MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 398 L-Erbgħa, 18 ta' Ottubru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 398

L-Erbgħa, 18 ta' Ottubru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 18 ta' Ottubru, 2000

WERREJ MINUTI 614

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 614

TQEGĦID TA' KARTI 618

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KONSERVAZZJONI U L-AMMINISTRAZZJONI

TAS-SAJD (IT-TIENI QARI)

FISHERIES CONSERVATION AND MANAGEMENT BILL (SECOND READING) 619

AĠĠORNAMENT 636

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 641

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 397 li saret fis-17 ta' Ottubru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

HCEB - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati ma' l-HCEB mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000?

Jekk fl- affermattiv, jista' jgħid meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l- impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi mpjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) (f'isem il-Ministru għat- Turiżmu): Informat li ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda ma' l-HCEB bejn id- dati msemmija fil-mistoqsija.

WHITE ROCKS HOLIDAY COMPLEX - TRANSFERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema tal-white rocks holiday complex?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferimenti?

Hemm il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

TONIO BORG (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Informat li ma ngħata l-ebda trasferiment lill-ħaddiema tal-white rocks holiday complex bejn id-dati msemmija fil-mistoqsija.

HCEB - TRANSFERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000 lill-ħaddiema tal-HCEB?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Informat li ma ngħata l- ebda trasferiment lill-ħaddiema tal-HCEB bejn id-dati msemmija fil- mistoqsija.

GĦAWDEX - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati fid-dipartimenti u entitajiet li jaqgħu taħt id-dikasteru tagħha mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru 2000?

Jekk fl-affermattiv, tista' l-tgħid meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, tista' l-Ministru tgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall- imsemmi mpjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, tista' tgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għal Għawdex): Jien informat li kien hemm 12-il impjegat li bdew jaħdmu fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-ministeru għal Għawdex bejn il-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000.

L-impjegati huma:

* tliet ħaddiema li kienu mpjegati fi grupp 1 tal-gradi industrijali tas- servizz pubbliku mill-MPO u bdew jaħdmu f'Ġunju 2000;

* żewġ ward clerical assistants li kienu applikaw wara sejħa għal applikazzjonijiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fil-21 ta' April, 1995;

* senior registrar (pedjatrija) li nħatar wara sejħa għal applikazzjonijiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fil-5 t' Ottubru, 1999;

* senior pharmacist li nħatret wara sejħa għal applikazzjonijiet ippubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern fit-28 ta' Ġunju, 1999;

* teacher li nħatret wara sejħa għal applikazzjonijiet mid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni;

* tliet casual substitute executive officers ingaġġati wara sejħa għal applikazzjonijiet li dehret fil-Gazzetta tal-Gvern tat-3 ta' Diċembru, 1999; u

* casual substitute principal ingaġġat wara sejħa għal applikazzjonijiet li dehret fil-Gazzetta tal-Gvern tat-3 ta' Diċembru, 1999.

EDUKAZZJONI - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi mpjieg?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l- għadd ta' ħaddiema, inkluż l-għalliema fl-iskejjel statali, li ġew impjegati matul il-perijodu indikat huwa kif se nsemmi.

Dawn ġew impjegati b'riżultat ta' sejħiet għal applikazzjonijiet li dehru fil- Gazzetta tal-Gvern fid-dati indikati fl-aħħar kolonna.

|GRAD |NRU |DATA | |Teacher | 3 |27.04.99 | |Temporary | 3 |17.08.99 | |teacher | | | |School | 44 |12.10.99 | |secretary | | | |Part-time | 6 |28.05.99; | |clerk | |01.10.99 | |Supply | 58 |15.11.96 (open | |teacher | |call) | |Supply |108 |14.09.99; | |kindergart| |23.11.99; | |en | |04.04.00 | |assistant | | | |Casual | 45 |28.05.99; | |cleaner | |01.10.99; | | | |12.10.99; | | | |18.04.00 |

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - ĦADDIEMA ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati maċ-ċentri tas-saħħa mill-5 ta' Jannar sal-10 ta' Settembru, 2000?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

U jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l- impjieg in kwestjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mill-5 ta` Jannar sal-10 ta` Settembru, 2000 ġew impjegati 13 il-ħaddiem ġdid fiċ-ċentri tas-saħħa, tmienja minnhom fuq bażi każwali, sakemm is-sejħa għal applikazzjonijiet għall-mili ta' postijiet fuq bażi permanenti li ħarġet fil-Gazzetta tal- Gvern, kif jidher hawn taħt, tiġi pproċessata mill-kummissjoni dwar is- servizz pubbliku.

Il-ħames ħadiema l-oħra ġew impjegati bħala casual substitute clerks fuq bażi ta` kuntratt wara li ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet fil-Gazzetta tal-Gvern fl-20 ta` Lulju, 1999.

|Grad |Numru|Data | | | |tas-Sejħa | | | |fil-Gazzetta| | | |tal-Gvern | |Enrolled Nurse|1 |25.07.2000 | |Spiżjar |5 |29.08.2000 | |Pharmacy |1 |ħierġa | |Technician | |dalwaqt | |Speech |1 |01.09.2000 | |Therapist | | |

TRASPORT - ĦAJJA INDIPENDENTI - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk persuna b'diżabilita' li ma tużax it-trasport provdut mill-fondazzjoni trasport ħajja indipendenti biex tmur ix-xogħol, għandhiex dritt għas-sussidju mogħti mill-gvern lill-fondazzjoni biex tuża l-istess sussidju ma' kumpannija oħra tat-trasport?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Persuna b'diżabilita' li ma tużax it-trasport provdut mill- fondazzjoni trasport ħajja indipendenti biex tmur għax-xogħol m'għandhiex dritt għal sussidju dirett jekk tagħżel li tuża mezz ta' trasport provdut minn ħaddieħor.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, bla ma noħloq polemika xtaqt inkun naf jekk lill-Viċi Prim Ministru jirriżultalux, bħalma jirriżulta lili, li numru ta' persuni b'diżabilita' jixtiequ jibdew jingħataw xi tip ta' għajnuna meta jfittxu personalment it-trasport.

Qiegħed jiġi kkonsidrat dan?

Jeżistu xi rimedji oħrajn kif dawn il-persuni jressqu l-ilmenti tagħhom b'mod kollettiv biex aktar igawdu ħajja indipendenti?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, meta kienet ittieħdet l-inizjattiva li titwaqqaf il-fondazzjoni trasport ħajja indipendenti, organizzazzjoni ssussidjata totalment mill-gvern, l-idea kienet li nintroduċu firxa ta' servizzi biex ninkoraġġixxu stil ta' ħajja indipendenti għal persuni b'diżabilita'.

Kienu ttieħdu miżuri differenti, li jinkludu titjib sostanzjali fil-faċilitajiet li kienu jeżistu għal dak li għandu x'jaqsam ma' inċentivi għal persuni b'diżabilita' li jew setgħu jsuqu huma jew xi ħadd minn tal-familja.

Uħud minn dawn huma l-eżenzjoni mill-ħlas tat-taxxa f'każ ta' xiri ta' karozza, l-eżenzjoni mill-ħlas tal-liċenzja, l- introduzzjoni tal-blue sticker, żieda ta' reserved parking spaces ma' kullimkien u affarijiet oħra bħal dawn.

Mr Speaker, ridna nintroduċu l-kunċett ta' fondazzjoni biex tipprovdi trasport, permezz ta' vettura jew tnejn, li jkun imħallas mill-persuni b'diżabilita' imma b'rata aċċettabbli.

Dan kien esperiment, b'ħafna xettiċiżmu min-naħa tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita', fis- sens li l-prinċipju jmur kontra l-integrazzjoni, għax għalkemm il-prinċipji qegħdin hemmhekk biex insegwuhom, trid toqgħod attent li ssegwihom dejjem b'saqajk ma' l-art.

Il-verita' hi li qegħdin nipprovdu sistema ta' trasport li ma tintegrax imma tissegrega.

Aħna qegħdin ngħidu li rridu trasport differenti għal persuni b'diżabilita'.

Fl-istess waqt li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' kienet irrealizzat li hemm bżonn titjib f'dan is-servizz, bdiet ukoll kampanja biex meta pajjiżna jiġi biex jagħmel bidliet f'dak li għandu x'jaqsam mat- trasport pubbliku, nieħdu in konsiderazzjoni l-bżonnijiet ta' dawn il- persuni u jekk jista' jkun ikollna servizz li jilqa' lil dawn il-persuni fih.

Din hija sfida kbira, tiddependi ħafna mir-riżorsi kif ukoll mill- aspetti prattiċi tal-pajjiż pero' hija wkoll xi ħaġa li wieħed jista' idealment jimmira għaliha.

Naturalment meta tibda servizz jibdew ukoll ix- xewqat ta' titjib ta' dak is-servizz.

Il-fondazzjoni trasport ħajja indipendenti issa ilha topera dan is- servizz għal madwar disa' snin.

Jiena ma naħsibx li nistgħu nwessgħu dan is-sevizz billi nagħmluh b'xejn għal kulħadd imma li rridu nagħmlu hu li nanalizzaw l-esperjenza li kellna s'issa u naraw kif nistgħu ntejbuh.

Irrid infakkar li hemm organizzazzjonijiet oħrajn, bħal Corradino centre, fejn jipprovdu servizz ta' trasport.

Dan iċ-ċentru, li għandu numru ta' karozzi li huma adattati, jipprovdi servizz ta' trasport f'ċerti ċirkostanzi u għal ċerti bżonnijiet, jirċievi għajnuna mingħand il-gvern u jekk m'iniex sejjer żball anke d-drivers huma mpjegati tal-gvern.

Jiena konvint li kieku kellna nidħlu fid-dettall u nikkordinaw ftit iżjed dawn is-servizzi nkunu nistgħu nagħtu servizz aħjar u ħafna aktar mifrux, pero' ma naħsibx li huwa l-każ li nieħdu d-deċiżjoni li dan it-tip ta' servizz nipprovduh b'xejn u fil-ħinijiet kollha tal-ġurnata.

L-idea tal- fondazzjoni trasport ħajja indipendenti kienet li jekk persuni b'diżabilita' jkunu jridu joħorġu filgħaxija - forsi jmorru jaraw film jew xi party, jew imorru Paceville jew x'imkien ieħor - ikunu jistgħu jagħmlu użu minn dan is-servizz u jħallsu għalih, pero' qatt ma kien il-ħsieb li tagħti dan is-servizz b'xejn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jekk qed nifhem sew l-istess fondazzjoni tista' tikkonsidra li tgħin inizjattivi simili li jsiru minn għaqdiet oħra ta' persuni b'diżabilita', bħall-għaqda ta' l-għomja, li bilfors jirrekjedu din it-tip ta' għajnuna.

Hemm il-ħsieb li din il-fondazzjoni tagħtihom ċerta għajnuna finanzjarja?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Le, l-objettiv tal-fondazzjoni mhux li hi tipprovdi għajnuna lil għaqdiet oħrajn imma pjuttost biex tipprovdi servizz hi - fil-każ wieħed irid jara kif l-għajnuna tista' tingħata f'xi forma oħra - pero' ħalli nagħmilha ċara.

Jiena ninsisti li l-persuni neqsin mid- dawl - kien l-Onor.

Farrugia li għamel riferenza għalihom - għandhom jagħmlu użu mis-servizzi tat-trasport pubbliku.

Dan is-servizz li qed insemmu għandu jiġu pprovdut biss lil dawk li għandhom problemi serji ta' mobilita' u m'għandhomx aċċess biex jużaw is- sistema tat-trasport pubbliku - naturalment nittama li xi darba għad naslu li jkollna sistema ta' trasport kemm jista' jkun integrata, dak ikun l- ideal - u ma naqbilx li dan is-servizz għandu jiġi provdut lil dawk il- persuni li għandhom faċilita' ta' mobilita'.

Jiġifieri l-focus tagħna għandu pjuttost ikun fuq persuni b'diżabilita' li - qed nirriferi l-ewwel u qabel kollox għal dawk li jużaw is-siġġu tar-roti - m'għandhomx mezzi kif jistgħu jinqdew.

Sur President, irridu nifhmu wkoll l-aspett prattiku għax faċli tgħid li rridu nipprovdu servizz tat-trasport, imbagħad meta tiġi għall-prattika ssib kwantita' ta' diffikultajiet.

Per eżempju, naf li hemm persuni b'diżabilita' differenti li jagħmlu użu minn dan is-servizz biex imorru jaħdmu u jerġgħu jirritornaw lejn id-dar.

Il-problema hi li f'ħin wieħed stabilit fil-ġurnata għandek domanda ta' trasport f'ħafna lokalitajiet differenti.

Jiġifieri m'hijiex kwestjoni li jkollok vettura waħda li tkun wheelchair accessible u mingħalik li se tmur f'għaxar postijiet differenti.

F'mument wieħed tista' taqdi persuna waħda jew inkella tista' taqdi grupp ta' persuni li jridu jmorru f'post wieħed imma mhux għaxar persuni li jridu jmorru f'għaxar postijiet differenti.

Per eżempju, ir-residenti ta' Dar il-Wens għandhom vettura waħda li filgħodu twassal għaxar min-nies u teħodhom jaħdmu ġo fabbrika f'Ħal Far, pero' kieku dawn kellhom imorru f'postijiet differenti fl-istess ħin trid għaxar vetturi.

Allura għandek problema enormi ta' provision ta' flotta biex tkun tista' taqdi dan il-bżonn, u dan lanqas mill-aspett prattiku ma jista' jsir.

Għajnuna lil għaqdiet oħrajn tingħata f'forom differenti, pero' wieħed dejjem jesplora l-possibilitajiet ta' kif jista' jgħin aktar.

Pero' l- prinċipju għandu jkun li ninkoraġġixxu li persuni b'diżabilita' jiġu mainstreamed, anke fl-użu ta' servizz tat-trasport pubbliku, u allura rridu noqogħdu attenti li fis-servizzi li nistgħu nintroduċu jew fl-ideat li jista' jkollna, dawn is-servizzi ma jwasslux għal segregazzjoni jekk jista' jkun.

Veru li kultant bilfors ikollok tagħmel hekk biex inti tkun tista' taqdi l-bżonnijiet tal-persuna għax tkun qed tilqa' skop aktar importanti, li f'dan il-każ hu li naraw lil dawn il-persuni jmorru għax- xogħol.

Minn mindu ġie introdott dan is-servizz ta' trasport solvejna l-problema li kellhom ħafna nies b'diżabilita' u ċioe' li kienu kapaċi jaħdmu imma ma kellhomx mezz kif imorru fuq il-post tax-xogħol.

B'hekk ftaħnilhom orizzonti ġodda u m'għadhomx jiddependu mill-benefiċċji soċjali u mill- pensjoni tal-persuni b'diżabilita' imma qed jaqilgħu paga li jistgħu jgħixu biha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl ta' dak li qed jispjega l-Viċi Prim Ministru, aktar qed nikkonvinċi ruħi kemm qed jagħmlu tajjeb dawn in-nies li jinsistu li jkollhom ċertu tip ta' għajnuna - jekk mhux fuq bażi regolari, almenu fuq bażi temporanja - biex igawdu l-prinċipju li jgħixu indipendenti.

Ejja nieħdu eżempju ta' persuna li għandha hearing aid u m'hijiex tikkomunika biżżejjed, jew persuna nieqsa mid-dawl, li ilha tieħu l-inizjattiva li tmur minn jeddha għax-xogħol u f'ċerti ċirkostanzi nqabdet mingħajr trasport - għax forsi nkissrilha l-bastun jew ġara xi ħaġa oħra - din kif se tagħmel biex indipendentement tasal fuq il-post tax-xogħol mingħajr l-użu tal-fondazzjoni?

Jekk din il-persuna tidħol f'xi forma ta' spejjeż f'dak il-perijodu, il-fondazzjoni m'hijiex se tikkumpensaha jekk din ma tordnax it-trasport mingħandha?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, ma jagħmilx sens li nagħtu kumpens lil xi ħadd għax marritlu l-hearing aid jew għax inkisirlu l-bastun u flok għamel użu mit-trasport pubbliku kellu jieħu taxi.

Il-mistoqsija ta' l- Onor. Farrugia hija jekk il-gvern għandux jagħti kumpens finanzjarju lil xi ħadd li għal xi raġuni jew oħra ma nqediex bis-servizz tat-trasport tal- ħajja indipendenti u jiena ngħidlu li Allaħares nużaw dan il-kriterju.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Tonio Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi d-dħul mill-mużewijiet u siti storiċi u pre-istoriċi, bejn Settembru u April tas-snin bejn l-1995 u 1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KONSERVAZZJONI U L-AMMINISTRAZZJONI TAS-SAJD

FISHERIES CONSERVATION AND MANAGEMENT BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mis-17 ta' Ottubru 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, qegħdin niddiskutu abbozz ta' liġi li se jemenda sostanzjalment dak li kien qabel Kap. 138 tal-Liġijiet ta' Malta, il-Fish Industry Act.

Dan huwa abbozz li naħseb se jaġġorna t- teknika u li se jġibna in line ma'dak li qiegħed jiġri fid-dinja tas-sajd illum.

Effettivament hawn qegħdin ngħidu li hemm bżonn nirregolaw b'mod iżjed intensiv u eżatt id-drittijiet u l-obbligazzjonijiet ta' kif isir is- sajd f'Malta, kif jiġi pproċessat il-ħut, kif jitrabba u kif jiġi wżat dan is-settur ta' l-ekonomija Maltija biex nikkonservaw dak li huwa available illum u ma nħallux lil min jabbuża minnu.

Mr Speaker, jekk tara kif il-membri tan-naħa l-oħra oġġezzjonaw għal xi wħud mill-klawsoli ta' din il-liġi bilfors ikollok tieqaf taħseb u tgħid: Imma possibbli dawn m'humiex qegħdin jirrealizzaw il-mod kif qed jiġi organizzat is-sajd barra minn Malta u kif kif pajjjiżi oħra qegħdin jipproteġu l-ibħra tagħhom!

Iva dawn ma jarawx il-mod kif sajjieda barranin qed jabbużaw u jiġu jistadu f'areas fejn suppost huma amministrati minn sajjieda Maltin!

Ma tridx tmur 'il bogħod wisq biex tara kif il-barranin illum qegħdin jistadu, anke fl-ibħra territorjali li se jibqgħu aċċessibbli għal kulħadd.

Qegħdin fi stadju fejn speċjalment it-Taljani qegħdin jorganizzaw is-sajd b'mod li ma jkunx hemm telfien ta' ħin, ta' enerġija u sparpaljar ta' flus fit-tfittxija għall-ħut mill-istess sajjieda.

Illum dawn qegħdin iduru areas kbar permezz ta' helicopters li għandhom, ikollhom fishfinders potenti ħafna biex imbagħad is-sajjieda ikunu jafu fejn għandhom jistadu mingħajr ħela ta' enerġiji.

Mr Speaker, aħna għandna bżonn norganizzaw għallinqas dak li għandna f'idejna.

Hemm bżonn li nirregolaw sew ukoll dak li jista' jsir 'il barra minn dak li nsejħulu l-ibħra territorjali tagħna, dik li hija l-economic zone tal-baħar madwar Malta.

Irridu nirregolaw dan għax kulma mmorru, tneħħi l-areas li huma ftit mimsusa bħall-Golf ta' Sirte u n-naħa tat- tramuntana ta' l-Afrika, nafu li s-sajjieda Maltin u anke Taljani qegħdin jilmentaw li iktar ma qiegħed jiżvojta l-baħar, aktar qegħdin jiġu fil- Mediterran flotot ta' vapuri barranin, bħal dawk Ġappuniżi, li qed jistadu l-aktar għat-tonn.

Dawn ikunu factory ships li jaħdmu kollox fuq l-istess vapur, biex il-prodott li jaqbdu jinbiegħ direttament lill-konsumatur.

Mr Speaker, ta' min jistaqsi jekk din il-liġi tagħtix id-dritt li eventwalment ikun hemm dak il-perijodu li t-Taljani jsejħulu "periodo fermo biologico", fejn is-sajjied, għal ċertu perijodu fis-sena, ma joħroġx jistad biex il-ħut jilħaq jirriġenera u jikber.

Dan qed ngħidu għax ma jagħmilx sens li wieħed joħroġ jistad għat-tonn u għal ħut ieħor meta dan ikun għadu żgħir.

Hawn ħut li l-palat tiegħu huwa ibnen u jkun aħjar jekk jinqabad żgħir, iżda hawn ħut ieħor li huwa aħjar jekk isir is-sajd għalih meta jkun kiber u jkun sar ta' ċertu piż.

Jekk huwa intenzjonat li jkun hemm dan il-perijodu, ikun interessanti wkoll jekk il-ministru jgħidilna jekk hemmx il-ħsieb li s-sajjieda Maltin jingħataw xi kumpens għal dan il- waqfien mis-sajd.

F'dan il-kuntest ukoll nixtieq li l-ministru jinformana x'miżuri se jittieħdu biex jitwaqqaf darba għal dejjem is-sajd bil-bomba.

Sfortunatament għad baqa' nies li "jistadu" billi jitfgħu l-ġelatina fil- baħar, il-ħut jiġi stunned u jitla' fil-wiċċ, jinġabar u jinbiegħ.

Hawnhekk ta' min jistaqsi jekk isirx checking fil-pixkerija biex jaraw li l- ħut ikun inqabad b'mezzi konvenzjonali u mhux b'mezzi li jistgħu jagħmlu ħsara għall-qiegħ il-baħar u għall-ġenerazzjoni tal-ħut fil-ġejjieni.

Mr Speaker, jekk wieħed jara klawsola 19 ta' dan l-abbozz isib li d- direttur se jkollu ħafna saħħa.

Jekk id-direttur juri xi preferenzi jew xi nepotiżmu lejn xi ħadd, bid-drittijiet kollha li għandu jista' litteralment ifalli lis-sajjied.

Dan għandu d-dritt jikkonfiskalu l-fishing gear li jkollu u anke jeħodlu jew iżommu milli jħaddem bl-opra tal-baħar tiegħu.

Biex is-sajjied jieħu dawn l-affarijiet lura dan irid jirbaħhom lura bil- qorti.

Naħseb li kulħadd għandu idea tal-qorti u kulħadd jaf x'jiġri meta dawn l-affarijiet iseħħu.

Wisq nibża' wkoll li s-sajjied tagħna mhux se jkun kapaċi jagħti ċerti garanziji mitluba biex ikun jista' jerġa' joħroġ jistad.

Għaldaqstant, waqt li wieħed jispera li l-liġijiet jiġu osservati u li anke s-sajjieda josservaw ir-regolamenti, min-naħa l-oħra nisperaw li ma jkunx hemm atti frivoli li jikkawżaw hardship bla bżonn.

Aħna nafu li qabel ma jsir is-sajd, għal xhur twal, speċjalment matul ix- xitwa, lis-sajjieda tarahom Marsaxlokk, il-Ġnejna u anke n-naħiet tar-Rabat - għax hemmhekk ukoll għandna sajjieda - jippreparaw il-konzijiet u x- xbieki u allura rridu noqogħdu attenti qabel ma nagħtu d-dritt lil xi ħadd li jikkonfiska l-għodda li jaħdem biha sajjied.

(Interruzzjonijiet) Bħallikieku għax bidwi għamel xi ħaġa ħażina tista' tikkonfiskalu l- imgħażqa!

Filwaqt li l-imgħażqa jew it-tractor jistgħu jerġgħu jinxtraw malajr, fil-każ tal-għodda tas-sajd mhux daqshekk faċli.

Din issirlha ħsara jekk tintelaq u ma ssirilhiex il-maintenance meħtieġa u wisq iżjed tirrikjedi ammont sostanzjali ta' żmien biex tinħadem.

Qed ngħid dan kollu għax fl-opinjoni tiegħi għandu jkun hemm regolamenti li sakemm l-infrazzjoni li ssir ma tkunx xi waħda sostanzjali, bħal fil-każ ta' xi ħadd li jispiċċa bi ftit ħut li mhux suppost li stad għalih għax ikun inqabad fin-nassi tiegħu, dan ma jispiċċax bil-gear tiegħu konfiskat.

Forsi tajjeb nissuġġerixxi lis-sajjieda li joħorġu jistadu 'l barra mill- ibħra territorjali ta' Malta, biex qabel ma jidħlu lura Malta jirrappurtaw lit-turretta jew mod ieħor li l-qabda tagħhom tkun saret 'il barra mill- ibħra territorjali.

B'dan il-mod jekk jiġu mwaqqfin mid-direttur, li se jkun qed jieħu ħsieb il-ħarsien ta' dan l-Att, ikollhom evidenza li dan il- ħut ma nqabadx fl-ilma territorjali ta' Malta u għaldaqstant il-qabda tagħhom ma tkunx suġġetta għar-regolamenti inklużi hawnhekk.

Mr Speaker, apparti l-obbligi din il-liġi tagħti wkoll id-drittijiet.

Anke jekk tħares lejn it-titlu biss, tinduna li dan mhux qiegħed Att sabiex iwaqqaf, jirriduċi, jillimita l-konservazzjoni u l-immaniġjar u l- amministrazzjoni tal-ħut f'Malta, pero' huwa Att sabiex jirregola.

Dan qed ngħidu għax m'hijiex l-intenzjoni ta' dan l-abbozz li noqtlu lis-sajjieda bil-ġuħ billi nillimitawlhom il-qabda tagħhom kif qalu ċerti membri min- naħa l-oħra.

Wisq inqas inħoss li dan huwa xi Att li b'xi mod se jnaqqas xi ħaġa milli għandhom is-sajjieda llum, anzi jien naħseb li permezz tiegħu se nirregolaw l-affarijiet b'mod li s-sajjied se jkollu ċerti drittijiet li sal-lum ma kellux.

Per eżempju, se jkun jista' jaġixxi ma' min jipprova jieħu l-liġi b'idejh għax se jkollu min jipproteġieh.

Permezz ta' din il-liġi s-sajjied se jkun jista' jitlob lill-awtoritajiet konċernati sabiex jieħdu l-passi kontra min imur jistadlu fl-area li tkun ġiet allokata li jmur jistad fiha hu.

Din hija ħaġa li jgergru minnha s-sajjieda tagħna speċjalment fil-perijodu tal- qbid tal-lampuki meta jkunu tefgħu ċ-ċimi u f'perijodi oħrajn wara li jkunu poġġew il-floats biex jattiraw lill-ħut.

Din il-liġi se tagħti d-dritt lis- sajjied li jitlob protezzjoni ħafna aħjar milli għandu llum.

Mingħajr ma noqogħdu nbeżżgħu nies jien ċert li l-ebda sajjied m'hu qed jiġi b'xi mod ristrett fil-ġestjoni tiegħu u wisq inqas milli jbiegħ dak li jaqbad.

Aħna nafu li s-sajd taħt dan il-gvern ma ngħatax daqqa ta' ħarta, pero' ftit xhur ilu kien hawn kwestjoni dwar id-duty tad-diesel li jinbiegħ lis- sajjieda u l-Ministru Zammit iltaqa' mas-sajjieda u rabtilhom id-duty tad- diesel ma' l-ammonti li jiddikjaraw huma bħala qabda ta' ħut.

Mr Speaker, ma nistgħux nippretendu li jiġi xi ħadd jgħidlek li qabad erba' kaxxi ħut imbagħad jgħidlek li uża10,000 litru diesel biex mar jistad.

Għax kien hemm każi fejn id-diesel li jinxtara mis-sajjieda spiċċa jintuża minn trakkijiet fuq l-art li jmorru għall-ġebel!

Aħna m'aħniex qed ngħidu li wieħed ma jistax joħroġ jistad u ma jaqbad xejn, u allura għax- xogħol li jkun għamel m'hu se jieħu xejn.

Li qegħdin nagħmlu hu li qegħdin nipprovaw indaħħlu kultura li wieħed jagħmel logging eżatt - u suppost li kull bniedem li joħroġ fuq il-baħar iżomm logbook - ta' dak li jkun qed jiġri fuq il-baħar.

Jekk is-sajjied se jkollu regolamentat fil-log tiegħu informazzjoni dwar x'nefaq u l-ħin li għamel bil-muturi mqabbdin se jkun iżjed faċli għalih li jitlob għas-sussidju jew għajnuna.

Mr Speaker, aħna qegħdin nimxu b'element ta' gvern ħabib mas-sajjied.

Il- gvern qed jipprova jgħin lis-sajjied u jipproteġih dejjem aktar mis-sajjied barrani li jista' jipprova jiġi u jidħol hawn Malta.

F'din il-liġi qegħdin nispeċifikaw ukoll li rridu nagħtu liċenzji biex bniedem ikun jista' jistad f'ċerti areas.

Qegħdin nagħtu dawn id-drittijiet biex is- sengħa tas-sajd f'Malta tibqa' ħajja, tkompli tissaħħaħ u tingħata dejjem iżjed għajnuna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jien ukoll xtaqt nagħti l-kontribut tiegħi dwar dan l-abbozz ta' liġi li qiegħed jipprovdi għar-regolazzjoni, konservazzjoni u ammistrazzjoni tas-sajd f'pajjiżna.

L-għan ta' dan l- abbozz huwa biex isiru dispożizzjonijiet ġodda biex jirregolaw, jikkonservaw u jamminstraw is-sajd f'Malta minħabba r-ratifika tal- Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda fuq il-Liġi tal-Baħar.

Mr Speaker, jien ġej minn distrett li oriġinarjament kien raħal tas- sajjieda.

Il-ftit abitanti li kienu jgħixu fih kienu jaqilgħu ħobżhom mis- sengħa tas-sajd, sengħa li f'pajjiżna wieħed jista' jsejjħilha tradizzjoni.

Għal bosta Ġiljaniżi s-sajd kien delizzju u għal uħud minnhom mezz ta' għajxien.

Nafu li dan huwa xogħol li jirrikjedi ħafna tbatija u jlaqqa' lis-sajjied Malti ma' kull tip ta' periklu fuq il-baħar, u nafu kemm kellna inċidenti xejn pjaċevoli fuq il-baħar għax, kif jgħid il-Malti, il-baħar żaqqu ratba u rasu iebsa.

Bla dubju min jaħdem fuq il-baħar ibati fil-ħidma tiegħu.

Imbagħad anke meta jinżlu l-art il-ħidma tas-sajjieda tkompli għaddejja.

Jerġgħu jduru x-xbiek, l-inġenji u l-bastiment tagħhom.

Hawn Malta ma tantx għandna bastimenti kbar, u jiddispjaċini ngħid li ftit inkoraġġejna lil min xtaq jixtri bastimenti ta' ċertu qies biex ikun jista' jikkompeti ma' dawk ta' pajjiżi viċin tagħna.

Apparti San Ġiljan, għandna numru ta' sajjieda minn Tas-Sliema - jekk wieħed ikun għaddej minn Għar-id-Dud, ħdejn l-area ta' l-Exiles, jara numru ta' sajjieda Slimiżi - u anke minn lokalitajiet oħra li għandhom il- kamra tagħhom u jiltaqgħu hemmhekk.

Uħud minnhom huma part-time fishermen u oħrajn huma full-time.

Meta fil-bidu dawn kienu jiltaqgħu hemmhekk la kellhom il-kmamar, la l-garaxxijiet u lanqas ċerti faċilitajiet.

Kien gvern Laburista li bnielhom il-kamra fejn ipoġġu l-affarijiet tagħhom, fejn ikunu jistgħu jiltaqgħu u fejn permezz tal-għaqda ta' bejniethom ikunu jistgħu jippjanaw aħjar is-sajda tagħhom.

Dan l-aħħar inbnew ukoll xi garaxxijiet taħt il-famuża Taormina, li jiddispjaċini ngħid ma ġewx mgħoddijin kollha lis-sajjieda.

F'San Ġiljan kelli l-opportunita' naħdem fil-qrib ma' dawn is-sajjieda.

Dawn huma nies b'qalb kbira li jħobbu x-xogħol tagħhom daqskemm iħobbu lill- familja.

Huma nies dedikati u kemm domt kunsiiler iltqajt magħhom diversi drabi kemm b'mod formali kif ukoll b'mod informali.

Konna nitkellmu dwar il- problemi tagħhom, dwar ċerti lmenti li kellhom, u ħdimna flimkien.

Ippruvajna ntejbu s-sitwazzjoni, daqqa rnexxielna u daqqa le, daqqa kien faċli u daqqa ma kienx imma jibqa' l-fatt li għamilna kemm stajna biex intejbu s-sitwazzjoni ta' dawn is-sajjieda.

Mr Speaker, ħaġa li tolqotni f'dan l-abbozz, aktar u aktar mill-klawsoli li fih, huwa l-fatt li qiegħed jitressaq biex Malta tirratifika konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda fuq il-Liġi tal-Baħar imma mbagħad qed ninkludu diversi klawsoli sempliċement biex inġibu r-regolamentazzjoni ta' pajjiżna konformi ma' dik ta' l-Unjoni Ewropea.

Nafu kemm fl-NPAA kien hemm talbiet ta' x'għandu jsir u ma jsirx, nafu xi jgħid l-acquis communautaire dwar is-sajd u nafu li dan ikun ifisser bidla radikali fil-qasam tas-sajd f'pajjiżna.

Huwa appuntu għalhekk li forsi nissorprendi ruħi.

U jiena nittama li dan l-abbozz ta' liġi m'huwiex qed isir sempliċement biex il-gvern, bħas-soltu, ibaxxi rasu quddiem dak li trid l-Unjoni Ewropea.

Nittama li mhux hekk għalkemm id-dubji tiegħi huma kbar.

Mr Speaker, apparti l-ħidma tas-sajjieda nnifishom, l-industrija tas-sajd f'pajjiżna hija mifruxa fuq diversi fronti.

Wieħed ma jistax ma jsemmix il-forniment li jsir mill-pixkerija u anke minn ċerti sajjieda lil ċerti oqsma ta' l-industrija ta' l-ikel, u nafu kemm il-ħut li jaqbdu s-sajjieda Maltin għandu togħma tajba, l-aktar għat-turisti li jżuruna.

Nafu li dawn, li jiġu l-aktar mill-Ewropa, mill-Ingilterra u mill-Ġermanja, l-ewwel ikla tagħhom tkun ikla ħut mill-baħar Malti.

Nafu illi l-qasam tas-sajd m'huwiex biss is-sajjied li jitlaq bid-dgħajsa jew bil-luzzu tiegħu u jerġa' lura bil-qabda u jmur il-pixkerija, imma huwa mifrux fuq diversi fergħat oħra ta' industrija.

Nafu wkoll li għandna fabbriki li jipproċessaw il-ħut u appuntu għalhekk li meta wieħed iħares lejn dan l-abbozz m'għandux jiftakar biss fis-sajjieda.

Wieħed irid iġib quddiem għajnejh id-diversi industriji oħra li jiddependu mis-sajd f'pajjiżna.

Sħabi semmew in-numru ta' part-time u full-time fishermen f'pajjiżna.

Dawk huma l-aktar importanti imma mbagħad ma tistax telimina lil dawk l- industriji l-oħra li jagħmlu użu siewi mill-ħut li jinqabad.

Kieku għas- saħħa ta' l-argument ma għandniex sajjieda f'pajjiżna, aħna jkollna nimportaw ħut minn barra u nafu li kien hemm żmien meta l-importazzjoni tal-ħut minn barra setgħet taffetwa lis-sajjieda Maltin.

Nafu wkoll illi hemm pajjiżi mbiegħda li jħarsu b'interess lejn il-qbid tal-ħut Malti, speċjalment tat-tonn, u għalhekk ma nistax ma nsemmix ukoll li nistgħu nisfruttaw din l-industrija f'oqsma oħra.

Sieħbi l-Onor.

Evarist Bartolo staqsa jekk qtajniex qalbna li nagħtu ċerta edukazzjoni lil sajjieda żgħażagħ f'pajjiżna u lis-sajjieda li għandna preżentament.

Nafu li fejn jidħol il-baħar u l-ambjent hemm ħafna x'wieħed jitgħallem għalhekk wieħed jista' jorganizza diversi laqgħat - aħjar insejħulhom hekk, għax jekk insejħulhom klassijiet għas-sajjieda forsi ma tantx tinstema' sabiħa - fejn tkun tista' tingħata spjegazzjoni dwar kemm hu importanti li l-baħar ta' madwarna jinżamm nadif, kif jinżamm nadif u x'tip ta' qabdiet u daqsijiet ta' ħut għandhom jaqbdu s-sajjieda.

Barra minn hekk, nafu li fuq il-baħar wieħed jista' jiltaqa' ma' ċerti diffikultajiet u maltemp.

Kellna każ ta' tliet vittmi, li ma kenux sajjieda imma setgħu kienu, li ftit tal-ġranet ilu ltaqgħu mhux biss ma' maltemp kbir imma ġarrbu wkoll ħsarat fl-inġenji.

Kien hemm każi simili fejn is-sajjieda ma kellhomx mezz ta' komunikazzjoni ma' l-art.

Kien hemm ukoll każi fejn minkejja li kellhom ir-radio, ma kinux jafu kif jagħmlu użu minnu u hawnhekk aktar toħroġ l-importanza ta' l-edukazzjoni.

Mr. Speaker, huwa importanti wkoll li s-sajjied mhux ikun imkisser biss fis-sengħa tiegħu imma jkollu wkoll ċertu know-how, informazzjoni bażika dwar il-biċċa tal-baħar, il-bastiment jew l-inġenji li jkun qed juża, dwar kif jitħaddem, kif għandu jirranġa ċerti ħsarat li jkunu żviluppaw, li jkollu ċerti spare-parts fuq il-bastiment tiegħu ħalli jsewwi l-ħsara li tkun saret, li meta dan jinqabad f'nofs ta' baħar ikun jaf x'għandu jagħmel.

B'hekk ikun jista' jindirizza l-problema li jkollu quddiemu waħdu jew bl-għajnuna ta' min ikun hemm miegħu, mingħajr il-ħtieġa li jsejjaħ għall-għajnuna.

Iktar ma s-sajjieda tagħna jkun mħarrġa iktar aħjar.

Meta kien hemm Gvern Laburista kien qiegħed isir sforz biex anke t- tarznari f'pajjiżna jkunu jistgħu jibnu ċerti inġenji tas-sajd għal pajjiżi oħra.

Kienet kważi saret konklużjoni ta' ftehim bejn il-Gvern Malti u dak Libjan għall-bini ta' 9 trawlers tas-sajd għall-Libja.

Nafu li l-bini tat- trawlers kien jimla l-baċiri tat-tarznari tagħna b'ħafna xogħol għal numru konsiderevoli ta' snin imma ħaġa ta' l-iskantament, wieħed ma jafx eżattament jekk komplewx id-diskussjonijiet, saritx il-konklużjoni tiegħu jew kienx hemm aktar interess miż-żewġ partijiet biex dan isir.

Wieħed għandu jara fejn wasalna, għax naħseb huwa importanti li t-tarznari f'pajjiżna jkollhom in-know-how mhux biss dwar kif jibnu vapuri tal- passiġġieri jew kif jirranġaw vapuri tal-merkanzija jew navali, kif kien isir fil-passat, imma anke jkunu jafu kif f'pajjiżi oħra qed jibnu l-flotot tagħhom tas-sajd.

Mr. Speaker, jekk kif ġejna mwegħdin diversi drabi, l-Unjoni Ewropea tagħti diversi għajnuniet lis-sajjieda f'pajjiżna biex itejbu l-inġenji tagħhom u jkunu iktar attrezzati, inkunu jistgħu jikkompetu aktar mal- pajjiżi viċin tagħna.

S'issa ma nafx jekk pajjiżna rċeviex xi tip ta' għajnuna.

Jekk irċieva nixtieq li għallinqas inkun informat u jkun informat ukoll kulmin għandu għal qalbu s-sajd f'pajjiżna għax fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista jingħad ċar li b'għajnuna u fondi mill- Unjoni Ewropea kellna nattrezzaw aħjar l-inġenji tas-sajd u s-sajjieda jingħataw għajnuna.

Sal-lum, safejn naf jien, u jekk qiegħed żbaljat nikkoreġi ruħi, din l-għajnuna għadha ma waslitx.

Wasal biss dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna li ta' min jgħid kien tressaq biss għall- ewwel qari fl-1992, madwar sitt xhur wara li l-Partit Nazzjonalista rebaħ l- elezzjoni imbagħad reġa' kien ġie ppublikat fil-gazzetta tal-Gvern numru 16,266 tad-19 ta' April 1996, bejn wieħed u ieħor ħames jew sitt xhur qabel l-elezzjoni ta' dik is-sena.

Forsi f'dan li għandna quddiemna hemm ċerti tibdiliet mhux kbar mill-abbozzi oriġinali imma nafu wkoll li dan l-abbozz ma tantx iħeġġek.

Dan tressaq ta' malajr, ċerti klawsoli tiegħu xejn m'huma popolari u se jeffetwaw ħażin lill-qasam tas-sajd f'pajjiżna.

Mr. Speaker, jien ma naqbilx ma' l-abbużi u min jabbuża għandu jiġu ppenalizzat.

Id-dixxiplina u s-serjeta' huma importanti wkoll.

Tajjeb li jkun hemm ċerti guidelines biex wieħed ikun jaf x'għandu jagħmel.

Huwa importanti wkoll li jkun hemm is-serjeta' u nibżgħu għal dak li għandna madwarna għall-benefiċċju tas-sajjied tal-futur.

Inutli tħalli kollox għaddej għal riħu, bis-sajjieda jaqbdu l-iżgħar ħut immaġinabbli u kif semma aktar qabel il-kollega tiegħi l-Onor.

Tony Abela bl-użu tal-bombi li joqtlu kull xorta ta' ħut u ħlejjaq tal-baħar, imma mill-banda l-oħra hemm diversi klawsoli f'dan l-abbozz li ma nistgħux naċċettaw.

Naqblu li fejn ikun hemm l-abbużi jittieħdu passi, imma ma nistgħux naċċettaw ċerti klawsoli fejn per eżempju l-Ministru issa jista' jagħti lis-sajjieda barranin il-permess biex jiġu u jistadu fl-ibħra territorjali Maltin.

U m'hemmx dubju għaliex dan qiegħed jiġi nkluż.

Nafu li bid-dħul ta' Malta fl-Unjoni, pajjiżna bilfors se jkollu jċedi l- blata kontinentali tiegħu għas-sajjieda barranin, waqt li anke s-sajjieda Maltin nittama li jkunu jistgħu jmorru jistadu fil-blata kontinentali ta' pajjiżi viċin tagħna, bħal Sqallija u postijiet oħra.

Issa tgħidli, imma ma jkunux jistgħu s-sajjieda tagħna jmorru fl-ibħra Sqallin?

Veru, imma forsi wieħed ma jirrealizzax li s-sajjieda Maltin, minkejja li issa se jiġu attrezzati aħjar, se jkollhom iħabbtuha mas-sajjieda Sqallin, li flotta waħda tagħhom tammonta għas-sajjieda kollha li hawn Malta u li l- inġenji li għandhom huma bil-wisq aktar sofistikati, moderni u avvanzati minn dawk tal-Maltin.

Issa tan-naħa l-oħra jistaqsuk: Imma fejn hi l- fiduċja?

Dejjem dan ikun l-argument.

Aħna għandna fiduċja, assoluta fis- sajjied Malti imma minħabba l-limitazzjonijiet ta' riżorsi matul is-snin dan kien kapaċi jilħaq biss ċertu livell.

Bis-saħħa ta' gvernijiet Laburisti ngħata għajnuna kbira biex jattrezza l-inġenji tiegħu, pero' l- livell hu dak li hu.

Daqshekk ippermetta pajjiżna.

Mr Speaker, m'għandniex dubju mill-ħila tas-sajjied tagħna imma ninsabu pre-okkupati dwar il-kapaċita' tal-bastimenti u l-inġenji Maltin a paragun ma' dawk ta' pajjiżi viċin tagħna.

Din kienet l-ewwel ħaġa li baxxejna rasna għaliha quddiem l-Unjoni Ewropea.

Flok ngħidulha li min-naħa tagħha trid tgħinna nattrezzaw lis-sajjieda tagħna, aħna qed inbaxxu rasna.

Dan bħal fil-każ ta' l-armata l-ġdida ta' l-Unjoni Ewropea, l-aqwa li Abdullah ta' l-Unjoni Ewropea tana dik l-ordni u aħna nsallu quddiemu!

Jiddispjaċini ngħid li sitwazzjonijiet bħal dawn jumiljaw lil pajjiżna.

M'inix ser nidħol fl-argument jekk hux tajjeb jew le li nidħlu fl-Unjoni Ewropea, imma rrid ngħid li f'dan il-każ il-gvern, bħalma għamel f'każi oħra, qed ibaxxi rasu u jaċċetta b'għajnejh magħluqa.

Tan-naħa l-oħra jsemmgħu n-negozjati.

Dawn x'negozjati huma!

Negozjati meta l-Unjoni tordnali nagħmel hekk u hekk u ma nieħu xejn lura!

Negozjati jsiru billi jien inċedi din imma inti issa trid tgħinni.

Wara kollox aħna pajjiż li m'huwiex żviluppat 100% a paragun ta' pajjiżi viċin tagħna fl- Unjoni Ewropea.

U dawn jibilgħuna kieku kellna naċċettaw dan kollu b'għajnejna magħluqa.

Nittama li ma nibdewx inċedu l-blata kontinentali u li ma nibdewx noħorġu l-permessi biex sajjieda barranin jiġu jistadu fil- blata kontinentali tagħna qabel pajjiżna, il-Bambin jaf meta, jissieħeb fl- Unjoni Ewropea.

Jiena ma nieħu xejn b'sorpriża, għax-tan-naħa l-oħra kollox qed jaċċettaw.

Mr Speaker, wieħed ma jistax ma jirrimarkax li l-multi fuq is-sajjieda li qed jiġu proposti f'dan l-abbozz huma astronomiċi u fenomenali.

Per eżempju, f'artiklu 8 jingħad li l-multi għal min jistad bla liċenzja jew permess huma bejn Lm1,000 u Lm25,000.

Issa fuq din forsi xtaqt nagħmel parentesi żgħira.

Mela issa s-sajjied irid jgħid: Jiena sajjied tal-vopi jew tat-tonn u daqshekk.

Jiġifieri jrid ikollok il-liċenzja.

L-istess fejn se tistad.

Qed jingħad ċar f'dan l-abbozz li wieħed ma jistax jistad fejn irid u jekk jinqabad fejn mhux suppost jista' jeħel bejn Lm1,000 u Lm25,000.

Tal-għaġeb, Mr Speaker!

Safejn naf jien f'pajjiżna ftit hawn liġijiet fejn min jiksirhom jeħel dawn il-multi.

Forsi t-traffikanti tad-droga biss jeħlu dawn il-multi.

Issa ta' min igħid li meta jsiru abbużi fuq l-ambjent fuq l-art, dak li jkun ma jeżistux l-istess multi.

U s-sajjied kemm-il Lm25,000 jdaħħal?

Qisu s- sajjieda kollha għandhom il-vilel, is-swimming pools, il-yachts u l- Mercedes!

M'humiex dawk is-sajjieda Maltin.

Is-sajjieda Maltin huma dawk li joħorġu jistadu, ibatu, jaqilgħuha u jikluha u forsi jwarrbu xi ħaġa żgħira.

M'humiex dawk in-negozjanti li bit-taħwid u t-tgerfix jagħmlu ħsara lill-ambjent f'pajjiżna, xi kultant bil-protezzjoni ta' kbarat, li anke meta jinstabu ħatja ma jħallsux dawn il-multi.

M'inix qed ngħid li naqbel ma' l-abbużi, dan għedtu qabel u nerġa' nikkonfermah imma l-multi li qed jiġu imposti hawnhekk, għalija huma astronomiċi.

Imma żgur li mhux sew li dawn qegħdin jitpoġġew fl-istess keffa ta' min jittraffika d-droga.

Dawk jeħlu dik il-multa f'pajjiżna.

Warajhom jiġu s-sajjieda jekk jaqbdu l-ħut iż-żgħir u ma jitfgħux lura l- baħar.

Jiena naħseb li issa qed nesaġeraw.

Wieħed forsi jistaqsi: Kif wasalna għal dawn il-multi?

Min fassalhom?

Fuq liema kriterji ġew mfassla?

Tajjeb li wieħed jirrispondi ħalli nkunu nafu eżattament għaliex hemm dawn il-multi daqshekk fenomenali.

Mr Speaker, nixtieq nagħmel il-punt ukoll dwar jekk aħniex ninformaw lis- sajjied b'dan l-abbozz.

Is-sajjieda jafu x'aħna ngħaddu hawnhekk minn dan il-parlament u x'se jkunu r-regolamenti li qed nimponu fuqhom?

Hu importanti li s-sajjied ikun informat, mhux naqbdu nagħmlu l-liġijiet, imbagħad naqbdu sajjied u ngħidu li qed jabbuża.

Issa hawnhekk mhux qed ngħid fil-każ tal-bombi, għax kulħadd jaf li dan kontra l-liġi, imma hawnhekk għandna regolamentazzjonijiet ġodda li ħafna sajjieda ma jafux dwarhom u għandhom ikunu nformati.

Ejja nedukawh lis-sajjied, ejja ninformawh.

Jien għandi d-dubji tiegħi kemm is-sajjieda huma nfurmati x'aħna niddiskutu hawn f'din il-Kamra u kemm jafu dawn ir-regoli ġodda li qegħdin ngħidu li se nagħmlu f'dan il-pajjiż.

Per eżempju, saru konsultazzjonijiet mas-sajjieda dwar dan li qed jiġi propost?

Mhux qed ngħid li ma sarux imma qed nistaqsi.

Apparti dak li għedt fil-bidu, li issa sajjieda barranin se jkunu jistgħu jiġu jistadu fl-ibħra territorjali Maltin, skond dawn ir-regolamenti s- sajjied irid ikun jaf fejn se jistad, għalxiex, fejn għandu jħott il-ħut, kif irid jagħmel ċerti kalkoli u kif jintiżen il-ħut.

Anke sajjied li huwa tradizzjonalment imdorri jaqbad il-luzzu u joħroġ, jitfa' x-xibka jrid jimxi ma dawn ir-regolamenti u dan mhux se jkun faċli għalih li jifhem din il-bidla kbira li qed issir.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, ippermettili nwaqqfek imma skadielek il-ħin u biex tkompli titkellem għandek bżonn extension.

Min qed jipproponi?

ONOR.

JOE CILIA: Nipproponi li l-Onor.

Cuschieri jkompli jitkellem.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHRIS AGIUS: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Cuschieri jkompli jitkellem?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cilia, on a point of order.

ONOR.

JOE CILIA: Mr. Speaker, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Hawn talba għal-quorum.

Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Is-seduta ġiet sospiża fl-10.34 a.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista' tkompli.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Censu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, id-diskorsi li saru min-naħa ta' l- oppożizzjoni fuq din il-liġi wieħed jista' jaqsamhom f'żewġ kategoriji.

L- ewwelnett qalu li dan l-abbozz ta' liġi qed isir minħabba l-famuża Unjoni Ewropea.

Dan il-kliem jgħiduh dwar kull abbozz ta' liġi li jgħaddi minn dan il-parlament u sakemm nidħlu membri naħseb se nibqgħu nisimgħuh.

Imbagħad kien hemm il-kritika li dan l-abbozz qed isir ta' malajr u min-naħa l-oħra qegħdin jistaqsuna ripetutament jekk saritx konsultazzjoni mas-sajjieda Maltin u Għawdxin u mar-rappreżentanti tagħhom.

(Interruzzjonijiet)

Mr. Speaker, jiena qed inqum nitkellem għax nemmen li kull wieħed minna li jiġi jitkellem f'din il-Kamra għandu jgħid il-fatti kif ikunu ġraw.

Kieku kien hawn kritika li dan l-abbozz ta' liġi dam iżżejjed biex wasal quddiem dan il-parlament, b'xi mod kont nasal biex ngħid li f'ċertu sens hemm raġun.

Barra minn hekk, tneħħi xi rtokki li aktarx huma relatati mal- grammatika u mal-preżentazzjoni, l-abbozz li għandna quddiemna huwa l- istess bħal dak li kien ġie ppubblikat fid-19 ta' April, 1992 - l-ewwel qari tiegħu kien sar fit-23 ta' Novembru, 1992 - meta żgur li ma kellniex l-acquis communautaire quddiemna.

Ma kien hemm xejn miktub dwar x'għandu jsir u ma jsirx biex Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea, pero' quddiemna kellna kwestjonijiet marbuta mas-sajd, dwar il-mod kif nikkontrollaw, nikkonservaw u namministraw is-sajd.

Mr. Speaker, m'għandix dubju li min jaħdem f'dan il-mestier irrid jiffaċċja ħafna problemi, fosthom li jkun kontinwament qiegħed jissogra ħajtu.

Il-parti l-kbira ta' ħajjitna aħna għaddejniha naħdmu fuq l-art u forsi rsaqna lejn il-baħar sempliċement biex ngħumu u allura ma nistgħux napprezzaw id-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom dawn in-nies waqt li jkunu qegħdin jaħdmu.

Barra minn hekk hemm ukoll il-fatt li l-impjieg tas- sajjied jiddependi minn ħafna affarijiet.

Barra li jista' jitlef ukoll ħajtu, kif ġieli ġara, imma mhux darba u tnejn li l-opra tal-baħar, l-uniku mezz ta' l-għixien tas-sajjied, tkun ukoll esposta għar-riskji li tinħaraq, li titkisser mal-blat jew li tinqasam f'nofs ta' baħar.

Mr Speaker, meta bdiet titfassal din il-liġi numru ta' snin ilu ridna naraw li n-nies marbutin ma' dan il-mestier ikunu jafu kontinwament x'qed jiġri.

Saret id-domanda aktar minn darba jekk aħna għamilniex konsultazzjoni mas-sajjieda.

L-ewwelnett l-abbozz ta' liġi ppubblikat fl- 1996 ġie studjat fid-dettal minn bord tas-sajd li huwa r-rappreżentant tas- sajjieda u fil-fatt kien hemm diversi emendi li daħlu f'dan l-abbozz proprju wara li kienet saret din il-konsultazzjoni.

Naturalment il-ministru preżenti kompla għaddej bid-diskussjonijiet tiegħu matul is-sentejn li għaddew.

Jiena ngħid li forsi kienu s-sentejn bejn l-1996 u 1998 li fihom ma sar xejn fuq dan l-abbozz.

Qalulna wkoll li bħala oppożizzjoni jaqblu li għandu jkun hemm il- kontroll pero' dan il-kliem ukoll qaluh b'ċertu ton.

Fil-fatt spiċċajna l- ħin kollu nisimgħu lil tan-naħa l-oħra jgħidu li rridu noqogħdu attenti li dan ma jfissirx li nispiċċaw biex nikkontrollaw iżżejjed u li se jkun hemm min jitlef l-impjieg tiegħu.

L-aħħar kumment li sar kien jikkonċerna t-tip ta' multi li għandna quddiemna u sar paragun bejn l-ambjent fuq l-art u dak fuq il-baħar.

L-ewwelnett naħseb li kulħadd, b'mod partikolari s-sajjieda u n-nies li jaqilgħu l-għixien tagħhom mill-baħar, għandu jkun jaf preċiżament fuqiex qegħdin nitkellmu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Hawnhekk m'aħniex nitkellmu dwar liġi li ma tħallix lil xi ħadd jagħmel xi ħaġa.

Mhux qegħdin nitkellmu dwar liġi li xxekkel lis-sajjied.

Qegħdin nitkellmu dwar liġi li tiggarantixxi l-eżistenza tas-sajjied għaż-żmien li ġej.

Wara kollox is-sajjied ta' għada wkoll għandu jkollu d-dritt li jmur jistad u mhux imur idur bl-opra tal-baħar tiegħu, jitfa' x-xibka u ma jaqbad xejn.

Qegħdin nitkellmu fuq il-possibilita' li fiċ-ċokon tagħna aħna wkoll nikkontribwixxu biex l-istocks u l-ispeċi tal-ħut - u nafu li l- Mediterran huwa baħar x'aktarx fqir - jibqgħu jeżistu fis-snin li ġejjin.

Jekk ma jkunx hemm ħut x'jinqabad ta' xejn tgħid li int sajjied, u permezz ta' din il-liġi qegħdin nitkellmu fuq il-possibilita' li għall-quddiem niggarantixxu li jibqa' xi ftit tal-ħut fil-baħar.

Dak li qegħdin nagħmlu hawnhekk.

U jkun għalxejn li fil-ġurnali lokali ssib min jitkaża għax id- dipartiment tas-sajd qed jipprova jirrestrinġi lil min jaqbad, kemm jaqbad u kif jaqbad il-ħut.

Mr Speaker, jekk irridu bis-serjeta' li fil-futur ikollna ħut x'nistgħu naqbdu rridu mil-lum nagħtu s-sehem tagħna biex nippreżervaw dak li hemm fil-baħar.

Dan ma jfissirx li qegħdin ngħidu lis-sajjieda biex jagħmlu xi għaxar snin ma jmorrux il-baħar.

Qed ngħidu li jekk minflok fl-ewwel ġimgħa ta' Awissu, is-sajd għal-lampuki jibda isir wara Santa Marija.

Wara kollox nafu x'ikun ir-riżultat.

Minflok taqbad lampuka ta' 100g taqbad dik li tpassi warajha li tkun ta' 500g.

Forsi veru li fl-ewwel ġimgħa ta' Awissu l-lampuka ġġib Lm2-il kilo mentri jekk taqbadha aktar tard tista' ġġib inqas, pero' b'dan il-mod inkunu qegħdin niggarantixxu wkoll li tiġi Santa Marija oħra s-sena d-dieħla u s-sajjied ikun jista' jaqbad xi waħda mil- lampuki li ma nkunux qbadna din is-sena.

Mr. Speaker, sfortunatament dan il-punt il-ħin kollu qed jinqabeż min-naħa ta' l-oppożizzjoni minħabba l- ossessjoni tagħhom li kulma jsir f'dan il-parlament iridu jabbinawh mal- kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Tan-naħa l-oħra qalulna wkoll li l-iskop ta' din il-liġi hu aktar biex niġu in line ma' l-Unjoni Ewropea milli biex nilħqu l-għanijiet u r- raġunijiet li huma mniżżlin f'dan l-abbozz.

Imma fejn waslet l-oppożizzjoni ta' dan il-pajjiż?

Dawn jafu daqsna li qed inressqu din il-liġi prinċipalment biex nilħqu l-għanijiet u r-raġunijiet li hemm imniżżlin fl- istess liġi.

Naturalment il-konvenzjoni marbuta mal-Ġnus Maqgħuda mhijiex xi konvenzjoni li ġiet fuq dan il-parlament qisha waqgħet minn fuq il- qamar.

Din hija konvenzjoni li ffirmatha l-Unjoni Ewropea wkoll u allura torbot ukoll lill-pajjiżi membri.

Issa d-domanda li għandna quddiemna hija: Din hija konvenzjoni tajba?

Tħares bis-serjeta' l-futur tas-sajjied f'pajjiżna?

Tħares bis-serjeta' l-possibilita' li jkun hawn stocks ta' ħut li 'l quddiem aħna nkunu nistgħu nibbenefikaw minnhom?

U r-risposta ta' kull membru minn din il-Kamra, hu x'inhu t-twemmin politiku tiegħu, naf li f'qalbu hija iva.

U proprju għalhekk għandna dan l-abbozz ta' liġi quddiemna.

Mr. Speaker, jien niskanta kif l-oppożizzjoni tkażat għax il-gvern preżenti ma tax kas li ċerti inizjattivi li kienu ttieħdu mill-gvern preċedenti fil-GFCM.

Dan m'huwiex veru.

Il-gvern preżenti baqa' għaddej bl-inizjattivi li kienu marbuta mas-sajd f'dan il-pajjiż għax dak li hu tajjeb ħadd ma jista' jgħid li hu ħażin.

Naf ukoll li d-dipartiment tas- sajd baqa' jipprova jikkontrolla lis-sajjieda Maltin u lis-sajjieda barranin li b'xi mod jistgħu jidħlu jistadu fl-ibħra tagħna.

Naturalment nistgħu nibqgħu fil-pożizzjoni xorta jkun hemm min jipprova jabbuża mil- leġislazzjoni, pero' fl-aħħar mill-aħħar kull liġi li teżisti fid-dinja jkun hemm min b'mod jew ieħor jipprova jabbuża minnha.

Mr. Speaker, hawnhekk għandna wkoll id-definizzjonijiet tal-postijiet fejn wieħed jista' jistad u x'inhuma l-obbligi ta' min ikun se jmur jistad f'dawn il-postijiet.

Dawn ir-restrizzjonijiet qed nagħmluhom għaliex qegħdin ngħidu lis-sajjied li qabel ma jidħol fl-area tas-sajd, qabel joħroġ mill-area tas-sajd, kemm jekk inhu Malti u kemm jekk inhu barrani, irid jiddikjara x'tip ta' equipment għandu fuq l-opra tal-baħar tiegħu.

Dan qed isir għax naħseb li lkoll naqblu li jekk hemm xibka li mhux suppost tiġi wżata waqt is-sajd, dik ix-xibka m'għandhiex tkun parti mill- affarijiet li jkun hemm fuq l-opra tal-baħar.

U dan huwa l-mod kif wieħed jista' jikkontrolla li ma jkunx hemm sajd illegali bi xbieki li huma illegali.

Issemmew il-mist nets, id-drift nets u diversi affarijiet oħrajn u ssemmew ukoll l-inizjattivi li ttieħdu fil-passat mill-GFCM biex jiġi kontrollat dan it-tip ta' sajd.

Dawn huma miżuri tajba pero' l-uniku mod kif tikkontrolla li dik ix-xibka ma tintużax huwa billi ma tħallihiex fuq id-dgħajsa.

U hekk qegħdin ngħidu hawnhekk.

L-istess jingħad għall-ħut li jinstab fuq l-opra tal-baħar waqt xi spezzjoni.

Dan jitqies bħallikieku nqabad mill-post jew mill-viċinanzi fejn ikun inqabad il-vapur.

Qegħdin ngħidu dan kollu għax irridu niggarantixxu li ma jkunx hemm nies li meta jinqabdu b'ċerti tipi u daqsijiet ta' ħut jgħidu li dan ma qabduħx mill- baħar tagħna.

Jekk xi ħadd jinqabad fl-ibħra li huma meqjusin tas-sajd u fuqu jkun hemm ħut li mhux suppost jinqabad jew mezzi tas-sajd illegali, anke jekk il-ħut ma jkunx qabdu minn hemmhekk, għall-iskop ta' din il-liġi xorta waħda jiġi meqjus bħallikieku qabdu hemmhekk.

Din il-patri saret biex min jabbuża ma jkollux toqob minn fejn jaħrab.

Mr. Speaker, il-messaġġ li qed twassal l-oppożizzjoni hu li minħabba l- fissazzjoni tiegħu li jidħol fl-Ewropa, il-gvern Nazzjonalista mhux qiegħed jagħti kas it-370 sajjied full-time li għandu l-pajjiż.

Dan m'huwiex minnu.

Aħna gżira fil-Mediterran bi tradizzjonijiet tas-sajd.

Apparti San Ġiljan li semma' l-Onor.

Cuschieri, għandna wkoll Marsaxlokk, San Pawl il-Baħar, il-Mellieħa, l-Imġarr, Għajnsielem, iż-Żurrieq u diversi postijiet oħrajn li huma rħula tas-sajd.

Aħna nafu xi sforzi jsiru minn dawn il-persuni biex minkejja d-diffikultajiet kollha jibqgħu jaqilgħu l-għixien tagħhom billi jmorru jistadu u l-garanzija tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern m'hijiex dik li se jagħmel xi ħaġa biex jeqred lis-sajjied imma hija l-garanzija li bħalma għamilna matul is-snin li għaddew, nibqgħu nagħtu l-ikbar għajnuna lis-sajjieda tagħna biex jibqgħu jaqilgħu l-għajxien tagħhom u jkunu wkoll fil-qagħda li jippreżentaw b'mod aħjar dak li jaqbdu lill-mara tad-dar.

U jippreżentawh b'mod aħjar għax il-bastiment tas-sajd ikollu fuqu iktar equipment li jiggarantixxi li l-ħut li jinqabad jitwassal għand il- konsumatur fl-aħjar stat possibbli.

Dawn huma kollha miżuri li ttieħdu matul is-snin li għaddew u wieħed jista' jgħid li l-gvern immexxi mill- Partit Nazzjonalista żgur qatt ma għamel xejn biex lis-sajjied inaqqaslu, itellfu jew b'xi mod ineħħilu d-drittijiet tiegħu.

Fil-passat l-oppożizzjoni qalet aktar minn darba - ma jidhirlix li nġieb dan l-argument f'dan id-dibattitu pero' żgur li ntuża fil-passat - li l- Partit Nazzjonalista fil-gvern tant hu kontra s-sajjieda li ta l-għajnuna tiegħu biex f'pajjiżna jkollna l-akwakultura ħalli l-ħut li jaqbad is- sajjied Malti ma jkollux fejn ibiegħu u allura jkollu jżarma.

Kumbinazzjoni l-bieraħ jew il-bieraħt lura, f'artiklu f'wieħed mill-ġurnali lokali ntqal li l-akwakultura qiegħda tiffaċċja diffikultajiet kbar minħabba li l-gvern tal-lum ma rnexxilux ineħħi jew inaqqas il-15% tad-dazju li hemm impost fuq l-esportazzjoni ta' dan il-ħut lejn l-Unjoni Ewropea.

Dan l-artiklu aktar ġegħelni nibki milli nidħak u dan qed ngħidu għax l-oppożizzjoni tal-lum taf li f'Ottubru 1996 konna wasalna fi ftehim biex mill-1 ta' Jannar 1997 dawk il-15% dazju jibdew jitnaqqsu gradatament sakemm nispiċċaw b'zero taxation pero' malli tela' l-gvern laburista u ffriża l-applikazzjoni għal sħubija dan il-ftehim waqa' kollu.

U jiena ċert li l-persuni li qegħdin fl- akwakultura jifhmu li dawn il-15% aktar qegħdin jitħallsu minħabba li l- Unjoni Ewropea tagħmilha aktar diffiċli għal pajjiżi mhux membri biex idaħħlu dawn il-prodotti ġewwa l-Ewropa.

Mr. Speaker, illum għandna wkoll parteċipazzjoni sħiħa ta' diversi sajjieda li fehmu li huma wkoll għandhom sehem kbir x'jagħtu fl-akwakultura ta' pajjiżna.

Illum l-akwakultura ma tikkonċernax biss l-awrat u l-ispnott imma tikkonċerna wkoll it-trobbija tat-tonn.

Forsi sa ftit tax-xhur ilu ħafna nies f'pajjiżna kienu jaħsbu li hija ħolma li taqbad it-tonn meta jkun għadu żgħir, tqegħdu ġo xibka u tkabbru biex tesportah imma llum din il-ħaġa qiegħda ssir realta'.

Il-bieraħ kellna domanda parlamentari dwar kemm esportajna tonn minn dak li tkabbar fix-xibka.

Bħal dak li qallu ma nafux kemm irid idum jitkabbar fix-xibka t-tonn li nqabad matul l-istaġun li għadda!

Mr. Speaker, l-oppożizzjoni qed tgħid lis-sajjieda biex joqogħdu attenti għax il-Partit Nazzjonalista fil-gvern irid jeqridhom.

Jiena naħseb li jkun aħjar jekk flok jisimgħu dak li tgħid l-oppożizzjoni s-sajjieda jaraw x'għamilna matul is-snin kollha li għaddew.

Jekk jagħmlu hekk anke jekk ma jkollhomx l-opinjoni politika tal-gvern, żgur li jifhmu u japprezzaw il- miżuri li qegħdin jittieħdu.

Mr. Speaker, din il-liġi tiggarantixxi wkoll li l-individwu li jkun fuq id-dgħajsa jkun qiegħed f'qagħda kemm jista' jkun safe, biex jekk Alla jħares qatt tinqalgħalu problema bogħod mill-art ikollu sistema ta' komunikazzjoni adegwata bħal two way radio jew sistema ta' VHF.

Il-liġi li għandna quddiemna qed tagħti l-poter lid-direttur li jiċċekkja l-equipment biex ikun garantita s-safety tas-sajjied.

B'kumbinazzjoni għadna kif għaddejjna l-liġi dwar is-sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Jiena ma nafx jekk issemmietx il-problema tas-sajjieda fuq il-post tax-xogħol pero' żgur li l-baħar huwa wieħed mill-aktar postijet esposti għar-riskji u f'dan l- abbozz ta' liġi rridu naraw li dak li hemm fuq l-opra tal-baħar iżomm lis- sajjied f'kuntatt mal-art.

Issemmiet ukoll il-kwestjoni dwar l-illiċenzjar.

Kieku kelli noqgħod fuq il-kliem li qalet l-oppożizzjoni nasal għall-konklużjoni li minn 370 sajjied full-time u 1,000 part-time se naslu fil-pożizzjoni li jkollna xi erba' jew ħamsa biss għax issa d-dipartiment tas-sajd se jitlob li jkun hemm din il-liċenzja.

Din m'hijiex l-intenzjoni ta' din il-liġi.

Fuq kollox din il-ħaġa talbuha iktar minn darba l-istess rappreżentanti tas- sajjieda, b'mod partikolari dawk full-time biex meta jmorru għal-lampuki ma jkunx hemm xi ħadd minna li għandu cabin cruiser u jmur idawrilhom l- irmiġġi u l-postijiet tas-sajd tagħhom mingħajr ma jkollu ebda liċenzja u jidħollok b'40 jew 50 kaxxa lampuki fil-pixkerija.

Dan huwa mod ieħor ta' kif din il-liġi tagħti protezzjoni b'mod partikolari lil dawk li huma sajjieda full-time.

Ħafna drabi wkoll nisimgħu li ġew it-Taljani jew l- Isqallin biex iħarbtu s-sistema tas-sajjieda Maltin u mhux darba u tnejn ikun hemm xi ħadd li għandu cabin cruiser jew speed boat li jiddeċiedi li jmur jistad, jaqbad tonn jew tnejn u jdaħħlu l-pixkerija.

Naturalment dan ikun qed jikkompeti mas-sajjied li huwa full-time, u minflok Lm2-il kilo t- tonn jinbiegħ Lm1.50 jew Lm1-il kilo.

Dan ifisser li s-sajjied li jrid jaħdem biex jaqla' l-għejxien tiegħu jispiċċa f'kompetizzjoni inġusta ma' dan it-tip ta' sajjied.

Mhux qegħdin ngħidu li min irid imur jistad għat- tonn mhux se jkollu l-possibilita', imma jrid ikollu l-liċenzja u mod ta' kontroll.

L-Onor.

Cuschieri qalilna li issa se niġu fil-pożizzjoni li s-sajjied irid jiddikjara jekk hux se jaqbad il-vopi jew is-sawrell.

Darba, biex jiċċajta l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici kien staqsa kif tagħraf jekk il- ħuta hijiex mara inkella raġel meta tinqabad u naħseb li l-kumment ta' l- Onor. Cuschieri jaqa' wkoll fl-istess ambitu.

Dan qed ngħidu għax l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhux qed jitkellem fuq xi ħadd li se jmur għall-vopi, għas-sawrell, għall-aċċoll u xi ħaġa oħra imma qed jitkellem biss fuq il-mod ta' kif nistgħu nistadu.

Dan importanti li jifhmuh l-aktar in-nies li qegħdin f'dan il-mestier u r-rappreżentanti tas-sajjieda f'pajjiżna.

Dawn iridu jifhmu wkoll li permezz ta' din il-liġi m'haħniex se neqirdu b'xi mod is-sajd jew inkella lis-sajjied tagħna imma se niggarantixxu li tibqa' l-ħtieġa tas-sajjied u l-possibilita' li l- konsumatur jixtri u jieklol ħuta li tkun nqabdet mis-sajjieda lokali.

Jekk ma ninfurzawx din il-liġi wara li tgħaddi minn dan il-parlament ikun għalxejn li noqogħdu ngħidu li din qed issir minħabba hekk u hekk.

Irridu niggarantixxu li meta din il-liġi tgħaddi minn dan il-parlament, nattwawha u nħaddmuha.

Jiena ċert li se nħaddmuha mhux b'impożizzjoni imma b'kollaborazzjoni, b'koperazzjoni u b'fiduċja sħiħa min-naħa tas-sajjieda.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, l-għan ewlieni ta' dan l-abbozz ta' liġi suppost li huwa li minflok ikollna l-Att dwar l-industrija tal-ħut isiru dispożizzjonijiet ġodda biex jirregolaw, jikkonservaw u jamministraw is- sajd f'Malta minħabba r-ratifikazzjoni minn Malta tal-Konvenzjoni tal-Ġnus Maqgħuda fuq il-Liġi tal-Baħar pero' fil-verita din il-liġi se ssir sabiex nikkonformaw ma' dak li titlob l-Unjoni Ewropea.

Fix-short term priorities tal-pjan li tqassam ftit ilu u li ġie diskuss f'din il-Kamra fejn tidħol leġislazzjoni dwar is-sajd naraw li:

''The fisheries Conservation and Management Act will be adopted by Parliament by the third quarter of 2000 and will provide for the adoption of subsidiary legislation to cover all aspects of the fisheries Acquis.''

Naħseb li l-liġi kif preżentata l-lum tirrifletti eżattament dak li qed jgħid f'dan il-programm għal adozzjoni ta' l-acquis.

Minkejja li forsi fil- passat in-numru ta' persuni li kienu jaqilgħu l-għajxien tagħhom mis-sajd kien ħafna u ħafna akbar minn dak li għandna llum, iżda xorta waħda jibqa' l-fatt li rridu nagħmlu l-almu tagħna sabiex nissalvagwardaw l-impjiegi tas- sajjied full-time u part-time li għandna f'pajjiżna.

Għalkemm m'għandniex l-eluf, iżda żgur li n-numru ta' sajjieda Maltin jikkontribwixxu b'ħafna modi differenti, ekonomikament, soċjalment kif ukoll kulturalment għal pajjiżna.

Per eżempju jekk wieħed jasal wasla sar-raħal ta' Marsaxlokk, li hu magħruf għan-numru ta' sajjieda li hemm fih, wieħed jiltaqa' ma' bosta turisti li jmorru hemmhekk sabiex jammiraw l-ambjent ta' raħal tipikament tas-sajjieda.

Dan hu mod ieħor kif il-qasam tas-sajd qiegħed jikkontribwixxi għal-lat ekonomiku ta' pajjiżna.

Il-fatt li l-gżejjer tagħna huma mdawrin bil-baħar b'kosta li tlaħħaq mal- 179 kilometru huwa wieħed mir-raġunijiet ta' l-importanza tas-sajd għal pajjiżna.

Ma nistgħu qatt nieħdu r-riskju li dan il-mistier neqirduh biex nissodisfaw xi waħda mill-kondizzjonijiet mitluba mill-Unjoni Ewropea.

Ma nistgħux nirriskjaw li ntellfu lis-sajjieda tagħna l-ħobża ta' kuljum, li lkoll napprezzaw it-tbatija u l-periklu tax-xogħol tagħhom, biex indaħħluhom f'kompetizzjoni diretta ma' sajjieda barranin.

Bħala oppożizzjoni aħna ilna ngħidu li sħubija sħiħa se twassal sabiex sajjieda barranin, b'opri ħafna akbar, armati ħafna iktar mis-sajjieda tagħna, jkunu jistgħu jiġu jistadu fl-ibħra tagħna.

Minkejja li sal-lum ebda dgħajsa tas- sajd barranija ma tista' tistad hawn, mhux l-ewwel darba li kellna każi ta' sajjieda Sqallin jew minn pajjiżi Għarab li nqabdu jistadu kontra l-liġi fl-ibħra Maltin.

Niftakar ukoll meta kellna ilmenti minn sajjieda kontra flotot ta' dgħajjes kbar ta' sajjieda barranin li gwidati minn ajruplan żgħir kienu jistadu viċin l-ibħra territorjali tagħna.

F'dan il-każ l- ajruplan kien jindikalhom areas abbundanti bit-tonn u dan kien jinqabad a skapitu ta' sajjieda Maltin.

U hawn nistaqsi: Kif jistgħu jikkompetu s- sajjieda Maltin mal-kobor ta' dawn il-flotot tas-sajd?

Kif għidt, in-numru ta' sajjieda Maltin mhuwiex xi wieħed esaġerat.

Hemm mal-230 opra reġistrati full-time u 1,350 opra oħra reġistrata bħala part- time.

Tajjeb jew ħażin dawn is-sajjieda kollha jaqilgħu parti mill- għajxien tagħhom minn dan ix-xogħol u żgur li dan ma jagħmluhx b'kapriċċ, għax wara kollox aħna nafu l-periklu u t-tbatijiet li jinvolvi dan ix- xogħol.

Għalkemm irridu nammettu li numru minn dawn il-part time fishermen huma dilettanti, xorta jibqa' l-fatt li jekk dawn huma reġistrati mad- dipartiment tas-sajd u mad-dipartiment tas-sigurta' soċjali bħala part-time fishermen dawn iridu jissodisfaw ammont ta' qbid ta' ħut matul is-sena.

Sur President, jiena xtaqt li f'dan l-intervent qasir nitkellem dwar il- liġi.

Fi klawsola 4 jissemmew ir-responsabbiltajiet varji li se jkollu d- direttur li se jkun maħtur mill-Prim Ministru.

Naraw li d-direttur se jkun responsabbli għall-ħruġ, bdil, sospensjoni u revoka tal-permessi u liċenzji għas-sajd, akwakultura, trasbord, tagħmir ta' sajd u ħidmiet oħra li jeħtieġu permessi u liċenzji skond dan l-Att.

Id-direttur ser ikun responsabbli wkoll mill-ġbir ta' drittijiet dwar permessi u liċenzji ta' reġistrazzjoni fir-reġistru, dwar bastimenti tas-sajd u kategorija oħra ta' permessi.

Jiena naħseb li jkun tajjeb li jkollna spjegazzjoni dwar x'tip ta' permessi u liċenzji se jkun hemm.

Tajjeb li jingħad ukoll xi ħlasijiet ser ikun hemm għal dawn il-liċenzji.

Nafu sewwa t-tbatijiet tas-sajjieda tagħna u l-ilmenti tagħhom dwar l-ispejjeż li dejjem jiżdiedu u dwar kemm jonqsulhom il-profitti u allura jkun xieraq li nkunu nafu x'liċenzji ġodda se jintalbu jħallsu.

Fi klawsola 7 qed ngħidu li d-direttur se jkun jista' jħassar bastiment tas-sajd minn fuq ir-reġistru jekk il-bastiment ma jġorrx dak it-tagħmir u ma jkunx iħares dawk il-ħtiġijiet oħra li jistgħu jkunu preskritti.

Hawnhekk qed nikkonfermaw dak li jgħid l-istess pjan ta' l-adozzjoni ta' l- acquis fejn jgħid li:

''The Fishing Fleet Subsidiary Legislation will also institutionalize the catch logbook for every fishing vessel with a lenght in access of 10 metres.

The logbook will become compulsory with the fourth quarter of 2001.

The Fishing Fleet Subsidiary Legislation will specifically provide for the establishment of a satellite based vessel monitoring system for all the fishing craft with a length over 20 metres.

The system will be introduced by the second quarter of 2001.''

Dan naħseb huwa mod ieħor ta' kif qed nikkonformaw ma' dak li jgħidu r- regolamenti tas-sajd mitluba mill-Unjoni Ewropea.

Qed naraw li se jkollhom jiddaħħlu logbooks għal kull opra tas-sajd 'l fuq minn 10 metri, u f'dawn il-logbooks iridu jitniżżlu ħafna dettalji dwar kemm inqabad ħut, x'tip, minn fejn ikun inqabad, il-kobor, u dettalji oħra li jitolbu l-istess liġijiet.

Naraw ukoll li d-dgħajjes tas-sajd akbar minn 20 metru se jkollhom iwaħħlu apparat apposta li jittrażmetti f'uffiċini fejn tinġabar l- informazzjoni dwar il-pożizzjoni ta' dawn id-dgħajjes.

Naqbel perfettament ma' dak li għadu kif qal l-Onor.

Ċensu Galea, li dan hu apparat bżonnjuż u l-opri tal-baħar ma jgħaddux mingħajru pero' x-xiri ta' dan l-apparat żgur se jinvolvi spejjeż kbar lis-sajjieda.

U hawn nistaqsi jekk il-gvern hux se jkun fil-pożizzjoni li jagħti sussidji għal dawn l-ispejjeż żejda li se jidħlu għalihom is-sajjieda, jekk humiex se jispiċċaw is-sussidji li sal-lum jingħataw lill-part-time u lill-full-time fishermen għax-xiri ta' opri tagħhom u jekk il-Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd wasalx fi ftehim mal-koperattiva tas-sajd biex is-sajjieda jkunu jistgħu jingħataw ammont ta' duty free diesel.

Bħalissa kull sajjied full- time jingħata allokazzjoni ta' fuel duty free skond il-qabda tal-ħut li jkun iddikjara fis-sena ta' qabel.

B'din il-liġi, dan l-ftehim li sar mal- koperattiva tas-sajjieda se jispiċċa?

Klawsola 10 titkellem ċar li l-bastimenti tas-sajd barranin jistgħu jistadu fl-ibħra tagħna biss meta jkollhom il-liċenzja.

Dan ifisser ukoll li se jkun hemm il-possibilta' ta' ħruġ ta' liċenzja għall-bastimenti tas- sajd barranin li jiġu jistadu hawn.

B'dan il-mod is-sajjieda tagħna issa se jkunu f'kompetizzjoni diretta ma' dawk is-sajjieda barranin li jinħarġilhom il-permess li jistadu fl-ibħra tagħna.

Klawsola 13 titkellem dwar iż-żamm ta' ħut abbord id-dgħajjes tas-sajd.

Hawn qed ngħidu li ma jistax jinżamm xi tip ta' ħut differenti minn dak li suppost ikun qed jinqabad mis-sajjied f'dak l-istaġun partikolari.

Issa jekk sajjied ikollu liċenzja għal xi tip ta' ħut u waqt is-sajda tiegħu jinzerta jaqbad xi ħut li mhux suppost qed jistad għalih, allura dan se jkollu jitfa' dan il-ħut il-baħar?

Nerġa' ngħid li naqbel ma' l-Onor.

Ċensu Galea dwar l-istocks tal-ħut u huwa tajjeb li jiġu mħarsa l-istocks tal-ħut tal-Mediterran, pero' rridu nkunu ċari x'qegħdin ngħidu b'dan li qed nilleġiżlaw.

Ma' din il-klawsola hemm marbuta wkoll klawsola 14 fejn qed ngħidu li s- sajjied Malti ma jistax jistad fejn irid hu iżda biss fejn ikollu liċenzja li jistad u biss għal dak il-ħut li jkollu liċenzja maħruġa għalih.

Klawsola 16 mbagħad titkellem dwar it-trasbord ta' ħut minn bastiment għal ieħor.

Hawnhekk qed naraw li d-direttur se jkollu s-setgħa li jimponi kondizzjonijiet differenti dwar bastimenti tas-sajd differenti jew oħrajn b'deskrizzjoni differenti.

Marbut ma' din il-klawsola hemm it-trasbord tat- tonn.

F'dawn l-aħħar snin kellna numru ta' bastimenti Ġappuniżi li kienu jixtru t-tonn lokalment, jaħdmuh fuq l-istess vapur u jlestuh għall- esportazzjoni.

Meta din il-liġi tkun infurzata dan ix-xogħol se jibqa' jsir kif s'issa dejjem sar?

Klawsola 18 naħseb li hija ta' mportanza kbira għall-eżistenza tas- sajjied Malti.

Din il-klawsola tikkonferma dak li aħna ilna ħafna ngħidu dwar il-ħsieb u l-possibilita' li bastimenti ta' sajjieda barranin jingħataw permessi jew liċenza biex jistadu fl-ibħra tagħna.

Kif se jkunu preparati s-sajjieda tagħna għall-kompetizzjoni diretta li issa se jkollhom meta forsi jinħarġu liċenzji lis-sajjieda barranin?

Forsi hawn min jgħid li l-baħar hu kbir u dawn m'humiex se jaffettwaw lis-sajjieda tagħna.

Dan m'huwiex il-każ għax nafu kemm dgħajjes tas-sajd barranin jistadu viċin l- ibħra tagħna.

Waqt il-maltemp kwanita' kbira ta' trawlers Sqallin u forsi wkoll minn pajjiżi Għarab ikunu jistkennu fil-port tagħna billi jirmiġġjaw fil-belt u anke fid-daħla tat-Tarzna.

Dawn żgur li dawn jidħlu f'pajjiżna għax ikunu viċin aktar l-art Maltija milli l-art ta' pajjiżhom, u dan iwassal għall-konklużjoni li dawn ikunu qegħdin jistadu fil-qrib.

Illum dawn jistadu fl-ibħra tagħna mingħajr permess imma bid-dħul ta' din il-liġi żgur li se jkunu jistgħu liberament.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru qed jgħidli li le.

Naħseb fil-winding up ikun jista' jirrispondi għal dawn il- mistoqsijiet li qegħdin nagħmlu aħna ta' l-oppożizzjoni.

Il-kobor tal- bastimenti barranin jagħmilha possibbli li dawn isalpaw għal ħafna mili 'l bogħod minn arthom.

Barra minn hekk dawn joħorġu jistadu għal ħafna ġranet u anke għal xhur.

Sur President, tit ilu kont qed nitkellem ma' sajjied Sqalli li kellu t- trawler tiegħu marbut fid-daħla ta' Bormla u dan qalli li ġieli joħorġu jistadu anke għal xahar barra minn arthom.

Issa s-sajjieda tagħna, bl-opri tal-baħar li għandhom, se jkunu f'pożizzjoni li jkunu jistgħu jikkompetu ma' dawn is-sajjieda?

Barra dan irrid ngħid ukoll li s-subclause ta' dan l-istess artiklu qiegħed hemm għalxejn, għax f'kull leġislatura kull gvern ikollu dejjem il- maġġoranza u għalhekk meta l-Gvern jitlob awtorizazzjoni tar-ratifika ta' dan l-artiklu żgur li din se tkun approvata għax hemm il-maġġoranza.

Klawsola 21 tissokta dwar x'irridu nissodisfaw b'relazzjoni mad-dħul tagħna bħala membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan l-artiklu se jkun qed jagħti l-poter lill-ispetturi tas-sajd ta' pajjiżi barranin, u allura ta' pajjiżi membri ta' l-Unjoni, li jitilgħu fuq bastimenti tas-sajd tagħna sabiex jaraw li dawn qed jobdu r-regolamenti kollha ta' l-Unjoni dwar is- sajd.

U dan mhux meta jkunu qed jistadu fl-ibħra barra mit-territorju Malti, iżda meta s-sajjieda Maltin ikunu qed jistadu fl-ibħra tagħhom.

Sur President, ikun tajjeb ukoll li ninfurmaw lis-sajjieda Maltin dwar liema regolamenti huma marbuta bihom.

Diġa' tkellimna dwar il-logbooks u apparat ieħor li jrid ikollhom is-sajjieda.

Barra minn hekk id-direttiva 92/29 ta' l-Unjoni titkellem dwar titjib ta' trattament mediku ta' ħaddiema fuq opri tal-baħar fosthom is-sajjieda.

Din id-direttiva titkellem dwar items tal-mediċina - li jvarjaw minn 46 item għal 39 item - li jridu jinġarru fuq bastimenti sabiex jintużaw minn sajjieda f'każ li tinqala' xi marda jew emerġenza waqt li jkunu abbord il-bastiment tagħhom.

Jiena naqbel perfettament ma' din id-direttiva iżda tajjeb li min ikun involut ikun infurmat dwar dak mitlub minnu.

Dawn huma bidliet li għalkemm f'ħafna każi huma tajbin, dawn iridu jsiru f'ċerti timeframes u mhux indaħħluhom mil-lum għall-għada.

Biex nagħlaq, Sur President, jidher ċar li dan l-abbozz huwa ieħor mill- kullana ta' liġijiet li jridu jiddaħħlu minħabba l-ossessjoni tal-gvern biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Minn dak li joħroġ minn din il-liġi se naraw li s-sajjieda tagħna se jkunu affettwati b'mod negattiv għax se niftħulhom il-bibien għal kompetizzjoni diretta u allura nibża' li n-numru ta' sajjieda Maltin se jibda jonoqs fiż-żmien li ġej.

It-tama tiegħi hija li l-gvern, fil-ġenn tiegħu li jissodisfa dak mitlub mill-Unjoni, ma jagħmilx dan a skapitu tal- ħaddiema Maltin, f'dan il-każ tas-sajjieda.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, meta konna nistudjaw it-teoloġija u l-filosofija kulħadd kien iġib l-argumenti u kulħadd jgħid li għandu raġun.

Jien l-iswed ngħidlu iswed u l-abjad ngħidlu abjad.

Il-liġi fiha nnifisha hija tajba, pero' mill-banda l-oħra l-gvern għandu jgħid mill- ewwel li din hija liġi ntiża l-aktar biex niġu in line ma' l-acquis ta' l- Unjoni Ewropea.

Meta inti qed tagħti drittijiet lill-barranin jiġu jiċċekkjaw l-affarijiet tas-sajjieda Maltin tkun qed tagħmel xi ħaġa li l- Ewropej qegħdin jobbligawna nagħmluha.

Ċertament li kull liġi jkun fiha t- tajjeb u jkun fiha l-ħażin ukoll.

Ma nistgħux ngħidu li kulma hawn f'din il- liġi huwa perfett, pero' rridu nżommu quddiem għajnejna li llum qegħdin nittrattaw suġġett delikat ħafna fuq nies li għandhom xogħol ta' rkaptu, ta' tbatija u ta' sogru.

Il-ġimgħa l-oħra ddibattejna l-liġi dwar il- protezzjoni u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol u naħseb li l-iktar nies li għandhom bżonn din il-protezzjoni huma dawn in-nies.

Sur President, aħna nafu li m'għandniex xi numru kbir ta' sajjieda u nemmen li l-għada li nsiru parti mill-Unjoni Ewropea din l-industrija tibda titfarrak bil-mod il-mod.

M'inix qed ngħid hekk biex xi ħadd jaħseb li jiena m'għandix fiduċja fis-sajjied Malti.

Jiena għandi fiduċja kbira fihom, u naħseb li kulħadd għandu, għax kull gvern u kull ministru, kemm Nazzjonalista kif ukoll Laburista li kien responsabbli kemm mis-sajd u kemm mill-agrikoltura pprova jagħmel l-aħjar tiegħu biex lis-sajjieda jtellagħhom 'il fuq.

Irid ikun ministru miġnun biex lil dawn in-nies ma jagħtihomx l-għajnuna kollha.

Wara kollox dawn huma nies li jaqilgħu l- għejxien tagħhom bi tbatija, jabbandunaw il-familja u joqogħdu bogħod minnha għal żmien twil.

F'ċerti staġuni tal-ħut dawn jagħmlulek l-iljieli barra u mhux dejjem il-baħar ikun ħanin magħhom.

Kien hawn sajjieda li saħansitra tilfu ħajjithom u ħallew familja warajhom.

Hawn min lanqas jaf lil missieru, għax dan ħareġ u ma ġiex lura.

Għalhekk qed ngħid li trid tkun ministru miġnun biex ma teħux ħsieb dawn in-nies.

Sur President, kif qal l-Ministru Ċensu Galea, se nagħmlu liġi li se tipproteġi lil dawn in-nies.

Per eżempju, illum hawn id-drawwa li dak li jkun japplika għal-liċenzja ta' part-time fisherman mhux għax ikun sajjied imma għax il-liċenzja hija irħas.

Jien ma naqbilx ma din il-ħaġa.

Illum hawn min għandu yacht jiswa Lm70,000 jew Lm80,000 - mhux luzzu tas-sajd imma yacht - li biex ma jħallasx ċerti taxxi u liċenzji japplika għal part- time fisherman.

Jien kont nopponihom dawn l-affarijiet.

Kien hawn min kien jgħidli li mhux sewwa nagħmel hekk imma biex tabilħaqq nipproteġu l- industrija tas-sajd ċerti affarijiet m'għandhomx isiru.

L-ewwel li għandna nipproteġu hu l-full-time fisherman li jaqla' l-ħobża minn hemm.

Jiena naqbel li partijiet fil-liġi qegħdin hemm biex jipproteġuhom, u għamel sew il-ministru li ġġieled biex id-diesel li jużaw għall-bastimenti jkun issussidjat skond il-qabda li ssir.

Wara kollox min qiegħed fl- agrikoltura u s-sajd - u l-Ministru Ninu Zammit jaf x'jiġifieri - mhux qiegħed ġo xi fabbrika fejn irid itella' l-production 80% jew 90% imma jiddependi mill-ajru u mill-baħar u minn kemm ikun irid il-ħut.

Nafu kemm jagħmlu spejjeż is-sajjieda meta jiġu biex jarmaw għal-lampuki.

Minkejja dawn l-ispejjeż jaf jiġik staġun fqir u jiena għalhekk ngħid li l-ewwel irridu nipproteġu lill-full time fisherman, li qiegħed jaqla' l-ħobża tiegħu minn hemm.

Jekk ma nagħmlux hekk inkunu irresponsabbli.

Sur President, lis-sajjieda tagħna rridu l-ewwelnett nipproteġuhom mis- sajjieda barranin.

Hawn mhux qed nirreferi għas-sajjieda minn Norway jew mill-Greċja, imma għal dawk Sqallin.

Is-sajjieda Maltin jinsabu msallbin bihom.

Ħafna mis-sajjieda joħorġu armati għax jiġu mhedda, għax l-opri tal- baħar tagħna mhumiex kbar daqs dawk ta' l-Sqallin.

(Interruzzjonijiet) Mhux qed ngħid għall-Ġappuniżi u għan-Norveġiżi għax dawk għadu ħadd ma laħħaq magħhom.

Jiena u l-Onor.

John Vella konna Norway u stajna naraw kif inhuma armati dawn in-nies.

U Norway ma tridx tidħol fl-Unjoni Ewropea proprju għax trid tipproteġi s-sajd.

Norway għandha flotta kbira u dejjem ikollha xi tgħid ma' l-Ingliżi fin-North Sea.

Aħna lanqas kieku rridu ma jista' jkollna dawk il-flotot.

Aħna lanqas flotta daqs dik ta' Sqallija ma jista' jkollna, imma l-flotta żgħir tagħna Maltija rridu nipproteġuha.

Sur President, fl-aħħar laqgħa li jien u l-Onor.

Francis Agius kellna fi Brussels intqal li t-25 mile limit irid jispiċċa.

Dan ifisser li jekk għada se nidħlu fl-Unjoni Ewropea l-flotta tagħna se tispiċċa tikkompeti mal-flotta Taljana, l-iktar dik Sqallija, u dan huwa ħażin.

Qed ngħid hekk għax kulmin bħali mar Mazara del Vallo jaf li dawn għandhom affarijiet enormi u aħna ma nistgħux nikkompetu magħhom.

Aħna l-ewwelnett m'għandniex is-sistema li hemm Sqallija fejn id-dgħajjes huma owned bejn erba' jew ħames padruni.

Hawnhekk għandek biċċa luzzu ta' forsi 25 pied li jkun bejn tliet full-time fishermen.

Aħna ma nistgħux nikkompetu.

Jien naf li meta jweġibni, l-Ministru se jgħidli li dan mhux veru pero' jiena wkoll kont ministru ta' l-agrikoltura u sajd u naf x'inhuma l-limitazzjonijiet tagħna.

Sur President, ta' min isemmi wkoll it-Tuneżini li joħorġu jistadu u għandhom baħar sinjur fuq in-naħa tal-Libja.

Meta kont ministru jiena - u naħseb li l-Perit Lawrence Gatt din kien kompla fuqha - aħna kellna joint ventures mal-Libjani li għandhom baħar sinjurun.

Jekk għada nidħlu fl- Ewropa nkunu nistgħu nagħmlu trattat mal-Libjani biex immorru nistadu fl- ibħra tagħhom?

Jew inkella l-kuntratti tibda tagħmilhom Brussels biss?

Dan qed ngħidu għax fi Brussels hemm il-kummissarju li għandu x'jaqsam ma' l- agrikoltura u s-sajd u dan jipproponi u jagħmel il-kuntratti hu.

Sur President, qed ngħid dan kollu għax ta' min verament jistaqsi jekk b'din il- liġi humiex se jkunu tabilħaqq protetti s-sajjieda tagħna.

Hawnhekk m'inix qed nirreferi għall-part-time fishermen imma għas-sajjied veru li l- għejxien tiegħu jaqilgħu biss mis-sajd bis-sagrifiċċji li jagħmel hu.

B'din il-liġi qed ngħidu li jekk sajjied jinqabad jistad f'ċerti postijiet jew b'ċertu mod se nwaħħluh multa kbira.

Hawnhekk qed naħsbu li jekk naqbdu sajjieda barranin dawn jeħlu Lm20,000 u Lm30,000?

Kollha nafu l-inkwiet li jkollna meta tinqabad skuna Taljan tistad fl-ibħra tagħna.

Barra minn hekk konna naqbdu biss waħda f'mija u meta naqbduha kien ikollna pressjoni sħiħa mill-ambaxxati, imbagħad nitilgħu l-qorti u din tissekwestralu d-dgħajsa, dawn ngħidu dawn iridu jaħdmu u d-dgħajsa nitilquha.

L-ebda dgħajsa minn dawn ma baqgħet hawnhekk, la fi żmien il- gvern laburista u lanqas fi żmien il-gvern nazzjonalista.

Dawn inwaħħluhom Lm40, Lm50, Lm100 jew Lm1,000 u d-dgħajsa titlaq u qisu ma ġara xejn.

Dawn jistadu fl-ibħra territorjali Maltin kienu u jistadu għadhom.

Issa la nidħlu fl-Unjoni Ewropea u l-kwestjoni tal-25 mil tispiċċa, x'sigurta' se jkollna?

Kontra min irridu nipproteġu lis-sajjieda tagħna?

Kontra sħabna l- Libjani, l-Alġerini u t-Tuneżini?

Kontra l-Isqallin jew min jiġi jistad hawn mill-Ewropa ma tista' tipproteġi xejn.

L-iskuni Sqallin għandhom veloċita' li lanqas bit-tug boats li għandna m'inti se taqbadhom.

Mela ejjew nitkellmu ċar u tond.

Dan qed ngħidu għax għalkemm din il-liġi m'hijiex liġi ħażina, nemmen li fl-istadju ta' kumitat iridu jiġu rranġati ċerti multi esaġerati li jġiegħlu lis-sajjied iżarma.

Ħaġa li qbilt magħha hi li dgħajjes ta' ċertu tul għandu jkollhom l- apparat biex jikkomunikaw.

Kull full-time fisherman għandu jkollu l-apparat meħtieġ mhux biss biex jgħid x'qabda u xi kwalita' ta' ħut qabad, imma biex jekk iweġġa' jkun jista jitlob għall-għajnuna.

Ta' min igħid li t- traskuraġni li hawn hija xi ħaġa kbira, u hawn nappella lill-maritime authority biex ikun hemm spettur li jmur għall-għarrieda fuq dawn id- dgħajjes u jara jekk għandhomx apparat sodisfaċenti.

Barra minn hekk għandna naraw ukoll li d-dgħajsa tkun seaworthy.

M'għandux ikun li jiena għabbejt in-nies, mort nistad u din id-dgħajsa lanqas naf jekk hix tajba jew le.

Hawn qed nirreferi anke għall-part-time fishermen, għax dawn iħallsu t-taxxi li jħallsu l-full time.

Dan qed ngħidu għax ħafna mill- accidents isiru għax hemm traskuraġni kbira.

Kulmin hu mdaħħal f'dawn l- affarijiet jaf xi traskuraġni hawn.

Illum wieħed għandu dgħajsa li ma nafux jekk għadhiex seaworthy u dan joħroġ jistad fuq iċ-ċimi li qegħdin 'il barra ħafna mill-art.

Ħaġa li ma naqbilx magħha fil-liġi hija li meta sajjied ikollu xi kwestjoni, id-direttur għandu dritt jikkonfiskalu kollox u jtellgħu l- qorti.

Kulħadd jaf id-dewmien fil-qrati.

Sakemm tinqata' l-kawża jistgħu jgħaddu s-snin u jekk is-sajjied ikollu raġun u jerġgħu jagħtuh ix-xbiek u d-dgħajsa lura dawn se jkunu f'kundizzjoni ħażina għax kulħadd jaf li jekk ma tikkurahomx kull sentejn l-opri tal-baħar jispiċċaw.

Min se jidħol responsabbli jekk dan ma sabulu xejn, ħareġ liberat u d-dgħajsa tiegħu ma tibqax seaworthy?

Fil-liġi m'hemm xejn kif is-sajjied, f'dan il-każ, jista' jiġi protett.

Ikollok luzzu sura ta' nies - u dan nafu kemm jiswa' - jinħataf u jintefa' x'imkien imbagħad wara xi sentejn, tlieta tinqata' l- kawża.

Għaliex m'għandux ikun hemm tribunal magħmul mill-maritime authority u minn maġistrat ta' l-affari tiegħu li jkun imwaqqaf għal dawn it-tip ta' każi biss?

Bħalma naqbel li jkollok inspector biex malli jaqbad lil xi ħadd jabbuża dan jikkonfiskalu kollox naqbel ukoll li mbagħad mhux iddewmu sentejn jew tlieta biex tinqatagħlu l-kawża.

Għandu jkun hemm bord immexxi minn maġistrat jew imħallef ħalli fi żmien ħmistax din tinqata'.

Għax jekk dan joħroġ illiberat, biex se jaħdem?

Imbagħad fi ħmistax-il ġurnata dan se jkollu d-dritt imur jirreġistra biex jieħu xi ħaġa jew inkella m'hu se jieħu xejn?

U anke ħmistax il-ġurnata f'dan il-każ jistgħu jkunu ħafna.

Id-dgħajsa se tibqa' fil-baħar, ħadd ma jagħti kasha għax tkun maqbuda mill-pulizija u fil-maltemp tibqa' hemm ukoll.

Minħabba f'hekk, is-suġġeriment tiegħi huwa li jekk inqabdet, sid ta' dgħajsa għandu għallinqas ikollu d-dritt li jdurha hu sakemm tinqatgħalu l-kawża.

Jiena naqbel li jkollna s-serjeta', imma l-liġi qiegħda hemmhekk biex tipproteġi u mhux biex tkisser lil dak li jkun.

M'għandhiex issir liġi biex lis- sajjied tfarrku iżda biex tipproteġih.

Hemm xi affarijiet li naħseb li l- gvern jista' jirranġahom jekk għadu m'huwiex marbut mal-Kummissjoni Ewropea rigward is-sajd.

U rridu nirranġawhom a favur kemm tal-ħaddiem, kemm ta' l- owner u kemm biex nipproteġu lill-poplu.

Sur President, kif qal l-Onor.

Ċensu Galea, mhux sewwa li bniedem joħroġ jistad, jaqbad 16-il kaxxa lampuki isib wieħed tar-ristorant u jbigħhomlu.

Jiena m'inix qed ngħid li wieħed għandu joħnoq lil dawk jieħdu pjaċir imorru jistadu imma erbat iħbieb qabdu tużżana lampuki u qasmuhom mod u mort bla liċenzja u qbadt 30 kaxxa lampuki, tunnaġġ, fanfri u qarnit, sibt ristorant u begħethomlu mod ieħor.

B'dan il-mod ikun qed jitkisser is- sajjied.

U jiena għalhekk fil-bidu għidt li għandha ssir xi ħaġa biex min għandu xi yacht jiswa l-eluf m'għandux jirreġistra bħala part-time fisherman.

(Interruzzjonijiet) Nafu biżżejjed x'inhu jiġri.

Dan qed ngħidu għax lis-sajjied Malti mhux biss is-sajjieda barranin ikissruh, imma jkissruh ukoll dawk li huma taparsi dilettanti.

Mela s- sajjied li jrid iħallas it-taxxa u l-bolla għax huwa self-employed u li ġieli tiġieh ħażina u jagħmel ġimgħa jew tnejn ma joħroġx minħabba l- maltemp qiegħed kopert taħt din il-liġi li barra li tissalvagwardjah timponilu wkoll ċerti obbligi li jekk jiksirhom ibati l-konsegwenzi imma mbagħad dawk li huma part-time fishermen x'se jiġri minnhom?

Xejn.

Dawn m'humiex koperti hawn.

Sur President, fil-bidu għidt li kulħadd iġib argument u kulħadd jgħid li għandu raġun.

Huwa veru li għandu jkun hemm closed season tal-ħut, imma meta jkun hemm dan il-closed season is-sajjied minn fejn se jiekol?

Meta niġu għall-prattika x'se jiġri?

Dawn se jmorru jagħmlu part-time job u jkomplu jħallsu t-taxxi talli jagħmlu l-part-time job?

Is-sajjied qiegħed hemmhekk biex jaqla' l-ħobża tiegħu u jiena għalhekk qed ngħid li għandna nipproteġuh.

Per eżempju llum naraw l-inkwiet fuq iċ-ċimi pero' mbagħad meta niġu għas-sustanza fil-liġi ma nsibu xejn dwar dan.

Sieħbi l-Onor.

Abela qal li lis-sajjieda qed nipproteġuhom.

Jien nixtieq naf kemm tellajna nies il-qorti u ħadna passi kontrihom talli qegħdin jiksru l-liġi.

Għandna l-liġi li jekk inti tinqabad tmissilhom iċ-ċimi, suppost tittella' l-qorti u teħel pero' kemm fil-verita' qed jittellgħu l-qorti?

L-inkwiet ibatih is-sajjied, u dan rajnieh meta s-sajjieda barranin kissrulhom iċ- ċimi, daħlu fl-ibħra territorjali tagħna u sawtuhom.

Minn fuq, għax sajjied tagħna kellu senter biex jiddefendi ruħu għamilnilu ċitazzjoni, u tellajnih il-qorti.

Dawn huma affarijiet li għaddejna minnhom.

U jekk l-Ewropa trid tgħinna, l-ewwel trid taqbad lill-Isqallin u tgħidilhom biex iħalluna bi kwietna.

U mela tiġi tagħmel liġijiet li jippermettu lill-Ingliżi, lit- Taljani, lill-Griegi jiġu jistadu hawnhekk!

Jiena ma naħsibx li l-flotta tagħna se tlaħħaq ma' dawn.

Min se jipproteġiha l-flotta tas-sajd tagħna?

Min se jipproteġi lil dawk il-230 jew ftit iktar full-time fisherman li għandna?

Jekk tara l-iskejjen li għandna tgħoddhom fuq subgħajk, u ħafna minnhom lanqas jifilħu penny.

U hawnhekk irrid indaħħal lill-maritime authority biex tara jekk kull skuna li titla' l-art hijiex seaworthy.

Dawn ħafna minnhom jixtruhom, jagħtuhom passata żebgħa u flok joħorġu jistadu jieħdu l-klandestini biex jitilquhom f'nofs ta' baħar Sqallija.

Min jagħmel dan għandu jitteħidlu kollox.

Mr. Speaker, jiena ma nixtieqx intawwal.

Irrid ngħid li meta niġu fi stadju ta' kumitat għandna naraw li b'din il-liġi ngħinu lil din l- industrija u ma nħalluhiex titfarrak.

Jien nemmen li bir-rieda tajba miż- żewġ naħat u mingħajr ma nkunu oppressati la mill-Ewropa u minn ħadd nistgħu naslu biex nagħmlu din il-liġi taħdem veru għall-ġid tas-sajjied Malti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Insejjaħ issa lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Erbgħa, 18 ta' Ottubru, 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari (Kontinwazzjoni);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Jinsab quddiem il-Kumitat Permanenti.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, xtaqt nitkellem fuq it-tipjip, suġġett li mhux assolutament kontroversjali imma inkwetanti.

It-tipjip f'pajjiżna u f'pajjiżi oħra, speċjalment dawk Ewropej, huwa droga perikoluża li sfortunatament l-istess bħall-alkoħol hi tip ta' droga aċċettata mis- soċjeta'.

In-nikotina fit-tabakk hi droga u l-istess bħal drogi oħrajn, tagħmlek dipendenti fuqha.

Għal xi ħadd li jkun ipejjep mhux faċli li jaqta' t-tipjip.

Dan is-suġġett ġie ttrattat ftit jiem ilu mill-kollega tiegħi, l-Onor.

Michael Asciak.

Hawn bżonn ta' aktar kuxjenza fuq it- tipjip u nsemmi bħala eżempju t-tipjip fil-parlament.

Barra minn Malta trid tfittex post fejn tmur tpejjep imma hawn Malta trid tfittex post fejn ma jkunux qed ipejpu!

F'dan il-parlament tista' tpejjep kullimkien, m'hawn l-ebda post ħlief din il-Kamra li suppost ma tistax tpejjep, imma jpejpu xorta.

Napprezza li dawk li jpejpu għandhom id-dritt li jagħmlu dan, imma dawk li ma jpejpux, bħali, aħna m'għandniex drittijiet għaliex kull fejn tmur issib lil xi ħadd ipejjep.

Id-differenza hi li meta inti tkun tpejjep int trid tagħżel fejn se tpejjep, imma jekk inti ma tpejjipx u ma tridx toqgħod għad-duħħan għaliex idejqek u jista' joqtlok u jmardek, allura m'għandekx dritt tagħżel għaliex tkun fejn tkun, jista' faċilment ikun dan il- parlament, jiġi xi ħadd u jpejjep ħdejk.

Il-bieraħ filgħaxija, biex nieħu eżempju, kont qed nitkellem ma' wieħed uffiċċjal li kellu sigarett u fgani.

Jien għedtlu biex jekk ma jimpurtax jitfi s-sigarett.

Jiena ma niddejjaqx ngħid li jien ażmatiku u li d-duħħan jagħmilli l-ħsara.

Dan l- uffiċċjal qalli li ma jistax jitfi s-sigarett għaliex jekk jitfih ma jkunx jaf x'inhu jgħidli.

Is-sigaretti mhux biss huma an anti-social habit - għax li wieħed joqgħod jibla' d-duħħan u mbagħad joqgħod jonfħu f'wiċċek mhix xi ħaġa sabiħa - imma aktar minn hekk is-sigaretti huma perikolużi.

Is-sigaretti joqtlu lil kemm lil dawk li jpejpu u jmarrdu anki lil dawk li ma jpejpux.

Kull sigarett li wieħed ipejjep fih madwar erbat elef kimika velenuża, li sittin minnhom huma magħrufa li jikkawżaw il-kanċer.

Ir-riċerka turi li ftit minn dawn il-kimiċi li fihom is-sigaretti, fosthom in-nikotina li hija droga addictive, tagħmel ħsara lis-sistema vaskulari, jiġifieri lill-vini u lill-arterji, tgħaqqad id-demm, tgħolli l-cholesterol u l-pressjoni.

In- nikotina fiha t-tar, dak li hu magħruf bħala tartru, f'ammonti żgħar li hu kawża ewlenija tal-kanċer.

Dawn il-kimiċi fihom ukoll il-formalina li tintuża fil-laboratorju sabiex jippreservaw xi katavru.

Fl-operating theatre, meta taqta' xi organu jew xi biċċa, u tibgħatha għal biopsy fil- laboratorju, trid tippreservaha fil-formalina.

Is-sigaretti fihom ukoll l-ammonia li tintuża fid-deterġenti li nużaw id-dar, l-arsenic li huwa velenu, iċ-ċomb li jagħmel ħsara kbira lin-nervituri u l-hydrogen cyanide fl-Amerika jużawh bħala tablets biex jagħmlu l-istate executions.

Il- hydrogen cyanide jinsab ukoll f'ammonti żgħar fis-sigaretti, għaliex kieku jkun f'ammonti akbar joqtlok.

Is-sigaretti fihom ukoll ir-radon li huwa radio active gas, apparti li fih il-carbon monoxide li jieħu post l-ossiġnu fid-demm.

Fil-fatt malli tpejjep sigarett, jekk inti tagħmel analiżi tad- demm, issib mal-ewwel il-preżenza tal-carbon monoxide fid-demm għaliex jieħu post l-ossiġnu.

It-tipjip huwa assoċjat ma' diversi tipi ta' kanċer fosthom kanċer tal- pulmun, kanċer tas-sider, kanċer fil-bużżieqa ta' l-urina, kanċer fil-ħalq, fil-kliewi, fl-istonku u fil-fwied.

Hu magħruf ukoll li t-tipjip jikkawża l-leukaemia.

Huwa stmat minn riċerka li għamlu dan l-aħħar, li min ipejjep għoxrin sigarett kuljum jista' jkun qed jitlef sa ġurnata ħajja fil-ġimgħa.

Fid-dinja fil-preżent, it-tabakk huwa stmat li joqtol erba' miljun ruħ kull sena.

Fi żmien tletin sena oħra, skond Dr Bruntland, direttur ġenerali tad-WHO, it-tipjip hu mistenni li jibda joqtol għaxar miljun ruħ fis-sena.

Għalhekk it-tipjip waħdu qed joqtol ħafna iktar nies milli jmutu bil-malaria, bit-TB, bil-mard tat-tfal u mard ieħor tan-nisa waqt li jkunu qed jistennew, speċjalment fit-tielet dinja.

It-tipjip waħdu joqtol iktar minn dawn il-mard flimkien.

It-tipjip jikkawża pressjoni għolja, mard tal-qalb u diversi tipi ta' mard ieħor, fosthom fis-sistema respiratorja.

Bħala eżempju għandek l-emphysema li prattikament tkisser it-tessut tal-pulmun.

Il-bniedem jieħdu n-nifs permezz ta' bżieżaq żgħar imma bl-emphysema dawn il-bżieżaq tal-pulmun litteralment jinfaqgħu.

It-tipjip hu assoċjat ukoll mal-bronchitis u ma' l- osteoporosis li hija marda fil-għadam.

It-tipjip jista' jikkawża problemi ta' infertilita' fin-nisa u fl-irġiel.

Min ipejjep waqt it-tqala jkun qed jissogra li jkollu kumplikazzjonijiet waqt il-ħlas jew anki waqt it-tqala għax hu magħruf li jikkawża korriment waqt it-tqala.

It-tarbija tista' wkoll titwieled żgħira jew qabel iż-żmien.

Min ipejjep ikun qed joqtol lilu nnifsu bil-mod.

Fuq din hemm ċajta ta' wieħed li mar għand tabib u qallu: Inti qed tpejjep?

Dak qallu: Iva, u reġa' staqsieh.

Kemm tpejjep?

Hu wieġbu li jpejjep għoxrin sigarett kuljum.

It-tabib qallu li b'hekk qed joqtol lilu nnifsu bil-mod il-mod.

Il-pazjent wieġbu: Tinkwetax Dottore, m'għandix għaġġla, m'iniex imdejjaq hawn!

Min ipejjep ħdejn ħaddieħor li ma jpejjipx ikun qed jagħmel suwiċidju u jkun qed jagħmel omiċidju wkoll għaliex it-tipjip ta' ħaddieħor ħdejn xi ħadd li ma jpejjipx huwa magħruf u stmat li fil-fatt joqtol u jista' jmarrad lin-non-smokers.

Fil-fatt dawk li ma jpejpux imma li huma esposti għal ħinijiet twal għad-duħħan tas-sigaretti ta' ħaddieħor, il- passive smoking, huma xorta waħda f'riskju kbir.

Fl-Ewropa biss huwa stmat li jmutu madwar tnejn u għoxrin elf ruħ kull sena minħabba li huma esposti għad-duħħan ta' ħaddieħor.

Dawn il-passive smokers, għandhom 30% ċans aktar li jimirdu bil-kanċer tal-pulmun.

Fil- fatt il-passive smoking, jiġifieri ma tpejjipx iżda espost għad-duħħan ta' ħaddieħor, huwa stmat li joqtol tlett mitt ruħ bil-kanċer tal-pulmun kull sena.

Min ma jpejjipx, iżda jkun espost għad-duħħan ta' ħaddieħor xorta waħda jispiċċa jibla' l-erbat elef kimika differenti li jkun fih sigarett.

Anzi agħar għaliex filwaqt li dawk li jpejpu għandhom il-filter tas- sigarett, min ikun ħdejn xi ħadd li jkun qed ipejjep, se jkollu l-arja ta' madwaru mimlija duħħan li jispiċċa jibilgħu mingħajr filter.

Jekk tkun espost għal dan id-duħħan għal tul ta' żmien, għandek riskju kbir li timrad b'mard serju, l-istess bħal min ipejjep, fosthom mard tal-qalb, kanċer tal- pulmun, emphysema, bronchitis, osteoporosis u l-affarijiet kollha li semmejt.

L-iktar mard li joqtol Maltin u Għawdxin kull sena f'Malta u joqtol nies ta' eta' żgħira, huwa l-mard tal-qalb.

It-tipjip huwa assoċjat direttament mal-mard tal-qalb.

Il-bieraħ kien hawn tabib li huwa membru ta' din il- Kamra, li qalli li mar is-CTS l-isptar ifittex pazjent.

Dan it-tabib kien għadu kif pejjep sigarett u kien jinxtamm.

Meta dan it-tabib ltaqa' ma' Mr Alex Manche', li huwa l-cardiac surgeon li jopera f' St. Luke's, dan qallu li ġie jistaqsi għall-pazjent li kien għadu kif kien operat.

Mr Manche', bl- istil tipiku tiegħu qallu: illum ġejt tistaqsi għal dan il-pazjent li operajtu open-heart surgery, u jekk se jibqa' jpejjep dalwaqt jiġu jistaqsu għalik għaliex mhux fil-bogħod li inti wkoll tgħaddi minn taħt idejja.

Din hi r-realta', jiġifieri li min ipejjep għandu riskju, ferm u ferm akbar li jimrad bil-mard tal-qalb.

Għaliex mhux tajjeb li tpejjep fejn nies li ma jpejpux?

Stħarriġ li sar fl-1996 fl-Ingilterra, min-national asthma campaign, NGO volontarja li taħdem ħafna u għandna rikonoxximent tax-xogħol li tagħmel b'risq dawk li jbatu bl-ażżma u tagħmel ukoll ħafna riċerka, juri li 80% mit-3.4 miljun ruħ li jbatu bl-ażżma fl-Ingilterra, ammettew f'survey li sar, li t-tipjip ta' ħaddieħor jikkawżalhom attakki ta' l-ażżma.

Dan hu veru.

M'ilux kellna tabib, li hu deputat ta' din in-naħa, li kellu jmur l-isptar u jagħmel lejl hemm minħabba li meta kien ġol-government members' room kulħadd beda jdaħħan u dan qabdu attakk ta' l-ażżma u spiċċa kellu jagħmel lejl l-isptar wara seduta parlamentari.

Dan ġara biss ftit xhur ilu.

F'wieħed mill-ktejjeb li tibgħat, in-national asthma campaign tiftaħar li waħda mill-akkwisti kbar li għamlet tul is-sena li għaddiet kien lobbying fost il-membri parlamentari biex ikun hemm smoking policy biex jitħarsu d- drittijiet ta' dawk li ma jpejpux u anki biex issir ban fuq ir-reklamar tas- sigaretti, "to set out employees rights about smoking in the workplace and jointly with other organisations to lobby successfully for a ban on tobacco advertising."

L-attivitajiet sportivi kollha li jsiru f'Malta huma kollha riklamati bis-sigaretti.

Din għalija hija dagħwa għaliex jekk hemm xi ħaġa li hija kontra l-isports huwa t-tipjip għax dan hu magħruf li jnaqqaslek in- nifs u li jikkawżalek ħafna problemi.

Għalhekk jekk trid tkun sportiv tajjeb u tieħu l-isports bis-serjeta', naħseb li l-ewwel ħaġa li għandek tagħmel hi li taqta' s-sigaretti.

Imbagħad għandna tazza hekk u tazza hekk, biex ma nsemmix ismijiet u ma nagħmilx riklami jiena wkoll, fejn prattikament ħafna mill-attivitajiet sportivi f'Malta huma fil-fatt riklamati minn aġenziji tat-tabakk.

Skond statistika internazzjonali huwa stmat li kull sena madwar sbatax-il elf tifel u tifla taħt il-ħames snin jiddaħħlu l-isptar kawża tat-tipjip ta' ħaddieħor, ħafna drabi l-ġenituri tagħhom stess.

Kull ġenitur li jkollu t-tfal żgħar, jiena kelli tfal żgħar għalkemm issa m'għadhomx żgħar imma above the age of cot death, l-iktar ħaġa li twerwirhom hija l-cot death li hija l-famuża misteru li, sal-lum għadna ma nafux eżatt minn xiex tiġi, li inti tmur filgħodu u ssib it-tarbija mejta.

Meta kont il-casualty iltqajt ma' xi tliet jew erba' każi fejn iġibulek tarbija mejta u jgħidulek li sabuha mejta ġol-cot.

Dawn iltqajt magħhom fil-ħmistax-il sena li għamilt il-casualty u ma jiġrux kuljum, fil-fatt għandna persentaġġ żgħir hawn Malta.

Din il-cot death twerwer lill-ġenituri kollha.

Ir-riċerka turi li t-tipjip ħdejn trabi żgħar jiddupplika r-riskju ta' cot death.

Jiena konvint li hemm membri tan-naħa ta' l-oppożizzjoni li ma jpejpux li wkoll jaqblu miegħi.

Jiena konvint ukoll li hemm min ipejjep li jaqbel li għandu jkun hawn smoking policies.

F'Malta qed nonfqu madwar miljun lira Maltin fil-ġimgħa għas-servizzi tas-saħħa.

Din l-ispiża se titla' għal Lm1.2 miljun, mill-inqas, meta jkollna l-isptar il-ġdid in operation.

Sbatax il-miljun lira Maltin fis-sena qed jintefqu fuq mediċini u disposable equipment għall-isptar, u Lm1.2 miljun fil-ġimgħa fis-servizzi tas-saħħa.

Allura meta qed nonfqu dawn il-flus kollha, qed nagħmlu ħażin li nagħmlu t-taxxa fuq is-sigaretti meta s-sigaretti bil-provi huma magħrufa li huma waħda mill-fatturi ewlenin ta' l-imwiet u ta' mard serju?

Jiena konvint li kieku nagħmlu kampanja u aktar investiment biex in-nies li jpejpu ngħinuhom biex jaqtgħu t-tipjip, naħseb li niffrankaw ħafna spejjeż lill-gvern għaliex ħafna minnhom xi ħin jew ieħor jispiċċaw l- isptar b'mard tal-qalb jew b'mard ieħor li jkollu bżonn ħafna kura għal tul ta' żmien, jekk ukoll mhux mejta.

Il-bieraħ waqt li kont qed nipprepara dan id-diskors ċempilt lil health promotion unit u kellimt lil Maryanne Massa, li hija s-senior health promotion officer.

Din qaltli bi studju interessanti li kienet għamlet fejn marret fl-iskejjel u ntervistat tlett elef tifel u tifla ta' etajiet bejn ħdax, tlettax u ħmistax-il sena.

Nixtieq nirringrazzja lil Maryanne Massa ta' l-għajnuna, u wkoll lil sħabha fil-health promotion office.

Jirriżulta li 30% qalu li jpejpu mill-inqas darba kuljum, 4% minnhom qalu li jpejpu for leisure, jiġifieri meta joħorġu kuljum ipejpu kuljum u jekk joħorġu darba fil-ġimgħa jpejpu darba fil-ġimgħa.

Fuq kollox dan is-survey li għamlet wera li 6% ta' l-eta' ħdax, tlettax u ħmistax-il sena kienu jpejpu b'mod regolari.

Dan huwa survey li sar riċenti f'Malta fost tfal Maltin mill-health education unit taħt l-awspiċi tad-WHO.

Hu nkwetanti li dawn it-tfal kollha ammettew li s-sigaretti jixtruhom u jakkwistawhom b'mod liberu.

Jista' jkun hemm persentaġġ minnhom li jeħduhom mingħand il-ġenituri, imma hemm persentaġġ għoli wkoll li s- sigarett jistgħu jixtruh.

Minkejja li huwa llegali li jinbiegħ tabakk lit- tfal taħt is-sittax-il sena, jekk tmur f'ħafna bars u postijiet fejn ibiegħu t-tabakk, tista' tgħid li jekk jidħol tifel u jgħidlu: Agħtini pakkett sigaretti għal papa, dan se jagħtihulu.

Għalhekk il-problema mhijiex biss li għandna tfal ipejpu imma wkoll li m'aħniex nagħmluhielhom diffiċli biex ma jpejpux, anzi pjuttost hija faċli ħafna.

It-tipjip mhux sempliċiment idejqek imma aktar milli jdejkek jista' joqtlok.

Naħseb li għandna bżonn investiment qawwi biex nagħmlu smoking policy, u hawnhekk se ngħaddi suġġeriment f'dan is-sens fil-house business committee.

Naħseb ukoll li għandna nibdew nikkunsidraw li f'dan il- Parlament nagħmlu smoking policy bl-għajnuna tal-health promotion unit.

Id- drittijiet ta' dawk li jpejpu għandhom jiġu mħarsa, ma nippretendix li għandna nagħmlu xi witch-hunt kontra dawk li jpejpu għaliex min ipejjep għandu problema, qed isir addictive għat-tabakk u mhux faċli jaqtgħu.

Naħseb li għandu jkun hawn smoking policy f'dan il-parlament fejn tkun tista' tpejjep f'ċerti postijiet u mhux kullimkien, per eżempju ġol- kurituri.

Ħafna deputati jpejpu u għandhom dritt, u ma dawn irridu nżidu n-nies li jidħlu fil-parlament u x-xufiera.

Jiena għandi ammirazzjoni lejn l-uffiċċju ta' l-assistenti tal-Clerk - fejn hemm Pauline, Josanne u Raymond - għax safejn naf jien hu l-uniku post fejn dawn iddeċidew, u għamlu sew, li fl-uffiċċju tagħhom ma jħallu lil ħadd ipejjep.

M'ilux daħal ġurnalist miegħi li kellu sigarett.

Dawn qalulu bl-edukazzjoni biex jitfih għaliex fl-uffiċju ma tistax tpejjep.

Dan il-ġurnalist qabad u tfiħ.

Nammirahom għaliex dawn iddeċidew li l-uffiċċju tagħhom jagħmluh a non-smoking zone u ħadd ma jidħol ipejjep hemmhekk safejn naf jien.

Naħseb li għandu bżonn li jkun hawn aktar postijiet fejn ma jsirx tipjip għax prattikament m'hawnx post fejn wieħed ma jistax ipejjep.

Hemm bżonn ta' postijiet ventilati sew fejn tkun tista' tpejjep, u għandu jkun hemm kamra li hija smoking room u l-canteen fejn tkun tista' tpejjep.

Imma mbagħad għandu jkun hemm postijiet oħra li huma non-smoking, għax biex ikollok post fejn tista' taħdem u ma ssibx lil xi ħadd ipejjep trid tfittxu bil-lenti.

It-tipjip ta' ħaddieħor mhux sempliċement idejqek imma jmarrdek u joqtlok.

Fl-Ewropa jmutu tnejn u għoxrin elf ruħ fis-sena minħabba t-tipjip ta' ħaddieħor.

F'dan il-parlament, fejn l-Iskrivan tal-Kamra qed jismagħni u safejn naf jien ma jpejjipx hu wkoll, għandna bżonn b'mod urġenti li nordnaw ftit non- smoking signs.

Naħseb li n-non-smoking signs ma jiswewx ħafna flus, għandna l-iSpeaker ma jpejjipx ukoll u ħadd ma jpejjep minn dawk li hawn fil-Kamra, qegħdin f'minoranza.

Fil-librerija rajt ukoll min ipejjep.

Dawk li ma jpejpux għandu jkollhom id-drittijiet tagħhom, għaliex li tpejjep hija deċiżjoni konxja, taf li se jagħmlulek il-ħsara u tpejjep.

Imma li jiġi xi ħadd u jpejjep ħdejk u tissogra li qed jagħmillek ħajtek u saħħtek f'riskju kbir, naħseb li hi inġusta.

Min ipejjep għandu drittijiet imma min ma jpejjipx għandu drittijiet tiegħu wkoll.

Il-parlament għadu kif iddiskuta l-liġi fuq is-saħħa u s-sigurta' fuq il- post tax-xogħol fejn saru diskorsi tajbin miż-żewġ naħat, minn madwar tlieta u tletin deputat, li jammontaw għal madwar tlieta u għoxrin siegħa ta' diskussjoni.

Id-deputati għandhom jagħtu eżempju.

Ir-regolamenti li ħarġu ftit ilu fis-sena 2000, li jemendaw l-Att ta' l-1994 dwar il- ħtiġijiet minimi tal-promozzjoni tas-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax- xogħol se jiġu in vigore f'April 2003.

Dawn ħarġu issa biex l-employers ikunu jafu x'fihom u jippruvaw jiġu in line magħhom.

Klawsola sitta u għoxrin tgħid li:

"The employer shall identify those areas where smoking could cause a risk of fire or explosion and he shall ensure that smoking is not allowed in such areas.

The employer shall identify areas which are physically separated from other areas where smoking is allowed, in which smoking is prohibited as to protect non-smokers against discomfort caused by tobacco."

Dan ifisser li kull min iħaddem, f'kull post tax-xogħol, għandu jagħmel regoli ċari fejn ċertu postijiet huma smoking areas u oħrajn non-smoking areas biex jipproteġi lil dawk li ma jpejpux.

Imma dawn ir-regoli se jidħlu in vigore f'April tas-sena 2003, meta għamilna tlieta u għoxrin siegħa niddiskutu s-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol, fejn hemm anki provi u riċerka xjentifika li tgħid li dawk li ma jpejpux imma li jkunu esposti għad-duħħan tas-sigaretti ta' ħaddieħor jistgħu jispiċċaw jimirdu fosthom b'kanċer tal-pulmun jew bil-qalb jew inkella jmutu minħabba t-tipjip ta' ħaddieħor.

It-tipjip hu riskju għas-saħħa tal-ħaddiem.

Jekk inti tkun f'uffiċċju u kuljum minn filgħodu sa filgħaxija ħlief duħħan tas- sigaretti ma tiblax qiegħed f'riskju.

Aħna li għamilna tlieta u għoxrin siegħa niddiskutu għandna nagħtu eżempju u we should set the tone hawnhekk, mhux nippriedkaw biss imma nipprattikaw dak li ngħidu.

Aħna nemmnu f'dak li ngħidu għaliex li tippriedka faċli ħafna u dawk sħabi li jpejpu nixtieqhom jinnutaw dan għaliex hu tajjeb li nagħmlu diskorsi sbieħ imma rridu nkunu aħna li nagħtu eżempju.

Nikkonkludi billi ngħid li t-tabakk joqtol mhux biss erba' miljun ruħ fis- sena, imma f'Malta biss illum se tmut persuna kawża tas-sigaretti, għada se jmut xi ħaddieħor u l-bieraħ miet xi ħaddieħor minħabba s-sigaretti.

F'Malta, b'popolazzjoni ta' tlett mija u sittin elf ruħ, imutu mill-inqas erba' mitt ruħ kull sena minħabba s-sigaretti.

Min irid isir numru f'din l-istatistika, jew min irid jagħmel lil uliedu stess numru f'din l- istatistika għandu jmur ipejjep id-dar jew għandu jkompli jpejjep ħdejn sħabu fuq ix-xogħol.

Diġa' hija traġedja nazzjonali li min ipejjep jagħżel li jpoġġi saħħtu f'riskju ċar u kbir.

Naħseb li ħadd m'għandu dritt ipoġġi ħajjet jew saħħet ħaddieħor f'periklu kbir, inkluż is-saħħa tat-tfal żgħar.

Jien waħda mill-iktar affarijiet li kienet tirrabbjani meta kont qed nistudja u konna nagħmlu l-community nursing, jiġifieri li tmur fid-djar tan-nies, kien li tmur għand xi ħadd li jkollu tfal morda bl-ażżma, tidħol għandu u ssib lill-missier jew l-omm ipejpu ħdejn it-tfal.

Dan għalija hu child abuse għax tifel li jbati bl-ażżma, li għandu drittijiet u ma jafx jiġġieled għalihom, huwa abbuż li l-ġenituri jpejpu ħdejh.

Niftakru li fl- Ewropa, sbatax-il elf tifel u tifla jidħlu kull sena l-isptar taħt l-eta' ta' ħames snin minħabba t-tipjip tal-ġenituri tagħhom ħafna drabi.

Il-fatt li ma tpejjipx ħdejn ħaddieħor mhux biss huwa rispett imma ta' l- inqas huwa solidarjeta'.

Jiena nħoss li f'dan il-parlament wasal iż-żmien li nagħmlu smoking policy, biex ta' l-inqas għal darba, aħna d-deputati nieqfu nippriedkaw u nibdew nipprattikaw.

Jien qed nagħmel awto-kritika għalina d-deputati kollha u ma qed nikkritika lil ħadd, għax lanqas aħna d- deputati m'għandna kuxjenza, u mhux qed nitfa' l-ballun f'saqajn ħadd, għax it-tort hu tagħna.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għall-lejla l-Erbgħa, 18 ta' Ottubru 2000 fis- 6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BDIEWA - QBIELA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana għaliex il-gvern huwa favur il-ħlas ta' Lm4.00 t-tomna għall-qbiela tal-bdiewa u kontra l-ħlas ta' Lm2.25c għal qbiela li l-gvern preċedenti kellu bħala rata ġdida għal ħlas tal-qbiela?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-iskema ġdida tal-qbiela tar-raba' tal-gvern kif imħabbra dan l-aħħar u li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant hija intiża biex tirregolarizza lil dawk li qed jaħdmu r-raba' tal-gvern mingħajr titlu, jiġifieri b'mod irregolari.

Dawn qed jingħataw l-opportunita' li jġibu l-affarijiet tagħhom skond ir- regola billi jidħlu f'din l-iskema.

Nixtieq hawnhekk nispjega illi, għall- kuntrarju taż-żidiet proposti fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti, din l- iskema mhijiex se taffettwa lil dawk il-bdiewa li għandhom titlu regolari tal-qbiela tagħhom.

Sadanittant ninsab infurmat illi ż-żidiet maħsuba fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti, li kienu ser jaffettwaw anke lil min kellu titlu għar-raba' tiegħu, kienu ser ikunu ferm iżjed minn Lm4 it- tomna.

Niġbed l-attenzjoni ta' kulħadd illi min qed iħallas qbiela b'titlu regolari ser jibqa' jħallas l-istess ammont ta' qbiela.

BDIEWA - QBIELA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jispjega għaliex aċċetta li l-ħlas tal-qbiela tal- bdiewa jkun ta' Lm4 kull tomna u ta ' Lm3 metru fuq imħażen li huma aktar minn 30 metru kwadru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Wara li saru d-diskussjonijiet bejn id-dipartiment ta' l-uffiċċju konġunt, id-dipartiment ta' l-artijiet u d-dipartiment ta' l- agrikultura, ġew stabiliti r-rati li permezz tagħhom dawk li kienu qed jaħdmu raba' tal-gvern mingħajr titolu jirregolarizzaw il-pożizzjoni tagħhom billi jidħlu f'din l-iskema.

Peress li din l-iskema qiegħda tiġi ntrodotta issa u t-titoli ser jiġu regolarizzati issa, hija ħaġa loġika li r-rati jkunu jirriflettu l-qbiela u l-kera ta' dawn iż-żmenijiet.

BDIEWA - PREZZIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana għaliex ma ddiskutiex ma' l-għaqdiet tal- bdiewa l-problema li qed tikkawża l-iskema l-ġdida tal-prezzijiet għolja tal-qbiela u ta' l-imħażen tar-raba'?

Jista' jgħid f'liema paġna tal- programm elettorali l-partit Nazzjonalista kien qal li se jgħolli l-ħlas tal-qbiela u ta' l-imħażen?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għall-ispjegazzjoni li tajt fir-risposti għal mistoqsija parlamentari nru.

19928 u 19933.

Nixtieq inżid illi ma kienx ikun għaqli li jsiru diskussjonijiet ma' dawk li kienu qed jokkupaw art mingħajr titolu minħabba fil-possibbilta' li setgħa jinħoloq lok għal xi abbużi.

QBIELA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jnaqqas ir-rata tal-qbiela skond l-iskema l-ġdida tal-qbiela li ħareġ il-gvern peress li din il-miżata qed toħloq problemi lill-bdiewa?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mgħarraf li saru laqgħat ma` rappreżentanti tal-bdiewa u qed jiġu kkunsidrati t-talbiet tagħhom.

Tajjeb jiġi nnotat pero` li kemm dawn ir-rappreżentanti kif ukoll il-gvern qablu li ma għandu jkun hemm ebda bidla fil-konfront ta` min hu rregolari.

Barra minn hekk, ir-rata tal-qbiela ta` Lm4 it-tomna hija meqjusa bħala rata xierqa meta wieħed jikkunsidra l-qbiela li qiegħda titħallas fil-privat.

RABAT - L-GĦALQA TA' KOLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jinfurmana x'inhi l-pożizzjoni dwar l-għalqa Ta' Kola, fir-Rabat?

Peress li r-residenti tal-lokal, kif ukoll il-pubbliku u t-turisti issa huma mxebbgħa jħabbtu wiċċhom mat-trabijiet u d-dehra kerha u żdingata f'dawn l-inħawi tant frekwentati, jista' l-Ministru jara li jsir xi forma ta' ftehim sabiex dan is-sit jiġi mogħti xi forma ta' cold tarmac, li barra li jtaffi l-inkonvenjent għar-residenti jilqa' aħjar l-ilma tax-xita ħalli ma jippenetrax fil-fdalijiet li għadhom ma ġewx skavati u li għadhom jinsabu taħt l-art?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l- mistoqsija lill-ministru konċernat.

SKEJJEL - TRASPORT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jiġu verifikati, u jekk jirriżultaw veri jittieħdu passi, biex tinżamm id-dixxiplina fuq il-karozza li ġġor l- istudenti mill-Mellieħa u lura mill-iskola sekondarja tas-subien ta' l- Imtarfa peress li qed ikun hemm rapporti ta' ġlied bejn it-tfal u f'każ minnhom is-sewwieq niżżel it-tfal 'il bogħod mid-dar u kellhom ħafna x'jimxu fix-xita?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt assigurat li qed jittieħdu l-passi kollha meħtieġa biex l-istudenti li mhux qed iġibu ruħhom sewwa jiġu identifikati u mwissija dwar l-imġieba tagħhom.

ENEMALTA / WSC - KONTIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li nqatagħlhom is- servizz ta' l-ilma u/jew dawl għax ma ħallsux il-kontijiet tagħhom din is- sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Għall-ewwel tliet xhur tas-sena, nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

15998 waqt seduta nru.

L-informazzjoni mitluba għax-xhur wara Marzu għadha qed tinġabar.

MALTACOM - KONTIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni li għandhom is-servizz tat-telephone maqtugħ għax għandhom kontijiet pendenti mal-Maltacom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent hemm 2,362 abbonat li għandhom is- servizz tat-telefon maqtugħ peress li naqsu milli jħallsu l-kontijiet, anke wara li kien hemm restrizzjoni fuq is-servizz tagħhom.

REĠISTRU PUBBLIKU - ID CARDS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn ID-Cards skaduti llum?

Jista' jgħid jekk ID-Card skaduta tistax tintuża, u jekk xi azjenda jew dipartiment jistax jirrifjuta li jaqdi lil xi ħadd għax għandu ID-Card skaduta?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba fl-ewwel parti tal-mistoqsija mhix miżmuma mill-pulizija u lanqas ma hi fil-pussess tagħhom.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, irrid ngħid li kull karta ta` l- identita` maħruġa qabel l-1 ta` Jannar, 2000 li tiskadi wara dik id-data tibqa` valida sakemm jinħareġ avviż mill-prim ministru fil-Gazzetta tal- Gvern.

SKEJJEL - SCHOOL GIRLS' MOTHERS UNIT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' bniet ta' l-iskola li ma attendewx skola din is-sena għax huma tqal?

Kemm hemm tfal jattendu l- ischool girl's mothers unit bħalissa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' tfajliet studenti li ma attendewx l-iskola bejn Jannar u Ottubru, 2000 għax huma tqal huwa ta' 34.

Fil-preżent hemm 28 tfajla tqila li qed jattendu l-programm tal-girl's mothers unit.

Uħud minnhom għandhom aktar minn 16-il sena.

Hemm ukoll 30 tfajla, uħud minnhom 'il fuq minn 16-il sena - li jattendu f'dan il-unit flimkien mat-tarbija.

Informat ukoll li 20 tfajla li għalqu s-16-il sena u li kellhom tarbija baqgħu jattendu għall counselling f'dan il-unit.

DJAR - AKKOMDAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta l-persuna - isimha qed jintbagħat separatament - se tingħata akkomodazzjoni alternattiva peress li qed tgħix fil-periklu, kif juri r-rapport tal-perit li qed jintbagħat ukoll separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-każ qed jiġi kkunsidrat.

REĠISTRU PUBBLIKU - TWELID

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm twieldu tfal minn tfajliet taħt is-16-sena, sena b'sena għal dawn l-aħħar ħames snin?

Jista' jagħti breakdown ta' l-etajiet tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fir-reġistru pubbliku ma tinżammx statistika tat-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

GĦAWDEX - KARTI SOFOR/ROŻA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru twieġeb mistoqsija parlamentari nru.

6884 rigward il-karti sofor?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Peress li lapplikazzjonijiet għallkarta ssafra (Schedule V) jintlaqgħu u jiġu pproċessati missezzjoni tassaħħa f'Malta, nitlob lillOnor Interpellant jagħmel ilmistoqsija lillministru konċernat.

MUŻEWIJIET/SITI PREISTORIĊI - DĦUL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għall-ewwel parti tal- mistoqsija tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija fuq it-ticketing system, kif diġa' għedt fil-mistoqsija parlamentari nru.

6674, it-tender qiegħda tiġi evalwata.

ĊENTRU TA' TAĦRIĠ GĦALL-ADULTI - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru wieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: It-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

6990 kienet ingħatat permezz tat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

7282 tal-31 ta' Mejju, 1999 (Seduta Nru. 110.

Minn dak iż-żmien 'l hawn ġew ingaġġati 28 care workers kemm minn gradi oħra ta' ħaddiema li kienu jaħdmu fiċ-ċentri tat-taħriġ u kemm minn barra, jiġifieri care workers ġodda.

Il-Ministeru bħalissa se jdaħħal sitt care workers oħra kif ukoll numru ta' support workers oħra.

Fi Frar 2000 ġie wkoll ingaġġat assistent direttur biex jieħu ħsieb iċ- ċentri tat-taħriġ.

Barra milli għandu diploma fis-social work u masters degree fil-ġerantologija, dan l-assistent direttur għandu esperjenza twila mal-persuni b'diżabilita' u esperjenza amministrattiva.

TAXXI INTERNI - SAJJIEDA FULL-TIMERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid mit-tax returns li daħlu din is-sena jistax jiġi stabbilit kemm daħlu returns ta' full-timers sajjieda?

Kemm minnhom iddikjaraw dħul taħt il-Lm5,000 u kemm minnhom iddikjaraw dħul bejn Lm6,000 - Lm10,000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li rapport qed jiġi kompilat u jiġi publikat meta jkun il-waqt.

TAXXI INTERNI - RETURNS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid mit-tax returns li daħlu din is-sena jistax jiġi stabilit kemm daħlu returns ta' kumpanniji nvoluti fil-quarrying?

Kemm minnhom iddikjaraw dħul taħt il-Lm5,000 u kemm iddikjaraw dħul bejn l-Lm11,000 - Lm60,000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li rapport qed jiġi kompilat u jiġi ppubblikat meta jkun il-waqt.

TAXXI INTERNI -FOOD AND BEVERAGES MANUFATURERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid mit-tax returns li daħlu din is-sena, jistax jiġi stabbilit kemm daħlu returns ta' kumpanniji nvoluti fil-manifattura tal-food and beverages?

Kemm minnhom irreġistraw telf?

Kemm minnhom iddikjaraw dħul ta' anqas minn Lm5,000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

TAXXI - INCOME TAX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid skond ir-returns li daħlu din is-sena kemm hemm ħaddiema bil- PAYE 1i jaqilgħaw: (a) bejn Lm 5,000 - Lm 7,500? (b) bejn Lm 7,500 - Lm 10,000? (ċ) bejn Lm 10,000 - Lm 15,000? u (d) 'il fuq minn Lm 15,000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

TAXXI INTERNI - MANIFATTURA TAŻ-ŻEBGĦA, DETERĠENTI U MEDIĊINI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid mit-tax returns li daħlu din is-sena, jistax jiġi stabilit kemm daħlu returns ta' kumpanniji nvoluti fil-manifattura taż-żebgħa, detergenti u mediċini?

Kemm minnhom iddikjaraw telf, dħul taħt it-Lm3,000 u dħul taħt is-Lm7,000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

TAXXI - TAXABLE ALLOWANCES

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'sar dwar it-taxable allowances li kien irrifera għalihom il-Ministru fil-Budget 2000?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment qiegħed jiffinalizza r-regoli li se jistabilixxu l-metodi kif għandhom ikunu vvalutati l-fringe benefits biex ikunu jistgħu jidħlu fis-seħħ mis- sena d-dieħla.

TEATRU MANOEL - RAPPREŻENTAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra r-rendikont għal din is- sena tar-rappreżentazzjonijiet li ttellgħu fit-Teatru Manoel, fejn ġiet segwita r-rakkmandazzjoni ta' l-awditur ġenerali fir-rapport annwali 1998 li jiġi stmat kemm se jintnefaq f'kull rappreżentazzjoni u kemm fil-fatt intnefaq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub ma laħaqx wasalli, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - OĠĠETTI TA' WIRT STORIKU U KULTURALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema ministeri wieġbu s'issa għaċ-ċirkulari li ntbagħtet f'Diċembru 1999 biex jgħidu x'oġġetti ta' wirt storiku u kulturali nazzjonali hemm fil-bini tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ministeri li wettqu listi sħaħ ta' oġġetti ta' wirt storiku fil-bini tagħhom huma l-ministeru ta' l- edukazzjoni u l-ministeru tas-saħħa.

Ma' l-inventarji ta' dawn il- ministeri hemm inkluż l-inventarji tad-diversi dipartimenti, sezzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt il-kariga tagħhom.

Il-ministeri li għamlu kuntatt mad-dipartiment tal-mużew, bħala l-ewwel pass meħtieġ skond iċ-ċirkulari ta' Diċembru 1999, huma dawn:

* office of the prime minister, Auberge de Castille * armed forces of Malta, management and efficiency unit, management & personnel office, EU directorate * ministry for social policy * department of housing * ministry for the environment * works division * ministry for economic services * department of trade, central office of statistics, Malta council for economic development, department for citizenship & expatriate affairs, department for civil registration * ministry for agriculture * ministry for Gozo

Fid-29 ta' Settembru ntbagħat reminder lill-bqija tal-ministeri, dipartimenti u entitajiet oħra dwar l-obbligu tagħhom li jsegwu l- istruzzjonijiet taċ-ċirkulari ta' Diċembru 1999.

DJAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti r-raġuni għaliex biċċa art li tagħmel parti minn flat li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija ttieħdet?

Hemm persuni oħra fl-istess flat li għandhom art mal-flat?

Din l-art hija tal-lands?

Jekk le, ta' min hija?

Jekk iva, għaliex ma tingħatax lill-familja li qegħda tokkupaha?

Jekk mhux se tingħata lill-familja li qiegħda titlobha, x'użu se jsir minnha?

X'konnessjoni għandha din il-biċċa art ma' l-awtorita' tad- djar?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-korrispondenza kollha li hemm dwar din l-art u min għandu l-ewwel dritt li jeħodha?

Jaf il-Viċi Prim Ministru li minħabba din il-biċċa art persuna b'diżabilita' mhux se tgħix ma' din il-familja għax tneħħilha l-aċċess?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li d-drittijiet dwar l-art in kwestjoni għad iridu jiġu stabiliti definittivament mad-dipartiment ta' l- artijiet u għalhekk ma tistax tingħata risposta f'dan l-istadju.

SWDP - GĦAWDEX

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Meta anke l-qrati tal-maġistrati ta' Għawdex ibbenefikaw mis-servizz professjonali ta' l-SWDP t'Għawdex, jista' l-Viċi Prim-Ministru jgħid x'għażla għandhom il-qrati Għawdxin meta jiġu biex jaħtru l-esperti tagħhom f'każi soċjali?

Il-Viċi Prim Ministru nforma lil min kien jagħmel użu minn dan is-servizz, speċjalment lill-qrati, li dan is-servizz kellu jispiċċa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-qrati f'Għawdex għandhom żewġ għażliet meta jaħtru l-esperti tagħhom.

Jistgħu jagħżlu li jaħtru esperti Għawdxin miċ- ċentru ħidma soċjali jew mill-SWDP.

Dawn ta' l-aħħar huma ffokati b'mod partikolari fuq każi ta' protezzjoni għat-tfal u dawk dwar vjolenza domestika.

BENEFIĊĊJI SOĊJALI - RELIEF

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jinħareġ ir- relief ta' omm xebba bil-ġenituri mejta li tinsab bla ebda dħul finanzjarju li, id-dettalji dwarha u korrispondenza importanti oħra qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija?

Jaf li biex tmantni lit-tifel ta' ħames xhur din l-omm xebba jkollha tgħix b'dak li jagħtuha n-nies?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-każ tal-persuna ndikata qiegħed jerġa' jiġi mistħarreġ mid-dipartiment konċernat u l-persuna mistennija tirċievi risposta fil-jiem li ġejjin.

SWDP - GĦAWDEX

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għaż-żjara li l-Ministru għal Għawdex u l-Ministru għall-Politika Soċjali għamlu fl-SWDP f'Għawdex wara r-rebħa elettorali ta' l-1998 fejn il-Ministru għall-Politika Soċjali faħħar tant is-servizz billi ġie kkwotat li qal:

'Minn biċċa drapp qed tagħmlu libsa ta' tieġ'.

Jista' l-Viċi Prim-Ministru jispjega għaliex mhux biss lil dawn il-part- timers baqa' ma tahomx support permezz ta' ħaddiema kwalifikati full-time Għawdxin jew għallanqas administrative support workers, iżda saħansitra wieħed mill-kollegi ġie mitlub jirriżenja mill-impjieg għax intqal li m'hemmx bżonn ta' servizz ta' counselling f'servizz ta' social work?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ħidma soċjali ġenerika f'Għawdex hi f'idejn iċ- ċentru ħidma soċjali u għalhekk kull għajnuna f'dan ir-rigward tinstab fiċ- ċentru.

In-numru ta' każi speċjalizzati in konnessjoni ma' protezzjoni tat- tfal u vjolenza domestika huma relattivament ftit u ma jiġġustifikax il- preżenza ta' ħaddiema klerikali.

L-interventi soċjali minn social workers u l-counselling isiru minn nies li huma mħarrġa professjonalment għal din il-ħidma u anke dan isir taħt superviżjoni.

Dan hu l-mod li wieħed irid jassigura li l-interventi jkunu professjonali.

Is-social workers tal-SWDP kellhom it-taħriġ u s- superviżjoni neċessarja.

SWDP - GĦAWDEX

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim-Ministru jagħti spjega: (a) Għaliex l-uffiċċju ta' l-SWDP f'Għawdex għalaq kiesaħ u biered? (b) Għaliex l-uffiċċji ġew żarmati minn ġewwa pero' tħalliet fuq barra l-plakka li tindika lil pubbliku li f'Għawdex hemm servizz ta' l-SWDP? (ċ) X'sar minnhom il-ħaddiema kwalifikati f'dan is-settur?

Ma jaħsibx li dan huwa ħela ta' riżorsi umani? (d) Xi pjani għandu l-Ministeru sabiex itejjeb is- servizz tal-welfare f'Għawdex fuq bażi almenu bħal dak ta' Malta? (e) Kif qed ikampaw familji u/jew individwi vulnerabbli Għawdxin sabiex is-servizzi ta' l-SWDP ta' Malta (taqsima vjolenza domestika, taqsima ħarsien tat-tfal, servizz ta' terapija għal-familja eċċ) ikunu jistgħu jiġu pprovduti lilhom, meta qabel kien hemm ko-ordinazzjoni ta' dawn is-servizzi f'Għawdex u issa dan is-servizz spiċċa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: (a) Il-każi li taħdem fuqhom l-SWDP f'Għawdex huma speċjalizzati u għalhekk huma ftit.

F'dan ir-rigward is-social worker jagħmel visti fid-djar tal-klijenti meta jkun meħtieġ jew jarahom fiċ- ċentru ħidma soċjali jew anke f'istituzzjonijiet fejn ħafna mill-każi ta' vjolenza domestika jkunu qeda.

(b) Il-plakka li qed isemmi l-Onor.

Interpellant tneħħiet il-gimgħa l-oħra.

(c) L-ebda wieħed mill-part-timers li kien hemm fl-Lulju ma' xtaq jaħdem fuq każi konnessi ma' Għawdex.

Wieħed minnhom wera x-xewqa li jgħamel xogħol ma' l-SWDP f'Malta.

L-SWDP qed tikkonsidra din ix-xewqa.

(d) Is-servizzi speċjalizzati huma għal qadi ta' l-Għawdxin ukoll u għalhekk il-ħidma ta' l-SWDP hi aċċessibbli għal Għawdex ukoll.

Il-ħidma soċjali ġenerika hi f'idejn iċ-ċentru ħidma soċjali.

Il-gvern hu kommess li s-social work ikun organizzat fuq livell reġjonali minfejn jingħata s- servizz ta' social work iżda f'kordinament ma' entitajiet oħra li jipprovdu ħidma soċjali bħal ETC, l-awtorita' tad-djar u siġurta soċjali.

Għawdex qed jitqies bħala wieħed minn dawn ir-reġjuni.

Kull żvilupp f'dan il-qasam qed jieħu din id-direzzjoni.

(e) Il-familji Għawdxin qed jinqdew billi jużaw is-servizzi ta' l-SWDP l- istess bħal kull familja Maltija oħra u għal ħidma soċjali ġenerika jistgħu jirrikorru għaċ-ċentru ħidma soċjali f'Għawdex stess.