MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 544 It-Tlieta, 29 ta' Mejju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 544

It-Tlieta, 29 ta' Mejju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 29 ta' Mejju, 2001

WERREJ MINUTI 130

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 130

TQEGĦID TA' KARTI 133

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET (IT-TIENI QARI)

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL (SECOND READING) 135

ĠĠORNAMENT 156

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 162

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 543 li saret fid-28 ta' Mejju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid bħalissa kemm hemm ħaddiema fis-settur pubbliku li huma mpjegati bħala tobba, fiżjoterapisti, infermiera, radjologi, laboratory technicians, special therapists, pulizija, għalliema, kindergarten assistants, facilitators u psychologists?

Kemm kien hemm impjegati fl-1996 u fl-1998 fl-istess kategoriji?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li n-numru ta' ħaddiema mpjegati mas-servizz pubbliku fil-kategoriji msemmija mill-Onor.

Interpellant għas-snin 1996, 1998 u 2001 huwa kif jidher fit-tabella li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Jaħseb il-Prim Ministru li bl-ingaġġ ta' dawn in-nies is-servizzi li joffri l-gvern se jammeljoraw?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Sur President, mit-tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra jirriżulta li bejn l-1996 u l-2001 it-tobba żdiedu b'29; il-fiżjoterapisti żdiedu b'39; l-infermiera żdiedu b'610; ir-radjologi żdiedu bi 17; il-lab technologists żdiedu b'34; imbagħad hemm żieda qawwija ta' għalliema li żdiedu minn 3,100 għal 3,552, żieda ta' 450; il- kindergarten assistants żdiedu b'85; waqt li din is-sena l-facilitators żdiedu b'34 meta erba' snin ilu ma kien hemm xejn.

Għalhekk wieħed mill- ewwel jinduna li l-aktar li kien hemm żidiet kien fil-qasam ta' l- edukazzjoni u fil-qasam tal-mediċina.

PERSONALISED NUMBER PLATES

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo): staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn personalised number plates?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li llum hawn 33,001 personalised number plates.

KAROZZI TAL-LINJA – YEAR OF MANUFACTURE

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo): staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn karozzi tal-linja u x'inhu l-year of manufacture?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li n-numru ta' karozzi tal-linja lliċenzjati f'Malta u Għawdex huwa ta' 573.

Il-year of manufacture hu kif ġej:

|Qabel l-1940 | 79| |1941 - 1950 | 18| |1951 - 1960 | 116 | |1961 – 1970 | 108 | |1971 – 1980 | 194 | |1981 – 1990 | 38| |1991 – 2001 | 20|

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn il-573 tal- linja qegħdin jintużaw?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Nista' nikkonferma li dawn il-573 karozza tal-linja għadhom qed jagħtu servizz.

Hemm 17 jew 18 oħra li għalkemm hemm in-number plate tagħhom, fil-preżent m'humiex qed jagħtu servizz.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Sur President, minn pubblikazzjoni li rċevejt illum jirriżulta li bl-għajnuna ta' l-Unjoni Ewropea, speċifikament għall- belt ta' Palermo ġiet ivvotata parti minn somma li tammonta għal Euro 10,000 miljun, biex tintuża għal sistema teknoloġikament avvanzata li biha jkunu jafu l-pożizzjoni eżatta ta' kull karozza tal-linja.

Jista' l- Ministru jgħidilna kemm neħtieġu din it-tip ta' għajnuna biex forsi anke aħna xi darba jkollna titjib f'dan is-settur?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, naturalment kieku kellha tiġi għajnuna bħal din pajjiżna jilqagħha b'idejh miftuħa għax bis-sistema ta' bus location inkunu nistgħu nsolvu darba għal dejjem id-diffikultajiet li niltaqgħu magħhom ta' kuljum.

Fil-fatt hemm il-possibbilta' li ma ndumux wisq ma jkollna l-ewwel parti ta' din is-sistema peress li t-tender għat- ticketing machines qiegħda fl-istadju li tiġi evalwata.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, x'inhu jsir fil-preżent biex is- servizz eżistenti tat-trasport pubbliku jitjieb sakemm l-Unjoni Ewropea ssolvilna l-problemi kollha, kif wegħduna tan-naħa tal-gvern?

Nafu li saru ħafna talbiet min-naħa tal-kunsilli lokali, fosthom biex ir-rotot jsiru aktar frekwenti u anke jiddaħħlu oħrajn ġodda, speċjalment f'areas ġodda.

Jista' l-Ministru jgħid kif intlaqgħu dawn it-talbiet u x'diskussjonijiet għaddejjin f'dan ir-rigward?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Sur President, din in-naħa tal-Kamra qatt m'għexet b'xi illużjoni li l-Unjoni Ewropea jew inkella xi Svizzera x'imkien sejra ssolvilna l-problemi kollha.

Il-problemi tagħna aħna rridu nsolvuhom aħna permezz tal-ħidma tagħna.

Irrid ngħid li din tat-tibdil fir-rotot mhux xi fenomenu ġdid għax talbiet mill-kunsilli lokali kif ukoll miċ-ċittadini stess jidħlu b'mod regolari.

Dan ma jfissirx li kull talba, anke jekk tkun ġustifikata, se tiġi aċċettata mill-ewwel mis-sidien tal-karozzi tal-linja.

Infatti mhux l- ewwel darba li kellhom jintervjenu l-awtorita' jew il-ministeru biex jidħlu fis-seħħ ċerti bidliet.

Dan jimplika wkoll li jkollna sigħat twal ta' diskussjonijiet mas-sidien biex jiġu stabiliti rotot ġodda u biex ikun hemm ukoll ċerti estensjonijiet.

Għalkemm kultant ikun hemm reżistenza pjuttost qawwija min- naħa tas-sidien tal-karozzi tal-linja, aħna nagħmlu l-almu tagħna biex kemm jista' jkun nipprovaw insolvu ħafna mill-problemi li jeżistu f'dan is- settur.

ĠLIEDA KONTRA D-DROGA – KLIEB

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo): staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm instabet droga is-sena l- oħra mit-taqsima tal-klieb ta' kontra d-droga tad-dwana?

Kemm hemm klieb f'din it-taqsima u kemm hemm handlers?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li s-sena l-oħra kien hemm każ wieħed fejn instabet droga mit- taqsima tal-klieb ta' kontra d-droga tad-dwana.

Fit-taqsima hemm ħamest iklieb u ħames handlers.

KAĊĊATURI U NASSABA – KSUR TA' REGOLAMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo): staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu kaċċaturi u nassaba jiksru xi regolament?

Kemm inqabdu fuq l-art u kemm fuq il-baħar u x'tip ta' regolarment kissru?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-intern): Ninsab informat li bejn l-1 ta` Jannar u t-30 ta` April 2001 inqabdu 140 persuna jiksru l-Ordinanza dwar l-Armi - 122 fuq l-art u 18 fuq il-baħar – u jiksru r-regolamenti ta` l-1993 dwar il-ħarsien ta` l-għasafar u l-fenek selvaġġ u dwar l-għasafar u l-fenek selvaġġ (dikjarazzjoni ta` speċi protetti u riservi naturali).

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' patrol jew għassa ssir fuq il-kosta sabiex jinqabdu dawk li jiksru r-regolamenti dwar il- ħarsien ta' l-għasafar?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fl-istaġun tal-kaċċa, il-membri tal-pulizija jiżdiedu u safejn hu umanament possibbli jagħmlu ċerta sorveljanza, anke fuq il-baħar.

Għalkemm il-kaċċaturi ta' fuq l-art sikwit jagħmlu protesti għax jgħidu li mhux qed isir enforcement biżżejjed fuq il-baħar, nista' ngħid li n- numru ta' kaċċaturi li dan l-aħħar tressqu l-qorti żdied konsiderevolment.

Minkejja li l-pulizija kultant tiġi kkritikata minn persuni li għandhom għal qalbhom il-protezzjoni ta' l-għasafar, iċ-ċifri juru li fil-liġi tal- kaċċa qatt ma sar enforcement daqskemm qed isir f'dawn il-ġranet.

Nieħu gost li l-federazzjoni tal-kaċċaturi hija favur l-enforcement tar- regolamenti u nemmen li dawn għandhom bil-prudenza kollha jiġu nforzati.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Charles Buhagiar, domanda supplimentari.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Ma jaħsibx il-Ministru li biex tiġi kkontrollata l-kaċċa fuq il-baħar għandhom jiġu kkontrollati ċerti postijiet fejn jistgħu jitniżlu opri tal-baħar għal dan l-iskop?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Huma ħafna dawk il-postijiet mnejn wieħed jista' jniżżel dgħajsa biex jippprattika l-kaċċa fuq il-baħar, għax din m'għandhiex għalfejn tkun ta' daqs enormi.

Ġieli jsiru patrols u kemm-il darba jinqabdu persuni li jkunu qed jiksru l-liġi, pero' inkun prusuntuż jekk ngħid li dawk dejjem jinqabdu.

Jiena se nieħu nota tas-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant, pero' jrid japprezza wkoll kemm huwa diffiċli li toqgħod għassa tax-xtut kollha fl- istess ħin meta tkun għaddejja din l-attivita' jew dan l-isport tant popolari.

Jista' jkun li ċerti postijiet ikunu aktar popolari minn oħrajn fl-istaġun tal-kaċċa fuq il-baħar u forsi li għalhekk qed ikun hemm ir- riżultati pożittivi li semmejt.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, dan id-delizzju, aktar minn attivita' jew sport, ġieli jsir permezz ta' dgħajjes li jkunu ankrati jew li jkollhom mutur ta' ċertu daqs.

Għalija m'huwiex sew li wieħed jiġri aktar mill-għasfur biex imbagħad jispiċċa jispara minn taħtu, pero' f'pajjiżna m'għandniex regolamenti dwar din it-tip ta' kaċċa.

Jista' l- Ministru jgħid jekk il-gvern huwiex qiegħed jikkonsidra li jirrevedi l-liġi tal-kaċċa fuq il-baħar biex din tkun konformi mal-liġijiet li jeżistu barra minn Malta?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Il-federazzjoni tal-kaċċaturi talbet biex jitneħħa dak li huma jikkonsidrawh bħala xkiel żejjed fil-kaċċa li ssir fuq il-baħar.

Dawn ir-regolamenti proprjament ma jaqgħux taħt il-ministeru tiegħi pero' naf li saru diskussjonijiet bejn il-ministeru ta' l-intern u l-ministeru għall-ambjent dwar dan is-suġġett.

Safejn naf jien ir-regolamenti għadhom dawk ta' l-1993 li kienu ġew emendati fl-1997.

LIĠI TAL-COPYRIGHT – KSUR TA' REGOLAMENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo): staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l- qorti fuq ksur tal-liġi tal-copyright u kemm inqabad materjal illegali is- sena l-oħra u din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bejn l-1 ta` Jannar 2000 u t-30 ta` April 2001, il-pulizija qabdet 17-il persuna bi ksur tal-liġi tal-copyright u dawn ittellgħu l-qorti.

Il-materjal maqbud kien jinkludi ħwejjeġ, DVDs, logħob, CDs, smart cards, video cassettes u sigaretti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, domanda supplimentari

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Meta l-Ministru jsemmi "logħob", ikun qed jinkludi logħob tal-computer?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, qed nalludi għal-logħob tal-computer.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' barranin li nqabdu jaħdmu bla permess bejn l- 1995 u t-30 ta' April 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

Lista li turi l-istabilimenti fil-Belt Valletta li għandhom permess joħorġu mwejjed/siġġijiet fuq barra, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

26122; u

f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja ta' ittra mibgħuta mid-dipartiment tal-protokoll fil-ministeru għall-affarijiet barranin lill-kap ta' l-oppożizzjoni fl-4 ta' Mejju 2001, flimkien ma' rapport mill-istess dipartiment datat 16 ta' Mejju 2001, b'riferenza għall-udjenza li l-kap ta' l-oppożizzjoni kellu mal- Qdusija Tiegħu l-Papa fil-Palazz il-Belt, fit-8 ta' Mejju 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25882; u

f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista li turi l-għadd ta' postijiet li tqassmu mid-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali bejn Ottubru 1998 u Mejju 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

26004; u

Tagħrif dwar l-għadd ta' impjegati fuq parental leave fid-dikasteru li għalih hu responsabbli l-Viċi Prim Ministru, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

26040; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar uffiċjali pubbliċi fuq performance agreement li barra performance bonus irċevew ħlas, kumpens jew xi benefiċċju ieħor għal xi ħatra jew nomina oħra waqt li kienu fuq performance agreement bejn l-1998 u l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25885; u

Lista taż-żgħażagħ li żaru ċ-Ċina matul l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

26050; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

25884; u

Tagħrif dwar l-ammont ta' overtime imħallas lill-impjegati tal-Borża bejn Settembru 1998 u April 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25961; u

f'isem il-Ministru għall-Ambjent inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-ammont ta' skart li ddaħħal fil-Magħtab bejn Jannar u Marzu 2001, flimkien mal-ħlasijiet li saru, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

25749; u

Kopja tal-pjanta tax-xogħlijiet fil-King George V playing fields, fil- Furjana, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

26085; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar karozzi importati bejn l-1998 u l-2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' impjegati fuq parental leave fid-dikasteru li għalih jien responsabbli, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR RESTITUZZJONI TA' ĊERTI ARTIJIET

REVERSION OF CERTAIN LANDS BILL

L-Ordni għat-Tieni qari ġie moqri

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

(Ikompli mill-21 ta' Mejju 2001)

MR.

SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, l-ewwelnett irrid ngħid li din il- liġi li għandna quddiemna hija liġi li b'mod ġenerali ma tantx għandna oġġezzjonijiet għaliha pero' x-xejra tad-diskussjoni bilfors iġġiegħlna nitkellmu fuqha b'ċertu ton.

Jiena smajt lill-kollega tan-naħa l-oħra, l- Onor. George Pullicino, jitkellem fuq il-liġi tal-BDA u waqt id-diskors li għamel ikkritika ħafna l-mod kif kienet imħaddma u abbużata din il-liġi.

Bla dubju huwa veru li din il-liġi ġiet abbużata pero' donna nsejna minn fejn konna tlaqna qabel ma kellna l-liġi tal-BDA!

Qabel ma kellna l-liġi tal-BDA kien hemm liġi li saret ħafna ħafna snin qabel li li permezz tagħha l-izvilupp kien ikkontrollat permezz ta' l- iskemi.

Il-mod ta' kif kienu jsiru dawn l-iskemi ħafna drabi kien li wieħed bħala żviluppatur jew inkella bħala proprjetarju ta' art, seta' jqabbad il- perit tiegħu biex dik l-art jaqsamha fi plots, jagħmel it-toroq fuq il- pjanta u mbagħad jagħtiha lill-ministru konċernat li min-naħa tiegħu jew japprova l-iskema jew le.

Fis-sittinijiet saru ħafna skemi b'dan il-mod, bħal per eżempju Santa Maria Estate, parti mill-Qawra u f'Wied il-Għajn.

Dawn konna ngħidulhom skemi privati.

L-areas fejn kienu saru dawn it-tip ta' skemi privati huma diversi.

L-iskemi privati li saru b'dan il-mod kienu skemi li verament kienu saru mingħajr l-ebda bażi xjentifika rigward il-mod kif tkabbar l-art li hi tajba għall-iżvilupp.

Fl-1971, gvern Laburista sab is-sitwazzjoni fejn kien hawn dawn l-iskemi.

Il-liġi baqgħet l-istess, jiġifieri li nies li riedu jkabbru l-iskemi setgħu jagħmlu talba lill-ministru konċernat li kien ikun il-ministru responsabbli mill-PAPB.

Il-PAPB, tramite l-ministru, kien jiddeċiedi jekk dik l-iskema tiġix inkluża jew le.

Il-punt tiegħi hu li meta fl-1971, il- gvern Laburista kien sab dik is-sitwazzjoni, kien ħa wkoll kunsiderazzjoni tal-bżonnijiet soċjali tagħna l-Maltin.

Aħna niftakru li qabel l-elezzjoni ta' l-1971, saħansitra membri parlamentari, illum ministri tal-gvern Nazzjonalista tal-lum, kienu għamlu protesti ġewwa l-Belt kontra s- sitwazzjoni ta' dakinhar fejn f'pajjiżna kellna domanda kbira għall- housing.

Din id-domanda għal housing ma kenitx qed tiġi sodisfatta mill- gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1962 u 1971 u għalhekk il-gvern Laburista kien beda juża l-liġi li kellu għad-dispożizzjoni tiegħu dakinhar, jiġifieri l-liġi ta' l-iskemi, biex joħloq il-kunċett ġdid ta' skemi għall- iżvilupp soċjali jew kif kienu magħrufa aħjar, il-home ownership schemes.

Dawn kienu l-iskemi li permezz tagħhom il-gvern kien iqassam l-art fi plots u dik l-art imbagħad kienet tingħata b'ċens lil dawk li kienu japplikaw għaliha.

Din kienet is-sistema.

Kien proprju minħabba dik l-inizjattiva ta' gvern Laburista ta' bejn l-1971 u 1987 li aħna f'Malta sirna wieħed minn dawk in-nazzjonijiet li l-aktar għandna home ownership, jiġifieri persentaġġ ta' nies li huwa home owners.

Fil-fatt jidhirli li madwar 67% tal-Maltin huma s-sid ta' darhom.

Dakinhar kienu ttieħdu inizjattivi oħra sabiex tiġi pprovduta akkomodazzjoni għal dawk li kellhom bżonnha.

Fost l-oħrajn - u naħseb li bħala inizjattiva li ttieħdet kienet tajba ħafna - kien hemm il-bini ta' appartamenti tal-gvern li mbagħad kienu jinkrew lil dawk in-nies li ma kinux jaffordjaw li jieħdu l-art b'ċens sabiex jibnuha.

Irridu niftakru li meta tiġi biex tibni proprjeta' għall- abitazzjoni tiegħek, mhux biżżejjed li xi ħadd jagħtik l-art.

Jekk jagħtik l-art, speċjalment bil-prezzijiet ta' l-art kif inhuma llum, m' għandniex xi ngħidu jkun qed igħinek ħafna imma mbagħad għandek spiża ħafna akbar - għallinqas hekk kienet bejn l-1971 u l-1987 - sabiex dik l-art tibniha u tagħmilha dar għalik.

Minkejja l-isforzi li kienu qed isiru mill- gvernijiet ta' dakinhar, minkejja t-tqassim t'eluf ta' plots, xorta kien hemm faxxa ta' nies li ma knux japplikaw għal dawn l-plots minħabba li ma kellhomx ir-riżorsi finanzjarji jew il-kapaċitajiet.

Irridu niftakru li ħafna minn dawk li kienu jieħdu dawn il-plots kienu għarajjes u forsi l-familjari tagħhom u kienu jibnu d-djar huma.

Jien niftakar li dik il-ħabta kont għadni kemm ilħaqt perit u min jaf kemm mort fuq lantijiet tax-xogħol ta' klijenti tiegħi u rajt lill-missier l-għarus, l-għarus innifsu u l-għarusa jagħġnu t-tajn u jibnu.

Hekk kienu jibnuhom id-djar!

Hu b'dan il-mod li llum għandna l-housing stock li hawn f'Malta.

Kieku ma kienx għal dik l-inizjattiva - li kienet tiegħi dakinhar - fejn tqassmu dawn il-plots permezz ta' home ownership schemes, kieku llum m'għandniex din is-sitwazzjoni fejn bir-raġun niftaħru li għandna perċentaġġ qawwi ta' Maltin li huma s-sidien ta' darhom.

Dakinhar kienu ttieħdu inizjattivi oħrajn bħala għajnuna, fosthom self issussidjat mill- Lohombus li kien jingħata lil min kien ikun irid jixtri jew jibni daru u ħafna affarijiet bħal dawn.

Is-sitwazzjoni fl-1971 kienet li l-gvern Laburista kien uża l-liġi eżistenti dakinhar fejn il-ministru kellu d-dritt li jagħmel l-iskemi.

Fil-fatt kien jagħmel skemi għall-bini tad-djar u bini ta' appartamenti tal- gvern.

Jiena qed ngħid dan għax tan-naħa l-oħra, inkluż l-Onor Pulliċino, jrid jagħrfu li għalkemm kienu jsiru l-abbużi u kien hemm ħafna allegazzjonijiet ta' abbużi anki f'dan il-parlament - u hawn irrid ngħid li ħadd qatt ma pprova xejn - dawk l-iskemi kellhom warajhom ħsieb soċjali.

Fl-1983, il-gvern Laburista kien iddejjaq jisma' fuq dawn l-allegati abbużi li kienu qed isiru u ddeċieda li jibdel il-liġi.

Kien bidel il-liġi b'tali mod u manjiera li neħħa l-poter li kellu l-ministru li jagħmel l-iskemi tal- bini u minflok daħħal il-liġi tal-BDA, il-Building Development Act.

Permezz ta' din il-liġi wieħed seta' jibni jekk ikun f'ċerta distanzi mill- bini eżistenti.

It-tieni parti tal-liġi kienet tgħid li l-ministru seta', wara proċess ta' konsultazzjoni, iressaq il-BDAs.

Dan minħabba li matul iż- żminijiet l-affarijiet kienu bdew jinbidlu u bdiet issir ħafna iktar pressjoni mill-għaqdiet ambjentali.

Il-kuxjenza ambjentali f'pajjiżna bdiet tikber u għalhekk kien hemm ukoll proċess ta' konsultazzjoni pubblika.

Meta kienu jiġu proposti dawn il-building development areas, dawn kienu jiġu ppublikati, kien jingħata żmien sabiex issir il-kritika u l- kummenti minn dawk kollha li setgħu kienu nteressati u abbażi tal-kummenti li kienu jsiru mbagħad il-BDAs kienu jitressqu f'dan il-parlament.

Mhux l-ewwel darba li kien hemm BDAs li kienu proposti oriġinarjament mill- ministru konċernat u ma tressqux fil-parlament għax instab li għal xi raġuni jew oħra kien hemm xi ħaġa proposta li ma ienitx tippermetti li fihom isir żvilupp b'mod serju.

Niftakar per eżempju li kien hemm BDA partikulari ġewwa x-Xemxija li kienet giet proposta imma li fil-fatt qatt ma saret.

Ir-raġuni kienet li hemmhekk kien instab li kien hemm xi fdalijiet ta' natura storika jew arkeoloġika.

Dan ifisser li mhux kull BDA li kienet tkun proposta kienet issir bil-liġi pero' l-liġi kienet tippermetti li l-gvern jew il-ministru jressaq dawn il-BDAs speċifikament ħalli joħorġu plots għall-bejgħ mill-gvern għall-bini soċjali.

Hu veru li waħda mill-affarijiet li kienet issir meta kienu jinħarġu dawn il-BDAs, kienet li ma' din l-area li tkun se tingħata għall-iżvilupp kien jitħalla green belt madwarha li jidhirli kien ta' ħames mitt metru.

Dan il- green belt kien jaqta' l-iżvilupp eżistenti ma fejn kien hemm il-BDA.

Issa l-idea tal-green belt minnha nnfisha m'hijiex idea ħażina, jiġifieri li tħalli spazju aħdar qalb ir-residenzi, imma l-mod kif ġiet applikata forsi ma kienx tajjeb biżżejjed.

Maż-żmien, tgħallimna mill-esperjenza li f'ċerti areas l-idea tal-green belt ma ħadmitx għax dan ġie magħmul b'tali mod u manjiera li prattikament għalaq l-iżvilupp u l- u allura fejn kien sar ma kienx sar tajjeb pero' kien hemm areas oħrajn, fejn il-green belt kien jagħmel sens.

Din il-liġi li qed inressqu hawnhekk illum qed titkellem fuq dawn il-famużi green belts li kienu jsiru madwar il-BDAs.

Jekk per eżempju tieħu l-BDA li kienet saret f'Tal-Fuklar f'H'Attard, minn naħa ta' wara ta' dik il-BDA għandek in-naħa ta' Ta' Qali li kien u għadu green belt sa llum pero' fuq in-naħa ta' quddiem ta' l-istess area Tal-Fuklar, il-green belt kien sar bejn Misraħ Kola u Tal-Fuklar u effettivament ma kienx jagħmel sens li jkun jinqabad green belt bejn żewġ settlements.

Għalhekk maż-żmien is- settlement spiċċa li anki sar fil-green belt.

Mr. Speaker, sal-lum f'pajjiżna għad għandna diversi areas li għadhom maqbudin bħala green belts fl-areas tal-BDA.

Din il-liġi se tagħmilha possibbli li areas bħal dawn fejn kienu green belts u għadhom sa llum areas li mhux qegħdin fl-iskemi jkunu jistgħu jerġgħu jitreġġgħu lura lis-sid tagħhom bl-istess mod kif kienu itteħdulhom.

Dan se jsir mingħajr ma l- ministru joqgħod iressaq riżoluzzjonjiet fil-parlament.

Huwa veru wkoll li minkejja l-kritika li ssir fuq il-building development areas ta' dakinhar u l-mod kif kienet titħaddem il-liġi - u jiena ngħid li hu veru għax ipprattikajtha dik il-liġi - din il-liġi kienet tiġi abbużata.

Peress li dik il-liġi kienet tgħidlek li tista' tibni jekk tkun qiegħed f'ċerta distanza mill-bini eżistenti, allura l-mod kif kienet il-liġi u kif kultant kienet titħaddem - kienu anki jinterpretaw kamra f'għalqa bħala bini eżistenti u jkejlu minnha - ġejna prattikament li nistgħu nibnu kważi Malta kollha.

Fil-fatt hekk kien isir, speċjalment bil-famuża klawsola li jekk ikollok erbat itmien raba' tista' tibni.

Dik il-liġi kellha ħafna loopholes u riedet tiġi tightened up.

Irrid infakkar li bil-liġi tal-BDA innifisha, l-aspett soċjali tal-housing kien imħares għax il-BDA kienet tippermetti lil dak li jkun li jixtri plots b'ammonti pjuttost irħas.

B'Lm200 u b'Lm250 kont tixtri plot!

Meta aħna nitkellmu kif jgħidu l-Ingliżi with hindsight, jiġifieri kif qed naraw l- affarijiet illum ta' dak li kien jiġri qabel, aħna ngħidu li forsi dak ma kienx l-aħjar mod kif il-proprjeta' tal-gvern tiġi mqassma għax kien hemm per eżempju plots li ngħataw għall-vilel u għal semi-detached.

Allura għall- grazzja ta' l-argument kif qatt tista' tikkwalifika bini soċjali bħala semi- detached?

Hu bir-raġun li wieħed jargumenta hekk u naħseb li jien naqbel ma' dan l-argument.

Kien hemm plots li kienu għal terraced houses imma kienu plots verament kbar, per eżempju 'l fuq minn 100 pied fond u iktar minn 30 metru fond.

Dan hu veru wkoll.

Stajna konna ħafna aktar attenti fil-mod kif użajna l-art li kienet għal BDAs.

Huwa veru wkoll li stajna ħadna ħafna iktar minn dik l-art.

Ir-realta' hi li l-gvern Laburista ta' bejn l-1971 u l-1983, meta kien hemm l-iskemi tal-home ownership schemes u l-gvern Laburista ta' bejn l-1983 u l- 1987, meta kien hemm il-liġi tal-BDAs, fiż-żewġ każijiet ħa ħsieb l-aspett soċjali.

Fil-politika tiegħu tal-iżvilupp fil-pajjiż dejjem kien iqis l- aspett soċjali, cioe' il-bżonn li jiġu pprovduti djar u akkomodazzjoni għal min ma jiflaħx ċerti prezzijiet.

Irrid infakkar ukoll li permezz kemm ta' l-iskemi, kif ukoll tal-BDAs, kienet qed tintlaqat mira oħra.

X'kienet din il-mira?

Peress li l-plots tal-BDAs u l-plots tal-home ownership scheme kienu jinħarġu b'ċerti prezzijiet u peress li l-gvern kien joħroġ l-art bi prezz relattivament baxx, il-privat ma setax jgħolli l-art bi prezzijiet kif irid.

Ma kellniex l-inflazzjoni qawwija fil-prezzijiet tal-art li għandna illum.

Il-privat li joħroġ l-art għal-iżvilupp kellu kompetizzjoni diretta mill-gvern li wkoll kien joħroġ l-art għall-iżvilupp u b'ċerti prezzijiet.

B'dan il-mod, is-suq ta' l-art f'pajjiżna ġie nfluwenzat sabiex il-prezz ta' l-art jiġi xi ftit jew wisq ikkontrollat fis-sens li ma jitlax għal ċerti prezzijiet li nisimgħu bihom illum il-ġurnata.

Mr. Speaker, mal-bidla tal-gvern fl-1987 tressqet liġi ġdida f'dan il- parlament li kienet imsejħa it-Temporary Provisions Act.

Din suppost kienet temporanja.

Waħda mill-affarijiet li kienet tagħmel it-Temporary Provisions Act kienet li tagħmel temporary schemes.

Dan ifisser li morna lura għaż-żmien għax kienet tagħmel l-iskemi fejn jista' jsir l-iżvilupp.

Jiena ngħid li l-mod ta' kif saru dawk l-iskemi ma kienx sew.

Għaliex?

Irrid infakkar li l-gvern Nazzjonalista fl-1988, biex jagħmel dawn l-iskemi kien inkariga kumitat magħżul tal-Kamra li kien magħmul mill-ministru nkarigat mix-xogħolijiet pubbliċi ta' dakinhar, u żewġ deputati oħrajn.

Kull min ħass li kellu biċċa art li jista' jdaħħalha fl-iskema jew li xtaq idaħħalha fl-iskema kien jikteb lil dan il-kumitat.

Dan il-kumitat, ma nafx b' liema kriterji, għażel ċerti artijiet biex jidħlu fl-iskemi u ċerti artijiet oħrajn li kienu jagħmlu ħafna sens li jidħlu fl-iskemi tħallew barra minkejja li saret it-talba.

F'din il-Kamra ġejna ppreżentati b'abbozzi ta' skemi li jkopru lil Malta kollha.

Qalulna li dawn se jkunu l- iskemi l-ġodda.

Skond il-ministru ta' dak iż-żmien, li kien il-Perit Michael Falzon, konna morna lura għall-iskemi li kien hemm qabel l-1983 u rajna l-artikli li kienu fl-iskemi ta' dakinhar u mxejna fuqhom.

Dan mhux veru.

Dakinhar ma għamlux hekk għax kien hemm ħafna artijiet li ma kinux fl-iskemi u daħħluhom.

Jiġifieri jekk issa se noqogħdu nitkellmu fuq il-mod xejn trasparenti ta' kif kienu jsiru l-iskemi, forsi l-iskemi qabel l-1983 kienu jsiru b'mod trasparenti imma l-iskemi li saru fl-1988 ma sarux b'mod trasparenti!

Dawn saru b'mod li xejn m'huwa trasparenti.

Tant ma sarux b'mod trasparenti li llum l-awtorita' ta' l-ippjanar qed tħares lejn dawn l- iskemi għax taf li hemm ftit minnhom li jridu jitranġaw minħabba li kif inhuma ma jagħmlux sens.

Mr. Speaker, dawn l-iskemi suppost li kienu skemi temporanji u jiena nixtieq li xi ħadd igħidli fuq liema kriterji saru dawn l-iskemi.

S'issa ħadd ma tkellem dwar kif saru dawn l-iskemi fl-1988 u fuq liema kriterji saru.

Ħadd ma ta' r-raġuni.

Jiena ngħid li apparti l-mod xejn trasparenti kif saru l-iskemi fl-1988, huwa żgur ukoll li dawn lanqas saru b'mod xjentifiku.

Dan qed ngħidu għax is-sens komun għandu jgħidlek li stajt faċilment tutilizza l-provvedimenti li kellek tal-BDA u toħloq skemi ġodda abbażi ta' dawk il-proviżjonijiet.

Jekk il-BDA kienet tgħidlek li l-bini jista' jsir sa 100 metru mill-bini eżistenti, faċilment stajt taqbad fejn hemm il-bini fil-pajjiż.

Meta ngħid bini ma nfissirx xi kamra f'għalqa imma għal villaġġi fejn tieħu ċertu kejl minnhom u toħroġ skemi b'dan il-mod.

Fl- 1988 ma sarx hekk imma qabdu u għamlu skemi bla ma ħadd ma jaf kif.

Dawn il-famużi skemi li saru fl-1988 ħallew barra waħda mill-iktar affarijiet importanti li dejjem kienet maħsuba fil-leġislazzjoni li kien jipprattika l-gvern Laburista ta' qabel.

Dan kien il-fattur soċjali fil- liġi tal-bini.

Meta saru l-iskemi fl-1988, il-gvern Nazzjonalista ta' dakinhar ma ħares bl-ebda mod lejn il-bżonnijiet soċjali tal-pajjiż.

Tant hu hekk li jekk jara dawk l-iskemi wieħed isib li l-postijiet fejn jista' jsir bini għal skop soċjali huma ftit ħafna.

Mhux talli hekk, talli l-gvern dakinhar ma ħasibx kif fil-liġi li saret seta' b'xi mod estenda xi skema x'imkien biex joħloq żvilupp ta' natura soċjali.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li d-deċiżjoni fi żmien gvern Laburista li tittieħed l-art mingħand il-privat biex tinbiegħ lil terzi b'rati baxxi kienet ġiet challenged minn xi sidien ta' l-artijiet abbażi tal-liġi Ewropea għax qalu li mhux sewwa li l-gvern jieħu l-art bi ftit flus.

Il- gvern kien jieħu art agrikola, imbagħad iressaqha fil-parlament, jiddikjaraha BDA u jbiegħha bħala art li hija żviluppabbli.

Qalu li mhux sewwa li l-gvern jagħmel din il-manuvra u ċċalinġjawha fil-qorti.

Fil-fatt jidhirli li kienu rebħu li kellhom jingħataw kumpens kif suppost u xieraq.

Apparti dan, meta saret din it-tip ta' kawża, il-gvern intrabat li ma jesproprjax aktar artijiet ħlief bi prezzhom, iħallas il-prezz ġust tagħhom biex jużahom għall-użu soċjali.

Issa bl-iskemi temporanji spiċċajna f'sitwazzjoni fejn għamilna skemi li effettivament iffriżaw l-iżvilupp fiżiku f'dawn il-gżejjer.

L-iżvilupp fiżiku seta' jsir biss fi skemi u dik l-art li kien hemm fl-iskemi ma kienet taħseb bl-ebda mod sabiex isir xi żvilupp soċjali għax l-ammont ta' areas kienu żgħar ħafna.

Barra minn hekk il-gvern rabat idejh billi ma daħħal l-ebda regolamenti fil-liġi jew inkella xi tip ta' klawsola li tippermetti lill-istess gvern li jista' jiddikjara ċerti areas bħala tajbin għall-bini u għall-użu soċjali speċifiku.

Spiċċajna fis-sitwazzjoni fejn peress li l-art żviluppabbli hija ffriżata, kienu dejjem qed jixtru minnha, jibnuha u l-ammont li jifdal dejjem jonqos.

Il-loġika u l-forzi tas-suq igħidulek li jekk għandek xi ħaġa li qiegħda in demand u s-supply qed tonqos, dak li jifdal se tgħollilu l-prezz.

Effettivament hekk ġara u hawnhekk naraw li ġejna għall-famuża splużjoni enormi fil-prezz ta' l- artijiet.

Sa l-1987 kont tixtri plot b'Lm1,500 jew Lm2,000 jew l-aktar Lm2,500 – u forsi f'H'Attard kienet tiġik Lm3,000 – pero' llum il-plots bdew telgħin fil-prezz b'tali mod u manjiera li llum imkien f'Malta ma ssibx tixtri plot b'inqas minn Lm35,000.

Fiż-żmien bejn l-1988 sal-lum, tnax il-sena wara, il-prezz ta' l-art miżerjament għola b'għaxar darbiet.

Meta tara dawn l- affarijiet tasal biex tgħid li l-gvern rabat idejh u ma jista' jwettaq xejn li permezz tiegħu jista' għallinqas ikollu għalfejn jibni bini soċjali.

Il- prezz ta' l-art dejjem qiegħed jogħla u iktar ma jogħla l-prezz ta' l-art iktar se tkun id-domanda fuq il-gvern biex jissupplixxi akkomodazzjoni għal dawk li ma jaffordjawx għax iktar ma jogħla l-prezz ta' l-art inqas se jkun hemm nies li jaffordjaw jixtru l-art biex jibnu fuqha.

Din hi s- sitwazzjoni.

Is-sitwazzjoni llum hi li l-gvern telaq minn idejh totalment il-fakulta' li qabel kienet tagħtihielu l-liġi li jiddikjara ċerti areas żviluppabbli għal skopijiet soċjali.

Fil-liġi li għandna llum din ma teżistix, speċjalment imbagħad meta sar il-pjan ta' struttura.

Din ukoll kienet kritika ħarxa li għamilna.

Mr. Speaker, meta sar il-pjan ta' struttura fl-1992, l-affari iktar ikkumplikat ruħha għax il-pjan sar minn konsulenti barranin u donnu qgħdna fuq il-pariri li tawna huma biss bla ma rrelatajna dawk il-pariri għas- sitwazzjoni tagħna f'Malta.

Tista' tgħid li dan ma ta l-ebda kas tal- bżonnijiet t'akkomodazzjoni soċjali.

Jekk taqra l-pjan ta' struttura ssib riferenza verament żgħira għall-bżonn ta' akkomodazzjoni soċjali.

X'inhi s- sitwazzjoni llum?

L-ewwelnett għandek il-pjan ta' struttura li addotta bħala tiegħu dawk l-iskemi li kienu saru fl-1988 u li suppost kienu skemi temporanji.

Dawn imbagħad saru permanenti għax ġew adottati mill-pjan ta' struttura.

Għandek skemi li saru b'mod xejn trasparenti.

Il-pjan innifsu ma jagħti l-ebda lok li xi area tiġi ddikjarata għall-użu ta' bini soċjali u ma jagħtix kas biżżejjed ta' l-aspett ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Allura qegħdin f'sitwazzjoni fejn l-artijiet żviluppabbli qed jonqsu, l- artijiet tal-gvern ġo l-iskemi jew inkella l-artijiet li kellha l-knisja u li huma amministrati mill-uffiċċju konġunt qegħdin jonqsu, u jien ngħid li fi żmien sena jew sentejn oħra, il-gvern m'hu se jkollu l-ebda art fejn jiżviluppa aktar b'aspett soċjali, tneħħi forsi Pembroke.

Din is-sitwazzjoni li daħal fiha l-gvern qed tiġi riflessa fil-mod ta' kif il-gvern qed iħaddem il-politika soċjali fejn tidħol l-akkomodazzjoni.

Jekk tara x'qed jagħmel il-gvern fejn tidħol l-akkomodazzjoni soċjali malajr tinduna.

Qabel kienu jinbnew l-appartamenti u kienu jinkrew bi prezzijiet raġonevoli għal ċerti familji pero' bħalissa qegħdin f'sitwazzjoni fejn l- iżvilupp li qed jagħmel il-gvern minħabba li l-art tiegħu qed tonqoslu qed dejjem ittellgħu l-prezz tal-kiri.

Agħar minn hekk f'dawn l-aħħar snin il- gvern ma ħariġx iktar postijiet għall-kiri jew inkella ħareġ ftit ħafna.

Il- postijiet u l-appartamenti li ħareġ huma kollha għall-bejgħ, u dawn mhux bi prezzijiet soċjali ħafna, għax biex tmur tixtri xi appartament two- bedroomed jew three-bedroomed ġewwa Pembroke jidhirli li trid xi Lm27,000.

Spiċċajna f'sitwazzjoni fejn il-gvern stess hu magħfus għall-art biex jiżviluppaha u l-prezzijiet tal-proprjeta' li qed jibni hu stess dejjem qegħdin jogħlew.

Qegħdin jogħlew b'tali mod u manjiera li anki l-postijiet tal-gvern illum qed jispiċċaw ma jintlaħqux minn ħafna minn dawk li għandhom bżonn akkomodazzjoni alternattiva.

Jien xejn ma neħodha bi-kbira li l-listi li għandu d-dipartiment tad-djar dejjem qed jikbru.

Il-ministru stess igħid li minkejja li bnejna numru ta' appartamenti dawn il-listi qatt ma jonqsu, anzi jiżdiedu.

Mhux bilfors jiżdiedu jekk l-alternattiva li jixtru mingħand il-gvern minflok mingħand il-privat lanqas teżisti għax il- gvern ukoll qiegħed ibiegħ b'ċerti prezzijiet!

Għalhekk dawn kollha qed jaqgħu fuq id-dipartiment tad-djar u jitolbu li jingħataw djar, anki djar mhux ġodda, imma b' ċerti prezzijiet.

L-argument kollu x'inhu?

L-argument kollu hu li l-legislazzjoni li għamilna kienet intiża biex tikkontrolla ċerti abbużi li allegatament kienu jsiru qabel.

Meta ngħid qabel ma nirriferix biss għal żmien gvern Laburista biss imma anki għall-gvern Nazzjonalista ta' l-1988.

Għamilna l- liġi ta' l-ippjanar u waqqafna l-awtorita' ta' l-ippjanar biex dawn l- abbużi, cioe' l-allegazzjonijiet, jiefqu, forsi hi anki liġi li tagħti lok li jsir xi ftit ippjanar aħjar milli kien isir qabel, pero' waħda mill- affarijiet l-aktar important, li hu l-ħsieb soċjali nsejnih barra totalment.

Dan ma jeżistix.

Biex nifhmu sew fuqiex qed nitħaddtu rridu nifhmu li qabel l-1988 kont tixtri plot biex tibniha b'Lm 1,800 jew b'Lm2,000 u f'dik il-plot probabbilment kont tonfoq madwar Lm10,000.

Dan ifisser li kont tonfoq ħames darbiet daqs kemm tkun xtrajt il-plot.

Illum tixtri plot b'xi Lm35,000 u biex tibniha tonfoq Lm20,000 oħra.

Dan ifisser li l-art ġiet tiswa d-doppju tax-xogħol, meta qabel ix-xogħol kien jiswa ħames darbiet daqs l-art.

Jiena nifhem li f'post żgħir bħal ma' hi Malta, fejn l-art żviluppabbli hija żgħira se jkun hemm pressjoni kbira fuq il-prezz ta' l-art għax għandna popolazzjoni li dejjem qed tikber.

Peress li qed tikber il- popolazzjoni allura d-domanda dejjem qed tikber.

Illum il-lifestyles huma differenti.

In-nies illum imorru joqogħdu għal rashom u dawn l-affarijiet kollha.

Għandek ħafna iktar familji li jinqasmu u kulħadd ifittex il-post tiegħu.

B'dawn il-movimenti fis-soċjeta' tagħna, il-pressjoni fuq il- proprjeta' dejjem qed tikber pero' rridu naraw ukoll li din il-pressjoni fuq l-art ma nħalluhiex igġibna f'sitwazzjoni fejn ħadd, jew ftit, ikunu jaffordjaw li jixtru l-proprjeta'.

Għax aħna lil hemm serjin!

Se ngħid minn issa li s-sitwazzjoni tiġi ħafna agħar jekk pajjiżna jidħol membru fl-Unjoni Ewropea, għax b'hekk kull barrani jkollu d-dritt li jixtri proprjeta' hawn u joqgħod hawn.

Illum fejn jidħlu r-residenzi permanenti għandna ċerti restrizzjonijiet.

Bħalissa mhux qed nitkellem fuq is-second home għax f'dan il-każ hemm talba min-naħa tal-gvern għal deroga permanenti, li jiena ma naħsibx li se tingħata.

Il-gvern ma talabx deroga fuq ir-residenti permanenti.

Din id-deroga ma tistax titlobha għax din tmur kontra wieħed mid-drittijiet fundamentali ta' l-Unjoni Ewropea.

(Interruzzjonijiet) Imma jekk titlob deroga ma jagħtuhielekx.

Jaf li mhux se jagħtuhielu.

Mela għalfejn se jitlobha?

M'għandekx ċans li ġġibha din!

Fuq il-first home żgur li mhux se jagħtuk!

Talbu wkoll fuq is-second home imma anki din naħseb li mhux se jagħtuhilhom.

X'ifisser dan?

Dan ifisser li f'dawn l-għaxar snin li għaddew kellna din il-pressjoni kollha minn ġo fostna stess, imma issa f'daqqa waħda, din il-ħafna protezzjoni li għamilna sabiex permezz tagħha nikkontrollaw ukoll l- inflazzjoni fil-prezz tal-proprjeta' se nżarmawha.

F'Malta se nispiċċaw li għandna suq mhux ta' erba' mitt elf ruħ biss, jiġifieri aħna li noqogħdu hawnhekk, imma ma nafx ta' kemm il-miljun ruħ li hemm fl-Unjoni Ewropea.

Malli tagħmel hekk, mill-ewwel jiżdiedu l-pressjonijiet fuq il-prezz tal- proprjeta' tiegħek.

Jiena ma neħodiex bi kbira li jekk dan il-pajjiż ikun membru ta' l-Unjoni Ewropea l-prezzijiet tal-proprjeta' f'Malta jiġu tant għoljin li ħadd, jew il-ftit, ikunu jaffordjaw li jixtruha.

Żgur li hekk se jigri meta tara d-daqs u ċ-ċokon tal-pajjiż.

Nerġa' ngħid li l-gvern m'għandu l-ebda tip ta' strument jew ta' regola jew ta' liġi li permezz tagħha jista' jinfluwenza s-suq għallinqas għal dawk li għandhom bżonnijiet soċjali veri ħalli jibni għalihom.

Xtaqt li llum nieħu din l-opportunita' biex nitkellem fuq din il-liġi u mhux biex nitkellem kontriha għax bħalma għidt, aħna m'għandna l-ebda oġġezzjoni partikolari għaliha.

Xtaqt nitkellem fuqha fis-sens li għandna noqogħdu attenti x'qegħdin nagħmlu fejn tidħol il-proprjeta'.

Anki meta ma ftaħniex is-suq tal-proprjeta' tagħna lil Unjoni Ewropea kollha, diġa' kellna splużjoni kbira fil-prezz tal-proprjetajiet, splużjoni enormi mhux tal-proprjetajiet imma ta' l-art għax il-proprjetajiet, jiġifieri l-bini, m'għoliex bl-istess rata kif għoliet l-art.

L-art għoliet ħafna iktar milli għola il-bini.

Diġa kellna din l-isplużjoni, aħseb u ara jekk pajjiżna jkun membru sħiħ ta' Unjoni Ewropea kemm din il-problema se tikber aktar!

Minn issa rridu noqogħdu attenti ħafna biex naraw kif se nagħmlu l- affarijiet.

L-uniku riżors li għandna f'dan il-pajjiż hu l-art, apparti n- nies tagħna li huma bravi.

Din l-art hi limitata ħafna u minn issa rridu nibdew naħsbu x'se nagħmlu.

Irridu nikkunsidraw li nibnu aktar fl-għoli u nneħħu din il-ħmerija li hemm fl-imħuħ ta' ċerti uffiċċjali ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar li tista' tibni biss żewġ sulari jew tlieta.

Kieku fis- seklu sittax kellna l-awtorita' ta' l-ippjanar, kieku l-Belt ma nbnietx, għax il-Belt kollha bini b'ħames u sitt sulari.

Jien jidhirli li dawn huma kollha ħmerijiet speċjalment illum meta għandna ċerti faċilitajiet li jippermettu ċerta kumdita' biex titla' s-sulari.

Irridu nibdew inħarsu lejn dawn l-alternattivi.

Bilfors irridu nħarsu lejhom!

Anki jekk tinsa l- kwestjoni ta' Unjoni Ewropea li tikkomplikalna ħafna iktar ħajjtna, xorta waħda jibqa' l-fatt li rridu nħarsu lejn metodi ġodda kif se nwettqu l- iżvilupp f'pajjiżna.

Ma jistax ikun li nibqgħu fis-sitwazzjoni fejn l- awtorita' tad-djar tilfet il-kuxjenza soċjali kollha tagħha u spiċċat żviluppatur ieħor!

Forsi mhux żviluppatur li tbiegħ bi prezzijiet għoljin bħal żviluppatur privat imma l-prezzijiet xorta huma għoljin.

B'hekk tilfet totalment il-kuxjenza li kellha, cioe' li tipprovdi l-housing ta' akkomodazzjoni soċjali.

L-appell tiegħi lill-gvern hu sabiex minn issa nibdew nagħtu każ dawn l- affarijiet.

Fis-snin li ġejjin il-problema ta' housing se tikber u mhux se tiċkien.

Se tikber ħafna aktar u minn issa għandna nibdew nieħdu r-rimedji qabel din il-problema tasal fuqna b'mod li ma tħallilna l-ebda alternattiva.

Nirrigrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Sur President, naħseb li huwa fattur pożittiv fih innifsu li f'dan il-parlament qed niddiskutu din il-liġi b'mod li qegħdin nuru l-consensus dwarha.

Meta nuru consensus huwa evidenti li qed naqblu li l-liġi hi wkoll miżura kbira ta' ġustizzja ma' diversi sidien li kellhom l-art tagħhom meħuda mill-gvern preċedenti permezz tal-famuża liġi tal-BDAs.

Minkejja li dik il-liġi aktar tard ġiet revokata mill-gvern preżenti, xorta kienet baqgħet problema kbira li mhux faċli tirrisolvi kieku issa m'hawnx din il-liġi ġdida dwar kif tagħti l-art lura lill-istess sidien li kienet ittieħdet minn għandhom.

Il-liġi oriġinali tal-BDAs, jiġifieri l-Building Development Act 1983, Kap 303 tal-liġijiet ta' Malta, kienet esproprjat partijiet kbar t'art għal skop ta' żvilupp ta' bini, bl-skop iddikjarat dak iż-żmien li b'hekk tiżdied fis-suq tal-bini ħafna proprjeta' ġdida.

Dik il- liġi kellha sservi biex ma jibqax ikollok dak l-ispiral effect ta' prezzijiet jogħlew fis-settur tal-kostruzzjoni.

Fir-realta' ħafna mill- plots li kien akkwista l-gvern permezz tal-Building Development Act 1983 kienu nbiegħu bħala plots bi prezzijiet baxxi ħafna pero' b'daqshekk ma jfissirx li waqfet l-ispekulazzjoni, anzi r-realta' hi li nħolqot spekulazzjoni ġdida.

Nibda b'dan il-ħsieb għaliex l-Onor.

Buhagiar qal li l-gvern irid ikollu l- mekkaniżmu biex jikkontrolla s-suq tal-bini jew biex ikun jista' jieħu art għal skop soċjali.

Jien nassumi li l-Onor.

Buhagiar m'għandux f'moħħu li f'pajjiżna jerġa' jkollna xi liġi bħal dik ta' l-1983.

Qed ngħid dan għaliex illum permezz ta' l-Abbozz li għandna quddiemna nisperaw li se nkunu għalaqna l-kapitlu tal-liġi ta' l-1983 b'mod totali.

Ħames snin wara dik il-liġi, aħna neħħejna l-liġi minn fuq il-ktieb tal-liġijiet tal-pajjiż imma baqa' l-problema li ħafna sidien li kellhom l-art tagħhom esproprjata minħabba l-BDA Act kienu baqgħu mingħajr rimedju.

Dan minħabba li l- proċedura ta' kif jieħdu arthom lura kienet waħda kumplikata.

Mr. Speaker, aħna naqblu li l-art hi limitata għaliex fl-aħħar mill-aħħar l- area ta' pajjiżna hi area ta' 316 kilometru kwadru u din hi l-area li nibqgħu nitkellmu dwarha sakemm ma jkunx hemm xi proġett vast biex inkabbru l-area ta' pajjiżna.

U meta nisma' l-argument dwar li għandu jkun hemm mekkaniżmu, b'xi mod soċjali, dwar kif tikkontrolla l-prezz jew kif toħloq skemi għall-iżvilupp, nawgura li ħadd m'għandu f'moħħu li jkun hemm xi liġi bħal dik ta' l-1983.

Jekk dak li għandu f'moħħu l-Onor.

Buhagiar huwa biss li wieħed jara kif minħabba li l-area tagħna hi daqshekk limitata u allura jibda jippromwovi żvilupp li jkun iktar fl-għoli, naturalment naħseb li se jsib li ħafna minna naqblu fuq dan.

Dan għaliex ma jagħmilx sens li f'pajjiż tad-daqs tagħna ma ssibx almenu żoni partikolari fejn il- limitazzjonijiet ta' l-għoli li hawn illum ikunu riveduti b'mod li jagħmel sens mil-lat ambjentali u mill-lat ta' l-area li tintlaqat fid-dintorni, u li fl-istess ħin jagħmel sens ukoll fil-kuntest tal-massimu ta' art li għandna f'pajjiżna.

Permezz ta' l-Att ta' l-1988 il-gvern Nazzjonalista kien neħħa l-liġi tal- BDAs ta' l-1983 għaliex din kienet liġi nġusta ħafna mas-sidien li kellhom l-arthom esproprijata.

Kienet inġusta magħhom għal diversi fatturi, prinċipalment għaliex ma tatx il-kumpens ġust lil dawk is-sidien.

Dik il- liġi kienet tipprovdi li għalkemm tittieħed l-art biex imbagħad tinbena, pero' l-kumpens li jingħata fuqha jkun kumpens daqs li kieku dik l-art baqgħet art agrikola.

Kienet ukoll inġusta mas-sidien minħabba li ma kellekx gwida ċara dwar x'art tittieħed u x'art ma titteħidx.

Dan allura seta' fisser ammont ta' spekulazzjoni fl-agħar sens tal-kelma u dan meta suppost il-liġi ta' l-1983 kienet qed tikkontrolla sabiex tillimita l- ispekulazzjoni.

Il-verita' ta' l-istorja hi li mhux biss l-ispekulazzjoni ma ġietx ikkontrollata, imma din tkattret ferm u ferm aktar.

Hawn mhux qed nitkellmu teorija imma dak li fil-fatt ġara f'pajjiżna wara l-liġi ta' l- 1983.

Wara li l-liġi kienet ġiet revokata fl-1988, kien hemm il-problema dwar kif wieħed seta' jagħti lura l-plots - naturalment dawk li ma kienux ġew żviluppati - tal-BDA lis-sidien.

Fl-1992 kellna żvilupp ieħor fejn dan il- parlament kien emenda l-policy tal-gvern rigward it-trasferimenti ta' artijiet.

Il-policy saret taħt il-liġi dwar id-disponiment ta' l-artijiet, sabiex dawk il-plots tal-BDA li kienu baqgħu vakanti u mhux utilizzati jkunu jistgħu jiġu rritornati lis-sidien jew lis-suċċessuri tagħhom.

Dan minħabba li kien hemm sidien li mietu u għalhekk kellek lill-werrieta tagħhom, u dan mingħajr almenu ma jkun hemm il-ħtieġa li biex jingħataw lura lill-istess sidien tagħhom issir il-proċedura ta' tender.

Ara x'ġustizzja kienet li tkun sid u l-art tkun ġiet esproprijata lilek mill- gvern li suppost ikun ħadha għall-żvilupp!

U l-gvern kien jagħtik kumpens redikolu li xi kultant lanqas biss ikun għadu tħallas!

Il-kumpens jagħtihulek b'rati rurali, meta l-art ikun ħadielek biex jibni fuqha!

L-uniku metodu, anke wara li dik il-liġi spiċċat, li s-sid jerġa' jeħodha - issa qed ngħid qabel ir-riżoluzzjoni li għamilna fl-1992 - kien billi ssir tender, jiġifieri biex niftiehmu ċar naraw min joffri l-iktar u forsi nagħtu lis-sid right of first refusal minħabba li kien xi darba sid fuqha.

B'dan il-mod is-sid oriġinali ried jikkompeti b'mod spekulattiv ma' kulmin kien jitfa' offerta.

Jiena ngħid li Alla jħares qatt li f'dan il-pajjiż ikun hemm persuna li b'xi mod jiddefendi kunċetti bħal dawn.

Nispera li ma jkunx hemm persuni minn dawn fl-ebda naħa ta' din il-Kamra llum il-ġurnata!

Pero' forsi xi darba jkun xieraq li niftakru wkoll minn liema martirji u tbatijiet kellha tgħaddi din in-naħa tal-Kamra biex anki fi żminijiet inqas faċli għal pajjiżna għamlet il-kritika b'mod qawwi kontra l-liġi oriġinali ta' l-1983.

Punt ieħor li wieħed irid jenfasizza hu li anki wara r-riżoluzzjoni ta' l- 1992, minkejja li kienet pass kbir 'il quddiem, kien baqa' d-diffikulta' li s-sid li jrid li l-art tirreverti lura għandu irid jagħmel il-prova tat- titlu tiegħu.

Dan ifisser li ssir riċerka fir-reġistru pubbliku u jfisser ukoll li mbagħad isir l-att finali.

Dan ifisser li xorta waħda t- trasferiment lura kien baqa' xi ħaġa kumplikata, għalkemm ovvjament il-ħaġa saret almenu ftit aktar ġusta minn kif kienet qabel fl-1992, fejn kienet suġġetta għal proċedura ta' tender.

Qiegħed nifhem li hawn kunsens dwar il-liġi l-ġdida li qed jipproponi l- gvern u li dan il-Parlament qiegħed jiddiskuti.

Il-ministru u kollega, l- Onor. Tonio Borg, fl-introduzzjoni tiegħu spjega tant tajjeb li din hi liġi ġusta għaliex tuża mekkaniżmu simili għal dak li ntuża biex tittieħed l-art.

Kienet liġi li ħadet l-art mingħand is-sidien, u issa qed nużaw l- istess proċedura biex nagħtu l-art lura lis-sidien.

Naturalment ma tistax kważi għoxrin sena wara, tagħti l-art kollha li ttieħdet, għaliex tista' tagħti lura biss dak li ma nbeniex, jiġifieri dak li ma ntużax għal skop ta' housing jew għal skopijiet oħrajn.

U biex ma jkunx hemm xi diffikulta' legali se jkun hemm pubblikazzjoni ta' avviż legali fil-gazzetta tal-gvern li permezz tiegħu l-gvern igħid li qed jirrinunzja għall-proprjeta' ta' dik l-art.

L-iskop tal-gvern hu li jirrinunzja għal dik l-art kollha li mir- records tiegħu, b'mod oġġettiv, jirriżulta li baqgħet art li mhix utilizzata u li allura iktar jagħmel sens li tmur lura għand is-sidien tagħha.

Mr. Speaker, l-avviż legali jkollu miegħu d-deskrizzjoni u l-pjanti meħtieġa.

Dan ikun ifisser ukoll li ma jkun hemm ebda iktar kumpens dovut lil min itteħditlu l-art oriġinarjament ħlief għall-eċċezzjoni - li fl- opinjoni tiegħi hi interessanti - li jekk kemm-il darba xi sid iħoss li l- kumpens li kien ikun intitolat għalih miż-żmien li tteħditlu l-art sal- ġurnata li issa l-art tiġi, biex ngħid hekk, mogħtija lura lilu, kien ikun kumpens ikbar fil-valur milli l-valur ta' l-art li issa tingħatalu.

Meta s- sid ikun jidhirlu hekk, huwa għandu d-dritt li jagħmel kawża l-qorti u jistabilixxi li l-kumpens li hu kien se jieħu kien se jkun akbar.

Biex żgur il-ġustizzja tkun saret ma' kulħadd, il-qorti tista' tiddikjara dan il- valur f'liema livell hu, ikbar mill-istess valur ta' l-art li qiegħed jingħata.

Jekk il-qorti tiddikjara dan, ikun ifisser li l-gvern imbagħad irid jagħti d-differenza fil-flus bejn il-valur ta' l-art u l-valur akbar tal-kumpens li dak is-sid kien jieħu kieku għall-argument illum m'hawnx din il-liġi quddiem dan il-parlament.

Hu importanti li dan il-kapitlu tal-liġi tal-BDAs ta' l-1983 ikun wieħed magħluq bl-aktar mod totali, għalhekk il-liġi qed tgħid li dawn il-kawżi jridu jsiru fi żmien sena minn meta l-liġi tkun ippubblikata u tidħol fl- effett il-liġi l-ġdida li qed niddiskutu hawnhekk.

Dan ifisser li sa qabel l-għoxrin anniversarju tal-liġi oriġinali, dan il-kapitlu jkun wieħed li tassew għalaqnieh b'wiċċna minn quddiem għal pajjiżna kollu kemm hu.

Qabel din il-liġi li l-parlament issa qed jikkunsidra, il-gvern preżenti - u naħseb li l-gvern preċedenti wkoll - kien iffaċċjat b'diffikultajiet ta' persuni li għamlulu talbiet konkreti sabiex jieħdu lura art li suppost kienet għal żvilupp u li spiċċat mhux żviluppata, jew art li spiċċat użata għal skopijiet kummerċjali, jiġifieri skopijiet differenti minn dak li suppost ittieħdet għalihom.

Ma naħsibx li wieħed għandu jidħol fil-listi tagħhom, pero' meta wieħed jagħti daqqa t'għajn għat-tip ta' talbiet li għandna quddiemna, wieħed malajr jerġa' jirrifletti u jasal għall-konklużjoni dwar kemm kien hemm possibbilta' qawwija ta' abbuż, ta' diskriminazzjoni u ta' spekulazzjoni fil-liġi oriġinali ta' l-1983 li permezz tagħha l-ministru responsabbli mix-xogħlijiet kellu l-poter straordinarju li jiddikjara art li tkun għall- iżvilupp.

Dan kien isir sempliċement billi jagħmel dikjarazzjoni u sempliċement billi suppost skond il-liġi ta' l-1983 jipprepara proġett li mbagħad il-pubbliku jkun jista' jmur jara x'hemm fih.

Imbagħad id- dikjarazzjoni li jkun għamel il-ministru responsabbli mix-xogħlijiet titressaq quddiem dan il-parlament għall-approvazzjoni tiegħu.

Meta l-gvern kien jieħu l-art mingħand is-sidien kien jeħodha b'titlu ta' proprjeta' assoluta.

Jekk kien ikun hemm x'ipoteka, xi piżijiet oħra, xi ċnus jew xi kirjiet fuq dik l-art, dawk kienu jispiċċaw ukoll.

Qisha daqsxejn bil-bakketta maġika din!

Ma kien hemm bżonn ebda formalita' oħra.

Bis-saħħa ta' dik il-liġi u bis-saħħa tad-dikjarazzjoni li jagħmel il- ministru responsabbli mix-xogħlijiet, art privata li ħafna drabi ma jistax isir bini fuqha kienet issir art tal-gvern li jista' jsir bini fuqha.

Il- kumpens, kif diġa' għidt qabel, kien ikun dak stabbilit għal art rurali jew inkella art li ma jistax isir bini fuqha.

Issa ejja nħarsu lejn kif ġraw il-fatti minn dik is-sena 'l quddiem, b'mod partikulari bejn l-1983 sakemm saret il-bidla fil-gvern fl-1987 li kważi immedjatament wara wasslet għall-istess revoka ta' dik il-liġi fil-bidu tas-sena 1988.

Dik il-liġi kienet wasslet biex saru ereżiji kbar mil-lat ta' ippjanar għaliex kull kunċett ta' town planning serju kien mar il- baħar.

Inċidentalment kien hemm ukoll il-kunċett li mad-dawra ta' dawn iż- żoni ġodda tal-bini li nħolqu b'dan il-mod arbitrarju, kien ikun hemm green belt - speċi ta' buffer zone - ta' mitt metru wisa' mad-dawra tagħhom.

Allura nħolqu dawn iż-żoni ta' bini li faqqsu f'partijiet diversi tal- pajjiż.

Faqqsu bl-iktar mod arbitrarju, bl-iktar mod li ma jorbot bl-ebda mod ma' kif tippjana fejn għandu jsir żvilupp jew m'għandux isir.

Dawn kienu jirriflettu biss deċiżjonijiet mill-iktar kapriċċużi ta' kif kienu jsiru l-affarijiet dak iż-żmien.

Mr. Speaker, wieħed jista' jaqbel mal-pjan ta' struttura li jagħti gwida u wieħed jista' ma jaqbilx mad-dettalji tiegħu.

Wieħed jista' jgħid ukoll li l-pjan ta' struttura minn żmien għal żmien irid ikun rivedut sabiex jirrifletti realtajiet ġodda imma naħseb li lkoll naqblu li pajjiżna ma jista' qatt iktar jimxi 'l quddiem mingħajr ma jkollu bażi ta' ppjanar serju fejn almenu għal medda prevedibbli ta' żmien kulħadd ikun jaf fejn jista' jsir il-bini u fejn ma jistax isir.

Dan apparti l-fatt li fejn isir ikollok gwida ċara ta' x'tip ta' żvilupp jista' jsir, u mhux filli għandek area li suppost hija disinjata għall-vilel u f'daqqa waħda ssir area li fiha l-iżvilupp ikun jikkonsisti f'appartamenti jew f'maisonettes.

La għandna din il-liġi li hija ntiża preċiżament sabiex nagħlqu l-kapitlu ta' pajjiżna marbut mal-liġi tal-BDAs ta' l-1983, naħseb li jagħmel ukoll sens li wieħed iħares lejn l-ewwel miżura li ħa l-gvern preżenti wara li kien elett fl-1987 biex iħassar il-liġi ta' l-1983 minn fuq il-ktieb tal- liġi tagħna.

Dan apparti l-emenda li għamilna fil-policy fl-1992 rigward trasferiment t'artijiet sabiex issir iktar ġustizzja mas-sidien.

Illum li qegħdin fis-sena 2001 qegħdin nagħtu l-aħħar daqqa lil dik il-liġi, mhux lill-liġi nnifisha li diġa' konna rrevokajna, imma billi llum neliminaw l- effetti ħżiena li kien għad fadal minħabba t-twettiq ta' dik il-liġi.

Din kienet il-miżura li kien għad jonqos sabiex tassew tkun saret ġustizzja totali mas-sidien.

Hawn nagħmel dan il-ħsieb ukoll fis-sens li l-gvern preżenti ma jistax ma jkunx kburi li ħa miżura wara l-oħra fl-1988, fl-1992 u issa fl-2001, biex ikun, safejn hu umanament possibbli, għamel tpattija għal dak li sar ħażin permezz ta' dik il-liġi.

Forsi wieħed tajjeb ifakkar ftit x'kien qiegħed jiġri bil-liġi tal-BDAs ta' l-1983 li saret l-ewwelnett sabiex suppost tikkontrolla l-ispekulazzjoni sfrenata fl-art f'pajjiżna minħabba l-politika segwita bejn l-1971 u l-1983 mill-istess gvern iffurmat mill-Partit Laburista.

Minkejja li bil-liġi ta' l-1983 xorta baqgħet il-problema li ma kellekx struttura serja u awtonoma li tikkontrolla l-ippjanar ta' l-iżvilupp f'pajjiżna.

Ma tistax toħloq skemi ta' bini ta' żoni jekk m'għandekx dak li huwa l-iktar elementari u rudimentali f'pajjiż li għandu prinċipji mill-iktar bażiċi dwar kif irid jikkontrolla l-iżvilupp tiegħu, jekk m'għandekx ukoll liġi li tikkontrolla kif isir l-iżvilupp fil-pajjiż.

Fil-prattika l-liġi ta' l-1983 la rnexxielha telimina l-iżvilupp privat li suppost kellha telimina billi tinnazzjonalizza l-potenzjal ta' l-art li tiġi żviluppata, u lanqas ma rnexxielha fl-għan l-ieħor li tikkontrolla l-ammont u l-mod kif jinbena l- bini fuq art li jkun permess il-bini fuqha.

Dan minħabba s-sempliċi raġuni li saret kuntest fil-proċedura kollha ta' l-ippjanar fil-pajjiż.

Dan minkejja li f'pajjiżna ilna nirċievu pariri sa minn wara l-aħħar tal- gwerra li hawn bżonn li jkun hawn town planning commission u li hawn bżonn ta' planning ordinance.

Kellna konsulenti li ġew diversi drabi f'pajjiżna biex jagħtuna pariri kif għandu jkun hawn planning guidelines suret in- nies.

Bil-pariri ta' dawn il-konsulenti internazzjonali li kellhom diversi gvernijiet kien ġie stabbilit li jagħmel sens għal pajjiżna li jkun hawn sistema ta' town planning.

X'kien ġara, Sur President?

Kien ġara li l-aħħar sforz biex pajjiżna jkollu town and country planning act suret in-nies kien sar meta fl-1969 kienet diskussa u approvata liġi minn dan il-parlament.

Meta nbidel il-gvern fl-1971, il-liġi tal-town and country planning ma kien daħħalha qatt fis-seħħ.

Dejjem qal li se jdaħħalha fis-seħħ u baqa' sabiex mhux biss ma daħħalhiex fis-seħħ imma talli fl-aħħar mill-aħħar kien irrevokaha għal kollox.

Dan wieħed irid isemmieh u jfakkar li għaddejna minnu f'pajjiżna.

U l-ispekulazzjoni fuq l- art u fuq il-bini mhux talli ma kenitx spiċċat permezz tal-liġi tal-BDAs imma talli ħadet ħajja u żvolta ġdida.

Dan għaliex issa f'daqqa waħda kien hemm dan il-poter li l-ministru responsabbli mix-xogħlijiet seta' jiddikjara fejn irid bħala tajjeb għall-żvilupp suppost soċjali u jagħmel proġett f'dan is-sens.

Dak il-proġett kien jinġieb quddiem il-parlament u f'daqqa waħda tinħoloq żona ta' żvilupp ġdid u suppost jinħoloq green belt madwarha.

Ta' min jgħid ukoll li fl-istess ħin - u dan huwa importanti li wieħed igħidu - il-gvern ta' dak iż-żmien kien baqa' għaddej bl-estensjonijiet ta' l-iskemi tal-bini.

Dan sar bl-iktar mod arbitrarju u b'mod li f'pajjiżna nħolqu l-agħar forom ta' spekulazzjoni għaliex issa l-ispekulazzjoni kienet tiddependi mhux sempliċement milli bniedem ikollu f'idejh biċċa art u jara jekk dik l-art 'il quddiem hux se jogħla l-valur tagħha imma ħafna drabi kienet spekulazzjoni li tiddependi minn jekk l-art tkunx art tal-bini jew tibqax art agrikola.

Kollox kien jiddependi prinċipalment minn min ikun is- sid tagħha u minn min ikun xtraha.

L-ispekulazzjoni kienet verament waħda marbuta man-nies involuti f'dawn it-trasferimenti ta' l-artijiet.

Interessanti wkoll x'kien qiegħed jiġri minn dawn il-BDAs, li fil-parti l- kbira tagħhom dawk li ġew żviluppati ngħataw għal skopijiet ta' housing.

Li kien qiegħed jiġri hu li dawn kienu jitqassmu fi plots għall-bini ta' maisonettes u xi kultant ukoll għal bini ta' djar akbar minn maisonettes.

Bejn wieħed u ieħor ħafna minn dawn il-plots kienu jingħataw b'somma fenomenalment baxxa.

Hemm każijiet fejn kienu jingħataw, per eżempju b'Lm500 l-plot u ġieli anki inqas.

Plots oħrajn forsi kienu jingħataw għal Lm600 jew Lm700.

Min jakkwista dak il-plot kien ikollu l-obbligu li jagħmel żvilupp fuqu b'valur ta' Lm4,000, u ladarba jagħmel dan l-iżvilupp fiż- żmien, dak il-plot jista' jagħmel bih li jrid.

Jekk xi ħadd jaħseb li b'dawk il-plots u bil-mod kif kienet applikata l- liġi tal-BDAs intlaħaq xi skop soċjali f'pajjiżna jiena ngħidlu biex jagħmel eżami konkret u oġġettiv dwar kif ingħataw, fejn ingħataw, lil min ingħataw u x'sar minnhom wara ċerti plots.

Jien naħseb li b'wiċċna minn quddiem ngħidu li, apparti eċċezzjonijiet rari, mhux biss dan ma kienx serva għal skop soċjali imma talli spiċċa f'mekkaniżmu ġdid ta' spekulazzjoni mill-iktar sfrenata.

Dan għaliex meta mbagħad kont tiżviluppa dik il-plot li suppost ħadtha għal skop soċjali u għamilt fuqha l-ammont ta' żvilupp li inti marbut bil-kundizzjonijiet li tagħmel fuq dik il-plot, wara tkun tista' tispekulaha u tbiegħha b'liema mod fenomenali trid.

Jekk wieħed jaħseb li ma kienx hemm min induna sew b'dan id-diffett ta' kif kienet saret il-liġi tal-BDAs, u agħar minn hekk, bil-mod kif imbagħad kienet qed tiġi applikata, jiena ngħidlu biex jagħmel riċerka żgħira.

Jekk jagħmel hekk isib, per eżempju, diversi drabi fejn l-istess familja kienet tapplikalek minflok għal plot waħda għal erba' ħames u sitt plots għaliex kienu jgħidulek li għandu bżonn plot it-tifel, għandha bżonn plot it-tifla, għandu bżonn plot iz-ziju u noqogħdu nfaqqsu.

Meta jiġu akkwistati mbagħad jinbnew u jitqiegħdu fis-suq, imma mhux bi prezzijiet soċjali!

Min jara l- iżvilupp li sar fuq ħafna minnhom jinduna li dan mhux żvilupp li jirrifletti żvilupp ta' xi areas ta' housing soċjali.

Wieħed ma jistax jgħid li hawnhekk qbadna medda mill-poplu li għandu bżonnijiet soċjali kbar u li allura solvejna l-problema tagħhom, għaliex kieku dan għamilnieh, kieku kulħadd kien ibierek dak li sar, imma l-problema tal-housing li sibna, anki wara erba' snin ta' dik il-liġi li suppost kienet qed isseħħ bi skop soċjali, kienet waħda fenomenali.

Kienet pjaga soċjali kbira li bl- ebda mod ma kienet indirizzata bis-serjeta' bil-liġi tal-BDAs ta' l-1983.

Wieħed irid igħid allura x'ġustizzja saret fil-konfront ta' dawk is-sidien li l-art tagħhom kienet esproprjata mingħajr ebda proċedura ta' xejn ħlief għal din il-famuża liġi ta' l-1983?

Imbagħad xi ngħidu għad-dikjarazzjoni li jagħmel il-ministru responsabbli mix-xogħlijiet ta' dak iż-żmien, li kienet issir bl-iktar mod arbitrarju u mingħajr kontrolli ta' natura jew oħra, lanqas kontrolli ta' town planning?

Is-sid ta' l-art jibqa' li forsi forsi jieħu l-kumpens bir-rata ta' l-art agrikola u ħaddieħor, li ħa dik il- plot mingħand il-gvern, suppost bi skop soċjali, qiegħed xhur wara jew ftit snin wara jispekulaha fis-suq miftuħ!

Altru li wasal iż-żmien li dan il- kapitlu jkun tassew wieħed magħluq bis-serjeta'!

Meta jħares lejn iż-żoni fejn kienu ġew dikjarati dawn il-BDAs, wieħed jara li għandek firxa f'partijiet diversi mill-pajjiż.

Għandek firxa li m'hijiex marbuta ma' xi pjan jew ieħor, imma hi marbuta preċiżament ma' dan il-mod kif kienu jsiru l-pjani dak iż-żmien.

Hu wkoll interessanti li fil- fatt meta dik il-liġi kienet qed tkun implimentata kellek protesti konsiderevoli li ma kinux leġġeri.

Kellek diversi nies li kienu qed jindikaw kif bl-artijiet li ttieħdu kienet qed issir ħsara lill-ambjent minħabba li l-post fejn ittieħdu ma kienx adatt.

Kellek protesti fejn kienu jindikaw areas li ttieħdu mingħajr il-konsiderazzjoni tal-wirt ta' l- area in kwistjoni u li dan ukoll ma kienx meqjus meta dik l-art ittieħdet.

Kellek ukoll il-problema li billi dawn l-areas sħaħ kienu jittieħdu għal skop ta' bini, ma kellekx lanqas il-ħsieb tal-mix li suppost tagħmel f'area residenzjali, fejn tibni għal skop residenzjali flimkien ma' ammonti ta' ħwienet sabiex jipprovdu għall-bżonnijiet tal-familji li ġejjin hemmhekk għal skop residenzjali u xi attivita' oħra forsi marbuta m'attivita' ta' leisure u ta' divertiment.

F'dik iż-żona ma kien ikollok xejn minn dawn!

Naħseb li llum il-gvern preżenti jrid jirrimedja dan billi jagħmel pjan ta' azzjoni serju għal dawn l-inħawi fosthom l-area ta' Pembroke.

L-area ta' Pembroke ħafna minnha saret b'din il-proċedura tal-BDAs.

Għandek areas residenzjali li nbnew b'dan il-mod.

Hemmhekk il-plots tqassmu bit-tip ta' prezzijiet li kont qed insemmi qabel pero' m'għandekx l-ippjanar li wieħed jassoċja ma' ħolqien ta' komunita', cioe' li jkollok il-mix bejn min jagħmel l-iżvilupp residenzjali u min jagħmillek l-iżvilupp kummerċjali sabiex almenu jkollok l-amenitajiet l-iktar bażiċi f'din iż-żona.Dan hu naturali għaliex l-iskop kien marbut ma' housing u anki għaliex dawn il- plots kienu qegħdin jingħataw bi prezz baxx ħafna min-naħa tal-Gvern.

Ħadd ma kien jgħid li se jieħu plot u hemmhekk jagħmel ħanut, imma kien igħid li se jieħu l-plot biex jagħmel bini residenzjali għaliex kien hemm min kellu l-iskop li ma jgħix hu stess hemmhekk.

Min għamel hekk għamel sewwa għaliex kienet il-parti li tirrispetta l-pjan soċjali, imma hu evidenti li min ħa l-plot biex imbagħad jispekulaha, dan ma tantx kien jimpurtah jekk il-komunita' jkolliex l-amenitajiet soċjali meħtieġa.

Jekk qed toħloq kważi belt ġdida trid toħloqilha l-faċilitajiet li għandha bżonn inkella tkun sempliċement għamilt żona ta' bini u xejn aktar.

Dan ukoll jirrifletti fih innifsu n-nuqqas ta' ppjanar kif kienu qegħdin isiru dawn l-affarijiet.

Fil-każ ta' Pembroke, biex nibqa' fuq dan l- eżempju, trid timxi mill-inqas nofs siegħa biex tasal fejn hemm il-ħwienet.

L-istess jista' jingħad għas-Swatar fejn trid ma nafx kemm żmien biex tmur l-Imsida!

Jekk tieħu bħala assunzjoni li kulmin igħix f'dawn il-postijiet għandu karozza, tnejn jew tlieta, allura ma jimpurtax pero' l-verita' hi li hemm familji li ma jkollhomx dik il-faċilita' u allura dan jirrifletti l- mod kif kien qed isir l-iżvilupp, jiġifieri l-ispekulazzjoni.

Jiena diġa' semmejt li l-familja tgħidlek li mhux hi biss, imma hemm it- tifel, it-tifla, il-kuġina u z-zija u japplikaw għalihom kollha.

Tispiċċa li l-istess familja teħodlok numru ta' plots taħt ismijiet differenti.

Kienu jbiegħu il-post anki fi stat ta' shell!

Meta jbiegħuh ma jbiegħuhx bil-prezz soċjali li suppost dan l-iżvilupp sar għalih, jew bi prezz tan- nefqa li kienu ntrabtu li jagħmlu, imma jbiegħuh skond ma jikkalkulaw li dak it-tip ta' sid jew dik it-tip ta' żona tista' ġġib.

Tajjeb niftakru li jekk naraw il-permessi tal-bini li ħarġu minn Frar ta' l- 1983 sa Mejju ta' l-1987, jiġifieri minn meta bdew il-BDA sa l-elezzjoni ġenerali li wasslet għall-bidla fil-gvern, insibu li kien hemm 1,325 BDA plots.

Fl-istess żmien kienu ġew allokati 'l fuq minn 2,000 plot taħt il- home ownership scheme.

Dan hu kunċett kompletament differenti.

Dawn kienu allokati lill-privat għalkemm suppost li kien il-perjodu fejn konna qed nillimitaw il-privat u fejn suppost li l-ebda bini ma seta' jsir mill- privat ħlief b'ħafna delimitazzjonijiet u parametri stretti.

Mela kellek 2,000 tal-home ownership scheme bil-kundizzjonijiet u kellek 1,325 plot.

Jekk xi ħadd hawnhekk jargumenta li dan kollu sar biex l-ispekulazzjoni tkun ikkontrollata u biex kollox isir fiż-żewġ skemi tal-home ownership scheme u l-BDA plots, allura tassumi li jekk kulħadd qabad u ngħalaq b'dan il-ħsieb u bena dawn, allura għandek massimu ta' 3,325 permess, meta fil- fatt il-permessi li ħarġu f'dak iż-żmien kienu għal 7,655 dar ġdida.

Dan ifisser li għal kull plot tal-BDA li ħareġ il-gvern, kien hemm sitt plots mill-privat.

Dak il-mod soċjali kif nimxu?

Mr. Speaker, hu dejjem importanti li nħarsu lejn l-aspett soċjali kif iħares il-gvern preżenti permezz ta' l-awtorita' tad-djar u permezz ta' diversi skemi mmirati għal min tassew għandu bżonn.

Illum nifhmu wkoll li dak li għamlet il-liġi tal-BDA sa l-1983 kienet biss inġustizzja mas-sidien affettwati.

Bil-liġi li hawn quddiem dan il-parlament illum, il-gvern se jagħlaq dan il-kapitlu bl-aħjar mod umanament possibbli, ġust u prattiku.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, dawn l-aħħar seduti ddedikajnihom bażikament għal dan l-Abbozz ta' Liġi li hu qasir fil-kwantita' ta' klawsoli pero' li jagħti opportunita' li f'din il-Kamra wieħed jitkellem dwar kif f'pajjiż żgħir bħal tagħna għandna nagħmlu użu aħjar mir-riżors ta' l-art.

Minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna, aktar u aktar huwa essenzjali u vitali li l-użu ta' l-art isir bi ħsieb.

Pajjiżi oħrajn li huma ferm u ferm akbar minna u għandhom fejn jixxalaw xorta waħda jagħmlu ċerta kontrolli meħtieġa.

Pajjiżna hu dak li hu u sakemm ma nagħmlux ir-reklamazzjoni tal- baħar - ma naħsibx li hu l-każ u lanqas hi idea tajba - pajjiżna se jibqa' ta' dan iċ-ċokon.

Smajt diversi kummenti min-naħa tal-gvern u naħseb li l-iktar kelliemi li ma kienx daqshekk partiġġjan fid-diskors tiegħu kien il-ministru li ppilota din l-istess liġi li spjega kif ġraw il-fatti u l-istorja ta' kif bdiet il- liġi fl-1983.

Ma jidhirlix li l-ministru fl-intervent tiegħu uża xi ton partiġġjan jew inkella b'xi mod jew ieħor maqdar kompletament il-liġi kif inhi magħrufa tal-BDA pero' sħabu l-membri tan-naħa tal-gvern għażlu li t- ton tagħhom ikun ton pjuttost partiġġjan fejn użaw anke kliem pjuttost goff u dispreġġjattiv.

Dan kien aġir li lilna ta' din in-naħa ssorprendiena xi ftit jew wisq.

Dan aktar u aktar minħabba li hemm aktar problemi relatati ma' l-art u ma' l-użu ta' l-art li jistħoqqilhom li jiġu ttrattati minn din il-Kamra u li naqblu jew ma naqblux għandna nitkellmu fuqhom!

Fl-opinjoni tiegħi għallinqas, il-membri tal-gvern għamlu żball meta tkellmu b'dan il-mod.

Qishom qalu li l-istorja kollha bdiet fl-1983 bit- twaqqif tal-liġi tal-BDAs u nsew kompletament dak li kien għaddej qabel.

L- Onor. Charles Buhaġiar semma' l-istorja u x'kien hemm anki qabel.

Mhux se nidħol f'dan it-dettall minħabba li hu diġa' tkellem tant tajjeb dwar l- iskemi privati u kif il-ministru kien igħaddi kollox hu sempliċement b'daqqa ta' pinna!

Semma' postijiet fejn żgur ma kienux housing soċjali.

Semma' postijiet fejn illum hemm uħud fost l-isbaħ vilel li għandna f'pajjiżna.

Wieħed donnu qiegħed igħid li l-istorja bdiet fl-1983 u li qisu qabel ma kien qiegħed jiġri xejn, jew inkella agħar u agħar, li qabel kollox kien perfett u li l-iżbalji saru mill-1971, kif anki smajt lill-Ministru Zammit Dimech igħid fid-diskors tiegħu.

Jiġifieri qabel fuq artijiet ma kienx hemm problemi?

Qabel kollox kien tajjeb?

Kollox kien isir perfett fis-snin sittin?

Ma kien hemm l-ebda diskriminazzjoni?

Ma kien hemm l-ebda każ ta' affarijiet li forsi setgħu saru aħjar jew li kellhom isiru aħjar?

Fil-fatt hu semma' li fi żmien gvern Laburista mill-1971 'il quddiem kien hemm l- ispekulazzjoni.

Bħallikieku qabel ma kienx hemm!

Naħseb li dan it-ton hu żbaljat għax fl-aħħar mill-aħħar iż-żewġ gvernijiet għandhom għalfejn iħarsu lura u jagħmlu eżami tal-kuxjenza fuq dan il-qasam.

Min-naħa tagħna m'aħniex qed ngħidu li l-liġi tal-BDA kienet perfetta jew li tħaddmet b'mod perfett.

Xejn minn dan.

M'aħniex ngħidu li ma ġrawx ċerti affarijiet.

Dan m'hu veru xejn.

Fl-aħħar mill-aħħar il-poplu jaf x'ġara u x'ma ġarax u ż- żewġ naħat tal-Kamra għandhom jaraw x'pożizzjoni kienu ħadu fi żminijiet differenti meta kienu fil-gvern.

Il-liġi tal-BDA ħalliet ċerti aspetti pożittivi u l-intenzjoni kienet intenzjoni pożittiva.

Li wieħed illum fis-sena 2001 jitkellem fuq stat soċjali ta' 20, 25 u 30 wieħed ikun qisu qed jinterpreta l-parabboli li nsibu fil-vanġelu bil-ħsieb ta' llum.

Li kieku Kristu jiġi llum u jitkellem bil-parabboli mhux se jsemmi l-biedja meta l-biedja hi xi ħaġa mhux daqshekk popolari daqskemm kienet fi żmienu, imma jitkellem fuq affarijiet oħra.

Forsi jitkellem b'eżempji mit-teknoloġija ta' l-informatika biex il- maġġoranza jifhmuh.

U l-istess f'dan il-qasam!

Jekk wieħed ma jeħux il- kuntest soċjali ta' dak iż-żmien biex jifhem għalfejn ċerti affarijiet saru u l-iskop soċjali li għalih kienu nħolqu, ikun qed jagħmel diżrispett lill- mexxejja ta' dak iż-żmien u lill-gvern ta' dak iż-żmien.

Fl-aħħar mill- aħħar għalkemm kien hemm ċerti żbalji u problemi, pero' l-maġġoranza ta' l- affarijiet imxew għall-iskop li twaqqfu għalih.

Hu tajjeb li wieħed jirrimarka li diversi gvernijiet Laburisti tul is-snin urew kuxjenza soċjali fil-qasam tal-housing.

L-Onor.

Joe Sammut tkellem fuq dan is- suġġett, għalhekk m'hemmx għalfejn nidħol fih ħalli ma niħux ħafna mill-ħin ta' din il-Kamra, imma se ngħaddi għall-punti li għandi l-ħsieb li nitkellem fuqhom.

Dak iż-żmien il-problema tal-housing kienet ferm u ferm akbar milli hi llum.

Illum għandek madwar 4,000 applikant quddiem id-dipartiment jew l- awtorita' tad-djar.

Għandek numru akbar li qed ifittxu u jidħlu għas- sagrifiċċji biex ikollhom id-dar tagħhom.

Dak iż-żmien is-sitwazzjoni kienet daqsxejn differenti u għalhekk għall-problema kbira ta' dak iż-żmien kellha tkun soluzzjoni kbira.

Kellha tkun soluzzjoni radikali.

Fl-aħħar mill-aħħar hi soluzzjoni nisranija, għax jekk għandek ħafna, miż-żejjed tiegħek taqsam ma' min m'għandux.

Fl-aħħar mill-aħħar it-tagħlim ta' Kristu jinġabar f'dan il-prinċipju nisrani li wieħed jaqsam ma' min m'għandux.

Wieħed jista' jitkellem fuq il-mod u affarijiet oħra pero' l-ħsieb u l-għan hu wieħed li bħala nsara nistgħu nifhmuh b'aktar faċilita'.

Il-problema soċjali ta' dak iż-żmien fil-qasam tal-housing kienet ferm ikbar u l-gvern ta' dak iż-żmien kellu jieħu deċiżjoni kbira li naturalment ma naħsibx li għamlitu popolari ma' min itteħditlu l-art.

Pero' n-nies li gawdew u bbenefikaw minn din l-iskema, minn din il-liġi tal-BDAs, għandhom għalfejn ikunu grati lejn il-gvern li bi Lm300 jew anki b'inqas tahom art fejn setgħu jibnu darhom.

Mingħajr dik l-għajnuna żgur li ma kienux se jaslu jew jimmaġinaw li jkollhom id-dar tagħhom!

Apparti dan, irridu naraw aspett ieħor li dak iż-żmien ma kienx preżenti.

Fil-fatt illum il-gvern għandu f'idejh ħemel t'artijiet.

Qed ngħid dan għaliex bil-ftehim li kien intlaħaq mal-Knisja l-gvern illum għandu għad- dispożizzjoni tiegħu numru kbir ta' artijiet li hu obbligat li jintużaw għal skop soċjali.

Il-gvern irid jiddisponi ruħu minn dawn l-artijiet u aħna min-naħa ta' l-oppożizzjoni qegħdin naqblu li hekk għandu jsir.

Aħna naqblu ma' l-għanijiet wkoll mar-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

Ġaladarba li issa l-gvern għandu dan l-ammont ta' art f'idejh hu marbut li jużaha għal skop soċjali u l-art li kienet ittieħdet permezz tal-liġi tal-BDA fl-1983 u li issa m'għadx hemm bżonnha għandha tingħata lura lis-sidien oriġinali tagħha.

Nixtieq nagħmel xi żewġ mistoqsijiet fuq kif se jsir dan għaliex ma jidhirlix li smajt lill-ministru jgħid dan fl-intervent inizjali tiegħu.

L- intenzjoni tal-gvern hi li l-artijiet kollha li għaddew taħt il-liġi ta' l- 1983 u li ma ġewx żviluppati se igħaddu lura lis-sidien tagħhom?

Jew inkella jista' jkun hemm numru żgħir ta' artijiet li minħabba l-post fejn jinstabu l-gvern xorta waħda jħoss li jista' jżommhom sabiex għada pitgħada jkun jista' jużahom għal skop soċjali?

Din hija l-ewwel mistoqsija.

Jekk it-tweġiba tkun li l-gvern xorta se jżomm numru żgħir u limitat ta' artijiet f'postijiet li nsejħilhom strateġiċi, kif se jiġi deċiż liema art ser tingħata u liema le?

Kif se naraw liema hi l-aktar importanti u essenzjali li l-gvern iżomm?

L-awtorita' ta' l-ippjanar se tkun imdaħħla jew le f'dan il-proċess ta' deċiżjoni?

Qed insemmi l-awtorita' ta' l-ippjanar għaliex fl-aħħar mill-aħħar l- awtorita' ta' l-ippjanar suppost li fil-preżent għandha rwol importanti ta' kif l-art tintuża bl-aħjar mod possibbli.

Naturalment xi drabi jsiru kunsiderazzjonijiet oħra, mhux biss ta' kif ikun l-aħjar użu ta' l-art u wieħed jista' jsemmi diversi każijiet fejn l-awtorita' ta' l-ippjanar, għallinqas fl-opinjoni ta' diversi, tkun użat kunsiderazzjonijiet oħra u mhux dawk ta' ippjanar serju.

Wieħed jiskanta wkoll kif ikollok membri tal- gvern li jiġu jikkritikaw li sar kollox ħażin mill-bidu sa l-aħħar bil-liġi tal-BDAs ta' l-1983, pero' mbagħad ma jsemmu xejn fuq l-awtorita' ta' l- ippjanar, li suppost twaqqfet ukoll biex tagħmel ċertu ppjanar ta' diversi żoni u biex tara li l-permessi li jinħarġu jkunu skond ir-regolamenti.

Minkejja kollox xorta jkun hemm deċiżjonijiet li wieħed ikollu jistaqsi ħafna mistoqsijiet dwar kif dawn ittieħdu, u wieħed jista' jsemmi numru ta' każi fejn dan ġara u fejn ir-risposta fuqhom qatt m'ingħatat.

Per eżempju diversi nies jistaqsu fuq kif il-permess tagħhom ma ħariġx imma talba għal permess fuq żvilupp bħal tagħhom ħareġ.

Dan biex ma nsemmgħux permessi li jinħarġu minkejja li ma jkunux skond ir-regolamenti.

Qed ngħid dan għax ikun tajjeb li wieħed isemmi l-istampa kollha u li fl-awtorita' tal- ippjanar hemm ukoll hemm diversi difetti u nuqqasijiet.

Min-naħa tal-gvern issemma' wkoll it-town planning u kemm dawn il-BDAs ħolqu problemi.

Meta kont qed nisma' dan id-diskors bdejt nidħak għax meta wieħed jara kif qed jiġu żviluppati ċerti postijiet jinduna li anke llum hemm nuqqasijiet rigward town planning.

Meta wieħed jisma' dawn it-tip ta' diskorsi jistaqsi jekk hux qed ngħixu fl-istess pajjiż għax tingħata l- impressjoni li rigward town planning kollox miexi fuq ir-rubini.

Jiena nixtieq insemmi xi eżempji.

Safejn naf jiena l-awtorita' tal-ippjanar għandha policy jew regolament li f'postijiet fiċ-ċentru ta' rħula u bliet antiki fejn it-toroq huma aktar dojoq u fejn hemm aktar attivita' ta' persuni li jmorru bil-mixi, kemm jista' jkun tagħmel restrizzjonijiet għal dħul ta' karozzi pero' nafu b'każi fejn l-awtorita' tal-ippjanar ħarġet diversi permessi biex ikun hemm numru sostanzjali ta' garaxxijiet.

Dan ġara fiż-Żejtun fiz-zona ta' madwar il-knisja fejn hemm diversi toroq dojoq.

Il- permess kien ingħata minkejja li d-dħul għal dawn il-garaxxijiet huwa veru dejjaq u minkejja li fil-viċinanzi hemm l-iskola primarja fejn għallinqas darbtejn kuljum ikun numru ta' tfal mal-ġenituri tagħhom sejrin lejn l- iskola.

Dan qed ngħidu għax minkejja li nitkellmu fuq town planning pero' xorta jinħarġu dawn il-permessi.

Meta qed tagħmel din iż-żieda qawwija ta' garaxxijiet, ċertament li qed iżżid il-karrozzi li jkollhom jgħaddu minn dawk it-toroq, ħafna minnhom dojoq u ħafna minnhom passaġġi u allura qed toħloq aktar periklu għal dawn il-persuni.

Dan, skond il-kelliema tal- gvern, jissejjaħ town planning tajjeb, għax skond huma t-town planning ħażin sar biss meta tqassmu ċerti artijiet tal-BDA.

Mr. Speaker, meta semmew it-town planning, tan-naħa l-oħra semmew in-nuqqas ta' ħwienet tal-grocers f'dawn il-BDAs.

Anki hawnhekk, jiena ma nafx jekk nibkix jew nidħaqx, u nixtieq nistaqsi jekk illum għadhomx isiru dawn l- affarijiet.

Għal tan-naħa l-oħra x-xemx qisha telgħet fl-1987, għax imbierek Alla wara l-1987 kollox perfett beda jsir.

Issa jiena, fil-bidu tad-diskors tiegħi diġa' semmejt li permezz tal-liġi ta' l-1983 ma sarx kollox perfett għalkemm l-intenzjoni kienet tajba u kien hemm numru kbir ta' nies li bbenefikaw mill-aspett soċjali tagħha, imma ma naħsibx li jkun raġonevoli li n-naħa tal-gvern dejjem jisħqu li sar kollox perfett u li l- ħażin sar biss meta kien hemm gvernijiet Laburisti.

Jekk nibqgħu nirraġunaw b'dan il-mod, inkunu qed nagħmlu servizz ħażin imbagħad nippretendu li n-nies jemmnuna u jagħtu kasna.

Jekk insemmi z-zona residenzjali taż-Żonqor ġewwa Marsascala, jiena naf li fl-1994 inbnew plots u flats, f'postijiet li kienu riservati apposta biex ikun hemm servizzi essenzjali għal dik iz-zona li kibret b'mod sostanzjali.

Hemmehekk ukoll inbnew flats minflok saru dawn is-servizzi essenzjali biex ikun hemm komunita'.

Bħala eżempju nista' nsemmi l-mod kif jiġu fformati t- toroq f'pajjiżna.

U naħseb ta' min li xi darba naraw kif għandu jsir l- ippjanar tat-toroq.

Jekk hawn xi ħadd li jgħid li t-toroq qed jiġu ppjanati tajjeb jiena lest li nieħdu biex jara ftit kif żviluppa Wied il- Għajn f'dawn l-aħħar snin.

U dan qed ngħidu biex wieħed ma joqgħodx jgħid li wara l-1987 kollox beda jsir perfett rigward town planning.

Huwa importanti li fl-ippjanar ta' zoni nieħdu ħsieb ukoll li jkun hemm faċilitajiet ta' rikreazzjoni u postijiet għal diversi tipi ta' sports f'diversi nħawi.

F'Wied il-Għajn - u qed insemmi ħafna Wied il-Għajn għax f'dawn l-aħħar 15-il sena f'diversi zoni dan il-post żviluppa b'mod mgħaġġel u bl-addoċċ - m'hemm xejn fejn it-tfal jistgħu jmorru ftit f'area apposta fejn jilagħbu.

Il-ġenituri tagħhom ikollhom jaqbdu l-karrozza u jeħduhom f'postijiet oħrajn.

Tajjeb ukoll li nagħtu kas ċerti servizzi bħalma huma s-servizzi tas-saħħa u s-servizzi bħal grocers imma anki nagħtu kas serju ta' rikreazzjoni ta' tfal billi jkun hemm faċiltajiet ta' rikreazzjoni għat-tfal u anki għall-ġenituri tagħhom, kif ukoll postijiet ta' rikreazzjoni sportiva.

Ħaġa oħra li ssemmiet hi li l-awtorita' tad-djar qed taqdi l-funzjoni soċjali f'isem il-gvern.

Jiena diġa' semmejt li l-Onor.

Joe Sammut diġa' tkellem fuq dan is-suġġett, pero' naħseb jiena l-awtorita' tad-djar, bir- rispett kollu, ma qed toffri l-ebda soluzzjoni għall-problema preżenti, u kif stqarret anke ċ-chairperson tal-istess awtorita', l-awtorita' m'għandhiex biex tipprovdi s-soluzzjoni.

Il-ftit postijiet li jkollha għad- dispożizzjoni tagħha qed jingħataw bi prezzijiet tas-suq li ċertament m'humiex prezzijiet soċjali u l-persuni li qed japplikaw quddiem id- dipartiment jew l-awtorita' ċertament mhux qed isibu soluzzjoni fl- awtorita' tad-djar minħabba li din saret awtorita' spekulattiva li titlob prezzijiet esaġerati għal dawn il-postijiet.

Sur President, ħaġa oħra li nixtieq insemmi hi li mbierek Alla mill- kelliema tal-gvern ħadd m'għamel aċċenn jew ipprova jirrispondi għal dak li għedna minn din in-naħa.

Ta' spiss nisimgħu li membri tal-Partit Nazzjonalista jakkużaw lin-naħa tal-Partit Laburista li qed ixerred miżinformazzjoni dwar l-Unjoni Ewropeja.

Dawn qatt ma jgħidulna x'inhi l- miżinformazzjoni imma jitfgħu l-istqarrija, speċjalment biex jirrispondu d- diskorsi ta' nhar ta' Ħadd ta' Dr. Alfred Sant.

Fuq l-Unjoni Ewropea kull ma jgħidu hu li aħna qed nagħmlu kampanja ta' miżinformazzjoni u qatt ma jgħidu x'inhi.

Dik hija l-kredibilita' tal-Partit Nazzjonalista!

Ċertament li anki f'qasam bħal dan, bħal ta' l-art, l-Unjoni Ewropea se toħolqilna problemi.

Jekk aħna, bħala pajjiż, niddeċiedu li nsiru membri sħaħ tal- Unjoni Ewropea, allura jkollna nbatu l-konsegwenzi billi noqogħdu għar- regolamenti jew liġijiet li l-Unjoni Ewropeja torbot lill-pajjiżi membri bihom.

Aħna qed nitkellmu fuq dawn il-problemi, Sur President, imma n-naħa l-oħra ma qed nisimgħu xejn.

U għalkemm il-gvern se jitlob derogi fuq din il-kwestjoni, l-Unjoni Ewropea żgur li tgħidlu le mill-ewwel.

U l-fatt li qed jitlob derogi juri li l-gvern innifsu qed iħoss li din hija problema.

Ikun hemm min jgħidilna: Isma', intom kemm taħsbu li se jiġu barranin jixtru proprjeta' jew artijiet hawn Malta?

Jiena ngħid li f'pajjiż żgħir bħal m'huwa tagħna biżżejjed jiġu ftit barranin biex il-problemi li jkollna hawn Malta jiżdiedu.

X'ipproponiet l-Unjoni Ewropeja s'issa, għallinqas lill-ħaddieħor?

L-Unjoni Ewropea, permezz tal-kummissjoni, ipproponiet li l-pajjiżi kandidati jitħallew jillimitaw il-kisba t'art agrikola u residenzi sekondarji minn ċittadini oħra tal-Unjoni Ewropea għal perjodu ta' transizzjoni ta' seba' snin u ħames snin rispettivament wara sħubija.

Il- proposta tal-kummissjoni saret fid-dawl ta' din it-tema sensittiva ħafna politikament.

Fil-proposta tagħha l-kummissjoni żiedet li wara tliet snin issir reviżjoni ta' dan l-arranġament speċjali biex ikun magħruf jekk dan il-perjodu ta' transizzjoni jitqassarx jew jitneħħa għal kollox.

Dan li pproponiet se japplikawh ukoll għall-pajjiżna, għax il-prinċipju bażiku tal- Unjoni Ewropea hu li ma tagħmilx diskriminazzjoni bejn pajjiż u ieħor, bħalma ma tagħmilx diskriminazzjoni bejn ċittadin ta' pajjiż u ċittadin ta' pajjiż ieħor.

Allura l-proposta hi li jista' jingħata perjodu transitorju - jiġifieri mhux deroga - fuq l-art agrikola u fuq residenzi sekondarji li pero' wara tliet snin issir ir-reviżjoni ta' dan l-arranġament u jekk jidhirlhom li l- arranġamenti speċjali ma jkunux meħtieġa aktar, jitqassar il-perjodu ta' transizzjoni jew jitneħħa għal kollox.

Jiena nixtieq nisma', per eżempju, x'se tkun il-pożizzjoni tal-Gven Malti jekk l-Unjoni Ewropea ma taċċettax il-proposta tal-gvern Malti li jingħata deroga fuq it-tieni residenza biss.

Minn dan ma smajna xejn.

Jekk dan mhux importanti jew inkella mhux qasam ta' interess, ma nafx x'inhu qasam ta' interess għalija.

Jiena għalija wkoll huwa ta' tħassib li jkollok ċittadini barranin li jkollhom id-dritt għall-ewwel residenza mingħajr, per eżempju, ma neżerċitaw kontroll.

Kien hemm min qalilna li meta konna fil-gvern ipproponejna li per eżempju jkun hemm min jixtri l-ewwel residenza pero' aħna din irbatniha ma' ammont sostanzjali ta' flus biex żgur ma jiġux affettwati r-residenzi għal ċittadini Maltin.

Issa ta' min igħid li dan li pproponejna aħna lanqas biss qed jiġi kkonsidrat għax naturalment imur kontra l-prinċipji fundamentali ta' l-Unjoni Ewropea stess.

Dan huwa ta' tħassib minħabba li l-ewwelnett il-prezz ta' l-art diġa' huwa għoli, għallinqas għal ċerta faxxa ta' nies, aħseb u ara jekk ikun hemm xi ftit barranin li jitħajru li jixtru r-residenza tagħhom hawnhekk, jiġu bil-flus li jkollhom u naturalment ikollhom id-dritt, ġaladarba nkunu membri sħaħ tal-Unjoni Ewropeja biex jixtru d-dar tagħhom hawnhekk.

Jekk imbagħad l- Unjoni Ewropea tiddeċiedi li anki jistgħu jixtru t-tieni residenza, naturalment is-sitwazzjoni tkun aktar u aktar gravi.

Naturalment dan bil- politika tal-Partit Laburista ta' Malta bħala Svizzera fil-Mediterran ma jkunx possibbli.

Huwa ovvju li min għandu l-art se jmur tajjeb.

Nixtieq nitkellem l-iktar fuq kif se jintlaqtu ż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin, l-iktar dawk li jitħajru li għada pitgħada jixtru d-dar jew il- post tagħhom.

Naħseb li fil-preżent l-affarijiet diġa' huma diffikultużi u ż-żgħażagħ tagħna qed jiltaqgħu u qed ikollhom jidħlu għal piżijiet finanzjarji li jkollhom iġorru matul ħajjithom kollha.

Naħseb li jekk inżidulhom din ċertament li mhux se jgħidulna grazzi.

Wieħed għandu jagħti kas din bis-serjeta' għax din diġa' hi ta' preokkupazjoni għaż-żgħażagħ.

Nixtieq nistieden lill-gvern nazzjonalista biex meta jitkellem fuq l- opportunitajiet, jgħid liż-żgħażagħ ukoll bid-diffikultajiet li hu stess ikun se joħloq fil-qasam tal-housing u ta' l-art jekk idaħħal lill-pajjiżna membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Fl-aħħar mill-aħħar dawn l-opportunitajiet jistgħu jinkisbu wkoll bil-politika tagħna ta' Svizzera fil-Mediterran L- iktar li jsemmu tan-naħa l-oħra huma l-programmi edukattivi pero' bil- politika tagħna dawn ukoll ikunu jistgħu jsiru.

Naħseb li ż-żgħażagħ jinteressahom aktar dan is-suġġett tal-housing għax fl-aħħar mill-aħħar hu suġġett li ta' spiss ikun fuq l-aġenda taż-żgħażagħ minħabba d- diffikultajiet li jsibu biex jixtru d-darhom.

Din il-ħaġa tinkwieta bis- serjeta' liż-żgħażagħ meta jiġu biex jieħdu l-istat tagħhom.

L-Oppożizzjoni qiegħda tagħmel dawn il-kunsiderazzjonijiet fl-interess nazzjonali u mhux qed tagħmilhom fl-interess tagħha.

Qed nistiednu lill- membri tan-naħa tal-gvern biex minflok xi wħud minnhom joqogħdu jinfexxu jgħajjru fuq ċerti affarijiet, huma wkoll jagħmlu eżami tal-kuxjenza għax żgur m'humiex safja f'dan il-qasam.

Għandna nħarsu 'l quddiem u naraw x'jiġri f'pajjiżna f'dan il-qasam jekk insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea u kif b'mod partikulari ż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin se jiġu affettwati b'dawn ir-regolamenti li jkollhom jiddaħħlu.

Pajjiżna, bħala pajjiż żgħir, għandu bżonn li jkollu trattament differenti minn pajjiżi kbar.

Uħud mill-pajjiżi l-kbar għandhom fejn jixxalaw f'dak li għandu x'jaqsam ma' art.

Jistgħu jaffordjaw li jqassmu għalkemm huma wkoll jeżerċitaw kontroll.

Aħseb u ara aħna bħala pajjiż ċkejken fejn il-problema ta' l-art hija problema kbira!

Il-problemi li jistgħu jinħolqu m'humiex żgħar u naħseb li wasal Iż-żmien li l-Gvern jagħti kashom bis-serjeta' u jibda jagħti kas l-ewwel u qabel kollox dak li huwa fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu kemm hu minflok noqogħdu naraw kif kemm jista' jkun malajr ngħaddu u nagħlqu l-kapitli u nieħdu gost u nċapċpu li għalaqna kapitlu.

Imbagħad il-Bambin biss jaf kif ikun għadda dan!

Naħseb li l-punt tat-tluq għandu jkun li l-gvern jara jekk l-ewwel u qabel kollox dan hux fl-interess tal-poplu Malti.

Jekk ir-regolamenti ta' l- Unjoni Ewropea jiġu applikati għal pajjiżna fil-qasam ta' l-art u fil-qasam tal-proprjeta', dan mhux se jkun fl-interess taż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin.

Għalhekk nittama li l-gvern xi darba jara bis-serjeta' x'inhu fl- interess tal-poplu Malti u Għawdxi qabel kull interess ieħor.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Iktar rimarki?

L- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, naqbel ma' punt li għamel ftit tal-ħin ilu l-kollega ħabib tiegħi, l-Onor.

Carmelo Abela, fis-sens li dan l-abbozz għalkemm mhux xi abbozz imlaħħam pero' hu abbozz li jagħti possibbilta' lil diversi membri ta' dan il-parlament sabiex jivventilaw u jgħidu l-ħsibijiet tagħhom rigward is-sitwazzjoni ta' l-esproprjazzjoni ta' l-art f'Malta u l-aġir tal-gvern fil-konfront ta' proprjeta' privata, dritt fundamentali u prinċipju bażiku li fuqu hija bbażata l-liġi tagħna.

Naturalment wieħed irid iżomm f'moħħu li l-liġi tagħna minn dejjem żammet sod il-prinċipju tal-proprjeta' privata.

Aħna fl-ebda mument ma ħaddanna x'idea ta' proprjeta' in komun jew xi ideoloġija differenti fil-liġijiet tagħna.

Il-liġijiet tagħna dejjem żammew bħala punt fundamentali tagħhom il-kunċett tal-proprjeta' privata.

Dan il-prinċipju nsibuh ripetutament fi kwalunkwe parti tal-liġi.

Interessanti, per eżempju, li jekk wieħed jara l-Kodiċi Ċivili li adottajna fis-seklu l-ieħor fuq l-insenjament tal-Kodiċi Napoleoniku, wieħed jinduna kemm dan il-prinċipju ta' proprjeta' kien dejjem imħaddan b'saħħa kbira.

Id- dritt tal-proprjetarju privat hu dritt kważi assolut u jagħtih saħħa kbira fuq l-art, jiġifieri li kważi qatt ma jista' jitlef dak id-dritt fuq l-art.

Għidt kważi għax hemm mumenti meta l-proprjetarju jista' jitlef id-dritt fuq l-art u wieħed mill-mumenti li fih wieħed jista' jitlef l-art tiegħu privata li hu aċċettat mill-liġijiet tagħna huwa dak fejn l-art tkun neċessarja għall-użu komuni tal-poplu kollu in ġenerali.

Alla jħares wieħed ma jagħmilx din l-eċċezzjoni għall-proprejta' privata għax inkella nkunu qegħdin f'pożizzjoni fejn il-gvern ikollu diffikultajiet kbar biex ikun jista' jagħmel it-toroq fil-pajjiż u opri oħra ta' natura pubblika li minnhom igawdi l-pubbliku kollu in ġenerali.

Il-liġi ma tistax tippermetti li proprjetarju jekk irid hu jbiegħ il- proprjeta' tiegħu għal skop pubbliku.

Għalhekk il-liġi tagħna dejjem tat id- dritt lill-gvern li jieħu art ta' ħaddieħor kontra r-rieda ta' dik il- persuna.

Min studja l-liġi jaf li fil-bidu tas-seklu diversi kawżi ġew ippreżentati fuq l-interpretazzjoni tal-kliem "użu pubbliku".

Fil-fatt kellu jsir Att parlamentari biex jingħad li meta l-istat jiddikjara li biċċa art hija bżonn għall-użu pubbliku, dik id-diskrezzjoni qatt ma tkun tista' tiġi attakkata.

L-istat għandu dejjem id-dritt li jieħu l-art ta' ħaddieħor għal skop pubbliku u dik l-idea ta' skop pubbliku qatt ma tista' tiġi attakkata miċ-ċittadin li tkun qiegħda titteħidlu l-art.

F'dan il- binarju kollu kemm hu, l-iskop oriġinali tal-Building Development Areas Act kien ukoll dan il-ħsieb, jiġifieri li l-gvern għandu dritt li jaqbad u jieħu artijiet li huma proprjeta' privata għal skopijiet biex jiġu żviluppati taħt il-BDA.

F'dan id-dawl wieħed irid igħid li bil-BDA ġiet ikkreata forma kompletament differenti ta' kif tista' tieħu l-art ta' ħaddieħor.

Fortunatament b'din il-liġi qegħdin nerġgħu nirranġaw il-pożizzjoni sabiex l-artijiet li kienu ttieħdu b'dan il-mod taħt dan l-Att jerġgħu jirritornaw għand sidhom.

Tajjeb jew ħażin ċerti artijiet forsi ma kellhomx jittieħdu.

Artijiet oħra ttieħdu għal raġunijiet li m'humiex proprjament ta' natura pubblika.

Illum is-sitwazzjoni hi li hemm diversi artijiet li l-gvern irid jagħti lura lill-proprjetarji u b'din il-liġi qiegħed isib il-mod ta' kif jerġa' jagħti l-art lura.

Meta ngħidu nagħtu l-art lura nfissru li l-gvern b'dan l-att qiegħed jiddikjara li hu m'għadx għandu iktar interess fit-tali artijiet allura l-art qisha qed tiġi meħlusa mill-pożizzjoni li kellha qabel minħabba li fuqha kien hemm il-Building Development Areas Act li kienet iżżomm lill-art milli tiġi żviluppata mis- sidien privati.

Il-gvern mhux qed jidħol fil-kwistjoni ta' min hi l-art jew ta' min m'hijiex.

Il-Gvern mhux se jagħmilha ta' ġudikant imma kull min għandu t- titlu għandu d-dritt bil-liġi li jmur jirreġistraha fid-dipartiment ta' l- artijiet u hemmhekk jieħu t-titlu li għandu skond il-kuntratti li qegħdin f'idejh.

Dan l-att qiegħed jagħmel ġustizzja u qiegħed jerġa' jirrettifika l-prinċipju bażiku li l-art li tittieħed lill-privat mill- istat għandha tittieħed verament għal skop pubbliku u mhux għat-taparsi għal skop pubbliku mentri jkun hemm l-intenzjoni li tittieħed għal skopijiet privati.

Dan l-Att mhux fjura waħda fil-ħidma li qed issir mill- ministeru ta' l-intern imma hu parti minn diversi passi li qed jittieħdu mid-dipartiment ta' l-artijiet sabiex il-pożizzjoni ta' diversi proprjetarji oħrajn li hawn f'Malta tiġi rrettifikata.

Hemm diversi proprjetajiet li ġew esproprjati mill-gvern u s-sidien tagħhom ma rċevewx il-kumpens.

Hemm diversi sidien li għadhom ma rċevewx il-kumpens ta' l-art minkejja li raw l-art tagħhom tidher fil-gazzetta tal-gvern għax ġiet iddikjarata neċessarja għall-użu pubbliku.

F'din il-linja d-dipartiment ta' l-artijiet qiegħed iġib il-pożizzjoni tiegħu sew.

X'jiġifieri?

Dan ifisser li fatti li seħħew għoxrin, tletin, erbgħin sena ilu, fejn ċerta artijiet ġew meħuda mill-istat biex igħaddi t- toroq minnhom, illum l-istat qiegħed jagħmel il-proċeduri neċessarji biex dawn il-povri persuni jirċievu l-kumpens tagħhom.

Per eżempju hemm triq fil- Birgu li kienet saret biex tagħti aċċess għall-Forti Sant' Anġlu mill-parti ta' fuq tal-Birgu u din it-triq saret fuq garaxxijiet li kien hemm qabel.

Uħud mill-proprjetarji baqgħu sa llum ma rċevewx il-kumpens ta' dik l- esproprjazzjoni u l-proċeduri biex jitħallsu ta' dik l-esproprjazzjoni bdew qed isiru llum.

Mhux biss, imma hemm diversi proprjetajiet li l-gvern ħa in possession and use li s-sidien tagħhom ukoll qegħdin jirċievu l-avviż li l-gvern qiegħed jesproprja l-art in full ownership.

Dan hu pass ieħor 'il quddiem.

Id- dipartiment ta' l-artijiet qiegħed jagħmel ftit stocktaking biex jara sewwa sew x'artijiet esproprja.

Jiena għamilt sensiela ta' domandi parlamentari biex nistaqsi liema huma l-artijiet li sa llum għadna ma ħallasniex il- kumpens tagħhom ta' snin preċedenti.

Qbadt snin partikulari u staqsejt, per eżempju, x'artijiet ġew esproprjati fis-sena 1972, x'artijiet tħallas il- kumpens fuqhom u x'artijiet għad fadal li nħallsu l-kumpens għalihom.

Staqsejt ukoll x'artijiet minn dawk li konna esproprjana erġajna tajna lura lis-sidien oriġinali tagħhom.

Ġejt infurmat li d-dipartiment ma kellux dik l-informazzjoni partikolari.

Illum din l-informazzjoni qegħdha ssir u allura wieħed mill-ewwel għandu b'mod ċar quddiem għajnejh l- esproprjazzjonijiet li qed isiru llum, kemm għamel esproprjazzjoni t'artijiet id-Dipartiment ta' l-Artijiet is-sena l-oħra, kemm se jħallas kumpens għalihom u min huma s-sidien li tteħditilhom din il-proprjeta'.

Dan ifisser li d-dipartiment ta' l-artijiet illum qiegħed jagħmel stocktaking aħjar tal-pożizzjoni għax wieħed ma jistax jinjora t-talba ta' dawn in-nies li jridu jitħallsu l-kumpens tal-art tagħhom.

L-istat ma jistax idaħħal rasu fir-ramel u jgħid li dawn xi darba forsi jitħallsu jew inkella li nibqgħu naħsbu li rridu nikkalkulaw li esproprjazzjoni li saret, per eżempju fl-1966 titħallas bi prezz ta' dak iż- żmien.

Jekk se nħallsu l-kumpens illum, il-prezz għandu jkun ta' llum u mhux ta' l-1966.

Ladarba l-gvern se jħallas dawn l-ammonti ta' flus, allura hu tajjeb li jkun jaf sewwa sew x'ser iħallas jew le.

Tul dawn l-aħħar sentejn, bi sforz dirett li sar mill-istess ministru, tħallsu diversi nies li kellhom il-ħlas ilu pendenti għal żmien twil.

Kif kulħadd jaf jew kif jafu l-aktar l-avukati, wieħed jista' jikkontesta l- offerta li ssirlu għall-kumpens.

Fil-fatt hemm mekkaniżmu apposta sabiex tikkontestaha.

Hemm numru ta' sidien li kienu aċċettaw dan il-kumpens li ġie offrut u kienu għadhom ma tħallsux għalih.

Dawn, fortunatament, qegħdin jitħallsu l-flus tagħhom.

Id-dipartiment ta' l-artijiet għandu ħafna potenzjal u ħafna possibilta' mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħlasijiet għax l-esproprjazzjonijiet huma l-ħlasijiet li l-gvern qiegħed jagħmel, pero' għandu wkoll ħafna potenzjal f'dawk li huma ħlasijiet ta' kirjiet u ta' ċnus li jirċievi l-gvern.

Jiena għamilt numru ta' domandi parlamentari biex inkun naf kemm jitħallsu kirjiet u ċnus minn nies sas- somma ta' Lm100, kemm iħallsu nies sas-somma ta' Lm200, kemm iħallsu nies sas-somma ta' Lm500 u tiskanta li numru kbir ta' kirjiet jaqa' taħt il- Lm100.

F'ċerti kirjiet ta' proprjeta' tal-gvern, bħal dawk ta' Lm4, ta' Lm6 jew ta' Lm8, m'hemmx bilanċ bejn il-valur tal-proprjeta' li qed tiġi gawduta mill-persuna li għandha l-kirja mingħand l-istat għall-kumpens li huwa jagħti.

Mingħajr ma wieħed jesaġera l-ħlas, wieħed jista' jħares ukoll lejn id-direzzjoni li jgħid li wieħed li qed iħallas Lm6 jista' jħallas Lm10, jew bniedem li qed iħallas Lm16, jista' jħallas Lm20.

Dan hu kollu dħul li l-gvern jista' jibbenifika minnu billi jagħmel użu aħjar mid-dħul li jkollu f'investiment ieħor f'dak li għandu x'jaqsam m'esproprjazzjoni ta' l-art.

Jiena naħseb li f'din il-linja huwa tajjeb li neżaminaw ftit x'inhi r- realta' u l-pożizzjoni ta' diversi proprjetajiet li huma mogħtija lin-nies.

Wieħed ma jridx jesaġera f'kirjiet esaġerati li l-persuni li huma lokaturi ma jkunux jistgħu jlaħħqu magħhom pero' tajjeb li wieħed iżid dik il-ħarira iktar li fl-aħħar tal-ġurnata tagħmel ukoll differenza għad-dħul tal-gvern.

Din għandha ssir mingħajr ma wieħed ikisser jew jgħattan lil ħadd.

L-istess ħaġa tista' tingħad ukoll għad-direzzjoni tajba fil-ħidma li qed issir mid-dipartiment ta' l-artijiet fid-diversi fortizzi li għandna madwar Malta.

Dawn sfortunatament għaddew għal skopijiet li huma kollox barra militari.

Għal min ma jafx, diversi fortizzi stranament spiċċaw biex saru rziezet ta' l-annimali bħall- irziezet tat-tiġieġ u l-irziezet tal-ħnieżer.

Il-wirt kulturali u storiku tagħna li kulħadd jogħġbu u li llum kulħadd għandu apprezzament ferm ikbar għalih, qiegħed f'idejn nies li sfortunatament daħlu u għamlu użu minnu bħala razzett u issa ma jistgħux jinqalgħu minnu.

Hemm ukoll proprjetajiet fosthom il-fortizzi li qegħdin f'idejn dawn in- nies u li qed jiġu utiliżżati bħala rziezet.

Hemm uħud minnhom li spiċċatilhom ukoll il-konċessjoni emfitewtika jew il-kirja tagħhom.

Hemm oħrajn li jixtiequ jsibu post ieħor biex joħorġu minn dak il-post u jmorru f'razzett ieħor.

Dawn għandhom il-problema ta' kif l-istat irid jipprovdilhom post alternattiv biex dak ir-razzett li daħħalnihom fih biex ikabbru l-annimali ġewwa l-fortizzi, noħorġuhom minnu u nqegħduhom f'postijiet oħrajn.

Waħda mill-fortizzi li ġiet ittrasformata b'suċċess minn razzett għall-użu pubbliku hija d-Della Grazia Battery ġewwa x-Xgħajra.

Kien hemm min kellu razzett pero' ħareġ minnu volontarjament għax kien spiċċa mill-ġeneru tagħha.

Din fortunatament ittieħdet mill-Kunsill Lokali tax-Xgħajra u qegħdha tiġi utilizzata għal skop pubbliku.

Hu veru wkoll li din għandha bżonn ta' iktar manutenzjoni u attenzjoni.

Hemm bżonn li wieħed jikkonċentra fuq dawn il-fortizzi għax dawn huma sbieħ minħabba li nbnew fil-bidu tas-seklu.

Dawn għandhom is-sabiħ tagħhom għax uħud minnhom ġew ukoll immodifikati xi ftit għat-tieni gwerra dinjija, jiġifieri għandek sezzjonijiet mill-fortizzi li ġew mibdula biex jagħmlu tajjeb għat-tieni gwerra dinjija.

In ġenerali, il-fortizzi huma wirt storiku nazzjonali li jaqgħu f'idejn id- dipartiment ta' l-artijiet li diġa' għamel ħafna ġid.

Smajt lill-ħabib tiegħi jitkellem fuq Wied il-Għajn u jekk nieħdu t-Torri ta' San Tumas li jinsab f'Wied il-Għajn, wieħed jinnota li qiegħed jiġi rranġat u rrestawrat mill-ministeru għall-ambjent.

Bażikament dan kellu t-titlu tiegħu ħiereġ minn kuntratt li kien sar mad-dipartiment ta' l-artijiet.

Illum se jiġi għad-dispożizzjoni tal-pubbliku in ġenerali.

Malta għandha diversi fortifikazzjonijiet.

Waħda mill-isbaħ hi dik ta' Delimara fejn għad għandek kanuni tal-gwerra intatti li għadhom hemmhekk u li wieħed jista' jagħmel użu minnhom.

Hemm ukoll diversi proprjetajiet ta' natura storika li qegħdin f'idejn id-dipartiment ta' l-artijiet li minn naħa tiegħu qiegħed jipprova jirranġahom.

Wieħed minnhom huwa Bieb is-Sultan ġewwa l- Kottonera.

Fortunatament dan ingħata f'idejn il-Fondazzjoni Wirt Artna li ntrabtet bi ftehim li tirrestawrh u tirranġah.

Jiena nformat li dan qiegħed isir.

Dan il-ftehim ġie wkoll ippreżentat quddiem dan il-parlament.

Dan huwa pass-il quddiem li qed isir mid-dipartiment ta' l-artijet għax wieħed irid iħaddem u jipprova jutilizza l-għalqa li jkollu.

Dan kollu hu parti mill-frott u l-ħidma li qiegħed jagħmel il-Ministru Tonio Borg.

Dawn id-dibattiti jservu sabiex wieħed iġib għad-dawl tax-xemx din il-ħidma għax ċerti drabi meta wieħed ikun mitluf jaħdem ma jħarisx lejn dak li jkun għamel, imma jħares biss 'il quddiem u forsi fl-aħħar tas-sena, bejnu u bejn ruħu igħid: jien x'għamilt matul is-sena.

Pero' l-ħidma li ssir kuljum ftit tingħata attenzjoni!

Dan id-diskors fil-parlament jagħti l- faċilita' sabiex wieħed jara sewwa sew x'qiegħed jagħmel u jġib għad-dawl dak li qiegħed isir u li qiegħed isir b'tant suċċess u tant tajjeb.

Għax jekk kemm-il darba nduru ftit insibu li dawn id-diversi fortifikazzjonijiet mhumiex mibnija mill-kavallieri.

Ċerti drabi wieħed jinnota li jkun hemm min iħares 'l isfel jew min ma jinteressawhx dawn il-fortifikazzjonijiet.

Dawn huma wirt nazzjonali u huma sbieħ ħafna.

Għalhekk hu tajjeb li jiġu utiliżżati u li nsibu l-ħin u modi ġodda ta' kif nagħmlu użu minn dawn il-fortifikazzjonijiet li minnhom hemm diversi.

Wieħed għandu jidħol iktar fil-fond għar-rigward tal-lista li ġiet ippreżentata hawnhekk.

Jien għamilt numru ta' domandi parlamentari u nixtieq nirringrazzja lill-uffiċjali tad-dipartiment ta' l-artijiet li ppreżentawli l-lista sħiħa tal-fortifikazzjonijiet li għadhom qegħdin jiġu wżati minn sidien għall-iskop ta' razzett eċċ. Dawn sfortunatament għadhom mhumiex f'idejna.

Naf ukoll li d-dipartiment ta' l-artijiet jixtieq jeħodhom f'idejh, pero' għadu ma rnexxilux.

Post ieħor huwa Sant' Iermu.

F'Sant' Iermu hemm bżonn ukoll li nagħmlu sforz ħalli jiġi kompletament f'idejn l-istat.

Sfortunatment hemm partijiet minn dawn il-fortifikazzjonijiet li huma ta' sbuħija kbira imma li qegħdin mitluqa f'idejn sidien jew nies li mhux jutiliżżawhom skond ir- raġuni għalfejn inbnew.

F'din il-linja tajjeb li wieħed jirrikonoxxi l- ħidma li saret u l-ħidma titlob li wieħed jinxteħet u jarahom.

Jekk wieħed ma jagħmilx din il-ħidma fl-aħħar tal-ġurnata ma jkollux fuqiex jista' jistrieħ biex igħid li tul il-ħidma tiegħi u tul il-perjodu tiegħu f'dan il- parlament għamel il-ġid lil dan il-pajjiż.

F'dan is-sens wieħed irid jammetti li ħafna mill-ħidma li saret s'issa kienet ħidma tajba f'din id- direzzjoni.

Hemm bżonn li wieħed jagħti spinta ikbar biex din is-sezzjoni ta' ħidma li qiegħed jagħmel id-dipartiment ta' l-artijiet tkompli tikber u tissoda.

Tajjeb ukoll li wieħed jipprova jagħmel din il-ħaġa mhux biss fil- kamp tal-kultura, imma anki f'kampijiet oħrajn.

Wieħed għandu jipprova jara l-istat x'għandu verament għad-dispożizzjoni tiegħu bħala proprjeta'.

Wieħed ma jistax jinsa dak li ġejna mgħallma, jiġifieri li l-Ingliżi kienu għamlu survey u sabu li l-proprjeta' f'Malta hija maqsuma fi tlieta: hemm terz f'idejn sidien privati, terz f'idejn il-knisja u terz f'idejn l-istat.

Illum bil-ftehim li għamilna, il-ftehim li l-istat li għamel mal-knisja, ħadna wkoll dak it-terz li kellha f'idejha l-knisja.

Allura l-istat illum huwa proprjetarju kbir ta' diversi artijiet u ta' diversi bini, sew ta' natura pubblika, ta' natura privata, ta' natura storika, kif ukoll ta' natura li tista' tiġi ttrasformata aħjar għall-użu tal-pubbliku.

Tajjeb li wieħed ipoġġi ftit bilqegħda u jara sewwa sew x'inhi r-riżorsa u l-kapital kbir li għandna bħala stat.

B'dan il-mod wieħed jista' jħares għal quddiem u jagħmel pjan għall-ġejjieni.

Quddiemna għandna esperjenza umana ta' diversi sekli li ċerti drabi tiġi njorata.

In-nobbilta' fl-Ewropa u anki f'Malta kienet dejjem marbuta mal-proprjeta' u kien anki jirnexxilha tibqa' tgħix u tibqa' ddawwar lilha nnifisha fuq l-amministrazzjoni tajba tal- proprjeta' tagħha stess.

F'dan id-dawl hu tajjeb li wieħed jitgħallem kif din il-proprjeta' li għandna għad-dispożizzjoni tagħna namministrawha aħjar u nużawha aħjar.

L-Istat għandu jkompli għaddej fil-linja li ilu li ħa li kemm jista' jkun il-poplu Malti jsir sid tal-proprjeta' tiegħu.

Din hi t-tendenza llum!

It- tendenza tal-Malti mhix li jikri l-proprjeta', mhux li jonfoq il-flus fi proprjeta' li għada pitgħada mhux se ssir tiegħu imma li jixtri l- proprjeta'.

Hu veru li jidħol għad-dejn mal-banek, pero' jaf li fl-aħħar tal-ġurnata dak li qed iħallas għalih se ssir proprjeta' tiegħu.

Tajjeb ukoll li fl-uffiċċju konġunt wieħed jaċċellera ftit iż-żminijiet biex kemm jista' jkun iktar persuni li qegħdin jokkupaw djar li qegħdin f'idejn l- uffiċċju konġunt isiru huma wkoll proprjetarji ta' dawn id-djar.

Hemm diversi persuni li jixtiequ jixtru l-proprjetajiet tagħhom.

Jien naf diversi proprjetarji li għandhom artijiet per eżempju li huma tal-gvern, flats tal-gvern, u li jixtiequ jixtru l-art tagħhom jew il-flat tagħhom.

Pero' dawn ma jistgħux għax il-gvern għandu l-art per eżempju on possession and use u għadhom m'humiex f'pożizzjoni li jixtruha.

Wieħed jagħmel tajjeb li jaċċellera dan biex dawn il-proprjetajiet igħaddu f'idejn dawn in-nies.

L-istess ngħid għal dak li għandu x'jaqsam ma' proprjetajiet privati, jiġifieri proprjetajiet tal-gvern li qegħdin għall-użu ta' skop privat.

Hemm bżonn ukoll li lil dawn naċċellerawlhom iż-żminijiet u naraw ftit kif huma wkoll jistgħu jsiru proprjetarji.

Jien naħseb li llum l-Istat ma jaqbillux li jirċievi kirijiet baxxi fuq ċerti proprjetajiet meta jista' jbiegħhom lil dawn in-nies li huma kuntenti li jixtruhom.

B'hekk il-gvern jieħu ħlas aħjar u wkoll li dak li jkun isir proprjetarju.

Finalment u l- iktar ħaġa importanti hi li min ikun xtara d-dar jieħu f'idejh il-kura u l- kustodja tad-dar u d-dar iżommha aħjar għax tkun id-dar tiegħu.

Għalhekk hu fl-interess ta' l-istat li dawk il-persuni jsiru proprjetarji ta' dawk l- artijiet.

X'inhu l-iskop ta' din il-liġi(

L-iskop ta' din il-liġi huwa li peress li l-istat m'għandux bżonn iktar din il-proprjeta', qed jerġa' jagħtiha lura liċ-ċittadin privat.

Għalhekk qegħdin nagħmlu att ta' restituzzjoni lura u forsi wkoll att ġust lejn dawn in-nies li ħadnilhom proprjeta' li ma kenitx strettament għan-neċessita' pubblika.

F'dan id-dawl wieħed irid ikompli jsostni dak li se jagħmel u li qed jagħmel tant tajjeb il-Ministru sabiex iżid iktar fil-ħidma li qiegħed jagħmel id-dipartiment ta' l-artijiet biex jiġu rranġati diversi inġustizzji żgħar li ħafna drabi diversi persuni jkunu ppruvaw jirranġaw imma jkunu qatgħu qalbhom li jiġu rranġati.

Bil-ħidma li qed issir mid- dipartiment ta' l-artijiet, dawn id-diversi proprjetarji żgħar - ta' nies li kellhom per eżempju garaxx wieħed f'ħajjithom kollha jew li kienu prorpjetarji ta' ħaġa waħda biss f'ħajjithom u li tteħditilhom mill-istat - se jerġgħu jirċievu lura l-proprjeta' jew il-kumpens tagħhom malajr kemm jista' jkun.

Nagħlaq billi nissolleċita u nawgura iktar ħidma.

Nixtieq li matul din is- sena d-dipartiment ta' l-artijiet jikkonċentra ftit iktar f'dak li għandu x'jaqsam ma' fortifikazzjonijiet u fortizzi sabiex dawn jgħaddu lura f'idejn l-Istat.

Wieħed għandu jsib arranġament għad-diversi proprjetarji u sidien li hemm f'dawn l-irziezet biex dawn ma jkollhomx tbatija esaġerata.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ergħba, 30 ta' Mejju 2001, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Restituzzjoni ta' Ċerti Artijiet - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Kumitat Permanenti.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Condominia - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kwarantina tal-Pjanti - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar Kodiċi ta' Kondotta għal Sistema ta' Riservazzjoni Komputerizzata - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor Gavin Gulia

L-ONOR GAVIN GULIA: Grazzi Mr Speaker.

F' dan il-ħmistax il-minuta li għandi ser niprova nitkellem dwar żewġ aspetti illi għandhom x' jaqsmu mal- korp tal-Pulizija.

Bħala kelliem ewlieni laburista għall-intern ma jistax ikun ili ma nitkellimx u ma nwassalx f' dan il-parlament dak li jiena diġa wassalt permez tal-media, permez ta' stqarrijiet u permezz anki ta' kif ktibt fil-gazzetti dwar l-aħħar miżura illi introduċa l-gvern nazzjonalista ta' ġid, ta' fiduċja, ta' pressjoni, tat-tisjieħ fil-kondizzjonijiet tax- xogħol fil-korp tal-pulzija.

U dan qiegħed ngħidu għaliex ilna hekk sentejn u nofs mill-aħħar gvern laburista.

U jien il-memorja għada friska daqs kemm hija friska għall-biċċa kbira tal=membri ta' din il-kamra fuq iż- żewġ naħat u żgur li hija ħafna friska fl-imħuħ tal-offiċjali tal-kolp tal- pulizija.

Il-memorja ta' meta l-gvern nazzjonalista ikkapitalizza politikament fuq miżura li kien introduċa l-aħħar gvern laburista fil-korp tal-pulizija u jiġifieri kien hemm riforma li affetwat iva d-dħul tal-korp tal-pulizija għal dawk illi jaħdmu l-ħdud, is-shift ta' nhar ta' ħadd.

Jien niftakar illi l-kelliema min naħa tal-oppożizzjoni nazzjonalista ta' dak iż-żmien kienu qajmu plejtu, kienu qamu l-irwiefen kollha politiċi bis- sostenn ukoll ta' xi ġurnali, il-media minnħabba dik il-miżura illi kien hemm introdotta dak iż-żmien minn gvern laburista.

Niftakar illi sa ħansitra anki għamlu programm fuq xarabank biex jitkellmu dwar kif kienu qegħdin jitnaqru l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-korp tal-pulizija fi żmien gvern laburista saħansitra anki fil-programmi fuq it-television.

Minn dan kollox ma għadda xejn.

Lejliet l-elezzjoni ġenerali il-Partit Nazzjonalista kien iddeċieda li fost il-230 wegħda fil-manifest elettorali tiegħu jagħmel waħda li jerġa' jagħti lura dak kollu li Gvern Laburista ħa lill-Korp tal-Pulizija u li jissaħħu u jiżdiedu l-kundizzjonijiet tax- xogħol tal-membri tal-Korp.

Zunnarija sabiħa, Mr Chairman, għall-membri tal- Korp tal-Pulizija.

Issa kull ma rridu nagħmlu hu li mmorru sal-qorti u jkun jaf il-poplu Malti u Għawdxi kif il-Gvern Nazzjonalista qiegħed jitratta lill-membri tal-Korp tal-Pulizija, speċjalment dawn l-aħħar 3 ġimgħat.

Ma nafx jekk din kinitx idea tal-Ministru kkonċernat għax forsi kienet idea tal-Ministru tal-Finanzi għax milli jidher l-awsterita' ġejja across the board.

Veru li wara l-elezzjoni ġenerali l-Gvern Nazzjonalista kien reġa' rripristina x-shift ta' nhar ta' Ħadd kif kien japplikka qabel l-1996.

Pero' dan huwa Gvern li b'id waħda jagħtik u bl-oħra jeħodlok aktar.

Wara li dak ix-shift ta' nhar ta' Ħadd reġa' ġie rippristinat fl-istat oriġinali tiegħu ta' qabel l-1996, bdejna nindunaw li f'budget wieħed wara l-ieħor il- vot ta' l-overtime fil-Korp tal-Pulizija beda jonqos drammatikament.

S'issa kellna tliet budgets, wieħed agħar mill-ieħor u l-overtime fil-Korp tal- Pulizija dejjem jonqos.

Issa lanqas biss għandna sabar nistennew budget ieħor.

Qed isiru miżuri amministrattivi li qegħdin isawtu kategoriji ta' membri tal-Korp tal- Pulizija aktar minn membri oħrajn.

Il-membri tal-Korp tal-Pulizija li jaħdmu l-qorti, jiġifieri li jitilqu jixhdu f'kawżi kriminali per eżempju fis-seduti tat-traffic, l-aktar li qegħdin ibatu minn din il-miżura.

Qabel, jekk filgħodu kienu jagħmlu tliet siegħat l-qorti kienu jitħallsu overtime tagħhom.

Issa dawn l-aħħar ġimgħatejn il-Gvern Nazzjonalista tal-ġid, fiduċja u direzzjoni, iddeċieda li ma jibqgħux jitħallsu overtime u dawk it- tliet siegħat li jaħdmu l-qorti jitnaqqsu mix-shift tas-second watch ta' filgħaxija.

Jiġifieri jekk membru tal-Korp tal-Pulizija kellu jaħdem second watch bejn is-sagħtejn u l-ħdax ta' filgħaxija u filgħodu kellu jidħol il-qorti biex jixhed f'kawżi kriminali mhux se jkompli jitħallas ta' l-overtime filgħodu.

Dawk is-siegħat li jkun għamel filgħodu jitnaqqsu mill- ħinijiet tax-xogħol filgħaxija.

Minflok jibda jaħdem mis-sagħtejn sal-ħdax jaħdem mis-sagħtejn sat-tmienja.

Dan huwa big deal għall-membri tal-Korp tal-Pulizija b'mod partikolari dawk li jaħdmu fit-traffic u fit-taqsima ta' l-administrative law enforcement.

Dawn kull ma jonqoshom hu li jorqdu kuljum il-Qorti għax seduti tat-traffic hemm biżibilju.

Hemm seduti quddiem il-Maġistrat Scerri Herrera, il- Maġistrat Haymen u l-Maġistrat Carol Peralta.

Hemm seduti tal- kolliżjonijiet u dawk li jsiru barra l-Qorti jiġifieri dawk tat-Tribunali Lokali.

Xogħol dawn il-membri tal-Korp tal-Pulizija li jmorru barra fit-triq biex jaqbdu lil min jikser ir-regolamenti tat-traffiku ma jieqafx hemmhekk biss.

Imbagħad iridu jmorru l-Qorti biex dak il-każ li jkunu qabdu jippruvawh quddiem il-Maġistrat, inkella joħorġu liberati kollha.

Ikkalkulajna li b'din il-miżura l-Gvern Nazzjonalista se jnaqqsilhom il-pagi b'Lm50 u Lm100 fix-xahar.

Din il-miżura tapplika across the board għax hemm uffiċjali tal-pulizija li jaħdmu fid-distretti li jkollhom is-seduti tad-distretti wkoll, iżda dawk m'humiex daqshekk spissi.

Pero' l-aktar li se jiġu penalizzati huma tat- traffic u ta' l-administrative law enforcement.

L-aktar li jurtani barra l- miżura fiha nnifisha, huwa l-fatt li lanqas biss kien hemm reazzjoni mill- ministeru.

Il-kelliema tal-oppożizzjoni nazzjonalista bejn l-1996 u l-1998 qalgħu l-irwiefen kollha, xewxu u wegħdu ħafna affarijiet, pero` issa għax għamlu l-miżura huma qisu ma ġara proprju xejn.

Lanqas biss jindenjaw ruħhom iwieġbu.

Iridu jwieġbu lill-membri tal-Korp li qed jitnaqqsilhom id-dħul, kif ukoll liċ-ċittadini li minħabba din il- miżura se jkollhom ħafna inqas preżenza ta' pulizija fit-toroq biex jiġġieldu l-kriminalita'.

Peress li se jonqsu s-siegħat minħabba l-ħinijiet li jagħmlu l-Qorti, se jonqsu s-siegħat fit-toroq u dawn se jbatihom iċ- ċittadin li se jsir ħafna aktar vulnerabbli.

Il-ministeru kkonċernat issa qed jipprova jaħrab mill-istqarrijiet li toħroġ l-oppożizzjoni għax ma jwieġbu xejn.

Taparsi ħa jitfgħu kollox taħt it-tapit u qisu ma ġara xejn.

Din hi r-raġuni għalfejn ġejt f'dan il-Parlament ħalli l-poplu Malti li qed jismagħni jifhem dak li għaddej fil-Korp tal-Pulizija.

M'għandix għalfejn nispjega lill-Korp tal-Pulizija x'inhu għaddej għax diġa` qiegħed ibati.

Irid ikun hemm tweġiba politika għal dak kollu li qed isir b'referenza għall-imġieba politika ta' l-oppożizzjoni bejn l-1996 u l-1998 taħt Gvern Laburista.

Dwar dan il-punt nagħlaq hawn, Mr Chairman.

Pero' nixtieq niddedika l-aħħar 5 minuti għal risposta li ngħatat illum għall-mistoqsija parlamentari numru 25,975.

Kont staqsejt lill-Ministru ta' l-Intern jekk jistax jgħid kemm hemm persuni barranin li daħlu f'Malta legalment, skaditilhom il-visa u mhux magħruf fejn jinsabu, jekk jistax jindika wkoll in-nazzjonalita` tagħhom, u jgħid kemm persuni ġew irrifjutati d-dritt li jidħlu f'Malta mill-1 ta' Jannar tas-sena l-oħra sat-30 t'April ta' din is-sena.

Ir- risposta hija li rigward l-ewwel żewġ partijiet tal-mistoqsija t-tagħrif mhux disponibbli u dwar it-tielet parti in-numru kien t'4,229.

Issodisfatni pjenament l-aħħar parti tar-risposta, pero' bqajt mistgħaġeb kif ma ġietx ir-risposta għall-ewwel żewġ partijiet tal-mistoqsija.

Jien għamilt din il-mistoqsija għax nafu li bħalissa hawn pandemonju rigward l- immigrazzjoni llegali.

Nafu wkoll li hawn rackets kbar li fihom hemm involuti Maltin li jużaw lil Malta bħala stepping stone għal Sqallija għaċ- ċittadini li ġejjin mit-trammuntana ta' l-Afrika u mill-Lvant Nofsani.

Nafu li hemm anke proċeduri kriminali għaddejjin ġewwa Sqallija u hemm il- possibilta` li dawn il-barranin jidħlu Malta legalment għax iġibu l-visa minn barra.

Il-visa tkun għal xahar għax dak huwa l-perjodu li normalment il-principal immigration officer joffri u jikkonċedi, imbagħad ma tismgħax iktar bihom.

Dawn jew jisparixxu miċ-ċirkolazzjoni għax jaqsmu b'xi speedboat lejn Sqallija jew ikunu għadhom Malta jagħmlu xogħol illegalment jew anke attivita` kriminali.

Il-Ministru ma rrispondinix, per eżempju, li dan it- tagħrif ma jinġabarx imma qal li mhux disponibbli.

Jiġifieri ma tistax tingħata fl-interess pubbliku( Mhux disponibbli għax ma tinżammx din it-tip ta' statistika u allura r-risposta ma setgħatx tingħata.

Il-Korp tal- Pulizija aħjar jirrealizza llum qabel għada li huwa fl-interess pubbliku li dan it-tagħrif jinġabar u nkunu nafuh.

Qatt m'hu se nkunu nafu kemm hi kbira l-entita` tal-problema ta' l-immigrazzjoni llegali f'pajjiżna jekk dan il-pajjiż u l-Korp tal-Pulizija ma jkunx jaf kemm jidħlu nies hawn Malta legalment, kemm minn dawn tiskadilhom il-visa u ma nafux fejn qegħdin jiġru f'pajjiżna.

Din hija serja.

Żgur li ma tistax tlum lill-Gvern għax ma jkollux tagħrif li daħal klandestin u allura ma jistax iżomm statistika.

Imma jista' jagħmel follow up tan-nies barranin li jidħlu Malta li mbagħad ma tisma' xejn fuqhom u li lanqas biss jidhru biex jagħmlu talba għal extension ħalli jkunu jistgħu joqogħdu hawnhekk.

Mhux bi kritika lejn l-uffiċċjali tal-pulizija, l- ispetturi w inkluż l-assistent kummissarju għax naf kemm jaħdmu u kemm huma lsienhom barra biex jaqbdu l-immigranti illegali.

Pero` naf żgur li politikament għandu jkun hemm direzzjoni biex isir dan it-tip ta' stħarriġ.

Ma jistax ikun li barrani jidħol hawn Malta, tiskadilu l-visa u ma nafux li skadietlu u fejn qiegħed.

Huwa nuqqas jekk dan ix-xogħol mhux qed isir.

Ma nafx kif dan il-Gvern li qed jipprova jmexxi l-pajjiżna lejn sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, jiftaħar ħafna bix-Schengen Information Sysem li suppost tiġi ntrodotta f'pajjiżna qabel jew mas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

M'hijiex se sseħħ imma ipotetikament tista' sseħħ jekk il-Gvern Nazzjoanlsita jipprova jimbotta l-applikazzjoni tiegħu għas-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Jekk m'għandniex din it-tip t'informazzjoni ma nafx kif il-Gvern Nazzjonalista se jipprova jimpressjona lil ta' l-Unjoni Ewropea meta dawn jiġu biex jitkellmu dwar Schengen Information System.

Inħoss li kif diġa` jirsistu l-uffiċċjali tal-Korp tal-Pulizija, għandu jirsisti iktar kulħadd biex il-problema ta' l-immigrazzjoni llegali tiġi kontrollata.

Pero` mit-tweġiba għall-mistoqsija li għamilt jidher li hemm bżonn ħafna iktar investiment u analiżi xjentifika biex inkunu nafu eżattament l-entita` ta' din il-problema.

Grazzi Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, nhar il-Ħadd filgħodu l-poplu tal- Kalkara attenda bi ħġaru laqgħa pubblika organizzata mill-Kunsill Lokali fis-sala parrokkjali tal-lokal u qal le għal dak li qed tipproponi li jsir fil-Kalkara l-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

L-Awtorita` qed tipproponi li jinbnew numru ta' vilell u djar minn taħt it-triq ta' Santa Liberata kważi sal-kunvent tal-patrijiet tal-kappuċċini u dan jibqa' nieżel sal-bini li hemm fix-xatt tal-Kalkara.

Qed nitkellmu fuq biċċa art enormi li tibda mill- ogħla parti tal-Kalkara u tibqa' nieżla sax-xatt.

Kull min kellu l- opportunita` li jżur il-post jaf xi ġmiel ta' post qed nitkellmu dwaru.

Minn barra l-ġmiel naturali li fih dan il-wied, wieħed jista' jgawdi wkoll veduta mill-isbaħ tal-port il-Kbir.

Li kieku l-Awtorita` ta' l-Ippjanar kellha tibqa' għaddejja b'dak propost nitilfu wieħed mill-ftit areas li jagħtu nifs lill-Kottonera.

Nafu kemm hi popolata l-Kottonera jiġifieri l-Birgu, l-Isla u Bormla u tħares lejhom ħlief bini ma tarax.

Fil-Kalkara, li f'dawn l-aħħar għaxar snin kibret fin-numru ta' djar ġodda, baqa' dan il-wied li jservi ta' pulmun għan-nies tal-Kottonera kollha.

F'daqqa waħda l-Awtorita` ta' l- Ippjanar qed tgħid li għandu jkun hemm replanning exercise ta' dan il-wied.

Waqt il-laqgħa tkellem is-sindku tal-Kalkara, is-Sur Michael Cohen, u qal li l-Kunsill Lokali tal-Kalkara għalkemm huwa l-korp li jirrappreżenta l- interessi taċ-ċittadini qatt ma ġie avviċinat jew ikkonsultat mill- Awtorita` ta' l-Ippjanar dwar dan il-ħsieb li jkun hemm ippjanar mill-ġdid tal-wied tal-Kalkara.

Meta tara dan bilfors jidħlulek suspetti dwar dak li qed ikun propost.

Il- kunsill u r-residenti kellhom vuċi waħda li m'hemmx lok għal dan l-iżvilupp kif inhu propost mill-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

L-oġġezzjonijiet għal dan il-proġett mhux qed isiru għal gost imma qed isiru għal ħafna raġunijiet.

Wara li kont preżenti għal laqgħa pubblika, iltqajt mal-Kunsill Lokali tal- Kalkara u kelli l-opportunita' li niltaqa' wkoll mal-kumitat t'azzjoni, se nwassal quddiem l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ir-raġunijiet għall- oġġezzjoni tar-residenti tal-Kalkara bl-appoġġ tan-nies tal-Kottonera.

L-ewwel raġuni hi minħabba l-valur ekoloġiku ta' din l-area.

Din l-area forsi hija l-ikbar area fil-Kottonera li sal-lum għadha ma tmissitx u ma nqerditx bil-bini.

Ikun għaqli li dan l-aħħar pulmun li jagħti nifs lil dawn in-naħat jitħalla kif inhu.

Hemmhekk wieħed jista' jsib ukoll numru kbir ta' pjanti u siġar protetti, fosthom siġar tal-ħarrub, taż-żebbuġ, tal-lewż, tar-rummien, tan-naspli u ħafna iktar.

Għalhekk l-Awtorita` ta' l- Ippjanar hija fid-dover li tħares dan il-wied li tħalla verġni sal-lum.

Wara kollox kienet l-istess Awtorita` li fir-rapport li għamlet sejħet dan il-wied site of scientific importance.

Raġuni oħra hija l-problema kbira ta' l-għargħar li teżisti fil-Kalkara.

Kull min hu minn dawn l-akwati jaf li kull meta tagħmel xita qawwija jinġema' ħafna ilma fix-xatt tal-Kalkara.

Sal-lum, din l-art li qed nitkellmu fuqha tixrob u tassorbi ħafna mill-ilma tax-xita.

Iżda wara kollox meta l-art tinfaqa' wara xi maltempata kbira xorta għad hemm djar in- naħa t'isfel tal-wied, ix-xatt tal-Kalkara li għadhom jegħrqu.

Hawn qamu numru ta' mistoqsijiet dwar x'se jiġri meta u jekk l-awtorita` tal-ippjanar tapprova li l-wied tal-Kalkara għandu jinbena.

Kif se nilqgħu għall-ilmijiet kbar li sal-lum għadhom jinxtorbu minn dik l-art kbira li mbagħad iridu jitkaxkru lejn ix-xatt tal-Kalkara?

Sur President, problema oħra li ssemmiet hija li hemmhekk kellna sistema tad-drenaġġ.

Minn din l-area jgħaddi l-akbar persentaġġ ta' drenaġġ ta' Malta kollha sakemm jasal sa l-impjant f'Wied Għammieq.

Pero` xorta waħda għandna areas fil-Kalkara li għad ikun hemm żbroff ta' drenaġġ.

Jekk tinżel sax-xatt meta jkun il-maltemp tista' tara żbroff ta' drenaġġ fin-naħa fejn ngħidulha x-Xewkija kif ukoll fin-naħa tal-pjazza tal-Kalkara fejn kien hemm il-każin tal-futbol.

Dan ifisser li s-sistema tad-drenaġġ hija mgħobbija żżejjed.

In-nies qed jistaqsu x'ser jiġri u kif se tintlaqat il- Kalkara meta jkun tlesta l-proġett tal-Kottonera.

Kieku l-awtorita` ta' l- ippjanar kellha tapprova dawn il-binjiet ġodda f'dan il-wied tal-Kalkara żgur li s-sistema tad-drenaġġ ma tkunx tiflaħ aktar.

Imbagħad inħallu r- residenti tal-Kalkara biex iħabbtu wiċċhom ma' aktar żbroff tad-drenaġġ li nafu lkoll kemm iġib miegħu ntejjen u mard.

Oġġezzjonijiet oħra li tqajmu waqt dawn il-laqgħat kienu li l-livell tal- bini propost ħa jgħatti l-bini eżistenti u l-mod kif iridu jitqassmu t- toroq.

Hemm propost ukoll li jkun hemm xi toroq li ma jkunux jinfdu.

Hemm il-problema wkoll tal-bini eżistenti li ilu snin li nbena u li ħafna minnu għandu soqfa tax-xorok.

Hawn ukoll inqalgħu mistoqsijiet.

X'se jiġri meta nafu li biex jitqatta' l-blat jintużaw inġenji b'makkinarji kbar?

Żgur li dawn se nċaqalquhom mill-pedimenti.

X'garanziji ser ikollhom ir-residenti għal djarhom u għal ħajjithom?

Jista' jiġri bħalma ġara l-Birgu fejn waqa' bini għax baqgħu għaddejjin ix-xogħolijiet imbagħad wara jinqalgħu iskużi li jkun hemm bżonn.

Fl-istess area hemm familja li għandha biċċa art li ilha għandha għal numru kbir ta' snin u rnexxielha tipprepara u tnaddaf din l-art biex illum qegħdin jagħmlu organic farming.

Organic farming ifisser li l-ħxejjex jitrabbew u jikbru mingħajr ma jkun hemm l-użu tal-kimika.

Anke dawn għamlu proġett u tajjeb ngħidu x'se jiġri jekk din l-art tingħata għall-bini.

Minħabba dawn l-oġġezzjonijiet il-Planning Authority għandha tirrifletti u tisma' l-karba tan-nies tal-Kalkara u l-Kottonera kollha.

Il-qerda ta' dan il-wied tfisser il-qerda ta' parti mill-uniku pulmun li baqgħalha l- Kottonera.

J'Alla nġibu quddiem għajnejna dawn il-konsiderazzjonijiet qabel nagħtu l-go ahead għal aktar ġebel u konkrit flok il-ħdura li hemm.

Naf li llum kien hemm xi press release mill-planning authority pero' għad ma kellix iċ-ċans li nismagħha.

J'Alla dak li ħareġ illum iservi biex dan il- wied ikun salvat darba għal dejjem.

Nixtieq nitkellem dwar sengħa antika li minkejja li kienet kważi mietet għal numru ta' snin għad hemm min qed jipprova jerġa' jtiha l-ħajja mill- ġdid.

Qed nirreferi għas-sengħa tal-balklor mid-dgħajsa Maltija.

Kull min hu ftit ikbar minni żgur li jiftakar il-Port il-Kbir mimli bastimenti tal- gwerra li dak iż-żmien kienu jankraw f'nofs il-port.

Il-baħrin li kienu jkunu jridu jinżlu l-art bilfors kellhom jużaw id-dgħajsa tal-pass Maltija.

Dak iż-żmien kien hemm ħafna minnhom iżda llum naqsu.

Kien żmien meta ħafna mill-balklori kienu mill-ibliet tal-Kottonera li għajxu lill-familji tagħhom b'dan il-mod.

Bit-tluq tas-servizzi Ingliżi u bid-drawwa li l-bastimenti jorbtu aktar mal-moll xogħol il-balklor naqas sakemm kważi spiċċa.

Anke d-dgħajsa Maltija bdiet tgħib u llum in-numru ta' dgħajjes Maltin li għad hawn huwa żgħir ħafna.

Minkejja dan kien hemm min baqa' jemmen fl-istorja tad-dgħajsa Maltija u dawn il-ftit balklora mill-Isla u mill-Birgu ippruvaw jagħtu spinta mill-ġdid lil dan il-missier antik.

Ħadmu fuq l-idea li jdawru t-turisti mal-Port il-Kbir u ppreparaw u għamlu kollox legalment.

Saħansitra għamlu insurance u ppruvaw jaqbdu ma' numru ta' tour operators biex iġibu t-turisti 'l dawn in-naħat.

Għalkemm kien hemm min kien xettiku għall-ewwel, illum għandna numru ta' dgħajjes li jaħdmu fil-Port il-Kbir.

Tieħu pjaċir tara sitt dgħajjes wara xulxin jgħabbu t-turisti u jdawruhom dawra mal-Port il-Kbir.

Trid titkellem ma' wħud mit-turisti biex tara mawra bħal din x'impatt tħalli fuqhom.

Iżda minkejja li dawn sħabna l-balklora għamlu dan is-sagrifiċċju kbir għandhom il-biża' li forsi din l-idea għad tieħu daqqa għax jidher li hemm min għandu nteress li jaħdem hemmhekk.

J'Alla t-tour operators lil dawn in-nies li tant stinkaw biex id-dgħajsa Maltija terġa' tingħata l-popolarita' jappoġġjawhom u jdaħħlu din id-dawra mal-Port fl-itinerarju tat-turisti biex verament dan il-missier tant antik tal-ħajja Maltija jerġa' jingħata n-nifs.

Naħseb li jkun xieraq ukoll li fejn hu possibli lil dawn in-nies mill-Kottonera nagħtuhom preferenza għal dak li jista' jinħoloq mill-proġett tal-Kottonera.

L-aħħar kumment nixtieq nagħmlu wkoll dwar il-proġett tal-Kottonera.

Jidher li x-xogħol marbut mal-każino miexi sewwa u naħseb li t-target date li semmew ser tinżamm.

Kien hemm u hemm ukoll fuq il-gazzetti tal-lum sejħa għal ħafna tipi t'impjiegi mal-każino.

Minħabba l-problema li hawn ta' nuqqas ta' xogħol numru ta' żagħżagħ qegħdin jinteressaw ruħhom f'dawn l- impjiegi.

Nixtieq nistaqsi jekk iż-żagħżagħ tal-Kottonera mingħajr impjieg u kapaċi għal dawn l-impiegi, hux ħa jingħataw preferenza fuq żagħżagħ ġejjin minn partijiet oħra ta' Malta.

Allavolja n-naħa ta' fuq mimlija bil- lukandi, ż-żagħżagħ tal-Kottonera jsibuha aktar diffiċli biex imorru jaħdmu hemm.

Jekk verament għandna għal qalbna l-Kottonera, wasal il-mument tal-prova u għandna ninsistu biex iż-żagħżagħ tal-Kottonera, jekk jixirqilhom, jingħataw preferenza għal dawn ix-xogħolijiet li se jinħolqu, kif wara kollox ġejna mwegħda.

Fi ftit ġimgħat oħra se jkollna l-ewwel riżultati bil- ftuħ tal-każino l-ġdid ix-xatt tal-Kottonera u jekk ma jkunux impjegati mill-Kottonera, allura bir-raġun kollu ngħidu li dak li ġew imwiegħda ż- żagħżagħ tal-Kottonera mingħajr impjieg ser itkun wegħda oħra li taret mar- riħ.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa 30 ta' Mejju 2001 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-viċi- Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

KAROZZI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew importati karozzi fis-snin 1998, 1999, 2000 u 2001 u jgħati breakdown tal-prezzijiet tagħhom qabel id- dazju/VAT.

Kemm kienu taħt il-Lm 5000, kemm bejn il-Lm 5,000 u Lm 10,000, kemm bejn Lm 10,0000 u l-Lm 20,000, kemm bejn l-Lm 20,000 u t-Lm 30,000, kemm bejn t-Lm 30,000 u l-Lm 40,000, kemm bejn l-Lm 40,000 u l-Lm 50,000 u kemm aktar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l- Istatistika ma għandux informazzjoni dwar importazzjoni kif mitluba mill- Onorevoli Interpellant, iżda skond il-bands ta' ċilindraġġ kif speċifikat fit-Tariffa tad-Dwana.

Għaldaqstant qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-kamra skeda ta' importazzjoni ta' karozzi li tkopri s-snin 1998, 1999 u 2000 skond il-codes mogħtija fit- Tariffa tad-Dwana separatament għall-karozzi ġodda u użati.

L- informazzjoni għas-sena kurrenti għadha qed tinġabar.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti mal-Enemalta u l- Water Services Corporation mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

Jista' jgħid kemm jammontaw dawn il-kontijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti mal-Enemalta u l- Water Services Corporation mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti mal- Enemalta u l-Water Services Corporation mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti mal-Enemalta u l- Water Services Corporation mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu?

ONOR.

TONIO BORG: Sakemm ma ningħatax raġuni `l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti mal-Enemalta u l-Water Services Corporation mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KONTIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid separatament kemm hemm kontijiet pendenti mal-Enemalta u l-Water Services Corporation mill-Ministeru u entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sakemm ma ningħatax raġuni 'l għala qed tintalab, ma nara l-ebda skop li tinġabar din l-informazzjoni dettaljata.

KOOPERATTIVA TAT-TJUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinfurmani x'progress sar dwar il-proposti u l-ilmenti li resqu l-membri tal-Kooperattiva tat-Tjur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li l-proposti u ilmenti li ressqu l- membri tal-Koperattiva tat-Tjur waqt il-laqgħa li kellhom ma' uffiċjali mill-iSmall Business Unit ġew riferuti lill-Ministeru ta' l-Agrikultura sabiex jiġu evalwati u eventwalment fejn applikabbli tittieħed l-azzjoni neċessarja.

PRODUTTURI TAT-TJUR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinfurmani xi progress sar dwar l-ilmenti u l-proposti tal- produtturi tat-tjur?

Jista' jinfurmani x'ġara mill-proċess tas-sistema tal-karta r-roża?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

ŻWIEMEL MIN FRANZA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għar-rapporti li saru fil-gurnali u b'referenza għall- fatti li kkonferma d-Direttur ta' l-Informazzjoni ċioe li ġew impurtati f'Malta, żwiemel min Franza, jista' l-Ministru jinfurmani għaliex il- persuna minn B'Buġia ġiet preferuta biex timporta dawn iż-żwiemel meta d- dipartiment tar-servizz veterinarju kien ħareġ avvizz biex ma jiġux impurtati annimali ħajjien?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-ebda persuna ma ġiet preferuta.

Fil-fatt iż-żewġ importazzjonijiet ġew mit-trasportaturi approvati.

L-ewwel importazzjoni - 24 siegħa qabel - kienet minn persuna li mhiex minn Birzebbuġa.

ONE WAY STREET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li bla aktar telf ta' żmien issir prova sabiex ikun magħruf l-impatt li tista tikkawża is-sistema one way fi Triq George Borġ Olivier ir-Rabat?

Jista' l-Ministru jara li fix-xahar ta' Mejju li ġej, issir din il-prova matul ix-xahar kollu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku għadda l-proposti tiegħu lill-Kunsill Lokali tar-Rabat biex is-sistema ta' one way fi Triq Ġorġ Borg Olivier tiġi mplimentata fl-iqsar żmien possibbli.

UE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinfurmani liema huma dawk il-varjetajiet ta' laħam li se jkunu suġġett ta' żieda fid-dazju, levy, jew ta' kontroll ta' kwota wara li Malta tissieħeb fl-UE.

Jista' l-Ministru jinfurmani x'impatt se jkollhom dawn is-sistemi fuq l- industrija ta' l-ikel u tat-Turiżmu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-kwalitajiet kollha ta' laħam, bħaċ-ċanga, majjal u tiġieġ, fil-preżent huma suġġetti għal-levies.

Dan japplika wkoll għal prodotti maħduma mil-laħam bħalma huma l-burgers u nuggets.

Sa llum għadha ma ġietx stabbilita l-ebda skeda dwar it-tneħħija ta' dawn il-levies peress li bħalissa għad hemm restrizzjonijiet fuq l-esportazzjoni ta' dawn il-prodotti lejn l-Unjoni Ewropea.

Is-sistema li eventwalment ser titħaddem biex tirregola dan il-qasam għad trid tiġi stabbilita, wara li n- negozjati dwar il-kapitlu ta' l-Agrikoltura għad iridu jinfetħu.

Għaldaqstant huma prematur li f'dan l-istadju tingħata tweġiba konklussiva u definittiva għal din il-mistoqsija.

MWIET TA' ĦUT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmani x'ikkawża l-imwiet ta' skorfom, imrejjen, qarnutt, irqieq, imżażem eċċ li nstabu fl-inħawi ta' popeye village nhar it-23 ta' April 2001?

X'investigazzjoni saret?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab infurmat illi l-ħut li qiegħed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant kien ilu mejjet xi 4 tijiem.

Jidher li dan il- ħut għadda mill-istess esperjenza ta' ħut ieħor li dwaru ġiet ppublikata stqarrija għall-istampa mid-Dipartiment ta' l-Informazzjoni numru 526.

MIŻBLA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm postijiet differenti minn fejn hemm aċċess għall- miżbla tal-Magħtab minbarra dak uffiċjali fejn hemm il-miżien biex jiżen l- iskart li jiddaħħal?

Jekk hemm postijiet oħra mnejn jistgħu jaslu fil-miżbla tal-Magħtab, jistgħu jittieħdu passi biex dawn il-postijiet jingħalqu kollha u jiġu eliminati l-abbużi li jista' jkun hemm fi dħul u ħruġ mhux legali mill- miżbla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li bħalissa, dħul għall- miżbla tal-Magħtab huwa permess biss min-naħa tal-bieb prinċipali f'Ramla Road.

L-aċċess l-ieħor li hemm min-naħa ta' l-għelieqi ġie mblokkat bit- terrapien.

MAGĦTAB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru xi studji fuq ir-residenti fl-inħawi tal-Magħtab biex isir magħruf l-effett fuqhom mit-tniġġis tal-Magħtab peress li dawk li jgħixu hemm hekk jilmentaw minn qtugħ tan-nifs, għajnejn jaħarqu, uġiegħ fil-pulmun u spiss jidħlu fi spejjeż biex jixtru mediċini biex itaffu l- problemi?

Xi rriżulta minn dawn l-istudji jekk saru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li ma saru l-ebda' studji fuq residenti tal- Magħtab, dwar xi possibilta' ta' tniġġis mill-Landfillfil-viċinanzi.

MAGĦTAB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara jekk jistgħux jittieħdu passi biex Triq ir-Ramla u Triq Santa Marija fl-inħawi tal-Magħtab jibdew jitnaddfu regolarment mit-trab u l-iskart l-ieħor li jikkaġunaw it-trakkijiet li jġorru l-iskart lejn il- Magħtab biex hekk tittaffa xi ftit it-tbatija għal dawk li jgħixu fl- inħawi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li għalkemm it-tindif tat- toroq huwa r-responsabbilta' tal-Kunsill Lokali, d-Dipartiment għall- Immaniġġjar ta' l-Iskart qed jibgħat kennies matul il-ġimgħa sabiex inaddaf dawn it-toroq.

MAGĦTAB

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara minn Jannar sa Marzu 2001 kuljum jum b'jum kemm daħlu trakkijiet bi skart fil-Magħtab?

X'tunnellaġġ ta' skart daħal f'dawn il- vjaġġi?

Xi flus tħallsu minn dawk li daħħlu dan l-iskart?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l- informazzjoni mitluba.

Ninsab infurmat li għal Jannar u Frar tħallset is-somma ta' Lm5,599.62.

Peress li l-kontijiet ta' Marzu għadhom qed jintbagħtu mal-kontijiet tax- xahar ta' April, ma nistax nagħti ċifri għax-xahar ta' Marzu 2001.

WATCHMEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min-nofs April sal-lum kemm inqalgħu watchmen mill- iskejjel?

Mil-liema skejjel inqalgħu?

Fejn intbagħtu?

Kif intgħażlu biex jiġu trasferiti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 26101.

EDUKAZZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex il-livell ta' ndafa fl-iskejjel primarji, sekondarji u post-sekondarji tal-gvenr ikun sodisfaċenti?

Mill- bidu ta' din is-sena skolastika d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni kemm irċeviet ilmenti minn skejjel differenti dwar il-problema tan-nuqqas ta' staff biex inaddaf?

Mil-liema skejjel waslu dawn l-ilment?X'sar dwar dawn l-ilmenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-sezzjoni li tieħu ħsieb il-Minor Staff qed tagħmel minn kollox biex kull skola statali jkollha 'cleaning complement' kif ġie stipulat fir-Report-Support Staff Requirements in State Schools - 1998'.

Fil-bidu tas-sena skolastika, is-sezzjoni irċeviet ilmenti minn skejjel dwar nuqqas ta' staff li jagħmlu xogħol ta' manutenzjoni u t-tindif.

Ħafna minn dawn il-każi ġew solvuti.

L-iskejjel kienu:

* L-iskola Primarja f'San Pawl il-baħar * L-iskola Primarja ta' l-Imġarr * L-iskola Primarja tar-Rabat 'A' * Liċeo Dun Ġużepp Żammit Brighella Ħamrun * Skola Sekondarja Ġuże` D'Amato Raħal Ġdid * Liċeo Marija Reġina Blata l-Bajda * L-iskola tal-Mużika Johann Strauss fil-Belt Valletta.

AIR MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta mistenni li jkun hemm sejħa oħra għall- applikazzjoni għall-piloti mal-Air Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sejħa oħra għall-applikazzjonijiet għal ingaġġ ta' piloti ma' l-Air malta toħroġ meta tinħass il-ħtieġa.

AFM

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm minn dawk l-applikanti li jgħaddu il-physical efficiency test mistennija li jidħlu bħala suldati regulari fl-AFM fil- ġejjieni qarib?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-physical efficiency test huwa parti mill- eżami kompetittiv.

Id-dettalji dwar dan l-eżami jinsabu fis-sejħa għall- applikazzjonijiet li kienet ippubblikata mid-Dipartiment ta' l-Eżamijiet fil-Gazzetta tal-Gvern Numru 17061 tas-27 ta' Frar 2001.

KSUR FIL-PROTOCOL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid min kien responsabbli għall-ksur fil-protocol u fil-program avżat fir-rigward tal-Kap ta' l-Opposizzjoni fir-rigward taż-żjara riċenti tal-Qdusija Tiegħu il-Papa?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Naħseb li l-Onorevoli Interpellant qed jirreferi għall-udjenzja tal-Kap ta' l-Oppozizzjoni mal-Qdusija Tiegħu.

Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra kopja ta' l-ittra ta' l-4 ta' Mejju 2001 mibgħuta mill-Protokoll lill-Kap ta' l-Oppozizzjoni kif ukoll rezokont mis- Sur A Cachia, uffiċjal tal-protokoll dwar dak li ġara.

WAIVING OFF

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jara li tiġi irrikunsidrata it-talba miċħuda għall-waiving off ta' taxxi addizzjonali u interessi fir-rigward tal-persuna li isimha qed jintbagħat separatamentt mid-Dipartiment tat-Taxxi Interni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li ma naħsibx li għandha ssir pressjoni fuq il-Kummissarju tat-Taxxi Nterni f'dan ir- rigward.

PERFORMANCE BONUS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 25406 għar-rigward il- Ministeru tiegħu u ċioe: jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min huma dawk l-uffiċċjali li skond il-ħatra tagħhom kienu jew qegħdin fuq performance agreement u għaldaqstant irċevew il-performance bonus minbarra s-salarju f'xi waħda mis-snin 1998, 1999 u/jew 2000 u fl-istess żmien kienu nominati jew maħtura għal xi pożizzjoni jew kariga oħra li tagħha rċevew xi ħlas, kumpens jew benefiċċju minbarra s-salarju u l-performance bonus?

Għal liema kariga jew nomina dawn l-uffiċċjali pubbliċi rċevew il-ħlas, kumpens jew benefiċċju?

X'kien il-ħlas, kumpens jew benefiċċju f'kull każ u x'kienet il-ħatra rispettiva tagħhom fiċ-ċivil li għaliha kellhom performance agreement u allura rċevew il-performance bonus?

ONOR.

JOHN DALLI: Nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onorevoli Interpellant.

PERFORMANCE BONUS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru 25406 għar-rigward il- Ministeru tiegħu u ċioe: jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra min huma dawk l-uffiċċjali li skond il-ħatra tagħhom kienu jew qegħdin fuq performance agreement u għaldaqstant irċevew il-performance bonus minbarra s-salarju f'xi waħda mis-snin 1998, 1999 u/jew 2000 u fl-istess żmien kienu nominati jew maħtura għal xi pożizzjoni jew kariga oħra li tagħha rċevew xi ħlas, kumpens jew benefiċċju minbarra s-salarju u l-performance bonus?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

NOISE POLLUTION

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid b'liema mod id-dipartiment ta' l-ambjent qiegħed jara li tiġi kkontrollata għal livelli aċċettabli l-problema tan-noise pollution partikolarment f'areas residenzjali u li huma semi-industrijali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant tagħmel il-mistoqsija tagħha lill-Ministru konċernat.

OVERTIME

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jagħti d-dettalji ta' l-overtime li sar fl-istock exchange minn Settembru 1998 sa' l-aħħar ta' April 2001?

ONOR.

JOHN DALLI: Nqiegħed fuq il-mejda tal-kamra d-dettalji ta' l- overtime li sar fl-istock exchange minn Settembru 1998 sa' l-aħħar ta' April 2001.

DYSLEXIA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment għandux ippjanat li jagħti appoġġ lil tfal li jbatu mid-dyslexia wara l-ħin ta' l-iskola, per eżempju permezz ta' għajnuna ta' parapethic teacher?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-SpLD Service (Specific Learning Difficulties Service) li huwa s-sezzjoni fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni responsabbli għat-tfal dyslexic m'għandux pjan, għalissa, biex jagħti taħriġ speċjalizzat wara l-ħin ta' l-iskola.

Il-peripatetic teachers li jaħdmu fl-SpLD Unit jagħtu appoġġ lit-tfal fil- ħin ta' l-iskola, sewwa fl-iskola stess kif ukoll fil-Unit.

L-SpLD Service jaħdem ukoll mal-ġenituri biex jinbena l-appoġġ li dawn jagħtu lit-tfal fid-dar.

ĊITTADINANZA DOPPJA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm persuni kkwalifikaw u fil-fatt ingħataw iċ-ċittadinanza Maltija kif wkoll id-doppja ċittadinanza mill-1 ta' Jannar 2000 sal-lum?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 25175, ninsab infurmat illi minn mindu sar it-tibdil fil-Liġi taċ-Ċittadinanza li ġie fis-seħħ fl- 10 ta` Frar 2000, in-numru ta` persuni li s`issa ġie lilhom ikkonfermat li jistgħu jżommu żewġ ċittadinanzi huwa ta` 1,795 u n-numru ta` dawk li akkwistaw (jew reġgħu akkwistaw mill-ġdid) iċ-ċittadinanza Maltija huwa ta` 1,064.

VISA

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm persuni barranin li daħlu f'Malta legalment iżda skadietilhom il-visa u mhux magħruf fejn jinsabu?

Jista' jindika n- nazzjonalita tagħhom?

Jista' jgħid kemm persuni ġew irrifjutati d-dritt li jidħlu f'Malta mill-1 ta' Jannar 2000 sat-30 t'April 2001?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant għall-ewwel żewġ partijiet tal-Mistoqsija mhux disponibbli.

Dwar l-aħħar parti tal-Mistoqsija ninsab infurmat illi bejn l-1 ta` Jannar 2000 u t-30 ta`April 2001, in-numru ta` inadmissable persons kien ta` 4,229.

ĊITTADINI MILL-EU

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm applikaw ċittadini mill-EU biex jaħdmu f'Malta u kemm fil-fatt ingħatalhom il-permess mill-1 ta' Jannar 1995 sat-30 t'April 2001, sena, sena?

Jista' l-Ministru jindika t-tip ta' xogħol li għalih ingħata l- permess għal kull wieħed?

Jista' jindika liema permessi ġew estiżi u għal kemm żmien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi ma tinżammx statistika hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant.

Dawk il-persuni barranin li lilhom tinħarġilhom liċenzja ta` impjieg huma nklużi f`Lista ta` Nies Barranin li għandhom il-Liċenzji ta` Impjieg li hija ppubblikata kull xahar mid-Dipartiment ta` l-Informazzjoni.

Skond l-aħħar lista ta` persuni barranin li għandhom permess jaħdmu Malta li ġiet ippubblikata mid-Dipartiment ta` l-Informazzjoni fis-7 ta` Mejju 2001, in-numru ta` persuni li ġejjin mill-pajjiżi ta` l-Unjoni Ewropea huwa ta` 749.

Din il-lista tinkludi l-isem tal-barrani, ix-xogħol li għalih ingħata permess, isem tal-kumpanija jew tal-Employer kif ukoll id-data sa kemm hi valida l-liċenzja.

WORK PERMIT

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm barranin iqabdu jaħdmu f'Malta u f'Għawdex illegalment mill-1 ta' Jannar 1995 sat-30 t'April 2001, sena, sena?

Jista' jindika n- Nazzjonalita tagħhom?

Kemm minnhom applikaw għal work permit wara li nqabdu jaħdmu u kemm minnhom ingħatalhom il-permess wara li applikaw?

ONOR.

Interpellant għall-ewwel żewġ partijiet tal-Mistoqsija hu kif jidher fit- Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dwar il-kumplament tal-Mistoqsija ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mhux disponibbli.

UE

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk xi dipartiment taħt id-dekasteru tiegħu kkummissjonax xi studju dwar l-impatt ta' Sħubija sħiħa ta' Malta fl-UE fuqq l-impjiegi f'pajjiżna billi huwa l-Ministru ta' l-Intern li jgħati l-permess lill- barranin biex jaħdmu f'pajjiżna?

Jekk iva, jista' l-Ministru jpoġġi r- rapport fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jekk le, ma jaħsibx l-Ministru li jkun utli li jsir dan l-istudju jew jekk qiegħed isir jew sar minn xi ministeru ieħor, jista' l-Ministru jinformana bil-kontenut?

ONOR.

TONIO BORG: L-ebda dekasteru fil-Ministeru tiegħi ma ikkummissjona studju fuq il-linji li qed jindika l-Onor.

Interpellant fil-Mistoqsija tiegħu.

Dwar jekk hemmx xi ministeru ieħor li kkummissjona xi rapport simili, li jikkonċernaw setturi speċifiċi, nissuġerilu li jagħmel il-mistoqsija lill- Ministeri konċernati.

ASYLUM

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm persuni applikaw għall-asylum f'Malta matul is-snin 2000 u 2001 kemm persuni ngħataw il-benefiċċju?

ONOR.

TONIO BORG: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 23110.

MASTERS PSYCHOLOGY

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm iggradwaw persuni b' BA Social Work sena b'sena b'dawn l-aħħar snin?

Kemm iggradwaw wkoll f'Masters Psychology barra minn Malta.

Hemmx il-ħsieb li dan tal-aħħar jibda jsir fl- Universita' ta' Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Fakulta` ta' l-Edukazzjoni m'għandhiex il-mezzi kif tkun taf kemm persuni Maltin gradwaw Masters fil-Psikoloġija barra minn pajjiżna.

Il-Masters fil-Psikoloġija huwa wieħed mill-korsijiet li l-Fakulta` ta' l- Edukazzjoni diġa' qed toffri.

OVERSPEEDING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw ċitazzjonijiet minħabba overspeeding (a) f'Malta kollha u (b) f'Triq Sant Anna l-Floriana matul is-sena 2000?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul is-sena 2000 ingħataw 161 ċitazzjoni mill-Pulizija minħabba sewqan eċċessiv.

L-ebda waħda minn dawn ma kienet fi Triq Sant`Anna, il-Floriana.

SPEED CAMERAS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiddaħħlu l-speed cameras f'pajjiżna u fejn?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-ispeed cameras ser jiddaħħlu fil- futur qarib.

TFAL MA JAFUX JIKTBU U JAQRAW

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir b'mod konkret sabiex it-tfal li ma ikunux jafu jiktbu u jaqraw jonqsu?

Kif jistgħu jagħmlu l-ġenituri li jkollhom xi wild li sa year 5 ma jafx jikteb u jaqra, sabiex iżommuh jirrepeti sena?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni għal dawn l-aħħar snin ħadet u għadha tieħu inizjattivi fuq livell ta' skejjel, klassijiet u individwi biex isiru magħrufa dawk it-tfal li baqgħu lura fit-tagħlim u qed jittieħdu passi biex dawn l-istess tfal tingħatalhom l-għajnuna meħtieġa biex javvanzaw.

Fost dawn il-passi:

A) Qed jingħata servizz ta' Edukazzjoni Kumplementarja fit-tieni sena tal- Primarja.

Marbuta ma' dan is-servizz hemm dawn l-inizjattivi:

* Jitqassmu riżorsi lill-għalliema ta' l-Edukazzjoni Kumplementarja; * Jittieħdu inizjattivi biex kull għalliem/a joħloq programmi li jindirizzaw il-bżonnijiet edukattivi speċifiċi ta' dawn it-tfal;

* Jiġu organizzati korsijiet ta' aġġornament (induction training u in- service cources) lill-għalliema ta' dawn it-tfal;

* Isiru żjarat ta' sikwit fil-klassijiet ta' dawn l-istudenti;

* L-għalliema joħolqu l-metodi ta' tagħlim b'mod individwali kif ukoll fi gruppi;

* Jiġu organizzati laqgħat ta' tagħrif ma' diversi gruppi ta' ġenituri flimkien ma' uliedhom li jieħdu s-servizz ta' Edukazzjoni Kumplimentarja, fuq il-qari u l-kitba (Hands on experience).

B) Id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-Fakulta` ta' l-Edukazzjoni ta' l- Universita` ta' Malta qed jaħdmu id f'id biex iwettqu proġett dwar 'Literacy' f'dawn l-iskejjel:

Primarji:- Cospicua, Kerċem (Gozo), Vittoriosa, Ħamrun (Vinċenzo Buġeja Street), Ħamrun (School Street), Victoria (Gozo), Birkirkara, Floriana, Għargħur, St Julian's, Msida, Sliema u Senglea.

Sekondarji:- Furtu Selvatico Boys' Secondary School, Naxxar u Maria Teresa Nuzzo Girls' Secondary School, Ħamrun.

C) Id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-Fakulta1 ta' l-Edukazzjoni ta' l- Universita` ta' Malta qed jaħdmu id f'id biex iwettqu proġett bl-isem 'Let Me Learn' f'dawn l-iskejjel: Valletta Primary, Mosta Primary 'A' u Fra Diego Bonanno, Marsa.

D) Hemm il-Klabb Sajf għal tfal ta' Year 2 li, waqt is-sena skolastika, jibbenefikaw mis-servizz ta' complementary teachers.

Klab Sajf jiffoka fuq il-kisba ta' ħila fit-taħdit, smigħ, qari u kitba.

E) Tfal li d-diffikulta` tagħhom ġejja mill-fatt li għandhom bżonnijiet speċjali jgħaddu minn proċess ta' statementing u jingħataw għajnuna skond il-ħtieġa.

F) Numru ta' klassijiet jinżammu b'numru żgħir ta' tfal biex it-tfal jingħataw iżjed għajnuna individwali.

G) Wara konsultazzjoni bejn ġenituri u l-kap ta' l-iskola, tista' tittieħed deċiżjoni li ċertu tfal jirrepetu sena sabiex jissudaw u jkunu f'qagħda aħjar li jkampaw is-sena ta' wara.

Tfal li jibqgħu repeaters f'Year 5 mhux neċessarjament ser jitgħallmu jiktbu u jaqraw.

H) Fil-ġejjieni, dawn it-tfal se jkunu jistgħu jsegwu programm ta' appoġġ wara l-ħin ta' l-iskola waqt li l-ġenituri tagħhom ukoll se jingħataw l- appoġġ kollu meħtieġ li jgħinhom irawmu ħila ta' komunikazzjoni, kitba u qari.

Dan l-appoġġ se jingħata mill-Fondazzjoni għal Servizzi Edukattivi.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-postijiet li tqassmu mid-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali minn Ottubru 1998 sal-lum?

Jista' jgħid f'liema lokalita' kienu dawn il-postijiet, kif wkoll fejn kienu rreġistrati dawk li bbenefikaw minn dawn il-postijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabelli li juru l-informazzjoni mitluba.

AIR-CONDITIONING

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-proċeduri li qed jintużaw sabiex isir maintenance fuq air-conditioners fl-isptarijiet?

Jista' jgħid jekk din inbidlitx fl- aħħar xhur?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li jsir maintenance regolari bħal per eżempju tindif regolari ta' filters u checks tas-sistema ta' rifriġerazzjoni kull 4 sa 6 xhur, u dan jiddependi fuq l-użu tal-unit.

F'każ ta' Units antiki dan isir mas-sezzjoni ta' l-Air Conditioners fid- Diviżjoni tax-Xogħolijiet (Marsa Garage).

F'każ ta' units ġodda u taħt il- garanzija dan isir mill-kuntrattur.

Din il-proċedura ilha stabbilita għal madwar tlettax-il sena.

INGAĠĠ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk li għaddew mill-eżami għall-iskrivani maċ- ċivil, issa li saru l-intervisti?

Jista' jgħid meta jaħseb li ser ikun hemm l-ewwel ingaġġ minn dawk li għaddew?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jiena nfurmat li mill-eżami għall-skrivani għaddew mija u sebgħa u sebgħin (177) kandidat.

L-ewwel reklutaġġ mistenni jsir sa' nofs Ġunju 2001.

HOUSING AUTHORITY

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jelenka x'inhuma l-ispejjeż involuti sabiex persuna tapplika għal xi skema tal-Awtorita' tad-Djar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Applikant taħt l-Iskemi T,W,X,Y,Z u 5 jħallsu Lm20 bħala administrative charges.

Fil-każ ta' Skemi 7 u R applikanti jħallsu Lm5 u f'każ ta' Skema S jħallsu Lm10.

Peress li l-Awtorita' tad-Djar hija one stop shop, l-Awtorita' tad-Djar toffri li tordna riċerki f'isem l-applikanti.

L-ispejjes għal dawn ir- riċerki huma s-segwenti.

Koppja miżżewġa - Lm9.00 Persuna waħidha Lm3.00 Mara separata - Lm6.00 Armla - Lm6.00 Armel Lm3.00

Isiru denunzji f'isem l-applikanti f'każ li dawn ikollhom ġenituri mejtin.

Dawn id-denunzji jiswew Lm1 għal kull ġenitur mejjet.

F'każ ta' bżonn ta' workbook entries, l-Awtorita' tad-Djar tagħti l- opportunita' li tikseb dawn l-entries f'isem l-applikant.

Dawn jħallsu Lm1.50.

Dan kollu jsir sabiex l-Awtorita' tad-Djar tassigura ruħa li ma jsirux abbużi u li dawn l-għajnuniet jingħataw lil min verament għandu bżonn.

PA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar terġa toħroġ l-iskema sabiex ikunu rranġati l-gallarijiet fil-Kottonera?

Jekk fl- affermattiv, jista' jgħid meta ser toħroġ din l-iskema?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi bħalissa l-iskema li rrefera għaliha l-Onor.

Interpellant ġiet estiża għall-Belt u l-Furjana u l- estensjoni ta` l-iskema tiġi kkunsidrata mill-ġdid wara li tagħlaq is-sena finanzjarja.

HOLDING WALL

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid ta' min hi r-risponsabbilta' biex isir ħajt holding wall fit-toroq ta' L-Awrat u Triq Kolu Vella fix-Xgħajra, Zabbar

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li r-respobsabbilta' li jinbena ħajt biex tiġi ffurmata Triq l-Awrat hija ta' l-iżviluppaturi li bnew il-bini tagħhom iħares fuq din it-triq li jħarsu fuq green area.

L-iżviluppaturi li bnew fi Triq Kolu Vella huma responsabbli li jiffurmaw it-triq san-nofs tagħha, filwaqt li l-ħajt li jisseppara l-ground mit-triq irid jinbena akkariku tal-Gvern.

LOCAL WARDENS

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Wara t-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari nru.

25915, jikkonferma l-Ministru li hemm warden ta' 17-il sena taħdem bi 85c fis- siegħa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninsab infurmat li m`hemm l-ebda Gwardjan Lokali li għandu jew għandha 17 il-sena b`85c fil-siegħa.

PARENTAL LEAVE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm impjegati li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li qegħdin fuq parental leave?

Kemm minnhom huma rġiel u kemm minnhom huma nisa?

F'liema skala huma dawn l-impjegati?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li bħalissa fid- dekasteru tiegħi hemm 35 impjegat/a fuq parental leave imqassmin kif ġej:

| | | | | |Skala |Nisa |Rġiel|Total | |tas-salarju | | | | | | | | | |7 |- |1 |1 | |10 |1 |- |1 | |13 |7 |- |7 | |14 |10 |1 |11 | |15 |9 |1 |10 | |16 |3 |- |3 | |18 |2 |- |2 | | | | | | |32 |3 |35 | |

PARENTAL LEAVE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li qegħdin fuq parental leave?

F'liema skala huma dawn l-impjegati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fid-dekasteru ta' l-Edukazzjoni, impjegati li qegħdin fuq Parental Leave huma kif ġej:

|Dipartiment |Numru ta'|Skala | | |impjegati| | | |Nisa | | | | | | |Direttur |2 |14 | |Servizzi | | | |Korporattivi | | | | |1 |18 | | | | | |Segretarjat |Nil |Nil | |Parlamentari | | | | | | | |Dipartiment |Nil |Nil | |taż-Żgħażagħ | | | |u Sport | | | | | | | |Diviżjoni ta'|2 |7 | |l-Edukazzjoni| | | | |12 |8 | | |79 |9 | | |4 |10 | | |12 |11 | | |21 |13 | | |17 |14 | | |11 |15 | | |8 |18 | | |1 |19 | | |1 |20 | | |Subtotal |168 | | | | | | | | | | | | | |Dipartiment |1 |14 | |ta' | | | |l-Eżamijiet | | | | |15 |1 | | | | | |Dipartiment |Nil |Nil | |tal-Libreriji| | | |u Arkivji | | | | | | | |Dipartiment |3 |16 | |tal-Mużewijie| | | |t | | | | | | | |Dipartiment |Nil |Nil | |tal-Kultura | | | | | | | |Fondazzjoni | | | |għall-Istudji| | | |Internazzjoni|1 |Senior | |ali | |Clerk | | | | | |Kunsill Malti| | | |għax-Xjenza u| | | |Teknoloġija |Nil |Nil | | | | | | | | | |Universita` |1 | | |ta' Malta | | | |(Academic) | | | |Asst. |2 |11 | |Lecturer | | | |(Univ.

Scale | | | |7) | | | | |4 |13 | | |1 |14 | | |1 |15 | | |1 |17 | | | | | |PBS |2 |D | | |1 |C | | |1 |B | | | | | |Dar | | | |il-Mediterran| | | |għall- | | | |Konferenzi |Nil |Nil | | | | | |Ċentru Malti |Nil |Nil | |għar-Restawr | | |

PARENTAL LEAVE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu li qegħdin fuq parental leave?

F'liema skala huma dawn l-impjegati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Qed impoggi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

PARENTAL LEAVE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li qegħdin fuq parental leave?

F'liema skala huma dawn l-impjegati?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li n-numru ta' impjegati fil-Ministeru għall-Ambjent u d-dipartimenti li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li qegħdin fuq Parental Leave huwa 13.

Dawn huma kollha nisa.

Minn dawn l-impjegati hemm 2 f'kull skala 11 u 13, 3 f'kull skala 14 u 15 u 1 f'kull skala 18 u 19.

Barra minn dawn hemm waħda Casual Typist.

PARENTAL LEAVE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hemm impjegati li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li qegħdin fuq parental leave?

F'liema skala huma dawn l-impjegati?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li n-numru ta' mpjegati fid-Diviżjoni tas- Saħħa li qegħdin fuq 'parental leave' huwa 182.

Minn dawn 4 huma rġiel u 178 nisa.

Dawn l-impjegati qegħdin fl-iskali kif ġejjin hawn taħt:

|Skala 5|- |3 nisa | |Skala 6|1 raġel |2 nisa | |Skala 7|- |8 nisa | |Skala 8|- |18 nisa | |Skala 9|- |17 nisa | |Skala |- |39 nisa | |10 | | | |Skala |- |15 nisa | |11 | | | |Skala |- |14 nisa | |12 | | | |Skala |- |13 nisa | |13 | | | |Skala |- |19 nisa | |14 | | | |Skala |2 irġiel |13 nisa | |15 | | | |Skala |- |5 nisa | |16 | | | |Skala |1 raġel |12 nisa | |18 | | | |TOTAL |4 rġiel |178 nisa |

PARENTAL LEAVE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm impjegati li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu li qegħdin fuq parental leave?

Kemm minnhom huma rġiel u kemm minnhom huma nisa?

F'liema skala huma dawn l-impjegati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella bl- informazzjoni mitluba.

EUROPEAN TASK FORCE

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid fuq liema bażi se jintbgħatu s-suldati f'dik li hu committment ta' Malta fil-European Task Force?

Kemm hemm membri ta' l- Armata li urew ix-xewqa li volotarjament jagħmlu parti min din il-forza?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-wegħda li tat Malta b'konnessjoni mar-Rapid Reaction Force qegħda ssir fuq il-bażi ta' żewġ kundizzjonijiet primarji, jiġifieri:

a. Li l-operazzjoni militari mmexxija mill-Unjoni Ewropeja tkun approvata mill-Ġnus Magħquda u l-Organizzazzjoni għas-Sigurta' u Koperazzjoni fl- Ewropa.

b. Li s-suldati Maltin jieħdu sehem biss f'missjonijiet umanitarji u ta' salvataġġ, u jagħmlu dan b'kollaborazzjoni sħiħa mal-Forzi Taljani.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija, jien infurmat li n-numru ta' suldati li jixtiequ jieħdu sehem f'dawn l-operazzjonijiet hu ikbar milli fil-fatt hu meħtieġ.

PULIZIJA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhuma l-complement preżenti ta' pulizija (kuntisstabbli) u x'inhuma dak proġettati?

Jista' jagħti informazzjoni dwar il-complement ta' gradi ta' surġenti u spetturi u x'inhuma n-numri li suppost hemm fil- korp?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-preżent hemm 1,391 Kuntistabbli, 274 Surġent u 69 Spettur fil-Korp tal-Pulizija.

Infurmat ukoll illi bħalissa fl-Akkademja tal-Pulizija hemm 33 rekluti jattendu kors ta` taħriġ għal ingaġġ bħala Kuntistabbli.

Hemm ukoll 80 Kuntistabbli li qed jattendu kors għal eżami ta` promozzjoni għal Surġent, filwaqt li hemm ukoll 19-il Uffiċjal Kadetti.

ĠNIEN PUBBLIKU

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid min-naħa tad-Dipartiment tal-Ambjent x'inhuma jew x'se jkun l-input fil-Ġnien Pubbliku / Masġar biswit is-Swar / Guidle Road f'Ħaż- Żabbar?

X'inhu jżomm milli jsir dan il-proġett inħejji mill-Kunsill Lokali, Zabbar snin ilu, min-naħa tad-Dipartiment ta' l-Ambjent/Xogħolijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-kontribut tal- Ministeru għall-Ambjent ser ikun il-preparazzjoni mill-ġdid ta' l-offerta għall-kostruzzjoni tal-ħajt li jdawwar il-ġnien b'ċint baxx u ħadid, mat- tul ta' Girdle Road (issa msemmija Triq il-Kunsill ta' l-Ewropa;) kif ukoll diversi xogħlijiet ta' tindif, bini ta' ħitan tas-sejjieħ u bankijiet ġewwa l-masġar innifsu.

Ix-xogħol fuq dan il-proġett waqa' lura minħabba diversi diffikultajiet mhux previsti li nqalgħu.

ĊINA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għall-mistoqsija tiegħi dwar iż-żgħażagħ Maltin li żaru ċ-Ċina, jista' l-Ministru jagħtini lista taż-żagħżagħ li żaru ċ-Ċina u min liema organizzazzjonijiet taż-żagħżagħ ġew magħżula?

Jista' jikkonferma li se jkun hemm aktar bdil ta' żjarat bejn żgħażagħ Ċiniżi u żgħażagħ Maltin?

Jekk hu hekk xi kriterju se juża s-Segretarjat taż-Żgħażagħ u Sport biex jgħażel lil min imur iċ-Ċina?

Jista' jara li l- istedina miċ-Ċina tkun ċirkolata lill-għaqdiet kollha membri tal-Kunsill taż-Żgħażagħ biex jiġi assigurat li l-għażla tkun waħda ħielsa u ġusta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Lista taż-żgħażagħ li żaru ċ-Ċina s-sena li għaddiet qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Informat li din is-sena se jkun hemm żewġ gruppi li se jieħdu sehem fi skambji ta' żjarat bejn żgħażagħ Maltin u dawk Ċiniżi.

Kif isir kull sena d-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport diġa` ħareġ sejħa għall- applikazzjonijiet għal żjart f'diversi pajjiżi, inkluża ċ-Ċina.

Din is- sejħa dehret fil-ġurnali lokali li joħorġu matul il-ġimgħa.

Qatt ma kienet policy tad-Dipartiment li tkun ċirkulata stedina lil xi għaqda partikolari propju biex dawn iż-żjarat ikunu miftuħa għaż-żgħażagħ Maltin kollha bejn is-16 u s-26 sena.

PROFESSUR CALIPUR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-Professur Calipur ilu madwar sena w tlett xhur ma jiġi Malta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li d-Diviżjoni tas-Saħħa qatt ma ġabet lill-Professur Calipur f'Malta dwar pazjenti fl-isptarijiet pubbliċi.

ANTENNAE - MOBILE PHONES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jispjega fuq liema studju mexa biex tħallew jitwaħħlu antennae tal-mobile phones fuq bjut ta' djar privati?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru responsabbli mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

ĦAL QORMI - TRIQ ID-DRAGUN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għal mistoqsija nru.

25067, jista' l-Ministru jgħid x'kienu id-deċiżjonijiet tad-Dipartiment tat-Toroq wara li t-talba li għamiltlu dwar ix-xogħol li jrid isir fuq l-aħħar parti tat-triq li tiġi fl- aħħar ta' Triq id-Dragun f'Ħal Qormi u li tmiss ma' Triq il-Ħelsien u li hija magħrufa bħala New Street fi Triq il-Ħelsien?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq għadu qiegħed jistudja l-każ imqajjem mill-Onor.

Interpellant.

Jirriżulta li hemm sentenza tal-Qorti ta' l-Appell dwar l-art li trid tittieħed biex tinfetaħ it-triq li fil-fatt saħansitra waslet lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tibdel iż-zoning fl-area.

Id-Dipartiment tat-Toroq qiegħed fil-proċess li jieħu parir legali dwar x'jista' jsir biex it-triq tkun tista' tinfetaħ.

LANEĊ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hemmx informazzjoni kemm persuni użaw laneċ minn Tas-Sliema lejn il-Belt fid-9 ta' Mejju meta saret il- Quddiesa Pontifikali fuq il-Fosos tal-Furjana?

Jistax dan is-servizz, kif wkoll ieħor simili mill-Kottonera, jibda jiġi organizzat b'mod skedat?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li s-servizz bil-laneċ bejn tas-Sliema u l-Belt huwa servizz bi skeda.

Jien infurmat ukoll li s'issa ma kienx hemm min jipprovdi servizz simili bejn il-Kottonera u l-Belt.

Dwar l-ewwel parti tad-domanda, peress li s-servizz ingħata minn entita' kummerċjali privata, mhux possibli li nagħti figuri.

KING GEORGE V PLAYING FIELDS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk tistax titpoġġa l-pjanta tax-xogħlijiet fil- King George V Playing Fields, Floriana fuq il-Mejda tal-Kamra?

F'hiex waslu x-xogħlijiet s'issa u humiex skond l-iskeda ppjanata?

Kemm u f'liema grad huma l-ħaddiema li qed jaħdmu fuq dan is-sit?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l- pjanti mtluba.

Ix-xogħol miexi kif ippjanat.

S'issa tlesta l-parti l-kbira tax-xogħol fil- pedamenti fil-parti tal-lemin tal-ġnien, inbeda x-xogħol fuq il-wiċċ tal- pitch tal-futbol, qed isir xogħol ta' żbir u trasplantar ta' siġar in kollaborazzjoni mad-Dipartiment ta' l-Agrikoltura u nħarġet u qed tiġi proċessata s-sejħa għall-offerti għax-xogħol ta' pavimentar tal-ġnien.

Skond l-iskeda tax-xogħol dan il-ġnien mistenni li jitlesta fl-ewwel nofs tas-sena d-dieħla.

Il-ħaddiema bil-gradi tagħhom li qed jaħdmu fuq dan is-sit huma kif jidher hawn taħt:

Rubble Wall Builder 1 Building Tradesman II 4 Building Tradesman I 2 General Hand 2 Mason 1 Heavy Plant Driver 1 Skilled Labourer 1 Supervisor 1 Carpenter 1 Total 14

HOUSING AUTHORITY

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid f'hiex waslu l- pjanijiet għall-bini ta' 40 appartament f'Balzunetta l-Furjana u għal appartament f'Triq il-Kappuċċini l-Floriana?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dwar il-bini ta' appartamenti f'Balzunetta, il- Furjana, ninsab infurmat li għadhom għaddejjin negozjati biex tiġi rilokata fabbrika li hemm f'dan is-sit.

Dawn in-negozjati qed isiru mill-MDC.

Dwar il-progett ta' Triq il-Kapuċċini, ninsab infurmat li l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għadha kif ħarġet il-permess biex il-bini eżistenti jitwaqqa' u jinbena mill-ġdid.

Għalhekk l-Awtorita' ser tara kif tinkwadra dan il- proġett fil-business tagħha.

OVERTIME

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm sar overtime matul dan l-aħħar tnax-il xahar mill- ħaddiema tad-distrett nru 6 tad-diviżjoni tax-xogħlijiet pubbliċi, kull xahar separatament?

Kienu kienu l-ħaddiema li ingħataw l-overtime matul kull xahar?

Kemm hyemm ħaddiema f'dan id-distreet?

Kif jitqassam l-overtime fuq il-ħaddiema?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PERMESSI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inħarġu permessi għat-tqiegħed ta' l-imwejjed barra fil-Belt Valletta?

Lil liema stabilimenti inħarġu dawn il-permessi u x'inhu l-kobor ta' l-area involuta u kemm hu n-numru ta' imwejjed li jistg]u jitpoġġew barra f'kull każ separatament

Kemm iħallsu dawn l-istabillimenti għal dawn il-permessi, kull wieħed separatament?

Meta nħarġui l-permessi għall-ewwel darba f'kull każ partikolari?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

Fil-futur qarib, bħalma ġara fil-ħruġ ta` permessi għal encroachment mid- Dipartiment ta` l-Artijiet, il-permess tal-Pulizija se jibda jkopri l-area tal-art okkupata u mhux in-numru ta` mwejjed u siġġijiet.

ENFORCEMENT ORDER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija nru 25716 fejn intqal li nħarġet enforcement order ECF 95/01 fuq is-sit in kwistjoni, jista' l-Ministru jara li l-proċeduri jitħaffu peress li minkejja din l-enforcement sal-lum stess is-sid xorta baqa' għaddej bix-xogħolijiet li jinkludu t-tneħħija tal- ħamrija u li ingħata l-konkos fl-art meta dan is-sit suppost intuża bħala orchard?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi jirriżulta li x-xogħolijiet li saru fuq tneħħija ta` ħamrija ġie awtorizzat mill-Ministeru ta` l- Agrikoltura u Sajd u dan skond il-Fertile Soil Reservation Act ta` l-1973.

Rigward ix-xogħol ta` konkos li ngħata fl-art, dan sar biex jiġi msewwi saqaf ta` bir eżistenti li tkisser bil-makkinarju li kien qiegħed jintuża għat-trasport ta` l-imsemmija ħamrija.

Għar-rigward ta` tħaffif tal-proċedura ta` l-Azzjoni Diretta, id-Direct Action Team bħalissa għandu l`fuq minn elf każ pendenti ta` dan it-tip.

Dan il-każ qiegħed jingħata l-attenzjoni meħtieġa skond il-prijoritajiet eżistenti.

ĦLAS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jitħallsu is- sidien ta' postijiet li kienu twaqqgħu f'Marsa Road, Marsa u li l-qorti kienet qaltilhom li jitħallsu skond iż-żmien?

JIstgħu dawn l-individwi jiġi nfurmati bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- Mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid f'liema stadju wasal l-eżerċizzju tad-dipartiment tad-djar ta' l-ispezzjoni tad-djar ta' dawk li għandhom applikazzjoni għall-akkomodazzjoni alternattiva mad- dipartiment?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-ispezzjonijiet issa tlestew u d-Dipartiment qiegħed jevalwahom.

DINGLI - TRIQ ĊENSU SPITERI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li s-servizz tad-drenaġġ jiġi estiż fi Triq Ċensu Spiteri, Ħad-Dingli, kollha peress li minkejja li din it-triq hi f'nofs ir-raħal sal- lum għad hemm parti żgħira li m'għandiex dan is-servizz

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-Dipartiment konċernat biex jittieħdu passi biex dan is-servizz tad-drenaġġ fi Triq Ċensu Spiteri jiġi estiż fl-inqas żmien possibbli.

ŻBROFF

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid fejn ġie rappurtat żbroff tad-drenaġġ matul dawn l-aħħar tnax-il xhar u x'kienet ir-raġuni għal dan l-iżbroff kull lokalita' separatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar. --------