MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 595 It-Tnejn, 30 ta' Lulju, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 595

It-Tnejn, 30 ta' Lulju, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.08 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 30 ta' Lulju, 2001

WERREJ

MINUTI 501

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 501

MOZZJONIJIET

ABOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI (L-EWWEL QARI) 506

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI

(L-EWWEL QARI) 506

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI DWAR L-ILSIEN MALTI (L-EWWEL QARI) 507

MOZZJONI GĦALL-APPROVAZZJONI TA' L-OMBUDSPLAN GĦAS-SENA 2001 (L-EWWEL QARI) 507

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA T'ART, BINI U DRITT TA' IRMIĠĠ

F'PINTO WHARF FIL-PORT IL-KBIR LIL VISET p.l.c.

AĠĠORNAMENT 528

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 533

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 594 li saret fis-27 ta' Lulju, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

GPS – SAFAR UFFIĊJALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jagħti rendikont tas-safar kollu li sar matul is-snin 1998, 1999, 2000 u 2001 minn impjegati tal-government pharmaceutical services?

Minn min sar dan is-safar u għal liema skop?

Minn liema sorsi ġew il-fondi għal dawn iż-żjarat?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

George Vella, domanda supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jaf il-Ministru li l-lista ta' pazjenti li qed jistennew biex imorru fid-dipartiment ta' l-ortopedija waslet sa l-aħħar tas-sena?

Jista' jieħu l-miżuri biex jivverifika jekk f'din il-lista hemmx ismijiet fittizji?

F'każ li dan ma jirriżultax, beħsiebu jagħmel xi ħaġa biex dawn il-pazjenti ma jdumux jistennew daqstant?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nikkonferma li l-lista ta' dawk li qed jistennew biex jattendu fis-sezzjoni ta' l-ortopedija kif ukoll ta' l-oftalmija f'San Luqa hija itwal milli mixtieq.

Pero' ta' min jgħid li anke fis-settur privat, il-lista ta' pazjenti f'dan is-settur hija twila u nista' ngħid li huwa aktar faċli li tingħata appuntament għall-ewwel darba bħala non-urgent fid-dipartiment ta' l-oftalmija f'St Luke's milli fil-privat.

Sfortunatament il-backlog għadu jeżisti, dovut għall-fatt li l- popolazzjoni qiegħda dejjem tikber u allura n-numru ta' dawk li jirrikorru għal dan it-tip ta' trattament qiegħed jikber ukoll.

Barra minn hekk, jista' jagħti l-każ li dawk il-persuni li kienu għamlu operazzjoni ta' hip jew knee replacement, ikun waslilhom iż-żmien li jingħataw trattament għat- tieni darba.

Fil-fatt biex inżommu mat-techniques ġodda li qiegħda toffri l-mediċina, ftit tal-jiem ilu stedinna konsulent barrani biex jagħmel operazzjoni fuq pazjent li diġa' saritlu din it-tip ta' operazzjoni.

Sfortunatament, għalkemm saru ħafna sforzi min-naħa tagħna, dan il-pazjent irrifjuta li jagħmel l-operazzjoni.

Irrid ngħid li żidna n-numru ta' konsulenti fl-ortopedija u qed nippruvaw insibu aktar ħin fejn inkunu nistgħu nużaw aktar it-teatri.

Il- limitazzjonijiet li għandna sal-lum ma jħalluniex nagħmlu sezzjonijiet wara nofsinhar jew li niddistingwu bejn cold surgery and otherwise.

Ċertament l-istampa hi kkomplikata ħafna aktar milli wieħed jaħseb pero', kif għedt, qegħdin nagħmlu sforz qawwi biex inkunu nistgħu nlaħħqu mad-domanda li għandna.

Fil-fatt din il-problema ma teżistix biss f'pajjiżna.

Tant hu hekk li pajjiżi Nordiċi li jiftaħru li għandhom l-aktar sistemi sofistikati, għandhom waiting list ta' madwar sitt xhur fl-ortopedija.

Jien qatt ma kelli rapporti li fil-waiting list jista' ikun hemm ismijiet ta' persuni li huma fittizji, imma ladarba l-Onor. kollega ġibidli l- attenzjoni għal dan il-fatt inwiegħdu li se niċċekkja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Issemmiet il-possibbilta' li l-operating theatre jintuża wara nofsinhar jew f'ħinijet fejn l-anqas hemm domanda għalih.

Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi tama li din il-proposta tiġi attwata?

Jien nifhem li jista' ikun hemm reżistenza minn diversi partijiet, pero' nemmen li jekk nagħmlu hekk inkunu qed innaqqsu mill- waiting list f'każi ta' cold surgery fl-ortopedija.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: M'hemmx dubju li jekk isiru sessions wara nofsinhar inkunu nistgħu nnaqqsu mil-lista twila li għandna fl-ortopedija.

Pero' imbagħad ma rridux ninsew li jekk jiġri hekk xorta waħda se niltaqgħu ma' diffikultajiet oħra, fosthom nuqqas ta' operating staff.

Għalhekk l-aħjar ħaġa li nagħmlu hi li nimbarkaw fuq sensiela ta' diskussjonijiet mal- persuni konċernati, primarjament mal-unions tat-tobba, tan-nurses u tal- paramediċi u naraw kif l-aħjar li naslu għal dan il-għan.

Fl-isptar il-ġdid se jkollna l-faċilita' li nużaw numru akbar ta' teatri milli qegħdin nużaw fil-preżent; u allura qed nieħdu l-miżuri biex ikollna aktar nurses kwalifikati u speċjalizzati, b'mod speċjali dawk li jaħdmu fit- teatri.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Ċertament ir-rimarka li għamilt biex tiġi vverifikata l-lista ta' pazjenti m'għamilthiex b'mod leġġer.

Nista' ngħid li f'dipartiment li mhux se nsemmi liema wieħed hu, kienet għaddejja nkjesta minħabba l-fatt li nstabu provi li numru sostanzjali ta' ismijiet imniżżlin fil-lista ta' l-pazjenti kienu ta' persuni ineżistenti.

Il-Ministru jikkonfermah dan?

Jista' jgħid jekk saritx l-istess tip ta' verifika fid- dipartimenti l-oħra ta' St Luke's?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nikkonferma li fost dawk fil-lista ta' persuni li kellhom appuntament biex jarahom konsulent speċifiku fil-kirurġija, kien hemm min diġa' kien ilu li ġie operat.

Jidher li teżisti sistema fejn xi ħadd jinqeda b'xi viżta privata biex jaqbeż il-waiting list ta' l-isptar.

Illum dawn il-listi huma komputerizzati, biċ-checking isir kemm fuq dawk il-pazjenti li diġa' ikunu għamlu l-operazzjoni kif ukoll fuq dawk li jkollhom appuntament fl-out-patients department.

Jiena m'għandi xejn kontra li konsulent juża l-faċilitajiet ta' l-isptar biex jara lil dawk il-pazjenti li jmorru għandu privatament, basta dan ma jsirx waqt il-ħin li fih suppost ikun qed jagħti servizz lill-pazjenti tagħna.

Normalment dawn il-pazjenti jkunu jistgħu jkellmu lill-konsulent bejn is-7.00 a.m. u t-8.00 a.m., jiġifieri qabel il-ħin normali tal- pazjenti l-oħra.

Jien onestament ma nara xejn ħażin li jsir hekk għax finalment dawn xorta waħda jispiċċaw jiġu investigati fl-out-patients department.

Jiġifieri wieħed irid ikun daqsxejn saqajh ma' l-art.

Biss nivverifika dwar dak li qed isemmi l-Onor.

Interpellant.

TAL-QROQQ – OVERFLOW TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Michael Asciak) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jindaga għaliex Skanska għadhom ma ħadux passi biex iwaqqfu l-overflow tad-drenaġġ li qed imur fl-irziezet viċini u jikkontaminalhom l-ilma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li din il-problema llum ġiet riżolta.

SAĦĦA – NEFQA F'MEDICAL EQUIPMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Michael Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' il-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'medical equipment għall-użu tad-dipartiment tas-saħħa bejn Jannar u Ġunju ta' din is-sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li s-somma li tħallset mid- dipartiment fuq xiri ta` medical equipment għall-użu tad-dipartiment tas- saħħa bejn Jannar u l-aħħar ta` Ġunju ta` din is-sena kienet ta` Lm2,691,986.

FISHERIES – TAĦRIĠ TA' PERSONNEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' uffiċjali, tekniċi jew ħaddiema li tħarrġu fil-qasam tar-riżorsi ta' l-art u l-baħar sabiex itejbu l-kapaċitajiet tagħhom matul l-1999, l- 2000 u l-2001?

Fejn tħarrġu u x'tip ta' taħriġ ingħataw?

Kemm minn dan it- taħriġ kien barra minn xtutna u fejn?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-rapporti annwali tad-dipartiment għal dak li huwa taħriġ li pparteċipaw fih uffiċjali tad-dipartiment barra minn Malta.

Infakkru li fi ħdan id-dipartiment inbeda kors bit-titlu ta' higher national diploma in fisheries studies li għalih ipparteċipaw tmien studenti.

L-għan aħħari hu li meta dawn l-istudenti jispiċċaw il-kors is- sena d-dieħla, jkunu jistgħu jiġu mpjegati bħala fisheries officers.

MICRO-PROPAGATION – TAĦRIĠ TA' PERSONNEL

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' uffiċjali, tekniċi u ħaddiema li tħarrġu fil-qasam tal-micro- propagation sabiex itejbu l-kapaċitajiet tagħhom matul l-1999, l-2000 u l- 2001?

Kemm minn dan it-taħriġ sar barra minn xtutna u fejn?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-uffiċjali, tekniċi jew ħaddiema li ġew imħarrġa biex itejbu l-kapaċitajiet tagħhom fil-qasam tal-micro-propagation kienu erbgħa fl-1999, ħamsa fl-2000 u tlieta fl-2001.

Dan it-taħriġ sar fl-Italja u kellu x'jaqsam ma' tkattir ta' l-pjanti bit- teknika ta' in vitro, kultura diversa ta' in vitro fuq diversi pjanti, akklimatizazzjoni ta' pjanti fis-serer, kultura ta' pjanti fis-serer, disinn ta' laboratorji, apparat meħtieġ għal-laboratorji, riżorsi ġenetiċi tal-pjanti u dianjosi ta' mard virali fuq il-pjanti.

ŻABBAR: TAX-XOQQA – STREET-LIGHTING

L-ONOR.

MARIO GALEA (f'isem l-Onor.

Francis Agius) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi pjan biex isir street-lighting fi triq l/o Tax-Xaqqa, Zabbar peress li m'hijiex imdawla biżżejjed?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba ta' l- Onor. Interpellant għaddejniha lill-korporazzjoni Enemalta sabiex tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

MCAST – KORSIJIET POST-SEKONDARJI

L-ONOR.

CARMELO ABELA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'se jiġri minn dawk l- istudenti li jinsabu f'kors post-sekondarju f'xi waħda minn dawk l- istituzzjonijiet li se jifformaw parti mill-iMCAST u kif se jkomplu l-kors preżenti?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li kull kors post-sekondarju mibdi f'xi waħda mill-istituzzjonijiet li se jifformaw parti mill-iMCAST, se jitkompla bl-istess kondizzjonijiet li daħlu għalihom l-istudenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' il-Ministru jaġġorna lill-Kamra dwar id- deċiżjoni li ħa s-senat ta' l-universita', u cioe' li ma jħallix li l- lingwa Maltija tkun waħda mir-rekwiżiti fil-kors tal-liġi għalkemm nifhem li l-gvern m'għandux il-poter li din id-deċiżjoni jibdilha?

Ma jaħsibx li l-proposta li titneħħa l-lingwa Ingliża donnha saret biex tpatti għal dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, f'pajjiżna għandna l-attitudni li meta xi ħadd jesprimi ruħu jew jagħti xi idea dwar xi ħaġa, nikkonkludu li se nimxu ma' dak is-suġġeriment.

Irrid nagħmilha ċara li assolutament ma ġiet varata l-ebda proposta minn xi awtorita' biex fl-universita` titneħħa l-lingwa Ingliża.

Wara li saret talba pjuttost ġenerali - anke minni stess – biex il-livell avvanzat fil-lingwa Maltija ma jitneħħiex mill-kors tal-liġi wara li l- istudent ikun kiseb il-B.A. fil-legal and humanistic studies u jkun ikkwalifika biex jipproċedi għad-dottorat fil-liġi, is-senat qabel li jitlob lill-fakulta` tal-liġi biex din tirrikonsidra l-pożizzjoni tagħha.

Il-fatt hu li llum il-proċedura biex wieħed isir avukat hija differenti minn kif kienet numru ta' snin ilu.

Qabel il-proċedura biex wieħed jieħu dottorat fil-liġi kienet li l-ewwel irid jagħmel kors ta' baċellerat fl-arti fit-taqsima tal-legal and humanistic studies u mbagħad irid iġib medja ta' marki fi grad "C" fil-B.A. legal and humanistic studies.

Illum l-proċedura nbidlet u biex wieħed iġib il-B.A. fil-legal and humanistic studies irid l-ewwel ikollu l-Malti fil- livell ordinarju u f'każ li jkun irid jipproċedi għad-dottorat fil-liġi, irid ikollu wkoll il-Malti fil-livell avanzat.

Kienu ħafna dawk il-persuni – fosthom il-ministru tal-ġustizzja, membri ta' l-oppożizzjoni u nies barra minn din il-Kamra u anke jien - li esprimew l- opinjoni tagħhom li l-kors tal-liġi m'għandux jisvesti ruħu minn preparazzjoni mill-aktar tajba fl-ilsien Malti.

Għal dan il-għan din il- materja qed tiġi kkonsidrata mill-bord tal-fakulta` tal-liġi u wara terġa' tmur quddiem is-senat ta' l-universita' għax fl-aħħar mill-aħħar huwa s- senat li jrid jiddeċiedi dwar din il-materja.

Illum il-kabinett iddiskuta proposti biex l-ilsien Malti jkun jista' jiġi promoss u mħares aktar u anke biex ikollna strutturi li jsegwu l-iżvilupp, ħalli nassiguraw li l-ilsien Malti jiġi msaħħaħ fid-dawl tal-politika ġenerali li nimxu biha bis-sistema taż-żewġ lingwi, jiġifieri Malti u Ingliż.

Fil-fatt lanqas dawk l-għaqdiet li huma l-aktar favur il-Malti ma jemmnu li għandna mmexxu l-lingwa Maltija u ninjoraw il-lingwa uffiċjali l- oħra, jew li noħolqu xi forma ta' kontrapożizzjoni bejn iż-żewġ lingwi.

Fi ħdan l-universita' bdiet ukoll diskussjoni biex ikun hemm riflessjoni aktar dwar x'language policy għandha ssegwi l-universita' – naħseb li l- kontroversja li nqalgħet dwar il-livell avanzat tal-Malti kellha x'taqsam ma' dan – peress li mhux l-ewwel darba li saru lmenti li studenti jbatu biex jikkomunikaw kemm verbalment kif ukoll bil-kitba, bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż.

Din id-defiċjenza tista' taffettwalhom il-performance anke meta jsibu posthom fid-dinja tax-xogħol.

Fil-fatt qed isiru diskussjonijiet biex naraw x'miżuri jridu jieħdu l- istituzzjonijiet edukattivi, fosthom l-universita', biex ċittadin jitla' aktar b'saħħtu meta jiġi biex jikteb, jaqra u jikkomunika b'dawn iż-żewġ lingwi.

Din hija xi ħaġa li lkoll kemm aħna rridu nissiltu għaliha, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela, domanda supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: X'raġunijiet ġabet il-fakulta' tal-liġi biex il- Malti fil-livell avanzat ma jibqax rekwiżit?

X'passi qiegħed jikkonsidra li jieħu l-gvern biex jekk Allaħares qatt is-senat jibqa' ma jbiddilx fehemtu dwar ir-rekwiżit tal-Malti, il-policy tiġi in line ma' dak li ġie diskuss fil-kabinett?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Saru diskussjonijiet f'dan ir-rigward u l-fakulta' tal-liġi resqet id-deċiżjonijiet tagħha biex tassigura li dawk li jikkwalifikaw għall-kors ta' dottorat fil-liġi, ikollhom orjentament ħafna aktar wiesa' milli kellhom l-avukati sal-lum.

Għal ħafna snin il-fakulta' tal-liġi edukat, istruwiet u ħarrġet studenti li prattikament kienu jispiċċaw jaħdmu bħala avukati fil-qrati.

Dak iż-żmien biex wieħed seta' jidħol fl-universita' ried ikollu l-matrikola fil-Malti.

Kultant ninsew li fil-livell ta' l-eżamijiet seħħet riforma, dik tas- sistema tal-Matsec.

Biex qabel kont tidħol l-universita` kien irid ikollok tliet suġġetti fil-livell avanzat.

Din illum spiċċat u issa biex tidħol fl- universita' huwa meħtieġ li l-ewwel ikollok iċ-ċertifikat tal-Matsec, fejn trid tikseb riżultati pożittivi f'żewġ suġġetti fil-livell avanzat, fi tliet suġġetti fl-intermediate u fis-suġġett tas-sistema ta' l-għerf, imbagħad trid iġġib kwalifiki speċifiċi għall-kors partikolari li trid issegwi skond il-kors li tkun għażilt.

Sal-lum il-fakulta' tal-liġi mxiet bis-sistema li wieħed mill-kwalifiki speċifiċi jrid ikun il-Malti fil-livell avanzat.

Pero' meta mbagħad rat li minn dawk l-istudenti li spiċċaw il-kors tal-liġi kien qed ikun hemm domanda għal avukati speċjalizzati f'liġijiet finanzjarji, liġijiet u sistemi ta' l-informatika, sistemi ta' liġijiet marittimi u sistemi ta' ċerti oqsma kummerċjali li huma ta' natura speċjalizzata u kemm studenti spiċċaw jaħdmu ta' avukati fil-qrati, il-fakulta' bdiet tirrealizza li kien hemm ċerti defiċjenzi fil-preparazzjoni bażika ta' dawk l-avukati li kienu qed jidħlu għal ċertu xogħol minħabba d-domanda fis-suq.

Għalhekk il- fakulta' iddeċidiet li ċerta preparazzjoni għandha tiġi speċjalizzata u bdiet taħseb li jkun aħjar jekk taċċetta l-livell avanzat fit-teknoloġija ta' l-informatika jew il-livell avanzat fil-business studies u fl-ekonomija minflok il-livell avanzat fil-Malti, bil-ħsieb li dan kien se jkun aktar ta' ġid.

Jekk wieħed iħares lejn il-kwestjoni minn din l-ottika dejqa, ma jsibx diffikulta' li jaqbel mal-fakulta' tal-liġi.

Pero' ġara li la s-senat u lanqas il-fakulta' ma kkonsidraw biżżejjed l-impatt li dan jista' ikollu fuq l-andament ġenerali tal-lingwa Maltija.

Issa rridu ngħidu li lħaqna kontroversja dwar dak li ġara fil-fakulta' tal-liġi.

U dan kollu jqanqal il-mistoqsija dwar x'għandha tkun il-pożizzjoni tal-lingwa Maltija fir- rigward ta' ċittadini Maltin li jagħmlu korsijiet fl-universita'.

U dik hija d-diskussjoni li nbdiet u nispera li tkompli b'mod kostruttiv u b'eżitu pożittiv.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

L-Onor.

Leo Brincat.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

LEO BRINCAT (President tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi): Mr Speaker, nippreżenta l-Minuti konfermati tal-laqgħat tal- kumitat permanenti dwar il-kontijiet pubbliċi numru 60 sa 64 li saru bejn il-21 ta' Marzu u t-13 ta' Ġunju 2001.

MR SPEAKER: Grazzi.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Ministru Louis Galea.

MOZZJONIJIET

ABOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PATRIMONJU KULTURALI

ONOR LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-2001 dwar il-Patrimonju Kulturali".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-2001 dwar il-Patrimonju Kulturali", ikun moqri l-ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-Mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqrri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI GĦALL-KULTURA U L-ARTI

ONOR LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-2001 dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-2001 dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l- Arti", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-Mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-KUNSILL NAZZJONALI DWAR L-ILSIEN MALTI

ONOR LOUIS GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-2001 dwar il-Kunsill Nazzjonali dwar l-Ilsien Malti".

MR SPEAKER: Min jissekonda.

ONOR MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-2001 dwar il-Kunsill Nazzjonali dwar l-Ilsien Malti", ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MOZZJONI GĦALL-APPROVAZZJONI TA' L-OMBUDSPLAN GĦAS-SENA 2001

ONOR LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi:

"Wara li l-kumitat permanenti dwar ix-xogħol tal-Kamra ra l-ombudsplan ippreżentat mill-Ombudsman għas-sena 2001 li kopja tiegħu tpoġġiet fuq il-mejda tal-Kamra fis-seduta tat-18 ta' Settembru 2000;

Wara li sema' l-ispjegazzjonijiet mogħtija mill-Ombudsman personalment fuq il-kummenti kollha li sarulu fil-laqgħa ta' l-istess kumitat li saret fl-4 ta' Lulju 2001;

Wara li t-traskrizzjoni ta' din il-laqgħa ġiet ċirkolata lill-Onor.

Membri tal-Kamra tad-Deputati; u

Wara r-rakkmandazzjoni li saret mill-kumitat permanenti dwar ix-xogħol tal-Kamra;

Il-Kamra tad-Deputati tapprova l-ombudsplan kif ippreżentat.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR GEORGE VELLA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR LAWRENCE GONZI: Naħseb li hawnhekk qed naqblu li r-rimarki kollha li kellna nagħmlu ż-żewġ naħat tal-Kamra diġa' għamilnihom.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-approvazzjoni ta' l-ombudsplan għas-sena 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR ENFITEWSI TEMPORANJA T'ART, BINI U DRITT TA' IRMIĠĠ F'PINTO WHARF FIL-PORT IL-KBIR LIL VISET p.l.c.

(Ikompli mis-27 ta' Lulju, 2001)

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Illum qegħdin inkomplu d-diskussjoni dwar l-art li se tingħata għall-proġett tal-cruiseliner terminal.

Kif jaf kulħadd, qabel ma wieħed jiddiskuti xi mozzjoni ta' dan it-tip fil-parlament hemm il- proċedura li l-ewwel immorru quddiem kumitat tal-Kamra biex hemmhekk jiġi diskuss il-kuntratt u dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-għoti ta' art.

Jekk hemmhekk ma jkunx hemm qbil unanimu, id-diskussjoni tkun trid issir mill-ġdid f'din il-Kamra u fil-fatt hekk ġara.

L-oppożizzjoni għamlet hekk mhux b'kapriċċ imma għaliex jidher biċ-ċar li l- interess taċ-ċittadin u l-interess tal-pajjiż mhuwiex jitħares.

Qed ngħid dan għax huwa fl-interess taċ-ċittadin u ta' pajjiżna li titħallas it-taxxa tal-boll, pero' f'dan il-każ din mhux se titħallas għax m'hemm l-ebda talba għal hekk.

Aspett ieħor li wieħed irid joqgħod attent għalih f'dan il-proġett hu li ma jkunx hemm spekulazzjoni.

Fil-fatt hemm lok fejn wieħed jista' jispekula, pero' għalissa ma rrid ngħid xejn għax s'issa għadu ma seħħ xejn.

Imma mill-esperjenza li ħadt fil-proġett tal-Kottonera jidher li hemm ukoll dan iċ-ċans ta' spekulazzjoni.

Irrid ngħid ukoll li qabel dan il-proġett jiġi approvat, l-awtorita' ta' l-ippjanar għandha tiddiskutih fid-dettall ħalli tara jekk l-iżvilupp li se jsir hux se jkollu xi mpatt negattiv ambjentali.

Bħala kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni dwar il-qasam ta' l-ambjent, jien dħalt f'dan il-proċess kollu fejn għandu x'jaqsam ma' dan il-proġett u ċċekkjajt ukoll l-affarijiet kif inhuma fir-rigward tad-dipartiment ta' l- artijiet.

Iddiskutejt dan il-proġett ukoll fi ħdan l-awtorita' ta' l- ippjanar.

Hemmhekk mhux sempliċement tajt l-input tiegħi biex niddiskuti u nitkellem, imma kont strumentali wkoll biex dan il-proġett jiġi approvat.

Fil-fatt meta ġejna għall-votazzjoni, jien ivvotajt favur għaliex bħala żvilupp huwa fl-interess ta' pajjiżna li dan isir.

Safejn naf jien u safejn stajt nara kien imħares kull aspett, għalkemm nispera li 'l quddiem ma jkunx hemm xi effett negattiv fuq l-ambjent u fuq l-iżvilupp inġenerali.

Irrid ngħid ukoll li l-viċi prim ministru kien irrapportat li qal skond il- gazzetta ''in-nazzjon'' tat-tnejn, 23 ta' Lulju:

"Huwa b'dispjaċir li wara kważi tliet snin tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern, l-oppożizzjoni Laburista kompliet tagħti sinjali li ma tridx tgħin lill-gvern fil-ħidma tiegħu biex iġib il-pajjiż 'il quddiem, anzi taġixxi biex il-pajjiż imur lura."

L-Onor.

Gonzi jingħad li qal ukoll li r-rappreżentant tal-Partit Laburista fl-awtorita' ta' l-ippjanar – kien qed jgħid għalija - fl-aħħar tliet snin oġġezzjona għal kull proġett kbir li ġie diskuss.

Hawnhekk diġa' bdejt inġiblu l-provi li hu giddieb għax fuq dan il-proġett jien ivvotajt favur fl-awtorita' ta' l-ippjanar.

Barra minn dan kien hemm proġetti oħra li jiena vvotajt favurihom.

Kien hemm ukoll każi fejn ma vvotajtx jew tlabt emenda u dan għamiltu għax jien ma rridx li f'dan il-pajjiż ikun hawn il- korruzzjoni u l-ħmieġ.

Kien hemm l-approvazzjoni ta' permessi li jiena vvotajt kontrihom li mbagħad wara ħareġ fil-beraħ li kien hemm il-ħmieġ.

Dan ifisser li l-ħmieġ kien qed isir bil-barka tal-gvern Nazzjonalista, permezz tas-segretarju parlamentari u permezz tal-viċi prim ministru.

Jien nista' nikkwota mid-dokumenti biex nuri kemm nagħmel l-affarijiet tiegħi b'responsabbilta' u li fejn jidħlu proġetti ta' interess nazzjonali, jien nagħti sehmi kif għandi nagħti.

Nista' nibda billi nsemmi l-proġett tal- Kottonera, li kien jitlob li jinħarġu ħafna permessi.

Nista' ngħid li fil-maġġoranza assoluta tal-permessi jien vvotajt favur u dan juri biċ-ċar li jien ridt li jsir il-proġett tal-Kottonera.

Li kieku ridt stajt inwaqqaf il-proċess kollu għax ma mxewx mal-liġijiet u minħabba li ma ppreżentawx traffic impact assessment.

Dan m'għamiltux għaliex ma ridtx inwaqqaf il-proġett tal-Kottonera.

Kulħadd jaf li jien dejjem u kullimkien ninsisti biex l-affarijiet isiru sew u kien għalhekk li għamilt diversi emendi, bħall-emenda biex il-faċċata ta' ċertu bini ma ssirx kif kien ippjanat li ssir għax ma taqbilx mal-bini storiku li hemm.

Minkejja li din l-emenda m'għaddietx meta ġejna għas-si u n-no jien ivvotajt favur.

Illum ħafna għaqdiet tawni raġun li hemmhekk saret ħniżrija.

Din l-Art Ħelwa u NGOs oħra tawni raġun.

Anki min hu storiku tkellem u kiteb kif qiegħed ngħid proprju jien.

Per eżempju, jiena pproponejt li l-pompa tal-petrol u tad-diesel ġewwa l- Isla ma ssirx u ressaqt emenda f'dan is-sens.

Għedt ukoll li bil-mod kif ġie ddisinjat, il-bridge ma jintegrax mal-bini storiku li hemm hemmhekk.

Ingħatajt risposta li dan il-bridge hemm bżonn isir kif inhu ppjanat għaliex se jorbot il-modern ma' l-antik.

Jien għedtilhom li iktar ireġi li ma tagħmilx bridge milli tagħmel dak it-tip ta' bridge.

Illum għadda daqsxejn taż-żmien u r-riżultat hu li l-bridge mhux se jsir.

Dan juri li jiena mhux talli ridt li jsir il-proġett imma li dik il-kritika li kont għamilt kienet ġustifikata.

Dan għamiltu fl-interess ta' pajjiżi, kif kien ikun fl-interess ta' pajjiżna li ssir riċerka, isir studju u ssir analisi ta' dawk l-affarijiet li hemm eżistenti qabel ma jibda t-twaqqigħ.

Dan ma sarx bir-riżultat li issa tlifna ċertu bini ta' ċerta storja ta' żmien il- Kavallieri.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, mhux billi jgħidu li dawk l-imħażen kienu dilapidati għax dan m'hu veru xejn.

Naf għaliex meta kont ministru dawk kienu f'idejn il- Maltacom, imbagħad konna għaddejnihom lill-protezzjoni ċivili u kienet tkun xi ħaġa tad-daħk li l-protezzjoni ċivili tidħol ġo post dilapidat.

Dik kummiedja, dik gimmick biex dan il-bini storiku jaqa' ħalli jitla' bini ieħor u jitilgħu blokki ta' appartamenti.

Jien f'din il-kwestjoni vvotajt kontra għaliex ma jreġix u ma jistax ikun li mas-swar jinbnew l- appartamenti.

Illum qed ningħata raġun u kulħadd jitkellem fuq il- ħniżrijiet li qed isiru hemmhekk, mhux jien biss imma anki l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Id-direttorat kiteb lill-bord fejn qallu li l-affarijiet jidhru li mhux sejrin bis-serjeta' u li kulma jidher li hemm hi spekulazzjoni.

Jien irrid li jsir l-iżvilupp, pero' imbagħad ma rridx li jkun hemm il-korruzzjoni u jkun hemm l-abbuż.

Ma rridx li ssir ħsara lill- wirt storiku ta' pajjiżna u ma rridx li jkun hemm ħsara ambjentali, pero` għax nagħmel id-dover tiegħi m'għandix niġi mgħajjar.

Imma ħalli nkompli nuri fejn hi l-ipokresija, Sur President.

L-ipokresija hi li biex il-gvern jipprova jiġbor ġieħu wara li kien waqqa' dawk l-imħażen storiċi, spiċċa biex kellu jinqeda bil-gazzetta "il-mument" li kienet ħarġet tgħid li:

"Imissha tistħi l-oppożizzjoni tilmenta mit-twaqqigħ ta' dawk l- imħażen meta kienet hi stess li talbet il-permess biex jitwaqqgħu dawk l-imħażen."

Jien sfidajt lill-gazzetta, lin-NET Television u lil Radio 101 li dik hi gidba għaliex kulma konna applikajna għalih aħna kien biex inwaqqgħu latrina.

Għaddiet sena u sal-lum la NET TV, la Radio 101 u lanqas il- ministru ma qalu xejn!

Jien kont sfidajtu li jekk jien qed nigdeb nirriżenja jien u jekk le jirriżenja hu.

Ara dik it-talba biex jirriżenja ma laqagħhiex u baqgħu ma qalu xejn għax ma setgħux jagħmlu mod ieħor, Sur President.

Minkejja l-wegħdiet kollha li n-nies ta' dawk l-akkwati se jibqgħu jgawdu l-faċilitajiet li għandhom, illum f'dan iż-żmien intalab permess biex issir attivita' fi żmien il-festa ta' San Lawrenz u spiċċajna li lanqas aċċettawlhom il-permess!

Tant jidher li ma sarx studju li minkejja li lanqas għadu beda jaħdem il- proġett tal-casino`, diġa` hemm fawran tad-drenaġġ.

Dalgħodu kien hemm id- drenaġġ ħiereġ minn fejn il-monument tal-ħelsien għal ġol-baħar.

(Interruzzjonijiet) Ma nafx kif għadek ma tafx!

Possibbli ma qalulekx!

Hemm xmara ħierġa għal ġol-baħar u dan minkejja li Scamps Palace dalwaqt jinfetaħ uffiċjalment.

Issa nispera li ma jwaħħlux fina wkoll għaliex dawn hekk sejrin!

Jien ivvotajt favur fuq Scamps Palace u hija gidba li l- viċi prim ministru jgħid li jiena vvotajt kontra għal kulma ġie quddiemi.

Naturalment meta ma bdewx jimxu mal-permess u meta marru jagħmlu s-sand- blasting fuq wirt storiku, jien tkellimt u b'riżultat t'hekk ħarġet enforcement notice.

Kif nista' jien ma nitkellimx meta l-affarijiet ma jsirux sew?

Anke fuq il-proġett ta' Manoel Island ivvotajt favur.

Mela issa għidlu lil sieħbek li hu giddieb!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Ministru, on a point of order.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, ili nsegwi b'indulġenza kbira, imma naħseb li l-Onor.

Mizzi issa ilu biżżejjed fil-parlament u jmissu jaf li l-kelma "giddieb" m'hijiex kelma parlamentari u għandu jirtiraha.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma meta ma tgħidx il-verita' xi tkun?

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Mizzi.

Jien l-appell tiegħi dejjem kien biex nirrispettaw lil xulxin u nkunu meqjusin f'dak li ngħidu.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma hemm xi kelma oħra għal min ma jkunx qed igħid il- verita'?

(Interruzzjonijiet) Mela ngħid li mhux qed jgħid il-verita', tajjeb hekk?

Dawn bil-provi qed inġibhomlok jien!

Anke fil-każ tal- proġett ta' Bieb il-Belt u fil-każ tal-proġett ta' l-isports complex tal- Kottonera, ivvotajt favur jien.

Dwar dan ta' l-aħħar tkellimt biss meta bdew jinkisru l-kondizzjonijiet tal-permess kif maħruġ, wara li bdiet tintrema` l-ħamrija fil-baħar u x-xogħol ma kienx qed isir kif kellu jsir.

Allura għamilt ħażin li tkellimt u għamilt id-dover tiegħi?

Tant kelli raġun f'dan il-każ li fil-fatt ħarġet enforcement notice - diġa' poġġejt kopja tagħha fuq il-mejda tal-Kamra - li turi biċ-ċar li kien hemm ksur tal-kondizzjonijiet tal-permess.

Allura l-gvern irid li fejn jaqbel lilu nibqgħu għaddejjin?

Ma jistax ikun!

Jekk hemm kondizzjonijiet u regolamenti dawn qegħdin hemm għal kulħadd.

Irrid ngħid ukoll għaliex f'xi proġetti jiena vvotajt kontra jew ma ħadtx sehem fid-diskussjoni fl-interess ta' pajjiżi, fl-interess ta' l-ambjent u fl-interess tas-sewwa.

Ħalli nibda mill-kwestjoni ta' Wied Għomor.

Meta tressqet għall-vot l-applikazzjoni tal-barriera ta' Wied Għomor, il-vot kien kontra u f'daqqa waħda ntalbet rikonsiderazzjoni.

Issa tajjeb li ngħid li Beppe Fenech Adami kien imdaħħal f'din il-kwestjoni.

Mela l-ewwel l- awtorita' ta' l-ippjanar kienet kontra, imbagħad mid-dehra saret xi pressjoni minn Beppe Fenech Adami jew mis-segretarju parlamentari jew minn xi ħaddieħor...

(Interruzzjonijiet) Hekk nassumi jien.

(Interruzzjonijiet) Għandi dritt nassumi jien?

(Interruzzjonijiet) Daqskemm assuma s- segretarju parlamentari!

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Mizzi.

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Beppe Fenech Adami kien imdeffes bħala avukat.

Hux hekk qed tgħid?

ONOR.

JOE MIZZI: Dażgur!

ONOR.

TONIO BORG: Għax il-kelma "mdeffes" tfisser ħafna affarijiet.

ONOR.

JOE MIZZI: Dażgur!

ONOR.

TONIO BORG: Issa hekk jonqos!

Mela issa noqogħdu ngħidu tagħkom lil min jiddefendu.

(Interruzzjonijiet) Tridni ngħidlek?

Issa nagħmillek lista u npoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra !

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ikompli l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Bilfors taħseb hekk għax il-ministru responsabbli mill- ambjent fi stqarrija kien qal hekk:

"Il-ministeru għall-ambjent qed iħejji pjani bi skop li ssir riabilitazzjoni ta' Wied Għomor.

Dan il-wied jippreżenta l-uniku spazju miftuħ b'karatteristiċi rurali f'inħawi li huma ferm urbani, billi jinsab imdawwar minn tliet villaġġi li żviluppaw ħafna f'dawn l- aħħar snin, li huma San Ġiljan, is-Swieqi u San Gwann.

Dan ħabbru llum il-Ministru Francis Zammit Dimech waqt konferenza ta' l-aħbarijiet flimkien mas-sindki tat-tliet lokalitajiet li fihom tnieda dan il- proġett.

Il-ministru għamilha ċara li l-prinċipju li se jiggwidana f'dak li se nagħmlu se jkun dak li nħarsu u nsebbħu l-ambjent.

Fl-istess waqt hu semma li qed isiru taħdidiet fl-awtorita' ta' l-ippjanar biex il-wied ikun skedat ħalli jkun żgurat li ma jibqax ikun estiż żvilupp fih."

Din dikjarazzjoni ċara u infatti aktar tard din l-area ġiet skedata għal skopijiet ta' konservazzjoni.

Anke meta aktar tard l-applikazzjoni telgħet quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar, din ġiet rrifjutata u wara ġiet għar-rikonsiderazzjoni.

Suppost li f'dan l-istadju ma jkun inbidel xejn għax waħda mill-kondizzjonijiet li kien hemm u li kien hemm rifjut fuqha kien minħabba l-aspett ambjentali.

Allura kif inbidlet id-deċiżjoni?

Forsi għax xi ħadd għamel xi pressjoni?

Forsi għax xi ħadd ried ibill subgħajh?

Jien lill-Onor.

George Pullicino ngħidlu li għal dawk il- ħniżrijiet nivvota kontra.

Anke l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet ivvotat kontra qabel ma saret ir-rikonsiderazzjoni.

Li mbagħad tibdel il-veduta tagħha fuq kwestjoni bħal din hi ħniżrija u bilfors ikolli ngħid li hemm il-ħmieġ.

Issa se nkompli fuq il-kwistjoni tal-Verdala fejn inħareġ il-permess meta suppost ma ħarġuhx minħabba li kien hemm enforcement notice.

Qabel dak li jkun iħallas il-multa ma jistax joħroġ permess, imma lil dan ħarġulu l- permess xorta waħda.

Kieku ma tkellimtx lanqas ma kienu jwaħħluh multa.

Imbagħad spiċċajna li reġgħu ġabuh għar-rikonsiderazzjoni wara li l-permess kien irrifjutat.

Jien ma ħadtx sehem apposta għaliex kien hemm l-intiena.

Fil-fatt mort għa nd l-awtorita' ta' l-ippjanar u għidtilhom li fuq dan ma tistax issir rikonsiderazzjoni għaliex hemm tibdil fil-pjanta.

Minkejja dan qaluli li se jġibuha għall-vot u jgħidu li fil-pjanta jistgħu jsiru emendi.

Jekk il-liġi tgħidlek li ma jistgħux isiru emendi u r- rikonsiderazzjoni tgħidlek li ma tista' tagħmel xejn u li ma tista' tmiss xejn, x'jiġifieri jsiru emendi fil-pjanta?

F'dan il-każ, għaliex imġegħlin minn xi ħadd, il-bord ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar marru 'l fuq mil-liġi u qabdu u ddeċidew li jistgħu jemendawha.

Jien bqajt ninsisti u wara qamet kwistjoni għaliex kien jidher ċar li hemm ħafna intriċċi, Sur President.

Kien jidher ċar, per eżempju, li hemm żewġ avviżi fuq dan il-permess.

Jidher li l-ewwel kien għal ġimgħa ċans u mbagħad tawh ġimgħatejn, iżda lanqas kienu għadhom għaddew tlett ijiem minn dawk il-ġimgħatejn li ma ġabuhx quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar biex jiddiskutuh, meta lanqas biss kienu għaddew il-ġimgħatejn skond il-liġi Jien tlabt ruling biex l- avukat jgħid kif inhuma l-affarijiet għaliex dan kollu kontra l-liġi, imbagħad saret sospensjoni u wara l-avukat tkellem ċar u qal li fuq dak li għedt jien kelli raġun.

Qal ukoll li jrid isir DPA report mill-ġdid.

Minkejja dan kollu, dan l-aħħar reġħet telgħet quddiem l-awtorita' ta' l- ippjanar.

DPA report ġdid ma sarx u allura erġajna morna kontra l-liġi.

Ġejt overruled u qabdu u ħarġulu l-permess, minkejja dik l-awra ta' qdusija.

Lili qaluli li kont qed nagħmel plejtu meta naf li huma kienu se jivvotaw kontra.

Rajna mbagħad x'ġara għax rajna kemm ivvotaw kontra!

Dan qed ngħidu biex nuri l-ħniżrijiet li hemm u li jien bilfors ikolli nivvota kontrihom.

Nixtieq insemmi wkoll il-każ tas-Solemar, Sur President.

Kif tridni nieħu sehem fil-kwestjoni tas-Solemar meta l-ħniżrijiet kienu jidhru biċ-ċar mill-bidu u meta kien ilhom jgħidu li dan ingidem għaliex ma jistax ibiegħha għax irid ikollu numru akbar ta' sodod, imma ma jistax għaliex l-awtorita' ta' l-ippjanar qaltlu ċar u tond li ma tistax toħroġlu l-permess.

Imbagħad nistednuh minn wara dahar il-membri tal-bord – minn wara dahri żgur – u f'nofs il-laqgħa lil dan ngħajtulu ġewwa!

Imma jekk dik l-item ma kenitx qiegħda fuq l-aġenda tal-laqgħa ta' dakinhar, allura kif se taqbad u tgħajjatlu ġewwa?

U min imexxi l-bord, jekk ma tridx, meta jien oġġezzjonajt qalli li nista' nitlaq 'il barra.

Dan xogħol l- awtorita' ta' l-ippjanar?

Hekk għamilt, tlaqt 'il barra u ma ħadtx sehem fiha.

Dan kollu jiena diġa' għedtu fil-Kamra u għedt ukoll li dakinhar kienu talbu s-sospensjoni tar-regolamenti.

Tant kienu ħawdu dakinhar li kellhom jibdlu l-minuti, ara l-ħniżrijiet!

Deher ċar u tond li lil dan riedu jagħtuh il-permess minn hawn u minn hemm.

Imbagħad wara li ħarġu dawk il-ħniżrijiet u nħareġ il-permess, issa noqogħdu niddefenduh ukoll!

Issa xi ħadd ħareġ jgħid li l-awtorita' ta' l-ippjanar ma setgħet tagħmel xejn, gidba oħra.

Mr. Speaker, irrid ngħid li meta l-awtorita' ta' l-ippjanar kienet se twaqqagħlu sar mandat biex ma tkunx tista' twaqqagħlu.

Imma l-qorti ta' appell irrifjutat dan il-mandat fl-10 ta' Marzu u l-awtorita' ta' l- ippjanar setgħet dak il-ħin tmur u twaqqagħlu.

Hawnhekk nitlob ir-riżenja taċ-chairman għal dan il-gideb faħxi u nitlob ukoll ir-riżenja tas- segretarju parlamentari għall-cover-up li qed jagħmel.

Lil min irid minn fost il-membri ta' l-istampa nista' nurih kollox.

Lest nurihom meta għamlu l-mandat biex ma jkunux jistgħu jwaqqgħu u nurihom ukoll li l-mandat ġie miċħud u li l-awtorita' ta' l-ippjanar setgħet twaqqa' imma għażlet li ma tagħmilx hekk.

Ara f'każ li ġara dan l-aħħar, appena nqatgħet mill-qorti mill-ewwel marru u waqqgħulu!

Jekk hemm affarijiet ħżiena sewwa jagħmlu, pero' l-affarijiet iridu jagħmluhom b'dan il-mod ma' kulħadd.

Jidher li fejn tidħol is-Solemar hemm il-ħniżrijiet u bir-raġun ma ħadtx sehem jien.

Wara kollox jiena m'għandix għalfejn nidħol f'dawn il-ħniżrijiet.

(Interruzzjonijiet)

Dażgur li kien hemm x'tagħmel!

Meta l-qorti waqqgħet il-mandat kellek dritt tmur twaqqa'.

Imma għaliex ma marx iwaqqa' iċ-chairman?

Forsi għax kellu pressjoni mingħand xi ħadd biex ma jieħu l-ebda passi?

U issa s- Solemar dalwaqt tinbiegħ.

Mhux hekk biss għax jirriżulta wkoll li hemm art tal-gvern li qed tingħatalu.

Ara lil dawk li kellhom biċċa caravan fuq art tal-gvern, dawk malajr marru jneħħuhom!

Huwa veru li m'għandekx tħallihom, imma allura lilhom twaqqgħalhom u lil dan, b'dawk il- kontradizzjonijiet kollha, dak kollox sew, dak inħalluh!

Hawnhekk tidher l-inkonsistenza min-naħa tal-gvern Nazzjonalista.

Rigward it-tuna-penning irrid ngħid li l-permess għadu qed jiġi diskuss mill-awtorita' ta' l-ippjanar u l-gaġeġ diġa' qegħdin f'posthom.

Dawn x'affarijiet huma!

Jien għamiltha ċara li m'inix pulċinell u li m'inix lest li nieħu sehem meta jidher biċ-ċar li l-permess se jagħtuhulu.

Dawn huma ħniżrijiet.

Imbagħad issib iktar ħniżrijiet meta tara ċertu studju li juri affarijiet allarmanti, kontra dak li jgħidu l-awtorita' ta' l- ippjanar u s-segretarju parlamentari.

Tajjeb li ngħid li minn stħarriġ li sar fl-universita' mit-taqsima tal-bioloġija, jirriżulta li dak it-tuna- penning se jħalli effett negattiv daqs kemm iħallu drenaġġ 35,000 ruħ.

Mela dak it-tuna-penning se jikkontamina l-baħar.

(Interruzzjonijiet) Jien semmejt 35,000 ruħ għax mhux gaġġa waħda hemm.

Meta tara dawn il- ħniżrijiet kollha u dawn il-kurrenti għaddejjin, x'jibqa' fik!

Kif tridni nieħu sehem f'dawn il-ħniżrijiet!

Jien ivvotajt kontra wkoll - u fuq din mhux waħdi kont li vvotajt kontra - fuq it-triq tax-Xemxija.

Din hi ħniżrija oħra biex naqdu bażużlu Nazzjonalist - l-istess Beppe Fenech Adami kien qed jimbotta din il- kwistjoni – u spiċċajna biex ippruvajna nagħmlu minn kollox u nheddu li ma jsirx iktar żvilupp jekk ma ssirx din it-triq.

Spiċċajna li deher ċar li kien hemm żewġ fronti Nazzjonalisti, wieħed li ried li ssir din it-triq u l- ieħor li ma riedx.

Wieħed mill-fronti rnexxielu jegħleb sew lill-front l- ieħor u ma saritx.

Issa se nagħmlu l-pjani lokali u jidher li dak li ma rnexxilniex nagħmlu fl-awtorita' ta' l-ippjanar fuq din it-triq, se nagħmluh bil-pjani lokali.

Dawn huma l-ħniżrijiet!

L-element qawwi Nazzjonalist li ma rnexxilux jgħaddi minn din in-naħa qed jipprova jgħaddi minn oħra.

Fl-Iklin wieħed ukoll irid jiċċekkja l-affarijiet sew.

Jidher biċ-ċar li f'ċerti areas biss jista' isir żvilupp għall-ħwienet.

Jien nistaqsi: Min hu mdaħħal fiha din l-art ta' l-Iklin?

Issa qiegħda fil-pjan lokali.

Jidher ċar li rridu naġevolaw lil xi ħadd li akkwista l-art hemmhekk.

Ma jistax ikun li jien nivvota fuq affarijiet li fihom ikun jidher ċar li hemm il-ħmieġ.

Fejn hemm ħmieġ ma neħux sehem, imma fejn hu fl-interess ta' pajjiżna nieħu sehem u nivvota favur.

Fuq il-wied tal-Kalkara qed jgħidu li meta kont ministru għamilt dikjarazzjoni mod u issa għamilt dikjarazzjoni kontra.

Issa spiċċajna sibna li l-gvern talab biex hemmhekk isir żvilupp minflok ra kif għamel biex il- wied ma jiġix żviluppat.

Hemmhekk ukoll jidher li hemm l-ipokresija u l- ħmieġ.

Dan għaliex kif kont tkellimt qabel, kien hemm min applika u waħħal avviż fejn ma jidhirx, avviż li m'għandux x'jaqsam ma' dik l-area.

Hemmhekk qamet il-kwistjoni kollha.

Meta qamet dik il-kwestjoni jien tlabt li meta niġu biex nitkellmu fuq il-grand harbour local plan, għalkemm ma jeħux sehem il-pubbliku, nitkellmu quddiem il-pubbliku.

Minn dan ma ġara xejn għax qabdu u għaddew pjanta u qalu: Issa mmorru quddiem il-pubbliku!

Kif nista' naċċetta din meta kien hemm l-intendere u għandi l-minuti li juru li din kellha tiġi kkonsidrata biex niddiskutuha quddiem il-pubbliku?

Dawn ħniżrijiet!

Mhux hekk biss imma nsibu wkoll li l-awtorita' ta' l- ippjanar iddikjarat li dan il-wied huwa ta' importanza xjentifika.

Nista' nikkwota anke x'kienu qalu n-Nazzjonalisti fl-1996 wara li l-Partit Laburista tela' fil-gvern.

"Ir-residenzi taż-żona kollha huma kontra l-iżvilupp ta' dan il-wied għax li tibni f'wied u ssejjaħlu żvilupp hi kontradizzjoni ċinika.

Dan l-iżvilupp jattakka pulmun ieħor li jipprovdi l-arja lil residenti li diġa' huma afflitti mill-mard tal-kanċer li dejjem jiżdied.

L- ispekulaturi jibqgħu jinsistu li jridu jiksu Malta bil-ġebel u l- konkrit.

Iżda l-ispekulaturi huma minoranza żgħira ħafna filwaqt li l- maġġoranza kbira tal-Maltin iħobbu l-ambjent naturali".

Issa li llum huwa l-gvern stess li qed jitlob li hemmhekk isisr żvilupp u mhux l-awtorita' ta' l-ippjanar u f'din ukoll hemm xamma tinten, tgħid hemm il-ħbieb tal-ħbieb fin-nofs?

Nixtieq insemmi wkoll kwistjoni li huwa mdaħħal fiha s-segretarju parlamentari L-Onor.

George Pullicino bħala perit kien applika għal garaxx - l-applikazzjoni għadha kemm ġiet diskussa fl-awtorita' ta' l-ippjanar - "to construct basement garage, groundfloor garage and maisonette at first floor".

Issa ta' min jgħid li l-avviż imwaħħal mal-ħajt fl-1998 kien jgħid hekk: "To construct a basement garage and groundfloor garage for the garaging of kerosene and oil bowsers."

L-avviż ta' mal-ħajt jgħid "kerosene and oil bowsers", iżda fl- applikazzjoni m'hemm xejn dwar dan.

Meta saru l-konsultazzjonijiet, id- dipartiment tas-saħħa rrifjuta li f'dan il-garaxx jinħażen il-kerosene, iżda mbagħad l-applikazzjoni dawruha b'tali mod li l-kerosene bowsers ma jissemmewx u allura ġiet li m'hemmx oġġezzjoni.

Jidher biċ-ċar li xi ħadd hawnhekk ma mexiex sew.

Lid-dipartiment tas-saħħa t-tieni darba ma kenux qalulhom li dan se jkun biex jinħażen il-pitrolju u ż-żejt, imma qalulhom li se jkun sempliċement garaxx u kien għalhekk li huma taw il-go-ahead.

L- Onor. Pullicino kien il-perit tagħhom!

Hawnhekk ta' min jgħid li l-pressjoni ma saritx mill-awtorita' ta' lppjanar imma minn ħaddieħor.

Jidher biċ-ċar li hawnhekk ukoll hawn il-logħob ta' l- Onor. Pullicino li l-ewwel qal li hu garaxx imma meta rriżulta li hu garaxx biex jaħżen il-pitrolju, l-affarijiet ħarġu fil-beraħ, affarijiet li ma jitwemmnux.

(Interruzzjonijiet) Minkejja li ġiet quddiem l-awtorita' ta' l- ippjanar, jien għamiltha ċara li ladarba hemm enforcement u dan ma jistax jiġi kkonsidrat, bilfors irid japplika to sanction.

Tant kelli raġun li din ġiet posposta u l-parir ta' l-avukat ikkonferma proprju dak li għidt jien.

Dan ġie biex japplika to sanction u reġgħet qamet kwistjoni oħra.

Imbagħad ħarġet din l-ittra fejn jidher ċar li kien hemm xi ħadd li nganna.

(Interruzzjonijiet) Mhux veru li m'hemmx detriment għas-saħħa.

Issa ħareġ ċar li hemm detriment għas-saħħa.

Jien għandi d-dokumenti biex nuri dawn l- affarijiet.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross debate.

ONOR.

JOE MIZZI: Qalulhom li kien se jkun garaxx normali u mhux garaxx biex jaħżnu l-pitrolju fih.

(Interruzzjonijiet) Imissek tistħi inti, bi ħniżrijiet bħal dawn!

Ħalli ngħidlek iktar fejn imissek tistħi int!

MR SPEAKER: Indirizza lis-Sedja, jekk jogħġbok.

ONOR.

JOE MIZZI: Issa se nitkellem dwar dik il-ministru li fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż ġiet tiftaħar li għamlet passaġġi ġol-widien kontra l-liġi.

Saħansitra anke l-awtorita' ta' l-ippjanar ħarġet enforcement u se nikkwota eżatt:

"These works took place in June 1999 and were carried out by the central administration at the ministry for Gozo".

Wieħed isib li minkejja li ħarġet l-enforcement u minkejja li l-awtorita' ta' l-ippjanar qed tgħid li hemm ħsara ambjentali kbira u li trid tqabbad esperti biex treġġa' kollox lura, l-Onor.

Giovanna Debono ġiet tiftaħar fil- parlament li hi kuntenta li sar dak ix-xogħol.

L-ebda ipokrita min-naħa tal-gvern ma ħareġ jikkundannaha.

Ara jekk hemmx xi wieħed minn tan-naħa l- oħra li kapaċi joħroġ jikkundanna l-fatt li sar xogħol mingħajr permess u li l-awtorita' ta' l-ippjanar ħarġet enforcement notice!

Hemm xi wieħed li għandu l-kuraġġ li joħroġ jikkundanna l-fatt li persuna fl-ogħla istituzzjoni qed taċċetta u tagħmel affarijiet kontra l-enforcement notice?

(Interruzzjonijiet) Tidher biċ-ċar l-ipokresija tan-naħa tal-gvern.

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx cross debate.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li anki membru min-naħa tal-gvern qal li hemm korruzzjoni tinten fl-awtorita' ta' l-ippjanar.

Mhux in-naħa ta' l-oppożizzjoni biss tgħid li hemm il-korruzzjoni imma anki membru min-naħa tal-gvern.

Qed nirriferi għall-Onor.

Tony Abela li din qalha kemm fil-gazzetta "The Times" kif ukoll fil-parlament.

(Interruzzjonijiet) Il-każ qiegħed quddiem il-kummissjoni ta' kontra l- korruzzjoni....

(Interruzzjonijiet) Dażgur, għax il-kummissjoni permanenti kontra l-korruzzjoni lanqas xogħolha ma trid tagħmel!

Id-dokumenti li ntalbet biex iġġib ħalli jkollha l-provi tal-korruzzjoni għadha ma bagħtitx għalihom.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, indirizza lis-Sedja jekk jogħġbok.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-kummissjoni permanenti kontra l-korruzzjoni ma bagħtitx għad-dokumenti li ntalbu biex tkun tista' tifli l-korruzzjoni u jkollha l-provi.

Dan juri biċ-ċar l-indħil li hemm min-naħa tal-gvern biex jaqdi lill-ħbieb tal-ħbieb.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Onor. Mizzi, skadielek il-ħin u nitolbok tikkonkludi.

Grazzi.

ONOR.

CARMELO ABELA: Nipproponi li l-Onor.

Mizzi jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Mizzi jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

Il-mozzjoni m'għaddietx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Bi protesta talli ma ngħatajtx extension qed insejjaħ quorum.

MR SPEAKER: Is-seduta hi sospiża għal ħames minuti.

Fis-7.14 p.m. is-seduta kienet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tista` tkompli.

Aktar rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr. Speaker, naħseb li pajjiżna sema' biżżejjed diskorsi fuq dan il-proġett u li għandna bżonn issa hu li attwalment invarawh.

Forsi għalhekk in-naħa l-oħra tkellmet kif tkellmet, għax dan bilfors għeneb qares ħafna għal xi wħud.

Qed ngħid hekk għax dawk il-proġetti li kienu fl-arja fi żmienhom, aħna mhux talli niżżilnihom fl-art imma talli issa se nvarawhom.

Forsi għalhekk l- oppożizzjoni qed titkellem b'dan il-mod kważi selvaġġ għax altrimenti dan il-parlament jixraqlu ħafna aħjar.

Jekk irridu nħarsu l-valur istituzzjonali ta' dan il-parlament, id-diskorsi għandhom ikunu meqjusa u suret in-nies għax kultant minn kif jitkellmu ċerti deputati, hawn ġew taħsbek li qiegħed fl-agħar monti ta' xi pajjiż tat-tielet dinja!

Jiena ma kellix intenzjoni li nitkellem imma bilfors kelli nqum biex nirrispondi għal ċerti kummenti li saru, forsi anki sforz l-uġigħ li għandha l-oppożizzjoni li ma kenitx kapaċi toqgħod fil-gvern għal ħames snin kif eleġġiha l-poplu.

L-oppożizzjoni kienet kapaċi biss li taqa' f'saqajha u għamlet biss 22 xahar fil-gvern.

Jien ma nieħu xejn bi kbir li n-naħa ta' l-oppożizzjoni tgħaddi akkużi vojta u abbużivi fil-konfront tagħna.

L-oppożizzjoni hija magħmula mill-istess partit li meta kien fil- gvern mhux biss il-membri fi ħdanu kienu jgħaddu akkużi abbużivi fil- konfront ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, jiġifieri fil-konfront tagħna, imma jien għadni nara membri tal-gvern Laburista jsawtu membri oħrajn tal-gvern f'din il-Kamra.

Għalhekk ma nieħu xejn bi kbir li llum jiġu l-membri ta' l-oppożizzjoni u jagħmlu diskors xejn denju ta' din il- Kamra.

Xejn ma nieħu aktar bi kbir minn din l-oppożizzjoni magħmula minn Partit Laburista li suppost hu ġdid.

Meta kienu hawn fuq il-bankijiet tal- gvern saħansitra kienu taw bil-ponn bejniethom.

Jekk dawn huma kapaċi jagħtu bil-ponn bejniethom, aħseb u ara x'kapaċi jagħmlu fil-konfront ta' dawk li huma jsejħu għedewwa tagħhom!

Pero' ħalli issa nibda nikkummenta fuq ċerti osservazzjonijiet li saru.

Irrid ngħid li nħossni sorpriż li l-Onor.

Joe Mizzi jiġi f'din il-Kamra u jieħu 40 minuta jirrepeti l-istess affarijiet li ilu jirriċikla għal xi żmien.

Minkejja li nirrisponduh jibqa' jirriċikla l-istess ħwejjeġ!

B'makna tar-riċiklaġġ bħalma huwa l-Onor.

Joe Mizzi, verament nibda nemmen li huwa l-bniedem ġust għall-ambjent għax ħlief li jirriċikla l-istess diskors li nkunu weġibnieh fuqu mhux kapaċi jagħmel!

Semma' ħafna affarijiet li qal li vvota favurihom, fosthom il-proġett tal-Kottonera, iżda ma ġiex isemmielna l-okkażjonijiet meta lanqas biss daħal jivvota fil- bord ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Dan biex ma nsemmix il-każi ta' meta kien ikun preżenti u kif jara li ġejjin ċerti items fuq l-aġenda jdabbar denbu 'l hemm u jitlaq 'il barra sabiex ma jiħux pożizzjoni vis-a-vis ċerti applikanti, biex la jfuħ u lanqas jinten.

L-Onor.

Mizzi pprova jilgħabha tan-newtrali meta kien konfrontali għall-aħħar fil-każ ta' ċerti applikanti.

Ma qalilniex li wara li ġie jitkellem hawn fuq tal-Multigas, telaq 'il barra meta ġejna għall-votazzjoni!

Fuq kollox, x'inhu l-proġett tal-Multigas?

Meta huma kienu fil-gvern, il-korporazzjoni għall-iżvilupp tat art f'Ħal Kirkop lil din il-kumpannija biex tagħmel il-proġett.

Tafu min kien chief executive tal-korporazzjoni dak iż-żmien?

Kien is-Sur Mario Vella, ex- president tal-Partit Laburista.

Dan ta l-art b'ittra lill-istess kumpannija biex tagħmel dak li trid tagħmel illum.

Minkejja dan, meta ġew għall- votazzjoni, l-Onor.

Joe Mizzi dabbar rasu, imbagħad jiġi hawnhekk u joqgħod jikkritika!

Kemm hu faċli li tiġi hawn u toqgħod tikkritika!

Kemm hu aktar diffiċli meta tkun ministru bla portafoll - għaliex forsi ma jafdawlekx lanqas portafoll! - u jkollok responsabbiltajiet xi tmexxi.

Semmielna, per eżempju, il-każi tal-Kottonera li qal li vvota fuqhom.

Il- Kalkara wkoll hi parti mill-Kottonera.

Meta ġiet biex tiġi diskussa il- proposta fil-bord ta' l-awtorita' dwar redevelopment tal-Kalkara, l-Onor.

Joe Mizzi wkoll dabbar rasu.

Dik il-proposta kienet is-sitt item fuq l- aġenda u hu dabbar rasu waqt li kienet qed tiġi diskussa r-raba' item.

Imbagħad jiġi hawnhekk u joqgħod iparla!

Fil-konfront tagħna qed jgħid li Fino, wieħed minn dawk li għandhom l-art hemmhekk, hu xi ħabib tal-ħbieb tagħna.

L-Onor.

Mizzi nesa li meta kienu huma fil-gvern, Fino tant kien ħabib tagħhom li għamlu kuntratt miegħu biex ibiegħulu proprjeta' f'Pembroke, proprjeta' li kienu ħaduha mingħand id-dipartiment ta' l- artijiet fi żminijiet oħrajn meta dawn ma kenux iħabblu għajnhom wisq bejn proprjeta' tagħhom u proprjeta' tal-gvern.

Ma kenux jagħmlu distinzjoni bejn gvern u partit u ħadu l-proprjeta' ta' Pembroke u għamlu konvenju ma' Fino biex ibiegħuhielu.

X'għamlu mbagħad peress li Fino ma setax jiżviluppaha kif xtaq hu?

Kumbinazzjoni - u forsi xi mument nitkellem aktar fuq din - l-awtorita' ta' l-ippjanar naqset il-grad ta' konservazzjoni biex Fino jkun jista' jiżviluppa dak li jrid hu u b'hekk il-Partit Laburista jdaħħal fil-but aktar flus fuq art li darba kienet tal-poplu Malti u li mbagħad għaddiet għand il-Partit Laburista.

Jien minn din in-naħa kemm-il darba sfidajt lil xi membru tan-naħa l-oħra jew xi segretarju ġenerali tal-Partit Laburista biex jgħidilna u jagħmel dikjarazzjoni li huma qatt ma għamlu pressjoni biex jinbidel il-grad ta' konservazzjoni.

Illum għal darba oħra nerġa' nisfida lin-nies tan-naħa l-oħra biex jagħmlulna dikjarazzjoni li huma qatt m'għamlu din it-tip ta' pressjoni.

U kif qed nitkellem fuq pressjoni, nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-pressjoni fuq l-awtorita' ta' l-ippjanar li akkużana biha.

Nixtieq nibda bil-każ tas-Solemar li meta ġejna għad- deċiżjoni, l-Onor.

Joe Mizzi għażel li ma jiddeċedix!

Irrid ngħid li jien ma naqbilx ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar fuq diversi deċiżjonijiet iżda fuq din tas-Solemar naqbel.

Fuq din l-Onor.

Joe Mizzi wkoll dabbar rasu u ma vvotax mal-kumplament tal-membri li dehrilhom li kellhom joħorġu l-permess bi tliet kondizzjonijiet.

U x'inhuma dawn il- kondizzjonijiet?

L-ewwel waħda hi li l-iżviluppatur kellu jħott biċċa mill- lukanda, it-tieni hi li kellu jagħti Lm200,000 bħala kontribut għall-fond ambjentali u t-tielet hi li jrid isir landscaping fl-area.

Kif qal tajjeb il-Ministru Tonio Borg il-ġimgħa l-oħra, dan l-iżviluppatur irid iħallas b'rata kummerċjali għall-art li hi tal-poplu Malti.

Jekk l-awtorita' ta' l- ippjanar issa ħarġet il-permess, irid iħallas b'rata kummerċjali u mhux iħallas qisha din m'hijiex art żviluppabbli.

Iżda minkejja dan kollu, xorta waħda l-Onor.

Joe Mizzi ma marx jivvota.

Issa l-ġimgħa l-oħra f'din il-Kamra intervjena wkoll il-kap ta' l-oppożizzjoni fuq dan il-każ.

Irrid ngħid li jiena fl-ebda ħin ma għedt - u nistieden lill-kap ta' l- oppożizzjoni biex jisma' ir-recording ta' x'għedt jien – li ħu l-kap ta' l- oppożizzjoni, li nzerta mpjegat ta' Polidano, jiġifieri l-iżviluppatur tas-Solemar, għamel xi pressjoni fuq l-Onor.

Joe Mizzi biex dan ta' l-aħħar ma jmurx jivvota.

Jista' jisma' ir-recording u jara jekk inhiex korrett f'dak li qed ngħid.

Jiena rriferejt għal ħu l-kap ta' l-oppożizzjoni biex nirredikola l-fatt ta' kif qed jiġi mġebbed dan l-argument tal-ħbieb tal- ħbieb.

Ħalli nikkwota testwalment dak li għedt jien:

"Allura jien noqgħod ngħid li l-Onor.

Joe Mizzi ma marx jivvota għax ħu l-leader tal-Partit Laburista jaħdem ma' l-applikant!"

Effettivament għamilt din il-mistoqsija biex nuri kif l-argument jista' jiġġebbed, Sur President.

Rigward dak li qal Alfred Sant li jien iddefendejt il-każ tas-Solemar, nixtieq ngħid li mhux talli ma ddefendejtux imma talli jekk il-kap ta' l- oppożizzjoni jisma' kulma għedt jien fuq dan il-każ, isib li fis-seduta tal- 5 ta' Ġunju jien saħansitra wasalt biex użajt il-frażi "l-arroganza ta' l- applikant".

Din milli jidher ħarbitlu lill-kap ta' l-oppożizzjoni.

Hu qal li jien semmejt il-kwistjoni ta' ħuh il-ġimgħa l-oħra meta fil-fatt jien irriferejt għaliha fil-5 ta' Ġunju.

Għalfejn dan it-time lag kollu?Imma issa se ngħaddi għat-tielet punt fuq dak li qal il-kap ta' l-oppożizzjoni.

Lili xi jdejjaqni?

Lili jdejjaqni l-fatt li niġi akkużat li ddefendejt meta kulma għamilt hu li semmejt il-fatti kollha, fatti li ħaddieħor, inkluż membri ta' l- oppożizzjoni, dehrilhom li għandhom jaħbu.

Għedt ukoll li dak li jdejjaqni hu li, u nikkwota :

"...isiru akkużi ta' dubji, tbażwir u korruzzjoni fil-konfront tal-membri tal-bord ta' l-awtorita' tal-lum u ma jintqal xejn fil-konfront tal-membri tal-bord ta' appell appuntati mill-Partit Laburista fil-gvern, dak il-bord ta' appell li f'Awissu ta' l-1999 kien approva l-applikazzjoni għall- estensjoni tal-lukanda".

Jiena nippretendi li jekk issir akkuża lill-membri tal-bord ta' l-awtorita' li hemm illum, għallinqas din għandha ssir ukoll fil-konfront tal-membri tal-bord ta' appell li appuntaw huma.

Punt ieħor li nixtieq insemmi hu li l-kap ta' l-oppożizzjoni qal li l- oppożizzjoni qed tinvestiga l-konnessjonijiet tiegħi, u nikkwota - "...ma' periti jew grupp ta' periti".

Jien niddikjara - u lest nagħmel hekk mhux biss hawn ġew - li ma nsib assolutament l-ebda diffikulta' li l- oppożizzjoni tiċċekkja jew tinvestiga kulma trid.

Ma nsib l-ebda diffikulta' għax jiena m'għandi xejn mistur.

Niddikjara li jien dejjem iltqajt ma' kulmin talabni biex niltaqa' miegħu u qatt ma ddistingwejt bejn persuna u oħra.

Anki l-membri ta' l-oppożizzjoni jafuh dan.

Jixhduh ħafna periti li niltaqa' magħhom u ħafna nies oħra li niltaqa' magħhom.

Kemm-il darba wkoll irriferewli każi klienti ta' membri ta' l-oppożizzjoni li huma periti u lil dawn smajthom kif nisma' lil kulħadd.

Membri ta' l- oppożizzjoni kemm-il darba ġew ikellmuni fuq xi każi, smajthom u tajthom widen ukoll.

Jistgħu jgħidu huma wkoll bl-onesta' kollha li hekk hu.

Fejn jidhirli li hu ġust dejjem staqsejt għal spjegazzjoni fil-limiti tal-poteri li għandi.

Għalhekk niddejjaq li niġi akkużat b'affarijiet li assolutament m'humiex minnhom.

Niddejjaq ukoll li l-Onor.

Joe Mizzi jitkellem fuq "pressjoni".

Dan kemm- il darba jiġi hawn ġew u jgħid fuq il-pressjoni li nagħmel jien lill- awtorita' fuq il-każi.

Fost affarijiet oħrajn semma żewġ każi li huwa inkredibbli li tiġi hawn u ssemmihom.

Semma l-każ ta' proposta li għamel id- direttorat ta' l-ippjanar biex jinbidel l-alignment ta' triq fix-Xemxija.

L- Onor. Mizzi għoġbu jsemmi anki t-tifel tal-prim ministru f'dan il-każ.

Qal li: ''Jimbotta dan il-każ hemm Beppe Fenech Adami.''

Mr. Speaker, dan tant imbotta li din il-proposta li għamel id-direttorat ġiet miċħuda b'mod totali minn kull membru tal-bord ta' l-awtorita' u allura spiċċat waqgħet!

Dan sabiex kulħadd jifhem din il-pressjoni u din l-imbuttatura.

Lanqas biss għandu d-diċenza l-Onor.

Mizzi li jgħid l-affarijiet kif suppost, Sur President.

Semmielna wkoll il-każ ta' Wied Għomor u jrid verament ikollu wiċċu qiegħed għax jekk hemm każ fejn ħadd ma jista' jgħid li jien għamilt xi pressjoni biex naġevola politikament, hu l-każ ta' Wied Għomor, imdawwar kif inhu bid-distretti li nikkontesta jien.

Kieku ridt nagħmel pressjoni, jekk xejn il-pressjoni kont nagħmilha biex id-deċiżjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar tkun il-kontra ta' dik li kienet.

Dan għandu l-wiċċ li jiġi hawn ġew u jakkużani li jien nagħmel pressjoni!

Li kieku wieħed kellu jevalwa l-interess tiegħi fl-istorja kollha jsib li jekk xejn jien l- interess tiegħi hu li l-awtorita' tiddeċiedi bil-kontra.

Fuq kollox, il- kwistjoni ta' Wied Għomor hi li hemm barriera li ilha teżisti ż-żmien u meta sar l-iskedar ta' Wied Għomor, il-parti fejn saret l-applikazzjoni m'għandhiex l-istess grad ta' l-areas l-oħrajn.

L-Onor.

Joe Mizzi, għax jaħseb li kulħadd imbeċilli, jiġi hawnhekk u jgħid li dan l-ewwel skedawh b'ħafna kulur ...

(Interruzzjonijiet) Dażgur, hekk jaf jitkellem l-Onor.

Mizzi!

Ma spjegax li hemm livelli differenti ta' skedar, u għamel hekk ħalli l-imbeċilli jibqgħu mbeċilli u n-nies li huma intelliġenti jipprova jirredikolahom u jġibhom imbeċilli!

L-Onor.

Joe Mizzi jkejjel b'xibru!

Mr Speaker, l-Onor.

Mizzi kellu l-wiċċ ukoll li jiġi hawn u jsemmi każ fejn jien kont applikajt fil-professjoni tiegħi, meta konna fl-oppożizzjoni ...

(Interruzzjonijet) Onor. Joe Mizzi, jien kont ili naħdem ta' perit sa mill- 1990, qabel ma sirt segretarju parlamentari!

Lili ma ġie ħadd u tani xi job wara li spiċċajt minn ministru bla portafoll!

Għamilt seba' snin nistudja fl-universita'.

Jien professjonist u kelli dritt napplika għan- nom ta' ħaddieħor.

Tafu x'inhu l-każ li l-Onor.

Mizzi qed jiġi jitkellem fuqu hawn?

Dan każ ta' persuna li applikat biex tibni residenza u taħt ir- residenza xtaqet tagħmel garaxx biex taħżen trakkijiet bil-pitrolju.

(Interruzzjonijiet) Irid ikun miġnun li japplika!

Jien qed nitkellem għaliex minn dik in-naħa kemm-il darba ġew akkużi.

(Interruzzjonijiet) Jien qatt ma tkellimt qabel għax l-applikazzjoni kienet għadha qed tiġi diskussa mill-awtorita' ta' l-ippjanar, imma issa hi deċiża u la hi deċiża għandi d- dritt li nesprimi ruħi.

L-Onor.

Joe Mizzi skorrettement ipprova jimplika li jien b'xi mod għamilt xi pressjoni biex il-pożizzjoni tad-dipartiment tas-saħħa tinbidel.

(Interruzzjonijiet) Imma meta l-Onor.

Tonio Borġ għafsu, ammetta li l- pożizzjoni tad-dipartiment tas-saħħa nbidlet meta kien ministru hu.

Dan ifisser li ċertament dakinhar jien ma kellix is-saħħa biex tinbidel il- pożizzjoni tad-dipartiment tas-saħħa, imma mbagħad ma jistħix jagħmel akkuża li jien b'xi mod għamilt il-pressjoni!

Tafu kemm kienet kbira l- pressjoni tiegħi?

L-applikazzjoni saret fl-1997 u tant din l-applikazzjoni għaddiet malajr li ġiet deċiża l-ġimgħa l-oħra!

Imbagħad jiġi hawn u joqgħod iparla fuq li l-applikazzjonijiet tan-nies idumu!

Tafu kemm għamilt pressjoni fuq dan il-każ ta' din il-persuna, klient ta' l-uffiċċju tiegħi?

Meta din ġiet deċiża l-Ħamis li għadda, tnax ivvutaw kontra u tnejn kienu favur!

Imbagħad jiġi l-Onor.

Joe Mizzi u bil-wiċċ tost kollu u jipprova jimplika li b'xi mod nagħmel pressjoni.

Meta nisma' lill-oppożizzjoni taqa' f'dan il-livell baxx, nifhem kemm għandi nagħti saħħti u ħini lill-Partit Nazzjonalista biex dawn in-nies qatt ma jkunu fil-gvern (Onor. Membri: Hear, hear) Dawn baxxew mhux biss lill-Partit Laburista li jixraqlu ħafna aħjar imma baxxew ukoll il-pajjiż b'dawn it-tip ta' argumenti.

Mr. Speaker, jiena nifhem għalfejn jiġu b'dawn it-tip ta' argumenti - dan għaliex huma maħruqin li ma kenux kapaċi jibqgħu ħames snin fil-gvern bis- suppost ideat li kellhom.

Dawn riedu jagħmlu ħafna affarijiet fil- Kottonera, pero' kulma għamlu kien monument li jgħid: Hawnhekk għereq il- gvern ta' Alfred Sant!

Dak hu l-uniku monument li jista' jgħid li għamel il-Labour jew li se jagħmel il-Labour lill-Kottonera!

Meta dawn kienu fuq din in-naħa, taf x'kienu kapaċi jagħmlu fuq il-Kottonera?

Jagħtu bil-ponn lil xulxin, xena li qatt ma ninsa.

(Interruzzjonijiet) Qatt ma ninsiha, Onor. Carmelo Abela.

Kif nista' neħodha bi kbira li intom tiġu tagħmlu dan it-tip ta' diskors?

Neħodha bi kbira li tagħmlu dan it-tip ta' diskors għax nirrepeti li mhux biss il-Partit Laburista jixraqlu aħjar, imma anke dan il-poplu u speċjalment il-poplu tal-Kottonera jixraqlu aħjar.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ikompli s-Segretarju Parlamentari u jindirizza lis-Sedja jekk jogħġbu.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Jien mhux beħsiebni nkompli ntawwal u se nsemmi l-aħħar punt, Sur President.

In-naħa l-oħra għandha fuqhiex titkellem fil- qasam ta' l-ambjent.

Għandhom deputat li żgarra u żgarra bil-kbir fil- konfront ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Għamel u bena villa tliet darbiet jew erba' darbiet aktar mill-permess li kellu.

Jien nistenna li jekk sħabna tan-naħa l-oħra jridu jkunu kredibbli, kif diġa' għedt drabi oħra, għandu jkollhom il-kuraġġ li jiċċensuraw politikament lid-deputat tagħhom li abbuża u għandhom iġegħluh jerfa' ir-responsabbilta' politika.

Jekk l- Onor. Joe Mizzi jippretendi li għandi nirriżenja, jien ma nsib l-ebda diffikulta' basta jkolli għalfejn nirriżenja għaliex m'inix fil-politika biex nagħmel il-flus jew biex napprofitta ruħi.

Imma jekk mingħalih li se jiġi hawn u jitlob ir-riżenja tiegħi sempliċement biex jgħidu kemm hu gustuż Joe Mizzi, jien ngħidlu biex idur daqsxejn ma' sħabu u jara jekk ir- riżenja għandux qabel xejn jitlobha mingħandhom.

Biex tiskonġra trid tkun pur u aħjar idduru daqsxejn madwarkom u taraw x'qed tagħmlu!

Fuq dawn l- affarijiet forsi jkollna ċans nitkellmu darba oħra, Sur President.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, għall-bidu kelli l-ħsieb li nikkonċentra fuq dan il-proġett li qegħdin niddiskutu, imma ċerti kummenti li smajt ma naħsibx li nista' inħallihom għaddejjin.

Nista' inserraħ rass l-Onor.

George Pullicino li l-fatt li l-Partit Nazzjonalista ġab il-pajjiż fi stat ta' rovina u anke kompla għarraq is-sitwazzjoni fl-aħħar sentejn u tmien xhur li ilu fil-gvern, se jkun il-garanzija ta' rebħa Laburista.

Irid u ma jridx is-segretarju parlamentari u jrid u ma jridx il-partit tiegħu, se jkollna rebħa Laburista minħabba li għandna gvern li qed jipprova jimmina d-demokrazija billi qed jilgħab bil-ħatra tal-kummissjoni elettorali, fejn il-prim ministru nnomina erba' persuni li huma Nazzjonalisti magħrufa minflok dak li jsir is-soltu, fejn in-nomina ssir bi ftehim bejn in-naħa tal-gvern u n-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Sa hawn wasal il-biża' tal-Partit Nazzjonalista li se jitlef l-elezzjoni u akkost ta' kollox qed jipprova jimmina d-demokrazija!

Qabel tgħidx kemm kienu jitkellmu fuq demokrazija n-Nazzjonalisti!

Jien għadni nemmen li meta l-Partit Nazzjonalista bbojkottja l-parlament fl- 1982, il-gvern Laburista kien ikollu kull raġun legalment u kostituzzjonalment li dakinhar jinnomina membri parlamentari hu biex jimla l-vojt li kien hawn f'din il-Kamra, anki permezz ta' bye-elections.

Minkejja dan, il-gvern xorta waħda kien baqa' jistenna lill-Partit Nazzjonalista biex fl-aħħar mill-aħħar jasal fi ftehim mal-gvern ħalli n- Nazzjonalisti jieħdu posthom fuq il-bankijiet ta' l-oppożizzjoni.

F'dawn l- aħħar jiem kellna l-ħmieġ għax rajna d-demokrazija qed tiġi mminata bin- nomina ta' l-erba' membri fil-kummissjoni elettorali.

Dan sar bi skuża biex inkunu konformi mal-Kostituzzjoni, ara f'liema abbiss wasal dan il-pajjiż!

Il-partit li għandna llum fil-gvern qed jibża' u qed jipprova kemm jista' ikun itaffi mit-telfa elettorali li ġejja.

Mhux beħsiebni nkompli fuq dan il-punt imma rrid nagħmel dan il-punt politiku ladarba tqajjem f'din il- Kamra.

Irrid ngħid ukoll li jiena kont nistenna li s-Sedja tikkontrolla lill- kelliem ta' qabli, speċjalment f'ċerti mumenti.

Għar-rigward tal-kollega tiegħi, l-Onor.

Joe Mizzi, irrid ngħid li sieħbi ngħata l-impieg wara li applika għal dak l-impieg.

Safejn naf jien m'hemm xejn li jipprekludi membru ta' din il-Kamra li jitfa' applikazzjoni għal impjieg.

Ħadd ma mar qallu li dak il-job kien għalih imma hu applika u ngħata l-impjieg.

Hija ħniżrija li xi ħadd jipprova jallega ċerti affarijiet bla ebda prova u jipprova jħammeġ persuna oħra.

Li huwa żgur hu li l-awtorita' ta' l- ippjanar għandha żewġt uċuħ, jiddependi ma' min ikollha x'taqsam!

Ara lil dawk in-nies ta' l-Armier, l-awtorita' m'għamlitilhomx xi kondizzjonijiet ħalli jibqgħu jgawdu s-sit li kellhom.

(Interruzzjonijiet) Jien qed nipprova nikkompara ħaġa m'oħra u m'inix se nidħol fl-argument jekk naqbilx jew le.

(Interruzzjonijiet)

L-Onor.

Tonio Borg qalilna li l-Partit Nazzjonalista rnexxilu jagħmel xi ħaġa li ħadd ma rnexxielu jagħmel.

Taf x'ma kellux il-ħila jagħmel dan il- gvern li tiegħu l-Onor.

Tonio Borg huwa membru, barra li hu responsabbli wkoll milll-awtorita' ta' l-ippjanar flimkien ma' sieħbu l-Onor.

George Pullicino?

Li bħalma ttrattaw maż-żgħir jittrattaw ma' min hu b'saħħtu.

Ara fejn tas-Solemar ma qabdux u marru jwaqqgħu!

Meta l-gvern mexa bla permess f'xi proġetti li saru, fejn kienet l-awtorita' ta' l-ippjanar?

Fejn kienet l-awtorita' ta' l-ippjanar meta fil-pajjiż kienu għaddejjin ċerti affarijiet fejn suppost kellha tieħu azzjoni fuqhom?

Minflok tieħu azzjoni taparsi tintervjeni mingħajr ma turi snienha u l-affarijiet ikomplu mexjin qisu qatt ma ġara xejn.

Għall-awtorita' ta' l-ippjanar jiddependi min ikollha quddiemha għax ma' wieħed tieħu azzjoni mod u ma' l-ieħor tieħu azzjoni mod ieħor.

Jekk inti żgħir tkissirlek kollox, imma jekk inti b'saħħtek jaraw x'kondizzjonijiet jistgħu jagħmlulek u ma jimpurtax jekk tkunx ħadt art tal-gvern.

Imbagħad jekk tkun ħadt art tal-gvern nirranġawlek ħalli tħallasha - hekk imorru l- affarijiet!

Jien kont nistenna li nara l-gafef sejrin ħalli jwaqqgħu fejn tela' bla permess.

Wara kollox hekk tagħmlu maż-żgħir.

Fl-aħħar mill-aħħar ir-responsabbilta' taqa' fuq il-gvern.

Il-gvern qed jimxi b'two weights and two measures.

Imma issa ħa niġi daqsxejn għal dak li jirrigwarda l- proġett, Sur President.

Irrid nerġa' naċċenna għal dak li bdejt bih fil-bidu, fis-sens li waħda mill-affarijiet li tajjeb li niġbed l-attenzjoni fuqha u li hi l-fus ta' kollox, hi li għandna sitwazzjoni fejn l-ekonomija tinsab għaddejja minn problemi kbar.

Dawn il-problemi feġġew waqt it-tmexxija tal-gvern Nazzjonalista bejn l-1987 u l-1996, b'mod speċjali bejn l-1992 u l-1996.

Apparti li l-ekonomija hi maħkuma minn problemi kbar, għandna sitwazzjoni fejn il-gvern jaf x'inhu jiġri u qed jipprova jidħak bil-poplu Malti billi jipprovdilu statistika li mhix waħda kompluta u reali.

Dan qed isir b'tali mod li jipprova jgħatti kemm jista' ikun l-inżul 'l isfel tas-sitwazzjoni ħażina ta' l-ekonomija.

Meta għandek din is-sitwazzjoni ma jagħmilx sens li l-gvern jissuġġerixxi li jinħafer il-boll ukoll, u din mhix l-ewwel darba li qed issir.

Fis-sitwazzjoni finanzjarja prekarja li qiegħed fiha l-pajjiż, wieħed kien jistenna u jittama li minflok ikompli jintaxxa lill- poplu, il-gvern jagħmel l-almu kollu biex jiġbor dak li hu tiegħu.

Sitwazzjoni bħal din tweġġa' lill-poplu għax qed ikun hemm taxxa wara l- oħra li qed taffettwalu l-flus fil-but.

Biżżejjed ngħidu li madwar 73% ta' dawk li esebew fil-fiera nazzjonali ta' Malta, saħansitra kkummentaw li l- bejgħ naqas jew at best baqa' l-istess bħas-sena ta' qabel.

Dan juri s- sitwazzjoni li qegħdin fiha, sitwazzjoni fejn in-naħa ta' l-oppożizzjoni żgur ma tistax taqbel mal-gvern li jaħfer il-ħlas tat-taxxa tal-boll.

Sur President, għadhom kemm għaddewlna kopja ta' żewġ emendi oħrajn għall- abbozz ta' kuntratt li għandna quddiemna.

Jiena qrajthom għax ħsibt li se nsib xi ħaġa iktar interessanti fihom, b'mod speċjali meta ftakart x'kien jingħad f'din il-Kamra madwar tliet snin ilu.

Jien għedt li forsi nista' insib jekk jistgħux isiru barbecues u jekk tistax tinbiegħ xi ruġġata imma, bħalma kkummenta l-ministru, l-emendi jikkonsistu biss f'punti tekniċi.

Dan qed ngħidu għax fl-opinjoni tiegħi għandna naraw jekk indaħħlux emenda fil-kuntratt sabiex ikunu jistgħu jsiru dawn l-attivitajiet kollha f'din l- area li se tingħata lill-konsorzju.

M'inix se noqgħod nidħol fil-merti ta' dan il-proġett.

Dan hu proġett li kien maħsub bħala parti minn katina ta' proġetti li l-gvern Laburista kien qiegħed jippjana biex naraw li r-rota ta' l-ekonomija tibda ddur wara li kienet staġnat għal snin sħaħ taħt it- tmexxija ta' gvern Nazzjonalista.

Infakkar li dan il-proġett ta' irmiġġ f'Pinto wharf kien wieħed mill-proġetti li kien qiegħed jaħdem fuqu l-gvern Laburista.

Fi żmien l-amministrazzjoni Laburista, konna avvanzajna ħafna fuqu u ħaġa ta' l-iskantament li kellna ndumu kważi tliet snin biex jiġi ffirmat il- kuntratt.

Wieħed kien jistenna li kellu jkun hemm iktar impenn, iktar ħidma u iktar entużjażmu biex naraw li ċerti proġetti jimxu 'l quddiem pero', bħalma jagħmel is-soltu dan il-gvern, anke xi ħaġa tajba jara kif jagħmel biex jisfrattaha!

Jiena nħoss li f'dak il-proġett il-barri ma nqabadx minn qrunu għax jekk xejn, waħda mill-affarijiet li kellu jagħmel kellha tkun li dak il-proġett jinqasam f'fażijiet u mhux joħroġ kollox f'fażi waħda.

L- ewwel fażi kellha tkun dik li tattira jottijiet ta' ċerta kwalita'.

Wara li nkunu attirajna numru ta' barranin li jiġu bil-jott hawn Malta, imbagħad inkunu nistgħu mmexxu 'l quddiem il-proġetti l-oħrajn ġewwa l-Kottonera, li allura l-valur tagħhom anki għall-gvern ikun ogħla.

Dan wara kollox għall- ġid ta' pajjiżna u mhux għall-ġid ta' erbgħa min-nies.

Dan il-proġett żgur ma nistgħux inħarsu lejh bħala entita' on its own, Sur President.

Meta wieħed jibni ajruport jew sea terminal ikun għamel ħaġa tajba ħalli meta jiġi xi ħadd bl-ajruplan jew jidħol bil-vapur, isib post li jilqgħu u b'hekk mill-ewwel jieħu l-impressjoni li wasal f'pajjiż ta' ċertu livell.

Imma mbagħad meta joħroġ mill-ajruport jew mis-sea terminal, x'se jsib quddiemu?

Il-Partit Laburista fil-gvern kien qed jaħdem f'din id-direzzjoni wkoll.

Aħna konna għedna li Malta m'għandhiex tkun post fejn il- cruiseliners jieqfu biss għal ftit sigħat u jibqgħu għaddejjin, imma għedna li dan il-proġett għandu jkun wieħed iktar wiesa' biex kemm jista' ikun nattiraw kumpanniji li minn hawn Malta jibdew u jispiċċaw cruise fil- Mediterran u l-madwar.

Għidna wkoll li jkun għaqli jekk jiġi turist minn barra pajjiżna, jinżel fl-ajruport u minn hemm jeħduh għas-sea terminal għal fuq il-cruiseship, biex imbagħad, kif jispiċċa l-cruise, kif jaslu bil-cruisehip fil-port, isib karozza li tieħdu mis-sea terminal għall- ajruport u jerġa jitlaq 'il hemm.

Aħna konna għaqlin biżżejjed għax konna qed nipproġettaw li pajjiżna jieħu sura differenti u li l-ambjent ta' pajjiżna jiġi mtejjeb.

Dan għaliex parti mis-servizz li wieħed irid jagħti lit-turist irid ikun li meta dan jiġi minn barra biex jagħmel cruise fil-Mediterran, meta jasal Malta għandu jiġi mħajjar jagħmel jumejn jew tlieta fostna.

Ma rridux nispiċċaw - u nagħti eżempju - bħalma qed jispiċċa Għawdex f'ħafna każi fejn qed ikollhom ħafna day-trippers.

F'Għawdex qed ikollna biss turisti li jiġu hawn Malta u jagħmlu trip ta' xi tmien sigħat madwar Għawdex.

Aħna ma ridniex li jkollna sitwazzjoni ta' day-trippers li jgħaddu minn Malta biex imorru mill- ajruport għas-sea terminal imma ridna aktar minn hekk.

Ridna nattiraw aktar turisti biex jagħmlu ftit jiem fostna qabel jew wara l-cruise.

Sur President, tagħna kien proġett li jaħseb fil-futur, proġett li kellu jwassal lil dan il-pajjiż biex jinbena u kien qed isir investiment sena wara l-oħra.

Minkejja l-ħofra finanzjarja, fit-22 xahar li għamilna fil-gvern xorta waħda bqajna naraw kif nagħmlu biex nippumpjaw il-flus lil ċerti dipartimenti sabiex ċerti proġetti jimxu 'l quddiem.

Fosthom wieħed faċilment isemmi l-proġett ta' Birżebbuga, fejn sar proġett li fil- maġġorparti tiegħu sar bil-ħaddiema tal-gvern.

Dan sabiex ma jkollniex sitwazzjoni fejn għandek il-ħaddiema tal-gvern jieħdu l-paga u ħadd ma jagħtihom xogħol x'jagħmlu, biex imbagħad noqogħdu ngħajruhom għażżenin u minflok ngħadduhom lill-kuntratturi ħalli jaħdmu bihom.

Il-gvern Laburista mexa u mexa bl-iktar mod rett għax lill-ħaddiema tal-gvern tahom ix-xogħol.

Meta lill-ħaddiem tal-gvern tagħtih ix-xogħol, dan jagħmlu tajjeb u jħossu onorat.

Il-ħaddiem iħares lejn dak ix-xogħol u jgħid li dak il-proġett sar bil-ħidma tiegħu għaliex kien hemm min wera fiduċja fil-kapaċitajiet tiegħu.

Ikun kuntent il-ħaddiem għax juri li l-kapaċitajiet tiegħu huma veri u reali, u r-riżultati huma daqs dawk tal-kuntrattur jekk mhux ukoll aħjar minn tal-kuntrattur u fi żmien relattivament iqsar.

Barra dak ta' Birżebbuga, rajna wkoll il-proġett ta' Buġibba jsir fi żmien l-amministrazzjoni Laburista.

Fis-sajf ta' l-1998 inbeda xogħol ieħor fin- naħa tan-nofsinhar ta' Malta, li kien ikopri Birżebbuga, Wied il-Għajn u Marsaxlokk ukoll.

Parti minn dawn il-proġetti baqgħu għaddejjin u parti oħra, għal xi raġuni jew oħra, waqqfuhom.

Dan juri l-impenn li kellha l- amministrazzjoni Laburista fi 22 xahar, fejn konna qegħdin ngħidu li ma rridux nimxu 'l quddiem biss bil-proġett tal-Kottonera.

Konna mxejna 'l quddiem u nafu li l-ftehim kien diġa' ffirmat.

Konna mxejna ħafna 'l quddiem.

Irrid ngħid ukoll li huwa kundannabbli li l-gvern ħa tliet snin biex wasal biex hawnhekk iressqilna riżoluzzjoni fuq dan il-proġett ta' Pinto wharf.

Aħna konna diġa' qegħdin naħsbu biex fil-ftit ġimgħat ta' qabel is-sajf ta' l-1998, inkunu għamilna passi kbar biex inkunu nistgħu nressqu riżoluzzjoni simili f'din il-Kamra ħalli nkunu nistgħu nimxu 'l quddiem.

L-istess ħaġa nista' ngħid għal dak li kellu x'jaqsam ma' Manoel Island u Tigne'.

Il-Partit Laburista kien jemmen f'dawn il-proġetti, inkluż proġetti oħrajn li kienu diġa' qegħdin jiġu avvanzati ħafna kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex.

Kien hemm ukoll il-ħsieb ta' l-iżvilupp ta' Għawdex ħalli l-livell jogħla aktar u nkunu nistgħu nkunu ta' attrazzjoni ħalli l- ekonomija tibda tqum fuq saqajha.

Mhux ta' b'xejn li l-affarijiet s'issa għadhom il-baħar jekk biex tittieħed deċiżjoni fuq ċerti affarijiet indumu tliet snin!

Huwa għalhekk li jeħtieġ li llum qabel għada jinbidel il- gvern.

Għandna bżonn gvern li verament ikollu s-saħħa u r-rieda li jimxi 'l quddiem sabiex dan il-pajjiż ma jibqax nieżel fl-abbissi.

Hemm ukoll il- bżonn li dan il-proġett ma jitteħidx għalih waħdu.

Ma nistgħux noħorġu barra fit-triq u ngħidu li aħna ferħanin għax issa se jibdew ġejjin ħafna turisti wara li għaddejna din ir-riżoluzzjoni mill-parlament.

Aħna nafu li s-sitwazzjoni tat-turiżmu nieżla 'l isfel, Sur President.

It-turisti li qed jiġu qed ikunu l-ambaxxaturi tal-malawgurju minħabba t- telqa li teżisti fil-pajjiż, bl-ambjent sejjer mill-ħażin għall-agħar.

Kulma sar fuq l-ambjent f'dawn l-aħħar tliet snin kien li kellna abbozz ta' liġi li tressaq hawnhekk ftit tal-ġimgħat ilu u li bħalissa qed jiġi diskuss fi stadju ta' kumitat.

Dak l-abbozz ta' liġi bażikament jitkellem fuq kif il-ministru se jipprova jdaħħal id-direttivi u r-regoli ta' l- Unjoni Ewropea.

Hija ħaġa mill-aktar evidenti li dak l-abbozz ta' liġi qiegħed fuq l-agenda tal-parlament mhux għax il-gvern għandu x'impenn favur l-ambjent imma għaliex qed iġegħilna nagħmlu hekk il-papa' minn Brussell!

Lill-gvern ta' Fenech Adami l-Ewropa qegħdin jgħidulu li bir-rata li miexi biha, m'għandux ċans li jkun ma' l-ewwel grupp u li jekk mhux se juri mpenn li għallinqas jibda jdaħħal id-direttivi ta' l-Unjoni, wisq probabbli lanqas mat-tieni grupp m'huma se jibdew jikkonsidrawh.

Jekk f'dan il- pajjiż verament irridu nimxu 'l quddiem bis-serjeta' irid ikollna pjan.

Il- pjan m'għandux ikun l-Unjoni Ewropea imma l-pjan irid ikun serju.

Il-pjan irid ikun il-ġid tal-poplu Malti u l-ġid tal-poplu Għawdxi, fis-sens kif se nattiraw iktar turisti u industrija lejn pajjiżna, kif se nerġgħu nqajmu l-ekonomija tal-pajjiż fuq saqajha u kif inħarsu l-aspett soċjali.

Dak hu l-aqwa proġett li jista' ikollok għal pajjiżek jekk verament tħossok onorat li tissejjaħ Malti.

Ma jistax ikun, Sur President, li nibqgħu bis-sitwazzjoni li tmur fejn tmur biex tgħum issib kullimkien ikkontaminat jew inkella qiegħed f'livelli li jilgħab bejn kontaminazjoni u le.

F'dan il-pajjiż, fejn tidħol is- sitwazzjoni ta' l-indafa tal-baħar, qatt ma konna ħażin daqskemm qegħdin illum.

Dan juri t-telqa li kellna fl-aħħar tliet snin fid-dipartiment ta' l- ambjent, xi ħaġa li mhux jien biss qed ngħidha.

Jekk ngħidha jien biss forsi ftit nies jagħtu kasi, imma meta l-attakk fuq il-mod ħażin kif qed jitmexxa d-dipartiment ta' l-ambjent ġej minn sorsi li nafu li tradizzjonalment ixaqilbu lejn il-Partit Nazzjonalista, allura hawn tidher il-gravita' tas-sitwazzjoni.

Qed nirriferi għall-gazzetti li żgur m'humiex favur il-Partit Laburista li waslu biex jattakkaw bl-iktar mod miftuħ it- tmexxija ħażina tad-dipartiment ta' l-ambjent.

Id-dipartiment mhux biss qed jitmexxa ħażin imma nistgħu ngħidu li wasal sal-point of no return. lllum il-ġurnata wasalna biex qabel wieħed imur jgħum jistaqsi fejn hu tajjeb għall-għawm, inkella joqgħod b'imsarnu f'saqajh li se jispiċċa b'xi forma ta' infezzjoni.

Naħseb li pajjiżna jixraqlu aħjar u jixraqlu mhux biss li jkollu xi ħaġa bħall-ajruport jew sea terminal, imma li jkollu proġetti kompluti li jolqtu diversi setturi oħrajn ħalli verament naraw li l- affarijiet jimxu 'l quddiem u jimxu bis-serjeta'.

L-infrastruttura trid tkun tali li tlaħħaq ma' l-iżvilupp li jkun qed isir f'ċerti setturi oħrajn.

Hu importanti li filwaqt li naraw li jkollna dan il-cruiseliner terminal, naraw ukoll li ma nsibux ruħna f'sitwazzjoni fejn is-sistema infrastrutturali tkun mgħobbija żżejjed, bħalma qed jiġri bħalissa, b'overflow ta' drenaġġ ma' kullimkien.

Irridu naraw li l-kwalita' ta' l-ilma tkun ta' ċertu livell.

Aħna nafu li żewġ ilmenti ambjentali li Malta tiġi kkritikata fuqhom f'fora Ewropea, apparti l-miżbla tal-Magħtab, huma l-kwalita' ta' l-ilma tax-xorb kif ukoll il-kwalita' ta' l-ilma baħar.

L-Ewropej kellmuna ċar u tond fuq x'livelli qed jistennew li jaraw, kważi kważi b'forza akbar milli fejn tidħol il-kwistjoni tal-miżbla tal-Magħtab.

Dawn iż-żewġ setturi huma ħafna bżonjużi għalina l-Maltin sabiex pajjiżna jkun konformi mad-direttivi li jsemmu ta' l-Unjoni Ewropea.

Iżda direttivi u mhux direttivi, jien interessat li nara li f'pajjiżna jkollna l-aqwa infrastruttura ħalli lkoll kemm aħna ngawdu stat ta' ħajja aħjar.

Mr Speaker, nittama li din ir-riżoluzzjoni ma tkunx waħda li titkellem biss fuq il-cruiseliner terminal.

Għamlu tajjeb ħafna l-kollegi tiegħi li ma tkellmux biss fuq dan il-proġett imma tkellmu wkoll fuq l-infrastruttura kollha ta' pajjiżna, inkluż it-titjib ta' l-ambjent, ħalli flimkien inkunu qed nagħmlu proġett ħolistiku, kif kien qed jagħmel il-Partit Laburista fit- 22 xahar li dam fil-gvern.

Aħna nittamaw li dan il-gvern minflok ikompli jonfoq il-miljuni fuq ħafna individwi biex Malta tiġi allineata ma' l- Unjoni Ewropea, jibda verament jirrispetta lill-Maltin u l-Għawdxin u l- miljuni jibda jonfoqhom f'investiment ħalli l-ambjent ikun jista' jieħu r- ruħ.

B'hekk Malta verament issir fjura f'nofs il-Mediterran u b'hekk it- turisti li jiġu jżuruna jkunu ambaxxaturi għal pajjiżna li jmorru barra minn Malta u jħajru lil ħaddieħor jiġi hawnhekk.

Illum mhux hekk qed jiġri.

Illum meta jmorru lura lejn pajjiżhom dawn jgħidu lil sħabhom u lill- familjari tagħhom dwar il-ħmieġ u t-telqa li sabu ġewwa pajjiżna, fosthom il-kontaminazzjoni ta' l-arja u tal-baħar.

Dawn qed jgħidulhom biex imorru jsibu x'imkien ieħor u ma jiġux hawnhekk.

Jekk verament irridu nimxu għal sitwazzjoni fejn nattiraw aktar turisti u jekk verament irridu li r-rota ta' l-ekonomija tkompli ddur, dan il-proġett ma jistax jittieħed waħdu imma jrid jittieħed ma' ħafna affarijiet oħra.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki, nistieden lill-Ministru biex jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nibda biex inressaq żewġ emendi li kopja tagħhom diġa' qassamna lill-oppożizzjoni.

Għan-nom tal-ministru għall-ambjent, nipproponi li l-abbozz ta' kuntratt li jinstab mar- riżoluzzjoni għandu jiġi emendat kif ġej:

Emenda "E"

F'section 3 ta' schedule 9 li hemm anness mal-kuntratt, minflok il-kliem li jibda "It should provide" sal-kliem "circa 2,500 sq.m." għandhom jidħlu l-kliem "It should provide for a total gross office floor space of at least 10,000 sq.m. distributed over the four office floor levels (that is excluding the level at semi-basement)."

Emenda "F"

F' section 15 ta' Schedule 9 li hemm anness mal-kuntratt, minflok il- paragrafu li jibda "The full development permits" sal-kliem "signing of the deed" għandu jidħol dan il-paragrafu "The full development permit application is to correspond to a building on five levels, one semi- basement level and four overlying floors, having the total gross office floor space of ten thousand square metres as specified in the outlined development permit PA 1493/2001".

Sur President, id-diskussjoni li kellna fuq din il-proġett, in parti kienet fuq il-proġett ta' VISET u in parti kienet fuq ħafna affarijiet oħra li m'għandhom x'jaqsmu assolutament xejn ma' dan il-proġett.

Saħansitra kien hawn min tkellem fuq kollox minbarra fuq il-proġett ta' VISET.

Nieħu l- impressjoni li xi kultant meta f'dan il-parlament naqblu fuq l-affarijiet, indumu iktar milli meta ma naqblux!

Fid-diskussjoni ssemmiet l-awtorita' ta' l-ippjanar u anke ssemma' Wied Għomor u ssemmew ħafna affarijiet oħrajn li ma għandhom x'jaqsmu xejn ma' dan il-proġett, u dan minkejja li kull kelliem beda l-intervent tiegħu billi qal li se jivvota favur.

Insomma, iktar ma naqblu iktar indumu biex ngħidu għaliex naqblu!

Issa jekk nipprova nasal biex nara x'kienet il-kritika limitata fuq dan il-proġett, insibu li l-iktar kritika min-naħa ta' l-oppożizzjoni kienet għaliex l- affarijiet damu.

L-ewwel ħaġa rridu naraw jekk dan hux veru u anke rridu naraw kemm huwa veru li rigward dan il-proġett tal-cruiseliner terminal fil-Port il-Kbir, kien hemm kollox lest.

X'ġara sa Settembru 1998 meta tela' dan il-gvern?

Sa meta tela' dan il-gvern, lanqas l-adjudication ma kien għad hemm imma kien hemm ħruġ ta' sejħiet ħalli dak li jkun jippreżenta l-proġett tiegħu.

Kien hemm ukoll development brief ta' kif għandhom isiru l-affarijiet - għaliex fuq proġett bħal dan wieħed jistenna li jkun hemm development brief - pero` l-adjudication saret f'Novembru ta' l-1998.

Dan qed ngħidu biex nuri li fi żmien l-amministazzjoni Laburista la saru diskussjonijiet u negozjati mal-konsorzju fuq il-kwistjonijiet kollha dwar il-vacant possession u lanqas kien sar ix-xogħol li għandu x'jaqsam ma' permessi ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Anzi nżid ngħid, Sur President, li meta ħareġ id-development brief dwar iż- żona, dwar kif se jsir il-proġett u x'inhuma l-parametri tal-proġett taħt il-gvern preċedenti, lanqas kien hemm riferenza għall-fatt li parti mill- art li kienet se tingħata lill-konsorzju ma kenitx tal-gvern.

Dan skoprejnih wara.

Aħna sibna ruħna f'pożizzjoni li wara li ħarġu s-sejħiet għal offerti, skoprejna li kien hemm żoni tal-proġett li lanqas biss kienu tal-gvern u li l-gvern kien qed jintrabat li se jagħtihom lill-konsorzju.

Dan biex ma nsemmix il-kumplikazzjonijiet l-oħra li qamu u li ridna nsolvuhom każ każ dwar proprjeta` tal-gvern mikrija lil terzi.

Lil dawn il-gvern offrielhom kumpens finanzjarju li kien hemm min aċċettah jew inkella allokalhom post ieħor minn proprjeta` oħra tal-gvern sabiex ikollhom post alternattiv.

Alternattiva oħra kienet li jakkomodahom ġewwa blokk li se jsir mill-konsorzju a spejjeż tiegħu.

Jekk xi ħadd jaħseb li dawn l-affarijiet huma faċli nista' nassigurah li m'humiex.

Kien dan il- gvern li nnegozja ma' dawn is-sidien wieħed wieħed.

Dan qed ngħidu għaliex saret kritika min-naħa ta' l-oppożizzjoni li dan il-gvern dam biex wasal għall-ftehim mal-konsorzju.

Jekk imbagħad naraw x'ġara fi proġetti oħrajn li aħna konna ħallejnihom f'Ottubru 1996, bħal per eżempju l-proġett ta' Tigne` u Manoel Island, nistgħu naraw b'liema hekk imsejħa ''enerġija'' il-gvern Laburista ta' Alfred Sant ittekilja l-proġett ta' Tigne` u Manoel Island.

Fil-proġett ta' Tigne` u Manoel Island – għaliex dawn huma flimkien – kien hemm 80 familja allokati fi blokk tal-gvern f'Tigne.

Uħud minnhom jista' ikun li kienu proprjetarji, imma jidhirli li ħafna minnhom kienu nkwilini.

Il-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 kien irnexxielu jiftiehem ma' 71 minn dawn it-80 familja li kienu qed jokkupaw blokk li se jintuża għall-proġett tal- gvern.

Jiġifieri kien għad fadal disa' familji li m'aċċettawx il-kumpens li kien offrielhom il-gvern Nazzjonalista biex joħorġu minn hemmhekk.

Meta erġajna tlajna fil-gvern fl-1998 staqsejna x'ġara minn dawk id-disa' każi li konna ħallejna mhux solvuti u oħroġ l-għaġeb, Alla jbierek, wara 22 xahar ta' gvern Laburista modern u mimli enerġija, l-ebda każ minn dawk ma ġie solvut għax disgħa kienu u disgħa baqgħu!

Fi 22 xahar ma ġiex solvut każ wieħed minn dawk id-disa' u li minħabba fihom kien qed jiġi ostakolat li jsir il-proġett.

Mela dawn ma rnexxilhomx isibu soluzzjoni fil-każ ta' disa' familji, meta aħna sibna soluzzjoni għal 71 familja u minn fuq jikkritikawna li qed indumu!

Fuq dan il-proġett karti biss sibna, imbagħad jikkritikawna għax domna sentejn u nofs biex niftehmu mal-konsorzju VISET!

Dan apparti l-fatt li f'dan iż-żmien kollu, dan il- parlament approva kemm-il proġett tal-Kottonera kif ukoll il-proġett ta' Manoel Island u Tigne`.

Solvejna wkoll il-każi ta' dawn id-disa' familji ta' Manoel Island billi jew sibnilhom post alternattiv jew inkella ngħataw kumpens finanzjarju.

Minkejja li d-development brief ma kienx jindika li hemm proprjeta` privata nvoluta, xorta waħda nstabet soluzzjoni għal kull każ biex inkunu nistgħu nagħtu l-vacant possession.

L-istess nista' ngħid dwar in-negozjati nfushom mal-konsorzju ta' VISET, kuntratt mhux tas-soltu, kuntratt ikkumplikat.

Minkejja dan, filwaqt li baqa' jinnegozja mal-konsorzja l-oħra fuq il-Kottonera u mal-konsorzja l- oħra fuq Manoel Island, il-gvern ikkonkluda dan ukoll.

Trid tkun inġust biex tikkritika lill-gvern Nazzjonalista għax issa qed iressaq il-kuntratt mal-konsorzju VISET, bħal qisu ma ressaqniex proġetti oħrajn.

F'dawn is- sentejn u disa' xhur il-gvern Nazzjonalista approva minn dan il-parlament tliet proġetti u t-tliet proġetti approvahom - u din hi importanti - wara l-ħruġ ta' outline development permit mill-awtorita` ta' l-ippjanar.

Għaliex qed ngħid dan(

Qed ngħid dan għaliex dan il-gvern għamel sew li qabel għadda kull trasferiment ta' art - u mhux biss fil-każ ta' dawn l-artijiet fuq proġetti kbar imma anki fil-każ ta' dawk l-artijiet li aħna nagħtu lil tennis clubs, football clubs u lill-iscouts - assigura ruħu li hemm mill-inqas mhux il- permess sħiħ imma l-outline development permit ukoll.

Il-liġi ta' l- ippjanar, għallinqas kif inhi sal-lum, tirrikjedi li biex il-gvern jagħti art lil ħaddieħor, l-użu ta' dik l-art irid ikun approvat mill-awtorita` ta' l-ippjanar.

Dan qed ngħidu għax fiż-żewġ każi fejn sar trasferiment jew ippruvaw jagħmlu trasferiment ta' l-art, għalkemm kien hemm development brief, ma kienx hemm l-outline development permit maħruġ mil-awtorita` ta' l-ippjanar.

Anzi fil-każ ta' l-iskola ta' St. Michael's lanqas development brief ma kien hemm.

Fit-tliet każi ta' proġetti kbar, kemm fil-każ tal-Kottonera, kemm fil-każ ta' Manoel Island u Tigne` kif ukoll f'dan il-każ tal-cruiseliner terminal, dan il-gvern ma ressaqx il-proposta għat-trasferiment ta' l-art biex tgħaddi minn dan il-parlament mingħajr ma qabel kien hemm l-outline development permit.

Hekk tirrikjedi s-serjeta`.

Dan biex ma nsemmix ukoll li kien dan il-gvern li emenda l-liġi tat-trasferiment ta' art tal-gvern biex qabel ma jittrasferixxi art b'riżoluzzjoni parlamentari, il-proċess jgħaddi mill-għarbiel ta' kumitat imwaqqaf apposta minn din il-Kamra.

Jekk ikun hemm persuna waħda minn dak il-kumitat li toġġezzjona, allura tkun trid issir it-tieni diskussjoni fi stadju plenarju tal-Kamra.

Jekk xejn, b'dan il-pass aħna żidna l-kontrolli u s-salvagwardji fuq il-proċess ta' kif tiġi ttrasferita art tal-gvern.

Mr Speaker, aħna nieħdu gost naraw li anki ż-żewġ proġetti li ġew approvati f'dawn l-aħħar sentejn u nofs qed jagħtu l-frott.

Proprju fl-ewwel ta' Awissu se jinfetaħ il-casino` fil-Kottonera!

Fejn qatt konna nobsru li se jirnexxielna nġibu investiment biex jiftaħ casino fil-Kottonera( Aħna nieħdu gost ukoll naraw li qed isiru blokki ta' appartamenti ta' lussu ġewwa l-Kottonera.

Kien hemm xi ħadd li kkritikana għax qal li dawn m'humiex ta' natura soċjali, fis-sens li jkun hemm appartamenti ta' lussu.

Jiena ma naqbilx ma' dan, kif stqarr ukoll l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, wieħed miż-żewġ deputati tagħna mid-distrett tal-Kottonera.

Huwa tajjeb li nġibu ċertu tip ta' żvilupp kemm jekk huwa casino` u kemm jekk huma appartamenti ta' lussu għax il-Kottonera ħaqqha li jkollha dak it-tip ta' investiment.

Tajjeb ukoll li nagħmlu lukandi 5-star ġewwa l-Kottonera.

Dawn se jkunu firsts fi kwalunkwe qasam - l-ewwel casino` fl-area tal-Kottonera, l-ewwel blokk ta' appartamenti ta' lussu fil-Kottonera u l-ewwel darba li se jkun hemm lukanda 5-star ġewwa l-Kottonera.

Il-proġett qed ikompli billi mhux biss ġie rrestawrat Scamps Palace ħalli fl-ewwel ta' Awissu jinfetaħ il- casino`, imma beda wkoll ix-xogħol fuq il-blokk ta' appartamenti.

Twaqqa' dak il-pont ikrah li kien hemm ta' Sant Anġlu u twaqqa' ukoll dak il-bini fejn ġew akkomodati persuni ta' nazzjonalita` Ċiniża li qed jaħdmu f'Malta.

Dawn kollha punti li juru l-iżvilupp li hemm għaddej fuq il-proġetti li diġa' approvajna.

L-istess japplika għal Tigne` u Manoel Island.

F'Tigne` diġa' beda t-tħaffir, kemm għall-pedamenti kif ukoll għat-triq li se tgħaddi minn taħt, bil-carpark ukoll, jiġifieri diġa` hemm frott tax- xogħol li qegħdin nagħmlu.

Nieħu gost ninnota wkoll li bdew isiru, skond kif hemm impost fil-kuntratt, interventi ta' emerġenza fuq il-forti Manoel.

Dan il-forti hu wieħed mill-isbaħ li għandna f'pajjiżna imma l-qagħda tiegħu hi tal-mistħija.

Dan se jirrikjedi investiment qawwi u b'dan il-mod se nippreservaw parti mill-wirt storiku tagħna u nieħu gost nara li bis- saħħa tal-kuntratti li approvajna f'dan il-parlament, għallinqas bdew l- ewwel interventi ta' emerġenza fuq il-forti Manoel biex il-ħsara li hemm ma tkomplix tiżdied.

Issa se niġi għal xi punti speċifiċi li tqajmu min-naħa ta' l-oppożizzjoni, Sur President.

L-Onor.

Chris Cardona qalilna li dan hu kuntratt open-ended, jiġifieri mhux se jkun hemm terminu ta' żmien biex wieħed ilesti l-proġett.

Jien naħseb li mhux qed naqraw l-istess kuntratt għax f'paġna 31 insibu ċar u tond it- termini li fihom għandu jitlesta l-proġett.

Skużawni li se jkolli nagħmilha imma se jkolli nikkwota ħalli nwieġeb il-kritika li hemm, għalkemm kont nimmaġina li kulħadd jista' jaqra u jifhem l-istess ħaġa!

Klawsola 3 tgħid hekk:

"The emphyteuta shall develop the emphyteutical site within the timeframes set out in schedule V to this deed."

F'schedule V hemm mhux biss li l-proġett irid isir fi żmien erba' snin - u qiegħda iktar tard fil-klawsola li qed insemmi - imma hemm ukoll li x- xogħol f'dawk l-erba' snin irid jitqassam skond schedule li hu parti mill- kuntratt.

Dan ifisser li jrid jagħmilhom skond it-timeframes li hemm stipulati.

Jingħad ukoll li:

"... and shall in respect of each phase as set out in that schedule, spend a sum of not less than the amount indicated in respect thereof.".

Dan hu total ta' Lm10 miljun.

Mela fl-iskeda hemm il-perjodu ta' kif għandu jsir kull stadju ta' l-iżvilupp u kemm għandu jintefaq mill-Lm10 miljun fl-istadju ta' l-iżvilupp.

"The emphyteuta shall expend an overall sum of not less than Lm10 million within a period of four years from today."

Fi skeda ħamsa tal-kuntratt hemm miktub li x-xogħol fuq l-international cruiseliner passenger terminal kif ukoll fuq l-international sea passenger ferry terminal irid jitlesta fi żmien erba' snin.

L-erba' snin ma jibdewx jgħoddu mill-mument li joħroġ il-permess ta' l-awtorita` ta' l-|ppjanar imma mill-mument li jiġi ffirmat dan il-kuntratt.

Mill- mument li jiġi ffirmat il-kuntratt – u hawnhekk irrid ngħid li anki l-gvern irid jassigura ruħu minn ċerti garanziji daparti tal-konsorzju – sakemm jitlesta l-proġett irid ikunu għaddew erba' snin.

Dan hu obbligu ta' l- enfitewta, Sur President.

L-Onor.

Cardona qal ukoll li se jkun hemm tnaqqis fil-ħlas taċ-ċens.

Dan mhux veru.

Jekk wieħed iħares lejn iċ-ċens u kif se jitħallas isib li ċ- ċens hu ta' Lm240,000 u dawk m'hemm l-ebda tnaqqis tagħhom.

Klawsola 2 tal- kuntratt tgħid:

"The emphyteuta shall pay to the government ground rent in the amount of two hundred and forty thousand Maltese Lira per annum to be paid in two equal instalments."

U jitħallsu bil-quddiem.

Jiġifieri fl-ebda mument m'hemm xi tnaqqis.

L- abatement mhux qiegħed fuq iċ-ċens imma fuq il-parteċipazzjoni tal-gvern mill-profitti li se jagħmel il-konsorzju.

Din hi l-ewwel darba li permezz tan-negozjati li saru mill-gvern preżenti mal-konsorzju - u ta' min ifaħħarha din il-ħaġa - il-gvern mhux se jieħu biss il-benefiċċju taċ-ċens imma d-dħul tal-gvern se jkun qed jinkludi sehem mill-profitti tal- konsorzju.

Aħna nisperaw li jkun hemm dawn il-profitti sabiex il-gvern jieħu s-somma li skond il-kuntratt għandu dritt għaliha.

Hi f'dak il- persentaġġ ta' kemm se jdaħħal il-gvern mill-profitti tal-konsorzju li jistgħu jitnaqqsu u se jkun hemm abatement li jonqos maż-żmien.

Din hi l-ewwel darba li minbarra ċ-ċens, se jkun hemm ukoll il-ħruġ ta' preference shares ta' iktar minn Lm1 miljun f'nominal value favur il- gvern.

Għalhekk ikun jista' jieħu dividend ta' 10% minn dawk ix-shares li hemm fil-konsorzju.

Qatt ma kien hemm negozjati li wasslu għal dan it- tip ta' kuntratt li l-gvern ma jipparteċipax biss bil-ħlas taċ-ċens.

Id- dħul tiegħu ma jkunx biss il-ħlas ta-ċens imma jkun ukoll il-ħruġ ta' shares u sehem mill-profitti li jkun hemm.

Hemmhekk iva hemm abatement, imma fil-ħlas ta' Lm240,000 lill-gvern bħala ċens m'hemmx abatement.

L-Onor.

Charles Buhagiar u anki membri oħrajn min-naħa ta' l-oppożizzjoni staqsew jekk ix-shares jistgħux jiġu ttrasferiti waqt li qed isir il- proġett.

Din staqsewha xi tliet darbiet.

Ir-risposta hi ċara u tonda.

Fil- kuntratt innifsu hemm ċar u tond li sakemm idum dan il-kuntratt, ma jista' isir l-ebda trasferiment tax-shares ta' l-ishma tal-konsorzju sakemm il- proġett ikun lest kollu.

Dan kollu jinsab fi klawsola 19 li tgħid hekk:

"No part of the utile dominium of the emphyteutical site or any rights or licence granted to the emphyteuta in accordance with this deed and no shares ..."

Mela sakemm jitlesta l-proġett, huwa pprojbit mhux biss it-trasferiment tax-shares ta' l-ishma fil-konsorzju imma ukoll it-trasferiment ta' l- utile dominium tal-proġett innifsu.

Mela dawn iż-żewġ affarijiet, l-utile dominium u l-ishma fil-kumpannija tal-konsorzju, ma jistgħux jiġu ttrasferiti inter vivos.

Naturalment jekk xi ħadd imut l-armla tkun tista' tieħu x-shares tar-raġel, imma dan it-trasferiment ma jistax isir bejn ħajjin, inter vivos, ''before the project is complete and operational in accordance with this deed and before the works envisaged in paragraphs 'A' and 'B' of clause 5 have been completed."

Paragraphs 'A' u 'B' jirriferu għat-triq li se ssir u li se tgħaqqad lil dik in-naħa tal-Belt mal-Marsa.

Din se ssir a spejjeż tal-konsorzju li mbagħad jittrasferiha lill-Gvern ta' Malta.

Veru li hu kuntratt voluminuż, imma konna nistennew li qabel ma jsiru ċerti domandi wieħed jeżamina ftit il-kuntratt fejn ir-risposti huma ċarissimi.

Jien qrajthom tliet darbiet għax ħsibt li hemm xi ħaġa li mhux qed iddoqqli imma fil-fatt hi ċara fil-kuntratt li sakemm jitlesta l- proġett u jibda jopera, la jista' isir trasferiment ta' l-utile dominium u lanqas jista' isir trasferiment tax-shares.

Xi ħadd qal ukoll li dan il-proġett se jkun il-bojja tal-port workers.

Dan il-proġett bl-ebda mod m'hu se jaffettwa lill-burdnara u l-port workers sakemm mhux se joqogħdu jġorru f'ħoġorhom u fuq spallejhom il-passiġġieri!

Bl-ebda mod dan il-proġett m'hu sejjer jaffetwa lin-nies tal-cargo handling jew lin-nies tal-port work scheme.

Dan hu terminal għall-passiġġieri u mhux għall-cargo.

L-istess nistgħu ngħidu dwar jekk il-ħwienet ikunux duty- free jew le.

Dan il-proġett m'huwiex ibbażat fuq il-bejgħ tad-duty-free – imma dan il-proġett hu ħafna ikbar minn hekk.

It-tieni, il-ħwienet li se jkun hemm lanqas għandhom jaffettwaw lill-ħwienet tal-Belt u se nispjega għaliex.

L-ewwel ħaġa, kemm jekk sar fi żmienkom u kemm jekk sar fi żmienna, din il-problema dejjem kienet se tqum għaliex xorta waħda kien se jkun hemm il-ħwienet fil-cruise liner terminal.

Ma naħsibx li min se jopera l-cruise liner terminal ma kienx se jitlob lill-gvern l-ieħor ukoll sabiex juża l-parti kummerċjali tal-proġett.

Naħseb li ma jagħmilx sens u lanqas kien ikun viabbli.

Ma nistax nimmaġina li xi ħadd jiġi Malta għall-ewwel darba, jidħol fit- terminal, jara dawk is-swar u l-Belt quddiemu u ma tiġihx imqar il-ħajra li jidħol sal-Belt.

Jien naħseb li din hi ftit diffiċli.

Kieku f'pajjiżi ħafna ikbar forsi, imma naħseb li wieħed ikun qed iġebbidha ftit iżżejjed meta jgħid li għax se jinfetħu l-ħwienet fil-cruise liner terminal dawn se joqtlu l-ħwienet tal-Belt.

F'pajjiż żgħir bħal tagħna, meta xi ħadd jiġi fuq cruise għall-ewwel darba, jidħol fit-terminal, jixtri mill-ħwienet u jmur lura fuq il-vapur.

Il-verita` hi li dawn il-ħwienet l-iktar li se jservu, bħal fl-ajruport, hu sabiex dak li jkun jiftakar f'xi ħaġa li jkun irid jixtri lil xi ħadd.

Dan bl-ebda mod m'hu se jtellef it-turiżmu tal- Belt Valletta.

It-turist iħobb jixtri mill-ħwienet, mis-suq, mill-ħwienet tal-Belt u mbagħad se mai jixtri xi affarijiet ta' l-aħħar hekk kif ikun se jidħol jew inkella kif ikun ħareġ minn pajjiżna.

Rigward l-akkomodazzjoni li se jkun hemm, aħna rnexxielna f'dawn is-sentejn u nofs insibu alternative accommodation għan-nies ta' Tigne`.

In-naħa l- oħra fi 22 xahar ma solvewx każ wieħed.

Aħna rnexxielna nipperswadu lill- konsorzju biex jibni b'xejn blokk għan-nies li se jiġu diżlokati miż-żona li se tingħata lill-konsorzju.

Għalhekk ħadt gost li kont jien bħala ministru responsabbli mill-artijiet li nagħlaq dan id-dibattitu.

Jekk xejn, dan id-dibattitu wera kemm dan il-gvern mexa bis-serjeta` fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Dan il-gvern mexa b'enerġija sħiħa biex f'temp ta' inqas minn tliet snin ikkonkluda n-negozjati, l-outline development permit u l-kuntratt tat-trasferiment ta' l-artijiet ta' tliet proġetti kbar.

Fl-aħħarnett nixtieq nassigura lill-Onor.

Michael Farrugia li aħna m'aħniex se ninżlu mill-gvern ħlief meta jkun irid il-poplu.

(Interruzzjonijiet) Jekk ħaddieħor waqa' wara 22 xahar, aħna fuq l-ebda proġett m'aħna se naqgħu wara 22 xahar!

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Se npoġġi l-ewwel il-mistoqsija fuq l-emenda "A" mressqa mill-Ministru għat-Trasport f'isem il-Ministru għall-Ambjent fis- seduta ta' fil-għaxija tal-25 ta' Lulju 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-emenda "B" kif imressqa u moqrija mill- Ministru għat-Trasport f'isem il-Ministru għall-Ambjent fis-seduta tal-25 ta' Lulju, 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-emenda "C" kif imressqa mill-Ministru għat-Trasport f'isem il-Ministru għall-Ambjent fis-seduta tal-25 ta' Lulju, 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "C" għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-emenda "D" kif imressqa mill-Ministru għat-Trasport f'isem il-Ministru għall-Ambjent fis-seduta tal-25 ta' Lulju, 2001.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "D" għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-emenda "E" kif imressqa mill-Ministru ta' l-Intern f'isem il-Ministru għall-Ambjent fis-seduta tal-lejla.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "E" għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l-emenda "F" kif imressqa mill-Ministru ta' l-Intern f'isem il-Ministru għall-Ambjent fis-seduta tal-lejla.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "F" għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi r-riżoluzzjoni kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ll-Mozzjoni kif emendata għaddiet nem. con.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Insejjaħ lill-Onor.

Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 17 ta' Settembru, 2001 fid-9.00 a.m. b'aġenda li tiġi kkomunikata aktar tard.

Sur President, nixtieq nieħu din l-opportunita` biex nawgura l-vaganzi t- tajba lill-kollegi tiegħi taż-żewġ naħat.

Ovvjament uħud minna ma jistgħux jabbandunaw ir-responsabbiltajiet tagħhom, pero` ċert ukoll li kull deputat sejjer japrezza dan il-perjodu li ġej fejn ikun jista' jistrieħ iżjed u jgawdi l-familja iżjed.

Nixtieq ukoll nirringrazzja lilek, Sur President, u lill-istaff tal- parlament għax-xogħol kollu li għamiltu matul ix-xhur li għaddew u nawguralkom il-vaganzi t-tajba.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Sur President, għan-nom ta' l-oppożizzjoni ningħaqad mal-kollega tiegħi u ngħaddi l-istess xewqat li għamel il-Viċi Prim Ministru lid-deputati u lill-istaff.

Pero` nixtieq ukoll nagħti l-awguri ta' mistrieħ lill-poplu Malti kollu, mistrieħ mhux biss fiżiku imma anke mentali għax tajjeb li nfakkar li qabel l-elezzjoni ta' l-1998, l-Onor.

Gonzi kien wiegħed serħan il-moħħ l-għada li jkun hemm il-partit tiegħu fil- gvern.

Minkejja li l-partit tiegħu issa qiegħed fil-gvern, ħafna nies tax- xogħol ċertament m'humiex moħħhom mistrieħ minħabba l-problemi kbar li hawn.

Mhux qed ngħid dan biex inkun ostili lejn in-naħa l-oħra imma għax hu stat ta' fatt, Sur President.

Kulħadd ikellmek dwar l-għoli tal-ħajja u dwar li llum il-paga m'għadhiex isservi u dwar il-pensjoni u dwar il-fatt li dawk li llum għandhom 40 sena jew iżjed ma jafux x'se jiġri mill-pensjoni tagħhom.

In-nies jinkwetaw għax il-waiting lists ta' l-isptar qegħdin dejjem jitwalu u għax spiċċajna fi stat fejn min għandu biex iħallas jinqeda malajr għax imur privat, filwaqt li min m'għandux biex iħallas ikollu jistenna xi ħames xhur fi stat ta' tbatija fiżika u stress mentali.

Iżda l-problemi ta' saħħa mhux qegħdin biss fl-isptar imma anke f'affarijiet li lanqas jidhru, u hawnhekk irrid nikkummenta dwar il-kwalita` ħażina ta' l-arja fin-naħa t'isfel ta' Malta minħabba l-famuż trab iswed.

Nistieden lill-ministru għall-ambjent biex jibgħat xi osservatur ħa jara b'għajnejh kif mejda li titnaddaf filgħodu, issir sewda faħma sa filgħaxija tant kemm hemm pollution ta' l-arja f'dawk in-naħat.

Din l-arja maħmuġa tinżel fil-pulmun ta' l-anzjani u tat-tfal.

Dan hu li qed joħloq l-inkwiet fost il-familji u addio s-serħan il-moħħ li kien wiegħed l-Onor.

Gonzi, Sur President.

L-Onor.

Bartolo tkellem dwar ir-riżultati xejn tajbin li qed joħorġu mis- sistema edukattiva u dan għaliex m'hemmx pjan ta' kif norbtu l-edukazzjoni tal-lum mal-bżonnijiet tax-xogħol ta' għada.

Il-gvern jgħid li se jdaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea fejn hemm bżonn ta' ħiliet lingwistiċi, ħiliet ta' snajja` u ħiliet ta' teknoloġija moderna, imma dan kollu mhux qed jiġi rifless la fis-sistema edukattiva u lanqas fir-riżultati li joħorġu minnha.

Il-poplu qed iħoss in-nuqqas ta' investiment u qed jara li l-wegħdiet ta' opportunitajiet ġodda ta' xogħol li kien għamel il-Partit Nazzjonalista mhux talli ma seħħewx, talli t-theddida għall-impjiegi eżistenti hi dejjem iżjed qawwija u dawk li kienu jaħdmu f'fabbriki kbar u sodi, illum jinsabu bl-impjieg tagħhom mhedded.

Jiġu jkellmuni ħafna koppji żgħar li jaħdmu b'kuntratt definit u għalkemm dan il-metodu li jimpjegaw b'kuntratt definit hu tajjeb sa ċertu punt - għax nafu li ħafna mill-qgħad li kien hemm fl-Ewropa naqas b'dan il-metodu - nifhem il-frustrazzjoni ta' koppji żgħar li b'dan il-mod ma jistgħux jippjanaw il-futur tagħhom, speċjalment meta b'dan it-tip ta' impjieg, il- koppja ssibha ferm aktar diffiċli biex tissellef minn istituzzjonijiet finanzjarji.

Dawn huma problemi li aħna d-deputati niltaqgħu magħhom kuljum, biex ma nsemmix il-problemi kbar u t-taqtigħ ta' qalb li hemm aktar ma l-gvern iressaq lil pajjiżna lejn l-Unjoni Ewropea, taqtigħ ta' qalb kuntrastat mal-ftaħir tal-gvern dwar kemm għalaq kapitli.

Kull settur jagħmel il-kalkoli tiegħu biex jara kif se jintlaqat, pero` m'hawnx informazzjoni biżżejjed biex wieħed ikun jista' jagħmel dan b'ċerta preċiżjoni.

Biżżejjed insemmu l-kwistjoni tal-bdiewa u s-sajjieda u l-fatt li sal-lum ħadd għadu ma jaf kif se jimxu l-affarijiet.

Anke l-FOI u l-GRTU indunaw kemm kellu raġun il-Partit Laburista meta kien jgħid x'impatt ħażin se jkollha s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, speċjalment fis-settur tal-biedja u sajd.

F'dan is-settur hemm rewwixta kwieta u ħafna bdiewa u raħħala qed iċemplulna u jistaqsu ħafna mistoqsijiet li ħadd ma jista' iwieġeb għax min-naħa tal-gvern mhux qed tasal l-ebda informazzjoni konkreta u kollox qiegħed fl-arja.

Il-gvern m'għandux pjan biex lil dawn in-nies iserħilhom rashom u jgħidilhom x'se jsir minnhom.

Apparti l-bdiewa u s-sajjieda, ejja ma ninsewx lit-tarznari li sa erbat ijiem ilu kulħadd kien jiftaħar bihom li għamlu xogħol tajjeb fuq La Salle, imma sadanittant il-gvern m'għandux pjan biex jagħtihom direzzjoni u jgħidilhom x'se jkun il-futur tagħhom.

Dawn jafu biss li l- gvern talab perjodu ta' transizzjoni biex forsi t-tarzna tiġi fuq saqajha, imma ma hemm l-ebda pjan biex dan iseħħ.

Nixtieq ngħid kelma wkoll fuq l-inkwiet li għandhom il-ġenituri minħabba l- problema kbira tad-droga, li mhix tort ta' naħa jew oħra.

Pero` sfortunatament minn hu involut f'dan il-negozju maħmuġ għandu s-saħħa tal- flus u jista' jixtri anke lil dawk li suppost jiġġeldulu.

Apparti d-drogi, għandna l-problema kbira tal-kriminalita` u tat-traffikar ta' immigranti llegali, ġeneralment bl-involviment ta' l-istess nies, nies ta' ċerta saħħa finanzjarja li kapaċi jikkorrompu u jagħmlu li jridu.

Mhux l-iskop tiegħi li nipponta lejn xi naħa pero` hu fatt li dawn l-affarijiet qed jiġru f'pajjiżna.

Imbagħad hemm ħaġa oħra li għandna nirriflettu fuqha f'dan il- perjodu ta' anqas attivita` u din tapplika għalina d-deputati, Sur President.

Jekk kemm-il darba rridu li xi darba nerġgħu nakkwistaw lura r-rispett ta' min qiegħed hemm barra jismagħna, nies li bagħtuna hawnhekk biex nirrappreżentawhom f'dan il-parlament, jiena nemmen li rridu nerġgħu nibdew naħdmu bis-serjeta` biex nerġgħu nirbħu l-kredibilita` u r-rispett li jġorr miegħu l-appellattiv ta' "onorevoli".

Naħseb li kien hemm okkażjonijiet fejn id-dibattitu ma kienx tal-livell mixtieq pero` nemmen ukoll li biex ma jinżilx il-livell, wieħed irid jara li jkun hemm it-twettiq bis- serjeta` ta' demokrazija parlamentari.

Il-gvern ma jistax jibqa' għaddej b'dik li jien ngħidilha l-arroganza tal-poter fejn għax hu għandu bżonn sempliċement maġġoranza biex imexxi, jiġi jaqa' u jqum min-naħa l-oħra.

F'parlamenti oħra barra minn Malta, ikun hemm maġġoranza ħafna ikbar minn tal-gvern preżenti imma xorta waħda l-oppożizzjoni u d-demokrazija parlamentari jiġu rrispettati.

Sur President, qed ngħid dan minħabba fatti li ġraw dan l-aħħar u fil-fatt bgħatt ittra lis-Sinjorija Tiegħek f'isem il-grupp parlamentari biex nipprotesta kontra l-mod kif ġie mpost fuqna abbozz ta' liġi bl-iskuża ta' l-urġenza.

Jekk il-parlament hux se jispiċċa kmieni jew tard ma nafx, pero` jibqa' il- fatt li minkejja li l-parlament se jagħlaq illum, fuq l-order paper hemm imniżżel li l-kumitat li se jkun qed jikkonsidra l-abbozz ta' liġi dwar l- ambjent irid jibqa' jaħdem matul il-ġimgħa kollha mis-7.30 p.m. sal-11.00 p.m. u dan għaliex il-gvern iddeċieda arbitrarjament li jagħmel hekk.

Issa dan kollu qed isir minkejja d-diskussjoni kollha li kien hemm fil-kumitat tax-xogħol tal-Kamra u minkejja l-kontribut u r-rieda tajba li wriet l- oppożizzjoni meta ħadet parti fl-ewwel laqgħa tal-kumitat u sejra anke llum tieħu sehem.

Dan qed isir għax ma ridniex niġu f'pożizzoni fejn qisna ma rridux nieħdu sehem f'dan il-kumitat, għax inkella tan-naħa l-oħra malajr joħorġu jakkużawna li ma jimpurtaniex mill-ambjent meta ovvjament dan mhux il-każ.

Nikkritika wkoll il-mod kif il-prim ministru qabad u ħatar kummissjoni elettorali bl-aktar mod anti-demokratiku u injora kompletament lil din in- naħa tal-Kamra.

Mhux talli hekk, talli meta ċerti kummissjonarji elettorali ġew mistoqsijin dwar dan qalu li ma jafux x'inhuma l-problemi li nqalgħu.

Din hi ħaġa li jenħtieġ li tiġi rrimedjata b'xi mod.

L-istess jista' jingħad għal meta dan il-parlament ġie ffaċċjat b'mozzjoni li tagħti interpretazzjoni unilaterali tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna u dawn ta' quddiemna ħasbu li din tista' tiġi mposta fuqna b'maġġoranza sempliċi, meta dan għandu jsir b'maġġoranza ta' żewġ terzi kif titlob il- Kostituzzjoni.

Dawn huma affarijiet li wieħed ma jippretendihomx minn gvern demokratiku.

Nittama wkoll li meta jerġa' jibda l-parlament, tan-naħa l- oħra jkunu iżjed propensi li jagħmlu nkjesti parlamentari jekk dawn jintalbu.

Qed ngħid dan għaliex din in-naħa kemm-il darba talbet inkjesti parlamentari imma dawn qatt ma seħħew għax donnu din il-kultura ta' inkjesti parlamentari f'dan il-parlament mietet.

Meta aħna konna fil-gvern – issemma' il-każ tal-Garden of Eden reċentement – tan-naħa l-oħra riedu nkjesta u aħna għamilniha.

Issa min-naħa tagħna, hemm ħafna affarijiet li nemmnu li ħaqqhom li jiġu nvestigati permezz ta' inkjesta parlamentari – dwar il-ħarba ta' El Zabi, dwar il-każ tad-Daewoo u dwar x'qed jiġri f'Chambrai - imma l-gvern dejjem irrifjuta u pprefera jgħid li qed isiru nkjesti nterni.

Dawn l-affarijiet insemmihom għax nemmen li jekk kemm-il darba qegħdin hawnhekk biex naħdmu u biex nagħtu kontribut għall-pajjiż, irid ikun hemm sistema parlamentari li taħdem b'mod demokratiku u b'mod ġust u mhux ikun hemm il-maġġoranza li tipprova tirrombla kulma trid fuq l- oppożizzjoni mingħajr ma tagħti kas ta' xejn li jingħad min-naħa tagħna.

Nawgura lill-kollegi tiegħi serħan tajjeb matul is-sajf li ġej ħalli meta nerġgħu nibdew, inkunu propensi li nħarsu lejn l-opinjonijiet differenti ta' xulxin b'aktar sens ta' tolleranza.

Dan għandu jkun l-ispirtu li fih għandu jaħdem dan il-parlament jekk verament irridu naħdmu biex intejbu l- ġid komuni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, għax għandu maġġoranza ta' ħames siġġijiet, il-gvern jaħseb li jista' jagħmel li jrid f'dan il-parlament u minn fuq jipprova jagħti l-impressjoni li hi l-oppożizzjoni li qed toħloq l-ostakli u l-inkwiet u mhux in-naħa tal-gvern.

Sfortunatament anke s-Sedja hi kompliċi f'dan l-aġir partiġġjan u għandi l-provi ta' dan li qed ngħid.

Għax ma tistax is-Sedja tgħid li m'hemm xejn ħażin li nibdew s-seduta għaxar minuti wara l-ħin stabilit meta hemm ruling ta' l-4 ta' Diċembru 1998 li rridu nibdew preċiż fil-ħin.

Ċertament mhix il-funzjoni tas-Sedja li tipproteġi n-naħa tal-gvern.

Nitkellem ukoll dwar il-kamra t'isfel li s-Sedja kelli tgħaddi lill- oppożizzjoni wara li saru xi alterazzjonijiet minħabba l-lift.

Dik il- kamra suppost dħalna fiha xi sena ilu imma dan ma ġarax għax is-Sedja b'mod propagandistiku qed tistenna l-opportunita` biex tagħmel xi ftit propaganda rħisa u turi li qed tagħti xi ħaġa lill-oppożizzjoni.

(Interruzzjonijiet) M'għandix għalfejn nitkellem fuq l-abbużi sfaċċati li jsiru min-naħa tal-gvern, imma donnu li s-Sedja ma' l-oppożizzjoni biss taqbad.

Dik il-kamra tlestiet imma minflok li s-Sedja tatna ċ-ċavetta, qagħdet tistenna l-ħin opportun biex kif diġa` għedt tagħmel xi daqsxejn propaganda u għaddiet sena u din ċavetta għadna mingħajrha.

Issa naraw tasalx wara dan li qed ngħid!

Imbagħad xi ngħidu meta niġu għal dan il- parlament?

L-oppożizzjoni qed iżżomm ħalqha magħluq u qed timxi b'mod demokratiku, iżda n-naħa tal-gvern dan ma tapprezzaħx u minfuq takkużana b'ħafna bsaten fir-roti, u anke hawn s-Sedja qed tkun kompliċi.

Xi ngħidu dwar il- mistoqsijiet parlamentari?

Ma nafx kemm-il interpellanza nagħmlu mingħajr ma ningħataw risposta, anzi bil-wiċċ vili jiġi l-ministru u jgħidilna li ma jħossx li għandu jirrispondi.

X'affarijiet dawn!

Dan kif jista' ministru jiddeċiedi li ma jagħtix risposta fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż meta din l-istituzzjoni qiegħda proprju biex il-poplu jkun jaf x'qed jiġri?

Mhux hekk biss imma meta tipprotesta għax ma tingħatax risposta jew tingħata risposta ħażina u tgħajjat quorum, jgħidulek li qed tagħmel l- ostakli!

Din il-ġimgħa stess jien żvelajt li kienet intremiet il-ħamrija fil-każ tal- proġett ta' l-isports complex tal-Kottonera, iżda l-ministru għall- agrikoltura u sajd qal li mhux veru.

Ippermettili, Mr Speaker, naqra silta mill-minuti tal-planning authority tat-8 ta' Marzu ta' din is-sena:

" It was agreed that the planning authority is to formally request the department of agriculture to take action against the applicant for breaching the soil preservation order."

Mela veru li ntremiet il-ħamrija!

Allura dawn x'kummiedji huma?

L-istess ħaġa ġrat fil-ġnien ta' Ħaż-Żabbar li spiċċa f'diżastru u anke hawn il-ministru qal li mhux veru.

Imma anke hawn għandi l-provi u nista' nikkwota minn press release maħruġa mill-ministeru għall-agrikoltura u sajd:

"Id-dipartiment ta l-permessi sabiex tiġi mqiegħda ħamrija fil-masġar taż-żebbuġ għall-ħolqien ta' park fil-lokalita`.

Qabel l-ittra li kiteb il-kunsill u qabel ma kien magħruf li kienet sejra ssir konferenza stampa, uffiċjali mid-dipartiment marru l-uffiċċju tal- kunsill sabiex tittieħed azzjoni kontra min kien responsabbli ta' dan l-att vandalu."

Dan ifisser li dan l-att vandalu ġara.

L-istqarrija fuq hekk ħarġet u l- ministru ma jistax jgħid li mhux veru!

Dawn qed jippretendu li nħallu din l- arroganza tal-gvern tibqa' għaddejja?

B'liema mod demokratiku rridu nipprotestaw jekk mhux hekk?

Minn fuq il-ministru joqgħod iparla fil-vojt biex jaħli l-ħin u ma jagħtix ċans lill-oppożizzjoni tagħmel il- mistoqsijiet li għandha tagħmel.

Allura b'dawn l-affarijiet kollha, kif jista' jiġi l-whip tan-naħa tal-gvern u jgħid li jmissna nistħu għax li kieku ma kienx hawn membri biżżejjed min-naħa tal-gvern biex jifformaw quorum, kieku ma kenitx tiġi diskussa mozzjoni biex jitħassar avviż legali dwar it-tariffi.

Ejja ma ndaħkux nies!

Hu fatt magħruf li l-quorum jista' ma jiġix sostnut u kulħadd jaf li jekk jiġi sostnut, il-Kamra tiġi aġġornata għal ġurnata oħra bl-istess aġenda.

Jiġifieri żgur li l-mozzjoni kienet tiġi diskussa xorta waħda.

Il-whip tan-naħa tal-gvern qal li peress li din kienet liġi importanti, kien hawn biżżejjed deputati biex jintlaħaq quorum.

Allura ngħid jiena fid- drabi fejn ma kienx hemm quorum, il-liġijiet li kienu qed jiġu diskussi ma kenux importanti?

Meta ġara l-istess fid-diskussjoni tal-budget, dan forsi ma kienx importanti?

Dawn kontradizzjonijiet!

Hawnhekk is-Sedja u l-istaff huma kompliċi għax meta ngħajtu quorum, mhux tan-naħa tal-gvern imorru jfittxu l-membri imma l-istaff tal-clerk u probabbilment anke mill-uffiċċju ta' l-ispeaker!

Dawn l-affarijiet narawhom b'għajnejna u m'aħniex qed nivvintawhom.

Qed ikun hemm arroganza sfaċċata ma' ċerti membri ta' l- oppożizzjoni u minn fuq jgħidu li aħna qed nagħmlu l-ostakli!

L- oppożizzjoni hi demokratika u qed timxi b'mod demokratiku u hu l-gvern li qed jimmina u jostakola.

Din sistema faxxista, basta taparsi jemmnu fid- demokrazija!

Apparti dan kollu, jiena nixtieq inkun naf x'inhi l-attendenza tal-membri f'dan il-parlament, kemm minnhom jitniżżlu preżenti meta ma jkunux hawn jew inkella jiġu minuta biex jidhru u jitilqu 'l barra.

Għax ngħiduha kif inhi, tiġi minuta u ma tiġi xejn l-istess għalina!

Jien nisfida lin-naħa tal-gvern biex jagħtuni lista ta' kemm-il darba l-backbenchers Nazzjonalisti ħadu sehem f'diskussjoni ta' xi liġi.

Nisfida lill-gvern biex jgħidilna kemm-il laqgħa parlamentari żamm il-grupp parlamentari Nazzjonalista u x'jiġri f'dawn il-laqgħat.

Jiena naf backbenchers Nazzjonalisti li jgħidu li mhux jagħtuhom ċans jitkellmu.

Ara min-naħa tagħna, l-affarijiet huma ferm differenti.

Min-naħa tagħna kulħadd jagħti sehmu u għaliex nagħtu sehemna, il-gvern jagħmlilna giljottina biex ma nkunux nistgħu nitkellmu għal aktar minn 40 minuta!

Bilfors li jien ikolli nipprotesta għal dan l-aġir u b'mod demokratiku ngħajjat quorum.

Illum fid- debate jiena kien għad fadalli ħafna x'ngħid imma ma ħallewnix għaliex kont qed nesponi l-ħniżrijiet u l-abbużi li hemm fil-planning authority.

Għalhekk nerġa' nitlob lis-segretarju parlamentari u liċ-chairman tal- planning authority biex jirriżenjaw għax dawn kienu kompliċi ta' ħniżrija meta qalu li l-affarijiet imxew kif suppost.

Fil-każ tas-Solemar jien urejt bil-provi li minkejja li kien hemm mandat biex ma jmorrux iwaqqgħulu, il-qorti qatgħetha li l-planning authority tista' tmur twaqqa'.

Imma biex jgħattu l-ħmieġ, dawn ippruvaw jattakkaw lili fuq iż-żmien meta kont ministru wara li ħarġet liċenzja lill- kumpannija li llum naħdem magħha, ditta privata din.

Jien naħdem magħha għax kapaċi u għandi bżonn immur naħdem għax jiena ma nqdejtx bil-pjani lokali biex naqla' il-belli liri!

Jien bilfors irrid immur naħdem għax ma rridx nimxi bis-sistema li jimxu biha n-nies tan-naħa tal-gvern, fejn jinqdew bil-pjani lokali biex jaraw kif jispekulaw fl-artijiet u ħafna affarijiet minn dawn bl-għajnuna ta' nies sinjuri oħra.

Jiena ma nagħmilx affarijiet bħal dawn.

Jiena naħdem fit-telekomunikazzjoni u nagħmel dan b'kapaċita` u, x'ħin irid, il-gvern jista' iqabbad lil min irid biex jinvestiga l-mod kif dħalt naħdem ħa jkun jaf li jiena kapaċi u għandi l- kwalifiki neċessarji.

Nagħlaq billi ngħid li kważi f'kull qasam u f'kull dipartiment hemm l- abbużi u hemm il-korruzzjoni, bil-barka tal-kbarat ta' dan il-parlament.

Il-gvern quddiem in-nies jgħid kemm hi sabiħa d-demokrazija u mbagħad ikunu l-membri ta' l-istess gvern li jagħtu l-gambetti lill-istess demokrazija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Wara ċertu diskors li ntqal illejla, jien se ngħid lill-Clerk biex jgħaddi ċ-ċavetta ta' l-uffiċċju lill-whip ta' l-oppożizzjoni, anke jekk kien għad jonqos xi xogħlijiet oħrajn xi jsiru.

Din biss kienet ir- raġuni li l-post kien għadu ma ngħatax.

Fl-istess ħin nawgura l-vaganzi t-tajba lill-membri kollha ta' din il- Kamra, flimkien ma' l-istaff tal-Clerk u l-membri tal-media u persważ li wara l-vaganzi tas-sajf, kulħadd ikun f'pożizzjoni aħjar li jaħdem għall- ġid komuni ta' pajjiżna.

Għaldaqstant il-Kamra hi aġġornata għal nhar it-Tnejn, 17 ta' Settembru 2001 fid-9.00 a.m. b'aġenda li tiġi kkomunikata aktar tard.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

BIGHI - ĊENTRU TA' RESTAWR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'relazzjoni teżisti bejn ir-restoration unit tal- ministeru u ċ-ċentru ta' restawr ta' Bighi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-ministeru għall-ambjent għandu membru jirrappreżentah fuq il-board of governors taċ-ċentru ta' restawr, liema membru hu mit-taqsima tar-restawr.

Barra minn dan, it-taqsima u ċ-ċentru ta' restawr ta' Bighi qegħdin jikkollaboraw fuq diversi proġetti ta' restawr.

PEMBROKE – ESTENSJONI TA' L-ISKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27679 u jgħid jekk hemmx il-ħsieb l-estensjoni li hemm ippjanata għall-iskola primarja ta' Pembroke, tipprovdi spazju biex tlaħħaq ma' l-iżvilupp demografiku tal- lokalita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni tassigura li l- investiment fl-iskola primarja ta' Pembroke se jirrispondi b'mod adegwat ma' l-iżvilupp demografiku ta' din il-lokalita`.

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27680 u jgħid x'konsultazzjonijiet saru mal-kunsill lokali ta' Pembroke dwar il-pjani li hemm għall-estensjoni ta' l-iskola primarja tal-lokal?

Meta saru dawn il- konsultazzjonijiet u x'irriżulta minnhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li saru diversi taħdidiet informali u formali mal-kunsill lokali ta' Pembroke rigward l-iskola primarja tal- lokalita`.

Dawn it-taħdidiet huma ppjanati li jitkomplew.

PEMBROKE – SKOLA ĠDIDA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27678 u jgħid x'kondizzjonijiet saru mill-awtoritajiet edukattivi biex is-sit li hemm fil- lokalita', jiġi wżat għall-bini ta' skola ġdida primarja statali ta' Pembroke?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-sit li hemm fil-lokalita` ta' Pembroke riservat għal skola jibqa' identifikat kif inhu.

DISCOS U STABILIMENTI TA' DIVERTIMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27677 u jgħid matul dawn l- aħħar xhur liema discos u stabilimenti tad-divertiment żaru l-pulizija biex jassiguraw li qed jiftħu u jagħlqu skond regolamenti u liġijiet eżistenti?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 27677.

AGRO-INDUSTRIJA – TAĦRIĠ TA' PERSONNEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm uffiċjali/tekniċi u ħaddiema tħarrġu fil-qasam ta' l-agro-industrija fi gzejjer zgħar sabiex itejbu l- kapaċitajiet tagħhom matul l-1999, is-sena 2000 u l-2001?

Fejn tħarrġu u x'tip ta' taħriġ ingħataw?

Kemm minn dan it-taħriġ sar barra minn Malta u fejn?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 27740.

QASAM ZOOTEKNIKU – TAĦRIĠ TA' PERSONNEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm uffiċjali/tekniċi u ħaddiema tħarrġu fil-qasam zootekniku fi gzejjer zgħar sabiex itejbu l-kapaċitajiet tagħhom matul l-1999, is-sena 2000 u l-2001?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 27740.

TKABBIR TA' SIĠAR TAL-FROTT – TAĦRIĠ TA' PERSONNEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm uffiċjali/tekniċi u ħaddiema tħarrġu fil-qasam tat-tkabbir ta' siġar tal-frott fi gzejjer zgħar sabiex itejbu l- kapaċitajiet tagħhom matul l-1999, is-sena 2000 u l-2001?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TKABBIR TA' ĦXEJJEX – TAĦRIĠ TA' PERSONNEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid kemm uffiċjali/tekniċi u ħaddiema tħarrġu fil-qasam tat-tkabbir tal-ħxejjex b'metodi sostenibbli sabiex itejbu l- kapaċitajiet tagħhom matul l-1999, is-sena 2000 u l-2001?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta għall- mistoqsija parlamentari 27740.

VALLETTA: WEST STREET – PARAPETT GĦAT-TISWIJA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li d- dipartiment għall-bini u tiswija ta' djar jieħu ħsieb li jirranġa t-taraġ imkisser fil-parapett f'West Street, kantuniera ma' St John Str, Valletta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li t-taraġ indikat mill-Onor.

Interpellant jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsill lokali u għalhekk il- mistoqsija għandha tiġi indirizzata lill-ministru tal-ġustizzja u gvern lokali.

PULIZIJA – ESTRADIZZJONI TA' PERSUNA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Persuna li bħalissa għaddejja proċeduri biex tkun estradita', jista' il-Ministru jgħid ta' liema ċittadinanza kienet qabel saret Maltija?

Meta saret Maltija din iċ-ċittadina?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħtini aktar dettalji tal-persuna li dwarha qiegħed jintalab dan it-tagħrif.

POLITIKA SOĊJALI - KONSULENT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti dettalji tal- kwalifiki li kellha persuna - isimha qed jintbagħat separatament - biex setgħet tinħatar konsulent fil-ministeru għall-politika soċjali?

Jistgħu jitpoġġew is-CV u l-file ta' din il-persuna fuq il-mejda tal-Kamra?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tieni parti tat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari 25608.

Il-personal file hu dokument kunfidenzjali, għalkemm lest ukoll inpoġġih fuq il-mejda tal-Kamra - inkluż is-CV li hemm fih - kemm-il darba l-Onor.

Interpellant iġibli l-awtorizzazzjoni bil-miktub ta' l-istess persuna.

UE – DISKUSSJONIJIET FUQ IL-KAĊĊA U L-INSIB

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' il-Ministru jgħid fiex waslu d-diskussjonijiet ma' l-UE fuq il-kaċċa u l-insib?

X'ġie deċiż s'issa?

ONOR.

JOE BORG: Nixtieq nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari 25245.

F'dan l-istadju m'hemmx iżjed x'inżid mar-risposta li kont tajt.

SAN ĠILJAN: VILLA CASSAR TORREGIANI - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-pulizija mhux qed iżżomm milli jsiru xogħlijiet b'inġenji storbjużi f'Villa Cassar Torregiani wara l-ħin mogħti fil-permess u dan bi ksur tal-liġi?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni li fid-19 ta' Lulju 2001 baqgħu għaddejin xogħlijiet sew wara l-ħin kif stipulat fil- permess?

Jista' jgħid għaliex wara li ssejħu l-pulizija biex iwaqqfu dan l- abbużż, dawn ma ġewx u kellhom jissejħu għat-tieni darba wara li kienu għaddew madwar 45 minuta mill-ewwel rapport sabiex fl-aħħar dawn ġew jinvestigaw?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni li minkejja li l-pulizija sabet dak li ġie rrapportat, u cioe` li kien għadu għaddej ix-xogħol, il-kuntrattur xorta waħda baqa' għaddej bil-ħidma tiegħu u l-pulizija telqet min fuq il-post mingħajr ma assigurat li x-xogħol jieqaf?

Jista' il-Ministru jgħid x'passi ttieħdu kontra dawk responsabbli u meta dawn mistennija jittellgħu l-qorti?

Jista' jikkonferma jekk il-pulizija kellhiex kopja tal-permess tal-planning authority?

Jista' jgħid ukoll x'inhi r-raġuni li s-sidien tal-proġett imsemmi m'għandhomx kopja tal-permess imwaħħal mas-sit fejn qed isir ix- xogħol?

Jista' jgħid x'passi ttieħdu mill-pulizija u mill-awtorita' ta' l- ippjanar kontra s-sidien talli dan il-permess m'huwiex esebit u qatt ma' kien, minkejja li x-xogħol ilu li beda aktar minn sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi fil-ġurnata msemmija, il-pulizija ta` San Ġiljan kellha rapport permezz ta` telefonata anonima għal ħabta tas-7.15pm.

Il-pulizija ipproċediet fuq il-post fejn irriżulta li dakinhar kien qiegħed jingħata l-konkos, li dam aktar minn kif previst minħabba xi ħsarat fil- crane.

Fil-fatt meta waslu l-pulizija fuq il-post kienet qed titbattal l- aħħar bajla konkos.

Wara dan waqaf ix-xogħol.

Min-naħa ta` l-awtorita` ta` l-ippjanar, ninsab informat illi kopja tal- permess tinsab imwaħħla fis-site office tal-proġett u mill-ispezzjonijiet li saru minn mindu beda l-proġett, dejjem kienet imwaħħla hemm.

AFM – MEMBRI MĦARRKA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għat-taħrika ta' suldati mit-taqsima marittima tal-forzi armati li saret riċentement, jista' il-Ministru jgħid jekk apparti n-nies imsemmija pubblikament li ġew imressqa l-qorti, kienx hemm persuni oħra mill-istess taqsima jew taqsimiet oħra tal-forzi armati involuti?

Jista' jgħid jekk kienx hemm persuni arrestati f'dan is-sens u kemm kien hemm?

Jista' jgħid x'inhi r-raġuni li wħud minnhom ġew meħlusa u ma tteħdux passi kontrihom?

Kienu involuti jew le?

Intervjena xi ħadd biex ma jitteħdux passi kontrihom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi f`dan il-każ inbdew proċeduri quddiem il-qorti fil-konfront ta` kull persuna nvoluta.

OPM – XOGĦOL TA' PUBLIC RELATIONS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 27699 u jgħid jekk il- kumpannija Proximus hijiex tagħmel xi xogħol ta' relazzjonijiet pubbliċi jew xogħol ieħor relatat mal-ministeru tiegħu jew xi kumpannija, aġenzija jew entita' oħra li taqa' taħt ir-responsabbilta' tiegħu?

Jista' jgħid x'inhu t-tip ta' xogħol?

Kif saret l-għażla tal-kumpannija?

Saret sejħa għal offerti jew inkella x- xogħol ingħata b'direct order?

Meta l-entita' bdiet tagħmel użu mis- servizzi ta' din il-kumpannija?

Xi ħlas sar lil din il-kumpannija minn mindu din ingħatat ix-xogħol?

Xi ħlas mistenni jkun dovut lil din il-kumpannija fit-12-il xahar li ġejjin?

Xi ħlas mistenni jkun dovut lil din il-kumpannija sat-terminu tal-kuntratt?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SERVIZZ PUBBLIKU – TERMINAZZJONI TA' IMPJIEG

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' il-Prim Ministru jgħid kemm huma l-ħaddiema li minn Settembru 1998 sal-lum ġie tterminat l-impjieg tagħhom jew irriżenjaw mill-impjieg minn mal-gvern, minn mal-korpi parastatali u mill-azjendi li l-gvern b'xi mod għandhu sehem fihom u minn awtoritajiet u entitajiet oħra li b'xi mod jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat illi minn Settembru 1998 sas-26 ta' Lulju 2001 spiċċaw 3,025 persuna minn mas-servizz pubbliku.

Matul l- istess perjodu spiċċaw ukoll 99 persuna minn ma' entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħi.

Jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq xi informazzjoni dwar korporazzjonijiet u entitajiet pubbliċi oħra, mitlub jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill- ministru kkonċernat.

BEJGĦ TA' XORB ALKAĦOLIKU LIT-TFAL TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Fid-dawl ta' rapport li deher f'"The Malta Independent" tal-25 ta' Lulju 2001, fejn ġie rrapportat illi tifla ta' 15-il sena mibgħuta mill-gazzetta irnexxielha tixtri xorb alkaħoliku bla diffikulta ta' xejn, jista' il- Ministru jgħid x'passi se tieħu l-pulizija kontra dawk l-istabilimenti msemmija mill-istess gazzetta?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi dan il-każ qiegħed jiġi investigat.

BEJGĦ TA' ALKAĦOL LIT-TFAL TAĦT L-ETA'

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi r- rapport li deher f'"The Malta Independent" tal-25 ta' Lulju 2001 juri bil- provi, allavolja dan kien fatt magħruf, illi l-maġġoranza tal-ħwienet ta' divertiment ibigħu alkaħol lit-tfal taħt is-16-il sena, jista' il-Ministru jgħid kemm irnexxielha taqbad persuni l-pulizija jbiegħu alkaħol lil tfal taħt is-16-il sena?

Jista' il-Ministru jgħid huwiex sodisfatt b'dan in- numru u jekk le, x'se jagħmel biex dan l-abbuż rampanti fil-miftuħ - u xi kultant anke quddiem l-istess pulizija - jiġi mrażżan?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 27726, ninsab informat illi l-pulizija kienet u se tibqa` tagħmel spezzjonijiet fil-ħwienet tax- xorb minħabba dan l-abbuż.

VALLETTA: TRIQ SAN ĠWANN – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid, peress li d-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar kellu jwaqqa' soqfa u ħitan fit-terazzin ta' l-appartamenti fi blokk 1, Triq San Ġwann il-Belt Valletta u reġa' tella' biss ħitan diviżorju, jistax jitkompla x-xogħol sabiex l- inkwilini jkollhom l-istess struttura bħalma kellhom qabel?

Meta hu maħsub li tinbidel il-gallarija perikoluża ta' l-appartament bl-indirizz blokk 1, 13/1, Triq San Ġwann, il-Belt Valletta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-istrutturi li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Interpellant kienu jikkonsistu f'gallarijiet magħluqin.

Dawn l-istrutturi kienu saru llegalment u biex jerġgħu jsiru, l-inkwilini jridu jiksbu l-permessi meħtieġa mid-dipartiment tat-tmexxija tal- proprjeta' tal-gvern u l-awtorita' ta' l-ippjanar.

L-għeluq tal-gallarijiet, jekk jiġi approvat minn dawn l-entitajiet, irid isir a spejjeż tar-residenti stess.

Fil-frattemp id-dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar se jagħmel poġġaman tal-ħadid kif kien hemm orġinarjament.

Sadanittant jien informat li x-xogħol tal-bdil tal-gallarija ta' blokk 1, 13/1, fi Triq San Ġwann, il-Belt Valletta tlesta.

MARSA – EX IMPJEGAT TA' L-ENEMALTA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jagħti informazzjoni lil waħda anzjana – dettalji qed jintbagħtu separatament - għaliex ma ngħatatx is-somma meta r-raġel tagħha kien jaħdem mal-korporazzjoni Enemalta mill-1964?

Possibbli din l-anzjana tiġi informata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jispeċifika għal liema somma qiegħed jirriferi.

BURMARRAD – BINI TA' CULVERTS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jispjega fejn se jiżbokka l-culvert li qiegħed isir fit-triq ta' Burmarrad?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-ilma tax-xita li se jinġabar fil- culverts li qed jinbnew mat-triq ta' Burmarrad huwa ppjanat li jispiċċa fil- post fejn culverts antiki qegħdin jispiċċaw illum.

FGURA: TRIQ LOUIS SCHICKLUNA - RESERVED PARKING

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' il- Ministru jara li jsir reserved parking quddiem garaxx nru.

80, Triq Louis Schickluna, fil-Fgura peress li sid il-garaxx għandu vettura tal-linja u jsibha diffiċli biex joħroġ il-vettura mill-istess garaxx?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il- mistoqsija lill-ministru kkonċernat.

VALLETTA: REPUBLIC STREET - TWAĦĦIL TA' ARBLI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid mingħand min inkrew l-antarjoli ta' Triq ir-Repubblika, Valletta li magħhom itellgħu bandieri ta' Malta u tar-Repubblika taċ-Ċina.

Kemm kienet l-ispiża?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li għaż-żjara tal-President tar-Repubblika taċ-Ċina f'Malta ġew imwaħħla diversi arbli f'roundabouts f'Ħal Luqa, il-Marsa, il-Blata l-Bajda, Ħaż-Żebbuġ u fi Triq ir- Repubblika, il-Belt Valletta.

Dawn l-arbli huma proprjeta' tad-dipartiment tal-manifattura u servizzi tad-diviżjoni tax-xogħlijiet fi ħdan il- ministeru għall-ambjent u twaħħlu min-nies tad-dipartiment stess.

Barra minn dawn, inkrew 14-il arblu mill-għaqda ta' l-armar tal-Birgu, li twaħħlu ħdejn il-monument tal-Gwerra fil-Floriana.

Dawn inkrew għas-somma ta' Lm84.

BIRKIRKARA – ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li jsir ix-xogħol tant bżonjuż fi Triq Francesco Buhagiar u Triq il-Karmnu, Birkirkara?

Jaf li r-residenti għamlu petizzjoni madwar sena ilu?

Jaf li minħabba li għadhom ma sarux dawn it-toroq, qed ikun ta' inkonvenjent kbir kif wkoll theddida għas-saħħa ta' l-istess residenti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-asfaltar ta' dawn it-toroq qiegħed fil-programm ta' xogħlijiet miftiehem bejn il-kunsill u d-dipartiment u s- sejħa għal offerti dalwaqt se tkun pubblikata.

MARSA: TRIQ IX-XEMXIJA – OPRAMORTA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li titkaħħal u titbajjad opramorta ta' flat li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- dipartiment tal-bini u tiswija ta' djar għall-azzjoni meħtieġa.

GOZO CHANNEL PASSES

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il-Ministru tgħid jekk l-ispouses ta' persuni li għandhom familjari jgħixu Għawdex humiex intitolati għal pass fuq il-vapuri tal-Gozo Channel?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-iskop tal-pass li toffri l-kumpannija Gozo Channel hu li jgħin ulied l-Għawdxin li jgħixu Malta jsibuha aktar faċli li jżuru l-ġenituri tagħhom f'Għawdex.

Il-persuni ntitolati għall-pass huma dawk li jgħixu Malta iżda għandhom il- ġenituri, nanniet u/jew aħwa li twieldu u jgħixu f'Għawdex.

L-ispouses u l- ulied tal-persuni li għandhom nieshom jgħixu Għawdex huma ntitolati għall- pass meta l-familjari Għawdxin huma l-ġenituri jew in-nanniet tal-persuna li tgħix Malta.

Wieħed jista' jifhem li l-użu ta' dan il-pass minn spouses ta' dawk li huma biss reġistrati bħala residenti Għawdxin imur kontra l-iskop ta' dan il- pass.

Dan għaliex normalment l-ispouses jgħixu fl-istess dar f'Malta u allura l-użu tal-pass ma japplikax.

SIGURTA' SOĊJALI - CHILDREN ALLOWANCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'qed iwassal għad- dewmien fil-ħruġ ta' ċerti pagamenti taċ-children allowances?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jeżistu tliet ċirkostanzi li jispjegaw ċertu dewmien.

L-ewwel waħda hija li hemm numru konsiderevoli ta' applikazzjonijiet li ma setgħux jiġu pproċesati minħabba li l-applikanti naqsu li jagħtu informazzjoni sħiħa u korretta fl-applikazzjoni tagħhom jew bagħtuha b'dokumenti nieqsa.

It-tieni ċirkostanza hija li hemm numru ta' applikanti li kienu ġew identifikati mid-dipartiment li kellhom xi diskrepanzi fl-informazzjoni li kienu ddikjaraw fi snin preċedenti u li jista' jirriżulta li kienu rċevew allowance tat-tfal li ma kienx dovut jew jekk kien dovut kellu jkun b'rata inqas.

Għaldaqstant id-dipartiment qed jinvestiga dwar il-każi biex jiġi stabilit l-ammont ta' allowance imħallas żejjed lil dawn l-applikanti qabel joħroġ l-allowance dovuta għal din is-sena, biex b'hekk ikun jista' jibda jinġabar dak li ħadu żejjed.

It-tielet ċirkostanza hija li hemm numru ta' applikanti li bagħtu l- applikazzjoni tagħhom wara d-data ta' l-għeluq, jiġifieri t-3- ta' April, 2001.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

ŻEJTUN – ASSISTENZA SOĊJALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li persuna - dettalji qed jintbagħtu separatament - ma ġietx mogħtija l- assistenza, skond deċiżjoni li ħa l-bord ta' l-għajnuna soċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-deċiżjonijiet tal-bord għall-għajnuna soċjali huma kunfidenzjali.

Ta' min ifakkar li fost il-membri tal-bord hemm rappreżentant miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Il-persuna indikata se tiġi informata bil-miktub bid-deċiżjoni tal-bord.

ŻEJTUN – ASSISTENZA SOĊJALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex persuna li minn April 2001 sa ftit żmien ilu kienet qed tirreġistra fuq part 2 - dettalji qed jintbagħtu separatament – għadha ma ngħatatx l-għajnuna soċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond artiklu 30 ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali, biex persuna tingħata l-assistenza soċjali trid tkun qed tirreġistra taħt l-ewwel parti tar-reġistru miżmum skond id- dispożizzjonijiet ta' l-Att dwar is-Servizzi ta' l-Impjieg u taħriġ.

Il-persuna indikata ma kenitx tissodisfa din il-kondizzjoni u għalhekk mhix intitolata għall-assistenza soċjali.