan ma jistax isir, għax it-turiżmu jinbidel kontinwament u jekk wieħed ma jaġġornax ruħu, jispiċċa biex jinqata` lura.

Fit-turiżmu dejjem hemm trends u demands ġodda, tastes ġodda, motivations u patterns ġodda ta' l-ivjaġġar, u riżultat ta' dan, destinazzjonijiet oħra qegħdin kontinwament joffru servizzi ġodda, jirrevedu l-costs tagħhom, ibiddlu l-mod ta' kif jippreżentaw il-pakkett tagħhom u joffru esperjenzi ġodda.

Fi ftit kliem, destinazzjonijiet barranin kontinwament jaħdmu biex jippreżentaw operazzjonijiet iktar professjonali u iktar kompetittivi.

Kif jidher ċar, il-pakkett li joffru ħafna destinazzjonijiet qiegħed jinbidel biex jirrifletti iktar il-ħtiġijiet ġodda tat-turisti.

Jien naħseb li pakkett li ma jieħux in konsiderazzjoni l-ħtiġijiet ġodda tat-turist, huwa diffiċli ħafna biex jinbiegħ.

Niftakar li konna nitkellmu ħafna dwar id-differenza bejn selling u marketing, fejn is-selling huwa iktar product- focused filwaqt li l-marketing għandu jkun iktar customer-oriented.

Jien naf li din il-bidla qed issir, pero' rridu nibqgħu nistinkaw fuqha, u quddiem id-demands li qegħdin kontinwament jinbidlu, il-mistoqsijiet li għandna nistaqsu lilna nfusna huma dwar jekk il-prodott Malti huwiex qed jinbidel skond iż-żminijiet tal-lum.

Irridu nistaqsu jekk il-prodott li qed noffru llum huwiex l-istess prodott li konna noffru 30 jew 40 sena ilu, jekk il-prodott tal-lum huwiex qec jirrifletti l-bidliet u l-ħtiġijiet tal-klijenti tagħna fi swieq differenti.

Huwa inutli dak li naħsbu aħna fuq il-prodott tagħna.

Fl-aħħar mill-aħħar, l-importanti hu x'jaħseb it-turist.

Jien ngħid li hemm bżonn li nibdew nirrispondu dawn il-mistoqsijiet u fir- rigward ta' ċerti aspetti, naħsbu b'perspettiva ġdida u jekk jista' jkun ninqatgħu mill-passat.

Il-prodott li noffru aħna, fir-realta' kemm inbidel f'dawn l-aħħar 40 sena?

Kultant huwa tajjeb li ninqatgħu mill-micro u nidħlu fil-macro, jiġifieri ninqatgħu mid-dettalji ta' kuljum u nħarsu lejn dan is-settur mill-bogħod, with a broader mind.

Jien ma niċħadx li f'dan il-qasam , sar ħafna progress f'dawn l-40 sena, u Alla ħares ma kienx hekk.

Jekk nibda nsemmi dak li sar f'dan iż-żmien, għandi sa għada biex nieqaf, imma dan kollu li sar kien biżżejjed?

Dak li sar, sar skond pjan jew sar għax iċ-ċirkostanzi kienu jirrikjedu li jsir hekk?

Illum il-ġurnata, min qed imexxi lil min, aħna qed immexxu lit-turiżmu jew it-turiżmu qiegħed jiġri bina?

Hemm bżonn li naraw eżattament min mexxa lil min tul dawn l-aħħar 40 sena.

Qed ngħid hekk għax mill-istudji li saru tul is-snin, dejjem irriżultaw l-istess tliet problemi.

Fl-1963, il-grupp Italconsult kien ħejja l-Masterplan for Malta tourism, u kien wissiena li f'pajjiżna kien hawn tliet problemi kbar, u ċioe` l-over-dependance on the UK market, il-problema ta' seasonality u d-diffikulta` biex nattiraw a higher-spending tourist.

Fl-1989, jiġifieri 25 sena wara, kien sar development plan tat-turiżmu li fih kienu reġgħu ġew identifikati l-istess tliet problemi.

Anke fl-1999, meta sar strategic plan mill-MTA, kienu reġgħu ġew identifikat l-istess tliet problemi.

Meta wieħed iħares with a macro lens lejn dawn l-40 sena li għaddew u lejn dawn it-tliet diffikultajiet, li tul iż-żmien baqgħu ma nbidlux, mill-ewwel jirrealizza li iva, tul dawn l-40 sena, minkejja l-progress li sar, kien hemm bżonn li jsir ħafna iktar.

Jien m'iniex qed ngħid li dwar dawn it-tliet problemi qatt ma sar xejn, għax huwa ovvju li l-gravita` tagħhom naqset, pero` għadhom ma ġewx solvuti għal kollox.

Sur President, se ngħaddi issa biex nitkellem dwar dawn it-tliet problemi b'mod individwali, u nibda proprju bl-over-dependance li għandna fuq is-suq Ingliż, li m'hijiex xi ħaġa ġdida.

Kulmin jaħdem f'dan is-settur jaf bid- dipendenza qawwija tagħna fuq is-suq Ingliż.

Għalkemm biż-żmien, din naqset, dan ma sarx għax it-turisti Ingliżi li jiġu f'pajjiżna naqsu, anzi baqgħu dejjem jiżdiedu, imma għax matul dawn l-40 sena ftaħna fuq swieq oħrajn.

F'din is-sena, id-dipendenza tagħna fuq is-suq Ingliż telgħet għal 38%, li huwa persentaġġ pjuttost għoli meta mqabbel mad-dipendenza tal- Ġermanja, li titla' għal 13%, dik ta' Franza, li hi ta' 7%, dik ta' l- Italja, li hi ta' 8.5% u dik ta' l-Olanda li titla' għal 4.5%. għalkemm is- suq Ingliż jibqa' dejjem is-suq prinċipali, kif diġa' għedt, id-dipendenza tagħna minnu naqset, għax ġieli kienet hemm żmien fejn din kienet titla' għal 55% u 65%, pero' xorta rridu noqogħdu attenti għax ladarba l-problema għadha hekk, allura trid tiġi indirizzata.

Jekk hemm xi ħaġa li jiena naqbel li għandha ssir, u li tul dan il-perjodu ta' żmien, sfortunatament ma saritx, hija d-diversification.

Għal ħafna nies din tfisser li nnaqqsu t-turisti minn suq, f'dan il-każ mill- Ingilterra, u nżidu minn suq ieħor.

Jien naħseb li nistgħu nagħmlu diversification anke within the UK market, billi per eżempju niddiversifikaw il-kwalita` tat-turist li nġibu u nagħmlu enfasi fuq dak higher-spending.

Nistgħu niddiversifikaw ukoll billi lit-turisti Ingliżi nġibuhom f'pajjiżna fix-xitwa iktar milli fis-sajf.

Bħalissa forsi hawn min qed jgħid bejn u bejn ruħu li dak li qed ngħid jien m'huwiex ġdid għal widnejh.

Iva, dak li qed ngħid jien, jafu kulħadd, imma minkejja dan, ir- riżultati mixtieqa għadhom ma ntlaħqux.

Sur President, irrid ngħid li fir-rigward ta' swieq oħra minbarra dak Ingliż, matul din is-sena kien hemm fejn żidna u kien hemm fejn naqqasna.

Iva, kien hemm żieda ta' turisti mill-Ingilterra, mill-Italja u minn Franza, pero' din iż-żieda xorta ma kinetx biżżejjed biex tagħmel tajjeb għan-nuqqas ta' turisti mill-Ġermanja u mill-Olanda.

Għalhekk, ir-riżultat aħħari jindika li kellna nuqqas ta' madwar 13,000 turist.

Dan juri li m'aħniex sejrin tajjeb daqs kemm nixtiequ mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam mal-kwantita`, imma anke fir-rigward ta' kwalita`.

Nerġa' ngħid li fil-qasam tat-turiżmu Malti għad għandna ħafna short-falls.

Waħda minnhom hija dik li aħna dejjem ħarisna l-iktar lejn is-swieq Ewropej.

Jien naħseb li m'aħniex qed nagħmlu tajjeb billi nittraskuraw is- swieq tal-Middle East, tal-Gulf, Spanja u l-Portugall u l-Asja.

Jien m'iniex qed ngħid li m'aħniex nippruvaw nattiraw turisti mill-Amerika, mill- Kanada u mill-Ġappun, imma l-progress f'dawn is-swieq miexi bil-mod ħafna.

Jien nemmen li din m'hijiex xi ħaġa li tista' tiġi tackled mill-ministeru biss jew mill-MTA biss, imma trid tiġi tackled mill-MIA, mill-airlines eċċ., għaliex jekk ma jiftħux l-aċċess l-airlines u l-MIA inutli tmur toqgħod tirreklama f'dawn il-postijiet għax tkun qed tagħżaq fl-ilma u tarmi flusek.

Raġuni oħra għaliex bqajna daqshekk dipendenti fuq is-suq Ingliż huwa l- prodott tagħna.

Jien nemmen li tul dawn l-40 sena l-prodott tagħna baqa' predominantly British.

Meta fetaħ it-turiżmu 40 sena ilu aħna fassalna prodott għall-Ingliżi, u fortunatament u sfortunatament il-pakkett tagħna fassluhulna huma.

Qed ngħid fortunatament għax naħseb li kieku ma kenux l- Ingliżi t-take-off għat-turiżmu ma kienx jibda 40 sena ilu.

Forsi kieku ma twebblux l-Ingliżi b'Malta bħala destinazzjoni turistika kieku domna iktar ma bdejna.

U qed ngħid sfortunatament għax il-pakkett tagħna sawwarnieh b'mod li spiċċajna bi prodott purament Ingliż.

Mhux faċli tipprova tbigħ prodott Ingliż fis-swieq ta' l-Awstrija, tal-Ġermanja, ta' l-Isvezja, ta' Franza eċċ.

Jekk m'iniex sejjer żball dan li qed ngħid jien ħareġ anke minn studji li saru dan l-aħħar mill-MTA.

Saru studji dwar il-perception ta' destination Malta tat-turisti mill-Italja u mill-Ġermanja.

Dawn kienu żewġ studji tajbin ħafna u qbilt ħafna magħhom.

Però ma stajtx naqbel mal-mod kif dawn iż-żewġ studji ntefgħu fuq l-internet għall-aċċess anke tal-kompetituri tagħna.

Jien naħseb li studji bħal dawk joffru informazzjoni valida ħafna li għandu jkollha a closed circulation lill-operaturi lokali, imma mhix xi ħaġa li titfagħha fuq l-internet.

Għaliex jien naħseb li jekk destinazzjonijiet bħat-Tuneżija, Ċipru u oħrajn jieħdu dawn l-istudji se jgawdu minnhom daqskemm nistgħu ngawdu aħna.

Il-punt li rrid nagħmel huwa li anke meta titkellem mat-turisti joħroġ il-fatt li we have a predominantly UK product li rridu nagħtu kasu wkoll.

Ladarba qed insemmu s-suq Ingliż ejja nħarsu lejn il-performance tagħna f'dan is-suq.

Jekk m'iniex sejjer żball kien il-Ministru Josef Bonnici li qal li qabel ma Malta tidħol membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea t-turisti Ingliżi ma jistgħux jiżdiedu minħabba l-Stg20 ta' l-airport tax li l-gvern Ingliż kien tefa' fuq it-turisti Ingliżi.

U jekk kien hawn sena li l- Ministru Josef Bonnici was proven wrong kienet appuntu din is-sena għax, għalkemm ma dħalniex fl-Unjoni Ewropea, mill-Ingilterra żidna 8%.

Sfortunatament, nerġa' ngħid, ma kienx biżżejjed biex ipatti għat-24% loss mill-German market, imma għallinqas żidna.

Irridu ngħidu li l-kampanja estensiva li kellna swiet għax dan huwa riżultat ta' kampanja ta' reklamar fil-fieri, fuq it-televisions, gazzetti Ingliżi u kien hemm l-intervent ta' l-Air Malta li poġġiet iktar flights.

Però naħseb li - u hawnhekk qed niżbaljaw xi ftit - dan kien l-aktar riżultat tal-prezzijiet baxxi li tfajna fis-suq Ingliż.

Din mhix xi ħaġa li tista' tikkontrolla l-MTA jew il-ministeru, però l- Malti għandu dnub kbir li meta jħossu panicked l-ewwel soluzzjoni li tiġih f'moħħu hija li jnaqqas il-prezzijiet.

Ma jistax jifhem li din is- soluzzjoni mhux biss qed tkisser lilu imma qed tkisser id-destinazzjoni Malta.

Din hija sitwazzjoni li rridu nindirizzawha wkoll.

Wieħed irid jara x'se jiġri fis-suq Ingliż is-sena d-dieħla meta toħroġ l-inċentiva tat- tour operator support scheme.

Din kienet l-opinjoni tiegħi dwar id- dipendenza tagħna fuq is-suq Ingliż.

Ħalli niġi għat-tieni issue li ilha tissemma 40 sena wkoll, is-seasonality problem.

Din hija problema kbira għaliex l-istaġjonalità toħloq diffikultà fuq ir-riżorsi tas-settur, tkisser is-set-up tal-human resources, tkisser l- infrastruttura u l-investiment għax f'ċerti xhur wieħed ikun over stressed u ma jsibx nies biex jaħdmu, l-infrastruttura tiegħu tkun mgħobbija u jkollu return tajjeb, imbagħad f'xhur oħra jkollu under utilization ta' l- investiment u tal-human resources bir-riżultat li l-ħafna profitti li jkun għamel matul ix-xhur tas-sajf, jitlifhom fix-shoulder months u fil-winter months.

Fl-aħħar għaxar snin il-gaps bejn il-winter, ix-shoulder u s-summer months baqgħu l-istess.

Jekk wieħed jara l-average monthly arrivals tax-shoulder months u tas-sajf isib li għal kull turist li jiġi fix-xitwa jiġu tnejn fix-shoulder months u jiġu tnejn u nofs fis-sajf.

Ir-ratio qiegħed l:1.9:2.6 u ilu hekk għal dawn l-aħħar għaxar snin.

Jiġifieri għalkemm qed inżidu fix-xitwa, inżidu fix-shoulder months u nżidu fis-sajf, il-gap bejn is-seasons m'aħniex qed nindirizzawha.

Hawn ħafna min jitkellem fuq il-carrying capacity, allura għamilt eżerċizzju żgħir fejn kkalkulajt il-peak li nifilħu fis-sajf, u rajt kemm nistgħu ntellgħu kull xahar fix-xitwa u fix-shoulder months biex naraw x'inhu l-peak li nistgħu nġibu bl-infrastruttura li għandna llum.

Nerġa' ngħid, assuming a capacity of 150,000 per month insibu li - kieku kellna mmorru tant tajjeb li l-occupancies tax-xitwa nġibuhom daqs tas-sajf, jiġifieri qed nesaġera - fix-xitwa għandna underutilization ta' 400,000 u fix-shoulder months għandna underutilization ta' 250,000.

Jekk nimlew il- winter u x-shoulder months daqs is-sajf nistgħu nżidu 650,000 oħra, jiġifieri jekk ikollna l-istess occupancy is-sena kollha nistgħu nitilgħu sa 1.85 million tourists fis-sena.

It-tielet issue hija li konna u għadna qed insibuha diffiċli biex nattiraw il-higher spending tourist.

Jien diġà semmejt li din is-sena is a case in point fejn it-total revenue naqas b'Lm1.2 miljun u l-infiq ta' kull turist kuljum niżel ukoll, minkejja li żidna l-bednights bi 11.5%.

Diġà għedt kemm huwa x-shortfall u dan żgur ma jawgurax li din is-sena se mmorru għal turist ta' kwalità ħafna aħjar.

U dan japplika mhux biss għal dawn l-aħħar sentejn, tlieta, ħames snin, imma qed nitkellem fuq span ta' 40 sena.

U biex insaħħaħ dan l-argument ġbidt xi figuri għax normalment meta żżid il- bednights tistenna li żżid ir-revenue.

Dejjem hekk ġara; jekk naqsu l- bednights naqas ir-revenue, u meta żdiedu l-bednights żdied ir-revenue, barra din is-sena.

Per eżempju, fl-1995 il-bednights naqsu b'8.6% u r- revenue naqas bi 3.7%.

Fl-1996 il-bednights naqsu b'2.3% u r-revenue naqas bi 1.7%.

Fl-1997 il-bednights telgħu b'2.6% u r-revenue tela' b'9%.

Fl- 1998 il-bednights telgħu bi 3.5% u r-revenue tela' b'1.9%.

Fl-1999 il- bednights telgħu bi 2.9% u r-revenue tela' b'6.6%.

Fis-sena 2000 ħadna l- ewwel majnata għax il-bednights naqsu b'11.9% u r-revenue naqas b'l.1%.

Is- snin 2000 u 2001 kienu differenti għaliex filwaqt li fis-sena 2000 naqsu kemm il-bednights u kemm ir-revenue, din is-sena kellna dan il-fenomenu fejn filwaqt li żidna l-bednights b'11.6% naqqasna r-revenue b'0.6%.

Qed insemmi dawn il-figuri biex nuri li mill-1995 'l hawn fi tliet snin biss żidna kemm il-bidnights u kemm ir-revenue, jiġifieri fl-1997, fl-1998 u fl- 1999.

Semmejt dawn it-tliet issues biex wieħed ikun jista' jħares lejn l-istampa tat-turiżmu daqsxejn mill-bogħod u ma noqogħdux nintilfu dwar kemm qed nirbħu, kemm qed nogħlew jew ninżlu minn sena għal sena, imma kultant irridu ninqatgħu minn performance ta' sena sena biex inħarsu lejn stampa iktar fit-tul.

Jien nemmen li ma tistax tagħmel strategic plan fuq performance ta' sena sena, imma trid tagħmel l-istrateġija fuq id-difetti li ilhom ġejjin magħna mill-bidu nett.

Mr Chairman, fejn jidħlu strateġiji jibdew ħerġin id-differenzi li hemm bejnietna.

Hemm ħafna affarijiet li ma naqblux fuqhom, fosthom l- atteġġjament tagħna fuq il-prodott in ġenerali.

Jien ma naqbilx mal-mod kif dan il-gvern qed jittekilja l-problemi ta' koordinazzjoni ma' ministeri oħrajn li jeffettwaw ħafna l-ministeru tat-turiżmu imma ma jaqgħux taħt id- dekasteru tiegħu.

Per eżempju jien ma nistax naqbel mal-mod kif dan il- gvern qed jittratta l-issue ta' l-ambjent, tat-trasport, il-biedja u r- rural development strategy, il-kultura, u n-nuqqas ta' serjetà li qed juri fejn jidħlu zoni turistiċi u proġetti turistiċi.

Ma nistax naqbel kif l- issue ta' l-Unjoni Ewropea tista' teffettwa lit-turiżmu u l-kompetittività tagħna.

Ma nistax naqbel fuq issues ta' repositioning, value for money u kompetittività.

M'iniex qed ngħid li ma naqbilx magħhom, imma ma naqbilx mal-mod kif qed nindirizzawhom.

Per eżempju, ma nistax naqbel fuq nuqqas ta' deċiżjonijiet li dejjem iridu jittieħdu imma nispiċċaw ma neħduhom qatt, sew gvern u kemm ieħor.

Qed nitkellem dwar issues ta' carrying capacity, issues tal-volum li nifilħu, issues dwar x'policy għandna nagħmlu fuq iż-żieda ta' l-akkomodazzjoni.

Fil-qosor, dawn l-affarijiet kollha li semmejt kważi kważi tista' tiġborhom fi tliet differenzi prinċipali.

Hemm differenza bejnietna dwar il-mod kif inħarsu lejn l-overall strategy, hemm differenza bejnietna fil-commitment min-naħa tal-gvern lejn dan is-settur u hemm differenza bejnietna fuq il- prijoritajiet li gvern u ieħor jagħti.

Fejn tidħol overall strategy prinċipalment qed ngħid li l-istrateġija ta' gvern Laburista dejjem kienet li l-ewwel tindirizza l-prodott, tindirizza l-kompetittività u mbagħad meta jkollok prodott kompetittiv you can embark on a promotional campaign.

L-ewwel soluzzjoni ta' dan il-gvern dejjem tkun żid il-promozzjoni, żid il- promozzjoni, żid il-promozzjoni u ma jindirizzax il-prodott.

Jien m'iniex qed ngħid li tort tal-ministeru għax jien nemmen li l-ebda ministru tat- turiżmu ma jieħu gost meta jara li l-prodott Malti mhux qed jiġi indirizzat.

Però l-gvern Nazzjonalista mhuwiex qed jagħti l-istess enfasi fuq il-prodott li kien jagħti jagħti gvern Laburista.

Jien nitkellem fuq dak li jiġri fil-prattika għax on paper iż-żewġ gvernijiet jagħtu ħafna importanza lill-prodott.

Imma fl-opinjoni tiegħi, jekk inti għandek prodott ħażin qatt ma tista' tbigħu sempliċement għax qed tirreklamah iktar.

Se mai, jekk bir-reklamar tiegħek jirnexxilek taqbad iktar turisti, meta dawn jiġu Malta u jsibu li l-prodott mhuwiex kif deher fil-brochure, dan se jiswielna agħar.

Jien naħseb li mhux ta' b'xejn li l-prodott tagħna, nipprovaw kemm nipprovaw, qatt m'hu qed jirnexxilna nbigħuh bħala an up-market product.

Fl-overall strategy irridu nħarsu wkoll lejn kif se nirranġaw il-value for money u l-kompetittività tagħna.

Fir-rigward tal-commitment jien nemmen li l-gvern Laburista kien kommess iktar lejn it-turiżmu.

Nerġa' ngħid li mhux qed nipparaguna ministeru ma' ministeru, imma gvern ma' gvern għaliex il-gvern Laburista ta' dak iż-żmien kien daħħal il-konċett li t-turiżmu m'huwiex ir-responsabbiltà tal- ministeru tat-turiżmu, imma r-responsabbiltà ta' kull ministru li hemm fil- gvern.

Jammettiha jew ma jammettihiex il-Ministru Refalo, jien inħossha u naraha u bħali qed jarawha ħafna nies fis-settur.

Illum il-ministeru tat- turiżmu m'għandux dak l-appoġġ mill-ministri l-oħrajn li kellu l-ministeru tat-turiżmu taħt gvern Laburista.

Issa ħalli niġi għall-priorities.

Kif diġà semmejt, huwa ċar li l-gvern Nazzjonalista priority waħda għandu, dik li Malta tidħol bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox.

Donnu fl-Unjoni Ewropea qed jara s- soluzzjonijiet eterni, li dak li m'aħniex kapaċi nsolvu aħna se ssolvihulna l-Unjoni Ewropea.

Nerġa' ngħid li din hija politika li sfortunatament qed tiġi qabel il-prijoritajiet ekonomiċi tal-pajjiż.

Jien nemmen li hemm żewġ lentijiet kif wieħed jista' jħares lejn l-Unjoni Ewropea.

Hemm min qed iħares lejn l-Unjoni Ewropea mil-lenti politika, whatever the economic repercussions, u hemm min iħares lejn l-Unjoni Ewropea mil-lenti ekonomika u mbagħad jiddeċiedi fuq il-politika.

S'issa semmejt l-overall strategy, il-commitment u l-prijoritajiet.

Ħalli nibdew mill-overall strategy u l-problema tal-prodott in ġenerali.

Aħna dejjem nitkellmu fuq il-prodott u r-reklamar u jien nemmen li t-tnejn huma importanti.

Ma tistax tgħid li bil-prodott biss timxi u m'għandekx bżonn ir-reklamar, imma lanqas tista' tgħid li bir-reklamar timxi, hu x'inhu l- prodott.

Naħseb li d-differenza hija li fil-prattika aħna tfajna l-prodott qabel il- promotion.

U tmur fejn tmur, titkellem ma' min titkellem, kulħadd jeqred fuq il-prodott u s-soluzzjoni dejjem tkun li jitolbu iktar finanzjament biex jagħmlu iktar promotion.

Din l-istrateġija ssir, imma it has very short term results.

Jekk aħna m'aħniex se niffokaw iktar fuq il-prodott se jkollna dejjem nirrikorru għas-soluzzjoni ta' iktar flus għall-promotion għax, kif diġà għedt, is-soluzzjoni tar-reklamar hija short term.

Il- miljuni li tinvesti f'reklamar qed tinvestihom għal ftit xhur, filwaqt li s- soluzzjoni li tindirizza l-prodott hija iktar long term u dak li tinvesti llum fil-prodott qed tinvestih iktar long term.

Fuq il-karta din tidher differenza żgħira, però nerġa' ngħid li fil-fatt id-differenza hija ħafna ikbar.

Meta wieħed ikollu prodott tajjeb, bl-istess flus ta' reklamar se jieħu mileage ikbar.

Jekk wieħed se jirreklama prodott medjokri se jġib tant mileage, imma jekk bl-istess flus ta' reklamar jirreklama prodott tajjeb se jieħu iktar mileage.

Apparti minn hekk, jekk wieħed jimmira li jżid in-numru ta' turisti biss - għax b'ħafna promotion jien nemmen li tista' żżid in-numru ta' turisti, imma b'ħafna promotion mingħajr prodott tajjeb m'intix se żżid il-kwalità tat-turiżmu - allura nagħmlu kif qed isir, il-privat iraħħas u nżidu r- reklamar.

Imma jekk irridu ntellgħu l-kwalità bilfors irridu mmorru għal prodott aħjar.

Rigward ir-rates li jġibu l-lukandiera, dawn daħħluha f'rashom li meta jagħmlu upgrading tal-lukanda u jġibuha 5-Star allura jistgħu jitolbu r-rates li jridu.

Jien nemmen li r-rates ma ġġibhomx il- lukanda, imma ġġibhom id-destinazzjoni.

Illum l-aħjar 5-Star hotel li hemm f'Londra, ir-Ritz, iġġib Lm250 ta' kull lejl għax qiegħda f'Londra.

Iżda jekk taqbad ir-Ritz Hotel u titfagħha f'San Ġiljan se ġġib il-Lm250 li ġġib f'Londra?

Din iġġib Lm50 daqskemm iġibu l-5-Star hotels l-oħra.

Allavolja tkun l-istess hotel, imma d-destinazzjoni hija differenti.

U ħafna drabi d- destinazzjoni tiddetermina r-rate u mhux il-hotel.

Jekk terġa' taqbad l- istess Ritz Hotel u titfagħha f'nofs id-deżert se terġa' tbaxxilha r-rate.

Qed ngħid dan ħalli iktar nagħtu importanza lill-prodott tad-destinazzjoni għax inkella jibqgħu jgħidulna, kif ilhom jgħidulna ħafna, li għandna ħafna 5-Star hotels sitting in a 3-Star destination.

Hawnhekk jien nipponta subgħajja lejn il-gvern għax meta niġu fuq kwalità u servizz il-privat miexi u qed jagħmel ħiltu, imma ħafna mill-ministri ta' dan il-gvern lanqas biss qed jindirizzaw il-bżonnijiet bażiċi ta' toroq, ta' ħmieġ, ta' bajjiet kontaminati, u ta' l-ambjent.

U hawnhekk wieħed jista' jgħid li għandna a quality gap kbira bejn ir-responsabbiltà tal- privat u r-responsabbiltà tal-gvern.

Meta nibdew nindirizzaw il-prodott inkunu nistgħu nitkellmu fuq repositioning għax ħafna drabi inti tagħmel ħiltek imma mbagħad inti tiddependi mill-klijent.

Inutli li minn għada nibdew ngħidu li Malta hija destinazzjoni fuq l-istess livell ta' Pariġi.

Aħna nistgħu ngħiduha, imma jekk fil-perception tiegħu t-turist ma tellagħniex hemmhekk, ħanqa ta' ħmar qatt ma telgħet is-sema!

Jiġifieri rrridu nifhmu li fejn jidħol repositioning inkunu qisna qed napplikaw biex nitilgħu, imma jrid ikun it-turist li jagħtina l-approval.

Mela hu se jtellagħna, mhux aħna se nitilgħu.

Aħna rridu nagħmlu ħilitna għaliex inkella dan m'hu se jtellagħna qatt.

Għalhekk qed nistaqsi x'repositioning qed nindirizzaw.

Se nagħmlu repositioning bil-marketing biss?

Se mmorru għal repositioning mingħajr ma ntejbu l-prodott?

Jekk m'aħniex se ntejbu l-prodott ir-repositioning tagħna sejjer lura.

Jekk f'Malta nimxu pass 'il quddiem u l-kompetituri tagħna jkunu mxew tlieta, automatically aħna mxejna 'l quddiem, imma ġejna repositioned żewġ passi lura għax mal-pass tagħna l-kompetituri tagħna għamlu tlieta.

Hawnhekk fejn m'aħniex naqblu biżżejjed fuq dak li huwa repositioning.

Aħna ma rridux li jkollna repositioning tal-brochure biss.

Aħna ma rridux nagħmlu brochure li fih noffru beaches sbieħ fuq l-istampa u mbagħad jiġi t- turist hawnhekk u jara n-notices li hawn ma jistax jgħum u hemmhekk ikkontaminat!

Ma jien qed ngħid xejn ġdid.

Infatti dalgħodu ħadt gost naqra l-artiklu ta' John Grech f'waħda mill-gazzetti, u ħadt gost ukoll nisma' lill-ministru jitkellem fuq l-istess suġġett, jiġifieri m'iniex qed ngħid affarijiet li ma naqblux fuqhom.

Imma flimkien irridu nagħmlu iktar pressjoni ma' min hu responsabbli minn dawn l-affarijiet, inkella se nibqgħu narmu l-flus il-baħar u nagħżqu fl-ilma.

L-istess ħaġa fuq storja u kultura.

X'jiswa li noqogħdu niffanfraw kemm għandna storja u kultura hawn Malta u mbagħad, meta nħajru lit-turist jiġi permezz tal-bochures sbieħ, isib dik it-telqa kollha li għandna f'dak li jirrigwardja l-historical sites!

Naħseb li kulħadd jaqbel li anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' value for money u l-kompetittività, again jidħol il-prodott għax m'hijiex kwestjoni ta' prezz biss, imma hija kwestjoni ta' kwalità u prezz.

Hemmhekk joħroġ il-value for money.

Jien nista' nbigħ prodott medju bi prezz baxx u ngħid li għandu value for money.

U veru jkollu value for money għax il-prezz baxx u l-kwalità hija medja.

Imbagħad nista' nbigħ prodott tajjeb ħafna bi prezz għoli u xorta jinbiegħ għax imbagħad ikollu value for money tajjeb ukoll.

Jien naħseb li fejn jidħol value for money ma nafux fejn qegħdin f'pajjiżna.

Aktar qabel semmejt Londra u t-Tuneżija, allura ejja nieħdu 5- Star hotel ġewwa Londra u r-rates tagħha.

Il-kwalità hija tajba u r-rata għolja u dik għandha value for money.

Issa nieħdu hotel ġewwa t-Tuneżija li toffri prodott medju imma l-prezz huwa baxx ħafna; anke dik għandha value for money.

Allura Malta fejn qegħdin?

Jien inħoss li qegħdin sieq waħda fuq naħa u sieq fuq in-naħa l-oħra.

Jekk ma noqogħdux attenti se nispiċċaw bil-prodott tat-Tuneżija u nippretendu li nbigħuh bil-prezz ta' Londra.

Sur President, dwar l-issue tal-kompetittivita` rrid ngħid li jiena nemmen li Malta għandu jkollna competitive index tas-settur turistiku biex wieħed jikkalkula jekk il-kompetittivita` hijiex tiela` jew nieżla.

Jiena niftakar li darba konna tkellimna fuqu u konna tlabna li jsir imma safejn naf jien, jekk m'iniex sejjer żbaljat, sal-lum għadu ma sarx.

Huwa importanti li dan isir għax dan jagħtik żewġ indikazzjonijiet.

Jagħtik indikazzjoni jekk il- kompetittivita` interna tiegħek stess hijiex qed tonqos jew tiżdied u jurik l-kompetittivita` esterna tiegħek kif komparata mal-kompetituri tiegħek.

Jiena naħseb li MTA għandha nies biżżejjed biex dan tagħmlu u tagħmel update tiegħu kull tliet xhur jew kull sitt xhur.

Naħseb li dan jista' ikun biċċa għodda tajba ħafna f'idejna.

Sur President, l-Economic Survey ta` din is-sena jirreferi għall-MTA u jgħid li l-MTA is ensuring that Malta maintains a competitive position.

L- istess, ngħiduha fuq il-karta u ma jsir xejn.

Jiena nixtieq forsi xi ħadd jgħidli jispjegali x'qed nagħmlu li juri that we are maintaining our competitive position.

Nixtieq ukoll xi ħadd jgħidli x'riżultati qegħdin niksbu.

Sur President, dwar il-policy ta` l-akkomodazzjoni.

Jiena nemmen li m'hijiex ħaġa faċli li tgħid li għandna nżidu s-sodod jew li m'għandniex inżiduhom.

Imma għandna nibdew infasslu ftit guidelines u nagħtu ftit indikazzjonijiet x'irridu biex is-settur tagħna jkun sostenibbli.

Meta aħna nitkellmu fuq sustainable tourism aħna dejjem neħduha bħala sustainable tourism mil-lat ta' environment.

Imma xi darba rridu nibdew inħarsu lejn sustainable tourism mil-lat ekonomiku.

Huwa sostenibbli li nibqgħu nżidu iktar in-numru ta` sodod meta qed innaqqsu l-volum tax-xogħol u ta' business li ġej?

Huwa sostenibbli meta mill-1998 sa din is-sena il- bed-stock tela` b'9% u l-bed-nights niżlu b'0.5%?

Se nibqgħu sejrin hekk u deċiżjoni ma neħdux?

Jiena mhux qed ngħid li jekk tittieħed deċiżjoni din tittieħed in eternum.

Qed ngħidu li t-turiżmu jinbidel minn sena għal sena għaliex għandna noqogħdu nibżgħu li ngħidu li se jkun hemm moratorium ta` tliet snin, ta' ħames snin jew ta` għaxar snin?

Jekk ikun il-business jibda tiela` nibdluhom.

Jien mhux qed ngħid li nieħdu deċiżjoni issa u nżommuha bħala vanġelu.

Sur President, hija preokkupanti ħafna li l-bed-nights li ġibna għal kull sodda, din is-sena minn 243 waqa` għal 224.

Jiġifieri s-sena l-oħra għal kull sodda kellna 243 bed-night.

Din is-sena dan niżel għal 224 kull sodda.

Hija ċara li qed ikollna a larger supply ta` sodod with a lower demand ta` turisti.

Dan jista` jwassal biex innaqqsu r-rati, inċekknu l- profitti a skapitu li nitilfu anke mis-servizz.

U jekk se nagħmlu hekk, bi prezzijiet baxxi, profitti jiċkienu u jonqos is-servizz, se nkunu qed nattiraw iktar turist down market li iktar ikun qed jitfagħna lura.

Dan la hu tajjeb għall-pajjiż u lanqas għal min investa flusu f'dan is-settur.

Fl-opinjoni tiegħi s-sodod nistgħu nżiduhom basta jkollok sodod ġodda li se jirriplejsjaw sodod qodma ta` kategorija iktar baxxa, basta dawn is-sodod jistgħu jkunu marbutin ma' incremental business – u aħna għandna ways and means to secure that - irridu nkunu nafu li se nżidu s-sodod imma kapaċi wkoll li nżidu l-volum u iktar importanti nżidu l-kwalita` u rridu nżommu quddiem għajnejna li ma rridx mmorru għal kategorija waħda ta` sodod.

Jiena nemmen li Malta għandna bżonn taħlita` ta` turisti.

Hawn Malta qatt ma tista` tmur għal upmarket biss.

F'Malta rridu l-volum.

L-airlines iridu l- volum.

Jekk aħna mhux se nipprovdu biżejjed volum ta` turisti biex l- airlines ikunu vijabbli li jtiru allura trid tinsa anke l-upmarket.

Aħna ma nistgħux ngħidu li dħalna in an either or situation, jew għat-tour operators jew għall-upmarket.

Le, aħna dik iċ-choice ma nistgħux nagħmluha.

We cannot choose between one and the other.

Irridu nsibu modus vivendi fejn aħna nipplannjaw, nimmaniġġjaw u nippromowtjaw għat-tnejn għax jekk inti m'intix se ġġib il-volum tat-tour operator tista` taqa` jiesek għax inti mhux se jkollok ajruplani xi ttajjar biex iġġib it-turist upmarket.

Irridu noqgħodu attenti għax illum it-turist tat-tour operator m'għadux dak ta` qabel.

Illum t-tour operator m'għadux dak li jġib it-turist one-star u t-two-star biss.

Għandek tour operators li għandhom erba` u ħames kategoriji ta` turisti u jgħidulek: Id- destination tagħkom m'hijiex tajba għall-kategorija tiegħi.

Jiġifieri nistgħu mmorru għall-tour operator u għall-kategorija tajba tiegħu.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Vassallo.

ONOR.

EDWIN VASSALLO (Segretarju Parlamentari): Sur President, fil-ħin li għandi nixtieq nitkellem dwar il-punt li qajjem l-Onor.

Karmenu Vella meta qal li ma jaqbilx mal-mod ta` kif il-ministeru qiegħed jaħdem ma` ministeri oħrajn.

Fil-fatt jiena kont ippreparat biex nitkellem fuq kif il-Ministeru tat-Turiżmu u s-Segretarjat tiegħi qegħdin naħdmu flimkien.

Fl-aħħar ftit żmien li l-Onor.

Vella għamel ministru kien responsabbli wkoll għas-self- employed u huwa minħabba dan is-suġġett li qomt nitkellem.

Sur President, ma jistax ikollna żvilupp sostenibbli, żvilupp ta` upgrading u kompetittivita` fil-qasam tat-turiżmu jekk kemm-il darba ma jkollniex dik il-kordinazzjoni li semma l-Onor.

Vella.

Pero` lill-Onor.

Vella rrid nserraħlu moħħu li bejn il-Ministeru tat- Turiżmu u s-Segretarjat tiegħi, li huwa responsabbli min-negozji ż-żgħar u s-self-employed li fil-maġġor parti l-operaturi tagħhom huma involuti f'din l-industrija teżisti kordinazzjoni kbira u qegħdin naħdmu tajjeb ħafna.

Veru li qatt ma kellna okkażjoni li nitkellmu dwar dan u l-kummenti li għadda l-Onor.

Vella iġibu aktar fil-milja tiegħu s-sehem li proprju se nkun qed nagħti f'dan id-dibattitu.

Sur President, sa ftit tal-ġranet ilu konna attendejna konferenza flimkien jiena u l-Ministru.

Mur għid lil min kien qiegħed preżenti f'dik il- konferenza li ftit ta` żmien ieħor kien se jiġri xi ħaġa x'imkien fid-dinja li kellha taffettwa b'mod globali lis-settur turistiku.

Qed ngħid hekk mhux mhux biex ninħeba wara din l-iskuża, imma qed ngħid hekk biex infiehem xi tfisser globalizzazzjoni lil min għadu ma fehemx.

Illum m'għadniex nitkellmu fuq suq internazzjonali imma fuq globalizzazzjoni.

Dan ifisser li kif jiġri xi ħaġa x'imkien, kif ġara dan l-aħħar fi New York, taffettwa wkoll lil dan il-pajjiż.

Dan qed ngħidu għax ma jistax ikun li jibqa` jkollna operaturi f'dan il-qasam, anke jekk ikun negozjaturi żgħar li m'humiex involuti direttament imma li qegħdin jieklu minn fuq dan i-settur b'mod indirett, li jaħsbu li n-negozju tagħhom jista` jiġi effettwat biss minn x'jiġri f'dan il-pajjiż.

M'huwiex hekk.

Dak li seħħ fil-11 ta` Settembru fi New York huwa prova ta` dan.

Jekk il-globalizzazzjoni konna qed narawha bħala xi ħaġa li ma tantx jimportana minnha, proprju f'dan il-qasam għandna eżempju ħaj kif dak li jiġri madwarna jaffettwana.

Allura l-politika Maltija trid tkun relattiva mal-politika globali.

Ma jistax ikun li aħna mmorru f'direzzjoni meta l- kumplament tal-pajjiżi sejrin f'direzzjoni oħra.

L-Onor.

Vella qal li l- kompetituri tagħna jistgħu qed jagħmlu tliet passi 'l quddiem u aħna, skond hu, għamilna pass wieħed.

Jekk irridu nibqgħu kompetittivi jrid ikollna l- aħjar informazzjoni fuq x'inhu jagħmel ħaddieħor, x'inhuma jagħmlu ta' madwarna, biex aħna nkunu nistgħu nagħmlu dik il-qabża ta' kwalita` li nkunu neħtieġu nagħmlu għax ħafna drabi hija l-kompetittivita` li tpoġġik f'postok fin-negozju.

Illum il-ġurnata rridu nifhmu li aħna mhux biss qed nikkompeti bejnietna, lukandier ma' ieħor, restaurant ma` ieħor f'lokalitajiet differenti jew suq lokali ma` ieħor, imma qed nikkompetu wkoll destinazzjoni ma` destinazzjoni.

Qegħdin nikkompetu wkoll mhux biss bħala pajjiż imma anke fuq ħsieb politiku.

Importanti li bħala ħsieb politiku aħna ma jkollniex dawk id- differenzi ma` pajjiżi li nkunu qed nikkompetu magħhom.

Hawnhekk tidħol il- kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Qed ngħid dan b'relazzjoni man-negozji ż- żgħar u mhux b'relazzjoni mal-lukandiera l-kbar li wkoll ħafna minnhom huma negozji tal-familja, imma to a greater extent.

Tan-naħa l-oħra qed jgħidu li l-fissazzjoni li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern isieħeb lil Malta fl- Unjoni Ewropea hija l-unika triq li għandu.

Aħna mhux qed ngħidu li din hija l-unika triq u m'hemmx salvazzjoni mod ieħor.

Imma jekk verament irridu nikkompetu u ma nħallux lil ta` madwarna jilħquna aħna rridu nagħmlu pass 'il quddiem li forsi aħna nistgħu nagħmluh u, per eżempju, Tunes, l- Eġittu u l-Libja ma jistgħux.

U dan il-pass 'il quddiem m'huwiex a free trade agreement biss bħalma jistgħu jagħmlu Tunes, il-Libja u l-Eġittu u bħalma qed jipproponu li għandna nagħmlu n-naħa ta` l-oppożizzjoni għax inkella f'dan il-qasam inkunu bl-istess competitive edge bħalma għandha Tunes u bħalma għandhom il-pajjiżi ta` l-Afrika ta` Fuq.

Mela m'hijiex fissazzjoni l-priorita` li nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Hija l-mod ta` kif aħna jista` jkollna abbilta` kompetittiva iktar milli għandhom dawn il- pajjiżi ġirien tagħna.

Sur President, min għandu lukanda jew restaurant illum mhux biss irid jara kif jagħmel biex jidħol flimkien mal-franchise li se tagħtih isem iktar importanti u tagħtih ukoll l-istandard ta` kif se jmexxi m-negozju tiegħu, l-istandard tal-behaviour tiegħu u kif il-ħaddiema tiegħu se jikkomparaw tajjeb, like with like, ma` negozji f'pajjiżi oħrajn.

Dan huwa biss eżempju ta` x'jiġri f'lukanda jew restaurant.

Immaġina bħala pajjiż kemm ikunu kapaċi ntejbu l-kompetittivita` tagħna jekk l-istandards ta` l- ambjent u tal-baħar tagħna jkunu kkomparati fuq l-istess għodod li qed jaħdmu fuqhom u jikkomparaw lilhom infushom pajjiżi li diġa` huma membri fl- Unjoni Ewropea.

Din hija l-fissazzjoni tagħna.

M'hijiex fissazzjoni biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, imma hija fissazzjoni biex inkomplu ntejbu l- kompetittivita` tagħna.

Ħażin dan?

Ma naħsibx li huwa ħażin u hawn fejn aħna ma naqblux ma` l-oppożizzjoni u għalhekk għandna r-raġun kollu li naħdmu biex f'kull qasam ngħollu l-livell ta` l-istandards ħalli naraw li din il-competitive edge ma tintilifx.

Sur President, ma jistax ikollok biss policies maħdumin tajbin li jolqtu settur, wasal iż-żmien li tara dawk il-policies tajbin kif se jolqtu lil min se jkunu qed jikkonċernaw, kif se jolqtu lill-operaturi li se jkunu qed jużaw dawk il-policies.

Naħseb li spiċċa dak iż-żmien li jkollok gvern li jaħseb kif se jagħmel policy pero` ma jimportahx mill-operat ta` dik il- policy, se jagħmel skema u ma jimportahx lil min se tolqot dik l-iskema.

Għax dan il-gvern jemmen li spiċċa dak iż-żmien mhux qed jaħdem hekk.

Imma qiegħed jaħdem bil-kuntrarju.

Irridu naraw – u għalhekk jeżisti s- segretarjat tiegħi biex naħdmu għal dan l-għan – li filwaqt li ministeri oħra jkunu qegħdin jagħmlu l-policies aħna nagħtuhom il-feedback ta` kif dawk il-policies jistgħu ikunu qed jolqtu fit-triq.

Jiena naqbel li waħda mill-aħjar statistika hija t-triq, imma l-common base ta` l-istatistika tat- triq hija l-individwaliżmu u l-egoiżmu li trid toqgħod attent għalihom.

Jiena nifhem li meta qed niżviluppaw il-politika imprenditorjali, meta trid tpoġġi fil-priorita` lill-individwu u mhux lid-ditta, trid tara kif il- policy tiegħek se tolqot lil dak l-individwu li tkun qed tapplikaha għalih.

Din l-evalwazzjoni aħna nipprovaw nagħmluha anke bil-konsultazzjoni kontinwa li jkollna ma` diversi rappreżentanti u għaqdiet tan-negozji fosthom rappreżentanti tal-coaches, tal-karozzini, tal-furnara u ħafna oħrajn li indirettament qegħdin joffru parti sostanzjali minn dan il- prodott li jissejjaħ "destinazzjoni Malta".

Dan il-prodott m'huwiex magħmul biss mil-lukandiera li fl-aħħar mill-aħħar uħud minnhom jikkomparaw mal- SMEs jekk immorru fuq l-iskala tat-tifsira ta' SMEs għall-Unjoni Ewropea.

Allura biex inkunu iktar kompetittivi u jkollna l-value for money huwa importanti li jkollna din it-tip ta` kordinazzjoni li semma l-Onor.

Vella.

Din it-tip ta` kordinazzjoni nxebbaħha ma` logħba football.

Kieku konna qegħdin nilagħbu logħba football il-Ministru Refalo jtella` l-ballun lejn il-lasti u jqassmu lil sħabu, ma jibqax iżommu sakemm jiskorja hu għax inkella jeħduhulu l-players tat-team l-ieħor.

Ma jistax ikun li jaqbad il- ballun u jibqa` tiela` waħdu u jiskorja.

Illum il-ġurnata l-iscore irid isir b'sinerġija u b'teamwork ma jistax ikun naħsbu li l-iscore jrid isir minn wieħed individwali.

Sur President, matul din is-sena jiena kelli laqgħat f'49 komunita` mas- setturi tan-negozji ż-żgħar.

Mort f'diversi lokalitajiet u wħud minnhom huma lokalitajiet turistiċi.

Kull ġimgħa kellimt grupp ta` nies dwar kif se ntejbu l-kwalita` kompetittivita` li dik il-lokalita` toffri.

Anke jekk morna Ħal Qormi jew Ħal Safi dejjem tkellimna dwar kif nistgħu nagħmlu dik il-komunita` iktar attrajenti għat-turisti u mhux sempliċiment jeħduhom hemm biex forsi jaraw xi knisja bħalma jagħmlu l-Mosta u wara jirkbu fil- coaches u jitilqu 'l hemm, lanqas ikollhom ċans jidħlu f'ħanut fil-pjazza.

Lanqas għandhom ċans jixtru xi ħaġa għax kemm daħħluhom l-knisja u ħarġu.

Biex inkabbru dan is-settur għandna bżonn li nkomplu niżviluppaw il- heritage tourism.

Imma importanti li nfehmu għax dan ma jsirx billi xi ħadd ifaqqa` subajgh u jgħid: Min għada se jkollna l-heritage tourism.

Mhux billi jkollok il-Ministeru tat-Turiżmu u l-Awtorita` dwar it-Turiżmu, irid ikollok ukoll il-kunsilli lokali li jifhmu l-priorita` tas-settur kummerċjali u flimkien jaslu li jaqblu x'għandu jsir għall-ġid ta` dan il- qasam.

Għalhekk aħna żviluppajna l-politika kummerċjali li tagħtina l- opportunita` li mmorru f'kull komunita` u naraw kif għandna naħdmu flimkien.

Sur President, irrid ngħid ukoll li dan il-gvern li qiegħed fittielet sena tiegħu waqqaf ukoll il-Kunsill Malti għall-Artiġġjanat.

Dan il-kunsill twaqqaf b'kordinazzjoni sħiħa ma' diversi ministeri.

Aħna qegħdin naħdmu ħafna fuq dan il-qasam.

In-nefqa tal-konsum żdiedet f'dan il-pajjiż.

Mela la żdiedet in-nefqa tal-konsum żdied ukoll is-sehem li nefaq it-turist.

Allura huwa imporanti li nfehmu lil kull min qiegħed fin-negozju, anke dak li jarma fuq il-monti, li jekk qed nitkellmu fuq kif jista` jkollna prodott ta' kwalita` aħjar u fuq kif nistgħu norganizzaw is-swieq inkunu qegħdin nagħmlu hekk ħalli jkollna din il-kordinazzjoni li twassal biex anke t- turist, mar fejn mar, ikun qed jara xi ħaġa organizzata.

Sur President, ħaġa oħra li rrid ngħid huwa li ma kienx fair meta ftit tal- ġranet ilu waqt id-diskussjoni fuq il-patrimonju kulturali l-Onor.

Evarist Bartolo qal li l-Kunsill Malti għall-Atriġġjant mhux qed jaħdem.

Dan huwa kunsill li fl-ewwel sentejn tal-gvern tagħna wassalnih biex jibda u huma fis-sentejn li għamlu fil-gvern kienu għadhom lanqas biss bdew.

Fit-tielet sena tagħna ħriġna pjan dettaljat ta` x'se jkunu l-inizjattivi li se nieħdu, imbagħad jiġi xi ħadd min-naħa l-oħra li meta kellu ċ-ċans hu jagħmel xi ħaġa m'għamilhiex u jgħidilna li dan il-kunsill mhux qed jaħdem.

Sur President, l-aħħar ħaġa li rrid ngħid hija fuq l-iżvilupp tal-crafts village f'ta` Ta` Qali.

Wara li kważi għalaqna d-diskussjoni ma` dawk li qegħdin jaħdmu f'ta` Ta` Qali u rajna x'inhuma l-preokupazzjonijiet tagħhom u wara li ddiskutejna ma` l-Awtorita` ta' l-Ippjanar u ħriġna d-development brief, lestejna wkoll id-diskussjonijiet mal-Land Department.

Kieku ridna stajna ħriġna l-kuntratti.

M'għamilnix dan minħabba l-preokupazzjoni tan- tenants li bdew jgħidu ma jafx x'se jiġri minnhom fil-fażi tat- transizzjoni, fil-perjodu meta jinħatt dan il-crafts village biex jinbena ieħor, u x'se jiġri jekk kemm-il darba jkun hemm sub-leasing, għax id- Dipartiment ta` l-Artijiet qalillhom li dan jista` jsir.

Issa infetħu l- konsultazzjonijiet mad-Dipartiment tax-Xogħlijiet li taħtu jaqa` l- kordinament kollu tal-formal gardens.

Allura rridu naraw li l-pjanti tal- villaġġ ikunu kompatibbli mad-disinji maħsuba għall-formal gardens.

Allura biex aħna nkunu nistgħu naslu għall-aħjar riżultati posibbli bħalissa qed isiru l-pjanti biex meta jintgħażel il-kuntrattur li se jaħdem dan il- villaġġ ikun hemm diġa` l-pjanti ta` x'se jkun qed jagħmel u b'hekk kulħadd ikollu moħħu mistrieħ.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru tat-Turiżmu.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Sur President, l-ewwel kelma tiegħi rrid ngħidha b'dover u bi pjaċir.

Nixtieq nirringrazzja lil kull min tkellem f'dan id- dibattitu.

Din mhux sempliċiment grazzi formali, imma nixtieq nifraħ lil min tkellem f'dan id-dibattitu.

Għaliex?

Għax illum din il-Kamra s'issa rat – u nispera li nkompli hekk jiena wkoll – mod kif wieħed jispjega u mod kif bniedem jagħti l-punto di vista tiegħu u allavolja l-għamla tal-Kamra hija li għandna gvern fuq naħa u oppożizzjoni fuq oħra, irrid ngħid li dibattitu daqhekk importanti dwar industrija daqshekk importanti meta naslu biex nagħmlu d-division f'moħħna fil-fatt ikollna ż-żewġ voti favur għalkemm meta niġu fil-prattika wieħed jgħid iva u l-ieħor jgħid le.

Għalhekk jiena nista` naqbel ħafna u nista` nifhem dak li qal l-Onor.

Vella u anke l-Onor.

Vassallo, pero` ovvjament l-istatistika ħafna drabi, kif dejjem ngħid jien, qisha plasticine u tagħtiha l-forma li trid.

Ħaġa hemm ċerta li l- konsistenza ta` dik is-sustanza tista` tagħmel biha li trid u tibqa` konsistenza waħda f'id wieħed u l-oħra f'id ieħor.

Din l-istess ħaġa bħall- istatistika.

Jiena llum stajt ukoll ninbarka biex immeri dik l-istatistika, imma ma nistax immeri l-istatistika fattwali.

L-Onor.

Vella qagħad fuq l- istatistika fattwali, pero` imbagħad għamel l-interpretazzjoni tiegħu u jiena wkoll nista` nagħmel l-interpretazzjoni tiegħi dwraha.

Pero` xtaqt li llum ma neħux dik il-linja, għalkemm fuq punt wieħed żgur ma nistax naqbel miegħu għax kif għedt is-sena li għaddiet ma tistax tagħmel paraguni bejn il-bed-nights ta` l-1999 u sena 2000.

Il-paraguni tista` tagħmilhom bejn is-sena 2000 u sena 2001 għax bejn l-1999 u sena 2000 kienet tbiddlet is-sistema ta` l-għadd u tal-kalkolu tal-bed-nights.

Sur President, jiena naħseb li l-aktar punt kruċjali li għamel l-Onor.

Vella huwa li saħaq ħafna fuq il-kordinament bejn il-ministeri, u għandu raġun.

Jiena, bi pjaċir, nixtieq ngħid li l-kordinazzjoni teżisti.

Ma rridx ngħid li jiena sodisfatt għall-aħħar.

Fil-fatt jien ma nkun sadisfatt qatt mhux sempliċiment għall-kordinazzjoni jew għar-riżultati għax la darba f'dan il-pajjiż tgħid li int sodisfatt, kważi kważi, kulħadd imur jorqod u l-ġurnata ta` wara jeħodha leave.

Jiġifieri ma jaqbillek qatt li tgħid li inti sodisfatt.

Tgħid li għamilna progress, imma dan il- progress irid jikber u jkompli iktar fit-tul.

Għalhekk apparti milli nuri li teżisti din il-kordinazzjoni, li kif qal l-Onor.

Vella hija tant importanti, illum jiena se nitkellem fuq linja wiesgħa mhux ħażin.

Se ndaħħal l-ministeru u l-MTA li hija parti mill-ministeru, pero` m'iniex se nikkonċentra ħafna fuq l-awtorita` allavolja din għamlet ħafna u għad trid tagħmel ħafna.

Imma dalwaqt ikollna d-debate dwar l-estimi ta` l- awtorita` u allura inkun nista` nikkonċentra fuq l-awtorita` f'dak id- debate li normalment isir fi Frar.

Pero` d-dibattitu tat-turiżmu ma jieqafx hawnhekk.

Id-dibattitu tat-turiżmu huwa dibatittu li jibqa' sejjer matul is-sena kollha u dan id-dibattitu, anke f'din il-Kamra, m'huwiex dak id-dibattitu li kellna s'issa.

F'din il-Kamra, qabel kien hawn min tkellem dwar it-turiżmu u ovvjament jiena ma nistax inħalli ċerti kummenti li għaddew, liema kummenti ma kenux bħal ta` l-Onor.

Vella li kellu bażi fuq hiex jitkellem.

Sfortunatament ħafna drabi jkun hawn min jitkellem, mhux l- inqas il-Kap ta` l-Oppożizzjoni li jaqbad jitfa` xi ħaġa bl-iktar mod assolut imbagħad meta inti tgħarbilha u tistħarreġ sew x'ikun qed jgħid tinduna li dan il-bniedem, almenu f'dak li għandu x'jaqsam mat-turiżmu, qiegħed ftit 'il bogħod mir-realta` u ħafna drabi jagħtini l-impressjoni li ma jkunx jaf eżatt x'qed jiġri madwaru.

Għalkemm jiena diġa` rrispondejt għal dawn il-kummenti barra minn din il-Kamra nħoss li għandi nerġa` nirrispondi għalihom ħalli jiġu recorded f`din il-Kamra wkoll.

Sur President, nibda biex ngħid li dan huwa budget tajjeb għat-turiżmu, aktar 'il quddiem nispjega daqsxejn għaliex, u nifhem ukoll li wieħed jipprova jċekken il-fatt li dan huwa budget tajjeb għat-turiżmu.

Ħafna drabi l-iktar mod intelliġenti li wieħed jċekken huwa li ma ssemmi xejn.

Pero` meta tiġi biex issemmi u meta ssemmi tagħmel l-iżblaji, imbagħad ovvjament tieħu reazzjoni, kif qed nirreaġixxi jien illum, u l-konklużjoni tiegħi, nerġa' ngħid, tkun li ċerti kummenti li saru hawnhekk juru li bniedem ma jsegwix jew inkella ma jifhimx.

Jiena ma naħsibx li l-Kap ta` l- Oppożizzjoni ma jifhimx imma naħseb li ma jsegwix.

Per eżempju, qalilna li neħħejjna l-iskema tat-tour operator support scheme meta skond hu – u fil- fatt huwa veru – aħna wegħedna li se nifirxuha ma swieq oħra.

L-ewwelnett mhux veru li aħna neħħejna t-TOSS.

Kulħadd jaf, u l-Kap ta` l-Oppożizzjoni messu jaf ukoll, li tneħħiet biss l-iskema tas-sussidju fuq ir-rata tal- kambju għas-suq Ingliż.

It-TOSS m'hijiex skema waħda, imma hemm diversi skemi u dik hija l-iskema li tneħħiet.

It-TOSS fil-fatt għadha qed titħaddem.

Għadna nippremjawh lis-suq Ingliż, payment on performance, u biex naqdu l-impenn tagħna elettorali din l-iskema offrejniha wkoll lill- ooperaturi Ġermaniżi u għal swieq oħra hemm inizjattivi ta` joint promotion.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni daħak għax fil-budget jissemma li r-rata ta` 5% VAT fil-fatt m'hijiex se tinbidel.

L-Onor.

Sant messu jaf li hemm impenn da parti tal-gvern ma` l-operaturi f'dan is-settur li jekk aħna nkunu se ngħollu r-rata tal-VAT nagħtu pre-avviż ta` tmintax-il xahar ħalli l- operaturi jkunu jistgħu jippjanaw bil-quddiem.

Naħseb li dan juri wkoll kif teżisti koperazzjoni bejn ministeru u ieħor, f'dan il-każ bejn il- Ministeru tal-Finanzi u l-ministeru tiegħi.

Dan il-pre-avviż huwa importanti għax il-forward planning huwa neċessarju, kif ġara s-sena li għaddiet meta ftehmna dwar finanzjament għal erba` snin bil-quddiem biex l- MTA tkun tista` tiffinanzja l-miżuri tal-pjan li skond il-Kap ta` l- Oppożizzjoni, u mhux skond l-Onor.

Vella li jsegwi, ma jeżistix.

Irrid infakkar li skond il-Kap ta` l-Oppożizzjoni t-turiżmu miexi bla pjan u bla viżjoni.

Issa dan huwa pjan li huwa ppubblikat, pjan li ssemma f'din il- Kamra, pjan li ssemma barra minn din il-Kamra, pjan li tista` tniżżlu mill- internet u pjan li jafu bih l-operaturi imma l-Onor.

Sant jgħid li ma jafx li jeżisti dan il-pjan.

Irrid ngħid ukoll li dan huwa pjan li, ġimgħa qabel ma tkellem l-Onor.

Sant, kien is-suġġett tal-konferenza annwali ta` l- awtorita` bil-ħsieb li jiġi aġġornat.

Jien naċċetta li l-Kap ta` l-Oppożizzjoni ma jaqbilx mal-pjan jew jikkritikah jew jgħid li mhux se jintlaħqu l-miri tal-pjan imma żgur li qatt ma jista` jgħid li m'hemmx viżjoni u lanqas pjan.

Għalhekk jiena ngħid: Nistgħu nieħdu kummenti bħal dawn tal-Kap ta` l-Opożizzjoni bis- serjeta`?

Jiġi hawnhekk u jgħidilna li down turn mis-suq Ingliż huwa riżultat ħażin ħafna għax Malta nefqet iktar minn Lm1 miljun biex tieħu sehem fl-Expo ta' Hanover.

Issa l-Expo ta' Hanover ftit kellu x'jaqsam mat- turiżmu, tant li meta l-ministeru tiegħi u l-MTA ġew mitluba biex jagħtu kontribut jiena opponejt li għandu jsir kontribut għax ridt niżgura li l- flus li jiġu mogħtija lil MTA jiġu wżati bl-iktar mod cost effective u ma deherlix li fl-Expo ta` Hanover kienu se jagħtuna riżultati.

Barra minnhekk kulħadd jaf li n-nuqqas ta` turiżmu mill-Ġermanja ġej mill- problemi ta` l-operatur FTI jew il-Frosch li kellu 50% tas-suq Malti.

Dan falla, nxtara mill-air tours li għamlu l-ekonomija u r-restructuring u ħassru ħafna mill-programmi li kellhom madwar id-dinja, fosthom 50% għas- suq Malti.

Dawn huma affarijiet li donnu jafhom kulħadd ħlief l-editur ta` "Il- KullĦadd", il-Kap ta` l-Oppożizzjoni u l-gazzetti tal-GWU li kollha jgħidu l-istess affarijiet.

Dawn huma ċirkostanċi u fatti li ħsiebna għalihom kif fil-fatt ħsiebna, fil-pjani ta` l-MTA, għan-nuqqas li kien se jkun hemm mil- Libja għax tneħħew is-sansjonijiet tal-United Nations u għan-nuqqas li kien se jkun hemm mill-Olanda wara li falla operatur u hekk minn dawk is-swieq naqset l-air seat capacity.

Jiena ma kellix il-kapaċita` li nżomm lil Frosch jew lill-operatur Olandiż milli jfallu jew lill-United Nations li jneħħu s-sansjonijiet u x'kien se jagħmel ħaddieħor, li forsi huwa ikbar minni, ma nafx.

Pero` ċertament dawn kienu fatti li aħna kellna niddiljaw bihom.

Minn dawn is-swieq konna bassarna telf ta' 80,000 turist.

L-idea kienet li nirpiljawhom minn swieq oħra u sa Settembru, qabel seħħet it- traġedja tat-terroriżmu fl-Amerika li minħabba fiha matul dak ix-xahar u x- xhur ta` wara ġarrabna telf ta` eluf ta` turisti l-aktar li kienu bbukkjati għall-konferenzi u għal-laqgħat f'Malta, l-operaturi Maltin u l-awtorita` u forsi xi ftit mertu jista` jieħdu l-ministeru wkoll irnexxielna li flok nitilfu bejn 3% jew 4%, kif kien imbassar, nitilfu biss 1%.

Minn telf imbassar ta` 80,000 it-tnaqqis kien ta` 13,000, il-figura li semma l-Onor.

Vella.

Dan fisser żidiet mill-Ingilterra, minn Franza, mill-Italja u għadd kbir ta` swieq oħra.

Żidiet li fil-fatt ma ġewx mill-ajru imma b'ħidma min- naħa ta` kulħadd.

Iżda l-ikbar żieda u l-iktar waħda li tgħodd kienet dik ta` 900,000 lejl aktar li t-turisti damu Malta meta mqabbel ma` l-ewwel disa` xhur tas-sena 2000.

Sur President, jiena għamilt kumment li ma rridx inħallih mhux issustanzjat meta għedt li dan huwa budget tajjeb għat-turiżmu.

Fil-fatt dan huwa budget li qed jibni fuq is-sisien sodi tal-budget tas-sena li għaddiet.

B'dan il- budget il-gvern qed jikkonferma l-impenn tiegħu favur it-turiżmu u qed jirrikonoxxi s-siwi ekonomiku tas-settur u l-apprezzament sħiħ tal-gvern li t-turiżmu huwa mezz li minnu fil-fatt jiekol u jgawdi kulħadd.

Fil-fehma tiegħi l-budget tas-sena 2002, kif għedt pubblikament barra, hu platform tajjeb għat-tisħiħ u għar-recovery ta' l-industrija u fil-fatt jagħti wkoll spinta lit-turiżmu biex jirpilja mill-effetti ta` l-istraġi tal-11 ta` Settembru.

Il-gvern konxju li għaddejjin minn żmien mhux normali, u żmenijiet mhux normali jitolbu finanzjament u anke miżuri mhux normali.

Jitolbu aktar flus biex jissaħħaħ ir-riklamar titwassal il-kelma u jitfasslu strateġiji li jitlob il-mument.

Għalhekk bi ftehim mal-Ministeru tal-Finanzi u wara diversi laqgħat mal- Ministru Josef Bonnici - hawnhekk ukoll tidher il-koperazzjoni – apparti dak li joħroġ mill-estimi ġejt mogħti l-assigurazzjoni u l-impenn li t- turiżmu jingħata aktar flus għan-nefqa matul is-sena.

Għamilna żmien ma konniex qegħdin inħabbru dan l-ammont, għax ovvjament meta wieħed ikollu xi flus għar-reklamar ikun hemm ħafna nies li jippretendu li għandhom jieħdu sehemhom meta ħafna drabi ma jkunx mistħoqq, pero` issa la darba l-pjani tfasslu u ġie deċiż kif se tiġi allokata n-nefqa addizzjonali nista` nisvela li l-gvern poġġa għad-dispożizzjoni tal-qasam tat-turiżmu, over and above minn dak li hemm fl-estimi, Lm1 miljun oħra.

Sur President, biex jinċentiva l-industrija l-budget iniedi skema ġdida ta` self sussidjat għar-refurbishment li jutilizzawh ħafna lukandi li huma ta` kategorija medja u inqas.

Kif qal l-Onor.

Vassallo dan is-settur huwa miżgħud bl-SMEs, l-iżjed fil-qasam tal-provvista ta` servizzi u għalhekk it- turiżmu jgawdi wkoll minn dawn l-iskemi ta` nuqqas ta` burokrazija li huma aktar streamlined ukoll.

Barra minn hekk kulħadd jaf li żdied il-prezz tad- diesel internazzjonalment, pero` nħadmet formola biex il-prezz tiegħu flimkien ma` dak tal-pitrolju jiġi ssussidjat u hekk jiġu kkontrollati tajjeb u aħjar l-ispejjeż tal-heating tal-laundry u tat-trasport fil- lukandi.

Sur President, miżura oħra li l-budget qiegħed jintroduċi li hija ta` vantaġġ ukoll għat-turiżmu kif inhija wkoll ta` vantaġġ għal kull negozju hija l-mod ta` kif jiġi kkalkulat id-deprezzament.

Irrid ngħid ukoll li l- liġi ta` l-income tax se tiġi emendata wkoll biex l-industriji, inkluża dik tat-turiżmu, igawdu l-benefiċċji għat-tnaqqis ta` spejjeż ta` pre-trading u ovvjament fl-industrija tat-turiżmu jkun hemm spejjeż fit-taħriġ tal- ħaddiema li jiġu eżentati wkoll.

Il-budget isemmi wkoll il-proġett pilota ta` private/public partnership għat-tisħiħ tal-Bajja ta` San Ġorġ - u hawnhekk qed nitkellmu wkoll dwar il-prodott turistiku – u barra minnhekk għandna wkoll diversi inizjattivi ta` ministeri oħra, bħalma huma afforestation u żvilupp tal-kultivazzjoni tal-fjuri fuq is-central strips u roundabouts.

Fil-budget jingħad ukoll li mhux se tiżdied ir-rata tal-VAT u hemm prevista wkoll is-somma ta` Lm1 miljun biex ikomplu l-proġetti ta` tisħiħ f'żoni turistiċi.

Ma` dan irridu nżidu wkoll numru ta` proġetti li qegħdin f'idejn il-ministeru bħalma huwa l-marine park u dawk li qed tħejji u tmexxi l- awtorita` stess bħalma huma t-tisbiħ ta` nħawi u ġonna kif ukoll proġetti oħra ta` xejra ambjentali u kulturali.

Dwar dan nixtieq nagħmel enfasi għax fil-fatt l-awtorita` llum m'għadhiex biss titkellem dwar il- promozzjoni u l-marketing biss, daħlet f'diversi oqsma oħra u rrid ngħid li jiena se nirriserva li nitkellem dwar dan l-aspett meta nkunu qed niddiskutu l-estimi ta` l-awtorita` għax f'dawn l-oqsma l-awtorita` għamelt ħafna xogħol sostanzjali.

Sur President, kantaliena oħra li tiġi ripetuta mill-kelliema ta` l- oppożizzjoni hija li l-gvern m'għamel xejn għajr li ħela ż-żmien.

Il-Kap ta` l-Oppożizzjoni allega kemm-il darba t-telqa u n-nuqqas ta` viżjoni u jiena nħalli għal din il-Kamra u għal min qed jismagħna fuq il-mezzi tax- xandir biex jiġġudika kemm hemm verita` f'din l-allegazzjoni li jagħmlu l- kelliema ta` l-oppożizzjoni.

Għalhekk se nitkellem dwar it-tagħlim u taħriġ li huma ċ-ċavetta għas-suċċess għal min jagħżel karriera fit-turiżmu.

Jien mill-bidunett ridt nagħti l-attenzjoni speċjali lill-ITS u rnexxieli nerġa' ngħolli l-istandards f'istitut ta` importanza strateġika għall- industrija tat-turiżmu.

Fil-fatt kien hawn min allega, f'din il-Kamra stess, li ridna nċaħħdu liż-żgħażagħ u nillimitawlhom l-aċċess għat- tagħlim, pero` dak li rnexxielna nagħmlu huwa prova ta` kemm kienu żbaljati.

Per eżempju, fl-ITS qatt qabel is-sena 2000/2001 ma ngħata taħriġ lil madwar elf student.

Mhux talli ma llimitajnihx l-aċċess talli kabbarnih.

Kontrarjament għal dak li qal l-Onor.

Abela u warajh l-Onor.

Bartolo, meta tkellmu fid-dibattitu dwar l-edukazzjoni, m'huwiex veru li din is-sena tħallew barra kważi nofs iż-żgħażagħ li applikaw biex jidħlu fl- ITS.

Jien hawnhekk għandi tabella li apparti li turi li kabbarna l- faċilitajiet li kien hemm fi żmien gvern Laburista, li dak iż-żmien kienu jsejħulu ġdid, turi wkoll li kienu xi tletin l-istudenti li ma kienx hemm post għalihom u mhux il-200 li ssemmew f'din il-Kamra.

Fil-fatt din is-sena daħal numru tajjeb ta` studenti ukoll u dawk li ma daħlux fl-institute, ma daħlux għax ħafna minnhom bidlu l-idea, oħrajn ma marrux għall-interview u oħrajn ma kellhomx kwalifiki.

Għal din is-sena fl-ITS ġew introdotti foundation courses ġodda li jikkumplimentaw il-courses li diġa` kellna u fis-sajf 213-il student ħadmu f'lukandi Maltin filwaqt li 130 student marru jaħdmu għal sena f'lukandi fl- Ingilterra, l-Irlanda, l-Italja, Franza u l-Olanda.

Fl-istess ħin l- awtorita` b'finanzjament ta` l-Unjoni Ewropea batgħet 120 ħaddiem mill- industrija tat-turiżmu fuq placement edukattiv taħt il-programm Leonardo u mill-84 midalja tad-deheb li ntrebħu madwar id-dinja fis-City and Guilds erba` ntrebħu mill-istudenti ta` l-ITS u b'hekk l-ITS reġa` rnexxielu jikseb ir-rikonoxximent tal-HCIMA li kien tilef snin ilu u issa ġie rikonoxxut ukoll mir-Royal Society for the Promotion of Health.

Bi pjaċir irrid inħabbar li bi ftehim bejn l-ITS u l-Universita` tfassal kors u daħlu għalih ħmistax-il għalliem ta` l-ITS.

12 mill-għalliema li attendew għal dan il-kors, għax tnejn minnhom marru jaħdmu band'oħra u l-ieħor siefer jew qaleb il-professjoni, ma nafx eżatt, temmewh b'suċċess u kisbu Certificate in Tourism Education.

Fl-istess ħin sar ħafna xogħol ta` refurbishment fl-ITS u ġie stallat ukoll computer LAN.

F'dawn is-sentejn saret riċerka biex jiġi stabbilit kemm minn dawn l-istudenti ta` l-ITS baqgħu jaħdmu fl-industrija.

Din kienet riċerka neċessarja u għalkemm sfortunatament damet ħafna ma tlestiet, fl-aħħar tlestiet u bi pjaċir inħabbar li 77.6% mill-istudenti li daħlu fl-ITS għadhom isegwu l-vokazzjoni tagħhom, li hija perċentwali għolja ħafna.

Ta' min jgħid li se ssir riċerka biex jiġi stabilit x'ġara mit-22.4% li ma baqgħux isegwu l-vokazzjoni tagħhom.

Jista' jkun li żżewġu, jista' jkun li emigraw, jista' jkun li ma baqgħux jaħdmu u jista' jkun ukoll li qed jaħdmu f'xi industrija oħra li għandha x'taqsam mat- turiżmu, pero` huwa importanti li wieħed ikun jaf eżattament x'inhuma r- raġunijiet li għalihom dawn l-istudenti ma baqgħux isegwu l-vokazzjoni tagħhom, anke biex wieħed jara jekk dak l-investiment li qed jagħmel il- poplu fit-tagħlim u fit-taħriġ huwiex qed jagħti r-riżultati mixtieqa.

Ta' min jgħid li fl-ITS daħħalna policy ġdida fejn l-istudenti Maltin u Għawdxin qed igawdu minn diversi opportunitajiet meta jmorru f'chain hotels barra minn Malta.

Naturalment l-istess qed isir fir-rigward ta' studenti barranin li jżuru Malta għax aħna ħassejna li it's only fair li lil dawn l- istudenti nagħtuhom l-istess opportunitajiet li qed jingħataw l-istudenti Maltin u Għawdxin.

Fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea, il-gvern kiseb ftehim eċċellenti dwar il-ħaddiema Maltin u Għawdxin li jixtiequ jaħdmu fl- Ewropa, u dan minkejja li kif taf il-Kamra, għal xi żmien hawn Malta mhux se joħorġu iktar work permits għall-ħaddiema barranin.

Fl-Unjoni Ewropea hemm nuqqas ta' ħaddiema mħarrġa fis-snajja' tat-turiżmu u għalhekk m'hemmx theddida ta' invażjoni ta' ħaddiema barranin li jieħdu xogħol il-Maltin fil- qasam tat-turiżmu - fil-fatt ħadt pjaċir meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma l-fatt li mhux se jkun hemm invażjoni f'dan il-każ - kif ħafna drabi bdiet tbeżża' l-Oppożizzjoni.

Biex żgur ix-xogħol tal-Maltin u l-Għawdxin jiġi assigurat, fl-ITS qegħdin noffru taħriġ b'xejn, liema taħriġ huwa skond il-quality service training programme, għal min diġa' qed jaħdem fil- qasam ta' l-industrija iżda qatt ma kellu l-opportunita` għat-taħriġ.

Il- mira hi li sas-sena 2004 kull ħaddiem fil-lukandi u fir-ristoranti jkun segwa kors ta' taħriġ.

Sur President, din kienet sena ta' xogħol u ta' mpenn kbir għall-qasam tat- turiżmu u għalhekk ċertament ma ġietx moħlija, kif qed jgħid il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Fil-fatt biżżejjed ngħid li matul din is-sena aħna rnexxielna nsolvu l-problema li kellhom ċerti studenti fejn dawk l- istudenti li setgħux imorru jagħmlu l-kors tal-B.Com. fl-Universita` minħabba li matul is-snin 1997 u 1998 kien hemm xi tibdil fl-ITS, issa dawn ingħataw il-possibbilta` li jagħmlu dan.

Bi pjaċir irrid infakkar ukoll li permezz ta' ftehim ma' l-Universita` ta' Malta, l-ITS u l-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu iffinanzjaw kors universitarju ġdid li jwassal għal BA.

Hons. in tourism studies biex dawk li jiksbu gradi professjonali fil- qasam tat-turiżmu jkunu jistgħu jingħataw taħriġ aħjar u iktar ta' livell għoli.

Min jiddeletta bil-paraguni ma jistax ma jindunax li matul din is- sena l-gvern ma qagħadx b'idejh fuq żaqqu.

Kif għedt diġa', din is-sena kienet waħda intensiva ħafna għall-qasam tat-turiżmu.

Issa ta' min jgħid xi ħaġa dwar il-qasam tat-turiżmu vis-a-vis l-Unjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea m'hijiex the be and end all tal-qasam tat-turiżmu, pero` bla ebda dubju, is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea hija importanti ħafna għal dan il-qasam.

Fil-fatt ftit ilu tlesta rapport dwar l-impatt li jkollha s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea fuq it-tmexxija ta' postijiet għal akkomodazzjoni u aġenziji ta' l-ivvjaġġar.

Ta' min jgħid li dan ir- rapport jikkonkludi li tali sħubija tfisser ħafna ġid u vantaġġi għall- industrija tat-turiżmu.

Wara li tlesta dan ir-rapport, aħna emendajna ċerti avviżi legali li daħlu fis-seħħ dwar il-package travel, dwar il- package holidays u dwar it-timeshare.

Ġaladarba qed insemmi t-timeshare, irrid ngħid li dwar it-timeshare tlestiet leġislazzjoni li kienet ilha mwiegħda 15-il sena, liema leġislazzjoni għalkemm tirregola lill- industrija, primarjament tiddefendi u tipproteġi lill-konsumatur.

Meta kont qed naqra l-gazzetti dalgħodu, kien hemm rapport li l-Kap ta' l- Oppożizzjoni qal li minħabba l-Unjoni Ewropea, se nitilfu l-flessibbilta` li nkunu nistgħu niffissaw rata ta' kambju kif irridu.

L-ewwelnett hawnhekk qed nitkellmu fuq xenarju kompletament differenti.

Fil-fatt dan li qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien jiġri meta kull pajjiż kellu l- currency tiegħu, pero` mill-1 ta' Jannar li ġej se jkun hemm currency komuni fi 12-il pajjiż Ewropew u fi żmien sena jew sentejn x'aktarx li l- Ingilterra se tingħaqad ma' dawn it-12-il pajjiż hija wkoll.

Dan biex ma nsemmix ukoll li hija kontra r-regoli ta' l-International Monetary Fund li toqgħod tilgħab bil-currency.

Wieħed irid jikkonsidra li llum aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq operatur Ingliż, fuq operatur Ġermaniż jew fuq operatur Franċiż imma qed nitkellmu fuq operaturi li huma trans-frontiers, jiġifieri jekk tirranġa xi ħaġa ma' wieħed, kulħadd se jkun jaf b'dan u għalhekk ma tkunx tista' tagħmel eċċezzjonijiet.

Minn dan ir-rapport li deher fuq il-gazzetti, jien fhimt li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kważi kważi kien qed jissuġġerixxi li ssir xi żvalutazzjoni parzjali, pero` aħna nafu li l-Euro għandha 56% mil-lira Maltija u għalhekk ma naħsibx li hija soluzzjoni li biex ittejjeb l-industrija tat-turiżmu, toqgħod tagħmel l- iżvalutazzjonijiet.

Matul dan id-dibattitu ssemmew ukoll il-coaches.

Issa hawnhekk irrid ngħid li diġa' sar ftehim biex ikunu jistgħu jiġu coaches minn barra minn Malta.

Biżżejjed insemmi l-ftehim li sar ma' l-Italja f'dan ir-rigward, liema ftehim sar minn Gvern Laburista fi żmien Dom Mintoff.

Issa jien ma nafx jekk sarx użu minn dan il-ftehim jew le, pero` naħseb li sal-lum għadu ma sar l-ebda użu minnu, u għalhekk il-biża' li wriet in-naħa ta' l- Oppożizzjoni fuq il-possibbilta` li jkunu jistgħu jiġu coaches minn barra minn Malta ma tantx hija waħda reali.

Sur President, ma rridx ninsa nsemmi li bħalissa qegħdin f'taħdidiet ma' l- union tal-gwidi u ma' partijiet oħra li huma interessati biex niffinalizzaw leġislazzjoni li tirregola l-professjoni tal-gwida turistika.

Jien nittama li għall-bidu tas-sena d-dieħla nkunu nistgħu noħorġu l-avviż legali ħalli b'hekk kulħadd ikun jaf fejn qiegħed.

Fil-laqgħa ta' Bruges, li saret għall-ministri ta' l-Unjoni Ewropea u għall-pajjiżi kandidati, kien hemm ftehim dwar politika li timmira għal btajjel għal kulħadd, u għalhekk bi tħejjija għas-sena 2003, li se tkun iddedikata għal min għandu bżonnijiet speċjali, qed issir riċerka mill-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu dwar dan il-qasam biex wieħed ikun jista' jfassal politika fuqha.

Matul din is-sena aħna għenna lill-Malta Hoteliers' and Restaurants' Association torganizza żewġ seminars.

Aħna nagħtu din l-għajnuna lil kull assoċjazzjoni li titlob l-għajnuna tagħna, imbasta din l-attivita` tkun miftuħa u ta' ġid għal kulħadd.

Fil-fatt f'Jannar 2002 se nerġgħu nagħtu għajnuna finanzjarja lill-MHRA biex ittella' seminar dwar food hygiene.

Irrid ngħid ukoll li wasalna fi ftehim mal-gvern Grieg biex jiġu esperti minn dak il-pajjiż ħalli jaqsmu magħna l-esperjenzi li kellhom vis-a-vis l- Unjoni Ewropea u f'għadd ta' oqsma oħra.

Aħna qed nimmiraw li naslu fi ftehim ma' pajjiż ieħor li m'huwiex Mediterranju biex allura jkun hemm firxa ta' esperjenza ħalli t-tagħrif ikun iktar komplet u b'hekk inkunu nistgħu nitgħallmu mill-esperjenzi ta' kulħadd.

M'huwiex minnu dak li kienet tgħid l-Oppożizzjoni, jiġifieri li l-Unjoni Ewropea ma tħallikx tagħmel pakkett ta' inċentivi.

Fil-fatt dan il-budget isemmi skema ta' inċentivi u matul is-sena jkollna l-opportunita` li nvaraw iktar inċentivi.

Meta jisimgħuna nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea, il-Membri tan-naħa l-oħra dejjem jirripetu ad nauseam li aħna rridu nidħlu fl-Unjoni Ewropea akkost ta' kollox.

Issa hawn ta' min jgħid li matul il-laqgħa annwali ta' l- awtorita`, ma ġew featured bl-ebda mod il-kliem "Unjoni Ewropea", lanqas fid-diskorsi li saru.

Dan ma kienx xi nuqqas imma kien rikonoxximent li kemm bis-sħubija kif ukoll mingħajrha, hija meħtieġa ħidma biex jitjiebu l- istandards tas-servizz.

Fil-fatt teżisti differenza waħda biss; filwaqt li s-sħubija fl-Unjoni Ewropea tagħtik l-għajnuna u tagħtik il-kuntatti, jekk ma tisseħibx f'din l- unjoni, tibqa' kemm mingħajr għajnuna kif ukoll mingħajr kuntatti.

Sur President, matul din is-sena ttieħdu diversi inizjattivi b'risq l- industrija tat-turiżmu.

Per eżempju, sar ftehim maċ-Ċina f'dan ir-rigward, u jien naħseb li ma ndumux wisq ma naħsdu l-frott ta' dan il-ftehim.

Peress li s-sena 2002 hija s-sena internazzjonali ta' l-eko-turiżmu, il- Ministeru għat-Turiżmu ġie nkarigat jikkoordina l-programm kollu tal-gvern.

Fil-fatt in-non-governmental organisations u r-rappreżentanti tal- ministeri kif ukoll tas-settur privat qed jaħdmu ħafna f'dan ir-rigward u dalwaqt ikollna l-opportunita` li nxandru dak li għandna f'moħħna.

Il-mira tagħna ma tikkonsistix f'xi bidla li se sseħħ mil-lejl għan-nhar imma tikkonsisti f'li fit-tmiem tas-sena 2000, il-qagħda ambjentali f'Malta u Għawdex tkun ftit aħjar minn dik li se tkun fil-bidu tas-sena u jkompli jsir titjib anke fis-snin ta' wara.

Rigward Għawdex, irrid ngħid li flimkien mal-Gozo Tourism Association, l- awtorita` nazzjonali għat-turiżmu għamlet diversi proposti għal din il- gżira.

Mill-informazzjoni li għandi, jirriżulta li din kienet l-aħjar sena għal Għawdex f'dak li hu turiżmu għax l-occupancy levels kienu ogħla minn dawk tas-snin preċedenti.

Dan kien riżultat ukoll ta' l-iskema preferenzjali li tfasslet mill-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu għas-suq Ingliż, li minnha gawda Għawdex ukoll.

Ġaladarba qed insemmu lil Għawdex, wieħed ma jistax ma jsemmix li l-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu fetħet fergħa f'Għawdex biex b'hekk tkun tista' ssir iktar sorveljanza fuq il- qasam turistiku Għawdxi.

Bi pjaċir ngħid ukoll li f'Mejju li għadda l- awtorita` nazzjonali għat-turiżmu organizzat seminar f'Għawdex fejn ġew mistħarrġa u mgħarbla l-opportunitajiet u l-isfidi li tiffaċċja l- industrija turistika fil-gżira Għawdxija.

Bħas-soltu, matul din is-sena aħna kellna relazzjonijiet tajbin ħafna ma' l- organizzazzjoni dinjija tat-turiżmu.

Biżżejjed ngħid li ġiet addottata l- kodiċi ta' etika ta' din l-organizzazzjoni u jien, flimkien ma' sieħbi l- Onor. Vassallo, attendejna laqgħa li saret f'Budapest fejn ġie diskuss ir- rwol ta' l-ismall and medium enterprises fil-qasam tat-turiżmu.

Malta pparteċipat ukoll fl-assemblea ġenerali u jien ħadt sehem fil-kumitat li waqqfet il-World Trade Organisation biex flimkien nipprovaw insibu ċerti soluzzjonijiet għall-problemi li nħolqu b'riżultat ta' l-istraġi li saret fil-11 ta' Settembru.

Jien, flimkien m'uffiċjali tal-Ministeru għat-Turiżmu kif ukoll iċ-chairman u ċ-chief executive ta' l-awtorita`, laqqajna d-diriġenti ta' dawn l- iskejjel darbtejn.

Is-sena 2001 kienet sena tajba għal dan il-qasam, u minn dak li qed nisma' llum jidher li anke s-sena d-dieħla, għal dan il- qasam se tkun sena tajba.

Matul dawn il-laqgħat ġiet diskussa l-ħtieġa ta' iktar dixxiplina u iktar organizzazzjoni, b'mod speċjali fis-settur ta' l- akkomodazzjoni, fis-servizz u fil-kumpens li jingħataw il-host families.

Fil-fatt l-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu qed tfassal regolamenti ġodda għal liċenzjar ta' postijiet ta' akkomodazzjoni u għar-reġistrazzjoni ta' host families, u dawn ir-regolamenti jinkludu wkoll kondizzjonijiet li huma ġodda, fosthom dik dwar il-kondotta ta' sid id-dar u tal-membri tal-familja tiegħu.

Ta' min jgħid li din il-proposta kien ressaqha l-Onor.

Evarist Bartolo permezz ta' domanda.

Bħalissa ninsabu fi stat avvanzat ukoll fl- abbozzar ta' diversi regolamenti għal għadd ta' attivitajiet oħra li mis- sena d-dieħla se jaqgħu taħt il-kontroll ta' l-awtorita` nazzjonali għat- turiżmu.

Issa se ngħid kelmtejn dwar id-dixxiplina fis-settur turistiku.

Jien naħseb li għandna nkunu onesti magħna nfusna u nammettu li parti mill- ħsara li tiġi kkawżata lill-ambjent iwettquha dawk il-ftit operaturi li jaħsbu li ħadd ma jista' għalihom.

Hawnhekk qed nirriferi għal dawk in- negozjanti li jiftħu negozju mingħajr permess u għal dawk li b'periklu għas- saħħa u għall-ambjent ma joqogħdux għal-liġijiet ta' l-iskart, sew għaliex jagħmlu użu minn sistemi li m'għandhomx jużaw kif ukoll għaliex jiddisponu mill-iskart li jkollhom b'mod li jkerraħ u jħammeġ l-ambjent.

Huwa veru li hemm ħafna komplikazzjonijiet f'dak li hu liċenzjar ta' negozji tant li ħafna talbiet jintilfu f'taħwida burokratika.

Dan jien nirrikonoxxih u fil- fatt għalhekk il-ministeru għat-turiżmu, permezz tad-dipartiment għat- turiżmu, mexxa skema li tgħin lil min isib ruħu f'din is-sitwazzjoni.

Aħna sibna għajnuna minn diversi dipartimenti biex nintroduċu skema bħal din, u bi pjaċir ngħid li minn mindu ġiet introdotta din l-iskema kienu ħafna dawk l-applikazzjonijiet li mxew u ttieħdet deċiżjoni dwarhom.

Madanakollu hemm negozjanti li lanqas jindenjaw ruħhom jitolbu permess, u dawn il-każijiet qed jikkaġunaw ħafna problemi kemm lill-industrija tat- turiżmu kif ukoll lill-ambjent.

Għalhekk jien nisħaq u ninsisti li f'dan il-pajjiż għandha tidħol il-kultura li ħadd ma jista' jiftaħ negozju mingħajr permess.

Fil-fatt biex inkompli ngħin lil dawn it-talbiet jimxu, dik l-iskema għalkemm suppost tagħlaq f'Novembru jien se nħalliha miftuħa biex inkun nista' ngħin lil kulmin juri li jrid jagħmel l-affarijiet skond il-liġi.

Aħna lesti li nagħlqu n-negozji ta' dawk li m'għandhomx permess li joperaw għax lil dawn ma nistgħux inħalluhom jikkompetu ma' min joqgħod mal-liġi.

Ta' min jgħid li permezz ta' din l-iskema li introduċejna u li kif għedt, se tibqa' miftuħa, kulmin isib ruħu ostakolat mis-sistema li teżisti, jista' jsib l-għajnuna billi jingħata pariri mid-dipartiment tat- turiżmu.

Għalhekk nixtieq nappella li kulmin fetaħ in-negozju tiegħu bla liċenzja biex jaġġorna l-qagħda tiegħu kemm jista' jkun malajr.

Aħna lesti li nagħtu l-għajnuna lil dawn in-negozjanti, pero` min-naħa l-oħra min ma jersaqx lejna m'għandux jippretendi li nħennu għalih u nħallu l-affarijiet għaddejjin.

Nerġa' nenfasizza li mis-sena 2002 l-ebda negozju li jservi l- ikel m'hu se jibda jitħalla jiftaħ għan-negozju jekk ma jagħtix prova li għandu arranġamenti speċjali mal-kuntrattur għat-tneħħija ta' l-iskart.

Jien kelli l-okkażjoni nara l-abbozz ta' regolamenti li ħerġin f'dan il- qasam u rrid ngħid li l-penalitajiet huma ħorox ħafna.

Fil-fatt biżżejjed ngħid li l-inqas multa li jista' jeħel hija Lm500, liema multa togħla għal Lm1,000 u saħansitra għal Lm2,000, u allura wieħed irid joqgħod attent ħafna qabel ma jieħu r-riskji.

Jien inħeġġeġ lill-operaturi, speċjalment lil dawk tal-catering, biex ma jkomplux jużaw is-sistema domestika biex jiffrankaw xi ħaġa żgħira għax b'hekk ikunu qed iġibu fuqhom infushom penalitajiet sostanzjali.

L-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu wkoll qed tfassal ir-regolamenti tagħha, u anke f'dan il-każ, il-penalitajiet huma sostanzjali.

Matul din is-sena l-liġi tal-hotels and catering establishments board se jitneħħa minn fuq l-istatute book għax dak kollu li kien qed jagħmel l-HCEB se tibda tagħmlu l-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu.

Fil-fatt f'dawn l-aħħar sentejn aħna segwejna proċess biex il-ħidma ta' l- HCEB tgħaddi gradatament għand l-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu.

Ta' min jgħid li dawk l-uffiċjali u l-ħaddiema ta' l-HCEB li ma sabux posthom ma' l-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu se jibqgħu jagħmlu xogħol amministrattiv mad-dipartiment jew ma' l-ispettorat tal-ministeru għat- turiżmu.

Fi ftit ġimgħat oħra se jiġu ppubblikati l-avviżi legali li se jwaqqfu lill-bord ta' l-appell.

Nixtieq nieħu din l-okkażjoni billi nirringrazzja lil kulmin ħadem ma' l-HCEB minn kemm ilu mwaqqaf, li mingħalija ilu mwaqqaf mill-1967.

Issa se ngħaddi biex nitkellem dwar il- politika ġdida għall-iżvilupp fil-qasam tat-turiżmu.

Sur President, l-Onor.

Vella tkellem dwar is-settur ta' l-akkomodazzjoni u qal li għandhom jittieħdu ċerti deċiżjonijiet f'dan ir-rigward.

Fil-fatt jien ngħidlu li dawn iċ-ċerti deċiżjonijiet ittieħdu u minkejja li l-Membri tan-naħa l-oħra qalulna li din is-sena kienet sena moħlija, irrid ngħid li apparti mix-xogħol kollu li għadni kif semmejt, din is-sena rnexxielna nfasslu politika ġdida għall-iżvilupp fit-turiżmu, liema politika hija konformi ma' l-istrateġija li għażilna frott ta' l-istudju li stħarreġ il- kapaċita` riċettiva tal-gżejjer Maltin.

Issa hawn irrid ngħid li l-idea oriġinali ta' din il-politika nibtet meta l-Onor.

Vella kien ministru, u fil-fatt għandi l-pjaċir ngħid li l-ewwel kopja tar-rapport li se nqassam pubblikament, liema rapport huwa intitolat "Carrying capacity assessments for tourism in the Maltese Islands", se ngħaddiha lill-Onor.

Vella.

Ta' min jgħid li din il-politika, li hija kkonfermata u approvata mill- Kabinett, issegwi ftehim li ntlaħaq ma' l-awtorita` ta' l-ippjanar dwar l- ipproċessar għal talbiet ta' l-iżvilupp tat-turiżmu.

F'dan ir-rapport tidher ċar il-kooperazzjoni li għandna ma' ministeri oħrajn, fosthom mal- Ministeru ta' l-Intern.

Issa hawnhekk nixtieq nieħu l-okkażjoni biex ngħid li huwa veru li l-awtorita` ta' l-ippjanar għandha nuqqasijiet ta' manpower, pero` fejn ikun hemm ċerti proġetti ta' ċerta entita` - l-iktar dawk il-proġetti li għandhom x'jaqsmu mat-turiżmu minħabba li l-awtorita` ta' l-ippjanar tifhem li mit-turiżmu jiekol kulħadd - hija tipprova tagħtihom prijorita` u ma toqgħodx tkaxkar saqajha.

Madanakollu jien xorta waħda ninsisti lil din l-awtorita` ta' l-ippjanar biex filwaqt li tibqa' tagħmel ix-xogħol tagħha b'mod serju, fl-istess ħin ma tikkawżax dewmien żejjed.

Il-politika ġdida tal-gvern dwar l-iżvilupp fit-turiżmu tirrifletti d- deċiżjoni li l-iżvilupp fit-turiżmu, l-iktar fil-qasam ta' l- akkomodazzjoni, għandu jiġi kkontrollat.

L-Onor.

Vella beda jitkellem dwar il-moratorium.

Aħna tkellimna dwar din l-option ukoll, imma ma qbilniex dwarha.

Huwa l-għan ta' dan il-gvern li kemm jista' jkun in-numru ta' sodod fil-lukandi ma jiżdiedx.

Dan ma jfissirx freeze fuq l-iżvilupp iżda jfisser tħaddim ta' parametri iktar stretti kif ukoll politika li tidderieġi l-investiment f'oqsma li jikkaġunaw l-inqas telf ambjentali, soċjali u ekonomiku.

Jien smajt lill-Onor.

Vella jitkellem fuq id- differenza li teżisti bejn dak li jsir fuq il-karta u dak li jsir fil- prattika, u nispera li dak li aħna fassalna bħala gvern u qiegħed fuq il- karta, jiġi implimentat.

Il-politika l-ġdida dwar l-iżvilupp fis-settur tat-turiżmu hija msejsa fuq il-prinċipji ta' l-iżvilupp sostenibbli u fil- qasam ambjentali, apparti mill-ħidma li għamilna minħabba li kif għedt diġa', is-sena 2002 se tkun iddedikata lill-eko-turiżmu, bejn Lulju u Settembru l-estensjoni ta' projbizzjoni ta' xogħlijiet tal-gvern f'żoni turistiċi wasslet lill-industrija tal-bini biex volontarjament tagħmel użu minn ċerti bricks li bihom ma tikkaġunax storbju u skart matul ix-xhur tas- sajf.

Ħafna drabi, meta xi ħaġa ssir fuq bażi volontarja, ma tantx ikollha suċċess, pero` f'dan il-każ kien hemm ċertu titjib, għalkemm hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunita` biex nerġa' nappella lil min jaħdem fl- industrija tal-bini biex dejjem iżomm f'moħħu li huwa qed jagħmel xogħol li huwa konness mat-turiżmu u jekk tkun qed tiekol xi ħaġa mit-turiżmu, trid trodd xi ħaġa lura.

Għalhekk wieħed għandu joqgħod attent iktar dwar il- mod kif jibni, dwar il-ħsejjes li jagħmel u dwar il-ħinijiet li fihom ikun qed jagħmel ċertu storbju.

Fl-aħħar mill-aħħar jekk il-kuntratturi u kulmin jaħdem fl-industrija tal-bini jagħti ftit kontribut, huma stess se jgawdu.

Ġaladarba qed nitkellem fuq l-industrija tal-bini, irrid ngħid ukoll li aħna beħsiebna nkomplu ninkoraġġixxu l-bini tal-golf courses, kif fil-fatt qal iċ-chairman ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar f'intervista li saritlu mil- "l-orizzont".

Din m'hijiex policy ta' dan il-gvern biss imma hija policy tal-gvernijiet li mexxew lil pajjiżna tul dawn l-aħħar għaxar snin.

Fil- fatt din il-policy hija kkonfermata miż-żewġ naħat tal-Kamra, pero` aħna qed nipprovaw naddottaw din il-policy mingħajr ma nxellfu l-prinċipji tagħna.

Jien ma noqgħodx immur ngħid lill-awtorita` ta' l-ippjanar x'applikazzjonijiet għandha tapprova u x'applikazzjonijiet m'għandhiex tapprova.

Il-prinċipju hu li jkollna korsa tal-golf, imma l-awtorita` ta' l-ippjanar trid tagħmel l-istudji tagħha qabel ma toħroġ il-permess u mhux taqbad u tmexxi l-applikazzjoni 'l quddiem b'għajnejha magħluqa.

Sfortunatament il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ħass li kellu joħroġ kontra wieħed mill-proġetti.

Ngħid għalija, jien nibqa' lura minn dawn l-affarijiet għax din hija kwestjoni ta' prinċipju u m'hijiex kwestjoni ta' xi ħaġa oħra.

Irrid infakkar ukoll li dak il-proġett li llum il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal kontra tiegħu, meta huwa kien prim ministru, il-ministeru li dak iż- żmien kien ikkappeġġjat mill-Onor.

Vella kien irrikmandah bħala l-ewwel proġett li għandu jsir.

Sur President, nixtieq nieħu l-okkażjoni li nfaħħar il-ħidma tad-direttorat ta' l-ippjanar u ta' l-iżvilupp li hemm fi ħdan l-awtorita` nazzjonali għat- turiżmu għax-xogħol bla heda li qed jagħmel.

Fil-fatt ta' min jgħid li dan id-direttorat mhux biss qed ifassal ir-regolamenti ta' l-inforzar u jħaddem il-liġijiet imma qed iwettaq ukoll ħafna proġetti u inizjattivi innovattivi għat-titjib u għat-tisħiħ fiżiku u ambjentali li Malta toffri lit-turist.

Għall-bidu tas-sena 2002, meta niddiskutu l-estimi ta' l-awtorita` nazzjonali għat-turiżmu, ikolli ċans nidħol fid-dettal dwar il-ħidma kollha li qed tagħmel din l-awtorita` u għalhekk illejla llimitajt ruħi għall- essenzjal, pero` nixtieq ngħid kelmtejn dwar xi proġetti li għandu f'idejh il-ministeru bħalissa.

Fil-fatt bi pjaċir ngħid li dwar il-proġett tal-White Rocks intlaħaq ftehim, ġie abbozzat il-kuntratt u hekk kif l-awtorita` ta' l-ippjanar tapprova l-outline development permit titressaq il-mozzjoni għad- diskussjoni f'din il-Kamra.

Il-proġett dwar it-tisħiħ tar-Ramla ta' San Ġorġ issemma speċifikament fil-budget u nittama li ma nsibu ostakli mingħand ħadd biex dan il-proġett jitwettaq.

Dwar il-proġett tal-marine aquarium irrid ngħid li issa l-fażi ta' konsultazzjoni għalqet u aħna ġejna informati li ma kien hemm ħadd li kkummenta negattivament dwar dan il- proġett, imma issa hemm bżonn li ngħaddu għall-fażi tat-twettiq.

Waqt li kien qed jitkellem l-Onor.

Vella aċċenna għal żewġ surveys li saru biex isir magħruf kif jarawna t-tour operators barranin.

L-ewwelnett ta' min jgħid li fil-fatt saru iktar surveys minn dawk it-tnejn li semma l- Onor. Vella, anke fi swieq oħrajn.

Jien naħseb li kulħadd sema' li dawn is- surveys qegħdin fuq l-internet, pero` l-importanti huwa li dak li l-Onor.

Vella kien ippropona li jsir f'dan il-qasam, fil-fatt qed isir għax b'dan il-mod inkunu qegħdin nagħmlu pass 'il quddiem.

Għalkemm irrid ngħid li llum l-Onor.

Vella tkellem b'mod kostruttiv ħafna, sfortunatament huwa ftit tana x'nifhmu x'alternattivi toffri l-Oppożizzjoni f'dan il-qasam.

Jien kelli mmur infittex ftit ħalli nara nsibx x'imkien x'alternattivi qed toffri l-Oppożizzjoni f'dan il-qasam, pero` ftit li xejn sibt dak li kont qed infittex għax għalkemm issemmew diversi pjani u wegħdiet min-naħa ta' l- Oppożizzjoni, meta tagħsar ma ssibx wisq.

Jien xtaqt li kieku llum, jew qabel illum, xi kelliem min-naħa ta' l- Oppożizzjoni jillumina lill-Kamra dwar x'taħseb li għandu jsir l- Oppożizzjoni f'dan il-qasam, pero` għalkemm il-kelliema ta' l-Oppożizzjoni, inkluż l-Onor.

Vella, tkellmu dwar il-prinċipji, meta ġew għad-dettal ħallewni bil-kurżita`.

Fil-fatt l-unika ħaġa li tista' tilluminani dwar x'għandha f'moħħha l-Oppożizzjoni għall-ġejjieni, dan huwa l-update li ġie ppubblikat fis-sajf, li rrid nikkwalifikah kif kien ikkwalifikah ħaddieħor li mhuwiex minn din in-naħa tal-Kama.

Naħseb li dan huwa daqsxejn ta' wish- list għax m'għandu l-ebda miżura prattika msemmija fih.

Fil-fatt fih jitkellmu dwar seasonality, dwar diversification u dwar l-ilmenti li ressaq it-turist imma dwar miżuri prattiċi kif se ssaħħaħ is-seasonality jew dwar kif se tkabbar id-diversifikazzjoni ̧ m'hemm xejn definit.

Sur President, meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni wieġeb għall-budget semma politika ġdida għat-turiżmu u qal li gvern Laburista jġib turisti mill- Amerika u r-Russja.

Sakemm wieħed jista' jġib turisti mill-Amerika f'dawn iż-żmenijiet jew fis-snin li ġejjin hija mistoqsija pero' jien kont naħseb li xi ħadd igħid lill-Onor.

Sant li l-Malta Tourism Authority diġà għandha uffiċċju fl-Amerika u fir-Russja.

Fil-fatt is-suq Amerikan infetaħ formalment fl-1990 - l-Amerikani kienu jiġu qabel ukoll - u dak Russu nfetaħ fl-1993 u b'kumbinazzjoni dawn it-tnejn infetħu fi żmieni.

Jien ma nafx jekk il-prime minister in-waiting jafx li qabel ma jkollna titjira diretta lejn il-USA ma nistgħux nirreġistraw titjib sostanzjali u li sakemm ma jiġix mibdul l-air services agreement mar-Russja biex l-Aeroflot ma topponix għat-titjiriet charter mir-Russja, id-daqs tas-suq se jkompli jiddependi mill-kapaċità ta' l-Air Malta u xi ftit mill-kapaċità ta' l- Aeroflot.

Irrid ngħid ukoll li l-kritika ta' l-Onor.

Sant kienet li aħna ma konniex ippreparati għal dak li ġara fil-11 ta' Settembru ta' din is-sena.

Jien ma nafx min kien ippreparat għal dak li ġara fil-11 ta' Settembru ta' din is- sena.

Naħseb li l-unika persuna li kienet taf b'dak li kien se jiġri kienet Osama Bin Laden.

Sur President, il-politika ta' l-oppożizzjoni ma naħsibx li hija kredibbli u alternattiva.

Per eżempju, fid-diskors tiegħu l-Onor.

Sant qal li l- partit Laburista qed jiddikjara li jinvolvi bis-serjetà lis-settur privat fit-tfassil u t-tħaddim tal-politika nazzjonali dwar it-turiżmu.

Issa jien lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni nfakkru li l-liġi tat-turiżmu stess ̧ li għaddiet minn din il-Kamra fl-1999 u li ilha titħaddem minn dak iż-żmien ̧ tgħid proprju dan.

Fil-fatt min jara l-kompożizzjoni tal-bordijiet tat- turiżmu jsib li dawn kollha ġejjin mis-settur privat, li dawn jamministraw il-fondi, li jagħmlu proposti dwar il-politika u li jħaddmu l-programmi wkoll.

Nixtieq ngħid ukoll kelmtejn dwar kif kienet l-industrija fl-2001.

Irrid ngħid li m'hemmx diverġenzi dwar l-interpretazzjoni tiegħi u ta' l-Onor.

Vella dwar dak li ġara matul din is-sena li hija maqsuma fi tnejn.

Fil- fatt sax-xahar ta' Awissu, li għalih għandna statistika kważi kompleta, il-performance ta' l-industrija kienet kif mistennija u minkejja l-ġrajja tal-11 ta' Settembru ̧ jidher li anke f'Settembru u f'Ottubru żammejna r- ritmu aċċettabbli tat-turiżmu.

Per eżempju ̧ tal-BBC qed igħidu li f'Settembru u f'Ottubru l-Ingilterra tilfet 31% u jien naħseb li Malta tilfet bejn 2% u 3% f'dawk ix-xhur.

Pero` jkun tajjeb li naraw ukoll l- ewwel indikazzjonijiet għal Novembru.

L-ewwel indikazzjonijiet għal Novembru jixhdu li minkejja li ma baqgħetx tapplika r-rata sussidjata ta' kambju skond waħda mill-iskemi tat-TOSS u minkejja t-telfa ta' għadd ta' gruppi u konferenzi kif ukoll il-biżgħa mis-safar u l-effetti negattivi tal- 11 ta' Settembru ̧ irnexxielna nżommu livell tajjeb ħafna fis-suq Ingliż.

Jien naħseb li f'dawn iċ-ċirkostanzi dan huwa riżultat tajjeb u ngħid ukoll li hemm swieq oħra li ħassew l-impatt aktar minn oħrajn fosthom is-suq Ġermaniż.

Fil-fatt wara t-trawma ta' l-FTI stennejnieh jirpilja u kien hemm min tefa' charters ġodda pero' wara l-11 ta' Settembru ħafna minn dawk iċ-charters tneħħew u tnaqqset ukoll is-seat capacity.

Pero` rrid ngħid li hawnhekk se jkollna xi problemi wkoll.

Sur President ̧ jien ngħid li minħabba d-diffikultajiet li bdejna bihom ̧ jidher li sa l-aħħar tas-sena nkunu viċin ħafna dak tas-sena 2000.

Nerġa' ngħid li fiċ-ċirkostanzi dan huwa riżultat tajjeb u nkoraġġanti u allura nixtieq nifraħ pubblikament liċ-chairman u lill-bord ta' l-MTA ̧ lid- direttorati u lil kull min jaħdem fl-awtorità għax kulħadd għandu parti minn dan il-mertu.

Sur President, qabel nagħlaq nixtieq nagħmel xi kummenti oħrajn.

Naħseb li smajna biżżejjed x'ġara f'Settembru u ċ-ċansijiet huma li Malta ma tbatix daqs ħaddieħor.

Nixtieq nikkoreġi impressjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni billi ngħid li f'affari ta' ġranet, wara d-diżgrazzja li ġrat f'Settembru, twaqqaf kumitat kompost mill-MTA ̧ l-Air Malta, l-MHRA u l- FATTA li għadu jimmoniterja l-qagħda sal-ġurnata tal-lum.

Aħna żammejna l- Kabinett informat u jien kelli laqgħat separati ma' sħabi l-Onor.

John Dalli u l-Onor.

Josef Bonnici.

Din turi kooperazzjoni li wasslitna għall- ftehim dwar żieda u finanzjament fil-budget li għadni kif semmejt.

Fil- fatt fit-2 ta' Ottubru laqqajt lill-kumitat u kkonsultajna mal-unions u ma' l-employers u dan kien kollu magħruf fil-pubbliku u mogħti pubbliċità.

Pero' mbagħad fl-24 ta' Ottubru, f'artiklu fil-ġurnal "The Times", il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kiteb hekk:

"Typically the Tourism Authority started to discuss with hotel owners and other operators the impact of the war on the crisis only last week or so.

Little wonder that mini-hoteliers were extremely angry at such nonchalance.

No way would this have happened under a Labour government.".

Nistgħu ngħidu li no way did it happen under a Nationalist government għax fl- 24 ta' Ottubru diġà konna ftehemna kollox ̧ diġà konna ġibna finanzjament ̧ diġà konna tkellimna ma' l-MHRA u diġà konna rbatna kollox imma l-Onor.

Sant donnu li aktar qagħad fuq dak li kien hemm miktub fil- ġurnal "KulĦadd" mir-realtà tal-fatti.

Sur President, l-aktar ħaġa importanti li għandna quddiemna bħalissa, speċjalment wara l-istraġi tal-11 ta' Settembru ̧ hija li nipperswadu lill- operaturi taċ-charter iżommu l-air seat capacity.

Irrid ngħid li l-MTA, b'timing ta' min ifaħħru ̧ qabel ma kellha ebda talba ̧ emendat l- arranġamenti li kellha ma' l-operaturi Ingliżi u jien informat li għal din ix-xitwa, l-air seat capacity hija viċin ħafna dik li kellna s-sena li għaddiet jiġifieri ma kienx hemm telf.

Ma nistax ngħid l-istess għas-suq Ġermaniż u pero' fi swieq oħra qed inbassru qawmien żgħir minn Marzu 'l quddiem.

Jidher li s'issa Jannar u Frar mhumiex xhur li jidhru b'saħħithom pero' l-mira hija li bejn April u Ottubru jkollna staġun tajjeb.

Bħalissa huwa veru li deħlin ħafna enquiries għall-gruppi u konferenzi u wieħed jittama li jkun hemm il-bookings.

Dwar il-leisure side huwa importanti li l-booking situation tas-sajf tkun tidher tajba minn kmieni, preferibbilment minn Jannar.

Għalhekk l- awtorità, sforz il-finanzjament li qed jagħtiha l-gvern, se tibda tintensifika l-kampanja ta' reklamar u pubbliċità.

Nixtieq insemmi wkoll il-website ġdida ta' l-awtorità li tifrex informazzjoni fuq il-gżejjer Maltin u din hija għodda tajba.

Barra minn hekk, bl-għajnuna tas-settur privat kif ukoll ta' sieħbi l-Onor.

Louis Galea – hawnhekk nixtieq nenfasizza l-kooperazzjoni li nsib mingħand sħabi tal-Kabinett u tad-dipartiment tal-mużewijiet – l-awtorità se toffri premju lil kull min jibbukkja btala f'Jannar għall-perijodu ta' bejn April u Ottubru.

Il-premju jkollu valur ta' bejn wieħed u ieħor Euro 100 jew Stg 60 f'servizzi u oġġetti li jingħataw direttament lill-konsumatur.

Jien naf li l-kompetituri tagħna qed jagħmlu affarijiet bħal dawn kullimkien pero' l- unika destinazzjoni li se tagħmel offerta diretta lill-konsumatur fil-fatt hija Malta.

Sur President ̧ ħadd ma jista' jbassar x'se jiġri jew kif se jiżviluppaw l- affarijiet għax donnu li wara li nkunu għamilna erba' passi 'l quddiem tiġri xi diżgrazzja fl-ajru u mmorru ħames passi lura.

Għalkemm hemm operaturi li qed jagħmlu discounting qawwi għal Spanja u ħafna postijiet oħra ̧ il-parir tiegħi u ta' l-Onor.

Vella huwa li nkomplu nżommu sod ̧ ma noħolqux paniku u naħdmu bil-ħsieb kif fil-fatt qed tagħmel l-awtorità tat- turiżmu.

Il-prezz huwa fattur importanti imma mhuwiex kollox.

L-isfida għas-sena 2002 hija akbar meta niftakru li minn Jannar tidħol fis-seħħ l- Euro li tfisser roħs ̧ trasparenza u aktar comparability ma' destinazzjonijiet kompetituri tagħna bħal Spanja, Portugall ̧ Franza, Italja u Greċja.

Għalhekk biex nagħlaq irrid ngħid li fis-sena 2002 se jkollna nħabbtu wiċċna ma' sfida kbira u kompetizzjoni aktar qawwija għax fis-suq ikun hemm nuqqas ta' turisti u destinazzjonijiet li jmorru għalihom.

Din hija l- isfida li għandna quddiemna u hemm bżonn li negħlbuha.

Pero' bħas-soltu jien fiduċjuż u konvint fil-kapaċità u fil-ħidma tal-poplu Malti u ta' l- operaturi fit-turiżmu.

Nemmen li l-operaturi turistiċi ̧ kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex ̧ għal darb'oħra se jirnexxilhom jiksbu riżultati tajbin kemm għall-ġid tagħhom kif ukoll għall-ġid tagħhom u tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear ̧ hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Issa skada l-ħin tad-diskussjoni fil- Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hija l-emenda għall-vot 328 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 258 tas-26 ta' Novembru, 2001.

Billi ntalbet votazzjoni il-Kumitat kien sospiż fid-9.30 u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-vot 32, kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | | | | |

KONTRA: 33

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Refalo Michael | |Debono Giovanna |Vassallo Edwin | |Deguara Louis |Vella John | |Farrugia Jean |Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | |Frendo Michael | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa se ngħaddi biex inqiegħed il-mistoqsija fuq il- voti tal-Ministeru għat-Turiżmu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 32 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,694,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 32 - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 32 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT VI - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 9,248,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VI - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot VI għaddiet

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 32 u VI tal-Ministeru għat-Turiżmu kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla t-Tnejn ̧ 10 ta' Diċembru ̧ 2001, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2002

Il-Ħdax-il Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għal Għawdex

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla ̧ it-Tnejn, 10 ta' Diċembru, 2001 ̧ fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru skond il-Mozzjoni ta' Proċedura numru 258 tas-26 ta' Novembru.

Fis-12.39 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Numru 258.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SUĠĠETTI - SKILL-BASED COMPONENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema suġġetti għandhom skill-based component li jsir għall-eżamijiet Sec, Intermediate u Advanced tal-Matsec?

X'marki għandhom mit-total dawn il-components f'kull każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm ħin biżżejjed biex it-tagħrif jasalli, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI EDUKATTIVI - BORD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni fuq il-Bord u/jew impjegati tal- Fondazzjoni għas-Servizzi Edukattivi?

F'kull każ xi ħlasijiet għandhom dawn il-persuni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġibiet għall- Misotqsijiet Parlamentari Numri 25917, 25740 u 28322.

Informat li apparti l-persunal imsemmi fit-tweġiba 28332 hemm Deputy National Programme Co-ordinator (Scale 8) u 7 għalliema li jitħallsu bis- siegħa bir-rata ta' supply teacher.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL T'GĦADA - KIRI TA' UFFIĊINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-fondazzjoni għall-iskejjel t'għada qed tikri xi uffiċini f'bini privat mnejn topera?

Kemm huwa l-kiri tal-posta?

Fejn jinsab?

Kif intgħażel dan il-post?

Ħarġet sejħa għall-offerti meta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Fondazzjoni għall-Iskejjel t'Għada kriet uffiċini minn fejn qiegħda topera.

Il-kirja hija għal żmien definit ta' sitt xhur li fihom ser isir tiftix għal post alternattiv tal-Gvern u tittieħed deċiżjoni definittiva.

Il-kera hu ta' Lm530.83 fix-xahar.

Il-post hu mgħammar b'kollox u ma kien hemm bżonn ebda spiża biex jibda jintuża.

Il-prezz jinkludi servizz ta' sigurta`, ta' reception u l-istallazzjoni ta' l-infrastruttura għall-IT.

L-indirizz huwa: 52, Mediterranean Buildings, Triq Abate Rigord, Ta' Xbiex.

L-uffiċċju nkera wara li l-Fondazzjoni evalwat diversi possibilitajiet wara li ġew ikkuntattjati diversi estate agents u wara li żaret diversi uffiċini.

PA - PERMESSI GĦALL-ĦWIENET KUMMERĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid matul is-sena 2000 u 2001 kemm kien hemm każi fejn l- Awtorita ta' l-Ippjanar tat permessi għall-ftuħ ta' ħwienet kummerċjali u shopping complexes fis-Swieqi?

F'kull każ x'kienet il-pożizzjoni tal-Kunsill Lokali fuq dawn l- applikazzjonijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-perijodu msemmi, l-Awtorita` ta` l-Ippjanar approvat 3 permessi għal ftuħ ta` ħwienet kummerċjali fis-Swieqi.

Ma kienx hemm permessi għal shopping complexes.

Ma jidhirlix li għandi ngħid x`ikunu l-oġġezzjonijiet għal iżvilupp, jekk ikun hemm, li jsiru minn terzi persuni.

PBS - PROGRAMM ''TISTA' TKUN INT''

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu jsir il-programm 'Tista' tkun int' fuq il- PBS?

F'kull każ kemm ingħataw flus bħala għotja f'dan il-programm, programm, programm?

Kif jiġi deċiż li fi programm jingħata ammont u fi programm ieħor jingħata ammont ferm iżjed jew ferm inqas?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-programm "Tista' Tkun Int" ilu jsir fuq l-Istazzjoni Televiżiv tal-PBS minn Ottubru 2000.

Informat ukoll li fl- edizzjonijiet tal-programm imsemmi ma ngħatawx flus bħala għotja.

SKEJJEL - FOTOKOPPJI TA' KTIEB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li l-ktieb Master IT ta' Victor Agius ikun jintuża fl-iskejjel tal-gvern iżda mbagħad fotokoppji tiegħu qed jintużaw?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li qatt ma ngħataw istruzzjonijiet jew permessi biex isiru fotokopji tal-ktieb imsemmi.

PA - ANNUAL REPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'referenza għal dak li hemm fl-Annual Report għas-sena 2001 ta' l- Awtorita' ta' l-Ippjanar f'paġna 14, jista' jpoġġi fuq il-mejda tal-kamra kopja tar-rapport Leisure and Recreation?

ONOR.

TONIO BORG: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra 4 kopji tal-Leisure and Recreation Report.

Aktar kopji jistgħu jittieħdu direttament mill- webpage ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar (www.pa-malta.org).

UNACCOUNTED FOR WATER - PERĊENTAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'referenza għar-risposta għall-mistoqsija nru.

30233 x'inhu l- perċentaġġ ta' l-unaccounted for water matul dawn l-aħħar tnax-il xahar?

Kemm minn dan il-perċentaġġ kien ilma mitluf minħabba serq, undermetering u leakages?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba dwar l-unaccounted for water għas-sena finanzjarja 2000-2001, f'miljuni metri kubi, hija kif ġej:

Produzzjoni 33.37 Billing 18.00 Unaccounted for water 46.05 fil-mija.

Tajjeb jingħad li l-ġbir ta' informazzjoni ta' unaccounted for water ta' persentaġġi mhix daqstant preċiza u lanqas ma hija spjegazzjoni ċara tal- kundizzjoni u t-telf ta' l-ilma mis-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma.

PENDER PLACE - TENDER

L-ONOR.

30234 jista' l- Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-kamra kopja tad-dokument maħruġ mill- MIMCOL tas-sejħa għall-offerti għal Pender Place?

Min tefa din l-offerta u min rebaħ din it-tender?

B'liema kundizzjonijiet intebaħ dan it-tender?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

ITALJA - PROTOKOLLI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jirrispondi PQ 30151?

ONOR.

JOE BORG: Malta gawdiet minn erba' protokolli finanzjarji f'għoxrin sena ta' kooperazzjoni bejn Malta u l-Italja, fil-perjodu ta' bejn l-1980 u s-sena 2000.

L-Ewwel Protokoll Finanzjarju kien ta' LM 33 miljun tul medda ta' ħames snin bejn l-1979 u l-1983.

Dawn kienu jikkonsistu fi LM 28 miljun bħala għotja u LM 5 miljuni bħala self.

It-Tieni Protokoll kien ikopri l-perjodu bejn l-1987 u l-1990.

Dan kien jammonta għal LM 47.5 miljuni tul medda ta' erba' snin u dawn kienu maqsuma f'LM 37.5 miljuni bħala għotja u LM 10 miljuni bħala self.

It-Tielet protokoll Finanzjarju kien jamonta għal LM 66 miljun li ngħataw tul medda ta' ħames snin bejn l-1990 u l-1994.

Dawn kienu jikkonsistu fi LM 53 miljun bħala għotja biex jiġu ffinanzjati diversi proġetti u LM 13-il miljun bħala self.

Barra minn hekk, l-Italja tat ukoll tliet patrol boats u żewġ helikopters biex jgħinu lil Malta tikkumbatti t-traffikar tad-droga.

Ir-Raba' Protokoll kien ikopri l-perjodu bejn l-1995 u s-sena 2000.

Dan il- ftehim kien ipprovda Lm 60 miljun bħala għotja fuq perjodu ta' sitt snin għal għajnuna fi proġetti u tagħmir.

Peress li l-Protokolli jiġu amministrati mill-Ministeru tal-Finanzi, nirreferi l-Onorevoli Interpellant lill-Ministru konċernat, għal aktar dettalji ulterjuri.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-persuna li isimha qiegħed jintbagħat separatament bid-dettalji kollha mhux qiegħed jiġi allokat akkomodazzjoni soċjali xierqa minkejja diversi tentattivi min naħa tiegħu u minkejja li bħalissa huwa u l-familja tiegħu qegħdin jgħixu f'kamra waħda fid-dar tal-kunjata?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-każ indikat mill-Onor.

Interpellant qed jingħata l-konsiderazzjoni li jistħoqqlu flimkien ma' każijiet oħra simili.

PULIZIJA - APTITUDE TEST

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid qiegħedx isir aptitude test qabel membri ġodda jiġu aċċettati fil-korp tal-pulizija?

Jekk le hemmx il-ħsieb li jsir?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi dan diġa` qed isir.

B'KARA - FLEUR-DE-LYS

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hemmx maħsub xi forma ta' regolazzjoni tat-traffiku fejn Psaila Street tmiss ma Fleur-de-Lys road ġo B'Kara?

Hemm maħsub li il-biċċa triq f'din il-parti ta' Triq Fleur-de-Lys tiġi irranġata għaliex hija ħażina ħafna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-junction bejn Triq Salvu Psaila, Triq Fleur-de-Lys u l-Istazzjon tkun ikkontrollata permezz ta' traffic lights.

Il-parti ta' Triq Fleur-de-Lys bejn Triq Salvu Psaila u l-Istazzjon ser tiġi rranġata bħala parti mill-kuntratt eżistenti ta' xogħol fuq Triq Salvu Psaila.