MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 538 It-Tlieta, 15 ta' Mejju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 538

It-Tlieta, 15 ta' Mejju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Mejju, 2001

WERREJ MINUTI 704

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 704

TQEGĦID TA' KARTI 707

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR KODIĊI TA' KONDOTTA GĦAL SISTEMA TA' RISERVAZZJONI KOMPUTERIZZATA (IT-TIENI QARI)

CODE OF CONDUCT FOR COMPUTERISED RESERVATION SYSTEMS BILL (SECOND READING) 708

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTU ARTIJIET (IT-TIENI QARI)

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL (SECOND READING) 710

AĠĠORNAMENT 727

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 731

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 537 li saret fl-14 ta' Mejju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

RABAT – SAURA HOME - PARKING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinformana xi żviluppi kien hemm dwar il- parking sign quddiem id-dar ta' l-anzjani ta' Saura, fir-Rabat?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li l-bord għall-kontroll tat-traffiku talab lill-kunsill lokali tar-Rabat biex jistalla sinjal fil-junction ta` Triq San Franġisk ma' Triq Borġ Olivier biex wieħed mill-parking bays li diġa' hemm immarkati f'dan is- sit jiġi riservat għad-dar ta` l-anzjani.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, possibbli li l-kunsill qabel ma' dan il-proponiment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien nista' ngħid li saru diskussjonijiet bejn it-traffic control board u l-kunsill lokali dwar numru ta' affarijiet li jolqtu r-Rabat, u ma jirriżultalix li kien hemm xi oġġezzjoni partikolari għal dan li għadni kemm għedt.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, ftit ilu kont qiegħed il-Furjana fuq stop sign u quddiemi kien hemm karozza tal-linja wieqfa.

Meta din ġiet biex taqla', tgħidx x'daħna sewda ħalliet fuq grupp ta' turisti li kienu qed jaqsmu t-triq!

X'qed jagħmel id-dipartiment biex jikkontrolla dan it- tip ta' daħq?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ma naħsibx li l-gvern għandu jieħu passi biex jikkontrolla d-daħq, se mai għandu jara kif jagħmel biex jinstiga aktar daħq!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien il-mistoqsija għamiltha bl-akbar sinċerita'.

Qed ngħid hekk għax meta għola l-fare, suppost li s-servizz tal-linja kellu jitjieb.

Dik hija d-daħqa, Ministru!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-Onor.

Membru bħali jaf li fis-settur tat-trasport pubbliku jeżistu ħafna diffikultajiet li mhux se ssolvihom billi taqbad u żżid in-noll.

Meta kellna din iż-żieda fin-noll, ma kien hemm l-ebda rabta mas-sidien li kien se jkollna xi titjib.

Ma jfissirx li m'humiex għaddejjin diskussjonijiet biex issir bidla sostanzjali f'dan is- settur, pero' din il-problema ma tistax tittrattaha b'mod superfiċjali.

Dawn l-ewwel kienu maqsumin fi tliet kumpanniji u mbagħad saru kumpannija waħda.

Forsi hemmhekk kienet l-akbar farsa li qatt kellna f'dan il-qasam!

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Mizzi qed isemmi l-ħruġ ta' tender għar-rigward tal-bus ticketing machines.

Veru, għax permezz ta' dik il-miżura kien se jkollna l-ewwel bidla radikali f'dan il-qasam, iżda l-oppożizzjoni għamlet ħilitha kollha biex tkisser dik il-miżura.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien ma qomtx biex nitkellem dwar il- problema tat-trasport kollu imma dwar id-duħħan, u l-Ministru bid-duħħan irrispondieni għax ma qal xejn!

Jien staqsejtu ċar x'passi qed jittieħdu b'mod attiv dwar din il-ħaġa, jiġifieri d-duħħan li joħroġ mill-karozzi tal- linja.

Żgur ma semmejtlux il-ħmieġ li fihom dawn il-karozzi jew jekk dawn iżommux il-ħin kif suppost, jew il-mod kif jiġu ttrattati l-passiġġieri.

Naf li anke hawn għandna problemi kbar.

Ma nafx għaliex kull darba li b'mod sinċier nistaqsu xi ħaġa li tkun fl- interess tal-poplu, niġu b'ħafna paroli vojt.

Jien kulma staqsejtu kien biex bl-akbar sinċerita' jgħidilna jekk il-ministeru tiegħu hux qed jagħmel xi ħaġa b'mod attiv kontra dawk li ma jista' għalihom ħadd.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, għal darba oħra kont qed nipprova nirrispondi, pero' l-oppożizzjoni qed tagħmel ħafna storbju u m'hijiex qed tħallini nitkellem.

(Interruzzjonijiet) Miskin xejn, għax m'għandix bżonn min jgħidli miskin!

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien kont qed ngħid li kienet ħarġet tender ġdida għal bus ticketing machines u din għalqet fi Frar li għadda.

Id- dipartiment tal-kuntratti għaddej bl-ipproċessar u nisperaw li ma ndumux ma nistallaw dawn il-makni li tant kien hemm kwestjonijiet fuqhom fil-passat, avolja għaddew kważi sitt snin minn mindu sar il-ftehim oriġinali.

Kuntrarjament għal dak li għamlu tan-naħa l-oħra meta għal sentejn sħaħ kienu fil-gvern - l-unika diskussjoni suret in-nies li kienet saret fi żmienhom kien fis-26 ta' Awissu, 1998, ġimgħa qabel l-elezzjoni, meta kienet ħarġet stqarrija malajr malajr biex jgħidulna li kienu waslu jikkonkludu mas-sidien tal-karozzi tal-linja - aħna bqajna għaddejjin bid- diskussjonijiet - u wasalna fil-pożizzjoni li s-sidien tal-karozzi tal- linja, permezz ta' l-agreement li kienu għamlu dak iż-żmien u bl-għajnuna tal-gvern, se jkollhom 142 karozza tal-linja ġdida biex ikunu jistgħu jagħtu servizz aħjar.

Il-bieraħ l-Onor.

Carmelo Abela qal li m'huwiex biżżejjed li jkollna karozzi tal-linja ġodda.

Jien naqbel miegħu, imma almenu se nkunu nistgħu nikkontrollaw b'mod aħjar dak id-duħħan li qed joħroġ kontinwament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Donnu li l-Ministru plaċidu u kwiet li meta jkollna l-karozzi tal-linja l-ġodda mhux se jibqa' joħroġ duħħan, imma sadanittant ma jimpurtax jekk il-karozzi fil-preżent idaħħnu!

Jiddispjaċini, Sur President, imma l-Ministru ma rrispondiex għad-domanda li għamiltlu.

Jien staqsejtu x'qed jagħmel biex jikkontrolla dawn id-dħaħen esaġerati u hu qalli li qed jistenna l-karozzi l-ġodda, imma sadanittant qiegħed jieħu xi passi?

Qiegħed jibgħat il-wardens biex iħarrku lil dawn in-nies?

Ma nafx għalfejn kelli nagħmel din id-domanda tliet darbiet!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, veru li xi kultant titkellem mod u kulħadd jifhmek kif irid hu!

Il-karozzi tal-linja l-ġodda huma biss parti mill-affarijiet li se nagħmlu.

Illum kulħadd jaf li l-użu tal-pitrolju fil- karozzi tal-linja prattikament inqata' għal kollox.

(Interruzzjonijiet) L- Onor. Mizzi qed jgħid li jien biss ma nafx!

MR SPEAKER: M'hemmx cross debate.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk l-Onor.

Mizzi jaf b'xi ħadd li għadu qed juża l- pitrolju bħala fuel nistiednu jgħidli min hu.

Inutli nibqgħu ngħidu li kulħadd jaf.

(Interruzzjonijiet) Skużi, dawn m'humiex affarijiet li jinxtammu imma affarijiet li jidhru!

Iva, nispera li nkunu f'pożizzjoni li mhux biss ma nibqgħux nużaw il-pitrolju jew id-diesel imma li possibbilment ngħaddu wkoll għall-użu ta' gassijiet oħrajn.

Pero' anke hawnhekk mhux għalkemm naqbdu u ngħidu li l-karozzi tal-linja se jibdew jitħaddmu b'dawn il-gasses għax nafu li matul is-snin ġew imposti numru ta' regolamenti li prattikament jillimitaw jew ma jħallux l-użu ta' gassijiet oħrajn.

Nispera wkoll li meta niġu f'pożizzjoni li l-karozzi tal-linja jibdew jużaw il-gass minflok id-diesel, ma niġux ngħidu li l-Enemalta m'għadhiex taqla' flus daqs kemm kienet taqla' qabel!

Jekk irridu nitrattaw l-affarijiet bis-serjeta', mhux nagħmlu domandi bħal dawn imma nitkellmu b'saqajna ma' l-art biex verament il-problemi li jistgħu jolqtu l-ambjent, insolvuhom b'sensiela ta' passi li għandhom ikunu maqbula lejn iż-żewġ naħat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-Ministru issa minbarra d-duħħan daħħal ukoll il-gass!

Jien m'għamiltx il-mistoqsija biex nisma' lecture dwar x'irid isir u x'ma jridx isir.

Il-mistoqsija tiegħi kienet ċara u tonda.

Teżisti xi sistema biex l-awtorita' għat-trasport tagħmel spezzjonijiet?

Hemm xi abbokkamenti għaddejjin magħhom dwar x'miżuri għandhom jittieħdu kontra min jinqabad jagħmel dawn l-affarijiet?

Qed issir xi ħaġa fattwali biex dan id-diżastru fit-toroq ma jkomplix isir?

Din m'hijiex biss kwestjoni li d-duħħan tarah u jdejqek, għax nafu li dan qed jagħmel ħafna ħsara lill-ambjent u qed jagħmel ukoll ħafna ħsara fuq is- saħħa.

Jekk il-Ministru jafu dan għaliex m'huwiex qed jirrispondini?

Għaliex m'hu qed jagħmel xejn ħlief jgħid ħafna paroli?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien se nsemmi ħaġa waħda biss, il-vehicle roadworthiness test.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-ordni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-Onor.

Vella qed jagħmel allegazzjoni infondata għall-aħħar.

Minkejja d-diffikultajiet kollha, minkejja l-bsaten fir-roti kollha li għamlet l-oppożizzjoni, kellna l-kuraġġ li nibqgħu mexjin bl-introduzzjoni tal-VRT u għedna meta dan it-test kien se jiġi implimentat.

Aħna konna nafu li din il-miżura mhux se tkun popolari magħna l-Maltin, pero' xorta waħda bqajna għaddejjin u introduċejniha.

Għedna li meta se jkun hemm il-fażijiet kollha tal-VRT in place, se nkunu nafu x'inhi l-pożizzjoni.

Xi ħadd semma l-wardens, Mr Speaker.

Ara ma taħsbux li l-wardens ma tawx ċitazzjonijiet lis-sidien tal-karozzi tal-linja minħabba d-duħħan!

Fil-fatt dawn taw numru konsiderevoli ta' ċitazzjonijiet, pero' filwaqt li ppruvajna nrewħu biex il-wardens jagħtu aktar ċitazzjonijiet, meta ppruvajna ndaħħlu miżura oħra żgħira fid- direzzjoni ta' ambjent aħjar, sibna l-oppożizzjoni tagħmel dak kollu possibbli biex tfixkel, ittellef u xxewwex lin-nies kontra l-introduzzjoni tal-VRT.

Dik hija d-differenza bejn naħa u oħra fejn għandu x'jaqsam ma' direzzjoni politika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jien għandi dritt ninsisti biex il- Ministru jagħtini risposta għax għadu ma tanix.

U issa tani lecture dwar il-VRT ukoll!

Jien qed nassumi li l-Ministru jinsab kuntent għax il- karozzi tal-linja li qed inittnu t-toroq għaddew mill-VRT.

Hekk wasalna issa li naraw b'għajnejna stess u nmeru l-verita'!

Taf x'jonqosni nagħmel issa, nagħtih ftit numri ta' karozzi li nara fit-triq u ngħidlu jiċċekkja jekk għaddewx mill-VRT jew le!

Hekk irid allura spoonfeeding, għax għandu dipartiment ma jagħmel xejn!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, donnu li ċerti kliem qiegħed f'ħalq l- oppożizzjoni!

(Interruzzjonijiet) F'dawn is-sentejn u nofs ittieħdu diversi passi li juru li meta dan il-gvern ikollu target li jrid jasal għalih, anke jekk jaf li mhux se jkun popolari, jibqa' għaddej fit-triq li jkun qabad.

U dan ma jagħmlux fl-interess ta' xi gwadann f'mument partikolari, imma għax jaf li in the long run dawk il-miżuri jwasslu biex il-pajjiż ikun f'qagħda aħjar fil-qasam ambjentali.

Nistgħu ngħidu ħafna diskors, pero' fl-aħħar mill-aħħar il-parti l-kbira tal-miżuri konkreti, anke fil-qasam ta' l-ambjent, ma tteħdux minn min qiegħed fl-oppożizzjoni imma minn min illum qiegħed fuq in-naħa tal-gvern.

U ma naħsibx li għandna għalfejn noqogħdu nitkellmu fuq inħawi partikolari.

Per eżempju, lill-Ministru ta' ħdejja llum qed jgħajruh bil-Magħtab pero' tajjeb ukoll li niftakru f'min ħolom u oriġina l-Magħtab.

(Interruzzjonijiet) Nistgħu nibqgħu sejrin pass wara l-ieħor f'dan ir- rigward u naraw x'passi ttieħdu, pożittivi u negattivi, min ħadhom u fejn ittieħdu.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ministru, għandek idea f'dawn l-aħħar tliet xhur kemm tħarrku sewwieqa ta' karozzi tal-linja minħabba ħruġ ta' duħħan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, naħseb li l-ebda ministru m'hu f'pożizzjoni li jirrispondi għal din id-domanda.

(Interruzzjonijiet) L- Onor. Vella m'għandux jippretendi li hawn xi ministru fid-dinja li jkun jaf kemm-il ċittazzjoni tkun ħarġet matul il-lejl ta' qabel, avolja jekk m'iniex sejjer żball saret xi domanda parlamentari simili u anke ġiet imwieġba.

(Interruzzjonijiet) Il-filibustering min-naħa ta' l- oppożizzjoni ġej!

MR SPEAKER: Ministru, ikkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, il-filibustering min-naħa ta' l- oppożizzjoni jiġi għax l-interess tan-naħa tal-gvern hu li nimxu 'l quddiem bl-aġenda li għandna quddiema.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ninu Zammit.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-istaff complement fl-iskejjel speċjali, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25641; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każi ta' omiċidju volontarju bejn l-1976 u l-2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR KODIĊI TA' KONDOTTA GĦAL SISTEMA TA' RISERVAZZJONI KOMPUTERIZZATA

CODE OF CONDUCT FOR COMPUTERISED RESERVATION SYSTEMS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-14 ta' Mejju 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Il-Ministru Ċensu Galea huwa in possession.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, il-bieraħ kont bdjet nirrispondi għal uħud mill-kummenti li saru mill-ħames kelliema tan-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Kont qed ngħid ̧ per eżempju, kif l-oppożizzjoni trid tipprova tiskorja l- ħin kollu għax filwaqt li kontinwament tgħid kemm huwa importanti li jkollna liġijiet li jiċċentraw madwar il-konsumatur, issa li qed nippreżentaw dan l-abbozz ta' liġi qalulna li dan għamilnieh bil-għaġġla mingħajr ma rajna x'inhuma l-implikazzjonijiet.

Qalulna li dan l-abbozz ta' liġi qegħdin inressquh għax m'għandniex affarijiet oħra x'niddiskutu u qalulna wkoll li dan stajna għamilnieh b'legal notice.

Madankollu dan l- abbozz ta' liġi qed ipoġġi lill-konsumatur fiċ-ċentru ta' attivita' meta jiġi biex jagħmel użu mis-servizz ta' trasport fejn għalkemm l-ewwel parti tal-vjaġġ tkun toriġina minn Malta, titkompla permezz tal-ferrovija barra minn Malta.

Per eżempju ̧ kien hemm min qalilna li ma jafx għalfejn hemm riferenza għall-ferrovija pero', kif diġa' għidt, dan huwa abbozz ta' liġi li jolqot lill-Maltin li jsiefru barra minn Malta u jużaw dan il-mezz ta' trasport.

Naturalment kien hemm numru ta' kummenti oħrajn dwar mezzi oħrajn ta' trasport.

Ovvjament hemm lok għal ħafna titjib fil-qasam tat- trasport pubbliku, pero' dan il-qasam ma tmexxihx 'il quddiem billi tittratta l-problema b'mod superfiċjali.

Kien hemm riferenzi wkoll għall-istat tat-toroq pero' dan m'għandux x'jaqsam ma' dan is-suġġett, sakemm ma taħbatx ma' xi central strip u tispiċċa ttir!

Li rrid ngħid dwar dan il-qasam huwa li aħna qed nipprovaw insewwu dak li nbena ħażin kif għamilna ̧ per eżempju, fil-bypass ta' Birkirkara fejn kien hemm ħafna bends.

Fost affarijiet oħra dan qed nagħmluh biex innaqqsu l-periklu fit-toroq.

Minkejja li jista' jkun hemm min iħossu kuntent jara l-affarijiet jibqgħu kif inhuma, aħna determinati li f'dan il-qasam inkomplu mmexxu biex inbiddlu dak li hemm ħażin.

Anke ssemmiet ukoll il-white paper dwar it-trasport pubbliku li ̧ kif diġa' għidt ̧ din ilha li ġiet ppubblikata numru ta' snin.

Kien hemm iċ-ċans li wieħed jipprova jiddiskuti u jitkellem u wasalna fl-istadju li mill-kliem naslu għall-fatti.

Hawnhekk qed niddiskutu abbozz ta' liġi li jitkellem dwar pakketti ta' l- ivvjaġġar bl-ajru u bil-ferrovija.

Aħna pprovajna naslu biex inkunu fuq l-istess bażi ta' regolamenti li mhumiex applikati fuq xi kondizzjonijiet imposti mill-Unjoni Ewropea - bħalma pprovat tagħti l-impressjoni l- oppożizzjoni l-bieraħ filgħaxija - imma modi ta' kontroll u ta' assigurazzjoni ta' servizz aħjar lill-konsumatur li huma miftiehma u maqbula minn organizazzjonijiet ta' l-avjazzjoni ċivili, kemm dawk Ewropej kif ukoll dawk internazzjonali.

Jien ma nistax nifhem kif meta niġu biex nittrattaw suġġetti li permezz tagħhom ikun se jgawdi l-poplu, ikun hawn min jagħmel ħiltu kollha biex idaħħal id-dubji u jipprova jagħti xi indikazzjoni li l-affarijiet mhux qed nagħmluhom fl-interess tal-poplu Malti imma fl-interess ta' xi ħadd li huwa barra minn din il-Kamra.

Hawnhekk wieħed jibda jistaqsi: Min se jgawdi mill-pożizzjoni li persuna li tkun se ssiefer ikollha l-informazzjoni kollha neċessarja biex tara jekk ikollhiex il-possibilita' tmurx filgħodu, wara nofsinhar jew filgħaxija jew inkella tmurx fuq titjira diretta jew le?

Hawnhekk qegħdin ngħidu li bl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qegħdin nipproponu li persuna li tkun se ssiefer bl-ajru u mbagħad tkompli l-vjaġġ permezz tal-ferrovija, ikollha l-informazzjoni kollha available dwar dak li tkun tista' tagħżel.

Hemm min jagħżel li jmur distanza qasira bl-ajru u mbagħad ikompli bil- ferrovija, hemm min jagħżel li jsiefer fuq titjira diretta u hemm min jagħżel li ma jsifirx fuq titjira diretta.

Il-bieraħ kien hawn min staqsa x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawk il-Maltin li jagħtu s-servizz tagħhom lill-konsumatur bl-informazzjoni kollha neċessarja.

Li nista' ngħid hu li dawn se jkomplu mexjin 'il quddiem.

Naturalment jista' jkun hemm persuni - nispera li ma jkunx hemm minnhom – li minflok jagħtuk l-informazzjoni dwar il-possibbiltajiet kollha li tista' tuża biex tmur minn post għall-ieħor, jagħtuk informazzjoni biex jibbenefikaw minn dik it-transazzjoni li jkunu qed jagħmlu.

Għalhekk aħna qed ngħidu li jekk jeżistu minn dawn il-persuni, trid issir bidla radikali fil-mod kif dawn jittrattaw ma' dawn in-nies għax il-konsumatur se jibqa' ċ-ċentru ta' din il-liġi.

Nixtieq nagħmel riferenza wkoll għal dak li qal b'mod partikolari l-kap ta' l-oppożizzjoni meta qal li qegħdin niddiskutu abbozz ta' liġi dwar kodiċi ta' kondotta għal sistema ta' riservazzjoni komputerizzata u ħadd ma tkellem dwar il-linja ta' l-ajru nazzjonali.

Saru wkoll ħafna riferenzi lejn l-għasafar taċ-ċomb pero' hawnhekk qed niddiskutu abbozz ta' liġi li jiggarantixxi li dawk li qed jagħtu servizz tajjeb - jien konvint li l-Air Malta tat u qed tkompli tagħti servizz tajjeb lill-Maltin u lil tant miljuni ta' barranin li jiġu jżuruna minn ħin għall-ieħor – ikomplu jtejbu dan is-servizz.

Jien konvint li dawk li jmexxu l-Air Malta huma konxji mill-kompetizzjoni li qegħdin jiffaċċjaw u allura għandhom iżommu quddiem għajnejhom x'inhuma l-obbligazzjonijiet li għandha din il-kumpannija.

Il-kap ta' l-oppożizzjoni donnu ried jagħti x'wieħed jifhem li jekk din il-kumpannija tkun taħt dekasteru partikolari jista' jkun li taħdem u jekk ma tkunx taħt dak id-dekasteru partikolari probabbilment ma taħdimx.

Pero' jien nemmen li din mhijiex kwestjoni taħt liema dekasteru tkun il-kumpannija Air Malta u mhijiex kwestjoni ta' min ikun imexxi l-kumpannija mil-lat politiku, imma l-kwestjoni prinċipali li tiffaċċja din il-kumpannija hija l-kompetizzjoni li hawn.

Saret riferenza wkoll għall-kwestjoni tat-tariffa kif inhi definita fl- abbozz ta' liġi.

Peress li f'dan l-abbozz ta' liġi hemm tifsira tal-kelma "tariffa", saru diversi mistoqsijiet jekk dan ifissirx li għada pitgħada l- ministru jistax jiddeċiedi li l-airfares jogħlew meta mkien m'hemm riferenza li dawn se jogħlew.

Filwaqt li kellna kelliema li bdew jiddefendu l-Air Malta u għamlu sewwa għax din hija waħda mill- organizzazzjonijiet li qed taqdi funzjoni importanti f'dan il-pajjiż, kellna kelliema oħrajn mill-oppożizzjoni li qalu li hija għarukaża li jekk tiġi biex issiefer trid tħallas id-doppju u t-tripplu.

Mela minn banda nistaqsu x'tip ta' diskussjonijiet saru biex nipproteġu lill-Air Malta, iżda mill-banda l-oħra kelliema mill-istess naħa jikkritikaw lill-gvern li l-Air Malta qed iġġiegħel lil dak li jkun biex iħallas aktar.

Naturalment l-implikazzjoni ta' min jitkellem b'dan il-mod hija li suppost il-gvern għandu jintervjeni billi jġiegħel lill-Air Malta tnaqqas il-prezzijiet, pero' mbagħad naqgħu fiċ-ċirku vizzjuż li jekk innaqqsu l-fares din il- kumpannija tibda tiffaċċja diffikultajiet finanzjarji u ekonomiċi, bil- konsegwenza li l-oppożizzjoni jkollha l-ħatab f'idejha biex tipprova tattakka lill-gvern.

Jien nemmen li min isegwi dak li ngħidu f'dan il-parlament jifhem li fl- aħħar mill-aħħar ma tistax tikkritika lill-gvern u tgħid li dan huwa insensittiv għall-konsumatur, imbagħad illum li qed niddiskutu dan l- abbozz ta' liġi toqgħod tgħid li mhux se nagħtu kas lil min qed jagħti s- servizz.

Din hija kontradizzjoni politika ta' l-oppożizzjoni, għax jekk irridu nittrattaw il-problemi bis-serjeta' ma jistax ikun li nintgħoġbu ma' kulħadd il-ħin kollu għax jekk tagħmel hekk taqlagħha minn naħa u minn oħra.

Dan huwa importanti li nifhmuh għaliex l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna bl-ebda mod m'għandu jwassal biex ikun hemm xi theddida għal min joffri s-servizz ̧ kemm jekk inhu linja ta' l-ajru ̧ kemm jekk inhu travel agent kif ukoll jekk inhu wieħed li jissupplixxi l-informazzjoni lit- travel agent.

Sur President, il-bieraħ l-Onor.

Debono Grech beda jitkellem qal li n-naħa ta' l-oppożizzjoni taqbel ma' dan l-abbozz ta' liġi u allura jien ħsibt li se nisimgħu diskors qasir.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, l-ebda membru min-naħa ta' l- oppożizzjoni ma qal li aħna ma naqblux ma' dan l-abbozz ta' liġi.

Kull wieħed minna wera x'inhi l-preokkupazzjoni tiegħu, pero' dan ma jfissirx li aħna ma naqblux.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Huwa veru li l-parti l-kbira tad-diskussjoni kienet favur dan l-abbozz ta' liġi, pero' mbagħad bdew jipprovaw idaħħlu ċerti suspetti.

Sur President, qabel nagħlaq nixtieq ngħid li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jagħti numru ta' garanziji lil dawk il-persuni li jkunu se jivvjaġġaw u li jkunu se jagħmlu użu minn dawn is-servizzi partikolari.

Ċertament nawgura li wara li dan l-abbozz jgħaddi minn dan il-parlament, jissarraf f'interess għall-poplu Malti.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ ''Att biex jipprovdi dwar kodiċi ta' kondotta għal sistema ta' riservazzjoni komputerizzata'', ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi li dan l-istess Abbozz ta' Liġi jintbagħat quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata", jiġi trattat fil-Kumitat Permenanti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTU ARTIJIET

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Restituzzjoni ta' Ċerti Artijiet.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi huwa wieħed qasir pero' importanti u qabel nibda nixtieq ngħid għalfejn inħasset il-ħtieġa li jiġi propost.

Irridu niftakru li fl-1983 kienet għaddiet il-liġi dwar il- BDAs, li kienet daqsxejn kontroversjali ̧ li biha l-ministru responsabbli mix-xogħlijiet pubbliċi kellu d-dritt li jiddikjara ċapep ta' artijiet bħala building development areas.

Dawn iċ-ċapep ta' artijiet bħala building development areas ma kenux ġewwa l-ischemes jew inkella deskritti bħala built-up areas.

Tant hu hekk li l-kumpens li bil-liġi seta' jiġi offrut lis-sidien li jeħdulhom l-art għax huma nklużi fil-building development areas, kellu jkun dak ta' art agrikola jew xagħri.

X'kien l- iskop tal-gvern u x'kienu l-effetti ta' din il-liġi?

L-effett tal-liġi kien li malli l-ministru jressaq quddiem il-parlament u l- parlament japprova dawn il-building development areas, jiġru żewġ affarijiet.

L-ewwel ħaġa hija li awtomatikament il-proprjeta' ta' dik iż- żona kollha ta' dawn iċ-ċapep kbar ta' artijiet, bis-saħħa tal-liġi u mingħajr il-bżonn ta' ebda formalita' oħra, jsiru proprjeta' assoluta tal- gvern.

Mela jekk inti għandek art li tinqabad fil-BDA li jiddikjara l- ministru bl-approvazzjoni tal-parlament, inti b'daqqa ta' pinna tiġi svestit mill-proprjeta' li għandek f'dik l-art li tinqabad fix-xibka tal- BDA.

Jista' jkun li jkollok dritt ta' proprjeta' u dik il-proprjeta' tintilef.

Jista' jkollok l-art b'ċens u dak iċ-ċens jispiċċa.

Jista' jkun li jkollok titolu ta' qbiela fuq art u l-qbiela tispiċċa u l-kirja tiġi terminata.

Għalhekk il-gvern isir sid ta' dik l-art li tinqabad fil- BDA mingħajr il-ħtieġa ta' kuntratt.

Issa s-soltu meta l-gvern jieħu artijiet għal skop pubbliku għandu l-Land Acquistion Public Purpose Ordinance, joħroġ id-dikjarazzjoni tal-President u wara 14-il ġurnata jista' juża l-art, pero' din ma ssirx tiegħu.

Imbagħad tinħareġ l-ittra uffiċjali tan-notice to treat li fiha l-gvern joffri l-kumpens.

Hawnhekk jekk l-individwu jaċċettah allura jsir il- kuntratt u jekk ma jaċċettahx il-gvern jirriferi l-każ lill-bord dwar l- arbitraġġ ta' l-artijiet.

Ikun biss wara din il-proċedura sħiħa, wara li ssir il-kontestazzjoni fuq il-kumpens, wara li l-bord jiddeċiedi kemm hu l- kumpens li mbagħad isir il-kuntratt.

Tant hemm bżonn li jsir il-kuntratt li jekk l-individwu ma jersaqx għalih, dan isir bis-saħħa ta' kuratur li jiġi nnominat mill-qorti.

Fil-BDA kien hemm short cut għal din il- proċedura normali għat-teħid ta' l-artijiet.

Biżżejjed igergru n-nies li bis-sistema tal-Land Acquistion Public Purpose Ordinance, il-prezz mhuwiex adegwat u li l-affarijiet idumu.

Aħseb u ara x'effett kellu l-Att Nru. 1 ta' l-1983 li b'daqqa ta' pinna l-ministru, bl-approvazzjoni tal-parlament ̧ seta' jibda jesproprja ċapep kbar ta' artijiet.

It-tieni effett kien li l-permessi kollha tal-bini li mhumiex pendenti ġew iffrizati.

Fil-fatt jekk xi ħadd kien beda l-kostruzzjoni qabel it-18 ta' Frar ta' l-1983 seta' jkompli jibni, pero' l-bqija setgħu jinħarġu biss permessi tal-bini fuq dawn il-building development areas.

L-intenzjoni kienet li wieħed jiffriża u jikkontrolla l-prezz tas-suq ta' l-artijiet jiġifieri mhux qed ngħid li kien hemm xi intenzjoni ħażina.

Wieħed jista' jgħid li l-intenzjoni kienet in bona fide pero' din ma laħqitx l-iskop li għaliha saret.

Fl-Att Nru. I ta' l-1983 mhux biss inqabdu artijiet li mbagħad wara tqassmu fi plots u nbnew, imma f'dawn il-building development areas kellu jkun hemm il-famuża green belt ta' mill-inqas 100 metru li fiha ma jkunx jista' jsir bini.

Naħseb li dan kien espriment li ma tantx irnexxa.

Naturalment min irnexxielu jieħu art jgħid kemm kienu tajbin il-BDAs, pero' dik il-liġi ħolqot ċertu ribbon development għaliex filwaqt li kienet neħħiet l-ischemes kollha ħlief il-BDAs, ħolqot ċerti eċċezzjonijiet li allura l-effett li wieħed jiffriża l-prezz tas-suq ta' l-art lanqas intlaħaq.

Per eżempju, il-permessi tal-bini li setgħu jinħarġu barra l- BDAs setgħu jinħarġu biss għal skopijiet industrijali ̧ agrikoli, kummerċjali ̧ reliġjużi, kulturali jew filantropiċi u bejn żewġ binijiet diġa' eżistenti, allura setgħu joħorġu permessi tal-bini ovvjament jekk il- bini li jkun se jiġi kostruwit barra l-BDA ikun ġewwa building site.

Issa mbagħad f'artiklu 4 tal-liġi għandna definizzjoni ta' x'inhi ''building site''.

Din tgħid hekk:

''Land shall be deemed to be a building site for the purposes of this Act if it has a frontage on an existing street and is situated within a built-up area or subject to paragraph 2 of this section, within a distance of not more than 100 yards of a built-up area along the axis of the street.''

Din hija l-istess definizzjoni li teżisti fil-Land Acquisiton Public Purpose Ordinance.

Il-konsegwenza kienet li wieħed jiffriża l-prezz tas- suq u jikkontrolla ċertu żvilupp, pero' nħolqu wkoll żewġ difetti prinċipali għax l-ewwelnett l-eċċezzjonijiet tant kienu vasti li nħolqu ribbon developments li għadna narawhom sal-lum u t-tieni nett dawn il-BDAs ħafna drabi kienu fuq art agrikola.

Wara ċertu żmien inħasset il-ħtieġa li l-Att Nru. 1 ta' l-1983 jiġi abolit.

Fil-fatt fl-1988 din il-liġi kienet tħassret bl-Att Nru. X ta' l-1988 li kien il-Building Permits Temporary Provisions Act u li permezz tiegħu reġgħu bdew isiru l-iskemi tal-bini bil-proċedura li hemm indikata f'dan l- Att.

Naturalment biex ma jinħoloqx chaos hemm saving provision fil-liġi nnifisha - issa qed nikkwota mil-liġi ta' l-1988 - li fiha, minkejja li tħassret il-liġi tal-BDA ta' l-1988, kwalunkwe ħaġa li laħqet saret waqt il- BDA kienet titqies xorta waħda bħala valida għax inkella n-nies li bnew id- djar tagħhom fuq dawk l-artijiet kienu jispiċċaw mingħajr titolu.

Ġara li kien hemm artijiet li għalkemm inqabdu fil-BDA ma ġewx żviluppati, il- gvern ma kellux bżonnhom aktar u allura ried jagħtihom lura lis-sidien privati tagħhom.

Għalhekk inħolqot l-ewwel diffikulta'.

Ġaladarba dawn saru proprjeta' tal-gvern, biex il-gvern jagħtihom lura huwa marbut bid- Disposal of Government Land Act ta' l-1976, jiġifieri biex jagħtihom lura jrid joħroġhom b'tender.

Ovvjament ladarba art tkun tal-gvern ma tistax taqbad u tagħtiha lil xi ħadd partikolari, sakemm ma tiġix approvata xi rizoluzzjoni parlamentari jew inkella ma tosservax il-parliamentary policy fejn il-gvern huwa eżentat li joħroġ art b'tender.

Mela fl-1983 kellna liġi li tagħti d-dritt lill-ministru li jiddikjara kwalunkwe area f'Malta bħala BDA soġġetta għall-approvazzjoni tal-parlament u mbagħad fl-1988 il-gvern iddeċieda li din il-liġi ma ħallietx l-effetti mixtieqa u ħassarha pero' salva dak kollu li laħaq sar taħtha.

Għalhekk il- gvern ma kellux aktar poter li joħloq BDAs ġodda u mbagħad biex jipprova jsolvi l-problema ta' dawn in-nies li kien se jagħtihom lura l-artijiet pero' ma setax jagħtihomlhom direttament lil min kellu l-art, għax ġaladarba l-art tkun saret proprjeta' tal-gvern kien marbut bil-liġi li joħroġha bit-tender, fit-8 ta' Lulju ta' l-1992 għaddiet riżoluzzjoni minn dan il-parlament li qalet li l-gvern jista' jagħti lura dawn l-artijiet mingħajr il-bżonn ta' tender direttament lill-persuni li kienu s-sidien ta' dik il-proprjeta' basta dawn jirrinunzjaw għall-kumpens li kellhom li kieku l-esproprjazzjoni kompliet għaddejja.

Illum din għadha teżisti u qiegħda fil-policy parlamentari.

Fil-fatt il-lands jista' jagħti dawn il- proprjetajiet lura lill-ex-sidien mingħajr il-ħtieġa ta' ħruġ ta' tender.

Jien nixtieq nikkwota policy No. 16 tal-policy parlamentari li ġiet introdotta fit-8 ta' Lulju ta' l-1992 u li tgħid hekk:

"... l-artijiet kompriżi f'dawk l-arei għall-iżvilupp tal-bini inklużi anke dawk l-artijiet f'areas għall-iżvilupp tal-bini li ġew revokati u li ma ġewx utilizzati u/jew ma jidhirx li għalihom hemm xi użu għal skop pubbliku ̧ jistgħu jiġu trasferiti b'titlu ta' tpartit lis-sidien tal-jeddijiet għall-kumpens ..."

- din il-parti qed tirriferi għal dawk is-sidien li kellhom id-dritt jieħdu l-kumpens għall-art li ħadulhom taħt il-BDA Act –

"... relattivi għal kull biċċa art li tiġi hekk trasferita u li jkunu applikaw għaliha bil-ko-rispettiv għal kull biċċa art tal-jeddijiet għal kumpens relattiv għall-istess art."

Mela huma jirrinunzjaw għall-kumpens u bi tpartit tingħatalhom lura l-art li jkunu ħadulhom.

B'hekk ma jkunx hemm bżonn li joħorġu tenders.

"Fejn il-persuna li lilha tkun se tiġi trasferita l-art ma kenitx is- sid assolut ta' l-art ...".

- per eżempju ̧ kellha t-titlu ta' ċens fuq l-art –

"... qabel ma ttieħdet mill-gvern bil-ko-rispettiv ukoll ta' somma ekwivalenti għal kull jedd għal kumpens ieħor li jkollu x'jaqsam ma' dik l-art, libri u franki minn kull piż, ipoteka jew privileġġ kif ukoll kull dritt għall-interessi jew danni oħra li jistgħu jkunu dovuti.".

Irrid ngħid li meta l-gvern kien għadda l-Att Nru. 1 ta' l-1983 esproprja ċ- ċens, il-proprjeta', il-kirjiet u jekk kien hemm xi ipoteki fuq l-art – dawn ikunu ipoteki speċjali li jkollhom aktar saħħa minn ipoteki, jiġifieri tkun charge fuq l-art; per eżempju, xi ħadd jagħti xi ħaġa b'ċens, dan iżomm il-privileġġ fuq l-art bħala garanzija għall-ħlas ta' dak iċ-ċens u dawn uħud minnhom joħorġu bil-liġi oħrajn jistgħu jsiru b'kuntratt - u xi ħadd ikun issellef fuq l-art u jagħti garanzija ta' dik l-art għas-self li jkun għamel, jekk jinzerta li kien hemm xi art li kienet iġġorr magħha dawn l-ipoteki u nqabdet fil-building development area allura f'dak il-każ l-ipoteki kienu jispiċċaw ukoll ħalli l-gvern jakkwista l-artijiet fil-building development area b'titlu assolut, ħieles minn kwalunkwe dritt ta' ipoteka u minn kwalunkwe privileġġ.

L-ipoteka u privileġġ kien minflok jiġi ttrasferit fuq il-kumpens li jkun se jingħata lis-sidien.

Minkejja li fl-1992 il-gvern għamel din il-policy biex ma jkunx hemm bżonn li jinħarġu tenders għar-restituzzjoni ta' l-art, il-kuntratt xorta waħda kellu jsir għax ġaladrba l-Att Nru. 1 ta' l-1983 akkwista awtomatikament ex lege il-proprjeta', meta l-gvern emenda din il-policy ̧ solva biss il- kwestjoni tat-tender pero' l-kwestjoni tal-kuntratt ma solvihiex.

Għalhekk bdejna l-mixja burokratika biex wieħed jieħu l-art lura.

Din tiġi kkomplikata aktar meta min kien intitolat għall- kumpens għax kienu ħadulu l-art fl-1983 miet, kellu t-tfal u mbagħad jekk ma kellux tfal tkompli tikkomplika aktar għax jidħlu kwestjonijiet ta' l-eredi, dokumenti u riċerki biex naraw jekk huwiex veru li t-tali art kienet tat-tali persuna.

Naturalment il-gvern kien għamel l-Att Nru. 1 ta' l-1983 biex jevita dawn il-problemi u ma joqgħodx ifittex, kif aħna obbligati nagħmlu bil-Land Acquistion Ordinance, ta' min hi l-art, lil min irid jibgħat in-notice to treat imbagħad joqgħod attent li ma jħalli lil ħadd barra u jara li n-nies li joqgħodu l-Awstralja jinkludihom bil-prokura.

Għalhekk l-intenzjoni ta' l-Att Nru. 1 ta' l-1983 kienet li l-art kien hemm bżonnha għal skop soċjali – issa nistgħu nargumentaw jekk kienx verament għal skop soċjali jew le – u allura ried jeħodha ex lege.

Meta ġejna biex nagħtu lura, is-sidien iffaċċjaw il-problemi kollha li kien jiffaċċja l-gvern kieku uża l-proċedura normali.

Kif diġa' għedt, il-kwestjoni tat-tender solvejniha bil-paragrafu16 tal- policy dwar it-trasferiment ta' l-artijiet approvati mill-parlament.

Kull tliet snin aħna napprovaw din il-policy li dejjem ġiet rinovata, pero' l- problema tal-kuntratt ma ġietx solvuta u allura biex tiġi restitwita art li ttieħdet mill-BDA, dak li jkun irid jagħmel ir-riċerki u aħna rridu nagħmlu l-investigazzjonijiet tagħna.

B'hekk naraw min kienu s-sidien li kellhom l-art fl-1983 jew xi dritt reali kellhom fuq il-proprjeta' bil-konsegwenza li saret nightmare li tagħti lura dawn l-artijiet lis-sidien tagħhom.

Id- domanda sempliċi li tqum hija din: Jekk il-gvern għoġbu jieħu l-artijiet tan-nies b'daqqa ta' pinna ̧ għalfejn m'għandux iroddha lura b'daqqa ta' pinna wkoll?

Fil-fatt dan hu li qed ngħidu b'dan l-abbozz ta' liġi.

Hawnhekk qed ngħidu li l-ministru responsabbli mil-lands jista', b'avviż legali, jiddikjara art li naturalment ikun iċċekkja mad-dipartimenti l-oħra li la tkun ġiet żviluppata u lanqas ikollu bżonnha l-gvern - naturalment l- intenzjoni tagħna hija li nagħmlu l-pjanti ta' dik l-art biex żgur ma jkunx hemm ekwivoku – u jroddha lura.

Imbagħad jekk ikun hemm kwestjonijiet bejn l-eredi u bejn is-sidien, dawn għandhom jarawhom għax il-gvern ikun żvesta ruħu minn dik il-proprjeta'.

B'hekk inkunu qed indawru l-arloġġ lura għal kif kien fl-1983.

Min kien proprjetarju fl-1983 jerġa' jsir proprjetarju fl-2001, min kien ċenswalist fl-1983 jerġa' jsir ċenswalist fl- 2001 u min kien kerrej fl-1983 jerġa' jsir kerrej fl-2001.

Dan ifisser li anke s-suċċessuri ta' dak li jmut se jgawdu minn dan id-dritt.

Aħna qed ngħidu li kulmin jipprova li kellu dritt għal kumpens f'livelli differenti, kemm bħala proprjetarju, kemm bħala ċenswalist kif ukoll bħala kerrej, se jerġa' jiġi jingħataw mill-ġdid id-drittijiet li kellhom.

(Interruzzjonijiet) Aħna mhux se ngħidu li t-tali art se nagħtuha lil "Mr 'X'" għax allura se nerġgħu naqgħu fl-istess trappola legali li kellna qabel.

Jekk jien se nitlob l-identita' ta' persuni ̧ trid tipprovali t- titolu ̧ trid tqabbad avukat, trid iġġibli d-dokumenti kollha, trid tagħmel ir-riċerki kollha eċċ.

F'dan l-abbozz ta' liġi qed ngħidu li l-proprjeta' m'hijiex aktar tal-gvern u allura min għandu interess bis-saħħa ta' din il-liġi li jikklejmja li huwa hu il-proprjetajru ̧ irid jirreġistra t-titolu tiegħu fil-lands registry.

Fil-fatt qed nagħmluha li meta dawn l-artijiet jingħataw lura jistgħu jiġu reġistrati fil-lands registry anke jekk ma jkunux f'registration area pero' rrid ngħid li meta l-gvern kien għamel l-Att Nru. 1 ta' l-1983 kien qal li kellu jirreġistra l-BDAs kollha fil-lands registry u allura diġa' huma parti mis-sistema ta' reġistru ta' artijiet.

(Interruzzjonijiet) Jekk hemm litigazzjoni, dik il-litigazzjoni tkompli.

(Interruzzjonijiet) Il-litigazzjoni mal-gvern se tispiċċa.

Il- kwestjonijiet li jkun hemm bejn l-individwi se jiddeċidihom il-land registrar.

Per eżempju ̧ jekk imorru tnejn min-nies jgħidu li dik l-art issa saret tagħhom ̧ hu għandu jara min għandu raġun u peress li l-gvern ikun żvesta ruħu minn dik il-proprjeta' tal-BDA, meta effettivament xi ħadd minnhom jirbaħ, ma jkunx hemm bżonn li l-gvern jagħmel kuntratt miegħu.

ONOR.

GAVIN GULIA: Iżda ġaladarba jkun hemm xi litigazzjoni, il-pussess ma jistax jgħaddi għand terzi imma jibqa' f'idejn il-gvern, hux hekk?

ONOR.

TONIO BORG: Le ̧ illum il-gvern għandu pussess daqskemm għandu titolu pero' malli jispiċċalu t-titolu ma jibqagħlux pussess, lanqas materjali, ta' dik l-art jiġifieri se jiżvestu ruħu minn kollox.

Fil-fatt fi klawsola 3 insibu hekk:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att kull art fil-limiti ta' area għall-iżvilupp tal-bini akkwistata bi proprjeta' assoluta taħt id-dispożizzjonijiet ta' l-Att kif hemm provdut fl-artikolu 5 tiegħu, mal-pubblikazzjoni fil-Gazzetta tal-Gvern ta' avviż legali li tkun tistabilixxi li l-gvern ikun qiegħed jitlaq il-proprjeta' ta' l- imsemmija art, għandha b'seħħ mid-data meta dik l-art tkun ġiet akkwistata kif hawn qabel imsemmi, u bis-saħħa ta' dan l-Att mingħajr ebda formalita' oħra meħtieġa bil-liġi, terġa' lura għand il- persuna jew persuni li lilhom kienet tappartjeni l-art, sew bi proprjeta' assoluta sew b'titlu ta' proprjeta' diretta jew nuda, dirett jew utili dominju, użufrutt , użu jew abitazzjoni bħallikieku l- akkwist bis-saħħa ta' l-artikolu 5 ta' l-Att ma jkun seħħ qatt.

Malli ssir dik ir-restituzzjoni, kull ħlas, ipoteka jew privileġġ u kull dritt ieħor mhux imsemmi fis-subartikolu (1) ta' dan l-artikolu kif ukoll kull kiri li dik l-art kienet suġġetta għalih, għandhom jerġgħu jibdew iseħħu bħallikieku qatt ma temmew milli jeżistu u għandhom ikomplu jkunu operattivi, bla ħsara għal waqfien jew estinzjoni ta' dak id-dritt li kien kieku dan ikun ġie mwaqqaf jew estint qabel dik ir-reviżjoni jew skond xi ftehim jew bl-operat tal- liġi li kieku l-akkwist kontemplat bl-Att ma kienx seħħ.''.

Dan ifisser li kieku fl-1983 il-gvern ma ħax l-art u ċ-ċens kien jagħlaq, allura dan id-dritt għaċ-ċens ma jerġax jieħu ħajja ġdida.

Imbagħad subklawsola (3) tgħid hekk:

''Is-sidien ta' l-art għandhom jirreġistraw it-titolu tagħhom fir- reġistru ta' l-artijiet skond l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet, fi żmien tliet xhur minn dik ir-restituzzjoni.''.

Issa hawnhekk tista' tqum il-problema li semma l-Onor.

Gulia, li forsi jkun hemm tnejn min-nies li jgħidu li huma t-tnejn proprjetarji .....

(Interruzzjonijiet) Kollox se jerġa' lura għal li kien.

Dan ifisser li l- pubbliku li se jibbenefika minn dan il-Att, la se jkollu għalfejn jagħmel kuntratti u lanqas jordna dokumenti għax b'daqqa ta' pinna se jerġa' jsir is-sid hu u se jerġa' jibda jgawdi minn dawk id-drittijiet reali u personali li kellu qabel ma tteħditlu l-proprjeta' fl-1983.

Mr Speaker, issa x'jiġri f'każ li bejn l-1983 u s-sena 2001 min kien intitolat għall- kumpens ikun miet jew inkella jkun ittrasferixxa d-drittijiet tiegħu ta' kumpens b'att inter vivos?

F'każ li xi ħadd kien intitolat għal Lm1,000 ta' l-art li jkunu ħadulu miet u għandu l-eredi jew inkella jkun ittrasferixxa d-dritt tiegħu ta' Lm1,000 u biegħu lil ħaddieħor bi Lm800 għax ikun xeba' jistenna, il-persuna li tkun xtrat dak id-dritt ta' kumpens jew wirtet dak id-drit ta' kumpens, se tkun il-persuna intitolata li jiġi ttrasferit fuq isimha quddiem il-land registrar it-trasferiment ta' l-artijiet.

Għalhekk fi klawsola 5 għedna hekk:

''Meta l-persuni li mingħandhom l-art in kwestjoni tkun ġiet akkwistata jkunu ttrasferew id-drittijiet tagħhom għal kumpens lil xi persuna oħra sew b'att inter vivos jew causa mortis, it-trasferiment għandu, kemm-il darba ma jiġix xort'oħra miftiehem fl-att ta' trasferiment, jitqies li jkun it-trasferiment ta' art jew ta' interess ieħor fiha rappreżentat minn dawk id-drittijiet.''.

Malli ssir din ir-restituzzjoni kwalunkwe kumpens li kien dovut lis-sidien in virtu' ta' dan l-Att jispiċċa.

Ma rridux ninsew li meta fit-8 ta' Lulju ta' l-1992 għaddiet il-policy, it- tpartit kien se jsir mal-kumpens u allura qed nisirqu dak il-kunċett mill- parliamentary policy ta' l-1982 u qed nagħmluh fil-liġi biex nagħtu lura, mingħajr il-ħtieġa ta' kuntratt, dawk l-artijiet li l-gvern ma utilizzax u m'għandux skop pubbliku għalihom fi ħdan il-building development area.

Għalhekk fi klawsola 4 qegħdin ngħidu li:

''Malli ssir ir-restituzzjoni hawn qabel imsemmija, kull kumpens li titħallas bis-saħħa ta' l-Att, jew kull liġi oħra, lil xi persuna li tkun qegħda tippretendi xi dritt jew interess fuq jew f'xi art akkwistata bis-saħħa ta' l-artikolu 5 ta' l-Att, inkluż kull kumpens bi pretensjoni għal xi perjodu li matulu dik l-art ma kienitx fil- pussess tiegħu jew meta xi dritt fuqha ma kienx eserċitabbli, għandu jtemm milli jkun jista' jiġi mħallas.''.

Dan ifisser li dik il-persuna ma tibqax tippretendi kumpens la għall- valur ta' l-art u lanqas għall-perijodu li fih l-art kienet f'idejn il- gvern.

Issa jista' jinqala' każ rari li xi ħadd jgħid illi kieku ngħata kumpens kien jieħu aktar valur milli ngħata l-art lura.

F'dak il-każ dik il- persuna jkollha dritt tissostitwixxi kawża fi żmien sena minn mindu tgħaddi din il-liġi biex tikklejmja differenza bejn il-valur ta' l-art u l-valur tal-kumpens.

Dan huwa regolat mill-proviso ta' subklawsola 4(1) li jgħid hekk:

''Iżda meta, dwar xi art, dritt jew interess, persuna tkun tista' turi għas-sodisfazzjon tal-Qorti Ċivili, Prim'Awla, illi li kieku dik l-art jew dak id-dritt ma ġietx restitwita għandha kif hemm provdut fl- artikolu 3 ta' dan l-Att, il-kumpens li kien ikollha jedd għalih kien ikun akbar mill-valur ta' l-art, tad-dritt jew ta' l-interess imsemmija qabel fil-waqt tar-restituzzjoni, dik il-persuna jkollha jedd li titħallas id-differenza fil-valur, u fejn ebda art, dritt jew interess ma jkunu jistgħu jiġu restitwiti bis-saħħa ta' dak l- artikolu, il-kumpens li jitħallas bis-saħħa ta' dan l-Att, jew kull liġi oħra, għandu jibqa' jkun jista' jitħallas.''.

Dan ifisser li jekk hemm il-possibilita' li l-valur ta' l-art huwa inqas mill-kumpens li kien se jsir, allura f'dak il-każ din il-persuna tkun tista' titlob id-differenza u tagħmel il-kawża.

Naħseb li b'dan l-abbozz ta' liġi se nsolvu problema oħra ta' nies li ilhom 18-il sena jitolbu li ladarba l-gvern ma utilizzax l-artijiet tagħhom allura dawn għandhom jeħduhom lura.

Dan il-proċess se jiġi ffaċilitat permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Ġieli jiġri li tkun se tinfetaħ triq jew ikun se jsir xi proġett u l-gvern joħroġ dikjarazzjoni tal-President.

Malli toħroġ id-dikjarazzjoni tal-President, wara 14-il ġurnata , kif diġa' spjegajt, il-gvern ikun jista' jidħol fuq dik l-art u jkun jista' jibni dik it-triq imbagħad joħroġ in-notice to treat fejn joffri l-kumpens lill- persuni li l-art tagħhom tkun ġiet esproprjata - jien mhux qed ngħid x'jiġri fil-BDA Act imma x'jiġri taħt il-Land Acquisition Ordinance - imbagħad wara proċess li jista' jkun twil, anke għax l-ammont ta' kumpens jiġi kontestat, allura l-gvern isir il-proprjetarju.

Per eżempju, is-sena li għaddiet qassamna ħafna kumpens pero' jekk wieħed iqis l-ammonti li għad għandu jagħti l-gvern isib li dawn huma ħafna aktar.

Huwa veru li Lm5 miljun huma aktar minn Lm0.25 miljun jew Lm0.3 miljun li l-gvern kien jagħti madwar għaxar snin ilu, imma ħdejn l-ammont li għandu jagħti ta' artijiet li ilhom li ttieħdu għexieren ta' snin, dan xorta jibqa' ammont relattivament żgħir.

Jiena kburi li żidtu għal Lm5 miljun u nisperaw li nagħmel l-isforzi kollha biex jibqa' ammont għoli pero' xorta waħda jibqa' ammont żgħir ħdejn dak li għandu jagħti l-gvern.

Pero' ġieli jinqala' l-każ fejn il-gvern ikun ħa biċċa art, ikun ħareġ id- dikjarazzjoni tal-President u mbagħad ir-roads department jgħid li min kien se jagħmel dak il-proġett fl-interess pubbliku ma jkollux bżonn aktar dik l-art.

Hemmhekk is-soluzzjoni hija faċli għax ġaladarba l-gvern għadu ma akkwistax il-proprjeta', kulma jagħmel huwa li jerġa' jibgħat il- karti lura lill-ministru u l-ministru jibgħathom lura lill-President ta' Malta.

U bħalma l-President ta' Malta jkun iffirma li jieħu l-art, dan jirrilaxxa l-art mingħajr ebda komplikazzjonijiet.

Il-komplikazzjonijiet iqumu meta bil-liġi tkun ħadt il-proprjeta' u trid tagħtiha lura b'kuntratt.

Issa aħna hawnhekk qed ngħidu li ladarba l-gvern ħa l-art b'faċilita' kbira, għandu jagħtiha lura b'faċilita' kbira wkoll.

Mr Speaker, m'hawnx xi ammont kbir ta' nies li nistgħu nirrilaxxawlhom l- art imma hemm ammont ta' nies biżżejjed li jiġġustifika li nagħmlu dan l- abbozz ta' liġi.

Jidhirli li ladarba ilhom jistennew 18-il sena, l-inqas li nistgħu nagħmlu huwa li ngħaddu dan l-abbozz ta' biex il-proprjeta' tingħatalhom lura mingħajr ħafna hassle u dewmien burokratiku.

Issa jekk ikun hemm xi kwestjoni bejniethom dwar ta' min hi dik l-art, dik għandhom isolvuha bejniethom għax il-gvern mhux se joqgħod jaħli l-ħin fuq kwestjonijiet ta' bejn l-aħwa u bejn nies li jista' jkollhom pretensjonijeit differenti fuq dik l-art.

Wara kollox hu jkun żvesta ruħu minn dik il-proprjeta'.

Mr Speaker, nispera li din is-sena stess nipproponi abbozzi ta' liġi oħra biex insolvu problemi li ilu jiffaċċja kull ministru li jkun responsabbli mil-lands.

Nista' ngħid li għadna kemm għaddejna abbozz ta' liġi dwar l- amministrazjzoni ta' ċerti fondazzjonijiet biex art amministrata mill-gvern u li ilha amministrata minn żmien l-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann jeħodha over ħalli fejn inbnew housing estates inkunu nistgħu nittrasferixxu l-proprjeta' lill-inkwilini tal-flats.

Qed nagħmlu wkoll dan l-abbozz ta' liġi biex dawn in-nies li ilhom snin twal jistennew li jieħdu lura l-proprjeta' tagħhom li ma ġietx utilizzata għal skop pubbliku, jeħduha lura bl-istess mod kif itteħditilhom.

Imbagħad jibqa' kwestjonijiet oħra ta' proprjeta' li ġiet esproprijata mill-gvern fis-sens li ħarġet id-dikjarazzjoni tal-President u allura l-gvern qed jużaha għal skop pubbliku pero' minħabba problemi legali u kontestatazzjoni min-naħa tas-sidien, għadu m'akkwistax dik il-proprjeta'.

Il-gvern, jidhirli fl-1989, kien emenda l-liġi biex ikun jista' jiddepożita l-flus il-qorti u jsir proprjetarju ta' l-artijiet, jiġifieri jagħmel ċedola ta' depożitu, jiddepożita l-flus il-qorti u jsir is-sid ta dik il-proprjeta' mingħajr preġudizzju għal pretenzjonjiet tas-sidien li jitolbu ammont akbar.

Pero' għallinqas il-gvern ikun akkwista l- proprejta'.

Din is-sistema għandha d-difett li biex tagħmel iċ-ċedola trid tagħmel in-notice to treat.

Ma tistax tpoġġi l-flus il-qorti qabel ma tkun ħriġt in-notice to treat u toffri l-kumpens lill-individwi.

Issa biex toħroġ in-notice to treat trid tkun taf l-ismijiet tas-sidien kollha għax malli tħalli lil wieħed barra, x'jiġri?

Dak il-wieħed jgħid li ma ġiex notifikat bin-notice to treat u mbagħad igħaddu s-snin u l-liġi tgħidlek li l-valur jiġi ffriżat biss bil-ħruġ tan-notice to treat.

Ejja ngħidu li ħarġet notice to treat fl-1980 u tħalla wieħed barra li jiskopruh wara 15- il sena.

F'dan il-każ, lil din il-persuna jinnotifikawha bin-notice to treat pero' din tista' titlob kumpens bil-prezzijiet ta' l-1995 mhux bil- prezzijiet ta' l-1980.

Għalhekk kulmin għandu ftit sens legali, biex ma ngħidx sens komun, jipprova jagħmel minn kollox biex in-notice to treat iwaqqagħha għax jekk jagħmel hekk wara 20 sena jkun iggwadanja l- inflazzjoni fil-valur ta' dik l-art għal 20 sena.

X'ġara minħabba l-kwestjoni tan-notice to treat, Sur President?

Ġara li għandna ċapep kbar ta' artijiet li ebda gvern ma tgħaddilu minn moħħu li jitlaqhom minn idejh għax illum fuqhom inbnew housing estates u infetħu toroq.

Teknikament għalkemm il-gvern jista' juża dawn l-artijiet kif irid u għandu l-vantaġġi u d-drittijiet fuqhom – jista' jikrihom, jista' jibni madwarhom, jista' jiftaħ toroq ̧ jista' jiftaħ ġonna u jħawwel siġar – mhuwiex il-proprjetarju u allura ma jistax jittrasferixxi għax ħadd ma jista' jittrasferixxi xi ħaġa li m'għandux.

Nispera li din il-problema nsolvuha billi nibbilanċjaw iż-żewġ drittijiet jiġifieri d-dritt ta' dak li jkun jikkontesta l-ammont ta' kumpens u jkun jista' jikkontesta jekk art itteħditx fl-interess pubbliku pero' fl-istess ħin il-gvern ikun irid isir is-sid partikolarment ta' proġetti ta' housing.

Huwa hemmhekk fejn għandna problema kbira għax billi l-gvern ma jkunx għadu sar proprjetarju ta' ġnien, il-ġnien mhux se jittrasferih bi proprjeta' lil ħaddieħor.

Per eżempju, fuq il-housing estates hemm ċerti skemi u l-intenzjoni ta' kull gvern hija li numru akbar ta' nies isiru sidien ta' darhom.

In-nies ma jkunux jafu b'dawn l-intriċċi legali kollha fejn ikollok blokk bini f'housing estate li għax inzerta nbena fuq art tal-gvern ma jkunx hemm problemi u l-inkwilini jistgħu jsiru s-sidien ta' l-appartamenti tagħhom u mbagħad ftit metri 'l bogħod ikun hemm blokk ieħor li jkun inbena fuq art esproprjata mill-privat u għax il-gvern ikun għadu ma akkwistax il- proprjeta' ta' dak il-blokk, l-inkwilini ma jkunux jistgħu jsiru sid ta' darhom.

Uġigħ ta' ras oħra hija l-miżura tal-possession and use.

Fl-1987 dan il- gvern kien iddeċieda li possession and use ma jinħarġux iktar u fil-fatt dawk li ħarġu – kien hemm xi waħda jew tnejn - qlibnihom għal absolute purchase.

Kien hemm każ wieħed partikolari ̧ jidhirli ta' Santa Liena ta' Bormla, fejn il-gvern kellu bżonn li jibni dak il-proġett malajr u peress li kellu bżonn li jieħu l-pussess malajr, ħareġ il-possession and use.

Pero' l-gvern kien qal li għalkemm għandu dritt legali li joħroġ il- possession and use m'għandhomx jibqgħu joħroġu l-possession and use għax b'hekk tkun qed tieħu l-pussess tal-proprjeta' u ma tkunx qed tħallsu tagħha daqslikieku tkun ħadtha bl-absolute purchase.

Issa l-gvern ma jistax idawwar l-arloġġ lura u jirrevoka l-possession and use jew jaqlibhom kollha bl-absolute purchase għax saru ħafna minn dawn, fosthom il-proġett kollu tal-Laqxija u t-triq kollha tal-Marsa li nbniet fl-1973.

Għalhekk huwa impossibbli li l-gvern jirrinunzja b'lura għal possession and use li ħarġu.

Legalment il-gvern għandu kull dritt li joħroġ possession and use imma bħala policy mhux se joħroġ possession and use aktar u fejn inħarġu ̧ se jaqlibhom għal absolute purchase.

Per eżempju, każ ta' possession and use minnhom kienet soġġetta għal kawża li marret lura għall-1958.

Allura f'dan il-każ inħallsu l-valur ta' dak il-possession and use ta' 44 sena?

Naħseb li l-ebda gvern ma jista' jsolvi din il-problema faċilment.

Se nipprovaw naraw x'nistgħu nagħmlu billi forsi nħajru lin-nies jifdu l-possession and use b'xi kondizzjonijiet pero' din hija problema għax hemm housing estates li nbnew fuq art tal- possession and use li għalihom m'hemm ebda soluzzjoni ħlief li l-gvern jakkwisa l-art biex imbagħad jittrasferixxi l-proprjeta' lill-inkwilini.

Dawk li jkunu ħaduhom by absolute purchase il-problema hija jekk għandhomx iħallsu "X" jew "X" plus 2 bħala kumpens u mbagħad ikollok il-problema tad-dewmien.

Mr Speaker, għalkemm il-possession and use jagħti ħafna drittijiet lill- gvern, ma jagħtix id-dritt tal-proprjeta' u allura l-gvern ma jkunx jista' jgħaddi l-proprjeta' lil ħaddieħor.

Fil-fatt ħafna inkwilini li bnew fuq dawn l-artijiet għadhom bil-konvenju għax il-gvern ma jistax jagħmel il- kuntratt ladarba l-proprjeta' m'hijiex tiegħu.

Per eżempju, jien iltqajt ma' nies li ilhom 20 sena bil-konvenju u dawn bnew huma stess a spejjes tagħhom u allura lanqas biss tgħaddilhom minn moħħhom li l-art mhijiex tagħhom.

Ovvjament dawn in-nies huma protetti fis-sens li ħadd ma jista' jaqlagħhom 'il barra għax il-gven għandu titolu ta' pussess fuq dik l-art li toħroġ mill-ordni tal-President imam peress li l-gvern ikun għadu ma akkwistax l-art allura ma jistgħux isiru proprjetarji mija fil-mija.

Din hija uġigħ ta' ras għal kull ministru li jkun responsabbli mill-artijiet u naħseb li wasal iż-żmien li jkollna l-kuraġġ li niffaċċjaw dawn il- problemi.

Nittama li fl-iqsar żmien possibbli nkun nista' nressaq abbozz ta' liġi f'dan is-sens kif għamilna kemm għar-rigward tal-fondazzjonijiet kif ukoll dwar ir-restituzzjoni ta' artijiet li kienu meħuda mill-building development areas.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, l-oppożizzjoni taqbel li l-problemi li għadu kif semma l-ministru nsolvuhom, pero' ma jfissirx li għax naqblu ma nistgħux nagħmlu ċerta kritika biex l-affarijiet isiru kif suppost.

Per eżempju ̧ huwa tajjeb li dawk l-artijiet tal-BDA jgħaddu għand is-sidien oriġinali tagħhom bl-istess proċedura li kienu għaddew għand il-gvern, imma naħseb li wieħed irid joqgħod attent minn ċerti affarijiet.

Qed ngħid dan għax illum il-ġurnata qed isiru l-pjani lokali u allura wieħed irid joqgħod attent jekk fuq ċerti artijiet ikunx se jsir żvilupp ta' interess nazzjonali.

Jien ma nafx jekk dan itteħidx in konsiderazzjoni, pero' mill-ftit li naf jidher li dawn l-affarijiet ma kenux qed jagħtu kashom.

Tajjeb ukoll li nistaqsu jekk fuq dawn l- artijiet li se jingħataw lura lis-sidien jistax isir żvilupp.

Qed ngħid dan għax jekk skond il-pjani lokali fuqhom ma jistax isir żvilupp, żgur li se jkun hemm konflitt.

Filwaqt li huwa tajjeb li dawn il-pjani lokali ma jeħdux fit-tul, min-naħa l-oħra lanqas huwa sewwa li ngħaġġlu u nagħmlu ċerti żbalji.

Fir-realta' ħafna minnhom dawn mhumiex pjani lokali imma huma pjani reġjonali għax jinkorporaw aktar minn lokal wieħed.

Ngħid għalija jien ma nistax nifhem kif il-gvern qed jaqta' barra l-pjani reġjonali.

Jista' jkun li qed jagħmel hekk biex forsi jnessi li kien gvern Laburista li għamel l-ewwel pjan reġjonali għan-naħa ta' isfel ta' Malta, pjan li kien qabel miegħu kulħadd, kemm il-partiti politiċi, kemm entitajiet mhux governattivi kif ukoll għaqdiet oħra li m'humiex fil-politika.

Minkejja li l-Partit Nazzjonalista kien wiegħed li jekk jitla' fil-gvern dan il-pjan se jwettqu, fir-realta' dan il-pjan warrbuh fil-ġenb u minnu m'huma qed jipprovaw iwettqu xejn, allavolja li l-gvern jaf li dak li hemm f'dak il- pjan huwa tajjeb għan-naħa ta' isfel ta' Malta u huwa l-aħjar soluzzjoni biex jiġu solvuti ċerti problemi soċjo-ekonomiċi.

Jien persważ li l-Onor.

Charles Mangion li għal xi żmien kien responsabbli minnu jista' jitkellem dwar dan ukoll.

F'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed ngħidu li l-gvern se jagħti lura l-artijiet lis-sidien tagħhom, pero' issa l-gvern irid joqgħod attent li l-artijiet li għandu jiġu utilizzati fl-aħjar interess tal-pajjiż speċjalment illum il-ġurnata meta l-art dejjem qed tonqos.

L- aspett ambjentali jista' jiġi affettwat mill-iżvilupp li qed isir u allura huwa importanti li l-gvern jara kif jikkontrolla ħalli ma jkunx hemm impatt negattiv fuq l-ambjent.

F'ħafna każi huwa l-gvern stess li jagħti l- artijiet għall-iżvilupp.

Sa hemmhekk m'hemm xejn ħażin speċjalment jekk l- art li jkun se jagħti tkun se tiġi utilizzata għal żvilupp industrijali u allura jinħolqu l-impjiegi, pero' l-gvern għandu jieħu ħsieb ukoll l- aspett ambjentali u x'effett dan se jkollu fuq iċ-ċittadini.

Ladarba l- gvern ġie mtella' mill-poplu għandu jara x'inhu jgħid u x'inhu jħoss il- poplu dwar żvilupp li jkun se jsir fuq art tal-gvern.

Per eżempju, hawnhekk nixtieq insemmi l-impjant li jridu jibnu f'Ħal Kirkop.

Kif jaf kulħadd, iċ-ċittadini ta' Ħal Kirkop ma jridux li dak l-impjant isir hemmhekk għax jemmnu li se jintlaqtu negattivament, u allura l-gvern għandu jara jsibx alternattiva oħra li ma tħallix impatt negattiv fuq iċ- ċittadini tagħna.

Huwa veru li l-permess toħorġu l-awtorita' ta' l- ippjanar, imma l-art hija tal-gvern u allura l-art hija taċ-ċittadin.

Fil-każ ta' Ħal Kirkop nista' ngħid li kien hemm sites alternattivi oħrajn.

Għalhekk irridu noqgħodu attenti li ma nibqgħux mexjin bis-sistema li għax l-awtorita' ta' l-ippjanar tkun ħarġet permess, il-gvern ma jagħmel xejn meta l-art tkun tiegħu.

Eżempju ieħor huwa l-permess li ħarġet l-awtorita' ta' l-ippjanar biex fil- Mellieħa tinbena pompa tal-petrol meta hemm alternattivi oħra fejn wieħed jista' jagħmel din il-pompa.

Ladarba l-maġġoranza taċ-ċittadini din ma jriduhiex għax se tkun ta' detriment għalihom, il-gvern għandu jikkonsidra area oħra li tkun aċċettabbli.

Il-gvern għandu kontroll assolut fuq l-art tiegħu mhux billi jkun inħareġ il-permess.

Jien qed nitkellem fuq dawn l-affarijiet għax aktar ma jgħaddi żmien aktar qed tonqos l-art.

Jidher evidenti li llum qed issir pressjoni biex artijiet li fuqhom ġie deċiż li ma jsirx bini, fil-fatt jingħataw għall-bini.

Din il-pressjoni qed tħalli riżultati negattivi mill-aspett ambjentali u allura wieħed irid joqgħod attent.

Hawnhekk nixtieq insemmi l-kwestjoni tal-wied tal-Kalkara li bdiet fl-1994 meta beda x-xogħol fuq il-Grand Harbour local plan.

Niftakar li fl-1995 kien hemm xi rapporti li kien hemm xi kwestjonijiet ukoll mid-dipartiment tad-drenaġġ, għax aktar tard irriżulta li minn hemmhekk jgħaddi d-drenaġġ kollu li jibqa' sejjer għal Wied Għammieq, pero' minkejja dan fl-istructure plan kien hemm indikat li hemmhekk kien se jsir żvilupp tal-bini.

Min-naħa l-oħra fl-1996 kienet ħarġet call għall- owners biex jindikaw min għandu interess f'dik is-site u fil-fatt hekk kienu għamlu, imbagħad aktar tard kompla sar l-istudju.

Biex ma ntawwalx, fl-1997 kien ġie deċiż li fil-Grand Harbour local plan ma jsirx l- iżvilupp li kien indikat li jsir.

Pero' għadda ż-żmien u erġajna ġejna taħt gvern Nazzjonalista u f'daqqa waħda irriżulta li kien hemm xi spekulatur li kellu interess li jagħmel xi żvilupp u dan applika għall- permessi.

Issa jien kont għamiltha ċara fl-awtorita' ta' l-ippjanar li l- applikazzjonijiet li saru meta kien hemm indikat li fil-parti fejn hemm il- mina tal-Kalkara seta' jsir bini, għandna nikkonsidrawhom għax hemmhekk in- nies kienu xtraw il-plots biex jibnu meta kien hemm il-permess għall-bini - mingħalija dawn kienu ħamsa b'kollox - pero' s-sena li għaddiet waslet applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar u filwaqt li ħadd ma kien qed jgħid xejn fuq dan it-tibdil li se jsir fil-Grand Harbour local plan, f'daqqa waħda kienet qed tinħema xi ħaġa f'dan il-pjan u kien se jsir xi tibdil fil-wied tal-Kalkara.

Fil-fatt hekk kien għax irriżulta li fl-1999 il-gvern Nazzjonalista kien qed jitlob biex hemmhekk jerġgħu joħorġu l-permessi għall-iżvilupp u ġara li dawk li kellhom interess għax kienu xtraw xi plots u li kienu applikaw, ġew informati b'dan kollu pero' l- kunsill lokali tal-Kalkara ma ġiex ikkonsultat.

Ovvjament meta l-kunsill lokali sar jaf b'dan mill-ewwel kien ċempel lill- awtorita' ta' l-ippjanar biex jara għalfejn ma ġiex ikkonsultat pero' wara li għamel pressjoni beda jiġi konsultat.

Pero' jidher ċar li minkejja li dik l-area hija ta' ċertu valur ambjentali u minkejja li kien hemm ħafna oġġezzjonijiet biex fil-wied tal-Kalkara ma jsirx żvilupp, il-gvern qed iwebbes rasu u jidher determinat li l-iżvilupp se jagħmlu u allura dawk il- konsultazzjonijiet li se jkun hemm se jkunu finta.

Nixtieq infakkar ukoll dak li kien qal l-Onor.

Ninu Zammit fiż-Żurrieq meta kien qal li dawk l-artijiet li s'issa ma kienx seta' jsir bini fihom, se jkunu jistgħu jiġu żviluppati.

Dakinhar kienet qamet għagħa u anke jien kont irrispondejtu pero' hu pprova jdawwar id-diskors.

Fil-fatt wara li l- istudju li kienet għamlet l-awtorita' ta' l-ippjanar kien jindika li għandna art li hija tajba għall-bini għal 20 sena oħra - hawnhekk l- awtorita' ma ħaditx in konsiderazjzoni d-djar vojta li hemm mhux okkupati - is-segretarju parlamentari kien qal li mhux se joħorġu aktar artijiet għall-bini; jiġifieri kkonferma dak li qalet l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Pero' minkejja dan illum qed naraw li bil-pjani lokali anke green areas se jiġu żviluppati u hawnhekk wieħed bilfors jistaqsi għalfejn qed jiġri hekk.

Għalhekk intenni li d-dipartiment ta' l-artijiet għandu jara li l- artijiet li għad fadlilna, nieħdu ħsiebhom u nutilizzawhom u mhux isir żvilupp bl-addoċċ fihom li jħassar l-ambjent.

Barra minn hekk id- dipartiment ta' l-artijiet, li kif qal il-ministru m'għandux flus biżżejjed, għandu jara li l-flus li huma dovuti lilu jdaħħalhom u mhux ikun hu stess li jagħti skandlu.

Per eżempju, hawnhekk nixtieq insemmi l-każ speċifiku ta' workshop li hemm barra mill-mina ta' Lascaris Wharf li minkejja li qiegħed b'kera ta' Lm1,230 lid-dipartiment ta' l-edukazzjoni, dan fil-fatt qiegħed għand xi ħadd privat li ma jħallas l-ebda kera.

Barra minn hekk id-dawl li jintuża hemmhekk mhuwiex bil-meter.

Dawn l-affarijiet jafuhom l- awtoritajiet pero' ma jitteħdux passi.

Għalhekk id-diskors li jingħad min- naħa tal-gvern ma jistax jittieħed bis-serjeta'.

Kif jista' jkun li temmen li qed iddaħħal l-accountability u l-effiċjenza u mbagħad tara każi bħal dawn?

Għalhekk wieħed irid jara li dak li hu dovut lid-dipartiment jidħol u ċ-ċittadin jieħu dak li huwa dovut lilu mhux imbagħad liċ- ċittadini l-oħra nsalbuhom.

Ma jistax ikun li lil ċerti nies inħallihom jagħmlu li jridu.

Ma jistax ikun li nimxu b'dan il-mod.

Qabel nagħlaq nixtieq intenni li hemm bżonn li nsibu bilanċ bejn l-ambjent u l-iżvilupp għax minkejja li jsir ħafna diskors fir-realta' ma jsir xejn.

Barra minn hekk irridu noqgħodu attenti li meta art tal-gvern tkun se tittieħed għall-iżvilupp iċ-ċittadin għandu dritt isemma' leħnu u jinstema'.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, bħalissa din il-Kamra qed titkellem fuq riżors li huwa limitat u mfittex ħafna f'pajjiżna u allura fih innifsu joħloq ċerti restrizzjonijiet.

Jien nifhem l-ispirtu ta' dan l-abbozz ta' liġi li dik l-art li ma ntużatx tingħata lura lis-sidien oriġinali, pero' meta titkellem fuq art hawn Malta bla ma trid titkellem fuq l-iżvilupp.

Issa meta nitkellmu fuq żvilupp pjuttost inkunu qegħdin nitkellmu fuq żvilupp ta' bini forsi minħabba l-fenomenu, li ma nafx nispjegah, li f'dawn l-aħħar snin il-prezz tal-proprjeta' sploda 'l barra minn kull propozzjon u allura sar suq li jħajjar lil dak li jkun jidħol fih għax ovvjament jekk tiġik tajba - u ħafna drabi tiġik tajba - tagħmel sold malajr.

Il- punt li nixtieq nagħmel jien forsi jmur aktar 'il bogħod minn sempliċement l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, pero' ovvjament għandu x'jaqsam ukoll mal-kwestjoni ta' l-art f'pajjiżna.

Niftakar li meta kien hemm l-ewwel structure plan, minn din in-naħa konna kkritikajna l-fatt li filwaqt li dan jitkellem fuq pjani ta' żvilupp - u llum nafu li ħafna minn dawn il-local plans u pjani aktar estiżi qegħdin jitħaffu ħalli jkunu lesti - kien hemm ftit kien diskors fuq art imħollija għal dak li huwa social housing.

Illum il-pajjiż żviluppa u filwaqt li jibqa l-bżonn ta' social housing, m'hemmx dubju li min jiltaqa' man-nies jaf kemm sfortunatament għad hawn min mhuwiex kapaċi jkollu d-dar tiegħu.

Pero' jibqa' l-fatt li aktar importanti mill-provvista ta' djar mill-gvern għal dawk li ma jistgħux ikollhom id-dar tagħhom, żviluppa fenomenu wkoll tax-xiri ta' proprejta' u djar minn dawk li llum qegħdin fil-middle income group, in-nies li għall-grazzja ta' Alla telgħu kemm kemm 'il fuq mill- minimum wage earning u minn dak li huwa l-grad soċjali u jfittxu li jkollhom id-dar tagħhom, il-flat tagħhom jew il-maisonette tagħhom ħalli jkunu indipendenti.

Dan huwa fenomenu pożittiv u ta' min jinkoraġġieh għar- raġuni li dawn qegħdin imorru 'l bogħod milli jibqgħu piż fuq dahar il- gvern biex jipprovdilhom is-social housing.

Pero' meta mbagħad dan l-iżvilupp soċjo-ekonomiku jaħbat ma' l-l-iżvilupp, jekk tgħidlu żvilupp, tan-nuqqas ta' availability ta' art li dejjem qed tonqos u mal-prezzijiet ta' l-art jew tal-bini li dejjem qed jogħlew, hemmhekk tinħoloqlok problema oħra għax għalkemm tkun irranġajt il-klassi soċjali tiegħek, il-qligħ tiegħek u l-istandard of living tiegħek, tiġi ffaċċjat b'dawn il-prezzijiet.

Jien m'iniex kompetenti biex ngħid jekk il- prezzijiet humiex inflated jew le pero' huwa fatt li llum il-prezzijiet huma xi ħaġa straordinarja.

Dan jista' jsegwi mil-liġi sempliċi tas-suq fejn għandek il-provvista u għandek it-talba.

Jekk għandek oġġett li ħafna jriduh, il-prezz tiegħu se jitla' u min-naħa l-oħra jekk għandek ħafna oġġetti li ħadd ma jridhom, il-prezz tagħhom se jinżel.

Dan huwa abbozz ta' liġi sempliċi ħafna u għalhekk fil-bidu jien għidt li l-ammont ta' l-art f'pajjiżna huwa limitat u mhux se jikber jekk ma niddeċidux, fl-aħħar mill- aħħar, li bil-materjal tal-Magħtab nagħmlu xi gżira oħra jew inkabbru x- xtut tagħna.

Pero' dik hija xi ħaġa oħra.

Li rrid ngħid jien huwa li għalkemm aħna qegħdin nitkellmu fuq sitwazzjoni preżenti, nafu li skond dan il-gvern, pajjiżna miexi għal sitwazzjoni fejn irid jadotta liġijiet oħra u biex ikun hemm żviluppi kostituzzjonali li żgur se jkollhom impatt fuq dan il-bilanċ, jekk tgħidlu bilanċ, li jeżisti fuq it-talba u l-provvista, fuq il-prezzijiet li jirriżultaw minn din it- talba u provvista minn din il-liġi tas-suq.

Illum għandek gvern li miexi lejn sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea li għandha ċerti regoli li tiddisturbalek u tħarbatlek dan il-bilanċ kollu.

Jien nifhem li l-ministru u l-gvern suppost għamlu studji dwar x'se jkun l-impatt ta' deċiżjonijeit bħal dawn fuq is-suq tal-proprjeta' u fuq is-suq ta' l-art Maltija u jien nixtieq li għallinqas ikollna ftit informazzjoni dwar x'irriżulta.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax wieħed mill-prinċipji fundamentali ta' l-Unjoni Ewropea, li dan il-gvern qed jgħid li se nkunu hemmhekk ma ndumux, kull persuna li tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea għandha d-dritt li tixtri u tinnegozja proprjeta' fil-pajjiżi kollha li jiffurmaw parti minn dik l-Unjoni Ewropea.

Jien nista' nibgħat flusi f'liema pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea rrid, nista' ninvesti f'liema pajjiż ta' l-Unjoni Ewropea li rrid u nista' nixtri u ninnegozja proprjeta' fejn irrid fl-Unjoni Ewropea.

Dan il-kunċett kien ilu hemmhekk mill-bidu nett, mit-trattat ta' Ruma u huwa mniżżel bħala wieħed mill-erba' libertajiet funadamentali, il-four fundamental freedoms, li fuqhom huwa mibni s-suq komuni ta' l-Unjoni Ewropea għax hemm ċerti implikazzjonijiet.

Il-fatt jibqa' li sal-lum f'pajjiżna, ix-xiri ta' proprjeta' mill-barranin huwa kkontrollat u jien għalhekk għamilt enfasi li bix-xenarju ta' sħubija sħiħa ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea li jrid il- gvern tal-ġurnata, kull ċittadin ta' l-Unjoni Ewopea għandu d-dritt jixtri l-proprjeta' hawn Malta, ikollu d-dritt li jiġi joqgħod hawn Malta, ikollu d-dritt li jinnegozja l-proprjeta' hawn Malta u jkollu dritt li jixtri biex jikri l-proprejta' hawn Malta.

Din hija parti essenzjali mill-kunċett tal- libertajiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Sal-lum aħna għandna liġijiet fosthom l-Immovable Property Act, Kap 246 tal-Liġijiet ta' Malta, li l-investiment dirett fir-real estate, fil- proprjeta', fl-art u fil-bini hawn Malta minn min mhuwiex resident hawn Malta, huwa regolat b'dan l-Att.

Din hija liġi amministrata mill-ministeru tal-finanzi u l-iskop tagħha huwa li ma jkunx hemm spekulazzjoni fl-art, fil-proprjeta' u fil-bejgħ u fix-xiri tal-proprjeta'.

Taħt din il-liġi, non-residents barranin - issa hawnhekk ma rridx ninftiehem li aħna nibżgħu mill-barranin jew inkella aħna nobogħduhom jew ma rrirriduhomx fostna imma hemm dak li hu Malti u dak li hu barrani - jistgħu jixtru proprjeta' taħt numru ta' ċirkostanzi fosthom li jrid ikollhom il-permess tal-ministru, li jużaw dik il-proprjeta' bħala residenza personali jew inkella jkun hemm xi proġett approvat mill-gvern biex jagħmlu proġett turistiku jew industrijali skond il-pjanijiet tal-gvern jew taħt ċerti ċirkostanzi li jkunu stipulati mil-minisru tal-finanzi.

Dan huwa l-kontroll li pajjiż sovran bħal Malta jagħmel fuq il-barranin biex jissalvagwarda l- proprjeta' tal-bini minn barranin ħalli dawn ma jiġux hawn Malta jispekulaw il-proprjeta' u jużawha b'mod differenti.

Nerġa' ntenni li sal-lum għad għandek id-dritt li tiddistingwi bejn dak li hu Malti u dak li mhux Malti pero' bi sħubija fl-Unjoni Ewropea teoretikament, kull ċittadin ta' l-Unjoni Ewropea - Svediż, Fillandiż, Ingliż, Taljan, Franċiż u għada pitgħada forsi anke Pollakk, Ungeriż u Ċek - ikollu dritt, skond it-trattat, li jiġi f'pajjiżek biex jixtri l- proprjeta' u jinnegozjaha.

Jien m'iniex qed ngħid li din hija xi ħaġa li l-gvern tal-ġurnata ma tax kasha għax aħna kemm-il darba konna ngħidu li waħda mill-affarijiet li aħna ma naqblux ma' sħubija fl-Unjoni Ewropea hija għaliex hemm ċerti obbligazzjonijiet li meta nimplimentawhom fuqna se jkollhom effett negativ fuq pajjiżna.

Fil-fatt il-qasam tax-xiri tal- proprjeta' mill-barranin huwa wieħed mill-oqsma li lilna jinkwetana fix- xenarju ta' sħubija sħiħa ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt jien nixtieq nagħmel reviżjoni żgħira ta' x'intqal mill-Gvern Malti u fir- rapporti rigward din il-kwestjoni ħalli nagħti stampa ċara ta' x'kien qed jiġri, Sur President.

Jekk immorru għall-ewwel rapport ta' l-updating ta' l-avis - hawnhekk qed nirriferi għar-rapport li jmur lura għall-Frar ta' l-1999 - insibu li hemmhekk il-Kummissjoni Ewropea tinnota li l-Gvern Malti għadu qed iċaħħad, bil-liġijiet tiegħu, lil min mhux residenti, li jixtri real estate u qed tgħidlu li hemm bżonn li dan jinfetaħ ħalli jkun hemm dan il- potenzjal.

Fil-fatt f'dan ir-rapport jingħad li Malta għandha tadotta kalendarju ċar u timbarka b'aktar determinazzjoni fuq il-liberalizzazzjoni ta' dan is-suq billi tibda tneħħi r-restrizzjonijiet li jeżistu fuq inward and outward capital flows.

F'Ottubru ta' l-1999, fil-composite paper li għamlet l-Unjoni Ewropea bħala rapport ta' x'kien qed jiġri, intqal hekk: "There has been little progress in the adoption of key internal market legislation.".

- u fost ħwejjeġ oħra jissemma l-free movement of capital.

Issa jekk immorru għal kif inhu mqassam f'moħħ l-Unjoni Ewropea, il-moviment tal- kapital, insibu li dan qiegħed f'erba' kategoriji.

Fl-ewwel kategorija nsibu b'mod partikolari d-direct investments li dwarhom aħna m'għandniex problema għax aktar ma jiġu flus, aktar ikun hawn investiment hawn Malta.

Imbagħad jissemmew l-investments in real estate, jiġifieri investiment fil- proprjeta' fejn jista' jkollok l-ispekulazzjoni.

Fil-fatt għalhekk il- kummissjoni kull darba tenfasizza li qegħdin lura f'din il-kwestjoni kollha.

F'Ottubru ta' l-1999 fl-accession partnership, rigward free movement of capital, lill-Gvern Malti l-Kummissjoni Ewropea qaltlu biex jadotta kalendarju preċiż ħalli jkollu free movement tal-kapital.

Imbagħad bħala medium term qaltlu biex ineħħi r-restrizzjonijiet li jkun fadal fuq inward and outward capital flows biex ikollu liberalizzazzjoni kompleta.

Jekk immorru aktar tard u niġu għal Ottubru ta' l-1999 fl- enlargement strategy paper - dawn huma kollha dokumenti li ħarġu kemm ilna għaddejjin b'din il-kwestjoni kollha ta' l-Unjoni Ewropea - insibu li l- Kummissjoni Ewropea kkummentat li minkejja ftit progress fuq il-moviment liberu tal-kapital u servizzi, "much remains to be done to align Maltese legislation in these areas".

Jiġifieri fadal ħafna x'isir biex il-liġijiet Maltin jiġu konformi ma' din il-kwestjoni.

Malli l-Gvern Malti beda jagħmel l-iscreening, jiġifieri dak l-eżerċizzju li fih ikunu jistgħu jqabblu l-liġijiet ta' Malta mal-liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea, fis-17 ta' Diċembru ta' l-1999 il-Gvern Malti ħareġ press release li se nikkwota minnha.

Dan qal li:

"Fost il-punti ewlenin li ġew diskussi matul din is-sessjoni kien hemm il-kwestjoni tax-xiri ta' proprjeta', li skond ir-regoli ta' l-Unjoni Ewropea huwa settur li għandu jiġi lliberalizzat.

Dwar dan, id- delegazzjoni Maltija spjegat li l-Gvern Malti bħalissa qed jistudja s- sitwazzjoni fid-dawl tan-negozjati li se jibdew is-sena d-dieħla.".

F'Jannar tas-sena 2000, fir-regular report 2000, min-naħa tal-kummissjoni intqal li:

"The acquisition of certain types of real estate by non-residents and inward direct investments in certain sectors remain issues of concern as regards the adoption of the acquis.".

Mela l-Unjoni Ewropea qed tgħid li l-akkwist ta' ċerti tipi ta' proprjeta' hawn Malta minn dawk li m'humiex residenti huwa inkwetanti għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-adozzjoni tar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewroepa.

Meta ġejna għall-pubblikazzjoni ta' l-ewwel programm nazzjonali għall- adozzjoni ta' l-acquis mill-Gvern Malti, fejn ingħata programm ta' pjan kif se jadotta r-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea - dan ħareġ fi Frar tas- sena 2000 pero' domna ma ddiskutejnieh - sibna li l-gvern qal hekk:

''Special arrangements may be required ..."

- ta' min jinnota li hawnhekk mhux ''will be required'' għandna imma ''may be required''; jiġifieri mhux hemm bżonn imma jista' jkun hemm bżonn -

"...... as regards acquisition of immovable property in view of the specific domestic characteristics.".

Hawnhekk qed jingħad li jista' jkun hemm il-bżonn li nitolbu arranġamenti speċjali bħala Malta mill-Unjoni Ewropea dwar l-akkwist ta' proprjeta' immobiljarja minħabba karatteristiċi domestiċi ta' pajjiżna.

Hawnhekk ingħad ukoll li bħala medium term, kull kontroll li jkun hemm fuq il- kambju jitneħħa sa l-aħħar tas-sena 2002, minbarra restrizzjonijiet fuq ownership ta' l-art by non-residents.

Irridu noqgħodu attenti għall- iżvilupp li sar fil-mod kif il-gvern beda jirreaġixxi.

Fil-fatt ingħad li:

"All remaining exchange controls will be removed by the year 2002, save restrictions on land ownership by non-residents."

Issa fir-regolamenti ta' kapitlu 4, li huwa l-kapitlu li taħtu jaqa' l- free movement tal-kapital, m'hemm l-ebda riferenza għal xi tibdil li jista' jaffettwa x-xiri ta' bini, ta' residenzi jew art mill-barranin.

Ma kien hemm xejn dwar dan.

Tant hu hekk li meta ġejna għat-tieni draft tal-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis ta' Settembru tas-sena 2000, kien hemm xi ħaġa li ssorprendeit lil kulħadd għax s'issa l-Gvern Malti kien qed iżomm lura d-dritt li jinnegozja li ma jkunx hemm xiri ta' proprjeta' mill-barranin.

Din hija xi ħaġa diffiċli u iebsa għax, kif spjegajt fil-bidu, dan huwa wieħed mill-prinċipji fundamentali li fuqhom huwa bbażat is-single market ta' l-Unjoni Ewropea.

Pero' meta rajna t- tieni draft tal-pjan nazzjonali għall-adozzjoni ta' l-acquis ta' Settembru sibna hekk:

"Malta will require a permanent derogation with respect to the free movement of capital for a secondary residence purposes and for the acquisition of real estate for speculative purposes."

Mela hawnhekk il-gvern diġa' telaq ħafna affarijiet minn idejh għax hawnhekk jingħad li Malta jkollha l-bżonn ta' deroga permanenti - ta' min jinnota li hawnhekk il-''may'' saret ''will'', pero' din niġi għaliha aktar tard - rigward dak li għandu x'jaqsam mal-moviment liberu tal- kapital għat-tieni residenza u għal dak li għandu x'jaqsam ma' akkwist ta' art real estate għall-skopijiet ta' spekulazzjoni.

Dan ifisser li l-gvern mhux qed jeskludi li wieħed jiġi hawn, jixtri biċċa art u jżommha hemmhekk biex għada pitgħada jiġi hawn u jibni fuqha.

F'Settembru tas-sena l-oħra, meta n-negozjati kienu bdew diġa', qrajna hekk dwar il-pożizzjoni tal-gvern:

''Malta requests a permanent derogation with respect to the free movement of capital for secondary residence purposes and for the acquistion of real estate for speculative purposes.

Malta will phase out current applicable restrictions on real estate acquisition by the date of accession except where derogations are being requested.

This request is dictated by the size of the country, the density of the population and the social effects that a substantial increase in demand for property would cause.''

Hawnhekk qed jingħad dak li għidt jien fil-bidu li meta pajjiżna jsir membru ta' l-Unjoni Ewropea, l-barrani se jkollu d-dritt li jixtri u jispekula l-art u li jkollu l-proprjeta' bħalma jkollu l-Malti.

U kif qal dan il-gvern dan se jikkawża effetti soċjali għax it-talba għal xiri ta' proprjeta', tiżdied.

Għalhekk il-gvern talab li jkun hemm deroga permanenti biex ma nħallux lill-barranin li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea, jixtru l-art hawn Malta għal secondary residence purposes and for the acquistion of real estate for speculative purposes.

Issa jien se nieqaf hawn għax sfortunatament il-poplu Malti sa hawnhekk huwa informat.

Nafu x'talab il-gvern pero' ma nafux x'irrispondietu l- Unjoni Ewropea.

Dik hija prerogattiva tal-ministru, tal-gvern u ta' dawk li jaħsbu li huma jmexxu lil Malta mingħajr parlament.

Pero' dan il- parlament m'għandu l-ebda idea dwar x'irrispondiet l-Unjoni Ewropea.

Issa jien naf - dan mhux għax għandna l-ispjuni imma għax naqraw - li bħalissa l-Unjoni Ewropea mhijiex f'burdata li taċċetta d-derogi permanenti, fejn dak li tirregola għal kulħadd ma jkunx japplika għalik ukoll.

Nafu wkoll li l-perijodi ta' tranżazzjonijiet jiġifieri ż-żmien li inti tieħu nifs biex tadatta ċ-ċirkostanzi tiegħek għar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea, huma, kif jgħidu, exceptional u limited in time and scope.

Fil-fatt dawn iridu jkunu akkumpanjati bi pjan fejn lill-Unjoni Ewropea trid turiha kif eventwalment se tassumi r-responsabbiltajiet ta' dawk il-liġijiet.

L- Unjoni Ewropea tagħtik perijodu ta' ħames snin biex tadatta ruħek imma mbagħad trid tgħidilha x'inti tagħmel f'dawk l-ħames snin biex fl-aħħar inti terfa' r-responsabbiltajiet li joħorġu minn dawk ir-regolamenti.

Kif diġa' għidt, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq wieħed mill-prinċipji bażilari ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa hawnhekk jien nixtieq nistaqsi x'wieġbet l-Unjoni Ewropea dwar it-talba tal-Gvern Malti rigward id-deroga permanenti li l-barranin ma jixtrux it-tieni dar hawn Malta u ma jispekulawx il-proprjeta'.

Jien qed nissuspetta li din wieġbet le għax aħna m'għandniex nemex speċjali aktar minn ħaddieħor.

Għamel studju l- gvern fuq x'jiġri jekk aħna ma nkunux nistgħu nżommu l-bieb magħluq biex pajjiżna ma jiġix invadut mill-barranin li jixtru l-proprjeta' hawn Malta?

Jien naħseb li l-gvern għamlu dan l-istudju imma dan ikun fil-kexxun u jkunu jafu bih il-ħbieb tal-qalba u s-17-il membru li hemm fil-core group tal-MEUSAC.

Il-parlament u l-poplu Malti m'għandhomx ikunu jafuhom dawn l- affarijiet?

Per eżempju, l-planning authority qed tagħmel l-istructural plan u l-proposti bla ma qed tivvixwalizza x'se tkun is-sitwazzjoni erba', ħamsa jew sitt snin oħra.

Qegħdin neħduha in konsiderazzjoni din?

X'se jkun l-impatt u kif jista' jitbiddel ix-xenarju f'pajjiżna għallinqas fuq il-macro level?

Issa niġi għall-micro level li jolqot lill-individwu, lill-but, lill-ħaddiem u lil dawk li semmejt fil-bidu li għollew ftit rashom u qegħdin jgħixu kemm kemm aħjar u allura jridu jixtru d-dar tagħhom.

Din diġa' qiegħda out of reach għal ħafna nies aħseb u ara f'dawn iċ-ċirkostanzi!

Għalhekk lill-gvern nerġa' nistaqsih x'qalulu l- esperti li għamlulu r-rapport u x'se jkun l-impatt taħt xenarju wieħed jew ieħor.

Jekk jaċċettaw id-derogi x'se jkun ir-riżultat?

U min-naħa l-oħra jekk ma jaċċettawx id-derogi x'se jkun ir-riżultat?

Jekk imbagħad joffru xi ħaġa fin-nofs x'se jkun ir-riżultat?

X'inhuma r-riżultati ta' dawn l- istudji?

Il-poplu x'jaf fuqhom dawn?

Hawnhekk qed nitkellmu fuq dawk l- artijiet li l-gvern se jerġa' jagħtihom lura lis-sidien tagħhom imma min għandu l-art u qed jużaha biex jagħmel in-negozju biha u jispekula biha, kif se jintlaqat?

Ladarba l-gvern ma għoġbux jinforma la lill-parlament Malti u lill-poplu rridu nispekulaw.

Pero' jien nixtieq ngħaddi għall- fatti.

Proprju f'dawn il-ġranet smajna li kien hemm pajjiżi oħra li wkoll talbu li jiġu eżentati milli japplikaw ir-regolamenti eżatti ta' l-Unjoni Ewropea rigward ix-xiri tal-proprjeta' minn membri oħra ta' l-Unjoni Ewropea.

Per eżempju ̧ xi ħadd daqq it-trombi u qal li lil Ċipru li wkoll huwa pajjiż żgħir bħalna, li wkoll għandu ċerti restrizzjonijiet ta' l-art u wkoll qed jimmira li jidħol membru ta' l-Unjoni Ewropea, se jagħtuh iċ-ċans li jkollu ċerti eċċezzjonijiet.

Pero' ejja nkunu ċari.

Filwaqt li l-gvern Malti talab li jkollu d-deroga permanenti, jiġifieri li jkollu għal dejjem id-dritt li ma jimplimentax dik il-liġi, liċ-Ċiprijotti għallinqas ̧ skond ma qrajna, se jagħtuhom żmien ħames snin biex fihom min mhux residenti ma jkunx jista' jixtri t-tieni proprjeta' ġewwa Ċipru u jispekula fil- proprjeta'.

Ma qalux li ma tistax tixtri l-ewwel proprjeta' imma li ma tistax tixtri t-tieni proprjeta'.

Hawnhekk I stand to be corrected, ħalli ma niġix miżinterpretat.

Jien ma nafx jekk din tfissirx li kulħadd jista' jixtri l-ewwel proprjeta' pero' mbagħad hemm restrizzjoni fuq it- tieni proprjeta'.

Pero' ejja ninsew Ċipru.

Apparentement l-aktar li ċaqalqet lill- Kummissjoni Ewropea kienet il-Polonja.

Il-Polonja għandha stigma kontra l- Ġermanja, jammettuha jew ma jammettuhiex.

L-aħħar gwerra kbira għadha tweġġa' u dawn ma jistgħux jaċċettaw li meta jsiru membri, min ħarathom fl- aħħar gwerra ̧ jkun jista' jixtri, għax għandu ħafna flus fil-but, l-art tal-Pollakki li tiġi irħisa għall-Ġermaniżi jew għall-Awstrijaċi.

Dawn qegħdin jgħidu: Aħna ma rridux li wara li lliberajna ruħna wara l-gwerra ̧ jixtruna b'mod legali u bil-flus.

Per eżempju ̧ mhux se tqabbel il-prezz ta' l-art fil-Ġermanja mal-prezz ta' l-art ġewwa l-Polonja.

Jekk nagħmlu l- istess analoġija nsibu li għalkemm il-prezz ta' l-art hawn Malta huwa għoli ħafna għall-Maltin, huwa ħafna irħas minn dak li hemm fil-Ġermanja u f'partijiet ta' Franza.

Allura dawn il-pajjiżi minn xiex qed jippruvaw jissalvagwardaw ruħhom?

Qed jippruvaw jissalvagwardaw biex arthom – dan huwa s-suġġett ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna - ma tinxtarax mill-barrani?

Jekk dan japplika għall-Pollakki li għandhom eluf ta' kilometri kwadri ta' art, kemm tapplika aktar għal din il-biċċa qoxra ta' gżira żgħira li qed ngħixu fuqha?

Peress li dan il-gvern irid idaħħal ir- regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea – aħna xbajna ngħidulu li dawk ma japplikawx għal Malta - lest li jdaħħal anke dawk ir-regolamenti f'pajjiżna come what may.

Jien ma nafx x'hemm fir-rapporti u ma nafx x'hemm f'dak li għandu f'idejh il-ministru.

Lanqas naf jekk il-ministru hux se jgħaddas rasu u jibqa' għaddej.

Dik hija affari tiegħu.

Pero' jien nista' nimmaġina li jekk xi ħadd b'xi mod iżid ftit il-pressure li hawn diġa' fuq l-akkwist ta' l-art hawn Malta, li diġa' hija out of reach għal ħafna, kemm se ssir aktar diffiċli għaċ-ċittadin Malti jekk xi ħadd li għandu ħafna aktar flus minnu, jibda jixtri l-proprjeta' u l-art hu!

Meta l-Unjoni Ewropea ċċaqalqet bit- talba tal-Polonja, l-kummissjoni ddeċidiet li tagħti kemm kemm nifs u rrakkmandat li x-xiri ta' l-art agrikola u secondary residences ma jsirx fil-pajjiżi li jsiru membri għall-perijodu ta' bejn ħamsa u seba' snin.

Din mhijiex xi deroga permanenti kif talab il-gvern Malti imma hija rakkmandazzjoni għal perijodu ta' transizzjoni ta' bejn ħamsa u seba' snin u wara xi sentejn jew tlieta wieħed irid jirrevedi s-sitwazzjoni biex jekk kemm-il darba jiġi approvat li mhux qed issir ħsara soċjali, mhux qed isir żbilanċ soċjo-ekonomiku fil-pajjiż allura mbagħad wieħed jiddeċiedi jekk jirrevedix is-sitwazzjoni jew le.

Dan l-aħħar il-kummissjoni pproponiet perijodu ta' tranżizzjoni - mhux deroga kif talab il-gvern Malti - ta' seba' snin għal dik li hija art agrikola.

Issa hawnhekk il-kummissjoni spjegat aħjar il-pożizzjoni tagħha.

Fejn hemm residenzi sekondarji, il-kummissjoni qed tipproponi li l- pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea jħallu lill-kandidati membri jillimitaw ix-xiri minn non-resident community citizens - membri ta' l-Unjoni Ewropea li mhumiex residenti fil-pajjiż, għax min ikun residenti għandu dritt daqsi u daqsek jagħmel dak kollu li għandek dritt tagħmel int bħala Malti – u se jagħtuhom ċans ta' ħames snin wara li jsiru membri ̧ li fih iżommu dan id- dritt.

Wara dawk il-ħames snin irrid jaqa' kollox, iridu jinfetħu l- bibien kollha u kulħadd ikollu dritt jagħmel dak kollu li jagħmel kull ċittadin ieħor.

Nerġa' ntenni li r-risposta ta' l-Unjoni Ewropea dwar id- deroga li talab li jkollu għadna ma nafuhiex.

Issa jien qed nassumi li din qaltlu biex imur jagħmel il-homework tiegħu għax dan il-gvern qal li sas-sena 2003 se jkun kapaċi jimplimenta r-regolamenti.

U għalhekk il- kapitlu għadu miftuħ.

Jien ngħid li dan se jibqa' miftuħ għax il- kummissjoni qed titkellem b'dan il-mod mal-membri kollha.

Sur President, forsi wieħed jista' jgħid: Imma dan dejjem fuq l-Unjoni Ewropea jitkellem!

Ma nistax ma nsemmix l-Unjoni Ewropea għax din hija r- realta' li mexjin lejha skond dan il-gvern.

Ma nistax nitkellem fuq dan l- abbozz ta' liġi mingħajr ma ngħid li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea mhux se nibqgħu nilgħabu l-logħba waħedna.

Ma' dawn it-380,000 ruħ li hawn fil- pajjiż u ma' dawk il-Maltin li jgħixu f'postijiet barranin bħall-Awstralja u l-Kanada li għandhom passaport Malti ̧ issa se jiżdiedu 400 miljun Ewropew ieħor, apparti dawk li deħlin fl-Unjoni Ewropea issa.

Meta nidħlu fl- Unjoni Ewropea ̧ wieħed jista' jiġi hawnhekk bi dritt - għalkemm forsi fl- ewwel ħames snin ikollu ftit restrizzjoni – u jixtri biċċa bini, proprjeta' jew villa għax il-paga tiegħu tkun erba' darbiet aktar minn tagħna.

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel riflessjoni bħala membru parlamentari f'isem il- partit tal-ħaddiema.

Quddiem din is-sitwazzjoni kollha, il-ħaddiem Malti x'se jkollu jiddefendih minn dan l-iżvilupp kbir li qatt ma ġara f'pajjiżna?

Fil-fatt xi ħaġa simili pero' fuq skala iċken kienet ġrat fis- snin sittin meta kien hemm il-boom tal-bini, meta ġew ir-residenti wara l- Indipendenza u bdew jissetiljaw.

Dak iż-żmien kulħadd kien jaf iċ-choice properties min xtrahom u kulħadd jaf li hemmhekk kien hemm qabża fil-valur ta' l-art u tal-bini.

Ħafna drabi anke min kien imur irkant kien jinduna li l-barranin kienu għadhom ġejjin bi bwiethom mimlijin u li l- Malti ta' klassi medja – hawn mhux qed insemmi l-big guns li għandna minnhom għall-grazzja ta' Alla – ma kienx ilaħħaq magħhom.

Qabel nagħlaq irrid ngħid li aħna nkwetati fuq din il-kwestjoni għax aħna niftaħru mad-dinja kollha li Malta għandha waħda mill-ogħla rati perċentwali fejn in-nies huma sidien ta' darhom.

Il-Malti jistinka u jagħmel ħiltu kollha biex ikollu d-dar tiegħu.

Fil-fatt illum għandna ħafna koppji żgħażagħ li huma marbutin b'ċertu dejn - jien pjuttost ngħidlu investiment pero' dan jagħmluh b'ħafna sagrifiċċji – għax il-prezzijiet huma esaġerati.

Issa jekk għada dan il-gvern jogħġbu jilloppja lill-poplu biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea u allura r-regolamenti ma jibqax jagħmilhom il-gvern imma jsiru mill-Unjoni Ewropea ̧ the man in the street kif se jiffaċċja t-trasferimenti ta' kapital u x-xiri, in-negozju u l- kiri tal-proprjeta'?

Min illum għandu biex jixtri proprjeta' għada jsib li l-prezz tagħha reġgħet splodiet.

F'dan il-każ imur tajjeb min għandu l-proprjeta'.

Dan bħall-gwerra.

Kien hawn ħafna min sar sinjur imma kemm batew il-maġġoranza tan-nies!

Issa din hija l-istess ħaġa.

Jekk aħna se naraw l-interess settorali ta' min għandu l-proprjeta', ta' min jinnegozja l-proprjeta', ta' min għandu l-artijiet, allura nagħlaq hawn u ngħidlek li mhux qed nitkellmu l-istess lingwa.

Jien jinteressani nitkellem fuq kif tintlaqat il-maġġoranza tal-poplu; iż-żgħażagħ, uliedna u ulied uliedna li għada pitgħada jimmiraw li jaħdmu u jħabirku ħalli jkollhom biċċa proprjeta' tagħhom.

Jien qed nitkellem fuq fatti u dokumenti ħalli ħadd ma jaħseb li qed nivvinta.

Għalhekk huwa obbligu tagħna li nispjegaw lill- poplu x'ifissru dawn il-liġijiet u naħseb li din hija okkażjoni opportuna biex niftħu għajnejn il-poplu ħalli jkun jaf x'inhu jiġri.

Jien se nagħlaq fuq dan il-punt, Sur President.

Hija irresponsabbilta' li min huwa miexi lejn din id-direzzjoni ̧ jaf x'inhuma l-implikazzjonijiet tagħha u ma jgħid xejn lil-poplu Malti għax għada pitgħada dan kollu se jġib ħafna tbatij lill-klassi medja u lil min ikun irid jakkwista l-proprjeta'.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Ministru Tonio Borg biex ̧ jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Mejju, 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Restituzzjoni ta' Ċerti Artijiet - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, se nieħu din l-okkażjoni biex nitkellem fuq żjara storika li ġrat ftit jiem ilu.

Ngħidilha ġrajja sabiħa għax kellna l-okkażjoni naraw għat-tielet darba f'pajjiżna lill-Qdusija Tiegħu l- Papa Ġwanni Pawlu II.

Kulħadd iħares lejha bħala ġrajja sabiħa għax bħala pajjiż kattoliku naraw fil-papa mexxej politiku u spiritwali.

Bla ma nipprova nidher qaddis ma nistħix nistqarr li kienet ġrajja emozzjonali għal kulħadd.

Il-papa nassoċjawh mal-Vatikan u kulħadd iħobbu.

Huwa l-Papa li tajjar il-konfini tal-Vatikan għax prattikament ġera mad-dinja kollha.

Infakkar li f'dan il-kuntest il-papa żarna uffiċjalment darbtejn fi żmien ħdax-il sena u din hija xi ħaġa li għandna nkunu kburin biha u nibqgħu nsemmuha mat-tfal u t-tfal taghhom.

Hija pożittiva ħafna li tisma' t-tfal jifirħu li l-papa ġie bil-helicopter u marru jilqgħuh bil-bnadar.

Kienet ġrajja sabiħa u okkażjoni fejn rajna kemm hu magħqud il-poplu Malti.

Lanqas fit-tazza tad-dinja ma jkollna dan l-ispirtu u l-maġġoranza tal- Maltin għamlu li setgħu biex marru jaraw lill-papa fiżikament.

Oħrajn rawh għaddej mit-toroq u oħrajn segwewh fuq il-mezzi tax-xandir.

Il-poplu daħal fl-ispirtu, ġie involut u kien emozzjonat speċjalment dawk li kienu fuq il- fosos.

Hija emozzjonanti li tara figura daqshekk importanti fil-kuntest taċ- ċerimonji li saru.

Forsi hawn min ma jaqbilx maċ-ċerimonji iżda fl-aħħar mill-aħħar nistgħu ngħidu li ż-żjara telgħet għal-livell spiritwali.

Mr. Speaker, jiena nkun l-aħħar wieħed li nippolitiċizza ż-żjara tal-papa peroż rrid ngħid li xxokkjajt ruħi meta rajt poster li kien fih madwar 20 pied bi kliem kbir "Għax Nemmnu fil-Bniedem Dejjem Warajk - Moviment Żgħażagħ Partit Nazzjonalista".

Huwa veru li ma qalu xejn ħażin iżda li tara poster partiġġjan ineħħi ħafna mill-kuntest.

Ħadt gost li kien hemm xi ħadd probabbilment minn tan-naħa l-oħra u ħa responsabbilta' biex ineħħiha min hemm.

Barra dan kien hemm xi ħaġa oħra li nixtieq nispjega.

Kien hemm ammont ta' nies wara ż-żjara li avviċinawna u staqsewna fejn konna aħna l-membri ta' l- oppożizzjoni.

In-nies raw lill-President, lill-Prim Ministru, lill- ministri, lis-segretarji parlamentari u l-familji tagħhom u lilna kien hemm min qalilna li missna nistħu għax ma morniex narawh.

Inħoss li hu fid-dover tiegħi li nispjega x'inhu protocol u ngħid lin-nies fejn konna aħna.

Ma nixtieqx li n-nies jaħsbu li Dr.Sant ma ltaqax mal-Papa jew li aħna ma morniex l-ajruport u postijiet oħrajn.

Irrid ngħid li aħna konna mistednin biss bħala partit għaċ-ċerimonja tad- dikjarazzjoni tal-Beatifikazzjoni ta' Dun Ġorġ Preca, Nazju Falzon u Adeodata Pisani fuq il-fosos.

Aħna bħala parlamentari konna mistednin għal dik l-okkażjoni biss.

Hawnhekk irrid ngħid li ħafna minn sħabi huma diżappuntati ħafna - u hawnhekk qed nindirizza lis-Sedja u anke lill- iSkrivan tal-Kamra – minħabba li l-inviti li ħarġu l-ewwelnett ġew fil- Parlment u mhux fid-djar tagħna.

Meta l-President jogħġbu jistedinni għall- ikel jiġi l-messaġġier bil-mutur mal-pulizija u jġibli l-invit id-dar.

F'dan il-kaz ma kienx hemm iċ-ċans li l-inviti jaslu fid-djar tal-membri tal-parlament.

Kull m'hawn huwa 65 membru.

M'għandix ngħid li l-Papa inqas importanti mill-President, imma l-inviti intbagħtu hawn u ma nafx ta' min hu t-tort.

Min ma resaqx għal-ġurnata jew tnejn l-invit ma ħadux.

Informat ukoll – u din ngħidha b'dispjaċir - li l-membri ġew informati mill- uffiċċju tal-iskrivan li l-inviti li ma nġabrux intbagħtu lura biex ħarġu għal xi ħaddieħor biex ma jinħeliex spazju.

Jekk żbaljat ikkoreġuni.

Din hija irregolari ħafna.

Naf membru min-naħa tagħna li xtaq jieħu lil missieru ta' eta rispettabbli u għax ma ġabarx l-invit qalulu li bagħtuh lura.

L-invit imbagħad intbagħtlu bil-fax u ovvjament il-pulizija ma jkunx jista' jdaħħlu għax ma kellux sticker.

Dan imbagħad kellu jgħid lil missieru jarah fuq it-televiżjoni.

Qed nara lill-iskrivan jinkwieta, imma dan mhux qed ngħidu biex nipponta subgħajja iżda biex nispjega lin-nies għaliex ma deherniex f'ċerti ċerimonji.

Kien hemm min laħaq ġie fuq il- fosos u kien hemm min ġabar l-invit fl-aħħar.

Anke l-mara tiegħi staqsietni jekk aħniex mistednin.

Sa dakinhar ma kontx naf u kien hemm uħud min-nisa tagħna li ċemplu lil xulxin biex jaraw jekk humiex mistednin.

Fl-aħħar ġranet ġbarna l-invit min hawnhekk u nixtieq inserraħ ras in-nies li ħafna membri parlamentari kienu fuq il-fosos.

Irrid ngħid ukoll li ma konniex l-ajruport fl-inżul jew it-tluq tal-Papa għax il-protocol ma jippermettix.

Aħna m'aħniex ministri, segretarji parlamentari jew ambaxxaturi u l-protocol jagħti permess għal dawn.

M'inix xi espert tal-protocol pero' kont nistenna li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jippreżenta nofs l-elettorat jiġi mistieden biex jilqa' l-Papa mal- funzjonari l-oħra.

Kien hemm anke kapijiet tad-dipartimenti u jien nistenna li jiġi mistieden il-Kap tal-Oppożizzjoni wkoll.

Jaf iqum xi ħadd li jifhem fil-protocol u jgħidli li l-affarijiet huma mod ieħor.

Ħafna mill-protocol huwa użanza u loġika u mhux il-ħdax il-kmandament imniżżel minn Mose fuq Sinai.

Ħafna minnu għamilnieh aħna, pperfezzjonajnieh u kkupjajnieh.

Dan bħal meta jkollna viżta minn kap ta' stat u l-Papa barra kap ta' stat huwa wkoll kap spiritwali.

Kien hemm min ried jaħtaf l-okkażjoni u għamilha viżita uffiċjali ta' kap ta' stat iktar milli viżita pastorali ta' kap ta' Knisja.

Dak affari tiegħu u għamel li ried.

Inħalli f'idejn in-nies biex jiddeċiedu iżda dik storja oħra.

Ikun ġej f'pajjiżna kap tar-reliġjon, kap ta' stat u kap spiritwali u ma nindenjawx ruħna nistiednu lill-Kap tal- Oppożizzjoni biex għallinqas ikun wara s-segretarji parlamentari u jiġi ntrodott għar-rwol li għandu fil-pajjiż.

Naf li Dr.Sant jiddejjaq biċ- ċerimonji għax ili 9 snin naħdem miegħu, iżda jiena qed nitkellem fuq rappreżentanza.

Min ħaseb li Dr.Sant ma kienx hemm għandu jkun jaf li hu ma kienx mistieden.

Issa jekk il-protocol huwa hekk għandu jinbidel għax il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jirrappreżenta kważi nofs il-poplu Malti.

Dan anke jekk inkunu fil-gvern aħna, ma naħsibx li hawn għandna noqogħdu naraw min hu magħna u kontra tagħna.

It-tieni punt li semmew in-nies u anke min kien qiegħed jikkummenta huwa l- fatt li l-unika laqgħa li kellu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni mal-Qdusija Tiegħu tħassret.

Mhux se noqgħod nirrepeti x'qal Dr Sant stess għax spjega fuq il- gazzetti x'ġara pero' tajjeb insemmu li dak li kellu jseħħ skond il- protocol ma seħħ xejn minnu.

Min jistaqsina x'ġara dakinhar ngħidulu jistaqsi lil min għaffeġ u ħawwad.

Donnu minn din in-naħa ħadd ma kien dehen li jkun hemmhekk meta l-Papa għamel id-diskors tiegħu mal-President u mal-Prim Ministru.

Hawnhekk ngħid li qalbi tuġgħani.

Nistaqsi x'hemm ħażin kieku l-papa ra liż-żewġ naħat jirrappreżentaw lill-poplu.

Naf li s-saħħa tal-Papa ma ppermettietx u din hija raġuni valida biex jiltaqgħa maż-żewġ naħat f'daqqa.

Meta l-Papa kien qed jiffunzjona bħala kap ta' stat huwa ġie milqugħ mill-President u mhux mill-Arċisqof u kulma kellu hemmhekk kienet in-naħa tal-gvern biss.

In-nies għandhom ikunu jafuh dan.

Nerġa' ngħid ma rridx indaħħal motivi partiġġjani politiċi imma dawn huma fatti li ġraw.

Kien hemm min seta' jidħol bil-familja u t-tfal u s'hawnhekk naqbel, iżda li teskludi kompletament in-naħa l-oħra qisu għandek pajjiż b'mexxej wieħed ma naqbilx.

Din mhux id-demokrazija li nemmnu fiha.

Anke n-nies ħassu li hemm xi ħaġa nieqsa.

Nerġa' ngħid li jekk hemm xi ħaġa ħażina fil- protocol trid tiġi riveduta.

Mr. Speaker, nixtieq nispjega wkoll kif ġiet imgerfxa l-unika okkażjoni għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex jitkellem ftit mal-Papa.

Jiena ma kontx preżenti, imma l-verżjoni ta' Dr Sant hija li meta kienu ppreżentawh lil kulħadd bis-segretarju parlmentari kollha, fl-aħħar xi ħadd qallu biex jgħaddi hu wkoll.

Wieħed jippretendi li kien ikollhom ċans jitkellmu fil- privat.

Skond il-protocol seta' jagħmel ħames minuti u lanqas dan ma ġara'.

Imbagħad qalulna li lanqas kien hemm ċans li jidħlu l-fotografi.

Dan daħal, ħadlu b'idejh kif għamlu ta' qablu kollha u l-mama tiegħu bilkemm kellha ċans teħodlu b'idejh.

Hawnhekk ma jidhirx li kien hemm intenzjonijiet tajbin.

Wieħed seta' jarmi l-protocol u jgħid li la ma kellux ċans jiltaqa' miegħu missu ħareġ fil-gallarija għax il-papa ġie għall-poplu kollu mhux għal ta' kulur jew ieħor.

Ma kien ikun hemm xejn ħażin li jkollok il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, il-Prim Ministru, il-President u l-Arċisqof flimkien mal-Papa.

F'dan il-kuntest ma jinteressanix mill- protocol.

Li jimpurtani hu li n-nies kienu jieħdu gost jaraw lill-papa mdawwar bl-ogħla awtoritajiet tal-pajjiż.

Issa jekk il-Kap ta' l- Oppożizzjoni m'għadux meqjus bħala wieħed mill-ogħla awtoritajiet ma nafx, li naf hu li hemm bżonn li l-affarijiet jirranġaw ruħhom.

Kap ta' stat suppost jintlaqa' minn kap ta' stat u dan qed ngħidu bl-akbar rispett lejn il-Prim Ministru.

Il-Papa tant kien komdu li minflok ma dar u xejjer biss qasam għan-naħa l-oħra tal-pjattaforma biex ikollu veduta aħjar u sellem lin-nies li kien hemm.

Bir-rispett kollu dan ma ġiex la għall-president u lanqas għall-prim ministru.

Meta min kien responsabbli ra x'ġara fil-palazz u nqabżet anke tal-gallarija missu stieden lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Ma jinteressanix mill-protocol, li jinteressani hu li aħna ma niġux vittmi taċ- ċirkostanzi.

Dan kollu qed ngħidu fuq il-kuxjenza tiegħi u mhux biex noħloq polemika.

Irrid nigħid ukoll li meta kien hemm iċ-ċerimonja tal-mużew il- Prim Ministru u l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienu mistednin.

Mr. Speaker, xi ħaġa li n-nies ma jafux hi li Dr Sant suppost kellu jieħu parti f'konferenza internazzjonali tal-kapijiet tal-partiti soċjalisti ta' l-Ewropa ġewwa Berlin pero' għax din il-konferenza ħabtet maż-żjara tal- Papa, bl-iktar dover rett ma marx għaliha.

Dan kollu biex imbagħad fejn jidħol il-protocol bil-kemm kien jeżisti.

Nixtieq ngħid prosit lil min kien responsabbli għax l-organizzazzjoni kienet tajba ħafna - u dan għidtu wkoll fil-gazzetti - iżda mil-lenti nazzjonali, l-interpretazzjoni ta' l- affarijiet kif ġraw fejn tidħol l-Oppożizzjoni ma tagħtix impressjoni tajba.

Il-pulizija għamlet id-doveri tagħha u n-nies kienu dixxiplinati.

Waħda mir-riflessjonijiet li għamilt dakinhar fuq il-fosos kienet li min jaf kemm il-darba marru nies ixejru l-bnadar u jisimgħuna ngħidu kontra l- partit ta' kontrina.

Għal grazzja t'Alla dakinhar kulħadd kien magħqud u min jaf kemm kien hemm nies miż-żewġ partiti li ssoltu jkunu hemm b'xi bandiera.

F'dan il-kuntest ngħid li ma nistgħux nitilfu okkażjonijiet fejn il-poplu jingħaqad u minn hawn nappella lill-gazzetti biex okkazjonijiet bħal dawn iħarsu lejhom ukoll mingħajr ma jkabbru l-affarijiet.

Jien assolutament ma rridx li l-affarijiet jikbru u nixtieq ninftiehem sewwa għaliex qed nitkellem fuqhom.

Inħoss li l-poplu għandu jkun jaf għaliex l-Oppożizzjoni ma kenitx hemm.

Lil Alfred Sant qed ipinġuh li qisu ma riedx imur.

Kieku ma riedx kellu skuża tajba għax kien hemm il-kungress il-Ġermanja fejn kellu d- dover li jmur.

Hu għażel li jibqa' hawnhekk minflok jitla' ma Dr. Joe Brincat.

Lanqas jien ma ridt immur għax ma ridtx nitlef okkażjoni bħal din.

Hawnhekk inqabbel mal-mod korrett li saru l-affarijiet u l-inviti minn tal- mużew.

Kienet ċerimonja sempliċi u hawnhekk Dr.Sant mar u ma nqala' xejn.

Hawnhekk nixtieq nagħmel kumment żgħir.

Dun Ġorġ kien l-aktar li deher u qishom il-beati l-oħrajn ma jeżistux.

Forsi dan ġara għax wara Dun Ġorġ hemm xi ħaġa fattwali, jiġifieri soċjeta' li baqgħet.

Nagħlaq billi nawgura u nifraħ lil min organizza anke mil-lat loġistiku.

Ngħid prosit lill-pulizija u ngħid li rajt tobba u nurses jiġru 'l hemm u 'l hawn.

Kienet xi ħaġa verament impressjonanti u interessanti.

Fuq livell internazzjonali ngħid li tajna dehra tajba u wrejna attendenza kbira pero' min-naħa l-oħra meta nħarsu lejn livell ta' protocol naħseb li fadal ħafna u ħafna fejn naħdmu.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr.Speaker, nixtieq nitkellem fuq is-saħħa u s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Dan l-aħħar smajna b'inċident fuq il-post tax-xogħol fejn anke l-UHM kienet avżat li kien hemm periklu.

Tajjeb li nfakkru li ftit xhur ilu din il-Kamra ddedikat numru ta' seduti fuq il-liġi li tirregola s-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Għadda ferm iktar żmien biex ġiet maħtura u mwaqqfa' l-kummissjoni tas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol u allura ntilef ċertu żmien.

Issa li ġiet maħtura wieħed jistenna li l-affarijiet jimxu b'iktar ħeffa u iktar serjeta'.

Mr. Speaker, din il-kummissjoni trid taħdem biex ikun hemm bidla fil- mentalita' ta' min iħaddem.

Huwa importanti li min iħaddem ikollu mentalita' differenti ta' kif iħares lejn il-ħaddiem fuq il-post tax- xogħol.

Il-ħaddiem m'huwiex sempliċiment numru li jqallgħu l-flus, imma persuna li għandu d-drittijiet tiegħu li għandhom jiġu mħarsa.

Hemm ukoll bżonn bidla fil-mentalita' tal-ħaddiema biex jibdew jilbsu l-ilbies protettiv.

Jista' jkun li ma jilbsuhx minħabba l-klima ta' Malta u jista' jkun minħabba mentalita'.

L-appell tiegħi hu biex kemm jista' jkun nagħmlu sforz biex iż-żewġ naħat tal-Kamra, il-unions u min iħaddem jagħtu kaz aktar u jieħdu dan is-suġġett bis-serjeta'.

Ma nistgħux nibqgħu nisimgħu b'iktar ġrajjiet fejn ħaddiema jweġġgħu fuq il-post tax-xogħol b'detriment għal ħajjithom u bil-kumplikazzjonijiet li din iġġib magħha.

Tajjeb li wieħed jgħaddi liġijiet pero' importanti iktar li dawn il-liġijiet jiġu mħarsa fl-interess tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin kollha.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 16 ta' Mejju 2001, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ĦALIB XKUMAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkunsidra li jerġa jirrevedi d-deċiżjoni li ħa dwar il-ħalib xkumat peress liċ-ċittadini qed isibu inkonvenjent kbir?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'għandi xejn x'inzid mar-risposta li tajt għall- Mistoqsija Parlamentari Numru 24777.

XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinfurmani għaliex ix-xogħlijiet f'Santa Margerita, l-Mosta bħal fil-każ ta' toroq Il-Qalbiena Mostin, Ġanniveda u Dun Mikiel Azzopardi ma tkomplewx?

Jista' jara li x-xogħlijiet jitkomplew minnufih sabiex jispiċċa l-inkonvenjent għar-residenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li x-xogħol fuq il-lantijiet imsemmija għadu għaddej u nispera li jkun jista' jitħaffef matul ix-xhur li ġejjien.

Dwar Triq Dun Mikiel Azzopardi jidher li qatt ma kien hemm tenders għax- xogħol, filwaqt li nitlob lill-Onor.

Interpellant jindikali Triq Ġanniveda f'liema parti tal-Mosta qiegħda.

AWTORITA' MALTIJA TAT-TURIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm persuni jaħdmu mal-Awtorita' Maltija tat-Turiżmu f'Londra, jew ma xi ħidma tal-Ministeru tat-Turiżmu f'Londra?

Min huma?

Kemm ilhom f'dan l-impjieg?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li fl-Uffiċċju ta' l-Awtorita' tat- Turiżmu ta' Malta f'Londra hemm jaħdmu seba' persuni.

Dawn huma:- ·John Montague, b'effett mill-1 ta' Settembru 1999.

·Marie Anne Barthet Brown, b'effett mit-2 ta' Jannar 1997.

·Vicky Williams, b'effett mill-1 ta' Novembru 2000.

·Christina Refalo*, b'effett mill-1 ta' Marzu 1999.

·Adriana Cacciottolo, b'effett mill-1 ta' Novembru 2000.

·Victor Bonnet, b'effett mill-1 ta' Lulju 1997.

·Tiziana Mavilio **, b'effett mill-5 ta' Mejju 1998.

*Din il-persuna tat avviż ta' tmiem ta' impjieg fil-5 ta' April 2001.

**Taħdem fuq bażi part-time

GOZO CHANNEL CO LTD

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'sistemi jeżistu fuq il-vapuri Gozo Channel Co Ltd biex fuq kull vjaġġ ikun magħruf kemm qed jivvjaġġaw passiġġieri?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Gozo Channel tuża tlitt sistemi biex jingħaddu l-passiġġieri li jitilgħu abbord.

Dawn huma:

Il-Kaptan jew Officer li jkun fuq ir-rampa jgħodd permezz ta' hand counter kull passiġġier li jitla'.

It-Terminal Assistants jagħtu boarding cards lil kull passiġġier.

Qabel ma jitqassmu dawn il-cards, jinħareġ l-ammont mitlub skond il-kapaċita' tal-vapur.

Mill-ġbir tal-biljetti li jingħataw il-passiġġieri.

Dan isir fl- Imġarr biss.

GOZO CHANNEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm lifeboats fuq il-vapuri li joperaw bejn Malta u Għawdex, vapur b'vapur?

Huma meqjusa biżżejjed u għandhom ekwipaġġ adekwat f'każ ta' evakwazzjoni b'emerġenza?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-apparat kollu ta' sigurta', li ovvjament jinkludi l-lifeboats jew liferafts, li hemm fuq il-vapuri kollha jikkonferma mar- regolamenti tas-SOLAS.

Dan l-apparat jiġi ċertifikat mil-Klassi tal-vapur (Classification Society) u mis-surveyor ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta u wara jinħareġ is-Certificate of Seaworthiness tal-vapur min-naħa ta' l- imsemmija Awtorita'.

Tajjeb jingħad li l-vapur ma jistax jopera mingħajr dan iċ-ċertifikat, li l- Awtorita' Marittima ta' Malta iġġedded kull sena wara li l-Klassi u s- Surveyor ta' l-imsemmija Awtorita' jkunu vverifikaw li kollox huwa konformi mal-liġijiet applikabbli, inkluż is-SOLAS.

Waħda mill-kundizzjonijiet tal-Klassi hija li fuq il-vapur irid ikun hemm biżżejjed tagħmir ta' sigurta', inkluż lifeboats/liferafts, f'każ ta' evakwazzjoni waqt emerġenza.

GOZO CHANNEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk it-tagħmir ta' salvataġġ fuq il- vapuri tal-Gozo Channel Co Ltd huma skond ir-rekwiżiti SOLAS fil-kwantita u kwalita meħtieġa?

Fuq kull vapur jinġarr manwal tat-taħriġ SOLAS?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li t-tagħmir ta' salvataġġ fuq il- vapuri tal-Kumpanija Gozo Channel huma skond ir-rekwiżiti SOLAS, kemm fil- kwalita' kif ukoll fil-kwantita'.

Il-Kumpanija mhijiex obbligata li żżomm manwali tat-taħriġ SOLAS fuq il-vapuri, partikularment dawk li joperaw f'ibħra lokali.

Fil-fatt dawn il-manwali jinżammu fl-uffiċini tal- Kumpanija.

Madanakollu, skond is-Safety Management System tal-Kumpanija, manwali dwar proċeduri relatati mas-sigurta' jinħarġu lil kull Kaptan u Chief Engineers li jaħdmu fuq il-vapuri kollha tal-Kumpanija.

GOZO CHANNEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fejn jinżamm l-emergency fire pumps fuq il-vapuri tal-Gozo Channel Co Ltd, vapur b'vapur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li kull vapur għandu s-sistemi ta' Emergency Fire Pumps li jiġu ċċekkjati mis-surveyors tal-Klassi qabel ma l- vapur jiġi ċċertifikat.

Dan l-apparat huwa speċifikament għall-vapuri u meta jkun il-bżonn jitħaddem mill-baħrin u mhux mill-passiġġieri abbord.

Skond ir-regolamenti SOLAS, biex jiġi żgurat li f'każ ta' emerġenza kollox ikun f'postu, fuq kull vapur isiru emergency drills b'mod regolari u hekk jiġi aċċertat li f'każ ta' bżonn il-proċeduri kollha, kemm dwar tifi ta' nar kif ukoll dwar inċidenti oħra, jittieħdu minnufih u bl-akbar effiċjenza possibbli.

BUNKERING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-Awtoritajiet konċernati dwar ilment serju mressaq mill-kaptan tal-vapur m/v Maasdiep nhar it-22 ta' Mejju 2000 li daħal għas-servizz tal-bunkering dwar it- tipjip u l-ħmieġ fuq il-banker boat mġt Vemaoil ta' Falzon Service Station Ltd?

Matul is-sena 2000 l-awtoritajiet konċernati kemm irċevew ilmenti simili u x'passi ttieħdu dwarhom ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Awtorita' Marittima nvestigat l- ilment imsemmi u ħadet il-passi neċessarji skond ir-Regolamenti ta' l-1996 dwar Bastimenti ta' Tagħbijiet Perikolużi, Terminals u Faċilitajiet Marittimi u Bunkering sabiex inċidenti simili ma jirrepetux ruħhom wara li rċeviet ilment fid-9 ta' Gunju 2000.

Fil-fatt il-persuna nvoluta ġiet imwiddba serjament.

Jien infurmat ukoll li matul l-2000, l-Awtorita' Marittima għamlet 53 spezzjoni waqt operazzjonijiet ta' bunkering.

Dawn isiru biex jiġi żgurat li l-miżuri ta' sigurta' stabbiliti bl-istess regolamenti tal-1996 ikunu qed jiġu osservati.

Ta' min isemmi li l-Bunker Barge M V Vemaoil VI hi operata mill- Mediterranean Offshore Bunkering Co Ltd, u mhix propjeta tal-kumpanija ndikata fid-domanda.

RABAT SCOUT GROUP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinfurmani għaliex ma kienx hemm rapreżentant tas-segretarjat privat tiegħu u jew ta' l-uffiċċju tal-Prim Ministru fil-laqgħa li ġiet organizzata mill-uffiċċjali u l-ġenituri tal-iscouts group tar-Rabat nhar il-Ħadd 1 ta' April meta fis-Sala tal-Parroċċa tal-lokal ġiet diskussa l- problema tal-premises tar-Rabat Scout Group?

Jaf li tfal ta' l-iscout group tar-Rabat qed jiltaqgħu f'bini li ma huwiex attrezzat xejn biex jilqgħa lil dawn it-tfal?

Jaf li tfal tar-Rabat scout group ġew offruti temporanjament il-premises tal-Kunsill Lokali u li ma kienx għall-dan l-intervent tal-Kunsill tar- Rabat dawn it-tfal u l-uffiċjali tagħhom ma għandhomx fejn jiltaqgħu sal- lum?

Ma' jħossx li fid-dawl ta' dan in-nuqqas u ta' dan il-bżonn għandu jieħu l- passi u ċioe jaħtar persuna responsabbli ħalli fi żmien xahar jirrimedja din il-problema u tinstab soluzzjoni għat-talba pendenti tar-Rabat Scout Group, qabel ma tiggrava aktar is-sitwazzjoni u ssir xi traġedja?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat- tweġiba tal-Ministru ta' l-Edukazzjoni għall-mistoqsija simili ta' dik li saret lili.

RABAT SCOUT GROUP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinfurmani għaliex ma kienx hemm rapreżentant tas- segretarjat privat tiegħu u jew ta' d-Dipartiment konċernat fil-laqgħa li ġiet organizzata mill-uffiċċjali u l-ġenituri tal-iscouts group tar-Rabat nhar il-Ħadd 1 ta' April meta fis-Sala tal-Parroċċa tal-lokal ġiet diskussa l-problema tal-premises tar-Rabat Scout Group?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien personalment kelli l-opportunita` niltaqa' ma' delegazzjoni tal-Boy Scouts, Rabat, fejn iddiskutejt il-proposti għal sit ta' uffiċċju adattat.

Is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Jesmond Mugliett ukoll qed jagħti attenzjoni lit-talbiet tal-Boy Scouts.

Informat li l-problema ta' nuqqas ta' premises tar-Rabat Scout Group ilha tinħass.

Fil-fatt talbiet għal premises għal dan il-grupp saru anke fi żmien il-Gvern preċedenti u jidher li f'dawk is-sentejn ma sar ebda progress.

Aħna konxji mill-ħtieġa ta' premises adegwati għal gruppi ta' l-iscouts fid- diversi lokalitajiet u fil-fatt f'dawn l-aħħar sentejn anke ġew allokati faċilitajiet adegwati lil diversi gruppi meta dan kien possibbli.

Saru laqgħat mar-rappreżentanti tar-Rabat Scout Group fejn dawn setgħu jenfasizzaw il-problemi li qed jiltaqgħu magħhom u anke ressqu proposti għal siti biex jiġu żviluppati għall-użu tagħhom.

Ser inkomplu ninvestigaw dawn is-siti biex jekk ikun possibbli l-ħtiġijiet tar-Rabat Scout Group jiġu milqugħa.

RABAT SCOUT GROUP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jinfurmani għaliex ma kienx hemm rapreżentant tas-segretarjat privat tiegħu u jew ta' d-Dipartiment konċernat fil-laqgħa li ġiet organizzata mill-uffiċċjali u l-ġenituri tal- iscouts group tar-Rabat nhar il-Ħadd 1 ta' April meta fis-Sala tal-Parroċċa tal-lokal ġiet diskussa l-problema tal-premises tar-Rabat Scout Group?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tal- Ministru ta' l-Edukazzjoni għall-mistoqsija simili ta' dik li saret lili.

INKJESTI MAĠISTERJALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk inkjesti maġisterjali dwar il-mewt tal- persuna li qed insemmi separatament tlestewx u jekk iva, jista' l-Ministru jara illi l-qraba jingħataw kopja jew titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-inkjesta Maġisterjali dwar il-mewt tal-persuna li għaliha qed tirreferixxi din il-mistoqsija giet magħluqa u mibgħuta lill- Ufficcju ta` l-Avukat Ġenerali fl-1 ta` Lulju 1992.

Il-proċess Verbal rega' ntbgħat lura lill-Mangistrat Inkwerenti mill-Avukat Ġenerali u fil-15 ta' Mejju, 1995 l-istess proċess verbal rega' ntbgħat lill-Avukat Ġenerali b`rapport addizzjonali.

Kopja tal-Proċess Verbal tista` tintalab mill-Uffiċċju ta` l-Avukat Ġenerali.

ELEZZJONI LOKALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' barranin li ivvotaw f'kull elezzjoni lokali minn mindu dawn bdew isiru?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien infurmat li mhux possibli li jingħata t- tagħrif mitlub mill-Onorevoli Membru dwar kemm persuni barranin ivvutaw f'kull elezzjoni li saret għall-Kunsilli Lokali minħabba li kull dokumentazzjoni stampata jew miktuba li jkollhom l-assistenti kummissjonarji elettorali fl-elezzjonijiet tiġi ssiġillata u tkun tista' tinfetaħ biss b'ordni tal-Qorti skond ir-Regolamenti 46(1) u 116 tat-Tielet Skeda ta' l-Att XV ta' l-1993 dwar Kunsilli Lokali.

SENTENZA TA' ĦABS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' persuni li weħlu sentenza ta' ħabs sospiża is-sena l-oħra u x'kien ir-reat li wettqu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena l-oħra kien hemm 445 persuna li ġew mogħtija sentenza sospiża wara li ġew dikjarati ħatja ta` reati kriminali.

PLEDGE

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn persuni barra fuq pledge illum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi skond ir-records miżmuma mill- Pulizija, hemm 830 persuna li ġew mogħtija l-liberta` provisorja mill- Qorti.

QRATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn persuni li kienu barra fuq sentenza ta' ħabs sospiża u li reġgħaw ittelgħu l-qorti s-sena l-oħra għall-reat ieħor?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena l-oħra, il-Pulizija ressqet quddiem il-Qorti 65 persuna li kienu ingħataw sentenza ta` ħabs sospiża.

R.D.L.

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx transferiti xi ħaddiema mill-R.D.L. għad- dipartiment ta' l-Edukazzjoni biex jaħdmu bħala watchmen din is-sena?

Kemm kien in-numru ta' ħaddiema involvuh?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nitlob lill-Onor.

Membru jispjega għal liema dipartiment qed jirreferi bħala R.D.L.

DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid separatament kemm jammontaw id-donazzjonijiet finanzjarji li ingħataw mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid separatament kemm jammontaw dawn id-donazzjonijiet u lil min ingħataw u x'kienet ir-raġuni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sakemm ma tingħatax raġuni l'għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm jammontaw id- donazzjonijiet finanzjarji li ingħataw mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOE BORG: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni ddettaljata.

DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm jammontaw id- donazzjonijiet finanzjarji li ingħataw mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Sakemm ma ningħatax raġuni `l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid separatament kemm jammontaw id-donazzjonijiet finanzjarji li ingħataw mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid separatament kemm jammontaw dawn il-kontijiet u x'jirrigwardjaw?

ONOR.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti ma' kumpaniji privati u kuntratturi mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

ETC

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew imħarrġa nies b'diżabilita mill-ETC f'dan l-aħħar 10 snin sena b'sena.

2) Kemm minn dawn kienu nies b'diżabilita fizika u kemm kienu b'diżabilita' neutrali?

Jista' l-Ministru jgħid kemm bejn wieħed u ieħor hu ikkalkolat li qam kull persuna trained b'diżabilita fizika u jista' l-Ministru jgħid wkoll separatament kemm ġie jiswa bejn wieħed u ieħor kull persuna b'diżabilita mentali imħarrġa mill-ETC?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qiegħda tinġabar u risposta ser tingħata f'xi Seduta oħra.

ETC

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm minn dawk trained mill-ETC li kellhom diżabilta' fiżika jew mentali f'dawn l-aħħar 10 snin instabulhom xogħol part-time jew full-time, kull sena partikolari?

Kemm minn dawn għadhom sal-lum fuq il-post tax-xogħol?

ONOR.

SKOLA SPEĊJALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-ispiża totali f'kull skola speċjali u kif hi maqsuma din l-ispiża f' pagi, allowances, maintenance, trasport, educational appliances u aids

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jiġi verifikat u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SKEJJEL SPEĊJALI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skejjel speċjali u fejn huma?

Kemm hemm tfal f'kull skola u x'inhi l-eta tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm sitt Skejjel Speċjali u Ċentru wieħed f'Għawdex kif ġej:

|Skejjel |Numru |Eta` ta' | |Speċjali |ta' |l-istudenti | | |Student| | | |i | | | | | | |Guardian Angel,|60 |5 - 20 | |Ħamrun | | | |Helen Keller, |24 |4 - 20 | |Qrendi | | | |San Miguel, St |44 |4 - 20 | |Andrews | | | |Mater Dei, |7 |13 - 16 | |Msida | | | |Dun M. Attard, |50 |10 - 20 | |Wardija | | | |Santa Marija, |32 |10 - 19 | |Msida | | | |Ċentru |16 |4 - 18 | |Speċjali, | | | |Sannat | | |

STAFF COMPLEMENT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-istaff complement f'kull skola speċjali u jista l- Ministru jispeċifika l-gradi differenti tal-membri ta' l-istaff?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

BANK ĊENTRALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'kienu il-bilanċi pendenti bejn il-Gvern u il-Bank Ċentrali fi tmien l-ewwel tliet xhur tas-sena tul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant biex ikun aktar ċar fid-domanda tiegħu.

TREASURY CLEARANCE FUND

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'sar mit-treasury clearance fund minn tmiem Settembru sal- lum?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li statement tat- Treasury Clearance Fund għas-sena 2000 jinsab fid-dokument Annual Financial Statements 2000 - in terms of section 65 of the Financial Administration and Audit Act 1962, li ser jitpoġġa fuq il-mejda tal-kamra u jiġi ppublikat fil-jiem li ġejjin.

BUSINESS PROMOTION ACT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta mistennija jitressqu il-legal notices relevanti biex il-business promotion act tkun tista' tiġi effettivament fis- seħħ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li meta l-Business Promotion Act (BPA) ġiet diskussa fil-Parlament, tqassam ukoll abbozz ta' l-avviż legali li għandu jistabbilixxi fid-dettal il-pakkett ġdid ta' inċentivi għall- iżvilupp industrijali.

Minn dakinhar ma kienx hemm bidliet ta' sustanza fil-ħsieb dwar l-inċentivi proposti f'dak l-abbozz, pero' l-proċess biex dawn il-provvedimenti jiġu finalizzati fid-dettal u bl-użu tat-terminoloġija legali meħtieġa, ħa aktar żmien milli oriġinarjament kien antiċipat.

Dan il-proċess dalwaqt jitlesta u fi żmien qasir mistenni jiġi ppubblikat l-avviż legali relattiv.

Iż-żmien li għadda minn mindu sar id-dibattitu fil-Parlament dwar il- Business Promotion Act intuża' b'mod produttiv billi nżammu diversi seminars dwar l-inċentivi ġodda.

Dawn is-seminars, intiżi għall- industrijalisti u għall-kumplament tal-komunita' kummerċjali, ġew organizzati kemm mill-M.D.C. u mill-M.E.T.C.O. kif ukoll mis-settur privat.

ACTION PLAN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi f'Kapitlu 4 tan-negozjati mal-UE dwar free movement of capital jingħad li "The State Will Relinquish, by the date of accession, special rights in both already privatised companies as well as in companies that are to be privatised in future" jista' l-Ministru jgħati aktar dettalji dwar l-action plan li għandu l-Gvern f'dan ir-rigward?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jgħaddi din il- mistoqsija lill-E.U. Directorate li jaqa' taħt id-dekasteru tal-Ministeru għall-Affarijiet Barranin.

MFSC

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kien hemm xi żviluppi dan l-aħħar biex il-MFSC issir is-sole regulator fil-qasam finanzjarju kif kien originarjament ħaseb li jagħmel dal Gvern sa mis-sena 1994 - kontra il-parir tal-IMF.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li qed isiru laqgħat bejn l-entitajiet konċernati biex jiġi stabbilit il-pjan u l- programm ta' trasferiment tal-funzjoni ta' superviżjoni mill-Bank Ċentrali għall-MFSC, li kif qal l-Onorevoli Membru ila ppjanata mis-sena 1994.

Ma jirriżultalix li l-IMF taw xi pariri kuntrarji.

Ta' min jgħid li dan hu proċess li sar u qed isir fil-pajjiżi b'setturi finanzjarji żviluppati.

KONTROLL TAL-KAMBJU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonferma li minkejja l-liberalizzazzjoni sħiħa li mistennija jkun hemm fil-qasam tal-kontroll tal-kambju il-Gvern biħsiebu jemeda l-liġi b'mod li jkun jista' jilqa xi kriżi fil-bilanċ tal-pagamenti li tista' tiżviluppa fil-ġejjieni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-ebda proċess ta' liberalizzazzjoni ma hu assolut.

Għalhekk, bħala parti mill-proċess tat- tneħijja tal-kontrolli minn fuq il-kambju, qed jiġi mistħarreġ kif tista' tinbidel il-liġi sabiex jiddaħħlu miżuri li jkunu jistgħu jittieħdu f'każ ta' kriżi fil-bilanċ tal-pagamenti.

INTERPOL

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid fl-aħħar ħamsa u għoxrin sena min huma l-persuni rrapurtati nieqsa mill-pajjiż ħareġ avviz dwarhom permezz tal-Interpol?

Meta dawn il- persuni kienu rrapurtati nieqsa?

Hemm persuni li kienu rrapurtati nieqsa li nstabu?

Fejn instabu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif hekk kif mitlub mill- Onorevoli Interpellant mhux disponibbli.

OMIĊIDJU VOLONTARJU

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid fl-aħħar ħamsa u għoxrin sena, kemm-il omiċidju volontarju seħħ f'Malta u Għawdex?

Min huma l-vittmi?

Min kienet jew kienu l-persuni akkużati b'dawn l-omiċidji?

Meta kienu akkużati fil-qorti?

Liema każijiet għadhom mhux solvuti mill-pulizija?

Jekk persuna kienet akkużata fil-qorti dwar l-omiċidju volontarju x'kien l-eżitu tal-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-taghrif mitlub mill-Onorevoli Interpellant huwa kif jidher fuq it-tabella li qed inpoggi fuq il-Mejda tal- Kamra.

HOLD UPS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid fl-aħħar ħamsa u għoxrin sena liema kienu s-serqiet bil- vjolenza (hold ups) li l-ammont tal-valur misruq kien ilaħħaq aktar minn Lm 25,000?

Fejn saru dwar is-serqiet?

Meta saru?

Jekk il-każ kien solvut mill- pulizija, meta persuna jew persuni tressqu quddiem il-qorti?

X'kienu l- eżita tal-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif hekk kif mitlub mill- Onorevoli Interpellant ma jinżammx taħt forma kompjuterizzata.

BIGAMIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħidx'passi ittieħdu kontra l-persuna li isimha qed jintbagħat separatament inkonnessjoni ma' bigamija ma' ċittadina Griega?

X'kien l- eżitu fil-qorti dwar il-każ?

U x'passi ttieħdu wara deċiżjonijiet tal-qorti tal-appell kriminali inkonnessjoni ma' dan il-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Il-kaz gie deciz fis-6 t'April, 1996 mill-Qorti tal- Magistrati; l-akkuzat gie kundannat sentejn habs, izda appella.

Il-Qorti ta' l-Appell hassret is-sentenza ta' l-Ewwel Qorti, u baghtet il-kaz lura lill-Qorti tal-Magistrati bil-kondizzjoni li jinfethu proceduri civili.

Dawn il-proceduri inbdew u meta dawn il-proceduri civili jintemmu, ikun jista' jitkompla l-kaz kriminali.

ESTRADIZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid ma' liema pajjiżi Malta għandha trattat dwar estradizzjoni?

Meta kien iffirmat dan it-trattat?

ONOR.

JOE BORG: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

KUNDANNATI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid fl-aħħar ħamsa u għoxrin sena min kienu l-persuni ikkundannati barra minn Malta u kienu trasferiti biex ikomplu s-sentenza tagħhom f'Malta?

Meta nqata' l-każ kontrihom barra minn Malta u x'kienet il- piena.

Meta waslu Malta?

Kemm kien baqalhom biex jiskontaw mill-piena tagħhom fil-ħabs ta' Malta?

Meta ħarġu lura fis-soċjeta mill-ħabs?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fl-ahhar hamsa u ghoxrin sena kien hemm tmien 8 persuni li kienu kkundanati barra minn Malta li kienu trasferiti biex jkomplu jiskontaw is-sentenza taghhom f'Malta.

It-taghrif mitlub dwarhom hu kif gej:-

|Isem |Piena |Data |Trasfe|Kumplame|Rilaxx| | | | |riti |nt |ati | | | | | | | | |J. |Sena u 4 |22/6/93|8/12/9|48 jum |25/1/9| |Debattis|xhur | |3 | |4 | |ta | | | | | | |L. |Sentejn u |18/11/8|23/6/8|414-il |27/7/8| |Attard |9 xhur |2 |3 |jum |3* | |T.Attard|Sentejn u |18/11/8|23/6/8|414-il |27/7/8| | |9 xhur |2 |3 |jum |3* | |A. |Sentejn u |18/11/8|23/6/8|414-il |27/7/8| |Bartolo |9 xhur |2 |3 |jum |3* | |R. |Sentejn u |18/11/8|23/6/8|414-il |27/7/8| |Sullivan|9 xhur |2 |3 |jum |3* | |V. |Sentejn u |18/11/8|23/6/8|414-il |27/7/8| |Farrugia|9 xhur |2 |3 |jum |3* | |S. |Sentejn u |18/11/8|23/6/8|414-il |27/7/8| |Mercieca|9 xhur |2 |3 |jum |3* | |A. Borg |18-il |17/3/83|23/6/8|269-il |27/7/8| | |xahar | |3 |jum |3* |

* Rilaxxati qabel it-terminu tas-sentenza wara li nghataw amnestija mill- Gvern Libjan.

BOREHOLES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-valur ta' ilma li hu kklakulat li jiġi ippumpjat kull sena min boreholes privati kollha, inkluż dawk imħafrin illegalment?

Għal kemm jammonta t-telf ta' revenue tal-KSi minħabba dan l-aġir?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li m'hemm l-ebda permess biex jinġibed ilma minn boreholes privati, anke jekk dawn ġew irreġistrati fl-1997.

Ninsab infurmat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma m'għandha l- ebda figuri ta kemm qiegħed jiġi ppumpjat ilma kull sena mill-boreholes privati kollha, inklużi dawk illegali.

Għaldaqstant il-Korporazzjoni ma tistax tkun taf kemm jammonta t-telf ta' revenue minħabba dan l-ippumpjar.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rapurtati inċidenti tat-traffiku madwar ir- roundabout tal-Kappara (fejn it-tankijiet tal-gas) minn Settembru 2000 sal- lum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta' Settembru 2000, u l- 11 ta' Mejju 2001, gew irrappurtati lill-Pulizija 74 l-incident stradali hdejn ir-roundabout li rrefera ghaliha l-Onorevoli Interpellant.

KSI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu l-valur ta' l-ilma li jintilef minħabba serq u leakages mis-sistema ta' distribuzzjoni ta' l-ilma tat- tieni klassi ta' l-impjat tad-drenaġġ?

X'inhu t-telf ta' revenue għal -KSI minħabba din is-sitwazzjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma għandiex informazzjoni dwar kemm huwa l-valur ta' l-ilma li jintilef b'riżultat ta' serq u leakages mis-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma tat-tieni klassi ta' l-impjanta tad-drenaġġ.

Madanakollu, minn kalkoli li saru bejn dak li joħroġ mill-impjant u dak li qed jasal fil-ġibjuni biex imbagħad jiġi distribwit, jirriżulta li hemm partijiet mis-sistema fejn it-telf ilaħħaq il-ħamsa u sittin fil-mija.

Ma' dan irid jiżdied it-telf ta' ilma li jirriżulta fil-parti tas-sistema bejn il-ġibjuni u l-għelieqi.

Din il-parti tas-sistema hija magħmula minn kanali miftuħa li ħafna drabi jfuru.

Din is-sitwazzjoni qed tiġi kkunsidrata fl-istess rapport li saret riferenza għalih fit-tweġiba għall- mistoqsija numru 25668 waqt is-

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara għalfejn id-dipartiment tal-Mużewijiet mhux jattendi ħafna mil-laqgħat iffissati u mifthema minn qabel mal-PA fuq il-permess nru.

7205/97 bil-konsegwenza li l-individwu daħal fi spejjeż kbar u għalissa ma jista' jsir xejn?

Għax il-PA qed tgħid li ma tistax tiddeċiedi fuq dan il-permess minħabba li qed tistenna r-risposta tad-Dipatiment tal-Mużewijiet?

Billi dan il-permess jikkonċerna restawr ta' Wilġa Battery ta' żmien il- Gwerra li qed taqa' ftit ftit u spiċċat anke qed tintuża minn terzi persuni għal ċerti abbuż għax ġieli instabu siringi fiha u billi s-sid irrid jiranġa din il-batterija u lest jintrabat li x-xogħol isir taħt is- dupervizzjoni tad-dipartiment tal-mużewijiet, possibli l-Ministru jintervjeni biex id-dipartiment tal-mużewijiet jikkopera u s-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ir-rappreżentant tad-Dipartiment tal- Mużewijiet xhed quddiem dan il-Bord ta' l-Apelli tal-Awtorita` ta' l- Ippjanar darbtejn f'Frar u f'Settembru tal-2000 fuq il-każ tal-Batterija tal-Wilġa, Marsaxlokk PA 7205/97.

F' każ wieħed biss ir-rappreżentant tal-Mużewijiet ma setgħax jattendi għas- seduta tal-Bord ta' l-Appelli – jiġifieri għas-seduta ta' l-4 ta' Mejju 2001.

Din l-assenza kientet kaġunata minn impenji marbuta ma' l-emerġenza u r-restawr ta' l-iMnajdra.

Ta' minn jinnota li fl-istess seduta tal-Bord tal-Appelli ta' l-4 ta' Mejju il-każ in kwistjoni ġie differit għal deċiżjoni.

Jidher ċar li din l- assenza ta' l-4 ta' Mejju ma setgħetx titqies bħala kaġun ta' dewmien għad- deċiżjoni tal-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Il-pożizzjoni negattiva tad-Dipartiment tal-Mużewijiet dwar din l- applikazzjoni ġiet spjegata b' mod ċar kemm il-darba lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar, kemm bil-miktub lid-Direttorat tal-Ippjanar kif wkoll fix-xhieda li saret darbtejn quddiem il-Bord ta' l-Appelli.

Jien infurmat illi din id- deċiżjoni tad-Dipartiment tal-Mużewijiet hija finali.

Din l-applikazzjoni għall-iżvilupp tal-Batterija tal-Wilġa, Marsaxlokk kienet fil-fatt ġiet irrifjutata mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar fuq rakkomandazzjoni tad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

L-art in kwistjoni hija propjeta' pubblika u l-applikant qed jipprova jakkwistha mill-Gvern għal skopijiet ta' żvilupp privat.

Dan l-iżvilupp qed jissejjah 'restawr' mill-applikant.

Id-Dipartiment tal-Mużewijiet - wara konsultazjonijiet ma' l-Unita` tar- Restawr tad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet – oġġezzjona għad-definizzjoni ta' dan ix-xogħol bħala 'restawr'.

Dak li qed jipproponi l-applikant huwa żvilupp u bini mill-ġdid li konsegwentement jinkludi l-qirda tar-rovini storiċi li baqa` minn din il-Batterija storika.

Dan mhux biss ma jistax jitqies bħala restawr, iżda jammonta għal qirda ta' dan il-monument storiku u l-informazzjoni li għadha tista' tinqara minnu.

PASS MALTIN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

25301 li oriġinarjament kienet lil Ministru ta' l-Intern u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe jista' l-Ministru jgħid fejn jistgħu jittrakkaw sabiex jgħabbu t-turisti, d-dgħajjes tal-Pass Maltin?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għal Mistoqsija Parlamentari Numru 25689.

WSC

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li ssir investigazzjoni x'inhi r-raġuni għaliex żewġ anzjani li joqgħodu f'appartament f'Bormla u li għandhom account no. 690445700-8 tad-dawl u ilma, irċevew kont ta' Lm 114 ilma għal perjodu ta' 3 xhur bejn 2 Mejju 2000 sa 29 Awissu 2000 u Lm 101 għal 4 xhur bejn 29 Awissu 2000 sa 4 ta' Jannar 2001 peress li dan l-ammont hu esaġerat għal żewġ anzjani u allura żgur li hemm xi ħaġa mhux regolari

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferuta lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

KOTTONERA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra li t-tfal tal-Kottonera li jattendu l-iskola Ġuże D'Amato, isirilhom xi mezz ta' trasport lejn l-iskola u lura d-dar?

Kemm hu n-numru ta' studenti mill-lokalitajiet tal-Kottonera, lokal b' lokal?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li żewġt itfal minn Bormla jattendu l-iskola sekondarja Ġuże` D'Amato tar-Raħal il-Ġdid.

Huma qegħdin jattendu barra mill-catchment area tagħhom fuq talba tal-ġenituri.

Meta saret din il-konċessjoni ġew infurmati li qed jingħatalhom dan il- permess fuq il-kundizzjoni li t-trasport ikun responsabbilta` tagħhom.

Minkejja dan iżda, dawn it-tfal ġew provduti b'pass għal tariffi mraħħsa fuq il-karozzi tal-linja, u l-flus li jonfqu jiġu mħallsa lura lill- ġenituri mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

INVESTIGAZZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm rapporti li nstabu xi armi tan-nar waqt logħob tal-football?

Jista' jgħid x'logħba kienet qed tintlagħab u jekk sarux rapporti u allura aktar investigazzjonijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar 2000, u t-30 ta` April 2001, instabet arma waħda.

Dan kien nhar il-11 ta` Frar 2001 waqt logħba li kienet qed tintlagħab fil-ground tal-Mosta bejn is-St.

George`s u San Ġwann.

Ta` min jgħid li din l-arma (senter) instabet ġo vettura li kienet ipparkjata viċin l-istess ground.

Sid din il-karozza ser jitressaq il-Qorti.

EMPLOYMENT COMMISSION

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' każijiet li l-employment commission għandha quddiemha?

Jista' jgħid kemm kien hemm każi s-sena l-oħra, kemm inqatgħu u kif inqatgħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- Mistoqsija tiegħu lill-Prim Ministru.

ENEMALTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata l-bozza li hemm fuq il-bieb 107, Triq P.P. Caruana.

Bormla, għaliex minkejja li persuni tal-Enemalta marru fuq il-post, għadha ma tixgħalx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferita lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.

PA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'azzjoni qiegħda tieħu l-Awtorita' ta' l-Ippjanar kontra sid ta' l-art li hemm fi Triq il-Gradilja c/w Triq il-Pitkali f'Ħ'Attard peress li jidher li qiegħed jikser il-kundizzjonijiet tal-permess ta' l- iżvilupp?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Awtorita` ta` l-Ippjanar ħarġet Avviż biex Tieqaf u ta` Twettieq b`referenza ECF 95/01, datat 31 ta` Jannar 2001, talli sar żvilupp mingħajr permess li jikkonsisti fi twaqqiegħ ta` kamra u bini ta` kamra akbar u 'boundary wall' għoli aktar minn kif approvat fil-permess PA 6988/97.

Billi ma saret l-ebda applikazzjoni sanatorja jew appell mill-Avviż ta` Twettieq, il-file relatat ġie riferut għall-azzjoni diretta.

REĠISTRAZZJONI TAR-RABA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju wasal l-ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet għar-reġistrazzjoni tar-raba?

Meta hu previst li jintemm dan ix-xogħol?

ONOR.

TONIO BORG: L-applikazzjonijiet ghar-registrazzjoni tar-raba, li kif jaf l-Onor.

Membru jlahqu aktar minn hdax-il elf, tqassmu skond il- lokalitajiet u beda x-xoghol fuq id-digitising u d-data entry.

Malli tkun lesta l-ewwel lokalita', l-informazzjoni tohrog ghall-public screening kif avzat aktar qabel.

Mhux possibli f'dan l-istadju li jigi previst meta ser jitlesta x-xoghol kollu.

ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-konsum ta' l-ilma fil-lukandi matul dawn l-aħħar tnax-il xahar, jekk hu possibli kull kategorija ta' lukanda separatament?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul is-sena 2000 il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma bagħtet kontijiet għal konsum ta' 1,409,670 metri kubi ilma fil-lukandi.

Il-Korporazzjoni ma żżommx rekord dwar il-kategorija tal-lukandi.

AL ZABI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk kienx hemm xi żviluppi dwar il-ħarba ta' Al Zabi?

F'hiex waslu l-investigazjonijiet tal-Pulizija?

Jista' jgħid hux minnu li dan jinsab ġo l-Italja?

ONOR.

TONIO BORG: M'ghandi xejn x'inzid mat-twegiba li jien tajt ghall- Mistoqsija Parlamentari Nru. 9873.

PULIZIJA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ħa l-Kap tal-Pulizija kontra diversi sidien ta' ħwienet li qiegħdin jingumbraw Triq ix-Xatt, l-Msida (faċċata tal-Monument tal-Ħaddiema)?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi s-sidien tal-hwienet imsemmija mill-Onorevoli Interpellant, gew imtella quddiem il-Qorti diversi drabi.

Il-pulizija ser tkompli tara li ma jkunx hemm ksur ta' ligi.

ECG SECTION

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li ma' l-ECG Section f'St Vincent de Paule tintbagħat taħdem nurse mara minħabba l-pazjenti nisa li qed jiddejjqu li jieħdu servizz min- nurse raġel?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-suġġeriment ta' l-Onor Interpellant ser jiġi kkunsidrat fid-dawl tar-riżorsi disponibbli meta tiġi rimpjazzata n-nurse li kienet taħdem fil-post indikat u li rtirat dan l-aħħar bl-eta'.

CRASH BARRIER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir xi tip ta' crash barrier bħala safeguard fuq il-parti ta' barra taċ-ċint li jifred Imdin Road, Ħal Qormi, minn Guże Duca Street, Ħal Qormi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li x-xogħol imsemmi ser isir max-xogħol l-ieħor li għaddej għall-bini tal-bankini.

TIME OFF

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux veru li dawk li ħadmu fil-ħin tax-xogħol tagħhom fil-ġurnata ta' l-elezzjonijiet lokali se jingħataw s-siegħat li ħadmu bħala time off in lieu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jekk l-Onor Interpellanti qed tirreferi għall- impjegati tal-Gvern, nitlobha tirreferi l-Mistoqsija tagħha lill-Prim Ministru.

ST VINCENT DE PAULE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa l- complement stabbilit għal St Vincent de Paule?

Kemm hemm ħaddiema nieqsa u f'liema kategoriji?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor Interpellanti biex tispeċifika għal liema kategorija ta' staff qed tirreferi.

AIR MALTA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-persuni li ġew impjegati ma' l-Air Malta bħala cleaners u min fejn huma matul dawn l-aħħar ġimgħat?

Kien hemm minn għadda mill-interview, ngħata r-roaster u l-uniformi iżda imbagħad ma ġiex ingaġġat?

Kemm kien hemm minn dawn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li n-numru ta' persuni li ġew impjegati bħala cleaners ma' l-Air Malta kien ta' mija wieħed u tletin.

Ma narax raġuni għaliex għandi nippubblika l-ismijiet ta' dawn il-persuni li ġejjin minn diversi lokalitajiet ta' Malta.

Jiena nfurmat ukoll li peress li tnejn minn dawn il-persuni ma ġewx mogħtija pass mill-Office Manager Airport Secuirty, l-impjieg tagħhom kellu jiġi terminat.

Dan kien applikat skond il-kundizzjonijiet li kellhom fl- ittra tal-ħatra li kienu ingħataw.

SLEEPING POLICEMAN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru s-sleeping policeman fi Triq Ġuże Duca f'Ħal Qormi li kienu jeżistu qabel ma saret it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li ma kien hemm ebda sleeping policeman fil-parti ta' Triq Guże Duca li hija triq arterjali.

Il-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku talab lill-Kunsill Lokali u lid- Dipartiment tat-Toroq biex jiġu restitwiti s-sleeping policeman li kien hemm fuq is-service road biswit din it-triq hekk kif ix-xogħolijiet li qed isiru fuq dawn it-toroq jitlestew.