MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 231 It-Tlieta, 1 ta' Frar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 231

It-Tlieta, 1 ta' Frar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 1 ta' Frar, 2000

WERREJ MINUTI 451

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 451

TQEGĦID TA' KARTI 457

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RIFUĠJATI (IT-TIENI QARI)

REFUGEES BILL (SECOND READING) 457

AĠĠORNAMENT 481

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 488

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 230 li saret fil-31 ta' Jannar, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - Y2K

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus biex jittieħdu l-miżuri mill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu biex tiġi evitata l-problema tal-Y2K?

Jista' jgħid min kien inkarigat li jagħmel dan ix-xogħol u fuq liema kriterji ntgħażel?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Rigward l- ispiza biex jittieħdu miżuri fil-head office tal-ministeru, fl-uffiċċju tas- segretarju permanenti, fid-dipartimenti u fil-kummissjonijiet li jaqgħu taħt l-istess ministeru biex tiġi evitata l-problema tal-Y2K, nixtieq nikkonferma li l-MITTS kienet ġiet inkarigata biex tagħmel extensive testing b`kuntratti speċifiċi, sentejn wara xulxin.

Il-valur tal-kuntratt bejn il-MITTS u l-ministeru tal-ġustizzja fl-1998 qam Lm8,960, waqt li l-valur tal-kuntratt li sar fl-1999 mill-OPM u l- MITTS jinkludi l-ispiża kollha tad-dipartimenti li kienu jaqgħu taħt l- istess uffiċċju, inkluż il-ministeru tal-ġustizzja.

Fl-ufficcju ta' l-avukat ġenerali ġie ngaġġat skrivan biex jaħdem tliet sigħat overtime l-Ħadd 2 ta` Jannar, 2000 dwar Y2K testing fil-criminal registry computersation system, bi spiza minima.

Dwar embedded systems, bħal fax machines, photocopiers, etc., is- suppliers li kienu pprovdew diversi tipi ta` equipment lill-ministeru, dipartimenti u kummissjonijiet, ġew mitluba jagħmlu it-testijiet neċessarji.

Billi m`hemm l-ebda spiża nvoluta, ma rċevejna ebda kontijiet.

AFFARIJIET BARRANIN - Y2K

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus biex jittieħdu l-miżuri mill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu biex tiġi evitata l-problema tal-Y2K?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Il-ministeru nefaq Lm35,902, li minnhom Lm10,586 u Lm23,492 tħallsu lill-MITTS fis-snin 1998 u 1999 rispettivament filwaqt li s-somma ta' Lm1,824 tħallset lid-ditta MALPRO.

Ix-xogħol konness mal-problema tal-Y2K sar mid-direttorat tas- servizzi korporattivi tal-ministeru b'kordinazzjoni sħiħa mall-MITTS u l- ambaxxati Maltin.

Fil-każ tal-Kummissjoni Għolja Maltija ġewwa Londra ttieħdu wkoll miżuri mid-ditta MALPRO, li hija responsabbli mill-management ta' Malta House, li kif għedt tħallset is-somma ta' Lm1,824.

POLITIKA SOĊJALI - Y2K

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus biex jittieħdu l-miżuri mill- ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu biex tiġi evitata l-problema tal-Y2K?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sabiex jittieħdu l-miżuri meħtieġa biex tiġi evitata l-problema tal-Y2K fl-1999 saru l-ispejjeż elenkati f'Appendiċi "A" li qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

Minbarra dan, id-dipartiment tas-servizzi korporattivi li jamministra il- vot kapitali ta' l-informatika, ħallas lill-MITTS is-somma ta' Lm46,278 b'kuntratti biex isiru testijiet fuq computers u sistemi ta' l-informatika.

Qiegħed ukoll inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-materjal kollu in konnesjoni ma' dan li qed ngħid.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-Viċi Prim Ministru jikkonferma li ma kienx hemm diffikultajiet fil-proċedura u s-sistema ta' komputerizzazzjoni f'dak li għandu x'jaqsam ma' monitoring u management ta' pensjonijiet u benefiċċji oħra?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nikkonferma li saru l-eżerċizzji kollha u ma rriżultawx problemi.

FINANZI - Y2K

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus biex jittieħdu l-miżuri mill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu biex tiġi evitata l- problema tal-Y2K?

Jista' jgħid min kien inkarigat li jagħmel dan ix-xogħol u fuq liema kriterji ntgħażel?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi t-tagħrif mitlub qed jitqiegħed fuq fil-Mejda tal-Kamra.

INTERN - Y2K

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus biex jittieħdu l-miżuri mill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu biex tiġi evitata l- problema tal-Y2K?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li l-ammont ta` Lm61,781 tħallas lil MITTS bħala l-organizzazzjoni li kienet inkarigata mill-gvern biex tieħu ħsieb il-problema tal-Y2K fil-ministeru u fid- dipartimenti li jaqgħu taħt il-ministeru.

Rigward is-sistemi l-oħra li ma kenux jaqgħu taħt ir-responsabbilta` tal- MITTS, ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif ġej: -

|Diparti|Spiza|Kumpanij|Kriterji | |ment |Lm |a | | |Reġistr|69.00|Computer|Aġenti | |azzjoni| | |tas-siste| |Ċivili | | |ma | | | | |tal-passa| | | | |porti | | |24.50|Solution| | | | |s Ltd | | | | |(overtim| | | | |e) | | |Faċilit|854.0|Advanced|Aġenti | |a` |0 |Tele-Com|tas-siste| |Korrett| |municati|ma | |iva ta`| |ons |tal-PABX | |Kordin | |Systems | | |Taqsima|468.0|(overtim| | |tal-Pro|0 |e) | | |prjeta'| | | | |tal-Gve| | | | |rn | | | |

Fil-każ ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar nista' ngħid li ma ntefaq l-ebda sold esklussivament u speċifikament sabiex tiġi evitata l-problema tal- Y2K.

Kull xogħol ta` upgrades li sar kien fl-andament naturali tal- progress fit-teknoloġija u sar b`tender pubbliku.

BIEDJA U SAJD - Y2K

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus biex jittieħdu l-miżuri mill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu biex tiġi evitata l-problema tal-Y2K?

Jista' jgħid min kien inkarigat li jagħmel dan x-xogħol u fuq liema kriterji ntagħżel?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Il-ministeru u d- dipartimenti li jaqgħu taħtu għandhom software support mill-MITTS li għamlu x-xogħol meħtieġ għal din is-sitwazzjoni wkoll.

L-ispiża għal dan is- servizz biex tigi evitata l-problema hija nkorporata f'dik li l-ministeru jħallas kull sena biex jingħata s-support kollu li jkun meħtieg.

PULIZIJA - TAĦRIĠ BARRA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' pulizija jew uffiċjali li ngħataw taħriġ barra jew f'Malta sabiex itejbu aktar il-professjonalita' tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għas-sena 1999, ninsab informat li l-informazzjoni mitluba dwar uffiċjali tal-korp tal-pulizija hi kif jidher hawn taħt :

22 uffiċjal attendew 17-il kors differenti lokalment kif ukoll fl- Italja, fir-Renju Unit, fi Spanja, fil-Ġermanja, fil-Ġappun u fl- Eġittu;

20 uffiċjal attendew 5 korsijiet differenti fl-Universita` ta' Malta;

76 uffiċjal attendew għal korsijiet li jwasslu sa` l-eżami fil-livell ordinarju fi tmien suġġetti differenti fl-akkademja tal-pulizija matul is-sena akkademika 1998/1999.

67 uffiċjal bdew jattendu għal korsijiet li jwasslu sa` l-eżami fil- livell ordinarju f`ħames suġġetti differenti fl-akkademja tal-pulizija matul is-sena akkademika 1999/2000.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru ma speċifikax eżattament f'liema kategoriji tħarrġu dawn il-pulizija, jista' jgħid kenux fuq esperjenza kriminali, vjolenza domestika jew xi xorta oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, lill-Onor.

Interpellant nista' ngħidlu li m'hemmx "O" level fil-criminal law u fid-domestic violence u allura l- uffiċjali li attendew il-korsijiet ibbażaw l-aktar fuq il-lingwi - għax biex tkun eleġibbli għal spettur trid tkun surġent b'mill-inqas ħames "O" levels - u allura dawk li m'għandhomx "O" levels tajnihom l-opportunita' li jagħmlu korsijiet u jersqu għall-eżamijiet u jkunu eleġibbli biex internament isiru spetturi.

L-oħrajn, jiġifieri t-22 uffiċjal mill-korp tal-pulizija li attendew 17- il kors differenti, kellhom suġġetti differenti ħafna.

Wieħed minnhom kien fuq training course tal-MITTS, jiġifieri għandu x'jaqsam aktar ma' computers; oħrajn fuq combating white - collar crime, jiġifieri reati ta' natura ekonomika bħal frodi, money laundering, eċċ.; oħrajn marru għall- korsijiet fuq public relations; dawk li marru l-Italja ħadu korsijiet kontra d-droga; oħrajn fuq negotiations, l-aktar għar-rigward ta' terroristi u hijacking; oħrajn fuq crime analysis b'mod ġenerali; u ieħor fuq it-terroriżmu.

Dwar x'tip ta' korsijiet saru l-universita', għandek tmienja li qed jagħmlu l-ewwel tliet snin tal-kors tal-liġi; hemm ieħor li daħal fit- tieni fażi, jiġifieri għamel l-ewwel tliet snin u issa se jsir avukat din is-sena; imbagħad għandek oħrajn li se jiggradwaw fil-kummerċ; u hemm min qed jistudja għal diploma fis-social studies.

GĦELIEQI - ĦITAN TAS-SEJJIEGĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jaġġorna l-informazzjoni li hu ta' b'risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

8855, għall-perijodu sa l-aħħar ta' Diċembru 1999?

Jista' jinformana bil-programm ta' bini ta' ħitan tas- sejjiegħ li se jsir matul din is-sena sabiex il-bdiewa jiġu megħjuna jirranġaw ħitan imġarrfa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minn Ġunju sa Diċembru 1999 saru xogħlijiet ta' bini ta' ħitan tas-sejjiegħ għand il-bdiewa.

Id-dipartiment jinsab għaddej bil- proċess biex iżid in-numru ta' ħaddiema f'din is-sengħa u dan bil-għan li jkun hawn sezzjoni mħarrġa għal dan it-tip ta' xogħol.

Diġa' nbdew xi xogħlijiet ta' tiswija f'toroq prinċipali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Xtaqt lill-Ministru jinformani x'inhi l-proċedura meta l-bdiewa jkunu jridu dan it-tip ta' servizz jew din it-tip ta' għajnuna.

Dawn iridu jirrikorru għand l-extension services, jew iridu jiktbu direttament lid-dipartiment ta' l-agrikoltura?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Għandhom iż-żewġ options li semma l-Onor.

Interpellant, jiġifieri jistgħu jmorru l-extension services kif ukoll jiktbu lid-dipartiment.

RABAT - TRIQ BORG OLIVIER - QTUGH TA' DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'ikkawża l-qtugħ ta' dawl fi Triq Borg Olivier u Triq San Pubbliju fir-Rabat xi jiem ilu?

Jista' jara li jsiru xogħlijiet ta' bdil ta' wires u manutenzjoni oħra fil-lokal tar-Rabat ħalli ma jiġux ikkawżati ħsarat simili?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba għal bdil ta` wires u manutenzjoni oħra fis-sistema ta` l-elettriku fir-Rabat giet mgħoddija lill-Korporazzjoni Enemalta biex tingħata attenzjoni xierqa.

RABAT - TRIQ BORG OLIVIER - ONE-WAY TRAFFIC

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

9215 tad- 19 ta' Lulju, 1999 dwar l-ilmenti tar-residenti ta' Triq G. Borg Olivier, Rabat, jista' l-Ministru jinfurmana bl-iżviluppi li saru matul l-1999 u dawk li se jsiru matul din is-sena?

Peress li qed issir reżistenza mir- residenti ta' Ħad-Dingli u ħafna Rabtin oħra sabiex din it-triq ma ssirx one-way, jista' l-Ministru jgħidilna jekk it-talba tar-residenti hijiex se tiġi milqugħa?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): M`għandi xejn x`inżid mar-risposta għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li bl-ebda mod ma rrid nagħti l-impressjoni li din hija xi problema partikolari għall-ministeru, u peress li naħseb li l-Ministru japprezza li dawn ir-residenti jeħtieġ li jkunu informati dwar x'se tkun il-pożizzjoni tagħhom, jista' jgħidilna eżatt x'se jsir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, il-pożizzjoni għadha li Triq Borg Olivier fir-Rabat issir one-way, bi qbil mal-kunsill lokali u ma' diversi organizzazzjonijiet oħrajn.

Hemm ukoll l-impenn li qabel ma din it-triq issir one-way tiġi rranġata wkoll il-bypass ta' l-Imtarfa, almenu fid- direzzjoni mir-Rabat lejn il-Belt.

Dan ix-xogħol diġa' nbeda u malli jkun lest jitwaħħal is-sinjal tal-one-way fl-imsemmija triq.

Nispera li f'dak il-mument l-istess Onor. Interpellant, li għamel diversi domandi fuq dan is-suġġett, minflok jieħu l-pożizzjoni ta' dawk li qed jipprotestaw jieħu l-pożizzjoni tar-residenti ta' Triq Borg Olivier.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, 'il hemm minn dak li qed jgħid il- Ministru, jien bħalu nirrapreżenta l-komunita' u ma jagħmilx sens li jgħid li nagħti appoġġ lil naħa u mhux oħra.

Jidhirli li kienu r-residenti Rabtin kif ukoll il-kunsilliera Dinglin li talbu biex qabel tittieħed deċiżjoni finali jsir eżerċizzju temporanju, fis-sens li t-triq issir one- way bi prova għal xahar.

In vista li l-Ministru forsi qiegħed jipprova jabbina l-pożizzjoni tiegħi personali ma' dak li jien qed nistaqsi bir- responsabbilta' kollha f'din il-Kamra, nixtieq nistaqsih jekk warrabx kompletament il-proposti li sarulu biex issir din il-prova u ssir evalwazzjoni ta' l-impatt li miżura bħal din tista' tħalli.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, jiena ma warrabt xejn għax il- pożizzjoni dwar Triq Borg Olivier għadha dik li kienet, ċioe' li fil-mument li tiġi fis-seħħ il-one-way din se tkun għal perijodu temporanju.

Fil-fatt il-kunsill lokali ssuġġerixxa li din it-triq issir one-way għal perijodu ta' tliet xhur biex wieħed ikun jista' jara r-riżultati miksuba.

Ċertament li l-kunsill lokali tar-Rabat mhuwiex kontra li l-ħruġ issir one-way iżda l- kunsill lokali ta' Ħad-Dingli ma jaħsibhiex l-istess u fil-fatt għamel sottomissjoni biex dan ma jseħħx.

Din il-pożizzjoni kienet ikkonsidrata, ġiet diskussa ma' l-istess kunsill u dan għadu ta' l-istess fehma li din it- triq ma ssirx one-way.

Pero' fl-aħħar mill-aħħar id-differenza bejn li tkun membru ta' l- oppożizzjoni u membru parlamentari b'kariga ministerjali hi li finalment il- ministru jrid jerfa' r-responsabbilta' politika u jara li l-bordijiet li jaqgħu taħtu jaslu f'deċiżjoni, għax ma nistgħux noqogħdu ngħidu "iva" lil kulmin jagħmel xi protesta.

Naħseb li l-Onor.

Farrugia għadda minn din l- esperjenza meta kien ministru; bħalissa għaddej minnha jien u naħseb li jerġa' jgħaddi minnha hu meta jerġa' jkun f'pożizzjoni li jkollu jiddeċiedi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien kelli l-impressjoni li l-Ministru kien irċieva xi petizzjoni mingħand 'il fuq minn 1,200 firmatarju.

Jiġifieri ma jirriżultalux li d-dipartiment jew il-kunsill irċeva din il-petizzjoni?

F'dan ir-rigward li kont qed nagħmel riferenza għal dawk iċ-ċittadini Rabtin li rreġistraw nuqqas ta' qbil li t-triq issir one-way.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, inzertajt jien ukoll nirrappreżenta dak id-distrett partikolari u għalkemm naf li kien hemm diversi xniegħat li fir- Rabat kienet qed tinġabar petizzjoni f'dan ir-rigward, safejn naf jien din il-petizzjoni qatt ma waslet fil-ministeru jew fid-dipartiment.

Żgur li din il-petizzjoni ma rajthiex u naħseb li kieku waslet kont niġi informat biha għax 1,200 huwa numru fih innifsu pjuttost qawwi.

RABAT - VENDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li minn stħarriġ li sar mill-kunsill lokali tar- Rabat jirriżulta li r-Rabtin mill-ġdid iridu li l-venda ssir fi Triq Santa Rita, jista' l-Ministru jara li jsir it-tibdil neċessarju mill-aktar fis possibbli sabiex ma jkomplix ikun hemm inkonvenjent għar-residenti tal- lokal?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku qed tara kif tista' timplimenta t-talba tal-kunsill lokali li treġġa' lura l-venda tar-Rabat fil-pożizzjoni li kienet qabel, u dan wara l- istħarriġ li sar mill-istess kunsill lokali u wara li l-istess awtorita' kienet ċaqalqet il-venda fuq talba ta' l-istess kunsill.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ma nafx jekk il-Ministru jistax ikun aktar preċiż u jagħti target date, jew almenu jgħidilna meta jaħseb li finalment il-venda se tmur fil-post oriġinali, ħalli ċ-ċirkostanzi li huma ta' diffikulta' għall-istess komunita' jiġu rrimedjati mingħajr aktar telf ta' żmien.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, il-ġimgħa li għaddiet kelli l-okkażjoni nispjega dwar l-implimentazzjoni ta' deċiżjonijiet min-naħa tal-public transport authority.

F'dan il-każ partikolari l-awtorita' dwar it-trasport puibbliku faċilment tista' tgħid li l-kunsill lokali l-ewwel talabha tneħħi l-venda minn post biex tagħmilha f'post ieħor, hi aċċettat li tagħmel dan bi ftehim ma' l-assoċjazzjoni tas-sidien tal-karrozzi tal- linja, iżda wara survey li sar ħareġ li l-maġġoranza kbira tan-nies jaqblu li jsir mill-ġdid it-trasferiment tal-venda għal Triq Santa Rita.

Naturalment l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku kellha bilfors terġa' tibda diskussjonijiet ġodda ma' l-assoċjazzjoni tas-sidien mhux biss fuq il- pożizzjoni tal-venda imma anke dawn l-arranġamenti li kienu saru bħala konsegwenza tal-bidla minn Triq Santa Rita għal fuq is-Saqqajja.

Dawn id- diskussjonijiet għadhom għaddejjin u nispera li jkunu lesti fi żmien qasir.

Nista' ngħid li l-assoċjazzjoni tas-sidien qiegħda toġġezzjona għall- bidla mill-ġdid tal-venda u fl-istand li qed tieħu hija msaħħa mill-fatt li n-numru ta' passiġġieri li jużaw is-servizz dan l-aħħar żdied konsideralment.

Imma peress li hemm it-talba tal-kunsill lokali tar-Rabat u hemm ix-xewqa tar-residenti, m'hemmx dubju li din id-deċiżjoni trid tiġi implimentata fl-iqsar żmien possibbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru ma speċifikax meta hu l-iqsar żmien possibbli, jista' jagħti l-każ li kemm-il darba ma jkunx hemm qbil f'dawn in-negozjati l-materja tkompli titwal?

Jew hemm xi żmien partikolari li jekk l-arranġamenti ma jintlaħqux, il-ministru se jara li l- venda tmur lura f'St. Rita Street?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, ix-xewqa tal-maġġoranza tan-nies li wieġbu għall-kwestjonarju tal-kunsill lokali tar-Rabat hija li l-venda tirritorna fejn kienet qabel imma mbagħad hemm il-minoranza li qegħdin jipprotestaw bil-maqlub.

Naturalment id-deċiżjoni li tiġi implimentata hija dik tal-maġġoranza.

Huwa inutli li ngħid li sa l-10 ta' Frar din il- venda se tkun irritornat lura fil-post il-qadim meta naf bid- diskussjonijiet li għaddejjin u bid- diffikultajiet li nħolqu proprju minħabba l-fatt li kien hemm bidla deċiżjonali f'perijodu hekk qasir ta' żmien.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar assistenti diretturi maħtura fid-dipartimenti tal-gvern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13397.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-kuntratt ta' ħatra ta' manager responsabbli mit-tindif ta' l- isptarijiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13103.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RIFUĠJATI

REFUGEES BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-31 ta' Jannar, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR.

SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, il-bieraħ fid-diskors tiegħu l- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici qal li dan l-abbozz ta' liġi għandu jagħmel distinzjoni netta bejn dawk il-persuni li qed ifittxu asil u dawk li għandhom status ta' refuġjati, u fil-fatt nikkondividi għal kollox dan l- istatement li għamel l-Onor.

Membru.

Segwejt ukoll id-diskors ta' l-Onor.

Bartolo b'interess kbir għaliex fid- diskors tiegħu huwa rnexxielu jinkwadra dan l-abbozz ta' liġi fix-xena internazzjonali filwaqt li tana overview verament wiesgħa ta' x'inhu faqar, u anke ta' x'inhuma d-doveri u d-drittijiet tagħna bħala soċjeta` li tifforma parti mill-umanita`.

Min-naħa tiegħu waqt li kien qed jintroduċi din il-liġi, il-Ministru Tonio Borg qal li abbozz ta' liġi bħal dan iqanqal ħafna emozzjoni, u naħseb li dan bir-raġun għaliex ikolli nammetti li jien waħda minn dawk li meta nkun qed nisma' xi diskussjoni dwar dan il-qasam nispiċċa nlissen il-kliem "imsieken" u "jaħasra" għal dawk il-persuni li qed jgħixu fostna, iktar u iktar għaliex rajt b'għajnejja stess li dawn qed jgħixu ħajja li hija nieqsa għal kollox mid-dinjita` u minn kondizzjonijiet li aħna li ngħixu f'pajjiżi żviluppati u demokratiċi neħduhom tant for granted.

Fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi jipprovdi qafas legali għar-refuġjati u għal dawk il-persuni li qed ifittxu asil f'pajjiżna, u dan huwa meħtieġ li jsir mill-iktar fis possibbli għaliex irridu nkunu konsistenti f'dak kollu li nagħmlu għal dawn il-persuni, iktar u iktar meta nafu li din il-problema mhux talli m'hijiex se tisparixxi imma talli milli jidher iktar se tikber, kif smajna lill-Onor.

Bartolo jgħidilna l-bieraħ.

Wara kollox din hija problema li ilna nħossuha għal ħafna snin u għalhekk jeħtieġ li nindirizzawha qabel ma tkompli tikber.

Minkejja li pajjiżna huwa żgħir u għandu bosta limitazzjonijiet, il-poplu Malti u Għawdxi għandu qalb verament kbira, u jien m'iniex qed ngħid dan bi ftaħir imma għaliex hemm fatti konkreti li juru li dan il-poplu, peress li jemmen bis-sħiħ fid- drittijiet fundamentali tal-bniedem u fil-prinċipji tas-solidarjeta`, dejjem irnexxielu jwettaq id-doveri tiegħu f'dan il-qasam, anke internazzjonalment.

Quddiemna għandna abbozz ta' liġi li qed iġib l-istint naturali għall-protezzjoni personali u nazzjonali f'konfront dirett mal- prinċipji u mal-konċetti nobbli ta' l-umanita`, tal-ħniena u ta' l- għajnuna, li m'għandix dubju li aħna, li lkoll kemm aħna niftaħru li nemmnu fihom, nipprattikawhom ukoll.

Diġa' għedt illi ntqal li abbozz ta' liġi bħal dan iqanqal ħafna emozzjoni, u fil-fatt jien naħseb li l-emozzjoni ma kenitx nieqsa waqt dan id-dibattitu għaliex kull min għamel l-intervent tiegħu tkellem b'ċerta dieqa fuq in-numru kbir ta' persuni li jkunu kostretti li jabbandunaw lil art twelidhom, lill-familji tagħhom u lil dak kollu li jkunu ħadmu għalih matul ħajjithom u jibdew ħajja ġdida f'pajjiż ieħor, li ħafna drabi jkollu kultura differenti għal kollox minn dik ta' pajjiżhom.

Hawn m'aħniex qed nitkellmu dwar persuni li qed ikollhom jaħarbu minn pajjiżhom b'kapriċċ jew inkella biex ifittxu ġejjieni aħjar imma qed nitkellmu dwar persuni li huma kostretti li jaħarbu minn pajjiżhom jew minħabba persekuzzjoni politika, jew minħabba persekuzzjoni reliġjuża jew inkella minħabba li jkun hemm theddida għal ħajjithom u għal dik tal-familjari tagħhom, u għalhekk qed jaħarbu minn pajjiżhom biex ikollhom ġejjieni.

Hawnhekk lanqas m'aħna qed nitkellmu dwar persuni li qed taħkimhom xi biża' immaġinarja imma qed nitkellmu dwar persuni li l-biża' li qed taħkimhom hija msejsa fuq ir- realta`, jiġifieri dan huwa well-founded fear.

Mr Speaker, m'ilux wisq li konna qed insegwu minn fuq is-settijiet tat-television x'kien kien qed iseħħ f'pajjiżi mhux 'il bogħod ħafna minna, u hawn qed nirriferi għal dak li kien qed iseħħ fl-Albanija, fil-Kosovo u fir-reġjuni ta' l-ex- Jugoslavja.

Fi żmenijiet oħra aħna segwejna wkoll dak li kien għaddej f'partijiet oħra tad-dinja fejn stajna naraw b'għajnejna x-xeni ta' terrur, ta' massakri u ta' ħruxija mingħajr rażan, liema xeni kważi kważi jwassluk biex tikkonkludi li l-bniedem jaf ikun agħar mill-annimal għaliex minkejja li għandu r-ruħ, ir-raġuni u l-emozzjonijiet tiegħu xi kultant, bl-atti li jagħmel, tibda tiddubita jekk il-bniedem huwiex magħmul differenti mill- annimal.

Fuq il-gazzetti kemm-il darba rajna ritratti u stejjer ta' qtil, ta' tortura, ta' ġenoċidju u ta' stupru, u hawn ta' min ifakkar li dawn l- atti ma jsirux biss fuq l-adulti imma jsiru wkoll fuq it-tfal u t-trabi.

M'hemmx għalfejn ngħidu li l-poplu Malti u Għawdxi, meta ra u sema b'dawn il-ħruxijiet, mhux biss iddispjaċieh għal dawn il-persuni li kienu qed ibatu imma ma naqasx ukoll milli jdaħħal idejh fil-but biex jagħtihom kontribut finanzjarju, kif wara kollox kien xieraq.

Jien għadni niftakar li meta fis-snin sebgħin kienu ġew Malta numru ta' Asjatiċi wara li tkeċċew mill-Uganda fi żmien il-mexxej Idi Amin aħna lqajniegħhom b'dirgħajna miftuħa - fil-fatt uħud mit-tfal tagħhom kienu jattendu fl-iskola fejn kont ngħallem jien dak iż-żmien - u huma għexu f'pajjiżna għal diversi snin sakemm il-maġġoranza tagħhom reġgħu marru lejn pajjiż ieħor.

Meta Malta ffirmat il-konvenzjoni ta' l-1951 u l-protokol ta' l-1967 il- Gvern Malti kien għażel li japplika l-limitazzjoni ġeografika, kif inhu permess li jsir, u għalhekk l-obbligazzjonijiet ta' Malta kienu limitati biss għal dawk il-persuni ġejjin mill-Ewropa.

Pero` fil-verita` pajjiżna ta protezzjoni lil persuni li huma ġejjin minn kull parti tad-dinja u meta Malta saret firmatarja mhux biss irrikonoxxejna l-istatus tar-refuġjati imma wkoll assumejna ċerti responsabbiltajiet fil-konfront tagħhom.

Madanakollu l-obbligazzjonijiet li assuma l-Gvern ta' Malta f'dan il-qasam sal-lum għadhom qatt ma ġew inkorporati f'qafas legali u kull min jiġi jfittex ir-refuġju fi gżiritna qed ikun soġġett għal dak li hemm fl-Att dwar l-Immigrazzjoni ta' l-1972.

Tul dawn l-aħħar għaxar snin aħna rajna resqin lejn Malta persuni li huma ġejjin minn pajjiżi bħall-Iraq, l- Alġerija, is-Sudan, il-Palestina, is-Somalia u bil-ġrajjiet li rajna jseħħu fil-Lvant ta' l-Ewropa matul dawn l-aħħar snin in-numru ta' persuni li ġew lejn Malta minn dawn l-inħawi spara 'l fuq.

Fil-fatt l-emigrazzjoni minn ċerti pajjiżi u l-immigrazzjoni f'pajjiżi oħrajn huma fenomenu tas-seklu 20 li affettwa lid-dinja kollha, u Malta, bħala pajjiż li jifforma parti minn dinja ħielsa, ma jistax jonqos li tkun effettwata wkoll minn dan iċ-ċaqliq.

Hawnhekk ta' min jgħid li filwaqt li fl-1970 kien hemm inqas minn tliet miljun refuġjat mad-dinja kollha, il- bieraħ smajt lill-Onor.

Bartolo jgħid li din iċ-ċifra sparat 'il fuq għal madwar 23 miljun, għalkemm jien qrajt li llum din tlaħħaq anke t-30 miljun.

Dan biex ma nsemmux ukoll li hemm numru kbir ieħor ta' nies li ma jinsabux f'art twelidhom u li għadhom ma ssettiljawx f'pajjiż ieħor, jiġifieri la nistgħu nikkalkolaw il-movimenti tagħhom u wisq inqas l-effetti li se jħallu l-movimenti tagħhom.

Tletin sena ilu l-maġġoranza tar-refuġjati kienu ġejjin mill-pajjiżi ta' l-Afrika u ta' l-Asja, pero` llum anke l- Ewropa qiegħda fiċ-ċentru ta' din il-problema globali.

Meta kien qed jitkellem l-Onor.

Gavin Gulia ma rreżistiex għat- tentazzjoni li joħloq battuta politika anke fuq dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna u qal li l-gvern preżenti dan l-abbozz qed iressqu biex jobdi l-ordnijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Ngħid il-verita`, waqt li kien qed jitkellem l-Onor.

Gulia kont fil-librerija tal-parlament pero` xorta waħda stajt ninnota li kien qed jgħid dan b'ċerta tbissima, donnu hu stess irrikonoxxa li ormai issa saret konswetudini li għal kull ħaġa li jressaq il-gvern quddiem din il-Kamra tqum l-oppożizzjoni u tgħid li l-gvern qed jagħmel hekk minħabba li dak huwa d-digriet li ngħata minn Brussels.

Jien ngħid li domna naħsbuha mhux ħażin f'dan biex nonoraw l-obbligazzjonijiet tagħna u ninkorporaw fil-liġi d-drittijiet tar-refuġjati kif ukoll il- mekkaniżmi li aħna bħala pajjiż għandna nadottaw, u f'dan l-abbozz ta' liġi qed nonoraw dak li jmissna ilna li onorajna, jiġifieri qed nifformalizzaw dak li fil-prattika ilu jseħħ.

B'dan l-abbozz ta' liġi aħna se nkunu qed nagħmlu pass biex indaħħlu lil pajjiżna f'sistema li hija bbażata fuq ir-rieda tajba, fuq id-diskrezzjoni u fuq is-sentiment tal-ħniena, u se nkunu mexjin lejn sistema li toffri protezzjoni legali u tiggarantixxi d-drittijiet bażiċi tar-refuġjati u ta' oħrajn li qed ifittxu l-asil.

Il-membri ta' l-oppożizzjoni jaqblu ma' dan l-abbozz ta' liġi minkejja li smajna lil diversi legalisti min-naħa ta' l- oppożizzjoni jħeġġu li għandna nżommu ċerta kawtela u prudenza biex ma niftħux il-bibien tagħna għal problemi ikbar minn dawk li nifilħu għalihom.

Fil-fatt jien ma naqbilx ma' diversi punti li huma għamlu, pero` kulħadd qed jaqbel illi jeħtieġ li jinstab bilanċ bejn l-obbligazzjonijiet li għandna fix-xena internazzjonali u bejn l-interessi nazzjonali tagħna, li huma ġustifikati wkoll, u naħseb li dan l-abbozz ta' liġi qed jipprovdi kompromess f'dan is-sens.

Mr Speaker, xi ftit tal-jiem ilu l-Onor.

Helena Dalli u jien konna mistednin għal programm fuq stazzjon tar-radju proprju biex nitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi.

Kont naf li hawn ħafna Maltin li għandhom riżervi kbar dwar x'jistgħu jkunu l-konsegwenzi ta' abbozz ta' liġi bħal dan, anke mill-ittri li jinkitbu fuq il-gazzetti u mill-programmi lokali televiżivi u radjofoniċi, pero` qatt ma stennejt dik iż-xenophobia kollha li ġiet espressa minn uħud mis-semmiegħa li ċemplu matul il-programm, iktar u iktar meta kkonsidrajt fuq liema stazzjon tar-radju kien qed jixxandar.

Jidher ċar li l-preżenza tar-refuġjati fostna minn uħud minna hija meqjusa bħala theddida għas-soċjeta` Maltija, forsi għax jibżgħu li ġaladarba ngħaddu abbozz ta' liġi bħal dan jibdew ġejjin f'pajjiżna gzuz ta' rifuġjati.

Fil- fatt uħud minn dawk li ċemplu waqt il-programm qalulna li jekk ngħaddu liġi bħal din se nispiċċaw biex ikollna naqbżu l-baħar għax ma jkollniex iktar spazju fejn noqogħdu u fejn nimxu, filwaqt li oħrajn esprimew il-biża' li mhux se jkollna servizzi u mpjiegi biżżejjed u li dawn il-barranin se jkunu ta' piż fuq l-ekonomija tagħna, speċjalment fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni u fuq dak tas-saħħa.

Ikun interessanti jekk wieħed jgħid li kien hemm min issuġġerixxa saħansitra li għandna nilleġislaw sabiex ma nħallux lill- barranin jingħataw refuġju u protezzjoni hawn Malta.

Matul dan il-programm smajna l-frażi "charity begins at home" kemm-il darba u kien hemm min anke qal li aħna l-membri ta' din il-Kamra ma nafux x'qegħdin nagħmlu jekk se napprovaw abbozz ta' liġi bħal dan.

Ta' min isemmi wkoll lil dak il-wieħed li ċempel u kien aggressiv u insolenti ħafna lejn semmiegħa li kkwotat il- vanġelu.

Mr Speaker, jien u sħabi l-membri ta' dan il-parlament kollha nifhmu t- tħassib ta' pajjiż żgħir bħal tagħna f'ċirkostanzi bħal dawn, iktar u iktar meta nafu li anke l-pajjiżi l-kbar għandhom ċerti riżervi fuq id-dħul ta' numru kbir ta' persuni barranin f'pajjiżhom, partikolarment meta dawn jidħlu f'pajjiż b'ta' fuqhom senduqhom.

Madanakollu jkun tajjeb jekk nifhmu li, kif qal l-Onor.

Mifsud Bonnici l-bieraħ, aħna m'aħniex se niftħu l-bibien tagħna biex kulmin ikun irid jidħol, ikun jista' jidħol u kif qal l-Onor.

Herrera, lanqas se nagħtu carte blanche lil kulmin jiġi hawn Malta biex igawdi minn dak li se tkun tippermetti din il-liġi.

Fil- fatt ikun tajjeb jekk nenfasizzaw il-fatt li se jkun hemm kummissarju tar- refuġjati li se jiddeċiedi jekk persuna hijiex refuġjata jew le u l-liġi se timponi test iebes biex tistabilixxi l-istatus ta' refuġjat, liema test se jkun meħud kelma b'kelma mill-konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda u se jkun ibbażat fuq il-well-founded fear li semmejt iktar kmieni matul id-diskors tiegħi.

Għalhekk peress li l-kummissarju se jkollu xogħol ta' responsabbilta` kbira, l-għażla ta' din il-persuna se ssir bl-iktar mod għaqli.

Mr Speaker, kien hemm min qal f'din il-Kamra li forsi jkun aħjar jekk ma ġġorrx din ir-responsabbilta` kollha persuna waħda.

Jekk niftakar sew, il- Ministru Borg ta spjegazzjoni dwar ir-raġuni li għaliha dan l-abbozz ta' liġi qed joħloq il-kariga ta' kummissarju u mhux ta' kummissjoni, u hawn wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni wkoll tal-fatt li din il-persuna se jkollha lil diversi consultative bodies biex jgħinu fid-deċiżjonijiet li jittieħdu.

Ta' min jgħid ukoll li se jitwaqqaf bord ta' l-appell sabiex kemm l-applikant kif ukoll il-ministru responsabbli mill-immigrazzjoni jkunu jistgħu jagħmlu appell jekk kemm-il darba jħossu li d-deċiżjoni li jkun ħa l-kummissarju ma tkunx tajba.

Huwa importanti ħafna li kull min ikun qed japplika biex jingħata refugee status jiġi mgħarbel sew u li kull applikazzjoni tiġi vetted bl-ikbar reqqa, pero` biex dan isir filwaqt li min ikun qed jagħmel dan il-vetting ma jridx ikun maħkum minn ċerta emozzjoni żejda, min-naħa l-oħra għandu jkollu sens ta' umanita` u ta' sensittivita`.

Mr Speaker, subklawsola (2) ta' klawsola 8 ta' dan l-abbozz ta' liġi tgħid li persuna li tkun qed tfittex li tingħata refugee status għandha tiltaqa' mal-kummissarju fi żmien ġimgħa.

Dan żgur li se jgħin biex dawn il-persuni ma jibqgħux jgħixu fil-limbu iktar milli jkun hemm bżonn, pero` jekk m'iniex sejra żbaljata jidhirli li dan l-abbozz ta' liġi ma jistabilixxix it-terminu ta' żmien li fih għandu jieħu d-deċiżjoni l- kummissarju.

Ta' min jgħid ukoll li kull min jasal f'pajjiżna u jitlob l- asil se jkollu d-dritt għal intervista minn uffiċċjal ta' l-immigrazzjoni malajr kemm jista' jkun filwaqt li għandu jkun mgħarraf bid-drittijiet li għandu, u hekk għandu jkun, pero` jien ma' dan inżid xi ħaġa oħra u ngħid li dawn in-nies ma jkunux jeħtieġu biss persuni li jgħinuhom fuq bażi legali imma jkunu jeħtieġu wkoll persuni mħarrġa fil-qasam psikoloġiku għaliex dawn ikunu għaddejjin minn trawma kbira.

Fil-fatt dawn ikunu telqu minn pajjiżhom b'biża' kbir u hekk kif jaslu hawn Malta jibqgħu mbeżżgħin għaliex ikunu għadhom ma jafux x'se jsibu ma' wiċċhom u kull persuna li jaraw toħolqilhom element ta' biża' għaliex huma ma jkunux jafu x'se tkun ir-reazzjoni tagħha.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa dwar id-dritt ta' mpjieg għar-refuġjati.

Ta' min ifakkar li l-Kostituzzjoni ta' Malta, f'subartiklu (1) ta' artiklu 1, tiddikjara li:

"Malta hija Repubblika demokratika bbażata fuq ix-xogħol u fuq ir- rispett għad-drittijiet u l-libertajiet fundamentali ta' l- individwu.".

Illum huwa fatt magħruf minn kulħadd li x-xogħol mhux biss jagħti mezz t'għajxien lill-bniedem imma jagħtih ukoll dinjita` u motivazzjoni.

Matul dan id-dibattitu smajna lill-membri ta' l-oppożizzjoni jagħmlu battuta dwar is-sitwazzjoni tal-qgħad hawn Malta, fosthom lill-Onor.

Gulia li qal illi ngħidu x'ngħidu l-qgħad qed jiżdied.

Jien diġa' għedt u se nerġa' ngħid għal darb'oħra li l-ebda statistika ta' qgħad m'hi ġustifikabbli għax wara kull statistika hemm persuna u l-probabbilta` hi li wara kull persuna hemm familja sħiħa, pero` hawn ikolli ngħid illi l-istatistika turi li kontra t- trends tas-soltu, f'Diċembru ċ-ċifra ta' qgħad niżlet 'l isfel, u bla ebda dubju ċ-ċifra ta' qgħad ta' 5.3% m'hijiex meqjusa bħala waħda għolja ħafna.

Fil-fatt hemm pajjiżi oħra b'ċifra ta' qgħad li tammonta għad-doppju tagħna u dawn xorta waħda qed iżommu numru kbir ta' refuġjati.

Hawn wieħed irid jammetti wkoll li f'Malta għandna diversi ċittadini Maltin li jirrifjutaw illi jagħmlu ċertu xogħol għaliex iqisuh ta' strapazz jew inkella li m'huwiex tal-qagħda tagħhom u jiddispjaċini ngħid li xi kultant jidhirli li jkun hemm min jesaġera meta jiġi biex jagħżel x'tip ta' mpjieg ikun irid.

F'Malta daħlet ukoll kultura ta' xogħol illegali li lkoll nafu biha u filwaqt li xi kultant jinqabdu wħud jaħdmu bla permess, kif qal l-Onor.

Herrera, jekk wieħed imur fil-postijiet tad-divertiment, fil-lukandi jew f'postijiet li fihom ikun qed isir xogħol ta' kostruzzjoni jsib numru sostanzjali ta' nies li jkunu qed jaħdmu b'mod illegali u li jkunu qed jiġu sfruttati minn min ikun qed iħaddimhom.

Mhux l-ewwel darba li smajna b'każijiet ta' ħaddiema li għax ikollhom bżonn l-iktar affarijiet bażiċi biex jgħixu jkollhom jaħdmu sigħat twal b'kondizzjonijiet mill-agħar u jiġu mħallsa bi ftit ċenteżmi, meta jiġu mħallsa.

Fil-fatt dawn il-ħaddiema ma jgawdu mill-ebda benefiċċju u hawnhekk nasal biex ngħid li dawn jifformaw parti mill-skjavitu` moderna.

F'Malta hawn nies barranin li għamlu snin twal ta' studju, li għandhom potenzjal li aħna għadna lanqas biss nafu bih u li f'pajjiżhom kienu professjonisti, pero` meta ġew f'pajjiżna bit-tama li jsibu futur hawnhekk huma spiċċaw jaħslu l-platti u jagħmlu l-iktar xogħol li jirrikjedi strapazz.

Fil-fatt dawn jgħidulek li m'għandhomx għażla u ma jistgħux jgħixu mod ieħor, kif tgħid dik il-frażi li jien tant nobgħod "beggars can't be choosers".

Għalhekk dawn jispiċċaw f'sitwazzjoni fejn jekk jimirdu ma jaħdmux u jekk ma jaħdmux ma jaqilgħux x'jieklu u jibqgħu bil-ġuħ.

Naturalment dan jistgħu jagħmluh biss għal ftit żmien għaliex imbagħad jew jispiċċaw biex jittallbu jew jirrikorru għand xi għaqda volontarja biex tgħinhom jew inkella jkollhom jiksru l-liġi.

Min- naħa tagħna, aħna l-Maltin meta nisimgħu li xi ħadd barrani kiser il-liġi nibdew naħsbu li dawn kollha huma l-istess, speċjalment meta dawn il- barranin ikunu ġejjin minn pajjiżi li m'humiex Ewropej.

Mr Speaker, il-Ministru Borg qal li madwar 80% tar-refuġjati li għandna f'pajjiżna għandhom impjieg u li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi mil-lum 'il quddiem ir-refuġjati se jitħallew jaħdmu permezz ta' regolamenti li jkun hemm qbil dwarhom, imma madanakollu dan l-abbozz ta' liġi lir- refuġjati mhux se jipprovdilhom id-dritt għax-xogħol u l-permess biex dawn il-persuni jingħataw ix-xogħol se jibqa' fid-diskrezzjoni tal-ministru ta' l-intern bi ftehim mal-ministru li huwa responsabbli mill-impjiegi.

Issa wieħed jista' jifhem għaliex il-ministru ta' l-intern se jkollu din id- diskrezzjoni; għaliex l-awtoritajiet ċivili jibżgħu li jekk ix-xogħol isir dritt legali għar-refuġjati, dan iħajjar lil ħafna refuġjati biex jiġu hawn Malta.

Mill-banda l-oħra wieħed jista' jifhem ukoll it-tħassib li għandhom l-għaqdiet volontarji li tant ħadmu biex dan l-abbozz ta' liġi jitressaq quddiem il-parlament, u dan għaliex huma jistgħu jbassru minn issa li kull meta ċ-ċifra tal-qgħad ta' pajjiżna tibda tiela' l-ewwel m'huma se jbatu huma r-refuġjati.

Jekk aħna se noffru refuġju legali rridu naraw li bħala pajjiż nimxu kif jixraq, anke jekk inkunu taħt ċirkostanzi differenti, għaliex ir-refuġjati li jgħixu f'pajjiżna jrid ikollhom mezz ta' għajxien.

Jekk aħna rridu verament li nagħtu lir-refuġjati ta' pajjiżna l- possibbilta` li jibnu ħajja ġdida rridu nagħtuhom id-dritt għax-xogħol, u jekk ma naslux biex nagħtuhom id-dritt għax-xogħol almenu rridu nagħtuhom id-dritt għall-għajnuna soċjali.

Jeħtieġ li neliminawha l-mentalita` li kull min jitlob refuġju hawn Malta u t-talba tiegħu tiġi aċċettata, jiġifieri jiġi aċċettat bħala refuġjat, għandu jkompli jgħix bil-karita`, bil-loqom u bir-rieda tajba ta' ħaddieħor, u r-refuġjati għandhom jiġu pprovduti mezz ta' għajxien għaliex inkella wisq nibża' li iktar inkunu qed noħolqu problemi milli nsolvu.

Issa se ngħaddi biex nagħmel punt ieħor li m'għandix dubju li l-ministru se jitkellem fuqu fil-winding-up, u jien napprezza ħafna jekk huwa jagħmel dan għaliex forsi jkun jista' jiċċarahuli.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares lejn subklawsola (2) ta' klawsola 11 isib li din tgħid hekk:

"Il-membri dipendenti tal-familja ta' persuna dikjarata bħala rifuġjat li jkunu qegħdin Malta filwaqt tad-dikjarazzjoni jew li jingħaqdu magħha f'Malta, ikollhom l-istess drittijiet u benefiċċji bħar- rifuġjat innifsu.".

Meta qrajt din is-subklawsola jien fhimtha li persuna li tkun ġiet iddikjarata bħala refuġjata se jkollha dritt iġġib lill-familja tagħha f'pajjiżna wkoll, pero` milli jidher fhimt ħażin għaliex il-Ministru Borg, fid-diskors tiegħu, qal li kien hemm min qed jikkritika dan l-abbozz ta' liġi minħabba li jħoss illi dawk il-persuni li jiġu ddikjarati bħala refuġjati għandu jkollhom ukoll id-dritt li jġibu lill-familji tagħhom hawn Malta.

Matul dan id-dibattitu kemm-il darba tqajjem il-punt dwar kemm huwa importanti li l-familja tkun unita u għalhekk naħseb li r-refuġjati għandhom ukoll jingħataw id-dritt li jġibu lill-familja immedjata tagħhom f'pajjiżna, l-iktar jekk ikunu se jdumu jgħixu hawn Malta għal diversi snin.

F'ittra li dehret fuq il-gazzetta l-ġimgħa li għaddiet intqal li jekk ir-refuġjati jingħataw id-dritt li jġibu lill-familja tagħhom hawn Malta, in-numru ta' barranin li jgħixu f'pajjiżna tant jikber li l-Maltin ikollhom ifittxu art oħra, imma madanakollu jien nibqa' nsostni li d-dritt tal-familja ta' kull wieħed u kull waħda minna għandu jiġi rispettat dejjem.

Wieħed irid jikkonsidra wkoll il-fatt li ġeneralment ir-refuġjati jagħmlu biss ftit snin jgħixu f'pajjiżna għax imbagħad imorru jgħixu f'pajjiżi oħra li huma kapaċi joffrulhom opportunitajiet ikbar u aħjar minn dawk li jista' joffrilhom pajjiżna.

Hawn ta' min iżid jgħid li meta s- sitwazzjoni ta' pajjiżhom titjieb ir-refuġjati jkollhom seba' mitt sena biex jerġgħu jmorru jgħixu f'pajjiżhom.

Mr Speaker, minħabba l-pożizzjoni ġeografika ta' pajjiżna aħna bilfors naraw moviment qawwi ta' nies, u sfortunatament matul dawn l-aħħar snin rajna diversi każijiet ta' traffikar ta' nies.

Fil-fatt l-introjtu li qed tħalli din l-industrija illegali qed tegħleb saħansitra l-industrija tat- traffikar tad-droga.

Jien naqbel li għandna nkunu konxji kontinwament tal- limitazzjonijiet naturali u ekonomiċi li għandu l-pajjiż u li għandna nieħdu ċerta kawtela u nżommu ċerta prudenza, pero` min-naħa l-oħra m'għandniex nibqgħu lura milli nipprattikaw dawk il-prinċipji li ngħidu li nemmnu fihom issa li wasal iż-żmien - u jien ngħid li messu ilu li wasal dan iż-żmien - li ninkorporaw l-obbligazzjonijiet li għandna vis-a-vis ir- refuġjati fil-liġijiet tagħna.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi ningħaqad mal-membri kollha ta' din il-Kamra u nirringrazzja lill-għaqdiet volontarji kif ukoll lill-individwi kollha li ħadmu tul is-snin sabiex seta' jitressaq dan l- abbozz ta' liġi quddiem il-parlament.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, ma nistax nibda dan id-diskors mingħajr ma qabel xejn infaħħar il-provvedimenti ta' dan l-abbozz ta' liġi, liema abbozz ta' liġi huwa ta' sinifikat konsidervoli għaliex qed ipoġġi f'ambitu` legali dak li kien qed jiġri diġa' filwaqt li qed jagħraf x'inhuma d-drittijiet tar-refuġjati, fosthom id-dritt ta' appell minn dawk id-deċiżjonijiet li jittieħdu fir-rigward tagħhom stess.

Hija verament xi ħaġa ta' min ifaħħarha li għalkemm żgħir, pajjiżna qed joħroġ l-id tas- solidarjeta` għal dawk il-persuni legalment ikkonsidrati bħala persuni li jkunu qed ħarbu minn xi forma ta' persekuzzjoni politika, reliġjuża jew nazzjonali f'pajjiżhom, li anke tista' twassal biex serjament tipperikola l- ħajja tagħhom u tal-membri tal-familji tagħhom.

Il-Gvern Malti, minkejja li ma kienx marbut legalment li jagħmel dan, diġa' kien qed jippermetti lir- refuġjati li jagħmlu użu mill-isptarijiet tagħna u mill-iskejjel tagħna, kif ukoll kien qed jagħtihom ċerti benefiċċji soċjali pero` issa b'dan l- abbozz ta' liġi huma se jkollhom dritt għal dan kollu.

Issa hawnhekk ta' min ifakkar li l-pajjiżi li jkunu ġejjin minnhom dawn ir-refuġjati ma jkunux iħaddmu sistemi demokratiċi imma jkunu jħaddmu sistemi pjuttost totalitarji u ħorox, u minħabba li ma jkunux jaqblu mad- dittaturi ta' pajjiżhom, dawn ir-refuġjati jkollhom jaħarbu minn hemmhekk għaliex ikunu ċerti li jekk ma jagħmlux dan jitfgħuhom f'xi ħabs jew inkella jqaċċtulhom rashom.

Għalhekk dawn ma jkollhomx għażla oħra ħlief li jmorru jfittxu l-ġejjieni tagħhom f'pajjiż li jkun ġdid għalihom u li ma jkunux jafuh, liema pajjiż ġeneralment lanqas biss ikun iħaddan l-istess kultura li jkunu twieldu u għexu fiha huma.

Bir-raġun kollu l-ewwel ħsieb li jiġihom f'moħħhom dawn il-persuni huwa li jridu jerġgħu jibdew ħajjithom mill-ġdid għaliex f'pajjiżhom ikunu tilfu kollox, u għalhekk huwa xieraq li pajjiżna jkun solidali b'kull mod possibbli ma' dawn in-nies, ġaladarba jiġu ddikjarati bħala refuġjati mill-ministru u mill-kummissarju tar- refuġjati li se jwaqqaf dan l-abbozz ta' liġi, u dan sakemm f'pajjiżhom jgħaddu l-perikli kollha u jkunu jistgħu jirritornaw lura lejn art twelidhom.

Mr Speaker, sa xi erba' jew ħames snin ilu jien kont naħdem bħala tabib mal-gvern u fil-fatt għamilt sentejn nieħu ħsieb ir-refuġjati mil-lat mediku.

Niftakar li dak iż-żmien kelli taħt il-ħarsien tiegħi xi 500 refuġjat, il-maġġoranza l-kbira tagħhom kienu ġejjin mill-Iraq - għaliex peress li ħafna minnhom kienu nsara, kienu ħassew li ħajjithom kienet mhedda taħt it-tmexxija ta' Saddam Hussein - għalkemm kien hemm nies oħra li kienu ġejjin mis-Sudan u mill-Etjopja u saħansitra oħrajn li kienu ġejjin mill-ex-Jugoslavja.

Ta' min jgħid li għalkemm dawn in-nies kienu grati ħafna lejn il-poplu Malti u lejn il-Gvern ta' Malta għall- opportunitajiet li offrielhom, fosthom għall-opportunita` li tahom illi jgħixu f'pajjiżna u li jiġu kkurati u edukati b'xejn, dawn kienu qed isibu diffikultajiet kbar biex imantnu lilhom infushom u lill-familji tagħhom, iktar u iktar għaliex ħafna mir-refuġjati rġiel diġa' kellhom bejn il-50 u l-55 sena u kellhom il-mara u xi żewġ jew tlett itfal.

Huwa veru li ħafna minn dawn ir-refuġjati kienu qegħdin Malta sakemm jingħataw il-visa biex imorru l-Istati Uniti jew il-Kanada - u fil-fatt illum minn madwar 500 refuġjat baqa' biss xi 150 -, pero` dawn ħafna minnhom damu xi tlieta, erba' jew ħames snin hawn Malta u matul dak il-perijodu kienu jiddependu totalment mill-għajnuna li kien jagħtihom il-gvern, mill-kummissjoni ta' l- emigranti, li kienet tipprovdielhom il-postijiet fejn joqogħdu u x'jilbsu u minn dak li jagħtuhom in-nies.

Għalhekk huwa tajjeb li dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti lill-ministru d-dritt li joħroġ work permit lir-refuġjati biex dawn li jkunu se joqogħdu f'pajjiżna għal ċertu tul ta' żmien ikunu jistgħu jaqilgħu l-għajxien tagħhom, speċjalment jekk dawn ikollhom familja, kif inhu tajjeb ukoll li l-ministru qed jingħata d-dritt li joħroġ ċerti regolamenti biex jekk jirriżulta li jkun qed jitwettaq xi abbuż, dan ikun jista' jiġi kkontrollat mal-ewwel.

Madanakollu jien naħseb li ġaladarba nkunu aċċettajna lil dawn il-persuni f'pajjiżna bħala refuġjati, għandna wkoll nagħtuhom id-dritt li jaqilgħu l-għajxien tagħhom.

Il-bieraħ meta kien qed jitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi l-Onor.

Evarist Bartolo semma ż-xenophobia, li hija biża' esaġerata minn dak kollu li huwa barrani, u ż-xenophilia, li hija mħabba żejda għal dak li huwa barrani.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Membru, la għandek tmur f'estrem u lanqas għandek tmur fl-estrem l-ieħor.

Madanakollu waqt li kont qed nisma' lill- Onor. Bartolo jgħid dan il-kliem jien staqsejt bejni u bejn ruħi: F'Malta min qed irewwaħ ċerti elementi ta' xenophobia?

Hawnhekk jaqblilna noqogħdu attenti għax, fl-opinjoni tiegħi, dan il-ħafna agħjat u storbju li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea se jiġu n-nies ma nafx minn fejn u jeħdulna xogħolna huwa kollu trewwiħ biex in-nies jaqgħu f'xenophobia.

Issa dan m'hu minnu xejn għaliex ir-realta` turi li f'dan il-każ iċ-ċaqliq ikun biss ta' xi 1%, u dan iċ-ċaqliq iktar ikun minn pajjiżi b'riżorsi żgħar, bħal tagħna, lejn pajjiżi b'riżorsi kbar, bħal Franza, l-Ingilterra, il-Ġermanja u l-Italja, milli vice versa.

Fl-opinjoni tiegħi, il-biża' li qed nipprovaw innisslu fost il-poplu Malti u Għawdxi li jekk ningħaqdu ma' l- Unjoni Ewropea se jiġu l-barranin u jeħdulna xogħolna qed iħalli l-effetti tiegħu, u għalhekk m'għandniex għalfejn nistgħaġbu meta mbagħad jiġi l- gvern biex jagħmel din it-tip ta' liġi u jsib li jkun hemm uħud li jkollhom reazzjoni negattiva għaliha minħabba li jibżgħu li jekk nagħtu lir- refuġjati ċerti drittijiet, dawn se jeħdulna xogħolna.

Issa hawn jien infakkar li qed nitkellmu biss fuq 150 ruħ pero`, kif jgħidu bl-Ingliż, if you sow the wind you'll reap a whirlwind, jiġifieri jekk tiżra' r-riħ tispiċċa biex taħsad riefnu.

Sfortunatament huwa fatt li ħadd ma jista' jinnegah illi min-naħa l-oħra ta' din il-Kamra qed jiġu mrewħa ċerti ideat ta' xenophobia, u hawn tqum immedjatament il-mistoqsija: Din il-mentalita` kemm qed tagħmel ġid?

Possibbli li ma nifhmux illi jekk niżirgħu fi ħdan il-poplu Malti u Għawdxi ċerta biża' infondata, din taf tħalli riżultati ħżiena anke f'oqsma oħra?

Mr Speaker, x'inhuma ċ-ċirkostanzi li jġiegħlu lil bniedem jiġi meqjus bħala refuġjat?

Aħna nafu li s-sitwazzjoni ekonomika tal-pajjiżi tad-dinja m'hijiex l-istess għaliex filwaqt li kien hemm pajjiżi li kellhom ċerta kultura u ċirkostanzi li wassluhom biex jistagħnew, sfortunatament hemm pajjiżi oħrajn li l-kultura u ċ-ċirkostanzi li kellhom jgħaddu minnhom wassluhom biex jibqgħu lura, u ħafna drabi dan ma jkunx tort taċ-ċittadini li jkunu qed jgħixu f'dawn il-pajjiżi.

Issa r-refuġjat huwa dak il-bniedem li jkun qed jaħrab minn xi forma ta' persekuzzjoni għad-drittijiet fundamentali tiegħu u għalhekk dak il-bniedem li jiċċaqlaq minn pajjiż għall-ieħor sempliċement biex ifittex ħajja ekonomikament aħjar m'huwiex ikkonsidrat bħala refuġjat.

Hawn jien nistaqsi wkoll: X'inhuma l-kawżi li jwasslu lin-nies biex jiċċaqilqu minn pajjiż għal ieħor?

Minbarra li bħalma għadni kif għedt, ikun hemm min jiċċaqlaq minn pajjiż għall-ieħor biex imur f'pajjiż iktar żviluppat minn tiegħu - u għalkemm dan m'huwiex meqjus bħala refuġjat xorta waħda huwa spunt biex wieħed jiċċaqlaq minn fejn kien qed jgħix - hemm min jiċċaqlaq minn pajjiż għall-ieħor ukoll minħabba l-andament politiku li jkun għaddej minnu pajjiżu.

Sfortunament sal-lum għad hemm ħafna pajjiżi fid-dinja li għadhom ma żviluppawx demokratikament u jeżistu dittaturi li ma jagħtux id-drittijiet fundamentali lil nieshom, anzi huma jibqgħu dejjem jippersegwitawhom, sakemm fl-aħħar ħafna min-nies li jkunu qed jgħixu f'dak il-pajjiż ikollhom jaħarbu minn hemmhekk għaliex inkella jew jitfgħuhom f'xi ħabs jew inkella saħansitra joqtluhom.

Ir-raġuni ma tridx forza u r-raġuni morali ta' din in-nies turihom hi stess li huma ma jistgħux jibqgħu jgħixu f'dik il-ħajja.

Il-kittieb famuż C.S. Lewis, f'waħda mill-essays tiegħu li jisimha "On Ethics", isemmi l-punt illi l-etika naturali tal-bniedem hija xi ħaġa mgħaqqda mal-bniedem, jiġifieri m'hijiex xi ħaġa li tikkompeti mal-liġijiet u mad-demokrazija tal-bniedem imma hija xi ħaġa fundamentali li kienet, qiegħda u se tibqa' taħt it-tessut integru tal-bniedem.

Fil-fatt xi kultant dawn il-ġibdiet morali u etiċi tant ikunu qawwija li jwasslu lill- bniedem biex ixellef difru mad-dittaturi jew mar-reġimijiet politiċi ta' pajjiżu u għalhekk ikollu jaħrab.

Ċertament li lil dawn in-nies għandna nilqgħuhom f'pajjiżna u għandna nilqgħuhom mhux biss biex inkunu solidali magħhom imma wkoll għaliex ħafna drabi dawn in-nies iġibu magħhom wirt kulturali u intellettwali kbir.

Kif għedt diġa', meta jien kont it-tabib ta' dawn ir-refuġjati Iraqini għaraft kemm dawn il-persuni, li xi wħud minnhom kienu professuri fl-universita` ta' pajjiżhom, kellhom snajja', intellettwaliżmu profond, savoir faire u kemm kellhom x'jistgħu joffru lill- poplu Malti u Għawdxi, u jien ninsab persważ illi kieku dak iż-żmien l- abbozz ta' liġi li qed inressqu llum kien diġa' tressaq quddiem dan il- Parlament dawn kienu jagħtu kontribut kbir lis-soċjeta` Maltija bit-talenti li għandhom.

Bħalissa qed niftakar ukoll f'kittieb ieħor Ingliż, G. K Chesterton, illi kien iħobb isemmi l-punt li fil-ħajja ma jeżistux biss affarijiet tajbin għax kieku dawn iwasslu lill-bniedem biex jiżbalja u l-fatt li fil-bniedem jeżisti ċertu potenzjal ta' nuqqas ta' virtu` - biex ma ngħidx ħażen - jgħin biex il-bniedem jibqa' fil-kontroll moderat tal-fakultajiet tiegħu.

Issa jien personalment hawnhekk ma tantx naqbel ma' Chesterton pero` li jrid jgħid hu li l-bniedem għandu t-tajjeb u l-ħażin tiegħu, pero` t-tajjeb jibbilanċja dak li jista' jkollu ħażin.

Din il-filosofija tgħodd anke għal dan li qed niddiskutu llum għax f'dan il-każ, fejn wieħed jista' jinħakem minn xenophobia minħabba li jibża' li r-refuġjati se jeħdulna postna, huwa importanti li naraw it-tajjeb illi jista' joħroġ minn din iċ-ċirkostanza.

Hawn ta' min jgħid ukoll li ħafna min-nies li joqogħdu fil-pajjiżi ta' l- Afrika qed imorru lejn it-tramuntana u dan mhux minħabba raġunijiet ekonomiċi imma minħabba li qed jiġu ppersegwitati f'pajjiżhom.

Il-bieraħ l- Onor. Bartolo beda jgħid li dan iċ-ċaqliq huwa kkaġunat minħabba l-free trade u minħabba li l-pajjiżi tan-north ma jagħtux kas lill-pajjiżi tas- south.

Sa ċertu punt dan huwa minnu pero` min-naħa l-oħra ħadd ma jista' jlum lil dawk il-pajjiżi li huma kapaċi jaqdfu 'l quddiem għaliex kif jaf kulħadd, fid-dinja kulħadd jaqdef skond il-kapaċitajiet tiegħu.

Fil-fatt jien naħseb li rridu ngħidu wkoll illi fid-dinja hemm strutturi u istituzzjonijiet li jipprovaw jimmoderaw dan iċ-ċaqliq għal raġunijiet ekonomiċi, u dan jagħmluh billi jirranġaw is-sitwazzjoni f'pajjiżi li m'humiex żviluppati daqsna filwaqt li jipprovaw joħolqu kultura demokratika f'pajjiżi li m'għandhomx kultura demokratika, bħal ħafna pajjiżi ta' l- Afrika, biex b'hekk ir-refuġjati jkunu jistgħu jerġgħu jgħixu f'art twelidhom u jkomplu jikkontribwixxu għall-ġid komuni ta' pajjiżhom.

Ta' min jgħid li fost dawn l-istrutturi u l-istituzzjonijiet insibu l- UNCHR, il-UNESCO, il-UNICEF u l-WHO, li qed jgħinu ħafna biex is- sitwazzjonijiet ekonomiċi u politiċi f'dawn il-pajjiżi sotto-żviluppati jiġu mtejba.

Jeżistu wkoll arranġamenti fuq sfera settorali f'dan ir- rigward u fil-fatt l-Ewropa għandha diversi istituzzjonijiet illi l-għan tagħhom huwa li jsaħħu l-istrateġija ta' sigurta`.

Issa meta ngħid "isaħħu l-istrateġija ta' sigurta`" m'iniex qed nirriferi unikament għas-sigurta` militari għax illum is-sigurta` m'għadhiex biss waħda militari imma dawn l- istituzzjonijiet qegħdin isaħħu wkoll is-sigurta` ekonomika, politika, soċjali u globali.

Ta' min isemmi li llum fl-Ewropa, minħabba d-diviżjonijiet li kienu jeżistu għaxar snin ilu bejn l-Ewropa tal-Lvant u l-Ewropa tal-Punent, fost istituzzjonijiet oħrajn insibu lill-OSCE, in-NATO u ċertament il-Kunsill ta' l-Ewropa.

Fil-fatt il-Kunsill ta' l-Ewropa jaħdem ħafna biex fil- pajjiżi Ewropej jiġu dejjem rispettati d-drittijiet fundamentali tal- bniedem, kemm fl-aspett demokratiku, kemm fl-aspett ekonomiku, kemm fl- aspett soċjali, kemm fl-aspett edukattiv kif ukoll f'aspetti oħra.

Dan il- Kunsill ta' l-Ewropa tant qed jagħmel xogħol siewi li ħadd mill-membri ta' din il-Kamra ma joħlom li ma nipparteċipawx fih, la l-membri ta' din in- naħa tal-Kamra u lanqas il-membri tan-naħa l-oħra, u għalhekk aħna nitilgħu hemmhekk darba kull tliet xhur biex nagħtu l-kontribut tagħna ħalli tikber is-sigurta` fl-Ewropa u fil-Mediterran għaliex ma rridux ninsew li t- tramuntana tal-Mediterran hija magħmula minn pajjiżi ta' l-Ewropa.

Issa se ngħaddi biex nitkellem dwar organizzazzjoni oħra li qed tagħti kontribut kbir biex tissaħħaħ is-sigurta`.

Mr Speaker, sfortunatament in-naħa l-oħra tal-Kamra, biż-xenophobic process li qed toħloq fil-pajjiż qiegħda taħbi l-valur veru ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb kulħadd jaqbel miegħi li l-pajjiżi ta' l-Unjoni huma fost l-iktar pajjiżi li mxew 'il quddiem f'dak li huwa ġid materjali, u dan għaliex 50 sena ilu kellhom l-għerf li minflok ma joqogħdu jiġġieldu ma' xulxin jingħaqdu bejniethom u jimxu 'l quddiem.

Ovvjament kulmin jissieħeb fl-Unjoni jkollu dritt jaqsam dan il-ġid materjali, u din hija xi ħaġa pożittiva.

Fil-fatt aħna wkoll qed nipprovaw nidħlu fl-Unjoni biex naqsmu dan il-ġid materjali, pero` meta ġimgħa ilu Romano Prodi indirizza l- assemblea tal-Kunsill ta' l-Ewropa, fejn kienu preżenti għaliha nies miż- żewġ naħat ta' din il-Kamra, l-enfasi m'għamlux fuq il-ġid materjali.

Fil- fatt huwa qal hekk: Bħalissa hemm 12-il pajjiż li jixtiequ jidħlu fl- Unjoni, u dawn il-pajjiżi ma jridux jidħlu primarjament biex jaqsmu dan il- ġid materjali imma biex ikollhom garanzija li s-sigurta` politika tagħhom se tiżdidielhom, kemm f'dik li hija demokrazija kif ukoll f'dik li hi sigurta` soċjali, u hawn Prodi enfasizza s-sigurta` soċjali li toffri l- Unjoni.

Romano Prodi qal ċar u tond li dak hu l-ikbar ġid li jieħdu l- pajjiżi msieħba fl-Unjoni; li jkollhom sigurta` soċjali għax il-ġid materjali huwa aspett sekondarju, u huwa żied jgħid li dan għandu jibqa' t- tir ewlieni li għalih il-pajjiżi jidħlu f'din l-unjoni.

Fil-fatt anke s- Soċjalista Karamanlis, il-mistieden li ġab il-Partit Laburista, qal li kemm il-partiti politiċi ta' Ċipru kif ukoll il-poplu Ċiprijott iridu jidħlu fl- Unjoni Ewropea minħabba s-solidarjeta` politika u ekonomika li din toffri.

Mr Speaker, forsi hawn wieħed jistaqsi: Imma x'għandha x'taqsam l-Unjoni Ewropea mar-refuġjati?

Fil-fatt jien semmejt l-Unjoni minħabba l-fatt li fil-pajjiżi tal-Mediterran qed tiġi integrata proprju strateġija ta' sigurta` li toffri l-Unjoni.

Issa hawn ta' min jgħid li l-Unjoni għandha proġett enormi għall-pajjiżi tal-Mediterran, liema proġett qed jirriferu għalih bħala l-proġett Ewro-Mediterranju u jinvolvi fih il-pajjiżi kollha tat-tramuntana tal-Mediterran, il-pajjiżi tal-lvant tal-Mediterran, inkluż il-Middle East, kif ukoll il-pajjiżi tan-nofsinhar tal-Mediterran, ċioe' l- Afrika ta' Fuq.

Fi kliem ieħor, permezz ta' dan il-proġett, l-Unjoni Ewropea qed testendi dak li wettqet fi ħdan il-pajjiżi Ewropej għal dawn il- pajjiżi li huma inqas żviluppati u ovvjament, iktar ma dan il-proċess jissaħħaħ, l-Unjoni iktar se tkun kapaċi toħloq patt ta' stabilita` u ta' sigurta` fil-pajjiżi tal-Mediterran, bir-riżultat li la jibda jkun hemm min jiċċaqlaq minn pajjiżu minħabba raġunijiet ekonomiċi - li, kif għedt diġa', dawn m'humiex meqjusa bħala refuġjati - u wisq inqas ikun hemm min jiċċaqlaq minn pajjiżu minħabba raġunijiet politiċi jew soċjali.

Għalhekk awtomatikament tqum il-mistoqsija: Allura għalfejn xi kultant nisimgħu ċerti argumenti ta' xenophobia min-naħa ta' l-oppożizzjoni?

Jien m'għandix dubju li l-oppożizzjoni Laburista, bħall-gvern Nazzjonalista, tixtieq li jkun hemm sigurta` fil-Mediterran, tixtieq li jinħoloq potenzjal ġdid għall-pajjiżi Afrikani u Asjatiċi, u allura trid tipparteċipa fil-proġett Ewro-Mediterranju ta' l-Unjoni.

Fil-fatt jien nemmen li Malta għandha tieħu sehem b'mod sħiħ f'dan il-proġett u għandha tieħu sehem fih mhux biss biex tieħu imma wkoll biex tagħti.

Allura possibbli li ma nifhmux illi jekk kemm-il darba aħna nsiru membri sħaħ ta' l-Unjoni nkunu nistgħu nikkontribwixxu b'mod iktar sħiħ f'dan il-proġett Ewro-Mediterranju?

Din hija xi ħaġa ovvja.

Per eżempju, jekk ma tkunx membru f'każin tal-football jew f'każin tal-banda inti ma jistax ikollok sehem dirett daqs min huwa membru għax meta tkun membru l-kelma u l- potenzjal tiegħek ikunu jistgħu jaslu iktar.

Mr Speaker, l-ewwel jien semmejt lin-NATO.

Fil-fatt minbarra li tħaddan prinċipji militari, din l-organizzazzjoni tħaddan ukoll prinċipji ta' sigurta` soċjali u politika u Malta għalhekk kienet issieħbet fil- partnership for peace, bit-tir speċifiku li jkollha din it-tip ta' sigurta`.

Ta' min jgħid li llum in-NATO tinvolvi fiha saħansitra pajjiżi mil-lvant ta' l-Ewropa, bħalma huma l-Polonja u l-Ungerija.

Il-gvern Nazzjonalista kien irid idaħħal lil Malta fil-partnership for peace, u fil- fatt kien irnexxielu jagħmel dan, pero` l-partit Laburista, minħabba li huwa marbut b'politika barranija kkastrata, antika u newtrali, li ma tista' tagħti l-ebda frott, huwa deċiż li pajjiżna la għandu jissieħeb fil- partnership for peace u lanqas fl-Unjoni Ewropea.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, on a point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, id-diskussjoni qed tiżbilanċja sewwa għaliex hawnhekk suppost qed nitkellmu fuq ir-refuġjati.

Naturalment dan se joħloq anke komplikazzjonijiet fil-kontinwazzjoni tad-dibattitu għax ovvjament jien, bħala membru ta' l-oppożizzjoni, irrid nirribatti dawn il- kummenti li qed isiru mill-kollega tiegħi.

Għaldaqstant nappella biex inżommu d-diskussjoni marbuta mal-qasam tar-refuġjati.

MR SPEAKER: Onor. Asciak, jien ukoll nitolbok biex torbot id-diskors tiegħek mas-suġġett li għandna quddiemna għad-diskussjoni.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, jien li qed ngħid hu li jekk kemm-il darba Malta tkun membru ta' organizzazzjonijiet ta' sigurta`, bħalma huma l- partnership for peace, il-Kunsill ta' l-Ewropa u l-Unjoni Ewropea, dan lilna jagħtina l-potenzjal illi lir-refuġjat ngħinuh ħafna iktar milli qed inkunu nistgħu ngħinuh illum għaliex mhux biss inkunu nistgħu ngħinuh b'mod dirett, kif qed nagħmlu permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, imma nkunu nistgħu ngħinuh ukoll b'mod indirett billi f'pajjiżhom noħolqulhom ċirkostanzi li bihom ikunu jistgħu jgħixu aħjar, u huwa għalhekk li jien irbatt dan il-punt ma' din id-diskussjoni.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq dan id-diskors billi ngħid illi l-gvern preżenti mhux biss għandu jieħu mertu minħabba l-fatt li ressaq abbozz ta' liġi bħal dan quddiem il-parlament imma wkoll minħabba li qed jipprova jżid is-sigurta` ekonomika u politika fil-Mediterran b'mod konkret, u dan qed jagħmlu billi qed jipparteċipa fl-organizzazzjonijiet li jagħtu din it-tip ta' sigurta` u billi qed jipprova jkollu sehem sħiħ f'waħda mill-ikbar organizzazzjonijiet li qed tagħmel minn kollox biex toffri din it-tip ta' sigurta` lill-pajjiżi Mediterranji, li hija l-Unjoni Ewropea.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, illum għandna quddiemna abbozz ta' liġi li qed jagħmel pass meqjus 'il quddiem għaliex qed juri li dan il- parlament għandu kemm ruħ kif ukoll qalb.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi l-ministru ta' l-intern qed juri li aħna rridu nagħtu importanza lill- umanita` fil-leġislazzjoni tagħna and that we mean what we say and we say what we mean meta nkunu qed inħambqu li hemm bżonn illi l-pajjiżi jkunu solidali bejniethom.

Ċertament dan l-abbozz ta' liġi li qed jiġi propost minn pajjiż żgħir jidher bħala pass ċkejken fix-xena internazzjonali, pero` żgur li huwa pass ġgantesk 'il quddiem għal Malta, u għalhekk aħna għandna biex niftaħru bil- fatt illi f'dan il-mument ta' l-istorja leġislattiva ta' pajjiżna qegħdin inressqu għad-diskussjoni abbozz ta' liġi bħal dan, iktar u iktar meta nafu li sfortunatament f'pajjiżi ikbar minn tagħna, li ma jinsabux 'il bogħod ħafna minn pajjiżna, mhux talli m'humiex qegħdin jiddiskutu xi drittijiet għandhom jagħtu lir-refuġjati jew kemm huwa importanti li dawn il-persuni ma jiġux emarġinati imma talli qed jiddiskutu kif jistgħu jiddiskriminaw kontrihom u jkeċċuhom minn pajjiżhom.

Pero` dwar dan beħsiebni nitkellem iktar 'il quddiem għax qabel nixtieq ngħaddi xi kummenti dwar dan l-abbozz ta' liġi legalistiku, għalkemm nista' ngħid bla tlaqliq li l-bieraħ l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici tkellem b'abbilta' kbira dwar dan l-abbozz ta' liġi u rnexxielu jqaxxar l-aspetti prinċipali tiegħu.

Mr Speaker, subklawsola (2) ta' klawsola 11 ta' dan l-abbozz ta' liġi tgħid hekk:

"Il-membri dipendenti tal-familja ta' persuna dikjarata bħala rifuġjat li jkunu qegħdin Malta filwaqt tad-dikjarazzjoni jew li jingħaqdu magħha f'Malta, ikollhom l-istess drittijiet u benefiċċji bħar- rifuġjat innifsu.".

Din is-subklawsola hija pożittiva ħafna, pero` sfortunatament il-leġislatur m'huwiex qed jirrikonoxxi li dak huwa dritt awtomatiku, dak li bl-Ingliż jissejjaħ ir-"right to family reunification".

Madanakollu jien naqbel li dan id-dritt qed jiġi kkristalizzat f'dan l-abbozz ta' liġi għaliex nemmen li l-familjari ta' dik il-persuna li tkun mogħtija l-istatus ta' refuġjat għandu jkollhom l-istess drittijiet ta' refuġjat huma wkoll, anke qabel ma dawn jaslu Malta.

Fil-fatt jekk wieħed jaqra anke l-kotba ta' l-United Nations dwar dan is-suġġett huma jenfasizzaw fuq kemm huwa importanti li peress li ħafna drabi refuġjat idum f'pajjiż - f'dan il-każ Malta - għal ċertu ammont ta' żmien, ġieli anke xhur twal, huwa għandu jingħata d-dritt awtomatiku li ma jkunx maqtugħ mill-familjari tiegħu, li Alla biss jaf f'liema pajjiż ikunu qed jgħixu.

Għalhekk naħseb li jkun xieraq jekk il- leġislatur idaħħal this automatic right to family reunification f'dan l- abbozz ta' liġi sabiex il-membri tal-familja jkunu jistgħu jgawdu d-dritt ta' refuġju flimkien mal-qarib tagħhom li jkun ġie ddikjarat bħala refuġjat f'Malta awtomatikament.

Klawsola oħra li nixtieq nikkummenta dwarha hija klawsola 10, li titkellem dwar dawk il-persuni li qed ifittxu l-asil, Sur President.

Jien ħadt pjaċir ħafna li din il-klawsola qed tagħmilha ċara li min ikun qed ifittex l-asil ma jkunx jista' jiġi mkeċċi minn Malta qabel ma t-talba tiegħu tkun ġiet determinata u f'każ li jkun hemm appell, wara li tkun ingħatat id-deċiżjoni ta' l-appell.

Fil-fatt ta' min jirrimarka li din il- klawsola tgħid ukoll illi anke waqt li t-talba tar-refuġjat tkun għadha qed tiġi proċessata, huwa xorta waħda għandu jkollu aċċess għall-edukazzjoni ta' l-Istat u għall-għajnuna medika li jkollu bżonn, bħal kwalunkwe ċittadin ieħor, u din hija xi ħaġa ġustifikata għax l-umanita` hekk titlob.

Imma sfortunatament din il-klawsola ma tikkontemplax kif inhuwa mistenni li tgħix din il-persuna matul il-perijodu li ddum Malta.

Ma rridux ninsew li dawk il-persuni barranin li jkunu qed jitolbu l-asil ma jsibux impjieg kif ġieb u laħaq f'pajjiżna - aħseb u ara kemm dawn il-persuni jistgħu jeħdulna xogħolna! - u għalhekk sakemm it-talba tagħhom tkun għadha qed tiġi pproċessata huma jkollhom bilfors jiddependu fuq il-karita` u fuq il- provvidenza.

Jien naħseb li jkun tajjeb jekk naraw kif dawn il-persuni jistgħu jgħixu jekk kemm-il darba ma tkunx għall-provvidenza u għall- karita` u nemmen illi m'hijiex idea ħażina li l-istat jagħtihom xi forma ta' għajnuna.

Fil-fatt jien inżid ngħid li dawk il-persuni li jkunu qed ifittxu l-asil, sakemm it-talba jew l-appell tagħhom ikun għadu qed jiġi pproċessat, għandhom ukoll jingħataw id-dritt li jaħdmu, naturalment dejjem sakemm l-ebda Malti ma jkun jista' jagħmel jew irid jagħmel dak it-tip ta' xogħol.

B'hekk inkunu qed innaqqsu n-numru ta' abbużi.

Wara kollox ġaladarba r-refuġjati ngħataw dan id-dritt, dawk il-persuni li qed ifittxu l-asil għaliex m'għandhomx jingħataw dan id-dritt huma wkoll?

Mr Speaker, klawsola 8, li titkellem dwar l-applikazzjonijiet għal status ta' refuġjat, hija verament interessanti pero` nixtieq ngħaddi mal-ewwel biex nagħmel kumment fuq subklawsola (7) ta' din il-klawsola, li tgħid hekk:

"Il-Kummissarju jista' jirrikmanda lill-Ministru li, minkejja l-fatt li persuna ma tkunx tissodisfa l-ħtiġiet biex tiġi rikonoxxuta bħala rifuġjat, dik il-persuna għandha tingħata protezzjoni umanitarja f'Malta.".

Dan ukoll huwa konċett pożittiv ħafna pero` sfortunatament imbagħad dan l- abbozz ta' liġi mhux qiegħed jispeċifika d-drittijiet, il-benefiċċji u l- obbligi - għax kif nafu, id-drittijiet iġibu magħhom anke l-obbligi - li għandu jkollhom dawk il-persuni li se jingħataw din il-protezzjoni umanitarja f'Malta.

Dan l-abbozz ta' liġi huwa kompletament silenzjuż fuq dan l-aspett u jien naħseb li jkun tajjeb jekk nillleġislaw b'mod illi nuru li dawk il-persuni li jkunu qed ifittxu l-asil għandhom jingħataw l-istess drittijiet u benefiċċji bħar-refuġjati għaliex inkella, għalkemm ma nkunux qed nagħmluha b'mod deliberat, inkunu qed nagħmlu distinzjoni - m'iniex se ngħid "diskriminazzjoni" - bejn dawk li jingħataw l-istatus ta' refuġjat, bejn dawk il-persuni li jkunu qed jistennew biex jingħataw l-istatus ta' asylum seekers u bejn dawk li jkunu qed jingħataw protezzjoni umanitarja f'Malta.

Dan l-abbozz ta' liġi stess qed jikkontempla humanitarian protection, u allura jien ma nistax nifhem għaliex lill-asylum seekers u lil dawk li jkunu qed jingħataw protezzjoni umanitarja m'huwiex qed jagħtihom l-istess drittijiet, benefiċċji u obbligi li qed jagħti lir- refuġjati.

Almenu l-asylum seekers u dawk li jkunu qed jingħataw protezzjoni umanitarja għandu jkollhom id-dritt għax-xogħol, għall- edukazzjoni, għas-servizzi mediċi u għal family reunification.

Jeħtieġ illi waqt li l-leġislatur ikun qed jilleġisla, dan iżomm quddiemu l- prinċipju li għandna nkunu umani, għandna nuru solidarjeta` u għandna nuru sedqa u wens ma' min huwa fil-bżonn.

Issa jekk din il-persuna fil-bżonn tissejjaħx refuġjat, tissejjaħx asylum seeker jew tissejjaħx persuna li qiegħda protezzjoni umanitarja l-prinċipju għandu jibqa' l-istess.

Ta' min isemmi wkoll li subklawsola (7) ta' klawsola 8 ma tipprovdi l- ebda dritt ta' appell lil dawk il-persuni li jkunu qed jingħataw protezzjoni umanitarja f'Malta, u naħseb li dan huwa nuqqas kbir.

Kif spjega l-kelliem ta' qabli, kemm dawk il-persuni li jkunu ddikjarati bħala refuġjati kif ukoll dawk li jkunu ddikjarati bħala asylum seekers għandhom dritt jappellaw għad-deċiżjoni li tkun ittieħdet fil-konfront tagħhom u allura m'huwiex sew li dawk il-persuni li jkunu qed jingħataw protezzjoni umanitarja f'Malta ma jingħatawx dan id-dritt huma wkoll.

Jien naħseb li din hija ħasra, iktar u iktar għaliex f'subklawsola (8) ta' l-istess klawsola hemm miktub li:

"Meta ssir tali rakkomandazzjoni, il-Ministru għandu jagħti dik il- protezzjoni umanitarja; dik il-protezzjoni għandha tieqaf jekk il- Ministru jkun sodisfatt, wara li jikkonsulta lill-Kummissarju, li dik il-protezzjoni ma tkunx aktar meħtieġa.".

Jiġifieri jekk il-ministru jiddeċiedi li persuna ma jkollhiex bżonn dik il- protezzjoni umanitarja iktar, din il-persuna ma jkollha l-ebda dritt titlob lill-qorti biex tagħmel judicial review ta' dik id-deċiżjoni, jew fi kliem ieħor, ma jkollha l-ebda dritt li tappella.

Issa jien inħoss li dawn il- persuni għandhom jingħataw dritt t'appell huma wkoll jekk aħna nemmnu verament fil-ġustizzja, fit-trasparenza u fil-protezzjoni.

Sur President, rigward subklawsola (1) ta' klawsola 8 rrid ngħid li fl- opinjoni tiegħi din is-subklawsola għandha tkun iktar ċara.

Fil-fatt din is-subklawsola titkellem dwar il-bżonn li hekk kif persuna li tkun qed tfittex asil f'Malta tasal f'xi post ta' dħul f'Malta, għandha ssirilha intervista minn uffiċjal ta' l-immigrazzjoni kemm jista' jkun malajr u tista' tapplika quddiem il-kummissarju biex tiġi ddikjarata bħala refuġjata jew inkella bħala persuna li qed tfittex l-asil.

Madanakollu jkun hemm diversi każi fejn l-uffiċjali ta' l-immigrazzjoni, forsi minħabba li jkunu żelużi żżejjed f'xogħolhom, jaqbdu u jiddikjaraw bniedem bħala immigrant illegali u jkeċċuh minn pajjiżna, u dan meta jista' jkun illi kieku segwew ċerti proċeduri kienu jindunaw li dan kien każ ġenwin ta' refuġjat li għandu dritt jingħata t-trattament li titlob din il-liġi.

Għalhekk jien naħseb li, kif għedt diġa', din is-subklawsola għandha tinkiteb b'mod iktar ċar ħalli jkun evidenti li l-uffiċjal ta' l-immigrazzjoni ma jistax jieħu deċiżjonijiet dwar jekk persuna għandhiex tiġi ddikjarata bħala refuġjata jew inkella bħala persuna li qed tfittex l-asil jew le.

Aħna nafu li jekk kemm-il darba l-uffiċjal ta' l-immigrazzjoni jiddeċiedi li l-persuna li jkollu quddiemu għandha titkeċċa minn pajjiżna hekk isir u dik id-deċiżjoni tkun finali, jiġifieri ma jista' jkun hemm l-ebda dritt ta' appell fuq dik id-deċiżjoni.

Sur President, subklawsola (9) ta' klawsola 7 tgħid illi:

"... id-deċiżjoni tal-Bord ..."

- hawnhekk qed tirriferi għall-bord ta' l-appell - "... tkun waħda finali u konklużiva u ma tkun tista' tiġi kontestata jew appellata quddiem ebda qorti tal-ġustizzja.".

Issa l-esperjenza fil-qorti tiddetta li l-ebda mħallef m'hu perfett u għalkemm jista' jkun għaref fil-liġi, qatt ma jista' jkun perfett.

Għalhekk naħseb illi għandu jiġi introdott element ta' judicial review.

Il- kodiċi ta' proċedura tagħna jikkontempla li anke deċiżjoni li jkun ħa mħallef fil-qorti tista' tiġi eżaminata minn qorti oħra taħt il-kappa ta' judicial review għaliex dan l-imħallef seta' abbuża mill-poter li għandu jew inkella seta' mar lil hinn minn dak li kien mitlub jiddeċiedi.

Allura hawn jien nistaqsi: Għaliex bord ta' l-appell m'għandux ikun ukoll taħt l- iskrutinju ta' judicial review minn qorti indipendenti u imparzjali?

Subklawsola oħra li forsi tista' tiġi mtejba hija subklawsola (2) ta' klawsola 10, li tispjega kif għandhom jiġu trattati dawk il-persuni li jkunu qed ifittxu asil għaliex din m'hijiex qed issemmi x'inhuma l-grounds li fuqhom persuna li tkun qed tfittex asil tista' tiġi detenuta.

L-għan ta' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa lodevoli, pero` jeħtieġ illi noqogħdu attenti ħafna li ma titkeċċa l-ebda persuna minn pajjiżna - hi min hi din il-persuna; żgħira kemm hi żgħira u kbira kemm hi kbira, u hawn nixtieq infakkar f'dak li għedt l-ewwel rigward l-uffiċjali ta' l- immigrazzjoni - qabel ma t-talba tagħha tkun ġiet ipproċessata u miflija kif suppost.

Għaliex?

L-ewwelnett għaliex inkunu qed nagħmlu inġustizzja - u kif dejjem inħobb ngħid, l-agħar inġustizzja hija dik li ssir f'isem il- ġustizzja - u t-tieni nett għaliex inkunu qegħdin inxejnu din il-liġi li qed infasslu, jiġifieri nkunu ħlejna l-ħin niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għalxejn, u jien ninsab persważ li dan ħadd ma jridu.

Għalhekk huwa importanti ħafna li kull min ikun se jkun involut f'dan il- proċess jassumi fuqu r-responsabbilta` li jkun hemm drabi fejn id-deċiżjoni tiegħu tkun tiddetermina l-ħajja jew il-mewt ta' persuna, u jien naħseb li jekk hemm xi ħaġa li għandha tixxokkja, li għandha twerwer u li għandha tagħmel sensibbli lil kwalunkwe persuna, din hija l-fatt illi jkollha f'idejha l-poter u d-dritt li tiddetermina l-ħajja ta' persuna, anke jekk din ma tkunx tafha.

Issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar id- diskriminazzjoni.

Sur President, fi klawsola 9 hemm prinċipju internazzjonali, li huwa l- pedestall ewlieni tat-trattati kollha li jittrattaw dwar ir-refuġjati, u hawn qed nirriferi għal subklawsola (1), li tgħid hekk:

"Persuna ma għandhiex titkeċċa minn Malta jew titreġġa' lura b'xi mod li jkun lejn il-fruntieri ta' territorji fejn il-ħajja jew il-liberta` ta' dik il-persuna jkunu mhedda minħabba fir-razza, reliġjon, nazzjonalita`, sħubija f'xi grupp soċjali partikolari jew il-fehma politika tagħha.".

Issa jien ma naħsibx li nkunu qed nagħmlu ħażin jekk inżidu li persuna m'għandhiex titkeċċa minn Malta jew titreġġa' lura b'xi mod lejn dawk il- fruntieri ta' territorji fejn il-ħajja jew il-liberta` ta' dik il-persuna jkunu mhedda minħabba diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess.

Qed ngħid dan għax kif nafu, hemm pajjiżi fejn jekk tikkommetti reat mara l-pieni huma ħafna iktar ħorox milli kieku kkommetta l-istess reat raġel u għalhekk ikun tajjeb jekk hawnhekk ninkludu wkoll id-diskriminazzjoni fuq bażi ta' sess.

Sur President, issa li għaddejt il-kummenti li kelli ngħaddi fuq dan l- abbozz ta' liġi nixtieq nitkellem fil-qosor dwar ir-refuġjati vis-a-vis l- Unjoni Ewropea.

Fil-fatt ftit ilu ġie f'idejja dokument li jitkellem fuq l- opinjoni li ġiet espressa mill-committee of the regions ta' l-Unjoni Ewropea fis-17 ta' Novembru, 1999.

Ta' min jgħid li din hija:

"an opinion on the proposal for a council decision establishing a community action programme to promote the integration of refugees.".

Għalhekk anke minn hawn wieħed jista' jinduna kemm l-Unjoni għandha ruħ soċjali għaliex qed naraw li din l-unjoni mhux talli m'hijiex qed tkeċċi lir-refuġjati mill-pajjiżi membri tagħha imma talli qed toħloq a community action programme proprju biex tintegra lil dawn ir-refuġjati.

Hawnhekk nixtieq niġbed l-attenzjoni wkoll għall-fatt li l-committee of the regions, li huwa wieħed mill-organi fi ħdan l-Unjoni Ewropea, ma jieħu l-ebda deċiżjoni hu imma jagħti biss opinjonijiet.

Imma biex inkompli nitkellem dwar il-qasam tar-refuġjati, irrid ngħid li kien fil-bidu tas-sena l-oħra li l-parlament Ewropew issuġġerixxa lill-committee of the regions sabiex jipproponi a community action programme ħalli permezz tiegħu r-refuġjati jiġu integrati u finalment jittieħdu d-deċiżjonijiet neċessarji mill- kunsill tal-ministri.

Fil-fatt fis-6 ta' Lulju tas-sena l-oħra l-kunsill tal-ministri kien għamel talba biex jikkonsulta mal-committee of the regions, skond kif wara kollox huwa obbligat li jagħmel bit-trattat ta' Maastricht għax il-prinċipju tal-konsultazzjoni bejn l-organi interni ta' l- Unjoni Ewropea huwa sagrosant.

Biex seta' jsir dan il-community action programme, li jkopri l-perijodu ta' bejn l-1 ta' Lulju, 1999 u l-31 ta' Diċembru, 2000, ġew ivvotati ammonti ta' flus - għal min jinteressah ġew ivvotati 5 miljun Euro għall-1999 u 9 miljun Euro għas-sena 2000 - u wara li jintemm dan il-programm temporanju, li kif għedt diġa', qed isir sabiex jiġu integrati r-refuġjati, hemm il-ħsieb li jinbeda programm ieħor li se jkun itwal.

F'dan id-dokument li semmejt hemm miktub li l-għan tal-committee of the regions huwa li jagħmel programm:

"which focuses on innovative actions with a clear European added value and not on proposals with a purely local or national impact".

Ikun tajjeb jekk ngħid ukoll li fost il-miżuri li qed jippjana li jieħu dan il-committee of the regions hemm:

"The setting-up and running of large multi-dimensional innovative projects with a clear innovative added value, the setting-up and running of community level projects, the creation and development of transnational networks, the exchange of experience and the assessment, monitoring and evaluation of projects and practice leading to the identification of innovative approaches to the integration of refugees".

Fil-fatt dan id-dokument ikompli jsemmi li l-committee of the regions se jieħu ħsieb jara li jkun hemm

"the collection, compilation and dissemination of data and reports and the provision of information, of programming and the dissemination of its results".

Il-committee of the regions jipprovdi wkoll li jkun hemm kumitat kompost minn rappreżentant ta' kull pajjiż li huwa membru ta' l-Unjoni u ppresedut minn rappreżentant tal-kummissjoni sabiex jimplimenta dawn il-miżuri.

Naturalment dan qed isir għaliex il-pajjiżi kollha li huma membri ta' l- Unjoni Ewropea jaqblu li huwa importanti ħafna li r-refuġjati jiġu integrati, speċjalment wara l-Geneva Convention ta' l-1951, li kienet il- prekursur ta' l-inizjattivi kollha favur ir-refuġjati.

Sur President, ikun interessanti wkoll jekk insemmi xi proposti għamel il-committee of the regions għall-community action programme.

Fil-fatt fost affarijiet oħra dan il-kumitat qal hekk:

"The committee of the regions trusts that local and regional authorities will be directly involved in the implementation of the action programme in close cooperation with the member States and all their organisations and institutions which are involved in the integration of refugees.

Local and regional authorities play a major role in the integration of refugees."

Hawn qed naraw lil dan il-committee of the regions jipproponi li fl- implimentazzjoni ta' dan l-action programme ikunu involuti l-awtoritajiet lokali u reġjonali, inkluż il-kunsilli lokali, li hemm fi ħdan il-pajjiżi membri ta' l-Unjoni.

Jiġifieri wieħed jista' jinnota l-aspett ta' konsultazzjoni li hemm viġenti fi ħdan l-Unjoni.

Madanakollu l-committee of the regions ma waqafx hawn imma għamel proposta interessanti fejn qal li r-refuġjat m'għandux jibbenefika biss bħala persuna imma wkoll bħala familja.

Fil-fatt huwa kompla b'dan il-kliem:

"Keeping families together will make it easier to find a lasting solution to the problems caused by refugees' special circumstances".

Jien naħseb li din il-proposta li għamel il-committee of the regions hija importanti ħafna għax kif għedt diġa', għalkemm dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jagħti ċerti drittijiet lill-familja immedjata tar- refuġjat, huwa qed jipproponi li biex dan isir il-familjari tar-refuġjat iridu jkunu qegħdin Malta, u aħna nafu li ħafna drabi dan ma jkunx il-każ.

Għalhekk jien naħseb li jekk nestendu d-definizzjoni ta' "refuġjat" anke għall-membri tal-familja tiegħu nkunu iktar ekwi, ġusti u prattiċi.

Mr Speaker, dokument ieħor li ġie f'idejja huwa l-"Manual on International and Regional Instruments Concerning Refugees and Human Rights", liema manual huwa maħruġ mill-UNHCR, u biex nuri kemm dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jinkorpora fih il-prinċipji bażiċi kollha li bihom ir-refuġjat jiġi ssalvagwardjat se nikkwota l-iktar prinċipji bażiċi li huma mitluba mill-UNHCR u minn kull trattat li sar fuq dan il-qasam.

L- ewwel prinċipju li tħaddan il-UNHCR huwa proprju "the fundamental principle of non-refoulement", u fil-fatt subklawsola (1) ta' klawsola 9 tagħmilha ċara li persuna m'għandhiex titkeċċa minn Malta jew titreġġa' lura b'xi mod jekk fejn tintbagħat hija tkun se ssib ruħha soġġettata għal xi diskriminazzjoni jew theddid.

It-tieni prinċipju ta' l-UNHCR huwa li

"All asylum seekers, in whatever manner they arrive, must be referred to the body responsible for deciding on claims for asylum".

Kif rajna diġa', dan l-abbozz ta' liġi qed ikopri anke dan il-prinċipju u fil-fatt qiegħed jipproponi ċerti proċeduri trasparenti f'dan ir-rigward, fosthom illi meta jkun possibbli, il-formola preskritta għal dikjarazzjoni għandha tkun miktuba b'lingwa li l-applikant ikun jifhimha.

L-UNHCR tħaddan ukoll il-prinċipju li:

"The body responsible for deciding on claims for asylum seekers must be an independent and specialised authority";

u anke hawn, dan l-abbozz ta' liġi qed jgħid li din l-awtorita` għandha tkun indipendenti u speċjalizzata bl-iktar mod ċar.

Prinċipju ieħor li ssemmi l-UNHCR u li huwa propost f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa li:

"The decision makers of that independent body must have expertise in international refugee law and international human rights law."

Fil-fatt ta' min isemmi li l-persuna li se tkun maħtura biex tissorvelja dan il-proċess se tkun mgħallma sew f'dan il-qasam.

Il-UNHCR qed issemmi wkoll prinċipju importanti ħafna, dak li

"This independent body must be provided with services of a documentation office whose task should be to impartially collect and provide them with objective and independent information on the human rights situation in asylum seekers' countries of origin".

Ta' min jgħid li dan l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum qed jipproponi li dan l-independent body ikun ipprovdut b'uffiċċju li jkun attrezzat b'dak kollu li jkollu bżonn ħalli mhux biss jistudja s- sitwazzjoni tal-pajjiżi minn fejn ikunu ġew il-persuni li jkunu qed ifittxu l-asil imma anke s-sitwazzjoni tal-pajjiżi li jkunu sejrin fihom u b'hekk jiġi assigurat li l-pajjiżi li jkunu sejrin fihom dawn il-persuni jkunu jirrispettaw id-dinjita` tagħhom u mhux, kif jgħid il-Malti, imorru minn ġot-taġen għal ġon-nar.

Prinċipju ieħor li tħaddan il-UNHCR u li huwa inkorporat fl-abbozz ta' liġi tagħna huwa dak li

"All asylum seekers must benefit from the right to legal council and interpreters",

u fil-fatt f'dan l-abbozz ta' liġi hemm ukoll ipprovdut illi jekk persuna li tiġi Malta ma jkollhiex flus, din tista' tagħmel użu mil-legal aid li jipprovdi l-Istat.

Il-prinċipju ta' l-UNHCR li jgħid:

"All asylum seekers must receive written reasons if their asylum claim is rejected and have the right to appeal against a negative decision",

huwa inkorporat ukoll fl-Abbozz ta' Liġi dwar ir-Refuġjati, pero` hawn nixtieq nerġa' nappella lil-leġislatur biex jikkontempla li fil-każ ta' dawk il-persuni li ma jiġux rikonoxxuti bħala refuġjati u li jingħataw id- dritt għal protezzjoni umanitarja f'Malta għandhom jingħataw ukoll id-dritt t'appell għax inkella nkunu qed nagħmlu distinzjoni bejn dawn il-persuni u bejn dawk il-persuni li jkunu ġew rikonoxxuti bħala refuġjati jew inkella bħala asylum seekers.

Dawn huma l-prinċipji bażiċi li l-UNHCR, fost diversi trattati li hija kkontemplat matul is-snin, ħasset illi huma importanti u vitali biex jiġu ssalvagwardjati l-interessi tar-refuġjati.

Dawn huma l-istess prinċipji li l-leġislatur tagħna qed jikkontempla fl- abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum, u jien ngħid li l-Parlament Malti għandu jiftaħar b'dawn il-prinċipji.

Fil-fatt hawn nixtieq nerġa' nieħu l- okkażjoni biex ngħid illi għandna niftaħru li pajjiż żgħir bħal tagħna qed jikkontempla liġi li permezz tagħha pajjiżna se jiftaħ il-bibien għal min huwa fil-bżonn.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, mhux kulħadd huwa lest li jieħu din it-tip ta' attitudni, u infatti hemm partiti u pajjiżi li ma tantx huma ħerqana li jaċċettaw immigrant.

Issa ovvjament hawn jien m'iniex qed nirriferi għall-immigranti illegali, u Allaħares pajjiżna jiftaħ il-bibien tiegħu għall-immigranti illegali għax ikollu rebus sħiħ, pero` huwa biżżejjed li nosservaw x'qed jiġri fl- Awstrija f'dawn il-ġranet għaliex hija xi ħaġa verament serja li pajjiż bħall-Awstrija għandu kap ta' partit li ftit li xejn qed juri dispjaċir għall-passat nazista ta' dan il-pajjiż.

Min iħobb jaqra l-gazzetti barranin, bħalissa żgur li qed josserva kemm il-pajjiżi Ewropew qed juru biża' u tħassib għal dak li qed jiġri fl-Awstrija, u fil-fatt dawn il- pajjiżi tant jinsabu inkwetati fuq is-sitwazzjoni li għaddejja minnha l- Awstrija bħalissa li ftit ġranet ilu l-Unjoni waslet biex saħansitra twissi serjament li jekk l-affarijiet mhux se jirranġaw, hija se tkun lesta tiżola lill-ambaxxaturi ta' dak il-pajjiż kif ukoll lill-Awstrija fil-fora internazzjonali.

Jien naħseb li din l-attitudni li wriet l-Unjoni għandha sservi ta' ġid għaliex biha din l-unjoni qed turi li l-pajjiżi li jinsabu fi ħdanha ma jridux li l-passat jirripeti ruħu.

Jeħtieġ li kulħadd jifhem darba għal dejjem illi ħafna drabi min jinsa l-passat huwa kkundannat li jerġa' jgħixu fil-futur, għalkemm forsi taħt forma differenti.

L-istorja ta' l-umanita` matul il-millennju li għadda wriet li l-bniedem kien lest jasal għal ċerti eċċessi f'isem l-interessi ta' pajjiżu, fosthom biex il- barranin ma jeħdux xogħol il-Ġermaniżi.

Per eżempju, aħna lkoll nafu kif bdiet l-istorja għat-tieni gwerra dinjija.

Mr Speaker, biex nikkonkludi dan l-intervent tiegħi fuq l-abbozz ta' liġi dwar ir-refuġjati nixtieq nerġa' nenfasizza li l-istorja dejjem uriet li m'huwiex għaqli li pajjiż jibża' jinfetaħ għall-barrani dment li dan il- barrani jkun fil-bżonn u jkun ekwu u ġust.

Wara kollox is-solidarjeta` kollettiva hekk titlob.

Is-solidarjeta` ma titlobx illi s-soċjeta` għandha toffri wens u sedqa fuq skala nazzjonali biss imma anke fuq skala internazzjonali, u għalhekk aħna, bħala Maltin, għandna nkunu kburin li f'dan il-mument il-Parlament Malti qed jiddiskuti abbozz ta' liġi bħal dan.

Kif għedt diġa', jien nemmen li għandna biex niftaħru b'dan il-fatt u għandna biex ngħallmu lil pajjiżi oħra li huma ferm ikbar minna xi tfisser verament solidarjeta` bejn il-pajjiżi u bejn il-popli.

Il-gvern preżenti huwa mmexxi minn partit bi prinċipji li bihom lill-bniedem qed ipoġġih fiċ- ċentru tal-politika tiegħu, u din il-politika qed tittrasmetti ruħha anke f'dan l-abbozz ta' liġi.

Dan il-gvern irnexxielu juri lill-pajjiżi kollha tad-dinja li we say what we mean and we mean what we say.

M'hijiex kumbinazzjoni li dan l-abbozz ta' liġi tressaq quddiem il-parlament proprju issa mill-gvern preżenti, u dan mhux biss huwa mertu ta' dan il-gvern u tal- ministru ta' l-intern li qed jipproponih imma huwa mertu wkoll ta' dan il- parlament li se japprovah.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, nixtieq nibda l-intervent tiegħi billi naqra l-għanijiet u raġunijiet ta' l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddibattu, li jgħidu hekk:

"L-għan ta' l-Abbozz hu sabiex jagħmel provvediment dwar, u jistabbilixxi proċeduri li jkunu jirrigwardaw persuni li jfittxu asil u rifuġjati u sabiex jinkorpora l-obbligazzjonijiet li Malta għandha taħt il-Konvenzjoni ta' l-1951 dwar l-Istatus ta' Rifuġjati.".

M'hemmx dubju li l-oppożizzjoni Laburista tirrikonoxxi l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi, u naħseb li jkun tajjeb jekk hawnhekk wieħed jagħmel riferenza għall-kontibut kbir li tagħti l-oppożizzjoni f'dan il-qasam.

Naturalment meta wieħed ikun qed jiddiskuti abbozz ta' liġi bħal dan, huwa għandu jżomm kontinwament quddiem għajnejh il-limitazzjonijiet li għandu pajjiżna, mhux biss f'dawk li huma riżorsi umani imma fl-oqsma kollha.

Per eżempju, dalgħodu l-ministru ta' l-intern wieġeb domanda parlamentari li għamiltlu jien dwar kemm hemm pulizija u uffiċjali tal-korp tal-pulizija li qed jitħarrġu barra minn Malta sabiex itejbu l-professjonalita` tagħhom u jaġġornaw ruħhom għall-bidliet li jkunu qed isiru.

Minkejja li llum qegħdin niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi, s'issa għadu ma ntbagħat ħadd barra minn Malta biex jitħarreġ dwar x'se jkun ix-xogħol tal-pulizija hekk kif persuni barranin jagħmlu l-point of entry tagħhom f'pajjiżna.

Sħabi li tkellmu minn din in-naħa tal-Kamra kkonfermaw li huma jirrikonoxxu l- għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi u bl-ebda mod ma pprovaw ineħħulhom is-sustanza tagħhom pero`, kif se jkolli ħin nispjega iktar 'il quddiem, ma rridux ninsew li pajjiżna għandu diversi limitazzjonijiet.

Abbozz ta' liġi bħal dan forsi jieħu seduta, tnejn jew l-iktar tlieta biex jgħaddi minn dan il-parlament imma mbagħad iridu jkunu l-pulizija, bl- għajnuna tal-ministru u ta' l-uffiċjali tad-dipartiment u tal-ministeru, li jinforzaw il-liġi.

Għalhekk jien nistieden lill-ministru li qed jippilota dan l-abbozz ta' liġi biex jispjegalna ftit xi preparamenti saru u fejn intbagħtu jitħarrġu l-pulizija, jew inkella fejn se jintbagħtu jitħarrġu biex ikunu kapaċi jinforzaw din il-liġi li qed nikkontemplaw.

Nistenna li fil-winding-up il-ministru jagħti indikazzjoni ċara dwar it- tip ta' eżerċizzju li hemm maħsub biex din il-liġi li qed niddiskutu tiġi inforzata verament u dwar it-tip ta' korsijiet li ngħataw jew se jingħataw l-uffiċjali tal-pulizija sabiex jaġġornaw ruħhom ħalli jkunu kapaċi jwettqu l-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi fil-parametri tal- limitazzjonijiet tagħna.

Meta wieħed jikkonsidra l-fatt li pajjiżna jinsab fiċ-ċentru tal-Mediterran iktar ikun jista' jifhem il-ħtieġa li l- membri tal-pulizija u oħrajn li jkunu at the point of entry jkunu mħarrġa sew, għaliex aħna nafu li f'pajjiżna ma jiġux biss persuni li jikkwalifikaw biex jiġu ddikjarati bħala refuġjati imma jiġu wkoll persuni bil-għan li jipprovaw itejbu l-qagħda ekonomika tagħhom minħabba ċerti żvantaġġi li jkunu qed isofru f'pajjiżhom.

Huwa meħtieġ li l-awtoritajiet konċernati jkunu mħarrġa f'dan ir-rigward anke biex kemm jista' jkun l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi ma jiġux abbużati.

Issa hawn irrid nagħmilha ċara li bl-ebda mod ma jien qed ngħid dan biex noħloq xi polemika dwar l-abbozz ta' liġi li qegħdin niddiskutu llum imma qed ngħid dan għaliex naf li l-limitazzjonijiet ta' pajjiżna jpoġġuna f'diffikultajiet kbar.

Aħna nafu li minkejja ċ-ċokon ta' gżiritna, aħna nazzjon ħieles u kull sena jkollna mal-miljun turist f'pajjiżna.

Aħna nafu wkoll li dawk il-persuni li għandhom f'idejhom is-sigurta` ta' pajjiżna għandhom ċerti limitazzjonijiet u għalhekk m'hemmx dubju li meta nkunu qed niddiskutu abbozz ta' liġi bħal dan għandna nassiguraw li jkun hemm preparazzjoni attiva għall-infurzar li nkunu qed nipproponu u napprovaw minn din il-Kamra.

Matul dan id-dibattitu diġa' kien hemm min semma d- distinzjoni li teżisti bejn refuġjat u immigrant illegali u naħseb li kulħadd jifhem illi jeħtieġ li nagħmlu monitoring għal dak li jkunu qed jagħmlu l-organizzazzjonijiet internazzjonali tar-refuġjati u dawn jipprovduna b'ċerta informazzjoni.

Issa hawnhekk nixtieq nerġa' nagħmel riferenza għat-tweġiba li tani l- Ministru Borg dalgħodu, fejn minnha rriżulta li matul is-sena li għaddiet ma ntbagħat ħadd jitħarreġ f'dan il-qasam, u dan meta kif għedt diġa', hemm ħtieġa kbira li l-point of entry jkun organizzat u strutturat b'mod li ma jagħtix lok li jinħolqu polemiċi.

F'dan id-dibattitu jien qed nitkellem biss bħala layman għaliex la għandi esperjenza ta' dan it-tip ta' enforcement u lanqas għandi esperjenza tal-mod kif tista' tiġi interpretata jew ikkontestata l-liġi f'dan ir-rigward imma xorta waħda nagħraf li hemm bżonn illi l-persuni li se jkunu qed jeżerċitaw l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi jiġu mħarrġa f'dan ir-rigward.

Per eżempju, jien informat li riċentement kien hemm każ ta' individwu li ġie jitlob kenn hawn Malta u spiċċa ngħata xebgħa mill-pulizija tant li kellu jerġa' jitlaq lura minn fejn ġie.

Fil-fatt wara li dan l-individwu fieq mill-inċident li ġarrab huwa fetaħ kawża li qiegħda tiġi ttrattata quddiem il-qorti sabiex dan l-individwu jingħata kumpens jew almenu jingħata sodisfazzjon għal dak li ġralu.

Issa nispera li ma jkun hawn ħadd min jaħseb li nixtieq noħloq xi kritika negattiva għall-korp tal-pulizija għax jien qed insemmi dan l-inċident sempliċement biex f'dan il-ftit ħin li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi nuri kemm huwa importanti li kull min ikun qed jaqdi dmirijietu at the point of entry jkun jaf x'inhuma l-obbligi tiegħu u x'politika qed inħaddnu fil-konfront tar-refuġjati.

Fil-fatt ikun tajjeb ukoll li dawk li se jeżerċitaw l-għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l- abbozz ta' liġi jkunu jafu x'limitazzjonijiet għandu pajjiżna.

Per eżempju, sħabi minn din in-naħa tal-Kamra għamlu riferenza għall- problema tal-qgħad u għal diversi problemi oħra li għandna f'pajjiżna u pprovaw iwasslu l-messaġġ li abbozz ta' liġi bħal dan se jkompli jagħfas il- problemi li jeżistu f'pajjiżna għal dak li għandu x'jaqsam ma' benefiċċji u ma' assistenzi soċjali oħra.

Naturalment huma m'għamlux dan għaliex iħossu li m'għandniex ngħinu lil ħaddieħor li jinsab fil-bżonn, pero` aħna kważi lkoll missirijiet u rridu li wliedna jkollhom futur aħjar milli kellna aħna u mhux agħar.

Ħadd ma jista' jinnega l-fatt li dan l-abbozz ta' liġi li qed nipproponu se jpoġġi fuq pajjiżna ħafna iktar xogħol amministrattiv u ta' enforcement, u din id-darba m'aħniex se nkunu qed neżerċitaw obbligi nazzjonali imma obbligi internazzjonali.

Għalhekk jien nemmen li għandu jiġi identifikat b'mod iktar ċar kif se tiġi organizzata din l-istruttura ħalli b'hekk nassiguraw li din tiġi implimentata b'mod illi jiġu indirizzati l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi li qed jitressaq u li se jiġi approvat minn dan il-parlament iktar 'il quddiem.

Sur President, ma nistax nagħmel diskors bħal dan mingħajr ma nirriferi għal dak li ntqal minn xi wħud mill-kollegi tan-naħa l-oħra, speċjalment mill-Onor.

Asciak, fejn dan qal illi l-oppożizzjoni Laburista qed tnissel fost il-poplu Malti ċerti elementi ta' xenophobia, u dan sempliċement minħabba l-fatt li l-oppożizzjoni ma temminx illi l-aħjar triq għal pajjiżna hija li dan isir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa jien ma kellix ħsieb li f'dan l-intervent tiegħi nitkellem fuq l-Unjoni għaliex ma nħossx li huwa serju li meta nkunu qed niddiskutu materja bħal din li qed niddiskutu llum nitkellmu fuq l-opinjonijiet differenti li għandhom iż-żewġ naħat tal-Kamra fuq din l-unjoni, pero` ġaladarba kien hemm min infilza lill-Unjoni f'dibattitu bħal dan bilfors irrid ninnega l-fatt illi aħna, bħala oppożizzjoni, assolutament m'aħniex nidduttrinaw lin-nies kontra l- Unjoni.

Dan assolutament m'huwiex il-każ, u dan qaluh kemm-il darba l- membri ta' l-oppożizzjoni u l-uffiċjali tal-Partit Laburista.

Bħala Partit Laburista aħna m'għandna xejn kontra l-Unjoni imma qed ngħidu sempliċement li sħubija sħiħa fl-Unjoni toħloq żvantaġġi kbar għal pajjiżna u għalhekk nemmnu li din m'hijiex it-triq li pajjiżna għandu jfittex sabiex ikompli jiżviluppa l-ġid komuni tal-gżejjer tagħna.

Fil- fatt aħna tajna wkoll numru ta' indikazzjonijiet li jirriżultaw minn organizzazzjonijiet u minn istituzzjonijiet internazzjonali li huma rikonoxxuti ma' l-erbat irjieħ tad-dinja biex nipprovaw dan, jiġifieri dan li qed ngħidu aħna m'aħniex qed nivvintawh mill-arja.

Hawnhekk irrid nerġa' nenfasizza wkoll li aħna m'aħniex nesprimu din l-opinjoni għax għandna xi ħaġa kontra l-Unjoni imma għaliex huwa fatt ipprovat li iktar inkunu nistgħu nħarsu l-identita` u l-ġid komuni ta' pajjiżna jekk kemm-il darba nibqgħu 'l barra minn din l-unjoni milli jekk nissieħbu fiha, u huwa ħażin li xi ħadd jipprova jinterpreta dan l-impenn leġittimu ta' l- oppożizzjoni ma' affarijiet li, fl-opinjoni tiegħi, huma ambigwi u artifiċjali.

Per eżempju, aħna nafu li għalina l-Maltin u għall-industrija tat-turiżmu ta' pajjiżna huwa importanti ħafna li l-provvista` ta' l-ikel tagħna tkun flessibbli, kemm f'dik li hija produzzjoni kif ukoll f'dak li huwa prezz ta' kompetittivita`, pero` hekk kif beda millennju ġdid rajna lill-gvern preżenti jneħħi s-sussidji li kienu indirizzati sabiex il-prezzijiet tal- prodotti essenzjali ta' l-ikel ikun jilħaq il-bwiet taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin, u dan sabiex jaġġorna ruħu mas-sistema politika komuni tal-biedja ta' l-Unjoni.

Infatti filwaqt li qabel Lm2 miljun mit-taxxi li jħallsu ċ- ċittadini Maltin u Għawdxin kienu jkunu indirizzati lejn is-sussidju tal- ħobż biex b'hekk il-familji tagħna jkunu jistgħu jħallsu biss 11c għall- ħobża ta' kuljum, illum biex jixtru ħobża ta' 800 gramma.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, ma nafx is-sussidju tal-ħobż x'għandu x'jaqsam ma' l-abbozz ta' liġi dwar ir-refuġjati!

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Membru sabiex iżomm mas-suġġett tad-diskussjoni.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, l-Onor.

Michael Asciak għamel 20 minuta jitkellem fuq in-NATO u ħa 15-il minuta oħra jitkellem fuq l-Unjoni Ewropea, u għalhekk inħoss li bħala kelliem min-naħa ta' l-oppożizzjoni għandi nagħmel riferenza għal dak li tħalla jingħad mis-Sedja.

ONOR.

TONIO BORG: L-Unjoni Ewropea l-ewwel li ssemmiet kien mill-Onor.

Gulia - meta qal li aħna qed nipproponu dan l-abbozz ta' liġi minħabba l- Unjoni - u l-Onor.

Asciak qal sempliċement li dan m'huwiex minnu pero` li huwa veru li l-Unjoni tipproteġi l-interessi u d-drittijiet tar-refuġjati.

Imma s-sussidju tal-ħobż x'għandu x'jaqsam ma' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna!

ONOR.

NOEL FARRUGIA: U n-NATO x'għandha x'taqsam ma' dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna!

ONOR.

TONIO BORG: In-NATO m'għandhiex x'taqsam ma' din id-diskussjoni lanqas.

L-Unjoni Ewropea għandha x'taqsam mal-kwestjoni tar-refuġjati għaliex hija għandha sett ta' regoli ta' protezzjoni għalihom.

Pero` naturalment hemm pajjiżi oħra li qegħdin barra mill-Unjoni u jipproteġu lir- refuġjati xorta waħda, għaliex inkella se naslu f'sitwazzjoni fejn ngħidu li min m'huwiex membru ta' l-Unjoni lir-refuġjati jsawwathom!

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ġaladarba l-Onor.

Asciak tħalla jikkritika lill-oppożizzjoni li qed tħares lejn l-Unjoni b'mod negattiv u mod irresponsabbli, issa wieħed għandu jieħu paċenzja u joqgħod jisma' bil- kwiet.

(Interruzzjonijiet) Iva, huwa veru li waqt li kien qed jitkellem l- Onor. Asciak jien qomt u għamilt point of order biex niġbed l-attenzjoni tas-Sedja li l-Onor.

Membru kien qed jiżbilanċja d-diskussjoni, pero` dak għamiltu wara li kien ilu 20 minuta għaddej, jiġifieri 20 minuta wara li la s-Sedja u lanqas ħadd min-naħa l-oħra ma ħa interess jiġbed l-attenzjoni għal dan.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, jien li kont qed nipprova ngħid qabel ma qam il-Ministru Borg jagħmel il-point of order tiegħu kien illi l-limitazzjonijiet li għandu pajjiżna diġa' qed jagħfsu lill-gvern biex jieħu numru ta' miżuri diffiċli li filwaqt li qabel kien jiċħadhom, issa qed jirrikonoxxihom.

Għalhekk meta aħna min-naħa tagħna bħala oppożizzjoni nesprimu r-riżervi li għandna f'dan ir-rigward ma nkunux qed nagħmlu dan minħabba li ma naqblux ma' l-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi imma għaliex bħala nies li nirrappreżentaw lill-poplu tagħna nirrikonoxxu l-impatt li se jħalli l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum, liema impatt se jkollu jħallas għalih il-poplu tagħna.

Meta l-oppożizzjoni tkun qed tiġbed l- attenzjoni tal-poplu dwar il-limitazzjonijiet li għandu pajjiżna ħadd m'għandu jikkategorizza jew ifixkel billi jgħid li hija qed tagħmel dan biex tbeżża' jew biex toħloq xi ħsebijiet differenti f'dak li għandu jaħseb u jiddeċiedi l-poplu, u dan biex jaljena lill-poplu milli jħares lejn il- limitazzjonijiet li qiegħda titkellem dwarhom l-oppożizzjoni.

Kont qed nispjega iktar kmieni, il-miżuri li qed jittieħdu biex jiġi indirizzat id- deficit li għandu pajjiżna qed iġibu magħhom diversi problemi u għaldaqstant irridu naraw li l-istruttura li se noħolqu biex tattwa dak li qed jiġi propost fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ma tkunx qed iżżarma knisja biex tarma oħra.

Aħna lkoll nafu li f'pajjiżna għandna diversi oqsma li jrid isir enforcement fihom u allura għalkemm huwa tajjeb li nitkellmu fuq il-prinċipji, min-naħa l-oħra rridu naraw li biex il-gvern jaqdi l-obbligi li qed jipproponielu dan l-abbozz ta' liġi ma jkunx qed jinsa li pajjiżna għandu l-limitazzjonijiet tiegħu.

Issa hawn irrid ngħid bl-iktar mod ċar li minkejja li pajjiżna għandu l-limitazzjonijiet tiegħu, l-oppożizzjoni temmen li għandna nagħtu s-sehem tagħna fil-konvenzjonijiet li jsiru dwar il-ġuħ fid-dinja għax nafu li miljuni ta' anzjani, żgħażagħ, nisa u tfal imutu bil-ġuħ kuljum.

Madanakollu bħalma jiġri dejjem, din il- liġi li qed nipproponu tista' tiġi abbużata u għalhekk hawn wieħed irid jenfasizza li filwaqt li għandna nimpenjaw ruħna bis-sħiħ biex inwettqu l- għanijiet u raġunijiet ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, qabel ma nagħmlu dan għandna norganizzaw l-infrastruttura li għandna bżonn, iktar u iktar għaliex minħabba l-pożizzjoni ġeografika ta' gżiritna fir-reġjun tal- Mediterran jista' jkun hemm diversi okkażjonijiet fejn wieħed jipprova jabbuża minn din il-liġi li qed nipproponu bil-konsegwenza li joħloq ċerti problemi fuq iż-żamma ta' l-ordni ta' pajjiżna.

Sur President, ħadd ma jista' jinnega l-fatt li aħna minn dejjem konna poplu ħanin, minn dejjem fhimna lil dawk il-persuni li kellhom iħallu lil art twelidhom sew minħabba gwerer kif ukoll minħabba ċirkostanzi oħra u bħala nazzjon minn dejjem għenna fl-iżvilupp ta' kull inizjattiva favur id- drittijiet tal-bniedem.

Madanakollu nerġa' nirripeti li jkun inutli li nippilotaw u nemendaw il-liġijiet jekk kemm-il darba ma nidentifikawx ir- responsabbiltajiet li jkun jirrikjedi dak li nkunu qed nipproponu, u bla ebda dubju sal-lum għad hemm ċerti nuqqasijiet fl-enforcement li jsir at the point of entry.

Għaldaqstant in-naħa ta' l-oppożizzjoni bilfors qed ikollha tagħmel ċerta pressjoni biex fil-winding-up il-ministru jgħid xi programm hemm maħsub għal din is-sena u għas-snin li ġejjin sabiex l- għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi li se jiġi approvat quddiem il-parlament ikunu jistgħu jiġu indirizzati bil-limitazzjonijiet li għandu pajjiżna.

Kif għedt diġa', dan wieħed dejjem għandu jżommu quddiem għajnejh meta jiġi biex ifassal abbozzi ta' liġi ta' din ix-xorta.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru biex jgħaddi għall-winding- up.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, bla ebda dubju dan l-abbozz ta' liġi qajjem interess kbir minkejja xi kritika żgħira li saret għalih, u għalkemm m'iniex xi profeta, jien naħseb li dan l-abbozz ta' liġi se jiġi approvat miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Madanakollu jiddispjaċini ngħid li f'dan il- parlament, bħalma ġara fid-diskussjonijiet li saru barra minn dan il- parlament dwar dan is-suġġett, kien hemm ċertu taħwid ta' konċetti u kien hawn min beda jħallat lir-refuġjati ma' l-immigranti illegali.

Fil-fatt ta' min jgħid li dan l-iżball ma sarx biss barra minn dan il-parlament imma anke minn uħud mill-membri ta' dan il-parlament.

Sal-lum aħna għadu qatt ma kellna sistema uffiċjali dwar ir-rikonoxximent tar-refuġjati u dejjem irrikonoxxejna dak li tirrikonoxxi n-Nazzjonijiet Uniti.

Ta' min jgħid li jekk naraw kemm għandna refuġjati rikonoxxuti f'Malta llum ma' nsibux iċ-ċifra ta' 4,000 - liema ċifra ssemmiet f'xi gazzetta u kienet tiġbor fiha dawk l-immigranti illegali li xi darba f'dawn l-aħħar snin ġew Malta, kemm dawk li nqabdu kif ukoll dawk li ma nqabdux - imma nsibu ċ-ċifra ta' 166.

Terġa' minn dawn il-166 - hawn irrid niġbed l- attenzjoni li ġieli f'Malta kellna anke 400 jew 500 refuġjat - hemm 44 tifel u tifla, jiġifieri mil-lat ta' permessi ta' xogħol nistgħu ngħidu li hawnhekk qed nitkellmu biss fuq 120 każ.

Issa hawn irrid nagħmilha ċara mal-ewwel li l-intenzjoni tal-gvern biex ifassal abbozz ta' liġi bħal dan kienet illi joħloq bilanċ bejn l-interessi tal-komunita` u l-interessi tar- refuġjati u li jiġi evitat li jkun hemm min jabbuża u jiġi Malta bl-iskuża li applika għal refuġjat biex sakemm tiġi pproċessata l-applikazzjoni tiegħu, li ħafna drabi tieħu xhur sħaħ, ikun jista' jibqa' jgħix f'pajjiżna.

Sur President, nibda biex ngħid li minkejja li f'xi pajjiżi oħra dawk li japplikaw għall-istatus ta' refuġjat jitħallew liberi, f'Malta m'aħniex qed nagħtu din il-garanzija, u m'aħniex qed nagħtuha biex jekk jiksru l- liġijiet ta' l-immigrazzjoni tagħna l-pulizija jkollhom dritt iżommuhom f'kustodja.

Fil-fatt sal-lum dan il-prinċipju dejjem ġie segwit u taħt dan l-abbozz ta' liġi se jibqa' jiġi segwit.

Nerġa' nirripeti li fil-liġi tagħna mhux talli m'hemm xejn li jagħti xi dritt ta' liberta` lill-asylum seekers jekk dawn ikunu kisru l-liġijiet ta' l-immigrazzjoni tal-pajjiż imma talli l-ministru għandu d-diskrezzjoni li anke lil dawk li m'humiex taħt kustodja u li allura ma kisrux il-liġijiet ta' l-immigrazzjoni, il- ministru jista' jiddeterminalhom fejn għandhom joqogħdu, jiġifieri għalkemm dawn ma jkunux taħt arrest il-ministru jista' jordnalhom biex joqogħdu fit- tali post biss, imma ovvjament huwa se juża din id-diskrezzjoni biss f'każijiet estremi.

Min-naħa l-oħra dawk li jidħlu f'pajjiżna illegalment se jkunu taħt kustodja u jekk ma jiġux rikonoxxuti bħala refuġjati, huma jitkeċċew minn pajjiżna.

Għalhekk għandna noqogħdu attenti għaċ-ċerti elementi ta' xenophobia li qed ikun hemm f'ċerti diskorsi u f'ċerti artikli li dehru fuq il-gazzetti għaliex anke l-media tagħna, għal żmien twil - u hawn qed nirriferi għall-media in ġenerali, jiġifieri mhux għall-media ta' xi naħa politika jew oħra - meta kien jasal xi ħadd f'Malta b'dgħajsa li fiha kien ikun hemm xi 20 persuna barranija, kienu jgħidu "daħlu r- refuġjati", u dan meta fil-verita` huma kienu jkunu klandestini.

Issa ovvjament dan ma jfissirx li f'dik id-dgħajsa ta' 20 ruħ ma setax ikun hemm tlieta jew ħamsa minnhom li jistgħu jiġu ddikjarati bħala refuġjati, imma sal-lum aħna dejjem imxejna mad-definizzjoni ta' "refuġjat" li hemm fil-konvenzjoni ta' Ġinevra ta' l-1951, liema konvenzjoni tirrikonoxxi bħala refuġjat biss lil dawk il-persuni li ma jistgħux imorru lura f'pajjiżhom minħabba a well-founded fear, jiġifieri minħabba biża' li tkun imsejsa fuq ir-realta` u li tkun approvata.

S'issa l-UNHCR dejjem irrifjuta li jiddikjara bħala refuġjat lil dak li jkollu biss biża' vaga, jiġifieri li m'għandux a well-founded fear, u jien nimmaġina li l- kummissarju li ġie propost li jinħatar f'dan l-abbozz ta' liġi se jimxi fuq l-istess passi tiegħu.

Hawnhekk ta' min isemmi każ li jekk m'iniex sejjer żball ġara matul ix-xitwa li għaddiet fejn daħlet f'Malta dgħajsa mimlija persuni barranin li Alla jbierek, kollha bdew jgħidu li huma mis-Sierra Leone.

Ovvjament huma bdew jgħidu li huma mis-Sierra Leone minħabba li hemmhekk hemm it-taħwid u għalhekk huma ħasbu li jekk jgħidu li huma minn dak il-pajjiż se jiġu rikonoxxuti bħala refuġjati, pero` fil-fatt ma ġie rikonoxxut ħadd minnhom bħala refuġjat.

Minn każijiet bħal dawn nindunaw kemm qed isiru kontrolli ta' dan it-tip f'pajjiżna.

Sur President, l-Onor.

Gulia, li hu l-kelliem ewlieni min-naħa ta' l- oppożizzjoni dwar il-qasam ta' l-intern, qal li għalkemm l-oppożizzjoni se tivvota favur dan l-abbozz ta' liġi, huwa jaf li dan l-abbozz ta' liġi qed jitressaq quddiem il-parlament mill-gvern preżenti minħabba li rridu nissieħbu fl-Unjoni Ewropea - hekk jew hekk il-botti fuq l-Unjoni dejjem iridu jagħmluhom! - u huwa kompla jgħid illi prova ta' dan huwa l-fatt li filwaqt li aħna ffirmajna l-konvenzjoni ta' Ġinevra fl-1971 u l-protokoll ta' New York ta' l-1967 iffirmajnieh f'Settembru ta' l-istess sena, dan l- abbozz ta' liġi qed inressquh 30 sena wara.

Huwa veru li mill-1971 sa llum l-ebda amministrazzjoni qatt m'għaddiet liġi minn dan il-parlament biex nassumu l-obbligi internazzjonali li għandna taħt il-konvenzjoni ta' Ġinevra bis-saħħa ta' liġi, pero` wieħed irid jgħid ukoll li meta kienet ġiet iffirmata dik il-konvenzjoni tant għamilna reservations għaliha li lanqas kien hemm bżonn illi nagħmlu liġi f'dan ir-rigward.

Fil-fatt konna għamilna żewġ reservations billi għedna li nistgħu nirrikonoxxu lil bniedem bħala "refuġjat" biss jekk dan il-bniedem ikun diġa' ġie rikonoxxut bħala refuġjat minħabba avvenimenti li saru qabel l- 1951 u jekk kemm-il darba dawn ir-refuġjati jkunu ġejjin mill-kontinent Ewropew.

Għalhekk ma kienx jagħmel sens li fl-1971 noqogħdu nfasslu liġi għal dawk biss li saru refuġjati 20 sena qabel u li ġejjin mill-kontinent Ewropew.

Meta mbagħad f'Settembru ta' l-istess sena irratifikajna l- protokoll ta' New York, aħna neħħejna l-limitazzjoni tad-data, jiġifieri l- obbligu tagħna beda jinkludi wkoll lil dawk il-persuni li kienu ddikjarati bħala refuġjati minħabba avvenimenti li seħħu fl-1951, pero` l-geographic limitation, jiġifieri li jridu jkunu ġejjin mill-kontinent Ewropew, baqgħet hemmhekk, u din xi ftit jew wisq irrestrinġiet l-obbligu internazzjonali tagħna għaliex minkejja li fil-kontinent Ewropew hemm ċertu nkwiet ukoll, għall-grazzja t'Alla l-maġġoranza tal-pajjiżi Ewropej għandhom demokrazija stabbli, u l-ftit li hemm li m'għandhomx demokrazija stabbli dawn huma kollha pajjiżi stabbli, jiġifieri ma jagħtux lok għal sitwazzjonijiet fejn ikun hemm xi ċittadini li jkollhom jaħarbu minn pajjiżhom.

Hawnhekk wieħed irid iqis ukoll li ma tistax tqabbel il-mezzi tat-trasport li għandna llum mal-mezzi ta' trasport li kienu jeżistu fl-1971.

Biżżejjed ngħid illi l- linja ta' l-ajru tagħna bdiet fl-1974 u fil-bidu din lanqas kellha r-rotot għal kull pajjiż tad-dinja, anke għaliex dak iż-żmien kien għadu lanqas biss inbeda l-konċett tal-hub, li għalkemm huwa konċett ekonomikament tajjeb jista' joħloq diversi problemi għall-qasam ta' l-intern.

Sur President, minkejja li pajjiżna għandu limitazzjoni ġeografika, matul dawn l-aħħar 15-il sena l-gvern Malti beda jirrikonoxxi lir-refuġjati - naturalment huwa sal-lum dejjem kien jirrikonoxxiehom biss b'mod amministrattiv għax kif għedt diġa', sal-lum ma kellna l-ebda liġi dwar dan - abbażi ta' kif tirrikonoxxiehom in-Nazzjonijiet Uniti.

Ovvjament xi darba din is-sitwazzjoni riedet tinbidel, irrispettivament minn jekk napplikawx jew nidħlux fl-Unjoni Ewropea jew le, għaliex ejjew ngħiduha kif inhi, liema gvern sovran u indipendenti jista' jibqa' għal żmien twil jistrieħ biss fuq id-deċiżjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar jekk persuna tistax tiġi meqjusa bħala refuġjata jew le?

Jien nifhimha li sakemm fassalna l-liġi tagħna straħna fuq id-deċiżjonijiet li jieħu l-UNHCR, imma issa, li għandna l-esperjenza ta' dawn l-aħħar 15-il sena fejn matulhom bdejna naċċettaw refuġjati anke minkejja li kienu jmorru lil hinn mill- obbligi internazzjonali tagħna, se nibqgħu nħaddmu sistema li biha kull refuġjat li jiġi f'pajjiżna nkunu rridu nżommuh hawn sakemm il-karti jmorru Ruma, imbagħad Ruma jibdew jistaqsu ħafna domandi u l-kummissjoni ta' l- emigranti tagħmilha ta' aġent ta' l-UNHCR?

Jien naħseb li anke għalina stess, għandu jkollna organi lokali li jipproċessaw l-applikazzjonijiet tar-refuġjati, jiġifieri issa ejjew ma noqogħdux nitfgħu l-botti li hija l-Unjoni li qed iġġiegħlna nressqu dan l- abbozz ta' liġi quddiem il-parlament illum.

Il-verita` hija li f'Malta dejjem kellna bżonn ta' liġi tar-refuġjati, u tant kulħadd qed jirrikonoxxi dan il-bżonn li milli jidher dan l-abbozz ta' liġi se jgħaddi unanimament minn din il-Kamra.

Issa jekk dan il-pass se jgħinna mmexxu 'l quddiem il- proċess biex insiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea tant l-aħjar, imma dan l-abbozz ta' liġi qed jitressaq quddiem dan il-Parlament mhux minħabba l- Unjoni imma minħabba li minnu nnifsu huwa pass pożittiv.

Dan qed ifakkarni f'dak li konna nitgħallmu fid-duttrina; li ċerti affarijiet huma ħżiena mhux għax il-Knisja tgħid li huma ħżiena imma għaliex huma ħżiena fihom infushom.

Aħna rridu nirregolizzaw dan il-qasam sabiex inħarsu l-interessi tagħna u tar-refuġjati.

Issa jekk dan se jservi wkoll ta' vantaġġ għalina biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea tant l-aħjar, imma mhux imbagħad naqilbu r- raġunament, bħallikieku huma l-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea biss li jipproteġu lir-refuġjati.

Mela dawk il-pajjiżi li m'humiex imsieħba fl- Unjoni Ewropea m'għandhomx liġijiet favur ir-refuġjati wkoll?!

Fl-opinjoni tiegħi, huwa fl-interess tagħna li nipproponu abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna għax ma jistax ikun li llum, wara l-esperjenza kollha li ksibna, nibqgħu nittrasferixxu l-poter tad-deċiżjoni tagħna lill-UNHCR.

Ovvjament jien ma nafx x'se jiġri fil-futur u ma nafx jekk il-kummissarju li se naħtru permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi huwiex se jirrikonoxxi refuġjati li ma kenux ġew rikonoxxuti mill-UNHCR.

Hawnhekk ta' min isemmi każ partikolari li ġara dan l-aħħar - fil-fatt jien qrajt dwar dan il-każ fuq gazzetta lokali - fejn minkejja li kien hemm individwu minn xi pajjiż fil-Persja li kellu sinjali ta' torturi fuqu, huwa ma ġiex rikonoxxut bħala refuġjat mill-UNHCR.

Naturalment jista' jkun ukoll li jiġri bil-maqlub; li ċerti persuni li ġew rikonoxxuti mill-UNHCR bħala refuġjati ma jiġux rikonoxxuti b'dan il-mod mill-kummissarju tar- refuġjati li se naħtru għax isib li l-biża' li għandhom biex jirritornaw lura lejn pajjiżhom m'hijiex a well-founded fear.

Ta' min iżid jgħid ukoll li peress li meta tittieħed deċiżjoni jkun hemm min jgħid "prosit" u jkun hemm ukoll min jgħid "ajma", dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti dritt ta' appell kemm lir-refuġjat kif ukoll lill-ministru - u ta' min jenfasizza li anke l-ministru qed jingħata dan id-dritt għax kienu ftit dak li semmewh dan il-fatt - jiġifieri l-ministru jista' jappella għan-nom tal-gvern għal xi deċiżjoni li jkun ħa l-kummissarju tar-refuġjati.

Punt ieħor interessanti li joħroġ minn dan l-abbozz ta' liġi huwa li se titneħħa l- limitazzjoni ġeografika li konna għamilna fl-1971, jiġifieri dik li nirrikonoxxu biss lil dawk ir-refuġjati li huma ġejjin mill-Ewropa, u din se titneħħa għaliex huwa ġust li jsir hekk.

Sur President, mid-diversi interventi li saru matul dan id-dibattitu ħarġu żewġ attitudnijiet.

Per eżempju, l-Onor.

Bartolo, iktar milli ddiskuta l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa ddiskuta l-aspett filosofiku tiegħu għaliex ġab l-argument li huwa tajjeb li nipproteġu lir- refuġjati imma rridu naraw li neqirdu wkoll dak li qed jikkaġuna lin-nies jiċċaqilqu minn post għall-ieħor.

Dan huwa veru, u fil-fatt jien nixtieq li għandna xi poter li neqirdu dak li qed jikkaġuna lin-nies biex jiċċaqilqu minn post għall-ieħor għaliex kieku żgur li konna nużaw dan il- poter.

Mid-diskors ta' l-Onor.

Bartolo l-messaġġ favur dan l-abbozz ta' liġi ħareġ ċar, jiġifieri huwa ma wassalx il-messaġġ li għandna nibżgħu mill-barranin, u jeħtieġ li wieħed jifhem darba għal dejjem li hekk kif f'Malta jiġu barranin biex jagħmlu l-ħsara, daqstant ieħor jiġu barranin biex nagħtuhom il-protezzjoni li jkun ħaqqhom, u dawn huma r-refuġjati ġenwini.

MR SPEAKER: Ministru, ippermettili ninterrompik imma li sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

TONIO BORG: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG: Nipproponi l-Aġġornament għal Tlieta, 1 ta' Frar, 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjeta' Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, fil-bidu tas-seduta tal-bieraħ ingħataw il-kondoljanzi wara d-diżgrazzja li kellna f'dawn l-aħħar ġranet u f'dan l- aġġornament nixtieq li nieħu ftit minuti biex bħala kelliemi ta' l- oppożizzjoni għax-xogħol u taħriġ inwassal jiena wkoll il-kondoljanzi lill- familjari f'dan il-mument diffiċli.

F'mumenti bħal dawn issibha diffiċli li ssib il-kliem sabiex tesprimi d-dwejjaq u n-niket li ġrajjiet hekk koroh iġibu magħhom.

Dawn it-tliet ħaddiema ħarġu mid-djar tagħhom qawwijin u sħaħ sabiex jaqilgħu l-għajxien tagħhom u tal-familjarji tagħhom iżda x- xorti riedet li ma kellhomx jirritornaw lura lejn darhom fl-istess kondizzjonijiet.

Dan għaliex kif jaf kulħadd tilfu ħajjithom waqt il-qadi ta' dmirijiethom fuq il-lant tax-xogħol.

F'din id-diżgrazzja, Mr Speaker, rajna xempju ta' solidarjeta' bejn il-ħaddiema fejn f'tentattiv sabiex jagħtu l-ewwel għajnuna lil seħibhom huma wkoll spiċċaw tilfu ħajjithom diżgrazzjament.

Mr. Speaker, din id-diżgrazzja saret fl-istess perijodu meta eżattament fit-3 ta' Frar ta' ħames snin ilu tmien ħaddiema tilfu ħajjithom fit- tarzna.

Kull meta tiġri xi diżgrazzja fuq il-post tax-xogħol li tissarraf f'xi ħajja ta' xi ħaddiema fil-pajjiż tqum u tirrenja diskussjoni nazzjonali dwar il-problema kbira li teżisti ta' nuqqas ta' sigurta' f'diversi postijiet tax-xogħol.

Madankollu jispiċċa jgħaddi ż-żmien, l- affarijiet jintesew u minkejja kampanji ta' tagħrif dwar is-saħħa u s- sigurta' fuq il-post tax-xogħol jibqa' jkollna ħafna inċidenti fuq il- lantijiet tax-xogħol.

Isiru sforzi minn kull gvern li jkollna, mill- unions, minn min iħaddem kif ukoll mill-ħaddiema nfushom sabiex ikun hemm aktar sigurta' fuq il-post tax-xogħol iżda kif għedt u kif qed naraw sena wara l-oħra qed jibqa' jkollna l-inċidenti fatali.

Fis-sena 1990 kellna 5,430 inċident fuq il-post tax-xogħol li minnhom 12 kienu fatali.

Is-sena li għaddiet kellna wkoll tmien persuni li tilfu ħajjithom waqt li kienu qegħdin jagħmlu d-doveri tagħhom fuq il-post tax- xogħol.

Għalhekk hemm bżonn ta' impenn akbar minn kulmin hu involut fil- qasam tax-xogħol sabiex ikun hemm aktar miżuri ta' prekawzjoni, kif ukoll li tiddaħħal aktar dixxiplina sabiex jonqsu dawk li jabbużaw b'periklu għal ħajjithom kif ukoll għal dawk ta' madwarhom.

J'Alla, Mr Speaker, li din it- traġedja tagħtina tagħlima sabiex ngħożżu aktar il-valur tal-ħajja għaliex żgur li m'hemm xejn aktar prezzjuż mill-ħajja.

Sabiex nagħlaq, irrid ngħid li għandna nagħmlu kull sforz sabiex possibbilment ma jkollniex aktar imwiet bħal dawn fejn ħaddiema jitilfu ħajjithom waqt li qed jaqilgħu l-għajxien għalihom u għal familji tagħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr. Speaker, bħal-lum tmint ijiem ilu kont mistieden biex nindirizza laqgħa organizzata mill-UHM għax-shop stewards u membri tagħha bħala parti minn kors li qegħdin jagħmlu biex ikunu nformati rigward ir-relazzjonijiet ta' Malta u l-Unjoni Ewropea.

Dawn stednuni sabiex inkun nista' nispjegalhom x'inhi l-politika tal-Partit Laburista u anke biex niddiskutu bejnietna problemi li jista' jkun hemm.

Nista' ngħid li kien hemm attendenza sabiħa ħafna u għaddejna sagħtejn sħaħ niddiskutu.

Barra minn hekk kien stipulanti ħafna li tara kif ċerti nies iħarsu lejn ċerti problemi.

Mr. Speaker, jiena ridt pubblikament nirringrazzja lil UHM għal din l-inizjattiva.

Kien hemm ħafna u ħafna approach oġġettiv lejn is-sitwazzjoni u għal xi eċċezzjoni żgħira ma kienx hemm emozzjoni.

Sempliċement tkellimna b'mod oġġettiv fuq il-fatti, ovvjament kien hemm ċertu nuqqas ta' qbil ma' ċerti nies, imma l-oġġettivita' kienet qegħda hemmhekk.

Per eżempju ħadt gost ukoll li kien hemm l-avukatessa tal-UHM preżenti li bl-ikbar sinċerita' ressqet xi fatti li qegħdin jiġu interpretati ħażin.

F'dan il-każ ma kien hemm l-ebda oġġezzjoni jew nuqqas ta' qbil rigward il-fatti bħala fatti pero' mbagħad ovvjament hemm l-interpretazzjoni tal-fatti.

Mr. Speaker, dan qed ngħidu għax ovvjament il-gazzetti l-għada rrapportaw din il-laqgħa u jien hawnhekk ngħid li hija ħasra li rrapportaw dak li għedt jien biss.

Li kieku r-reporters baqgħu hemmhekk biex jisimgħu l-bqija tad- diskussjoni u l-mistoqsijiet u r-risposti kienu jindunaw li hemm ħafna affarijiet interessanti li ħarġu minn dawk is-sezzjonijiet.

Ir-reporters ħafna drabi jkunu pressati u jridu jagħmlu affarijiet oħra pero' jiena niskanta kif ċerti gazzetti mbagħad jagħtu importanza b'titli grassi lil ċerti affarijiet, filwaqt li fuq is-sanzjonijiet li huwa suġġett li jidher li hawn ammont ta' qbil mhux ħażin bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra - u bl- umilta' kollha ngħid li dwar dan għamilt kontribut ta' siegħa u kwart riċerkat - ma deher assolutament xejn fl-ebda gazzetta.

Forsi dan suġġett that doesn't sell well, pero' hija ħasra, għaliex wieħed jippretendi li ċerti affarijiet għandhom ikunu wkoll mogħtijin.

Jien mhux se noqgħod ngħid jekk dan huwiex breach of privilege għax ma jinteressanix, imma kienet ħasra li ħadd ma ġab għallinqas linja waħda biss fuq dak is-suġġett.

Mr. Speaker, iżda l-għaġeb tiegħi hu li jkollna kollega hawnhekk - u hawn qed nirriferi għall-Onor.

Jason Azzopardi - li mela aġġornament b'ħafna affarijiet Ii qalu l-gazzetti. għax l-ewwel qam jgħajjar bid-diżonesta' intellettwali mbagħad iktar 'il quddiem irrifera għalija li jiena politiku responsabbli.

Jiena ma naħsibx li għandu jsir hekk sempliċement għaliex ma naqblux fuq l-interpretazzjoni tal-fatti.

Mhux kulħadd jaf li dik in-naħa tinterpreta l- affarijiet mod u hawnhekk ninterpretaw affarijiet mod ieħor?

Imma allura jekk ma naqblux ngħid li sieħbi tan-naħa l-oħra huwa diżonest intellettwalment?

Issa ħalliha li ftit ġranet qabel kien hemm artikolista f'"The Times" li mhux is-soltu jagħmel kumplimenti u qal li ma jistax jimmaġina li jiena jkolli diżonesta' intelettwali.

Dan ma kienx xi kumplement li ħadt pjaċir bih għaliex immaġinajtu kumpliment it-tip ta' dawk li għamel Mark Antonio fil-funeral ta' Ċesri meta beda jgħid li Brutus u sħabu kollha huma nies ta' l-unur, imma jiena ma nistax nifhem kif jekk bniedem ma jaqbilx ma' xi ħadd jibda jgħid li huwa diżonest, li qed jivvinta l-affarijiet, li mhux serju u li mhux responsabbli.

Jiena mhux se noqgħod ngħajjar b'mod personali pero' rrid ngħid li meta smajt il-preambolu li għamel l-Onor.

Azzopardi dwar il-fatt li wieħed għandu jitkellem id-dritt u għandu d-dover li jinforma bil-fatti ħsibtu se jagħmel xi awtokritika għall-partit tiegħu u jgħid fejn kienu diżonesti intellettwalment f'eluf ta' każi.

Jien mhux se nsemmi l-programm elettorali tagħhom li kien iwiegħed mod u fil-fatt qed isir mod ieħor.

Mhux se nsemmi l-kwestjoni ta' kemm damu jgħidu li se nidħlu fl-Unjoni Ewropea u kienu jafu li għadna 'l bogħod.

Dik kienet diżonesta' intellettwali.

Barra din kien hemm ukoll il-Lm100 miljun li ex-ministru ta' l-affarijiet barranin ħajjar lill-votanti bihom.

Dawn ma ġewx.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal- Kalaxlokk.

Dik hija d-diżonesta' intellettwali, meta qed twiegħed xi ħaġa konxjament lil xi ħadd li mbagħad xahar wara li titla' fil-gvern tkeċċih 'il barra mill-post u tagħtih il-flus biex jitlaq 'l hemm.

Hemm ħafna modi ta' diżonesta' intellettwali bħal per eżempju li twiegħed li m'intix se tgħolli l-income tax u mbagħad iċċaqlaqha.

Jien ħsibt li meta semma d-diżonesta' intellettwali l-Onor.

Azzopardi kien se jagħmel awtokritika ta' dawn l-affarijiet.

Ara dik le, u għalhekk jiena niskanta kif imbagħad fuq interpretazzjoni ta' fatti qagħad isemmi d- diżonesta intellettwali.

Din m'hijiex xi ħaġa meta oġġett abjad tgħidlu iswed.

Id-diżonesta intellettwali hi meta inti taf li s-sigaretti jikkaġunaw il-cancer u li joqtlu n-nies u għaliex forsi jkollok konnessjoni ta' qligħ ta' flus minn din l-industrja tgħid li dawn ma jagħmlux ħsara.

Dik hija diżonesta' intellettwali fl-opinjoni tiegħi.

Dan m'huwiex il-każ rigward dak li semma' l-Onor.

Azzoppardi għax dak li rrefera għalih bħala diżonesta' intellettwali huwa sempliċement opinjoni differenti.

Sur President, nibda biex ngħid li meta qrajthom dawn skantajt.

Jekk se mmexxu d-dibattitu fuq l-Unjoni Ewropea b'dan it-ton...

Issa jiena ma jidhirlix li l-Onor.

Azzopardi tkellem fid-dibattitu tal-foreign affairs, imma jekk inhu daqshekk in gamba jmisshom tawh iktar ħin ħalli jagħmel il-kummenti tiegħu pero' ejja naraw x'qal fil-bidu.

L-ewwel ħaġa oġġezzjona għall-fatt li r-rapport ta' dak li għedt jien qal li ż-żieda fil-prezzijiet kien l-ewwel pass għal żidiet oħra li rridu naraw 'il quddiem meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

X'hemm żbaljat fiha din?

L- affarijiet mhux jogħlew qegħdin?

Qed jogħla t-telephone, qed jogħla t- trasport u għola l-ħobż.

Kollox qed jogħla għax dawn serje ta' passi.

Imbagħad daħal fl-argumenti li jiena għedt - u nibqa' ngħid u nsostni li hekk hu - li l-gvern ħa dan il-pass ħalli jkun aktar konformi mal-liġijiet ta' l-Unjoni.

Hu jemmen li l-gvern neħħa s-sussidju għal ċerti raġunijiet u jien ngħid li l-gvern neħħihom l-ewwelnett minħabba l-ħofra kbira li għandu ħalli ma jonfoqx il-flus għas-sussidji, imma iktar u iktar ħalli jidher li qiegħed konformi mar-regolamenti ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan qal li din hija falsita'.

Issa jekk inti temmen mod u jien nemmen ieħor, noħodlok b'idejk u ngħidlek: Isma' inti żomm l-opinjoni tiegħek u jiena tiegħi, pero' l- poplu jżomm l-opinjoni tiegħu wkoll, għaliex il-poplu qed iħallas il-flus.

Issa jiena ma nistax ngħid li mhux veru nipprevedi li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea l-prezz tal-ħobż irid jerġa' jogħla.

Din hi opinjoni bbażata fuq il-fatti, fuq kif jimxu l-affarijiet u fuq x'irid jiġri jekk aħna nibdew nixtru l-qmuħ tagħna bil-prezzijiet li tiddetta l-Unjoni Ewropea.

Issa jekk hu jemmen differenti dik affari tiegħu.

Jekk l-Onor Azzopardi ma jiftakarx jiena rrid infakkru li dan mhux jien għedtu.

Nerġa' nikkwota mill-famuż dokument li kien immarkat "to be treated as strickly confidential" li nkiteb mill-ministru għall-affarijiet barranin preżenti li dak iż-żmien kien il-kap tad-direttorat ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan kien kiteb lill-Prof. de Marco f'Ottubru 1995 u qallu li se niffaċċjaw problema jekk kemm-il darba ma jsirx miraklu u dan il-pajjiż ikun permess mill-Unjoni Ewropea li jibqa' jixtri l-qmuħ bil-prezz sussidjat.

Issa jien niċċalinġjah biex jgħidli liema pajjiż qed jixtri l-qmuħ - biex ma nsemmux iz-zokkor, il-butir, il-ħalib u l-affarijiet oħra - bi prezz sussidjat.

Jekk kemm-il darba dan qed jippretendi li se jkun jibqa' jixtrih bl- intervention price li tagħti l-Unjoni Ewropea, allura dik hija storja oħra imma mbagħad mhux jgħid li din falsita'.

Hekk ġara f'kull pajjiż u hekk se jiġri f'Malta.

Issa jekk jiġri miraklu mbagħad ngħidu li sar miraklu, imma l-gvern mhux qed jgħid li jekk ma jagħmlux hekk jew jekk ma jagħtuniex hekk se jħassar kollox.

Għaliex jekk trid takkwista xi ħaġa li hija eċċezzjonali trid tagħmel pressjoni u jekk hemm bżonn trid tpoġġi t-taħdidiet at stake.

L-Onor.

Borg, li dak iż-żmien ma kienx fil-parlament, jitkellem ċar.

Dan mhux talli kiteb dak li għedt jiena talli kiteb ukoll li l-effett jista' jolqot setturi industrijali b'mod negattiv inkluż it-turiżmu minħabba the higher cost of living.

Jekk l-Onor.

Jason Azzopardi jrid din il-faċċata nagħtihielu.

Din ikkwotajtha hawnhekk u semmejtha u għedtha kemm-il darba.

Dan qed jgħid li l-hard wheat aħna nġibuh mill-Ewropa, mill-Kanada, l- Istati Uniti u mis-Saudi Arabia u jekk se japplikaw ir-regolamenti kif suppost il-prezz tal-ħobż se jesplodi u se jkollu ripple effect fuq dawn is- setturi kollha.

Mr. Speaker, jiena mhux se noqgħod naħli l-ħin naqra dan id-dokument pero' l-Onor.

Borg tkellem fuq l-effett jekk mhux biss il-qamħ, imma anke il-qamħirrun u l-affarijiet l-oħra li nitimgħu l-annimali jogħlew.

Dan wasal biex spekula li jkollna inqas annimali, inqas demel għar-raba' u tbati anke l-agrikoltura.

Dan beda jara affarijiet marbutin ma' xulxin imma l-Onor.

Azzopardi forsi dawn l-affarijiet jarahom b'iktar mod sabiħ u b'inqas problemi madwaru.

Dawn mhux qed nivvintahom jien imma huma l- biżgħat li għandu min jaf kif taħdem l-Unjoni Ewropea, min jaf x'ġara fil- passat u min jista' jimmaġina x'se jiġri fil-futur għaliex Malta m'hijiex xi ħaġa speċjali.

Mr. Speaker, barra minn dan hemm xi ħaġa oħra li aħjar ikun jafha hawnhekk.

F'dan ir-rapport l-Onor.

Borg qal lill-Ministru ta' dak iż-żmien li:

"Malta does not produce grain and therefore it cannot benefit from EU subsidies on agriculture reproduction upon EU membership."

Dwar il-flus li jgħidu li suppost ġejjin għall-agrikoltura, l-Onor.

Borg, li dak iż-żmien ma kienx fil-Parlament qallu li Malta ma tipproduċix qmuħ u allura ma tistax tibbenefika minn sussidji tal-produzzjoni agrikola meta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Issa jekk kemm-il darba tgħid dawn l- affarijiet tkun diżonest intellettwalment?

Ejja ngħidu għandna interpretazzjoni differenti, fejn int tinterpretahom mod u jien ninterpretahom ieħor!

Dik naċċettaha imma li tgħid li diżonest politikament ma naċċettahiex.

Din l-istess bħal kwestjoni tat-tarznari.

Dan qal li aħna għidna li m'hemmx sussidji għat-tarznari.

Din hija gidba.

Aħna għidna li l-operational aid - li hi għajnuna li tmur biex biex tissussidja l-pagi u l-cost tal- produzzjoni - prattikament se tispiċċa sa l-aħħar tas-sena 2000.

Imbagħad qal li qisna aħna qed inpinġu stampa li fl-Unjoni Ewropeali ma jeżistux tarznari u li l-Unjoni m'hijiex favur it-tarznari.

Dan mhu veru xejn.

Aħna mhux hekk għidna.

Aħna dejjem għidna li tarznari li m'humiex vijabbli...

Imbagħad qal li l-Onor.

Joe Borg spjega b'abilita' kbira.

B'abbilta kbira!

Jiena stess semmejt l-aħħar dokument li jispjega l-policy ta' l-Unjoni Ewropea rigward is-sussidji.

Huwa veru li hemm sussidji varji għar-riċerka, għall-iżvilupp, għal biex tagħlaq u għall-ambjent imma li jinteressa lilna - u Dr Azzopardi suppost jaf - l-iktar hu l-ammont ta' għajnuna diretta bħala operational aid.

Din hija l-iktar għajnuna ristretta u l-iktar għajnuna kontrollata li jista' jkollha tarzna jekk tkun qed topera fl- ambitu ta' l-Unjoni Ewropea.

Allura fejn hija d-diżonesta' intelletwali?

Għax qed nagħtu l-verżjoni tal-fatti kif nafuhom?

Id-dokument li tkellem fuqu jien semmejtu.

Dan ma poġġejtux fuq il-mejda tal-Kamra għax nassumi li llum b'daqqa ta' computer kulħadd itellgħu.

L-Onor.

Borg kompla jispjega fit-tul il-partijiet varji tiegħu u poġġieh fuq il-mejda tal-Kamra.

Dan mhux xi sigriet.

Allura fejn hi d-diżonesta?

Qegħdin ngħidu li mhux veru jkun hemm sussidji?

Imma mbagħad skond x'sussidji u jekk kemm-il darba s- sussidji japplikawx għal dak li għandek bżonn inti.

Mr. Speaker, l-Onor.

Azzopardi qal ukoll li l-kwestjoni ta' jekk 'il quddiem inkunux nistgħu nixtru prodotti agrikoli bi prezzijiet li m'humiex ta' l-Unjoni Ewropea hija suġġett għan-negozjati.

Mela issa rridu niġġieldu għalih dan!

Allura dan m'għadux awtomatiku!

Mela kien tajjeb dak li għedt jien il-bieraħ lill-ministru għall-agrikoltura li r-rapport ta' l- iscreening qal li għad irid isir studju ta' l-impatt fuq ħafna mis-setturi agrikoli ħalli naraw kif se jintlaqtu.

Issa qegħdin jgħidu li għad irridu ninnegozjaw dawn l-affarijiet!

Dan ma qaluhx fil-programm elettorali.

Kieku kienu fatti ċerti kollox sew, dan huwa fatt, imma l-fatt bħalissa huwa li dawk il-kondizzjonijiet li tkellimt fuqhom jien għadhom jeżistu.

Issa l-Gvern Malti b'qalb kbira u b'tama kbira qed jittama li jċaqlaq l- Unjoni Ewropea u jġib kondizzjonijiet differenti milli ġabu l-pajjiżi l- oħra kollha.

J'Alla jġibuhom!

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li jiena rritajt ruħi mhux ftit bil-mod testard li l-Onor.

Azzopardi semma' dak li kien hemm rapportat f'ħarġa ta' "The Times" tad-29 ta' April ta' l-1998 fejn il-prim ministru ta' dak iż- żmien Alfred Sant ġie rapportat li qal li biż-żona ta' kummerċ ħieles ma jkunx jista' jagħmel eċċezzjoni għall-meat products, għall-agrikoltura u għall-industrija tat-tjur.

Huwa veru li dan kien rapport li ħareġ f'"The Times" tad-29 ta' April ta' l-1998 pero' huwa fatt li dan ġie mmeri mill- prim ministru ta' dak iż-żmien.

Fid-diskussjoni li konna għamilna f'dan il- parlament rigward it-tieni l-avis ta' l-Unjoni Ewropea - u dan qiegħed kemm fir-records tal-parlament u anke pubblikajnih fi ktieb aħna bħala partit, u lill-Onor.

Azzopardi indikajthomlu biex jekk ma kienx hawn jarahom - kont spjegajt pass pass u semmejt dokumenti b'riferenza għal laqgħat li juru kemm dan huwa reporting ħażin.

Jiena semmejt id-dokumenti - li wara kollox qegħdin fil-ministeru għall-affarijiet barranin u jista' jarahom meta jogħġbu - semmejt il-laqgħat, semmejt meta l-prim ministru kkommetta ruħu rigward il-levies fuq l-agrikoltura, semmejtlu l-laqgħat li kien hemm meta kont preżenti jien u kienu preżenti wkoll l-Onor.

John Attard Montalto, ċ- chamber of commerce u l-federation of industry, semmejtlu għaliex ħafna mill-affarijiet joħorġu mill-istess talba tar-rapporti ta' l-FOI u allura m'għandniex inkomplu ngħaddu ż-żmien bin-nies nirrepetu l-istess affarijiet.

Għaliex għandna noqogħdu fuq x'qal reporter ta' "The Times" li nafu kemm għandha qalbha taħraqha għall-Partit Laburista u ninsew dak li hemm f'dokumenti uffiċjali li jinsabu fil-ministeru għall-affarijiet barranin u f'laqgħat minuted tal-FOI u taċ-chamber of commerce?

Ħalli ma nerġax nuża l-kelma diżonesta' intelletwali, dan huwa l-mod kif tipprova timmiżgwida lin-nies u tagħmel kapital minn xejn?

Jekk se nibqgħu ninħlew fuq dawn l-affarijiet se naħlu ż-żmien ta' din il-Kamra u nkunu qegħdin immexxu lill-poplu minn imnieħru.

Ħaġa oħra li qal kienet li - u ma nafx kif fehem hekk - f'ħin minnhom jiena għedt li meta nkunu fl-Unjoni Ewropea n-nies ikunu jistgħu jiġu jgħixu hawnhekk, jagħmlu negozju hawn u jirtiraw hawnhekk.

Dan għamel patafjum diskors li n-nies se jiġu biex jieħdu l-pensjoni minn Malta.

Jiena m'għedtx hekk.

Jiena għedt li min għandu l-pensjonijiet ta' barra jkun jista' jiġi jpappiha tajjeb hawnhekk u jiġi joqgħod hawnhekk u jgawdi x- xemx, il-baħar u l-ospitalita' tal-Maltin.

Jekk kemm-il darba jara x'qalu l- Ingliżi li ġew intervistati dwar fejn jixtiequ jirtiraw 'il quddiem isib li dawn qalu li l-ewwel jippreferu x'imkien fi Spanja u t-tieni post huwa Malta.

U ma' l-Ingliżi jkollna Franċiżi, Taljani u l-Ġermaniżi.

Dan qal li jiena tajt l-impressjoni li jiġi bniedem ta' 60 sena minn barra u jieħu l- pensjoni għax qiegħed fl-Unjoni Ewropea.

Min qalu dan?

Jien ma nafx bihom dawn l-affarijiet u dawn il-ħmerijiet.

Imbagħad qal: liema bniedem f'sensieh se jmur f'pajjiż fejn il-livell ta' l-għixien huwa inqas minn tiegħu?

Din ma tapplikax u rridu nkunu ċari fuqha.

Il-cost of living u l- quality of life huma importanti.

Jekk kemm-il darba għandi pensjoni ta' Lm100 fil-ġimgħa u bil-Lm100 ngħix daqskemm jgħix komdu min għandu DM1,000 fil-Ġermanja, x'differenza tagħmel?

Meta ngħidu dawn l-affarijiet ejja nitkellmu b'serjeta'.

Jekk nibqgħu nagħmlu r-retorika fuqhom ma naslu mkien.

Mr. Speaker, imbagħad l-Onor.

Azzopardi reġa' qal li aħna irresponsabbli għax ma rridux nassumu r-responsabilitajiet skond il-ġurament li ħadna meta tlajna membri tal-parlament.

Jiena ħsibt li se jitkellem fuq il-partit tiegħu.

Dan nesihom is-sentejn li l-partit tiegħu dam jimmina d- demokrazija parlamentari meta baqgħu barra mill-parlament minflok ġew biex jiddiskutu u jagħmlu li kellhom jagħmlu?

Meta noqogħdu nsemmu dawn l- affaijiet nibda ninkwieta.

Imbagħad qal li ħa għalih għax jien għedt li l- fondi huma diffiċli biex tottjenihom mill-Unjoni Ewropea.

Forsi dan m'huwiex veru?

Lin-nies li kienu hemmhekk spjegajtilhom li fil-pre- accession phase, għal kull lira li nieħdu rridu noħorġu tlieta għax biex tagħmel ċerti strutturi m'hemmx il-Lm100 miljun li l-ex ministru ta' l- affarijiet barranin kien qalilna li se ningħataw fis-sena biex jagħmlu tajjeb għal kollox.

Ma kull lira li jagħtuk trid toħroġ tlieta, imbagħad wara li ssir membru, wara li tkun għaddejt minn dawn l-affarijiet kollha...

Hu qalilna: Mela m'għandniex bżonn biex nirranġaw il-mostru tal-Magħtab?

Dażgur li għandna, imma għax ma jgħidx lil sieħbu l-Onor.

Zammit Dimech għaliex inħoloq dak il-mostru tal-Magħtab?

Għaliex ma jgħidx li wara 15-il xahar wara li tlaqna aħna baqa' jgħabbi u jkabbar u jtella' m'għola smewwiet il-mostru tal-Magħtab?

Mr. Speaker, l-Onor.

Azzopardi għalaq fuq kumment għax jien għedt li Malta would be a net contributor.

"The Times" ovvjament taqbad biċċa minn sentenza u tagħmel heading "Malta would be a net contributor" - George Vella".

Ma qalitx li l-proprja kelma kienet in no time, jiġifieri fi żmien qasir.

Jien għedt li jekk wieħed jagħmel il-kalkoli jsib li anke wara li nkunu sirna membri nistgħu nkunu qegħdin iktar nagħtu lil-Unjoni milli ndaħħlu.

Wieħed irid iżomm f'rasu mhux x'tagħtik bħala fondi jew self imma wkoll dak li tħallas lura bħala taxxi u kemm qed tonfoq iktar flus fuq il- prodotti agrikoli u agro-industrijali li qegħdin imorru lejn l-Unjoni Ewropea.

Jekk se tagħmel bilanċ b'mod li mhux ikun hemm l-emozzjoni biss dawn trid tgħoddhom ukoll.

Dawn huma l-affarijiet li l-Onor.

Azzopardi ma qabilx fuqhom.

Għandu dritt ma jaqbilx fuqhom, u Alla jħares jaqbel kulħadd magħna, imma m'hemmx affarijiet li oġġettivament huma foloz.

Mr. Speaker, jista' jgħidli wkoll li ma jaqbilx miegħi li s-sovranita' ma tiġix mimsusa bħalma qalilna wieħed mill-ħafna li ġew - u minn jaf kemm se jiġu iktar minnhom - pero' din hija opinjoni.

Ara l-Onor.

Borg meta kien għadu kap tad-direttorat ta' l-Unjoni Ewropea, ippubblika ktieb fl-1995 li għandu chapter fuq state sovereignty.

Dan il-ktieb jara l-aspetti pożittivi u l-aspetti negattivi.

Hekk għandu jkun id-diskors intelliġenti imma mbagħad jiena għandi d-dritt li ngħid li iktar ninkwieta mill-parti li teħodli milli mill-parti li tagħtini u l-ieħor għandu dritt jgħid bil- maqlub.

Lill-Onor.

Azzopardi ngħidlu li jekk nitkellmu fuq is-sovranita' rridu noqogħdu attenti li ma nħalltux l-identita' nazzjonali mas- sovranita'.

L-identita' nazzjonali li tibqa' titkellem bil-Malti, li tibqa' tagħmel il-kokotina u l-bigilla, probabbilment se tibqa' jekk ir-regolament ta' l- Unjoni Ewropea jippermettu imma s-sovranita' li tirregola r-regolamenti tal- parlament tiegħek u li tieħu d-deċiżjonijiet monitarji tal-bank ċentrali tiegħek u tal-qrati tiegħek se jkunu soġġetti għal dak li hemm fi Brussels u bl-ebda stretching ta' l-imaġinazzjoni ma tista' tgħidli li dan m'huwiex tnaqqir tas-sovranita'.

Issa jekk kemm-il darba jifhem mod ieħor affari tiegħu imma jien mhux qed ngħid affarijiet li huma gideb.

Se jkollok tnaqqir fid-dritt li tilleġisla għax deċiżjoni li toħroġ mill-Parlament Ewropew tissorvola fuq deċiżjoni tal-Parlament Malti, u l-istess japplika għad-deċiżjonijiet tal-qorti Ewropew fuq il-qorti Malti u tal-bank ċentrali Ewropew fuq il-bank ċentrali Malti.

Hemm għalfejn naħbuhom dawn l- affarijiet?

Issa jekk kemm-il darba jgħid li dan m'huwiex tnaqqir tas- sovranita', kollox sew, jgħid li jrid, imma l-fatt jibqa' li għandek tnaqqir ta' dawn id-drittijiet.

M'hemmx għalfejn immorru 'l bogħod għax jekk kemm-il darba naraw x'ġara fid-Danimarka meta ġew biex jagħmlu referendum ħalli jieħdu t-trattat ta' Maastricht, malli dawn ivvutaw kontra werwruhom li se taqa' d-dinja madwarhom, li se jinżel xita ta' nar u ma nafx xiex sakemm ġiegħluhom jerġgħu jivvutaw f'referendum ieħor ħalli jaċċettaw.

Dan rajnih ukoll fil- kas ta' l-Awstrija - u hawn ma rridx ninftiehem b'mod li nirrifletti fuq x'naħseb fuq Haider u x'qed jiġri fl-Awstrija - fejn l-Unjoni Ewropea qegħda tagħmel pressjoni fuq id-deċiżjonijiet demokratiċi tal-poplu Awstrijak.

Issa ma rridx ngħid li jien naqbel ma' Jörge Haider għax nafu l- gazzetti kif jagħmlu, imma kien il-poplu Awstrijak, li suppost huwa sovran, li ddeċieda.

L-Unjoni Ewropea qed tgħidilhom: Ara ma jkunx hemm xi konnessjoni ma' dak li eleġġejtu għax se jkollkom il-problemi magħna, jiġifieri s-sovranita' f'dan il-każ bl-iktar mod manifest qed tiġi soġġetta għad-deċiżjonijiet ta' l-Unjoni kollha.

Nerġa' ngħid li hawnhekk m'inix qed ngħid favur jew kontra l-partit ta' Haider, għandi opinjonijiet tiegħi fuq dawn l-affarijiet, imma qed insemmi każ ċarissimu riċenti fejn l-Unjoni Ewropea qed tagħmel pressjoni fuq deċiżjoni elettorali tal-poplu Awstrijak.

Dawn huma l-affarijiet li għandna niddibattu u nitkellmu fuqhom.

Ejja naċċettaw li hemm opinjonijiet differenti, imma jien ma naċċettax li għax bniedem jgħid il-fatti u jinterpretahom b'mod differenti mill-ieħor għandek tgħidlu diżonest intelletwalment.

Inkun diżonest intelletwalment jekk naf li qed nara ġebla u naf kemm hi iebsa u lil dak li ma jafx ngħidlu biex iħabbat rasu magħha għax dik ma tweġġgħux.

Dik hi d-diżonesta intellettwali, imma li ngħidlu li dik il-ġebla probabbilment ġiet minn tali barriera jew mill-barriera l-oħra l-oħra hija differenza fl-opinjoni.

Mr. Speaker, jiena nappella biex jekk kemm-il darba rridu dan il-pajjiż verament jasal ħalli jibda jifhem in-naħa differenti u l-verżjonijiet differenti rigward x'għandhom ikunu r-relazzjonijiet tagħna ma' l-Unjoni Ewropea, jibda jsir bħalma qed tagħmel il-UĦM.

Minn hawnhekk jiena nerġa' nirringrazzjahom, dawn jagħmlu laqgħat miftuħin fejn kulħadd jgħid dak li jħoss u jistaqsi dak li jħoss ħalli niskuntraw bejnietna l-opinjonijiet, nispjegaw id-diffikultajiet u nifhmu lil xulxin aħjar.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal lejla t-Tlieta, 1 ta' Frar, fis-6.00 p.m. bl- agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PATATA ALPHA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-prezz ta' l-ewwel 3000 tunnellata Alpha għas-sena 1999 skond il-kuntratt eżistenti?

Jista' jgħid ukoll kemm huwa l-prezz ta' l-ewwel 3000 tunnellata Alpha għas-sena 2000 u 2001 li jkopri l-istess kuntratt?

Dawn it-tunnellaġġi huma fuq bażi ta' prezz finali jew prezz minimu garantit?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-ħlas għall-esportazzjoni tal-patata Alpha minn Malta bejn l-1999 u 2001 huwa rregolat permezz tal-kuntratt eżistenti li l- Onor. Interpellant kien għaġbu jikkonkludi b'tant ħerqa.

Fil-fatt il-prezz minimu garantit għall-ewwel 3,000 tunnellata huwa NLG30.60 kull xkora ta 25Kgs, imwassla fl-imħażen tal-kuntrattur.

PULIZIJA - CLAMPING/TOWING TA' VETTURI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista'l-Ministru jgħid kemm ġew clamped u towed karozzi matul is-sena 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-1999, in-numru ta` vetturi li ġew irmunkati u kklampjati mill-pulizija kien ta` 4,397 u 309 rispettivament.

VRT - KAROZZI TAL-GVERN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' karozzi tal-gvern li telgħu għal VRT u weħlu, s'issa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tal-Liċenzi u Testijiet ma jżommx din it-tip ta` statistika.

Iżda billi kważi il-vetturi kollha tal-Gvern għandhom in-numru tar-reġistrazzjoni jibda bl-ittra `G`, il-liċenzja tagħhom trid tiġġedded fix-xahar ta` Lulju.

Għaldaqstant min minnhom imissu jagħmel it-test din is-sena, ikun jinħtieġlu jagħmel dan aktar tard din is-sena.

VRT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm telgħu karozzi għal VRT s'issa u kemm weħlu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li mill-1 ta` Ottubru, 1999 sa l-aħħar ta` Diċembru 1999 telgħu 18,062 vettura għall-Vehicle Roadworthiness Test.

Minn dan it-test weħlu 3,224 vettura.

VRT - SCRAPPING TA' KAROZZI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew scrapped karozzi minn mindu ddaħħlet il-VRT?

Kemm minn dawn kienu telgħu għat-test u ma għaddewx?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li mill-1 ta` Ottubru, 1999 jiġifieri minn mindu daħal il-Vehicle Roadworthiness Test, sat-18 ta` Jannar, 2000 ġew skrappjati 1,745 vettura.

Id-Dipartiment tal-Liċenzji u Testijiet ma jkollux informazzjoni dwar kemm minn dawn il-vetturi jkunu telgħu għat-test u ma għaddewx.

Ta` min jgħid li fl-istess perjodu kienu ġew skrapjati 696 vettura fl- 1996, 1055 vettura fl-1997 u 1308 vettura fl-1998.

PULIZIJA - ŻWIEMEL/KLIEB

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm nefaq il-gvern fuq servizzi veterinarji biex jinżammu b'saħħithom u jitfiequ minn xi mard iż-żwiemel u l-klieb tal- pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul l-1999, l-ispiża totali fuq servizzi veterinarji li ngħataw lill-klieb u żwiemel tal-Korp tal-Pulizija kienet ta` Lm269.

XIRI TA' OQBRA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni li qed jistennew biex jixtru qabar għall- familja mingħand il-gvern?

Meta hemm il-ħsieb li jibdew jintlaqgħu l-ewwel applikazzjonijiet?

X'qed jagħmel il-gvern biex isolvi l-problema?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li sal-lum hemm 2923 persuna li għamlet talba biex tixtri qabar mingħand il-gvern.

Applikazzjonijiet jintlaqgħu kontinwament matul is-sena u jinġabru f'waiting list skond iċ-ċimiterju li jiġi rikjest.

Biex il-gvern ilaħħaq ma' din id-domanda ta' oqbra, qiegħed jaħdem fuq diversi estenzjonijiet ta' ċimiterji ġa eżistenti.

WAGES COUNCILS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm jeżistu Wages Councils f'pajjiżna, għal-liema setturi, u kif u minn min huwa ffurmat kull Wages Council?

Jista' jgħid jekk hemmx Wages Councils mhux imwaqqfin jew xi postijiet vojta f'dawk eżistenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-preżent hemm żewġ wages councils konstitwiti; il-Kunsill tal-Pagi għas-Settur li Jipprovdi Servizzi ta' Tindif, u l- Kunsill tal-Pagi għas-Settur li Jipprovdi Servizzi ta' Sigurta'.

Il-Kunsilli tal-Pagi huma komposti minn dawn il-persuni:

KUNSILL TAL-PAGI GĦAS-SETTUR LI JIPPROVDI SERVIZZI TA' TINDIF

Persuni Indipendenti

Dott. Ian Micallef - Chairman Dott. Nicholas Bonanno - Deputat Chairman Is-Sur Anthony Attard

Persuni li Jirrapreżentaw lill-Prinċipali

Is-Sur Emanuel Degiorgio Is-Sur Victor Del Ceppo Is-Sur Ray Fenech

Persuni li Jirrapreżentaw lill-Ħaddiema

Is-Sur Lino Vassallo Is-Sur Gaetan Mercieca Ms Christine Gauci

Segretarju

Is-Sur Anthony Azzopardi

KUNSILL TAL-PAGI GĦAS-SETTUR LI JIPPROVDI SERVIZZI TA' SIGURTA'

Persuni Indipendenti

Is-Sinjura Carmen Delia - Chairperson Is-Sur Joseph Borg - Deputat Chairman Is-Sur Joseph Cassar

Is-Sur Ray Attard Is-Alfred Mallia Milanes Is-Sur Gordon Mifsud

Persuni li Jirrapreżentaw lill-Ħaddiema

Is-Sur Joe Morana Is-Sur Karmenu Vella Is-Sur Arthur Rossi

Segretarju

Is-Sur Anthony Azzopardi

Hemm 29 kunsill tal-pagi mhux kostitwiti.

Fil-bidu tas-snin disgħin, xi kunsilli tal-pagi ġew kostitwiti għal-żmien determinat biex jemendaw is- siegħat ta' xogħol għal erbgħin siegħa fil-ġimgħa.

M'hemmx postijiet vojta fil-kunsilli eżistenti.

NEGOZJI - LIĊENZJI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm jeżistu liċenzji ta' negozji sa l-aħħar ta': (a) 1996; (b) 1997; (ċ) 1998; u (d) 1999?

Jista' l-Ministru f'kull każ jagħti breakdown tal-kategoriji tan-negozji għal kull sena mitluba?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infomat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor. terpellant dwar in-numru ta` liċenzji ta` negozji sa l-aħħar tas-snin speċifikati hu kif ġej : -

Sena 1996 1997 1998 1999

Numru ta` liċenzji 12,838 13,256 13,644 14,085

Ninsab informat ukoll li t-tagħrif mitlub fit-tieni parti tal-mistoqsija ma jinżammx taħt forma kompjuterizzata.

NEGOZJI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jagħti lista lokal lokal ta' liċenzji ta' negozju maħruġin mill- pulizija u għal kull liċenzja jgħid għal liema stabbiliment/ditta/individwu tapplika tali liċenzja, fuq liema indirizz u x'tip ta' negozju huwa permess?

ONOR.

TONIO BORG: Din l-informazzjoni hi voluminuża u meta xi darba titpoġġa fuq CD-Rom l-Onor.

Membru jingħata kopja.

MINISTERU GĦAL AFFARIJIET BARRANIN - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu karozzi impressed miegħu?

Jista' jgħid kemm hemm mal-Ministeru jew dipartimenti li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid x'inhi s-sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema llum meta l-gvern kien wegħedhom li se jiġu mpjegati diretti mal-gvern qabel l-elezzjoni?

ONOR.

JOE BORG: Is-segretarjat privat tiegħi għandu karozza waħda impressed miegħu u l-ministeru għandu tnejn oħra.

L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jirriferi l-aħħar parti tal-mistoqsija lill-Ministeru tal-Politika Soċjali.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu karozzi impressed miegħu?

Jista' jgħid x'inhi s-sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema llum, meta l-gvern kien wegħedhom li se jiġu mpjegati diretti mal-gvern qabel l-elezzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li hemm 13-il karozza impressed mad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Nissuġġerixxi li t-tieni parti tal-mistoqsija tiġi riferuta lill- Ministeru tal-Politika Soċjali.

MINISTERU TAL-FINANZI - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm għandu karozzi impressed miegħu?

Jista' jgħid kemm hemm mal-ministeru jew dipartimenti li jaqgħu taħtu?

Jista' jgħid x'inhi s- sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema llum, meta l-gvern kien wegħedhom li se jiġu mpjegati diretti mal-gvern qabel l-elezzjoni?

ONOR.

JOHN DALLI: Għall-ewwel parti tal-mistoqsija ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi m`hawn l-ebda karozza impressed fid-dekasteru tiegħi.

Għall-aħħar parti tal-mistoqsija, nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jirriferi l-mistoqsija lill-Ministru tal-Politika Soċjali.

PIXXINA NAZZJONALI - INFIQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 12351 u t-tweġiba tagħha, jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt tħallas VAT fuq id-dħul mill- pixxina nazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ammont totali ta' taxxa li tħallset mill- Pixxina Nazzjonali fl-1999 kienet ta' Lm7,163.

Matul is-sena li għaddiet saru skambji ta' korrispondenza bejn il-Bord ta' Tmexxija tal-Pixxina Nazzjonali u d-Dipartiment tal-VAT bil-ħsieb li tiġi stabbilita l-kategorija li l-Pixxina għandha tikkonforma ruħha magħha.

Il-kwestjoni għadha ma ġietx konkluża.

Sadanittant, is-somma sħiħa ta' Lm7,163 tħallset kollha.

PIXXINA NAZZJONALI - PROĠETTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Wara d-diskors tas-segretarju parlamentari ta'nhar is-Sibt li għadda meta ltaqa'ma' l-atleti u uffiċjali għall-għażliet ta'sportivi tas-sena, jista' l-Ministru jgħid liema huma l-proġetti ppjanati li jsiru fil-pixxina nazzjonali matul din is-sena finanzjarja?

Kemm se jqum kull proġett?

Kif se jiġi ffinanzjat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-proġetti kapitali ipprogrammati li jsiru fil-Kumpless tal-Pixxina Nazzjonali għas-sena finanzjarja 2000 huma dawn:

|Stima | |bini ta' zewg Squash | | |Courts godda fi Block A |Lm23,00| | |0 | |tkomplija ta' l-East |Lm38,40| |Block |0 | |tlestija ta' Functional | | |Diagnostic Lab | | |tlestija ta' intermediate| | |floor fil-West Block* |Lm70,00| | |0 | |porgetti ohra bhal | | |tlestija ta' fitness gym,| | |ufficini tal-KOM, | | |ufficini tal-ASA | |

Il-finanzjament ta' dawn il-proġetti jiġu minn fondi allokati għal Vot Kapitali fil-budget għas-sena 2000 riżervati għal programmi kapitali (Lm200,000).

* Rigward l-intermediate floor fil-West Block inkiseb il-kontribut tal- Ministeru ta' l-Ambjent permezz tad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet.

Il-bord tal-pixxina sejjer jiffinanzja parti mill-ispejjeż ta' ċaqlieq ta' uffiċini.

KUMITAT SPORT FOR ALL - ATTIVITAJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-attivitajiet li organizza l-kumitat Sport for All matul l-1999?

F'liema attivita' falla dan il-kumitat, u dan dejjem skond il-kritika li saret mis-segretarju parlamentari?

Min huma l- membri ta' dan il-kumitat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li matul is-sena 1999 il-Kumitat Sport for All organizza Beach Volley Open Tournament flimkien mal-Malta Volleyball Association u weekend ta' attivitajiet (Beach games) f'Awissu.

F'Diċembru ġiet organizzata Sports Extravaganza flimkien mal-Kumitat SkolaSport li fiha ħadu sehem diversi għaqdiet, fosthom għaqdiet ta' arti marzjali, ġinnastika u żfin.

Ta' min jinnota li fid-diskors tiegħu, s-Segretarju Parlamenetari b'ebda mod ma qal li l-Kumitat Sport for All kien falla.

Huwa ikkummenta biss li kien stenna ħafna aktar minn dan il-kumitat in vista ta' l-appoġġ li kien qiegħed jingħata mis-segretarjat.

Il-membri tal-kumitat huma:

Chairman - Dr Herbert Messina Ferrante Vici Chairman - Is-Sur Tony Debono Segretarju - Is-Sur John Farrugia Membri - Is-Sur Tony Ghio Is-Sur Daniel Buhagiar Is-Sur Joseph Urpani Ms Tanya Zahra Ms Mariella Piscopo Ms Envic Galea Is-Sur Joseph Cardona Is-Sur Mark Farrugia Ms Marina Bonello Ms G. van Vuuren Cassar

SIĠĠIEWI: BONI STREET - TOROQ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li New Street in Boni Street/Nikola Sawra Street, Siġġiewi, tingħata t-tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq flimkien mal- Kunsilli Lokali qed jipprepara programm għal asfaltar ta` toroq simili ma` Malta kollha, u x-xogħol fil-lokal isir skond il-prioritajiet li se jirriżultaw minn dan il-programm.

PITKALIJA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-pitkalija qegħdin jidħlu ħxejjex qabel il-ħin, b'dannu għal min idaħħal kaxex fil-ħin?

Jista' l- Ministru jara li jekk dan hu każ jieħu azzjoni biex dan ma jsirx?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li ebda' ħaxix ma' jidħol l-Pitkalija qabel il-ħin stipulat.

Narfu wkoll li ma tagħmel ebda' differenza x'ħin jidħol il-ħaxix (bejn it-8.30 a.m. u 1.00 p.m.-it-Tnejn u l-Ħamis, u bejn is-6.30 a.m. u 10.30 a.m.-it-Tlieta u l-Ġimgħa), għaliex il- bejgħ kollu jibda' fl-istess ħin, jiġifieri it-Tnejn u l-ħamis fis-1.30 p.m. u t-Tlieta u l-Ġimgħa fil-11.00 a.m.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt ta' ħatra ta' manager tat-tindif ta' l-isptarijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-kuntratt mitlub tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINSTERU TAS-SAĦĦA - KAROZZA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk inkritx jew ġietx leased karozza minflok il-karozza uffiċjali tiegħu?

Mingħand min ġiet mikrija jew leased?

Jista' jgħid jekk fil-fatt il-karozza hijiex mikrija jew leased?

Kemm hu l-ħlas kuljum, jekk inhi mikrija jew leased?

F'każ ta' leasing jew kiri, jista' l- Ministru jgħid għal kemm tul ta' żmien sar il-ftehim?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Minflok il-karozza uffiċjali tal-Ministru inkriet karozza mingħand IML Ltd bir-rata ta' Lm16 kuljum li għad irid jiġi deċiż flimkien ma' l-insurances minn min se jitħallsu.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KAROZZA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid mingħand min hija mikrija l-karozza Ford Mondeo li qed tintuża minn persuna fis-segretarjat?

Kemm hi l-kirja kuljum?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-karozza msemmija inkriet mingħand Peppin Garage ta' Ħal-Għaxaq bir-rata ta' Lm6.70 kuljum.

Din qed tintuża minn membru tas-Segretarjat skond kif stipulat fir- regolamenti stabiliti permezz taċ-ċirkolari MPO 52/72 ta' 28 ta' Ottubru, 1998 u li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra fit-2 ta' Novembru, 1998.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KAROZZA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid xi ħsara fiha u kemm hi l-istima tal-ħsara li għandha l- Alfa Romeo 155, numru JAB342?

Fejn qed tissewwa?

Inkriet karozza mid- Dipartiment tas-Saħħa jew mill-ministeru għall-perijodu ta' żmien li din il- karozza tkun qed tissewwa?

Jekk fl-affermattiv, minn fejn inkriet?

Kemm hi l-kirja ta' kuljum ta' din il-karozza mikrija?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-ħsara fl-Alfa Romeo 155, numru JAB 432 żviluppat meta inqatgħet it-timing belt fit-Timing Mechanism u hi stmata mal-Lm1200.

Il-karozza qed tissewwa għand UCIM Ltd.

Sakemm tissewwa inkriet karozza mingħand Vince Garage ta' l-Imsida bir-rata ta' Lm5.00 kuljum.

SIĠĠIEWI - DAWL

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista'l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li partijiet mis- Siġġiewi ta' kuljum qed tkun, f'xi ħin jew ieħor, bla dawl?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-interruzzjonijiet fid- distribuzzjoni tad-dawl fis-Siggiewi li kien hemm matul Jannar kienu dovuti għal ħsarat fuq is-sistema ta` vultaġġ għoli u minħabba raġunijiet ta` overloading.

Is-sospensjoni tal-provvista minħabba vultaġġ għoli kienet darba u kien effettwat is-Siġġiewi kollu, waqt li f`ħames okkażjonijiet kien hemm sospensjoni f`partijiet differenti ta` dan ir-raħal minħabba overloading.

SPTAR ĠENERALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jaf il- Ministru li l-appuntamenti mit-taqsima tad-dentistrija fl-iSptar Ġenerali ta' Għawdex qed jingħataw għal 15-il ġurnata wara, minkejja li l-pazjent ikun muġugħ?

Jista'l-Ministru jieħu passi biex din il-problema tiġi solvuta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għal darba oħra nerġa' nitlob biex domandi li għandhom x'jaqsmu m'Għawdex isiru lill-Ministru konċernat.

TOROQ - TENDERS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li t-tenders bin- numri WB25/99 u WB26/99, konnessi ma' rranġar jew asfaltar ta' toroq, ma ngħatawx lil min kellu l-irħas u l-aktar offerta vantaġġjuża?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Billi ma jirriżultax li ħarġu tenders konnessi ma rranġar jew asfaltar ta` toroq bir-riferenzi indikati mill-Onor.

Interpellant, jista' l-Onor.

Interpellant jindikali għal-liema tenders qed jirriferi.

IMPJANT TAR-REVERSE OSMOSIS - ILMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 13059?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li matul Dicembru 1999, l-ammont ta` ilma prodott mill-impjanti tar-reverse osmosis kien ta` 1.47 miljun metru kubu, filwaqt li l-ammont ta` ilma mtella` mill-acquifer, kemm minn Malta kif ukoll minn Ghawdex kien ta` 1.54 miljun metru kubu.

Il-persentaġġ ta` l-ilma prodott mill-impjanti tar-reverse osmosis, matul dak ix-xahar, imqabbel mal-produzzjoni totali huwa ta` 49.16%, filwaqt li dak imtella` mill-acquifer huwa ta` 50.84% tal-produzzjoni totali ta` l- ilma.

TOROQ - TISWIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12383 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall-Ambjent u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe': jista' jgħid x'se jsir sabiex tissewwa t- triq li nqalgħet kollha bil-maltemp, li mill-Kalkara tagħti għal Birgu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li peress li t-tiswija ta' parti mill- ħsara f'din it-triq tirrikjedi li jsir xogħol fil-baħar id-Dipartiment tat- Toroq inkariga il-Marine Section tad-Diviżjoni tax-Xogħlijiet biex l-ewwel issir it-tiswija tal-moll.

TARZNA - VAPURI AMERIKANI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 12390?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li bejn l-1991 u l-1999, fit-Tarzna ta` Malta daħlu 87 vapur Amerikan biex isirilhom xogħol fuqhom.

Il-valur tax-xogħol matul dawn is-snin kien jammonta ghal madwar Lm19.5 miljun.

TARZNA - VAPURI GĦARAB

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 12387?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bejn l-1991 u l-1999 mill-pajjizi Gharab dahlu 110 vapuri biex jissewwew fit-Tarzna ta` Malta.

Il-valur tax- xoghol minn dawn il-vapuri kien jammonta ghal madwar Lm19,840,000.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Fl- aħħar għaxar snin, kemm kien hemm priġunieri nisa li welldu tarbija waqt li kienu qed jinżammu l-ħabs?

F'liema sena?

F'kull każ kemm damet il-ħabs wara li welldu?

X'ġara mit- trabi f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi kif ġej :

Sena Kemm damet wara li welldet X`gara mit-tarbija ------------------

1993 6 xhur Iddahhlet f`istitut

4 xhur wara t-twelid

1997 10 xhur Giet fostered xahrejn

wara t-twelid

1999 27 jum Inzammet minn ommh

SAĦĦA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed ikollha tistenna dan iż-żmien kollu l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament biex tiġi operata fl- għaksa tagħha u biex issirilha ż-żarbuna meħtieġa biex timxi aħjar milli qiegħda timxi?

Meta se tiġi operata din il-persuna minħabba li l-kondizzjoni li tinsab fiha qed toħolqilha ħafna uġiegħ u problemi differenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Riċentement inġibditli l-attenzjoni mill-Legal Advisor tad-Diviżjoni li informazzjoni tingħata biss jekk il-persuna li dwarha qed issir id-domanda parlamentari tagħti l-kunsens espress tagħha bil-miktub.

Il-kunsens irid jispeċifika liema informazzjoni għandha tingħata.

Tali kunsens għandu jiġi mgħoddi lid-Diviżjoni tas-Saħħa mad- domanda.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI NISA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'policy teżisti, dikjarata jew mhix, dwar x'jiġri lill-priġuniera mara li jkollha tarbija waqt li tkun qed tinżamm il-ħabs jew tkun qed tiskonta s-sentenza tagħha?

X'għajnuna tingħata?

Fejn tinżamm?

X'jiġri mit-tarbija?

Fejn tinżamm it-tarbija meta tibda tikber f'tifel/tifla?

ONOR.

TONIO BORG: Regolament 38 tar-Regolamenti dwar il-Ħabs ta` l-1995 jgħid : -

(1) Fil-każ ta` priġunieri nisa tqal, għandhom isiru arranġamenti għal kura ta` qabel il-wild u għat-trasferiment tagħhom fi sptar ghaż-żamma tagħhom u għall-ħlas tat-tarbija.

(2) It-tarbija ta` priġunier mara tista tiġi` milqugħa u miżmuma fil-ħabs biex tieħu ħsiebha l-imsemmija priġunier sa meta t-tarbija jkollha sena.

Għandhom isiru arranġamenti għall-indukrar u s-sigurezza kif imiss tat- tarbija miżmuma fil-ħabs kulmeta t-tarbija ma tkunx taħt il-ħarsien ta` l- omm.

(3) Ebda tarbija ta` eta` ta` aktar minn sena ma għandha tinżamm f`ħabs kemm-il darba d-Direttur ma jkunx sodisfatt li jkun hemm raġunijiet speċjali li jiġġustifikaw perijodu itwal.

(4) Jekk tarbija titwieled fil-ħabs il-fatt li t-tarbija tkun twieldet hemmhekk ma għandux jissemma` fl-att tat-twelid u għandu jissemma` biss l- isem tal-lokalita` li fiha jkun il-ħabs.

PERSUNI B'DIŻABILITA' - RESERVED PARKING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jsir spazju riżervat quddiem id-dar tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament li juża s-siġġu tar-roti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-Bord għall-Kontroll tat- Traffiku fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' ħareġ il-permess tiegħu biex isir ir-Reserved Parking quddiem ir-residenza tal-persuna konċernata fit-18 ta' Jannar 2000.

Il-Unit għall- Ambjent Nadif tal-Ministeru ta' l-Ambjent qed jieħu ħsieb li jimplimenta din id-deċiżjoni.

SKEJJEL - SKOLA NAWTIKA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar l-ilmenti li ressqu l- istudenti ta' l-iSkola Nawtika fl-ittra li kitbulu bid-data ta' l-14 ta' Jannar, 2000 minħabba nuqqasijiet serji li qed iħallulhom effetti ħżiena ħafna fuq il-kwalita' ta' l-edukazzjoni li jingħataw?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id-Dipartiment ta' l-Istudji Ogħla u Edukazzjoni għall-Adulti, wara li rċieva l-ittra ta' l-14 ta' Jannar 2000 dwar l-Iskola Nawtika, informani li mhix l-ewwel darba li l-iskola ressqet studenti għaċ- Ċertifikat tal-Kompetenza Class 3 u dejjem kellha suċċess.

L-għalliem tan- Navigazzjoni hu Master Mariner b'ħafna esperjenza.

L-istudenti privati li jissemmew fl-ittra huma Fizzjali tas-Sea Malta, Gozo Channel u Sea Service u Port Pilots.

Dawn l-uffiċjali kellhom jattendu l-kors biex ikunu konformi mar-regolamenti.

Il-lezzjonijiet tal-Communication li tilfu l- istudenti ta' l-Iskola Nawtika kienu diġa' ngħataw żejda fl-ewwel ħmistax ta' Ottubru.

Il-lezzjonijiet tas-Signals kienu ngħataw lil għalliem ieħor, iżda l-istudenti ma' attendewx.

Normalment iċ-Charts għar-reviżjoni jinxtraw mill-istudenti.

Billi l-għalliem ta' dan is-suġġett jippreparahom ukoll għall-oral, hu beda s-suġġett sakemm waslu ċ-Charts.

Il-lezzjonijiet ta' Stability u Operational Safety saru matul Otubru kollu u komplew fis-7 ta' Diċembru 1999.

F'Novembru l-għalliem kien imsiefer minħabba raġunijiet personali.

Żdiedu l-lezzjonijiet fil-ġimgħa biex l-istudenti jġibu l- lezzjonijiet li tilfu.

Il-librerija se tinfetaħ f'ħinijiet regolari.

DJAR - IMTARFA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jittieħdu passi biex jitneħħa l-perikolu gravi għar-residenti li joqogħdu f'appartamenti fi blokki tal-gvern fl-Imtarfa, per eżempju, Block G u Block R, Binja Buqana, ħalli ma jilħqux jisfrondaw xi soqfa u jmutu n-nies qabel ma jittieħdu l-passi meħtieġa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Risposta fuq dan is-suġġett diġa ngħatat fit- Tweġiba għall-PQ 1943 datata 30 ta' Novembru 1998.

ZABBAR - DAWL

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ilment tal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar li l-Enemalta għadha ma pprovdietx fittings biex ikunu jistgħu jsiru arbli tad-dawl fil-ġenb ta' Triq is-Santwarju, Zabbar, li l-ispejjeż tagħhom, inkluż il-konsum, jien informat li se jitħallas mill-istess kunsill lokali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Twegiba tinghata f`xi Seduta ohra.

ZABBAR - MISRAĦ IS-SLIEM

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jikkonferma l-Ministru li madwar sena ilu kien sar ftehim mal-kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar biex isiru pjanti f'Misraħ is-Sliem, Zabbar, liema spejjeż kellhom jitħallsu mill-istess kunsill?

Jekk ir-risposta hi fl- affermattiv, għaliex s'issa la waslu l-pjanti imsemmija u wisq inqas il- ħaddiema mwegħda biex iwaħħluhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor. sieħbi li r-risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ZABBAR - TRIQ IĊ-ĊAWSLI - TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi pjani għandu d-Dipartiment tat-Toroq għal Triq iċ-Ċawsli (Triq l-10 ta' Settembru) Zabbar, li ilha snin sħaħ tiġi rranġata u terġa' tinżel, bil-konsegwenza li qed iżżomm ħafna ilma u qed issir ħsara kbira lill-vetturi apparti li jkunu qed jirriskjaw li jinqalbu minħabba l-mod kif niżlet u sfrundat f'ċertu partijiet minnha?

Billi din hi triq passaġġa ħafna għaliex tgħaqqad iż- Żejtun ma' Ħaż-Żabbar u l-Fgura, hemm ħsieb li tiġi rranġata b'mod permanenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-triq indikata mill-Onor.

Interpellant diġa ġiet spezzjonata f`eżerċizju li qed isir mill-Konsulenti Ġermaniżi u d-Dipartiment tat-Toroq sabiex isir programm separat għar- restawr ta` toroq bħal din, li għalkemm mhumiex toroq arterjali għandhom `linking furction` għat-trasport bejn l-ibliet u l-irħula.

ZABBAR - GIRDLE STREET - TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet għandu d- Dipartiment tat-Toroq biex tinstab soluzzjoni permanenti għal Girdle Road, Zabbar, bit-tama li tingħata kisja tarmac, kif intalab mill-istess kunsill lokali ta' Ħaż-Żabbar, ħalli b'hekk jiżdied it-traffiku f'din it-triq u dan fih innifsu jservi ta' deterent għal min jabbuża u juża din it-triq biex jitfa' żibel u imbarazz jew għall-affarijiet oħra illeċti?

X'inhi l- pożizzjoni tal-Ministeru dwar din it-triq li llum saret problema kronika ta' Ħaż-Żabbar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li t-titjib fil-Girdle Road diġa ġie diskuss mal-Kunsill Lokali ta` Haż Żabbar u anki saru testijiet li wrew li t-triq mhux biżejjed li tingħata kisja tarmak, iżda għandha bżonn xi xogħol ta` rikostruzzjoni.

Qed isiru wkoll diskusjonijiet mal-Kunsill biex titjieb is-sistema tat- traffiku fil-Girdle Road,Labour Avenue, Triq il-Mina ta` Hompesch u Triq il- Foss.

It-Titjib għalhekk isir meta dawn l-affarijiet jiġu finaliżżati.

ZABBAR - TOROQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-ittra li dehret fuq "l-orizzont" tal- Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999 f'paġna 11 tas-sindku ta' Ħaż-Żabbar, is-Sur Joe Fenech, jista' l-Ministru jikkummenta dwar talba tal-kunsill biex culvert li tiela' minn Wied il-Għajn jiġi estiż għal Triq il-Qalb Imqaddsa u Triq l-Iskola, Zabbar, biex jinqata' l-għargħar minn dawn it-toroq?

Saret inspection mir-Roads Department u mill-Istorm Water Division?

Meta saret jekk saret din il-laqgħa u fil-fatt dan ix-xogħol li qed jitlob il- kunsill se jsir?

Jekk iva, meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari Nru. 13199 u 12018 li diġa ttrattaw fuq dan is- suġġett.

Ix-xogħol irid bilfors isir skond il-prijoritajiet li għandu quddiemu d-Dipartiment.

MAGĦTAB - MIŻBLA - TAJN

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jieħu l-passi urġenti ħalli t-tjun fit-toroq tal-Magħtab li joħroġ mill-miżbla permess ta' diversi inġenji jiġi mnaddaf ħalli jonqos kemm hu possibbli l-perikolu għas-saħħa tar-residenti tal-Magħtab u ta' madwar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Minkejja li t-tindif tat-toroq ma jaqax taħt ir- responsabbilta' tal-Ministeru tas-Saħħa, xorta waħda saru spezzjonijiet fil- postijiet imsemmija.

Dan biex jiġi żgurat jekk jeżistix periklu għas-saħħa pubblika.

Il-Kunsill Lokali kkonċernat ġie mgħarraf bis-sitwazzjoni u mħeġġeġ jieħu l- passi meħtieġa.

PA - TWAQQIGĦ TA' ĦAJT TAT-TARZNA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12382, fejn l-Ministru qal li t-twaqqigħ tal-ħajt tat-Tarzna ta' Bormla hu kopert bil-permess tal-PA maħruġ fit-8 ta' Novembru, 1999, jista' jgħid meta se jibda t-twaqqigħ ta' dan il-ħajt u kemm hemm il-ħsieb li jdum dan ix-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi x- xogħol fuq il-ħajt il-ġdid li ser jieħu post il-ħajt antik tal-Baċir Nru 1 diġa beda.

Huwa mistenni illi meta dan ix-xogħol jasal fi stadju fejn jista' jitneħħa l-ħajt l-antik, dan jitneħħa.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - SPIŻJARA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex xi wħud mill-ispiżjara fil-health centres qed inaqqsu l-ammont tal-mediċina lill-pazjenti u jgħidulhom biex imorru għand it-tabib tagħhom biex jirrevedilhom ir-riċetta minħabba li qed jieħdu wisq mill-mediċina preskritta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ispiżjara fiċ-Ċentri tas-Saħħa jnaqqsu l-ammont tal-mediċini lill-pazjenti biss f'dawk il-każi meta l-ammont ta' mediċina partikolari mitlub ikun jeċċedi l-massimu tad-doża rakkomandata mill- awtoritajiet farmaċewtiċi nternazzjonali w għalhekk jista' jkun ta' ħsara għas-saħħa tal-pazjent.

F'każi bħal dawn il-proċedura hija illi l-ispiżjar jinforma lill-pazjent illi d-doża massima rakkomandata qed tiġi maqbuża.

L-ispiżjar jiddispensa għal xahar l-ammont massimu li ma jeċċedix ir- regolamenti farmaċewtiċi, u javża lill-pazjent biex jikkonsulta lit-tabib tiegħu.

Dożi aktar minn dawk rakkomandati jinħarġu biss jekk il-pazjent jippreżenta ċertifikat mit-tabib kuranti tiegħu, li jkun ħareġ ir-riċetta, fejn jikkonferma illi hemm bżonn dik id-doża żejda u jassumi r- responsabbilta' tagħha.

Din il-proċedura hija konformi mal-liġi MKPO (Medical and Kindred Profession Ordinance) No. 30(2).

QORMI - TRIQ STA.

KATERINA - SQAQ NRU.2

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitħammel l-isprall li jiġbor fih l-ilma tax-xita fi Sqaq Nru.2, fi Triq Sta.

Katerina, Ħal Qormi, li minħabba li jinsab mimli, jista' fl-eventwalita' ta' xita qawwija bħalma kellna dan l- aħħar, jgħarraq id-djar ta' biswit?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li għaliha qed jirreferi l-Onor.

Membru hi waħda minn dawk mgħoddija lill-Kunsilli Lokali, nissuġerilu li jindirizza l-Mistoqsija tiegħu lill-Kunsill Lokali interessat.

SKEJJEL - TAL-ĦANDAQ - PJANĊI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir il-manuntezjoni tal- pjanċi li jgħattu l-passaġġi li jinsabu fuq barra fl-iskola tal-Ħandaq, f'Ħal Qormi, minn fejn jgħaddu t-tfal għal klassijiet, minħabba li dawn huma imtaqqbin, bil-konsegwenza li meta tkun ix-xita, it-tfal jixxarrbu?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SKEJJEL - TAL-ĦANDAQ - LOCKERS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġu ntrodotti l-lockers għat-tfal li jattendu fl-iskola tal-Ħandaq, Qormi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma jirriżultax li xi studenti jew ġenituri qatt talbu li jkun hemm lockers.

L-iskola hija lesta li tistudja l-possibilta` li jkun hemm lockers għall-istudenti.

Informat ukoll li peress li f'din l-iskola tintuża s-sistema fejn l- istudenti jmorru fil-klassi tas-suġġett u mhux l-għalliem tas-suġġett imur fil-klassi, anke jekk ikun hemm lockers, ma jkunx possibli li jkunu viċin l- istudenti.

DAY CENTRES - CSAS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk l-applikazzjonijiet għal care workers ħarġux għas-CSAs li jaħdmu d-day centres biss, jew għas-CSAs kollha nklużi dawk li jaħdmu fid-djar?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-sejħa għall-applikazzjonijiet għal "care workers" hija miftuħa skond id-dettalji murija fil-gazzetta tal-Gvern tas-7 ta' Jannar 2000.

SKEJJEL SPEĊJALI - ADULT TRAINING CENTRES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk din is-sena l-Adult Training Centres humiex se jaċċettaw studenti li spiċċaw mill-Ispecial Schools?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru tirreferi din il- Mistoqsija lill-Ministeru konċernat.

ŻEBBUĠ - DAWL

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li tliet familji fi Triq it-12 ta' Mejju, Ħaż-Żebbuġ, (fil-bidu tagħha tal-parti li tagħmel ma' Triq il-Kbira) qegħdin ħafna drabi jkunu mingħajr dawl elettriku fid-djar tagħhom?

X'inhi l-kawża?

Meta, jekk hemm ħsara, din se tissewwa b'mod permanenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Twegiba tinghata f`xi Seduta ohra.

ŻEBBUĠ - TRIQ SAN ĠUŻEPP - ILMA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li Sqaq Nru. 1, Triq San Ġużepp, Ħaż-Żebbuġ qiegħed jilqa' ġewwa fih kwantita' kbira ta' ilma li prinċipalment ikun ġej mill-pjazza prinċipali ta' Ħaż-Żebbuġ wara kull ħalba xita, jista' l-Ministru jgħid x'inhu jżomm lid-dipartiment billi jsewwwi l-ħsara li hemm fl-istess Misraħ ta' sprall li huwa ikkonnettjat mal-ġibjun ta' taħt iz-zuntier tal-Knisja?

Jikkonsidra wkoll li l-ilma li jkun ġej għall-isqaq imsemmi jintefa' f'shelter li hemm quddiem Nru. 23, Triq San Ġużepp?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Membru hi waħda minn dawk mgħoddija lill-Kunsilli Lokali, nissuġerilu li jindirizza l-Mistoqsija tiegħu lill-Kunsill Lokali interessat.

DJAR - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li l- ħaddiema/periti tal-Gvern jara l-kondizzjoni tas-saqaf ta' flat tal-gvern li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament minn din il-mistoqsija biex issir ix-xogħol bżonnjuż minħabba l-istat li fih jinsab?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

PULIZIJA - DGĦAJSA MHUX REĠISTRATA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-pulizija meta xi persuna tirrapporta li nstabet dgħajsa mhux reġistrata f'Malta mitluqa fil-baħar?

Min isib din id-dgħajsa jkollu dritt għaliha wara ż-żmien speċifiku?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fil-każ li qed jirreferi għalih l- Onorevoli Interpellant, il-Pulizija tagħmel l-investigazzjonijiet meħtieġa sabiex ikun stabbilit jekk tali sejba tkunx riżultat ta` xi reat jew aċċident.

Jekk ikun il-każ, ikun anke` infurmat il-Maġistrat tal-Għassa.

Isiru investigazzjonijiet mill-Pulizija sabiex tkun stabbilita` l-identita` tas-sid, anke` jekk meħtieġ bl-assistenza ta` l-Interpol.

Dwar l-aħħar parti tal-Mistoqsija, dan huwa parir purament legali.

ŻEBBUĠ - QTUGĦ FIL-PROVVISTA TAD-DAWL

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li diversi partijiet ta' toroq f'Ħaż-Żebbuġ qegħdin ikunu mingħajr dawl elettriku partikolarment filgħaxija?

X'inhu jsir mill-Enemalta dwar dawn ir-rapporti?

Għaliex fi Triq 12 ta' Mejju, Triq Paris, Triq ġdida fi Triq G.B.Debono qegħdin ikunu mingħajr dawl?

Jikkonsidra l-Ministru li ssir investigazzjoni dwar il-kawża ta' dan il- qtugħ ta' dawl kollu f'Ħaż-Żebbuġ?

Min hu responsabbli li jsewwi din il-ħsara?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Twegiba tinghata f`xi Seduta ohra.

SERVIZZ PUBBLIKU - ASSISTENTI DIRETTURI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12845, jista' l-Prim MInistru jgħid min huma l-persuni u f'liema dipartimenti nħatru l-assistenti diretturi?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qiegħed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista li turi dettalji tal-126 ħatra ta' Assistenti Diretturi.

TOROQ - ASFALTAR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 13052, jista' l-Ministru jagħti breakdown għal kull lokalita' separatament ta' l-20 kilometru tarmac li ngħata matul is-sena 1999?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Din l-informazzjoni għadha qed tiġi miġbura.

PENSJONIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhu l- ammont ta' pensjoni li tingħata fil-ġimgħa l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

Kemm kienet tammonta fil-ġimgħa ż-żieda għall-għoli tal-ħajja li ngħatat din il-persuna b'seħħ mill-1 ta' Jannar, 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Membru illi ż-żieda fil- pensjoni tal-persuna minnu indikata hija tajba.

Irrid inżid ngħid illi 'l- persuna msemmija qed tirċievi pensjoni taħt il-ftehim reċiproku bejn Malta u l-Awstralja.

Għaldaqstant ir-rata ta' pensjoni li qed jirċievi hija pro- rata u għalhekk iż-żieda għall-għoli tal-ħajja hija pro-rata wkoll.

Il-persuna kkonċernata se tkun infurmata bil-miktub dwar dan.

ENEMALTA - RIĊEVUTI FISKALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Enemalta hijiex marbuta li tagħti rċevuti fiskali meta jinxtraw ċilindri tal-gass, kemm ġodda kif ukoll bdil?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jinghad li l-Korporazzjoni Enemalta ma tigborx Taxxa fuq il-Valur Mizjud meta tbiegh prodotti taghha hlief fejn jidhol bejgh ta` petrol u diesel.

Is-servizzi l-ohra provduti mill- Korporazzjoni huma ezenti mill-hlas tat-Taxxa fuq il-Valur Mizjud.

Ta` min jinnota li fil-kaz tac-cilindri tal-gass, dawn jitqassmu mid- distributuri u mhux direttament mill-Korporazzjoni Enemalta.

Id- distributur mhuwiex obbligat johrog ricevuta fiskali lil kull konsumatur, izda johrog wahda fl-ahhar tal-gurnata li tkun tkopri l-bejgh kollu ta` dik il-gurnata partikulari.

Il-bejgh kollu ta`cilindri tal-gass huwa kkontrollat mill-Korporazzjoni li min-naha taghha tinforma lid-diversi dipartimenti tal-Gvern dwar bejgh li jkun sar minn kull distributur.

WIED IL-GĦAJN - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni dwar meta u liema toroq se jingħataw wiċċ ġdid ġo Wied il-Għajn skond l-iskeda tad- Dipartiment tat-Toroq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Diġa ħarġu sejħiet għall-offerti biex jiġu asfaltati Triq Mintba, Triq il-Menħir.

Numru ta` toroq oħra ser jpoħorġu l-offerti għalihom fi żmien qasir.

PA - UFFIĊJAL

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12994, jaf il-Ministru li n- numri fi triq imsemmija (Santa Tereża, Ħaż-Żabbar) ġew mibdula riċentement u l-uffiċjal ta' l-awtorita' kellu n-numru tal-bieb (41) li issa għadda għand il-familja Burnell milquta?

Jista' l-Ministru jgħid x'investigazzjoni għamlet il-pulizija f'dan il-każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li mill-investigazzjonijiet li għamlet il-Pulizija jirriżulta li n-numru tal-bieb ta` fejn seħħ l-att vandalu li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant, sa ftit taż-żmien ilu kien jappartjeni għar-residenza ta` uffiċjal ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar.

Għalkemm wieħed jista` jispekula x`seta ġara, m`hemm xejn li jikkonferma dan, u l-Pulizija għadha sejra bl-investigazzjonijiet tagħha.

SKEJJEL - LATIN/GRIEG

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni jikkonsidrax li jerġgħu jiddaħħlu s-suġġetti klassiċi fil-livell sekondarju, bħalma huma l-latin u l-grieg

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra

WIED IL-GĦAJN - EMBELLISHMENT

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kif inhu miexi x-xogħol ta' embellishment fin-naħa tax-xlokk u ta' isfel ta' Malta, partikolarment dak ta' Wied il-Għajn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EU - IBĦRA TERRITORJALI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni rigward l-ibħra territorjali, is-sajd u d-dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kif jaf l-Onor. siehbi bħalissa qed jiġi ppreparat il- pjan Nazzjonali ta' l-addozzjoni ta' l-Acquis Communitaire.

Għaldaqstant dettalji dwar is-suġġett tal-mistoqsija jkunu ippublikati meta jiġi ppublikat dan il-pjan.

WIED IL-GĦAJN - LATRINI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jinfetħu l-latrini li jagħmlu parti mill- embellishment f'Wied il-Għajn?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Twegiba tinghata f`xi Seduta ohra.

RAĦAL ĠDID/FGURA - WIED BLANDUN - TINDIF

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 13015 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u li ġiet riferuta lilek u cioe': jista' jgħid meta se jibda jitnaddaf Wied Blandun f'Raħal Ġdid/Fgura?

Hemm ħsieb li dan il-wied jiġi żviluppat?

Jekk iva, x'tip ta' żvilupp hu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Twegiba tinghata f`xi Seduta ohra.

SCUD MISSILES - AWTORITAJIET LIBJANI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarux xi protesti mill- awtoritajiet Libjani wara l-inċident ta' l-spare parts ta' l-iscud missiles, li ġie rrapportat fil-media dan l-aħħar?

ONOR.

JOE BORG: Ma saret l-ebda protesta mill-awtoritajiet Libjani wara li ġie ppubblikat fil-media rapport dwar 'spare parts' ta' 'scud missiles', għalkemm dan is-suġġett ġie mqajjem minn u diskuss mal-Awtoritajiet Libjani.