MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 342 It-Tnejn, 10 ta' Lulju, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 342

It-Tnejn, 10 ta' Lulju, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 10 ta' Lulju, 2000

WERREJ MINUTI 43

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 43

TQEGĦID TA' KARTI 47

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' PROPRJETA'(KONTINWAZZJONI) 47

AĠĠORNAMENT 64

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 68

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 341 li saret fl-10 ta' Lulju, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

WIED IL-GĦAJN - ĊENTRU TA' MATUL IL-JUM

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif qed jintuża l-bini kollu taċ-ċentru ta' matul il-jum f'Wied il-Għajn?

Jista' jgħid min huma l-persuni li għandhom uffiċini f'dan il-bini?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li l-kumpless li fih hemm iċ-ċentru ta' matul il- jum f'Wied il-Għajn jikkonsisti f'basement u tliet sulari.

Dawn qed jintuzaw kif gej:

Parti mill-basement jintuża bħala store, parti mill-pjan terren jintuża bħala kċina u l-kumplament jintuża mic-ċentru ta' matul il-jum.

L-ewwel u tieni sular jikkonsistu f'20 appartament, li tnejn minnhom qed jintużaw temporanjament miċ-ċentru ta' matul il-jum u appartament ieħor li qed jintuża bħala uffiċċju.

Fil-preżent hemm tliet uffiċini f'dan il-kumpless, wieħed għall-kap taċ-ċentru ta' matul il-jum, wieħed għall-manager li tieħu ħsieb il-kċina u ieħor għall-kap li qed jieħu ħsieb l-iżvilupp tas-servizzi residenzjali f'dan il-kumpless.

Ninsab informat ukoll li fil-preżent qed jitħejja pjan komprensiv kif l- aħjar jintuża sal-massimu possibbli dan il-kumpless u qed jiġi stallat lift biex il-partijiet kollha tal-kumpless ikunu aċċessibbli għal persuni b'diżabilita' mingħajr diffikulta'.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk hemmx xi waiting list sabiex persuni b'diżabilita' jidħlu f'dawn it-tip ta' ċentri, fosthom dak ta' Wied il-Għajn?

Is-swimming pool li hemm fiċ-ċentru ta' Wied il-Għajn ġiet irranġata u qiegħda tintuża?

Il-ħaddiema li jaħdmu f'dan iċ-ċentru jingħataw taħriġ marbut max-xogħol tagħhom?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nikkonferma li għandna waiting list, mhux biss għaċ-ċentru ta' Wied il-Għajn imma għaċ-ċentri kollha, li tinkludi fiha dawk il-persuni li l-bżonn li jattendu għal servizz ta' adult training centre żviluppa f'dawn l-aħħar sentejn għax ikunu spiċċaw jew qegħdin fl- aħħar sena ta' l-iskejjel speċjali.

Qegħdin nagħmlu sforz biex din is-sena nilqgħu t-talbiet kollha fiċ-ċentri li għandna.

Iċ-ċentru ta' Wied il-Għajn huwa proġett li sar pjuttost riċentement u għalkemm il-kuntratt kien sar bejn l-1995 u l-1996, dan infetaħ uffiċjalment fl-1997 u llum il-ġurnata huwa mimli.

Jidher ċar li wasal iż- żmien li naħsbu għal adult training centre ieħor għax fil-waiting list għandna madwar 60 persuna.

Nikkonferma wkoll li fiċ-ċentru ta' matul il-jum ġewwa Wied il-Għajn hemm swimming pool.

Din qatt ma ntużat għax meta nxtara l-post kienet bil-ħsara u biex tintuża jridu jintefqu ħafna flus.

Barra minn hekk, meta fil-bidu tal-karriera tiegħi bħala ministru kont żort dan iċ-ċentru, ġie deċiż li l- istallazzjoni ta' lift tkun ta' prijorita' aktar minn kwalunkwe ħaġa oħra għax mingħajru ma jistgħux jintużaw il-kmamar li hemm fl-ewwel u fit-tieni sular.

Dawn il-kmamar huma attrezzati b'kollox u hemm il-ħsieb li jiġu żviluppati għall-ġid ta' min hu b'diżabilita'.

Il-proġett ta' stallazzjoni ta' lift qiegħed fi stadju avvanzat u ladarba jkun lest - nittama sa l- aħħar ta' din is-sena - inkunu nistgħu niffokaw fuq l-użu ta' l-iswimming pool.

Sur President, kmieni din is-sena sar seminar għall-ħaddiema kollha li jaħdmu f'dawn iċ-ċentri u qegħdin jiġu pproġettati konferenzi oħrajn.

Dan is-seminar jien attendejt għalih u nista' ngħid li kien interessanti ħafna, pero' bla dubju ta' xejn hemm bżonn li t-taħriġ ikun ħafna iżjed iffokat skond il-kategorija ta' ħaddiema u skond is-servizz li jkunu qed joffru.

Fil-fatt huwa ppjanat li fil-ġimgħat li ġejjin gruppi ta' ħaddiema jingħataw it-taħriġ f'setturi differenti.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM - IKEL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'tip ta' ikel tħejja tul l-ewwel ġimgħa ta' Ġunju 2000 għal persuni fiċ-ċentri ta' matul il-jum?

X'passi qed jittieħdu biex jiġi żgurat li l-ikel huwa skond dak irrikmandat bħala ikel san u tajjeb għas- saħħa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoggi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM - PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni b'diżabilita' taħt is-16-il sena fiċ-ċentri ta' matul il- jum?

F'liema ċentri qegħdin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat li ma hemm ebda persuna b'dizabilita' taħt is-16 il-sena fiċ-ċentri ta' matul il-jum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma l- etajiet tal-persuni li jattendu f'dawn iċ-ċentri?

Minn dawk is-60 persuna li qegħdin fil-waiting list, hemm min hu taħt is-16-il sena?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naf li f'dawn iċ-ċentri ir-range ta' etajiet tvarja minn 18-il sena u tibqa' tiela' sa 50 sena.

Il-maġġoranza huma minn 25 sena 'il fuq - qed nitkellem sotto correzione - pero' ma nistax nagħti iżjed dettalji għax m'għandix l-informazzjoni hawnhekk.

Jekk l-Onor.

Membru jagħmilli mistoqsija nkun nista' nagħtih analisi ta' l-etajiet differenti, nindika l-gruppi kif inhuma u fejn hi l-focus partikolari.

Dwar it-tieni domanda - anke hawn nitkellem bil-possibbilta' ta' korrezzjoni - il-probabbilta' kbira hi li fil-waiting list m'hemmx persuni taħt is-16-il sena, pero' nagħmel ir-riżerva li nkun nista' nivverifika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma m'hemmx persuni taħt is-16-il sena - din aktar qed nagħmilha bħala osservazzjoni milli bħala mistoqsija - għax forsi tirriżulta xi diffikulta' jew għax mhux qed ikunu attirati li jattendu f'dawn iċ-ċentri?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ġeneralment persuni ta' 16-il sena jew anqas ikunu jew qed jattendu skejjel speċjali jew ikunu jattendu fl-iskejjel b'mod integrat, pero' nerġa' ngħid li qed nitkellem taħt korrezzjoni.

Ladarba qegħdin nitkellmu dwar dan is-suġġett - u jiena qabel għedt li wasal iż-żmien li naħsbu f'adult training centre ġdid - ir-realta' hi li meta nanalizzaw l-istatistika kif qiegħda tiżviluppa qed jirriżulta b'mod ċar illi l-proċess ta' edukazzjoni inklussiva qiegħed ifisser li n-numru ta' persuni b'diżabilita' fi skejjel speċjali qiegħed jinżel - u loġikament hekk għandu jkun - għax numru sostanzjali minnhom qed jidħlu fis-sistema ta' l-edukazzjoni inklussiva.

Jiġifieri jekk fis-snin li ġejjin in-numru ta' tfal fi skejjel speċjali se jkompli jonqos - u nittama li jonqos għax il-mira tagħna hi li naħdmu lejn edukazzjoni inklussiva - ikun ifisser li rridu niddiskutu l-iżviluppi futuri għal dak li għandu x'jaqsam ma' skejjel speċjali.

Fil-fatt jiena kelli diskussjoni preliminari ħafna mal-ministru ta' l-edukazzjoni.

Imma biex niġi lura għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Farrugia, il- probabbilta' kbira hi li la f'dawn iċ-ċentri u lanqas fil-waiting list m'hemm persuni taħt is-16-il sena għax jew jattendu skejjel speċjali jew skejjel tal-gvern.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ġaladarba l-Viċi Prim Ministru semma' l-edukazzjoni inklussiva, ġieli jirriżulta li jkun hemm studenti li jagħmlu xi żmien - xi kultant mhux qasir - li ma jattendux l-iskola minħabba li ma jkunx hemm facilitators għalihom.

Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx saru xi diskussjonijiet mal-ministeru ta' l-edukazzjoni dwar dan is-suġġett u jekk hemmx xi suġġerimenti jew ideat oħra għall-futur?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kont nippreferi kieku din il-mistoqsija saret lill- ministru ta' l-edukazzjoni b'mod speċifiku, pero' t-tweġiba tiegħi hi li saru ħafna diskussjonijiet mal-ministeru ta' l-edukazzjoni fil-livell ta' uffiċjali magħżulin apposta biex jiddiskutu kif nistgħu niżviluppaw il- proċess ta' l-edukazzjoni inklussiva u nagħmlu pass ieħor 'il quddiem.

L- edukazzjoni inklussiva poġġejniha bħala objective nazzjonali u fl-opinjoni tiegħi għamilna tajjeb pero', bħalma jiġri fi kwalunkwe ħaġa oħra, malli tagħmel pass 'il quddiem tibda tinduna li għandek sfidi ġodda u allura diffikultajiet ġodda li tkun trid tindirizza.

Żgur li waħda mill-affarijiet li saret diskussjoni twila fuqha kienet li nirrikonoxxu l-fatt li kull persuna b'diżabilita' minn eta' żgħira ħafna mhux biss għandna nipprovdulha edukazzjoni inklussiva billi jkollna post għaliha fil-klassi u billi jkollok facilitator ....

Dik hija simplifikazzjoni ta' sitwazzjoni ħafna iżjed ikkomplikata minn hekk u sitwazzjoni li fl-opinjoni tiegħi tkun trid tipprovdi soluzzjoni personalizzata għall-bżonn partikolari ta' dik it-tifel jew tifla jew ta' dak iż-żagħżugħ jew żagħżugħa.

U allura parti mid-diskussjonijiet li kienu saru matul ix-xhur li għaddew kellhom x'jaqsmu ma' twaqqif ta' statementing board, ma' proċess li jkun jista' jfassal pjan ta' edukazzjoni għat-tfal b'diżabilita' speċifiku għalihom u għall-bżonnijiet tagħhom u llum hemm strutturi mwaqqfa fi ħdan id-dipartiment ta' l-edukazzjoni li qegħdin jiffunzjonaw, li rridu nkomplu nsegwu ħa naraw kif nistgħu noħorġu l-aħjar possibbli u li jitolbu li aħna nibqgħu nimmoniterjaw is-sitwazzjoni.

Jiġifieri t-tweġiba hi li saru diskussonijiet u se jkomplu jsiru matul ix- xhur li ġejjin biex dejjem infasslu u naġġornaw il-policy tagħna f'din it- triq ambizzjuża u diffiċli li pero' tagħmlilna ġieħ.

Jien dejjem sostnejt li l-gvern kollu - mhux biss il-ministeru ta' l- edukazzjoni jew il-ministeru tal-politika soċjali - jopera b'mod sħiħ u mhux bil-pigoen holes.

Il-ministeru għall-politika soċjali ma jistax jaqdef għal rasu mingħajr ma jkun qiegħed jikkordina l-ħin kollu l- attivita' tiegħu mal-ministeri l-oħrajn kollha tal-gvern.

Dan il-każ partikolari bla dubju ta' xejn jaqa' taħt id-dekasteru tal-ministeru ta' l- edukazzjoni pero' jinteressa wkoll lill-ministeru għall-politika soċjali.

Jien insostni bil-qawwa kollha li l-edukazzjoni inklussiva hija riflessjoni ta' valuri soċjali u dan ifisser li kulħadd għandu jkollu l-opportunita' li jiżviluppa sal-massimu possibbli l-potenzjal li għandu bħala bniedem, hi x'inhi ċ-ċirkostanza tiegħu u hi x'inhi d-diżabilita' tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Fid-dawl ta' dan li qed jgħid il-Viċi Prim Ministru, saru diskussjonijiet dwar liema programmi edukattivi jistgħu jsiru għal dawk il-persuni b'diżabilita' 'il fuq minn 16-il sena li f'ċertu sens ikunu nqatgħu minn dik il-rutina ta' livell edukattiv u jkun jenħteġilhom li jkunu konformi ma' ċertu bidliet li jsiru minn żmien għal ieħor?

Dan il-għan qed jiġi analizzat mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni u qegħdin isiru korsijiet jew evening classes bl-iskop li dawn il-persuni jkomplu jiġu megħjuna biex itejbu aktar il-livell edukattiv tagħhom vis-a- vis l-isfidi tal-ġurnata tal-lum?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan huwa suġġett vast għax ma jaqax biss taħt id- dekasteru u r-responsabbilta' tal-ministeru ta' l-edukazzjoni imma jinteressa ħafna lill-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ li tagħti servizzi indirizzati speċifikament għal dawn il-persuni.

Irridu noqogħdu attenti li ma niġġeneraliżżawx għax id-diżabilita' tista' tkun fiżika, tista' tkun mentali u tista' tkun tant u tant problemi oħrajn.

F'dan l-ambitu m'għandekx biss l-edukazzjoni u l-ETC imma għandek ukoll l-adult training centres.

Jiena ilni ngħid is-snin li għandna bżonn riforma mill-qiegħ fil- kunċetti ta' l-adult training centres.

Sal-lum il-biċċa 'l kbira ta' l-adult training centres jipprovdu servizz li bih iżżomm persuna b'diżabilita' okkupata matul il-ġurnata u jiena jidhirli li għandna nħarsu aktar 'il hinn.

Jiena ma nixtieqx li nipprovdu servizz li jkun ekwivalenti għal kindergarten tal-kbar imma pjuttost ikun ċentru ta' taħriġ għal persuni b'diżabilita' fil-veru sens tal-kelma.

Dan ifisser li jekk jiena se nħarreġ lil xi ħadd se nħarrġu għax għandi oġġettiv u mira partikolari li rrid nasal għaliha.

Kieku kellna nistaqsu permezz ta' l-adult training centres kemm-il persuna ħarriġna tul is-snin u kemm-il persuna sibnilha opportunita' ta' xogħol jew tajniha skills biex tkun tista' tgħix b'mod aktar indipendenti, mhux dejjem ikollna tweġiba anke għax naħseb li għad irridu naqdfu sew f'dan il-qasam.

Għalkemm qegħdin nagħmlu l-isforzi tagħna, nemmen li rridu nagħmlu riforma mill- qiegħ biex nipprovdu servizz aktar imfassal proprju għal dawk iż-żgħażagħ li qed jirriferi għalihom l-Onor.

Farrugia, jiġifieri li jkunu spiċċaw mis- sistema ta' edukazzjoni u jkunu waslu biex jew jitħarrġu u jsibu post tax- xogħol u joperaw indipendentement, jew jaħdmu biex isibu soluzzjonijiet fejn ikollhom supported employment, jiġifieri post tax-xogħol li jkun appoġġjat b'job coach kontinwu l-ħin kollu ma l-individwu, u jekk dawn il- possibbiltajiet ma jkunux possibli, ikollok soluzzjonijiet oħrajn.

Waħda mis-soluzzjonijiet li ġiet diskussa hija li jkollok koperattiva li tkun magħmula b'mod illi tkun integrata bejn persuni b'diżabilita' u persuni li ma jkollhomx diżabilita', pero' li jkunu jistgħu joperaw f'sitwazzjoni li tkun ekonomikament vijabbli, li tagħmel sens u mhux taparsi qegħdin jagħmlu xi xogħol li ma jwassal imkien.

Din hija kwestjoni wiesgħa u kkomplikata ħafna, trid investiment mhux biss finanzjarju imma ta' riżorsi umani kbar, trid expertise u training u allura rridu naslu għalihom bil-mod il-mod billi nibnu biċċa biċċa.

Din l- opportunita' setgħet offritilna l-adult training centre ta' Wied il-Għajn għax din kienet hotel u kieku qbadniha mill-bidunett stajna mmexxuha bħala adult training centre ġdid imma fl-istess ħin bħala hotel, bħala impriża kummerċjali mmexxija minn persuni b'diżabilita'.

Sfortunatament l- iżviluppi li kellna ma ppermettulniex din it-tip ta' soluzzjoni imma qegħdin nipprovaw soluzzjonijiet oħrajn simili imma differenti minn din.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar korsijiet ta' taħriġ għal care workers u assistant care workers li jaħdmu fiċ-ċentri ta' matul il-jum, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 17620.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

RIŻOLUZZJONI DWAR TRASFERIMENT TA' PROPRJETA'(KONTINWAZZJONI)

Ikompli mill-10 ta' Lulju 2000

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia huwa in possession.

ONOR NOEL FARRUGIA: Sur President, fl-introduzzjoni tiegħi kont qed ngħid li l-għaqdiet volontarji f'pajjiżna, minbarra li joħolqu iktar attivita' biex is-soċjeta' tagħna tkun parteċipattiva, iwettqu wkoll skop importanti, li jdaħħlu liż-żgħażagħ f'aktar responsabbilta' tat-tmexxija, biex minn ġenerazzjoni għal oħra jkun hemm żgħażagħ li mhux biss jipparteċipaw imma wkoll jamministraw dawn l-għaqdiet.

Kont qed ngħid ukoll li fl-opinjoni tiegħi hemm bżonn ta' spjegazzjoni ta' x'kienu r- raġunijiet għaliex it-talbiet pendenti ta' xi għaqdiet li jridu jġibu 'l quddiem id-dixxiplina sportiva tagħhom, għadhom ma ġewx indirizzati, u dan minkejja li f'pajjiżna jinħass il-bżonn ta' għaqdiet bħal dawn.

Fil-fatt l- Onor. Lawrence Gonzi għadu kif qal li f'pajjiżna għandna bżonn ta' adult training centres biex jilqgħu firxa iktar wiesa' ta' żgħażagħ b'diżabilita'.

Waħda mill-għaqdiet li t-talba tagħha għadha ma ġietx rikonoxxuta hija t- torball blind association.

Jien kont il-fundatur tagħha u għalhekk l-uniku nteress li għandi u li jibqa' jkolli huwa li nara li din l-għaqda tkompli tindirizza l-bżonnijiet li għandhom il-persuni għomja f'pajjiżna.

Din l- għaqda rat kif tindirizza ċerti bżonnijiet u żviluppi meta forsi kien diffiċli għal għaqdiet oħra ta' persuni b'diżabilita' u anke għal kumitati sportivi fosthom il-kumitat olimpiku Malti li jagħmlu dan.

Meta kien hawn nuqqas ta' opportunitajiet sportivi għall-għomja, din l-għaqda kienet minn ta' quddiem li żviluppat sports għal dawn in-nies, u għal numru ta' snin, it-torball blind association kienet anke torganizza logħbiet mat-team nazzjonali Malti tal-football.

Din l-għaqda mhux biss ġabet 'il quddiem l-interessi sportivi, imma bdiet tikkrea programmi edukattivi bil-għan li żżomm lill-persuni għomja dejjem attivi.

Sa ftit tas-snin ilu, kieku ma kienx għall-vantaġġi u għall-ideat ta' din l-għaqda, l-attivitajiet kienu jibqgħu wisq indoor.

Fil-fatt l-uniċi opportunitajiet għall-persuni neqsin mid-dawl kienu li jitħarrġu biex iservu ta' telephone operators jew jitħarrġu fis-sistema tal-computers.

F'dan ir-rigward ukoll, it-torball blind association kienet minn ta' quddiem li mexxiet dawn l-għanijiet.

L-isolation hospital li kien jintuża fi żmien il-militar Ingliż, għalkemm minn dejjem kien jingħad li kellu jiġi żviluppat, frankament qatt ma sar xejn, u issa ilu abbandunat sa mill-1994.

Għalkemm issemmew bosta proġetti, ir-realta' hi li sal-lum dan il-post mhux talli ma ġiex żviluppat talli kompliet issirlu ħsara strutturali kbira.

It-torball blind association minn dejjem baqgħet tħoss il-bżonn li twaqqaf ċentru modern biex tinċentiva u tintegra lill-għomja f'ambjent apert.

Hemm il-ħsieb li f'dan iċ-ċentru jkun hemm ġnien li l-manutenzjoni, l-upgrading u l- landscaping tiegħu jsir minn dawn iż-żgħażagħ għomja, mhux biss biex iżommu lilhom infushom attivi imma biex ikollhom l-iskop li għada pitgħada jattiraw anke lill-pubbliku in ġenerali biex iżur dawn il-ġonna.

Jien m'iniex ngħid li l-opportunitajiet li jeżistu llum mhumiex tajbin, jiġifieri li m'huwiex tajjeb li l-għomja jitgħallmu s-sena tal-cane.

Li qed ngħid hu li din l-għaqda, li żgur qatt ma talbet ebda finanzjament mingħand il-gvern u li issa talbet biex tiżviluppa post li ilu abbandunat għal dawn is-snin kollha, jimmeritaha li l-gvern jikkonsidra mhux biss it- talba tagħha imma wkoll il-pjanti li kienu preżentati lill-Ministru Tonio Borg u lill-Ministru Lawrence Gonzi.

Fost ix-xogħolijiet diversi li jagħmlu dawn iż-żgħażagħ, minn żmien għal żmien itellgħu korsijiet dwar il-ġeografija.

Din l-għaqda qiegħda f'konsultazzjoni ma' organizzazzjoni ta' attivitajiet edukattivi għall- persuni għomja fir-Renju Unit, bil-għan li l-persuni għomja li jinteressahom dawn il-programmi ma jkunux provduti biss per eżempju bil- marki tal-braille mal-buttuni tal-lift, imma jiġi ffurmat globu li minn fuqu jkunu jistgħu jħossu d-differenzi fil-partijiet kollha tad-dinja, fejn hemm is-sħana u fejn hemm is-silġ.

B'dan il-mod, il-persuni għomja ma jkunux biss qed jgħollu l-livell ta' l-edukazzjoni tagħhom, imma jkollhom ukoll mezz ta' rikreazzjoni biex iħossuhom iktar integrati fis-soċjeta'.

Jiena ma nistax nifhem kif it-talbiet ta' għaqdiet bħal dawn jaqgħu fuq widnejn torox, għaliex kieku din l-għaqda qed titlob li tieħu l-fondi ta' xi organizzazzjoni jew ta' xi ministeru, nasal biex nifhem, imma din l- għaqda ddikjarat kemm-il darba li dak li tagħmel trid tagħmlu minn rajha bl-inqas impatt possibbli fuq l-awtoritajiet.

Wieħed għandu jżomm quddiem għajnejh li bdejna seklu ġdid u dawn iż-żgħażagħ għadhom qed jinżammu milli jagħmlu dan ix-xogħol kollu, u dan meta nafu li l-għaqda ta' l-għomja li tirrappreżenta l-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, irrikonoxxiet bis-sħiħ l- impenn tat-torball blind association, li għall-ewwel darba ssuġġeriet li l- għaqdiet ta' l-għomja fil-pajjiżi tal-Mediterran janalizzaw kif jistgħu jagħmlu attivitajiet komuni.

Sfortunatament, bil-mod ta' kif inhi mqassma l-ġerarkija ta' l-NGO's fi ħdan il-United Nations, parti mill-Mediterran tappartjeni għall-għaqdiet ta' l-għomja Għarab, parti oħra tappertjeni għall-organizzazzjoni Afrikana u parti oħra tappartjeni għall-Ewropa.

Israel u l-Palestina m'huma marbuta ma' l-ebda parti minħabba l-inkwiet li hemm, avolja l-persentaġġ ta' persuni neqsin mid-dawl f'dawn il-pajjiżi huwa allarmanti meta mqabbel ma' pajjiżi oħra.

Fid-dawl tal-fatt li t- torball blind association hija organizzazzjoni attiva li ġġib 'il quddiem l- interessi ta' l-imsieħba tagħha u toffrilhom orizzonti ġodda, wieħed jistenna iktar li l-gvern jagħti dawn il-premises lil din l-għaqda.

Xtaqt nagħlaq billi nagħmel referenza għall-assoċjazzjoni sport muturi, li wkoll ikkontribwiet biex tinħoloq iktar kuxjenza u edukazzjoni dwar l- isports tal-muturi.

Din l-għaqda, sa mill-1985 'l hawn, għad m'għandhiex informazzjoni dwar x'se jiġri mill-proprjeta' li tuża biex torganizza l- attivitajiet nazzjonali f'Ta' Qali.

Minkejja li minn dejjem kien jintqal li din l-assoċjazzjoni se tingħata xi biċċa art oħra bil-għan li tiżviluppa aħjar dan l-isports, naħseb li dawn ir-rapporti huma biss xniegħat, għax fir-realta' ħadd ma jaf fejn qiegħed.

Dan huwa ħażin, għaliex din l- għaqda, minbarra li tgħolli l-livell tad-dixxiplina sportiva, f'dan il-każ il-livell tal- kompetizzjonijiet tal-muturi, tgħolli wkoll il-kuxjenza favur sewqan aħjar.

Jien naħseb li l-inqas liċenzja tas-sewqan li tirrikjedi responsabbilta' hija proprju l-liċenzja għas-sewqan tal-muturi, għaliex sal-lum, per eżempju, l-ebda sewwieq ma jingħata informazzjoni dwar ta' liema standard għandha tkun il-helmet li jrid jilbes waqt li jkun qed isuq il-mutur.

Huwa ovvju li għaqdiet bħal dawn ikabbru l-awareness fost is-sewwieqa, għalhekk huwa xieraq li jingħataw premises addattati biex jipprattikaw l- isport tagħhom kif ukoll biex iġibu 'l quddiem ċerti żviluppi xjentifiċi fid-dixxiplina sportiva tagħhom.

Huwa importanti li lil din l-għaqda nagħtuha l-istess saħħa u rispett u nirrikonoxxuha bl-istess prijoritajiet li nirrikonoxxu għaqdiet oħra.

Grazzi.

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, qomt biex nitkellem f'dan id-dibattitu għaliex naħseb li huwa mportanti li wieħed jispjega l-aspetti ta' dawn ir-riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna.

Jiena smajt diversi kelliema ta' l-oppożizzjoni jistaqsu x'kien se jiġri fuq il-bini ta' hostel u affarijiet oħra.

Din m'hijiex xi ħaġa li ħadd ma jista' jifhimha.

Jiena niftakar meta din kienet qed tiġi nnegozjata, imma sadanittant kont mort f'ministeru ieħor, u meta ġejt lura u sibt li kien għadu ma ġara xejn, erġajt qajjimt il-kwestjoni.

Oriġinarjament dik il-hostel kienet se tinbena fejn illum inbnew appartamenti tal-gvern, faċċata tal-ministeru tat-turiżmu.

Tant hu hekk li l-kuntratt oriġinali jgħid li l-hostel se tinbena "for the benefit of the Institute of Toursim Studies on a site in St. George's Bay, St. Julians to be indicated by government at a later date".

Jiġifieri sa dak il-ħin il- prinċipju kien li tinbena hostel fil-bajja ta' San Ġorġ, f'sit indikat mill- gvern.

Din il-hostel kienet se tinbena għaliex minn żmien għal żmien l-institute jospita gruppi ta' studenti barranin li jiġu hawn fuq exchange schemes, u għalhekk l-idea kienet li minflok nalloġġjaw lil dawn l-istudenti f'appartamenti jew f'lukandi, nalloġġjawhom f'dik il-hostel.

Ma konniex qed nitkellmu fuq xi ħaġa kbira għaliex b'Lm25,000 ma tistax tibni wisq.

F'din il-kwestjoni ma kienx hemm bidla ta' policy imma konna nnegozjajna mal-Corinthia Group, li min naħa tiegħu xtaq jestendi l-grounds tal-lukanda u jġonġi t-triq li tgħaddi minn quddiem l-istitut ma' dik li tgħaddi minn wara l-istitut, jiġifieri dik il-biċċa triq li ħa mill-ġnien ta' l- institute kienet ukoll public highway.

Meta erġajt sirt ministru responsabbli mit-turiżmu u staqsejt x'kien ġara, għaliex irrealizzajt li l- ebda hostel ma kien inbena, spjegawli r-raġunijiet u għalhekk iddeċidejt li nerġgħu nipprovaw nitolbu lil-lands għall-permess biex il-Lm25,000 jingħataw lill-institute biex jagħmel it-tiswijiet li jkun hemm bżonn li jsiru minn żmien għal żmien.

Laqatni ħafna d-diskors ta' l-Onor.

Joe Mizzi meta qal li hija għarukaża li għaddew tmien snin u min jaf kemm tlifna imgħax, għax Lm25,000 ta' tmien snin ilu m'humiex Lm25,000 tal-lum.

Dan kollu veru imma l-Onor.

Mizzi donnu nesa li kien hemm sentejn minn dawk it-tmienja fejn hu seta' jagħmel dak li qed nagħmlu aħna llum.

Il-verita' hi li m'hemmx affarijiet oskuri wara din il-bidla tal-kundizzjonijiet.

Din hija kwestjoni ta' bidla taċ- ċirkostanzi, għaliex fejn kien maħsub li tinbena hostel, illum hemm affarijiet oħra, u minflok ħallejna Lm25,000 pending u min jaf meta jittieħdu, innegozjajna li ningħataw il-Lm25,000 li oriġinarjament konna mwiegħda.

L-Onor.

Charles Mangion ukoll qal li kien hemm xi bidla ta' policy, imma fil-fatt ma kien hemm xejn minn dan, u dawk il-Lm25,000 kienu bonus li nnegozja l-ministeru għat-turiżmu u li biex ingħatawlu kellu jitlef biċċa mill-ġnien ta' l-institute.

L-institute jista' jgħix mingħajr il-hostel u fil-fatt l-istudenti li jiġu minn barra qed jitqiegħdu f'lukandi u f'appartamenti u xorta kulħadd qed jinqeda.

Apparti minn dan, xtaqt nitkellem ukoll dwar Dokument ''F'' fejn qed isiru ħafna riżoluzzjonijiet għat-timijiet tal-water polo, tat-tennis, tal- judo, tal-football u tal-pitches tal-boċċi.

Jiena nieħu gost li s- segretarju parlamentari responsabbli mill-isports fittex il-karti l-antiki u riesaq ħafna għall-policy li kienet deċiża mill-kabinett fl-1995/96.

Qed ngħid dan għaliex min kien hawnhekk dak iż-żmien jaf li meta sar l- aġġornament tal-parlament fl-1996, minflok kien hemm aġġornament għal aġenda biex tiġi diskussa, deċiża jew imħabbra, bħala item fuq l-aġenda kien hemm riżoluzzjoni, għax kien kollox lest biex aħna bħala gvern nikkonċedu dawn l-artijiet lill-clubs sportivi, imma sfortunatament ma konniex aħna li tlajna fil-gvern.

Dan kien eżerċizzju twil li b'kumbinazzjoni kien għamlu s-Sur Chris Falzon, li llum jokkupa l-kariga ta' chairman tal-planning authority.

Fil-fatt ir-riżoluzzjoni kien se jressaqha l-Onor.

Francis Zammit Dimech li dak iż-żmien kien responsabbli mid-dipartiment ta' l-artijiet, u permezz tagħha konna se nikkonkretizzaw politika ċara għall-isport.

F'dik ir-riżoluzzjoni konna qed ngħidu li l- isport huwa ta' l-isportivi, għalhekk it-tmexxija tiegħu għandha titħalla f'idejn l-isportivi.

Dan l-aħħar, minn xi kelliema ta' l-oppożizzjoni, donni ħadt l- impressjoni li l-gvern għandu jindaħal fl-affarijiet ta' l-isport.

Il- gvern għandu jindaħal f'dawn l-affarijiet meta tinqala' xi kwestjoni ta' doping, meta tiġri xi ħaġa ta' mistħija bħal xi aġir ħażin u fi kwestjoni ta' xi ħadd li jmur jirrappreżenta lil Malta f'pajjiż barrani mingħajr ma jkollu dritt.

F'dawn il-każi l-gvern għandu jidħol bħala sostenn u appoġġ.

U fil-fatt din ir-riżoluzzjoni qed turi li l-gvern huwa ta' sostenn u appoġġ u qed tgħid ukoll li dan il-gvern jemmen li t-tmexxija ta' l-isports għandha tkun f'idejn l-isportivi.

Dak iż-żmien aħna konna mxejna fuq żewġ binarji, li nagħmlu fondazzjoni sport li tamministra l-flus li ġejjin mid- dħul ta' l-artijiet kollha u kunsill ta' l-isport li huwa t-think-tank għall-politika sportiva.

L-iżjed ħaġa li rrid nenfasizza fuqha hija li nieħu pjaċir li l-Onor.

Mugliett qed jikkonferma ċerti affarijiet li jien kont għamilt commitment personali dwarhom meta kont ministru.

Minkejja l-fatt li anke meta konna fl-oppożizzjoni kien intqal li ma kien hemm l-ebda deċiżjoni li l-Malta tennis federation ma tieħux is-sit tagħha biex tkun tista' tibni l- headquarters u l-courts tagħha, dan il-fatt li għandna quddiemna llum juri kif il-committment li kien sar dak iż-żmien qed jiġi konkretizzat u wkoll konfermat.

L-istess jista' jingħad dwar il-Pembroke rackets u l-Malta judo federation.

Fil-fatt aħna konna anke għaddejna xi flus lill-Malta judo federation, lill-Melita u lill-Pembroke rackets biex ikunu jistgħu jibnu fuq dak is-sit.

Niftakar li meta konna wasalna biex nibnu l-access road għal ġo Pembroke, kellha tinqata' parti mill-court ta' Pembroke rackets u parti mill-ground tal-basketball ta' l-Atleta Juvenis.

Illum, kif jirriżulta minn din il-mozzjoni, kollox qed jiġi konkretizzat, u għalhekk minn hawn nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Mugliett li żamm il-commitment li kont tajt jien.

L-Onor.

Joe Debono Grech tkellem ħafna fuq il-football imma tkellem ukoll fuq is-cycling.

Jekk l-Onor.

Membru jistaqsi lill-Malta cycling federation, din żgur tgħidlu li meta kont ministru jien, il-gvern mhux talli għenha talli ħallsilha l-fees ta' żewġ coaches barranin li kienu ġew biex jittrenjaw liċ-ċiklisti, u din ma kinetx kwestjoni ta' xi Lm100 jew Lm200.

U anke meta kont responsabbli mit-turiżmu, ukoll saru ħafna affarijiet.

Per eżempju lit-tour of Malta għadna ngħinuhom sa issa, għaliex dawn jorganizzaw f'Malta event internazzjonali u mill-ftit fondi ta' promotion li jkollu l-ministeru għat-turiżmu u xi drabi wkoll l- awtorita', peress li din l-attivita' ma tgħinx biss l-isports imma tgħin ukoll lit-turiżmu, aħna nagħtu l-kontribuzzjoni żgħira tagħna.

Jekk kien hemm xi ħaġa li kemm domt ministru responsabbli mill-isports tatni sodisfazzjon kbir kien il-kuntatt li kelli mal-volontarjat, li minn hawn nixtieq ngħid li nammirahom għall-isforzi li jagħmlu.

M'iniex qed nitkellem fuq il-volontarjat li jgħin lill-persuni b'diżabilita', imma qed nirreferi għall-volontarjat fil-kultura, il-volontarjat fil-qasam taż- żgħażagħ u l-volontarjat li jaħdem fil-minor sports, li l-inqas li jkollu għajnuna għaliex m'għandux profile daqshekk għoli u għalhekk ma jġibx ħafna sponsorships.

Huwa ta' sodisfazzjon kbir li taħdem ma' dawn in-nies ta' qalb kbira li dak li jagħmlu jkunu qed jagħmluh biex jaraw lil ħaddieħor javvanza.

F'Dokument ''G'' hemm miġbura l-korrezzjonijiet kollha li kellhom isiru għaliex xi ħadd, minflok ta każ tar-rapport u tal-miżurazzjonijiet li kienu ttellgħu kif suppost fl-1996, fl-1997 għamel it-trasferimenti malajr malajr.

Ħafna minn dawk il-qisien ma kienux korretti, u għalhekk se jkollhom jiġu kkoreġuti l-kuntratti kollha, tal-Luxol ta' San Ġiljan, tan- Neptunes, tas-Sirens u ta' l-assoċjazzjoni sportiva Hibernians.

Ta' min jgħid li dawn kienu kollha parti mir-riżoluzzjoni li ressaqna quddiem il- Kamra, avolja fit-22 xahar li għamel fil-gvern, il-partit Laburista ried jieħu l-mertu ta' din il-policy hu.

F'Dokument ''I'' qed nitkellmu fuq il-Malta aviation museum, u minn hawn nixtieq insellem lil dawk il-ftit voluntiera li b'qalb kbira qed jipprovaw kemm jista' jkun jagħtu sfog għad-delizzju tagħhom li jirrifletti parti mill-istorja ta' dan il-pajjiż.

Jien nammira tassew lil dawn in-nies għaliex b'rikonoxximent għal dak li qed jagħmlu, jiġifieri jirrikreaw ajruplani li servew hawn Malta fi żmien il-gwerra, Il-Malta aviation museum tassew jixraqlu li jieħu l-biċċa art li jixtieq.

Fl-aħħar nett, il-foundation ta' l-iskola St. Michael's, li ma kinetx laħqet għamlet il-kuntratt fiż-żmien meta saru l-kuntratti kollha, fl-aħħar se jkollha t-titolu li għandha bżonn u li jistħoqqilha li tieħu.

Għalhekk nixtieq nerġa' nirringrazzja lil sħabi talli ressqu din il-mozzjoni li turi l-ħsieb ċar u lineari tal-gvern rigward l-oqsma ta' l-isport u tal- volontarjat.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, din it-tip ta' mozzjoni ħafna drabi tippermettielna li nitkellmu dwar id-dipartiment ta' l-artijiet, dipartiment li għal ħafna huwa misterjuż, għax mhux kulħadd jaf kif jaħdem u għaliex għal ħafna snin, għalkemm kien responsabbli għal wieħed mill- iktar riżorsi mportanti li għandu l-gvern, qatt ma kien jingħata l- importanza u r-riżorsi meħtieġa sabiex il-proprjeta' tal-gvern tiġi amministrata u esplojtata bl-aħjar mod.

Bħalma għedt, il-proprjeta' pubblika hija t-tieni l-akbar riżors tal-gvern, ovvjament wara l-poplu, u għaldaqstant jeħtieġ li tiġi amministrata b'tali mod li tagħti l-aħjar returns għall-gvern tal-ġurnata.

Billi qed ngħid hekk ma rridx infisser li huwa neċessarju li l-proprjeta' tal-gvern kollha trid tiġi kummerċjalizzata.

Anzi r-riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna llum huma kollha bbażati fuq il-fatt li ħafna mill-proprjeta' tal-gvern se tintuża minn għaqdiet sportivi u volontarji.

Hemm diversi metodi ta' kif il-gvern jista' jgħaddi proprjeta' lil terzi persuni, u dan huwa wieħed minnhom, li jiddisponi mill-proprjeta' permezz ta' riżoluzzjoni fil-Kamra.

Fost il- metodi l-oħrajn hemm dak li tinġieb riżoluzzjoni quddiem il-parlament anke għal proġetti speċifiċi bħalma kien il-proġett tal-Kottonera.

Permezz tar-riżoluzzjoni li għandna quddiemna llum, il-gvern se jgħaddi diversi artijiet lil diversi għaqdiet sportivi.

Jiena mhux se nidħol fil- mertu ta' min kienet l-idea li jsir dan, imma l-idea li l-gvern jgħaddi proprjeta' b'titolu ta' ċens, ħafna drabi ta' 49 sena, lill-għaqdiet sportivi biex ikunu jistgħu jamministrawha, hija idea tajba.

Hija tajba għal żewġ raġunijiet, għall-fatt li ħafna drabi l-gvern ma jkollux fondi biżżejjed biex jieħu ħsieb dik il-proprjeta' kollha, u b'konsegwenza ta' hekk dik il-proprjeta' ma tingħatax l-attenzjoni meħtieġa.

Apparti minn hekk, l-idea hija tajba għaliex l-għaqdiet se jkollhom titolu reali għall- proprjeta' li jkunu qegħdin jamministraw.

Dan iwassalni għall-ewwel punt li xtaqt nagħmel.

Fil-passat il-gvern għadda diversi proprjetajiet lill-għaqdiet sportivi bħall-clubs tal-football.

Imma mhux il-clubs tal-football kollha huma sinjuri.

Forsi l-clubs tal-premier li ma jkollhomx ħafna dejn ikunu sinjuri, imma l-clubs tas-second u tat-third division ikunu ħafna inqas sinjuri.

U ħafna drabi l-gvern għadda lil dawn il-clubs proprjeta' li għandha bżonn ta' tiswija kbira li tqum l-eluf tal-liri.

Bħalissa f'moħħi qed jiġuni żewġ każi, il-grounds tal-football tas-Siġġiewi u ta' Ħad- Dingli.

Dawn iż-żewġ grounds għaddew għand il-clubs rispettivi tagħhom b'riżoluzzjoni ta' din il-Kamra, imma peress li dawn huma clubs li jilagħbu f'divisions minuri, id-dħul tagħhom huwa limitat ħafna.

Biex l-affarijiet aktar jikkomplikaw ruħhom, dawn iż-żewġ grounds inzertaw jintużaw għall- football kompetittiv tal-MFA, u allura bilfors iridu jinżammu f'ċerta kondizzjoni.

Id-dmir li dawn il-grounds jinżammu f'kondizzjoni tajba jaqa' fuq il-clubs.

Il-club tal-football tas-Siġġiewi għandu problema bil-fencing ta' madwar il-ground u bil-kontijiet tad-dawl tal-floodlights waqt li fil-ground tal- football ta' Ħad-Dingli hemm problema ikbar, għax ir-retaining wall li jdawwar lill-ground, peress li hu mibni f'livell aktar għoli mit-toroq tal- madwar, qiegħed iċedi, u għalhekk ir-retaining wall taż-żewġ naħat tal- ground irid jitneħħa u jinbena mill-ġdid.

Spejjeż bħal dawn huma enormi għal club tal-football bħal ta' Ħad-Dingli, li għandu riżorsi limitati ħafna.

Fil-fatt id-diriġenti ta' dan il-club qegħdin jittamaw li xi ħadd jgħinhom isolvu din il-problema qabel ma dan il-ħajt jixpakka u jaqa' fuq min ikun għaddej mit-triq.

Naħseb li wasal iż-żmien li qabel ma l-gvern jgħaddi dawn it-tip ta' proprjetajiet lill-għaqdiet sportivi, jara lil min se jagħtihom, għax jekk ikunu clubs żgħar, dawn żgur ma jkollhomx ir-riżorsi neċessarji biex jagħmlu l-manutenzjoni meħtieġa u jispiċċaw biex iħallu kollox kif inhu u l- affarijiet ikomplu jiġġarrfu.

Fil-każ tal-ground tal-football ta' Ħad- Dingli, il-club qed jagħmel mill-aħjar li jista' biex jirranġa l-problema kbira li għandu, imma sfortunatament m'għandux ir-riżorsi neċessarji biex jagħmel dan.

Għalhekk meta ssir riżoluzzjoni ta' dan it-tip, wieħed irid iħares ukoll lejn problemi bħal dawn.

Punt ieħor li xtaqt insemmi huwa li jidhirli li permezz ta' din ir- riżoluzzjoni, hemm sebgħa clubs li se jingħataw proprjeta' ġewwa Pembroke, liema proprjeta' kienet taqa' taħt l-amministrazzjoni tal-kunsill lokali ta' Pembroke.

Għalhekk jien kont nippretendi li għallinqas il-kunsill lokali ta' Pembroke ikun mgħarraf bil-pjanijiet li għandu l-gvern li jgħaddi dawn l-artijiet lill-għaqdiet sportivi.

Il-kunsill lokali ta' Pembroke ipprova jkun jaf x'inhuma l-ħsibijiet tal-gvern, u fil-fatt anke talab laqgħa ma' l-Onor.

Jesmond Mugliett u ma' xi uffiċjali oħrajn biex jiġi nfurmat b'dak li se jsir.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit Onor. Buhagiar.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Nixtieq nikkoreġi lill- Onor. Buhagiar għaliex m'huwiex veru li jien ma ltqajtx mal-kunsill lokali ta' Pembroke.

Fil-fatt iltqajt miegħu darbtejn, darba minnhom anke fil- preżenza ta' l-Onor.

George Pullicino, u ltqajt għal ħafna drabi mal- Pembroke Atleta.

Pero' wara dawn iż-żewġ laqgħat il-kunsill lokali baqa' jitlob għal aktar laqgħat, imma aħna dehrilna li konna ċċarajna l- affarijiet biżżejjed u għalhekk ma kienx hemm lok għal aktar laqgħat.

Jekk il-kunsill xtaq li jitkellem ma' l-għaqdiet, dik hija kwestjoni li aħna ma nidħlux fiha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Buhagiar.

ONOR CHARLES BUHAGIAR: Forsi l-verżjoni li ngħatajt inbidlet xi ftit, imma l-kunsill lokali ta' Pembroke iħoss li meta ltaqa' mas-segretarju parlamentari u ma' xi uffiċjali oħra, ma ngħatax informazzjoni biżżejjed.

Il-kwestjoni ta' Pembroke hija mportanti għaliex ħafna mill-faċilitajiet m'humiex se jingħataw lill-għaqdiet ta' Pembroke infushom, imma lill- għaqdiet bħall-judo association u l-għaqda tal-BMX, li huma għaqdiet nazzjonali.

F'Pembroke hemm il-fortuna jew l-isfortuna li hemm ħafna skejjel u ħafna nies sportivi, u għalhekk il-kunsill lokali ħass li area sostanzjali minn Pembroke m'għandhiex tingħata lill-għaqdiet sportivi li m'humiex tal-lokal, għax jixtieq li t-tfal ta' Pembroke ikollhom fejn jilagħbu, għaliex fuq kollox l-għaqdiet li se jingħataw dawn il- faċilitajiet m'hu se jkollhom l-ebda obbligu li jipprovdu dawn l-istess faċilitajiet għall-użu tat-tfal tal-lokal.

Il-problema ta' dan il-kunsill lokali partikolari ma tiġrix kullimkien, għax jekk club tal-football tal-lokal jingħata ground biex jagħmel użu minnu, awtomatikament it-tfal tal-lokal ukoll se jużaw dak il-ground.

Jien naħseb li x-xewqa tal-kunsill lokali ta' Pembroke hi li t-tfal tal-lokal ikunu jistgħu jużaw il-faċilitajiet li se jingħataw lill- għaqdiet barranin.

Naħseb ukoll li għad għadna ċ-ċans li nagħmlu xi ħaġa dwar din il-kwestjoni, jiġifieri dwar il-kwestjoni ta' l-użu ta' faċilitajiet f'lokalita' partikolari.

It-tielet punt li xtaqt insemmi huwa dwar il-kwestjoni tal-hostel li semma' l-Onor.

Michael Refalo.

Il-hostel kienet kondizzjoni mniżżla fil- kuntratt li permezz tiegħu l-Five Star HHotels Ltd, li wara saret il- Corinthia, ħadet biċċa art u fuqha bniet il-Corinthia San Ġorġ.

Il- kondizzjoni eżatta kienet li trid tinbena hostel għaż-żgħażagħ u li min ħa l-Corinthia jrid iħallas massimu ta' Lm25,000 bħala kontribuzzjoni għal dan il-bini, imma effettivament ma sar xejn.

Il-Ministru Refalo qal li l- Partit Laburista għamel 22 xahar fil-gvern u m'għamel xejn fuq din il- kwestjoni.

Ngħid għalija, jien li kont ministru responsabbli mil-lands, din il-kwestjoni ma kontx naf biha, qatt m'għaddiet minn fuq id-desk tiegħi u nammetti li nsejtha totalment.

Apparti minn hekk, l-argument ta' l-Onor.

Refalo ma jreġġix għax dan l- arranġament sar fl-1992, u għalhekk irridu naraw aktar fil-fond xi jfisser legalment li kundizzjoni f'kuntratt ma tiġix esegwita.

Veru li lanqas fl- 1992 ma kien se jinbena hostel b'Lm25,000, imma l-punt hu li kien hemm kundizzjoni f'kuntratt li ma ġietx esegwita mill-iżviluppatur, f'dan il-każ mill-Corinthia.

Issa inutli li tmien snin wara, il-gvern jgħid li kellu jieħu Lm25,000 u ma ħadhomx, u li lanqas il-partit Laburista, fit-22 xahar li dam fil-gvern, ma nduna bihom.

M'huwiex xorta li minflok ħadna Lm25,000 dak iż-żmien, neħduhom issa.

Tajjeb kieku l-kuntratti jsiru hekk, tajjeb li kieku wieħed ma jkollux aptit jesegwixxi kondizzjoni f'kuntratt u jħalli s-snin jgħaddu sakemm ikollu aptit iwettaqha.

L-affarijiet ma jsirux hekk.

Kuntratt huwa kuntratt.

F'dan il-każ, il-Corinthia huma in breach of contract, u għalhekk jien nixtieq inkun naf legalment x'jista' jagħmel il- gvern mhux biex jieħu l-Lm25,000, imma talli l-iżviluppatur m'esegwixxiex parti mill-kuntratt li kellu.

Ma nafx hijiex kumbinazzjoni, pero' ftit qabel ma tressqet din ir- riżoluzzjoni quddiem il-parlament, il-gvern, permezz tal-dipartiment ta' l- artijiet, ressaq applikazzjoni lill-planning authority biex issir language school bl-ispazju għall-akkomodazzjoni fl-area ta' St. George's Bay.

Il- Ministru qal li fejn kienet se ssir il-hostel, issa nbnew il-flats tal- gvern, imma jekk il-gvern veru jrid jibni hostel, għandu iktar artijiet f'St. George's Bay fejn jista' jagħmel dan.

Tant hu hekk li għadha kif tressqet applikazzjoni biex tinbena language school.

Jiġifieri l-iskuża li ma nbnietx il-hostel biex jinbnew il-flats tal-gvern ma treġġix.

Jiena naqbel ma' l-oppożizzjoni Laburista li qalet li għallinqas l-unika ħaġa li seta' għamel il-gvern kienet li jekk fl-1992 kien talab Lm25,000, ra l-ekwivalenti tagħhom illum, għax naħseb li Lm25,000 ta' 8 snin ilu, illum saru Lm60,000.

Dan il-gvern veru qiegħed tajjeb, jiġbor it-taxxa mingħand kulħadd, jitlob lil kulħadd biex ikun ġust fil-ħlas tat-taxxi, imma fejn jidħlu l-iżviluppaturi l-kbar, lil dawn jaħfrilhom it-taxxa tal- boll u ma joqgħodx jagħti każ li Lm25,000 li suppost kellhom jagħtu 8 snin ilu, illum irduppjaw.

L-importanti għal dan il-gvern huwa li jiġbor it- taxxa mingħand iż-żgħir u jaġevola lill-kbir.

M'huwiex fair li l- iżviluppaturi jiġu aġevolati b'dan il-mod.

M'huwiex fair li mhux talli l- iżviluppatur kiser kundizzjoni ta' kuntratt, imma issa l-gvern lanqas biss se jieħu dak li hu tiegħu bi dritt, għax il-gvern kellu jieħu Lm25,000 tmien snin ilu mhux illum.

Illum irid jieħu iktar.

Mela jekk wieħed ma jħallasx it-taxxa fil-ħin, jeħel 1% imgħax kull xahar fuq l-outstanding amounts, u Alla jbierek, tmien snin wara, lil dawn li ma ħallsux inħalluhom għaddejjin, għaliex dawn tal-Corinthia mhux Ċikku l-poplu.

Jiena jiddispjaċini meta l-gvern jagħmel dawn l-affarijiet, għaliex żgur li ma jkunx qed jibgħat messaġġ tajjeb.

Ma jidhirlix li dan huwa l-mod ta' kif il-gvern għandu jaħdem.

Permezz ta' wieħed mid-dokumenti li għandna quddiemna, se tingħata art lill-iscouts f'Għajn Tuffieħa.

Fi żmien gvern Laburista wkoll kienet tressqet riżoluzzjoni quddiem dan il-parlament biex art ġewwa Għajn Tuffieħa tingħata lill-assoċjazzjoni ta' l-iscouts bħalma kienet se tingħata biċċa art lis-St.

Michael's Foundation biex tinbena skola.

Rigward l-iskola li riedet tibni s-St.

Michael's Foundation ġewwa Tal- Balal, jiena qabbilt il-kuntratt kif propost mill-amministrazzjoni Laburista u l-kuntratt kif inhu propost illum, u nista' ngħid li huwa identiku, jiġifieri l-kuntratt li sar minn gvern Nazzjonalista jitkellem fuq l-istess biċċa art, l-istess talbiet, l-istess ammonti u kundizzjonijiet kif proposti fil-kuntratt li kien sar minn gvern Laburista.

Mhux l-istess jista' jingħad għall-kuntratt ta' l-assoċjazzjoni ta' l- iscouts, fejn kien hemm xi tibdil għal dak li kien propost qabel.

U jiena nixtieq nistaqsi għaliex sar dan it-tibdil li permezz tiegħu, il-poplu Malti iktar se jitlef milli jiggwadanja.

Per eżempju, waħda mill- kondizzjonijiet tal-kuntratt kif drafted minn gvern Laburista kienet li l- pubbliku jista' jagħmel użu minn parti mill-art li se tingħata lill- iscouts, imma fl-agreement li hemm propost għall-iscouts illum, din il- kundizzjoni ma tidher imkien.

Fatt ieħor kurjuż huwa li filwaqt li taħt amministrazzjoni Laburista, l-art kienet se tingħata lill-iscouts speċifikament biex tiġu użata bħala camping site, f'dan id-dokument, l- iskop għaliex se tingħata din l-art qed jitħalla vag ħafna.

Qed jingħad li se jinħoloq bini amministrattiv u xi faċilitajiet, imma mhux qed jingħad li se ssir camping site.

Ma rridx nagħti l-impressjoni li għandi xi ħaġa kontra l-iscouts, imma minħabba dan it-tibdil f'din ir-riżoluzzjoni, bilfors ikolli naħseb ħażin u nitlob spjegazzjoni għaliex sar dan.

Għaliex paragrafu 5 tal-kuntratt kif propost minn amministrazzjoni Laburista jgħid ċar u tond li l-imsemmija proprjeta' għandha tintuża biss bħala camping site ta' livell internazzjonali għaż-żgħażagħ u scouts.

Iżda fir- riżoluzzjoni li għandna quddiemna, dan id-diskors ma jidher imkien.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR JESMOND MUGLIETT: Bħalma għedt fil-bidu ta' din id-diskussjoni, se jsiru numru ta' emendi, ippreżentati mis-Segretarju Parlamentari George Pullicino, u li se jkunu jinkludu ħafna minn dan it-tibdil li qed jirreferi għalih l-Onor.

Buhagiar.

ONOR CHARLES BUHAGIAR: Jekk għandna l-assigurazzjoni tas-segretarju parlamentari li dak li qed nipproponi jien se jkun parti mill-emendi li se jitressqu, allura jiena nieqaf nitkellem fuq dan il-punt.

Illum il-gvern qed jgħaddi proprjetajiet lill-għaqdiet sportivi, u qiegħed jagħmel tajjeb li qed jirrestrinġi l-attivitajiet li jistgħu jsiru f'dawn il-proprjetajiet.

Pero', wara l-esperjenzi ta' għaqdiet li sabu ruħhom f'diffikulta', u li f'dan id-diskors tiegħi semmejt tnejn minnhom, naħseb li l-gvern għandu jikkonsidra l-proposti ta' dawk l-għaqdiet li jixtiequ jagħmlu użu differenti mis-sit li l-gvern tahom aċċess għalih, dejjem jekk l-attivitajiet proposti jkunu marbutin ma' l-isport.

Ħafna drabi l-għaqdiet ikollhom idea ta' kif jistgħu jiżviluppaw aktar il- faċilitajiet li jkunu ngħataw, pero' il-mod ta' kif qed jiġu drafted il- kuntratti mhux qed jippermetti li dan isir.

Kif inhi s-sistema bħalissa, naħseb li biex għaqda tbiddel l-attivita' li tkun qed tagħmel trid terġa' ġġib il-kuntratt quddiem il-Parlament u titlob biex jiġi emendat.

Nixtieq nitkellem ukoll dwar dak li jiena nħoss li huwa rwol importanti ħafna fi ħdan id-dipartiment ta' l-artijiet li jieħu ħsieb il-proprjeta' pubblika u li jara kif din il-proprjeta' tista' tiġi żviluppata biex tagħti l-aħjar return lill-gvern.

U l-ħsieb ta' l-amministrazzjoni preċedenti li jkun hemm lands u estates management department kien proprju dan, għax il- gvern Laburista ried li l-lands department jieħu ħsieb id-day-to-day administration tal-proprjeta' tal-gvern f'dak li hu ġbir ta' ċnus, kirjiet u affarijiet bħal dawn, u l-estates management department jissuġġerixxi lill-gvern kif jiżviluppa l-proprjeta' tiegħu bl-aħjar mod, jiġifieri jekk proprjeta' partikolari jkollha valur kummerċjali, din tiġi żviluppata b'mod kummerċjali, mhux bilfors mill-gvern stess, biex l-introjtu tal-gvern ikun kbir kemm jista' jkun.

Jien naħseb li huwa mportanti li dan jibqa' jsir, u għalhekk hemm bżonn ukoll li d-dipartiment ta' l-estates management ikun fornut bl-istaff u r-riżorsi meħtieġa.

Aħna li qegħdin ngħidu hu li within inverted commas, il-gvern jagħmilha ta' developer għall-proprjetajiet li għandu mhux billi jiżviluppahom hu, imma billi jipproponi proġetti li jkun jista' jgħaddihom lil terzi biex jiġu żviluppati.

Irrid infakkar li din kienet l-idea wara d-diversi riżoluzzjonijiet tal-proġetti kapitali l-kbar, fosthom il-Manoel Island, il- proġett tal-Kottonera u s-sea passenger terminal, liema riżoluzzjoni għadha ma tressqitx.

Huwa hawnhekk fejn l-estates management department irid joqgħod attent, għaliex filwaqt li l-gvern huwa obbligat li jieħu l-aħjar introjtu li jista' minn proprjeta' pubblika, m'huwiex marbut li jagħsar dik il-proprjeta' biex jesplojtaha to the maximum, bħalma hu marbut li jagħmel il-privat.

Il-gvern irid ikun dik l-entita' li tipproponi proġetti li jagħtu return mingħajr ma jagħmlu ħsara fl-ambjent jew fil-kundizzjonijiet ta' l-akwati u tar-residenti ta' l-area fejn ikun sar il-proġett.

Bla dubju li proġett li jaqa' taħt dan it-tip ta' ambitu huwa l-proġett tal-Kottonera li għadda b'riżoluzzjoni minn dan il-parlament.

Waħda mill- affarijiet li donnu dan il-gvern, jew għallinqas il-Ministru Zammit Dimech, ma fehemx, hija li jista' jkun li żvilupp ikun jagħmel sens kummerċjalment, imma fl-aħħar mill-aħħar dak l-iżvilupp jista' jkun kbir wisq għas-sit propost.

Żgur li l-mod ta' kif qed jiġi propost il-proġett tal-Kottonera huwa eżempju ċar ta' over development, għaliex qed issir proposta għal żvilupp bejn żewġ peninsuli li d-dħul għalihom, mhux biss għall-karozzi u għan-nies imma anke għas-servizzi infrastrutturali, huwa ristrett ħafna.

Apparti minn hekk, f'dan il-każ partikolari, l-area għall-iżvilupp trid tiġi trattata b'ċerta sensittivita' għaliex hija area storika.

Jiena jiddispjaċini ngħid li dan il-gvern tratta lill-proġett tal-Kottonera b'nuqqas ta' sensittivita', għaliex ma jistax ikun li f'tarf ta' peninsula jiġu proposti 150 appartament, lukanda, casino, health centre, marina, ma nafx kemm-il ħanut u language school.

Kulma ġihom f'moħħhom l- iżviluppaturi qalu li se jiffitjawh hemmhekk.

U l-Ministru Zammit Dimech kien ferħan għax il-proġett tal-Kottonera tkabbar u minflok Lm6 miljuni se jiġi jiswa Lm16-il miljun!

Possibbli li l-Onor.

Zammit Dimech ma rrealizzax li bl-iżvilupp kbir li se jsir se jinħoloq slum kbir?

Biex proġett ikun jagħmel sens, m'hemmx għalfejn jinbnew skyscrapers.

Jista' jsir proġett fuq skala ħafna iktar żgħira u sensittiva imma li xorta ekonomikament ikun jagħmel sens.

U dan kien dak li ppropona l-partit Laburista meta kien fil-gvern.

Iktar minn hekk, apparti milli se jinbena l-proġett, se jitwaqqa' l-bini storiku.

Fil-fatt diġa' ħareġ il-permess biex jitwaqqgħu l-imħażen ta' żmien il-Kavallieri.

Jien kont staqsejt lill-Ministru Tonio Borg kif jippermetti li jitwaqqgħu l-imħażen storiċi, u weġibni li l-planning authority, qabel ma ħarġet il-permessi għat-twaqqigħ, ikkonsultat mad- dipartiment tal-mużewijiet u mal-heritage advisory committee.

Ir-risposta eżatta tal-ministru għall-mistoqsija parlamentari numru 17808 tgħid li: "Il- Kumitat jaqbel mal-proposta li ż-żewġ imħażen tal-cooperage jistgħu jitwaqqgħu, u dan minħabba l-istat ħażin li jinsabu fih, kif fil-fatt jidher mir-ritratti sottomessi.".

Jiġifieri l-kumitat, mill-ftit ritratti li ingħatawlu, għaliex ħadd ma jaf jekk saritx site inspection jew le, iddeċieda li peress li dawn l-imħażen se jaqgħu, allura might as well jitwaqqgħu.

Allura jmissu jsir hekk għal kull biċċa bini storiku li hawn f'Malta, u kull fejn hemm bini storiku li se jaqa', inkomplu nwaqqgħuh!

Din hi xi ħaġa veru tal-mistħija li kumitat li suppost jipproteġi l-bini storiku ta' pajjiżna, jippermetti li dan jitwaqqa' għax jinstab fi stat ħażin.

Għax allura nistgħu nwaqqgħu l-bini storiku kollu, għax tlett kwarti minnu jinstab fi stat ħażin.

Rigward il-proġett tal-Kottonera nniffsu, dan tant ma kienx ippjanat tajjeb li llum qed joħorġu l-konsegwenzi.

Dan l-aħħar qrajt xi domandi parlamentari li saru mill-kollegi tiegħi lill-Ministru Francis Zammit Dimech, u fost affarijiet oħra, in-nies tal-Kottonera qed jinkwetaw għaliex hemmhekk jirmiġġaw madwar 350 frejgatina imma l-kuntratt speċifika li l- marina għandha tipprovdi rmiġġ għal 150 frejgatina biss.

Iktar minn hekk, max-Xatt tal-Birgu jorbtu t-tug boats li lanqas biss huma msemmija fil- kuntratt.

In-nies ta' dawk l-inħawi qed jistaqsu x'se jiġri għax meta l- kunsilli lokali tkellmu kemm mal-consortia kif ukoll mal-gvern, ma ngħatawx risposta.

Għalhekk jien nixtieq li xi ħadd min-naħa tal-gvern jiċċara dawn l-affarijiet.

Ħaġa oħra li mhux suppost saret hija li l-planning authority, għall-ewwel darba fl-istorja tagħha, ħarġet permess qabel ma sar l-istudju meħtieġ, jiġifieri t-traffic impact assessment.

Kulħadd jaf li meta xi ħadd imur jitlob permess lill-planning authority għax xi proġett kbir, qabel ma tagħtih il-permess titolbu jagħmel kull tip ta' studju, u dan nista' nikkonfermah mill-esperjenza privata tiegħi ta' perit.

Imma rigward il- proġett tal-Kottonera, il-planning authority mxiet bil-maqlub u ħarġet il- permess avolja l-istudju kien għadu ma sarx.

Meta aħna staqsejna lill- ministru x'sar minn dan l-istudju, huwa weġibna li se tinħareġ tender biex isir l-istudju ta' l-impatt tat-traffiku fuq il-Kottonera.

Basta bdew il- proġett billi waqqgħu l-imħażen storiċi, imbagħad l-istudju fuq l-impatt tat-traffiku mhux talli għadu ma bediex, talli lanqas il-konsulenti għadhom ma nħatru, u dan meta suppost li qabel ma beda x-xogħol, mhux talli sar it- traffic impact assessment, talli ġie sottomess lill-awtorita' ta' l- ippjanar flimkien mal-proposti ta' dak li kellu jsir biex ma jinħoloqx inkonvenjent għat-traffiku!

Quddiem dawn l-affarijiet wieħed jirrealizza kemm dan il-ħafna ftaħir fuq il-proġett tal-Kottonera huwa bla sens.

L- uniċi persuni li se jmorru tajjeb minn dan il-proġett li għadda b'riżoluzzjoni minn dan il-parlament huma l-iżviluppaturi.

Huwa għalhekk li dawn bdew billi waqqgħu l-imħażen storiċi biex jibdew jibnu l- appartamenti, għaliex ovvjament, mill-proġett kollu, dik hija l-iktar parti li se trendilhom.

Mr Speaker, jien nixtieq nagħlaq b'dan l-argument, li hemm bżonn li meta f'dan il-parlament nagħmlu riżoluzzjoni biex proprjeta' pubblika tingħata lil terzi persuni biex tiġi żviluppata, b'mod partikolari jekk l-art tingħata għal żvilupp kummerċjali, inkunu ħafna iktar serji, trasparenti u professjonali fil-mod ta' kif nagħmlu l-affarijiet.

Il-gżira tagħna hija żgħira, u għalhekk ma naffordjawx li nħarbtu biċċa minn hemm u biċċa minn hawn, għax fl-aħħar se nispiċċaw biex inħarbtu kollox.

Jiddispjaċini ngħid li ħafna drabi ninqdew bir-riżoluzzjonijiet biex inħarbtu biċċiet minn pajjiżna għall-ispekulazzjoni tal-ftit.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki.

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, irrid nibda billi ngħid li l-gvern se jippreżenta xi emendi fejn fost l-oħrajn qed tingħata konċessjoni lill-Birżebbuga sports club, fejn se jsir xi tibdil żgħir fit-test minħabba li kien hemm żball f'dak oriġinali.

Tibdila oħra tirrigwarda lill-Qormi hockey club, fejn partijiet minn taħt l-iskola qed jiġu esklużi mill-konċessjoni li qed tingħata f'din ir-riżoluzzjoni.

Hemm ukoll tnaqqis ta' parti li kienet se tingħata lill-boċċi club ta' l-Isla u li issa qed jingħad biċ-ċar li din hija proprjeta' tal-gvern u għalhekk m'hijiex inkluża f'din il-konċessjoni.

Hemm ukoll emendi għall-proprjeta' li dan il-parlament qed jiġi mitlub li jgħaddi lill-iscouts association f'Għajn Tuffieħa.

Irrid ngħid li saret konsultazzjoni ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar biex kemm jista' jkun ikun hemm kordinazzjoni f'dawn it-trasferimenti ta' proprjeta'.

Qed ngħid hekk għaliex jiena niftakar f'riżoluzzjonijiet oħra ta' trasferiment ta' proprjeta' fejn l-awtorita' ta' l-ippjanar ma kenitx tiġi kkonsultata.

F'dawk il-każi ġieli kien jiġri li wara li t- trasferimenti jiġu konfermati mill-parlament, l-awtorita' ta' l-ippjanar toġġezzjona.

Naħseb li dak kien eżerċizzju ħażin ħafna għas-sempliċi raġuni li huwa żball kbir li l-organizzazzjoni nazzjonali responsabbli mill- ippjanar ta' l-użu ta' l-art ma tiġix ikkonsultata.

F'kull waħda minn dawn ir-riżoluzzjonijiet li għandna quddiemna, l- awtorita' ta' l-ippjanar ġiet ikkonsultata u dawn ir-riżoluzzjonijiet waslu quddiem il-parlament għax l-awtorita' stqarret li m'għandhiex oġġezzjoni għas-siti li qed jiġu ttrasferiti.

Dan ma jfissirx li m'għandhiex il-jedd li topponi għal xi żvilupp propost fuq dawn is-siti, imma għallinqas l- awtorita' m'għandhiex objections li dawn is-siti jingħataw għall-attivita' speċifikata fir-riżoluzzjoni.

Naħseb li dan huwa diġa' pass 'il quddiem f'dik li hija kordinazzjoni.

Permezz tal-konsultazzjoni li saret ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar rigward dawn ir-riżoluzzjonijiet, il-gvern wera li lest li jikkonsidra l-pożizzjoni ta' l-awtorita' minn qabel ma jipproponi t- trasferimenti ta' l-artijiet fil-parlament.

Mr Speaker, apparti xi eċċezzjoni 'l hemm u 'l hawn, prinċipalment l- artijiet qed jingħataw li żewġ gruppi, lill-għaqdiet sportivi, kemm ta' sport ġenerali kif ukoll ta' xi sport partikolari, u lill-għaqdiet volontarji, jew aħjar lin-non-governmental organisations, u l-iktar lill- għaqdiet ta' l-iscouts u l-girl guides.

U ma naħsibx li din hija b'kumbinazzjoni, għax il-moviment ta' l-iscouts u l-girl guides huwa wieħed mill-iktar movimenti li għadu jagħti spazju ta' attivita' kreattiva għat- tfal.

Peress li l-moviment ta' l-isports qiegħed dejjem jikber, il-gvern iddeċieda li jsostnih permezz ta' dawn l-artijiet li se jittrasferixxi.

Jiena rrid ngħid li dawk in-nies li jieħdu ħsieb l-organizzazzjonijiet kollha msemmija f'din ir-riżoluzzjoni jiddedikaw parti sostanzjali minn ħajjithom għat-tfal u ż-żgħażagħ ta' pajjiżna, biex dawn ikollhom opportunita' ta' attivitajiet li jgħinu fl-iżvilupp sħiħ tal-persuna umana.

Fir-riżoluzzjoni qed isir ukoll trasferiment ta' proprjeta' fil-Belt Valletta biex jiġi ffaċilitat it-trasferiment ta' l-ambaxxata Franċiża għal ġewwa l-Belt Valletta kif ukoll faċilita' edukattiva għas-St.

Michael's School f'Tal-Balal.

Meta wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn il-lista sħiħa jsib li mhux inqas seba' faċilitajiet qed jingħataw lill-għaqdiet f'Pembroke, u naħseb li dan huwa fatt pożittiv għaliex ħafna minn dawn l-għaqdiet ilhom is-snin jipprattikaw l-isports f'dan il-lokal u issa, permezz ta' din il- konċessjoni, se jkunu jistgħu jkabbru l-attivita' tagħhom u jtejbu l- faċilitajiet li għandhom.

Irrid niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Buhagiar li ħafna minn dawn l-għaqdiet diġa' jilqgħu fihom tfal residenti f'Pembroke.

M'huwiex veru li t-tfal ta' Pembroke huma esklużi minn dawn l- għaqdiet.

Per eżempju persentaġġ qawwi mill-membri u mit-tfal li jattendu l- Pembroke Athleta ġejjin minn Pembroke stess.

Apparti mit-tfal u ż-żgħażagħ ta' Pembroke, f'dawn il-clubs jipparteċipaw ukoll tfal u żgħażagħ minn Tas- Sliema, San Ġiljan, St. Andrew's, Ta' l-Ibraġġ, is-Swieqi, il-Gżira, l- Imsida u minn lokalitajiet oħrajn.

Pembroke qed isir ċentru reġjonali ta' l-isport u għalhekk inħeġġeġ lil dawn l-għaqdiet biex ikun hemm ħafna iktar kordinazzjoni bejniethom.

Jiena nemmen fl-opportunita' u fil-possibilta' li Pembroke ma jservix biss għat-tfal u ż-żgħażagħ ta' din iż-żona, imma jservi wkoll bħala post li jilqa' t-turiżmu ta' l-isports.

Jien m'għandix dubju li l-Onor.

Mugliett se jkun qiegħed jaħdem biex dawn l-għaqdiet joffru pakkett koordinat ta' marketing għal għaqdiet barranin biex jiġu jużaw il-faċilitajiet ta' Pembroke, peress li issa f'Pembroke se jkunu qed jiġu prattikati ħafna dixxiplini, fosthom judo, tennis, football, basketball, BMX, car racing u oħrajn.

Punt ieħor li xtaqt ngħid rigward Pembroke huwa li tajjeb li wieħed jikkonsidra kif qed jiġu proposti r-riżoluzzjonijiet.

Per eżempju biċċa art li tmiss ma' l-iskola Sir Adrian Dingli hija proposta li tiġi utilizzata mill-girl guides u l-iscouts.

Intgħażlet proprju dik l-area għaliex anke l-kap ta' l-iskola tixtieq li jkun hemm estensjoni ta' l-użu ta' l-inħawi ta' l-iskola anke wara l-ħin ta' l-iskola u fil-weekend.

Dan għaliex waħda mill-problemi li għad hemm f'din l-iskola hija li fil- ħinijiet ta' wara l-iskola u matul il-weekend isir għadd kbir ta' vandaliżmu.

B'hekk, bl-użu ta' dawn l-inħawi wara l-ħinijiet ta' l-iskola, il-vandaliżmu probabbli jonqos.

Barra minn hekk, it-tfal li jattendu din l- iskola jkunu jista' jieħdu sehem f'attivitajiet siewja bħall-girl guides u l-iscouts.

Rigward l-art li qed tiġi konċessa lill-Pembroke Athleta, f'diskussjonijiet li kien hemm ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar ġiet enfasizzata l-ħtieġa ta' kordinazzjoni fl-użu tal-faċilitajiet ma' rikjesta għal convention centre minn waħda mil-lukandi li ġiet elenkata fil-pjan lokali għan-naħa tat-Tramuntana tal-portijiet.

Per eżempju, jekk se jsiru parking facilities, dawn jintużaw kemm mill-għaqdiet sportivi kif ukoll mill-convention centre.

Huwa mportanti li wieħed jinsisti ħafna fuq il- kordinazzjoni biex ma jinqalgħux diffikultajiet bejn id-diversi għaqdiet.

Per eżempju meta tkellimt mal-girl guides u ma' Pembroke fuq l-art li qed tiġi proposta għal Pembroke, inqalgħet diffikulta' żgħira, u domna mhux ftit biex ġegħelnihom jirrealizzaw li hemm bżonn li jaqsmu din il-biċċa art u jiddefinixxu flimkien kif se jużawha biex kemm jista' jkun ma jkunx hemm ħela ta' art.

Personalment qatt ma kont irrealizzajt li żewġ għaqdiet li oriġinaw mill-istess fundatur jista' jkollhom daqshekk friction bejniethom.

Ħadt gost imbagħad li waslu fi ftehim kif jutilizzaw il-biċċa art li se tingħatalhom u li hija waħda mis-siti primarji li għad għandu l-gvern.

Huwa importanti li kulħadd jifhem li l-gvern ma jqassamx artijiet bl- addoċċ, għaliex dawn huma wieħed mill-ftit riżorsi li għandna u għalhekk kulħadd għandu jifhem il-ħtieġa li l-art tkun użata bl-aħjar mod mingħajr ma jkun hemm ħela.

Irrid ngħid ukoll li waqt il-ħin ta' l-iskola, it-tfal jistgħu jużaw il- faċilitajiet sportivi ta' Pembroke waqt li l-kunsill lokali qed jingħata 15- il ġurnata fis-sena li fihom ikun jista' juża dawn il-faċilitajiet sportivi.

Jien naħseb li l-idea ġenerali ta' din ir-riżoluzzjoni hija tajba għaliex jien ma nemminx li għandu jkun il-kunsill lokali li jikkontrolla u jmexxi l-attivitajiet sportivi, imma għandhom ikunu l- għaqdiet sportivi stess li jagħmlu dan ix-xogħol, anke jekk jaqsmuh mal- kunsill lokali, imma m'għandux ikun biss il-kunsill lokali li jkollu kontroll fuq il-faċilitajiet sportivi.

Se ngħaddi issa għal dik il-parti tar-riżoluzzjoni li titkellem dwar l- art li se tingħata lill-iscouts f'Għajn Tuffieħa.

Se nsemmi l-iktar tibdil importanti li hemm fl-emendi li qed iressaq il-gvern.

L-iscouts association ta' Malta jista' jibdel din iz-zona f'camping site ta' livell internazzjonali, kemm għall-użu ta' l-iscouts lokali u internazzjonali kif ukoll għall-użu ta' individwi li m'humiex scouts, bil-kundizzjoni li l- istess faċilita' tibqa' tiġi operata u tibqa' taħt ir-responsabbilta' ta' l- iscouts association ta' Malta, biex ma jkun hemm ħadd li jgħid li f'dak il- mument hu ma kienx responsabbli.

Jiġri x'jiġri, ir-responsabbilta' taqa' taħt l-iscouts association ta' pajjiżna.

Fil-fatt, l-ewwel emenda li qed nagħmlu fit-tielet paragrafu ta' l-ewwel paġna hija li kull fejn fil- kuntratt hemm l-isem ta' l-enfitewta "scouts association", dan jiġi sostitwit bil-kliem "the scout association of Malta", biex żgur ir- responsabbilta' tkun ta' l-iscouts association of Malta.

Emenda oħra li qed nagħmlu hija li fi klawsola 9 fejn il-kliem minn ''il- proprjeta'" sa "sigurta''' jiġi sostitwit bil-kliem

''Il-proprjeta' tkun għall-użu tal-fergħat kollha ta' l-iscouts association of Malta kif ukoll għaż-żjarat fil-ħinijiet ta' l-iskola għat-tfal ta' l-iskola, bla ħlas ħlief għal servizzi provduti ta' tindif u sigurta'".

Jien naħseb li din hija emenda importanti għaliex tassigura li waqt il- ħin ta' l-iskola l-istudenti jkunu jistgħu jagħmlu użu bla ħlas ta' din il- faċilita'.

Ovvjament, irid isir ħlas għas-servizzi ta' tindif u sigurta' għaliex l-iscouts association trid tmexxi dan is-sit b'effiċjenza u b'sigurta' għal min juża dan is-sit għall-ikkampjar taħt it-tined.

Ir-raba' tibdila li qed nagħmlu hija fi klawsola 11, fejn il-kliem ''kull persuna nkarigata'' għandhom ikunu sostitwiti bil-kliem ''kull persuna awtorizzata mill-istess ministru jew segretarju parlamentari f'kull każ din l-ispezzjoni għandha ssir fil-preżenza ta' uffiċjal inkarigat ta' l-iscouts association of Malta.''.

Qed ngħidu dan sabiex ikun hemm monitoring ta' dak li jkun qiegħed isir f'dawn is-siti.

Il-ħames emenda hija li fl-aħħar ta' klawsola 12 tiddaħħal is-sentenza ''id-dipartiment ta' l-edukazzjoni u s-segretarjat parlamentari responsabbli miż-żgħażagħ ikollhom id-dritt li jagħmlu użu jew jorganizzaw attivitajiet f'dan is-sit konċess kontra ħlas li jkopri biss l-ispejjeż involuti.

Dan isir bi pre-avviż ta' mhux inqas minn sitt ġimgħat sakemm ma jkunx hemm qbil xort'oħra bejn il-partijiet.''.

Din anke torbot ma' emenda nru.

3, fejn id-dipartiment ta' l-edukazzjoni u anke s-segretarjat parlamentari jkun jista' juża dan is-sit mingħajr ħlas ħlief għall-ispejjeż involuti.

Is-sitt emenda li l-gvern qed jipproponi hija li fit-tielet linja ta' klawsola 13, il-kliem ''is-sena 2000'' jiġu sostitwiti bil-kliem ''sa mhux aktar tard minn sentejn wara li jkunu tlestew il-benefikati permanenti fi klawsola 4 ta' dan l-att.''.

Klawsola 18 għandha tinbidel bil-paragrafu sussegwenti : ''l-emfitewta għandu l-obbligu mhux biss li jżomm l-immobbli fi stat tajjeb ta' manutenzjoni, iżda wkoll li jkollu preżenza effettiva ta' warden fl-istess sit.''.

Qed isir dan biex fuq il-post ikun hemm sigurta' kemm jista' jkun, anke biex ma jkunx hemm vandaliżmu.

Dan ix-xogħol ta' warden trid tikkordinah u tħallas għalih l-iscouts association of Malta.

Għandha tidħol klawsola 19 bil-kliem:

''Il-gvern jintrabat li permezz tal-Ministeru ta' l-Ambjent jagħmel a spejjeż tiegħu x-xogħlijiet segwenti: fencing jew boundary wall tal- ġebel jew enclosure bis-siġar, formazzjoni ta' passaġġi, tħawwil ta' siġar u landfill, kemm-il darba jkun neċessarju, u dan skond il-pjanti approvati mill-Ministeru ta' l-Ambjent u l-Awtorita' ta' l- Ippjanar.''.

L-aħħar emenda hija li klawsola 18 tiġi renumbered bħala klawsola 20.

Mr Speaker, dawn kienu l-emendi li qiegħda tressaq in-naħa tal-gvern għal din il-konċessjoni.

Nixtieq issa nkompli nitkellem fuq punti oħrajn tar-riżoluzzjoni.

Huwa pożittiv ħafna l-fatt li qed nikkonċedu art mhux biss lill-aviation museum imma anke art biex issir estensjoni ma' dan il-mużew li tibda tintuża bħala mużew tal-karozzi militari.

Jiena rrid infaħħar ix-xogħol tajjeb li għamel il-grupp ta' volontarji, li mhux biss irranġaw l-ajruplani u l-karozzi militari li kienu żdingati, imma rranġaw ukoll in-nissen huts li kien hemm f'Ta' Qali u li issa ħolqu attrazzjoni turistika ta' livell għoli ħafna.

Fil-fatt, it-turisti jitkellmu b'mod pożittiv ħafna fuq l-attivita' li hemm f'Ta' Qali.

Jien naqbel ħafna ma' dak li qal l-Onor.

Charles Buhagiar li huwa importanti ħafna għall-gvern li jagħmel l-aħjar użu mill-proprjeta' tiegħu, f'isem il-poplu Malti.

Dan l-aħħar kelli l-opportunita' li ndur numru ta' fortizzi mad-direttur ġenerali tad-dipartiment ta' l-artijiet.

Hija sfortuna li fis-snin passati wirt daqshekk kbir ingħata użu li f'ċerti każi kerrah l-estetika ta' dawn il-fortizzi u kkawża ħsarat strutturali.

Jiena nixtieq il-koperazzjoni ta' kulħadd biex nagħtu attivita' iktar mixtieqa lil dan il-wirt nazzjonali li rridu noqogħdu attenti li ma nitilfuhx.

Qbilt ukoll ma' l-Onor.

Buhagiar meta qal li kemm jista' jkun, il-gvern għandu jisfrutta b'mod pożittiv, mhux neċessarjament f'estremita' kummerċjali, l-art li għandu.

Huwa proprju dan li l-ministeru ta' l-intern u d-dipartiment ta' l-artijiet qed jippruvaw jagħmlu, li permezz ta' l- estates management department jaraw li fis-siti primarji ta' pajjiżna jkun il-gvern stess li joħroġ applikazzjonijiet għal proġetti li fihom mhux biss ikun hemm attivita' li tirrendi kummerċjalment, imma anke attivita' li tirrispondi għall-ħtiġijiet indikati bħala faċilitajiet komunitarji mill- Awtorita' ta' l-Ippjanar jew minn xi awtorita' oħra.

Per eżempju dan l-aħħar tressqet applikazzjoni mill-estates management department biex is-sit ġo San Ġorġ magħruf bħala Moynihan House ikun żviluppat b'mod li jilħaq id-domanda li qed tagħmel l-awtorita' ta' l- ippjanar fil-pjan lokali għat-tramuntana tal-portijiet, jiġifieri li jkun hemm parkeġġ kbir biex it-triq il-ġdida ta' Pembroke tkun tista' tiġi utilizzata mingħajr ma jkun hemm influss ta' karozzi ġo Pembroke.

Ġie propost ukoll li fuq dak is-sit ikun hemm attivitajiet oħra kummerċjali biex jingħata l-massimu ta' attivita' fuq dik l-art u b'hekk il-gvern ikun qiegħed jimmassimizza dak li jista' jieħu mill-art li għandu llum.

Il-gvern beda billi għamel inventarju ta' l-artijiet li għandhom id- dipartimenti tiegħu.

Hija sfortuna li xi kultant id-dipartimenti tal- gvern, ikollhom kemm ikollhom art, xorta jitolbu iktar, avolja forsi ma jkunx hemm biżżejjed eżerċizzju ntern biex l-attivita' li tista' ssir fuq l- art li diġa' għandhom tiġi massimizzata.

Hemm ukoll volum ta' spazju li m'huwiex utilizzat tajjeb imma li d-dipartimenti xorta jżommuh taħt il- kappa tagħhom avolja ma jippruvawx jisfruttawh.

Huwa importanti li mhux biss dawn l-għaqdiet li se jgawdu minn din ir-riżoluzzjoni, imma kulħadd jifhem li l-qies ta' l-art f'pajjiżna huwa żgħir u għalhekk hemm bżonn nimmassimizzaw il-volum ta' attivita' li nistgħu nagħmlu.

Jidhirli li semmejt il-punti kollha li xtaqt inqajjem, għalhekk se nippreżenta l-emendi li qegħdin nagħmlu għal din ir-riżoluzzjoni u nittama li l-għaqdiet kollha li se jieħdu din l-art jagħmlu l-aħjar użu minnha mhux biss fl-interess tagħhom imma fl-interess ta' pajjiżna biex ma tkunx biss ta' ġid għalihom imma tkun ta' ġid għall-pajjiż kollu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Min jissekonda dawn l-emendi?

ONOR TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nissekonda.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR JOSEPH SAMMUT: Din hija riżoluzzjoni xi ftit differenti minn dawk li normalment niddiskutu f'dan il-parlament.

Hija riżoluzzjoni li titratta l-għoti ta' art jew bini eżistenti lil diversi għaqdiet.

Huwa interessanti li wieħed jinnota li dawk li se jibbenefikaw minn din ir-riżoluzzjoni jinqasmu f'erba' kategoriji, il-korp li jindika l-għoti ta' fondi urbani, il-korp li jikkonsisti f'art ta' natura kummerċjali, korp ieħor imdaqqas li jikkonsisti u jaġevola gruppi sportivi u scouts u korp li jirrigwarda mużew.

Din ir-riżoluzzjoni tagħti l-idea li l-gvern qed jipproponi li jqassam u jġib 'il quddiem l-element soċjali, li huwa karatteristika ta' kull gvern.

L-istat, irrispettivament minn liema gvern ikun immexxi, huwa dak l-organu li jieħu ħsieb jamministra l-ġid komuni ikattar il-ġid u jqassmu indaqs lill-poplu.

Mr. Speaker, il-maġġor parti tar-riżoluzzjoni li qed jgħaddi l-gvern tal- ġurnata oriġinat minn amministrazzjonijiet preċedenti.

Permezz ta' dikjarazzjoni il-gvern qed jgħaddi biċċiet ta' art lil diversi assoċjazzjonijiet.

Is-sugu ta' din ir-riżoluzzjoni hu li qed tqassam dak li hu tal-poplu.

Hawnhekk tajjeb li nagħmel referenza għal meta kien qed jiġi diskuss ir-rapport dwar il-housing, fejn kien intqal ħafna diskors li jamalgama ruħu ma' din it-tip ta' riżoluzzjoni.

Hawnhekk qed nitkellem fuq dawk in-nies li huma mingħajr saqaf.

Smajna ħafna diskors u kien hemm ħafna pjanijiet, imma sfortunatament, sal-lum, il-lista ta' dawk mingħajr saqaf fuq rashom qiegħda dejjem tikber u ma tidhirx li se tittaffa.

Naħseb li jkun utli ħafna li l-amministrazzjoni tal-ġurnata, taħt il-kappa ta' l- awtorita' tad-djar, tagħmel eżami dettaljat ta' x'inhi l-proprjeta' tal- gvern.

Nafu li hemm ħafna proprjeta' li hi tal-Knisja, ħafna proprjeta' li hi tal-gvern, u hemm ħafna siti abbandunati li qed joħolqu problema lill- kunsilli lokali minħabba li jservu ta' skips biex kulħadd iwaddab l-iskart ġo fihom.

Il-kunsilli lokali m'għandhomx il-forza li jġiegħlu lid- dipartiment, lill-awtorita' tad-djar jew lill-joint office jieħdu ħsieb dawn is-siti biex ma jibqgħux iservu ta' eyesores iktar milli huma.

Naħseb li jkun opportun ħafna jekk tinġabar lista dettaljata tal-proprjetajiet li għandu l-gvern għad-dispożizzjoni tiegħu biex dawn jitqassmu lill-poplu, għax apparti li għandna ħafna nies homeless, hemm ukoll numru sostanzjali ta' familji li qed jgħixu fi djar ikkundannati u li għalhekk għandhom bżonn ta' akkomodazzjoni alternattiva.

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa eżerċizzju li għandu jsir immedjatament qabel ma sseħħ xi traġedja oħra.

Lura għal din ir-riżoluzzjoni rrid ngħid li n-natura u l-iskop tagħha huwa nobbli u denju fih inniffsu.

L-ewwel kategorija, li tiġbor fiha fondi urbani, titkellem dwar l-istitut internazzjonali dwar l-eta'.

Dan huwa xi ħaġa li għandu jiġi promoss u mkattar fost is-soċjeta' Maltija, soċjeta' li l-popolazzjoni tagħha qiegħda tixjieħ.

Huwa unur li f'pajjiżna jkollna dan l-istitut dinji, u huwa ta' unur ukoll li bħala pajjiż qegħdin inkabbru l- awareness biex l-anzjani tagħna jingħataw iktar attenzjoni biex ikunu jistgħu jgħixu ħajja iktar komda.

L-istess jista' jingħad rigward il-bini li qed jingħata lit-trade unions.

It-trade unions huma r-riżultat ta' stat demokratiku u l-fatt li l-gvern jgħinhom b'dan il-mod juri li f'pajjiżna hawn demokrazija fis-sens li l-gvern jippermetti li jiġi kritikat.

Għalhekk, il-fatt li l-gvern tal- ġurnata jgħin lit-trade unions għandu jiġu nkoraġġit.

Fir-riżoluzzjoni hemm ukoll għotja lill-assoċjazzjoni tad-Down's syndrome, u dan ukoll għandu jiġi nkoraġġit, għaliex hawnhekk qed nitkellmu dwar nies li jinħtieġu għajnuna kbira.

Mr Speaker, dokumenti "F", "G", u "H", jitrattaw l-għoti ta' artijiet lil għaqdiet sportivi u lill-iscouts.

Kif diġa' qalu l-kelliema ta' qabli, dawn huma dixxiplini li kwalunkwe soċjeta' avvanzata għandha tippromwovi biex jiġu kkreati l-oqsma kollha possibbli biex it-tfal ikollhom fejn jiżvogaw.

Fil-ħajja mgħaġġla li qed ngħixu llum, naħseb li kulħadd jaqbel li lit-tfal tal-lum, anke l-idea ta' ġuvintur spiċċatilhom.

Spiċċa dak iż- żmien fejn is-subien kienu jqattgħu ħinijiet twal jilagħbu l-ballun u l- bniet jilagħbu ż-żibeġ.

Illum, l-istudju u l-kotba ħadu l-post ta' kollox.

Barra minn hekk bit-traffiku kontinwu li jiċċirkola fit-toroq tagħha m'għadux possibbli għat-tfal li joħorġu jilagħbu barra.

Punt interessanti ħafna f'din ir-riżoluzzjoni huwa dokument "I", l-għotja lill-Malta aviation museum foundation.

Hija xi ħaġa nkoraġġanti li l-gvern jgħin fit-twaqqif u fit-tkabbir tal-mużewijiet.

Xi ħaġa li lili taffaxxinani u fl-istess ħin tinkwetani hija l-fatt li għalkemm il-pajjiż żgħir tagħna huwa mogħni bi storja kbira, il-mużewijiet tagħna huma foqra.

Qed ngħid hekk għaliex huwa fatt magħruf ma' kulħadd li hawn Malta għandna ħafna affarijiet antiki li jinsabu f'kollezzjonijiet privati.

Jiena m'inix kontra li bniedem jippreserva l-affarijiet antiki, imma l-istat, għalkemm għandu bosta liġijiet severi biex jipproteġi u jqiegħed relikwi antiki fil- mużewijiet, jidher ċar li f'din is-sistema falla.

Għalhekk naħseb wasal iż- żmien li l-liġi tiġi emendata f'dan is-sens, u jittieħdu l-passi neċessarji biex kemm jista' jkun, il-wirt nazzjonali tagħna jkun iktar espost għall- pubbliku.

Minħabba li l-liġijiet li għandna huma riġidi, meta persuna privata ssib xi affarijiet ta' natura storika waqt li tkun qed tibni xi sit, din teqred dak li tkun sabet għax tibża' li l-gvern se jeħdilha dak is- sit.

Naħseb li hawnhekk, kif diġa' kelli l-opportunita' li ngħid, wasal iż- żmien li l-liġi tiġi emendata u għandu jinstab mod kif dawn l-antikitajiet jiġu akkwistati mill-gvern biex jitqiegħdu għad-dispożizzjoni tal-pubbliku u tat-turisti.

Għalhekk hija xi ħaġa sabiħa l-Malta aviation museum foundation qed tingħata sit biex tkun tista' tkompli tkabbar in-numru ta' affarijiet għall-wiri.

Dokument ''E'' li jitratta l-Five Star Hotels Ltd. jitkellem ukoll dwar l- għoti ta' art, imma sfortunatament, fl-opinjoni tiegħi hawn indikazzjoni negattiva għax għalkemm din il-kumpannija diġa' bbenefikat minn din l-art li ġiet mogħtija lilha, u għamlet anke profitti u avvanzi kbar minnha, illum qed jirriżulta li waħda mill-kundizzjonijiet imposti fil-kuntratt ġiet miksura.

Fl-opinjoni tiegħi m'għandux jitħalla li kuntratti magħmula mill-gvern bl-approvazzjoni ta' dan il-parlament jinkisru qisu qatt ma ġara xejn.

Ma ninsewx li f'dan il-każ, għalkemm l-art hija ta' valur għoli, ingħatat għall-kundizzjoni ta' Lm25,000, liema kundizzjoni xorta ma nżammitx.

Jien ta' l-opinjoni li ssir reviżjoni ta' dan il-kuntratt u jittieħdu passi sabiex ksur tali ma jsirx.

Fir-riżoluzzjoni hemm ukoll dokument li jirrigwarda l-bdil fl-isem tas- soċjeta' 'Ħamrun Spartans'.

Hawnhekk nixtieq nindika xi ħaġa li forsi ma ssemmietx imma li fl-opinjoni tiegħi hija mportanti.

Din is-soċjeta' qed titlob li tbiddel isimha minn Ħamrun Spartans association għal Ħamrun Spartans Ltd..

Forsi għal ħafna din il-bidla ma hija xejn, imma fir-realta' hija tibdila ta' mportanza massima, għaliex is-soċjeta' Ħamrun Spartans qed titlob li isimha jsir wieħed b'responsabbilta' limitata mentri fil-preżent hija responsabbli mill-għemil tagħha kollu.

Jekk din il-klawsola tiġi aċċettata, il-kredituri li kienu taw is-servizzi tagħhom lill-Ħamrun Spartans association se jitilfu kwalunkwe saħħa legali fuq il-proprjeta' li qed tintalab biex tiġi annessa taħt l-isem ta' Ħamrun Spartans Ltd..

Ma naħsibx li huwa l-każ li l-parlament iservi ta' strument biex jitbiddlu ċerti affarijiet li jagħtu saħħa legali lil xi kredituri bil-konsegwenza li dawn jitilfu l-uniku mod li permezz tiegħu jistgħu jitħallsu.

Nagħlaq id-diskors tiegħi billi nenfasizza l-punt li hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar mezz kif il-gvern jagħmel distribuzzjoni tal-proprjeta' tiegħu biex permezz tagħha jsir il-ġid.

B'hekk, dawk il-gruppi li se jibbenefikaw minn din ir-riżoluzzjoni se jkollhom il-fakulta' li joffru rikreazzjoni liż-żgħażagħ tagħna b'mod li jżommhom 'il bogħod mill-vizzji qerrieda.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici) Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Mr Speaker, tajjeb li mmorru ftit lura u niftakru li meta l-Partit Laburista kien fil-gvern kien ta bidu għal dan l- eżerċizzju li permezz tiegħu ċerti faċilitajiet jgħaddu minn idejn il-gvern għal idejn l-għaqdiet sportivi.

Naħseb li din hija xi ħaġa tajba għaliex turi fiduċja fl-istess nies li jmexxu dawn l-għaqdiet, li żgur li jagħmlu ħafna sagrifiċċji personali minħabba li jagħtu ħinhom u anke flushom biex jaraw lill-għaqda tagħhom timxi 'l quddiem.

Jiena nemmen li anke wara li l- gvern jgħaddi l-artijiet lill-għaqdiet, xorta m'għandux iħoss li r- responsabbilta' tfarfret minn fuqu u jħalli lill-għaqdiet għal rieħhom.

Huwa mportanti li l-gvern jibqa' jgħin lill-għaqdiet sportivi anke wara għotja bħal din, għaliex kulħadd jaf kemm għaqdiet bħal dawn ikollhom bżonn finanzi.

Jiena naf li fejn seta, il-gvern dejjem għen, u fil-fatt il- gvernijiet Laburisti kienu għenu ħafna biex il-clubs sportivi jimxu 'l quddiem, għaliex l-isports huwa għal qalb il-partit Laburista.

Meta f'pajjiżna bdew jinbnew il-housing estates, il-Partit Laburista ħa ħsieb li kważi f'kull housing estate ikun hemm pitch tal-boċċi, logħba tradizzjonali li għadha popolari ma' ħafna nies speċjalment fl-istaġun tas- sajf.

Jien naħseb li anke l-kunsilli lokali jridu jgħinu lill-għaqdiet sportivi.

Qed ngħid dan mill-esperjenza li kelli bħala membru fil-kunsill tal-lokal ta' Raħal Ġdid, fejn kienu jiġu bosta membri ta' clubs sportivi differenti biex jitolbu l-għajnuna tagħna biex isolvu l-problemi finanzjarji li kienu jiltaqgħu magħhom.

Aħna bħala kunsill, bil-mezzi limitati li kellna, dejjem ippruvajna ngħinuhom.

Jekk il-kunsilli lokali jgħinu aktar lil dawn l-għaqdiet, fl-aħħar mill-aħħar ikunu qed jgħinu wkoll lil-lokal tagħhom biex l-isports jimxi 'l quddiem.

Din il-ġimgħa kont qed nitkellem mas-sindki ta' lokalitajiet differenti u jidher li kellhom xi diżgwid mal-kunsill Malti għall-isport, għaliex f'din il-kwestjoni l-kunsilli lokali ġew imwarrba.

Jien niftakar li għalkemm in- nursery ta' Raħal Ġdid kienet ingħatat f'idejn il-club, bit-tħarbit u t- tkissir li kien fih dan il-club, bilfors kellu jkun il-kunsill li jirranġah.

Clubs bħal dawn jaħdmu b'mod volontarju.

Jien dejjem emmint fil- volontarjat għaliex għandu ċerta mportanza.

Kull min jaħdem f'dawn il- clubs żgur li jagħmel dan għaliex jemmen fil-prinċipji li ħaddnu ta' qabilna.

Jien naqbel li l-propjeta' tgħaddi f'idejn il-clubs rispettivi, għaliex b'hekk il-kumitati jaħdmu b'mod iktar ġenwin u jieħdu iktar interess biex ikabbru l-għaqda tagħhom.

Kulħadd jaf li f'dan kollu se tkun involuta l-awtorita' ta' l-ippjanar, li għalkemm għandha t-tajjeb tagħha, f'ħafna każi tiġġamja kollox.

Jien m'għandi xejn kontra l-ħaddiema f'din l-awtorita', li ma naqbilx huwa mas- sistema li biha timxi.

Issa, li quddiemha se jkollha t-tibdiliet li żgur li l-għaqdiet li se jingħataw xi proprjeta' se jitolbu biex jagħmlu, nittama li ma tkunx hi li twaqqaf lil dawn il-clubs milli jimxu 'l quddiem.

Mr. Speaker, fil-ftit ħin li fadalli nixtieq nitkellem dwar l-importanza ta' l-isports.

Bil-pressure kbira li hawn fost it-tfal minħabba l- edukazzjoni u l-eżamijiet huwa tajjeb li t-tfal jiġu mħeġġa jipprattikaw xi sport.

Jien nemmen li l-kunsilli lokali għandhom iħeġġu lit-tfal biex wara ġurnata studju, jibdew jipprattikaw xi sport biex forsi anke jaslu biex jirrappreżentaw lil pajjiżna f'xi kompetizzjoni nternazzjonali.

B'dispjaċir ngħid li għalkemm f'Raħal Ġdid hemm kumpless sportiv kbir, fejn fost il-faċilitajiet insibu l-club house u l-VLTC, huma ftit dawk it- tfal li jafu li fil-lokal tagħhom jeżistu faċilitajiet sportivi bħal dawn.

Jien nittama li dawn l-għaqdiet li issa se jibdew jamministraw il- proprjeta' huma stess u mhux mill-gvern, jikkreaw ambjent akkoljenti biex aktar nies jitħajru jużaw il-faċilitajiet tagħhom.

Nerġa' ngħid li l- kunsilli lokali għandhom jgħinu bis-serjeta' lil dawn il-clubs biex joħolqu postijiet fejn it-tfal u ż-żgħażagħ ikunu jistgħu jirrikreaw irwieħhom.

Ma rridx inħalli barra l-pubbliċita'.

Huwa mportanti ħafna li fil- pitches tal-football tingħata pubbliċita' kontra d-drogi li qed jeqirdu liż- żgħażagħ tagħna.

Fix-xogħol tiegħi jien nitkellem ħafna maż-żgħażagħ u għalhekk naf kemm f'pajjiżna, minkejja li hawn ħafna postijiet fejn jistgħu jmorru, iż-żgħażagħ xorta jħossu nuqqas ta' sodisfazzjon.

Jiena nemmen li ż- żgħażagħ Maltin huma kapaċi, u kollha għandhom xi ħaġa x'joffru.

Irridu nuru fiduċja fit-tfal u fiż-żgħażagħ għaliex għada pitgħada, se jkunu huma li jmexxu lil pajjiżna.

Għalhekk għandna ngħinuhom ikunu kontra d-droga, l- alkoħol żejjed u dak kollu li jista' jagħmlilhom ħsara.

Nieħu din l-okkażjoni biex inħeġġeġ lill-kunsilli lokali biex jiddedikaw parti żgħira mill-budget tagħhom għall-għaqdiet sportivi biex ikunu jistgħu jagħmlu din il-pubbliċita' kontra dak kollu li jista' jagħmel ħsara lit- tfal u liż-żgħażagħ tagħna.

Fil-ftit minuti li fadalli nixtieq nagħti prosit lill-club tar-regatta tal-Marsa għax-xogħol li jagħmel.

Jien nawgura lill-membri ta' dan il-club li jkollhom riżultati pożittivi fir-regatta li jmiss, bħala premju tal- ħidma kontinwa li jagħmlu fil-ħin liberu tagħhom.

Anke l-club tal-boċċi tal-Paola Wolves jinsab entużjasmat li l-club se jingħata f'idejhom, u naf li diġa' għandhom pjan biex jagħmlu estensjoni ta' dan il-club.

Jien nittama wkoll li l-club tal-boċċi ta' Ħal Tarxien, li jinsab fejn fit- tempji neolitiċi, ikompli miexi 'l quddiem.

Jien nieħu pjaċir niddiskuti dwar dawn in-nies f'dan il-parlament, għaliex dawn huma n-nies li niltaqgħu magħhom, inkunu magħhom u nitkellmu magħhom ta' kuljum.

Nawgura li f'dawn il-ġranet tas-sajf, iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin ikollhom suċċess fis-summer leagues li qegħdin jorganizzaw, u nittama li meta l-proprjetajiet imsemmija f'din ir- riżoluzzjoni jingħataw lill-clubs rispettivi, dawn joħorġu b'aktar ideat ġodda biex ikomplu mexjin 'il quddiem b'impenn wieħed, li t-tfal, iż- żgħażagħ u l-familji Maltin ikollhom post fejn jirrikreaw ruħhom.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada t-Tlieta, 11 ta' Lulju, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l-Aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar Trasferiment ta' Proprjeta' - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Awtorita' ta' Malta dwar ir-Riżorsi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' għas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax- Xogħol – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Riżoluzzjoni mressqa mill-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi għat-Twaqqif ta' Awtorita' ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni – Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar l-Awtorita' Maltija għall-Għemil ta' Standards – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Malti għall-Artiġjanat – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Mr Speaker, illum ħassejt li dan l-aġġornament għandi niddedikah għall-problema tat-trab iswed li qed taħkem lin-naħa t'isfel ta' Malta, speċjalment lill-Kottonera, il-Fgura, Raħal Ġdid u Ħaż-Żabbar.

Peress li jien noqgħod il-Fgura nista' nixhed eżatt kemm din il-problema qed toħloq inkonvenjent għar-residenti ta' dawn l-inħawi.

Għalkemm aħna l- membri ta' l-oppożizzjoni kemm-il darba ressaqna mistoqsijiet parlamentari fuq dan is-suġġett, il-gvern ħa d-drawwa li jinjora l-problemi li jkunu qed jolqtu liċ-ċittadin u awtomatikament jinjora wkoll is-saħħa tal-poplu u jħalli l-affarijiet għaddejjin qisu m'hu qed jiġri xejn.

Mr. Speaker, il-bieraħ fil-Fgura ġiet iċċelebrata l-festa tal-parroċċa, u minħabba din l-okkażjoni, jiena flimkien ma' deputati oħra ġejna bbumbardjati biex nippruvaw insemmgħu leħen ir-residenti tal-Fgura f'din l- ogħla istituzzjoni tal-pajjiż biex forsi l-problema ta' dan it-trab iswed tittaffa.

Jien ma nistax nifhem kif il-gvern nazzjonalista, għalkemm għandu numru ta' partitarji li joqogħdu f'dawn l-areas, xorta qed idawwar dahru għal din il-problema u jinjora l-ilmenti tagħhom.

Waqt il-festa tal-Fgura jien kelli nżomm fuqi kopja ta' l-aħħar mistoqsija parlamentari li għamilt lill-gvern fuq dan is-suġġett biex min jiġi jilmenta fuq din il-problema nurih ir-risposta rresponsabbli li ngħatajt mill-gvern nazzjonalista.

Kif diġa' għedt, din m'hijiex l-ewwel darba li aħna l-membri ta' l- oppożizzjoni għamilna mistoqsijiet parlamentari lill-ministru konċernat fuq din il-problema.

Għal interpellanza partikolari, l-Onor.

Joe Mizzi ġie informat li r-risposta għal x'inhi l-problema ta' dan it-trab iswed kellha tingħata f'nofs din is-sena.

Fil-fatt il-gvern kellu jqabbad kumpannija Ingliża biex tagħmel studju xjentifiku fuq l-oriġini ta' dan it-trab.

F'nofs Ġunju ta' din is-sena jien għamilt il-mistoqsija parlamentari li ġġib in-numru 17531 lill-ministru ta' l-ambjent, fejn tlabtu biex ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-riżultat ta' l-ewwel fażi ta' l-istudju li kellu joħroġ sa l-aħħar ta' Ġunju.

It-tweġiba tal-ministru kienet tgħid li biex l- istudju jkun jinkludi parti mis-sajf, bi qbil mal-konsulenti Ingliżi, il- perijodu ta' l-istudju ġie kemmxejn estiż.

Qal ukoll li dan ifisser li r- rapport ikun jista' jitpoġġa fuq il-mejda tal-Kamra sa l-aħħar ta' Settembru.

Mela forsi għaliex ma jabitax f'dawk in-naħat, il-Ministru aċċetta li noqogħdu nistennew lil dawn l-esperti jieħdu l-vaganzi tas-sajf biex imbgħad f'Settembru forsi jagħtuna r-riżultat.

Mr Speaker, dan m'huwiex aġir ta' gvern serju, li jwarrab problemi bħal dawn għax moħħu biss biex jgħaddi liġijiet kemm jiflaħ biex jogħġob lill- Unjoni Ewropea.

Jien għandi d-dubji tiegħi kemm dan ir-riżultat verament se jasal f'Settembru, għaliex wisq naħseb li qed jittawwal iż-żmien biex min qed jikkawża dan it-trab iswed jilħaq ilesti mix-xogħol li qed jagħmel.

Wieħed irid ikun jgħix f'dik l-area biex jifhem eżatt il-gravita' tas- sitwazzjoni.

Wara kollox ħadd ma jaf x'inhi dieħel fil-pulmuni tan-nies li joqogħdu f'dawk in-naħat!

Barra minn hekk, ir-residenti ta' dawk l-inħawi ma jissugrawx jiftħu t-twieqi għall-arja, għax jimtlielhom kullimkien trab iswed, u peress li mhux kulħadd jaffordja air-conditioner, ikollhom ibatu l- qilla tas-sħana tas-sajf.

Jien nixtieq li l-gvern nazzjonalista ma jwarrabx din il-problema u jagħti lir-residenti tal-Kottonera u l-areas tal-madwar dak li ħaqqhom.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki.

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, biex inżid ma' dak li għadha kemm qalet l- Onor. Rita Law, din il-kwestjoni tan-nugrufun ilha sejra snin twal, sa mill- amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel l-1996.

Niftakar li meta l-Partit laburista tela' fil-gvern fl-1996, l-ewwel ħaġa li għamilt kienet li ltqajt mal-ministru ta' l-ambjent biex flimkien naraw kif se nsolvu din is- sitwazzjoni.

Dakinhar sibna li ma kellniex l-apparat adegwat biex nistabilixxu x'qed jikkaġuna dan it-tniġġiż u għalhekk il-ministru ta' l- ambjent kien ħareġ tender biex jinxtara l-apparat meħtieġ.

Fil-fatt l- apparat inxtara imma minkejja li sar dan, għaddew sena u tmien xhur u kulħadd baqa' jsaffar!

Mr. Speaker, jiena ma tantx għadni nagħmel mistoqsijiet parlamentari għax ir-risposti li jingħataw huma redikoli.

Minflok, qed nieħu vantaġġ mill-fatt li jien membru fl-awtorita' ta' l-ippjanar u kull darba li jkollna laqgħa tal-bord niġbed l-attenzjoni ta' l-awtorita' biex flimkien insibu tarf ta' problemi bħal dawn.

Fil-fatt jien nista' ngħid li kienu diġa' ġew identifikati żewġ postijiet li qed jikkaġunaw dan it-trab iswed imma minkejja dan ma ttieħdu l-ebda passi għaliex għad m'hemmx ċertezza minn wieħed minnhom ġej dan in-nugrufun.

Il-post li qed jikkawża dan it- trab ma jistax jiġi identifikat għaliex fost dan it-trab hemm trab ieħor li ma jidhirx u għalhekk m'huwiex jattira l-attenzjoni tan-nies.

Fil-fatt jiena kont wissejt lir-residenti tan-naħa ta' isfel ta' Malta biex joqogħdu attenti għax minn studju li sar irriżulta li fl-arja hemm trab li jikkaġuna l-cancer.

Il-gvern jaf b'dan l-istudju li sar u jaf anke min għamel dan l- istudju, iżda minkejja dan kollu, xorta għadu qed joqgħod lura.

Mr. Speaker, jiena minn hawnhekk irrid naċċerta lir-residenti ta' dawn l- inħawi li fil-laqgħa tal-planning authority li jmiss se nerġa' nagħmel pressure biex jittieħdu passi u biex toħroġ ir-realta' biex il-poplu Malti jkun jaf f'liema sitwazzjoni qed jgħix .

Huwa l-obbligu tiegħi, kemm bħala l-kelliem ewlieni għall-ambjent kif ukoll għaliex fl-elezzjoni jiena noħroġ bħala kandidat fuq dak id-distrett, li nara li l-affarijiet isiru sew.

Din il-problema donnha reġgħet qamet peress li ġiet iċċelebrata l-festa tal- Fgura.

Ma din il-problema rrid inżid li f'dawn il-ġranet, fl-inħawi tal- Kottonera u tal-Fgura kien hemm riħa qawwija ta' fuel.

Jiena naċċerta lir- residenti ta' dawn l-irħula li l-oppożizzjoni m'hijiex se tibqa' rieqda rigward dan il-fatt, u se tagħmel pressjoni qawwija biex jittieħdu l-passi neċessarji.

Mr. Speaker, se ngħaddi issa għas-suġġett li kont ippreparat li nitkellem dwaru, li wkoll jittratta każ allarmanti.

Qed nirreferi għall-proġett tal- Kottonera.

Jiena nħeġġeġ lin-nies tal-Kottonera biex iqumu mir-raqda għax l- affarijiet għaddejjin minn fuqhom u m'humiex jindunaw.

Dan il-proġett suppost qed isir biex jgħin lin-naħa ta' isfel ta' Malta kemm ekonomikament kif ukoll soċjalment imma l-veru għan li għalih il-gvern se jagħmel il- proġett tal-Kottonera huwa li jaqla' l-flus.

M'huwiex veru li dan il- proġett se jsir għax il-gvern jinteressah min-nies tal-Kottonera u tal- Fgura.

L-iktar ħaġa ċara li tindika dan hija li suppost sar traffic impact assessment imma dan baqa' ma sarx.

Minħabba f'hekk mhux suppost ħarġu l- permessi imma dawn mhux talli ma ħarġux talli ħarġu in full minkejja li f'dawn l-inħawi għandna ħafna problemi tat-traffiku.

Mr. Speaker fl-awtorita' ta' l-ippjanar jien għamilt sitt sigħat sħaħ nikkumbatti l-argumenti u nġib il-provi li se tinqered l-arkitettura u li n- nies tal-Kottonera u tal-Fgura se jbatu minħabba t-traffiku imma jiddispjaċini ngħid li ma smajt l-ebda kumment mingħand il-poplu li jiena kelli raġun f'dak li għedt.

Illum kulħadd qed jintebaħ b'dak li qed isir.

In-nies tal-Birgu qed jindunaw li għalkemm qalulhom li l-proġett m'hu se jgħattu lil ħadd, fil-fatt hemm min se jiġrilu dan.

Qed jindunaw ukoll li l- arkitettura ta' Sant' Anġlu se tispiċċa, u dan minkejja li qalu li se joħolqu sistema ġdida li jħalltu l-modern ma' l-antik.

Jien jiddispjaċini li l-gazzetta "The Malta Independent" ippubblikat artiklu bit-titlu "Cottonera residents set up association"li jgħid hekk:

"I am actually all out in favour of such a project but they cannot just demolish these old buildings as if it were nothing.

No one is raising a finger about the ravishing of the historical sites, not even the MP's on our district."

Dawn l-argumenti li hawn f'dan l-artiklu qajjimthom quddiem fl-awtorita' ta' l-ippjanar, bqajt niġġieled u anke allarmajt lill-poplu tal-Kottonera li se jkissrulna dan il-bini storiku u allura nħoss li huwa nġust li f'dan l-artiklu jintqal li l-ebda membru parlamentari m'għamel xi ħaġa fuq dan.

Personalment jien nista' ngħid li meta qed nagħmel dan qed nissogra ħafna għaliex saħansitra ġejt anke mhedded.

Fl-awtorita' ta' l-ippjanar, minkejja li jien biss wieħed minn erbatax, għamilt l-oppożizzjoni kollha u anke vvotajt kontra li jsir żvilupp f'din il-parti tal-Kottonera.

Jien ma bżajtx niġġieled għad-drittijiet tan-nies tal-Kottonera, u bqajt nagħmel il- mistoqsijiet biex kulħadd ikun jaf x'qed jiġri fir-realta'.

Mr. Speaker, fost l-oħrajn staqsejt lill-awtorita' ta' l-ippjanar jekk il-bini fis-sit li qed insemmu huwiex kunsidrat bħala storiku jew le, u r- risposta kienet fin-negattiv.

Jiena staqsejt kif jista' jkun dan, għaliex meta kont ministru jien, f'dik il-parti tal-Kottonera lanqas biss kien jingħata l-permess biex isiru alterazzjonijiet tal-faċċata.

Tant hu hekk li l-gvern laburista preċedenti ma kienx inkluda lil din il-parti fil-proġett tal-Kottonera.

L-ewwelnett hemmhekk hemm maħżen li jinfed ma' ħabs ta' żmien il-kavallieri fejn għad hemm il-postijiet fejn kienu jintrabtu l- priġunieri u anke xi ismijiet imnaqqxin.

Taħt il-mina hemm ukoll salib li għandu storja kbira u antika.

L-awtorita' ta' l-ippjanar qalet li m'hu se jintmiss xejn u qalet ukoll li d-diriġenti tal-mużew tawha l-go ahead.

Dan m'hu veru xejn, u għalhekk nagħmel challenge lil min imexxi l-mużew biex jekk inhu veru, jikkonfermaw dak li qalet l-awtorita'.

Mr. Speaker, il-files tal-lands juru li gvern laburista lanqas l-arkati ma kien ippermetta li jitwaqqgħu, għaliex dawn huma antiki.

Allura issa kif se jitwaqqgħu dawn l-istess postijiet?

Jien jiddispjaċini ngħid li meta kkummentajt fuq dan fl-awtorita' ta' l-ippjanar, ħadd ma tagħni backing fil-public hearing, lanqas l-għaqda "Din l-Art Ħelwa".

Biex inkun ġust kien hemm kummenti minn rappreżentanti tal-kunsilli lokali tal-Birgu, tal-Kalkara, ta' l-Isla u ta' Bormla.

U dawn in-nies jistgħu jikkonfermaw x'battalja kelli mar-rappreżentanti tal-konsorzju u ma' l-istess awtorita' ta' l-ippjanar.

Is-sabiħa hi li l-akbar battalja kienet proprju ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar, li suppost qiegħda hemmhekk biex tipproteġi l- affarijiet u biex tara li kull żvilupp isir fejn għandu jsir.

Iktar minn hekk, kien id-direttur ta' l-awtorita' stess li miflok iddefenda l-bini storiku tal-Kottonera, iddefenda lill-iżviluppatur, lill- privat.

Id-direttur ipprova jgħid ukoll li hemm traffic impact assessment, u meta staqsejtu fejn jinstab, qalli li fil-grand harbour local plan kien sar traffic impact assessment.

Huwa veru li kien sar traffic impact assessment, imma kien sar skond il-proġett kif kien se jsir qabel, u peress li issa kulħadd qed jiftaħar li l-proġett se jkun ikbar, allura bilfors irid isir traffic impact assessment ieħor għaliex l-impatt tat-traffiku issa se jkun ikbar.

Id-direttur ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar beda jiftaħar ukoll li sar development brief, imma l-istess, dan sar fuq il- proġett li kien se jsir qabel.

Dawn huma affarijiet li ma jitwemmnux.

Jien ninsab ċert li saret pressjoni fuq il-ħaddiema tal-planning authority biex ma jsirux id-development brief u t-traffic impact assessment meta suppost bil-liġi kellhom isiru.

Mr. Speaker, il-Ministru Zammit Dimech kien saħaq li jħalli lill- awtorita' ta' l-ippjanar fil-liberta' biex timxi skond il-liġi imma kemm kien hemm kuntatti bejn l-Onor.

Zammit Dimech u rappreżentant tal-gvern fil- planning authority biex isiru ċerti affarijiet!?

Fil-fatt, meta ndunaw li kien se jkun iebes biex isir traffic impact assessment, dawruha li dan se jagħmlu l-gvern bil-mod wara.

Biex wieħed ikun jaf iktar bl-intriċċi li hemm f'dan il-proġett, irrid ngħid li ddaħħlet klawsola li tgħid li fejn Simonds Stores jista' jkun hemm area fejn isir bejgħ ta' affarijiet ta' l-ikel.

F'kelma waħda, indirettament qed jingħad li minn xejn jista' jinħoloq supermarket - u saħansitra diġa' hemm min hu interessat - li se jeqred il-ħwienet iż-żgħar tal-merċa tal-Kottonera kollha.

Dan meta suppost li l-iżvilupp li se jsir se jkun soċjo-ekonomiku.

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux, u għalhekk nerġa' ntenni lin-nies tal- Kottonera biex jiftħu għajnejhom u jqajmu kuxjenza kontra dawn l-intriċċi li qed isiru minn taħt.

Jien se nibqa' nagħti s-sehem tiegħi biex kulħadd isir jaf il-verita'.

Jien qatt ma bżajt mill-verita', u dejjem kont minn ta' quddiem biex niġġieled kontra ċerti affarijiet.

Kulħadd jiftakar kemm kont ġejt mhedded minn ċerti nies fil-Malta Drydocks għax ħriġt fil-beraħ il-problemi li kienu qed jiġu kkawżati minn hemm.

Kulħadd jaf xi ġrali meta tkellimt dwar dawk li hawnhekk jilagħbuha tal-qaddisin imbagħad jipproteġu lid-drogati tal-Kottonera.

Imma llum iż-żejt tela' f'wiċċ l-ilma mhux għax dawn il-persuni tawni raġun, imma għax in-nies tal-Kottonera ħadu passi.

Meta kont tkellimt fil-każin tal-banda ta' San Ġorġ, fejn kont għedt li fil- Kottonera hemm il-problema li ħafna min-nies li jmorru joqogħdu hemmhekk ikunu kriminali, kont ġejt mgħajjar li jien qed ngħajjar lin-nies tiegħi stess imma mbgħad wara rrealizzaw li kont qed ngħid il-verita'.

Mr. Speaker, nagħlaq dan id-diskors billi nerġa' nappella lin-nies tal- Kottonera biex ma jibqgħux kwieti u biex ma jemmnux dak kollu li jintqal.

Jien naqbel li l-proġett tal-Kottonera għandu jsir, ma naqbilx biss ma ċerti żviluppi li se jeqirdu partijiet mill-istorja ta' pajjiżna.

Jiddispjaċini ngħid li fi żmien qasir se nibdew ngħidu li xi darba kellna forti li kien jismu Sant'Anġlu u li issa ġie meqrud.

Grazzi Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it-Tlieta, 11 ta' Lulju, 2000 fid-9.00 a.m., bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PERSUNI B'DIŻABILITA' - ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm persuni b'diżabilita' taħt is-16-il sena fiċ-ċentri ta' matul il-jum?

F'liema ċentri?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li ma hemm ebda persuna b'diżabilita' taħt is-16 il-sena fic-ċentri ta' matul il-jum.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM - CARE WORKERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm persuni li suppost għandhom xogħol ta' care workers u assistant care workers fiċ-ċentri ta' matul il-jum iżda li fil-fatt qegħdin jagħmlu xogħol ieħor?

X'xogħol qed jagħmlu?

Min qed jagħmel ix-xogħol tagħhom minn flokhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fic-ċentru ta' matul il-jum hemm żewġ careworkers li qed jagħmlu xoghol ta' maintenance, u żewġ assistant care workers li qed jagħmlu xogħol ta' tindif.

Fil-każ taż-żewġ care workers li qegħdin fuq maintenance dawn ikollhom magħhom xi persuni b'diżabilita' biex jgħiuhom meta x-xogħl ikun ħafif u mhux ta' periklu għal persuni b'diżabilita'.

Iż-żewġ assistenti care workers li qed jagħmlu xogħol ta' tindif ma jistgħux jagħmlu x-xogħol normali tagħhom minħabba diżabilita' fiżika iżda huma kapaċi jagħmlu xogħol ta' tindif mingħajr tbatija.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM - CARE WORKERS - TAĦRIĠ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid matul din is- sena hemmx xi korsijiet ta' taħriġ għal care workers u assistant care workers li jaħdmu fiċ-ċentri ta' matul il-jum?

Jekk saru jew se jsiru fiex jikkonsisti dan it-taħriġ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

ĊENTRI TA' MATUL IL-JUM - INFIQ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid matul l-1999 kif intnefqu l-flus fuq iċ-ċentri ta' matul il-jum?

Kemm fuq pagi?

Kemm fuq ikel?

Kemm fuq żvilupp tal-programmi għal persuni b'diżabilita'?

Kemm fuq spejjeż amministrattivi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-ammonti ta' flus minfuqa fl- 1999, fuq ic-ċentri ta' matul il-jum kien kif ġej:

| |Lm | | | | |Pagi (Personal |511,123 | |Emoluments) | | |Ikel |31,055 | |Zvilupp ta' |139,985 | |Programmi | | |Spejjez |145,091 | |amministrattivi | |

VARJETA' SANTE'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-Ministru semma li l-prezz tal-varjeta' bikrija Sante' kien maqsum fuq erba' prezzijiet għat-tunnellaġġ ta' l-2,000 tunellata bikrija, jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-prezz medju kieku ġew esportati l-2,000 tunellata u kemm fil-fatt kien il-prezz medju għall- kwalita' li ntbagħtet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Għall-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt dwar mistoqsija parlamentari nru.

Rigward il-prezz medju li din is-sena kisbet is-Sante', dan irriżulta li kien NLG29.70 kull xkora ta' 25kg imwassla l-Olanda.

Il-prezz medju, kieku ġew esportati 500 tunellata kull ġimgħa fil-perjodi speċifikati fil- kuntratt, kien ikun ta' 30.75NLG kull xkora ta' 25kg.

Minn dan il-prezz imbagħad jinqatgħu l-ispejjeż.

ESPORTAZZJONI - PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-ispejjeż għall-esportazzjoni ta' l-1,200 tunnellata Sante' bikrija u kemm kienu l-ispejjeż għall- esportazzjoni ta' l-ewwel 1,200 tunnellata Alpha?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Filwaqt li l-ispejjeż kollha għall-esportazzjoni ta' l-1,200 tunnellata Sante huma kkalkulati li laħqu madwar Lm99,160, dawk ta' l-Alpha għadhom ma ġewx stabiliti minħabba li l-kontijiet għadhom ma ġewx magħluqa.

AGROTURIŻMU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' policy ta' l-agroturiżmu fil-gżejjer Maltin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-konribut li tagħti l-agrikoltura lis-settur turistiku huwa rikonoxxut mill-karattru ta' multi-functionanlity tal- biedja.

Kemm il-Gvern Malti kif ukoll l-Unjoni Ewropea tagħraf dan ir-rwol tal-biedja.

Dwar turiżmu ta' natura speċifika li jirrigwardja agrikoltura, il-Ministeru tiegħi jinkoraġixxi dan it-tip ta' żjarat fostna u kull meta jkun hemm gruppi ta' interess speċifiku fl-agrikoltura, uffiċjali tad- dipartiment jinvolvu ruħhom attivament fit-tfassil tal-programmi.

CAP

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li f'mistoqsija parlamentari nru.

17278 il-Ministru baqa' ma qalx jekk jeżistux bidliet miftiehma diġa' għar-rigward tal-common organisation ta' l-Unjoni Ewropea sabiex jiġu fis-seħħ fis-snin li ġejjien, jista' l-Ministru jikkonferma jekk jeżistux, iva jew le?

Jekk jeżistu, jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-vantaġġi għar-raħħala Maltin u Għawdxin minn dawn il-bidliet?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dawn il-bidliet ġodda li se jsiru bejn is-sena 2000 u 2006 f'din il- policy tal-CAP ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Għalkemm m'għandi xejn x'inżid mar-risposti li tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 16297 u 16986, ninforma lill-Onor.

Interpellant li jista' jsib id-direttivi/regoli in vigore fil-preżent fl- Official Journal of the European Communities L 160 Vol 42 tas-26 ta' Ġunju, 1999.

Jekk l-Onor.

Interpellant jaf eżatt x'se jkun it-tibdil/żieda/tnaqqis fl-ammont ta' direttivi/regolamenti sas-snin 2003, 2005, 2008, huwa għal darba oħra ġentilment mitlub jgħaddili l-istess informazzjoni.

PA - TALBIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar, id- dipartiment ta' l-artijiet għal żvilupp jew estensjonijiet ta' art u/jew għal użu ta' bini eżistenti għal kmamar tan-nar?

Kemm ilhom pendenti dawn it-talbiet?

X'inhija l-pożizzjoni ta' dawn l-għaqdiet/organizzazzjonijiet eċċ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bħalissa l-Awtorita` ta` l-Ippjanar għandha quddiema tliet applikazzjonijiet pendenti li jirrigwardjaw kmamar tan-nar.

Waħda minnhom hija talba ta` rikonsiderazzjoni.

Applikazzjoni PA 4732/99 ġiet sottomessa fl-1 ta` Settembru, 1999 minn Fontana Brothers u PA 5253 ġiet sottomessa fl-4 ta` Ottubru, 1999 minn Dilettanti tan-Nar Munxar.

PA 6007/98 ġiet sottomessa fil-15 ta` Ottubru, 1998 mis-Sur Reno Schembri u ġiet rifjutata mill-Bord tal-Kontroll ta` l-Iżvilupp fl-4 ta` Awissu, 1999.

Dwar din ta` l-aħħar ġiet sottomessa talba għal rikonsiderazzjoni minn din id-deċiżjoni u bħalissa l-applikazzjoni qiegħda tistenna deċiżjoni fuq din it-talba.

Ninsab informat ukoll li bħalissa m`hemmx talbiet pendenti għand it- Taqsima Proprjeta` tal-Gvern għal żvilupp jew estensjonijiet ta` art u/jew għal użu ta` bini eżistenti għal kmamar tan-nar.

POWER STATION - MARSA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta saru l-aħħar overall ta' turbina Nru. 7 tal-Power Station tal-Marsa?

X'kien jirriżulta dak iż-żmien?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-aħħar overhaul maġġuri tat- turbina numru 7 saret fl-1994.

Dan kien jikkonsisti fi ftuħ u spezzjoni tat-turbina, tiswijiet u bdil ta` partijiet fejn meħtieġ, kif ukoll testijiet dwar il-kondizzjoni ta` l-istess turbina.

Huwa ppjanat li major overhaul ieħor isir is-sena d-dieħla.

Fil-fatt diġa` saru preparamenti billi ġew ordnati partijiet tat-turbina li jridu jinbidlu.

Fl-aħħarnett ta` min jinnota li manutenzjoni oħra fuq it-turbina u l- impjant assoċjat magħha jsir fuq bażi regolari.

RADJU FM BRONJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Filwaqt li wieħed japprezza l-kontenut u l-kontribut u l- kultura li jiddissemina lis-semmiegħa tiegħu Radju FM Bronja, jista' l- Ministru jgħid kemm sewa l-istazzjoni bħala ħlasijiet lill-kontributuri tiegħu matul l-1999?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li nemmen bis-sħiħ f'servizz ta' xandir pubbliku bħal dak li jagħti Radju FM Bronja li, fil-fehma tiegħi għandna nsaħħuħ u ntejbuh biex jiġbed udjenza aktar popolari, ninsab informat li l- ħlasijiet lill-kontributuri ta' Radju Bronja matul is-sena 1999 ammontaw għal Lm14,732.70.

KUNSILL LOKALI - GWARDJANI PRIVATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 13741 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali u li issa ġiet riferuta lilu u cioe': B'riferenza għal avviż għal għanijiet ta' l-Att ta' l-1996 dwar Gwardjani Privati u Lokali "Att Numru XIII ta' l- 1996" Numru 898 maħruġ fil-Gazzetta tal-Gvern Numru 16,878 bid-data ta' 26 ta' Novembru 1999, paġna 8366, għaliex il-lista ta' l-applikazzjonijiet li rċieva l-Kummissarju tal-Pulizija, skond Artikoli 7 u 8 ta' l-Att ta' l- 1996 dwar il-Gwardjani Privati u Lokali, ma ġietx stampata kif attwalment jindika l-avviż imsemmi?

Jista' l-Ministru jagħti din il-lista ta' l- applikazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li kull applikazzjoni li saret mal- pulizija għal liċenzji ta` gwardjani lokali, gwardjani privati, kif ukoll aġenziji ta` gwardjani lokali jew gwardjani privati, ġew ippubblikati fil- Gazzetta tal-Gvern skond kif titlob il-liġi.

Għaldaqstant nissuġerixxi lill-Onor.

Interpellanti tagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru responsabbli mid-Dipartiment ta` l-Informazzjoni.