MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 7 L-Erbgħa, 4 ta' Novembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 7

L-Erbgħa, 4 ta' Novembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 4 ta' Novembru, 1998

WERREJ MINUTI 280

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 280

TQEGĦID TA' KARTI 285

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONIJIET DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET TAL-GVERN 286

AĠĠORNAMENT 306

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 312

MINUTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Hemm xi korrezzjonijiet għall-minuti?

L- Onor. Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jidhirli li l-Onor.

Charles Buhagiar kien preżenti għas-seduta tal-bieraħ.

MR SPEAKER: Is-Sedja qed tieħu nota ta' dan.

Jistgħu issa l-minuti jiġu kkonfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-minuti tas-Seduta Nru. 6 li saret fit-3 ta' Novembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

PERSUNI B'DIŻABILITA' - ISTITUTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' djar u istituti eċċ. f'pajjiżna li jħarrġu u jakkomodaw persuni b'diżabilita'?

Liema etajiet huma catered for f'dawn iċ-ċentri eċċ?

Kemm minn dawn jinsabu f'Malta u hemm f'Għawdex?

Kemm huwa n-numru ta' dawn il- persuni li jattendu dawn iċ-ċentri, ċentru b'ċentru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad- Deputati): Qiegħed nissottometti lista ta' djar u istituti f'Malta u Għawdex li jħarrġu u jakkomodaw persuni b'diżabilita', flimkien man-numru ta' persuni li jattendu dawn iċ-ċentri u liema etajiet jaċċettaw f'kull ċentru:-

Ċentri ta' taħriġ ta' l-adulti f'Malta - dawn jilqgħu fihom persuni bejn id-19 u s-60 sena;

|Mtarfa |100 | | |persuna | |Fleur-de-Lys |110 | |Santa Venera | 25 | |Ħal Far | 81 | |Marsascala | 55 |

Ċentru ta' taħriġ ta' l-adulti f'Għajnsielem - dan jilqa' fih persuni minn 19-il sena 'l fuq;

Dar il-Kaptan - dan iċ-ċentru jilqa' fih madwar 212-il persuna b'diżabilita' u joffri servizzi ta' respite matul il-ġurnata u bil-lejl u support varju ieħor; l-eta' hija bejn sitt xhur sa 55 sena;

Dar il-Wens - dan iċ-ċentru qed joffri servizz ta' residenza lil 13-il persuna b'diżabilita' ta' l-eta' bejn 35 u 60 sena;

Eden Foundation - din l-organizzazjoni toffri support varju u taħrig lil 94 persuni b'diżabilita' minn 16 il-sena 'l fuq u lil madwar 255 tifel jew tifla mit-twelid sas-16-il sena;

Dar tal-Providenza - dan il-kumpless joffri residenza għal madwar 125 persuna b'diżabilita' fl-etajiet kollha;

Dar iż-Żernieq - dan iċ-ċentru huwa komplimentari għad-Dar tal-Providenza u qed joffri servizz ta' residenza lil ħames persuni b'diżabilita' fl- etajiet kollha;

Dar Nazareth - din id-dar toffri servizz residenzjali lil madwar disa' persuni b'diżabilita' kemm fiżika kif ukoll mentali bejn l-eta' ta' 19 u 50 sena.

Minn dawn id-disa' persuni hemm minn għandu mpjieg u hemm minn qed jingħata taħriġ f'xi sengħa.

Kemm id-dipartiment tas-saħħa, kif ukoll id-dipartiment ta' l- edukazzjoni, joffru servizz lil persuni b'diżabilita'.

Id-dipartiment tas- saħħa jakkomoda numru ta' persuni b'diżabilita' mentali fl-isptar Monte Carmeli, waqt li d-dipartiment ta' l-edukazzjoni joffri servizz ta' respite lil tfal b'diżabilita' fl-iskejjel speċjali tiegħu.

L-eta' tvarja minn ħames snin sa 19 jew 21 sena.

L-informazzjoni dwar in-numru ta' dawn il-persuni tista' tintalab lill- ministeri tas-saħħa u ta' l-edukazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt lill-Ministru jinformani ftit x'kordinament qed isir ma' l-organizzazzjonijiet li huma responsabbli minn dawn iċ-ċentri bil-għan li jegħlbu d-diffikultajiet li jiffaċċjaw u sabiex joħolqu ambjent li mhux biss jgħin lil dawn il-persuni jintegraw ruħhom fis-soċjeta' imma jkollhom servizzi aktar moderni skond iż- żmenijiet.

Xtaqt ukoll li l-Ministru jinformani x'inhi s-sitwazzjoni fir-rigward tan- nuqqas ta' speech therapists u nuqqas ta' assistenza oħra fl-iskejjel primarji u fil-kindergarten, li naturalment qed jolqtu ħażin lil dawn it- tfal b'diżabilita'.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, dwar l-ewwel mistoqsija supplimentari nixtieq ngħid li l-kordinament ġenerali jsir mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita', li ssegwi dak li jkun qiegħed iseħħ kemm fiċ-ċentri governattivi u kif ukoll fl-aġenziji u organizzazzjonijiet oħrajn li, għalkemm jirċievu appoġġ finanzjarju jew inkella appoġġ ta' riżorsi umani jew mod ieħor mill-gvern, huma indipendenti, privati jew awtonomi.

Speċifikament dwar iċ-ċentri ta' l-adulti tal-gvern - qiegħed nirriferi allura għaċ-ċentri ta' l-Imtarfa, Fleur-de-Lys, iċ-ċentru ta' l-għomja f'Santa Venera, Ħal Far, Marsascala u Għajnsielem - wara diskussjonijiet li seħħew u għadhom iseħħu fil-ministeru b'kordinament mas-Sur Joe Camilleri, chairman tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita', qed inħossu l- bżonn li tiġi identifikata persuna waħda fi ħdan id-dipartiment li tkun assenjata bir-responsabbilta' speċifika li tikkordina dak kollu li jkun qed isir f'dawn iċ-ċentri ta' l-adulti.

Sal-lum m'hemmx persuna waħda responsabbli għal dawn iċ-ċentri kollha u jidhrilna li wasal iż-żmien li nidentifikaw din il-persuna u ngħaddulha r-responsabbilta' li tara x'inhuma l-bżonnijiet, li tara li dawn iċ-ċentri jilħqu l-istandards li aħna nistennew minnhom u wkoll li noffru servizzi ta' support kordinat min-naħa tad-dipartiment - u allura min-naħa tal-ministeru wkoll - f'linja ta' policy li tiġi stabilita.

Dwar it-tieni mistoqsija supplimentari, nixtieq ngħid li lili ma wasluli l-ebda rapporti ta' nuqqas ta' speech therapists fl-iskejjel primarji.

Jista' jkun li dawn it-tip ta' kummenti setgħu saru lill-ministru ta' l- edukazzjoni pero', bħala ministru għall-politika soċjali, jien ma nistax ngħid li b'xi mod jew ieħor xi ħadd ġie jgħidli li hemm nuqqas ta' speech therapists.

Żgur li l-issue li saret - u ilha ssir - diskussjoni fuqha, hija dik dwar il-bżonn ta' facilitators u l-esperjenza matul dawn l-aħħar snin għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni inklussiva kienet esperjenza ġeneralment pożittiva, li wrietna li hemm sfidi kbar x'niffaċċaw.

Irrid nenfasizza hawnhekk li l-edukazzjoni inklussiva mhux biss hija pożittiva għat-tfal b'diżabilita' imma hija pożittiva wkoll għat- tfal li m'għandhomx diżabilita'.

It-taħlita fil-klassi ta' tfal li m'għandhomx diżabilita' flimkien ma' tifel, tnejn jew anke tlieta b'diżabilita' tfisser li qegħdin ngħallmu lil uliedna x'ifisser il-valur ta' solidarjeta', il-valur tal-persuna umana, tad-dinjita' tal-persuna minn eta' ċkejkna f'ambjent li jkun imħallat.

Naturalment pero', kif diġa' għidt, din l-esperjenza għallmitna li hemm sfidi kbar li rridu nwieġbu għalihom.

Kif taf il-Kamra, dan l-esperiment beda riċentement f'pajjiżna u beda fil- livell primarju.

Li ġara huwa li t-tfal li għaddew mil-livell primarju bil- facilitator magħhom, issa qegħdin jiffaċċjaw l-isfida ta' l-edukazzjoni sekondarja u allura rridu nwieġbu għal dan il-bżonn bir-realtajiet li għandna quddiemna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Peress li fid-domandi li għamilt lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni jidher li qed jagħti sehem importanti lill-kummissjoni persuni b'diżabilita' dwar l-edukazzjoni inklussiva, x'xogħol sar s'issa bejn il-kummissjoni u l-ministeru ta' l-edukazzjoni biex insolvu l-problema tat-22 tifel u tifla bejn l-eta' ta' tlieta u 16-il sena li għadhom ma bdewx is-sena skolastika minħabba li ma ngħatawx l-għajnuna li hemm bżonn?

X'qed isir b'kordinazzjoni mal-ministeru ta' l-edukazzjoni u l-bżonn ta' xi istituzzjoni edukattiva għal dawk li għalqu s-16-il sena biex nippreparawhom għad-dinja tax-xogħol?

X'qed isir biex ġuvintur u tfajliet b'diżabilita' li jagħlqu d-19-il sena ma jħossux dik il-qabża enormi meta jmorru fiċ-ċentru ta' l-adulti?

X'qed isir mal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' biex dawn il-problemi jiġu ffaċċjati?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija rrid ngħid li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' żżomm kuntatt kontinwu mal-ministeru ta' l-edukazzjoni dwar dawn il-bżonnijiet li ġew identifikati.

Jiena informat ukoll li hemm impenn sħiħ min-naħa tal- ministeru ta' l-edukazzjoni biex dan is-servizz jiġi provdut lil kull min b'xi mod jew ieħor ikollu l-bżonn ta' facilitator biex ikun jista' jkompli l-kors edukattiv tiegħu.

It-tieni mistoqsija tittratta l-isfida kbira li pajjiżna dejjem kellu iżda li f'dawn l-aħħar snin aktar sirna konxji minnha.

Matul dawn l-aħħar snin f'pajjiżna nħolqot iktar kuxjenza dwar il-potenzjal tal-persuni b'diżabilita', potenzjal li għal ħafna snin kien moħbi iżda li jista' jkun ta' ġid għall-pajjiż apparti li jkun ta' ġid anke għall-individwu.

Għalhekk fis-snin li għaddew saru sforzi biex il-persuni b'diżabilita' li jispiċċaw mis-sistema edukattiva jkunu ppreparati sewwa biex jiffaċċaw id- dinja tax-xogħol.

Jien dejjem emmint li l-ETC għandha tiffoka ħafna mill- enerġiji tagħha proprju fuq dan il-qasam.

Dejjem emmint li hemm diversi inizjattivi li l-korporazzjoni tista' tieħu biex toħroġ il-potenzjal tal- persuni b'diżabilita'.

Jeħtieġ ukoll li l-korporazzjoni stess issib l- opportunitajiet ta' xogħol li jkunu adattati għaċ-ċirkostanzi partikolari u toħloq jew ittejjeb l-iskemi li jinċentivaw lil min jimpjega f'pajjiżna ħalli jimpjega lil dawn il-persuni.

Irrid ngħid li l-esperjenzi sal-lum tal-persuni b'diżabilita' li jsibu post tax-xogħol li jkun imfassal b'mod li jkun adattat għall-isfidi ta' l- individwu partikolari, irriżultaw li huma pożittivi immens.

Il-feedback li qed ikolli mingħand individwi li jħaddmu persuni b'diżabilita' f'fabbriki u f'postijiet tax-xogħol oħrajn huwa pożittiv immens.

Fost il-lista li semmejt fit-tweġiba għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Farrugia semmejt, per eżempju, Dar il-Wens.

Jien naf li dan iċ-ċentru kien beda l-esperjenza fejn ir-residenti jagħmlu xi xogħol fiċ-ċentru stess u jitħallsu għalih.

Eventwalment pero' nstab mod kif dawn il-persuni b'diżabilita' jagħmlu dan ix-xogħol fil- fabbrika stess mal-ħaddiema l-oħrajn.

Għalkemm mad-daqqa t'għajn din tista' tidher sfida daqsxejn diffiċli biex tintrebaħ, s'issa kienet esperjenza pożittiva, basta ssib l-employers disposti li jipparteċipaw.

Naturalment pero' l-persuni b'diżabilita' jridu jsibu l-appoġġ li hemm bżonn biex ikunu jistgħu jagħmlu tajjeb għall-fatt li għandhom ħafna iżjed sfidi mill-oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi lill-Ministru xi kriterji jintużaw biex persuni b'diżabilita' jidħlu f'dawn iċ-ċentri governattivi.

Jeżisti xi kordinament fuq dawn il-kriterji maċ-ċentri li huma mmexxijin minn organizzazzjonijiet li m'humiex tal-gvern?

Xtaqt ukoll nistaqsi jekk hemmx xi waiting list ta' persuni b'diżabilita' li jixtiequ jidħlu f'xi waħda minn dawn iċ-ċentri u forsi minħabba nuqqas ta' spazju ma jistgħux jidħlu immedjatament.

Xtaqt inkun naf ukoll kemm hemm persuni fuq din il-waiting list.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naturalment il-kriterju tad-dħul fiċ-ċentri ta' taħriġ għall-adulti huwa dak ta' l-eta', jiġifieri jrid ikollok 16-il sena u prattikament tkun ħriġt jew minn skola speċjali jew minn skola oħra.

It- tqassim tal-persuni b'diżabilita' f'dawn iċ-ċentri huwa tqassim li jiddependi mid-distrett fejn tkun toqgħod.

Għalhekk jekk persuna b'diżabilita' toqgħod, per eżempju, f'Wied il-Għajn, Ħaż-Żabbar jew iż- Żejtun, naturalment l-iktar post li jagħmel sens li tmur fih huwa ċ-ċentru ta' Wied il-Għajn u mhux iċ-ċentru ta' Fleur-de-Lys.

Ikollna każijiet pero' fejn il-ġenituri stess jitolbu li t-tfal tagħhom imorru f'ċentru wieħed flok l-ieħor, u aħna, safejn hu possibbli, nipprovaw nakkomodawhom.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' kriterji ta' dħul fi djar ta' aġenziji privati, dawn ivarjaw minn post għall-ieħor għalkemm, biex ngħid il- verita' sagrosanta, dawn id-djar huma kollha mimlijin u ma jistgħux jieħdu każijiet oħrajn.

Dar il-Wens hija mimlija assolutament.

Anke d-Dar tal- Providenza ma tistax tieħu iktar milli fil-fatt għandha minkejja li hemm domanda qawwija.

Jiġifieri jekk irridu nistgħu nitkellmu fuq kriterji ta' dħul f'dawn l-organizzazzjonijiet u aġenziji privati pero' r-realta' hija li d-domanda li hawn hija domanda kbira.

L-esperimenti li għamilna f'dan il-pajjiż matul dawn l-aħħar snin ta' djar residenzjali żgħar integrati fil- komunita' bħal Dar Nazareth u Dar il-Wens kienu interessanti u naħseb li nista' ngħid li kienu suċċess.

Pero' wieħed irid joqgħod attent li jiggarantixxi li jingħata servizz ta' kwalita', servizz li jkun indirizzat lejn dawn il-persuni b'diżabilita' imma mhux f'sens ta' protezzjoni ta' kindergarten.

Jiena personalment qatt ma emmint li aħna għandna noħolqu servizzi residenzjali f'pajjiżna sempliċement biex nipprovdu saqaf fejn wieħed jgħix.

Jien nara li dawn id-djar għandhom jiżviluppaw b'mod li waqt li l-persuni b'diżabilita' jkunu residenti fihom fl-istess ħin ikunu jistgħu jiżviluppaw il-potenzjal tagħhom bħala persuni.

Fil-fatt, Sur President, fil-każ ta' Dar il-Wens tul is-snin li għaddew daħlu f'agreements differenti, per eżempju, ma' l-ETC biex jagħtu ċertu taħriġ lir-residenti tagħhom.

Naf ukoll li saru diskussjonijiet u arranġamenti mal-Fondazzjoni Eden biex din ukoll tagħti ċertu tip ta' taħriġ, u nixtieq nara djar residenzjali oħrajn żgħar integrati fil- komunita' li jakkomodaw numru żgħir ta' persuni b'diżabilita'.

Personalment nemmen li n-numru qatt m'għandu jkun iżjed minn għaxra pero' għandu joffri ambjent imħallat, ambjent li jersaq kemm jista' jkun viċin l- ambjent ta' familja.

Għalhekk nixtieq li ninkoraġġixxu li niżviluppaw dawn it-tip ta' inizjattivi.

L-Onor.

Coleiro staqsiet ukoll jekk hemmx waiting list.

Fil-fatt hemm waiting list żgħira pero' nitkellem subject to correction.

Jidhirli li l- waiting list illum hija ta' 20 ruħ pero' jiena nformat li b'ingaġġ ta' numru żgħir ta' ħaddiema fiċ-ċentru ta' Wied il-Għajn inkunu nistgħu nakkomodaw din il-waiting list.

Din il-parti tat-tweġiba nista' nivverifikaha jekk l-Onor.

Coleiro tagħmilli mistoqsija speċifika fuqha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' jekk jogħġbu l- Ministru jikkonferma li l-gvern attwalment m'għandu l-ebda pjanijiet biex jagħmel proġett li jaħseb għal dawk il-persuni bi bżonnijiet speċjali li l- ġenituri tagħhom imutu u allura mbagħad tqum il-mistoqsija fejn se jmorru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-punt li għadu kif semma' l-Kap ta' l- Oppożizzjoni huwa l-preokkupazzjoni prinċipali tal-ġenituri ta' persuni b'diżabilita'.

Dan huwa fatt magħruf f'dan il-pajjiż.

It-tweġiba li aħna tajna għal din il-mistoqsija qiegħda fil-prattika u tista' tmissha b'idejk fil-proġetti kollha li nbdew taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista sa l- 1996.

Il-konċett ta' Dar il-Wens, il-konċett ta' djar żgħar u l-konċett tar-residenza integrata fil-komunita' huma kollha esperimenti ġodda għal pajjiżna.

Dawn saru proprju biex inwieġbu għal dan il-bżonn li aħna kollha kemm aħna konxji minnu; u huwa tajjeb li dan il-Parlament jenfasizza kemm aħna konxji minn dan il-bżonn.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jistaqsi jekk hemmx xi proġetti f'dan is- sens.

Iva, bħala ministeru aħna għandna l-intenzjoni, l-impenn u l-proġett li ninkoraġġixxu l-ewwel u qabel kollox l-iżvilupp ta' dan it-tip ta' servizz.

Hemm ukoll proposta u proġett iktar konkret minn dan, jiġifieri l-proposta ta' l-assistent personali.

Din il-proposta hija wkoll imsemmija fil-programm elettorali ta' dan il-gvern li huwa l-programm li aħna rridu nwettqu matul dawn il-ħames snin li ġejjin.

Din hija soluzzjoni li nstabet f'pajjiżi oħrajn, l-iktar fil-pajjiżi Skandinavi, li ilhom jesperimentaw f'din it-triq għal dawn l-aħħar għaxar snin.

Dawn sabu li s-soluzzjoni għal persuni b'diżabilita', li jispiċċaw mingħajr omm u missier, hija li jiġu pprovduti bis-servizz ta' assistent personali.

Jiena impenjat li nara li dan is-servizz isir realta' fiż-żmien li aħna għandna quddiemna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Rapport tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni dwar il-Każ Numru 211 – Rapport Nru 110;

Rapport tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni dwar il-Każ Numru 134 – Rapport Nru 111;

Rapport tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni dwar il-Każ Numru 254 – Rapport Nru 112;

Rapport tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni dwar il-Każ Numru 22 – Rapport Nru 114; u

Rapport tar-riżultat ta' l-investigazzjoni tal-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni dwar il-Każ Numru 119 – Rapport Nru 113 flimkien ma' ittra mibgħuta lill-Prim Ministru mill-Avukat Ġenerali fis-27 ta' Ottubru, 1998.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-applikazzjonijiet pendenti u l-allokazzjonijiet li saru mid-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 38.

MR SPEAKER: Il-Ministru Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Avviż Legali Nru. 243 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar il- Kontroll ta' Xogħlijiet tan-Nar u Esplożivi Oħra; u

Informazzjoni dwar droga li nqabdet mill-1 ta' Jannar sas-27 ta' Ottubru, 1998 u mill-5 ta' Settembru sas-27 ta' Ottubru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 236.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' kuntratt dwar internal audit services bejn il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u s-Sur Mario J. Azzopardi datat 26 ta' Marzu, 1997, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 496;

Avviż Legali Nru. 242 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar Meraq tal- Frott u Prodotti Simili (Ordni Nru. M36 ta' l-1998);

Rapport u financial statements tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma għall-perjodu ta' sitt xhur li għalaq fit-30 ta' Settembru, 1997; u

Rapport u financial statements tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru, 1997; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali Nru. 239 ta' l-1998 - Direttiva mill-Ministru tal- Finanzi għall-Bdil f'Lm5,000,000 6.15% Stock tal-Gvern ta' Malta (Bdil) 2001 (Il-Ħames Ħruġ - It-Tieni Parti) mill-Lm5,000,000 5.65% Stock tal-Gvern ta' Malta 1998 (Ir-Raba' Ħruġ);

Avviż Legali Nru. 240 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar il- Kontroll ta' Assi skond l-Att dwar Servizzi ta' Investiment; u

Avviż Legali Nru. 241 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Drittijiet għal-Liċenza fl-Att dwar Servizzi ta' Investiment.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Tista' jekk jogħġbok, Sur President, tgħidilna jekk sarx xi żvilupp fuq il-każ ta' ksur ta' privileġġ li kont qajjimt bħal nhar it-Tnejn ġimgħa, fir-rigward ta' artiklu li deher f"Il-Mument"?

MR SPEAKER: Is-Sedja m'għandhiex x'iżżid ma' dak li ripetutament qalet s'issa, jiġifieri li fil-ħin u fil-waqt jngħata r-ruling li ntalab.

Nistgħu ngħaddu għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONIJIET DWAR TRASFERIMENT TA' ARTIJIET TAL-GVERN

Ikompli mit-3 ta' Novembru 1998.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia huwa in possession.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, qabel ma għalaqt id-diskors tiegħi l- bieraħ kont qed nitkellem dwar il-kwestjoni tal-proprjeta' li kienet ittieħdet għall-użu pubbliku taħt il-liġi tal-BDA, liġi li ġiet imħassra fl- 1988.

Skond statistika li għandi mill-1992 sal-lum ġew ipproċessati biss 49 applikazzjoni.

Għalhekk bilfors li wieħed jgħid li d-dipartiment ta' l- artijiet m'huwiex jiffunzjona tajjeb.

Jista' jkun li xi wħud min-nies huma inkompetenti, jiġifieri m'għandhomx il-kompetenza li jagħmlu dak li hu mitlub minnhom fl-amministrazzjoni ta' dipartiment bħal dan, pero' jista' jkun ukoll li hemm xi ħaġa li tinten; u nispjega għaliex.

Jekk nieħdu l-każijiet fejn saret l-esproprjazzjoni ta' l-art, insibu li hemm familja partikolari li ilha għaxar snin tistenna li tingħata kumpens, u dan minkejja li ssottomettew id-dokumenti kollha li juru li għandhom titolu ta' l-art u l-full ownership tagħha.

Jiena m'inix se noqgħod ngħid x'għamilna aħna f'dawn is-sentejn imma qabilna kien hemm disa' snin ta' amministrazzjoni Nazzjonalista u aħna sibna ħafna iktar problemi.

Nistaqsi: F'dawn l-għaxar snin id-dipartiment ma setax jiffinalizza din l- applikazzjoni u jgħid kemm għandhom jingħataw kumpens?

U jekk m'hemmx flus, għallinqas ma setax jagħtihom part payment jekk m'hemmx kontestazzjoni?

Jitkellmu tant fuq l-Ewropa tan-naħa l-oħra!

Ma jafux li fejn tidħol expropriation of land għal użu pubbliku hemm direttivi li jgħidu li l-kumpens irid jingħata fi żmien raġonevoli, punt li huwa defenit f'diversi kawżi fil-Qorti Ewropea?

Ċertament li wieħed irid jikkonsidra li dik il-persuna tista' tinvesti dak il-kapital u allura qed titlef l-interessi.

Jista' jkun ukoll li dik il-persuni jkollha bżonn dawk il-flus għal skopijiet urġenti ta' mard, ta' litigazzjoni eċċ. Jiena nerġa' nistaqsi: Għaliex il-proċeduri fid- dipartiment ta' l-artijiet ma jispiċċaw qatt?

Din li nimxu qajla qajla m'hijiex sistema tajba u għalhekk l-idea li ilha tiġi dibattuta f'dan il- parlament li jitwaqqaf tribunal ta' artijiet hija idea tajba u pożittiva.

Din l-idea tmur way back għall-amministrazzjoni Nazzjonalista fl-1992 - jidhirli li kien semmiha l-Perit Michael Falzon meta konna qed niddibattitu mozzjoni simili - u hemm bżonn li we put our minds together u naraw li dan it-tribunal jitwaqqaf.

Jiena nifhem li s-civil servant jekk jista' jkaxkar saqajh se jkaxkarhom, imma jekk wieħed ikun jista' jagħmel checks and balances, forsi anke billi jagħmel rikors quddiem dan it-tribunal, allura l- affarijiet jimxu mod ieħor.

Dan it-tribunal jista' jidħol anke fuq affarijiet oħra, per eżempju, proprjeta' li hija unaccounted for, li hija no man's land.

Imma allura din l-art m'hi ta' ħadd?

Ta' xi ħadd hi.

Għalhekk nissuġġerixxi lill-Ministru li jinżamm reġistru li fih ikun hemm elenkat il-proprjeta' f'Malta u f'Għawdex li għal xi raġuni jew oħra la tidher li hija tal-gvern u lanqas tal-privat.

Jiena naħseb li wieħed għandu jara li din it-tip ta' proprjeta' tgħaddi għand il-gvern u tkun tiegħu.

Fil-fatt fid-dritt privat internazzjonali, hemm il-prinċipju tar-res vendicata, li tfisser li proprjeta' li ma tiġix claimed tgħaddi għal għand il-gvern.

Għaliex x'jiġri meta proprjeta' tibqa' unaccounted for?

Meta jiġri hekk ikun hemm l- abbużi imma safejn naf jien qatt ma saru investigazzjonijiet serji biex tiġi rintraċċata art pubblika misruqa.

Żgur li f'dan il-Parlament m'aħniex se nagħtu pariri dwar x'għandu wieħed jagħmel biex jisraq art - il-ħabib tiegħi, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, qal li fi żmien ir-Rumani l-pretur kien joħroġ l-editti kull sena - imma jien ngħid li jekk nistgħu nagħmlu xi ħaġa biex nirranġaw din is- sitwazzjoni allura għandna nagħmluha.

Hemm każijiet fejn persuna taqbad u tippussessa art li tirriżulta li mhi ta' ħadd, sempliċement għaliex tmiss mal-proprjeta' tagħha, u wara ċertu żmien li tkun ilha tokkupaha jkollha ċerti drittijiet fuqha li joħorġu mid-dritt ċivili.

Għalhekk tajjeb ukoll li jitwaqqaf dan it-tribunal ħalli din l-art pubblika ma tibqax tiġi użurpata.

Għandu jinżamm ukoll reġistru ta' dawn l-artijiet f'Malta u f'Għawdex, speċjalment f'Għawdex, fejn ikollok każijiet fejn il-pjanti jkunu juru mod u mbagħad meta tmur fuq il-post issib mod ieħor.

Għalhekk meta l-Ombudsman ikollu każijiet bħal dawn m'għandux joqgħod biss fuq id-dokumenti li jsib fir-reġistru ta' artijiet.

Apparti li jara l-files u jiddeċiedi dak kollu li hemm bżonn għal skop ta' investigazzjoni, għandu jkollu miegħu persuna oħra indipendenti li hija esperta f'dak li għandu x'jaqsam ma' survey sheets u ma' qari ta' dokumenti li jmorru lura anke 500 sena.

Dan l-aħħar ġie f'idejja dokument bil-Latin fuq dritt ta' passaġġ li jmur lura għall- 1375.

F'dan il-każ id-dokument oriġinali qiegħed Palermo u jitkellem fuq passaġġi pubbliċi fl-inħawi tas-Siġġiewi u r-Rabat.

Hawnhekk nistaqsi: Mela f'dan il-pajjiż, li fih daqs naqra, se nibqgħu nitkellmu fuq art li m'hi ta' ħadd, no man's land?

Illum tidħak meta tisma' dawn l-affarijiet!

Jiena naħseb li l-lands department għandu kull interess li jara li jkollu iktar fiduċja tal-pubbliku.

U ma tistax tiġbed il-fiduċja tal-pubbliku meta jkun hemm dawn it-tip ta' domandi.

Ma tistax ikollok każ partikolari, fejn kważi tkun ċert li ġara xi ħaġa ħażina, u mbagħad l-Ombudsman jew ma jasalx jew jieħu ħafna żmien jew inkella kważi trid timbottah u tgħidlu x'għandu jagħmel.

F'dawn il-każijiet l-Ombudsman għandu kull dritt jinvestiga kif irid imma naħseb li ma nkun qed ngħid xejn ħażin jekk ngħid li għandu anke jieħu parir.

Meta jkollu każijiet bħal dawn m'għandux jibqa' biss fuq dak li jgħidlu d-dipartiment ta' l-artijiet imma għandu jagħmel konsulta jew jinnomina persuna indipendenti u kwalifikata biex tgħinu fl-investigazzjonijiet.

Jiena għalhekk għamilt riferenza għall- pretur tar-Rumani.

Nixtieq ngħaddi issa għal punt ieħor.

Fl-1988 il-Gvern Nazzjonalista ffinanzja survey sheets ta' Malta, Għawdex u Kemmuna.

Forsi m'għandux tort imma l-fatt hu li dawn fihom ħafna żbalji u s'issa ma tranġawx.

Per eżempju, hemm proprjeta' li ma tidhirx, hemm toroq li ma jidhrux, hemm passaġġi li ma jidhrux u hemm saħansitra għoljiet li ma jidhrux.

'Il quddiem nixtieq nagħmel domanda parlamentari biex nara min tħallas għal dan ix-xogħol pero' li rrid ngħid huwa li sal- lum il-land department għadu jagħmel użu minnhom.

Partikolarment is- Segretarju Parlamentari l-Onor.

George Pullicino u l-Ministru Tonio Borg jafu b'dan, jiġifieri jafu li l-land department talli juża dawn is-survey sheets iħallas fee.

Mela hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq użu ta' survey sheets li huma mimlijin żbalji, u din ngħidha bl-ikbar responsabbilta'.

Nerġa' ngħid li dan huwa eżerċizju li għandu jsir b'mod professjonali u naħseb li min ġie mogħti r-responsabbilta' li jagħmel dawn is-survey sheets fl-1988 tħallas tajjeb.

Kieku ffinanzjajnihom aħna u ħallejnihom, kieku ngħid li għandna responsabbilta' wkoll imma f'dawn is-sentejn ma kellniex moħħ is-survey sheets.

Aħna ridna nużaw l-art pubblika biex din tintuża bl- iktar mod vijabbli imma meta ġejna biex nippromwovu proġetti bħal dak tal- Kottonera u ta' Manoel Island, ngħatajna l-gambetti min-naħa l-oħra.

Ovvjament issa l-ballun qiegħed f'idejhom, imma ħalli nkompli fuq is-survey sheets.

Mela nafu li hemm każijiet fejn qed isir abbuż mill-art u, minn fuq, meta tiġi biex tagħmel investigazzjoni dwarha issib li s-survey sheets huma wkoll zoppi għax hemm art li lanqas biss tkun taf fejn qiegħda eżatt.

Hemm bżonn li nieħdu l-affarijiet bis-serjeta' u nagħmlu l-isforzi kollha biex mill-aktar fis dawn l-affarijiet jiġu ameljorati.

Għaliex qed ngħid li sar abbuż mill-art?

Fi żmien Gvern Nazzjonalista hemm min abbuża minn art bi qbiela u art agrikola.

Din l-art, li xi darba kienet fis-survey sheets, spiċċat mibnija b'tali mod - bi swimming pools u tennis courts - li min jaraha jaħseb li se jinħadem xi film jew xi soap opera, biex ma nsemmix art oħra - il-poplu jaf x'ġara u m'iniex se noqgħod insemmi ismijiet - li spiċċat mibnija b'vilel lussużi ta' persuni b'saħħithom li ma jmisshom ħadd.

Meta aħna l-Laburisti konna fil-gvern bejn l-1996 u l-1998 ma sarux abbużi minn art pubblika.

Aħna spiċċajna nlaqtu ta' ħaddieħor u meta ppruvajna nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta' u naraw kif se namministraw l-art fl-aħjar interess pubbliku, ekonomiku u soċjali, bħalma kien il-proġett tal-Kottonera, spiċċajna biex tlifna l-gvern.

Pero' il-verita' hija quddiem kulħadd u kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni stess f'wieħed mill-interventi li għamel, il-poplu diġa' beda jinduna.

(Interruzzjonijiet) Dażgur li jiddispjaċik meta tara dak id- dlam fil-Kottonera!

Kieku sal-lum pajjiżna diġa' ħa r-ruħ bil-proġett li konna se nagħmlu aħna.

Jiddispjaċik għax dan kien se jkun għall-ġid komuni ta' pajjiżna.

Għalkemm in-Nazzjonalisti ħallew il-kaxxa ta' Malta qoxqox meta tawna l-gvern fl-1996, aħna xorta ridna b'xi mod navvanzaw l-art pubblika fl-interess pubbliku. llum x'għandna?

Illum għandna din il- mozzjoni.

Sur President, artiklu 1 ta' din il-mozzjoni jitkellem dwar art u trasferiment.

Naħseb li din il-mozzjoni trid tiġi drafted aħjar għax jidhirli li d-drittijiet reali fuq l-art għandhom jitkellmu wkoll fuq l- arja.

Jekk id-dipartiment ta' l-artijiet, f'isem il-poplu, qed jitkellem fuq art, għandu jinkludi l-arja anke fuq fondi li llum m'għadhomx pubbliċi, għaliex jista' jkun li jkun hemm każijiet fejn il-gvern ikun żamm id-dritt ta' l-arja fuq l-art.

Għalhekk din għandha tinkludi wkoll l-arja li jista' jsir użu tajjeb minnha għall-ġid pubbliku.

Id-Dritt Ruman jgħid li tista' tibqa' tiela' sas-sema imma ovvjament hemm limitu, pero' jekk trid ittella' għandek id-dritt.

Għalhekk din l-interpretazzjoni wieħed għandu jirranġaha daqsxejn.

Jekk niġu għaċ-ċnus u l-kirjiet, jiena ma nafx għaliex dan il-proċess ta' l-applikazzjonijiet quddiem il-joint office ta' dawk li applikaw biex jixtru ċ-ċens temporanju qed itul.

Hemm numru kbir ta' persuni li ħadu l- inizjattiva imma sal-lum għadna ma nafux jekk ġewx ipproċessati xi applikazzjonijiet.

Għaliex qed jieħdu dan it-tul kollu?

X'inhu li qed iżomm l-ipproċessar?

Hemm nuqqas ta' nies biex jaraw il-files, jagħtu appuntament lin-nutar tal-klijenti u jiddraftjaw il-kuntratt?

Dan ukoll huwa loss of revenue għall-gvern u għalhekk għandna naraw li dan il-proċess niffaċilitawh.

Dan jgħodd anke għat-trasferimenti, Mr Speaker.

F'housing estates u f'areas oħrajn fejn joqogħdu l-ħaddiema - u l- ħaddiema m'għandhomx vilel bi swimming pool u b'xi tennis court ....

Hawnhekk m'inix nirriferi għal dawk li huma komdi - għax dawn jieħdu ħsieb tagħhom infushom - imma qed nirriferi għall-ħaddiem li għandu flat żgħir f'housing estate li madwaru hemm biċċa art li ma tintużax.

Hemm ħafna biċċiet ta' art li jkunu mitluqin u li l-gvern ma jkun se jagħmel l-ebda użu minnhom.

Għalhekk jiena nissuġġerixxi li dawn il-biċċiet ta' art ikunu jistgħu jiġu rranġati biex isebbħu l-ambjent mill-inkwilini ta' dawn il- flats.

Jistgħu jinbnew anke garaxxijiet żgħar fihom, speċjalment għal dawk il-persuni b'diżabilita' li joqogħdu at ground floor level u forsi ma jaffordjawx jixtru garaxx.

Jiena naħseb li m'hemm xejn li jżomm lill-gvern milli jara li jgħaddi b'titolu, jekk hemm bżonn anke temporanju, dawk il- biċċiet ta' art li ma jistgħux jintużaw għal affarijiet kbar.

Dan għandhom jingħataw wara li ssir call for tenders għar-residenti tal-housing estates u mhux lil dawk li huma komdi.

Xtaqt nagħmel riferenza wkoll għal artiklu 11 tal-mozzjoni, artiklu li jitkellem dwar estensjoni ta' kirja ta' art tal-gvern, wara li l-inkwilin għas-spejjeż tiegħu jkun irranġa d-dar, għamel ċerti embellishments, eċċ. Issa paragrafu (a) ta' l-istess artiklu jgħid:

''Jekk ikunu nbdew qabel l-1 ta' Ġunju, 1981 u jkunu tlestew wara l-1 ta' Jannar, 1976;''

Jiena nistaqsi: Hemm xi raġuni għaliex qbadna dawn iż-żewġ dati?

Jista' l- Ministru jelabora fuq dan?

Imbagħad iktar interessanti hija l-proviso li jgħid: "il-gvern jista' jtawwal il-kirja bl-istess kera u kondizzjonijiet, għal żmien li ma jkunx aktar minn dak ta' sena, għal kull darba li n- nefqa fil-benefikati tkun tal-kera ta' l-art ..."

Allura jekk jiena għandi ¥30 kera f'sena u nagħmel benefikati ta' ¥3,000, dan ifisser li jkolli l-kera mħallas għal 100 sena?

Nixtieq li l-Ministru jkun jista' jiċċaraha din.

Xtaqt nagħmel riferenza wkoll għal artiklu 14, fejn qegħdin nitkellmu dwar it-trasferimenti ta' art f'xatt il-baħar.

Għalija din hija perikoluża u l-gvern għandu jħossu responsabbli meta jitkellem fuq art f'xatt il- baħar.

Biex nibqgħu fuq ir-Rumani - għax dawn għallmuna ħafna affariijet, speċjalment fid-dritt ċivili - dawn kienu jgħidu li l-foreshore m'hu ta' ħadd u ma tmissux.

Dak iż-żmien kienu jsiru ħafna battalji fuq il-baħar - ovvjament illum ma tantx nisimgħu bihom dawn - u kull min kien isalva kien ikollu dritt li jekk jasal sax-xatt - anke jekk ma jkunx imwieled f'dak il- pajjiż - jiġifieri jekk jasal sa fejn tidħol il-mewġa fix-xitwa u safejn tidħol il-mewġa fis-sajf, dik il-parti tal-baħar m'hija ta' ħadd, u allura kien ikollu kull dritt li joqgħod hemm biex għallinqas jieħu refuġju.

Allura meta nara trasferiment ta' art f'xatt il-baħar jien nitħasseb għar- raġuni li anke llum il-pubbliku għandu dejjem jingħata d-dritt li ma' xatt il-baħar jista' jagħmel l-isbaħ passiġġata x'ħin irid u ma jfixklu ħadd.

Sur President, meta nibdew nitkellmu dwar li nagħtu art f'xatt il-baħar għal caravan sites bilfors nistaqsi lili nnifsi: Possibbli ma nistgħux insibulhom sit li mhuwiex daqshekk viċin il-baħar!

Ċertament jien nemmen li għandu jkollna l-ispirtu li ngħinu lil dawk in-nies li d-delizzju uniku tagħhom huwa l-caravan - għax forsi ma jistgħux jaffordjaw post ta' villeġġatura; u nies ħaddiema bħal dawn irridu ngħinuhom - imma fejn jidħol xatt il-baħar naħseb li rridu noqogħdu attenti.

(Interruzzjonijiet) U għaliex ''mhux iżjed minn għaxar snin''?

Hawnhekk hawn miktub li tista' tiġi ttrasferita ''b'titolu ta' kiri għal mhux iżjed minn għaxar snin''.

Jiġifieri nixtieq li jkollna iktar kjarifika fuq din.

Issa, Sur President, se nitkellem dwar artiklu 6 li jittratta dwar trasferiment b'titolu ta' kiri.

Hawnhekk nerġa' nallaċċja l-idea tat-tribunal li b'xi mod għandu jidħol f'dawn il-kwestjonijiet.

Għaliex paragrafu (d) ta' artiklu 6 jgħid li art tal-gvern tista' tingħata b'kiri:

"jekk tikkonsisti f'art agrikola li tingħata bi qbiela lil min ikun qed jaħdimha, ..."

- iva, naqblu li min jaħdmiha għandu dritt tal-qbiela -

"... ukoll jekk ma jkollux titolu għaliha."

Hawnhekk jien nagħmel xi domandi għaliex, bħalma jaf kull min jaħdem fil- professjoni tiegħi jew min jiġi f'kuntatt ma' dawn il-każijiet - bħall- Onor. Noel Farrugia, li ovvjament fil-kamp ta' l-agrikoltura jiltaqa' magħhom - ġieli jiġri li art agrikola li tkun ilha tinħadem minn persuna u tirriżulta li hi tal-gvern, b'xi mod stramb u stramb ħafna, din l-art tispiċċa bi qbiela għand persuna oħra.

Il-bniedem li jagħti prova li kien ilu jaħdem l-art jispiċċa barra u l-ieħor li ma jkunx qiegħed jaħdimha jieħu l-qbiela ta' din l-art mid-dipartiment ta' l-artijiet.

X'inhu l- kriterju li qed jintuża biex lil wieħed nagħtuh il-qbiela u lill-ieħor ma nagħtuhx?

Ma nafx!

Wieħed jista' jitkellem fuq każijiet.

J'Alla dan li qed nipprova ngħid m'huwiex korrett imma għandu jkollna xi kriterju f'din il-ħaġa.

Id-dipartiment ta' l-artijiet għandu jimxi fuq standards u mhux sew li dawn nitfgħuhom fuq xi civil servant jew fuq il-kummissarju ta' l-artijiet.

Irid ikun hemm body, ngħidu aħna bord jew awtorita`, li jkollu kriterji fuqiex jimxi.

Fejn jidħlu trasferimenti b'titolu ta' kera rridu naraw liema kriterji għandhom jiġu wżati biex art tgħaddi għand persuna u mhux għal oħra ħalli ma jkunx hemm suspett ta' abbużi.

Qed niftehmu?

Din hija importanti għaliex hija kwestjoni ta' fiduċja kontinwa fid-dipartiment ta' l-artijiet u allura dejjem għandna nfittxu li ma nħallux xi possibbilta` ta' abbużi.

L-istess ħaġa fil-każ ta' encroachment, fejn lil wieħed tagħtih permess biex ipoġġi gabbana u lill-ieħor ma tagħtihx bħal, per eżempju, f'Għawdex.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onorevoli, għax għandek bżonn extension peress li skadielek il-ħin.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'?

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Nipproponi li l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli bid- diskors tiegħu.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli bl- intervent tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ll-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent u lis-sekondant.

Jien qed insemmi Għawdex għaliex jiġuni eżempji f'moħħi, imbagħad ikolli ngħid fejn.

Per eżempju, il-kwesjtoni tal-kiosks fejn lil "X" nagħtuh permess biex ipoġġi l-kiosk f'post u lil "Y", bl-istess kriterji, ma nagħtuhx u mbagħad ngħidu: ''Skond il-policy''.

X'policy hi din?

Bikkejna lin-nies għax hemm min l-għajxien tiegħu kien biss minn dawn l- affarijiet!

Jien ma nistax nimmaġina kif nivvintawhom il-kriterji għax jekk hemm policy miġnuna m'għandniex inħalluha.

Għaliex ma tagħmilx sens li lil dak nagħtuh encroachment u lill-ieħor le.

Jien semmejt Għawdex għaliex naf xi każijiet f'Għawdex pero' f'Malta hawn ukoll.

Jiġifieri huwa importanti li jinħoloq tribunal li jittratta l-każijiet ta' trasferiment ta' l-artijiet biex jagħti l-interpretazzjonijiet u r-rimedji neċessarji ħalli l-kummissarju ta' l-artijiet u l-uffiċjali l-oħra ma jkollhomx il- burden tad-deċiżjonijiet li jittieħdu u jekk jinqala' xi ħaġa jkollhom jirrispondu huma.

Jien ma nemminx li għandna nitfgħu din ir- responsabbilta` fuqhom imma nemmen li għandu jkun hemm dan it-tribunal biex jiddeċiedi - għaliex l-art hija riżors importanti ħafna u jrid ikun hemm kriterji definiti u loġika ċara li tagħmel sens fejn jidħlu trasferimenti - u nimxu.

Il-mozzjoni ssemmi wkoll ħaġa iktar importanti f'subparagrafu (ii) ta' paragrafu (e) ta' artiklu 6, fejn tgħid li art tal-gvern tkun tista' tingħata b'kiri jekk tikkonsisti f'art li tiġi allokata direttament:

"(ii) lill-persuna li tkun ħarġet minn darha jew minn post ieħor okkupat minnha għal negozju jew għal xi użu ieħor ikun x'ikun, u jew tkun ġiet imġiegħla toħroġ mill-gvern ..."

- ovvjament il-gvern ikollu proġett pubbliku f'moħħu meta jġiegħlek toħroġ, allura jrid jagħtik alternative residence -

"... jew tkun ħarġet għax il-post ikun perikoluż."

Fl-opinjoni tiegħi din ta' l-aħħar hija importanti ħafna għaliex dawn il- każi qed neħduhom lightly wisq.

Sfortunatament m'aħniex naraw il-gravita` tagħhom u meta naraw xi dar taqa' bin-nies taħtha mbagħad kulħadd iqum jitkellem, il-maġistrat jgħid "hekk" u l-ieħor jgħid suppost ġara "hekk".

We have to be pro-active, irridu naġixxu qabel ma jiġru l-affarijiet.

L- iktar gravi hija meta jkollok persuna li minħabba l-mezzi finanzjarji tagħha ma tistax issib post alternattiv, u jkun hemm sentenza tal-qorti, konfermata mill-qorti ta' l-appell, biex din toħroġ 'il barra ħalli jsir ix- xogħol urġenti minħabba li l-post ikun perikoluż, u din tibqa' tistenna l- ħniena ħalli b'xi mod id-direttur jagħtiha post alternattiv.

Jien naħseb li llum, meta wasalna għall-millennju l-ġdid - issa n-Nazzjonalisti ħadulna l-millennju! - il-gvern għandu jaħseb biex każi bħal dawn jiġu ttrattati bl- ikbar urġenza u mhux tintbagħat acknowledgement wara acknowledgement ta' l- ittri li jintbagħtu lid-dipartiment u dik il-persuna tibqa' tistenna biex tingħata post alternattiv.

Dan mhux kapriċċ u fejn hemm każijiet bħal dawn iridu jingħataw prijorita`.

Mr Speaker, xtaqt ukoll nagħmel riferenza għal paragrafu (ġ) ta' l-istess artiklu 6, fejn qed nitkellmu fuq il-kirjiet li jgħaddu mill-missier għall- ulied.

Kif inhi drafted il-mozzjoni donnu l-gvern jista' jagħti b'kirja art li tikkonsisti f'fond kummerċjali - għandna ħafna fondi kummerċjali tal- gvern il-Belt, Putirjal u oħrajn - li tiġi allokata direttament mill-gvern b'kiri ġdid lil dawk l-ulied jew ulied l-ulied.

Jiġifieri kif se nimxu hawnhekk?

Meta persuna għalqet il-61 u ma baqgħetx taħdem jew mietet, l- ulied l-ewwel ma jridu jieħdu l-kirja jew wieħed jista' jaqbeż ġenerazzjoni?

Jien ma naħsibx li qiegħda hekk imma tajjeb li wieħed jispjega l-mozzjoni li għandna quddiemna biex wieħed jinterpreta l- affarijiet kif inhuma għaliex jistgħu jinħolqu l-problemi.

Mela l-ewwel tmur għall-ulied u mbagħad tmur għall-ulied ta' l-ulied, sakemm ma jkunx hemm rinunzja, għaliex jista' jkollok l-ulied li qed jirrinunzjaw għall- proprjeta` biex jgħadduha lil uliedhom.

Jien naħseb li din hekk għandha tiġi interpretata.

Pero' again, jien inħalli lill-Ministru jagħti l- interpretazzjoni ċara ta' dan.

Mr Speaker, niġu għal xi ħaġa li tweġġagħlek rasek ukoll.

Qed nirriferi għal artiklu 8 li huwa dwar l-encroachments.

Fl-intervent tiegħu l-Onor.

Mifsud Bonnici semma li din hija xi ħaġa li ma ssibhiex fil-liġi ċivili tagħna għax il-kodiċi ċivili jitkellem fuq ċerti titoli u kirjiet, eċċ. Encroachment hija xi ħaġa li daħlet f'Malta dawn l-aħħar snin.

Minn 25 jew 30 sena 'l hawn bdejna nitkellmu fuq dan it-tip ta' dritt fuq l-art li huwa dritt limitat ħafna.

Irridu noqogħdu attenti, speċjalment fejn jidħlu beach concessions, fejn jingħataw partijiet mill-ixtajta, għax f'paragrafu (iii) qed jagħmilha b'mod ġenerali meta jgħid "konċessjonijiet oħra simili."

"Simili" tfisser bħal meta jkollok kafetterija u tagħtih permess biex jagħmel erba' siġġijiet barra?

Hija ħaġa sabiħa li tirranġa l- ambjent, bħalma għamilna f'Buġibba u l-Qawra, għalkemm ikkritikawh ħafna lill-Partit Laburista fuq dak il-proġett.

Imma llum kulħadd jaf kemm għamilna ġid meta nvestejna fil-proġett tal-Qawra għax kien wieħed mir- raġunijiet għaliex isaħħaħ it-turiżmu.

Bilfors trid tagħti ċerti encroachments għall-kafetteriji, ristoranti, eċċ. Mela le!

Naturalment at a fee u nimxu.

Imma naħseb li wieħed irid joqgħod attent imbagħad dwar il-kliem "konċessjonijiet oħra simili."

Mr Speaker, all in all dawn huwa affarijiet li jridu jsiru b'mod trasparenti u b'mod serju.

U għalhekk dawk il-punti li semmejt għandhom jingħataw il-konsiderazzjoni xierqa biex din il-mozzjoni tingħata aspett soċjali għall-ġid tal-poplu tagħna u l-art pubblika tiġi applikata dejjem fl-interess tal-ġid komuni.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt nagħmel żewġ rimarki wkoll biex fil-winding-up il-Ministru forsi jkun jista' jirriferi għalihom.

Nixtieq inkun naf jekk il-mozzjoni hijiex tirriferi wkoll għar-reviżjoni tar-rati tal-qbiela tar-raba' amministrati mill-joint office.

Fid-dawl ta' dak li ntqal anke mill-kelliema tan-naħa tal-gvern, nixtieq inkun naf ukoll jekk hemmx verament ir-rieda li d-dipartiment ta' l-artijiet tabilħaqq ikun aktar prattiku, ikun aktar realistiku quddiem ċirkostanzi, ħafna drabi mhux biss diffiċli imma fl-opinjoni tiegħi inġusti għaċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

U hawn qed nirriferi wkoll għall-esproprjazzjoni li għadu kemm aċċenna għaliha sieħbi, l-Onor.

Anġlu Farrugia.

Mr Speaker, fir-rigward tar-reviżjoni tar-rati tal-qbiela tar-raba' amministrati mill-joint office wieħed irid ifakkar lill-Kamra li meta l- Gvern Nazzjonalista kien għamel il-ftehim tax-xiri tal-proprjeta` mingħand il-knisja, irriżulta preċedent li għal numru ta' snin ilu jinkwieta sew lill-bdiewa u lir-raħħala li għandhom il-qbiela li issa ovvjament ma baqgħetx tal-knisja imma saret ta' l-uffiċċju konġunt.

Apparti li f'dawn iż-żmenijiet l-uffiċċju konġunt m'huwiex jaċċetta aktar il-ħlas tal-lira tal-qbiela, huwa fatt li ma jista' jinnegah ħadd li minħabba r-rata ta' kapitalizzazzjoni fuq dak li l-gvern xtara mingħand il-knisja, kemm-il darba ntqal li biex isostni lura l-investiment li għamel, il-gvern se jgħolli l-qbiela għal Lm28-il tomna.

M'hemmx dubju li dan huwa punt li qed jinkwieta kemm lill-bdiewa kif ukoll lir-raħħala.

Hemm bżonn ukoll li ma naħlux aktar ħin dwarha u tajjeb li l-Ministru jgħarrafna jekk il-gvern huwiex se jkompli juri r-rieda l-ewwelnett li jaċċetta s-sitwazzjoni li kkawża permezz tal-ftehim li għamel, u t-tieni nett li jsib soluzzjoni għal dawn iċ-ċirkostanzi li, kif diġa' għidt, qed inisslu diffikultajiet u nkwiet kbir fost il-bdiewa u r-raħħala Maltin u Għawdxin.

Iċ-ċirkostanza l-oħra tittratta l-esproprjazzjoni u se nipprova nkun speċifiku.

F'dawn l-aħħar 20 sena kienet prerogattiva ta' kull gvern li fl- estimi tal-budget jalloka madwar ¥800,000 biex jiġu kkompensati dawk iċ- ċittadini Maltin li tkun itteħditilhom proprjeta' permezz ta' esproprjazzjoni.

Barra minn hekk, kif nafu, il-gvern huwa obbligat li jħallas id-danni b'5%.

Imma mhux hekk biss għaliex il-gvern huwa marbut ukoll li jħallas id-danni fuq il-valur ta' dik il-proprjeta' kif inhu llum.

Dan kollu joħloq problemi serji lil numru ta' ċittadini Maltin u jekk aħna tabilħaqq nirrispettaw id-demokrazija u rridu li jkollna gvern li ma jkunx supperv u arroganti, kif intqal anke fid-Diskors tal-President, tajjeb niftakbru li l-gvern għandu jrodd miljuni kbar ta' liri.

F'xi leġislatura oħra ntqal li l-ammont pendenti, jiġifieri l-ammont li d- dipartiment ta' l-artijiet irid iħallas għal dawn ir-rekwizizzjonijiet, jammonta għal madwar ¥12-il miljun.

Imma jiena ngħid li jekk ikollna nagħmlu dan l-eżerċizzju llum, din iċ-ċifra tirdoppja jew anke titrippla.

Għaliex jekk il-gvern huwa committed li f'dawn il-każijiet iħallas bir-rata ta' 5% - sew jekk huma familji jew individwi - fuq il-perijodu kollu ta' snin, allura fl-opinjoni tiegħi din il-Kamra għandha tirrifletti fuq kemm qed inkunu ġusti - jew aħjar inġusti - ma' dawn iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin.

Ċertament dawn huma ċirkostanzi li ma jistgħux jibqgħu jiġu skartati, għax jekk din is-sitwazzjoni se tkompli tirripeti ruħha budget wara l-ieħor, se jibqgħu jiġu vvotati xi Lm700,000 jew Lm800,000 biex jitħallsu dawn il-flejjes u mbagħad f'dik is-sena stess il-gvern jagħmel negozjati għall-esproprjazzjoni fuq proprjeta' li, ngħidu aħna, tkun tqum iktar minn Lm2 miljun, kif normalment jiġri.

Ħalli nagħti eżempju tipiku.

Riċentement, flimkien mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u sieħbi l-kelliem ewlieni ta' l-edukazzjoni, assistejna għal protesta ġewwa l-Imġarr sabiex nikkummentaw dwar il-mod li bih ġiet interpretata dik is-sitwazzjoni.

Li ġara hemmhekk kien li l-gvern preċedenti kien qed jippjana li tinbena skola ħalli l-komunita' ta' l-Imġarr tkun tista' ttejjeb iktar l-aspirazzjonijiet u n-neċessitajiet edukattivi tal-lokal.

Issa aħna nafu li, minkejja li xi deputati ta' dak id-distrett ipprovaw jinsolentaw kemm lill-kollega tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo kif ukoll lill-Partit Laburista, fil-fatt dik l-art ġiet esproprjata fi żmien il-Gvern Nazzjonalista.

Jiġifieri jekk hemm xi raġunijiet għaliex dan il-gvern, jew il-gvern preċedenti, għadu ma ħallasx lil dawn iċ-ċittadini, dan huwa proprjament dovut għal dawn iċ-ċirkostanzi diffiċli.

Għalhekk, kif qed naraw ħafna drabi, ma jkunx il-każ li nikkritikaw lill-ħaddiema tad-dipartiment ta' l- artijiet għax naturalment qabel ma jħallas id-dipartiment ikun irid jivverifika t-titli proprja ta' dawk in-nies li, tajjeb jew ħażin, tgħajjat lilhom l-art u allura diversi drabi s-somma li jkun sar ftehim dwarha dakinhar tkun tista' tiżdied biss jekk kemm-il darba d-dipartiment jirrikonoxxi li jħallas dak il-commitment abbażi tad-danni ta' 5% u abbażi wkoll tal-valur tal-proprjeta' llum.

Sur President, meta jkollna quddiemna xi mozzjoni bħalma għandna llum bilfors ikollna nagħmlu riferenza għal dawn iċ-ċirkostanzi.

Il-gvern preċedenti kien iħaddem sistema fejn jiddedika parti mill-flus li, per eżempju, ikunu ġew iġġenerati permezz tal-bejgħ ta' l-ishma tat-Telemalta, illum il-Maltacom p.l.c., biex jerġgħu jiġu rinvestiti għar- ristrutturazzjoni ta' l-industrija, għax wara kollox dawk huma flus il- poplu.

Issa hawnhekk jien m'iniex se noqgħod nidħol fil-mertu ta' jekk din il-prattika hijiex se tkun onorata jew le, imma jekk aħna nirrispettaw verament l-obbligu tagħna li nkunu leali lejn iċ-ċittadini li nirrappreżentaw, irridu nkunu realistiċi jew, biex niftiehem aħjar, saqajna ma' l-art u nifhmu li gvern irid ikun veru arroganti, supperv u inkonsistenti li ma jagħmilx użu minn xi liġi jew mozzjoni biex idaħħal iktar fondi u allura jtejjeb il-qagħda finanzjarja tiegħu.

Għalkemm xi drabi jintqal li l-valur li l-gvern huwa obbligat li jħallas liċ-ċittadini għall-esproprjazzjoni tal-proprjeta' huwa ta' Lm12-il miljun, jekk wieħed jagħmel evalwazzjoni serja ta' din il-proprjeta' skond iż-żmenijiet ta' llum isib li fil-fatt din iċ-ċifra tlaħħaq miljuni kbar ta' liri.

Għalhekk jien naħseb li l-gvern m'għandux ikompli joqgħod lura milli jara kif jista' jevita dawn iċ-ċirkostanzi li semmejt, liema ċirkostanzi qed ikunu ta' detriment għall-persuni u l-familji involuti.

Sur President, ta' min jgħid ukoll li hemm sitwazzjonijiet oħra li d- dipartiment ta' l-artijiet u, f'dan il-każ, l-Awtorita' tad-Djar għadhom ma kkordinawx bejniethom biex jonoraw ċerti kuntratti.

Per eżempju, aħna nafu li jeżistu numru ta' plots li ilhom jgħixu fihom in-nies għal snin twal li għadhom fuq bażi ta' konvenju.

Issa dan huwa fattur li għalih jiġu kemm ħafna kostitwenti għandna d-deputati biex jindirizzawlna din il-problema, kif ukoll imorru ħafna ċittadini quddiem l-uffiċjali tad-dipartiment ta' l- artijiet u ta' l-Awtorita' tad-Djar minkejja li kif nafu, fir-realta' l- problema ma tkunx ġejja minn dawn l-uffiċjali imma x'aktarx mis-sistema burokratika leġislattiva li ħafna drabi ma tindirizzax dawn il-problemi li qed ikunu ta' detriment għal kwalunkwe żvilupp li qed tagħmel is-soċjeta' tagħna.

Sur President, jien nixtieq li fil-winding-up l-Ministru jagħtina ħjiel dwar x'inhi d-direzzjoni tal-gvern preżenti quddiem dawn it-tip ta' problemi għax jien nemmen li wieħed għandu jindirizza dawn il-problemi bl- iktar mod konsistenti, anke dawk li issa ilhom pendenti s-snin.

Biex niftehmu, jien m'iniex qed ngħid li din is-sitwazzjoni ħoloqha l-kollega tiegħi l-Ministru Tonio Borg għax bla dubju dan wiritha, bħalma nifhem li wiret il-problema li ħoloq il-Gvern Nazzjonalista preċedenti, ċioe' li llum il-joint office m'huwiex jaċċetta l-lira tal-qbiela, tar-raħħala u tal- bdiewa minħabba li bil-mod kif il-gvern kien xtara l-proprjeta' mingħand il- knisja, jekk wieħed ikollu jikkapitalizza l-ammont ta' kemm il-gvern suppost irid idaħħal biex ikun accountable - għax għal xi żmien kienet tintuża l-kelma "accountable" - ma' l-eżerċizzju finanzjarju tiegħu, prattikament isib li jrid jitlob Lm28-il tomna.

Issa l-Gvern mhux biss għadu ma ddeċidiex x'se jagħmel dwar din is-sitwazzjoni imma lanqas biss għadu beda jiġbor xi ħaġa biex jirrifondi.

Hawnhekk irrid niddikjara mill-ewwel li bla ebda dubju tkun ġennata jekk b'xi mod jew ieħor inpoġġu dan il-piż fuq il-bdiewa u r-raħħala, bħalma ppropona l-joint office.

Jien ma nixtieqx inkun rettoriku pero' ċertament dawn iċ-ċirkostanzi ma jistgħux jibqgħu jitpoġġew taħt it-tapit għax mhux biss huma ċirkostanzi li jeffettwaw il-ġid ekonomiku komuni tagħna imma wkoll iġibu quddiem kull wieħed u waħda minna responsabbiltajiet kbar.

Aħna ma nistgħux inħallu dan il-fenomenu jikber iktar għal riħtu meta nafu li s-setturi tal-biedja u s-sajd huma żewġ attivitajiet importanti għall- ġid komuni.

Sur President, hija ħaġa stramba kif ċirkostanzi bħal dawn ma jiġux spjegati lill-poplu b'mod iktar naturali u ġenwin.

Jekk ma rridux inkunu suppervi, allura wieħed jistenna li fil-winding-up il-Ministru jispjega x'inhuma r-rwoli, l-għanijiet u l-ħidmiet tal-gvern sabiex ma nibqgħux niltaqgħu ma' dawn il-problemi li jġibu sitwazzjoni allarmanti fost il- komunita' tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, id-diskussjoni fuq din il-mozzjoni tant twessgħet li missejna setturi differenti, fosthom il-funzjoni tad- dipartiment ta' l-artijiet u tal-joint office, u semmejna wkoll konċetti differenti dwar l-użu ta' l-art.

M'għandix dubju li jekk wieħed iħares lejn l-istorja ta' l-użu ta' l-art malajr jinduna li hemm bżonn immedjat li, ikun min ikun fil-gvern, għandu jagħraf li l-art tagħna hija limitata u għalhekk irrdu noqogħdu attenti għal liema skop l-art tkun se tintuża, partikolarment jekk din tkun art tal-gvern.

Ilkoll nafu li minbarra li d- dipartiment ta' l-artijiet għandu r-responsabbilta' li jara kif se jamministra l-proprjeta' tal-gvern, mhix inkluża dik l-art u l-proprjeta' li qabel kienet tal-knisja u issa qieghda f'idejn il-joint office, dan għandu wkoll ir-responsabbilta' li jara li l-esproprjazzjonijiet isiru skond kriterji li wieħed jista' jgħid li huma ftit jew wisq fissi.

Sur President, tkellimna anke dwar il-kumpens li jsir minn żmien għal żmien u saħansitra l-Onor.

Anglu Farrugia għamel riferenza għal każ partikolari, fejn xi ħadd għaxar snin ilu tteħditlu biċċa art u sal-lum il- ġurnata għadu ma tħallasx.

Jiena naħseb li l-Onor.

Membru jaf daqsi - u forsi ferm iktar minni minħabba x-xogħol professjonali tiegħu - li l- kwesjtoni ta' ħlasijiet għall-art ma bdietx fl-1988 imma bdiet meta d- dipartiment ta' l-artijiet sar responsabbli għall-esproprjazzjoni ta' art f'isem il-gvern.

F'ċerti każijiet qamet ukoll il-kwestjoni kemm għandu jkun il-ħlas li jingħata lil dik il-persuna li tkun ittieħditilha l-art għal skop pubbliku.

Tajjeb li nfakkru hawnhekk li d-dipartiment ta' l-artijiet, minbarra l- funzjoni li jamministra l-proprjeta' tal-gvern tal-ġurnata, għandu wkoll il- funzjoni li jamministra dawk l-artijiet jew proprjetajiet li jkunu ttieħdu fis-snin ta' qabel.

Issa ċ-ċifra li l-gvern għandu jagħti lil dawn il- persuni tħallaq il-miljuni, għalkemm donnu li mhux kulħadd jaqbel fuq il- figura eżatta.

Fil-fatt xi drabi ssemmiet is-somma ta' ¥10 miljun, drabi oħra ssemmiet is-somma ta' ¥20 miljun u drabi oħra ssemmiet is-somma ta' Lm60 miljun.

Qed ngħid dan għaliex għandna sitwazzjonijiet differenti għal każijiet ta' esproprjazzjoni differenti.

Iva, irridu nżommu f'moħħna li kull każ ta' esproprjazzjoni huwa differenti minn kull każ ieħor.

F'ċerti każijiet, b'mod partikolari fejn tapplika l-President's Declaration, id-dipartiment effettivament wasal biex ħallas lill-persuna li tteħditilha l-art - anke fejn l-esproprjazzjoni saret żmien twil ilu - u tħallsu wkoll l-imgħaxijiet.

Ċertament li meta d-dipartiment ta' l- artijiet ikollu l-flus għad-dispożizzjoni tiegħu jkun jista' jħallas.

Hemm ukoll is-sitwazzjoni l-oħra fejn minkejja li l-proprjeta' tkun ilha li ttieħdet għal numru ta' snin, ma jkunx għad hemm il-President's Declaration u allura wieħed ikun għad irid jara li dik il-proprjeta' tiġi evalwata u eventwalment jintlaħaq ftehim dwar il-prezz.

Hemm imbagħad sitwazzjoni oħra fejn persuni li jkun ġie indikat lilhom l-ammont ta' flus li huma ntitolati għalih bħala ħlas għall-art li tkun ġiet espropjata, ma jaqblux li dak għandu jkun l-ammont dovut lilhom u għalhekk jikkontestawh.

Ħafna drabi dawn jispiċċaw il-qorti u sakemm jiġi deċiż il-każ jgħaddu s- snin u l-każijiet pendenti jkomplu jiżdiedu.

Mr Speaker, nafu wkoll li d-dipartiment ta' l-artijiet jesproprja art f'isem dipartimenti oħrajn imma dawn jibqgħu ma jħallsux.

Allura għalkemm huwa veru li skond iċ-ċifri uffiċjali huwa d-dipartiment ta' l-artijiet li għandu jagħti l-ħlas lid-diversi persuni, hemm ukoll dipartimenti oħrajn, fosthom id-dipartiment tat-toroq u l-awtorita' tad-djar, li għandhom ħlasijiet x'jagħtu.

Per eżempju, f'din il-mozzjoni li għandna quddiemna hawn riferenza għall-iskemi differenti ta' home-ownership u qed ngħidu li l- artijiet in kwestjoni setgħu ngħataw minn proprjeta' li kienet direttament tal-gvern u anke minn proprjeta' li setgħet ġiet għand il-gvern mingħand il- kurja.

Iżda jekk wieħed irid ikun realistiku u jara x'inhija s-sitwazzjoni tal-proprjeta' li ttieħdet għal skop ta' home-ownership, malajr jasal għall- konklużjoni li matul is-snin kollha li għaddew minn mindu twaqqfet l- awtorita' tad-djar - u anke qabel meta kien hemm dipartimenti oħrajn li kienu responsabbli għall-esproprjazzjoni u t-tqassim ta' plots - parti sostanzjali mill-proprjeta' li ttieħdet u sussegwentement ingħatat u tqassmet taħt il-home-ownership schemes, realment ma kenitx ġejja minn proprjeta' tal-gvern imma kienet ġejja minn proprjeta' tal-privat.

Sa erba' jew ħames snin ilu, bħal dipartimenti oħrajn, l-awtorita' tad-djar kienet tieħu l-pożizzjoni li d-dipartiment ta' l-artijiet jesproprja l-art f'isem l-individwu, id-dipartiment ta' l-artijiet huwa d-dipartiment li ħa l-art mingħand is-sid u allura huwa d-dipartiment ta' l-artijiet li jekk irid u meta jrid jipprovdi biex iħallas ta' dik il-proprjeta'.

Minn erba' jew ħames snin l' hawn ittieħdet deċiżjoni differenti u l-awtorita' tad- djar kienet bdiet hi wkoll terfa' parti mir-responsabbilta' ta' dan il- ħlas.

Fil-fatt, bejn l-1994 u l-1996, kien hemm allokati Lm0.5 miljun kull sena biex minnhom jitħallsu s-sidien li lilhom tkun itteħditilhom l-art.

Dan l-ammont ta' flus mhux dejjem intnefaq, mhux għax id-dipartiment ta' l- artijiet jew l-awtorita' tad-djar ma redux iħallsu imma ħafna drabi jkun għadda ħafna żmien mill-mument li tkun saret l-esproprjazzjoni oriġinali sal-mument illi d-dipartiment ta' l-artijiet ikun ġie biex iħallas.

Barra minn hekk, il-claims li bdew isiru għall-valur ta' l-art bdew jiżdiedu u allura ġejna f'pożizzjoni li iktar ma għadda ż-żmien, iktar kien hemm pretenzjoni għall-valur qawwi ta' l-art li ttieħdet mill-istess sidien.

Sfortunatament konna f'pożizzjoni li kellna iktar minn nofs il- proprjetajiet li l-awtorita' tad-djar qassmet over the years, li la kienu mibnija fuq proprjeta' tal-gvern u lanqas dawk li tqassmu f'forma ta' plots ma kienu ttieħdu minn proprjeta' tal-gvern imma kienu ttieħdu minn proprjeta' tal-privat.

L-awtorita' tad-djar kienet qed tqis dan bħala l- mod kif tista' tqassam biċċiet ta' art mingħajr ma hi b'xi mod tidħol responsabbli għall-ħlas lis-sidien oriġinali.

Fil-fatt fl-1992 kien għad fadal madwar 4,400 plot li ma kenux tal-gvern iżda tal-privat, pero' matul il-ħames snin ta' qabel l-1996 dan in-numru ta' plots naqas drastikament għax kien hemm uħud mis-sidien oriġinali li bdew jaċċettaw il-ħlas u spiċċajna biex madwar 1,800 plot li kienu tqassmu taħt il-home-ownership schemes mill-awtorita' tad-djar fl-1996 kienu għadhom pendenti.

B'riżultat ta' dan, il-veri benefiċċjarji ma setgħux jgħaddu għall-pożizzjoni li jixtru dik l-art taħt skemi ta' l-awtorita' tad- djar li min-naħa tagħha, filwaqt li hi kienet qed tistinka biex tneħħi r- responsabbilta' mill-amministrazzjoni ta' kuljum, xtaqet tgħaddi għall- pożizzjoni fejn il-persuna li tkun ibbenefikat mill-plot tkun tista' hi wkoll tgawdi, fis-sens li jkollha dritt u ownership assolut tal-proprjeta', kemm ta' l-art kif ukoll tal-bini li jkun hemm fuqha.

Wieħed irid ifakkar ukoll li dawn l-1,800 familja li kien għad fadal fl- 1996 - u milli nista' nifhem din il-figura baqgħet kif kienet f'dawn l- aħħar sentejn - qegħdin f'pożizzjoni li aktar ma jgħaddi ż-żmien mid-data oriġinali ta' meta kienu ħadu l-proprjeta' mingħand l-awtorita' tad-djar, qegħdin ukoll javvanzaw fl-eta' - apparti mill-fatt li mewt u xita Alla biss jaf meta! - u fil-verita' wħud minnhom m'għadhomx magħna u l-werrieta attwalment ma jistgħux jgħaddu għal qsim ta' din il-proprjeta' mhux għax hemm xi kwestjoni dwar id-dritt tagħhom.

Minbarra hekk mhux darba jew tnejn li dawn l-istess persuni jsibu ruħhom f'diffikulta' għax meta jippruvaw jagħmlu xi tip ta' investimenti - forsi minħabba xi xogħol privat għalihom jew għal uliedhom - il-banek ma jaċċettawx il-proprjeta' mibnija fuq plot bħal din bħala garanzija.

Issa jien dan qed ngħidu għax din hija sitwazzjoni li nbniet matul numru sostanzjali ta' snin; u allura rridu naraw kif l-awtorita' tad-djar u d- dipartiment ta' l-artijiet isolvu kemm jista' jkun malajr dawn il-problemi biex il-kumplament tal-persuni li għandhom din it-tip ta' proprjeta', li issa ilha li ttieħdet numru sostanzjali ta' snin, ikunu wkoll f'pożizzjoni li jistgħu jgħidu li huma sidien tad-dar tagħhom.

Imbagħad hemm ukoll is- sitwazzjoni li dawn il-persuni ma jkunux jistgħu, ħlief taħt ħafna kondizzjonijiet, jittrasferixxu l-proprjeta' lil persuni oħrajn u allura tajjeb li dawn il-persuni jkollhom il-pożizzjoni tagħhom iċċarata.

Madanakollu wieħed irid jiftakar ukoll li hemm is-sid oriġinali tal- proprjeta', jiġifieri dak li mingħandu tkun ittieħdet l-art.

Tajjeb li wieħed ifakkar hawnhekk li kuntrarju għal dak li jaħsbu ħafna nies, insibu numru kbir ta' persuni li mill-art tagħhom itteħditilhom tomna, tnejn jew anke tlett itmien, imma m'hemmx proprjetarji kbar li ttieħditilhom xi 100 tomna ta' raba' ħlief eċċezzjonijiet żgħar.

M'għandix għalfejn noqgħod nipprova nippolitiċizza din is-sitwazzjoni billi ngħid li dan il-gvern kellu sentejn, l-ieħor kellu disa' snin u l-ieħor kellu 16-il sena biex itaffi l-problema.

Ngħid għalija l-uniku mod kif nistgħu nsolvu din is-sitwazzjoni hija li nitrattaw il-każi differenti individwalment u ngħaddu l-ħlasijiet xierqa lill-persuni li tagħhom kienet l-art oriġinali, filwaqt li fl-istess ħin il-persuni li ħadu din il-proprjeta' jkomplu jserrħu moħħhom.

U issa, Sur President, niġi biex nitkellem fuq aspett li jissemma' ħafna, jiġifieri kif id-dipartiment ta' l-artijiet jamministra l- proprjeta' tiegħu.

Wieħed jista' jgħid li llum huwa ferm importanti li d-dipartiment ta' l- artijiet - li in parti beda jagħmel dan l-eżerċizzju - jasal għall- pożizzjoni biex kemm jista' jkun malajr ikollu s-sistema tiegħu kollha kemm hi komputerizzata.

B'dan il-mod wieħed ikun jista' jagħmel riferenza malajr kemm għas-sid kif ukoll għal dawk illi b'xi mod ikunu bbenefikaw mill-istess għotjiet li saru fil-passat biex ma jinħolqux diffikultajiet minn żmien għall-ieħor.

Huwa importanti li d-dipartiment ta' l-artijiet ikollu din id-data komputerizzata biex at the touch of a button wieħed ikun jaf ta' min kienet u għand min tinsab illum din il-proprjeta', mhux biss f'dak li jirringwarda l-pożizzjoni tal-plots li ħarġu matul is-snin imma wkoll għal dak li jirrigwarda l-istess proprjeta' li minn dejjem kienet tal- gvern.

Qed ngħid hekk għax hemm settur ieħor li huwa verament milqut minn diffikultajiet li jinħolqu minn żmien għal ieħor dwar min huwa ntitolat biex juża jew jiġi ddikjarat sid tal-proprjeta', b'mod partikolari meta niġu għall-allokazzjoni u għall-pożizzjoni ta' art agrikola.

Tant hu hekk li artiklu 6 tal-mozzjoni, li jġib it-titlu "Trasferiment b'Titolu ta' Kiri", jgħid:

"Art tal-gvern tkun tista' tingħata b'kiri ... "

- imbagħad paragrafu (d) jgħid hekk -

"jekk tkun tikkonsisti f'art agrikola li tingħata bi qbiela lil min ikun qed jaħdimha, ukoll jekk ma jkollux titolu għaliha;"

Wieħed jista' jgħid illi l-iskop wara din il-parti partikolari tal-mozzjoni huwa li d-dipartiment ta' l-artijiet jassigura illi l-persuna li tkun qed taħdem l-art fil-ġurnata tat-trasferiment tkun hi li tiġi rikonoxxuta bi dritt.

Fil-fatt hemm żewġ tipi ta' problemi marbuta ma' l-art agrikola tal- gvern u wkoll f'sens differenti ma' l-art agrikola illi għaddiet lill-joint office mingħand il-kurja.

Minħabba l-mod ta' kif jintirtu l-proprjetajiet hawn Malta - minn familja għall-oħra, minn missier għall-iben, minn missier għall-ulied kollha u sitwazzjonijiet bħal dawn - parti sostanzjali ta' l- art agrikola, art li minn dejjem kienet tal-gvern, tkun koperta b'irċevuta waħda li toħroġ mid-dipartiment ta' l-artijiet f'isem numru sostanzjali ta' persuni differenti li jistgħu jkunu aħwa, kuġini, sekondi kuġini u kultant ukoll persuni barranin li b'xi mod ikunu werrieta min-naħa tal-familja.

Kieku d-dipartiment ta' l-artijiet juża din is-sistema għas-sempliċi raġuni biex minflok mitt riċevuta jkun jista' joħroġ waħda, wieħed jista' jgħid li dak ikun pass tajjeb għax minflok ikollok dawk in-nies kollha li jmorru d- dipartiment biex iħallsu l-qbiela dovuta, imur numru ferm inqas ta' persuni.

Madanakollu, b'mod partikolari minħabba l-policy li ntużat għal snin twal, persuna li jkollha biċċa art in solidum, ma' ħaddieħor, ma tistax tgħaddiha lil ħaddieħor; u allura jinqalgħu problemi meta jkun hemm kwestjonijiet ta' wirt bejn l-aħwa u niġu f'pożizzjoni fejn ħadd minn dawk il-persuni li suppost qegħdin iħallsu in solidum mal-kumplament tal-persuni li huma intitolati għall-użu ta' dik l-art ma jkunu direttament responsabbli għall-użu u għall-ħidma ta' dik l-art partikolari.

Għalhekk fl- opinjoni tiegħi wasal iż-żmien biex kemm jista' jkun malajr id-dipartiment jikkomputerizza dawk il-biċċiet ta' art li jkunu in solidum u jirrikonoxxi lil persuni individwalli għal biċċa art li fil-fatt ikunu qegħdin jaħdmu; u ma jimpurtax jekk minflok sid wieħed jirrikonoxxi għaxra.

Sur President, jien nemmen li għandna nsibu soluzzjoni għall-affarijiet li jkunu pjuttost konfużi u diffiċli biex tamministrahom.

Jien konvint li ħafna drabi d-dipartiment ikun jaf bil-problemi interni li jinħolqu bejn dawn il-gruppi ta' persuni li jkollhom l-irċevuti tagħhom in solidum, u ħafna drabi kwestjonijiet bħal dawn jispiċċaw anke fil-qrati, b'mod partikolari dawk li jkunu f'ċerti inħawi.

Żgur li d-dipartiment ta' l- artijiet għandu jkun minn ta' quddiem nett biex fejn hemm kwestjonijiet illi rrepetew ruħhom diversi drabi, jaċċetta li kull min jaħdem biċċa art ikun rikonoxxut, ikun hu li jħallas għas-sehem ta' l-art lid-dipartiment u b'hekk jinqatgħu numru sostanzjali ta' kwestjonijiet dwar dan is-suġġett.

Hemm ukoll kwestjoni oħra marbuta ma' l-istess art agrikola li, irridu jew ma rridux, għandna nsolvuha llum qabel għada.

F'ċerti postijiet, b'mod partikolari fl-inħawi tal-Mellieħa, hemm art tal-gvern illi kienet tinħadem minn ma nafx min għal numru ta' snin.

Dak iż-żmien suppost kellu jkun hemm xi ħsieb min-naħa tal-gvern biex iwettaq proġett fl-inħawi konċernati imma meta ġie biex jagħlaq iċ-ċens il-gvern tal-ġurnata kien għażel li ma jġeddux.

Minn dakinhar sal-lum għaddew numru ta' snin u l- proġett li kien intenzjonat li jsir fl-inħawi għadu sal-lum ma sarx.

Madanakollu għad baqgħalna sitwazzjoni fejn il-persuni li jaħdmu din l-art m'humiex rikonoxxuti li qegħdin jagħmlu dan b'konsegwenza li mhux darba jew tnejn kien hemm min mar id-dipartiment ta' l-artijiet bl-iskuża li jiġi rikonoxxut bħala l-persuna li qed taħdem dik l-art u spiċċa biex ġie rikonoxxut.

Imbagħad għal darb'oħra jinqalgħu kwestjonijiet għax min veru kien qed jaħdem l-art spiċċa maqlugħ minnha u min waqa' mis-sema u qal li qed jaħdimha hu, spiċċa ġie rikonoxxut.

Mr Speaker, jiena nemmen li wasal iż-żmien li dawk il-persuni li matul is- snin baqgħu għaddejjin bl-investiment fis-settur agrikolu, anke fl-inħawi li tagħhom ma jħallsux iċ-ċens li suppost huwa dovut lill-gvern - din hija kwestjoni ta' numru twil ta' snin - forsi anke taħt kondizzjonijiet speċifiċi li huma differenti minn dawk li għandna quddiemna, għandhom jiġu rikonoxxuti biex din il-problema nsolvuha darba għal dejjem.

Fl-aħħar mill- aħħar waħda mill-ikbar inkwiet tal-bdiewa m'hijiex li jħallas Lm1 jew Lm1.50 għal kull tomna imma li jista' jmur xi ħadd li qatt ma kellu konnessjoni ma' dik il-biċċa art u f'daqqa waħda jispiċċa biex jiġi rikonoxxut mid-dipartiment ta' l-artijiet u min kien qed jaħdem dik il- biċċa art jispiċċa mtajjar minn dawk l-inħawi.

Dan qed ngħidu għax jien konvint illi d-dipartiment ta' l-artijiet huwa wkoll konxju mill-problemi li jistgħu jinqalgħu f'dan ir-rigward u huwa wkoll f'pożizzjoni li jagħraf li jekk dawn il-problemi jinqatgħu, is-sitwazzjoni ta' l-amministrazzjoni ta' l-art tkompli titjieb u allura d-dipartiment ikompli jżid l-effiċjenza tiegħu.

Ma rridux ninsew li l-kumment ġenerali tan-nies fit-triq huwa li dan id-dipartiment qatt ma jsib soluzzjonijiet għall-problemi u minkejja l- bidliet, iċ-ċaqliq u l-policies li wieħed jista' jitkellem dwarhom, xorta waħda baqgħalna numru ta' diffikultajiet illi għad irridu nsolvu f'dan ir- rigward.

Li huwa żgur, Mr Speaker, huwa li kull min b'xi mod jew ieħor imiss ma' dan id-dipartiment ikun konxju ta' l-ammont ta' flus li jdaħħal dan id-dipartiment.

Jekk m'iniex sejjer żball, fl-introduzzjoni tiegħu l-Ministru qal illi d- dipartiment ta' l-artijiet idaħħal madwar Lm600,000 fis-sena.

Prattikament dan huwa d-dħul kollu tal-gvern minn proprjetajiet differenti u meta wieħed iqis li parti minn din is-somma il-gvern jiġborha mingħand il-gvern stess, l-ammont ta' flus li d-dipartiment ta' l-artijiet jiġbor mingħand l- inkwilini li joqogħdu fi proprjeta' tal-gvern assolutament ma jservix biex id-dipartiment jaqdi l-ħteġijiet tiegħu.

Issa din il-mozzjoni li għandna quddiemna tgħid li l-awtorita' - hi liema hi - tkun tista' tagħti b'bejgħ dik il-proprjeta' lill-istess individwi li jkunu qegħdin jużawha bħala residenza.

B'hekk iktar ma jgħaddi ż-żmien, partikolarment jekk l- awtorita' tad-djar tibqa' toħroġ dawn it-tip ta' skemi, id-dipartiment ta' l-artijiet iktar se jkompli jnaqqas id-dħul tiegħu minn dawk li huma kirjiet u allura jrid jara kif se jagħmel biex ikun f'pożizzjoni li jsostni l-ħteġijiet tiegħu minn żmien għall-ieħor.

Mr Speaker, f'dan id-dibattitu ssemmiet iktar minn darba l-ħtieġa li l- proprjeta' tal-gvern tiġi wżata fil-massimu tagħha billi jiżdied id-dħul tal-proprjeta' li l-gvern ibigħ jew jikri.

Fil-fatt jekk wieħed jifli l- mozzjoni li għandna quddiemna sew ikun jista' jinnota li kważi l- proprjetajiet kollha tal-gvern jgħaddu xi darba jew oħra għal għand persuni oħrajn u għalhekk jien naħseb li filwaqt li l-gvern għandu jara li jaqta' l- backlog ta' ħlasijiet kemm jista' jkun malajr, għandu jara wkoll jekk wasalx iż-żmien li l-uffiċjali tad-dipartiment ta' l-artijiet ipoġġu bil- qiegħda madwar mejda ma' xi uffiċjali ta' dipartimenti oħrajn biex jekk persuna jkollha tieħu ċertu ammont ta' flus mid-dipartiment ta' l-artijiet u mbagħad ikollha tagħti ammont ta' flus lil xi dipartiment ieħor tal- gvern, bħal ngħidu aħna lid-dipartiment tat-taxxi interni, ikunu jistgħu jaqtgħu d-differenzi ta' bejniethom.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa l-uniku mod kif id-dipartiment ta' l-artijiet ikun jista' jimxi 'l quddiem, iħaffef il-proċess tiegħu u jikkonċentra fuq il-veri problemi li jeżistu f'dan id- dipartiment u għalhekk jeħtieġ li wieħed jara dan f'ċertu dettall, filwaqt li jara wkoll li kemm jista' jkun ma jkunx hemm ripetizzjoni ta' dawk il- każijiet li jiġru minn żmien għall-ieħor.

Mr Speaker, ikun tajjeb jekk hawnhekk wieħed jenfasizza wkoll il-ħtieġa li d-dipartiment ta' l-artijiet isolvi l-każijiet li jkollu quddiemu malajr kemm jista' jkun għax iktar ma jinqatgħu każijiet pendenti, iktar dan id- dipartiment ikun jista' jaqdi l-funzjoni tiegħu sew.

Jien konvint li jekk id-dipartiment ta' l-artijiet jirnexxielu jagħmel dan ikun jista' jamministra l-proprjeta' b'mod iktar ċar u trasparenti, kif ukoll isir iktar effiċjenti, għax ikun f'pożizzjoni aħjar biex ikun jaf fejn hu qiegħed.

Kif ingħad diġa', għandha ssir iktar enfasi biex meta d- dipartiment ta' l-artijiet ikun se jgħaddi proprjeta' tal-gvern lil terzi persuni, din tingħata bl-iktar mod trasparenti għal kulħadd u, kif qal il- Ministru Tonio Borg waqt li kien qed jagħmel l-introduzzjoni ta' din il- mozzjoni, wasal iż-żmien li din it-tip ta' allokazzjoni ta' proprjeta' ssir wara diskussjoni f'dan il-parlament.

Ovvjament meta ngħid fil-parlament m'iniex infisser bilfors f'din il-kamra tal-parlament imma anke f'xi kumitat milli għandu l-parlament.

Hawnhekk kien hawn min ikkummenta li jekk ħaġa bħal din tiġi diskussa f'xi kumitat tal-Kamra mhux kull membru ta' din il-Kamra jkollu l- possibbilta' li jidħol fid-diskussjoni huwa wkoll.

Imma madanakollu jien nemmen u fiduċjuż li l-membri tal-kumitati huma kapaċi jiddiskutu bl-iktar serjeta' kull dettall li jkun hemm fil-draft contract meta niġu għall-għoti ta' proprjeta'.

Jien iktar naħseb li jkun jagħmel sens li meta tiġi quddiemna mozzjoni dwar għoti ta' proprjeta' tal-gvern lil terzi persuni, din tiġi diskussa f'xi kumitat li għandu dan il-parlament milli f'din il- kamra għax għalkemm huwa veru li hawnhekk ikun hawn iktar membri milli waqt kumitat, aħna nafu li mhux kull membru li hawn ġo din il-kamra qiegħed f'pożizzjoni li jidħol f'ċerti dettalji ta' kuntratt.

Għalhekk jien nippreferi li materja bħal din tiġi diskussa f'xi kumitat li ġie mwaqqaf minn dan il-parlament stess għax b'hekk żgur li kull dettall ta' kuntratt jiġi eżaminat bl-ikbar reqqa u serjeta'.

Sur President, fattur li żgur jaf bih kull min kellu x'jaqsam b'xi mod mad-dipartiment ta' l-artijiet u li jissemma anke f'din il-mozzjoni huwa the right of first refusal.

Jien nemmen li għandu jkun hemm kriterji iktar ċari għal dawk il-persuni li huma intitolati li jingħataw dan ir-right of first refusal, kemm għall-benefiċċju ta' dawk il-persuni li tant irsistew biex ċerti affarijiet jiċċaqalqu, kif ukoll għall-uffiċjali li hemm fid- dipartiment ta' l-artijiet, għaliex mhux darba u tnejn li marru persuni quddiem l-uffiċjali tad-dipartiment u bl-ikbar arroganza qabdu jsabbtu u jgħajtu magħhom filwaqt li jagħmlu ċerti allegazzjonijiet li ħafna drabi ma jkunux korretti u fondati, u dan kollu għax dak li jkun forsi jkun wera ċertu interess f'biċċa art jew inkella f'xi proprjeta' u jaħseb li jkun hu li qed jagħti l-aħjar offerta, imqar jekk l-offerta tiegħu tkun l-agħar waħda.

Għalhekk, kif għidt diġa', hemm bżonn li r-right of first refusal jiġi ċċarat għax jekk min għal xi raġuni jew oħra jippretendi dan it-tip ta' dritt ikun jaf li ħadd ma jista' jisraqulu, bla ebda dubju jonqos ħafna t-tgergir u jonqsu l-ħafna allegazzjonijiet li jsiru quddiem dan id- dipartiment.

Mr Speaker, ta' min jgħid ukoll li din il-mozzjoni li għandna quddiemna qed tagħti l-possibbilta' lill-gvern li jpartat l-art li għandu ma' art oħra privata.

Għalkemm fih innifsu dan il-konċett huwa tajjeb, irridu nżommu quddiem għajnejna kontinwament illi l-proprjeta' fil-pajjiż hija limitata u għalhekk irridu noqogħdu attenti li l-gvern ma jużax dan il- konċett ta' tpartit b'mod regolari, iktar u iktar meta nafu kemm matul is- snin li għaddew ittieħdet art mill-gvern mingħand il-privat li baqgħet ma tħallsitx sa llum.

Madanakollu huwa tajjeb li permezz ta' din il-mozzjoni ngħatat ukoll il-possibbilta' li l-gvern ipartat xi biċċa art tiegħu ma waħda privata, iktar u iktar meta l-art tal-gvern ma jkollhiex permess ta' bini, għax b'hekk id-dipartiment ikun f'qagħda aħjar li jsolvi xi każijiet pendenti.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi billi nawgura li d- dipartiment ta' l-artijiet ikompli jaġġorna s-sistema komputerizzata li għandu u jżid l-effiċjenza tiegħu billi jara li kemm l-art agrikola kif ukoll l-art li għandha permess għall-bini tiġi amministrata kemm jista' jkun malajr għax b'hekk biss nistgħu nevitaw id-diffikultajiet li jħabbat wiċċu magħhom ta' kuljum dan id-dipartiment.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, waqt li kien qed jintroduċi din il- mozzjoni, il-Ministru ta' l-Intern iddeskrivieha bħala xi ħaġa ta' rutina peress li minn żmien għal żmien il-politika fuq it-trasferimenti ta' art u proprjeta' pubblika tkun trid titressaq quddiem dan il-parlament sabiex tiġi aġġornata.

Fil-fatt diġa' kien hawn diversi kelliema li tkellmu b'għaqal u b'ċertu dettall fuq din il-mozzjoni u għalhekk matul id-diskors tiegħi jien m'iniex se noqgħod nidħol f'ċerti dettalji imma minflok se nħares lejn l-aspetti ġenerali ta' kif it-trasferiment ta' proprjeta' pubblika jista' jolqot lis-soċjeta' in ġenerali.

Naturalment jekk hawn

xi ħaġa li hija skarsa ġewwa pajjiżna hija l-art.

Din hija xi ħaġa li rridu naċċettawha, li għandna d-dmir li nżommuha f'moħħna u li għandha tkabbar ir-responsabbilta' tagħna biex naraw li l-art tintuża fl-aħjar interess pubbliku.

Issa nixtieq inħares lejn l-aspett ekonomiku tat- trasferimenti ta' art pubblika li llum il-ġurnata, minħabba ċ-ċirkostanzi ta' pajjiżna, għandhom portata kbira.

Kulħadd jaf li pajjiżna jinsab għaddej minn sitwazzjoni finanzjarja prekarja f'dak li għandu x'jaqsam mad-dejn u mad-dħul pubbliku u għalhekk bilfors li wieħed jitħasseb.

Dan jistgħu jixhduh id-diversi artikli li qed jidhru ta' kuljum fil-ġurnali lokali, kemm ta' naħa kif ukoll ta' oħra, b'riferenza għal diversi rapporti li qed juru din il-problema minn aspetti differenti f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ispiża pubblika.

Għaldaqstant f'dan il-kontest wieħed bilfors irid jgħid li t-trasferiment ta' l-art pubblika fiha nnifisha għandha ċertu valur intrinsiku li jista' jservi bħala sors ta' dħul ikbar għall-gvern.

Il-problemi li għandu pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' dejn pubbliku llum huma aċċettati minn kulħadd.

Kien hemm żmien, eżattament f'Ottubru ta' l-1996 - jiġifieri hekk kif inbidlet l-amministrazzjoni u ħa over il-Gvern Laburista - li meta l- Prim Ministru, bl-iktar mod onest u ġenwin, kien juri x'inhi l-qagħda finanzjarja tal-pajjiż u d-diffikultajiet li qed jiffaċċja pajjiżna, konna niġu mgħajrin, imma llum niskanta kif din ir-realta' ta' pajjiżna hija aċċettata mill-gvern preżenti li wkoll qed jirrikonoxxi dan l-istat ta' fatt pero' b'differenza waħda.

Għaliex?

Għax il-Gvern Laburista, bħala parti mill-politika moderna tiegħu, ma ħebiex il-problemi taħt it-tapit biex jidher sabiħ u biex forsi anke jibqa' jkompli jieħu ċerti miżuri imma kien frank u qal pubblikament: Isma', din hija s-sitwazzjoni ekonomika ta' pajjiżna u rridu niffaċċjaw id-diffikultajiet li hemm.

Fil-fatt il-gvern kien beda anke joqgħod attent f'dak li huwa l-infiq rikorrenti tiegħu.

Per eżempju, biżżejjed ngħidu li l-gvern kien tefa' fuq kull min kien konċernat ir-responsabbilta' li jara li l-infiq rikorrenti jonqos b'5%, minkejja li kif nafu din m'hijiex xi ħaġa faċli, partikolarment meta wieħed iqis li din il-miżura ħadha gvern ġdid, li naturalment jitla' b'ideat ġodda u li jkun jixtieq iressaq ċerti miżuri 'l quddiem.

Madanakollu l-Gvern Laburista rnexxielu jieħu din id-deċiżjoni kuraġġuża u beda juri bis-serjeta' li huwa lest li jieħu l-passi serji li hemm bżonn biex dan id-deficit pubbliku jibda jitnaqqas darba għal dejjem.

Mr Speaker, waħda mill-miżuri li bla dubju ta' xejn l-ebda gvern m'għandu jaħrab minnha hija li jkollu riżors ta' art.

Per eżempju, wara l-ftehim li kien sar bejn il-knisja u l-gvern - wieħed jista' jgħid li llum il-gvern Malti huwa l-ikbar landowner, b'madwar terz tal-proprjeta' li għandna ġewwa pajjiżna - il-gvern għadu qed iħallas miljuni ta' liri f'dan ir-rigward.

Biżżejjed ngħid li, jekk m'iniex sejjer żball, il-gvern joħroġ madwar Lm4 miljun fis-sena għal din il-proprjeta', u dan apparti l-ħlas ta' Lm29 miljun li kien sar biex seta' jsir dan it-trasferiment.

Għalhekk apparti li ħareġ balla liri biex akkwista din il-proprjeta', fl-istess ħin il-gvern irid isib mezz biex iġib dak li ħareġ lura.

Kull min huwa mdaħħal fin- negozju, partikolarment f'dak tal-proprjeta', jaf illi iktar ma jgħaddi ż- żmien il-proprjeta' iktar togħla fil-valur tagħha u għalhekk f'pajjiż ċkejken bħal tagħna, fejn ir-riżorsi huma limitati, ma jistax ikollok riżors rieqed.

Imma sfortunatament minkejja li l-gvern tagħna għandu terz tal-proprjeta' ta' pajjiżna, għandu assi kapitali li jinsabu reqdin bil- konsegwenza li dawn qed irendulu ftit wisq.

Il-kelliem ta' qabli għadu kemm qal li d-dħul tal-gvern mill-proprjeta' kollha li għandu, jiġifieri kemm mill-bejgħ kif ukoll mill-kirjiet, tammonta għal madwar Lm600,000 fis- sena.

Issa biss biss, meta wieħed jipparaguna ċ-ċifra ta' Lm600,000 ma' l- Lm4 miljun fis-sena li l-gvern huwa marbut li jagħti lill-awtoritajiet ekklesjastiċi diġa' jara żbilanċ qawwi bejn dħul u ħruġ, li m'huwiex diffiċli li wieħed jifhmu.

Għalhekk bla ebda dubju jridu jsiru iktar sforzi biex il-proprjeta' li għandu l-gvern tkun tista' tirrendielu iktar.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: X'sar s'issa biex jintlaħaq dan l-għan?

Ħafna drabi l-gvern - fil-fatt dan il-pass għamlu anke l-gvern preċedenti xi ftit tax-xhur ilu - joħroġ xi skemi biex iħajjar lil dawk li joqogħdu f'post tal-gvern b'kera annwali biex jixtru dik il-proprjeta' ħalli b'hekk minflok ma jdaħħal dik il-ftit kera fis-sena almenu f'darba jdaħħal ammont kapitali sostanzjali.

Issa jien naħseb li jekk wieħed jkompli jikkonċentra fuq l-isforzi li għandu jieħu l-gvern biex il-proprjeta' li għandu tirrendielu iktar ...

Kif wieħed jista' jimmaġina, ċerti kirjiet, partikolarment dawk il-kirjiet li ġejjin minn proprjeta' li kienet ta' l- awtoritajiet ekklesjastiċi, huma tant miżeri li huwa diffiċli ħafna li wieħed jikkomparahom mal-ħajja ta' llum għaliex huma rħas ħafna.

Allura x'soluzzjoni għandha tinstab għal dan il-fattur?

Hawn min jgħid li għandha tiġi aġġornata l-liġi tal-kera.

Biss jien naħseb li għalkemm huwa tajjeb li wieħed jagħmel sforz u jaġġorna l-liġi tal-kera, dan il-pass forsi jkun inġust għal min qed joqgħod f'post tal-gvern b'ċertu ammont ta' kera u f'daqqa waħda jintefa' jġorr dawn il-piżijiet.

Għalhekk naħseb li jkun jagħmel iktar sens li wieħed iħajjar lil dawn in-nies li jeħilsu minn dan il-piż ta' kera u minflok isiru sidien ta' djarhom.

B'hekk filwaqt li nkunu qed ngħinu lil parti ikbar mill-popolazzjoni ta' pajjiżna jsiru sidien ta' darhom, fl-istess ħin inkunu qegħdin inkabbru l-introjtu tal- gvern u awtomatikament inkunu wkoll qed nimbottaw il-fondi b'mod konkret biex jagħmlu tajjeb għad-defiċit finanzjarju.

Mr Speaker, għalhekk huwa importanti li nkomplu noħorġu iktar minn dawn it-tip ta' skemi.

Per eżempju, ma rridux ninsew li minbarra li għandna parti mill- popolazzjoni li joqogħdu fi proprjeta' b'kera, imbagħad għandna wkoll parti mill-popolazzjoni li toqgħod fi proprjeta' b'ċens għax, għalkemm il-konċett taċ-ċens m'huwiex daqshekk popolari ġewwa l-Ewropa, anzi fl-Ewropa huma ftit li jafu bih, f'pajjiżna huwa popolari u tħaddem bil-bosta.

Biex inkunu għidna kollox, iktar m'hu qed jgħaddi ż-żmien il-konċett taċ-ċens ġewwa pajjiżna dejjem qed jonqos u fil-fatt m'għadhomx isiru kuntratti ta' ċnus kif kienu jsiru dari, fejn iktar kienu jsiru ċnus milli kien isir bejgħ, imma madanakollu xorta waħda għad għandna ċertu ammont ta' proprjeta' tal-gvern li n-nies qed joqogħdu fiha b'ċens.

Fil-fatt, hawnhekk ukoll, ħafna drabi n-nies li qed jgħixu fi proprjeta' tal-gvern b'ċens tant qed iħallsu ammonti żgħar li l-gvern ikun jaqbillu joħroġ skema biex dak li jkun jifdi ċ-ċens għax b'hekk almenu jkun qed idaħħal ammonti kapitali biex jinvesti fi proġetti soċjali, kif ukoll biex jiffaċċja d- defiċit finanzjarju.

Jien naħseb li f'dan il-qasam hawn a chain effect u fil-fatt bħalissa l-qasam tat-trasferiment ta' bini jew ta' artijiet ma tantx huwa għaddej minn mument tajjeb.

Biżżejjed ngħid li apparti l-elezzjoni ġenerali, matul din is-sena kellna diversi kwestjonijiet illi forsi ma tantx jawguraw tajjeb għall-ekonomija u ma tantx jagħtu fiduċja lill-investitur.

Fil-fatt din għadha qed tinħass sa llum meta kulħadd jinsab inċert fuq is-sistema ta' tassazzjoni li se jkollna ġewwa pajjiżna u għalhekk min qed jitħajjar jagħmel xi negozju fuq il-proprjeta' qed jiddeċiedi li jistenna ħalli forsi jkun jista' jippjana b'mod aħjar.

Fil-preżent dik hija s-sitwazzjoni għax hawn slump f'dak li għandu x'jaqsam ma' proprjeta', kemm f'dik privata kif ukoll f'dik pubblika, u għalhekk nisperaw li permezz ta' din il-mozzjoni, dawk l- affarijiet li kienu miżmuma minħabba li ma setgħux jgħaddu peress li l-liġi ma ġietx imġedda, ikunu jistgħu jimxu 'l quddiem u forsi anke jagħtu spinta lil dan il-qasam.

Dan huwa importanti li jsir għax, kif għidt diġa', f'dan il-qasam għandna a chain effect; għandna lill-bennejja, għandna lil dawk li jaħdmu għal rashom, għandna lil dawk li jaqilgħu l-għajxien tagħhom min- negozju u minn xogħlijiet marbutin mal-qasam infrastrutturali u fl-istess ħin imbagħad għandna l-kuntratti, kif ukoll taxxi u bolol li jkomplu jżidu l-introjtu tal-gvern.

Naturalment imbagħad apparti l-aspett ekonomiku hemm ukoll l-aspett soċjali, u nkunu qed nonqsu jekk naraw x'jaqbel lill-pajjiż biss mingħajr ma naraw ukoll x'jaqbel lill-poplu.

Bla dubju ta' xejn l-enfasi fil-qasam soċjali hija li wieħed isir sid ta' daru għax meta wieħed ikun jaf li għandu ċertu titolu fuq il-proprjeta' jkun f'pożizzjoni aħjar illi jinvesti peress li jkun jaf li dak li se jagħmel, se jagħmlu fil-proprjeta' tiegħu u li meta jrid jista' jaqbad u jitlob lill-bank jgħinu fl-investiment tiegħu.

Madanakollu hawnhekk nixtieq insemmi xi problemi li jinqalgħu f'dan ir- rigward, u meta nkun qed ngħid dan sinċerament la nkun qed ngħidhom għal gvern u lanqas għal ieħor għax dawn ilhom iż-żmien hemmhekk mingħajr ma ġew solvuti, imma aħna għandna r-responsabbilta' li l-problemi li jkunu ilhom hemm is-snin naraw kif nistgħu nsolvuhom bl-iktar mod prattiku u biex ngħid hekk, bl-iktar mod trasparenti.

Per eżempju, problema partikolari li għadha turta lil ħafna familji hija partikolarment dik li għandha x'taqsam ma' housing estates fil-home- ownhohome-ownership schemes.

Hija ħaġa nġusta li wara li bniedem ikun ingħata biċċa art, jibni d-dar tiegħu u jinvesti kulma jkollu fiha mbagħad ma jkunx jista' jerġa' jbiegħ dik il-propjreta'.

Barra minn hekk jekk imur biex jissellef ħalli jkun jista' jirranġa dik il-proprjeta', il-bank ma jisilfux għax dik l-art ma jkunx sar kuntratt fuqha u lanqas tkun ġiet trasferita lilu.

Smajna u nafu x'inhuma d-diffikultajiet tekniċi.

Ħafna drabi dawn kienu plots li tqassmu fuq art li ma tkunx għadha ġiet akkwistata mill-gvern b'mod finali mingħand min kienet tappartjeni lilu qabel.

Pero' b'daqshekk ma nistgħux nibqgħu nħallu l-problema tkaxkar u tkaxkar.

Ma nistax ngħid li ma sarux tentattivi u li ċerti proprjetajiet ma bdewx jiġu solvuti bil-mod il-mod u li anke bdew jinxtraw pero' naħseb li jrid isir enfasi akbar fuq dan l-aspett.

Tajjeb li nsemmu l-problemi imma problema kbira li teżisti u li forsi ftit issemmiet hija dik ta' staff f'dak li għandu x'jaqsam ma' estate managements.

Huwa tajjeb li nippretendu mingħandhom dawn pero' lil dawn irridu nagħtuhom ir-riżorsi neċessarji.

Huwa veru li l-gvern għandu problemi finanzjarji u li jekk iqabbad ċerti nies f'ċerti postijiet forsi dan il-piż rikorrenti tal-pagi u tas-salarji se jikber, pero' hemm postijiet strateġiċi li jekk fihom tagħmel investiment f'personnel partikolari u speċjalizzat taf li se jirrendulek aktar fit-tul.

Mela jekk irridu naraw avvanz isir għandna ninvestu f'postijiet bħal dawn, fejn għandek nies speċjalizzati, periti, nies li jafu jagħmlu l-assessments u nies ta' ċerta edukazzjoni.

Inkella huwa inutli li wieħed joqgħod jgħid x'missna għamilna jekk imbagħad ix-xogħol jaqa' fuq ftit nies kompetenti, li anke biex jagħmlu l-affarijiet ta' kuljum ibatu, aħseb u ara biex jippjanaw fit-tul u biex iħarsu iktar 'il quddiem!

Dan il-punt għandu jiġi enfasizzat.

Ta' min isemmi wkoll il-kwestjoni ta' vacant properties.

Kemm-il darba ntqal, f'seminars kif ukoll f'konferenzi nazzjonali, li f'pajjiżna għandna madwar 8000 post battal.

Imma realment x'inhu jiġri biex wieħed ikun jista' jagħmel użu tajjeb minn dawn il-postijiet battala?

Hawn jidħlu ħafna elementi.

Għandek l-element tal-proprjeta' privata, tal-privacy u tad-dritt ta' l-ownership.

Dak li jkun jgħidlek li l-art hija tiegħu u ħadd m'hu se jikkmandah x'jagħmel biha.

Pero' fl-istess ħin kollha kemm aħna għandna d-dmir naraw x'se nagħmlu bil-postijiet mitluqin.

Dawn mhux neċessarjament ikunu mitluqin b'kapriċċ - ma rridx niġi miftiehem ħażin - għax mill-esperjenza tgħallimt li ħafna minn din il-proprjeta' tintiret minn wieħed għall-ieħor sakemm tispiċċa għand xi kuġin li jkun qiegħed l- Awstralja u ħadd ma jkun jaf x'sar minnu.

Aħna m'għandniex nibqgħu naċċettaw sitwazzjonijiet bħal dawn.

Kultant diffikultajiet legali u anke tekniċi jżommu milli dik il-proprjeta' tiġi żviluppata u wżata aħjar għal skopijiet soċjali u kummerċjali, u allura wieħed għandu bilfors jaffaċċja din is-sitwazzjoni.

Għandu jsir studju profond biex ikun hemm miżuri konkreti u trasparenti li jifhimhom u jaċċetahom kulħadd għax finalment ir- raġuni m'għandha l-ebda forza.

Jekk nagħmlu hekk ikun ta' ġid għal kulħadd, irrispettivament minn min ikun fil-gvern u liema kulur politiku jħaddan.

Is-Sur Freddie Portelli, il-ministru tad-djar preċedenti - insellimlu minn hawnhekk - kien għamel speċi ta' pilot project fil-Furjana biex ikun jaf kemm u liema huma l-postijiet battala.

Instab li kien hemm 200 post battala imma minn dawn 20 biss setgħu jiġu allokati minħabba r-regoli u s- sistemi li jeżistu; voldieri kien diġa' beda jsir xi ħaġa.

Jiena nemmen li għandha ssir leġislazzjoni ċara u aċċettabbli għal kulħadd sabiex nerfgħu d- dmirijiet soċjali tagħna.

Għandhom jidħlu miżuri - mhux mil-lum għal għada - sabiex min ikollu proprjeta' mitluqa jingħata ċertu żmien sabiex jadatta ruħu u jirranġa dik il-proprjeta'.

Imbagħad jekk finalment dik il- proprjeta' tibqa' żdingata u forsi anke ta' periklu għall-pubbliku, b'xi gallarija se taqa', jittieħdu l-passi neċessarji.

Kultant issib postijiet li jkunu mitluqa u ħadd ma jkun jaf ta' min huma u allura ħadd ma jkun jista' jieħu azzjoni kontra ħadd.

Dawn huma affarijiet prattiċi li niltaqgħu magħhom fis-soċjeta' tagħna u allura għandna d-dmir naraw x'nistgħu nagħmlu biex nimxu 'l quddiem f'dak li jirrigwarda dawn il-vacant properties.

Tajjeb li nsemmu d-deficit tal-gvern imma ta' min isemmi wkoll il- kwestjoni ta' l-arretrati li għandhom jieħdu ċerti sidien ta' art li ġiet esproprjata lilhom.

L-art malajr tittieħed imma mbagħad indumu nkaxkru s- snin sakemm is-sidien jiġu kkompensati.

Kultant anke tiltaqa' ma' ċerti każijiet li jkunu redikoli.

Ftit tas-snin ilu, per eżempju, meta kien qed isir il-proġett ta' Diċembru 13 fil-Marsa, kienu ttieħdu bosta djar residenzjali.

F'daqqa waħda fil-Gazzetta tal-Gvern kont rajt xi post jew tnejn li ġew rilaxxati jew esproprjati.

Meta staqsejna dwarhom qalulna li dawn kienu ttieħdu minħabba l-proġett li kien qed isir.

Jekk dan il- proġett huwa lest, kif jista' jarah kulħadd, għalfejn għandna nżommu proprjetajiet tan-nies b'kapriċċ?

Fil-fatt dawn il-postijiet ingħataw lura lir-residenti u llum għallinqas qegħdin joffruhom u anke jutilizzawhom b'mod aħjar għas-soċjeta.

Dan il-qasam jimmerita skrutinju biex l- ewwelnett meta nitkellmu fuq deficit finanzjarju u arretrati ta' din in- natura wieħed jikkwantifikahom ħalli jkun jaf fuqiex qed nitkellmu; u meta nsemmu ammonti nkunu reali u mhux qisna qed nagħmlu guesswork.

Allura meta tittieħed proprjeta' u wieħed jiġi kkumpensat tagħha ma napplikawx regoli, per eżempju, ta' l-1993 u bil-prezzijiet ta' dak iż-żmien.

Din hija xi ħaġa ma tagħmilx sens u żgur li wieħed irid jaġġorna ruħu.

Apparti dawn l- aspetti, nafu li huwa diffiċli li l-gvern jagħmel proġetti soċjali fis- sitwazzjoni finanzjarja li jinsab fiha.

Allura r-riżors ta' din l-art pubblika tista' tkun il-kontribut governattiv għal proġetti soċjali minflok kontribut finanzjarju moneywise.

Bħalma jaf kulħadd, il-Gvern Laburista preċedenti kien qed jaħdem ħafna biex din il-mentalita' tibda tiġi aċċettata, u dan mhux għaliex ma jkollokx fiduċja fil-ħaddiema tal-gvern.

Anzi naħseb li l-proġetti ta' Buġibba, ta' Marsascala u ta' Birżebbuġa juru kemm il-ħaddiema tal-gvern huma kapaċi jlestu xogħlijiet malajr meta jkunu mmexxijin b'mod tajjeb u anke bl-inqas spejjeż pubbliċi.

Jiena ngħid ukoll li għandna nagħtu wisa' lis-settur privat lokali u anke dak internazzjonali għaliex ma jistax ikun li nibqgħu nduru fl-istess ċirku bl-istess erba' min-nies jinvestu f'kull proġett.

Kulħadd jaf x'ġara fil-kwestjoni tal-Kottonera u s-sea passenger terminal.

Sfortunatament issa ħafna ditti tilfu l-interess f'dawn il-proġetti għaliex qegħdin jibżgħu li l-gvern se jidħol bin-nies tiegħu u bil-finanzi tiegħu u huma jibqgħalhom spazju żgħir fejn jimxu 'l quddiem.

Huwa ħażin li naħsbu li jekk il-gvern ma jinvestix finanzjarjament allura l-proġett ma jsirx.

Anzi l-mentalita' għandha tkun li trid tagħti spazju biżżejjed lis-settur privat biex jinvesti, isaħħaħ l-ekonomija tal-pajjiż u jkabbar il-fiduċja ta' l-investituri barranin.

Min-naħa l-oħra l-aspett li l-gvern joffri l- art bħala l-kontribut finanzjarju żgur li ma jistax jiġi eliminat u, partikolarment fis-sitwazzjoni ta' pajjiżna, aktar tikber l-importanza tiegħu.

Nixtieq insemmi wkoll punt ieħor li għandu x'jaqsam ma' artijiet li ngħataw lill-għaqdiet volontarji u għaqdiet sportivi.

Jiena kburi li l- amministrazzjoni Laburista preċedenti għall-ewwel darba f'dan il-pajjiż għaddiet lil mill-inqas 25 għaqda sportiva titli fuq faċilitajiet sportivi.

Per eżempju, l-MFA nafu li over the years ħarġet miljuni ta' liri u l- Gvern Laburista rrikonoxxa dan l-investiment u għenhom biex ikomplu dan it- tkabbir.

Jien nieħu pjaċir inkun preżenti għall-ftuħ ta' grounds ġodda ġewwa Ta' Qali - allavolja mhux fil-kariga li kelli - u nara t-tinda ssir realta' wara għexieren ta' snin.

Dawn ix-xogħlijiet qatt ma saru għax ħadd ma kellu t-titlu tal-proprjeta'.

Jien ċert li saru ċerti passi biex ikun hemm policy għal għaqdiet volontarji u sportivi, bħall-moviment ta' l- iscouts li ftehemna miegħu u għaddejnilu xi proprjeta', u għaqdiet oħrajn li qed jagħmlu kontribut qawwi ġewwa pajjiżna.

Jiena dejjem ngħid li kieku wieħed kellu jagħti valur lix-xogħol volontarju li jsir ġewwa pajjiżna, il- gvern kien ikollu joħroġ ferm u ferm iktar milli joħroġ għall-ħaddiema tiegħu.

Mela l-Istat għandu d-dmir jirrikonoxxi l-ġid u l-kontribut soċjali li qegħdin jagħtu dawn l-għaqdiet, anke f'dak li jirrigwardja l- prevenzjoni kontra vizzji soċjali oħrajn, u jaħseb għal policy adattata għal dawn it-tip ta' trasferimenti.

Jiena persważ li kienu bdew isiru preparamenti biex ikun hemm dawn it-tip ta' policies sabiex dawn l-għaqdiet stess ikunu jafu fejn jistgħu jimxu u nħeġġeġ lill-Gvern biex ikompli jimxi fuq dawn il-linji.

Finalment semmejna anke problemi f'dak li għandu x'jaqsam ma' dubji dwar lil min tappartjeni l-proprjeta'.

Sfortunatament is-sistema ta' reġistrazzjoni li għandna f'pajjiżna, dik tar-reġistru pubbliku, m'hijiex qiegħda fuq il-proprjeta' imma fuq l-individwu.

Jekk wieħed ifittex isem "X", jara l-parentela x'inhi u jekk hux veru jew le għandu dik il- proprjeta'.

Imma wieħed li jkun irid jixtri post li jkun vojt ma jistax imur fir-reġistru pubbliku biex jara ta' min hu dak li-post.

Is-sistema li għandna ma tadattax ruħha għal dan ħlief f'dawk li ngħidulhom land registration areas.

Fl-1981 Gvern Laburista kien introduċa liġi li biha kien sar ħafna xogħol f'dan l-aspett.

Xi tfisser land registration?

Din tfisser li minflok tfittex fuq il-persuna tfittex fuq l-art.

Mela jekk inti mort u ndikajt site partikolari, fuq il-computer mall-ewwel se joħroġlok ta' min hi, x'kondizzjonijiet hemm marbuta magħha u fejn għandek tmur biex issib iktar dettalji dwarha.

Din hija sistema ħafna iktar faċli u ħafna iktar prattika pero' hija sfortuna li fil-pajjiż ħarġu diversi land registration areas u issa għal diversi snin waqfu.

Land registration area tfisser biss li meta proprjeta' se tiġi ttrasferita għandha tiġi rreġistrata mal-land registry office.

Din m'hijiex iktar kwestjoni ta' l- insinwa għax għandek iċ-ċertifikat maħruġ minn dan il-post.

Jiena nħeġġeġ lill-gvern preżenti biex jaħseb iktar ħalli jkomplu jsiru dawn il-land registration areas sabiex gradwalment pajjiżna xi darba jasal fi stat li jkollna dan l-uffiċċju li jiġbor kollox fih according to site u mhux according to person.

Jiena nemmen li b'dan il-mod jiġu eliminati ħafna dubji li jinqalgħu dwar ta' min tkun il-proprjeta'.

Huwa veru li mbagħad hemm ċerti kwestjonijiet ta' spejjeż u naturalment din m'hijiex xi proċedura faċli imma hija a one-time event, hija xi ħaġa li tirreġistraha darba u ġaladarba jsiru r-riċerki neċessarji biex jiġi stabilit darba għal dejjem min se jkunu sidien, b'hekk telimina ħafna dubji li jistgħu jiġu evitati.

Nikkonkludi d-diskors tiegħi billi ngħid li jekk wieħed iżewweġ l-aspetti ekonomiċi u soċjali flimkien, jasal biex ikollu kompromess li jagħmel ġid lil kwalunkwe ċittadin Malti ġewwa pajjiżna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, nixtieq nagħmel punt dwar il- mozzjoni li għandna quddiemna, liema mozzjoni tiġi mġedda kull tliet snin u tolqot mill-viċin ħafna l-interessi tal-poplu Malti minħabba li f'pajjiżna l-art hija riżors imprezzabbli peress li hija limitata.

Hawnhekk nixtieq nirriferi għal subparagrafu (b) ta' artiklu 3 ta' din il- mozzjoni li jgħid hekk:

''Art tal-gvern tista' tinbiegħ jekk tikkonsisti f'art li tmiss ma' art oħra diġa' żviluppata fejn din l-art isservi għall-espansjoni ta' l-intrapriża diġa' eżistenti u b'dan li l-uniku espansjoni ta' din l- intrapriża jista' jsir biss fuq art tal-gvern, wara li l-applikant ikun issodisfa lill-gvern dwar il-benefiċċju li din l-espansjoni tagħti lill-ekonomija tal-pajjiż.''.

Jien qed nagħmel riferenza għal dan l-artiklu għaliex minn informazzjoni li rrnexxieli nikseb dan l-aħħar meta kont qed nagħmel riċerka dwar din il- mozzjoni sibt illi għal kull metru kwadru kubu li l-gvern ibigħ - u hawnhekk irrid nenfasizza li l-art tal-gvern tista' tinbiegħ - il-gvern jitlob biss Lm55.

Issa fl-opinjoni tiegħi Lm55 huwa prezz baxx ħafna, anzi kważi nista' nsejjaħlu redikolu, meta f'pajjiżna l-art hija tant limitata u għalhekk il-gvern għandu jikkonsidra li din l-art tinbiegħ bi prezzijiet iktar raġunevoli.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax jien ma nistax nifhem kif il-gvern jivvaluta l-art kollha l-istess.

Per eżempju, jien ma nistax nifhem kif art f'San Ġiljan, f'Pembroke jew f'Buġibba tiġi vvalutata daqs art illi hemm fil-qalba tar-raħal u għalhekk naħseb illi kieku l-gvern jiddiversifika l-art skond il-lokalita' u skond il-valur ta' l-art innifisha, ikun jista' jintroduċi prezzijiet iktar kummerċjali għal kull metru kwadru kubu.

Biex insostni dan li qed ngħid se nsemmi l-fatt li bħalissa hemm applikazzjoni pendenti ta' waħda mill-lukandi prinċipali f'San Ġorġ għal art biswit il-lukanda.

Issa jekk din l-art tingħata jien inħoss illi jkun verament redikolu li peress li l-gvern ibigħ l-art bil-prezz ta' Lm55 għal kull metru kubu - jiġifieri jekk ix-xerrejja jieħdu tomna, iħallsu biss is- somma ta' Lm500,000 - għax naħseb li tomna art f'San Ġiljan, f'San Ġorġ u f'Pembroke, bil-permessi tal- bini u lesta, tiswa ħafna iktar minn Lm0.5 miljun.

Inħoss li r-rati għandhom jiġu riveduti, fis-sens li artijiet bħal dawn jinbiegħu bi prezzijiet aktar raġonevoli.

Hawnhekk nissuġġerixxi li fejn investituri juru l-ħsieb li jakkwistaw biċċa art mingħand il-gvern biex ikomplu jiżviluppaw fuqha, il-gvern jista' jbigħhielhom b'rata kummerċjali u mhux bir-rata li hemm illum; imbagħad biex imexxu l-proġett tagħhom 'il quddiem - għax inti ma tridx tagħfashom meta jkunu se jinvestu - jagħtihom perijodu ta' numru ta' snin jew numru ta' xhur tax free.

Mr Speaker, irrid nirriferi wkoll għall-proġett li se jsir f'Tas-Sliema mad-dawra tal-promenade.

Dan il-proġett qed jiġi mħejji mis-Sliema embellishment steering committee, flimkien mal-kunsill lokali kif ukoll mal- Malta Hotels & Restaurants Association.

Hawnhekk ta' min isemmi li dan il- proġett qabad it-triq taħt Gvern Laburista u, apparti l-Kunsill Lokali ta' Tas-Sliema u l-kumitati li semmejt, ħadmu ħafna fuqu l-Onor.

Charles Buhagiar u anke l-Onor.

Karmenu Vella bħala ministru tal-kostruzzjoni u ministru tat-turiżmu rispettivament.

Jidher li anke l-gvern preżenti qed juri interess f'dan il-proġett u kemm il-Ministru Zammit Dimech u kemm il- Ministru Refalo diġa` kellhom laqgħat ma' dan il-kumitat.

Il-ħsebijiet ta' dan il-kumitat biex isebbaħ Tas-Sliema huma verament sbieħ u interessanti.

Per eżempju, għandhom il-ħsieb li jagħmlu blue flag beach, xi ħaġa li f'pajjiżna għadha ma ġietx introdotta.

Għandhom ukoll il-ħsieb li joħolqu conveniences għall-pubbliku, jiġifieri toilets u showers ħdejn il-baħar, jintroduċu gabbani bi ftehim mal-gvern, kjosk konformi ma' l-istil Malti, jiżviluppaw ix-Chalet l-antik, kif ukoll jagħmlu parking area taħt ix- Chalet.

Għandhom propost ukoll parking area taħt l-art, taħt Qui-si-Sana u breakwater ħdejn is-Sliema pitch.

Apparti hekk għandhom proġett ta' Bisazza Street u Tower Road, jiġifieri huma proġetti verament sbieħ.

Pero' jekk se jmexxi 'l quddiem dan il-proġett, nixtieq nistaqsi huwiex l- ħsieb tal-gvern li jara li jkun hemm ċertu kuntatt bejn il-kumitat imsemmi, il-gvern ċentrali li se jagħmel il-proġett ta' San Ġiljan u, jekk se jsir il-proġett ta' Tigne`, il-MIDI, biex il-proġett ikun wieħed uniformi f'area sħiħa bejn Tas-Sliema u San Ġiljan.

Jekk dan il-proġett se jimxi 'l quddiem se jsiru sejħiet għal offerti biex jinkrew jew jinxtraw il- partijiet kummerċjali ta' dan il-proġett?

Inżid li l-gvern għandu jgħin biex fil-proġetti ta' Tigne` u l-promenade ta' San Ġiljan ikunu nvoluti u kkonsultati l-kunsilli lokali wkoll.

MR SPEAKER: Onorevoli, ikolli ninterrompik għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession, jekk jogħġbok?

ONOR.

JOSEPH CUSCHIER: Se nikkonkludi, Mr Speaker.

Nerġa' ngħid li fix- xogħol li jsir għandhom ikunu kkonsultati l-kunsilli lokali ħalli ma jinħolqux problemi.

L-aħħar punt li rrid nagħmel huwa li jekk il-gvern se jmexxi 'l quddiem dan il-proġett ikun tajjeb li jgħidilna jekk l-art hijiex se tingħata b'titolu ta' enfitewsi, b'titolu ta' kiri, b'encroachments jew jekk din hijiex se tinbiegħ.

Dan huwa importanti li nkunu nafuh ħalli wara ma jkun hemmx kwestjonijiet, bħalma qalgħu huma fuq il-Kottonera.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, jekk jogħġbok ikkonkludi.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jien kulma għad fadalli xi ngħid huwa li hu importanti li dan il-proġett isir għax lili u lill-poplu Slimiż jogħġobna ħafna dan il-proġett, basta ma jintmessx ċentimetru wieħed mill-aċċess pubbliku.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Nistieden lill-Ministru għall- Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati biex iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Mozzjoni dwar Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tieni Qari;

u xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, xtaqt nieħu żewġ minuti biex insellem lil wieħed mill-ħaddiema li ilhom jaħdmu f'dan il-parlament għal numru ta' snin.

Hawnhekk qed nirriferi għal wieħed mill-messaġġiera, is-Sur Charles Grech, li wasal għaż-żmien ta' l-irtirar mix-xogħol f'dan il-parlament.

(Onor. Membri: Hear, hear) Ilkoll kemm aħna ilna nafu lil dan il-ħaddiem mill-viċin hawnhekk, partikolarment jien peress li għamilt perijodu ta' żmien nokkupa s-Sedja.

Is-Sur Grech kien wieħed mill-messaġġiera li dejjem qeda d-dmirijiet tiegħu bl-aħjar mod possibbli u dejjem kien iddedikat u ħa x-xogħol ta' din il-Kamra bl-ikbar serjeta'.

Minn hawnhekk, f'isem iż-żewġ naħat ta' din il-Kamra, nixtieq insellem lis-Sur Grech, nawguralu minn qalbi li jibqa' attiv fl-eta' li issa wasslitu għall-pensjoni, filwaqt li nirringrazzjah għall-attenzjoni li ta lejn ix-xogħol ta' din il-Kamra tul is-snin twal li għamel jagħti s-servizz tiegħu hawnhekk.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, l-ewwelnett nixtieq nirringrazzja lin-naħa tal-gvern li tatni dawn il-ftit sekondi biex ningħaqad ma' l-Onor.

Gonzi - aħna t-tnejn inzertajna ħdimna fl-istess żmien u ma' l-istess staff, jiġifieri dak li qed jgħid hu nista' nikkonfermah jien - u filwaqt li nawgura b'ferħ lis-Sur Grech għall-fatt li issa jista' jqatta' l-ħajja li fadallu b'iktar trankwillita', min-naħa l-oħra għandi xi ftit dispjaċir minħabba li aħna konna drajnieh hawnhekk.

Kif diġa' ntqal, is-Sur Grech kien wieħed milli kien jistinka u minkejja li kien ikollu ħafna x'jagħmel, kien jaħdem bl-aħjar mod li jista'.

Għalhekk jien, f'isem in-naħa ta' l-oppożizzjoni u flimkien man-naħa tal- gvern, nawguralu li jgħix kuntent.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, jien ukoll xtaqt nawguralu lis-Sur Grech.

Fil-fatt jien ili naf lil dan il-messaġġier mill-1987 u naf li dejjem serva ta' għajnuna kbira għad-deputati kollha, kemm ta' naħa kif ukoll ta' oħra.

Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-fatt li dan l-aħħar innotajt li fuq il-gazzetti dehret ċerta kritika kif ukoll saru diversi kummenti u suġġerimenti dwar l- Awtorita' tax-Xandir.

Fil-fatt ta' min jgħid li dan l-aħħar l-Awtorita' tax-Xandir ikkritikat programm - jekk m'iniex sejjer żball din qatt m'għamlet pass bħal dan - li kien qed jagħmel il-kuntrattur tagħha stess, ċioe' l-Public Broadcasting Services.

Ħaġa stramba li rajt kienet li ma tantx kien hemm kummenti dwar din il-materja, sempliċement kienet fuq il- gazzetti bħal aħbarijiet oħrajn li ma tantx jagħtu fil-għajn u baqqgħu għaddejjin.

Pero' ħalli niġi għas-suġġett mill-ewwel.

Nafu li l-PBS huwa l-kuntrattur prinċipali tal-Broadcasting Authority li permezz tiegħu jixxandru l-aħbarijiet matul is-sena kollha.

Nafu wkoll li l-Awtorita` tax-Xandir hija stabilita permezz ta' artiklu 118 tal- Kostituzzjoni ta' Malta, pero' nafu wkoll li subartiklu (1) ta' artiklu 119 tal-Kostituzzjoni jgħid li:

"Tkun funzjoni ta' l-Awtorita` tax-Xandir li tiżgura illi, safejn hu possibbli, f'dawk is-servizzi ta' xandir ta' smigħ u televiżjoni li jistgħu jkunu provduti f'Malta, tiġi miżmuma imparzjalita` xierqa dwar ħwejjeġ ta' kontroversja politika jew industrijali jew li jirriferixxu għal policy pubblika korrenti u illi l-faċilitajiet u l-ħin tax-xandir huma mqassma b'mod xieraq bejn persuni li jkunu ta' partiti politiċi differenti."

Illum il-ġurnata dan l-artiklu, li nkiteb fl-1964, u wara l- liberalizzazzjoni tax-xandir bl-Att ta' l-1991, m'għandux dik is-sustanza u l-ispirtu li għalih inkiteb.

Ngħid dan għax issa wasalna fl-assurdita` li l-Broadcasting Authority tikkritika wkoll lill-kuntrattur tagħha, il-PBS.

B'riferenza għall-programm "Xarabank" li jidher fuq it-television kull nhar ta' Ġimgħa, fi stqarrija Nru. 59 ta' din is-sena l-Awtorita` tax-Xandir qalet hekk:

"Iżda diskussjonijiet ta' din ix-xorta jridu jsiru f'atmosfera sobrja li tirrifletti s-serjeta` tas-suġġett."

U iktar 'il quddiem tgħid li ma tqisx li:

"...il-programm "Xarabank", li huwa intiż prinċipalment bħala mezz ta' divertiment, bħala l-pjattaforma xierqa biex jilħaq dan l-għan."

Jiġifieri hawnhekk l-Awtorita` tax-Xandir qed tikkritika b'mod l-iktar qawwi lill-kumpannija PBS u saħansitra fl-aħħar paragrafu tkompli tgħid li "twaqqa' problema nazzjonali għal livell trivjali."

Hawnhekk kienet qed tirriferi għar-rave parties.

Mr Speaker, kulħadd jaf il-problema tar-rave parties li hawn f'Malta u l- promoturi tal-programm "Xarabank" ħatfu l-okkażjoni tas-suġġett li l- pubbliku kien qed jitħaddet dwaru u għamlu dak il-progamm.

Jien ftit rajt minn dan il-progamm imma naħseb li qajjem kontroversja mhux ħażin.

Wara li l-promoturi ta' dan il-programm irrispondew lill-Awtorita` tax-Xandir, f'dikjarazzjoni oħra l-Awtorita` tax-Xandir qalet:

"Għaldaqstant l-Awtorita` reġgħet ħarġet avviż kontra xandir nieqes mis-sens ta' responsabbilta`."

Jiġifieri qed tgħid li dan il-programm "Xarabank" dwar ir-rave parties ma ġiex trattat b'sens ta' responsabbilta`.

L-Awtorita` tax-Xandir qalet ukoll li l-istazzjonijiet jew preżentaturi se jiġu mmultati kull darba li jkun hemm ksur ta' l-istruzzjonijiet ta' l-Awtorita` tax-Xandir.

Aktar minn hekk imbagħad kompliet tgħid:

"L-Awtorita` tax-Xandir ikkundannat ix-xandir ta' ittri anonimi."

Jiġifieri qed isiru abbużi kbar fix-xandir minn diversi stazzjonijiet - hawnhekk forsi ssemma s-Super 1 radio - u l-Awtorita` qed tesiġi li ittri anonimi m'għandhomx jixxandru u lesta timponi multa għal kull okkażjoni li tinkludi x-xandir ta' xi wieħed jew aktar minn dawn il-fatturi; per eżempju, akkużi jew allegazzjonijiet, xniegħat malizzjużi u tgħajjir jew tkeskis.

Illum il-ġurnata l-pluraliżmu fix-xandir tista' tgħid li ġie f'idejn il- partiti politiċi.

Fil-fatt f'Malta llum, grazzi għall-Partit Nazzjonalista li lliberalizza x-xandir, hawn diversi stazzjonijet radjofoniċi u televisivi.

Pero' jiena nistaqsi: Għandna imparzjalita' fix-xandir skond ma tgħid il-Kostituzzjoni?

Jiena m'inix se noqgħod nidħol fil-mertu ta' battibekki li jsiru, fejn il-Partit Nazzjonalista jgħid li l-PBS huwa estensjoni tal-makna Laburista u l-Partit Laburista jgħid li l-PBS saret makna ta' ngann favur il-Gvern Nazzjonalista.

Mela f'mument ngħidu li l- PBS hija estensjoni tal-makna Laburista u meta jinqaleb il-gvern ngħidu li l-PBS saret makna ta' ngann favur il-Gvern Nazzjonalista!

Mr Speaker, dawn huma affarijiet verament tad-daħk, imma affarijiet li wieħed għandu jeħodhom bl-ikbar serjeta'.

Ma jistax ikun li l-Awtorita' tax-Xandir tikkritika lill-kuntrattur tagħha stess, jiġru affarijiet sfaċċati quddiemha u forsi ma teħux dawk il- prekawzjonijiet kollha li għandha tieħu skond il-Kostituzzjoni.

M'inix qed ngħid li ma tieħu l-ebda passi, u fil-fatt diġa' semmejt ir-rapporti li toħroġ u kemm isiru seminars u taħriġ għal dawk li jaħdmu fl-istazzjonijiet tat-televiżjoni u r-radju, kemm tippromwovi programmi bil-Malti u programmi oħra li joriġinaw lokalment.

Nemmen ukoll li l-istazzjonijiet tat- televiżjoni - minkejja l-limitazzjonijiet għaliex il-finanzi biex tħaddem stazzjon tat-televiżjoni huma kbar - qegħdin jagħmlu kull sforz possibbli.

Huwa veru li l-PBS qiegħda taħdem bi flus il-poplu imma l-istazzjonijiet privati - is-Super 1 TV, in-NET TV, il-Cable TV u l-iSmash TV - huma sors ta' informazzjoni kbira għall-poplu Malti.

Qabel nagħlaq fuq dan il-punt infakkar ukoll fl-istqarrija li ħarġet il-kurja fejn ikkritikat il-programm "Xarabank" li ttratta r-rave parties u qalet li dan m'huwiex programm fejn hija tista' tieħu sehem.

Tajjeb infakkar ukoll li l-Awtorita' tax-Xandir ikkompilat kodiċi ta' etika li jekk tarah tgħid: Prosit!

Per eżempju, paġna 130 ta' dan il-kodiċi ta' etika titkellem dwar l-imparzjalita' u fit-tielet taqsima li titkellem dwar liċenzji għax-xandir insibu li l-awtorita' taċċetta - u fl-istess ħin tgħaddi fuq ħaddieħor - id-dmir tagħha li tiżgura li l-aħbarijiet kollha mxandra fil-programmi jiġu ppreżentati b'dik l-imparzjalita' li jixirqilhom.

Fl-aħħarnett tgħid li min jirrapporta la jrid iħares lejn naħa u lanqas lejn oħra.

Issa aħna nafu lejn min ixaqilbu l-aħbarijiet li jixxandru, speċjalment fuq l-istazzjonijiet tas-Super 1 TV u n-NET TV, imma nappella hawnhekk biex kemm jista' jkun ma nkomplux nidħku bil-poplu.

L- elezzjoni ilha kważi xahrejn li għaddiet imma għadna nitkellmu fuq ir- riżultat tagħha sal-lum.

Sur President, hemm bżonn li l-poplu Malti jibda jirrealizza x'għandu jemmen u x'm'għandux jemmen f'dak li jingħad fil-programmi tax-xandir.

Jien naf li dan l-aħħar l-elezzjonijiet ġenerali kienu fattur importanti għal dawk il-programmi li xxandru fuq id-diversi stazzjonijiet tat- television.

Pero' peress li issa sar il-ħin u nixtieq li qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi nagħmel punt ieħor, għal-lum se nieqaf hawnhekk fuq dan is-suġġett u nkompli nitkellem fuqu għada jew pitgħada waqt il-ħin ta' l- aġġornament jew inkella nikteb xi artiklu f'dan ir-rigward.

Issa ħalli ngħaddi biex nagħmel l-aħħar punt tiegħi li jirrigwarda l-finanzi ta' l- Awtorita' tax-Xandir.

L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li filwaqt li hawnhekk jiġu dibattuti l- finanzi ta' diversi korporazzjonijiet u awtoritajiet, jiddispjaċini ngħid li għal xi raġuni jew oħra - jien għadni ma nafx għaliex - il-finanzi tal- PBS ma jiġux diskussi f'dan il-Parlament.

Għalhekk nappella lill-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi biex jiddiskuti u jgħarbel sew il-finanzi tal- PBS, l-istazzjon televiżiv li huwa ffondat mill-poplu Malti permezz tat- taxxi li jħallas, għaliex għalkemm fuq dan l-istazzjon sar ħafna progress f'dik li hija kwalita' ta' programmi, sfortunatament huwa fatt li f'ċerti żmenijiet il-PBS kien Lm0.75 miljun minn taħt u skond informazzjoni li għandi llum qiegħed Lm0.5 miljun minn taħt, jiġifieri hawnhekk għandna żbilanċ konsiderevoli.

Ma rridux ninsew li dawn huma flus il-poplu u għalhekk m'huwiex aċċettat li dan l-istazzjon televiżiv jitlef daqstant flus minkejja l-kompetizzjoni kbira ta' reklami li għandu.

Mr Speaker, ġaladarba semmejt ir-reklami rrid nenfasizza wkoll il-ħtieġa li l-PBS jara jekk ir-reklami li jġib humiex kollha ġenwini għax wisq nibża' li qed ikun hemm każi fejn wara li dak li jkun jixtri xi prodott li jkun ġie rreklamat fuq dan l-istazzjon, qed joħroġ diżappuntat minħabba li l-prodott ikun ferm inferjuri minn dak li jkun qed jiġi rreklamat.

Hawnhekk qed nirriferi b'mod partikolari għal dawk il-promozzjonijiet li jsiru waqt dawk il-programmi ta' matul il-ġurnata li huma mmirati lejn in- nisa, li ta' min ifaħħarhom għax huma programmi divertenti u edukattivi fl- istess ħin.

Jien naf li kemm-il darba ġew organizzati seminars u diskussjonijiet oħra f'dan is-sens, u fil-fatt hawnhekk irrid infaħħar in- numru sabiħ ta' parteċipanti li ħadu sehem f'dawn it-tip ta' attivitajiet filwaqt li nħeġġeġ lil min hu konċernat biex jorganizza iktar attivitajiet ta' dan it-tip.

Jekk wieħed jara l-programm annwali ta' l-Awtorita' tax- Xandir jinduna kemm jiġu organizzati seminars u jsiru diskussjonijiet kull sena fuq dan il-qasam u jien naf li anke l-iStrickland Foundation qed tagħmel diversi programmi ta' interess għal min huwa involut b'xi mod jew ieħor fix-xandir.

Imma, Mr Speaker, madanakollu wieħed ma jistax jinjora l-problema ta' finanzi u jeħtieġ li naraw x'qed isir mill-flus li qed joħroġ il-poplu Malti għall-PBS mill-iktar fis possibbli.

Jien naf li l-financial controller ta' din l-awtorita' jagħmel dak kollu li jista' biex inaqqas dan l-iżbilanċ, pero' din il-problema żgur li ma tistax tissolva jekk kemm-il darba lill-barranin se nibqgħu nagħtuhom il-belli liri għall-programmi li jagħmlu u l-Maltin jibqgħu ma jieħdu xejn ħdejn dak li jieħdu huma, kif ġie rrapportat fuq il-gazzetti stess.

Hawnhekk ma nistax ma nsemmix każ ta' persuna - m'iniex se nsemmi isimha għax jien ma nħobbx noqgħod insemmi ismijiet - li tagħti servizz kbir ħafna billi tqatta' xi tliet sigħat fil-ġimgħa tieħu ħsieb il-librerija tad- diski, pero' minn ftit taż-żmien 'l hawn dan il-ftit overtime ma baqax jingħatalha, biex taparsi ssir l-ekonomija.

Allura ngħid jien, issir l- ekonomija ma' persuna li qed tagħti daqshekk servizz?

Issir l-ekonomija meta kulħadd jaf li filwaqt li l-Maltin qed jitħallsu bis-soldi, il- barranin qed jitħallsu dawk il-liri kollha?

Ċertament hemm bżonn li ssir investigazzjoni serja u immedjata f'dan il-qasam u hawnhekk irrid nerġa' nieħu l-okkażjoni li nappella lill-Kumitat dwar il-Kontijiet Pubbliċi biex jiddiskuti l-finanzi tal-PBS mill-iktar fis possibbli għall-ġid ta' kulħadd.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, nhar il-Ġimgħa li għaddiet il-Kap ta' l- Oppożizzjoni mid-dehra qam xi naqra mdejjaq u mar l-Imġarr fejn allega affarijiet fuqi li ma kenux minnhom; fi kliem ieħor gideb.

Huwa allega li jien mort waqqaft kuntratturi milli jagħmlu ċerti xogħlijiet.

U qed nerġa' ngħid li dan huwa gideb għax l-istess Membru Parlamentari bl-ikbar mod mhux etiku pprova jinsinwa affarijiet fuqi li ma ġrawx.

Huwa veru li jien qed nirsisti għal nies li qed titteħdilhom art sabiex dawn jiġu kkompensati b'mod raġonevoli - għax imbagħad il-Ħadd ipprova jdawwarha li jien qed nirsisti għan-nies imma mort kontra l-interess nazzjonali - pero' nerġa' ngħid li assolutament mhux veru li jien kellimt lil xi kuntrattur u lanqas biss naf min hu l-kuntrattur li, skond l-istess Onor. Alfred Sant, kellu jibda xi xogħlijiet l-Imġarr u li, skond l-istess Alfred Sant, jien waqqaftu.

Minn hawn jien nagħti avviż lill-Onor.

Sant li l-ġimgħa d-dieħla se nagħmillu libell għax jien irrid nipproteġi wkoll il- pożizzjoni tiegħi, fir-relazzjoni mal-kostitwenti tiegħi, fejn lest li ntella' xhud lil dan il-kuntrattur - wara li nsir naf min hu - sabiex dan ikun jista' jgħidlu li hu gideb, li mhux veru li jien waqqaft lil xi ħadd milli jaħdem.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni pprova jagħmel mhux a storm in a teacup imma pprova jagħmel muntanja minn ħofra fuq il-kwestjoni ta' din l-iskola.

L- istess art li skond hu u skond l-Onor.

Evarist Bartolo għandha tittieħed għall-iskola, tista' effettivament tiġi sostitwita billi jsir bini fit- tieni sular ta' l-iskola eżistenti; u allura l-gvern ma jkollux joqgħod jikkumpensa lin-nies ta' din l-art bi prezz raġunat tas-suq.

Il-gvern jista' jimxi skond il-memo li ħareġ fit-8 ta' Frar ta' l-1990 il-ministru ta' l-edukazzjoni ta' dak inhar, illum l-E.T. il-President tar-Repubblika, fejn qal fost affarijiet oħrajn li fl-iskola primarja ta' l-Imġarr kien hemm klassi mhux użata u jekk tiżdied il-popolazzjoni, barra din il-klassi jistgħu jinbnew żewġ klassijiet oħra fil-pjan terren u ripetizzjoni tal- klassijiet kollha tal-lum fl-ewwel pjan.

Ma nimmaġinax li l-Imġarr se jkollu żieda demografika li titlob iżjed minn hekk.

L-Onor.

Ugo Mifsud Bonnici kien qal ukoll li din l-iskola diġa' kellha sala, għandha ġnien adegwat u diġa` sar ħajt li jifred l-arja li fuqha kiteb l-Onor.

Sant mill-bqija tal-ġnien ta' din l-iskola.

Hawnhekk naraw li anke fl-isfond ta' dak li qed jiġi diskuss fil-parlament dawn il-ġranet, il-gvern għandu joqgħod attent jekk hemmx il-ħtieġa li jesproprja u jekk jibqa' jara li għandu bżonn jesproprija, possibilment qabel ma jibdew xogħlijiet - mhux qed ngħid li bilfors għax il-gvern għandu d-drittijiet tiegħu - dawn in-nies jiġu kkompensati b'mod li jingħataw market price ta' l-art li titteħdilhom jew art oħra u mhux jingħataw il-miżerja ta' Lm8,000 kull plot fabbrikabbli li jiġi offrut lilhom mill-gvern.

Hawnhekk irrid ngħid li ma jagħmilx sens li meta l-gvern jiġi biex iħallas hu joffri prezz bħal dan u, wara li jsiru l-kuntratti, meta jmur il-perit tal-gvern, l- istess plot identika fi triq adjacent magħha, il-gvern jistmaha Lm25,000.

Il-prezz għandu jkun like for like, inkella minħabba l-aġir tal-gvern il- bniedem jispiċċa jkollu jmur għand l-Ombudsman biex jingħatawlu d- drittijiet tiegħu.

Mr Speaker, apparti li wieħed jista' jiddiskuti jekk din l-iskola għandhiex tinbena jew le, huwa fatt attwali li hemm bżonn li l-Partit Laburista jipprova għallinqas ikun kredibbli f'dak li jagħmel u f'dak li jgħid.

Hawnhekk qed insemmi eżempju żgħir li jikkonċerna raħal pittoresk ta' Malta, eżempju żgħir fejn ipprova jitfa' dell ikrah fuqi.

U bil-mod biex jagħmilli dell Alfred Sant lili!

Id-dell tiegħi ġie rifless fl- elezzjoni, bħalma t-tmexxija tiegħu ġiet riflessa fl-elezzjoni; għax jien żidt il-voti u hu naqqas xi 20,000 vot, mhux hu personali, imma bħala partit li kien qed imexxi hu.

Mr Speaker, irridu noqogħdu iktar attenti li ma nweġġgħux nies fl-istess lokalita` u anke f'lokalitajiet oħrajn li huma ta' fehmiet politiċi differenti u nassigurah lill-Onor.

Sant li n-nies involuti u n-nies li se jiġu mweġġa' huma nies ta' fehma politika differenti.

Effettivament qabel il-ħolma ta' Alfred Sant, li jien mort waqqaft xi kuntrattur - li mhux veru - jien kont diġa` ktibt lill-President, lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni, lill-Ministru ta' l-Intern u lis-Segretarju Parlamentari għall-Artijiet u lid-Direttur ta' l-Artijiet fejn tlabthom jirrikonsidraw il-pożizzjoni tagħhom u tlabthom li jekk l-istess art se tittieħed lil dawn in-nies, dawn għandhom jiġu kkompensati b'ammont raġonevoli li konna qed nitkellmu - mill-inqas Lm20,000 għal kull biċċa art - jew jingħataw biċċa art like for like ta' dik li l-gvern qed jeħdilhom.

Hawn irridu nikkonsidraw il-fatt li għal dawn in-nies li se jiġu affettwati, din hija l-unika biċċa art li għandhom u li xtaqu jagħtuha lil uliedhom jew jiżviluppawha.

Hemm erbatax-il familja li se jiġu affettwati u jien naħseb li tista' tinstab soluzzjoni tajba għal kulħadd mingħajr il- bżonn li jsir il-gideb fuq ħadd.

Mr Speaker, ħaġa oħra li xtaqt nitkellem fuqha llejla huwa l-fatt li f'diversi interventi u anke f'domandi parlamentari li għamilt, anke lill- ministru preċedenti li kellu x'jaqsam ma' proġetti ta' public works, jien kont tlabt lill-ministru - dak iż-żmien kien l-Onor.

Charles Buhagiar - biex jara jekk hux possibbli li f'post żgħir bħall-Manikata, naqra 'l bogħod mill-Imġarr, taħt ir-riħ tal-Mellieħa, isir bħal pilot project ta' kif għandhom isiru t-toroq, kif jitranġaw u kif isir street lighting.

Il- Manikata jikkonsisti f'seba' tmien toroq kollox, għax hemm popolazzjoni żgħira, u ftit xogħol hemm bżonn sabiex jitranġa u jsiru żewġ toroq li waħda minnhom tagħti minn Manikata Road għall-Mejjiesa Road, li titla' minn nofs l-għelieqi u llum diġa' hija triq imħarbta.

Hemm triq oħra f'nofs Manikata Road li tiġi għal Triq il-Fuħħar li hija estensjoni tagħha stess, u mbagħad hemm bżonn li jsir ftit embellishment fi Triq il-Knisja l-Qadima, Triq l-Għasafar u dawk in-naħat.

Dan huwa utli mhux biss biex inwasslu messaġġ lin-nies tal-lokalita` - in-nies tal-lokalita` rridu nieħdu ħsiebhom bħalma nippretendu li huma jħallsu t-taxxi - imma anke lil kull turist biex ikun jaf li l-gvern tal-ġurnata - u dan mhux il-Gvern Nazzjonalista jew il-Gvern Laburista - se jieħu x-xogħol ta' l- infrastruttura ta' Malta bis-serjeta`.

It-turisti li jmorru Għajn Tuffieħa, fejn għal grazzja t'Alla hemm waħda mill-aqwa lukandi ta' Malta, kollha jitilgħu ħin jew ieħor passiġġata l-Manikata u t-toroq tal-Manikata jintużaw anke mill-Maltin li jmorru l-Mellieħa.

Allura jkun utli li dawn l- inħawi jitranġaw darba għal dejjem bi ftit spejjeż.

Jiena naħseb li b'ġimgħatejn xogħol ta' ammont sostanzjali ta' nies fil-ministeru tat- trasport, dan ix-xogħol jista' jsir minnufih bħal xogħol utli li qiegħed isir fl-Imġarr, fejn qed jingħataw it-tarmac diversi toroq.

Mr Speaker, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi, f'ġieħ id-diċenza u f'ġieħ ir-rispett li għandna nuru aħna li qegħdin hawn ġew, nitlob li meta bniedem jikkummenta u jipprova jsawwat membru tan-naħa l-oħra għallinqas ikollu d-diċenza li jivverifika l-affarijiet u mhux li jfettillu f'moħħu mal-lejl jmur jgħidu matul il-ġurnata.

Grazzi ħafna.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 9 ta' Novembru 1998, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu t- talbiet pendenti quddiem l-Awtorita' tad-Djar u tad-Direttorat ta' l- Akkomodazzjoni Soċjali, għall-akkomodazzjoni soċjali matul dawn l-aħħar ħames snin sena b'sena?

Kemm minn dawn it-talbiet ġew onorati mill- imsemmija awtoritajiet f'kull sena matul l-istess perijodu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Awtorita' tad-Djar ma żżomx lista ta' talbiet pendenti għall-akkomodazzjoni soċjali.

Meta l-Awtorita' tad-Djar ikollu postijiet għall-allokazzjoni tinħareg sejħa għall-applikazzjonijiet.

Il-lista ta' applikanti li jkollhom l-applikazzjoni valida tibqa' valida għal sitt xhur mid-data tal-pubblikazzjoni ta' din il-lista.

Jekk xi postijiet ma jkunux allokati f'dan il-perijodu, dawn jerġa jinħarġu f'harġa oħra.

Dwar id-Dipartiment ta' Akkomodazzjoni Soċjali, l-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' rġiel miżżewġa u żgħażagħ li fil-mument jinsabu jieħdu l-għajnuna soċjali minħabba li qed jirreġistraw għax-xogħol?

Kemm minn dawn qed jieħdu l-għajnuna tar-relief ukoll?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma l-Onor.

Interpellant li r-relief mhux ħlief għajnuna soċjali.

In-numru ta' rġiel miżżewġa u żgħażagħ li fl-aħħar ta' Settembru 1998 kienu jinsabu jieħdu l-għajnuna soċjali minħabba li qed jirreġistraw għax- xogħol kien ta' 3,871.

SIGURTA SOĊJALI - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' familji Maltin u Għawdxin li jibbenefikaw mill-għajnuna soċjali taċ- Children's Allowance?

X'kien in-numru ta' dawn il-familji matul dawn l- aħħar għaxar snin, sena b'sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-benefiċċjarji ta' l-allowance tat-rfal għas-snin 1988 sa 1997 kienu kif jidher hawn taħt:

Diċembru 1988 - 49,941 * Diċembru 1989 - 50,004 * Diċembru 1990 - 51,184 * Diċembru 1991 - 52,070 * Diċembru 1992 - 52,648 *

Diċembru 1993 - 52,856 * Diċembru l994 - 52,731 * Diċembru 1995 - 52,440 *

Diċembru 1996 - 47,864 ** Diċembru 1997 - 44,067 **

* L-ammonti hekk indikati jirriferu għall-benefiċċjarji taħt l-iskema li ntużat l-aħħar fil-pagament ta' April 1996, jiġifieri mħallsa b'rata fissa.

** L-ammonti hekk indikati jirriferu għall-benefiċċjarji taħt l-iskema l- ġdida, jiġifieri b'rata li tirriżulta wara li jitqies id-dħul tal-ġenituri għas-sena preċedenti.

SIGURTA SOĊJALI - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' romol li f'pajjiżna jibbenefikaw mill-pensjoni tar-romol?

Kemm minnhom huma taħt is-60 sena?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor Interpellant, li n-numru ta' romol li jirċievu pensjoni tas-sigurta' soċjali huwa ta' 12,927.

Minn dawn, 1,917 huma romol li għadhom taħt is-60 sena.

SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni f'pajjiżna li jieħdu l-benefiċċji soċjali ta' l-SKA?

Kemm minn dawn huma nisa u kemm huma rġiel?

Kemm minn dawn huma 'l fuq min 60 sena jekk nisa, u aktar minn 61 sena jekk irġiel?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni f'pajjiżna li jieħdu l- għajnuna medika, magħrufa bħala l-SKA huwa ta' 14,091.

Minn dawn 7,300 huma nisa, filwaqt li 6,791 huma irġiel.

In-numru ta' benefiċċjarji 'il fuq minn 60 sena huwa kif ġej:

6052 nisa 5046 irġiel

Ma tinħassx il-ħtieġa li għandha tinżamm statistika separata ta' l-irġiel li għandhom aktar minn 61 sena.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm inħatru diretturi fid-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru 1998 'il hawn?

Min huma?

Xi kwalifiki għandhom?

Fuq liema kriterji ngħataw il-ħatra?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Dan il-ministeru m`għandux kumpanniji li jaqgħu taħt it-treġija tiegħu u għalhekk it-tweġiba għall-ewwel parti tal- mistoqsija hi fin-negattiv.

Madankollu, jekk l-Onor Membru qed jirreferi għal membri fuq bordijiet u/jew organizzazzjonijiet statutorji, nirriferih għall-avviżi li dehru fil-ħarġa tal-Gazzetta tal-Gvern ta' nhar il-Ġimgħa, 30 ta' Ottubru, 1998.

Dawn il-persuni nħatru a bażi ta' l-integrita' tagħhom u l-esperjenza li għandhom fil-qasam turistiku.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U PORTIJIET - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħatru diretturi fid- dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru 1998 'l hawn?

Min huma?

Xi kwalifiki għandhom?

Fuq liema kriterji ngħataw il-ħatra?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li mill-5 ta` Settembru 1998 `l hawn, ma` nħatru l-ebda diretturi fil-Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħatru diretturi fid-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

Min huma?

Xi kwalifiki għandhom?

Fuq liema kriterji ngħataw il-ħatra?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fid-dekasteru tiegħi nħatru:

Fil-Malta International Airport:

Mr. Lawrence Zammit B.A.(Hons) Econ., M.A. (Econ) Chairman

Dr. Saviour P.Gauci M.A.,ACIS,CPA,ACIM,Ph.D - Direttur

Dr. Sandra Sladden ADV.TRIB.ECCL.MELIT.,LL.D - Direttur

Mr. J.R. Darmanin -Direttur

Mr. Jean Depasquale - Direttur

Fil-Malta Drydocks:

Fil-Malta Drydocks il-Gvern kkonferma lic-Chairman Profs.

Noel Zarb Adami u ħatar żewġ diretturi ġodda li huma:

Mr. Lawrence Ciantar - Direttur

Mr.Carmel Baldacchino - Direttur

Fil-Bank of Valletta:

Is-Sur Joseph F X Zahra B.A.(Hons) Econ.,M.A.(Econ) MICM ġie maħtur Chairman.

Il-Bord tad-Diretturi tal-Air Malta ġie rikonfermat.

Id-diretturi ġodda kuif ukoll dawk li ġew rikonfermati ġew maħtura fuq il- kapaċita' personali tagħhom.

MINISTERU TA' L-INTERN - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm inħatru diretturi fid-dekasteru tiegħu mill-5 ta'Settembru, 1998 'il hawn?

Min huma?

Xi kwalifiki għandhom?

Fuq liema kriterji ngħataw il-ħatra?

ONOR.

TONIO BORG: Mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn, ma nħatar l-ebda direttur fid-dekasteru tal-Ministru ta' l-Intern.

MINISTERU GĦALL-AGRIKOLTURA U SAJD - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħatru diretturi fid-dekasteru tiegħu mill-5 ta' Settembru 1998 'il hawn?

Min huma?

Xi kwalifiki għandhom?

Fuq liema kriterji ngħataw il-ħatra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nħatar ebda direttur fid-dekasteru li jaqa taħt il- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd mill-5 ta Settembru, 1998 'il hawn.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - DIRETTURI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm inħatru diretturi fid-dekasteru tagħha mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

Min huma?

Xi kwalifiki għandhom?

Fuq liemq kriterju ngħataw il-ħatra?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ma nħatar l-ebda Direttur fil-Ministeru għal Għawdex mill-5 ta' Settembru 'l hawn.

QRATI TAL-ĠUSTIZZJA - SKRIVANI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm skrivani u/jew messaġġiera li jaħdmu fil-Qrati tal- Ġustizzja li huma seconded jew transfered ma' ministeri u/jew Dipartimenti tal-Gvern?

Jista' jagħti breakdown tan-numru skond il- ministeri/dipartimenti?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nippreżumi li l-Interpellant qed jirriferi għal uffiċjali li ġew trasferiti/seconded mill-Qorti minn wara l-elezzjoni tal- 5 ta` Settembru, 1998 'l hawn.

F'dak il-każ, ninsab informat li kien hemm tliet impjegati tal-Qorti li ġew trasferiti: uffiċjal prinċipali anzjan li ġie ttrasferit fis-Segretarjat tal-Ministeru tal-Finanzi; Prinċipal fil-Ministeru ta` l-Affarijiet Barranin Segretarjat Privat tas- Segretarju Parlamentari u Court Recorder li ġie trasferit fl-Uffiċċju tal- Kabinet.

ETC - GAINFULLY OCCUPIED

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Korporazzjoni għall-Impjiegi u Taħriġ (ETC) se tissoktax il-proċess ta' reviżjoni tal- gainfully occupied li ġiet mibdija mill-amministrazzjoni preċedenti fl- 1997?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Korporazzjoni tax-xogħol u taħriġ se tkompli l- process ta' reviżjoni tal-gainfully occupied.

SKEJJEL - SUPPORT STAFF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min hemm fuq il-working group biex jeżamina l- kwestjoni tas-Support Staff fl-iskejjel?

Meta mistenni jtemm ix-xogħol tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-working group li qed jeżamina l-bżonnijiet ta' support staff fl-iskejjel ta' l-Istat hu magħmul minn:

Is-Sur Paul A Attard, Assistent Direttur, Chairman;

Ms Yvonne Pulis, Kap ta' Skola Post-Sekondarja, tirrappreżenta d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni;

Ms Marilyn Sciortino, Kap ta' Skola Sekondarja, tirrappreżenta lill-Malta Union of Teachers|;

Is-Sur Emanuel Zahra, Kap ta' Skola tas-Snajja, nominat mid-Direttur Ġenerali;

Ms Lydia Chetcuti, Kap ta' Skola Primarja, nominata mill-Malta Union of Teachers;

Is-Sur Karl Farrugia Wismayer, jirrappreżenta l-Management and Personnel Office.

Hu maħsub li l-Grupp ilesti x-xogħol tiegħu din is-sena.

SKEJJEL - TINDIF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema skejjel jinħass in-nuqqas ta' persuni biex inaddfu?

F'liema skejjel kellhom jitqabbdu kuntratturi privati biex inaddfu b'mod regolari l-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li n-nuqqas ta' persuni biex inaddfu jinħass f'dawn l-iskejjel:

Attard Primary Ħamrun A Naxxar Primary Paola B San Ġwann A San Ġwann B Sliema Primary St Venera A St Venera B Mosta GSS Sandhurst GJL Tarxien GSS St Lucia GJL Lija Primary St Julians Prim.

St Paul's Bay Prim.

Mrieħel GJL Żebbuġ BSS M'Assumpta GSS Adelaide Ċini GSS Corradino BJL Żejtun A

SETTUR POST SEKONDARJU

a) L-iskejjel li fihom jinħass in-nuqqas ta' persuni biex inaddfu huma:

* Sir Hannibal Scicluna Secretarial School, Paola; * Sir Mikielanġ Sapiano Technical Institute, Paola.

b) S'issa f'ebda skola ma jitqabbdu kuntratturi privati biex inaddfu b'mod regolari.

SKEJJEL SPEĊJALI

Jinħass in-nuqqas ta' persuni biex inaddfu f'dawn l-iskejjel:

* Guardian Angel School, Ħamrun; * Dun Manwel Attard, Wardija; * Santa Marija Day School, Msida.

ii) Fl-Iskola tal-Mosta GSS, ġew imqabbda kuntratturi privati sabiex inaddfu b'mod regolari l-iskola sakemm l-iskola tkun ingaġġat purtinara part-time li s-sejħa għall-ingaġġ tagħhom għandha tiġi publikata fil-futur qarib.

SKEJJEL:JUNIOR COLLEGE - STAFF AKKADEMIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Veru li l-Ministeru nforma lill-istaff akkademiku tal-Junior College li ġie rreġistrat progress fuq il-kwestjoni tad-drittijiet għall-pensjoni ta' dawk li kienu jgħallmu mad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni qabel Jannar 1979 u issa huma mpjegati ta' l-Universita' jgħallmu l-Junior College?

X'arranġamenti saru biex din il-problema ġiet solvuta?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tweġiba għall-ewwel parti tal-mistoqsija hija fl- affermattiv.

Dettalji dwar l-arranġamenti jingħataw 'il quddiem meta jiġu ffinalizzati d-dettalji.

SKEJJEL - KURRIKULU NAZZJONALI ĠDID

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif se jkompli x-xogħol li fadal isir qabel jitfassal dokument finali dwar il-kurrikulu nazzjonali ġdid?

Meta se jitħejja dan id-dokument finali?

Meta se jidħol fis-seħħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ix-xogħol li fadal biex jitfassal id-dokument finali qiegħed jitkompla b'aktar konsultazzjoni u b'analisi tal-feedback li daħal diġa'.

Id-dokument finali maħsub li jkun ippubblikat f'Marzu 1999 u jibda jseħħ mis-sena skolastika 1999/2000.

SKEJJEL - SILLABI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitqassmu lill-ġenituri tal-klassijiet 4, 5 u 6 il-kopji tas-sillabu tal-primarji biex ikunu nformati aħjar x'qed jitgħallmu wliedhom fl-iskejjel?

X'sens jagħmel li dawk l-eluf ta' kopji ta' sillabi rivedut jibqgħu maħżuna x'imkien u ma jitqassmux?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt mogħti l-parir li kopji ta' dan is-sillabu jitqiegħdu għall-bejgħ fl-uffiċċju tad-Dipartiment ta' l-Informazzjoni għal prezz nominali.

Għaliex dan jiggarantixxi li l-pubbliku kollu interessat ikun jista' jakkwista kopja u dan isir mingħajr biża' ta' ħela b'kopji li ma jintużawx.

Lest ngħaddi kopja tal-parir rilevanti lill-Onor.

Membru.

SKEJJEL - QRENDI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li wara l-elezzjoni l-bitħa ta' skola primarja (Qrendi) tal-gvern tħalliet tintuża biex tiġi ċċelebrata r-rebħa tal-Partit Nazzjonalista u hekk inkiser l-avviż legali dwar l-użu ta' skejjel li jipprojbixxi attivitajiet partiġġjani fl-iskejjel, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li l-iskejjel se jibdew jitħallew jintużaw għal attivitajiet partiġġjani?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'hemm ebda ħsieb li jinbidel ir-regolament fl-Avviż Legali msemmi li għandu jiġi nforzat mill-awtoritajiet kompetenti.

PULIZIJA - KSUR TAR-REGOLAMENTI TAL-KAĊĊA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu kaċċaturi jiksru r-regolamenti tal-kaċċa mill- 5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

Fejn inqabdu?

X'kien ir-regolament li allegatament ġie miksur?

Kemm minn dawn ingħataw l-arma lura mill-pulizija qabel ma ttellgħu il-Qorti fl-istess żmien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u it- 28 ta' Ottubru, 1998, kien hemm 12-il persuna li kisru r-regolamenti tal- kaċċa.

Il-postijiet fejn inqabdu kienu kif ġej :

Numru ta' Persuni Post

4 Xorb l-Ghagin, Delimara 1 Girgenti, Siggiewi 3 Ġonna tal-Buskett 1 Fuq il-bahar vicin Wied il-Ghajn 2 Fuq il-bahar vicin ir- Ramla, Zejtun 1 Fuq il-bahar vicin Delimara

Ir-regolamenti miksura kienu kif jidher hawn taħt :

(1) Erba' persuni kisru r-regolament 9 (2) (a), ta' l-A.L. 146/1993 kif emendata bir-regolament 3 (1) (f) ta' l-A.L. 23/97 u r-regolament 9 (2), (b), (c), (e) ta' l-A.L. 146/1993.

(2) Żewġ persuni kisru r-regolament 9 (3) ta' l-A.L. 146/1993.

(3) Żewġ persuni kisru r-regolament 9 (3) u 9 (5) ta' l-A.L. 146/1993.

(4) Persuna kisret ir-regolament 9 (5) ta' l-A.L. 146/1993 u regolament 2(a) (iii) ta' l-A.L. 23/1997.

(5) Persuna kisret ir-regolamenti 7 (2), 9 (5) u 10 ta' l-A.L. 146/1993 u regolament 2 (a) (iii) ta' l-A.L. 23/1997.

(6) Persuna kisret ir-regolament 21 (1) (a) ta' l-A.L. 146/1993 u regolament 2 (a) (iii) ta' l-A.L. 23/1997.

(7) Persuna kisret ir-regolament 7 (2) u 10 ta' l-A.L. 146/1993 u regolament 2 (a) (iii) ta' l-A.L. 23/1997.

Ninsab informat ukoll li l-ebda persuna minn dawn it-12 ma ngħatat l-arma lura mill-pulizija qabel ma tressqu l-Qorti.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' persuni li huma residenti l-ħabs illum?

Kemm huma nisa u kemm irġiel?

Kemm minnhom huma barranin?

Kemm hemm persuni ġġustizzjati u kemm hemm fuq arrest preventiv?

ONOR.

TONIO BORG: Rigward l-ewwel u t-tielet parti tal-mistoqsija nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 159 fis-Seduta Nru. 6.

Rigward il-kumplament tat-tagħrif mitlub, ninsab informat li fis-27 ta' Ottubru, 1998, dan kien kif ġej : -

|Nisa |12 | |Irġiel |256 | |Barranin |75 | |Jiskontaw sentenza |171 | |Jistennew sentenza |97 | |definittiva | |

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni irġiel u nisa li qattgħu xi żmien il-ħabs din is-sena?

Kemm kienu Maltin u kemm kienu barranin?

Kemm kienu nisa u kemm kienu rġiel?

Kemm kienu ssentenzjati u kemm kienu fuq arrest preventiv?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul din is-sena, sas-27 ta' Ottubru, in-numru ta' persuni li għamlu xi żmien fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin u ħarġu, kien ta' 218.

Dan kien imqassam kif ġej : -

Maltin 140 Nisa 28 Sentenzjati 84 Barranin 78 Irġiel 190 Taħt arrest preventiv 134

PULIZIJA - QBID TA' DROGA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdet droga din is-sena?

X'tip kienet, x'kienet il-kwantita' u t-tip ta' droga maqbuda mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - PERSUNI MIŻMUMA FIL-LOCK-UPS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni miżmuma fil-lock-ups tal- pulizija din is-sena?

Għaliex ġew miżmuma?

Kemm minnhom kienu nisa u kemm kienu rġiel?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant dwar persuni miżmuma fil-lock-ups tal-Pulizija din is-sena kien kif ġej : -

LOCK-UP VALLETTA

01.01.98 - 28.10.98

Rġiel 1131 (Maltin 817 Barranin 314)

Nisa 161 (Maltin 82 Barranin 79) Total 1292

LOCK-UP TA' KANDJA

01.01.98 - 31.10.98

Rġiel 914 (Kollha ta' nazzjonalita barranija) Nisa xejn

Dawn il-persuni ġew miżmuma in konnessjoni ma' diversi reati kriminali inklużi dawk ta' immigrazzjoni llegali.

PULIZIJA - GĦASES TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid liema kienu dawk l-għases tal-pulizija li kienu magħluqa u mingħajr pulizija għal aktar minn ġurnata mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn il-5 ta' Settembru u s-26 ta' Ottubru, 1998, l-Għases tal-Pulizija li kienu magħluqa għal aktar minn ġurnata kienu dawk ta' Għar Lapsi f'Malta u Għasri, San Lawrenz, Żebbuġ, Kerċem, Fontana, Ta' Pinu u Ramla f'Għawdex.

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numriuta' trasferimenti li saru fid- dekasteru u entitajiet li jaqgħu taħtu mis-6 ta' Settembru sa l-24 ta' Ottubru, 1998?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din id-domanda tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' trasferimenti li saru fid- dekasteru, entitajiet etc. li jaqgħu taħtu mis-6 ta' Settembru sa l-24 ta' Ottubru, 1998?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposti li diġa' tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 412 u 413.

Rigward trasferimenti minn u lejn dipartimenti li jaqgħu taħt ministeri oħrajn, ninsab informat li għadu ma ġie fformalizzat l-ebda trasferiment.

Inkun f`pożizzjoni li nwieġeb għal din il-parti tal-mistoqsija f`xi seduta oħra wara li jiġu ffinalizzati l-proċeduri uffiċjali kollha.

SEGRETARJAT TA' L-INTERN - STAFF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-persuni li jiffurmaw l-istaff tas- segretarjat privat tiegħu?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll minn huma l-istaff li għandu s-segretarjat parlamenti fl-uffiċċju tiegħu?

X'inhu r-rwol ta' kull impjegat?

Liema huma dawk il-persuni mpjegati b'kuntratt?

X'inhuma l-kondizzjonijiet tax-xogħol inkluż paga, allowances u benefiċċji oħra ta' kull impjegat?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-ebda kuntratt jew ftehim m'għadu ġie ffirmat ma' l-individwi kkonċernati u nkun f'qagħda li nwieġeb għall- mistoqsijiet magħmula f'xi seduta oħra wara li dawn jiġu ngaġġati formalment.

Nirriferi wkoll lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija mill-Prim Ministru b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 81/9/l.

SEGRETARJAT TA' L-AGRIKOLTURA U SAJD - STAFF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid min huma dawk il-persuni li jiffurmaw l- istaff tas-segretarjat privat tiegħu?

X'inhu r-rwol ta' kull impjegat?

Liema huma dawk il-persuni ngaġġati b'kuntratt?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Għar-rigward tas-segretarjat privat ninsab informat li l-ebda kuntratt jew ftehim m`għadu ġie ffirmat ma` l-individwi kkonċernati u nkun f`qagħda li nwieġeb għall-mistoqsijiet magħmula f`xi seduta oħra wara li dawn jiġu ngaġġati formalment.

Nirriferi wkoll lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija mill-Prim Ministru b`risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 81.

SEGRETARJAT GĦAL GĦAWDEX - STAFF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid min huma l-persuni li jiffurmaw l-istaff tas- segretarjat privat tagħha?

Tista' l-Ministru tgħid x'inhu r-rwol ta' kull impjegat?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien nformata li l-ebda kuntratt jew ftehim ma għadu ġie ffirmat ma' l-individwi kkonċernati u nkun f'qagħda li nwieġeb għall-mistoqsija magħmula f'xi seduta oħra wara li dawn jiġu ngaġġati formalment.

Nirriferi wkoll lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija mill-Prim Ministru b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 81.

SEGRETARJAT TAS-SAĦĦA - STAFF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-persuni li jiffurmaw l-istaff tas-segretarjat privat tiegħu?

X'inhu r-rwol ta' kull impjegat?

X'inhuma l-kondizzjonijiet tax-xogħol inkluż paga, benefiċċji u allowances oħra ta' kull impjegat?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Qed nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi ghas-Segretarjat Privat.

Ninsab informat li l-ebda kuntratt jew ftheim ma ghadu gie ffirmat ma l- individwi kkonċernati u nkun f'qagħda li nwieġeb għall-mistoqsijiet magħmula f'xi seduta oħra wara li dawn jiġu ngaġġati formalment.

Nirriferi lill-Onor.

Interpellant ghat-tweġiba mogħtija mill-Prim Ministru b'risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 81/9/1.

B'KARA:TRIQ F. GENESTE - MANUTENZJONI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jsir xi xogħol ta' manuntenzjoni fi Triq F. Geneste, Birkirkara peress li preżentement din it- triq tinsab fi stat diżastruż?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li l-parti l-kbira tat-triq F. Geneste kienet ġiet asfaltata u għalhekk il-kunsill lokali jieħu ħsieb il- manutenzjoni tagħha.

Baqa' biċċa f'din it-triq li għadha mhix asfaltata u x-xogħol f'din il- parti irid isir mid-Dipartiment tat-Toroq skond il-prijoritajiet li għandu.

TARZNA TA' MALTA - BAĊIR NRU.

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-gvern għar-rigward l-użu ta' Baċir Nru. 1?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-pożizzjoni tal-Gvern dwar l-użu tal-Baċir Nru 1 għada qed tiġi kkonsidrata.

KOTTONERA - BINI TA' KUMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress illi f'diskors li ġie rrapportat f'sezzjoni ta' l-Istampa li l-gvern għandu l-ħsieb li jibni tlett kumplessi sportivi madwar Malta, jaħseb il- Ministru li jkun xieraq li wieħed minn dawn jinbena fin-naħat tal- Kottonera, peress li għal numru ta' snin Ministri Nazzjonalisti preċedenti kienu wiegħdu li kellu jinbena kumpless sportiv quddiem il-Kulleġġ De La Salle?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-gvern qed jimpenja ruħu li jassigura faċilitajiet sportivi adegwati fi tliet reġjuni f'Malta fit-tramuntana, fiċ-ċentru u fin- nofs in-nhar ta' Malta.

L-għaqal jitlob konsultazzjoni sħiħa ma' kull min hu involut biex id-deċiżjoni mwettqa tkun fl-aħjar interessi tal- komunitajiet konċernati u ta' l-isport Malti.

L-għażla fuq il-lokalitajiet issir wara studju u wara analiżi ta' siti vojta, proprjeta' tal-Gvern, li jkunu jistgħu jiġu żviluppati għal dan il- għan.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm ġew trasferiti ħaddiema li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu mis-7 ta' Settembru, 1998?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 141.

DIPARTIMENT TAX-XOGĦLIJIET - SUR SCHIAVONE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu r-rwol tas-Sur Schiavone li ġie trasferit mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għal mad-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi wara l-elezzjoni li għaddiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li r-rwol ta' Hermann Schiavone, wara li dan ġie ttrasferit mid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għal mad-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi, huwa ta' Works Manager fi ħdan id-Dipartiment tal-Kostruzzjoni u Manutenzjoni.

MOSTA:TRIQ DURUMBLAT - KAROZZA ABBANDUNATA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li jitneħħa x-chassis tal-karozza tip Fiat li ilu abbandunat għal ħafna xhur fi Triq Durumblat (in-naħa ta' Ta' Qali) fejn il-kapppella, l/o Mosta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-ingombru li għalih irrifera l- Onor. Interpellant tneħħa.

TAXXI INTERNI - SUSPECTED UNDER-DECLARATIONS OF INCOME

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ttieħdu mid-Dipartiment tat-Taxxi Interni mill- elezzjoni 'il hawn sabiex jinvestiga każi ta' suspected under-declarations of income, fejn jirriżulta li d-dipartiment għandu data f'idejh dwar sidien ta' karozzi b'ċilindratura għolja kif ukoll dwar sidien reġistrati ta' yachts?

ONOR.

JOHN DALLI: Id-dipartiment għadu għaddej bl-istess programm ta` stħarriġ bħalma kien qabel l-elezzjoni.

TASK FORCE - MEMBRI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid min huma l-membri tat-Task Force li qed taħdem fuq l- għażliet dwar tassazzjoni ġdida indiretta?

Hemm fosthom nies mis-settur privat?

Jekk iva, min huma?

ONOR.

JOHN DALLI: Hemm numru ta` uffiċjali pubbliċi għolja megħjuna minn numru iżgħar ta` konsulenti mis-settur privat li qed jagħtu pariri dwar l- introduzzjoni ta` sistema tassazzjoni indiretta ġdida.

L-uffiċjali pubbliċi huma:

|Is-Sur |Permanent |Ministry of| |Joseph |Secretary |Finance | |Portelli | | | |Is-Sur |Director |Ministry of| |Edwin |General |Finance | |Muscat | | | |Is-Sur |Director |Customs | |Joseph |General |andExcise | |Portelli | |Tax | | | |Department | |Is-Sur |Senior |Customs and| |Paul |Principal |Excise Tax | |Barbara |Officer |Department | |Is-Sur |Senior |Customs and| |James |Principal |Excise Tax | |Farrugia |Officer |Department | |Is-Sur |Director |Customs | |Alfred | |Department | |Pace | | | |Is-Sur |Senior |Customs | |John |Principal |Department | |Mifsud |Officer | | |Is-Sur |A\Head |Economic | |Paul | |Planning | |Zahra | | | |Is-Sur |Senior |Ministry of| |Frans |Principal |Finance | |Attard |Officer | |

Il-konsulenti huma:

Profs.

Maurice Mullard Consultant Ministry of Finance Profs.

Edward Scicluna Chairman Malta FinancialServices Centre Dr Antoine Fiott Legal Adviser Is-Sur Joe Galea Accountant Is-Sur Andre` Zarb Accountant Is-Sur Simon Camilleri Executive MITTS

YEAR 2000 AWARENESS - TASK FORCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Il-gvern għandu xi ħsieb li jwaqqaf Task Force dwar il-Year 2000 Awareness kif għamlu diġa' bosta gvernijiet oħra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien informat li n-National Commission for Information Technology (NCIT) li twaqqfet mill-gvern ta' qabel kellha fost responsabbiltajiet oħra li tieħu ħsieb fuq livell nazzjonali li jinħoloq għarfien tal-problema tas-sena 2000 fl-informatika.

Ninsab informat ukoll li wieħed mis-sotto kumitati tal-Kummissjoni Nazzjonali sa qabel l- elezzjoni kien qed jaħdem fuq din il-problema.

Għadha ma twaqqfitx il-Year 2000 Awareness Task Force.

DIPARTIMENT TAT-TEŻOR - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru transfers minn u lejn id-Dipartiment tat-Teżor mill-elezzjoni 'il hawn?

F'liema karigi kienu?

ONOR.

JOHN DALLI: It-transfers li saru, minn u lejn id-Dipartiment tat- Teżor mill-elezzjoni `l hawn kienu kif jidher hawn taħt:

|Grad |Minn |Lejn | |General Hand |Tezor |Ministeru| | | |tal-Polit| | | |ika | | | |Socjali | |Ufficjal |Ministeru|Tezor | |Principali |tal-Finan| | |Anzjan |zi | | |Ufficjal fi |Ministeru|Tezor | |Grad 5 |tal-Finan| | | |zi | | |Skrivan |Tezor |Istitut | | | |ghall-Ist| | | |udji | | | |Turistici| |Ufficjal |Tezor |Ministeru| |Principali | |ghas | |Anzjan | |Servizzi | | | |Ekonomici| |Ufficjal |Tezor |Dipartime| |Principali | |nti | |Anzjan | |tat-Taxxi| | | |Interni | |Ufficjal |Tezor |Ministeru| |Principali | |tat | |Anzjan | |Trasport | | | |u | | | |Telekomun| | | |ikazzjoni| |Ufficjal |Tezor |Ministeru| |Principali | |tat-Turiz| |Anzjan | |mu | |Skrivan |Dipartime|Tezor | | |nt | | | |tad-Dwana| | | |u Sisa | | | | | | |Skrivana |Dipartime|Tezor | | |nt | | | |tal-Kuntr| | | |atti | |

Ir-raġuni għal biċċa l-kbira ta` dawn it-transfers ingħatat fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 282.

U.E. - SĦUBIJA TA' MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'kuntatti kien hemm mal-gvern Franċiż u l-gvern Ġermaniż mill-elezzjoni 'il hawn dwar l- applikazzjoni Maltija għall-sħubija fl-Unjoni Ewropea?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma rapporti li ma ġewx miċħuda u li dehru fl-istampa lokali, mhux Laburista, li dawn iż-żewġ gvernijiet huma xettiċi dwar l-applikazzjoni Maltija?

ONOR.

GUIDO de MARCO: M'għandi ebda rapport fis-sens imsemmi mill-Onor.

Interpellant dwar iż-żewġ pajjiżi konċernati.

Għal kuntrarju, r-rapporti li għandi huma f'kontest pożittiv.

Għal dak li jirrigwardja l-ewwel parti tad-domanda ta' l-Onor.

Interpellant, diġa' hemm kontatti mal-gvern Franċiż dwar inkontru bilaterali.

Għal dak li jirrigwardja l-gvern Ġermaniż hu maħsub li jsiru kuntatti neċessarji fi żmien xieraq.

FOUNDATION FOR SOCIAL WELFARE SERVICES - MEMBRI

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid meta beħsiebu jaħtar lill-membri ġodda tal-Foundation for Social Welfare Services u l- Kummissjoni Konsultattiva kontra l-Abbuż tad-Droga u l-Alkoħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-membri tal-Fondazzjoni għal Servizzi ta' Ħarsien Soċjali (FSWS) kif ukoll dawk tal-Kummissjoni Ko-ordinattiva kontra l-Abbuż mill-Alkoħol u d-Droga offrew ir-riżenja tagħhom kif inhi l-konswetudni wara bidla fl-Amministrazzjoni.

Qabel ma nikkonsidra l-possibbilta' tal-ħatra mill-ġdid tal-membri tal- fondazzjoni u l-kummissjoni jenħtieġ li ssir evalwazzjoni serja ta' l- għanijiet u ta' kif iffunzjonaw s'issa dawn iż-żewġ organiżżazzjonijiet.

MMA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998 ma' l-Awtorita' Marittima ta' Malta?

Jista' l-Ministru jgħid fl-imsemmi post tax-xogħol, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr ma' ħarġu applikazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid kemm min dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li l-Awtorita' Marittima ta' Malta mpjegat tliet ħaddiema ġodda bejn is-16 ta' Settembru sat 28 ta' Settembru, 1998.

L-applikazzjonijiet li ħarġu l-ewwel darba fis-26 t'Awissu, 1998 kienu għal:

2 Draughtsmen/surveyors/site supervisors 1 port officer

Il-port officer irrapporta għax-xogħol l-ewwel darba fit-12 t'Ottubru 1998, filwaqt li d-draughtsmen bdew l-impjieg tagħhom ma' l-awtorita' fis- 26 t'Ottubru, 1998.

Ma ġie mpjegat ħadd mingħajr ma' ħarġu applikazzjonijiet.

PORT ĦIELES - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mis- 6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998 mal-Port Ħieles ta' Malta?

Jista' jgħid fl-imsemmi post tax-xogħol, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr ma' ħarġu applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li:

Mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998 ġew impjegati tliet ħaddiema mal-Freeport Terminal (Malta) plc.

L-applikazzjonijiet għal dawn l- impjiegi saru kollha mill-ETC, fis-17 ta' Ġunju 1997 u ma ġew impjegati ebda ħaddiema ġodda mingħajr ma ħarġu applikazzjonijiet.

Ma' Malta Freeport Corporation Ltd ma ġew impjegati l-ebda ħaddiema fil- perijodu msemmi.

MALTACOM PLC - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mis- 6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru, 1998 mal-Maltacom plc?

Jista' l- Ministru jgħid fl-imsemmi post tax-xogħol, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr ma' ħarġu applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm min dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Minħabba n-natura kummerċjali ta' Maltacom plc., mhux fl-interess tal-kumpannija li tingħata l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant.

PA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru 1998 ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr ma ħarġu applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru 1998, ġew impjegati 15-il Assistant Planning Technician u erba' Data Capture Technicians wara li saret sejħa għall-applikazzjonijiet li ħarġet fl-10 ta' Settembru, 1998.

Bejn Ottubru 1996 u Settembru 1998, dawn kienu qed jiġu mħarrġa mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar u kienu mpjegati bħala trainees ma' l-istess awtorita'.

MALTA SHIPBUILDING - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mis- 6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru 1998 mal-Malta Shipbuilding?

Jista' l- Ministeru jgħid fl-imsemmi post tax-xogħol, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr ma' ħarġu applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-perijodu bejn is-6 ta` Settembru, 1998 u t-28 ta` Ottubru, 1998 ma ġew ingaġġati l-ebda impjegati ġodda mal-Malta Shipbuilding Co. Ltd.

PTA - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ingaġġati ħaddiema ġodda mis-6 ta' Settembru sat-28 ta' Ottubru 1998 ma' l-Awtorita' dwar it- Tasport Pubbliku?

Jista' l-Ministru jgħid fl-imsemmi post tax-xogħol, meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr ma' ħarġu applikazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid kemm minn dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li mis-6 ta` Settembru sal-lum, ma` kien ingaġġat l-ebda mpjegat ġdid ma` l-Awtorita dwar it-Trasport Pubbliku.

WSC - SCHOLARSHIPS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min kienu dawk li bbenefikaw minn scholarships, kemm ħarġet flus il-Water Services Corporation għal kull individwu u taħt liema policy ingħataw mill-1992 sal-lum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija tingħata f'seduta oħra.

WSC - CHIEF INTERNAL AUDITOR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt taċ-Chief Internal Auditor tal-Water Services Corporation?

Jista' l- Ministru jgħid taħt liema sejħa ta' applikazzjonijet saret din il-ħatra u jista' jgħid meta ġie ffirmat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qiegħed nippreżenta l-kuntratt taċ-Chief Internal Auditor tal-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma kif mgħoddi lili mill- korporazzjoni.Dan il-kuntratt kien ġie ffirmat nhar is-26 ta' Marzu, 1997 u emendat fil-31 ta' Lulju, 1998.

Dak iż-żmien il-Korporazzjoni għas-Servizzi tal-Ilma ddeċidiet li ċ-Chief Internal Auditor għandu jiġi mpjegat għal żmien definit f'pożizzjoni meqjusa bħala Special Trust taħt Sezzjoni 15, paragrafu 2(1) tal-att tal-1990 tas-Servizzi tal-Impjiegi u Taħriġ, ma kenitx inħarget sejħa għall-applikazzjonijiet.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - KAŻ TA' PERSUNA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'salarju kienet tieħu l-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, bejn l-1996 u l-1998 meta kien jaħdem fil-Ministeru tas- Saħħa?

Fuq kemm-il bord kien membru?X'allowances kien jieħu?

X'benefiċċji oħra kellu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-persuna msemmija rceviet dan li gej matul is- snin imsemmija:

Basic Pay

Novembru –Dicembru'96 Lm 759 Jannar-Marzu'97 Lm1190 April-Dicembru'97 Lm3579 Jannar-Awissu'98 Lm3234

Allowances

Qualification allowance wef 1.1.96 – Lm150 per annum

Novembru – Dicembru'96 Lm 25 1997 Lm150 1998 Lm100

Allowances in liue of overtime

Novembru & Dicembru'96 Lm 80 Jannar to Dicembru'97 Lm490

Boards

1997 Lm208.34 1998 Lm 62.52

Overtime

Jannar-Awissu'98 Lm587

Member of management Committee – Zammit Clapp Hospital Lm1000 per annum

SPTAR SAN LUQA - WARD CLERKS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm għamlu overtime il-Ward Clerks ġewwa l-iSptar San Luqa matul l-1997 u l-1998?

Kemm ħadet overtime il-persuna li, isimha qed jintbagħat separatamenti, matul l-1997 u l-1998?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-Ward Clerks gewwa l-iSptar San Luqa ghamlu Lm2030.05 f'overtime fl-1997 u Lm1995.42 fl-1998.

Il-persuna msemmija ma ħadmitx overtime fl-1997.

Matul l-1998 hi għamlet Lm56.57 f'overtime.

SEGRETARJAT TAL-MINISTRU TAS-SAĦĦA - INFERMIERA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu infermiera jaħdmu fis-segretarjat tiegħu?

Jekk ir-risposta hi li m'hemmx, għaliex din l-għażla?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm infermiera jaħdmu fis-segretarjat tal-Ministru tas-Saħħa bejn Novembru, 1996 u Awissu, 1998?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: M'hemmx infermiera jaħdmu fis-segretarjat tiegħi għax inħoss li l-infermiera għandhom jagħmlu xogħol relatat mal-professjoni tagħhom.

Bejn Novenbru 1996 u April 1998 kien hemm tliet infermiera jaħdmu fis-segretarjat tal-Ministru tas-Saħħa Kura ta' l-Anzjani u Affarijiet tal- Familja, filwaqt li bejn l-1 ta' Mejju 1998 u Awissu 1998 kien hemm tnejn.

UNIVERSITA' - STUDENTI LI WEĦLU MIR-RE-SIT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru ġentilment jikkonferma li studenti Universitarji li weħlu minn xi re-sit, ma ngħatawx ċans ieħor u qed jiġu mitluba jitilqu mill- kors?

Billi din qatt ma kienet il-prattika qabel, jaħseb il-Ministru li din is- sena dawn l-istudenti ġew żvantaġġjati?

X'wasal lill-Universita' biex tieħu din id-deċiżjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt informat li studenti jkunu mitluba li jitilqu mill-kors normalment meta ma jissodisfawx ir-rekwiżiti biex jgħaddu għas- sena ta' wara u jekk huma jkunu diġa' weħlu u rrepetew xi sena fil-kors.

Ma kien hemm l-ebda deċiżjoni biex dan il-provvediment li jinsab fir- regolamenti tal-korsijiet kollha jinbidel.

SPTARIJIET - INFERMIERA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru ġentilment jgħid fiex waslet ir-riorganizzazzjoni tan-nurses li taħt il-Gvern Laburista baqgħet lura sew?

Jaħseb il-Ministru li meta wieħed iqis in-nuqqas ta' nurses li hawn u l- pressjoni ta' xogħol li għandhom hu ta' detriment li din ir- riorganizzazzjoni tħalliet daqstant lura?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat illi s-sitwazzjoni hija illi l- Management and Personnel Office fuq direzzjoni tal-gvern precidenti kien qiegħed jiddiskuti mad-Dipartiment tas-Saħħa u ma' l-MUMN, eżerċizzju korrettorju biex jiġu ndirizzati certi anomaliji li hemm fil-ftehim eżistenti bejn il-gvern u l-infermiera li kien gie ffinalizzat fl-1993.

Għadhom ma fetħux negozjati għal reviżjoni mill-ġdid tal-ftehim eżistenti.

Ħafna mill-provvedimenti tal-ftehim eżistenti kienu ġew implimentati sa l- 1996.

Baqa' biss xi promozzjonijiet ta' Nursing Officers u Deputy Nursing Officers li ġew miżmuma bħala riżultat ta' mandat ta' inebizzjoni li sar.

Naħseb illi l-problema hi in parti waħda ta' deployment u kif giet indirizzata l-Isptar Boffa, irridu nkomplu nifirxuha fis-servizzi kollha biex naċċertaw ruħna li kemm jista' l-infermiera jagħmlu dak li hu verament xoghlhom.

SAĦĦA - KORS TA' NURSING AIDES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid meta beda għall-ewwel darba il-kors ta' nursing aides?

Kemm ġew trained nursing aides s'issa?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown għal kull sena għan-nursing aides li ġew trained?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ewwel kors ta' Nursing Aides inbeda fit-28 ta' Novembru, 1994 u s'issa gew ittrenjati 809 (200 student dirett minn barra u 609 Health Assistants skond il-ftheim milhuq mal-Unions).

Il-breakdown għal kull sena għan-nursing aides li gew ittrenjati hu hekk: 1994 – 26 student 1995 – 181 student 1996 – 381 student 1997 – 81 student 1998 – 140 student

SAĦĦA - NURSING AIDES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Billi l-grad ta' nursing aides qed jgħin bis-sħiħ biex itaffi l-pressjoni minn fuq in- nurses, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jiġu trained aktar nursing aides fix-xhur li ġejjin?

Jaħseb il-Ministru li billi l-livell ta' taħriġ ta' dawn in-nursing aides hu ta' ċertu livell, dan il-kors għandu jkompli?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'seduta oħra.

SAĦĦA - WARD CLERKS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk minn Ottubru 1996 sa Settembru 1998 daħlux ward clerks ġodda mad-Dipartiment tas-Saħħa?

Jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, meta ħarġu l-applikazzjonijiet, meta saru l-interviews, kemm applikaw u kemm intgħażlu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Minn Ottubru 1996 sa Settembru 1998 daħlu 106 Ward Clerical Assistants mad-Diviżjoni tas-Saħħa.

Is-sejħa għall- applikazzjonijiet kienet saret fil-Gazzetta tal-Gvern fl-4 t'April, 1995.

L- intervisti kienu saru bejn it-22 ta' Lulju, 1996 u l-14 ta' Ottubrum 1996.

Kienu applikaw 1239 persuna li minnhom 571 kienu għaddew.