MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 870 L-Erbgħa, 12 ta' Frar, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 870

L-Erbgħa, 12 ta' Frar, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.02 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 12 ta' Frar, 2003

WERREJ

MINUTI 304

MISTOQSIJIET GĦAL - TWEĠIBIET ORALI 304

TQEGĦID TA' KARTI 308

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMEDA L-KODIĊI ĊIVILI (IT-TIENI QARI)

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 308

AĠĠORNAMENT 327

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 332

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 869 li saret fil-11 ta' Frar, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET GĦAL - TWEĠIBIET ORALI

UE – TARIFFA FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TAX-XORB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija f'mistoqsija parlamentari 38120 u anke għall-fatt li waqt il-ħin tal-mistoqsijiet - jien u nikkwota informazzjoni mill-website relattiva - il-Ministru beda jgħid li t- tariffi li jien kont qed nikkwota huma esaġerati u m'humiex veri, jista' jgħidilna x'inhi t-tariffa korretta?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 38274.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Xtaqt lill-Ministru jinformani x'inhi r-raġuni li mhux qed jintbagħat attendant sabiex is-sajjieda, speċjalment dawk ta' Marsaxlokk, ikunu jistgħu jħaddmu l-winch.

Din l-assenza ilha tinħass iktar minn sena u s-sajjieda ma jistgħux jagħmlu x-xogħol tagħhom kif tirrikjedi s-sengħa.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Irrid ngħid li konna ġejna informati li bil-mod kif kienet qed tiġi operata l-winch ta' Marsaxlokk, kienet qed issir diskriminazzjoni bejn sajjieda u oħrajn.

Jien tkellimt fuq dan mat-tekniċi u mad-diriġenti tad-dipartiment tas-sajd u dawn min-naħa tagħhom daħlu f'din il-problema, li safejn naf jien issa ġiet solvuta, Sur President.

Jekk l-Onor.

Interpellant jgħidli li għad hemm x'ilmenti, għada filgħodu stess nerġa' niċċekkja l-affarijiet sewwa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma hemm xi raġuni għala ħadtu sena biex tibagħtu attendant?

Jista' il-Ministru jgħid min hu responsabbli biex jara li jiġu rrimedjati l-problemi tas-sajjieda u ma jiġrix iktar dak li qed jiġri fil- parti ta' Xatt il-Wilġa u l-parti ta' ħdejn il-power station, fejn is- sajjieda hemmhekk ilhom mingħajr dawl sa mill-Erbgħa li għaddew?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Li nista' ngħidlek hu li wara li xi ħmistax jew tliet ġimgħat ilu kellmuni xi sajjieda, inkarigajt lil min hu responsabbli mill-qasam tas-sajd biex jieħu ħsieb din il-problema.

Issa nhar is-Sibt stess kelli laqgħa mas-sajjieda - kien hemm mal-mija minnhom - iżda ħadd ma reġa' semmihieli u allura stajt nifhem li l-problema ġiet solvuta, Sur President.

Milli jidher, il-winch kienet qed tiġi operata minn xi ħadd imdaħħal fil- kunsill lokali ta' Marsaxlokk u, għax jien ma rridx li jkun hemm preferenzi bejn sajjieda u oħrajn, tajt l-inkarigu lill-kunsill biex jidħol fil- problema.

Nerġa' ngħid li nhar is-Sibt kien hemm 'il fuq minn 100 sajjied fil-każin ta' San Ġorġ ta' Bormla u ħadd minnhom ma semmieli din il- problema.

Rigward il-problema tad-dawl in-naħa tal-power station, din issa qed nismagħha.

Lili ħadd ma semmieli xejn – naf li dalgħodu inti kont Marsaxlokk u forsi xi ħadd semmihielek - iżda għada filgħodu niċċekkja fuqha.

UE – TARIFFA FUQ L-IMPORTAZZJONI TA' TABAKK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 38121 u anke għall-fatt li waqt il-ħin tal-mistoqsijiet - jien u nikkwota informazzjoni mill-website relattiva - il-Ministru beda jgħid li t-tariffi li jien kont qed nikkwota huma esaġerati u m'humiex veri, jista' jgħidilna x'inhi t-tariffa korretta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 38274.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, fid-dawl ta' dak li qal dalgħodu l- kap ta' l-oppożizzjoni li e-mail li ntbagħtet minn uffiċjal tar- relazzjonijiet pubbliċi tad-WTO tikkonferma li Malta m'għandha l-ebda obbligu li tneħħi l-levies ta' protezzjoni fuq prodotti tal-biedja, jista' il-Ministru jispjega għalfejn repetutament f'dan il-parlament u barra minnu jagħmel dikjarazzjonijiet foloz meta jgħid li nidħlu jew ma nidħlux fl- Unjoni Ewropea, Malta trid tneħħi t-tariffi protettivi fuq il-biedja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jien la qatt għamilt u qatt m'hu se nagħmel dikjarazzjonijiet foloz.

Dawk jagħmilhom min irid jidħak bil-poplu.

Jien kulma ngħid huwa iswed fuq l-abjad u żgur ma niġix hawnhekk u nagħmel bħalma għamel Alfred Sant fil-budget, meta qal li t-tariffi ta' l-ilma li attwalment iħallsu r-raħħala, huma ogħla minn kif kien għamilhom hu.

Dawk żgur affarijiet foloz!

Illum kont ta' l-ilma jiġi wieħed minn sebgħa ta' dak li kien fassal dak li llum huwa l-kap ta' l-oppożizzjoni.

Issa l-Onor.

Interpellant bagħat e-mail lill-public relations officer tad- WTO u dan wieġbu li l-levies jistgħu jibqgħu.

Naturalment kulħadd għandu dritt jgħid li jrid, għalkemm din żgur ħrafa għax kulħadd jaf li l- agreement ta' Marrakesh ta' l-1994 isemmi developing countries.

Issa aħna ma rridux nibqgħu pajjiż tat-third jew tal-fourth division, anzi rridu nagħmlu dak kollu li nistgħu biex nippreparaw ruħna u nidħlu ma' dawk il- pajjiżi żviluppati.

Għalhekk li aħna nnegozjajna ma' l-Unjoni Ewropea u ġejna aċċettati u llum nistgħu ngħidu li fil-preżent qegħdin fil-kenn ta' l- Unjoni Ewropea.

Biex inti tkun parti minn suq wieħed trid tbiddel ċerti affarijiet, u waħda minn dawn hi li l-levies iridu jmorru.

Din hija l- istorja kollha, Sur President.

F'Marrakesh fl-1994 kienu qalu li d-developing countries jistgħu jżommu ċerta protezzjoni, imma d-dinja żgur li ma waqfetx hemm!

Per eżempju, is- sena l-oħra kien hemm laqgħa oħra tal-WTO f'Doha u iżjed tard din is-sena se jkun hemm laqgħa oħra fil-Messiku u dejjem għandek tistenna li jkun hemm dikjarazzjoni finali.

Issa d-dikjarazzjoni li rrifera għaliha l- oppożizzjoni hija dik ta' Marrakesh, li kienet titkellem fuq developing countries.

Aħna żgur ma rridux nibqgħu pajjiż tat-third jew tal-fourth division.

Min jitkellem bil-mod kif jitkellmu tan-naħa l-oħra juri li jrid iżomm il-pajjiż lura, irid iżommu fi żvantaġġ u jrid iżommu fit-third jew fourth division.

Aħna lanqas fil-first division ma hu tajjeb għalina imma rridu nitilgħu premier!

Fil-fatt applikajna u ġejna aċċettati biex nissieħbu fl-Unjoni Ewropea u ġaladarba hemm għandek suq wieħed, ovvjament il-levies iridu jispiċċaw.

Barra minn hekk, irrid ngħid li d-WTO miexja lejn sitwazzjoni fejn kull forma ta' protezzjoni li tagħmel distortion tas-suq trid titneħħa, b'mod partikolari fil-qasam tal-biedja.

Jiġifieri hawn qegħdin ngħidu li sabiex dawk il-pajjiżi li qed jiżviluppaw jingħataw iċ-ċans li jesportaw u jidħlu fi swieq li llum huma magħluqa għalihom, irridu naslu għal prezz internazzjonali wieħed mad-dinja kollha.

Lil hemm miexja d-dinja u 'l hemm miexja d-WTO.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Jista' il-Ministru jinvestiga għala l-pipe tat-tisqija ta' Sant Antnin, li huwa għaddej minn Triq Xrob l-Għaġin, fiż-Żejtun, ilu ġimgħat bil-ħsara, bil-konsegwenza li madwar għaxar bdiewa mhux qed ikollhom ilma?

Hemm ukoll numru ta' open channels ta' l-istess sistema tat-tisqija li huma mfarrka, anke fl-inħawi ta' Ħaż-Żabbar.

Dawn huma mibnijin fuq ħitan tas- sejjieħ u jekk bil-maltemp iċedu, jaqgħu ċ-channels.

Nista' nifhem li d- dipartiment għandu xi pjan biex isewwi din il-ħsara, imma nixtieq il- konferma tal-Ministru li l-affarijiet se jsiru b'tali mod biex fis-sajf il- bdiewa ma jkunux bla ilma, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien ħadt nota ta' l-ilment mqajjem mill-Onor.

Membru u ovvjament se nagħti struzzjonijiet biex jekk hemm xi ħsara tiġi msewwija.

Biss fuq in-network kollu ta' Sant Antnin, ta' min jgħid li dan sar f'forma li jkun open channel, jiġifieri għandek katusa forma ta' "U" mingħajr għatu u allura l-ilma jimxi biss għan-niżla.

Għal fuq ma tistax ittellgħu għaliex inkella jaqbeż il-ġnub ta' l-istess katusa u l-ilma ma jasalx fejn għandu jasal.

Aħna ilna ngħidu li dan in-network ma sarx bil-mod ideali għaliex meta jkollok open channels, ma tkunx tista' tuża l-pressa għal ġon-network.

Dan in-network kollu jrid jiġi rranġat billi jsir pressurised, ħalli mbagħad tkun tista' tippompjah.

Dan il-proġett se jiddaħħal taħt il-pjan ta' żvilupp rurali u diġa' saru l-preparamenti kollha.

Irrid ngħid li din is- sena li qegħdin fiha, l-Unjoni Ewropea diġa' tatna Lm1.3 miljun bħala pre- accession għal dan il-pjan rurali.

Parti minn dawn il-flus se jmorru għal xogħol relatat ma' din is-sistema ta' tisqija li ssemmiet.

Il-problema li semma l-Onor.

Mario Galea nqalgħet minħabba li dawn iċ- channels ġew mgħoddija b'mod ta' kafkaf.

Uħud minnhom ġew mgħoddija fuq ħitan tas-sejjieħ u ovvjament meta taqa' parti minn ħajt tas-sejjieħ, għandek il-katuża li wkoll taqa' 'l isfel.

Ċertament li din is-sistema ta' network li għaddejja fil-preżent trid tiġi mibdula kollha b'katusi li jgħaddu fuq sodda ħalli ma jiċċaqilqux.

Il-katusi bħalissa m'humiex qegħdin fuq sodda stabbli u meta jkollok parti minn din is-sodda li tinżillek, il- katusa tinfaqa' u jkollok ukoll leakages.

Dawn in-nuqqasijiet jissarfu f'telf ta' ilma tant essenzjali biex issir it-tisqija tar-raba'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Imma b'liema mod jasal biex jgħid il-Ministru li jekk pajjiżna jsostni l-protezzjoni tal-levies, ikun pajjiż tat-tielet dinja?

Qed ngħid hekk għax il-protezzjoni li tippermetti d-WTO għall-qasam agrikolu jibbenefikaw minnha pajjiżi bħall-Amerika, il-Kanada, l-Awstralja, in-Norveġja, l-Iżlanda u l-Isvizzera.

Ċertament li dawn m'humiex pajjiżi tat-tielet dinja!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ovvju li dawn m'humiex pajjiżi tat-tielet dinja!

Ħadd m'hu se jmerik meta tgħid li l-Istati Uniti huwa pajjiż żviluppat, li l-blokk ta' l-Unjoni Ewropea huwa blokk żviluppat, li l-Awstralja huwa post żviluppat.

Anke l-Isviżżera huwa pajjiż żviluppat.

Dawn għandhom safeguard mechanisms, dawk il-famużi 800 u ma nafx kemm aktar li ta' spiss isemmi l- Onor. Interpellant.

Dawn lesti jippermettu l-importazzjoni sa ċertu ammont minn third world countries.

Dawk huma s-safeguard mechanisms.

L- Ewropa diġa' ħarġet bil-kunċett ta' everything but arms, fis-sens li pajjiżi tat-tielet dinja jistgħu jesportaw il-prodotti kollha basta mhux armi u armamenti.

Il-pajjiżi li għadu kemm semma l-Onor.

Farrugia mhux talli mhumiex imbeżżgħin, talli lill-pajjiżi tat-tielet dinja qegħdin jagħtuhom n-nifs biex eventwalment jinqered il-ġuħ.

Lil dawn in-nies qed jagħtuhom iċ-ċans li jesportaw biex idaħħlu l-flus.

Dik hija s-serjeta' u dik hija s- solidarjeta'.

L-Unjoni Ewropea diġa' bdiet dan il-programm ta' everything but arms, li permezz tiegħu qed tagħti ċ-ċans lil dawk il-pajjiżi li għadhom qed jiżviluppaw biex jesportaw lejn il-pajjiżi ta' l-Unjoni.

Mr Speaker, fil-każ ta' pajjiżi oħra li m'humiex tat-third world, l-Unjoni Ewropea għandha ftehim - per eżempju, mill-Arġentina, l-Unjoni Ewropea ma tixtrix bl-amment u jekk jinqabeż dak l-ammont hemm tariffa – biex tikkontrolla l-importazzjoni ħalli ma jinfaqax is-suq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Kemm huwa minnu dak li jingħad minn kelliema ta' l-oppożizzjoni li l-prezz tal-laħam, taċ-ċanga b'mod partikolari, se jogħla b'ħames darbiet fuq il-prezz tal-lum?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, dwar iċ-ċanga importata ilna nisimgħu ċifri li kieku wieħed kellu jemminhom, jispiċċa Mount Carmel!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Ministru.

L-Onor.Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Għall-korretezza, l-oppożizzjoni qed tgħid li l- laħam taċ-ċanga tal-friża se jogħla b'75c u l-laħam l-ieħor tal-friża se jogħla b'Lm1.

Imbagħad hemm Lm5 fuq il-laħam tal-ħaruf importat minn New Zealand bi kwota li ħadd għadu ma qalilna x'se jkun l-impatt tagħha, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Sur President, din li qed jgħid hija ħrafa oħra.

Xi sentejn ilu jien poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra l-workings li konna għamilna dwar kemm jista' jogħla l-ħaruf u ħadd ma merieni.

(Interruzzjonijiet) Jien m'għandix faħam miblul għax dak li ngħid huwa kollu dokumentat!

(Interruzzjonijiet) Mhux veru għax kulma togħla ċ-ċanga – u dan skond rough calculation li saret bil-prezzijiet ta' sentejn ilu – huwa xi 10% biss.

Rigward iċ-ċanga, l-Onor.

Farrugia kien ġie rrapportat li qal li l-prezz minn $3,000 it-tunnellata se jogħla għal $15,000 it-tunnellata.

(Interruzzjonijiet) Ara ''l-orizzont'' tas-7 ta' Frar, 2001 u ara l- "KullĦadd" ta' l-4 ta' Frar, fejn int ġejt irrapportat li għedt li minn $3,000 it-tunnellata, iċ-ċanga se togħla għal $15,000.

Dak kollu gideb, dik ħrafa!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Is-Sedja għandha tgħidlu biex jirtira l-kelma "gideb".

Dak l-artiklu jirriferi għal-laħam li jkun ġej minn barra l-Unjoni u mhux għal-laħam li jkun ġej mill-pajjiżi ta' l-Unjoni.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, inżommu l-kalma u l-ordni.

Ikompli l- Ministru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Ministru qed jgħid li l-oppożizzjoni qalet il-gideb.

Jien wieħed mill-oppożizzjoni u jien ma għedtx gideb.

Jien niċċallinġjak biex iġġibli l-provi fejn jien għedt il-gideb.

Jekk ma jirtirahiex ngħidlu li l-giddieb huwa hu u bil-provi.

(Interruzzjonijiet) (Għajjat)

ONOR.

MEMBRU: Mifxulin!

MR SPEAKER: Is-seduta hija sospiża għal ħames minuti.

Fis-6.29 p.m. is-seduta ġiet sospiża u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Għadda l-ħin tal-mistoqsijiet u ngħaddu mill-ewwel għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Tonio Borg.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

TONIO BORG(Ministru ta` l-Intern u l-Ambjent): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja tal-minuti tal-laqgħat tal-kummissjoni nazzjonali għall-iżvilupp sostenibbli, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 38461; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Avviż Legali 59 ta' l-2003 – direttiva għall-ħruġ ta' ammont li ma jeċċedix Lm 35 miljun 5.4% stock tal-Gvern ta' Malta 2010 (ir-raba' ħruġ);

Avviż Legali 60 ta' l-2003 - direttiva għall-ħruġ ta' ammont li ma jeċċedix Lm 20 miljun 5.9% stock tal-Gvern ta' Malta 2015 (it-tieni ħruġ, fungibility issue); u

Lista ta' għaqdiet sportivi li bbenefikaw minn fondi mqassma mill-fond tas-super-5, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 38529.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali( Mozzjonijiet( Ordnijiet tal-ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMEDA L-KODIĊI ĊIVILI

CIVIL CODE (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, nippropona t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Kodiċi Ċivili, Kap. 16".

MR SPEAKER: Min jissekonda(

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, hawnhekk qegħdin inressqu emenda għall- Kodiċi Ċivili li huwa ġabra tal-liġijiet li jirregolaw l-obbligazzjonijiet u d-drittijiet ċivili fis-soċjeta`.

Din l-emenda hija waħda pjuttost teknika u mhux faċli biex tinftiehem minn dawk li m'humiex addetti ai lavori kif jiġu kalkolati d-danni.

Hawn qegħdin nipproponu emenda għal żewġ artikli partikolari, l-artiklu 1045 u l-artiklu 1046.

Il-każi li qegħdin inħarsu lejhom huma dawk fejn xi ħadd iweġġa' jew isofri danni.

Dan jista' jkun fuq il-post tax-xogħol, bħala konsegwenza ta' inċident tat-traffiku, ikun għaddej mit-triq u taqa' xi ħaġa min ġo dar fuqu jew minħabba aċċident.

Fil-kunċett tal-liġi d-dannu joħloq żewġ obbligazzjonijiet fuq dik il-persuna li tkun ikkaġunat id- dannu; li jagħmel tajjeb għat-telf dirett li jkun sofra u f'ċerti każijiet oħra, fejn bħala konsegwenza ta' dak id-dannu tirriżulta inkapaċita` fiżika jew f'każ estrem il-mewt, jinħoloq l-obbligu li jitħallsu d-danni għal dak li fil-futur dik il-persuna se titlef minħabba li ma tistax tibqa' tagħmel il-funzjonijiet kollha tagħha.

Biex nispjega ftit minn fejn tlaqna u fejn nixtiequ naslu se naqra l-artikli 1045 u 1046 biex nispjega l-pożizzjoni tal-liġi llum.

Illum artiklu 1045 bl-Ingliż jgħid hekk:

"The damage which is to be made good by the person responsible shall consist in the actual loss which the act shall have directly caused to the injured party, in the expenses which the latter may have been compelled to incur in consequence of the damage in the loss of actual wages or other earnings.".

Dan ifisser li l-ewwel parti tad-dannu huwa li jiġi mħallas dak li effettivament intilef.

Nistgħu nieħdu l-każ ta' xi ħadd li qala' daqqa ta' karozza u kellu jħallas tabib, jirranġa l-karozza tiegħu u jitlef għaxar ġimgħat xogħol jew aktar u għamel spejjeż oħra direttament relatati, jiġifieri jkun ħareġ flus mill-but għax ma setax imur jaħdem, dak huwa dannu dirett li jrid jiġi riżarċit.

It-tieni tip ta' dannu li ssemmi din il-liġi "consists in the loss of future earnings arising from any permanent incapacity, total or partial, which the act may have caused".

Hawnhekk il-liġi qed tipprevedi li jekk wieħed bħala konsegwenza ta' dak li ġara tilef idejh u allura għandu diżabilita' parzjali tant li dak li jaqla' fil-futur se jkun inqas, isir kalkolu ta' dak id-dannu futur li jintilef.

Fil-fatt fl-istess artiklu l-liġi tkompli tgħid hekk:

"The sum to be awarded in respect of such incapacity shall be assessed by the court having regard to the circumstances of the case, and particularly, to the nature and degree of incapacity caused, and to the condition of the injured party."

L-unika direttiva li tagħti l-qorti hija li meta tiġi evalwata l- inkapaċita` jrid ikun hemm il-livell ta' inkapaċita` li wieħed ikollu.

L-artiklu 1046 jgħid hekk:

"Where in consequence of the act giving rise to damages death ensues, the court may, in addition to the actual loss and expenses incurred, award to the heirs of the deceased person damages as in the case of permanent total incapacity.".

Hawnhekk qed ngħidu li d-dritt li semmejna jaqa' wkoll fuq l-eredi tal- vittma li bħala konsegwenza jkun sofra l-mewt.

Wieħed jara mill-ewwel li l-liġi tagħna hi qasira ħafna u minn dan il-qosor ġiet żviluppata ġurisprudenza vasta ħafna ta' kif jiġu kalkolati d-danni.

Qed ngħid li hi vasta ħafna għax naħseb li fl-aħħar 30 sena pprogredejna u varjajna sew dawn l-interpretazzjonijiet.

Hawnhekk m'iniex se noqgħod nidħol fid-dettall tas-sentenzi, għalkemm għandi lista sħiħa anke tad-danni li ġew mogħtija f'ħafna każijiet li jidhru wkoll fil-gazzetti tagħna.

Wieħed jinnota li l-ewwelnett it-tendenza hi li qed jiżdied l-ammont ta' danni li jiġu kkalkolati fil-każijiet ta' diżabilita' parzjali, totali u ta' mewt.

Wieħed jinnota wkoll it-tendenza tal-qrati tagħna li jinterpretaw bl-iktar mod vast il-kelma "eredi" fil-każ ta' mewt.

Il-liġi tgħid li d-dritt għal riżarċiment ta' danni fil-każ ta' mewt tispetta lill-eredi.

Għandna sentenzi fejn din il-kelma ma ġietx interpretata fis-sens strett ta' eredi imma ġiet ukoll interpretata f'eredi potenzjali bħall-aħwa li strettament m'humiex eredi bil-liġi ħlief f'ċerti okkażjonijiet partikolari.

It-tielet ħaġa li wieħed jinnota hi li hemm problema oħra għax għandna sentenzi diverġenti fuq min hu d-dipendent ta' persuna, jiġifieri min jiddependi minnha.

Fl-antik dawn kienu jinkludu l-mara u t-tfal u llum jidher li hemm tendenza li l-qorti twessa' ħafna aktar din l- interpretazzjoni.

Ir-raba' problema hi li f'sentenzi reċenti jidher li hemm tendenza li l-qrati tagħna japplikaw dawn ir-regoli għal min għadu minuri u jitlef ħajtu, per eżempju f'inċident tat-traffiku.

Dan jagħti d-dritt ta' riżarċiment kważi bl-istess mod daqskemm ikun hemm riżarċiment fir-rigward tat-tfal, per eżempju, jekk imut il-missier.

Kif għedt, ma naħsibx li hawnhekk huwa l-lok fejn wieħed jidħol fid- dettall.

Forsi wieħed jista' jespandi dan l-argument iktar fl-istadju ta` kumitat.

Pero` ċertament hawn tendenza li rrid ngħid li m'hijiex xi ħaġa ġdida li ġrat f'Malta għax ġrat ukoll f'pajjiżi oħra.

Illum hemm żewġ toroq ta' leġislazzjoni.

Hemm ġurisdizzjonijiet li baqgħu fuq it-triq Amerikana fejn hemm ftit regoli, imma l-poter ħafna drabi huwa f'idejn il-qorti.

Il- ġurisdizzjonijiet Amerikani huma magħrufa ħafna għar-riżarċimenti qawwijin ħafna.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq miljuni u għexieren ta' miljuni.

Hemm ukoll il-ġurisdizzjonijiet Ewropej, fejn il-Parlament fid-dawl ta' dak li kien qed jiġri fil-qrati dehrlu li kien wasal iż-żmien li jagħmel linji gwida ta' kif jiġi kalkolat ir-riżarċiment, jiġifieri li jillimita d- diskrezzjoni tal-qorti u jitlobha timxi fuq ċerti linji gwida li jkun hemm.

Aħna jidhrilna li wasal iż-żmien li dan isir għal żewġ raġunijiet.

Waħda minnhom hi għax illum is-sentenzi tal-qrati huma diverġenti, għalkemm din hija ħaġa naturali speċjalment meta jkun qed isir żvilupp ġurisprudenzjonali.

Jiena m'għandi ebda problema b'dan, pero` hemm żewġ raġunjiet paritkolari li nemmen li għandi niċċita.

Fil-każ eċċezzjonali ta' libelli diġa` għandna limitazzjonijiet fuq id-danni li jistgħu jitħallsu, kuntrarju għal ħafna ġurisdizzjonijiet fejn l-ammont ta' riżarċiment fil- każ ta' libelli huwa liberu u fid-diskrezzjoni tal-qorti.

Pajjiżna minn dejjem irregola l-ammont ta' riżarċiment li wieħed jista' jieħu meta jiġi danneġjat fir-reputazzjoni tiegħu.

Illum qiegħed għal-livell ta' Lm5,000, pero` iktar minn hekk, il-gvern jidhirlu li wasal iż-żmien fejn din ir- regolamentazzjoni tibda ssir peress li indubjament li qed jiġri fis- soċjeta` huwa li l-premiums ta' l-assigurazzjoni qed jiġu affettwati bir- riżarċimenti kbar li hemm.

It-tendenza hi li llum jingħataw.

Jidhrilna wkoll li fejn jiġi kalkolat il-livell tad-diżabilita` jew id- dritt ta' riżarċiment m'huwiex tajjeb li jkollna diverġenzi bejn il-qrati tagħna.

L-imħallfin Maltin dejjem ħadu l-linja li huma m'għandhomx jagħmlu sentencing policies u allura m'għandhomx ftehim bejniethom dwar kif jittrattaw il-linja massima f'ċerti kawżi.

Dan huwa dritt tagħhom.

F'ħafna pajjiżi oħra jagħmlu hekk u mhux qed nikkritika dan, pero` meta ma jkunx hemm sentencing policies jiġri li għall-istess tip ta' inċident quddiem imħallef wieħed, bniedem jieħu Lm50,000 f'danni u quddiem ieħor kwart ta' miljun.

Jidhrilna li speċjalment f'soċjeta` żgħira bħal din m'għandniex inħallu ħaġa bħal din tiġri mingħajr ma jkun hemm policy u allura l-għan huwa li naqbdu dawn iż-żewġ artikli u nerġgħu niktbuhom.

Irrid ngħid li l- aħħar emendi li saru f'dawn iż-żewġ artikli kienu fl-1938 u fl-1962 u naħseb id-dinja f'40 sena tbiddlet sostanzjalment.

Il-possibbiltajiet ta' danni minn inċidenti kibru sostanzjalment u allura wasal iż-żmien li wieħed jirregola.

Qed tiġi proposta regolamentazzjoni ġdida fejn għalissa fil-liġi qegħdin ngħidu li l-massimu li jista' jiġi likwidat bħala danni għall-inkapaċita` permanenti huwa ta' Lm250,000, somma li minn żmien għal żmien il-ministru jista' jgħolli permezz ta' avviż legali.

Qed ngħidu li għandha tiġi pubblikata skeda li għadna qed niddiskutu ma' l-esperti u li tistabbilixxi l-perċentaġġi li għandhom jitħallsu fil-każ li l-inkapaċita` ma tkunx totali imma tkun parzjali.

It-tieni emenda li qed tiġi suġġerita hija li nagħmlu distinzjoni bejn dawk li huma teknikament dipendenti u bejn dawk li m'humiex dipendenti.

Fl-ewwel każ qegħdin nagħmlu regoli iktar dettaljati ta' kif għandu jiġi kalkolat id- dannu u fit-tieni każ qegħdin nagħmlu regoli differenti.

Fil-qosor id- distinzjoni hi li waqt li min huwa dipendenti minn min weġġa' jrid ikun living and maintaine' fil-każ ta' l-oħrajn se jkun living and not maintained minn dak li jieħu ħsiebu.

Jekk nidħol kemm kemm f'iktar dettal fl-artiklu ġdid 1046 insib li qed ngħidu li fejn l-att li joħloq d-dannu jirriżulta f'mewt, barra t-telf u l- ispejjeż diretti għandhom jitħallsu lill-eredi tal-mejjet, lid-dipendenti u lill-qraba d-danni relattivi skond is-subartikli li ġejjin biss u m'għandhom ikollhom ebda dritt għal danni bbażati fuq il-qligħ potenzjali futuri.

Hawnhekk qed inbiddlu r-regola preżenti tal-possible future earnings għal regoli iktar dettaljati li se niżvolġu fl-artikli li ġejjin.

Qegħdin ngħidu li fil-każ ta' persuna dipendenti li hija r-raġel jew il- mara tal-mejjet, dixxendent jew axxendent - jiġifieri tfal jew missieru u ommu - jew aħwa tal-mejjet u li fiż-żmien meta tokkorri l-mewt kienu mantnuti mill-persuna li mietet, is-somma totali li titħallas hija ta' Lm250,000.

Fejn tidħol total permanent disability hemm regoli oħrajn.

Qegħdin ngħidu wkoll li qed nispeċifikaw iċ-ċirkostanzi aktar milli huma speċifikati s'issa.

Dan biex il-qorti tasal għal somma attwali.

Hawnhekk qed ngħidu li l-ammont għandu jkun dak li probabbilment kienet tħallas bħala manteniment il-persuna mejta.

Hawnhekk jitqies iż-żmien li fih il-persuna kienet dipendenti u kemm ikun baqgħala żmien tiddependi.

Jitqies ukoll jekk kienx hemm il-possibbilta` li xi darba l-manteniment jieqaf.

Dan għandu jittieħed in konsiderazzjoni.

Qegħdin niddefenixxu wkoll x'inhu "close relative" tal-mejjet u qed ngħidu hekk:

"For the purpose of this article, a close relative of the deceased is a spouse, descendant, ascendent or brother or sister of the deceased living in the same household of the deceased.".

Fil-każ li l-istess persuni li jgħixu mal-mejjet ma kenux qed jiġu mantnuti minnu r-riżarċiment huwa ħafna għax ma kienx hemm dipendenza.

Hemm ukoll il- poter li 'l quddiem joħorġu skedi detaljati li qegħdin fid-diskussjoni dwarhom ma' l-esperti kemm biex nistabilixxu l-livelli ta' diżabilita' parzjali kif ukoll biex nispeċifikaw iktar ir-regoli li għandhom jittieħdu in konsiderazzjoni fil-kalkolu tar-riżarċiment.

Irrid nagħmilha ċara li qegħdin naħdmu ħafna minn fuq leġislazzjoni ta' barra minn pajjiżna speċjalment dik Ingliża, Taljana, Ġermaniża, Franċiża u dik li hemm fl-Isvezja.

Fi kliem ieħor mhux qed nivvintaw imma qegħdin biss nirregolaw bl-iktar mod strett il-kalkolu tad-danni.

Kif għedt, ir-raġuni prinċipali hija li l-aħħar emendi f'dawn l-artikli saru fl-1962 u minn 1962 'l hawn sfortunatament in-numru ta' inċidenti mhux irdoppja u ttripla imma żdied bil-bosta mhux għax żdied it-traffiku biss imma għax żdiedu ħafna inċidenti fuq ix-xogħol.

Għandna ħafna kawżi li qed isiru minħabba riżarċiment għad-danni u għandna wisq interpretazzjonijiet differenti mill- qrati tagħna.

Dan irrid ngħidu mingħajr ma nikkritika l-interpretazzjoni, pero` bil-linji gwida li ngħataw mill-Parlament s'issa lill-qrati tagħna kien ftit diffiċli li jkun hemm uniformita` fl-iżvilupp li sar fil- ġurisprudenza.

Irrid infaħħar dan l-iżvilupp fil-ġurisprudenza għax fl-aħħar mill-aħħar huwa frott ta' ħsieb ta' l-imħallfin tagħna, tal-mod kif huma jaraw li qegħdin jiżviluppaw l-affarijiet u ta' kif il-qrati tagħna jirrispondu għall-esiġenzi soċjali li jkun hawn f'pajiżna meta l-liġi ma tagħtihomx gwida dettaljata.

Is-soluzzjoni li qegħdin nipproponu ma turix li għandna xi ambizzjoni li nkunu perfetti imma turi l-bidu ta' kif nistgħu nagħtu linji gwida iktar dettaljati biex il-qrati tagħna jaħdmu bihom.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, dan l-abbozz li għanda quddiemna ġie diskuss mill-oppożizzjoni bħalma niddiskutu kull abbozz ieħor.

Dan il- Parlament qed jipprova jintroduċi emendi għal Kodiċi Ċivili biex il-qrati tagħna jkollhom linji gwida meta jiġu biex jagħmlu l-likwidazzjoni tad- danni.

Il-ministru jaf li hemm diversi deċiżjonijiet li jittieħdu mill-qrati meta jkun hemm ħlas ta' danni fuq diżabilita' parzjali, totali jew mewt.

Hemm ħafna x'wieħed jgħid fuq il-każistika li għadna nużaw illum.

Kien hemm każi fejn il-qorti ħadmet il-likwidazjzoni tad-danni ta' persuna li sofriet diżabilita` permanenti fuq 25 sena, ladarba din il-persuna jkollha ċerta eta`.

Hemmhekk kien hemm żvilupp interessanti fil-ġurisprudenza tagħna.

Dawn bdew jiġbdu linja anke sa 45 sena ladarba l-persuna tkun għadha żgħira ħafna.

Irrid ngħid li jkun hemm ċirkostanzi oħra li l-qrati kienu jaraw u għalhekk meta wieħed jara l-Kodiċi Ċivili u l-artiklu 1045 li għadu kif iċċita l-ministru irid iħares lejn diversi aspetti.

Meta l-qorti tkun qed tqis id-danni tara ċerti kriterji li tagħtiha l-liġi imma ma torbotx idejha.

Fost dawn il-kriterji tara t-telf effettiv li l-għemil tagħha jkun ġab direttament lill-parti li tkun qed tbati l-ħsara.

Dan huwa kriterju oġġettiv li l-qorti trid timxi miegħu.

Ċertament l-ispejjeż joħorġu minn din il-parti li setgħet tkun għamlet il-ħsara.

Aħna qegħdin ngħidu li b'dawn l-emendi se nħallu dawn il-kriterji hemm, imma se ndaħħlu kriterju ieħor ta' ammont li m'għandux jiġi maqbuż.

Dawn l-emendi se jkunu qegħdin ixekklu lill-istess qorti meta tagħti s- sentenzi tagħha għax din jista' jkollha każ fejn persuna jkollha 100% diżabilita' u jkollha 19-il sena.

Barra li tiġi diżabilitata l-persuna tiġi kompletament dipendenti.

Jista' jkun hemm każ bħal dan fejn l-ammont li għandu jiġi likwidat jista' jaqbeż l-ammont permessibbli f'din l-emenda jew waħda mill-emendi.

Jien qed nagħmel riferenza għall-istess emenda fejn il- ministru qed jgħid li s-somma li għandha titħallas lill-persuna li tkun ġarrbet diżabilita' totali m'għandhiex tkun iżjed minn Lm250,000 jew dik is- somma li l-ministru responsabbli bi ftehim mal-ministru tal-finanzi jkun jista' jistabbilixxi b'avviż minn żmien għal żmien.

Hawnhekk aħna qegħdin nistaqsu għaliex qed isir hekk.

Il-qorti kellha l-fakulta` li tara u tiżen dak kollu li jinġieb quddiemha biex tasal għal deċiżjoni iktar ċara, ġusta u ekwa fiċ-ċirkostanzi.

Bl-emenda li qed tiġi proposta qegħdin noħolqu barriera safejn wieħed jista' jasal u dan ma naqblux miegħu.

Filwaqt li għandi l-kritika tiegħi għal deċiżjonijiet li jagħtu fil-qrati Amerikani u naqbel mal-ministru li l- esaġerazzjonijiet li joħorġu mill-qrati Amerikani huma kbar, aħna m'għandniex għalfejn nitkażaw bihom.

Aħna rridu naraw kif imxew il-qrati tagħna.

Ma kellna l-ebda sentenza ta' barra minn hawn għalkemm veru kien hemm żvilupp fil-ġurisprudenza fejn għandha x'taqsam il-likwidazzjoni tad- danni.

Sar dan il-pass u forsi mhux kulħadd kien jaqbel miegħu.

Wieħed jista' jikkritika b'mod oġġettiv il-qrati tagħna, basta tkun kritika ġenwina mingħjar ma jiġi kkritikat il-ġudikant.

Il-ġudikant huwa parti mis- sistema u allura m'għandux jiġi individwilizzat minħabba dik is-sentenza għax hija pronunzjament tad-deċiżjoni tal-qorti.

L-oppożizzjoni qed tgħid li kif se jingħata l-poter il-ministru u kif se jikkontrolla l-istess deċiżjoni tal-qrati tagħna huma interferenzi diretti fuq is-sistema ġudizzjarja.

Dan ma naqblux miegħu għax se ndaħħlu l- kriterju oġġettiv ta' kif il-qrati tagħna għandhom jikkalkolaw meta jiġu biex jagħtu deċiżjoni jew sentenza.

Dak huwa kriterju li huwa mibni fuq ħafna ħsibijiet u meta l-leġislatur għadda l-liġi fl-1962 mexa anke fejn għandha x'taqsam is-somma li għandha tiġi mogħtija għall-inkapaċita`.

Din kienet tiġi stabbilita mill-qorti wara li l-istess qorti tqis iċ-ċirkostanzi tal-każ u b'mod partikolari l-grad ta' inkapaċita` kkaġunata.

Dan huwa bbażat fuq ċertifikazzjoni medika, esperti mediċi u ħafna affarijiet oħra.

Bl-emendi qegħdin nagħmluha ċara li apparti li dan se jibqa' hemm, se nintroduċu artiklu ġdid 1046(a) li se jistabbilixxi l-kriterji li trid timxi fuqhom il-qorti.

Il-ministru qed jgħid lill-qorti li trid timxi fuq ir-regolamenti li joħroġ hu bħala ministru responsabbli mill-ġustizzja.

Dawn ir-regolamenti jridu jitqiesu mill-qrati biex jiġu stabbiliti d-danni dovuti għal telf ta' qligħ.

Din hija manifestazzjoni ċara ta' ndħil fis-sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna fejn jidħlu dawn it-tip ta' kawżi.

Il-qrati għandna nħalluhom liberi biex jagħtu d-deċiżjonijiet tagħhom u jekk kemm-il darba jkun hemm xi sentenza li tirrifletti li kienet b'xi mod qed toħloq kritika, il-pubbliku jirreaġixxi.

Naħseb li għandna ħafna metodi kif jingħataw il-messaġġi lill- qrati.

Illum, tajjeb jew ħażin hemm il-kummissjoni għall-amministrazzjoni tal-ġustizzja, u l-qrati tagħna huma taħt skrutinju kontinwu allura m'għandux għalfejn inkunu aħna jew l-eżekuttiv li jipprova jeżerċita kontroll fuq kif għandha tingħata sentenza u fuq liema standards għandha tingħata.

Biżżejjed ngħidu li jekk wieħed iħares lejn x'ġara bejn Ottubru tas-sena 2001 sa Settembru li għadda jsib li ħarġu diversi rapporti mill- kummissjoni.

Kien hemm anke ilmenti fil-konfront ta' avukati u fil-konfront ta' ġudikanti.

Il-pubbliku ressaq 61 ilment.

Tajjeb jew ħażin hemm il- kontroll imma issa se nidħlu f'kontroll ta' l-eżekuttiv li hu perikoluż.

Hanwhekk qegħdin f'kamp perikluż fejn il-ministru se joħroġ regolamenti li bihom se jiġi mogħti s-setgħa minn dawn l-emendi biex hu jagħti l-kriterju.

L-oppożizzjoni ma taqbilx ma' dan għax dan huwa pass fid-direzjoni l-ħażina speċjalment illum meta nafu li l-qrati tagħna għaddejjin minn perjodu sensittiv ħafna anke wara ċerti avvenimenti li ġraw is-sena l-oħra f'pajjiżna.

Dan mhux qed ngħidu jien biss.

L-istess kummissjoni li hija preseduta mill-President tar-Repubblika qiegħda tgħid li baqa' problemi kbar fis-sistema speċjalment fil-qrati tagħna u li wieħed għandu jipprova jirriafferma l-fiduċja fil-ġudikatura u fis-sistema ġudizzjarja Maltija.

Dawn jgħidu li wieħed jista' jibni fiduċja fil-qrati tagħna billi jħalli lil-membri tal-ġudikatura jaħdmu bl-iktar mod ħieles u trasparenti.

Ma naħsibx li aħna għandna nagħtu linji gwida għax il-qorti taf teħodhom hi mill-provi li jkollha.

Forsi dawn l-emendi qed isiru għaliex hemm xi pressjoni jew għaliex għandna diversi każi li m'humiex allineati ma` xulxin.

Jien ngħid li m'hemm xejn ħażin f'dan.

Jekk wieħed jara l-każistika tal-House of Lords isib li dawn jaqilbu ċerti ġudizzji anke fuq dettall.

Din hija l-evoluzzjoni tal-ġudikatura u s-sabiħ tagħha f'kull pajjiż fejn din tkun ħielsa minn xi tip ta' influenza li tiġi mill-eżekuttiv u aktar u aktar minn hawn.

Hawnhekk ngħaddu dawk il-liġijiet li s-soċjeta` tistenna li ngħaddu biex ikollna l-aħjar ġid għall-pajjiż imma kif tingħata sentenza u safejn għandha tingħata għandha tarah il-qorti.

Fil-kodiċi ċivili kif inhuwa llum u mhux kif qed jiġi propost hemm il-problema ta' l-interpretazzjoni tal- werriet.

Il-liġi fl-artikolu 1046 tal-kodiċi ċivili tgħid li jekk minħabba l-għemil li jagħti lok għad-danni xi ħadd imut, il-qorti tista' u għalhekk għandha l-fakulta` li tara u tiżen biex tasal li flimkien mat-telf u spejjeż attwali kkaġunati tagħti lill-werrieta tal-mejjet – apparti mid- danni li qed nitkellmu fuqhom- id-danni speċjalment fil-każ ta' inkapaċita' totali għal dejjem skond id-dispożjoni ta' l-aħħar artikolu.

Dan jimxi skond dak li għadni kif irreferejt ftit qabel għalih meta tkellimt fuq kif jitqiesu d-danni taħt l-artiklu 1045.

Dan huwa wkoll suġġett għal dak li l-qorti tagħna tara fiċ-ċirkostanzi ta' kif għandha tikkontifika.

Huwa veru li mill-1962 meta saru l-aħħar emendi fil-kodiċi ċivili saru ħafna żviluppi u llum in-nies ikorru aktar minħabba aktar teknoloġija u karozzi fit-toroq.

Madankollu jibqa' l-fatt li l-qrati tagħna dejjem imxew fuq il-persentaġġ ta' l-inkapaċita` ta' dik il-persuna li tkun sofriet id-danni, l-eta' tal-persuna meta tkun weġġgħet u kriterju ieħor li dejjem imxiet fuqu li hu kemm kien id-dħul ta' dik il-persuna qabel ma' weġġgħet.

Il-qorti dejjem imxiet fuq dawn il-kriterji.

Fattur li ma tantx daħlu fih l-qrati tagħna, u tajjeb li wieħed jara żvilupp fih, hu dak tad-danni morali fejn wieħed jitlef tifel jew tifla b'diżgrazzja jew inċident stradali.

Kultant id-danni mħallsa ma jkunux jirriflettu d-dannu morali li wieħed ikun sofra.

Dan huwa kamp ieħor wiesa` li hemm ħafna ġuriprudenza barranija titkellem fuqu u mhux se nitkellem fuqu hawn.

L-emendi li għandna, Sur President, huma emendi li fl-opinjoni tagħna huma perikolużi minħabba l-fatt li qed nidħlu f'kamp li m'għandniex nidħlu fih minħabba l-indipendenza tal-ġudikatura.

Ma naqblux li l-ministru - jkun min ikun - jieħu fuqu l-kriterji li għandha tuża' l-qorti.

Ma naqblux li ministru li huwa enti politika, f'isem l-eżekuttiv jieħu l-briga biex joqgħod jagħmel ir-regolamenti jew bi ftehim mal-ministru tal-finanzi jistabbilixxi dak l-ammont massimu li għandu jingħata bħala danni.

Naf li din it-tip ta' leġislazzjoni teżisti barra minn pajjiżna imma hemm bżonn inżommu saqajna ma' l-art.

Il-verita` hi li l-kriterji aċċetabbli għal din is-soċjeta' li ngħixu fiha kienu dejjem kriterji li l-qrati tagħna dejjem qagħdu attenti li jużaw u kif jużaw.

Jekk wieħed jara li qed ikun hawn ħafna sentenzi f'dan il-pajjiż li qabżu ċertu limitu li mhux aċċetabbli fis- soċjeta` ta' llum ikun aċċettabbli li jsir xi ħaġa minn naħa tal-Parlament u mill-leġislazzjoni.

Madankollu hawnhekk ma kienx il-każ u wieħed jista` jibgħat messaġġi aktar sottili mingħajr ma jkun hemm indħil dirett għall- qrati tagħna.

Il-qrati tagħna fl-ebda mument ma taw messaġġi li huma jixtiequ li jkollhom kriterju f'dan ir-rigward u se nagħti eżempju.

Kultant f'sentenza ta' qorti l-ġudikant jinduna li t-tali emenda, t-tali liġi jew it-tali artikolu tal-kodiċi ċivili jmur kontra d-drittijiet fundamentali tal-bniedem u jibgħat il-kopja tas-sentenza lill-president biex aħna nilleġislaw.

Kellna każijiet hekk u l-aħħar wieħed li kien hemm kien meta kien hemm deċiżjoni mill-prim awla fuq id-dritt tat-tfal illeġittimi fejn jidħol wirt mill-missier naturali.

Din nifhmuha għax hawnhekk ikun qed jibgħat il-messaġġ il-ġudikant u jkun qed jitlob li ssir emenda.

Hawn ma kellniex dawn it-tip ta' messaġġi mill-qrati tagħna u jiena ma rajt l-ebda sentenza fejn il-qorti kellha xi diffikulta' biex hi tasal għad-deċiżjoni tal-likwidazzjoni tad-danni.

Is-soċjetajiet ta' l-assigurazzjoni li għandna hawn Malta qed jibagħtu dawn it-tip ta' messaġġi imma din hija xi ħaġa oħra, Sur President.

Dan il- Parlament ma jistax jintuża' biex nipprovaw nakkomodaw xi għajta jew xi messaġġ mingħand xi kumpannija jew kumpanniji ta' l-assigurazzjoni li jgħidu li l-ammont ta' likwidazzjoni m'għandux jaqbeż xi limitu li huma jidhrilhom li hu tajjeb jew ħażin.

Din hija perikoluża għax inkunu qed nitkellmu fuq kumpanniji privati ta' l-assigurazzjoni li jistgħu jinfluwenzaw u jwassluna biex nilleġislaw għal dak li qed jgħidu huma.

Dik hi kwestjoni oħra u l-leġislatur m'għandux ikun staffa għal dawn it-tip ta' nies.

Il-leġislatur għandu jara li dak li għandu jingħata lill-persuna jew lill-werrieta ta' persuni f'danni minħabba diżabilita' jew mewt għandu jitħalla bl-aktar mod ħieles biex il-qrati tagħna jiġġudikawh skond il- kriterji u l-provi li jkollhom.

Jiena qrajt diversi sentenzi f'dan ir-rigward u rrid ngħid li ġeneralment is-sentenzi huma allineati għax jintużaw l-istess kriterji.

Il-qrati joqogħdu attenti ħafna.

Hawn mhux se nsemmi ismijiet imma hemm kawża fejn qed jintalab l-ammont għal 30% diżabilita`.

Għalkemm l-esperti mhux dejjem jaqblu fuq il-persentaġġ il-qorti qed tieħu l-aktar triq aċċettabbli.

Hemm sens ta' raġuni kbira u allura s-sentenzi - għalkemm fihom x'wieħed jikkritika wkoll – ikunu raġunati ħafna.

Nifhem li ssir kritika anke għal deċiżjonijiet ta' l-appell imma ġeneralment hemm il-ħsieb.

L-oppożizzjoni ma temminx li dan il-Parlament għandu jasal fil-livell li jemenda u jilleġisla biex il-qorti tiġi kkontrollata.

Aħna naqblu li l-qorti għandha titħalla fil-liberta` kollha li tiddeċiedi u la qed nitkellem fuq il-qorti, irrid ngħid li kien ikun ħafna aħjar li wieħed jara x'inhu jsir fil-qorti fil-preżent milli niġu hawn u nipprovaw nagħmlu emendi ta' dan it-tip fil- kodiċi ċivili.

Il-qorti għandha problemi kbar oħra fuqhiex taħdem.

Sur President, il- bieraħ jew il-bieraħt lura ħriġt stqarrija għall-pubbliku biex kulħadd ikun jaf x'qed jiġri fil-qorti fejn għandhom x'jaqsmu l-kawżi, speċjalment dawk li ġew preżentati fil-prim'awla tal-qorti ċivili.

Il-kawżi kollha li ġew ippreżentati fil-prim'awla, għalkemm ġew appuntati wara xi erba' xhur, ġew differiti kollha.

Hawnhekk reġa' għandna mijiet ta' kawżi għax is-sistema tal-master spiċċat.

Jien qatt m'għedt kemm hi tajba jew ħażina s-sistema tal-master, pero' hemm qbil li hi problema li ma ġiex appuntat imħallef.

Issa l-problemi ġejjin għalina għax jekk Alla jrid fiż-żmien li ġej nieħdu l-gvern u nagħmlu dak li għandna nagħmlu biex dan il-pajjiż jimxi aħjar.

Li hu żgur hu li ma kellux jiġri li kawża li tidħol fir-reġistru tiġi appuntata lil xi ħadd li se jibda l-kawżi.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gatt bil-permess ta' l-Onor.

Farrugia.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-reġistratur ma jistax jappunta kawżi.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Jien qed ngħid x'seta' jsir b'mod mgħaġġel.

Jekk ġara xi ħaġa ma jfissirx li l-qorti ma tridx timxi.

Hawn mijiet ta' każijiet u dan huwa nuqqas serju li jfisser li l-kawżi kollha li kienu tpoġġew fil-lista tpoġġew għalxejn.

L-ewwel kien hemm sistema fejn l- imħallfin kollha ġew imċaqilqin.

Ma nafx kemm l-imħallef intalab fl-appell u ma nafx jekk humiex ħamsa jew sitta.

L-avukati ma jkunux jafu lil min messet kawża għax imorru jaraw il-lista ta' wieħed u jgħidulu li qiegħda għand ieħor.

Hemm ħafna differimenti anke għal erba` xhur wara sakemm ġurnata qabel ma joħroġx avviż fil-gazzetta li t-tali mħallef iddiferixxa l- lista kollha għat-tali xahar.

Dan wara li wieħed ikun ipprepara l-każ u wara li jkun ħarrek ix-xhieda biex jinstema' l-każ.

Din hija sitwazzjoni inaċċettabbli fil-ġudikatura f'pajjiżna u xi ħadd irid jiġbed l-attenzjoni.

Anke l-kummissjoni rrimarkat li dehrilha li għandha tagħti l-attenzjoni tagħha għall-problemi ta' dewmien fis-smiegħ ta' kawżi fil-qrati tagħna.

Hawn qed nagħmel referenza, Sur President, għall-press release li ħarġet il- kummissjoni ftit ġranet ilu.

Hemm problemi kbar oħra f'dawk li huma każijiet soċjali jew tal-familja u li jitolbu attenzjoni urġenti.

Is-sitwazzjoni li għandna fis-sekond' awla bħalissa hi tal-biża`.

Kulħadd jaf li l-imħallef Depasquale fid-19 ta' Frar - u minn hawnhekk insellimlu u nawguralu li jkollu iktar żmien feliċi - se jispiċċa.

Dan se jagħmel get together u jieqaf imma għadu ma ġiex appuntat imħallef ieħor minfloku fis-sekond' awla.

Lil dan ħallewħ waħdu u tant hemm każijiet b'lura, digrieti u rikorsi li kulħadd spiċċa jistenna.

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn kulħadd jistenna d-digriet ta' dak u ta' l-ieħor u r-rikorsi tant telgħu bil-mijiet li lanqas biss qed jiġu mogħtija attenzjoni minn dan l-imħallef għax m'hemmx ħin.

Il-ġranet tiegħu huma magħduda u ħadd ma jaf x'se jsir – la l-avukati u lanqas in-nies konċernati.

Min m'għandux problemi bil-kemm ikun jaf fejn hu l-qorti, imma min għandu l-problemi jrid ikun jaf x'inhu jsir.

Ħadd ma jaf, Sur President, li meta se jibdew is-seduti ta' dawn ir-rikorsi lanqas se jkun hemm imħallef appuntat.

Hemm każijiet pendenti ta' manteniment fejn mara tad-dar ikun telaqha r-raġel u ma jagħtihiex flus biex tgħix hi u t-tfal tagħha.

Hemm min ilu jistenna digriet ta' manteniment għal iktar minn erba` xhur u dawn in-nies ma jistgħu jagħmlu xejn.

Dawn huma każijiet soċjali li jolqtu sew fil-laħam il-ħaj tas- soċjeta' Maltija.

Jien mhux qed ngħid x'inhu jiġri mil-lat ta' prattika tiegħi biss, iżda qed ngħid x'inhu jsir b'mod regolari minn dak li jgħiduli sħabi l-avukati u kull min jaħdem fil-qorti.

Is-sekond' awla ilha mhux inqas minn tmien xhur tiddeterjora, sa wasalna fil-punt li trid isseħħ xi ħaġa urġenti mingħajr ebda telf ta' ħin.

Hemm sitwazzjoni oħra li ili ngħid li se tisplodi.

Hemm kważi mal-100 kawża relatata mad-droga.

Hemm każijiet li huma ta' pussess aggravat u anke traffikar ta' droga.

Dawn kienu quddiem l-imħallef Noel Cuschieri u kienu qegħdin jinstemgħu b'mod regolari.

Illum, għalkemm jidher li tqassmu xi wħud minnhom lil ċerti maġistrati ħadd m'hu qed jisma' xejn fuqhom.

L-ebda kawża m'hi qiegħda tinstema' quddiem xi maġistrat jew l-ebda maġistrat m'hu qed jagħti deċiżjonijiet fuq dawn il- kawżi.

Wieħed jistaqsi x'inhi r-raġuni li qed jiġri dan.

Din hija proċedura kriminali u minħabba li ċerti każi jridu jiġu rinvjati minħabba t-terminu ta' xahar jista' jkun hemm problema ta' nullita fil-proċedura.

Din hija serja ħafna u jidhirli li għandha tiġi mogħtija attenzjoni immedjata għax qisu m'hu qed jiġri xejn.

Is-sitwazzjoni hija kważi kaotika u diżastruża.

Ix-xogħol f'dan ir-rigward qiegħed lura ħafna u qiegħed jinkwieta ħafna anke lill-istess impjegati.

Jien naf li fis-sekond' awla kien hemm nies li kienu motivati u riedu jaħdmu fil-qorti u li llum minħabba t-twemmin politiku tagħhom mhux talli ma ġewx mogħtija dak li ħaqqhom imma ġew imwarrba b'mod sistematiku minn dan il-gvern biex ġew aġevolati nazzjonalisti magħrufin li huma iżgħar minnhom u li ilhom inqas hemm.

Illum dawn jokkupaw pożizzjoni ogħla minn nies li ilhom snin jagħtu servizz kbir lil dan il-pajjiż fix-xogħol tal- qrati tagħna.

Dawn il-laburisti spiċċaw demoralizzati, imwarrba u miċħuda minn dak li huwa bi dritt tagħhom.

Dawn ma kenux xi nies li telgħu fuq it- trakk tal-partit tagħna meta kien hemm xi mass meeting.

Dawn huma biss nies li għandhom twemmin laburista.

Jiena nistaqsi jekk dan hux il-mod kif aħna għandna nħarsu lejn l-amministrazzjoni tal-ġustizzja u l-qrati tagħna.

Jien ngħid li ħadd minn dawk li hemm fl-amministrazzjoni tal-qorti ma jifhem fis- sistema ġudizzjarja.

Illum hemm nies li jippuppaw, jidhru u jippożaw imma meta niġu għall-fatti ma jafux kif għandu jitmexxa l-qorti.

Wieħed jistaqsi fejn huma l-iskrivani u l-assistenti tal-qorti.

Naħseb li dawn huma l-affarijiet li kellhom jiġu indirizzati u mhux il- kriterji tas-sentenzi.

Hemm ħafna x'wieħed jgħid fuq kif għandu jirranġa s- sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna.

Il-qorti tagħna, Sur President, irridu nibżgħu għalih u mhux talli nagħtuh dak li għandu bżonn biex jaħdem talli rridu naraw li nattrezzawh bl-aħjar nies u nagħtu ġieħ lil dawk li verament ħadmu u li għandhom dritt jibqgħu jaħdmu fih.

Dan qed ngħidu kemm għal Malta u kemm għal Għawdex.

Irridu naraw li min jinfluwenza b'mod negattiv jitneħħa.

Tajjeb li wieħed jara x-xogħol li qed isir.

Aħna mhux qed nistennew li jsiru mirakli fil-qrati tagħna imma nifhem li wieħed għandu jara li jekk żdiedu l-kawżi quddiem it-tribunal tat-talbiet iż-żgħar irridu nindirizzaw l-istruttura.

Dan ġara minħabba li kellna t-taqlib tal- kompetenza tal-qorti tal-maġistrati u l-prim' awla.

Illum nafu li l-prim' awla tant ixxotat mill-kawżi li ftit li xejn hemm attivita` fit-tieni sular.

Fis-sular ta' isfel hemm konfużjoni sħiħa u jien qed insejjaħ biex tiġi indirizzata din il-problema.

Wieħed irid ikun prattiku u ma jistax joqgħod jgħid li l-problemi m'humiex daqshekk kbar.

Ħadd ma jista' jgħid li l- problema tat-tariffi m'hijiex qed tweġġa' ħafna nies.

L-oppożizzjoni qed tiddikjara minn hawnhekk li t-tariffi kollha tal-qrati se jiġu riveduti.

Din il-wegħda qiegħda fil-programm elettorali tagħna.

Ma jagħmilx sens li persuna ma tistax tmexxi kawża minħabba li hemm esaġerazzjonijiet fil-finanzjament tal-kawżi.

Il-ministru jaf li ħafna mill- kawżi li jkollhom il-werrieta jkunu fuq id-diviżjoni.

Illum diviżjoni ta' ftit proprjeta' tant tiswiehom flus li ċerti werrieta jippreferu jħallu l- art indiviża.

Il-problemi fil-proprjeta' qed isiru regolari minħabba dan il- ġenn u din l-eseġerazzjoni ta' tariffi.

Xi ħadd mela ras ħafna spekulaturi tal-bini li aħjar ma jbiegħux għalissa u jistennew l-esidu tar-referendum.

Hemm min inqabad f'konvenju u wħud minn dawn huma koppji żgħar li se jixtru l-ewwel post tagħhom.

Dawn qed isallbuhom u jġibulhom kull skuża biex ma jersqux għall-kuntratt bil-ħsieb futur li jekk Malta tiddeċiedi li tidħol fl-Ewropa jgħollu l-prezz għax ikunu jistgħu jixtruha l-barranin.

Qed isiru ħafna ittri uffiċjali biex iġiegħlu lill-venditur jersaq għall-konvenju.

Huwa fatt inkredibbli li ittra uffiċjali bħal din illum tiġi Lm54, Sur President.

Koppja żagħżugħa li għadha se tiżżewweġ qed teħel Lm54 biex il- bejjiegħ jersaq għall-kuntratt.

Dawn huma l-affarjiet li jrid jisma` l- pubbliku Malti.

Dawn huma l-problemi li għandna fil-qrati tagħna.

Bilfors li kollox jixxotta meta wieħed jara l-eseġerazzjoni ta' dawn it-tariffi.

L-isfortuna ta' dan il-gvern hija li t-tariffi f'Ottubru li ġej se jagħlqu tliet snin.

Kulħadd ra li l-effett tagħhom kien viżibbli u rimarkabbli sew minħabba li l-kawżi fil-prim' awla naqsu sew.

Anke l-kummissjoni kienet ġibdet l- attenzjoni tal-gvern.

F'din il-kummissjoni m'hemmx dilettanti imma hemm il- ġudikatura, nies minn naħa ta' l-avukat tar-reppublika, minn naħa tal-kamra ta' l-avukati, rappreżentant ta' l-oppożizzjoni u rappreżentant tal-gvern.

Dawn qalu li għallinqas fejn hemm konvenut, irrdu naraw li ma jkunx hemm spejjeż żejda.

Hawnhekk wieħed jiddaħħal bilfors il-qorti u jkollu jħallas l-ispejjeż ta' nofs ir-reġistru.

Dan mhux biss joħloq tbatija żejda imma joħloq inġustizzja fis-sistema demokratika ta' pajjiżna.

Dan il-pajjiż ma jistax jitħalla jitmexxa hekk.

Il-gvern mingħalih li għax jgħolli t-tariffi jkun qed jirregola imma l-pubbliku jaf li l-qorti ma tistax titmexxa hekk.

Illum kulħadd hu mwerwer fuq kawżi ta' rinfurzar fuq l-immobbli.

Ħadd m'hu qed jagħmel rinfurzar fuq il-kawżi għax dan ikun għalxejn u għalkemm għamilna l-emendi fil-kumitat illum nafu li għad baqa` dawn il-problemi.

Il- problemi ilhom ġejjin u mhux biss ma indirizzawhomx imma ħallewhom jikbru.

Illum inutli noqogħdu nilgħabu il-figuri u noħorġu l-ktejjeb bil-kaxxi u bil-preżentazzjonijiet.

Il-verita' hi li fil-prattika n-nies iridu jaraw x'inhu għaddej, x'inhuma jsofru u jekk humiex qed jieħdu r-riżultat.

Tajjeb li nitkellmu fuq l-e-government imma dawk l-affarijiet m'humiex biżżejjed.

Irridu naraw verament jekk il-pubbliku huwiex sodisfatt bis-sistema ġudizzjarja kif inhi jew le u x'sar matul dawn l-erba` snin jew aktar fil- gvern biex verament dan il-pajjiż ikollu sistema ġudizzjarja tajba u effettiva.

Wieħed jistaqsi x'sar biex il-pubbliku Malti jkollu l-aħjar sistema li ma tkunx esaġerata u li jkun jista` jlaħħaq magħha u jieħu dak li hemm bżonn u dritt jieħu.

Din hija testimonjanza ta' gvern li ma jinteressahx mill-ġid tal-pubbliku Malti.

L-oppożizzjoni ilha tavża lill-gvern biex ma jtawwalx u jieħu ħsieb dawn l-affarijiet u minflok qed iwebbes rasu.

Issa nafu li qegħdin tard wisq u issa qegħdin wara l-bieb ta' l-elezzjoni.

Meta l-Partit Laburista jkun fil-gvern se jirranġa din is-sitwazzjoni immedjatament.

Il- problemi kbar li hemm fis-sistema ġudizzjarja huma inkreddibli.

Wieħed isemmi n-nuqqas serju li hemm u l-atteġjament li hemm bejn l-impjegati fejn wieħed ma jkellimx lill-ieħor.

Nies li huma kapaċi u għandhom l-esperjenza qed jiġu skartati għax għandhom tendenzi laburisti.

Oħrajn jitfugħom f'postijiet fejn m'hemmx sahra għax din jeħduha l-preferuti.

Hawnhekk mhux qed nitkellem fuq dipartiment tal-gvern imma fuq il-qorti.

Issa l-ministru qed jiġi hawn u jagħmlilna l-kriterji li ma jaqbżux Lm250,000.

Huwa ndħil li l-ministru jgħid li s-somma totali li għandha tingħata lid-dipendenti kollha taħt dan l-artiklu 3 li qed jagħmel referenza għal artikolu 1046, m'għandhiex tkun iżjed mis-somma li kieku titħallas li kieku ma mietx imma baqa' ħaj b'diżabilita' totali wara li jitnaqqsu 30%.

Sur President, dan huwa dettall li taf tagħmlu l-qorti b'mod oġġettiv.

Aħna m'għandniex nipparteċipaw f'xi ħaġa li m'hijiex il-funzjoni tagħna.

Il- parlamentari għandhom funzjoni differenti minn dik tal-ġudikaturi.

Aħna m'għandniex niġu hawn u ngħidu x'għandha tkun is-sentenza.

Irrid nistaqsi kif jien nista' ngħid lill-qorti kif għandha tqis l-ammont ta' manteniment li persuna mejta kien ikollha titħallas li kieku baqgħet ħajja.

Il-qorti tista' tara hi x'għandu jkun il-manteniment.

Il-ministru semma' wkoll il- kwalifiki tal-werrieta.

Il-qorti meta tara kollox taf min jistgħu ikunu l- werrieta f'każijiet fejn ikun hemm qraba.

Il-qorti tara wkoll li ċerti werrieta li ma jkunux daqshekk viċini ikunu verament dawk li kienu jmantnu lill-persuna dipendenti.

Il-qorti taf tagħmel hi dawn il-kriterji.

Wieħed mill-ikbar każijiet li kellna f'pajjiżna kien tat-tanker Um El Farouk li kien sploda fit-tarzna.

Hemm dan u każijiet oħra li nafu li jkun hemm tentattivi biex jaslu għal ftehim barra mill-qorti.

Nistaqsi jekk dawn l-emendi hux se jaffettwaw ukoll dawk li jridu jagħmlu ftehim barra mill- qorti għaliex dan huwa kriterju legali.

Jekk kemm-il darba aħna se nagħtu standards, dawn se jkunu applikati għal kulħadd.

Nistaqsi jekk hux possibbli li dawk li jagħmlu ftehim barra mill-qorti jeċċedu l-ammont li qed insemmu f'dawn l-emendi.

Dawn huma kriterji perikolużi anke minħabba li qed jiġu introdotti meta hemm problemi aktar urġenti fil-qrati tagħna.

Dawn l-emendi huma kontra l- ispirtu tal-kostituzzjoni ta' pajjiżna.

Kulħadd jaf li biex demokrazija tibqa' b'saħħitha rridu naraw li l-eżekuttiv, il-ġudikatura u l-leġislattiv ma jidħlux f'xulxin.

Infakkar kemm kienu attakkaw lill-Partit Laburista meta konna ċaqlaqna xi imħallef mill-qorti kostituzzjonali.

Dak iż-żmien kienu għamlu ħafna storbju meta hawnhekk qed ngħidulhom li għandna każ ċar fejn il-qorti qed ikollha indħil manifest mill-eżekuttiv.

Wara li aħna xtarrejna tajjeb din il-liġi għedna li ma nistgħux nivvotaw favur tagħha, Sur President.

Aħna ddiskutejniha fit-tul għaliex nemmnu li fejn jidħol is-sistema ġudizzjarja ta' pajjiżna rridu nkunu minn ta' quddiem.

Aħna rridu nħarsu lejn il-ġudikatura bl-aktar mod ħieles u indipendenti u rridu naraw ukoll li bl-ebda mod ma ndaħħlu xi feles li bih nistgħu nibagħtu messaġġ.

Jiena rajt ukoll leġislazzjonijiet oħra u sibt li t-Taljani m'għandhomx idejhom marbutin.

L-Amerikani għandhom idejhom wiesa` ħafna u ma naħsibx li għandhom ikunu l-eżempju għal dan il-każ.

Hawnhekk il- ministru responsabbli għall-ġustizzja qed jitħalla jagħmel hu regolamenti għall-fini ta' l-artikolu u hu qed jistabillixxi r-regoli li għandhom jitqiesu mill-qrati biex jiġu stabilliti d-danni dovuti.

Din ma naqblu magħha assolutament xejn.

Ħdejja hawn l-Onor.

Herrera li naf li se jidħol fiha f'aktar dettall għaliex dawn m'humiex kriterji li l-Parlament għandu jidħol fihom.

Dawn huma kriterji li għandhom jitħallew f'idejn il-qrati tagħna.

Il-ministru qed joħroġ regolamenti biex jistabillixxi l-qligħ potenzjal li għandu jittieħed bħala bażi biex jiġu kkalkolati dawk id-danni.

Nistaqsi jekk fl- 1938 u fl-1962 iddeċidewx ħażin fuq l-artiklu 1045.

Ma naħsibx li l-qorti minn dak iż-żmien qatt kellha bżonn il-kriterji tal-ministru.

Il-qorti taf x'għandha tagħmel.

Aħna ma nistgħux naqblu li l-qorti toqgħod fuq regolamenti li l-ministru joħroġ b'avviż legali.

Din hija kontradizzjoni oħra għax lanqas qed ngħidu li l-ministru se jiġi hawn u jara jekk il- Parlament jaqbilx.

Il-ministru qed jistabilixxi wkoll il-formolat ta' kif għandhom jintużaw il-kalkoli dwar id-danni.

Nistaqsi jekk qattx kien hemm xi sentenza li tant kienet skandaluża li qajmet xi furur kbir f'dan il- pajjiż.

Irrid nistaqsi qattx kien hawn xi ħadd f'dan il-pajjiż li sar sinjur minn fuq xi kawża għax ħa aktar milli kien dovut.

Hu semma l-miljuni imma safejn naf jien qatt ma ngħataw il-miljuni hawn.

Hawnhekk dejjem ftit eluf jew għexieren ta' eluf ta' liri ngħataw.

F'każijiet partikolari u eċċezzjonali kultant qabżu l-mitt elf jew xi ħaġa aktar.

Irrid ngħid li jkun hemm ċerti raġunijiet għaliex jinqabeż dak l- ammont u jkun hemm raġunijiet għaliex ma jingħatawx ħafna.

Jista' jagħti l- każ li l-persuna li tkun sofriet id-danni jkollha parti mit-tort anke minħabba negliġenza u allura tieħu inqas milli suppost kienet tieħu kieku ma kienx hemm dik in-negliġenza.

Wieħed jistaqsi kif jistgħu isiru regolamenti biex jiġu stabbiliti l- fatturi li jitqiesu jew li jistgħu jitqiesu mill-qorti meta tiġi biex tikkalkula dawn id-danni.

Wieħed jistaqsi x'inhuma l-fatturi li min żmien għal żmien jista' jagħmel il-ministru.

Jien qed nistaqsi: X'inhi l- possibilta' li jinħolqu fatturi?

Għax xi ħadd imur ikellem lill-ministru?

Jien mhux qed nindirizza lill-Ministru Gatt għaliex għandi kull fiduċja fih imma hawn qed nitkellem fuq il-liġi.

Wieħed jista' jitlob lill-ministru biex idaħħal xi fattur ġdid b'konsegwenza li l-qorti tqisu bħala fattur għaliex wieħed ikun tilef l-impjieg.

Il-qorti taf kif għandha tħares lejn l- istorja ta' l-impjieg.

Bħalma l-qorti titlob riċevuti tat-taxxa tista' titlob evidenza minn terzi persuni li jkunu viċini jew li jkunu fil-lista tax-xhieda biex tistabbilixxi ċerti kriterji.

Il-Parlament jew il-ministru m'għandux jagħti d-direzzjoni lill-qorti biex jgħidilha kif għandha tistabilixxi l-istorja ta' l-impjieg jew il-prospetti li l-vitma jista' jkollha qabel l-inċident.

Dawn huma affarijiet li taf tagħmel il-qorti.

Nistaqsi jekk għandniex xi suspett li l-qorti ma kenitx kapaċi tiddeċiedi jew għamlet xi żball kardinali fil-mod kif tkun waslet biex tagħmel il- prospett dwar il-vittma qabel l-inċident.

Nistaqsi jekk hawnx xi sentenza li ngħatat minn din il-qorti fejn il-ġudikant – kien min kien - ma kienx għamel xi kalkoli u ma kienx jaf kif għandu jasal fuq l-istat ta' saħħa tal- persuna li weġġgħet jew li llum hija persuna b'diżabilita'.

Nistaqsi wkoll kienx hemm xi miskalkolu dwar il-potenzjal li jkollu għar-riabilitazzjoni tiegħu il-bniedem li jkun weġġa'.

Nistaqsi min jista' jgħid minn dan il- Parlament kif għandna nissindikaw jekk il-ġudikant kienx għamel sew meta wasal biex jagħti l-ġudizzju ta' kawża li jkun ilu jistudja.

Ċerti kawżi – kif jista' jgħid l-Onor.

Jose' Herrera – jieħdu s-snin u l-ġudikant ikun għex il-kawża.

Il-ġudikant ikun dara l-partijiet u jkun jaf eżattament fejn qed iħares.

Minkejja dan kollu qed jiġi l-ministru biex jgħidilna li se jgħaddi emenda biex hu jistabbilixxi regolament li bih il-ġudikant jagħraf kif jimxi mal-vittma jew mal-werrieta.

Jien ma nistax nifhem għaliex il-ministru daħal għal dan l-inkwiet kollu.

Żgur li ma kienx hawn xi opinjoni pubblika baxxa li għamlet pressjoni li turi li hemm bżonn li jsir xi ħaġa fil-pajjiż fejn għandhom x'jaqsmu kawżi dwar likwidazzjoni ta' dan it-tip.

Jista' jkun li kien hemm xi ħaġa min- naħa tal-kumpanniji ta' l-assigurazzjoni u ngħid li bir-rispett kollu lejhom jien m'għandi l-ebda rabta magħhom u ma naħdem għall-ebda waħda minnhom imma naħdem għal nies individwali.

Jekk persuna ħaqqha tieħu tant ammont ta' flus f'danni m'għandu jkun hemm ebda kriterju leġislattiv li jorbot jingħatax aktar jew anqas.

Għandna nħallu f'idejn il-qorti biex tistabbilixxi kemm għandha tagħti.

Aktar minn hekk, aħna nafu li tradizzjonalment il-qrati tagħna mxew bi kriterji oġġettivi.

M'iniex ngħid li ma kienx hemm fuqhiex wieħed jista' jikkummenta.

Wieħed jista' jgħid li hemm post għall-kritika imma mhux fl- estrem li ngħidu li kien hemm xi sentenza ħażina.

L-ebda sentenza ma kienet ħażina tant li ħolqot xi furur fil-pajjiż u li kulħadd baqa' jħares lejha.

Il-qorti tagħna taf kif tasal għall-iskala tal-perċentwalita' ta' l- inkapċita', kemm fir-rigward ta' feriment partikolari, kemm dwar inkapaċita' parzjali u kemm dwar inkapaċita' totali.

Nistaqsi: Min jista' jkejjel il-kriterju jekk ma jkunx kriterju mediku?

Mhux biss se nkunu qed nikkontrollaw lill-qrati tagħna imma wkoll lit-tobba u lill-ispeċjalisti tagħna għaliex se nagħtuhom l-istandards minn hawn.

Dan huwa ġenn.

Din hija avventura li għandha tiġi skartata kompletament.

Din il-leġislazzjoni li għandna quddiemna mhux talli ma tagħmilx sens talli hija perikoluża f'kull sens.

Huwa ta` periklu li wieħed jagħmel regolamenti biex jistabbilixxi skala tal-perċentwali ta' inkapaċita' parzjali.

Nistaqsi jekk jgħidu x'jgħidu t-tobba, l-ispeċjalisti u l-esperti tal-qorti hux se npoġġu standards li jidhrilna li huma tajbin għax ħarġu mill-ministru.

Aħna ma' dan ma naqblu assolutament xejn.

Nirreferi wkoll għar-regoli ta' proċedura.

Din dejjem tista' ssir u wieħed jista' jitlob min-naħa tal-werrieta li s-somma m'għandhiex tkun aktar minn Lm20,000.

Jien ngħid li Allaħares ma jkunx ingħata appoġġ kontinwu lill- persuna li tkun weġġgħet għax biex tinqata' kawża ddum is-snin sakemm jiġu stabbiliti ċerti fatti.

Min jista' jillikwida d-danni jekk mhux min ikun verament għex il-kawża?

Hu l-ġudikant li jkun jista' jgħid li dawk il- persuni li jkunu ħadu ħsieb dik il-vittma għandhom jingħataw tant flus f'danni.

Min jista' jgħidha jekk mhux il-ġudikant li jkun għex, ra, sema' u żviluppa l-idea hu stess b'moħħu biex jasal għal dan?

Hawnhekk qed norbtu kompletament lill-qorti biex tkun tista' tagħti d-deċiżjoni tagħha.

Għalkemm dan l-abbozz jidher li huwa intenzjonat biex jintroduċi regoli ġodda ta' iktar ekwita' f'każijiet ta' danni li joriġinaw minn diżabilita' u minn mewt, fil-veru sens tal-kelma mhux talli ma jagħtix iktar ekwita' imma talli joħloq inġustizzja.

Dan minħabba li l-qorti ma tkunx ħielsa kompletament fid-deċiżjoni tagħha.

Dan iwassalni biex ngħid li hawnhekk għandna sitwazzjoni fejn qed nippruvaw nilleġislaw sitwazzjonijiet li m'humiex verament bżonjużi għax fl-ebda mument ma kien hemm l-għajta tal- pubbliku għalihom.

Dawn m'humiex sitwazzjonijiet fejn tant kellna diverġenzi bejn sentenza u oħra li b'xi mod wieħed jibda jistaqsi x'inhu jsir.

Hawn m'għandniex dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet.

Jien ma nafx bihom.

Jien ma nafx għalfejn qegħdin nagħmlu dawn l-emendi proprju issa meta hemm ħafna affarijiet oħra urġenti li qed jistennew li jsiru f'dan il-pajjiż fejn għandhom x'jaqsmu l-qrati.

M'hemmx dubju li l-poplu Malti jaf li issa ma jistax jiġi aljenat u li rridu niffaċċjaw il-vera problemi fil-pajjiż.

Fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja kulħadd qed jgħid li jrid isir xi ħaġa urġenti speċjalment fis-servizzi u fl-istennija tal-ġustizzja f'pajjiżna.

Wara erba' snin u nofs ta' gvern nazzjonalista il-problemi baqgħu hemm u żdiedu.

Illum ma baqa' xejn iktar ħlief li wieħed jaspira li fil-ġimgħat li ġejjin fl-elezzjoni ġenerali l-poplu jtella' gvern Laburista li jista' jindirizza dawn il-problemi bil-għaqal.

Il-Partit Laburista llum hu ppreparat aktar minn qatt qabel f'kull kamp inkluż il-kamp tal-ġudikatura.

Nafu x'inhuma l-problemi u nafu min huma dawk in-nies li mhux talli ma ndirizzawx il-problemi talli żieduhom.

Aħna nieħdu ħsieb dawn id- deċiżjonijiet ħżiena.

Dan il-gvern qagħad lura milli jinforza deċiżjonijiet biex iġibu l-ordni u rridu naraw li mill-ewwel ġimgħa ta' gvern Laburista aħna ninforzaw dawk id-deċiżjonijiet.

Hawn qed nirreferi għad-deċiżjonijiet li l-gvern Nazzjonalista kapriċċjożament żamm milli jinforza fit-tribunal għall-investigazzjoni ta' l-inġustizzji.

Għandna numru ta' kawżi fejn il-qrati tagħna taw raġun lil nies laburisti li ġew trattati bl-iktar mod ħażin u bl-iktar mod diżonest mill-gvern Nazzjonalista.

Dawn għadhom jistennew li jingħataw rimedju.

Għamilniha ċara u nagħmluha ċara minn dan il-Parlament li l-Partit Laburista fil-gvern mill- ewwel se jattwa dawk id-deċiżjonijiet.

Nappellaw lil dawn in-nies biex ma jaqtgħux qalbhom.

Il-Partit Laburista se jieħu ħsieb it-tariffi u se jirranġahom ħalli naraw li jsiru fl-interess pubbliku.

Dawn weġġgħu kemm lin-nazzjonalisti u kemm lil-laburisti.

Hemm nazzjonalisti li bħalna huma ħaddiema u dawn għad jindunaw u jiġu magħna biex il-Partit Laburista jikber u biex naraw li dan il-pajjiż jerġa' jieħu n-nifs.

Il-ġudikatura qiegħda hemm biex tagħti d-deċiżjonijiet bl-iktar mod ħieles, pero' l-pubbliku Malti jrid jingħata n-nifs biex min irid jidħol fil-qorti ma jkollux għalfejn iħaffer il-but tiegħu u meta jieħu sentenza jkun jaf li dik se tiġi implimentata irrispettivament jaqbilx magħha l-gvern tal- ġurnata jew le.

Lejliet l-elezzjoni l-poplu jrid ikun jaf li aħna se nippreżervaw l-indipendenza tal-ġudikatura kif titlob il-kostituzzjoni ta' pajjiżna u bl-ebda mod m'aħna se nidħlu u ninterferixxu fix-xogħol tagħha.

Bl-ebda mod m'aħna se nibagħtu messaġġi li b'xi mod inkunu qed nikkontrollaw lil xi ħadd li jkun qiegħed fis-sistema ġudizzjarja tagħna.

Fl-istess ħin irridu naraw li l-pubbliku Malti jingħata d-dinjita', id- dritt u l-privileġġ li dejjem gawda tul is-snin.

Dan hu d-dritt għall- aċċess liberu bi ħlas ta' tariffi moderati u aċċettabbli fis-soċjeta' tal- lum.

Hawn nitkellmu ħafna fuq l-Unjoni Ewropea u fuq ir-referendum konsultattiv.

Madankollu ħadd ma jinforma lill-pubbliku Malti kemm irid iħallas biex jippreżenta kawża fil-qorti ta' l-Ewropa.

Dan l-aħħar kelli korrispondenza ma' avukat Franċiż li hu ħabib tiegħi.

Talli kiteb ittra legali fuq parir talab lill-klijent Lm150.

Irrid nistaqsi min se joqgħod iħallas dawn l- ispejjeż meta allaħares qatt nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Il-pubbliku Malti jrid ikun jaf dawn l-affarijiet.

Nispera li n-nazzjonalisti ma jemmnux li t- tariffi tagħna għandhom jiġu bħat-tariffi li għandhom il-pajjiżi msieħba fl- Unjoni Ewropea.

Dan huwa ġenn.

Il-poplu Malti jrid jinsa d-differenzi tal-partiġġjaniżmu u jara l- bżonnijiet tal-pajjiż.

L-unika salvazzjoni li għandu hi li jkun hemm il- Partit Laburista fil-gvern biex dan il-pajjiż f'kull livell, inkluż is- sistema ġudizzjarja, jingħata l-aħjar nifs biex kulħadd ikollu dritt għall- ġustizzja.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Sur President, din hija liġi qasira li fiha tliet paġni, pero' sieħbi Anglu Farrugia għandu raġun jgħid li din hija liġi inkwetanti ħafna.

Fl-objects and reasons ta` dan l-abbozz ta` liġi jingħad li the object of the bill is to introduce new more equitable rules in cases of damages arising from disability and death.

L-iskop ta' din mhux dan imma li l-ministru jindaħal b'mod dirett fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Biex inkun onest naħseb li din il-liġi żellaqha l-AG lill-ministru.

Dan l-aħħar kellna xi sentenzi interessanti ħafna fuq din il-kwestjoni ta' diżabilita'.

Jien se nidħol fihom u se ngħid għaliex għaddejja din il-liġi.

Din il-liġi għaddejja minħabba ċerti sentenzi li jingħataw mill-qrati u se niċċara x'inhuma.

Meta naqra din il-liġi bilfors niftakar fl-ewwel sentenza li qatt ingħatat u li kkwantifikat danni personali.

Din kienet il-famuża sentenza Butler vs Herd fl-1967.

Din jafuha ħafna nies speċjalment dawk l- avukati li jagħmlu kawżi ta' dan it-tip, fosthom jien.

Għall-ewwel darba l- qrati tagħna b'kuraġġ kienu stabbilew kif tinħadem somma li trid tingħata lil bniedem li jkun sofra diżabilita'.

Din kienet somma ferm iktar baxxa mil-lum għaliex il-kriterju kien differenti.

Jien għedt li ttieħdet b'kuraġġ għaliex fis-sistema Maltija kuntrarjament għal dak li nsibu f'pajjiżi oħra m'għandniex dawk li jissejħu danni morali.

L-uniċi danni li jeżistu huma danni materjali.

Jekk bniedem ikorri u jsofri diżabilita', teknikament l-uniċi danni materjali li huwa jkun sofra huma spejjeż tat-tabib, spejjeż tal-mediċini, spejjeż ta' infermiera jew fiżjoterapisti u spejjeż materjali oħrajn.

Hemm id-danni li huma danni għall-potenzjal ta' qligħ li tista' tagħmel il-persuna kieku ma ssofrix id- diżabilita'.

Din hija formula fittizja li żviluppaw il-qrati tagħna biex jipprovaw jiġġustifikaw tip ta' kumpens.

Dan għaliex fir-realta' ħafna drabi min isofri diżabilita' ta' 5%, 10% jew 20% xorta jibqa' jaħdem u ħafna drabi jibqa' jagħmel l-istess xogħol li kien jagħmel qabel.

Madankollu l-qrati tagħna b'sens ta' ġustizzja, b'għerf u b'esperjenza qalu li bniedem jimmanka ruħu anke jekk se jibqa' jaħdem u għall-preġudizzju li hu sofra minħabba inċident jieħu xi danni.

Dawn il-qrati stabbilixxew id- diżabilita' u qabel kienu jaħdmuha sa 20 sena.

Illum jaħdmuha sakemm wieħed jagħlaq 61 u jikkalkulaw iż-żmien li fadallu jaħdem multiplikat b'10% diżabilita'.

Fir-realta' hemm formola aktar komplikata imma jien qed nagħti idea vaga.

It-tip ta' danni li jingħataw f'inċidenti awtomobilistiċi jew fuq impjieg huma danni fittizji u m'humiex danni reali.

Aħna qed insejħulhom danni materjali għaliex il-qrati riedu joħolqu tip ta' danni li ma kenux jeżistu qabel.

Pajjiżna baqa' lura għaliex fejn f'pajjiżi oħra d-danni baqgħu jitilgħu f'pajjiżna baqgħu l-istess.

Fl-Amerika, l-Ingilterra, l-Italja u pajjiżi oħra jekk bniedem jispiċċa ġo siġġu tar-roti jieħu mijiet ta' eluf ta' liri.

Jekk bniedem jispiċċa f'qiegħ ta' sodda fl-Ingilterra jieħu mijiet ta' eluf ta' liri.

F'Malta bqajna lura ħafna għaliex il-qrati tagħna kienu jaħdmu fuq formola li kienet ġiet stabbilita b'kuraġġ fl-1967 u fejn il-massimu li bniedem seta' jieħu kien sa 20 sena anke jekk ikollu 14-il sena meta jkun weġġa'.

Kienu jnaqqsulu wkoll 20% minn dak l-ammont għaliex kien taparsi se jiffranka l-imgħax minħabba li kien jieħu somma sħiħa.

Għadda ż-żmien u kien hemm imħallfin aktar kuraġġużi.

Hawnhekk insemmi l- Imħallef Mifsud Bonnici li kien prim imħallef u kien ta sentenza fil-każ Kevin Agius vs Murphy.

Din niftakarha għaliex jien kont l-avukat u kienet seħħet fl-1988/89.

Għall-ewwel darba fl-istorja ta' pajjiżna l-lump sum tneħħiet u r-raġunar tal-qorti kien li dik titnaqqas jekk tiftiehem ma' l- assigurazzjoni.

Jekk bniedem jagħmel seba' jew tmien snin il-qorti m'għandniex innaqqsulu 20% lump sum.

L-iktar ħaġa importanti f'din is- sentenza kienet li tiġi kompjutata s-somma skond il-ħajja laborattiva ta' dak li jkun.

Jekk wieħed ikollu 30 sena meta jseħħ l-inċident is-somma li tinħadem tkun fuq medda ta' 31 sena u hawnhekk isir fence.

F'dan is-sens hawnhekk reġa' kellna titjib.

L-20% lump sum spiċċat u bniedem beda jieħu kumpens sakemm jagħlaq 61 sena.

Biex nuri kemm verament dawn it-tip ta' danni huma fittizji, persuna ta' 70 sena li ma baqgħaliex potenzjal ta' xogħol u tispiċċa ġo siġġu tar-roti ma kienet tieħu xejn.

Biex il-qrati jibdew jagħtu xi ħaġa ikkonstataw li jekk wieħed ikun qabeż il-perjodu ta' żmien laborattiv jieħu almenu ħames snin, qisu baqgħalu ħames snin jaħdem.

Jekk bniedem ma jkollux xogħol u qed jirreġistra ma kien jieħu xejn u l-qorti ħadmet din fuq il-paga minima.

Irrid ngħid li kellna dawn l-iżviluppi li seħħu b'għaqal kbir u kellna case law interessantissima.

Hemm ħafna avukati li jispeċjalizzaw f'din it-tip ta' liġi li żviluppat fuq medda ta' 40 sena u li qed tagħti ġustizzja.

Almenu pajjiżna wara dan iż-żmien kollu wasal sa ċertu livell għalkemm għadna 'l bogħod ħafna mit-tip ta' danni li jingħataw f'pajjiżi oħra.

Irrid ngħid li l-emendi mhux qed isiru minħabba s-sentenzi li ċċitajt issa.

Dan l-aħħar l-imħallfin tagħna reġgħu għamlu pass ta' kuraġġ kbir għal dak li jikkonċerna l-kwestjoni ta' mewt.

M'iniex se nsemmi l-kawża, pero' se nsemmi l-imħallef għaliex il-kawża hija tiegħi ukoll.

L-Imħallef huwa Giannino Caruana Demajo u ftit snin ilu dan reġa' għamel pass u għamel żvilupp interessantissimu fil-qrati.

Qabel, jekk bniedem imut f'inċident tat-traffiku, il-mod ta' kif kienu jiġu kompjutati d-danni kien li jqisu li għandu 100% diżabilita'.

L-eredi hawnhekk kienu jieħdu danni ta' 100% diżabilita' pero' kien jitnaqqas il-personal consumption, id-dependency u l- 20% lump sum.

B'dan il-mod it-telf ta' ħajja ta' bniedem kien jiġi jfisser inqas minn diżabilita' u dan ma kienx jagħmel sens.

Jekk bniedem isofri diżabilita' ta' 25% imbagħad jibqa' jgħix kien jieħu somma ferm akbar milli jieħdu l-eredi ta' bniedem li jkun miet.

Ir-raġunament ta' l-Imħallef Caruana Demajo kien raġunament ottimu.

L-imħallef seta' jara li hemmhekk kien hemm anomalija.

Il-provvedimenti tal-liġi tas-suċċessjoni japplikaw mutatis mutandis għal dawn it-tip ta' affarijiet u qal li allura l-eredi kellhom jieħdu daqslikieku kien hemm 100% diżabilita'.

Il-kwestjoni tal- personal consumption jew dependency hawnhekk spiċċat għall-ewwel darba.

F'każ ta' mewt l-eredi għandhom jieħdu aktar milli kieku kien hemm diżabilita' u dan jagħmel sens għax kieku wieħed kien jaqbillu jtajjar lil xi ħadd b'karozza u joqtlu milli jagħmillu diżabilita'.

Il-qrati tagħna qatgħu dawn il-ħmerijiet u għamlu dan l-iżvilupp interessantissimu.

Sfortunatament dan il-każ u każijiet oħra spiċċaw quddiem il-qorti ta` l- appell.

Hemm ħafna każi qed jistennew l-eżitu ta' din is-sentenza u dan kollu spiċċa fil-bir tas-skieken u ilu hemm is-snin.

Dan il-każ interessanti ħafna ilu s-snin quddiem il-qorti ta' l-appell, minn ħafna qabel kien hemm Noel Arrigo u qatt ma kellna sentenza b'konsegwenza li hemm ħafna kawżi li qed jistennew l-eżitu ta' dik is-sentenza.

Dawn l-emendi qed isiru b'mod żleali u jien nemmen li din il-liġi żellaqa l- avukat ġenerali lill-ministru.

Hawnhekk nirreferi għall-kawżi li semmejt u kawżi oħra li l-gvern għandu.

It-tarznari għandhom każi pendenti quddiem il- qrati u hawn se ngħaddu liġi biex inbiddlu kollox waqt li għad hemm dawn il- każi.

Dan hu inaċċettabbli.

Wieħed jiskanta li jkollna liġi bħal din għaliex psikoloġikament u moralment qed tagħti messaġġ u tagħnmel pressjoni fuq il-qrati.

Il-ministru qed jgħid li qed nemendaw l-artiklu 1045 tal-Kodiċi Ċivili għaliex minnu żviluppat dik il-każistika u dik il-ġurisprudenza li qed insemmi.

Il-liġi kienet tgħid li bniedem li jkorri għandu dritt jieħu kumpens ta' telf ta' xogħol u affarijiet oħra.

Minn telf ta' xogħol attwali l-qrati bdew jiżviluppaw il-potenzjal ta' telf ta' xogħol.

Issa se nbiddlu dik il-liġi u l-ministru se jgħid kif se tibda tinħadem is-sistema ta' kumpens minflok l-imħallef.

Il-ministru se jagħti d-direttiva lill- imħallfin li quddiemhom hemm il-kawżi pendenti biex l-imħallfin jikkompjutaw id-danni kif jgħid l-eżekuttiv.

L-ewwel ħaġa li jgħallmu meta jibda l-kors tal-liġi fil-kostituzzjoni hija l-kwestjoni tas-separation of powers fejn hemm l-organu ġudizzjarju, l-organu leġislattiv u l-eżekuttiv.

Meta wieħed jiddiskuti dan is-suġġett jidħol fil-fond u jgħid li m'huwiex ideali li l-imħallfin b'mod frivolu, arbitrarjament jew b'leġġerezza jaqbdu u jannullaw il-liġijiet tal-Parlament, anke jekk ikun hemm issue kostituzzjonali.

Il-qrati tagħna matul iż-żmien urew ruħhom reżistenti li jaqbdu u jbiddlu l-liġijiet jew jannullawhom.

Meta jkun hemm każ klassiku wieħed jannulla l-liġi imma kemm jista' jkun il-qrati ma jindaħlux fix- xogħol tal-Parlament.

Bl-istess mod il-Parlament irid ikun sensittiv kif jindaħal b'mod dirett fix-xogħol tal-qorti għaliex inkella l-kunċett tar- rule of law u tas-separation of powers jinkiser meta ngħaddu liġi bħal din.

Jista' jibda jiġri li kull sentenza li tingħata minn xi imħallef u li ma togħġobx lill-gvern jew xi lobby, tinbidel.

Jista' jibda jiġri li jkun hemm xi lobbying group bħal ta' l-assigurazzjoni li jmur għand l-uffiċċju ta' l- avukat ġenerali jew għand xi ħadd u nispiċċaw niġu l-Parlament biex inbiddlu dak li qed jgħidu l-qrati.

Jista' jkun li biex nagħmlu pjaċir lil xi ħadd niġu l-Parlament u nibdlu l-liġi.

Huwa anti-kostituzzjonali li l- Parlament jimxi b'dan il-mod.

Il-funzjoni tal-Parlament hi biex jilleġisla u joħloq leġislazzjoni u mhux li jgħaddi direttivi jew liġijiet biex jittronka l-amministrazzjoni tal-ġustizzja.

Irrid ngħid għaliex nemmen li din il-liġi jrid idaħħalha l-attorney general.

Dan l-aħħar kien hemm każ jaħraq fejn mietu n-nies bil-gass u hawn bdew it-trattativi ma' l-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali.

Bħalissa għaddejja kawża kbira oħra li kumbinazzjoni qiegħed involut fiha jien ukoll.

Din hi ta' meta waqa' l-ajruplan ta' Bartlu u mietu n-nies.

Hemmhekk hemm kawża kontra l-gvern ukoll, u naturalment f'dawn it-tip ta' kawżi l- pretenzjonijiet tal-plaintiffs qed jiġu maħduma fuq l-aktar sentenzi riċenti fejn meta jmut xi ħadd ma jitnaqqasx il-personal consumption jew tiġi ċċekkjata d-dipendenza.

Dawn it-tip ta' kawżi li qed jiġi ffaċċjat bihom il-gvern qed idejqu b'mod dirett lill-avukat ġenerali.

Jekk irid jista' jmerini.

Jien stess kont għaddej b'negozjati ma' l-avukat ġenerali fuq dawn u qalli li ma jaqbilx mas-sentenza ta' l-Imħallef Caruana Demajo u sentenzi oħrajn.

Din hija liġi li qed issir minħabba l-pożizzjoni li qed jagħtu l-qrati.

L- avukat ġenerali ma jaqbilx magħhom u qed jisserva bil-ministru tal- ġustizzja u b'dan il-Parlament biex ibiddel dak li qed jgħidu l-qrati u l- imħallfin tagħna.

Din hija inaċċettabbli u m'hijiex demokrazija.

Allaħares naslu fi stat li l-imħallef jagħti sentenza u l-gvern jibda jbiddel kollox.

Diġa' għandna sentenzi mogħtija mill-imħallfin li qegħdin subjudice quddiem il-qorti ta' l-appell u jekk se jgħaddu r-regolamenti tal-ministru, l-imħallfin ta' l-appell ikollhom iċedu rashom u jbiddlu l-affarijiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gatt, on a point of order.

ONOR.

AUSTIN GATT: M'hemm ebda intenzoni ta' retroattivita', lanqas fuq kawżi pendenti.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Jien m'għedtx li din se ssir hekk imma li qiegħda hemmhekk.

Dan jista' jsir u jekk ma jkunx dan il-ministru jista' jkun ieħor għax il-liġi tagħti fakulta' lill-gvern li jagħmel dan billi jagħmel liġi retroattiva.

Nistaqsi jekk jistax jimmaġina imħallfin li għandhom każ quddiemhom biex jirrevedu sentenza ta' prima stanza fuq danni kompjutati bis-sistema l-antika fejn il-parti l-oħra qed tikkontesta l-mod ta' kompjutazzjoni u f'daqqa waħda niġu ffaċċjati b'liġi li qed tgħid li d- danni għandhom jiġu kompjutati mod ieħor.

Dan ifisser li l-imħallfin ta' l- appell se jagħtu sentenza mod f'każ "A" u sentenza mod ieħor f'każ "B" Din hija pressjoni kbira fuq rashom.

Fil-każ ta' mewt il-kompjutazzjoni qed tinħadem agħar minn qabel.

Spjegajt l-anomalija li kien hemm qabel fejn ta' l-assigurazzjoni kien jaqblilhom li l-vittma tmut u mhux tkorri għax kienu jnaqqsu l-consumption u affarijiet oħrajn.

Kif inhi qiegħda l-liġi se nerġgħu nnaqqsu kollox imma l-massimu ta' mewt se tkun ta 30%.

L-eredi se jieħdu massimu ta' Lm20,000.

Qabel il- pożizzjoni kienet diżgustanti għax għal mewt kienu jingħataw Lm8,000.

Jekk lill-ġenituri jmutilhom tifel ta' 19-il sena peress li m'huwiex dipendenti u peress li l-ġenituri ma jiddependux minnu lanqas jieħdu ċenteżmu għaliex il-kunċett ta' l-eredita' tas-suċċessjoni inqata' barra.

Issa mhux l-eredi qed jirtu.

Jekk hemm xebba u ma hemm ħadd jgħix magħha jew dipendenti fuqha u jtajjarha xi ħadd, il-kumpannija ta' l-assigurazzjoni ma tħallas kważi xejn.

Din m'hijiex ġustizzja.

Biex naġevolaw il-kumpanniji ta' l- assigurazzjoni qed naqgħu għar-redikolu.

Jekk imut ir-raġel ta' xi ħadd jitnaqqas l-ammont ta' kemm kien jiekol u kemm kien ipejjep u l-mara tieħu xi ħaġa għax tkun dipendenti fuqu.

Nistaqsi x'jiġri jekk lili tmutli l-mara li ma taħdimx.

Kemm ili fil-Parlament f'din l-aħħar leġislatura qatt ma ġejt iffaċċjat b'liġi bażwija daqs din.

Din hija liġi li bellgħuha lill-Ministru.

Personalment naħseb li l-ministru f'dawn l-aħħar erba' snin għadda liġijiet tajbin ħafna.

Jien ivvotajt favur ta' ħafna minnhom u meta tkellimt faħħart l-inizjattiva li jkun ħa anke jekk ma naqblux f'kollox.

Hawn ministri ma jagħmlux affarijiet ħżiena għax ma jagħmlu xejn u hawn ministri li jagħmlu tlieta tajbin u waħda ħażina.

Din il-liġi li għandna quddiemna hija ħażina.

Jekk taraha sew, din il-liġi tfisser li jekk jien għandi tifel ta` 14-il sena li waqt li kien qiegħed jogging ittajru karozza u jmut, jiena m'iniex intitolat li nieħu kumpens għad-danni.

Hekk tfisser din il-liġi.

Jiġifieri l-valur tal-ħajja ma jiswa assolutament xejn.

Imbagħad għandek li fuq mewt il-maximum hija somma ta` Lm20,000 u tinħadem b'disability maximum ta` 30% u jirtu biss id-dependents.

Għalija din hija totalment inaċċettabbli.

Anke fuq il-kriterju, qabel meta kienu fuq kemm tinħadem is-somma ma kenux joqogħdu jaraw l-istat ta` saħħa tiegħu jew jekk kienx jaħdem jew inkella waqafx xi perjodu mix-xogħol.

Din kienet tinħadem hekk: Jekk bniedem kien ilu jaħdem tliet snin jew erba` snin kien jieħu fuq dawk it-tliet snin jew erba` snin.

Kif qiegħda l-liġi issa f'section 1046A (c) min huwa unemployed ma jieħu xejn.

Min huwa unemployed għax ma sabx xogħol jew inkella għandu 17-il sena ma jieħu xejn.

Issa ġiet li biex inti tieħu d- danni trid tkun taħdem, min jiġġuddikak irid jara kemm ilek taħdem, kemm kont konsitenti fix-xogħol u x'tip ta` salarju kellek.

Mentri l-qrati tagħna b'esperjenza, b'għaqal u kawtela qalu: Le, ma jagħmilx sens li għax bniedem għandu 17-il sena u għadu ma bediex jaħdem u ttajru karozza u jintefa` f'wheelchair ma jieħu xejn.

Il-qrati tagħna kienu qalu li jekk dan kien l-universita` naħdmuha fuq Lm100 fil-ġimgħa u jekk dan inzerta li kien mingħajr "O" levels ta` xejn u b'diżgrazzja spiċċa ġo wheelchair ma ngħidux li dan huwa mbarazz għar-rimi.

Fl-agħar ipotesi jew fi probabbilta` f'xi żmien dan kien se jsib job.

U fl-agħar ipotesi wkoll il-minimum wage tiggaratilu l-istat.

Allura l-imħallfin tagħna qalu: Ħa naħdmuhielu fuq il- minimum wage sas-sittin sena, inżidulu persentaġġ għall-għoli tal-ħajja, inneħħulu parti għal-lump sum u nissetiljawha hekk.

Mela niġu ngħidu li jekk persuna ma taħdimx ma jieħu xejn.

Se jieħu gost biha din ta` l- insurances.

Jiena ma nafx x'wiċċ tost għandhom dawn ta` l-insurances.

L-ewwelnett l- insurances hawn Malta huma għoljin immens.

Jekk wieħed jiċċekkja ftit kemm jaqilgħu flus l-insurances malajr jinduna li l-profitti li jagħmlu f'sena huma xi ħaġa ta` barra minn hawn.

Il-premiums li nħallsu hawn Malta huma għoljin ħafna, imbagħad ħafna drabi meta tiġi biex tissettilja claim ta` personal injuries u anke ta` ħabta normali jeħdulek saħħtek għax trid iddum tinnegozja u tikteb u terġa` tikteb ma nafx kemm-il darba.

Ikunu jridu ċ- ċertifikat u ħafna affarijiet oħra u ma tasal qatt u issa se nagħmluhielhom li bażikament personal injuries m'hu se jeħlu xejn dawn.

Kien hemm każ ta` wieħed li kien ġie mtajjar waqt li kien qed jagħmel jogging – l-Onor.

Jason Azzopardi kien l-avukat tiegħu – li ħa Lm0.25 miljun.

Illum, taħt din il-liġi, fl-istess ċirkostanzi ma teħux one penny.

Illum jekk bniedem waqa` u baqa` jzappap, għandu 5% jew 10% disability pero` xorta l-għada mar għax-xogħol, skond din il-liġi jieħu xi ħaġa.

Jekk wieħed ta` 18-il sena miet jieħu inqas minn dan li qed izappap ftit.

Tagħmel sens liġi bħal din?!

Din hija liġi li ma tagħmel sens xejn.

Xejn ma tagħmel sens.

Sur President, jiena nixtieq nistaqsi lill-Ministru dwar dawk in-negozjati li qed isiru fuq ċerti kawżi li hemm fejn għandu interess il-gvern.

Diġa` semmejt il-kawża ta` dak l-ajruplan li kien waqa` meta kienu mietu ta` Bartolo u oħrajn li qiegħed involut fiha jien.

Kien hemm il-kawża ta` dawk li mietu bil-gass li wħud minnhom aċċettaw kumpens u wħud minnhom għadhom il-qorti jew qed jittrattaw ma` l-avukat ġenerali.

Għandek oħrajn li mietu fit-tarzna li għandhom kawżi u qegħdin f'negozjati.

Dawn in-nies kollha li qegħdin f'negozjati ma` l-uffiċċju ta` l-avukat ġenerali se jiġu ffaċċjati b'din il-leġislazzjoni?

M'hemmx sentenzi, ftit minnhom saru kawżi u ftit oħra se jsiru kawżi.

Dawn se jiġu ffaċċjati b'din it-tip ta` leġislazzjoni moqżieża, li xi ħadd mietlu t-tifel, it-tifla jew żewġha u jieħu din il- miżerja?!

Hekk nistmawhom il-ħaddiema tagħna?

Dan l-aħħar għaddejna liġi fuq is-siġurta` fuq il-post tax-xogħol u tgħidx kemm faħħartha għax kienet tajba.

Jiena kont għedt li wasal iż-żmien li nagħmlu żewġ affarijiet.

L-ewwelnett għaddejna liġi fl-1973 fejn suppost hemm fund fejn min jimpjega jikkontribbixxi f'dan il-fund biex jekk imut xi ħadd dan il-fund ikun jista` jagħmel tajjeb jekk l-employer tiegħu jkun fallut.

Jien kelli każ ta` wieħed li weġġa` fuq ix-xogħol, qatgħulu siequ, għamilt kawża u ma ħadna xejn għax il-kumpannija kienet broke.

Din il-liġi li għaddejna fl-1973 sal-lum għadha qatt ma ġiet skattatha u 20 sena wara tkellimt fuqha.

Jekk inħobbu lill-ħaddiema tagħna mhux ngħaddulhom liġi moqżieża bħal din, imma almenu niskattaw dik il-liġi li kien għamel il- gvern Laburista fl-1973.

Għal xi raġuni jew oħra, ma nafx għaliex ma kienx skattaha.

Jiena ngħid li kien għamel ħażin ukoll.

Il-gvern Nazzjonalista għamel l-istess u ma skattahiex lanqas.

Hemm din il-liġi u trid tiġi skattatha bilfors.

Jiena naħdem ħafna fid-danni, apparti fil-kriminal, imma s-soft spots tiegħu huma dawn it-tip ta` kawżi.

Tiġġennen tara bniedem li korra jfittex u ma jista` jieħu xejn.

U hemm liġi li tikkomtempla dawn iċ-ċirkostanzi.

Jekk ikun hemm xi ħadd ħanżir li m'għandux insurance u jtajjar lil xi ħadd hemm dik il-liġi tal-motor insurance bureau, tmur quddiemhom u jagħtuk kumpens.

Allaħares ma kienx hemm din il-liġi.

Niftakar li qabel am ġiet skattatha dik il-liġi fil-late eigħties kien ikollok każi ta` hit and run u ħadd ma kien ikollu dritt għall-kumpens.

Għandna liġi eżatt bħal dik tal- motor insurance bureau li saret 20 sena ilu u għadha m'hijiex skattatha.

Din kont tkellimt fuqha meta daħħalna l-liġi tas-sigurta` fuq il-post tax- xogħol.

Dik hija liġi tajba u hemm ħafna affarijiet tajbin fiha pero` m'humiex biżżejjed.

Jien kont għedt ħaġa oħra.

Għedt huwa tajjeb li nagħmlu ċerti prinċipji dwar is-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, pero` kont irrikmandajt l-oppost li hawn f'din il-liġi li għandna quddiemna llum.

Kont għedt li sfortunatament għalina l-avukati u għan-nies, din il-kwestjoni tad-danni m'hemmx konsistenza ta` sentenzi quddiem il-qrati.

Għaliex?

Għax għandek periti legali antiki li kienu jikkompjutaw id-danni fuq is-sistema ta` Butler Vs Herd.

Per eżempju, l-avukat Joe Stafrace, ir-rapporti tiegħu hekk jgħidu.

Kellek l-imħallef Joe Galea Debono li wkoll kien jaħdem il- kompjutazzjoni tagħhom fuq din is-sistema.

Kellek ukoll l-imħallfin l- antiki bħal Berti Manche` li kienu jiddeċiedu hekk.

Imbagħad għandek sentenzi iktar novattivi bħal, per eżempju, dik li kien ta Noel Arrigo meta kien imħallef fil-prim' awla fejn id-danni li kien ikolli fuq ix-xogħol lanqas kien ikolli għalfejn nipprova n-negliżenza.

Is-sitwazzjoni m'għadhiex iktar ex delicti fejn wieħed ikun irid jipprova magna culpa lil min iħaddmu imma d-danni li jieħu huma ex contracti.

Fl- għerf tagħhom l-imħallfin qalu li l-ħaddiem irid jiġi skużat jekk ikun ftit aljenat kultant u ma jistax ikun li għax dan jaljena ruħu għal ftit, min iħaddem ikun liberu minn kull responsabilita' ta' ħaddiem li jista' jispiċċa f'siġġu tar-roti.

Hawnhekk kien hemm sentenzi innovativi fosthom ta' Noel Arrigo li kien ta waħda mill-ewwel sentenzi lil ċertu Keith, pero` bidilha għax qal li dawn huma ex contracti.

It-trend tal-qrati kienet li naqilbu kollox.

L-imħallfin l-antiki li kienu ffissati baqgħu jużaw il- formularju ta' dik il-kawża famuża ta' Butler.

Dawn bdew jikkrollaw u l- avukat ġenerali m'għoġbitux minħabba li għandu interess ieħor.

Il-gvern m'għoġbitux lanqas għax hemm ċerti kawżi li jolqtuh fil-laħam il-ħaj u għalhekk huwa skandaluż kif niġu f'dan il-parlament u nreġġgħu l-arloġġ lura 30 sena.

Li qed isir issa hu agħar mill-formularju ta' dik il-kawża ta' l-1967 fuq il-mewt.

Illum il-ħajja ta' bniedem skond din il-liġi tiswa inqas mill-ħajja ta' kelb għax il-familja tiegħu ma tieħu kważi xejn.

Dan m'huwiex sew.

Meta konna qed ngħaddu l-liġi tas-sigurta` jien għedt li hawn din il- konfliġġenza ta' sentenzi għax hemm il-ħsieb l-antik u l-ħsieb il-ġdid.

Jekk wieħed imur quddiem imħallef jaħdimhielu mod u ieħor jaħdimhielu mod ieħor.

Wieħed jistaqsi min hu l-perit legali minn qabel u jkun jaf kif se jaħdimha.

Is-sitwazzjoni kienet li min jiġbed hawn u min jiġbed hemm u ma kienx hemm qbil.

Jien kont issuġġerejt fil-Parlament li għandna bżonn nilleġislaw liġi bħal din li tgħid l-oppost ta' dak li qed jgħidu l-emendi u nixtieq li l-membri jaraw id-diskors li għamilt meta għaddejna dik il- liġi.

Jien kont għedt li għandu jsir studju mill-uffiċċju ta' l-avukat ġenerali biex janalizza dawn is-sentenzi reċenti li jagħmlu sens u li m'għandhomx l-għanqbut magħhom biex nilleġislaw liġi li tirrispekkja s- sentenzi innovativi u moderni li ngħataw matul dawn l-aħħar snin.

Jien ridt li neżaminaw il-ġurisprudenza u l-każistika reċenti ta' dawn l- aħħar 34 sena u nagħmlu studju ta' kif żviluppa l-kunċett ta' personal injuries f'Malta.

Barra minn Malta hemm avukati jaħdmu fuq dawn l- affarijiet biss u hemm qrati kważi speċjalizzati li jagħtu dawn it-tip ta' sentenzi.

Stajna naraw dan l-Iżvilupp, inbiddlu u ngħaddu liġi biex dak li jiġi quddiem imħallef li għadu jaħsibha b'mod antikwat ma jiġix preġudikat għax ġie quddiem imħallef "A" u mhux quddiem imħallef "B".

Jien kelli kawżi ta' 20% diżabilita' quddiem imħallef "A" u ħadu Lm40,000 u quddiem imħallef "B" ħadu Lm8,000.

Dik hija d-disparita` u jiena għedt li dawn is- sentenzi moderni li jagħmlu ħaqq lill-ġustizzja tagħna, li jagħmlu sens u li ġabuna aġġornati ma' pajjiżi ċivilizzati u moderni għandhom jiġu addottati u jsiru parti mil-liġi tagħna biex ma jibqax ikun hawn dawn l- inġustizzji skaċċanti.

Issa se ngħaddu liġi li tmur lura aktar mill-metodu li jużaw l-imħallfin l- antiki u se mmorru agħar milli konna fl-1967.

Hawnhekk se mmorru lura iktar minn 35 sena ta' każistika u ġurisprudenza tal-qrati tagħna.

Din hi liġi pwerili, stupida, magħmula bl-għaġġla u li saret minħabba l-interessi li għandu l-avukat ġenerali.

Hawnhekk mhux qed nirreferi għal interessi personali imma għall-kawżi li qed jidher għalihom hu fejn għandu interess dirett il-gvern.

Kont għedt ukoll li Malta hu l-uniku pajjiż fid-dinja fejn m'għandniex danni morali.

L-imħallfin u l-qrati donnhom jibżgħu minn dawn.

Id-danni morali daħlu fit-tribunal tax-xogħol fejn ikun hemm tkeċċija inġusta jew fittaġni u fit-tribunal tal-konsumatur li jidhirli hu inqas importanti minn dak li qed nitkellmu fuqu hawn.

Jekk bennej jinstamat ma jimpurtax għax ikun jista' jkompli bix-xogħol tiegħu u għax m'huwiex mudell ma jieħu xejn.

Dan ma jieħu xejn għax id-diżabilita' ma taffettwalux ix-xogħol tiegħu.

Każ ieħor hu jekk mara tisfreġja koxxitha.

Jekk din tkun mudella ta' 18-il sena allura għandha diżabilita' u tieħu d-danni għax is-sbuħija tagħha hija parti mix-xogħol imma jekk mara normali ta' ħamsin sena tagħmel l-istess sfreġju ma tieħu xejn għax ma taffettwax ix-xogħol.

Dan m'huwiex sew.

Jekk jien insofri xi forma ta' danni kemm fuq ix-xogħol jew f'accident il- ġustizzja tibki biex niġi kumpensat.

Dawn huma l-ħsibijiet moderni ta' danni u personal injuries u mhux din il-liġi diżastruża li qed jippreżentaw illum.

Jien għedt li kien wasal iż-żmien li ma' dan il-ħsieb indaħħlu għall-ewwel darba l-leġislazzjoni għad-danni morali għax il-qrati tagħna jibżgħu minnha.

Biex wasalna fejn wasalna domna 35 sena, pass wara l-ieħor.

Konna nagħmlu tnejn lura mbagħad ikun hemm xi mħallef ieħor li jerġa' jimbotta 'l quddiem u jinbidel l-appell.

Madankollu jien ngħid li għalkemm ma ħsibniex fuqhom wasal iż-żmien li nibdew nieħdu ħsieb id-danni morali.

Meta ngħidu danni morali mhux qed nippretendi li nsiru bħall-Amerika fejn jilħqu US$800,000, US$1 miljun, US$2 miljun u anke US$3 miljun.

Jien m'iniex nippretendi li nħallu d-danni morali miftuħin u nħallu l-imħallfin jiddeċiedu kollox huma.

F'liġi bħal din irridu nkunu moderni u ndaħħlu ceiling ta' danni morali.

Nistgħu ngħidu, per eżempju, li l-qrati, meta qed jikkonsidraw xi personal injury claim fuq ix-xogħol jew minħabba ħabta jistgħu jikkonsidraw ukoll tip ta' danni morali.

Kif spjegajt qabel, raġel jista' jinħaraq u jiġi jidher ikrah pero` dan ma jaffettwalux il-potenzjali tiegħu għax-xogħol.

F'dan il-każ il-qrati tagħna għandhom jingħataw is-saħħa u l-poter li jitolbu għal xi danni u jagħmlu ceiling, fejn wieħed jgħid li ċerti kriterji jwasslu għal massimu ta' Lm3,000 u taħt ċertu kriterju ieħor ikun hemm massimu ta' Lm5,000.

Din ma fiha xejn ħażin u m'għandniex nibżgħu minnha.

Mhux qed ngħidu li għandha tkun miftuħa beraħ imma b'din niġġustifikaw jew nissanzjonaw ħafna inġustizzji li jsiru.

Dawn huma affarijiet li jiġru kontinwament.

Wieħed jiġi jgħidilna li ħabat u għamel 30 punt fl-istonku u tliet ġimgħat l-isptar isofri bl-uġigħ.

Dan ikun sofra l-iskomdu u t-trawma intortament.

Xi ħadd ieħor ikun weġġa' għax min ikun ħaddmu jipprovdilu makkinarju ħażin.

Dan jagħmel xi żmien l-isptar u ta' dan ma jieħu xejn.

Dan ikun mar għand speċjalista li jgħidlu li se jfiq imma jien nistaqsi jekk tax-xokk u t-tbatija li bata għandux jiġi kumpensat.

Fuq dawn kont tkellimt meta tkellimna fuq il-liġi tas-sigurta` fuq ix-xogħol.

Biex nagħlaq irrid nappella lill-Ministru b'mod ġenwin u mhux b'mod partiġġjan biex f'din il-liġi jieqaf hawn u jappunta bord speċjali ħalli jeżamina dawn l-emendi.

Nipproponi li fost il-bord ikun hemm avukati bħal Zammit McKeon u oħrajn li jifhmu f'din it-tip ta' liġi u jirreveduha għax nemmen li bil-mod kif se ssir se mmorru ħamsin sena lura.

Nirringrazzjak.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali biex f'isem il-Viċi Prim Ministru jressaq l-Aġġornament tal- Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 17 ta' Frar, 2003 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal - Tieni Qari;

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hawn rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, fid-dibattitu li kellna fil-bidu ta' din is-sena dwar l-UE, jiena għedt li d-dikjarazzjoni jew l-protokoll li għamel il-gvern Malti huwa suspettuż minħabba li kif sejrin l-affarijiet l-UE li qed tfassal kostituzzjoni li se tkun suprema għal-liġi tal-pajjiżi kollha membri nklużi l-membri kandidati, kull dikjarazzjoni unilaterali, jiġifieri d-dikjarazzjoni li l-gvern Nazzjonalista qed jgħid li għamel dwar in-newtralita` u dwar l-abort, tiġi superseded mill-Kostituzzjoni Ewropea.

Dan ifisser li l-arranġamenti li qed jagħmel il-gvern ta' Fenech Adami dwar l-abort u dwar in-newtralita` ma jfissru xejn minħabba li l-Kostituzzjoni Ewropea se tkun suprema fuq kull pajjiż ieħor u allura dak li qed jgħid il- gvern assolutament ma jagħmel l-ebda sens.

Jekk Malta tingħaqad ma' l-UE f'pajjiżna se jkun hawn ċittadini Ewropej u nkunu pajjiż kosmopolitan.

Bħalissa diġa` hawn numru mhux ħażin ta' barranin u dan in-numru jikber meta nidħlu bħala membri sħaħ.

Issa n-nisa li ġejjin minn pajjiżi Ewropej bħall-Ġermanja, Franza u l-Isvezja se jkunu mdorrijin b'ċerta liġijiet bħall-abort u jippretendu li f'pajjiżna jkollhom l-istess drittijiet li għandhom f'pajjiżhom.

Dawn in-nisa se jesiġu li jkollhom dawk id- drittijiet li għandhom f'pajjiżhom u jekk mara tiġi hawnhekk u jkollha bżonn ta' abort u aħna nkunu membri ta' l-UE, minkejja dak li qed jgħid il- Prim Ministru Malti, dawn se jesiġu li jkollhom l-istess drittijiet ta' l- Ewropej u jekk il-kostituzzjoni Ewropea se tkun suprema fuq il-liġijiet tal- pajjiż, ovvjament dawn se jesiġu li jeżerċitaw id-drittijiet li jkunu mdorrijin bihom f'pajjiżhom.

Sur President, dawn l-affarijiet ġraw f'pajjiżi oħrajn.

L-Irlanda, per eżempju, wkoll esiġiet u għamlet protokoll speċjali f'Maastricht biex jipproteġi l-liġijiet Irlandiżi mis-supremazija Ewropea.

Pero` jiena ngħid li minkejja dak kollu li qal il-gvern Malti li ġab għall-pajjiżna, dan ma jfisser xejn minħabba li l-liġi Ewropea hija suprema u minħabba li d- dikjarazzjoni li għamel il-gvern Malti hija dikjarazzjoni unilaterali.

Meta l-Prim Ministru rrisponda fl-għeluq tad-dibattitu, dan tkaża bija għax semmejt il-kwestjoni ta' l-abort fid-dibattitu u kważi qal li jiena ma kontx naf x'qed ngħid.

Fil-fatt, il-ġimgħa l-oħra meta jien kont imsiefer, ġejt informat li l-Prim Ministru f'waħda mid-diskussjonijiet li qed ikollu dan l-aħħar qal li jien injorant - għax issa il-Prim Ministru ħadha drawwa li min ma jaqbilx miegħu, issejjaħlu injorant - u mbagħad ikkoreġa ruħu u qal li jiena tfixkilt u ma kontx naf x'jien ngħid u dan għaliex jiena sempliċement ma qbiltx miegħu dwar dak li qal dwar l-abort.

Issa l-bieraħ jien kont qed infittex dwar x'qed tgħid l-UE dwar dan is- suġġett u fil-ġurnal ''Enlargement Weekly'' - li huwa ġurnal preparat għad- direttorat ġenerali tal-Kummissjoni Ewropea u qed npoġġi extract minnu fuq il-Mejda tal-Kamra - hemm eżattament dan il-kliem: ''The unilateral declarations that candidate countries have added as annexes mainly reflect specific national concerns or aspirations.

For instance Poland and Malta have both registered their insistance that the Treaty may not require them to change their national legislations on subjects such as abortion.''

Jiġifieri dan qed jgħid li d-dikjarazzjonijiet li għamlu pajjiżi bħal Polonja u Malta huma dikjarazzjonijiet unilaterali u huma intiżi biex ma jaffettwawlhomx il-leġislazzjoni nazzjonali dwar l-abort.

Imma mbagħad ikompli jgħid li fit-test finali, hemm inkluż dikjarazzjoni mill-ħmistax- il membru ta' l-UE li jistipulaw li l-ebda dikjarazzjoni unilaterali mill- membri ġodda m'hija suprema għat-trattat ta' l-UE.

Jiġifieri dawn qed jgħidu li t-test finali tat-trattat ta' l-UE li l-gvern ta' Fenech Adami se jiffirma, jekk il-poplu jiddeċiedi li nidħlu bħala membri sħaħ ta' l-UE, jinkludi li l-ebda dikjarazzjoni unilaterali ma tiġi suprema għat-trattat.

Dan kollu jagħti raġun lili u mhux lill-Prim Ministru li qed jgħid li hemm xi trattat unilaterali li se jkun suprem għall-liġi Ewropea.

Jiena ma kontx se nagħmel plejtu li kieku l-Prim Ministru m'għamilx kif għamel u għajjarni injorant, u min hawn nistiednu li jiddikjara pubblikament jekk l-arranġament ma' l-UE huwiex xi dikjarazzjoni unilaterali jew jekk huwiex xi protokoll bħalma għamlet l-Irlanda f'Maastricht.

Huwa assolutament importanti li jiddikjara quddiem il-poplu Malti kollu x'arranġament sar fuq l-abort.

Jekk l-arranġament hu sempliċement dikjarazzjoni unilaterali, l-UE pubblikament qed tgħidlu li din id-dikjarazzjoni unilterali m'hijiex suprema għat-trattat li huwa sejjer jiffirma.

Jekk min-naħa l-oħra, dan huma protokoll, jiena nitolbu jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan il-protokoll.

Mhux sewwa li l-Prim Ministru jiġu hawn u jgħid li li l-membri li jirrappreżentaw lill-poplu huma injoranti u li hu u sħabu biss l-bravi u dak kollu li jingħad anke mill-UE ma jagħmel l-ebda sens.

Jien poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra dikjarazzjoni maħruġa mill- organi ta' l-UE u importanti li l-Prim Ministru jiċċara lill-poplu Malti jekk l-arranġament dwar l-abort huwiex sempliċement dikjarazzjoni unilaterali jew protokoll.

Sur President, sfortunatament f'pajjiżna għaddejjin mill-fażijiet kollha li għaddew pajjiżi oħrajn.

Jien kont qed naqra l-bieraħ artiklu fuq is- ''Sunday Telegraph'' ta' l-Ingilterra li jismu ''The wolf is at the door''.

Dawn qed jgħidu li meta l-Ingilterra daħlet fl-UE fl-1973, ma daħlitx f'political union imma fi free trade area li maż-żmien evolviet biex saret kif nafuha illum.

Fil-fatt, Sur President, dawn jinsabu nkwetati ħafna għall-fatt li fil-Kostituzzjoni Ewropea li qed tiġi mfassla hemm miktub ċar u tond f'artikolu 9:

"The Constitution and law adopted by the Union institutions in exercising competences confirmed on it by the Constitution shall have primacy over the law of member states.".

Jiġifieri f'artikolu 9 tal-Kostituzzjoni Ewropea li qed tiġi mfassla jidher ċar u tond li l-liġi Ewropea se tkun suprema għal kwalunkwe liġi li tidħol fil-pajjiżi l-oħrajn.

F'dan l-artiklu li semmejt jissemmew erba' fażijiet ta' kif l-affarijiet jisvolgu u jevolvu fl-UE u l-eżempju li jiena sejjer nuża hu l-abort avolja dan li ġej jgħodd għal kull kwestjoni li kien hemm.

L-ewwel fażi hi dik li l-pożizzjonijiet jieħdu l-partijiet favur jew kontra fuq xi kwestjoni ta' l-UE u dawk favur jgħidu li dawk ta' kontra qed iġibu l-affarijief fit-tarf eżatt bħalma ġara f'pajjiżna fejn qalulna li qed inpinġu kollox iswed u nieħu l-affarijiet għall-estrem.

Pero` meta mbagħad l-affarijiet jimxu u jidħlu għat-tieni fażi fejn l-affarijiet jimxu għad- direzzjoni li n-naħa ta' kontra tkun qiegħda twissi, dawk favur jgħidulhom li veru li qed jitkellmu fuq dak li qalu ta' kontra pero` mhux vera jriduha, u hawn nfakkar il-fatt li kemm-il darba smajna li l-UE qed titkellem li fil-pajjiżi Ewropej kollha għandu jidħol l-abort imma mhux veru jriduha.

Fit-tielet fażi, dawk favur jibdew irattbu l-pożizzjoni tagħhom u jgħidu x'fiha ħażin li l-UE trid li l-abort jidħol f'pajjiżna u fl-aħħar fażi, l-abort jidħol f'pajjiżna u dawk favur jgħidu li dawk kontra kellhom raġun imma issa too late għax fatta.

Dawn l-erba' fażijiet għaddew minnhom pajjiżi oħrajn u din hija l-esperjenza ta' dan il-ġurnalista Ingliż li għandu l-esperjenza ta' kif evolvew l-affarijiet fl-Ingilterra.

Għalhekk hu importanti li l-poplu Malti niftħulu għajnejh għal dawn l-erba' fażijiet li pajjiżi oħra għaddew.

Mela l-ewwel fażi jgħidu li m'għandniex għalfejn ninkwetaw għax dik il-problema ma tapplikax għalina, fit-tieni fażi jgħidu li din tapplika għalina imma ma fiha xejn u mhux se jġibuha, fit-tielet fażi jgħidu li din ma fiha xejn ħażin u fir-raba' fażi jgħidu li issa din daħlet u għalxejn noqogħdu nibku. għax ma nistgħux immorru lura.

Il-poplu għandu joqgħod attent għal dak kollu li tgħid l-Oppożizzjoni għax in-naħa tal-gvern ovvjament dejjem sejra tipprova tnessi dak kollu li aħna nġibu għall-konsiderazzjoni tal-pubbliku fuq dak li għandu x'jaqsam ma' l- UE u l-gvern dejjem sejjer jgħid li m'hemm problemi ta' xejn.

Meta nagħmlu r-riċerki tagħna, nsibu li l-UE qed tappoġġja dak kollu li qed tgħid in- naħa ta' l-oppożizzjoni.

Jien pprovajt nirrispondi lill-Prim Ministru għax mhux vera li l-affarijiet huma ċari kif qed jgħid hu.

Jiena nistiednu biex jgħidilna x'tip ta' arranġament għamel dwar l-abort, jekk hux dikjarazzjoni unilaterali jew protokoll għax jekk għamel dikjarazzjoni unilaterali, kif qed tgħid l-UE stess, din id-dikjarazzjon unilaterali m'għandha l-ebda sens, it doen't hold any water u dak li qed ngħidu aħna dwar l-abort huwa minnu u cioe` li m'hemm l-ebda garanzija li l-liġijiet tagħna se nżommuhom.

Il-liġi Ewropea se tkun superjuri għal dak kollu li nixtiequ aħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Għandi nifhem li l-Onor.

Farrugia għandu xi dokumenti li jrid ipoġġihom fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Estratt minn pubblikazzjoni "Enlargement Weekly" maħruġa mid- Direttorat Ġenerali dwar it-Tkabbir fi ħdan il-Kummissjoni Ewropea, fil-11 ta' Frar 2003.

MR SPEAKER: Hawn iktar riamrki?

L-Onor.

Evarist Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, f'idejja għandi ċirkolari maħruġa mill-Ministeru tal-Finanzi iffirmata mill-Ministru tal-Finanzi bid-data ta' 24 ta' Jannar, 2003.

Din hija MF circular 2/2003 li fiha l-Ministru tal- Finanzi qed jikteb lill-Ministri u lis-segretarji parlamentari u jgħidilhom li ma jistgħux jonfqu iżjed minn 90% tal-budget li għaddejna minn dan il- Parlament għas-sena 2003.

Jiġifieri dan qed jagħmel cut ta' 10% across the board fil-ministeri u fl-organizzazzjonijiet kollha tas-settur pubbliku u sejjer nikkwota paragrafu partikolari:

"In 2003 the programmable amount has been established at 90% of total expenditure.

Accordingly, permanent secretaries are hereby being requested to submit to the budget office of this ministery by not later than the 28 February, 2003, revised estimates of expenditure clearly indicating how this 90% threshold is to be achieved.

The established revised estimates form should be used for this purpose.

Permanent secretaries and heads of department will be held personally accountable if their ministry/ department exceed the established 90% expenditure ceiling without the prior authorisation of the ministry of finance.".

Dan ifisser li f'din iċ-ċirkolari ta' l-24 ta' Jannar, 2003, il-Ministru tal-Finanzi John Dalli ordna li jsiru spending cuts slavaġġ ta' 10%.

Jien sejjer nistaqsi biss fuq il-qasam li jien insegwi regolarment li huwa l- qasam tal-ministeru ta' l-edukazzjoni u qed nistenna kif se jsir dan it- tnaqqis ta' 10% fil-budget tal-ministeru ta' l-edukazzjoni meta 85% tan- nefqa f'dan il-ministeru huma fuq salarji.

Allura dawn it-tnaqqis ta' l- 10% se jseħħu fuq is-salarji wkoll?

Jekk mhux se jseħħu fuq is-salarji wkoll, l-10% se jseħħu fuq il-15% li jkun baqa', fuq nefqa ta' inizjattivi fuq l-edukazzjoni?

Jiġifieri jekk aħna nivvotaw Lm70 miljun f'dan il- Parlament għall-budget edukattiv, ifisser li l-Lm7 miljun li jrid jaqta' l- Ministru tal-Finanzi mhux se jkunu fuq il-pagi imma se jkunu fuq dak li jibqa' wara li taqta' l-pagi.

Jien ma naħsibx li l-Ministru tal-Finanzi qed jgħid lid-dipartimenti biex jaqtgħu l-pagi b'10%!

Għalhekk dan ifisser li se jbatu l-proġetti kapitali u l-inizjattivi u jien nixtieq inkun naf x'passi se jittieħdu.

Fil-qasam edukattiv, jien wieħed minn ta' l-ewwel li ngħid li qabel nitolbu li jkun hemm iżjed nefqa, naraw li n-nefqa ssir bis-serjeta` u kull lira minfuqa tkun minfuqa sew, iżda hemm diffikultajiet serji f'dan il- qasam.

Se nsemmi daqsxejn l-Universita` li bħalissa tinsab għaddejja minn problemi finanzjarji serji u se tibda tieħu sensiela ta' miżuri biex tnaqqas u taqta' l-ispejjeż tagħha.

Naf li per eżempju, li din diġa` se tibda tieħu passi biex tnaqqas is-servizz tal-playschool bl-isem ''Tajra'' u din it-tajra se jkollha ttir aktar fil-baxx fis-snin li ġejjin minħabba li l-Universita` qed tgħid li m'għandhiex biżżejjed flus biex toffri dan is- servizz ta' playschool lill-istaff u lill-istudenti tagħha għax għandha problemi ta' budget.

Ma nafx x'passi oħra se jittieħdu pero` naf żgur, u tajjeb li jkun jaf l-istaff akkademiku ta' l-Universita`, li għal din is- sena n-nefqa fuq dak li jissejjaħ l-academic work resources - li huma l- flus li l-istaff akkademiku juża biex isiefer barra u jieħu sehem f'konferenzi u proġetti edukattivi - se jinżel għal ftit iżjed minn Lm0.5 miljun meta sentejn ilu kien aktar minn Lm700,000.

Jiġifieri f'sentejn dan l-academic work resources ta' l-istaff akkademiku ta' l-Universita` se jkun inqata' b'26%.

Minn barra dan il-Junior College, li huwa parti mill-Universita`, għandu problemi serji ta' budget fejn mhux qed jingħata fondi għal-librerija tiegħu u għal din is-sena l-budget tiegħu se jerġa' jkun Lm200,000 anqas mhux minn dak li jixtieq jagħmel, imma minn dak li għandu bżonn jagħmel biex iżomm fil-wiċċ!

Jiġifieri dan mhux qed nitkellmu fuq nuqqas ta' fondi biex ikabbar l-istruttura għax hemm problemi serji u jeħtieġ li l-post jikber imma qed ngħidu li n-nuqqas ta' fondi qegħdin biex dan ikompli l- ħidma tiegħu kif inhi issa.

Qed ngħid dan kollu għaliex il-problemi finanzjarji li għandha l- Universita` u li ilha titkellem dwarhom, se jsiru iżjed serji bl-effetti ta' sħubija sħiħa fl-UE.

Se jsiru iżjed serji għaliex l-Universita` tkun trid bilfors tiftaħ il-bibien tagħha għal studenti mill-UE u tittrattahom kif tittratta studenti Maltin.

L-Universita` diġa` għandha problemi serji biex tlaħħaq man-numru ta' studenti li qed jattendu bħalissa, u r-rapporti li l-Universita` kienet ikkummisjonat biex tistudja l-effetti ta' sħubija sħiħa fl-UE, għamluha ċara li jekk il-livell ta' flus li jingħata mill- gvern lilha jibqa' kif inhu, l-Universita` m'hijiex f'pożizzjoni li tiftaħ il-bibien għal iżjed studenti.

Mindu tlesta dak ir-rapport, f'din il-Kamra tal-Parlament tressqu tliet budgets għas-snin 2001, 2002, 2003 u l-fondi għall-Universita` ma żdidux, filwaqt li l-istudenti żdiedu bil-konsegwenza li l-Universita` qed taffaċja problemi finanzjarji.

L-Universita` żgur ma tiflaħx għall-effett li tiftaħ lilha nnifisha għall- istudenti mill-UE u għalhekk ir-rapport tal-Kummissjoni mmexxi mill- Professur Josef Lauri għamilha ċara li l-problemi ta' nuqqas ta' riżorsi umani u ta' faċilitajiet fl-Universita` jsiru ħafna iżjed serji jekk l- Universita` jkollha tiftaħ il-bibien tagħha għall-istudenti mill-UE.

L- Universita` se ssib ruħha f'sitwazzjoni fejn il-gvern ma żidilhiex il-fondi u allura ma ppreparahiex għall-effett ta' sħubija sħiħa imma din xorta se jkollha bilfors tiftaħ il-bibien għal studenti mill-UE.

Ir-rapport ta' Lauri jagħmilha ċara li jkun hemm mijiet ta' studenti mill-UE li jitħajru jiġu jistudjaw Malta.

Aħna mhux qed inbeżżgħu hekk bl-addoċċ imma qed nikkwotaw mir-rapport li jinstab fuq il-website ta' l-Universita` u wieħed jista' jiċċekkja faċilment x'hemm f'dak ir-rapport.

Jiġifieri żgur li m'għandi l-ebda interess li nżid, ngħawweġ jew nesaġera.

Meta l-Universita` tiġi f'din is-sitwazzjoni se jkollha tliet toroq, jew tillimita n-numru ta' studenti barranin li jidħlu fl-Universita`, u din nafu li ma tistax tagħmilha għax bil-liġijiet ta' l-UE lil dawn trid tistmahom daqs il-Maltin, jew iddaħħal xi limitu jew kwalifiki ogħla li japplikaw kemm għall-istudenti mill-UE u kemm għall-istudenti minn Malta u minn Għawdex jew inkella ddaħħal ħlassijiet l-istess għal kulħadd għax ma tista' tiddiskrimina bl-ebda mod bejn ċittadini Ewropej u dawk Maltin..

Importanti li dawn l-affaijiet jingħadu għax jekk min-naħa waħda l- Universita` se titgħabba b'aktar piżijiet u min-naħa l-oħra l-gvern mhux se jagħtiha l-fondi biex tkun tista' ġġorr dawn il-piżijiet - u nafu li dawn il-fondi ġejjin mit-taxxi.- l-UE flok se tkun qed tiftaħ iżjed bibien għall- istudenti tagħna f'pajjiżi oħra se tkun qed tagħlaqhom f'pajjiżna stess.

Jiġifieri ma tistax min-naħa waħda tgħolli u tgħabbi l-Universita` b'iżjed spejjeż u b'iżjed piżijiet u min-naħa l-oħra ma tiffinanzjahiex iżjed.

Nerġa' ngħid li f'dawn l-aħħar tliet snin, minkejja li l-gvern kien jaf b'dan ir-rapport u minkejja li qalulu biex jipprepara l-Universita` għal sħubija sħiħa, dan m'għamel xejn u s'issa għaddew diġa` tliet budgets u l- Universita` diġa` tinstab f'sitwazzjoni finanzjarja diffiċli ħafna issa, aħseb u ara meta nidħlu.

Dan li qed ngħid jiena tant hu minnu li fir- rapport ta' Lauri jissemma li kull fakulta` għandha bżonn tagħmel eżerċizzju biex tikkalkula kemm tiflaħ studenti f'dak li għandu x'jaqsam mal-faċilitajiet.

Aħna lkoll nafu li hemm problemi fil-faċilitajiet tal- librerija, tal-canteen u tal-laboratorji għax dawn kollha jkunu jridu jikbru u jiżdiedu għax inkella se jkollhom iżommu lill-istudenti barra u nerġa' ngħid li ma tistax tiddiskrimina bejn Maltin u ċittadini ta' l-UE.

Importanti li ngħiduhom dawn l-affarijiet għaliex jingħad ħafna diskorsi li l-Universita` ġiet mwiegħda għajnuna finanzjarja biex tħejji lilha nnifisha għal pass bħal dan imma imbagħad l-fondi ma jidhru mkien.

Minn fejn ġejjin dawn il-fondi?

Mill-fondi strutturali ta' Lm33 miljun li l-gvern irid iressaq il-proposti dettaljati tiegħu sal-aħħar ta' Marzu?

Kemm hemm minnhom li se jkunu biex jgħinu lill-Universita` tkabbar il-faċilitajiet tagħha u ddaħħal aktar nies magħha biex tagħmel tajjeb għall-piżijiet il- ġodda li sħubija sħiħa fl-UE ġġib fuq l-Universita`?

L-istess argument li semmejt jgħodd ukoll għall-Junior College li jinstab f'sitwazzjoni ferm aktar diffiċli u s'issa salva u żamm fil-wiċċ minħabba l- fondi li tgħaddilu l-Universita`.

Dan l-istess argument jgħodd ukoll għall- MCAST li għadu fil-bidu tiegħu u għadu mhux f'pożizzjoni li jiftaħ il- bibien biżżejjed għall-Maltin u l-Għawdxin u dan se jiġi f'pożizzjoni li jrid jiftaħ il-bibien għall-barranin ukoll.

Huwa importanti li issir diskussjoni fuq dawn l-affarijiet minflok joqogħdu jwebblu lill-istudenti b'affarijiet li ma jeżistux.

Per eżempju, waħda mill-gidbiet li tingħad hi li l-UE għandha xi skema li biha studenti Maltin u Għawdxin imorru jistudjaw barra b'xejn.

Dan m'hu veru xejn!

Hemm programmi edukattivi li fihom tista' tqatta' semester imma l-bqija jekk inti trid tmur tieħu second degree jew doctorate degree f'xi pajjiż ta' l-UE, wieħed irid iħallas il- fees biex jitgħallem, irid iħallas il-kera, l-ikel u t-trasport fost oħrajn u għalhekk hu importanti li ngħiduhom dawn l-affarijiet liż-żgħażagħ ħalli jkunu jafu kif inhi verament is-sitwazzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għat-Tnejn, 17 ta' Frar, 2003 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.31 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

UE: IMPORTAZZJONI TA' IKEL PROĊESSAT - TARIFFA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 38122 u anke għall-fatt li meta waqt il-ħin tal-mistoqsijiet jien ikkwotajt informazzjoni mill-website relattiva, il-Ministru beda jgħid li t-tariffi li bdejt nikkwota jien huma esaġerati, jista' jekk jogħġbu jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tariffa korretta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari 38274.

UE: IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L -IKEL - TARIFFA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 38123 u anke għall-fatt li meta waqt il-ħin tal-mistoqsijiet jien ikkwotajt informazzjoni mill-website relattiva, il-Ministru beda jgħid li t-tariffi li bdejt nikkwota jien huma esaġerati, jista' jekk jogħġbu jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tariffa korretta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

UE: IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL - TARIFFA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 38131 u anke għall-fatt li meta waqt il-ħin tal-mistoqsijiet jien ikkwotajt informazzjoni mill-website relattiva, il-Ministru beda jgħid li t-tariffi li bdejt nikkwota jien huma esaġerati, jista' jekk jogħġbu jpoġġi fuq il- Mejda tal-Kamra t-tariffa korretta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

UE: IMPORTAZZJONI TA' XORB - TARIFFA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari 38132 u anke għall-fatt li meta waqt il-ħin tal-mistoqsijiet jien ikkwotajt informazzjoni mill-website relattiva, il-Ministru beda jgħid li t-tariffi li bdejt nikkwota jien huma esaġerati, jista' jekk jogħġbu jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tariffa korretta?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

RATIFIKA TA' PROTOKOLLI DWAR IT-TINĠIS TA' L-ARJA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid meta beħsiebu l-gvern jirratifika l-protokolli li joħorġu mill-konvenzjoni ta' l-1979 ta' Ginevra dwar it-tinġis ta' l-arja, fosthom il-protokolli li jirrigwardaw il-kubrit fl-emissions, in-nitrogen oxides, il-heavy metals u l-volatile organic compounds?

Fejn jista' wieħed isib dawn il-pjani li għandu l-gvern sabiex niġu konformi magħhom?

Jista' il-Ministru jgħid s'issa kemm-il komunikazzjoni ġiet trasmessa lis- segretarjat tal-konvenzjoni f'dawn l-aħħar erba' snin?

Jista' jgħid kemm f'dawn l-aħħar erba' snin saru emission inventories, skond il-metodoloġija rikjesta?

Kemm uffiċjali ambjentali ġew impjegati f'dawn l-aħħar sentejn fit-taqsima ta' l-air pollution?

ONOR.

TONIO BORG: Il-ħsieb huwa li dawn il-protokolli jiġu rratifikati meta jkun il-waqt u għalhekk il-pjani relattivi se jitħejjew din is-sena.

Il-konvenzjoni dwar long-range transboundary air pollution ġiet adottata fl- 14 ta' Marzu, 1997 kif ukoll l-EMEP protocol .

Ma saru l-ebda komunikazzjonijiet mas-segretarjat tal-konvenzjoni.

Ma saru l-ebda emission inventories imma għal din is-sena hemm diġa` fondi ivvotati biex isiru dawn l-inventarji.

Fit-taqsima ta` l-air pollution hemm principal environmental officer, senior enviornmental inspector u ħames inspectors.

MEPA - LUBRICATING OILS

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jissottometti ċifra ta' kemm ġie rrapportat mill-MEPA li ddaħħlu lubricating oils u kemm minnhom ġew miġbura?

Meta kulħadd jaf li 'l fuq minn 4 miljun litru lubricating oils jiġu importati kull sena f'Malta, kif beħsiebu l-gvern sa l-aħħar ta' l-2003 imexxi skema ta' ġbir u riċiklaġġ ta' żjut skartati?

ONOR.

TONIO BORG: Hu stmat li matul is-sena 2002 ġew importati f`Malta 4.5 miljun litru ta` lubricating oils u li dan iġġenera madwar 2.25 miljun litru ta` waste oils, li minnhom hu stmat li nġabru madwar 1.4 miljun litru.

L-avviż legali 161 ta` l-2002 dwar il-waste oils jobbliga lil kull min jiġġenera waste oils biex jiddisponi minnhom b`mod li ma ssirx ħsara lill- ambjent, u anke jagħti linji gwida kif dan għandu jsir.

L-intrapriża privata li tiġbor u tirriċikla l-waste oils għandha kapaċita` biżżejjed biex tirriċikla l-waste oil kollu li jiġi ġġenerat.

Il-MEPA se tikkonsidra numru ta` options kif il-prinċipju ta' producers responsibility jista` jiġi applikat fil-każ ta` lubricating oils.

MEPA - REGOLAMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jissottometti l-pjan ta' kemm se jittieħdu kampjuni u minn fejn se jittieħdu, sabiex il-MEPA tiġi konformi ma dak li wiegħdet, jiġifieri li sa l-aħħar tas-sena 2002 ikollha f'postu pjan sabiex iġġib fis-seħħ dawn ir-regolamenti?

Min se jkun ir-regolatur fil-każ ta' dawn ir-regolamenti?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jispecifika ghal liema regolamenti qieghed jirriferi, peress li kull regolament jispeċifika awtorita' kompetenti.

COMMISSION FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-minuti u r- rakkommandazzjonijiet tal-laqgħat tal-commission for sustainable development?

X'kienu l-kummenti tagħha fir-rigward tal-progress li qed jagħmel id-direttorat għall-ħarsien ta' l-ambjent fi ħdan il-MEPA?

X'inhuma l-kummenti ġenerali ta' dan il-kumitat issa li l-MEPA ser tagħlaq sena mill-inkarigu tagħha?

ONOR.

TONIO BORG: Waqt li l-Onor.

Membru huwa mitlub jinnota li hu bħala membru attenda laqgħa waħda biss minn tmienja, qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra kopja tal-minuti li jinkludu r-rakkommandazzjonijiet tal-laqgħat ta` l-istess kummissjoni, liema laqgħat huma pubbliċi.

Dwar il-parti tal-mistoqsija li tikkonċerna l-MEPA, ninforma lill-Onor.

Membru li l-kummissjoni m`għandha l-ebda awtorita` li tissorvelja l-operat tal-MEPA.

MEPA – BATHING WATER QUALITY

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm sewa l-komponent tal-chemicals monitoring is- sena l-oħra sabiex il-MEPA tkun tista' timxi mal-provvedimenti tal-bathing water quality directive?

Din id-direttiva ġiet inkorporata fil-Liġijiet ta' Malta?

Liema regolamenti jaraw li l-obbligi tal-bathing water quality directive jiġu fis-seħħ?

Meta ħarġu u meta beħsiebu l-gvern iġibhom fis- seħħ?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija ninsab informat illi l-komponent tal-chemicals monitoring relatati mal-bathing water quality directive sewa Lm15,600.

Għall-kumplament tal-mistoqsija, l-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel id-domandi tiegħu lill-ministru konċernat.

MEPA - WATER FRAMEWORK DIRECTIVE

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' il-Ministru jissottometti l-inventarji ta' l-iskarġi ta' effluents għal ġol-baħar għat-33 priority substances, kif mitlub taħt il-water framework directive li għadha kif ġiet approvata bħala regolament mill-bord tal-MEPA, liema regolament daħal fis-seħħ dan l-aħħar?

Kemm minn dawn is- sustanzi qed jiġu mwaddbin fis-sistema tad-drenaġġ?

ONOR.

TONIO BORG: Veru li r-regolamenti li jimplimentaw il-water framework directive ġew approvati mill-bord tal-MEPA, iżda dawn għadhom m`għaddewx mill-fażi ta` konsultazzjoni hekk kif meħtieġ bl-Att għall- Ħarsien ta' l-Ambjent u lanqas ma ġew ippubblikati fil-Gazzetta tal-Gvern.

Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-lista tal-priority substances għadha qed tiġi kkumpilata.

SAN ĠWANN: TRIQ IŻ-ŻNUBER - WIRES TAD-DAWL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jara li l-korporazzjoni Enemalta tinvestiga b'urġenza każ ta' wires tad-dawl li hemm fit-tarf ta' Triq iż-Żnuber, f'San Ġwann, fejn hemm il-garaxxijiet, l-aktar minħabba li r-residenti qed jibżgħu li dawn jistgħu jkunu live?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li minn investigazzjoni li saret min-naħa tal-korporazzjoni, jirriżulta li l-wire li qed issir riferenza għalih ma jappartjenix lill-Enemalta iżda lill-Maltacom.

Il-kumpannija ġiet informata bil-każ.

EDUKAZZJONI – RESIT SUBJECTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid liema huma dawk is-suġġetti li jiġu offruti bħala resits, kemm fil-livell SEC kif ukoll dak MATSEC?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub ma laħaqx wasal fl- uffiċċju, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PASSIVE SMOKING - STUDJU

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid jekk qattx sar studju dwar l-effetti ta' passive smoking?

Jekk fl-affermattiv, jista' jpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Informat li studji epidemoloġiċi ta' din ix-xeħta qatt ma saru hawn Malta.

UE - ESPORTAZZJONI TA' PRODOTTI LOKALI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm huma l-kwoti għall-esportazzjoni bla dazji minn pajjiżna lejn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, prodott prodott u settur settur, bħala associate member ta' l-istess Unjoni?

Kemm fil- fatt ġew esportati minn pajjiżna lejn il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea prodott prodott u settur settur matul 2002?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

DJAR – ALLOKAZZJONI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ġew allokati djar mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali matul l- 2002?

Fejn qegħdin dawn id-djar?

Fejn joqogħdu l-applikanti li ngħataw post?

Kemm minn dawn il-postijiet huma postijiet tal-privat rekwiżizzjonati?

Kemm mill-applikanti li ngħataw post kien ilhom li applikaw għal aktar minn erba' snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab informat illi d-dipartiment għall- akkomodazzjoni soċjali għamel 115-il allokazzjoni matul is-sena 2002, li 41 minnhom kien ilhom li applikaw iżjed minn erba' snin.

Il-postijiet allokati u l-persuni allokati ġejjin minn diversi postijiet madwar Malta.

Ninsab informat ukoll li ma tinżammx statistika dwar l-informazzjoni mitluba fir-raba' parti tal-mistoqsija.

MSIDA: MISRAĦ IL-BARRIERI - FLOODING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' il-Ministru jara li ssir bankina fuq in-naħa tar-residenzi San Josetto u Unicorn f'Misraħ il-Barrieri, Msida minħabba flooding fid- djar kull meta jkun il-maltemp?

ONOR.

AUSTIN GATT: It-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MSIDA – TALBA LILL-ETC

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jara li l-ETC tikkonsidra xogħol adegwat fil-każ ta' persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament, li tinsab tirreġistra għax-xogħol.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu indikata se tiġi intervistata mill-uffiċjal tal-korporazzjoni.

F'din l-intervista wieħed ikun jista' jiddiskuti prospetti ta' impjiegi u diversi dettalji oħra.

DINGLI – NEGOZJU TAT-TAKE-AWAY

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid x'passi qed tieħu l-pulizija fil-konfront ta' negozju take-away li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, billi dan qiegħed jibqa' miftuħ isajjar u jservi klijenti sas-1.30 a.m., speċjalment fil-weekends?

Jassigura l-Ministru li dan l-abbuż ma jissuktax?

Jista' jara li jsir intervent min-naħa tad-dipartiment tal-protezzjoni ċivili billi ċ-ċilindri tal-gass fl-imsemmi stabiliment tpoġġew proprju taħt il-grill tal-cooker u huma ta' periklu għall-ġirien fl-inħawi?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-pulizija qed tagħmel spezzjonijiet regolari fil-ħanut imsemmi sabiex ma jkunx hemm inkonvenjent, għalkemm s'issa qatt ma rrizulta illi dan il-ħanut kien miftuħ fil-ħin imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Ninsab informat ukoll illi saret spezzjoni fuq il-post nhar is-Sibt, 8 ta' Frar, 2003 fis-6.45p.m. minn membri tal-protezzjoni ċivili.

Fil-post instab ċilindru tal-gass ta' 12-15kg vicin l-entratura għall-parti tal- kċina u mhux taħt il-grill tal-cooker.

Dan iċ-ċilindru jintuza sabiex ihaddem grill wieħed peress li l-kumplament tal-makkinarju li jintuza ghat- tisjir jahdem bl-elettriku.

DINGLI – NEGOZJU TAT-TAKE-AWAY

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jikkonferma li n-negozju li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, m'għandux shaft skond il-liġi tas-sanita`?

Jista' jgħid x'passi se jittieħdu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DINGLI – NEGOZJU TAT-TAKE-AWAY

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'passi se jittieħdu fil-konfront tan-negozju li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, billi ċ-ċumnija tal-ħanut mhux għolja biżżejjed u meta ddaħħan qegħda tikkaġuna foga u inkonvenjent lill-ġirien ta' l-inħawi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi l- mistoqsija tieghu lill-ministru konċernat.

DINGLI – NEGOZJU TAT-TAKE-AWAY

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid x'passi se jittieħdu fil-konfront tan-negozju li d- dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament billi qiegħed iżomm ċilindru tal-gass taħt il-grill tal-cooker b'periklu kbir għall-ġirien ta' l-inħawi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tagħmel l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ, tieħu l-azzjoni relattiva.

AIR MALTA

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għat-tweġiba ta' mistoqsija parlamentari 34225, jista' il- Ministru jelenka x'investigazzjonijiet saru u l-ammonti msemmija u jgħid jekk itteħdux passi dixxiplinarji?

Jekk ittieħdu l-passi, x'kien l-eżitu ta' kull każ fir-rigward tal-persuna jew persuni involuti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari 34225.

ŻEJTUN: TRIQ IS-SUQ – SUBSTATION

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex possibbli li l-korporazzjoni Enemalta tara li l-kuntrattur li tqabbad minnha biex jibda xogħol fuq is-substation fi Triq is-Suq, fiż-Żejtun, f'Lulju li għadda u li kellu jieqaf wara li ġie mwaqqaf mill-kunsill lokali, inaddaf ix-xaħx u ħmieġ ieħor li ħalla warajh fil-post u li qed iħammeġ it-triq?

Possibbli li l-Enemalta tieħu passi immedjati biex minnufih tibni lqugħ madwar ħofra kbira li għamlet fl-istess triq, fejn kienet ġejja s- substation, qabel jaqa' xi ħadd peress li kif inhi hi ferm perikoluża?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onor.

Membru ġie mgħoddi lill- korporazzjoni Enemalta sabiex tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

ŻEJTUN: TRIQ TAL-BARRANI - DRENAĠĠ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid fejn waslet it-talba li ilha pendenti snin twal biex fi Triq tal-Barrani, Zejtun, in-naħa ta' Bir id- Deheb, jitkompla id-drenaġġ?

Billi dawn il-familji ilhom snin twal jitolbu biex jitkompla d-drenaġġ, possibbli ningħata informazzjoni fejn waslet din it-talba u meta hu maħsub li jitkompla x-xogħol?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.