MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 374 L-Erbgħa, 27 ta' Settembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 374

L-Erbgħa, 27 ta' Settembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.11 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 27 ta' Settembru, 2000

WERREJ MINUTI 567

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 567

TQEGĦID TA' KARTI 573

MOZZJONI DWAR TIBDIL FIL-KONFINI TAD-DISTRETTI ELETTORALI 573

AĠĠORNAMENT 599

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 603

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 373 li saret fis-27 ta' Settembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għal mistoqsija parlamentari nru.

EDUKAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Dwar konsulenti barranin nirriferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

It-tagħrif mitlub dwar konsulenti lokali, li għalihom qed jirriferi fil- mistoqsijiet parlamentari nri.

18130, 18137 u 18769, qed jitpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra.

INTERN - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari nru.

18129, jista' l-Ministru jgħid fil-każ ta' J.J. Vella & Associates kemm-il seduta saret, u fil-każ ta' Mr. Graham Rogers kemm-il siegħa ta' servizz ta fil-perjodu mitlub fil- mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li fil- perijodu speċifikat mill-Onor.

Interpellant, in-numru ta` seduti kien ta` 34 filwaqt li n-numru ta` sigħat kien ta` 1,062.

UE - PRODUZZJONI LOKALI TAL-MAJJAL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana jekk huwiex se jiddiskuti mal-produtturi tal-majjal l-eżenzjoni mid-dazji li l-Unjoni Ewropea qed tapplika fil-konfront ta' pajjiżi oħra mill-Ewropa Ċentrali u l- Ewropa tal-Lvant?

Peress li din is-stiwazzjoni tiżvantaġġa bil-kbir lill- produtturi lokali tal-majjal meta pparagunati ma' dawk ta' pajjiżi applikanti mill-Ewropa Ċentrali u mill-Ewropa tal-Lvant, jista' l-Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): L-eżenzjoni mogħtija mill-Unjoni Ewropea fuq dazji u levies fuq prodotti agrikoli importati mill-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant tifforma parti minn ftehim li ilu jeżisti għal bosta snin ma' kull wieħed minn dawn id-disa' pajjiżi.

Dan il-ftehim huwa mmirat biex progressivament iwessa' l- liberalizzazzjoni fil-kummerċ ta' prodotti agrikoli.

Li l-Onor.

Interpellant ma semmiex hu li dan it-tnaqqis fid-dazji jew levies min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea huwa marbut ma tnaqqis fid-dazji jew levies min-naħa tal-pajjiżi kkonċernati fuq prodotti agrikoli jew agro- industrijali oħrajn importati mill-Unjoni Ewropea.

Issa l-export prinċipali agrikolu Malti lejn l-Unjoni Ewropea - li bħalma jaf kulħadd hija l-patata - diġa' jgawdi eżenzjoni ta' 100% fuq id- dazju.

Għaldaqstant nispera li l-Onor.

Interpellant jifhem li f'dan l- istadju għadu m'huwiex il-waqt li nneħħu xi parti mid-dazji jew levies fuq l-importazzjoni ta' prodotti agrikoli jew agro-industrijali mill-Unjoni Ewropea.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali liema huma dawk il-prodotti esportati minn Malta lejn l-Unjoni Ewropea li peress li jikkompetu mal- prodotti li fuqhom ingħatat l-eżenzjoni lill-pajjizi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, hu jaħseb li jistgħu jiġu influwenzati negattivament mill- arranġamenti li ntlaħqu.

Naħseb li l-Onor.

Membru jifhem u japprezza li mhux ta' ġid għall- industrija agrikola li nperrċu x'se tkun l-istrateġija tagħna f'dan ir- rigward f'dan l-istadju.

UE - PRODUZZJONI LOKALI TAL-ĠOBON

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana jekk huwiex se jiddiskuti mal-produtturi lokali tal-ġobon l-eżenzjoni mid-dazji li l- Unjoni Ewropa qed tapplika fil-konfront ta' pajjiżi oħra mill-Ewropea Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni tiżvantaġġa bil-kbir lill-produtturi lokali tal-ġobon meta pparagunati ma' dawk ta' pajjiżi applikanti mill-Ewropa Ċentrali u mill-Ewropa tal-Lvant, jista' l- Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-eżenzjoni mogħtija mill-Unjoni Ewropea dwar dazji jew levies fuq prodotti agrikoli importati mill-pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant tifforma parti minn ftehim li ilu jeżisti għal bosta snin ma' kull wieħed minn dawn id-disa' pajjiżi.

Dan il-ftehim huwa mmirat biex progressivament iwessa' il-liberalizzazzjoni fil-kummerċ ta' prodotti agrikoli.

Li l-Onor.

Interpellant ma semmiex huwa li dan it-tnaqqis fid-dazji jew levies min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea huwa marbut ma' tnaqqis fid-dazji jew levies min-naħa tal-pajjiżi kkonċernati fuq prodotti agrikoli jew agro- industrijali oħrajn importati mill-Unjoni Ewropea.

Issa l-export prinċipali agrikolu Malti lejn l-Unjoni Ewropea, jiġifieri l-patata, diġa' jgawdi eżenzjoni ta' 100% fuq id-dazju u għaldaqstant nispera li l-Onor.

Interpellant jifhem li f'dan l-istadju għadu m'huwiex il-waqt li nneħħu xi parti mid-dazji jew levies fuq l- importazzjoni ta' prodotti agrikoli jew agro-industrijali mill-Unjoni Ewropea.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali liema huma dawk il-prodotti esportati minn Malta lejn l-Unjoni Ewropea, li peress li jikkompetu mal- prodotti li fuqhom ingħatat l-eżenzjoni lill-pajjizi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, hu jaħseb li jistgħu jiġu influwenzati negattivament mill- arranġamenti li ntlaħqu.

Naħseb li l-Onor.

Membru jifhem u japprezza li m'huwiex ta' ġid għall- industrija agrikola li nperrċu x'se tkun l-istrateġija tagħna f'dan ir- rigward f'dan l-istadju.

UE - PRODUZZJONI LOKALI TA' L-GĦASEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana jekk huwiex se jiddiskuti mal-produtturi ta' l-għasel l-eżenzjoni mid-dazji li l-Unjoni Ewropea qed tapplika fil-konfront ta' pajjiżi oħra mill-Ewropa Ċentrali u l- Ewropa tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni tiżvantaġġa bil-kbir lill- produtturi lokali ta' l-għasel meta pparagunati ma' dawk ta' pajjiżi applikanti mill-Ewropa Ċentrali u mill-Ewropa tal-Lvant, jista' l-Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-eżenzjoni mogħtija mill-Unjoni Ewropea dwar dazji jew levies fuq prodotti agrikoli importati minn pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant tifforma parti minn ftehim, li ilu jeżisti għal bosta snin, ma' kull wieħed minn dawn id-disa' pajjiżi.

Dan il-ftehim huwa mmirat biex progressivament iwessa' l-liberalizzazzjoni fil-kummerċ ta' prodotti agrikoli.

Li l-Onor.

Interpellant ma semmiex huwa li dan it-tnaqqis fid-dazji jew levies min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea huwa marbut ma tnaqqis fid-dazji jew levies min-naħa tal-pajjiżi kkonċernati fuq prodotti agrikoli jew agro- industrijali oħrajn importati mill-Unjoni Ewropea.

L-export prinċipali agrikolu Malti lejn l-Unjoni Ewropea, il-patata, diġa' jgawdi eżenzjoni ta' 100% fuq id-dazju u għaldaqstant nispera li l- Onor. Interpellant jifhem li f'dan l-istadju għadu m'huwiex il-waqt li nneħħu xi parti mid-dazji jew levies fuq l-importazzjoni ta' prodotti agrikoli jew agro-industrijali mill-Unjoni Ewropea.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali liema huma dawk il-prodotti esportati minn Malta lejn l-Unjoni Ewropea, li peress li jikkompetu mal- prodotti li fuqhom ingħatat l-eżenzjoni lill-pajjizi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, hu jaħseb li jistgħu jiġu influwenzati negattivament mill- arranġament li ntlaħqu.

Naħseb li l-Onor.

UE - AGRO-INDUSTRIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana jekk huwiex se jiddiskuti mal-koperattivi ta' l-agro-industrija l-eżenzjoni mid-dazji li l-Unjoni Ewropea tapplika fil-konfront ta' pajjiżi oħra mill-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni tiżvantaġġa bil-kbir l-agro-industrija lokali meta pparagunata ma' dik ta' pajjiżi applikanti mill-Ewropa Ċentrali u mill-Ewropea tal-Lvant, jista' l-Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-eżenzjoni mogħtija mill-Unjoni Ewropea dwar dazju jew levies fuq prodotti agrikoli importati minn pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant tifforma parti minn ftehim li ilu jeżisti għal bosta snin ma' kull wieħed minn dawn id-disa' pajjiżi.

Li l-Onor.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali liema huma dawk il-prodotti esportati minn Malta lejn l-Unjoni Ewropa, li peress li jikkompetu mal- prodotti li fuqhom ingħatat l-eżenzjoni lill-pajjizi ta' l-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant, hu jaħseb li jistgħu jiġu influwenzati negattivament mill-arranġamenti li ntlaħqu.

Naħseb li l-Onor.

Kollega jifhem u japprezza li m'huwiex ta' ġid għall- industrija agrikola li nperrċu x'se tkun l-istrateġija tagħna f'dan ir- rigward f'dan l-istadju.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Fil-preżent qegħdin isiru xi rapporti fuq is-settur ta' l-agrikoltura b'mod ġenerali dwar kif jista' jintlaqat bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, qegħdin isiru diversi economic impact assessments, wieħed minnhom dwar kif se tintlaqat l-industrija bit-tneħħija tal-levies.

Hemm ieħor dwar il-majjal, ieħor dwar il-ħalib u ieħor dwar il- produzzjoni tat-tadam.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, meta hu maħsub li dawn ir-rapporti jkunu lesti?

Il-Ministru għandu ħsieb li dawn ipoġġihom fuq il-Mejda tal- Kamra appena jkunu lesti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, min-naħa tiegħi dejjem niġri wara l- esperti u t-tekniċi tad-dipartiment tiegħi ħalli jisħqu wara dawn in-nies li qegħdin jagħmlu dawn l-economic impact assessments.

Il-ħsieb tagħna hu li aktar ma jkunu f'idejna malajr, ikun aħjar għall-andament ta' l-istess ministeru.

UE - FISH FARMS

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformana jekk huwiex se jiddiskuti mal-koperattivi tal-fish farms l-eżenzjoni mid-dazji li l- Unjoni Ewropea qed tapplika fil-konfront ta' pajjiżi mill-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni tiżvantaġġa bil-kbir lill- koperattivi tal-fish farms lokali meta pparagunati ma' dawk ta' pajjiżi applikanti mill-Ewropa Ċentrali u l-Ewropa tal-Lvant, jista' l-Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Infakkar lill-Onor.

Interpellant li sa l-1996 kien hemm rakkomandazzjoni mill-Kummissjoni Ewropea fuq skeda li permezz tagħha id-dazju mħallas fuq esportazzjoni ta' ħut tal-fish farms lejn l-Unjoni Ewropea kellu jiġi fix-xejn fi żmien tliet snin.

Ma' l-iffriżar ta' l- applikazzjoni ta' Malta għall-sħubija li għamel il-gvern ta' Dr Alfred Sant, li minnu kien jagħmel parti l-Onor.

Interpellant, din ir- rakkomandazjoni ma ġietx segwita.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l-pajjiżi msemmija ma jipproduċux l-istess prodotti ta' l-akwakultura li jipproduċu l-fish farms Maltin u għalhekk dan it-tibdil m'għandux ikollu influwenza fuq is-swieq tal-prodotti ta' l-akwakultura Maltija.

Nirriferi wkoll lill-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari nru.

18226 li tajt lilu stess.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux qed isiru rapporti fuq is-sajd?

U fi spirtu olimpiku, x'qiegħed jiġri biex dawn ir-rapporti jkunu lesti kemm jista' jkun malajr?

Hemm il-ħsieb li meta jkunu lesti jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jekk se nitkellmu fuq spirtu olimpiku, din ma tirrigwardax il-ġiri imma l-għawm!

Iva, qed nisħaq wara l-esperti tagħna biex jitlestew dawn l-economic impact assessments kemm jista' jkun malajr.

Jekk niftakar sew qed isir economic impact assessment fuq il-mod kif il- common external tariff tista' taffettwa l-industrija tas-sajd f'pajjiżna.

GĦAWDEX - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru għal Għawdex): Jien informat li l-konsulenti lokali li qed jagħtu s-servizz tagħhom lill-ministeru jammontaw għal erbgħa.

Ilkoll kemm huma qegħdin jagħtu s-servizzi tagħhom lid-dipartiment tal-customer services.

Dawn huma:

|Merciec|Konsulent | |a |fil-pedjatrija | |Victor |fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. | |Farrugi|Konsulent | |a Frank|fil-mediċina | | |fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. | |Aquilin|Konsulent | |a |fl-ortopedija | |Raymond|fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. | |Mamo |Konsulent | |John |fil-ġinekoloġija | | |fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. |

Il-kondizzjonijiet li għandhom il-konsulenti li jaħdmu fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex huma skond il-ftehim intitolat "classification, regrading and assimilation of the medical class", ftehim li sar mal-medical association of Malta, u skond it-termini tal-kuntratt iffirmat minn kull wieħed minnhom mad-dipartiment tas-saħħa, filwaqt li s-salarju tagħhom huwa ta' Lm7,534 fis-sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru għal Għawdex m'hijiex qiegħda hawn, jista' l-Ministru li għandu x'jaqsam mat-trasport jgħid dawk il-11-il ruħ li ġew impjegati mal-Gozo Channel meta l-parlament kien wieqaf għall- vaganzi tas-sajf għala ġew impjegati, jekk almenu mhumiex qed jagħtu xi forma ta' konsulenza!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, il-ministeru għat-trasport huwa responsabbli biss mir-regolamentazzjoni ta' kif timxi l-Gozo Channel u assolutament m'għandi l-ebda informazzjoni dwar dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru Ċensu Galea li qed jirrispondi f'isem il-Ministru Giovanna Debono u jaf li apparti dawk il-50 ruħ li kienu ġew impjegati, fil-vaganzi tas-sajf ġew impjegati mal-11-ir-ruħ oħra li x- xogħol tagħhom m'għandux x'jaqsam mal-bastimenti u effettivament m'hemmx bżonnhom.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, m'għandi xejn x'inżid ma' dak li għedt s'issa.

EDUKAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru jirriferi għat-tweġibijiet li diġa' tajt għal mistoqsijiet parlamentari nri.

18693 u 18780.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Bartolo, domanda supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ma nafx jekk fost il-konsulenti kienx hemm ukoll Dr Green in konnessjoni mal-kulleġġ vokazzjonali - jista' jkun li mhux fost il-konsulenti għax forsi din kienet a one-off assignment - dak li kellu jiftaħ u għadu ma fetaħx.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Dan huwa mniżżel fil-lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra, għalkemm m'huwiex imsemmi b'ismu, u qiegħed taħt il-konsulenza li ngħatat lid-dipartiment ta' l-adult education.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Ma nafx ukoll jekk fost il-proposti li saru minn xi konsulenti li hemm imniżżla fil-lista, kienx hemm il-bidla fit-tħaddim tal-iskema ta' apprendistat.

Għax jekk jien informat tajjeb, fis-sistema tas-soltu kien hemm xi bidla u ma nafx jekk issa humiex qed jagħmlu tlett ijiem jistudjaw u jumejn jaħdmu.

Xtaqt inkun naf għax milli jidher l- isponsors ma kenux mgħarfa b'din id-deċiżjoni u wħud minnhom qed jikkonsidraw li jirtiraw l-isponsorship tagħhom.

MR SPEAKER: Il-Ministru..

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien m'iniex informat li sar xi tibdil, għalkemm smajtha fl-aħbarijiet llejla u naturalment ippruvajt dak il-ħin stess insib lil xi ħadd pero' ma rnexxilix.

Mal-ministeru għall-politika soċjali bdejna diskussjoni fuq riforma fis-sistema ta' l-apprendistat, anke fid- dawl kemm ta' dak li għad irid jiġri fil-kulleġġ kif ukoll fid-dawl tar- regolamenti li nispera li jitħabbru ma jdumux dwar il-kwalifiki vokazzjonali.

Dawn se jkunu għas-sena d-dieħla, pero' immedjatament ma nafx li kien hemm.

Sa dalgħodu stess kelli żewġ studenti li ġew ikellmuni għax qed ifittxu l- isponsors - għax, kif jaf l-Onor.

Membru, kultant ikun diffiċli biex isibu sponsors - u r-regolamenti li wrewni jitkellmu fuq jumejn skola u tlett ijiem xogħol, pero' ma nafx għal liema snin kienu qed jirriferu għax dawn ivarjaw minn sena għal oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Filwaqt li l-Ministru se jivverifika x'seta' ġara din is-sena fit-tibdil li qed jiġi propost, hemm maħsub li għallinqas lil dawn iż-żgħażagħ niżgurawhom li se jidħlu għall-apprendistat?

Aħna minn din in-naħa naqblu mal-bidliet li saru - għax l-apprendistat isir biex jitħarrġu għall-ħajja futura tagħhom tax-xogħol u mhux se jiggarantilhom impjieg - imma li qed jiġri hu li ħafna drabi dawk iż-żgħażagħ li ma jsibux sponsor, jidħlu fid-dinja tax-xogħol bil-livell tal-kwalifiki li jkollhom.

Qegħdin naħsbu biex fl-iskema l-ġdida nassiguraw kemm jista' jkun li l- apprendistat u t-taħriġ jilħaq lil kulħadd u ma nkunux dipendenti fuq jekk ikunx hemm sponsorship jew le mis-settur privat?

Għax naf li hemm problema minħabba l-istruttura ta' l-ekonomija.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fil-fatt ix-xogħol jinqasam bejn id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni u l-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

Naturalment id- diviżjoni tikkonċentra fuq il-kontenut ta' l-edukazzjoni u tat-taħriġ tekniku u l-korporazzjoni huwa assenjat lilha li tipprova ssib dawn l- isponsors.

Naturalment il-koperazzjoni hija sħiħa ħafna bejnietna u qed naraw kif fid-dawl ta' dik li hija r-realta' fis-suq tax-xogħol nistgħu nsibu manjiera biex żgħażagħ li jkunu jridu jsegwu linja partikolari, nippruvaw nassigurawlhom li jkollhom l-esperjenza valida ta' taħriġ fuq il- post tax-xogħol.

Nistqarr li m'hemmx soluzzjoni assoluta għall-każi kollha, pero' rridu naraw kif l-aħjar nistgħu nagħmluhom dawn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk Fr Joe Borg huwiex qed iservi bħala konsulent mal-ministeru jew inkella mal-PBS?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, kif taf il-Kamra, meta jien ġejt biex nagħmel ċertu stħarriġ fuq is-sitwazzjoni tax-xandir pubbliku, kont tlabt lill-universita' biex tipprovdi nies li f'dan il-kamp għandhom ċertu knowledge u ċerta kompetenza u hi wżat is-centre for communications and technology.

Oriġinarjament l-ewwel talba kienet biex nistħarrġu u naraw x'options differenti hemm u ssir ftit analisi tas-sitwazzjoni attwali.

Dak iż-żmien kienu pproponew lil Prof Salvu Chircop u lil Dr Joe Cannataci, iżda mbagħad anke rwolajna l-assistenza ta' l-EBU, li anke bagħtulna xi nies huma.

Din id-darba l-eżerċizzju huwa xi ftit differenti, fis-sens li rridu nersqu lejn l-implimentazzjoni ta' bidliet li naqblu li jkunu meħtieġa biex is- servizz ta' xandir pubbliku jieqaf fuq saqajh.

Jien wkoll, din id-darba bħala gvern, tlabt biex is-centre for communications and technology jagħtuni persuna li tista' tgħin f'dan il-kamp.

Il-persuna hija konsulent tal-ministeru imma barra li jaħdem mal-ministeru irid jaħdem ukoll mal-bord tal-PBS f'dan it-tfassil ta' pjan ta' miżuri li jridu jitwettqu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru tal-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' emigranti Maltin li jirċievu xi tip ta' pensjoni tal-Gvern Malti, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Prim Ministru.

MOZZJONI DWAR TIBDIL FIL-KONFINI TAD-DISTRETTI ELETTORALI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker:

Billi l-Kummissjoni Elettorali fit-2 ta' Mejju 2000 għarrfet lill-Prim Ministru li għamlet tibdil fil-konfini elettorali u kopja ta' l-istess rapport tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fit-8 ta' Mejju 2000, u

Billi l-artikolu 61 (3) (c) tal-Kostituzzjoni ta' Malta jipprovdi li "mhux aktar tard minn ħames xhur wara li l-Prim Ministru jirċievi dak it-tagħrif, il-Kamra tista' b'riżoluzzjoni jew tapprova t-tibdil jew tibagħtu lura lill-Kummissjoni biex terġa' tikkonsidrah mill-ġdid,

Din il-Kamra qiegħda b'din ir-riżoluzzjoni tapprova t-tibdil fil- konfini tad-distretti elettorali kif magħmula fl-istess rapport.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, din hija mozzjoni li fis-sustanza tagħha nista' ngħid li hija ritwali darba kull ħames snin f'dan il- parlament, u dan għaliex il-Kostituzzjoni tagħna tipprevedi u tordna li l- kummissjoni elettorali għandha tirrivedi d-distretti elettorali f'perijodi ta' mhux inqas minn tliet snin u mhux iktar minn ħames snin mill-aħħar reviżjoni li tkun saret.

Fil-fatt bħalissa qegħdin fit-terminu ta' għeluq il-ħames snin mill-aħħar reviżjoni li kienet saret fl-1995.

Għalhekk il- kummissjoni elettorali ppreparat ir-rapport tagħha u fit-termini tal- Kostituzzjoni jien qiegħed inressaq mozzjoni biex il-Kamra taqbel mal- proposti tal-kummissjoni elettorali.

Naturalment din il-Kamra hija a konjizzjoni tal-kontenut tar-rapport tal-kummissjoni elettorali u tal-fatti kif ġraw, fis-sens li r-rapport ta' din il-kummissjoni ma ġiex iffirmat mill-kummissjonarji kollha imma ġie ffirmat mill-maġġoranza tal- kummissjonarji.

Jien nipproponi li napprovaw dan ir-rapport.

Mr Speaker, kif għedt diġa', l-aħħar reviżjoni tad-distretti elettorali saret fl-1995.

Naħseb li hawnhekk ikun tajjeb jekk infakkar li kuntrarjament għal-lum, dakinhar ir-rapport tal-kummissjoni elettorali kien ġie approvat unanimament mill-membri kollha tal-kummissjoni.

Ikun tajjeb jekk nfakkar ukoll li l-kummissjoni elettorali hija magħmula mill- kummissjonarju prinċipali, li huwa nominat mill-prim ministru - u effettivament il-kummissjonarju prinċipali tal-lum kien ġie nominat mill- prim ministru ta' qabli fl-1998, jekk m'iniex sejjer żball - waqt li l- kumplament tal-membri tal-kummissjoni elettorali kienu ġew nominati mill- President tar-Repubblika fuq parir tiegħi wara li kkonsultajt mal-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

Fil-fatt nista' ngħid li filwaqt li jien kont ipproponejt erba' kummissjonarji, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien issuġġerixxa erba' kummissjonarji oħra.

Jien, min-naħa tiegħi, aċċettajt il-persuni ssuġġeriti mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni, u hu, min-naħa tiegħu, lanqas sab diffikulta` biex jaċċetta l-persuni suġġeriti minni u għalhekk il-President aċċetta l-parir tiegħi li jiġu nnominati tmien kummissjonarji.

Din hija s- sitwazzjoni li fiha ħadmet il-kummissjoni elettorali.

Il-kummissjoni elettorali kellha tirrivedi - u din kienet xi ħaġa mandatorja, jiġifieri ma setgħetx tagħmel mod ieħor - il-konfini elettorali minħabba li kien hemm diversi distretti li kienu qabżu l-limiti ta' differenza mill-kwota nazzjonali, jiġifieri ta' 5% iktar jew inqas, kif tipprovdi l-Kostituzzjoni.

Biex nispjega ruħi aħjar, ikun tajjeb jekk nirrimarka li l-Kostituzzjoni tirrikjedi li kemm jista' jkun id-distretti elettorali jkollhom numru ndaqs ta' eletturi, jew inkella jekk ma jkunux eżattament indaqs, ma jkunx hemm differenza ta' iktar jew inqas mill-kwota nazzjonali, jiġifieri ta' 5%.

Nixtieq infakkar ukoll li s-sistema elettorali tagħna, li hija l-proportional representation, bl-użu tas-single transferable vote ġiet ittestjata b'mod qawwi tul is-snin u nafu li għall- ewwel darba rajna d-difetti sostanzjali ta' din is-sistema fir-riżultati anomali - dak iż-żmien konna sejjaħnielhom ukoll "perversi" - ta' l- elezzjoni ta' l-1981.

Effettivament l-elezzjoni ta' l-1981 uriet li d- distretti jistgħu jiġu fformolati b'mod li jagħtu vantaġġ lil xi partit politiku jew ieħor, u dan għax l-ewwelnett jista' jkun hemm il-volonta` ta' min għamilhom biex ikun hemm dak ir-riżultat u t-tieni nett minħabba s- sistema fiha nnifisha, jiġifieri mingħajr l-intenzjoni ħażina ta' ħadd.

Kif jaf kulħadd, wara l-elezzjoni ta' l-1981 il-pajjiż għadda minn trawma kbira.

Fil-fatt dak iż-żmien kienu saru ħafna diskussjonijiet u kienu saru diversi emendi fil-Kostituzzjoni.

Per eżempju, permezz ta' l- emendi li konna għamilna fl-1987 fil-Kostituzzjoni, aħna konna daħħalna l- prinċipju li partit li jkollu maġġoranza assoluta ta' voti fil-first count almenu jkun assigurat minn maġġoranza ta' siġġu wieħed f'dan il-parlament.

Meta sussegwentement ma stajniex niftehmu fuq is-sistema elettorali alternattiva, fl-1996 għamilna pass ieħor 'il quddiem billi fil- Kostituzzjoni daħħalna l-prinċipju li jekk partit ma jġibx il-maġġoranza assoluta tal-voti pero` jġib maġġoranza relattiva u ma jkunx hemm iktar minn żewġ partiti rappreżentati fil-parlament, dak il-partit li jkollu l- maġġoranza relattiva jkun assigurat mill-maġġoranza f'dan il-parlament.

Dan kollu jfisser li l-istorja riċenti ta' pajjiżna - u meta qed ngħid "riċenti" qed nirriferi għal dawn l-aħħar 20 sena - urietna li s-sistema tagħna m'hijiex perfetta u jista' jkun li d-distretti jwasslu għal riżultati mhux għal kollox proporzjonali, jew bl-intenzjoni tal-kummissjoni elettorali li tkun qassmet id-distretti jew inkella sempliċement minħabba l- mod kif jivvotaw in-nies.

Qed ngħid dan kollu għax fl-1992 il-kummissjoni elettorali kienet biddlet id-distretti elettorali b'mod pjuttost radikali.

Ngħid "radikali" għax kien ċar li fl-1990 il-kummissjoni elettorali qagħdet għal dak li tgħid il-Kostituzzjoni u applikat il-prinċipji tal- Kostituzzjoni dwar kif għandhom isiru d-distretti b'mod li dehrilha kien xieraq.

Fil-fatt ir-riżultat ta' dak li ġara kkonferma li dik il- kummissjoni ħadmet b'serjeta`.

Effettivament meta saru l-konfini l-ġodda, ir-riżultat ta' l-elezzjoni ta' Frar 1992 kien wieħed mill-iktar riżultati fair u proporzjonali li qatt kellna.

Ta' min ifakkar li f'dik l-elezzjoni l-Partit Nazzjonalista kien ġab 51.77% tal-voti first count, u meta wieħed jieħu l-proporzjon ta' 51.77% minn 65 deputat n-numru ta' deputati kellu jkun ta' 33.65, pero` peress li ovvjament ma nistgħux nagħmlu żewġ terzi ta' deputat kien evidenti li n-numru ta' deputati min-naħa tal-Partit Nazzjonalista kellu jkun ta' 34.

Min-naħa l-oħra, f'dik l-elezzjoni l-Partit Laburista kien ġab 46.5% tal-voti first count, li fuq bażi ta' 65 deputat ġabu 30.2% tad- deputati u allura dakinhar il-Partit Laburista tella' 31 deputat.

Nerġa' ngħid li r-riżultat ta' dik l-elezzjoni kien fair għal kulħadd u kien konferma ta' kemm id-distretti kienu tqassmu b'mod oġġettiv.

Meta ġajna għar-reviżjoni ta' l-1995, din id-darba l-kummissjoni elettorali rrivediet il-konfini u l-vot kien unanimu.

Jien ma nafx jekk kenitx l-ewwel darba li l-vot kien unanimu.

Għaliex qed ngħid li l-vot kien unanimu?

Għax iċ-chief electoral officer u t-tmien kummissjonarji elettorali nnominati mill-President tar-Repubblika fuq parir tal-prim ministru wara konsultazzjoni mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni, iffirmaw ir- rapport tal-konfini unanimament.

Qed nagħmel din l-enfasi għax ir-rapport tal-kummissjoni elettorali ta' l-1995 kien żamm il-bażi tad-distretti ta' l- 1990 u rtokka fejn kien hemm bżonn biex effettivament ikun hemm in-numri ta' eletturi li jiġu fil-kwoti stabilita mill-Kostituzzjoni.

Mr Speaker, illum il-kummissjoni elettorali reġgħet waslet biex tirrivedi d-distretti elettorali.

L-eżerċizzju li għamilt jien f'isem il-gvern kien li rajt jekk il-konfini riveduti kif proposti mill-kummissjoni elettorali sarux oġġettivament skond il-kriterji li jistabilixxi subartiklu (4) ta' Artiklu 61 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

Ta' min jgħid li dan l-artiklu jpoġġi erba' rekwiżiti meta ssir ir-reviżjoni ...

Anzi qabel xejn irrid nagħmel enfasi fuq id-definizzjoni ta' "reviżjoni" f'dan il-każ.

Il-kelma ''reviżjoni'' ma tfissirx li l-kummissjoni elettorali terġa' tqassam id- distretti daqs li kieku qabel ma kienx hawn distretti.

Il-kummissjoni elettorali hija obbligata kostituzzjonalment li tirrivedi d-distretti kif ikunu dakinhar billi tuża erba' kriterji - l-ewwelnett li kemm jista' jkun iġġibhom indaqs għall-kwota elettorali, li kważi hija xi ħaġa impossibbli; it-tieni nett li meta jkun hemm devjazzjoni mill-kwota elettorali, dik id- devjazzjoni ma tkunx iktar jew inqas mill-kwota nazzjonali ta' 5%; it- tielet nett li jittieħed kont tal-viċinanza ġeografika ta' kull distrett jew inkella ta' kull belt u raħal ta' kull distrett; u r-raba' nett li l- kummissjoni elettorali tieħu in konsiderazzjoni d-differenza fid-densita` bejn lokal u ieħor u fatturi rilevanti oħra - u jien jidhirli li dan il- parlament biex jiddeċiedi għandux japprova l-konfini kif riveduti mill- kummissjoni elettorali għandu jeżamina x'qed tipproponi din il-kummissjoni u jekk hijiex miexja skond il-prinċipji.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk infakkar li fl-imgħoddi din donnha kienet xi ħaġa paċifika, fis-sens li n-naħa l-oħra mhux l-ewwel darba li kienet esprimiet dan il-prinċipju.

Biżżejjed nikkwota silta minn diskors tal-prim ministru ta' dak iż-żmien, Dr Karmenu Mifsud Bonnici, liema diskors kien ġie ppubblikat f'forma ta' booklet meta ġejna biex nibagħtu r-rapport tal- kummissjoni elettorali lura fl-1986.

Fil-fatt l-Onor.

Mifsud Bonnici kien qal hekk:

''Il-kummissjonarji elettorali għandhom jagħtu kas ta' dak kollu li ntqal fid-dibattitu.

Għandhom jagħtu kas l-iktar li ma jkun fl- interess ta' ħadd li jkun hemm disturb ta' distretti.

Dan huwa l- ewwel rekwiżit.

Ladarba l-kondizzjonijiet tal-Kostituzzjoni jiġu sodisfatti, wieħed jistenna li jkun hemm l-inqas disturb possibbli.'',

u jien naħseb li r-rapport tal-kummissjoni elettorali jimxi eżattament fuq dan il-prinċipju.

Issa, Mr Speaker, se ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar il-kwota elettorali nazzjonali.

Jekk wieħed jara kif ġew imqassma d-distretti llum isib li hemm sitt distretti li jvarjaw b'inqas minn 1%, jiġifieri kważi huma eżatti daqs il-kwota nazzjonali, hemm tliet distretti fejn il-varjazzjoni mill- kwota nazzjonali hija ta' inqas minn 2%, hemm tliet distretti fejn din il- varjazzjoni hija ta' inqas minn 3% u hemm distrett wieħed li għandu varjazzjoni ta' 3.48%, li huwa l-ħames distrett.

Meta wieħed jagħmel din l- analisi jinduna li d-distretti kif inhuma bil-konfini l-ġodda jissodisfaw ir-rekwiżit tal-Kostituzzjoni, cioe` li kemm jista' jkun ikunu ndaqs u li d- devjazzjoni ma tkunx iktar jew inqas mill-kwota nazzjonali ta' 5%.

Kif għedt diġa', it-tielet rekwiżit li l-kummissjoni elettorali hija obbligata li tirrivedi kostituzzjonalment hija l-viċinanza ġeografika ta' kull distrett.

Fil-fatt din il-kummissjoni qed tgħid li għandu jsir it- tibdil li se ngħid.

Fl-ewwel distrett, li sal-lum jinsab taħt il-kwota nazzjonali, se tiżdied biċċa oħra minn Santa Venera.

F'dan il-każ żgur li m'hemm l-ebda diffikulta` għar-rigward tal-viċinanza għax parti minn Santa Venera diġa' kienet ma' l-ewwel distrett.

Rigward it-tieni distrett, li wkoll jinsab taħt il-kwota elettorali, il- kummissjoni elettorali qiegħda żżidlu biċċa oħra minn Ħaż-Żabbar, u anke f'dan il-każ, parti minn Ħaż-Żabbar diġa' kienet mat-tieni distrett.

Għall-ħames distrett il-kummissjoni elettorali qed tgħid li għandu jiżdied il-Qrendi u jitneħħa Ħal Kirkop, u dan minħabba l-kwestjoni tal- viċinanza.

Niġu issa għas-sitt distrett.

Fis-sitt distrett il-kummissjoni elettorali qed tipproponi li jiżdied Ħal Kirkop.

Fil-fatt diġa' kien hemm drabi oħra fejn Ħal Kirkop ingħaqad ma' l-istess distrett ta' Ħal Qormi u Ħal-Luqa, u m'hemmx dubju li Ħal-Luqa u Ħal-Kirkop jinsabu viċin xulxin.

Min-naħa l-oħra fis-seba' distrett qed tiżdied il-lokalita` ta' l-Imdina u fit-tmien distrett qed tiżdied parti mill-Iklin.

Issa hawn ta' min jagħmel parentesi żgħira u jgħid li t-tmien distrett huwa magħmul minn Birkirkara u Ħal-Lija.

Kif jaf kulħadd, l-Iklin huwa viċin ħafna ta' Birkirkara u ta' Ħal-Lija, pero` forsi huma ftit dawk li nnotaw li l-kummissjoni qiegħda taqsam il-lokalita` ta' l-Iklin għall-ewwel darba.

Rigward id-disa' distrett ta' min jgħid li f'dan id-distrett, li taħtu jaqa' San Ġwann, qed tiżdied parti mill-Iklin.

Kif wieħed jinnota, il- kummissjoni elettorali żgur li ma kisritx il-prinċipju tal-viċinanza bil- proposti tagħha.

Imbagħad għall-11-il distrett, li taħtu taqa' l-Mosta, il- kummissjoni elettorali qed tgħid li għandhom jiżdiedu r-Rabat u l-Imtarfa minflok in-Naxxar u l-Għargħur.

Ir-raba' rekwiżit li l-kummissjoni elettorali qed tieħu in konsiderazzjoni hija d-differenza fid-densita` bejn lokal u ieħor u fatturi rilevanti oħra.

Illum għandna l-vantaġġ - u f'ċertu sens il-kummissjoni elettorali rrikonoxxiet dan il-vantaġġ - li d-differenza fid-densita` bejn lokal u ieħor diġa' huma definiti bil-liġi dwar il-kunsilli lokali.

Fil- fatt jidher ċar li din il-kummissjoni qagħdet attenta ħafna li ma taqsamx dawk il-lokalitajiet li għandhom il-kunsill lokali tagħhom, bħal Santa Venera u Ħaż-Żabbar, pero` din id-darba kellha taqsam post relattivament ġdid, li huwa l-Iklin, biex tkun tista' tissodisfa r-rekwiżiti tal- Kostituzzjoni.

Għalkemm kif għadna kemm rajna, il-kummissjoni elettorali qed tissodisfa r-rekwiżiti kollha li timponi l-Kostituzzjoni, dan ma jfissirx li kull deputat se jgħid li din id-darba d-distretti elettorali ġew imqassma b'mod tajjeb, u naħseb li dan nista' ngħidu individwalment għad-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Per eżempju, jien naħseb li kemm min kien imdorri jkun kandidat fid-distrett tar-Rabat kif ukoll min kien imdorri jkun kandidat fid-distrett tal-Mosta għandu x'jikkummenta fuq dak li qed tissuġġerixxi din il-kummissjoni.

Jien ukoll għandi x'nikkummenta.

Per eżempju, jien ngħid li l-Qrendi iktar se jkun f'loku fil-ħames distrett.

Huwa veru li mhux il-Qrendi biss sposta ruħu imma diversi lokalitajiet oħra, pero` l-kummissjoni elettorali bilfors kellha tagħmel dawn l-ispostamenti biex tissodisfa r-rekwiżiti tal-Kostituzzjoni.

Jien naħseb li l-kummissjoni elettorali kienet tagħmel żball kbir li kieku kellha teżamina l-effetti ta' l-ispostamenti ta' dawn id-distretti skond kif jinterpretawhom jew skond kif jistgħu jinterpretawhom il-partiti politiċi.

Il-kummissjoni elettorali ma teżaminax l-effett tad-distretti fuq il-partiti politiċi, u jkun ħażin li kieku kellha tagħmel dan.

Fil- fatt jien ngħid li l-ikbar difett li kien hemm fil-konfini elettorali għall- elezzjoni ta' l-1981 kien proprju dak li dak iż-żmien kien sar eżerċizzju x'jaqbel iktar lil partit jew ieħor.

Diġa' għedt li l-elezzjoni ta' l-1992 tat prova mill-iktar ċara li t-tqassim tad-distretti li sar fl-1990 ta a fair result.

Ovvjament dan ma jfissirx li d-distretti elettorali kif suġġeriti mill-kummissjoni elettorali llum ma jistgħux jagħtu riżultati proporzjonali, kif suppost trid is-sistema tagħna, pero` fl-1996 diġa' kellna dibattitu sħiħ f'dan il-parlament ...

Anzi dak iż-żmien mhux dibattitu fil-parlament biss kellna imma kellna wkoll kummissjoni li eżaminat is-sistema, sabet li s-sistema kellha dawk id-difetti li llum kulħadd jaf bihom, u wasslet lill-kummissjoni elettorali biex tagħmel suġġerimenti dwar kif jista' jkollna sistema elettorali li l-konfini elettorali tad-distretti jsiru irrilevanti għar-riżultat elettorali.

Dak iż-żmien jien, bħala prim ministru, kont lest li naddotta s- suġġeriment li kien sar minn dik il-kummissjoni fuq proposta prinċipalment ta' Prof. Buhagiar, u naħseb li jekk irridu verament li f'dan il-pajjiż naqtgħu darba għal dejjem l-akkużi, ġustifikati u m'humiex, ta' distretti u konfini elettorali li jagħtu vantaġġ lil xi partit jew ieħor, irridu nsibu sistema li tirrendi r-riżultat elettorali indipendenti għal kollox mill- konfini elettorali.

Fl-opinjoni tiegħi, is-suġġeriment li kien sar fuq proposta tal-kummissjoni ppreseduta mill-ispeaker ta' dakinhar l-Onor.

Lawrence Gonzi, jagħtina bażi fuq kif nistgħu nimxu f'dan il-parlament.

Jien nerġa' ngħid - u nittama li l-oppożizzjoni tisma' dan li qed ngħid u tikkonsidrah bis-serjeta` - li jekk irridu neliminaw il-possibbilta` ta' riżultati mhux proporzjonali daqskemm nixtiequ, allura rridu niżguraw li s- sistema elettorali ma tippermettix dan u billi jkollna sistema fejn, nerġa' ngħid, il-konfini elettorali jsiru irrilevanti.

Min-naħa tiegħu l-gvern għadu lest li jittratta din il-kwestjoni u jekk ikun hemm qbil naslu biex inbiddlu anke s-sistema elettorali ħalli naqtgħu darba għal dejjem kull possibbilta` ta' riżultati mhux proporzjonali għal kollox u naqtgħu darba għal dejjem ukoll l-akkużi li jistgħu jsiru li kien hemm min ried jagħti xi vantaġġ lil xi partit politiku.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Fil-bidu tad-diskors tiegħu l-Prim Ministru semma r-ritwal ta' kull ħames snin li jsiru f'dawn id-diskussjonijiet.

Nafu li wieħed mill-elementi negattivi tar-ritwal hu li ssiru sempliċi ċerimonja fejn jiġu ripetuti l-istess diskorsi, dejjem skond iċ-ċirkostanzi storiċi ta' meta jkun qed isir id-diskors imma l-okkażjoni tkun formalita` bla tifsira.

Ċertament hemm punti fundamentali x'jitqajmu dwar is-sistema elettorali ta' pajjiżna, u meta nużaw kliem bħal "li titħaddem b'oġġettiva`" jien naħseb li wieħed irid ikollu l-umilta` li jgħid li għallinqas objectivity is in the eye of the beholder.

Nafu li anke fil- każ tax-xjenza huwa diffiċli ħafna biex tiddifenixxi l-oġġettivita`, aħseb u ara fil-politika!

Storikament nistgħu ngħidu li s-sistema tad-distretti kif nafuha, is- sistema tal-vot li jintiret, is-sistema ta' rappreżentanza proporzjonali, hemm min jgħid bir-raġun li daħlet mill-kolonjalisti biex tifred lill- Maltin, iddawwarhom kontra xulxin u b'hekk ma jifformawx blokki politiċi li setgħu jingħaqdu u jwasslu għall-ħelsien tal-pajjiż.

Pero` nafu wkoll li fil-pajjiż ma teżistix biss arkitettura jew inġinerija elettorali iżda teżisti wkoll il-kultura politika u soċjali, u pajjiżna dan ma ppermettihx.

Fil-fatt, minkejja li hija sistema li tippremja l-konkorrenza u r- rivalita`, anke rivalita` interna ġo kull partit, f'Malta xorta fformaw il- partiti u kellhom ikunu l-partiti l-protagonisti ewlenin tat-tibdil soċjali politiku u ekonomiku f'pajjiżna.

Pero` llum - jew għallinqas sakemm aħna l- Maltin indumu mmexxu lilna nfusna u mhux minn kolonja Brittanika ngħaddu biex insiru kolonja mqarsta fil-karta tal-fidda tas-sovranita` komuni li jsejħulha Unjoni Ewropea - ta' min jara jekk is-sistema li l-Ingliżi kienu daħħlu biex jifirduna u jġellduna kontra xulxin nużawhiex aħna l-Maltin kontra xulxin biex ma nħallux iseħħ ċertu żvilupp f'pajjiżna.

Jien qrajt id-dibattiti li saru f'din il-Kamra dwar il-kummissjoni elettorali u rriżultali li dawn id-dibattiti dejjem ikunu jaħarqu, anke jekk il-kelliema jippronunzjaw irwieħhom b'mod differenti, skond il- personalita` tagħhom u skond il-mument storiku li fih ikunu qed jitkellmu.

Ħafna drabi matul dawn id-dibattiti kull naħa tibda takkuża lill-oħra b'logħob u maniġġi li jsiru biex il-voti ta' naħa jsiru jiswew iżjed mill- voti tan-naħa l-oħra.

Il-partiti politiċi, partikolarment f'mumenti ta' kriżi, ġieli waslu biex jaraw kif se jsolvu din il-problema, pero` din hija problema li għadha magħna.

Ikun tajjeb jekk ngħid li r-rapport li għandna quddiemna llum, liema rapport huwa maħruġ mill-kummissjoni elettorali, m'huwiex iffirmat mill- membri kollha ta' din il-kummissjoni.

Għalkemm il-kummissarju elettorali jkun qiegħed jopera f'istituzzjoni kostituzzjonali, l-istituzzjonijiet kostituzzjonali f'pajjiżna għadhom ma żviluppawx l-awtonomija u l-identita` tagħhom biex ma jgħidux "iva" lill-gvern tal-ġurnata.

Per eżempju, nistgħu ngħidu bla tlaqliq li anke r-rapport li għandna quddiemna llum, dan jaġevola lill-gvern tal-ġurnata u l-affarijiet saru b'mod li l-voti tiegħu jkunu jiswew iżjed mill-voti tal-Laburisti.

Wieħed irid jgħid ukoll li f'dan ir-rapport m'hemmx proporzjonalita` stretta bejn il-voti u s- siġġijiet.

Issa waqt li għadni kif għedt li ġeneralment f'dibattitu bħal dan li qed nagħmlu llum kull partit politiku jibda jwaħħal fil-partit politiku l-ieħor li qed jimmanipola, li qed jilgħab u li qed jimmaniġġja biex jieħu ċerti vantaġġi, pero` ma nistax ma nistqarrx ukoll li kull partit politiku kkontribwixxa matul is-snin biex jinstabu ċerti soluzzjonijiet f'dan il-qasam.

Per eżempju, m'hemmx dubju li jekk wieħed jara kif żviluppat is-sistema elettorali minn wara t-tieni gwerra dinjija 'l hawn isib is-sehem li ta l- Partit Laburista biex tinxtered id-demokrazija f'pajjiżna.

Biżżejjed insemmi li d-dritt tal-vot ma baqax jiddependi mill-proprjeta` jew mill- kwalifiki ta' l-edukazzjoni li wieħed ikollu.

Lanqas baqa' jkun hemm sitwazzjoni fejn filwaqt li jkun hemm min għandu iktar minn vot wieħed, ikun hemm min ma jkollu xejn.

Ta' min isemmi wkoll li n-nisa bdew jingħataw id-dritt tal-vot, u dan id-dritt tal-vot kompla jinxtered fis- snin 70 meta l-vot ma baqax jingħata biss lil dawk li jagħlqu 21 sena imma anke lil dawk li jagħlqu 18-il sena.

Hawnhekk se nagħmel punt żgħir u nixtieq li jkun hemm xi ħadd min-naħa tal-gvern li jirrispondini fuq dan il- punt, Sur President.

Naħseb li llum li qegħdin fis-seklu 21 wasal iż-żmien li nerġgħu nħarsu lejn id-drittijiet tal-vot ta' persuni b'diżabilita` li għandhom diżabilita` intellettwali għax żgur li nistgħu nsibu mod iktar serju u dinjituż biex lil persuni bħal dawn ma nibqgħux inċaħħduhom mid-dritt tal- vot.

Ninsab informat li l-federazzjoni ta' l-għaqdiet ta' persuni b'diżabilita` kienet qed tagħmel diversi laqgħat u waslet biex taħtar saħansitra grupp magħmul minn avukat, psikologu, minn xi ħadd mill-qasam mediku u minn personalitajiet oħra biex flimkien jaraw kif għandha tinbidel il-proċedura fid-dawl ta' Artiklu 23 tal-Kostituzzjoni, li tgħid li persuni li għandhom xi inkapaċita` mentali ma jistgħux jivvotaw.

F'Ġunju li għadda kellu wkoll jitlesta rapport u jiġi diskuss mal-kummissjoni tal-persuni b'diżabilita`, pero` s'issa għadna ma smajna xejn f'dan ir-rigward.

Jien naħseb li llum, li ninsabu fis-seklu 21, bix-xieraq li nagħmlu pass f'dik id-direzzjoni.

Bil-għan li jonqos il-gerrymandering, jiġifieri l-logħob bid-distretti, il-varjazzjoni ta' bejn distrett u ieħor minn 15% niżlet għal 5%.

Bla dubju ta' xejn, dan kien żvilupp importanti ħafna biex ikun hawn iktar proporzjonalita` stretta bejn il-voti, is-siġġijiet u l-membri parlamentari.

Hija xi ħaġa ovvja li jekk ikun hemm distanza kbira bejn dak li jkun qed jiġri fl-istituzzjonijiet demokratiċi u l-pajjiż, dawn l- istituzzjonijiet jimirdu u għalhekk jekk irridu li dawn l-istituzzjonijiet ikollhom ħajja ġdida huwa tajjeb li kultant żmien nagħtu ħarsa fil-fond lejn l-istituzzjonijiet li jkollna, dejjem jekk il-klima psikoloġika u politika tkun tippermetti dan.

Naturalment xi ħaġa bħal din titlob fiduċja u mhux suspett ta' manipulazzjoni u ta' biża'.

L-importanti hu li permezz tal-bidliet li saru - liema bidliet ressquna biex ikun hawn iktar proporzjonalita` stretta u biex ma jerġax jirripeti ruħu r-riżultat ta' l- 1981 - ma kienx hemm għalfejn li partit iġib iktar minn 50% tal-voti għax jekk partit ikollu l-maġġoranza relattiva, dan ikun assigurat ukoll mill- maġġoranza relattiva tal-membri hawn ġew.

Madanakollu xorta għad baqa' x'jiġi rranġat fis-sistema tagħna għax sal-lum għad baqa' s-suspetti li d- distretti jitfasslu b'mod li jaġevolaw lill-partit li jkun fil-gvern f'dik il-ġurnata.

Mr Speaker, waħda mill-affarijiet li l-Partit Laburista bir-raġun huwa mħasseb dwarha tirrigwarda l-bidla li seħħet fuq ir-records li jinżammu ta' dawk li jiġu u jitilqu minn Malta.

S'issa għadna ma ngħatajniex risposta serja f'dan ir-rigward, la min-naħa ta' l-awtoritajiet, la min-naħa tal- gvern, la min-naħa tal-kummissjoni elettorali u lanqas min-naħa tal- kummissarju tal-pulizija.

Il-gvern għandu jiffaċċja żewġ issues kruċjali jekk irid li s-sistema elettorali tkun tgawdi fiduċja u kontroll iktar serju fuq dawk li jsiefru u jirritornaw fil-pajjiż.

Naturalment bl-ebda mod m'aħna qed ngħidu li għandha terġa' tidħol is-sistema ta' qabel, jiġifieri ta' l-embarkation cards, pero` minħabba li anke kif jgħid Artiklu 57 tal-Kostituzzjoni, wieħed mir-rekwiżiti biex tivvota hu li trid tkun ilek residenti f'Malta matul it-18-il xahar ta' qabel ir-reġistrazzjoni għal perijodu kontinwu ta' sitt xhur jew għal perijodu li jammonta fit- total globali għal sitt xhur, dik il-verifika hija importanti, allavolja bħalissa m'hijiex qed tittieħed in konsiderazzjoni.

Din hi sitwazzjoni li l-Partit Laburista jqisha bħala inaċċettabbli.

S'issa r-reazzjoni għal dan it-tħassib tal-Partit Laburista kien wieħed arroganti u negattiv, u l- Partit Laburista jistenna li l-kummissjoni elettorali tieħu l-miżuri kollha li għandha tieħu biex dan ir-rekwiżit kostituzzjonali jitħares u mhux tibqa' paralizzata.

Aħna nafu li wieħed mid-dmirijiet tal-kummissjoni elettorali huwa li jinżamm reġistru elettorali skond dan ir-rekwiżit tal- Kostituzzjoni u għalhekk huwa importanti li l-kontrolli bażiċi li tneħħew ta' dawk li jitilqu u jiġu lura Malta jridu jiġu sostitwiti b'xi miżura oħra li tagħti lok biex jiġi vverifikat jekk iċ-ċittadini jkunux qed jirrispettaw dan ir-rekwiżit tal-Kostituzzjoni.

Il-kwestjoni l-oħra li hemm bżonn li tiġi ffaċċjata hija dik taċ- ċittadinanza doppja.

Il-liġi taċ-ċittadinanza doppja, li ddiskutejnieha ħafna hawn ġew - il-Partit Laburista jaqbel magħha perfettament - għandha riperkussjonijiet fuq il-proċess elettorali għaliex qed twessa' l-grupp ta' dawk li jistgħu jkunu ċittadini ta' Malta u Għawdex u li allura jistgħu jivvotaw.

Madanakollu huwa importanti ħafna li dak il-proċess ikun wieħed trasparenti u li jsir il-kontroll neċessarju minħabba li issa hawn min għandu żewġ passaporti li jistgħu jintużaw f'mumenti differenti.

Minn mindu tneħħa ċertu kontroll fil-portijiet u fl-ajruport ta' Malta sar iktar diffiċli biex wieħed jivverifika meta telqu minn Malta u meta ġew lura Malta dawn il-persuni u għalhekk iktar u iktar huwa importanti li l-proċess taċ-ċittadinanza doppja jsir iżjed trasparenti u jkun abbinat mas-sistema tal-karta ta' l-identita`, fejn kull persuna jkollha numru uniku u mhux tkun tista' tuża' l-passaporti tagħha skond il-konvenjenza.

Aħna nemmnu li l-gvern għandu jippubblika lista dettaljata bin-numru ta' l-identita` tal- persuni kollha li għandhom ċittadinanza doppja kull sitt xhur, kemm dawk li huma residenti f'Malta kif ukoll dawk li huma residenti barra minn Malta.

Dan jgħin biex ikollna fiduċja sħiħa f'sistema li għandha rabta ma' l- elezzjoni ġenerali.

Naħsbu li l-gvern huwa fid-dover li jaġixxi b'dan il- mod miftuħ u trasparenti li jkun soġġett għall-iskrutinju pubbliku jekk irid li n-nies ikollhom fiduċja sħiħa fis-sistema elettorali u fl- elezzjonijiet.

Għalkemm ma naħsibx li hija kwestjoni ta' l-istess gravita`, irrid ngħid li f'ċerti lokalitajiet, bħal f'San Ġiljan, il-karti ta' l-identita` skadew u għalhekk nappella lill-kummissjoni elettorali biex tara li t-tiġdid tal- karti ta' l-identita` jkun qed iseħħ il-ħin kollu.

Illejla diġa' ssemma l- fattur ta' kif qed isir iċ-ċaqliq fil-popolazzjoni.

Fil-fatt jekk wieħed jara kif iċċaqalqet il-popolazzjoni matul is-seklu li għadda, speċjalment mill-aħħar gwerra 'l hawn, isib li l-popolazzjoni qed titlaq mill-inħawi ta' madwar il-portijiet u qed tersaq iktar lejn in-naħa ta' fuq ta' Malta, bir-riżultat li filwaqt li qed jitbattlu ċerti lokalitajiet qed jiġu fformati oħrajn ġodda.

Bla ebda dubju dan iħalli effett fuq kif jitfasslu d-distretti elettorali u milli jidher din it-trend se tkompli matul is-snin li ġejjin.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn fuq kif sar dan iċ-ċaqliq tal- popolazzjoni jsib li, per eżempju, filwaqt li fil-bidu tas-seklu l-ieħor 44% tal-popolazzjoni kienet tgħix in-naħa tal-Kottonera, in-naħa tal-Belt u n-naħa ta' l-inner harbour area, illum dan il-persentaġġ niżel għal 22%.

Sadanittant fl-inħawi tax-xlokk, tal-punent u tan-naħa ta' fuq tal-pajjiż il-popolazzjoni qed tkompli tiżdied tant li hemm ċerti areas fejn il- popolazzjoni saħansitra rdoppjat.

Bla ebda dubju, dan se jħalli effett fuq kif se jitfasslu d-distretti elettorali fl-elezzjonijiet li ġejjin.

Naħseb m'hemmx għalfejn ngħid li huwa importanti ħafna li l-proċess elettorali jkun igawdi l-fiduċja ta' kulħadd, u dan għaliex minnu jiddependu l- għażliet fundamentali li jkun qed jagħmel pajjiżna.

Fis-snin li ġejjin pajjiżna għandu għażliet kbar x'jagħmel u għalhekk huwa importanti li jkun hemm għaqda psikoloġika u politika , pero` sfortunatament ma naħsibx li bħalissa teżisti l-klima li wieħed jawgura biex pajjiżna jirrispetta u jirrifletti iżjed fuq dak li jkun għaddej.

Nerġa' ninsisti li ż-żewġ kwestjonijiet li semmejt, jiġifieri l-kwestjoni taċ-ċittadinanza doppja u dik tad-dħul u l-ħruġ ta' persuni mill-pajjiż, hemm bżonn li jiġu ffaċċjati bis-serjeta` għax jekk ma jiġux riżolti tkun qed tinħoloq sitwazzjoni fejn il-klima psikoloġika u politika li għadni kif semmejt u li tant hija importanti biex il-pajjiż jieħu l-passi li għandu jieħu, tmur għall-agħar, tkompli ddaħħal iktar sfiduċja, tkompli tivvelena r-relazzjonijiet bejn iż- żewġ protagonisti l-kbar tax-xena politika Maltija u tkompli ddaħħal iktar elementi ta' tensjoni u ta' konflitt li l-pajjiż jagħmel tajjeb li jgħaddi mingħajrhom.

Il-pajjiż għandu biżżejjed sfidi, għandu biżżejjed challenges u problemi x'jiffaċċja u m'għandniex inkomplu nżiduhomlu fil-qasam politiku.

Madanakollu jien ngħid li jekk ikun hemm rieda tajba, bħalma fl- imgħoddi kien hemm problemi iktar serji u kritiċi x'jiġu ffaċċjati, jistgħu jinstabu soluzzjonijiet tajba għal dawn iż-żewġ problemi, u huwa importanti li min-naħa tagħna nsibu dawn is-soluzzjonijiet biex ma jiżdidux il- problemi fix-xena politika.

Bħalma għedt diġa', minkejja t-tibdiliet kollha li seħħew fis-sistema elettorali, din in-naħa xorta waħda għadha m'hijiex sodisfatta b'kif inhuma mqassma d-distretti fir-rapport li ġie quddiemna.

Għaliex qed ngħid dan?

Għax aħna nħossu li l-mod kif tfasslu dawn id-distretti se jivvantaġġjaw il- voti tal-Partit Nazzjonalista fuq il-voti tal-Partit Laburista.

Il- proporzjonalita` li għandu jkun hemm bejn in-numru ta' voti u n-numru ta' membri li jitilgħu fil-parlament xorta għadna nħossu li jaħdem kontra tagħna, kif ħadem kontra tagħna fl-1996 u fl-1998 fejn il-vot tal-Partit Nazzjonalista ġie mmassimizzat filwaqt li dak tal-Partit Laburista ġie mminimizzat.

Għalhekk din in-naħa ma taqbilx mar-rapport tal-kummissjoni elettorali li għandna quddiemna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, meta wieħed jara d-diskorsi li kienu jsiru fil-passat, mal-ewwel jinnota s- saħna politika li ħafna drabi kienet tikkaratterizza dawn id-dibattiti, u ħadt gost ninnota li din id-darba kemm id-diskors tal-Prim Ministru kif ukoll id-diskors ta' l-Onor.

Bartolo ma kenux f'dik il-linja, anzi kienu diskorsi fejn mhux biss tpoġġew l-argumenti 'l quddiem, pero` fejn l- argumenti tpoġġew b'ċerta forza u b'ċertu appell għal raġunar b'mod differenti minn kif kienu jsiru d-diskorsi fil-passat.

Wara kollox naħseb li hekk għandu jkun kull dibattitu dwar id-distretti elettorali.

M'hi sorpriża għal ħadd li f'dan it-tip ta' dibattitu xi kultant ikun hemm xi eċċessi minn xi kelliema għax fl-aħħar mill-aħħar ilkoll nirrealizzaw li hemm rabta bejn id-distretti elettorali u l-elezzjoni ġenerali.

Fl-aħħar mill-aħħar hija l-vokazzjoni ta' kull partit politiku li jagħmel mill-aħjar li jista' biex jirbaħ l-elezzjoni, u għalhekk jekk xi partit politiku jħoss li d-distretti m'humiex magħmulin skond il-kriterji li hemm fil- Kostituzzjoni, wieħed jistenna li xi kultant jitqajmu dibattiti sħan.

Mr Speaker, li xtaqt nenfasizza iktar illum hija li jien nissorprendi ruħi li wara l-esperjenzi li għaddejna minnhom fil-passat, għadna qed nippersistu li nipprovaw nagħmlu dak li hu impossibbli.

L-Onor.

Bartolo laqat proprju l-musmar fuq rasu meta qal li l-oppożizzjoni m'hijiex kuntenta bir-rapport tal-kummissjoni elettorali li għandna quddiemna għax m'hemmx il-proporzjonalita` stretta li għandu jkun hemm bejn il-voti u s- siġġijiet.

Issa jien naħseb li huwa żball kardinali li llum għadna qed nippretendu li l-mod kif jiġu mfassla d-distretti elettorali jista' jġib proporzjonalita` kważi assoluta.

Aħna nafu li s-sistema elettorali tagħna, jiġifieri s-single transferable vote, m'hijiex sistema li tiggarantixxi proporzjon assolut.

La l-Kostituzzjoni bil-mod oriġinali kif kienet imfassla u lanqas il-liġi li tirregola kif isir l-għadd tal-voti m'hi magħmula biex tagħtik proporzjon assolut, u dan tant nafuh tajjeb li biddilna l-Kostituzzjoni għal darba darbtejn biex proprju nipprovaw niżguraw kemm jista' jkun li l-proporzjon ikun aħjar minn dak li fassalna oriġinarjament.

Imma madanakollu xorta waħda għadna qed nippretendu li se jsir xi disinn ta' distretti elettorali li b'xi mod se jiggarantielna proporzjonalita` assoluta.

Kemm qed nipprovaw nagħmlu dak li huwa possibbli jien ngħid li fl-aħħar mill-aħħar jixhduh il-fatti, Mr Speaker.

Mingħajr ma noqogħdu nagħtu tort lill-kummissjoni elettorali kif kienet komposta diversament f'diversi snin, ir-realta` turi li mill-aħħar ħames elezzjonijiet li saru, jiġifieri mill-1981 sal-lum, f'elezzjoni waħda biss kien hemm relazzjoni bejn dak li ġie mfassal bħala distretti u r-riżultat elettorali aħħari.

Fl-1981, fl-1987, fl-1996 u fl-1998 id-distretti elettorali ma tawx riżultat f'siġġijiet li kien fl-istess proporzjon bħalma ġabu l-partiti fil-pajjiż kollu u, kif spjega l-Prim Ministru, kien biss fl-1992 li kien hemm din ir-relazzjoni.

Lanqas meta l-kummissjoni elettorali kienet unanima - fil-fatt l-unika darba li kien unanima kienet meta fasslet id-distretti ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996, l-istess distretti li ġew ikkontestati fl-elezzjoni ta' l-1998 - ir-riżultat ma kienx fil-proporzjon li wieħed kien jixtieq.

Issa se nipprova nagħmel diskors qasir li jmur 'il bogħod mill-partiġjaniżmu, Mr Speaker.

Jien ħadt gost ħafna nisma' lill-Onor.

Bartolo li, apparti li tkellem fuq problemi li m'għandhomx x'jaqsmu mad-distretti elettorali u li allura m'iniex beħsiebni nirrispondihom, tkellem b'mod fejn ħeġġeġ lil din il- Kamra biex insolvu l-problemi flimkien.

Min irid jirraġuna, jaf li tipproponi x'tipproponi kull kummissjoni elettorali, m'hemm l-ebda garanzija li dak li tista' tipproponi se jwassal biex ikollna parlament ta' 65 siġġu li l-proporzjon bejn il-partiti politiċi jkun il-proporzjon ta' voti li jkunu kisbu fuq bażi nazzjonali.

Anzi l-esperjenza tal-passat twassalni biex kważi kważi nazzarda ngħid li jekk dan jerġa' jiġri, se jiġri b'kumbinazzjoni u mhux għax il-kummissjoni elettorali tkun ħasbet minn qabel biex tiddisinja d-distretti b'dak il-mod.

Jekk irridu nfittxu soluzzjoni verament, ejjew infittxu soluzzjoni dwar dak li jaqblu fuqu ż- żewġ partiti politiċi.

Illum iż-żewġ partiti politiċi jaqblu li s-sistema elettorali għandha tibbaża l-proporzjon tagħha fuq is-saħħa nazzjonali tal-partiti politiċi.

Skond il-persentaġġ ta' voti li jġib partit politiku fuq bażi nazzjonali għandu jkollu l-istess proporzjon ta' siġġijiet.

Iż-żewġ partiti politiċi jaqblu wkoll li s-sistema li għandu jkollna m'għandhiex tkun sistema ta' proporzjonalita' assoluta imma għandha tkun sistema li fiha jkollha threshold, jiġifieri trid taqbeż ċertu livell biex tikkwalifika għal siġġu parlamentari.

Allura la naqblu fuq dawn il-prinċipji l-iktar importanti ta' kull sistema li tista' tiġi ddisinjata, possibbli li dan il-parlament m'huwiex kapaċi jaqbel fuq kif dik is-sistema għandha tkun?

Possibbli li għandna nibqgħu nitkellmu fuq sistemi li minkejja li nkunu nafu li jkunu qed jaħdmu ħażin, minkejja li nkunu għamilna l-almu tagħna biex inbiddluhom u minkejja li nkunu nafu li għadna ma wasalniex fejn verament irridu naslu, xi kultant minħabba l-pika żejda, ma nkunux lesti li naslu?

Kapaċi li minn dan il-parlament noħorġu sistema li tkun verament tixraq lil pajjiżna u li tagħmel id-dibattitu tal-lum irrilevanti, għax bl-ebda mod ma tkun se taffettwa l-proporzjon nazzjonali u bl-ebda mod ma jkollna għalfejn noqogħdu nżidu s-siġġijiet fil-parlament, kif ġara f'dawn l-aħħar elezzjonijiet?

Kapaċi li f'dan il-parlament ma nkunux dejjem partiġjani imma nħarsu wkoll lejn l-interess nazzjonali?

Żgur li kif qal il-Prim Ministru fid-diskors introduttiv tiegħu, din in-naħa kienet disposta fil- passat li tagħmel din il-qabża u hi disposta llum biex tkompli tfittex din is-soluzzjoni.

Mr Speaker, wieħed ma jista' qatt jgħid jekk sistema elettorali tkunx tajba jew ħażina.

Din m'hijiex għażla bejn it-tajjeb jew il-ħażin imma hija għażla ddettata minn ċirkostanzi storiċi, politiċi, soċjali u tradizzjonijiet li diversi pajjiżi jkunu għaddew minnhom.

L-iktar eżempju klassiku li normalment jiġi kkwotat hija s-sistema elettorali Ingliża, li hija sistema purament maġġoritarja u li m'għandha l-ebda relazzjoni mal- proporzjon.

Sakemm inti ġġib il-maġġoranza fid-distrett elettorali tiegħek, inti ggarantit siġġu u m'hemm l-ebda aġġustament għall-proporzjon.

Kif nafu, ħafna drabi l-Partit Liberali jġib 16% jew 20% tal-vot nazzjonali u jispiċċa forsi jkollu 1% tas-siġġijiet fil-House of Commons, pero` dik hija sistema li lill-Ingliżi togħġobhom.

Ara Iżrael għandhom sistema totalment opposta minn dik ta' l-Ingilterra.

Iżrael għandhom sistema ta' proporzjonalita` pura, u partit politiku jikkwalifika għal siġġu fil-parlament jekk iġġib il-proporzjon ta' voti diviż bin-numru ta' siġġijiet li jkun hemm fil-parlament.

Il-Ġermanja għandhom sistema ta' proporzjonalita' relattiva, jiġifieri mhux proporzjonalita' assoluta, bħalma għandhom Iżrael, pero` hemm threshold li trid taqbeż, liema threshold jekk taqbżu jkollok numru ta' siġġijiet fil-parlament filwaqt li jekk ma taqbżux ma jkollokx.

Spanja għandhom sistema maġġoritarja li tagħti premju lill-maġġoranza relattiva billi tagħtiha l-maġġoranza assoluta fil-parlament.

Fil-fatt hemm numru ta' pajjiżi oħra li għandhom l-istess sistema ta' Spanja.

Min-naħa l-oħra l-Italja hija eżempju klassiku ta' għażliet, għax din telqet minn sistema li kienet assolutament proporzjonali u marret għal sistema li hija essenzjalment maġġoritarja.

Dawn il-pajjiżi kollha li għamlu dawn l- għażliet huma kollha pajjiżi li baqgħu jissejħu pajjiżi demokratiċi, u aħna wkoll għandna nifhmu li din hija kwestjoni ta' għażla u l-għażla rridu nagħmluha aħna l-Maltin biss.

Il-Kostituzzjoni tagħna tgħid li aħna għandna sistema proporzjonali bl- użu tas-single transferable vote, pero` għax ngħidu li għandna sistema proporzjonali bl-użu tas-single transferable vote, ħafna nies jagħmlu l- iżball li jassumu li s-single transferable vote hija sistema ta' proporzjonalita' assoluta, mentri r-realta` hi li s-single transferable vote hija sistema ta' proporzjonalita' relattiva.

Kif qal l-Onor.

Bartolo, din is-sistema ddaħħlet fl-1921 mill-Ingliżi, kienet x'kienet ir-raġuni dak iż-żmien, u ftit li xejn kienet ġiet diskussa sakemm qam dak l-inkwiet fl- 1981, pero` żgur li kellna ħafna diskussjonijiet u dibattiti mill-1981 'il hawn.

M'għandniex nemmnu li s-sistema tas-single transferable vote m'hijiex qed taqdi lil pajjiżna, u jien ngħid illi qed naqblu fuq dan għaliex kieku ma naħsibx li dan il-parlament emenda l-Kostituzzjoni għal darba darbtejn biex proprju jġib iktar proporzjonalita`.

Il-problema bażika hi li filwaqt li llum iż-żewġ partiti politiċi qed naqblu li d- definizzjoni ta' proporzjonalita` kif espressa fis-single transferable vote m'għadhiex tajba biżżejjed, qegħdin nippretendu li minflok ma nbiddlu s- sistema ndaħħlu diversi emendi differenti biex naslu fejn irridu.

Irridu nirrealizzaw - u naħseb li anke hawn naqblu - li d-difetti li għandu s-single transferable vote jew il-prinċipji li fuqu huwa mibni l- mudell matematiku tas-single transferable vote qatt m'hu se jiggarantielna l-proporzjonalita` nazzjonali, u dan għal erba' raġunijiet sempliċi.

L- ewwelnett għax il-proporzjonalita` tas-single transferable vote hi proporzjonalita` fuq bażi ta' distrett, jiġifieri mhux fuq bażi nazzjonali, u qatt ma taħdem biex tagħtik proporzjon nazzjonali.

It-tieni nett il- proporzjonalita` bejn id-distretti hija wkoll relattiva, kemm minħabba t- transfers, li jistgħu jbiddlulek ir-riżultat li jkollok fit-tieni count, kif ukoll minħabba li inti għandek kwota varjabbli.

Forsi l-ikbar ironija li kellna f'dawn l-elezzjonijiet kienet li filwaqt li meta kellna l- varjazzjoni tal-kwota bil-15% ġew riżultati proporzjonali, meta naqqasna dik il-15% għall-5% ġew riżultati li ma kenux proporzjonali.

Madanakollu l- ikbar diffikulta` hija li s-single transferable vote ma jużax 16% tal-voti li jinxteħtu, u meta inti għandek wieħed minn kull sitta tal-voti kollha li m'intix qed tuża biex teleġġi l-membri tal-parlament, bilfors qiegħed tirriskja f'elezzjoni wara l-oħra d-disproportionality iktar mill- proportionality.

Dan kollu nafuh, bħalma nafu s-single transferable vote m'huwiex mudell matematiku ntiż biex iwasslek għal proporzjonalita` nazzjonali.

Dan tant nafuh li biddilna l-Kostituzzjoni għal darba darbtejn biex dik id- disproporzjonalita` tas-single transferable vote naġġustawha u nġibuha kemm jista' jkun iktar proporzjonali nazzjonalment, pero` sfortunatament sal-lum għadna ma wasalniex.

Jien għalhekk ngħid illi meta l-kummissjoni elettorali tiġi biex tagħmel ir-rapport, min jgħidilha li qed jistenna li r- riżultat ta' kif se jivvotaw in-nies tliet snin jew erba' snin oħra se jkun riżultat proporzjonali nazzjonalment, qed jippretendi mingħand il- kummissjoni elettorali that it squares the circle.

Dan kollu nafuh imma jidher li m'aħniex kapaċi nbiddluh.

Kif qal tajjeb il-Prim Ministru, jien li kont membru fil-Kummissjoni Gonzi, naf illi qbilna ż-żewġ partiti b'mod dikjarat illi l-bażi tar- riforma trid tkun li jkollna proporzjon nazzjonali.

Qbilna li għandu jkun hemm threshold, li m'għandux ikollna sistema ta' proporzjonalita' assoluta imma jkollna sistema ta' proporzjonalita' relattiva, u qbilna wkoll li jidħol threshold nazzjonali li min jaqbeż dak it-threshold jikkwalifika għal rappreżentanza fil-parlament u min ma jaqbżux ma jikkwalifikax.

Qbilna wkoll li mill-mijiet ta' sistemi elettorali li jeżistu madwar id- dinja, l-aħjar ħaġa għal Malta tkun li nadottaw il-metodu magħruf bħala d'Hondt.

Iżda xorta bqajna ma wasalniex minħabba żewġ raġunijiet, għalija żewġ raġunijiet minuri ħdejn il-prinċipji li qbilna fuqhom, fosthom ta' kemm għandu jkun it-threshold - il-Partit Nazzjonalista kien esprima l- opinjoni li t-threshold kellu jkun ta' 5%, pero` dak iż-żmien il-Partit Laburista ma kienx esprima ruħu f'dan ir-rigward - u x'għandna nagħmlu bil- voti ta' dawk il-partiti politiċi jew kandidati li ma jkunux qabżu t- threshold għax anke f'dan il-każ, filwaqt li l-Partit Nazzjonalista kien qed jgħid li jaqbel li dawn voti jiġu ttrasferiti fuq dawk il-partiti politiċi li jikkwalifikaw mit-threshold, jekk niftakar sew il-Partit Laburista ma kienx esprima ruħu.

Dak iż-żmien kienu biss dawn iż-żewġ affarijiet li sseparawna u safejn naf jien illum huwa dawn biss li qed jisseparana.

Għalhekk l-appell tiegħi huwa wieħed: Aħna kapaċi nidentifikaw x'inhu l-bżonn ta' pajjiżna?

It-tnejn qegħdin naqblu fuq il- prinċipji bażiċi tar-riforma u t-tnejn ilna li qbilna fuq it-triq li rridu naqbdu.

Issa kulma jonqosna huwa li niftehmu fuq x'għandu jkun it- threshold nazzjonali u x'għandna nagħmlu bil-voti ta' min ma jilħaqx dak it- threshold.

Ma xtaqtx ninterpreta d-diskors li għamel l-Onor.

Bartolo bħala kondizzjoni biex xi ħadd jiftiehem xi ħaġa.

Naħseb li pajjiżna għandu bżonn sistema iktar proporzjonali, sistema iktar miftehma u sistema li telimina dawn l-aġġustamenti li għamilna wara kull elezzjoni ħlief fl-1992 u fl-1981.

Għandna bżonn naqblu fuq sistema iktar proporzjonali bbażata fuq il-voti li kull partit iġib nazzjonalment, u jekk qbilna fuq il- prinċipju li dan għandu jkun it-threshold, ma naħsibx li huwa daqshekk diffiċli li niftehmu fuq x'għandu jkun il-livell ta' dan it-threshold, u lanqas naħseb li huwa daqshekk diffiċli li niftehmu li dawk il-voti li jmorru bħala l-ewwel preferenza fuq partit politiku li ma jikkwalifikax għat-threshold nużawhom ukoll fis-sistema billi jiġu trasferiti.

Ma naħsibx li qegħdin tant 'il bogħod li ma nistgħux naqblu fuq dawn iż-żewġ punti.

Jien għalhekk, Sur President, nikkonkludi dan id-diskors billi nappella sinċerament biex jekk verament qegħdin hekk viċin - u hawn jien m'iniex qed nappella biss lill-oppożizzjoni imma lil kulmin jista' jgħin - jekk verament qegħdin naqblu fuq dawn il-prinċipji bażiċi raġunati, ejjew nagħmlu l-aħħar sforz u nintroduċu darba għal dejjem sistema li tagħmel ġieh lil dan il-pajjiż.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, wieħed seta' jinnota li s'issa dan id- dibattitu mexa kważi bla demm, bla passjoni, bħallikieku qed nitkellmu fuq fejn se npoġġu l-kafe` li jmiss, b'kuntrast ma' kif kienu jsiru ċerti dibattiti fuq l-istess suġġett sa ftit taż-żmien ilu.

Imma naħseb li minkejja din il-kalma rridu nirrimarkaw li qed nitkellmu fuq suġġett ewlieni ta' importanza ewlenija, u mhux biss fit-termini ta' din il- mozzjoni li għandna quddiemna imma anke fit-termini ta' l-isfond politiku li qed ngħixu u li se nkunu qed ngħixu fis-snin li ġejjin.

Bħalissa fil-pajjiż ta' spiss iqumu argumenti jew claims dwar kif fil- politika jkun għaddej konfront il-ħin kollu, nuqqas ta' qbil u nuqqas ta' consensus - daqs li kieku l-politika m'hijiex logħba ta' kuntrasti biex il- poplu jkun jista' jagħżel - imma li ħafna mill-konfronti li jkollna huma bla sugu u huma konfronti ta' pika.

Jien ma niċħadx li wħud mill-konfronti jista' jkollhom fihom element ta' pika, imma lanqas ma nistgħu nwarrbu l- fatt li ħafna drabi d-diskussjoni u l-konfrontazzjoni li jkollna hawnhekk tkun fuq għażliet politiċi, morali, ekonomiċi u soċjali.

Matul is-snin f'dan il-pajjiż, bħal f'kull pajjiż ieħor - daqqa b'ħafna tnabar, b'ħafna marċi u b'ħafna dimostrazzjonijiet, u daqqa bil-mod ta' l-argument u tal- vot - id-diverġenzi politiċi jkunu qegħdin hemm għax ikun hemm il-ħtieġa li jsiru l-għażliet, u allura hemm bżonn li meta nkunu qed nitkellmu fuq kif il-ġlieda politika jew il-kuntrast politiku jitmexxew 'il quddiem, il- qafas li fih timxi s-sistema politika tagħna jkun kemm jista' jkun trasparenti u ċar.

F'dan it-tip ta' kuntrast m'hemm xejn iktar importanti minn meta l-poplu jagħżel, jiġifieri mill-kondotta ta' l-elezzjoni u mit- tmexxija tal-proċess elettorali.

Mela nagħmluha ċara li anke jekk dan id- dibattitu għaddej b'pass kajman, qed nitkellmu dwar affarijiet ta' importanza fundamentali.

Jien ngħid li dan forsi huwa ta' importanza fundamentali iktar minn drabi oħra għax resqin lejn żmien fejn pajjiżna se jkun qed jiffaċċja għażliet li huma ta' natura kruċjali u fundamentali - u dak iż-żmien diġa' beda - liema għażliet se jiddeterminaw kif jista' jiżviluppa l-pajjiż kollu kemm hu, kemm ekonomikament, kemm politikament kif ukoll soċjalment, mhux biss fil-kuntest ta' l-għażla Ewropea li għandu quddiemu pajjiżna imma forsi iktar minn hekk, fit-testijiet ewlenin li se jkollu pajjiżna dwar kif se jkun qiegħed jaħdem biex iżomm fil-wiċċ quddiem l-iżviluppi ta' globalizzazzjoni li għandu, quddiem il-problemi ta' modernizzazzjoni li għandu, quddiem il-ħtieġa li jibbilanċja l-ħelsien tiegħu mal-ġustizzja soċjali u mal-bżonn enormi li se jkollu pajjiżna għal investiment ġdid, fil- qafas fejn jikkontrolla l-finanzi kollha pubbliċi tiegħu.

Dawn huma kollha għażliet li qed joħolqu u li se jkomplu joħolqu strain enormi fuq il-qafas politiku ta' pajjiżna, u allura jien ngħid li huwa kruċjali li fuq dan l- istrain, li diġa' se jkun qiegħed hemmhekk, ma ngħabbux strain ieħor li ma joħroġx min-natura ta' l-għażliet li rridu nagħmlu imma minn kif dik l- għażla se tiġi eżerċitata.

Ħalli nispjega ruħi aħjar, Sur President.

Quddiemna bħala pajjiż għandna ġejjin għażliet kbar, liema għażliet se joħolqu strain fuq il-qafas politiku, ekonomiku u soċjali tal-pajjiż, u allura l-proċessi ta' l-għażla, kemm jista' jkun għandhom ikunu affarijiet maqbula.

Issa hawn qed nitkellem fuq il-proċessi ta' l-għażla u mhux fuq l- għażliet.

Ħafna drabi fuq l-għażliet ma nkunux nistgħu naqblu għax hemm ċerti diverġenzi, u dan huwa naturali, imma jekk minbarra l-mod ta' kif jiġu eżerċitati l-għażliet se jkollna wkoll kriżi ta' soċjeta` doppja f'dan il-pajjiż, allura iva, id-dibattitu li għandna quddiemna llum m'huwiex dibattitu effimeru, għax qed jiġi mgħoddi f'mument li huwa ta' importanza kruċjali.

Biżżejjed insemmi l-isfida ta' l-għażliet fuq l-Ewropa, l-isfida ta' l-għażliet fuq il-budget policy, l-isfida ta' l-għażliet soċjali li jridu jsiru u l-ħtieġa li f'pajjiżna jitkabbar l-investiment u ndaħħlu l- modernizzazzjoni.

Dawn huma kollha sfidi marbuta ma' proċess politiku li jwassal għal għażliet diffiċli.

Għalhekk jien nappella lin-naħa tal-gvern biex ma jħarsux lejn din l-għażla li għandna quddiemna llejla fuq l- għażliet kbar politiċi imma jħarsu lejn din l-għażla fuq il-mod ta' kif se jiġu eżerċitati l-għażliet mill-poplu.

M'għandniex nipprovaw ninjoraw li hemm problema - iva hemm problema - u l-problema hija li din in-naħa tal- Kamra m'hijiex qed taqbel mal-proposti li qed isiru mill-kummissjoni elettorali dwar kif qed jiġu mfassla d-distretti għall-elezzjoni li ġejja.

Jien nemmen li jekk teżisti diverġenza fuq din il-ħaġa, iż-żewġ naħat tal- Kamra għandhom id-dmir li minflok ma jwarrbu din id-diverġenza jew jinsewha, jinjorawha u jirromblawha bil-maġġoranza awtomatika li għandu l- gvern, għandhom juru ċerta rieda tajba u jgħidu: Veru li hemm ċerti diverġenzi li lkoll nafu bihom bejn gvern u oppożizzjoni fuq l-għażliet politiċi l-kbar, imma aħna se nibqgħu nippersistu b'diverġenza għaddejja wkoll fuq kif il-mekkaniżmi ta' l-għażla taħt il-Kostituzzjoni ta' Malta jiġu mmexxija 'l quddiem?

Dan huwa punt fundamentali li ta' min iħares lejh.

Ħalli nsemmi żewġ punti li ma jorbtux direttament mal-mistoqsija li għandna quddiemna imma li jolqtu minnufih il-qalba tal-mistoqsija, jiġifieri jekk il-mekkaniżmi li bihom neżerċitaw l-għażla humiex qed ikunu rispettati kif għandhom ikunu.

Fid-diskors tiegħu, l-Onor.

Evarist Bartolo semma l-embarkation cards.

Il-Partit Laburista ilu ħafna jisħaq mal-kummissjoni elettorali fuq l- embarkation cards.

Il-Kostituzzjoni ta' Malta tgħid ċar u tond li biex inti tivvota fl-elezzjonijiet trid tkun ilek tgħix Malta sitt xhur fit-18- il xahar ta' qabel l-elezzjoni, u biex tkun tista' tivverifika din il-ħaġa l-pulizija kienet iddur fuq l-embarkation cards.

Imma issa tneħħew l- embarkation cards u m'hemm l-ebda sens ta' kontroll.

Jekk partit politiku jixtieq jikkontesta d-dritt ta' xi ħadd li joħroġ jivvota m'hemm l-ebda mod kif tikkontrolla din il-ħaġa, u dan minkejja li jeżistu modi kif jistgħu jiġu kkontrollati dawn l-affarijiet.

Forsi hawn wieħed jista' jistaqsini: X'modi jeżistu biex ikunu jistgħu jiġu kkontrollati dawn l-affarijiet?

Fil- fatt dawn l-affarijiet jistgħu jiġu kkontrollati mhux billi terġa' ddaħħal l-embarkation cards imma billi, per eżempju, kif ġie ssuġġerit diġa', kulmin jidħol u joħroġ minn pajjiżna jiġi reġistrat in-numru tal-passaport jew ta' l-identity card tiegħu.

Issa hemm raġuni serja li punt bħal dan jiġi injorat?

Jien m'iniex qed ngħid li għandna nibqgħu nżommu l-embarkation cards.

Forsi hija idea tajba li jitneħħew l-embarkation cards, imma jekk hemm suġġeriment prattiku li jista' jsir ħalli tabilħaqq ikollna din it- trasparenza għaddejja u kulħadd ikun żgur ...

Forsi enough jekk in-naħa tal-gvern hija sodisfatta li titneħħa l-embarkation card, imma jekk tabilħaqq irridu li ma jkunx hemm diverġenzi lanqas fuq it-tmexxija tas- sistema politika jew tal-proċessi politiċi tagħna, iż-żewġ naħat iridu jagħmlu minn kollox biex ikunu żguri li ż-żewġ naħat ikunu kuntenti, dejjem within reason.

Madanakollu s'issa fuq dan il-punt, kemm min-naħa tal- kummissjoni elettorali, kemm min-naħa tal-pulizija, kif ukoll min-naħa tal- gvern hemm purtiera sħiħa ta' dlam.

Dan jindika li m'hemmx biss diverġenzi fuq l-għażliet il-kbar imma anke fuq il-mod ta' kif jitmexxa l-proċess politiku, u jien ngħid li dan huwa perikoluż ħafna.

It-tieni punt li nixtieq nitkellem dwaru u li diġa' semma sieħbi l-Onor.

Bartolo hija l-kwestjoni tad-cittadinanza doppja.

Ovvja li huwa tajjeb li jkun hemm ċerti twieqi li bihom ċittadin jista' jkun kemm ċittadin ta' Malta kif ukoll ta' pajjiż ieħor!

Dan huwa tajjeb kemm għal raġunijiet familjari, kemm għal raġunijiet kulturali, kemm għal raġunijiet ekonomiċi kif ukoll għal raġunijiet umani.

Imma mbagħad jien ngħid li għandu jkollna s-sens u d-dehen li nassiguraw illi dawk il-persuni li għandhom ċittadinanza doppja jaqgħu f'qafas ta' tmexxija ta' proċess politiku li bih inkunu żguri li anke huma jistgħu jkunu konformi u għandhom ikunu konformi mal-liġijiet elettorali ta' pajjiżna.

Fil-fatt diġa' saru diversi mistoqsijiet u proposti biex ikun hemm sistema serja u trasparenti ta' kif il-persuni li għandhom ċittadinanza doppja għandhom jidħlu f'din is- sistema, pero` ma ġara xejn u dawn baqgħu jiġu injorati.

Allura aħna kif nistgħu nħarsu 'l quddiem b'fiduċja li s-sistema politika tagħna qed taħdem tabilħaqq b'mod trasparenti u serju?

Meta gvern jinjora dawn l-affarijiet, allura jkun qed jinjora wkoll il-ħtieġa li demokratikament huwa importanti f'dan il-pajjiż, li l-bżonnijiet taż-żewġ naħat jiġu sodisfatti, u jien naħseb li dawn l-affarijiet m'humiex ta' min iwaddabhom fil-ġenb.

Jien ngħid ukoll - u din diġa' qaluha sħabi li tkellmu qabli - li m'hu veru xejn li l-problema tal-proċess politiku li bih jitmexxew l- elezzjonijiet bdiet fl-1981.

Per eżempju, il-mod kif saru l-konfini elettorali fl-1971 kien imfassal b'mod li jagħti vantaġġ lil naħa fuq oħra, u dik it-tattika ma rnexxietx għar-raġuni li fuq Ħaż-Żebbu u s-Siġġiewi - ma nafx liema distrett kien jiġi dak iż-żmien - kien hemm diverġenza ta' ħames voti li mbagħad taw il-vantaġġ mistħoqq lill-Partit Laburista.

Mill- 1971 'l hawn bdiet it-tradizzjoni li kull meta niġu biex naraw mill-ġdid il- konfini elettorali, iż-żewġ partiti jattakkaw lil xulxin li naħa qed tiżvantaġġja lill-oħra.

Din hija xi ħaġa li qiegħda hemm u, bir-rispett kollu, inutli li noqogħdu nagħmlu sforzi akkademiċi, kif għadu kemm għamel l-Onor.

Gatt, meta nafu li din m'hijiex ir-realta`.

Ir-realta` hi li l- konfini elettorali jsiru biex partit politiku jkollu vantaġġ fuq partit politiku ieħor.

Issa din m'iniex qed ngħidha jien biss imma kienu jgħiduha anke n-Nazzjonalisti fis-snin tmenin, għax fl-elezzjoni ta' l-1981 huma kellhom maġġoranza assoluta ta' voti u minoranza ta' siġġijiet fil- parlament.

Fil-fatt din il-ħaġa ġrat fl-1971, fl-1981, fl-1987, fl-1996 u ġrat fuq bażi differenti fl-1998, u effettivament l-emendi kostituzzjonali li ssemmew ħadmu fuq livell wieħed.

L-ewwel livell kien dak illi għallinqas nassiguraw li min ikollu l-maġġoranza assoluta tal-voti fil-pajjiż ikollu maġġoranza ta' deputati fil-parlament.

Kif diġa' ntqal, dik ġiet solvuta fl-1987.

U għaliex qam dan il-bżonn?

Qam dan il-bżonn preċiżament għax iż- żewġ naħat jammettu - jekk ma jammettux formalment jammettu de facto - li hemm dan il-maniġġ potenzjali li jista' jsir apposta jew b'kumbinazzjoni.

Imbagħad it-tieni mistoqsija li qamet kienet tirrigwarda l-proporzjonalita` bejn is-siġġijiet u l-voti - liema mistoqsija għadha hemm għax għadna ma solvejnihiex - peress li effettivament jista' jkollok maġġoranza assoluta imma mbagħad ma jkollokx siġġijiet li jirriflettu proporzjonalment kemm tkun ġibt voti fil-pajjiż.

Madanakollu, Sur President, jien ngħid xorta waħda li l-Kostituzzjoni tagħna għandha ħafna affarijiet tajbin li sal-lum għadna m'esplojtajniehomx sa l-aħħar.

Fl-idea tiegħi l-istituzzjonijiet mhux veru li qed inħaddmuhom sa l-aħħar.

Il-Kostituzzjoni tipprovdi miżuri li jekk neħduhom sa l-aħħar, għallinqas inkunu ħaddimna l-istituzzjonijiet sa l-aħħar u mhux inkunu waqafna fin-nofs.

Il-Kostituzzjoni titlaq mill-kalkolu impliċitu li s- sistema proporzjonali ta' distretti kif inhuma set out - iktar u iktar minħabba li fl-1974 minn 15% ta' varianza bejn distrett u ieħor niżżielnieha għal 5% - għandha l-potenzjal li tkun tajba u li tirrifletti tabilħaqq, anke b'mod proporzjonali, ir-rieda tal-poplu, u aħna fuq dan qed nitkellmu, fuq ir-rieda tal-poplu.

Issa effettivament kif tista' ssir din il-ħaġa?

Il-Kostituzzjoni tgħid li jekk isiru xi rimarki dwar il-konfini li tagħmel il-kummissjoni elettorali, il-parlament jista' jiddeċiedi li jibgħat dawn ir-rimarki lura għand il-kummissjoni elettorali, ħalli mbagħad wara li tagħmel il-konsultazzjonijiet meħtieġa tkun tista' tieħu deċiżjoni finali.

Mela l-Kostituzzjoni tagħti żewġ passi biex l-istituzzjoni tal- kummissjoni elettorali taqdi dmirijietha.

L-ewwel pass huwa li l- kummissjoni elettorali tfassal l-ewwel abbozz tal-konfini, u t-tieni pass huwa li l-kummissjoni elettorali tisma' u tirrifletti fuq dak li jkun intqal, terġa' tiddiskuti u tasal għad-deċiżjoni finali tagħha.

Aħna għadna ninsabu fl-ewwel fażi, jiġifieri fejn qed nikkonsidraw il-proposta tal-kummissjoni elettorali, pero` filwaqt li n-naħa tal-gvern qed tgħid li din il-proposta hija tajba, in-naħa ta' l-oppożizzjoni qed tgħid li din il- proposta m'hijiex tajba u hemm proposti aħjar.

Issa ħalli niġi biex nitkellem fuq kif iktar 'il quddiem nistgħu nassiguraw proporzjonalita` stretta kemm jista' jkun bejn siġġijiet u voti, Mr Speaker.

(Interruzzjonijiet)

Min-naħa tiegħi, jien nixtieq ngħid illi b'dak li ġara f'dawn l-aħħar sentejn u nofs jew erba' snin is-saħħa ta' dak ir-rapport intilef għax, per eżempju, meta jien qbilt li l-Onor.

Gonzi jmexxi dik il-kummissjoni, qatt ma mmaġinajt illi minn Speaker dan kien se joħroġ għall-politika, għax l- impressjoni tagħna lkoll kienet illi huwa qatt ma kien se jkun attiv fil- politika.

Hawnhekk irrid nagħmilha ċara quddiem kulħadd li dak iż-żmien jien kont qbilt li l-Onor.

Gonzi seta' jmexxi dik il-kummissjoni għal din ir-raġuni biss, jiġifieri jien diġa' nagħmel bracket madwar ix-xogħol ta' din il-kummissjoni.

Irrid ngħid ukoll li la x-xogħol eventwali ta' dik il- kummissjoni u lanqas il-proposta li għamel il-gvern ta' Dr Fenech Adami qabel l-elezzjoni ta' l-1996 m'huwa xogħol sodisfaċenti biżżejjed għall- oppożizzjoni Laburista, u hawnhekk irrid nerġa' nirripeti li f'dan il-qasam iż-żewġ naħat iridu jkunu ugwalment sodisfatti.

Ma nistgħux nippermettu li filwaqt li naħa waħda tkun sodisfatta, in-naħa l-oħra ma tkunx.

Ma nistgħux naħdmu b'dan il-mod jekk tabilħaqq irridu nevitaw iktar konfronti fiż-żmien li ġej, għallinqas fuq din il-ħaġa.

Sur President, ta' min jgħid ukoll li l-proposti li saru qabel l- elezzjoni ta' l-1996 huma vvizzjati fuq żewġ punti.

L-ewwelnett huma vvizzjati fuq il-punt li dawn jikkostitwixxu l-abbandun tal-prinċipju li tlaqna bih mill-1981 'il quddiem, jiġifieri dak illi l-proporzjonalita` trid tinħadem fuq il-bażi ta' l-ewwel count.

Għalhekk bir-rispett kollu, l- argument dwar il-partiti ż-żgħar jew dwar il-voti li jintilfu ma jgħoddx.

Jekk il-prinċipju tal-proporzjonalita` huwa dak li kien jiġi mistqarr fis- snin tmenin min-naħa ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista, iva aħna naqblu fuq dak il-first count period.

Imbagħad it-tieni punt, li għalija huwa kruċjali daqs l-ewwel wieħed, huwa li s-sistema li tiġi proposta trid tkun sistema li tabilħaqq tista' tinftiehem mill-kotra l-kbira taċ-ċittadini.

F'dan il-każ aħna rridu nirriflettu fuq dak li għandna quddiemna, fuq il- konfini li qed jiġu proposti lilna, u jien, biex nara x'nistgħu ngħidu llum, ħarist lejn id-dibattitu li għamilna fis-26 u fis-27 ta' Settembru ta' l-1995, liema dibattitu rrifera għalih ukoll il-Prim Ministru.

Dakinhar aħna konna kkritikajna teknikament u dettaljatament - m'iniex se noqgħod nerġa' nirripeti dak li għedt dakinhar - il-proposti li kienu saru dak iż-żmien mill-kummissjoni elettorali.

Il-punti li qajjimna kienu tekniċi u konna qed nagħmluhom speċifikament fid-direzzjoni li mbagħad, jekk ikun hawn qbil f'dan il-parlament, nistaqsu lill-kummissjoni elettorali biex tħares lejn dawn il-kummenti tekniċi li qed nagħmlu aħna.

Qed ngħid li l-punti li qajjimna kienu kollha tekniċi, fis-sens li kienu jirrispekkjaw problemi ta' distretti u ta' konfini, pero` dak iż-żmien in- naħa tal-gvern, immexxija minn Dr Fenech Adami, qalulna li ma jaqblux magħna u llum il-Prim Ministru reġa' semma r-raġunijiet li wassluh biex jgħid hekk dakinhar.

X'kienu r-raġunijiet?

L-ewwelnett qalulna li l-kummissjoni elettorali ta' l-1995 kienet għamlet il-proposti tal-konfini tagħha unanimament.

Dak iż-żmien jien kont għedt li l-kummissjoni elettorali għandha kull dritt, kull spazju u kull liberta` li tiddeċiedi kif għandha taħseb li tiddeċiedi, imma mbagħad l- oppożizzjoni jew il-gvern għandhom kull dritt, kull spazju u kull liberta` wkoll li jgħidu li ma jaqblux għat-tali raġuni.

Għalhekk aħna nixtiequ li l-kummissjoni elettorali tidħol għat-tieni fażi li tippermetti l- Kostituzzjoni u terġa' tirrifletti.

Wara li tirrifletti tista' tiddeċiedi li ma tbiddel xejn, imma għallinqas għandha tirrifletti.

Dak iż-żmien qalulna: Unanima d-deċiżjoni!

Imma skużi, billi d-deċiżjoni hija unanima, b'daqshekk dan m'huwiex argument kontra li l-kummissjoni elettorali terġa' tirrifletti.

U jekk stess, issa dak l-argument waqa' għax din id-darba l- kummissjoni elettorali m'hijiex unanima.

Kif qal Dr. Fenech Adami, hemm rapport li huwa ffirmat minn ħames membri, iżda hemm rapport ieħor li huwa ffirmat minn erba' membri, li huwa r-rapport minoritarju.

Mela l-argument li m'għandniex għalfejn nikkonsidraw li nibagħtu r-rapport lura waqa' awtomatikament għax issa r-rapport m'għadux iktar unanimu.

Issa mbagħad jirriżulta - u din ikkonfermaha l-Prim Ministru wkoll - li l- konfini li qed jiġu proposti llum huma l-istess tip ta' konfini li kellna fir-rapport ta' l-1995, ħlief għal xi rtokki 'l hemm u 'l hawn.

Jiġifieri ħlief għal ċerti rtokki li saru, il-konfini li qed inħarsu lejhom illum huma dawk li kellna ħames snin ilu.

Madanakollu jien m'iniex beħsiebni noqgħod nirripeti l-kummenti tekniċi kollha li għamilt ħames snin ilu, u se nagħmel biss mistoqsija: Il-konfini li kellna ħames snin ilu kif ħadmu, tajjeb jew ħażin?

Issa hawnhekk m'għadniex qed nitkellmu iktar dwar kwestjoni ta' teorija, ta' x'naħsbu jew ma naħsbux, għax għandna r- riżultati ta' kif ħadmu dawk il-konfini.

Nispera li ma jiġix xi ħadd jistaqsini għax ma biddilniex il-konfini fl-1998 għax mhux dak hu l- argument.

L-argument huwa li qed inħarsu lejn konfini li ntużaw fl-1996, li reġgħu ntużaw fl-1998 u allura nistgħu naraw l-outcome li ħareġ minnhom.

Wieħed jista' jgħid kif kien l-outcome fl-1996, anke għaliex intuża l- istess mekkaniżmu tal-Kostituzzjoni li daħal fl-1987 - u din diġa' semmieha l-Prim Ministru - fejn jekk ma jkollokx maġġoranza ta' siġġijiet meta għandek maġġoranza ta' voti, allura dan jagħtik maġġoranza ta' wieħed.

Imma bir-rispett kollu, mhux dak l-argument.

L-argument li rridu nħarsu lejh huwa dan: Fl-operat tal-konfini bħala konfini, anke qabel ma jidħol il-mekkaniżmu kostituzzjonali fil-każ ta' maġġoranza assoluta, x'outcome ikun hemm u xi proporzjonalita` jżomm bejn partit li jkun ġab "x%" ta' voti biex ikollu "x%" ta' siġġijiet?

Din m'hijiex iktar kwestjoni ta' teorija imma hija kwestjoni ta' fatti li jistgħu jiġu analizzati, u jekk tanalizza r-riżultat ta' l-elezzjoni ġenerali ta' l-1996 u l-elezzjoni ġenerali ta' l- 1998 joħroġ ċar li l-konfini kif ġew ippreżentati fl-1995 ma jirrispekkjawx il-verita` politika tal-pajjiż.

Jien ninsisti li din trid tinħadem qabel ma tara kif jopera l-mekkaniżmu kostituzzjonali li jassigura maġġoranza billi jżidlek is-siġġijiet.

Sur President, jekk imbagħad tħares lejn l-elezzjoni ġenerali ta' l-1996 issib li filwaqt li l-Partit Laburista ġab 51.5% tal-voti, il-persentaġġ ta' siġġijiet li ġab kien ta' 47.7%.

Ara l-Partit Nazzjonalista ġralu bil- maqlub għax filwaqt li ġab minoranza ta' voti - fil-fatt ġab 48.5% - ġab 52.3% ta' siġġijiet.

Jiġifieri dak il-kliem kollu li kien jingħad fl-1981 u dak il-kliem kollu li kien jingħad fl-1987 dwar il-gerrymandering jista' identikament jiġi applikat għar-riżultat ta' l-1996, bil-konfini li għandna quddiemna llum u bl-irtokki li saru fuqu.

Jekk imbagħad inħarsu lejn l- elezzjoni ġenerali ta' l-1998, jiġifieri ta' sentejn u ftit xhur ilu, insibu li l-Partit Laburista ġab 47.5% tal-voti u 46.2% tas-siġġijiet, filwaqt li l-Partit Nazzjonalista ġab 52.5% tal-voti u 53.8% tas-siġġijiet.

Mela fiż-żewġ każi l-Partit Laburista ġab persentaġġ ta' voti ogħla mill- persentaġġ ta' siġġijiet li ġab fil-parlament - fil-każ ta' l-1996 sostanzjalment ogħla - filwaqt li fil-każ tal-Partit Nazzjonalista ġralu bil-maqlub għax ġab persentaġġ ta' voti inqas mill-persentaġġ ta' siġġijiet.

Din l-istatistika dwar voti fl-elezzjonijiet ġenerali ta' l- 1996 u l-1998 qed inqiegħda fuq il-Mejda tal-Kamra, Sur President.

Kif għedt diġa', issa hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu iktar fuq teoriji imma qed nitkellmu fuq riżultati perversi għax m'hemmx għalfejn ngħidu li wara l-1996 ma bqajniex nitkellmu iktar fuq il-proċess imma bdejna nitkellmu fuq il-konsegwenzi politiċi kbar li seħħew minħabba dak il- proċess.

Frankament jien nerġa' ngħid li jekk l-istess konfini li kellna fl-1995 se jerġgħu jiġu applikati llum - u din għamiltha ċara meta tkellimt ħames snin ilu - id-distretti se jkunu mqassma b'mod li ma jirrispekkjawx tassew sistema ġusta u trasparenti ta' kif il-voti joħorġu fil-pajjiż u ta' kif l-għażla tal-poplu tiġi eżerċitata.

Għalhekk jekk għandna problema rridu ngħidu li għandna problema u ma nistgħux nibqgħu maqbuda f'sistema kajmana li m'hawnx foga u li m'hawnx sparaturi fil-parlament.

Fl-1995 il- konfini elettorali ma kenux sodisfaċenti u inqas u inqas jistgħu jkunu sodisfaċenti għall-oppożizzjoni llum.

Jekk ma qbilniex ħames snin ilu meta l-kummissjoni elettorali kienet unanima, inqas u inqas nistgħu naqblu llum meta l-kummissjoni elettorali m'hijiex unanima.

Issa ħalli nagħmilha ċara.

Aħna min-naħa tagħna m'aħniex se noqogħdu ngħidu: Ejjew nagħmlu emenda biex naċċettaw il-minoritarju.

Le, aħna mhux hekk irridu.

Qed nerġgħu nagħmlu l-istess talba f'dan il-parlament li għamilna ħames snin ilu, liema talba hija raġonevoli, ċivili u tista' twassal għat-tħaddim ta' l-istituzzjonijiet tal-Kostituzzjoni sa l-aħħar, jiġifieri mhux nieqfu fin-nofs.

Nerġa' ngħid li l-Kostituzzjoni tipprovdi - u din semmieha l-Prim Ministru nnifsu fir-riżoluzzjoni li ressaq - li dan il-parlament, wara li jkun irċieva r-rapport tal-kummissjoni elettorali, jerġa' jibgħatulha lura u jgħidilha: Isma', ifli ftit dak li qalu fil- parlament u f'postijiet oħra, erġa' rrifletti u oħroġ bid-deċiżjoni finali tiegħek.

B'hekk għallinqas inkunu wassalna x-xogħol tal-kummissjoni elettorali skond il-Kostituzzjoni nnifisha, mingħajr ebda tiġbid u mingħajr ebda pressjonijiet, għax imbagħad id-deċiżjoni tal-Kostituzzjoni tkun finali u nkunu wassalna l-operat tal-Kostituzzjoni sa l-aħħar.

M'hemm xejn ta' barra minn hawn f'din il-ħaġa, anzi suppost għandha turi fiduċja ikbar fil-mod kif jaħdmu l-istituzzjonijiet tagħna, u dan hu li se nkunu qed nagħmlu meta se nipproponi emenda iktar 'il quddiem.

Filwaqt li aħna nħossu li r-rapport minoritarju huwa superjuri għar-rapport maġġoritarju, m'aħniex qed niġu f'dan il-parlament biex nagħmlu emenda f'dan is-sens.

Tista' tkun iktar raġonevoli minn hekk!

Jien ma naħsibx.

Aħna qed ngħidu sempliċement: Ejjew nerġgħu nirriferu dan ix-xogħol lura lill-kummissjoni elettorali, kif tixtieq il-Kostituzzjoni.

Issa dan ma jfissirx li m'hemmx punti tekniċi li jridu jissemmew kontra r-rapport maġġoritarju, u naħseb li huwa d-dmir tiegħi li ngħid x'inhuma dawn il-punti tekniċi ħalli jkunu on record ukoll, kif konna għamilna ħames snin ilu.

Sur President, il-mozzjoni li għandna quddiemna hija bbażata fuq id- distretti eżistenti u kulma qed tipprova tagħmel huwa li tirranġa ħalli kemm jista' jkun tosserva l-prinċipju tal-plus jew minus 5% margin minn distrett għal distrett.

Imma din il-mozzjoni hija vvizzjata minnha nnifisha għax, kif għedt diġa', il-konfini kif inhuma bħalissa diġa' taw riżultati ħżiena, u din m'aħniex qed ngħiduha b'mod akkademiku imma b'dak li jirriżulta mill-istatistika li għadni kif poġġejt fuq il-Mejda tal- Kamra.

Ta' min jgħid li din l-istatistika qed tipproponi li tliet lokalitajiet ta' ċerta importanza jinqasmu, u jinqasmu bil-kbir.

Il-Prim Ministru qal li b'hekk imminimizzajna l-problema, pero` aħna ma naqblux miegħu.

Meta naraw kif ġew sparpaljati l-lokalita` ta' Santa Venera, ta' Ħaż-Żabbar u ta' l-Iklin nindunaw li m'għandniex problema żgħira.

Il- lokalitajiet saru qishom biċċiet taċ-ċaqquf, frak.

Dan m'hux tajjeb u teknikament imur kontra l-ispirtu ta' kif għandhom jitfasslu d-distretti.

Din semmieha wkoll il-Prim Ministru meta qal li jrid ikun hemm xi forma ta' koeżjoni f'dan ir-rigward.

Per eżempju, l-Iklin inqasam b'mod li jrid imur ma' San Ġwann u jrid jgħaddi mill-kuritur ta' bejn il-Għargħur u Birkirkara.

Daqskemm kien sar diskors fl-imgħoddi kontra li għandna nagħmlu dawn it-tip ta' kurituri!

Allura issa kif faqqsu l-kurituri b'dan il-mod!

Terġa' fil-proposti li għandna quddiemna ma sar l-ebda provvediment għal varjazzjonijiet fil-popolazzjoni li jistgħu jsiru fil-futur prevedibbli.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Kull distrett għandu mod ta' kif jikber jew ta' kif jonqos fil- popolazzjoni, u dan il-mod mhux biss jeżisti fil-kontest ta' distrett imma anke fil-kuntest ta' kull belt u raħal.

Meta inti qed tagħmel il-konfini għal sistema elettorali trid tipprevedi kif se jkun qiegħed ivarja fis- sentejn jew fit-tliet snin li jkun imiss.

Issa jirriżulta li effettivament dan it-tip ta' kalkolu fil-konfini li għandna quddiemna ma sarx minkejja li jistgħu jsiru dawn il-kalkoli.

Kif jistgħu jsiru?

Dawn il-kalkoli jistgħu jsiru anke mill-informazzjoni pubblika li toħroġ mill-uffiċċju ta' l- istatistika, li mhux biss tagħtik dettalji dwar id-densita` tal- popolazzjoni ta' belt jew raħal imma anke dwar kif din tvarja matul is- snin.

Imma dan kollu assolutament ma sarx, u tant ma sarx li fid-disa' distrett elettorali il-popolazzjoni diġa' qiegħda tersaq lejn il-marġini ta' 4% iktar minn dak li tippermetti l-medja nazzjonali fuq id-distretti.

Dan x'ifisser?

Ifisser li sa sena jew sentejn oħra dak id-distrett se jkun qabeż il-5%, u din nistgħu ngħiduha minn issa.

Allura, skużi, kif qed tipprevedi li tqassam il-konfini u tinjora xi ħaġa li sa sena jew sentejn oħra se tkun skaduta, fis-sens li se taqbeż dak li tgħid il-Kostituzzjoni?

Dawn ir-raġunijiet iwassluna biex ngħidu li l-mozzjoni li għandna quddiemna m'hijiex tajba biżżejjed, m'hijiex sodisfaċenti u għandha terġa' tiġi kkonsidrata.

Biex inkun għedt kollox, issa jkun tajjeb jekk ngħaddi wkoll xi kummenti fuq ir-rapport tal-minoranza, li safejn naf jien ġie ppreżentat lin-naħa tal-gvern u li konna poġġejnieh fuq il-Mejda tal-Kamra aħna.

Aħna naraw ir- rapport tal-minoranza superjuri għal dawn ir-raġunijiet tekniċi li se nsemmi.

L-ewwelnett dan ir-rapport jinkludi fih it-trends dwar id-densita` tal-popolazzjoni kif ukoll il-varjazzjonijiet li seħħew matul l-aħħar snin.

Jekk tikkonsidra kif saru l-konfini fil-rapport tal-minoranza issib li min għamel dan ir-rapport qagħad attent kif se jinbidel in-numru ta' nies f'kull distrett biex inkunu ċerti li għallinqas fuq xefaq ta' tliet snin jew erbgħa l-varianza la tkun inqas minn 5% u lanqas tkun iktar minn 5%.

Barra minn hekk ir-rapport tal-minoranza jikkoreġi b'mod uniformi l- varjazzjonijiet li rriżultaw diġa' fid-distretti li għandna quddiemna fejn il-varjazzjonijiet ġew irranġati b'mod li kemm jista' jkun ikunu uniformi.

Ta' min jgħid ukoll li f'dan il-każ il-projections ma sarux fuq bażi ta' sena jew sentejn imma fuq bażi ta' ħames snin.

Vantaġġ kbir li għandu r- rapport tal-minoranza huwa li qiegħed kważi jevita l-qsim fil-lokalitajiet għal kollox.

Tant hu hekk li f'dan ir-rapport Ħaż-Żabbar reġa' nġabar kollu f'distrett wieħed.

Jekk aħna verament nemmnu li hemm bżonn inżommu l- identita` tal-lokalitajiet tagħna - dan kien intqal ukoll ħames snin ilu - naħseb li huwa ta' vantaġġ kbir li post bħal Ħaż-Żabbar jerġa' jsir parti minn distrett wieħed.

Affarijiet bħal dawn lilna jwassluna biex nikkonkludu li r-rapport tal-maġġoranza, jiġifieri r-rapport li għandna quddiemna, huwa inferjuri mir-rapport tal-minoranza, u iva, inħossu fuq bażi teknika li hemm bżonn li r-rapport tal-maġġoranza jittella' mill-ġdid quddiem il-kummissjoni elettorali biex min-naħa tagħha, din terġa' tikkonsidrah.

Sur President, l-emenda li se nressaq għall-proposta li għamel il-Prim Ministru se nressaqha bl-istess diċitura ta' dik l-emenda li għamilt ħames snin ilu.

Dan qed nagħmlu biex inkun fair għax il-mozzjoni li qed jippreżentalna l-Prim Ministru llum hija eżattament, kelma b'kelma, bħall- mozzjoni li ressaq ħames snin ilu.

Ħalli nressaq din l-emenda:

Ħassar l-aħħar paragrafu u minfloku daħħal:-

"Billi din il-Kamra mhijiex sodisfatta li t-tibdil li sar fil-konfini tad-distretti elettorali jassigura li dawn id-distretti jkunu mqassma b'mod tassew ġust u trasparenti:

Għalhekk din il-Kamra tiddeċiedi li tibgħat lura lill-Kummissjoni Elettorali r-rapport tagħha ħalli tikkunsidrah mill-ġdid.".

Issa hawn irrid ngħid li jekk ikun hemm qbil min-naħa tal-gvern li nerġgħu nibagħtu r-rapport tal-maġġoranza lura għand il-kummissjoni elettorali jien lest li nbiddel jew nirtira din l-emenda.

Forsi l-gvern ma jridx jgħid li m'huwiex sodisfatt b'dan ir-rapport f'din il-Kamra u għalhekk nerġa' nirripeti li jekk il-gvern jaqbel li nibagħtu dan ir- rapport lura lill-kummissjoni elettorali biex jerġa' jikkonsidrah b'diċitura differenti minn din, din in-naħa tal-Kamra hija lesta li tagħmel dan.

Madanakollu jien naħseb li it takes two to tango.

Aħna nemmnu li r- rapport li għandna quddiemna huwa vvizzjat, m'huwiex tajjeb u għandu jinbidel biex kemm jista' jkun fiż-żminijiet li ġejjin, li huma kruċjali għal dan il-pajjiż, għallinqas il-konfronti politiċi jkunu fuq l-għażliet il-kbar u ma jkunux fuq il-proċessi li bihom l-għażliet jiġu ċċarati.

Ma nafx nistax inkun ċar iktar minn hekk.

Madanakollu f'dan il-każ irid ikollna give and take, ma jistax ikollna take biss.

Din in-naħa tal-Kamra kellha raġun ħames snin ilu u l-punti li għamlet dak iż-żmien dwar il- konfini li għandna quddiemna llum ħlief għal xi rtokki 'l hawn u 'l hemm kienu ġustifikati.

Kif jgħidu, the proof of the pudding is in the eating.

Issa hawnhekk m'iniex qed nitkellem dwar kif se nilħqu ftehim biex nassigura proporzjonalita` stretta bejn siġġijiet u voti.

Dik hija kwestjoni differenti.

Jekk il-Kostituzzjoni tippermetti li nimxu pass ieħor 'il quddiem, għaliex ma nagħmlux hekk?

Jekk in-naħa tal-gvern turi d- dispożizzjoni tagħha li nibagħtu r-rapport lura lill-kummissjoni elettorali, m'hu se jkun hemm l-ebda loss of face f'din il-ħaġa.

Wara kollox din il-Kostituzzjoni stess tippermettieha u aħna lesti li nagħmluha bla ebda problema ta' xejn.

Dawn l-affarijiet irridu ngħiduhom, iktar u iktar għax nerġa' ngħid, din m'hijiex xi kwestjoni żgħira, m'hijiex xi ħaġa li nistgħu nibqgħu kajmani quddiemna.

Naħseb li it's about time li xi ħadd juri rieda tajba f'dan ir-rigward, u r-rieda tajba trid tiġi miż-żewġ naħat, trid tiġi b'mod li tassew tkun qiegħda hemm u mhux nitkellmu mod u nagħmlu mod ieħor.

Huwa tajjeb li ngħiduhom dawn l-affarijiet għax qed nipprevedu li fiż-żminijiet li ġejjin se jkun hemm ċerti konfronti fuq għażliet li jistgħu jkunu kruċjali għal dan il-pajjiż, u dawn l-għażliet mhux se jiddeterminaw biss x'se jiġri s- sena d-dieħla jew ta' wara imma se jiddeterminaw għal żmien twil mhux ħażin.

Naħseb li d-demokrazija titlob li l-mod kif isiru u kif jitħaddmu dawn l-għażliet isiru b'mod li mhux biss jittieħdu deċiżjonijiet imma li d- deċiżjonijiet iseħħu f'qafas ta' stabbilta` politika, li d-demokrazija ma tiġix eżerċitata bil-maniġġi imma b'għażliet li jkunu tassew saru u li mbagħad iktar 'il quddiem ikunu jistgħu jitħaddmu f'atmosfera stabbli.

Jekk għandu bżonn xi ħaġa dan il-pajjiż fiż-żmenijiet li ġejjin, apparti minn deċiżjonijiet suret in-nies, deċiżjonijiet li jagħmlu sens u deċiżjonijiet kuraġġużi għandu bżonn qafas ta' stabilita` politika li jaħdem taħt is-sistemi demokratiċi li għandna bħalissa, u li nerġa' ngħid, m'humiex imfassla ħażin.

Il-Kostituzzjoni tagħna għadha toffri spazji kbar, liema spazji għadna m'aħniex qed inħaddmuhom biex immexxu d- demokrazija u l-ħtiġijiet politiċi li għandna 'l quddiem.

Fil- Kostituzzjoni għandna mekkaniżmu li tippermettielna nimxu 'l quddiem.

Ma jagħmilx sens li nieqfu fin-nofs.

Matul dawn l-aħħar snin inqalgħu ċerti kontroversji li ma kellhomx jinqalgħu u kien hemm ċerta instabbilta` politika li wieħed jista' jwaħħalha f'min irid u kif irid, pero` jekk ma rridux noqogħdu ninħbew wara subgħajna jkollna nammettu li parti minn din l- instabbilta` politika hija relatata mal-mod kif il-proċessi u l-mekkaniżmi demokratiċi ma ntużawx tajjeb.

Sur President, l-appell tiegħi huwa dan.

Jekk tabilħaqq irridu li fiż- żmien li ġej il-konfronti politiċi tagħna jkunu tassew fuq bażi demokratika u fuq l-għażliet il-kbar, allura m'għandniex indardru l-għajn li nixorbu minnha u l-gvern għandu tabilħaqq juri rieda tajba f'dan ir-rigward.

Jekk dan ma jsirx, l-instabbilta` politika terġa' tiġi effettwata.

Ċertament dan il-gvern għandu juri rieda tajba f'dak li għandu x'jaqsam mal- mekkaniżmu li semmejt l-ewwel dwar kif jiġi kkontrollat id-dħul u l-ħruġ taċ-ċittadini.

Għandu juri rieda tajba billi jassigura ruħu li mhux qed ikun hemm abbuż u taħwid fis-sistema taċ-ċittadinanza doppja.

Fuq kollox għandu juri rieda tajba billi jaċċetta l-proposta li qed nagħmlulu llum, jiġifieri li r-rapport tal-konfini tal-kummissjoni elettorali jerġa' jintbagħat skond il-proċeduri tal-Kostituzzjoni quddiem il-kummissjoni elettorali ħalli din tikkonsidra l-punti kollha li qamu u mbagħad tasal għad-deċiżjoni tagħha, li taħt il-Kostituzzjoni tkun finali.

Mr Speaker, jien naħseb li din hija proposta mill-iktar raġonevoli.

Almenu safejn naf jien ma kien hawn l-ebda għajjat u ġlied f'dan ir-rigward u qed nitkellmu b'mod ċivili, għalkemm għax inkunu qed nitkellmu b'mod ċivili u kalm, dan ma jfissirx li ċerti deċiżjonijiet li nistgħu nieħdu jew ma neħdux ma jkunux se jeffettwaw ħażin jew tajjeb lid-demokrazija u l- instabbilta` politika f'pajjiżna.

Għalhekk nappella lill-gvern biex juri rieda tajba f'din il-ħaġa.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Min jissekonda l-emenda tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

ONOR.

GEORGE VELLA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, jien segwejt id- dibattitu b'interess u bħall-Kap ta' l-Oppożizzjoni ninnota l-kalma li kien hawn f'dan id-dibattitu, kuntrarjament għal dak li ġara xi snin ilu.

L-ewwel rimarka ta' l-Onor.

Evarist Bartolo kienet dwar il-persuni b'diżabilita` intellettwali.

Jien naħseb li lkoll naqblu li għandna nsibu mod dinjituż u serju kif nittrattaw din il-problema, pero` żgur li min jeżerċita d-dritt tal-vot irid ikollu l-kapaċita` li jeżerċita dan id- dritt.

Din hija r-rikjesta tal-Kostituzzjoni, pero` naqblu li jekk hemm xi mod differenti kif nistgħu niċċertifikaw, dan nistgħu nagħmluh.

Kemm l-Onor.

Bartolo kif ukoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semmew il- kwestjoni tas-sitt xhur residenza.

Jien fhimt li l-oppożizzjoni qed taqbel li llum spiċċa żmien l-embarkation u d-disembarkation cards - fil-fatt kważi konna the odd country out b'dawn l-embarkation u d-disembarkation cards - u li hemm bżonn noħolqu xi tip ta' kontroll ieħor.

Jekk m'iniex sejjer żball, Artiklu 56 tal-Kostituzzjoni jipprevedi li d-dritt tal-vot mhux biss huwa soġġett għall-kwalifika tar-residenza u taċ-ċittadinanza imma huwa soġġett ukoll għar-reġistrazzjoni fir-reġistru elettorali.

Mhux biżżejjed li tkun ċittadin Malti u li tkun għext għal sitt xhur sħaħ f'Malta matul l-aħħar 18-il xahar imma jrid ikun hemm ir-reġistrazzjoni, u r-reġistru elettorali jiġi ppubblikat kull sitt xhur.

Issa hawn huwa l- kontroll, li d-dritt li tikkontesta huwa dritt ta' kull elettur Malti.

Mela kull elettur Malti għandu d-dritt li jagħmel rikors biex jikkontesta li isem xi ħadd m'għandux ikun fir-reġistru elettorali.

Aħna nafu li l- partiti politiċi huma attrezzati biex jagħmlu dawn ir-rikorsi u biex jeżaminaw ir-reġistru elettorali li joħroġ kull sitt xhur u għalkemm kultant jaqbżilhom xi ħaġa, naħseb illi grosso modo l-kontroll isir.

Ta' min jgħid li mbagħad il-prova ta' dan kollu ssir fil-qorti quddiem il- maġistrat reviżur, u l-maġistrat reviżur jisma' bil-ġurament anke persuna li tkun reġistrata jew inkella li ma tkunx reġistrata u għandha tkun reġistrata, jiġifieri jeżisti mod ta' kontroll.

Naturalment jekk hemm modi oħra kif nistgħu nagħmlu kontroll mingħajr ma noħolqu burokraziji żejda, aħna lesti li nikkonsidrawhom.

Mr Speaker, iċ-ċittadinanza doppja tagħtik id-dritt tal-vot jekk inti tkun reġistrat fir-reġistru elettorali minħabba li tkun irresidejt f'pajjiżna għal mill-inqas sitt xhur.

Min jiġi reġistrat l-ewwel darba żgur li jsirulu l-verifiki mill-uffiċċju elettorali dwar din il-kwalifika, jiġifieri hawn naħseb li fit-teorija qegħdin ngħidu: Iva, irridu nikkontrollaw ħalli kemm jista' jkun ma jkunx hemm abbużi.

Pero` ma rridux nesaġeraw għax diġa' għandna metodi kif nikkontrollaw, u l-ikbar metodu hu r-reġistrazzjoni fir-reġistru elettorali bi dritt ta' kull elettur li jikkontesta r-reġistrazzjoni.

Dan huwa punt fundamentali li m'għandniex ninsewh.

Naturalment jekk jeżistu metodi oħra kif jista' jkollna iktar sigurta` fuq min jivvota u ma jivvotax jien ma nsibx diffikulta` li dawn jiġu kkonsidrati, pero` mhux għax kellna s-sistema ta' l-embarkation card allura ngħidu li issa tlifna xi ħaġa.

L-ewwelnett l-embarkation card ma kenitx prova awtomatika - jiġifieri ma kienx hemm xi eżerċizzju li bih jiġu eżaminati l-miljuni ta' embarkation cards li joħorġu kull sena u jiġi magħruf min kien assenti f'sitt xhur f'perijodi ta' 18-il xahar - għax jekk kien jitqajjem xi każ u jmur quddiem il-maġistrat reviżur, allura f'dak il- każ kienu jittellgħu l-pulizija u l-kummissarju biex jgħidu x'kien jirriżulta minn dawn l-embarkation cards.

Għalhekk l-embarkation card ma kenitx prova diretta minnha nnifisha biex isir magħruf jekk xi ħadd kienx assenti għal iktar minn sena fl-aħħar sena u nofs.

Imma bil-maqlub, meta jkun hemm rikors li xi ħadd tilef id-dritt tal-vot għax ma kienx residenti hawn kienet, tinġieb il-prova permezz ta' l-emigration office ta' l- ajruport, tad-dwana jew tal-port, jiġifieri hawn ukoll irridu naraw l- affarijiet effettivament kif inhuma.

L-Onor.

Evarist Bartolo qalilna li l-oppożizzjoni m'hijiex sodisfatta bir- rapport tal-kummissjoni elettorali u waqaf hemm.

Min-naħa l-oħra l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li l-politika hi logħba tal-kuntrasti.

Bir-rispett kollu ma naqbilx ma' din id-definizzjoni ta' "politika".

Fil-fatt id- definizzjoni ta' "politika" hija li kull partit politiku jipprova jagħmel l- aħjar fl-interess nazzjonali.

Dik hija l-logħba politika, li partit politiku jkun konvint li l-programmi tiegħu huma l-aħjar għan-nazzjon kollu kemm hu.

Meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jidhirlu li xi ħaġa tkun tajba għall-pajjiż u jien ngħidlu li qed jiżbalja, dik jien ma nsejħilhiex logħba.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid xi ħaġa tajba, jien ma nsibx diffikulta' li naqbel mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u vice versa.

Ċertament li ma naqbilx li d-definizzjoni ta' politika hija logħba tal- kuntrasti.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semmielna l-għażliet.

Veru, bħal ħafna pajjiżi oħra - biex ma ngħidx bħall-kumplament tad-dinja - pajjiżna għaddej minn perijodu ta' bidliet kbar.

Irridu nagħmlu għażliet b'kuraġġ, pero` huwa importanti li l-għażliet ma nagħmluhomx bħala logħba ta' kuntrasti imma għandna nipprovaw b'ħilitna kollha li nagħmluhom fl-aħjar interess tal- pajjiż.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ġab bħala eżempju - u jien naqbel miegħu perfettament - kif se nimxu quddiem il-fatt tal-globalizzazzjoni.

Il- globalizzazzjoni saret kelma li qed tiġi wżata kuljum, fenomenu li qed jitwettaq, u kull pajjiż irid jirreaġixxi bl-aħjar mod li jaqbel lilu għal dan il-fenomenu.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma l-għażliet soċjali.

Huwa veru li għandna għażliet soċjali x'nagħmlu.

L-ewwel għażla soċjali li żgur naqblu fuqha lkoll hija li jekk jista' jkun għandna nżommu s-sistema soċjali tagħna intatta, jiġifieri din m'hijiex kwestjoni ta' kuntrasti.

Dan il- gvern diġa' ppropona kummissjoni dwar il-qasam soċjali, u qed ngħidu li kulħadd għandu kontribut x'jagħti f'dan il-qasam.

Illum hawn jien fil- gvern u għada tista' tkun fil-gvern l-oppożizzjoni preżenti.

Din hija għażla soċjali li għandna nfittxu li naffrontawha b'kuraġġ, mhux bħala kuntrast bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra imma bħala li qegħdin infittxu - naturalment bil-konfront u bl-iskontri ta' l-ideat - l-aħjar soluzzjoni fl- interess tan-nazzjon.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni appellalna biex ma ngħabbux lil pajjiżna bi strain ieħor.

Jien naqbel li m'għandniex noħolqu strain ieħor ma' l- istrain li għandna u li se jkollna biex nagħmlu l-għażliet importanti li jkollna quddiemna, pero` ma naħsibx li dan id-dibattitu fejn qed niddiskutu jekk għandniex nibagħtu r-rapport tal-kummissjoni elettorali lura jew inkella ngħidulha li qed napprovawh, għandu jġib xi strain fil-pajjiż.

Issa se niġu għall-veru dibattitu li għandna quddiemna, u l-veru dibattitu li għandna quddiemna jirrigwarda l-konfini elettorali kif proposti mill- kummissjoni elettorali.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li m'huwiex qed jaqbel mal-konfini elettorali kif proposti mill-kummissjoni elettorali u meta rrifera għar- rapport tal-Kummissjoni Gonzi - liema rapport kien ifformolah prinċipalment Prof. Buhagiar - qalilna li hemmhekk konna lesti nabbandunaw il-prinċipju illi li jgħodd fuq skala nazzjonali f'kull elezzjoni huwa l-first count.

Bir-rispett kollu, jien infakkar lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li kulħadd kien qed jaqbel li l-proporzjon ta' siġġijiet irid jirrifletti s-saħħa tal- partiti politiċi nazzjonalment, u dak huwa rifless fil-first count.

Id- differenza kienet biss - kif qal l-Onor.

Austin Gatt - dwar x'se nagħmlu jekk indaħħlu t-threshold u jkollna partit politiku jew partiti politiċi li ma jilħqux it-threshold.

Jiġifieri jekk it-treshold ikun ta' ftit inqas minn 5%, dawk il-voti ninjorawhom daqs li kieku m'humiex qegħdin hemm?

Il- proposta li kienet għamlet in-naħa tal-gvern dak iż-żmien u li l-Partit Nazzjonalista qabel magħha kienet li kulmin iġib it-threshold, allura dak għandu determinat in-numru ta' siġġijiet li se jkollu fil-parlament, filwaqt li jekk ikun hemm partit li ma jilħaqx it-threshold, dawk il-voti ta' l-elettorat Malti m'għandniex ninjorawhom.

F'dak il-każ, jekk is- second preference jew it-third preference tmur fuq il-partiti politiċi li se jkollhom rappreżentanza fil-parlament, għandna nistmaw il-vuċi ta' dawn il-votanti billi minbarra l-first preference, nagħtu kas tas-second jew it- third preference tagħhom.

Din kienet il-proposta u, bir-rispett kollu, mhux veru li din il-proposta ma kenitx tagħti kas u m'hijiex mibnija fuq il- prinċipju tal-first count.

Dażgur li hija mibnija fuq il-prinċipju tal- first count!

Aħna rridu nagħtu valur lil kull vuċi, lil kull ċittadin u lil kull vot, u fuq dan naħseb li għandna naqblu.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna wkoll li huwa importanti li ċ-ċittadini jifhmu s-sistema elettorali.

Huwa veru li min jara s-sistema elettorali jista' jsibha diffiċli biex jifhimha, pero` l-poplu tagħna fehemha għax kif qal l-Onor.

Evarist Bartolo, meta daħlet is-sistema proporzjonali bis- single transferable vote kulħadd ħaseb li din ġiet introdotta jew imposta mill-Ingliżi f'pajjiżna biex ikun hawn frammentazzjoni politika u l- elettorat Malti tant fehem din is-sistema li kważi tul is-snin kollha li ilu li għandna din is-sistema ma kienx hawn frammentazzjoni.

Kien hemm ċerti każi fejn membri parlamentari telqu lill-partit politiku li kienu jagħmlu parti minnu - jiġifieri kien hemm firda fil-partit stess - pero` l- poplu fehemha s-sistema u allura jien ma nifhimx il-kumment tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni li s-sistema jrid jifhimha kulħadd.

Mr Speaker, matul id-diskors tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fakkarna fid- dibattitu li kien sar fis-26 u fis-27 ta' Settembru ta' l-1996 fuq il- konfini ta' dak iż-żmien u qalilna li dak iż-żmien in-naħa tal-gvern ma kenitx qablet li għandna nibagħtu r-rapport lura lill-kummissjoni elettorali.

Jien infakkar lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li ma kontx qbilt li nibagħtu r-rapport lura lill-kummissjoni elettorali minħabba li dan kien mibni fuq ir-rapport ta' l-1990 ħlief għal ċerti rtokki li saru minħabba l- variance ta' 5%, u dawn il-konfini kienu taw riżultat kważi perfett fl- elezzjoni ta' l-1992.

Veru li fl-1996 u fl-1998 mhux hekk ġara, pero` hawn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu żball għax m'huwiex janalizza għaliex ma ġarax hekk.

Ħalli nieħdu din id-darba.

Jekk tagħmel analisi, kif għedna ħafna drabi, issib li d-difett tas-sistema huwa li wieħed minn kull sitta tal-voti, jiġifieri 16.6% tal-voti, m'humiex utilizzati, u dan m'huwiex xi persentaġġ żgħir.

X'jiġri jekk f'kull distrett partit ikollu kwota neqsin ftit, jiġifieri minflok 16.6% ikollu 16%, u inti timmultiplika din il- figura għal 13-il darba, jiġifieri għat-13-il distrett li għandna?

Ikollok riżultat li ma jirriflettix il-proporzjonalita` on a national basis, u dan huwa d-difett tas-sistema.

Jien lill-Partit Laburista ngħidlu: Xi ġralkom din id-darba?

Din id-darba ġralkom illi fit-tieni distrett, per eżempju, filwaqt li l- Partit Nazzjonalista kellu żewġ kwoti u ftit, intom kellkom erba' kwoti neqsin ftit u allura tliftu kwota.

Għalhekk meta mbagħad tiġi biex tqassam il-proporzjon, il-proporzjon jitbiddel għax hemmhekk inti għandek 16.6% tal- voti tat-tieni distrett li m'humiex utilizzati, u huwa għalhekk li mbagħad tirriżulta distortion.

Mela allura kif irripetejna għal elf darba, m'għandniex nipprovaw insibu s-soluzzjoni billi nagħmlu konfini li jkunu adegwati għall-volonta` tal-poplu imma għandna nsibu soluzzjoni fejn is- sistema tkun waħda ta' proporzjonalita` nazzjonali.

Is-sistema attwali fit- tieni distrett tirrifletti l-volonta` tal-poplu.

Fit-tieni distrett il- poplu ried itella' żewġ Nazzjonalisti u tliet Laburisti, u hekk ġara, jiġifieri hemmhekk hemm riżultat tajjeb.

Ħadd ma jikkontesta li fit-tieni distrett dan kien riżultat ġust, bħalma ħadd ma jikkontesta li huwa riżultat ġust dak ta' l-għaxar distrett, fejn il-Partit Nazzjonalista tella' erbgħa minħabba li ġab erba' kwoti u ftit u l-partit Laburista tella' wieħed minħabba li ġab żewġ kwoti neqsin ftit.

Meta studjajna għaliex ħareġ dak ir-riżultat pervers mill-elezzjoni ta' l-1981 sibna li 65% mill-voti mhux utilizzati kienu tal-Partit Nazzjonalista u 35% biss kienu tal-partit Laburista.

Jekk tagħmlu analisi, din id-darba ssibu li l-Partit Laburista kellu iktar voti mhux utilizzati milli kellu l-Partit Nazzjonalista għaliex il- Bormliżi ma vvotawx bħal qabel.

Fit-tieni distrett kien hemm shift biżżejjed fil-voti li aħna ġibna żewġ kwoti u intom ma ġibtux erba' kwoti, u allura ġie kontra tagħkom.

Imma kieku, per eżempju, fit-tieni distrett intom tellajtu erbgħa u aħna tellajna wieħed u fl-għaxar distrett intom tellajtu tnejn u aħna tellajna tlieta probabbilment ir-riżultat kien ikun preċiż.

Jiġifieri għalkemm hawnhekk qed nitkellmu fuq ftit mijiet ta' voti, dawn jafu jġibu sproporzjon fir-riżultat nazzjonali.

Għalhekk jekk irridu tabilħaqq naffrontaw din il-problema, irridu nfittxu nbiddlu s- sistema elettorali.

Huwa inutli li npoġġu rasna fir-ramel u huwa inutli li noqogħdu ngħidu li din hi kwestjoni ta' kif isiru d-distretti.

Ħalli nerġa' nagħti eżempju.

Jekk fit-tieni distrett nerġgħu nġibu żewġ kwoti u ftit, huwa inutli li noqogħdu nagħmlu d-distretti għax aħna nerġgħu ntellgħu tnejn, intom ittellgħu tlieta u tkunu tliftu kwota hemmhekk.

L- istess nistgħu ngħidu għall-għaxar distrett.

Jien għedt li l-elezzjoni ta' l-1981, li ġabet tant inkwiet, forsi kienet ukoll a blessing in disguise għax għall-ewwel darba għamilna diskussjonijiet kbar ta' kif hemm bżonn li nbiddlu s-sistema elettorali, u għamilna, kif semma l-Onor.

Gatt u kif semmejt jien ukoll, żewġ emendi kostituzzjonali, jiġifieri almenu moħħna mistrieħ li l-partit li għandu l- maġġoranza assoluta jew il-maġġoranza relattiva se jkollu maġġoranza fil- parlament.

Din hija xi ħaġa li ma ġratx fl-1981 għax fl-1981 u fil-ħames snin ta' wara l-gvern kien qiegħed jimxi kontra l-volonta` tal-maġġoranza tal-poplu, u aħna ma rridux li dan jerġa' jiġri.

Nerġa' ngħid li sakemm nibqgħu żewġ partiti politiċi biss, dan il-periklu jispiċċa għax il- Kostituzzjoni tagħti l-maġġoranza ta' deputati lil min iġib il-maġġoranza ta' voti, anke relattiva, imma ejjew naffrontawha din.

Ma ngħidux: Isma', tort tal-kummissjonarji elettorali u nerġgħu nibagħtuhomlhom.

Issa x'nibgħatuhomlhom nagħmlu!

Illum għandi quddiemi rapport iffirmat minn erbgħa min-nies u qaluli biex nanalizza dan ir-rapport.

Jien analizzajtu dan ir-rapport.

Fost affarijiet oħra dan ir-rapport qal: Għax hawn il- qsim fil-proposti tal-kummissjoni elettorali.

Anke fil-proposti tar- rapport tal-minoranza hemm il-qsim.

Biżżejjed insemmu Tal-Pieta` u Santa Venera.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li fil-każ ta' l-Iklin daħħalna kuritur, pero` dan m'hu veru xejn.

Jekk wieħed jara d-distretti kif qed jiġu proposti jsib li dawn huma kollha clusters, jiġifieri kollha qegħdin ma' xulxin.

Ara fir-rapport tal-minoranza mhux clusters hemm imma katina.

Ħalli nsemmi xi eżempji.

Per eżempju, skond il-proposta ta' dawk l-erbgħa li għamlu r-rapport tal-minoranza, ir-raħal ta' Marsaxlokk jinsab ma' Paola, Ta' Xbiex jinsab mal-Madliena, Ħal-Lija tinsab mal-Mellieħa u Ħaż- Żebbuġ jinsab ma' l-Imġarr.

Kif wieħed jista' jinduna, dawn il-proposti jfallu għaliex ma josservawx wieħed mir-rekwiżiti tal-Kostituzzjoni, li hija l-viċinanza.

Analisi oħra li wieħed għandu jagħmel hija li filwaqt li fil-proposti tar- rapport tal-maġġoranza għandek 16-il lokalita` li jmissu ma' konfini waħda, fil-proposti tar-rapport tal-minoranza għandek 23 lokalita`, jiġifieri żgur li hija agħar inkwantu għal dan l-aspett ta' viċinanza.

Biżżejjed ngħid li fil-proposti tar-rapport tal-minoranza hemm 41 lokalita` li jmissu biss minn naħa waħda mal-kumplament tad-distrett, jiġifieri jekk wieħed joqgħod ifettaq fit-teknikalita` jista' tagħmel argumenti kemm irid.

Pero` nerġa' ngħid li tagħmel x'tagħmel u tagħmilhom kif tagħmilhom id-distretti, jekk il-poplu jivvota b'ċertu mod u jekk ikollok shift f'distrett partikolari, allura għandek ċans kbir li jerġa' jkollok nuqqas ta' proporzjonalita` nazzjonali.

Dan hu d-difett tas-sistema u hemm bżonn nirrealizzawh.

Issa b'żewġ partiti kbar li bejn wieħed u ieħor huma maqsumin l-istess fil- pajjiż b'shift ta' 1%, 2%, 3% fuq bażi nazzjonali u kultant ftit iktar fuq bażi distrettwali, dawn l-okkażjonijiet ta' nuqqas ta' proporzjonalita` se jibqgħu jirrikorru.

Għamilna tajjeb li ma jirrikorrux sa l-estrem li jkollok minoranza ta' voti u maġġoranza fil-parlament.

Dan ma jistax jiġri sakemm ma jkunx hemm it-tielet partit politiku li jtella' xi deputati oħra.

Għalhekk jien lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni nappellalu biex ma jkomplix jinsisti li jibgħat ir-rapport lura lill-kummissjoni elettorali.

Nimmaġinaw li nerġgħu nibagħtu r-rapport lura lill-kummissjoni elettorali, imbagħad x'garanzija għandna?

Assolutament xejn!

Għall- elezzjoni baqgħalna tliet snin oħra u allura ejjew inkomplu minn fejn ħallejna ħames snin ilu u nerġgħu naraw kif nistgħu nsibu soluzzjoni għal din il-problema.

Iż-żewġ naħat qed nirrikonoxxu li din hi l-problema, u din il-problema nistgħu nevitawha.

Is-soluzzjoni m'hijiex li nibagħtu r- rapport lura lill-kummissjoni elettorali.

B'hekk inkunu qed nidħku bina nfusna għax anke jekk inbiddlu l-konfini elettorali, min se jiggarantili li se jerġa' ma jkunx hemm shift fil-voti ma nafx f'liema distrett u l-Partit Nazzjonalista mhux se jitlef siġġu għal ftit voti?

Naturalment l-istess nistgħu ngħidu għall-Partit Laburista, jiġifieri hawn m'aħniex qed nitkellmu fuq xi teoriji fl-astratt imma qed nitkellmu fir-realta` ta' żewġ partiti kbar li fid-distretti jtellgħu xi tnejn jew tliet deputati, wieħed mid-deputati jxaqleb 'l hawn jew 'l hemm bi ftit voti u malli jxaqliblek 'l hawn jew 'l hemm bi ftit voti, jiskumnikalek il-proporzjonalita`.

Din hi l- problema.

Ejjew naffrontaw din il-problema b'kuraġġ u b'sens ta' lealta` lejn pajjiżna.

Dażgur li ma rridx instabbilta` u ma rridx diskussjonijiet fil-vojt!

Jien dan ma rridux u nieħu pjaċir nisma' lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni jgħid li lanqas hu ma jrid dan.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li l-kummissjoni elettorali ma ħaditx in konsiderazzjoni l-fatt ta' kif jistgħu jiżdiedu d-distretti.

Skużi, dażgur li ħaditu!

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, tant ħaditu li għandek sitt distretti fejn il-varjanza mill-kwota nazzjonali hija ta' 1%, fil-każ ta' tliet distretti minnhom ta' inqas minn 2%, fil-każ ta' tliet distretti oħra hija ta' inqas minn 3% u l-iktar distrett li għandu variance għolja huwa l-ħames distrett bi 3.5%.

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jien ma fhimtux meta qal li billi d-disa' distrett qiegħed jikber, kif għamlitu l- kummissjoni elettorali, malajr jista' jaqbeż il-kwota għax fir-rapport li jien qed nipproponi li napprovaw il-variance hija ta' -1.98%, jiġifieri ma nistax nifhem kif dan id-distrett se jikber u se jiġi 7% above the quota.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li hemm bżonn ta' rieda tajba.

Jien naqbel li hemm bżonn ta' rieda tajba, pero` r-rieda tajba hemm bżonnha miż- żewġ naħat u bis-serjeta`.

Il-politiċi tad-dinja kollha huma magħrufin illi bil-kliem jgħidu ħafna affarijiet sbieħ, pero` issa hemm bżonn li dan il-kliem indawruh f'fatti, u l-fatti huma ċari issa; ċari kemm f'dan il- parlament kif ukoll fil-pajjiż.

Is-sistema li għandna tista' tagħti riżultati mhux proporzjonali f'livell nazzjonali.

Meta nitkellmu fuq il- konfini elettorali ta' kull distrett, inkunu qegħdin nitkellmu fuq il- volonta` ta' dawk l-eletturi f'dak id-distrett kif riflessi bil-voti tagħhom fir-rappreżentanza parlamentari.

Hemm m'hemmx xi tgħid għax is- sistema hi tajba.

F'dak is-sens, fil-bażi ta' kull distrett, is-sistema taħdem b'mod proporzjonali tajjeb, pero` aħna rridu naffrontaw is-sistema biex neliminaw il-fatt li għandna 16.6% tal-voti li m'għandhomx valur biex jiġu eletti d-deputati f'dan il-parlament.

Mill-1981 għaddew 19-il sena.

Minn dak iż-żmien 'l hawn inkitbu diversi kotba u artikli f'dan ir-rigward.

Illum smajt ukoll minn fuq ir-radju li kiteb il-Prof.

Lane fuq is-sistema elettorali tagħna.

Għal min ma jafx Prof. Lane huwa espert fis-sistemi elettorali u huwa eżamina s-sistema tagħna, ikkummenta fuqha u qal x'inhuma d-difetti tagħha.

Nerġa' ngħid li jekk aħna rridu verament neliminaw din il-problema u naffrontawha, allura għandna nkomplu fejn tlaqna fl-1996 u niddiskutu kif is-sistema elettorali għandha tiġi emendata.

Fl-aħħar mill-aħħar m'huwiex diffiċli li nagħmlu dan.

Kif qal tant tajjeb l-Onor.

Austin Gatt, fl-1996 iż-żewġ punti li kien hemm outstanding kienu għandux ikun hemm threshold u jekk iva, x'għandu jkun it-threshold.

Jien niftakar li l-pożizzjoni tal- partit tiegħi kienet li għandu jkun hemm threshold biex ma jkunx hemm il- possibbilta` li f'dan il-parlament ikun hawn żewġ naħat, u wieħed ikun il- bilanċ bejn iż-żewġ naħat.

Dak iż-żmien jien kont insistejt li għandna nsibu threshold li bih min jikkontesta l-elezzjoni almenu jkollu ċ-ċans li jtella' żewġ deputati f'dan il-parlament.

Jekk partit politiku jkollu voti biżżejjed biex itella' żewġ deputati, allura għandu l-garanzija ta' żewġ deputati, imma li din nagħmluha dipendenti fuq deputat wieħed naħseb li jista' jwassal għal instabilita`.

Issa ħalli niġi biex nitkellem fuq x'jiġri minn dawk il-voti li jingħataw lil partit politiku li ma jkollux kwota biżżejjed biex ikollu rappreżentanza fil-parlament.

Jien ninsisti - din hi fehma tiegħi, pero` ninsab open to conviction ukoll - li l-aħjar sistema hi li nagħtu vuċi lill- eletturi kollha, jiġifieri li l-voti validi kollha jkollhom effett fir- riżultat elettorali, u dan nistgħu nagħmluh faċilment billi naraw is-second u t-third preferences bis-sistema tas-single transferable vote u nqisuhom li dawk ikunu voti favur il-partiti politiċi li jkollhom il-kwota elettorali biex jiġu rrappreżentati f'dan il-parlament.

Naħseb li t-triq għandha tkun ċara, pero` wisq nibża' li nkunu qed naħlu ż-żmien jekk nerġgħu nibagħtu r-rapport lura lill-kummissjoni elettorali, li nafu li ddiskutiet fit-tul, li kellha ħafna proposti quddiemha u li vvotat favur din il-proposta li għandna quddiemna llum.

Hija ħasra li m'hawnx qbil fuq din il-mozzjoni.

Issa ħalli niġi biex nagħmel l-aħħar kumment tiegħi.

Jien iddispjaċini meta smajt li dakinhar li ppreżentaw il-minority report lill-Onor.

Alfred Sant, waħda mill-kummissjonarji elettorali - u hawn qed nirriferi għal Dr. Anna Mallia - qalet li hemm bżonn li d-distretti jsiru b'mod li tissewwa l-anomalija ta' l-1996 u li nkunu żguri li d-distretti jirriflettu s-saħħa politika tal-partiti.

Jiddispjaċini, pero` x-xogħol tal-kummissjoni elettorali bħala kummissjoni indipendenti m'huwiex li tara li l-partiti jkollhom vantaġġ jew żvantaġġ.

Il-kummissjoni elettorali hija kummissjoni indipendenti skond il-Kostituzzjoni u xogħolha hu li tfassal il- konfini skond il-kriterji tal-Kostituzzjoni.

Għalhekk ma kienx jixraq li ssir rimarka bħal dik minn membru ta' kummissjoni indipendenti.

Mr Speaker, jien naħseb li f'dawn ċ-ċirkostanzi għandna nikkonfermaw ir- rapport tal-konfini elettorali, pero` dan se jibqa' miftuħ biex meta naslu għall-elezzjoni tliet snin oħra, ikollna l-possibbilta' li l-elezzjoni ssir mhux abbażi tas-sistema elettorali li għandna llum imma abbażi ta' sistema elettorali miftehma li tiżgura proporzjonalita` ta' deputati għall-voti li jġib kull partit politiku.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni fid-9.00 p.m., is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet 20 minuta wara

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 27

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | | | | |

KONTRA : 30

L-Onor.

L-emenda m'għaddietx.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa u moqrija mill-Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Bis-saħħa tal-ftehim milħuq, din il-votazzjoni se tittieħed issa stess.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30

L-Onor. | | | |Agius Francis |Galea Censu | |Asciak Michael |Galea Louis | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Dalli John |Mugliett Jesmond| |D'Amato Helen |Muscat Claude | |Debono Giovanna |Pullicino George| |Deguara Louis |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 27

L-Onor.

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l- aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ħamis, 28 ta' Settembru, 2000, fis-6.00 pm b'din l-Aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni ta' l-Onor Jose' Herrera dwar Avviż Legali 124 ta' l-2000.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kompetizzjoni - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anġlu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp -Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, xtaqt nieħu ftit tal-ħin biex nirrispondi lill-kollega tiegħi l-ministru għall-affarijiet barranin fuq il-kummenti li għamel wara dak li għedt jien it-Tnejn li għadda.

Mhux se nirribatti kelma b'kelma dak li qal pero' ridt inpoġġi l-affarijiet f'pożizzjoni ċara.

Min sema' lill-Ministru Borg seta' ħa l-impressjoni li dak li tkellimna fuqu m'huwiex veru u li aħna qed nippruvaw inbeżżgħu lin- nies.

Bil-kemm ma ngħidx li l-ministru pinġa din il-forza militari li qed nitkellmu fuqha - ċertament li l-Gvern Malti wera l-interess li jkun jaf iktar dwarha u jipparteċipa fiha - qisha xi missjoni tas-sorijiet ta' Madre Tereża!

Din m'hijiex xi missjoni umanitarja.

Nixtieq nimmaġinahom sejrin bi 300 ajruplan tal-gwerra jagħmlu missjoni umanitarja!

Hawnhekk qed nerġgħu nipprovaw nidħku bin-nies u jiena konvint li min qed jismagħna diġa' kejjel il-kredibilita' ta' min qiegħed jitkellem għax wara kollox dak li għedna aħna dejjem seħħ.

Mr. Speaker, il-gvern qed jgħatti l-affarijiet bil-ġelu.

Hu għandu rekord ta' daħk bil-poplu.

Dawn huma n-nies li wiegħdu Lm100 miljun li ma ġewx u l-istess nies li qalu li malli nneħħu l-applikazzjoni mill-friża jiġi l- investiment u x-xogħol.

Il-poplu jaf min kellu raġun.

U jiena għalhekk qed ngħid li min illum qed jipprova jpinġi din is-sitwazzjoni bħala waħda inokwa u umanitarja bilkemm mhux qed jipprova jpinġiha bħala dover kristjan.

Il-ministru ta l-impressjoni li qisu aħna għandna l-obbligu li nidħlu f'din il-forza u mhux qed nindunaw li din hija sitwazzjoni finali li torbot il-politika Ewropeja f'sitwazzjoni militari.

Mr. Speaker, tan-naħa l-oħra baqgħu jitkellmu wkoll fuq dik li hija common foreign and security policy.

Issa ta' min igħid li llum lanqas din it-terminoloġija m'għadha tintuża.

It-terminu common foreign and security policy diġa' ġie mibdul f'European security and defence identity,.bil-Malti tfisser identita' ta' difiża u ta' sigurta' Ewropea.

(Interruzzjonijiet) Issa mhux qed ngħidu politika komuni ta' sigurta' Ewropea imma qed insemmu l-kunċett ta' European security and defence identity.

(Interruzzjonijiet) Għad-difiża territorjali hemm in-NATO.

Inkompli nispjega biex il-poplu jifhem.

Sal-lum l-Unjoni Ewropea kellha l-Western European Union bħala l- parti Ewropea ta' l-alleanza atlantika bejn l-Amerika u l-pajjiżi ta' l- Ewropa, li hija n-NATO.

Jekk taqta' l-Amerika barra jibqa' l-Western European Union.

Din, skond il-ftehim ta' l-Unjoni Ewropea stess, sa l-aħħar ta' din is-sena se tiġi assorbita fl-Unjoni Ewropea.

Minflokha jrid jinbet xi ħaġa oħra.

Irrid ngħid ukoll li rigward ir-rapid reaction force il-ministru semma biss 60,000 ruħ u mhux 230,000.

Jien qed ngħid li dik hija l-forza li trid tiġi miġbura f'daqqa biex tirreaġixxi malajr għal dak li jista' jinqala' u tista' tibqa' tinżamm f'sitwazzjoni ta' kumbattiment, in combat form.

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk jiena qed nikkwota dokumenti uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa f'atti umanitarji għalfejn għandek tkun in combat form?

Li żżomm it-truppi fi stat ta' kumbattiment meta qed tagħmel atti umanitarji tkun qed tagħti kulur ieħor lill-affarijiet.

Barra dik hemm ukoll it-twaqqif ta' armata permanenti Ewropea li ovvjament se tkun it- tkabbir ta' dak li llum huwa magħruf bħala eurocorps.

Din hija alleanza bejn l-armata Ġermaniża u dik Franċiża, bit-tkabbir kollu li jista' jkun hemm magħha biex l-Ewropa jkollha l-armata tagħha.

Issa meta wieħed jara dan kollu m'hemmx għalfejn jistaqsi għaliex qed neħduha daqshekk bi kbira li l-Gvern Malti qed juri interess f'dawn l- affarijiet.

Dan diġa' ffirma l-partnership for peace minn wara dahar il- poplu u mingħajr ma ġie f'din il-Kamra biex jispjega x'se jkunu r- responsabilitajiet tiegħu.

Wara dak kollu li nqala' hawnhekk xorta ffirma dan il-patt.

Il-verita' hi li l-gvern qed jinkwetana għax anke f'din il- kwestjoni qed jaħdem bil-moħbi.

Jiena nisfida lill-ministru jgħidilna fejn ġie mħabbar li bagħat kaptan ta' l-armata ġewwa l-Ambaxxata Maltija biex jieħu parti f'dawn il-laqgħat ta' natura militari.

Il-ministru għall-affarijiet barranin il-bieraħ qalilna li d-doveri tagħhom se jkunu dawk li jissejħu Petersburg tasks u dan jista' jinkludi wkoll crisis management.

Bil-Malti crisis management tfisser li wieħed jidħol biex jirranġa s-sitwazzjoni kriżi.

Biex il-poplu jifhem x'jiġifieri, ngħidlu biex jiftakar x'kien jara fuq il-euronews u fuq is-CNN dwar il-Kosovo.

Infakkar fil-ġlied u l-bumbardamenti li kien hemm mill- ajruplani Amerikani fuq Belgrad.

Infakkar ukoll li kienet ġiet ibbumbardjata l-ambaxxata Ċiniża bi żball u kienu mietu n-nies.

Dak li qed jifhmu bi crisis management, stat ta' gwerra.

Jekk ikun hemm kriżi, il- gvern ikun irid jaġixxi b'dan il-mod għax crisis management hija wkoll a Petersburg task u allura skond hu ma jkunx qed imur kontra l-Kostituzzjoni.

Hawnhekk jiena nistaqsi lill-avukati jekk f'każ li Malta tagħti support lil naħa jew oħra f'konflitt tkunx qed tmur kontra l-politika ta' non- alignment.

Dawn kienu l-argumenti tagħna meta l-Gvern Malti ingħaqad ma' l-embargo taż-żejt kontra l-Jugoslavja.

Il-fatt li qed tgħin naħa li qiegħda fi gwerra biex twaqqfilha l-provvista taż-żejt ifisser li qed tagħti support lil naħa.

Forsi wieħed jipprova jiġġustifika dan billi jgħid li dak li għamel Milosevic kienu ħneżrijiet.

Dak huwa veru, iżda l-argument hu li bħala pajjiż newtrali trid tieħu stand assolutament newtrali.

Dan qed insemmih biex nispjega x'jiġifieri crisis management u peacemaking.

Peacemaking isir billi wieħed jintervjeni permezz ta' azzjoni militari biex ineħħi l-ostakli ta' bejn żewġ naħat, u eżempju ta' dan rajnih ukoll fil- Kosovo.

Mr. Speaker, il-ministru ġie jgħidilna li n-nies f'din ir-rapid reaction force jistgħu jkunu tobba, pero' ta' min jgħid li d-dikjarazzjoni ta' Reuters issemmi truppi.

Hemm 60,000 truppa li jridu jkunu mgħejjuna b'total ta' 230,000 truppa.

It-tobba u n-nurses m'humiex truppi!

Dawn huma parti mill-medical division ta' armata jew ta' korp bħal tal-medecines sans frontiers, li huma grupp ta' tobba madwar id-dinja li jagħmlu missjoni ta' karita'.

Dawn ma jmorrux bl-ixkubetti imma jmorru bi-stetoskopji, mediċini u field hospitals.

Ikollhom ukoll operating theatres li jimmuntawhom fejn ikun hemm bżonn ħalli jfejqu u jagħmlu l-operazzjonijiet.

Irrid ngħid ukoll li l-ministru jilgħab bil-kliem meta jgħid li l- oppożizzjoni taqbel mal-Petersburg tasks.

Aħna naqblu sa fejn jidħol search and rescue u bħala soft security meta għandek kuntrabandu, drogi u immigranti illegali - s''hemmhekk naqblu għax dawn l-affarijiet jeqirdu pajjiżi żgħar - imma nkunu qed nidħqu bin-nies jekk nimmaġinaw li dawn sejrin bl-ixkubetti bil-fjura fit-tarf bħalma kien jiġri fis-sittinijiet.

Mr. Speaker, inkunu qed nidħqu bin-nies meta ngħidu li fl-NPAA il-gvern qed jagħmel li jrid.

Kulma għadu ppjana l-gvern bħala medium term priorities sa' l-2002 hu li jagħmel monitoring ta' x'inhu għaddej fil- common foreign and security policy.

Tagħmel monitoring ma jfissirx li tikkommetti ruħek li se tieħu parti jew tiddeċiedi bla ma tikonsulta dan il- parlament jew lill-foreign affairs committee.

Ma jfissirx li trid tidher li inti totalment eliġibbli għal sħubija sħiħa.

Dan ngħidu għax il-gvern Nazzjonalista diġa' għamilha fil-partnership for peace u qed jerġa' jagħmilha issa.

U għalxejn tgħid li hemm klawsola fit-Trattat ta' Amsterdam li tagħtik id-dritt li tastjeni milli tieħu parti.

Din hija l-famuża constructive abstention.

Ma tistax isserraħ ras in-nies għax hemm dik il- klawsola.

Kieku jgħid hekk nifraħlu, iżda mhux talli qed jgħid hekk talli mhux qed jagħti l-impressjoni li se nieħdu sehem.

Il-klawsola qiegħda hemmhekk u mhux qed nużawha.

Hawnhekk għandna ċans nibqgħu barra u biex nidhru min ta' quddiem dan iċ-ċans mhux qed neħduh.

Il-poplu ma jistax jafda li meta jkun hemm politika militari komuni fl-Ewropa se nibqgħu barra.

Il-gvern jista' jagħmel dikjarazzjoni li meta jsir dan se jibqa' barra imma din mhux qed jagħmilha.

Hawn mhux qed nitkellem fuq ir-rapid reaction force iżda fuq Ewropa federali b'armata waħda u munita waħda.

Mr. Speaker, barra li mexjin għal munita waħda mexjin ukoll lejn common defence.

L-iktar ħaġa importanti meta jkollok mutual defence hi li bħalma jiġri skond il-patt tal-Western European Union, il-pajjiżi jiddefendu lil xulxin.

Inutli ngħidu dan għad irid isir.

Meta nisma' xi dikjarazzjoni maħruġa mill- Ġermanja u Franza flimkien, jew meta nisma' lil Dini f'isem l-Italja jgħid li l-common defence se tkun parti mit-trattat ta' l-Unjoni bilfors nibda nistaqsi ċerti affarijiet.

Sakemm tasal biex tidħol Malta, jekk il-poplu jiġġennen u jidħol f'mare magnum, ma nafux x'tip ta' ftehim se jkun intlaħaq f'dan ir-rigward.

Ma nafux x'se jiġi diskuss f'Nizza u sa dakinhar li tispiċċa l-Presidenza Svediża min jaf kemm se jilħqu jinbidlu affarijiet!

Se nivvutaw għal xi ħaġa li ma nafux x'inhi.

Id-difiża komuni hija l-għan aħħari li ilu jissemma mit-Trattat ta' Ruma u dak ta' Maastricht, imbagħad ġie speċifikat iktar f'Amsterdam u mbuttat meta kien hemm il-konferenza ta' Cologne taħt il-Ġermaniżi.

L-għan aħħari hu ta' difiża komuni.

Issa billi jiġi l-ministru u jsemmi l-position paper li ppreżenta lill-Ewropa ma jfisser xejn.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li din il-position paper ma tpoġġietx fuq il-mejda tal-Kamra.

Dawn l-affarijiet qed jinżammu misturin f'dan l- imbierek MEUSAC, kumitat ta' nies appuntati mill-gvern.

(Interruzzjonijiet) Qed tħawdu bejnietkom u meta tlabna biex ikollna d-dokumenti ma kontux lesti turuhom lill-poplu Malti.

Issa għandna l-NPAA li se nibdew niddiskutuh nhar it-Tnejn imbagħad naraw x'joħroġ fid-diskussjoni.

Mr. Speaker, dan il-gvern mhux ta' min jafdah għax ilu żmien jwiegħed l- affarijiet imbagħad jagħmel mod ieħor.

Ma nafx għaliex din l-għaġġla u l- ħerqa kollha biex nidħlu fl-Ewropa.

Ma nafx għaliex qed ninħlew nitkellmu fuq dawn l-affarijiet minflok infittxu u nitolbu investiment ta' fabbriki għaż-żgħażagħ tagħna u ngħidu li jekk mhux se jagħtuna dan se nħabbtu bieb ieħor.

Ara jekk se jitolbu reaction force jew armata, hemmhekk mod ieħor!

Hemm se nkunu interessati għalkemm hemm affarijiet li ħadd ma jista' jipprevedihom.

Ħadd ma jista' jgħid x'jista' jiġri fil-Jugoslavja jew f'postijiet oħrajn.

L-Ewropa dawn l-affarijiet mhux qed tagħmilhom fil- fruntieri tagħha biss.

L-interess tagħha tiddikjarah sa 2,400 mil 'il bogħod minnha.

Issa 2,400 mil 'il bogħod Alla biss jaf x'jista' jinqala'!

Jekk ikun hemm każ li jippreġudika s-sigurta' tagħha żgur li se tintervjeni.

Per eżempju, jekk kemm-il darba xi ħadd jaħtaf il-bjar taż- żejt u jżid il-prezz minn 30 dollaru għal 100 dollaru, is-sigurta' ta' l- Ewropa se tkun mhedda għax l-Ewropa tiddependi miż-żejt.

L-industrija tieqaf malli ż-żejt jasal sa ċertu limitu.

(Interruzzjonijiet) L-Amerika, bit-tajjeb u l-ħażin tagħha, tagħmel azzjonijiet fin-naħa l-oħra tad-dinja għax tgħid li huwa fl-interess tas-sigurta' ta' l-Istati Uniti.

L-Amerka kemm il-darba aġixxiet separatement mill-Kunsill tas-Sigurta' jew mill-Ġnus Magħquda.

Rajna li kien hemm okkażjonijiet fejn l-Amerika u n-NATO aġixxew - u qed nirriferi għall-Iraq - mingħajr il-mandat tal-Ġnus Magħquda u kultant anke kontra l-interessi ta' membri permanenti tal-Ġnus Magħquda.

Mr. Speaker, jiena ma nafx għaliex qed jgħidu li wara kollox l-Unjoni hija offshoot jew derivattiva tan-NATO.

B'dan il-mod qed jgħidu li se jaġixxu meta n-NATO jew l-Amerka ma jinteressahomx jaġixxu.

Meta l-pajjiżi l-kbar bħal Ġermanja jew Franza jgħidu li hemm bżonn armata Ewropea ma naħsibx li sejjer il-Ministru Borg u jwaqqafhom!

Forsi l-ministru jgħid li hemm il-constructive abstention, imma jekk wieħed jissapportja team ma naħsibx li meta dan it-team se jkun fl-inkwiet se jgħidlu li se jastjeni.

Jekk qed tilgħab trid tilgħab meta tkun qed taqla' wkoll.

Jekk l-Ewropa tkun qegħda fl-inkwiet ma' xi ħadd, l-għadu se jħares lejna wkoll bħala parti mill-Ewropa.

Mr. Speaker, ma naħsibx li aħna se nibqgħu barra jekk jiġri l-każ li l- Ewropa tattakka lil-Libja jew il-Marokk.

Ma naħsibx li ladarba nkunu integrati se nwaqqfu l-ajruplani milli jużaw l-ispazju ta' l-ajru tagħna jew se nwaqqfu l-vapuri milli jużaw l-ibħra territorjali tagħna.

F'dan il- każ m'hemmx fruntieri u jiena nitlob lill-ministru jispjegali kif se jwaqqaf dawn l-affarijiet.

Meta nitkellmu fuq rapid reaction force m'aħniex qed insemmu missjoni umanitarja li tgħaqqad il-fabbriki tal-mediċina immadwar ġlied u munizzjon.

F'dan il-pajjiż għamilna minn kollox biex dawn l-affarijiet saru tal-passat u għall-grazzja t'Alla wliedna ma jiftakruhomx.

Issa paċenzja li l-portijiet tagħna erġajna għamilnihom latrina, fejn hemm vapur militari dieħel u ieħor ħiereġ.

Donnu mingħajr vapuri militari ma ngħixux.

Fi żmienna vapuri tat-turisti ġibna imma dan il-gvern naqqas dawk tat-turisti u żied il-militari.

Jekk dan il-gvern irid jerġa' jagħmel pajjiżna bażi din għandu jagħmilha fuq il-programm elettorali, iżda jekk l-affarijiet ikomplu jsiru b'dan il- mod inkunu qed ningannaw.

Fuq il-Lm100 miljun ħadd min-naħa tal-gvern ma ħareġ jippoppa sidru u jgħid li din il-ħaġa ma seħħitx.

L-istess fil-każ tal-Kalaxlokk, l-ewwel wiegħdu u assiguraw il-postijiet imbagħad il-gvern, permezz ta' l-Onor.

Hyzler, għamel mod ieħor.

Jekk irridu lill-poplu jiddeċiedi bis-serjeta ma nistgħux inbellgħulu ross bil-labra u ngħidulu l- ħmerijiet.

Ħafna drabi l-poplu jkun mehdi b'affarijiet bħall-kont tad-dawl, ilma u telefon u affarijiet fuq l-Ewropa ma jkollux moħħhom għax jarahom 'il bogħod.

Nixtieq niftaħ għajnejn il-poplu biex joqgħod attent għax dan kollu jmiss lilu.

Il-poplu jrid ikun jaf fuq xiex se jagħti l-opinjoni tiegħu.

Jiena ma nafx kemm jista' jkollu kredibilita' min għandu rekord ta' gideb, qerq u aljenazzjoni tal-poplu.

Mill-banda l-oħra mill-1992 'l hawn aħna dejjem tkellimna bil-fatti u kellna raġun.

Għedna l-verita' filwaqt li l-gvern preżenti qal iċ-ċuċati u l-ħmerijiet u ż-żmien uriena li kienu żbaljati.

Sur President, ngħid lill-poplu li din id-darba mhux biss qegħdin żbaljati.

Din id-darba qegħdin jipprovaw ilibbsuk il-kappun ħalli ma tindunax b'dak li se jiġri imbagħad wara jgħidulek: Fatta la żorba għax ladarba l-poplu ddeċieda jkollu jerfa' r-responsabilita ta' l-għażla tiegħu!

Aħna ngħidu lill-poplu biex jiftaħ għajnejh u joqgħod attent.

Dak li b'tant tbatija neħħejt minn fuq spallejk fl-1979 tħallix lill-gvern tal- lum jerġa' jġibulek.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Ħamis, 28 ta' Settembru 2000 fis- 6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fl-9.54 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

INTERN - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'rIferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

18129, jista' l-Ministru jgħid fil-każ ta' J.J. Vella & Associates, kemm-il seduta saret u fil-każ ta' Mr. Graham Rogers kemm-il siegħa ta' servizz ta fil-perijodu mitlub f'mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fil-perijodu speċifikat mill-Onor.

Interpellant in-numru ta` seduti kien ta` 34, filwaqt li n-numru ta` sigħat kien ta` 1,062.

KOPERATTIVI TAL-MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmana jekk huwiex se jiddiskuti mal-produtturi tal-majjal is-sitwazzjoni ta' l-eżenzjoni tad-dazji ta' 77% li l-Unjoni Ewropea eżentat lill-pajjiżi applikanti bħal Malta, cioe' lil pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant?

Peress li din is-stiwazzjoni żvantaġġjat bil-kbir lill-produtturi tal- majjal Maltin meta pparagunati ma' dawk tal-pajjiżi applikanti ta' l- Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, jista' l-Ministru jinfurmana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-eżenzjoni mogħtija mill-UE dwar dazju jew levies fuq prodotti agrikoli importati minn pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal- Lvant tifforma parti minn ftehim, li ilu jeżisti bosta snin, ma' kull wieħed minn dawn id-disgħa pajjiżi.

Dan il-ftehim huwa mmirat biex progressivament iwessa l-liberalizzazzjoni fil-kummerċ ta' prodotti agrikoli.

Li l-Onor.

Interpellant ma semmiex huwa li dan it-tnaqqis fid- dazju/levies min-naħa ta' l-UE huwa marbut ma' tnaqqis fid-dazju/levies min- naħa tal-pajjiżi konċernati fuq prodotti agrikoli jew agro-industrijali oħrajn importati mill-UE.

L-esport prinċipali agrikolu Malti lejn l-UE, il-patata, diġa' jgawdi eżenzjoni ta' 100% fuq id-dazju, għaldaqstant nispera li l-Onor.

Interpellant għandu jifhem li f'dan l-istadju għadu mhux il-waqt li nneħħu xi parti mid-dazji/levies fuq l-importazzjoni ta' prodotti agrikoli jew agro-industrijali mill-UE.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali liema huma dawk il-prodotti esportati minn Malta lejn l-UE, li peress li jikkompetu mal-prodotti li fuqhom ingħatat l-eżenzjoni lill-pajjizi ta' l-Ewropa Ċentrali u ta' Lvant, hu jaħseb li jistgħu jiġu nfluwenzati negattivament minn l-arrangament li ntlaħqu.

Naħseb li l-Onor.

Kollega jifhem u japprezza li mhux ta' ġid għall- industrija agrikola li nperċu x'ser tkun l-istrateġija tagħna f'dan ir- rigward f'dan l-istadju.

ĠOBON LOKALI - PRODUTTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmana jekk huwiex se jiddiskuti mal-produtturi tal-ġobon lokali s-sitwazzjoni ta' l-eżenzjoni tad-dazji ta' 77% li l- Unjoni Ewropea eżentat lil pajjiżi applikanti bħal Malta, cioe' lil pajjiżi ta' l-Ewropea Ċentrali u tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni żvantaġġjat bil-kbir lill-produtturi tal- ġobon lokali Maltin meta pparagunati ma' dawk tal-pajjiżi applikanti ta' l- Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, jista' l-Ministru jinfurmana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-eżenzjoni mogħtija mill-UE dwar dazju jew levies fuq prodotti agrikoli importati minn pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u ta' Lvant tifforma parti minn ftehim, li ilu jeżisti bosta snin, ma' kull wieħed minn dawn id-disgħa pajjiżi.

Dan il-ftehim huwa mmirat biex progressivament iwessa il-liberalizzazzjoni fil-kummerċ ta' prodotti agrikoli.

Li l-Onor.

Interpellant ma semmiex huwa li dan it-tnaqqis fid- dazju/levies min-naħa ta' l-UE huwa marbut ma tnaqqis fid-dazju/levies min- naħa tal-pajjiżi kkonċernati fuq prodotti agrikoli jew agro-industrijali oħrajn importati mill-UE.

L-esport prinċipali agrikolu Malti lejn l-UE, il-patata, diġa' jgawdi eżenzjoni ta' 100% fuq id-dazju, għaldaqstant, nispera li l-Onor.

Interpellant għandu jifhem li f'dan l-istadju għadu mhux il-waqt li inneħħu xi parti mid-dazji/levies fuq l-importazzjoni ta' prodotti agrikoli jew agro-industrijali mill-UE.

Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali liema huma dawk il-prodotti esportati minn Malta lejn l-UE, li peress li jikkompetu mal-prodotti li fuqhom ingħatat l-eżenzjoni lill-pajjizi ta' l-Ewropa Ċentrali u ta' Lvant, hu jaħseb li jistgħu jiġu nfluwenzati negattivament minn l-arrangġment li ntlaħqu.

Naħseb li l-Onor.

PRODUTTURI TA' L-GĦASEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmana jekk huwiex se jiddiskuti mal-produtturi ta' l-għasel s-sitwazzjoni ta' l-eżenzjoni tad-dazji ta' 77% li l-Unjoni Ewropea eżentat lill-pajjiżi applikanti bħal Malta, cioe' lil pajjiżi ta' l- Ewropa Ċentrali u tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni żvantaġġjat bil-kbir lill-produtturi ta' l- għasel Maltin meta pparagunati ma' dawk tal-pajjiżi applikanti ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, jista' l-Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

Li l-Onor.

L-esport prinċipali agrikolu Malti lejn l-UE, il-patata, diġa jgawdi eżenzjoni ta' 100% fuq id-dazju, għaldaqstant, nispera li l-Onor.

Nitlob lill-Onor.

Naħseb li l-Onor.

AGRO-INDUSTRIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmana jekk huwiex se jiddiskuti mal- koperattivi ta' l-agro-industrija s-sitwazzjoni ta' l-eżenzjoni tad-dazji ta' 77% li l-Unjoni Ewropea eżentat lil pajjiżi applikanti bħal Malta, cioe' lil pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni żvantaġġjat bil-kbir l-agro-industrija Maltija, meta pparagunati ma' dawk tal-pajjiżi applikanti ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, jista' l-Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

Li l-Onor.

Nitlob lill-Onor.

Naħseb li l-Onor.

KOPERATTIVI TAL-FISH FARMS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmana jekk huwiex se jiddiskuti mal- koperattivi tal-fish farms s-sitwazzjoni ta' l-eżenzjoni tad-dazji ta' 77% li l-Unjoni Ewropea eżentat lill-pajjiżi applikanti bħal Malta, cioe' lil pajjiżi ta' l-Ewropa Ċentrali u tal-Lvant?

Peress li din is-sitwazzjoni żvantaġġjat bil-kbir lill-koperattivi tal- fish farms Maltin, meta pparagunati ma' dawk ta' pajjiżi applikanti ta' l- Ewropa Ċentrali u tal-Lvant, jista' l-Ministru jinformana x'passi se jieħu f'dan ir-rigward?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Infakkar lill-Onor.

Interpellant li sa l-1996 kien hemm rakkmandazzjoni mill-Kummissjoni Ewropea fuq skeda li permezz tagħha id-dazju mħallas fuq esportazzjoni ta' ħut tal-fish farms lejn l-Unjoni Ewropea kellu jiġi għal xejn fi żmien tliet snin.

Ma' l-iffriżar ta' l- applikazzjoni ta' Malta għall-sħubija li jagħmel il-gvern li minnu kien jagħmel parti l-Onor.

Interpellant, din ir-rakkmandazjoni ma ġietx segwita.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l-pajjiżi msemmija ma jipproduċux l-istess prodotti ta' l-akwakultura li jipproduċu l-fish farms Maltin u għalhekk dan it-tibdil m'għandux ikollu influwnza fuq is-swieq tal- prodotti ta' l-akwakultura Maltija.

Nirriferi wkoll l-Onor.

Interpellant għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari nru 18226 li tajt lilu stess.

GĦAWDEX - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 18138?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li l-konsulenti lokali li qed jagħtu s-servizz tagħhom lill-Ministeru għal Għawdex jammontaw għal erba'.

Ilkoll kemm huma qegħdin jagħtu s-servizzi tagħhom lid-dipartiment tal- customer services.

Dawn il-konsulenti huma:

|Isem |Tip ta' Xogħol | |tal-Konsulent| | |Mercieca |Konsulent | |Victor |fil-Pedjatrija | | |fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. | |Farrugia |Konsulent | |Frank |fil-Mediċina | | |fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. | |Aquilina |Konsulent | |Raymond |fl-Ortopedija | | |fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. | |Mamo John |Konsulent | | |fil-Ġinekoloġija | | |fl-Isptar Ġenerali | | |ta' Għawdex. |

Il-kondizzjonijiet li għandhom il-konsulenti li jaħdmu fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex huma skond il-ftehim intitolat "Classification, Regrading and Assimilation of the Medical Class" li sar mal-Medical Association of Malta u skond it-termini tal-kuntratt iffirmat minn kull wieħed minnhom mad- dipartiment tas-saħħa filwaqt li s-salarju tagħhom huwa ta' Lm7534 fis- sena.

EDUKAZZJONI - KONSULENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 18137?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Membru għall-mistoqsijiet parlamentari numru 18693 u 18780.

TRASPORT - KONSULENTI LOKALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 18135?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari nru 18648.

DIPARTIMENT TAS-SAJD - XIRI TA' AFFARIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed issir investigazzjoni fuq xiri ta' affarijiet bil-POs mid-Dipartiment tas-Sajd?

Fiex waslet din l- investigazzjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-Ministru tiegħi bħalissa m'hu qed jagħmel ebda investigazzjoni tan-natura li qed isemmi l-Onor.

Interpellant.

Pero' sadanittant nirriferi l-Onor.

Interpellant għall-minuti tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, laqgħa numru 8, tas-17 ta' Frar 1999.

PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet ir- reviżjoni tal-pensjoni ta' l-anzjana li d-dettalji tagħha jidhru separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li, skond ir-records tad- dipartiment tas-sigurta' soċjali, d-dettalji provduti mill-Onor.

Interpellant ma jikkorispondux, għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jagħtini aktar dettalji tal-persuna konċernata biex inkun nista' ninvestiga.

EMIGRANTI MALTIN - PENSJONI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' emigranti Maltin li jirċievu xi tip ta' pensjoni tal-gvern Malti?

F'liema pajjiż qed jgħixu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella bl-informazzioni mitluba fejn jirrigwarda pensjonijiet mħallsa mid-dipartiment tas-sigurta' soċjali tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Għal dak li jirrigwarda pensjonijiet tat-Teżor, nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi l- mistoqsija lill-Ministru konċernat.