MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 380 It-Tlieta, 17 ta' Jannar, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 380

It-Tlieta, 17 ta' Jannar, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.20 p.m.

Talba

Seduta Nru. 380

It-Tlieta, 17 ta' Jannar, 1995

WERREJ

MINUTI 868

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 868

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 872

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PRIVILEĠĠI U S-SETGHAT TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

HOUSE OF REPRESENTATIVES (PRIVILEGES AND POWERS) (AMENDMENT) BILL

It-Tieni Qari 872

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TA' ORGANIZZAZZJONI U PROĊEDURA ĊIVILI

CODE OF ORGANIZATION AND CIVIL PROCEDURE (AMENDMENT) BILL

It-Tieni Qari 891

AĠĠORNAMENT 895

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 902

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 379 li saret fis-16 ta' Jannar 1995, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

QRATI - PRIĠUNIERI BIL-MANETTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja: Għaliex priġunieri bil-manetti li jkunu jridu jidhru quddiem xi waħda mill-awli tal-Maġistrati qed jitħallew jitħalltu man-nies l-oħra fil-kurriduri tal-Qorti bħalma ġara llum (6 ta' Diċembru) meta kien hemm numru ta' priġunieri speċjalment barra l-awli tal-Maġistrati Mallia u Apap Bologna?

Jista' l-Ministru jara li jinstab xi post fil-Qorti fejn dawn jistgħu jibqgħu maqtugħin mill-pubbliku in ġenerali, kemm għad-dinjita' tagħhom u kemm għas-sigurta'?

ONOR.

JOE FENECH (Ministru tal-Ġustizzja): Saru arranġamenti bejn il- Qrati u l-Ħabs sabiex priġunieri li jkollhom jitilgħu il-Qorti jinżammu appartati fis-sub-basement tal-Qorti sakemm tissejjaħ il-kawża tagħhom, imbagħad jitilgħu quddiem il-Qorti.

Minn naħa tal-Qorti kollox lest, jonqos biss xi alterazzjonijiet li qegħdin isiru mill-Puliżija fiċ-ċellel fis-sub-basement tal-Qorti.

Permezz ta' dan jiġi evitat il-kuntatt tal-priġunieri mal-pubbliku li jista' jirreka konsegwenzi koroh, bħal tqassim ta' drogi.

DJAR - DJAR GĦAL PERSUNI RIABILITATI MID-DROGA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: L-Awtorita' tad-Djar għandha xi appartamenti li jingħataw b'kera lil dawk id-drogati li jkunu għamlu l- programm kollu u ma jkollhomx fejn joqogħdu?

Jekk iva, fejn huma dawn l-appartamenti u taħt liema kondizzjonijiet jingħataw?

Jekk le, jista' l-Ministru jikkonsidra li xi appartamenti jiġu riżervati għal dawn in-nies biex jingħataw ċans jidħlu lura fis-soċjeta'?

ONOR.

CENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Għalkemm l- Awtorita' tad-Djar m'għandhiex appartamenti għal każi speċifiċi, bħall-każ imsemmi mill-Onor.

Interpellant, id-Dipartiment tad-Djar waqt li jkun qed jagħmel l-allokazzjonijiet, jagħti konsiderazzjoni speċjali f'każi fejn dawk riabilitati mid-droga ma jkollhomx x'imkien ieħor fejn joqogħdu.

VETERINARJI - PROGRAMM TA' NEUTERING TA' L-ANNIMALI

L-ONOR.

JOE MIZZI(f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru permezz tal-veterinarji tiegħu u b'koperazzjoni ta' għaqdiet li jieħdu ħsieb l-annimali, speċjalment il- qtates, jagħmlu programm ta' neutering biex dawn ma jibqgħux jiġġerrew barra u ħafna drabi jsofru l-ġuħ u l-kesħa?

ONOR.

CENSU GALEA: Is-Servizz Veterinarju dejjem lest li jikkopera u jipparteċipa f'kull programm serju ta' din ix-xorta.

SKEJJEL - LIĊEO DUN ĠUŻEPP ZAMMIT BRIGHELLA

L-ONOR.

JOE MIZZI -(f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Fi Frar 1995 jagħlqu sentejn mindu beda x-xogħol biex tiġi rranġata s-sala tal-Liċeo Dun Ġużepp Zammit Brighella, Ħamrun.

Għaliex ix-xogħol ta' tiswija ilu wieqaf aktar minn sena?

Meta se jerġa' jibda u meta se jitlesta?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Jien informat li l-ħsieb hu li x-xogħol fuq is-sala tal-Liċeo Dun Ġużepp Zammit Brighella, Ħamrun jitkompla u jitlesta din is-sena.

Waqt li huwa veru li x-xogħol għal xi żmien mexa bil-mod, dan qatt ma waqaf u fil-fatt inħarġet offerta għall-irħam tat-taraġ u ta' madwar il- foyer.

Sfortunatament din l-offerta ma ġietx allokata.

Billi s-sistema tad-dawl għandha tinbidel kollha, hu maħsub li dan ix- xogħol isir ukoll din is-sena.

Dan jista' jingħad ukoll għall-palk ta' l- injam u l-wall-panelling.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli jekk waslulux ilmenti dwar is- sitwazzjoni ħażina li tinsab fiha l-iskola Liceo Verdala Bormla?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Wasluli lmenti dwar l-istat fiżiku ta' l-iskola u fil-fatt kemm ili Ministru mort naraha.

Din hija waħda mill-iskejjel li ma tridx biss xogħol ta' menutenzjoni żgħir imma trid programm sħiħ ta' riabilitazzjoni.

Beħsiebna nibdew l-istudju li hemm bżonn isir u se nagħmlu programm - ma naħsibx li jista' jsir kollu f'sena waħda - biex l- iskola tiġi riabilitata.

PEMBROKE: TRIQ NORMANDY - STREET FURNITURE

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet hemm biex Normandy Road, f'Pembroke issir b'mod li sservi ta' modell bl-istreet furniture rilevanti u bis-servizzi essenzjali jgħaddu minn mini taħt l-art?

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Jien informat li diġa' għaddejjin diskussjonijiet bejn id- Dipartiment tat-Toroq u l-Kunsill Lokali ta' Pembroke dwar dan is-suġġett.

DINGLI BYPASS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid x'possibilitajiet hemm li f'Ħad Dingli ssir bypass li tieħu minn Triq ir-Ross għal Triq il-Buskett biex telimina t-traffiku qawwi mill-inħawi ta' l-iskola primarja Ġuże' Ebejer fi Triq il-Kbira?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jien informat li skond il-pjan regolatur hemm proġettata triq li tinfed minn Triq ir-Ross għal Triq il-Buskett, iżda għalissa din it-triq m'hijiex fil-prijoritajiet tad-Dipartiment tat-Toroq.

SUPERMARKETS - PREZZIJIET FUQ PRODOTTI

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT (f'isem l-Onor.

Louis Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn supermarkets reġistrati fil-pajjiż?

Liema huma dawn is-supermarkets?

Kif qed ikun aċċertat li l-prodotti li jbiegħu dawn is-supermarkets ikollhom tassew il- prezz ġust?

Jaħseb il-Ministru li wasal iż-żmien li jitwaqqaf spettorat li jħares bis- serjeta' l-prezzijiet?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li dwar kemm hawn u liema huma s-supermarkets, hu mifhum li r-risposta se tingħata mill- Ministru tal-Politika Socjali.

Biex ikun żgurat li l-prodotti li jbiegħu dawn is-supermarkets u anke ħwienet oħra, qed isiru spezzjonijiet aktar intensivi biex ikun aċċertat li fl-aħħar żviluppi jkunu riflessi l-prezzijiet attwali.

SANTA VENERA : TRIQ REĠJONALI - DAWL

L-ONOR.

RICHARD MUSCAT (f'isem l-Onor.

Louis Cuschieri) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jsir id-dawl fi Triq Reġjonali, Santa Venera, li hija parti mill-proġett tal-mini ta' l-istess lokal, peress li diġa' hemm l-arbli tad-dawl lesti iżda l-bozoz għadhom ma twaħħlux?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nitlob l-Onor.

Interpellant jagħti iktar informazzjoni dwar il-lokalita' ta' Triq Reġjonali Santa Venera fejn hemm l-arbli tad-dawl lesti iżda skond id- domanda m'hemmx bozoz, peress li Triq Reġjonali hija mdawla biżżejjed.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Gatt.

ONOR.

GEORGE GATT: Forsi dak li se ngħid m'għandux x'jaqsam ma' din id- domanda, pero' nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li qabel ma tidħol fil-mina mal-ġenb hemm xi flower pots tal-ħadid imdendlin mal-ħitan u dawn qatt ma kien fihom fjuri, ħlief dak inhar li nfetħet it-triq.

Peress li dawn qed jissaddu, huma ta' periklu għaliex jistgħu jaqgħu fuq ras xi ħadd li jkun għaddej minn hemm u jweġġgħuh.

Allura naħseb li la m'humiex jintużaw ikun aħjar jekk jitneħħew minn hemmhekk.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed tirreferi għall-ħajt ma ġenb il-mina li tagħti għat-toroq il-ġodda?

ONOR.

GEORGE GATT: Iva.

Dawn suppost qegħdin hemm biex isebbħu u fil- fatt kieku fihom il-fjuri jew kieku wieħed jieħu ħsiebhom veru jsebbħu, imma peress li dawn qegħdin fl-għoli u huwa diffiċli biex tieħu ħsiebhom, qishom qegħdin hemm għalxejn.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mela l-argumenti tiegħek huma tnejn, wieħed li ma fihomx fjuri u l-ieħor li qed tibża' li jistgħu jkunu ta' periklu.

ONOR.

GEORGE GATT: Din ma teħodhiex bi kbira għax il-ħadid isaddad u ma naħsibx li dawn huma galvanizzati.

Qed ngħid ukoll li kienu jsebbħu kieku kien fihom il-fjuri.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Se nieħu nota dwar dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Nixtieq ninforma lill-Ministru li f'dawn l-aħħar tliet ġimgħat ħafna mill-bozoz f'Regional Road, viċin il-Marsa, kienu kollha mitfijin u parti minn din it-triq kienet mitfija għal ħafna ġranet, speċjalment bil-lejl fil-maltemp li kellna dan l-aħħar.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Rigward dan l-ilment naf li kien hemm ħafna każi ta' overloading u safejn naf jien ttieħdu l-passi meħtieġa.

PULIZIJA - TQEGĦID TA' BOMBI MA' L-GĦASES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' każijiet ta' splużjonijiet ta' bombi ma' l-għases tal- Pulizija matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

Kemm kien hemm Pulizija jew persuni li weġġgħu u sofrew dannu f'dawn il- każijiet?

Kemm huma kkalkolati d-danni f'kull każ, fiex waslu l-investigazzjonijiet u kemm tressqu persuni quddiem il-Qorti dwar dawn il-każijiet?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Il-Ministru huwa nformat li fl-aħħar ħames snin kien hemm żewġ splużjonijiet ma' Għases tal-Pulizija.

Dawn kienu, waħda li ġrat fit-8 ta' Lulju, 1994 mal-bieb tal-garage li jagħti għal-Lock-up ta' l-Għassa tal- Belt Valletta u splużjoni oħra li ġrat fit-13 ta' Lulju, 1994 mal-Kiosk li qiegħed fil-Bus Terminus tal-Belt Valletta.

Ħadd ma weġġa' f'dawn l- inċidenti.

Fl-isplużjoni li seħħet mal-bieb tal-Lock-up erba' pulizija ġarrbu ħsara fil-vetturi tagħhom.

Kien hemm bosta persuni li huma residenti fl-inħawi ta' l-Għassa li sofrew danni bħal tkissir ta' ħġieġ u shutters.

Peress li l-Inkjesta għadha m'hix magħluqa, għadu m'hux magħruf kemm saret ħsara f'ammonti ta' flus.

Fl-isplużjoni li saret mal-Kiosk tat-terminus saret ħsara li tammonta għal Lm260.

Fiż-żewġ każi l-Pulizija għadha sejra bl-investigazzjonijiet.

PULIZIJA - TQEGĦID TA' BOMBI MA' DJAR TA' UFFIĊJALI TAL-GVERN

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm każijiet ta' splużjonijiet rapportati lill-Pulizija ma' bini privat ta' uffiċjali tal-Gvern u ċittadini oħra Maltin, matul dawn l-aħħar sebgħa snin, sena b'sena?

Fiex waslu l-investigazzjonijiet u kemm tressqu persuni l-Qorti akkużati fuq dawn il-każijiet?

Kemm kienu d-danni kkawżati f'kull każ u kemm kien hemm persuni li weġġgħu jew tilfu ħajjithom kawża ta' dawn il-bombi?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (f'isem il-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali): Il-Ministru jinsab informat li saru dawn l-isplużjonijiet ma' bini:

|Sena |Bini ta'|Bini | | |Uffiċjal|residenzj| | |i |ali | | |tal-Gver|ieħħor | | |n | | |1988 |1 |2 | |1989 |- |2 | |1990 |- |4 | |1991 |1 |5 | |1992 |1 |1 | |1993 |- |5 | |1994 |2 |1 |

Kien hemm każ wieħed ta' mara li mietet f'dawn l-isplużjonijiet.

Dan kien fl-1990.

Matul dawn is-snin ma kienx hemm każi oħra fejn persuni korrew f'inċidenti ta' splużjonijiet ta' bombi.

Informat li tressqu dawn il-każijiet dwar splużjonijiet ta' Bombi matul is-snin imssemmija:

1988 - każ wieħed 1989 - xejn 1990 - xejn 1991 - 6 każi 1992 - każ wieħed 1993 - każ wieħed 1994 - xejn

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: F'isem il-Ministru tal-Finanzi inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 6 ta' l-1995 - Regolamenti ta' Eżenzjoni ta' l- 1995 għall-Att dwar Servizzi ta' Investiment;

Avviż Legali Nru 7 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 dwar Drittijiet għal Liċenza fl-Att dwar Servizzi ta' Investiment; u

Avviż Legali Nru 8 ta' l-1995 - Regolamenti ta' l-1995 dwar id- Drittijiet (Użin, Stima, Assaġġ u Imbullar ta' Oġġetti tad-Deheb u tal- Fidda).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

CENSU GALEA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 5 ta' l-1995 - Ordni ta' l-1995 dwar l-Awtorita' tad-Djar (Trasferiment ta' Proprjeta').

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PRIVILEĠĠI U S-SETGHAT TAL- KAMRA TAD-DEPUTATI

HOUSE OF REPRESENTATIVES (PRIVILEGES AND POWERS) (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mil-9 ta' Jannar, 1995

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Sandro Schembri Adami huwa in possession.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Grazzi, Mr Speaker.

Fil-kwarta li kelli d- darba l-oħra pprovajt nirrifletti ftit fuq l-iżvilupp tal-privileġġ parlamentari l-aktar kif issokkta jiżviluppa fid-dritt kostituzzjonali Ingliż.

L-għan ta' dan kien għaliex jien għidt - u hekk nemmen - li aħna ma nistgħux nifhmu dawk li huma l-għanijiet u l-objettivi ta' l-Abbozz ta' Liġi li għandna quddiemna jekk aħna ma nifhmux għaliex twieled il-privleġġ parlamentari, x'użu għandu u kif dan il-privileġġ għandna nħarsu lejh.

Importanti li nħarsu lejn il-privileġġ parlamentari bħala dritt eċċezzjonali u poter li l-Parlament u l-Membri għandhom u li akkwistaw tul il-żmien biex huma jkunu jistgħu jiffunzjonaw tajjeb.

Importanti li nifhmu wkoll li l-privileġġ parlamentari huwa essenzjalment differenti mill-poteri tal-Parlament.

Il-Parlament għandu l-poter leġislattiv kif distint mill-poter li għandu l-eżekutiv li jamministra lill-pajjiż, kif distint mill-poter ġudizzjarju li għandu l-korp ġudizzjarju, dak li huwa l- infurzar u l-interpretar tal-liġijiet.

Imma l-Parlament, apparti li jrid jassumi l-funzjoni leġislattiva, għandu wkoll il-funzjoni ta' kontroll fuq l-operat ta' dak li huwa jagħmel bħala Parlament.

Il-Parlament għandu wkoll poter ieħor li jrid għallinqas darba f'sena japprova vot ta' nefqa ta' Gvern ħalli l-Gvern ikun jista' jmexxi.

Huma poteri u fakultajiet li l-Parlament għandu biex huwa jkun jista' jimxi u jaħdem f'soċjeta' demokratika, imma distint minn dawk li huma poteri hemm dawk li huma privileġġi parlamentari.

Il-kelma "privileġġi" nistgħu forsi nħarsu lejha bħala misnomer.

Il-kelma "privileġġ" kien hemm tentattivi diversi biex nipprovaw nifhmuha bħala immunita'.

Forsi l-kelma "immunita' " hija aħjar biex nifhmu dak li llum aħna nsejħulhom privileġġi.

Forsi wieħed jista' jgħid li l-kelma "privileġġi" hemm bżonn tiddejjaq jew titwessa' - jien ngħid li hemm bżonn titwessa' - fit-tifsira tagħha.

Aħna ma ġejniex hawnhekk biex nagħmlu proċess semantiku imma jien naħseb li wasal iż-żmien li verament nistudjaw kif din is-sistema tal-privileġġi operat u kif verament għandha tibqa' topera jekk naċċettaw li għandha tibqa' topera f'pajjiż verament demokratiku.

Jien naħseb li fost dawk li aħna qed insejħulhom privileġġi, wieħed mill-iktar li jispikka huwa d-dritt tal- liberta' ta' l-espressjoni li toħroġ u temana mil-liġijiet viġenti ta' pajjiżna.

Taħt Kapitolu IV tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna ċ-ċittadin ordinarju għandu d-dritt għal-liberta' ta' l-espressjoni.

Jekk dawn id- drittijiet jiġu miċħuda, dik il-persuna għandha r-rimedji li joħorġu mill- Kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Jiġifieri bħala protezzjoni hemm mhux l-actio personali imma l-actio popolaris.

Id-dritt ta' l-espressjoni libera huwa sagru u fil-kontest tad-dibattitu parlamentari jassumi importanza.

L- istess Kostituzzjoni f'subartiklu 65 (3) tgħid wkoll li :

"No civil or criminal proceedings may be instituted against any member of the House of Representatives for words spoken before, or written in a report to, the House or a committee thereof or by reason of any matter or thing brought by him therein by petition, bill, resolution, motion or otherwise."

Jiġifieri fil-Parlament wieħed għandu l-liberta li jesprimi dak li jħoss biex huwa jkun jista' jissalvagwarda l-eżistenza tad-demokrazija vera għaliex l-iskop tal-privileġġ parlamentari huwa wieħed biex jagħti lok lill- parlamentari, lill-Oppożizzjoni li tikkritika bl-iktar mod liberu u wiesa' lill-operat tal-Gvern u apparti dan, biex ikun hemm dak il-poter li jirregola l-proċeduri tal-Parlament.

Tant huwa sagru li l-privileġġ parlamentari jagħti lok biex ikun hemm il-poter li wieħed ikun jista' jersaq anke quddiem il-Parlament ħalli jirrispondi għal dawk ir-reati li jistgħu jsiru kontra l-Parlament stess fl-eżekuzzjoni tad-dritt ta' l- espressjoni libera.

Kien hemm min qal li l-privileġġ parlamentari llum huwa anakroniżmu jew huwa prodott tal-passat u għalhekk illum għandna naraw kif il-Parlament ikun jista' jirrimedja.

Il-Gvern qiegħed jipproponi li jkun hemm il-Kumitat tal-Privileġġi li jkun rappreżentant ta' din il-Kamra.

L-iskop li għalih il-Gvern qed jipproponi li jitwaqqaf dan il-Kumitat huwa li wara li l-iSpeaker jidhirlu li in prima facie hemm evidenza biex ikun jista' jitressaq każ, il-Kumitat tal-Privileġġi jkun jista' jeżamina dan il- każ hu.

Pero' f'dan l-istadju wieħed irid iqis ukoll il-konċett tas-supremazija tal-Parlament.

Fil-parametri tal-Kostituzzjoni ta' pajjiżna, il-Parlament huwa sovran.

Allura l-fatt li llum il-Parlament qiegħed jiddiskuti metodi ġodda u qed jagħti aġġornament biex jurina kif għandna nħarsu lejn il- privileġġi parlamentari huwa konferma tas-sovranita' tal-Parlament jew huwa deroga mis-sovranita' tal-Parlament?

Jien naħseb li hawnhekk wieħed jista' jistaqsi wkoll jekk dawn il-privileġġi parlamentari jmorrux kontra l- konċett tad-dritt li jitlob li kulħadd ikun trattat l-istess, li jkun hemm ugwaljanza quddiem il-liġi u li jkun hemm distribuzzjoni tal-poteri ta' l- istat.

Jien naħseb li l-privileġġ parlamentari għad fadal il-lok tiegħu biss jekk dan jiġi mifhum għall-iskop li twieled għalih.

Mr Speaker, hawnhekk jien m'iniex qed inkun tradizzjonalista imma qed nipprova nkun kompatibbli ma' dak li għalih b'mod tajjeb twieled il-privileġġ parlamentari.

Jien qed ngħid dan għax jekk wieħed jara l-Erskine May - prattikament xrobna minnu għax aħna bażikament qed nirriflettu l- Westminster model of Parliamentary democracy - isib li wieħed mill-ewwel kapitli ta' dan il-ktieb jittratta l-privileġġ parlamentari.

Skond l- Erskine May, biex il-Parlament ikun jista' jopera jrid ikollu privileġġ parlamentari li huwa meqjus bħala "essenzjali".

Hawnhekk il-Parlament mhux qed jingħatalu privileġġ biex dan ikun jista' jidher 'il fuq miċ-ċittadin.

Aħna ma rridux li l-Parlament ikun 'il fuq miċ-ċittadini li huma r- rappreżentattivi ta' poplu li tana l-poter biex aħna nkunu nistgħu nitkellmu f'ismu.

Imma l-privileġġ parlamentari huwa essenzjali għall- operat leġislattiv tal-Kamra tar-Rappreżentanti u għalhekk forsi kien tajjeb li kien hemm distinzjoni bejn privileġġ u prerogattiva.

Issa ħalli nitkellem dwar il-prerogattiva tal-President.

F'pajjiżna l- President għandu - u jien ngħid li f'Malta forsi hemm a pale reflection ta' dak li tista' tkun il-monarkija - ir-residue of power, jiġifieri għandu prerogattivi li tagħtihomlu l-istess Kostituzzjoni.

Imma prerogattiva hija distinta minn privileġġ għax dan ta' l-aħħar twieled maż-żmien u aħna addottajnieh għas-sistema tagħna.

Fil-fatt il-privileġġ twieled minn battalja bejn il-House of Commons u l-House of Lords u għalhekk wieħed irid jifhmu fl-isfond ta' l-istorja tiegħu.

Il-privileġġ parlamentari jirrappreżenta t-totalita' tad-drittijiet li jgawdu ż-żewġt iKmamar fil- Parlament Ingliż.

GĦalhekk meta nkunu affrontati b'liġi bħal din, wieħed iħares lejn dan il-privileġġ minn żewġ livelli, jiġifieri kemm bħala parti mill-high court b'mod kollettiv kif ukoll b'mod individwali mill-Membri tal- Kmamar.

Mingħajr dawn il-privileġġi, il-Parlament bicamerale ta' l- Ingilterra ma jkunx jista' jiffunzjona tajjeb.

Fil-fatt il-privileġġi li hemm fil-Parlament Ingliż huma parti mil-liġijiet tal-pajjiż u sa ċertu punt nistgħu ngħidu li dawn jirrappreżentaw eċċezzjoni minn dik li hija l- liġi ordinarja.

Issa nixtieq nitkellem dwar id-distinzjoni li hemm bejn il-funzjonijiet u l-privileġġi.

Il-privileġġ huwa mezz fejjiedi biex ikunu jistgħu jitwettqu b'mod tajjeb il-funzjonijiet tal-Parlament.

Ftit ilu, meta kelli l- opportunita' li nitkellem u bqajt in possession, jien kont għidt li l- Parlament għandu ċerti funzjonijiet liema funzjonijiet jiddistingwuh mill- Eżekuttiv u mill-Ġudikatura.

GĦalhekk biex ikunu jistgħu jiġu mħaddma dawn il-funzjonijiet li huma vestiti fil-Parlament, huwa rikjest li aħna jkollna dawn il-privileġġi.

Forsi mil-lat lingwistiku l-kelma "privileġġi" tagħtina x'nifhmu li aħna qed inkunu eżaltati, imma fil-fatt il-privileġġ huwa proprjament dak il-mezz fejjiedi li permezz tiegħu ikunu jistgħu jitwettqu b'mod tajjeb il-funzjonijiet tal-Parlament.

GĦalhekk, mifhuma b'dan il-mod, il-privileġġi parlamentari ma jiddistingwuniex mill-poplu, imma jaffermaw b'mod tajjeb il-protezzjoni li aħna rridu nagħtu lill-poplu fl-aħjar interess tiegħu.

Fil-fatt l-awtur Cushing fil-ktieb "Legislative Assemblies" jafferma dan li qed ngħid meta jikteb u jgħid hekk:

"The privileges of a Legislative Assembly would be entirely ineffective to enable Parliament to discharge its functions if it did not have the power to punish offenders, to impose discipline regulations upon its members.".

Aħna qegħdin ngħidu li l-Parlament biex ikun jista' jaħdem irid ikollu l- poter.

Mr Speaker, dawn il-privileġġi, fl-Ingilterra huma tal-House of Commons li kif għidt, twieldu minn battalja mal-House of Lords u proprju dejjem kien hemm din il-battalja biex ikollhom iktar privileġġi.

Fl- Ingilterra kienet qamet din il-kwestjoni ta' jekk għandux ikun hemm forma ta' rethinking tal-privileġġi proprju f'Lulju ta' l-1966, meta fil-House of Commons kien ġie appuntat Select Committee fuq il-privileġġi parlamentari u dan kien jieħu ħsieb:

"to review the Law of Parliamentary Privileges as it effects this House and the procedures by which cases of privilages are raised and dealt within this House and to report whether any charges in the Law of Privilege or practice of the House are desirable.".

Mr Speaker, dan il-kumitat ġie riappuntat fis-sezzjoni segwenti - peress li kien tneħħa - pero' bażikament ma kien irriżulta f'xejn b'mod tanġibbli.

U aħna llum qed niġu hawnhekk b'Abbozz ta' Liġi li qed jgħidilna biex nagħmlu l-istess tip ta' rethinking u naraw kif irridu nħarsu lejn il- kwestjoni tal-privileġġi parlamentari.

Id-Deputat Prim Ministru qed jippreżentalna Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati, li huwa kapitlu 113 tal-liġijiet viġenti.

Hija Ordinanza għaliex kif tindika l-kelma stess, kienet saret fi żmien il-Gvern Ingliż, meta pajjiżna ma kellux is-self government.

Forsi huwa punt ta' riflessjoni li fl-1923, meta Malta kellha lura l-Unione Politica Maltese u jidhirli li Dr Francesco Buhagiar dak inhar kien Prim Ministru, f'waħda mid-debates ħareġ ukoll il-bżonn li jkun hawn dawn il- privileġġi.

U jien qed ngħid dak iż-żmien forsi kien qiegħed ftit 'il quddiem fi- ħsieb tiegħu u mbagħad kellu jkun il-Gvern Ingliż li fl-1942 daħħal l- Ordinanza 20.

Qed nipprova ngħid li din l-Ordinanza tirrifletti l-qafas legali li pajjiżna kellu jaddotta wkoll minħabba l-pożizzjoni tiegħu f'dawk iż-żmenijiet.

Din saret fi żmenijiet meta Malta kienet Kolonja ta' l- Imperu Ingliż u allura billi d-dritt kostituzzjonali tal-Majesta tagħha r- Reġina u ta' l-Ingliterra tista' tgħid kien id-dritt kostituzzjonali Malti, fejn kien hemm xi forma ta' lakuna din kienet timtela bid-dritt Kostituzzjonali Ingliż.

Allura, kif għidt, aħna addottajna l-Westminster model tad-demokrazija parlamentari, fejn l-eżekuttiv huwa subordinat lejn dan il-Parlament, ergo toħroġ is-supremazija tal-parlament tramite l- parametri tal-Kostituzzjoni, filwaqt li l-eżekuttiv huwa soġġett għar- responsabilita' ministerjali kollettiva u lejn il-poplu permezz tal- parlament peress li l-poplu huwa il-forza politika sovrana f'pajjiżna.

L-Ordinanza, bħal kull liġi, maż-żmien trid ittendi lejn kompletezza.

Il- liġi titwieled, tagħmel il-ħajja tagħha, tkompli tgħix u ttendi lejn dak li huwa razzjonalita', effettivita' u kompletezza, imma trid ittendi wkoll lejn il-valur tal-ġustizzja.

U fit-8 ta' Marzu, Dr. Ġuże' Cassar - dak iż- żmien kien Ministru tal-Ġustizzja - kien għamel emenda u jien irrid ninterpreta din l-emenda bħala tkomplija ta' liġi bl-għan li nsaħħuha ħalli tkun aktar razzjonali u tirrifletti ż-żmenijiet ta' dak inhar u tal-lum.

U waħda mill-affarijiet li kienet għamlet lil din il-Liġi kienet proprju li titkellem li:

"Il-pubblikazzjoni volontarja jew bi traskuraġni ta' xi rapport falz jew mgħawweġ ta' xi dibattitu jew proċedura tal-Kamra jew kumitat tagħha ...".

Qabel fl-Ordinanza ma kenitx teżisti li l-Parlament jista' juża l-privileġġ parlamentari, imma din għamluha fl-1983 u qalu li l-Parlament għandu l- privileġġ parlamentari, pero' dwar l-importanza ta' kif il-media tista' taffettwa s-soċjeta u kif is-soċjeta' tista' taffettwa l-media qalulhom: "Aħna nħarsu lejn il-media bħala forza soċjali li għandha kontribut x'tagħti - jekk tħarsu lejn id-debates issibu li hekk qegħdin ngħidu - imma nemmnu li l-media għandha toqgħod attenta f'dak li huwa pubblikazzjoni ta' dak li jingħad fil-Parlament".

Veru li ħafna drabi nesaġeraw meta niġu hawn u nagħmlu każijiet ta' ksur ta' privileġġ, pero' ħafna drabi jkun hemm każijiet li jkun jixirqilhom li jitressqu f'din il-Kamra.

Ħafna drabi ir- rapportaġġ ikun l-oppost ta' dak li jkun ingħad hawn u allura l-privileġġ parlamentari f'dan il-każ ikun qed jiġi proprju rredikolat.

Ħadt gost nisma' lill-Onor.

Guido De Marco jitkellem bil-mod tajjeb kif jesponi l- argumenti tiegħu u waħda mill-affarijiet li tkellem dwarha kienet proprju s- sovranita' ta' dan il-Parlament.

Aħna nemmnu li din hija l-ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna?

Nemmnu li hija l-ogħla istituzzjoni ta' pajjiżna u għalhekk jixirqilha r-rispett u għandna nibdew aħna stess billi nirrispettaw lilna nfusna u nagħmlu t-tip ta' awto-dixxiplina fuqna nfusna.

Waħda mill-affarijiet li qal l-Onor.

De Marco kienet li l-liġi għandha tinbidel bir-rispett sħiħ ta' dan l-aspett importanti, is-sovranita' tal- Parlament u ma naħsibx li jkun utli li meta niġu biex nagħmlu emendi - anke fi stadju ta' kumitat - ngħidu li s-sovranita' tal-Parlament tiġi b'xi mod mittiefsa għax għalina l-Parlament għandu funzjonijiet x'jaqdi u allura rridu naraw jekk meta nressqu dawn l-emendi nkunux qed immorru kontra dawn il-funzjonijiet.

Xtaqt ukoll nagħmel il-kummenti tiegħi dwar il-Kumitati Permanenti tal- Kamra.

Fl-Abbozz insibu li għandu jkun hemm il-Kumitat tal-Privileġġi u klawsola 2 tgħid li minflok artiklu 11 tal-liġi prinċipali għandu jidħol dan il-ġej:

(1) Meta l-iSpeaker ikun prima facie jidhirlu li persuna, sew jekk tkun Membru tal-Kamra sew jekk le, tkun għamlet xi wieħed mill- attijiet imsemmijin fis-subartiklu (4) ta' dan l-artikolu, huwa għandu jirreferi l-kwistjoni lil kumitat imwaqqaf skond l-artikolu 7 ta' dan l-Att u li jkun magħruf bħala l-Kumitat tal-Privileġġi."

Il-Partit Laburista kien qal li kienu għaddejjin diskussjonijiet bejn iż- żewġ naħat, bejn l-Onor.

De Marco u l-Onor.

George Vella dwar il-Kumitati Permanenti tal-Kamra.

Is-Sinjorija Tiegħek taf li kienu qed isiru dawn id- diskussjonjiet u on the 4th May 1994 kiteb liż-żewġ Membri li għadni kif semmejt u qalilhom hekk:

"Nirreferi għad-dokumenti kollha li għaddejtilkom rigward il-proposti tiegħi għat-tibdil fir-regolamenti tal-Kamra sabiex jiġu ntrodotti l- Kumitati Permanenti fis-sistema parlamentari tagħna, anke l-Public Accounts Committee ..."

Jiena nemmen li ġaladarba kienu għaddejjin dawn id-diskussjonijiet bejn iż- żewġ partiti rappreżentati f'dan il-Parlament fuq il-Kumitati Permanenti tal-Kamra, deherli li din il-liġi, tajba kemm hi tajba, u utli kemm hi utli d-diskussjoni fuq is-setgħat u l-privileġġi tal-Kamra, naħseb li kien ikun aktar utli kieku dawn l-affarijiet kellhom l-ewwel jingħataw prijorita'.

Allura fl-opinjoni tiegħi dak li sar kien daqqa ta' ħarta għad- diskussjonijiet li għaddejjin.

Għalkemm din il-liġi għandha l-merti tagħha, ċertament wieħed ma kienx jistenna li s-Sinjorija Tiegħek fil-ħidma tagħha biex tippropaga dawn il-kumitati permanenti tal-Kamra u biex ikollna l-ewwel u qabel xejn il-Public Accounts Committee - kif jidher li anke inti stess taqbel; u għat-termini tal-Kostituzzjoni s-Sedja tifforma parti mill- Parlament għax Mr Speaker jippresedi din il-Kamra - ma jidhirlix li xi ħadd li jgħid li jirrispetta l-Parlament kellu jipprova jisfida d-deċiżjoni tiegħek li l-ewwel nagħmlu diskussjoni sħiħa qabel ma niġu biex inressqu din il-liġi, tajba kemm hi tajba.

Naħseb li wieħed jista' jaħseb dwar dan.

Fl-istadju tat-Tieni Qari żgur li se jkollna l-opportunita' li nitkellmu fuq il-klawsoli li jolqtu dak li qed jiġi propost.

F'dan l-Abbozz ta' Liġi l-Gvern qiegħed jipproponi xi ħaġa oħra li hija importanti, u qed nirreferi għal dak li hemm fl-Iskeda. dak imsejjaħ il-Kodiċi ta' Etika.

MR SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn ta' extension.

Xi ħadd jipproponi li tkompli tinstema'.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LINO SPITERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Sandro Schembri Adami jkompli jitkellem.

Il-Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Nirringrazzja lill-proponent, lis- sekondant u lill-Kamra kollha.

Mr Speaker, kont qed ngħid li l-punt tiegħi hu li se nitkellmu fuq l-Iskeda.

X'qed nipprova ngħid?

Fl-Iskeda għandna msemmijin ħafna poteri li jkun xieraq li wieħed isemmihom.

Per eżempju, hemm Code of Ethics u l-kelma "Code" donnu li timplika li għandek ġabra ta' liġijiet.

Jien nifhem li biex dan il-Kodiċi huwa kodiċi kellu jkun wieħed li jirregola l-imġieba umana f'soċjeta' li hija l-Parlament.

Dan huwa Kodiċi ta' Etika; etika u mġieba ta' kif iġġib ruħek.

Hawnhekk fuq xiex qed nitkellmu?

Fuq imġieba politika?

Fuq imġieba b'konsiderazzjoni morali?

Fuq imġieba b'konsiderazzjoni morali, abbażi ta' xi forma ta' reliġjon jew fuq moralita' universali?

Min se jirregola l-etika?

Il- kelma "etika" timplika mġieba li, at face value, oġġettivament hi tajba jew ħażina?

U jekk oġġettivament hi tajba jew ħażina, min qed jiġġudika dik it-tip ta' etika?

B'liema nuċċali qed iħares?

B'nuċċali politiku, b'nuċċali morali jew b'nuċċali ta' reliġjon?

X'qed jintefa' fil-barmil biex finalment ngħidu li l-barmil fih dawn l-ingredjenti?

Jien naħseb li huwa importanti li jekk dan il-kodiċi huwa kważi sagru - kważi a sacred cow - u daqshekk importanti, ma nitkellmux fuq miżura.

Dan għandu jkollu elementi effettivi u kważi, kważi ta' sanzjoni.

L-Onor.

Tonio Borg ipprova jagħmel dan il-punt, pero' donnu li waqa' fin-nassa għax qal: Imma dan Kodiċi ta' Etika li mbagħad ma rridux li ngħidu li jekk xi ħadd jonqos, allura hemm din it-tip ta' sanzjoni.

Fil-fatt jekk tħares lejn l-Iskeda issib li hemm "don't do this" and "don't do that" imma fir-realta' hu Kodiċi ta' Etika.

Allura għalfejn qed insejħulu Kodiċi ta' Etika?

Jien naħseb li rridu nippreċiżaw il-kelma li nużaw.

Allura se naqtgħuh u nagħmluh indipendenti minn reġim, kważi legali?

Qed ngħidu li l-qasam kriminali u ċivili xorta ma jidħolx.

U jekk allura hawn se ndaħħlu l- element ta' enforcement u se jkun hemm l-element ta' enforcement anke f'reġim legali ieħor, x'se tkun il-pożizzjoni?

GĦandek tittratta Membru Parlamentari dabtejn għall-istess reat jew nuqqas tiegħu?

Il-Parlament jew xi organu kompetenti taħt il-poter tal-Parlament, jista' jgħidlu li jkun naqas u jrid joqgħod attent, pero' mbagħad hemm ir-rimedju l-ieħor li huwa r-rimedju ċivili u kriminali.

Ħafna drabi se tissoġġetta lill-Membru Parlamentari li jiġi trattat darbtejn, kważi kontra l-prinċipju tan-nebis in idem li you cannot try a person twice for the same offence.

Pero' dan huwa Kodiċi li rriduh jirrifletti r-rieda u l-ħila li jkollna saff ta' politċi aħjar u aktar integri għax kważi, kważi l-aktar importanti huma l- valuri.

Aħna rridu li dan il-Kodiċi jixpruna n-nies ħalli jdaħħal f'moħhom li l-politika verament hi għotja ta' servizz u li individwu jidħol fil-politika għax iħoss li għandu vokazzjoni demokratika x'jaqdi.

Din m'hijiex sempliċement professjoni bħal kull professjoni oħra imma hija mezz għal fini li tagħmel l-aħjar ġid lill-pajjiż, kodiċi li fih innifsu hu mezz biex joħloq kultura ta' fiduċja sħiħa fil-klassi politika u joħnoq kull dubju li l-politika hija attivita' li b'xi mod għandha tiġi mlaqqma bħala maħmuġa.

Meta wieħed iħares lejn dak li għandna quddiemna mill- ewwel jistaqsi: Il-politika veru li hija attivita' li tikkorrompik?

Veru li jekk tidħol fil-politika titħammeġ?

Jien naħseb li jekk aħna nieħdu l- politika bħala regola, struttura jew miżura li biha tasal ħalli tagħmel il-ġid lill-pajjiż u tara li dan jimxi 'l quddiem fis-suċċess, il- politika issir sine qua non, jiġifieri li mingħajrha l-pajjjiż ma jistax jgħaddi.

Il-politika mifhuma f'dan is-sens li qed nipprova ngħid tfisser li l-pajjjiż għandu jkollu strateġija u normi u jkun regolat b'mod tajjeb ħalli f'soċjeta' ta' pluralita' ta' soġġetti, kulħadd iqis x'inhi r-responsabilita' tiegħu u jkun hawn responsabilita' politika - nerġa' ngħid - fis-sens wiesa' tal-kelma.

Pero' jekk imbagħad b'politika nifhmu dak li rrendiet, jitfisser illum u dak li ssoktat titħassar illum, fejn allura hemm bżonn li nbexxqu din it-tieqa biex titneħħa dik il-foga u tidħol arja ġdida, jekk imbagħad inħarsu lejn il-politka bħala l-għalqa fejn wieħed javvanza u fejn wieħed jirkeb minn fuq dahar ħaddieħor biex jissodisfa l-aspettattivi tiegħu u anke jagħmel il-flus, m'għandniex nidħku b'xulxin u allura għandna ngħidu li le, mhux għalhekk twieldet il-politka.

Jien ngħid li l-biċċa l-kbira tal-politiċi li hawn fiż-żewġ naħat tal- Kamra għamlu ħilithom u hawnhekk nassoċja ruħi ma' dak li qal il-kollega tiegħi, l-Onor.

Lino Spiteri, fejn qal li Allaħares niġu biex ngħidu li l- politika hija maħmuġa u li l-politiċi huma politikanti.

Irridu nagħmlu distinzjoni u ma nużax il-kelma "politikanti" imma nużaw il-kelma "politiċi".

Politikant tfisser dispreġġjattiv tal-kelma u politiku huwa dak li verament jemmen li l-politika hija għotja ta' servizz lill-oħrajn u li verament qiegħed hemm il-ħin kollu biex jgħin lil pajjiżu u lill- kostitwenza tiegħu.

Dan hija l-politika.

La tfisser hekk allura għandna nitkellmu fuq il-politika bħala waħda maħmuġa u għandna nħallu lil min jipprova jagħti l-impressjoni li l-politika m'għandekx tidħol fiha?

Jien kelli z-ziju ta' missieri li kien ministru fl-ewwel Kabinett Laburista ta' Boffa u waħda mill-affarijiet li qalet il-kuġina tiegħi Ann kienet li missierha kien jgħidilhom lilha u lil ħutha biex ma jidħlux fil-politika għax dik hija disgrazzja.

Forsi missiera kien jgħid hekk għaliex it- tifla tiegħu ma tantx kien ikollha ċans tarah u forsi għax hu ma tantx kien iqatta' ħin mal-familja tiegħu.

Forsi għalhekk, imma jekk inhi dik ir- raġuni, allura wieħed ma jidħolx fil-politika għax hemm wisq interessi.

Pero' għaliex għandna nipproġettaw il-politika b'din l-image meta mill- politika wieħed jista' jagħmel vokazzjoni peress li din tinħass ġewwa fih, fejn anke qabel ma jorqod jista' jħoss li jkun għamel xi ħaġa tajba għax forsi pprova jgħin lil xi ħabib jew li forsi jkun għamel xi ħaġa ta' ġid għal pajjiżu?

Jekk tinftiehem hekk, allura għandu jkun hemm kodiċi ta' etika, pero' m'għandux ikun hemm kodiċi ta' etika if it will make nonsense of what is a political activity.

Aħna nemmnu li l-kodiċi jrid ikun mezz għall-fini, li jrid ikun il-gwida tagħna u li jrid ikun kodiċi li wieħed jagħmel tajjeb li jimxi miegħu.

Meta kien ġie Padre Sorge f'Malta kien qal "impeniarsi politicamente nella vita politica" u kien qal ukoll li inti trid tpoġġi mhux lilek innifsek qabel ħaddieħor imma lil ħaddieħor tittrattah bħala s-superjur tiegħek.

Meta imbagħad tifhem li aħna bħala forza leġislattiva u sovrana, għandna forza politika sovrana u għandna wkoll il-poplu li huwa sovran, allura l-politika tibda tagħmel is-sens.

Jekk naraw xi jgħid il-Kodiċi ta' Etika fuq member of the House of Representatives insibu li tgħid hekk:

"Membru tal-Kamra tad-Deputati għandu f'kull waqt, sew jekk ġewwa jew barra l-Kamra, iġib ruħu b'mod li jkun jixhed għall-istatus u d- dinjita' tal-Kamra tad-Deputati.".

Tajjeb li nagħmlu r-regola imma rridu noqogħdu attenti li ma naqgħux fl- assurd għaliex filwaqt li dak li għidna jagħmel ħafna u ħafna sens u filwaqt li l-politika hija l-missjoni li kull wieħed hawn ġew għandu, imbagħad ma nistgħux li f'kull waqt u f'kull azzjoni, deputat, mhux biss hawn ġew imma wkoll barra, irid iġib ruħu b'mod li jkun jixhed għall- istatus u d-dinjita' tal-Kamra tad-Deputati.

Xi jfisser dan?

Jekk jien niddeċiedi li nagħmel misluta, dak b'xi mod qiegħed inaqqas jew ifarrak l- istatus u d-dinjita' tal-Kamra tad-Deputati?

Pero' jekk tagħmel misluta għax tkun il-moda, allura aħna li nirrappreżentaw lill-poplu għandna mmorru kontra l-moda?

Din hija l-mistoqsija.

L-Onor.

Giovanna Debono għandha misluta imma dik hija mara.

Issa jekk ikun hawn xi ħadd hawn ġew li jiddeċiedi li jagħmel misluta, ikun qed imur kontra l-istatus u d-dinjita' tal-Kamra tad-Deputati?

Jekk jiġri li hawn ġew - bħalma ġieli ġara miż- żewġ naħat tal-Kamra - ikun hawn il-vjolenza ċertament ikun qed inaqqas mill-istatus u mid-dinjita' tal-Kamra tad-Deputati għaliex huwa ħażin li jiġri dan, imma jekk hemm deputat li m'huwiex miżżewweġ u huwa poġġut ma' mara, allura dan f'kull waqt, sew jekk ġewwa kif ukoll barra l-Kamra - hawnhekk il-kelma "Kamra" qiegħda bil-capital "K" biex ma naħsbux f'xi kamra oħra - għandu jġib ruħu b'mod li jixhed għall-istatus u d-dinjita' tal-Kamra tad-Deputati?

Għaliex status u dinjita'?

X'hemm kompriż fil- kelma "status" li ma jidħolx fil-kelma "dinjita'".

Forsi d-dinjita' m'hijiex kompleta biżżejjed?

Hemm xi ħaġa oħra li tagħmel ftit sens u din tgħid hekk:

"Filwaqt li membru tal-Kamra tad-Deputati għandu d-dmir li jwassal l- ilmenti tal-kostitwenti tiegħu u li jagħmel rappreżentanzi f'isimhom lill-awtoritajiet tal-Gvern, m'huwiex mistenni li l-Membru jagħmel xi influwenza mhux xierqa, theddid jew pressjoni li m'għandhiex issir fit- twettiq ta' dmirijietu.".

Jien nifhimha li jgħid li m'għandux jagħmel xi forma ta' theddid u influwenza mhux xierqa għaliex toħroġ anke minn liġijiet oħra, imma mbagħad jekk aħna se nitkellmu fuq Kodiċi ta' Etika meta jien għamilt domanda parlamentari ma nippretendix li sitt xhur wara jgħidli li se jirrispondiha f'seduta oħra!

Jekk Membru fil-Kamra tad-Deputati għandu d-dmir li jwassal l-ilmenti tal-kostitwenti tiegħu l-Ministru li jrid iwieġeb m'għandux ukoll id-dmir illi jara u jinvestiga dawn l-affarijiet?

Jekk id- Deputat parlamentari jiġi hawn u jissolleva xi kwestjoni - għax hawn huwa l- forum fejn irid jagħmel dan - l-Ministru m'għandux l-obbligu li jirrispondi u jagħti sodisfazzjon lill-Kamra dwar dan?

M'għandux jiġi jgħid li din hija materja ta' natura kummerċjali u ma jirrispondix jew jitlob lill-Onor.

Membru biex jeżonerah milli jirrispondi din it-tip ta' domanda!

Jekk skond il-liġi jien għandi d-dmir li nagħmel id-domanda għandi d-dritt ukoll li nara r-risposta u l-parti l-oħra għandu d-dmir li jagħtiha, mhux jaħrab, coraggio, fuggiamo!

F'section 5 ta' l-Iskeda hemm li:

"Kull membru tal-Kamra tad-Deputati għandu ta' kull sena fiż-żmien stabbilit mill-iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati jindika f'reġistru li jinżamm għal dan l-għan mill-iSpeaker, u liema reġistru jkun miftuħ għall-ispezzjoni tal-pubbliku:

a. x'ikun ix-xogħol jew il-professjoni tiegħu, u jekk ikun impjegat, x'jismu min jimpjegah;

b. il-proprjeta immobbli tiegħu, dik tal-konjuġi jekk ikun hemm il- komunjoni ta' l-akkwisti, dik ta' l-ulied tiegħu ta' taħt l-eta' kif ukoll, jekk ikun hekk jixtieq, il-mod kif din tkun inkisbet u kif tkun qegħda tiġi wżata;"

Ara l-liġi kemm hija miktuba b'mod illi ħafna drabi tirrifletti l- konsiderazzjoni li diġa' għamel l-Onor.

Spiteri; il-ħajja personali ta' individwu - fejn tidħol il-proprjeta' u l-assi immobiljari tiegħu, mhux personali kif jgħix - kemm taffettwa fil-politika.

Jekk ikun hemm komunjoni ta' l-akkwisti - jista' ma jkunx hemm - jridu jippreżentawhom ukoll u anke dik ta' l-ulied ta' taħt l-eta'!

Ħafna drabi l-ulied ta' taħt l-eta' lanqas drittijiet ċivili ma jkollhom, ikun hemm xi tutur għalihom jew ir-responsabbilta' tagħhom ma tkunx eżistenti.

Imbagħad qed inħallu fid-diskrezzjoni ta' l-individwu jekk jgħidx il-mod kif din tkun inkisbet u kif tkun qed tiġi wżata.

Mela jekk, per eżempju, jien għandi flat Buġibba, u nzertajt miżżewweġ irrid ngħidlu li darba f'ġimgħa immur f'dak il-flat ħalli nissodisfa l-aspettattivi naturali tiegħi.

Il-Liġi qed tgħid li ngħidlu jekk nixtieq!

Imbagħad jekk ma nixtieqx ngħidlu mhux kulħadd jista' jasal għall-konklużjonijiet li jrid hu?!

Il-Professur De Marco, meta kien jgħallimna d-dritt kriminali, waħda mill-affarijiet li kien jgħidilna - u kien jgħidilna tajjeb ħafna - kienet biex inħarsu lejn kull kelma għax kull kelma tfisser xi ħaġa, minn kull kelma tista' toħroġ Bibbja.

There is a mine field in what you go to read through.

U hekk hu, ma tistax tifhimha xorta oħra.

Il-Liġi qed tgħid "il-proprjeta' immobbli tiegħu", issa jekk tkun proprjeta' xort'oħra se tkun koperta?

Ma tidhirx li hija koperta.

Hemm kopert il-proprjeta' tal-miżżewġin, ta' l-ulied taħt l-eta' u jekk ikun jixtieq - inħalluha f'idejn il-Membru - jgħid il-post li għandu għalfejn qiegħed jużah.

Imbagħad f'paragrafu (d) ta' section 5 ta' l-Iskeda nsibu li:

"pożizzjonijiet ta' direttur u dawk oħra f'kumpanniji kummerċjali, assoċjazzjonijiet, boards, soċjetajiet koperattivi jew kull grupp ieħor ukoll jekk dawn ikunu għaqdiet volontarji;"

Jien nemmen li billi aħna qegħdin hawn rappreżentanti tal-poplu ħalli jkollna business - jekk jien irrid li jkolli business ħalli jkolli l- business tiegħi - pero' mhux nuża l-Parlament biex nieħu vantaġġ - jista' jkun Membru kemm minn din in-naħa u kemm minn dik in-naħa għax nikkundannah; ktibt kontra tagħha fi żmenijiet oħra u f'dawn iż-żmenijiet u nibqa' ngħid kontra tagħha - jew inkella nagħmlu xi business flimkien u you scratch my back and I scratch yours.

Ħbieb kemm tridu, patti chiari amicizia lunga, imma li noqogħdu nilagħbu ta' l-ors le!

Jien, nitkellem għalija, li għadni nixref fil-politika u għadni lanqas naf xi tfisser politika, ma naħsibx li dawn l-affarijiet għandna nittollerawhom.

Dan li kont nistenna li nara f'kodiċi ta' etika; kif sitwazzjonijiet bħal dawn jekk jista' jkun ma jinqalgħux u jekk jinqalgħu nirregolawhom.

Jien naħseb li din l-Ordinanza għandha żewġ partijiet; fuq naħa hemm il- privileġġi u fuq naħa oħra hemm il-Kodiċi ta' Etika.

Dan jimplika li għandu jkun hemm komportament uman rett, onest u integru biex il-politiċi żgħażagħ li qed iħarsu lejn il-politika ...

Ħafna drabi ż-żgħażagħ jgħidu li l-politika ma jaqblux magħha u ma jriduhiex.

Jien ngħid: Dawn iħallsu taxxa?

Il-politika hija regola jew struttura li tmexxi lill-pajjiż f'suċċess.

Jekk żagħżugħ ma jemminx fil-politika dan qiegħed jisfida dak li essenzjalment huwa rikjest f'soċjeta' li trid tgħix ħajja konformament mal-liġijiet u fir-rispett sħiħ tad-drittijiet tagħha.

Imma ż-żgħażagħ x'inhuma jgħidu?

Iż-żgħażagħ tilfu kull sens ta' fiduċja fil-klassi politika u dan huwa ħażin għax ħafna drabi aħna stess qed nikkastigaw lilna nfusna.

Dawn l-affarijiet għandna ngħiduhom.

Iż-żewġ naħat ikollhom politiċi li jistgħu jagħmlu xi ħaġa li ttebba' lil kull partit, pero' ma naħsibx li huwa fair li niġu tinged.

Per eżempju, waqt li kont qed nieħu kafe' għand l-Osborne iltqajt ma' wieħed barrani li jemmen ħafna li min qiegħed fil-politika qiegħed hemm biex jagħmel il-flus.

Issa jien kif nista' nagħmel il-flus meta għadni nixref mill-Universita' u wara li ħriġt kandidat sibt ruħi fil-Parlament?!

Jien mhux talli m'għamiltx flus talli ħriġt il-flus mill-but.

Imma għaliex ħafna drabi ż-żgħażagħ m'għandhomx fiduċja fil-klassi politika?

Allura hemm klassi politika mħassra?

Mhux kulħadd huwa hekk.

Aħna għamilna rapport tal-Kummissjoni maħtura mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni fejn għidna li se naraw bis-serjeta' kollha x'inhi l- viżjoni tagħna fuq imġieba politika korretta.

Waħda mill-affarijiet li għidna hija li għandhom isiru rakkommandazzjonijiet dwar il-partiti politiċi.

Issa dawn ir-rakkommandazzjonijiet tiegħi nixtieq nagħmilhom lil din il-Kamra li wkoll trid li jkollna politika nadifa.

B'hekk Malta ma tibqax daqshekk tarbija f'dik li hija politika u ma tibqax immexxija b'mentalita' antikwata u miżgħuda bi preġudizzji ta' l-imgħoddi billi nħarsu lejn il-politika bħala l-għalqa biex tagħmel il-flus u biex tmexxi.

Il-Partit Laburista kien l-ewwel partit li ta l-eżempju lil kulħadd u qal li għandna nagħmlu Kummissjoni tal-Viġilanza u Dixxiplina.

L-auto- dixxiplina ħadd ma għamilha.

Meta għamilna mozzjonijiet kontra Ministri u kontra Membri tan-naħa l-oħra, dawn iħalluhom imdendlin jew lil wieħed itektkuhielu waħda sew u lill-ieħor iħalluh.

Permezz ta' din il- Kummissjoni aħna tajna eżempju u saħansitra ħallejnihom jinqdew bina.

Fil- fatt anke jien batejt meta kien hemm il-każ tiegħi personali.

Aħna nemmnu li l-klassi politika trid tkun nadifa.

Jien irrid inkun naf f'liema partit saret din il-ħaġa.

Aħna l-Membri ta' l-Oppożizzjoni rridu nagħtu ħalfa li għandna par idejn indaf u li lesti naħdmu għal pajjiżna.

L-ewwel punt li semma dan ir-rapport dwar l-imġieba politika korretta maħruġ mill- Partit Laburista huwa dan.

"Il-partiti politiċi ma jistgħux jippretendu imġieba korretta mill- Membri tagħhom jekk huma stess ma jġibux ruħhom sewwa.

Il-partiti politiċi kollha għandhom ikunu l-ewwel li jaraw li l-Membri tagħhom huma persuni li wieħed jista' jafda, li jġibu ruħhom sew u jkomplu jgħassu fuqhom biex jassiguraw l-imġieba korretta li tibqa' l- karatteristika prinċipali tal-Membri tagħhom.

Dan ifisser l-auto- dixxiplina tal-partit.".

Per eżempju, aħna bħala partit ma jistax ikollna canvassers - jien insejħilhom ħbieb - li mbagħad jippretendu ċerti affarijiet minna meta xi darba nkunu fil-gvern.

Dawn ma jistgħux jagħmlu pressjoni fuq id-Deputat li jispiċċa bħala ġugarell f'idejhom.

Din il-ħaġa aħna ma rriduhiex.

Aħna qed inħarsu lejn il-futur u ħadd m'għandu jsemmilna l-passat.

Qed ngħidu li aħna partit b'viżjoni tal-futur u li aħna kburin bil-passat.

Din hija waħda mill-affarijiet li kull partit politiku għandu jemmen u jara biex ikun hemm sorveljanza, anke fit-trasparenza tal-finanzjament.

Nixtieq insemmi wkoll li kien hemm xi ħadd li qalilna li jkun aħjar jekk noqogħdu attenti għax ma nistgħux nibqgħu nagħmlu daqshekk parliamentary questions.

GĦalhekk f'kelma waħda, lilna l-Membri Parlamentari qed jgħidulna biex ma nibagħtux il-korrispondenza li aħna għandna d-dritt li nibagħtu biex permezz tagħha nkunu nistgħu ninformaw lill-kostitwenti tagħna.

Artiklu 4 ta' l-Ordinanza stess jgħid li huwa d-dmir tagħna li nagħmlu d-domandi parlamentari u nressqu t-talbiet fil-Parlament.

Allura filwaqt li aħna ma nistgħux nagħmlu mistoqsijiet parlamentari kemm irridu, hemm finanzjament galor ta' partit politiku mill-Konrad Adenauer Foundation u minn foundations oħra li qed jaraw kif jistgħu jtellfu s-soċjaliżmu f'pajjiżna u l-flus deħlin.

GĦal dak li jirrigwarda t-trasparenza fil- finanzjament aħna rridu noqogħdu attenti li ma jkollniex tangentopoli Maltija.

Jien nixtieq nikkonkludi billi ngħid - ħalli issa jkollu l-opportunita' li jitkellem l-Onor.

Brincat - li l-partiti politiċi għandhom ikunu responsabbli għal dak li jagħmlu jew jonqsu li jagħmlu meta jkun hemm imġieba li m'hijiex korretta u iktar u iktar meta jkun hemm ksur ta' liġi.

II-partiti politiċi għandhom ikunu responsabbli għall-għemil tagħhom u biex dan ikun jista' jseħħ, il-poplu jrid jingħata l-opportunita' li jiġġudikahom.

Hawnhekk nixtieq nagħlaq l-ispeech tiegħi billi ngħid li l-Parlament għandu d-dritt li jiġġudika dwar contempt of the House of Representatives.

Imbagħad inqala' l-każ tas-Sur Demicoli ...

Issa dan il-każ m'huwiex l- uniku wieħed; dawk kienu l-liġijiet eżistenti dak iż-żmien u sa dak inhar ħadd ma kien sfidahom.

Imma dawn inzertaw applikaw the right to the individual petition u issa l-avukat tagħhom - ta' min jgħid li dan ħareġ tliet darbiet għall-elezzjoni u ma telax - ġie jippoża hawn, isemmilna dan il-każ u bilkemm ma riedx jgħallimna!

Tliet darbiet ħareġ għall-elezzjoni u ma telax u mbagħad għax irnexxielu jidħol il-Parlament ġie hawnhekk jgħidilna li rebaħ il-kawża u jixtieq li jsemmilna dan il-każ.

Imma apparti l-każ tas-Sur Demicoli u każijiet bħal dawn, aħna qed ngħidu li l- Parlament jista' jiġġudika individwu u jressqu hawnhekk, imma mbagħad wieħed ma jridx jagħmillu sentenza jew jgħidlu biex iħallas u dan lanqas biss jindenja ruħu jħallas.

Fejn hi s-sovranita' tal-Parlament?

Dan lanqas biss ħallas!

Imbagħad wara dan kollu qgħadna nitħassruh, qisu xi wieħed martri, u qgħadna ngħidulu "miskin" għax għadda minn ħafna affarijiet!

Dan kien għajjar ukoll.

Infatti jien ikkwotajt bl-Ingliż x'kiteb fil-ġurnal "M'hux".

Din hi verament xi ħaġa tal-mistħija!

Mela aħna qed ngħidu biex noqogħdu attenti meta niġu biex niġġudikaw imma issa rridu wkoll li bħalma aħna nistgħu niġġudikaw lill-poplu, l-poplu jkun jista' jiġġudika lilna.

Allura din il-Liġi tieħu dimensjoni isbaħ u iktar rikka jekk ninterpretawha mhux biss bħala l-liġi li tagħtina l-privileġġi - dawk il-privileġġi ma rriduhomx, immunities irridu nużaw - imma bħala liġi li tgħid li l-politika qiegħda hemm biex jiena naħdem u nagħti servizz għax darba f'ħames snin - hawn min qed jgħid li l-elezzjoni tista' tiġi qabel, tiġi meta trid - tiġi l-elezzjoni u l-poplu jkun jista' jiġġudikana u jgħidilna li mxejna skond normi ta' imġieba politika korretta.

Din il- liġi hija waħda li l-Oppożizzjoni diġa' esprimiet il-fehmiet tagħha dwarha, essenzjalment hija waħda tajba, pero' inutli li nagħmlu l-liġijiet, inutli li nitkellmu fuq il-Kodiċi ta' Etika, inutli li ngħidu li jrid ikun hemm dan il-Kumitat tal-Privileġġi, jekk qabel il-Kumitat tal-Privileġġi ma narawx li bejnietna għandu jkun hemm il-qbil fuq il-Kumitati l-oħra, u jekk qabel affarijiet oħra ma jkunx hemm politika li taqdi verament lill- bniedem.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, nixtieq nillimita l-kummenti tiegħi iktar dwar l-aspett li għandu x'jaqsam mal-Kodiċi ta' Etika.

GĦalkemm kif qalu sħabi naqbel li din il-liġi li qiegħed iressaq il-Gvern hija waħda pożittiva, naħseb li fis-sustanza m'hu qed jagħmel xejn li hu sostanzjalment ġdid jew anke oriġinali.

Pajjiżi oħrajn bħall-Ingilterra fil-fatt ilhom għadd ta' snin li lleġiżlaw f'dan ir-rigward u permezz ta' leġislazzjoni pprovdew għall-ħolqien ta' reġistru dwar l-interessi finanzjarji tal-Membri Parlamentari - fil-fatt jekk m'iniex sejjer żball l- leġislazzjoni fl-Ingilterra saret madwar 20 sena ilu.

Interessanti li wieħed jinnota li għalkemm l-Ingliżi kienu ilhom mit-Tieni Gwerra Dinjija jtellgħu u jniżżlu jekk għandhomx jintroduċu leġislazzjoni bħal din, l- ispark, l-katalista li ċaqalqithom f'din id-direzzjoni kien proprju l- iskandlu ta' Poulson fis-snin sittin, li kif jafu ħafna, speċjalment dawk anzjani aktar minna, kien każ skandaluż li kellu ħafna rabtiet fid-deher mal-Gvern Nazzjonalista ta' dak iż-żmien.

Fejn il-leġislazzjoni Maltija tvarja minn dik Ingliża hija li dik Ingliża ma tgħid xejn dwar l-ammonti ta' dħul tad-deputati iżda ssemmi biss n-natura ta' l-interessi tagħhom aktar milli l-valur f'termini finanzjarji.

Mingħajr ma ninstema' li jiena kontra r-reġistrazzjoni tad-dħul tad- deputati - fil-fatt jien favur tagħha - xtaqt insemmi li s-Select Committee tal-House of Commons kien argumenta f'dan il-mod: "Li tesiġi l- pubblikazzjoni ta' l-ammonti tad-dħul tad-deputati jkun ifisser indħil sinifikanti fil-privatezza tal-Membri Parlamentari u fl-affarijiet personali tagħhom" - tant li ma kienu raw ebda ġustifikazzjoni valida biex jirrakomandaw dan il-pass.

Dan qed ngħidu għaliex meta dan l-aħħar ġew ippubblikati r-returns tad-dħul tal-Ministri tal-Kabinett f'Malta, fil- fehma tiegħi l-problema ta' l-evażjoni tat-taxxa - irrispettivament minn jekk dawn kenux korretti jew le - baqgħet issue mingħajr ebda mittiefes u fil-fehma ta' ħafna baqgħet ma ġietx indirizzata.

U dan qed ngħidu għaliex kienux returns li ġġeneraw reazzjoni tal-waħx jew reazzjoni tad- daħk ...

L-ewwelnett ħafna minn nies ħaduhom kif jgħidu l-Ingliżi "with a pinch of salt", u sal-lum ma jirriżultax li kien hemm xi każi fejn il- Kummissarju tat-Taxxi Interni sempliċement abbażi ta' dawn id- dikjarazzjonijiet pubbliċi ħa xi passi tanġibbli biex jivverifika kemm kienu ġenwini jew le dawk ir-returns li ġew tabled f'din il-Kamra.

Mr Speaker, hemm ir-riskju wkoll li jista' jiġri l-istess ħaġa anke fil- każ tar-reġistru tad-Deputati Parlamentari li qed jiġi propost f'din il- Liġi.

Hawnhekk nixtieq nikkwota politiku Ingliż li kien u għadu rispettat ħafna fl-Ingilterra kemm bħala politiku kif ukoll bħala kittieb ta' ċerta statura - qed nirreferi għal Roy Hattersley li għamel żmien bħala deputat mexxej tal-British Labour Party.

Fil-fatt Hattersley, fil-House Magazine ta' Mejju ta' l-1992 tal-Parlament Ingliż kien tkellem fit-tul dwar ir- reġistru ta' l-interessi tal-membri parlamentari.

Dak inhar Hattersley għamel asserzjoni pjuttost kategorika għax kien qal li fil-fehma tiegħu dan ir-reġistru ma kien se jsolvi xejn, tant li hu stess qal li r-reġistru ta' l-interessi tal-membri parlamentari kien diżastru parlamentari għax ippermetta lid-deputati biex jieħdu flus minn fejn iridu, mingħand kulħadd u minn kull imkien, basta dawn kienu lesti li jikxfu idejhom.

Nerġa' ngħid - biex ma niġix miżinterpretat barra minn din il-Kamra - li jiena favur li jkun hemm trasparenza sħiħa kif qed jiġi propost fil-Liġi nnifisha, imma fil-fehma tiegħi, iktar milli l-kwantita' ta' dħul, l-iktar ħaġa mportanti hija li l-Kamra u l-membri tal-pubbliku jkollhom l-opportunita' li jġibu paragun bejn x'kien id-dħul u l-ġid ta' Membru Parlamentari qabel ma daħal fil-politika, qabel ma daħal fil-Parlament u anke llum u ovvjament x'livell laħaq bħalissa.

Dan biss jista' fil-fehma tiegħi jagħti ħjiel jekk setax kien hemm xi qerq jew xi abbuż, għax kif kulħadd jaf Malta żgħira u n-nies magħrufa, u naf li hemm ħafna Parlamentari fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra li għamlu l-flus b'mod leċitu, għamluhom mill-professjoni privata tagħhom, anke ferm qabel ma dawn daħlu fil-politika jew għamluhom f'mod totalment indipendenti mir-rwol parlamentari tagħhom.

GĦalija l- iktar ħaġa importanti kienet li jiġi ddikjarat l-interess ta' Membru Parlamentari f'ċertu leġislazzjoni.

Dan qed ngħidu għaliex dan l-aħħar fl-Ingilterra kien hemm xi każi ta' Membri Parlamentari Ingliżi li ġew rrapportati li ħadu Stg1,000 għal kull parliamentary question li għamlu f'isem xi nies fis-settur privat.

Għalija din l-istorja kellha tagħlima waħda prinċipali, li deputat - bħal kull bniedem ieħor - huwa corruptible, u biex jinxtara jew jixxaħħam, f'ċerti każi jista' jkun jeħtieġ ammont sostanzjali ta' flus u f'każi oħra jkun lest li jikser anke l-valuri u l- prinċipji tiegħu għal ammont ferm inqas.

Dan qed ngħidu għaliex l-istorja li kien hemm fl-istampa Ingliża ta' deputati li jieħdu Stg 1,000 għal domanda parlamentari turi li ħafna drabi l-ammont m'huwiex iċ-ċavetta ta' kollox.

Dan li qed ngħid ma jgħoddx biss għal Membri Parlamentari, iżda jgħodd ukoll għal dawk kollha li b'xi mod setgħu jew jistgħu jibbenefikaw mill-istrutturi parlamentari tal-pajjiż.

Per eżempju, fl-Ingilterra hemm rakkommandazzjoni biex anke dawk in-nies li jkollhom aċċess għal Parlament ikunu soġġetti għal dan l-iskrutinju.

Jekk nieħdu s-sistema Ingliża nsibu inklużi fiha s-segretarji tal-ministri, ir-research assistants - għax ħafna minnhom għandhom research assistants tagħhom - u hemm id-drawwa li kultant jiġu organizzati tours fil-Parlament minn Membri Parlamentari u minn staffers tagħhom bħala okkażjoni biex bniedem ikollu ċans li jiltaqa' ma nies ta' ċertu influwenza, u f'dan il- pajjiż dan l-aspett qed jiġi kkonsidrat f'mod konkret.

Jiena ma rrid nitfa' dell fuq ħadd, imma naħseb li jkun tajjeb li nagħtu ħarsa lejn dawn l-affarijiet anke f'pajjiżna, għax kultant wieħed jara ċerti nies fil- kuruturi u jibda jistaqsi x'inhi l-preżenza tagħhom hawnhekk.

Naħseb li l- aħħar ħaġa li kull amministrazzjoni tkun tixtieq hija li tkun mdawwra b'ċerti nies li fid-dehra tagħhom ikollhom l-image ta' helpers u fir- realta' dawn ma jkunu xejn ħlief sensara li jkunu qed jabbużaw mill- pożizzjoni tagħhom qrib ċerti nies ta' ċertu influwenza.

Aspett ieħor li nħoss li ma ġiex indirizzat b'mod qawwi biżżejjed fil- liġi jew b'mod profond biżżejjed huwa dak ta' l-isponsorship taż-żjarat barra l-pajjiż tal-Membri Parlamentari.

Jekk fhimt sew, il-liġi titlob biss li jingħataw dettalji ta' dawk iż-żjarat kemm-il darba min ikun qed jisponsorjahom ikollu xi nteress f'xi leġislazzjoni li tista' tkun għaddejja mill-Parlament.

Jiena ngħid li jista' jkollok sponsorship ta' xi ħadd li fil-fehma tagħna xorta għandha tiġi rrapportata lil din il-Kamra anke jekk ma jkollhiex rabta, interess jew linkage dirett ma' xi leġislazzjoni għaddeja fil-Parlament jew maħsuba li tgħaddi fil-Parlament.

Jiena nemmen li din il-klawsola tal-Kodiċi ta' l-Etika għandha tiġi estiża għaż-żjarat kollha li Deputat Parlamentari jista' jagħmel barra l-pajjiż li ma jkunux mħallsa minnu personali, li ma jkunux imħallsa mill-Parlament jew mill-partit tiegħu jew inkella li ma jkollhomx rabta jew x'jaqsmu ma' l-impieg privat tiegħu.

Dan qed ngħidu għax jekk gvern barrani jisponsorja żjara ta' Deputat Parlamentari barra l-pajjiż, kemm ta' natura kulturali u kemm ta' żjara li m'għandhiex rabtiet leġislattivi, nħoss li dan għandu jidħol fir-register of interests, aktar u aktar billi l-konċett ta' vjaġġi b'xejn barra l-pajjiż ilu identifikat - mhux f'Malta biss imma madwar id-dinja - bħala biċċa għodda antika kif tista' tirbaħ u tinfluwenza deputat fuq in-naħa tiegħek.

Jiena għandi informazzjoni li xi żmien ilu ministru preżenti tal-Gvern kien ġie mistieden it-Taiwan mill-Gvern ta' dak il-pajjiż, ftit qabel ma laħaq segretarju parlamentari.

Jiena mhux se nidħol fil-merti jekk għamilx sew li mar jew le, imma inħoss li l-Kamra għandha dritt tkun taf bi vjaġġi bħal dawn, li setgħu ġew sponsored baxx baxx mingħajr ebda pubbliċita' minn xi gvern jew organizzazzjoni barranija.

Fil-fatt, ir-register of interests Ingliż huwa rigoruz ħafna dwar dan is- suġġett.

Jekk wieħed jifli bir-reqqa r-reġistru Ingliż, isib li ħafna deputati, mhux biss isemmu vjaġġi li jkunu sponsored iżda anke dawk li jkunu saħansitra part sponsored, jiġiferi fejn id-deputat joħroġ parti mis-somma minn butu stess.

Dan japplika wkoll għal dawk li jsiefru minn fuq dahar fondazzjonijiet politiċi.

Jiena nħoss li dawn għandhom ikollhom l-obbligu li jniżżlu l-interess tagħhom anke jekk iż-żjara tagħhom ma jkollha ebda rabta ma' xi leġislazzjoni għaddejja quddiem il-Kamra.

Fl-Ingilterra ħafna mid-deputati isemmu anke dawk l-attivitajiet li ġieli jagħmlu anke jekk dawk li mhux neċessarjament ikollhom interessi finanzjarji marbutin magħhom.

Per eżempju, fl-Ingilterra, l-liġi kif inhi titlob lil dak li jkun iddikjara l-interessi tiegħu anke meta dan ikun qed jagħti konsulenza jew pariri lil xi għaqdiet tal-karita' u anke lil xi campaign groups Ingliżi.

Fil-każ tal-konsulenzi, fejn id-ditti tal-konsulenza li jkun jaħdem magħhom id-deputat ħafna drabi jkun ħafna iktar relevanti l-isem tal- klijenti li d-ditta tkun qed taħdem għalihom milli dettalji dwar id-ditta nnifisha, għax billi tgħid li wieħed huwa consultant ma' kumpannija "X" tal- konsulenza, m'int qed turi xejn fuq l-interessi veri li jista' jkollu deputat.

Imma jekk deputat qed jaħdem ma' consultancy firm li għandha bħala klijenti - biex ma nsemmi xejn Malti - lill-British Gas, British Rail jew il-British Telecom u qed turi l-client list tiegħu, allura tkun iktar f'pożizzjoni li tiġġudika fejn huma l-interessi veri ta' dan id-Deputat Parlamentari.

Fir-reġistru Ingliż, wieħed isib ukoll dettalji dwar directorships u impiegi bla ħlas, għotjiet, benefiċċji u ospitalita' marbuta ma' żjarat barra l-pajjiż., kif ukoll titli ta' artijiet u proprjeta' u registered shareholdings u każi ta' directorships li ma jkollhomx ħlas marbut magħhom.

Jiena nagħti importanzza kbira lid-dikjarazzjoni ta' interess ta' deputat f'leġislazzjoni li tkun għaddejja quddiem din il-Kamra.

Meta wieħed isegwi ċerti dibattiti li jkunu għaddejjin fil-Parlament Malti, jinduna li ċerti deputati iktar ikunu qed jitkellmu fuq ix-xogħol u l-professjoni tagħhom milli f'isem il-kostitwenza tagħhom.

Jien mhux qed ngħid li dan m'għandux isir imma l-interess għandu jiġi ddikjarat bil-quddiem.

Hawnhekk se nagħti l-iktar eżempju lampanti li kellna f'din il-Kamra, mingħajr ma nsemmi ismijiet.

GĦadu frisk f'moħħi u f'moħħ kulħadd id-dibattitu li kellna dwar ix-xandir, meta l-broadcasting f'pajjiżna ġie lliberalizzat u ġew introdotti liċenzji għal diversi stazzjonijiet tar-radju privati f'pajjiżna.

Dak inhar kellna eżempju ċar ta' Deputat Parlamentari li għażel li minflok jitkellem f'isem il-partit tiegħu tkellem fl-interess tiegħu personali għax kellu l-ħsieb li bis-saħħa tal-liġi, li kienet se tgħaddi minn dan il-Parlament, iwaqqaf stazzjon tar-radju tiegħu personali, kif fil-fatt għamel.

Jiena ngħidlu good luck to him, mhux qed nidħol fil- merti jekk kellux iwaqqaf stazzjon tar-radju jew le, imma nemmen li f'soċjeta' demokratika bħal tagħna, iżjed u iżjed jekk se jkun hemm dawn is-safeguards li qed nitkellmu fuqhom illum, dan il-konflitt ta' interess wieħed għandu jasal għalih mhux by deduction, imma għandu jkun jaf bih bil- quddiem qabel ma jersaq l-Abbozz ta' Liġi li jkun hemm quddiem il-Kamra.

GĦalkemm hawn Malta mhux dejjem inkunu nafu b'ċerti rabtiet ta' deputati barranin mal-Gvern Malti, huwa interessanti li dak li ma nsirux nafu bih hawn Malta ħafna drabi nsiru nafu bih mir-register of interests ta' pajjiżi oħrajn.

Per eżempju jekk tara r-register of interests tal-Parlament Ingliż, tkun taf min huma ċerti deputati Ingliżi li huma partners f'kumpanniji li għandhom bħala klijenti tagħhom corporations Maltin, bħal per eżempju l-Malta Development Corporation, imbagħad issib lista ta' deputati Ingliżi li fir-register of interests jistqarru li kienu ġew Malta fuq żjara li kienet ġiet sponsored mill-Gvern Malti.

M'hemm xejn ħażin la f'waħda u lanqas fl-oħra, imma ngħid li li kif affarijiet bħal dawn isiru pubbliċi fil-pajjiż li qed jirċievi din l-għotja, nħoss li li anke l-pajjiż li jagħti din l-għotja għandu jkun irreġistrat għall-interess pubbliku.

Fil-fehma tiegħi, l-Liġi ma tgħid xejn dwar kif se jitħaddem l-iskrutinju tar-reġistru dwar l-interessi tal-Membri Parlamentari.

Fil-fatt kull ma jgħid l-Abbozz hu li dan ir-reġistru jkun miftuħ għall-ispezzjoni tal- pubbliku.

Filwaqt li fl-Ingilterra dan ir-reġistru m'huwiex formulat bħala computer data base, kull riċerka trid issir b'mod manwali.

Fil-fatt il-membri tal-pubbliku Ingliż jenħtieġu li jagħmlu appuntamenti bil-quddiem biex jispezzjonaw dawn ir-reġistri aġġornati, billi tagħrif bħal dan mhux soltu li jingħata lil terzi persuni jew bit-telephone.

Issa li ninsabu viċin l-introduzzjoni tal-kumitati parlamentari , nħoss li jenħtieġ li tiddaħħal il-proċedura li teżisti f'pajjiżi oħrajn, jiġiferi li qabel l-istanding committee jgħaddi biex jagħmel xi ħatriet tiegħu, speċjalment dik ta ' chairman eċċ, l-membri għandhom jagħtu dettalji ta' l- interessi pekunjarji tagħhom lill-kumitat kollu.

Dan m'għandux japplika biss għal kumitati li jkunu ta' natura proċedurali, imma dikjarazzjonijiet simili, għandhom isiru mhux biss b'mod li jiġu minuted fil-proċeduri tal- kumitat, iżda għandhom jingħataw meta jkun hemm xi xhieda li qed jagħtu evidenza f'inkjesta parlamentari li tkun għaddejja.

F'każ li l-membru tal- kumitat parlamentari, partikolarment iċ-chairman jkollu xi interess pekunjarju li b'xi mod jista' jaffetwa xi inkjesta li tkun għaddejja jew ix- xogħol tal-kumitat innifsu, allura fil-fehma ta' ħafna nies dan il-membru għandu jirtira sakemm tiġi riżolta dik l-item.

Dan l-aħħar daħlet id-drawwa fil-pajjiż li ministri jiġu nominati patruni ta' ċerti fondazzjonijiet, u każ tipiku kien il-każ ta' Ministru tal-Gvern Malti li ġie nominat patrun ta' fondazzjoni li għandha x'taqsam ma' l- Isptar San Raffaele ta' Milan.

It-taqsima dwar non public bodies li hemm fil-Liġi Ingliża titkellem ċar dwar dan il-punt, iżjed u iżjed meta dawn l- għaqdiet jew fondazzjonijiet jistgħu b'xi mod - dirett jew indirett - ikollhom xi rabtiet ma' finanzjament parzjali mill-Gvern tal-pajjiż.

F'pajjiżi oħra mhux biss fuq dawn l-affarijiet jagħtu importanza imma anke dwar jekk ministru għandux ikollu dritt li jagħmilha ta' sponsor, billi ismu jiġi assoċjat ma' ċerti awards internazzjonali.

L-oġġezzjoni prinċipali li tqum f'ħafna pajjiżi hi li meta jkollok ministru li permezz ta' ismu jiġu assoċjat ma' l-isponsorship ta' international award, ċerti nies jistgħu jassumu - tajjeb jew ħażin imma ħafna drabi ħażin - li l- Gvern innifsu qed jagħti dan l-isponsorship meta fil-fatt l-isponsorship jista' jkun li ġej minn sorsi privati.

Naħseb li liġi oħra li għandna nħarsu lejha fl-iStadju tal-Kumitat hija l- leġislazzjoni Awstraljana dwar dan is-suġġett li toħroġ b'żewġ aspetti interessanti.

L-ewwelnett il-leġislazzjoni Awstraljana tobbliga l-kumitat tal-privileġġi li jagħti rapport annwali ta' ħidmitu lill-Kamra tad- Deputati jew lis-Senat skond kif japplika f'dak il-pajjiż, u t-tieni aspett huwa li tagħti dritt lill-kumitat li jagħmel ir-rakkommandazzjonijiet tiegħu dwar kif il-forma u l-kontenut tar-reġistru jista' jiġi mtejjeb u anke msaħħaħ.

Il-kumitat għandu dritt li jikkonsidra liema kategorija ta' nies oħra - apparti mid-deputati, u fil-każ ta' l-Awstralja s-senaturi - għandhom ikunu marbutin li jirreġistraw u jiddikjaraw l-interessi tagħhom.

Rigward dikjarazzjoni ta' l-interessi ta' deputat, waqt dibattitu parlamentari, ta' min jissoleva l-fatt li apparti li f'ħafna pajjiżi huwa mistenni li jagħmel din id-dikjarazzjoni qabel ma jibda id-diskors tiegħu, f'pajjiżi oħrajn qed tidħol il-prassi, li mhux biss ikollok deputat li jiddikjara l-interessi tiegħu qabel ma jibda jitkellem fuq il-liġi, imma jiddikjara l-interessi tiegħi wara li tkun ittieħdet division fil-Kamra jew f'xi kumitat parlamentari li fuqu dan id-deputat ikun iservi.

Jiena naħseb li din hija xi ħaġa li għandna nagħtuha importanza kbira, iżjed u iżjed jekk irridu li din il-Liġi ma tibqax liġi sabiħa fuq il-karta imma nippreferixxu li tkun liġi ħajja, dinamika u organika.

Jekk hemm ċertu ċiniċiżmu ta' l-elettorat Malti lejn il-politiċi tal- pajjiż, dan ġej mhux biss minħabba nuqqasijiet tal-klassi politika Maltija, iżda għaliex permezz tal-media qed induqu l-fallout politiku tal-kriżijiet li faqqaw f'diversi pajjiżi ġirien tagħna, bħal per eżempju l-Italja, Spanja u Franza fejn l-istabbiliment statali kollu sakemm hu tajjeb jew ħażin, għandu din l-image u hemm din il-perception li huwa ssuspettat li huwa ppenetrat mill-korruzzjoni.

Rajt l-agenda ta' konferenzza li se ssir l-Ingilterra "Future of Europe Conference", u laqgħatni l-fatt li hemmhekk apparti l-fatt li se jitkellmu dwar issues Ewropej, se jiddiskutu fost oħrajn għaliex il-politiċi huma daqshekk neqsin mill-popolarita' fi żmenijiet tal-lum.

Dan huwa fenomenu li qed jiġi mgħarbel mill-politiċi u anke mill-elettorat ta' diversi pajjiżi fl-hekk imsejħa western democracies.

Mingħajr ma nkun kontroversjali, inħoss li l-Gvern Malti żgur mhux qed jgħin biex tikber il-fiduċja fil-klassi politika lokali.

In- nuqqas ta' rieda u impenn biex jiġu nvestigati rapporti dwar allegat konvolġiment ta' Ministru tal-Kabinett kif ukoll ta' rjus kbar qrib il- Partit Nazzjonalista fi skandli marbutin ma' proġetti bħal Freeport u l- Isptar San Raffaele, proprju meta huwa fatt magħruf li qraba ta' nies għoljin fil-Gvern jaħdmu ma' l-istess kumpanniji msemmija li bħalissa jinsabu taħt l-ispotlight politiku ta' dawn l-akkużi politiċi, huma affarijiet li jwasslu għat-tkabbir ta' dubji u għat-tkabbir u l-firxa ta' suspetti.

Żgur li ma tinħoloqx klima ta' fiduċja meta kull talba li ssir għal inkjesta pubblika tiġi mxejna bl-iskuża li inkjesti bħal dawn ikunu qed ixekklu l-progress.

Jekk Gvern u Parlamentari verament jemmnu fit- trasparenza allura jridu jagħtu xhieda ta' dan kollu b'egħmilhom.

Fi żmenijiet tal-lum il-pubbliku in ġenerali jesiġi l-ogħla standards possibbli fil-ħajja pubblika li jgħixu l-parlamentari.

Akbar ma jkunu l- kriżijiet u l-iskandli f'pajjiżna, kif ukoll fil-pajjiżi ta' madwarna, aktar isir leġittimu t-tħassib pubbliku dwar dan kollu.

Meta dan l-aħħar faqqgħu ħafna skandli dwar l-imġieba ta' ministri u deputati Ingliżi, f'ċerti każi konnessi mar-register of interests bħal dak li qed niddiskutu llum, kien hemm rimarka fl-istampa Ingliża li laqtitni u din kienet tgħid hekk:

"The British public is a tough jury which gives no appeal verdicts."

Jien ngħid li anke l-poplu Malti qed iħares lejn il-politiċi f'dan id-dawl.

Għaldaqstant, Mr Speaker, filwaqt li naqbel ma' din il-Liġi fil-prinċipju, nżid ngħid li liġi bħal dan taħdem u tagħti riżultati mixtieqa biss skond kemm ikun kbir l-impenn tal-politiċi nnfushom, jiġifieri l-impenn tagħna lkoll Membri ta' din il-Kamra.

Kif qal xi ħadd għaref dan l-aħħar, ma tistax tilleġisla biex Membru Parlamentari jsir verament onorevoli.

Huwa b'egħmilu biss li Deputat jista' jagħti prova xierqa li jixraqlu dan it- titlu.

Huwa tajjeb li jkollna istituzzjonijiet bħal dawn, huwa tajjeb li jkollna strutturi ġodda f'dan il-qasam iżda qabel xejn jien inħoss li iktar milli istituzzjonijiet, strutturi u mekkaniżmi ġodda hemm bżonn li tidħol fil-pajjiż attitudni u mentalita' ġdida u pożittiva li fiha u permezz tagħha nuru lkoll kemm aħna li qed nirrealizzaw li tul il-ħajja pubblika tagħna nkunu l-ħin kollu qisna qed ngħixu ġewwa bozza.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Ma nixtieqx nieħu fit-tul imma ma xtaqtx li nħalli dan l- Abbozz għaddej mingħajr ma nikkumenta dwaru.

Ċertament minix kontra r- regolamentazzjoni tal-Membri Parlamentari; mhux biss f'livell ta' Membri Parlamentari, imma għandu jkun hemm regolamentazzjoni tal-poplu fih innifsu.

Kull poplu għandu jkollu ċerta dixxiplina fih innifsu u aħna rappreżentanti tal-poplu hawnhekk f'din il-Kamra żgur li m'għandniex nkunu kontra ċerta regolamentazzjoni.

Fil-fatt jekk aħna nixtiequ fiduċja tal- poplu li aħna nirrapreżentaw, huwa importanti li din nirbħuha u huwa tajjeb li nirbħuha bir-rispett tal-ħidma tagħna.

Jien hawnhekk jinkwetani l-fatt li sfortunatament meta tħares mill-lenti żagħżugħa lejn din il-Kamra, minflok Kamra tar-Rappreżentanti ż-żgħażagħ aktar isibuha bħala l-"Kamra tal-privileġġi", għaliex ħafna jaħsbu li meta tiġi hawnhekk, tkun qiegħed sempliċement fuq xi pultruna komda, bla xogħol x'tagħmel, forsi toqgħod ftit minuti f'din is-sala tgħid xi kelma u l-paga dieħla.

Imma r-realta' hija ferm differenti u għalhekk huwa importanti li jkun hemm - u din trid tiġi min-naħa tal-media mhux minna biss - ċerta xejra lejn il-pożittiv tal-ħajja pubblika.

Jekk aħna għandna l-intenzjoni li niġbdu ż-żgħażagħ lejn il-ħajja pubblika u politika, rridu npenġu anke l-verita' u x'għandu jkun r-rwol tal-Membri Parlamentari ta' din l- istituzzjoni.

GĦalhekk m'inix kontra li jkun hemm kodiċi ta' etika nkorporat bħalma qed jiġi propost f'dan l-Abbozz pero' meta tħares iktar fil-fond jidher li ma hemm xejn biex ngħid hekk differenti b'mod konkret ħlief dan il-famuż Kodiċi ta' Etika.

U fi kliemu stess dan huwa kodiċi ta' etika u mhux kodiċi fis-sens ta' penalizzazzjoni kif hemm fil-Kodiċi Kriminali; l-enfasi hija fuq il-kelma "etika".

Jien nixtieq li anke hawnhekk ikun hemm ħarsa differenti lejn is-sitwazzjoni u fil-mod kif inħarsu lejn offiża f'din il-Kamra ta' ksur ta' privileġġ; minflok qed tinfetaħ donnha iktar qed nillimitawha.

Qed ngħidu li d-drawwa sal-lum kienet dejjem li, għalkemm kien propost li jkun hemm kumitat tal-Kamra għall-ksur tal-privileġġi, dan il-kumitat ikun fformat mill-Kamra kollha.

Kien hemm kawża importanti - ma tistax tgħidilha li ma kenitx importanti - quddiem il-Qorti Ewropea fejn ġie stabbilit l-prinċipju li ħadd ma għandu jkun ġudikant f'kawża li hu stess għandu interess fiha, pero' sfortunatament dan l-Abbozz minkejja din s- sentenza xorta jidher li għad hemm possibbilta' forsi indiretta li minflok il-Kamra sħiħa tiddeċiedi jekk hemmx ksur ta' privileġġ jew le, id- deċiżjoni tkun f'idejn kumitat ta' privileġġi.

Fuq dan ma tantx jidher li ħadna xi tagħlima kbira minn din is-sentenza.

L-ewwel ħaġa dan il- kumitat kif inhu kompost m'hemm xejn fuqu - kif diġa ġie rrimarkat ġewwa dan il-Parlament - u m'hemm l-ebda indikazzjoni tal-kompożizzjoni tiegħu u kif ukoll jekk jiġi maħtur dan il-kumitat kemm hu t-terminu tiegħu.

Naħseb li jekk jiġu ċċarati dawn il-punti, ma tkunx xi ħaġa ħażina.

Fil-fatt qed jiġi propost li f'każijiet bħal dawn fosthom ta' libell, l-alternattivi huma tnejn - jew ta' admonition min-naħa ta' l-iSpeaker jew aktar u aktar li jintbagħtu quddiem il-qrati.

Mela wara li l-iSpeaker ikun ta r-ruling tiegħu prima facie jekk hemmx kawża, il-każ imur quddiem dan il-kumitat li jagħmel il-konsiderazzjonijiet tiegħu imbagħad il-każ jista' jispiċċa l- Qorti.

Frankament jien din ma narahiex ġustizzja b'mod aktar espedit, kif il-Gvern jgħid li hi x-xewqa tiegħu.

Rigward jekk aħna għandniex nitkellmu taħt privileġġ ...

Ħafna nies jgħidu li aħna għandna privileġġ għax nistgħu niġu hawnhekk, ngħajru lil min irridu, ngħidu li rridu u minkejja dan ħadd ma jista' għalina.

Personalment jien nemmen li jekk Deputat jiġi f'din il-Kamra, dan għandu jitkellem b'responsabbilta' u dak li jgħid hawn ġew għandu jkun lest li jirrepetih barra.

Pero' ġieli vera li jiġu ċirkostanzi fejn wieħed li ma jkollux provi konkreti imma jkollu biss suspett jibda jagħmel pressjoni fuq xi każ partikolari.

GĦalhekk il-privileġġ għandu jibqa' japplika f'każijiet bħal dawn.

Huwa tajjeb li din wieħed jifhimha u jfiehmha lill-pubbliku għax ma jistax ikun li jibqa' jkun hemm min jibża' minn xi konsegwenzi għall-aġir tiegħu.

Naħseb kulħadd għandu jkun matur biżżejjed li jerfa' din ir-responsabbilta'.

Mid-dehra l-ikbar polemika li qed tinqala' fuq dan l-Abbozz tirrigwarda l-kliem li ntuża għax ġieli jkun ġenerali ħafna, partikolarment meta l-Iskeda ta' dan l-Abbozz qed tgħid li kull Deputat għandu jġib ruħu

"... in a manner which reflects the status and dignity of the House of Representatives.".

Filwaqt li l-Abbozz qed jgħid li aħna għandna nġibu ruħna b'ċerta manjiera, il-Kodiċi ta' Etika stess qed jgħid li hemm direzzjoni imma għadna 'l bogħod biex naslu għaliha.

Forsi fuq din il-kwestjoni jkollna l- gwida u tidderiġina hi.

Finalment nixtieq nitkellem dwar it-trasparenza.

Qabel id-drawwa kienet li bħala prattika l-Membri kollha ta' din il-Kamra jeżaminaw il-każ.

F'din il-kwestjoni jista' jkun hemm argument favur it-trasparenza billi jgħidu li llum il-każ se jmur quddiem dan il-kumitat tal-privileġġi u jindifen hemm jew inkella jimxu pass iktar 'il quddiem għax ipoġġuh quddiem il-Qorti u jindifen hemmhekk.

Wara kollox, kulħadd jaf f'liema stat qiegħed il-Qorti u kemm ikun hemm dewmien biex każ jidher quddiemha.

Jien irrid nenfasizza dawn id-dubji u n-nuqqasijiet għal dan l-Abbozz - ma kontx naf li din id-diskussjoni riedet tingħalaq illum għax kieku kont nagħmel iktar enfasi fuqhom - u nixtieq li dawn jiġu ndirizzati fl-aħħar speech li se jagħmel il-Ministru fuq dan l-Abbozz.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No)

Nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Sur President, kieku dan l-Abbozz ġie ppublikat biss biex jitqanqal dibattitu fil-Kamra ta' dan il-livell, il-pubblikazzjoni ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kien ikun vale la pena li sar għax kull min segwa dan id- dibattitu jista' jara l-impenn li għandhom il-Membri Parlamentari taż-żewġ naħat tal-Kamra lejn id-doveri tagħhom.

Jien partikolarment laqtuni xi diskorsi li saru mill-Membri l-iktar żgħażagħ ta' dan il-Parlament għax kif qalu tajjeb l-Onor.

Cilia u l-Onor.

Tonio Borg f'waħda minn dawn is- seduti, naħseb li permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi aħna rridu nwasslu żewġ messaġġi.

GĦal dak li jirrigwarda s-sentenza tal-qorti ta' Strasbourg, kif osserva tajjeb l-Onor.

Cilia, il-prinċipju ta' l-emodiudex in causa propria jmur ma' fundament fi kwalunkwe proċess li għandu, saħansitra fl- effetti ta' natura penali.

GĦalhekk filwaqt li konna ngħidu li hemm xi ħaġa li ddejjaqna, kulħadd kien succumbent għas-sistema ta' kif il- kwestjoni tal-privileġġi tal-Kamra qed tiġi trattata f'pajjiżna.

Il-fatt li fil-Qorti tad-Drittijiet tal-Bniedem ta' Strasbourg hemm dik id- deċiżjoni wasslitna lkoll biex tagħtina l-forza neċessarja ħalli mill-kamp tat-tgergir inkunu nistgħu ngħaddu għall-kamp ta' l-azzjoni.

L-azzjoni hija preċiżament din il-leġislazzjoni li l-Kamra għandha quddiemha u għalhekk nisperaw li din il-leġislazzjoni se tiġi mwettqa fi żmien qasir meta l-Kamra tgħaddi għal dak li għandu x'jaqsam mat-tibdil fl-Ordnijiet Permanenti tagħha fejn ikun hemm il-Kumitati tal-Kamra li diġa' ssemmew minn diversi Membri ta' din il-Kamra.

Nispera li permezz ta' l- introduzzjoni tal-Kumitat tal-Privileġġi tal-Kamra - il-funzjoni ta' dan il- Kumitat hija in parte delineata f'dan l-Abbozz ta' Liġi, pero' għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra hemm ċerti dettalji li nispera li jirriflettu l-ftehim ta' din il-Kamra b'sens għoli ta' responsabilita' u ta' serjeta' - nagħmlu qabża ta' kwalita' għal dak li jirrigwarda x-xogħol tal-Parlament.

Naturalment parti minn din il-qabża ta' kwalita' ma tiddependix minn sempliċi bdil fl-Ordnijiet Permanenti, imma tiddependi mill-atteġġjament tagħna lkoll f'dan il-Parlament fejn aħna nkunu nistgħu nagħtu iktar ħajja lis-sistema parlamentari u demokratika ta' pajjiżna.

Fuq dan il-kontest saru xi referenzi ġustifikati - qed nirreferi għar-referenza li għamlu xi Membri ta' din il-Kamra, fosthom l-Onor.

Schembri Adami, rigward ix-xogħol utli li qed isir - u għalhekk nispera li fi żmien qasir inkunu nistgħu nuru r-riżultat ta' dan ix-xogħol li issa ilu jsir għal xhur twal.

Sur President, issa nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-konċett dwar l-etika.

Kif qal l-Onor.

Cilia u kif qal ukoll l-Onor.

Leo Brincat - f'wieħed mill- aħjar diskorsi li saru f'din il-Kamra għaliex dan għamel diskors attinenti, serju u impostat b'argumentazzjoni soda - l-ewwel parti għandha x'taqsam mal-privileġġi tal-Kamra.

Kif osserva sew l-Onor.

Ċilia, dawn il- privileġġi huma 'l bogħod mill-konċett ta' privileġġi kif normalment aċċettat fil-parlance popolari; ħafna drabi l-kelma "privileġġi" tagħmlek qisek vantaġġjat fuq xi ħadd.

L-Onor.

Ċilia ilu hawn mill-bidu ta' din il- leġislatura, pero' jien, li ilni hawn daqsxejn iżjed, f'dawn it-28 sena li se nagħlaq f'dan il-Parlament tgħallimt li l-kelma "privileġġi" hija l- iktar kelma ironika li tista' tuża fil-ħajja parlamentari.

Hija ironija li nsejħulha privileġġi, forsi kultant għandna sens ta' ironija magħna nfusna u forsi dan is-sens ta' ironija jġiegħlek issemmi l-kelma "privileġġ" meta inti taf li fil-Parlament tkun qiegħed espost - kif osserva tajjeb l-Onor.

Leo Brincat stess - għall-kritika u għandek riflessur permanentement fuqek li int trid taqdi d-dmirijiet tiegħek dejjem fil-livelli mistennija mill- poplu in ġenerali dwar kif għandu jġib ruħu deputat parlamentari.

Sur President, dan huwa tajjeb taħt ħafna aspetti.

L-ewwel parti tirrigwarda dwar kif dan il-Parlament qiegħed korrettement jiżvesti ruħu minn ċerta funzjoni għal kif jirregola l-funzjoni tiegħu meta jkun hemm ksur ta' privileġġ, żvestiment li allura jgħaddi fil-każijiet ta' ċertu riljiev lill-qrati ordinarji tal-pajjiż, biex jieħdu konjizzjoni ta' dawn il-każijiet.

U naħseb li hawn qed nagħmlu pass għaqli.

GĦalhekk għidt li dik is-sentenza hija utili, għaliex tatna l-kuraġġ li nagħmlu pass li ilna leġislatura wara l-oħra nħossu l-bżonn tiegħu, imma forsi hija marbuta mal- proċeduri tal-House of Commons Ingliża - li għaliha għamel referenza, jekk ma niżbaljax, l-Onor.

Schembri Adami llejla stess - li inkatenawna ma' metodu ta' ħsieb li għandu l-vantaġġi tiegħu.

Kulħadd jaf kemm il- proċeduri tal-House of Commons, anke abbażi ta' l-Ordnijiet Permanenti tagħna, għandhom riljiev fl-andament ta' din il-Kamra - il-konċett li din hija l-ogħla qorti tal-pajjiż - pero' forsi hawn il-ħajja trid timxi 'l quddiem u trid tosserva ċerti prinċipji bażilari li fil-konċett ta' l-ogħla qorti tal-pajjiż konna qegħdin effettivament inneħħu d-drittijiet fundamentali taċ-ċittadin.

Mhux għax kien hemm xi intenzjoni biex isir dan, forsi l-użu żbaljat li sar aċċentwa l-bżonn li din ma tkunx qorti fil- kontest aċċettat fis-sistema Britannika dwar il-funzjonijiet tal-Kamra, pero' llum naħseb li din is-sentenza tatna l-kuraġġ li niżganċjaw ruħna minn tradizzjoni li jista' jkollha riljiev f'postijiet oħra.

Naħseb li dan se jkun japplika mhux biss għal Malta, imma anke għal dawk il-pajjiżi li huma fl-Ewropa għal dak li jirrigwarda d-drittijiet tal-bniedem, li ċertament se jkunu influwenzati b'riżultat ta' dik is-sentenza li l-Onor.

Tonio Borg spjega b'tant kapaċita' f'waħda minn dawn is-seduti tal- parlament.

It-tieni parti tirrigwarda l-etika tal-Parlamentari.

Sur President, dan hu biss kodiċi ta' etika u l-importanza tiegħu hu li tgħixu.

Is-sanzjoni ta' natura penali m'hijiex daqstant importanti, imma f'kodiċi ta' etika s- sanzjoni vera, speċjalment għalina tal-politika, huwa l-mod kif niġu ġudikati, kif iċċita anke l-Onor.

Leo Brincat meta qal li l-opinjoni pubblika hija ġudizzju li minnu m'hemmx appell.

Forsi dan il-kliem huwa ftit iebes, pero' hemm ħafna verita' f'dan il-kontest u l-ħajja tal- politiku hi li għandu jgħix il-ħajja ta' politiku onest.

Pero', anke hawn għandna noqogħdu attenti u nħarsu d-dritt tal-politiku, li jgħix il-ħajja tal-politika kompatibbilment mal-ħarsien tad-drittijiet li għandu l- politiku bħala ċittadin.

Jekk iċ-ċittadin għandu l-ħarsien dwar kif joħroġ mill-Kostituzzjoni għall-ħajja tiegħu personali u privata, ma jfissirx li min qiegħed fil-politika għandu jiżvesti ruħu minn dawk li huma drittijiet fundamentali tiegħu bħala bniedem.

Hawn allura jiġi l-għaqal, il-piż u l-mod kif il-politiku għandu jiġi konċepit.

Ma jfissirx li jekk inti dħalt fil-politika, f'daqqa waħda xi ħadd għandu dritt iżebilħek jew jagħmillek ħsara personali, altrimenti dan huwa l-metodu kif tbiegħed lin-nies mill-ħajja politika.

Mingħalija l- Onor. Schembri Adami għamel din l-osservazzjoni u jien kemm-il darba enfasizzajt li hemm differenza bejn politiku u politikant.

Il-kelma politikant għandha fiha l-element ta' min hu nvolut, ta' min jilgħab u jiddeffes fil-politika, filwaqt li l-politiku huwa l-bniedem li jgħix il- ħajja politika.

Il-politika hija s-servizz lejn il-pajjiż.

Kemm l-Onor.

Tonio Borg kif ukoll l-Onor.

Cilia huma żewġ żgħażagħ li għandna f'dan il- Parlament, li ħdejna ċertament jidhru iżjed żgħażagħ - ħalli nqiegħduha f'sens ta' paragun.

Li rrid ngħid b'dan hu illi li tidħol fil-politika sakemm hija ambizzjoni korretta hija ħaġa sabiħa, pero' li tirrealizza malli tirfes din il-Kamra hu li jekk il-politika għandha messaġġ, dan hu li se sservi.

Min jidħol fil-politika għall-vantaġġ tiegħu personali ngħidlu sempliċiment li hawnhekk m'hawnx postu.

Jekk int trid timxi verament 'il quddiem f'kontest ta' ħajja differenti m'għandekx għalfejn tħabbat bieb il- politika, hemm ħafna aperturi oħrajn fil-ħajja fejn jekk int trid is- suċċess tista' ssibu.

Mill-politika la tista' tistenna gratitudni u lanqas għandek tistenna ċertu sodisfazzjon finanzjarju.

Min qed ifittex dawn iż- żewġ affarijiet m'huwiex se jsibhom fil-politika.

Sur President, jiena niftakar meta kont żagħżugħ u kont għadni student l- Universita' u Dun Fortunato Mizzi - li kont ili ħabib tiegħu minn meta konna tfal - meta kien seminarista ried ilaqqgħani mal-papa' tiegħu.

Dan kien f'Novembru ta' l-1950.

Dr. Enrico Mizzi kien ilu Prim Ministru ta' Malta minn Settembru ta' l-1950.

Jiena kont ġuvni ta' 19-il sena u mort inkellmu.

Għalija Nerik Mizzi kien ċertament bniedem ta' figura storika - biex niċċita d-deskrizzjoni tiegħu mill-Onor.

Dom Mintoff dak inhar li kkomemorah meta qal li huwa l-ikbar fost il-Maltin.

Jien nemmen l-istess fuq Nerik Mizzi.

Jista' jkun li dawn il-fehmiet wieħed ma jaqbilx magħhom - fehmiet li forsi ħafna minnhom kienu fuq linji ta' ħsieb li wieħed jista' wkoll ma jaqbilx magħhom - imma l-politiku serju, il-politiku dedikat, il-politiku nadif ...

Jien mort nara lil dan Nerik Mizzi u ntroduċieni miegħu t-tifel tiegħu, Dun Fortunato Mizzi li qallu li jiena kont student universitarju, ammiratur tiegħu u li xtaqt inkun nafu.

Dan kien f'Novembru ta' l-1950 u Nerik Mizzi miet fl-20 ta' Diċembru, 1950, jiġifieri mort narah ftit ġimgħat biss qabel miet.

Huwa kien qalli: "Ibni, inti student tal-liġi u tixtieq ukoll tidħol fil-politika.

Ħalli ngħidlek ħaġa.

L-avukatura hija professjoni.

It-tifel tiegħi se jsir qassis.

Dik hija vokazzjoni.

Inti li titħajjar għall-politika, jekk titħajjar bis-serjeta' kollha, din ifhimha minn għandi, il-politika hija missjoni".

Din it-tripliċi distinzjoni li għamel Dr. Enrico Mizzi, bniedem li tant ra tbatija mill-politika u tant emmen fil-politika qed jgħidli li x- xogħol tiegħi - l-avukatura fil-każ tiegħi - hija l-professjoni tiegħi.

Is-saċerdozzju - fil-każ tat-tifel tiegħu - hija vokazzjoni.

Fil-każ tal- politiku dik hija missjoni.

Sur President, dan huwa l-appell li nagħmel jien f'għeluq dan id- dibattitu tat-Tieni Qari dwar dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nixtieq li kulħadd jifhem - għadu jidwi fija l-messaġġ ta' Nerik Mizzi li l-politika hija missjoni - li min jidħol hawn ġew għaliex jaħseb li se jieħu xi vantaġġi minnha jitgħallem fi żmien qasir kemm dawn il-vantaġġi huma żgħar u ma jfissru xejn.

Pero' min jemmen fiha u jemmen fil-ħsieb li jwasslu fil- politika, li jkun ta' servizz għall-poplu u jemmen li dan is-servizz tal- poplu huwa għalih l-ikbar sodisfazzjon li jista' jkollu, li l-ikbar sodisfazzjon li jista' jkollu huwa li jkun għamel tant ġid biex il-poplu li jkun qed iservi, jimxi iżjed 'il quddiem, jipprogredixxi u għandu iktar sens ta' futur u ta' appartenenza għal din il-gżira, li n-nazzjonaliżmu tiegħu jħares 'il hinn mill-ibħra Maltin u jekk ikollok is-sens ta' viżjoni li lil dan il-poplu tħallih aħjar milli tkun sibtu, allura m'hemmx professjoni isbaħ minn dik li tkun fil-politika.

Filwaqt li aħna nistgħu nifformulaw daqsxejn inqas tajjeb u b'suġġerimenti li jista' jkollna fi stadju ieħor ta' dan l-Abbozz ta' Liġi kif nifformolaw aħjar il-Kodiċi ta' Etika, l-isbaħ kodiċi ta' etika huwa li l-politika hija servizz, li l-politika hija kif tagħti lilek innifsek għal pajjiżek.

Jiena li ili f'dan il-Parlament mill-1966, rajt ħafna politiċi - rajt qabel ma dħalt fil-Parlament u studjajt l-istorja Kostituzzjonali u l- politika ta' artna - u jekk il-pajjiż illum wasal fejn wasal, din in-nitfa ta' pajjiż fil-Mediterran li kulħadd irid jagħmilha tiegħu għax veru għandha relevanza strateġika kbira fil-ħajja ta' dan il-baħar, jekk illum aħna nissejħu indipendenti u anke demokratiċi, nagħmlu żball nimmaġinaw li dan huwa grazzi għal xi ħadd minna meta nkunu fil-gvern.

Jekk dan il- pajjiż wasal x'imkien huwa għaliex dan il-pajjiż minn tant snin għandu klassi politika dedikata.

Qal tajjeb l-Onor.

Brincat li l-media u dak li qed jiġri madwar pajjiżna jinfluwenzaw - ħafna drabi jinfluwenza negattivament anke fl-apprezzament tal-politiku Malti bla ħtija u bl-ebda mod ma jkun hemm xi implikazzjoni bħal dawk l-affarijiet li jista' jkun hemm f'pajjiżi oħrajn - pero' jiena nħoss li għandi ċertu sens ta' kburija meta ngħid li l-klassi politika Maltija tat ħafna u ħadet ftit.

Kieku kellna nipparagunaw il-politika Maltija fl-istorja tagħha u nitkellmu fuq Mitrovich, fuq Camillo Sciberras, fuq Fortunato Mizzi, fuq Sir Hugo Mifsud, fuq Pawlu Boffa, fuq Dandria u fuq Nerik Mizzi u fuq tant oħrajn, anke nies li għadhom Membri ta' din il-Kamra li forsi f'ħajti u fil-ħajja politika tiegħi tant kelli skontri politiċi magħhom, jien dejjem ngħid li pajjiżna mexa 'l quddiem u dan għamlu għax pajjiżna huwa bħas-siġra tal- palm li tieħu ftit u tagħti ħafna.

Jien naħseb li dan huwa l-aħjar metodu kif naħsbu dwar il-politiku Malti.

Din m'hijiex poeżija imma realta'.

GĦalhekk il-messaġġ li rrid nagħti lill-ġenerazzjoni li ġejja ta' politiċi - kif nixtieq narhom jien - hu li m'għandhomx għalfejn iħarsu ż-żejjed lejn politiċi barranin imma għandhom iħarsu lejn l-istorja ta' artna li fiha jaraw kif tant nies wasslu lil Malta għal dak li hi llum.

Hawnhekk niftakar fil-frażi tant tajba li qal l-Onor.

Lino Spiteri, preċiżament f'xi dibattitu li kellna dan l-aħħar fuq il-World Trade Organisation, li Malta hija miraklu ta' kuljum u li għalkemm hija gżira żgħira u mingħajr riżorsi naturali ta' xejn jirnexxiela tgħix livell ta' ħajja li ħafna drabi tista' ġġib saħansitra l-għira minn ta' madwarna.

Veru li hekk wasalna, jiġifieri li ngħixu miraklu l-ħajja ta' kuljum ta' dan l-poplu.

Pero' rridu nirrikonoxxu wkoll li l-meritu għal dan, ċertament hu tal- poplu Malti kollu, imma hemm enfasi wkoll fuq il-klassi politika tiegħu li mexxielha tmexxi lil dan il-pajjiż 'il quddiem.

Veru li għandna d-difetti u n-nuqqasijiet, pero' għallinqas dejjem kellna din il-mira li aħna qegħdin hawn mhux għall-vantaġġ personali tagħna imma biex inkomplu x-xogħol tagħna għax nemmnu li nistgħu nikkontribwixxu lejn il-ġid tal-poplu Malti ħalli nkunu nistgħu ngħidu li l-poplu Malti mexa pass ieħor 'il quddiem, anke bil-kontribut tagħna; inkunu nistgħu ngħidu li ħallejna lill-poplu Malti aħjar milli sibnih.

Dan hu l-privileġġ li rridu li jkollna.

Jekk ikollna dan il-privileġġ u nkunu nistgħu ngħidu dan allura l-politika hi verament dik il-missjoni li ddeskriva tant tajjeb Nerik Mizzi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li Abbozz ta' Liġi msejjaħ Att biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad- Deputati, Kap.113 ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-KODIĊI TA' ORGANIZZAZZJONI U PROĊEDURA ĊIVILI

CODE OF ORGANIZATION AND CIVIL PROCEDURE (AMENDMENT) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Jannar, 1995.

Il-mistoqsijia reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

John Attard Montalto huwa in possession.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Sur President, nixtieq li nkompli bid- diskors li bdejt nhar l-Erbgħa u din id-darba nikkonċentra fuq il-qasam tal-ġudikanti.

Dan qed nagħmlu b'risposta għal dak li qal il-Ministru fl- introduzzjoni tiegħu dwar l-elementi importanti fil-qasam ta' l- amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Meta nużaw il-kelma "ġudikant" f'moħħna - dan anke skond l-istess Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - mill-ewwel tiġi l-idea ta' l- istaffa ta' fuq nett, jiġifieri l-Qorti Kostituzzjonali, il-Qorti ta' l- Appell u l-Qorti Superjuri u l-istaffa ta' isfel li hija l-Qorti tal- Maġistrati - aħna nirreferu għal dawn iż-żewġ oqsma bħala l-Qorti Superjuri u l-Qorti Inferjuri.

Fir-realta', kemm il-Qrati ta' Fuq kif ukoll il-Qrati ta' Isfel għandhom għan wieħed, jiġifieri dak li jiġġudikaw.

Pero' ħafna drabi mhux bilfors li l-Qrati ta' Fuq jew Superjuri jkollhom kawżi li jkun fihom responsabbilita' akbar mill-Qrati Inferjuri.

Per eżempju, kawżi fejn hemm responsabbilta' kbira huma dawk ta' żgumbrament, fejn persuna tista' toħdilha l-post residenzjali tagħha jew meta persuna tkun inġabet il-qorti b'akkużi kriminali u li dwarhom tista' tispiċċa l-ħabs.

Jien naħseb li la darba qed nitkellmu fuq ġudizzju għandna nibdew biex naħsbu ħalli nressqu d-differenzi taż-żewġ staffef.

Jien kont nippreferi li nsejħu lil min jiġġudika bħala ġudikanti u l-ġudikant ikollu l- ġurisdizzjoni tiegħu b'mod li l-imħallfin preżenti jkunu ta' ġurisdizzjoni superjuri u l-maġistrati preżenti jkunu ta' ġurisdizzjoni inferjuri.

GĦalfejn qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għaliex inħoss li b'dan il-mod inkunu qed nelevaw il-maġistratura b'mod li għax-xogħol li tagħmel inkunu qegħdin nirrikonoxxu r-responsabbilta' tagħha mingħajr ma nbaxxu dawk li llum għandhom it-titlu ta' imħallef.

Jien naħseb li l-punt vantaġġuż ta' dan mhux biss huwa fl-isem jew fit-titlu imma għaliex l-isem jew it-titlu għandu importanza ta' rispett, pero' wieħed lanqas għandu jara r-rispett biss.

B'dan il-mod inkunu qed insolvu l-problema jew insibu soluzzjoni parzjali għall-problema li hija akbar u li tmissha b'idejk.

Sa ftit ta' żmien ilu - hawn m'iniex ngħid dan biex niftaħ xi feriti, anzi l-oppost - kien hemm kontroversja sħiħa jekk maġistrati għandhomx jiġu appontati jew elevati għal imħallfin.

Waqt id-dibattitu tal-Budget, il- Ministru nforma lill-Kamra li kien se jeleva wieħed mill-maġistrati għal pożizzjoni ta' imħallef.

Ovvjament kif minn dan il-bank ikkritikajt, forsi b'mod aħrax, id-deċiżjoni jew deċiżjonijiet li kienu ttieħdu, hekk mill- istess bank ngħid li kien pass kuraġġuż u għaqli li l-Ministru, għalkemm kellu ċertu ideat fuq dan, eleva lill-Maġistrat Valenzia għall-Imħallef.

Ngħid li d-deċiżjoni tiegħu kienet mhux biss għaqlija imma wkoll waħda li għinet biex titneħħa ċerta tensjoni - jekk nistgħu nsejħulha hekk - jew diżgwid li seta' kien hemm.

Jekk il-ġudikanti jkunu ġudikanti, kemm jekk ikunu imħallfin kif ukoll jekk ikunu maġistrati, wieħed jantiċipa li meta persuna tibdillu l- ġurisdizzjoni, ikun hemm tranżazzjoni li tkun aktar nadifa u inqas kbira.

Jien naħseb li llum huwa iżjed diffiċli li ssib ġudikanti li jixtiequ jilħqu mħallfin milli persuni li jixtiequ jilħqu maġistrati.

U b'dan il- mod jekk ikollok persuni li probabbli jiġu assorbiti f'dik li hija ġurisdizzjoni inferjuri u jekk ikollok iżjed għażla fost dawn in-nies, imbagħad ikun iżjed faċli biex wieħed jagħmel selezzjoni għall- ġurisdizzjoni superjuri.

Jiġifieri jekk illum huwa iżjed faċli li ssib maġistrati, speċjalment jekk dawn isiru ġudikanti u l-paga tkun bejn wieħed u ieħor - allavolja jgħidu li m'hijiex kwestjoni ta' paga - elevata għal dik li llum jirċievi mħallef, ikun iżjed faċli biex wieħed jimla' dan il- grad.

Hemm aspett pożittiv ieħor f'dan li qed ngħid.

Fil-pajjiż inħoloq dibattitu fuq min għandu jagħżel il-ġudikant.

Kif nafu l-pożizzjoni preżenti hija li mħallef jew maġistrat jiġi magħżul mill- Kabinett jew mill-Eżekuttiv.

Din hija parti mis-sistema demokratika u qed nemfasizzaw id-distinzjoni bejn it-tliet organi li huma l-Leġislatura, l- Eżekuttiv u l-Ġudikatura.

Hawn min jgħid li l-fatt li l-Eżekuttiv jew il- Kabinett jagħżel dik il-persuna biex tkun imħallef jew maġistrat ma jfissirx li għandek il-qasma nadifa li wieħed għandu jantiċipa, mentri l- argument kontra ta' dan huwa li ladarba l-persuna ma tkunx għadha mħallef jew maġistrat, fis-sens li ma tkunx għadha tiġġudika, allura b'dik il- pożizzjoni m'hemm l-ebda rifsa minn qasam fuq ieħor għaliex l-Eżekuttiv jew il-Kabinett jagħżel avukat u l-avukat ma jkunx għadu ġudikant.

Evidentement għal dak li għandu x'jaqsam mar-responsabbilta' politika, l- Eżekuttiv jara dak li huwa poter tiegħu b'mod illi ma jixtieqx iħallih minn taħt idejh għaliex il-fatt illi l-Kabinett jista' jagħżel imħallef jew maġistrat, dan bla dubju jikkostitwixxi poter.

Jekk il-Kabinett għandu l- poter illi maġistrat jagħmlu mħallef ma tistax tgħid illi dan ma jagħtix lill-Eżekuttiv ċerta responsabbilta' u fl-istess ħin poter.

Infetaħ dibattitu dwar min għandu jappunta l-ġudikant, għandux jibqa' mertu tal-Kabinett jew għandux ikun hemm istituzzjoni oħra illi tappunta l- imħallef u l-maġistrat.

Meta tinħoloq vakanza għandhom ikunu l-istess imħallfin jew maġistrati jew ġudikanti li jagħżlu kif dik il-vakanza għandha timtela?

Issa li għandna l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal- Ġustizzja, għandha tkun hi li jkollha l-poter li tappunta lil xi ħadd meta tinħoloq vakanza?

B'dak li qed nipproponi li jkollna, nistgħu nsibu via tan-nofs u kompromess bejn iż-żewġ ideat.

Filwaqt illi l-Eżekuttiv jibqa' jappunta lill-ġudikant l-għażla ta' f'liema qorti dak il-ġudikant ipoġġi tkun f'idejn il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja.

Meta l- Ministru Fenech kellu id-diżgwid mal-maġistrati kien qal - u wieħed ma jistax jarmi l-argument - illi jista' jkun hemm każijiet fejn maġistrati jiġġudikaw b'mod pożittiv favur il-gvern biex jaġevolaw lill-gvern tal- mument għaliex ikollhom ambizzjonijiet li jilħqu mħallfin.

Jekk wieħed juża l-istess argument imħallfin li jkunu f'ċerti awli fejn ikun hemm involut il-gvern ikunu f'pożizzjoni fejn jaħsbu għal elevazzjoni f'qorti superjuri - bħalma hija l-Qorti ta' l-Appell - meta jiġu jiġġudikaw ċerti kawżi.

Huwa tajjeb li wieħed jgħid li l-argument li kien inġieb kien wieħed astratt mingħajr referenza għal nies partikolari.

Jien naħseb li nkun qed nesprimi l-ħsieb tal-Ministru Fenech jekk ngħid li meta tkellem b'dan il-mod kien qed jirreferi għal każijiet li mhumiex partikolari pero' li jistgħu jinqalgħu.

Jekk wieħed jagħti piż għal dan, l-argument tista' ssolvih billi l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja tagħti hi l-awla tal-ġurisdizzjoni lill-imħallef partikolari.

Jien m'għandix dubju li b'dan il-mod inkunu qegħdin inneħħu parti mir-responsabbilta' ta' l- Eżekuttiv imma b'mod pożittiv għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Jekk l-Eżekuttiv tibqagħlu f'idejh l-għażla tal-persuna iżda min-naħa l-oħra l- Kummissjoni tagħżel f'liema qorti tpoġġi din il-persuna nkunu qegħdin nagħmlu akbar id-distinzjoni bejn il-Ġudikatura, l-Eżekuttiv u l- Leġislatura.

Bħala prinċipju ġenerali iżjed ma jkun hemm distanza u inqas ma jkun hemm poter ta' qasam fuq l-ieħor iżjed il-pajjiż jimxi b'mod demokratiku.

Aħna qed nitkellmu fuq din il-Liġi b'mod ġenerali billi l-idea hija li jkollna amministrazzjoni tal-ġustizzja aktar effiċjenti.

Wara kollox dan huwa l-bażi ta' l-emendi li tressqu quddiem dan il-Parlament mhux li jkollna ġustizzja aktar ta' malajr u b'mod aktar espedit.

Jekk il- ġustizzja - u meta ngħidu l-ġustizzja nkunu qed nirreferu għall-kawża - tista' tinqata' f'inqas żmien tkun ġustizzja akbar.

Kulħadd jaf li meta l- affarijiet jitwalu fiż-żmien ma tistax tgħid li l-makkinarju tal-ġustizzja jkun ħadem b'mod effiċjenti u lil dik il-persuna li tkun qed tistenna li ssir ġustizzja magħha ma tistax tgħidilha li saritilha l-ġustizzja wara ħames snin jew wara 15-il sena.

Il-perjodu li jkun kemm jista' jkun minimu huwa parti mill-ġustizzja li għandha ssir.

Per eżempju, l-Onor.

Philip Muscat rebaħ libell li nqata' disa' snin wara li kienet infetħet il-kawża.

Jien naħseb li l-ġustizzja li ħa hija ġustizzja ffiltrata għax kieku l- libell rebħu fi żmien sena jew sentejn kienet issir mhux biss ġustizzja finanzjarja miegħu imma kien jiggwadanja wkoll politikament għax l-aspett politiku huwa importanti għalih.

Barra minn hekk kien jagħmel tajjeb għall-ħsara li kien għamel l-artiklu li kien libelluż għalih.

Dan huwa eżempju klassiku kif id-dewmien taż-żmien ineħħilek u jnaqqarlek il- ġustizzja li tista' tirċievi.

Dan kollu li qed nipprovaw nagħmlu huwa biex aħna nipprovaw insibu metodi kif l-amministrazzjoni tal-ġustizzja tkun iktar effiċjenti.

Peress li l-ġudikant huwa l-fulcrum - barra l-liġi dwar il-proċedura - kif il-ġustizzja tista' u għandha tkun magħmula b'aktar effiċjenza, l- għażla tal-persuna adatta hija parti integrali minn dak li aħna nsejħu l- amministrazzjoni effiċjenti tal-ġustizzja.

Aħna ta' xejn nikkritikaw kif ċerti ġudikanti jamministraw l-awla tagħhom jekk nafu li dawn il-persuni qabel ma appuntajnihom għal dan il-post tant importanti ma kenux eżempji ideali ta' amministrazzjoni.

Min-naħa l-oħra - għax ma tistax tiġbed linja dritta - fost l-aqwa nies li llum jamministraw l-awla tagħhom hemm imħallfin li wieħed qatt ma kien jimmaġina li se jkunu daqshekk sistematiċi u effiċjenti minħabba l-mod kif kienu jamministraw l-awla tagħhom meta kienu avukati.

Huwa tajjeb li meta l-Gvern jiġi biex jagħżel ġudikant jgħarbel kollox u mhux jgħarbel biss dak li kien fl-imgħoddi jew l- opinjonijiet ta' dak li jkun.

Għalhekk persuna għandha tintgħażel għall- aħjar andament tal-ġustizzja.

Jien naħseb li bil-proposta li ssuġġerejt jien inkunu qed immorru 'l quddiem biex dejjem tiġi amministrata l- ġustizzja b'aktar imparzjalita' u nkunu qed insaħħu iżjed l-indipendenza tal-ġudikatura.

Sur President, hawn niġi għall-imparzjalita' u l-indipendenza tal- ġudikatura.

Jekk il-ġudikatura ma tkunx indipendenti u ma tħosshiex indipendenti minn ċertu mewġ ma jistax ikollna ġustizzja.

Il-ġudikatura trid tiġġudika mingħajr ebda pressjoni jew ħsebijiet illi bid-deċiżjoni tagħha se tweġġa' jew se tpaxxi lil xi ħadd.

Ħadd m'għandu jgħid prosit jew l-oppost lill-imħallef jew lill-maġistrat għad-deċiżjoni tiegħu.

Id- deċiżjoni trid tittieħed skond il-ħaqq u l-ġustizzja mingħajr pressjoni diretta jew indiretta li tista' tiġi kkreata b'ħafna metodi.

Jista' jkun hemm mewġa ta' nies li tagħmel pressjoni fuq ġudikant.

Jista' jkollok pressjoni fuq il-ġudikatura billi maġistrat jew imħallef ikun jaf li qasam ta' poter qed jippretendi li għandu jiġġudika b'tali mod u dan il-qasam ipoġġi pressjoni anke diretta fuq il-ġudikant.

Sur President, jien nippretendi li l-indipendenza tal-ġudikatura għandha tiġi rispettata speċjalment minn dawk l-oqsma li jippriedkaw illi l- ġudikatura għandha tkun indipendenti.

Aħna f'dan il-Parlament nistgħu nuru r-rispett tagħna lejn il-ġudikatura billi nilleġislaw b'mod illi l- imħallfin u l-maġistrati jkunu aktar moħħhom mistrieħ meta jaslu biex jaqtgħu kawża.

Iż-żewġ naħat tal-Kamra nikkondividu illi l-ġudikatura għandha tkun indipendenti u nistqarru li għandha tkun imparzjali.

Allura ż- żewġ naħat għandna ningħaqdu biex il-ġudikatura ngħinuha biex ma jkollhiex ostakoli meta tiġi għad-deċiżjoni tagħha.

Dak li jiġini f'moħħi immedjatament - naħseb li kull membru jikkondividi - huwa li preżentement għandna l-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja u din il- Kummissjoni għandu jkollha ġurisdizzjoni esklussiva f'dawk il-każijiet li għandhom x'jaqsmu ma' ġudikanti.

Meta mħallef jew maġistrat jiddeċiedi u jaqta' l-kawża għandek min jirbaħ u min jitlef.

Illum skond in-normi tal- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, sempliċi ittra anonima tista' ddendel sikkina u titfa' ombra fuq ġudikant.

U liema ġudikant jista' jiġġudika b'moħħu mistrieħ kompletament kif għandu jkun meta sempliċi ittra anonima tista' tiftaħlu inkjesta li tista' tkun totalment infondata?

Tista' ma tkunx imma tista' tkun.

Jien ninsab żgur li meta l-Gvern illeġisla fuq il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni u aċċetta l- anonimita', ħa bħala eżempju l-fatt li meta jsir rapport ta' reat, ta' serq jew ta' omiċidju lill-Pulizija, jista' jkun anonimu.

GĦalkemm ma jfissirx li jekk ikun anonimu ...

MR SPEAKER: Il-Ministru bil-permess ta' l-Onor.

Attard Montalto.

ONOR.

JOE FENECH: Il-liġi tgħid speċifikatament li tista' timxi fuq informazzjoni ġuramentata.

Il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni iżda qiegħda tagħmel tagħha informazzjoni anonima u tinvestigaha minn jedda.

Dan imur kontra l-ispirtu tal-liġi għax skond il-liġi r-rapporti li jkollha jridu jkunu ġuramentati.

GĦalhekk għandha timxi minn jedda jekk ir- rapport anonimu fih informazzjoni serja u tiġġustifika investigazzjoni u verifika qabel kollox ta' l-informazzjoni.

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Imma bħala prattika l-Kummissjoni anke de proprio tista' timxi, kemm jekk ikun hemm dibattitu fil-Parlament, kemm jekk ikun hemm allegazzjoni f'gazzetta u anke jekk ikun hemm sempilċi ittra anonima.

Minħabba f'hekk kemm jien u kemm aħna lkoll - għax qed nitkellmu fuq il-qasam tal-ġudikatura - għandna nikkondividu l-fatt li persuna m'għandhiex tgħaddi minn tribulazzjoni doppja, għax jekk inti trid tgħaddi minn tribulazzjoni quddiem il-Kummissjoni Permanenti kontra il-Korruzzjoni u mbagħad trid terġa' tgħaddi minn tribulazzjoni quddiem il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja, se jkollok tgħaddi darbtejn fuq l- istess akkuża.

Għaldaqstant aħna għandna nilleġislaw li fejn ikun hemm każijiet li għandhom x'jaqsmu mal-professjoni legali, speċjalment il- professjoni tal-ġudikatura, għandhom ikunu taħt il-kappa tal-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja u meta jkun hemm każijiet li jitressqu quddiem il-Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni, din għandha tibgħathom immedjatament mingħajr ma tiġġudika fuqhom hi, quddiem l- Kummissjoni l-oħra.

Qed ngħid hekk għax nemmen li l-ewwelnett il- Kummissjoni Permanenti kontra l-Korruzzjoni għandha tiddeċiedi jekk oġġett huwiex u jikkostitwixxix l-att korrott jew le u jidhirli wkoll li fejn għandhom x'jaqsmu kwestjonijiet ta' ġudikanti, għandha tkun il-Kummissjoni għall-Amministrazzjoni tal-Ġustizzja li tiddeċiedi fuqhom.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Onorevoli tibqa' in possession?

ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO: Iva, nibqa' in possession.

MR SPEAKER: L-Onor.

Attard Montalto jibqa' in possession.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa 18 ta' Jannar, fis-6.00 p.m. b'din l-Agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kumpanniji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet -it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta -it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja -it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji tas-Sisa fuq is-Sigaretti maħdumin bil-Makna - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni (Emenda Nru 3) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Dazju tas-Sisa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Taxxa fuq Bunkering ta' Żjut - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Hemm aktar rimarki?

L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, ma nistax inħalli l-Aġġornament tal- lejla jgħaddi mingħajr ma nieħu l-opportunita' biex nifraħ sinċerament lill- Kunsill Lokali tan-Naxxar għall-inizjattiva li ħa sabiex fin-Naxxar daħħal sistema ta' rotot ta' karozzi tal-linja li jduru madwar l-inħawi kollha tar- raħal ħalli b'hekk jiġi milħuq kullimkien.

Minn hawnhekk nixtieq li nifraħ lill-Kunsill tax-xogħol li għamel, naf li għamlu ħilithom kollha sabiex din is-sistema tibda titħaddem mill-bieraħ u sinċerament nawguralhom li jkollhom suċċess.

Jien inħoss li din is-sistema żgur li għandu jkollha suċċess, l-ewwel ħaġa għaliex se jmur tajjeb il-poplu - illum in-Naxxar kiber bħal ħafna postijiet oħra u m'għadux dak il-lokal ta' 30 jew 40 sena ilu - u se jmorru tajjeb anke l-istess sidien tal-karozzi tal-linja li għandhom jibdew jirrealizzaw li jekk titjieb is-sistema, jitjieb ukoll l- introjtu tagħhom.

Bħalma diġa' għidt, jien naħseb li b'din is-sistema se jkun hemm gwadann mil-lat soċjali u se jkun hemm ukoll aspetti oħra li jmorru tajjeb anke mil-lat ambjentali.

Jekk 'il quddiem din is-sistema tiġi mħaddma ma' Malta kollha jkun hemm ukoll gwadann mil-lat ekonomiku.

GĦaliex qed ngħid dan il-kliem?

Jien xtaqt infakkar li fis-Seduta ta' l-4 ta' Novembru 1993 meta konna qed niddiskutu l-Estimi Finanzjarji ta' l- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku jien, bħala kelliemi ewlieni ta' l- Oppożizzjoni dwar it-trasport pubbliku, kont tkellimt fit-tul dwar il- politika li għall-ġejjieni għandu l-Partit Laburista.

Dak inhar kont għamilt enfasi kbira - kont qed nitkellem fil-kwadru tal-ħafna ittri li kienu qed jidhru u li għadhom qed jidhru sal-lum - dwar it-tneħħija tal- venda mill-Mosta.

Kont semmejt proprju l-lokal tal-Mosta u kont għidt li sistema ta' din ix-xorta kellha l-isbaħ ċans li tibda tiġi mħaddma.

Niftakar li dak inhar kont semmejt Iż-Żokrija li tinsab 'il fuq madwar kilometru u nofs miċ-ċentru tal-Mosta, kont semmejt il-Blata l-GĦolja li tiġi aktar minn kilometru 'l bogħod miċ-ċentru tal-Mosta u kont semmejt ukoll il-postijiet Ta' Imliet u Tad-Dip li jiġu ferm 'il bogħod miċ-ċentru tal-Mosta.

Ma kontx semmejt in-naħa l-oħra tan-Naxxar għax diġa' kienu qed jiġu milħuqa l-postijiet ta' Santa Margerita u forsi anke is-Sgħajtar.

Dak inhar għamilt enfasi kbira u kont għidt li b'din hi s-sistema li għandha tibda tħaddem l-Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku se jirbaħ il- poplu minn kull aspett.

GĦaddew 'il fuq minn sena minn meta kont għidt dan id-diskors, f'isem il-Partit Laburista, u nieħu gost li issa kellu jkun proprju kunsill fil-kostitwenza li nirrappreżenta jien li beda jħaddem din is-sistema, u jien ċert li għandha tirnexxi.

Jien nixtieq li nifirħilhom u nawguralhom ħalli jkollhom is-suċċess li jien naf li jistħoqilhom.

Ħaġa li xtaqt nissuġġerixxi, u li se ngħidha għal-lokalitajiet l-oħra hi, li jekk isir l-istess bħalma qiegħed jiġri n-Naxxar fl-opinjoni tiegħi jkun żball illi jiġu mħaddma x-char-a-bancs il-kbar f'ċerti postijiet u l- ħin huwa twil wisq.

Qed nalludi wkoll għan-Naxxar.

Jien nappella - mhux lill-Kunsill tan-Naxxar li issa ħareġ l-offerta, ġiet aċċettata u qed iħaddem sistema li bejn trip u ieħor se jkun hemm 40 jew 45 minuta - li jitħaddmu karozzi iżgħar, jekk hemm bżonn anke minibuses, ħalli jilħqu l- inħawi kollha ta' kull lokal u jkunu iktar espedjenti, bħal dak l-eżempju li semmejt jien sena u erba' xhur ilu.

Jiġifieri kieku wieħed jipprova jħaddimhom kull 20 minuta jew 15-il minuta naħseb li jkollna suċċess mhux mil-lat ta' lokal, bħala Naxxar jew Mosta, imma jekk tiġi mħaddma f'ħafna u ħafna lokalitajiet ma' Malta kollha - Rabat, Żurrieq eċċ. u l-Belt Valletta naturalment ukoll - jien ċert illi jekk tiġi adottata din is-sistema mill- Awtorita' tat-Trasport Pubbliku - u ma jkunx hemm is-suppervja li ma jeħdux suġġerimenti ta' din in-naħa - jkun qed jirbaħ il-poplu kollu mill-aspetti soċjali, ambjentali u ekonomiċi.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Alfred Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, wara li tkellimt kemm-il darba fil- Parlament u għamilt ħafna mistoqsijiet parlamentari dwar l-istat ħażin u diżastruż tat-toroq fl-irħula tat-Tielet Distrett qiegħed nerġa' nappella lid-dipartimenti kkonċernati biex jgħaddu s-servizzi essenzjali bħad- drenaġġ, l-ilma u l-għoti tat-tarmac fid-diversi toroq li jeħtieġu dan kif ukoll biex dawn ikunu mixgħulin għax hemm ħafna toroq li għadhom fid-dlam.

Hemm inħawi sħaħ bla drenaġġ, bla tarmac u bla dawl biżżejjed kif hemm f'oqsma tad-djar tal-Gvern u f'inħawi oħra ta' bini privat bħall-area magħrufa Tal-Ħofra f'Ħaż-Żabbar.

Huwa meħtieġ ukoll li d-dipartiment konċernat jara li l-livellar tat-toroq isir sewwa b'mod illi l-ilma jibqa' għaddej għad-destinazzjoni tiegħu u mhux jieqaf f'għadajjar kbar kif jagħmel fi Triq l-Iskola f'Ħaż-Żabbar.

Jeħtieġ li ssir it-tiswija meħtieġa biex dawn l-għadajjar ma jibqgħux hemm sa wara erbat ijiem li tkun waqfet ix-xita.

Mr Speaker, nieħu l-eżempju tiegħi personali li biex indaħħal il- karozza ġol-garage, minkejja li x-xita tkun ilha li waqfet xi erbat ijiem, ikolli ndaħħal il-ħmieġ li jkun hemm f'dawn l-għadajjar mat-tyres tal- karozza għax tant hemm għadajjar kbar li ma tistax tiskapulahom.

Hawnhekk nuri d-diżappunt tiegħi rigward id-dipartiment konċernat illi minkejja li jgħaddu s-snin u nitkellem kemm-il darba u tkellem anke l-Kunsill Lokali tar-raħal, ma jridx jirranġa din it-triq għaliex kieku ried jirranġaha, kien isib tarf kif jirranġaha.

Ilna ħafna nitolbu dan u mhux sew li l- Gvern Nazzjonalista qed jimxi b'dan il-mod ma' dawn ir-residenti.

Nappella mill-ġdid lill-Ministru konċernat biex jiċċaqlaq, fil-fatt lill- Ministru Frendo kont għidtlu direttament kemm-il darba fuq dan.

Ġara li qabel l-elezzjoni li għaddiet kien tqabbad kuntrattur mill-Gvern Nazzjonalista biex din it-triq tingħata t-tarmac u fil-fatt tant ġie mgħoti bil-għaġla li ma qagħadx jinvella sew - dan ix-xogħol żejjed li sar bla għaqal minn Gvern Nazzjonalista jfisser flus.

Ma nistħix ngħid li din hija arukaża, aħseb u ara min għandu t-toroq ferm agħar minn hekk - din hija l-istess bħalma kellha s-Sinjorija Tiegħek quddiem il-bieb tad-dar ġewwa Wied il-Għajn.

Nappella wkoll lill-Ministru konċernat biex jara x'jista' jirrimedja dwar għadd ta' familji li għandhom id-dar tagħhom fi Triq il-Galjazz fil-Housing Estate ta' Marsaxlokk għax kull meta tinżel ix-xita, dawn jgħerqu bl-ilma li jidħol fid-djarhom peress li l-btieħi tagħhom jiġu għall-għelieqi li huma f'livell ogħla mill-ħitan tal-btieħi tagħhom.

Għalhekk nappella lid- dipartiment konċernat biex jesproprija parti mill-għelieqi li tmiss mal- btieħi tagħhom u jagħmilha forma ta' passaġġ bejn l-għelieqi u l-btieħi ta' dawn in-nies biex b'hekk l-ilma jkun jista' jgħaddi minn hemm minflok jidħol fid-djar ta' dawn in-nies.

Fil-fatt kien hemm min daħallu tant ilma li kellu jgħajjat lin-nies ta' l-SAG biex ibattlu l-ilma minn ġewwa d-dar tiegħu.

Nerġa' nagħmel appell lill-Gvern Nazzjonalista biex jinstab rimedju għal dan.

F'dan id-distrett, ġewwa Wied il-Għajn, hemm l-impjant ta' reċiklaġġ li ma sarx minn Gvern Laburista iżda minn Gvern Nazzjonalista.

Ir-residenti ta' dan ir-raħal m'għandhomx iħallu lill-Gvern Nazzjonalista jaljenahom biss rigward ir-riħa ta' l-impjant għaliex il-kwestjoni hija miftuħa aktar minn hekk.

Il-Gvern Nazzjonalista qed jgħid li se jipprova jsolvi l- problema ta' l-intiena mentri l-Partit Laburista qed iwiegħed aħjar u aktar minn hekk għaliex se jagħmel studju dwar l-ambjent totali milqut mill- impjant ta' riċiklaġġ, mhux biss dwar ir-riħa imma wkoll dwar ħafna affarijiet oħra bħall-impatt fuq saħħet ir-residenti u t-turisti f'Marsacala.

Jiġifieri r-residenti ta' Marsascala żgur li se jkollhom trattament mill-aħjar f'dan ir-rigward minn Gvern Laburista.

L-aħħar punt tiegħi huwa dwar l-għoli tal-prezzijiet ta' l-ilma.

Fil- fatt għadna kemm irċevejna leaflet id-dar fuq il-prezzijiet ta' l-ilma l- ġodda.

F'daqqa waħda il-kontijiet ta' l-ilma telgħu aktar minn 12-il darba li kienu qabel.

Per eżempju, nista' ngħid li l-kont tiegħi personali - qed nieħu eżempju fuqi apposta, fil-fatt ġibt anke l-kont ta' ilma miegħi hawnhekk - ġiet bi 12-il darba ogħla milli kont inħallas qabel u dan meta nużaw l-ilma tal-bir ukoll, kemm għall-ħasil tal-ħwejjeġ kif ukoll għall- affarijiet oħra.

Jiġifieri, minkejja li lanqas nuża l-ilma tal-Water Services Corporation il-ħin kollu, il-kont xorta ġie għoli ħafna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, fis-sajf konna ngergru li kien impossibbli li jsiru s-seduti f'dik is-sħana kollha u issa nispera li m'aħniex se nsibu l-istess problema minħabba l-heater li qed jitfa' sħana qawwija qisu għadna fis-sajf!

Fin-Naxxar u f'lokalitajiet oħra jeżistu diversi postijiet li forsi ma bżajniex daqshekk għalihom mal-medda taż-żmien.

Jekk wieħed iħares lejn l- istorja ta' dawn il-postijiet isib li dawn jinfilzaw tajjeb fl-istorja ta' Malta.

Per eżempju, fin-Naxxar kien hemm qorti u ħabs.

Issa jekk wieħed ma jkunx jaf l-istorja jew jekk ma tiġihx il-kurżita' u jistaqsi, per eżempju, għaliex Prison Street jisimha hekk wieħed ma jsirx jaf li dawn il-postijiet kienu jeżistu.

Apparti minn hekk, lejn in-naħa ta' Alla u Ommu jeżistu anke l-cart-ruts li kienu ġew imnaddfa wara pressure li kienet saret min- naħa tal-Kunsill Lokali tan-Naxxar.

Pero' ta' min jgħid li f'dawn il- postijiet ma nsibu l-ebda indikazzjoni li jeżistu postijiet storiċi - li wħud minnhom imorru lura għaż-żmien ta' qabel Kristu - speċjalment minħabba t-turisti.

Issa jekk hawn Malta t-turiżmu huwa kważi l-pilastru ewlieni li miexi b'mod aċċellerat u qed jgħin ħafna lill-ekonomija Maltija hemm bżonn li nagħtu attenzjoni kbira lil dawn il-postijiet storiċi.

Għalhekk għandu jkun hemm indikazzjonijiet fejn qegħdin u għandu jkun hemm imqar plakka żgħira li tindikalek l-istorja tal-qorti u l-ħabs - biex nagħti eżempju - meta bdew u spiċċaw jiffunzjonaw u għal xiex kienu jservu.

B'hekk noħolqu kultura mhux biss għal dawk it-turisti li ġejjin iżuruna hawn Malta u nuruhom x'għandna x'noffrulhom imma wkoll għaż-żgħażagħ Maltin li ma jafux li dawn il-postijiet storiċi jeżistu fil-lokalitajiet tagħhom.

Meta nidħlu f'postijiet storiċi bħall-Imdina, postijiet fejn hemm swar u postijiet oħra storiċi bħal, per eżempju, l-Belt, naraw indikazzjonijiet fejn qegħdin ċertu lokalitajiet.

Jekk issiefer barra minn Malta tara li meta tidħol f'lokalita' partikolari dawn jindikaw il-postijiet storiċi f'dik il-lokalita', fejn huma u kif tista' ssibhom.

Imma hawn Malta, fejn qed nipprovaw nippromwovu t-turiżmu bħala waħda mis-sisien ekonomiċi ta' pajjiżna u li fil-fatt miexi b'ċertu rankatura, dawn l-affarijiet ma nsibuhomx.

Hemm bżonn li apparti l-infrastruttura u li nibżgħu għall- ibħra tagħna u għas-servizz li t-turist jingħata, noffrulu wkoll servizz ieħor fil-lokalitajiet ta' l-irħula u bliet Maltin fejn jirrigwarda anke postijiet storiċi.

GĦandna għax inkunu ferħanin u kburin bihom u għandna nagħtuhom l-importanza li jixirqilhom għax huma ta' interess mhux biss għall-istorja Maltija imma anke għal dawk li jiġu fostna.

Mhux l-ewwel darba li meta ċerti postijiet ikunu qed jiġu mbajda u rranġati u jinstabu dokumenti antiki, dawn jsibu ruħhom fir-rubbish bins u maħruqin minflok li wieħed jipprova jifli x'hemm fihom li hija ta' storja ħalli dawn ikunu jistgħu jitressqu fil-mużewijiet Maltin ħalli b'hekk nkomplu nkabbru l- kultura ta' l-istorja hawn Malta.

Niġu issa għal problemi li jeżistu ġewwa n-Naxxar, n-naħa tas-Sgħajtar.

Kemm-il darba nisimgħu fil-mistoqsijiet parlamentari li nagħmlu li fejn jirrigwarda irranġar u asfaltar ta' toroq ir-risposti ħafna drabi jkunu li dawn issa jiddeċiedi l-kunsill lokali liema toroq jiġu rranġati.

Biss meta wieħed jibda jdur u jgħaqad, isib postijiet li minkejja li kellhom xi tip ta' asfaltar llum il-ġurnata, wara xi maltempata dawk ikunu mimlijin ħofor li wieħed lanqas biss jissogra jimxi fuq il-bankina aħseb u ara kemm jimxi fit-triq.

Aktar minn hekk wieħed ma jsuqx il-karozza tiegħu f'dawn it-tip ta' toroq.

Fis-Sgħajtar hemm din il-problema tat-toroq.

Naħseb li qabel indaħħlu l-MOT ġewwa pajjiżna, ikun tajjeb li l-ewwel nirranġaw it-toroq ħalli ma nkomplux inħassru l-karozzi tagħna, speċjalment dawk li jkunu għadhom joħorġu ġodda.

Minħabba l-kondizzjonijiet li jinsabu fihom it- toroq tagħna, karozza ġdida, fi żmien qasir ma tantx tista' tibqa' f'kondizzjoni eċċellenti.

GĦandu jkun hemm impenn qawwi sabiex iċ- ċittadini li jużaw it-toroq Maltin - f'dan is-sens il-konsumatur - ikollhom servizz eċċellenti; mhux qed ngħid li kullimkien mera - j'Alla jkun hekk - imma għallinqas ma jkollniex dawn il-ħofor kbar li minħabba fihom qed infarrku l-karozzi.

Minkejja li għandna l-MOT ma nafx kemm se nsolvu l-problema tal-karozzi tagħna.

Fis-Sgħajtar, in-Naxxar jeżistu diversi problemi oħra.

Hemm toroq li l- isem tagħhom għadu ma ġiex imwaħħal għalkemm ilu li ngħatalhom żmien twil, bħal per eżempju Triq l-Alġerija.

Hemm ukoll toroq li fihom hemm dlam ċappa u l-uniku dawl li fihom huwa ta' xi bozza tnemnem ma' xi bieb li tillumina xi ftit l-area ta' quddiemu imma dawl adegwat għad m'hemmx.

La qed insemmu d-dawl, ta' min jerġa' jsemmi l-problema li teżisti ġewwa l- Mosta, fi Vjal Indipendenza, fejn għad hemm nuqqas ta' dawl adegwat li jagħmel it-triq perikoluża ħafna.

Ta' min jikkonsidra li din it-triq hija dritta u twila u allura hemm it-tendenza li d-drivers itellgħu ċertu speed fiha u għalhekk tista' tkun ta' periklu għal dawk in-nies li jkunu qegħdin jaqsmu.

Hemm bżonn li din it-triq tiddawwal b'mod tajjeb u apparti d-dwal li saru ħdejn it-traffic lights, li kollna ilna nsemmu ħafna drabi, hemm bżonn li jsiru pelican lights sabiex jittaffa kemm jista' jkun il-periklu ta' din it-triq hekk wiesgħa, dritta u perikoluża.

Din it-triq li taqsam il-Mosta fi kwart mit-tliet kwarti l-oħra jgħaddu l-karozzi bi speed qawwi u għalhekk huwa essenzjali li jkun hemm dawl adegwat speċjalment għat-tfal ta' l-iskola.

Ladarba semmejna l-problema tal-kunsilli lokali huwa tajjeb li nsemmi żewġ risposti li ngħatajt reċentement għal domandi parlamentari li għamilt jien.

Waħda minnhom kienet dwar il-flats tan-naħa taz-Zokrija li wara li tlestew, mad-dawra tagħhom tħalla kwantita' ta' terrapien u ta' trab bil- konsegwenza li malli tagħmel xi ftit tax-xita wieħed bilfors irid jgħaddi minn ġot-tajn biex jidħol f'daru għax ma jeżistux bankini.

Barra minn hekk quddiem dawn il-flats hemm ftit tal-wisa' fejn jista' jsir ġnien żgħir.

Fir-risposta li ngħatajt qaluli li kollox qiegħed f'idejn il-Kunsill Lokali.

L-istess risposta ingħatat għal Triq Birguma, in-naħa ta' San Pawl tat- Tarġa, fejn hemm l-istess problema u ilhom bit-triq imħarrbta għal snin twal.

Bil-flus li qed jingħataw il-kunsilli lokali kemm se jlaħħqu ma' affarijiet?

Il-Kunsill Lokali irid jieħu ħsieb is-Sgħajtar, postijiet in- naħa tal-barriera inti u nieżel lejn il-Mosta, in-naħa tal-Birguma, in-naħa ta' Santa Marija tax-Xagħra ...

Kemm se jlaħħqu ma' postijiet dawn il-flus li qed jingħataw il-kunsilli?

Għalhekk jiddispjaċini għax nara li ċerti postijiet se jibqgħu għal żmien bil-problemi eżistenti li għandhom - ta' art u ta' toroq li m'humiex adegwati - u m'humiex adegwati u suret in-nies għaż-żmenijiet tal-lum.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mr Speaker, normalment fejn hemm dritt irid ikun hemm rimedju.

Jekk inħarsu lejn il-Kostituzzjoni ta' pajjiżna, Kapitlu 2, Artiklu 7 insibu li l-Istat jirrikonoxxi d-dritt ta' kull ċittadin li jaħdem u l-Istat għandu jippromwovi dawn il-kondizzjonijiet ħalli dan id-dritt ikun effettiv.

Dan hu wieħed minn għad ta' drittijiet li nsibu fil-Kostituzzjoni; dikjarazzjoni ta' prinċipji u li l-Gvern huwa obbligat li jħarishom.

Dan mhux jien qed ngħidu imma l-istess Artiklu 22 tal-Kostituzzjoni li jgħid li dawn huma fundamentali għall-governanza tal- Gvern.

Iżda jekk, per eżempju, kif għandna f'Artiklu 12, dawk li huma studenti kapaċi u meritevoli, anke jekk m'għandhomx il-finanzi, għandhom id-dritt li jottjenu l-highest grades of education u dan id-dritt b'xi mod ma jkunx rispettat, jew fejn jidħol social assistance and insurance - dejjem taħt l-istess artiklu - kif dan id-dritt se jkun effettiv?

Li qed ngħid hu li Allaħares li kull min ma jaħdimx irid itella' lill-Gvern il- Qorti!

Hawn issib min jistaqsi: Allura kif jista' jkollok dritt li ma jkunx effettiv?

Pero' l-punt li xtaqt nagħmel - li huwa fundamentali għall-governanza tal-Gvern - huwa li aktar minn dikjarazzjoni ta' prinċipji, dawn għandhom isibu r-rimedji legali.

L-istess għandna li l- eżerċizzju tal-funzjonijiet li jagħmel il-President, jekk il-President huwa obbligat li jaġixxi fuq parir tal-Prim Ministru u dan il-parir ma jeħdux, wieħed ma jistax ifittex lill-President bil-Qorti.

Veru li nitkellmu dwar il-qrati bħala The President's Courts - Her Majesty's Courts konna ngħidu - ...

L-istess nista' ngħid meta jidħlu l-poteri tal-Prim Ministru.

Jekk il-Prim Ministru ma jaġixxix fuq il-parir tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni jew fejn ikun irid jikkonsulta u ma jikkonsulatx, paragrafu 3 ta' l-artiklu 87 tal-Kostituzzjoni nsibu li wieħed ma jistax jistaqsi dwar dan fil-Qorti.

L- actio popolaris kważi ma jidħolx għaliex jgħidlek li dan jidħol l-iktar għad-drittijiet fundamentali tal-bniedem.

Hawnhekk wieħed allura m'għandux ir-rimedju legali.

Forsi hawnhekk ikun hawn min jgħid li din hija forsi kwestjoni - u hawnhekk naqbel - ta' responsabilita' politika.

Pero' jien naħseb li qed noqorbu lejn sitwazzjoni fejn illum irridu nitkellmu dwar il- leġġittimita' tad-dissens organizzat, ħalli ma naqblux bejnietna imma jrid ikun hemm an organised dissent.

U l-Kostituzzjoni tipprova tagħmel dan meta titkellem dwar l-Employment Commission.

Per eżempju, meta wieħed jitkellem dwar l-Employment Commission, japprezza li għandek ic-Chairman li jkun appuntat mill-President, tnejn mill-membri jkunu appuntati mill-Prim Ministru u tnejn mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni - din hi healthy - pero', imbagħad, per eżempju, jekk tħares lejn il-Broadcasting Authority, issib li hemmhekk iċ-Chairman jiġi magħżul mill-President u ż-żewġ membri l-oħra jridu jiġu nominati mill-Prim Ministru wara li jkun ikkonsulta mal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Hemm ukoll awtorita' oħra li ssemmi l-Kostituzzjoni, pero' għall-Employment Commission biss hemm l-istruttura fejn għandek id-dissens organizzat.

Jien naħseb li jkun importanti li naħsbu fuq dan jekk aħna qed naħdmu biex verament ikun hawn it-trasparenza.

Jien xtaqt insemmi punt ieħor.

Il-Kostituzzjoni tagħna tgħid li l- President jista' ma jkunx f'pożizzjoni li jaqdi l-funzjonijiet tiegħu minħabba:

"... inability to perform the functions of his office whether arising from infirmity of mind ..".

Barra minn hekk din tgħid li in extremis jista' jiġi appuntat iċ-Chief Justice.

Issa jien jidhirli li l-Kostituzzjoni tagħna tgħid li min ikun okkupa l-kariga ta' prim imħallef, jista' jkun Aġent President għal xi żmien imma ma jista' qatt ikollu l-kariga ta' President tar-Repubblika.

Naħseb li dawn huma l-iktar nies li jkunu notevoli u ddistingwew ruħhom u jekk wieħed ma jridx idaħħal is-sistema fejn dawn ikunu jistgħu jiġu konsidrati għall-kariga ta' President tar-Repubblika għaliex m'għandniex nipprovaw nagħmlu xi ħaġa biex dawn in-nies ikunu jistgħu jassistu f'xi presidential college kif jeżisti barra minn Malta?

Per eżempju, f'din il- Kamra kellna diversi long-serving members miż-żewġ naħat tal-Kamra u aħna rridu naraw kif nutiliżżaw lil dawn in-nies fl-aħjar interess ta' pajjiżna.

Fil-ftit ħin li fadalli xtaqt ngħid xi ħaġa dwar il-kwestjoni tax-Xagħra tal-Furjana li diġa' tkellimt dwarha u ġejt rapportat fil-gazzetti.

Jien jiddispjaċini ngħid li waħda mill-gazzetti - li m'iniex se noqgħod insemmiha b'isimha; min għamel id-dnub jaf għal-liema gazzetta qed nirreferi - irrapportat l-oppost.

Filwaqt li jien ġejt ngħid li din il- kwestjoni ma rridx nippolitiċizzaha u jekk li tgħid il-verita', cioe' li l-Gvern qiegħed jembarka fuq proċess li jkollna l-qerda tax-Xagħra tal- Furjana, jfisser politiċizzazzjoni għalihom u allura la tfisser politiċizzazzjoni ejja ngħidu li rridu l-verita' u għalhekk ejja nippolitiċizzaw, għax tkellimt f'din il-loġika din il-gazzetta qalet li se nkomplu nippolitiċizzaw.

X'bassezza ta' intiena jista' jkollna minn rapportaġġ ta' dan it-tip!

Din qed nerġa' ngħidha hawnhekk biex jekk tidher darba oħra inqajjem każ ta' ksur ta' privileġġ.

L-ewwel darba tgħaddi imma t-tieni darba le.

Qed ngħid hawnhekk li din il-kwestjoni ma ppolitiċizzajtha xejn, ħallejniha above party politics.

Pero' jekk il- gazzetta - li taf liema hi - sejra tipprova ddaħħalni in the bullring of party politics jien ngħidilha: "Hawn hu Schembri Adami, daħħalni fil- bullring of party politics u ngħidlek li meta aħna konna qed niddiskutu x- Xagħra tal-Furjana - u din innotawha - jien u l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici biss Deputati tal-Furjana konna hawn ġew għaliex la l-Onor.

De Marco, la l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici u lanqas l-Onor.

Louis Cuschieri li jirrappreżentaw il-Furjana ma kienu hawn biex għallinqas jisimgħu dak li r-residenti tal-Furjana qalulhom meta huma kienu deħlin il-Parlament u ppreżentawlhom il-petizzjoni biex jaraw din il-kwestjoni".

Illum anke l- Moviment Żgħażagħ tal-Partit Nazzjonalista ħareġ stqarrija fejn qal ċar u tond u kkonferma dak kollu li għidt jien u l-Onor.

Alfred Sant.

Jien ngħid lil din il-gazzetta li issa tan-naħa tal-Gvern ġejjin magħna u għandhom raġun u qegħdin jaraw li f'din il-kwestjoni l-Prim Ministru ma sarrafx id- dritt ta' l-informazzjoni.

Qed jgħidulu li jaqblu li jkun hemm ċentru amministrattiv governattiv, imma m'għandux isir fix-Xagħra tal-Furjana.

X'qegħdin ngħidu aħna?

Fejn kienu d-Deputati?

Għosfru jew inħbew?

Dan li jrid ikun jaf il-poplu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 18 ta' Jannar, 1995, fis- 6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

PULIZIJA - KAŻIJIET FEJN PULIZIJA RRAPPORTAW LI SFAW IMSAWWTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Matul dawn l-aħħar sebgħa snin, sena b'sena kemm kien in-numru ta' każijiet fejn Pulizija rrapportaw li sfaw imsawwta waqt il-qadi ta' dmirijiethom u/jew saritilhom xi vendikazzjoni?

X'kumpens jingħataw mill-korp f'każijiet bħal dawn fejn isofru l- Pulizija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' membri tal-Korp tal- Pulizija li sfaw korruti hu kif se ngħid:

1988 - 3 1989 - 17 1990 - 10 1991 - 12 1992 - 15 1993 - 15 1994 - 8

Ma tinżammx statistika separata dwar pulizija li sfaw imsawwta jew li kienu l-mira ta' ħsara u danni volontarji.

Fil-fatt il-figuri mogħtija jinkludu korrimenti oħra ta' pulizija waqt ix-xogħol tagħhom.

Il-ħlas ta' danni dovuti u li huma relatati max-xogħol jitħallsu mill-fondi pubbliċi.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - EMERGENCY TROLLEYS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk iċ-Ċentri tas-Saħħa li huma attrezzati b'emergency trolley mgħammra bil-faċilitajiet kollha bħal resusitator, defibrilator u apparati oħra flimkien ma' mediċini li huma vitali f'każ ta' emerġenzi serji?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown ta' każi ta' emerġenza li kellhom bżonn ta' dan l-emergency trolley fiċ-Ċentri tas-Saħħa matul is-snin 1993- 1994?

Liema kienu dawn iċ-Ċentri?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li għalkemm resusitation trolleys kif deskritti mill-Onor.

Interpellant jinsabu biss fiċ-Ċentri tas-Saħħa tal- Mosta, Paola u Qormi, faċilitajiet biex jiġu ttrattati emerġenzi serji jeżistu fiċ-Ċentri tas-Saħħa kollha.

Dawn il-faċilitajiet jinkludu apparat biex jinżamm in-nifs, suction machines kif ukoll il-mediċini kollha li wieħed jista' jiġi bżonn.

Huwa l-pjan tad-dipartiment li eventwalment iċ- Ċentri kollha jkollhom trolley b'defibrillator.

Fil-fatt bħalissa hemm ordni għal trolley għaċ-Ċentru tas-Saħħa tal-Furjana.

L-istatistika speċifika mitluba mill-Onor.

Membru ma tinżammx, iżda ninsab informat li każijiet bħal dawn ma jkunx hemm aktar minn wieħed jew tnejn fis-sena.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA: SEZZJONI TA' L-EMERĠENZA - VIŻITI MINN PAZJENTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tan-numru ta' viżiti minn pazjenti li saru fis-Sezzjoni ta' l-Emerġenza fiċ-Ċentri tas-Saħħa (ċentru b'ċentru) matul is-snin 1993 u 1994:-

a) bejn it-8.00 a.m. u t-8.00 p.m.;

b) bejn it-8.00 p.m. u t-8.00 a.m.?

Jista' l-Ministru jagħti wkoll in-numru ta' home visits għall-istess snin u ħinijiet imsemmija hawn fuq ċentru b'ċentru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' pazjenti li attendew fit- Treatment Room (fejn jiġu ttrattati każi ta' Emerġenza) taċ-Ċentri tas- Saħħa matul l-1993 u l-1994 kienu dawn:

| |1993 |1994 | | | | | |Floriana |17,233 |18,011 | |Gżira |20,372 |32,423 | |Paola |27,350 |33,798 | |Cospicua |12,760 | 5,082 | |Qormi |20,100 |22,604 | |Mosta |22,995 |3,704 | |Rabat |12,287 |10,062 | |Għawdex |7,063 |9,467 |

L-istatistika għal dawn l-attendenzi ma kenitx tinżamm maqsuma fil- ħinijiet mitluba.

Dan beda jsir mill-1 ta' Jannar, 1995.

Id-Dipartiment tal-Kura Primarja għamel analiżi ta' l-istatistika ta' attendenzi fl-1994 maqsuma f'dawn il-ħinijiet.

Ir-riżultati miksuba juru medja ta' attendenzi kuljum kif jidher hawn taħt:

|Floriana |08.00-20.00|44 | | |20.00-08.00|7 | |Mosta |08.00-20.00|54 | | |20.00-08.00|16 | |Gżira |08.00-20.00|76 | | |20.00-08.00|21 | |Paola |08.00-20.00|90 | | |20.00-08.00|11 | |Qormi |08.00-20.00|57 | | |20.00-08.00|6 | |Cospicua |08.00-20.00|32 | | |20.00-08.00|4 | |Rabat |08.00-20.00|54 | | |20.00-08.00|12 |

In-numru ta' viżiti mitluba miċ-Ċentri tas-Saħħa kienu mqassma hekk:

1993 1994

| |8am-8p|8pm-8a|8am-8p|8pm-8a| | |m |m |m |m | | | | | | | |Florian|6,375 |1,471 |10,084|907 | |a | | | | | |Gżira |6,386 |608 |7,576 |1,110 | |Paola |14,740|2,919 |45,832|3,051 | |Cospicu|1,666 |160 |1,509 |140 | |a | | | | | |Qormi |3,380 |674 |3,991 |904 | |Mosta |6,565 |1,442 |8,071 |1,355 | |Rabat |1,175 |181 |1,330 |214 | |Għawdex| |7,063 | |9,467 |

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - TOBBA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' tobba li jaħdmu fiċ-Ċentri tas-Saħħa f'Malta w Għawdex?

Jista' l-Ministru jagħti breakdown tan-numru ta' tobba bil-grad tagħhom li jaħdmu f'kull Ċentru tas-Saħħa?

Liema tabib hu nkarigat minn kull Ċentru tas-Saħħa?

Kemm hemm shifts ta' tobba f'kull Ċentru?

Kemm ikun hemm tobba on duty fix-shift ta' bil-lejl?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fiċ-Ċentri tas-Saħħa ta' Malta w Għawdex, bħalissa hemm 98 tabib jaħdmu.

Dawn huma kollha fil-grad ta' medical officer ħlief wieħed li huwa fil-grad ta' Registrar.

It-tobba huma mqassma fiċ-Ċentri tas-Saħħa hekk:

Mosta/Rabat - 26 tabib li huma mqassma f'ħames gruppi.

It-tabib inkarigat minn dawn iċ-Ċentri huwa Dr Louis Bonello.

Paola/Cospicua - 30 tabib li huma mqassma f'ħames gruppi.

It-tabib inkarigat minn dawn iċ-ċentri huwa Dr Alfred Baldacchino.

Floriana/Gzira/Qormi - 34 tabib li huma mqassma f'ħames gruppi.

It-tabib inkarigat miċ-Ċentri ta' Floriana u Qormi huwa Dr John Attard filwaqt li dak tal-Gzira huwa Dr Stephen West.

Għawdex - 8 tobba li huma mqassmin f'erba' gruppi.

It-tabib inkarigat minn dan iċ-Ċentru huwa Dr John Cassar.

Matul il-lejl ikun hemm jaħdmu grupp wieħed minn kull ċentru jew grupp ta' ċentri msemmija hawn fuq.

SPTAR SAN LUQA: SEZZJONI TA' L-EMERĠENZA - TOBBA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa l-complement tat-tobba u l- grad tagħhom li jaħdmu fis-Sezzjoni ta' l-Emerġenza fl-E&A Department ta' l- isptar San Luqa?

Kif inhuma mqassmin f'shifts?

Kemm fil-fatt ikun hemm tobba preżenti f'kull ħin meta wieħed jieħu in konsiderazzjoni perjodi ta' mistrieħ?

Liema huma l-ħinijiet matul l-24 siegħa li d-Dipartiment ta' l-Emerġenza jkun l-aktar mħabbat b'numru ta' pazjenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru tat-Tobba fid-Dipartiment ta' l- Emerġenza huwa 30 li minnhom hemm 3 Senior Assistants u l-oħrajn f'livell ta' Medical Officers.

Ix-shifts huma sitta b'4 tobba f'kull shift:

A - 7.30a.m. - 3.30p.m.

B - 8.00a.m. - 8.00p.m.

C - 2.30p.m. - 10.30p.m.

N - 8.00p.m. - 8.00a.m.

O - Off O - Off

In-numru ta' tobba jvarja.

Jiddependi kemm ikun hemm minnhom bil-leave, sick leave, study leave, Qorti.

Il-ħinijiet fejn ikun hemm l-aktar nies ivarjaw ukoll.

Ordinarjament, it- Tnejn fil-għodu, u l-ħin bejn is-2.00 p.m. u t-8.00 p.m. huma l-aktar iffullati.

SPTAR SAN LUQA: DIPARTIMENT TA' L-E&A - REFURBISHING

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li fil-proċess ta' refurbishing ta' l-E&A Department titħalla kamra adegwata biex tintuża bħala "Grieving Room"?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li t-tweġiba hi fl-affermattiv.

FONDAZZJONI GĦAX-XJENZI U SERVIZZI MEDIĊI - RIŻENJA TA' PHILIP RIZZO

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li s-Sur Philip Rizzo rriżenja b'effett mill-1 ta' Jannar, 1995 mill-pożizzjonjiet li kien jokkupa bħala Direttur Ġenerali tal-Fondazzjoni għax-Xjenzi u Servizzi Mediċi li qed tieħu ħsieb il-bini ta' l-Isptar San Raffaele u wkoll bħala Chairman tal- Kumitat li qed imexxi x-xogħol ta' refurbishment fl-isptar San Luqa?

Jista' l-Ministru jgħid x'wassal għal din ir-riżenja?

Jista' l-Ministru jgħid minn ġie maħtur minflok Philip Rizzo fiż-żewġ postijiet vakanti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nikkonferma li s-Sur Philip Rizzo rriżenja b'effett mill-1 ta' Jannar, 1995 miż-żewġ karigi li jirreferi għalihom l-Onorevoli Interpellant.

Dwar ir-raġunijiet għar-riżenja, nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 23755 mogħtija fis- seduta tal-bieraħ.

S'issa ħadd għadu ma ġie maħtur minflok is-Sur Philip Rizzo.

DIABETIĊI - VAT FUQ L-ISTICKS TAD-DEMM

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Peress li persuni li laħqu ħallsu l-VAT fuq l-isticks tad-demm tat-test taz- zokkor, jista' l-Ministru jgħid hemmx xi pjan biex dawn jiġu re-imbursed?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li għalkemm mhux se titħallas VAT fuq id-"Diagnostic Sticks" mhux se tingħata lura l-VAT li laħqet tħallset minħabba ċertu diffikutajiet legali u prattiċi.

MDINA - PARKEĠĠ TA' KAROZZI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi l-Imdina qegħda kulma tmur issir kummerċjalizzata u din il-Belt antika qegħda bil-mod il-mod tinqered minħabba kummerċjanti, jista' l- Ministru jara li l-parking tal-karozzi jkun kontrollat?

Jista' jara li d- dħul ta' mijiet ta' karozzi li qed jinvadu l-Imdina kuljum, ikun kontrollat?

Jista' l-Ministru jordna li dan in-numru ta' karozzi jonqos u assolutament ma jitħallewx jidħlu karozzi u vetturi għajr tar-residenti, avolja anke fuq dawn l-Interpellant għandu r-riservi tiegħu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

ĦAS-SERĦ - PSYCHO-GERIATRIC WARD

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus fis-Psycho-Geriatric Ward ġdida li saret f'Ħas-Serħ?

Min kien il-kuntrattur li ħa l-kuntratt?

Kemm hemm pazjenti f'din il-ward?

Għaliex f'din it-taqsima ġdida li hi tant lussuża m'hemmx telephone għan-nurses u biex iċemplu jkollhom iħallu l- ward?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Kumitat tal-Welfare nefaq is-somma ta' Lm599,000 sal-31 ta' Diċembru, 1994 waqt li d-Dipartiment għall-Kura ta' l-Anzjani nefaq Lm101,943.

Il-kuntrattur kien Goliath Development Limited.

F'din il-Ward hemm 80 pazjent.

F'din il-Ward hemm telephones biżżejjed biex in-nurses iċemplu u m'hemmx għalfejn iħallu l-Ward.

VAT - OĠĠETTI MAĦDUMA F'MALTA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-oġġetti kollha fosthom ħwejjeġ u żraben maħdumin f'Malta humiex se jogħlew b'15% minħabba l-VAT?

Jista' tal-ħanut jiċċekkja l-lista ta' l-items kollha li jkollu għall- bejgħ fil-ħanut tiegħu ma' xi uffiċjal tal-Gvern bħala għajnuna biex ikun ċert li jkollu l-prezzijiet kif titlob il-Liġi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jista' jkun li xi oġġetti maħdumin Malta fosthom ħwejjeġ u żraben, jogħlew minħabba l-VAT iżda l-persentaġġ jiddependi minn kemm jitħallas dazju fuq il-materja prima qabel il-VAT.

PULIZIJA - NEIGHBOURHOOD WATCHES

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'suċċessi kellhom n- neighbourhood watches li jeżistu s'issa ma' Malta u Għawdex tul l-aħħar sena?

Kien hemm xi każi partikolari li wieħed jista' jsemmi fejn n- neighbourhood watches kienu effettivi biex inqabad xi serq fl-inħawi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Fejn ġiet imnedija n-neighbourhood watch s'issa ġie nnotat nuqqas ta' kriminalita' u kooperazzjoni akbar bejn il-Pulizija u l- Komunita'.

Kien hemm każi partikolari fejn bis-saħħa ta' l-organizzazzjoni tan- neighbourhood watch inqabad kemm serq u anke ikkontribwixxew biex ġew solvuti każi ta' kriminalita' oħra.

ĦAMRUN - TRIQ SAN ĠUŻEPP - ZEBRA CROSSINGS

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li kemm jista' jkun malajr jinżebgħu ż-zebra crossings tul it-Triq il-Kbira San Ġużepp, Ħamrun b'mod speċjali dik ta' quddiem Pjazza San Pawl peress li dawn m'għadhomx jidhru u dan l-aħħar ittajjru xi nies u ttieħdu l-isptar għall-kura?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

AIR MALTA - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kif intagħżlu s-seba' heads ġodda f'erba' dipartimenti ta' Air Malta?

Saret xi talba jew sejħa b'applikazzjoni qabel dawn intagħżlu?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: M'hemm l-ebda regola fissa li fil-każ ta' promozzjonijiet fi gradi relattivament għolja ta' l-amministrazzjoni ta' l- Air Malta, dawn isiru fuq sejħa għall-applikazzjonijiet, izda bħalma sar din id-darba, jistgħu isiru fuq bazi ta' kriterji selettivi oħra.

Minħabba n-natura kummerċjali tal-kumpannija ma jidhirlix li jkun xieraq li dwarhom nidħol f'izjed dettalji.

ĦAMRUN - FOOTBALL GROUND

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kienx hemm xi żviluppi dan l-aħħar rigward il-football ground tal-Ħamrun?

Jista' l-Ministru jgħid bejn wieħed u ieħor hux se jitkompla l-ftit xogħol li fadal biex dan jitlesta?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ġejt informat li x-xoghol fuq il-ground tal- Hamrun ittardja daqsxejn minhabba ċerti diffikultajiet teknici w burokratici li nqalgħu b`mod specjali fejn jirrigwarda l-ħamrija u r-ramel.

Dawn id-diffikultajiet issa gew solvuti w ttiehdu l-passi meħtiega biex il- ftit xoghol li baqa` jitkompla.

ŻABBAR: TRIQ L-ISKOLA - ILMA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' d-dipartiment konċernat jara jekk l-ilma li ġieli qed jibqa' f'għadira fi Triq l-Iskola, f'Ħaż Żabbar (ħdejn id-dar tiegħi bejn Triq Felice u Triq il-Karmnu) huwiex kaġunat minn xi kanna ta' l-ilma mifqugħa?

Jista' d-dipartiment konċernat (b'referenza għal dak li qalli l-Ministru Frendo waqt il-ħin tal-mistoqsijiet ftit ilu li se jieħu interess personali wara li staqsejtu fuqha fil-Parlament) jieħu ħsieb jirrimedja dwar l- għadajjar kbar bl-ilma li qed jibqa' fl-istess post imsemmi mal-kantuniera tad-dar tiegħi u quddiem id-dar tiegħi (għadira oħra) f'nofs it-triq li jdumu ġranet wara li tieqaf ix-xita?

Jaf il-Ministru li ili s-snin nitkellem fil-Parlament biex dan l-ilment tiegħi u tar-residenti ġirien jiġi rrimedjat?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija l-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

Rigward it-tieni parti, jiena nformat li t-triq niżlet u fforma magħqad fin-nofs tat-triq u quddiem id-dar ta' l-Onor.

Interpellant.

Se jittieħdu l-livelli neċessarji sabiex malli d-dipartiment ilesti dawn il-livelli, dan ix-xogħol jidħol fil-programm sabiex isir kemm jista' jkun malajr.

TESTMENTI/KUNTRATTI MINN ĊITTADINI MALTIN

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-limitazzjonijiet u/jew x'inhu meħtieġ biex ċittadin ikun jista' legalment:-

a) jagħmel testment;

b) jieħu parti f'xi kuntratt;

ċ) jagħmel donazzjoni ta' (i) flus jew (ii) oġġett mobbli u mmobbli;

d) jaċċetta li jsir prokuratur jew tutur jew simili?

(Dan mninħabba eta', saħħa fiżika/mentali, stat ċiviku, mezzi finanzjarji, eċċ ... - dan skop fejn/kif japplika)

ONOR.

JOE FENECH: L-informazzjoni rikjesta mill-Onor.

Interpellant hi ppubblikata fil-Kodiċi Ċivili Kap 16 tal-Liġijiet ta' Malta li għalih tista ssir referenza possibilment bl-għajnuna ta' Avukat.

QRATI - PROĊEDURA BIEX PERSUNA TIDDEFENDI LILHA NNIFISHA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid x'jenħtieġlu jagħmel ċittadin ħalli jekk ikun jippreferixxi jiddefendi ruħu waħdu f'xi kwestjoni quddiem xi qorti, tribunal, kummissjoni, eċċ... ?

Hu meħtieġ li tali persuna tagħmel avviż bil-kitba jew bil-fomm lill-qorti, tribunal, kummissjoni, eċċ biex tinforma b'dak li hi tkun tippreferixxi li tagħmel jiġifieri d-difiża tagħha nnifisha?

ONOR.

JOE FENECH: Il-liġi f'kull każ tirregola meta u kif ċittadin jista jiddefendi ruħu waħdu quddiem il-fora imsemmija fil-mistoqsija parlamentari.

ARTIJIET - GĦOTI TA' ART LURA LIS-SIDIEN

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Minn Mejju 1987 'l hawn kemm kienu l-postijiet u/jew oqsma ta' art (plots, għelieqi, eċċ) li qabel kienu jaqgħu f'idejn il-Gvern taħt il-Liġi tal-BDA imma li ngħataw lura lis-sidien oriġinali?

Jista' l-Ministru jindika kemm kienu dawn bir-raħal/distrett?

Kemm fadal x'jingħataw lura?

Xi proċedura qed tiġi segwita għal proċess ta' l-għoti lura?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fit-8 ta' Lulju, 1992 il-Parlament, għall- għanijiet ta' l-Artikolu 2 (1) (B) ta' l-Att ta' l-1976 dwar it- Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern, approva policy li biha art li kienet meħuda mill-Gvern taħt il-liġi tal-BDA setgħet tingħata lura lis-sidien.

B'din il-policy, dawn l-artijiet jistgħu jingħataw direttament lura lis- sidien bi tpartit tal-jeddijiet għal kumpens relattiv li kien dovut skond il-liġi.

Nixtieq inżid li l-Gvern kien ħareġ Avviż fejn kien talab lil dawk is- sidien li riedu l-art lura biex japplikaw għand il-Kummissarju ta' l- Artijiet.

Dawn it-talbiet qed jiġu studjati skond l-esiġenzi ta' l-ippjanar u fejn ikun indikat l-art qed tiġi rilaxxata.

S'issa saru 13-il kuntratt ma' sidien differenti hekk kif hu indikat hawn taħt:

Ta' Żwejt B'Kara - 3 kuntratti - b'arja totali ta' 3649 metri kwadri

Ta' Blata ta l-Għolja Mosta - Kuntratt wieħed - b'arja ta' 9025 metri kwadri

Swatar Msida - 3 Kuntratti - b'arja ta' 19434 metri kwadri

Ta' Wara d-Djar Mosta - Kuntratt wieħed - b'arja ta' 6803 metri kwadri

Ta' Sagħjtar Naxxar - 2 Kuntratti - b'arja ta' 3451 metri kwadri

Tal-Fuklar Attard - 2 Kuntratti - b'arja ta' 3100 metri kwadri

Tal-Ħandaq Żebbuġ - Kuntratt wieħed - b'arja ta' 3745 metri kwadri

REĠISTRU PUBBLIKU - REĠISTRAZZJONI TA' KUNTRATTI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Fir- reġistrar tal-kuntratti, testment u donazzjonijiet li jsiru fir-Reġistru Pubbliku jkun hemm ukoll ir-referenza jew in-numru tar-reġistrazzjoni ta' l- Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern u vice-versa?

(Fejn dan japplika)

ONOR.

JOE FENECH: Fir-Reġistru Pubbliku ma jkunx hemm ir-Riferenza jew in-numru tar-Reġistrazzjoni ta' kuntratti, testmenti u donazzjonijiet li jsiru fl-Uffiċċju tan-Nutar tal-Gvern u dan għaliex meta jiġu reġistrati l- insinwi ta' l-atti Notarili fir-Reġistru Pubbliku, in-numru li jingħata lil dawn l-insinwi jitniżżel fil-kuntratt oriġinali rispettiv skond il-prattika Notarili.

Huwa biss wara li l-insinwi jiġu reġistrati fir-Reġistru Pubbliku li oriġinali ta' l-atti rispettivi jiġu depożitati fl-Uffiċċju tan- Nutar tal-Gvern.

PULIZIJA: SEZZJONI TAL-KLIEB - DROGA

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li s-Sezzjoni tal-Klieb tal-Pulizija iddum ma tingħata d-droga friska neċessarja mit- Taqsima tal-Forensika minkejja li l-Maġistrat jkun ordna li parti mid-droga tingħata lit-Taqsima tal-Klieb?

Veru li kien hemm każi fejn din id-droga friska damet ħafna aktar milli hemm bżonn b'tali mod li kien hemm il-biża' li l-klieb ma jkunux jistgħu jiġu ttrenjati sewwa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li meta Maġistrat jiddekreta li d-droga maqbuda tingħata lit-Taqsima tal-Klieb tal-Pulizija, tad-Dwana u tal- Faċilita' Korrettiva ta' Kordin għal skop ta' training, id-droga innifisha tibqa' fil-pussess tal-Qorti u l-Laboratorju Forensiku jista' biss jgħaddiha miżgħuna, lit-Taqsimiet konċernati meta l-istess Qorti tgħaddi din id-droga lil-Laboratorju.

Fil-preżent il-Laboratorju Forensiku ma għandu l-ebda droga fil-kustodja tiegħu.

FESTI NAZZJONALI - INFIQ

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 22824 tas-16/11/94 ċioe' kemm sar infiq separatament għall-ħames festi nazzjonali mill-1989 sal-lum, fejn jirrigwarda festi uffiċjali u fiex kienu jikkonsistu?

Jista' l-Ministru jagħti l-istatistika sena b'sena u festa b'festa?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: L-informazzjoni mitluba hija kif tidher hawn taħt:

KUMITAT FESTI NAZZJONALI CELEBRAZZJONIJIET TA` FESTI NAZZJONALI

| |1989 |1990 | |Jum |*Lm836,964|Lm | |l-Indipende|.00 |687.00 | |nza | | | |Jum |Lm850.00 |Lm2,834.| |ir-Repubbli| |00 | |ka | | | |Jum | |Lm2,644.| |il-Helsien | |00 | |(1) | | | |Jum | |Lm3,662.| |il-Vittorja| |00 | |(1) | | | |Sette | |Lm180.00| |Giugno | | | |(1) | | |

| |1991 |1992 | |Jum |Lm3,129.00|Lm4,797.| |l-Indipenden| |00 | |za | | | |Jum |Lm2,261.00|Lm | |ir-Repubblik| |500.00 | |a | | | |Jum |Lm1,700.00|Lm3,642.| |il-Helsien | |00 | |Jum |Lm3,430.00|Lm5,854.| |il-Vittorja | |00 | |Sette Giugno|Lm190.00 |Lm | | | |221.00 |

| |1993 |1994 | |Jum |Lm9,572.00|Lm3,100.| |l-Indipende| |00 | |nza | | | |Jum |Lm2,104.00|Lm1,300.| |ir-Repubbli| |00 | |ka | | | |Jum |Lm4,075.00|Lm4,546.| |il-Helsien | |00 | |Jum |Lm8,006.00|Lm7,022.| |il-Vittorja| |00 | |Sette |Lm395.00 |Lm155.00| |Giugno | | |

* il-25 anniversarju ta` l-Indipendenza (1) ma nstabux records Bażikament iċ-ċelebrazzjonijiet ta` dawn il-Festi jkunu ċċelebrati hekk:-

JUM L-INDIPENDENZA - 21 TA` SETTEMBRU

Pontifikal Solenni u Kant ta` Te Deum fil-Kon-Katidral ta` San Gwann.

Programm ta` Marċi mill-Banda tal-Forzi Armati ta` Malta.

Tqegħid ta` kuruni fuq l-oqbra ta` Prim Ministri mejtin.

Festival taż-Żgħażagħ.

Tqegħid ta` fjuri fuq il-Monument ta` l-Indipendenza.

Kunċert Vokali u Orkestrali fl-Imdina.

JUM IR-REPUBBLIKA - 13 TA` DICEMBRU

Parata Ċerimonjali mill-Forzi Armati ta` Malta

Programm ta` Marċi fil-Belt Valletta

Tqegħid ta` kuruni mal-monument ta` l-ex President ta` Malta, l-Avukat Anton Buttigieg.

Tiġrijiet taż-żwiemel fil-Marsa.

JUM IL-HELSIEN - 31 TA` MARZU

Marċ mill-Forzi Armati ta` Malta.

Ċerimonja ħdejn il-Monument tal-Gwerra, fejn isir diskors mill-Prim Ministru, li taħtu taqa` r-responsabbilta' tal- Forzi Armati, u tqegħid ta` kuruni mill-President ta` Malta u l-Kmandant tal-Forzi Armati ta` Malta.

Regatta fil-Port il-Kbir.

JUM IL-VITTORJA - 8 TA` SETTEMBRU

Serata kommemorattiva f`Misraħ l-Assedju l-Kbir, Valletta.

Pontifikal Solenni u Kant ta` Te Deum fil-Kon-Katidral ta` San Gwann, Valletta

Tqegħid ta` kuruni mill-Kumitat Festi Nazzjonali fuq il-Monument tal- Gwerra, Ċimiterju ta` l-Addolorata, Statwa tal-Vittorja fl-Isla u f`Forti Sant` Anglu.

Tqegħid ta` kuruni mill-President ta` Malta fuq il-Monument tal-Gwerra.

Regatta fil-Port il-Kbir.

SETTE GIUGNO - 7 TA` GUNJU

Tqegħid ta` kuruni mill-Kumitat Festi Nazzjonali fuq il-qabar tas-Sette Giugno fiċ-Ċimiterju ta` l-Addolorata.

Ċerimonja ta` Tifkira ħdejn il-Monument tas-Sette Giugno f`Misraħ il-Palazz fejn isir diskors mill-Ispeaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti.

DEHEB - IMPORTAZZJONI TA' DEHEB

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 17765 ta' l-20.4.94 ċioe' jista' jgħid min hu awtorizzat li jimporta deheb mhux maħdum f'Malta?

Jista' l-Ministru jipprovdi lista ta' kull min hu awtorizzat?

X'inhi l-politika tal-gvern fil-preżent rigward importazzjoni ta' deheb mis-Central Bank u mill-banek kummerċjali?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li kull min jikkomforma mal-provvedimenti tar-Regolamenti dwar kontrolli fuq id-deheb jista' jimporta deheb mhux maħdum.

Liċenzji għall-importazzjoni jinħarġu skond ir-rakkomandazzjoni tal- Kummissarju tat-Taxxi Interni u l-Gvernatur tal-Bank Ċentrali.

IMPORTAZZJONI - LIĊENZJA TA' L-IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 16907 tad-9.3.94 ċioe' l-Import licence s'issa kienet Lm20 biex tapplika għaliha.

Veru hemm il- ħsieb li din togħla?

Fil-każ li fl-affermattiv, kemm hu l-ħsieb li se tkun?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Interpellant huwa mfakkar li mill-1 ta'Jannar, 1995 il-liċenzja ta' l-importatur tneħħiet.

MOSTA: TAŻ-ŻOKRIJA - BINJA SPERANZA - ASFALTAR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li d-dawra ta' Binja Speranza, taż-Żokrija, Mosta tiġi rranġata ħalli wieħed qabel jidħol fil-flats ma jgħaddix minn ġot-trabijiet u tjun, u l-area tkun imsebbħa?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-area taż-Żokrija inkluża t- triq quddiem Binja Speranza, hija kollha asfaltata.

Wara li nbena l-bini trid tiġi asfaltata nofs din it-triq u t-triq li ddur ma Binja Speranza.

Iżda t-toroq ta' madwar Binja Speranza twessgħu b'konsegwenza tal-linja tal- bini ġdid u issa t-tarmac irid jiġi estiż.

Dan ix-xogħol isir skond il- prijorita' ta' asflatar ta' toroq li se jibda jsir mill-Kunsilli Lokali.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA GĦAS-SUR PETER ATTARD

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara li Peter Attard ta' c/o 11, Atocia Str, Ħamrun jingħata saqaf fejn ipoġġi rasu hu u l-familja?

Meta dawn se jingħataw akkomodazzjoni alternattiva?

ONOR.

CENSU GALEA: L-applikazzjoni nru.

H 09215 f'isem Peter Attard qed tigi kkonsidrata flimkien ma' applikazzjonijiet oħra simili.

AIR MALTA - AJRUPLANI RJ70S

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jirriżulta li l-ajruplan RJ70S (9H.ACO) OSCAR li għadu kemm inxtara diġa' kellu xi ħsarat?

X'ikkawża dawn il-ħsarat u min se jkun responsabbli għall-ispejjeż fuq dan l-ajruplan ġdid?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: L-RJ70S ma kellhom ebda problemi kif allega l-Onor.

Membru li ma humiex suġġetti għalihom kull ajruplan ġdid li jidħol fil-flotta.

Il-problemi u jekk ikun il-kaz, is-soluzzjoni tagħhom hija responsabilita' tal-bejjiegħ.

AIR MALTA - AJRUPLANI RJ70S

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet ewlenin li Air Malta ma xtratx l-ajruplani 737/500 u xtrat l-RJ70S għar-rotot ta' distanzi twal?

Jista' jgħid liema huma dawk il-linji ta' l-ajru internazzjonali li fil- fatt jużaw l-RJ70S għal titjiriet ta' distanzi twal?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: L-Air Malta xtrat l-RJ70'S għar-rotot tad- distanzi qosra (short haul) u mhux twal.

Għat-tieni domanda r-risposta hija ħadd.

AIR MALTA - AJRUPLANI 737/200 LI KIENU JĠORRU L-CARGO

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm fil-fatt kienu jġorru Cargo l- ajruplani 737/200 (li Air Malta m'għadhiex tuża) fuq kull titjira?

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS: Nireferi lill-Onor.

Membru għal pagni 19, 38 u 39 ta' l-Annual Report ta' l-Air Malta fejn hemm l-informazzjoni meħtieġa.

ĊIMITERJI TA' L-ADDOLORATA - TISWIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: It-trejqa fejn l-oqbra fiċ-Ċimiterju ta' l-Addolorata fejn it- tielet diviżjoni il-Lvant sezzjoni LA hija fi stat diżastruż fejn ukoll ftit ġranet ilu kienu se jweġġgħu xi anzjani minħabba l-istat li tinsab fiha, jista' l-Ministru jieħu passi biex tiġi rranġata din is-sitwazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt li jittieħdu l-passi meħtieġa.

ĦWIENET TAL-LAĦAM - PERMESS GĦALL-BEJGĦ TA' BAJD FRISK

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħanut tal-laħam jistax japplika għal permess biex ikun jista' jbigħ bajd frisk fl-istess ħanut, jekk fl- affermattiv x'għandu jagħmel biex wieħed iġib permess meħtieġ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kull min ikun irid iżid xi affarijiet mal-liċenzja ta' l-istabbiliment jista' jagħmel talba billi jimla' formola fl-Uffiċċju tal-Liċenzji tan-Negozju (Trading Licences Office) tal-Pulizija.

Dan l- Uffiċċju qiegħed fil-Kwartieri Ġenerali tal-Pulizija fil-Furjana.

F'dan il- każ jista' jintalab ukoll il-parir tad-Diviżjoni tas-Saħħa.

FGURA - ESPROPRJAZZJONI TA' ART FI PJAZZA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Fil- Gazzetta tal-Gvern tat-12 ta' Ġunju, 1992 deher Avviż Nru. 380 ta' akkwist ta' art fil-Fgura li tidher immarkata fuq il-pjanta LD 89/92, jista' l- Ministru jgħid meta se tiġi esproprjata' din il-biċċa art biex issir pjazza kif oriġinarjament ippjanat?

Meta d-Dipartiment ta' l-Artijiet għandu dokumenti neċessarji biex tista' ssir din l-expropriation, jista' l- Ministru jieħu passi biex jitħaffu l-proċeduri biex din il-pjazza indikata ssir mill-aktar fis minħabba inkonvenjent li qed jinħoloq minħabba li għada ma' ġietx żviluppata din il-biċċa art kif kien ippjanat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - LIĊENZJI GĦALL-MANIFATTURA TAN-NAR

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm-il persuna kien hemm f'Malta u Għawdex li kellhom liċenzja biex jimmanifatturaw in-nar tal-festi taħt il-kategorija "A" dak inhar li ġew ippubblikati r-regolamenti ġodda għan-nar tal-festi?

Kemm hu n-numru ta' dawk li sal-lum għandhom din il-liċenzja "A"?

Kemm kien hemm persuni li applikaw biex jingħataw il-liċenzja kategorija "A" minn meta ħarġu l-istess regolamenti ġodda u x'sar dwarhom?

Kemm saru courses dwar il-manifattura tan-nar tal-festi minn meta ġew ippubblikati r-regolamenti ġodda li l-għan tagħhom hu li kemm jista' jkun jiġu evitati diżgrazzji waqt ix-xogħol u l-għoti tan-nar tal-festi?

Jista' l-Ministru jgħid x'kienet l-attendenza għal courses li saru?

Kemm kien hemm mill-persuni li attendew dawn il-courses li kkwalifikaw u ngħataw ċertifikat jew liċenzja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li f'Malta u Għawdex, fl-1993, kien hemm 84 persuna biex jimmanifatturaw n-nar taħt kategorija 'A'.

Bħalissa hawn 82.

Hemm 42 applikazzjoni pendenti għall-korsijiet taħt kategorija 'A'.

Bħalissa qegħdin isiru arranġamenti meħtieġa biex jitlesta s-sillabu u jibdew il-korsijiet għal-liċenzja 'A'.

Dawn se jsiru kmieni din is-sena.

Fl-1993 saru erba' korsijiet għal-liċenzja 'B' li għalihom kien hemm attendenza ta' 317-il persuna.

Mitejn u tnejn u tletin (232) inħarġitilhom il-liċenzja, filwaqt li 85 persuna ma nħarġitilhomx il-liċenzja minħabba raġunijiet imsemmija hawn taħt:

a) 65 ma attendewx għall-eżami quddiem il-Bord.

b) 11 ġew approvati u ma ġewx għal-liċenzja

c) 9 ġew irrifjutati minħabba raġunijiet ta' nuqqas ta' attendenza fl- imsemmija korsijiet u raġunijiet oħra.

BDIEWA - VAT FUQ ESPORTAZZJONI TA' PATATA

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta tiġi esportata l-patata kemm issa u anke f'Mejju/Ġunju li ġej il-bidwi hux se jiġi effetwat bil-VAT għall-ġarr u servizz li jingħata ta' grading etc.?

Jekk ir-risposta hija fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid kemm se jiġi effettwat il-bidwi?

ONOR.

CENSU GALEA: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata f'seduta oħra.

PATATA - ESPORTAZZJONI TA' PATATA

L-ONOR.

FREDDIE MICALLEF staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: B'referenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 23717 fejn il-Ministru qal li bħalissa qed tiġi esportata patata tax-xitwa, jista' jgħid minn min qed tiġi esportata din il- patata?

Jista' jgħid xi prezz se jingħata ta' din il-patata l-bidwi?

Kien hemm xi pariri mill-Export Marketing Board ta' l-Agrikoltura dwar l- esportazzjoni ta' din il-patata?

Jekk iva, x'kienu l-pariri f'dan ir-rigward?

ONOR.

CENSU GALEA: Din is-sena kien hemm diversi talbiet għall-patata ta' Malta tax-xitwa minn negozjanti barranin.

Fuq parir tal-AEMB sabiex jiġu esplorati swieq ġodda mingħajr ma jkunu pperikolati dawk stabbiliti, kif ukoll biex tiġi stabbilita l-esportazzjoni tal-patata tax-xitwa, saru negozjati u preparamenti biex sa llum setgħu jintbagħtu 50 u 25 tunnellata lejn l-Olanda u l-Irlanda rispettivament.

Il-Bord kien responsabbli minn din l-esportazzjoni iżda l-bdiewa ppreferew li jagħtuha bħala konsenja lis-sensara, jiġifieri mingħajr ma jieħdu lura dak li ma kienx aċċettabbli għas-safar.

Wara li l-Bord ma rċeviex patata għall-għażla biex tintbagħat barra, il-Bord aċċetta patata magħżula mingħand is-snasar wara li kien assigurat li jitħallas prezz xieraq lill-bdiewa li kien ta' bejn Lm10 u Lm12-il qantar, u dan qabel ma l- istess patata tiġi graded għall-esportazzjoni.

Dan ifisser li meta wieħed jikkonsidra l-kwantita' skartata minħabba l-ġlata, id-daqs, ecc, il-prezz imħallas kien għoli u sodisfaċenti għall-bdiewa.

MARSA: TRIQ ASCOT - DAWL

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li ssir bozza quddiem in-numru 12, Ascot Street, Marsa għax l-akwati huma bla dawl?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

MARSA: TRIQ ANTONIO DOUBLETT - TINDIF

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li Triq Antonio Doublett, fil-Marsa tinkines aktar ta' spiss u titnaddaf aħjar?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant li llum kull deċiżjoni dwar il-knis ġewwa l-ibliet u l-irħula taqa' taħt ir- responsabbilta' diretta tal-Kunsilli Lokali.

DIPARTIMENT TA' L-EMIGRAZZJONI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jassigura li l- Emigration Department mhux se jispiċċa bħala dipartiment u mhux se jagħlaq?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Emigration Department bħala tali ilu li spiċċa mill-1956 meta kien ġie amalgamat fid-Dipartiment ta' l-Emigrazzjoni, Xogħol u Għajnuna Soċjali.

L-importanza ta' l-emigrazzjoni minn Malta bdiet tonqos konsistentement f'dawn l-aħħar 30 sena, apparti li dawk il-pajjiżi li qabel kienu jaċċettaw emigranti daħħlu restrizzjonijiet ġodda għal dħul ta' emigranti.

Apparti l-Kummissjoni għall-Maltin ta' barra, illum għadha teżisti sezzjoni żgħira (li tikkonsisti fi tnejn minn nies) fi ħdan id-Dipartiment tax-Xogħol li tieħu ħsieb il-ftit każi ta' dawk li jkunu jridu jemigraw minn Malta.

Fiċ-ċirkostanzi attwali ftit jidher li hemm ħtieġa għal din is- sezzjoni u għaldaqstant id-Dipartiment tax-Xogħol, bl-għajnuna tal- Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin, qed jitlob lill-pajjiżi konċernati biex ikunu huma li jagħmlu l-arranġamenti tagħhom għall-eżamijiet mediċi li huma jeħtieġu biex jipproċessaw talbiet għal 'visa' minn emigranti prospettivi.