MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 531 It-Tlieta, 24 ta' April, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 531

It-Tlieta, 24 ta' April, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.10 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 24 ta' April, 2001

WERREJ

MINUTI 407

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 407

TQEGĦID TA' KARTI 410

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL MALTI GĦALL-IŻVILUPP EKONOMIKU U

SOĊJALI (IT-TIENI QARI)

MALTA COUNCIL FOR ECONOMIC AND SOCIAL DEVELOPMENT BILL (SECOND READING) 411

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AMMINISTRAZZJONI TA' ART TAL-GVERN (IT-TIENI QARI)

GOVERNMENT LAND (ADMINISTRATION) BILL(SECOND READING) 418

AĠĠORNAMENT 432

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 437

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 530 li saret fit-23 ta' April, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SINJALI TAT-TOROQ - NAXXAR - PRISON STREET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid b'liema dritt fi Prison Street, in- Naxxar, sar keep clear sign quddiem arkata li minnha lanqas biss tgħaddi karozza?

Min talab u min awtorizza l-keep clear?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li l-keep clear fit-triq li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant ma kenitx awtorizzata mill-bord għall-kontroll tat-traffiku.

Il-bord ġibed l-attenzjoni tal-kunsill lokali dwar dan u ġie informat li l- keep clear se titneħħa.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sar xi arranġament biex jibdew isiru laqgħat perjodiċi sabiex ċerti problemi li jinqalgħu minn żmien għal żmien f'ċerti nħawi jiġu solvuti kemm jista' jkun malajr?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, b'mod ġenerali nista' ngħid li hemm żewġ tipi ta' abbużi fir-rigward tas-sinjali tat-toroq, b'mod partikolari dawk li jkunu mpinġija ma' l-art.

Hemm ċirkostanzi fejn individwu jkun jidhirlu li għandu jaqbad ftit żebgħa safra u jagħmel reserved parking quddiem il- bieb tad-dar - jista' jkun ukoll li dak l-individwu verament ikollu dritt, iżda minħabba dewmien burokratiku dak is-servizz idum ma jingħatalu - u hemm ċirkostanzi oħra fejn ċerti kunsilli lokali jiddeċiedu huma li jagħmlu dawn is-sinjali mingħajr ma jgħaddu mill-proċedura kollha ta' applikazzjoni u approvazzjoni.

Lill-Onor.

Interpellant ninformah li ċ-chairman tal-bord għall-kontroll tat- traffiku jiltaqa' ma' kunsilli lokali differenti, għalkemm forsi mhux b'mod regolari, u nispera li dawn id-diffikultajiet jonqsu kemm jista' jkun, speċjalment bit-twaqqif ta' l-awtorita' dwar it-trasport.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jispjega eżattament x'inhi l- proċedura biex wieħed ikollu dritt għall-keep clear?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Normalment biex wieħed jitħalla jagħmel xi sinjal quddiem il-bieb tad-dar irid jitlob permess mingħand il-bord għall-kontroll tat-traffiku.

Il-bord imbagħad jirriferi lil dak il-kunsill lokali partikolari - għax il-liaison bejn il-bord u l-kunsilli lokali hija ferm importanti - u ladarba mbagħad il-kunsill lokali jiddeċiedi li s-sinjal huwa meħtieġ li jsir, u sakemm naturalment ma jmurx kontra r-regoli tat- traffiku, il-bord għall-kontroll tat-traffiku japprova dik it-talba u jinforma lid-dipartiment tat-toroq biex ikunu jistgħu jsiru s-sinjali neċessarji.

F'każ li jkun il-kunsill li jkun oriġina dik it-talba - u allura tifhimha li l-kunsill ikun diġa' qabel li dak is-sinjal hemm bżonnu - id-deċiżjoni tkun f'idejn il-bord u bl-istess proċedura jinforma lid- dipartiment tat-toroq biex jinżebgħu s-sinjali.

Fir-rigward tar-reserved parking għal persuni b'diżabilita' noqogħdu fuq id- deċiżjoni tal-kummisjoni għal persuni b'diżabilita', li ovvjament għandha l- esperti tagħha f'dan il-kamp u li permezz tagħhom tivverifika jekk il- persuna li tkun qed tagħmel it-talba tkunx verament disabled.

Imbagħad bla ma joqgħod jinvestiga aktar, dejjem jekk ma jkunx hemm xi kontro- indikazzjoni, il-bord japprova r-reserved parking.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiġifieri l-Ministru qed jgħid li meta jkun hemm talba għal reserved parking minn persuna b'diżabilita', l-aħħar kelma tkun tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Allura kif jispjega l- fatt li ġieli jkun hemm każi fejn persuna ma tkunx disabled imma tkun tbati minn xi marda jew kondizzjoni partikolari, u xorta waħda t-talba tagħha tispiċċa quddiem il-kummissjoni?

X'jista' wieħed jirrikmanda li jsir f'dan il-każ, peress li talba ġieli jgħaddu x-xhur minn fuqha?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' hija l-awtorita' li tiddikjara jekk il-persuna in kwestjoni taqax verament taħt il-kategorija ta' disabled, abbażi ta' ċertifikati mit-tobba tagħha stess.

Ladarba ssir din id-dikjarazzjoni, il-bord tat-traffiku ma jinvestigax aktar u allura l-proċedura tkun pjuttost plain sailing.

Persuna li ma taqax taħt il-kategorija ta' disabled imma li s-saħħa tagħha tkun qed tmur lura kontinwament, m'għandha l-ebda dritt li jkollha reserved parking.

Naturalment aħna konxji mill-fatt li trid tinstab soluzzjoni għall-problemi bħal dawn, forsi anke permezz ta' xi bord mediku, pero' l-ministru ma jistax jiddeċiedi hu jekk persuna anzjana li forsi tkun tbati bix-xjatika jew bl-artrite, għandhiex tingħata reserved parking facilities.

Naturalment din il-problema hija wkoll marbuta man- nuqqas ta' parking space.

Talbiet għal reserved parking jiġu l-aktar minn dawk il-lokalitajiet fejn il-problema ta' parking hija kbira.

Per eżempju, f'Ħal Safi ftit li xejn ikollna talbiet simili għax hemmhekk tista' prattikament tipparkja fejn trid, imma f'Tas-Sliema, Buġibba u Wied il-Għajn, postijiet fejn fis-sajf ikun hemm żieda konsiderevoli fil-popolazzjoni, il-problema ta' parking hija relattivament kbira.

M'għandix għalfejn ngħid li qegħdin nippruvaw nindirizzaw din il-problema u nsibu soluzzjoni għaliha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jispjega kif jista' jitneħħa reserved parking sign ladarba jkun diġa' ġie approvat kemm mill- awtoritajiet konċernati kif ukoll mit-tobba?

Qed nirriferi b'mod partikolari għar-reserved parking li kien hemm mad-dar ta' l-anzjani f'Ta' Saura, fir-Rabat, li minkejja l-pjani li kien hemm biex isir studju biex dik it-triq issir one-way, ir-reserved parking tneħħa qabel ma sar l- imsemmi l-eżerċizzju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, is-sitwazzjoni f'Ta' Saura hija differenti minn meta jintalab reserved parking għal xi individwu.

Hemmhekk għandek residenza ta' l-anzjani li quddiemha kellha reserved parking, liema spazju kien qed jintuża għal ftit minuti sakemm xi ħadd iniżżel lil xi anzjan jew anzjana li jkunu joqogħdu f'dik ir-residenza jew lil xi ħadd li jmur iżurhom.

Dak ir-reserved parking kien ilu hemmhekk u kien qed joħloq diversi problemi għat-traffiku li jgħaddi minn dawk l-inħawi.

Mr Speaker, huwa neċessarju li dik it-triq issir one-way u nisperaw li malli din il-problema tiġi solvuta, insolvu wkoll il-problema tar-reserved parking.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jekk qed nifhem sew il-Ministru qed jgħid li appena dik it-triq issir one-way, ir-reserved parking jerġa' jkun hemm lok għalih.

Allura ma jħossx il-ħtieġa li ssir prova jekk it-triq tkunx vijabbli jew le ladarba ssir one-way?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, kemm-il darba ngħad li l-intenzjoni tagħna hi li dik it-triq issir one-way bi prova għal tliet xhur sabiex inkunu nafu x'ikunu r-riperkussjonijiet.

EDUKAZZJONI– XOGĦLIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm kuntratturi li qed jistennew li jitħallsu għal xogħlijiet li għamlu f'oqsma differenti li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħu?

F'kull każ min huma dawn il-kuntratturi?

F'kull każ x'xogħol għamlu?

F'kull każ xi ħlas huma intitolati għalih?

X'qed iżomm milli jitħallsu?

Meta se jitħallsu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): L- informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MELLIEĦA - NSIB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'diffikultajiet ġodda nqalgħu biex f'daqqa waħda l- persuna li isimha qed jintbagħat separatament, qed issirilha oġġezzjoni li tarma l-mansab fl-Għadira tal-Mellieħa meta dan jinsab fuq il-perimetru taz- zona - kif indikata fil-pjanta mibgħuta separatament – fejn ma jistax isir insib minħabba r-riżerva u meta din il-persuna qatt ma qalgħet inkwiet, qatt ma kisret il-liġi u qatt ma wżat is-senter fl-inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li l- konfini tar-riserva naturali ilhom li ġew stabiliti mill-1993 - bis-saħħa ta' avviż legali 144 ta' l-1993 – u daħlu fis-seħħ nhar l-1 ta' Jannar 1994.

It-teħid ta' l-għasafar mhux permess fil-konfini tar-riserva naturali.

Minn stħarriġ li għamel id-dipartiment għall-ħarsien ta' l-ambjent jirriżulta li fit-12 ta' Marzu, 2001 il-pulizija ta' l-ALE waqqfet persuna waqt li dan instab jonsob fil-konfini tar-riserva naturali.

Għaldaqstant qed jittieħdu passi kriminali fil-konfront tiegħu hekk kif titlob il-liġi.

Ma saret l-ebda oġġezzjoni għall-persuna msemmija.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jekk jippermettili l-Ministru, nixtieq nitlaq mill-Għadira u naqbad it-triq ta' Baħar iċ-Ċagħaq, inti u ġej lura lejn il- Magħtab!

X'qed isir u x'passi qed jittieħdu biex it-tagħbija ta' skart ġdid iswed ma tkomplix tikber lejn it-triq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nixtieq nippreċiża li dik l- area fil-Magħtab fejn intefa' materjal ta' skart hi parti mill-footprint li kien hemm bħala landfill site għall-immaniġjar ta' l-iskart.

Meta rajt li mhux biss qed jintefa' skart ta' terrapien imma anke skart domestiku, daqskemm ħassu urtat l-Onor.

Membru daqshekk ieħor ma ħadtx gost jien.

Fil- fatt ġbidt l-attenzjoni ta' l-uffiċjali nkarigati u dawn ħadu passi immedjati biex dak l-iskart jgħattuh permezz ta' construction and demolition waste.

Filwaqt li fil-Magħtab hemm il-problema li minħabba li materjal ta' skart qiegħed dejjem jiżdied, ma tistax ma tersaqx fil-limiti tal-konfini tagħha stess.

Pero' hemm mod u mod kif tersaq għax altru tersaq bil-materjal ta' kostruzzjoni u demolizzjoni, li huwa l-aktar skart nadif, u tagħmilha b'mod terraced u sloping u li ma jikkaġuna ħsara lil ħadd, u altru twaddab materjal ieħor ta' skart li għandek tqiegħdu aktar 'il ġewwa kif dejjem kien jitqiegħed.

Jiena ngħatajt l-assigurazzjoni li dan l-iskart se jibda jiġi mmaniġjat b'dan il-mod.

SKEJJEL - GĦAJNUNA LIL STUDENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'għajnuna ngħata tul din is-sena skolastika l- istudent li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament, student li jbati minn disturbi psikoloġiċi serji li jżommuh milli jattendi l-iskola regolament?

ONOR.

LOUIS GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li s- sezzjoni ta' l-edukazzjoni ma jirriżultalhiex li għandha xi talba dwar dan l-istudent biex tingħatalu għajnuna d-dar.

PA - DELIMARA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

24161 – oriġinarjament kienet saret lill-ministru għall-ambjent - u cioe' jgħid jekk fl-aħħar xhur sarx xi xogħol biex jitneħħa r-radam li qed jidfen inħawi sħaħ f'Delimara?

Jista' jgħid jekk sarx xi xogħol biex jissewwew ħitan tas-sejjieħ fl-inħawi u jitħawlu siġar ġodda flok dawk imqaċtin u vandalizzati?

Hemm xi ħsieb li jsir dan ix-xogħol?

Jekk iva, meta?

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Rigward ir-radam ninsab informat illi nħarġu diversi avviżi ta' twettiq kontra s-sidien u l-okkupanti meta dawn kienu magħrufa.

Irid jingħad ukoll li qed isir kordinament mal-ministeru għall-ambjent biex l-imsemmi radam jibda jitneħħa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Is-Segretarju Parlamentari għandu idea meta se jitneħħa dan ir-radam?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Le, għad m'hemmx data meta se jitneħħa dan ir- radam, pero' għaddejjin bżdiversi xogħlijiet b'kordinazzjoni mal-ministeru għall-ambjent fir-rigward tat-twaqqigħ ta' bini illegali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Refalo.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, f'isem il- Ministru tas-Saħħa nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar leave u study leave li ttieħed minn tobba u speċjalisti li jaħdmu fl-Isptar Sir Paul Boffa matul is-snin 1999 u 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

Tagħrif dwar l-għadd ta' sigħat ta' temporary absence li ħadu ħaddiema fid-dipartiment ta' l-outpatients ta' l-onkoloġija u d-dermatoloġija fl-Isptar Sir Paul Boffa matul is-snin 1999 u 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25025; u

Tagħrif dwar sick leave li ttieħed minn ħaddiema fid-dipartiment ta' l- outpatients ta' l-onkoloġija u d-dermatoloġija matul is-snin 1999 u 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL MALTI GĦALL-IŻVILUPP EKONOMIKU U SOĊJALI

MALTA COUNCIL FOR ECONOMIC AND SOCIAL DEVELOPMENT BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-4 ta' April, 2001 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, fl-intervent li għamilt dwar dan l- abbozz ta' liġi li se jwaqqaf il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali kont qed nappella lill-gvern dwar l-importanza li f'dan il-kunsill ikun hemm rappreżentati wkoll is-setturi ta' l-agrikoltura u s-sajd għaliex dawn jolqtu qafas importanti fis-soċjetà tagħna, jiġifieri l-provvista ta' l-ikel għall-Maltin u l-Għawdxin kif ukoll għat-turisti f'pajjiżna.

U ż- żewġ naħat nifhmu l-importanza li nsostnu dan il-qasam għaliex dan irendi ħafna għall-ekonomija tal-pajjiż.

Irridu niftakru wkoll li l-ikel li nikkonsmaw jiġi kemm mill-produzzjoni tal-bdiewa, is-sajjieda u r-raħħala lokali u anke minn produtturi mferrxin ma' l-erbat irjiħat tad-dinja, mhux biss dawk li hemm fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk wieħed irid jagħmel riferenza għad-diffikultajiet li niffaċċjaw minħabba d-daqs ġeografiku tal-gżejjer tagħna flimkien mal-problemi li għandna fl-economy of scales tagħna li huwa importanti li ma nkomplux ninjorawhom.

Per eżempju, f'dawn l-aħħar xhur, grazzi għall-fatt li Malta ma daħlitx il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer, il-konsumaturi lokali setgħu jgawdu l-prodotti li nsibu fis-suq lokali, kontra dak li ġara f'pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea u pajjiżi oħra li fihom feġġet din il-marda, fejn naturalment kellhom nuqqas ta' provvista ta' laħam.

Apparti dan l-aspett, hemm l-aspett importanti tas-sigurtà ta' l-ikel li sar jagħmel ħafna iktar sens minħabba l-mod kif qed tiżviluppa d-dinja llum.

Is-sigurtà ta' l-ikel ma tiddependix biss minn dak li jipproduċu l-bdiewa, ir-raħħala u s- sajjieda tal-gżejjer tagħna, imma tiddependi wkoll minn dak li qed jiġri fid-dinja ta' madwarna f'dak li huwa żvilupp sostenibbli fil-biedja.

Kif diġà għedt, hawnhekk joħroġ ukoll il-punt li l-politika ta' sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea se tkompli toħloq problemi kbar li dawn il-gżejjer m'għandhomx x'jambuhom.

Dan għaliex aħna rridu nkunu konformi ma' ċerti regoli li l-Unjoni Ewropea timponi fuq il-pajjiżi membri li ovvjament lilna se jolqtuna ħażin.

Kif kont qed nispjega aħna m'għandniex art kbira biżżejjed fejn nipproduċu ċerti prodotti bħalma huma l-għalf, il- ġwież, il-qmuħ, il-laħam aħmar, zokkor, butir, ġobon.

Allura rridu bilfors inżommu monitoring sħiħ ta' dak li qed jiġri fis-swieq internazzjonali ta' dawn il-prodotti.

Mr Speaker, ma nistgħux inħarsu lejn is-settur tal-biedja u sajd f'pajjiżna bħala persentaġġ ċkejken tal-GDP, imma rridu nirrealizzaw li huwa settur li minnu tiddependi l-provvista ta' l-ikel għall-Maltin u l-Għawdxin u għall- industrija tat-turiżmu.

Għalhekk l-oppożizzjoni qiegħda tenfasizza li l- gvern jpoġġi rappreżentanti tas-setturi tal-biedja u sajd fl-istrutturi li jwaqqaf.

Il-gvern ilu jgħid għal numru ta' snin li minħabba l- globalizzazzjoni li għaddejja, jekk Malta tadotta l-politika ta' Svizzera fil-Mediterran xorta jkollha tneħħi l-levies ta' protezzjoni li għandhom il- bdiewa.

Jien kelli okkażjonijiet nispjega għaliex din hija ħrafa.

Per eżempju, meta l-gvern preċedenti Laburista sostna fuq il-protezzjoni tal- levies tal-biedja qatt ma kellu inkwiet mad-WTO.

Mhux se noqgħod nispjega x'kienu dawn il-levies li żidna biex nipproteġu s-settur, imma l-bilanċ kien ċar mhux biss għan-naħa tal-gvern, għall-industrijalisti u għad-WTO, imma għad-dinja kollha.

Il-mod kif matul dawn l-aħħar 25 sena il- gvernijiet Maltin sostnew sija l-protezzjoni jew il-levies jew il- protezzjoni u l-levies flimkien, juri ċar li din il-protezzjoni qed trendi għall-ġid komuni.

Ħalli nsemmi qasam partikolari, dak tal-laħam tal-majjal li s'issa, grazzi għall-fatt li ma daħlitx il-marda ta' l-ilsien u d-dwiefer, għadna nipproduċuh u għadu jġib l-aħjar prezzijiet għall-produtturi tagħna.

F'din l-industrija, li tiġġenera madwar Lm11 miljun fis-sena, insibu diversi strutturi, fosthom is-servizz veterinarju, li kollha jagħmlu parti mill- impenn li tirrikjedi din l-industrija biex tkun sostenibbli.

Filwaqt li l- produtturi fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea kienu jieħdu bejn 50c u 60c għal kull kilo laħam li jipproduċu, f'Malta kellhom prezz li jvarja bejn 82c u 84c, barra li kellhom garanziji ta' għalf issussidjat ladarba jogħla l-prezz internazzjonali.

Allura kien possibbli li jipproduċu prodott tajjeb u jkomplu jgħollu l-kwalità tal-prodott.

Min-naħa l-oħra l- konsumatur kien qed isib prezzijiet fost l-aktar kompetittivi fid-dinja għaliex kien qed jixtri dan il-laħam frisk għall-prezzijiet ta' Lm1.20c u Lm1.40c mingħand il-butchers.

Din l-industrija kienet qed tipproduċi biżżejjed biex il-ħwienet tal-laħam ma jkomplux jonqsilhom ix-xogħol għax imur fis-supermarkets, imma kien hemm provvista adegwata ta' laħam frisk biex issostni l-għajxien ta' dawn in-nies ukoll.

Mr Speaker, id-WTO kienet taf li fl-istess mument li l-produtturi fl- Ingilterra kellhom prezzijiet ħafna orħos minn dawk tal-produtturi Maltin u Għawdxin, il-konsumaturi kienu qed iħallsu prezzijiet għolja ħafna aktar minn dawk li kienu qed iħallsu l-konsumaturi Maltin u Għawdxin.

Tant hu hekk li d-WTO irreġistrat tilwima kbira ma' l-Unjoni Ewropea proprju minħabba din is-sitwazzjoni fejn, minkejja li għandha protezzjoni fuq importazzjoni ta' dan il-prodott li jkun ġej minn pajjiżi li m'humiex membri, din il-protezzjoni ma kenitx qiegħda tilħaq l-iskop tagħha.

Dan ġara għaliex l-industrija kienet nieżla 'l isfel u l-konsumaturi kienu qed iħallsu prezzijiet għoljin.

U jgħidu kemm jgħidu li din mhix il-verità, dawn huma fatti u l-fatti ma jista' jinnegahom ħadd.

Dawn huma realtajiet li jikkonfermaw id-differenza ta' dak li tipproponi l-politika Laburista ta' Svizzera fil-Mediterran fejn il-kontrolli li tagħmel tabilħaqq isostnu l-interessi tal-produtturi u ta' l-industrija, u sija l-interessi tal- konsumaturi u ta' l-industrija tat-turiżmu.

Jiġifieri wieħed dejjem isib prodott frisk u bnin u dejjem bl-aktar prezzijiet vantaġġjużi.

Mr Speaker, dawn huma r-raġunijiet għaliex l-oppożizzjoni qed tappella lill- gvern biex f'dan il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku jdaħħal rappreżentanza tas-setturi ta' l-agrikoltura u tas-sajd.

Għax aħna mhux biss irridu nħarsu lejn il-ftit bdiewa, raħħala u sajjieda li għandna, imma rridu nħarsu lejn is-setturi tal-biedja u s-sajd bħala sors ta' provvista ta' l-ikel sija għall-poplu tagħna u sija għall-industrija tat-turiżmu li wieħed jawgura li l-miljun turist ma jkomplux jonqsu għaliex inkella jonqos ħafna mill-ġid ekonomiku tal-pajjiż.

Mr Speaker, għalkemm il-gvern dejjem jagħti indikazzjoni li l-affarijiet sejrin sewwa għax issa Malta għandha l-aqwa direzzjoni, jiġifieri li taġġorna s-setturi tal-biedja u s-sajd ma' dak li qed jitlob l-NPAA, jekk wieħed iħares lejn x'ġara matul dawn is-sentejn u nofs, u lejn dak li ġara matul l-għoxrin xahar tal-gvern preċedenti Laburista, m'hemmx dubju li jara bidla kbira.

Din il-bidla qed iġġib nuqqas ta' direzzjoni fis-settur tal- biedja u s-sajd fil-gżejjer tagħna mhux biss minħabba l-fatt li ħafna ma jafux x'se jiġri jekk naqbdu t-triq ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea jew jekk naqbdu t-triq ta' Svizzera fil-Mediterran, imma għax anke l-banek lokali qegħdin jissikkaw lil kull raħħal, sajjied u bidwi li investew fl- erba' snin li għaddew.

Ejja ngħidu li mhux qed jinħoloq il-ġid ekonomiku għax l-oppożizzjoni qed tikkritika u ġġib l-inċertezza, imma għandek żewġ fatturi importanti oħra li qed joħolqu l-problemi.

L-ewwelnett hemm in-NPAA li jgħid li l- ekonomija tas-settur tal-biedja qatt m'hi se tkun vijabbli minħabba n- nuqqasijiet li għandha bħala daqs ta' art u affarijiet oħra biex taġġorna ruħha mar-regoli ta' l-Unjoni Ewropea, u t-tieni hemm il-banek li qed jaraw ir-rapport ta' l-istitut agronomiku ta' Bari li fost affarijiet oħra jiddikjara lill-gvern li b'dawn ir-regoli se jkun hemm problemi kbar fis- settur tal-biedja.

Imbagħad hemm rapporti dwar l-ambjent li jgħidu li l- biedja hija limitata minħabba d-densità tal-popolazzjoni tagħna u n-nuqqas ta' art fil-gżira li minnha jiddependu ħafna industriji, fosthom tat-tjur, tal-majjal u taċ-ċanga.

Allura hemm tliet problemi li qed jimblokkaw lill- bdiewa, lir-raħħala, lis-sajjieda biex jagħmlu dak l-investiment sostenibbli.

Mr Speaker, huwa fatt li ninsabu fi sqaq u diment li l-gvern ma jifhimx il- ħtieġa li dan il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali jkollu rappreżentanza soda ta' l-oqsma tal-biedja u s-sajd, jiddispjaċini ngħid li ma nkunux qed nagħmlu pass 'il quddiem biex f'pajjiżna jkollna l-klima ta' żvilupp sostenibbli ħalli dan is-settur irendi għall-ġid komuni tal-Maltin u l-Għawdxin.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ issa lill-Viċi Prim Ministru biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, segwejt dan id-dibattitu li issa ilu għaddej għal numru ta' seduti li bdejna qabel ma aġġornajna għall-ġranet ta' l-Għid, li kien jinkludi serje ta' interventi li, kieku kelli nagħsarhom u nħares lejn l-aspetti pożittitivi tagħhom, naħseb li kienu interessanti.

F'diversi interventi saret enfasi fuq l-aspetti pożittivi li tinkludi din il-liġi li qed nipproponu f'dan il-parlament.

Huwa diffiċli li nwieġeb għall-argumentazzjoni kollha li saret min-naħa tal- kollegi taż-żewġ naħat tal-Kamra, però jien ħadt nota tal-punti prinċipali ta' wħud mill-interventi u se nipprova nindirizzahom.

Wieħed mill-aspetti li ġie indirizzat minn diversi kelliema huwa l-proposta li hemm fil-liġi biex fil-kompożizzjoni tal-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali nintroduċu l-konċett tas-soċjetà ċivili.

Bħalma taf il-Kamra, il-liġi tinkludi l-proposta li jitwaqqaf dak li jissejjaħ il- kumitat tas-soċjetà ċivili li jkun presjedut mill-istess chairperson tal- kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali u allura jkun iċ- chairperson stess li jkun il-portavoce ta' dan il-kumitat tas-soċjetà ċivili fil-laqgħat tal-kunsill.

Il-liġi tgħid ċar u tond li dan il-kumitat tas-soċjetà ċivili se jkun kompost minn ħames organizzazzjonijiet li huma meqjusin bħala organizzazzjonijiet nazzjonali li jirrappreżentaw setturi partikolari ta' pajjiżna, fosthom l-anzjani, iż-żgħażagħ, il-kunsilli lokali, in-nisa u persuni b'diżabilità.

Però din il-klawsola hija miktuba b'tali mod li tippermetti li l-kompożizzjoni ta' dan il-kumitat jespandi ruħu u jinkludi fi ħdanu organizzazzjonijiet oħrajn, skond is-suġġett partikolari li jkun qiegħed jiġi diskuss.

Allura għażilna soluzzjoni li hija flessibbli ħafna li tista' tadatta ruħha għas-sitwazzjoni - u ma nidħqux bina nfusna - u li tħalli lil din l-istruttura tiffunzjona.

Naturalment stajna għażilna soluzzjoni ta' forum ta' għaqdiet nazzjonali li kien ifisser - qed inkun konservattiv - 130 jew 140 organizzazzjoni differenti.

Imbagħad għidli kemm tista' tagħmel laqgħat kostruttivi, bl- intenzjonijiet kollha tajba li wieħed jista' jimmaġina, jekk inti jkollok forum li jinkludi 130 għaqda minn setturi differenti u b'interessi differenti li trid tlaqqagħhom biex taparsi tkun qed tagħmel lip service għal dan il-konċett tal-kumitat tas-soċjetà ċivili.

Meta konna diġà bdejna dan id-dibattitu fil-parlament kienu ġew hawn Malta delegazzjoni mill- economic and social committee ta' l-Unjoni Ewropea u waqt laqgħa li kellhom miegħi dehru interessati ħafna fid-dibattitu li konna qegħdin nagħmlu f'dan il-parlament.

Huma staqsewni diversi mistoqsijiet kif jiffunzjona dan il- kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku, x'inhi l-istorja tiegħu u fejn nixtiequ neħduh.

Meta spjegajtilhom kif indirizzajna l-kwestjoni tal- kumitat tas-soċjetà ċivili, dan il-kumitat wera interess kbir.

Mr Speaker, malli spjegajnielhom il-formola li wżajna, li jkollna grupp ta' organizzazzjonijiet stabbiliti li jirrappreżentaw setturi differenti u importanti tas-soċjetà tagħna, però b'mod flessibbli l-kumitat ikun jista' jilqa' fi ħdanu gruppi oħrajn skond is-suġġett partikolari li jkunu qed jiddiskutu, qaluli ċar u tond li dik kienet soluzzjoni interessanti u intelliġenti.

Infatti qalu li huma stess kienu se jsegwuha għaliex din tippermetti li b'mod konkret wieħed ikollu dibattitu tajjeb li finalment ikun jista' jservi għall-kontribut tad-diskussjoni fi ħdan il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku.

Allura, filwaqt li nirrepeti dak li bdejt bih fl-introduzzjoni ta' dan il- winding up, fejn apprezzajt id-diskorsi, li fil-biċċa l-kbira minnhom kienu kostruttivi, li saru min-naħa tad-diversi kollegi, tan-naħa ta' l- oppożizzjoni b'mod partikolari, iddejjaqt nisma' l-frażi li l- organizzazzjonijiet li se jieħdu sehem fil-kumitat tas-soċjetà ċivili - u se nuża l-frażi eżatta - huma xi forma ta' second-class citizens li qed jingħataw l-opportunità li jitkellmu, però f'inferjorità.

Jekk inhu hekk, allura kemm huma inferjuri llum, kieku kellna nħallu s-sitwazzjoni kif inhi u ma nbiddluhiex, fejn dawn l-organizzazzjonijiet m'għandhom ebda vuċi ta' xejn biex jesponu l-veduti tagħhom ħalli jinfluwenzaw il-proċess tad- diskussjonijiet f'dan il-kunsill.

Irridu ngħidu li sal-lum it-termini tar-riferenza ta' dan il-kunsill kienu ffokati esklussivament fuq l-aspetti ekonomiċi fit-teorija għaliex sal-lum nafuh bħala l-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku.

U s-suġġetti li kien jiddiskuti dan il-kunsill fit-teorija suppost li kienu fuq l-ekonomija.

Imma, kif għedt fl-introduzzjoni tiegħi u nibqa' nirrepeti sa l-aħħar, aħna nafu li meta inti tkun qiegħed tiddiskuti l-ekonomija, tiddiskuti x'tiddiskuti mill-aspetti ta' l-ekonomija inti trid bilfors tirrealizza li dik id-diskussjoni għandha impatt dirett inevitabbli ma' l-aspetti kollha soċjali li jkollok fil-pajjiż.

U allura għalhekk kont ngħid u nibqa' ngħid li diskussjoni b'saħħitha, valida, ta' żvilupp ekonomiku fil-pajjiż ma tistax issir jekk fl-istess ħin ma teħux in konsiderazzjoni l-iżvilupp soċjali.

U jien ngħid ukoll li l-argument jgħodd ukoll bil-kontra; meta inti tkun qed tiddiskuti żvilupp soċjali tal-pajjiż inti trid bilfors tiddiskuti wkoll l-iżvilupp ekonomiku.

Tul is-snin twal ta' l-esperjenza tal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku wieħed irid jirrikonoxxi l-fatt li jkun hemm mumenti fejn dan il- kunsill iddiskuta suġġetti ekonomiċi b'impatt enormi - enormi - fuq l- aspetti soċjali.

Per eżempju, fis-snin li għaddew dan il-kunsill iddiskuta l-welfare gap.

Tista' tiddiskuti l-welfare gap u tarah purament min- nuċċali esklussivament ekonomiku mingħajr ma ddaħħal fl-equation il-fatturi kollha soċjali li dak iġib miegħu?

F'dan il-kunsill iddiskutew ukoll il- kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema.

Mhux l-ewwel darba li ġo dan il- kunsill saret diskussjoni, per eżempju, fuq il-bżonn li nsaħħu l-qasam tas- saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol.

Dak huwa suġġett li għandu impatt direttament fuq l-aspett soċjali.

Allura kien żvilupp naturali, inevitabbli u loġiku li jagħmel ħafna u ħafna sens li aħna nirrikonoxxu din il-pożizzjoni u ngħidu li jekk irridu li dan il-forum verament neħduh pass ieħor 'il quddiem, hemm bżonn li f'dan il-forum nifformolizzaw ir-realtà.

U r-realtà hi li dan il-forum tripartitiku, fejn għandek il-gvern, ir- rappreżentanti tal-ħaddiema u r-rappreżentanti ta' min iħaddem, flimkien mal-korpi kostitwiti, għandna nagħtuh formalment termini ta' riferenza li jiddiskuti dak li huwa ekonomiku u soċjali f'pajjiżna.

Allura hija ħaġa naturali li f'dik id-diskussjoni inti tiftaħ it-tieqa biex isir l-ewwel pass ħalli jitwettaq dan il-konċett ta' soċjetà ċivili - li huwa stabbilit b'mod qawwi ġewwa l-Unjoni Ewropea u li tant serva ta' ġid fis-snin li għaddew - li fetaħ orizzonti ġodda għall-kontribut anke ta' organizzazzjonijiet li ma jifformawx parti mill-gvern però lanqas huma kkonsidrati bħala social partners, biex huma jkunu jistgħu jagħtu kontribut - irridu nirrikonoxxu - ħafna drabi ta' esperti f'oqsma li huma jkunu jifhmu.

Jien ngħid li dawn ikunu esperti kważi iżjed mill-esperti li normalment issib f'dawn it-tip ta' strutturi.

Allura bl-ebda mod ma naċċetta statements ta' dak it-tip li saru minn tnejn jew tliet kelliema.

Issa ħalli nirreġistra ħaġa oħra for the record.

Il-proposta oriġinali tal- gvern - biex ħadd ma jiġi jgħidilna li għamilna bulldozing għax trid tgħaddi tal-gvern - kienet li l-kumitat tas-soċjetà ċivili li oriġinarjament aħna ddeskrivejnieh bħala kummissjoni għas-soċjetà ċivili, kellu jkollha rappreżentant tagħha membru sħiħ fil-kunsill Malti għall- iżvilupp ekonomiku u soċjali bi dritt ta' preżenza u bi dritt ta' vot f'dak il-kunsill.

Imma meta ressaqt din il-proposta quddiem il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku bis-social partners hemmhekk, ir-reazzjoni li kelli mingħand l-imsieħba soċjali kienet li huma riedu l-format eżistenti tal-lum tal-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku, jiġifieri l-forma tripartitika u ma ridux li jidħol element ieħor f'dak il-livell.

U kien biss bħala kompromess li nstabet it-triq li l-kumitat għas-soċjetà ċivili jkun presjedut mill-istess chairperson tal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku li jkun hu allura l-portavoce ta' dan il-kumitat fi ħdan il- kunsill.

Imma rrid ngħid - biex din il-Kamra jkollha ċar quddiem għajnejha - li l- ħsieb oriġinali tal-gvern kienet li r-rappreżentant tal-kumitat tas-soċjetà ċivili jkollu s-siġġu tiegħu, id-dritt għall-vot tiegħu fi ħdan il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku, però din il-proposta ma ġietx aċċettata mill-imsieħba soċjali.

Għalhekk bi qbil bejn il-gvern u l-imsieħba soċjali f'diskussjonijiet li saru fi ħdan il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku nstabet din is-soluzzjoni li wara kollox fl-opinjoni tiegħi huwa pass fit- triq li nixtiequ nimxu.

Tajjeb ukoll li aħna ma ngħaġġlux iż-żejjed, li nitgħallmu mill-esperjenzi tagħna u naraw jekk din l-esperjenza ssaħħaħx verament dan il-proċess.

Għaliex meta mort għall-ewwel darba fi ħdan l- Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku sentejn u nofs ilu għedtilhom li fl- opinjoni tiegħi dan il-kunsill ma jistax ikun forum ta' dibattitu li ma jwassal imkien, ma jistax ikun li jibqa' jiddibatti u ma jasalx għad- deċiżjonijiet jew għar-rakkmandazzjonijiet finali.

U rridu li dan il- kunsill ikompli jsaħħaħ lilu nnfisu biex jagħmlu diskussjonijiet konkreti u serji, iġibu l-ħin kollu l-interess tal-pajjiż quddiemhom u jagħmlu r- rakkmandazzjonijiet.

F'ċertu sens jien kont l-eku ta' espressjonijiet li għamlu l-imsieħba soċjali nfushom għaliex dawk kienu l-kummenti li kienu qed jagħmlu l- imsieħba soċjali pubblikament.

Kien hemm min kiteb li kieku nħallu l- Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku kif kien sal-lum, hemm il-periklu li jispiċċa a debating society mingħajr ma jasal għall-kontribut li nixtiquh jagħti għall-ġid tal-pajjiż, imma l-kontribut konkret.

Jien nemmen ħafna li pajjiżna għandu spazju ħafna iżjed fejn jimxi 'l quddiem, jekk nifhmu li l-gvern, l-imsieħba soċjali u l-organizzazzjonijiet li għandna, fl-aħħar mill-aħħar għandna l-istess għan.

Aħna m'għandniex l-għan li settur wieħed biss jimxi 'l quddiem a skapitu ta' setturi oħrajn, li l-ħaddiema biss jimxu 'l quddiem biex min jirrappreżenta lil min iħaddem jintefa' lura.

Ma jistax ikun, l-equation ma taħdimx hekk, jew se naqdfu kollha din id- dgħajsa fl-istess direzzjoni jew inkella kulħadd se jipprova jaqdef fid- direzzjoni partikolari tiegħu u ma naslux.

U kull meta kellna mumenti ta' diskussjoni jew ta' diżgwid, is-soluzzjonijiet dejjem instabu jekk kollha kemm aħna madwar mejda nkunu kapaċi nwarrbu l-interessi settorjali, jew jekk ma nwarrbuhomx, nissuġġettawhom għall-ewwel interess aħħari cioe' l- interess tal-pajjiż kollu kemm hu.

L-Onor.

Leo Brincat f'mument minnhom ukoll qabad dan il-punt.

Veru li din qamet waqt id-diskussjoni ma' l-imsieħba soċjali li meta raw l-abbozz ta' liġi finali li mort niddiskuti magħhom wara li kien ġie approvat mill- Kabinett, ilmentaw li l-liġi ma ssemmix l-organizzazzjonijiet b'isimhom, jiġifieri l-Union Ħaddiem Magħqudin, il-GWU, il-Federazzjoni għat-Trade Unions Maltin, il-Kamra tal-Kummerċ, jew il-Federazzjoni ta' l-Industriji.

Il-liġi tgħid li malli tgħaddi din il-liġi jiġi ppubblikat avviż legali li fih jissemmew l-organizzazzjonijiet bir-rappreżentanti tagħhom.

Għaliex għażilna li fil-liġi ma nsemmux l-ismijiet ta' l-organizzazzjonijiet partikolari?

Għas-sempliċi raġuni tal-prattiċità.

Jekk għall-grazzja ta' l-argument organizzazzjoni partikolari tbiddel isimha, aħna se jkollna noqogħdu nidħlu fid-diffikultajiet kollha li dan jista' jqajjem għaliex organizzazzjoni issa għandha isem li huwa differenti mill-isem li jkun ġie iddikjarat f'dik il-liġi?

Allura ddeċidejna li nħalluha b'mod sempliċi, li jkun hemm avviż legali.

L-imsieħba soċjali għandhom il-konferma min- naħa tiegħi liema huma l-organizzazzjonijiet, kemm se jkollhom rappreżentanti u l-format li se jkollha, jiġifieri moħħhom mistrieh li l- pożizzjoni m'hijiex se tinbidel.

Fl-opinjoni tiegħi, wieħed m'għandux għalfejn joqgħod iġib id-dinja fit-tarf dwar il-kwestjoni ta' l-avviż legali.

Bir-rispett kollu, jien ma naqbel assolutament xejn ma' frażi li kien qal l- Onor. Evarist Bartolo, fejn qal li aħna qegħdin inwaqqfu struttura li tinċensa lill-gvern.

Kultant dawn huma frażijiet iżolati għaliex meta tara s-sustanza tad-diskors issib affarijiet li huma pożittivi.

Imma niddejjaq li bniedem jiġi hawnhekk jagħmillek diskors li fis-sustanza tiegħu jaqbel mal-liġi u se jivvota favur tagħha, u mbagħad jixħet frażi hekk, "struttura li tinċensa lill-gvern"!

Struttura li tinċensa lill-gvern!

Sal-lum għandna pożizzjoni - and let us put it on record għal darba oħra - għandna Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku li jiddependi mid-deċiżjoni tal- gvern iwaqqfux jew le.

Tant hu hekk li taħt l-amministrazzjoni Laburista, malli tela' Alfred Sant u sar prim ministru ta' dan il-pajjiż, ipprova jbiddlu u ra kif għamel u ħoloq forum għall-ekonomija aħjar u ma nafx x'sar u x'ma sarx.

U kulħadd jaf li ma żviluppa xejn minn dak l-esperiment, imma waqaf kollox.

Irrid ngħid li bl-intenzjonijiet tajba kollha, jiġifieri m'iniex qed ngħid li kien hemm xi intenzjoni ħażina biex tiżnatura.

Però sar xi esperiment li ma rnexxiex għax ma tana ebda riżultat ta' xejn.

Allura x'se nagħmlu?

Se nħallu s-sitwazzjoni kif inhi u ngħidu li jkun hemm min ikun hemm fil-gvern, ikun hemm min ikun hemm ministru responsabbli, jekk iqum xi darba filgħodu u jfettillu jgħid li dan huwa falliment u ma jinnominahx, jista' ma jinnominahx.

Minflok għamilna hekk, imxejna fuq ir-rakkmandazzjoni ta' l-imsieħba soċjali stess, li fil-bidu ta' din il-leġislatura qalulna li jixtiequ li jkollhom qafas legali, jixtiequ li dan l-esperiment li kellu l-pożittiv tiegħu tul dawn l-aħħar għaxar snin, tnax-il sena, jkollhom ftit iktar libertà fis-sens ta' kif jamministraw lilhom infushom, kif iġibu l-expertise, kif jiddiskutu, kif jaslu għall-pożizzjoni partikolari tagħhom.

U kienu l-imsieħba soċjali flimkien mal-gvern li qbilna li l-esperjenza pożittiva li kellna fl-10 snin li għaddew u l-esperjenza pożittiva li kellna matul is-sena li għaddiet fil- proċess ta' diskussjoni li l-ministru tal-finanzi kellu fil-livell tal- Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku bi preparazzjoni għall-budget ta' din is-sena, anke dik l-esperjenza kompliet tikkonfermalna li din hija struttura tajba li hemm bżonn insaħħuha.

U allura kif jiġi l-Onor.

Bartolo u jgħid: Struttura li tinċensa lill-gvern?!

L-Onor.

Jose' Herrera fl-opinjoni tiegħi għamel l-aħjar intervent mill- interventi kollha, u rrid nirreġistra hawnhekk li kien pożittiv ħafna.

L- uniku żelqa li għamel l-Onor.

Herrera kienet meta qal li din kienet liġi li kienu qed jagħmlu tal-Labour u li l-ministru sabha x'imkien f'xi kexxun.

Jiġifieri ara kemm hija tajba din il-liġi!

Mela l-Onor.

Evarist Bartolo jgħid li aħna qed nagħmlu struttura li qed tinċensa lill-gvern u l-Onor.

Herrera jgħid li tal-Labour se jieħdu l-mertu għal din il-liġi għaliex din kienu qed jaħdmu fuqha huma u kienu qed jiktbuha u sibnieha lesta.

Il- verità hi li ma sibna lest xejn.

Ħalli nerġa' nfakkar dak li għedt fl- introduzzjoni ta' din il-liġi.

Din il-liġi kienet ir-riżultat l-ewwelnett ta' diskussjonijiet bejn il- gvern u l-imsieħba soċjali l-oħrajn, kienet ir-riżultat ta' l-istedina li l- gvern għamel lill-ILO biex jibagħtulna espert hawn Malta ħalli jiltaqa' ma' l-imsieħba soċjali u mal-gvern biex naraw kif nistgħu nagħmlu din il-qabża 'il quddiem għal dan il-forum. ***Dan l-espert li jismu Guiseppe Casale, li huwa rikonoxxut fuq livell Ewropew bħala wieħed mill-esperti fil-qasam tad-djalogu soċjali, ġie hawn Malta u kellu laqgħat twal ma' l-imsieħba soċjali kollha individwalment, kellu laqgħat eventwalment miegħi bħala gvern pero' mal-ministri l-oħrajn involuti wkoll u finalment kien bis-saħħa ta' dan l-eżerċizzju li kien sar għall-ħabta ta' Ġunju, Lulju tas-sena 2000 li twieled abbozz ta' liġi li tana dan il-qafas li finalment issa wara li għadda minn manglu ta' diskussjonijiet wassalna għal dak li wasalna llum.

Allura issa mhux kwestjoni ta' min ħadem u min ma ħadimx, imma biex nenfasizza l-punt li din mhux xi ħaġa li kienet qed tiġi ppreparata fis- snin ta' bejn l-1997 u 1998, hija xi ħaġa li żviluppat, frott ta' diskussjoni li kellna matul dan l-aħħar sentejn u nofs.

Punt ieħor li għamel l-Onor.

Charles Mangion f'mument minnhom qal li l- gvern m'għandux għalfejn jagħmel dan il-kunsill għaliex mhux marbut bid- deċiżjoni tal-kunsill.

Issa jien din hawnhekk nibda anke nitfixkel u ngħid allura hawn min jew ma fehemx u ma fehemx mhux ma fehemx il-liġi u lanqas ma qrax il-liġi, imma lanqas fehem il-funzjoni tal-Kunsill Malti ta' l-Iżvilupp Ekonomiku mit-twelid ta' dan il-kunsill, minn conception, mill- oriġinali tiegħu, il-kontribut li dan il-kunsill ta tul dawn is-snin kollha u l-kontribut li kollha kemm aħna nixtiequh li jkompli jagħti.

Jien jidhirli li l-ovvju għandna għalfejn nagħmluh, nistqarruh f'dan il- parlament?

Aħna għandna għalfejn ngħidu li l-gvern f'ebda ħin mhu se jabdika mir-responsabbilta' u mid-dmir tad-deċiżjonijiet tiegħu?

Għandna għalfejn ngħiduh dan?

Mhux aħna r-rappreżentanti eletti b'sistema demokratika f'dan il-pajjiż, mhux aħna għandna r-responsabbilta' u l-piż tad-deċiżjonijiet li finalment irridu nieħdu?

Mhux aħna li fl-aħħar mill- aħħar għandna l-obbligu li wara perijodu ta' żmien nerġgħu nduru fuq il- poplu biex il-poplu jgħaddi ġudizzju fuqna?

Mhux aħna li aħna accountable lejn il-poplu?

Allura xi jrid l-Onor.

Mangion li aħna nabdigaw minn din il- pożizzjoni, inħallu d-deċiżjonijiet f'idejn l-imsieħba soċjali u l-gvern ibaxxi rasu u hekk jimxi mad-deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu f'livell ta' parlament, inkunu ħloqna parlament eżekuttiv ieħor?

Din hija ereżija of the first order, Mr Speaker.

Huwa ċar daqs il-kristall, kien ċar mill-bidu nett u ċar illum u jibqa' ċar għall-eternita' li dan il-Kunsill Malti għall- Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali huwa kunsill li jġib flimkien li jipprovdilna forum, post fejn l-imsieħba soċjali, issa flimkien ma' l-opinjonijiet espressi mis-soċjeta' ċivili jkunu jistgħu madwar mejda jiddiskutu u jaslu għal rakkmandazzjonijiet fuq aspetti li huma ta' interess nazzjonali u ta' impatt nazzjonali.

M'aħniex nivvintaw ir-rota aħna, aħna għandna l-vantaġġ f'dan l-istadju li nitgħallmu mill-esperjenzi ta' pajjiżi oħrajn.

L-esperjenzi ta' pajjiżi oħrajn juru li f'dawk il-pajjiżi fejn hemm strutturi b'saħħithom li jippermettu lill-imsieħba soċjali flimkien mal- gvernijiet jiġu madwar mejda, iwarrbu l-interessi settorjali, jew jekk ma jwarrbuhomx ikunu jistgħu jiddiskutu l-interessi settorjali pero' f'dimensjoni nazzjonali, f'dawk il-pajjiżi saru qabżiet kbar ekonomiċi u soċjali u l-iktar eżempju ovvju li kulħadd jaf bih imma mhux uniku, huwa l- eżempju ta' l-Irlanda li partikolarment f'dawn il-15-il sena rnexxielha takkwista ħafna progress u suċċessi.

Illum jekk tiltaqa' ma' nies li kienu jew li għadhom involuti fil-livell ta' gvern, fil-livell ta' unions u fil- livell ta' organizzazzjonijiet u tistaqsihom x'kien is-sigriet jgħidulek li ingredjent importanti fit-triq għas-suċċess li rreġistrat l-Irlanda kien li kienu kapaċi jsibu metodu kif iġibu lill-imsieħba soċjali kollha flimkien madwar mejda u jiddiskutu interessi settorjali u jieħdu deċiżjonijiet kuraġġużi u importanti li ssarrfu fi progress ekonomiku u soċjali.

Mr Speaker, dawn il-mudelli għandna nitgħallmu minnhom u nadattawhom mar- realtajiet tagħna.

Jien qatt ma naqbel li naqbdu u nikkuppjaw bl-addoċċ imma meta għandna mudell li jiffunzjona, meta għandna mudell li rajnieh jaħdem f'pajjiżi oħrajn u li qed jagħti riżultati, m'għandniex naraw x'inhu adattat għal pajjiżna u nipprovaw nimxu fuqu fil-kuntest ta' pajjiżna?

Ġieli jiġri li jkollok settur wieħed mill-imsieħba soċjali li jidhirlu li f'dak il-mument partikolari għandu jaqbad triq li tkun fl-interess ta' dak is-settur - bil-Malti nużaw l-espressjoni "jara sal-ponta ta' mnieħru" - pero' fl-istess ħin ma jkunx qed jara l-impatt in the long term fuq dimensjoni nazzjonali u allura ma jirrealizzax li jekk il-pajjiż ma jimxix 'il quddiem finalment lanqas dak is-settur ma jimxi 'l quddiem.

Allura mhux tajjeb li jkollna struttura bħal din?

Mhux tajjeb li nimxu f'din it- triq fejn din l-istruttura nkunu nistgħu nifformalizzawha, insaħħuha u nagħtuha dik l-għodda li hi stess qed tindika li għandha bżonn biex tkun tista' tiffunzjona aħjar?

Issa f'dan id-dibattitu reġgħet daħlet l-Unjoni Ewropea, Sur President.

Jien bir-rispett kollu lejn l-Onor.

Farrugia ngħid li d-diskors tiegħu li bdieh qabel ma kilna l-figolli u spiċċah wara li kilna l-figolli, ma kellu x'jaqsam xejn ma' dan l-abbozz ta' liġi.

Il- kwestjoni kollha hija li dan il-forum jinkludi rappreżentant li jkun jista' jikkontribwixxi u jagħti l-opinjoni tiegħu fl-aspetti kollha li għandhom x'jaqsmu mal-proċess ta' Malta biex pajjiżna jaġġorna l-liġijiet u s- sistemi tiegħu għar-realtajiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-mudell soċjali Ewropew huwa rikonoxxut internazzjonalment bħala l-aqwa mudell li jista' jkollna.

Jien għadni ma nistax nifhem sal-ġurnata mqaddsa tal-lum kif tiġi l- oppożizzjoni u għal kull proposta li ssir, anke jekk tkun proposta ta' avanz kbir fil-qasam soċjali, issib ix-xagħra fl-għaġina u tara kif tagħmel biex iddaħħal id-dubju ħalli dawn l-avvanzi soċjali f'pajjiżna ma jkunux jistgħu jsiru.

Jien m'għandix dubju li fil-qasam soċjali mexjin fuq il- mudell li semmejt u din hija xi ħaġa pożittiva li minnha se jiggwadanja kulħadd.

Għalhekk kont nippretendi li għallinqas fuq dan is-suġġett dak li jkun ma jitkellimx, imma mhux talli ma ma jafux joqogħdu kwieti talli tisma' interventi li ma tifhomx.

Per eżempju, l-Onor.

Michael Farrugia ħadha bi kbira li f'dan il-forum hemm ukoll l-input ta' dak li għandu x'jaqsam ma' aspetti li għandhom x'jaqsmu ma' l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, jien nixtieq nikkonkludi dan il-winding up ta' dan l-abbozz ta' liġi billi ngħid li qegħdin nagħmlu pass importanti 'l quddiem li bis- saħħa tiegħu qed inpoġġu wkoll dan il-kunsill taħt ir-responsabbilta' ta' l- uffiċċju tal-prim ministru nnifsu.

Il-messaġġ huwa ċar.

Dan il-gvern irid li dan il-kunsill ikompli jikkontribwixxi għall-ġid tal-pajjiż u għaldaqstant jien nistieden lil din il-Kamra biex tapprova t-Tieni Qari ta' dan l-abbozz ta' liġi ħalli mbagħad inkunu nistgħu ngħaddu għall-proċess tal-kumitat fejn nikkonsidraw il-klawsoli u allura naturalment fejn hemm lok li ntjebu l-affarijiet.

Pero' finalment dan l-abbozz ta' liġi nkunu nistgħu narawh isir liġi ħalli għal darb'oħra jkollna għodda oħra importanti biex pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għat-twaqqif tal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali u għal affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu miegħu" ikun moqri t- Tieni Darbi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-AMMINISTRAZZJONI TA' ART TAL-GVERN

GOVERNMENT LAND (ADMINISTRATION) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar l-Amministrazzjoni ta' Artijiet".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan huwa abbozz ta' liġi qasir pero' importanti biex isolvi problema partikolari li għandha x'taqsam mal- proprjeta' tal-gvern.

Matul iż-żmien, partikolarment meta Malta kienet taħt id-dominju ta' l-Ordni ta' San Ġwann, twaqqfu diversi fondazzjonijiet li ħafna minnhom kienu jkunu fondazzjonijiet imwaqqfin mill-gran mastri.

Dawn il-fondazzjonijiet kien ikollhom għan speċifiku.

Per eżempju, fl-antik kien hemm il-fondazzjoni tal-Monte di Pieta', fejn persuni kienu jissellfu flus mingħand il-gvern jew mingħand min kien jaħkem fuq pajjiżna u jagħtu b'rahan id-deheb tagħhom.

Kien hemm fondazzjonijiet ukoll għall-fidi jew għar-redenzjoni ta' skjavi nsara li kienu jiġu kkatturati mill-għadu u li wħud minnhom kienu jaħdmu fuq ix-xwieni ta' forzi barranin.

Dawn il-fondazzjonijiet kien ikollhom dota sabiex il-flus rikavati kienu jmorru għall-fidi ta' dawn l-iskjavi.

Per eżempju, hemm il- fondazzjoni Lascaris, li għadha teżisti ̧ li tieħu ħsieb il-manutenzjoni ta' l-armi.

Dawn il-fondazzjonijiet kollha kien ikollhom proprjeta' mehmuża magħhom u din il-proprjeta' kienet tkun amministrata mill-fondazzjoni.

Jekk wieħed iħares lejn l-accounts tal-gvern u lejn id-dokumenti uffiċjali, isib li xi wħud minn dawn il-fondazzjonijiet għadhom jeżistu u allura hawnhekk tqum il-problema dwar x'titolu għandu l-gvern fuq dawn il- fondazzjonijiet.

Dan għandu titlu biss ta' amministrazzjoni li tirċievi l- kirjiet, iċ-ċnus, li tamministra l-proprjeta' u tieħu l-frott ċivili ta' dik il-proprjeta', pero' l-proprjeta' ma jistax jaljenaha jew jittrasferiha jew inkella huwa l-proprjetarju?

Hawnhekk dejjem tqum din il-problema partikolari.

Issa wieħed jista' jistaqsi għalfejn ma ħallewhiex hekk u x'importanza għandha.

L-importanza toħroġ mill-fatt li matul iż-żmien il- gvern anke bena fuq art li hija ta' dawn il-fondazzjonijiet.

Każ partikolari, per eżempju, kien meta nbniet is-Selmun Palace Hotel fuq art tal-Monte di Pieta'.

Jidhirli li l-gvern ta' dak iż-żmien – hawnhekk qed nitkellmu fuq l-1977 - kien ressaq liġi simili għal din pero' li kienet applikabbli biss għall- Monte di Pieta' sabiex ma jkunx hemm kwestjonijiet dwar it-titolu tal- proprjeta' nnifisha.

Fil-fatt il-gvern kien qal ċar u tond li minn dakinhar sal-lum il-proprjeta' tal-Monte di Pieta' se ssir proprjeta' tal- gvern.

Issa jien nixtieq nikkwota minn dibattitu parlamentari li kien sar dakinhar dwar is-Selmun Palace Hotel u l-art ta' madwarha li kienet tintuża proprju għall-fidi ta' l-iskjavi.

Il-ministru tal-ġustizzja ta' dak iż- żmien kien qal li aħjar jagħmluha ċara li l-art tal-Monte di Pieta' hija art tal-gvern.

Għalhekk fl-1977 ressaq il-Monte di Pieta' Act, cioe' Kap 269 tal-Liġijiet ta' Malta, u l-Ministru Ġuże' Cassar kien qal hekk f'dak id-dibattitu:

"Proprju minħabba dawn id-diffikultajiet legali li kull darba jinqalgħu meta l-gvern ikun se jittrasferixxi jew jagħmel xi transazzjoni li tkun tinvolvi waħda minn dawn il-propretajiet ̧ biex inġibuhom l-istess u ma jkunx hemm dubji qed nagħmlu din il-liġi li bil-forza tagħha se jsiru tal-gvern.".

Mr Speaker, aħna qed ngħidu li meta jidħol fis-seħħ dan l-abbozz ta' liġi ̧ kull art li tappartjeni għal fondazzjonijiet, għal amministrazzjonijiet amministrati mill-gvern separatament mill-amministrazzjoni ta' art oħra li tappartjeni għall-gvern ...

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed jgħid li peress li dejjem kien hemm il-problema ta' x'titolu għandu l-gvern, qatt ma tħalltu ma' proprejtarjiet oħrajn li l-gvern għandu titolu ta' proprjeta' assoluta dwarhom.

Allura dejjem inżammu apparti u dejjem kien hemm il- problema ta' x'titolu għandu l-gvern.

Mela allura dan l-abbozz se japplika biss għal dawk l-artijiet - b'artijiet nifhmu bini kwalunkwe immobbli u kwalunkwe dritt reali fuq immobbli - li jappartjenu lill-gvern, lill- fondazzjonijiet u lill-amministrazzjonijiet amministrati mill-gvern.

Fil-fatt klawsola 3 ta' dan l-abbozz ta' liġi jgħid li:

"...B'effett mill-bidu fis-seħħ ta' dan l-Att ̧kull art li tappartjeni lill-fondazzjonijiet u amministrazzjonijiet ̧ amministrati mill-gvern separatament mill-amministrazzjoni ta' art oħra li tappartjeni lill- gvern qed tiġi vestita fil-gvern u l-gvern għandu jittratta u jamministra dik l-art li qed tiġi hekk vestita bis-saħħa ta' dan l-Att bl-istess mod bħal kull art oħra li tappartjeni lill-gvern bi proprjeta' assoluta u jista' jneħħi dik l-art skond hekk ...".

Mela jekk sal-lum ma kienx ċar jekk il-gvern jistax jittrasferixxi, ibigħ jew jagħti drittijiet reali fuq din il-proprjeta' allura issa dan se jkun possibbli.

Qed ngħid hekk għax għandna housing estates mibnijin fuq art tal- fondazzjonijiet.

Kien hemm żmien meta kienu qed jittrasferuhom u mbagħad wieħed ħa parir legali u qal li aħjar noqogħdu attenti qabel ma nkomplu nittrasferixxu u nagħmlu l-affarijiet sew.

Fil-fatt din il-liġi qed issir proprju biex l-affarijiet isiru kif suppost u ma jkunx hemm il-problemi li l-gvern ibigħ xi ħaġa lin-nies li fil-fatt ma tkunx tagħhom.

Meta din il- liġi tiġi fis-seħħ kull dejn li jista' jkun hemm fuq dik l-art naturalment jassumih il-gvern ukoll.

Dan ifisser li jekk ikun hemm xi piż jew jekk ikun qed jitħallas xi ċens lil ħaddieħor dan jibda jħallsu l-gvern u mhux il-fondazzjoni.

Irrid nagħmilha ċara li din il-liġi mhux se tkun f'konflitt mat-trattat li hemm bejn is-Santa Sede u l-Gvern Malti - jekk hemm bżonn fi stadju ta' kumitat nagħmlu emenda għal dan l-iskop - dwar it-trasferiment ta' proprjeta' tal-Knisja.

Nixtieq infakkar lill-Kamra li bit-trattat tat-28 ta' Novembru ta' l-1991 li ġie rratifikat minn dan il-parlament imbagħad sar parti mil-liġi ta' Malta bl-Att Nru. IV ta' l-1992, il-proprjeta' immobbli kollha tal-knisja kattolika ta' Malta ġiet trasferita lill-gvern, ħlief għal dawk li l-knisja żammet għaliha fil-famużi annexes li hemm, jew minħabba użu pastorali preżenti jew minħabba użu pastorali futur jew għal raġunijiet oħra li hemm imsemmi fil-ftehim.

Allura anke jekk bi żball fit- trattat inqabżet xi proprjeta' tal-knisja, jiġifieri la qiegħda fl-Annex 8 li ġiet trasferita lill-gvern u lanqas qiegħda fl-annexes oħrajn li l- knisja żammet għaliha, b'dak il-ftehim dik il-proprjeta' għaddiet għand il- gvern xorta waħda.

Naturalment ikollu jsir aġġustament fil-listi u l-gvern iħallas skond il-kriterji li hemm hemmhekk.

Ħalli nagħti eżempju.

Dan il-ftehim li ilu li sar tmien snin – fil-fatt il-ftehim mal-knisja ġie ffirmat fl-1991 ̧ il-liġi għaddiet fl-1992 u ġie rratifikat mis-Santa Sede u l-Gvern Malti fit-18 ta' Frar 1993 – pero' matul iż-żmien inqala' li proprjeta' li ma kienet fl-ebda annex tal-ftehim, irriżulta li kienet tal- knisja.

Mela f'dak il-każ, sakemm il-knisja ma tkunx trid tużaha għal skop pastorali tagħha ...

Per eżempju, darba minnhom insew kappella - il- gvern m'għandux bżonn kappelli – u f'dak il-każ il-knisja tagħmel talba lill-control committee u dan jagħti dik il-proprjeta' lill-knisja u jiffirmaha, għalkemm il-knisja ma żammithiex l-ewwel darba.

Hekk ukoll bil- maqlub.

Proprjeta' oħra tal-knisja li l-knisja m'għandhiex użu tagħha u maż-żmien irriżulta li kienet tħalliet barra mil-listi tal-proprjeta' li għaddiet għand il-gvern, dik xorta waħda jeħodha l-gvern u tidħol fir- reġistru ta' l-artijiet bħala proprjeta' tal-gvern bil-kriterji li hemm fil- ftehim.

Dawn l-artijiet qegħdin Lm400-il tomna, kemm jekk qiegħda fl- ischeme kif ukoll jekk mhux qiegħda fl-ischeme.

Dan jiżdied mal-famużi bonds li jagħlqu fit-18 ta' Frar ta' l-2003 bis-7%.

Mr Speaker, għalkemm m'hawnx espressament li dan l-abbozz ta' liġi m'għandux jiftiehem kontra dak il-ftehim, aħna lesti li fi stadju ta' kumitat nagħmluha ċara, ħalli ħadd ma jkollu dubji li l-ftehim bejn is- Santa Sede u l-Gvern Malti jibqa' jgħodd għal kwalunkwe proprjeta' tal- knisja li suppost saret tal-gvern pero' m'hijiex imniżla fil-famuż Annex 8.

Qegħdin ngħidu wkoll li appena dan l-abbozz ta' liġi jidħol fis-seħħ, kull piż jibda jintrefa' mill-gvern u dan il-ħlas isir daqslikieku l-art kienet dejjem tal-gvern.

Issa biex żgur inkunu għalaqna l-kwestjonijiet legali kollha, peress li l- gvern hawnhekk qiegħed jieħu over il-proprjeta', qegħdin ngħidu li jekk xi ħadd jidhirlu li bata xi dannu - xi eredi ta' xi gran mastru probabbli - ladarba issa l-proprjeta' se ssir proprjeta' tal-gvern, biex żgur dan l- abbozz ta' liġi ma jikkonfliġġix ma' artiklu 37 tal-Kostituzzjoni li jiggarantixxi kumpens adegwat għal meta tittieħed proprjeta' tan-nies, allura qed ngħidu fi klawsola 6 ta' dan l-abbozz ta' liġi li:

"Kull min jivvanta dritt ta' kumpens dwar l-art li tkun qegħda tiġi vestita fil-gvern kif imsemmi f'dan l-Att ikollu d-dritt li jaċċedi permezz ta' ċitazzjoni li ssir kontra l-gvern fil-Prim' Awla tal-Qorti Ċivili ̧ sabiex jiġi stabbilit l-interess tiegħu f'dik l-art jew fuqha u l-ammont ta' kull kumpens li jista' jkollu jedd għalih u l-ħlas ta' dan il-kumpens.".

Hawnhekk m'għamilniex kriterji ta' xi jfisser dan il-kumpens u tiffissah il- qorti.

Dan huwa improvement fuq il-Monte di Pieta' Act ta' l-1977.

Minkejja li l-gvern qed igħid li qed jieħu over il-proprjeta', xorta waħda ma pprovdiex għal sistema ta' kumpens għal min forsi jidhirlu li għandu xi dritt fuq l-art tal-Monte di Pieta'.

Irrid ngħid li minkejja li l-gvern dak iż-żmien ma għamilx din il-klawsola, ħadd m'għamel kawża lill- gvern li għandu dritt għal xi kumpens.

Imma aħna qegħdin nagħmlu klawsola 6 biex nagħtu dritt lil kwalunkwe persuna li jidhrilha li għandha titlu fuq xi art tagħha - li qabel kienet amministrata mill-fondazzjoni pubblika - li tmur il-qorti u tipprova li għandha dan l-interess legali fuq dik il-proprjeta` u li titlob il-kumpens li jiġi deċiż mill-qorti.

Mhux hekk biss, imma din il-persuna se jkollha wkoll id-dritt li tappella quddiem il-qorti ta' l-appell minn kull deċiżjoni tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili dwar l-ammont ta' kumpens jew anke dwar id-dritt legali li għandha fuq dik il-proprjeta`, imbasta dan kollu jsir fi żmien sitt xhur minn mindu jidħol fis-seħħ dan l-Att.

Ta' min jgħid li dan il-perijodu ta' sitt xhur m'huwiex perijodu ta' preskrizzjoni imma huwa perijodu ta' dekadenza, jiġifieri inti ma tistax tibgħat ittra uffiċjali u wara sitt xhur jerġa' jibdew jgħoddu sitt xhur oħra għaliex tkun bgħatt ittra uffiċjali kontra l-gvern, imma trid tagħmel il-kawża.

Għalhekk fi żmien sitt xhur trid tibda l-kawża quddiem il- Prim'Awla tal-Qorti Ċivili sabiex tibda litigazzjoni ħalli l-ewwelnett tipprova li l-art hija tiegħek u t-tieni nett ħalli jiġi determinat x'kumpens għandek tieħu talli issa l-proprjeta` tal-fondazzjoni saret proprjeta` tal-gvern ta' Malta.

Dan kollu jrid isir fuq il-parir ta' l- avukat ġenerali, li qalilna li huwa importanti li dan isir, anke fejn il- gvern għandu dawn l-amministrazzjonijiet tal-fondazzjonijiet, u fejn inbena bini pubbliku għal skop soċjali jkun jista' anke jittrasferixxi flats tal- gvern favur l-inkwilini li jitolbu li jsir dan it-trasferiment.

Se nsemmi xi wħud mill-fondazzjonijiet li jamministra llum il-gvern.

Għandna l-fondazzjoni Lascaris, li safejn naf jien ma ġiet abolita qatt, kuntrarjament għall-fondazzjoni Monte di Pieta` u l-fondazzjoni Monte di Redenzione, li kienet twaqqfet mill-gvern ta' l-Ordni bejn l-1647 u l-1655 mill-Gran Mastru Lascaris.

L-oġġett ta' din id-dota - għax il-gran mastru kien jiddota dawn il-fondazzjonijiet - kien li mir-renta tal-proprjeta` jinxtraw armi tan-nar u anke jinżammu x-xwieni ta' l-Ordni.

Hemm il- fondazzjoni Caraffa, li kienet imħollija mill-Gran Mastru Caraffa.

Hemm ukoll il-fondazzjoni Carnero, li kienet tgħin lill-qassisin jagħmlu servizz fil-knisja tal-Vitorja tal-Belt, u l-fondazzjoni Paola, li kienet saret mill-Gran Mastru Paola sabiex jinbena xini ta' l-ordni kull ħames snin, imma l-ispejjeż biex tibni vapur tant żdiedu li l-fondazzjoni m'għadhiex tintuża għal dan l-iskop.

Ta' min jgħid li fl-1724 il-Granmastru Manuel Di Vilhena kien waqqaf fondazzjoni sabiex tieħu ħsieb il-manutenzjoni perpetwa tal-Forti Manoel f'Manoel Island u tal-knisja li hemm magħha.

Wieħed irid isemmi wkoll il- fondazzjoni Kottonera, li twaqqfet biex issir il-manutenzjoni tal-garrison tal-Forti Ricasoli, u l-fondazzjoni Scappi, li kienet twaqqfet fl-1626 minn Caterina Scappi sabiex issir il-manutenzjoni tad-djar tan-nisa foqra li jsofru minn ċertu tip ta' mard.

Dawn huma kollha fondazzjonijiet li jista' jkun li għandhom xi proprjeta` u allura huwa importanti li nagħmluha ċara li issa dawn il-proprjetajiet saru tal-gvern, anke għaliex illum ħafna mill- iskopijiet ta' dawn il-proprjetajiet spiċċa.

Mr Speaker, fl-aħħarnett ngħid li fl-istadju ta' kumitat beħsiebna nressqu emenda sabiex f'dan li qed nagħmlu ma jintlaqatx l-agreement ta' l-1992 fil- konfront tal-knisja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' l-għan ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax ilna għaddejjin għal ħafna snin bi problemi li għandhom x'jaqsmu ma' dawk l-artijiet li għaddew għand il- gvern, m'artijiet oħrajn li għadhom ma għaddewx taħt il-kontroll tal-gvern għax kienu amministrati mill-fondazzjonijiet u m'artijiet li maż-żmien inbnew xi proprjetajiet fuqhom.

Hawn ta' min isemmi wkoll li ġieli ngħataw plots u mbagħad wara li min ingħata dawn il-plots bena skopra li l-art, jew iċ-ċens ta' din l-art, ma jistax jiġi trasferit lilu.

Kull partit li tela' fil-gvern kien jaf b'dawn il-problemi u kien jgħid li se jsolviehom, pero` minkejja li saru diversi diskussjonijiet u saru diversi liġijiet biex dawn il-problemi jiġu solvuti, bqajna ma solvejniex il-problema ta' dawk l- abitanti li għalkemm ilhom is-snin joqogħdu ġo dawn il-proprjetajiet, għadhom ma jistgħux jixtruhom.

Kif għedt diġa', anke dawk li bnew il- proprjeta` tagħhom a spejjeż tagħhom fuq plots li ngħataw mill-gvern, ħafna minnhom sal-lum għadhom ma jistgħux jifdu ċ-ċens.

Għalhekk, Mr Speaker, illum qed nagħmlu pass ieħor biex insolvu dawn il- problemi, pero` jiddispjaċini ngħid li xorta waħda m'aħniex se nsolvu l- problemi kollha.

Jien kont nistenna li ġaladarba kien qed jiġi ppilotat dan dan l-abbozz ta' liġi, konna se nsolvu l-problema kompluta u mhux noqogħdu nsolvu l-problemi ftit ftit biex nispiċċaw li ċerti problemi nibqgħu ma nsolvuhom qatt.

Jidher ċar, anke mill-intervent li għamel il- ministru hawnhekk, li din il-problema m'hijiex se tiġi solvuta kollha.

Issa għaddew diversi xhur - fil-fatt naħseb li anke sena għaddiet - minn mindu l-Ministru Gonzi, wara li saru diversi mistoqsijiet supplimentari f'dan ir-rigward minn din in-naħa, kien qal li wasalna biex insolvu dawn il- problemi.

Jien kont għamilt intervent ukoll dwar dan il-qasam, pero` minkejja dan kollu xorta waħda se jkollna nibqgħu niġu ffaċċjati b'ċerti problemi.

Jien inħeġġeġ lill-ministru biex insolvu l-problemi kollha li hemm f'dan il-qasam, kemm fl-interess ta' min jixtieq li jsir is-sid tal- proprjeta` li qed jokkupa kif ukoll fl-interess ta' l-istat għax wara kollox jekk iktar nies se jsiru sidien tal-proprjeta` tal-gvern li qed jokkupaw, iktar se jiżdied l-introjtu tal-gvern.

Id-dipartiment ta' l- artijiet, li huwa responsabbli milli jara kif jutilizza l-artijiet li għandu l-Istat bl-aħjar mod, għandu jara li jdaħħal il-flus li huma dovuti lill-Istat għax wara kollox il-flus li jdaħħal dan id-dipartiment jiġu investiti fl-interessi taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Id-dipartiment ta' l-artijiet għandu jara wkoll li l-artijiet jiġu utilizzati fl-aħjar interess ambjentali, jiġifieri fost affarijiet oħrajn għandu jassigura li l- bini storiku li għandu storja u kultura ma ssirlux ħsara.

Ma rridux ninsew lanqas dawk l-artijiet li jintużaw bħala mezz agrikolu u allura huwa importanti wkoll li d-dipartiment ta' l-artijiet jara li dawn l- artijiet jiġu ppreservati u jagħtu l-frott li wieħed jistenna minnhom.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika li ħarġet dwar l-agrikoltura fit-18 ta' April, jiġifieri ftit jiem ilu, min-national statistics office isib li s-sitwazzjoni ta' l-artijiet li jintużaw għall-agrikoltura sejra mill-ħażin għall-agħar.

Biżżejjed ngħid li iktar ma jgħaddi ż-żmien, l-artijiet li jintużaw għall-agrikoltura iktar qed jonqsu, u dan minkejja li dejjem intambru li l-art agrikola għandha tiġi ppriservata, speċjalment meta l-art tkun tagħti l-frott.

Ħalli nikkwota min-news release li ħarġet fit-18 ta' April ta' din is-sena.

Fil-fatt din tgħid hekk:

"The amount of agriculture land in the Maltese islands was previously established at 10,788.4 hectares, a drop of 396 hectares when compared to the 1991 consensus.

The amount of agriculture land decreased by 763 hectares when compared to that found in 1991".

Kif qed naraw, mill-istatistika jidher ċar li l-artijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-agrikoltura qed jonqsu, u allura jkun sew jekk wieħed jipprova jsib ir-raġunijiet li għalihom din l-art agrikola qed tonqos.

Jien nistaqsi: Kemm hemm artijiet agrikoli li jaqgħu taħt id-dipartiment ta' l-artijiet, jiġifieri li huma ta' l-istat?

Kemm hemm artijiet li kienu tal-privat u li nxtraw mill-gvern?

Kemm hemm artijiet li nxtraw bi prezz raġunevoli?

Kemm hemm artijiet li nbiegħu bi prezz raġunevoli?

Qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet għax huwa fl-interess tal-pajjiż li l- affarijiet isiru sew.

Irrid ngħid ukoll li m'hux sew li meta membru parlamentari jiġi elett mill-poplu jagħmel mistoqsijiet parlamentari biex jingħata ċerta informazzjoni, jibqa' ma jingħatax tweġiba ċara, u hawnhekk se nirriferi għall-mistoqsija parlamentari numru 25072 li għamilt il-bieraħ lill-ministru konċernat fejn staqsejt lill-ministru biex jagħti lista tal- proprjeta` li nxtrat mid-dipartiment ta' l-artijiet u mill-estate management division matul dawn l-aħħar għaxar snin, mingħand min u kemm swiet.

Jien qatt m'għamilt mistoqsijiet parlamentari biex naħli l-ħin imma dejjem għamilthom bl-ikbar responsabbilta`; għax huwa fl-interess tal- pajjiż u fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi li jkun jaf ċerti affarijiet.

Ir-risposta li tani l-ministru - jien ngħid li din ir-risposta lill-ministru tahielu ħaddieħor - kienet din:

"Ninsab informat li biex tinġabar l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant jeħtieġ ħafna ħin u riżorsi, u ma jidhirlix li l-użu ta' dan il-ħin u riżorsi biex tinġabar din l-informazzjoni hu ġustifikat".

Skużi, imma x'jiġifieri li l-użu tal-ħin u tar-riżorsi biex tinġabar din l- informazzjoni m'huwiex ġustifikat?

Wara kollox suppost li d-dipartiment huwa modern u mgħammar bil-computers.

Wara li ntnefqu dawk il-flus kollha biex id-dipartiment ġie mgħammar bil-computers u ddaħħlet id-data kollha fil-computers, jien nassumi li wieħed m'għandux jaħli xi ħin esaġerat biex jiġbor din l-informazzjoni, iktar u iktar meta jien informat li d- dipartiment għandu din l-informazzjoni.

Imbagħad biex taparsi rrispondieni, il-ministru kompla t-tweġiba tiegħu billi qalli hekk:

"Is-somma ta' flus minfuqa mid-dipartiment ta' l-artijiet fl- esproprjazzjonijiet ta' proprjeta` tingħata globalment kull sena fl- estimi tal-gvern.

Barra minn hekk, kull kuntratt ta' xiri huwa att pubbliku u allura jkun fih id-dettalji kollha.".

Ma nistax nifhem kif jien, bħala l-main spokeman dwar l-artijiet min-naħa ta' l-oppożizzjoni - u allura huwa l-obbligu tiegħi li nara li l-affarijiet fid-dipartiment ta' l-artijiet isiru kif suppost - ningħata din it-tip ta' tweġiba, iktar u iktar meta naf li l-informazzjoni li tlabt hija available u li ntnefqu mijiet ta' eluf ta' liri biex id-data kollha tiġi computerised ħalli l-affarijiet ikunu iktar trasparenti.

Jien nistaqsi: Meta l-gvern jixtri biċċa art - u kulħadd jaf li trid issir evalwazzjoni ta' l-art - min jagħmel l-evalwazzjoni tagħha?

Il-kumpanniji involuti min huma?

Hawnhekk qed nirriferi għall-acquisitions.

Imma ġaladarba ma ngħatatx l- informazzjoni li tlabt, jien nistaqsi: Jaqaw ma jaqbilx li tingħata din l- informazzjoni għax iridu jinħbew ċerti affarijiet?

Jew qed isir użu ħażin mid-data li hemm fid-dipartiment?

Jien għamilt dik il-mistoqsija parlamentari f'ġieh it-trasparenza ħalli jekk jirriżulta li ċerti affarijiet ma sarux sew, tinġibed l-attenzjoni meħtieġa.

Jien ninsisti wkoll biex isir magħruf min kienu l-avukati u n-nutara li għamlu evalwazzjoni tal-proprjeta`, anke għaliex hemm ċerti affarijiet jintnu fid- dipartiment ta' l-artijiet.

Semmejt ftit tal-ġimgħat ilu l-każ ta' Tunny Net fejn għalkemm kien stmat li kellha titħallas kera jew ċens ta' Lm9,000, effettivament tħallsu biss madwar Lm1,900.

Min kien responsabbli mill-artijiet kien ikkalkula li kellu jitħallas dak l-ammont, imma għax kien hemm xi ħadd li din iċ-ċifra m'għoġbitux, ġie ngaġġat xi ħadd minn barra biex jagħmel evalwazzjoni oħra.

ONOR.

TONIO BORG: L-ewwelnett dik ma kinetx kera imma ċens temporanju għal 20 sena, u fuq kollox, dan li qed jingħad m'għandux x'jaqsam ma' l- abbozz li qed niddiskutu.

ONOR.

JOE MIZZI: Naf li dan m'għandux x'jaqsam ma' l-abbozz li għandna quddiemna, imma jien irrid ngħid kif qed jiġi amministrat....

ONOR.

TONIO BORG: Pero' l-ismijiet tan-nutara u ta' l-avukati tajthomlok.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-mistoqsija parlamentari numru 25073, jien staqsejt hekk:

"Jista' l-Ministru jgħid x'kariga kellha l-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, fid-dipartiment ta' l-artijiet u l-estate management?

Meta rtirat bl-eta'?

Sar xi riċeviment f'din l-okkażjoni u meta sar?

Jekk għadhiex tidħol taħdem il-Baviera?

F'liema kapaċita' qiegħda tidħol għax-xogħol?"

Fil-każ ta' din il-persuna li se nsemmiha iktar 'il quddiem, kien hemm avukat ta' l-affari tiegħu li kien telaq minn hemmhekk għax mill-files li kien investiga kienu rriżultaw xi abbużi.

Dan l-avukat kien anke kiteb lill-Prim Ministru biex jgħarrfu dwar dak li kien qed isir....

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Dak l-avukat neħħejtuh intom fi żmienkom.

ONOR.

JOE MIZZI: Naħseb ikun tajjeb li l-Ministru jgħidli għal liema avukat qed jirreferi, għax jekk għal Cremona, dak mhux aħna neħħejnih, imma telaq hu minn jeddu minħabba l-abbużi li kienu qed isiru.

ONOR.

TONIO BORG: Dik il-persuna li qed isemmi l-Onor.

Mizzi ingħatat transfer fi żmien gvern Laburista.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien naħseb li l-Ministru għandu jiċċekkja sew dwar dak li qed jgħid għax m'huwiex veru li ġara hekk.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom inżommu l-ordni.

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-persuna msemmija fil-mistoqsija parlamentari li għadni kif ikkwotajt suppost spiċċat mix-xogħol bl-eta' imma taparsi qed tidħol volontarjament għax għandha fl-interess tagħha l- ġid tad-dipartiment ta' l-artijiet.

ONOR.

TONIO BORG: Min hu dan l-avukat?

ONOR.

JOE MIZZI: Jien mhux qed nitkellem dwar l-avukat, imma dwar dik il-persuna li dwarha għamilt mistoqsija parlamentari, fi kliem ieħor dwar ir-right hand man tan-Nutar Miceli.

Jidher li din il-persuna, minkejja li spiċċat mix-xogħol bl-eta', se tibda' taħdem fuq bażi kuntrattwali li jiġġedded minn sena għal sena.

Din hija waħda mill-ħniżrijiet li qed isiru fid-dipartiment ta' l-artijiet.

Barra minn hekk, suppost li d-dipartiment ta' l-artijiet qed jippriserva l- art fl-interess tal-poplu Malti kollu, imma l-art li semmejt iktar kmien, minkejja li ġiet stmata b'ċens ta' Lm9,000, ingħatat b'ċens ta' Lm1,900.

Minn fuq din l-art biss, dan id-dipartiment tellef lill-pajjiż madwar Lm7,000 fis-sena.

Dan minkejja l-fatt li din l-art hija ta' detriment għall-ambjent.

(Interruzzjonijiet) Iva, iċ-ċens kien stmat Lm9,000.

Jien staqsejt lill-Ministru Borg biex jagħtini lista ta' dawk l-artijiet li ma ngħatawx bil-prezz li bih kienu stmati, imma din il-lista għadha ma waslitx.

(Interruzzjonijiet)

Ħalli nkompli ngħid kemm l-affarijiet m'humiex qed jidhru trasparenti.

Għal din l-art, daħlet applikazzjoni għall-permess għand l-awtorita' ta' l- ippjanar, liema applikazzjoni ġiet rifjutata darbtejn, reġgħet saret konsiderazzjoni tagħha u reġgħet ġiet rifjutata.

Bħala risposta għal dan ir- refusal, l-awtorita' ta' l-ippjanar qalet hekk:

"The proposed development is not acceptable as it would lead to inappropriate progressive additions to an existing building and would result in an over- development of the site. "

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan m'għandu x'jaqsam xejn la mal-liġi li għandna quddiemna u lanqas mad-dipartiment ta' l-artijiet.

Jekk qed nifhem tajjeb, l-Onor.

Mizzi qed jgħid li meta d-direttorat ikollu oġġezzjoni għal xi permess, dan m'għandux jingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: L-art hija tal-gvern, jiġifieri amministrata mid- dipartiment ta' l-artijiet.

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li d- diskussjoni tal-lum trid tkun dwar il-liġi li għandna quddiemna.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, bir-rispett kollu, din l-art hija tal-gvern u għalkemm id-dipartimet ta' l-artijiet stmaha b'ċens ta' Lm9,000, ingħatat b'Lm1,900.

Għalija, dan li qed ngħid għandu x'jaqsam ħafna mal- liġi li għandna quddiemna.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, l-Onor.

Mizzi qed jiżvija lill-Kamra.

Hawnhekk qed nitkellmu dwar post li fl-1927 kien ingħata b'Lm1 fis-sena, imbagħad, meta fl-1993 ġie estiż, ingħata b'Lm1 kull metru kwadru.

Meta mbagħad dan il-post ġie estiż b'170 metru kwadru, kienu saru żewġ evalwazzjonijiet, waħda ta' Lm9,000 u l-oħra ta' Lm900 b'ċens temporanju, jiġifieri la fi żmien 20 sena tiskadi, trid terġa' toħroġ tender.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura nitilfu Lm7,000 fis-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Id-dipartiment ta' l-artijiet għamel evalwazzjoni minn perit indipendenti u ffissa ċ-ċens ta' Lm1,700 għal 170 metru kwadru, li jfisser li s-sid preżenti qed iħallas għaxar darbiet iktar minn dak li kien iħallas is-sid ta' qablu meta għamel l-estensjoni.

Nerġa' nfakkar li qed nitkellem dwar ċens temporanju u mhux perpetwu.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura huwa tajjeb li l-istat jitlef Lm7,000 fis-sena?

Id-dipartiment ta' l-artijiet, li waħda mill-funzjonijiet tiegħu hi li jġib l-aħjar introjtu fl-interess tal-pajjiż, minn stima ta' Lm9,000 niżel għal Lm1,900.

(Interruzzjonijiet) Imma jekk kienet stmata Lm9,000, min ħadha daqshekk irid iħallas.

(Interruzzjonijiet) Mhux bilfors ġiet irranġata, kieku kif ittieħdet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: L-approvazzjoni ffirmajtha jien għax fl-aħħar mill- aħħar, jien responsabbli.

Il-kwestjoni kollha kienet li kien hemm perit li ta l-istima tiegħu ta' Lm9,000 ċens fis-sena, u peress li kienet somma esaġerata, meta ħarġet it-tender ħadd ma tefa' l-applikazzjoni tiegħu.

B'hekk it-tieni perit li nħatar għamel evalwazzjoni ta' Lm900 ċens fis- sena, liema stima ma ġietx aċċettata mid-dipartiment ta' l-artijiet.

Allura nħatret persuna indipendenti li stmat din l-art b'ċens ta' Lm1,700 fis-sena li jiżdiedu maċ-ċens preżenti ta' Lm500, jiġifieri b'kollox kien se jitħallas Lm2,200 fis-sena.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-farsa kollha hi li l-pajjiż tilef madwar Lm7,000 fis-sena.

Dan m'huwiex l-aħjar mod ta' kif il-gvern jamministra l-pajjiż, iktar u iktar għaliex din l-art ingħatat biex fuqha jsiru xi affarijiet li skond l-awtorita' ta' l-ippjanar, m'huwiex fl-aħjar interess ambjentali.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li ħareġ il-permess wara.

(Interruzzjonijiet) Jien diġa' għedt li l-ewwel il-permess ġie rifjutat, imbagħad meta l-applikazzjoni reġgħet ġiet ikkunsidrata, il-permess ħareġ.

Mr Speaker, meta wieħed jara li l-ewwel, iċ-ċens niżel minn Lm9,000 għal Lm900, imbagħad minkejja li l-awtorita' ta' l-ippjanar irrifjutat l- applikazzjoni, wara li saret re-consideration, dan il-permess ingħata, bilfors jidħlulu ċerti dubji.

Jew inkella x'jiġifieri nagħmel mistoqsija parlamentari biex ningħata ċerta informazzjoni, fl-interess tal-poplu kollu, u nibqa' mingħajr risposta bl-iskuża tal-ħela ta' flus u l-ħela ta' ħin?

Mhux bilfors imbagħad li dawn l-affarijiet inisslu d-dubji?

ONOR.

TONIO BORG: Onor. Mizzi, jiddispjaċini imma għad m'għandniex l- informazzjoni kollha.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, l-informazzjoni hemm qiegħda imma ma tridux tgħadduhieli.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Il-Ministru Borg on a point of order.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, fid-dipartiment hemm 30,000 file ta' l- expropriation, jiġifieri jien ma nistax inwaqqaf lill-istaff kollu tad- dipartiment għax l-Onor.

Mizzi jixtieq ikun jaf min kienu dawk il-persuni li ħallsu għal xi proprjeta' f'dawn l-aħħar għaxar snin.

Din hija xi ħaġa impossibbli.

Kieku l-Onor.

Mizzi staqsa għal xi xahar partikolari, kont nagħtih l-informazzjoni bil-qalb kollha, imma żgur li ma nistax nagħtih l- informazzjoni ta' għaxar snin sħaħ.

ONOR.

JOE MIZZI: Kulħadd jaf li d-dipartiment ta' l-artijiet jinsab f'sitwazzjoni tal-biki, jew għax skond dak li qed jgħid il-Ministru, m'huwiex kapaċi jiġbor l-informazzjoni jew inkella għaliex għandu l- informazzjoni f'idejh u ma jrid jgħaddiha lil ħadd.

Allura, skond dak li qed jgħid il-Ministru, huwa minnu li f'dan id-dipartiment hemm nuqqas ta' effiċjenza.

Issa li permezz ta' din il-liġi, l-artijiet se jiġu amministrati mill-gvern permezz tad-dipartiment ta' l-artijiet, tal- fondazzjonijiet u tal-Knisja, irridu naraw li dawn jiġu amministrati bl- aħjar mod fl-interess tal-poplu Malti kollu.

Per eżempju fir-rigward ta' l- artijiet agrikoli, li skond l-istatistika li ħareġ l-istess gvern, qegħdin dejjem jonqsu, id-dipartiment ta' l-artijiet għandu jsib rimedju għal din il-problema.

Pero' ma tantx jidher li huwa daqshekk ħerqan li jippriserva l-artijiet agrikoli.

Id-dipartiment ta' l-artijiet m'huwiex daqshekk ħerqan li fl-interess ambjentali, ma jippermettix li jsiru ċerti affarijiet.

Ħalli nirriferi għall-artijiet li hemm taħt il-Verdala hotel fejn hemmhekk qed isir minn kollox biex isir golf course.

Il-maġġoranza ta' dawk l-artijiet huma privati, pero` hemmhekk hemm ukoll artijiet li kienu tal-joint office u li llum id-dipartiment ta' l-artijiet qed jikrihom lil ċerti bdiewa.

Jidher ċar li d-dipartiment ta' l-artijiet m'huwiex favur dawk il-bdiewa li qed jokkupaw din l-art, anzi qed isir kull tentattiv min-naħa tiegħu biex lil dawk li għandhom l-artijiet hemmhekk jipperswadihom biex ibigħu dik l-art ħalli b'hekk l-iżviluppatur żgur li ma jsibx ostaklu biex ikun jista' jieħu dik l-art hu u jagħmel golf course hemmhekk.

Aħna diġa' għamilnieha ċara li jekk dik l-art tintuża għall-golf course, din tkun ta' detriment kemm għall-bdiewa, kemm għall-aspett ambjentali kif ukoll għall-pajjiż.

Imma meta proprju din il-ġimgħa stess il-ministru responsabbli mill-ambjent ġie mitlub jgħid jekk jaqbilx li l- golf course issir f'dik l-area, huwa baqa' ma tax l-opinjoni tiegħu dwar dan.

Imma kif jista' jkun li ministru responsabbli mill-ambjent ma jagħtix opinjoni dwar xi ħaġa li teffettwa lill-ambjent?

U jien kif nista' nieħu lid-dipartiment ta' l-artijiet bis-serjeta`, meta dan id-dipartiment, li suppost huwa responsabbli mill-bini tal-Kottonera li ngħata b'kuntratt, għax twaqqaf kumitat fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż biex jifli l-kuntratt tal-Kottonera, b'daqshekk ħass li l-affarijiet saru sew u ħareġ minn dan il- kumitat ferħan?

Issa fil-verita` l-kondizzjonijiet li kellu dan il- kuntratt ma jistgħu jissejħu xejn iktar għajr ħniżrijiet, pero` la d- dipartiment ta' l-artijiet u lanqas dipartimenti oħra li suppost għandhom jaraw li l-affarijiet storiċi ta' pajjiżna ma ssirilhomx ħsara ma taw kas ta' dan kollu.

In-non-governmental organisations li ndunaw li qed isir diżastru fil-Kottonera tkellmu u waqfu hemm.

Jien lil dawn l- organizzazzjonijiet ngħidilhom: Jekk hemm bżonn għandkom tgħidu lill-gvern biex iqabbad l-esperti ħalli jaraw xi ħsarat kbar qed isiru.

Wara kollox ir-responsabbilta` tad-dipartiment ta' l-artijiet kienet - u qed ngħid "kienet" għax issa telaq kollox minn idejh - li jara li ma ssirx ħsara.

L- awtorita` ta' l-ippjanar stess, li hija responsabbli milli toħroġ il- permessi, kienet għamlitha ċara li l-interess ta' l-iżviluppaturi huwa li jagħmlu spekulazzjoni, jiġifieri dan mhux jien biss qed ngħidu imma qalitu wkoll l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Madanakollu ħadd ma pprova jara x'qed jiġri verament f'dan ir-rigward, u minkejja li qed issir il-ħsara f'ċerti affarijiet u postijiet storiċi li hemm fil-Kottonera, qisu m'hu qed jiġri xejn.

Jidher ċar li l-iżviluppaturi qed jagħmlu din il-ħsara bil-barka ta' min qiegħed 'il fuq għax anke meta l-awtorita` ta' l-ippjanar tieħu passi kontriehom billi toħorġilhom enforcement minħabba li jkunu qed jagħmlu ċerti affarijiet li ma jkunux skond il-permess u jkunu qed jagħmlu ħsara lill-bini storiku, dawn xorta qed jiġu jaqgħu u jqumu u jkomplu għaddejjin bix-xogħol.

Per eżempju, minkejja li matul dan il-weekend l-awtorita` ta' l-ippjanar ħarġet ordni biex jieqaf kull tip ta' xogħol hemmhekk, nhar is- Sibt l-iżviluppaturi xorta baqgħu għaddejjin bix-xogħol.

Imma l-iktar ħaġa li ma titwemminx hi li mbagħad l-awtorita` ta' l-ippjanar, minflok ma tieħu passi dixxiplinarji kontra dawn l-iżviluppaturi minħabba li ma jkunux obdewha, tara kif tagħmel u tbiddel il-verżjoni tagħha biex tissodisfa x- xewqat ta' dawn l-iżviluppaturi.

Per eżempju, jekk fil-bidu l-awtorita` ta' l-ippjanar tkun qalet li fit-tali żvilupp ma jistax jintuża l-bricks u l-iżviluppaturi jkunu jridu jużaw il-bricks, l-awtorita` ta' l-ippjanar malajr tissodisfa x-xewqa ta' dawn l-iżviluppaturi u f'daqqa waħda taċċetta li fit-tali żvilupp jintuża l-bricks.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux!

Hawnhekk inħeġġeġ lin-non government organisations, fosthom lil Din l-Art Ħelwa u lil kulmin għandu għal qalbu l-heritage ta' pajjiżna, biex jekk hemm bżonn jipprotestaw għal dawn il-ħniżrijiet li qed isiru ħalli ma tibqax issir ħsara, u min suppost kellu d-dover li jara li ma ssirx ħsara lill-wirt storiku ta' pajjiżna jibqa' ma jitkellem xejn.

Hemm bżonn verament li xi ħadd imur jara b'għajnejh il-ħniżrijiet li qed isiru fil-proġett tal-Kottonera.

Jien nispera li fil-każ tal-proġett tal-Kottonera ma jiġrix bħalma ġara fil- każ ta' Chambray fejn mhux biss ingħatat art b'xejn imma talli saret ħsara ambjentali lil area storika.

Anke hawnhekk, wieħed irid imur fil-post biex jara l-ħniżrijiet li qed isiru f'Chambray.

Nispera wkoll li ma jsirux l- istess ħniżrijiet f'Tigne`.

Ma jistax ikun li d-dipartiment ta' l- artijiet, li ta l-artijiet tal-gvern b'ċerti kondizzjonijiet, jibqa' jfarfar mir-responsabbilta` tiegħu u ma jiħux il-passi li suppost jieħu meta qed jara li l-kondizzjonijiet qed jinkisru u xi ħniżrijiet qed isiru.

Id-dipartiment ta' l-artijiet għandu joqgħod attent ħafna wkoll biex ma ssirx ħsara lill-wirt storiku ta' pajjiżna, pero` llum dan id-dipartiment jinsab frisk bħal ħassa u qed ifarfar ir-responsabbilta` minn fuqu u jitfagħha fuq awtoritajiet oħra, bħalma hi l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Dan minkejja li d-dipartiment ta' l-artijiet jaf li l-awtorita` ta' l-ippjanar iddur iktar minn pinnur għax iddur fejn jaqblilha u skond il-pressure li jagħmlu fuqha.

B'dan il-mod mexjin l-affarijiet, u jiddispjaċini ngħid li m'humiex mexjin kif suppost.

Issa nixtieq nirriferi għal dawk l-artijiet tal-gvern li jokkupawhom ċerti nies għas-sodisfazzjon u għall-pjaċir personali tagħhom mingħajr ma ovvjament ikollhom dritt jagħmlu hekk.

L-artijiet tal-gvern għandhom jiġu utilizzati fl-aħjar interess taċ-ċittadin, u jien naqbel li anke jekk ikun qed jokkupa dawn l-artijiet iċ-ċittadin iż-żgħir, xorta waħda għandhom jittieħdu l-passi neċessarji biex dan ma jibqax jikser il-liġi, imbasta mbagħad ma neħdux din l-art liċ-ċittadin iż-żgħir biex nagħtuha lil xi ħadd minn tal-qalba ħalli jagħmel xi biċċa negozju minnha.

Dawn l-affarijiet ġraw, u nispera li ma jkomplux jiġru.

Dawk l-artijiet tal-gvern li qed jiġu okkupati b'mod illegali għandhom jerġgħu jittieħdu f'idejn il-gvern, ħalli mbagħad il-gvern juża dawn l-artijiet kif jidhirlu li hemm bżonn.

Per eżempju, jien naħseb li tkun idea tajba ħafna jekk il-gvern jutilizza dawn l-artijiet billi joħloq caravan site jew camping site għal dawk kollha li għandhom dawn id-delizzji.

B'hekk filwaqt li ma tkun qed tinkiser l- ebda liġi, fl-istess ħin inkunu qed nissodisfaw ix-xewqat ta' dawk il-ħafna dilettanti tal-caravans jew tal-camping.

Ħafna minn dawn id-dilettanti jkunu ċittadini żgħar għax dawn it-tip ta' delizzji ma jkunux jirrikjedu ħafna flus.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Mizzi, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il- ħin.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma kontx nistennieha minnek din, Sur President!

Jien l- ewwel kelliem u għalhekk suppost li jkolli siegħa u nofs għad-dispożizzjoni tiegħi.

THE DEPUTY SPEAKER: Niskuża ruħi għax ma kontx naf.

ONOR.

JOE MIZZI: Eh le, ma kontx taf?!

Daqskemm għandek qalbek ġunġliena għalija!

THE DEPUTY SPEAKER: Nerġa' niskuża ruħi, imma ma kontx naf.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-verita` hi li ma ridtnix inkompli nitkellem.

Imissek tistħi!

THE DEPUTY SPEAKER: Nerġa' niskuża ruħi għat-tielet darba.

Jien m'ilnix li ħadt post Mr Speaker fuq is-Sedja u għalhekk ma kontx naf.

ONOR.

JOE MIZZI: Issa ma rridx inkompli nitkellem.

Nerġa' ngħidlek li jmissek tistħi!

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, m'hux sew li s-Sedja twaqqaf milli jkomplu jitkellmu lill-kelliema ewlenin tan-naħa ta' l-oppożizzjoni meta dawn ikunu qed jaqdu d-dover tagħhom billi jkunu qed jagħtu linji ta' gwida lejn kif wieħed għandu jħares lejn l-abbozzi ta' liġi li l-gvern ikun qed iressaq f'din il-Kamra.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru ta' l-Intern qed jgħidli biex ma nibdiex bil-linji ta' gwida, pero` jien naħseb li hemm bżonn immedjat ta' linji ta' gwida għal dak li għandu x'jaqsam mal- proprjetajiet li jeżistu fis-settur agrikolu.

Jien persważ li kemm il- ministru kif ukoll l-uffiċjali tad-dipartiment ta' l-artijiet qed jagħmlu l- almu tagħhom biex jiġu kkreati dawn il-linji ta' gwida u jibdew iħallu r- riżultati tagħhom, pero` jiddispjaċini ngħid li qed ikun ċertu tip ta' staġnar biex jinħolqu dawn il-linji.

Jien persważ ukoll li l-ministru qed jiltaqa' ma' l-istess problemi li ltaqgħu magħhom il-ministri preċedenti, sia fis-settur ta' l-agro- industrija, sia fis-settur tal-produzzjoni u sia fis-settur ta' l- agrikoltura.

M'hemmx dubju li l-aħħar applikazzjonijiet li ħarġu komplew kabbru l-problemi li diġa' jeżistu f'dan is-settur.

F'dawn l-aħħar 25 sena, kemm taħt gvernijiet Laburisti kif ukoll taħt gvernijiet Nazzjonalisti, dejjem ġejna mgħallma li l-frammentazzjoni ta' l-artijiet tal-bdiewa toħloq impatt negattiv fl-iżvilupp ta' dan is-settur.

Issa hawnhekk irrid nitkellem ċar ħalli ma niġix interpretat li qed ngħid illi sar ħażin li ħarġu l-applikazzjonijiet.

Li sar ħażin hu li l-ewwelnett għal kull applikazzjoni ntalbet fee ta' Lm30 jew ta' Lm50 u t-tieni nett li ħafna mill-bdiewa li xtaqu japplikaw, minkejja li sa l-aħħar ta' Frar diġa' kien sarilhom l-assessment, it-timbru u l-proċeduri l-oħra kollha neċessarji min-naħa tad-dipartiment ta' l-agrikoltura, l-applikazzjoni tagħhom ma laħqitx ġiet reġistrata fid-dipartiment ta' l-artijiet saż-żmien stipulat.

Fil-fatt dawn l-applikazzjonijiet spiċċaw biex ġew miċħuda, u dan minkejja li ma kienx tort tal-bdiewa li tefgħu l-applikazzjonijiet tagħhom tard.

Ta' min jgħid li l-proċess dam ma sar min-naħa tal-periti, u dan minħabba r-rikjesti li ġew mitluba fl-applikazzjonijiet.

Wieħed irid jgħid ukoll li, per eżempju, l-extension service office tal-Mosta kellu 'l fuq minn 500 applikazzjoni x'jipproċessa, u din il-problema tant bdiet tinħass sew li s-segretarju permanenti tal-ministeru għall-agrikoltura kellu jibgħat - u għamel sew - 'il fuq minn 12-il uffiċjal minn branches oħra biex jipproċessaw dawn l-applikazzjonijiet.

Fil-fatt dawn l-uffiċjali kellhom jidħlu jaħdmu saħansitra fil-weekends.

Għalhekk jien nappella lill- membri tan-naħa l-oħra biex forsi iktar milli jirrabjaw kontra tagħna u jgħidu li aħna, bħala oppożizzjoni, inparlaw fil-vojt, ikunu realistiċi u jifhmu li d-diffikultajiet li nqalgħu m'huma tort ta' ħadd; la huma tort ta' l-uffiċjali, la huma tort tal-ministeru, la huma tort tal-ħaddiema u lanqas huma tort tal-bdiewa.

L-aħjar ħaġa hi li d-dipartiment ta' l- artijiet jerġa' jevalwa d-deċiżjoni li ħa, liema deċiżjoni żgur li tmur kemm kontra l-għan tal-bidwi, kemm kontra l-għan tad-dipartiment ta' l- agrikoltura kif ukoll kontra l-għan tad-dipartiment ta' l-artijiet.

Jekk il-gvern preżenti qed iressaq dan il-bill quddiemna biex l-Att dwar l- Amministrazzjoni ta' l-Artijiet jilħaq dejjem iktar il-ħtiġijiet taċ- ċittadini Maltin u Għawdxin, huwa għandu jara sewwa sew x'kienu ċ- ċirkostanzi li għalihom ħafna bdiewa ma laħqux tefgħu l-applikazzjoni tagħhom saż-żmien stipulat.

Jista' jkun li wħud minnhom kienu ċirkostanzi ta' mard, u ma rridux ninsew lanqas li n-natura tax-xogħol tal-bidwi mhux dejjem jippermettilek li titlaq minn idejk kif ġieb u laħaq.

Sur President, kif qal il-kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni fuq l-ambjent, id-daqs ta' l-art agrikola f'pajjiżna dejjem qed jonqos u allura dejjem qiegħda tiżdied il-pressjoni biex il-proċess li jeħtieġ isir biex nindirizzaw dawn id-diffikultajiet jitħaffef.

Nerġa' ngħid li ma rrid nidħol f'ebda polemika li biha nista' li nweġġa' xi sentiment ta' xi uffiċjal fil-ministeru jew f'xi dipartiment .

M'iniex qed ngħid li dawn qegħdin bil-qiegħda ma jagħmlu xejn.

Qed ngħid li hemm bżonn li l-gvern ma jibqax ikaxkar saqajh fuq dawn l-affarijiet.

Ma jistax ikompli jagħlaq għajnejh u għalih qisu ma jeżistix dan staġnar.

Ma nistgħux nibqgħu bil-mentalita' li nikkritikaw lil xulxin meta qed nindirizzaw xi ħaġa li ma nistgħux ninnegawha.

Nerġa' ngħid hemm staġnar fuq l-istaġnar.

Jiena konxju li hemm impenn mill-ħaddiema kollha tad-dipartiment ta' l- artijiet biex immedjatament jiġu ppublikati l-pjanti.

(Interruzzjonijijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, l-Onor.

Noel Farrugia qiegħed il-ħin kollu jsemmi l-istaġnar.

Jiena ma nistax nifhem fejn hu dan l-istaġnar.

Meta kien ministru hu ta' l-agrikoltura qatt ma ħareġ skema tar-raba'.

Issa aħna ħriġniha u applikaw 15,000 ruħ li qed jiġu pproċessati.

Issa jekk għall-Onor.

Membru dan huwa staġnar jiena ngħid j'Alla jkollna staġnar, bħal dan kuljum!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jiena ngħid li anke fil-proċess ta' dawn l-applikazzjonijiet hemm l-istaġnar għax kien ġie mwiegħed li wara xahrejn se joħorġu l-pjanti u s'issa jidher li għad ma ħareġ xejn.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

TONIO BORG: Apparti li din m'għandha x'taqsam xejn ma' dan l- abbozz, dan li qed jgħid l-Onor.

Farrugia mhu minnu xejn.

Aħna għedna li wara li d-dipartiment jirċievi l-applikazzjonijiet, ikun hemm perijodu ta' xahrejn għall-iscreening process u dawk ix-xahrejn ma jibdewx jgħoddu minn mindu jagħlqu l-applikazzjonijiet.

Kif jista' jkun li noħorġu l-15,000 applikazzjoni kollha f'salt?

U jekk ikun hemm xi abbużi?

Aħna qegħdin naqbdu dawk l-applikazzjonijiet li fl-opinjoni tagħna l-inqas li għandhom problemi.

Malli nipproċessawhom noħorġu l-pjanti, u dawn se nagħmluhom fil- kunsilli lokali wkoll ħalli dak li jkun ma joqgħodx imur il-Belt biex jarahom.

Imbagħad qed nagħtu xahrejn żmien ħalli jekk xi ħadd ikollu raba' li fil-fatt hija ta' ħaddieħor ma jkollniex il-problemi wara.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Iżda xorta waħda jibqa' l-fatt li matul dawn ix- xahrejn wieħed kien jistenna li dawk l-applikazzjonijiet li m'għandhomx komplikazzjonijiet bħal applikazzjonijiet oħra kellhom jiġu pproċessati u l- pjanti esebiti.

Imma lanqas il-pjanti ta' dawn ma ġew esebiti.

X'ifisser dan?

Ifisser li l-proċess ta' dawn l-applikazzjonijiet huwa staġnat.

Hemm bżonn li dan il-proċess jitħaffef għax għandna indikazzjonijiet ċari li l- art agrikola qiegħda dejjem tonqos.

Dawn huma affarijiet li ma jista' jinnegahom ħadd.

Sur President, matul dawn l-aħħar xhur kellna l-kwestjoni dwar ir-reviżjoni taċ-ċens tal-bdiewa tal-Qammiegħ u għamel tajjeb il-Ministru Borg li wara numru ta' laqgħat mal-bdiewa, miegħi bħala kelliemi ewlieni ta' dan is- settur u ma' l-għaqdiet tal-bdiewa, biddel il-mod ta' kif id-dipartiment ta' l-artijiet kien qed jifhem li għandu jirrevedi dan iċ-ċens.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, fuq il-kuntratt tal-bdiewa tal-Qammiegħ mhu veru xejn li jien ordnajt li tinbidel is-sistema ta' kif jinħadem iċ- ċens.

Kieku għamilt hekk kont niġi akkużat li qed intellef il-flus lill- gvern.

Li se jagħmel il-gvern huwa li se jġib riżoluzzjoni fil-Parlament biex jinbidel il-kuntratt - inċidentalment dan skada fi żmienkom u m'għamiltu xejn - ħalli nagħmluha b'mod ċar ta' kif għandu jogħla ċ-ċens mhux għal issa biss imma għal 33 sena oħra.

Allura grazzi għal dan l- istaġnar li qed isemmi l-Onor.

Farrugia dawn in-nies, li l-ħlas taċ-ċens tagħhom kien se jogħla b'mod esaġerat, issa se jogħlielhom b'mod raġonevoli taħt ċerti kondizzjonijiet, b'hekk din il-problema tiġi solvuta kemm għalihom kif ukoll għall-uliedhom.

Nerġa' ngħid, jekk dan huwa staġnar j'Alla jkollna iktar bħalu!

ONOR.

NOEL FARUGIA: Sur President, dak li qed jgħid il-Ministru Borg jikkonferma li hemm staġnar u jikkonferma wkoll li m'hemmx linji ta' gwida.

Kieku hemm linji ta' gwida konna nifhmu li bħalissa hawn pressjoni kbira fuq is-suq agrikolu għax l-art qiegħda dejjem tonqos u allura konna napplikaw b'mod urġenti ċerti sistemi biex l-investiment f'dan is-settur jerġa' jibda jieħu r-ruħ.

Iżda minflok id-dipartiment ta' l-artijiet ħareġ b'emendi għall-kuntratt li kien sar taħt amministrazzjoni Nazzjonalista, fost oħrajn qal li ċ-ċens qed jiġi rivedut b'mod li l-bdiewa jridu jħallsu 5% ta' Lm2,500 fuq kull tomna raba' saqwi.

Hawnhekk inqalgħet problema għax min hu dak il-bidwi li jiflaħ iħallas Lm125 ċens għal kull tomna raba' saqwi!

Kieku kien hemm linji ta' gwida u m'hemmx sistemi li qed jikkawżaw staġnar, il-ministru kien jiġi mill-ewwel fil-parlament u jressaq l-emendi li hemm bżonn għal dan il-kuntratt ħalli l-bdiewa ma jiġux mitluba jħallsu Lm125 għal kull tomna ta' raba' saqwi.

Meta l-ministru jaf li l-art agrikola qiegħda dejjem tonqos u meta jaf ukoll li l-bdiewa jridu jkunu organizzati ħalli meta jagħmlu l-projections tagħhom dawn ikunu projections li jiffitjaw mar-regoli tal-banek lokali biex japprovawlhom ċerti loans, messu intervjena b'mod ferm aktar mgħaġġel.

Sur President, dawn huma sitwazzjonijiet li l-oppożizzjoni bilfors ikollha tikkritika u n-naħa l-oħra għandha tifhem li aħna nagħmlu l-kritika tagħna mhux biex noqogħdu ndejquhom jew biex naħlu l-ħin tal-Kamra, imma għax nifhmu li jkun hemm ċerti problemi u l-oppożizzjoni hija fid-dmir li tiġbed l-attenzjoni tal-gvern għal dawn il-problemi.

Lanqas ma jien qed nagħmel din il-kritika biex inpenġi ikrah lil xi uffiċjal fid-dipartiment ta' l- artijiet, xejn minn dan għax min ma jaħdimx ma jaqlax kritika.

Imma fid- dawl ta' dak li jirriżulta hemm bżonn li wieħed juri ferm iktar impenn biex ċertu staġnar li qed jaffettwa s-settur agrikolu jinqata' kemm jista' jkun malajr, għax għalkemm qed isiru ċerti sforzi dan l-istaġnar għadu qed jaffettwa lil dan is-settur tant vitali għall-pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) Intom tafu li jien inħobb ngħid il-verita' u rrid ngħid li dwar din il-problema iżjed kelli wens mingħand il-Ministru Tonio Borg milli mingħand ministri oħra.

Li kieku ma kienx għall-ħin li tani hu biex niltaqa' u nitkellem miegħu, ma kont insib lil ħadd jipprova jifhimni x'ridt inwassal għan-nom ta' dawk il-bdiewa li kienu involuti f'din il- kwestjoni.

Sur President, nixtieq issa nitkellem dwar problema oħra li wkoll qed taffettwa l-qasam agrikolu.

L-awtorita' ta' l-ippjanar trid tifhem li jekk l-art agrikola qiegħda dejjem tonqos u ċerti problemi, bħalma huma nuqqas ta' ħażna għall-ilma naturali jew nuqqas ta' aċċess għall-ilma ta' l-irrigazzjoni qegħdin dejjem jiżdiedu, awtomatikament se tiżdied it-talba biex sija l-bdiewa u sija r- raħħala jiżviluppaw aktar art jew inkella biex ikabbru l-irziezet tagħhom.

Għaliex?

Għax ovvjament hemm l-element tas-sostenibilita' f'dik li hija produzzjoni li magħha torbot dan il-bżonn.

Fil-każ tal-bidwi, jekk tiġi biex tinqered medda ta' art biex - per eżempju, tinbena lukanda jew biex jsir xi bini ieħor - bilfors jinħass iktar il-bżonn għar-riklamazzjoni ta' l-art.

Issa meta l-gvern jaf li hemm dan il-bżonn xorta waħda mhux qed jidentifika siti biex jiġu riklamati għall-iskop agrikolu.

Barra minn hekk nafu wkoll li biż-żmien ċerta ħamrija tinqered minħabba l-iżvilupp li jkun qed isir u ammont ieħor jinġarr minn fuq l-uċuħ tar-raba' ma' l-ilma tax- xita u xorta waħda mhux qed isir investiment biex nissalvagwardaw l-ambjent rurali bħalma huma l-widien u l-ilqugħ permezz tal-ħitan tas-sejjiegħ.

M'hemmx impenn min-naħa tal-gvern u allura s-sitwazzjoni qiegħda dejjem tiggrava.

Dan kollu juri li m'hemmx direzzjoni.

M'hemmx ħeġġa u allura kollox jistab staġnat.

Sur President, nistgħu ngħidu li taħt dan il-gvern l- istaġnar jeżisti kullimkien.

Per eżempju, f'pajjiżna għaddejja kampanja biex kemm jista' jkun iċ- ċittadini jkunu edukati f'dak li hu ħarsien tal-wirt nazzjonali, inklużi l- karatteristiċi tal-kampanja, kif ukoll f'dak li hu ħarsien ta' l-għasafar u tjur, u mhux l-ewwel darba li jiġu kkritikati l-kaċċaturi u n-nassaba minħabba d-delizzju li għandhom.

Imbagħad ikun hemm xi għaqda bħal dik tal- kaċċaturi u nassaba tal-Mellieħa li jitolbu permess biex jiżviluppaw range għall-isparpar fuq il-plattini ħalli jorganizzaw lilhom infushom u lill- membri tagħhom b'mod li jkunu iktar attivi fl-isport li jipprattikaw u anke dawn isibu sitwazzjoni ta' staġnar.

Mhux qed ngħid li dan l-istaġnar huwa tort tal-Partiti Nazzjonalista jew tal-Partit Laburista jew tort ta' xi uffiċjali fid-dipartimenti tal-gvern, imma l-fatt huwa li hemm staġnar u hemm bżonn nikkonċentraw fuqu.

Il-gvern jaf jgħaġġel kemm jiflaħ biex iżid id-dħul tiegħu u jiġbor aktar it-taxxi.

F'dan il-każ m'hemmx staġnar, tant li anke għaġġeb lil min tant għenu biex tellgħu fil-gvern bil-mod mgħaġġel li bih kuljum iżid it-taxxi.

Imma mbagħad jistaġna fl-aktar affarijiet essenzjali għaċ-ċittadin.

L-istaġnar issibu meta l-poplu jkunu qed jippretendi xi ħaġa mingħand il-gvern, imma meta l-gvern irid mingħand il- poplu jaqbad u jieħu b'ħeffa liema bħala.

Sur President, l-għan ta' dan l-abbozz huwa sabiex jirrazzjonalizza l- amministrazzjoni ta' ċerti artijiet amministrati separatament minn artijiet oħra li jappartjenu lill-gvern.

Dan jagħmel sens.

Hemm is-sens komun u 'l hemm minn kull opinjoni politika s-sens komun jirbaħ.

Hemm bżonn li n-naħa tal-gvern ma toqgħodx tinħela tikkritika lilna.

Hemm bżonn tifhem li s-sens komun jirbaħ u allura inutli li toqgħod tgħid li mhux veru li hemm l- istaġnar.

Is-sens komun jgħidlek li kemm jista' jkun malajr irridu nilqgħu għal ċerti problemi li għandu s-settur agrikolu.

Fost dawn il-problemi insibu li l-art produttiva agrikola qiegħda dejjem tonqos u hemm bżonn li nirrabilitaw il-kampanja biex ma tinqeridx aktar raba', għad hemm bdiewa li għadhom ma rrevedewx iċ-ċnus tagħhom u ħafna problemi oħrjan.

Forsi wieħed jgħidli: Imma mhux dan li qed nagħmlu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi?

Sur President, qed nitkellmu dwar dan wara kważi tliet ta' amministrazzjoni ta' gvern li tela' fuq l-għajta li ma jżidx it-taxxi u mhux talli qed iżidihom talli huwa indottrinat fil-mod ta' kif se jintaxxa.

Tant hu hekk ħareġ bi proposti biex iċ-ċnus tal-bdiewa minn Lm1 għal kull tomna raba' jogħlew għal Lm125 kull tomna raba'.

Issa qiegħed iġib kontra proposta għal dik oriġinali biex dan l-ammont jerġa' jiġi rivedut.

Għaliex qed jagħmel hekk?

Għax is-sens komun jgħidlek li hija ħaġa impossibbli li lill- bidwi li qabel kien iħallas Lm1 ċens għal kull tomna raba' issa titolbu jħallas Lm125.

Kieku l-gvern applika s-sens komun ma kienx jagħmel ħmerijiet bħal dawn u ma kienx ikun hemm għalfejn nagħmlu interventi ta' din il-kwalita' f'liġijiet bħal dawn.

Sur President, staġnar ieħor jeżisti fir-rigward ta' talbiet għall-- proprjeta' minn soċjetajiet diversi.

Jiena nieħu nieħu sehem attiv f'għaqda ta' persuni neqsin mid-dawl u naf li minkejja li ilhom jitolbu biex jużaw l-isolation hospital li hemm fl-Imtarfa, li ilu abbandunat minn mindu telqu s-servizzi Ingliżi fl-1979, qatt ma ngħataw iċ-ċans li jużawh biex flimkien jistudjaw dak li jemmnu li jista' jintegra l-persuni għomja fis-soċjeta' tagħna.

Again, anke f'dan il-każ hemm staġnar għax ħadd ma jagħti kas ta' x'qed jgħidu dawn iż-żgħażagħ ta' din l-għaqda.

Dawn l-affarijiet qiegħed ngħidhom biex inkompli nissostanzja l-kritika Ii qed nagħmel ħalli nuri li kważi f'kull settur hawn staġnar sħiħ u biex niġbed l-attenzjoni tal-gvern ħali kemm jista' jkun malajr dan l-istaġnar jinqata'.

Jien nifhem li dan l-abbozz ta' liġi għandu l-iskopijiet tajba tiegħu, u m'hemmx dubju li qed jindirizza sezzjoni partikolari b'ħafna problemi.

Imma mbagħad għandna problemi oħra li ma nistgħux inkomplu nħalluhom fi proċess ta' staġnar.

Ħalli nġib eżempju ċkejken fuq problema li żviluppat dan l- aħħar.

Għandna familji li wħud minnhom ġew rikonoxxuti biex jirrevedu ċ- ċnus tagħhom u għandna oħrajn li qed jistennew biex iċ-ċnus tagħhom jiġu riveduti.

Imbagħd fl-istess ħin qed ikollna sitwazzjoni fejn ċerti kirjiet ta' proprjeta' għall-akkomodazzjoni soċjali qed jogħlew ukoll.

Sur President, aħna rridu nifhmu illi hemm ċirkostanzi li rridu nevalwawhom bis-serjeta'.

Għaliex?

Għax il-loġika tgħidlek li jkun inutli li toqgħod tħares kif se tgħolli l-kirjiet ta' dawn l-appartamenti.

Trid tara kif se toffri miżura oħra lil dawk li jridu jinvestu f'appartamenti biex huma jkunu l-owners tagħhom u ma joqogħdux jidħlu fi spejjeż ta' kera.

Imma anke f'dan ir-rigward hemm staġnar.

Sur President, jiena nagħlaq billi ngħid li hemm bżonn li l-gvern jirraġuna u f'ċirkostanzi bħal dawn ma jeħux għalih meta aħna ngħidulu li hemm staġnar.

Għandu jifhem li l-loġika tirbaħ u għaldaqstant japplika l- loġika li qed jistennew l-Maltin u l-Għawdxin fiċ-ċirkostanzi li għalihom irriferejt.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Minsitru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Grazzi, Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal-lejla, it-Tlieta, 24 ta' April fis-6.00p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni. ------------- Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki.

L-Onor.

Tony Abela.

ONOR.

TONY ABELA: Mr Speaker, bħal-lum ħmistax se jkollna x-xorti li għat-tieni darba fi ħdax-il sena, il-Papa Gwanni Pawlu se jkun qed iżur il- gżira tagħna.

F'din il-viżta għandhom jiġu rrikonoxxuti mhux biss il- valuri nsara ta' Dun Ġorġ, Nazju Falzon u Suor Adeodata Pisani, iżda l- istess viżta għandha sservi wkoll sabiex il-poplu tagħna jġedded il-valuri nsara tiegħu.

Nafu illi din il-viżta se tkun parti minn pellegrinaġġ li qed jagħmel l-istess Papa fil-passi ta' San Pawl.

Huwa importanti li wieħed jirrikonoxxi l-fatt li filwaqt li diversi persuni ġew beatifikati permezz ta' funzjonijiet fil-belt tal-Vatikan, il-Papa sab il-ħin sabiex matul dan il-vjaġġ tiegħu fuq il-passi ta' l-Appostlu Pawlu jżur gżiritna.

Veru li għal jumejn biss, li huwa perijodu kemmxejn qasir, iżda min-naħa l- oħra dan jikkonferma li r-ragħaj tal-knsija kattolika llum kapaċi jsib il- ħin anke għal pajjiżi ż-żgħar.

Mr Speaker, m'huwiex il-ħsieb tiegħi li noqgħod nagħmel eloġju hawn, iżda hu minnu li wieħed irid jirrikonoxxi x-xogħol li sar daparti ta' l- awtoritajiet tal-knsija f'Malta biex din il-viżta papali sseħħ, pero' wieħed irid jirrikonoxxi wkoll il-wirt kbir ta' tjubija li ħallew fostna t- tliet Maltin li se jiġu bbeatifikati.

Ix-xogħol ta' Dun Ġorġ għadu qed jintired sal-lum u nistgħu naraw il-wirt kbir li ħalla bix-xogħol li sar mill-għaqda tal-mużew.

It-tjubija ta' Nazju Falzon u Adeodata Pisani huma fil-qlub tal-Maltin u issa anke dawn it-tnejn qed jiġu rikonoxxuti mill- knisja kattolika.

Ma nistax ma nsemmix il-mibki Arthur Barbaro Sant li tant ħadem b'risq il-kawża tal-beatifikazzjoni ta' Adeodata Pisani u ħasra li dan ħalliena biss ftit xhur qabel ma kellu jara r-riżultat aħħari tax- xogħol tiegħu u tal-moviment kappeġġjat minnu.

Minkejja d-diffikultajiet li kien hemm, nafu li l-poplu Malti japprezza li Emily Barbaro Sant baqgħet taħdem sabiex dan iseħħ u lil din is-Sinjura ngħidulha grazzi u ngħidulha prosit.

Hawnhekk nawgura illi l-awtoritajiet ekklesjastiċi jirrikonoxxu dan il-fatt u jaraw li x-xogħol tat-tali moviment jiġi pubblikament rikonoxxut u mhux ikun hawn ħafna tnikkir u skużi qabel dan ix-xogħol jiġi rikonoxxut, bħalma sfortunatament qrajna dan l-aħħar f'diversi gazzetti.

Nassigura lill- awtoritajiet tal-knisja li għal dawk kollha tal-lokalita' tar-Rabat u l- Imdina, nafu sew min ħadem, nafu kemm ħadem, nafu kemm bata u kemm qala' fuq wiċċu talli ħadem.

Pero' filwaqt li wieħed jaspira u jispera li jintnesew id-differenzi u li fostna tirrenja l-għaqda, wieħed jistenna wkoll li dak li jiġi ppriedkat jiġi eżerċitat u tassew ngħixuh fil-ħajja.

Anke f'dan il-kuntest jidher illi l-Maltapost ħabbret illi nhar l-4 ta' Mejju se toħroġ sett ta' bolol sabiex ifakkru l-okkażjoni taż-żjara tal- Papa u tal-beatifikazzjoni ta' Dun Ġorġ.

Jien ikkuntattjajt nies li qegħdin fil-viċin tal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni u tlabthom illi in vista li kien jidher biċ-ċar li anke Nazju Falzon u Suor Adeodata Pisani kienu se jiġu bbeatifikati, fl-istess sett ta' bolol ssir bolla biex tirrikonoxxi dan l-istat ta' fatt. Wara li sar il-vetting neċessarju, ġejt informat illi effettivament kien hemm contingency plan lesta sabiex una volta jiġi kkonfermat li tlieta minn ħutna Maltin se jiġu bbeatifikati, allura dan is-sett ta' bolol għandu jkoprihom it-tlieta.

Għandi l-pjaċir ngħid li llum fl-aħbarijiet smajna - naħseb li kullħadd semagħha - illi dalgħodu kellu jiġi ffirmat id-digriet min-naħa tas-Santa Sede li jikkonferma li se jkollna l-beatifikazzjoni tat-tliet Maltin.

Allura nispera u jixraq f'ġieh Malta u f'ġieh l-għaqda li għandha ġġib okkażjoni bħal din, illi jitfakkru dawn it-tliet persuni.

Ma nistax ngħid illi din hija glorifikazzjoni tagħhom biss għax dan kollu jagħti xiehda tal-karattru tal-poplu Malti fi żmenijiet diffiċli.

Aħna nirrikorru għand nies bħal dawn u nitolbu l-interċessjoni tagħhom f'każ ta' mard, f'każ ta' problemi familjari u sitwazzjonijiet oħrajn biex dawn jgħinuna nsolvuhom.

Dan huwa xempju wkoll ta' kif il-karattru Malti meta jkun hemm każi ta' diffikulta` lest li jgħin u malli ddoqq il-qanpiena li xi ħadd huwa fil-bżonn, ikun mill-ewwel lest li jagħti sehmu.

Nafu li erbat ijiem oħra, għaqda li bdiet żgħira fir-Rabat u llum infirxet ma' Malta kollha, il-Kerygma, se tkun qed torganizza maratona b'risq il-karita' u nafu li se jingħataw il-flus.

Fl-aħħar tas-sena tiġi organizzata maratona fejn bl-għajnuna tal-mezzi tax-xandir jinġabru ammonti sostanzjali ta' flus u n-nies imorru ġol-banek, għaliex illum l-għaqdiet volontarji għandhom account mal-bank u jaqbdu jagħtu għajnuna spontanjament.

Naraw kif bniedem jgħidlek li ġab artiklu fuq il-gazzetta dwar il-marda tat-tali u għax il-każ ikun ġenwin isib l-għajnuna.

Allura forsi l-fatt li dawn in- nies se jiġu bbeatifikati hija allegorija għall-ħajja tal-poplu Malti li meta taqtagħlu d-differenza tal-politika u ċerti differenzi oħrajn li m'għandhomx ikunu l-prijorita' aħħarija f'ħajtu, nistgħu liberament ngħidu li l-poplu Malti huwa poplu tajjeb, poplu ta' qalb ħelwa u li jipprova jara illi dan il-pajjiż ikun uman tassew u mhux bil-paroli biss imma anke fl- imġiba tiegħu.

Mr Speaker, issa nixtieq insemmi żewġ affarijiet li repetutament qed niffaċċja ma' nies li jiġu jkellmuni.

Tliet snin ilu l-water services corporation kienet nidiet ċensiment li miegħu ntalab ħlas ta' Lm100.

Dan iċ-ċensiment kellu jistabilixxi l-ħlas lura li jrid jingħata lil dawk ir- residenti li ilhom jokkupaw l-istess proprjeta' għal fuq minn 30 sena, u kellu anke jiffissa rati ġodda ta' ħlas fuq reġistrazzjonijiet ġodda.

Jiena nemmen illi f'dan il-pajjiż jiġru ċerti affarijiet li ma tistax treġġagħhom lura għas-sitwazzjoni ta' qabel, iżda nemmen ukoll li għadda biżżejjed żmien sabiex din il-Lm100 li tħallset min-nies li ma kellhomx iħallsuha tingħatalhom lura.

Nixtieq inkun naf ukoll ir-riżultat ta' dan iċ-ċensiment, fejn qegħdin dawn l-ispejjeż, għalxiex qegħdin jintużaw, jekk kienx hemm xi ħsieb li dawn jiġu monitored fl-użu tagħhom, jekk kienx hemm il-ħsieb li bniedem se jħallas għall-użu ta' parti minnhom?

L-argument li aħna noħolqu spiża oħra ma jreġix, speċjalment jekk dawn l-ispejjeż jintużaw għal skopijiet ta' l-agrikoltura.

Naf li l-agrikoltura Maltija hija s-sinsla aħħarija tal-poplu Malti u għalkemm m'hijiex daqstant kbira fil-proporzjon meta tikkomparaha mal-GDP, tipprovdi għal-lokal u f'każ ta' kriżi iżjed tista' tipprovdi għall-ħteġijiet ta' l-ikel tagħna l-Maltin u l- Għawdxin.

Issa nixtieq indawwar l-argument dwar għandniex naħsbu iżjed minna l-Maltin għall-Maltin.

F'liema sens, Mr Speaker?

Fis-sens illi nippruvaw insolvu problemi fuq skala internazzjonali fejn il-prijorita` tagħhom m'għandhiex tkun l-ewwel waħda, waqt li ċerti problemi li għandna nsolvuhom biex il- Maltin f'ċerti każi ma jibqgħux jgħixu f'sitwazzjoni ta' dilemma ma nsolvuhomx.

Ħa nagħti eżempju minn settur ieħor tal-ħajja tagħna.

Qed nitkellem fuq is-settur tad-djar fil-każ ta' dawk li jitolbu lill-gvern jew lill-awtorita' tad-djar għal residenza.

Din is-sena ir-Rabat se niċċelebraw l-20 sena minn meta l-gvern Laburista kien ta plots lin-nies biex setgħu bnew Għar Barka.

Ħa niċċelebraw l-20 sena minn meta dawn in- nies għamlu konvenju u sal-lum għadhom fuq konvenju.

Dawn in-nies daħlu fi proprjeta' u suppost kellhom il-garanzija illi f'qasir żmien se jagħmlu l- kuntratt biex isiru sidien tal-proprjeta'.

Iżda minkejja kulma ntqal minn naħa u minn oħra, minn gvern jew minn ieħor, sal-lum dawn għadhom bl-istess problema għax il-problema fuq it-titolu tal-proprjeta' għada ma ġietx solvuta.

Fil-lokalita' tar-Rabat għandna l-istess problema fuq il-proprjeta' msejħa Tat-Torri.

Qiegħed insib l-istess problema fil-mawriet tiegħi mal-Mosta, issa li l-Mosta u r-Rabat ġew inkorporati f'distrett wieħed elettorali.

Qiegħed nirriferi għar-residenzi ta' parti minn Santa Margerita u Tad-Dib.

Nies li ilhom 18-il sena li għamlu konvenju mal-gvern qegħdin f'sitwazzjoni li l-proprjeta' ma tistax tiġi ttrasferita jew ma tistax tingħata bħala garanzija.

Dawn in-nies ma jistgħux jgħidu li din hija veru d-dar tagħhom għax m'għandhomx it-titolu tad-dar tagħhom.

M'iniex se nitkellem fuq il- liġi li qegħdin niddiskutu llum u filwaqt li wieħed jista' jelabora iżjed fuq l-amministrazzjoni tal-proprjeta', nixtieq ngħid li daparti tal-housing għandhom jittieħdu l-passi meħtieġa.

Irridu nagħlqu dawn il-każi u ma jistax ikun nibqgħu sejrin hekk.

Minn ftit snin 'il hawn qed nipperpetwaw din is-sitwazzjoni billi n-nies li akkwistaw proprjeta' minflok ma nagħmlulhom il-kuntratt biex il-proprjeta' tkun tagħhom, qed nagħmlulhom konvenju u ngħidulhom li qed nagħmlulhom għal 30 sena biex kulħadd jibqa' kajman u komdu u din il-problema ma nsolvuha qatt.

U x'qiegħed jiġri, Mr Speaker?

Meta tmut persuna u tħalli l-eredi, dawn x'se jirtu?

Se jirtu konvenju!

Dawn qegħdin jirtu dritt ta' konvenju mal-gvern fuq proprjeta' ta' ħaddieħor.

Min jiġi biex jixtri l-proprjeta` imur il-bank biex jissellef.

Filwaqt li qabel il-housing kien jagħti garanzija għall-ammont kollu li jkollok bżonn tissellef, issa qed jagħti biss garanzija sa Lm15,000 u min irid jixtri jrid jara lil min se jsib biex jagħmillu garanzija għal dik id- differenza fis-self.

Nafu li kieku jkun sar il-kuntratt, dak il-bniedem ikun jista' bil-kumdita' kollha jissellef l-ammont li għandu bżonn biex jixtri, u aktar iva milli le jkun aktar minn Lm15,000 għax il-ħajja hi dik li hi u l-prezzijiet jogħlew jistgħu.

Allura qegħdin niġu f'sitwazzjoni li dawn in-nies li qegħdin b'konvenju ma jistgħux jittrasferixxu l- proprjeta' għalkemm mhux tort tagħhom.

Iżjed minn hekk, hawn min jgħidlek mid-dipartiment tat-taxxa li jekk ibiegħu u jittrasferixxu, għandhom jeħlu t-taxxa għax m'humiex sidien tal- proprjeta' għal iżjed minn tliet snin.

Huma utilisti tal-proprjeta' u għalkemm hu tort tal-gvern illi dawn għad m'għandhomx it-titolu tal- proprjeta' u ma jistgħux jgħidu li l-proprjeta' hi tagħhom, jekk jiġu f'każ ta' bżonn u jridu jittrasferixxu jeħlu l-capital gains tax fuq il-valur tal- proprjeta'.

Jiena naħseb illi dan huwa argument li kemm jien u kemm il- kollega tiegħi min-naħa l-oħra, l-Onor.

Noel Farrugia, ninkwetaw fuqu u mhux nitkellmu fuqu biss.

Ma tistax tħalli sitwazzjoni fejn bniedem qed jokkupa proprjeta' biss b'letter of comfort, bl-idea li għax hu konvenju tal-gvern ħadd ma jista' jmissek.

Baqa' mal-1600 każ minn dawn, li magħhom qegħdin jiżdiedu diversi mezzanini f'partijiet oħrajn ta' Malta li qegħdin jittieħdu u jingħataw issa, u f'dan il-kuntest qegħdin nibqgħu weqfin.

Nixtieq inkun naf ukoll jekk sarux il-kuntratti mill-housing authority ta' diversi proprjetajiet li l-awtorita' kkommettiet ruħha li tixtri mingħand individwi wara li ħarġet għajta għal tenders u ġew applikati u għaliex dawn in-nies jibqgħu jgħidulhom li jridu jistennew meta dawn huma kommessi li kellhom jagħmlu xi xogħlijiet għall-awtorita' u fil-proprjeta` u għamluhomlhom u baqgħu l-istess.

Issa apparti l-problema ta' dawn in-nies fid-djar tagħhom, qed tinħoloq problema oħra dwar iċ-ċnus temporanji.

Bis-saħħa tal-liġi li saret fl-1979, min joqgħod ġo dar li oriġinarjament tkun ingħatat b'ċens temporanju qabel l-1979 għal iżjed minn 30 sena u tintuża bħala residenza urbana, għandu d-dritt li meta jiġi biex jeskadi ċ- ċens jikkonvertih f'ċens perpetwu b'sitt darbiet iktar miċ-ċens li jkun dakinhar u li jirrevedi ruħu kull 15-il sena.

Iżda fl-4 ta' Ottubru tas- sena li għaddiet il-qorti għoġobha tiddikjara li fl-opinjoni tagħha t-tali kondizzjoni tat-tali liġi ma ħaditx in konjizzjoni l-interess tas-sid meta ċ-ċens jiġi biex jagħlaq.

Fi kliem ieħor qalet li l-liġi lis-sid rrestrinġietlu l-poter li jbiegħ il-proprjeta` meta ċ-ċens jiġi biex jagħlaq u allura ddikjaraw din il-liġi anti-kostituzzjonali.

Illum hemm appell fuqha u ma nafx x'se jsir fl-appell, pero' huwa stat ta' fatt li lil- tliet kwarti tan-nies nistgħu nserrħulhom moħħhom fuq din il-liġi jekk irridu.

F'liema sens, Mr Speaker?

Jiena nħoss li l-gvern għandu joħroġ statement jew press release fejn jgħid li fil-każ ta' proprjeta' tal-gvern, il-gvern se jibqa' marbut bl-effetti ta' dik il-liġi.

Mela x'qiegħed ngħid jiena?

Ħalli nerġa' nieħu eżempju fuq id-distrett tiegħi, il-lokalita' tar- Rabat.

Fir-Rabat hemm in-naħa ta' ħdejn il-Verdala kollu ċnus - li qabel kienu tal- kurja u mbagħad saru tal-gvern - li jagħlaq fil-15 ta' Awissu tas-sena 2046.

Fin-naħa ta' Ħal Bajjada, faċċata tal-knisja ta' San Duminku, hemm toroq bħal Triq San Luqa, Triq San Ġwann Battista, Triq Manwel Stivala, fejn iċ-ċens kien jagħlaq fil-15 ta' Awissu 1998.

Hemm ċnus oħrajn in-naħa tat-Triq Sant Aristarku, Triq San Trofimu u Triq San Piju V fejn iċ-ċens kien ingħata għal 99 sena fl-1972.

Hemm toroq oħrajn, bħan-naħa taċ-Ċoki u n-naħa ta' Ferris Square u n-naħa ta' Triq Kan.

G. Gatt Said u Triq Rudolph Saliba fejn iċ-ċens jagħlaq xi 64 sena oħra.

Dawn huma kollha artijiet li ngħataw b'ċens qabel l-1979.

Imbagħad għandek ukoll l-area ta' ħdejn Konti Ruġġieru li tagħlaq fis-sena 2038.

Mela għandek 'il fuq minn 2000 jew 3000 residenza illi minnhom, apparti dawk li kienu joqogħdu fihom fl-1979, li kienu jafu f'liema ċirkostanzi kienu dakinhar, hemm ammont sostanzjali ta' nies li xtraw id-dar tagħhom bejn l-1979 u l-2001 u ċ-ċirkostanzi li kienu fihom qabel ma xtraw id-dar tagħhom jiġifieri li meta ċ-ċens jiġi biex jagħlaq jiġġedded u jsir sitt darbiet ta' li hu u perpetwu - f'daqqa waħda jekk taqa' din il-liġi minħabba din is-sentenza, in-nies iridu jerġgħu jiftehmu mal-gvern fuq ċens ġdid meta jiġi biex jagħlaq.

Mela jien qiegħed ngħid li bħalma hemm ir-Rabat hemm areas il-Mellieħa, xi areas il-Mosta kif taqbeż ir-Rotunda u tmur lejn in-Naxxar, u areas f'setturi oħrajn ta' Malta li forsi ma jaqgħux fl-encatchment ta' fejn naħdem jiena bħala nutar jew fejn qiegħed deputat.

Dan huwa każ soċjali li l-gvern irid jaċċettah għal skopijiet soċjali biex in-nies iserrħu moħħhom mill-proprjeta' tar-residenza tagħhom.

Il-gvern għandu jaċċetta li l-effetti ta' dik il-liġi, sakemm il-proprjeta' hija proprjeta' tal-gvern, għandhom jibqgħu japplikaw fl-intier tagħhom u għalhekk jekk saret applikazzjoni quddiem l-awtoritajiet, quddiem il-lands jew il-joint office, li llum jamministra proprjeta' li qabel kienet tal- knisja, u entitajiet oħra parastatali u governattivi, dik il-liġi għandha tapplika fl-intier tagħha u l-effetti tagħha ma jiġux mittiefsa minkejja li jista' jkun hemm deċiżjoni mod ieħor mill-qorti.

Imbagħad id-deċiżjoni tista' tibqa' biss viġenti għal dak li tiddeċiedi l-qorti fuq proprjeta' fejn is-sidien taċ-ċens huma nies privati.

Anke hawn se jweġġgħu n-nies, Mr Speaker, għax min xtara dar f'dan il-perjodu ta' 22 sena, filli xtara proprjeta' li għandha ċertu valur u filli ir-resale value tagħha naqas għax ċertu nies jibżgħu jekk ma jkunx baqa' terminu twil ta' żmien.

Allura mingħajr ma noqogħdu ntertqu qalb in-nies, u din m'hijiex kwistjoni partiġġjana, nafu li l-massa tan-nies f'Malta għandhom id-dar tagħhom u 80% ta' dak in-nofs ikollhom id-dar tagħhom biss bħala proprjeta' u forsi nofs dawk joqogħdu f'ċens temporanju.

F'ġieh ir-responsabbilta' ta' kull gvern li għandu jaġixxi bħala bonus pater familias, bħala l-missier tajjeb tal- familja, il-gvern għandu jserraħ moħħ il-poplu u jgħidlu li fejn iċ-ċens oriġinali huwa tal-gvern u l-proprjeta' hija governattiva, il-liġi għandha tibqa' tapplika indipendentement mid-deċiżjoni tal-qorti.

Ingħataw pariri fuq l-effetti ta' dik il-liġi minn kull avukat u nutar li hawn hawn ġew, kull bniedem li kien jaf japplika u jidħol fil-ħajja soċjali, kull deputat li hawn hawn ġew għax meta tkun deputat in-nies jippretendu li tkun taf fuq kollox u allura tkun qrajt u ppreparajt ruħek kif tista' tikkonsultahom fuq dawn l-affarijiet - imbagħad il-loġika għandha tirbaħ, kif qed jgħid l- Onor. Farrugia.

Il-loġika għandha tirbaħ billi aħna nserrħu moħħ in-nies illi huma jew uliedhom m'humiex se jispiċċaw mingħajr dar minħabba liġi li l-għamel il- gvern.

Sal-lum hija l-liġi valida tal-pajjiż, pero' hemm deċiżjoni li rrendiet sitwazzjoni li ma tistax tagħti parir ċar fuq min qed jixtri l- proprjeta' b'ċens temporanju, b'ċens li għalaq.

Għal min ħa enfitewsi wara l-1980, jaf li dik il-liġi ma tapplikax għalih.

Pero' għal dawk in-nies kollha li għandhom proprjeta' b'ċens li beda fil-perijodu ta' qabel, hemm bżonn illi npoġġu saqajna fl-art, u lil dawn in-nies ma nżommuhomx imdendlin bl-ispaga.

Din hija problema reali li fid-distrett tagħna qiegħda tweġġa' ħafna nies, mhux fil-konfront tal-gvern u ta' l- oppożizzjoni imma lil min 18-il sena oħra jista' jispiċċa mingħajr dar.

Ma jistax ikun li n-nies li joqogħdu fi tliet toroq fil-lokalita' tar-Rabat u triq fil-Mosta jispiċċaw mingħajr dar għax iċ-ċens eżistenti jagħlaq fis- sena 2018.

Fl-interess soċjali tal-pajjiż ma jistax ikun li ma jibqax jaħdem dak il-makkinarju li kien aċċettat.

Ejjew ninsew il-pożizzjoni tal- partikolar fejn hu sid iċ-ċens u niftakru fil-massa tal-każi fejn sid iċ- ċens huwa l-gvern.

Nispera illi fil-jiem li ġejjin il-ministeru ta' l- intern, li taħtu jaqa' kemm il-lands kif ukoll il-joint office, jieħu dawn il-passi.

Jekk hemm bżonn joħroġ press release biex ipoġġi a konjizzjoni dan il-fatt u jserraħ moħħ in-nies f'dan il-kuntest.

Fuq kollox f'dan il- pajjiż ma rridux noħolqu sitwazzjoni fejn il-gvern ma jagħtix kas id-dar residenzjali tiegħek għax xi ħadd ikun fetaħ kawża għall-interess personali.

Hawnhekk mhux qed ninkludi l-postijiet tal-villeġġatura.

Dan huwa każ li fih jista' jkun hemm żewġ binarji tal-ġustizzja, cioe' l- binarju tal-ġustizzja soċjali li ħoloq il-gvern b'liġi li ġiet aċċettata mill-membri kollha li kien hawn fl-1999, fosthom inti Mr Speaker, u l- makkinarju ta' kif finalment il-gvern iħares lejn din il-problema, jekk tinqata' l-kawża jew tiġi konfermata fl-appell, fil-konfront tal- partikolar.

Din hija problema reali li s'issa għadha tirrifletti ruħha fuq l-awtorita' tad-djar, fuq il-housing department u fuq il-gvern per se għax dak li lleġisla hu għall-aħjar tal-poplu ma jistax jiġi eżerċitat.

Mr Speaker, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nsemmi wkoll problema żgħira li qed insibu fin-naħa tal-kampanja, 'il barra mir-Rabat, mill- Mosta, mill-Imġarr u mill-Mellieħa.

Sar ħafna xogħol utli ta' tibdil ta' arbli tad-dawl li kienu tal-ħadid għal oħrajn tal-prestressed concrete jew mod ieħor, pero` sfortunatament jeħlu l-arbli u l-wires jibqgħu kif inhuma.

Ftit ilu minħabba l-maltemp anke l-bajja ta' l-Għadira niżlu l-arbli jew għax il-maintenance ma jkunx sar jew għax ikunu saru l-arbli u l-wires ikunu baqgħu ma nbiddlux.

Allura nixtieq li min hu nkarigat minn dan is- settur ta' l-Enemalta jirrealizza illi l-arbli ma sarux biex isebbħu x- xenarju.

Li tneħħi arblu kulurit aħdar u isfar u floku tagħmel wieħed griż ma tantx hu sabiħ fil-għajn.

Pero' jekk l-iskop huwa sabiex nipprovdu servizz aħjar u servizz kontinwu għax l-arbli ta' qabel tmermru, allura għandna naraw li dawn l-istess arbli la darba jitpoġġew fil-post isirilhom ix-xogħol neċessarju.

Dawn għandhom jiddendlu jew magħhom jeħlu l-wires neċessarji biex ikomplu jagħtu servizz tad-dawl lil kull wieħed minna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, it-Tlieta, 24 ta' April, 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

QORTI - SLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għal liema raġunijiet il-persuna li isimha qed jintbagħat separatament ġiet liberata minn kull akkuża mressaq kontrih mill-pulizija (Sliema Occ,247) wara li tajjar anzjan u weġġgħu gravament nhar il-21 ta' Lulju ta' l-1999 f'High Street, Sliema.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif indubjament jaf l-eżekuttiv u l-ġudikatura, huwa kostituzzjonalment indipendenti - konsegwentament ma jispettax lil dan il-ministru li jispjega l- ġustifikazzjoni ta` sentenza tal-qorti.

Il-ġustifikazzjoni għal kull sentenza jingħataw fis-sentenza stess, liema sentenzi huma pubblici.

ĦUT MEJJET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jinformana x'investigazzjoni saret mid-dipartiment tas-saħħa dwar ir-rapport li deher fil-ġurnal "l-orizzont" f'paġna 3, nhar il-Ġimgħa 23 ta' Marzu, dwar ħut mejjet taħt il-gaġġeġ tat-tonn, kif esebit b'filmati, mill-koperattiva nazzjonali tas-sajd?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

24734, nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-kontroll fuq coastal waters huwa responsabilita` tal-ministru ta` l-ambjent, waqt li l-kontroll fuq trobbija tal-ħut huwa tal-ministru responsabbli mill-agrikoltura u sajd.

Għaldaqstant nissuġġerixxi li tali mistoqsija għandha tiġi riferuta lill-ministri konċernati.

AGRICULTURAL FOREMEN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana fiex wasal il-proċess ta' l- applikazzjoni għall-agricultural foremen li ħareġ mid-dipartiment ta' l- agrikoltura f'Novembru ta' l-1999?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-bord ta' l-għażla bagħat il-konklużjonijiet tiegħu lill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku u dawn qegħdin jiġu diskussi.

PRODUZZJONI TAL-BASAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana x'ġara mill-pjani ta' l-esportazzjoni tal-basal għal din is-sena?

Kemm ġie esportat basal fil-fatt u kemm kienet il-produzzjoni f'Għawdex u f'Malta separatament għal din il-produzzjoni?

Kemm kien in-numru ta' bdiewa li kabbru dan il-basal għall-esportazzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kif kien tħabbar xi xhur ilu, din is-sena qegħdin isiru provi fuq varjetajiet ġodda tal-basal bl-iskop li fil-futur tkun tista' terġa tibda l-esportazzjoni ta' dan il-prodott minn Malta.

Naturalment parti minn dan il-programm jinkludi wkoll is-safar tal-prodott miksub minn dawn il-provi, liema provi qed isiru mill-privat.

Madankollu, kif suppost jaf l-Onor.

Interpellant, għadu ma wasalx żmien il- basal niexef.

Infatti il-basal niexef issibu għall-ħabta tal-bidu ta' Ġunju.

PATATA TAŻ-ŻRIEGĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu rapporti lid-dipartiment ta' l- agrikoltura dwar in-nuqqas tal-kwalita' tal-patata taż-żriegħ?

X'miżuri ħa d-dipartiment u x'inhija s-sitwazzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat mill-uffiċjal inkarigat illi d- dipartiment ta' l-agrikoltura eżamina l-ilmenti kollha li kien irċieva mingħand il-bdiewa dwar il-patata taż-żriegħ.

Ninforma l-Onor.

Interpellant li fit-tliet każi li kien hemm, ir-riżultati xjentifiċi li saru kkonfermaw li l-ħsara rrapportata ma kenitx kawża taż- żerriegħa.

Naturalment f'kull każ il-bidwi konċernat kien informat bir- riżultat u ngħata pariri adattati biex jevita aktar ħsarat.

MELLIEĦA - DAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jinformana x'kienu r- raġunijiet li matul l-1999 u s-sena 2000 ma nbdewx ix-xogħlijiet fuq id-dar ta' l-anzjani tal-Mellieħa?

Jista' ġentilment jara li x-xogħlijiet jibdew din is-sena ħalli l-anzjani tal-Mellieħa, Manikata u Mġarr ikollhom dar ta' l-anzjani?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Billi sa wara l-elezzjoni ta' l-1998 ma kienu għadhom saru l-ebda pjanti u permessi meħtieġa dwar id-dar ta' l-anzjani fil-Mellieħa, u fid-dawl ta' l-interess li dejjem qiegħed jikber tas- settur privat f'investimenti ġodda fil-qasam tal-anzjani, il-ministeru għall-politika soċjali flimkien mal-kunsill lokali tal-Mellieħa bdew jaraw kif seta' jingħata bidu għall-proġett li kien jinkludi l-bini tad-dar ta' l- anzjani bħala joint-venture mas-settur privat.

Huwa maħsub li dan il- proġett, li għandu jinvolvi mhux biss l-area li fuqha kellha tinbena d-dar iżda area kbira ta' art li tmiss magħha, jinkorpora fih kemm l-aspett soċjali kif ukoll l-aspett kummerċjali u turistiku.

Mill-aspett soċjali il- ħsieb huwa li minn barra dar ta' l-anzjani jkun hemm ukoll sheltered homes u day centre mhux għall-anzjani biss iżda wkoll għall-persuni bi bżonnijiet speċjali.

It-taħdidiet mal-planning authority diġa' nbdew u qegħdin fi stadju avanzat.

Huwa ttamat li l-pjanti neċessarji u l-permessi meħtieġa għal dan il-proġett ikunu finalizzati fix-xhur li ġejjin.

MARSA - AZZOPARDI STREET - DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jsiru xogħlijiet biex jissewwew il-ħsarat fir-residenza 88, Azzopardi Street, Marsa, ikkawżati mis-sistema tad-drenaġġ tal-gvern?

Peress li l-anzjana in kwestjoni qed tgħix f'diffikultajiet kbar, jista' d- dipartiment jara li x-xogħlijiet meħtieġa jsiru immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ix-xogħlijiet meħtieġa ser isiru immedjatament mid-dipartiment tad-drenaġġ.

QORMI - INFESTAZZJONI TA' ĠRIEDEN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta d-dipartiment ta' l-ambjent se jieħu passi biex l-area li tinsab bejn it-toroq Ġuże Cardona u Ġorġ Zammit f'Ħal Qormi u li fiha qed jitwaddab skart bil-konsegwenza ta' infestazzjoni ta' ġrieden tiġi almenu magħluqa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

25000 (Seduta 530).

SKOLA SPORT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex tfal minn Ħal Qormi li jattendu skolasport m'għandhomx trasport organizzat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-dipartiment taż-żgħażagħ u sport ma jipprovdix trasport għat-tfal li jattendu s-sessjonijiet ta' nhar ta' Sibt ta' skolasport.

F'ċerti lokalitajiet dan is-servizz qiegħed jiġi pprovdut fuq inizjattiva tal-kunsill lokali.

SKEJJEL - SANTA TEREŻA JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jieħu passi biex isiru arranġamenti aħjar tat-trasport għall-istudenti minn Ħal Qormi li jattendu l-junior lyceum ta' Santa Tereza li minħabba li jsiru vjaġġi qabel jaslu tard l-iskola u minħabba f'hekk hemm uħud li qed iħallsu van privat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Skond l-uffiċjal inkarigat mit-trasport tat-tfal fl- uffiċċju tal-public transport association, irriżulta li karozzi minn Ħal Qormi għall-junior lyceum ta' l-Imrieħel jaslu l-iskola, rotta Farsina, fit-8.15a.m., rotta San Ġorġ fit-8.05a.m.

Skond l-uffiċjal inkarigat mit-trasport ta' tfal fl-uffiċċju ta' l- unsheduled bus service, il-karozzi jaslu l-iskola, rotta Mdina Road fit- 7.45a.m., rotta Xibi fit-8.10a.m.

Ma jidhirx li hemm għalfejn jinkrew vannijiet privati meta l-iskola tibda fit-8.30a.m.

MDINA ROAD - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġu stallati t-traffic lights f'Mdina Road, f'Manwel Dimech Street, Ħal Qormi, issa li l-proġett ta' Mdina Road jidher li wasal fil-fażi finali tiegħu, kif wara kollox l- Ministru stess kien stqarr f'mistoqsija parlamentari li kont ressaqt xhur ilu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol wasal fl-aħħar u t-traffic lights jitwaħħlu malli x-xogħol f'dan l-aħħar stadju jitlesta.

COMPETENCY TEST

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

24620 dwar x'sar minn dawk li għamlu l-kors l-ETC, speċi ta' competency test, u kisbu ċ- ċertifikat bħala tradesman mal-gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi, konformi mal- provvedimenti tal-ftehim tal-klassi industrijali milħuq mill-gvern ma' l- unions fl-1994 u kif imħabbar miċ-Ċirkulari ta' l-MPO Nru B11 36/95 ta' l-4 ta' Awissu 1995, ingħatat l-opportunità lil dawn il-gradi biex jiksbu ċertifikat ta' kompetenza f'xi sengħa li jagħżlu.

Iċ-ċirkolari kienet tgħid ċar li dan ma kienx ifisser li dawk li jġibu ċ-ċertifikat jidħlu awtomatikament fil-grad ta tradesman, iżda dan iċ-ċertifikat jagħmilhom eleġibbli biex japplikaw meta u jekk ikun hemm xi sejħa għal applikazzjoni.

Dawk li ressqu applikazzjoni u ntagħżlu daħlu fil-klassi tat-tekniċi u komplew il-karriera tagħhom fl-istruttura tal-gradi tekniċi.

QORMI - TRIQ L-IMDINA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

24618 dwar għaliex ix-xogħol fuq Triq Guże Duca u Triq l-Imdina f'Ħal Qormi waqaf u meta huwa ppjanat li jitlesta kompletament, jista' l-Ministru jwieġeb il- parti tal-mistoqsija fir-rigward ta' Triq l-Imdina peress li fit-tweġiba tiegħu ma ta l-ebda tagħrif?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellanta għar-risposta parlamentari nru.

24618 li ovjament tkopri x-xogħol kollu fil-proġett li qed isir fil-lokalita`.

SERVIZZ PUBBLIKU

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni Għawdxin li daħlu mal-gvern jew korporazzjoni/aġenzija tal-gvern minn Ottubru 1998 sal-lum?

Jista' jgħid minn liema lokalita kienu ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija tiegħu lill-Prim Ministru.

ETC - PALM READING

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hux ser tkun introdotta xi tip ta' sistema ta' palm reading għal dawk li jirreġistraw għax-xogħol fuq l-ewwel parti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li skond il-business plan tagħha l- korporazzjoni għax-xogħol u taħriġ qiegħda tistudja l-possibbilita' li tintroduċi s-sistema ta' finger recognition għal dawk li jirreġistraw għax- xogħol kull ġimgħa.

F'dan ir-rigward riċentement il-korporazzjoni għamlet sejħa lil dawk id-ditti li lesti jipprovdu sistema bħal din.

Deċiżjoni finali għad trid tittieħed.

BORMLA – TRIQ SANTA TEREŻA - PEDESTRIAN CROSSING

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li zebra crossing perikoluża tneħħiet minn Triq Santa Tereza, Bormla, jista' l-Ministru jikkunsidra li Ssir xi tip ta' pedestrian crossing f'post anqas perikoluż f'din l-istess triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infOrmat li l-pedestrian crossing fi Triq Santa Tereza ser titressaq aktar 'l isfel fl-istess triq biex b'hekk tkun ta' anqas periklu għal min jużaha.

VALLETTA FC - GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li jidher li ngħatat, jew ser tingħata, għajnuna finanzjarja lill- Valletta FC sabiex il-ground tas-Salinos ikun miksi bit-turf, jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx xi clubs oħra li ser tmisshom l-istess xorti?

Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji talbiet simili minn clubs tal- football jistgħu jkunu milqugħha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għajnuna li ngħatat lill-Valletta football club kienet skond ftehim li kien intlaħaq fl-1996 mal-Ministeru tal-Ġustizzja u Kultura.

Is-segretarjat parlamentari jirċievi diversi talbiet mingħand clubs tal- football.

Dawn it-talbiet jiġu kkunsidrati fuq bażi individwali skond il- proġett li qiegħed jiġi propost, jekk hemmx permessi, il-ħteġijet tal- komunita` u d-dispożizzjoni tal-club jew kunsill lokali tar-raħal partikolari li jidħlu għal parti mill-ispejjeż.

Dawn it-talbiet jiġu kkunsidrati wkoll fid-dawl tal-fondi disponibbli tad-dipartiment.

Tajjeb inżid li ntlaħaq ftehim ma' diversi clubs għal din it-tip ta' għajnuna, fosthom Birkirkara, Lija/Balzan, Gudja, l-Isla, Vittoriosa, Gozo F.A. u Kalkara.

AFM

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid x'tip ta' apparat ta' salvataġġ suppost li jkollhom fuqhom il-laneċ tal-FAM?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-iskwadra marittima tal-forzi armati tħaddem tipi diversi ta' patrol boats u rescue launches li fuqhom jinġarr għallinqas l-apparat bażiku ta' salvataġġ li jidher hawn taħt:

numru ta' life-jackets għal kull membru ta' l-ekwipaġġ u, jekk ikun il- każ, anke għall-passiġġiera;

life rafts għall-membri ta' l-ekwipaġġ u passiġġieri f'każ ta' abbundun tal-patrol boat;

numru ta' life-rings biex jintużaw f'każ ta' emerġenza li l-patrol boat tista' tiltaqa' magħha waqt xogħol ta' sorveljanza fuq il-baħar.

Ir- rescue launches iġorru żewġ life-rafts għal dan it-tip ta' emerġenzi; fire extinguishers li jintużaw f'każ ta' ħruq fuq il-patrol boat jew biex tingħata għajnuna f'każi ta' inċidenti żgħar ta' ħruq fuq dgħajjes ta' terzi persuni;

basic first aid kit għal korrimenti ħfief ħafna fuq il-baħar;

pompa ta' l-ilma awżiljari biex tippompja jew tirregola d-dħul u l-ħruġ ta' l-ilma f'każ li l-pompi tal-patrol boat jew ta' dgħajjes/yachts oħrajn ma jkunux qegħdin jaħdmu kif suppost.

VAT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm każi mill-1999 sal-lum fejn saru prosekuzzjonijiet legali kontra persuni taxxabbli għal irkupru tat-taxxa tal-VAT u tat-taxxa addizzjonali kif ipprovdut fil-liġi tal-VAT innifisha?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li mill-1 ta' Jannar 1999 sat-30 ta' Marzu 2001, id-dipartiment tal-VAT ipproċeda, permezz ta' ittri ġudizjarji għall-irkupru tat-taxxa tal-VAT kontra 687 persuni reġistrati.

KUNTRABANDU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm każi b'kollox ta' kuntrabandu li nqabdu sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

X'kien l-eżitu ta' l-investigazzjonijiet u tal-prosekuzzjoni li saret?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

INTERNAL AUDIT FUNCTION

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- internal audit function li issa qed taqa' taħt il-cabinet office fl- uffiċċju tal-Prim Ministru, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk ir-re- engineering exercise dwar il-funzjoni ta' l-internal audit li kellu jitlesta sa tmiem l-ewwel tliet xhur ta' din is-sena, tlestiex?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li r-re-engineering exercise dwar il-funzjoni ta' l-awditjar intern huwa sostanzjalment komplut.

Jonqos biss irtokki finali biex jiżguraw li din il-funzjoni tant importanti għall- operat ta' gvernar trasparenti u effettiv, verament taħdem fuq sisien sodi, indipendenti u imparzjali.

GENERAL INTERNAL AUDIT BOARD

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa il-general internal audit board minn kemm ilu li twaqqaf f'Awissu 2000?

X'inhu il-compliment attwali ta' l- internal audit directorate?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li kemm ilu li twaqqaf il- General Internal Audit Board, dan iltaqa erba' darbiet.

Il-complement u l-posizzjonijiet mimlijin tad-Direttorat ta' l-Awditjar Intern huma kif muri hawn taħt:

Grad Nru ta' Postijiet Postijiet mimlija

Direttur 1 1 Assistent Direttur 2 1 Manager Awditjar Intern 3 0 Awditur Intern Anzjan 8 0 Awditur Interni 8 7 Awdituri Interni Trainee 8 7 Skrivani 3 2

Saret sejħa oħra mill-Kummissjoni għas-Servizz Pubbliku għall-mili tal- vakanzi li hemm.

Din is-sejħa għalqet fl-aħħar ta' Marzu 2001.

INSPECTIONS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm mill-inspections li saru mill-VAT Office kull xhar f'dawn l-aħħar sentejn kienu jinkludu uffiċini ta' accountants, periti, speċjalisti mediċi, avukati, nutara u estate agents?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li n-numru ta' spezzjonijiet li saru mill-VAT Inspectors mill-ewwel ta' Jannar 1999 sa' l- aħħar ta' Marzu 2001 fil-kategoriji ta' negozji indikati kien kif ġej:

|Kategoriji ta'|Numru ta' | |Negozju |Spezzjonijiet |

| |Accountants |9 |

| |Periti |15 |

| |Servizzi |131 | |Mediċi | |

| |Avukati |18 |

| |Nutara |5 |

| |Estate Agents |15 |

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 24718 li oriġinarjament kienet saret lil Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe jista' jara li tiġi rranġata l-anomalija li qed isofru ħaddiema fil-yacht marina u l-port health office fejn, minkejja li jagħmlu l-istess xogħol, uħud minnhom għandhom grad ta' porter (health guard) filwaqt li oħrajn għandhom grad ta' timekeeper?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Is-salarju ta' l-impjegati fis-Servizz Pubbliku huwa relatat mal-grad tagħhom u mhux max-xogħol li jkunu qed jagħmlu.

Hija ħaġa komuni fis-Servizz Pubbliku li mpjegati jagħmlu xogħol li mhux direttament relatat mal-grad li jkollhom.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-impjegati li għalihom qed jirreferi huma kollha fuq il-massimu ta' l- iskala tas-salarju tal-grad tagħhom.

PROTEZZJONI ĊIVILI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk kienx hemm xi laneċ jew dgħajjes tal-Protezzjoni Ċivili jaqdu dmirhom waqt ir-regatta tal-31 ta' Marzu 2001?

X'tip ta' apparat ta' salvataġġ hemm fuq dan il-laneċ?

ONOR.

TONIO BORG: Qatt ma saret talba sabiex laneċ jew dgħajjes tal- Protezzjoni Ċivili jkunu preżenti waqt ir-Regatta tal-31 ta` Marzu la ta` din is-sena u lanqas fis-snin ta` qabel.

Il-laneċ li jintużaw mill-Protezzjoni Ċivili huma mgħammra b`apparat għal kontra n-nirien kif ukoll inkwinament tal-baħar.

SPTAR SAN PAWL BOFFA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kull tabib u speċjalista li jaħdmu fl-isptar San Pawl Boffa, ħadu ġranet leave u study leave separatament.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r-risposta għad- domanda parlamentari numru 25023.

RIKLAMI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid min ta permess biex jitpoġġew leaflets ta' riklami ta' mediċina fl-out patients tad-dermatoloġija

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li fid-Dipartiment tad-Dermatoloġija ma jkunx hemm reklami.

Li jeżistu, huma 'Health Education Posters' u 'Patient Information Leaflets' fil-'Waiting Areas'.

OUT PATIENTS DEPARTMENT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid, kull persuna li taħdem fl-out patients department tal- ontoloġija u dermatoloġija fl-Isptar Sir Paul Boffa, kemm ħadu siegħat ta' temporary absence fis-sena 1999 u s-sena 2000 separatament

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r-risposta għad- domanda parlamentari numru 25025.

OUT PATIENTS DEPARTMENT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kull persuna li taħdem fl-out patients department tal- ontoloġija u dermatoloġija fl-isptar Sir Paul Boffa kemm ħadu ġranet sick fis-sena 1999 u s-sena 2000 separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra r-risposta għad- domanda parlamentari numru 25026.

GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm sal-lum weġgħu gwardjani lokali waqt li kienu fuq xogħolhom għax xi ħadd ħabb għalihom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li sa` llum kien hemm hdax (11)-il incident fuq disa` (9) Gwardjani Lokali waqt li dawn kienu fuq ix-xoghol.

F'kull kaz sar raport lill-Pulizija.

GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm itellgħu jew se jittellgħu persuni il-Qorti talli ħallew jew insulentaw gwardjani lokali waqt li dawn kienu fuq xogħol?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena 2000, kien hemm 37 persuna li kontrihom ittieħdu proċeduri kriminali dwar ir-reati msemmija mill-Onorevoli Interpellant.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm tobba jaħdmu fiċ-ċentri tas-saħħa illum u kemm suppost huma il-full-employment?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li n-numru ta' tobba (medical officers / general practitioners) li fil-preżent jaħdmu fiċ-Centru tas- Saħħa huwa 69.

Fost dawn hemm ħamsa bir-reduced hours (50%) u tnejn bil- maternity leave.

Ma' dawn hemm ukoll numu ta' part-timers li jaħdmu numru ta' sigħat varji (sa sittax-il siegħa fil-ġimgħa).

Iżda dawn ma jidħlux għax-xogħol regolari u dejjem kif skedati u għalhekk is-sigħat maħduma jvarjaw minn ġimgħa għal ġimgħa.

Fil-preżent hemm total ta' erbatax-il part timer.

Il-full complement huwa ta' 95 tabib, li jiżdiedu għal 105 sabiex ikun jista' jibda' servizz ukoll miċ-Centru tas-Saħħa ta' B'Kara.

KAĊĊA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi emedata l-liġi dwar il-kaċċa biex l-eta minima ta' meta wieħed għandu jikkaċċja tiġi ta' 18-il sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 24261 (Seduta 511).

ARMI TAN-NAR

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm weġgħu nies kawza ta' arma tan-nar is-sena l-oħra?

Kemm min dawn weġgħu waqt li kienu għall-kaċċa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena l-oħra kien hemm 12- il persuna li sofrew feriti kawża ta` arma tan-nar.

Minn dawn 5 kienu konnessi mal-kaċċa.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm weġgħu nies kawża ta inċidenti tat-traffiku s-sena l- oħra u din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena 2000 weġgħu 1,177 persuna f`inċidenti tat-traffiku, filwaqt illi matul is-sena 2001, sa Marzu, weġgħu 293 persuni.

Dawn iċ-ċifri jinkludu inċidenti fatali.

DIPARTIMENT TAL-ARTIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm daħħal flus il-Gvern matul l-aħħar ħames snin sena b'sena, xahar b'xahar id-Dipartiment tal-Artijiet u l-Estate Management u għal xiex daħlu dawn il-flus u minn għand min?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi biex tinġabar l-informazzjoni mitluba mill-Onorevoli Interpellant jinħtieġ ħafna ħin u ħafna riżorsi u ma jidhirlix li l-użu ta` dan il-ħin u riżorsi biex tinġabar din l- informazzjoni hu ġustifikat.

Il-flus li jdaħħal id-Dipartiment ta` l- Artijiet f`isem il-Gvern huma kollha riżultat ta` kirjiet, ċnus, bejgħ, permessi, penali u ħwejjeġ oħra simili li jirrigwardaw il-proprjeta` tal- gvern.

L-ammont globali li jiddaħħal kull sena huwa ppublikat fl-Estimi tal-Gvern.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid min kienu fl-aħħar għaxar snin il-periti mpjegati tad- dipartiment ta' l-artijiet u l-estate management bid-dati rispettivi tal- appointment u meta ntemm is-servizz tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-periti mpjegati mid-Dipartiment ta` l-Artijiet bejn l-1991 u l-1997 kienu kif ġej:-

Briffa Alfred mit-08.04.1986 sad-29.04.1992 (irriżenja)

Caruana Montaldo mit-22.06.1981 sas-26.01.1994 (irtira bl-eta`)

Sciberras John mill-01.08.1975 sal-31.03.1997

Sutton Carmen mit-02.06.1994 sat-30.04.1995 (irriżenjat)

Ix-xogħol tal-periti għadda f`idejn id-Dipartiment għat-Tmexxija tal- Proprjeta` f`Marzu 1997, meta dan id-dipartiment sar jifforma parti mit- Taqsima ta` l-Artijiet u Kostruzzjoni, illum magħrufa bħala Taqsima Proprjeta` tal-Gvern.

Minn dak iż-żmien sal-lum, il-periti mpjegati fid- Dipartiment għat-Tmexxija tal-Proprjeta` bejn l-1997 sas-sena 2001 kienu kif ġej:-

Cilia Mario mill-01.03.1997 sal-31.08.2001 (irriżenja)

Schembri Michael mill-01.08.2000 s`issa

Sciberras John mill-01.04.1997 sat-23.10.1997 (assuma l-kariga ta` Direttur Ġenerali)

Scotto Stefan mit-30.04.2000 s`issa

CHEQUE TAL-MARD

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li ic-cheque tal-mard u l- arretrati ta' kopja pensjonanta li l-dettalji tagħhom qed jintbagħtu separatament min din il-mistoqsija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna kkonċernata ġiet infurmata biċ-ċirkostanzi kollha tagħha mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

KWARANTINA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid fejn jinżammu kwarantina ż-żwiemel li jinġiebu minn barra?

Kemm jinżammu f'numru ta' ġranet fil-kwarantina?

Jista' jgħid jekk fil-każ ta' żwiemel jeżistiex paddock għalihom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor Interpellant li ż-żwiemel li jiġu minn barra dejjem jiġu spezzjonati u identifikati fil-Kwarantina ta' Zammit Dock.

In-numru ta' ġranet li jinżammu ż-żwiemel jiddependi mill-pajjiż minn fejn ikunu ġew.

Waqt li ż-żwiemel jinżammu fil-kwarantina, ma jkunux jistgħu jintelqu ġo paddock.

PROBLEMA TA' 300 ĦADDIEM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid meta ser tissolva l-problema li għandhom mat-300 ħaddiem li għażlu li jibqgħu mal-Gvern u ma baqgħux jaħdmu mal-Posta Ltd?

Meta ser jiġu ntegrati fil-gradi taċ-ċivil mingħajr ma jitilfu s-snin li ilhom fis- servizz fil-postijiet preżenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien infurmat illi d-diskussjonijiet bejn il- Gvern u l-Unions dwar l-integrazzjoni fil-gradi tas-Servizz Pubbliku tal- ħaddiema tal-Posta li għażlu li jibqgħu mal-Gvern sejrin ikunu finalizzati f'qasir żmien.

Is-snin ta' servizz li dawn l-impjegati għandhom mal-Gvern ma jintilifx.

ENEMALTA - AKTAR DAWL FI TRIQ IL-MUNXAR, M'SCALA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jiżdied xi dawl fi Triq il-Munxar ġewwa M'Scala, l-aktar lejn in-naħa ta' Triq l-Aħdar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba biex jiżdied id-dawl fit-triq imsemmija ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

KONTENITURI GĦAD-DISINFETTANT

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid (a) fuq l-ordni ta' min saru il-kontenituri għad- disinfettant ħdejn ir-rampi tal-vapur fl-Imġarr, Għawdex? (b) Taħt is- supervizjoni ta' min sar l-imsemmi xogħol? (c) Liema dipartiment/ korporazzjoni ser iħallsu għal imsemmi xogħol?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma l-Onor.

Interpellant illi l-kontenaturi jew disinfection pits għall-karozzi saru fuq talba tas-Servizzi Veterinarju.

Dawn saru taħt is-superviżjoni tal-Maritime Authority u l-Gozo Channel.

Il- Maritime Authority ser tħallas għal dan ix-xogħol.

GOZO CHANNEL

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-ispejjeż (fuel, pagi tal-crew etc) li kull vapur tal-kumpanija Gozo Channel irid f'kull ġimgħa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Minħabba n-natura kummerċjali tal-kumpanija Gozo Channel ma naħsibx li jkun fl-interess ta' l-istess kumpanija li jingħataw id-dettalji mitluba.

Nirreferi wkoll lill-Onorevoli Interpellant għall-Accounts tal-Kumpanija li huma ppubblikati u wkoll għat-tweġiba li tajt waqt is-Seduta numru 525 għall-mistoqsija numru 24914 fejn ingħatat informazzjoni dwar il-konsum ta' fuel tal-vapuri.

OPERAZZJONI - FOREIGN BODY

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jikkonferma jekk pazjenta li kienet operata il-Ħamis, 29 ta' Marzu 2001 u l-Ġimgħa 30 ta' Marzu 2001 kellha terġa tiġi operata wara li tħalla foreign body ġo fiha xi ħin ta' qabel?

Jekk fl-affermattiv, x'passi ttieħdu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Filwaqt li nikkonferma dan l-inċident, ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-Amministrazzjoni ta` l-Isptar San Luqa, dakinhar stess ta` l-inċident ħadet il-passi neċessarji sabiex issir inkjesta.

WATER SERVICES CORPORATION

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li ħaddiema tal-Water Services Corporation jaraw il- main tas-sinjura li d-dettalji tagħha qed jintbgħatu separatament min din il-mistoqsija li qiegħed jikkawżalha ħafna problemi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferuta lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

ENEMALTA - DAWL TAT-TRIQ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

24785 li oriġinarjament kienet saret lil Viċi Prim Ministru u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe jista' l-Ministru jara li t-tliet bozoz li hemm fi Triq Fr Charles Plater, Raħal Ġdid u li ilhom maqtugħa għal dawn l-aħħar ġimgħat jiġu rranġati mill-aktar fis?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet mgħoddija lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

L-AREA TAL-MILLIERI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Għar-rigward l-area tal-Millieri b'mod partikulari fuq in-Niġem, Ħal Għaxaq, jista' l-Ministru jgħati tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Koporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma ħarġet kuntratt għat-tqegħid ta' mejnijiet ġodda b'tul ta' madwar tlitt kilometri f'Ħal Għaxaq.

Dan il-proġett mistenni jibda fil-ġranet li ġejjin.

F'dan il-proġett hemm inkluża z-zona magħrufa bħala "tal- Millieri".

STUDENTI LI JINĦTIEĠU ATTENZJONI SPEĊJALI

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-inizjattiva sabiex studenti li jinħtieġu attenzjoni speċjali jiġu ntrodotti għall-lezzjonijiet min għalliema speċifiċi, għadhiex fis-seħħ?

Jekk fl-affermattiv, fuq liema kriterji qegħdin jiġu mgħażula l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din il-mistoqsija tidher li qed tagħmel referenza għal-Complementary Education.

Informat li għad hemm għalliema tal-Complementary Education, anzi n-numru tagħhom żdied.

Dawn jagħtu għajnuna lil dawk it-tfal li jibdew juru li se jaqgħu lura u jaħdmu l-aktar mat-tfal tat-tieni sena tal-Primarja.

L-istudenti jiġu identifikati mill-għalliema tagħhom stess.

Dawn l- għalliema jagħmlu assessjar formattiv fuq ix-xogħol ta' l-istudenti għal dik is-sena u jikkonsultaw ukoll mal-Kap ta' l-Iskola.

DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta r-residenti ta' Triq Patri Girgor Grima, Ħal Għaxaq, ser jibdew jibbenefikaw minn sistema tad-drenaġġ bħal kumplament ta' Malta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li peress li din it-triq flimkien ma' toroq oħra jinsabu f'livell iżjed baxx mis-sistema eżistenti tad-drenaġġ, ġie ddisinjat scheme li bih huwa maħsub li jitqabbdu t-toroq kollha ta' l-akwata.

Biex dan l-scheme jiġi implimentat, jeħtieġ l-ewwel li jiġi ppubblikat easement bin-numru WD 221/97/1 li ntbagħat lid-Dipartiment ta' l-Artijiet.

Dan l-easement li jrid jgħaddi minn raba li jinħadem, huwa twil madwar 560 metru għall-istess bypass ta' Ħal Għaxaq.

Kif dan l- easement jiġi ppubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern, jibdew il-proċeduri biex jinħarġu tenders, kemm għall-mains tat-toroq, kif ukoll għal dan il- collector main.

L-istima għal dan ix-xogħol tiswa 'l fuq minn mitt elf lira.

Minħabba l-ispiża qawwija biex isir dan ix-xogħol u minħabba prioritajiet oħra, dan ix-xogħol sejjer isir f'fażijiet għax kif wieħed jista' jara l- istima tlaħħaq madwar wieħed minn tmienja ta' l-istima kurrenti tal-vot kollu għall-estensjonijiet tad-drenaġġ madwar Malta.

Huwa diffiċli li wieħed jintrabat b'dati eżatti meta dan ix-xogħol se jiġi implimentat.

DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta ser tiġi installata l-pompa tad-drenaġġ fi Triq Settembrina, Ħal Għaxaq u dan wara li dik li kellha tiġi nstallata ġiet mibgħuta banda oħra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat illi m'hemm ebda problema fil-pompi ta' Għaxaq Pumping Station.

Ħadd mill-ħaddiema fil-workshop m'huwa infurmat illi pompa li kellha titwaħħal fi ħdan l-istazzjon ġiet installata band'oħra.

DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm se jibqalhom jistennew s-sistema tad-drenaġġ, ir- residenti ta' Triq l-Isparvier, Ħal Għaxaq?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari numru 25169 ta' din is- seduta.