MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 653 Il-Ġimgħa, 30 ta' Novembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 653

Il-Ġimgħa, 30 ta' Novembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 30 ta' Novembru, 2001

WERREJ

MINUTI 494

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 494

TQEGĦID TA' KARTI 500

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI

TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2002 - IT-TIENI JUM IMĦOLLI

KOLLU GĦALL-GVERN 501

AĠĠORNAMENT 519

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 520

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB 531

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 652 li saret fit-28 ta' Novembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

UE - SPECIAL SAFEGUARD PROVISION FOR AGRICULTURAL PRODUCTS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

29635 u jinformani x'inhuma l-539 special safeguard provisions for agricultural products li l- UE għandha reġistrati mal-WTO sabiex tipproċedi l-biedja tal-popli tal- pajjiżi membri?

Ma jħossx li fid-dawl ta' dan ma jagħmilx sens li pajjiżna jneħħi l-ftit protezzjoni li għandu sabiex jipproteġġi s-settur tal-biedja tal-gżejjer tagħna?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-ewwel parti tal-mistoqsija tirriferi għal aspetti tekniċi li jappartjenu speċifikament għall-qasam ta' l-agrikoltura fl-Unjoni Ewropea u li tagħrif dwaru huwa aċċessibbli permezz tal-website uffiċjali ta' l-istess Unjoni Ewropea.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għad- diversi dikjarazzjonijiet li għamel il-gvern fejn diġa` spjega kif is- sistema attwali ta' levies fuq prodotti agrikoli se tiġi liberalizzata fuq medda ta' snin filwaqt li se tiġi ntrodotta minflokha sistema ta' għajnuna finanzjarja speċifikament għas-settur tal-biedja sabiex tikber il- produttivita` u l-effiċjenza.

Dan tħabbar ukoll fid-diskors tal-budget filwaqt li ngħata bidu għal sensila ta' laqgħat mal-partijiet konċernati sabiex is-sistema proposta tiġi żviluppata fid-dettal meħtieġ.

Il-ħtieġa għal dan it-tip ta' tibdil, jiġifieri t-tranżizzjoni minn sistema statika ta' protezzjoni bbażata fuq levies projbittivi għal waħda dinamika ffokata fuq għajnuna għar- ristrutturazzjoni, toħroġ ukoll mid-deliberazzjonijiet l-aktar riċenti tal- World Trade Organisation.

Id-dikjarazzjoni maqbula mill-pajjiżi kollha membri ta' din l- organizzazzjoni, maħruġa fl-aħħar tal-konferenza li saret dan l-aħħar fil- Qatar, tistabbilixxi b'mod l-aktar ċar li anke s-settur ta' l-agrikoltura jrid jiġi liberalizzat.

Minn dan l-aspett hija għal kollox insostenibbli l- pożizzjoni li s-sistema preżenti ta' levies għolja fuq bosta prodotti agrikoli tista' tibqa titħaddem anke fil-futur.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru qed jikkonferma li jeżistu dawn il-539 special safeguard provisions for agricultural products, jista' jgħid jekk sarx studju dwar x'impatt se jħallu dawn il-provisions fuq il- konsumaturi lokali?

Ġaladarba Malta se terfa' l-piż li ssegwi dawn il-protezzjonijiet, imsejħa mill-Ministru b'riferenza partikolari li huma tekniċi, jista' jgħid allura x'inhi r-raġuni li filwaqt li aħna qed niżmantellaw il-levy ta' protezzjoni li għandhom il-prodotti ta' l-Unjoni Ewropea meta jidħlu f'pajjiżna, l-Unjoni Ewropea mhux qed tagħmel l-istess għall-prodotti tagħna fil-proċess li qed nipparteċipaw fih u li se jibda mill-1 ta' Jannar li ġej?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, li forsi hija aktar rilevanti għall-Parlament Malti, il-fatt jibqa' li aħna m'aħniex se nneħħu l-levies ċumm-bumm mill-1 ta' Jannar.

Din kienet xniegħa li mxiet b'mod skorrett u ġiet imbuttata minn ċerti kwartieri bla bżonn.

Il-verita' hi li aħna beħsiebna nneħħu dik it-taxxa projbittiva li hemm fuq ċerti prodotti ta' l-ikel li jiġu mportati għax il-prezz ta' dawn jirdoppja bit-taxxa.

Bħalissa qegħdin isiru diskussjonijiet biex wieħed jara xi programm ta' assistenza jista' joffri minflok u allura jkun għaqli li nistennew li dawn id-diskussjonijiet jiġu konklużi.

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li aħna m'aħniex f'pożizzjoni li ngħidu li se nneħħu l-protezzjoni u li l-Ewropa m'hijiex se tneħħi tagħha.

L-Ewropa se tneħħi l-protezzjoni appena aħna nsiru membri u aħna se nagħmlu programm biex inkunu nistgħu nagħtu l-assistenza neċessarja.

Għad irid jiġi determinat jekk ċerti levies jibdewx jonqsu xi ftit mill-1 ta' Jannar jew le pero` l-Onor.

Interpellant jista' joqgħod ċert li tant il-levies tagħna huma projbittivi li sakemm jitneħħew, xorta jkun għad hemm xi livell ta' protezzjoni sinifikanti.

L-Onor.

Interpellant semma' l-ispecial safeguard provisions for agricultural products.

Din tirriferi għal ċerti klawsoli li meta l-Unjoni Ewropea saret membru tal-World Trade Organisation daħlet għalihom u għamlet ċerti kondizzjonijiet fuq dan il-punt u li aħna m'għamilniex għas-sempliċi raġuni li ħafna drabi dawn jittrattaw quotas, jiġifieri li tħalli prodott jidħol minn barra anke bla taxxa pero` sa ċertu ammont.

Peress li din m'hijiex xi ħaġa li qed nutilizzaw aħna, jekk wieħed irid ikun jaf aktar dwarha jista' jsib aktar informazzjoni mir-riferenza li tajt.

Aħna s- sistema ta' l-agrikoltura rridu nsaħħuha b'mod sostenibbli, jidhrilna li s- sistema li għandna llum m'hijiex qed tagħmel progress mal-medda taż-żmien u sena wara l-oħra qed nispiċċaw f'pożizzjoni li s-settur agrikolu jimxi ftit 'il quddiem, imma mhux daqskemm jista' jimxi kieku jkollu aċċess għas-swieq aħjar.

Ma tridx ħafna biex tinduna li l-problema li għandna hija li s-swieq limitati tagħna u l-aċċess limitat li għandna għall-prodotti tagħna jwasslu għal sitwazzjoni fejn qed nipproduċu għal suq żgħir ħafna u dan iwassal għal ċerti ineffiċjenzi.

Allura wieħed irid isib is-sistemi kif jista' jegħleb din l-isfida.

Aħna hekk qed nagħmlu biex b'sistema programmata nkunu nistgħu nimxu 'l quddiem sabiex is-settur ta' l-agrikoltura tagħna ma jibqax limitat kif inhu bħalissa u joffri mhux biss livell ta' għajxien aħjar lill-bdiewa imma joffri wkoll prezzijiet aktar kompetittivi lill-konsumaturi tagħna.

MR SPEAKER: L-Onor.

Helen D'Amato, domanda supplimentari.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Speaker, ħalli nibqa' fuq it-tema tad-WTO u l- agrikoltura.

Jista' l-Ministru jinformana dwar x'kienu l-konklużjonijiet li ħarġu waqt l-aħħar konferenza ta' l-istess WTO dwar is-settur agrikolu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, fil-fatt kien hemm diskussjonijiet fit- tul li kienu jitrattaw primarjament it-tip ta' għajnuna li tista' tingħata lis-settur agrikolu.

Fl-aħħar komunikazzjoni li ġiet maqbula bejn kulħadd, kien hemm il- provvediment li t-tip ta' export subsidies, jiġifieri li wieħed jagħti sussidju lill-prodott li qed jiġi esportat biex il-prezz tiegħu jaqa' u jkun jista' jikkompeti fil-post fejn qed jiġi esportat ...

L-Onor.

Sant kemm-il darba kkwota ċifri u qal li aħna se nitilfu għax 'il quddiem m'aħniex se nikkwalifikaw aktar għal dawn l-export subsidies.

Fil- komunikazzjoni tal-WTO hemm ċar li dawn l-export subsidies se jkunu phased out fuq perijodu ta' żmien.

Jiena ngħid li l-Onor.

Sant kien qed jivvinta dawn iċ-ċifri għax fil-fatt qatt ma ġab prova ta' kif għamel il-kalkoli tiegħu.

Hu qal li aħna se mmorru Lm4 minn taħt għax se niggwadanjaw Lm1 u se nitilfu Lm5.

Dawn it-tip ta' kalkolazzjonijiet, li qatt ma uriena kif inħadmu, hemm fihom l-issue ta' l-export subsidies u dawn se jiġu phased out.

Allura, l- oġġezzjoni primarja, kif qed nifhimha jiena min-naħa ta' l-Oppożizzjoni, għax aħna se nidħlu fl-Unjoni Ewropea u se nitilfu xi ħaġa, f'Doha u f'Qatar fil-fatt spiċċaw biex qatgħulha saqajha.

Li se jiġri hu li se nkunu f'pożizzjoni li dawn it-tip ta' sussidji fuq l-export se jispiċċaw u m'huwiex aktar rilevanti anke għalina għal dawk li qed joġġezzjonaw li nidħlu għaliex ċerti prodotti li aħna nixtru jgawdu minn dawn l-export subsidies.

It-tieni punt huwa li fil-komunikazzjoni finali kien hemm ukoll rikonoxximent li wieħed jista' jgħin lis-settur ta' l-agrikoltura minħabba raġunijiet li għandhom x'jaqsmu ma' kondizzjonijiet speċifiċi, per eżempju minħabba li inti jkollok sitwazzjoni fejn tkun qed taħdem kampanja li tbati minn ċerti defiċjenzi; ta' ilma, ta' temp, ta' ambjent, eċċ., u li trid tipproteġi minħabba li tkun trid li jkollok bdiewa li qed jaħdmu l-art għax din hija tajba kemm għall-kampanja kif ukoll għall-pajjiż.

Din hija xi ħaġa li hija permessa u dawn insejħulhom in-non-trade concerns.

Din hija xi ħaġa li wżajna wkoll fl-argument f'Doha flimkien ma' l-Unjoni Ewropea u fid-deċiżjoni finali kien hemm qbil bejn 144 pajjiż – irridu niftakru li daħlu żewġ pajjiżi ġodda li huma ċ-Ċina u t-Taiwan – li din it-tip ta' għajnuna wieħed jikkonsidra li tkun tista' tingħata.

Għalhekk il-Gvern Malti qiegħed jimxi wkoll fuq politika li jgħin direttament fejn hemm bżonn jgħin, pero` fl-istess ħin iħalli aċċess fis- swieq tagħna għal prodotti importati, mhux kif qegħdin bħalissa, li jkollok levies projbittivi li jwasslu biex wieħed jkollu sistema li xejn m'hi stabbli u li hija bbażata fuq produzzjoni żgħira għal suq żgħir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien qed nitlob lill-Ministru jispjega jekk sarx studju dwar x'se jkun l-impatt fuq il-konsumaturi tagħna u fuq pajjiżna meta bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea aħna rridu nipproteġu dawn il-539 kondizzjoni magħrufa bħala special safeguard provisions.

Nixtieq inkun naf ukoll x'se jkun l-impatt fuq il-konsumatur, fuq l- industrija tat-turiżmu u fuq il-familji bi dħul żgħir u medju meta pajjiżna wkoll irid iżid 87 kwota, li tnejn minnhom ġew spjegati lill-poplu min-naħa ta' l-Oppożizzjoni u cioe` fuq in-New Zealand lamb li huma ta' 225 tunnellata u l-oħra ta' New Zealand beef li huma ta' 18,000 tunnellata, li pajjiżna jrid jerfa' bi sħubija.

Aħna minn din in-naħa nixtiequ nkunu nafu x'inhuma dawn il-kwoti u jekk sarx studju dwarhom biex inkunu nafu eżattament x'inhu l-piż u l-impatt li dawn is-sistemi se jpoġġu fuq l-istil ta' ħajja li jgawdi l-poplu tagħna.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nifhem li l-Onor.

Interpellant huwa ħerqan biex ikun jaf aktar x'qed jiġri u għalkemm kien hemm il-possibbilta` li l-Oppożizzjoni tipparteċipa fil-MEUSAC, fejn dawn il-punti kienu qed jiġu diskussi u jkun hemm anke din it-tip ta' diskussjoni teknika u preżentazzjonijiet, hi ddeċiediet li ma tipparteċipax.

Irrid infakkar li bħalissa qegħdin f'pożizzjoni li niddiskutu ma' l- organizzazzjonijiet lokali u ninnegozjaw ma' l-Unjoni Ewropea dwar din il- materja u allura wieħed ma jistax jikkonkludi eżattament il-pożizzjoni finali x'se tkun qabel ma tinnegozjaha.

Dan huwa proprju l-iżball li qed jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

L-Onor.

Sant qed jgħid li filwaqt li issa qed nieħdu z-zokkor b'irħis mis- suq tad-dinja u ċ-ċanga ssussidjata mill-Ewropa, meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea dawn se jispiċċaw.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni nesa li għad hemm negozjati għaddejjin proprju fuq dawn l-affarijiet – u allura f'dan l- istadju ma tistax tgħid eżattament kif se taffetwak għax trid tistenna n- negozjati jispiċċaw – u f'każijiet oħra, bħal li tieħu laħam issussidjat mill-Unjoni Ewropea - li kultant dan jagħmlilna l-ħsara wkoll fis-sens li l- prezz tiegħu jkun qiegħed jaffettwa ħażin lill-bdiewa tagħna għax il-prezz tiegħu ikun ġej ferm irħas mill-cost of production tiegħu ...

Fil-WTO meeting kien hemm enfasi kbira biex l-export subsidies jitneħħew.

Issa bl-istess mod dan li qed jirriferi għalih, dawn l-ispecial sfaeguard provisions li fil-fehma tiegħi m'humiex daqshekk rilevanti għalina għax aktar jittrattaw fejn hemm quotas, din it-tip ta' materja qed tiġi kkonsidrata mill-ministeru għall-agrikoltura, hija xi ħaġa li wieħed irid jara l-pożizzjoni eżattament kif se niżbruffawha fin-negozjati u allura wieħed irid jistenna biex ikun jaf il-pakkett sħiħ, imbagħad ikun jista' jiddeċiedi u ma jagħmilx bħall-oppożizzjoni, jiddeċiedi qabel u mbagħad jistaqsi ċerti affarijiet biex qisu jiġġustifika d-deċiżjoni tiegħu.

Fortunatament għal pajjiżna dan m'huwiex il-mod kif qegħdin nimxu.

U allura wieħed irid jistenna biex l-affarijiet ikunu aktar ċari wara li jintemmu n- negozjati.

UE - TARIFF QUOTAS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb domanda parlamentari nru.

29637 u jinformani x'inhuma s-87 tariff quotas li l-UE għandha reġistrati mal-WTO sabiex tipproteġi prodotti partikolari li jipproduċu l-bdiewa u r-raħħala tal- pajjiżi membri?

Ma jħossx il-Ministru li fid-dawl ta' dawn is-sistemi ma jagħmilx sens li l- gvern Malti jċedi l-protezzjoni żgħira li għandu sabiex jipproteġi s-settur tal-biedja tal-gżejjer tagħna u dan meta l-biedja hija l-garanzija tal- provvista ta' l-ikel frisk tal-poplu tagħna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija preċedenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Allura meta l-gvern qed jgħid li bi sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea se nilliberallizzaw il-kummerċ, partikolarment f'dak li għandu x'jaqsam ma' importazzjoni u kummerċ ta' l-ikel, kif jispjega l-Ministru li se ndaħħlu 87 kwota li l-gvernijiet Laburisti matul dawn l-aħħar għaxar snin raw li dejjem iżommu 'l bogħod għax fehmu l-impatt negattiv li dawn is-sistemi ta' kwoti jġibu fuq il-ħajja soċjali tal- Maltin u l-Għawdxin?

Kif jispjega li se nkunu suġġett li ndaħħlu dawn il- kontrolli mhux biss b'dazji jew b'tariffi, imma anke bi kwoti ta' ċerti prodotti essenzjali meta pajjiżna jimporta 75% ta' dak li jikkkonsma?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, irridu nifhmu li meta aħna nissieħbu fl- Unjoni Ewropea se nsiru parti mis-suq ta' l-Unjoni Ewropea u kull ħaġa li tidħol hawnhekk qisha daħlet fl-Unjoni Ewropea.

Dik għandha ċerti implikazzjonijiet; għandha implikazzjonijiet ta' standards u llum hawn affarijiet li jidħlu u li mhux se jkunu jistgħu jidħlu, għandha implikazzjonijiet fuq kummerċ agrikolu wkoll taħt standards u għandha implikazzjonijiet oħra li għandhom x'jaqsmu mal-politika komuni ta' l- agrikoltura ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan il-qafas qiegħed hemm għal diversi raġunijiet, prinċipalment biex jgħin lis-settur ta' l-agrikoltura ta' l- Unjoni Ewropea tal-pajjiżi kollha.

U hemm mezzi kif dan iseħħ.

Allura aħna rridu naturalment insegwu r-regoli wara li ninnegozjaw dawk l- affarijiet li huma rilevanti għalina – naturalment hemm affarijiet oħrajn li m'humiex rilevanti għalina - u wara li nagħmlu hekk inkunu qed nipparteċipaw fis-sistema li għandha l-Unjoni Ewropea – li l-bdiewa tagħha jgawdu ħafna minnha u s-settur ta' l-agrikoltura huwa fost is-setturi kollha li l-aktar li jirċievi assistenza - u aħna fiduċjużi li kapaċi nwasslu għal pakkett li jwassal biex is-settur ta' l-agrikoltura tagħna javvanza 'l quddiem u jagħmel il-bidliet li żgur mill-Indipendenza 'l hawn is-settur ta' l-agrikoltura ma rnexxielux jagħmel.

Dawn il-bidliet - li għandhom x'jaqsmu ma' l-irrigazzjoni, mat-tip ta' kwalita` ta' art li nużaw u mal-preservazzjoni tal-ħitan tas-sejjieħ - dan ifisser li l-ħamrija ma tinġarrx bl-irjieħat u bil-maltemp, u affarijiet oħra li jwasslu biex fl-agrikoltura tagħna jkollna sitwazzjoni ferm aktar sostenibbli – hemm bżonn li jsiru sabiex ikollna prodotti ta' kwalita` li jkunu ta' standard ogħla, ikollha prodotti li jistgħu jiġu esportati għax ma jkollhomx il-problema li l-istandards ma jkunux għoljin biżżejjed u jkollna sistema li twassal biex is-settur ta' l-agrikoltura, għalkemm huwa żgħir fl-ekonomija tagħna ħdejn dawk ta' pajjiżi oħra, ikun jista' javvanza 'l quddiem b'rittmu aktar mgħaġġel milli għamel f'dawn l-aħħar 30 sena.

Jien niftakar li meta 25 sena ilu kont għadni l-Universita` u kont qiegħed nistudja dwar l-agrikoltura, dak iż-żmien is-settur ta' l-agrikoltura kien id-doppju tal-lum bħala persentaġġ tal-GDP.

Il-verita` hi li over the years, taħt iż-żewġ gvernijiet, dan is-settur ma avvanzax bl-istess pass tal-bqija ta' l-ekonomija.

U allura rridu niżguraw li nkunu f'pożizzjoni li nistgħu nitfgħu dik l-għajnuna.

Jista' jkun li hemm ħafna raġunijiet għal dan imma żgur li waħda minnhom hi li gvern wara gvern ma ppumpjax biżżejjed riżorsi fis-settur ta' l-agrikoltura biex inkunu nistgħu npoġġuh fuq sisien sodi.

Aħna rridu li jkollna bidla li twassal biex is-sistema ta' l-agrikoltura tkun waħda sostenibbli, tkun aktar b'saħħitha, ikollha suq akbar u tipproduċi prodott ta' livell u ta' kwalita` aktar għoli minn dak tal-lum.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, il-Ministru kien qed jgħid li l-export refunds se jiġu phased out.

La hu għoġbu jirriferi lill-Onor.

Membru biex jaqra l-aħħar riżoluzzjoni ta' Doha fuq l-internet u hu qed jitkellem fuqha hawnhekk, jista' jgħidilna bejn wieħed u ieħor kemm huwa prevvist li se jdumu biex jiġu phased out dawn l-export refunds?

Jista' jgħidilna wkoll għaliex Pascal Lamy - kif ġie rrapportat fl-"Agence Europe", ħareġ ewforiku minn hemmhekk jiftaħar li f'Doha ma rnexxilhomx iġiegħluhom ineħħu l-export refunds?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, id-diskussjonijiet li kelli f'Doha kienu wkoll mal-kollega ta' Pascal Lamy.

Pascal Lamy laqqa' l-pajjiżi kandidati f'Warsaw aktar kmieni din is-sena - naħseb li naf x'qal Pascal Lamy u x'kienu d-diskussjonijiet li kien hemm miegħu u naf ukoll x'qal il- kummissarju ta' l-agrikoltura ta' l-Unjoni Ewropea li kien ukoll f'Doha, iltqajt miegħu u tkellimna fil-fond fuq dawn l-affarijiet – u l-pożizzjoni ta' l-Unjoni Ewropea kienet li tagħmel żewġ affarijiet; li jkollha ddaħħal aktar enfasi fuq in-non trade concerns, u hekk ġara, u kien hemm reżistenza biex din tidħol, u daħlet għax l-Unjoni Ewropea rnexxielha tgħaqqad flimkien 40 pajjiż sħiħ, mill-Ġappun san-Norveġja.

U veru għamlet rebħa.

(Interruzzjonijiet) Issa jien qed ngħidlek x'ġara f'Doha għax il-komunikat li ġie miftiehem proprju f'Doha kien biex jinfetħu negozjati ġodda, a new round, fuq il-bażi tad-dokument li ġie miftiehem issa u mhux il-bieraħt lura.

U dan id-dokument qed jgħid li l-export refunds se jkunu phased out u li pero` fl-agrikoltura hemm dawn in-non trade concerns li jridu jingħataw ukoll importanza primarja.

L-Ewropa ħarġet sodisfatta minn dawn it-tip ta' kondizzjonijiet, pero` kien hemm affarijiet oħra wkoll li effettwaw il- kondizzjonijiet li Lamy kien ferħan bihom.

L-ewwelnett kien hemm issues li wasslu biex ikun hemm qbil fuq il-mediċina u meta l-prodotti tal-mediċina jistgħu jiġu prodotti barra - allavolja qishom qed jiksru l-patent għaliex ikun hemm bżonn ta' sigurta` jew saħħa nazzjonali – u din kienet issue taħraq ħafna u rnexxielhom isolvuha u kien hemm issues oħra li għandhom x'jaqsmu ma' affarijiet oħra ta' servizzi u ma' affarijiet oħra ta' kummerċ li l-Ewropa kienet ilha tgħid li trid tpoġġihom fuq l-aġenda.

U parti minn dawn, jekk mhux kollha, tpoġġew fuq l-aġenda wkoll.

Dan wassal biex kull naħa - jekk hux l-Ewropa, jekk hux l-Amerika, jekk hux ċerti pajjiżi ta' l-Afrika li għandhom il-problemi tagħhom, jekk hux il- pajjiżi tas-South America, jekk hux ta' l-Awstralja, dawn il-gruppi differenti kollha, min ċeda ftit u min iggwadanja ftit – irnexxielha twassal għall-ftehim u għall-komunikazzjoni, li se tiftaħ round ġdid li aktarx għandu jispiċċa fi żmien tliet snin.

Naturalment m'hemm l-ebda kmandament li jgħidlek li dan irid bilfors isir fi żmien tliet snin imma llum huma konxji ħafna, anke l-pajjiżi żviluppati ħafna bħall-Amerika, l- Ewropa u pajjiżi oħra bħal Ġappun, li hemm bżonn insaħħu r-rittmu tal- liberalizzazzjoni, insaħħu l-kummerċ u li jkun hemm ftehim li jgħin ukoll lill-pajjiżi li qed jiżviluppaw.

Mr Speaker, dan huwa t-tip ta' riżultat li nħoloq wara Doha u naħseb li fi żmien mhux daqshekk 'il bogħod għandu jwassal li jkun hemm negozjati li jiġu konklużi - jekk jibqa' l-ispirtu ta' Doha għax naturalment qed nitkellem fuq 144 pajjiż u llum hemm iċ-Ċina wkoll li s'issa ma kenitx qed tipparteċipa u din għandha popolazzjoni ta' one fifth tad-dinja u allura hija pajjiż rilevanti ħafna – u wieħed jispera li nkunu nistgħu nsibu soluzzjoni biex ikun hemm qbil għal ftehim ta' kif se jitnaqqsu t-tariffi, kif se jiżdied il-kummerċ u kif se jkun hemm aktar liberalizzazzjoni f'diversi oqsma tal-kummerċ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, l-Ewropa ma laqqgħetx il-pajjiżi proprju issa ġewwa Doha.

F'Novembru tas-sena 2000 saret konferenza fejn ġew indirizzati l-ispecial community on agriculture ta' l-Uruguay round, tkellmu fuq non trade concerns u Malta kienet magħhom.

Jista' l-Ministru jgħid Malta kemm għamlet minn dawn il-punti biex tikkwalifika minn artiklu 20 ta' l-ispecial agreement on agriculture fejn jitkellem fuq in-net food importing countries?

Jista' jgħidilna wkoll meta se jiġu żmantellati t-tariffi li hemm bejn l- Unjoni Ewropea u l-Isvizzera fuq prodotti agrikoli u agro-industrijali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwelnett jekk wieħed jeżamina l-agreement li hemm bejn l-Isvizzera u l-Unjoni Ewropea – u jiena nistieden lill-Onor.

Interpellant biex jeżaminah – isib li dan ikopri ċerti aspetti ta' l- agrikoltura.

Jien naf ukoll li l-gvern Svizzeru jixtieq imur għal sħubija pero` għandu elementi fil-pajjiż, li huma fl-aspetti rurali, li għandhom id- dubji tagħhom, ovvjament għaliex għandhom ir-raġunijiet tagħhom, speċjalment fil-qasam ta' l-agrikoltura.

Imma l-verita` hi li l-Gvern Svizzeru jixtieq isir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea għax jaf li dan huwa ta' vantaġġ kbir.

(Interruzzjonijiet) Inti l-ewwel titfa' l- mistoqsijiet kif għandek il-fakulta` li tagħmel imma mbagħad lanqas biss għandek paċenzja toqgħod tisma'.

Rigward l-issue ta' Doha u x'pożizzjoni ħadet Malta ...

(Interruzzjonijiet) Inti mhux fuq Doha issa qed tistaqsini?

(Interruzzjonijiet) Jiena naf x'se tagħmel l-Isvizzera!

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom no cross debates.

Ministru kkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena kultant hawnhekk nibda naħseb li dan m'huwiex parlament Malti imma parlament Svizzeru.

X'se tagħmel l-Isvizzera nħallu lill-Isvizzeri biex jgħiduh.

Dan huwa Parlament Malti u l-aktar li jimportana huwa dwar x'se jagħmlu l-Maltin u mhux l-Isvizzeri.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Interpellant għandu l-fakulta` kollha jsir jaf x'se jagħmlu l-Isvizzeri permezz ta' l-internet u affarijiet oħra.

Li nista' ngħid hu li f'Doha, fejn Malta kienet fl-istess grupp ma' l- Isvizzera u ma' l-Ewropa, konna qed nitkellmu fuq in-non-trade concerns.

Dan ifisser li Malta, l-Ewropa u l-Isvizzera kienu qegħdin jitkellmu fuq l- istess affarijiet biex itejbu s-settur agrikolu tagħhom vis-a-vis mal-bqija tad-dinja.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsija għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra: .

Tabelli li juru n-numru ta' uffiċjali pubbliċi li bejn l-1991 u l-2000 ittieħdu miżuri dixxiplinarji kontra tagħhom, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Annwali u Rapport Finanzjarju ta' l-Awtorita' dwar it-Trasport ta' Malta li sas-16 ta' Settembru 2001 kienet tissejjaħ "l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku" għall-perjodu bejn l-1 ta' Ottubru 2000 u t- 30 ta' Settembru 2001;

Estimi tad-Direttorat għat-Trasport Pubbliku ta' l-Awtorita' dwar it- Trasport ta' Malta għall-perjodu bejn l-1 ta' Ottubru 2001 u t-30 ta' Settembru 2002; u

Kopja ta' pjanta li turi x-xogħlijiet li qed isiru mis-sezzjoni tat- Titjib ta' l-Ambjent fid-Diviżjoni tax-Xogħlijiet, wara l-Knisja ta' San Pawl il-Baħar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Kopja tal-project brief tal-Malta International Trade Centre, datat Ottubru 2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentaru nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar il-membri fuq kumitati u kummissjonijiet fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

30060; u

Kopja ta' pjanta li turi Triq Mdina, Ħaż-Żebbuġ qabel ma twessgħet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX IL-KAMRA TMUR F'KUMITAT TA' PROVVISTA GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' L-ESTIMI ĠENERALI TA' SPIŻA GĦAS-SENA 2002 - IT-TIENI JUM IMĦOLLI KOLLU GĦALL-GVERN

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq nistieden issa lill-impjegati tal- PBS biex jidħlu fil-Kamra sabiex jitrasmettu d-diskors tal-Prim Ministru dirett fuq it-televiżjoni.

Nistieden ukoll lill-cameramen u fotografi li jirrappreżentaw lill-media sabiex jidħlu fis-sala għal ftit mumenti biex jieħdu l-filmat jew ir- rittratti.

L-impjegati tal-PBS daħlu fil-Kamra u bdew jaqdu d-dmirijiet tagħhom.

MR SPEAKER: Illum il-Kamra għandha quddiema l-kontinwazzjoni tad- diskussjoni fuq il-mozzjoni biex il-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-Konsiderazzjoni ta' l-estimi ġenerali ta' l-ispiża għas-sena 2002.

Skond il-mozzjoni ta' proċedura Nru. 258 li għaddiet fis-seduta tas-26 ta' Novembru 2001, is-seduta tal-lum għandha tintemm fit-8:30 p.m. u d-diskors ikun eżenti mil-limiti tal-ħin tad-diskorsi.

Nistieden issa lill-Prim Ministru sabiex jagħmel id-diskors tiegħu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nhar l-Erbgħa li għaddew il- Ministru tal-Finanzi skond - u nuża l-istess kelma tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni - ir-ritwal għall-ħabta ta' din is-sena, qara d-diskors tal- budget li skond ir-ritwal ukoll, kellu fih eżami ta' kif imxiet l-ekonomija tal-pajjiż tul is-sena li waslet biex tispiċċa, kellu wkoll rendikont tal- finanzi tal-pajjiż ta' din is-sena u abbażi ta' dak li rnexxilna nagħmlu u nilħqu ta' din is-sena l-ministru fassal il-proposti għall-budget tas-sena 2002.

M'hemmx dubju li meta l-ministru qara d-diskors tiegħu, il-konklużjoni kienet waħda; minkejja d-diffikultajiet fil-qasam ta' l-ekonomiji internazzjonali u minkejja d-diffikultajiet li laqtu lilna wkoll, il-pajjiż mexa 'l quddiem.

Minkejja d-diffikultajiet kollha l-finanzi tal-gvern kienu ġestiti b'mod sodisfaċenti u l-għan li kellu l-gvern li jnaqqas l- iżbilanċ tas-sena fuq is-sena l-oħra ntlaħaq ukoll.

Jidhirli jien li fis- sena li dalwaqt tispiċċa rnexxielna nsaħħu pajjiżna.

U l-programm ta' dan il-gvern huwa eżattament li nsaħħu pajjiżna.

Pajjiżna rridu nkomplu nsaħħuħ biex jilqa' għall-isfidi l-ġodda.

Illum m'hemmx dubju li l-iktar kelma komuni fid-diskorsi pubbliċi li jsiru hija "globalizzazzjoni".

Illum id-dinja hija globalizzata u kull pajjiż irid jaffronta sitwazzjonijiet ġodda, jew f'ħafna partijiet minnhom ġodda, li fil-prattika jfissru li trid taqdef 'il quddiem u ma tibqax fejn int għaliex inkella tmur lura.

Il-konklużjoni tal-Ministru fid-diskors tiegħu hija li abbażi ta' dak li rnexxilna niksbu s-sena li għaddiet, is-sena d-dieħla għandna nkomplu nsaħħu pajjiżna.

U nikkwota żewġ espressjonijiet mid-diskors tal-ministru li lili laqtuni.

Waħda minnhom hija proprju fl-introduzzjoni tad-diskors tiegħu fejn qal "Inżommu bilanċ bejn dak li nixtiequ, jiġifieri l- aspettattivi li kull wieħed u kull waħda minna għandu, u dak li huwa realistikament ottenibbli".

U proprju l-budget fih dan il-bilanċ; il- budget għas-sena d-dieħla huwa realistiku, hemm ħafna affarijiet li nixtiequ nagħmlu, pero` l-gvern kien kapaċi jipprioratizza u jara x'inhu ottenibbli fil-kwadru ġenerali tal-pajjiż, mhux biss billi l-pajjiż jibqa' fejn hu imma billi jimxi 'l quddiem.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru tal-Finanzi għandu espressjoni oħra li hija "Inżommu sodi billi nerfgħu l-piż li l-interess ta' pajjiżna jitfa' fuqna".

Naħseb li dawn huma żewġ dikjarazzjonijiet ta' prinċipju importanti ħafna.

Dan il-gvern, partikolarment fit-tliet snin li għaddew, ma beżax jerfa' l- piż fl-interess tal-pajjiż; ħa l-miżuri li jidhirlu li kienu meħtieġa u hekk se nkomplu nagħmlu għaliex aħna nemmnu fis-solidarjeta`, solidarjeta` li tfisser eżattament li l-ħin kollu rridu naraw li nfittxu l-interess ta' kulħadd u mhux infittxu l-interess ta' xi individwu partikolari.

Kif għamilt f'dan l-aħħar diskors pubbliku li għamilt jien nerġa' hawnhekk nikkwota minn dokument li ħareġ il-Partit Nazzjonalista "Insaħħu Pajjiżna" fil-Kunsill Ġenerali li għadda fejn f'paġna 28 jikkwota dak li qal il-Papa Ġwanni Pawlu II fl-Enciclica Solitudo Rei Socialis li hija enċiklika dwar l-iżvilupp soċjali kif tarah il-Knisja Kattolika u fiha nsibu definizzjoni li tgħodd għal kull pajjiż; definizzjoni tas-solidarjeta` li tgħid hekk "is-solidarjeta` hija d- determinazzjoni soda u perseveranti li wieħed jikkommetti ruħu għall-ġid komuni, jiġifieri għall-ġid ta' kulħadd u kull individwu għaliex fil-fatt aħna lkoll responsabbli għal kulħadd".

U dan huwa l-messaġġ li qiegħed jgħaddi dan il-gvern lill-poplu Malti kollu - mhux biss din is-sena biss imma anke fis-snin li għaddew – partikolarment f'dan l-istadju ta' żvilupp politiku, ekonomiku u soċjali f'pajiżna.

Irridu l-ħin kollu nifhmu li aħna lkoll responsabbli għal kulħadd.

Jien naħseb li dak il-kliem li jien ikkwotajt mid-diskors tal-Ministru tal- Finanzi proprju ġejjin minn dan il-prinċipju tas-solidarjeta` kif nixtiequ nħaddmuh.

Sur President, għedt li l-ewwel ħaġa li ssir f'dan ir-ritwal ta' kull sena, miż-żewġ naħat tal-Kamra - jibda l-Ministru tal-Finanzi u nkomplu aħna - hija l-analisi ta' l-azjenda Malta.

Kif marret l-azjenda Malta fis-sena 2001?

U hemm kejl li normalment jiġi wżat – m'huwiex il-kejl perfett, pero` huwa l-kejl li jagħti l-indikazzjonijiet ta' kif miexi l-pajjiż kollu kemm hu – li huwa l-kejl tal-GDP.

Huwa minnu li jekk nieħdu l-GDP kollu kemm hu nsibu li fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena kellna tnaqqis ta' 0.3% meta pparagunat maċ-ċifri tas-sena li għaddiet, pero` huwa dejjem importanti li wieħed janalizza, jifhem u jinterpreta sew il-figuri li jkollu f'idejh.

F'pajjiżna għandna settur li huwa importanti meta jitkejjel il-GDP - għax jikkontribbwixxi għalih ukoll, imma nafu li dan jista' jtella' 'l fuq jew iniżżel 'l isfel il-kejl - pero` ma jirriflettix dak li jkun qiegħed jiġri fil-kumplament ta' l-ekonomija li hija ħafna u ħafna importanti għall- pajjiż kollu kemm hu, b'mod partikolari għal dak li jirrigwarda l-qasam tal- ħaddiema li jaqilgħu l-għajxien f'pajjiżna u wkoll għall-qliegħ li jkun qed jagħmel il-pajjiż.

Qiegħed nirreferi għas-settur ta' l-elettronika, u din id-darba fl-economic survey – għax tajjeb li biex nifhmu xi jfissru ċ-ċifri naraw kif wasalna għal dawk l-istess ċifri – hemm l-eżami li jgħid li jekk wieħed inaqqas il-valur tas-settur ta' l-elettronika u naraw il-kumplament ta' l-ekonomija kif marret f'pajjiżna nsibu li l-ekonomija żdiedet b'5.2%.

Dan huwa awment tajjeb ta' kif marret l-ekonomija tal-pajjiż.

Jekk nagħmlu l-istess analisi mas-sena li għaddiet paragunata mas-sena ta' qabel insibu li jekk indaħħlu s-settur ta' l-elettronika l-GDP tas-sena l- oħra żdied b'4.6% u jekk neskludu l-elettronika naraw li fil-kumplament ta' l-ekomonija kien hemm żieda ta' 1.6%.

Allura jekk neskludu l-elettronika biex naraw tassew kif imxiet l-ażjenda Malta nsibu li l-kumplament ta' l- ekonomija, in terms ta' tkabbir, din is-sena marret aħjar mis-sena l-oħra.

Irridu niftakru wkoll li s-settur ta' l-elettronika huwa importanti mhux għax tant jikkontribbwixxi għall-finanzi tal-gvern jew għall-employment - għalkemm paragunat mal-kumplament ta' l-ekonomija huwa perċentwalment ammont żgħir ukoll - imma għaliex jikkontribbwixxi ħafna għad-dehra ta' Malta, għall-effiċjenza tagħna, għall-produttivita` u għall-kapaċita` tal- ħaddiema tagħna u għal Malta nnifisha bħala post fejn jista' jkun hemm, u qiegħed ikun hemm, investiment barrani.

Mela meta nħarsu lejn dan il-kejl ewlieni ta' kif marret l-ażjenda Malta, minkejja li ċ-ċifra totali hija ta' tnaqqis fl-ewwel disa' xhur ta' din is-sena fuq l-ewwel disa' xhur tas-sena l-oħra, ir-realta` hija li jekk nagħmlu apparti s-settur ta' l-elettronika u allura tibqa' l-parti l-kbira ta' l-ekonomija, dik l-ekonomija mxiet 'il quddiem b'ritmu tajjeb.

Jiena nħobb ngħid li l-aqwa indikatur u l-aqwa riżultat pożittiv ta' kull ħidma ta' l-ekonomija u tal-gvern tal-ġurnata għandu jirrifletti ruħu fil- qasam tax-xogħol.

U hawn ukoll in-numru ta' nies jaħdmu f'Settembru ta' din is-sena wera żieda ta' 1,198 fuq is-sena l-oħra.

F'Settembru kellna 1,200 ruħ iktar jaħdmu full-time milli kellna s-sena l-oħra.

Jekk nipparagunaw Settembru ta' din is-sena ma' Settembru ta' tliet snin ilu, jiġifieri mal-bidu tal-ħidma ta' dan il-gvern immexxi minni, insibu li ż- żieda ta' nies jaħdmu bi qligħ full-time kienet ta' 3,768.

Tajjeb li wieħed jinnota li minn dawn it-3,768 persuna 2,948 huma nisa.

Allura qegħdin naraw li l-ekonomija qiegħda tiżviluppa b'mod li qiegħda tattira attivita` min- nisa Maltin ħafna iktar minn qatt qabel.

Dan huwa żvilupp importanti għal pajjiżna u anke jawgura tajjeb.

Mela t-tieni eżami li wieħed jagħmel ta' kif morna din is-sena dwar żieda fin-numru tan-nies jaħdmu jagħtina riżultat tajjeb, anzi nazzarda ngħid tajjeb ħafna, partikolarment fiċ- ċirkostanzi tal-lum.

Jekk imbagħad inħarsu lejn il-qligħ li kellhom il-ħaddiema tagħna nsibu li d-dħul mill-pagi żdied għal Lm544 miljun, jiġifieri kien hemm żieda ta' Lm41 miljun.

Dan ifisser li l-ħaddiema tagħna kollha flimkien qalgħu Lm41 miljun aktar mis-sena ta' qabel.

Jekk naraw minn ras għal ras xi jfisser bħala paga fil-ġimgħa nsibu li l-paga żdiedet għal Lm106 fil-ġimgħa, żieda ta' Lm6.55.

Naturalment meta qed tkejjel l-ekonomija tkejjel b'dawk li jgħidulhom l-aggregates, kollox f'daqqa, imbagħad tagħmel l-averages u ma jfissirx li l-average kulħadd jaqilgħu u lanqas ifisser li m'hemmx numru – aktarx numru sostanzjali ħafna - li jkunu qed jaqilgħu aktar minn hekk.

Mela t-tielet kejl ta' kif morna din is-sena huwa pożittiv.

Ir-raba' kejl huwa l-flus fl-idejn u t-tifdil fil-banek.

Minn dan wieħed jara kemm il-poplu tagħna huwa għaqli u kapaċi jġemma'.

Filwaqt li l-poplu qed jonfoq aktar, naraw li flus fil-banek hemm Lm2,700 miljun.

Ma' dan wieħed irid iżid il-flus li hemm investiti f'investimenti kollettivi – din illum saret xi ħaġa popolari – li jammontaw għal Lm224 miljun.

Dan ifisser li bejn flus fil-banek, flus fl-idejn u f'collective investment schemes għandna ftit inqas minn Lm3,000 miljun.

Issa hawnhekk ma rridux ninsew li l-popolazzjoni tagħna hija ta' inqas minn 400,000 ruħ.

Jien naħseb li dawn huma ċifri importanti u jispjegaw ukoll għaliex il- gvern qed idaħħal aktar mit-taxxi u jispjegaw ukoll għaliex f'ċerti areas qed naraw li l-infiq fuq benefiċċji soċjali qed jonqos.

Aħna m'aħniex qegħdin innaqqsu l-benefiċċji soċjali imma qed jirriżulta aktar li hemm min ma jikkwalifikax għalihom.

Is-sena l-oħra tkellimna fuq iċ-childrens' allowance - jekk m'iniex sejjer żball fuq madwar 10,000 każ kien irriżulta li kien hemm Lm110 miljun f'depożiti mhux dikjarati - u din id-darba beda eżerċizzju, kif qed isir f'kull aspett ta' l-infiq tal-gvern, biex naraw dawk li jieħdu pensjonijiet mhux kontributorji, humiex jiddikjaraw sew il- kapitali li għandhom.

Jien kont sorpriż ħafna meta ġejt informat li f'elf każ li ġew eżaminati kien hemm under declarations, jiġifieri kapitali investiti fil-banek li ma ġewx dikjarati, b'kemm jiswew Lm10 miljun.

Naturalment dan ma jfissirx li dawn qalgħu dawn il-flus is-sena li għaddiet, far from it, probabbilment huwa l-għaraq ta' ġbinhom tul ħafna snin ta' ħidma, pero` ma nistgħux ninjoraw il-fatt li pajjiżna għandu dawn il-flus, u huwa tajjeb li kulħadd jifhimna meta ngħidu li kulħadd huwa responsabbli għal kulħadd.

Min jagħmel dikjarazzjoni ħażina biex ma jħallasx l-income tax, il-VAT, id-duty fuq it-trasferiment tal-proprjeta` jew biex jieħu iktar milli ħaqqu hemm bżonn jifhem li qed jonqos mid-dmir ewlieni li għandu kull wieħed minna, li huwa d-dmir tas-solidarjeta`.

Il-ħames aspett li jien jidhirli li għandna neħduh bħala kejl ta' kif marret l-azjenda Malta huwa r-rata ta' l-inflazzjoni.

Kulħadd jaf li jekk il-prezzijiet jiżdiedu b'mod qawwi u joħorġu out of hand, allura ikun ifisser li hemm xi ħaġa ħażina fit-tmexxija ta' l-ekonomija.

Imma din is- sena minn dan l-aspett morna aħjar mis-sena l-oħra; filwaqt li l- inflazzjoni fis-sena 2000 kienet ta' 2.7%, din is-sena din kienet ta' 2.4%.

U allura, Mr Speaker, jien ngħid li l-messaġġ li joħroġ mill-istatistika ta' l-ekonomija huwa wieħed tajjeb.

Ma jfissirx li kull wieħed minna ma jistax jgħid li nistgħu mmorru aħjar, u jien persważ li nistgħu mmorru aħjar, u rridu nagħmlu mezz u nagħtu direzzjoni ta' tmexxija biex is-sena li ġejja mmorru aħjar minn din is-sena li qegħdin fiha minkejja d- diffikultajiet li s-sena qiegħda tispiċċa bihom, pero` jien jiddispjaċini li meta tkellem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħt lura, wera li dan il- messaġġ m'aċċettahx għaliex m'għoġbux.

Fid-diskors li smajna b'attenzjoni hawnhekk il-bieraħt lura huwa pprova jelimina u joqtol lill-messaġġier, jiġifieri l-istatistika.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jridx jirċevi l- messaġġ u allura s-soluzzjoni faċli hija li jgħid li l-messaġġier ġab messaġġ imbagħbas u ħażin; l-istatistika hija mbagħbsa.

Naħseb li l-kritika li għamel din is-sena - jekk niftakar sew kritika li għamilha s-sena l-oħra - ma toqgħodx għall-prova li min hu serju jrid jagħmel ħalli jara jekk hijiex ġusta jew le.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed jgħid li l-istatistika ġiet imbagħbsa apposta, li l-istatistika jista' jkun fiha xi żball.

Naturalment wieħed jista' jgħid hekk hu, kif hemm effettivament żball fl-economic survey, li fl-ammont li ħallset l-MDC bħala interessi sussidjati ġie mniżżel bħala Lm98,000 mentri jrid ikun Lm980,000.

Din il-figura għamel riferenza għaliha l-bieraħ fid-diskors tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u tajjeb li wieħed jgħid li hemmhekk hemm żball.

Meta tressaq il-budget diversi nies u organizzazzjonijiet ħarġu jgħidu u kitbu u kkummentaw li l-messaġġ huwa tajjeb, li wara kollox l-ekonomija ma marritx daqstant ħażin u li l-budget li nbena fuq dawn ir-riżultati huwa wieħed tajjeb li għandu jkompli jsaħħaħ l-ekonomija ta' pajjiżna.

Jien jiddispjaċini li lil dawn in-nies, il-bieraħ, bil-mod kif jaf ipinġihom il- Kap ta' l-Oppożizzjoni, sejħilhom kor tal-qtates, il-qtates li ħarġu jgħidu li iva, dan huwa budget li jħares 'il quddiem, li se jgħin lill- ekonomija u li se jkompli jibni.

Naturalment dawn il-qtates huma l- ġurnalisti, il-kummentaturi fuq it-televiżjoni u fuq ir-radju, esponenti l- iktar għoljin tal-GRTU, tal-Kamra tal-Kummerċ u l-ispokesmen tal-UĦM u ta' l-FOI.

Dawn kollha, għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni, ħarġu jkantaw qishom qtates, għajta waħda, għaliex qed jgħidu li dan il-budget huwa budget fid- direzzjoni t-tajba li għandu bżonn il-pajjiż.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li dan huwa budget ta' falliment.

Qalilna li l-gvern qed iressaq lill-pajjiż għal kriżi, u li minnha din il- kriżi se jbatu żewġ ġenerazzjonijiet, mhux iż-żgħażagħ preżenti imma t-tfal tat-tfal tagħna.

Qalilna li l-gvern jinteressah biss li jirbaħ ir- referendum.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħidilna li f'Malta se jkun hawn referendum, aktarx fis-sena 2003 u allura aħna għamilna budget tajjeb għas-sena 2002 biex nirbħu r-referendum fl-2003, imbagħad ma jinteressaniex aktar li jkun hawn budget tajjeb.

Jien ngħidlu li qed jiżbalja għaliex wara imbagħad ikollna elezzjoni, u anke f'dik l-elezzjoni aħna rridu li l- poplu jkun f'pożizzjoni li jagħmel ġudizzju oġġettiv u fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Jiena nieħu pjaċir ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed isib il-budget bħala tajjeb għar-referendum.

Ir-referendum se jmur jivvota fih il-poplu Malti, jiġifieri hawn ukoll, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħid li l- maġġoranza tal-poplu Malti se tivvota favur, imma għax il-gvern ippreżenta dan il-budget.

Il-gvern mhux se jippreżenta budget, la biex jirbaħ u lanqas biex jitlef ir-referendum imma jrid jippreżenta budget li hu bbażat fuq ir-realta` tal-lum.

U hekk hu dan il-budget.

Naħseb li l-verita` li ġrat wara l-preżentazzjoni tal-budget hija li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni f'daqqa waħda sab ruħu mingħajr platform politiku.

Il- Kap ta' l-Oppożizzjoni, kif inhu d-dmir tiegħu, kif hu jiġġestixxi l-kariga tiegħu, jitkellem kontinwament fil-pubbliku, prattikament kull nhar ta' Ħadd, u beda jibni ċerta strateġija, u beda jitkellem fuq koalizzjoni soċjali ġdida.

U diġa` kelli okkażjoni nitkellem fuq din l-espressjoni.

Jien ma nħobbx nitkellem fuq koalizzjoni soċjali, la ġdida u lanqas qadima.

Hawn interess wieħed; l-interess nazzjonali li kulħadd għandu jipparteċipa fih għax kull wieħed minna huwa responsabbli għal kulħadd.

It-twemmin ta' dan il-gvern huwa li kulħadd huwa responsabbli għal kulħadd.

Pero` huwa evidenti kif kien qed jibni l-istrateġija tiegħu l-Kap ta' l- Oppożizzjoni f'din il-koalizzjoni soċjali.

Ninnutaw li għamel sena sħiħa jitkellem fuq dawk li għandhom qligħ baxx u medju, u tgħidx kemm qal kontra dan il-gvern għax kellu l-kuraġġ li fl-interess nazzjonali jieħu miżuri li laqtu lin-nies li nistgħu ngħidulhom ta' dħul medju.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qal li dawn huma sitting-ducks, qalgħuha mingħand il-gvern u issa se jidħlu f'koalizzjoni miegħu.

Settur ieħor huwa dak tal-biedja.

Nisimgħu l-ħin kollu lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni minn ġimgħa għal oħra jgħid li l-futur tal-bdiewa spiċċa, il-biedja se tinqered mill-pajjiż u l- bdiewa se jmutu bil-ġuħ għax hekk tfisser il-politika tal-gvern.

U dan il- budget il-bdiewa ftakar fihom għax dan il-gvern jaf li dawn huma parti mis- soċjeta` Maltija u jaf li l-biedja wkoll trid tgħaddi minn proċess ta' ristrutturar profond u l-gvern irid jgħinhom.

U allura f'dan il-budget aħna ħabbarna miżuri ta' kif lill-biedja f'pajjiżna nistgħu nkomplu nindirizzawha b'mod qawwi biex tkun tista' taffronta d-diffikultajiet taż-żmenijiet tal-lum.

Lil dawn is-setturi ndirizzajnihom u ndirizzajnihom għax huma parti mis-soċjeta` Maltija mhux għax qed nagħmlu xi koalizzjoni magħhom imma għaliex jinteressana li dawn ikomplu jaqilgħu l-għajxien tagħhom.

U nafu li ndirizzajna l-problema b'mod bilanċjat mhux għamilna xi ħaġa qisna qegħdin lejliet xi elezzjoni u xi ħadd jaqbad iroxx il-flus biex forsi jirbaħ xi erba' voti għalkemm ġieli ġara hekk fl-imgħoddi, u mhux f'pajjiżna biss.

Aħna qegħdin ngħidu li hemm bżonn nindirizzaw lis-settur tan-negozjanti ż- żgħar, li ħafna drabi ngħidulhom self-employed.

U hawn ukoll il-Kap ta' l- Oppożizzjoni ħaseb li qed jibni koalizzjoni soċjali ġdida.

Aħna ngħidulu li din m'hijiex koalizzjoni soċjali ġdida imma huwa programm li għandu jkollu kull gvern li jieħu ħsieb kull parti tas-soċjeta`.

U hemm il-miżuri li tħabbru mill-Ministru fil-budget kif aħna ndirizzajna lil dawn in-nies.

Qegħdin ngħidu, per eżempju, li dawk li għandhom negozju żgħir u hemm bżonn li jippreparaw ruħhom aħjar billi jinvestu fl-informatika, fil-computers li kultant iqumu l-eluf tal-liri, m'huma se jħallsu ebda taxxa fuq dak li jonfqu għax dawk huma spejjeż li qed nikkonsidrawhom neċessarji għal dak in- negozju dik is-sena stess li fihom issir in-nefqa.

Qed ngħidu li għas-settur tal-biedja ma rridux inħallu s-sitwazzjoni to get out of hand u rridu nkunu f'pożizzjoni li nagħtu l-għajnuna li hemm bżonn.

Għalhekk ħriġna bi proposta f'dan il-budget u qegħdin nivvotaw Lm2 miljun bħala parti minn Lm8 miljuni li l-gvern se jipprovdi fit-tliet snin li ġejjin biex jgħin lill-bdiewa jżommu l-qligħ tagħhom filwaqt li nilliberalizzaw bil-mod is-suq tal-biedja u billi ngħinu lill-bdiewa tagħna jikkompetu aktar.

Mr Speaker, għalhekk għedt li d-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta' nhar l-Erbgħa kien diskors ta' politiku li tilef il-bażi tal-politika tiegħu.

Il-partit tiegħu huwa partit li llum m'għandu ebda platform politiku kif jista' jippreżenta ruħu b'mod kredibbli lill-elettorat tagħna.

Kif għedt, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni attakka lill-messaġġier, jiġifieri lill- istatistika.

Waħda mill-affarijiet li qal kienet li saret reviżjoni tan- numru ta' nies li jaħdmu u sparixxew 5,000 ruħ mil-lista ta' nies li qegħdin jaħdmu bi qligħ.

Huwa qal li ma jifhimx kif nuqqas ta' 5,000 ħaddiem li jaħdmu ma rriflettiex ruħu fil-GDP tal-pajjiż.

Imma r-realta` kulħadd jaf li għandha tkun mod ieħor; il-GDP jiġi mkejjel fuq ir-returns li jibagħtu dawk kollha li jħaddmu n-nies, indipendentement min-numru tagħhom.

Il-GDP ma jitkejjilx billi jgħidu hemm 1,000 ruħ u kull wieħed jaqla' Lm2,000 u allura jiġi għandek Lm2 miljun pagi.

Il-GDP jitkejjel b'mod li kulmin iħaddem lil xi ħadd jibgħat ir-returns, dawn jingħaddu f'daqqa u dak jidħol bħala element tal-GDP.

Fil-verita` kien magħruf li l-istatistika li nbniet tul ħafna snin dwar in-nies li jaħdmu bi qligħ f'pajjiżna kellha bżonn tiġi ċċekkjata u korretta.

U kulħadd jaqbel dwar dan għax anke meta Dr. Alfred Sant kien prim ministru fl-1997 kien għamel dan l-eżerċizzju pero` m'għamlux sħiħ.

Huwa għamel eżerċizzju li bih iċ-ċifri ta' dawk li jaħdmu bi qligħ iċċekkjawh, u ppruvaw jagħmluh b'mod tajjeb sa l-1994.

Pero` l-ETC kienet taf li dak ma kienx biżżejjed u l-eżerċizzju allura nbeda minn ħafna qabel; effettivament l-eżerċizzju li għamlet l-ETC imur lura sa Diċembru ta' 1983.

U hawn joħroġ x'ġara fil-pajjiż.

Jekk immur għal Diċembru ta' l-1987 jirriżulta li n-numru ta' nies jaħdmu bi qligħ kien ġie miżjud b'4,870.

Waqt li kien qed jitkellem xi darba l-Kap ta' l- Oppożizzjoni u semma l-5,000 persuna li sparixxew, jien kont għedtlu li suppost ilhom li sparixxew għax ma kenux jeżistu, mhux issa imma ma kenux jeżistu fl-1987.

Jien m'iniex qed ngħid li xi ħadd għamel dan apposta, bi żball jew b'intenzjoni, imma s-sistema kif kienet daħlet oriġinarjament bil- workbooks kellha ħafna difetti li akkumulaw matul is-snin u sa l-1987 kienet laħqet żball ta' ftit inqas minn 5,000 ħaddiem.

Effettivament f'Diċembru tas-sena l-oħra l-figura ta' dawk li jaħdmu bi qligħ kienet ġiet korretta u niżlet b'5000.

Kieku bdejna fl-1987 biċ-ċifri u n-numri tajbin, il-korrezzjoni kienet tkun minima.

Nerġa' ngħid li hija ta' 5,000 għaliex l-iżbalji saru fl-imgħoddi, ġew carried over minn sena għal sena b'ċerti ammonti, kultant aktar u kultant anqas, u r-riżultat finali huwa li llum għandna ċifra ħafna iktar korretta milli qatt kellna qabel ta' kemm hawn nies jaħdmu bi qligħ f'pajjiżna, li f'Diċembru li għadda kienu jammontaw għal 136,117.

Allura hawn ukoll il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid jelimina lil min wassallu l-messaġġ, lill-istatistika.

Pero` l-istatistika llum, nerġa' ngħid, żgur hija ħafna iktar korretta milli qatt kienet qabel.

U allura ż-żidiet li qegħdin ngħidu li kien hemm fl-impjiegi b'mod partikolari fit-tliet snin li għaddew huma reali.

Fil-fatt qegħdin ngħidu li bejn l-1998 u Settembru ta' din is-sena, in-numru ta' nies jaħdmu bi qligħ żdiedu bi 3,768.

Diġa` għedt li minn Settembru tas-sena l-oħra sa Settembru ta' din is-sena n- numru ta' nies jaħdmu bi qligħ żdied b'1,200.

Mela l-ewwel kritika ta' Dr. Sant għall-messaġġ li l-ħaddiema marru aħjar, li hawn aktar nies jaħdmu u li hawn aktar nies jaqilgħu l-flus hija li jrid jeqred il-messaġġ billi jgħid li l-istatistika hija ħażina.

It-tieni attakk qawwi tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni bħas-soltu kien fuq l- iżbilanċ tal-gvern.

U hawnhekk ukoll irridu nkunu daqsxejn realistiċi.

Noqogħdu nitkellmu fuq kemm kien l-iżbilanċ fl-1996 u meta beda jikber l- iżbilanċ.

Huwa veru li l-iżbilanċ beda jikber fl-1996 u nafu li beda jikber and it went out of hand dak iż-żmien, imma nerġa' nistaqsi – din id- domanda għamiltha drabi oħra hawnhekk - u nagħti tweġiba dwar x'kien ġara fl-1996.

L-ewwelnett kellna gvern immexxi minni, bil-ministru tal-finanzi l-istess wieħed, li konna għaddejjin minn proċess ta' riforma radikali li qatt m'għamilna bħalha, fis-sistema fiskali ta' pajjiżna, mhux biss bl- introduzzjoni tal-VAT fl-1995 imma anke għaliex konna għamilna riforma kbira ħafna fl-income tax.

Meta aħna għedna li se norbtu ċ-childrens' allowance ma' qligħ ta' Lm10,000 qgħadna attenti li dik is-sena li bdiet topera s-sistema l-ġdida ħadd ma mar agħar milli kien qabel u biddilna t-tassazzjoni b'mod li anke dawk li tilfu ċ-childrens' allowance marru aħjar bil-benefiċċji li tajnihom taħt l-income tax.

Konna żgurajna li kulħadd igawdi bir-riforma li għamilna fil-ħlas ta' l-income tax u rridu nfakkru – għaliex ninsew – li kienu gvernijiet immexxija minni li naqqsu r-rata tat-taxxa personali minn 65% għal 35%.

Kienu gvernijiet immexxija minni li daħħlu l-final withholding tax ta' 15% minflok 65% kif kienet qabel.

Dawn huma benefiċċji kbar li aħna tajna lit-taxpayers Maltin, b'mod partikolari dawk li jissejjħu tal-faxxa tan-nofs.

Dawk kienu n-nies li ggwadanjaw - u hekk ridna li jkun u hekk sewwa li kien dak iż-żmien - sostanzjalment bir- riforma fiskali li għamilna.

Pero` mhux dak biss.

Irridu niftakru li meta daħħalna l-VAT fl-1995 neħħejna d-dazji minn pajjiżna.

It-taxxa tad-dwana spiċċat, minflokha daħlet il-VAT bil-15% u dak kien ifisser, jekk għadni niftakar sew iċ-ċifri, li l-gvern kien neħħa dħul ta' Lm50 miljun jew Lm60 miljun mid-dwana.

Dik ukoll kienet riforma fiskali kbira li għamilniha b'kuraġġ u għamilniha għaliex għedna li s- sistema ta' tassazzjoni moderna fid-dinja kollha – mhux fl-Ewropa biss – hija s-sistema li tintaxxa l-konsum, hija kwalita` ta' taxxa bħalma hija l- VAT.

U b'kuraġġ aħna daħħalna l-VAT, ħsibna li se jirnexxielna nipperswadu lill- poplu tagħna jaċċetta din it-taxxa - u naħseb li sa ċertu żmien kien sejjer jaċċettaha - imma kellna partit ta' l-oppożizzjoni, immexxi mill- istess kap tiegħu tal-lum Dr. Alfred Sant li qal li din hija taxxa ħażina, għamel koalizzjoni soċjali kif dehrlu hu dak iż-żmien u lil dawk li riedu jiġbru l-VAT qalilhom biex ma jikkonfondu xejn għaliex hu kien se jirbaħ l- elezzjoni – kif fil-fatt għamel – u t-taxxa kien se jneħħiha.

U rajna farsa għaliex ma kienx jaf x'se jagħmel minflok il-VAT.

Jien għadni nara lill-Ministru tal-Finanzi tal-lum jgħid lill-Prim Minstru ta' dak iż-żmien, Dr. Alfred Sant, li bil-famuża taxxa li se jdaħħal kie se jitlef madwar Lm50 miljun dħul.

Kemm argumentajna dwar dan!

Saħansitra meta l-gvern Laburista kien ppreżentalna l-liġi tas-CET jien kont ippreżentajt riżoluzzjoni fejn għedtlu li jekk irid jagħmel liġi ġdida u la kien prattikament qed jipprova jżomm il-prinċipju tal-VAT kien ikun aħjar kieku kellna nagħmluha bis-serjeta` flimkien biex imbagħad ma noqogħdux inbiddlu wara.

Imma hu ma riedx.

Sadanittant tilef lill-Ministru tal-Finanzi, sar hu l-ministru responsabbli mis-CET, u għamel qassata wara l-oħra.

Kien imur fuq it- television jiddiskuti man-nies u jistaqsihom x'jidhrilhom mit-taxxa l-ġdida u kif kienet se tolqothom u kulmin kien jgħidlu li se tolqtu ħażin kien idur fuq l-esperti li kien ikun hemm warajh u jgħidilhom li dik kienu se jirranġawha.

Irranġawha kieku , imma l-finanzi tal-gvern ma rranġahomx!

Fl-1996 morna lura fil-finanzi tal-gvern. l-iżbilanċ kiber għax il-gvern immexxi minni ma rnexxilux idaħħal il-flus li ħaseb li se jdaħħal tort tal- propaganda li kien qed jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, imma mbagħad bata l-konsegwenza hu stess għax s'issa għadni ma smajtx la lil Dr. Sant u lanqas lill-Onor.

Leo Brincat jgħidu li rnexxielhom iniżżlu l-iżbilanċ fl- 1997 u fl-1998.

Jgħidu li l-iżbilanċ ma kienx kbir daqs kemm għedna aħna, imma l-bqija huwa fatt li fis-sentejn li dam jiggverna l-gvern ta' Dr. Alfred Sant l-iżbilanċ kompla kiber.

Issa jekk l-iżbilanċ kienx ta' Lm140 miljun, Lm149 miljun jew Lm150 miljun ma nafx, naf żgur li l-politika ta' Dr. Alfred Sant, li bid-dikjarar kien qal li hija ntiża primarjament qabel kollox biex tnaqqas l-iżbilanċ, ma rnexxietx għax l-iżbilanċ kabbritu.

Issa b'kemm kabbritu wieħed jista' joqgħod jiddiskuti u nispera li l- Ministru tal-Finanzi jkollu l-okkażjoni jiddiskuti ċ-ċifri li tana l-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jiena għandi l-figuri hawnhekk ukoll imma ma rridx noqgħod nidħol fihom.

Mela huwa veru li l-iżbilanċ f'dawk is-sentejn tela'.

Aħna sibnih dak li kien - ngħidu li kien Lm150 miljun fl1998 - u tibda minn fejn tibda m'hemmx dubju li f'dawn it-tliet snin dak l-iżbilanċ naqqasnih sena wara l- oħra.

Filwaqt li aħna l-iżbilanċ naqqasnih kif għedna li se nagħmlu, il- Kap ta' l-Oppożizzjoni rnexxielu biss iżidu.

Allura llum huwa fatt li l- programm biex innaqqsu l-iżbilanċ kif kien imħabbar mill-Ministru tal- Finanzi qed jitwettaq.

Huwa importanti li aħna ndirizzajna din il-problema mill-bidunett, għedna li hemm bżonn li nagħmlu t-targets biex il-gvern jilħaqhom u hemm bżonn li dawn it-targets ikunu raġonevoli.

Aħna stajna għamilna, kif ipprova jagħmel il-gvern ta' qabilna, taxxa fuq kull bieb u stajna nagħmlu miżuri li żgur kienu jissejħu, u bir-raġun kollu, anti- soċjali, imma dan aħna m'għamilnihx u minflok għamilna programm li stajna nibnu u naħdmu fuqu.

Dan il-programm bil-fatti lħaqnih qabel iż-żmien u skond il-programm tal-gvern stess effettivament dak li kellna nilħqu fis- sena 2004, jiġifieri li fil-finanzi tal-gvern ikun hemm żbilanċ ta' Lm77 miljun, il-budget jgħidilna li dik iċ-ċifra se nilħquha s-sena d-dieħla.

Din hija d-differenza kbira bejn iż-żewġ gvernijiet.

Mr Speaker, jiena niskanta kif f'dan il-Parlament nhar l-Erbgħa u kemm-il darba tkellem s'issa fil-pubbliku, inkluż fi programm li kont miegħu jien fuq wieħed mir-radjijiet, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiskandalizza ruħu kif il-gvern is-sena d-dieħla se jdaħħal ma nafx kemm-il miljun aktar minn din is-sena f'taxxa u fil-programm li ħadt parti miegħu jien qal li fit-tliet xhur li ġejjin il-gvern se jiġbor ma nafx kemm-il miljun ieħor.

Jien dak il-ħin irreaġixxejt u għedtlu li dan il-kliem ifisser preċiżament li min għandu l-obbligu li jħallas it-taxxa jrid iħallasha għax aħna m'aħna se nħallu lil ħadd jevadi t-taxxa lanqas bl-iskuża li l-ekonomija mhix sejra tajba.

It-taxxa trid titħallas.

U mhux l-Onor.

Sant għandu jiskandalizza ruħu imma jien għandi għaliex niskandalizza ruħi li filwaqt li fil-pajjiż, il-kor mhux tal-qtates imma kemm ta' min jifhem u anke ta' min ma jifhimx, kulħadd qed jgħid li l-aktar ħaġa importanti li għandu jagħmel il-gvern hija li jżomm l-evażjoni biex imbagħad jekk ikollna biżżejjed jew iż-żejjed inkunu nistgħu nroddu lura u ntaffu l-piżijiet fuq in-nies, Dr. Sant qed jgħid x'għarukaża li s-sena d-dieħla l-gvern m'hu se jżid ebda taxxa, se jnaqqas l-income tax u qed jgħid li se jdaħħal Lm60 miljun iżjed!

Dawn qed jgħidu li hija għarukaża li l-gvern se jdaħħal Lm60 miljun iżjed!

Imma dawn x'argumenti huma?!

Jien ma nistax nifhem kif il-Kap ta' l- Oppożizzjoni u sħabu fil-Partit Laburista jibqgħu jirrepetu u jirrepetu dan l-argument u jgħidu li hija għarukaża li l-gvern daħħal it-taxxi.

Dawn jgħidu li għandna naqtgħu mill-ispiża.

Iva, mela le, imma mhux ma ndaħħalx it-taxxi li huma dovuti biex imbagħad ngħid li rrid naqta' wkoll l- ispiża.

It-taxxi li huma dovuti jridu jinġabru u kulħadd jaf li l-gvern ħa passi u ta riżultati.

Fil-fatt dan huwa kliem l-oppożizzjoni stess għaliex tismagħhom fuq ir-radju jgħidu kemm żdied id-dħul mit-taxxi.

Allura din hija xi ħaġa ħażina?

Dan ifisser li l-ekonomija kibret u hemm enforcement aħjar, qed niġbru b'effiċjenza akbar it-taxxi li huma dovuti.

Il-Ministru tal-Finanzi qal li se nwaqqfu dik li sejjaħnilha tax compliance unit li xogħolha se jkun li tara kif aħna niżguraw li s-sistema tal-ġbir tat-taxxi ma tħallix toqob u ma tħallix lil min jiżgiċċa.

U llum is- sistema ta' kif taħdem it-tax compliance unit qiegħda f'postha.

Il- Ministru tal-Finanzi kien ġie għandi bin-nies tiegħu biex jagħmilli presentation ta' l-uffiċċju kif qed jaħdem li jien ħadt pjaċir ħafna nara.

Naf li lill-ġurnalisti wkoll saritilhom presentation ta' kif qed taħdem it- tax compliance unit għax aħna rridu li kulħadd ikollu għajnejh miftuħa għaliex din m'hijiex xi sistema ta' barra minn hawn imma hija sistema li tifhimha malajr.

Illum għandek ħafna databases fosthom il-common database fejn hemm kulħadd reġistrat; min inti, fejn toqgħod, toqgħodx waħdek fid- dar, min joqgħod miegħek u għandekx tfal.

Imbagħad hemm ħafna databases oħra.

Jekk inti tieħu r-reġistru tal-karozzi ssib kemm hawn karozzi, kemm inxtraw karozzi, min xtrahom, fejn joqogħdu n-nies li xtrawhom u jekk joqgħodux waħedhom jew ma' ħaddieħor.

At the touch of a key tkun taf dawn l- affarijiet kollha.

Imbagħad hemm l-informazzjoni dwar id-dwana.

Suppost kulmin jimporta minn barra nafu min hu pero` rriżulta li ma tantx kien hekk preċiż għax kien hemm dawk li għandhom il-VAT number li jniżżlu l-VAT number imbagħad jekk jien is-soltu ma nimpurtax nista' mmur nimporta Lm0.5 miljun u jniżżlu dan, pero` mhux bid-dettalji kollha tiegħi li wieħed ikun jista' tfittex malajr.

Issa s-sistema nbidlet u dak kollu li jidħol fil- pajjiż it-tax compliance unit, at the touch of a key tista' tarah.

Dan kollu llum it-tax compliance unit qiegħda tagħmlu b'sistemi online u allura mbagħad hi tkun tista' tinforma lid-direttur tal-VAT u ta' l-income tax u turih ir-returns u tħalli f'idejh biex jeżamina għax hu għandu l-poter li jeżamina jekk ir-return tkunx tajba jew le.

Aħna qed nittrattaw il-kwestjoni ta' l-evażjoni tat-taxxa bl-akbar serjeta` kif konna dejjem mitlubin li nagħmlu u kif jistenna l-poplu Malti - ma rridx ngħid b'eċċezzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni u sħabu li qegħdin jipprovaw jieħdu gwadann politiku għaliex jien persważ li huwa wkoll fl- interess tagħhom, jekk dawn xi darba jridu jkunu fil-gvern, li t-taxxi jinġabru b'effiċjenza - ...

U dan hu li qed jagħmel il-gvern.

Mr Speaker, kif għedt diġa`, irridu li kulħadd jifhem li kulħadd huwa responsabbli għal kulħadd.

Irridu neqirdu l-kultura li għandek dritt taħbi biex ma tħallasx income tax u VAT, li n-negozjanti kbar u żgħar jaraw kif jaħbu parti mid-dħul tagħhom, il-professjonisti u dawk li jaħdmu għal rashom jaħbu d-dħul tagħhom u dawk li jieħdu xi benefiċċju soċjali jaħbu l- kapitali tagħhom.

Dan irid jispiċċa u l-kultura f'moħħ kulħadd għandha tkun li għandu jkun onest, u jekk ma jkunx onest se jkun hemm min jinduna li m'huwiex onest.

Mr Speaker, jien naħseb li dan huwa l-messaġġ veru li għandna ngħaddu lill- poplu Malti u mhux ngħidulu "x'għarukaża, ara l-gvern kemm daħħal iktar f'taxxi".

Nerġa' ngħid li ilha xhur għaddejja l-propaganda fuq l-istazzjon tar-radju u tat-televiżjoni tal-Malta Labour Party dwar x'għarukaża li l- gvern daħħal iktar taxxi.

Mhux x'għarukaża l-gvern daħħal iktar taxxi jmisshom jgħidu imma x'għarukaża li kien hawn min m'huwiex qed iħallas it- taxxi u kemm qed jagħmel tajjeb il-gvern li t-taxxi qiegħed jiġborhom!

(Onor. Membri: Hear, hear) Nispera li dan il-messaġġ jidħol f'moħħ kulħadd u jkunu d-deputati fuq in-naħa l-oħra tal-Kamra l-ewwel nies li ma jibqgħux jirrepetu l-argumenti li qalu s'issa.

Jien għalhekk nerġa' nagħti avviż, kif għamilt tant drabi oħra, li hemm bżonn li kulħadd jifhem li ċ- ċirku qiegħed jissikka fuq dawk li jevadu t-taxxa u li xi darba min qiegħed jevadi t-taxxa se nkunu nafu min hu, u naturalment irid iħallas.

Mr Speaker, irrid hawnhekk insemmi l-esperiment li sar għal ħafna snin tal- Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u fuq l-esperjenza ta' dak il- kunsill it-twaqqif b'liġi tal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali.

Jien qrajt, per eżempju, diskors li għamel il-professur Edward Scicluna fuq kif saret il-preparazzjoni għall-budget, kif qed isiru d- diskussjonijiet f'dan il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali, u rajt il-qabża ta' kwalita`.

Irrid ngħid li smajt ukoll lill-Ministru Dalli, fil-preżenza ta' Tony Zarb tal-GWU, ta' Charles Busuttil tal-GRTU, ta' Gejtu Vella tal-UĦM u Joe Zammit Tabona ta' l-FOI, fi programm tat- televiżjoni, ilkoll jgħidu li l-affarijiet issa qed isiru ħafna aħjar minn qabel għaliex qegħdin ilkoll jipparteċipaw.

U dan huwa l-messaġġ li rridu ngħaddu lill-poplu Malti llum, mhux nagħmlu koalizzjoni soċjali biex nirbħu l-elezzjoni.

Irridu naħdmu lkoll fl-interess ta' pajjiżna, u jiena nemmen bil-qawwa, li l-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali huwa għodda tajba biex din il-kultura tkompli tikber fost kulħadd.

Mr Speaker, ħaġa oħra li ħarġet mill-kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienet li m'għandux dan sens ta' direzzjoni fejn irid jieħu lill-partit u lill-pajjiż.

U dan ngħidu b'mod partikolari għall-fatt li wara tliet snin mill-aħħar elezzjoni, għadu ma ddeċidiex huwiex se jżomm it-taxxa tal-VAT jew le.

Jiena ngħid li dħakt meta fl-aħħar tad-diskors tiegħu smajtu jgħid li meta tasal l-elezzjoni jiddeċiedi imbagħad fi żmien xahar - issa mhux fl- ewwel sitt xhur – x'sistema ta' taxxa se jagħmel.

Mr Speaker, jien naħseb li ħadd ma jista' jieħdu iktar bis-serjeta` lill- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Hu fehem bħal kulħadd li t-taxxa tal-VAT qiegħda hemm u se tibqa' hemm; tista' tiġi rtukkjata minn żmien għal żmien, imma dik it-taxxa hija moderna u hija taxxa li mingħajrha ebda pajjiż modern ma jista' jimxi 'l quddiem.

Nerġa' ngħid li kienet farsa li wara l-elezzjoni ta' l-1996 rajna lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiddiskuti l-liġi l-ġdida, u issa Alla jbierek qed jgħid li fi żmien xahar se jagħmel liġi ġdida.

Dak il-ħin jien smajt lil xi ħadd jirrimarka u jgħid li jaf x'se jagħmel; minflok 15% VAT jagħmel 25% tax u jkun jista' jgħid li "dawn" u "dawn" l- items huma ta' lussu, u b'hekk ikun biddel il-liġi tal-VAT!

Jiena naħseb li din m'hijiex serjeta` u nixtieq li l-oppożizzjoni, fl- interess ta' pajjiżna, ma terġax tipprova toħloq problemi lill-pajjiż.

Ma jistax ikun li min hu serju jibqa' jgħid li jrid jiddeċiedi lejliet l- elezzjoni jekk ineħħix is-sistema ta' taxxi li għandna.

Din m'hijiex serjeta`.

Issa jiena bħala kap ta' partit nista' ngħid ħallih jgħid għaliex b'hekk isir dejjem inqas kredibbli, imma jien naħseb li l-pajjiż jixraqlu ħafna aħjar minn hekk u għalhekk nappella lill-Partit Laburista sabiex fuq din il-kwestjoni ma jippruvax joħloq inċertezzi iktar u ma jippruvax jerġa' jidħak bin-nies.

Jiena persważ li fuq l-issue tat- tneħħija tal-VAT ħadd m'hu se jemmnu lill-Partit Laburista u allura jibqa' biss l-orgolju u s-suppervja, jibqa' li wieħed jgħid għax hu jikkmanda, jibqa' li wieħed jgħid għax hu qal hekk u issa ma jistax ibiddel għax inkella jkun qed imur kontra kelmtu stess.

Imma r-responsabbilta` lejn il- pajjiż titlob mod ieħor.

Mr Speaker, is-soltu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, bħal ħafna oħrajn jgħidulek li tajjeb li tiġbor it-taxxa – il-Kap ta' l-Oppożizzjoni lanqas biss qal hekk – imma rridu naqtgħu mill-ispejjeż.

Iva, tajjeb naqtgħu mill- ispejjeż, imma għidulna minn fejn.

Aħna nafu x'ipprova jagħmel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni; fis-sentejn li dam fil-gvern kien ħareġ digriet li fit- tieni sena tal-gvern tiegħu kulħadd ried jaqta' 5% mill-ispejjeż tal- ministeru, hu x'inhu u hi x'inhi.

Mhux talli hekk, talli kien qal ukoll li jekk xi ħadd jonfoq iktar flus minn dawk ivvotati, ma kienx se jkun hemm is- supplimentary estimates biex isewwu fejn ikun mar żmerċ.

Jiena niftakar li kont staqsejthom kif din kienet se taħdem u r-risposta kienet li fejn ikunu marru żmerċ ipoġġuhom mal-vot tas-sena ta' wara.

Dan kien il-mod kif il- Prim Ministru dakinhar kien qed jissuġġerixxi li jnaqqas l-ispiża tal- gvern.

Jiena rrid ngħid li dan il-gvern qiegħed jagħmel ħiltu kollha biex jagħmel l-amministrazzjoni dejjem aktar effiċjenti.

Jiena dan l-aħħar kelli domandi dwar x'rapporti kien hemm fuq ir-riforma tas-servizz pubbliku.

Ir- risposta tiegħi kienet li r-riforma tas-servizz pubbliku qiegħda ssir skond ir-rakkmandazzjonijiet li għamlet il-kummissjoni, liema rakkmandazzjonijiet ma konnniex adottajnihom en bloc imma fejn stajna bdejna nimplimentawhom.

Pero` hemm ħafna affarijiet oħra li qegħdin jiġru.

Illum kulħadd jaf li aħna qegħdin inkejlu l-effiċjenza tad-dipartimenti ma' dawk fis-settur privat.

Il-Ministru tal-Finanzi semma ż-żewġ każi li saru s'issa, il-każ ta' l-old age people's homes u l-garaxx tal-gvern.

Filwaqt li f'settur minnhom il-paragun m'huwiex ħażin, fil-każ tal-garaxx tal-gvern il-paragun huwa orribbli u hemm bżonn li jittieħdu miżuri biex l-effiċjenza tikber u naraw kif in-nies li għandna mal-gvern nistgħu nużawhom aħjar.

Kulħadd jaf li l-gvern nieda, u issa wasalna biex nattwaw, dak li nsejħulu l-public/private partnership, jiġifieri proġetti tal-gvern li fihom nużaw il-ħaddiema tal-gvern stess imma jkunu taħt tmexxija mis-settur privat.

Hemm bżonn li ħadd aktar ma jibqa' jiddubita minn dan il-proġett u hemm bżonn li bis-serjeta` ngħidu li l-ħaddiema jridu jaħdmu fejn hemm bżonn u mhux jagħżlu fejn jaħdmu.

Kienet daħlet il-kultura, u naħseb li hawn anke collective agreements restrittivi f'dan is-sens, li inti għandek ix-xogħol li suppost li tagħmel u jekk xi darba xi ħadd jgħidlek biex tagħmel xogħol ieħor x'imkien ieħor fejn ikun hemm bżonn tgħidlu li ma jaqax taħt id-duties tiegħek.

Issa jiena ma rridx li narmu l-baħar dak kollu li ntrebaħ u ċerti prinċipji u ċerta etika ma nosservawhomx, imma żgur li m'għandniex nikkonsidraw l- impjieg mal-gvern b'mod tant inflessibbli li malli tneħħi lil xi ħadd minn x'imkien u tgħidlu biex imur jaħdem x'imkien ieħor, jew jgħidlek li mhux suppost jagħmel hekk skond il-collective agreement jew inkella agħar minn hekk jgħidlek li dan huwa xi transfer politiku u qed tibagħtu x'imkien fejn hu ma jixtieqx imur.

Hemm bżonn li l-kultura tinbidel; irridu u qed ikollna f'ċerta miżura - jien ngħid li għadha m'hijiex ottima - il-kooperazzjoni tal-unions.

Fil- qasam kollu tal-gvern irridu ndaħħlu l-flessibbilta` u rridu li filwaqt li l-ħaddiema jitħallsu kif inhu xieraq, dawn jagħmlu x-xogħol li jkun hemm bżonn.

Kont qed ngħid li fil-proċess tar-riforma saru u qed isiru ħafna affarijiet.

Per eżempju kien twaqqaf l-internal audit and investigations directorate li naħseb għadu m'huwiex magħruf biżżejjed u hemm il-ħsieb li nagħtu daqsxejn aktar tagħrif lill-pubbliku dwaru.

Dan m'huwiex, kif ħafna jaħsbu malli ssemmi l-kelma "audit", parti mill-Uffiċċju ta' l-Awditur Ġenerali.

Din hija xi ħaġa nterna għall-gvern, direttorat ġdid li jaqa' taħt l-uffiċċju tiegħi li xogħlu huwa li jagħmel l-internal audit.

Per eżempju, ħafna segretarji permanenti qegħdin jitolbu li jsir internal audit ta' xi dipartiment jew parti minn dipartiment tagħhom, dwar kif qiegħed jaħdem, x'riżultati qiegħed jagħti, x'hemm bżonn li jsir, dwar jekk iċ- charters li saru humiex qed jiġu osservati u jekk hemmx bżonn jinbidlu.

Dan huwa proċess li bil-mod il-mod qed jirranka u qed ikun importanti ħafna biex tkompli titwettaq il-kultura tal-bidla anke fil-qasam tas-servizz pubbliku.

Jien nassigura lill-Kamra li dan huwa proċess li għaddej il-ħin kollu.

Naturalment għaddejjin ħafna proċessi, fosthom importanti ħafna huwa dak li nidejna xhur ilu, jiġifieri l-proċess ta' l-e-government.

Illum tista' tgħid li l-uffiċini u d-dipartimenti tagħna ma jintgħarfux minn dawk li kienu 13 jew 14-il sena ilu.

Illum id-dipartimenti tagħna għandhom, tista' tgħid kollha, sistemi kompjuterizzati, kullimkien għandek dipartiment jikkomunika ma' l-ieħor bl-informatika, proċess li żgur qiegħed jgħin l- effiċjenza fis-servizz pubbliku.

Mr Speaker, il-kritika tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienet li hemm ħafna ħela min-naħa tal-gvern.

Mal-ħela jsemmi wkoll li t-tliet snin tal-gvern tiegħi kienu tliet snin moħlija.

Moħlija jgħid għaliex kien hemm il-proġett tal- Kottonera – naħseb li dan aħjar ma jissemmiex wisq – il-proġett tal- cruiseliner terminal u l-proġett ta' l-istrutturar tad-drydocks, li kollha, biex nuża l-kelma li tant iħobb juża l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, kienu telqu imbagħad waqfu u ma mxewx iktar.

Mr Speaker, naħseb li kulħadd jaf li mhux hekk; jista' jkun li kien telaq il-proġett tal-Kottonera pero` ma kien wasal imkien.

Il-proġett tal-Kottonera issa wasal u huwa realta`, huwa xi ħaġa li dan il-gvern ittratta u kkonkluda bis-serjeta`.

L-istess jgħidulna għall-proġett tal-cruiseliner, jiġifieri li dan kien telaq.

U telaq għaliex kien hemm karta?

Aħna kellna nagħmlu kollox mill- ġdid u nittrattaw u nagħżlu, pero` issa veru telaq u sar il-kuntratt u nittama li x-xahar id-dieħel stess jibdew ix-xogħlijiet.

(Onor. Membri: Hear, hear) Bħal dawn hemm oħrajn, fosthom ta' Manoel Island, fejn il- konklużjonijiet saru verament issa.

Issemmiet wkoll il-dockyard fil-kritika li saret u qalulna li kien telaq il-proċess tar-ristrutturar.

Veru li kien hemm ir-rapport ta' Appledore li għamel diversi suġġerimenti u huwa veru wkoll li l-gvern kien aċċetta, almenu in principle is-suġġerimenti u veru wkoll li kienu saru xi tentattivi biex jibda jitwettaq dak ir-rapport, per de facto nista' ngħid li kważi ma sar xejn.

Aħna m'abbandunajniex il-proġett u r-rapport u kif taf il-Kamra kollha, il-kwestjoni tat-tarzna dejjem tajniha l-ikbar prijorita` u dejjem għamilna ħilitna biex it-tarzna narawha tqum fuq saqajha, kif qed nagħmlu anke issa.

Il-Kamra taf li konna waqqafna task force li fuqha hemm rappreżentat il-gvern u l-management tat-tarzna u hemm jipparteċipaw fiha t-trade unions minbarra li hemm "osservatur parteċipattiv" għan-nom tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jien nieħu pjaċir ngħid li din it-task force iltaqgħet regolarment kull ġimgħa mingħajr ma falliet lanqas darba waħda biss minn mindu ġiet nominata, kien hemm diskussjonijiet serji u sa dalgħodu stess iltaqgħet u għalkemm għadni ma nafx ir-riżultat ta' dak li sar dalgħodu jien ottimist li kulħadd se jiġbed ħabel wieħed biex tabilħaqq inwasslu biex naraw lit-tarzna tqum fuq saqajha.

U tqum fuq saqajha jfisser li tul is-snin li ġejjin l-għajnuna finanzjarja li qed tirċievi mingħand il-gvern b'mod kostanti u qawwi, bil- mod il-mod tibda tonqos u l-mira tagħna hija li tispiċċa fix-xejn, għax ma jkunx hemm bżonnha, fis-sena 2008.

Mr Speaker, it-tarzna hija ta' interess nazzjonali u ħadd ma jista' jgħid li dan id-diskors qed ngħidu llum għaliex ili ngħidu minn mindu sirt prim ministru fl-1987.

Dakinhar jien kont tajt attenzjoni partikolari lit- tarzna; kont żammejtha taħt d-dekasteru tiegħi u kont ġibt persuna li żgur kellha n-knowledge kif taħdem it-tarzna.

Konna għamilna ftehim għal ħames snin li kellu jiġi estiż għal 10 u ħsibna li se jwassal għal soluzzjoni, imma kulħadd jaf li s-soluzzjoni ma nstabitx.

Il-predeċessur immedjat tiegħi, Dr. Sant, ipprova wkoll pero` is-soluzzjoni għadha ma nstabitx.

Jien naħseb li fuq il-bażi ta' dak li sar fis-sentejn tal-gvern preċedenti u dak li kien sar qabel fuq l-eżempji ta' kif imxejna f'xi azjendi oħra fejn kellna problemi simili - għalkemm tat-tarzna hija ħafna ikbar minn kull problema f'kull azjenda oħra li kien hawn - jien ottimist li bil- kooperazzjoni ta' kulħadd din il-problema jirnexxielna nsibu tarfha.

Mr Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kompla jikkritika nhar l-Erbgħa lill- gvern u qal li qed jintnefqu ħafna flus bla bżonn u poġġa fuq il-Mejda tal- Kamra dokument imsejjaħ "Program for the adoption of the Acquis".

Imbagħad huwa għadda biex eżamina lista ta' voti proposti fl-estimi għas-sena d- dieħla, niżżilhom kollha wara xulxin u l-ammont tagħhom ġabu Lm17,152,000 li ddeskrivih bħala spejjeż li qed isiru minħabba l-adoption ta' l-acquis, jiġifieri spejjeż li qed jagħmel il-gvern biex ikun jista' jadotta l-acquis ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien m'iniex se noqgħod nieħu u neżamina dawn il-voti kollha, pero` jidhirli li mhux sewwa li min-naħa tiegħu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jibni argument u jgħid li hemm Lm17 miljun spejjeż u ma jispjegax x'hemm miktub proprju fl-estimi li qed jikkwota minnhom.

U se nispjega jien.

Mr Speaker, Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li l-Vot V li hemm f'paġna 66 u li jġib it-titlu ta' "National Program for the Adoption of the Acquis" jammonta għal Lm850,000.

Naturalment kulmin sema' lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni jitkellem fehem li dawn huma flus li ġejjin kollha mill-fondi tal-gvern, imma f'dik il-paġna stess aktar 'l isfel hemm nota li tgħid li Lm340,000 minn dawn it-Lm850,000 ġejjin mingħand l-Unjoni Ewropea u Lm160,000 ġejjin minn kontribuzzjoni li se tagħmel l-istess Unjoni Ewropea taħt programm miftiehem bejn Malta u l-istess Unjoni.

Jiġifieri għalkem huwa veru li l-gvern se jonfoq Lm850,000, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kien ikun iktar onest u kien ikun iktar veritier kieku qal li Lm0.5 miljun minnhom se toħroġhom l-Unjoni Ewropea għal programm speċifiku.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, dan mhux żball min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni imma kienet magħmula apposta għaliex jekk wieħed imbagħad iħares lejn Vot XVII li hemm f'paġna 118 ...

U din oħra issa; jakkużawna li naħbu u ma naħbux meta dan huwa kollu ppubblikat!

Aħna għamilna l-pjan for the adoption of the acquis, ikkostjajnih, nafu x'qed nagħmlu u daħħalnih fil-budget sena wara l- oħra.

Issa għas-sena d-dieħla taħt Vot XVII Rikorrenti fl-Edukazzjoni hemm li se nivvotaw is-somma ta' Lm1,879,000.

Dan semmih il-Kap ta' l- Oppożizzjoni, pero` ma kellux id-diċenza li jgħid li mbagħad fl-istess paġna hemm footnote li tgħid li Lm920,000 se toħroġhom l-Unjoni Ewropea għaliex għandna programm li qbilna fuqu, u l-Unjoni Ewropea, għal dan il- programm, se toħroġ nofs il-flus hi.

L-istess nistgħu ngħidu għall-vot 34 li fih ammont pjuttost qawwi.

Fil-karta li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra jsemmi Lm1.6 miljun li se joħroġ il-gvern f'dan il- budget.

L-istess, wieħed jara li effettivament l-Unjoni Ewropea se toħroġ parti sostanzjali minnu.

Minn dan wieħed jista' jara li effettivament l-intenzjoni tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni kienet to score points ma' min kellu l-paċenzja jisimgħu u jifhmu x'qed jgħid.

U għal min ried jieħu l-briga huwa poġġa dan id- dokument fuq il-Mejda tal-Kamra u ma kellux id-deċenza li jgħid li kważi l- items kollha li hemm mad-dokument għandhom foot note li tgħid li parti sostanzjali mill-flus ġejja mill-Unjoni Ewropea.

Meta wieħed jagħmel addition taċ-ċifri li hemm fl-estimi jsib li Lm7 miljun minnhom se toħroġhom l-Unjoni Ewropea u l-kumplament se joħroġhom il-gvern Malti.

Naturalment dejjem tibqa' l-akkuża li l-gvern se jonfoq Lm9 miljun jew Lm10 miljuni minħabba l-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, jiena naħseb li huwa ħażin li nittrattaw lill-poplu tagħna b'dan il-mod mingħajr ma naraw x'qegħdin nagħmlu fil-pajjiż.

Aħna qed inġibu lil dan il-pajjiż kapaċi jilħaq mal-bżonnijiet tal-lum u mhux ta' 30 sena ilu u allura qegħdin nagħtuh l-istruttura li għandu bżonn; qegħdin nagħtuh dik li tissejjaħ administrative capacity.

Irridu li dan il-pajjiż nagħmluh tabilħaqq pajjiż modern, irridu li ċ-ċittadin Malti – kemm smajniha din il-kelma u issa donnu nsejniha! – nagħtuh l-aħjar servizz.

U meta tħares lejn dan kollu tibda tinduna x'inhuma dawn il-flus li aħna qegħdin nivvotaw biex niġu konformi ma' l-acquis.

Per eżempju, fl-estimi hemm vot ta' Lm1,095,000 li qegħdin nivvtoawhom "to strengthen the Malta Standards Authority and National Laboratory in order to give better protection to consumers".

Irridu jew ma rridux li lill- konsumatur Malti u lit-turist li jiġi hawn iżurna ngħidulu li l-prodotti tagħna jista' jafdahom għaliex għandna laboratorju modern u serju u Standards Authority li tara u tiċċertifika l-kwalitajiet tal-prodotti li huma jixtru u jużaw f'Malta?

Allura dan x'għandu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea?

Allura Dr. Alfred Sant ma jridx li nonfqu dawn il-flus għal dan il-għan?

Allura dan ifisser li hu m'għandux bżonn l-istandards li trid l- Unjoni Ewropea?

Daqs kemm nisimgħuh l-argument li m'għandniex bżonn l- Unjoni Ewropea biex aħna nadottaw id-direttivi li għandha hi!

Imbagħad nivvotaw il-flus biex inkunu nistgħu ngħidu li l-istandards tagħna huma tajbin u jgħidulna li huma ħela!

U jgħidilna wkoll x'jagħmel bihom minflok.

Qal li se jneħħi l-miżbla tal-Magħtab bl-Lm10 miljuni minfuqin żejda!

U nista' nkompli għaddej.

Għandna per eżempju l-vot dwar Training and Youths fejn se nivvotaw Lm234,000 għal "the costs for the participation in EU educational programs Leonardo, Socrates ...".

Staqsuhom liż-żgħażagħ tagħna li marru dwar l- esperjenzi li kellhom!

Staqsuhom jekk nagħtuhom il-vot jekk jivvotawx lilkom jew jivvotawx biex jidħlu fl-Ewropa!

Dażgur li dawn huma flus minfuqa tajjeb.

Hawn imbagħad vot qawwi ta' Lm950,000 "to strengthen the Malta Transport Authority, Malta Maritime Authority and the Department of Civil Aviation in order to better meet their personal responsibilities.

Appropriate training will be undertaken together with investments in information technology that better reflect today's needs and requirements".

Allura ma nonfquhomx dawn?

Mela se noqogħdu nistennew millennju ieħor biex ngħidu li Malta ġibniha kif suppost?

Allura dan qed nagħmluh għax deħlin fl-Ewropa?

Dan qed nagħmluh għax hekk jixraqlu l-poplu Malti.

Nidħlu u ma nidħlux fl-Ewropa, dan huwa investiment li aħna għandna nagħmlu favur il-poplu Malti.

Somma oħra hija dik ta' Lm685,000 "to strengthen Malta's capabilities in a wide array of areas including landfill management, drainage system, air and water quality".

Irridu jew ma rridux nittrattaw l-ambjent?

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni kkritikana fid-diskors li għamel il-bieraħt lura u qal li ma tajna kas xejn ta' l-ambjent.

X'ma tajniex kas l-ambjent?!

Aħna qegħdin ninvestu biex l-ambjent inkunu nistgħu nikkurawh bis-serjetà.

Naħseb li llum kulħadd tgħallem fost il-poplu Malti li bil-kliem tista' tagħmel ħafna affarijiet imma meta tiġi biex tara li dak li qed tgħid li se tagħmel, qiegħed isir allura hija ħaġa oħra.

U dak huwa li qed nagħmlu aħna.

Mr Speaker, nixtieq hawnhekk ngħid li l-proġetti kollha li qed nagħmlu u l- inizjattivi kollha li ħadna biex il-poplu tagħna jkun jista' jgħix aħjar qed jiġu monitored il-ħin kollu permezz ta' database dettaljat li ġie ppreparat li jurina x'għandna nagħmlu biex l-għanijiet tagħna nilħquhom.

Nista' ngħid, per eżempju, li l-Ġimgħa tal-ġimgħa l-oħra, jien u n-nies mill-uffiċċju tiegħi kellna laqgħa l-Girgenti - meta nagħmlu xi laqgħa twila ħafna ġeneralment immorru hemmhekk – fejn rajna l-ministri kollha wieħed wieħed u rajna x'inhuma t-targets li rridu nilħqu, mhux biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea imma biex il-Maltin jgħixu aħjar.

(Onor. Membri: Hear, hear) U kull sitt xhur nagħmlu review bħal dan u jiġu l-permanent secretaries u n-nies tad-dipartimenti.

Issa hawnhekk irrid ngħid li kulħadd jgħid li l-Public Service għadu lura u huwa ineffiċjenti pero` dan m'hu veru xejn.

Ovvjament hemm min hu hekk u hemm min jiskarta imma għandna ħafna u ħafna nies tajbin.

Jien nista' ngħid li kelli din l-esperjenza konfermata proprju il-Ġimgħa tal-ġimgħa l- oħra meta għamilt session sħiħa mid-9:00 a.m. sa l-4:00 p.m. nara kull ministru bil-permanent secretary tiegħu u nies li huma nvoluti u naraw dawn id-diversi proġetti li għandna, kif mexjin, fejn wasalna u min ma wasalx jew waqa' lura jrid jispjegalna għaliex waqa' lura.

Hekk jaħdem dan il- gvern u mingħajr daqq ta' trombi.

U lanqas ġibna n-nies jaraw.

Kieku raw il-ministri deħlin kienu jaħsbu li qed niddiskutu xi cabinet reshuffle!

Kritika oħra li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kienet dwar l-awtoritajiet u qal li dawn huma ħela ta' flus u dupplikazzjoni ta' xogħol.

Imma skużi, fejn hi din id-dupplikazzjoni?

Ħalli nieħdu t-Telecommunications Authority.

Allura x'suppost kellna nagħmlu f'dan il-każ?

Inħallu lill- Maltacom tibqa' tkun il-kontrollur, ir-regolatur u l-operatur?

Kieku fiex qegħdin bħalissa!

Kieku għamilna liberalizzazzjoni!

Kieku għandna kollox staġnat!

Anke issa, li għandna l-awtorita` għad m'aħniex mexjin biżżejjed għax daqqa tipprotesta naħa u daqqa jipprotesta operatur ieħor u daqqa jipprotesta operatur ieħor, imbagħad imorru quddiem l-awtorita` u jappellaw u għaddejjin.

Għaliex dak huwa ix-xogħol tar-regolatur, u jien ma nistax nifhem kif xahar ieħor inkunu fl-2002 u l-oppożizzjoni għadha m'hijiex qed tifhem li d-dinja kollha qiegħda taqsam lill-operatur mir-regolatur.

Jekk iridu nistgħu ngħidulu regolatur minflok awtorita` u b'hekk ma jibqgħux jibżgħu mill-kelma "awtorita`".

Regolatur insejħulu awtorita` bħala regola - għax ġieli ma ngħidulhiex ukoll - biex ngħidu li din m'hijiex xi ħaġa li tiddependi mill-ministru imma hemm regoli li hija trid tapplika favur is- soċjeta` Maltija biex dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem.

U awtorita` mill-iktar famuża u waħda milli l-iktar ilha mwaqqfa hija l- awtorita` ta' l-ippjanar.

L-awtorita` ta' l-ippjanar għandha d-difetti tagħha, pero` għandha wkoll il-merti kbar tagħha.

(Onor. Membri: Hear, hear) Issa m'iniex se noqgħod insemmi l-awtoritajiet kollha, imma possibbli li l-oppożizzjoni tiġi hawn u tgħajjar lill-gvern li qed jaħli l- flus għaliex għamilna l-awtoritajiet?!

Issa mbagħad jista' jkun hemm xi ħadd u jgħidli għaliex forsi kien hemm min għamel għamlu uffiċċju sabiħ wisq u forsi ngħidu li setgħu għamluh inqas sabiħ milli hu, imma ma jistax ikun li ma nindunawx x'inhi s-sustanza biex nagħmlu l-kritika rħisa.

U ġaladarba semmejt lill-Maltacom irrid ngħid li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel plejtu b'dokument lil ġab hawnhekk u qalilna: "Araw il-ħela!

Araw kif jimxu dawn!"

U qal li l-Maltacom ma nafx f'kemm-il kumpannija se naqsmuha.

Aħna naturalment staqsejna x'inhi s-sitwazzjoni, u għandi ittra li kiteb il-group chief executive officer il-bieraħ lill-Ministru Bonnici biex jispjegalu eżatt x'inhu jiġri.

L-istorja hi li l-Maltacom veru qiegħda tagħmel ristrutturazzjoni fl- interess tagħha u tax-shareholders tagħha biex tkun iktar effiċjenti, biex ikollha iktar negozji u biex tkun tista' tikkompeti iktar fis-swieq kollha llum u nkarigaw lil xi ħadd li jagħmel l-ideat tiegħu għad-diskussjoni dwar kif għandha topera l-Maltacom.

Dan ix-xi ħadd ippreżenta dan ir-rapport li sal-lum għadu ma ġiex addottat mill-Maltacom.

Dan ġie ppreżentat f'ċerta data, immedjatament, fid-19 ta' Novembru, kien hemm board meeting u kien hemm ieħor fis-27 ta' Novembru, u Alla jbierek, ġurnata minnhom, wara xi board meeting imur xi ħadd mil-"l-orizzont" u jistaqsi, imbagħad tmur korrispondenta tas-Super 1 imbagħad jiġina l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u jpoġġilna dokument u jgħidilna: Ara x'se tagħmel il-Maltacom!

Aħna ngħidulu: Imma skużi, inti għadek taħseb li dan il-gvern qiegħed il-ħin kollu jaqbad lil xi ħadd minn idu u jgħidlu biex joqgħod attent?

Ngħidulhom – u l-Ministru tal-Finanzi qalilhom, mhux il-bieraħ imma f'Marzu li għadda u mhux lill-Maltacom biss – li min irid jagħmel ristrutturar f'xi kumpannija fejn il-gvern għad għandu shareholding u li hija earmarked għall- privatizzazzjoni, irid l-ewwel u qabel kollox l-awtorizzazzjoni tal-gvern, imma nħalluhom jagħmlu l-proposti.

Jekk imbagħad jiġu biex jagħmlu xi ħaġa fil-kumpannija, la l-gvern għad għandu a controlling interest fiha, fl- interess tal-poplu Malti jara jekk dan ikunx se jinfluwenza lill-kumpannija ħażin jekk tiġi biex tinbiegħ.

Imma x'serjeta` hi tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jiġi b'dokument f'idejh – verament li din m'hijiex xi leak kbira – u jpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra mingħajr lanqas jiċċekkja effettivament dan id-dokument fuqhiex inhu?!

Naturalment l-importanti għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa li jikkritika lill-gvern, anke jekk il-gvern m'għandu x'jaqsam xejn pero` għandu interess li jara li jkun jaf.

L-istess dokument ieħor.

Xi ħadd – u hawn l-isem u l-kunjom, pero` jien m'hemmx għalfejn noqgħod nerġa' nsemmih għalkemm naħseb li m'għandu ebda diffikulta` li kulħadd ikun jaf min hu - kellu kont ta' l-income tax, u hawn miktub, fuq il-karti li l- Kap ta' l-Oppożizzjoni poġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, li jrid jitħallas sat- 30 ta' Settembru, u fil-fatt dan ma ħallasx.

Fil-fatt hawn ukoll kopja taċ- ċekk datat 31 ta' Ottubru, jiġifieri dan, sa xahar wara kien għadu ma ħallasx.

Naturalment peress li aħna gvern serju, kien hemm min ħa ħsieb jara min kienu dawk li sa xahar wara kienu għadhom ma ħallsux, u fil-15 ta' Novembru ħarġet, mhux mandat kif qalilna l-Kap ta' l-Oppożizzjoni, imma ħarġet ittra uffiċjali fejn talbitu jħallas u weħel multa għaliex ma ħallasx f'dak ix-xahar.

Fil-fatt fl-ittra uffiċjali qalulu – dan kollu joħroġ mid-dokumenti li poġġa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni fuq il-Mejda tal- Kamra – hekk: "sitt mija u erba' liri Maltin (Lm604) dovuta kwantu għal ħames mija u sitta u għoxrin lira Maltin (Lm526) fi ħlas lura ta' taxxa fuq id-dħul jew taxxa proviżorja ...".

Iva, illum l-affarijiet hekk isiru, bis-serjeta`.

Imma skond il-Kap ta' l- Oppożizzjoni huwa skandlu kbir u ineffiċjenza kbira għax dan ħallas, fil-5 ta' Novembru ħarġitlu l-irċevuta, imbagħad ħarġet ittra uffiċjali fil-15 ta' Novembru.

Jien ngħid li veru m'għandhomx ikunu dawn l-affarijiet u hemm bżonn inkunu iktar effiċjenti, imma ma jgħidlix li dan huwa xi skandlu!

B'hekk irid jikkritika lill-gvern il-Kap ta' l-Oppożizzjoni?

Mr Speaker, jidhirli li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma tantx ta importanza lill-miżuri li hemm fil-budget.

Huwa veru li jien ngħid li m'hemm xejn straordinarju, imma din hija l-aktar ħaġa li tpaxxini.

Illum il-budget sar eżerċizzju kif għandu jkun; analisi ta' l-ekonomija, tal-finanzi tal-gvern u sens ta' direzzjoni.

Il-funzjoni ewlenija tal-budget hija fejn irridu nkomplu mmexxu lill-pajjiż u spiċċat l-anzjeta` li kien ikollna dari dwar x'ġej fil-budget u kemm se nżidu jew se nneħħu taxxi.

Għandek gvern li taf li se jagħmel dak li jidhirlu li hu sew fil-mument, mingħajr esaġerazzjonijiet u bil-bilanċ meħtieġ.

U l-bilanċ meħtieġ qiegħed fil-fatt li ħadna deċiżjonijiet dwar kif kellna nibdew nagħtu xi ħaġa lura.

Kellna kritika fis-snin ta' qabel li biż- żidiet fit-taxxa fuq id-dħul ilqatna lil dawk ta' klassi medja.

U aħna għedna li issa wasal iż-żmien li nagħtu xi ħaġa lura pero` xorta waħda rridu noqogħdu attenti.

Veru li l-iżbilanċ naqas, imma Lm78 miljun xorta hija somma kbira ħafna u rridu nnaqqsuha iktar.

Aħna m'għamilniex kif ħaseb il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u għedna li la issa ġej ir-referendum nistgħu nibdew nagħtu lil kulħadd imma bdejna billi nwieżnu daqsxejn lil min, skond il-priorita` li tiddetta l-ġustizzja soċjali, hemm bżonn ngħinu.

Deherilna li stajna nnaqqsu t-taxxa għal dawk il-koppji li jagħmlu return waħda, li aktarx, għalkemm mhux bilfors, huma nies fejn il-bread-winner huwa wieħed.

Għedna li lil dawn nagħtuhom rebate fit-taxxa tagħhom li jilħaq Lm145 fis-sena, jiġfieri bejn wieħed u ieħor Lm3 fil-ġimgħa.

Bdejna minn isfel nett u għedna li anke min jaqla' Lm4,100, jiffranka Lm15 taxxa.

Veru li m'hijiex xi ħaġa kbira imma aħna ma rridux nagħmlu l-affarijiet bi kbir.

Dak iż-żmien spiċċa, għal dan il-pajjiż.

Din hija amministrazzjoni normali u serja li tagħmel li għandha bżonn mingħajr ma tibża' tagħmlu imma taf tipprijoratizza u taf - kif qal il-Ministru tal-Finanzi proprju fl- ewwel jew it-tieni paġna tad-diskors tiegħu - iżżomm il-bilanċ li hemm bżonn biex il-pajjiż jibqa' sod kif inhu.

Mr Speaker, ħadna miżuri wkoll favur dawk li jagħtu xi forma ta' manteniment.

S'issa kellna li raġel jew mara li qed iħallsu manteniment lill-parti l-oħra ma kienx jitnaqqsilhom l-ammont tal-manteniment mit-taxxa sakemm ma jkunx hemm sentenza mill-qorti.

Issa qed ngħidu li jekk hemm anke separazzjoni bonarja, dak li huwa dovut bħala manteniment jitnaqqas għall-finijiet tat-taxxa.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar l-ażjendi żgħar li kulħadd jgħidilna - u aħna naqblu li hekk hu wkoll – li huma l-mutur ta' l-ekonomija.

Jekk dawn iżidu wieħed jaħdem magħhom ikunu qed jgħinu ħafna.

U lil dawn aħna rridu ninkoraġġuhom u allura qed inbiddlu r-regoli tad-deprezzament fuq il-computers li semmejt fil-bidu tad-diskors tiegħi li jitnaqqas dak kollu li jintnefaq fl-informatika dik is-sena stess.

U hawn indirizzajna proprju fejn deherilna li wasal il-mument li nistgħu bil-bilanċ li għandna f'moħħna nwieżnu xi daqsxejn.

Importanti wkoll insemmi li sal-lum l- ispejjeż li wieħed kien jonfoq qabel ma jibda n-negozju ma kenux jistgħu jitnaqqsu għal finijiet ta' taxxa, mentri issa qed ngħidu li wasal iż-żmien li dan inbiddluh.

Mr Speaker, ma jidhrili li smajt xejn fid-diskors tal-Kap ta' l- Oppożizzjoni dwar l-iskema ta' reġistrazzjoni ta' investiment barrani.

Għalina din hija miżura oħra biex kulħadd jerfa' ir-responsabbilta` tiegħu.

Aħna nafu li hawn Lm3,000 miljun investiti Malta jew f'collective investment schemes u miljuni oħra - ma nissugrax ngħid kemm pero` nafu li huma miljuni kbar - investiti barra minn Malta li ma jiġux dikjarati xejn hawn Malta.

Issa aħna qed nagħtu avviż li din is-sistema se tinqata'.

Bil-ftehim internazzjonali li qiegħed isir, min għandu l-flus investiti barra minn Malta u mhux qed jiddikjarahom, se jasal iż-żmien, u naħseb mhux fil-bogħod, li dawn jinkixfu.

U biex aħna wkoll inkunu responsabbli għal xulxin qed nagħtu ċans lil dawk li għandhom dawn il-flus barra biex iġibuhom lura jew almenu jiddikjarawhom u għamilna skema biex lil dawn in- nies nagħtuhom il-faċilita` li jħallsu ammont ta' darba imbagħad iħallsu t- taxxa skond il-liġijiet tal-pajjiż.

Din l-inizjattiva li qed jieħu dan il-gvern m'hijiex open-ended, irridu li kemm jista' jkun tingħalaq malajr u żgur li mhijiex se titħalla iktar mill-aħħar tas-sena d-dieħla.

Min idum ma jagħmel id-dikjarazzjonijiet ifisser li se jkollu jħallas aktar biex jieħu vantaġġ minn din l-iskema.

Ngħaddi issa biex nitkellem dwar il- proprjeta` tal-Knisja.

Nafu li bi ftehim li kien sar, il-proprjeta` tal-Knisja għaddiet kollha f'idejn il-gvern u dehrilna li issa wasal il-mument li ma nagħmlux aktar skemi ta' bejgħ ta' biċċa proprjeta` skond ċerti kondizzjonijiet imma qed ngħidu li l-proprjeta` residenzjali kollha li kienet tal-Knisja tista' tinbiegħ lill-inkwilini jew liċ-ċenswalisti.

U naħseb anke din hija miżura soċjali tajba.

Għar-rigward ta' dawk li huma żgħar fin-negozju jien diġa` semmejt il- vantaġġi għall-income tax u l-Ministru tal-Finanzi tkellem fuq agreed assessments li jistgħu jsiru li qed ngħidu li m'għandhomx bżonn isiru audited accounts minn kumpanniji jew persuni li m'għandhomx turnover kbir.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kkritika li mhux se jkun hemm l-esiġenza ta' audited accounts u qal li wara li ilna ngħidu li hemm bżonn li jsir audit trail biex ħadd ma jaħrab it-taxxa, issa se nneħħu l-audited accounts.

Jien naħseb li dan huwa argument li assolutament ma jreġix.

Aħna rridu ninkoraġġixxu l-onesta` u għalhekk qed ngħidu lil dawn in-nies biex jiġu jiddiskutu x'VAT kapaċi u suppost iħallsu skond in-negozju li għandhom u aħna nagħtuhom il-fakulta` li l-gvern jintrabat li jiġbor ċertu ammont ta' taxxa għal perijodu ta' tliet snin.

Jien jidhirli li din hija miżura favur in-negozjanti ż-żgħar u ħadt pjaċir nisma' lin-naħa ta' dawk li jirrappreżentaw dan il-qasam, u qed nirriferi għall-GRTU, tgħid li fil- budget il-gvern laqa' ħafna mill-proposti tagħhom.

Mr Speaker, hemm miżuri soċjali wkoll, li għalkemm mhux straordinarji jmissu fejn l-iktar li jidhirlna li hemm bżonn.

Qed ngħidu li jrid isir ħlas bħala foster care allowance u qed ngħollu l-ammont ta' kapitali li wieħed jista' jkollu biex jikkwalifika għall-pensjoni mhux kontributorja minn Lm4,000 għal Lm6,000 għal min mhux miżżewweġ u minn Lm7,000 għal Lm10,000 għal min huwa miżżewweġ.

Naħseb li l-gvern reġa' ta prova li nafu l-pajjiż fejn jinsab u qed nagħtuh id-direzzjoni fejn sejjer.

Naturalment l-oppożizzjoni għandha fissazzjoni waħda; jinterpretaw kollox li kulma jagħmel dan il-gvern qed jagħmlu biex jidħol fl-Unjoni Ewropea a kwalunkwe kost.

S'issa missu tgħallem il-Kap ta' l-Oppożizzjoni li ma' l-Unjoni Ewropea għaddejjin minn proċess ta' negozjati li biċċiet minnhom huma iebsin ħafna u b'sodisfazzjon ngħidu li s'issa fejn kien hemm negozjati l-iktar kruċjali rnexxilna nilħqu ftehim.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Il-bieraħ ilħaqna ftehim fuq il-kapitlu soċjali li fil-maġġorparti tad- direttivi tiegħu huwa favur il-ħaddiema.

Pero` hawn ukoll ridna nimxu b'bilanċ; ma ħarisniex biss x'jistgħu jiggwadanjaw il-ħaddiema preżenti imma ħarisna wkoll lejn kif se tintlaqat l-industrija u min iħaddem u qgħadna attenti li ma nadottawx direttivi li huma favur il-ħaddiema, kif inhi, per eżempju, il-working directive.

Ilkoll irridu li jkun hemm l- aħjar protezzjoni għall-ħaddiema, pero` aħna qgħadna attenti li ma ngħaġġlux iż-żejjed biex nagħtu ċans lill-industrija tilħaq mal-progress li rridu f'pajjiżna.

U l-Unjoni Ewropea, mhux mingħajr diffikulta`, spiċċat biex il-bieraħ qablet mat-transition periods li aħna tlabna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, l-Unjoni Ewropea tibqa' l-pet hate tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jiġi l-commissioner Verheugen u jgħid li Malta qiegħda in pole position u l- Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħidlu li se jaqtagħlu lsienu jekk ma jrażżnux.

Issa ġie l-ħabib tiegħu u tiegħi, il-Prim Ministru ta' Sweden, Goran Persson, u qallu l-istess ħaġa.

Fil-press conference li għamel miegħi fuq domanda ma nafx ta' liema ġurnalist il-Kap ta' l-Oppożizzjoni staqsih x'jidhirlu minn Malta u Goran Persson qallu li Malta qiegħda l-ewwel fost il-kandidati li jridu jidħlu fl-Unjoni Ewropea.

S'issa ma qallux li se jaqtagħlu lsienu barra u lanqas qallu li hu Taliban imma naf li kważi stieden ruħu b'idejh li jibgħat delegazzjoni tal-partit tiegħu ġo Sweden biex jitkellmu mal-Partit Soċjalista Svediż.

Jien m'għandi l-ebda dubju li l-Partit Soċjalista ta' Sweden se jgħidlu kif qal lili l-kap tagħhom.

Huwa qalli li dan ix-xahar kellu l-konferenza ġenerali tal-partit tiegħu u għall-ewwel darba f'għaxar snin il-partit jinsab magħqud fuq xi ħaġa li hija l-Unjoni Ewropea.

J'Alla l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jibgħat delegazzjoni, anzi s-suġġeriment tiegħi hu li jmur hu wkoll, u jara kif jaħsbuha sħabu s-Soċjalisti.

Dawn jaħsbuha b'dan il-mod mhux b'kapriċċ imma għaliex jifhmu x'inhi l-Unjoni Ewropea, aktar u aktar fiż-żmenijiet tal-lum fejn m'hawn l-ebda pajjiż that can go it alone, fl- ebda sens, la fis-sens soċjali, la fis-sens ekonomiku, u wisq inqas fis- sens politiku.

Illum qed naraw li l-pajjiżi kollha jridu iktar iqawwu s-sovranita` tagħhom.

U din hija d-definizzjoni politika ta' l-Unjoni Ewropea.

Għandek 15-il pajjiż li kull wieħed minnhom ikabbar s-sovranita` tiegħu billi għandu miegħu l-14-il pajjiż l-ieħor.

U dan hu li trid tagħmel Malta; aħna pajjiż sovran li ftaħarna li ġibna l-indipendenza u kburin bl-indipendenza u l-identita` tagħna.

Aħna nifhmu u rridu li fid-dimensjoni politika wkoll inkabbru s-sovranita` tagħna.

Din hija d-dimensjoni politika ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid li se jkun hemm convention li se jipparteċipaw fiha wkoll il- pajjiżi kandidati biex jgħidu x'inhu l-futur għall-Ewropa.

U proprju l- Gvern Taljan illum ippropona uffiċjalment bħala President ta' din il- convention lil Giuliano Amato, Soċjalista u prim ministru kemm-il darba u r- right hand man ta' Craxi.

U Berlusconi - li ċertament huwa kollox barra Soċjalista jew xi ħaġa simili - stess qal li jrid lil Giuliano Amato jippresjedi din il-convention għaliex iridu bis-serjeta` li l-Unjoni Ewropea tkompli dan l-iżvilupp tagħha tul is-snin.

Trid tara x'se jkun il- futur bit-traġedji li għaddejjin minnhom bħalissa, it-traġedja ta' l- Afghanistan, ta' New York u tal-Middle East.

Jien flimkien mal-Prim Ministru ta' Sweden tkellimt fuq il-Middle East u fuq kif l-Unjoni Ewropea tista' tintervjeni aktar.

Hu stess qalli li fil-kungress ġenerali tal- partit tiegħu, ġimgħa ilu kellu mistiedna lill-president tal-parlament Palestinjan u lil Shimon Peres.

U aħna hekk irridu; li nkunu nistgħu ngħinu u jkollna vuċi f'dawn id-deċiżjonijiet internazzjonali li jsiru.

U kulħadd jammetti, ħlief l-oppożizzjoni, li l-aħjar mod kif Malta tista' verament tkun vuċi li tinstema' hija billi tkun fl-Unjoni Ewropea.

Dik hija d-dimensjoni politika li temmen fiha l-Isvezja li hija newtrali, li jemmnu fiha l-15-il pajjiż li hemm u li jemmnu fiha wkoll it-13-il pajjiż l- ieħor li jridu jidħlu u oħrajn li jixtiequ jidħlu imma li għadhom ma rnexxielhomx bħalissa, bħan-Norveġja u l-Isvizzera illi kieku kien għall- gvern daħlu imma jridu jsegwu l-proċess tagħhom.

Pero` hemm ukoll id- dimensjoni ekonomika.

Min jista' jiċħad, Mr Speaker, li kull pajjiż li daħal fl-Unjoni Ewropea kattar l-ekonomija tiegħu?

Min jista' jiċħad li dawk il-pajjiżi li kienu l- iktar lura fl-Unjoni Ewropea, bħall-Irlanda, il-Portugall u l-Greċja għamlu passi ta' ġgant meta u għax daħlu fl-Unjoni Ewropea?

Imbagħad mhux l- inqas, Mr Speaker, hemm id-dimensjoni soċjali.

Aħna nemmnu f'ekonomija tas-suq, imma nemmnu f'ekonomija tas-suq li tkun immexxija b'politika soċjali.

(Onor. Membri: Hear, hear) U l-Unjoni Ewropea hija eminentement għaqda ta' pajjiżi li tagħti importanza enormi, nista' ngħid qabel kollox, lill-dimensjoni soċjali tagħha.

Dan huwa l- programm li aħna qed noffru lill-poplu Malti.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni issa ma jridx ir-referendum għaliex jaf li se jitilfu.

Imbagħad jgħid li l- elezzjoni trid taqtagħha din il-kwestjoni.

Jien smajt kumment fuq ir-radju tiegħu fejn intqal li qatt ma kellna elezzjoni fejn l-għażla kienet jekk nidħlux fl-Unjoni Ewropea jew le.

U jien ngħidlu: Dażgur li kellna; kellna fl-1987, fl-1992, fl-1996 u anke fl-1998.

Dejjem kienet l-Unjoni Ewropea l-issue l-iktar importanti.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni rebaħ l-elezzjoni fl-1996 imma sentejn wara l- poplu Malti qallu li ħa żvall li vvotalu.

U ħa żball li vvotalu minħabba l- politika tiegħu fuq l-Ewropa.

(Onor. Membri: Hear, hear) U b'danakollu qisu ma ġara xejn.

Tara deputati Laburisti hawnhekk li ħafna minnhom jafu li dak li qed ngħid jien huwa minnu, jixtiequ jaqblu miegħi imma ....

(Interruzzjonijiet) U kemm kien hawn avukati li riedu jivvotaw fuq il- mozzjoni u ma vvotawx minħabba l-karriera politika tagħhom!

U anke fuq l- Ewropa.

U naf x'qed ngħid.

Mr Speaker, dan huwa budget li kulħadd qed jgħid li huwa tajjeb, bis-sens, ma fihx esaġerazzjonijiet u bil-għaqal.

Imbagħad jiġi l-Kap ta' l- Oppożizzjoni hawnhekk u jgħid li għamilna dan il-budget għax irridu bilfors nirbħu r-referendum.

Jiena lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ngħidlu li r- referendum jintrebaħ għax hekk se tkun id-deċiżjoni tal-poplu Malti u min ma joqgħodx għad-deċiżjoni tal-poplu Malti, il-poplu Malti jiċħdu dakinhar u f'kulma jiġi wara.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzja lill-Prim Ministru għad-diskors tiegħu.

Nirringrazzja wkoll lill-crew tal-PBS u nitlobhom biex jirtiraw mill-Kamra.

Il-crew tal-PBS irtira mill-Kamra.

MR SPEAKER: Se npoġġi issa l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-Konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' spiża tas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 258 tas-26 ta' Novembru, 2001 din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fit-8:31p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tmur f'Kumitat ta' Provvista għall-Konsiderazzjoni ta' l-Estimi Ġenerali ta' spiża tas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 34

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace Victor| |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond | |Dalli John |Pullicino George | |D'Amato Helen |Pullicino Orlando| | |Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA: 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada s-Sibt, 1 ta' Diċembru, 2001 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2002

L-Ewwel Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tal-Finanzi; u

Abbozz ta' Liġi dwar Lotteriji u Logħob Ieħor – Tielet Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada s- Sibt, 1 ta' Diċembru, 2001 fid-9:00a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fit-8.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 258.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TRADE MEETING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

29634 u cioe jista' l-Ministru jgħid min kien ir-rappreżentant ta' pajjiżna fil-Qatar WTO Trade meeting li sar f'Novembru ta' din is-sena?

X'Kienu t-talbiet li għamel il-gvern Malti lill-WTO sabiex jiproteġġi l- interessi tal-poplu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Id-delegazzjoni Maltija għall-konferenza ministerjali riċenti tal-World Trade Organisation li nżammet fil-Qatar kienet immexxija minni bħala Ministru responsabbli mill-kummerċ u kienet tinkludi lis-Sur Paul Zahra bħala Segretarju Permanenti fil-Ministeru għas- Servizzi Ekonimiċi, lis-Sur Pierre Clive Agius bħala uffiċjal mill- Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin fil-missjoni permanenti ta' Malta f'Ginevra u lis-Sur Ray Cachia Zammit bħala Assistent Personali tiegħi.

Il-pożizzjoni adottata minn Malta f'din il-konferenza kienet waħda li tisħaq fuq l-importanza ewlenija tal-kummerċ internazzjonali għall-iżvilupp ta' pajjiżna u għalhekk tirrikonoxxi l-validita' ta' provvedimenti li jwasslu għal aktar liberalizazzjoni fil-kummerċ internazzjonali.

Dan iżda, filwaqt li Malta tagħraf ukoll il-ħtieġa li fil-qasam agrikolu tingħata kunsiderazzjoni partikulari u xierqa għall-importanza li dan il-qasam għandu f'kuntest iktar wiesgħa minn dak purament ekonomiku.

L-andament tas- settur agrikolu għandu mportanza kbira għal dak li għandu x'jaqsam mal- bżonnijiet speċifiċi tal-komunitajiet rurali u għal ħarsien ta' l-ambjent f'dawn l-istess żoni.

Għal dawn ir-raġunijiet jeħtieġ li tingħata attenzjoni partikulari lis-settur agrikolu, inkluż il-kunsiderazzjoni ta' forom ta' assistenza fejn dan huwa meħtieġ.

Effettivament, id-dikjarazzjoni finali maqbula bejn il-pajjiżi kollha membri tal-World Trade Organisation, irrikonoxxiet il-validita' ta' dawn id- dikjarazzjonijiet.

Taħt l-isem ta' non-trade concerns, qed jiġi stabbilit li tista' tiġi kkunsidrata għajnuna lis-settur agrikolu, kemm għal raġunijiet soċjali u kulturali, kif ukoll dawk ambjentali.

Din il- pożizzjoni ser tifforma parti integrali min-negozjati multilaterali li mistennija jinfetħu fil-futur qrib mill-World Trade Organisation bil-għan li jitfassal pjan dettaljat għal-liberalizazzjoni tal-kummerċ internazzjonali fil-qasam tal-prodotti agrikoli.

SAN PAWL IL-BAĦAR - BY PASS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru b'referenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari numru 29838 peress li l-By pass ta' San Pawl il-Baħar qed tiddeterjora minħabba li matul dawn l-aħħar tliet snin ma saret ebda manutenzjoni, jinvestiga s-sitwazzjoni u jara li jsir pjan immedjat sabiex jibdew ix-xogħolijiet?

Jekk fl-affermatttiv meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-pjan diġa' sar u ġie ppubblikat fil-Master Plan għar-restawr tat-toroq arterjali.

Xogħol ta' manutenzjoni fit-triq isir minn żmien għal żmien sabiex kemm jista' jkun it-triq tinżamm operabbli mal grado il-ħsarat li jiżviluppaw fiha minn żmien għal żmien.

PULIZIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru b'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

29831 jikkunsidra li jżid in-numru ta' pulizija sabiex ikun hemm aktar kontroll partikolarment fil-ħinijiet li qed ikun qed jiffrekwentaw żgħażagħ u studenti taħt it-18 il-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Pulizija diġa` qed tieħu ħsieb, sabiex ikun hemm preżenza ta` Pulizija fl-inħawi ta` Paċeville, anki l-Ħadd wara nofsinhar.

KO-OPERAZZJONI - AGRIKOLTURA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jinfurmani jekk kienx hemm diskussjonijiet ta' kooperazzjoni fl-oqsma ta' l-Agrikoltura bejn Malta u New Zealand matul dawn l-aħħar tlett snin?

Jekk iva x'kienu u fliema stadju waslu?

Jekk le jista' jikkunsidra li jibdew?

Jekk fl-affermattiv meta?

ONOR.

JOE BORG: Peress li d-diskussjonijiet li għalihom qed jirreferi l- Onorevoli Membru jaqgħu taħt il-ġurisdizzjoni tal-Ministeru ta' l- Agrikoltura u Sajd, nitlob li l-Mistoqsija ssir lill-Ministru konċernat.

MALTAPOST

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħaddiema tal-Maltapost li kienu jaħdmu fil- fergħa ta' Raħal Ġdid u ġew transferiti għall-posta ta' Bormla humiex ser jibqgħu hemm għal dejjem jew għal żmien temporanju?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li kull ċaqlieq ta' ħaddiema tal- Maltapost isir skond l-esiġenzi tas-servizz u kemm jista' jkun b'mod li jinħoloq l-inqas inkonvenjent għall-ħaddiema.

SAN ĠILJAN - PARKING MANAGEMENT

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar il-kundiżżjonijiet tat- tender għall-management tal-parking f'Pender Place San Ġiljan?

Jikkonferma l-Ministru li l-ebda waħda mill-kundizzjonijiet tal-kuntratt ma nbidlet wara li dan ingħata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

INCREMENT - MIŻURI DIXXIPLINARI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi bejn il-1991 u Jannar 2000 kienu japplikaw ir-Regolamenti tad-Dixxiplina ta' l-1977 li kienu jipprovdu li l-Kap tad-Dipartiment seta' jara hu, l-każijiet inqas gravi, u fost il- pieni li seta' jagħti kien hemm iż-żamm jew sospensjoni ta' increment wieħed.

Fit-Tabella A annessa ma' din it-tweġiba hemm id-dettalji mitluba.

Ta' min jiċċara wkoll li l-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku kellha d- diskrezzjoni li tiddeċiedi hi x'piena tagħti fil-każijiet l-oħra gravi jew li jinvolvu proċeduri kriminali.

Fit-Tabelli B u Ċ annessi ma' din it- tweġiba hemm id-dettalji ta' dawn il-każijiet fejn il-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku ddeċidiet li tagħti piena ta' tiżmim ta' increment.

Mill-ewwel ta' Frar 2000 daħlu fis-seħħ ir-regolamenti l-ġodda tad- dixxiplina li ma jipprovdux li jista' jinżamm increment bħala miżura dixxiplinarja.

Il-Kap ta' Dipartiment xorta baqagħlu d-dritt li jżomm increment f'każijiet fejn is-servizz mhuwiex sodifaċenti.

INCOME TAX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonferma li l-Ministeru tal-Finanzi ta struzzjonijiet lid- Dipartiment tat-taxxi interni biex jiġbor Lm16M addizzjonali f'income tax sa tmiem is-sena minn fuq kontijiet pendenti?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- istruzzjonijiet li joħorġu lid-Dipartiment tat-Taxxi Interni hu li jgħamel ix-xogħol b'effiċjenza u galbu.

PENSJONI SĦIĦA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa maħsub li l-gvern ikompli bil-miżura li kien beda Gvern Laburista 96-98 biex il-pensjonati ex- Servizzi Ingliżi jingħataw il-pensjoni sħiħa kif wara kollox imwiegħed elezzjoni wara l-oħra mill-Partit Nazzjonalista sa' mill-1987 'l hawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-Tweġibiet tiegħi dwar dan is-suġġett fil-Mistoqsijiet Parlamentari Numri 17719, 12069, 6278, 6218.

TARXIEN - WIRES PERIKOLUŻI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-wires perikolużi quddiem ir-residenza 68 St. Mary Simons Avenue Tarxien jinbidlu minħabba li mhux l-ewwel darba li li ħareġ in-nar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferuta lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni relattiva u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

BANK ĊENTRALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

29906 jista' l-Ministru jikkonferma jekk ġiex appuntat xi konsulent ekonomiku mal-Bank Ċentrali dan l-aħħar?

Min hu?

X'terms of refernce għandu?

Kemm qed jitħallas?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li m'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

29906 f'seduta 647.

APPLIKAZZJONI - POST TAL-GVERN

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara l-każ ta' omm separata b'tifla waħda u li tgħix mal-ġenituri tagħha li jinsabu bi problemi kbar familjari u li ilha li applikat għall-post tal-gvern għal dan l-aħħar 10 snin?

Tista din is-sinjura tiġi infurmata bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jiena infurmat illi l-każ qed ikun ikkunsidrat flimkien ma oħrajn simili.

SPIŻERIJA - PROPJETA TAL-GVERN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-kamra li hemm fi Triq il-Mediterran, Pembroke fit- triq li hemm quddiem l-ispiżerija li tagħti lejn l-ixtajta u li bħalissa hija okkupata hijiex propjeta tal-Gvern u allura min qed jokkupa għandux il- permessi meħtieġa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-kamra li hemm ftit il-ġewwa mit- triq li twassal għax-xatt ta` Pembroke fil-fatt hija tal-Gvern u skond ir- records tat-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern mhix mikrija.

Qed isiru l- investigazzjonijiet neċessarji sabiex jinbdew proċeduri ta` żgumbrament kontra min qed jokkupa din il-kamra illegalment.

ĊIMITERJU - PROPJETA TAL-GVERN

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx oqbra projeta tal-Gvern fiċ-Ċimiterju Ta' Braxia?

Jekk fl-affermativ, jista' l-Ministru jgħid jekk hemmżx il-ħsieb li dawn l- oqbra jiġu mibjugħa?

Jekk fl-affermativ, meta huwa maħsub li dan issir?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li preżentament fiċ-Ċimiterju Ta' Braxia m'hemmx oqbra proprjeta tal-Gvern.

HOUSING

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ittieħdu dwar rapporti riċenti li saru lid-Dipartiment tad-Djar minn residenti dwar familja li l-partikolarijiet tagħha qed jintbagħtu separatament bl-aħħar rapport datat 21 ta' Novembru 2001 u dwar il-każ miftuħ għand id- Dipartiment tad-Djar bin-numru tar-referenza 18743?

Jista' jgħid wkoll jekk il-bini li qed isir mill-istess familja fil-komun tal-istess blokk għandux il-permessi meħtieġa?

Jaf l-Ministru li saru diversi rapporti fl-Għassa tal-Pulizija ta' San Ġiljan dwar dan il-każ fosthom każ bin-numru 6N/4302/1999

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li ebda Dipartiment li jaqa' taħt id-dekasteru tiegħi mhu responsabbli li jagħti clearance biex inkwilini f'bini tal-Gvern jagħmlu xi xogħol f'bini bħal dan.

Għalhekk nitlob lill- Onor. Interpellant jirreferi l-Mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

MOUNT CARMEL HOSPITAL - ĦLAS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk pazjenti li jkunu f'Mount Carmel Hospital irridux iħallsu meta jkunu residenti ta' din ir- residenza?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi skond Avviż Legali 60 ta' l-2000, (Att dwar is-Sigurta' Soċjali, Kap. 318, Regolamenti ta' l-2000 dwar Rati għal Istituzzjonijiet u Hostels Statali), 'inter alia' jgħid, illi dawk il-pazjenti li jkunu residenti fl-Isptar Monte Carmeli, u ż-żmien li jagħmlu hekk residenti jaqbeż is-sitt xhur konsekuttivi għandhom jikkontribwixxu għaż-żamma tagħhom, 60% mill-income nett totali tagħhom.

Dan jiġi mogħti lill-Kumitat dwar Welfare imwaqqaf taħt l-artiklu 130 ta' l- istess Att.

Dan jgħodd għal dawk ir-residenti li jirċievu pensjoni kontributorja, filwaqt li dawk li jirċievu pensjoni ta' l-eta' jitħallsu allowance minflok pensjoni ta' l-eta' (mhix kontributorja).

Dwar każijiet oħra nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi d-domanda lill- Ministru konċernat.

SAN PAWL IL-BAĦAR - ŻBROFFAR TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid xi żbroffar tad-drenaġġ kien hemm f'Novembru 2001 f'San Pawl il-Baħar u x'passi ttieħdu biex il-ħsara tissewwa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li matul Novembru, l- iżbroffar ta' drenaġġ f'San Pawl il-Baħar kien f'Salina Road.

Ir-raġuni kienet kwantita' ta' xaħmijiet u anki xi ġebel.

L-iżbroffar dam sakemm kien għaddej it-tindif f'Buġibba u l-Qawra.

Ma jirriżultax illi hemm xi ħsarat fid-drenaġġ f'dawn l-inħawi.

Ta' min isemmi li l-istoppages ġew irranġati fl-istess ġurnata li nqalgħu.

SAN PAWL IL-BAĦAR - RADAM U BLAT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol qed isir wara l-Knisja ta' ħdejn il-Gillieru f'San Pawl il-Baħar fuq it-triq li qed jitneħħiela l-ġenb tar-radam u blat?

X'passi qed jittieħdu biex it-triq ma ċċediex?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra pjanta tax-xogħol li qed jitwettaq fil-lokalita'.

Ix-xogħol qiegħed jitmexxa mis-sezzjoni tat-Titjieb ta' l-Ambjent fid-Diviżjoni tax-Xogħolijiet.

Jien infurmat li l-periti nkarigati minn dan ix-xogħol ikkunsidraw l- istabilita' ta' dan il-post u mexjin bix-xogħol kif tirrikjedi s-sena u l- prassi f' dawn it-tip ta' ċirkustanzi.

MCAST

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kellna studenti li bdew edukazzjoni post- sekondarja għas-sena 2001-2002 fl-istituti differenti tal-MCAST, skejjel post-sekondarji, istituti tekniċi, f'Malta u Għawdex?

Instituzzjoni b'istituzzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għadd ta' studenti li bdew l-edukazzjoni Post-Sekondarja fis-sena skolastika 2001-2002 huwa kif ġej:

|Sir Mikelanġ Refalo - |316 | |Ċentru ta' l-Istudji | | |Ogħla | | |Carmen Carbonaro - |66 | |Skola tax-Xagħar u | | |Sbuħija | | |Mother Theresa College |128 | |Skola Provokazzjonali | | |Pre-School Education |42 | |Skola ta' l-Edukazzjoni| | |Bikrija | | |Sir Mikelanġ Sapiano |72 | |Istitut Tekniku | | | | | |Ġuże` Micallef | | |Kulleġġ ta' |17 | |l-Agrikultura | | |G. Curmi | | |Skola Sekondarja Ogħla |989 | |Umberto Calosso - Skola|74 | |tas-Snajja' Subien | | |De La Salle College |100 | |St Aloysious College |210 | |St Edward's College |76 | |Verdala International |28 | |Sc. | | |Total |414 | | | | |MCAST | | | | | |Istitut |135 | |għall-Inġinerija | | |Elettronika | | |Istitut |210 | |għall-Inġinerija | | |tal-Bini u Kostruzzjoni| | |Istitut tat-Teknoloġija|210 | |ta' l-Informazzjoni | | |Istitut għall-Kummerċ |430 | |Istitut ta' l-Arti u |58 | |d-Disinn | | |Istitut Marittimu |9 | |Total |1052 | | | | |Junior College |1503 | | | | |Grand Total |4673 |

SKEJJEL SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri minn dawk iż- żgħażagħ b'diżabilita li għalqu 19-il sena u mhux se jitħallew jattendu iżjed f'xi skola speċjali?

X'qed isir biex dawn iż-żgħażagħ jingħataw il- formazzjoni meħtieġa għall-ħajja fis-soċjeta u x-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Ministeru għall-Politika Soċjali flimkien mad- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni diġa' qed iwettqu l-pjanijiet sabiex żgħażagħ li għalqu 19-il sena u qed jattendu fl-Iskejjel Speċjali jkunu jistgħu jibdew jattendu fiċ-Ċentri tal-Persuni b'Diżabilita'.

Fost dawn il-pjanijiet hemm assessment komprensiv kif ukoll pjan ta' azzjoni għal kull student li qed jieħu parti f'din it-tranżizzjoni.

Beda l- proċess ukoll biex isir reklutaġġ ta' aktar support workers kif ukoll professional support workers li ser ikunu responsabbli tal-klijienti ġodda.

Għaddejjin ukoll diskussjonijiet ma' aġenziji oħra sabiex jinfetħu aktar Ċentri żgħar fil-komunita'.

PROĠETT TAL-VILLA ROSA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm lill-Ministru milli jiffirma l-permessi meħtieġa biex ikun jista' jitwettaq il-proġett tal-Villa Rosa għal skola għall-istudenti Russi peress li d-dewmien se jwassal biex dan il-proġett jintilef hawn Malta u jmur il-Ġermanja?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-Onor.

Membru naħseb jista' japprezza li l-proposta biex tinħareġ Liċenza ta' Skola għar-Russu u Liċenza oħra ta' Skola għat- Tagħlim ta' l-Ingliż lill-barranin ma hix proposta sempliċi u kienet tirrikjedi ċertu verifiki li mhux faċli jsiru.

L-applikanti jafu li l-proċess ħa l-kors tiegħu u wasal biex jiġi mitmum.

BENCHMARKING - PROFESSJONISTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li fir-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

15456 f'seduta 287 kont irrispondejt il-mistoqsija parlamentari 11941 abbażi ta' r-returns li daħlu għas-sena bażi 1998.

Id-dħul medju dikjarat fil-formoli tat-taxxa għas-snin ta' stima 2000 u 2001 rispettivament mid-diversi professjonisti huwa kif ġej:

| |2000 |2001 | | | | | |Periti u Inġiniera |4442 |5212 | | | | | |Accountants u |4456 |5412 | |Awdituri | | | | | | | |Avukati, Nutara u |6356 |7916 | |Prok.

Legali | | | | | | | |Veterinarji |6014 |6172 | | | | | |Dentisti |5399 |6419 | | | | | |Tobba |3832 |4395 |

Dawn l-ammonti juru biss id-dħul mill-prattika privata (private practice) u ma jinkludux id-dħul li seta' kellhom mill-impjieg jew sorsi oħra.

Hi medja li tiġi affettwata min numru ta' persuni reġistrati f'kull professjoni u li jaħdmu fuq bażi part time.

TRAPJANTI TAL-ORGANI - WAITING LIST

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-mistoqsija parlamentari nru.

29908 ġiet imwieġba fis-seduta 651.

INGAĠĠ TA' GĦALLIEMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi matul ix-xahar ta' Settembru 2001, ġew impjegati mitejn u tmienja (208) għalliema ġodda mad- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, u mas-Sezzjoni ta' l-Edukazzjoni fil-Ministeru għal Għawdex.

Dawn il-figuri ġew miżjuda ma' dawk tal-ħaddiema tas-Servizz Pubbliku matul Settembru u Ottubru 2001.

NEGOZJU - VAT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOHN DALLI: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta li tajt għall- mistoqsija parlamentari nru.

29995 f'seduta 651.

INTERNATIONAL TRADE CENTRE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-kamra kopja tad- dokument dwar International Trade Centre li qiegħed jiġi promoted fil-media Internazzjonali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Id-dokument li qed jirreferi għalih l-Onorevoli Interpellant qed jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

PA - KUMITATI U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jagħti l-ismijiet tal-membri li hemm fuq il-kumitati u kummissjonijiet fl-Awtorita' ta' l-Ippjanar, inkluż tal-Bord tal-Appell?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra.

Ħ'ATTARD - SPORT COMPLEX

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-proġett ta' l-isport complex li kellu jinbena bħala parti mill-proġett tat-tkabbir ta' l-iskola primarja ta' Ħ'Attard?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, fuq rakkomandazzjoni tad-Dipartiment tal-Kuntratti talbet lill-perit appuntat mill-Kunsill Lokali ta' Ħ'Attard biex jemenda t-tender document kif meħtieġ.

Sfortunatament minkejja li ilu sittax-il ġimgħa biex jissottometti dawn l-emendi lid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, il-perit inkarigat għadu ma ssodisfax it-talba magħmula.

PERIKLU TAT-TIPJIP

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'sar s'issa matul din is-sena skolastika fl-iskejjel tal- istat, tal-knisja u dawk indipendenti biex l-istudenti isiru aktar konxji mill-periklu tat-tipjip?

Fl-liema skejjel saru?

X'hemm ipproġettat għax- xhur li ġejjin?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li d-Dipartiment għall-Promozzjoni tas- Saħħa jiġi mistieden fuq bażi regolari mill-kapijiet ta` l-iskejjel biex jitkellem mat-tfal ta` kull eta` dwar il-ħsara kkaġunata mit-tipjip.

Dan it-tagħlim għandu jingħata ukoll mill-għalliema nfushom billi dawn ikunu iżjed f'kuntatt regolari mat-tfal.

Ir-riċerka xjentifika turi li t- tagħlim fuq suġġetti bħal l-edukazzjoni fuq is-saħħa għandha tifforma parti mill-curriculum nazzjonali bħala health education.

B'hekk suġġetti bħal ikel, tipjip, xorb, drogi u HIV/AIDS jiġu mgħallma fost it-tfal kollha minn eta` żgħira sa l-adolixxenza.

PA - POLICY PAPERS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-mejda tal-kamra kopja taż-żewġ policy papers maħruġa mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar dwar Xogħol u Trasport?

ONOR.

TONIO BORĠ: Id-dokumenti ser jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra f'xi seduta oħra.

WHO - TIPJIP PASSIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Minkejja it- twissijiet kontinwi mill-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) għaliex it- tipjip passiv ġie ippruvat li qed jikkawża numru akbar ta' imwiet , għaliex il-Gvern għadu ma ħax il-passi urġenti li hemm bżonn biex f'postijiet pubbliċi bħall-restaurants, każini, bars eċċ jknu hemm postijiet riservati għall dawk li ma ipejjpux?

Jista' jara ukoll li speċjalment fix-Xitwa jkun hemm ventilazzjoni adegwata ukoll f'dawn il-postijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: M'għandi xejn iżjed xi nżid mar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 27984 f'seduta 598.

TIPJIP - MWIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm imwiet matul din is-sena konsegwenza diretta tat-tipjip?

Kemm kienu irġiel u kemm nisa?

X'kien il-mand prinċipali li mietu bih?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infurmat li bejn Jannar u l-aħħar ta' Ottubru ta' din is-sena ġew irreġistrati li mietu 289 persuna li jistgħu jiġu kkunsidrati li mietu b'konsegwenża tat-tipjip.

Minn dawn 198 kienu rġiel u 91 kienu nisa.

Il-mard prinċipali li biħ mietu kien il-kanċer tal-pulmun, bronkite kronika u mard tal-qalb.

BUS SHELTERS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min liema kumpanija qegħdin jinxtraw il-bus shelter li qegħdin jiġu installata fit-toroq bħalissa u x'inhu l-prezz ta' kull bus shelter?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 28861.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - SAFE SEX

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'sar s'issa mad-Dipartiment tas-Saħħa biex iwassal il- messaġġ tiegħu fl-iskejjel sekondarji u sixth form dwar safe sex?

F'liema skejjel saru taħdidiet matul din is-sena skolastika?

Kien hemm xi oggezzjoni minn xi skejjel biex dawn it-taħdidiet isiru?

Minn liema?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li:

1.Uffiċjal mid-Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa iżur dawk l-iskejjel fejn jiġi mistieden sabiex imexxi diskussjonijiet dwar is-saħħa sesswali.

2.Għall-okkażżjoni tal-Jum Dinji ta' l-AIDS, id-dipartiment għamel posters u qassamhom ma' l-iskejjel kollha sabiex jitwassal il-messaġġ "Jum Nagħti Kaz...

U int?" li huwa l-messaġġ dinji sabiex aktar żgħażagħ ikunu responsabbli mill-imġieba sesswali tagħhom u jevitaw it-tixrid tal-mard trasmess sesswalment, inkluż l-HIV.

Dan l-intervent issir kull sena biex titfakkar il-jum dinji ta' l-HIV/AIDS.

3.Id-Dipartiment għamel ukoll video bil-Malti ta' nofs siegħa li jitratta s- sesswalita u s-saħħa immirata lejn iz-zgħazagħ li jattendu skola sekondarja u dik post-sekondarja.

Dan il-video, l-ewwel wieħed ta' din ix- xorta, qed jingħata lill-għalliema tal-PSE u Guidance Units li jċemplu u jistaqsu għalih id-Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa.

Barra minn hekk id-dipartiment ippubblika gwida informativa li titqassam fost ġenituri, youth workers u għalliema kif ukoll żgħażagħ maturi.

Din il- gwida titratta dwar is-sesswalita u mard relatat.

Minn żmien għal żmien id-Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa jiġi mitlub jagħmel taħdidiet fl-iskejjel sekondarji u sixth form dwar safe sex.

Qabel it-taħdidiet, l-uffiċjali tad-Dipartimemt jiltaqgħu ma' l-għalliema tal-PSE jew mal-Guidance Teachers biex jiddiskutu flimkien il-kontenut ta' dawn it-taħdidiet.

F'din is-sena skolastika saru taħdidiet fuq talba speċifika ta' dawn l-iskejjel:

De La Salle College - 6th Form Students

St. Aloysius College, B'Kara - 6th Form Students

St. Joseph School Blata l-Bajda - Form 4 and Form 5

Immaculate Conception School - Tarxien - Form 4 and 5 MCAST - Corradino Hill Paola - Post Secondary School

Sir Temi Zammit School - Mtarfa Secondary School

PULIZIJA - REINSTATEMENT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet it-talba għal reinstatement tal-korp tal-pulizija ta' PC360?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-talba għal reinstatement fil-Korp tal-Pulizija tal-persuna msemmija mill-Onor.

Interpellant ma kienetx ġiet milqugħa.

ĦLAS TA' PERIT

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm tħallas il-Perit li ismhu qed jintbagħat separatament mis-7 ta' April 1997 meta inħatar konsulent mal- Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali?

Meta ntemmet il-ħatra tiegħu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-Perit li għalih qed issir referenza mill-Onor.

Interpellant u li kien ġie maħtur Adviser mal-Ministru tal-Ġustizzja u Kunsilli Lokali fis-7 ta` April 1997, kellu salarju ta` LM4,875 fis-sena.

Il-ħatra tiegħu ntemmet fl-1 ta` Mejju 1998.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta pulizija jagħti ċitazzjoni lil xi karozza, jista' s-sid li fuqha tkun irreġistrata l-karozza, mhux biss is-sewwieq, tintbagħtlu kopja taċ-ċitazzjoni d-dar wkoll?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi s-suġġeriment ta` l-Onorevoli Interpellant ma hux kontemplat fil-liġi.

FISH FARM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm impjegati/ħaddiema ma' kull fish farm li hawn Malta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: 118-il ħaddiem huma impjegati fil-fish farms li hawn Malta.

Minnhom 59 huma full-time, 10 huma full-time on reduced hours waqt li hemm 49 part-time.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma dak li qal tabib ewlieni tad-Dipartiment tas- Saħħa fil-programm 'Xarabank' nħar il-ġimgħa 16 ta' Novembru li mhux qed jitħallew isiru taħdidiet fuq safe sex?

Jekk hu minnu, għaliex?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Kurrikulu Nazzjonali jirregola din il-kwestjoni u ma nafx li wasluli xi ilmenti.

EVALWAZZJONI TAL-PREZZ TA' L-ART

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx saret evalwazzjoni tal-prezz tal-art ta' Pender Place u Mercury House bejn l-1996 u l-1999?

Jista' jgħid min għamel dik l-evalwazzjoni?

Kemm tħallset il-persuna nkarigata?

Kif ġiet assenjata dak ix-xogħol?

Jista' jgħid wkoll min kien tqabbad biex jagħmel l- environment impact assessment tal-proġett propost f'dan is-sit mill- amministrazzjoni ta' bejn l-1996 u l-1998?

Dak l-EIA kien tlesta?

Kemm tħallas l-konsulent li ġie mqabbad jagħmel dak l-EIA?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

CAR PARK

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk hemmx parker awtorizzat għall-car park immarkat fuq il- pjanta li qed tintbagħat separatament fi Triq Dragunara, San Ġiljan?

Fil- każ li r-risposta hija fl-affermattiv, jista' jgħid min hi l-persuna u meta ġab l-awtorizazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi ma jirriżultax li hemm permess ta` car park attendant maħruġ mill-Pulizija fil-post imsemmi mill-Onorevoli Interpellant.

BAJJA TA' M'XLOKK

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm art (f'metri kwadri) ġiet inkluża għall-iżvilupp skond il-pjan lokali għall-Bajja ta' M'Xlokk aktar minn dak indikat fit-TPS ie. fil-Pjan Regolatur?

ONOR.

TONIO BORG: Il-Pjan Lokali għall-Bajja ta` Marsaxlokk (1995) jindika illi l-art approvata għall-iżvilupp barra mill-Pjan Regolatur, (1988) – (Temporary Provisions Schemes, 1988) hija ta` 201,189 metri kwadri skond it-tabelli murija hawn isfel:

|Sit |Użu ta` l-Art |Daqs | | |Impost | | |1. |Żvilupp |13,930 | |In-Nigret|Residenzjali |sqm | |, | | | |Il-Qajjen| | | |za, | | | |B`Bugia | | | |2.

LPG |Żvilupp |22,000 | |Site, |Residenzjali, |sqm | |Il-Qajjen|Kummerċjali u | | |za, |Żvilupp relatat | | |B`Bugia |ma` ħażna u | | | |manutenzjoni ta`| | | |dgħajjes | | |3.Il-Kava|Żvilupp |12,590 | |llerizza,|Residenzjali |sqm | |Marsaxlok| | | |k | | | |4.

Juno |Żvilupp | 9,906| |Heights, |Residenzjali |sqm | |Marsaxlok| | | |k | | | |5. |Żvilupp relatat |82,140 | |Il-Kavall|ma` sport u |sqm | |erizza |rikreazzjoni | | |'Developm|pubblika, | | |ent Brief|il-monti, | | |Area', |turiżmu, kummerċ| | |Marsaxlok|u titjib | | |k |ambjentali | | |6.

Inner |Żvilupp | 2.203| |Harbour/T|Residenzjali |sqm | |riq |Żvilupp relatat |58,420 | |il-Wilga |ma` sport u |sqm | |'Developm|rikreazzjoni | | |ent Brief|pubblika, | | |Area', |il-monti, | | |Marsaxlok|turiżmu, kummerċ| | |k |u titjib | | | |ambjentali | | |Total | |201,189| | | |sqm |

ENEMALTA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru perezz ta' l-Enemalta ġentilment jgħid kemm ilha pendenti t-talba li jsir street lighting fi Triq is-Suq fiż-Żejtun?

Meta hemm il-ħsieb li dan l-istreet lighting isir?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li t-talba biex ikun hemm dawl adekwat fit-triq imsemmija qed tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet simili oħra.

Naturalment, dwar data wieħed irid jikkunsidra l-fatt li l-Korporazzjoni Enemalta għandħa diversi talbiet simili pendenti.

ŻEJTUN - TRIQ IS-SUQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li ssir Triq is- Suq, Żejtun li hi kważi kollha abitata u għadha ma saritx?

Hi inkluża fil-lista tat-toroq li se jsiru din is-sena jew is-sena d- dieħla?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li Triq is-Suq hija diġa asfaltata u għalhekk xogħol ta' manutenzjoni isir mill-Kunsill Lokali.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - GĦAJNUNA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru ġentilment jgħid jekk persuna li tbati minn kundizzjoni kronika ta' ulcerative colitis u li qiedgħa fuq dieta partikolari (li tinkludi tip ta' ħalib partikolari) tingħatax xi għajnuna mid-diviżjoni tas-saħħa billi dawn il-prodotti tad-dieta huma ħafna għolja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru għall-Politika Soċjali.

XIRI TA' PROPJETA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jaf l- Ministru li in effetti xi snin ilu kienu ġiet presentata petizzjoni ffirmata minn 52 persuna li jirrappreżentaw 52 familja b'ċirca 250 persuna fejn talbu li jkunu jistgħu jixtru l-proprjetajiet fejn jgħixu?

Jista' l- Ministru jgħid jekk huwiex qed jikkonsidra favorevolment din il-petizzjoni tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn familji f'Malta u Għawdex li jgħixu fi proprjetajiet li jistgħu jiġi klassifikati bil-mod fuq deskritt?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi minn riċerki li saru mit-Taqsima Proprjeta` tal-Gvern kif ukoll mill-Uffiċċju Konġunt, ma jidhirx li saritilhom xi petizzjoni kif indikat fil-Mistoqsija.

Għaldaqstant l-Onor.

Interpellant huwa mitlub li jagħti aktar informazzjoni sabiex inkun f`pożizzjoni li nagħti tweġiba xierqa.

RECOGNITION RENT – POSSESSION AND USE

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Japprezza l-Ministru li hemm numru ta' nies li jgħixu fi proprjetajiet li fihom joqgħodu biss b'possession and use u jħallsu biss recognition rent u fejn allura l-gvern m'għandux titlu ċar?

X'beħsiebu jagħmel il-Gvern sabiex jirratifika din il-posizzjoni ekwivoka li teżisti?

ONOR.

TONIO BORG: Ma jirriżultax li hemm numru ta` nies li jgħixu fi proprjetajiet li fihom joqgħodu biss b`possession and use u jħallsu biss recognition rent.

In-nies li jgħixu fi proprjetajiet tal-Gvern li huma mibnija fuq art esproprijata b`titlu ta` possession and use, għandhom ftehim tal-kirja mall- Gvern u għalhekk għandhom titlu ċar daqs li kieku l-proprjeta` ġiet esproprijata b`titlu ta` xiri assolut.

Pero` f`dawn il-każi, in-nies ma jkunux jistgħu jixtru darhom.

Ir-recognition rent titħallas lis-sidien tal-proprjeta` li tkun ġiet akkwistata b`dan it-titlu ta` possession and use.

Wara għaxar snin is- sidien ikunu jistgħu jaqilbu t-titlu tagħhom għal dak ta` public tenure.

Immedjatament kif dan isir, is-sidien ikunu jistgħu jbiegħu il-kirja ta` public tenure (billi tiġi ikkapitilizzata bil-5%) lill-Gvern u b`hekk il- Gvern isir is-sid assolut.

Il-Gvern qiegħed jikkonsidra li jbaxxi il-persentaġġ ta` 5% sabiex iħajjar lis-sidien ibiegħu l-kera li jirċievu.

PROPREJTA B' POSSESSION AND USE

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jikkonsidra li jikkuntratta rapport sabiex jiġi lilu rakkomandat miżuri leġittimi li jista' jieħu l-gvern sabiex ikun jista' jakkwista il- propjeta kollha li tkun b'possession and use b'titolu ċert fil-liġi biex b'hekk ikun hu stess jista' jiddisponi minnha?

ONOR.

TONIO BORG: Diġa` sar studju f`dan ir-rigward.

Il-Gvern qiegħed jikkonsidra li jbaxxi r-rata ta` 5% li biha tiġi ikkapitilizzata l-kera ta` possession and use sabiex is-sidien jitħajru aktar li jbiegħu l-kera u b`hekk il-gvern isir is-sid assolut.

XIRI TA' DJAR

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jikkonferma għadhiex il-politika tal-gvern preżenti li n-nies jiġu nkoraġġiti jixtru d-dar fejn joqgħodu?

ONOR.

TONIO BORG: L-Onorevoli Interpellant huwa mitlub li jressaq id- domanda tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

ŻEBBUG - KALKARA TAL-ĠIR

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jagħtini l-informazzjoni meħtieġa indikata f'diversi mistoqsija parlamentari nri.

29378, 28941, 29189 ċioe il-pjanti jew il-kuntratt ta' dawk il-kmamar li allegatament twaqqgħu meta ġiet imwesgħa Triq Mdina - Ħaż- Żebbuġ li kien qegħdin jiġu okkupati mill-inkwilini u li minħabba t- twaqqiegħ tal-kmamar ġiet allokata lilu l-parti antika ta' l-istess propjeta?

Minħabba l-ħsara li qiegħda ssir f'sit ta' importanza storiku minħabba t-trobbija ta' tjur, jista' l-Ministru jara li s-sitwazzjoni ma tibqax kif inhi?

ONOR.

TONIO BORG: Għalkemm fuq il-pjanta li għandu d-Dipartiment ta` l- Artijiet, li kopja tagħha qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra, jirriżulta li kien hemm żewġt ikmamar qabel saret it-triq, ma hemm l-ebda dokumenti rigward dan fid-Dipartiment ta` l-Artijiet.

Kif diġa` għidt fir-risposta tiegħi għall-Mistoqsija Parlamentari Nru. 29378, ir-remissa ġiet allokata lill-okkupant mid-Dipartiment tax-Xogħlijiet bħala alternattiva għal dawn iż-żewġt ikmamar.

Għaldaqstant, l-Onorevoli Membru jista` jagħmel il- Mistoqsija tiegħu lill-Ministru ta` l-Ambjent.

Ma jirriżultax "prima facia" li qegħda ssir xi ħsara minħabba t-trobbija ta` tjur.

Id-Dipartiment ta` l-Artijiet ser jagħmel l-investigazzjonijiet tiegħu u ser jieħu l-passi neċessarji jekk ikun il-każ.

SKEJJEL - TRASPORT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux possibli li d-divizjoni ta' Edukazzjoni tinvestiga ilment li wasalli minn diversi ġenituri li t-tfal żgħar li jmorru minn Ħal Kirkop fl-iskola San Franġisk t'Assisi qed jitħallew fil- main road ta' Ħal Kirkop minflok jitniżżlu ħdejn il-knisja kif kien il- ftehim u l-istruzzjonijiet tal-Kap ta' l-Iskola?

Possibli jittieħdu passi biex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata?

Possibli l-Ministru jinnota li s-surmast ta' l-iskola ta' struzzjonijiet bil-miktub biex it-trasport jgħaddi minn ħdejn il-Knisja u minkejja dan min jopera dan il-vjaġġ xorta baqa jagħmel li jrid?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskola wasslet ir-rapport fuq it- trasport tat-tfal mill-iskola ta' San Franġisk t'Assisi lura lejn Ħal- Kirkop lill-uffiċjal inkarigat mit-trasport.

Dan ħa ħsieb li jiżgura li d-diffikulta` tiġi riżolta.

AIR MALTA – INDAFA TA' L-AJRUPLANI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Għalkemm is-servizz ta' l-Air Malta hu wieħed tajjeb ħafna, jiriżżultalu l- management ta' l-Air Malta li hemm bżonn ta' spinta akbar fejn tidħol l- indafa ta' l-ajruplani?

Jirriżulta li f'ċerti titjiriet l-indafa ta' l- ajruplan ma tkunx dik mistennija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

AIR MALTA – BREAKDOWN TA' PASSIĠĠIERI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il passiġġier tar bl-Air Malta tul is-snin 2000 u 2001 kull sena?

Kemm il-passiġier tar bl-Air Malta fix-xhur ta' Settembru, Ottubru u Novembru ta' l-1999, 2000 u 2001?

Fuq it-tieni parti tal-mistoqsija, jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' kull xahar imsemmi kull sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li bejn Jannar u Diċembru 2000 in- numru ta' passiġġieri li ġarret l-Air Malta minn u lejn Malta kien ta' 1,656,769.

Għall-istess perjodu, pero' Novembru u Diċembru fuq stima, għal din is-sena, in-numru huwa ta' 1,690,332.

L-informazzjoni l-oħra mitluba hija kif ġej:

|XAHAR |1999 |2000 |2001 | | | | | | |Settembr|202,50|179,718|194,631 | |u |8 | | | | | | | | |Ottubru |180,20|152,422|148,722 | | |7 | | | | | | | | |Novembru|112,57|97,042 |94,000 | | |7 | |(stima) |

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET BIL-MIKTUB

DIPARTIMENT TAL-PROTEZZJONI ĊIVILI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhu l-impieg mad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili tal- persuna li d-dettalji tagħha qed nibgħat separatament?

Meta ġie impjegat u kif?

Jekk dan mhux impjegat x'inhi r-raġuni li din il-persuna spiss tidher qed issuq il-karozza GVN398 ta' dan id-dipartiment anki għall-qadi personali?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-persuna indikata ma hijiex impjegata mad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, iżda tattendi f`dan id- Dipartiment in konnessjoni ma` xogħol fuq it-telekomunikazzjoni meta jitqabbad mill-kumpanija li tforni dan il-materjal lid-Dipartiment.

Ta`dan is-servizz isir ħlas lill-kumpanija u mhux lill-individwu.

Ix-xogħol li għamel l-individwu huwa konness mal-mezzi ta` radios li jinsabu fil-vetturi tad-Dipartiment, u għalhekk jista` jkun li kien hemm drabi fejn dan kellu jsuq xi vettura.