MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 164 L-Erbgħa, 14 ta' Lulju, 1993 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 164

L-Erbgħa, 14 ta' Lulju, 1993

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.17 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 14 ta' Lulju, 1993

WERREJ

MINUTI ................................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI ........................

MERĦBA LIL DELEGAZZJONI MILL-KUWAJT ...................

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA ........................

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (EMENDA NRU.

CIVIL CODE (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

Kumitat ............................................

AĠĠORNAMENT ...........................................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB ......................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 163 li saret fit-13 ta' Lulju, 1993 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MARSA - TINDIF PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għall- Ambjent: Jistgħu jiġu rranġati l-inħawi ta' Nerik Sacco Street, il-Marsa, in partikolari dik l-area ħdejn il-knisja ta' Maria Reġina fejn għal żmien twil ilu ħiereġ drainage minn żewġ garages biswit?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Jien informat li s- sistema tad- drenaġġ f'din il-lokalita' ġiet spezzjonata u ma nstabet l- ebda rregolarita'.

L-awtoritajiet sanitarji ġew avżati wkoll biex jiġi nvestigat jekk hemmx xi ħsara f'xi katusa tad-drenaġġ privata.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l- Ministru jgħidli jekk fl-inħawi tal-port - inkluża wkoll il- Marsa - hux qiegħed jillijkja d-drenaġġ u hux għal din ir- raġuni li n-nies ma jistgħux jgħumu ġewwa l-port?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jingħad li qatt ma huwa konsiljabbli li n-nies jgħumu fil-portijiet, jiġifieri f'ibħra magħluqa minħabba t- tinġiż li jista' jkun hemm li mhux neċessarjament ikun ġej mid-drenaġġ.

Il-parir mogħti mill-awtoritajiet tas-saħħa huwa li ġewwa l-portijiet m'għandux isir għawm.

It- testijiet ta' l-ilma jsiru fuq bażi regolari u din is-sena qatt ma ġie indikat li l-baħar ta' dawk l-inħawi huwa mniġġeż minn overflow tad- drenaġġ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, filwaqt li kemm-il darba smajt li n-nies m'għandhomx jgħumu fil-port u fil-bajjiet li jmissu miegħu, ma qed jidhru l- ebda avviżi li jindikaw dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jingħax li aħjar ma jsirx għawm f'dawn l-inħawi mhux għax fil- port saru xi testijiet u nstab li hemm xi leakage tad- drenaġġ, imma għax hija prassi tad- Dipartiment tas-Saħħa - u aħna naqblu magħhom - li tavża biex f'portijiet magħluqa ma jsirx għawm.

Ir-raġuni għal dan hija evidenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma f'dawn l-areas partikolari tista' ssir xi ħaġa biex tinġibed l- attenzjoni tal-pubbliku?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: In- nies għandhom ikunu jafu li fil-portijiet m'għandhomx imorru jgħumu.

PARK NAZZJONALI - NEFQA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kif intnefqu l-Lm0.25 miljun li ġew ivvotati fil- Budget 1990 għall-Park Nazzjonali, u jista' jagħti breakdown tax-xogħol u ta' l- infiq li sar hemm?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-ispiża kapitali attwali għall- Park Nazzjonali f'Ta' Qali fl-1990 laħqet Lm309,547 u kienet imqassma hekk:-

Lm

Pagi 89,346 Materjal 34,494 Kiri ta' tagħmir 19,452 Kuntratt 163,190 Servizzi tad-Dipartimenti oħra 3,065

TAGĦMIR LI NXTARA GĦALL- UNIVERSITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'kien it-tagħmir kollu li l- Universita' xtrat tul is-snin 1987 - 1993 u għal liema fakultajiet?

Minn fejn inxtara dan it-tagħmir kollu u kemm sewa lill- Gvern/Universita', sena b'sena?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Il-ħlas għal tagħmir li nxtara għall- fakultajiet mill-ispiża kapitali għas- snin 1987 - 1992 hu kif jidher hawn taħt:-

FAKULTA' 1987 1988 1989 1990 1991 1992

1.Theology - - - 1530 1193 899 2.Law - - 135 1499 2415 - 3.Medicine & Surgery 3642 127812 153835 256847 178186 39524 4.Dental Surgery 5171 - 4267 7898 10957 7478 5.Arch & Civil Eng.

1300 4637 11284 77938 40736 16889 6.Mech & Elect Eng.

2974 21862 116713 15554 115417 12834 7.Econ.

Mangt& Acct 1300 1300 - 1620 170 - 8.Education 1300 1300 974 5290 11087 - 9.Arts 1494 3444 1384 16630 56112 8705 10.

Science 9986 14374 49796 23517 299311 50299 TOTAL FAKULTAJIET 27167 174729 338388 619978 515584 136628

Minbarra dawn il-fondi vvotati speċifikament għall- fakultajiet imsemmija, ġew allokati wkoll somom ta' flus minn vot komuni għall- Universita' kollha li għal kull sena kien jammonta hekk:-

1987 1988 1989 1990 1991 1992 Lm Lm Lm Lm Lm LM 20742 26022 34105 160662 159921 170966

Dan it-tagħmir kien jikkonsisti f'apparat għal- laboratorju, apparat awdjo- viżiv, photo-copiers, computers, fax machine u equipment ieħor.

Dan l-apparat inxtara mingħand diversi aġenti jew ditti Maltin jew inkella nġabu direttament minn barra minn Malta, mir-Renju Unit, l- Italja, l- Istati Uniti ta' l- Amerika, il-Ġermanja, l- Isvizzera u pajjiżi oħra.

KORDIN - GRAIN TERMINAL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill- Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Jista' l- Ministru jgħid fiex kienu jikkonsistu t-tiswijiet kbar li ntqal li saru fil-Grain Terminal ta' Kordin u kemm ġie jiswa lill-poplu dan ix-xogħol?

ONOR.

GOERGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): F'Ottubru 1992 il- KGT ħarġet sejħa għall-offerti sabiex:-

a) Jitwaqqgħu l-ħitan ta' barra tal-bini u jinbnew ħitan ġodda.

b) Jitranġaw il-qigħan tal-bini bil-grawling.

c) Titkabbar it-tinda tal-ħadid li hemm fuq is-silos.

Dan huwa meħtieġ għax jekk, per eżempju, fuq is-sit hemm 100 metru ta' silos, 50 metru biss huma covered, mentri l- oħrajn jinsabu fl-apert bil- konsegwenza li qiegħed jidħol l-ilma minnhom.

L-offerti għaddew mill- proċess normali u bħalissa qegħdin f'idejn il- Kumitat tal- Kuntratti.

Il-kuntratt biex dawn is-silos ikunu jistgħu jitranġaw ingħata għas-somma ta' Lm1.3 miljun.

Sur President, irrid nagħti spjegazzjoni dwar din ir- risposta.

Din id- domanda kienet magħmula fis-26 ta' Jannar ta' din is-sena, ir- risposta tagħha ġiet għandi fit-28 ta' Jannar, jiġifieri jumejn wara, imma sfortunatament qed tingħata llum, l-14 ta' Lulju.

Pererss li dalgħodu ma kontx l-uffiċċju għax kont qiegħed fuq xogħol ġewwa l- Freeport, ma lħaqtx erġajt rajt ir-risposta u għalhekk qrajt dik li rċevejt f'Jannar.

Naturalment minn dak inhar 'l hawn l-affarijiet inbiddlu u allura r- risposta mhijiex korretta għal kollox.

BINI TA' MOLL FIL-BELT U GROUPAGE CONTAINER TERMINAL F'ĦAL FAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMi staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie l-bini ta' moll ġdid bejn id- Dwana u l-moll tal-Kurċifiss kif ukoll il-bini ta' Groupage Container Terminal f'Ħal-Far, u x'użu se jkollu/għandu dan il- bini?

ONOR GEORGE BONELLO DU PUIS: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru għat- Trasport u Kommunikazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Sandro Schembri Adami mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Peress li l-Ministru qed jieħu daqshekk żmien biex jagħti r- risposta, u billi l-Ministru qiegħed jgħid li jiena għandi nagħmel id-domanda ...

(Interruzzjonijiet) Nixtieq nistaqsi x'tip ta' protezzjoni jista' jkollna meta wara xi sitt xhur li nkunu ppreżentajna l-mistoqsijiet, jirrisponduna li dawn għandhom jiġu riferuti lil xi Ministeru ieħor?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Jiena nista' nirrispondi għad- domanda meta tidher fuq l- agenda u mhux qabel.

Jien nippreferi li tiġi tistaqsi lili personalment, għax barra li ngħidlek mill-ewwel, inkunu qegħdin niffrankaw xi mitt karta.

MR SPEAKER: L-Onot.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Punt li kemm-il darba ġie sollevat huwa li nagħmlu d- domandi minn xi sitt xhur qabel.

Allura issa qegħdin tgħidulna m'għandniex dritt li nagħmlu dawn id-domandi?

(Interruzzjonijiet)

OIL TANKING MALTA LTD

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta twaqqfet l-Oil Tanking Malta Ltd u għal liema skop twaqqfet?

Min huma l-membri ta' l-Oil Tanking Malta Ltd?

X'sehem għandha u/jew kellha l-Oil Tanking Malta Ltd f'dik li hi ħażna u bunkering taż-żejt?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Il-kumpannija Oil Tanking Malta Ltd twaqqfet fit-13 ta' Ottubru 1989.

L-għanijiet kummerċjali tagħha jinkludu l-ħażna, taħlit, u forniment ta' prodotti taż-żejt.

L- azzjonisti tal- kumpannija huma Oiltanking Gmbh tal-Ġermanja, li għandhom 70% ta' l-ishma u l-Korporazzjoni tal-Port Ħieles li għandha l-kumplament, 30% ta' l-ishma.

Il-kapaċita' ta' ħażna preżentement hi ta' 174,000 metri kubi u l-forniment ta' żejt isir mal- moll tal-breakwater.

Billi l- informazzjoni mitluba fl- aħħar parti tal-mistoqsija hija ta' natura kummerċjali, ma nħossx li għandha tingħata.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE GATT: Hemm ħsieb li l-kapaċita' tal-ħażna għaż-żejt tkompli titkabbar?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Iva, fil-fatt għandna l-ħsieb la nkabbru din il-kapaċita' għal nofs miljun metru kubu ta' żejt.

ROBERTO MEMMO U N-NEGOZJU TA' CHAMBRAY

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill-Prim Ministru: Peress li dokumenti pubblikati fl-Italja żvelaw in-numru tat- tessera ta' Roberto Memmo fil- P2 u dawn l-istess dokumenti żvelaw li Memmo kien iħaddem il-flus tal-loġġa tal-Mażuni tal-P2, u meta nafu li l-P2 kienet imdaħħla fit-tixrid tad- drogi u attivitajiet illegali oħra, b'riżultat ta' dawn l- affarijiet il-Prim Ministru jibqa' ta' l-istess fehma li Memmo jiddeffes fin-negozju ta' Chambray?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali) (f'isem il- Prim Ministru): Nirreferi lil-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt fit-23 ta' Frar u fis-17 ta' Marzu 1993 rispettivament għal mistoqsijiet numri 8457 u 8664.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jista' Ministru jinforma l-Kamra jekk lill- applikazzjoni għal dan il- proġett ġietx imġedda għal darba oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, m'inix f'pożizzjoni li nagħti din l- informazzjoni, imma l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija apposta f'dan is-sens tkun tista' tiġi mwieġba bil-miktub.

MR SPEAKER: l-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Irrid ngħid li fil-fatt kien hemm talba biex l- applikazzjoni li kien hemm qabel tiġi meqjusa bħala talba għal outline application pero' - il- kumpannija li għamlet il- kuntratt kellha terminu ta' sitt xhur minn mindu ffirmat il-kuntratt biex tagħmel ċerti applikazzjonijiet u dan it- terminu għadu m'għalaqx.

S'issa għadu ma skadiex iż-żmien ta' meta kellhom jagħmlu ċerta applikazzjoni.

VANDALIŻMU MAL-PATRIMONJU STORIKU TAL-PAJJIŻ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi kien hemm xi persuni rresponsabbli li heddew bil- kitba li jivvandalaw u jagħmlu ħsara lit- tempji uniċi ta' Ħaġar Qim jekk il-Ministru jkompli bil-bini tal-ħajt periferali madwar dawn it- tempji, jikkonsidra l-Ministru li jagħmel għassa 24 siegħa kuljum bis-suldati, peress li l-Interpellant għandu biża qawwija li dawn il-ftit nies irresponsabbli jaslu biex jagħmlu dak li jheddu?

Jista' l-Ministru jġib malajr liġijiet iebsa biex min jinqabad jivvandala l- patrimonju storiku ta' pajjiżna jeħel pieni ħorox ta' ħabs?

Jista' l-Ministru jagħmel appelli fuq ix-xandir u l- gazzetti biex iħajjar ċittadini jirrapportaw lill-pulizija atti vandali?

Peress li l-Interpellant huwa inkwetat ħafna dwar il- possibilita' li dawn it-tempji uniċi jiġu mtajra b'xi bomba, jikkonsidra l-Ministru li malajr kemm jista' jkun, b'koperazzjoni mal-Ministeru ta' l-Intern u l-Prim Ministru, jittieħdu miżuri preventivi biex nevitaw xi diżastru li wara jiddispjaċina minnu?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nifhem il-preokkupazzjoni ta' l-Onor.

Interpellant.

Nifhem ukoll illi għalkemm sar il-ħajt u ġew impjegati l- wardens, l- aqwa protezzjoni tiġi mill- poplu nnifsu.

Nitlob il- koperazzjoni kemm tal-forzi ta' l-Istat, kif ukoll ta' kull min jista' jgħin bl-influwenza tiegħu.

ĦAGAR QIM - ART GĦAN-NASSABA QRIB IT-TEMPJI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Reno Calleja) staqsa lill- Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Peress li kien hemm theddid minn xi persuni irresponsabbli li jtajru t-tempji preistoriċi ta' Ħaġar Qim u l-Imnajdra jekk il-Gvern inaqqas l-ispazju għan-nassaba, jikkonsidra li jiltaqa' man-nassaba u jagħtihom art alternattiva li hija abbundanti fil- limiti ta' dawn it-tempji, liema art hi tal-Gvern, biex dawn in- nassaba, dejjem skond il-liġi, jkomplu bid-delizzju tagħhom?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Meta xi żmien ilu ltqajt mar- rappreżentanti tan-nassaba tal- Qrendi, kont assigurajthom, u l-assigurazzjoni għadha hemm, illi fil-pjanijiet biex jinħoloq il-park arkeoloġiku f'Ħaġar Qim u Mnajdra, ma kienx hemm li huma se jiġu mitfugħa 'l barra bla ma jiġi provdut post alternattiv.

Naħseb li n- nassaba dan jafuh, iżda dejjem jinqala' min irid ixewwex.

Naf li ħafna minn dawn iċ-ċittadini japprezzaw il-wirt storiku ta' pajjiżna, u ħadd m'għandu jqegħedhom fil-pożizzjoni li jaraw lil dawn it-tempji bħala theddida għalihom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru għadu kif qal li jista' jkun hemm xi ħadd li qiegħed ixewwex lil dawn in- nies, il-Ministru għandu idea min huma dawn in-nies li qegħdin ixewxu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Min kien qiegħed ixewwex żgur li ma kienx l- Onor. Interpellant.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Louis Buhagiar, mistoqsija suppli- mentari.

ONOR.

LOUIS BUĦAGIAR: Il- Ministru jaf b'xi ħadd ieħor li jista' jxewwex dawn in-nies?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Jiena naf li fost dawn l- assoċjazzjonijiet sar ħafna diskors u naf ukoll li kien hemm min qal li jmur jagħmel xi ħaġa hemmhekk.

Naf ukoll min kien berridhom u naf ukoll min kien xewwixhom.

Għaldaqstant qiegħed nitlob il-koperazzjoni ta' kulħadd biex ma jdaħħalx f'moħħ in-nassaba l-idea li dawn it-tempji huma xi forma ta' theddida.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

MERĦBA LIL DELEGAZZJONI MILL-KUWAJT

MR SPEAKER: Bil-permess tal- Kamra nixtieq nagħti merħba lid- delegazzjoni li għandna preżenti mill-Assemblea Nazzjonali tal-Kuwajt.

I would like to welcome the Hon.

Saleh al-Fodala, Deputy President for the Kuwait National Assembly and the delegation that is accompanying him.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Tqegħid ta' karti.

Il-Miistru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

LOUIS GALEA: F'isem il-Prim Ministru npoġġi fuq il- Mejda tal- Kamra:

Kopja tal-Ftehim bejn il- Gvern Malti u l-Isptar San Raffaele ta' Milan fuq il- bini ta' sptar ġdid u l- użu tiegħu, bi tweġiba għall-mistoqsija parla- mentari numru 12065.

Inqiegħed ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi n-numru ta' pazjenti mibgħuta r-Renju Unit matul l-1992 u l- 1993 u l-indikazzjonijiet għaliex ġew riferuti, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12062.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: F'isem il-Ministru tal-Finanzi npoġġi fuq il-Mejda tal-Mejda:

Avviż Legali Nru 83 ta' l- 1993 - Direttiva mill- Ministru tal-Finanzi, għall-Ħruġ ta' Lm20,833,200 7% Stock tal- Gvern ta' Malta 2003 (It- Tieni Ħruġ); u

Avviż Legali Nru 84 ta' l- 1993 - Direttiva mill- Ministru tal-Finanzi, għall-Ħruġ ta' Lm7,966,800 6.35% Stock tal-Gvern ta' Malta 1998 (L-Ewwel Ħruġ).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il- Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

MICHAEL FALZON: F'isem il-Ministru għat-Trasport u Kommunikazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 85 ta' l- 1993 - Regolamenti ta' l- 1993 li jemendaw ir- Regolamenti dwar id- Dgħajjes tax-Xtajta għal Wied iż-Żurrieq (Tariffa tan- Nollijiet).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarr- ijiet ministerjali?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, irrid nirreferi għal rapport li deher illum front page - anzi kien poster story - fil-ħarġa ta' "L-Orizzont" li suppost kien qed jagħmel referenza għal dak li għidt jien fl-Aġġornament ta' nhar it-Tnejn li għadda.

Fl- opinjoni tiegħi meta taqra dan ir-rapport issib li huwa wieħed malizzjuż, skorrett għall-aħħar u jwassal messaġġ għal kollox kuntrarju għal dak li għidt jien.

Mr Speaker, f'dak l- Aġġornament jien faħħart il- bidla u r-refurbishing li huma ppjanati li se jinbdew dalwaqt fl-Isptar San Luqa u mhux biex ma kkritikajtx is-sistema, iżda għamiltha ċara li qed nikkritika lis-sezzjoni tal- poplu li tabbuża mill-isptar u bl-ebda mod ma kkritikajt l- isptar.

Jiġifieri t-titlu li jgħid li fil-Parlament jien iddeskrivejt l-isptar "bħala ċentru ta' abbużi u serq" - apparti affarijiet oħra li ntqalu - huwa titlu malizzjuż u għal kollox kuntrarju għal dak li għidt jien.

Minbarra t- titlu dawn ipprovaw jagħtu l- impressjoni li jien għidt li l- isptar miexi waħdu u li qiegħed fi stat tal-biki u ssemmew aġġettivi u frażijiet li jiena ma wżajtx.

Il-messaġġ li wassalt jien f'dak l- Aġġornament kien għal kollox għall-kuntrarju.

Għalhekk, Mr Speaker, nitolbok tinvestiga dan l- ilment u tieħu l-passi kollha li jidhirlek li huma neċessarji u xierqa f'dawn iċ- ċirkostanzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Salvu Sant.

ONOR.

SALVU SANT: Nixtieq niġbed l-attenzjoni li fit-Triq tal-Barrani, ħdejn ir-Roc-A-Go neħħew is-signs tal-one- way li kien hemm u ħafna mit- turisti qed jużaw it-triq bħala double lane.

Għalhekk nappella lill- Ministru biex qabel ma ssir xi diżgrazzja kbira - u ma nkomplux inżidux ma' dawk li diġa' qed jiġru - jieħu l- passi immedjatament, jara min hu responsabbli għall-fatt li ma sarux is-signs adegwati u jarrestah.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carm Lino Spiteri.

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Mr Speaker, jien għamiltlek is- sinjal qabel l- Onor. Salvu Sant minħabba l-fatt li jien kont se nirreferi għal xi ħaġa li kienet għadha kemm intqalet mill-Onor.

Mario Galea.

Peress li f'gazzetta l- Onor. Galea ġie rapportat li qal eżattament il- kontra ta' dak li qal fil- Parlament jidhirli li dan jikkostitwixxi breach of privilege u meta qallek biex tieħu l-passi neċessarji, Mr Speaker, ma nafx jekk riedx iressaq breach of privilege.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea talabni biex ninvestiga dan il- każ.L-Onor.

Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, la qed nitolbok tinvestiga rapport li fl- opinjoni tiegħi huwa skorrett u jwassal messaġġ għall-kuntrarju ta' dak li ntqal, dan huwa ksur ta' privileġġ.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

Dan il-każ ħalluh f'idejja għax jien irrid niddeċiedi.

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI ĊIVILI (EMENDA NRU.

CIVIL CODE (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Charles Mangion, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Ikompli mit-13 ta' Lulju, 1993

Klawsola 4 - Sostituzzjoni ta' l-artikolu 6 tal-Kodiċi.

(Kont.)

Clause 4 - Substitution of section 6 of the Code.

(Cont.)

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, l-ewwelnett nixtieq nieħu l-opportunita' biex ninforma lill-Iskrivan tal- Kamra li verbalment se nintroduċu l- punteġġjatura meħtieġa biex artiklu 6 fi klawsola 4 ma jiġix misinterpretat.

Allura l-punteġġjatura trid tiġi bil-mod li se nindika jien u naqra.

Artiklu 6 jrid jaqra hekk:

"Id-dmir ta' manteniment ta' parti fiż-żwieġ lejn il-parti l-oħra jintemm jekk il-parti l-oħra, wara li tkun telqet mid-dar taż-żwieġ, bla raġuni xierqa ma tkunx trid tmur lura fid-dar.".

Allura fl-emenda proposta għal din il-klawsola fejn qegħdin inġibu t-test Ingliż konformi mat-test Malti - u anke hawnhekk nitlob lill-Iskrivan tal-Kamra jinnota l- punteġġjatura - nipproponi li l-punteġġjatura tkun kif se nindika jien u naqraha.

Mr Chairman, se nerġa' naqra l- emenda:

"The duty of one spouse to maintain the other shall cease if the latter, having left the matrimonial home, without reasonable cause refuses to return thereto.".

Dan għar-rigward tal-punt li tqanqal il-bieraħ mill-Onor.

Mifsud Bonniċi fejn intqal li n-nuqqas ta' din il- punteġġjatura - li fil-fatt hija wżata fl-artiklu li jeżisti llum fil-Kodiċi Ċivili - seta' jagħti lok għal misinterpretazzjoni.

Saru wkoll argumenti dwar il- fatt, f'nuqqas ta' qbil il- koppja tirrikorri għall-qorti ta' ġurisdizzjoni volontarja.

Biex nirrikapitola l- linja ta' l-argumentazzjoni li kienet qed issir, l-ewwelnett irrid ngħid li ntqal li dan l-artiklu għandu jinbidel għaliex anke għal kwestjonijiet li mhumiex ta' importanza fundamentali għandu jkun hemm il-possibbilta' li wieħed imur quddiem il- qorti ta' ġurisdizzjoni volontarja.

Intqal ukoll li meta wieħed irid imur quddiem din il-qorti biex tiddeċiedi hi minflok il-koppja, il- possibilta' li wieħed imur quddiem din il-qorti m'għandhiex tkun ristretta għal meta ż-żewġ partijiet flimkien espressament jitolbu li jmorru quddiem din il-qorti.

U nġabu diversi raġunijiet għal dan, fosthom li wieħed irid jiffaċilita l-funzjoni tal- qorti bħala awtorita ta' parir u bħala awtorita' li tiddeċiedi fin-nuqqas ta' qbil.

Iqajjem ukoll l- argument li jekk wieħed se jpoġġi lill-koppja fis- sitwazzjoni li biex iġġib deċiżjoni mill-qorti trid taġixxi flimkien, kif qed jgħid l-Abbozz, u mhux fuq it-talba ta' xi waħda mill-partijiet fiż-żwieġ, donnu se nkunu qegħdin nimbottaw lill-koppja li flok tfittex is-soluzzjoni permezz ta' deċiżjoni tal- qorti, tfittex is-soluzzjoni permezz ta' azzjoni għal separazzjoni.

Kif setgħet tinnota l-Kamra, jien smajt b'attenzjoni l- argumentazzjoni li saret miż-żewġ naħat - għaliex dan huwa punt li fuqu kien hawn kummenti miż-żewġ naħat tal-Kamra - u llum komplejt nirrifletti wkoll fuq dak li kien qiegħed jingħad.

Wara din ir-riflessjoni nħoss li huwa aktar korrett li l- klawsola tibqa' kif inhi milli kieku kellha tinbidel.

Ir- raġunijiet fissirthom anke l- bieraħ u jidhirli li huma raġunijiet validi, filwaqt li r-raġunijiet u l-argumenti li nġabu ma nħossx li huma validi biżżejjed biex wieħed jipprospetta bidla għal din il- klawsola.

Ħalli nerġa' nirrikapitola dak li għidt.

Artiklu 6A kif qed jiġi propost qed jipprovdi l- possibilita' ta' qorti li se tgħin lill-koppja u tipprova twassalha għal ftehim.

Barra minn hekk qed jingħad li din il-qorti, jekk tkun mitluba miż-żewġ partijiet flimkien, tista' tassumi funzjoni ta' arbitru u tiddeċiedi hi x'għandha tkun is-soluzzjoni għal dak in-nuqqas ta' qbil, f'liema każ ma jkunx hemm appell minn dik id-deċiżjoni.

Jidhirli li ma kienx hawn problemi dwar l- ewwel parti ta' din il-klawsola, jiġifieri dwar il-punt li l-qorti tagħti l- għajnuna tagħha u tipprova twassal lill-partijiet għal ftehim.

Naħseb li l-Kamra taqbel li din il-funzjoni tal- qorti ta' ġurisdizzjoni volontarja f'dan l-istadju hija funzjoni li aktar tista' tkun ta' għajnuna għaliex hija funzjoni konċiljattiva.

Fir-rigward tat-tieni funzjoni, jien sostnejt u għadni nemmen li jkun żball li wieħed jagħti l-possibilita' lil xi parti fiż-żwieġ illi wara li jkun falla l-attentat ta' konċiljazzjoni mill-qorti, titlob lil dik il- qorti tiddeċiedi hi kif għandu jiġi riżolt dak id-disgwid.

Għaliex hawnhekk m'aħniex qegħdin nipprovdu għall- funzjoni tal-qorti ta' ġurisdizzjoni volontarja meta xi waħda mill-partijiet fiż- żwieġ tkun iddeċidiet li tibda l-ewwel passi tas-separazzjoni, imma qegħdin nikkontemplaw ċirkostanzi fejn is-separazzjoni tista' lanqas biss tkun mixtieqa u prospettata minn xi parti fiż-żwieġ.

F'dan l- istadju aħna rridu li f'nuqqas ta' qbil il-qorti ma tissostitwixxix id-deċiżjoni tal- koppja, ħlief jekk il- koppja taqbel minn qabel li dik id-deċiżjoni għandha tingħata u tkun torbot, tant li lanqas biss ikun hemm appell.

Mr Chairman, aħna jidhrilna li dan hu l-metodu li għandu jiġi wżat fil-fażi ta' nuqqas ta' qbil fuq il-materji li qed nitkellmu fuqhom.

Huwa proprju jekk minn dan il-mument, meta m'hemmx ħsieb ta' separazzjoni, nagħtu l-faċilita' lil xi waħda mill- partijiet li, independentement mix-xewqa tal-parti l-oħra fuq dawn il-materji, tkun tista' titlob lill-qorti tiddeċiedi, li fil-fehma tiegħi nistgħu nkunu qed ninkoraġġixxu lill- koppja għal separazzjoni u mhux bil-metodu li qed nissuġġerixxu aħna.

Nerġa' ngħid li aħna hawnhekk qed nitkellmu fuq ħwejjeġ ta' ċertu portata u qed inħallu barra l-ħwejjeġ li m'għandhomx il-portata ta' importanza fundamentali skond kif inhuma deskritti fil-liġi.

Hawnhekk apposta m'aħniex qed ngħidu li l-koppja tista' tmur quddiem il-qorti fuq kull materja, jiġifieri anke fuq materja ta' importanza żgħira u frivola, ladarba f'dan l- istadju m'għandniex il- qorti ta' ġurisdizzjoni volontarja li nirrenduha f'forum, fejn anke jiġu dibattuti kwestjonijiet li m'humiex ta' importanza fundamentali bejn il- miżżewġin.

Li kieku nħallu l-lok li anke fuq ħwejjeġ ċkejknin il-koppja tkun tista' tirrikorri għal dan il-forum, anke jekk in-numru tal-koppji li jistgħu jagħżlu li jagħmlu dan x'aktarx ma jkunx daqstant numeruż - u hawn nies li jistgħu jkunu ftit litiġużi li f'dawn iċ- ċirkostanzi jħossuha faċli li jieħdu dan il-pass fuq kwestjonijiet żgħar - dan il- pass xorta jkollu rifless negattiv fuq il-ħajja taż- żwieġ.

Mr Chairman, b'umilta rrid ngħid li għalkemm ħsibt ħafna, ma nħossx li nista' naċċetta emenda li tirrendi l- makkinarju maħsub f'artiklu 6A kompletament differenti u n- natura tiegħu tinbidel radikalment.

Jien naħseb li b'dan il-mod fissirt il- ħsebijiet tiegħi fuq dan is- suġġett.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "E".

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "E" għaddiet nem. con.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, aħna naqblu ma' artiklu 6 kif ġej fil-Kodiċi imma ma naqblux ma' subartiklu 6A(2).

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 4 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 4, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Emenda ta' l- intestatura Sub-Titolu II tat- Titolu I ta' l- Ewwel Ktieb tal- Kodiċi.

Clause 5 - Amendment of heading of Sub-Title II of Title I of Book First of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Issa se ngħaddu għall-parti ta' l- Abbozz ta' Liġi li jemenda l- kwestjonijiet tal-manteniment tal-qraba, l-axxendenti u d- dixxendenti.

Il-prinċipju tal- klawsoli li se nittrattaw bażikament huwa li filwaqt li fiċ-ċirkostanzi tal-lum il- manteniment lejn l-axxendenti, id- dixxendenti, l-aħwa u viċeversa m'hemmx dubju li għadu konċett validu, il- konċett tal-manteniment fil- konfront ta' qraba oħra biż- żwieġ, dawk li ngħidulhom in- laws u viċe-versa, huwa inqas validu.

Għaldaqstant l-emenda għal klawsola 5 hija emenda li tibdel it-titolu.

Illum Sub- Titolu II ta' Titolu I ta' din il-parti fil-Kodiċi Ċivili jgħid "Fuq il-jeddijiet u d- dmirijiet bejn axxendenti, dixxendenti, aħwa, u xi qraba oħra bi żwieġ".

Issa l-emenda qed tipproponi li jitħassru l- kliem ", u xi qraba oħra bi żwieġ" biex it-titolu jiġi jaqra "Fuq il-jeddijiet u d- dmirijiet bejn axxendenti, dixxendenti u aħwa."

Allura f'dan l-istadju jkun hemm bżonn emenda verbali għaliex filwaqt li bl-emenda li għandna qed naqtgħu l-kliem ", u xi qraba oħra bi żwieġ", jekk ma nżidux il-konġuntiv "u" bejn "dixxendenti" u "aħwa", it- titolu ma jkunx tajjeb fl-istil tiegħu.

Allura t-titolu eventwalment bl-emenda jiġi jaqra "Fuq il-jeddijiet u d- dmirijiet bejn axxendenti, dixxendenti u aħwa."

THE CHAIRMAN: Onorevoli, naħseb li aħjar li nagħmlu emenda formali mhux emenda verbali għaliex mill-Abbozz ta' Liġi ma jirriżultax fejn nistgħu ninserixxu din l- emenda.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naħseb li huwa aħjar li wieħed jifformalizza emenda u għalhekk nitlob il-permess tal-Kumitat biex din il-klawsola tiġi posposta u eventwalment ngħaddu għall-klawsola li jmiss li hija fuq l-istess suġġett.

Fil-fatt hawn numru ta' klawsoli li prattikament kollha jittrattaw dan il- punt, jiġifieri l- kwestjoni li issa qegħdin nneħħu minn din il-parti tal- Kodiċi tagħna d-dmir u d-dritt tal-manteniment fir-rigward ta' qraba oħra biż-żwieġ.

THE CHAIRMAN: Hawn permess biex klawsola 5 tiġi posposta?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 6 - Emenda ta' l- artikolu 7 tal-Kodiċi.

Clause 6 - Amendment of section 7 of the Code.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Klawsola 6 tgħid li l-ġenituri għandhom l-obbligu li jmantnu u jedukaw lil uliedhom bil-mod stabbilit f'artiklu 3B tal-Kodiċi.

Infakkar li dan l-artiklu, li għadna kif approvajnieh fis- seduta ta' jumejn ilu, huwa artiklu ġdid u jgħid li:

"Iż-żwieġ jimponi fuq il- miżżewġin l-obbligu li jieħdu ħsieb, imantnu, jgħallmu u jedukaw lill- ulied li jiġu miż-żwieġ skond il-ħila, xeħtiet naturali u aspirazzjonijiet ta' l-ulied.".

Sal-lum artiklu 7 tal-Kodiċi jgħid li l-ġenituri għandhom id-dmir li jmantnu u jedukaw lil uliedhom, pero' issa qed ngħidu li dan id-dmir iridu jaqduh "bil-mod stabbilit fl- artikolu 36 tal-Kodiċi", jiġifieri, biex ngħidu hekk, din hija emenda konsegwenzjali.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-Kumitat jiftakar x'għidna meta konna qegħdin niddiskutu artiklu 3B.

Kienet saret mistoqsija speċifika dwar l- eta' ta' l-ulied, li qed nirreferu għalihom.

U r- risposta kienet li qed nirreferu għall-ulied li huma taħt l-eta'.

Jien naħseb li meta wieħed jikkonsidra l- artikli li qed nikkonsidraw issa, jasal għall-konklużjoni li l-obbligu tal-manteniment mhuwiex ristrett għall-ulied taħt l-eta' imma anke għall- ulied l-oħra li għandhom bżonn tal-manteniment.

Dawk għandhom dritt iduru fuq il-ġenituri u, in mancanza fuq l-axxendenti tagħhom.

Allura għandna nikkontemplaw li l-kelma "ulied" użata f'artiklu 3B, mhijiex kwalifikata bl-eta' u rridu naraw li dak l-obbligu enunzjat f'artiklu 3B, jekk għandu jibqa' kif inhu, in vista tal-fatt li hemm qed nitkellmu fuq ulied li mhumiex taħt l-eta' għaliex qed ngħidu li "ulied" fiha nnifisha ma tikkonnotax limitazzjoni t'hekk ...

Għax meta qed nitkellmu fuq il-manteniment fit-tliet artikli ta' wara, qed nitkellmu fuq nies li m'humiex taħt l-eta' imma għandhom l- eta' tagħhom.

It-tieni punt li rrid nagħmel hu li hemm differenza bejn dak li jgħid artiklu 3B u dak li jgħid subartiklu 7 (1) tal- Kodiċi Ċivili li qed nemendaw bil-klawsola li qed niddiskutu.

F'artiklu 3B hemm imsemmijin erba' konċetti u mhux tnejn għax inħasset il-ħtieġa - m'inix ngħid li dan hu żbaljat - li jiżdied il-kliem "jieħu ħsieb u jgħallem".

Fil-fatt insibu li l-ġenituri għandhom id-dmir li jieħdu ħsieb, imantnu, jgħallmu u jedukaw lil uliedhom.

F'subartiklu 7 (1) hemm żewġ konċetti biss li huma "imantnu u jedukaw" u ħallejna barra "jieħdu ħsieb u jgħallmu".

Issa forsi hemm xi differenza fil-portata tal- konċetti ta' artiklu 3B u subartiklu 7 (1), pero' jekk m'hemmx, is-suġġeriment tiegħi hu li għandna nkunu uniformi fid-diċitura li nużaw u mhux niddistingwu, għax meta inti tiddistingwi fid- diċitura f'temp ta' erba' artikli wieħed jista' jaħseb li l- leġislatur hemmhekk ried jgħid mod u hawnhekk ried jgħid mod ieħor, la ma wżax l- istess kliem.

Punt li xtaqt insemmi hu li rridu nikkontemplaw ukoll x'jgħid subartiklu 7 (2) li mhux qed jiġi emendat.

Dan jitkellem fuq l-axxendenti u jgħid hekk:

"Meta m'hemmx il-ġenituri, jew jekk dawn m'għandhomx il-mezzi biżżejjed, id- dmir tal-manteniment jew ta' l-edukazzjoni ta' l- ulied jaqa' fuq l- axxendenti l-oħra.".

Issa hawnhekk reġa' għandna d- dritt ta' l-edukazzjoni u tal- manteniment u m'għandniex l- obbligi msemmija f'artiklu 3B, jiġifieri wieħed jieħu ħsieb u jgħallem lill-ulied.

Mela jekk f'subartiklu 7 (1) l-obbligi msemmija huma biss dawk tal- manteniment u l-edukazzjoni, u dawn mhux neċessarjament jinvolvu li tieħu ħsieb u li tgħallem, allura l-axxendenti se jkollhom l-istess obbligi tal-ġenituri li jirriżultaw minn subartiklu 7 (1), li se jkunu inqas minn dawk li jirriżultaw minn artiklu 3B.

Pero' jekk dak li qed jgħid subartiklu 7 (1) ma jinkludix dak li hemm f'artiklu 3B, allura l-axxendenti li jidħlu in mancanza tal-ġenituri, jew fejn dawn m'għandhomx il-mezzi, mhux se jkollhom iż-żewġ obbligi li jieħdu ħsieb u li jgħallmu lill-ulied.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, nixtieq nikkonferma dak li kien qed jgħid l-Onor.

Membru għar-rigward ta' l-eta' ta' l-ulied.

Jien dak inhar kont għidtlu li qed nifhmu sa l-eta' maġġorenni, pero' fil- fatt L-Onor.

Membru huwa korrett; l-ulied jibqgħu ulied, hi x'inhi l-eta', jiddependi dejjem fuq iċ-ċirkostanzi ta' kull każ, u l-ġenituri għandhom l-obbligu li jissodisfaw ċerti dmirijiet u bżonnijiet fil- konfront tagħhom.

Rigward id-differenza bejn artiklu 3B u dan l-artiklu, wieħed jista' jargumenta li l- portata ta' artiklu 3B hija aktar wiesgħa, u fil-fatt hekk għandu jkun.

Ir-raġuni hija li dak li qed jiġi kopert f'din il-parti iktar għandu x'jaqsam mal-kwestjoni ta' manteniment ta' natura finanzjarja u materjali.

Meta nitkellmu fuq il-kwestjoni ta' manteniment iktar tidħol l- obbligazzjoni materjali tal-miżżewġin milli dik globali fil-konfront ta' uliedhom.

Ma nikkonsidrawx li l-leġislatur apposta qed jirrestrinġi l- konċett għall- obbligazzjoni materjali minflok għal obligazzjoni aktar wiesgħa?

Jien iddiskutejt dan il-punt mal-kollega tiegħi, il- Ministru Fenech, u rajna li m'hemm l-ebda diffikulta' biex din il-parti inġibuha konformi eżatt ma' artiklu 3B u minflok li toqgħod issir referenza għal artiklu 3B, wieħed jirriproduċi hawn dak l-artiklu, pero' fil- konfront tal- ġenituri lejn l- ulied.

Mr Chairman, tajjeb li nisma' aktar kummenti dwar dan.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Joe Fenech.

ONOR.

JOE FENECH (Ministru tal-Ġustizzja): Jien naqbel in parti ma' dak li qed jgħid il- Ministru Galea, iżda naqbel kompletament ma' dak li qal l- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici.

Artiklu 3B qed jimponi fuq il- ġenituri l- obbligu li jieħdu ħsieb, jedukaw, imantnu u jgħallmu lit-tfal.

Ma jagħmilx sens li issa f'dan l-artiklu ma tużax il-kliem kollu, inkella trid tagħti raġuni għax altrimenti l-qrati jibdew ifittxu r-raġuni għaliex ma ntużawx il-kwalifiki kollha li kien hemm.

U la fil-konfront tat-tfal l-obbligu fuq il- ġenituri, li jitwieled miż- żwieġ, huwa illi jridu jagħmlu dan kollu, jien jidhirli illi anke hawn għandu jitniżżel.

Per eżempju, jekk ikollok tifel handicapped mhux tmantnih u tedukah biss trid imma trid tibqa' tieħu ħsiebu irrispettivament mill-eta' li jkollu.

Allura naqbel perfettament mal- ħabib tiegħi, l-Onor.

Mifsud Bonnici, illi hawnhekk għandna ndaħħlu dawn l-erba' kwalifiki u nħallu wkoll ir-referenza għal artiklu 3B - jekk ma rridux nirrepetu d-diskors kollu li hemm f'dak l-artiklu - li jgħid:

"... taking into account the abilities, natural inclinations and aspirations of the children.".

Jiġifieri qed tikkwalifika dawn l-obbligi tal-ġenituri fil- konfront tat- tfal filwaqt li tieħu dawn l-affarijiet in konsiderazzjoni.

Allura tista' żżid dawn l-erba' kwalifiki u tħalli r-referenza għal artiklu 3B.

Fuq il-kwestjoni ta' subsection (2) naqbel ukoll ma' l-Onor.

Mifsud Bonnici li din bilfors trid tinbidel għax inkella r-responsabilita' tiġi limitata u l-axxendenti ma jkollhomx l-istess obbligu li għandhom il- ġenituri għat-tenur ta' din il-liġi.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura issa huwa lok li terġa' titqajjem id-diffikulta' li semmejt l-aħħar darba.

Ladarba qed nitkellmu fuq maġġorenni rridu nkunu kawti dwar il- kwestjoni ta' l-aspirazzjonijiet ta' l-ulied.

Jekk tifel għandu l-aspirazzjoni li jrid imur jistudja Oxford - kif għidt l-aħħar darba - u l- ġenituri tiegħu għandhom il- mezzi, dan għandu d-dritt illi jissodisfa l-aspirazzjoni tiegħu u jmur Oxford?

Aħna rridu nagħtu dan id-dritt?

Il-liġi se tagħmilha tassattiva li jekk jien għandi 25 jew 30 sena, irrid immur nistudja u missieri għandu l-mezzi biex jibgħatni, jien għandi d-dritt indur fuq missieri u ngħidlu biex iħallasli.

Għaliex issa mhux qed nitkellmu fuq l- edukazzjoni ta' tfal minorenni.

Meta saret il-Liġi Ċivili ħadd ma kien jikkontempla l- edukazzjoni beyond a certain age bħala obbligu fuq il- ġenituri u l-mateniment biss kien konsidrat bħala obbligu tal-ġenituri lejn ulied maġġorenni.

Imma issa qed nespandu l-konċetti għal affarijiet oħra u rridu noqogħdu attenti għall- konsegwenzi ta' din l- espansjoni meta niġu biex napplikawhom għall- maġġorenni.

Għalhekk meta konna qed niddiskutu artiklu 3B jien għidt li jekk qed nitkellmu fuq maġġorenni, il-kelma "aspirazzjonijiet" forsi hija xi ftit żejda.

Jien naqbel li jibqgħu il-kliem "il-ħila u x- xeħtiet naturali" imma l-kelma "aspirazzjonijiet" hija wisq; forsi tista' ssir "pretensjonijiet ta' aspirazzjonijiet".

Jien naħseb li għall-minorenni, sa l-edukazzjoni terzjarja tista' tibqa' l-kelma "aspirazzjonijiet", imma ma naqbilx li meta l-ulied jiġu għall-ispeċjalizzazzjoni l- konsiderazzjonijiet ta' l- aspirazzjonijiet tibqa' l- obbligu tal-ġenituri.

Jien mhux qed ngħid li ma jistgħux jgħinu jekk iridu, imma qed nitkellem dwar l-obbligu statutorju.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, artiklu 3B huwa, ispirat jew ikkopjat minn artiklu 147 tal-Kodiċi Ċivili Taljan li jgħid hekk:

"Il matrimonio impone ad ambedue coniugi l'obbligo di mantenere, istruire ed educare la prole, tenendo conto delle capacita' dell'inclinazione naturale e delle aspirazioni dei figli.".

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: M'hemmx dubju li dan għall- minorenni qed jirreferi.

ONOR.

TONIO BORG: Qabel ma ġie introdott dan, kien hemm sentenza tal- qrati Taljani li kienet tgħid:

"L'obbligo dei genitori di educare, istruire e mantenere i figli non cessa automaticamente quando questi abbiano raggiunto maggior eta'.".

Jiġifieri anke qabel ma ġie introdott dan kien diġa' hemm sentenza tal- Kassazzjoni Taljana.

Wieħed irid jara kif ġew interpretati l-liġijiet, mhux billi ngħadduhom mill-Parlament għax l-interpretazzjoni tgħin biex nifhmu l-liġi nnifisha.

Allaħares kellna nidħlu fid- dettalji ta' dak kollu li jista' jiġi regolat fiż-żwieġ u ta' kull problema li tinqala'.

Aħna nimxu fuq il-prinċipju, imbagħad il-qorti tinterpretah dak li jkun ġie leġislat meta nimmaġina li meta l-qorti tiġi biex tinterpreta l-liġi tħares lejn kif ġie interpretat l- istess kliem f'pajjiż ieħor għalkemm tista' ma taqbilx ma' dak li jkun intqal f'dak il- pajjiż.

Irrid ngħid ukoll fil- liġi tagħna kif inhi llum fejn titkellem rigward il- manteniment imkien m'hawn illi dan l-obbligu jtieqaf ma' l- eta' ta' 18-il sena, anzi tgħid bil-maqlub.

Tant hu veru li jekk naraw il-liġi kif inhi llum insibu li subartiklu 7 (1) jgħid:

"Parents are bound to maintain and educate their children.".

Imbagħad artiklu 8 jgħid hekk:

"The children are bound to maintain their parents ...".

(Interruzzjonijiet) M'hemmx dubju li din tapplika wkoll għall-manteniment ta' tfal li laħqu l-eta', kollox meħud in konsiderazzjoni.

Fil-fatt, dan l- artiklu kif ġie interpretat fl-Italja, jgħid li:

"Il dovere di mantenimento della prole non puo' invece perdurare quando il figlio maturo istruito ...".

"Maturo istruito" jista' jfisser ukoll li jibqa' jistudja sa Oxford?

Din hija kwestjoni ta' interpretazzjoni.

Meta t-tifel jaqbad il-linja tal- professjoni tiegħu - u fl- interpretazzjoni ta' dan il- punt ħadu in konserazzjoni wkoll il-mezzi tal-ġenituri nfushom - dan l-obbligu tal- manteniment jieqaf.

M'hemmx data fissa imma jieqaf awtomatikament meta jifforma familja hu stess.

Dawn kollha huma kriterji li jittieħdu in konsiderazzjoni mill-qrati biex jaraw jekk ikunx għadu jeżisti l-obbligu tal- manteniment.

Pero' żgur li f'ċerti ċirkostanzi dan japplika anke oltre l-eta' ta' 18-il sena.

Kollox jittieħed in konsiderazzjoni, bħalma huma l-mezzi tal-ġenituri, x'tip ta' linja ntgħażlet kif ukoll jekk il- persuna ifformatx il-familja tagħha stess, f'liema każ dik il-persuna jkollha l-obbligu li tmanti lil ħaddieħor.

Jiġifieri wieħed ma jistax jaqta' linja.

Jien nippreferi li nħalluha għall-interpretazzjoni tal-qrati milli noqogħdu ngħidu li l-obbligu jibqa' sa l-edukazzjoni terzjarja, per eżempju.

Naħseb li hawnhekk dak li jrid jgħid il-leġislatur joħroġ ċar, jiġifieri li l- obbligu tal-manteniment ma jiqafx awtomatikament ma' l- eta' ta' 18-il sena, imma huwa iktar importanti qabel dik l- eta', proprju fl-eta' formattiva ta' dak li jkun.

Pero' naħseb li huwa diffiċli li wieħed jagħmel regoli dwar meta jieqaf dan l-obbligu.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Il-punt tiegħi mhux dwar l- obbligu tal- manteniment kien, imma l-obbligu li jossidisfaw l-aspirazzjonijiet ta' l- ulied.

ONOR.

TONIO BORG: Din interpretawha b'mod li dak li jkun għandu jkun istruwit u matur.

Pero' dan jiddependi minn x'linja jkun ħa l-bniedem f'kull każ.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Wieħed irid jiddistingwi bejn l-obbligu tal-manteniment u l- obbligu ta' l-edukazzjoni.

ONOR.

TONIO BORG: Fuq l- edukazzjoni tkellimt meta għamilt referenza għal artiklu 3B.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma l-każ li ċċitajtilna jirrigwarda l- obbligu tal- manteniment fejn trid tieħu in konsiderazzjoni wkoll l-eta' u kemm dak li jkun ikun immatura.

Jien qed ngħid li l- obbligu ta' l- edukazzjoni, kif inhu fil-Kodiċi Ċivili, huwa kondizzjonat mill-mod kif kienet taħseb is-soċjeta' dak iż-żmien.

Issa dak l-obbligu ta' l- edukazzjoni qed nagħtuh interpretazzjoni estensiva kif hemm f'artiklu 3B.

Allura jekk se nibqgħu nitkellmu fuq l- obbligu ta' l-edukazzjoni - u mhux l-obbligu tal-manteniment - bil-mod estensiv li hemm f'artiklu 3B, dak l- obbligu issa se nimponuh fuq il- ġenituri anke vis-a-vis il- maġġorenni.

Dak hu li qed nipprova ngħid.

ONOR.

JOE FENECH: Naħseb li anke hawn wieħed irid joqgħod attent.

Jien nixtieq nara x'interpretazzjoni ngħatat mill-Qorti tal-Kassazzjoni dwar l- obbligu ta' l-edukazzjoni fil-konfront ta' l-aspirazzjonijiet tat-tfal.

Jekk l- aspirazzjoni tat-tifel tkun li jgħaddi ħajtu jġib gradi u degrees minn Oxford, jibqa' l- obbligu li tibgħat lit-tifel Oxford biex joqgħod iġib degree wara ieħor għax l-aspirazzjoni tiegħu tkun li jkollu kultura vasta.

Jien naħseb li din il- kwestjoni rridu nikkjarifikawha.

Jekk hemm xi interpretazzjoni mill-Qorti tal- Kassazzjoni allura dik tista' ssolvilna l-problema, u jekk m'hemmx naħseb li wieħed irid jiċċaraha.

ONOR.

TONIO BORG: X'inhi d- definizzjoni tal-manteniment illum?

Artiklu 19 jgħid hekk:

"In regard to children and other descendants, it shall also include the expenses necessary for their education.".

Dan ifisser li anke llum, id- definizzjoni tal-manteniment tinkludi wkoll l-ispejjeż ta' l-edukazzjoni.

Allura dak li qed jiġi propost mhuwiex radikalment differenti mis- sitwazzjoni tal-lum.

Dak li qed jiġi propost għandu aktar kliem u aktar targets 'il fejn għandha tiġi indirizzata l- edukazzjoni.

Illum fil- konfront ta' l-ulied diġa' hemm inklużi l-ispejjeż neċessarji ta' l-edukazzjoni pero' m'hemmx safejn tasal l-edukazzjoni.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Iva, dik kienet kondizzjonata għall- konċett ta' l-obbligu ta' l-edukazzjoni li kellha s- soċjeta' li tbiddel, tevolvi u tespandi maż-żmien, imma issa permezz ta' artiklu 3B, il- konċett ta' l-edukazzjoni qed nestenduh anke għall- aspirazzjonijiet.

Jien qed ngħid li ladarba ma' l-obbligu ta' l-edukazzjoni qed ninkludu l- aspirazzjonijiet, dan l- obbligu għandna nħalluh vis-a- vis il-maġġorenni wkoll.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jiena favur li nikkontemplaw l- aspirazzjonijiet ta' l-ulied anke meta dawn jagħlqu 18-il sena għaliex fiċ-ċirkostanzi tal-lum nafu li aktar ma jgħaddi ż-żmien il-ħajja edukattiva aktar qegħda ttul lil hinn minn 18-il sena biex tinkludi l-edukazzjoni terzjarja li ħafna drabi taqbeż din l-eta'.

Mela jien naħseb li huwa tajjeb li llum fl- Abbozz ta' Liġi nirriflettu wkoll din l-aspirazzjoni li hija l-aspirazzjoni tas- soċjeta' kollha.

Fi żmenijiet oħrajn ftit kienu l-ġenituri li jaspiraw li uliedhom imorru l- Universita'.

Illum in-numru ta' ġenituri u ulied li jkollhom din l-aspirazzjoni kiber b'rata enormi u j'Alla jkompli jikber.

Mela din hija liġi li qegħda tirrifletti l-iżvilupp tas- soċjeta' kif inhu għaddej.

Aħna ma wasalniex fi stadju li l- aspirazzjoni ġenerali tal- pajjiż tkun li mmorru Oxford, per eżempju, imma naħseb li għar-rigward ta' l-edukazzjoni l-aspirazzjoni raġjonevoli li qegħdin nitkellmu fuqha hija li wieħed jasal sa edukazzjoni terzjarja f'xi qasam jew ieħor.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNIĊI: Nesa li għada se nkunu fl- Ewropa dan!

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, ma nsejtx li għada se nkunu fl- Ewropa.

Fi Franza, per eżempju, li huwa pajjiż li qiegħed fil-Komunita' Ewropea, l- aspirazzjoni ġenerali mhijiex li jmorru jistudjaw fl-Italja, il-Belġju jew band'oħra.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNIĊI: Imma hemm min jaspira li jmur.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, imma dawn huma ftit.

Jien naħseb li tajjeb li naddottaw ir-regola ġenerali li meta tiġi interpretata trid tissodisfa t- test tar-raġjonevolezza.

Jien naħseb li fid-dinja kollox hekk.

Is-sens tar- raġjonevolezza japplika għal kull liġi li nagħmlu għaliex l- ebda liġi m'għandha tiġi interpretata b'mod ieħor, ħlief b'mod raġjonevoli.

F'dan il- kamp partikolari r- raġjonevolezza se tiġi stmata skond l-isfond edukattiv, finanzjarju u soċjali ta' kull min ikun involut f'din il- kwestjoni.

Jiġifieri jien nifhem li wieħed jgħid li rridu noqogħdu attenti - u tajjeb li dan l-argument tqanqal - li ma niġux fis-sitwazzjoni li nestendu l- obbligu għall- finijiet ta' l-edukazzjoni u manteniment sal-livell fejn il- wild ikun maġġorenni, ikun diġa' ħa l-ewwel grad, probabbilment ikun diġa' fforma familja u dan kollu.

Jiena ngħid li fir-raġjonevolezza ta' l- affarijiet ħadd m'hu se jfittex lil missieru jew lil ommu jekk huwa diġa' kkwalifika biex imbagħad ikompli affarijiet oħra u wisq aktar jekk ikun diġa' ħa l-istat fil- ħajja tiegħu.

Lanqas il-qrati meta jinterpretaw din il- klawsola m'huma se jaqbdu u jiddeċiedu b'mod li fil- konfront ta' wild li stabbilixxa ruħu u għandu aspirazzjoni ta' ċertu tip, jilqgħu dik l- aspirazzjoni b'xi mod leġġer.

Jien naħseb li altru li jagħmlu analiżi tas- sitwazzjoni u taċ-ċirkostanzi ta' dak il-każ biex jiddeċiedu għandhomx jilqgħu t-talba jew le.

Allura jien naħseb li artiklu 3B huwa artiklu tajjeb u fil-linja ta' l-iżvilupp li għandha s-soċjeta' pero' naqbel ma' l- Onor. Membru li artiklu 7 għandu jiġi mibdul biex jikkonforma ruħu ma' l- erba' kwalifiki li hemm f'artiklu 3B.

Forsi ta' min jaqra l-emenda formalment.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: In vista ta' dak li hemm f'artiklu 9, ma nafx il- Ministru jinsistix li jneħħi l- kelma "qraba".

Għax artiklu 9 jikkontempla l-għajnuna li trid tingħata lill-qraba tal-parti l-oħra.

Rigward klawsola 7 rrid ngħid ...

ONOR.

LOUIS GALEA: Klawsola 7 tittratta dwar moral support.

Fil-fatt se nressaq emenda għat-test Malti li jitkellem fuq għajnuna.

Mr Chairman, nipproponi din l-emenda għal klawsola 6:

"F" Minflok is-subartikolu (1) li hemm fil-klawsola 6 għandu jidħol is- subartikolu li ġej:

"(1) Il-ġenituri għandhom l-obbligu li jieħu ħsieb, imantnu, jgħallmu u jedukaw lil uliedhom bil- mod stabbilit fl-artikolu 3B ta' dan il- Kodiċi.".

"F" For subsection (1) in clause 6, there shall substituted the following:

"(1) Parents are bound to look after, maintain, instruct and educate their children in the manner layed out in section 3B of the Code.".

Din l-emenda qed nintroduċuha wara l-proposta ta' l-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Allura l-obbligu ta' l- axxendenti se jkun differenti minn tal-ġenituri.

F'artiklu 7 hemm żewġ konċetti differenti għax subartiklu 7(1) jikkontempla konċett differenti minn dak li hemm f'subartiklu 7 (2).

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

Jien naħseb li huwa ġustifikat li fir-rigward ta' l-axxendenti l- obbligu ma jkunx estensjoni ta' l-obbligu tal-ġenituri.

Naħseb li hemmhekk din id-distinzjoni għandha tibqa'.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "F" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 6 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 6, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Emenda ta' l- intestatura Sub-Titolu II tat- Titolu I ta' l-Ewwel Ktieb tal-Kodiċi Clause 5 - Amendment of heading of Sub-Title II of Title I of Book First of the Code.

Posposta aktar kmieni fil- Kumitat

ONOR.

LOUIS GALEA: Nipproponi din l-emenda għal klawsola 5:

"G" Minflok il-klawsola 5 għandha tidħol il-klawsola li ġejja: "Sostituzzjoni ta' l- intestatura tas-sub-Titolu II tat-Titolu I ta' l- Ewwel Ktieb tal-Kodiċi.

Minflok l-intestatura tas-Sub-Titolu II tat- Titolu I ta' l-Ewwel Ktieb tal-Kodiċi, għandha tidħol l-intestatura li ġejja:

"Fuq il-jeddijiet u d- dmirijiet bejn axxendenti, dixxendenti u aħwa".".

"G" For clause 5 there shall be sustituted the following;

Substitution of the heading of Sub-Title II of Title I of Book First of the Code.

For the heading of Sub-Title II of Title I of Book First of the Code, there shall be sustituted the following:

"Of the mutual rights and duties of ascendents, descendents, brothers and children".".

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "G" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 5 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi

Klawsola 7 - Sostituzzjoni ta' l-artikoli 9, 10 u 11 tal- Kodiċi.

Clause 7 - Substitution of sections 9, 10 and 11 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nixtieq inressaq emenda biex inġibu t- test Malti u t- test Ingliż konformi ma' xulxin, u fil-fatt diġa' tajt kopja ta' din l- emenda lill-Oppożizzjoni.

Mr Chairman, nipproponi din l- emenda:

"H" Il-klawsola 7 għandha tiġi emendata kif ġej:

Fit-test Malti ta' l- artikolu 9 li hemm fil- klawsola 7, minflok il- kelma "l-għajnuna" għandhom jidħlu l-kliem "l-appoġġ morali".

"H" In the Maltese text of section 9 in clause 7, for the word "l- għajnuna" there shall be substituted the words "l-appoġġ morali".

Permezz ta' din il-klawsola qegħdin nemendaw artikli 9, 10 u 11.

Artiklu 9 jitkellem dwar id-dmirijiet ta' żewġ il-bint lejn missier il-mara; artiklu 10 jittratta dwar meta żewġ il- bint m'għandux dmirijiet lejn missier u omm il-mara jew inkella meta jispiċċa d-dmir ta' żewġ il-bint lejn omm il- mara, u meta jispiċċa d-dmir ta' missier ir-raġel lejn mart ibnu.

Barra minn hekk artiklu 10 jgħid wkoll li t-tieni żwieġ ta' mart l-iben jew ta' omm ir- raġel jew il-mara ma jeħlishomx minn ċerti dmirijiet.

Artiklu 11 jgħid x'inhuma l-effetti tal-mewt tar-raġel u tal-mara li minnhom tkun tnisslet il-qrubija u tat-tfal taż-żwieġ li nissel il-qrubija.

Peress li qed inneħħu l-konċett tal- manteniment fil-konfront ta' qraba li l- affinita' tagħhom ġiet minħabba ż-żwieġ, ma' dawn it-tliet artikli qed indaħħlu klawsola li tipprovdi li kull parti fiż-żwieġ għandha l- obbligu li tagħti l-appoġġ morali għall-obbligazzjonijiet tal-parti l-oħra rigward l- axxendenti u d-dixxendenti tagħhom.

Dan qed ngħiduh għaliex illum qed inneħħu l- ħtieġa li r-raġel imantni lill- ġenituri ta' martu, lil ħut martu jew lill-ulied ta' ħut martu, pero' qed jibqa' l- obbligu tal-mara fil-konfront ta' ommha, ta' missierha u ta' ħutha.

Dawk l-obbligi baqgħu sanċiti mil-liġijiet tagħna.

Allura aħna qed ngħidu li filwaqt li kull parti għandha obbligi fil-konfront tal- ġenituri tagħha u ta' ħutha, il- parti l-oħra għandha tagħtiha l-appoġġ morali kollu possibbli u tiffaċilita l- ħarsien u t-twettiq ta' dawk l- obbligi b'mezzi pekunjarji imma mhux neċessarjament b'mezzi materjali u konkreti.

Dawn huwa s-sens ta' din il- klawsola kif qed nemendawha.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Wieħed irid jipprova jirrealizza f'liema sitwazzjoni se niġu wara li tgħaddi din l- emenda.

Għalkemm qed insemmu għajnuna jew appoġġ morali, jekk il-mara hija obbligata bil-liġi li tagħti l- manteniment lil missierha fiċ- ċirkostanzi stipulati mil-liġi, il- manteniment qed jitħallas ukoll mir-raġel ta' dik il-mara għax tonqos il- komunjoni.

Dan ifisser li anke l-għajnuna materjali tal-manteniment qed jagħtiha r-raġel.

Issa jekk il-mara ma jkollhiex mezzi jew dħul, missierha ma jistax idur fuq żewġ bintu imma jekk missier ir-raġel ma jkollux mezzi u ibnu jkollu għax jaħdem, il-mara ta' ibnu se tissubixxi għall-ħlas tal- manteniment ta' żewġha lil missieru.

Dan l-obbligu se jibqa', allura fil- fatt se nneħħu biss l-obbligu tar-raġel għall-manteniment tal-ġenituri ta' martu, imma l-obbligu tal- mara lejn il-ġenituri ta' żewġha fil-fatt ma neħħejnihx għaliex jekk il-ġenituri jew l- axxendenti tar-raġel ma jkollhomx mezzi u t-tifel, jiġifieri żewġha, ikollu allura f'dak il-każ il- mezzi ta' żewġha jridu jonqsu biex jiġi sodisfatt l-obbligu tal- manteniment lejn missieru u ommu u l-axxendenti tiegħu.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk nieħdu s-sitwazzjoni kif inhi llum bl-obbligu tal-manteniment fil-konfront tal-qraba miż- żwieġ, naraw li l-mara għandha l-obbligu li tmantni lil missierha u lil ħutha, li allura huma l-qraba miż- żwieġ ta' żewġha, u dak l-obbligu hija tista' tissodisfah mill- komunjoni ta' l-akkwisti jew mill-affarijiet tal-familja.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNIĊI: Imma għaliex hemm l-obbligu fuq żewġha wkoll.

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, pero' aħna qegħdin ngħidu li l-obbligu fuq żewġha qed jitneħħa - u qed jitneħħa għaliex fil-fehma tagħna mhuwiex konformi ma' l-iżviluppi soċjali fis-soċjeta' li wieħed jibqa' jżomm dan l- obbligu li bażikament waqa' in disuso minħabba l-prattika li ġiet segwita għal ħafna snin, jiġifieri l-mod kif żviluppa l- istat soċjali - u allura l- obbligu fuq ir-raġel m'għandux ikun b'mezzi pekunjarji, bħal fl-eżempju li nġab, imma b'appoġġ morali.

Jien naħseb li wieħed irid jitlaq minn dan il- punt.

Jekk aħna qegħdin niddipartixxu mill-mudell li nsibu fil-Kodiċi llum fejn qed ngħidu li l-istat soċjali żviluppa b'mod li ma jirrendix prattiku u viġenti biżżejjed il-manteniment fil-konfront tal-qraba miż-żwieġ u viċeversa, allura mbagħad wieħed irid jibqa' miexi fuq dan il-prinċipju fid- diversi klawsoli li għandna.

Jien naħseb li għandna npoġġu l- obbligu morali ta' l-appoġġ fuq il-partijiet fil-konfront tal- qraba miż-żwieġ tagħhom.

U din hija ħaġa sewwa għaliex ladarba jien m'inix se nagħti appoġġ materjali konkret, m'għandix inkun permess li b'xi mod infixkel lill- parti l-oħra milli tagħti l-appoġġ, anke materjali safejn tista', lill- ġenituri tagħha u lil ħutha.

Dan hu s-sens ta' l-argument, Mr Chairman.

Naturalment ma jistax ikollna ż-żewġ affarijiet.

Ma nistgħux ngħidu li m'għandux ikun hemm iktar manteniment fil-konfront tal- qraba miż-żwieġ u fl-istess ħin imbagħad ngħidu li f'din il- parti se nerġgħu nirritornaw għal dak il-prinċipju.

Il- prinċipju li qed jaddotta l- Gvern f'dan l- Abbozz ta' Liġi huwa li l-manteniment għandu jkun fil-konfront ta' l- axxendenti, id-dixxendenti u l- aħwa.

L-obbligu primarju tal- manteniment hu tar-raġel lejn martu.

Imbagħad wieħed irid jara x'inhuma l-mezzi tar- raġel f'dan ir-rigward.

Fir-rigward tal-qraba dan il-manteniment m'għandux ikun b'obbligu.

Pero' fil-konfront tal-parti li se tibqa' obbligata - għax fil- konfront ta' l-axxendenti u d- dixxendenti u l-aħwa kulħadd se jibqa' obbligat - l-parti l- oħra għandha tkun obbligata li testendi l-appoġġ morali.

Huwa veru li biex jien nieħu ħsieb il-ġenituri tiegħi nista' niġi f'sitwazzjoni li rrid nagħmel użu mill-fondi tal-komunjoni - li l-mara tiegħi għandha sehem għalihom - pero' fir-rigward eventwali ta' kif se tiġi amministrata l-komunjoni ta' l- akkwisti, jiġifieri bl-emendi li qegħdin indaħħlu, se jkun iktar faċli li l-parti tagħmel użu mill-proprjeta' tagħha u anke minn fondi li jistgħu jkunu tagħha mill-komunjoni biex tkun tista' tissodisfa dan l-obbligu.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Nixtieq li jiġi mifhum il-punt li qed jiġi magħmul u nieħdu eżempju ta' koppja miżżewġa fejn ir-raġel jaqla' Lm10,000 fis-sena, il-mara ma taħdimx u m'għandhiex qliegħ u ommha hija indiġenti u għalhekk għandha bżonn l-għajnuna.

F'dak il-każ l-omm ma tistax tieħu manteniment mingħand bintha allavolja d-dħul tal-familja ta' bintha, cioe' ta' żewġha, huwa ta' Lm10,000 fis-sena.

Ħalli nieħdu każ ieħor ta' koppja miżżewġa fejn it-tnejn jaħdmu u bejniethom għandhom dħul kumulattiv ta' Lm5,000, jiġifieri Lm2,500 kull wieħed u omm il-mara hija indiġenti.

F'dan il-każ, omm il-mara għandha dritt għall-manteniment minn bintha għax bintha għandha l-mezzi.

Din hi s-sitwazzjoni li ġejjin fiha issa.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, fl-istat soċjali attwali, fejn għandek dak li komunament huwa magħruf bħala welfare state - għax fil- liġijiet tagħna ddaħħlu benefiċċji bħalma huma s- social assistance for females għal dawk ix-xebbiet li jieħdu ħsieb l- anzjani u d-dritt għall-pensjoni tal-wens lill- ulied u lil dawk il-persuni li jieħdu ħsieb l-anzjani jekk jissodisfaw l-eżami tal-mezzi u ċirkostanzi oħrajn - mhuwiex aktar konċepibbli illi wieħed iżomm fil-Kodiċi Ċivili l- konċett ta' manteniment fil- konfront tal-qraba li l-qrubija tagħhom tkun tnisslet miż- żwieġ.

Illum għandna nirres- rinġu l-kwestjoni tal- manteniment għal dak li huwa livell primarju, ir-raġel lejn martu, il- ġenituri lejn l-ulied u viceversa, u lejn l- axxendenti, jiġifieri li kull wieħed jibqa' obbligat lejn il- ġenituri tiegħu u lejn ħutu.

Issa dan kif se jiġi eżerċitat jekk il-mara m'għandhiex minn fejn tmantni lil ommha u lil missierha u r-raġel mhux se jkun obbligat li jmantniha?

L- argument kollu hu illi llum il- pożizzjoni hija li jekk il-mara ma tistax, ma tistax u hemm l- istat soċjali li jagħmel tajjeb, imma l-manteniment bħala prinċipju għandu jieqaf u jiġi ċirkoskritt għal dawn il- persuni li qed insemmu, jiġifieri l-axxendenti, id- dixxendenti u l-aħwa.

Dan hu l- prinċipju.

Issa jekk se naddottaw dan, huma x'inhuma ċ- ċirkostanzi, tista' jew ma tistax il-mara ...

Pero' hawn qegħdin ngħidu illi skond iċ- ċirkostanzi tal-każ, ir-raġel huwa obbligat li jagħti l- appoġġ morali biex nassiguraw li f'ċirkostanzi fejn xi waħda mill-partijiet tista' tissodisfa l-obbligu tal- manteniment in konfront ta' missierha, ommha jew ħutha, il- parti l-oħra ma tkunx tista' timpedixxi li dan isir.

Aħna qed nevitaw dak it-tfixkil u iktar minn hekk ma nistgħux nagħmlu.

THE CHAIRMAN: Hemm iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 7.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda "H" għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 7 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 7, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 8 - Emenda ta' l- artikolu 12 ta' dan il-Kodiċi.

Clause 8 - Amendment of section 12 of the Code.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: F'ċertu sens din il-klawsola hija konsegwenzjali.

Bi klawsola 8 qegħdin nemendaw artiklu 12 tal-Kodiċi li sal-lum ipoġġi f'ordni lill-persuni li huma taħt dmir li jagħtu l- manteniment.

Illum il-Kodiċi jgħid li għall-finijiet ta' manteniment l-ewwel jiġi l- missier u mbagħad tiġi l-omm.

Aħna dawn qed nabbinawhom u qed ngħidu "il-ġenituri".

Allura l-ewwel fl-ordni għall-finijiet ta' manteniment se jibqgħu, kif tgħid il- Kodiċi llum, "l-ulied jew dixxendenti tal-persuna li titlob il-manteniment, fl-ordni kif huma mil-liġi msejħa għall- wirt tagħha".

Fil-preżent, fil- Kodiċi wara l-ulied u d- dixxendenti tal-persuna jiġi l- missier u mbagħad warajh tiġi l-omm.

Aħna qed namalgamawhom flimkien u qed insejħulhom "il- ġenituri".

It-tielet jiġu dawk li llum insibu f'paragrafu (d) ta' artiklu 12 preżenti, fejn hemm:

"l-axxendenti l-oħra, fl- ordni kif huma mil-liġi msejħa għall-wirt ta' dik il-persuna;".

B'din il-klawsola qed ngħidu li l-ordni għandha tieqaf hemm biex inkunu konsistenti ma' dak kollu li għidna s'issa.

B'hekk qed jinqatgħu paragrafi (e), (f), (g) u (ħ) li jittrattaw dwar persuni li huma kwalifikati fir- relazzjoni tagħhom bl-affinita' minħabba ż-żwieġ.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 8.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 8 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 9 - Emenda ta' l- artikolu 14 tal-Kodiċi.

Clause 9 - Amendment of Section 14 of the Code.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, din hija konsegwenzjali għall-emendi li diġa' approvajna.

B'din il-klawsola qed nemendaw subartiklu 14 (1) tal- Kodiċi u qed ngħidu li minlfok il-kliem minn "fl- artikolu 12:" sal-kliem "fi grad wieħed" għandhom jidħlu l- kliem "fl-artikolu 12".

Dan għaliex illum l-artiklu jgħid li:

"Meta żewġ persuni jew aktar jitolbu l- manteniment mingħand min m'għandux imnejn jagħtih lilhom ilkoll, fil- preferenza li tingħata lil waħda fuq l- oħra, għandu jiġi mħares l-ordni miġjub fl-artikolu 12; Iżda, f'dan il-każ, il- missier u l-omm jitqiesu li huma fi grad wieħed.".

Issa qed jitħassar il-kliem "l- artikolu 12" minħabba li neħħejna dawk is- subparagrafi fl-artiklu preċedenti u għalhekk irridu nġibu artiklu 14 konformi ma' artiklu 12.

THE CHAIRMAN: Hemm rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi klawsola 9.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 9 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 10 - Emenda ta' l- artikolu 16 tal-Kodiċi.

Clause 10 - Amendment of section 16 of the Code.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L- Onor. Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, għal din il-klawsola għandi emenda biex nikkorreġi t-test Ingliż.

Klawsola 10 hija konsegwenzjali għal dan li qegħdin ngħidu, pero' t-test Ingliż irid jinbidel biex grammatikament ikun korrett.

Mr Chairman nipproponi din l- emenda:

"I" Il-klawzola 10 għandha tiġi emendata kif ġej:

Minflok il-paragrafu (b) tat-test Ingliż tal- klawżola 10, għandu jidħol li ġej:

"(b) In the proviso to subsection (2) thereof, for the words "is the father, mother, or" there shall be substituted the words "are the parents, or".

"I" For paragraph (b) of the English text of clause 10, there shall be substituted the following:

"(b) In the proviso to subsection (2) thereof, for the words "is the father, mother, or" there shall be substituted the word "are the parents or".

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 10 kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "I" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 10 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 10, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11 - Emenda ta' l- artikolu 17 tal-Kodiċi.

Clause 11 - Amendment of section 17 of the Code.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L- Onor. Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, din il-klawsola hija konsegwenzjali għall-emendi li ġew approvati s'issa.

F'artiklu 17 tal-Kodiċi qed jitneħħa l-kliem "il-qarib bi żwieġ jew".

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 11.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 11 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 12 - Tħassir ta' l- artikolu 18 tal-Kodiċi.

Clause 12 - Repeal of section 18 of the Code.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L- Onor. Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, b'din il-klawsola qed nipproponu illi nneħħu artiklu 18 li għandna llum fil-Kodiċi.

F'artiklu 18 il-Kodici jitkellem dwar meta l-obbligu tal-manteniment jgħaddi għall- werrieta.

Aħna jidhrilna illi dan l-artiklu llum għamel żmienu u m'hemmx iktar lok għalih.

Pero' lanqas ma rrid neskludi illi meta nkunu qegħdin inġibu l- Abbozz ta' Liġi li se jkompli jemenda dan il-Kodiċi fir-rigward tas- suċċessjoni wieħed jerġa' jħares lejn it-tifsira ta' dan l-artiklu u l- implikazzjonijiet tiegħu, mhux tant fid-dawl tal- manteniment f'dan is-sens imma iktar fid-dawl ta' obbligi naxxenti minn suċċessjonijiet.

Allura f'dan l-istadju għandu jitneħħa minn din il-parti tal- liġi u se mai wieħed ikun jista' jirrikonsidra xi obbligi fil-kwadru ta' dak l-istitut, jekk ikun il-każ.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 12.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 12 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 13 - Emenda ta' l- artikolu 19 tal-Kodiċi.

Clause 13 - Amendment of section 19 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fi klawsola 13 qegħdin inżidu obbligu mill-iktar naturali.

Sal-lum artiklu 19 tal-Kodiċi meta jagħti t-tifsira ta' manteniment jgħid li l- manteniment ifisser "ikel, ilbies u abitazzjoni" u fir- rigward ta' l-ulied u dixxendenti oħra jidħlu "l- ispejjeż meħtieġa għall- edukazzjoni tagħhom".

Aħna dehrilna li kellna ninkludu wkoll l- ispejjeż meħtieġa għas- saħħa.

Naħseb li b'hekk it- test ikun kemm jista' jkun komplet.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jien naħseb li f'dan ir-rigward wieħed irid jemenda wkoll subartiklu 19 (1).

Sal-lum "is-saħħa" mhix inkluża, la f'subartiklu 19 (2) fil-każ ta' l-ulied u dixxendenti u lanqas f'subartiklu 19 (1) li jitkellem fuq x'inhu manteniment in ġenerali.

Jien jidhirli li l- kelma "manteniment" hawn tista' tapplika anke għall-ġenituri vis-a-vis l- axxendenti u mhux għat-tfal u dixxendenti kif jikkontempla f'subartiklu 19 (2).

Naħseb li hemm trid tidħol "is-saħħa".

Jiġifieri l-ispejjeż meħtieġa għas-saħħa tal-ġenituri u l-axxendenti għandhom ikunu koperti fil- konċett tal-manteniment dovut mill-ulied u mid-dixxendenti tagħhom.

Huwa veru li llum ċerti spejjeż ta' saħħa huma koperti mill-komunita', imma ladarba qed ninkludu s-saħħa fil-każ ta' l-ulied jien naħseb li għandna ninkludu wkoll is- saħħa fil-każ tal-ġenituri u l- axxendenti.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, din se nikkonsidraha imma naturalment irridu nifhmu li l-portata ta' l-obbligu ta' manteniment għar-rigward ta' saħħa fir-rigward ta' axxendenti jista' jkun ta' entita' sostanzjalment akbar milli fil-konfront ta' l-ulied.

It-tobba jgħallmuni li normalment meta jidħlu l- axxendenti anzjani - u hawn qed nirreferu għall-ġenituri anzjani - il-portata ta' l-obbligu ta' manteniment rigward saħħa hija ħafna ikbar mill- portata ta' l-obbligu fir- rigward ta' l-ulied.

Jiena nixtieq nisma' ftit iktar f'dan ir-rigward, pero' lest li nikkonsidra xi suġġerimenti li jsiru fuq dan; forsi jistgħu jilluminawni t-tobba.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Vincent Moran.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Mhux bilfors illi l-quantum ta' spejjeż rigward is-saħħa fil- każ ta' l-axxendenti jew ġenituri anzjani jkun ikbar milli fil-każ ta' l-ulied għax dan jiddependi mis-saħħa ta' l- ulied u ta' l- axxendenti f'kull każ partikolari.

Jista' jkun hemm każi fejn l-ulied jirrikjedu somom konsiderevoli ta' flus għall-kura tagħhom - u llum nafu li hemm kondizzjonijiet mediċi u fiżiċi f'nies ta' eta' żgħira illi jirrikjedu ċertu ammont ta' flus biex wieħed ikun jista' jmantni dan l-istat ta' saħħa - filwaqt li fil-każ tax-xjuħ ma jkunx hemm din il-ħtieġa.

Pero' naħseb li, kif qal l-Onor.

Mifsud Bonnici, jekk wieħed iħoss li taħt id- definizzjoni ta' manteniment għandu jdaħħal ukoll l-obbligu ta' ħlas ta' spejjeż ta' saħħa fil-każ taż- żgħar, fejn il-probabilita' ta' diżabilitajiet jew mard fiżiku hija inqas, dan iktar u iktar għandu jinħass bħala obbligu fil-konfront tal-ġenituri u l- axxendenti.

Ma tistax tgħid liema se tqum l-iżjed, jekk hijiex il-kura tat-tfal jew inkella ta' l- axxendenti.

Kif qal l-Onor.

Mifsud Bonniċi, ta' min jikkonsidra jekk taħt id- definizzjoni ta' manteniment għandhomx jiddaħħlu wkoll l- ispejjeż tas- saħħa fil-każ tal- ġenituri u l-axxendenti.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jekk fhimt tajjeb dak li qed jgħid l-Onor.

Mifsud Bonnici, allura jkun hemm bżonn ta' emenda għall-ewwel paragrafu ta' artiklu 19 tal-Kodiċi biex nispeċifikaw li l-manteniment jinkludi l-ikel, l-ilbies, is- saħħa u l-abitazzjoni, jiġifieri rridu nżidu l-kelma "saħħa".

Pero' t-tieni paragrafu jibqa' kif qed jiġi emendat.

Nitlob il-permess tal- Kumitat biex nipposponi din il- klawsola ħalli nkun nista' nifformola l- emenda.

THE CHAIRMAN: Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-klawsola ġiet posposta.

Klawsola 14 - Emenda ta' l- artikolu 24 tal-Kodiċi.

Clause 14 - Amendment of section 24 of the Code.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L- Onor. Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, klawsola 14 hija konsegwenzjali għall- argument tal-manteniment għar-rigward tal-qraba u ma naħsibx li teħtieġ xi spjegazzjoni partikolari.

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 14.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 14 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 15 - Tħassir ta' l- artikolu 26 tal-Kodiċi.

Clause 15 - Repeal of section 26 of the Code.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L- Onor. Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, permezz ta' klawsola 15 qed inħassru l- provvedimenti għar-rigward tad-dota.

L- ewwelnett nixtieq infakkar illi bi klawsola transitorja qegħdin nissalvagwardaw id-drittijiet kollha li jistgħu jeżistu sal- lum rigward dota.

Pero' rajna illi wasal iż-żmien illi għall- futur jispiċċa l-obbligu tad- dota.

Fl-istadju tat-Tieni Qari kont fhimt illi l-Oppożizzjoni xtaqet illi wieħed iħalli s- sitwazzjoni kif inhi biex eventwalment id-dota tmut mewta naturali.

Min-naħa l-oħra aħna ħsibna illi wasal iż-żmien illi wieħed ineħħi dan il-konċett, l-ewwelnett għax nafu illi fil- prattika ftit huma l- każijiet illi jeżistu.

Bħalissa ma nafx jekk hemmx kawżi pendenti fuq id- dota.

(Interruzzjonijiet) Ovvjament illum id-dota għadha tingħata, imma hawn qed nitkellmu fuq id-dota f'sens ta' obbligu.

Il-kwestjoni tad-dota ma tittrattax dik li l-ġenituri jagħtuk fl-okkażjoni taż-żwieġ għax fl- okkażjoni taż-żwieġ il-ġenituri kollha jgħinu lil uliedhom mill-aħjar li jistgħu skond il-mezzi li jkollhom.

L-argument hu jekk għandniex inħallu s- sistema li l-wild jista' jfittex lill- ġenituri biex bilfors jagħtuh id- dota.

Illum wieħed li jkun se jiżżewweġ jista' jfittex lill-ġenituri biex jagħtuh id- dota.

Normalment tkun it-tifla li tingħata d-dota.

Jien ngħid li fis-soċjeta' tagħna wasalna fl-istadju li m'hemmx raġuni għalfejn għandu jibqa' dan l- obbligu.

Jiġifieri għandna nħallu lill-ġenituri fil- liberta' li jgħinu mill-aħjar li jistgħu lil uliedhom meta jkunu se jiżżewġu, kif ġeneralment jagħmlu, mingħajr ma nħallu l-obbligu tad-dota kif inhu sal-lum.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Moran.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Illum l-obbligu tad-dota jeżisti.

Veru li kif qal il-Ministru forsi m'hemmx kawżi ta' ulied li qegħdin ifittxu lill- ġenituri tagħhom għal dan l- obbligu, jiġifieri li jagħtuhom id-dota.

Dan l- obbligu daħal minħabba li l-ulied nisa kienu joqogħdu d-dar biex jgħinu lill-ġenituri u għalhekk ma kienx ikun possibbli għalihom li jkollhom biżżejjed finanzi biex ikunu jistgħu jibdew il- ħajja miżżewġa.

Illum il- maġġoranza ta' l-ulied bniet joħorġu jaħdmu u 'l quddiem ftit ikunu dawk li ma joħorġux jaħdmu għaliex iridu jduru bil- ġenituri.

Pero' aħna nafu b'każijiet speċifiċi fejn il- bniet ma joħorġux jaħdmu għax iridu jduru bil- ġenituri anzjani tagħhom.

Allura dawn issa m'hu se jkollhom l-ebda dritt ...

Forsi xi ħadd jgħidli li l-Istat diġa' qed jaħseb għal din l- eventwalita' billi lill-ulied li jibqgħu jduru bil-ġenituri, u allura ma jkunux jistgħu joħorġu jaħdmu, qed jipprovdilhom remunerazzjoni.

F'dan l- każ il-bniet jieħdu l-pensjoni tal-wens, l- SAF, imma rridu naraw ukoll jekk hux ġustifikat li nipprovdu għal dawk l-ulied bniet li għal xi raġuni ma jistgħux joħorġu jaħdmu u lanqas jistgħu jieħdu l- benefiċċju tas- sigurta' soċjali mingħand l-Istat.

ONOR.

LOUIS GALEA: Aħna qegħdin nitkellmu fuq id-dritt legali li bint jista' jkollha li tipproċedi fil-konfront tal-ġenituri tagħha rigward id- dota.

L-ewwelnett hemm żewġ tipi ta' dota, id-dota konvenzjonali li tiġi miftiehma, u d-dota legali.

Fuq id-dota li tista' tiġi miftiehma nitkellmu aktar tard.

Billi qed inneħħu din l- istituzzjoni tad-dota, ma jfissirx li ma jistax ikun hemm ftehim f'dan ir-rigward.

Il- Kodiċi Taljan jirrendi d-dota konvenzjonali illegali u nulla, u allura ma tistax tagħmilha, imma jekk xi ħadd irid jagħmel ftehim f'dan il-kontest, il- ftehim ikun legali.

X'jista' jiġri għar-rigward tad-dota legali?

L- ewwelnett kif għidna, l-obbligu tal-ġenituri huwa li jieħdu ħsieb, imantnu, jgħallmu u jedukaw lil uliedhom, jieħdu ħsieb saħħithom u joħorġu l-ispejjeż f'dawk iċ-ċirkostanzi.

Kif qal l-Onor.

Moran, jista' ikun hemm każ ta' xebba li ma ħarġitx taħdem biex tieħu ħsieb il- ġenituri tagħha u allura m'għandhiex mezzi finanzjarji tagħha u fl-istess ħin lanqas tista' tiġi kumpensata mill- Istat għax forsi l-mezzi tal- household jeċċedu dawk stabbiliti mil-liġi.

Jekk meta din tiġi biex tieħu l-istat tagħha, il- ġenituri jkunu ingrati lejha u ma jgħinuhiex, sal-lum din għandha dritt għal rikors kontra l-ġenituri tagħha biex tieħu d-dota.

Issa aħna qegħdin ngħidu li se nneħħu d- dota imma m'aħniex ngħidu li se nneħħu d-dritt tal- bint li jekk tkun waslet fl-istat impossibbli, biex insejjaħlu hekk, li tfittex lill-ġenituri tagħha għad-dota, ma tkunx tista' tfittixhom għas- serviġi.

Illum m'aħniex qed nitkellmu fuq l-obbligu morali u lanqas qed ngħidu li l- ġenituri ma jistgħux jagħtu dota lil uliedhom.

Fil-fatt normalment il-ġenituri jagħtu dota.

Issa x'inhu r- raġunament?

Jekk naslu fl- istat li biex bint tieħu din id-dota jew xi ħaġa oħra jkollha tfittex lill-ġenituri tagħha bil-qorti, xi might as well tfittixhom għas- serviġi, u probabbli jkun jaqblilha tagħmel hekk.

Jekk tkun wasalt f'dak il-livell ta' relazzjonijiet ħżiena ma tantx tagħmel differenza finanzjarja liema kawża taqbad.

Jekk se tesiġi d-dota permezz ta' kawża fil- qorti, minflok li tesiġi d-dota biss tista' tesiġi wkoll is- serviġi, jiġifieri l- kumpens talli tkun ħadt ħsieb il- ġenituri tiegħek.

Illum il- qorti tista' tagħtik il- kumpens ta' l-aħħar ħames snin, u b'dan il-mod f'ċertu sens lill-ġenituri z-zalza tista' tiġihom ogħla mill-ħuta.

Jien naħseb li jekk naraw x'jiġri fil-prattika nsibu li normalment il-ġenituri jagħmlu l- aħjar li jistgħu biex jgħinu lil uliedhom meta jkunu se jiżżewġu.

Bil- Kodiċi kif inhu llum, jekk dawn il-ġenituri jkollhom il-mezzi imma jirrifjutaw, il-bint tista' tieħu azzjoni bil-qorti kontra l-ġenituri tagħha.

Aħna qed ngħidu li jekk bint tant tkun waslet f'dan il-livell ta' relazzjonijiet ħżiena li jkollha tieħu lill-ġenituri l- qorti minħabba d- dota, minflok li tfittixhom għad-dota biss forsi jkun jaqblilha tfittixhom għall-kumpens ta' kemm tkun ħadet ħsiebhom.

Naħseb li m'aħniex inneżżgħu lill-bint minn dawn id-drittijiet.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Nixtieq li l- Ministru jgħidilna x'jaħseb li kien l-iskop li għalih kien iddaħħal l- obbligu tad-dota għall-ulied bniet fil- Kodiċi Ċivili, u fil-fatt baqa' s'issa.

B'hekk naraw kif varjaw iċ-ċirkostanzi li minħabba fihom qed ngħidu li llum il-konċett tad-dota huwa outdated.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Fil-fatt darba qrajt li d-dota twieldet fl-antik biex kulħadd ikun jista' jiżżewweġ, inklużi dawk in-nisa li ma kenux daqstant attraenti u forsi minħabba d- dota kienu jsiru aktar attraenti.

Dawk kienu żmeni- jiet differenti.

(Interruzzjonijiet) L-iskop tad-dota kien skop intelliġenti għaliex biha kulħadd kważi kien ikollu garanzija li jkun jista' jiżżewweġ.

Naf li f'dan il- Parlament tnejn biss - wieħed minn kull naħa - ma eżerċitawx dan id-dritt!

Naturalment qabel ftit kienu n-nisa li kienu joħorġu jaħdmu u d-dota kienet isservi bħala bażi finanzjarja jew mod ieħor meta jiġu biex jiżżewġu.

Jien nimmaġina li l-intenzjoni tal- leġislatur tal-lum wara l- konċett tat-tneħħija tad-dota ta' dan it-tip hija l-istess intenzjoni li kellu l- leġislatur fl-1985 meta ppropona l-Abbozz ta' Liġi dwar il-familja f'dan il-Parlament.

Hawn se nikkwota mill-Abbozz ta' l-1985 fejn kien ġie propost li jitneħħa l-konċett tad-dota li llum jinsab f'artiklu 26 tal- Kodiċi.

Dak iż-żmien kien ġie propost li:

"A child has no claim against his parents to compel them to make to him any provision in contemplation of marriage or for any other cause.".

Jiġifieri l-obbligu tad-dota anke dak inhar kien se jispiċċa u nimmaġina li mill- 1985 'l hawn ma kienx hemm żviluppi li jiġġustifikaw li d- dota tibqa', imma t-tendenza pjuttost hija li d-dota tispiċċa.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, ma naħsibx li l- Gvern ħadem biżżejjed fuq din il-kwestjoni.

Li wieħed jargumenta li l-kawżi fil-qorti dwar id-dota huma ftit jew xejn, ma jfissirx li l-prattika ta' l-għoti tad- dota m'għadhiex teżisti fis-soċjeta'.

Nafu li l-prattika ta' l-għoti tad- dota għadha komuni, speċjalment ma' ċerta kategorija tal- popolazzjoni, għaliex tinħass bħala obbligu naturali tal- ġenituri lejn binthom.

Dan l- obbligu minn fejn ġej?

Fil- fatt il-ġenituri jafu li dak huwa obbligu statutorju.

Jistgħu jħossuh bħala obbligu naturali imma fil-fatt huwa mibni fuq obbligu statutorju.

Jekk dan jispiċċa minn obbligu statutorju se jintlaqtu biss dawk il-każijiet fejn l- obbligu tad-dota ma kienx jinħass bħala obbligu naturali, jiġifieri proprju f'dawk il- każijiet fejn l-aktar li hemm il-bżonn.

Għaliex?

Fil- maġġoranza tal-każi, il- ġenituri jħossu li huma obbligati li jgħinu lil uliedhom bniet meta jiżżewġu, imma hemm numru żgħir ta' każi fejn il-ġenituri jiġu jaqgħu u jqumu minn dan l-obbligu morali.

Allura l-obbligu statutorju se jitneħħa proprju f'dawk il-każijiet meta normalment l-aktar li jkun hemm il-ħtieġa li l-ġenituri jagħmlu sforz u jgħinu lil binthom meta tkun se tiżżewweġ.

Jiġifieri m'hemm l-ebda raġuni għaliex wieħed iħoss il-ħtieġa li jneħħi dan l-obbligu mil-liġi.

Pero' ħalli naraw dan x'ifisser.

Jekk il-Gvern qed jinsisti illi m'hemmx iktar obbligu li l-ġenituri jaħsbu f'binthom meta tkun se tiżżewweġ, allura l-Istat għandu iktar obbligu li jagħti l-marriage grant skond il-liġi tan-national insurance?

U għaliex l-Istat jagħti l- marriage grant?

Għax iħoss illi hu obbligu wkoll tal- komunita' illi b'xi mod, żgħir kemm hu żgħir, tgħin lil dik ix-xebba li tkun se tiżżewweġ.

Allura jidhirli li m'hemmx raġunijiet validi biżżejjed biex wieħed jirtira dan l- obbligu statutorju.

Rigward il-kwestjoni tas- serviġi, l-Onor.

Galea m'għandux raġun fl- argument li ġab.

Għaliex?

Għax l-obbligu tad-dota mhuwiex vis-a-vis il- ġenituri biss imma meta l- ġenituri ma jkunux jistgħu jaqdu dan l-obbligu, id-dmir jaqa' fuq l-axxendenti.

Mela jekk tfajla pprestat serviġi lill- ġenituri tagħha, inutli li meta tkun se tiżżewweġ tagħmel azzjoni għas- serviġi jekk dawn ma jkollhomx mezzi.

Imma jekk f'dak il-każ il-ġenituri tagħhom, jiġifieri l-axxendenti tagħhom, għandhom il-mezzi, din il-mara mhux se jkollha iktar id-dritt li ddur fuqhom għad- dota u għas-serviġi li rrendiet lil uliedhom, li jiġu l- ġenituri tat-tfajla.

Subartiklu 26 (2) li jittratta dwar id-dota u jikkontempla dota minn axxendenti issa se jitneħħa.

Jien naħseb li m'aħniex qegħdin nanalizzaw biżżejjed kemm mhux għaqli li wieħed jaqbad u jagħmel blanket removal ta' dan l-obbligu mill- Kodiċi Ċivili.

F'subartiklu 26 (1) li se jiġi abolit ukoll insibu l- istatement illi ġuvni ma jistax ifittex lill-ġenituri biex jagħmlulu assenjament f'każ ta' żwieġ jew għal xi raġuni oħra.

Il-liġi tgħid li s-subien m'għandhomx iduru fuq il- ġenituri biex jitolbu dota jew biex jagħmlulhom assenjament għaż- żwieġ jew għal xi raġuni oħra.

Jekk se nneħħu mil-liġi l-projbizzjoni tal- fakulta' tat-tfal li jduru fuq il- ġenituri biex jagħmlulhom xi assenjazzjoni għal xi raġuni oħra li ma tkunx iż-żwieġ, ergo wieħed proprju se jagħti lis- subien din il-fakulta'.

Għax subartiklu 26 (1) jipprojbixxi żewġ affarijiet; li s-subien iduru fuq il-ġenituri biex jitolbuhom assenjament f'każ ta' żwieġ, kif ukoll assenjament għal xi raġuni oħra li ma tkunx iż-żwieġ.

Nerġa' ngħid li jekk din il- projbizzjoni se nneħħuha mill- Kodiċi, allura issa s-subien jistgħu jargumentaw li huma għandhom dritt - la m'għadux iktar projbit - li jduru fuq il-ġenituri għal xi assenjament mhux f'każ ta' żwieġ.

(Interruzzjonijiet) Il-liġi hi kontemplata għax ma naħsibx li l-leġislatur kien qed jaħseb fil-friefet imma kien qed jipprospetta li jista' jkun hemm kontinġenza f'każ speċifiku.

Il-liġi mhux jien ktibtha imma ilha miktuba mijiet ta' snin.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

JOE FENECH: Illum il- pożizzjoni se tkun li skond il- liġi it- tifel jew it-tifla se jkollhom id-dritt jitolbu xi assenjazzjoni mingħand il- ġenituri għal xi raġuni li tkun rikonoxxuta mil-liġi.

Aħna se nneħħu biss id-dritt tad-dota u tad-dotarju.

Jiġifieri jrid ikollok dritt bil- liġi biex inti tkun tista' titlob din l- assenjazzjoni mingħand il- ġenituri.

Issa fil-konfront tad-diffikultajiet li qanqal l- Onor. Mifsud Bonnici meta staqsa x'inhi l-ħtieġa li nneħħu l-parti li tirrigwarda d- dota, irrid ngħid li l-ħtieġa wassalha ż-żmien għax jekk qabel kien kważi skandlu li mara toħroġ taħdem - m'aħniex nirreferu għal mijiet ta' snin ilu - illum dan l-istat soċjali mhux talli nbidel, talli llum kulħadd imur jaħdem.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa se tobbliga lil kulħadd li jmur jaħdem għax biex xebba tiddota ruħha bilfors ikollha toħroġ taħdem peress li ma tistax iddur aktar fuq il- ġenituri tagħha.

ONOR.

JOE FENECH: Bir- rispett kollu taf li dan mhux il-każ għax illum ...

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: M'hemmx cross debates, Onorevoli.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk inti m'intix se tħalli l- fakulta' li xebba li tkun waslet biex tieħu l-istat taż- żwieġ u ma jkollhiex mezzi ddur fuq il-ġenituri, tkun qed tgħidilha biex tmur taħdem inkella ma tkunx tista' tiżżewweġ.

ONOR.

JOE FENECH: Aħna qed ngħidu li għandna nirrikonoxxu l-istat ta' fatt li jeżisti llum għaliex l-obbligu naturali li tgħin lit-tfal jikkostitwixxi prattika magħrufa u rikonoxxuta.

Hawnhekk qegħdin ngħidu li n-numru ta' każijiet meta xi ħadd li jkollu l-mezzi ma jgħinx lit-tfal u t- tfal ifittxuh, huwa negliġibbli.

Illum it-tfal jaħdmu pero' l- ġenituri xorta waħda jgħinuhom skond il-prattika tradizzjonali li tipprova tgħin lit- tfal.

Din ma ħarġitx mill-obbligu tal-liġi imma l-liġi ħarġet mill-obbligu naturali li l- ġenituri jgħinu lit-tfal tagħhom.

Issa barra minn hekk, jekk din nagħmluha fil-konfront tad-dota nibża' li nkunu qed niksru wkoll kondizzjoni kostituzzjonali għaliex jew se tagħmilha għat-tifel u t-tifla jew se tiddiskrimina b'xi mod ...

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Hemm proviso fil-Kostituzzjoni li jgħid li fejn jidħlu l- privileġġi mhux konsidrat bħala diskriminazzjoni.

Dik għamilnieha meta daħħalna l- provision ta' l-ugwaljanza.

ONOR.

JOE FENECH: Jien qed ngħid li din trid tikkontemplaha u trid teħodha in konsiderazzjoni anke safejn twassal fis-saving clause u għalfejn saret.

Jiena ngħid li llum is-sitwazzjoni soċjali tal-pajjiż hi li kulħadd joħroġ jaħdem u jipprova jgħin lilu nnifsu.

Ir-raġunijiet għaliex kienet teżisti d-dota fiż-żmien li saret ilhom sor passati u huwa każ korrett li jsir dak li fil-fatt kien ukoll ġie kontemplat mill-Gvern Soċjalista fl- 1985 meta qalu espressament li din għandha tiġi abolita.

Fost l-oħrajn kien intqal li:

"A child has no claim against his parents to compel them to make to him any provision in contemplation of marriage or for any other cause.".Hawnhekk forsi jidħol l- argument li semma l-Onor.

Mifsud Bonnici li kif inhi kontemplata, din qed tolqot dak il-każ fejn jidħol kumpens "for any other cause".

Jien ma naf bl-ebda każ ieħor, jekk mhux xi każ li tikkontempla l-liġi, kif tista' titlob lill-ġenituri tiegħek biex jagħtuk kumpens "for any other cuase".

THE CHAIRMAN: Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, jiena nixtieq niċċara ftit dan il-punt.

L-ewwelnett għar-rigward ta' klawsola 26 irrid ngħid li fil-fehma tiegħi meta qed jiġi mneħħi dan l-artiklu ma nkunux qegħdin indgħajfu xi possibilita' li diġa' teżisti.

Jien informat li oriġinarjament is-subien kellhom id-dritt, bħall-bniet, illi f'każ ta' żwieġ mhux biss jistgħu jitolbu dota imma jistgħu anke jitolbu assenjament għal xi raġuni oħra.

Fis-soċjeta' konjugali antika, is-subien anke meta kienu jiġu biex isiru qassisin, bi dritt setgħu jitolbu assenjament favur tagħhom.

Jiġifieri waħda minn dawn ir- raġunijiet setgħet tkun it- teħid ta' l-istatus reliġjuż.

Pero' dan id-dritt li kien jeżisti fil-Kodiċi qed jiġi mneħħi.

F'subartiklu 26 (1) insibu t-tneħħija ta' dak id- dritt għar-rigward tas- subien.

Meta nkunu qegħdin inneħħu dan l-artiklu assolutament ma jfissirx li nkunu qegħdin nirravvivaw dak li kien hemm tant snin ilu.

Jiġifieri billi llum se nabolixxu l- klawsola li tgħid illi ġuvni ma jistax ifittex lill-ġenituri għal xi assenjament għal xi raġuni oħra, bl-ebda mod ma jfisser li awtomatikament se jiġi ravvivat xi dritt.

Mhux dan il-każ.

Dan qed ngħidu biex niċċara l-pożizzjoni illi meta nneħħu subartiklu 26 (1) ma jfissirx li s-subien se jakkwistaw xi dritt li jfittxu lill-ġenituri għal xi assenjament għal xi raġuni oħra barra ż-żwieġ.

It-tieni punt huwa li aħna m'aħniex qed ngħidu li l- ġenituri ma jistgħux jaqblu li jagħtu dota.

Dażgur li jistgħu jaqblu li jagħtuha.

Aħna m'aħniex qegħdin niddikjaraw dak il-ftehim null jew illegali kif għamlu t- Taljani, imma qed inħalluh filwaqt li m'aħniex inħalluh bħala obbligu bil- liġi.

Il-liġijiet tagħna ma jitkellmux fuq kull kwalita' ta' ftehim li jista' jsir u allura jista' jsir ftehim dwar id-dota bejn il-ġenituri u l- bint.

Jiġifieri d-dota konvenzjonali, bi ftehim, se tibqa'.

Mela m'hemmx dubju li se jibqa' l-obbligu morali tal- ġenituri, ħafna drabi mwettaq minnhom, li jgħinu lil uliedhom fiż-żwieġ, se jibqa' l- possibilita' li jiftiehmu anke b'kuntratt, jekk iridu, li jagħtu d-dota.

Jiġifieri m'aħniex qegħdin ngħidu li dak il-kuntratt huwa illegali u null, u bil- klawsola transitorja qegħdin nissalvagwardaw il-kuntratti kollha u d- doti kollha legali u konvenzjonali li saru s'issa.

Jidhirli li b'dan il-mod se nkunu qegħdin nissalvagwardaw is-sitwazzjoni biżżejjed.

Illum l-istat ta' l-iżvilupp soċjali li qegħdin fih jirrendi dan il-konċett bħala wieħed antikwat.

Anke jekk f'xi każijiet jista' jifdal il- ħtieġa ta' rikonoxximent tal- bint fid-dar, naħseb li dan ir- rikonoxximent m'għandux jingħata bid-dota, imma għandu jkun rikonoxximent taħt forma oħra.

Suġġett li tqanqal kien dwar il-proposta li oriġinarjament kienet tressqet mill-Gvern preċedenti - dehret kemm f'forma ta' White Paper u kemm fl- Abbozz - biex jitneħħa l- istitut tad-dota u aħna erġajna proponejnieha fil- White Paper li ħriġna qabel ma ppublikajna dan l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna.

Kellna ħafna diskussjonijiet u t- talbiet biex tibqa' d- dota kienu mill-iktar marġinali.

Allura jekk kien hawn dan il- ħsieb kollu, fuq perjodu ta' kważi għaxar snin, dwar jekk id-dota għandhiex tispiċċa u fl-1986 kien sar dibattitu twil fuq dan is-suġġett u l-Kamra kollha qablet li għandha titneħħa, għaxar snin wara se ngħidu li għandna nżommuha meta hemm rimedji oħra?

Illum mhux biss hemm l-iżvilupp ta' l- istat soċjali - li minn dak iż- żmien 'l hawn daħlu ċerti benefiċċji - ...

Anke l- marriage grant imxiet paripassu mal-marraige leave u mal- maternity leave.

Taħt l-istat tas-sigurta' soċjali kif kien, lil dawk li jaħdmu u jħallsu l- kontribuzzjoni tas-sigurta' soċjali ingħatalhom id-dritt għal 13-il ġimgħa maternity leave u mbagħad qam l-argument li dawk li ma jaħdmux barra mid- dar kienu se jkunu diskriminati jekk ma jingħataw xejn.

U l-Gvern preċedenti ġustament kien qal li bħalma lil dawk li jaħdmu u jħallsu l- bolla kien se jingħatalhom il- marriage leave, dawk li ma jaħdmux u għandhom jingħatalhom il-marriage grant.

Imma ngħata f'dan is-sens u mhux fis-sens li l-Istat kien qed jirrikonoxxi xi forma jew obbligu ta' xi dota għal min se jiżżewweġ, jiġifieri ngħata għaliex skond l-iżvilupp soċjali at that point in time, ta l-marriage leave lil min jaħdem u ta l- marriage grant lil min joqgħod id-dar.

Allura jien naħseb li ċ-ċirkostanzi kollha jimmilitaw favur li nżommu d-dota konvenzjonali - m'aħniex qed ngħidu li qed niddikjarawha illegali - u għalhekk qegħdin ngħidu li d-dota legali spiċċa żmienha.

ONOR.

KARMNEU MIFSUD BONNICI: Jiena ma nistax nifhem kif wieħed jista' jargumenta li l- konċett tad-dota huwa konċett antikwat meta fl-istess nifs jinsisti li huwa obbligu morali li l-ġenituri jagħtu d-dota lil binthom.

Jien ma nistax nifhmu dan.

Mela allura l-konċett li jkun hemm azzjoni għad- dota huwa antikwat u mhux il-konċett tad-dota.

Dawn huma żewġ affarijiet differenti.

Dan biex ma ngħidux li hemm raġuni waħda biss għaliex wieħed qed jinsisti għat-tneħħija tat- dota.

Xi wħud mill-movimenti tan-nisa erronjament jinsistu li d-dritt ta' xebba li titlob id-dota mill-ġenituri, b'xi mod jiddiskrimina kontra d- dinjita' tagħha.

Peress li l- irġiel m'għandhomx dak id-dritt allura lanqas in-nisa m'għandu jkollhom.

Allura l- pressjoni biex titneħħa d-dota mhijiex ġejja mill-ġenituri li għandhom dan l-obbligu, imma minn dawk il-movimenti tan-nisa li jafu li dan huwa dritt tal-mara.

Jien jidhirli li wieħed għandu jinsa l-pressjoni u r- raġunament falz u jara oġġettivament jekk l-obbligu statutorju tad-dota għandux jitneħħa.

Illum tfajla bilfors trid tagħmel numru ta' snin taħdem biex tfaddal qabel ma tiżżewweġ.

L-ispejjeż tant huma kbar li jekk tfajla ma jkollhiex is-support u l-appoġġ ta' l-għoti tad-dota mill- ġenituri, ma tistax tidħol għaż-żwieġ, barra li bilfors trid tagħmel numru ta' snin taħdem biex tfaddal.

Għalhekk jien jidhirli li m'għandniex għalfejn inġibu lil numru ta' tfajliet f'din il-qagħda li jekk il-ġenituri tagħhom ma jħossux dan l-obbligu morali li jgħinuhom u fil-fatt ma jgħinuhomx volontarjament, ma jkunux jistgħu jiżżewġu jekk ma jkunux għamlu tant snin jaħdmu.

Jien ma jidhirlix li għandna nbiddlu l-liġi meta nafu li l- liġi tista' tiġi nvokata - għalkemm mhux fil-prattika, għax fil-prattika l- ġenituri kollha, jew almenu fil- maġġoranza tal-każi, jagħtu għajnuna lit- tfajla - f'numru żgħir ta' każijiet fejn l-iktar li huwa indikat li għandna l- obbligu li nħallu din il- fakulta' għat-tfajliet li fil- fatt għandhom bżonn din l- għajnuna.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Chairman, wieħed jibda jissuspetta li jekk il-Gvern ried ineħħi d-dota, imissu qal li jrid li d-dota tibqa' ħalli mbagħad ħaddieħor jgħid il- kontra!

Għaliex jien ma nistax nifhem kif illum qed jitkellmu b'dan il-mod, meta fl-24 ta' Ġunju 1986, diversi Membri min- naħa tal-Gvern ta' dak iż-żmien kienu tkellmu kontra li l- konċett tad-dota għandu jibqa' bħala obbligu.

Per eżempju, fl- 24 ta' Ġunju, 1986, l-Onor.

Joseph Brincat qal hekk:

"Hawnhekk naħseb li waħda mill-agħar tip ta' kawżi li jistgħu jsiru hija meta l-bint tiġi mġiegħla mir- raġel tagħha tieħu lil ommha u lil missierha l- Qorti biex jagħtuha d- dota.

Din hija ħaġa kerha għax barra li hija diskriminatorja kontra l- irġiel - għax it-tifel jista' jkun f'sitwazzjoni li jkollu bżonn - dan huwa inġust u hija ħaġa kerha.".

Imbagħad xi ħadd qal li dawn huma kawżi għall-Qorti, speċi din qegħda biex l-avukati jagħmlu l-kawżi l-Qorti.

Jien naħseb li din hija perspettiva differenti u kulħadd qed jgħid kemm hija inġusta.

Fil-liġi kif inhi llum għandek dritt ta' azzjoni kontra l-ġenituri, pero' f'każ li l-ġenituri ma jkollhomx mezzi tista' tfittex għad-dota lin-nannu wkoll.

Dak iż-żmien tant kulħadd għamel paniġierku kontra din id-dota li fil-fatt din il- klawsola għaddiet nem. con.

Issa kif jista' jkun li seba' snin wara, meta se mai l-iżviluppi soċjali kienu fis-sens li d-dota tispiċċa qed nagħmlu dan il- cavallo di battaglia?

Jien din assolutament ma nistax nifhimha.

L- Oppożizzjoni tista' tispjegalna xi żviluppi kien hemm mill-1986 'il hawn biex bidlet il-pożizzjoni tagħha?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Jekk l-Onor.

Tonio Borg jara x'kienu l- ispejjeż taż-żwieġ fl-1986 u jara x'inhuma l- ispejjeż taż-żwieġ fl-1993 isib li llum dawn huma għaxar darbiet aktar.

Per eżempju, għandu jibda biex jara d- drittijiet tal-permessi tal- bini li qed jimponi l-Gvern.

Dawk huma r-raġunijiet.

Issa bil-mod kif qed tiżviluppa u tevolvi s- soċjeta', l-obbligu ta' l-għajnuna qiegħed jikber u mhux jiċkien.

Meta tfajla jkollha l-mezzi tagħha, d-dritt tad-dota jonqos proporzjonalment għall-mezzi li għandha.

Għalhekk id-dritt għandu tifsira meta hija ma jkollhiex mezzi.

THE CHAIRMAN: Hawn iżjed rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hija klawsola 15.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 15 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 13 - Emenda ta' l- artikolu 19 tal-Kodiċi.

Clause 13 - Amendment of section 19 of the Code.

(Posposta aktar kmieni fil- Kumitat)

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, se nipproponi din l- emenda:

"J" Fil-klawżola 13, minnufih wara l-kliem "u għall- edukazzjoni tagħhom" għandhom jidħlu l-kliem "; u fis-subartikolu (1) ta' l-istess artikolu, minflok il-kliem "l-ikel, l-ilbies u l-abitazzjoni" għandhom jidħlu l-kliem "l-ikel, l- ilbies, is-saħħa u l- abitazzjoni.".

"J" In clause 13, immediately after the words "and education" there shall be added the words "; and in subsection (1) of the same section, for the words "food, clothing and habitation" there shall be substituted the words "food, clothing, health and habitation.".

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda "J" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "J" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 13 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 13, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 16 - Emenda ta' l- artikolu 27 tal-Kodiċi.

Clause 16 - Amendment of section 27 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, issa ġejjin numru ta' klawsoli li huma konsegwenzjali għad-dibattitu kollu li għamilna fuq il-kwestjoni tad- dota.

Jistgħu jerġgħu jsiru l- istess argumenti imma, almenu daparti tiegħi, naħseb li l- pożizzjoni għamiltha ċara.

Klawsola 16 qegħda temenda artiklu 27 tal-Kodiċi, artiklu li jitkellem dwar il-jedd tal- manteniment u għad-dota u jgħid meta dan il-jedd jispiċċa.

Issa qegħdin inħallu l-artiklu biex jipprovdi għal meta jispiċċa l- jedd tal-manteniment pero' qegħdin inneħħu minnu r- referenzi għall- kwestjonijiet tad-dota b'konsegwenza ta' l- emenda li għadna kif għaddejna.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 16.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 16 għaddiet u ġiet ordnata biex isisr parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 17 - Emenda ta' l- artikolu 29 tal-Kodiċi.

Clause 17 - Amendment of section 29 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, anke klawsola 17 hija konsegwenzjali għal dawn l- emendi li għadna kif għamilna għaliex artiklu 29 jitkellem fuq ċerti obbligi, inkluż l- obbligu tad-dota.

Allura aħna qegħdin nemendaw dak l- artiklu biex titneħħa dik ir- referenza.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi klawsola 17.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 17 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 18 - Tħassir ta' l- artikoli 30 u 31 tal-Kodiċi.

Clause 18 - Repeal of sections 30 and 31 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fi klawsola 18 qegħdin nipproponu li nħassru artikli 30 u 31 tal- Kodiċi.

Biex nifhmu ftit l- anakroniżmu, se naqra artiklu 30 li jgħid hekk:

"Kull persuna li taqa' taħt xi wieħed jew ieħor mill-obbligi msemmijin fl- artikolu 27, tiġi ipso facto meħlusa minn dak l- obbligu jew obbligi, jekk iż-żwieġ isir, bla konnivenza tagħha, quddiem kappillan jew ministru ieħor kompetenti tal- Knisja Kattolika Rumana, mingħajr iċ-ċerimonji u l- formalitajiet illi, skond il-liġi ta' l-istess knisja, għandhom isiru qabel iż-żwieġ, ħlief jekk l-awtorita' kompetenti tal-knisja tkun tat id- dispensa minn dawn iċ- ċerimonji jew formalitajiet.".

Jien naħseb li lkoll naqblu li llum dan l-artiklu spiċċa żmienu anke minħabba liġijiet oħra li jeżistu fil-pajjiż.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Spiċċa żmienu għaliex m'hemmx raġuni għalih, imma l-bqija ż- żweġijiet li ma jsirux quddiem il-kappillan għadhom jistgħu jsiru bil-liġi għaliex il-Liġi Kanonika tippermettihom.

ONOR.

LOUIS GALEA: Artiklu 31 jittratta l-kwestjoni tal- manteniment minħabba l- affinita' li diġa' tħadditna dwarha u hija konsegwenza ta' emendi oħra li għaddejna qabel.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki fuq klawsola 18?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi klawsola 18.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 18 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 19 - Sostituzzjoni ta' l-artikolu 32 tal-Kodiċi.

Clause 19 - Substitution of section 32 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, fi klawsola 19 qed nippropopnu li flok artiklu 32 kif inhu tidħol din il-klawsola li titratta dwar ir-raġunijiet li għalihom il-ġenituri jistgħu jiċħdu l-manteniment ta' wliedhom.

Din il- klawsola tgħid hekk:

"Minbarra r-raġuni msemmija fl-artikolu 27, ġenituri jew axxendenti oħra jistgħu jiċħdu l- manteniment lit-tfal jew dixxendenti oħra, għal kull waħda mir-raġunijiet li għalihom dixxendent jista' jiġi diżeredat minn axxendent.".

Hawnhekk qed titneħħa r- referenza għal artiklu 30 tal- Kodiċi ladarba dan l-artiklu ġie mħassar bil-klawsola preċedenti.

Artiklu 32 kif inhu llum jagħmel referenza għal artiklu 623 tal-Kodiċi u minħabba li r- raġunijiet ta' diżeredita' mhumiex biss dawk kontenuti f'artiklu 623, ħassejna li artiklu 623 ta' dan il-Kodiċi għandu jitneħħa u għandu jitneħħa wkoll subartiklu 32 (2) minħabba l- emendi li għamilna rigward id- dota.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 19.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 19 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 20 - Emenda ta' l- artikolu 33 tal-Kodiċi.

Clause 20 - Amendment of section 33 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Klawsola 20 ta' l-Abbozz ta' Liġi hija klawsola konsegwenzjali għall- argument li għamilna fuq it- tneħħija tal-manteniment fil- konfront tal-qraba b'affinita'.

Din il-klawsola qed temenda artiklu 33 tal-Kodiċi u b'konsegwenza ta' l-emendi li diġa' approvajna fil-Kumitat, qed tneħħi l-frażi "lil ħuha, lil oħtha, jew lil qarib bi żwieġ" pero' qed inżommu l- frażi "lil ħuha jew lil oħtha".

THE CHAIRMAN: Hawn rimarki?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hija klawsola 20.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 20 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 21 - Sostituzzjoni ta' l-intestatura tas-Sub-Titolu III tat-Titolu I ta' l-Ewwel Ktieb tal-Kodiċi.

Clause 21 - Substitution of heading of Sub-Title II of Title I of Book First of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: B'din il- klawsola se niftħu d- diskussjoni fuq is- separazzjoni personali.

Permezz ta' klawsola 21 pjuttost qed inġibu l- Abbozz ta' Liġi aktar aġġornat.

Sal-lum it-titolu tas-Sub-Titolu III huwa "Fuq il-Firda tar-Raġel u l-Mara minn Xulxin".

Issa aħna qed nipproponu li dan ikun "Fuq il- Firda Personali".

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Fil-liġi l-kelma "personali" hija kuntrastata b'att patrimonjali.

X'inhi r-raġuni li hawn inħasset il-ħtieġa li nagħmlu l-kelma "personal"?

Għandek tiftakar li l-kelma "personali" hija kontra l-kelma "patrimonjali".

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien ma naħsibx li meta hawnhekk nitkellem fuq il- firda personali xi ħadd se jifhem li qed nitkellmu fuq xi firda jew separazzjoni ta' xi patrimonju.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Le, għax ma tistax tinkludi l- provvedimenti li jirregolaw il- patrimonju.

ONOR.

LOUIS GALEA: Fit-test Ingliż irridu nbiddlu t-title li llum qiegħed "Of Separation From Bed And Board".

Naqblu li għandna nneħħuh?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Apparti l-kwestjoni tal-bed and board, għandna noqogħdu attenti.

L-Onor.

Borġ jista' jgħid li "personali" hija dejjem distinta mill-konċett tal-patrimonjal.

ONOR.

LOUIS GALEA: Huwa veru li fil-Kodiċi Ċivili hemm din id- distinzjoni bejn "personali" u "patrimonjali" pero' meta f'dan l-istadju qegħdin nitkellmu fuq firda personali u kontestwalment fl-Inġliż qegħdin ngħidu "of personal separation" m'hemmx dubju li qegħdin nitkellmu fuq is- separazzjoni bejn il-miżżewġin u li l-affarijiet l-oħra li se jsegwu għall- finijiet tal- patrimonju huma b'konsegwenza ta' din il-firda.

Bl-Inġliż it- titolu huwa "Of Separation from Bed and Board".

Allura se nagħmluh "of separation between husband and wife"?

Aħna mhux dejjem "of personal separation" ngħidu?

U fil-lingwaġġ li jintuża mhux dejjem "separazzjoni personali" ngħidu?

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Is-separazzjoni personali hija waħda mit- talbiet u dwar il- proprjeta' mbagħad irridu nagħmlu talba speċifika fiċ- ċitazzjonijiet.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif qed jgħiduli sħabi, il-kwestjoni dwar it-talba għax-xoljiment tal-komunjoni u għas- separazzjoni tal-beni hija l- konsegwenza li tista' tasal għaliha bir-riżultat tas- separazzjoni personali.

Issa dan huwa titolu u naħseb li finalment is-sustanza mhijiex qegħda daqstant fit-titolu daqskemm qegħda fil-klawsoli l- oħra li jsegwu.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il- mistoqsija hi klawsola 21.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 21 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 22 - Emenda ta' l- artikolu 35 tal-Kodiċi.Clause 22 - Amendment of section 35 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Klawsola 22 hija konsegwenzjali għall- klawsola li għadna kif approvajna għaliex fit-test Ingliż ta' artiklu 35 tal- Kodiċi hemm ir-referenza għal "separation from bed and board" li qed nipproponu li tkun "personal separation" u fit- test Malti hemm "Bil-firda tar- raġel u l- mara minn xulxin" li qed nissostitwuha bil-kliem "Bil-firda personali".

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonniċi.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Issa rridu noqogħdu attenti għaliex ġejjin artikli fejn f'parti qegħdin nużaw "firda personali" u f'parti oħra qegħdin nużaw il-kelma "firda" biss.

ONOR.

LOUIS GALEA: Eventwalment irridu nikkonsidraw jekk hemmx il-ħtieġa li kull darba noqogħdu ngħidu "firda personali".

Jien naħseb li ma jkunx hemm din il-ħtieġa, imma forsi nistgħu nikkonsidrawha meta jkollna l-ewwel każ.

THE CHAIRMAN: Hawn aktar rimarki fuq klawsola 22?

(Onor. Membri: No)

Il-mistoqsija hi klawsola 22.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 22 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 23 - Emenda ta' l- artikolu 36 tal-Kodiċi.

Clause 23 - Amendment of section 36 of the Code.

ONOR.

LOUIS GALEA: Klawsola 23 tittratta l-istess suġġett u hija konsegwenzjali għall- klawsoli preċedenti.

Fit-test Ingliż qed nissostitwixxu l- kliem "Separation from bed and board" bil-kliem "Personal Separation" u fit-test Malti minflok il-kliem "Il-firda" qed indaħħlu l- kliem "Il-firda personali".

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Dan imur kontra dak li għadu kemm qal il- Ministru ftit ilu meta qal li m'hemmx għalfejn noqogħdu ngħidu "il-firda personali" f'kollox.

Issa qed iħoss li għandu jdaħħal "il-firda personsli" anke fejn oriġinarjament fil-Kodiċi kien hemm imsemmija biss "il- firda", mhux il-firda bejn ir- raġel u l-mara.

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien kont qed nirrispondi għall-kumment li għamel l- Onor. Mifsud Bonnici u issa rridu nikkonsidraw jekk hemmx il- ħtieġa tal- konsistenza tal- frażi.

Fl-Abbozz ta' Liġi qed inżommu konsistenza bil- kliem "firda personali" għaliex bdejna biha u bqajna sejrin biha.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Irridu noqogħdu attenti għaliex qed nagħmlu emenda għal subartiklu 35 (1) biex indaħħlu "il-firda personali", f'subartiklu 35 (2) qed inħalluha "il-firda" u mbagħad qed nerġgħu nagħmlu emenda għal artiklu 36 biex indaħħlu "il- firda personali".

ONOR.

LOUIS GALEA: Subartiklu 35 (1) jibda billi jgħid: "Bil-firda tar-raġel u l- mara minn xulxin ...",

u issa minflok "il-firda" se nagħmlu "il-firda personali".

Dan ifisser li f'subartiklu 35 (2) "il-firda" tfisser "il- firda personali".

Irrid nammetti li ma qgħadtx nirrifletti biex nieħu deċiżjoni konxja, imma r- reazzjoni tiegħi hi li "il- firda" f'artiklu 36 għandha tiġi mibdula bil- kliem "il- firda personali".

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma mbagħad il-bidla għal "firda personali" tieqaf hemm, jiġifieri fl-artikli li ġejjin ma ntħassitx il- ħtieġa li ssir il-bidla u jien jidhirli li m'għandhiex issir f'dak l- artiklu.

Jekk fl-ewwel artiklu hemm "firda personali" imbagħad dejjem insibu l-kelma "firda" li tkun qed tirreferi għall- firda personali, tkun qisek f'artiklu 36 biss ħassejt il- ħtieġa li tikteb il-frażi kollha.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Chairman, il-pożizzjoni suppost li għandha tkun - u għandha tkun aċċettabbli - li fil- Kodiċi kif inhu llum diġa' hemm din it- tip ta' sitwazzjoni.

Hemm artikli li jibdew "Bil- firda tar-raġel u l-mara minn xulxin" jew inkella "Separation from bed and board", imma mbagħad mhux f'kull artiklu ssib "separation from bed and board".

Fil-biċċa l- kbira ta' l-artikli se nsibu biss il-kelma "separation".

Jekk issopravivejna matul dawn is-snin kollha bil-Kodiċi li jirrepeti t-titlu f'xi artikli imma mhux f'oħrajn, naħseb li nistgħu nissopravivu fil- kontest ta' dawn l-artikli jekk xi mkien ngħidu "firda personali" u f'xi artiklu ieħor ngħidu "firda".

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Moran.

ONOR.

VINCENT C. MORAN: Rigward klawsola 23, il- Ministru ma jħossx li għandha tibqa' kif inhi fil-Kodiċi oriġinali?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-test Ingliż irridu nibdluh għax kull fejn tokkorri l-frażi "separation from bed and board" ma tagħmilx sens.

Issa ladarba tkun qed tbiddel dan u ddaħħal il-kliem "personal separation", mill-punto di vista ta' drafting forsi jkun aħjar li fit-test Malti jidħol il-kliem "firda personali".

THE CHAIRMAN: Hemm aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 23.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 23 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill- Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Sar il-ħin.

Fid-9.00 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal- Kumitati rrapporta progress u talab il-permess sabiex il- Kumitat jerġa' jiltaqa'.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Jekk jogħġbu, l-Prim Ministru jressaq l- Aġġornament tal- Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Nipproponi l- Aġġornament tal- Kamra għal nhar it-Tnejn, 19 ta' Lulju, fis- 6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Emenda fil-Liġijiet dwar Bordijiet - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont);

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar iż- Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kummissjoni għall- Amministrazzjoni tal- Ġustizzja - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impriża ta' l-Assigurazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il- Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qariż u

Xi agenda oħra li tista' tiġi kommunikata aktar tard.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L- Onor. Lawrence Gatt.

ONOR.

LAWRENCE GATT (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, meta nhar il-Ġimgħa kien qed isir id- debate fuq l-avis tal- Komunita', xi ħadd mill- Oppożizzjoni akkuża lill-Gvern li qed jabbanduna l- Mediterran meta dak il-ħin stess f'Malta kienet qed issir il-laqgħa tal- GFCM, jiġifieri l-General Fisheries Council of the Mediterranean, li għaliha attendew delegati minn ħafna pajjiżi tal-Mediterran.

Dan il- kunsill li ġie fformat fl- 1948, żamm l-20 sessjoni tiegħu f'Malta, sentejn ilu ltaqa' fl- Italja u sentejn oħra se jiltaqa' fi Spanja.

Għal din is- sessjoni attendew delegati minn Spanja, Franza, l-Italja, Malta, il-Marokk, Iżrael, it- Tuneżija, il-Libja u l-Eġittu.

Delegati minn dawn il-pajjiżi kollha tal-Mediterran ġew hawn Malta biex flimkien jiddiskutu l-problemi tas-sajd tal- Mediterran li jolqtu lil dawn il-pajjiżi kollha.

Barra dawn id-delagati li ħadu sehem, bħala osservaturi kien hemm ukoll delegati tal- Ġappun, il- Komunita' Ewropea, il-Kunsill ta' l-Ewropa, il-United Nations Environment Programme u l- International Commission for the Exploitation of the Mediterranean Sea.

Dawna attendew bħala osservaturi għaliex mhumiex membri f'dan il-Kunsill.

L-iskop ta' dan il-Kunsill huwa li ssir amministrazzjoni tajba, studju u konservazzjoni tar-riżorsi tal-ħut fil- Mediterran u fl- ibħra li jagħtu għall- Mediterran, bħalma huwa l-Baħar l- Iswed.

Dan huwa forum uniku għaliex fih jiġu diskussi issues tekniċi u policies għas- sajd fil-Mediterran.

Dan isaħħaħ il-koperazzjoni bejn il- pajjiżi tal-Mediterran għaliex għandhom iċ-ċans li flimkien jiddiskutu l- problemi komuni tas-sajd li mhumiex xi problemi żgħar.

Kulħadd jaf li l-ħut fil- Mediterran qed jonqos kull sena u r-raġunijiet prinċipali għal dan huma tnejn, jiġifieri l- inkwinament u s-sajd bla rażan.

Kulħadd jaf xi kwantita' ta' materjal ħażin dieħel fil- Mediterran u kulħadd jaf il- ħsara li jagħmel it-tniġġiż tal-baħar.

Nafu wkoll li kulħadd jipprova jaqbad ħut kemm jista' f'dan id-daqsxejn ta' baħar li għandna u bis-sajd żejjed li qed isir qed nissograw li neqirdu l-ħut darba għal dejjem.

Minħabbba dawn iż-żewġ problemi, fl-aħħar 25 sena l-ħut naqas b'2% kull sena.

U jekk nibqgħu sejrin hekk is-sajd fil-Mediterran jispiċċa darba għal dejjem.

Per eżempju, hemm kważi kollass totali tas- sajd minħabba sajd bla rażan fil-Mediterran apparti li l-ħut kollu qiegħed jonqos.

Hemm il-periklu imminenti li s-sajd kummerċjali tas-sardin u l- inċova jispiċċa darba għal dejjem.

U dan il- kunsill qed jiddedika l- enerġija kollha tiegħu biex jipprova jsalva l-baħar Mediterran u b'hekk is- sajd tagħna ma jispiċċax fix-xejn.

Mhux sewwa li aħna naqbdu ħut kemm nifilħu u lil ta' warajna nħallulhom baħar mejjet, għax jekk nibqgħu sejrin kif aħna u ħadd ma jagħti kas ta' dawn il- problemi, nispiċċaw biex minflok baħar Mediterran ikollna baħar mejjet.

L-iskop ta' din il-laqgħa kien biex isir programm ta' studju xjentifiku dwar kontroll tas-sajd u ta' l-inkwinament tal-Mediterran ħalli nipprovaw insalvaw dan il-baħar.

Malta se tieħu sehem kbir f'din ir- riċerka permezz taċ-ċentru tagħna ta' San Luċjan li llum huwa attrezzat ħafna.

Id- delegati kollha li marru jarawh baqgħu mistagħġbin kif ilħaqna għamilna dan kollu fil-ftit snin li ilu jopera.

Huma kollha wrew approvazzjoni għal dan iċ-ċentru li, kif għidt, se jkun wieħed miċ-ċentri li se jieħu sehem fl- istudju li se jsir għall-Mediterran kollu.

Biex jaslu għal din il- protezzjoni hemm bżonn li jittieħdu miżuri serji u l- kunsill hawn Malta ddiskuta x'miżuri għandhom jittieħdu biex insalvaw il-baħar.

L- ewwel u qabel kollox hemm bżonn ta' statistika aktar realistika, għaliex ħafna drabi jiġri li s-sajjieda jbigħu l- ħut tagħhom huma stess u allura ma jkunx hemm statistika reali tal-qbid li jsir fil- Mediterran.

Ħafna drabi jinqabad ħut minn vapuri li mhumiex fil-Mediterran u ovvjament ħadd ma jkun jaf xi kwantita' ta' ħut inqabad fil- high seas.

Lanqas il-pajjiżi tal-Mediterran m'għandhom statistika reali għaliex ħafna mill-ħut jinbiegħ jew on the high seas jew mis-sajjieda li jidħlu fil-port mingħajr ma jirreġistraw il-qbid tagħhom f'xi dipartiment jew uffiċċju li mbagħad ikun jista' jagħmel statistika reali.

Per eżempju, hawn Malta l- istatistika tagħna kienet tgħid li l-qbid uffiċjali ta' ħut li jidħol fil- Pixkerija huwa ta' madwar 1,000 tunnellata fis-sena.

Issa din iċ-ċifra qegħda tonqos imma din mhix reali għaliex is- sajjieda stess jgħidulna li għal kull tunnellata li tidħol il-Pixkerija, jinbiegħu żewġ tunnellati li jibqgħu barra mill-Pixkerija u ħadd ma jkun jaf bihom.

Aħna u diversi pajjiżi oħra m'għandniex statistika reali tal-qbid tal-ħut fil-Mediterran, u ma tistax tagħmel studju jekk ma jkollokx statistika vera.

Għalhekk il- kunsill iddeċieda li lill-FAO jagħtiha l-parir - biex ma ngħidx li ordnalha - li tara li jsiru training courses mill-pajjiżi kollha tal-Mediterran dwar l-istock assessments ta' dan il-baħar, billi jsir studju fuq id- database u computer software use.

Dawn l-istudji se jkunu sponsored mill- FAO u nispera li aħna wkoll nieħdu parti fihom.

Il-geographic information system techniques, il-GIS, huwa importanti ukoll għaliex jekk ma jkollniex uniformita' fl-informazzjoni ma nkunux nistgħu nikkoperaw bejnietna.

Illum għandna rebus sħiħ għax kull pajjiż għandu sistema għalih ta' kif jiġbor l- informazzjoni u peress li l- metodi ta' kull pajjiż huma differenti, il-Kunsill qiegħed jistudja sistema kif din l- informazzjoni tinġabar b'kollaborazzjoni sħiħa bejn il-pajjiżi kollha.

B'hekk l- informazzjoni tkun miġbura kollha bl-istess mod u kull pajjiż ikun jista' jgħaddiha lil pajjiż ieħor permezz tat- teknoloġija moderna tal- computer.

B'dan il-mod aħna nsiru nafu x'informazzjoni għandu ħaddieħor u ħaddieħor ikun jaf x'għandna aħna u fl- aħħar kulħadd ikun jista' jkollu statistika reali.

Din hija waħda mid-deċiżjonijiet li ħarġu minn dan il-Kunsill, jiġifieri li l-FAO torganizza studju fuq is-software, fuq il- GIS u fuq affarijiet oħrajn fil-pajjiżi kollha tal- Mediterran ħalli kulħadd ikollu uniformita' fis-sistema ta' ġbir ta' informazzjoni biex imbagħad din kulħadd ikun jista' jgħaddiha lil xulxin.

Hemm bżonn ukoll li l- liġijiet tas-sajd jiġu armonizzati bejn il-pajjiżi tal-Mediterran.

Għalxejn aħna jkollna liġi li tgħid ċerti affarijiet u mbagħad pajjiżi oħra m'għandhomx l-istess liġijiet.

Għalxejn tagħmel konservazzjoni ta' ċertu ħut jekk ħaddieħor ma jagħmilhiex, għax dak il- ħut li aħna ma nistadux għalih fiż-żmien li jkun qiegħed ibid, xorta jispiċċa jinqabad minn ħaddieħor u x-xogħol tagħna jispiċċa fix-xejn.

Allura qiegħed isir sforz biex il- pajjiżi kollha jkollhom l- istess liġijiet tas-sajd.

Aħna tlabna lill-FAO biex tagħmlilna liġi tas-sajd, u fil-fatt għamlitilna liġi li hija l- istess bħal tal-pajjiżi l- oħrajn kollha u bħal tal- Komunita' Ewropea.

Nispera li ma ndumx ma nressaq fil- Parlament din il-liġi li permezz tagħha l-pajjiżi kollha jkunu jistgħu jikkordinaw bejniethom ix-xogħol tal- Mediterran rigward conservation areas għax inutli pajjiż jagħmel ċerti kontrolli jekk pajjiżi oħra ma jagħmlux l- istess.

Ġie deċiż ukoll li l-istudju dwar l-organizzazzjoni ta' dawn il-liġijiet għandha ssir mill- GFCM flimkien mal-Komunita' Ewropea għax il-Komunita' wkoll għandha interess fil-Mediterran bħalma għandu l-GFCM.

Allura b'kordinazzjoni bejn il- Komunita' u l-FAO, permezz tal- GFCM, se jkollna studju dwar kif il-liġijiet tal-pajjiżi kollha tal-Mediterran jistgħu jiġu konformi.

Imbagħad hemm ukoll metodi differenti tas- sajd għax mhux il- pajjiżi kollha jistadu bl-istess metodi għall-istess speċi.

Allura hemm bżonn li jsir studju ħalli naraw x'metodi qed juża kull pajjiż għall- konservazzjoni sabiex ikun hemm konformita' bejn il-pajjiżi, għax meta joħorġu r-regoli għandhom joħorġu l-istess għal kulħadd.

Jekk aħna nużaw metodu u ħaddieħor juża metodu ieħor, iridu joħorġu regolamenti differenti.

Allura qed jaraw x'metodi juża kull pajjiż għal kull speċi li hawn fil- Mediterran biex il-FAO, permezz tal-GFCM u l-EC, tkun tista' tagħmel regolamenti li japplikaw għall-pajjiżi kollha.

Wara diskussjonijiet li saru waslu wkoll għall-konklużjoni illi l- akwakultura hija importanti ħafna għall- Mediterran għax tgħin fir- riabilitazzjoni tal-baħar.

Illum peress li r-riżorsi tal- baħar dejjem qed jonqsu u l- qbid mis-sajd tradizzjonali qiegħed dejjem jonqos, irridu nagħmlu tajjeb għall-ħut li ma jinqabadx mill-baħar b'ħut ieħor li jiġi farmed.

Il-GFCM qed tagħti ħafna importanza lill-akwakultura għax din tnaqqas il-pressjoni fuq l- istocks eżistenti fil-baħar, li fil-Mediterran qegħdin dejjem jonqsu.

Min-naħa l-oħra d- domanda għall-ħut qegħda dejjem tikber anke minħabba n- nutrition awareness li qed tiżdied kullimkien.

Għalhekk dejjem qed tiżdied il-pressure f'dan is-settur, anke hawn Malta, għax filwaqt li l-ħut qiegħed in demand iżjed minn qabel, l-istocks qegħdin jonqsu.

L-akwakultura qegħda tnaqqas din il-pressjoni billi tissupplixxi ħut mhux mill- istocks li għandna fil- Mediterran.

Barra minn hekk, ġiet diskussa wkoll il- possibilita' illi l-friegħ li jfaqqsu fil-hatcheries ta' l- akwakultura, fil-marine hatcheries, jiġu mitfugħa fil- baħar biex ikomplu jżidu l-ħut fil-baħar.

Kulħadd jaf li meta hawn Malta minħabba l- maltemp joħroġ xi ftit ħut mill-farms li għandna, kullimkien ifur bil-ħut u s-sajjieda jagħmlu festa.

Ħafna minn dan il-ħut ikun żgħir u jista' jibqa' jikber iżjed.

Kemm ilna bl- akwakultura f'Malta qed naraw ħut li kien ilu snin twal li spiċċa minn hawnhekk.

Il-GFCM qed tistudja l-probabilita' illi jsiru hatcheries biex jitfaqqas il-ħut, imma dan flok ma jiġi mrobbi fil-gaġeġ jiġi mitfugħ fil-baħar ħalli jkompli jżid l-istocks tal- Mediterran.

Il-MEDRAP, li hija fergħa tal-United Nations, hija l- għaqda li tieħu ħsieb il- proġetti ta' l-akwakultura fil- Mediterran u issa ġie miftiehem li din taqa' taħt il-kontroll tal-GFCM biex flimkien jagħmlu proġetti ta' l- akwakultura illi llum anke l-GFCM qed taqbel li għandna bżonnhom biex inkomplu nkabbru l-istocks tal-ħut fil- baħar.

Dan il-proġett li ġie studjat hawn Malta jrid jiġi mwettaq taħt l-amministrazzjoni tal-MEDRAP permezz ta' proġetti li s-soltu kienu jinħadmu minn din l-għaqda.

Jiena għandi pjaċir ngħid li llum aħna qegħdin minn ta' quddiem fl- akwakultura, speċjalment fl- offshore farming.

Fil-fatt għal dak li huwa offshore farming fil-Mediterran, aħna qegħdin l-ewwel għax mill- pajjiżi kollha tal- Mediterran Malta tipproduċi l-ikbar kwantita' ta' ħut mill-offshore farming.

Il-ħsieb tagħna huwa li 'l quddiem inkomplu nżidu din il- produzzjoni.

Fil-fatt is-sena li għaddiet esportajna xi 300 tunnellata ħut u din is- sena hemm il-probabilita' li l- esportazzjoni iżjed minn tirdoppja, u dan minn farm wieħed biss.

Imbagħad hemm farms oħrajn li se jibdew jipproduċu din is-sena stess.

Nisperaw li nibqgħu mexjin f'dan il- qasam ta' l- akwakultura għaliex din l- industrija moderna li hija approvata min-nazzjonijiet kollha hija importanti ħafna minħabba l-problemi li jeżistu għas-sajd fil-baħar.

Mr Speaker, ġie studjat ukoll kif jista' jiġi kontrollat is- sajd f'dawk li huma high seas, l-ibħra ta' bejn il-baħar territorjali ta' nazzjonijiet differenti, għaliex s'issa dan il-kontroll ma jeżistix.

L-area tal-baħar tagħna hija ta' 25 mil u minn hemm 'il quddiem, sa l-area ta' pajjiż ieħor il- baħar huwa ta' kulħadd u fih jistadu mhux biss il-pajjiżi tal- Mediterran imma anke sajjieda minn pajjiżi oħrajn, bħall-Gappun u l-Korea.

Għalhekk il-GFCM qed tara kif jista' jiġi kontrollat dan is- sajd għaliex diġa' qed issir ħafna ħsara.

Per eżempju m'hemm ebda kontroll fuq it- trawling biex ma jinqeridx qiegħ il-baħar, ma jinqeridx l- ħut li 'l quddiem irid jagħti l-friegħ.

Għaldaqstant irid isir kontroll aħjar ħalli ma nkomplux neqirdu l-istocks kollha li għandna.

Per eżempju, qed isiru wkoll abbużi minn vapuri li għandhom il-bandiera ta' konvenjenza u li qed jistadu fil-high seas.

Wara l-laqgħa li saret hawn Malta, ħafna mid-delegati marru New York fejn qed jiġi studjat kif dawn il-vapuri jiġu kontrollati.

Jekk isir sforz bejn il-pajjiżi kollha tal- Mediterran, li jista' jsir biss f'laqgħat ta' din ix-xorta, jiġifieri bħalma torganizza l- GFCM, allura jista' jsir kontroll.

Mill-bqija jkun diffiċli li pajjiż waħdu jikkontrolla dawn il-vapuri li għandhom din il- bandiera u li qed jagħmlu ħafna ħsara għaliex m'hemm ebda kontroll fuqhom.

Ġie studjat ukoll it-twaqqif ta' riżervi tal-baħar, bħal artificial reefs u santwarji għall-ħut.

Hemm bżonn li kull pajjiż jagħmel ħiltu kollha biex iżid il-ħut fil-baħar.

L- artificial reefs u s-santwarji tal- ħut huma areas importanti fejn jista' jikber il-ħut mingħajr ma jiġi mistad qabel ma jasal il-waqt, u hemm bonn li dawn l-affarijiet isiru anke hawn Malta.

Fil-fatt għandna l-ħsieb li ndaħħlu kemm ir- reefs kif ukoll is-santwarji tal-ħut għaliex mir-riżerva li għamilna madwar Filfla rajna kemm jista' jinġabar ħut anke f'area daqstant żgħira.

Għalhekk hemm bżonn li nagħmlu aktar minn dawn ir-riżervi u meta semmejt affarijiet bħal dawn u anke l-closed season mas-sajjieda, dawn ma qalux li ma jaqblux li anke f'Malta jidħol il-closed season.

Għax jekk naqbdu l-ħut waqt li jkun qiegħed ibejjed 'il quddiem ma nsibux il-friegħ meta niġu biex nistadu għalihom la jiġi l-istaġun tagħhom.

Hemm bżonn ukoll li jiġu protetti ċerti speċi ta' pjanti u annimali tal- baħar li huma fil-periklu li jinqerdu darba għal dejjem.

Dan il-kumitat qed jistudja wkoll kif nistgħu insalvaw l-ispeċi li huma fil- periklu imminenti li jispiċċaw.

Dawn se jkunu protetti u meta l-liġijiet tal- pajjiżi kollha jkunu konformi, inkunu nistgħu nsalvaw l-ispeċi li hawn fil- Mediterran għax il-liġi tkun tgħodd għal kulħadd.

Kif għidt fil-bidu, huwa inutli li aħna nipproteġu ċertu ħut jekk il- pajjiżi viċi tagħna ma jipproteġuhx għaliex il-baħar tagħna, jiġifieri l-area ta' 25 mil madwar Malta, huwa żgħir u meta l-ħut joħroġ minn din l- area jkun ta' kulħadd.

Allura jekk minn hemm 'il quddiem il- protezzjoni tispiċċa, il-ħut jispiċċa kollu.

Hemm ċerti speċi li diżgrazzjatament bil- mod il-mod qed jispiċċaw u dan il-kumitat qiegħed jara li jrid jgħaġġel fl-azzjonijiet tiegħu qabel ma jkun tard wisq u dawn l-ispeċi jispiċċaw darba għal dejjem.

Per eżempju, il-Ġappun u l-Marokk qed jagħmlu proġett bejniethom biex isalvaw it-tonn u jiġi konservat.

Din is-sena konna ffortunati li qbadna ħafna tonn imma ma jfissirx li kull sena se jiġri l-istess.

Il-Marokk u l-Ġappun bejniethom għandhom programm biex jikkonservaw it-tonn ħalli din tibqa' ħuta importanti għall- Mediterran.

Kulħadd jaf li t- tonn hu importanti ħafna għall- Ġappun u jimportaw ħafna tonn mid-dinja kollha, anke minn Malta.

Fil-fatt din is-sena l- parti l-kbira tat-tonn li nqabad hawn Malta ġie esportat lejn il-Ġappun.

Fi tmiem din il-laqgħa tal-GFCN ġie fformat il-kumitat eżekuttiv għas- sentejn li ġejjin u għandi l- pjaċir ngħid li t- tliet pajjiżi li d-delegati tagħhom se jifformaw il-kumitat għas-sena d- dieħla se jkunu Spanja - u din se tippresjedi l-kumitat - Malta permezz tal- Professur Agius, li ħa parti kbira f'dan il-kunsill, u l-Marokk.

Iċ- chairmanship ġie offrut lil Malta imma l-Professur Agius ma setax jaċċetta minħabba x- xogħol li għandu.

Pero' aħna se nkunu wieħed mit-tliet pajjiżi membri tal-kumitat eżekuttiv li se jifformola x- xogħol li ħareġ minn din il- konferenza għas-sentejn li ġejjin, sakemm sentejn oħra ssir il-laqgħa li jmiss fi Spanja.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li lid-delegati li kien hawn Malta ħadnihom jaraw iċ-ċentru tagħna u stagħġbu bix-xogħol li sar.

Dawn qalulna li ċ- ċentru tagħna se jkollu parti kbira f'dan il-programm li għandu l- GFCN, għalkemm dan diġa' qed jieħu parti attiva ħafna fil- MEDRAP.

Tant hu hekk, li ċ- ċentru tagħna ġie magħżul biex jieħu ħsieb il-Mediterran kollu għal dak li għandu x'jaqsam mal-mard tal-ħut.

Ir-riċerki kollha fuq mard tal- ħut, se jibdew isiru fiċ-ċentru tagħna u naturalment dan ix-xogħol se jiġi mħallas mill-MEDRAP stess.

Dan juri apprezzament għax- xogħol li għamilna s'issa u għax-xogħol li se nkomplu nagħmlu f'din il-linja ta' l- akwakultura.

Mr Speaker, xtaqt insemmi xi ħaġa li lili urtatni ħafna.

Meta dan il- kunsill - li ilu fformat mill-1948 - kien qed isir għall-ewwel darba hawn Malta, l-Onor.

Noel Farrugia ħareġ stqarrija f'"The Times" bil-heading "Fishing Industry in Critical Situation" li fost affarijiet oħra kienet tgħid - u hawnhekk se nikkwota - li:

""The fishing industry situation in Malta was in a critical situation which was treathening the livelihood of Maltese and Gozitan fishermen", Mr Noel Farrugia co-ordinator of Rural Youths said.".

Li toħroġ stqarrija bħal din f'mument meta kien hawn l- experts kollha tal-Mediterran hawn Malta, għalija tindika malinjita' speċjalment meta din dehret f'gazzetta bħal "The Times" biex żgur ikunu jistgħu jaqrawha.

Dan għalija huwa bniedem irresponsabbli għaliex mingħajr ma pprova dak li qal - u m'għandix ħin biżżejjed biex nipprovalu kemm huwa żbaljat ...

Jien lest li 'l quddiem nipprovalu kemm is-sajd mar 'il quddiem, pero' għalissa ngħidlu li l-figura ta' l- export kienet fenomenali u ġieli f'ġurnata waħda marru tliet ajruplani bil-ħut għall- Ġappun u dak li jesporta għall- Ġappun darbtejn ġab ajruplan dirett mill-Ġappun biex jesporta t-tonn u dan ħadu bi prezzijiet fenomenali.

Imbagħad jiġi l-Onor.

Farrugia u jgħidilna li s-sajd sejjer lura!

Nixtieq li kelli ħin biżżejjed biex inkun nista' nispjega x'inhuma jgawdu s- sajjieda llum.

Illum is- sajjeda Maltin huma l-uniċi fid-dinja kollha li għandhom prezz garantit ta' kull ħuta li jaqbdu għaliex aħna għandna ftehim ma' l- importaturi li dak il-ħut li jibqa' ma jinbiegħx fil-Pixkerija iridu jixtruh bilfors bi prezz miftiehem magħhom u mas-sajjieda.

L-Onor.

Farrugia qal li l- qliegħ tas-sajjieda tagħna qed jonqos u jien ngħidlu li jekk jara kif tela' l-average price ta' kull kilo ħut malajr jinduna kemm dak li qal mhux minnu.

Biżżejjed ngħidlu li fl-1986 l-average price kien ta' 82 cents kull kilo, fl- 1989 tela' għal 98 cents, fl- 1990 tela' għal Lm1.09, fl- 1991 reġa' tela' għal Lm1.21 u fl-1992 dan kompla tela' għal Lm1.39.

Meta nara dawn il- figuri jien bilfors ikolli ngħid li l-Onor.

Farrugia ma kienx qed ikun serju meta qal li s-sajjieda qegħdin f'pożizzjoni kritika u li l- livelihood tagħhom qiegħed jiġi perikolat.

Jekk irid jagħmel xi kritika l-ewwel għandu jara li jista' jipprovaha.

Aħna għalhekk qegħdin hawnhekk, biex naċċettaw kull kritika li ssir imma imbagħad mhux jiġi dan u jinħeba wara l-għaqda tar- Rural Youths biex jgħid dawn l- affarijiet.

Jien naħseb li dawn m'għandhomx ilsien biex jitkellmu għaliex dejjem hu jitkellem għalihom - ma nafx jekk forsi xi darba dehrux f'xi gazzetti jew x'imkien - u qatt ma rajt stqarrija maħruġa minnhom personali.

Imbagħad jiġu dawn l-istess nies u jitolbuni sabiex jieħdu r- razzett li hemm il-Buskett.

Jien ma nistax nagħtihulhom għaliex din m'hi xejn ħlief għaqda jew fond ta' l-Onor.

Noel Farrugia.

Issa jekk jien nagħtih dar f'razzett mhux ma' sħabi jkolli l-inkwiet imma ma' sħabu tan-naħa l-oħra għax din hija propaganda għalih, la hu biss jitkellem għalihom.

Hu għandu jitkellem imma għallinqas għandu jgħid jekk hux hu li qed jagħmel dan id- diskors jew inkella l-għaqda.

Hija ħaġa kundannabbli li dan joħroġ stqarrija f'żewġ linji żgħar li tgħid li hawn Malta s- sajd qiegħed f'pożizzjoni kritika meta jkun hawn l- experts kollha tal-Mediterran.

Dan seta' għamel li ried pero' jmissu spjega dak li qal u pprovah.

Jien mhux qed ngħid dan għaliex ikkritikana imma għax dawn tkellmu fuq il-ħut u fuq is-sajd proprju meta f'Malta kien hawn din il-konferenza.

Issa dan jew ma riedx din il- konferenza, jew m'għoġbitux jew ried jipprova jagħti stampa kerha ta' Malta ma' dawn in- nies.

Imma dawn tant ma tawx kasu li lil Malta riedu jagħżluha bħala ċ-chairman ta' dan il-kunsill!

Barra minn hekk Malta hija wieħed mit- tliet pajjiżi li jifformaw il- kumitat eżekuttiv.

Nista' ngħid li Malta hija rappreżentata fuq l-isteering committee tal- MEDRAP li jkopri l-akwakultura tal-Mediterran kollu u aħna norganizzawlha l- laqgħat.

Anke hawn Malta organizzajna l-laqgħat tal- MEDRAP u l-Professur Agius - li huwa wieħed mill-konsulenti tal-FAO - organizza laqgħat barra minn Malta wkoll.

Aħna qed nagħmlu ħilitna kollha mhux biss biex inġibu s- sajd 'il quddiem imma biex inħeġġu lis- sajjieda tagħna jidħlu fil- qasam ta' l-akwakultura li hija s-sajd tal-mument.

Jien kont sorpriż meta l- Onor. Vella ħadha kontra proġett li se jsir f'Marsaxlokk.

L-ewwel qalu li nsejna lin-naħa ta' isfel ta' Malta u issa għax għandna proġett f'Marsaxlokk - li fih se ndaħħlu jaħdmu sajjieda minn Marsaxlokk u minn dawk in-naħat - dan ħareġ kontrih bil-qawwa kollha għax qal li se jsiru xi structures koroh.

Li se jkun hemm huma pajpijiet wesgħin li qegħdin madwar metru 'l fuq mill-ilma u li jifformaw il-gaġġa.

Din hija l- istruttura kerha li minħabba fiha oġġezzjona bil-qawwa biex dan il-proġett ma jsirx.

Jien nistieden lilu u lil kulħadd - u ħafna minn sħabu ġew - biex jiġu ċ-ċentru tagħna u nispjegawlhom x'inhi l- akwakultura u x'aħna nagħmlu.

Qabel ma għamel din l- oġġezzjoni l-Onor.

Vella jmissu mar ikellem lis-sajjieda ta' Marsaxlokk u tad-distrett tiegħu u jara kif jaħsbuha għax permezz ta' dan il-proġett se nagħmlu l-marine acquaculture park li fih se nagħtu ċans lis- sajjieda biex jagħmlu l-gaġġa tagħhom.

Is- sajjieda jistgħu jagħmlu gaġġa ma' dan il- proġett - u aħna ngħinuhom finanzjarjament ukoll - biex ikollhom il-gaġġa tagħhom u jkomplu jżidu l- qliegħ tagħhom ħalli meta ma jkunux jistgħu joħorġu jistadu minħabba xi maltemp jew għax jonqos il-ħut, għallinqas ikollhom qliegħ ieħor.

Għandna xi sajjieda li huma interessati li jkollhom diskussjonijiet magħna u aħna lesti li lis-sajjieda nagħtuhom anke għajnuna fuq l-imgħax li jissellfu mill-bank bħalma nagħmlu fi proġetti kbar.

Mr Speaker, dan huwa dak li xtaqt ngħid biex nuri x'sar f'dan il-kunsill u jien ċert illi se jkollna laqgħat oħra bħal dawn.

Fil-fatt fl-aħħar ta' Settembru f'Malta se jkollna l-laqgħa ta' l- agrikoltura ta' l-Ewropa kollha li minnha joħorġu programmi għall-Ewropa.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il- ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 19 ta' Lulju, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il- mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

Ghaqda kaccaturi,Ghoti ta' art CALR,Ghaqda kaccaturi,Ghoti ta' art MIFU,Ghaqda kaccaturi,Ghoti ta' art GĦAQDA KAĊĊATURI - GĦOTI TA' ART

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Peress li hemm talba mill- Għaqda Kaċċaturi tal-Qrendi biex jingħataw biċċa art qrib l-inħawi tal-Qrendi biex dawn ġustament jipprattikaw l- isparar fuq il-plattini, jista' l-Ministru jagħti din l-art lil dawn id-dilettanti u jitlobhom il-koperazzjoni tagħhom biex theddid bħalma kien hemm li jiġu mtajjra t-tempji ta' l- Imnajdra u Ħaġar Qim, jitnaqqas u jinstab tarf ta' min għamel din it-theddid irresponsabbli?

Jista' għalhekk il-Gvern juri ftit rieda tajba ma' dawn id- dilettanti li fil-maġġoranza tagħhom huma nies serji u jdaħħalhom sħab mal-Gvern biex nipproteġu l-patrimonju storiku ta' l-inħawi?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Napprezza s-solleċitazzjoni ta' l-Onor. ħabib tiegħi.

Għalkemm għadni responsabbli għall- monumenti storiċi, illum ir- responsabbilta' tal-protezzjoni ta' l-Ambjent u tad- dispożizzjoni ta' l- Artijiet m'għadhiex tiegħi.

B'danakollu naħseb li anke l-ħabib tiegħi il- Ministru li llum huwa responsabbli għall-Isport, jieħu pjaċir jara li l- isparar fuq il-plattini jinxtered ħalli dan l-isport olimpiku jkompli jiżviluppa ruħu.

Skejjel,Kullegg Savio,Donazzjonijiet CALR,Skejjel,Kullegg Savio,Donazzjonijiet MIFU,Skejjel,Kullegg Savio,Donazzjonijiet SKEJJEL: KULLEĠĠ SAVIO - DONAZZJONIJIET

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Peress li studenti li ġenituri tagħhom ma jħallsux donazzjonijiet mitluba minn ċertu skejjel forsi ma jingħatawx l- attenzjoni kollha meħtieġa, jista' l-Ministru jara għaliex min qed imexxi Savio College qed jitlob Lm100 donazzjoni kull tlett xhur lill-ġenituri minkejja li suppost din l- iskola hija b'xejn wara l- miljuni li qed iħallas il- poplu Malti lill-Knisja Maltija biex l-iskejjel tagħha, suppost saru b'xejn?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Min imexxi Savio College jidher li jimxi fuq l-ittra tal-ftehim li sar bejn il-Gvern u l-Knisja dwar l-iskejjel.

Qabel isiru talbiet għal donazzjoni, il- materja tiġi diskussa mal- Knisja.

Ma ssir ebda pressjoni.

Anzi kien hemm okkażjonijiet, fejn, bil- prudenza kollha, id-donazzjonijiet ġew ritornati għaliex setgħu qiegħdu l-familji taħt ċerta diffikulta'.

Awstralja,Zjara tal-President ta' Malta CALR,Awstralja,Zjara tal-President ta' Malta DALJ,Awstralja,Zjara tal-President ta' Malta AWSTRALJA - ŻJARA TAL-PRESIDENT TA' MALTA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal- Finanzi: Min ħallas l- ispejjeż ta' l-ivvjaġġar u l- akkomodazzjoni tas-Sur Mark Miċeli Farrugia u ta' Colin Tabone, li akkumpanjaw lill- President tar-Repubblika fiż- żjara li qed jagħmel fi New Zealand u l-Awstralja?

Jekk ħallas il- Gvern dan kien ġustifikat?

Għandu idea kemm se jkunu l- ispejjeż għal dawn it-tnejn min-nies, jekk ħallas il-Gvern?

ONOR.

JOHN DALLI: Bħal fi żjajjar statali oħra li l- President għamel fl-imgħoddi, l-Kamra tal-Kummerċ u l- Federazzjoni ta' l-Industriji ta' Malta kienu mistiedna jagħżlu huma rappreżentant kull wieħed biex jakkumpanjaw lid- delegazzjoni fil-mawra tal- President għal New Zealand u għall-Awstralja.

Il-Kamra tal-Kummerċ għażlet lis-Sur Mark Miċeli Farrugia bħala rappreżentant tagħha waqt li l-Federazzjoni ta' l- Industriji għażlet lis- Sur Colin Tabone.

Il-Gvern Malti ma ħallas xejn għal dawn iż-żewġ persuni.

Cash Registers,Prezz tat-Till Rolls farn,Cash Registers,Prezz tat-Till Rolls dalj,Cash Registers,Prezz tat-Till Rolls CASH REGISTERS - PREZZ TAT-TILL ROLLS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal- Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid hux veru li t-Till Rolls tal-Cash Registers li ssoltu jinxtraw għal 17ċ ir-roll, biex ikunu konvenjenti għall-ġbir tal-levy dawn ir-rolls se jibdew jinbiegħu għall Lm2.00 (żewġ liri Maltin) flok 17ċ?

ONOR.

JOHN DALLI: Il- prezzijiet tat-till rolls tal- Cash Registers li se jibdew jintużaw għall-ġbir ta' Expenditure Levy ivarjaw minn 16ċ sa Lm2.

F'ħafna każi it-till rolls se jinbiegħu bi prezz irħas minn dak li s- soltu jixtruhom is- sidien ta' l-istabbilimenti konċernati.

It-till rolls li se jinbiegħu b'Lm2 il-wieħed huma dawk li s- soltu jinxtraw bi Lm3 il- wieħed.

Valletta,Manutenzjoni FARN,Valletta,Manutenzjoni FALM,Valletta,Manutenzjoni VALLETTA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Fejn il-latrina ta' Melita Street, Valletta kantuniera ma' Triq Merkanti il-Belt hemm partijiet mill- bankina li jinħtieġu manutenzjoni għaliex qed joħolqu inkonvenjenzi kbar lill-pubbliku, jista' l- Ministru jara li jsiru x- xogħlijiet?

Billi dawn ix-xogħolijiet ilhom jiġu mitluba xhur, jista' l-Ministru jawtorizza li x- xogħlijiet isiru immedjatament?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li x-xogħol imsemmi se jsir mid- Dipartiment tad- Distretti tat-Taqsima tax- Xogħlijiet dalwaqt.

Kumpanniji ta' Assikurazzjoni,Persuni bi bzonnijiet specjali BARE,Kumpanniji ta' Assikurazzjoni,Persuni bi bzonnijiet specjali BONG,Kumpanniji ta' Assikurazzjoni,Persuni bi bzonnijiet specjali KUMPANNIJI TA' ASSIKURAZZJONI - PERSUNI BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Peress li persuni bi bżonnijiet speċjali jgħidu li jsibuha diffiċli - jekk mhux impossibbli - li jsibu kumpanniji li jassikurawhom, għaliex il-kumpanniji jitħallew jagħmlu dan?

Hemm il-ħsieb li kumpanniji ta' l-assikurazzjoni ma jitħallewx jaġixxu b'dan il-mod kontra persuni b'diżabilita?

Meta se jittieħdu dawn il- passi?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Minn informazzjoni li għandi jirriżulta li kull kumpannija ta' assigurazzjoni topera kriterji partikolari tagħha.

Dawn il-kriterji jvarjaw minn kumpannija għal oħra.

Għaldaqstant nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant biex jindirizza l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru tal-Finanzi li hu responsabbli għall-Poliċy dwar l-assigurazzjonijiet.

Lukanda Verdala,Hlas ta' xoghol lill-haddiema FARN,Lukanda Verdala,Hlas ta' xoghol lill-haddiema BONG,Lukanda Verdala,Hlas ta' xoghol lill-haddiema LUKANDA VERDALA - ĦLAS TA' XOGĦOL LILL-ĦADDIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid lill-Kamra x'se tkun il-pożizzjoni ta' l- ex ħaddiema tal-lukanda Verdala, li kienu tilfu l- impieg tagħhom f'Diċembru ta' l-1982 u kien baqgħalhom jitħallsu għas-servizz ta' xogħol li wettqu fil-lukanda?

Kemm-il darba tinbiegħ il- lukanda dawn il-flus dovuti lill-ħaddiema għall-pagi, overtime, bonus eċċ se jitħallsu?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: B'sentenza tal-Qorti tal- Kummerċ, l- Imħallef Carmelo Sċiċluna, nhar it-Tnejn 30 ta' April, 1990 kien laqa' t- talba tal-ħaddiema tal-Grand Hotel Verdala Limited u awtorizza l- ħlas ta' Lm200 lil kull ħaddiem kif provdut bil-liġi.

Il-kumpannija li kontriha l- ħaddiema setgħu jagħmlu xi talba oħra issa hi likwidata.

Lukanda Verdala,Tenders FARN,Lukanda Verdala,Tenders BONG,Lukanda Verdala,Tenders LUKANDA VERDALA - TENDERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra dwar l-aħħar żviluppi tal- Lukanda Verdala?

X'qed jikkawża d-dewmien bl- aħbar tat-tenders li ħarġu riċentement?

Jista' l-Ministru jgħid hux minnu li l-lukanda Verdala se tiżviluppa f'kumpless għall- anzjani?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Nħoss li jkun prematur jekk tinħareġ informazzjoni dwar dan il-każ qabel ma tittieħed deċiżjoni finali.

Sptarijiet,San Luqa,Dipartiment ta' l-Emergenza,Infermiera GALM,Sptarijiet,San Luqa,Dipartiment ta' l-Emergenza,Infermiera GALL,Sptarijiet,San Luqa,Dipartiment ta' l-Emergenza,Infermiera SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-EMERĠENZA - INFERMIERA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Wara li dan l-aħħar sar magħruf li diversi nurses mill-Casualty Department ta' l-isptar San Luqa ngħataw taħriġ mill-membri ta' l-SAG, jista' l-Ministru ġentilment jgħid:- X'tip ta' taħriġ ingħata?

Kemm tħarrġu nurses?

X'kien il-grad tagħhom?

Hemm il-ħsieb li jkun hemm aktar taħriġ u ko-ordinazzjoni bejn il- Casualty Department u l-SAG?

Jekk fl-affermattiv, xi pjanijiet hemm?

ONOR.

LOUIS GALEA: In- nurses tal-Casualty ingħataw taħriġ speċjali mill-SAG dwar salvataġġ ta' persuni korruti fuq il-post ta' l-inċident, li kien jinkludi wkoll taħriġ dwar kif l-infermier għandu jevita perikli għalih innifsu f'ċirkostanzi bħal dawn.

B'kollox tħarrġu 32 infermier.

Il-gradi tagħhom kienu hekk:

17 SRN u 15 SEN.

Wara dan l-eżerċizzju l- istaff tal-Casualty ta' kors intensiv ta' l- ewwel għajnuna lill-membri ta' l-SAG.

Il- kooperazzjoni bejn dawn iż-żewġ taqsimiet hija tajba ħafna u inizjattivi bħal dawn jgħinu biex f'każi ta' emerġenza veri jkun hemm koordinament u ftehim fl-interess ta' dan is- servizz daqshekk vitali.

Sptarijiet,San Luqa,Mechanics GALM,Sptarijiet,San Luqa,Mechanics GALL,Sptarijiet,San Luqa,Mechanics SPTAR SAN LUQA - MECHANICS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm hemm meċhaniċs fil-garaxx ta' l-ambulanzi ta' l-isptar San Luqa?

Kemm hemm ambulanzi bil- ħsara?

Kemm hemm vetturi tad- Dipartiment tas-Saħħa bil- ħsara?

Il-meċhaniċs li hemm fil- garaxx ta' l-ambulanzi jagħmlu manutenzjoni regolari fuq l- ambulanzi u vetturi oħrajn?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' Meċhaniċs fil-garaxx ta' l- Ambulanzi ta' l-isptar San Luqa huwa 4.

In-numru ta' ambulanzi bil- ħsara huwa 7.

In-numru ta' vetturi tad- Dipartiment tas-Saħħa bil-ħsara huwa ta' dawk li jkunu għall- manutenzjoni tal-ġurnata.

Isir xogħol ta' manutenzjoni regolari mill-ħaddiema tal- garaxx ta' l- ambulanzi fuq kull vettura li għandu d-dipartiment.

Zejtun,Tiswija ta' toroq GALM,Zejtun,Tiswija ta' toroq FALM,Zejtun,Tiswija ta' toroq ŻEJTUN - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Meta se ssir l- extension tas-sewer li hemm bżonn għad-djar ta' l-anzjani taż- Żejtun ħalli tkun tista' tingħata l-ftit metri tarmaċ li fadal f'din it- triq?

Billi din it-triq li għadha mħarrbta minħabba l-extension tas-sewer li trid issir, tintuża ħafna fix-xhur tas- sajf, possibbli li dan ix- xogħol jitlesta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li dalwaqt se ssir sejħa għall- offerti għall- kuntratt biex isiru x- xogħlijiet mitluba mill-Onor.

Interpellant.

Wied il-Ghajn,Arbli tad-dawl GALM,Wied il-Ghajn,Arbli tad-dawl FALM,Wied il-Ghajn,Arbli tad-dawl WIED IL-GĦAJN - ARBLI TAD-DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Hu possibbli li Enemalta idur l-arbli li hemm fi Triq is-Salini, f'Wied il- Għajn li għandhom il-bieba tal- parti t'isfel imkissra?

Billi wħud minnhom ġew imsewwija b'biċċa njama, taħseb Enemalta li meta għandek post daqshekk imfittex fix-xhur tas- sajf, fosthom anke minn ħafna turisti, dan mhux il-mod ideali kif kellhom jiġu msewwija dawn l-arbli?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f`seduta oħra.

Pulizija,Qtil tal-Baruni Sant Cassia BARE,Pulizija,Qtil tal-Baruni Sant Cassia GALL,Pulizija,Qtil tal-Baruni Sant Cassia PULIZIJA - QTIL TAL-BARUNI SANT CASSIA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Peress li fit-tweġiba għall- mistoqsija numru 11110 il- Ministru qal li l-informazzjoni fl-ewwel parti hija skorretta, jista' jgħid jekk minn meta nqatel il-Baruni Sant Cassia il-file/parti minnu/xi ittra jew dokument minnu dwar il-qtil intbagħat jew ġie fotokopjat lil xi uffiċjal fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru?

Lil min?

Meta?

Jista' jkompli jwieġeb il- kumplament tal-mistoqsija oriġinali tiegħi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mid- diversi domandi tiegħek dwar dan il-każ jidher li xi ħadd żleali lejn il-Korp tal- Pulizija tak aċċess għall- informazzjoni konfidenzjali li tinsab miġbura fil-file investigattiv.

Dan jammonta għal kxif ta' sigrieti uffiċjali.

Nispera li dalwaqt tiġi identifikata din il- persuna kif ukoll min instigaha tiżvela din l- informazzjoni.

Għalkemm nista' nifhem ukoll x'wasslek tagħmel id-domanda numru 11110 u din id-domanda, nħoss li m'għandi xejn x'inżid ma dak kollu li weġibtek dwar dan il-każ u nerġa' nikkonferma li l-informazzjoni fl- ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari numru 11110 hija skorretta.

Klinici Privati, BARE,Klinici Privati, GALL,Klinici Privati, KLINIĊI PRIVATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: X'inhu n-numru ta' kliniċi privati liċenzjati?

Fejn jinstabu?

Taħt liema isem huma liċenzjati?

Lil min issejjaħ kull liċenzja?

Meta ġiet liċenzjata kull klinika?

Kemm hemm applikazzjonijiet pendenti għal dawn il-kliniċi?

Min għamel kull applikazzjoni?

F'dawn l-aħħar ħames (5) snin ġiet rifjutata xi applikazzjoni?

Minn min kienet saret?

X'raġuni ngħatat għal dan ir-rifjut?

ONOR.

LOUIS GALEA: Illum hemm kliniċi privati liċenzjati kif se nsemmi:

Fejn jinstabu F'isem ta' min Meta ġiet illiċenzjata illiċenzjata

Seed Plot Street Misraħ Kola Dr Lino German 1981

Cospiċua Road Paola Dr Miċhael Cordina 1981

Villa Florenzia Calleja Street Żebbuġ Dr Joe Vella 1986

65 St James Street, Zabbar Dr Josie Musċat 1986

Marina Court Sir Ugo Mifsud Street, Ta' Xbiex Mr Charles Swain 1987

Middleman Street Attard Dr Frank Portelli 1988

St Luke's Square Gwardamangia Dr Eddie Agius 1989

10 Għar il-Lembi Street, Sliema Dr Mario Sċhembri 1993

Din is-sena l-liċenzji għadhom ma ġewx imġedda peress li r-regolamenti relevanti ġew riveduti u se jiġu ppubblikati fi żmien qasir.

Hemm applikazzjoni waħda pendenti ta' Paul Apap u Miċhael Mizzi f'isem A & B Properties Ltd.

F'dawn l-aħħar ħames snin ma ġiet rrifjutata ebda applikazzjoni.

Klinici Privati,Kummissjoni lit-tobba BARE,Klinici Privati,Kummissjoni lit-tobba GALL,Klinici Privati,Kummissjoni lit-tobba KLINIĊI PRIVATI - KUMMISSJONI LIT-TOBBA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Hija kkonsidrata bħala etika professjonali li meta tabib privat jibgħat pazjent tiegħu għand klinika privata għal xi testijiet tad-demm, ta' l-urina u testijiet toxikoloġiċi oħra, dan jippretendi bi dritt li jingħata kummissjoni talli jkun bagħat il-pazjent hemmhekk?

Jaf il-Ministru li din qed tintalab ukoll minn xi aġenzji tal-vapuri li jibgħatu xi baħri li jkollu bżonn dawn it- testijiet waqt li jkun hawn Malta?

Jaf il-Ministru li dawn il- kliniċi privati qed ikollhom jgħollu il- "fees" tagħhom minħabba f'hekk?

Jista' l-Ministru jieħu azzjoni billi jinvestiga u jwaqqaf dan l-abbuż?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li din il-materja hija kompetenza tal- Kunsill Mediku, jiena bgħatt kopja tal- mistoqsija lill-istess Kunsill għall-konsiderazzjoni tagħhom.

Swieqi,Ipparkjar hazin BARE,Swieqi,Ipparkjar hazin GALL,Swieqi,Ipparkjar hazin SWIEQI - IPPARKJAR ĦAŻIN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Wara l-ittra tas-St.

George's (Swieqi) Residents Assoċation lilek u lill-Kummissarju tal- Pulizija datata 18 ta' Marzu, 1993: 1. saret laqgħa ma' l- Assoċjazzjoni dwar l-ilmenti tagħhom minħabba "parking" ħażin ħdejn id-djar tagħhom?

Saru suġġerimenti u ttieħdet azzjoni minn naħa ta' l-awtoritajiet tal- Pulizija biex l-inkonvenjent li qed jbatu dawn ir-residenti jittaffa kemm jista' jkun?

Mill-1 ta' Jannar sal-lum kemm saru ċitazzjonijiet mill- Pulizija għal (a) ipparkjar ħażin u (b) ostruzzjoni fl-area ta' Swieqi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Biex tittaffa l-problema li hemm ġewwa s-Swieqi u St Georges minħabba l-kwantita' ta' traffiku li jgħaddi minn din il- lokalita', il-Pulizija ħadet passi biex issir sorveljanza aktar milli kienet issir qabel.

Fil-fatt żewġ Pulizija tat- traffiku qed jiġu ddettaljati biex jagħmlu sorveljanza f'din il-lokalita' mit-Tnejn sal- Ġimgħa bejn l-4.oo p.m. u nofs il-lejl, u s-Sibt u l-Ħdud bejn l-4.00 p.m. u s-2.00 a.m..

Kien hemm residenti li marru d- depot tal-Pulizija u wrew is- sodisfazzjon tagħhom għal dawn l-arranġamenti.

Saret talba wkoll lid- Dipartiment tax-Xogħlijiet biex f'St Augustine Street, St Georges issir ċentre strip wiesgħa biex ma jsirx parking kif ġie ġie.

Saru wkoll speed ramps u tabelli biex ma jsirx parking ta' mini buses f'Lourdes Lane li saret one-way biex it- traffiku jimxi aħjar f'ċertu ħinijiet.

Mill-1 ta' Jannar, 1993 f'dawn il-lokalitajiet, jiġifieri, Swieqi, St. Georges u Paċeville, saru 4,179 ċitazzjoni dwar ksur ta' regolamenti tat- traffiku.

Grounds tal-football,Manutenzjoni BARE,Grounds tal-football,Manutenzjoni FREM,Grounds tal-football,Manutenzjoni GROUNDS TAL-FOOTBALL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għaż- Żgħażagħ u Kultura: Nirreferi l-Ministru għall- mistoqsijiet parlamentari numri 8246, 9933 u 10934 dwar manutenzjoni fil-grounds tal- football.

Jista' l- Minsitru jara li din il-mistoqsija tiġi mwieġba qabel ir-reċess tas- sajf?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ir- risposta bid-dettalji għadha qed tinġabar mill- uffiċjali responsabli li ġew imwissija formalment li jekk ma jwassluliex it- tagħrif meħtieġ sa ħmistax oħra mil-lum jittieħdu passi dixxiplinari kontrihom.

Niskuża ruħi mal- Onor. Interpellant għal dan id- dewmien.

Pitkalija,Computer analyst FARN,Pitkalija,Computer analyst GATL,Pitkalija,Computer analyst PITKALIJA - COMPUTER ANALYST

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 11327, jista' l-Ministru jgħid jekk l-MSU daħlitx f'din il- kwestjoni?

Jekk iva, lil min intervistaw ta' l-MSU?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' l-MSU dwar il-ħatra?

ONOR.

LAWRENCE GATT: M'hemm xejn xi nżid mar- risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 11327.

L-MSU kienu nvoluti biss bħala l-aġenzija tal-Gvern li qed timplimenta l- proġett tal- komputerizzazzjoni fil- Pitkalija.

Handikappati,Karta ta' l-identita' FARN,Handikappati,Karta ta' l-identita' GALL,Handikappati,Karta ta' l-identita' PERSUNI B'DIŻABILITA' - KARTA TA' L-IDENTITA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Għaliex persuni b'diżabilita' ilhom aktar minn erba' xhur jistennew biex tingħatalhom l- ID Card ta' persuni b'diżabilita'?

X'qed jikkawża dan id- dewmien?

Jista' l-Ministru jara li jitħaffu l-proċeduri fil-ħruġ ta' dawn il- ċards?

ONOR.

LOUIS GALEA: Applikazzjonijiet għall-ID Card Speċjali jiġu pproċessati b'żewġ modi:

a) dawk li qed jieħdu l- allowanċe speċjali tat-tfal jew il-pensjoni tal- ħandikappati mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

F'dawn il-każijiet il- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' tiċċekkja ma' dan id- Dipartiment u l- karta toħroġ f'massimu ta' żmien ta' sebgħa ġimgħat.

b) dawk li jridu jgħaddu bord mediku (fil-maġġoranza tagħhom fid-djar ta' l-applikanti stess) u li fil-preżent qed jiġi amministrat mid- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

F'dawn il-każijiet il-proċess hu itwal u l-massimu taż-żmien li jieħu hu ta' madwar tliet xhur.

Kawża ta' dewmien aktar minn kif spjegat hawn fuq huma:

a) l-applikant ma jimliex il- formola kif suppost (inkluż li jrid iġib żewġ ritratti)

b) l-applikant ma jkunx mela l-kwestjonarju li l-Kummissjoni qed tagħmel għall-persuni b'diżabilita' kollha.

Is-sitwazzjoni preżenti hi li fl-ewwel sitt xhur ta' l-1993 il- Kummissjoni rċeviet 388 applikazzjoni għal din il-karta li minnhom:

a) 229 diġa' ħadu din il-ċard;

b) 35 għad iridu jibgħatu r- ritratti neċessarji;

ċ) sebgħa jridu jġibu l-ċard il-qadima (f'każijiet ta' tiġdid tal-ċard)

d) 25 iridu jagħtuna aktar informazzjoni;

e) 11 qegħdin jistennew biex jarahom il-Bord Mediku;

f) ħamsa irtiraw l-applikazzjoni tagħhom;

g) 17 mhumiex eliġibbli;

h) 41 għadhom qed jiġu pproċessati; u

i) 18-il raġuni oħra tekniċi.

Il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' hi konxja li dan is- servizz hu bżonnjuż ħafna għall-persuni b'diżabilita' u tagħmel dak kollu possibbli biex dawn il-ċards joħorġu fl-iqsar żmien possibbli.

Marsaxlokk,Tiswija ta' Toroq GALM,Marsaxlokk,Tiswija ta' Toroq FALM,Marsaxlokk,Tiswija ta' Toroq MARSAXLOKK - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Hu possibbli li tinżebaħ iż-zebra ċrossing li hemm ħdejn il-Knisja Parrokkjali ta' Marsaxlokk?

Hu possibbli li jiġi rranġat id-dawl li hemm ma' din iż- zebra ċrossing?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Id- Dipartiment konċernat ingħata struzzjonijiet sabiex isiru x- xogħlijiet meħtieġa.

Anzjani,Ghajnuna fid-Djar GALM,Anzjani,Ghajnuna fid-Djar GALL,Anzjani,Ghajnuna fid-Djar ANZJANI - GĦAJNUNA FID-DJAR

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm hawn anzjani li qed jibbenefikaw mill-Home Help?

Kemm-il siegħa ta' Home Help tingħata kull ġimgħa f'Malta u Għawdex?

Kemm hi l-ispiża kull sena biex jingħata dan is-servizz?

ONOR.

LOUIS GALEA: In- numru ta' anzjani li qed jibbenefikaw mill-Home Care Help huwa ta' 2,594 maqsuma: 1,847 f'Malta u 747 f'Għawdex.

Qed jingħataw total ta' 9,032 sigħat ta' Home Help fil- ġimgħa: 5962 siegħa f'Malta u 3,070 siegħa f'Għawdex.

L-ispiża biex jingħata dan is-servizz kienet Lm694,605 fl- 1992.

Sptarijiet,Pazjenti msiefra ghall-kura GREE,Sptarijiet,Pazjenti msiefra ghall-kura GALL,Sptarijiet,Pazjenti msiefra ghall-kura SPTARIJIET - PAZJENTI MSIEFRA GĦALL-KURA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intbagħtu pazjenti ir-Renju Unit fl- 1992 u din is-sena xahar b'xahar?

X'kienu l- indikazzjonijiet għaliex ġew riferuti?

Kemm minnhom kienu jaqgħu taħt il-Health Agreement u kemm le?

ONOR.

LOUIS GALEA: It- tagħrif mitlub tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra waqt il-ħin ta' Tqegħid ta' Karti f'din is- seduta.

Sptarijiet,San Luqa,Operazzjonijiet GREE,Sptarijiet,San Luqa,Operazzjonijiet GALL,Sptarijiet,San Luqa,Operazzjonijiet SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l- waiting list ta' l- operazzjonijiet ta' kull Konsulent Kirurgu fl-Isptar San Luqa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' operazzjonijiet pendenti fid- Dipartiment tal-Kirurġija, konsulent b'konsulent, kien kif ġej fit-12 ta' Lulju, 1993:

Numru Anqas minn xahar Xahar jew iżjed

Prof L Cutajar 18 15 3

Mr A Feliċe 43 33 10

Mr C Swain 36 25 11

Mr D Gatt 58 39 19

Prof G Laferla 72 58 14

Mr A Zammit 50 40 10

Mr N Formosa 6 6 -

Mr G R Feliċe 23 19 4

Totali: 306 235 71*

* Ġiet innotata żieda fin-numru ta' dawk il-każijiet li jistennew xahar jew iżjed matul l-aħħar ġimgħat.

Hemm diversi fatturi fosthom il-fatt li fix- xhur ta' Lulju u Awissu jkollok aktar konsulenti bil-leave u numru ta' operating sessions li jingħataw lill-visiting ċonsultants.

Ma' dawn wieħed jinkludi dawk il-każijiet li minħabba raġunijiet tekniċi jew fuq talba tal-pazjent, isiru f'dati aktar lura.

Sptarijiet,Bini ta' sptar gdid GREE,Sptarijiet,Bini ta' sptar gdid FENE,Sptarijiet,Bini ta' sptar gdid SPTARIJIET - BINI TA' SPTAR ĠDID

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk l-Isptar il-ġdid li se jinbena fuq art ta' l- Universita' bl-għajnuna ta' San Raffaele huwiex kopert b'xi self jew grant minn sorsi barranin?

Kemm huwa kkalkolat li jqum dan l-isptar?

Min se jkun responsabbli għat-tmexxija tiegħu, id-Dipartiment tas- Saħħa jew l- Universita'?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-European Soċial Development Fund tal- Kunsill ta' l-Ewropa approva self ta' Lm12-il miljun biex jgħin fl-iżvilupp ta' l- Istitut Xjentifiku u Sptar San Raffaele, Malta.

Waqt li n- nefqa kapitali fuq l-isptar mistennija li tlaħħaq miljuni, mhux opportun li tingħata stima definita f'dan l-istadju peress li d-disinn dettaljat għadu qed jinħadem.

Madanakollu, wieħed għandu jifhem li ħafna iktar importanti minn nefqa kapitali hi n-nefqa rikorrenti.

Din hi waħda mir-raġunijiet li mmotivat lill-Gvern jimbarka fuq riforma radikali tat- tmexxija ta' l- isptarijiet pubbliċi, biex filwaqt li niżguraw l-għola livelli ta' prattika medika possibbli għal pajjiżna, inkunu wkoll nistgħu ndaħħlu sistemi ta' mediċal auditing u quality assuranċe u b'hekk il-poplu jieħu dak li hu xieraq għall-flus li jonfoq f'dan is-settur.

Dwar l-aħħar parti tal- mistoqsija, filwaqt li nirreferi l-Onor.

Membru għal tweġibiet fuq dan is-suġġett mogħtija għall-mistoqsijiet parlamentari preċedenti, fil- qosor ħafna nista' ngħid li bħala parti mir-Riforma fis- Settur Pubbliku, u bħalma huwa maħsub li jiġri fl-isptarijiet l-oħra tal- Gvern Malti, hu mistenni li dan l-isptar ikun ukoll immexxi minn Bord awtonomu, waqt li d-Dipartiment tas-Saħħa iżomm il-funzjoni ta' direzzjoni ġenerali u ta' kontroll tal-kwalita' tas- servizzi li jingħataw fl- isptar.

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Issa li ġie ffirmat ftehim bejn il-Gvern Malti u l-Isptar San Raffaele ta' Milan fuq il- bini ta' sptar ġdid u l-użu tiegħu, jista' l-Prim Ministru jpoġġi kopja ta' dan il-ftehim fuq il- Mejda tal-Kamra?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-Gvern beħsiebu jinforma lill-Oppożizzjoni bid-dettalji kollha dwar ir-riforma u l- proġetti konnessi ma' l- isptarijiet pubbliċi, inkluż id-dettalji tal-ftehim li għalih qed jirreferi l-Onor.

Membru.

Kopja ta' l-imsemmi ftehim mingħajr l-annessi tiegħu li mhux opportun li jsiru pubbliċi f'dan l-istadju, tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra waqt il-ħin tat-Tqegħid ta' Karti.

Xghajra,Kumpens ghal xiri ta' ilma BUHC,Xghajra,Kumpens ghal xiri ta' ilma FALM,Xghajra,Kumpens ghal xiri ta' ilma XGĦAJRA - KUMPENS GĦAL XIRI TA' ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: B'referenza għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11514, jista' l-Ministru jikkonsidra ma jiċċarġjax lir-residenti ta' Triq Ġdida fi Triq il-Fortizza tal-Grazzja, Xgħajra għal meters ta' l-ilma u l-istimi tal- konsum u forsi jagħti xi kumpens għax-xiri ta' ilma bil- bowser sakemm titlesta l-ewwel fażi tat-tqegħid tal-pipeline tal-Qrendi?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Iċ- ċharge tal-kera tal-meter qiegħed isir b`mod korrett.

Mhux suppost li jsir ħlas għall-provvista ta` ilma bil- bowsers tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta` l-Ilma.

Marsa,Impjant tar-Reverse Osmosis BUHC,Marsa,Impjant tar-Reverse Osmosis FALM,Marsa,Impjant tar-Reverse Osmosis MARSA - IMPJANT TAR-REVERSE OSMOSIS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex il-manutenzjoni neċessarja fuq ir-raċks tat-train tar-Reverse Osmosis Plant tal-Marsa ilha ma ssir aktar minn sentejn meta dan qiegħed jikkaġuna ħsara f'dan l-impjant?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien infurmat li manutenzjoni neċessarja tar- Reverse Osmosis Plant tal-Marsa se ssir fix- xitwa li ġejja u li bħalissa qed isiru l-arranġamenti u l- preparazzjoni meħtieġa biex dan il-waqfien idum mill-inqas possibbli.

Sptarijiet,Appuntamenti ma' konsulenti GREE,Sptarijiet,Appuntamenti ma' konsulenti GALL,Sptarijiet,Appuntamenti ma' konsulenti SPTARIJIET - APPUNTAMENTI MA' KONSULENTI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti l- waiting list għall-appointments (new patients) fl-out-patients fid-Dipartiment tal-Mediċina Interna għal kull konsulent?

Jista' l-Ministru jikkonferma li l-pazjenti riferuti għall- ewwel darba jarawhom u jiġu eżaminati mill-konsulent ma' min ikollu l- appointment?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-ewwel data għall- appuntament bħala new ċase fl- out-patients tad-Dipartiment tal-Mediċina Interna għal kull konsulent hija kif jidher hawn taħt:

Figuri fit-12 ta' Lulju, 1993.

Prof F F Feneċh 29.07.93 Prof A Psaila 20.07.93 Dr J Azzopardi 26.07.93 Dr J Caċċiattolo 23.07.93 Dr C Mallia 02.08.93 Dr Caruana Galizia 31.07.93 Dr E Farrugia 27.07.93 Dr M Vassallo 04.09.93 Dr E Pulliċino 24.07.93 Dr L Buhagiar 23.07.93

Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 11939.