MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 456 It-Tnejn, 11 ta' Diċembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 456

It-Tnejn, 11 ta' Diċembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-2.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 11 ta' Diċembru, 2000

WERREJ

MINUTI 617

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI 617

AĠĠORNAMENT 642

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 455 li saret fil-11 ta' Diċembru, 2000 ġew konfermati.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Skond il-ftehim milħuq bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, għal din is-seduta se naqbżu l-ħin tal-mistoqsijiet u ngħaddu mill-ewwel għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

Grazzi.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2001

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 172 tas-17 ta' Novembru 2000, il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl- aħħar nofs għall-gvern.

Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, nipproponi:

VOT 33 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,881,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 33 - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT 34 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 762,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 34 - Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT 35 - TOROQ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 744,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 35 - Toroq, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT 36 - LIĊENZJI U TESTJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 845,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Liċenzji u Testjar, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

VOT VII - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,660,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VII - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, nipproponi din l-emenda:

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 13,691" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 13,690".

Delete the figure "Lm 13,691" and substitute therefor the figure "Lm 13,690".

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, għal darba oħra dan il-ministeru kien il-qofol ta' ħafna diskussjonijiet minħabba l-liberalizzazzjoni tas- settur tat-telekomunikazzjoni.

L-effett ta' din il-liberalizzazzjoni huwa suġġett topiku ħafna, madanakollu llum beħsiebni nanalizza biss l-estimi li qed jiġu proposti għal dan il-ministeru, jiġifieri l-aspett finanzjarju.

Ma nistax ma nenfasizzax li dan huwa ministeru importanti ħafna, ministeru li jinkorpora fiha ħafna setturi oħra fosthom l-awtorita' marittima, ir-regolatur tat-telekommunikazzjonijiet, l-avjazzjoni ċivili, id-dipartiment tal-liċenzji u testing u d-dipartiment tat-toroq.

L-aktar setturi b'saħħithom huma l-awtorita' marittima u d-dipartiment tal-liċenzji u t-testing pero' dan il-ministeru jħaddem ukoll id-dipartiment tat-toroq u allura l-problema ta' l-istat ħażin ħafna tat-toroq tagħna u aktar 'il quddiem nikkummenta fuq dan il-fatt ukoll.

Id-dħul ġenerali għas-sena 2000/2001 jammonta għal madwar Lm46 miljun, li jfisser żieda ta' madwar Lm4.5 miljun jew 10.7%.

Kull meta tkellimt f'dan ir-rigward dejjem ikkritikajt il-mod kif qed jiġu kkalkolati l-estimi.

Għaliex?

Għaliex l-estimi kif ippreżentati jkunu baxxi ħafna bl-iskop li meta jiġu biex janalizzaw il-performance jgħidu li stmaw li se jkollhom tant iżda fl-aħħar l-ammont ikun ferm aktar.

Fil-fatt kemm fl-1998 u kemm fl-1999 ħadt din il-pożizzjoni u kkritikajt li l-estimi kienu baxxi ħafna u l-figuri ppreżentati mill-ministru għall-1999 jagħtuni raġun għaliex hemm diskrepanza ta' kważi Lm6 miljun.

Sur President, din is-sena wkoll qed nerġa' nirrimarka u nikkritika li l- estimi huma baxxi ħafna pero' ċert li l-ministru tal-finanzi qed jippretendi prosit għaliex jista' jgħid li qabeż it-targets.

Imma jekk int jkollok targets baxxi ħafna faċilment taqbiżhom u allura din ukoll ta' min jikkritikaha.

Il-ministru qed jgħidilna li bħala stima ta' l-ispiża totali għandna s-somma ta' Lm12,892,000, somma li jiena naraha żgħira meta wieħed jikkonsidra l-istat ħażin tat-toroq tagħna.

Fil-fatt il-ministru qed jalloka biss is-somma ta' Lm6,650,000 bħala spiża kapitali fuq it-toroq.

Minn analiżi ħafifa ta' l-ispejjeż naraw li l-parti kbira ta' l-ispiża rikorrenti, cioe' Lm2,881,000 hija allokata għall-ministeru nnifsu.

Insibu wkoll li Lm845,000 huma allokati għal-liċenzji u testing, Lm762,000 għall- avjazzjoni ċivili u Lm744,000 għad-dipartiment tat-toroq.

Bħala spiża kapitali għall-ministeru mbagħad insibu s-somma ta' Lm1 miljun.

Minn kalkolu ħafif naraw li dan il-ministeru ikkontribbwixxa madwar Lm38.5 miljun lejn il-Kaxxa ta' Malta pero' għandu jiġi puntwalizzat li l-parti l- kbira ta' dan l-ammont hija magħmula minn fees u taxxi li jħallsu dawk kollha li jużaw it-toroq tagħna.

Għal dak li huwa dħul tal-ministeru, kif diġa' għedt huwa stmat li dan il- ministeru jiġġenera dħul ta' aktar minn Lm46 miljun.

Ta min jinnota li l- ministeru jirċievi parti sostanzjali tad-dħul tiegħu f'forma ta' liċenzji li jagħti lil diversi entitajiet u awtoritajiet.

Fost dawn il-liċenzji nsibu dik tal-Maltapost plc li din is-sena se tikkontribwixxi Lm172,000 filwaqt li s-sena l-oħra kkontribwiet Lm200,000 u għalhekk forsi l-ministru jiċċaralna għaliex huwa previst anqas dħul.

L-istess ħaġa ġrat fl- awtorita' marittima.

Waqt li s-sena l-oħra din ikkontribwiet is-somma ta' Lm1,900,000 din is-sena se tikkontribwixxi Lm1 miljun biss.

Din naraha daqxejn stramba speċjalment meta s-sena l-oħra konna enfasizzajna l- importanza li l-Malta maritime authorty tikkontribwixxi aktar u dan fid- dawl tal-profitti sostanzjali ġenerati minnha.

Sur President, tnaqqis eħor huwa mistenni mid-dħul mill-liċenzji tal- cable television.

Waqt li s-sena l-oħra l-estimi kienu Lm345,000 din is- sena huma mistennija dħul ta' Lm320,000.

Għalhekk ikun interessanti jekk jiġi spjegat dan it-tnaqqis fl-estimi għaliex anke dan huwa tnaqqis li ma jagħmilx sens.

Huwa stmat li d-dħul mid-dipartiment tal-wireless telegraphy se jiżdied.

Naturalment iż-żieda ta' kumpanija oħra tal-mobile telephones ġegħlet id-dħul minn dawn il-liċenzji jispara 'l fuq.

Fil-fatt filwaqt li s-sena l-oħra kien stmat li d-dħul minn dawn il-liċenzji jammonta għal Lm81,000 din is-sena huwa stmat li d-dħul jitla' għal madwar Lm2.5 miljun.

Anke d-dħul mil-liċenzja għall-fixed telephony huwa mistenni li jitla' minn Lm470,000 għal Lm530,000.

Id-dħul mill-avjazzjoni ċivili huwa mistenni jkun ta' Lm2,100,000 pero' ta min jgħid li l-parti l-kbira ta' dan l-ammont, cioe' Lm1.9 miljun, huwa mistenni mill-airport tax.

Għalhekk ma jidhirlux il-ministru li din il- figura tiġi aġġustata, speċjalment meta wieħed iqis li l-airport tax hija fost l-ogħla fl-Ewropa?

Wieħed ma jridx jinsa' t-taxxi ġodda fuq vjaġġaturi li daħlu fis-seħħ f'dan il-budget li m'humiex inklużi f'din is- somma, jiġifieri s-somma se tiżdied.

Bħas-soltu, dan il-ministeru jistenna li jdaħħal parti kbira mid-dħul tiegħu mid-dipartiment tal-liċenzji u testing.

Fil-fatt huwa mistenni dħul ta' aktar minn Lm38 miljun li Lm25,800,000 huwa mistenni mir-reġistrazzjoni tal-karozzi ġodda u Lm4,800,000 minn bejgħ ta' number plates ġodda.

Sar kumment anke dwar l- ammont ta' karozzi ġodda fit-toroq li huwa ammont li qed jisplodi u din se tkompli tikkrea problemi.

Meta wieħed janalizza l-ispiża allokata għall-ministeru mill-ewwel jinnota li l-ispiża rikorrenti żdiedet b'Lm555,000 għal Lm2,881,000, li jfisser żieda ta' 25%.

L-aktar li ġew allokati flus kien għall-personal emoluments li minn Lm633,000 telgħu għal Lm719,000.

Din hija żieda ta' Lm70,000, somma li ċertament ma tirriflettix iż-żieda ta' Lm1.50 li ta l- ministru f'dan il-budget.

Jista' allura l-ministru jispjega u jikkjarifika ftit din iż-żieda fiex tikkonsisti.

Insibu żidiet simili fl-operational and maintenance expenses ta' madwar Lm50,000.

Nafu wkoll Ii l-ministeru qed iħallas kera ta' madwar Lm13,000 fis-sena u bħalma għamilt is-sena l- oħra nistaqsi din il-kera ta' xiex qed titħallas u jkunx jagħmel aktar sens ekonomiku li minflok inħallsu daqshekk kera nixtru proprjeta' idonea.

Insibu wkoll li s-somma ta' Lm176,000 hija allokata għall-international memberships.

Hawnhekk ukoll is-sena l-oħra kont staqsejt eżatt liema huma dawn l-international memberships għax dan huwa ammont sostanzjali u forsi l- ministru jagħtina ftit dawl fuq dan is-suġġett.

Insibu ukoll li dan il- ministeru qed jalloka s-somma ta' Lm275,000 għall-adozzjoni ta' l-acquis u hawnhekk hawn x'wieħed jikkritika.

Nafu li l-gvern qed jonfoq madwar Lm10 miljun fid-diversi ministeri biex huwa jiġi in line ma' l-acquis communautaire, nefqa li jiena nsejħilha nefqa burokratika u amministrattiva.

Dwar dan kienet saret kritika anke fil-kumitat ta' l- affarijiet barranin.

Sur President, il-ministru ta' l-affarijiet barranin kien ġie ppressat biex jispjega attwalment kemm konna se nibbenefikaw minn dawk li li jissejħu pre-accession funds u l-ministru qalilna li se nieħdu ftit aktar minn Lm2 miljun fis-sena.

Għalhekk aħna konna kkritikajna li l-ispiża li se jagħmel il-gvern biex jimplimeta l-acquis kienet se tkun ferm aktar minn dik il-ftit għajnuna mill-Unjoni Ewropea.

F'dan il-każ għandna spiża ta' aktar minn Lm0.25 miljun u f'ministeri oħrajn is-somom huma ferm aktar konsiderevoli u allura l-ispiża amministrattiva u burokratika f'dan ir- rispett hija għaxar darbiet aktar mill-għajnuna li rċevejna mill-Unjoni Ewropea.

Din hija kritika valida li qed nagħmlu aħna ta' l-oppożizzjoni għaliex dawn tgħidx kemm kienu jiftħru li kif nirriattivaw l-aplikazzjoni tagħna mmoru aħjar għaliex ikollna l-għajnuna biex nirristrutturaw.

Imbagħad dik l-għajnuna ma ġietx; ġiet ħmerija ta' għajnuna u minn fuq aħna twikkejna bi spiżi kbar amministrattivi li forsi mingħajr għajnuna ma naffordjawhomx daqstant.

U hemm x'tonfoq meta qed titkellem fuq dan il- ministeru, speċjalment fit-toroq.

Twaqqfu diversi kumitati regolatorji li wkoll se jkollhom l-effett tagħhom fuq l-ispiża tal-ministeru.

Fil-fatt insibu allokazzjoni ta' Lm150,000 għall-communications authority.

Id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili huwa dipartiment ieħor importanti.

Madanakollu r-rwol ta' l-avjazzjoni ċivili llum naqas minħabba li d-doveri marru fuq l-MIA.

Minkejja dan iżda t-trasferiment ta' doveri f'organizzazzjonijiet internazzjonali bħall-ECAC, ICAO u Euro Control jitolbu li d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili jwettaq xogħol regolatorju f'dak li għandu x'jaqsam ma' standards ta' sigurta' u l-membership tagħna fil-JAA tirrikjedi li jsiru audits interni mill-awtorita'.

Dan il-fatt kompla żied ir-reputazzjoni internazzjonali ta' l-aircrafts Maltin, u din hija kritika posittiva.

Insibu li għal din is-sena ġiet allokata s-somma ta' Lm762,000 li tfisser żieda ta' Lm81,000 jew 12%.

Pero' meta wieħed jeżamina din l-ispiża jsib li Lm65,000 minnhom ġew allokati għall-programm nazzjonali għall-addozzjoni ta' l-acquis u għalhekk iż-żieda fl-ispiża hija biss ta' Lm16,000.

Fl-opinjoni tiegħi dan id-dipartiment jistħoqqlu tifħir talli rnexxielu jnaqqas l-allokazzjoni għall-operational and maintenance expenses.

Anke ż-żieda għall-allokazzjoni tal-personal emoluments hija waħda raġonevoli għaleix l-ammont ta' Lm32,000 jinkludi wkoll il- kontribuzzjoni għas-sigurta' nazzjonali.

Rigward id-dipartiment tat-toroq, insibu li dan qed jippreżenta żieda sostanzjali fl-estimi tiegħu.

Fil-fatt l-estimi għas-sena l-oħra kienu ta' Lm257,000 u l-estimi għal din is-sena huma ta' Lm744,000.

Insibu pero' li Lm388,000 minnhom huma għall-programmi u inizjattivi li jinkludu żewġ items prinċipali, il-programm nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis u manutenzjoni, tindif, sinjali u marki fit-toroq.

Fil-fatt Lm80,000 huma allokati għall-programm nazzjonali għall-addozzjoni ta' l-acquis u Lm300,000 għall-manutenzjoni, tindif, sinjali u marki fit-toroq.

Din hija somma fenominali meta wieħed jikkonsidra li l-emolument totali tad- dipartiment tat-toroq jammonta għal Lm257,000.

Għalhekk ikun interessanti li nkunu nafu fhiex se jintnefqu dawn il-flus.

Barra minn hekk għandna wkoll Lm364,000 oħra li huma allokati għad-diaprtiment għall-personal emoluments u operational expenses.

Sur President, aktar kmieni semmejt id-dipartimet tal-liċenzji u testing.

Dan id-dipartiment huwa l-aktar wieħed li jrendi flus f'dan il-ministeru u qed jistma li jdaħħal aktar minn Lm38 miljun.

Dan huwa dipartiment ieħor li qed jiġi affettwat mill-insistenza tal-gvern li nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Dan id-dipartiment ġie allokat Lm160,000 żejda biex ikun jista' jaġġorna ruħu mar-rekwiżiti ta' l-acquis.

L-ispiża totali ta' dan id- dipartiment qed tiġi stmata għal Lm845,000, li jfisser żieda ta' Lm295,000 jew 54%.

Ninnotaw ukoll li hemm tnaqqis għall-personal emoluments minn Lm440,000 is-sena l-oħra għall-figura ta' Lm425,000 din is-sena.

Ta' min għalhekk nistaqsu kemm din il-figura hija realistika, aktar u aktar meta l- figura attwali għas-sena li għaddiet kienet ta' Lm350,000.

Jista' għalhekk il-ministru jispjega ż-żieda ta' Lm90,000 fi żmien sentejn?

Fattur kurjuż ieħor fir-rigward ta' dan id-dipartiment hija l-ispiża ta' Lm160,000 għal new vehicle registration plates.

Meta wieħed jara l-estimi għas-sena li għaddiet jinnota li din l-allokazzjoni kienet ta' Lm5,000 biss.

Għalhekk kif jispjega l-ministru ż-żieda ta' Lm155,000 jew żieda ta' 320%?

Ħalli nerġa' niġi issa għas-suġġett tat-toroq.

Xi żmien ilu ġibna esperti Ġermaniżi biex jaraw l-istat tat-toroq tagħna u dawn għamlu x- xogħol tagħhom kif suppost.

Kienu evalwaw 390 kilometru ta' toroq u saru 15,848 test li minnhom rriżulta li 64 kilometru - jiġifieri kważi terz minn dawn it-toroq - huma fi stat diżastruż.

Dawn l-esperti kienu qalu wkoll li biex pajjiżna jieħu r-ruħ f'dak li jikkonċerna t-toroq jirrikjedi nefqa kapitali fuq medda ta' bejn sentejn u ħames snin ta' aktar minn Lm32 miljun, u dan apparti l-ispiża rikorrenti li trid biex tmantni t-toroq.

Meta tkellimna s-sena l-oħra konna għedna li rridu nimxu fuq dan ir-rapport u allura ġie ssuġġerit li fil-budget nivvotaw ammont speċifikament biex nirranġaw it-toroq iżda minn dan kollu ma sar xejn.

L-unika spiża żejda li qed tissema hija l-ispiża biex nimplimentaw l-acquis communautaire pero' kif għedt qabel din hija spiża amministrattiva u burokratika u mhux se tirranġa t-toroq.

Sur President, meta wieħed janalizza kemm il-gvern idaħħal minn min iħallas il-liċenzja tas-sewqan, min iħallas ir-reġistrazzjoni tal-karozza, min iħallas it-taxxa fuq il-karozza u affarijiet simili naraw li l-gvern idaħħal aktar minn Lm36 miljun lira pero' bħala ammont kapitali fuq it- toroq se jonfoq biss Lm6,600,000.

Jiġifieri inutli li wieħed juża ħafna kliem fieragħ, inutli wieħed jagħmel eżerċizzju propagandesk u jġib l- esperti biex juri li qed jagħmel xi ħaġa - fil-fatt aħna nikkritikaw ħafna li jħobbu jiddilettaw bir-rapporti u l-esperti - jekk imbagħad mill-kliem ma ngħaddux għall-fatti.

Wasal iż-żmien li wieħed jippuntwalizza fejn hi l- akbar problema fi ħdan dan il-ministeru u m'hemmx dubju li l-akbar problema huma t-toroq diżastrużi tagħna.

Jekk nibqgħu ma nirranġawx l- infrastruttura tat-toroq tagħna se mmorru lura anke fit-turiżmu u jgħid x'jgħid il-gvern mill-estimi kif ippreżentati m'huwiex qed juri li beħsiebu jibda jittekilja l-problema tat-toroq bis-serjeta'.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Sur President, ħalli nkompli fejn ħalla l-kollega tiegħi l-Onor.

Herrera fejn semma t-toroq.

Ftit tal-ġranet ilu f'Malta kellna seminar li kien qiegħed iħares lejn l-ambjent u n-nature trust ta' Malta ġabet kelliema tajbin li daħlu f'diversi aspetti dwar l-ambjent ta' Malta.

Wieħed mill-kummenti li laqtuni kien proprjament dwar il-problemi li jiffaċċjaw it-turisti meta jiġu hawn Malta.

Waqt da is-seminar lukandiera qalet li m'huwiex sewwa li l-hoteliers qegħdin jagħmlu minn kollox biex il- lukandi tagħhom dejjem itejbu l-istandards u mbagħad meta t-turisti joħorġu barra jsibu diżastru ta' toroq.

Gvernijiet Nazzjonalisti għal sena wara l- oħra dejjem jgħidu li se jirranġaw it-toroq imma Alla jbierek dawn it-toroq jibqgħu ma jiġux irranġati.

Ħalli nieħdu eżempju.

Jekk nieħdu Triq Hompesch fil-Fgura mhux talli gvern Nazzjonalista ma komplihiex talli lanqas biss inbdiet u lanqas ħadd ma jaf x'sar minnhom il- flejjes li ġew allokati għal dan ix-xogħol.

Jien la jien mill-Fgura ovvjament tinterresani ħafna din it-triq.

Minn risposta għal mistoqsija parlamentari nafu li f'din it-triq kellu jintnefaq l-ammont ta' Lm50,000 imma kif diġa' għedt lanqas ħadd ma jaf x'sar minnhom dawn il-flus.

X'serjeta' hi din ta' dan il-gvern?

Eżempju ieħor li huwa ta' mistħija għall-Gvern Nazzjonalista hija t-triq ta' Ħal Qormi li ilha kważi sentejn biex tinbeda.

Min-naħa l-oħra nafu li fi żmien gvern Laburista, taħt l- Onor. Charles Buhagiar, mhux talli tlestiet Żabbar Road u l-area ta' madwarha fi ftit xhur, talli għamilna r-roundabout ta' ħdejn iċ-ċimiterju, Paceville u M'Scala.

Sur President, niddejjaq ukoll meta nibda nara ċerti stqarrijiet tal- gvern Nazzjonalista.

Fil-programm elettorali ta' l-1996 dwar it-trasport qalilna li se jagħmlu tibdil kuraġġuż billi jiġu introdotti karozzi tal- linja ġodda li jkollhom sistemi mekkanizzati fil-ħruġ tal-biljetti b'vantaġġi għal min juża ta' spiss dan is-servizz.

Imma Alla jbierek għadna ma rajna xejn minnhom.

Fejn huwa l-vantaġġ mela?

Għalfejn dawn l- inganni?

Għaliex ma ngħidux il-verita'?

Ħaġa oħra li weġġgħatni hija li ilni sena sħiħa nagħmel mistoqsija parlamentari biex inkun naf min hemm fuq it-traffic control board, għax għal aktar minn sena sħiħa qisu dan il-bord ma eżistiex.

Għal xhur sħaħ jipprovaw jidħku b'din il-Kamra, jipprovaw jingannaw bl-istatistika u bil-poplu Malti.

Fl-1996 jiena kont fit-traffic control board u naf kemm hu bżonjuż u kemm ħdimna imma dan kollu llum spiċċa.

Kull meta jsemmu dan il-bord kienu jgħidulna li t-traffic control board iddeċieda so and so.

Imbagħad f'Lulju ta' din is-sena b'risposta għall-mistoqsija parlamentari li għamilt tawni l-lista tal-membri l-antiki.

Din hija għarukaża!

Barra minn hekk, naf li issa l-piż enormi li dan il-bord kien iġorr qed jintefa' fuq bniedem wieħed.

Jiddispjaċini ngħid iżda li din il-persuna wkoll kultant tiġi maqbuża mill-ilmenti li nisma', anke fid-distrett tiegħi, u ġieli joħorġu permessi li ma nafx kif joħorġu bħal min jingħata permess li jsirulu disabled parking lines quddiem id-dar mingħajr ma jkunu ntitolati għalihom.

Għalhekk ngħid li jeħtieġ li t-traffic control board jerġa' jibda jiffunzjona ħalli dawn l-affarijiet isiru bil-permess u kif suppost.

Jiddispjaċini pero' li dan il-gvern daħaq bil-poplu għal sena u nofs sħaħ.

Ħalli nagħti eżempju ieħor biex nuri l-arroganza ta' dan il- gvern.

Nirreferi għall-istat tat-toroq f'pajjiżna.

Nafu kemm il-poplu jħallas taxxi imma nafu wkoll li bl-istat tat-toroq f'pajjiżna jkollok karozza u tkissirha u s-sabiħa hi li meta nistaqsu meta se jsiru xi xogħlijiet ma teħux sodisfazzjon jew inkella jgħidulek li m'hemmx flus.

Din hi l- arroganza ta' dan il-gvern.

Mela qegħdin jammettu li l-ħofra kienet hemm imma issa naħseb li saret crater!

Din il-ġimgħa l-ministru ħareġ karta li ġiet imqassma fil-kunsilli lokali ta' ċerta lokalitajiet f'Malta fejn informahom dwar xogħlijiet li jridu jsiru fil-lokal.

Jiena nieħu gost nara li l-bżonnijiet tal-pajjiż qegħdin jiġu nnotati u rranġati pero' mhux sewwa li dawn isiru għaliex ikun ġej xi ħadd minn barra u jkun se jgħaddi minn dawn it-toroq.

Din in-naħa tal-Kamra ma taċċetahomx dawn l-affarijiet għaliex Malta għandha tkun gawduta dejjem mhux meta jkun ġej xi ħadd minn barra biss.

Għaliex?

X'ġara?

Kif qed ngħid, il-minsitru qal lil dawn il-kunsilli lokali biex tal- Pieta', Triq Sant'Anna u Triq Giacomo Cassar fil-Furjana u Misraħ Kastilja jsir xi tindif u xogħol ieħor fihom.

Għalhekk jiena ngħidlu: Għaliex ma jgħadduhx minn Hompesch Road fil-Fgura jew minn Ħal Qormi?

Qed noħorġu ordni biex insewwu t-toroq, innaddfu u nagħmlu l-bozoz ġodda għaliex ġej xi ħadd minn barra!

Mela aħna bħala Maltin m'aħna xejn?

Meta se jsir dak li jiġi mwiegħed hawnhekk?

U kemm se nibqu noħorġu flus u ma jsiru xejn?

Din għarukaża u l-poplu Malti ddejjaq jgħix f'pajjiż b'din l-arroganza u ddejjaq iħallas it-taxxi u jibqa' b'dan id-diżastru ta' toroq.

Sur President, jiena għandi kull rispett lejn il-ministru għaliex naf kemm dan huwa ministeru iebes, naf ukoll li għal ħafna snin it-toroq ġew traskurati, pero' nweġġa' meta jkolli xi diskussjoni ma' familjari tiegħi mill-Ingilterra li jgħiduli li marru f'pajjiżi illi huma ferm agħar minn Malta iżda sabu li t-toroq tagħhom huma aħjar minn tagħna.

F'ċerti postijiet lanqas biss neħodhom għaliex naqlgħalhom l-istonku tagħhom.

Nixtieq illi nikkwota issa mill-ktejjeb ''Fid-direzzjoni t-tajba'' li ħareġ il-ministru għat-trasport u komunikazzjoni fl-1998/99.

Fl-introduzzjoni tiegħu l-ministru qal illi fuq din il-problema tat-traffiku se jimxi full speed ahead.

Imma fejn morna bil-full speed ahead!

Ġol-ħajt morna, Sur President, għaliex ma konniex mexjien fid-direzzjoni t-tajba.

Ħalli niġi issa għal punt ieħor qabel nagħlaq.

Jekk nieħdu l-ammonti kbar ta' karozzi illi deħlin f'pajjiżna - naturalment il-gvern ma jimpurtahx, l-aqwa li jdaħħal id-dazju fuqhom - nafu x'impatt soċjali u ambjentali dan qed ikollu?

Meta għamilt interpellanza fil-parlament biex nistaqsi lill-minstru dan x'impatt qed ikollu fuq l-arja, huwa qalli li l-istudju għadu lanqas biss beda.

Sur President, jiena nagħlaq billi ngħid li għandna nieħdu l-affarijiet bis-serjeta', għandna nindirizzaw il-problemi li għandna, għandna naraw flusna fejn qegħdin jintnefqu ħalli nkunu nistgħu verament niftaħru li aħna Maltin.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, nibda billi naqra kwotazzjoni ta' editorjal ta' gazzetta li jgħid:

"Il-pajjiż ma jistax ma jkollux sistema moderna ta' toroq.

Jekk le, id-dehra ta' Malta qatt mhi se tkun dik li kulħadd jixtieq.

Mingħajr toroq moderni ma jistax ikollna pajjiż modern."

Din hija kwotazzjoni mill-gazzetta ''in-nazzjon'' tat-22 ta' Mejju ta' din is-sena.

Il-ministru tal-finanzi qal ħafna affarijiet sbieħ fuq it-toroq meta ressaq l-estimi tas-sena li għaddiet, affarijiet li anke rreferiet għalihom l-kollega tiegħi, l-Onor.

Rita Law.

Fost affarijiet oħra huwa kien qal li qed jipproponu nefqa ta' Lm7 miljun li hija waħda mill-akbar somom li qatt ġiet allokata għal ta' dan il-qasam.

Kien qalilna li diġa' kienu ħarġu ħafna offerti u kuntratti għal titjib u fost dawn il-proġetti ġodda li kienu mistennija jibdew din is-sena hemm it-tkomplija tat-triq tal- Fgura u l-link road tal-Gżira.

Imma ħalli naraw dak li fil-fatt sar.

Sur President, minn mistoqsijiet li għamilt kemm jiena kif ukoll sħabi fil-parlament insibu li effettivament lanqas frazzjoni mill-ammont ta' Lm7 miljun ma ntnefaq fuq toroq ġodda din is-sena.

B'risposta għal mistoqsija li għamiltlu jien fl-24 tax-xahar li għadda, il-ministru qalli:

''Jien informat li l-ammont ta' flus li tħallas sa Ottubru ta' din is- sena fuq ix-xogħol ta' toroq jammonta għal Lm2.3 miljun.''

Mela l-ministru bl-ebda mod ma jista' jgħid li laħaq it-target li għamel.

Jekk imbagħad naraw l-ammont ta' kuntratti li ħarġu għal toroq ġodda nsibu li bejn wieħed u ieħor ħarġu kuntratti għal madwar 50 triq.

Issa jekk dan tikkomparah ma' l-ammont ta' toroq li saru fi żmien gvern Laburista fi 22 xahar tara differenza kbira fir-rendiment ta' dan il-ministeru tant importanti għal pajjiżna għaliex kif intqal tajjeb fl-editorjal tal- gazzetta ''in-nazzjon'' jekk aħna m'aħniex se ntejbu t-toroq tagħna ma nistgħux verament ngħidu li aħna pajjiż modern.

Kif kont qed ngħid, Sur President, fi żmien l-amministrazzjoni Laburista - nittama li waqt li qed ngħid dan ma jkollniex il-battibekkji li jkollna s-soltu fuq dawn in-numri ta' toroq - x-xogħol kien isir kif se ngħid.

Meta kienet tidħol talba sabiex issir triq ġdida kemm jekk din tkun ġejja mill-gvern ċentrali kif ukoll min-naħa tal-kunsill lokali li dak iż-żmien kellhom special funds għat-toroq, l-ewwel ħaġa li kienet issir kienet kordinazzjoni ta' dawn it-toroq.

Ħalli nagħti issa statistika preċiża tax- xogħol li wettaq il-co-ordination unit f'dawn it-22 xahar.

Bejn is-26 ta' Ottubru 1996 u l-5 ta' Settembru 1998 ġew ippjanati u kkordinati 675 triq u għalhekk ma jerġax jiġi darb'oħra l-ministru u jgħid li dan mhux veru.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek fejn qegħdin dawn it-toroq.

Huwa veru li minn dawn it-toroq saru 490 triq ....

(Interruzzjonijiet) Issa nispjegalek, mhux lilek biss imma lill-poplu Malti u lil kulħadd!

Sal-5 ta' Settembru ta' l-1998 kien hemm 675 triq li ġew ikkordinati u 490 kienu f'fażi ta' kostruzzjoni.

Issa l-ministru qed jgħidilna li għandu 800 triq x'jagħmel.

Mela aħna fi 22 xahar jew inqas għamilna iktar minn nofshom u int kemm għamilt?

F'sentejn kemm għamilt?

(Interruzzjonijiet) U ma jistaqsinix il-ministru fejn huma dawn it-toroq.

Hawn għandi lista lokal b'lokal li jista' jiċċekkjaha għall-affari tiegħu, lista li tindika t-toroq li ġew ikkordinati u t-toroq li saru.

U din nista' npoġġiha fuq il- Mejda tal-Kamra ħalli din il-kwestjoni tinqata' darba għal dejjem.

Biss biss f'Buġibba saru 60 triq u ma jiġix il-ministru jgħidilna li dawn huma toroq żgħar għaliex b'dan l-argument ngħidlu li tliet kwarti mit-toroq li semma hu huma toroq żgħar.

Imma ħalli nara x'intqal iżjed fil-budget tas- sena li għaddiet.

Issemmiet, per eżempju, il-link road tal-Gżira li hija t-triq li trid tgħaqqad Manoel Island mal-junction li trid issir fejn it-tankijiet tal- gass.

Din mhux talli ma nbdietx talli lanqas ġie deċiż kif se tgħaddi.

Għandi hawnhekk risposta li ngħatat lill-kollega tiegħi l-Onor.

Adrian Vassallo ftit ta' żmien ilu meta kien tkellem fuq din il-link road u fiha nsibu li kulma sar s'issa hija outline application lill-planning authority meta s-sena li għaddiet qalu li se jibdewha.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Rita Law irriferiet għal Hompesch Road fil-Fgura.

Din hija triq li ssemmiet b'isimha, jiġifieri ssemiet speċifikament li kellha ssir din is- sena imma tant ma sar xejn li qed terġa' tissemma l-istess bħalma qiegħda terġa' tissemma l-link road tal-Gżira.

Hawn hi n-nuqqas ta' ħeġġa u rieda fil-mod kif qed jitmexxew l-affarijiet f'dan id-dipartiment.

Sur President, irrid nagħmel riferenza żgħira għax-xogħol li qed isir fi Mdina Road, Ħal Qormi.

Din ma tantx hemm xi tgħid fuqha imma kulħadd jaf kemm deadlines kellna għal Mdina Road.

Qalulna li se jlestuha f'Awissu li għadda u meta staqsejnihom x'jiġri jekk ma jlestuhiex sa Awissu qalulna li fil-każ jitkellmu mal-kuntrattur.

Għalhekk lill-ministru nistaqsih: Il- penalitajiet li għandek fil-kuntratt qed timponihomlu lill-kuntrattur?

Naf li issa qabbdu żewġ kuntratturi oħrajn li jekk m'iniex sejjer żball huma Asfaltar Ltd u Polidano Group.

Naf li dawn huma żewġ kuntratturi ta' l- affari tagħhom u x-xogħol diġa' miexi iżda kieku jiena kont il-ministru nkarigat mit-toroq kieku rriżentajt għaliex din it-triq ielna sentejn fiha.

Kif jista' jkun li triq indumu nġebbdu fija sentejn u lanqas għadna għamilna nofsha?!

Dan barra t-taħwid li hemm, jgħaddu trinka, jagħtuha l- asfalt u l-għada jerġgħu jagħmlu trinka ħdejha!

Sur President, dawn qegħdin jikkritikaw ukoll lill-co-ordination unit.

Imma x'qed jiġri fin-nuqqas ta' din il-kordinazzjoni?

Pattikament kulħadd qed jerġa' jagħmel li jrid pero' ġara li c-chairman tal-water services corporation ħareġ bl-idea li jagħti l-inkarigu għax-xogħol ta' reinstatement tat-trinek f'idejn il-kunsilli lokali biex dan ix-xogħol isir taħt is-superviżjoni tagħhom.

Imma allura ma jafux li din m'hijiex kwestjoni ta' reinstatement ta' trinek u ma jifhmux li jekk inti triq tagħmlilha trinka taqtagħlha 40% mil-lifetime tagħha?

U dan mhux qed ngħidu jien imma qaluh l-esperti Ġermaniżi li konna ġibna fi żmienna.

Il- ministru għamel sewwa li żammhom dawn l-esperti u dawn ukoll qalulu biex ma jagħmilx dawn l-affarijiet għaliex dawn huma ħmerijiet.

Xi ngħidu mbagħad għall-famużi tenders li ħarġu matul din is-sena għal dawn il-ħames toroq twal li jekk m'iniex sejjer żball imorru minn Burmarrad sa Ħaż-Żebbuġ?

Jiena ngħid Alla ħares dawn it-tenders kellhom joħorġu għaliex mill-esperjenza nafu li dawn mhux Lm5.5 miljun jiġu jiswew kif stmahom id-dipartiment imma Lm10 miljun.

Kieku lanqas flus għal dawn it- toroq m'għandu vvotati dan id-dipartiment!

Imma dawn x'sar minnhom?

Dawn ilhom xhur biex jaġġudikawhom u l-ministru jgħidilna li issa qegħdin joqogħdu attenti kif jingħataw il-kuntratti.

Qalilna li l-kuntratti mhux se jagħtuhom aktar lil min jiġi bl-irħas offerta, qalilna li se jaraw ukoll il-kapaċitajiet tal-kuntrattur u l-kwalita' tax-xogħol.

Jiena naqbel miegħu perfettament u hekk għandna nagħmlu, pero' ejjew mmexxu mhux nieħdu x-xhur u s-snin biex niddeċiedu.

Mela pajjiżna jista' jistenna s-snin u t- toroq dejjem jiddeterjoraw?

Mhux ta' b'xejn il-ministru tal-finanzi s-sena li għaddiet ftaħar li se nonfqu Lm7 miljun, l-ikbar vot li qatt kellna għat- toroq!

Huwa veru li dan kien l-ikbar vot li qatt kellna imma fraction żgħira biss minnu ntnefaq.

Imma mhux bilfors jekk biex naġġudikaw tender nikkomplikaw id-dinja u nispiċċaw qatt ma naġġudikawhom?

Tant indumu biex naġġudikawhom li l-kuntratturi qed jiddejqu jġeddu l-bid bonds u meta d- dipartiment jgħidilhom biex iġedduhom jgħidulhom: Mela aħna se noqogħdu nagħmlu bid bond ta' mijiet ta' eluf ta' liri u nħalluhom rieqda?

Hekk qalulu l-kuntratturi lill-ministru fil-każ ta' dawn il-ħames tenders kbar tat-toroq arterjali.

M'hemmx serjeta' fil-mod kif qed isiru l-affarijiet.

Nieħu pjaċir nisma' li issa Psaila Street qsamniha f'phases.

Imma l- ewwel fażi tlestiet?

Taf kemm hi twila l-ewwel fażi ta' Psaila Street, Sur President?

Hija twila 40 metru u l-kuntrattur diġa' ilu madwar erbgħa xhur jaħdem hemmhekk.

Tajjeb wieħed jgħid li dan huwa l-istess kuntrattur li ħa l-kuntratt għal Mdina Raod f'Ħal Qormi.

Xtaqt ngħaddi issa biexnagħmel żewġ kummenti qosra.

Din is-sena minn dan il-parlament għaddejna liġi dwar it-transport authority imma mkien fl-estimi ma sibt li ġew ivvotati xi flus għaliha.

Jista' l-ministru jispjegalna ftit x'se jiġri?

Sur President, dan huwa qasam importanti ħafna imma ma jeħtieġx biss li naraw li jkollna toroq ta' kwalita' tajba.

Jeħtieġ ukoll li meta nagħmlu dawn it-toroq nagħmluhom bl-inqas inkonvenjent lin-nies.

Għalhekk nistaqsi lill-ministru: Meta tagħmlu toroq f'areas abitabbli u kummerċjali qegħdin tikkordinaw mas-settur kummerċjali u mar-residenti?

Qegħdin tagħmlu meetings mal-kunsilli u mal-pubbliku li joqgħod fi Mdina Road Ħal Qormi fejn hemm attivita' kummerċjali kbira?

Għaliex jekk se nagħmlu sentejn oħra bil-kaos li hemm fi Mdina Road, min se jmur jixtri minn hemm?

Min jieqaf hemm jieqaf għax bilfors.

Barra minn hekk, qegħdin nieħdu ħsieb li ma jkunx hemm periklu waqt ix-xogħlijiet?

Kemm rajna xogħlijiet isiru bla dawl jew trinek miftuħin mingħajr barriers!

Punt ieħor li nixtieq inqajjem qabel nagħlaa huwa dwar l-istormwater.

Qegħdin nieħdu ħsieb l-ilma tax-xita li qed jaqa' fit-toroq?

Alla jbierek dan il-gvern l-istormwater unit neħħih u għalhekk ma nafx x'se jiġri mill- istormwater master plan.

Staqsejt ukoll x'se jiġri minn Psaila Street.

Kulma qaluli kien li se jibnu retention basins fejn jinġabar l-ilma li jaqa' f'din it-triq.

Imma dawn huma l-affarijiet li għandna bżonn naraw jekk irridu li pajjiżna jimxi 'l quddiem għaleix illum ġejna f'sitwazzjoni fejn l-iżvilupp f'dan il-pajjiż huwa mxekkel mill-istat tat-toroq li għanda.

Huwa veru li dan m'huwiex kawża tal-gvern Nazzjonalista imma huwa fir-responsabilita' tiegħu li jara li dawn it-toroq jirranġahom.

Sur President, nispiċċa bi kwotazzjoni oħra mill-editorjal ta' "The Times" ta' Settembru li tgħid:

"The roads and the environment give Malta the image of a third world country.

When are we going to tackle both seriously?"

Meta se nittakiljaw it-toroq bis-serjeta'?

Nitlob issa l-permess tal-Kamra biex inqiegħed id-dokument li rreferejt għalih aktar kmieni fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Chairman, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar toroq ippjanati u kkordinati matul l-amministrazzjoni Laburista bejn l-1996 u l-1998.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, jiena smajt kważi d-diskorsi kollha li saru u ħabib tiegħi min-naħa tal-gvern li dejjem joħroġ b'xi waħda - bħal meta jgħid li min ma jaħdimx m'għandux dritt jiekol - qal li gvern Laburista f'16-il sena qatt m'għamel xejn fuq l-ambjent.

Lil dan ngħidlu: Int ilek mejjet minn qabel ma ġie Kristu fid-dinja!

Ma nafx għaliex dan kull darba jgħid affarijiet li ma jeżistux.

Meta tela' gvern Laburista fl-1971 ma sab xejn.

X'ambjent ridnih jieħu ħsieb meta l-ħaddiem lanqas fejn joqgħod ma kellu?

Fil-fatt dak iż-żmien bniedem li llum huwa ministru tal-partit nazzjonasita kien ħareġ jipprotesta ma' l-istudenti ta' l-universita' u żgħażagħ nazzjonalisti fit-toroq tal-Belt għaliex il-Partit Nazzjonlista f'disa' snin lanqas biss kellu l-ħila jibni unit wieħed għall- ħaddiema.

Sur President, fl-1971 l-prijorita' ma kenitx li nieħdu ħsieb l-ambjent imma li nibnu flats ħali noħorġu n-nies mill-kerrejiet li kellna fl-irħula tagħna.

Birkirkara, per eżempju, kellna kerrejjiet fejn kienu joqogħdu seba' familji b'toilet wieħed.

Dawn lanqas fejn jinħaslu ma kellhom għaliex kulma kellhom huwa vit wieħed.

U jekk konna mmorru ngħidulhom li se nirranġaw l-ambjent u s-siġar bir-raġun kienu jgħidulna biex l-ewwel insibulhom fejn joqogħdu u mbagħad nieħdu ħsieb l-ambjent.

Dan hu li għamel gvern Laburista u lill-ħabib tiegħi li qal li fi 17-il sena m'għamilna xejn ngħidlu li jew għama jew għandu bżonn jara għajnejh.

Dan qatt ma mar lejn il-Vitorja, wara l-knisja ta' Birkirkara?

Qatt ma mar Ta' Paris?

Qatt ma mar fil-housing estates ta' Ħal Qormi, Ħaż-Żebbuġ, Ta' Ġiorni, Ta' Xbiex, Santa Luċija?

Dawn kollha gvern laburista għamilhom.

Jaf li meta tela' gvern laburista lanqas skejjel ma kien hawn?

Allura nieħdu ħsieb l-ambjent jew ngħallmu l-edukazzoni?

Jaf li lanqas teachers ma sibna?

Kelliem ieħor qalilna li fil-Kottonera m'għamilna xejn.

Min tellagħhom il-housing estates fil-Kottonera?

Min naddaf kullma hemm wara l-gwerra fill-Kottonera?

Għaliex ma waqqajniex il-ħajt tad-dockyard m'għamilna xejn?

Allura kieku waqqajna l-ħajt tad-dockyard u m'għamilna xejn iktar fil-Kottonera konna nkunu għamilna biżżejjed?

U l-housing estate tal-Birgu mhux gvern laburista tellgħu?

Mela niġu nparlaw hawn u ħadd ma jkun jaf x'inhu jgħid!

Min qal dan ngħidlu li dak iż-żmien jew kien rieqed jew lanqas kien jgħix Malta.

Dawn kollha gvern laburista għamilhom.

Ħalli niġi issa għas-sitwazzjoni tat-toroq, Sur President.

F'Baħar iċ-Ċagħaq saru xogħlijiet biex inwessgħu t-triq imma hemm partijiet fejn iċ-ċnut huma baxxi wisq b'mod li m'hemmx ilqugħ għal-ħamrija jekk għada pitgħada tagħmel ix-xita.

Allura dan ma rajnihx?

Ma nafux li x- xogħol sar nofs lejħa?

Min kien responsabbli mar jara x-xogħol kienx lest f'Baħar iċ-Ċagħaq jew le?

Hemm imbagħad Mdina Road f'Ħal Qormi li qalu li se jagħmluha għall-millennju bħal meta qalu li St James Cavalier fetħuh biex ifakkru l-millennju biex jgħidu li l-millennju l-ġdid huwa millennju għall-paċi.

Ħalliha li mbagħad kien hemm min ħa xokk u baqa' mejjet hemmhekk imma jiena ngħid il-millennju għall-paċi tiffesteġġjah fl-istess waqt li fil-Port il-Kbir kellek żewġ aircraft carriers u żewġ destroyers tal-gwerra?

Sur Pesident, tan-naħa l-oħra dejjem jgħidulna li aħna l-programm elettorali tagħhom ma nifhmuhx.

Meta kont nistudja l-Latin kien hemm proverbju li nixba nsemmih.

Meta kienu jibagħtu lil uliedhom għall-gwerra, l-ommijiet kienu jmorru jsibu lill-oraklu, jiġifieri l-qassis il-kbir tar- Rumani, u kienu jgħidulu: Ibni sejjer għall-gwerra, jiġi lura?

U dan kien jgħidilhom: Jekk imur u ma jiġix imut; jekk imur u jiġi ma jmutx!

U billi fil-Latin din tinftiehem b'żewġ modi, lil dawk l-ommijiet li kienu jmorru lura għandu kien jgħidilhom: Jien hekk għedtlek, li jekk imur u ma jiġix imut!

Hekk ukoll il-programm tal-Partit Nazzjonalista u hekk ukoll il-kwestjoni ta' l-istipendji li qalulna li kienet misprint, u hawnhekk nammirah lill-Partit Nazzjonalista għaliex tiġi kif tiġi huma jifhmu u inti ma tifhimx!

Ħalli niġi issa għal Psaila Street.

Din it-triq ilha għal snin kbar u qatt ma jsir xejn u allura aħjar ma nsemmuha xejn.

Meta tiġi ħażin ngħidu li hu tort tal-kunsilli u meta tiġi tajba jieħu l-prosit il-gvern!

Kif qal sieħbi l-Onor.

Buhagiar din fiha 40 metru u kieku kull sena għamilna 40 metru xogħol kienu konna nlestu Malta kollha!

L-istess nistgħu ngħidu għal Burmarrad Road f'San Pawl il-Baħar u ma tistax tmerihom għaliex la qed jgħidu li se tiġi rranġata, allura se tiġi rranġata!

Jekk nieħdu l-bypass ta' Birkirkara nista' ngħid li din qed iżżomm ilma iktar minn kemm kienet iżżomm qabel.

Forsi jgħidulna li din saret fi żmien gvern Laburista imma dan mhux veru.

Din saret fi żmien gvern Nazzjonalista u ġiet qisha banju imma qisu ma ġara xejn.

Hemm imbagħad Main Street fil-Mosta li meta nistaqsu dwarha jgħidulna li hija responsabbilta' tal-kunsill lokali meta din hija arterja prinċipali.

Mela lilna kienu jgħajruna li m'għamilna xejn u ppretendew li f'sena u tmien xhur nagħmlu kollox .....

Se jsiru l-culverts biex meta tagħmel ix-xita ma jkollniex diżastru?

Dawn kolha kienu mniżżlin fil-programm elettorali u fiż-żewġ budgets li kellna qabel dan imma s'issa ma sar xejn minnhom u nispera li l-ministru jispjega daqsxejn dwarhom.

Sur President, nixtieq nirriferi wkoll għall-MIA li kemm il-ministru kif ukoll iċ-chairman ftaħru kemm qalgħet flus.

Huwa veru li mill-MIA qalgħu l- flus.

Imissha ma taqlax tant kemm ħdimna!

Aħna l-kumpanniji kollha sibnihom imkissrin u min hu onest u jaħdem fil-ministeru dan jafu.

Meta kont nara ċ-chairman ġej il-ministeru kont ngħid ''Ġejja oħra!'', għaliex it-taħwid li sibt fil-kuntratti tal-ħwienet Alla biss seta' jirranġahom.

Min kien hemm b'direct order, min kellu r-right of first refusal eċċ. Iżda l-bord ta' l-MIA ħadem ħafna u ġabha 'l quddiem u llum tista' tiftaħar b'dan id-dħul ta' Lm1.7 miljun bix-xogħol li għamel gvern Laburista meta rranġa t-tariffi.

Irrid ngħid ukoll li jiena ma naqbilx ma' min jgħid - jistgħu jkunu fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra għax jiena dak li għandi fl- istonku tiegħi ngħidu - li l-gvern jekk ma jipprivatizzax ma jmurx 'il quddiem.

Dan m'hu veru xejn għaliex jekk fil-bordijiet ikollok nies sinċiera, serji u nies li verament iridu jaħdmu kull kumpannija tal-gvern tmur 'il quddiem.

Nistgħu nieħdu wkoll il-każ tal-posta.

Ilkoll nafu kemm din kellha taħwid imma għaliex kien hemm erbgħa min-nies li riedu jġibuha 'l quddiem it-taħwid li kien hemm kollu ranġawh u meta ħadet over il-Maltapost ħaditha bil-qligħ u marret tajjeb.

Għalhekk ngħid li meta jkun hemm nies sinċieri u nies li jridu jaħdmu allura jaħdmu imma meta jkun hemm nies li ma jinteressahomx allura aħjar ma jsir xejn.

Meta ġejna biex nagħmlu l- privatisation - għax jgħidu x'jgħidu l-Partit Laburista jaqbel mal- privatisation imma mhux privatisation totali .....

Fil-programm elettorali tagħna aħna ngħidu li naqblu li l-privatisation issir sa 40% għaliex nemmnu li l-arterja u l-vini prinċipali tal-pajjiż għandhom jibqgħu f'idejn il- poplu Malti.

Ħalli l-gvern jipprivatizza biċċiet minnhom imma ma rridux li jiġrilna bħalma ġralna fil-banek fejn għada pitgħada se niġu lħitna f'idejn in-nies.

Sur President, qabel konna nsemmu l-kapitaliżmu imma llum din spiċċat.

Imbagħad bdejna nsemmu l-market economy fejn nifhmu li min hu b'saħħtu jimxi u min m'huwiex jibqa' wara iżda jiena ngħid li fil-ġungla jgħixu hekk.

Illum qegħdin ngħidu globalizzazzjoni u nafu x'inhu jiġri; il- ħaddiem qed jinduna li kull pajjiż se jiġi rajh f'idejn erbgħa min-nies.

Kemm kienu jgħallmuna l-Amerikani li huma l-ikbar demokrazija imma għadhom sal-lum bla president.

Kemm għajruh lil Milosevich bit-tbagħbis u t-taħwid u jridu jgħidu lil ħaddieħor kif jimxi!

Issa qed jgħidu li għandna bżonn il-globalizzazzjoni imma qed jgħidu hekk għaliex il-multi-national companies bħall-Coca Cola Co u oħrajn hekk jaqblilhom biex ikollhom aċċess għal kullimkien.

Imma allura aħna rridu niġu rajna f'idejn erbgħa min- nies?

Għalhekk aħna ma naqblux li l-privatizzazjoni għandha ssir totali.

Aħna naqblu li 60% għandhom jibqgħu f'idejn il-gvern u jekk ikun hemm bordijiet tajbin u kapaċi jmexxu allura nimxu bħalma rajna fl-MIA li llum qiegħda turi profitt.

Hemm xi ħaġa oħra li nixtieq insemmi fuq l-MIA.

Jiena ma naħsibx li l-ministru jaf b'dan li se ngħid għaliex ma jixraqlux pero' naħseb li ma jafx li l-MIA saret każin Nazzjonalista.

Jaf il- ministru li min qed jagħmel l-interviews lin-nies l-ewwel ħaġa li jistaqsu hija ta' liema kulur politiku huma?

U jista' jgħidli kif tinxtara karozza biex tużaha l-mara tat-tali?

Jaf bl-ammont ta' petrol li qed jintnefaq biex kulħadd joħroġiidur mas-sinjura jew mas-sinjur filgħodu u jmorru anke Għawdex u dan kollu għas-skapitu ta' l-MIA?

Issa nispera li ma nirċevix xi ittra ta' theddida bl-avukat u jgħidli bix nitkellem barra.

Jiena hawn ġew nitkellem u mhux barra u għandi dritt nitkellem hawn ġew għaliex jiena għandu l-immunita' u l-qorti tista' tgħidli li trid.

Aħna bħala oppożizzjni u anke l-gvern niġu hawn biex nipproteġu l-affarijiet tal-poplu u għalhekk irrid inkun naf għalfejn inxtrat din il-karozza Alfa Romeo għaliex din ma kienx hemm bżonnha.

Meta spiċċajt jiena karozzi tajbin ħallejt u f'sentejn m'għandhiex tispiċċa karozza!

Rigward il-MISCO xtaqt inkun naf min huma d-diretturi tagħha u jekk ma jgħidulix meta nerġgħu nidħlu ngħid min huma jiena għaliex jien naf min huma imma rridu nkunu rġiel u ngħidu jekk hemm diretturi fl-MIA li għandhom interess fil-MISCO.

Niġu issa għall-kwestjoni tat-transport authority li dwarha għaddejna liġi u li ż-żewġ naħat naqblu magħha.

Fil-fatt, nerġa' ngħid, Dr Micallef Stafrace din ħadem ħafna fuqha imma issa ma nafux x'sar minnha għaliex fil-budget ma tissemmiex.

Il-liċenzji se jogħlew jew inkella mmur inħallas il-liċenzja u nsib li għoliet?

U hemm flus ivvotati għaliha ħalli meta jkollna kollox taħt kappa waħda tkun vijabbli u tkun ta' l-affari tagħha bħalma kienet il-public transort authority bil- limitazzjonijiet kollha tagħha?

U minn fejn ġejjin il-flus?

Sur President, jiena nieħu pjaċir li fil-budget speech issemma li l-gvern qabel li l-karozzi tal-linja għandhom jinbidlu u li hu se joħroġ Lm22,000 u l-owners joħorġu Lm13,000.

Imma meta jiena sirt ministru ma sibt xejn minn dan.

Ġew biss ħames karozzi li kienu ordnati minn qabel u meta kont nistaqsi dwar l-oħrajn kienu jgħiduli li m'hemmx flus.

Għalhekk konna bdejna diskussjonijiet mal-kumitat tax-xufiera tal-karozzi tal-linja li qablu li għandhom iġibuhom huma u l-gvern ma jindaħlilhomx.

Saru wkoll taħdidiet ma' ħafna importaturi dejjem biex naraw li dawn ikunu skond l- ispecifications li naturalment mill-1965 sal-lum inbidlu.

Niftakru li l- ewwel għedna li se nġibuhom l-low floor imbagħad għedna li se nġibuhom super low floor iżda billi l-kuntratt kien diġa' sar ma stajniex inġibuhom super low floor.

Saru xi taħdidiet ukoll ma' l-għaqdiet tal-handicapped.

Kien hemm ukoll min staqsa jistgħux iġibu karozzi second-hand u qbilna li dawn iridu jitilgħu jarawhom mechanic min-naħa tagħhom u ieħor min-naħa tal- gvern u jekk jiċċetifikawha bejniethom allura kollox sewwa.

Imbagħad kienu rabtulna jdejna għaliex qalulna li rridu nagħtu ċans anke lil dawk li ma kenux laħqu applikaw.

Għalhekk jiena tkellimt mal-prim ministru u qbilna li nagħtu ċans lil kull min irid jibdel il-karozza tal-linja pero' l-ewwel jinbidlu dawk il-145 li konna ftehemna fuqhom.

Ftehemna wkoll li l-gvern kellu joħroġ Lm1 miljun fis-sena għal erbgħa snin jiġifieri Lm4 miljun b'kollox biex jgħinhom ħalli jibdlu dawn il-karozzi u dan l-agreement ġie ffirmat.

Issa llum sibt li se jinbidlu 148 u kien hemm ukoll min talab li ma jibdilx il-karozza tal-linja għaliex kienet għadha ġdida u jiena ħassejt li tkun vendikazzjoni li nisfurzawh jibdilha.

Sirna nafu wkoll li l-gvern issa ntrabat li minflok jibdlu kollox jibdlu partijiet minnhom.

Punt ieħor li xtaqt insemmi huwa dwar l-agreement mas-sidien tal- vannijiet il-ħomor fejn ftiehmna li jżidu s-seats basta l-vannijiet ikunu air-conditioned għaliex mhux sewwa li t-turisti ngħabbuhom f'kaxxa fis- sajf.

Jiena nemmen li dan l-agreement għandu jibqa' jgħodd pero' avviċinawni xi erbgħa min-nies li qaluli li dan l-agreement spiċċa.

Għalhekk għedtilhom biex jitkellmu mal-ministru għaliex min qalilhom hekk forsi din qalha fuq ir-responsabbilta' tiegħu mhux għax dan l-agreement spiċċa verament.

Ħalli niġi issa għal kwestjoni oħra.

ll-ministru staqsiena jekk naqblux mal-liberalizzazzjoni jew le u jiena spjegajtlu li Għawdex huwa mod u Malta mod ieħor.

Imma x'irridu nfissru bil-liberalizzazzjoni?

Jekk dan ifisser li għada filgħodu kulħadd se jġib karozza tal-linja allura aħna ma naqblux magħha għax konfużjoni għandna u iktar ikollna.

J'Alla m'huwiex hekk imma bħalma konna ftiehmna li l- coaches f'Malta - mhux il-karozzi tal-linja għalkemm f'Għawdex coach u karozza tal-linja hija l-istess -għandhom jinbidlu sa l-aħħar tas-sena 2000, hekk ukoll konna ftiehma ma' l-Għawdxin.

Naf ukoll li diġa' qed isiru tentattivi biex jogħlew il-fares tal- karozzi tal-linja u meta s-sena l-oħra staqsejna lill-gvern jekk iż-żieda ta' Lm1 hijiex se jżidha wara li għoliet l-4c qalilna le.

Għalhekk mil- Lm1.50 żieda li ta l-gvern, lill-ħaddiem li juża l-karozzi tal-linja diġa' qed neħdulu minnhom, u dan barra li għollejna l-karozzi l-ħomor tat-tfal u anke l-privates.

Nispera għalhekk li ma nibdewx issa ngħollu anke l- vannijiet il-bojod u l-coaches għaliex inkella nerġgħu niġu back to square one.

Jekk il-gvern kellu l-ħsieb jgħolli dawn il-fares imissu ħasibha qabel.

Sur President, aktar kmieni semmejt il-posta u jiddispjaċini nara li l- bolli qegħdin jistampawhom il-Ġermaniżi għaliex hekk la nafu x'inhu jsir u lanqas kemm qegħdin jinbiegħu jew ma jinbiegħux bolol.

Qabel nagħlaq, Sur President, insemmi l-ħaddiema tax-xatt għaliex meta l- aħħar darba qajjimt il-kwestjoni tagħhom hawnhekk ma ħadt l-ebda risposta.

Il-ministru assigurani pero' li dawn m'huma se jitilfu xejn u hekk għandu jkun għaliex dawn il-ħaddiema għadhom jibqgħu jgawdu l-istess privileġġi.

Jiena ma naqbilx li biex immorru 'l quddiem għandna nitilfu dak li diġa' għandna u nixtieq li ma niġux sena oħra hawnhekk u jerġa' jkollna kwestjonijiet fuq il-karozzi tal-linja u t-toroq għalkemm huwa veru li dan huwa ministeru ta' uġiegħ ta' ras kbira.

Nagħlaq billi nixtieq il-Milied it-Tajjeb u Sena Ġdida mimlija risq lill- ħaddiema kollha li jaħdmu fid-dipartimenti li jaqgħu taħt dan il-ministeru u wkoll lill-familji tagħhom.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin għad-dispożizzjoni ta' l-oppożizzjoni issa skada u l-ħin li fadal huwa kollu għan-naħat tal-gvern.

Iktar rimarki?

L- Onor. Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, se nagħmel żewġ punti fil-qosor.

L- ewwel punt li xtaqt nitkellem fuqu huwa r-responsabbilta' tal-kuntratturi li jkunu qegħdin jagħmlu xi xogħol tat-toroq.

Nifhem li dawn jaħdmu f'ċirkostanzi diffiċli, huma esposti għax-xita, għax-xemx u għat-traffiku imma naħseb li importanti li dawn jifhmu r-responsabbilta' li għandhom.

L-ewwel kumment li xtaqt nagħmel huwa dwar l-importanza li jkun hemm signs.

Naf li s-sitwazzjoni hija ħafna aħjar minn qabel u naf kemm sar sforz biex ikun hemm signs imma minkejja dan fadal ħafna x'isir.

Għadek tara nies jaħdmu f'toroq prinċipali u jippretendu li javżaw li jkun qed isir xogħol jew ikun hemm traffic deviation eżatt kif tasal fuqhom.

Jekk ma ssibx ukoll xi cone tal-plastic biss li jindikalek li qed isir xi xogħol kif kien hemm fil-mina ta' Ħal Kirkop ftit ġranet ilu!

Mela għaddejjin fi triq two-way u kulma kien hemm kienu cones.

Naf li dan m'huwiex xi xogħol li jaqa' taħt dani l-ministeru għaliex huwa xogħol ta' l-Enemalta imma Alla jbierek il-pulizija tat-traffic kien hemm wieqaf jitkellem ma' ħaddieħor u l-karozzi .....

Rajt sewwieqa li kienet għaddejja wrong way għaliex lanqas indunat li kien hemm traffic deviation u li l-mina dak il-ħin kienet two-way.

Imma ħalli nsemmi eżempju li jikkonċerna dan id-dipartiment għalkemm bl-ebda mod m'hu qed ngħid li dan huwa l-uniku post fejn hemm dawn in-nuqqasijiet imma huwa każ li rajtu personalment u naf bih.

Qed nirriferi, Sur President, għat-triq ta' Ħal Far.

Dan huwa proġett kbir u bla dubju ta' xejn hemm bżonnu.

Is-Sibt li għadda kont għaddej minn hemm min-naħa ta' Birżebbuġa sejjer għan-naħa ta' l-airport.

Safejn naf jien kien hemm żewġ lanes qabel, hemm lane mar-runway biex jgħaddi minnha min ikun ġej min-naħa ta' Birżebbuġa għan-naħa ta' l-airport u hemm lane oħra biex jgħaddi minnha min ikun ġej min-naħa ta' l-airport għal Birżebbuġa.

Nhar is-Sibt filgħodu tant ma kienx hemm sinjali ċari li kien hemm konfużjoni, min għaddej mil-lane ta' fuq u min għaddej mil-lane t'isfel.

Kulma kien hemm hija tabella żgħira li tindika one-way imma ma kienx x'jindika li trid tgħaddi mil-lane ta' fuq jekk baqgħet hekk u ma ddawritx u allura ġiet two-way.

Dak li qed nipprova ngħid huwa li għandu jkun hemm tabelli li juru li hemm traffic deviation għaliex fin-nuqqas ta' dan il-konsegwenzi jistgħu jkunu kbar.

Sur President, jiena ma nafx min hu l-kuntrattur jew kuntratturi u ma jimpurtanix u din ngħidha bl-akbar sinċerita' imma xahar ilu kont għaddej minn din it-triq u nnotajt diżlivell ta' tmien pulzieri fejn jaqta' t- tarmac u minħabba li minn hemmhekk jgħaddu anke trailers naħseb li l- konsegwenzi ta' dislivell ta' tmien pulzieri jistgħu jkunu verament koroh speċjalment jekk ikun hemm min isuq aktar milli suppost.

Jiena kellimt lill-Ministru Ċensu Galea u l-ministru dak il-ħin quddiemi stess ċempel lid- direttur tad-dipartiment tat-toroq, il-Perit Zammit, u naf li dan ħa passi.

Fil-fatt jumejn wara għaddejt minn hemm u d-diżlivell ma kienx hemm.

Nhar is-Sibt li għadda pero' erġajt għaddejt minn hemm u reġa' kien hemm diżlivell nobiss.

Allura rridu kull darba ngħidu lid-direttur tar-roads department iċempel lill-kuntrattur biex jgħidlu li hemm diżlivell?

Nerġa' ngħid, dan qed insemmih bħala eżempju għaliex min jaf kemm hawn toroq oħra li għandhom problemi.

Jiena f'żewġ każi ma ndunajtx li kien hemm dan id- diżlivell u billi kelli f'moħħi li nsemmiha hawnhekk is-Sibt filgħaxija erġajt mort niċċekkja biex inkun ċert u l-istess baqgħet.

Li qed nipprova ngħid, Sur President, huwa li importanti li l-kuntratturi jifhmu r-responsabilita' tagħhom u jifhmu wkoll il-konsegwenzi ta' dak li jagħmlu jew dak li jonqsu li jagħmlu.

U f'każ li ma jkollhomx alternattiva u dan id-diżlivell jibqa' allura għandu jkun hemm sinjali ċari li juru li hemm diżlivell jew xi gandott li tarah biss meta tasal fuqu.

Jeħtieġ li l- kuntratturi jkunu accountable u jekk ma jkunux accountable allura xi ħadd irid jagħmel superviżjoni.

Jiena naf li d-dipartiment tat-toroq m'għandux biżżejjed nies biex jara li dawn l-affarijiet ma jsirux pero' fl-aħħar mill- aħħar il-kuntratturi jridu jġorru r-responsabbilta' li daħlu għaliha.

Barra minn hekk iċ-ċittadin bir-raġun jippretendi li jkun stmat u rispettat u naħseb li affarijiet bħal dawn juru nuqqas ta' rispett u agħar minn hekk jistgħu jkolhom konsegwenzi serji għax hemm riskju li jkun hemm xi inċident tat-traffiku.

Ħaġa oħra li ddejjaqni li pero' m'għandha x'taqsam xejn mad-dipartiment tat-toroq hija t-traffic management.

Donnha daħlet moda f'dan il-pajjiż li l-kunsilli lokali f'daqqa waħda saru jifhmu fit-traffic management.

Kulħadd jagħmel il-one-ways u n-no-parking signs fejn ifetlilhom jew inkella jneħħuhom.

Il-Ministru Austin Gatt diġa' tkellem dwar dan u nista' ngħid li salib storiku fi pjazza partikolari - għalissa m'iniex se nsemmi fejn - ġabuh qisu parker għax dawruh bil-parking, u dan biex jaqdu lil xi ħadd.

U naf x'jiena ngħid u min irid jifhem ħa jifhem.

Imbagħad f'postijiet oħran biex jaqbdu ma' xi ħadd imlewh b'no-parking signs.

Hawn preżenti s-Sur Ripard li qed insemmih għax se nsemmih fit-tajjeb u li jiena naħseb li jifhem iktar minna u mill-kunsilli lokali fit-traffic management u kull min talab l-għajnuna tiegħu dejjem sabha.

Is-Sur Ripard huwa bniedem li għandu esperjenza u għandu ċertu know-how f'din il-ħaġa u għalhekk ma nistax nifhem kif ladarba sirt kunsillier f'daqqa waħda - u m'iniex qed ngħid għal xi kunsill partikolari għax biex inkun iktar blunt u jien magħruf li jien żbukkat ngħid li hemm kunsilli lokali li huma fil- maġġoranza tagħhom Nazzjonalsiti li qed ibagħbsu fit-traffic u hemm oħrajn li m'humiex - sirt espert tat-traffku.

Hija ħaġa ċara li t-traffic management m'huwiex responsabbilta' tal-kunsilli iżda filwaqt li qabel forsi kienu jagħmlu kollox baxx baxx issa qegħdin jiftaħru.

Għaliex qed ngħid hekk?

M'ilux qrajt ittra ta' kunsillier li kien qed jiftaħar li triq għamilha one-way u f'oħrajn għamel traffic signs eċċ. Jiena ngħid li anke jekk qed jagħmel ħaġa tajba u anke jekk taqbel magħha, xorta m'għandux dritt jagħmilha.

Kellna kunsill lokali ieħor li għamel traffic island tal- concrete f'post li lanqas jaqa' taħt il-kunsill tiegħu.

Nerġa' ngħid, ma jfissirx li billi ġejt elett kunsillier jew kunsilliera allura f'daqqa waħda sirt espert tat-traffiku.

Jekk għandek pressjoni min-nies biex it- tali triq issir one-way li trid tagħmel huwa li tikkuntattja lill-esperti u mbagħad jiddeċiedu huma mhux sirna qisna ġungla.

Aħna bħala deputati m'għandniex dritt naqbdu u mmorru nagħmlu xi triq one-way u mn'Alla m'għandniex dak id-dritt għaliex ma nifhmux.

Jiena ma nifhimx f'dan u meta jiġi xi ħadd għandi jew nagħmel mistoqsija parlamentari jew nikteb lis-Sur Ripard u dejjem sibna l-għajnuna tiegħu.

Biex inkun onest, issa xbajt niġi hawn u nagħmel supplementary questions u jgħiduli li mhux suppost li l- kunsilli lokali qed jieħdu inizjattivi bħal dawn.

Imma jekk mhux suppost jagħmlu hekk, ejja nwaqqfuhom mhux issa qed jiftaħru u jsiru anke news item.

Mela għax issir kunsillier f'daqqa waħda issir espert tat-traffiku?

Bl-istess argument nista' ngħid li jiena sirt professur tat-traffic management għax ieli tmien snin f'dan il-Parlament!

Imma jiena m'għandi l- ebda dritt niddeċiedi u jeħtieġ li dawn inwaqqfuhom għaliex qed jilagħbu logħba perikoluża li l-konsegwenzi tagħha jistgħu jkunu kbar.

Sur President, nagħlaq billi nirringrazzja l-kollega tiegħi għax billi jiena l-whip irrid nagħti eżempju u ma neħux iktar mill-ħin allokat għalija.

Nirringrazzja l-kollega tiegħi l-Ministru Ċensu Galea tal-ħin li tani u bħalma għamel l-Onor.

Debono Grech nirringrazzja wkoll lill-ħaddiema kollha li jaqgħu taħt dan il-ministeru u nawguralhom il-Milied u s-Sena t- Tajba lilhom u lill-familji tagħhom.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, fil-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nixtieq nikkonċentra ftit fuq tliet punti li jaqgħu taħt dan il-ministeru u xtaqt nibda dwar il-barklora.

Kif taf, Sur President, aħna qegħdin nipprovaw nerġgħu nagħtu l-ħajja lil din is-sengħa antika li kienu mpjiegati fiha kemm nies mill-Belt kif ukoll mill-Birgu, l-Isla u Bormla.

Jiena nemmen li wieħed għandu jitkellem iktar f'dan il-parlament biex dan is-settur jingħata l-importanza li jixraqlu.

Li qegħdin nagħmlu huwa li nieħdu ħsieb li n-numru kbir ta' nies li jgħixu f'dawn l-akwati jkollhom ċertu xogħol garantit f'dak li għandu x'jaqsam ma' trasport ta' nies min-naħa għall-oħra tax-xatt kif ukoll xogħol ieħor marbut mal-manutenzjoni ta' l-istess dgħajjes.

Jekk wieħed jara dawn in- nies x'qegħdin jiffaċċjaw fix-xogħol tagħhom ta' kuljum u l-problemi li għandhom allura wieħed iktar ikun jista' jassigura x-xogħol tagħhom fil- futur kif ukoll li iktar nies jiġu mpjegati f'din il-linja.

F'dawn l-aħħar snin il-barklora ħadu ferm iktar xogħol għaliex iktar operaturi tat-turiżmu qegħdin jagħmlu użu minnhom.

U apparti milli dan huwa mezz tajjeb ta' trasport li fih il-karatteristiċi sħaħ tagħna l-Maltin jagħti wkoll idea tal-ħajja ġewwa l-Port il-Kbir u n-naħa tal-Kottonera.

Meta konna qegħdin niddiskutu l-proġett tal-Kottonera, dan kien wieħed mill-punti importanti li ġie diskuss.

Fil-fatt minn din in-naħa tal-Kamra ħadna ħsieb li naraw li x-xogħol tal-barklori jibqa' garantit anke matul l- operazzjoni sħiħa tal-proġett tal-Kottonera, anzi tajna enfasi biex naraw li dawn in-nies ikollhom ċertu vantaġġ.

Jiena kull sena fid-diskors tiegħi ndur għal dan is-settur għaliex inħoss li huwa vitali għall-Kottonera kif ukoll għall-pajjiż.

Din is-sengħa antika m'għandniex nitilfuha u għanda bżonn li jkollna iktar affarijiet li jiġbdu t-turisti lejn din in-naħa tal- gżira.

Kif taf din il-Kamra, meta jidħlu bastimenti minn barra, billi dawn ma jagħmlux użu mill-barklora biex iwasslu n-nies sax-xatt allura jħallsu ċertu ammont ta' flus skond kemm ikollhom passiġġieri abbord.

Għalhekk tajjeb li wieħed ikollu moħħu mistrieħ li dawn l-ammonti qegħdin jitħallsu u qegħdin jiġu distribwiti lill-barklora.

Wieħed japprezza li x-xogħol tal- barklora jiddependi ħafna mill-istaġuni.

Matul is-sajf ikollhom xogħol mhux ħażin pero' meta tiġi x-xitwa ħafna minnhom ma jibqgħux jaħdmu jew ma jkollhomx biżżejjed biex jaqilgħu l-għajxien tagħhom u f'dan is-sens tajjeb li ngħinuhom ikabbru fix-xogħol tagħhom.

Nixtieq niġi issa għas-suġġett tat-toroq.

Jiena niskanta kif in-naħa l- oħra qishom m'humiex mgħarrfa biżżejjed bix-xogħol ta' kostruzzjoni ta' toroq li sar fit-tieni distrett.

Fil-Fgura, per eżempju, infaqna 'l fuq minn Lm100,000 f'xogħlijiet ta' toroq, fosthom Triq l-Għarnuq, Triq il- Velleran, Triq id-Dejma, Triq Scicluna, Triq l-Iskola u Triq San Ġwann.

Xogħol importanti sar ukoll fix-Xgħajra fejn infaqna Lm52,000 u ta' dan nirringrazzja kemm lill-Ministru Ċensu Galea kif ukoll lill-Onor.

Zammit Dimech li bl-għajnuna li tana biex issir clearance ta' ħafna debris fi Triq Orlando din illum saret waħda mill-isbaħ toroq f'dan ir-raħal żgħir.

L-istess jista' jingħad għal dak li għandu x'jaqsam ma' Ħaż-Żabbar fejn fuq Triq Bieb is-Sultan u Triq Bonavia u anke xi toroq oħra nfaqna 'l fuq minn Lm0.25 miljun.

Dawn huma kollha flejjes li nħarġu mill-gvern ċentrali u li wieħed jifhem li jinvolvu l-ħin u x-xogħol.

Aħna lkoll nafu li hawn proċedura stabbilita li wieħed irid joqgħod għaliha, u din il-proċedura hi li toħroġ l-offerta għat-tenders u wara ssir l-aġudikazzjoni.

U allavolja ssir l-aġudikazzjoni jkun hemm mumenti meta l-kuntrattur jirrifjuta li jagħmel ix-xogħol.

Każ tipiku huwa dak ta' Hompesch Road li ħarġet b'mod ċar f'din il-Kamra.

Jien għamilt domandi parlamentari dwar Hompesch Road u mill-aħħar domanda li għamilt irriżulta li minkejja li kienet ingħatat it- tender, il-kuntrattur m'għamilx ix-xogħol u allura kellha terġa' toħroġ is- sejħa u terġa' ssir l-aġudikazzjoni.

Jiġifieri fl-ebda mument ma kienet ir- responsabbilta` tal-gvern ċentrali għal dak li għandu x'jaqsam ma' xogħol f'Hompesch Road.

Nisperaw li min jingħata t-tender biex jagħmel dan ix- xogħol jidħol u jagħmlu sew ħalli jkollniex aktar problemi.

Wieħed jinnota wkoll li diġa` hemm ivvotati Lm400,000 għal din it-triq.

Sur President, kieku wieħed kellu jaqbad il-flejjes li nfaqna u li għandna vvotati fuq proġetti ta' toroq fit-tieni distrett isib li dawn jammontaw għal madwar Lm1 miljun.

Għalhekk jien ma nistax nifhem kif xi ħadd jista' jiġi hawnhekk u jgħid li kien hemm xi traskuraġni jew nuqqas min-naħa tal-gvern.

Jien diġa` għedt li fil-Kottonera l-Partit Laburista m'għamel xejn fis-sentejn li għamel fil-gvern.

Din hija l-verita`.

Jiena niddejjaq ngħid dan għaliex nixtieq li sar ħafna xogħol fil-Kottonera u nixtieq ukoll li jibqa' jsir, jagħmlu min jagħmlu, pero` sfortunatament din hija l-verita`.

Aħna ma noqogħdux niftaħru bix-xogħol li nagħmlu, pero` dawn id-dibattiti jservu biex dak li wieħed forsi ma jarax b'għajnejh almenu jisma' bih.

U l-fatti juru li fit-tieni distrett elettorali qed isir ħafna xogħol siewi.

Xtaqt issa ngħid xi ħaġa wkoll dwar id- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili.

Dan huwa dipartiment li jilħaq diversi għanijiet; jirregola s-servizzi tat-trasport bl-ajru, jiċċertifika l-operazzjonijiet ta' l-ajruplani, jara li dawk l-ajruplani jkunu tajbin għat-titjir, jiċċertifika l-operaturi tal- linji ta' l-ajru, joħroġ liċenzji ta' l-ekwipaġġ ta' l-ajruplani, jiddetermina l-obbligi internazzjonali tan-navigazzjoni u jagħmel superviżjoni fuq ix-xogħol fl-ajruport ta' Malta.

Wieħed irid jgħid li dan id-dipartiment huwa mmexxi tajjeb ħafna u ta' min wieħed jagħti kredtu kbir għax-xogħol li sar.

Jiena nieħu pjaċir nara li fost affarijiet oħra, fir- rapport ippreżentat mill-ministru, jissemmew l-istandards għoljin li lħaqna, tant li diversi pajjiżi oħraj jsibu diffikulta` biex b'xi mod iżommuna milli nkomplu navvanzaw.

Nieħu pjaċir naqra wkoll li fir- relazzjonijiet li kellna mal-federal aviation authority mhux biss bdew isiru titjiriet għall-Istati Uniti imma ġejna wkoll kklassifikati fl-ewwel kategorija.

L-istess jista' jingħad rigward l-iscreening li qed isir mill-Unjoni Ewropea, liema screening qed isir b'mod regolari għaliex dan il-gvern huwa determinat li dak li jgħid iwettqu.

Wieħed jinnota wkoll b'sodisfazzjon li f'dak li għandu x'jaqsam mad-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili ġew impjegati uffiċjali bi speċjaliżżazzjoni fosthom avukat.

Jien naħseb li kien jixraq li jkun hemm persuna legali f'dan id-dipartiment aktar ma dan jikber fl-importanza u aktar ma jingħata ġieħ.

Jien minn qalbi nagħti prosit lil dan id-dipartiment għaliex il-figuri li ġew ippreżentati jindikaw li l-affarijiet qed isir b'ċertu għaqal u effiċjenza li jawgura tajjeb ħafna.

Fl-aħħar mill-aħħar iktar ma pajjiżna jkollu setturi ta' nies speċjaliżżati, serji u ta' l-affari tagħhom iktar nimxu 'l quddiem.

Sur President, jien nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi ngħid li nispera li dak li tkellimt fuqu jasal fil-meżżi tax-xandir speċjalment fejn jirrigwarda l-barklora.

Nerġa' ngħid li aħna se nibqgħu nagħtu importanza kbira lil dan is-settur tal-popolazzjoni biex nassiguraw li jibqgħu għaddejjin bix-xogħol tagħhom.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, quddiemna għandna għad-diskussjoni l- voti tal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni u wara sagħtejn ta' diskussjoni dwar dan il-ministeru, kulmin b'xi mod kellu l-paċenzja li jsegwi dak li kien qed jintqal, sar jaf liema huma s-setturi li b'xi mod jew ieħor jiġu amministrati minn dan il-ministeru u allura mill-istaff kollu li jaqa' taħtu li b'xi mod għandhom konnessjoni ma' l-iżviluppi jew le li jkunu qegħdin iseħħu f'dawn id-dipartimenti.

Jien xtaqt nibda d-diskors tiegħi billi nirringrazzja - għaliex forsi fl- aħħar ħin tad-dibattitu, anke minħabba l-ħin, ma nilħaqx nagħmel dan - lil dawk kollha, mill-permanent secretary 'l isfel, li b'xi mod taw, qegħdin jagħtu u se jibqgħu jagħtu sehemhom biex bis-serjeta` imexxu 'l quddiem lil dawn id-dipartimenti.

Nirringrazzja lil dawn in-nies anke jekk mhux dejjem u mhux kulħadd jiġbed il-ħabel kif wieħed jistenna u nispera li dawk li sal- lum għadhom ma fehmux li jridu jiġbdu l-ħabel bis-serjeta`, jibdew jagħmlu dan.

Hawnhekk għandna ministeru li jolqot disa' sezzjonijiet differenti li dwar uħud bħal, per eżempju, it-traffic control board, l-uffiċċju tar- regolatur tal-posta u d-dipartiment tat-toroq saret riferenza, pero` dwar oħrajn ma saret ebda riferenza speċjalment min-naħa tal-kelliema ta' l- oppożizzjoni.

Fost dawk id-dipartimenti li ma saret ebda riferenza għalihom hemm id-dipartiment tal-wireless telegraphy, l-awtorita` marittima, l- awtorita` għat-trasport pubbliku, ir-regolatur dwar it- telekomunikazzjonijiet, id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili u d- dipartiment tal-liċenzjar u l-ittestjar.

Nasal biex ngħid li nifhem għalfejn dwar uħud mid-dipartimenti li għandna għad-diskussjoni quddiemna ma sar ebda kumment min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Għaliex kif tista' l-oppożizzjoni titkellem, per eżempju, dwar is-settur tar-regolatur tat-telekomunikazzjonijiet meta erba' xhur ilu konna qegħdin f'dan il-parlament niddibattu żviluppi li kellhom jiġru fit- telekomunikazzjonijiet ta' pajjiżna u hi kienet kontra?

Ma naħsibx li wara li tkellmet hekk dakinhar, l-oppożizzjoni tista' tiġi hawnhekk illum u wara li tara r-riżultati li kien hemm titkellem fuq ir-regolatur tat- telekomunikazzjonijiet!

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici tkellem dwar id- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili u iktar 'il quddiem inkompli ngħid xi ħaġa dwaru jiena wkoll, pero` ridt l-ewwelnett nagħmel din l-introduzzjoni ħalli kulħadd ikun jaf x'inhuma s-sezzjonijiet li jaqgħu taħt dan il- ministeru.

Xtaqt ukoll li qabel nibda nitkellem dwar il-pożizzjoni tal- gvern fuq ix-xogħol li għadda u dak li ġej, nagħmel ukoll riferenza għal xi punti li ssemmew minn diversi kelliema, li wħud minnhom kienu ġustifikati u oħrajn li kien ikun aħjar li kieku ma ssemmew xejn.

L-Onor.

Jose` Herrera beda d-diskors tiegħu billi għamel analisi taċ- ċifri li jaqgħu taħt dan il-ministeru u qal li kien hemm dħul ta' Lm46 miljun, kien hemm ħruġ ta' Lm12 miljun u allura kien hemm Lm34 miljun qligħ.

Kif jaf l-Onor.

Herrera u l-Kamra kollha, m'hawn l-ebda ministeru li jaħdem għal rasu u jagħmel l-accounts tiegħu għalih innifsu għaliex inkella nispiċċaw biex ikollna bilanċ fl-accounts ta' dan il-ministeru u żbilanċ fl-accounts ta' numru ferm akbar ta' ministeri li żgur li jagħmel il-ħajja tagħna bħala Maltin ferm aktar diffiċli u problematika milli hi llum.

U nsemmi tnejn minn dawn il-ministeri mingħajr ma nidħol fid- dettall; il-ministeru tas-saħħa li żgur ma jagħmilx qligħ fl- operazzjonijiet tiegħu imma nħallsu miljuni kbar kull sena għall- amministrazzjoni ta' l-isptar u l-ministeru tal-politika soċjali li wkoll huwa ministeru li żgur ma jagħmilx qligħ.

U allura l-argument li l- ministeri li jagħmlu l-qligħ għandhom jaraw kif jagħmlu biex dawk il-flus jonfquhom, fl-opinjoni tiegħi ma jagħmilx sens għal diversi raġunijiet.

L-Onor.

Herrera semma wkoll numru ta' dipartimenti li suppost kellhom ċertu qligħ din is-sena u fil-fatt kellhom inqas u qalilna li l-gvern tal- ġurnata qed jagħmel estimi baxxi f'dak li huwa dħul apposta biex fl-aħħar tas-sena jiġi jgħid li mar aħjar milli pproġetta.

Jien naħseb li proprju fi żmenijiet meta l-gvern qed jagħmel sforz biex l-iżbilanċ kemm jista' jkun jonqos aktar kien ikun floku kieku l-Onor.

Herrera akkuża l-gvern bil- maqlub, jiġifieri li qed jipprova jgħolli d-dħul li jiddikjara imbagħad ikollu inqas għaliex nafu li wieħed mit-targets prinċipali li għandu l- gvern tal-ġurnata huwa proprju li kemm jista' jkun innaqqsu d-deficit u allura żgur li s-sens komun jgħidlek biex tonfoħ id-dħul u taqqas l-infiq u mhux viċi versa.

Imma l-Onor.

Herrera dan ma fehmux u qal li ma jistax jifhem kif l-MMA is-soltu tagħti Lm1.9 miljun u s-sena li ġejja se tagħti biss Lm1 miljun.

Ftit tal-ġranet ilu f'dan il-parlament iddiskutejna l-estimi ta' l-MMA u dakinhar kont tajt spjegazzjoni u għedt għalfejn din is-sena se jkun hemm għotja ta' Lm1 miljun minflok Lm1.9 miljun.

Kont għedt li dan se jiġri għaliex l-MMA qiegħda timbarka hi nnifisha fuq proġetti kapitali ta' dimensjoni kbira, fosthom il-proġett taċ-Ċirkewwa u ta' l-Imġarr Għawdex li se jiswew aktar minn Lm10 miljun u li l-finanzjament għalihom irid jiġi mill-awtorita` innifisha.

Għar-rigward tal-liċenzji tal-wireless telegraphy irrid ngħid li filwaqt li s-sena li għaddiet kellna dħul ta' Lm81,000 mil-liċenzji, din is-sena huwa stmat li jkollna Lm2.5 miljun.

Dan huwa wieħed mill-effetti diretti li qed jinħassu għall-Kaxxa ta' Malta bħala riżultat tal-bidliet li kien hemm fil-mod ta' kif jingħataw u jiġu mħallsa l-liċenzji għall-operazzjoni tat-telekomunikazzjonijiet.

Mr Chairman, issemmew numru ta' punti oħrajn, fosthom it-Lm13,000 kera li jħallas dan il-ministeru fil-forom differenti tiegħu bħala kirjiet għall- postijiet li juża.

Ftit tal-ġimgħat ilu saritli domanda parlamentari fejn fiha ġejt mistoqsi kemm iħallas u lil min iħallas id-dipartiment tat-toroq tal-fatt li juża il-post li għandu fit-telgħa ta' Sa Maison.

Fil-fatt għal dak il-post partikolari d-dipartiment iħallas Lm10,000 lid-dipartiment ta' l-artijiet - allura mhux il-każ li l-gvern iħallas jew ma jħallasx iktar kera - u allura Lm10,000 mit-Lm13,000 li l-ministeru għandu bħala kirjiet joħorġu mill-but tad-dipartiment tat-toroq u jmorru ġol-but tad-dipartiment ta' l-artijiet.

Din is-sistema m'hijiex qed tintuża llum għall-ewwel darba imma hija sistema li ilha tintuża s-snin twal.

Issemmew ukoll il-Lm176,000 fi ħlas ta' l-international membership fees.

Diversi organiżżazzjonijiet li jaqgħu taħt dan il-ministeru huma membri ta' organiżżazzjonijiet internazzjonali, li kif nafu, biex tkun membru tagħhom trid tħallas membership fee ta' kull sena.

L-Onor.

Herrera semma wkoll in-nefqa fuq in-number plates.

L-Onor.

Herrera staqsiena għalfejn din is-sena kellna nefqa ta' Lm160,000 meta s- sena li għaddiet in-nefqa kienet ta' Lm5,000.

Diġa` kien hemm spjegazzjoni għal dan fil-passat u nerġa' nagħti spjegazzjoni llum.

It-tender għan- number plates f'pajjiżna jingħata b'mod li l-kuntrattur ikollu t-tender f'idejh għal numru ta' snin u allura l-materjal li jrid jixtri jrid jitħallas kollu fis-sena li jkun ġie mpurtat.

Allura din hija r-raġuni għaliex is-sena li għaddiet kien hemm nefqa ta' Lm5,000 biss filwaqt li għas-sena li ġejja qegħdin nipproġettaw li jkun hemm nefqa ferm ikbar .

L-Onor.

Rita Law għamlet riferenza għat-toroq, b'mod partikolari għal Hompesch Road.

Aktar 'il quddiem meta nitkellem dwar it-toroq ikolli ċans nitkellem fuq dan il-punt, madankollu ma nistax nifhem x'kien il-kumment li għaddiet l-Onor.

Law meta għal tlieta jew erba' darbiet qalet li l-Lm50,000 ivvotati għal Triq Hompesch ma nafux fejn marru.

Mr Chairman, lill-Onor.

Law ngħidilha li hemm mod ta' kif tiġi recorded in-nefqa ta' kull triq tista' tibqa' ċerta li jekk il-Lm50,000 ma ntnefqux fuq Triq Hompesch żgur li ntnefqu fuq triq San Ġwann jew fuq xi triq oħra fil-Fgura stess, pero` bl-ebda mod ma tista' tiġi l-Onor.

Law jew xi membru ieħor ta' din il-Kamra jagħtu l-impressjoni li dawn il-flus taru, spiċċaw jew ġew sparpaljati.

(Interruzzjonijiet) Meta titgħallem xi ħaġa fuq kif jimxi dan il-parlament tkun tista' titkellem, Onor. Cuschieri!

L-Onor.

Law semmiet it-ticketing machines u staqsiet kif għedna li se jkunu hawn fl-1996 u sal-lum għadhom m'humiex hawn.

Nispera li l-Onor.

Membru taf li sa ftit xhur ilu l-Partit Laburista kien qed jipprova jagħmel kapital politiku kbir minn din il-famuża tender tat-ticketing machines.

Nispera li taf ukoll li dawn it-tenders ħarġu mill-ġdid xahar u nofs ilu, jekk m'iniex sejjer żball fl-aħħar ta' Ottubru.

Din l-offerta tagħlaq għall-ħabta ta' l-aħħar ta' Jannar u għalhekk nispera li fis-sena 2001 inkunu f'qagħda li ninstallaw dawn it-ticketing machines fuq il-karozzi tal- linja u ma jkunx hemm iktar min jipprova jieħu kapital politiku minn sitwazzjoni li fl-aħħar mill-aħħar irriżultat minħabba l-kritika xejn flokha li saret min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

L-Onor.

Law semmiet ukoll it-traffic control board u qaltilna li meta staqsiet min huma l-membri fuq dan il-bord tajniha l-lista tal-membri ta' sena u nofs ilu.

Għalhekk nistieden lill-Onor.

Membru tiċċekkja x'kienet tgħid sewwa d-domanda għaliex id-domanda kienet tistaqsi min kienu l-aħħar membri ta' dan il-bord u jiena tajtha l-lista tal-membri l-aħħar darba li dan kien ifformat b'mod formali.

Jekk tistaqsini min kienu l-membri tal- bord partikolari fl-1995 ma nistax nagħtik lista tal-membri ta' l-1999 ma nistax nagħtik l-ismijiet tal-membri tas-sena 2000!

Għal darb'oħra l-Onor.

Law ipprovat tagħti l-impressjoni li fejn jidħlu l- għoti ta' permessi għal reserved parking għall-persuni b'diżabilita' s-Sur Ripard qed jinqabeż.

Nista' nassigura lill-Onor.

Membru li qatt u fl-ebda mument il-ministeru jew xi ħadd mill-ministeru ntervjena biex jingħataw permessi għal reserved parking lil persuni li m'humiex intitolati għalihom skond il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita'.

Jiena kemm-il darba jkolli lmenti minn kunsilli lokali, individwi u anke membri parlamentari li jgħiduli li persuna mhux bilfors jkollha dritt għal permess għal reserved parking minkejja l-kriterji tal-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' iżda t-traffic control board kif rappreżentat illum mis-Sur Ripard ma jistax joqgħod jiċċekkja jekk iċ-ċertifikazzjoni li għandu mill- kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' hijiex korretta jew le u jrid jimxi fuq dak li tgħid din il-kummissjoni.

Dan għidtu wkoll fuq it- televiżjoni pero' nerġa' nagħmel l-appell lill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' biex jekk b'xi mod qiegħda tagħti permessi lil nies li m'għandhomx dritt għalihom allura ma tibqax għaddejja b'din is-sistema għalkemm nemmen li m'huwiex il-każ li l-kummissjoni qiegħda tagħmel dan.

Sur President, l-Onor.

Law qalet ukoll - ma nafx din minn fejn ivvintatha - li l-ministru responsabbli mis-settur tat-trasport u komunikazzjonijiet ħareġ ċirkolari fejn ta ordni lil ċerti kunsilli lokali biex inaddfu xi toroq.

Jiena nerġa' ngħid pero' li x-xogħol fit-toroq ta' pajjiżna u ż- żamma ta' l-indafa fihom isiru għalina l-Maltin biss u għalhekk id- dipartiment tat-toroq jippjana fit-tul biex ikun jista' jfassal il-ħidma tiegħu bis-serjeta'.

Semmiet ukoll il-kwestjoni tal-konġestjoni tat- traffiku, kwestjoni illi jiena ngħid li rridu nipprovaw insolvuha b'mod kollettiv u bis-serjeta' jekk irridu li nagħtu lil pajjiżna d-denn li kull wieħed minna jiftaħar li jrid jagħtih.

L-Onor.

Law qalet ukoll li l-gvern jinteressah biss li jkun hemm reġistrazzjonijiet ta' karozzi ġodda ħalli jkollu dħul.

Fil-fatt kull sena jkollna madwar 16,000 reġistrazzjoni ta' vetturi ġodda.

Din hija r-realta' pero' ħadd m'għandu jipprova jieħu xi vantaġġ politiku minnha għaliex hija xi ħaġa li għandha konsegwenzi kemm fuq it-toroq tagħna kif ukoll fuq l-arja ta' madwarna.

Ħalli niġi issa għall-kritika li għamel l-Onor.

Charles Buhagiar.

L-Onor.

Buhagiar staqsa x'ġara mill-Malta transport authority.

Nista' ngħid li bħalissa qegħdin fl-istadju li nidentifikaw il-persuni li jridu jmexxu din l-awtorita' u konvint li matul is-sena li ġejja din l-awtorita' tkun fil-pożizzjoni li tieħu over id-dipartiment tat-toroq, id-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar, it-traffic control board u dik li sal-lum hija l- awtorita' dwar it-trasport pubbliku.

Pero' din m'hijiex ħaġa faċli u hija rresponsabbilta' min-naħa ta' l-oppożizzjoni li tgħid li se npoġġu nies u nagħtuhom mpjieg biex nagħmlulhom xi pjaċir.

L-Onor.

Buhagiar semma l-famuża lista tas-600 triq li jridu jbellgħu lill- poplu Malti li saru matul is-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista.

Jiena kont qed nistenna din il-lista sabiex nara kemm kienu żbaljati fil-mod kif kienu jittrattaw il-problema tat-toroq fis-sentejn li damu fil-gvern u kemm huma aktar żbaljati llum meta jgħidu li kien qed jagħmlu l-affarijiet bis- serjeta'.

Għaliex qed ngħid dan?

L-Onor.

Buhagiar poġġa fuq il-Mejda tal- Kamra żewġ listi ta' 675 triq li qed jgħidilna li saru bejn is-26 ta' Ottubru 1996 u l-5 ta' Settembru 1998.

Qabel ngħaddi xi kummenti dwar dak illi qal l-Onor.

Buhagiar, se naqra dak li qed jingħad bħala introduzzjoni għal dawn iż-żewġ listi, għaliex anke hawn issib l-ingann li tant hija magħrufa għalih l-oppożizzjoni.

Qed jingħad hawnhekk li bejn is-26 ta' Ottubru 1996 u l-5 ta' Settembru 1998 ġew ippjanati u kkordinati 'l fuq minn 675 triq u meta nibda nsemmi l- ismijiet ta' dawn it-toroq naraw kemm uħud minnhom huma redikoli.

Qalulna li fiż-Żurrieq, per eżempju, saru 490 triq li 21 minnhom huma sqaqien u li fosthom hemm Sqaq il-Ħaddiema, Sqaq il-Ħelu, Sqaq il-Fniek, Sqaq il-Karmnu, Sqaq l-Imdawwar, Sqaq San Ġakbu, Sqaq San Ġwann, Sqaq San Anard, Sqaq San Bartilmew II, Sqaq San Kristofru, Sqaq Sant'Antnin, Sqaq il-Warda, Sqaq il- Bizzilla, Sqaq il-Karmnu I u nibqgħu sejrin.

Jiena naħseb li n-nies li joqogħdu f'dawn l-isqaqien jafu li ma sar l-ebda xogħol fihom f'dawk is- sentejn għaliex f'dan il-pajjiż ilhom ma jinbnew sqaqien snin twal!

Qalulna li fil-Mellieħa saru 16-il triq fosthom Triq il-Kappillan Magri, Triq San Ġusepp, Triq il-Midħna l-Qadima, Triq San Pupulju, Triq is- Santwarju, Triq il-Wied, Triq it-Tonn, Triq in-Nofsinhar, Triq Santa Marija, Triq Francis Zahra u Triq Santa Liena.

Imma dawn huma toroq li ilhom jeżistu fil-Mellieħa għal mijiet ta' snin.

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek x'għandu x'jaqsam.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok, Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-oppożizzjoni qiegħda tistaqsi dan x'għandu x'jaqsam.

Għaliex meta l-Onor.

Charles Buhagiar tkellem fuq dan il-punt qal li x-xogħol infrastrutturali laħaq beda u fil-maġġoranza tal-każi anke spiċċa u l-kuntratturi tħallsu.

Infatti fil-kategorija ta' toroq lesti hemm 490 triq.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Meta l-ministru qara parti mill-introduzzjoni ta' din il-lista ta' l-Onor.

Charles Buhagiar ħalla barra l-parti li tgħid: ''Infatti f'din il-kategorija nsibu madwar 490 triq li ġew asfaltati - mhux mibnija mill-ġdid ħalli nkunu qegħdin niftiehmu - minn gvern Laburista.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fuq dak kont se nitkellem iktar fid-dettall, Mr Chairman.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Onor. Cuschieri, jiena napprezza li int tixtieq tagħmel il- punt tiegħek pero' jekk jogħġbok kun konċiż.

(Interruzzjonijiet) (Agħjat)

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, li qed ngħidu aħna huwa li dawn it-toroq ġew asfaltati mhux mibnija u l-Ministru Ċensu Galea m'għandux għalfejn joqgħod jgħid li dawn it-toroq għadhom jeżistu għaliex kulħadd jaf li għadhom jeżistu!

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, il-verita' jistgħu jgħiduhielek ir- residenti ta' dawk it-toroq li semmejt.

(Interruzzjonijiet) F'din l- istess lista, fuq in-naħa l-oħra tagħha qed jingħad li madwar 185 triq ġew ikkordinati u fil-parti l-kbira tagħhom anke nħarġu t-tender documents sabiex ikun jista' jinbeda x-xogħol.

Lista ta' dawn it-toroq insibuha fit- tabella B li għandi wkoll u li ssemmi toroq bħal Ta' Xlejli fil-Gudja.

Għalhekk ma neħodhiex bi kbira li jiġu tal-kunsilli lokali u jgħiduli li qabel l-elezzjoni li għaddiet qalulhom li kienu ħarġu t-tenders għal Ta' Xlejli imma l-verita' hi li sal-lum dawn it-tenders għadhom ma ħarġux.

Ma neħodhiex bi kbira lanqas meta jiġi l-kunsill lokali ta' Wied il-Għajn u jgħidli li qabel l-elezzjoni li għaddiet ngħataw tenders b'valur ta' Lm300,000.

Jiena fittixt mhux darba jew tnejn biex nara meta ħarġu dawn it- tenders imma anke hawnhekk il-verita' hi li ma ħarġu l-ebda tender.

Sur President, il-problema tat-toroq f'pajjiżna hija problema li fi żmien gvern laburista kienet ittrattata b'mod artifiċjali, b'mod li ma jagħmilx sens u b'mod li pprovaw jingannaw bil-poplu Malti.

Għaliex ngħid dan?

Għaliex issa dawk il-kunsilli lokali li kienu qalulhom li ċertu tenders ħarġu u anke ngħataw qegħdin isibu ma' wiċċhom ...

(Interruzzjonijiet) Din bħal tat-telephones iva!

Forsi xi ħadd ieħor jispjegali sqaqien I, II u III fi Triq Santa Marija Ħal Balzan meta saru.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, meta rajt lill-Onor.

Cuschieri preżenti fis-sala stajt nobsor x'inhu ġej u mhux qed neħodha bi kbira li ġara dak li ġara!

Hawnhekk ukoll qegħdin jipprovaw jagħtu l-impressjoni li l-affarijiet m'humiex sejrin fid-direzzjoni t-tajba.

Staqsewna għalfejn semmejna Triq Hompesch fil-Fgura meta din għadha ma tlestietx.

Allura x'iridu ta' l-oppożizzjoni?

Iridu li akkost ta' kollox it-tender li ħarġet fi Frar jew Marzu ta' din is-sena tiġi allokata?

Din it-tender kien hemm kuntrattur wieħed li tefa' applikazzjoni għaliha u meta ġejna għas-si u n- no anke wara xhur sħaħ ta' diskussjoni mal-kunsill lokali tal-Fgura ....

Fid-diskors tagħha l-Onor.

Rita Law pprovat tagħti l-impressjoni li ma saret l-ebda konsultazzjoni dwar dan.

Jien naħseb li m'huwiex daqstant diffiċli għall-Onor.

Law li titkellem mal-kunsill lokali u tara jekk saritx konsultazzjoni jew le.

Fil-fatt biex nipprovaw nakkomodaw it-talbiet tal- kunsill lokali tal-Fgura aħna bqajna niltaqgħu biex niddiskutu t-tibdil fil- pjanti.

Irrid ngħid ukoll li normalment l-Onor.

Joe Debono Grech ma jagħmilx it- tip ta' żbalji li għamel fid-diskors li għamel.

Dalgħodu l-Onor.

Debono Grech qalilna: X'għarukaża, il-Maltapost għamlet ftehim ma' organizzazzjoni Ġermaniża, iżda jien nista' ngħid li dan il-ftehim ma ġiex iffirmat min dan il-gvern.

Fil-verita` l-ftehim ma' din l-organizzazzjoni Ġermaniża ġie ffirmat fl-1 ta' Settembru, 1998, jiġifieri ħamest ijiem qabel l-elezzjoni.

Biex inkun onest - u l-permanent secretary jista' jixhed dan - jien ma kont kuntent xejn b'dan il-ftehim, mhux minħabba d- dettalji tiegħu imma minħabba li dan l-agreement kien jesiġi li fin-naħa t'isfel ta' kull bolla jiġi mniżżel l-isem ta' din l-organizzazzjoni.

Fil- fatt jekk inħarsu lejn il-bolli li joħorġu f'pajjiżna llum, insibu li isfel qed ikun hemm l-isem ta' din l-organizzazzjoni Ġermaniża li qed tistampa dawn il-bolli.

Hawnhekk hawn nies li jistgħu jixhdu li jien ma kont kuntent xejn b'dan l-agreement, pero` ma stajtx inħassru.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Kieku ried, il-Ministru Ċensu Galea seta' jħassar dak l-agreement.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

ONOR.

ĊENSU GALEA: Togħġobni din!

Mela għax fi żmienhom kien imqar jgħaddilhom minn moħħhom li se jagħmlu xi ħaġa, jgħidu li dik kienet idea tagħhom; u f'dan il-każ, meta l-ftehim kien diġa' lest u ffirmat, jgħidulna li stajna ħassarna kollox!

(Onor. Membri: Hear, hear)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dak stajt tħassru kif ħassart wieħed mill- kuntratti tal-Maltapost, li kien jiswa Lm2 miljun!

ONOR.

ĊENSU GALEA: Dan l-agreement li qed nirriferi għalih jien ġie ffirmat fi żmien il-gvern Laburista.

Forsi veru li fil-ferneżija ta' lejliet l-elezzjoni mhux kulħadd kien jaf x'inhu jagħmel ...

(Interruzzjonijiet) Dan l-agreement jagħlaq fl-aħħar ta' Diċembru tas-sena 2002.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Dak il-ftehim iffirmajnieh fis-26 ta' Settembru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, dan l-agreement jagħlaq fl-aħħar ta' Diċembru tas-sena 2002, u nispera li min ikun responsabbli mit-tmexxija tal- Maltapost dakinhar ikun f'pożizzjoni li jakkwista agreement aħjar.

Jien m'għandix dubju li meta kien ġie ffirmat dak l-agreement, aħna konna ħsibna li se nakkwistaw l-aħjar benefiċċju, pero` ż-żmien qed jurina mod ieħor.

(Interruzzjonijiet) Jien nifhem li inti forsi ma taqbilx ma' dak il- ftehim, Onor. Debono Grech, imma jien ma nistax niġi kkritikat għal xi ħaġa li għamiltu intom stess!

THE DEPUTY CHAIRMAN (L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici): Ministru, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ġaladarba qegħdin naqblu li ma naqblux ma' dan l- agreement, fis-sena 2002 nerġgħu nirreveduh!

Sur President, l-Onor.

Charles Buhagiar jista' jserraħ moħħu li l-multi li għandhom iħallsu l-kuntratturi qed jinqatgħulhom mill-ħlasijiet dovuti lilhom biex jiġi assigurat li l-agreements li jiġu ffirmati jkunu osservati.

Hawnhekk ikun tajjeb jekk wieħed jgħid ukoll li t-toroq kollha li saru matul is-sentejn t'amministrazzjoni Laburista ma sarux permezz ta' ħruġ ta' tenders, pero` permezz ta' diviżjoni ta' xogħol bejn il- kuntratturi.

Illum hemm min qed jgħidilna li qegħdin niftaħru għax biddilna s-sistema tat-tenders.

Iva, aħna niftaħru li biddilna s-sistema tat-tenders għax irridu li jkollna assigurazzjoni li x-xogħol isir bl-aħjar mod u li jkun jista' jitgawda għal ħafna u ħafna snin.

Ta' min jgħid li, per eżempju, meta ħarġet tender għad-daħla ta' Buġibba, eżattament fejn it- traffic lights, filwaqt li din kienet tiswa Lm170,000, fil-verita` meta tħallas il-kont malajr malajr qabel l-elezzjoni, din iċ-ċifra telgħet għal Lm350,000.

Dawn huma realtajiet li għandna nsemmuhom.

Sur President, ħadd ma jista' jiċħad il-fatt li numru kbir ta' toroq kienu mmankati mit-twelid tagħhom.

Biżżejjed insemmi t-triq ta' Wied il-Għajn, it-triq ta' l-Imtarfa, Mdina Road u l-bypass ta' San Pawl il-Baħar.

Sfortunatament dawn it-toroq kollha saru bil-għaġġla.

L-aqwa li waddabna ftit tarmac fil-wiċċ!

Imsieken huma dawk ix-xufiera u l-pedestrians li jkollhom jgħaddu minn dawn it-toroq.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll it-triq ta' Ħaż-Żebbuġ li tagħti għar-Rabat.

Fil-fatt din it-triq saret fuq il- ħamrija.

Imbagħad xi ngħidu għal dik it-triq li mir-roundabout tar-Rabat tieħdok lejn iċ-ċimiterju ta' l-Ingliżi?

Illum qed nistennew il-permess ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar joħroġ biex nirranġaw it-triq ta' l-Imtarfa.

Jien naħseb li huma ħafna dawk li jiftakru kif saret it-triq ta' l- Imtarfa.

Din saret billi ġew żewġ bulldozers, qalgħu l-ħamrija li kien hemm, anke fejn kienet miżrugħa il-patata, u tefgħu t-tafal fil-wiċċ.

Dak iż-żmien li saret din it-triq, jien kont għadni student ħaddiem u d- direttur li dak iż-żmien kien responsabbli mid-dipartiment tat-toroq kien bagħat għalija biex niffirma li sa xahrejn wara dik it-triq tkun lesta.

Naturalment jien ma ffirmajtx għax kont naf li din it-triq kienet qed tinbena b'mod żbaljat.

Il-ġimgħa li għaddiet f'din il-Kamra qam pandemonju sħiħ fuq it-toroq tal- Manikata.

Jien nista' nasal biex nifhem għaliex illum hemm min qed jeħodha bi kbira li qed isiru t-toroq tal-Manikata; għax kien hemm min kien ilu żmien twil jgħid lill-poplu Malti li m'hemmx ċans li dawn it-toroq isiru.

Bħalissa qed niftakar fil-petizzjoni li tressqet quddiem dan il-parlament fuq it-toroq ta' Ħal Tarxien.

Fil-fatt din il-petizzjoni tressqet wara li kienet ilha sitt xhur li nħarġet it-tender u wara li kienet ilha xahar li ġiet allokata lill-kuntrattur.

Dan l-aħħar wieħed mid-deputati ta' din il- Kamra, megħjun mil-kunsill Lokali tal-post partikolari, ġie jgħidilna li hu jispera li t-toroq ta' Ħal Tarxien isiru.

Jien ngħidlu: Dażgur li se jsiru t-toroq ta' Ħal Tarxien!

Pero` żgur li dawn it-toroq m'humiex se jsiru bis-saħħa tal-petizzjoni!

Dan l-aħħar ukoll, f'wieħed mill- aġġornamenti ssemma l-istat ħażin li jinsabu fihom it-toroq ta' Ta' Paris.

U tafu għaliex issemmew dawn it-toroq?

Għax diġa' kienet ħarġet it-tender u l-kuntrattur kien diġa' beda x-xogħol biex nipprovaw nieħdu l-mertu li kien id-diskors tagħna li wassal biex isiru dawn it-toroq.

Sur President, l-Onor.

Buhagiar għalaq l-intervent tiegħu billi qal li huwa meta nittrattaw il-problema tat-toroq u ta' l-ambjent li nkunu qed nimxu b'mod serju.

Mela aħna żgur li qed nimxu b'mod serju!

Madanakollu l- oppożizzjoni m'hijiex tieħu pjaċir tarana mexjin b'mod serju u tieħu pjaċir biss meta tisma' lin-nies jilmentaw li x-xogħlijiet li qed isiru fit-toroq qed jieħdu fit-tul.

Jien nifhem dawn l-ilmenti tan-nies, pero` min-naħa l- oħra n-nies iridu jifhmu wkoll li jekk irridu xogħol sew u riżultati aħjar, ma nistgħux ngħaġġlu.

Sur President, issa nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira dwar l-awtorita` marittima.

Wara li kien hemm xi ħadd li pprova jressaq mozzjoni fil- parlament biex jgħaddiha mill-Kunsill Ewropew, f'"It-Torċa" tal-Ħadd, 3 ta' Diċembru, 2000 ipprovat tingħata l-impressjoni li jekk kemm-il darba din il- mozzjoni tgħaddi, ċerti tip ta' vapuri ma jkunux jistgħu jidħlu fil- portijiet Ewropej u allura dan ikun ifisser it-tmiem tan-negozju tat- tbaħħir f'pajjiżna.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Vella, on a point of order.

ONOR.

GEORGE VELLA: Biex nippreċiża, just for the record, li din il- mozzjoni ma kenux qed jipprovaw jgħadduha mill-kunsill Ewropew imma mill- Parlament Ewropew.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ma naħsibx li l-Onor Vella hu l-editur ta' "It- Torċa"!

X'messaġġ ried iwassal l-editur ta' "It-Torċa"?

L-editur ta' "It- Torċa" ried iwassal il-messaġġ li Malta fl-Unjoni Ewropea tkun tfisser it- tmiem tan-negozju tat-tbaħħir f'pajjiżna.

Huwa pprova jwassal dan il- messaġġ mingħajr ma fiehem lill-qarrejja tiegħu li jkun ferm iktar serju għal pajjiżna jekk kemm-il darba aħna nibqgħu barra mill-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ministru, jekk jogħġbok indirizza lis-Sedja u kompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Wara l-ħarġa tal-Ħadd, 3 ta' Diċembru, 2000 kien hemm il-ħarġa tal-bieraħ, u għalhekk il-Partit Laburista, kieku ried, kellu ċ- ċans kollu jiġbed l-attenzjoni ta' l-editur ta' "It-Torċa" għal dan u jipprova jbiddillu l-pożizzjoni tiegħu.

Rigward it-trasport pubbliku rrid ngħid li minbarra li ħarġet it-tender għat-ticketing machines, li għamilt riferenza għalihom iktar kmieni, nhar il-Ħamis li għadda ħarġet tender ukoll għal bdil ta' 142 karozza tal-linja, li jridu jkunu tat-tip low floor.

Issa hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira billi ngħid li llum il-mod ta' kif issir riferenza għal-low floor u għas-super low floor inbidel, u qed ngħid dan biex ma jkunx hemm min jgħidilna li qabel konna nsemmu s-super low floor u issa qed insemmu l-low floor biss.

Il-142 sid li nhar il-Ħamis li għadda, jiġifieri meta ħarġet it-tender, tefgħu l-applikazzjoni tagħhom biex iġibu karozza tal-linja ġdida, huma għandhom kull dritt li jimportaw u jibnu din il-karozza tal- linja f'pajjiżna, imbasta tkun tissodisfa l-ispecifications li ħriġna.

Wieħed mill-aħħar punti li nixtieq nagħmel jirrigwarda d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili.

Fil-fatt din is-sena kienet importanti ferm għal dan id-dipartiment għaliex minbarra li f'Marzu rnexxielna nidħlu fil-JAA Ewropea, iktar tard matul din is-sena konna fil-pożizzjoni li nsiru membri ta' l-FAA grade 1.

Meta tkellmu l-membri ta' l-oppożizzjoni, innotajt li huma m'għamlu l- ebda riferenza għas-settur tat-telekomunikazzjoni.

Il-bidliet u r- rivoluzzjonijiet li qed isiru madwar id-dinja fis-settur tat- telekomunikazzjoni huma kbar u qed jiffaċilitaw il-kuntatti bejn in-nies, kemm f'dawk li huma affarijiet soċjali kif ukoll f'dawk li huma affarijiet ta' negozju.

Sa ftit tax-xhur ilu ma stajniex nieħdu dawk il-benefiċċji li kienu qegħdin iseħħu madwar id-dinja għaliex konna imxekkla b'diversi modi biex inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

Huwa tajjeb li fl-għeluq tas-sena 2000, li hija marbuta mal-bidliet radikali li seħħew f'pajjiżna fil-qasam tat-telekomunikazzjoni, nagħtu rendikont żgħir ta' dak li seħħ sal-lum f'dan il-qasam.

Per eżempju, xi ngħidu għaż-żieda li kellna f'dawk li huma mobile phones, minħabba r-roħs li qed ikun hemm f'dan is-servizz?

Biżżejjed ngħid li filwaqt li bdejna s- sena 2000 bi ftit iktar min 25,000 abbonat, qegħdin nagħlqu s-sena b'madwar 90,000 persuna li għandha l-mobile phone.

Dan ifisser żieda ta' 300%.

Imbagħad xi ngħidu għall-internet?

Filwaqt li bdejna s-sena bi 13,000 persuna li kellha s-servizz ta' l-internet, qegħdin nagħlqu s-sena bi 30,000 abbonat.

Meta jisimgħuna nsemmu dawn il-figuri, il-membri ta' l- oppożizzjoni jgħidulna: Allura ta' dan irid jieħu mertu l-gvern tal- ġurnata?

Jien ngħidilhom: Żgur li dan m'huwiex mertu ta' l-oppożizzjoni tal-ġurnata għax kull darba li ġejna biex niddiskutu l-bidliet ta' dan is- settur, l-oppożizzjoni kienet kontra dawn il-bidliet.

Aħna, bħala gvern ta' pajjiż żgħir, nistgħu nibqgħu kif konna; b'monopolju f'kull settur?

Il-gvern tal-ġurnata, b'determinazzjoni sħiħa, emmen u wera fiduċja fil-poplu Malti u Għawdxi għax fehem li dan il-poplu m'għandu xejn inqas minn ħaddieħor., anzi huwa aħjar minn ħaddieħor f'diversi oqsma.

Sfortunatament matul is-sena ltqajna wkoll m'operaturi li dehrilhom li għandhom jibqgħu jimxu bl-istess mod li kienu jimxu bih għal snin twal mingħajr ma jbiddlu xejn.

Dawn huma nies li għadhom ma fehmux illi fil- qasam ta' l-informatika trid issir bidla radikali.

Matul is-sena li għaddejna aħna qgħadna lura milli nagħtu tort jew raġun lil dak u lill- ieħor, pero` fl-istess ħin qgħadna attenti li nfasslu l-bidliet meħtieġa biex pajjiżna jkompli miexi 'l quddiem.

Biżżejjed ngħid li meta f'Lulju li għadda ġejna hawnhekk biex ngħaddu l-bidliet minn dan il-parlament, ġibna magħna pjan li ried iwassal biex dan is-settur jinqaleb rasu 'l isfel.

Forsi wħud minna lanqas biss fehmu li konna sejrin inwasslu biex ikun hawn dawn il-bidliet filwaqt li oħrajn, għalkemm fehmu dan, dehrilhom li jkun aħjar jekk itellfu u jxekklu l-pass tal-bidla li kien qed jiġi imfassal mil- gvern tal-ġurnata.

Madanakollu l-bidliet li rnexxielu jagħmel il-gvern tal- ġurnata wasslu wkoll għal bdil fil-kultura tagħna.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ngħid li bħalma fis-sena 2000 il-poplu ra diversi bidliet iseħħu, fis-sena 2001 il-poplu se jkun jista' jmiss b'idejh ir-riżultati.

Jien persważ li meta sena oħra nerġgħu niġu f'dan il-parlament biex nitkellmu fuq dan il-ministeru nsibu li wħud mill-kummenti li saru llum min-naħa ta' l-oppożizzjoni jkunu saru irrilevanti.

Fl-aħħarnett nixtieq nappella lill-ħaddiema tad-dipartiment tat-toroq biex ikomplu jagħtu s-sehem tagħhom ħalli r-riżultati mhux biss inkunu nistgħu narawhom u mmissuhom imma saħansitra nibbenifikaw minnhom.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil- Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hija l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor Debono Grech.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra, skond il-mozzjoni ta' proċedura.

Il-kumitat ġie sospiż fil-5.00 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 33 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Debono Grech.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 29 L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

KONTRA: 34 L-Onor | | | |Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Muscat Claude | |Dalli John |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

L-Emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 33 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,881,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 33 - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 33 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 34 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 762,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 34 - Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 34 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 35 - TOROQ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 744,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 35 - Toroq, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 35 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 36 - LIĊENZJI U TESTJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 845,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Liċenzji u Testjar, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 36 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT VII - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,660,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VII - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot VII għaddiet.

Fil-5.08 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 33, 34, 35, 36 u VII ġew approvati mill- Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lum it- Tnejn, 11 ta' Diċembru 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Kumitat ta' Provvista

Estimi Ġenerali 2001

It-Tlettax-il Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lum it-Tnejn 11 ta' Diċembru 2000 bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fil-5.10 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 172.