MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 424 It-Tlieta, 23 ta' Mejju, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 424

It-Tlieta, 23 ta' Mejju, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.09 p.m.

Talba

Seduta Nru. 424

It-Tlieta, 23 ta' Mejju, 1995

WERREJ

MINUTI 238

KUNSENS GĦAL ATTI 238

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 238

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 247

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROMOZZJONI TA' PRODOTTI LOKALI

THE LOCAL MANUFACTURES (PROMOTION) (AMENDMENT) BILL

Kumitat 248

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJI TA' IMPORTAZZJONI (EMENDA NRU.

IMPORT DUTIES (AMENDMENT) (NO.

3) BILL

It-Tieni Qari 267

AĠĠORNAMENT 274

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 282

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 423 li saret fit-22 ta' Mejju, 1995, ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XII ta' l-1995 - Att biex jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja, Kap. 291; u

Att Nru XIII ta' l-1995 - Att biex jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ, Kap. 343.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

WIED IL-GĦAJN - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Għalkemm il-Ministru permezz ta' tweġibiet parlamentari qal kemm-il darba li l-għases kollha jinfetħu regolarment, jikkonferma li dan mhux strettament korrett peress li:

1) għalkemm fuq id-detail jidher li suppost ikun hemm pulizija fl-għassa, dan fil-fatt jiġi assenjat xogħol ta' għassa ma' residenza ta' ministru jew segretarju parlamentari?

2) kemm-il darba - kif fil-fatt ġara fil-jum meta saret is-serqa mill-BOV f'Wied il-Għajn - il-Pulizija kien skorta ma' priġunier li kellu jidher il- Qorti?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 24780 u 25691.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija jien informat li veru li l-pulizija li kien għassa Wied il-Għajn dak inhar tal-hold-up kien ordnat biex jagħmel xogħol ta' skorta ma' priġunier.

SKEJJEL TA' L-INGLIŻ - STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Nirreferi l-Ministru għat- tweġiba li tani għall-mistoqsija parlamentari numru 24695 dwar in-numru ta' studenti barranin li attendew l-iskejjel li jgħallmu l-Ingliż fl-1994.

Peress li fit-tweġiba hemm biss dawk l-istudenti li huma taħt it-18-il sena u dawk 'il fuq minn 60 sena, jista' l-Ministru jagħti n-numru totali ta' studenti li attendew dawn il-ħames skejjel imsemmija fit-tweġiba?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li l-għadd totali ta' studenti li attendew fl-1994 fil-ħames skejjel konċernati kien hekk:

|Institute of English |8,456| |Language Studies | | |N.S.T.S. |5,000| |Inlingua School of Languages|3,033| |European Centre of English |2,658| |Language Studies | | |Sprachcaffe Plus Languages |1,239|

SERGEI KOTELMIKOV - TOURIST VISA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 25099 li oriġinarjament għamilt lill-Viċi Prim Ministru, ċioe' jgħid fuq liema bażi nħarġet il-visa ta' Sergei Kotelmikov (Russu) biex jidħol Malta wara li fil-perjodu Mejju 1994 - Jannar 1995 ġie rrifjutat tliet darbiet il-permess lilu biex jaħdem f'Malta?

ONOR.

TONIO BORG: Sergei Kotelmikov ingħata tourist visa li ma tippermettix li persuna taħdem f'Malta.

Fl-14 ta' Marzu, 1995 din il-persuna ġiet immultata Lm100 talli ħadmet f'Malta mingħajr permess, filwaqt li dak li impjegaha weħel Lm500.

Għaldaqstant Sergei Kotelmikov ġie ddikjarat immigrant ipprojbit mill- Qorti u tkeċċa minn Malta dak inhar stess.

PULIZIJA - MEMBRI INVESTIGATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi membri fil- Korp tal-Pulizija li qed jiġu nvestigati dwar flus mill-extra duty fuq il- film Cut Throat Island?

Kemm hemm membri li qed jiġu nvestigati?

X'passi se jittieħdu?

Fiex waslu dawn il-passi?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar dan il-każ ninsab informat li membru tal-Korp tal- Pulizija ġie mixli quddiem il-Qorti fis-16 ta' Mejju 1995.

Mhux prudenti li nikkummenta dwar każ li qed jiġi trattat fil-Qorti.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KORS TA' NURSING AIDES

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-ewwel kors ta' Nursing Aides li kien diġa' beda, issa jinsab wieqaf?

Jekk fl-affermattiv, jista' l- Ministru jgħid għaliex ġara dan?

Kemm hemm studenti fl-ewwel kors?

Meta hemm il-ħsieb li dan il-kors jerġa' jibda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li l-ewwel kors tan-Nursing Aides għadu għaddej.

Bħalissa hemm 16-il trainee fir-raba' grupp ta' Stream A li qed jagħmlu l-programm.

SPTAR ĠENERALI - MEWT TA' TARBIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li fl- Isptar Ġenerali ta' Għawdex f'Marzu kien hemm tarbija li mietet waqt intervent fit-twelid?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid jekk saritx awtopsja fuq din it-tarbija u x'kienet il-kawża tal-mewt?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Filwaqt li ġejt informat li saret awtopsja kif kien jitlob il-każ, m'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25760 fis-Seduta Nru. 418 fid-9 ta' Mejju, 1995.

SPTAR ĠENERALI - INFERMIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex infermiera fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex li kellha argument mas- supretendent ta' l-Isptar minħabba li lmentat li tħalliet taħdem waħedha fis-sala, wassal biex din kellha tirriżenja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li ma kien hemm l-ebda riżenja tat-tip imsemmija fil-mistoqsija.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - IMPIEG TA' NFERMIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati infermiera minn fost dawk li spiċċaw korsijiet fl-Istitut tas- Saħħa, fl-Universita', mill-1990 sa l-1994?

Jista' l-Ministru jagħti t- tweġiba tiegħu skond il-gradi ta' l-infermiera li ġew impjegati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li n-numru ta' infermiera li ġew impjegati mad-Diviżjoni tas-Saħħa minn fost dawk li spiċċaw korsijiet fl-Istitut tas-Saħħa mill-1990 sal-1994 huwa kif ġej:

Enrolled Nurse Staff Nurse

1990 20 23 1991 12 25 1992 6 23 1993 21 37 1994 41 38

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - INFERMIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex infermiera li kienu rriżenjaw mis-servizz u reġgħu applikaw biex jidħlu, mhux biss tilfu s-servizz, iżda kellhom jaħdmu bħala casuals għal sitt xhur u meta ġew appuntati kellhom jaħdmu tliet xhur oħra on probation u hemm minn fosthom li għadhom qed jitħallsu bħala casuals?

Ma jidhirlux il- Ministru li dawn l-affarijiet ma jinkoraġġux li n-numru ta' infermiera jiżdied?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li meta infermiera jirriżenjaw mis-servizz u jerġgħu japplikaw biex jidħlu, qed jiġu mpjegati bħala casuals sakemm tiġi pproċessata s- sejħa għall-applikazzjonijiet relattiva mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku u jkunu appuntati fuq bażi permanenti.

Din hi konċessjoni mogħtija biss lill-infermiera għax ħaddiema oħra ma jkunux jistgħu jerġgħu jibdew jaħdmu qabel ma' l-proċedura msemmija hawn fuq tkun finalizzata.

Ingħatat konċessjoni oħra lill-infermiera biex dawk li jibdew jaħdmu bħala casuals igawdu minnufih il-benefiċċji kollha bħal dawk l-infermiera li huma mpjegati fuq bażi permanenti.

Dan ifisser li l-infermiera casuals qed jitħallsu bħal dawk li huma mpjegati fuq bażi permanenti.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jista' l-Ministru jagħmel xi ħaġa biex iż- żmien tas-servizz li ħaddiema jkunu għamlu qabel irriżenjaw, jingħadd maż- żmien li wieħed jerġa' jagħmel fis-servizz mingħajr interruzzjoni?

M'inix qed nirreferi biss għan-nurses, imma għall-impjegati kollha tal-Gvern, inklużi t-teachers.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jien jidhirli li kien hemm risposta għall- mistoqsija parlamentari f'dan is-sens u fil-fatt it-tweġiba kienet li qed isir studju biex jara jekk dan hux possibbli li jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S GRECH: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna huwiex imħasseb u mbeżża' bin-numru sostanzjali ta' infermiera li qegħdin jirriżenjaw?

Meta staqsejt kemm qed jirriżenjaw jew jirtiraw bl-eta' infermiera kull sena u kemm qed jiġu replaced b'infermiera ġodda li jkunu studjaw fl-Institute of Health Care, ġejt informat li għadna lura ħafna.

Fil-fatt bħalissa n-numru ta' infermiera ġodda li qed jispiċċaw il- korsijiet u jidħlu fis-servizz hu qisu taqtira ta' l-ilma f'oċean.

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li ta' kull sena f'dawn l-aħħar tliet snin qed jitilqu mill-isptar xi 40 jew 50 infermier biex imorru jaħdmu x'imkien ieħor?

Minn xi tlieta jew erba' snin ilu bdew jitilqu ħafna nurses mis- servizz.

Barra minn hekk, minn hawn u ftit xhur oħra se jinfetħu żewġ sptarijiet privati u jien nikkalkola li dawn l-isptarijiet se jeħdulna mill-anqas 50, 60 infermier.

MR SPEAKER: L-Onor.

Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ovvjament wieħed dejjem jinkwieta meta nies ikkwalifikati jitilqu mis-servizz, pero' huwa pożittiv li għal dawn l-aħħar tliet snin, in-numru ta' nurses ġodda li daħlu fis-servizz kien aktar minn dawk li telqu.

Jiġifieri bħala complement in-numru ta' nurses m'huwiex jonqos.

Kif jaf l-Onor.

Interpellant qed nagħmlu l-isforzi kollha possibbli biex inħajru kemm jista' jkun studenti jibdew in-nursing courses u n-numru sabiħ ta' studenti li hemm fl-Institute of Health Care huwa inkoraġġanti.

Wara kollox ħadd ma jista' jobbliga lil ħadd sabiex jibda nursing course.

MELLIEĦA - PROĠETT TURISTIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Peress li jidher li hemm il-ħsieb li l-parti mmarkata bl-isfar fil-mappa (mibgħuta under separate cover), se tiġi żviluppata fi proġett turistiku, jista' l-Ministru jara li din l-art tiġi esproprjata biex il-pubbliku jkompli jgawdi l-veduti mprezzabbli li hemm?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd) (f'isem il- Ministru għall-Ambjent) Jien informat li bħalissa l-Awtorita' ta' l- Ippjanar ma għandha ebda applikazzjoni għall-proġett turistiku fuq l-art imsemmija.

Meta u jekk tiġi applikazzjoni bħal din, l-Awtorita' tuża l-policies tagħha biex tiddeċiedi jekk jinħariġx permess u x'tip ta' żvilupp jiġi aċċettat.

Rigward it-tieni mistoqsija wieħed irid jeżamina jekk l-esproprjazzjoni hijiex l-aħjar mezz biex jiġi mħares l-ambjent.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - ĦLAS TA' SAHRA LILL-INFERMIERA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Hemm xi nurses fl-isptarijiet pubbliċi li ilhom ma jitħallsu ta' l-overtime li ħadmu minn Jannar 'l hawn?

Jekk iva, x'inhi r-raġuni?

Meta se jitħallsu?

Hemm xi impjegati oħra fil-qasam tas-saħħa li ilhom ix-xhur ma jitħallsu ta' l-overtime?

Meta se jitħallsu?

ONOR.

LOUIS DEGURA (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Ninsab informat li fl-aħħar ta' April ma kienx hemm ħlas pendenti dwar overtime li ħadmu l-infermiera.

Għar-rigward ħlas ta' overtime lill-impjegati oħra, jirriżulta li dan qed isir regolarment ħlief li hemm numru ta' Health Assistants u Hospital Auxiliaries li jaħdmu fir-residenza San Vinċenz de Paule li ma tħallsux ta' l-overtime li ħadmu minn Novembru 1994 'l hawn.

F'nofs dan ix-xahar - Mejju 1995 - dawn l-impjegati tħallsu ta' l-overtime li sar f'Novembru, f'Diċembru 1994 u f'Jannar, 1995.

L-overtime ta' Frar ser jitħallas mal- paga ta' Mejju 1995.

Overtime li nħadem f'Marzu u April 1995 se jitħallas mal-paga ta' Ġunju, 1995.

FURJANA - CAR PARK

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 24070 dwar il-bini ta' car park fil-Furjana li għamiltlek fit-18 ta' Jannar, peress li tajtni x'nifhem li l-istrutturi li saru mis-sidien tal-kumpannija MCP kienu konformi mal- permessi maħruġa, jista' l-Ministru jgħid kif tliet xhur wara l-Awtorita' ta' l-Ippjanar sabet li dan ma kienx hekk meta fil-fatt jidher li s-sidien tellgħu sular żejjed 'il fuq mil-livell tat-triq?

Għaliex l-Awtorita' damet daqshekk biex indunat b'din l-irregolarita'?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanta oriġinali li s-sidien issottomettew lill-Awtorita'?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): It-tweġiba li ngħatat għar-rigward tal-mistoqsija parlamentari numru 24070 saret wara spezzjoni minn Enforcement Officer ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar fl-20 ta' Jannar 1995.

Minn wara li ngħatat dik it-tweġiba, saru aktar investigazzjonijiet minn fejn ġie deċiż li l-lift shaft kien aktar għoli minn dak indikat fil- permess, filwaqt li mingħajr permess kien hemm: tabella, sitt vending machines u automated telling machine.

Madankollu ir-raġuni prinċipali għaliex ġie sospiż il-permess ma kenitx minħabba ksur ta' kondizzjonijiet fil-permess, iżda minħabba li ġie magħruf li l-applikant kien ta informazzjoni inkorretta fl-applikazzjoni li fuqha nħareġ il-permess.

Din l-informazzjoni kienet dikjarazzjoni mill-istess applikant fejn qal li l-art kollha fejn kellu jsir l-iżvilupp hija tiegħu, meta fil-fatt l-parti 'l fuq minn Triq l-Assedju l-Kbir ma kenitx ingħatat bl-iskop għall-bini mid-Dipartiment ta' l-Artijiet.

L-Awtorita' ta' l-Ippjanar saret taf b'dan meta ġiet informata mill- Kummissarju ta' l-Artijiet fil-11 ta' April u ħadet passi mill-ewwel biex din l-irregolarita' tiġi rranġata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S GRECH: Ma nafx nistax nagħmel din id-domanda minħabba li l- Ministru konċernat m'hux qiegħed hawnhekk, imma nistgħu nkunu nafu x'qed jiġri bħalissa f'dan ir-rigward?

Ix-xogħol waqaf jew le?

Veru li tela' sular iżjed minn dak li kien hemm propost fuq il-pjanti?

Dan is-sular żejjed li sar, se jitneħħa minħabba li dan qed ikerrah ħafna l-ambjent?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naħseb ikun aħjar jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel domanda bil-miktub fuq dan is-suġġett lill-Ministru konċernat għax jien m'inix f'pożizzjoni li nagħtih risposta.

PULIZIJA - SERQ BI VJOLENZA FUQ ANZJANI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb mistoqsija parlamentari numru 26127?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li mill-bidu ta' din is-sena kien hemm 49 każijiet ta' serq jew serq bil-vjolenza fuq anzjani jew proprjeta' ta' anzjani.

Il-każijiet irrapportati kienu mqassmin kif jidher hawn taħt:

|Post |Numru | | | | |Belt Valletta |5 | |Qormi |3 | |Siggiewi |1 | |Luqa |1 | |Rahal Gdid |1 | |Zabbar |3 | |Xghajra |1 | |(Zabbar) | | |Isla |1 | |Sliema |5 | |Gzira |1 | |Msida |1 | |Ta' Xbiex |1 | |Hamrun |7 | |Rabat |8 | |Santa Venera |1 | |Marsa |2 | |Blata l-Bajda |1 | |Lija |1 | |Mosta |3 | |Qawra |2 |

Ma kienx hemm każijiet irrapportati f'Għawdex.

Matul l-istess perjodu kien hemm tliet persuni mressqa l-Qorti; persuna fuq każ irrapportat il-Belt Valletta u żewġ persuni oħra tressqu fuq każ li ġie rrapportat l-Isla.

Ninsab informat li dawn il-każijiet qed jiġu mistħarrġa attivament u li qed issir sorveljanza mill-pulizija biex kemm jista' jkun każijiet bħal dawn jiġu mrażżna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jikkonsidrax il-Ministru li dawk is- snieter li qed jinqabdu mill-Pulizija jitqassmu b'xejn lill-anzjani?

(Interruzzjonijiet)

RABAT - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 26158, bil-konsiderazzjonijiet li saru u li nifhem li issa ilhom pendenti s- snin, jista' l-Ministru jirrispondi din il-mistoqsija?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): It-talba ta' l- Onor. Interpellant għadha qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

DINGLI: TRIQ DUN BOSCO - ASFALTAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija: Billi Triq Dun Bosco, f'Ħad Dingli tinsab bla asfalt, jista' d-dipartiment iwettaq ix- xogħlijiet meħtieġa sabiex jispiċċa l-inkonvenjent għar-residenti?

Jekk fl- affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): L-asfaltar tat-toroq ġodda isir skond il-prijoritajiet li kienu bagħtu l-kunsilli lokali u dawk tad-Dipartiment tat-Toroq skond il- fondi disponibbli.

RABAT: WESGĦA TAL-MUŻEW - ASFALTAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija: B'referenza għall- mistoqsija parlamentari numru 26060, billi din il-problema tal-wesgħa tal- mużew, ir-Rabat ilha pendenti għal numru ta' snin, jista' l-Ministru jinformani bir-riżultat ta' l-investigazzjoni li ntqal li se ssir skond il- mistoqsija parlamentari hawn fuq imsemmija?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq kiteb lid- Dipartiment tal-Mużewijiet biex jitlob clearance.

Malli u jekk id- Dipartiment tal-Mużewijiet jagħti l-clearance lid-Dipartiment tat-Toroq, ix- xogħol ikun jista' jsir.

TORBALL BLIND ASSOCIATION - TALBA GĦALL-PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Billi skond il-Planning Authority, id-Dipartiment ta' l-Artijiet għadu ma weġibx għall-korrispondenza mibgħuta lil dan id- Dipartiment dwar it-talba għall-permessi tal-PAPB lit-Torball Blind Association, jista' l-Ministru jara li jitħaffef il-proċess meħtieġ?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): S'issa ma ġiet ebda applikazzjoni jew ittra mingħand l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex id- Dipartiment ta' l-Artijiet ikun jista' jagħti n-no objection għax- xogħlijiet li jridu jagħmlu t-Torball Blind Association.

Meta l-Onor.

Interpellant il-ġimgħa li għaddiet kellem lid-Dipartiment ta' l-Artijiet biex dan jiddikjara lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar illi l- proprjeta' fejn għandha t-Torball Blind Association hija tal-Gvern u li ma hemmx oġġezzjonijiet li jsiru x-xogħlijiet, hu ġie mitlub jibgħat il- formoli relattivi ħalli jkunu jistgħu jiġu pproċessati mmedjatament.

Sussegwentement il-perit inkarigat mill-Assoċjazzjoni msemmija bagħat dawn il-formoli, pero' rriżulta illi l-formoli ma kenux dawk li jridu jiġu mimlija mid-Dipartiment ta' l-Artijiet, imma kienu formoli li l-perit u l- Assoċjazzjoni jridu jimlew huma stess u jibagħtu waħda lid-Dipartiment ta' l-Artijiet fejn ikunu qegħdin jagħtu notifika li applikaw għax-xogħlijiet u l-oħra lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Fil-fatt il-perit ġie mgħarraf b'dan u l-formoli kollha ġew mibgħuta lura lilu.

S'issa ma ġiet ebda formola lura biex din tkun tista' tiġi proċessata mid-Dipartiment.

GĦAQDIET SPORTIVI U KULTURALI - GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Sena b'sena matul dawn l-aħħar ħames snin kemm kienu f'numru t-talbiet ta' dawk l-għaqdiet sportivi u kulturali li talbu għajnuna finanzjarja lill-Ministeru u li fil-fatt ma ġewx milqugħa għar-raġunijiet ta' limitazzjonijiet finanzjarji li għandu l-Ministeru?

Kemm jammontaw f'ċifra finanzjarja sena b'sena dawn it-talbiet u x'qed jiġi propost mill-Gvern biex jintlaħqu dawn it-talbiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura): Fid- Dipartiment tal-Kultura ma kenitx tinżamm statistika ta' dawk l-għaqdiet kulturali li jkunu talbu għall-għajnuna finanzjarja u t-talba tagħhom ma tkunx ġiet milqugħa għal raġunijiet ta' limitazzjonijiet finanzjarji.

Fl-1994 il-Ministeru nieda programm ta' għajnuna għal inizjattiva minn individwi u għaqdiet kulturali fuq bażi ta' kull sitt xhur.

Minn dak iż- żmien 'l hawn taħt dan il-programm ma ġewx milqugħa 33 talba minn għaqdiet kulturali u 17-il talba minn individwi.

Dawn it-talbiet ma ġewx neċessarjament rifjutati minħabba raġunijiet ta' limitazzjonijiet ta' finanzi.

Ġeneralment it-talbiet ma jispeċifikawx ammont ta' ċifra finanzjarja mitluba.

Rigward l-informazzjoni dwar għaqdiet sportivi din għadha qed tinġabar.

MTARFA - CLUSTER HOUSES

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Peress illi hemm residenti fl-Imtarfa li għadhom ma jistgħux jibdew jabitaw fil-cluster houses tagħhom - allavolja ilhom li ħaduhom mis-sena l-oħra - jista' l-Ministru jgħid meta se jitqabbdulhom il- komunikazzjonijiet tal-cluster houses mal-main tad-drenaġġ, dawl u ilma biex ikunu jistgħu jidħlu jgħixu fihom?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li filwaqt li s-sistema tad-drenaġġ qiegħda fil-fażi finali u s-sistema tad-dawl qiegħda tiġi nstallata, is- sistema ta' l-ilma mistennija titlesta fi żmien qasir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli jekk jafx li hemm problemi fil-housing estate ta' Ħaż-Żabbar fejn ċediet l-art ta' blokk ta' flats li kien inbena?

Jista' jgħidli wkoll jekk jafx li f'dawn il-flats hemm ukoll ħsara strutturali u minkejja li d-dipartiment jaf li dawn qegħdin fil- periklu, għadu ma sar xejn kostruttiv biex dawn il-flats jiġu rranġati u jitneħħa l-periklu li jeżisti?

ONOR.

CENSU GALEA: Fil-fatt jien ma naf xejn dwar dan il-każ, ħlief li dan l-aħħar kien hemm xi korrispondenza fil-gazzetti.

Pero' m'inix informat b'mod uffiċjali dwar dan il-każ.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien ma sirtx naf b'dan il-każ mill-gazzetta, pero' nista' ngħid li qaluli li kien hemm korrispondenza mad-dipartiment u li fil- fatt kien mar xi ħadd li kkonferma li hemm il-periklu.

Jien qed nitolbok biex tara jekk hux veru li hemm dan il-periklu, u jekk dan huwa minnu, jitneħħa.

ONOR.

CENSU GALEA: Jien mhux qed ngħid li ma nkitbux ittri lid- dipartiment, imma naħseb l-Onor.

Mizzi japprezza li mhux il-korrispondenza kollha li tasal id-dipartiment bilfors ikun jaf biha l-Ministru, għax kieku l-Ministru jkollu x'jagħmel ferm iktar milli fil-fatt għandu x'jagħmel!

DJAR TAL-GVERN - ŻAMMA TA' ANNIMALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Alfred Portelli) staqsa lill- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk meta resident fi flat jew f'dar tal-Gvern ikun qed iżomm l-annimali, bħal klieb, ifissirx li jkun qed jikser il-kuntratt bejnu u bejn l-Awtorita' tad- Djar?

X'passi jittieħdu meta jsiru rapporti f'dan ir-rigward?

ONOR.

CENSU GALEA: Meta jidħol rapport ta' dan il-ġeneru, l-Awtorita' tieħu l-passi neċessarji biex wieħed joqgħod għall-kondizzjonijiet tal- bejgħ tal-fond.

F'dawk il-każi li l-kuntratt ta' bejgħ jgħid li ż-żamma ta' annimali fil- blokk jew ġol-fond innifsu hija pprojbita, l-Awtorita' titlob lil dak li jkun qed jikser din il-kondizzjoni biex jirregolarizza ruħu.

Jekk jonqos, l-Awtorita' tieħu l-passi neċessarji kontemplati fl-istess kuntratt, anke passi legali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk meta jkun hemm klawsola bħal din, tinkludix l-annimali kollha, jew humiex exempted il- klieb u qtates?

ONOR.

CENSU GALEA: Jidher li llejla l-Onor.

Mifsud Bonnici għandu sens ta' umoriżmu, imma apparti l-umoriżmu, l-annimali kollha huma nklużi f'lista bħal din.

DJAR TAL-GVERN - ATTI TA' IMPRUDENZA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Alfred Portelli) staqsa lill- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kellha rapporti l-Awtorita' tad-Djar u/jew id-Dipartiment għall- Akkomodazzjoni Soċjali dwar ilmenti minn residenti f'oqsma tad-Djar tal- Gvern rigward ħmieġ u atti ta' imprudenza minn ċerti residenti oħra?

Isiru spezzjonijiet dwar dawn l-ilmenti?

X'riżultati kien hemm?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li l-Awtorita' tad-Djar ma żżommx reġistru ta' dawn l-ilmenti.

Pero' kull ilment li jasal jiġi nvestigat u jekk jinstab li xi resident li xtara xi fond minghand l-Awtorita' kiser xi kondizzjoni tal-kuntratt jittieħdu passi neċessarji ħalli dan is-sid jirregolarizza ruħu.

DIPARTIMENT TAR-REĠISTRU PUBBLIKU - REĠISTRATURI TAŻ-ŻWIEĠ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Alfred Portelli) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitħallsu r-Reġistraturi taż-Żwieġ peress li ilhom ma jitħallsu minn Jannar 1995?

Peress li lil dawn il-Gvern itterminalhom l-impieg bħala reġistraturi taż- żwieġ - bla ma qatt tahom żieda, il-flus li kienu jingħataw lilhom se jibdew jingħataw lil ħaddieħor?

Lil min?

ONOR.

CENSU GALEA (f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura): Minħabba l-fatt li wara l-emendi li saru fil-Liġi ta' l-1975 dwar iż-Żwieġ u li ġew fis-seħħ fil-15 ta' Mejju 1995 ix-xogħol li kienu jagħmlu d-Delegati tar- Reġistru taż-Żwieġ ma baqax jiġi mogħti lilhom, id-Dipartiment tar-Reġistru Pubbliku u d-Delegati stess kienu ftiehmu li dawn jitħallsu f'darba għax- xogħol kollu li kienu għamlu mill-1 ta' Jannar sal-14 ta' Mejju 1995.

Dawn id-Delegati kienu jitħallsu kull tliet xhur u fil-fatt ma baqgħalhom jieħdu xejn aktar mir-Reġistru Pubbliku.

Ħadd m'hu se jitħallas biex issir ir-reġistrazzjoni taż-żwieġ kif rikjesta bl-emendi l-ġodda.

VAT - VAT FUQ XIRI TA' DJAR

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Alfred Portelli) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid:-

a. Meta wieħed jixtri post bħala l-ewwel residenza tiegħu, dan irid iħallas il-VAT fuqu għand in-nutar?

b. Dan ix-xerrej jieħu lura l-VAT?

ċ.

X'inhi l-proċedura biex dan ix-xerrej jieħu lura l-VAT?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li xiri ta' proprjeta' hi eżentata bla kreditu u għalhekk ma titħallas ebda VAT.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti fuq il-Mejda.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Informazzjoni dwar impjegati mad-diversi dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ambjent, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari Nru 26454; u

f'isem il-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:-

Rapport mill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni tar-riżultat tal-każ 60A - Rapport numru 84;

Rapport mill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni tar-riżultat tal-każ 62 - Rapport numru 85;

Rapport mill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni tar-riżultat tal-każ 163 - Rapport numru 86; u

Rapport mill-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni tar-riżultat tal-każ 145 - Rapport numru 79.

MR SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-PROMOZZJONI TA' PRODOTTI LOKALI

THE LOCAL MANUFACTURES (PROMOTION) (AMENDMENT) BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mit-22 ta' Mejju 1995.

Klawsola 5 - Sostituzzjoni ta' l-Ewwel u t-Tieni Skedi li jinsabu ma' l-Att prinċipali (Kont.)

Clause 5 - Substitution of First and Second Schedules to the principal Act.

(Cont.)

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Tony Nicholl.

ONOR.

TONY NICHOLL: Il-bieraħ wara li n-naħa ta' l-Oppożizzjoni semmiet li l-SGS, li hi kumpannija li ġiet tinvesti fiż-żmien l-Amministrazzjoni Laburista, kienet responsabbli għal madwar 50% ta' l-esportazzjoni, meta l- Ministru kien se jitkellem fuq l-esportazzjoni qal li ma setax jifhem kif filwaqt li hemm 30,000 impjegat fis-settur tal-manifattura, l-Oppożizzjoni qed tgħid li l-industrija f'pajjiżna tkissret.

Jien niċħad li xi darba għidt li l-industrija tkissret għax it-terminu li wżajt fir-rigward tas- settur tal-manifattura kien li "staġna" u mhux li "tkisser".

Din il-kelma hi totalment differenti mill-kelma li uża l-Ministru.

Dan is-settur tant staġna, li ż-żieda fl-impiegi fis-settur ta' l-industrija kienet minima - ta' 62 impieg biss.

L-argument tal-Ministru iktar u iktar ma jreġix meta wieħed jara li l-Gvern ħela l-enerġija kollha u riżorsi kbar finanzjarji biex jippromwovi l-investiment barrani ta' hi-tech industry f'pajjiżna.

Kif għidt diġa', għalkemm smajna ħafna tpaċpiċ u fanfarunati fuq il-Mosta Technopark, il-fatti huma dawk li semmejna aħna u l-Ministru ma jistax jinnegahom.

Il-Gvern ipprova jbellagħha lill-poplu li b'ippjanar serju l- Mosta Technopark kienet se tiġi speċi ta' replika tas-Silicone Valley ta' California.

Issa l-ikbar industrija li hawn fis-Silicone Valley Malti hija Vassallo Brothers, li għalkemm tagħmel kollox żgur m'hijiex industrija tal- hi-tech!

Fil-fatt in-net increase ta' l-impiegi fil-Mosta Technopark kien ta' 32.

Dan ifisser li fil-Mosta Technopark nħolqu impiegi ġodda għal 32 persuna biss.

Issa biex nikkonferma l-argument ta' l-Oppożizzjoni rigward l-SGS se nikkwota mir-Rapport Annwali tas-Central Bank għas-sena 1994.

F'paġna 15 ta' dan ir-rapport insibu li:

"The growth in exports of manufactures, however, was mainly attributable to one firm in the machinery sub-sector which upgraded its product line, thus boosting the value of its output.

It is interesting to note that those sectors of the manufacturing industry which sell at least eighty per cent or more of their output to the domestic market became even more locally-oriented during the period surveyed.".

Mela anke dan ir-rapport tal-Gvern - rapport li żgur qrah il-Ministru - qed jikkonferma l-argumenti kollha ta' l-Oppożizzjoni.

Minkejja l-ħafna paroli li kellna dwar hi-tech industry, iż-żieda fl-esportazzjoni kienet biss minħabba ditta waħda - l-SGS.

Mr Chairman, xi tliet ġimgħat ilu għamilt mistoqsija parlamentari lill- Ministru fejn tlabtu jagħtini lista dettaljata ta' l-ispejjeż li saru fil- bini tal-Mosta Technopark li sewa lill-Gvern madwar Lm3.5 miljun.

Wieħed jiftakar il-ħafna tpaċpiċ li sar meta ġew indirizzati l-industrijalisti Ingliżi fejn qalulhom biex joqogħdu fil-queue għax hemm lista twila ta' investituri li jixtiequ jinvestu f'Malta.

Fir-rapport ta' ħidma tal- Ministeru għas-sena 1994 insibu li l-Ministru stess qal li ġew ikkonsidrati mill-MDC 16-il proġett.

Fil-fatt f'dan ir-rapport m'hemmx li ġew "approvati" 16-il proġett, iżda li ġew "ikkonsidrati" 16-il proġett!

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onorevoli, tista' jekk jogħġbok tibqa' fuq is- suġġett ta' l-Abbozz għax inkella noħorġu wisq 'l barra mis-suġġett.

ONOR.

TONY NICHOLL: Safejn naf jien fuq l-industrija qed nitkellem u qiegħed in order, Mr Chairman.

Punt ieħor li xtaqt nagħmel huwa dwar dak li qal il-Ministru, jiġifieri li 75% ta' l-esportazzjoni Maltija tmur lejn l-Unjoni Ewropea.

Hu donnu enfasizza li għaldaqstant l-applikazzjoni tal-Gvern Nazzjonalista biex idaħħal lill-pajjiżna membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea hija aktar aċċettabbli.

Huwa minnu li l-industrija Maltija tesporta madwar 75% tal-prodott tagħha lejn l-Unjoni Ewropea, iżda l-Gvern x'għamel biex jgħin lill-industrija?

Dan jaf li hemm in vigore l-Association Agreements.

Jien għal din ir- raġuni meta konna fl-istadju tat-Tieni Qari għidt li dan huwa tradiment tal- Gvern għall-industrija Maltija.

Il-Gvern fiex ittradixxa lill-industrija Maltija?

Fil-fatt il-Gvern ittradixxa lill-industrija Maltija għax wara li lill-esportaturi kollha Ewropej lejn pajjiżna neħħielhom it-tariffi u l- barriers kollha, u b'hekk tahom il-vantaġġi kollha, ma ħa xejn in return.

Ngħid għalija, jien għadni ma' ltqajt ma' ħadd li lest li jitlaq xi ħaġa minn idu mingħajr ma jieħu xi ħaġa oħra lura.

Kieku l-Gvern tħabat u għamel negozjati serji fl-interess ta' l-industrija Maltija, żgur li kien ikollu l-ħila sabiex jitneħħew ċerti tariffi Ewropej li qed ikun ta' ostaklu għall-esportaturi Maltin lejn l-Ewropa.

Fil-fatt il-Ministru stess ammettieh dan u semma l-eżempju tal-fish farming.

Hu qal li li kieku m'hemmx il-15% tariffa fuq il-ħut esportat minn Malta għall-Ewropa, kieku l- esportazzjoni ta' din l-industrija kienet tkun tista' tikber.

Għaliex il- Ministru meta kellu xi ħaġa f'idejh ramigħha mingħajr ma talab xejn in return, meta din seta' jinnegozja biha?

X'ħa l-Ministru x'ħa talli aġevola lill-esportaturi tal-pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea?

Allura l- Ministru ma setax jinnegozja ma' l-Unjoni Ewropea sabiex din it-tariffa ta' 15% fuq l-esportazzjoni minn Malta lejn l-Ewropa titneħħa u b'hekk taġevola lill-industrijalist Malti u lill-investitur barrani li fetaħ il-fish farms f'pajjiżna?

Jien nixtieq li l-Ministru jwieġeb għal dawn il-mistoqsijiet li qed tressaq in-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Sur President, punt qasir ieħor li xtaqt inressaq huwa li mhux veru li l- għan li dan l-Abbozz ta' Liġi tressaq quddiem dan il-Parlament huwa biex jippromwovi l-bejgħ ta' prodotti Maltin għas-suq lokali.

GĦal kuntrarju, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, żgur li l-produtturi Maltin, dawk li primarjament qed jipproduċu għas-suq lokali, ħadu l-ikbar daqqa ta' ħarta.

Fil-fatt l-ikbar daqqa ta' ħarta ħaduha diversi setturi ta' l-industrija Maltija.

Kif kienet is-sitwazzjoni sa ftit taż-żmien ilu?

Inti taf u jiddispjaċini li se jkolli nerġa' ngħid li sa ftit taż-żmien ilu kien hawn numru żgħir ta' prodotti li ma setgħux jidħlu f'pajjiżna għax l- importazzjoni tagħhom kienet projbita.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Point of order, l-Onor.

Carm Lino Spiteri.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Ma nixtieqx ninterrompi lill-Onor.

Membru, imma nixtieq niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li aħna qegħdin fl-istadju ta' Kumitat u mhux fl-istadju ta' Second Reading.

GĦalhekk id-diskussjonijiet ma għandhomx jieħdu daqshekk fit-tul.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Sakemm l-Onor.

Nicholl qed jitkellem fuq l-MDC, u jsemmi kwoti u ċifri, jien ma nistax inwaqqfu.

Jien qiegħed attent ħafna għad-diskors li qed jingħad.

(Interruzzjonijiet) Meta l-Onor.

Nicholl żvija, ġbidtlu l-attenzjoni.

Pero' Onorevoli, nixtieq li kemm jista' jkun inkomplu nitkellmu fuq is-suġġett ta' klawsola 5.

ONOR.

TONY NICHOLL: Jien fuq il-levies qed nitkellem u kont qed nispjega kif kienet is-sitwazzjoni sa ftit taż-żmien ilu.

Sa ftit taż-żmien ilu aħna konna f'sitwazzjoni fejn kien hemm numru żgħir ta' prodotti li l-importazzjoni tagħhom kienet projbita.

Fil-fatt il- prodottur Malti kellu l-aqwa protezzjoni.

Issa m'inix se nidħol fl- argument dwar jekk dik il-policy kenitx tajba jew le, pero' huwa tajjeb jekk ngħid li b'din il-policy l-industrijalist Malti li primarjament kien qed jipproduċi għas-suq Malti, kellu l-aqwa protezzjoni li qatt seta' jkollu.

Imbagħad kien hemm lista' oħra ta' prodotti, li kienet iktar wiesgħa, li setgħu jidħlu Malta, iżda b'ċerti restrizzjonijiet.

Dawn minbarra li kienu jidħlu Malta bil-kwota, kellhom ukoll persentaġġ sostanzjali ta' dazju li kien jagħti ċerti vantaġġi lill-industrijalist Malti minħabba li dak li kien jimporta minn barra, kien taħt kwota - restrizzjoni qawwija - u kien hemm ukoll persentaġġ għoli ta' dazju.

Din kienet is-sitwazzjoni sa ftit taż-żmien ilu.

Imma malli l-Gvern daħħal is- sistema tal-levies u beda jikkwalifika billi qal li l-prodotti kollha jistgħu jiġu importati f'Malta, l-argumentar tal-Gvern waqa' mill-ewwel għax b'hekk anke jekk stess f'sena jinbiegħ biss prodott wieħed barrani, dan il-one unit of sale ikun tilfu dak il-produttur Malti li kien qed jipproduċi għas-suq lokali.

Aħseb u ara meta lkoll nafu x'kienet il-kultura tal-konsumatur Malti dwar il-prodotti barranin.

Issa jekk dawn kellhomx raġun jew le, hija ħaġa oħra.

Jien nammetti li fuq ċerti prodotti l- kwalita' Maltija kienet inferjuri u nammetti wkoll li ċerti industrijalisti kienu jabbużaw mill-prezz li fil-fatt setgħu jżommuh irħis, imma billi kellhom il-monopolju ...

Wara kollox bħal kwalunkwe settur tal-ħajja, hemm min jabbuża.

Iżda ladarba din ġiet in vigore l-produttur Malti qatt ma' seta' jikkompeti ma' prodotti mportati minn barra.

Barra minn hekk kien hemm il-kultura tal-konsumatur Malti li jippreferi prodott barrani.

Kif jista' qatt prodottur Malti b'suq lokali żgħir ħafna - l-akbar żvantaġġ li għandna f'pajjiżna - jikkompeti mal-multi-national companies li kienu qed jibbumbardjaw il-media kollha bir-reklami tagħhom?

Kulħadd jaf x'advertising budget għandhom dawn il-kumpanniji multi-nazzjonali.

Nista' nsemmi franchise tal-catering li hawn Malta - m'hux se nsemmi isimiha - fejn fil-kuntratt hemm imniżżel li 6% of their global turnover f'Malta jrid jintnefaq fuq advertising.

Din m'hijiex ċajta, iżda hija mniżżla f'kuntratt ta' franchise ta' kumpannija multi-nazzjonali li għandha catering establishment f'Malta.

Għalhekk kif jista' prodottur żgħir Malti li qed jipproduċi għas-suq lokali jikkompeti meta llum il-konsumatur jaf x'saħħa għandha l-media.

Kulħadd jaf x'marketing strategies jużaw dawn il- kumpanniji kbar biex jaħtfu s-suq f'idejhom.

Issa inti b'daqqa ta' pinna tajt l-akbar daqqa ta' ħarta u qed tkisser dawk l-industriji Maltin li jipproduċu għas-suq lokali.

Skond l-aħħar statistika li ħarġet, insibu li dawn l-industriji jħaddmu madwar 10,000 impjegat.

Nixtieq li l-Ministru iwieġeb għall-mistoqsijiet li jien qajjimt u nittama li ma jaħrabx minnhom.

Il-bieraħ, min għalija l-Onor.

Karmenu MIfsud Bonnici u l-Onor.

Lino Spiteri, staqsew lill-Ministru - u llum se nerġa' nirrepeti l-mistoqsija - kif wasal għall-konklużjoni biex lil ċerti setturi ta' l-industrija tiżdiedilhom il-protezzjoni u b'hekk tagħtihom aktar saħħa, mentri lil setturi oħra, tnaqqsilhom jew tneħħilhom il- protezzjoni.

S'issa l-Ministru għadu ma ta l-ebda raġuni valida ta' kif wasal għad-deċiżjoni li lil ċerti setturi ta' l-industrija tiżdidilhom il- protezzjoni - din naqbel magħha - u lil ċertu setturi oħra ta' l-industrija teliminalhom il-protezzjoni.

Nixtieq li l-Ministru jagħti tweġiba ċara għall-mistoqsijiet li għamlu l-kollegi tiegħi ta' din il-naħa.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Chairman, ħafna mill-punti li qajjem l-Onor.

Nicholl huma punti li diġa' ġew diskussi fl-istadju tat-Tieni Qari u ma naħsibx li għandna nerġgħu niftħu d-dibattitu.

Anke l-prinċipji li ntużaw sabiex ġiet iddeterminata din l-Iskeda ġew spjegati kemm-il darba.

Kien hemm każi fejn it-tneħħija tad-dazju ġiet trasformata f'levy; kien hemm każi fejn ma kienx hemm bżonn ta' dan għaliex il-prodott m'huwiex manifatturat f'Malta jew inkella d-dazju kien for revenue raising purposes u kien hemm każi oħra fejn inħass il-bżonn li għalkemm il-protezzjni kellha tibqa', kellha tonqos xi ftit.

Dawn kienu r-raġunijiet u fil-fatt diġa' semmejnihom qabel.

Jiena ma nafx kif wieħed jista' jirrispondi għal dawn il-punti li qajjem l-Onor.

Interpellant f'dan l-istadju ta' Kumitat.

Jien għandi risposti għal kull punt li semma, pero' ngħid ukoll li fit-Tieni Qari diġa' irrispondejt għal kważi kull punt li qajjem.

Huwa inutli li nerġa' niftaħ id-dibattitu fuq il-kumpanniji export-oriented u jekk dawn jiddependux minn kumpannija waħda jew le, eċċ. Ngħid biss, li "the proof of the pudding is in the eating".

Il-verita' hija li f'dawn l-aħħar tmien snin is-settur tal-manifattura żied 1,700 impieg u kontrarjament għal dak li qal l-Onor.

Nicholl, is-sena li għaddiet fil-qasam tal-manifattura ma kienx hemm żieda ta' 62 impieg biss - dik il-figura kienet sa Settembru - iżda kien hemm żieda ta' 300 impieg.

Is-settur tal-manifattura qed jespandi b'ritmu tajjeb u qed ikollu investiment tajjeb.

Anke dawk l-industriji li huma aktar locally-oriented, qegħdin iħarsu aktar lejn l-esportazzjoni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Tony Nicholl.

ONOR.

TONY NICHOLL: Waħda mill-mistoqsijiet li għamilt lill-Ministru kienet x'wassal lill-Ministeru biex saħħaħ jew ħalla l-istess, il- protezzjoni fuq ċerti prodotti, bħalma hija l-birra, u mbagħad tnaqqset il- protezzjoni minn fuq prodotti oħra ta' l-industrija - bħalma huma tights u qomos fis-settur tat-tessuti.

Jista' l-Ministru jgħid x'wassal lill- Ministeru biex jagħmel din id-diskriminazzjoni bejn żewġ setturi ta' l- industrija?

Safejn naf jien il-Ministru għadu ma weġibx din il-mistoqsija.

Xi kriterji ntużaw biex ittieħdet din id-deċiżjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jekk per eżempju wieħed iħares lejn l-Economic Survey isib li s-settur tal-beverages iħaddem madwar 1,200 ruħ.

Issa aħna nafu li l-beverages primarjament jinbiegħu fis-suq lokali u minn Jannar sa Settembru 1994 il-bejgħ kien ta' Lm 22 miljun.

Malajr wieħed jasal għall-konlużjoni li ġaladarba s-settur tal-beverages - inkluż il-birra - għandu 1,200 impieg u l-produzzjoni hija prinċipalment locally-oriented b'bejgħ li jaqbeż Lm22 miljun, rridu noqogħdu attenti kif nimxu.

Jekk wieħed iħares lejn is-settur tat-tessuti, jara li hawnhekk l-istorja hi kompletament differenti.

F'dan is-settur l-esportazzjoni kienet primarjament il-mutur tiegħu.

Fl-ewwel disa' xhur tas-sena li għaddiet, naraw li xi Lm46 miljun minn madwar Lm50 miljun fi produzzjoni kienu ġejjin minn bejgħ għall-esportazzjoni.

Anke hawnhekk wieħed irid jevalva kull prodott separatament biex jara fejn għad hemm bżonn il-protezzjoni u fejn m'hemmx bżonn protezzjoni.

Għad hemm protezzjoni fis-settur tat-tessuti u ta' l-wearing apparel għax għad hemm il-levies.

Dażgur li għad hemm il- levies, pero' hemm ċertu setturi fejn il-levy naqset biex il-benefiċċju jgħaddi għand il-konsumatur.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Fis-seduta tal-bieraħ il-Ministru beda jagħti l-ispjegazzjonijiet tiegħu u jagħmel osservazzjonijiet oħra dwar diversi prodotti li kienu ssemmew fl-istadju tat-Tieni Qari ta' dan l- Abbozz ta' Liġi.

Nixtieq nfakkar lill-Ministru li l-lista ta' prodotti li lħaqt semmejt dak inhar ma kenitx eżawrenti għaliex f'nofs id- diskussjoni, meta kont qiegħed nelenka l-prodotti fejn hemm varjazzjoni, il- Ministru qal li dak ix-xogħol jista' jsir fl-istadju ta' Kumitat.

GĦalhekk illum se nkompli nitlob lill-Ministru sabiex jagħti aktar informazzjoni lill-Kamra dwar prodotti partikolari, speċjalment dawk li żdieditilhom il- protezzjoni.

Il-bieraħ il-Ministru kkonċentra f'dawk il-każi ta' prodotti fejn hemm tnaqqis fil-levy u allura spjega, li fil-ġudizzju tal-Gvern wara l- konsultazzjonijiet li saru mas-setturi interessati, inħass li l-konsumatur jista' jibbenefika billi jkun hemm tnaqqis fil-levy u għalhekk wieħed jippretendi li jkun hemm ukoll tnaqqis fil-prezz.

Nixtieq li l-Kamra tiġi nformata għaliex is-sitwazzjoni għar-rigward ta' dawn il-prodotti li se nsemmi hija differenti minn dan li qed ngħid.

Il-Gvern stess qal li qed jagħmel introduction of protection.

Issa "introduction of protection" m'hijiex levy li daħlet jew żdiedet biex tagħmel tajjeb għat-tnaqqis fid- dazju, imma hija protezzjoni li qed tingħata issa, fejn qabel ma kienx hemm f'forma oħra - dik ta' dazju.

Jien se nsemmi dawn il-prodotti li ġejjin ħalli l-Ministru jkun jista' jagħti spjega għaliex daħlet din l- introduction of protection.

Niġbed l-attenzjoni tal-Ministru għall-paġna 16 tal-Comparative Statement - hu diġa' għamel xi referenza għal dawn il-prodotti li se nsemmi - fejn hemm ħames każi ta' introduction of protection, jiġifieri mill-H.S. Code 1103.11.90.10 sa l-H.S. Code 1517.90.91.00.

F'dawn il-ħames prodotti ġiet introdotta l-levy għall-ewwel darba u nerġa' ngħid li din ma saritx b'sostituzzjoni ta' dazju li tneħħa, imma hija introduzzjoni ta' levy.

L-istess ħaġa - u jidhirli li l-bieraħ għamel referenza għaliha l- Ministru imma ma fhimtx x'inhi r-raġuni ta' din il-protezzjoni - f'paġna 19 insibu li hemm introduction of levy għall-prodott bl-H.S. Code 1901.20.00.00.

Din l-introduzzjoni ta' levy tinsab ukoll f'paġna 21 fuq il- prodott bl-H.S. Code 2001.90.95.20 u f'paġna 29 fuq il-prodotti bl-H.S. Code 2105.00.10.90 u bl-H.S. Code 2106.90.99.42.

Il-bieraħ l-Ministru għamel referenza għal dan, imma jien ma fhimtx x'inhi l-ispjegazzjoni għall- introduzzjoni tal-protezzjoni.

Niġu għal paġna 30 fejn insibu numru ta' prodotti oħra li fuqhom ġiet introdotta il-levy.

Hawnhekk hawn introduction of levy mingħajr ma ngħatat ebda spjegazzjoni għaliex saret.

F'paġna 31 hemm ukoll introduction of levy mingħajr ma hemm ebda spjegazzjoni għaliha u nerġa' ngħid li din saret mhux b'sostituzzjoni tad-dazju.

F'paġna 32 hemm żewġ każi oħra ta' introduction of levy u l-bieraħ l-Ministru għamel referenza għall-prodott minnhom, is-sigarri.

F'paġna 33 hemm tliet każi oħra ta' introduction of levy.

Imbagħad f'paġna 35 hemm żewġ każi fejn hemm re- introduction of levy u jidhirli li l-Ministru l-bieraħ qal li fil-fatt il- levy kienet tneħħiet, imma nstab li l-industrija partikolari ntlaqtet ħażin u allura wieħed kellu jagħmel re-introduction of levy.

F'paġna 40 hemm prodott ieħor, bl-H.S. Code 4819.60.00.10; f'paġna 45 hemm il-prodott bl- H.S. Code 6802.23.00.00 u f'paġna 46 hemm il-prodott bl-H.S. Code 6907.10.00.00.

F'dawn il-każi kollha hemm introduction of levy.

Jien dejjem ngħid li dan ma sarx wara l-liberalisation of importation, imma dawn huma kollha każi differenti.

Jien m'inix insemmi fejn kien hemm liberalisation of importation in line with Government policy, imma qed insemmi biss fejn hemm l-introduzzjoni tal-levy għall-ewwel darba.

F'paġna 50 ma nsibux li hemm introduction of levy, imma hemm an increase of levy, u dan mhux biex jagħmel tajjeb għat-tnaqqis fid-dazji, imma żgur biex tiżdied il-protezzjoni.

F'dawn iż-żewġ każi - il-prodotti bl-H.S. Code 9403.80.00.90 u bl-H.S. Code 9403.90.90.19 - hemm increase of levy, żieda sostanzjali fil-protezzjoni.

Jien naħseb li l-Ministru għandu jispjega għaliex il-Kamra qed tiġi mitluba tawtorizza żieda fil-levy.

Naturalment l-ispjegazzjoni li se tingħata se tkun li fl-opinjoni tal-Gvern, dawn l-oqsma tal-manifattura jeħtieġu iktar protezzjoni milli għandhom illum.

Imma din m'hix spjegazzjoni li se tipperswadi, una volta l-Gvern qiegħed jimxi b'politika li biha qed inaqqas il-protezzjoni u mhux iżidha.

Meta l-Gvern jgħid li qed inaqqas il-protezzjoni, wieħed jifhimha, għalkemm jista' jkun li f'ċerti każijiet ma jaqbilx magħha.

Wieħed jifhimha wkoll meta l-Gvern jgħid li se jżomm l-istess livell ta' protezzjoni permezz ta' l- introduzzjoni tal-levy li tagħmel tajjeb għat-tnaqqis fid-dazju, għalkemm anke hawnhekk wieħed jista' ma jaqbilx.

Imma mbagħad meta jkun hemm każ ta' żieda ta' protezzjoni u minħabba f'hekk l-ispiża għall-konsumatur se tiżdied, il-Gvern għandu jagħti spjegazzjoni u ġustifikazzjoni għal kull każ.

Hawnhekk jien qed nirreferi għall-każijiet li fihom qed tiżdied il- protezzjoni jew qed tiġi introdotta għall-ewwel darba l-protezzjoni.

Fi tliet kwarti mill-każijiet li semmejt, il-protezzjoni qed tiġi introdotta għall-ewwel darba f'forma ta' levy, u nerġa' ngħid li din mhux qed issir b'sostituzzjoni tad-dazju.

Mr Chairman, nixtieq li l-Ministru jispjegalna għaliex fil-każijiet li se nsemmi, filwaqt li hemm levy fuq il-prodott, hemm exemption minn fuq ċerta kwalita' ta' prodotti li jaqgħu taħt il-klassifika ġenerika ta' dawk il- prodotti.

Fost dawn nista' nsemmi l-wafers miksijin biċ-ċikkulata ta' ċertu weight.

Il-bieraħ issemma ċertu prodott ta' ċikkulata li naturalment jaqa' taħt din il-klassifika u huwa soġġett għal-levy, imma meta dan il- prodott ikun taħt ċertu weight, hemm eżenzjoni mill-ħlas ta' levy.

Jien se nsemmi każijiet speċifiċi ta' exemptions li jidhirli li l-Kamra hija intitolata għal spjegazzjoni dwarhom għaliex hemm dawn l-exemptions mil- levy.

Meta l-prodott ġeneriku huwa soġġett għal-levy, imma mbagħad kwalita' partikolari ta' dak il-prodott, hija exempt mil-levy.

GĦaldaqstant dan il-prodott ikun jista' jidħol fil-pajjiż bi prezz irħas minn dak ta' prodotti oħra ta' dak il-ġeneru, għaliex ma' dan il-prodott m'hemmx il-levy li għandhom prodotti oħra ta' dak il-ġeneru.

F'paġna 19 insibu l-ewwel exemption fuq il-prodott bl-H.S. Code 1901.20.00.00.

Imbagħad f'paġna 20 hemm t-tieni exemption introduced following Bill No. 117, fuq il-prodott bl-H.S. Code 1905.30.11.10.

It- tielet exemption - taħt l-H.S. Code 1905.30.11.90 - hija waħda mill- exemptions partikolari li għadni kemm semmejt, "chocolate covered wafers of a weight exceeding 10gm".

F'dan il-każ partikolari hawn exemption, jiġifieri dan il-prodott is not subject to levy, żieda fil-levy.

Naturalment l-ispjegazzjoni li se tingħata se tkun li fl-opinjoni tal- Gvern, dawn l-oqsma tal-manifattura jeħtieġu iktar protezzjoni milli għandhom illum.

Imma din m'hix spjegazzjoni li se tipperswadi, una volta l- Gvern qiegħed jimxi b'politika li biha qed inaqqas il-protezzjoni u mhux iżidha.

Meta l-Gvern jgħid li qed inaqqas il-protezzjoni, wieħed jifhimha, għalkemm jista' jkun li f'ċerti każijiet ma jaqbilx magħha.

Wieħed jifhimha wkoll meta l-Gvern jgħid li se jżomm l-istess livell ta' protezzjoni permezz ta' l-introduzzjoni tal-levy li tagħmel tajjeb għat- tnaqqis fid-dazju, għalkemm anke hawnhekk wieħed jista' ma jaqbilx.

Imma mbagħad meta jkun hemm każ ta' żieda ta' protezzjoni u minħabba f'hekk l- ispiża għall-konsumatur se tiżdied, il-Gvern għandu jagħti spjegazzjoni u ġustifikazzjoni għal kull każ.

Hawnhekk jien qed nirreferi għall-każijiet li fihom qed tiżdied il-protezzjoni jew qed tiġi introdotta għall-ewwel darba l-protezzjoni.

Fi tliet kwarti mill-każijiet li semmejt, il- protezzjoni qed tiġi introdotta għall-ewwel darba f'forma ta' levy, u nerġa' ngħid li din mhux qed issir b'sostituzzjoni tad-dazju.

Mr Chairman, nixtieq li l-Ministru jispjegalna għaliex fil-każijiet li se nsemmi, filwaqt li hemm levy fuq il-prodott, hemm exemption minn fuq ċerta kwalita' ta' prodotti li jaqgħu taħt il-klassifika ġenerika ta' dawk il- prodotti.

Fost dawn nista' nsemmi l-wafers miksijin biċ-ċikkulata ta' ċertu weight.

Il-bieraħ issemma ċertu prodott ta' ċikkulata li naturalment jaqa' taħt din il-klassifika u huwa soġġett għal-levy, imma meta dan il- prodott ikun taħt ċertu weight, hemm eżenzjoni mill-ħlas ta' levy.

Jien se nsemmi każijiet speċifiċi ta' exemptions li jidhirli li l-Kamra hija intitolata għal spjegazzjoni dwarhom għaliex hemm dawn l-exemptions mil- levy.

Meta l-prodott ġeneriku huwa soġġett għal-levy, imma mbagħad kwalita' partikolari ta' dak il-prodott, hija exempt mil-levy.

GĦaldaqstant dan il-prodott ikun jista' jidħol fil-pajjiż bi prezz irħas minn dak ta' prodotti oħra ta' dak il-ġeneru, għaliex ma' dan il-prodott m'hemmx il-levy li għandhom prodotti oħra ta' dak il-ġeneru.

F'paġna 19 insibu l-ewwel exemption fuq il-prodott bl-H.S. Code 1901.20.00.00.

Imbagħad f'paġna 20 hemm t-tieni exemption introduced following Bill No. 117, fuq il-prodott bl-H.S. Code 1905.30.11.10.

It- tielet exemption - taħt l-H.S. Code 1905.30.11.90 - hija waħda mill- exemptions partikolari li għadni kemm semmejt, "chocolate covered wafers of a weight exceeding 10gm".

F'dan il-każ partikolari hawn exemption, jiġifieri dan il-prodott is not subject to levy, imma jekk dan il-prodott ikun ta' piż differenti, ikun subject to levy.

F'paġna 20 hemm tliet exemptions oħra.

Imbagħad f'paġni 24 u 39 insibu li hemm aktar exemptions mil-levy introduced following Bill No. 117.

F'paġna 44 hemm erba' exemptions.

Dan il-każ huwa kurjuż ħafna.

Per eżempju, naraw li l-footware with uppers of rubber or plastics u l-footwear of plastic huma exempted mil- levy; imbagħad insibu wkoll li l-levy fuq il-men's footwear with uppers of leather or composition leather has been reduced from 250c per pair to 150c per pair.

Jiġifieri f'dan il-każ hawn reduction of levy u mhux total exemption.

Naturalment meta dawn il-prodotti jiġu eżentati mil-levy, jsiru iktar kompetittivi fis-suq, jiġifieri jkunu jistgħu jikkompetu mal-prodotti li jinħadmu lokalment li huma ta' l-istess natura u ġeneru.

L-importanti huwa li wieħed iżomm quddiem għajnejh li aħna m'aħniex nitkellmu fuq l- industrija tal-manifattura li tesporta, imma fuq abbozz ta' liġi li l-iskop tiegħu - hawnhekk mhux qed nirreferi biss għal dan l-Abbozz li qiegħed jemenda liġi li diġa' teżisti - hu li jippromwovi l-industrija li tipproduċi għas-suq lokali.

Huwa tajjeb li b'din is-sistema ta' inċentivazzjoni jew miżuri li qed jittieħdu, tiżdied l-esportazzjoni, imma din is-sistema hija rrelevanti għall-Abbozz ta' Liġi li qed niddiskutu.

Jekk l-Abbozz li qed niddiskutu u t-tibdiliet li qed nagħmlu ma jgħinux biex jinċentiva l-produzzjoni għas-suq lokali, l-iskop tal-Liġi ma jkunx qed jiġi milħuq għax l-iskop huwa li tippromwovi l-industrija għas-suq lokali u mhux li tippromwovi lill-industrija li tesporta, għax għal dawn hemm inċentivi u miżuri oħra.

GĦalhekk wieħed irid jara jekk hux veru li l- miżuri li hemm taħt din il-Liġi humiex qed jilħqu l-iskop prinċipali.

Jien nixtieq nerġa' nfakkar li aħna qed niddiskutu emendi fil-liġi li tippromwovi l-produzzjoni ta' prodotti lokali, jiġifieri l-prodotti li jkunu se jmorru għas-suq lokali.

(Interruzzjonijiet) Tajba din!

Ħalli naraw jekk dak li qed tgħid int hux minnu!

X'miżura hawn f'din il-Liġi li b'xi mod isservi ta' inċentiv jew ta' għajnuna għall-esportazzjoni?

Fil- fatt f'din il-liġi m'hawn l-ebda miżura ta' dan it-tip.

(Interruzzjonijiet) L-iskop ta' din il-liġi hu ...

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-punt hu li din qed tippromwovi l-promozzjoni ta' prodotti lokali.

Issa l-prodotti lokali jistgħu jiġu kemm esportati, kif ukoll kkonsmati.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ma naqbilx miegħek.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Att jitkellem dwar prodotti lokali.

Issa jekk jien nesporta T-shirt, dan inkun prodott lokali.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien nieħu gost li l-Ministri qed isibu ruħhom f'pożizzjoni fejn qed ikollhom jikkontradixxu dak kollu li qalu fl- imgħoddi, eżattament meta kienu ressqu l-Liġi prinċipali.

Fil-fatt dak iż- żmien kienet parti mill-politika ddikjarata tal-Gvern li jbiddel l- industrija li kellna f'pajjiżna billi jagħmilha iktar orjentata għall- esportazzjoni milli għas-suq lokali.

Imma fl-istess nifs il-Gvern kien qal ukoll li hu qiegħed ibiddel is-sistema ta' protezzjoni lil dawk li jipproduċu għas-suq lokali billi jneħħi l-limitazzjonijiet u l-ħtieġa tal- permess.

Il-Gvern kien qal ukoll li l-liberalizzazzjoni ta' l- importazzjoni u ta' l-industrija għas-suq lokali għandha tkun f'pożizzjoni - jekk mhux dak inhar, 'l quddiem - li tikkompeti ma' l-oġġetti importati.

Din il-Liġi kienet speċifikata li tipproteġi, safejn il-Gvern iħoss li għandu jagħti protezzjoni, lill-industrija għas-suq lokali u mhux lil dik l- industrija li tesporta.

Tant hu hekk, li l-bieraħ il-Ministru Dalli spjega li l-politika tal-Gvern hi li hu ma għandux ikompli jagħti għajnuna lil dik l-industrija li tinsab fi stat ta' agunija u li kieku m'hux għall-għajnuna tal-Gvern din tmut.

Il-politika tal-Gvern hi li fejn iħoss li m'hemmx futur għal ċertu industrija lokali l-Gvern ma jagħtix iktar għajnuna biex ma jipprolongax l-agunija ta' dik l-industrija.

Aħna dejjem tkellimna għar- rigward ta' l-industrija għas-suq lokali.

Tant hu hekk, illi l-inċentivi u l-għajnuniet li jingħataw lill-industrija li tipproduċi għall-esportazzjoni ma nsibuhomx f'din il-Liġi imma nsibuhom f'liġijiet oħra fejn hemm speċifikat x'inhuma l-għajnuniet li jingħataw lill-industrija lokali li tipproduċi għall-esportazzjoni jew inkella li l-maġġoranza tal-prodott tagħha jkun indirizzat għall-esportazzjoni.

Mela m'hemmx dubju li dawn il- miżuri u dawn il-levies li qed jiġu introdotti huma intiżi biex jagħtu protezzjoni lil dik l-industrija li tipproduċi għas-suq lokali u mhux għall- esportazzjoni.

Ftit minuti ilu kellna spjegazzjoni mill-Onor.

Bonnici għall-każ tal- birra.

Hu qal illi n-numru ta' impjegati f'dan il-qasam huwa ta' 1,200 u li l-volum ta' produzzjoni fis-sena jaqbeż it-Lm22 miljun.

GĦaldaqsant il- Gvern iħoss li din l-industrija timmerita protezzjoni.

Imma żgur li l- protezzjoni li timmerita m'hijiex minħabba l-esportazzjoni li qed tagħmel, imma minħabba l-output tagħha għas-suq lokali.

GĦar-rigward ta' l- esportazzjoni din għandha tattira għajnuniet mill-Gvern taħt liġijiet u skemi oħra u mhux taħt l-iskema tal-levies.

Li mbagħad illum il-Ministru Bonnici u l-Ministru Dalli jippruvaw jgħidu li l-levies qegħdin hemm biex jagħtu protezzjoni lill-industrija lokali u huma wkoll intiżi biex jagħtu għajnuna lill-industrija li hija orjentata għall-esportazzjoni, hija xi ħaġa stramba u żgur m'hijiex korretta.

Mela qegħdin ngħidu li aħna qed nitkellmu fuq l-industrija li tipproduċi għas-suq lokali.

Meta niġu għall-promozzjoni ta' l-industrija għas-suq lokali aħna bilfors nistaqsu jekk dawn il-levies humiex vera intiżi biex jippromwovu l- industrija għas-suq lokali.

Skond il-Gvern dawn il-levies huma ta' natura temporanja u allura żgur huma maħsuba biex jgħinu lill-industrija li tipproduċi għas-suq lokali ħalli għal numru limitat ta' snin, għalkemm m'hux speċifikat, tkun tista' tkompli tkampa, tissaħħah u tibqa' fuq saqajha.

Issa jekk jirnexxilhiex jew le, hija kwestjoni oħra, imma dak hu l-intent tal-Gvern.

Aħna jidhrilna li dawn il-levies jagħtu ammont ta' protezzjoni lill-industrija li tipproduċi għas-suq lokali, imma l-kwestjoni hija jekk din hijiex għajnuna biżżejjed jew le biex ikun hemm protezzjoni effettiva għal dik l-industrija li tipproduċi għas-suq lokali u mhux għall- esportazzjoni.

Il-Gvern jgħid li fil-kalkolu tiegħu u wara n-negozjati estensivi li kellu, jħoss li hu qiegħed jagħti għajnuna u protezzjoni biżżejjed lil dawk l-industriji li għandhom prospett li xi darba jiġu fuq saqajhom mingħajr ta' iktar bżonn ta' għajnuna permezz ta' din is-sistema ta' levies.

Imbagħad f'każi fejn il-protezzjoni tkun qed tiżdied jew qed tiġi ntrodotta għall-ewwel darba, bħall-każi kollha li semmejt qabel, il- Gvern irid jagħti spjegazzjoni kif beda biex inaqqas l-ammont ta' protezzjoni f'dawk il-każi fejn ħass li m'hemmx prospetti għal ċerti industrija, u kif introduċa forma ta' protezzjoni permezz tal-levy f'dik l- industrija li qabel ma kellhiex protezzjoni.

Jiena jidhirli li f'dawn il- każi l-Gvern jeħtieġlu li jagħti spjegazzjoni.

Nixtieq nagħmel l-aħħar kumment tiegħi dwar il-prodotti agrikoli għax f'dawn il-listi hawn imsemmi aktar minn 300 prodott agrikolu - diretti jew indiretti - fejn qed jingħad li l-importation is being liberalised in line with Government policy and within the GATT parameters.

Jiġifieri f'dawn il- każ qed tiġi ntrodotta l-levy imma se jkun hemm il-liberalizzazzjoni ta' l- importazzjoni relattivament għal dawn il-prodotti.

Il-bieraħ ġie osservat li ħafna minn dawk il-prodotti li l-importazzjoni tagħhom f'dan il-qasam agrikolu jew li huma derevati minn prodotti agrikoli, imma li huma kkonsidrati taħt il-politika agrikola tal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, f'ċerti żmenijiet tas-sena jkunu mormija.

Il-poplu Malti jaf permezz ta' l- aħbarijiet fuq it-television li kwantita' ta' prodotti jiġu distrutti kull sena għax il-produzzjoni tagħhom hija akbar mid-domanda għalihom.

Meta l- prodotti jiġu distrutti hemm sistema fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea fejn il-produttur jiġi kkompensat għall-qerda ta' dak il-prodott.

Mela fil- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea għandna produtturi li huma megħjuna finanzjarjament mill-politika agrikola ta' l-Unjoni biex jiddistruġġu l- prodotti.

Issa wieħed żgur ma jaħsibx li hija diffiċli ħafna biex produttur fi Sqallija minflok ma jiddistruġġi l-prodotti kollha li tagħhom se jieħu sussidju, jagħmel ftehim biex dawn il-prodotti jesportahom lejn Malta.

Ma tantx hija diffiċli li wieħed jimmaġina dan.

Naħseb li negozjanti Maltin għandhom biżżejjed entree' fis-suq Sqalli biex dan ikunu jistgħu jagħmluh.

Mela meta prodott li hu mormi fi Sqallija jiġi mportat f'pajjiżna, jkun hemm il-levy fuqu.

Issa aħna nippretendu li meta żżid il- levy fuq dak il-prodott li min akkwistah ma jkun ħallas xejn tiegħu għax il- produttur ikun qed jitħallas mill-Unjoni Ewropea għad-distruzzjoni tiegħu, żgur li dak il-prodott ikun orħos mill-prodott lokali ekwivalenti.

Dan bilfors li jkun hekk għax l-ispiża inizjali tax-xiri tal-prodott tkun negliġibbli għax dak il-prodott suppost huwa mormi.

Mela f'dawk iż- żmenijiet tas-sena, għar-rigward ta' dawk il-prodotti li jiġu meqruda fil- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, partikolarment fi Sqallija, jekk dawk il- prodotti jiġu mportati f'pajjiżna, anke jekk wieħed jikkonsidra l-ammont ta' levy li qed jiġi ntrodott fuqhom, żgur m'humiex se jkunu ogħla jew paragunati mal-prodott lokali.

Il-Gvern jista' jgħid li b'daqshekk il- konsumatur se jibbenefika, imma jekk wieħed jimxi bil-prinċipju li l- konsumatur għandu jibbenefika, m'għandux jintroduċi levies, iżda għandu jinsihom kompletament.

Ma tistax tgħid li qed tintroduċi s-sistema ta' levies biex tipproteġi l-prodott agrikolu lokali meta taf li bil-levy b'kollox, una volta dawn il-prodotti li suppost jiġu distrutti fil-pajjiżi ta' l-oriġini tagħhom, il-prezz tal-prodott se jkun orħos minn dak il- prodott maħdum jew imkabbar lokalment.

Anke jekk ma nikkonsidrawx prodotti li jiġu distrutti fl-abbundanza tagħhom fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, għandna nikkonsidraw prodotti illi skond il-politika agrikola tal-pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropea, l- esportazzjoni tagħhom hija sussidjata b'mod li l-esportatur jista' jitlob prezz baxx ħafna għal dak il-prodott in vista tas-sussidju li jieħu mill- Unjoni Ewropea.

Mela allura anke jekk dan il-prodott iżżidlu l-levy li qed nagħmlu permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, in vista tal-fatt li l-prezz li jitlob l-esportatur mill-pajjiżi fl-Unjoni minħabba s-sussidju li għandu, ikun baxx ħafna, il-prezz mhux se jħabbatha mal-prezz tal-prodott imkabbar lokalment, kemm fir-rigward ta' prodotti tal-laħam, kif ukoll fil-prodotti agrikoli diretti.

Jien jidhirli li l-Gvern għandu jispjega u jagħti assigurazzjoni lil din il-Kamra li l-ammont ta' levies li qed jikkontempla u li se jintroduċi għall-ewwel darba in relazzjoni għal dawn il-prodotti se jkunu verament ta' protezzjoni għall-prodott analogu li jiġi produced f'pajjiżna.

Hawn mijiet minn dawn il-każi u jien għoddejt iktar minn 300 prodott f'dawn il- listi li għandna fejn hemm imniżżel "Importation being liberalised in line with Government policy and within the parameters of the GATT agreement".

Ma jidhirlix li għandi għalfejn insemmihom kollha, pero' jekk wieħed jaqbad il-paġni ta' dawn id-dokumenti li ġew mogħtija lilna, isib li hemm iktar minn 300 prodott.

Jien naħseb li l-Kamra timmerita din l-assigurazzjoni kif ukoll spjegazzjoni ta' kif il-Gvern għamel dawn il-kalkoli, la darba l- Kamra mhux biss qed tiġi mitluba biex tapprova l-politika li biha qed jimxi l-Gvern jew tapprova l-miżuri li qed jintroduċi l-Gvern, imma qed tapprova wkoll l-ammonti u l-persentaġġi ta' levies li l-Gvern qed jimponi fuq id- diversi prodotti.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Chairman, meta wieħed jistudja l-levies li hemm fuq is-settur ta' prodotti agrikoli jsib li fil-maġġor parti tagħhom il- levy hija biżżejjed - anke skond il-ġudizzju tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura - biex ikun hemm protezzjoni.

Jeżistu każijiet fejn tant hawn il-levies huma għolja li tista' tgħid li l-protezzjoni hija assoluta.

Dwar l-agrikoltura rrid ngħid li għamilna studji u analiżi biżżejjed, kemm għall-prezzijiet tal-prodotti li jinbiegħu fuq is-suq lokali, kif ukoll għall-prezzijiet li wieħed jista' jġib għad-dumped products li jiġu minn barra.

Aħna qgħadna attenti li dawn iħallu lill-prodott lokali f'pożizzjoni tajba peress li l-produtturi tagħna ma jikkwalifikax mill- benefiċċji tal-produtturi Ewropew - kif semma tajjeb l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici - bħal dawk li huma sussidji, export subsidies u d- diversi forom ta' assistenza li l-Unjoni Ewropea tipprovdi lill-produtturi tagħha fis-settur agrikoli.

GĦalhekk għamilna levies li qed ikunu għoljin biżżejjed biex il-produtturi lokali fis-settur agrikolu jkunu protetti b'rata tajba biżżejjedl li ma jkunx hemm diffikultajiet.

Fil-fatt ikun tajjeb li ngħid li dawn il-levies ilhom joperaw mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena u issa diġa' qegħdin f'nofs Mejju, jiġifieri diġa' għaddew ħames xhur.

Kien hawn xi taqliba fis-suq agrikolu fis-sens li daħlu xi prodotti li qed ipoġġu lis-suq tagħna f'diffikultajiet?

Nista' ngħid li jien ma nnottajt u ma smajt bl-ebda tip ta' diffikultajiet.

Mr Chairman, issa nixtieq immur għall-punti li qajjem l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici li bl-istil tiegħu daħal fid-dettall - tajjeb li jsir hekk għaliex ikollna s-sorveljanza ta' l-Oppożizzjoni fuq id-dettall ukoll - u nibda mill-aħħar paġna ta' l-Iskeda.

L-Onor.

Membru semma għaliex hemm increase of levy fil-prodotti tal-cane.

Per eżempju, fuq furniture of cane, bamboo or similar materials hemm increase of levy from Lm1.60 to Lm2.00c per kg.

L-istess hemm fuq furniture parts of cane, bamboo or similar material fejn hemm increase of levy from Lm1.60 to Lm2.00 per kg.

Ir-raġuni - fil-fatt semmejtha l-bierah - għal dan il-każ partikolari kienet li dawn il-prodotti huma ħfief għax naturalment il-bamboo u l-cane huma ħafna eħfef mill-injam.

Kien hemm ukoll il-problema li dawn il- prodotti huma prodotti ta' furniture ukoll, għalhekk ladarba qed tipproteġi lis-settur ta' l-għamara - dan huwa settur li għandu protezzjoni ta' l-istess livell li kien hemm qabel meta kien hawn id-dazji - u peress li dawn huma cheap u ħfief, allura wieħed ried jassigura li jkun hemm l-istess livell ta' protezzjoni fuq prodott li jista' jkun użat bħala substitute.

B'hekk tkun qiegħed f'sitwazzjoni li tkun qed iżżomm il-protezzjoni meħtieġa għas-settur ta' l-għamara.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li s-settur tal-furniture, forsi huwa wieħed mill-iktar setturi - minbarra dak agrikolu u dak tal-food processing - protett.

Tajjeb li wieħed jifhem li dik il-protezzjoni tinvolvi cost.

Kulħadd jaf li meta wieħed iqabbel il-cost ta' l-għamara li tiġi prodotta hawn Malta ma' dik li tiġi minn barra, isib li l-għamara tagħna hija iktar għolja.

Pero' żammejna l-protezzjoni fuq is-settur ta' l-għamara proprju għaliex hemm madwar 2,000 jew 3,000 ruħ jaħdmu f'dan is-settur.

Qed jiġi studjat biex wieħed jara kif jista' jsir restructuring ta' dan is-settur.

Anke bl- industrial free trade zone - l-alternattiva li qed jissuġġerixxu l- Oppożizzjoni - dan is-settur ma tistax tibqa' tipproteġih, aħna ħassejna f'dan l-istadju, dan is-settur għandu jkollu il-protezzjoni meħtieġa.

Kellna anke talba mill-Federazzjoni ta' l-Industrija li peress li l-cane huwa ħafif u peress li huwa substitute għall-għamara magħmula mill-injam, il-levy li kien hemm fuqu ma kenitx għolja biżżejjed u għalhekk inħasset il-ħtieġa li jkun hemm żieda fil-levy.

Jiġifieri kif jista' japprezza l- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici f'dawn il-każijiet, bħal f'diversi każijiet oħra li sejjer insemmi, saru analiżi, rappreżentazzjonijiet u diskussjonijiet u anke jekk qabel kien hemm sitwazzjoni fejn prodott ma kellux levy għolja biżżejjed u ġie pprovat li dan huwa każ li jimmerita rikonsiderazzjoni, ħadna l-opportunita' u żidna l-levy.

Mr Chairman biex inkompli nitkellem dwar il-punti li qajjem l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici, niġi għal item ieħor li kellu on introduction of levy as per Bill 117, ta "box files".

Hawnhekk wieħed irid joqgħod ukoll attent għaliex il-klassifikazzjoni li qed immoru għaliha hija iktar dettaljata u allura hi iktar preċiża.

Kien hemm diversi każi li semma l- Onor. Mifsud Bonnici fejn il-levy - għalkemm kienet hemm f'forma oħra għax kienet taħt klassifikazzjoni ġenerali - issa ġiet identifikata b'mod speċifiku u b'mod iżjed ċar.

GĦalhekk fuq box files kien hemm on introduction of levy as per Bill 117.

Hawn diversi każijiet oħra bħal dan.

Każ ieħor li semma l-Onor.

Mifsud Bonnici kien dak ta' scouring creams and scouring liquids li wkoll għandhom an introduction of levy.

Jekk m'inix sejjer żball il-bierah għidt li l-iscouring creams and scouring liquids kienu kkonsidrati li jaqgħu taħt liquid washing preparations.

Filwaqt li fil-klassifikazzjoni l-qadima dawn kienu jaqgħu taħt l-H.S. Code 3402.20.10, peress li issa l-kwalifikazzjoni saret aktar fina kellna nidentifikawhom b'mod speċifiku għax ma ġewx jaqgħu taħt l-H.S. Code 3402.20.10.90 - il-klassifikazzjoni tal-liquid washing preparations li tidher f'paġna 35.

GĦalhekk fil-każ ta' scouring creams and scouring liquids kien hemm din it-tip ta' problema.

Fil-fatt sibna problemi simili f'diversi każijiet oħra.

Mr Chairman, każ ieħor li semma l-Onor.

Membru huwa dak tas-sigaretti, tabakk, pipe tobacco, tipi ta' sigarri u affarijiet simili.

Prinċipalment din kienet motivata minħabba kwestjonijiet ta' revenue, fis-sens li kien tneħħa d-dazju minn fuqhom.

Qabel sigarri ġejjin mill-Olanda kellhom dazju qawwi fuqhom li issa tneħħa.

Għaldaqstant for revenue raising or protection purposes u anke minħabba li dawn il-prodotti jikkompetu ma' prodotti manifatturati hawn Malta - is-sigaretti fejn hemm produzzjoni sostanzjali - inħass li kien hemm bżonn li jkun hemm levy biex iżżomm l- istess ekwivalenza bejn is-sigarri u s-sigaretti u allura tipproteġi r- revenue.

Jiġifieri din hi kwestjoni ta' protezzjoni u trasformazzjoni tad- dazju f'levy.

Dan ma sarx għax is-sigarri jiġu prodotti ħafna hawn Malta - veru li hawn min jipproduċihom, pero' is-suq huwa żgħir - imma for revenue safe guarding purposes.

Kien hemm diversi prodotti oħra, bħal vermouth and other wine of fresh grapes flavoured with plants or aromatic substances li fuqhom għamilna introduction of levy ta' Lm1 per litre.

Hawnhekk ukoll hawn distinzjoni għax fejn qabel forsi kien hemm l-item "wines" u l-vermouth kien jaqa' taħt din il-kategorija, peress li dan jista' jikkompeti ma' prodotti lokali, inħass li għandu jiġi speċifikat b'mod iktar preċiż.

Issemmew diversi punti oħra bħal wine of fresh grapes, including fortified wines.

Fuq l- istess prinċipju dan għandu levy ta' Lm1.50 per litre.

Kif kulħadd jaf għandna produzzjoni ta' inbid li qiegħda titjieb u sakemm din l-industrija tqum fuq saqajha u tkun tista' tibbenefika wkoll minn xi vantaġġi li jista' jkun hemm minn sħubija fl-Unjoni Ewropea, din il-levy se tibqa'.

Hawn qed nitkellem fuq prodotti li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel u mas- settur agrikolu.

Kif nafu, f'ħafna pajjiżi dawn il-prodotti għandhom element ta' protezzjoni qawwija u ta' sussidju fuq l-esportazzjoni, allura wieħed kellu jikkonsidra diversi miżuri kif fil-fatt għamilna hawnhekk.

Per eżempju, fil-każ ta' non-alcoholic beverages with a basis of milk, other than those prepared for infant use, hemm levy ta' 50c per litre.

Naturalment dan qed isir minħabba li qed nipproteġu l-industrija tal-ħalib u qed nagħtu eżenzjoni minn ħlas ta' levy fuq il-ħalib tat-trabi.

Issemmew diversi prodotti oħra u aħna kellna rappreżentazzjonijiet minn diversi assoċjazzjonijiet relevanti.

Fiċ-ċirkostanzi preżenti, fis-settur tal-food processing inħass il-bżonn li jkun hemm levy.

Dan sar minħabba jew għax ftaħna l-klassifikazzjoni, jew inkella biex inżommu ċerta konsistenza ma' prodotti oħra li huma protetti.

Per eżempju, fuq l-edible ice hemm levy ta' 5c per 100gm.

Din m'hix xi levy kbira, pero' nħass li għandu jkun hemm ċerta ekwivalenza ma' levies oħra li hemm fuq prodotti oħra bħal dawk tal-ġelati, eċċ.

Jekk immorru aktar 'il quddiem u naraw dawk il-prodotti li kellhom an introduction of levy insibu prodott li għandu x'jaqsam mal-ħawħ - hemm peaches, prepared or preserved, not containing added spirit, in immediate packings of a net content not exceeding 4 kg.

Pero' mbagħad hemm eżenzjoni fuq is-sliced peaches (not halves) in cans of a net content exceeding 2.8kgs.

General exemption bħal din tkun ħarġet primarjament minħabba li s-settur ta' l-industrija tar-ristoranti jużaw prodott li jiġi f'laned kbar li allura jkun użat għal bżonnijiet industrijali u ma jkunx prodott hawn Malta.

Għalhekk fuq smaller containers li jikkompetu direttament mal-produzzjoni lokali trid titħallas il-levy.

Il-punt huwa li wieħed ma jistax joħroġ regola ġenerali imma jrid jikkonsidra kull każ separatament, għaliex wieħed jista' jagħmillek bott ta' ċertu prodott u ta' ċertu daqs, mentri mbagħad il-caterers ikollhom bżonn il-prodott f'ċertu volum u għalhekk jużaw laned kbar.

Naturalment ma jkunx sensibbli li wieħed juża' il-bottijiet iż-żgħar għax dan m'hux ekonomiku u finalment ifisser żieda fil-prezz ta' l-ikel fir-restaurant, u żieda għat-turisti u għall-Maltin.

Allura bilfors li wieħed irid jidħol fid-dettall ta' dawn il- konsiderazzjonijiet.

Dan jinvolvi ħafna xogħol, għax naturalment wieħed irid joqgħod attent li meta jagħti eżenzjoni, din ma tiġix abbużata u jekk ikun hemm evidenza li qed isir abbuż, wieħed irid jerġa' jbiddel xi ħaġa biex ineħħi dak l-abbuż.

Kien hemm każijiet oħra li ssemmew bħalma hi l-introduction of levy fuq il-gardiniera prepared or preserved by vinegar or acetic acid.

Anke f'dan il-każ kien hemm rappreżentazzjonijiet.

Peress li dan il-prodott qed jiġi prodott hawn Malta, inħass il-bżonn li jiġi speċifikat u jkun hemm levy ta' 27c per kg.

GĦar-rigward taċ-chocolate covered wafers of a weight exceeding 10gm, inħass li fil-fatt il-kompetizzjoni iktar qiegħda fuq chocolate covered wafers li huma below 10gm.

Fil-verita' illum m'għandniex chocolate covered wafers exceeding 10 gm, allura għalfejn għandna nżommu prodott iktar għali milli forsi jista' jkun għall-konsumatur?

Il- konsiderazzjoni dejjem trid tkun fuq produzzjoni lokali, impiegi u prospetti ta' dik l-industrija, kontra l-fatt li l-levies jgħollu l-prezz ta' l-oġġett u mhux biss ta' dak li jiġi mportat.

L-ikbar insult li kultant jagħmlulu hu meta niltaqa' ma' xi ħadd li jipproduċi għal-lokal u jgħidli: "Peress li l-prodott bħal dak li nipproduċi jien għandu levy fuqu biex jiġi mportat, u la jien nagħmlu Malta għandi price order fuqu, irrid li din il-price order tiżdied b'10% jew 20%."

Ovvjament jien ngħidlu biex jġġustifika għaliex iridha tiżdied.

U hu jirrispondi li l-prodott ta' barra għandu prezz aktar għoli minn tiegħu!

Allura wieħed jagħmel levy biex jipproteġi il-prodott lokali, imbagħad il-fatt li prodott barrani għandu prezzi għoli meta jinbiegħ fil-ħwienet tagħna, għandu jiġġustifika li l-prodott Malti jżid il-prezz tiegħu!

Dan minflok ma jgħid li l-levy mhux qiegħda hemmhekk għal dejjem u allura għandu jara kif jagħmel biex ikun kompetittiv, jiddiversifika jew jispeċjalizza fi prodott wieħed li hu jista' jkun kompetittiv fih!

Dawn l-affarijiet jiġru u nista' ngħid li xi żewġt iĦdud ilu fid-9.00 a.m. kelli proprju każ ta' wieħed li ġie jgħidli biex ngħollilu l-price order għax il-prodott ta' barra huwa iktar għoli.

Grazzi!

Mela aħna nipproteġu, imbagħad din il-protezzjoni tiġi abbużata għall-iżvantaġġ tal-konsumatur!

GĦalhekk kultant wieħed irid jidħol każ każ, jerfa' r-responsabbilta' u janalizza s-sitwazzjoni vera u jara min fil-fatt se jiggwadanja.

Finalment jekk irridu li l-konsumatur Malti jiggwadanja, naraw li dan qed jiggwadanja u jekk naraw li l-prodott għandu futur, għandna nagħtuh iċ-ċans li hemm bżonn.

L-Onor.

Mifsud Bonnici semma każ ieħor fejn hemm an introduction of levy kif ukoll exemption.

Qed nirreferi għal paġna 19 fejn hemm "Mixes and doughs for the preparation of bakers' wares of heading No. 1905 excluding cake mixes in powder form".

Qed ngħidu "excluding cake mixes in powder form" għax dawn ma jsirux hawn Malta, pero' l-introduction of levy qiegħda fuq id-doughs.

Din qabel ma kenitx speċifikata biżżejjed u meta għamilna dawn il-listi ħsibna li l-għaġina taqa' taħt il-kategorija tal-pastry, imma fil-fatt ma kienx hekk, allura kellna nispeċifikawha b'mod definit.

Aktar 'il quddiem insibu wkoll iż-żejt ta' l-ikel - is-soya bean oil, sunflower seed oil u maize oil.

Peress li ż-żejt ta' l-ikel barra minn Malta huwa ssussidjat u aħna għandna l-produzzjoni tagħna, għamilna levy ta' 4c per litre.

F'dan il-każ inħass il-bżonn li jkun hemm din it-tip ta' protezzjoni.

Barra minn hekk daħħalna kategorija ġdida, għaliex qabel il-liġi ma kenitx tikkontempla għall-każ fejn ikun hemm mixture ta' żjut.

Hawnhekk konna semmejna maize, sunflower u soya bean - tliet tipi ta' żejt li bażikament jistgħu jidħlu bħala mixed vegetable oil.

Allura fuq il- Mixed, fluid vegetable oils, hemm levy li għalkemm tidher qisha introduzzjoni ta' levy ġdida, fil-fatt qiegħda hemm biex tkopri dan il- każ.

Fil-każ tas-semolina nsibu li dan il-prodott qabel kellu levy ta' 10c per kg u żammejniha l-istess.

Normalment semolina magħmula mid-durum wheat tingħata exemption għaliex min irid jimporta semolina magħmula mid-durum wheat, la din ma ssirx Malta jista' jitlob exemption.

Fil-prattika, id- Dipartiment ta' l-Industrija jikkonsulta mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u meta jissodisfaw ruħhom li dan huwa każ ġenwin tingħata l-exemption.

Pero' is-semolina tista' tiġi mportata fi kwantitajiet iktar għolja u allura tista' tikkaġuna ċerta kompetizzjoni u ċerta diffikulta' għas-settur tad-dqiq eċċ. Jista' anke jidħol id-dqiq minflok is-semolina, għalhekk wieħed irid jara wkoll il-volum li jkun dieħel.

La aħna għandna s-settur tal-flour mills u qed nipprovaw ngħinuh, qed nagħmlu dik il-levy fuq is- semolina.

Niġu issa għas-settur agrikolu fejn kif ikkwota l-Onor.

Mifsud Bonnici insibu li għal ċertu prodotti hemm "importation being liberalised in line with Government policy and within the parameters of the GATT agreement".

Mela qegħdin ngħidu "liberalised in line with Government policy", pero' aktar u aktar importanti dan qed isir within the parameters tal-World Trade Organisation fejn il-prinċipju tagħha huwa li ma jkunx hemm restrizzjonijiet fejn jingħad li ċertu prodott ma jistax jidħol.

Irid ikun hemm protezzjoni kwantifikata u m'hux sempliċement jingħad li prodott għandu bżonn liċenzja, imbagħad dik il-liċenzja ma tinħariġx.

Għandu jkun hemm protezzjoni li jkollha valur magħha.

Fil-futur dawn jisperaw li fil- pajjiżi industrijalizzati jew dawk li qegħdin jindustrijalizzaw, din it- tip ta' protezzjoni tonqos.

Dan huwa l-għan tal-World Trade Organisation.

Jiena hawnhekk ipprovajt nitratta l-punti u l-items li qajjem l-Onor.

Mifsud Bonniċi rigward għaliex kien hemm introduzzjoni ta' levies f'ċerti każijiet, għaliex hemm exemption orders u għaliex il-prodotti agrikoli għandhom il-levies li għandhom.

Ipprovajt nispjega wkoll jekk aħna naħsbux li din hija protezzjoni suffiċjenti għas-settur agrikolu u fil-fatt hekk naħsbu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: Mr Chairman, dan hu l-veru każ li jiġi konfermat li in vino veritas!

Hawnhekk issemma l-inbid u għax issemma l-inbid - anke jekk il-Ministru ma xorbux - beda jiskopri ftit mill-veritajiet ta' xi tfisser li tkun ministru bin-nies fuq dahrek jiddomandaw l-affarijiet.

Din hija esperjenza salutari għal kulħadd u tajjeb li wieħed jieħu l- implikazzjonijiet tagħha.

Il-Ministru lili ħawwadni daqsxejn waħda meta qal li l-industrija ta' l-inbid qed titjieb u tiela' fuq saqajha.

Jekk l- inbid jitjieb, bil-maqlub, tinżel 'l isfel m'hux titla' fuq saqajk!

Fil- fatt l-argument aħjar jespandih naqra waħda mil-lat tal-prezzijiet.

Huwa veru li daħal fil-prezzijiet f'kontest korrett fejn qal li hemm bżonn nipproteġu l-konsumatur - u meta nagħmlu l-levies, protezzjonijiet u kull miżura ta' natura fiskali fl-aħħar mill-aħħar tolqot lill-konsumatur - imma tajjeb li josserva wkoll x'qiegħed jiġri fil-livell tal-prezzijiet f'Malta.

Aħna minn din in-naħa tal-Kamra filwaqt li dejjem għidna li l-industrija Maltija teħtieġ għajnuna biex tqum fuq saqajha bis-serjeta' u tkun tista' tikkompeti mingħajr ma tippretendi li tibqa' għal dejjem ta' dejjem amen, protetta u mingħajr ma tippretendi li lill-konsumatur tisfruttah għax ikun a captive market, fl-istess ħin dejjem enfasizzajna li l-prezz huwa konsiderazzjoni ewlenija.

Jiddispjaċini ngħid li għall-Gvern il-prezz m'hux konsiderazzjoni.

Il-Ministru għamel referenza għal xi ħadd li avviċinah biex joħroġ price order ħalli jgħolli l-prezz ta' prodott li huwa protett permezz ta' levy.

L-ewwelnett għandu jiftakar li hija l-policy tal-Gvern tiegħu stess li jneħħi l-price orders, t-tieni nett għandu jirrifletti wkoll, kif nirriflettu aħna, dwar il-fatt li tassew qed ikun hemm prezzijiet li huma għoljin iż-żejjed u fl-istess ħin, mingħajr ma joqgħod idaħħal xi sistemi ta' kontrolli burokratiċi, wieħed għandu jara għaliex ċerti prezzijiet huma fil-livell li qegħdin.

Ħalli nieħdu l-eżempju ta' l-inbid.

Aħna lkoll nivvjaġġaw.

Jekk tmur l- Italja jew Sqallija, issib li f'pajjiż li qiegħed fl-Unjoni Ewropea, il- prezz domestiku ta' l-inbid, li allura suppost qiegħed fl-istess pożizzjoni tal-prezz domestiku ta' l-inbejjed tagħna huwa irħas ħafna mill-prezz li qed jiġi mitlub għal kull range ta' inbid f'Malta.

Issa veru li għall- inbid superjur, hawn ħames kwalitajiet ta' inbid ħlief dak popolari nett ta' ċertu prezz, Malta qiegħda tutilizza għeneb importat u allura jidħlu ċertu spejjeż ta' trasport għal dik il-materja prima, imma l-kontenut ewlieni ta' l-inbid huwa l-ilma.

M'għandniex ninsewha dik.

Dan kien hekk fi żmien Kristu, għadu hekk illum u jibqa' hekk għal dejjem.

Fl-opinjoni tiegħi, m'hemm l-ebda ġustifikazzjoni għaliex il-price range ta' l-inbejjed Maltin - m'hux qed inħares lejn min qed jipproduċihom, din qegħda right across the board - qiegħed fil-livell li qiegħed b'mod li sar assurd mill- kontest tal-konsumatur Malti u mill-kontest tat-turist.

Dan aktar u aktar meta kif jiġi translated il-prezz fir-ristoranti - apparti fil-konsum fid- djar li diġa' qiegħed għoli ż-żejjed - sar li m'hemmx dik id-differential li tiġġustifia li tixrob inbid ta' Malta flok tixrob inbid ta' barra.

Anke biex sempliċement tgħid li qed tixorb inbid ta' barra, allavolja f'ċerti każijet ma jkunx aħjar mill-inbejjed ta' Malta.

Jiġifieri l-Minsitru jagħmel tajjeb jekk iħares ftit iżjed lejn dan l-aspett tal-prezz.

Ħalli naqbad punt wieħed bħala referenza qasira għaliex ma nixtieqx intawwal l-intervent tiegħi.

Il-Ministru għamel referenza għas-settur agrikolu li ftaħna fuqu l-bieraħ u għall-food processing industry.

Jiena nixtieq li nisimgħu xi ħaġa dwar x'policy juża l-Gvern - apparti l-argument ta' l-esportazzjoni, għax hawnhekk qed inħares lejn is-suq Malti - jekk jinqalgħu ċirkostanzi fejn industriji li huma protetti permezz ta' levy, b'mod xieraq - m'hux qed ngħid "b'mod m'hux xieraq" - jiġu f'qagħda fejn għal raġuni jew oħra, minħabba mard jew minħabba nuqqas ta' materja prima indiġena, ma jkunux jistgħu jissodisfaw id-domanda totali tas-suq Malti.

Allura jkollok sitwazzjoni fejn jinħoloq, jew inkella jkun proġettat li se jinħoloq, ċertu shortage li anke jekk ma jkunx wieħed drammatiku jista' jkun wieħed li jindika lill-ministeri konċernati, għax hemm mill-inqas żewġ ministeri li huma konċernati, li jridu jagħmlu xi ħaġa biex ma jkunx hemm dik ix-shortfall bejn supply and demand.

F'ċirkostanzi bħal dawn hemm xi policy maħsuba?

U jekk hemm xi policy maħsuba, jista' l-Ministru jagħti indikazzjni ta' x'inhi?

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dwar l-aħħar punt, f'każ fejn ikun hemm indikazzjonijiet ċari li l-produzzjni lokali ta' xi prodott agrikolu jew tal-food processing industry m'hux se tlaħħaq mad-domanda, li jiġri huwa li tingħata exemption order limitata.

Jiġifieri f'dan il-każ għal ċertu perijodu ta' żmien wieħed ikun jista' jdaħħal dak il-prodott, f'dan il-każ bl-approvazzjoni tal-Ministeru ta' l-Agrikoltura.

Nista' nassigura lill- Kamra li din m'hijiex xi ħaġa faċli għax isir xogħol tajjeb ħafna biex jipproteġu s-settur agikolu ta' pajjiżna, pero' f'dan il-każ tingħata exemption order biex il-konsumatur Malti jkollu aċċess għal dak il-prodott bl-irħas prezz possibbli mingħajr ma jkun hemm levy li tgħolli l-prezz.

Il-każ ta' l-inbid huwa każ interessanti sa ċertu punt għaliex jekk wieħed iħares lejn il-passat, anke sa ħames snin ilu, meta l-prezzijiet fir- range kollha ta' l-inbid kienet ikkontrollata, isib li kien hemm inbid ta' ċertu livell biss.

Meta imbagħad niġu għal inbid aktar fin li jkollhom bżonn ir-ristoranti, kien hemm il-price order li kien iżomm il-prezz tiegħu fiss.

Meta lliberalizzajna l-prezz ta' l-inbid fuq ċertu ranges, m'hux fuq l-inbid kollu, li beda jiġri huwa li l-produtturi lokali bdew jispjeċjalizzaw aktar u saħansitra bdew jimportaw l-għeneb biex jipproduċu inbid ta' kwalita' tajba.

Fil-fehma tiegħi, meta nqabblu dan l-inbid lokali ma' inbid ta' barra li jinxtara mill-ħwienet, insibu li dan jikkompeti m'hux ħażin u l-kwalita' tiegħu hija tajba.

Jien m'inix xi espert f'dan il-qasam, pero' jien nivvjaġġa u nara kif inhu l-prezz ta' l- inbid f'postijiet oħra.

Veru li ssib inbid irħas minn tagħna, imma l- kwalita' m'hux dejjem tkun tajba daqs tagħna.

Bħalissa fuq l-inbid hemm levy ta' Lm1.50 per litre.

Naturalment wieħed jista' juża din il-levy fil- futur jekk jara li l-produtturi lokali qegħdin jipprovdu prodott m'hux f'livell daqshekk kompetittiv.

Meta hemm il-levy, wieħed dejjem jista' juża' the carrot and the stick argument li tgħid li l-protezzjoni qiegħda hemm biex tiżviluppa s-settur, pero' jekk ikun hemm ċertu abbużi, il-levy tista' tonqos biex finalment dak li jkun tkun qed timbuttah fid-direzzjoni t-tajba.

Rigward il-prezz ta' l-inbid fir-restaurants naqbel mija fil-mija ma' l- Onor. Spiteri u ma nafx għalfejn il-prezz ta' l-inbid fir-restaurants għandu tendenza li jkun għoli wisq u jiswa, tlieta, erba' jew anke ħames darbiet aktar milli tixtrih il-mara tad-dar.

Dan huwa extra cost għas- settur tat-turiżmu.

Veru li l-inbid trid tistokkjah, imma ma naħsibx li jimmerita dawk il-prezzijiet li kultant insibu f'ċertu restaurants.

Fuq dan il-punt naqbel ma' l-Onor.

Spiteri u naħseb li jkun tajjeb li l-messaġġ li wieħed irid iżomm is-settur tar-restaurants kompetittiv biżżejjed u mhux jgħabbih b'ċertu piżijiet esaġerati, joħroġ ċar.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien nixtieq nagħmel referenza għal dak li għadu kemm qal il-Ministru Bonnici, jiġifieri jekk il-levy ħallietx impatt fuq is-settur agrikolu jew le.

Hu qal li skond informazzjoni u analiżi li għamel, dan ma jirriżultalux.

Fid-diskorsi tal-Budget, aħna kkritikajna li l-perjodu ta' sentejn m'huwiex ġust għaliex is-settur agrikolu huwa settur differenti minn setturi oħra minħabba l-attivita' tiegħu u minħabba li l- output tiegħu tiddependi minn natura.

Xi ħadd qal li biex il-politika tal- Gvern tkun bilanċjata, il-levies għas-settur agrikolu mhux se jispiċċaw fl- 1996, imma se jkun hemm estensjoni.

Għalkemm intqal li se jkun hemm estensjoni, illum l-ebda bidwi u raħħal f'pajjiżna ma jaf kemm se tkun estiża l-policy tal-Gvern rigward il-levies għal dan is-settur.

Allura x'qed jiġri?

Per eżempju, jekk il-Ministru tal-Finanzi għandu bżonn Lm3 miljun, dan jiddeċiedi li jissellef billi jagħti 7.5% imgħaxijiet fuq perjodu ta' ħames snin għax ikun komdu li jippjana u jagħmel l- arranġamenti neċessarji sabiex iħallas lura dawn id-djun.

Il-bidwi jrid jaħdem bl-istess mod u f'dawn iċ-ċirkostanzi sentejn ma jfissru xejn.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Hawnhekk m'hawnx miktub sentejn.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-iskop tal-levies huwa biex sakemm ikun hawn il- free trade, l-industriji lokali tagħna jilħqu jaġġornaw irwieħhom u jipproteġu lilhom infushom għas-suq liberalizzat li se taffaċċja l- ekonomija tagħna.

Issa fl-aħħar Budget intqal li dawn il-levies se jkunu fuq perjodu ta' sentejn sabiex f'dan il-perjodu l-industrija lokali tkun tista' taġġorna s-sistemi ta' produzzjoni tagħha, kemm fis-settur agrikolu, kif ukoll fis-setturi l-oħra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Censu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA: Jiddispjaċini Mr Chairman, imma assolutament m'huwiex hekk il-każ.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: M'għandux għalfejn jiddispjaċik.

Jien qed nitlob informazzjoni.

ONOR.

CENSU GALEA: Kif għidt, jiddispjaċini ngħid li m'huwiex il-każ li f'xi ħin jew ieħor x'imkien kien hemm indikat li l-levies fuq il- prodotti agrikoli se jitneħħew f'sentejn, fi tliet snin, f'erba' snin, f'ħames snin jew f'mitt sena!

Jien jiddispjaċini għaliex għalkemm dan il- punt ġie repetut iktar minn darba mill-Oppożizzjoni u ġie miċħud iktar minn darba, jibqa' jiġi repetut.

Il-kwestjoni tal-levies fuq il-prodotti agrikoli hija ċara għal kulħadd.

Il-levies qegħdin hemmhekk għaż-żmien kollu li jkollna bżonnhom.

Jiġifieri mhux biss mil-lum sa meta nidħlu membri fl-Unjoni Ewropea, imma wkoll għaż- żmien ta' tranżizzjoni li rridu niftiehmu fuqu.

Ħarġu stqarrijiet iktar minn darba li jgħidu li l-levies fuq il-prodotti agrikoli jridu jkunu parti minn pakkett sħiħ li rridu niftiehmu dwarhom meta u fil-waqt opportun li nkunu qegħdin niddiskutu d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Bis-serjeta' ngħid li jiddispjaċini li nibqgħu nisimgħu gidba waħda wara l-oħra.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: L-Onor.

Galea mhux qed jgħid sew.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Lino Spiteri.

ONOR.

LINO SPITERI: L-ewwelnett mhuwiex il-każ li hawnhekk xi ħadd joqgħod jitkellem fuq gidba.

Jekk il-Ministru se joqgħod isemmi li qed tintqal xi gidba, l-giddieb huwa min jgħid li ħaddieħor huwa giddieb, jiġifieri f'dan il-każ huwa giddieb il-Ministru stess.

L-Onor.

Noel Farrugia tkellem ċar u rrefera għal xi ħaġa fil-kontest ta' dak li qed jingħad hawn ġew.

Issa dak li qed jingħad hawn ġew huwa - u jekk l-Onor.

Ċensu Galea kien imħabbat wisq biex jisma' x'qed jingħad hawn ġew jien nikkumpatih - li s-sistema tal-levies hija regime temporanju.

Għalhekk l- Onor. Noel Farrugia huwa korrett.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru tal- Finanzi li huwa l-bniedem inkarigat mill-economic policy u l-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi li huwa inkarigat mil-levies, qalu li hawnhekk m'għandniex levies li minnhom huwa nkarigat il-Ministru tal-biedja ħalli ħadd ma jilbes kappell ikbar milli għandu.

Il-Ministru Galea għandu kappell kbir biżżejjed u m'għandux jilbes wieħed ikbar milli għandu.

Iż- żewġ Ministri tennew li meta daħal ir-regime tal-levies, daħal regime temporanju.

Issa regime temporanju jfisser li xi darba dan irid jispiċċa; meta se jispiċċa la jaf l-Onor.

Noel Farrugia u lanqas jaf il-Ministru Ċensu Galea.

Li nafu żgur huwa li jekk kemm-il darba jkollna sitwazzjoni fejn ikun hemm Gvern Nazzjonalista li tassew idaħħal lil Malta membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, il-ftehim ikun irid jinkludi l-phasing out tal-levies.

Dik hija s-sitwazzjoni preċiża.

Mela m'hemm l-ebda gidba meta wieħed jgħid li l-levies se jispiċċaw u noqogħdu attenti kif nużawh il-kliem.

Mhux billi nidhru simpatiċi, imbagħad ilsienna jkun jaqta' iżjed milli għandu jaqta'.

Issa jien jiddispjaċini ngħid li f'dan il-każ - mhux dejjem - il- Ministru Galea hekk huwa.

L-Onor.

Galea m'għandux joqgħod jgħid li l-Onor.

Noel Farrugia qal gidba.

Dik hija l-qagħda.

Issa jekk dik hija l-qagħda, il-bdiewa jifhmuha.

Min jaħseb li l-bdiewa ma jifhmuhiex ikun qed jiżbalja.

L-Onor.

Ċensu Galea jaf kif jirraġunaw il-bdiewa u japprezzahom.

Bħall-Onor.

Galea jien ukoll ġej minn familja tal-bdiewa; dan għandna ngħiduh f'sens tajjeb u kburin b'dan.

Għalkemm il-bdiewa jista' ma jkollhomx edukazzjoni dawn ikollhom ħafna għerf u jifhmu li jekk issa l- Gvern qasam minn sistema ta' protezzjoni bbażata fuq il-quantitative restrictions għal waħda bbażata fuq il-levies ...

L-ewwelnett il-levies jistgħu jinqabżu minkejja li l-Ministru Bonnici josserva li fl-ewwel ħames xhur, kemm ilhom li daħlu, ma kien hawn l-ebda katastrofi.

J'Alla qatt ma jkun hawn katastrofi, imma l-perjodu tal-katastrofi huwa wkoll twil daqs il-perjodu li fih jitwieldu l-affarijiet sbieħ.

Mela l-katastrofi tiġri mil-lum għal għada!

Mela aħna qed nitkellmu fuq katastrofi!

Aħna qed ngħidu li dan huwa pass ta' evoluzzjoni skond il-policy tal-Gvern li bilfors irid iwassalna għal sitwazzjoni fejn is-settur agrikolu - l-iżjed settur sensittiv f'pajjiżna u l-iżjed settur li jifforma parti mill- identita' tagħna u għaldaqstant nippretendi li l-Ministru tal-Biedja minflok joqgħod jgħid li ħaddieħor huwa giddieb għandu jiddefendi din l- identita' - jkun trasformat mill-qiegħ nett.

Veru li jista' li jkun hemm partijiet minnu li jibdew jipproduċu ortikultura li tista' tiġi esportata, imma m'għandniex ninsew li f'dan il-pajjiż kellna ortikultura li kienet ippenetrat swieq ta' l-esportazzjoni - jiġifieri swieq barranin - u mietet, mhux espandiet.

Mela ma tantx għandna nkunu daqstant ċerti li dak li qed jiġi mbassar bilfors se jseħħ għalkemm nawguraw li jseħħ.

Jekk stess dan iseħħ, minħabba l-fatt li l-art tagħna hija limitata - l-Onor.

Bonnici huwa ekonomista u jaf din xi tfisser - u minħabba l-fatt li minkejja li għandna baħar qed nisfruttaw dak il-baħar permezz tal-fish farms b'mod żejjed - dan ma nistgħux nisfruttawh bħalma għamlu f'Manila fil- Filippini taħt id-dittatur Marcos, meta setgħu jirriklamaw ħafna art li kienet fil-baħar u jikkonvertuha f'art tajba għall-bini - f'Malta ma nistgħux nagħmlu dawn l-affarijiet.

Mela skond il-pjan tal-Gvern - kieku kellu jitwettaq - irid jiġi żmien meta jista' jkun hemm elementi żgħar mill- agrikoltura Maltija li jsiru iżjed sofistikati u iżjed jirrendu, imma l- parti kbira minnha tispiċċa.

Issa meta tispiċċa l-parti kbira ta' l- agrikoltura Maltija u meta jinftiehem il-punt - kif qed jinftiehem mill- bdiewa li jifhmu ħafna - li dan il-pass evolutorju se jseħħ, il-ħarba mill-art li diġa' teżisti u t-tnaqqis fil-popolazzjoni li tgħix mill- produzzjoni diretta tal-biedja - hawnhekk mhux qed nirreferi għall-part- time farmers, u din ngħidha bla sarkażmu, imma qed nirreferi għall-full- time farmers - se tkompli tinxef.

Jekk wieħed kellu jagħmel statistika, jsib konferma tal-perception li din il-popolazzjoni li qed nirreferi għaliha qed tixjieħ.

Mela allura l-preokkupazzjonijiet u l-interventi - tkun kif tkun il-forma ta' l-interventi li nagħmlu; eleganti, dritt, mhux dritt u l-interventi li smajt mingħand sħabi hawnhekk għandhom altru minn eleganza u mod dirett biżżejjed għax kultant aħjar tkun dirett milli eleganti ż-żejjed - li qed isiru minn din in-naħa huma maħsuba biex dan il- punt li jirrifletti realta' tal-preokkupazzjoni tal-bdiewa jiġi apprezzat iżjed min-naħa tal-Gvern.

Li jbeżżagħni fil-qagħda tal-Gvern mhux li ma naqblux ma' xulxin, imma li tant huwa riġidu fil-qagħda tiegħu - meta qed ngħid il-Gvern mhux qed ngħid għall-Onor.

Ċensu Galea, l-Onor.

John Dalli u l-Onor.

Josef Bonnici, imma għall-Gvern in ġenerali - illi m'huwiex miftuħ għal argumenti illi juruh li jista' jkun hemm dimensjoni oħra għal dak li qed jgħid hu stess.

Jista' jkun hemm angoli oħra li għandu jeżamina; jista' jkun hemm alternattivi leġittimi li ta' min iħares lejhom u jista' jkun hemm perikli li għadu ma apprezzahomx biżżejjed.

Ana politiċi u xi drabi nkunu wkoll partiġġjani, imma mhux dejjem.

GĦalhekk nappella biex l-interventi tagħna jiġu apprezzati f'dan il-kontest.

Jekk kull darba li nitkellmu neħduha li qisu qed isir attakk personali fuq xi ħadd jew inkella qed nipprovaw nigdbu jew inxewxu - li m'huwiex il-każ - mbagħad nispiċċaw biex lanqas nistgħu niftħu ħalqna u jekk ma niftħux ħalqna hawn ġew ikollna niftħu ħalqna u naġixxu b'mod iżjed qawwi barra minn hawn ġew.

Issa jekk triduna nagħmlu hekk, għidulna u anke dawk minna li ma jippreferux dik l-alternattiva jkollhom jirrevedu l-pożizzjoni tagħhom, jien l-ewwel wieħed.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Jekk jista' jkun nibqgħu daqsxejn fuq is-suġġett tal- klawsola 5.

ONOR.

CENSU GALEA: Jien qgħadt attent x'kont qed ngħid waqt l-intervent tiegħu u m'għidtx li s-sistema tal-levies m'hijiex transitorju.

Madankollu nagħmel enfasi mill-ġdid fuq il-punt - għax dan huwa l-punt li kontinwament qiegħed jingħad lill-bidwi, lis-sajjied u lir-raħħal Malti - li ġie repetut ma nafx kemm-il darba minn xi ġurnali u minn Membri ta' l- Oppożizzjoni, cioe' li l-levies fis-settur agrikolu se jitneħħew sa l- aħħar ta' l-1996.

Nagħmel enfasi fuq dan il-punt u l-perjodu sal-1996 proprju għall-istess raġuni illi għamel referenza għaliha l-Onor.

Lino Spiteri.

Jien konxju ta' x'jgħid il-bidwi Malti, bħalma naf li hu konxju l- Onor. Lino Spiteri u proprju minħabba li naf x'jaħseb u jħoss il-bidwi Malti kultant ikolli nirreaġixxi bil-mod kif irreaġixxejt.

Jekk hemm ħaġa li ddejjaq lill-bidwi Malti huwa proprju l-fatt illi x-xogħol tiegħu jista' ma jiġix apprezzat.

Madankollu din in-naħa tal-Kamra hija kontinwament konxja mix-xogħol kollu li jagħmel u konxja tal-bżonnijiet li għandu dan is- settur.

Għalhekk illum qed naraw x'inhuma l-bżonnijiet tiegħu bi programm għall-futur li jrid iwassal biex dan is-settur jibqa' jeżisti fis-snin li ġejjin.

Din in-naħa tal-Kamra temmen li s-settur agrikolu kien hawn loku l-bieraħ, illum, u se jibqa' jkun hemm loku fis-snin li ġejjin, irrispettivament mill-fatt illi s-settur huwa an ageing group - kif qal l- Onor. Spiteri.

Il-fatt li għandna numru sostanzjali tal-bdiewa Maltin li qegħdin jixjieħu huwa fatt li ma bediex il-bieraħ.

Naturalment l-Onor.

Spiteri huwa bniedem illi jiddiletta bl-istatistika u jagħraf x'inhuma t- trends ekonomiċi fil-pajjiż u jaf x'ġara f'dan is-settur mil-lat ta' numru ta' ħaddiema.

Jaf ukoll illi s-settur agrikolu żviluppa b'mod illi minkejja l-fatt li naqas in-numru ta' bdiewa jaħdmu full-time u l-art available għal skop agrikolu naqqset ukoll, l-intervent kontinwu tal-bidwi Malti biex jiżviluppa lilu nnifsu u jagħmel is-sistemi tiegħu ferm iktar effiċjenti, qegħdin kontinwament iżidu l-produzzjoni, kemm fl-interess tal- bżonnijiet ta' pajjiżna, kif ukoll għal skopijiet ta' esportazzjoni.

L-Onor.

Spiteri għamel referenza għall-fatt illi fil-passat kellna swieq barranin ta' ortikoltura li spiċċaw.

Diżgrazzjatament il-politika tal- passat wasslet biex ċerti swieq li kellna barra minn pajjiżna spiċċaw.

Qegħdin nagħmlu ħilitna kollha biex dawn is-swieq inkunu nistgħu nerġgħu niżviluppawhom mill-ġdid.

Jekk irridu nkunu onesti, nafu illi jekk kemm-il darba u meta nsiru membri ta' l-Unjoni Ewropea, ma jkunx hemm speċi ta' one- way traffic fejn minn pajjiżi barranin jiġi li jrid, filwaqt li minn pajjiżna ma jmur xejn.

Preżentement is-sitwazzjoni hija li fis- settur agrikolu, ħlief għal perjodi qosra mis-sena, min jesporta irid iħallas dazji barra mill-pajjiż.

Dan huwa wkoll wieħed mill-benefiċċji li meta nkunu membri ta' l-Unjoni Ewropea, u possibilment anke qabel inkunu membri, nistgħu ngawdu minnu.

Irridu naslu għal sitwazzjoni fejn dak li nesportaw ma nibqgħux inħallsu dazju fuqu bil-konsegwenza li nkunu nistgħu niftħu swieq ġodda barra minn pajjiżna.

Illejla, waqt id-diskussjoni xi ħadd għamel referenza għall-ħut li jiġi esportat.

Veru li dawk li qegħdin irabbu l-ħut fil-fish farms qegħdin isibu diffikultajiet minħabba l-fatt li jridu jħallsu 15% dazju.

Kellna wkoll bdiewa Maltin li pprovaw jesportaw prodotti agrikoli oħrajn, iżda wkoll iffaċċjaw id-diffikulta' illi kellhom iħallsu d-dazju fuq prodotti Maltin.

Dan ukoll irridu nfehmuh lill-bidwi Malti u konvint li dan qiegħed jifhmu.

Nagħmlu żball li nipprovaw ngħidu lill-bdiewa Maltin li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern qed jippreparalhom iż-żmien meta jispiċċaw.

M'huwiex il-każ, il-Partit Nazzjonalista fil-gvern qed jipprepara għaż- żmien meta l-bidwi Malti jsir aktar effiċjenti, isir aktar kapaċi jipproduċi b'mod illi aħna, fiċ-ċokon tas-suq tagħna, lil dan is-settur immexxuh 'il quddiem.

Pero' aħna nafu li mhux kapaċi nipproduċu bħalma jipproduċu Sqallija, l-Italja, Franza, l-Ingilterra u xi pajjiż ieħor fid- dinja.

Dan is-settur qed jurina li huwa kapaċi jibbenefika mid-dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Nagħmlu żball jekk bil-kliem tagħna nagħtu xi indikazzjoni li dan is-settur se jbati minħabba d-dħul tagħna fl-Unjoni Ewropea.

Veru li dan is-settur għandu sfida, imma huwa kapaċi jilqagħha b'mod iktar pożittiv.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi l-emenda "A" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda "C" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "C" għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 5, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor Membri: No) Carried.

Klawsola 5, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

PERMESS TAL-KUMITAT

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nitlob il-permess tal-Kumitat biex nerġgħu ngħaddu għal klawsola 4 ħalli nagħmel emenda verbali.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel li nerġgħu ngħaddu għal klawsola 4?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata

Klawsola 4 - Sostituzzjoni ta' l-artikolu 15 ta' l-Att prinċipali.

Clause 4 - Substitution of section 13 of the principal Act.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Chairman, għandi din l-emenda verbali:

Fit-test Malti, fin-nota marġinali li hemm għall-klawżola 4, minflok il-kliem "artikolu 15" għandhom jidħlu l-kliem "artikolu 13".

In the Maltese text only, in the marginal note for clause 4 for the words "artikolu 15" there shall be substituted the words "artikolu 13".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi l-emenda kif moqrija mill-Ministri.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 4, kif emendata verbalment.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4, kif emendata verbalment, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1- Titolu fil-qosor u bidu fis-seħħ.

Clause 1 - Short title and commencement.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Chairman, għandi din l-emenda:

"D" Fil-klawżola 1, minflok il-kliem "l-Att ta' l-1994 li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali" għandhom jidħlu l-kliem "l- Att ta' l-1995 li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali".

"D" In clause 1, for the words "the Local Manufactures (Promotion) (Amendment) Act 1994" there shall be substituted the words "the Local Manufactures (Promotion) (Amendment) Act, 1995".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "D" għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola1, kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nipproponi li l-Kumitat jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija, jagħmel xi emendi żgħar u xi renumbering li jista' jkun hemm bżonn.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Kumitat jaqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkorreġi xi żbalji ta' l-ortografija, jagħmel xi emendi żgħar u xi renumbering li jista' jkun hemm bżonn.

Fit-8.30 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJI TA' IMPORTAZZJONI (EMENDA NRU.

IMPORT DUTIES (AMENDMENT) (NO.

3) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri

Ikompli mis-26 ta' April 1995

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa in possession.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, insistejt kemm-il darba li l-liġi li għandna quddiemna rridu narawha f'kumpless ta' miżuri oħra li għandhom x'jaqsmu min-naħa mat-tneħħija tad-dazji fuq importazzjoni mill-Unjoni Ewropea u min-naħa l-oħra għandha x'taqsam mad-dħul tat-taxxa tal-VAT, u ma tistax tifred waħda mill-oħra.

Kont wasalt fil-punt fejn kont qed ngħid li f'dak li għandu x'jaqsam mat-tneħħija tad-dazji fuq importazzjoni mill- Unjoni Ewropea bilfors se jkun hemm - mingħajr ma l-Gvern ta ebda ħsieb tagħha - implikazzjonijiet fuq il-vantaġġi li tgawdi Malta bħalissa vis-a- vis ċerti pajjiżi, per eżempju l-Istati Uniti u l-Kanada, rigward l-iskema tal-preferenzi ġeneralizzati.

X'irrid nifhem biha din?

Bħalissa Malta tgawdi mill-General Scheme of Preferences għax hija konsidrata li hija pajjiż li jikkwalifika għal dawn il-benefiċċji mogħtija mill-Istati Uniti, mill-Kanada u minn pajjiżi oħra li huma meqjusa bħala pajjiżi li qegħdin jiżviluppaw.

Il-Generalised Scheme of Preferences f'dak li għandu x'jaqsam ma' dazji hija sistema li ġiet imdaħħla matul is-snin taħt l- awspiċi tal-Ġnus Magħquda mill-organizzazzjoni speċjalizzati tagħha biex pajjiżi li huma żviluppati jagħtu lill-pajjiżi oħra mitqiesa li qed jiżviluppaw preferenzi fuq l-importazzjoni tagħhom minn dawn il-pajjiżi unilateralment mingħajr ma dawn il-pajjiżi jkunu mistennija li jagħtu xi kontra parti, xi quid pro puo.

Jiġifieri pajjiż li hu mitqies bħala pajjiż li qed jiżviluppa jkun jista' jesporta ċerti prodotti taħt il- Generalised Scheme of Preferences lill-Istati Uniti mingħajr ma jkollu għalfejn iħallas dazji hu u jidħol fl-istati Uniti, fil-Kanada u f'pajjiżi oħra.

GĦalija jidher ċar li l-mod kif il-Gvern qed jippreżenta t-tneħħija tad-dazji fuq l-importazzjoni mill-Unjoni Ewropea, minnufih twaddab dubju fuq l-istatus ta' pajjiżna vis-a-vis il-Generalised Scheme of Preferences f'dak li jirrigwarda l-Istati Uniti u pajjiżi oħra.

Ta' min jgħid li din m'hijiex konsiderazzjoni żgħira għax nafu li ħafna mill-esportazzjoni industrijali Maltija li tmur lejn l-Istati Uniti u lejn il-Kanada - imma l- iktar lejn l-Istati Uniti - tibbenefika minn dħul fl-iStati Uniti li fuqu ma tħallasx dazju.

GĦalhekk jidher li l-Gvern bl-azzjoni tiegħu ma ta l- ebda ħsieb li jekk l-Amerikani minħabba dak li għamel fl-1 ta' Jannar ta' din is-sena jiddeċiedu li jneħħu l-istatus ta' Malta minn taħt il- Generalised Scheme of Preferences, l-esportazzjoni Maltija lejn l-iStati Uniti tista' tintlaqat anzi tintlaqat bid-dħul ta' dazji fuqhom tar-regime Amerikan.

Ħaġa bħal din m'hijiex ta' min jarmiha, jiskartaha jew jissottovalutaha għaliex tista' tolqot effettivament faxx qawwi ta' esportazzjoni elettronika li titlaq minn Malta u li tispiċċa b'xi mod jew ieħor fl-iStati Uniti.

Tajjeb li l-Gvern jispjega l-ħsieb tiegħu fuq din il-ħaġa u anke fil-kontest mhux biżżejjed sħiħ u sod - fl-opinjoni tiegħi; aktar u aktar issa wara li jiena flimkien ma' l-Onor.

Lino Spiteri żorna l- Kanada u l-Istati Uniti - li bih il-Gvern qed jippromwovi l-interessi kummerċjali u ekonomiċi ta' Malta fl-Amerika in ġenerali.

Jidher ċar li l- effetti qed jinħassu sew fil-mod kif il-Gvern iddedika ħafna mill-ħin u mir- riżorsi tiegħu biex jippromwovi relazzjonijiet ma' l-Unjoni Ewropea jew jippromwovi l-ossessjoni tiegħu biex idaħħal lill-Malta membru sħiħ ta' l- Unjoni Ewropea u f'ċerti pajjiżi tagħha a skapitu tal-ħsieb, tal-ħin u tar- riżorsi li jmissu ddedika għal promozzjoni kummerċjali u ekonomika ta' Malta fl-Amerika ta' Fuq.

Jiġifieri waħda torbot ma' l-oħra.

Sur President, bil-mod li l-Gvern neħħa d-dazji f'dak li għandu x'jaqsam ma' l- importazzjoni mill-Unjoni Ewropea, bil-periklu li jtellef lill-Malta l- aċċess għal Generalised Scheme of Preferences Amerikani, tinkwadra mal- benign neglect, man-nuqqas ta' attenzjoni u l-impenn li bihom il-Gvern preżenti matul dawn l-aħħar snin ħares u mexxa r-relazzjonijiet kummerċjali u ekonomiċi ma' għad ta' pajjiżi ta' ċerta importanza fothom l-iStati Uniti u l-Kanada.

Hawnhekk wieħed jistenna li jkollna spjega min-naħa tal-Gvern dwar kif qed jara l-inkwadrament ta' Malta fl-iskemi GSP vis-a-vis dawn il- pajjiżi li fuqhom tgħaddi kummerċ li m'huwiex ta' min jwaddbu fil-ġemb.

Sur President, l-aħħar punt li xtaqt nagħmel huwa li nerġa' norbot ma' l- argument u ma' l-idea l-fatt li dak li għandna quddiemna huwa pakkett sħiħ, pakkett li jnaqqas id-dazji fuq l-importazzjoni u jdaħħal il-VAT bħala l- alternattiva u effettivament għandu impatt fuq l-għoli tal-ħajja u fuq il- prezzijiet f'pajjiżna.

Din il-ġimgħa ħarġet l-istatistika finanzjarja dwar id-dħul tal-Gvern fl-ewwel xahrejn jew tliet xhur u minnha jirriżulta - fil- bidu ta' dan id-dibattitu fil-kwadru tal-tliet Bills li kellna quddiemna l- Ministru kien irrifjuta li jagħti xi forma ta' stima ta' dħul li qed ikollu u li se jkollu mill-VAT u l-istatiska li ħareġ il-Gvern stess fil-Gazzetta tal-Gvern, tagħti informazzjoni dwar id-dħul mid-dazji u mill-VAT għall- ewwel tliet xhur ta' din is-sena - li naqas id-dħul mid-dazju xahar b'xahar meta mqabbel mas-sena li għaddiet.

Ovvjament ma kienx hemm dħul mill-VAT, imma beda jidħol id-dħul mill-VAT minn Jannar, Frar u Marzu.

L- indikazzjoni hija li jekk ngħoddu l-VAT mad-dazju għall-Jannar, Frar u Marzu ta' din is-sena u nikkomparawhom mad-dħul mid-dazju tas-sena li għaddiet, jiġifieri Jannar, Frar u Marzu nsibu li d-dħul mid-dazji plus il- VAT ta' din is-sena huwa sostanzjalment ogħla mid-dħul mid-dazji biss.

Allura wieħed bilfors jistaqsi: Kif tinkwadra dan id-dħul proviżorju li għandna għall-ewwel tliet xhur ma' l-istqarrijiet li għamel il-Gvern is- sena li għaddiet, li bid-dħul tal-VAT mhux se jkun hemm żieda fil-piż tat- taxxi fuq il-poplu?

Wieħed jipproġetta li jkun hemm ċertu żieda fl-annual growth anke f'dak li għandu x'jaqsam mad-dħul mid-dazji, imma jekk wieħed jipproġetta fuq ċertu ammont ta' żieda fuq il-figuri tad-dazji tas-sena li għaddiet - kieku kollox baqa' kif kien is-sena li għaddiet - u jqabbilhom maż-żieda li l-Gvern qed ikollu mid-dħul tal-VAT u d-dazji, jirriżulta li dak id-dħul huwa aktar qawwi milli l-Gvern kien qed jgħid li se jkun is- sena li għaddiet.

Jiġifieri d-dħul mill-VAT u mid-dazji, din is-sena huwa aktar ta' piż fuq il-poplu milli jippretendi l-Gvern.

Sur President, hawnhekk nixtieq infakkar x'ippretenda l-Gvern is-sena li għaddiet.

Is-sena li għaddiet il-Gvern ippretenda li f'dak li għandu x'jaqsam mal-VAT, din m'hijiex se tkun ta' piż extra fuq it-tax payer.

Il- VAT sempliċement se tikkompensa għat-tnaqqis ta' dazji li jirriżulta mill- miżuri li għandna quddiemna llum.

Il-figuri diġa' qed juru li dak l- assessment m'hux korrett.

Nagħlaq billi nistieden lill-Ministru jikkummenta ftit fuq dawn il-figuri li għandu u jgħidilna kif se jqabbel l-argumenti li għamel is-sena li għaddiet, jiġifieri li permezz tal-VAT se jkollu l-istess piż fuq it-tax payer bħalma kellu qabel ma ddaħħlet il-VAT u li din se tkun newtrali fuq il-piżijiet li se jġorr it-tax payer mal-fatti li jippubblika hu nnifsu għall-ewwel tliet xhur ta' din is-sena li juru li bil-VAT u d-dazji li baqa' qed ikun hemm piż aktar sostanzjali - għax id-dħul tal-Gvern qed ikun aktar - milli kien, qabel ma ddaħlet il-VAT.

Naħseb li anke fuq dan il- punt, il-Gvern irid jipprova u jittestja l-kredibilita' tiegħu għaliex l- istatements li l-Ministru kien jagħmel is-sena li għaddiet kienu kategoriċi għall-aħħar, anzi ħareġ rapport - ma nafx ta' kemm-il faċċata - sħiħ li suppost kien juri li mhux se jkun hemm żidiet fil-piżijiet tat-taxxa bil- VAT, imma li din sempliċement tikkompensa għal piż tad-dazju.

Dan jirriżulta li ma kienx il-każ u mill-figuri li diġa' ħarġu għall-ewwel tliet xhur, wieħed jippreżumi li iktar 'il quddiem dawn il-figuri tad-dħul mill-VAT se jiżdiedu u mhux jonqsu.

Għalhekk ikun tajjeb li fin-nuqqas totali li kellna s'issa f'dan id-dibattitu ta' spjega konċettwali dwar x'inhu għaddej f'dak li huwa irbit konċettwali bejn it-tnaqqis ta' dazji li qed jagħmel, ma' dħul tal-VAT, mas-sitwazzjoni internazzjonali ta' Malta fil-qasam tal-kummerċ, l-Ministru fir-risposta tiegħu jagħti spjega ta' l- impatt fiskali bħala taxxa li l-VAT qed ikollha.

Aktar kmieni, meta kellna dan is-cycle ta' debates, il-Ministru rrifjuta li jitkellem għax qal li m'għandux il-figuri, imma issa għandu l-figuri, u tajjeb li jkollna l-ewwel assessment preliminari biex il-poplu jkun jista' jibda jiġġudika minn issa.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Nistieden lill-Ministru jgħaddi għal winding up.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, se nipprova ngħaqqad ir-risposta bejn dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni llum u dak li qal f'seduta oħra madwar tliet ġimgħat ilu meta konna bdejna niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi.

L- argumenti tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni iċċentraw fuq dak li qed jgħid issa, jiġifieri fuq in-nuqqas ta' linkage bejn it-tliet Abbozzi ta' Liġi li għadna kemm għaddejna.

Dan huwa l-ewwel punt u se nibda inweġibhom wieħed wara l-ieħor.

Naturalment il-linkages bejn dawn l-Abbozzi ta' Liġijiet ma setgħux ikunu hawn.

Meta għaddejna l-ewwel żewġ Abbozzi ta' Liġijiet, kont spjegajt li l-ewwel tnejn kienu jirriggwardaw unikament il-miżura fil- Budget li jiżdied id-dazju u s-sisa fuq is-sigaretti.

Fuq il-mod kif ġew riveduti r-rati tad-dazju, wieħed seta' jara għaliex għamilna pubbliku ....

Waqt il-Budget Speech f'Novembru tas-sena l-oħra niftakar li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra dokument li fih kien hemm analiżi ta' kif se jiċċaqilqu t-taxxi indiretti kollha fil-pajjiż u fuq dan kien hemm studju komparattiv bejn kif kienet il-pożizzjoni għall-1994 u kif se tkun tkun il-pożizzjoni għall-1995 bl-introduzzjoni tal-VAT.

Hemmhekk konna stipulajna fid-dettal ta' kull H.S. Code kif se jsiru l-movimenti bejn id-dazji, il-levies u l- excise li kien hemm fl-1994 u d-dazji - jew in-nuqqas tagħhom billi issa neħħejna d-dazju minn fuq il-prodotti li jiġu mill-Ewropa - u l-levies kif ġew riveduti u li għadna kif iddiskutejna f'din is-seduta.

Dħalna wkoll fid-dettall ta' kif il-VAT daħlet u fuqhiex daħlet u naturalment ukoll kif ġiet riveduta l-excise duty.

Jiġifieri kien hemm comparative analysis sħiħa ta' dak li sar u konċettwalment spjegajna kemm-il darba dak li qed ngħidu.

Aħna għidna li s-sistema ta' tassazzjoni indiretta fil-pajjiż riedet tinbidel u għalhekk jien dejjem insistejt li, kontra dak li xi wħud kienu qed jipprovaw jgħidu, aħna bil-VAT ma konniex qed indaħħalu taxxa ġdida imma konna qed indaħħlu mezz ġdid kif tinġabar it-taxxa indiretta li kienet tinġabar qabel.

Qabel it-taxxa kienet tinġabar fuq il-konsum ta' xi prodotti importati imma llum qed tinġabar fuq il-konsum tal-prodotti importati u dawk maħduma lokalment kif ukoll fuq il-konsum ta' xi servizzi.

Dik hija s-sistema kif daħħalniha.

Naturalemt l-konċett hu li aħna qegħdin nipproġettaw li pajjiżna jidħol fl-Unjoni Ewropea kif nispera li jidħol dalwaqt.

Il-pjani tagħna ma jaħsbux mil-lum għal għada biss imma jaħsbu wkoll biex naslu għat-target li nkunu ffissajna.

Mr Speaker, din m'hijiex kwestjoni ta' impożizzjoni.

Kull darba li nipprovaw nipproduċu xi ħaġa ġdida tisma' lil min jgħid li qed issir għax ġiet imposta fuqna.

Aħna għandna l-oġġettivi u l-miri tagħna u biex nilħquhom irridu nippreparaw lill-poplu tagħna f'dak kollu li għandu x'jaqsam magħhom.

Jiġifieri aħna daħħalna s-sistema tal-VAT u magħha għamilna sistema ta' dazji mibnija fuq il-common external tariff li hemm fl-Unjoni Ewropea u sistema ta' levies biex inkunu nistgħu nagħtu l- protezzjoni li jkun hemm bżonn għall-industrija tagħna - irrispettivament minn dak it-tip ta' protezzjoniżmu li semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni tas- CET li hija intiża biex tipproteġi s-sitwazzjoni Ewropea; 'il quddiem ngħid kif inħadmet is-CET - pero' għamilna sistema ta' levies ukoll li m'hijiex kontemplata fl-Unjoni Ewropea.

Għalhekk jien ngħid li dak li għamilna m'hijiex customs union.

Kieku għamilna customs union kieku ma kenitx tiġi tollerata li nżommu, nemendaw u nżidu, kif qalu xi kelliema ta' l-Oppożozzjoni llum, l-levies li kellna u li għad għandna.

Dawk għamilnihom speċifikament wara studji dettaljati li saru mal-Federazzjoni ta' l-Industrija, maċ-Chamber of Commerce, mal-GRTU, mad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura, wara rappreżentazzjonijiet, wara li għidnilhom kif jaħsibha l- Gvern, wara li ġew kontro proposti - jiġifieri għamilnihom wara li ddiskutejnihom flimkien f'round tables li damu ġranet sħaħ.

Dan kien kollu eżerċizzju li sar biex nesiġu x'inhu l-livell ta' protezzjoni li għandna bżonn - fuq din nitkellem iktar fid-dettal.

Aħna għidna li ladarba nidħlu fl-Ewropa s-CET se tkun il-livell ta' dazji li se jkollna niffaċċjaw.

Allura x'għamilna?

Aħna għamilna studju li bbażajnih fuq dak li konna importajna fl-1993 - naturalment hawn qed insemmi s-sena 1993 għaliex konna qed nagħmlu l-eżerċizzju fl-1994 - u analizzajna fid-dettal l- importazzjoni kollha li daħlet f'Malta H.S. Code b'H.S. Code, nerġa' ngħid, biex naraw minn fejn daħlet din l-importazzjoni.

Għalfejn?

Dan għamilnih ħalli naraw jekk bis-CET konniex se npoġġu piżijiet esaġerati fuq l- industrija u fuq il-konsumatur Malti.

Aħna rajna item partikolari minn fejn ġie importat u meta rriżultalna li dan ġie mportat b'mod predominanti - jekk m'iniex sejjer żball użajna ċ-ċifra ta' 25%, 30% jew 33% - sa 25% minn barra mill-Ewropa, allura qagħdna attenti li ma napplikawx is-CET biex b'hekk ma nżidux ċerti piżijiet fuq dak li jsir f'Malta.

Per eżempju, fejn irriżultalna li dak li ndaħħlu huwa prattikament mill-Ewropa, allura applikajna s-CET b'mod normali għaliex dan ma kien se jaffettwa lil ħadd.

Imma meta kellna sitwazzjonijiet fejn kien hemm prodotti ta' l-ikel u mediċinali li fihom kien hemm ċerti tariffi skond is-CET, allura għażilna biex nipproteġu wkoll il-livell tal-prezzijiet tal-konsum billi ma napplikawx is-CET.

Hawn wieħed jista' jifhem id-dettall u x-xogħol li daħal f'dan it-tip ta' eżerċizzju.

Mr Speaker, forsi f'dan il-Parlament issib min jgħid kif ġew is-600 paġna u jien ngħidlu li dawn ġew analizzati linja linja u mhux biss fuq it- tip ta' dazju li se jkollhom imma wkoll fuq il-levies, fuq il-VAT u anke fuq l-excise li se jkollhom.

Dan l-eżerċizzju estensiv sar fil-Ministeru tal-Finanzi u jien ukoll kelli x'naqsam miegħu.

Jien naħseb li llum għandna riżultat li jidher u dan narawh mill-fatt li l-ekonomija Maltija m'għamlilhiex ħsara anzi ngħid li l-ekonomija Maltija assorbietu tajjeb ħafna.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni staqsiena x'inhija l-istrateġija dwar it- tneħħija tal-protezzjoni.

Aħna tkellima dwar din f'dan il-Parlament dawn l- aħħar tlett ijiem.

Jien ma nistax nifhem kif - din ili ngħidha tmien snin f'dan il-Parlament - il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għadu ma daħħalx f'rasu x'inhija l-istrateġija tal-protezzjoni f'pajjiżna llum.

Aħna għidna li ma nipproteġux lill-investiment imma lill-ħaddiem.

Dak huwa l-bottom line u l- aħjar hu li nibdew minn hemm.

Nerġa' nirrepeti li aħna nipproteġu l- postijiet tax-xogħol u l-livell ta' protezzjoni f'pajjiżna tkun skond il- livell tax-xogħol.

Jiġifieri aħna ma nipproteġux biex jikber il-profit margin, fis-sens li ma nipproteġux biex wieħed jagħmel il-profitti għax qiegħed iħaddem makna u jew għax qed jorbot lill-poplu Malti biex jixtri l- prodotti tiegħu.

Mhux għal hekk nipproteġu aħna imma nipproteġu skond il- bżonn li jkollna biex inżidu x-xogħol.

Kien hawn min semma l-fabbriki tat-tessuti.

Hawn nerġa' ngħid li llum għandna problema għaliex dawn ma jsibux nies biex jaħdmulhom.

Allura x'hemm x'tipproteġi f'din?

Jiġifieri ma jagħmilx sens li aħna nipproteġu l-qomos f'pajjiżna!

Le, ma tagħmilx sens u jeħtieġ li l-Oppożizzjoni tifhimha jekk qed tgħix f'Malta.

Le, ma jagħmilx sens li nipproteġi l-qomos biex dawk li qed jipproduċu affarijiet oħra għall-esportazzjoni u li għandhom bżonn l-istess tip ta' ħaddiema, ma jsibux ħaddiema u b'hekk ikollhom jgħollu l-prezzijiet tagħhom.

Din it-tip ta' sistema ma tagħmilx sens.

Hemm bżonn li dan nifhmuh.

Jiġifieri jekk ma nifhmux din il-ħaġa bażika jew dawn l-affarijiet bażiċi ta' amministrazzjoni ekonomika, allura nistaqsi fejn se naslu jekk xi darba dawn in-nies ikunu huma stess li jieħdu dawn it-tip ta' deċiżjonijiet.

Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni reġa' ħareġ bl-argument ta' l- effikaċja bejn il-ġbir tad-dazju u tal-VAT fejn qal li d-dazju qed jinġabar minn erba' points u li l-VAT trid tinġabar minn ħafna nies.

(Interruzzjonijiet) Veru li l-dazju jinġabar minn erba' points u li l-VAT tinġabar minn ħafna nies, pero' dan ma jfissirx li tkun iktar jew inqas effikaċi.

Irrid ngħid li peress li dan huwa pajjiż żgħir - hawnhekk dejjem nużaw l-kontra-argument ta' l-Oppożizzjoni - il-VAT titħaddem aħjar.

Jiġifieri jista' jkollna ħafna iktar kontroll fuq dak li qed jiġri għaliex aħna żgħar ħdejn il-pajjiżi kbar li għandhom il-miljuni jew mijiet ta' eluf ta' taxpayers.

Kif qegħdin, aħna nistgħu nikkontrollaw fl-iktar livelli baxxi taċ-chain tad-distribution biex nassiguraw li l-affarijiet qed jimxu sew.

Issa din ta' l-effikaċja narawha mill-effett li se jkun hawn fl- ekonomija fuq il-black economy.

Niġi issa biex inwieġeb għall-aħħar punt li għamel il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Hu qalilna li meta kien qed jitkellem l-ewwel darba, jien għidtlu li ma għadniex ċifri.

Issa wara li ġew ippubblikati ċ-ċifri ta' l-ewwel tliet xhur, jien nixtieq nitlob lill-Onor.

Alfred Sant biex jgħidilna kif jinterpreta r-riżultat.

Sur Kap ta' l-Oppożizzjoni ħa nispjega biex ma nagħmilx kummenti oħra.

L-ewwelnett nifhmu kif qed taħdem il-VAT?

Mhux issa rridu nneħħuha u għandna lanqas fhimna kif taħdem!

Dan li qed jinġabar illum mid-Dwana huwa VAT li fil-fatt jrid jiġi ritornat.

Il-veru returns tal-VAT m'humiex dawk li qed jinġabru mid-Dwana imma huma r- returns li bdejna nirċievu minn nofs dan ix-xahar - kif spjegajtlu l- aħħar darba; għandna noqogħu attenti ħalli nipprovaw nifhmu.

L-aħħar darba, lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni spjegajtlu li dan huwa proċess li jrid jibqa' għaddej żgur sal-15 ta' Lulju, għaliex illum kull min qed idaħħal prodotti f'pajjiżna qiegħed iħallas VAT, liema VAT fil-biċċa l-kbira tagħha se tkun input tax għalih, jiġifieri se tkun VAT li se jieħu lura.

Naturalment imbagħad l-VAT li se jkun ġabar se tkun l-output tax tiegħu mill-bejgħ li jkun għamel hu.

Minn dawk iċ-ċifri tal-VAT li qed niġbru mid- Dwana hemm VAT li fil-fatt se nirrifonduha mingħajr m'hu se jkun hemm contra partita tagħha fir-returns li se jkollna.

Nieħdu eżempju ta' tabib li jimporta apparat li għandu bżonn fil-klinika tiegħu.

Dan iħallas il-VAT u se jidher f'dawk iċ-ċifri li ppubblikajna li hija VAT li tħallset.

It-tabib pero' meta hu jagħti s-servizz tiegħu ma jiġġarċjax VAT pero' se jikklemja lura l-VAT li hu ħallas fuq dak l-apparat li mporta.

Jiġifieri dak l-element ta' VAT llum qiegħed f'dawk iċ-ċifri li ġew ippubblikati.

Jekk għandek kumpannija tal-manifattura li timporta makkinarju, ħallset il-VAT fuq il-makkinarju kollu, pero' naturalment fl-ewwel tliet xhur ta' l- operazzjoni tagħha probabilment mhux se tkun biegħet biżżejjed daqskemm hu l-VAT li fil-fatt tkun ħallset u allura din se tirriżulta f'refund li rridu nagħtu lil din il-kumpannija.

Nieħdu każijiet oħra.

Il-VAT li qed tinġabar fid-Dwana llum hija VAT fuq l-istocks li deħlin fil-pajjiż, stocks li mhux bilfors jinbiegħu fil- perjodu sakemm tiġi magħmula r-return tan-negozjant partikolari.

Dan ifisser li fl-ewwel return tiegħu, filwaqt li n-negozjant se jagħmel claim għall-VAT kollu, saħansitra fuq stocks li ma biegħx, l-output relatat magħha m'hux se jinġabar.

GĦalhekk wieħed bl-ebda mod ma jista' jasal għall-konklużjoni li l-VAT li qed tinġabar mid-Dwana b'xi mod għandha xi relevanza reali mal-VAT li fil-fatt se tkun inġabret mill-Gvern.

Jekk aħna ma nifhmux dan il-mekkaniżmu elementari, allura jien ikolli ngħid li għadu ma ssemma xejn dwar kif taħdem il-VAT għaliex il-VAT b'dan il-mod taħdem.

Hawnhekk se jkolli nirrepeti dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, jiġifieri li sa l-aħħar ta' Lulju jew il-bidu ta' Awissu jkollna indikazzjoni tar-riżultat ta' l-ewwel ċiklu tal-VAT.

Meta nsiru nafu din l- indikazzjoni, naturalment il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jkun jista' jagħmel assessment dwar b'kemm il-elf vot se jitlef l-elezzjoni li jmiss.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma wkoll il-Generalised System of Preferences fejn erġajna sirna nafu li l-Onor.

Sant mar l-Amerika u l- Kanada.

Filwaqt li meta kien mar l-Awstralja l-Onor.

Membru ġie armat bl- ixprun tal-VAT, issa wara li ġie mill-Amerika u l-Kanada ġie bil-GSP.

Fil- fatt illum se nikkonkludi l-ispeech tiegħi billi ngħid xi ħaġa dwar il-GSP.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni stess qal li l-GSP hija skema magħmula mill- pajjiżi żviluppati għall-benefiċċju tal-pajjiżi li m'humiex żviluppati.

Imma l-GSP mhux se titlaq mhux għax iddaħħlet il-VAT f'pajjiżna u lanqas m'hi se titlaq għal dak li għamilna fl-1 ta' Jannar imma se titlaq għax Malta tkun pajjiż żviluppat.

GĦal din ir-raġuni titlaq il-GSP.

GĦalhekk ikun aħjar jekk ma noqogħdux indaħħku lin-nies bina.

Kif għidt diġa', il- GSP mhux se titlaq minħabba r-riforma li għamilna fl-1 ta' Jannar imma se titlaq meta l-gross domestic product per capita jkun ta' livell, tant li aħna niġu kkonsidrati bħala pajjiż żviluppat u allura ma nkunux naqgħu taħt din l-iskema.

J'Alla titlaq il-GSP, m'hux għax irridu li min qiegħed jesporta b'ċerti rati ta' benefiċċju lejn l-Amerika ma jibqax jesporta imma għaliex din tkun verifika li Malta hija pajjiż żviluppat u li f'dan il- pajjiż għollejna t-tenur tal-ħajja għal-livelli tal-pajjiżi żviluppati tad- dinja.

Allura aħna se nibqgħu sotto-żviluppati biex jibqa' jkollna l-GSP?

Dawn l-affarijiet żgur li ma jiġrux.

Ladarba qed nitkellmu fuq il-Kanada jien nixtieq nerġa' nirrepeti li issa nispera li almenu bħalma pprova jieħu t-tagħlima ta' l-Awstralja, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jieħu t-tagħlima tal-Kanada fejn illum hemm Gvern li wiegħed lill-poplu tiegħu li se jneħħi l-VAT.

Pero' taf x'neħħa mill-VAT?

Neħħa l-ittra "V" u l-ittra "A" għaliex minflok "V" għamilha "Ġ", minflok "A" għamilha "S" u minflok VAT illum għandhom GST li hi l-istess ħaġa li kellhom qabel.

U nerġa' nirrepeti li hekk jiġrilha l-Oppożizzjoni f'Malta jekk tkompli tipprova tgħidilna li se tneħħi l-VAT, għaliex din hija wegħda li assolutament lanqas biss se tkun fil-programm elettorali tagħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni, Kap 337" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Peress li ssejħet division din tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fid-9.20 p.m.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni, Kap 337" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 32

L-Onor.

|Asciak Michael |Galea Louis | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Hyzler George M | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borda Manuel |Muscat Claude | |Borg Tonio |Muscat Richard | |Cassar Joe |Psaila Savona | | |Joe | |Cuschieri Louis |Refalo Louis | |Dalli John |Refalo Michael | |Debono Giovanna |Rizzo Naudi John| |Deguara Louis |Spiteri Carm | | |Lino | |Demarco Guido |Tabone Anton | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Ninu | |Frendo Michael |Zammit Stanley | |Galea Ċensu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 30

L-Onor.

|Abela Wistin |Mangion Charles | |Attard Montalto|Mifsud Bonnici | |John |Karmenu | |Bartolo Evarist|Mintoff Dom | |Borg Carmel |Mizzi Joe | |Brincat Joseph |Moran Vincent | |Brincat Leo |Muscat Philip | |Buhagiar |Nicholl Tony | |Charles | | |Buhagiar Louis |Portelli Alfred | |Calleja Reno |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Debono Grech |Sant Salvu | |Joe | | |Farrugia |Schembri Adami | |Michael |Sandro | |Farrugia Noel |Spiteri Lino | |Gatt George |Vella George | |Grech Edwin S. |Vella Carmelo |

Il-mozzjoni għaddiet u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Jekk jogħġbu, l-Viċi Prim Ministru jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l- Erbgħa, 24 ta' Mejju, 1995 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni (Emenda Nru 3) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi dwar Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bills tat-Teżor ta' Malta - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ombudsman - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Reno Calleja.

ONOR.

RENO CALLEJA: Mr Speaker, qomt nitkellem għal ftit minuti biss għax nixtieq nikkjarifika xi ħaġa li ġiet rrapportata fil-ġurnali wara li tkellimt nhar l-Erbgħa 17 ta' Mejju.

Bil-mod kif ġejt irrapportat meta tkellimt fuq l-isptar San Raffaele u fuq il-konnessjoni tat-Taljani ma' Malta forsi setgħet ingħatat l-impressjoni li kont qed niġġeneralizza li għandi xi ħaġa kontra t-Taljani.

Dan m'huwiex il-każ.

Jiena kont qed insemmi tliet każi ċari fejn kien hemm investiment privat u fejn min investa f'Malta ġie jew qed jiġi nvestigat mill-Maġistrati Taljani.

Jiena għal dan kont qed nirreferi u qomt nitkellem biex inneħħi kull impressjoni ħażina li setgħet ingħatat mir-rapporti fil-ġurnali u biex ngħid li din in- naħa żgur m'għandha xejn kontra l-investiment Taljan tant li meta jiena kont chairman ta' l-Investment Bank għent ħafna biex il-kumpannija SGS-ates tistabbilixxi ruħha f'Malta.

Dan biss xtaqt nikkjarifika, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Fil-ftit ħin li għandi nixtieq nagħti risposta għall- kritika li għamel il-bieraħ l-Onor.

Psaila Savona fl-Aġġornament fejn akkużani b'partiġġaniżmu u b'imprudenza f'diskors li għamilt fl-okkażjoni tar-riċeviment organizzat mill-Kunsill taż-Żejtun f'Jum l-Omm.

L-Onor.

Psaila Savona minflok għamel xi diskors fuq it-turiżmu u ħareġ b'xi ideat ġodda minn mindu laħaq Segretarju Parlamentari responsabbli minn dan il- qasam, għażel li jiftaħ kritika mill-iktar baxxa kontra tiegħi.

Mindu sar Segretarju Parlamentari l-Onor.

Psaila Savona ħlief ritratti u safar m'għamilx, sustanza ta' xejn, tant hu hekk li l-poplu għadu lanqas induna li l-qasam tat-turiżmu kien waqa' taħt ir-responsabbilta' ta' Segretarju Parlamentari ieħor.

L-Onor.

Psaila Savona fettillu jinfexx fuqi billi attakkani dwar id-diskors li għamilt il-ġimgħa l-oħra, il-Ħamis 18 ta' Mejju, fl-okkażjoni ta' riċeviment organizzat mill-Kunsill Lokali taż- Żejtun f'ġieħ l-ommijiet kollha taż-Żejtun.

Il-Kunsill jew is-sotto-kumitat għoġobhom jistednuni biex nagħmel diskors f'din l-okkażjoni u l-Onor.

Psaila Savona kkritika lill-Kunsill taż-Żejtun għax stieden lili mingħjar ma fl-istess ħin stieden ukoll lil xi ħadd min- naħa l-oħra tal-Gvern.

Jien m'iniex se nindaħal x'jagħmel il-Kunsill Lokali imma rrid ngħid li kien hemm bosta okkażjonijiet fejn il-kunsilli lokali organizzaw funzjonijiet fejn kienu mistiedna Membri Parlamentari min- naħa tal-Gvern biss.

Hawnhekk nista' nsemmi żewġ eżempji.

L-ewwel eżempju hu dak taż-Żejtun stess, is-sena l-oħra fl-istess okkażjoni jiġifieri f'Jum il-Omm, fejn is-Segretarju Parlamentari Antoine Mifsud Bonnici kien mistieden waħdu u tkellem fuq dak li qed jagħmel il-Gvern mingħajr ma kien hemm l-oppost tiegħu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Okkażjoni oħra .....

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.Antoine Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, nista' nassigura lill-Onor.

Membru li kull darba li kont mistieden minn xi kunsill lokali jien bħala Segretarju Parlamentari qatt ma kont partiġġjan u qatt ma daħħalt politika fin-nofs.

Jien dejjem noqgħod attent għal din il-ħaġa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Mr Speaker, jien qed ngħid fuq kritika ta' l-Onor.

Psaila Savona li qal li għamlu żball li ma stednux lil xi ħadd min-naħa tal- Gvern.

Jien qed ngħid li f'dawn l-okkażjonijiet kien hemm mistiedna membri min-naħa tal-Gvern biss.

Okkażjoni oħra kienet dik ta' seminar li organizza l-Kunsill Lokali ta' Ħal Tarxien li għalih kien hemm mistieden biss rappreżentant tal-Gvern u ma kien hemm ħadd mill-Oppożizzjoni.

GĦalhekk ma nafx għalfejn l-Onor.

Psaila Savona ħa għalih.

Imbagħad l- Onor. Psaila Savona dawwar il-kanuni għal fuqi u akkużani li kont partiġġjan u imprudenti f'dak li għidt.

Mr Speaker, irrid ngħid li dan m'hu minnu xejn.

Il-qofol tad-diskors tiegħi f'din l-okkażjoni kien fuq is- sinifikat ta' Jum l-Omm u l-aspetti soċjali tiegħu fil-kultura tagħna.

Veru li fl-introduzzjoni li għamilt filwaqt li rringrazzjajt lill-Kunsill għaliex għoġbu jistedinni għal din l-okkażjoni sabiħa niftakar li għidt li jien ma kontx familjari mar-raħal taż-Żejtun, pero' kelli memorji sbieħ ta' dan il-post billi fiż-żmien meta kont imsiefer, binti kienet għamlet il- preċett u l-griżma f'dan il-raħal.

B'daqshekk!

Dak kulma għidt.

L-Onor.

Psaila Savona oġġezzjona għal dan il-kliem u ma setgħax jaqa' iktar fil- baxx milli waqa'.

Forsi l-Onor.

Psaila Savona jħoss il-kuxjenza tiegħu tniggżu bis-sempliċi referenza li għamilt għal binti bħalma jiġrilhom xi Membri oħra min-naħa tal-Gvern.

Mr Speaker, jien għandi kull rispett għall-poplu Żejtuni.

Ma nippretendix li nafhom sewwa jew li tajt x'nifhem li jien inħossni Żejtuni bħalhom imma jien qatt ma għidt kontra n-nies taż-Żejtun minn wara darhom bħalma jagħmel l-Onor.

Psaila Savona, filwaqt li mbagħad minn quddiemhom jippretendi li hu xi paladin fejn għandhom x'jaqsmu l-interessi taż- Żwieten.

Ma jistax ikun li noqgħod għal dawn il-ħneżrijiet.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: On a point of order, l-Onor.

Psaila Savona.

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: Mr Speaker, jien lill-Onor.

Membru qatt ma semmejtu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom użaw il-kalma għax inkella ħadd ma jagħmel sens.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Tkellimt ukoll dwar it-tibdiliet li seħħew f'pajjiżna fil-mod li ngħixu llum u kif dan qed jaffetwa l-valuri tradizzjonali tagħna.

Veru għamilt referenza għall-problemi li l-ommijiet tal-lum qed ikollhom jiffaċċjaw minħabba l-għoli tal-ħajja u li minħabba f'hekk ħafna minnhom qed ikollhom joħorġu jaħdmu għaliex ma jistgħux ilaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja.

(Interruzzjonijiet) Semmejt wkoll l- problemi li qed jiffaċċjaw l-ommijiet anzjani għax dawn huma ommijiet ukoll.

GĦamilt referenza wkoll għat-tendenza moderna f'pajjiżi żviluppati, speċjalment dawk ta' l-Ewropa, li kulma jgħaddi ż-żmien aktar qed jitbiegħdu mill-politika ta' welfare state għal dik ta' welfare society.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek x'għidtilhom.

Mela lilkom jifhmu!

Milli jidher dak li għidt ma kienx daqq għal widnejn l-Onor.

Psaila Savona.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Le, imma għandu dritt jitkellem, ħu paċenzja.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Jiena nista' nassigurak, Mr Speaker, li dawk l- ommijiet kollha li kienu preżenti għal din l-okkażjoni apprezzaw id-diskors tiegħi, diskors li kien meqjus u kawt, u diskors li kien ibbażat fuq ir- realtajiet tal-lum.

Biex nagħlaq, ngħid li dak li għamilt għamiltu mingħajr interessi ta' xejn m'hux kif inhu imdorri jagħmel l-Onor.

Psaila Savona, u se nagħti eżempju.

Meta laħaq Segretarju Parlamentari u allura kellu jitlaq il-prattika privata, ippretenda li jitħallas tal-goodwill tal- prattika tiegħu billi jitlob tant flus fuq kull pazjent li jara t-tabib li kien se jieħu ħsieb tal-pazjenti.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

MR SPEAKER: Onorevoli, tinżlux f'dan il-livell personali.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Dan hu li għamel l-Onor.

Psaila Savona, dak li tant jitkaża b'dak li jagħmel ħaddieħor!

Taf x'jgħidulu dan, Mr Speaker?

Dan jgħidulu fee-splitting.

(Interruzzjonijiet) Grazzi, Mr Speaker.

Dan hu dak li kelli xi ngħid jiena.

MR SPEAKER: Onorevoli, m'għandkomx għalfejn tinżlu fil-livell personali.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: L-Onor.

Edwin Grech irid jissostanzja dak li qed jgħid jew inkella jgħidu pubblikament ħalli naraw min ....

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Meta trid!

MR SPEAKER: Onor. Psaila Savona, inti għandek dritt għal personal explanation.

Jiena nappella liż-żewġ naħat tal-Kamra biex ma tinżlux fil- livell personali.

M'għandkomx għalfejn tinżlu fil-livell personali.

(Interruzzjonijiet) Onor. Grech, l-aħħar frażi tiegħek .....

(Interruzzjonijiet) Onor. Psaila Savona, jekk se toqogħdu targumentaw bejnietkom is-soluzzjoni se tkun awtomatika.

Onor. Grech, naħseb li l- aħħar frażi tiegħek għandek terġa' tpoġġiha mod ieħor għax dan m'huwiex il- mod kif ....

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Mr Speaker, dan huwa fatt li ma jistax jinnegah u li ġara u allura ma nistax inbiddlu.

Jiddispjaċini imma ma nistax inbiddlu.

MR SPEAKER: Onor. Grech dan m'għandux għalfejn jissemma.

Dak huwa personali.

Ejja naqblu li dak l-istatement inħalluh barra mid-diskors.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Le, ma nistax inħallih barra.

MR SPEAKER: Imma għalfejn?

M'għandkomx għalfejn tirriduċu ruħkom għal akkużi fuq livelli personali.

Dan m'huwiex il-mod kif nimxu.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat) Onor. Psaila Savona, jimporta?

Onor. Grech, ħu paċenzja, nitolbok biex l-aħħar frażi tqiegħda mod ieħor ħalli nżommu l- istandard li għandna nżommu.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Mr Speaker, jien għandi informazzjoni li l-Onor.

Psaila Savona ipprova jitħallas tal-goodwill tal-prattika privata billi talab persentaġġ mill-flus li kien se jieħu t-tabib li kien se jikkura l- pazjenti tiegħu.

Dan jgħidulu fee-splitting.

MR SPEAKER: L-Onor.

Psaila Savona.

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: L-ewwelnett dan diġa' dawwar daqsxejn id- diskors.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili Onor. Mizzi, din tikkonċerna lili u m'hux lilek.

ONOR.

JOE MIZZI: U meta kkonċernat lili int tkellimt?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, dan l-inċident irrid nagħlqu, ħu paċenzja.

ONOR.

JOSEPH PSAILA SAVONA: Mr Speaker, l-Onor.

Edwin Grech ftit ilu qal li jien tlabt li nieħu persentaġġ għal kull pazjent li jara t-tabib l- ieħor.

Issa qed ivarjaha daqsxejn; qed jgħid li jien qed nitlob għall- goodwill imma lanqas dan m'hu veru.

Jekk ikun hemm tabib ieħor fi premises tiegħi u jidhirlu li għandu jħalli mhux persentaġġ peress li jkun qed juża l-premises regolari bħalma jagħmlu l-periti u l-avukati u anke ħaddieħor ...

Imma hemm differenza enormi bejn dik u dak li nitlob għax jekk jara għaxar pazjenti allura nieħu ta' għaxar pazjenti u jekk jara mitt pazjent allura nieħu ta' mitt pazjent.

Din hija gidba sfrenata u jekk għandu element ta' rġulija jgħidha barra.

MR SPEAKER: Dak ġie ċċarat u l-kwestjoni ġiet riżolta.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fl-aħħar ta' April li għadda, fl- Aġġornament ta' dan il-Parlament, jien għidt li se nkun assenti mill- Parlament minħabba xogħol parlamentari barra minn Malta u f'dan iż-żmien kien tkellem id-Deputat Nazzjonalista Manuel Borda.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat on a point of order.

ONOR.

JOE BRINCAT: Jien irċevejt il-karta.

ONOR.

JOE MIZZI: Suppost inbidlet u qalulek.

ONOR.

JOE BRINCAT: Imma ma qalli ħadd.

ONOR.

JOE MIZZI: Pero' ma kenitx għal-lum imma għat-22.

MR SPEAKER: L-Onor.

Brincat, on a point of order.

ONOR.

JOE BRINCAT: Jien se ninsisti - bħalma għidtlek privatament - u ngħid li meta jkolli l-ħin tiegħi allokat u xi ħadd iqum erba' darbiet jew kull meta jfettillu biex jirrispondi lil xi ħaddieħor u jneħħili d-dritt ta' l-Aġġornament tiegħi, allura nitlob li jsir il-kalkolu ta' kemm ...

Jiġifieri qed nitlob formalment lilek għax hija responsabbilta' tiegħek li tqassam il-ħinijiet u tagħtini lista tal-Membri kollha li tkellmu fl- Aġġornament ħalli nara jekk l-apportionment tiegħi kienx tajjeb jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella, on a point of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ir-responsabbilta' kif jitqassam l-Aġġornament tan- naħa ta' l-Oppożizzjoni jaqa' f'idejn il-Whip.

Jekk l-Onor.

Joe Brincat ma jridx jibqa' għad-dixxiplina tal-Whip tal-Partit Laburista, jagħmel dikjarazzjoni hawnhekk imbagħad isiru l-arranġamenti li għandhom bżonn isiru.

MR SPEAKER: Jien għandi r-responsabbilta' li nipproteġi d-dritt ta' kull membru.

Jiġifieri din nistgħu nivverifikawha, pero' naħseb li għandna nimxu bir-regola li dejjem mexa dan il-Parlament u kull parlament ieħor bħal tagħna li ż-żewġ Whips jirregolaw il-ħin allokat liż-żewġ naħat tal- Kamra.

Imma jien irrid inkun, għax għandi din ir-responsabbilta', li nipproteġi id-dritt ta' kull membru parlamentari li jitkellem f'dan il- Parlament.

L-Onor.

Brincat.

ONOR.

JOE BRINCAT: Mr Speaker, is-Sinjorija Tiegħek għandha poter hawn ġew - u kull wieħed minna li hawn hawn ġew - mhux in forza ta' organizzazzjoni partitika.

L-ewwel ħaġa li hawn hija li l-membru parlamentari jiġi returned fil-Parlament u meta jiġi returned fil-Parlament tirregolah il-Kostituzzjoni bħalma tirregola kull wieħed minna inkluż lilek.

L-iStanding Orders, bir-rispett kollu, fl-ebda mument ma jsemmu partiti, eċċ. Il-Whips huma indikati għall-kwestjoni tad-divisions, eċċ.

MR SPEAKER: Il-pożizzjoni hija kif għidt l-ewwel.

Jien nivverifika l- ħin u naċċerta ruħi li l-Onor.

Brincat ikollu l-ħin jew kellu l-ħin li jintervjeni fil-ħin ta' l-Aġġornament.

Pero' għall-mument jien ikolli nimxi bl-indikazzjonijiet li jagħtuni ż-żewġ Whips.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, jien ma kkummentajtx, imma kieku stajt għamilt kummenti kont ngħid iktar affarijiet.

Pero' l-ewwel ma nippretendi minn membru parlamentari huwa li jkun preżenti l-Parlament kuljum meta jkun hawn laqgħat tal-Parlament, mhux jiġi darba f'mitt qamar meta jibagħtu għalih u meta jibagħtu għalih darba oħra ma jiġix ukoll.

MR SPEAKER: Ħalli ma nikkummentawx fuq dan l-inċident.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma biex tkun taf ukoll.

Jien se nitkellem dwar dak li qal l-Onor.

Borda, li meta ma kontx hawnhekk jien tkellem fuq il-ġnien li hemm il-Kalkara li qal li se jsir ċimiterju.

Jien se ngħid l-istorja tiegħu.

L-ewwelnett fil-bidu tat- tmeninijiet il-Gvern kien talab ċerti postijiet li kienu taħt is-Servizzi Ingliżi biex jgħaddu f'idejn il-Gvern ħalli jsir żvilupp fihom għax pajjiżna huwa żgħir u l-artijiet hemm bżonnhom.

Fost dawn kien hemm l-ex- ċimiterju tal-Ġermaniżi u ta' Bighi li tneħħew il-kadavri minn ġo fihom.

Meta spiċċaw dawn sar l-iżvilupp, tela' l-bini ta' Bighi, imbagħad saret Triq Missjoni Taljana bil-Housing Estate ta' Rinella.

Dik kienet ir-raġuni li dak iċ-ċimiterju spiċċa minn hemm.

Fl-1985, 1986 dak kien se jsir ġnien diġa' u fil-fatt id-diffikulta' li kien hemm kienet illi d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura ma kellux nies biex jieħdu ħsiebu.

Fil-fatt kien ġie offrut lill-Ministeru li jkun hemm voluntiera biex jieħdu ħsiebu.

Imma ġara li ħa ftit ta' żmien u fl-1987 saret l-elezzjoni u tela' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

Biex ma ntawwalx dan ġie approvat li jsir ġnien u ħadu f'idejh id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura.

Saru ħafna interventi min-naħa tiegħi biex dan il-ġnien isir għaliex kienu qed isiru ċerti abbużi.

Meta rajt li mhux se jsir ix-xogħol f'dan il-ġnien offrejt biex anke nieħu responsabbilta' jien għax tkellimt ma' nies li kienu lesti li volontarjament jagħmlu x-xogħol biex jiftħuh bħala ġnien u xorta ma ngħatajtx widen.

Meta rajt illi dan il-Gvern kull darba jgħid li se jagħmel dan il-ġnien imbagħad ma jagħmlux għax m'għandux flus u affarijiet minn dawn, jien għidtlu biex fil-kas jagħmlu ċimiterju.

Hawnhekk nirreferi għall-mistoqsija parlamentari fejn għidtlu li jekk mhux se jagħmlu ġnien jagħmlu ċimiterju.

Meta għidt hekk, in-nies ta' dawk l-akkwati ħatfuni u qaluli: Kif tagħmlu ċimiterju meta dak spiċċa ħalli jsir żvilupp fih?

Jien għalija personali ċimiterju aħjar milli jtellgħuli l-bini quddiemi, imma n-nies ta' hemmhekk kellhom raġun u għalhekk bqajt niddefendi l-ġlieda tagħhom li hemmhekk għandu jsir ġnien.

Jiġifieri ma jreġix dak li qal l- Onor. Borda li donnu jien waqajt fix-xewqa personali għax għidtu ċar fil- Parlament - u mhux darba - li għalija jista' jsir ċimiterju u wrejt bil- fatti għax tlabt li jsir ċimiterju imma mbagħad għidt li għandu jsir ġnien għax in-nies iridu li jsir ġnien, u kellhom raġun.

Apparti mill-fatt li legalment lanqas hemm distanza biżżejjed biex ikun jista' jsir ċimiterju, jien ilni mill-1987 nitlob biex isir dan il-ġnien.

Kulma għidt dwar dan il-ġnien fil-Parlament, bgħattu lin-nies tal-Kalkara biex ikunu jafu bih u ma kienx hemm complaints għall-fatt li l-ex- ċimiterju jsir ġnien.

Meta jien tlabt biex fil-Kalkara jsir ċimiterju, l- Onor. Borda ma kienx għamel bħali u mbagħad is-sena l-oħra nduna li n-nies tal-Kalkara jridu ċimiterju.

L-Onor.

Borda qal ukoll li jekk f'dan il-post indikat isir ġnien, jibża' li jsir l-abbuż mid-droga.

Jien ngħidlu li seba' snin ilu jien kont għidt li kien qed isir l-abbuż tad-droga u kont qlajt xebgħa għax tkellimt fuq hekk u nistaqih għaliex qatt ma tkellem qabel dwar dan.

Dan l-aħħar f'mistoqsija parlamentari l-Onor.

Borda talab biex isir ċimiterju għax in- nies tal-Kalkara jriduh.

Barra minn hekk ammetta wkoll li saru ħafna ħsarat.

Mhux bilfors saru ħafna ħsarat!

Minkejja li jien f'Ottubru ta' l-1988 għidt li hemmhekk għandna nirranġaw il-ħsarat għax kien qed isir ħafna vandaliżmu, ħadd ma ta kas ta' xejn u issa qed jgħidu li qed isiru l- ħsarat.

L-Onor.

Borda qed jgħid li wara li saret petizzjoni nstab li iktar minn 50% tar-residenti tal-Kalkara jridu ċimiterju.

Ejja ma nidħkux bin- nies!

Li ġara kien li wara li lin-nies staqsewhom jekk iridux ċimiterju jew le - fil-fatt ma wrewhom l-ebda petizzjoni - qalulhom li jien ma rridx ċimiterji fil-Kalkara!

Meta lili ġew jgħiduli b'dan jien bgħatt l-istess dokumenti li kont bgħatt xi żmien qabel dwar iċ-ċimiterju tal- Kalkara biex in-nies ikunu jafu l-verita'.

Kif għidt diġa', l-Onor.

Borda qed jgħid illi għandu jsir ċimiterju għax il-maġġoranza tan-nies hekk iridu.

Jien ngħidlu li huwa żbaljat għax mhux hekk huma l-affarijiet.

In- nies ġew imqarrqa u jien se nurih bil-fatti.

Jien se mmur għand dawk ir- residenti tal-Kalkara - ħafna minnhom diġa' talbuni biex nagħmel hekk - biex jiffirmaw petizzjoni li tgħid li hija x-xewqa tagħhom - jiġifieri ta' dawk li se jiffirmaw - li jsir ċimiterju fil-Kalkara f'area li ma tkunx ta' dettriment għalihom.

B'hekk nurih li mhux veru li hemm 50%+1 ...

Jien il-petizzjoni qed ngħidilhom fiex se tkun tikkonsisti jiġifieri m'iniex se ningannahom.

Meta n-nies jafu bis-serjeta' li dak il-post kien spiċċa minn ċimiterju biex jiġi żviluppat il-bini, hawn xi ħadd jaħseb li dawn m'għandhomx kuxjenza li jgħidu li ċ-ċimiterju m'għandux isir qalb in-nies?

Dażgur li jafu!

Imma x'ġara?

L-Onor.

Borda tkellem biex dak il-post isir ċimiterju wara li mietet persuna.

Ara meta kont nitkellem jien qatt ma sar xejn!

L-Onor.

Borda qed jgħid li la x-xewqa ta' iktar minn 50% tar- residenti jridu ċimiterju, dan għandu jsir.

Jien ngħid li l-Onor.

Borda huwa ipokrita għax jaf li fil-Kalkara hemm scrapyard li ma jridha ħadd u fl-1990 hu kien wieħed mill-Membri fil-gvern li ħarġilhom il-permess.

Mela kemm inti ipokrita!

La taf li l-maġġoranza ma jriduhiex din l-iscrapyard fil-Kalkara, għalfejn ħriġt il-permess?

Mela issa m'għadhiex tgħodd il- maġġoranza, Onor. Borda?

Issa meta niġu għall-impjant tat-tisfija tad- drenaġġ - jien ninsab ċert li hemm iktar minn 60% li diġa' ffirmaw il- petizzjoni għax kien hemm minnhom li ġew jgħiduli - se tagħti garanzija li dan l-impjant m'hu se jsir fl-ebda waħda minn dawk it-tliet sites li hemm indikati fil-Kalkara?

Jien qed nistenna li bl-akbar responsabbilta' tgħid solennament f'dan il-Parlament li la hemm iktar minn 50% - la inti temmen biha - li ma ridux li l-impjant isir f'waħda minn dawk is-sites, dan ma jsirx hemm.

U hawn trid tagħti garanzija.

Jien mhux din ta' l-iscrapyard biss ngħidlek.

Meta tkellmu dwar il-Baċir Nru. 1 tad-Dockyard li n-nies ta' Bormla rieduh, is-Sur Cacopardo qal li l- Gvern irid ikun biex jieħduh minn hemm, l-Oppożizzjoni, id-Dockyard u s- Sindku tal-Kunsill Lokali ta' Bormla qalu l-istess u l-Onor.

Borda qal li d- Dockyard trid tirregalah!

U jien ngħidlu: Onor. Borda, issa taf x'se nagħmel jien, se nibgħat petizzjoni lill-Kunsill Lokali ta' Bormla li tgħid li l-Gvern bi dritt għandu jagħmel tajjeb għal dak li għandha bżonn it- Tarzna biex din tkun tista' tagħti l-baċir lill-Bormliżi.

U jien naċċertak li dment li l-kunsill jilqa' din il-petizzjoni u jieħu r-responsabbilta' li jieħu ħsiebha - jien se nibgħathielhom issa - ikun hemm iktar minn 50% li jiffirmawha.

Imbagħad nistenna lill-istess Onor. Borda jiġi f'dan il- Parlament u jgħid solennement li kif ikun hemm iktar minn 50% li jiffirmawha hu jidħol responsabbli li din tiġi mwettqa, għax jemmen fiha.

Pero', fil-każ tal-Kalkara nerġa' ngħidlu li hu żbaljat li qed jgħid li hemm iktar minn 50% għax in-nies ġew misled u dan nista' nipprovahulek għax jien se mmur indur lil dawn in-nies - ħafna minnhom ġew jitolbuni biex nispjegalhom l-affarijiet eżatt - fejn ngħidilhom li din il-petizzjoni tgħid li aħna rridu ċimiterju fil-Kalkara imma f'area li ma tkunx ta' dettriment għar-residenti tal-Kalkara, u naċċertak li l-maġġoranza assoluta jaqblu magħha.

L-Onor.

Borda tkellem f'dan il-Parlament waqt li jien kont imsiefer u qal ħafna affarijiet li jien m'iniex se nitkellem dwarhom illum imma se nħalli iktar żmien, għax iż-żmien waħdu jagħtina risposta.

Meta tkellimna fuq il- baċir ta' Bormla kien l-Onor.

Borda stess li ħareġ bil-verżjoni li t-Tarzna għandha tirregalah, imma fil-prattika jaf li dan ma jistax isir u kemm sħabu tan-naħa l-oħra, kemm dawk tal-Kunsill Lokali ta' Bormla, kemm dawk tat-Tarzna, kif ukoll aħna għidna li dan ma jistax ikun.

L-istess ġara fil- kwestjoni taċ-ċimiterju.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni ta' dak iż-żmien, l- Onor. Ugo Mifsud Bonnici, kien qal ċar u tond f'mistoqsija supplimentari li għamilt jien li ma jistax ikun li dan il-post isir ċimiterju għax qiegħed viċin ħafna tan-nies, u għalhekk sar ġnien.

Anke tan-naħa l-oħra jafuhom dawn l-affarijiet, imma issa wara li għaddew dawn is-snin kollha u ħadd ma fetaħ ħalqu għalkemm kulħadd kien jaf b'dan, f'daqqa waħda jqum l-Onor.

Borda u jgħid li n-nies kollha jriduh hemmhekk.

U ejja nitkellmu bis- serjeta'!

Jien diġa' spjegajt u għidt ċar li personalment dan ma jaffettwanix, imma n-nies ta' dawk l-akkwati għandhom raġun li ma jaqblux u r-raġun tagħtihulhom kemm il-liġi stess u anke l-fatt li dak spiċċa minn ċimiterju biex seta' jsir l-iżvilupp hemmhekk.

Filwaqt li qabel meta dan il-post kien għadu ċimiterju ma kien hemm xejn, wara li dan iċ-ċimiterju spiċċa nfetħet it-triq u tela' l-bini.

Mela għandhom raġun il-Kalkariżi!

Aħna l-Kalkariżi ilna ngħidu li għandna bżonn ċimiterju imma l-Onor.

Borda s-sena l-oħra rrealizza li fil-Kalkara hemm bżonn ta' ċimiterju!

Qabel is- sena l-oħra qatt ma tkellem fuq dan ir-rigward, lanqas dwar dan il-ġnien, lanqas wara li jien kont għidt li fih qed isiru l-abbużi u appellajt biex ma jibqax isir tkissir u ħsara f'dan il-post.

Sa qabel is-sena l-oħra l- Onor. Borda qatt ma kien tkellem jew għamel xi ħaġa fuq dan ir-rigward!

Basta l-Onor.

Borda qal li ġewwa l-Kalkara hu għandu l-polz u mhux jien!

Jien ma nistax ngħid jekk għandix il-polz jew le fil-Kalkara qabel ma tasal l-elezzjoni u nara jekk nitlax.

GĦalissa jien nista' ngħid biss li għall- grazzja t'Alla mill-elezzjonijiet li saru mill-1987 sa llum dejjem tlajt u ma stennejtx lil xi ħadd jirriżenja ħalli nitla' minfloku.

GĦalissa jien dan biss nista' ngħid.

GĦalhekk jekk għandix il-polz tal-Kalkara jew le mhux jien irrid ngħidu iżda l-poplu, imma li wieħed jiġi hawnhekk u jgħid affarijiet li ma jkunux veru ...

Fil-fatt hemm ħafna affarijiet li għalissa ma rridx nitkellem fuqhom imma se nitkellem fuqhom iktar 'il quddiem, meta jasal il-mument opportun.

Wara kollox, meta jien għamilt mistoqsija parlamentari numru 24942 lill- Ministru ta' l-Ikel, Agrikoltura u Sajd fejn fiha staqsejtu meta se jsir ix- xogħol fil-ġnien li kien iċ-ċimiterju tas-Servizzi Ingliżi weġibni hekk:

"Jien informat li d-Dipartiment ta' l-Agrikoltura ħa f'idejh dan iċ- ċimiterju vojt mingħand il-Kummissarju ta' l-Artijiet bil-ħsieb li dan jiġi konvertit fi ġnien pubbliku.

Irriżulta li peress li laħqu twaqqfu l-kunsilli lokali, dehrilna li l-Kunsill għandu jiddeċiedi huwa fuq l-użu ta' dan iċ-ċimiterju ..."

- "ċimiterju" qal, imma ex-ċimiterju -

"... peress li saru suġġerimenti oħrajn fuqu.

Id-Dipartiment diġa' kiteb lill-Kunsill dwar dan."

Il-Kunsill diġa' ddeċieda li dan il-post ġnien pubbliku kien u ġnien pubbliku għandu jsir.

Il-Kunsill ħa din id-deċiżjoni għar-raġunijiet ovvji, validi u saħansitra legali.

Issa l-Onor.

Borda qed isemmi l- petizzjoni li saret ...

Hawnhekk jien irrid nerġa' ngħid li se nikkontesta din il-petizzjoni għax hija misleading u biha n-nies ġiet żgwidata u ġew qaluli hekk huma stess.

Ma rridx ngħid x'qalulhom dwar din il-petizzjoni għax ingħadulhom ħafna affarijiet.

Tajjeb li wieħed isemmi wkoll li din lanqas biss urewhielhom għax bil-miktub ma kien hemm xejn.

Jien ħallejt lin-nies fil-liberta' li jieħdu d-deċiżjoni dwar dan il-post huma imma jkun aħjar jekk ngħidu l-verita'.

Issa jien se ndur b'dik il-petizzjoni ...

Jien lill-Kalkariżi m'hu se ngħidilhom xejn ħlief li nispjegalhom f'hiex tikkonsisti din il-petizzjoni ħalli jkunu mgħarrfin.

Imma d-deċiżjoni dwar jekk dawn in-nies jiffirmawx din il-petizzjoni jew le hi affari tagħhom, as simple as that.

Fil-fatt il-petizzjoni li semmejt tgħid hekk:

"Hija x-xewqa tagħna li jsir ċimiterju fil-Kalkara f'area li ma tkunx ta' dettriment għar-residenti tal-Kalkara."

Daqshekk biss, u meta mmur għand il-Kalkariżi jien se ninformahom b'din il- petizzjoni u għalhekk ma għandhomx għalfejn jinkwetaw aktar.

Din jien qed nagħmilha pubblikament għax ma nħobbx ngħid affarijiet u ħmerijiet.

Jien l- affarijiet inħobb ngħidhom ċari u tondi.

B'dan il-mod imissu jitkellem l- Onor. Borda u mhux joqgħod jgħid lill-Kalkariżi li jiġri x'jiġri hemmhekk ċimiterju se jsir.

Mela issa ma għadux jemmen fil-maġġoranza?

Issa l- Onor. Borda qed jgħid - din mhux qed jgħidha pubblikament imma sħabu tal- Kalkara qed jgħidu li qed jgħid dan - li jingħad x'jingħad, hemmhekk żgur ċimiterju se jsir.

Jekk hu ma qalx dak li qed jgħidu n-nies, u jibqa' ma jgħid xejn, allura bilfors għandhom il-barka tiegħu.

Issa jien ngħid ħaġa waħda biss; jien m'iniex se nikkonstestaha bil-liġi imma r-residenti ta' hemmhekk lesti li jikkontestawha bil-liġi jekk jittieħdu ċerti passi.

Pero' min-naħa l-oħra jien nikkontesta li mhux veru li dawk in-nies li ffirmaw, iffirmaw għal dak li hemm miktub fiha għaliex fil-fatt ma kenux jafu biha.

U mhux veru hekk ġew mifthema.

Għalhekk jien se mmur indur biex nurih li ħafna minn dawk li ffirmaw mhux veru kienu qed jifhmu hekk.

Imbagħad wara li jkunu ffirmaw niġi ngħidlu biex nurih ukoll imma mbagħad nistenna mingħandu li jgħidli x'inhi din l-ipokresija fejn ħareġ il-permess biex issir scrap yard fil-Kalkara u li ħadd ma jridha.

Mingħandu nistenna risposta wkoll fuq l-impjant tad-drenaġġ li diġa' hemm 60% li ffirmaw biex ma jsirx fis-sites li hemm.

Jekk jaċċettaw il-petizzjoni li tirrigwarda l- Baċir Nru. 1 tad-Dockyard u jdawruha, u jkun hemm iktar minn 50% - jien naf żgur li jkun hemm iktar minn 50% u hekk għandu jsir għax inkella l-baċir qatt m'hu se jittieħed mill-Bormliżi - allura solennament jiġi f'dan il- Parlament jgħidilna li la hemm il-maġġoranza tan-nies li jridu hekk, allura jerfa' r-responsabbilta' li jsir hekk.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġoranata għal nhar l-Erbgħa, 24 ta' Mejju fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.50 p.m. il-Kamra aġġorant mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

ŻEJTUN: TRIQ ID-DEJMA - ASFALTAR

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: B'referenza għall-mistoqsijiet parlamentari tiegħi preċedenti, jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi kien hemm rigward l-esproprjazzjoni ta' art biex tinfetaħ u tiġi asfaltata Triq id-Dejma, fiż-Żejtun?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nfurmat li l-proċess ta' esproprijazzjoni qiegħed jitkompla.

MRIEĦEL - QASAM INDUSTRIJALI - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li jimtlew il-ħofor u t-toqob li hemm madwar l-Industrial Estate ta' l-Imrieħel bħal per eżempju it-triq li tiġi bejn in-naħa ta' wara tal-Consolidated Biscuits u d- Dowty kif ukoll fit-toroq li jagħtu għaliha?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-manteniment tat-toroq imsemmija hi responsabbilita' tal-Kunsilli Lokali.

ŻABBAR: TRIQ LELI TABONE - TINDIF

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: X'inhi r- raġuni li minkejja diversi mistoqsijiet parlamentari Triq Leli Tabone, f'Ħaż Żabbar rari (jew aħjar qatt) ma tiġi miknusa?

Possibbli jingħataw struzzjonijiet ċari lil min hu responsabbli biex din it-triq tibda tinkines b'mod regolari mingħajr il-bżonn li jsiru nterventi bħal dawn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ir-responsabbilita' għall-knis tat-toroq hija tal-kunsilli lokali.

It-Taqsima Ndafa Pubblika għandha kuntratt tal- knis tat-toroq ta' Ħaż-Żabbar u jien informat li din it-triq tinkines regolarment.

ŻABBAR: TRIQ IR-REDENTUR - ESPROPRJAZZJONI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li titwessa' l-parti dejqa ta' Triq Redeemer, f'Ħaż-Żabbar billi jitwaqqa' l- ħajt eżistenti ta' ġnien privat li hemm?

Billi hija parti żgħira ħafna tat-triq li hi dejqa u billi huwa biss parti żgħira minn ħajt li jrid eventwalment jitwaqqa' biex b'hekk it-triq kollha tiġi wiesgħa, jista' d-Dipartiment tat-Toroq jikkonsidra din it- talba li hi ferm importanti għar-residenti ta' din it-triq?

Jaqbel dan id-dipartiment li triq passaġġa bħal din m'għandhiex tibqa' b'dan il-bottle neck anke minħabba l-periklu kontinwu ta' xi inċident tat- traffiku?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq sabiex wara li jaċċerta li m'hemmx xi oġġezzjoni mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar jibda l-proċeduri sabiex tiġi esproprjata biċċa art u barumbara li qed timbarra Triq Redeemer, f'Ħaż-Żabbar.

ANZJANI - SERVIZZI FID-DJAR LILL-ANZJANI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid kemm hemm persuni taħt il-61 sena u persuni 'l fuq min 61 sena li qed jirċievu dawn is-servizzi fil-komunita' li huma mogħtija mill-Gvern:-

a) Home Help; b) Servizz tal-Handy Man; c) Telecare; d) Servizz dwar l-inkontinenza; e) Servizz ta' l-MMDNA; u f) Residenti (fl-etajiet imsemmija) fi Djar ta' l-Anzjani fil-Komunita'?

X'inhi l-policy tal-Gvern fl-għoti ta' dawn is-servizzi fir-rigward ta' l- eta' ta' l-applikant?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' persuni taħt il-61 sena u ta' persuni 'l fuq minn 61 li qed jirċievu s-servizz fil-komunita' msemmija huma hekk:

| |Taht |Fuq | | |il-61 |il-61 | |Home Care Help| | | |Service |277 |2,942 | |Telecare |141 |3,569 | |Servizz dwar | | | |l-Inkontinenza|475 |628 | |Residenti fi |3 |227 | |Djar | | | |ta' l-Anzjani | | |

Dwar is-servizz tal-handyman, nixtieq nippreċiża li dan m'huwiex servizz li jingħata regolarment lill-anzjani, iżda meta jinqala' l-bżonn.

Minn meta nbeda f'Awissu, 1993, ġie mogħti 1,203-il servizz lill-anzjani ta' fuq is-60 sena.

Dan is-servizz jista' wkoll jingħata lil persuni bi bżonnijiet speċjali li jkunu taħt is-60 sena.

Dwar is-servizz ta' l-MMDNA, jien informat li f'Jannar li għadda sar survey mill-MMDNA, li juri li dan is-servizz kien qed jingħata lil 1,259 persuni.

Jirriżulta ukoll li aktar minn 76% ta' dawn il-persuni għandhom iktar minn 60 sena.

Il-policy tal-Gvern fl-għoti ta' dawn is-servizzi mhix kkonsidrata fuq bażi ta' eta' iżda fuq bażi ta' bżonn.

Minbarra fil-każ ta' residenza fi Djar ta' l-Anzjani fejn il-persuni li jiddaħħlu jridu jkunu neċessarjament anzjani jew ta' eta' qrib is-60 sena, is-servizz li jingħata jkun fuq bażi ta' bżonn u personalizzat kemm jista' jkun.

SPTAR SAN LUQA - STUDENTI BARRANIN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti mill-ex- Jugoslavia u mill-Bosnia jaħdmu ta' student nurses fl-isptar San Luqa?

Kemm jitħallsu dawn ir-refuġjati?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ma jirriżultalix li f'xi kors organizzat mill- Institute of Health Care hemm studenti mill-pajjiżi li semma l-Onor Interpellant.

KUMMISSJONI GĦAL MALTIN TA' BARRA - RIŻENJA TAL-PROFESSUR MAURICE CAUCHI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif għaliex irriżenja l-Professur Maurice Cauchi mill-Kummissjoni għal Maltin ta' Barra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob l-Onor.

Interpellant jirreferi l-Mistoqsija lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani li taħtu taqa' ir- responsabbilita' tal-Kummissjoni għal Maltin ta' Barra.

MALTA/UNJONI EWROPEA - KUMITAT INTER-MINISTERJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fl-1995 kemm saru laqgħat tal-Kumitat Inter-Ministerjali għar-relazzjonijiet bejn Malta u l-Unjoni Ewropea u l-Kumitat għall-Koperazzjoni Kummerċjali u Ekonomika bejn Malta u l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Minn Jannar ta' din is-sena sal-lum saru erbgħa laqgħat tal-Kumitat Inter-Ministerjali għar-relazzjonijiet bejn Malta u l- Unjoni Ewropea, u eżattament fis-17 ta' Jannar, fit-28 ta' Frar, fl-4 ta' April u fid-9 ta' Mejju, 1995.

Il-Kumitat għall-Koperazzjoni Kummerċjali u Ekonomika bejn Malta u l- Unjoni Ewropea ma ltaqax matul din is-sena.

Dan il-Kumitat jissejjaħ biss f'każ li jkun jinħass il-bżonn li jiltaqa'.

Peress li minn meta ħareġ l- AVIS tal-Kummissjoni dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea fit-30 ta' Ġunju, 1993 saru numru ta' laqgħat bejn rappreżentanti tal-Gvern Malti u rappreżentanti tal-Kummissjoni Ewropea, ma nħassx il-bżonn li jinżammu laqgħat ta' dan il-Kumitat.

TAQSIMA GĦALL-IŻVILUPP TAL-KUMMERĊ - UFFIĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm nies fit-Taqsima għall-Iżvilupp tal- Kummerċ?

Xi gradi għandhom?

Kemm kien hemm każi fejn uffiċjali tat-taqsima ħadu sehem f'visti ta' familjarizzazzjoni, seminars, workshops, korsijiet ta' speċjalizzazzjoni kif ukoll taħriġ post-graduate fl-integrazzjoni ewropea f'universitajiet barranin?

ONOR.

JOSEF BONNICI : Fit-Taqsima għall-Iżvilupp tal-Kummerċ hemm jaħdmu żewġ uffiċjali, wieħed ta` grad Prinċipal u l-ieħor ta` grad Eżekuttiv.

Sa ftit xhur ilu f`din it-taqsima kien hemm ukoll Assistent Kap li issa laħaq Kap fit-taqsima tal-Propjeta Industrijali.

Tul dawn l-aħħar 12-il xahar wieħed mill-uffiċjali mar`Familiarisation visit` ta` ftit ġranet ġo Brussels u l-ieħor spiċċa kors ta` sena fl- Universita` ta` `Reading` l-Ingilterra.

WIED IL-GĦAJN: TRIQ IL-BATTERIJA - XOGĦOL TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li tingħata l-letter of acceptance biex jibda x-xogħol tad-drenaġġ fi Triq il-Batterija, Wied il-Għajn?

Meta hemm il-ħsieb li jsir dan ix-xogħol billi f'din it-triq hemm joqogħdu għadd ta' residenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-triq imsemmija qiegħda fil-kuntratt WD 1911/90/4 u mistenni li fi żmien qasir toħroġ il-"Letter of Acceptance" sabiex ikun jista' jibda x-xogħol.

SPTAR SAN LUQA - BRONCHOSCOPIES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru bronchoscopies fl-Isptar San Luqa tul l- 1994?

X'kienu l-indikazzjonijiet (bejn wieħed u ieħor) għalihom?

Liema huma l-ispeċjalisti li jagħmluhom u kemm il-bronchoscopy saret minn kull wieħed minn dawn l-ispeċjalisti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li matul l-1994 fl-Isptar San Luqa saru 384 'bronchoscopies'.

L-indikazzjonijiet għal dawn l-interventi huma dijanjostiċi (biex tiġi stabbilita' il-preżenza ta' mard) jew terapewtiċi (biex jiġi kkurat ċertu mard).

L-ispeċjalisti li jagħmlu l-'bronchoscopies', u n-numru ta' nterventi li għamlu fl-1994 kienu:-

Dr J M Cacciottolo Ammont - 174 (Kunsulent - Dipartiment tal-Mediċina) Dr M Ebejer Ammont - 54 ('Lecturer' - Dipartiment tal-Mediċina)

Dr S Montfort Ammont - 156 ('Senior Assistant' - Dipartiment tal-Mediċina)

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - SERVIZZI GĦAL MIN IBATI B'ASTHMA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'servizzi qed joffri d-Dipartiment tas-Saħħa biex nikkontrollaw l-Asthma f'Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-trattament kliniku tal- 'asthma' ġie organizzat ferm iżjed mindu bdiet topera l-'Asthma Clinic' għall-adulti fl-Isptar San Luqa fl-1992.

Din issir darbtejn fil-ġimgħa (It- Tnejn u l-Erbgħa) u għandha s-'support' ta' 'Pulmonary Function Laboratory' fejn isiru testijiet speċjali fuq in-nifs.

Barra l-kura, il-pazjenti jiġu mogħtija edukazzjoni dwar l-'asthma'.

Is-suċċess tal-'asthma clinic' jista' jitqies mill-fatt li każi serji ta' 'asthma' li jkollhom bżonn jidħlu b'urġenza bħala 'in-patients' l-isptar qed jonqsu, għalkemm il-każi magħrufa ta' 'asthma' fil-kommunita', qed jiżdiedu bħalma hija it-'trend' fil-pajjiżi tal-Ewropa.

Permezz ta' dan is-servizz qed niżviluppaw numru ta' speċjalisti li jagħtu servizz ta' 'Respiratory Medicine' u b'hekk tikber u tieħu sura din is-'subspeciality' hekk importanti fis-servizz tagħna.

It-tfal li jsofru mill-'asthma' huma segwiti b'mod regolari mill- ispeċjalisti tal-pedjatrija.

Permezz ta' Skeda V tal-Liġi dwar is-Sigurta' Soċjali dawk li jsofru mill- 'asthma' huma ntitolati għall-mediċini b'xejn f'dak li jirrigwarda l-kura ta' l-'asthma' u l-komplikazzjonijiet tagħha.

ŻEBBUĠ: TRIQ PAWLU DEBONO - SERVIZZ TA' ELETTRIKU

26452.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex sal-lum is-Sur Carmel Cauchi għadu ma ngħatax is-servizz ta' l-elettriku fil-proprjeta' tiegħu Country Rose, Triq Pawlu Debono, Żebbuġ minkejja li ilu li applika għal dan is-servizz ħafna ġimgħat ilu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li s-Sur Carmel Cauchi applika għal servizz ta' l-elettriku fit-22 ta' Marzu 1995.

Fid-9 ta' Mejju 1995, fit-22 ta' Mejju u fit-23 ta' Mejju 1995, saru tentattivi biex is-Sur Cauchi jiġi kuntattjat bit-telefon fuq Nru 464262 biex isir appuntament miegħu biex jingħatalu s-servizz iżda ma kienx hemm tweġiba.

Nissuġġerixxi lis-Sur Cauchi biex imur id-Distrett ta' l-Enemalta f'Ħal Qormi biex jingħata appuntament.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - ĦINIJIET TAX-XOGĦOL TA' L-IMPJEGATI

26453.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-ħinijiet uffiċjali tax-xogħol ta' l- impjegati ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-ħinijiet uffiċjali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar huma bejn it-7.45 ta' fil-għodu u l-5.15 ta' wara nofsinhar għall-impjegati fi grad maniġerjali u professjonali.

Filwaqt li għall-kumplament ta' l-impjegati l-ħinijiet uffiċjali huma bejn is-7.00 ta' fil-għodu u l-4.30 ta' wara nofsinhar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - NUMRU TA' IMPJEGATI

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati mad-diversi dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ambjent, kull dipartiment separatament?

F'liema gradi huma dawn l-impjegati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tqiegħdet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

KUNSILLI LOKALI - UFFIĊINI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Kemm sewa lill-Gvern ix-xogħol li sar li sar li sar fl-uffiċini tal-Kunsilli Lokali kollha, kunsill kunsill, f'Malta u f'Għawdex?

Dawn ħarġu t-tenders għalihom?

Jista' l-Prim Ministru jagħti breakdown tan-nefqa ta' kull xogħol li sar f'kull uffiċċju f'kull kunsill f'Malta u f'Għawdex u lil min tħallsu l-flus?

Min kien responsabbli għax-xogħlijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Peress li l-informazzjoni trid tinġabar, tweġiba dettaljata tingħata f'xi seduta oħra.