MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 813 It-Tlieta, 12 ta' Novembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 813

It-Tlieta, 12 ta' Novembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 12 ta' Novembru, 2002

WERREJ

MINUTI 516

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 516

TQEGĦID TA' KARTI

MOZZJONIJIET

MOZZJONI DWAR IS-SEDUTA LI FIHA SSIR ID-DIKJARAZZJONI FINANZJARJA

GĦAS-SENA 2003 522

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-ASSIGURAZZJONI TA' VETTURI

TAL-MUTUR GĦAR-RISKJI TA' TERZI PERSUNI (IT-TIENI QARI)

MOTOR VEHICLES INSURANCE (THIRD-PARTY RISKS) (AMENDMENT)

BILL (SECOND READING) 523

AĠĠORNAMENT 542

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 547

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 812 li saret fil-11 ta' Novembru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

UE - KAĊĊA U NSIB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista` il-Ministru jgħid jekk id- diskussjoni dwar il-kaċċa u l-insib bejn Malta u l-UE ġietx finalizzata?

Jekk iva, x'irriżulta?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-negozjati dwar l-ambjent ingħalqu proviżorjament fl-1 ta' Ottubru 2002, inkluż dawk dwar il-kaċċa u l-insib.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra sintesi tal-ftehim li sar bejn Malta u l- Unjoni Ewropea dwar il-kaċċa u l-insib.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Fid-dawl tan-negozjati, kemm hu minnu dak li qiegħed jintqal li bi sħubija fl-Unjoni l-insib jinqata' għal kollox?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Fil-ftehim li ntlaħaq jingħad li l-kaċċa għall-gamiem u għas-summien tkun tista' tkompli anke fl-istaġun tar-rebbiegħa, filwaqt li l-insib fuq seba' speċi ta' għasafar ikun jista' jkompli għal perjodu ta' ħames snin.

Waqt dan iż-żmien pero' mhux se jinħarġu aktar liċenzji, sakemm isir studju biex niddeterminaw l-ammont ta' għasafar li wieħed jista' jonsob għalihom.

Wara dan il-perjodu se jitwaqqaf onis committee li fih se jkun hemm rappreżentanza mill-għaqdiet tal-kaċċaturi u nassaba kif ukoll mill- għaqdiet ta' l-ambjent, apparti minn uffiċjali governattivi, biex jiddeċiedu dwar il-ħruġ ta' liċenzji ġodda wara s-sena 2008.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jispjega kif hemm min f'dawn l- aħħar sentejn ħallas il-permess għall-insib iżda għadu mingħajr liċenzja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Proprjament mhux il-ministeru tiegħi li għandu x'jaqsam mal-kaċċa u l-insib, imma safejn naf jien l-applikazzjonijiet għadhom qegħdin jiġu pproċessati.

Dawk l-applikazzjonijiet li daħlu qabel il-31 ta' Lulju, 2002 m'għandux ikun hemm problema dwarhom, naturalment sakemm ma jkunx hemm xi każ fejn l-applikant ikun taħt l-eta' jew ikollu kondotta kriminali.

Una volta l-applikant ikollu r-rekwiżiti mitluba mil-liġi, il- liċenzja tinħariġlu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba qegħdin nirrikonoxxu li għandna nagħtu dan id-dritt, hemm xi raġuni għala dan m'għandux jingħata abbażi tas-sena li fiha tħallsu l-akbar numru ta' liċenzji?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Nerġa' ngħid li l-ministeru konċernat se jikkonsidra dawk l-applikazzjonijiet kollha li saru qabel id-data msemmija imma li għal xi raġuni l-liċenzja għadha ma nħarġietx.

Dment li ma jkunx hemm xi ostaklu legali, il-liċenzja se toħroġ.

IMPORTAZZJONI TA' ARMI TAN-NAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jekk il-Ministru jgħid kemm ġew importati armi tan-nar din is-sena s'issa u x'tip kienu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Skond statistika miġbura mill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika, bejn Jannar u Awissu ta' din is-sena ġew importati dawn it-tipi ta' armi tan-nar:

|TIP |KWANTITA| | |' | |Muzzle –loading firearms|18 | |Sporting, hunting, |680 | |target-shooting | | |shotguns, | | |single-barelled, smooth | | |bore | | |Sporting, hunting, |328 | |target-shooting | | |shotguns, not | | |single-barelled, smooth | | |bore | | |Other sporting, hunting |58 | |or target-shooting | | |rifles excluding | | |shotguns | | |Other firearms and |412 | |similar devises which | | |operate by firing of an | | |explosive charge | | |Other arms (air guns, |394 | |spring guns etc). | |

UNIVERSITA' - STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' studenti barranin li qed jattendu l-universita' bħalissa?

Minn liema pajjiż ġejjin u x'tip ta' kors qegħdin jattendu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li bħalissa n-numru ta' studenti barranin li qegħdin jattendu korsijiet fl- universita` fuq bażi full-time huwa ta' 552.

Dan in-numru jista' jiżdied peress li xi studenti għadhom ġejjin u hemm oħrajn li għadhom ma rreġistrawx.

Barra minn hekk, hawn ukoll fuq bażi ta' semester jew tnejn, 33 student minn diversi universitajiet u 120 student Ewropew li qegħdin fl- iskema tal-programm Erasmus.

It-tagħrif mitlub fit-tieni parti tal-mistoqsija se jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

TQASSIM TA' SIRINGI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid kemm tqassmu siringi lil persuni li jabbużaw mid-droga u minn liema kliniċi tqassmu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Informat li n-numru ta' siringi li tqassmu lil persuni li jabbużaw mid-droga bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena huwa kif ġej:

Floriana 25122 Qormi 10537 Gzira 29265 Paola 43480 Cospicua 10900 Mosta 15183

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid ġewx ikkomunikati rapporti min-naħa ta' dawn iċ-ċentri tas-saħħa dwar il-kondizzjoni tal-persuni li rrikorrew għandhom biex jingħataw is-siringi?

Għax nemmen li f'ċerti ċirkostanzi dawn għandhom jingħataw ukoll l-attenzjoni xierqa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, hawnhekk m'għandix din l-informazzjoni addizjonali u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel id-domanda tiegħu bil-miktub.

PULIZIJA GRADWATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista` il-Ministru jgħid kemm hemm pulizija li għandhom degree jew diploma universitarju?

X'rank għandhom u x'inhi d-degree?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar membri tal-korp tal- pulizija li għandhom degree universitarju hu kif jidher fit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

DEJN TAL-WATER SERVICES CORPORATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għandha dejn il-water services corporation?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li skond il-kotba tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma jirriżulta li sal-31 ta' Awissu, 2002 kellha self mingħand il-banek li jammonta għal Lm32,691,549 u self mingħand il-gvern li jammonta għal Lm4,000,000.

Tajjeb jingħad li dan l-ammont huwa Lm1,323,996 anqas milli kien fil-31 ta' Diċembru, 2001.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru għadu kif qalilna li l-ammont ta' self għal din is-sena huwa inqas minn dak tas-sena l-oħra, jista' jgħid ukoll kemm qed jiġi jiswa dan is-self f'imgħaxijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR ĊENSU GALEA: Mr Speaker, quddiemi m'għandix l-informazzjoni li qed jitlob l-Onor.

Farrugia, għalkemm ma tantx trid tkun għaref biex tikkalkula kemm jammonta l-imgħax fuq dan is-self!

Jekk l-Onor.

Interpellant irid l- ammonti preċiżi, nitolbu jagħmel domanda bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, waqt li ma niddejjaq xejn ngħid li m'iniex għaref, jista' il-Ministru bl-għerf tiegħu jagħtini ċ-ċifra li tlabtu?

Jista' jgħid ukoll jekk sarux xi arranġamenti speċjali fid-dawl ta' l-imgħaxijiet li jridu jitħallsu u li jagħmlu parti mill-ispiża tal- korporazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nassigura lill-Onor.

Farrugia li r- riferenza għall-għerf ma kenetx għalih u ma nistax nifhem għala rreaġixxa kif irreaġixxa.

Sadanittant nerġa' nitlob lill-Onor.

SKEJJEL STATALI – ĦLAS GĦAL MATERJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid ta' liema lokalita' huma dawk l-iskejjel fejn il-ġenituri qed jiġu mitluba jħallsu għall- materjal, bħal toilet paper, pitazzi u kotba, li jużaw uliedhom fl-iskola statali?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li wara li d- diviżjoni ta' l-edukazzjoni talbet l-informazzjoni rikjesta mid-diversi skejjel, irriżulta li numru ta' skejjel jitolbu lit-tfal jakkwistaw kotba supplimentari għal dawk stipulati mid-dipartiment tal-kurrikulu.

Dan qed isir għax l-iskejjel konċernati jħossu li t-tfal jiggwadanjaw fit-tagħlim bl-użu ta' dawn il-kotba.

F'xi eċċezzjonijiet irriżulta li xi skejjel talbu ħlas għall-photocopies u fi tliet każi partikolari ntalab ħlas għal xi pitazzi.

Ma kien hemm ebda skola li talbet ħlas għall-użu tat-toilet paper.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid jekk fid-dipartiment ta' l- edukazzjoni waslux ilmenti dwar soqfa perikolużi f'xi skejjel?

X'passi qegħdin jittieħdu sabiex dan il-periklu jiġi rrimedjat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, kull meta l-awtoritajiet edukattivi jkollhom ċertifikazzjoni minn nies tekniċi li f'xi skejjel jista' jkun hemm xi soqfa perikolużi, dan il-periklu jitneħħa bla ebda dewmien u jekk ikun il-każ anke jinbidlu s-soqfa.

Dan it-tip ta' xogħol sar f'ċerti skejjel matul is-sajf li għadda.

Fil-fatt il-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada qiegħda fil-proċess li tieħu X-ray ta' l-iskejjel kollha, waħda waħda.

Dan il-proċess diġa' beda fl-iskejjel sekondarji u qiegħed avvanzat ħafna.

Issa se jinbeda wkoll fl- iskejjel primarji.

L-idea hi li nagħmlu analisi professjonali ta' kull skola.

Għal dan il-għan qegħdin isiru testijiet xjentifiċi tas-soqfa, b'mod speċjali ta' dawk l-iskejjel li għandhom ċertu żmien fuqhom.

Il-pjan hu li jsir refurbishment f'kull skola tal-gvern biex il-livell f'dik li hi kwalita' jitjieb għal livell li jitlob il-kurrikulu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura dan ifisser li l-istudenti li jattendu l- iskejjel ta' l-Istat m'humiex suġġetti għal soqfa perikolużi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk ikun hemm xi saqaf perikoluż, jiġi ċċertifikat mill-periti konċernati u jittieħdu l-passi kollha meħtieġa.

FURJANA - ĊENTRU SPLD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm tfal li qed jistennew għajnuna miċ-ċentru SPLD tal-Furjana?

Kemm hemm persuni f'dan iċ- ċentru biex ilaħħqu mat-talba li hemm għal għajnuna, bħal fil-każ tad- dyslexia?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm 325 student jistennew assessment dwar jekk għandhomx bżonn għajnuna minħabba d-dyslexia, filwaqt li hemm 300 student ieħor li diġa` ġew assessed u qed jingħataw appoġġ permezz ta' l- għalliema tagħhom fl-iskejjel u għalliema mit-taqsima ta' l-ispecial learning difficulties unit, l-SpLD.

Bħalissa hemm erba' edukaturi jaħdmu f'din it-taqsima.

SKEJJEL STATALI - PSIKOLOGI EDUKATTIVI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm psikologi edukattivi biex jgħinu fid-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom l-istudenti fl-iskejjel statali?

Kemm bdew korsijiet ġodda post-graduate fl-aħħar erba' snin fl-universita' biex għall-formazzjoni u tħarriġ ta' psikologi edukattivi ġodda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa hemm ħames educational psychologists biex jgħinu fid-diffikultajiet li jiltaqgħu magħhom l- istudenti fl-iskejjel statali.

Informat ukoll li beda u spiċċa kors wieħed biss mill-universita`.

ĊENTRU TAR-RESTAWR – RELAZZJONIJIET BILATERALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'relazzjonijiet jeżistu bejn iċ-ċentru tar-restawr u istituzzjonijiet statali Taljani fil- qasam tar-restawr?

X'ġara mir-relazzjonijiet bejn iċ-ċentru tar-restawr u l-istitut tar-restawr ta' Ruma?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għall-mistoqsija parlamentari 34731, fejn tajt risposta dwar ir-relazzjonijiet li jeżistu bejn iċ-ċentru tar-restawr u istituzzjonijiet statali Taljani fil-qasam tar-restawr.

ĊENTRU TAR-RESTAWR - FONDI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'fondi ħa ċ-ċentru tar-restawr mill-aħħar protokol Taljan?

Kif ġew użati dawn il-fondi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-fondi li ħa ċ-ċentru tar-restawr mill- aħħar protocol Taljan jammontaw għal Lm424,266.

Ninsab informat ukoll li l- istess fondi ntużaw sabiex jinxtrara l-apparat neċessarju sabiex iċ-ċentru seta' jiffunzjona.

L-ISLA - SKOLA PRIMARJA – TIFEL B'DIFFIKULTAJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jara li tifel li għandu diffikultajiet biex jitgħallem u li jattendi r-raba' sena fl-iskola primarja ta' l-Isla - ismu qed jintbagħat separatament – jingħata l- għajnuna li ntalbet f'Mejju 2002?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kap ta' l-iskola kitbet lill-ispecial learning difficulties unit fil-21 ta' Ottubru 2002 dwar id-diffikultajiet li għandu dan it-tifel.

L-assessjar ta' tfal li jiġu riferuti jsir skond waiting list.

Wieħed ma jridx jinsa li l-iskola għandha wkoll mezzi biex tieħu ħsieb u tgħin lil tfal b'diffikultajiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma dawk li qegħdin fuq il-waiting list kemm għandhom x'jistennew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar tfal li jintalab li jsirilhom assessment biex inkunu nistgħu nistabilixxu x'inhi d- diffikulta' partikolari li jkunu qed jiltaqgħu magħha fil-proċess tat- tagħlim.

Huwa proprju għalhekk li dan il-unit jissejjaħ special learning difficulties unit.

F'każ li xi ġenituri jew għalliema jħossu li t-tfal ikunu qegħdin juru ċerti sintomi ta' xi diffiikulta' speċjali fil-proċess tat-tagħlim, ikunu jridu jgħaddu minn proċess ta' assessment biex nistabilixxu xi tkun dik id- diffikulta' u mbagħad naraw x'ikun l-aħjar rimedju biex lil dak it-tifel jew tifla ngħinuhom bl-aħjar mod li nistgħu.

Fir-rigward tal-kondizzjoni tad-dyslexia, in-numru ta' persuni li għandhom il-kwalifiki u t-taħriġ professjonali biex ikunu jistgħu jagħmlu dan it-tip ta' assessment u jaslu għall-konklużjonijiet tagħhom biex dawn it-tfal imbagħad jingħataw programm ta' appoġġ speċjali, għadu limitat u qegħdin nagħmlu minn kollox biex inżiduh.

Naturalment trid iż-żmien biex tħarreġ lil dawn in-nies, imma nittama li aktar ma jgħaddi ż-żmien u aktar ma jkollna nies speċjalizzati f'dan is- settur, aktar inkunu nistgħu nitrattaw il-każi li għandna b'mod kemm jista' jkun tajjeb.

L-iskejjel ukoll għandhom ukoll ċerti riżorsi u tajjeb li l- kapijiet u l-għalliema ta' l-iskejjel infushom jagħmlu l-aħjar li jistgħu biex ir-riżorsi li huma available jużawhom fl-interess ta' dawn it-tfal.

Il-ħsieb hu li l-SPLD unit nagħtuh sura differenti milli għandu llum biex ikun jista' jopera b'mod aktar faċli milli jista' jagħmel illum u l- ministeru qed jikkonsidra l-miżuri li jrid jieħu.

Fil-fatt kelli laqgħa tajba ħafna mal-ġenituri ta' dawn it-tfal u ma' l-assoċjazzjoni li tieħu ħsieb din it-tip ta' issue u nħoss li qegħdin mexjin fid-direzzjoni t- tajba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid jekk sarx studju dwar in- nefqa li hemm bżonn biex tabilħaqq is-soċjeta' tagħna tkun tista' tintegra b'mod sħiħ lill-istudenti li jkun jenħteġilhom dan is-sosteniment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, dan jinkwadra ruħu fil-programm tal- kurrikulu nazzjonali l-ġdid, li jiddistingwi ruħu fil-karatteristika li t- tagħlim u l-proċess edukattiv iridu jkunu mibnija fuq il-valur tad- diversita'.

Wieħed irid jifhem li l-ebda tifel u tifla m'huma l-istess, l- ebda tifel u tifla ma jitgħallmu bl-istess manjiera, li t-tnejn li huma jkollhom approach differenti għat-tagħlim u li jista' jkollok uħud minnhom li jkollhom bżonnijiet speċjali.

Allura l-kunċett tad-diversita' jinkludi kif għandna nattakkaw ukoll il-problema tal-bżonnijiet speċjali.

Meta sar studju fuq il-pjan strateġiku tat-twettiq tal-kurrikulu nazzjonali u saret ukoll stima ta' x'naħsbu li hemm bżonn f'termini finanzjarji biex il-kurrikulu nazzjonali nkunu nistgħu nagħtuh l-għodda li għandu bżonn, ġie kkalkulat li għandna bżonn madwar Lm6 miljun.

Fil-fatt il-gvern approva din in-nefqa u poġġiha għad-dispożizzjoni ta' l-awtoritajiet edukattivi biex mal-milja taż-żmien –dan il-proċess jinfirex fuq ħames snin – dawn il- flus ikunu jistgħu jiġu utilizzati għall-finijiet ta' l-implimentazzjoni tal-kurrikulu.

Dan jaħseb ukoll dwar kif għandna nittrattaw kwestjonijiet li għandhom x'jaqsmu ma' bżonnijiet speċjali.

Meta qed insemmi din iċ-ċifra ta' Lm6 miljun, mhux qed ninkludi l-budget tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għax dak huwa bil-bosta aktar minn daqshekk u diġa' jinkludi ħafna investiment finanzjarju fis-sistema edukattiva li ħafna minnu jmur biex nittrattaw bżonnijiet speċjali.

Jekk aħna nimpjegaw numru ta' facilitators - ormai għandna madwar 500 facilitator – il-vot tas- salarji tagħhom m'huwiex inkluż f'dan l-ammont li qed insemmi jien.

Din hija stima ta' investiment ġdid li hemm bżonn f'inizjattivi u fi programmi ġodda illi l-kurrikulu nazzjonali se jkollu bżonn biex ikun jista' jiġi implimentat.

PULIZIJA – PERSUNI LI MIETU MEWTA MHUX NATURALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li nstabu mejta kawża ta' delitti, overdose, inċidenti fuq il-post tax-xogħol, tat- traffiku, eċċ. li ġew irrapportati lill-pulizija?

Kemm minnhom għadhom qed jiġu investigati u kemm minnhom il-pulizija tinsab għaddejja bil-proċeduri fil-qorti?

Jista' il-Ministru jipprovdi l-informazzjoni għas-snin 1999, 2000 u 2001 rispettivament?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul is-snin 1999, 2000 u 2001 mietu 226 persuna kawża ta` delitti, overdose, inċidenti fuq il-post tax- xogħol, inċidenti tat-traffiku u oħrajn.

Minn dawn il-każi 34 għadhom taħt investigazzjoni, 83 għadhom għaddejjin bi proċeduri fil-qorti filwaqt li l-kumplament huma kollha konklużi.

Dawn kienu kif ġej:-

| |1999 |2000 |2001 | |Omiċidji |12 |6 |7 | |Overdoses |6 |6 |11 | |Suwiċidji |23 |21 |26 | |Inċidenti |14 |15 |19 | |tat-traffiku | | | | |Inċidenti fuq |5 |5 |1 | |il-post | | | | |tax-xogħol | | | | |Inċidenti oħra|13 |21 |15 | |TOTAL |73 |74 |79 |

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar korsijiet li qed isegwu studenti barranin fl-Universita', bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 35936.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar spezzjonijiet li saru minn uffiċjali tad-Dipartiment tas- Saħħa f'tuckshops/canteens ta' l-iskejjel matul is-sena skolastika li bdiet f'Settembru 2002, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36673.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Viċi Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI DWAR IS-SEDUTA LI FIHA SSIR ID-DIKJARAZZJONI FINANZJARJA GĦAS-SENA 2003

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi:-

Illi fis-seduta li fiha ssir id-Dikjarazzjoni Finanzjarja għas-sena 2003 (Ordni Permanenti Nru 71(3) (a)), din id-Dikjarazzjoni u x- Xogħol li jista' jkun konness magħha jkunu, jekk meħtieġ, eżenti mill- Ordni Permanenti Nru 9 – ħin ta' l-interruzzjoni tax-Xogħol; u li d- Dikjarazzjoni tkun ukoll eżenti mill-Ordni Permanenti Nru 49 – limiti ta' żmien għad-diskors; u

Illi minkejja kull provvediment ieħor fl-Ordnijiet Permanenti tal- Kamra u minkejja riżoluzzjonijiet oħra approvati miill-Kamra, jekk id- Dikjarazzjoni Finanzjarja ssir il-Ħamis, sew fil-għodu, kif ukoll fil- għaxija, isir biss xogħol tal-Gvern u l-aġġornament ma jitteħidx.

Mr Speaker, din hija mozzjoni proċedurali li tirregola x-xogħol li jsir dakinhar li jinqara d-diskors tal-budget.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Ngħaddu issa għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR L-ASSIGURAZZJONI TA' VETTURI TAL-MUTUR GĦAR-RISKJI TA' TERZI PERSUNI

MOTOR VEHICLES INSURANCE (THIRD-PARTY RISKS) (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru, jekk jgħoġbu, jressaq it-Tieni Qari ta` dan l- abbozz ta` liġi.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni, Kap. 104".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fl-introduzzjoni li se nagħmel se nipprova nagħti ftit background mhux biss ta` l-emendi li qed jitressqu imma anke dwar is-sitwazzjoni tat-traffiku li għandna f'pajjiżna għax fl-aħħar mill- aħħar dan l-abbozz ta' liġi jittratta t-trasport ta` kull tip u għamla li għandna f'pajjiżna.

Irrid nibda billi ngħid li bħalissa l-ammont ta` karozzi, trakkijiet, minibuses, karozzi tal-linja u vetturi oħra f'pajjiżna jlaħħaq iċ-ċifra ta` 260,000.

Żgur li din hija ċifra sinifikanti ħafna.

Jiġifieri għandek 260,000 vettura li jużaw it-toroq tagħna fid-diversi lokalitajiet ta` pajjiżna.

Hawn hekk wieħed irid jagħmel daqsxejn ta` paragun ma' x'kienet is-sitwazzjoni tat-traffiku f'pajjiżna fl-1970, 30 sena ilu.

Dak iż-żmien kien hawn 30,000 vettura.

Jiġifieri f'periodu ta' 30 sena minn 30,000 tlajna għal 260,000 vettura.

Għal kull vettura li kellna fl-1970 illum għandna tmienja.

Dan ifisser li għal kull possibbilta` ta' inċident li kellna fl-1970, kieku l-vetturi jintużaw bl- istess mod li kienu jintużaw dak iż-żmien, illum għandek dik il- possibilita` għal tmien darbiet.

Sur President, issa apparti li fi 30 sena minn 30,000, il-vetturi tlegħu għal 260,000 wieħed irid bilfors jagħmel riflessjoni oħra meta nitkellmu dwar it-traffiku li għandna fil-pajjiż.

Ir-riflessjoni li wieħed irid jagħmel hija din: Jekk 30 sena ilu konna nagħmlu ċerti distanzi m'għandix dubju li llum kull wieħed minna li juża l-vettura tiegħu jagħmel distanzi ferm itwal milli kienu jsiru 30 sena ilu għax illum il-ħtieġa li niċċaqilqu minn post għall-ieħor hija ferm ikbar milli kienet dak iż-żmien.

U m'għandix dubju li iktar ma jgħaddi ż-żmien u iktar ma dan il-pajjiż jiżviluppa iktar se jkollna l-ħtieġa li niċċaqilqu minn destinazzjoni għall- oħra u nżidu mhux biss il-frekwenza ta` dak it-traġitt, imma wkoll l-ammont ta` kilometri li l-vettura tkun qed tagħmel.

Sur President, dawn il-260,000 vettura li semmejt jekk wieħed jaqsamhom f'kategoriji differenti jsib li għandna 194,000 karozza privata u 45,000 vettura kummerċjali li huma maqsumin f'kategoriji differenti bħal trakkijiet, cranes u inġenji oħra li huma meqjusa bħala vetturi ta' daqs kbir.

Imbagħad hemm 6,500 karozza tal-kiri, 1,100 bejn coaches, buses u minibuses u għandna kważi 13,000 mutur.

Qed ngħid dan kollu għax dan l- ammont ta' vetturi li għandna f'pajjiżna huwa r-raġuni li jwassal għal ħafna inċidenti li jkollna fuq it-toroq tagħna u huwa wkoll s-sors ta' inkwiet li jinħoloq matul is-snin bejn il-persuni assigurati u dawk l- aġenziji ta' assigurazzjoni li jkunu qed jassiguraw lil dawn il-vetturi.

Sur President, iktar ma jgħaddi iż-żmien iktar wieħed irid jissensibilizza lilu nnifsu għall-mod ta' kif isuq u għall-mod kif jara l-affarijiet li jkunu qegħdin jiġru quddiemu.

Illum mhux biżżejjed li bniedem ikollu l- kapaċita` li jistartja l-karozza u jitlaq għad-destinazzjoni li jrid imur fiha.

Illum s-sewwieq ta' karozza trid tkun persuna li minbarra l-kapaċita` li ddawwar l-isteering minn naħa għal oħra, trid tkun f'pożizzjoni wkoll li tagħraf x'ikun qed jiġri madwarha.

Trid tkun f'pożizzjoni li tagħraf dawk l- affarijiet li jkunu qed jiġru jew li jistgħu jiġru fit-triq li hi tkun għaddejja.

Hawnhekk tidħol b'mod sostanzjali il-kapaċita` fis-sewqan ta' kull wieħed u waħda minna li nsuqu f'dan il-pajjiż.

Sur President, ħaġ'oħra importanti u ta` min jenfasizzaha meta tkun qed titkellem dwar is-settur tat-traffiku f'pajjiżna hija l-ħtieġa li jkun hemm sistemi ta' kontroll kemm fuq is-sewwieqa kif ukoll fuq il-pedestrians.

Naturalment il-pedestrians għandhom ukoll ċerti obbligi li jridu josservaw, forsi l-ewwel u qabel kollox għall-interessi tagħhom bħala persuni li jkunu mexjin f'xi triq, kemm biex huma ma jaqilgħux xi daqqa ta` xi karozza pero` wkoll biex ma jikkawżawx problemi għal min ikun qed isuq.

Hawnhekk irid jinħoloq bilanċ biex jiġi assigurat li la x-xufier u lanqas il-pedestrians ma jikkawżaw problemi għal xulxin.

Dawn huma problemi li kulħadd jitkellem dwarhom u kulħadd iħares lejhom minn perspettiva differenti.

Pero` sfortunatament jiena ma tantx qed nara li din il-problema qed tiġi tackled b'mod komprensiv li jagħti indikazzjoni ċara ta' x'għandu jkun l- understandng.

Ħafna drabi nisimgħu fuq ir-radijiet u naqraw fil-ġurnali dwar persuni li jaqbdu u jaqsmu bl-addoċċ u dwar persuni li jkunu għaddejjin bi speed eċċessiv.

Dan fih innifsu huwa kollu veru għax ħadd ma jista` jiċħad li fit-toroq tagħna hawn persuni li fil-fatt isuqu kif mhux suppost isuqu u li hawn persuni li m'humiex xufiera li li ma jaġixxux kif suppost meta jkunu mexjin fit-toroq.

Iridu jkunu l-awtoritajiet li jipprovaw joħolqu bilanċ bejn xufier li jkun għaddej b'vettura u l-persuni l-oħrajn li jkunu mexjin fit-toroq.

Sur President, hawnhekk wieħed irid jiftakar li llum minbarra d-daqs tal- vettura hemm ukoll fattur ieħor importanti ħafna li bilfors irridu nżommu quddiem għajnejna.

Filwaqt li ftit tas-snin il-vetturi li kienu jiġu fil- pajjiż kienu jtellgħu ċertu ammont ta' speed li fih innifsu kien speed limitat għax il-vettura kienet dik li kienet, illum nafu li hawn vetturi ta` kull tip u għamla li għandhom il-kapaċita` li f'distanzi qosra jtellgħu speeds li jeċċedu bil-qawwa l-possibbiltajiet kollha li għandhom it-toroq ta' pajjiżna.

Hawnhekk irrid nagħmel ukoll ftit riflessjonijiet dwar kunċett li forsi ftit li xejn insemmuh.

Qed nirreferi għall-kunċett tar-relazzjoni bejn it-triq u l-vettura li tkun għaddejja minn dik l-istess triq.

Spiss nisimgħu li fit-tali kantuniera jew fit-tali area partikolari xufier ikollu diffikultajiet biex jimmanuvra jew biex jikkontrolla l- vettura, u dan minħabba li ċertu speed li jkun għaddej bih mingħajr ma jkun qed jirrifletti jekk hux qed josserva jew le l-ispeed limits li għandna f'dan il-pajjiż.

Naħseb kieku kellna noħorġu fit-toroq u nistaqsu x'inhuma l-limitazzjonijet ta' speed li għandna f'pajjiżna żgur li jkollna diffikulta` minħabba l-r-risposti varji li jkollna.

Allura hemm bżonn li nkomplu għaddejjin b'kampanja ta` tagħlim ħalli lix-xufiera tagħna ngħallmuhom x'inhuma r-responsabbiltajiet tagħhom.

Sur President, filwaqt li kull wieħed minna għandu dritt ikollu l-vettura partikolari tiegħu, iridu naraw ukoll li dik il-vettura ma tintużax bħala arma kontra tagħna nfusna, kontra xufiera u passiġieri oħra u kontra persuni oħrajn li jkunu għaddejjin fid-diversi toroq tagħna.

Hawnhekk irridu niftakru li f'Malta għandna diffikultajiet li forsi ma jiġux iffaċċjati bihom pajjiżi oħrajn.

F'Malta għandna dawk it-toroq li aħna nsejħulhom toroq arterji u l-oħrjan li nsejħulhom toroq distributorji u toroq oħra ta` inqas importanza.

Imma kieku wieħed kellu jagħti daqqa t'għajn lejn in-network kollu tat-toroq li għandna u jqabbilhom mat-toroq ta` pajjiżi barranin, jista` xi ħadd jgħid li dawn huma toroq li tista' tqabbilhom ma' xi highway ta` barra minn Malta?

Hawnhekk mhux qed nitkellem dwar il-kwalita` tal-wiċċ tat-toroq.

Lanqas qed nitkellem dwar il-mod ta' kif jinbnew dawn it-toroq jew fuq kemm jgħaddu minn dawn l-istess toroq.

Imma qed nitkellem dwar jekk f'pajjiżna għandniex xi triq partikolari li minnha, apparti l-vetturi, ma jgħaddux il- pedestrians kultant ukoll kontra kull sens ta' traffiku.

Sur President, ħaġ'oħra li bilfors irridu nżommu quddiem għajnejna meta niġu biex nitkellmu dwar it-tip ta` toroq li għandna f'Malta hija li minħabba d-daqs tagħhom wieħed ma jistax jagħmel bidliet radikali.

Jiena wieħed minn dawk li ma nemminx li għanda niftħu iktar toroq biex sempliċiment ngħidu li n-network tagħna żidnih b'tant kilometri ta` toroq arterjari.

Li rridu nagħmlu huwa li naraw n-network tat-toroq tagħna jkun mqassam b'mod li kemm jista` jkun innaqqsu l-possibbilta` ta' inċidenti li jiġru f'pajjiżna.

Imma dan ma jsirx billi noqgħdu ngergru u ngħidu biss x'hemm bżonn isir biex ħaddieħor ma jagħmilx l-abbużi u ma jiksirx ir- regolamenti tat-traffiku.

Dan isir billi kull wieħed u waħda minna naraw bis-serjeta` x'irridu nagħmlu għall-ġid tagħna nnifisna u għall-ġid ta' l- oħrajn biex kemm jista` l-inċidenti tat-traffiku jiġu evitati.

Waħda mid-domandi li xufier irid jagħmel lilu nnifsu hija din: Jien li qed insuq il-vettura tiegħi għandi sabar biex ma naqbiżx l-ispeed limits li għandna f'dan il-pajjiż u ma naqbiżx karozzi f'postijiet fejn ma nkunx qed nara x'ikun ġej mid-direzzjoni opposta ħafna drabi riskju għalija u għal ħaddieħor ukoll?

Kull wieħed minna għandna dik il-paċenzja li nosservaw ir- regolamenti tat-traffiku li għandna f'pajjiżna?

Naħseb li r-risposta għal din id-domanda minna l-Maltin hija li le, m'għandniex il-paċenzja nosservaw ir-regolamenti.

Ħafna drabi tabelli li qegħdin hemmhekk biex jipproteġu lill-persuni li jkunu qegħdin isuqu qed jiġu maqlugħin jew imkissra.

Per eżempju, il-Marsa fi Triq Diċembru 13 suppost hemm tabella li tindikalek li trid tidħol lejn il-knisja tal-Marsa u hemm tabelli li jindikaw li minn ħdejn il-knisja tal- Marsa ma tistax toħroġ lejn Triq Diċembru 13.

Ma nafx kemm-il darba dawn it- tabelli nqalgħu u ma nafx kemm-il darba l-kunsill lokali reġa' waħħalhom.

Imma ma nafx għal liema raġuni xorta waħda jibqa` jkun hemm persuni li jaqilgħu dawn it-tabelli.

Donnhom dawn ma jafux li meta qed jaqilgħu tabelli bħal dawn dik ikunu qegħdin jesponu lilhom infushom u persuni oħrajn għall-periklu.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li minħabba li wieħed jaqla` dawn it-tabelli biex ma joqgħodx idur u jgħaddi minn fejn suppost biex joħroġ għal Triq Diċembru 13, li hija triq li minnha jgħaddi ammont enormi ta' traffiku, seħħew inċidenti gravi tat-traffiku.

Kemm-il darba nkunu għaddejjin fit-toroq u naraw sewwieqa għaddejjin bi speed eċċessiv u jipprovaw jagħmlu overtaking mingħajr ma jagħtu kas tar- regolamenti li għandhom josservaw.

Hemm bżonn li x-xufiera f'pajjiżna jkunu jafu x'inhuma l-obbligi tagħhom.

Hawn Malta biex wieħed jikseb il-liċenzja tas-sewqan l-ewwel imur jagħmel ftit lezzjonijiet tas-sewqan, imbagħad jitla` għat-test u jingħata l-liċenzja.

Il-fatt li wieħed kiseb il-liċenzja tas-sewqan ma jffisirx li għandu l-kapaċitajiet kollha neċessarji biex isuq kwalunkwe vettura.

Bniedem li jkun għadu kif ġab il-liċenzja, bħal kull ħaġ'oħra fil-ħajja, ikollu l-kapaċitajiet bażiċi biex jibda jipprattika s- sewqan, pero` jrid iżomm quddiem għajnejh li fil-fatt dik il-kapaċita` li għandu għadha kapaċita` limita u ta' ċerta kwalita` u allura wieħed ma jistax jaħseb li f'daqqa waħda, għax għadda mit-test tas-sewqan, sar xi espert tas-sewqan.

Sur President, ħalli issa ngħid x'għamlu matul iż-żmien id-diversi gvernijiet fil-qasam tatt-traffiku.

Fil-bidu għedt li fl-1970 kellna 30,000 vettura fit-toroq.

Dak iż-żmien forsi kenitx tinħass il-ħtieġa li jkun hawn ċerti sistemi ta' kif tikkontrolka mhux biss il-vettura imma anke lis- sewwieq.

Dak iż-żmien il-possibbilta` li tiltaqa' ma' vettura sejra min- naħa għall-oħra kienet ħafna inqas milli hi llum.

Imma llum qegħdin fil- pożizzjoni li tgħaddi x'ħin tgħaddi mit-toroq tagħna trid tkun veru fortunat biex tagħmel ftit metri u ma tiltaqax ma' xi vettura, hi liema hi l-area li tkun għaddej minnha.

Illum m'hawnx lokalitajiet li wieħed jista` jmur fihom u jabbuża mis-sewqan.

Lanqas jekk tmur bil-lejl.

Illum m'għadux iż-żmien li wieħed jgħid f'dan il-ħin tal-ġurnata m'hawnx traffiku u allura nista' nieħu ċerti riskji waqt li nkun qed insuq, għax meta wieħed jirriskja nafu dan ir-riskju x'jista` jġib miegħu.

Għalhekk qegħdin nipprovaw innaqqsu ċ-ċansijiet li wieħed jabbuża u jikser ir-regolamenti tat-traffiku.

Kif għedt aktar kmieni kull meta xi gvern ħa passi u introduċa regolamenti ġodda tat-traffiku dejjem kien hawn reazzjonijiet negattivi.

Per eżempju, meta ġiet introdott l-użu tas-seat belt x'kienet l-ewwel reazzjoni?

Kulħadd beda jgerger u jgħid li hawn Malta m'għandniex għalfejn nużaw is- seat belt u ma nafx x'ma qalux biex jekk jista` jkun din is-sistema ma ndaħħluhiex hawn Malta.

Għaddew numru ta' snin minn mindu ġie introdott is- seat belt u rrid ngħid li jekk hawn regolament li qed jiġi osservat mix- xufiera Maltin huwa proprju dak ta` l-użu tas-seat belt.

Hija xi ħaġa rari li tara persuna li tkun qed isuq u ma tkunx liebsa s-seat belt.

Dan huwa pass żgħir fid-direzzjoni t-tajba li fil-fatt jgħin lix-xufiera milli jsofru ġieħi iktar gravi meta jkunu involuti f'xi inċident.

Hawnhekk ta` min jgħid li fit-toroq tagħna jkollna medja ta` 16,000 inċident tat- traffiku fis-sena.

Naturalment m'humiex kollha inċidenti fatali.

Alla ħares kien hekk, imma wieħed irid jiftakar li minbarra l-inċidenti fatali li jkunu jkunu l-headlines ta` l-aħbarijiet tagħna, ikun hawn wkoll numru ferm ikbar ta` inċidenti fejn persuni jweġġgħu u jdumu l-ġimgħat u ġieli anke x- xhur biex ikunu jistgħu jirritornaw għax-xogħol.

Dan kollu għandu jitqiegħed fil-perspettiva li kull wieħed minna għandu r-responsabbilta` li jara li kemm jista' jkun ma jikkawżax dannu għalih innifsu kif ukoll dannu għall-oħrajn.

Mela kif kont qed ngħid meta ġie introdott is-seat belt kien hawn reżistenza għalih, imma llum din ir-reżistenza ntrebħet.

Meta daħħalna r- regola li sew min ikun qed isuq mutur kif ukoll min ikun rikeb wara tal- mutur irid bilfors jilbes il-crash helmet kien hawn ukoll reżistenza għaliha.

Pero` illum m'għandix dubju li dawk il-mijiet jekk mhux l-eluf ta' persuni li kienu involuti f'inċident tat-traffiku waqt li kienu qed isuqu jew rekbin fuq mutur qed jirringrazzjaw ħafna lil min introduċa l-użu obbligatorju tal-crash helmets.

Għaddew is-snin u kienu introdotti sistemi oħra biex lis-sewwieq inġibuh konxju ta` kif għandu jġib ruħu.

Ġew introdotti wkoll tow zones u clamping zones biex kull min isuq jipprova jikkontrolla lilu nnifisu inkella jkollu jiffaċċja l-forza ta' liġi għax ovvjament għall-persuni li jiksru r-regolamenti dawn ifissru multi għax min ikollu l-karozza towed jew clamped ikollu jħallas il-multi li hemm speċifikati bil-liġi.

Għalkemm nisimgħu ħafna tgergir minn min jiġi mmultat għax kiser dawn ir-regolamenti, jiena nemmen li dawn il-liġijiet qed jiġu applikati b'mod tajjeb.

Sur President, fl-1 ta' Ottubru 1999 il-gvern tal-ġurnata kien ukoll għamel pass ieħor 'il quddiem billi introduċa l-VRT, dak li barra minn Malta ħafna drabi huwa msejjaħ l-MOT biex il-vetturi għandna f'pajjiżna jiġi ttestjati għar-roadworthiness tagħhom biex jitnaqqas il-periklu mit-toroq, u hemm skeda ta' kif isiru dawn it-testijiet.

Fl-ewwel erba' snin tagħha light car ma tiġix tested sakemm ma tkunx involuta f'xi inċident.

Wara li tkun ilha erba` snin li ħarġet tibda tiġi ttestjata kull sentejn sakemm dik il- vettura tispiċċa minn fuq it-toroq tagħna.

Għar-rigward ta` vetturi ikbar, bħalma huma trakkijiet, karozzi tal-linja u vetturi oħra li jagħtu servizz fuq it-toroq l-ewwel test isir wara li jkunu ilhom sentejn li ħarġu u mbagħad jibqa` jsir kull sena.

Kulħadd jiftakar li Ottubru 1999 u Marzu 2000 kien perijodu li fih is-suġġett li kulħadd kien jitkellem fuqu kien l- introduzzjoni tal-VRT.

Kulħadd kien jgħid kemm hu kattiv il-gvern u l-ministeru responsabbli mill- qasam tat-traffiku li ntroduċa din is-sistema ta' ttestjar.

Ħafna kineu jgħidu li f'pajjiżna m'għandux ikun hawn kontrolli ta` dan it-tip.

Pero` dakinhar il-gvern tal-ġurnata ħa d-deċiżjoni li bil-mod il-mod jintroduċi l-VRT biex finalment sas-sena 2005 ikun test komprensiv li fil-fatt irid isir fuq il-vetturi kollha b'mod iktar riġidu u b'mod iktar tajjeb.

Fil- fatt fl-1 ta' Jannar ta' din is-sena daħlet parti oħra mit-test li tirrigwarda l-emissions, li naqraw u nisimgħu ħafna dwarhom fil-ġurnali u l- mezzi tal-komunikazzjoni.

Il-kollu nisimgħu u naqraw li dawn id-dħaħen li joħorġu mill-vetturi huma l-ikbar problema għall-ambjent ta` madwarna.

Imma għalkemm nisimgħu u naqraw dan kollu, meta fl-1 ta` Jannar ta` din is-sena ġiet introdotta din il-parti tat-test għal darba oħra bdejna nisimgħu lil min jgħid li dan huwa gvern kattiv għax qed jipprova jneħħi ċerti karrozzi qodma mit-toroq u konsegwenza ta` hekk bilfors ikollu jbati l-ħaddiem iż- żgħir.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn l-eta' tal-vetturi li għandna f'pajjiżna jsib mis-260,000 vettura li għandna, kważi żewġ terzi minnhom huma vetturi li għandhom inqas minn għaxar snin.

Riċentement kien hemm domanda parlamentari li fiha ingħata breakdown tal-vetturi kollha li għandna u jirriżulta li eluf minnhom għandhom fuq 30 u 40 sena.

Pero` kif diġa` għedt kważi żewġ terzi tal-vetturi li għandna huma vetturi li ħarġu fit-toroq tagħna f'dawn l-aħħar għaxar snin.

Sur President, kif diġa għedt hawn Malta m'hawn l-ebda triq li fiha ma tiltaqax mal-pedetrians għalhekk irid jintlaħaq il-bilanċ billi wieħed jidentifika liema huma l-lokalitajiet li l-aktar jagħmlu użu minnhom il- pedestrians.

Mhux fejn xi darba f'sena jkun hemm xi ħadd irid jaqsam u allura jkun irid li jkollu pelican light jew traffic lights għax inkella minflok il-130 traffic lights kif għandna llum, ikollna bżonn 130,000 traffic light għax kull kantuniera li għandna f'pajjiżna hija post minn fejn aħna l-Maltin, mingħajr ħafna drabi ma nagħtu l-ebda konsiderazzjoni għat-traffiku li jkun ġej minn direzzjonijet oħrajn, naqbdu u naqsmu min- naħa għall-oħra tat-triq.

Il-pedestrians li jkunu qed jaqsmu għandhom l- obbligu li joqogħdu attenti, l-ewwel u qabel kollox biex ma jesponux lilhom infushom għall-periklu u mbagħad biex ma nitfgħux fil-periklu lil dak ix- xufier li jkun għaddej bil-vettura tiegħu.

Hawnhekk irrid insemmi triq li hija waħda mill-iktar toroq traffikuża u li hija wkoll użata ħafna mill- pedestrians.

Qed nirriferi għal Triq Sant'Anna fil-Furjana.

F'din it-triq hemm sett ta' pelican lights u hemm ukoll żewġ subways.

Pero` dawn ta` l-aħħar għandhom ċerti diffikultajiet li jinħolqu fi żmenijiet differenti għal raġunijiet differenti.

Pero` almenu hemm sett ta' pelican lights li jistgħu jintużaw il-ħin kollu tal-ġurnata.

Pero` ħaġa ta` l- iskantament hi li int u dieħel lejn il-Belt jew inkella inti u ħiereġ tara anzjani, ommijiet jakkumpanjaw lit-tfal tagħhom huma hu sejrin jew ġejjin mill-iskola u persuni oħra jaqsmu bl-addoċċ minn diversi postijiet min-naħa għall-oħra tat-triq b'mod li minn ħdejn l-iljun sa ħdejn il-monument tal- gwerra jagħmlu qisu zebra crossing ta' nofs kilometru.

Kulħadd jaqsam minn fejn ifettillu mingħajr ma donnhom jindunaw li qegħdin jipperikolaw il- ħajja tagħhom u jistgħu jpoġġu lix-xufiera li jkunu għaddejjin f'diffikulatjiet u jikkaġunaw xi inċident fatali.

Mhux hekk biss, imbagħad wara li dak li jkun involut f'inċident bħal dan, fejn fih ikun qatel jew korra lil xi persuna jkollu jiffaċċja l-problema ta' insurances u l- problema ferm ikbar minn din li ma tiġix solvuta meta jitħallas il-kont ta' l-insurance jew dakinhar li jispiċċa l-każ quddiem il-qorti imma tispiċċa biss dakinhar li dak ix-xufier li qatel lil xi persuna, hu innifsu jmut ukoll għax b'hekk biss jista` jeħles mill-inkubu li wieħed ikun qed jgħix wara li jkun qatel lil xi ħadd f'inċident tat-traffiku.

Jiena naħseb li hawnhekk minbarra l-vittma li tkun mietet fl-inċident jew li tagħmel xhur sħaħ rikoverata l-isptar hemm il-vittma l-oħra, ix-xufier li direttament jew indirettament kien responsabbli mill-inċident li ġie kkawżat.

Jiena qed nitkellem mill-esperjenza ta' xi persuni li naf u li kienu involuti f'xi inċidenti bħal dawn.

Dawn jgħidulek li għalkemm jgħaddu ħafna snin mill-inċident xorta jibqgħu jgħixu bl-inkubu tal-fatt li kienu involuti f'inċident li fatali jew f'inċident li forsi tefa` lil xi ħadd f'wheelchair għall-kumplament ta' ħajtu.

Sur President, hawnhekk għandna eżempju ċar fejn prevention is much better than cure.

Li inti tipprova ma tidħolx f'inċidenti bħal dawn huwa ferm iktar aħjar milli kieku wara li jkollok l-inċident toqgħod tara kif se tipprova tirranġa u tħallas il- pagamenti ta' l-insurance.

Mhux hekk biss wara li inti jkollok inċident bħal dan il-kumpannija ta` l-insurance tista` ma tibqax tinxurjak għax jista` jkun li inti tiġi meqjus bħala persuna li tikkawża riskju kbir għall-istess insurance.

Jiġfieri wieħed irid joqgħod attent biex ma jidħlox f'dawn id-diffikultajiet.

Sur President, it-traffic lights u l-pelican lights li semmejt iktar kmieni huma parti integrali minn network li għandna fil-pajjiż.

Illum għandna iktar minn 130 traffic lights installati fid-diversi toroq tagħna.

Dan l-ammont ta` traffic lights huwa kważi ħames darbiet iktar milli kellna ħames snin ilu.

Illum qegħdin fil-pożizzjoni fejn kunsill lokali wara ieħor, kultant bir-raġun u kultant le, jitlobok u jissottometti applikazzjonijiet biex fir-raħal tiegħu jkollu l-pelican lights u t- traffic lights biex ikollu mod jiġu kkontrollati l-pedestrians u x-xufiera fil-lokalita` tiegħu.

Nista` ngħid li hemm ħafna minn dawn it-tlabiet li huma approvati u hemm oħrajn li għadhom m'humiex, pero` din hija xi ħaġa li fil-fatt trid tiġi applikata skond il-ħtieġa u l-bżonn li għandek fil- pajjiż.

Illum ħafna mit-toroq li nbnew bħala bypass fid-diversi bliet u irħula spiċċaw li saru parti minn network integrali tar-raħal jew belt li fihom kienu nbnew u m'għadhomx iservu ta` bypass.

Għaliex?

Għax il-lum il- ġurnata f'dawn it-toroq inbnew diversi residenzi u allura saru areas residenzjali.

Ħafna drabi, meta dawn l-areas żviluppaw, magħhom ma żviluppawx il-ħteġijiet l-oħrajn bħalma ħwienet, skejjel, knejjes, ċentri mediċi u affarijiet oħra li kulħadd ikollu bżonn allura r-residenti bilfors ikollhom il-ħtieġa li jaqsmu lejn il-qalba tar-raħal biex ikunu jistgħu jinqdew.

Issa l-uniku mod kif bis-serjeta` jkollok postijiet b'ċerta sigurta` minn fejn in-nies jaqsmu min-naħa għall-oħra huwa proprju billi jkun hemm il-pelican lights jew it-traffic lights.

Għandna ħafna postijiet li fihom hemm il-pelican lights, pero` dawn m'humiex quddiem kull sqaq jew kull triq.

Huma spazjati u mqassma b'mod li dak li jkun ikollu ta' bilfors jimxi ftit passi qabel ma jasal sa ħdejnhom.

Imma kemm-il darba niltaqgħu ma' persuni li jiġu jaqgħu u jqumu mill-fatt li hemm il-pelican lights, u dan minflok ma jistenna għal ftit sekondi biex id-dwal tal-pelican lights jaqilbu għall-kulur aħdar, jaqbad u jaqsam mingħajr ma joqgħod jikkonsidra r-riskju kbir li jkun qed jieħu li jittajjar minn xi karozza.

Mhux ta' b'xejn nisimgħu kważi ta' kuljum minn fuq il-mezzi tax-xandir li xi ħadd ittajjar minn karozza!

Filwaqt li qed tinħass sew il-ħtieġa li f'pajjiżna jkollna iktar pelican lights, hemm min ma jaqbilx li jiġu installati iktar pelican lights għax iġib l-argument li dawn jikkawżaw ħafna traffic, pero` ġaladarba l-pelican lights jaqilbu għall-kulur aħmar u allura jwaqqfu t- traffiku, sinjal li jkun hemm min ikun irid jaqsam, ħlief għal meta nies irresponsabbli jagħfsu l-buttuna tal-pelican lights u jaqbdu u jaqsmu mingħajr ma jistennew li l-pelican lights jaqilbu għall-kulur aħmar.

Il- pelican lights m'humiex qegħdin hemm biex iżejnu t-triq imma biex dak li jkun jaqsam it-triq bl-iktar mod safe.

Irrid ngħid ukoll li xi drabi anke s-sewwieqa jkunu irresponsabbli, u dan billi jinjoraw il-pelican lights totalment b'riskju kbir għal min ikun qed jaqsam it-triq dak il-ħin.

Matul dawn l-aħħar ġimgħat kien hemm diversi persuni li kitbu ittri fuq il- mezzi tal-media biex jissuġġerixxu li l-pelican lights jibdew jaqilbu mill- aħmar għall-aħdar mal-ewwel u l-kulur amber jiġi eliminat, bħalma sar f'diversi pajjiżi oħra.

Jien jien bħal kulħadd niltaqa' ta' kuljum ma' xufiera li hekk kif il-kulur aħmar jaqleb għall-kulur amber jaqbdu u jagħfsu l-gass, b'riskju kbir għal min ikun qed jaqsam dak il-ħin, u dan meta dawk il-ftit sekondi li l-pelican lights jaqilbu għall-kulur amber suppost jintużaw biex is-sewwieqa jippreparaw biex jieqfu jew biex isuqu.

Għalhekk mill-abbużi li narahom iseħħu ta' kuljum meta l-pelican lights ikunu mixgħulin fuq il-kulur amber ikolli nikkonkludi li Allaħares f'dan il- pajjiż niġu f'sitwazzjoni fejn inneħħu l-kulur amber tal-pelican lights, għax kieku n-numru ta' inċidenti tat-traffiku f'pajjiżna jiżdied sew.

Irridu nifhmu li kemm isiru inċidenti tat-traffiku ma jiddependix mil- liġijiet u mir-regolamenti li nagħmlu imma minn kemm ix-xufiera u l- pedestrians jaġixxu b'mod responsabbli.

Huwa veru li meta wieħed iħares lejn in-numru ta' inċidenti tat-traffiku li jseħħu ta' kuljum, isib li dan m'huwiex xi numru allarmanti meta mqabbel man-numru ta' karozzi li għandna f'pajjiżna - fil-fatt ta' min jgħid li n- numru ta' persuni li jmutu minħabba xi inċident tat-traffiku huwa ta' madwar 20 persuna fis-sena - pero` huwa obbligu tagħna li naraw li ma jkun hemm ħadd li jispiċċa vittma ta' xi inċident tat-traffiku, għalkemm ikolli nammetti li huwa impossibbli li jiġri dan.

L-ewwel ma jrid jagħmel il- gvern tal-ġurnata biex inaqqas in-numru ta' inċidenti tat-traffiku huwa li jassigura li kull vettura li għandna f'pajjiżna tkun roadworthy u li kull sewwieq ikollu ċertu tagħrif bażiku dwar dak li għandu x'jaqsam mat- traffiku.

Aħna, bħala gvern, qed naħdmu sabiex niġu f'sitwazzjoni fejn il- liċenzja tas-sewqan li tingħata hawn Malta tkun tgħodd ukoll għal pajjiżi oħra, u għalhekk iktar u iktar irridu nassiguraw li s-sewwieqa Maltin u Għawdxin ikollhom ċerta informazzjoni bażika f'dak li għandu x'jaqsam mat- traffiku.

Hawnhekk ikun tajjeb li nagħmel riferenza għal avviż legali 191 li ħareġ fit-12 ta' Lulju ta' din is-sena, liema avviż legali jindika x'inhuma l- bidliet sostanzjali li se jsiru f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-għoti tal- liċenzji tas-sewqan.

Fil-fatt nista' ngħid mal-ewwel li kulmin ikun irid iġib il-liċenzja tas-sewqan, issa minbarra li jkun irid jieħu numru ta' lezzjonijiet u joqgħod għal test prattiku, se jibda jkun irid joqgħod ukoll għal test ta' teorija.

L-avviż legali jitkellem ukoll dwar sistema ta' punti li biha lil dak li jkun tista' saħansitra titteħidlu l-liċenzja tas-sewqan.

S'issa dan l- avviż legali ma tantx qajjem diskussjoni fil-pajjiż, pero` naħseb li dan għaliex għadu ma ġiex attwat kollu.

Per eżempju, jien persważ li hekk kif jibda jiġi attwat, se jkun hemm min jagħmel il-kritika li min ma jafx jikteb u jaqra m'hux se jkun jista' jibqa' jingħata l-liċenzja tas-sewqan, pero` nista' ngħid minn issa li dan m'huwiex il-każ, għalkemm ovvjament irridu nassiguraw li kull sewwieq ikollu ċerta informazzjoni bażika dwar dak li għandu x'jaqsam ma' sewqan u traffiku, irrispettivament minn jekk dan ikunx jaf jaqra u jikteb jew le, ħalli b'hekk is-sewwieqa la jkunu ta' periklu għalihom infushom u lanqas għal ħaddieħor.

Kien hemm min qal li Malta hija żgħira wisq biex nintroduċu s-sistema ta' punti, u kien hemm ukoll min ġab l-argument li m'huwiex sew li din is-sistema tiġi introdotta biss għal min se joqgħod għat-test tas-sewqan minn issa 'l quddiem.

Bħal f'kull ħaġa oħra, huwa diffiċli ferm li tikkuntenta lil kulħadd.

Ta' min jgħid li ta' kull sena jkollna madwar 7,000 sewwieq ġdid, u issa għall- ewwel darba dawn se jibdew jingħataw liċenzja temporanja minflok liċenzja permanenti, liema liċenzja jkunu jistgħu saħansitra jitilfuha.

Jien qed nistenna li hekk kif dan l-avviż legali jibda jiġi attwat, se jkun hemm reazzjoni qawwija, pero` jekk irridu nbiddlu l-kultura li teżisti f'pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam mas-sewqan, jeħtieġ li nieħdu ċerti passi bis-serjeta` f'dan is-sens.

Fiha nnifisha l-karozza hija arma perikoluża, mhux bħall-ħmara u l-karettun ta' dari, u allura kif għedt diġa`, huwa impossibbli li l-inċidenti tat-traffiku jispiċċaw għal kollox, imma dan ma għandux iżommna milli nkomplu mexjin bir-riformi u bil-bidliet li hemm bżonn isiru f'dan il-qasam.

Mr Speaker, dak kollu li għedt matul dan id-diskors, jien għedtu biex nipprova npoġġi fil-perspettiva l-emendi li qed isiru fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi qed jintroduċi sistemi ġodda dwar dak li għandu x'jaqsam ma' rapporti li jingħataw lill-insurance agencies, dwar kif persuna li hija liċenzjata li ssuq għandha tinxurja l- vettura tagħha u dwar il-ħlasijiet li wieħed ikun obbligat li jħallas f'każ ta' xi inċident.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed ikun strumentali wkoll biex nassiguraw li kull sewwieq f'pajjiżna jerfa' r- responsabbiltajiet tiegħu, fosthom billi josserva r-regoli tat-traffiku.

Kull wieħed u waħda minna jrid jifhem li d-dritt li ssuq ma jagħtikx id- dritt li tkun ta' theddida għalik stess jew għal ħaddieħor.

B'hekk biss jistgħu jonqsu l-inċidenti tat-traffiku li jseħħu kuljum f'pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, jien ħadt pjaċir nisma' l-punti kollha li qajjem il-Ministru matul id-diskors tiegħu ħlief għal meta qajjem il-kwestjoni tal-VRT.

Kif naħseb li jiftakar kulħadd, kien il-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 li kien se jdaħħal il-VRT, pero` billi mbagħad laħaq inbidel il-gvern, kien il-gvern Laburista li daħħal il-VRT f'pajjiżna.

Fil-fatt minkejja l-kritika qawwija li saret għall- introduzzjoni ta' dan it-test, il-gvern Laburista baqa' għaddej bil-ħidma tiegħu f'dan is-sens għax ejjew ngħiduha kif inhi, ikun gvern miġnun dak il- gvern li ma jaqbilx ma' sistema li tkun toffri ċerta sigurta` lis-saħħa tal- poplu.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jitkellem dwar l-insurances.

Aħna bħala oppożizzjoni naqblu li l-insurances għandhom jogħlew biex b'hekk kulmin huwa inxurjat jew għandu xi ħaġa inxurjata jiġi covered, pero` mbasta kollox isir bis-serjeta`.

Per eżempju, ma jistax ikun li l- insurances tal-karozzi jibqgħu jogħlew għax illum dawn diġa` għoljin m'ogħla s-smewwiet, u dwar dan m'hu qed isir kontroll ta' xejn.

Fil-fatt huma ħafna dawk li meta jmorru biex iħallsu l-insurance tagħhom qed isibu li din għoliet b'Lm6, b'Lm10 u f'ċerti każijiet anke bi Lm15.

Jien nemmen li wasal iż-żmien li l-Parlament jara x'jagħmel fuq din il-kwestjoni.

M'huwiex fair li persuna li matul l-għaxar snin, il-15-il sena jew l-20 sena li tkun ilha ssuq ma tkunx għamlet claim wieħed u mbagħad meta tmur biex tħallas l-insurance tal-karozza tagħha jgħidulha li din għoliet għax matul dik is-sena jkunu saru ħafna claims.

Jekk jien qatt ma nkun għamilt claim minn kemm inkun ili nsuq għaliex għandi neħel ma' min huwa traskurat u jagħmel xi sitt jew seba' claims fis-sena?!

Bla ebda dubju, din m'hijiex fair.

Ħafna mill-insurance agencies li għandna f'pajjiżna pprovaw jiġġustifikaw din iż-żieda billi ġabu bħala skuża t-traġedja li seħħet fil- 11 ta' Settembru, 2001 wkoll, imma jien x'għandi x'naqsam ma' Bin Laden?!

Jiġifieri jien għandi nħallas ta' Bin Laden ukoll?!

Jien m'iniex qed ngħid li wieħed m'għandux jinxurja ruħu, imma mbagħad lanqas huwa fair li l- insurance fees joqogħdu jogħlewlu sena wara l-oħra.

Kif għedt diġa`, m'huwiex fair li min jobdi r-regoli tat-traffiku u min isuq b'ċerta attenzjoni u prudenza jeħel ma' min hu traskurat, u kulħadd jaf kemm hawn min hu traskurat fis-sewqan.

Ġaladarba qed insemmi t-traskuraġni fis- sewqan ma nistax ma nsemmix ukoll ir-riforma kbira li se jagħmel gvern Laburista ġdid fil-qasam tal-wardens.

Jien naqbel li għandu jkun hawn ċerta dixxiplina fil-pajjiż, imma mbagħad mill-banda l-oħra lanqas nippretendi li l-wardens joqogħdu jilagħbu l-hide and seek.

Qed ngħid dan għax mhux l-ewwel darba li tkun għaddej bil- karozza u mbagħad f'daqqa waħda tara warden ħiereġ minn wara siġra jew mill- kantuniera.

Per eżempju, nista' nsemmi każ klassiku billi nirriferi għall- wardens u għall-pulizija tat-traffic li jkunu ħdejn l-istitut ta' Vincenzo Bugeja ġewwa Fleur-de-Lys għax lil dawn issibhom mal-ewwel ma' wiċċek.

Imma din x'serjeta` hi?!

Jien nistaqsi: Lill-wardens għalfejn għamilniehom; biex nedukaw lill-poplu jew biex niġbru l-flus?

X'jiġifieri li tirċievi ċitazzjoni d-dar li għaddejt minn triq one-way meta dan ma jkun veru xejn?!

Jew inkella li tirċievi ċitazzjoni d-dar għax jgħidulek li kont qed issuq bla seat belt?

Issa ejjew ngħiduha kif inhi; il-warden kif jista' jinduna li fl-10:00 p.m. kont qed issuq bla seat belt mingħajr ma jwaqqfek u meta inti kont liebes kollox iswed?

Jekk aħna rridu s-serjeta` verament fil-qasam tat-traffiku , il-warden għandu jwaqqfek mal-ewwel jekk jarak li qed tikser xi regolament tat-traffiku u mhux iħallik għaddej u mbagħad tirċievi ċ-ċitazzjoni d-dar.

Imma l-isbaħ waħda hi li meta mbagħad titla' quddiem it-tribunal, minflok Lm10 jgħidulek li se jwaħħluk Lm5.

Dawn x'affarijiet huma?!

Jew għandek tort jew m'għandekx!

Gvern Laburista ġdid se jistudja dak li qed jiġri llum u se jagħmel dak li huwa meħtieġ biex tiddaħħal is-serjeta` f'dan il-qasam.

Ovvjament m'iniex qed ngħid li l-wardens se jitkeċċew taħt gvern Laburista, pero` bla ebda dubju s-sistema li qabad il-gvern Nazzjonalista f'dak li għandu x'jaqsam mal-wardens ma rnexxietx.

Jien m'iniex qed nagħti tort lill-wardens għal dan kollu għax lil dawn huma ta' fuqhom li qed jgħidulhom li jridu jwaħħlu tant ċitazzjonijiet kuljum.

Per eżempju, jien nifhimha li wieħed għandu jeħel ċitazzjoni jekk ikun ipparkjat ħażin, pero` mhux imbagħad iwaħħluk ċitazzjoni għax tkun qbiżt xi ftit il-kaxxa l-bajda!

La ma tkun ta' ostaklu għal ħadd u tkun ħallejt l-ispazju meħtieġ biex ta' warajk u ta' quddiemek joħorġu, għaliex għandek teħel ċitazzjoni?

Jien ma naqbilx ma' dawn l-affarijiet, u ma naqbilx mhux għax ma nħobbx id- dixxiplina imma għax nemmen li l-affarijiet għandhom isiru b'ċerta serjeta`.

Il-pulizija qiegħed hemmhekk biex iżomm l-ordni u mhux biex iwaħħal iċ-ċitazzjonijiet.

Jekk nibqgħu sejrin b'dan il-mod, dalwaqt nibdew inħeġġu lin-nies jisirqu u joqtlu ħalli l-pulizija jkunu jistgħu jwaħħlu ċ-ċitazzjonijiet u jtellgħu lin-nies il-qorti!

Il-Ministru semma l-pelican lights.

Jien naf li l-pelican lights huma xi ħaġa pożittiva, imma ma naqbilx li għandhom jiġu installati tliet pelican lights wara xulxin, bħalma hemm fil-wied ta' Birkirkara, jew almenu għandhom jintfew fil-peak hours, bħal per eżempju, bejn il-5.00 p.m. u s- 7.00 p.m., għax dawn qed joħolqu konġestjoni kbira tat-traffiku, u dan kollu biex x'ħin ifettillu jaqsam xi wieħed.

F'postijiet bħal dawn għandu jkun hemm warden - u huwa f'affarijiet bħal dawn fejn għandhom jintużaw il- wardens - biex jiġbor lil dawk in-nies li jkunu jridu jaqsmu u mbagħad iwaqqaf it-traffiku x'ħin jidhirlu hu.

Imbagħad xi ngħidu għall-pelican lights li ġew installati fi Psaila Street?

Fil-fatt dawn ġew installati eżattament fil-kantuniera ta' bejn St. Anthony Street u Psaila Street bil- konsegwenza li min ikun ħiereġ minn St. Anthony Street għal Psaila Street isib il-pelican lights ma' wiċċu u jkollu jieqaf f'daqqa minħabba li jkun hemm xi ħadd li minkejja li kellu ċans jaqsam bla diffikulta` għax ma kenux ġejjin karozzi, jiddeċiedi li għandu jagħfas il-buttuna tal-pelican lights biex joħloq konġestjoni sħiħa tat-traffiku.

Jien naqbel li għandhom jiġu installati l-pelican lights f'ċerti postijiet, biex ħadd ma jifhimni ħażin, imma għandu jiġi studjat fejn dawn għandhom jiġu installati u mhux jiġu installati bl-addoċċ.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix ukoll is-seba' pelican lights li ġew installati fil-bypass ta' Birkirkara, u dan minkejja li hemmhekk saret subway biex in-nies jaqsmu minnha.

Hawnhekk jien nistaqsi: Allura għalfejn intnefqu l-flus biex saret is-subway jekk imbagħad ġew installati l-pelican lights biex in-nies jaqsmu minnhom minflok ma jużaw is- subway?

Mr Speaker, irrid nagħmilha ċara li ħadd min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma kkritika s-sistema tal-punti.

Ħafna għandhom l-idea li huma ż-żgħażagħ li jsuqu b'mod traskurat, imma dan m'huwiex il-każ għax hemm min għandu 60 sena u jsuq b'mod traskurat, u dan għaliex ikun waħħal f'moħħu li huwa Schumacher!

Imbagħad xi ngħidu għal dawk li jsuqu l-karozza bil-mobile phone ma' widnejhom?!

Biex tkompli tagħqad, hemm min jitlaq l-isteering ukoll biex ikun jista' joqgħod jirraġuna b'idejh!

Imma dawn x'affarijiet huma?!

Hemm min jgħidlek li bilfors ikollu jagħmel hekk għax ikollu telefonata urġenti.

Allura meta l-mobile phones ma kenux jeżistu, in-nies x'kienu jagħmlu?!

Ma rridux ninsew li meta tkun qed issuq karozza jkollok arma f'idejk.

Il-Ministru qal li meta ddaħħal ir-regolament li s-sewwieq u l-passiġġier li jkun fuq quddiem għandhom jilbsu s-seat belt, l-oppożizzjoni kienet garret, imma fil-fatt dan m'huwiex veru.

Jekk ħaġa hija tajba, kif tista' tgħid li hija ħażina?!

Min ma jilbisx is-seat belt sinjal li ma jkunx iħobb id-dixxiplina fis-sewqan.

Huwa veru li kien hawn min kien bis-seat belt u miet filwaqt li kien hemm min ma kienx bis-seat belt u ħelisha ħafif, pero` dan ma jfissirx li s-seat belt ma joffrix iktar sigurta` lix- xufier u lill-passiġġier.

Jien ma nafx lil min sema' min jikkritika l- introduzzjoni tar-regolament tas-seat belt min-naħa ta' l-oppożizzjoni l- Ministru, għax meta kont ministru jien kont ridt indaħħal dan ir-regolament ukoll, pero` t-traffic control board u d-dipartiment tal-liċenzji ta' dak iż-żmien kienu oġġezzjonaw għal dan.

Aħna naqblu anke mas-sistema tal- punti għax mhux sew li l-liċenzja tas-sewqan tingħatalek għal għomrok, tagħmel x'tagħmel.

Wara kollox il-liċenzja tas-sewqan m'hijiex tiegħek imma hija tal-gvern, u l-gvern għandu jkollu dritt jeħodhielek jekk kemm-il darba jirriżulta li ma tkunx qed issuq b'ċertu galbu u attenzjoni.

Għalhekk jien lill-Ministru qed ngħidlu li naqblu mas-sistema tal-punti ħalli l-affarijiet isiru bis-serjetà.

Naqblu wkoll li min għandu l- liċenzja diġà mhux se nneħħulu l-punti, imma l-ġodda jkunu jafu għalxiex deħlin.

Però dan ma jfissirx li min għandu l-liċenzja l-qadima jkun jista' jagħmel li jrid.

Jien ma nafx jekk fhimtx tajjeb lill-Ministru.

Dan ifisser li min diġà għandu l-liċenzja mhux se jaqa' taħt din is-sistema?

(Interruzzjonijiet) L-ewwel il-ġodda.

Din irridu nirranġawha, għax ma jistax ikun li l-liċenzji ta' qabel ma jaqgħux taħt din is-sistema għax inkella dawk ikunu jistgħu jagħmlu li jridu.

Mhix tajba din.

Aħna rridu naraw -

Il-ministru se jkollu l-backing ta' kulħadd fuq din għax hija xi ħaġa li se ġġib is-serjetà.

B'daqshekk mhux se nsolvu l-problemi kollha.

L-Amerka hemm il-liġi li tgħid li min joqtol joqtluh, u xorta baqa' jsir qtil, imma għallinqas hemm deterrent.

Ħaġa oħra tajba li kont ipprovajt nagħmilha jien, imma dak iż-żmien il- Kummissarju tal-Pulizija qalli li ma setgħetx issir, hija l-fatt li neħħejna l-isem minn fuq il-liċenzja.

Aħna qbilna magħha din għax illum, permezz tal-computer, tkun taf ta' min hi l-karozza.

Infatti meta l-warden jagħtik ċitazzjoni jsib ta' min hi l-karozza, allavolja tkun bla isem, għax xorta tirċievi ċ-ċitazzjoni.

Din hija ħaġa tajba għax jekk ikun hemm min ikollu għalik isibha faċli biex jagħmillek vendikazzjoni meta tipparkja l- karozza barra peress li jkunu jafu ta' min hi.

Ħaġa oħra li smajt hija li se jneħħu l-parking space reserved għall- handicapped minn wara l-bieb tagħhom.

Ma nafx jekk hux veru jew le, imma jekk inhu veru, mhux sewwa.

Però kien hemm ħafna li żebgħuhom f'Birkirkara.

MR SPEAKER: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Debono Grech.

ONOR ĊENSU GALEA: Bil-permess ta' l-Onor.

Debono Grech.

Jien m'iniex niddubita dak li qed jgħid l-Onor.

Debono Grech, cioe' li hemm xi każijiet f'Birkirkara fejn inżebgħet il-kaxxa reserved, però żgur mhijiex xi policy li jitneħħa r-reserved parking space li jkun approvat lil min hu handicapped.

Jekk xi ħadd qabad u għamel kaxxa, dik titneħħielu.

Jekk ikun hemm xi ħadd disabled li kellu reserved area u issa miet, il-familja tiegħu ma jibqgħalhiex id-dritt għal dik ir-reserved parking space.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Fuq din naqblu.

Illum qed nieħu pjaċir nitkellem għax din hija diskussjoni dwar kif nistgħu nirranġaw is-sistema tat-traffiku.

Kif qal il-ministru, jekk taqla' daqqa ta' trakk, sew taħt gvern Nazzjonalista u sew taħt gvern Laburista inti se tkun ħadtha.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq affarijiet li l-pajjiż veru għandu bżonnhom.

Jekk jien ngħid li din il-liġi hija ħażina nkun miġnun.

Waħda mill-iktar affarijiet li jġennuni hija meta nara l-minibuses il-ħomor għaddejjin sparati bit-tfal.

Kulħadd għaddej iġerri bit-tfal ta' l-iskola qisu mhux hu!

Ma nistax nifhem!

Din hija xi ħaġa li qed tinkwieta lil kulħadd.

Jien m'iniex ngħid li s-sidien tal-vannijiet il-ħomor m'għandhomx jieklu u jgħixu, imma mhux sew li vann bit-tfal ta' l-iskola jsuq kemm jiflaħ, qisu ma ġara xejn!

Mhux kollha imma ħafna minnhom.

Din xi ħaġa li rridu naraw kif nirranġawha.

Sal-lum - ilsieni jinxifli - għadu qatt ma ġara accident imma jekk Allaħares qatt jiġri jkun ġara!

Jien m'iniex ngħid li jkun tort tal-partit Nazzjonalista jew Laburista, tort ta' min hu irresponsabbli.

Imma mbagħad il-poplu jbati l-konsegwenzi.

Din m'hijiex fair.

Mr Speaker, nixtieq insemmi xi ħaġa li tiġri f'ċerti toroq dojoq li jien naraha stramba.

Per eżempju, f'Ħal Balzan hemm triq li suppost hija one- way, imma f'daqqa waħda ssib karozza tal-linja ma' wiċċek għax parti minnha ma tibqax one-way għall-karozzi tal-linja.

U llum il-karozzi tal-linja m'humiex żgħar, imma qishom flat sħiħ għax kbar ħafna.

Meta jkunu ġejjin huma kulħadd ikollu jreġġa' lura.

U dan kollu biex ħadd ma jimxi minn hawn sa ħdejn l-iSpeaker.

U hemm minn fejn jgħaddu, għax jekk il-karozza tal- linja ta' Ħ'Attard tinżel minn fejn San Anton u ta' Ħal-Lija tinżel minn triq il-ġdida xorta jilħquha n-nies għax biċċa żgħira jibqa'.

Meta jiltaqgħu żewġ karozzi tal-linja u karozzi ġejjin min-naħa ta' San Anton u karozzi ħerġin min-naħa l-oħra, jieqaf kulħadd u ġieli jagħmlu nofs siegħa jiġġieldu hemmhekk.

Jekk inhi one-way, għandha tkun one-way għal kulħadd.

Jien nixtieq nissuġġerixxi li darba fix-xahar jew darba fil-ġimgħa l-heavy traffic ma jgħaddix minn ċerti toroq.

Per eżempju, in-nies li joqogħdu f'Valley Road Birkirkara għandhom jistrieħu darba minn dak id-diesel kollu.

Hemmhekk jistgħu jgħaddu mit-triq tar-Rabat jew mill-bypass.

Tara ħafna trakkijiet kbar enormi għaddejjin idaħħnu minn ġon-nies.

Il-VRT għandu jkun għal kulħadd, u mhux tara trakk tal-gvern għaddej qisu ferrovija minn dawk l-antiki!

Kif irridu nżommu d-dixxiplina fuq ħaddieħor?

Se nagħtu kas ta' l-emissions tal-karozzi ż-żgħar biss jew tal-vetturi kollha?

Min joqgħod ġo toroq prinċipali jaf x'jiġifieri l-exhaust li jibla'.

Il-mara tad-dar imfarrka għax tnaddaf kemm tnaddaf għalxejn bid-diesel dejjem dieħel ġod-dar.

Jekk verament se nikkontrollaw l-emissions tal-karozzi rridu nibdew mill- bidu għax mhux biss qed naraw trakkijiet kbar għaddejjin idaħħnu, imma anke karozzi żgħar.

U fejn jidħlu t-trakkijiet tal-gvern hemm traskuraġni kbira.

M'iniex qed ngħid għal żmien il-gvern Nazzjonalista biss.

Jekk irridu li l-privat ma jkollux vetturi li jdaħħnu l-ewwel ma jrid jagħti eżempju huwa l-gvern.

Rigward il-kwestjoni ta' l-insurances, se nibqgħu sejrin li kull sena l- ministru, ikun min ikun Ministru, irid iħabbat wiċċu mal-problema li l- insurance companies ma jridux jinxurjaw il-buses u t-taxis?

Din il- problema kont inħabbat wiċċi magħha ta' kull sena jien, u llum qed isibha l- ministru.

Jeħtieġ issir xi ħaġa rigward dan.

Dejjem jitolbu aktar għax jgħidu li aktar jieħdu milli jħallsu.

Imma possibbli fil-każ tal-buses kollha jiġri hekk!

Għandu jkun hemm checking dwar l-inċidenti li jkun hemm u jsiru l-inkjesti li jkun hemm bżonn.

Imma ma jistax ikun li kull sena l-gvern jiffaċċja dan l-inkwiet ma' l-insurance agencies u l-buses ikollhom jaħdmu l-ewwel xahrejn mingħajr insurance.

Din mhix sewwa.

Jien naqbel mal-mod kif ġiet proposta l-liġi dwar l-insurance ta' vetturi għax hija fl-interess ta' ħafna nies li kienu jweġġgħu, kemm drivers kif ukoll pedestrians.

Biex ngħidu kollox, hawn pedestrians li jiġu jaqgħu u jqumu għax ġieli wieħed ikollu bankina wiesgħa u xorta waħda jgħaddi bil-pushchair minn taħt il- bankina.

Allura l-pulizija jew il-warden li jkun hemm m'għandux jgħidlu biex jitla' fuq il-bankina!

Hawn pedestrians li jiġu jaqgħu u jqumu.

Meta ma tarax xi mara taqsam u l- ewwel ma titfagħlek minn bejn il-karozzi huwa l-pushchair.

Jekk inti ma tkunx moħħok hemm, Allaħares qatt ttajjarha!

Din l-ewwel edukazzjoni li rridu nagħtu għax ħafna mill-accidents jiġru kaġun tat-traskuraġni li jkun hawn.

Il-ministru semma Triq Sant'Anna.

Għalxejn hemm il-pelican lights!

Kulħadd jaqsam kif ġie ġie minn bejn il- karozzi.

Allura m'għandux ikun hemm il-warden li jgħidilhom biex jitilgħu l-bankina u jaqsmu minn fejn suppost!.

Per eżempju, fl-Amerika, it-traffic lights ma jixgħelx l-isfar u l-aħmar, imma għandek il-ħin meta taqsam u minn hemm taqsam għax inkella jiġi l- pulizija u jerġa' jitfgħek fuq il-bankina.

Allura hawnhekk għaliex ma jsirx hekk?

Mela jien għandi nkun ġej Strada Sant'Anna, moħħi fit-traffic lights u nsib wieħed qasamli minn ġol-karozzi.

Dan sewwa?

Imbagħad partita storbju għax miet!

Kull xufier għandu joqgħod attent, imma inti moħħok ikun fit-traffic lights u mhux jekk hux se jaqsam xi ħadd minn bejn il-karozzi.

Għandu jkun hemm prudenza minn kull naħa f'dawn l-affarijiet.

Dan għandu jkun xogħol il-warden u mhux biex jagħmel ċitazzjonijiet tal- karozzi biss.

Dawn affarijiet li aħna jdejquna.

Per eżempju, fil-ħin li fil-għodu n-nies tkun sejra għax-xogħol tara wieħed jittrejnja ż-żiemel fih m'għola hawn fit-traffiku u kulħadd jistenna warajh.

Lanqas hi fair meta bniedem irid imur għax-xogħol.

U jekk jolqtok żiemel ma tieħu xejn għax dejjem iż-żiemel għandu raġun, għax jgħidulek li dan ma jirraġunax.

Allaħares jibdew jirraġunaw iż-żwiemel issa!

Fil-ħin ta' bejn is-6:00 a.m. u t-8:00 a.m., meta t-tfal ikunu sejrin l- iskola u n-nies sejrin għax-xogħol, m'huwiex il-ħin li inti tkun għaddej happy go lucky biż-żiemel tittrejnjah fit-triq.

M'iniex qed ngħid għall- karozzini għax dawk ikunu sejrin għax-xogħol biex jaqilgħu biċċa ħobż, imma għall-ieħor li joħroġ jittrejnja ż-żiemel fit-triq.

Għandu jkun hemm ċerti ħinijiet x'ħin joħorġu għax ġieli ġraw accidents għax jekk taħsdu ż-żiemel jogħla u f'dak it-traffiku ara x'jiġri.

Dawn huma affarijiet li t-traffic board jew l-awtorità dwar it-trasport għandhom jarawhom u jsiru bir-raġuni u mhux noqogħdu nagħtu ċ- ċitazzjonijiet.

Għandhom isiru diskussjonijiet dwar dawn l-affarijiet.

Aħna m'aħniex qed ngħidu li dan kollu ħażin.

Aħna ġejna hawnhekk biex niddiskutu l-affarijiet u mhux biex nagħmlu ħsara lil dak u lill-ieħor.

Il- ministru qal li ġejja legal notice li tirregola dawn l-affarijiet.

Jien naqbel mal-legal notice imma flok nagħmlu legal notice mhux aħjar inġibuha hawnhekk u niddiskutu din is-sistema tal-punti u mhux punti biex naraw x'hemm tajjeb u x'hemm ħażin?

Din xi ħaġa li se tolqot lil kulħadd, liż- żagħżagħ, lill-kbar, lil dawk li jsuqu kollha.

Waħda mill-proposti li hemm hija li inti trid tmur għand it-tabib darba fis- sena.

Imma veru se ssir din jew inkella wieħed se jibda jmur għand it- tabib biex jagħmillu ċertifikat li jara u fil-fatt meta jmur isuq ma jibdiex jara karozza minn hawn u hemm?

Aħna naqblu li jsiru dawn ir- regolamenti, imma jridu jsiru, mhux imbilli tgħidli li se jkun hawn legal notice!

Mhux qed ngħidu li għandha ssir liġi imma legal notice li se tolqot lil kulħadd - illum malli wieħed jagħlaq it-18-il sena jibda jsuq - għandha tiġi diskussa hawnhekk.

Meta toħroġ legal notice fil-gazzetta tal-gvern, qisu ma ġara xejn, ħadd ma jaraha.

Ħaġa mportanti bħal din għandha tiġi diskussa hawnhekk, bħalma qegħdin niddiskutu kif se jogħlew l-insurances, u kif se jiġi effettwat il-poplin.

Jekk meta jiżdied il-ħlas ta' l-insurance claims se jmur fuq il-konsumatur, mela erġajna back to square one.

Jekk wieħed li jweġġa' flok Lm500 l- insurance agency se tagħtih Lm1,000, din il-konsumatur se jħallasha?

Veru li dawn issa ġew liberallizati, veru li l-Unjoni Ewropea tgħid li dawn għandhom jiġu liberalizzati, imma issa wara li nilliberalizzaw dawn kollha, in the long run se nerġgħu nbatuhom jien u inti u kull wieħed li hawn hawn ġew li jinxurja l-karozza?

Issa se jgħidulna li għola l-premium għax il- parlament għamel liġi li flok Lm500 jridu jħallsu Lm2,000, flok Lm1,000 tiġi Lm3,000 u Lm4,000?

Din se ddur fuqna?

Għalkemm l-Oppożizzjoni taqbel magħha imma ma naqblux li terġa' tiġi fuq il- poplu.

Għax hekk se jiġri issa.

Se jkun hemm safeguard li wara li jgħaddu dawn l-emendi l-insurance companies mhux se jibqgħu jgħollu l- premiums tant li l-ħaddiem ma jkunx jista' jżomm karozza?

Għax issa hekk se jiġri.

X'se jiġri, kemm se jogħlew dawn?

Illum biex tkun fully insured trid tħallas Lm180 u mbagħad meta japprezzawlek il-karozza jgħidulek li ma tiswiex aktar minn Lm500.

Issa għandna moda oħra li meta inti taħbat u tmur għand il-panel beater, dan jibgħat għall-insurance u jgħidulek li ma tissewwiex u li aħjar tieħu Lm500 jew Lm600.

Se nipproteġuh lill-konsumatur?

Għax in the long run il- konsumatur se jbati!

Jien ma jimpurtanix x'jiġri fid-dinja kollha, jien mill-kunsmatur Malti jinteressani.

Il-kwestjoni ta' l-insurances hawnhekk marret out of hand.

Wieħed jisma' ħafna -tgergir miż-żewġ naħat meta tasal biex iġġedded insurance.

Imbagħad wara li tħallas, meta tiġi biex titħallas lura trid tibki!

Issa saħansitra qed jiġri li meta xi ħadd jidħol fija, minkejja li kemm jien u kemm tal-karozza l-oħra nkunu fully insured, l-insurance agency tgħidlek li għandek karozza għal tmint ijiem sakemm isewwuhielek.

X'jiġifieri tmint ijiem, jekk inkun naħdem biha!

Jekk il-panel beater ma jiġuhx l-ispare parts li għandu bżonn biex isewwili, x'se nagħmel jien?

Il-kwestjoni ta' l-ispare parts hija problema oħra għax kulħadd jixtri karozza bl-after sales service garantit, imbagħad tmurli xi ħaġa u jgħiduli li rrid nistenna ħmistax, xahrejn, tlieta.

Hawn karozzi ilhom sentejn fil- garaxx għax ma ġewx l-ispare parts minn barra għax l-ewwel irid jiġbor sitta, sebgħa u mbagħad iġibhom minn barra.

Din x'serjetà hi?

Il-gvern m'għandux jassigura li dak li għandu l-liċenzja biex ibigħ karozza jew refridgerator jagħti l-after sales service?

Min qatt ma sema' dawn l-affarijiet allura mhux qed jgħix F'Malta.

Staqsu lil min ikollu xi accident u taraw x'jiġifieri.

Hawn min għandu pum ta' karozza ilu jistennieh sitt xhur.

Huwa sewwa li wieħed jixtri karozza Lm9,000 - għall-ħaddiem Lm9,000 huma flus - u jassigurawh mill-after sales service, u mbagħad meta jmur għall-after sales service ma jkollu xejn iktar għax jgħidlu biex iħalliha hemm.

U l-kumpannija ta' l-insurance tgħidlu li ma jistax ifittex għax trid iġġiblu hi.

Imbagħad ma jkollu xejn.

Dawn l- affarijiet huma sewwa?

Veru qegħdin ngħinuhom lin-nies biex dawn jagħmluhom?

Huwa sabiħ li l-insurance companies se jżidu l-ħlas tal-claims, imma talli se jieħu aktar il-konsumatur se jħallas aktar?

Din waħda mill-affarijiet li aħna rridu nkunu nafu.

Din se tolqot b'mod tajjeb lill-poplu Malti kollu, imma fl-aħħar mill-aħħar min se jbati?

Il-konsumatur se jħallas l- insurance imbagħad wara ma jkunx moqdi.

Mela l-konsumatur huwa obbligat li jagħmel ċerti affarijiet, però mbagħad min ibegħlek m'għandu obbligazzjoni xejn lejk.

Per eżempju, tixtri karozza ġdida u mbagħad issibilha mankament u jgħidlek li se jirranġahielek.

Jekk xtrajtha ġdida kif tirranġahieli?

Dawn affarijiet li qed iħabbat wiċċu magħhom il- poplu kollu.

U xbajna nisimgħu complaints!

Darba kelli żewġ każi li xtraw karozza li suppost kienet ta' l-1976 - ma nsemmux id-ditta ħalli ma nagħmlu ħsara lil ħadd - u jsibu li flok ta' l- 1976 kienet ta' l-1967.

Kellha l-body ta' l-1976, però l-makna kienet qadima.

Meta mar jilmenta rrispondieh li hu kollox second-hand iġib.

Kien hemm kawża l-qorti u min kien tilifha għax l-avukat nesa jniżżillu li kienet igaraxxjata.

U ħadd ma ddefendihom dawn in-nies, qisu ma ġara xejn.

L-insurance company għandu jkollha s-surveyor tagħha biex jagħti garanzija lil min ikun se jinxurja li l-karozza li qed jixtri hija xi ħaġa awtentika.

Hija ħaġa sabiħa li l-insurances iżidu l-ħlas, imma issa min se jipproteġi lill-konsumatur mill-insurance companies?

Din waħda mill-garanziji li rridu.

Jien smajt lill-Ministru jitkellem u kien hawn diskussjoni sabiħa fuq toroq, fuq pelican lights, fuq ħofor, fuq toroq żgħar, fuq toroq li ma jinfdux u fuq one-ways.

Darba f'Birkirkara triq saret one-way, tidħol fiha u ma toħroġx għax kienet magħluqa kollha.

Kienet cul-de-sac fejn kien joqgħod il-leader tagħna.

Għamlu l-Laqxija, għalquha, tidħol u ma toħroġ qatt. għax ġiet magħluqa minn kullimkien.

Mr Speaker, qabel ma ssir triq one-way m'għandux jiġi kkonsultat il-poplu?

Per eżempju, fir-Rabat hemm ħafna nkwiet għax ma ġewx ikkonsultati.

Jgħaddu żewġ trakkijiet ma' xulxin, ma jgħaddux żewġ karozzi?

Biex noħroġ mir-Rabat rrid indur tliet kwarti ta' Malta.

Għaliex?

Din mhijiex fair.

Jgħaddi trakk u trakk tal-linja ma tgħaddix karozza żgħira u karozza żgħira?

Ma jkunx hemm parking f'dik it-triq u jgħaddi kulħadd.

Imma mhux biex nidħol all right, imbagħad biex niġi minn Ħad-Dingli rrid immur il- Mellieħa.

Dawn l-affarijiet idejquh lill-poplu.

Dawn affarijiet li trid tiddiskutihom.

Mhux sewwa li għax għandi l-power ngħid li hekk irid jiġri.

Fejn isiru affarijiet tajbin ngħidu li huma tajbin, imma affarijiet li ma jkunux tajbin għaliex għandna nagħmluhom?

Jien nieħu pjaċir nitkellem mal-ministru fuq dawn l-affarijiet.

Hawnhekk ma tidħolx il-politika għax din se tolqot lill-poplu kollu għax, kif qal il- ministru, illum għandna fuq il-200,000 karozza.

Mela l-parlament għandu jiddiskuti xi ħaġa tajba, kif qegħdin niddiskutu issa, u nagħmluha.

Għalhekk għedt li flok noħorġu l-legal notice biss, nagħmlu seduta biex niddiskutu x'fiha l-legal notice għax din se tolqot lil kulħadd.

Jien ħadt pjaċir nisma' lill-ministru jgħid li fis-sistema tal-punti l- ewwel se nibdew mill-ġodda u mbagħad nibqgħu sejrin.

Dik hija xi ħaġa tajba imma ejja niddiskutuha ħalli jkun jaf biha l-poplu.

Aħna nafu li l- legal notice toħroġ fil-gazzetta tal-gvern u min ma jafx jaqra u min ma jagħtix kasha.

Għidli jekk Ċikku li xtara karozza huwiex se joqgħod jara l- legal notice!

Dak għalih basta għaddej idoqq il-horn u d-diski.

Imbagħad dan jittella' l-qorti u jkollu joqgħod għal-legal notice.

Jien qed nagħmel appell lill-ministru biex meta toħroġ din il-legal notice tiġi diskussa fil-parlament u mhux trid titlob l-oppożizzjoni biex niddiskutuha.

Veru hemm ir-regolamenti tal-parlament imma din hija xi ħaġa li se tolqot lil kulħadd.

Se tolqot liż-żgħir u se tolqot lill-kbir.

Għalhekk għedt li jekk fil-legal notice verament se ndaħħlu li t-tabib ta' l-għajnejn irid jiċċertifika lis-sewwieq, ma jkunx hawn racket, imma għandna nkunu żguri x'se jiġri u ma jiġrix biex meta niġu biex nimplimentaw dawn ir-regolamenti nkunu nafu x'se nagħmlu u ma nagħmlux.

Din hija xi ħaġa li tolqot liż-żgħażagħ u tolqot l-kbar.

Jien m'iniex se ngħid, bħalma jkun hawn xi imbeċilli jgħid, li l-ikbar numru ta' accidents jiġru liż-żgħażagħ.

Kulħadd ikun involut f'accidents.

Kien hawn nies li tajru u qatlu bniedem li kien ilhom isuqu 30 sena.

Illum qed naraw li l- qrati tagħna qegħdin jieħdu l-affarijiet bis-serjetà u qegħdin iwaħħlu pieni ħorox.

Però, kif qal il-ministru, tagħti kemm tagħti kumpens, lil min toqtol tkun qtiltu, bil-kumpens m'intix se ġġibu lura.

Aħna rridu nagħmlu regolamenti biex iservu ta' deterrent ħalli dak li jkun joqgħod attent.

Il-kwestjoni tal-mobile phone li semmejt qabel qed tagħmel ħafna ħsara.

U anke meta tisma' disco sħiħ għaddej f'karozza, għidli dak li jkun qed isuq kemm ikollu moħħu hemm b'dak l-istorbju kollu!

Jien m'iniex qed ngħid li ż-żgħażagħ m'għandhomx idoqqu, imma altru qed tisma' diska u altru qisek għaddej Paceville!

Jien ħadt pjaċir nisma' lill-Ministru jgħid kemm saru affarijiet fil-qasam tat-traffiku, imma għad iridu jsiru ħafna iktar affarijiet.

Is-sistema tal- wardens kienet tajba però mhix qed taħdem għax billi toqgħod tagħmel iċ- ċitazzjonijiet ma tasal imkien.

M'iniex qed ngħid li għandu jibqa' għaddej kollox, imma għandu jkun hemm is-serjetà.

Jien nieħu pjaċir bid-dixxiplina u m'iniex se ngħid li din ħażina għax għamilha l-partit Nazzjonalista, bħalma kienu għamlu lili fuq il-kwestjoni tal-VRT.

U llum saru kollha l-affarijiet li kont imxejt fuqhom jien.

Imma nixtieq li kulħadd jiġi sottomess għall-VRT, u mhux min verament jeħtieġ li jiġi tested ma jsirlux dan it-test.

Għandna nidħlu fil-fond biex naraw l- affarijiet sewwa u qabel ma nimxu ejjew niddiskutu ħalli nagħmlu xi ħaġa tajba, li veru tkun tixraq lill-poplu Malti.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, meta qed ngħixu f'pajjiż fejn kellna madwar 247,000 registered vehicle sas-sena 2000 - ovvjament naħseb li l- figura kibret minn dak iż-żmien 'l hawn - qed nitkellmu dwar 62% ownership ta' registered vehicles minn kull ċittadin Malti irrespettivament mill-età, anke jekk ninkludu t-trabi.

Jiġifieri mhux qed ngħid fost dawk eliġibbli li jsuqu, fost iċ-ċittadini kollha Maltin u Għawdxin.

Dn il-figura turi li bħala pajjiż mhux biss għandna population density qawwija iżda li għandna waħda mill-ogħla traffic densities fid-dinja.

Fil-fatt ma nafx fejn kont qrajt li jipparagunaw it-traffic density ta' pajjiżna saħansitra ma' dik ta' Hong Kong.

F'dawn iċ-ċirkostanzi għalhekk inħoss li kull dibattitu li jista' jkollna quddiem dan il-parlament, kemm dwar it-trasport, kemm dwar l-assikurazzjoni ta' karozzi jew sewwieqa, għandu jqanqal ċertu interess u naħseb li għandu jiġi approached mingħajr ma jkun hemm xejra jew laqta partiġġjana.

Fil-fatt bħalissa fil-qasam ta' l-assikurazzjoni hemm ħafna żviluppi għaddejjin kemm fi ħdan l-Unjoni Ewropea kif ukoll barra l-Unjoni.

Ninsab informat li fl-Unjoni stess qed jipprovaw jiffaċilitaw biex sewwieqa joħorġu short-term cover fi stati membri oħrajn, kif ukoll biex jiffaċilitaw anke li sewwieq ikun jista' jixtri karozzi minn pajjiżi ġirien, mhux neċessarjament mill-pajjiż tiegħu stess.

Fl-istess waqt f'pajjiżi oħrajn qed jipprovaw jiffaċilitaw l-ħruġ ta' claims records tas-sewwieqa biex ikunu jistgħu jinnegozjaw kuntratti ma' insurance providers li jkunu differenti milli wieħed ikollu.

Kull miżura li tagħmel il-ħajja aħjar jew aktar sempliċi u anqas ikkomplikata għal kull waħda u wieħed minna, kemm jekk hija fl-Unjoni u anke jekk hija barra l-Unjoni, aħna nilqgħuha bħala pass pożittiv.

Pero' huwa tajjeb li nuru li f'diversi pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea - hawnhekk m'inix qed nitkellem b'xi spirtu kumbattiv dwar jekk aħniex favur jew le imma qed insemmi biss fatti li jafhom kulħadd - qed jispiċċaw quddiem il-qorti tal-ġustizzja Ewropea diversi każi proprju għaliex qed jinkisru regolamenti marbutin mas-suq waħdieni intern ta' l-istess Unjoni.

Qed ngħid dan biex ħadd ma jaħseb li l-affarijiet mexjin fuq ir-rubini.

Din l-istess bħall-kwestjoni tal-green card.

Ħafna nies moħħhom mistrieħ li jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea lanqas se jkollna bżonn il-green card għax dak li jkun jgħidlek li l-car insurance policy ta' pajjiżek għandha tkun biżżejjed biex tiksiblek ir-rikonoxximent minn pajjiżi membri oħrajn.

Fit-teorija hekk hu iżda fil-prattika mhux hekk qed jiġri.

Fil-fatt huwa fatt magħruf li ħafna mill-pulizija ta' bosta pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea lanqas jafu b'dan ir-regolament u spiss nisimgħu b'sewwieqa mingħajr il-green cards li jibgħatuhom lura minn fejn ikunu ġew sempliċement għax ma jkollhomx il-green card tagħhom.

Konċett ieħor li dieħel illum f'diversi pajjiżi moderni huwa l-konċett ta' dak li jissejjaħ no fault liability fejn sewwieq jista' jinżamm responsabbli anke għall-inċidenti li jinvolvu pedestrians jew ċiklisti meta t-tort jista' jkun ta' dawn ta' l-aħħar u mhux neċessarjament tas-sewwieq.

Jien naħseb li bil-mod worldwide kif qed jikber it-trasport illum, bil-mod kif qed jikbru l-problemi tat-trasport u bil-mod kif qed tikber il- komplessità ta' dan il-qasam, anke fil-qasam ta' l-assikurazzjoni, naħseb li hemm bżonn sforz kollettiv biex verament jiġu modernizzati u mtejba r- regoli internazzjonali dwar il-motor insurance.

Jien nemmen li mingħajr sett ta' regoli ġodda s-sewwieqa ̧ kemm barra l-Unjoni Ewropea kif ukoll ġewwa l-Unjoni Ewropea, se jibqgħu jħossu ruħhom frustrati minħabba l- ostakli li spiss isaqqfu wiċċhom magħhom fil-qasam ta' l-assikurazzjoni tal- karozzi.

Ir-raġuni hi li għad hemm ċerti regoli - jekk humiex direttivi jew le huwa immaterjali - li ġew addottati fis-snin sebgħin u fis-snin tmenin li f'ħafna pajjiżi għadhom ma ġewx aġġornati.

Per eżempju, waħda mid-diffikultajiet li qed tqum fl-Unjoni Ewropea hija dik ta' studenti u ħaddiema residenti temporanji f'pajjiż jew ieħor li jkollhom secondary residence.

Ħafna drabi dawn qed isibuha diffiċli biex jiksbu insurance għal żmien definit jew limitat meta jkunu qegħdin fi stat membru ieħor.

Dan qed jiġri wkoll meta jkollok nies li jipprovaw jixtru karozza ̧ kemm ġdida u anke second hand, fi stat membru ieħor li jkunu jgħixu fih u jkollhom bżonn dik li tissejjaħ short-term insurance cover qabel ma l- vejjikola tagħhom tkun tista' tiġi reġistrata fil-pajjiż ta' l- importazzjoni.

Per eżempju ̧ dan l-aħħar kont qed inqalleb fl-internet u rajt karba ta' wieħed li speċi beda jistaqsi għalfejn il-personal motor insurance fl-Ewropa hija daqshekk diffiċli.

Din qed insemmiha mhux biex inkun partiġjan imma għaliex jidher li l-kumplessità tal-motor insurance tat-trasport in ġenerali qed twassal biex toħloq ħafna diffikultajiet anke għall-konsumatur innifsu.

Biss bla dubju ta' xejn ma nistgħux insemmu d-diversi lmenti u nuqqasijiet f'dan is-settur mingħajr ma nitkellmu dwar il-kwestjoni ta' l-insurance premiums.

L-akbar uġigħ ta' ras jikkonċerna proprju l-insurance premiums għalkemm suppost fl-Unjoni Ewropea ma kellux ikun hemm daqstant avarija fil- prezzijiet minħabba s-suq waħdieni intern.

Pero' fil-fatt l-affarijiet żviluppaw mod ieħor.

L-ewwelnett ta' min igħid li l-famuża third insurance directive tagħmilha ċara li hija bbażata fuq il-prinċipju li l-prezzijiet tal-kuntratti ta' l- assikurazzjoni għandhom ikunu bbażati fuq ħelsien sħiħ fl-iffissar tat- tariffi.

Pero' x'qed jiġri fil-prattika?

Fil-prattika qed jiġri li minflok qed naraw ir-regoli tal-kompetizzjoni jaħdmu kif suppost, ħafna drabi qed naraw tgħawwiġ ta' dawn ir-regoli u allura żgur li ma tistax tgħid li għandek il-forzi tas-suq qed jaħdmu kif suppost għandhom jaħdmu bil-libertà sħiħa tagħhom.

Dan ġej mill-fatt li l-pricing policies ivarjaw għaliex diversi stati membri ta' l-Unjoni Ewropea għandhom cost of vehicle repairs differenti, għandhom il-frequency tal-claims bħala medja differenti u għandhom id-distribution costs differenti.

Hemm ukoll differenzi kbar fil-livelli ta' kumpens għall-vittmi tagħhom u bejn dawk li jissejħu is-civil liability regimes tagħhom.

Jien ngħid li qabel ma ċ-ċittadin ikollu għażla aktar wiesgħa ta' prodotti aktar attraenti bi prezzijiet irħas ta' insurances ma nkunu wasalna mkien minkejja l-liberalizzazzjoni li suppost teżisti fis-suq.

Per eżempju, dan l-aħħar l-Italja pprovat tiffriża l-premiums fuq il-motor vehicles civil liability insurance.

X'kien ir-riżultat?

Ir-riżultat kien li qalgħet ċanfira mill-Kummissjoni Ewropea u din saħansitra rreferietha quddiem il- qorti tal-ġustizzja.

Li hemm tajjeb huwa li jidher li mexjin lejn direttivi jew regolamenti fejn beħsiebhom itejbu s-sistema ta' kumpens għall-vittmi ta' car accidents li jistgħu jseħħu lil hinn mir-residenza ta' dak li jkun jew mill-pajjiż tar-residenza ta' dak li jkun.

Dan għandu jsir permezz ta' protezzjoni akbar għall-vittmi kif ukoll permezz ta' pagamenti aktar faċli u eħfef tal-kumpens li jkun irid jingħata.

Sur President ̧ ma nistgħux ma nitkellmux dwar ir-road u l-car accidents mingħajr ma niffokaw xi ftit fuq iż-żgħażagħ.

F'pajjiżi bħall-Irlanda fejn għandhom kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ serju u ta' l-affari tiegħu u mhux moħħu biss fl-Unjoni Ewropea kif għandna hawn Malta, għamel diversi rapporti dwar il-problemi li jolqtu fil-laħam il-ħaj liż-żgħażagħ ta' dak il-pajjiż.

Ħafna mir-rapporti tagħhom huma rapporti verament xjentifiċi u l-messaġġ tagħhom nistgħu nadottawh aħna wkoll.

Nerġa' ngħid li din mhijiex kwestjoni ta' jekk intix barra jew ġewwa l-Unjoni Ewropea għax jekk hemm oġġett tajjeb għandek taddottah immaterjalment jekk tkunx ġewwa jew barra.

U l-messaġġ tagħhom li għandu jkun tagħna huwa li hemm bżonn approach integrat u koordinat min-naħa tal-gvern innifsu biex ma jsirx abbuż fl-insurance costs kemm għaż-żgħżagħ kif ukoll għas-sewwieqa ta' kull età.

Huma qed jargumentaw, u għaldaqstant ieħor għandna nagħmlu aħna, li għandu jkun hemm road safety strategy effettiva li tiġi evalwata b'mod indipendenti u reviewed perjodikament minħabba ż-żieda allarmanti ta' mwiet u inċidenti fit-toroq.

Sur President, din l-istrateġija integrata għandha tkun żviluppata b'sehem sħiħ tal-pubbliku wara public consultations li jkunu saru għax inkella ma jkollna xejn trasparenti u ma jkollna xejn li verament jirrifletti l- opinjoni taċ-ċittadini u l-konsumaturi.

Per eżempju, ħafna pajjiżi llum qegħdin saħansitra jwaqqfu accident investigation units mhux biss għar- rail, air and maringe accidents imma anke għar-road accidents.

Dan sabiex jiġu nvestigati fid-dettall inċidenti serji u fatali fit-toroq u anke jeżaminaw il-patterns u x-xejriet li jkunu qed jiżviluppaw bejn sena u oħra.

Jien nemmen li apparti milli tiżdied il-kompetizzjoni l-gvern għandu jsaħħaħ ukoll l-edukazzjoni tal-konsumatur u r-regolamentazzjoni ta' l- industrija ta' l-assigurazzjoni min-naħa ta' l-Istat.

Jien ngħid li wasal iż-żmien li jsir studju mill- competent authorities tal-pajjiżi biex jistudjaw il-kompetittività ta' l-industrija ta' l-assigurazzjoni inkluż l- impatt fuq il-konsumatur tad-diversi mergers u requisitions li spiss nisimgħu dwarhom f'din l-industrija.

Hemm min jargumenta, u jien naqbel miegħu, li l-kumpanniji ta' l-assigurazzjoni għandhom jibdew jippubblikaw kif jaslu biex jagħmlu r-risk rating.

Qed jingħad li l-quotes għandhom ikunu bbażati mhux fuq affarijiet ta' kafkaf imma fuq bażi ta' l- actuaries li tkun ippruvata u li tkun uniformi.

Min-naħa l-oħra jien nemmen li l-konsumaturi għandu jkollhom aċċess sħiħ għal dik li hija l- proċedura ta' adjudication biex ikollhom moħħhom mistrieħ li din issir b'mod imħaffef, ovvjament jekk iħossu li dan m jkunx qed isir.

Il-liġi għandha tinbidel ukoll biex il-konsumatur ikollu d-dritt ikun jaf għaliex kumpannija ta' l-assigurazzjoni tkun irrifjutatlu quote jew li ġġedded policy antika jew eżistenti.

Organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw liż-żgħażagħ u lill-konsumaturi għandhom jingħataw l- opportunità li jagħtu input fit-tfassil ta' dawn il-policies kif ukoll għandhom jingħataw rappreżentanza xierqa fuq l-istrutturi statutorji.

Qed ngħid hekk għax il-cost tal-motor insurance splodiet f'dawn l-aħħar għaxar snin tant li l-premiums kibru b'rata ferm għola mill-consumer price index tagħna.

F'pajjiżi oħra fejn ikollok il-motor insurance premiums jitilgħu kważi tliet darbiet aktar mir-rata ta' inflazzjoni qed ikunu ħafna dawk in- nies li qed iqumu u jsemmgħu leħinhom.

Jien ngħid li l-istess għandu jiġri hawn Malta fuq livell tal-konsumatur.

L-ewwel semmejt l-Irlanda fuq aspett pożittiv pero' issa nixtieq insemmi l-aspett negattiv ukoll ta' dan il-pajjiż.

Hemmhekk qed jagħmlu ħafna studji għax irriżultalhom illi l-assigurazzjoni tal-karozzi hemmhekk hija 66% ogħla minn kull destinazzjoni oħra fl-Unjoni Ewropea.

Issa hawnhekk mhux qed ninkludi l-pajjiżi ż-żgħar ta' l-Unjoni Ewropea imma qed ninkludi lil Franza u lill-Ġermanja.

Imbagħad fil- Portugall għandek l-irħas insurance level minkejja li għandek l-agħar road safey records fl-Unjoni Ewropea nnifisha.

U għalkemm l-aktar li jsibuha diffiċli biex jiksbu insurance cover – issa qed nitkellem b'mod in ġenerali - huma s-sewwieqa ta' bejn is-17 u l-25 sena, f'diversi rapporti internazzjonali, b'mod partikolari dawk Ewropej li rajt, sabu li l- akbar faxx li jkunu involuti m'humiex iż-żgħażagħ imma huma dawk ta' bejn il-35 sena u l-44 sena.

Għalhekk jien ngħid illi filwaqt li ż-żgħażagħ għandhom jingħataw attenzjoni speċjali biex ikun hemm road safety aħjar, il-focus ma tridx issir biss fuq iż-żgħażagħ imma trid issir fuq is-sewwieqa ħżiena kollha ta' kull età li fit-triq ikunu ta' periklu għal ħaddieħor u ta' periklu għalihom infushom.

Min-naħa l-oħra ma nistax inċekken il-fatt li ż- żgħażagħ veru huma kif jgħidu a higher risk group iżda l-qagħda tagħhom għandha tiġi rimedjata.

Pero' r-rimedju m'għandux ikun li dawn jiġu mposti fuqhom premiums esaġerati.

Jien naf li llum kemm f'Malta kif ukoll barra minn Malta dieħla t-tendenza li l-premiums tant qed ikunu għoljin li saħansitra qed ikollok żgħażagħ li qed jieħdu loans biex ikunu jistgħu jħallsu l-motor insurance premium tagħhom.

Jien nemmen illi f'ċerti ċirkostanzi l-kumpanniji ta' l-assigurazzjoni jistgħu jnaqqsu l-premiums tagħhom fuq iż-żgħażagħ u xorta jagħmlu profitt diċenti u xieraq.

Għalhekk jien ngħid li hemm bżonn li l-gvern jiżgura li dan isir għaliex il-gvern, hu min hu ̧ għandu l-obbligu soċjali li filwaqt li jkun hemm suq ħieles ̧ jiżgura li s-suq ikun wieħed fair u wieħed raġunevoli.

Sur President ̧ naħseb li l-gvern għandu jagħmel studji biex janalizza l- cost contributing factors kollha bil-għan li jkun jista' jitnaqqas il-basic cost tal-motor insurance f'pajjiżna, b'mod partikolari l-cost eċċessiv tal- motor insurance għas-sewwieqa żgħażagħ.

Min-naħa l-oħra jien ngħid li għandu jkun hemm strateġija nazzjonali f'dawn l-affarijiet u din ̧ bħal f'pajjiżi oħrajn għandha tiffoka fuq dawn is-setturi; iż-żieda allarmanti fir-road accidents; il-cost għoli tal-claims u l-cost legali; in- nuqqasijiet li għad hemm fl-informazzjoni u fuq il-ħarsien tal-konsumatur; il-kompetizzjoni inadegwata u riħa ta' cartels li aċċena għaliha sieħba l- Onor. Joe Debono Grech u n-nuqqas ta' inċentivi kif għandhom pajjiżi oħrajn għal dak li għandu x'jaqsam good driving records.

Imbagħad għandek ċerta regolamentazzjoni, informazzjoni u riċerka li, fil-fehma tiegħi, għadha inadegwata anke għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-industrija ta' l- assigurazzjoni nnifisha.

U billi huwa fatt magħruf illi hemm rabta bejn il- costs of insurance u n-numru ta' inċidenti, jien nemmen li jekk ikollna tnaqqis fir-road accidents fil-pajjiż, apparti milli dan jkun desiderabbli soċjalment għax ovvjament ikollok inqas traġedji, imwiet u inċidenti, inkunu nistgħu naslu biex ikollna anke tnaqqis fl-insurance costs f'dan ir- rigward.

La qed nitkellmu fuq l-inċidenti nixtieq insemmi l-kwestjoni tal- breathalyser.

Meta kien ġie ntrodott il-breathalyser kien sar ħafna song and dance, kif igħidu bl-Ingliż u kienet ingħatat ħafna pubbliċità imma llum ̧ Alla jbierek, m'għadna nisimgħu xejn dwaru.

Jien mhux qed ngħid li dan mhux qed jiġi nforzat, biex inkun fair, imma llum ftit li xejn hawn awareness pubblika dwar il-breathalyser.

Jien nemmen li l-problema fost iż- żgħażagħ fil-pajjiż mhijiex biss il-problema tad-droga.

Ħafna drabi l- problema ta' l-alkoħol qed tkun problema allarmanti aktar mill-problemi tad- drogi, speċjalment f'inħawi fejn hemm ħwienet tax-xorb.

Għalhekk jien ngħid li għandna ningħataw tweġiba dwar il-breathalyser, għalkemm dan ma jaqax direttament taħt ir-responsabbiltà tal-ministru imma jaqa' taħt ir- responsabbiltà tal-pulizija.

Pero' naħseb li jkun tajjeb li nkunu nafu x'inhi l-qagħda attwali ta' din il-miżura li jaqbel magħha kulħadd.

Aspett ieħor li ħafna qed iqisu li qed iwassal għal żieda fl-insurance premiums huwa l-over involvement tal-professjoni legali.

Forsi jkun hawn min igħidli: M'għandhomx jidħlu l-avukati?

L-avukati għandhom jidħlu imma ħafna practitioners jgħidulek li hemm over involvement tagħhom fil-qasam ta' l-assigurazzjoni.

Din hija xi ħaġa li qegħda tkompli tgħolli 'l fuq il- cost of claims minħabba l-legal fees eżorbitanti li f'ċerti każi qed jiġu nforzati.

Apparti minn hekk iż-żmien li fih jiġu settled il-claims huwa importanti wkoll għax aktar ma jkaxkru l-affarijiet aktar jikbru l-legal fees u aktar jikber il-cost ta' kull claim.

Jista' jkun li wasal iż-żmien li jiddaħal il-konċett tad-DCA ̧ id-declined cases agreement li daħal f'diversi pajjiżi Ewropej.

Dan japplika għal min jiġi rrifjutat insurance mingħand diversi kumpanniji ta' l-assigurazzjoni, kif għandhom diversi pajjiżi oħrajn.

Hemm bżonn li l-insurance premiums jiġu kkalkolati b'mod trasparenti u dan għaliex kultant ikollok is- sitwazzjoni redikola li broker saħansitra jikkwotalek ogħla mill-aġent nnifsu.

Ma nafx jekk wasalx ukoll iż-żmien li jkollna a statutory ombudsman f'dan il-qasam.

Jien personalment nemmen – hawnhekk qed nitkellem b'mod personali u mhux bħala partit - li apparti mill-funzjoni tant tajba li qed jagħmel l-ombudsman innifsu, għandu jibda jkollna ombudsmen f'karigi speċjalizzati, bħal dan il-qasam ta' l-assigurazzjoni li qed nitkellmu fuqu llum.

Pero' forsi aktar importanti minn dan kollu naħseb li huwa mportanti wkoll, biex kulħadd ikun jaf x'inhuma drittijietu u dmirijietu ̧ li jkollna a charter of rights.

Dan m'għandux ikun l-obbligu tal-gvern għax dawn l-affarijiet ma jistax jagħmilhom il-gvern waħdu imma jkun l-obbligu tal-kumpannija ta' l-assigurazzjoni nnifisha li tkun obbligata li tibgħat kopja ta' charter of rights tas-sewwieq lill-klijent tagħha flimkien ma' l-insurance policies.

Fejn jeżistu dawn iċ-charter of rights għandek dawn l-ingredjenti u jien naħseb li m'għandniex inkunu differenti minn ħaddieħor.

Jien ma nemminx li għandna, kif igħidu l- Ingliżi ̧ to reinvent the wheel, imma jekk ikun hemm xi ħaġa tajba li qed issir minn ħaddieħor m'hemm xejn ħażin billi nikkoppjawha.

L-ewwelnett dan iċ-charter of rights jinkludi d-dritt li tkun taf kif il- premium tiegħek ikun qed jiġi kkalkolat, tkun taf dwar il-koundizzjoni finanzjarja tal-kumpannija, ikollok id-dritt li tkun taf in-numru u tip ta' consumer complaints li jkunu ġew filed kontra l-kumpannija nnifisha, biex tkun taf kemm hi reliable jew le, ikollok id-dritt li tkun taf għaliex il- kumpannija ma tridx tbigħlek assigurazzjoni, ikollok id-dritt ta' informazzjoni u appell meta kumpannija ta' l-assigurazzjoni tikkanċella insurance policy u jkollok id-dritt għall-appell kontra deċizjonijiet tal- kumpannija ta' l-assigurazzjoni u informazzjoni dwar kif dawn l-appelli jiġu pproċessati.

Bla dubju ta' xejn jekk irridu li dokument bħal dan jinqara u jiġi mifli b'ċertu reqqa huwa mportanti li jkun dokument qasir, sempliċi u user-friendly għax mhux kulħadd għandu ċerta skola.

Ħafna mill-punti li semmejt aktar jaqgħu fuq il-practioners milli fuq il- gvern innifsu.

Pero' ma nistgħux nitkellmu fuq suġġett importanti bħal dan tal-lum mingħajr ma nitfgħu r-responsabbiltà fuq il-players kollha.

Filwaqt li nerġa' ngħid li l-gvern għandu role aktar importanti minħabba d- dimensjoni soċjali ̧ jien nemmen li fiż-żmenijiet tal-lum, fiż-żmenijiet ta' liberalizzazzjoni, effetivament il-gvern se jkun ir-regolatur.

Il-gvern se jkun il-katalista imma fl-aħħar mill-aħħar in-nies li jwasslu biex dawn l-affarijiet jaslu għand iċ-ċittadin kif suppost għandhom ikunu l- practitioners infushom.

Jien ma nemminx li l-kumpanniji ta' l- assigurazzjoni huma kollha ħallelin, kif kultant ipinġuhom ċerti nies.

Fil- fatt hemm min huwa serju fosthom imma sfortunatament hemm ċerti cowboys li qed jagħtu isem ħażin lill-professjoni u għalhekk naħseb li fl-interess tal- professjoni nnifisha ̧ dawn għandhom jirregolaw lilhom nfushom b'mod aħjar ħalli mhux biss itejbu l-image tagħhom imma jkunu jistgħu jtejbu s-servizz lill-pubbliku in ġenerali.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni ̧ jekk jogħġbu jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, l-ewwelnett nixtieq nibda d-diskors tiegħi tal-winding up billi ngħid li meta hawnhekk ikunu qed niddiskutu punti li jolqtu b'mod wiesa' lill-pubbliku in ġenerali nagħmlu punti simili.

Nispera li l-atmosfera li rrenjat illejla terġa' sseħħ meta nkunu qed niddiskutu suġġetti oħrajn li jkunu fuq l-aġenda ta' dan il-parlament.

Issemmew diversi punti marbutin mal-mod kif it-traffiku f'dan il-pajjiż għandu jiġi kkontrollat.

Bla dubju ta' xejn aktar ma jgħaddi żmien ̧ din is-sitwazzjoni aktar tkompli tikkomplika ruħha għax aktar persuni qed ikollhom il-karozza tagħhom.

Fl-istess waqt ma nistgħux ngħidu li hemm xi formola maġika għal din is-sitwazzjoni.

Biżżejjed wieħed iħares lejn l- andament tat-traffiku f'jiem differenti.

Per eżempju ̧ meta jkun hemm l- iskola ̧ it-traffiku ma jkunx l-istess bħal meta ma jkunx hemm skola.

Barra minn hekk is-sitwazzjoni tat-traffiku tinbidel f'ħinijiet partikolari tal- ġurnata.

Per eżempju, illejla, domt kważi tliet kwarti biex minn San Pawl il-Baħar wasalt il-Belt għall-parlament meta s-soltu ndum madwar nofs siegħa.

Fil-fatt inċident żgħir fejn bniedem sempliċement jolqot il- karozza ta' quddiemu jikkawża ħafna traffiku.

Għalhekk aktar milli nitkellmu fuq kif nistgħu nikkontrollaw dan is-settur ikun aħjar jekk ix- xufiera jkunu aktar responsabbli għax kif diġà għidt ̧ aktar ma jgħaddi żmien aktar jista' jkun hawn diffikultajiet u problemi.

Il-qasam tat-trasport huwa proċess li jrid ikompli jiżviluppa.

Dan il- proċess irid jieħu sehem fih kulmin jixtieq li nsibu soluzzjoni bis-serjetà għad-diffikultajiet li jinħolqu minn żmien għal ieħor.

Xi ħadd qal li għad jonqosna ħafna biex ikollna ġabra ta' informazzjoni wiesgħa biżżejjed dwar it-traffiku ta' pajjiżna.

Pero' hawnhekk ikun tajjeb li wieħed igħid li l-awtorità dwar it-trasport bdiet il-proċess li jkollna informazzjoni fuq kull parti tan-network ta' pajjiżna.

B'hekk inkunu nafu kemm jiġru inċidenti fit-tali u x'tip ta' inċidenti jkunu.

Dan iwassal biex inkunu nistgħu naraw x'miżuri għandhom jittieħdu ħalli min juża ċerti toroq jiġi mġiegħel li ma jikkawżax inċidenti.

Affarijiet bħal dawn mhux dejjem ikunu popolari u mhux dejjem ikunu aċċettati mill-ewwel u ħafna drabi jkollna ħafna reżistenza.

Id-diffetti huwa faċli li ssibhom fis-sistemi tat- traffiku pero' biex naraw ċertu titjib irridu nagħmlu xi ħaġa.

Hawnhekk huwa mportanti li ngħid li l-enforcement għandu jibqa' jsir kif wara kollox isir fl-aktar pajjiżi dixxiplinati li hawn fid-dinja.

Għalhekk filwaqt li nkompli nenfasizza l-ħtieġa ta' aktar kontroll irridu naraw li kull sewwieq f'dan il-pajjiż għandu jkollu l-informazzjoni meħtieġa dwar id-drittijiet tiegħu.

Filwaqt li nkompli nenfasizza għal sewqan aħjar nawgura li l-insurances ta' pajjiżna jagħtu s-sehem tagħhom ukoll biex joħolqu din il-kuxjenza.

Għal-lejla se nieqaf hawnhekk imbagħad inkompli aktar 'il quddiem.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni biex ̧ jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 13 ta' Novembru, 2002, fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Metroloġija – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-Assigurazzjoni ta' Vetturi tal-Mutur għar-Riskji ta' Terzi Persuni – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza bejn is-Sessi - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Isports - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri fil-Qrati u fit-Tribunali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

George Vella

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President se nuża ftit ħin minn dan l- aġġornament biex nagħmel xi riflessjonijiet fuq aħbar li ngħatat ċerta importanza f'gazzetta bl-Ingliż lokali.

Qed nitkellem fuq il-fatt li watercolour ta' Joseph Mallord William Turner li llum huwa ta' l-HSBC se jiġi msellef lill-Maltin u jiġi muri fil-mużew nazzjonali ta' l-arti.

Turner kien pittur ingliż importanti fl-aħħar tas- seklu tmintax u anke fil-bidu tas-seklu dsatax.

Il-watercolour li qed nirreferi għalih kien inxtara minn dak li qabel kien il-Mid-Med Bank fil- 1998 u kien inġieb f'Malta b'ħafna pompa għax fuq din il-pittura hemm impinġija parti minn Malta.

Issa jiena mhux se nidħol fil-mertu jekk Turner ġiex hawn Malta jew le biex ipinġi din il-pittura pero` jibqa' l-fatt li din hi l-unika pittura ta' Turner fuq Malta.

Jiena niftakar li kien hawn ċerta ferħ meta din inġabet Malta u niftakar li l-ħabib tiegħi, l-Avukat Farrugia Randon kien involut ħafna f'din il-biċċa tax-xogħol.

Meta din il- pittura waslet Malta, dawn poġġewha fl-uffiċini tagħhom u kulħadd ħa gost li xi ħaġa daqshekk prestiġjuża kienet f'bank li sa dak iż-żmien kien tal- poplu Malti.

Sur President, sfortunatament, meta l-Mid-Med Bank inbiegħ jew aħjar, ingħata lill-HSBC għal ċuċata, l-HSBC ħa kollox inkluż il-main office fejn kien hemm din il-pittura.

Bħalma jgħidu l-ingliżi, dawn ħadu everything lock, stock and barrel – u nista' nżid – and Turner!

Illum il-ġurnata, wieħed jirrifletti u jitħasseb kif ma kien hemm ħadd li tħajjar jieħu dik il-pittura u jpoġġiha f'mużew għax wara kollox din il-pittura m'għandhiex xi valur għoli monetarjament u żgur li l-HSBC ma kinux interessati fiha pero` għall-Maltin, din kienet xi ħaġa prestiġuża u intrinsika.

Sfortunatament, din spiċċat għand l-HSBC u llum qegħdin f'pożizzjoni umiljanti li naraw li dak kollu li kien tal-Maltin spiċċa għand il-barrani - mhux biss il-bank u l-pitturi qed nagħtuhom imma anke d-drittijiet - u issa qed ikollna mmorru lura nitkarbu biex jagħtuna xi ħaġa minn dak li kellna bħalma ġara f'dan il-każ.

Jidher ukoll li l-mexxejja ta' l-HSBC huma aktar sensittivi mill-Onor.

Dalli għax f'dan ir-rapport hawn miktub:

"The loan was decided at a meeting between HSBC's chief executive officer, Chris Hothersall ...".

Dan ifisser li l-HSBC qed ifittxu mod kif jikkontribwixxu xi ftit lill- komunita` Maltija u jiena ngħid li dawn għandhom għaliex jagħmlu hekk wara dak in-negozju tant tajjeb li għamlu mal-gvern Nazzjonalista!

L-HSBC ddeċidew li dan l-inkwadru jiġi misluf għal ftit żmien biex jiġi muri fil- mużew nazzjonali ta' l-arti ħalli jgawdih il-poplu Malti.

Issa jekk kemm-il darba l-inizjattiva ġiet mill-Onor Louis Galea, dan juri li dan hu ħafna iżjed sensittiv minn sieħbu għax dan irrealizza li dik hija xi ħaġa unika għall-Maltin u għalhekk ikun tajjeb li l-poplu Malti jgawdiha.

Dan hu l-pattern li jimxi bih il-gvern Nazzjonalista, jgħati lill-barrani dak li hu tal-Maltin u mbagħad meta jġib xi ħaġa lura milli ta, jiġi jiftaħar li għamel akkwist kbir!

Meta wieħed jaqra dan l-artiklu, jaħseb li jrid jgħid grazzi lill-Onor.

Louis Galea talli kkonvinċa lill-HSBC biex iħalluna naraw din il-pittura imma din il-pittura kienet tal-Maltin u spiċċat għand il-barrani bħal li kieku ma kienet xejn speċjali!

L-HSBC se jagħtu l-opportunita` lill-pubbliku Malti biex igawduha għal perjodu ta' żmien u fuq dan l-Onor.

Galea ġie kkwotat li qal:

"I would like to thank HSBC for this generous act which will give the Maltese public an opportunity to enjoy the great painting by one of England's most famous artists.

It is my hope that other institutions, who also have prestigious works of art in their possession will follow the example of HSBC.".

Mela minn kliem l-Onor.

Louis Galea stess, din hi biċċa arti prestiġjuża minn artist Ingliż magħruf imma minkejja dan, sieħbu l-Onor.

Dalli ta din il-pittura flimkien mal-bank tal-Maltin lill-barrani għal ċuċata.

Issa qegħdin f'pożizzjoni li l-HSBC se jisilfulna din il-pittura għal ftit taż- żmien biex aħna l-Maltin inkunu nistgħu ngawduha ladarba n-nies tal-partit Nazzjonalista jarmu l-affarijiet tal-poplu Malti qisu ma ġara xejn.

Sur President, jien nixtieq immur 'il bogħod u ngħid lis-sinjuri ta' l-HSBC li ladarba dawn għamlu deal fejn tant marru tajjeb minn fuq dahar il-poplu, jkun tajjeb li kieku flok jisilfu din il-pittura, dawn jagħtuha lura lill- poplu Malti bħala ġest ta' ringrazzjament lejn il-gvern Nazzjonalista li tagħhom bank bid-discount!

L-HSBC żgur mhux se jfallu jekk dawn jagħtu dan l-inkwadru bħala donazzjoni lill-mużew nazzjonali tagħna.

Jiena ma nqisx ruħi xi expert fl-arti imma ladarba kien hemm dak ix-xogħol kollu biex isibuha u ladarba ġabuha Malta b'tant pompa, jiena jifhem li din il-pittura għandha ċerta valur u jiena nemmen li jekk dan ikun misluf, din tkun umiljazzjoni perpetrata għax din il-pittura se nibqgħu narawha sakemm jogħġob lis-sinjuri ta' l-HSBC.

Jiena m'iniex mitħla ta' l-uffiċċji taċ-ċentru tal-bank u ma nafx jekk hemmx xi kapolavuri oħra bħalma hemm fis-central bank.

Nafu li llum ċerti pitturi ta' Malta mhux faċli ssibhom u dawn jkunu ta' valur intrinsiku apparti li jkollhom ċertu valur monetarju wkoll.

Ladarba din il-gazzetta ħadet nofs faċċata tal-biċċa ta' wara tagħha biex tħabbar li dan se jiġi msellef lilna, jiena bl-akbar sinċerita` ngħid li dawn għandna nirrigrazzjahom - mhux b'ironija għax dan tagħhom issa – talli se jselfulna din il-pittura pero` għandna nappellaw l-qalb kbira tagħhom sabiex din il- pittura tingħata lura għal dejjem u jekk jibqa' imniżżel li dan was given to the Maltese people by HSBC ma jimportax għax l-aqwa li nkunu nistgħu ngħidu li din il-pittura hi tagħna.

B'ġest bħal dan, l-HSBC ikunu qed juru iżjed rispett lejn il-poplu Malti milli wera l-Onor.

John Dalli meta biegħ l-Mid-Med Bank għal somma miżera u tahom kulma kien hemm ġo fih inkluż din il-pittura ta' Turner.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, il-partit Nazzjonalista tul dawn l- aħħar erba' snin wera biċ-ċar li l-attenzjoni tiegħu hi ffokata biss fuq ħaġa waħda u cioe`, li malajr kemm jista' jkun u akkost ta' kollox, pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-UE.

Il-gvern qed jikkonċentra fuq dan u qed juża r-riżorsi tiegħu, kemm finanzjarji kif ukoll umani, kemm mis-settur pubbliku u mis-settur privat sabiex aħna niġu in-line ma dak kollu li trid l-UE.

Dan qed iwassal biex dan il-gvern qed jinsa l-bżonnijiet tal-ħajja ta' kuljum tal-poplu Malti u Għawdxi u forsi jibda jiftakar ftit fihom issa, ladarba ġejja elezzjoni ġenerali, u jagħmel xi ħaġa biex jgħid li qed jagħmel xi ħaġa.

Pero` dawn l-affarijiet, il-poplu Malti u Għawdxi qed jitlobhom bi dritt – u mhux bi pjaċir – u minkejja dan, il-gvern Nazzjonalista kaxkar saqajh tul dawn l-aħħar erba' snin u ħalla kollox għaddej.

Jiena ġej min-naħa t'isfel ta' Malta u hemmhekk, b'mod partikolari Wied il- Għajn, hemm numru ta' bżonnijiet li ċertament wieħed ma jistax jitraskurhom bħal ma għamel dan il-gvern.

Tajjeb li nfakkar, Sur President, li kellu jkun gvern Laburista li, fil-ftit xhur li għamel, ħa ħsieb tal-bżonnijiet tan-naħa t'isfel ta' Malta u kien beda jaħdem fuq dan u hawn, nfakkar fil- pjan għan-naħa t'isfel ta' Malta li kien jinkludi ħafna bliet u rħula.

Dan kien pjan li mhux biss jikkonċentra fuq dak li għandu x'jaqsam ma' l- infrastuttura imma kien pjan soċjo-ekonomiku u cioe` kien plan li jolqot anke l-aspetti soċjali – aparti dawk ekonomiċi - tan-naħa t'isfel ta' Malta.

Jiena rrid infakkar ukoll li kien il-gvern Laburista li beda l- embellishment project fin-naħa t'isfel ta' Malta fejn Wied il-Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa bdew jingħataw l-upgrading li kien meħtieġ u għad jonqos ħafna iżjed x'isir.

Il-mod mgħaġġel ta' kif żviluppa Wied il-Għajn tul dawn l-aħħar snin wasal biex ikun hemm ċerta problemi fil-lokal fejn per eżempju għandna numru ta' toroq li qegħdin fi stat ħażin.

Il-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn kien mitlub mill-gvern ċentrali biex jagħti lista ta' numru ta' toroq li jħoss li għandhom jingħataw prijorita` biex isiru, u dan sar minkejja li gvern Laburista, ftit tax-xhur qabel, kien ħadem mal-istess kunsilli lokali biex huma jtuh dawn il-prijoritajiet!

Tajjeb li nfakkar wkoll li l-pjan ta' embellishment li kien beda l-gvern Laburista, kien fih numru ta' toroq li kienu ppjanati li jsiru u dan kien jinkludi wkoll toroq residenzjali u mhux biss toroq li kienu marbutin mal- pedestrian area.

Sfortunatament, mhux kollox kien sar minħabba l-elezzjoni pero` ħafna xogħol kien beda u kien hemm xi xogħol li tlesta wkoll.

Donnu kien hemm ftehim bejn il-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn u l- ministru responsabbli mit-toroq tal-gvern preżenti, li f' Wied il-Għajn jsiru għaxar toroq fis-sena għax wieħed jifhem li ma kienx possibbli li jsiru ħafna toroq f'daqqa.

Għallanqas, fuq żmien ta' ħames snin, kienu se jsiru 50 triq ġewwa l-lokal ta' Wied il-Għajn pero` x'ġara fil-verita`?

Ġara li wara li għaddew aktar minn erba' snin ta' gvern Nazzjonalista, u suppost waslu biex isiru 40 triq, in-numru ta' toroq lesti sa nofs Ottubru li għadda, huma anqas minn 20 u qed ngħid anqas għax uħud mit-toroq li saru, ma sarux kollha imma parti minnhom biss.

Għal raġuni jew oħra, dak li wiegħed il-gvern lill-kunsill lokali ma ġiex onorat.

Dawn it-toroq nafu kif inhuma u nafu li dawn joħolqu mhux biss problemi fis-sens ta' ħsara lill-vetturi tar-residenti imma anke ħsara fis- saħħa tar-residenti minħabba t-trabijiet u affarijiet oħra li dawn it-toroq iġibu magħhom.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq sempliċiment li triq tiġi asfaltata imma qed nitkellmu fuq is-saħħa taċ-ċittadini ta' din il- lokalita`.

Dan l-aħħar, il-kunsill lokali flimkien mal-kumitat lokali tal-partit Laburista beda kampanja biex l-għassa li hemm Wied il-Għajn - li bħalissa tkun dejjem magħluqa – tibda tinfetaħ u tiġi attrezzata tajjeb sabiex il- pulizija jkunu jistgħu jaħdmu minn ġo fiha.

Tajjeb li wieħed jappella lill- Ministru responsabbli mill-pulizija biex jagħti każ il-problemi li jinħolqu meta jkollok nuqqas ta' għassa attrezzata kif suppost.

Veru li tul is-sajf kien hemm żieda fil-pulizija on the beat għax fl-aħħar mill-aħħar inutli jkollok numru ta' pulizija fl-għassa meta ma jkunux fit-toroq u jiena wieħed minn dawk li nemmen li l-pulzija għandhom ikunu fit-toroq mhux biex nagħtu stampa ta' stat polizjesk – wara kollox, aħna lkoll insiefru u kulimkien naraw numru ta' pulizija fit-toroq li jiggarantixxu ċerta siġurta` liċ-ċittadini – imma biex dawn nassiguraw is-sigurta` liċ- ċittadini u biex kollox jimxi kif suppost.

Wied il-Għajn hu post tad- divertiment bħal ma huma Paceville u Buġibba u għalhekk ikun xieraq li jingħata attenzjoni partikolari.

Vera li l-industrija tad-divertiment f'Wied il-Għajn qagħda tibda pero` din żviluppat b'mod mgħaġġel u ċertament li l-bżonnijiet li hemm f'Wied il-Għajn mil-lat ta' sigurta`, mhux qed jiġu sodisfatti.

Ngħaddi issa għal aspett ieħor fl-istess lokalita` u cioe`, l-edukazzjoni.

L-iskola ta' Wied il-Għajn hi skola żgħira wisq għal bżonnijiet li hemm u dan ġara għax Wied il-Għajn żviluppa b'mod mgħaġġel ħafna fejn qabel kellek xi 3,000 ruħ u issa għandek 'l fuq minn 8,000 ruħ.

Din l-iskola għandha nuqqas ta' faċilitajiet sportivi u dan jinħass aktar f'din il-lokalita` għaliex hawnhekk hawn popolazzjoni pjuttost żgħażugħa fi tfal żgħar.

Dan kollu juri li bħala pajjiż, aħna għadna mhux qed nippjanaw 'il bogħod u sfortunatament, minkejja li l-gvern jiftaħar li waqqaf il-MEPA - u li din l- awtorita` tagħmel skoss rapporti u li minn dawn ir-rapporti li tagħmel, kien jidher ċar, minn snin ilu, li l-popolazzjoni ta' Wied il-Għajn kienet se tikber b'mod mgħaġġel - il-gvern Nazzjonalista baqa' ċass u llum, ir- residenti ta' Wied il-Għajn qed ibatu l-konsegwenzi u issa rridu nipprovaw naraw kif se ntaffu dawn il-problemi.

Imn'Alla jkunu r-residenti ta' hemmhekk stess li b'mod jew ieħor, itaffu xi ftit mill-problema billi jibagħtu lil uliedhom fi skejjel oħra b'konsegwenza li l-pressjoni fuq l- iskola ta' Wied il-Għajn qed tonqos.

Wieħed ma jistax ma jitkellimx fuq l-ambjent b'mod ġenerali fejn l-ambjent f'pajjiżna, sfortunatament, hu mitluq għal riħu.

Dan l-aħħar issemma li l- MEPA qed tippjana li tikkonċentra l-fish farms u attivitajiet kummerċjali simili fin-naħa t'isfel ta' Malta, proprju fil-bajja ta' Marsaxlokk.

Jiena ngħid li għandna nikkonsidraw serjament, jekk il-pajjiż qedx imur minn fuq b'din it-tip ta' attivita`.

Iridu naraw pajjiżna x'qed jiggwadanja u x'qed jitlef għax jiena naħseb li l-ħsara ambjentali li qed isir fil-baħar tagħna se tiswina ħafna aktar milli qed naqilgħu minn dawn il-fish farms bħala taxxi u impjiegi.

Nerġa' nappella lill-MEPA u l-gvern biex jekk veru jridu li dawn il-fish farms jiġu kkonċentrati n-naħa t'isfel ta' Malta, dawn jerġgħu jikkonsidraw din id-deċiżjoni.

Fit-triq tal-Barrani, hekk kif toħroġ mill-vjal 25 ta' Novembru miż-Żejtun, kellhom isiru t-traffic lights u wara battikata sħiħa biex inħareġ il- permess għax xi ħadd ried jagħmel roundabout, ma nafx jekk kienx hemm xi intervent ta' xi ħadd moħbi, fl-aħħar ħareġ il-permess imma minkejja li għaddiet kważi sena minn mindu beda dan l-proċess kollu, issa jidher li x- xogħol mhux ser isir mill-ewwel imma se jsir is-sena d-dieħla.

Jiena nappella biex id-dipartiment jew l-Onor.

Galea jerġa' jikkonsidra din id- deċiżjoni sabiex nevitaw li jkun hemm aktar inċidenti f'dik iz-zona u biex it-toroq tagħna jkunu aktar ħielsa mill-periklu li jinsabu fihom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Joseph Cuschieri

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, f'dan il-ftit ħin li għandi, xtaqt nitkellem fuq żewġ punti partikolari.

L-ewwelnett xtaqt nirrispondi għal ittra li kiteb is-sindku nazzjonalista ta' l-Imsida, l-Avukat Carmelo Grima fl-"Orizzont" b'risposta għal intervent li jiena għamilt f'dan il-parlament.

L-ewwelnett is-Sur Grima fl- ebda ħin ma ċaħad li biex ittieħdet din id-deċiżjoni li jinħatar is- segretarju eżekuttiv fil-kunsill tiegħu, kien hemm id-disgwid bejn il- kunsilliera Nazzjonalisti u finalment kellu jkun Clyde Puli li jintervjeni sabiex isolvi l-problema billi ġiegħilhom jivvotaw skond id-direttiva tal- partit u mhux skond il-kuxjenza tagħhom.

Dan żgur mhux il-mod kif il- kunsilli għandhom jitmexxew.

It-tieni punt li xtaqt insemmi hu jekk is-segretarju eżekuttiv li nħatar huwiex qarib tas-sindku għaliex is-sindku ċaħad li hu qarib tiegħu.

Jiena ninsisti li hemm parentela bejn is-sindku u s-segretarju eżekuttiv li ġie maħtur u s-sindku kellu d-dmir li jirtira minn kull diskussjoni li tikkonċerna l-ħatra ta' segretarju eżekuttiv.

Dan m'għamlux u għaliha l- Ministru ta' Ġustizzja u Gvern Lokali għandu r-responsabbilita` li jara li meta jiġi biex jiffirma l-approval ta' dan is-segretarju, jikkonsidra dan kollu li jiena għedt.

Is-sindku ta' l-Imsida qal li jiena arroganti għax jiena għamilt diskors f'post fejn hu ma jistax jitkellem u jirribatti imma, Sur President, dan mhux ħtija tiegħi, jiena ġejt elett mill-poplu hawnhekk u l-parlament hu l- forum fejn jiena nitkellem.

Jekk is-sindku ta' l-Imsida kkontesta l- elezzjoni għal żewġ elezzjonijiet konsekuttivi u ma ġiex elett, dik mhux problemi tiegħi imma problema tiegħu, problema tar-reputazzjoni li għandu mal-kostitwenti tad-distrett tiegħu!

Rigward il-kritika tiegħi li s-sindku ta' l-Imsida qed juża l-magazine tal- kunsill ta' l-Imsida b'mod partiġġan billi jikteb fuq issues nazzjonali b'mod partiġġan, dan wieġeb billi qal qal li l-kunsilliera Laburisti jistgħu jagħmlu l-istess.

Jiena issorprendejt ruħi għax suppost, ix-xogħol tal-kunsilliera għandu jkun iffokat fuq il-lokal u mhux fuq issues nazzjonali partiġġani li m'għandhom x'jaqsmu xejn ma' l-interess tal-lokal.

Issa jekk is-sindku ta' l-Imsida jrid jagħmel hekk, affarih u meta l-poplu jagħti l-verdett tiegħi, jerfa' r-responsabbilita` ta' dak li jkun għamel.

Dan tkellem fuq l-użu ta' l-uffiċju tal-kunsill lokali ta' Imsida u qal li l-kunsilliera tal-partit Laburista ħarbu.

L-ewwelnett, nixtieq nagħmilha ċara li l-kunsilliera tagħna vvutaw mill-bidu li huma kontra l-fatt li l- uffiċċju tal-kunsill lokali ta' l-Imsida jintuża mill-MIC għax din hija għaqda partiġġana li tmexxi biss il-politika tal-gvern u ma tgħidx affarijiet fattibbli u allura, żgur li l-MIC mhux ta' min jafdaha li twassal messaġġ onest lill-poplu ta' l-Imsida.

Dan kritika lill-kunsilliera u jiena waħda ngħidlu lis-sindku ta' l-Imsida u cioe` li sħabi żgur ma humiex irkantaturi tal-prinċipji politiċi u naħseb li s-sindku ta' l-Imsida f'dan ir-rigward, jifhimni sew.

Sur President, nixtieq nagħlaq billi ngħid li bħalissa San Ġiljan u Paceville għaddejjin minn problemi kbar.

L-ewwel għamlu ġimgħa bla ilma u issa spiċċaw għamlu ġimgħa bla servizz ta' telefon.

Jista' xi ħadd jispjega x'inhu jiġri?

Bħal ma kulħadd jaf, hemmhekk jikkonċentra t-turiżmu tagħna u minkejja dan, din l-area għanda problemi kbar biex ma nsemmix it-traffiku wieqaf li hemm il-Ballutta minħabba l-proġett li jinsab għaddej.

In-nies f'dik l-area spiċċaw b'kull imkien no parking u dan għax għaddej xogħol ta' kostruzzjoni ta' stabbilimenti privati.

Dan qed jiġri għax il-Ministru tar- Riżorsi u Infrastruttura li joqgħod ftit passi 'l bogħod minn fejn qed isir il-proġett, qed jagħmel eżeċizzju propagandistiku lejlet l-elezzjoni ġenerali meta x-xogħol li qed isir issa għadu kif sar sitt snin ilu eżatt qabel l-elezzjoni tal-1996 u hu ħażin li l-prijoritajiet tal-pajjiż jimxu skond il-prijoritajiet tal-Ministru.

Grazzi

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hi aġġornata għal għada l- Erbgħa, 13 ta' Novembru, 2002 fis-6:00 pm bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MOSTA - TRIQ IL-WIED - TINDIF

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 36336, jista' il- Ministru jinformana bl-iżviluppi u cioe` jekk hux se jitneħħew it- tankijiet in kwestjoni issa li jien tlabt li jsir hekk għan-nom tar- residenti konċernati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li dan il-każ ġie nnotat u għalhekk it-tankijiet se jitneħħew mal-kumplament tat-tankijiet f'din il- lokalita` bl-istess proċedura tal-lokalitajiet l-oħra.

SANTA VENERA - TRIQ IL-KANUN - BANKINA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se ssir il-bankina fi Triq il- Kanun, Santa Venera li hija area li taqa' taħt il-gvern ċentrali, biex ma tibqax fl-istat diżastruż li tinsab fih bħalissa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-bankini f'żoni residenzjali ta' toroq arterjali jagħmlu l-manutenzjoni tagħhom il-kunsill lokali.

Għalhekk id-direttorat għat-toroq ser jiġbed l-attenzjoni tal-kunsill għas- suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant.

IMRIEĦEL - DRAIN HOLE TA' FABBRIKA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid ġiex analizzat l-ilma li regolarment jinżel minn sistema ta' drain hole ta' fabbrika fl-industrial estate ta' l-Imrieħel u li jibqa' niżel għal Triq tal-Palazz l-Aħmar, Santa Venera?

Jekk iva, x'kien ir-riżultat ta' l-analisi?

Jista' jgħid jekk legalment hux sew li dan l-ilma jinżel fit-triq?

Jekk mhux legalment korrett, x'passi ttieħdu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-ħsara li qed tissemma fil-mistoqsija hija ta' fabbrika privata u mhux fil-main sewer.

Għaldaqstant se ngħaddi din l-informazzjoni lid-dipartiment tas-saħħa biex jagħmel l-investigazzjonijiet neċessarji.

SANTA VENERA - TRIQ IL-KANUN - DUSTBINS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid meta se jsiru dustbins fi Triq il-Kanun, Santa Venera - area li taqa' taħt il-gvern ċentrali - partikolarment ħdejn il-kulleġġ ta' St. Michael's?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jirriżulta li s'issa għadu ma nħassx il- bżonn li jitpoġġew xi dustbins fl-area indikata, pero` id-dipartiment għall- immaniġġjar ta' l-iskart u implimentazzjoni ta' l-istrateġija se jindaga sabiex jara dan il-bżonn.

QORMI - TRIQ L-IMDINA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid jekk id-dipartiment responsabbli mis-sistema tad-drenaġġ għamilx stħarriġ fuq katusi tad-drenaġġ fi Triq l- Imdina, Qormi - mhux fuq in-naħa tal-Ħandaq - biex jiġi stabilit x'qed jikkawża sadd jew problemi oħra f'katusi li għadhom kif saru meta kienet qiegħda ssir it-triq?

Jekk saru l-investigazzjonijiet meħtieġa, x'irriżulta?

X'azzjoni ttieħdet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li d-dipartiment tad- drenaġġ ma kellu l-ebda sadd fis-sistema tad-drenaġġ fi Triq l-Imdina, Qormi.

SANTA VENERA - TRIQ IL-KANUN - BOWSERS TA' L-ENEMALTA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tittieħed azzjoni biex bowsers ta' l- Enemalta li jissupplixxu l-fuel lill-pompa tal-petrol fi Triq il-Kanun, Santa Venera ma jibqgħux jipparkjaw fuq il-bankina b'mod li jaffetwaw lir- residenti biswit b'konsegwenza li anke l-fumes jidħlu fid-djar tagħhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li l-bowsers tal-korporazzjoni Enemalta ma jipparkjawx fuq il-bankina.

Fil-fatt li qed jiġri hu li peress li l-bankina ġiet imkabbra fil-kantuniera l-bowser momentarjament jirfes fuq ix-xifer tagħha biex ikun jista' jipparkja ftit 'il fuq.

SVPR - SECURITIES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid jekk dawk impjegati bħala securities f'St Vincent de Paule residence humiex meqjusa bħala mpjegati closed shop?

Jista' jgħid ukoll minn liema dipartiment dawn is-securities qegħdin jitħallsu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellanti li s-security li jaħdmu fir-residenza ta' San Vinċenz huma mpjegati tad-diviżjoni tas-saħħa u jitħallsu mill-istess diviżjoni.

PULIZIJA - SERQIET

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew imwettqa serqiet matul Ottubru 2002?

Jista' jikklassifika s-serq?

Jista' jgħid kemm ġew solvuti matul Ottubru 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul Ottubru 2002 il-każi ta' serq li ġew rapportati lill-pulizija kien kif jidher hawn taħt, filwaqt li matul l-istess xahar il-pulizija solviet 35 każ ta' serq.

|Hold-up | 3 | |Pick pocketing | 42 | |Snatch & grab | 5 | |Serq minn dgħajjes | 8 | |Serq ta' dgħajjes | 3 | |Serq ta' karozzi | 47 | |Serq minn karozzi |275 | |Serq min | 94 | |barijiet/lukandi | | |Serq minn fabbriki | 2 | |Serq minn residenzi | 62 | |Serq minn ħwienet | 52 | |Serq minn xtajtiet | 7 | |Serq ieħor |221 |

PULIZIJA - REATI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġew imwettqa reati matul Ottubru 2002?

Jista' jikklassifika r-reati?

Jista' jgħid kemm ġew solvuti reati matul Ottubru 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub fl-ewwel u fit- tieni parti tal-mistoqsija parlamentari huwa kif jidher fit-tabella li tidher hawn taħt.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ninsab informat li matul Ottubru 2002 kien hemm 656 persuna misjuba ħatja ta' reati kriminali.

|Against morals and honour| 5| |of the family | | |Arson | 7| |Attempted offences | 96 | |Bodily harm | 77 | |Crimes vs admin of | 1| |justice | | |Damage | 308 | |Drugs | 7| |Forgery | 1| |Fraud | 8| |lllegal Immigration | 20 | |Abandon of child | 1| |Prostitution | 3| |Sexual offences | 3| |Theft | 821 | |Threats and private | 9| |violence | | |Violence against public | 10| |officers | |

SKEJJEL TA' L-ISTAT - UNIFORMIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 36198 dwar bdil ta' uniformijiet ta' l-iskola fl-iskejjel ta' l-Istat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL TA' L-ISTAT - CANTEENS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid minn meta bdiet din is-sena skolastika kemm-il darba l- ispetturi tas-saħħa żaru skejjel ta' l-Istat, indipendenti jew tal-knisja biex jiġi żgurat li l-ikel u x-xorb li qed jinbigħ fit-tuckshops/canteens ta' l-iskejjel huwa skond ir-regolamenti u tajjeb għas-saħħa tat-tfal?

Liema kienu l-iskejjel?

Instabu xi nuqqasijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li minn meta bdiet is-sena skolastika f'Settembru 2002 saru 27 spezzjoni minn uffiċjali ta' dan id- dipartiment f'tuckshops/canteens ta' l-iskejjel.

L-ispezzjonjiet li saru ġo l-iskejjel hija skond kif jidher fid-dokument li tpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra.

Nixtieq ninforma lill-Onor Interpellant li peress li t-tip ta' ikel li jista` jinbigħ ġo tuckshops/canteens ta' l-iskejjel huwa kkontrollat mill- kuntratt li jiġi mwaqqaf mid-dipartiment ta' l-edukazzjoni jagħmel id- domanda lilhom.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija dwar in-nuqqasijiet li nstabu waqt l- ispezzjonijiet mill-ispetturi tas-saħħa, dawn jiġu riferuti lill-ministru ta' l-edukazzjoni kull term kif titlob il-liġi sabiex tittieħed azzjoni min- naħa ta' dan il-ministeru.

KUMPLESS TAL-MARSA. - PJANTI TA' L-IŻVILUPP.

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 35847, jista' il- Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-pjanti ta' kif ser isir l- iżvilupp fil-kumpless tal-Marsa biex l-areas pubbliċi jkunu wkoll separati bejn dawk li jridu jipprattikaw l-isport u dawk li jmorru hemm biex jirrikreaw ruħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ser ngħaddi kopja tal-pjanta mitluba lill-Onor.

Membru.

TOROQ - XOGĦOL ĦAŻIN MINN KUNTRATTURI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 35832, jista' il- Ministru jgħid kemm inżammu ħlasijiet lill-kuntratturi għax-xogħol ħażin u/jew nuqqasijiet oħra li saru fit-toroq f'Malta u Għawdex fl-ewwel għaxar xhur tas-sena?

Jista' jindika liema huma t-toroq?

Min kienu l-kuntratturi u kemm kien kull ħlas?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mituba għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

MALTA RACING CLUB - PROGETT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 36406, jista' il-Ministru jagħti breakdown ta' l-ispejjeż involuti f'dan il-proġett?

ONOR.

MALTA RACING CLUB - ARRETRATI LID-DIPARTIMENT TAL-VAT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari 36139, jista' il-Ministru jagħti dettalji ta' xiex kienu l-arretrati li kienu dovuti lid-dipartiment tal- VAT?

ONOR.

METER TA' L-ILMA - GŻIRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jinvestiga l-problema li għandhom il-familja, li d- dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, dwar meter ta' l-ilma li jinsab wieqaf?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet mgħoddija lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma sabiex tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

RAĦAL ĠDID - TRIQ BORMLA - DAWL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jogħġbu l-Ministru jara kif huwa ġie nformat, skond ir-risposta li ta għal mistoqsija parlamentari 36479, li l-manutenzjoni tal-bozza tad- dawl diġa` saret meta sal-lum stess din il-bozza għadha mitfija, liema bozza tinsab fi Triq Bormla f'Raħal Ġdid eżatt fejn tisporġi Triq il-Wied, Raħal Ġdid?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferuta lill-korporazzjoni Enemalta għall-azzjoni relattiva.

KUNSILL MEDIKU - KAŻI PENDENTI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jogħġbu l- Ministru jindika n-numru ta' każi pendenti quddiem il-kunsill mediku?

Kemm minnhom huma mħollija għas-sentenza?

Kemm ilu pendenti l-iktar każ antik?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li quddiem il-kunsill mediku hemm disa` każi pendenti.

Minn dawn hemm erbgħa li huma mħollija għas- sentenza filwaqt li l-iktar każ antik ilu pendenti sentejn.

RAĦAL ĠDID - TRIQ L-AMMIRALJAT - DAWL

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jogħġbu l-Ministru jara li tiġi stallata bozza tad-dawl fi Triq l-Ammiraljat f'Raħal Ġdid minħabba d-dlam ċappa li hemm?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Membru ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra bħalha.

COMMON AGRICULTURAL POLICY - TARIFFA FUQ PADDY RICE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-common agricultural policy jiċħad jew jikkonferma l- Ministru li t-tariffa/levy fuq l-importazzjoni tal-paddy rice barra mill- Unjoni Ewropea hija 64.9% u se tibqa' hekk anke wara s-sena 2010?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant għandu jikseb din l- informazzjoni direttament mill-Unjoni Ewropea.

Dwar jekk hux se tibqa ċ- ċifra tal-levy kif imsemmija fil-mistoqsija, l-Onor.

Interpellant jaf li dawn il-valuri jew mekkaniżmi ta' levies/tariffi jistgħu jinbidlu minn żmien għal żmien.

Każ klassiku kien l-export subsidy fuq il-prodotti tal-majjal li dwarhom l- istess interpellant tant kien ibeżża li dawn ma konniex se nkomplu nibbenefikaw minnhom bi sħubija fl-Unjoni Ewropea.

L-export subsidy fuq il- prodotti tal-majjal tneħħiet f'Lulju 2000 u għaldaqstant dan il-benefiċċju ntilef allavolja għadna ma sirnix membri.

L-istess jista' jgħodd għall kull mekkaniżmu tas-suq preżentament applikabbli mill-Unjoni fuq kull settur/prodott agrikolu.

COMMON AGRICULTURAL POLICY - TARIFFA FUQ QAMĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-common agricultural policy jiċħad jew jikkonferma l- Ministru li t-tariffa/levy fuq l-importazzjoni tal-wheat barra mill-Unjoni Ewropea hija 61.4% u se tibqa' hekk anke wara s-sena 2010?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Dwar jekk hux se tibqa' ċ-ċifra tal-levy kif imsemmija fil-mistoqsija l- Onor. Interpellant jaf li dawn il-valuri jew mekkaniżmi ta' levies/tariffi jistgħu jinbidlu minn żmien għal żmien.

Każ klassiku kien l-export subsidy fuq il-prodotti tal-majjal li dwarhom l- istess interpellant tant kien ibeżża' li dawn ma konniex se nkomplu nibbenefikaw minnhom bi sħubija fl-Unjoni Ewropea.

L-istess jista' jgħodd għall kull mekkaniżmu tas-suq preżentament applikabbli mill-Unjoni Ewropea fuq kull settur/prodott agrikolu.

COMMON AGRICULTURAL POLICY - TARIFFI FUQ QAMĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-common agricultural policy jiċħad jew jikkonferma l- Ministru li t-tariffa/levy fuq l-importazzjoni ta' other grains barra mill- Unjoni Ewropea hija 38.6% u se tibqa' hekk anke wara s-sena 2010?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Dwar jekk hux se tibqa' iċ-ċifra tal-levy kif imsemmija fil-mistoqsija, l- Onor. Interpellant jaf li dawn il-valuri jew mekkaniżmi ta' levies/tariffi jistgħu jinbidlu minn żmien għal żmien.

L-export subsidy fuq il- prodotti tal-majjal tneħħiet f'Lulju 2000 u għaldaqstant dan il-benefiċċju ntilef allavolja għadna ma sirniex membri.

L-istess jista' jgħodd għal kull mekkaniżmu tas-suq preżentament applikabbli mill-Unjoni fuq kull settur/prodott agrikolu.

COMMON AGRICULTURAL POLICY - TARIFFA FUQ ĦXEJJEX, FROTT U ĠEWŻ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-common agricultural policy jiċħad jew jikkonferma l- Ministru li t-tariffa/levy fuq l-importazzjoni ta' vegetables, fruit, nuts barra mill-Unjoni Ewropea hija 14.5% u se tibqa' hekk anke wara s-sena 2010?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-Onor.

Interpellant għandu jikseb din l- informazzjoni direttament mill-Unjoni Ewropea.

BORMLA - TRIQ L-IMMAKULATA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tinbidel bozza maqtugħa li hemm fi Triq l- Immakulata, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Membru ġiet mgħoddija lill- korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

BORMLA - TRIQ MATTY GRIMA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tinbidel bozza maqtugħa li hemm fuq il-bieb 96, Triq Matty Grima, Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Membru li l-bozza li qed jirriferi għaliha m'hijiex fir-responsabbilta` tal-korporazzjoni Enemalta iżda tal-kunsill lokali.

GĦAJN DWIELI - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li jinxtegħel id-dawl li issa ilu maqtugħ fid-daħla tal-Kottonera hekk kif taqbeż il-mini ta' Għajn Dwieli, int u nieżel lejn Bormla?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dawl li qed jirriferi għalih m'huwiex fir-responsabbilta` tal-korporazzjoni Enemalta iżda tal-kunsill lokali.

BORMLA - TRIQ ID-DEJQA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tissewwa bozza li hemm fi Triq id-Dejqa, Bormla, peress li issa li t-triq qed tiġi ċċangjata huwa perikoluż ħafna li timxi fid-dlam?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

BORMLA - TRIQ ALESSANDRA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tinbidel bozza maqtugħa li hemm fi Triq Alessandra, Bormla maġenb l-iskola Erin S. Inglott?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

BORMLA - PJAZZA G. GULIA - DAWL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li tinbidel bozza li hemm fi Pjazza G. Gulia, Bormla fuq il-ħanut Right Deal?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Membru ġiet mgħoddija lill- Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

MEPA - IT SECTION

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jinvestiga jekk fuq in-network tal-computers tal-MEPA hemmx persuni li qed jiġu ordnati mill-IT section tal-MEPA biex jittappjaw ċerti individwi u ħaddiema?

Dan huwa ksur ta' u etika?

Jista' jiġi ċċertifikat minn entita` indipendenti li din l-azzjoni ma saritx u mhijiex issir?

Jista' il-manager ta' l-IT section jixhed bil-ġurament li dan ma sarx u mhux qiegħed isir u li qatt ma ħa l-ebda ordni minn xi persuni biex jagħmel dan?

ONOR.

TONIO BORG: In-network tal-computers tal-MEPA kif ukoll l- informazzjoni kollha li hemm fuqhom huma proprjeta` tal-MEPA.

L-IT section tal-MEPA hija inkarigata li tiżguraw li dawn il-faċilitajiet jintużaw b'mod kif suppost.

L-impjegati kollha ġew avżati b'dan kemm-il darba permezz ta' e-mail lil kulmin juża s-sistema.

L-assistent direttur ta' corporate services ġieli ta struzzjonijiet biex jiġi ċċekkjat il-kontenut ta' l- informazzjoni fuq in-network.

Ġieli rriżultat il-ħtieġa li jiġbed l- attenzjoni fuq il-kontenut ta' ċerti e-mails u javża xi nies bi provedimenti dixxiplinari jekk ċerti sitwazzjonijiet jirripetu ruħhom.

Madankollu l-MEPA tassigura li dan isir b'mod ġenerali u bl-ebda skop ieħor ħlief kif indikat f'din ir-risposta.

MEPA - DIRETTORAT TA' L-AMBJENT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid jekk id-direttur il-ġdid tad-direttorat ta' l- ambjent tal-MEPA kienx wieħed mill-konsulenti li għamel rapport fuq l- impjant li jirriċikkla ż-żejt fi studju li kien sar fuq iż-żjut maħruqa minħabba l-Unjoni Ewropea, liema studju kien ingħata b'direct contracting u mingħajr ma ħarġet sejħa għal tenders?

X'kienu l-passi li ttieħdu mid- dipartiment tal-finanzi f'dan ir-rigward?

Veru li waqt li fl-istess studju ma kien issemma xejn fir-rigward ta' kontravenzjonijiet f'dak li għandu x'jaqsam ma' emissjonijiet minn dan l-istess impjant, xahar biss wara li laħaq dan id-direttur kien diġa` kiteb lill-operatur biex jiġi konformi?

ONOR.

TONIO BORG: Id-direttur ta' l-ambjent preżenti beda jokkupa l- kariga tiegħu f'Awissu ta' l-2002.

F'Ġunju 2000 kien ġie kummissjonat, flimkien ma' konsulenti oħra, sabiex isir studju dwar l-impatt tad-direttiva ta' l-Unjoni Ewropea dwar iż-żejt maħruq, liema rapport kien ingħata b'direct order b'awtorita` tal- ministeru tal-finanzi.

Id-direttur kien għamel biss parti mill-istudju msemmi.

Il-fatt li d-direttur xahar biss wara l-ħatra tiegħu kiteb lill-operatur li jirriċikkla ż-żejt maħruq biex tittieħed azzjoni biex titnaqqas l- inkonvenjenza lill-pubbliku kawżata minn intejjen qawwija fil-lokalita` hija konferma tal-fatt li d-direttur huwa persuna responsabbli.

Għalhekk bl-ebda mod ma kien ikkundizzjonat mix-xogħol li huwa wettaq qabel ma ħa l- ħatra tiegħu ta' direttur.

Id-direttur ma kellu x'jaqsam bl-ebda mod ma kif kien ingħata il-kuntratt peress li kien imqabbad minn min kien ħa l- kuntratt.

MALTAPOST - KIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi n-nefqa kull xhar fuq leasing jew kiri ta' karozzi mill-Maltapost?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba hi ta' natura kummerċjali u għaldaqstant ma naħsibx li jkun fl-interess ta' l-azjenda li din tiġi pubblikata.

ŻABBAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li persuna separata - dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament - u li toqod f'fond rekwiżizzjonat tiġi kkunsidrata għal xi post battal tal-housing f'Ħaż- Żabbar ħalli tkun qrib it-tfal tagħha minħabba raġunijiet mediċi on file.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-persuna indikata m'għandha l- ebda applikazzjoni pendenti mad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali.

DJAR - SUSSIDJU FUQ TISWIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara jekk l-awtorita` tad- djar tistax tipproċessa għal finijiet ta' sussidju fuq tiswijiet f'fond fil-Gżira li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li l-persuna indikata mill-Onor.

Interpellant u l-awtorita` tad-djar mistennija jiffirmaw il-konvenju taħt skema 5 fit-28 ta' Novembru, 2002.

Skond dan il-konvenju l-persuna indikata tkun intitolata sa massimu ta' Lm780 bħala għajnuna biex tirrendi d-dar tagħha aktar abitabbli.

KLANDENSTINI - RIPATRIAZZJONI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid mill-klandestini li daħlu Malta fl-1 ta' Jannar 2002 kemm minnhom ġew ripatriati lura?

Meta?

Lejn liema pajjiżi ntbagħtu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li b'żieda mat-tagħrif li tajt fit- tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36593, kien hemm 104 immigrant klandestin ieħor li ġew ripatriati lejn l-Eġittu.

MALTA DEVELOPMENT CORPORATION - KUNTRATTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jagħti lista bl-ismijiet tad-ditti konċernati u bl- ammonti involuti tal-kuntratti professjonali li saru mill-Malta development corporation minn Settembru 1998 ma' avukati u/jew ditti ta' avukati kif ukoll ma' periti u/jew ditti ta' periti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li minn Settembru 1998 'il hawn, il- korporazzjoni Maltija għall-iżvilupp ġedded dawn iż-żewġ kuntratti: Dak ta' l-avukatessa Rachel Bonello bħala segretarja tal-bord b'retainer annwali ta' Lm3,450 u dak tal-prokuratur legali Victor J. Bugeja b'retainer annwali ta' Lm3,795.

Barra minn hekk huwa jitħallas ukoll drittijiet legali, skond it-tariffa tal-professjoni, meta jiddepożita atti fil-qorti kif ukoll it-tariffa uffiċjali għal tribunali oħra kemm-il darba l-eżitu tal-każi jkun favur il-korporazzjoni u d-drittijiet relattivi jkunu ġew imħallsa mill-parti l-oħra lill-korporazzjoni.

Id-drittijiet legali li ġew imħallsa f'dan ir-rigward kienu kif ġej:

|1998 | Lm179.57 | |1999 | Lm398.05 | |2000 |Lm203.55 | |2001 |Lm1,327.55 | |2002 |Xejn |

Il-korporazzjoni tagħmel ukoll użu mis--servizzi ta' l-Dr.

Andrew Borg Cardona fuq bażi ad hoc.

Id-drittijiet li tħallas dan l-avukat kienu ta' Lm98 matul l-2001 u ta' Lm575 matul din is-sena.

Rigward periti u/jew ditti ta' periti, it-tweġiba hija fin-negattiv.

ENEMALTA - HEALTH AND SAFTEY REGULATIONS

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Il-Viċi Prim Ministru hu konxju li fl-Enemalta qed isiru abbużi serji tal-health and safety regulations li qed jiġu aċċettati u difiżi kemm mill-management kif ukoll il-GWU li qed jaqbżu għall-ħaddiema li jiksru dawn ir-regolamenti?

Huwa l-każ li l-health and safety authority tiġi mgħarrfa b'dawn l-abbużi kostanti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħaddili aktar dettalji, anke b'mod kunfidenzjali jekk irid, biex inkun nista' ngħaddi l- informazzjoni lill-awtorita` għas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol għall-investigazzjonijiet meħtieġa.

SEA PASSENGER TERMINAL - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għall-proġett tal-cruise liner sea passenger terminal, jista' il-Ministru jgħid liema xogħlijiet inbdew, kemm mill consortium kif ukoll mill-gvern, sal-lum?

F'liema stadju waslu dawn ix- xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Viset consortium lesta - ħlief għal ftit finishes - il-bini alternattiv għar-residenti u ħwienet li kienu affettwati mill-proġett.

Il-consortium waqqa' l-bini lejn in-naħa tal-Marsa sabiex jibda x-xogħol fuq it-triq il-ġdida li tgħaqqad il-Marsa mal-Belt u li tgħaddi minn bejn is-sur u l-bini eżistenti.

Ser jibda wkoll ir-restawr ta' Pinto u Forni stores.

Inbnew ukoll faċilitajiet temporanji għall-passiġġieri.

Bħalissa qed isir xogħol sabiex jiġi stabilit il-post eżatti fejn kien jispiċċa l- moll li kien mibni mill-kavallieri.

Dan ser jerġa' jiġi restawrat u ser iservi sabiex tiġi miftuħa l-laguna fuq il-moll.

Inħareġ il-permess għall- uffiċini alternattivi ta' l-MMA u hu mistenni li dalwaqt jinbeda x-xogħol.

Fix-xhur li ġejjin il-gvern se jieħu ħsieb li jibdew jitwasslu s-servizzi meħtieġa għall-proġett.

Il-gvern ħa ħsieb ukoll li jsib uffiċini alternattivi għad-dwana u għat-taqsima tad-drenaġġ li kellhom jiċċaqalqu minħabba l-proġett.

MANOEL ISLAND/TIGNE` POINT - PROĠETTI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għall-proġett ta' Manoel Island u Tigne` Point, jista' il-Ministru jgħid liema xogħlijiet inbdew, kemm mill-consortium kif ukoll mill-gvern, sal-lum?

F'liema stadju waslu dawn ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Saru miżuri temporanji biex isir tisbiħ, jitqiegħdu pontoons u tiżdied is-sigurta` permezz ta' cameras, fencing u dawl ġo Manoel Island.

Din hija miżura temporanja li l-MIDI consortium ħa qabel ma jibda l-iżvilupp permanenti tal-marina.

Beda xogħol ta' restawr fuq Forti Manoel; tlesta t-tindif ta' Tigne` Fort; inħarġu l-permessi kollha għall-iżvilupp f'Tigne`; beda l-bini ta' appartamenti f'Tigne` south wara li sar l-eskavar meħtieġ għal dan l- iżvilupp; beda l-iżvilupp ta' Tigne` sports li jikkonsisti f'appartamenti għar-residenti, faċilitajiet sportivi għall-assoċjazzjoni sportiva Tigne`; se jibda wkoll l-iżvilupp ta' Tigne' Plaza li tgħaqqad in-naħa residenzjali man-naħa ta' l-attivita` kummerċjali f'liema plaza se jkun hemm pjazza; bdew ix-xogħlijiet fuq it-tunnel li se jsir f'Tigne` Point; tlesta studju dettaljat fuq il-harbour modelling li jikkonsisti fi studju fuq il- breakwater u dredging; tlesta x-xogħol mill-gvern sabiex kienet imwassla l- provvista ta' l-ilma għall-iżvilupp f'Tigne`.

KOTTONERA - PROĠETT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għall-proġett tal-Kottonera, jista' il-Ministru jgħid liema xogħlijiet inbdew, kemm mill-consortium kif ukoll mill-gvern, sal-lum?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Cottonera waterfront group beda x-xogħol fuq il-proġett f'Ġunju 2000.

Sar xogħol ta' twaqqiegħ fil-cooperage stores ħdejn il-Menqa, twaqqa' il-pont ta' fuq tal-forti Sant'Anġlu u sar xogħol ta' tindif tal-Caraffa stores u tal-ħnejjiet qodma tal-ħabs, kif ukoll tas- seagate vaults u l-imħażen taħt il-forti Sant'Anġlu.

Sar ukoll restawr tal-faċċati tal-Caraffa stores u reġgħet ġiet restawrata l-fetħa li kien hemm fis-sur fil-post li kien imwaħħal il-pont ta' fuq tal-forti Sant'Anġlu.

Kważi tlesta wkoll il-bini ta' blokk ta' appartamenti residenzjali u ħames stabbilimenti kummerċjali fil-Menqa fuq in-naħa tal-Birgu u t-Toqba fuq in-naħa tal-Kalkara.

Fil-11 ta' Ottubru ħareġ il-permess mill-MEPA għall-iżvilupp tal-yacht marina.

Hu mistenni li x-xogħlijiet fuq il-marina jinbdew fil-bidu tas-sena d-dieħla u jkunu mqassma fi tliet fażi.

Il-Port Cottonera consortium għamel xogħol ta' restawr fuq Scamps palace li kien il-palazz tal-kaptan ġenerali tax-xwieni fi żmien il-kavallieri ta' San Ġwann.

Il-palazz inbidel f'casino immexxi mill-Casino di Venezia.

Il- Port Cottonera consortium nadfet ukoll is-sit biswit Scamps palace fejn se tinbena lukanda.

Fil-fatt il-Casino di Venezia għadu kif laħaq ftehim mal- Port Cottonera biex tkun trasferita lilu art sabiex jiżviluppa l-istess art biswit il-casino ġo lukanda u biex ukoll jirrestawra ż-żewġ palazzi li hemm bejn il-casino u l-istores ta' Caraffa.

Il-Port Cottonera hu wkoll obbligat li jirrestawra l-bini tat-teżor, is-cement stores u l-maċina.

Min-naħa tiegħu l-gvern waqqa' il-bini magħruf bħala l-bini taċ-Ċiniżi taħt il-forti Sant'Anġlu u pprovda l-komunita` Ċiniża li tgħix Malta b'akkomodazzjoni alternattiva.

Fi ftit żmien se jibda wkoll ix-xogħol ta' tiswija fuq il-mollijiet ta' taħt il-forti Sant'Anġlu biex ikunu tajbin għall-irmiġġi.

Il-gvern ħa wkoll ħsieb li jtejjeb l-infrastruttura mhux biss biex jitwettaq il-proġett iżda biex jirrisolvi l-problema eżistenti fl- inħawi.

Sar xogħol biex tissaħħaħ is-sistema ta' l-elettriku, tad-drenaġġ u ta' l-ilma.

Il-gvern waqqa' ukoll il-ħajt li jissepara l-baċir 1 minn Triq Santa Tereża u minn parti minn Pjazza Gavino Gulia u minfloku sar ħadid dekorattiv.

Sar ukoll xogħol ta' tisbiħ tal-bankina u anke t-tqegħid tal- bankijiet.

MEPA - SEA PASSENGER TERMINAL - PERMESSI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid liema permessi għall-iżvilupp inħarġu mill-MEPA b'konnessjoni mal-proġett tal-cruise liner passenger terminal sal- lum?

Meta nħarġu d-awn il-permessi u liema xogħlijiet ikopru?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-permessi li nħarġu b'konnessjoni mal-proġett tal-cruise liner terminal huma kif ġej:

|14/2/2|permess outline | |000 |għall-proġett kollu | |26/4/2|permess outline(ammendat| |001 |għall-proġett kollu | |13/11/|permess full | |2001 |għall-kostruzzjoni ta' | | |bini għal terzi persuni | |5/7/20|permess full ammendat | |02 |għall-kostruzzjoni ta' | | |bini għal terzi persuni | |27/8/2|permess full | |001 |għad-demolizzjoni ta' | | |bini, kostruzzjoni | | |tat-triq, restawr u bini| | |tal-faċċata ta' Pinto | | |stores u kostruzzjoni | | |ta' parkeġġ | |4/11/2|permess full | |002 |għall-kostruzzjoni ta' | | |bini għal Malta maritime| | |authority | |10/7/2|permess għal skavar | |000 |esploratorju fuq | | |il-bankina tal-port |

MEPA – MANOEL ISLAND/TIGNE` POINT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid liema permessi għall-iżvilupp inħarġu mill-MEPA b'konnesjoni mal-proġett ta' Manoel Island u Tigne' Point sal- lum?

Meta nħarġu dawn il-permessi u liema xogħlijiet ikopru?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher hawn taħt:

|Description |Status | |Demolition of derelict| | |buildings and |Approved | |dismantling of |on | |elevations to be |18/12/00 | |constructed as per | | |outline permit | | |Excavation of site in |Approved | |connection with |on | |application PA5326/00 |24/07/00 | |(Tigne' Sports) | | |Restoration Works (St.|Approved | |Luke's Garrison |on | |Chapel) |23/04/02 | |Restoration of fabric | | |of Fort Manoel phase | | |1, including barracks |Approved | |buildings, casement, |on | |polverista, couvre |21/06/02 | |porte and main gate. | | |Full development | | |application for Tigne | | |sports phase in | | |connection with PA |Approved | |02135/94, Outline |on | |development plan, as |21/06/02 | |described in | | |accompanying | | |documentation | | |To erect residential | | |accommodation, with | | |underlying | | |car-parking, |Approved | |associated leisure |on | |facilities, |11/10/02 | |landscaping, existing | | |tunnels and pre-shore | | |areas.

(Tigne South | | |Phase) | | |Excavation of site in | | |connection with |Approved | |proposed works at |on | |Tigne south. |15/02/02 | |To erect multi-level | | |underground carpark, | | |pjazza with peripheral| | |retail, offices and |Approved | |residential units. |on | |Application includes |11/10/02 | |linking to south | | |belvedere (Tigne Plaza| | |Phase) | | |Installation of |Approved | |pontoons and |on | |sanctioning of |26/07/02 | |pontoons already | | |installed | |

MEPA - KOTTONERA – PERMESSI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid liema permessi għall-iżvilupp inħarġu mill-MEPA b'konnessjoni mal-proġett tal-Kottonera sal-lum?

ONOR.

Interpellant hu kif ġej:

|21/6/20|Permess outline li | |00 |jkopri l-iżvilupp kollu | | |relatat ma` l-konsorzju | | |Cottonera waterfront | | |group minn barra | | |l-proġett tat-Thalasso | | |therapy centre, St. | | |Angelo Fort. | |21/6/20|Permess outline li | |00 |jkopri żvilupp ta | | |Thalasso therapy centre,| | |St. Angelo Fort | |21/6/20|Permess full li jkopri | |00 |l-bini ta' blokk | | |appartamenti | | |fil-Menqa/Toqba Birgu u | | |r-restawr ta' Caraffa | | |stores | |13/2/20|Tibdil | |02 |fil-kondizzjonijiet | | |16,25,26, u 27 | | |tal-permess PA 1043/00. | | |Demolizzjoni tal-bridge | | |minn Triq il-Ħabs | | |l-Antik għall-fortizza | |8/8/200|Permess outline li | |0 |jkopri l-iżvilupp kollu | | |relatat ma' l-konsorzju | | |Port Cottonera Ltd. minn| | |barra l-proġett | | |tal-Maċina | |8/8/200|Permess outline għal | |0 |proġett tal-Maċina, Isla| |1/3/200|Permess full li jkopri | |1 |l-iżvilupp ta' casino | | |fil-Palazz tal-Ġeneral, | | |Birgu | |8/8/200|Permess full għal | |0 |kostruzzjoni ta' hotel | | |fis-sit vakanti u | | |fil-palazz tal-kaptani | | |ta' l-iskwadruni | |9/4/200|Permess full | |1 |għad-demolizzjoni ta | | |żidiet mal-bini storiku | | |u skavar ta' materjal | |Approva|Permess full għal | |t |kostruzzjoni tal-marina.| |11/10/2|(Permess għadu ma | |002 |nħariġx) | |Approva|Pjanti u faċċati | |t |ammendati għal permess | |11/10/2|PA 1043/00 - (Permess | |002 |għadu ma nħariġx) |

PULIZIJA – QBID TA' DROGA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm inqabdet droga mill-1992 sa Ottubru 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Rigward il-perijodu 1992 sa sena 2001, nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġibiet li kont tajt għal mistoqsijiet parlamentari 69, 7979, 12766, 23034 u 31920.

Dwar is-sena 2002 - bejn Jannar u Ottubru - ninsab informat li l-ammont ta' droga li nqabdet mill-pulizija huwa kif ġej:

|Cocaine |4kg411.313grm| | |s | |Heroin |624.18grms | |Cannabis plants |12 plants | |Cannabis grass |846.45grms | |Cannabis resin |8kg733.45grms| |Cannabis seeds |43 seeds | |Ecstacy |975.5 tablets| |DHC |85 tablets | |Methadone |230ml | |Hallcion |59 tablets | |Anabol |13,000 | | |tablets | |Ocymetholone |30 tablets | |Stanozolol |1,255 tablets|

Inġibditli l-attenzjoni illi fit-tagħrif li kont ġejt mogħti għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 35763, kien hemm żball fl-għadd ta' l-ammont tal-cocaine.

Għaldaqstant it-tagħrif mogħti dwar il-cocaine għandu jkun dak li qiegħed jingħata f'din it-tweġiba.

PULIZIJA - OVERTIME

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm tħallsu overtime membri tal-korp tal-pulizija mill-1992 sa Ottubru 2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-ammont ta' overtime li tħallas lill-membri tal-korp tal-pulizija mill-1992 sa Ottubru 2002 huwa kif jidher hawn taħt:

|Sena |Ammont Imħallas | | |Lm | |1992 | 49,736 | |1993 | 272,315 | |1994 | 391,756 | |1995 | 397,277 | |1996 | 384,814 | |1997* | 678,817 | |1998 | 276,954 | |1999 | 246,586 | |2000 | 259,791 | |2001 | 441,157 | |2002 (sa | 279,069 | |Ottubru) | |

*Jinkludi l-ammont ta' overtime li nħadem fl-1996 in konnessjoni ma' l- elezzjoni ġenerali.

PULIZIJA - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid għaliex fl-1 ta' Ottubru 2002 żewġ assistenti kummissarji ġodda ngħataw il-promozzjoni b'direct order meta sena lu l-PSC kienet irrakkmandat li promozzjonijiet b'direct orders huma nieqsa mit- trasparenza?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab sorpriż ħafna b'din id-domanda.

Il-proċedura segwita fil-każ ta' l-assistenti kummissarji kienet identika għal dik segwita mill-Indipendenza sal-lum, inkluż taħt amministrazzjoni Laburista.

Fuq direttiva tal-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku, ħatriet għall-futur se jsiru mhux iktar fuq rakkmadazzjoni diretta, kif dejjem sar f'dawn l- aħħar 38 sena.

Kull rakkmandazzjoni diretta, saret meta saret, dejjem kien ikollha bżonn l-approvazzjoni tal-kummissjoni li d-deċiżjoni finali tibqa` tagħha.

Għalhekk ir-riferenza, żbaljata jew delibera, għal kelma direct order hi barra minn lokha.

PULIZIJA - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jaqbel il-Ministru mal-PSC li promozzjonijiet li jingħataw fil-korp tal- pulizija b'direct order huma nieqsa mit-trasparenza?

Jekk ma jaqbilx, x'għandu x'jgħid dwar il-PSC li rrakkmandat proprju hekk?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari 36836 f'din l-istess seduta.

Mhux kompitu tiegħi li niġġudika l-operat tal-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku li bil-Kostituzzjoni, kif jaf l-Onor.

Interpellant, għandha ġurisdizzjoni esklussiva f'dawn il-materji.

GOZO CHANNEL - CAFETERIAS

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid jekk sarx profitt jew telf, fl-aħħar ħames snin mis-servizz tal-catering provdut fil-cafeterias tal-vapuri tal-Gozo Channel?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.