MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 437 It-Tlieta, 28 ta' Novembru, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 437

It-Tlieta, 28 ta' Novembru, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.11 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 28 ta' Novembru, 2000

WERREJ MINUTI 674

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 674

TQEGĦID TA' KARTI 677

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA GĦAS-SENA 2000/2001 677

AĠĠORNAMENT 699

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 704

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 436 li saret fis-27 ta' Novembru, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

BIĊĊERIJA - BEJJIEGĦA TAL-LAĦAM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinformani x'passi ttieħdu mill-Ministru dwar l-ilment ta' nuqqas ta' wash-hand basin fil- biċċerija li tressaq mill-meat sellers association nhar il-21 ta' Settembru, 2000?

X'inhija s-sitwazzjoni llum?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Nirriferi lill- Onor. Interpellant għall-aħħar parti tat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

ENEMALTA - QTUGĦ TA' DAWL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'ikkawża l- qtugħ tal-provvista tad-dawl nhar is-Sibt, 11 ta' Novembru, 2000 filgħaxija u t-Tnejn, 13 ta' Novembru, 2000 filgħodu f'diversi lokalitajiet ta' Malta u Għawdex?

Kemm kienet tiswa l-ħsara kkawżata u kif affetwat lis-sidien ta' stabilimenti kummerċjali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-qtugħ fil-provvista tad-dawl fil-11 u t-13 ta' Novembru, 2000 ġiet ikkawżata minn splużjoni ta' circuit breaker ta' 33KV, bil-konsegwenza li wieħed mis-switchboards kellu jintefa' għal kollox.

Peress li ċerti nħawi ta' Malta jieħdu l-parti l-kbira tal-provvista minn dan is-switchboard, ma kienx possibbli li dawn l-inħawi titwasslilhom il- provvista sħiħa u għalhekk id-dawl kellu jiġi sospiż f'xi ħinijiet meta d- domanda kienet qawwija wisq.

Għadu ma ġiex stabilit bl-eżatt kemm ġiet tiswa din il-ħsara.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Louis Buhagiar, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Peress li fl-24 ta' Ġunju, 2000 kienet saret ħsara fl-istess switchgear u l-Ministru kien ikkummissjona inkjesta biex tistudja x'kien il-kaġun tal-qtugħ tad-dawl, jista' jgħidlna x'irriżulta minn dik l- inkjesta?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Minn dik l-inkjesta irriżulta li kien ikun aħjar kieku wieħed jisspezzjona dawn is-circuit breakers biex jara hemmx xi evidenza ta' wear and tear u fil-każ isir ċertu tibdil fihom, għalkemm dawn m'humiex intiżi li jispiċċaw qabel 15-il sena, li hu bejn wieħed u ieħor iż- żmien tagħhom.

Fil-fatt kien beda programm ta' refurbishment u programm ta' maintenance li wassal biex dawn is-circuit breakers jintbagħtu l- Ingilterra u jiġu serviced minn kumpannija li tispeċjalizza f'dan it-tip ta' xogħol.

Dawn it-tip ta' circuit breakers m'għadhomx jiġu mmanifatturati fl-Ingilterra u minħabba li d-domanda għalihom hija kbira, speċjalment minħabba l-għargħar li kellhom dan l-aħħar fl-Ingilterra, hemm nuqqas kbir tagħhom.

Kien dan li wassal biex jinqala' circuit breaker li kien qed jaħdem normali biex fuqu jsiru spezzjonijiet skond il-pariri li ngħatajna u minfloku jitqiegħed circuit breaker ieħor li kien għadu kif wasal mill- Ingilterra.

Meta dan is-circuit breaker iddaħħal f'postu b'mod awtomatiku permezz ta' makni li jimbuttawh 'il fuq, ma kien hemm l-ebda evidenza ta' xi ħaġa ħażina.

Issa għaddejja inkjesta oħra u mill-evidenza jidher li dan is-circuit breaker seta' ġie difettuż minn barra, pero' għad m'għandix ir- rapport konklussiv f'idejja.

Dan wassal għal ċertu arcing fis-circuit breaker stess u din għamlet ħsara kbira li sal-lum għadha qed tissewwa.

Dawn l-iswitchrooms huma parti essenzjali ħafna, bħal meta jkollok switchboard fid-dar li biha tikkonnettja d-dawl ta' barra mas-circuit ta' ġewwa.

Għalkemm is-sistema għandha back-up, dan ta' l-aħħar tħassar ukoll u wassal għal sitwazzjoni fejn ma stajniex nagħtu d-dawl għal kullimkien.

Filwaqt li l-Ħadd konna f'pożizzjoni li nipprovdu provvista parzjali ta' dawl lill-Belt Valletta, li normalment tieħu s-supply minn ħames feeders, li ġara kien li tnejn biss minn dawn il-feeders kienu qed joperaw.

B'riżultat ta' dan, meta d-domanda bdiet tiela' ma kienx hemm biżżejjed power biex naqdu l-area kollha tal-Belt - aħna appellajna lil tal-ħwienet u lil min jaħdem il-Belt biex inaqqas d-domanda - u għaldaqstant partijiet minnha kellhom jintfew.

Għaldaqstant l-ewwel miżura ta' emerġenza kienet biex is-switchroom terġa' tidħol in operation.

Din l-operazzjoni ħadet 24 siegħa round the clock, mis-Sibt sat-Tnejn, b'gangs ta' nies jaħdmu b'periklu mhux ħażin.

Jien qattajt ħafna sigħat hemm - kemm waqt li kien qed jaħkem in-nar kif ukoll waqt li kien għaddej ix-xogħol ta' tiswija - u stagħġibt bl-abbilta' tal-ħaddiema.

Minn mindu ġara dan il-każ m'aħniex kuntenti bis-suppliers għax m'humiex qegħdin jirrispondu malajr biżżejjed u m'humiex jagħtuna s-servizz li qed nistennew.

Din kienet xi ħaġa li t-task force li waqqaft proprju kienet inkarigata biex tħares lejha.

Allura l-inġiniera u l-fitters tagħna kellhom jagħmlu x-xogħol kollu huma u kellhom jerġgħu jibnu l-busbars għax it-tnejn li kien hemm kienu out of action, bir-riżultat li waqt li sat- Tnejn filgħaxija saru ċerti tiswijiet, kellna problema li l-uniku mod kif seta' jingħata d-dawl f'dik il-parti tal-pajjiż li taqbad ma' Pembroke, kien billi nħaddmu l-back-up system tal-gas turbine fil-Marsa.

Jiġifieri ġejna bla flessibbilta' li kienet tipprovdi din is-switchroom.

Ir-raġuni kienet, u għadha sal-lum, illi s-switchroom kienet qed tipprovdi mod kif wieħed jista' jagħmel shifting tad-dawl minn makna għal oħra u jagħti n- network lill-makni li għandu bżonn.

F'dawn iċ-ċirkostanzi, peress li l- panel fejn jidħol dan is-circuit breaker inħaraq u ma kienx faċli li ssib spare parts għalih, ma stajniex nagħmlu mod ieħor.

Ilna minn dakinhar bil-gas turbine għaddejja 24 hours a day, sistema li hija ntiża biex tintuża f'każ li jkun hemm bżonn, tiffoka fuq area waħda u jekk din is-sistema jiġrilha xi ħaġa, bħalma fil-fatt ġara, u jkollok sempliċement panel li jrid jinbidel, din tintefa' u ma tistax tissostitwiha b'xi ħaġa oħra.

Din m'hijiex xi sitwazzjoni feliċi u minn dak iż-żmien 'l hawn ix-xogħol baqa' għaddej 24 hours a day biex issir bypass fil-power station stess.

Jiġifieri l-linja li tagħti lil Ħal Far fuq dan is- switchboard se tinqala' u tintefa' fuq switchboard ieħor u l-linja li kienet ilha maħruqa fejn kien qiegħed jintuża dan is-circuit breaker tkun tista' tieħu post l-oħra.

U jekk il-Bambin irid aktar tard din il-ġimgħa se sseħħ.

B'hekk inkunu ġejna f'sitwazzjoni normali.

Qed ngħid dan kollu għax din il-kriżi bl-implikazzjonijiet serji tagħha laqtet lill-pajjiż fejn għalkemm wieħed jista' jieħu l-prekawzjonijiet kollha, ma tistax tagħmel mod ieħor.

Dan bħal meta sajjetta tolqot is- sistema tad-dawl u tagħmillek ħafna ħsara.

F'dan il-każ m'hemmx x'tagħmel ħlief tara kif tista' tirranġa s-sitwazzjoni.

Jiena smajt ħafna kummenti u kien hemm min qal li ta' Delimara ma kenitx qed tissupplixxi biżżejjed.

Dan m'hu veru xejn.

Kien hemm ħinijiet meta l-pajjiż kollu kien qed jieħu s-supply tad-dawl minn Delimara biss imma naturalment din għandha l- limitazzjonijiet tagħha.

Ħafna mill-argumenti tqajmu għax ingħad li bnejna power station ġdida u xorta qed jinqata' d-dawl.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ donnu beda jagħmel enfasi fuq dan il-fatt u jiena skandalizzajt ruħi bil-mod kif tkellem.

Għax din hija kriżi naturali, sitwazzjoni li m'hi tort ta' ħadd.

Għadna qegħdin nikkumbattu magħha sal-lum u mbagħad xi ħadd jitfagħlek lixka li m'għandha x'taqsam xejn u jgħidlek li fil-power station ta' Delimara donnu sar investiment għal xejn.

F'ħafna ħin il-pajjiż kien fed mill-power station ta' Delimara, imma huwa veru li din il-power station m'hijiex kapaċi tlaħħaq mal-peak demand ta' 350MW.

Fil-power station ta' Delimara, bir-riżerva kollha ta' power li hemm, bil-gas turbines li suppost qegħdin back-up, ma tlaħħaqx daqshekk.

It-tieni, għandek il- limitazzjonijiet fid-distribuzzjoni, u to add insult to injury dawn twaqqfu mill-gvern preċedenti.

Kien ippjanat li tinbena tunnel u l-preparamenti kellhom jibdew fl-1996, imbagħad tela' l-gvern ta' Alfred Sant u għamel l- ekonomija u waqqaf kollox.

Malli tlajna fil-gvern aħna kellna nerġgħu nibdew bil-pjan tal-planning authority u għall-grazzja t'Alla l-permess ħareġ u x-xogħol għandu jibda f'Jannar.

Jekk irridu nkunu partiġġjani, nafu nkunu partiġġjani u bla tlaqliq ngħid li mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma kontx nistenna dan it-tip ta' argument, anzi kont nistenna aktar serjeta'.

Minbarra li huwa ppjanat li jsir ċertu żvilupp fl-infrastruttura - fil- Mosta distribution centre, fil-Valletta distribution centre u d- distribution centres oħra - id-domanda baqgħet tiela'.

Per eżempju, fil- provvista ta' l-ilma kkontrollajna l-ħela li kienet isir permezz ta' leakages u spiċċajna within excess supply of production, għalkemm mhux mija fil-mija.

F'dan il-każ id-domanda tas-supply tad-dawl baqgħet dejjem tiżdied u se tkompli tiżdied u allura qegħdin naħdmu biex niżviluppaw anke combined cycle oħra fis-sit ta' Delimara.

Għandna sitwazzjoni ta' impatt ekonomiku, impatt fuq il-qligħ tan-nies, fuq il-konvenjenza u fuq l-użu tad- dawl li llum sar neċessita' u mhux lussu, imma għad għandek problemi li għandhom x'jaqsmu kemm mas-sistema tad-distribuzzjoni kif ukoll mas-sistema ta' ġenerazzjoni fis-sens li din hija bbażata bażikament fuq il-Marsa u dan il-link li jrid isir min-naħa ta' Delimara huwa hemm.

Pero' biex nerġa' mmur għall-mistoqsija orġinali ta' l-Onor.

Farrugia, ir-raġuni għala t- Tnejn filgħodu kien hemm qtugħ ta' dawl f'diversi lokalitajiet, primarjament fil-Belt, kien kaġun ta' din il-ħsara li għadna nħossu sal-lum imma jekk il-Bambin irid, din il-ġimgħa stess nkunu nistgħu ngħelbu din il- problema.

Pero' jibqa' ħafna mistoqsijiet dwar x'wieħed jista' jagħmel.

Il-bieraħ kelli l-aħħar laqgħa ma' tat-task force u jidher li rridu naraw kif nagħmlu replacement mhux tal-Marsa biss.

Jirriżulta li din is-sistema ta' circuit breakers hija wżata wkoll fid-distribution centre tal-Mellieħa, li hija wkoll parti essenzjali fl-infrastruttura ta' Għawdex.

Allura jekk aħna ffaċjati b'circuit breakers li għal raġunijiet differenti they failed u kkaġunaw ħruq li seta' nfirex u seta' tefagħna fi kriżi akbar minn dik li konna fiha, wieħed irid jara x'irid jagħmel f'sitwazzjoni serja bħal din.

L-ewwelnett trid tissewwa l-ħsara li saret, imbagħad naraw nistgħux inġibu spares, għall-grazzja t'Alla kellna ċertu spare capacity fl-iswitchroom tal- Mellieħa li parti minnha qed tintuża għall-Marsa biex inkunu nistgħu nagħmlu dan kollu, pero' peress li konna se nordnaw switchboard għad- domanda ta' l-ST Microelectronics ta' Ħal Kirkop, l-ordni se nirdoppjawha biex inkunu nistgħu nġibu switchboard oħra minflok dik tal-Mellieħa.

Għallinqas tal-Mellieħa tagħtina solljev li għandna ftit spare parts biex jekk jinqala' xi ħaġa nsibu x'nistgħu nużaw u nibdew bl-ippjanar biex is- switchboard tal-Marsa tiġi replaced.

Din hija aktar komplessa, aktar massiva u se tieħu aktar ħin.

Dawn l-affarijiet ma tistax tagħmilhom mil- lum għal għada, pero' trid tippjanahom.

Ma tridx wisq biex tal-Marsa tieħu sena jew sentejn.

Is-security of supply tirrikjedi li aħna nkunu f'pożizzjoni li kemm jista' jkun innaqsu l-periklu ta' xi ħsara oħra li rajna bħalha darbtejn din is-sena.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, f'isem il-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar membri fuq bordijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-Prim Ministru, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TAL-KORPORAZZJONI ENEMALTA GĦAS-SENA 2000/2001

MR SPEAKER: Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, nipproponi:

''Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 2000 sat-30 ta' Settembru 2001 skond l-Att XVI ta' l-1977 dwar il-Korporazzjoni Enemalta.''.

THE DEPUTY SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Nixtieq infakkar lill-Kamra li d-diskussjoni fuq il- mozzjoni għandha tieħu żewġ seduti bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni u bil-winding up għall-gvern.

Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, jien diġa' tajt spjegazzjoni tal-ħsara li saret u tal-kriżi li ffaċċja dan il-pajjiż.

Meta inti jkollok sistema ta' l-elettriku li hija iżolata mill-bqija tas-sistemi ta' madwarha jkollok ċerti riskji.

Kull pajjiż għandu ċertu riskju imma meta jkollok alternattiva dejjem tkun qiegħed f'pożizzjoni aktar żgura.

Issa llum, għall-grazzja ta' Alla, għandna power station oħra li tissupplixxi ħafna mid-domanda pero' dib għadha qed tiżviluppa u l-pjanijiet huma li nerġgħu nibnu combined cycle oħra fiha biex il-power station tal-Marsa tkun tista' tintefa' darba għall-dejjem.

Aħna rridu li dik il-parti li inċidentalment l-aktar li tħammeġ l-arja kemm jista' jkun nużawha mill-inqas pero' jrid ikollok il-flessibilita' fis-sistema.

Għalhekk aħna qegħdin naħdmu biex inkunu nistgħu niżviluppaw mhux biss aktar generating capacity ħalli nkunu nistgħu nnaqqsu mill-użu ta' l-impjant l-aktar antik fil-power station tal- Marsa imma biex inkunu f'pożizzjoni li nissupplixxu lill-pajjiż b'distribuzzjoni aħjar.

Meta l-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fetaħ id-diskors tiegħu semma d- diskors tal-President ta' l-1987 u qal li waħda mill-prioritajiet kienet li titwaqqaf power station ġdida x'imkien ieħor.

Dan qal li dan jieħu ż- żmien imma l-gvern kien beħsiebu jissoda provvista mill-aktar fis u jippjana biex ikun jista' jissodisfa d-domanda skond ma kien ikkalkulat li din se tikber sa tmiem is-seklu u aktar 'il quddiem.

Jien ngħid li dan imn'Alla kien ħareġ b'din id-direzzjoni għax id-direzzjoni tal-gvernijiet ta' l-ex-prim ministri Dom Mintoff u Karmenu Mifsud Bonnici kienet li jiddubbaw bis-second-hand.

Barra minn hekk fil-qasam tad-dawl dawn ma kenux qed jinvestu biżżejjed.

U llum wara li sar dak l-investiment kollu qed inħossu l-ħtieġa li biex nibdew innaqqsu mill-użu tal-power station tal- Marsa jrid isir investiment akbar għaliex naturalment l-iżvilupp ekonomiku huwa marbut mill-qrib ma' l-iżvilupp ta' l-elettriku.

Għalhekk il-bieraħ jien iddejjaqt meta l-Kap ta' l-Oppożizzjoni beda jgħid li aħna qisna ma żammejniex mal-wegħda li għamilna għax kellna xi qtugħ fid-dawl.

Mela jekk tinqala' ħsara naturali għandek tgħid dawn l-affarijiet aktar u aktar meta aħna writtna sitwazzjoni tal-biki fejn il-qtugħ ta' dawl kien ipprogrammat għax ma kienx hawn supply biżżejjed!

Il-bieraħ il-Kap ta' l- Oppożizzjoni pprova jżeffen fin-nofs lill-Enemalta aktar minn darba u pprova juża l-argumenti politiċi kollha, kultant anke b'mod politikament diżonest, biex jipprova jitfa' feles u jkollu xi ħaġa x'jgħid dwar il- budget.

Il-verita' hija li dan ipprova jgħid li l-ħsara li kien hemm ħalliet konsegwenzi serji pero' l-ħsara kienet f'parti mid-distribuzzjoni li ma kellha xejn x'taqsam mal-power station il-ġdida.

Fil-fehma tiegħi meta wieħed jipprova jitfa' quddiem il-poplu tagħna din it-tip ta' kick mill-ġenb biex jipprova jikkritika lill-gvern ma jkunx qed jikkritika b'mod onest.

Din mhijiex tip ta' politika li jien inħossni komdu fiha.

Jien ma naħsibx li dan ma kienx informat biżżejjed għax fil-fatt iddobba kopja tal- minuti tal-bord ta' l-Enemalta.

Naħseb li la rnexxielu jiddobba kopja tal- minuti dwar x'qalet l-Enemalta kien infurmat tajjeb ħafna dwar il-ħsara li saret u ma kellux jimplika li dan il-gvern ma wettaqx il-wegħdiet tiegħu għax kien hawn ħsara fid-dawl fl-aħħar ġimgħatejn jew tlieta.

Meta wieħed jagħsar il-kummenti tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni jsib li jew ma joħroġ l-ebda sugu minnhom jew inkella dak li joħroġ ikun imbażwar u ma jkunx ibbażat fuq il-verita'.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li fiċ-ċifri ta' l-Enemalta kien hemm xi tbagħbis għax il-bord kien qed jara kif jista' jnaqqas it-telf.

U jien weġibtu fil-pront fuq il-media li fil-fatt l-Enemalta kienet qed tħares lejn il-metodi ta' kif tista' tiffinanzja l-iżbilanċ li seħħ minħabba ż- żieda fil-prezz taż-żejt.

Dwar iż-żieda fil-prezz taż-żejt nitkellem aktar tard pero' dan ukoll huwa żvilupp internazzjonali u li kien għall- oppożizzjoni l-gvern jiżolah għall-dejjem b'sistemi raġonevoli.

Huwa importanti li dan il-pajjiż jagħraf kif wieħed jasal għal ċerti deċiżjonijiet.

Meta xi ministru bħali jew xi ħadd bħaċ-chairman ta' l- Enemalta jieħu deċiżjoni, dan irid jeħodha fuq l-informazzjoni li jkollu u fuq is-sitwazzjoni kif jaraha dakinhar.

Il-kollegi tiegħi tan-naħa l-oħra jafuha din għax huma kienu fil-gvern ukoll.

Pero' issa qegħdin fl- oppożizzjoni u qed jimxu mod ieħor.

Kif diġa' għidt, il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li sar xi tbagħbis fiċ-ċifri u qisu għamel xi trovatura kbira.

Issa hawnhekk jien nixtieq nistaqsi: Meta dan kien prim ministru kien jaċċetta kulma jġibulu quddiemu ċ-chairmen?

Jekk dan kien jaċċetta kollox allura nista' nifhem l- iżball li ħa fit-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma li se nitkellem fuqhom aktar tard.

Meta xi ħadd jiġi quddiemu bir-riżultati li jkunu qed jintlaħqu dan jaqbad u jaċċettahom qisu ma ġara xejn jew inkella jara x'jista' jsir biex jegħleb dawn l-isfidi?

Id-diżonesta' politika hija li dan jafu biżżejjed il-Kap ta' l-Oppożizzjoni pero' minflok ma jgħid li l-gvern qed igħin lill- Enemalta, qed igħid li kien hemm xi tbagħbis - din hija l-aħħar catchword tagħhom - fiċ-ċifri.

Kien hemm tant diskussjoni fuq it-tbagħbis ta' voti u mhux voti u fuq voti fittizji li ntefgħu f'kaxxa minflok voti ta' ħaddieħor!

Mela allura l-partit tan-naħa l-oħra huwa ffissat fuq it- tbagħbis!

Minkejja li meta telgħu fil-gvern ma sabux evidenza ta' tbagħbis, meta marru fl-oppożizzjoni baqgħu bl-istess diska.

Kultant dawn jikkritikaw l-istess ċifri li kienu jużaw huma stess u li jafu li m'hemmx tbagħbis fihom.

Hemm min jgħid li l-ispiżjar milli jkollu jagħtik u kultant jien nibda naħseb li hekk hu f'dan il-każ.

Kif diġa' semmejt, dan l-aħħar kien hemm diskussjoni fuq il-media fuq xi tbagħbis pero' dan ma kienx tbagħbis ta' xi ħaġa uffiċjali imma tbagħbis dwar xi ħaġa li għandha x'taqsam mal-partit tan-naħa l-oħra u din li jipprovaw jitfgħu l-affarijiet tagħhom fuqna ma naċċettahiex.

Jekk hemm xi ħaġa li tiddinstingwi l- bniedem mill-annimal hija r-raġuni u allura wieħed m'għandux jaqa' għal ċerti konklużjonijiet ħżiena biex jipprova jimmiżlijdja.

Din hija diżonesta' kbira.

Tan-naħa l-oħra għandhom nies kapaċi biżżejjed biex jindunaw li kultant il-verita' jinjorawha.

Per eżempju, din tal-minuti hija waħda minnhom.

Jien mhux se noqgħod nistaqsi lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni minn fejn ġabhom dawn - ma nafx jekk kienx hemm xi ħadd li kiser il-konfidenzjalita' - pero' jien ma niddejjaqx li dawn qegħdin quddiemna.

Issa meta wieħed iħares lejhom x'isib?

Wieħed isib li jekk ma jitteħdux passi l-iżbilanċ ta' l-Enemalta għas-sena d-dieħla se jkun ta' Lm10.5 miljun.

Dwar dan jien u ċ-chairman tkellimna diversi drabi; naħseb li konna naraw lil xulxin kull jumejn jew tlieta għaliex il-liġi dwar l-Enemalta tpoġġi ċertu piż fuq il-ministru wkoll, inkluż fuq kif jinxtara ż-żejt.

Jien ma nistax naħrab minn din ir-responsabilita'.

Fil- media kien hemm min staqsa għalfejn jien qgħadt nindaħal fuq dawn l- affarijiet pero' jien ngħid li mhux talli għandi nidħol f'ċerti deċiżjonijiet li jaffettwaw lill-pajjiż kollu talli l-liġi dwar l-Enemalta stess timponi dak id-dover fuqi.

Għalhekk m'għandix niġi kkritikat li qed nosserva l-liġi b'mod skrupluż.

Pero' tan-naħa l-oħra jridu jsallbu lill- Onor. Josef Bonnici.

Huwa t-tort ta' l-Onor.

Bonnici li ġraw ċerti affarijiet fiċ-ċirkostanzi internazzjonali li ħadd ma kien jobsorhom għax dan indaħal fejn ma wesgħux.

Dan mhuwiex il-każ pero' l-gazzetti tan-naħa l-oħra hekk qed ipinġuhom l-affarijiet.

Pero' ħalli mmur lura għal dawn id-draft estimates.

Huwa veru li fiċ- ċirkostanzi l-ministru rranġa laqgħa mal-Prim Ministru u mal-ministru tal- finanzi li matulha ġie propost li l-prezz tal-petrol jiżdied b'2 ċenteżmi kull litru biex jitħassar id-deficit imma ovvjament dwar dan kellhom isiru diskussjonijiet oħrajn biex naraw jekk hemmx miżuri oħra.

Fil-fatt instabu miżuri oħra kif wieħed jista' jegħlibha din.

Jien li ngħallem fl- universita' nista' ngħid li jekk hemm xi ħaġa li trid tiġi analizzata sewwa hija meta jkollok kriżi taż-żejt għaliex din tikkawża dak li jsejħulu xokk fuq l-ekonomija li jkun ġej mill-produzzjoni tal-prodotti li l- enerġija tifforma parti essenzjali minnhom.

L-aħjar ħaġa kif tegħlibha din, speċjalment meta jkun jidher li din hija problema temporanja, hija li wieħed jara jekk il-gvern jistax jerfa' parti mill-piż.

Din qegħda f'kull textbook ta' l-ekonomija ta' l-ewwel sena u tat-tieni sena u hija mgħallma bħala a standard tool.

Kultant ċerti pajjiżi li jipproduċu ż-żejt jagħmlu blackmail lill-oil consuming countries li jgħollu l-prezz u allura dawn il- pajjiżi, biex jirrispondu, b'xi mod inaqqsu t-taxxi bil-konsegwenza li l- flow of funds imorru għand l-oil producing countries jiġifieri din hija logħba internazzjonali.

Pero' aħna pajjiż żgħir u nistgħu niddeċiedu l- affarijiet tagħna.

Huwa żgur li jekk il-gvern jiddeċiedi li jnaqqas id- dazju jew jgħin fl-ispiża ta' l-Enemalta din mhux se tiġi interpretata bħalma tiġi interpretata f'pajjiżi akbar.

Aħna jibqa' jkollna l-abbilta' li nkunu nistgħu nkomplu f'din it-tip ta' politika.

Għalhekk dan is-sotto- kumitat tal-kabinett, biex insejħulu hekk, li kien magħmul mill-prim ministru, mill-ministru tal-finanzi, minni, miċ-chairman ta' l-Enemalta preżenti u minn uffiċjali oħra ddeċieda li ma jkunx hemm żieda fil-prezz taż-żejt, tal-petrol, tad-diesel u tad-dawl, għalkemm konna qed nissuġġerixxu li jkun hemm żieda ta' madwar 2 ċenteżmi fuq il-prezz tal- petrol biss biex kemm jista' jkun nevitaw li nagħtu dan it-tip ta' xokk lill-ekonomija tagħna.

Pero' d-deċiżjoni kienet li minħabba l-fatt li f'dawn l-aħħar sentejn jew tlieta l-prezz tal-fuel żdied kull sena ridna li jekk huwa possibbli nevitaw dan l-impatt fuq l-ekonomija tagħna.

Deċiżjonijiet oħra kienu li l-gvern isib mezz kif jista' jgħin lill- Enemalta minħabba bidliet li konna se nagħmlu.

Waħda minn dawn il- bidliet kienet li l-gvern jieħu fuq spallejh - kif kien jiġri qabel l-1992, biex ngħid kollox - l-ispiża tad-dwal fit-toroq ta' Malta u Għawdex u din tinvolvi somma sinifikanti.

Per eżempju, kien hemm żmien meta l-Enemalta kienet qed tħallas id-dazju fuq id-diesel li timporta biex tużah fil-power station u din ħolqot problema.

Peress li fl-impjanti moderni tal-gas turbines, li normalment jaħdmu f'emerġenza, u fis-sistema ta' combined cycle jintuża d-diesel li jħammeġ inqas, dan qed ikun aktar expensive għax għandu aktar dazju fuqu.

Dan qed iwassal biex l-Enemalta tħallas madwar Lm1.9 miljun fis-sena f'dazju u jien ilni nargumenta li dan għandu jitnaqqas għaliex bir-regola ta' l-Unjoni Ewropea, meta tipprovdi l- enerġija għandek dritt li tneħħi d-dazju minn fuq dak il-fuel li jkun qed jiġi wżat għall-enerġija speċjalment imbagħad meta dan ikun a cleaner fuel, kif inhu l-gas oil jew id-diesel li jintuża f'dawn l-impjanti.

Għalhekk dan kien mezz ieħor kif wieħed inaqqas l-ispejjeż ta' l-Enemalta.

Dan juri kemm l-affarijiet qed jimxu b'mod strett u dritt u li qed naslu għal ċerti konklużjonijiet.

Xi ħaġa oħra li se żżid xi ftit l-ispiża ta' l-Enemalta hija li jiġi provdut kwalita' ta' diesel Ewropew li għandu sulphur content ħafna inqas.

Fil-fatt it-tekniċi jgħidulek li dan id-diesel inaqqas il-problema tad- dħaħen li ovvjament joħorġu mill-karozzi li jaħdmu b'makni diesel u barra minn hekk il-karozzi jaħdmu aħjar.

Dan se jfisser spiża aktar għall- Enemalta imma aħna tant ma ridniex inċaqilqu l-prezz tal-fuel li ddeċidejna li din l-ispiża extra tiġi assorbita mill-Enemalta fil-programm tagħna ta' ħidma li nagħmlu update ta' l-ambjent eċċ. b'mod li jkollna aktar approach mhux biss lejn ir-requirements ta' l-Unjoni Ewropea imma wkoll lejn ir- requirements tas-saħħa u ta' l-enviromental protection neċessarju.

Is-self li kienet għamlet l-Enemalta mingħand il-gvern u li kellu jitħallas se jiġi pospost u dan se jgħin is-sitwazzjoni għas-sena d- dieħla.

Deċiżjoni oħra li ħadna u li ilna nikkonsidraw minn mindu sar dak il-famuż hedging agreement hija li s-sistema li għandu jaddotta pajjiżna hija li għandu jkun hemm ċertu flessibilita' fil-prezz tal-fuel li jkollu jħallas il-konsumatur.

Wara kollox ikun għaqli li jekk il-prezz minn barra jogħla, il-prezz jogħla u jekk il-prezz minn barra jitbaxxa, jkun hemm ċertu tnaqqis fil-prezz.

B'hekk il-konsumatur ikollu aktar indikazzjoni ta' x'inhu l-prezz reali ta' dak li jkun qed jikkonsma.

Aħna konna qed naħdmu b'sistema fejn konna qisna pajjiż li nipproduċu ż-żejt u allura konna naffordjaw li nżommu l-prezz ta' l-enerġija, speċjalment tal-fuel, kostanti.

Ovvjament aħna m'għandniex żejt minn tagħna imma din hija s- sistema li tħaddmet matul is-snin taħt gvernijiet differenti.

Din is- sistema kellha vantaġġ wieħed u wieħed ma jridx jagħtiha fuq rasha għal kollox għax żammet ċerta stabilita'.

Permezz ta' din is-sistema l-Enemalta kienet f'sitwazzjoni li meta l-prezz jogħla tassorbi l-prezz hi u meta l- prezz jorħos - jista' jkun snin wara - tagħmel profitt għal meta jogħla l- prezz.

Hawnhekk ta' min jistaqsi għalfejn u kif inbidlet din is-sistema.

Jien rajt x'hemm fil-files biex nara x'wassal għal dan it-tibdil pero' jien għandi dubji serji dwar kif imxew l-affarijiet.

Li nista' ngħid hu li aħna sibna l-pajjiż f'sitwazzjoni tal-biki u allura jien ngħid li din kienet deċiżjoni irresponsabbli u dan joħroġ anke mill-files.

Sur President, aħna ridna nsibu mezz kif intaffu l-piż u fil-minuti m'hawn xejn kontra dak li qed ngħid jien.

Allura għax aħna ħadna ċerti miżuri jfisser li bagħbasna ċ-ċifri?

Aħna bagħbasna ċ-ċifri jew għamilna eżerċizzju serju ta' kif nittrattaw problema nazzjonali?

Qed ngħid dan għax wara li għamilna eżerċizzju serju jiġi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jimplika li dan huwa gvern tat-tbagħbis u li din hija irresponsabilita' kbira.

Issa dan jaf li aħna għamilna eżerċizzju serju.

Għax ma jsemmix l- ispekulazzjoni li kien hawn fuq voti fittizji li ntefgħu f'kaxxa minflok voti ta' xi ħaddieħor!

Per eżempju, l-bieraħ jien iddiżgustajt ruħi meta din il-muntatura bdiet tingħad ukoll fuq iċ-ċifri ta' l-istatistika.

L- istess ċifri li kien jiftaħar bihom il-Kap ta' l-Oppożizzjoni saru ċifri mbagħbsa!

Issa minn dak iż-żmien ma nbidel xejn għax l-istess nies għadhom hemm, l-istess diretturi għadhom hemm u l-istess sistema għadha hemm.

Allura b'min qed nidħku?

X'ġid qed nagħmlu lill-politika tagħna?

Ejja nkunu onesti u nargumentaw fuq different view points u different strategies kif għandhom isiru l-affarijiet u ma nippruvawx nimmanipulaw il-fatti b'dan il-mod!

Saħansitra sar anke attakk fuq ir-retail price manegment board u skond il-Kap ta' l-Oppożizzjoni anke hawnhekk sar it-tbagħbis.

Dan qal li l-gvern iddieħak bir-retail price management board fil-mod kif ittratta l- issue tar-retail price index.

Kieku ried dan seta' jagħmilli mistoqsija fuq hekk.

Jagħmlu tant mistoqsijiet fuq il-ħmerijiet dawn!

Per eżempju, l- bieraħ għamluli mistoqsija fuq it-toilets tal-biċċerija.

Dawn staqsew x'għamel il-ministru biex jara li t-toilets tal-biċċerija għadhomx maħmuġin.

Hekk isiru ħafna mill-mistoqsijiet!

Pero' fejn irid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni minflok jagħmel mistoqsija jgħid li kien hemm it-tbagħbis u bil-Malti dan qed jitmellaħ bil-kumitat li hemm.

Issa din hija akkuża serjissima għax hawnhekk qed nitkellmu fuq kumitat indipendenti li kont waqqaftu jien u li ilu jaħdem għal dawn l-aħħar għaxar snin li neħħa l- kontroversja dwar ir-retail price index.

Għalhekk dan huwa strument importanti li ġie aċċettat minn tliet partijiet soċjali.

Pero' hawnhekk il- Kap ta' l-Oppożizzjoni tefagħlna feles ieħor biex jipprova jkisser dan it- tip ta' qbil li kien hemm li użah hu stess meta kien fil-gvern.

Din hija kritika distruttiva u jien nistenna aħjar mill-Kap ta' l-Oppożizzjoni għax issa l-kilba tal-poter diġa' għadda minnha u jaf x'jiġifieri li jkollok ċerti responsabbiltajiet.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jaf li dan it-tip ta' atteġġjament ħsara jagħmel.

Pero' issa għandna l-magna ta' propaganda - din kien ikkritikaha xi ħadd min-naħa tiegħu stess - li hija determinata li tiddistruġġi u tinsa l-kuxjenza, l-aqwa li tikkritika b'mod infondat!

Kif diġa' għidt, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa politikament diżonest għax ipprova jpinġi li kien hemm xi tbagħbis fiċ-ċifri.

Għax aħna qed nieħdu l-miżuri biex ikollna riżultati differenti qed inbagħbsu ċ-ċifri meta l-miżuri qegħdin spjegati u elenkati hawnhekk waħda wara l-oħra!

Hawnhekk għandna x'se jagħmel il-gvern biex għal din is-sena li ġejja l- Enemalta tibqa' tassorbi l-piż hi, u l-gvern iġorr magħha, ħalli jkollna sistema aktar flessibbli tal-prezzijiet tal-fuel.

Dan kollu jelimina l- ispekulazzjoni grassa li kien hemm.

Ladarba d-diskussjoni żviluppat b'dan il-mod nixtieq ngħid xi ħaġa fil- qosor dwar l-indiċi tal-prezzijiet.

Jien m'għandix diffikulta' li nuri l- informazzjoni kollha dwar il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma ħalli min irid jarahom.

Fil-fatt il-membri ta' l-oppożizzjoni ġieli marru jieħdu xi informazzjoni jew jiffamiljarizzaw ruħhom magħhom.

Jien hawnhekk għandi spreadsheets sħaħ u informazzjoni li tiġbor summary tal-konsumaturi kollha li jħallsu d-dawl u l-ilma - naturalment hawnhekk m'hawnx l-affarijiet kunfidenzjali - bis-cycles differenti.

B'hekk wieħed jista' jqabbel kemm kien jiġi l-kont bit-tariffi l-qodma ta' qabel l-1997, kemm kien jiġi l- kont bit-tariffi tal-gvern preċedenti - donnu li dawn ma jeżistux għalihom illum - u kemm jiġi l-kont bit-tariffi tal-lum.

Għal kull cycle għandek average consumption tad-dawl u average consumption ta' l-ilma u għandek l- istart date ta' meta l-kont jibda jopera.

Għalhekk tista' tikkalkula kemm għandu jiġi l-kont on average għall-konsumaturi tagħna fid-different household bands.

Din l-informazzjoni se npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra wara li nitkellem fuq dan is-suġġett.

Per eżempju, l-ewwel kont ħareġ fl- 1998 u l-istart date tiegħu kienet madwar Lulju ta' l-1997.

Wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni l-average days in cycle, għax din tagħmel differenza, u n-number of accounts with electricity consumption - bħalissa għandi quddiemi tabella dwar id-dawl - li hemm f'kull kategorija.

Per eżempju, l-ogħla kategorija li hemm f'dan il-każ hija kategorija ta' erba' persuni.

Insibu, per eżempju, li fil-kontijiet ta' Novembru, 1997 in- numru ta' jiem huwa ferm inqas minn ta' kontijiet oħrajn.

Fil-fatt dawn ikopru 90 ġurnata filwaqt li n-numru tas-cycle preċedenti kien ikopri madwar 120 ġurnata.

Imbagħad għandek ukoll l-average consumption of electricity, il-low tariff kif kienet qabel l-1997 u t-tariffa kif kienet se tiġi taħt il-gvern preċedenti wara l-ftehim ma' l-unions.

Hawnhekk nixtieq infakkar li l-ftehim mal-unions kien qiegħed jifrex iż-żieda tal- kontijiet fuq tliet snin pero' din insewha d-deputati tan-naħa l-oħra.

Dawn insew li l-ftehim mal-unions kien li l-prezzijiet tad-dawl u ta' l- ilma se jiżdiedu fuq tliet snin.

Fil-fatt aħna daħħalna s-sistema tar- rebates biex inżommu kostanti kemm jista' jkun is-sistema li kienu għamlu huma.

Din is-sena, din is-sistema ta' rebates ġiet posposta u se tkompli mis-sena d-dieħla jiġifieri estendejna b'sena r-rebates li kien hemm ta' tliet snin, imbagħad bil-wiċċ tost kollu jiġi l-Onor.

Cuschieri jgħid li minn Jannar se jogħla l-ilma.

L-ilma se jogħla biss b'xi 50c kull persuna għal min għandu household ta' aktar minn erba' persuni għax dawn kellhom rebate aktar qawwija.

Dan kollu qed nagħmluh biex il-prezzijiet li kien għamel il-gvern preċedenti nżommuhom taħt ċertu ammont.

F'din it-tabella li għandi quddiemi hawn li fil-kont ta' bejn Lulju 1997 u Novembru 1998 l-average consumption ta' household ta' żewġ persuni - dawn huma bbażati fuq il-fatti u mhux fuq stimi, jiġifieri ħadna l-ammont ta' nies li kien hemm - huwa ta' Lm20 pero' bit-tariffi tal-gvern preċedenti dan kien jitla' għal Lm27.18c fl-ewwel sena u bit-tariffa l- ġdida kien se jitla' biss għal Lm20.15c.

Issa hawn qed nieħu l-average tal- households kollha ta' żewġ persuni.

Naturalment hemm biċċiet minnhom li huma ftit aktar u biċċiet minnhom li huma ftit anqas; dejjem jiddependi mill-konsum.

Is-sistema li daħħalna - jista' jkun li din ma spjegajnihiex biżżejjed - hija waħda li għandha ammont minimu ta' average consumption għax huwa ammont sussidjat, imbagħad għandek ammonti oħra li jistgħu jkunu aktar, aktar ma wieħed jikkonsma u hemmhekk tidħol tariffa ġdida.

U huwa hemmhekk fejn xi kultant il-kontijiet ta' ċertu nies jiġu aktar għoljin.

Issa hemm aktar penali għal min jikkonsma aktar għax is-sussidju se jonqos pero' naħseb li soċjalment dik hija xi ħaġa ġusta.

Għalhekk jekk inħarsu lejn ċerti kontijiet tad-dawl biss insibu li ċerti kontijiet diġa' qed jiġu marġinalment irħas.

Jekk inħarsu lejn l-average bill ta' household ta' tliet persuni nsibu li dan kien ta' Lm25.78 u bit-tariffi l-ġodda niżel għal Lm25.60.

Jekk immorru għal household ta' erba' persuni għal din is-cycle insibu li bit- tariffi l-qodma l-average bill kien ta' Lm30.54, bit-tariffi ta' l-Onor.

Alfred Sant kien se jitla' għal Lm40 u aħna erġajna naqqsnih għal Lm28.69.

Dan qed jirrifletti l-price index tad-dawl.

Pero' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma qalilniex li aħna normalment inħarsu lejn id-dawl u l-ilma.

Huwa veru li meta taħdem it-tariffi bbażati fuq il-load system, speċjalment għall- kategoriji li jidhru fil-price index, kien hemm tnaqqis marġinali fil- kontijiet ta' l-1998 pero' wara daħlu r-rebates.

Issa jekk bdew jonqsu r- rebates, speċjalment ta' l-1999, il-kont tela' ftit aktar pero' dan huwa ferm 'il bogħod milli kien se jitla' bis-sistema ta' l-Onor.

Alfred Sant.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kellu ċ-ċans jitlob l-informazzjoni mingħandi, mingħand id-direttur ta' l-istatistika u mingħand l-awditur pero' dan ħareġ bl-akkuża ta' tbagħbis .

Il-verita' hi li ma kien hemm l-ebda tbagħbis u din hija xi ħaġa li daħal fiha l-kumitat tat-tliet partijiet soċjali.

Jien insostni li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jmissu jagħmel xogħlu aktar serju għaliex ma jistax jitfa' dawn it-tip ta' akkużi b'dan il-mod meta kulma kellu jagħmel huwa li jiċċara l-affarijiet.

Dan m'għandux ikisser l- aktar struttura fundamentali li għandna bejn it-tliet partijiet soċjali li ilha topera għal dawn l-aħħar għaxar u li bħala struttura ħarġet mill- MCED.

Illum din hija waħda mill-istrutturi bażiċi tal-pajjiż għax neħħiet l-issue ta' kif wieħed ikejjel il-cost of living minn issue ta' kontroversja għal issue ta' qbil.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni kompla jitkellem fuq ċifri, li jien ma fhimtx kif għamilhom, u li ċertament mhumiex korretti għaliex l-indiċi qegħdin juru li fil-fatt għas-cycle ta' l-1998 hemm marginal decline.

Aħna ma qgħadniex noħorġu niftaħru li fl-elettriku kien hemm xi decline kbira imma kien hemm marginal decline.

Tan-naħa l-oħra tgħidx kemm ilhom jgħajruni li jien kont għidt li prattikament il-prezzijiet kellhom jiġu kif kienu qabel pero' jien għadni kemm tajt eżempju ċar biċ-ċifri reali kemm hija l- average consumption u kemm aħna mxejna mal-wegħda elettorali.

Għalhekk niddeplora bil-qawwa kollha dan l-attentat ta' tkissir u tfarrik għax dan qed jikkawża disservice għal pajjiżna.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn is-cycles l-oħra jsib li r-rebates tad-dawl - hawnhekk qed nirriferi għal tad-dawl biss għax ir-rebates ta' l- ilma żdiedu marġinalment - naqsu u dan hu li qed juri l-indiċi.

Nista' ngħid ukoll li ta' l-IMF kważi kkritikaw lili talli naqqast il-prezzijiet tad-dawl inqas milli kienu qabel.

Din kienet is-sitwazzjoni pero' jien ma qgħadx niftaħar li raħħasna l-prezzijiet aktar l-ewwelnett għax ma rridux noqogħdu nintilfu fuq ftit ċenteżmi u t-tieni nett għax imxejna b'mod tajjeb.

Naħseb li fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma għidt biżżejjed.

Nispera li l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra jieħdu in konsiderazzjoni dak li għidna llum u mhux jiġu with a prepared text għax ħafna drabi jiġri li f'dawn id-dibattiti ma jkollokx ħafna membri preżenti, għalkemm jista' jkun li jkunu qed jisimgħu dak li jkun qed jingħad hawn ġew.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq l-issue tal-hedging taż-żejt.

Meta jien tlabt il-files biex nara l-istorja sew x'kienet sibt li wara li fit-2 ta' Jannar is-Sur Martin Bonello Cole inħatar chairman ġdid ta' l-Enemalta, fl- 14 ta' Jannar inħarġet ittra minn din il-korporazzjoni u ntbagħtet lil sitt banek differenti kbar għall- proposti.

L-ittra tgħid li peress li nħatar chairman ġdid għall-Enemalta u peress li dan huwa interessat ħafna fil- futures ??? dawn il-banek qed jintalbu biex forsi jissottomettu xi possibbiltajiet dwar dan.

Issa din qatt ma kienet saret qabel għax l- Enemalta dejjem kienet tuża s-sistema li jekk il-prezz jogħla tassorbih hi għal ċertu perijodu u meta l-prezz jinżel tagħmel tajjeb għal dak li tkun assorbiet.

Ovvjament din is-sistema kienet titħaddem fis-snin tmenin u disgħin għax fis-snin sebgħin il-prezz tal-petrol kien għola bi tliet darbiet imbagħad b'erba' darbiet u baqa' b'dak il-prezz.

Issa ċ-chairman il-ġdid ta' l-Enemalta din ried ibiddilha għax għandu r-raġunijiet tiegħu.

Dan huwa accountant, ra li fil-budget estimates kien hemm ċertu ammont ta' assumptions u allura ried isib mod kif jegħleb din il-problema.

Jien ipprovajt infittex ukoll jekk sarx xi studju bir-reqqa fuq xi ħaġa li ilha taħdem 20 sena jew x'se nagħmlu minflok din is-sistema pero' ma sibt xejn.

Li sibt huwa li dawn ftiehmu ma' organizzazzjoni serja Franċiża u għażlu l-aktar triq riskjuża.

Dawn raw xi prezzijiet kienu qegħdin jiġi offruti, raw li hemm differenza favorevoli u fil-bidu ta' Frar iffissaw prezz biex fuq il-fuel oil jiffrankaw USD 5.1 miljun, fuq il-gas oil jiffrankaw USD 6.9 miljun u fuq il-jet aviation fuel jiffrankaw USD 3.1 miljun.

Fil-fatt hemm nota li tgħid li għal perijodu ta' bejn Frar u Diċembru dawn kellhom jiffrankaw USD 15.1 miljun.

Dawn huma l-analiżi li saru!

Dawn qabblu l-prezzijiet li offrewlhom mal-prezzijiet li kienu assumew.

Pero' mbagħad x'ġara?

Ġara li fl-14 ta' Frar iffirmaw il-kuntratt u fl-aħħar ta' Frar ta' l-istess sena irċevew kont ta' USD 637,390 għax il- prezz kien niżel anqas minn dan l-ammont miftiehem u l-agreement kien jgħid li f'dan il-każ id-differenza trid tħallasha l-Enemalta.

Kien hemm options oħra imma dawn m'għażluhomx.

Dan ifisser li kieku l- Enemalta m'għamlitx dan l-agreement, meta kellna sitwazzjoni fejn it- tariffi tad-dawl u ta' l-ilma kienu qed jiġu ttripplikati, din il- korporazzjoni kienet tiffaċċja cost savings tremendi.

L-ewwelnett kieku din ma kenitx tibda tħallas dawn is-USD 600,000 mill-ewwel tliet ġimgħat.

Per eżempju, kien hawn min staqsa kif fl-ewwel ġimgħat, wara li ffirmaw dan l-agreement, il-korporazzjoni tilfet USD 637,000.

Mhux talli hekk talli x-xahar ta' wara irċeviet kont ta' USD 659,000, f'April irċeviet kont ta' USD 406,000, f'Mejju rċeviet kont ta' USD 624,000, f'Ġunju rċeviet kont ta' USD 902,000, f'Lulju rċeviet kont ta' USD 1 miljun u f'Awissu rċeviet kont ta' USD 1,100,000.

Jidher ċar li b'din is- sistema konna qed immorru ħażin għaliex sa Awissu konna diġa' tlifna USD 5 miljun u l-prim ministru ta' dak iż-żmien kien ħareġ jgħid li l-Enemalta tista' tkun qiegħda f'pożizzjoni li traħħas id-dawl u l-ilma għax il-prezz taż-żejt niżel.

Dan qalu preċiżament qabel l-elezzjoni.

Imbagħad x'ġara?

F'daqqa waħda beda l-kuntatt ma' bank differenti u l- ewwel riferenza li stajt insib kienet ta' l-14 ta' Ġunju.

Issa jien naħseb li ma saritx investigazzjoni dwar x'isarraf dan il-bank.

L- investigazzjoni saret meta kien tard wisq u meta kien hemm problemi finanzjarji.

Pero' f'daqqa waħda irriżulta li din il-kumpannija kellha r- rappreżentanti hawn Malti.

Per eżempju, jien mhux se niddejjaq insemmi li dak li kien jirrappreżentaha kien is-Sur Patrick Spiteri li inċidentalment kien l-advisor tal-prim ministru fuq is-sistema ta' tassazzjoni.

Inċidentalment ukoll illum ma' din il-kumpannija jaħdmu diversi uffiċjali tal-partit Laburista.

Meta tlajna fil-gvern dan l-individwu ġie jarani b'ħeġġa kbira biex inkomplu fuq din is-sistema jiġifieri b'hekk nafu dan.

Fil-files hemm xi ittra 'l hawn u 'l hinn lil din il-kumpannija pero' din kienet is-sitwazzjoni.

Nixtieq ngħid ukoll li mingħajr ma wieħed qagħad jevalwa x'ġara u x'ma ġarax mill-hedging agreement dawn daħlu f'agreement ieħor għas-sena kollha ta' l-1999.

Issa hawnhekk nixtieq insemmi ittra li tgħid li din il-kumpannija kienet lesta li tagħmilha ta' advisor u fl- istess ħin tkun tista' tbigħ il-prodotti li hi tagħti l-pariri fuqhom. interessati ukoll li nbiegħulkom il-prodotti li aħna nagħtukom parir fuqhom.

Mela hawn xi ħadd fid-dinja li jieħu parir minn kumpanija imbagħad jixtri l-istess prodotti mingħandha?!

Għandu jkun hemm ċerta separazzjoni f'dawn l-aspetti kummerċjali għax hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq Lm10,000, Lm20,000 jew Lm50,000 imma qed nitkellmu fuq miljun kbar ta' liri li jaffettwaw lill-pajjiż kollu.

Meta wieħed jibda jara dawn l-affarijiet bilfors li jistaqsi x'kien għaddej.

Imbagħad, kif diġa' għidt, fl-14 ta' Awissu dawn daħlu f'agreement li jorbot is-sena kollha bi prezzijiet aktar għoljin minn ta' dakinhar.

Per eżempju, l-prezz li kien contracted għall- fuel oil għall-1999 kien ta' madwar USD 66.50 bi prezz aktar għoli minn USD 53.70.

Meta jien flejt il-pariri ta' din il-kumpannija sibt li hemm x'tikkritikalhom għaliex min jifhem f'dan is-settur jgħidlek - hemm min jifhem ferm aktar minni - li l-futures m'għandekx teħodhom neċessarjament bħala l-prezz li s-suq verament qed jistenna għax dawn jistgħu jkunu riżultat ta' ċerti nies li bilfors iridu jixtru in the future.

Is- sitwazzjoni attwali taf tkun ferm differenti minn dawk il-futures u fil- fatt jien fl-aħħar ta' l-1998 kont għamilt eżerċizzju - dan diġa' tkellmit fuqu f'dan il-parlament - li permezz tiegħu għamilna 20 simulation.

Aħna għidna: Jekk, per eżempju, aħna dħalna f'dan it-tip ta' kuntratt f'Marzu ta' l-1997 għal sena bil-quddiem, x'kien ikun l-eżitu?

Dan l-eżerċizzju jagħtik idea ta' x'tip ta' eżerċizzju trid tagħmel biex tħares 'il quddiem u x'tip ta' affarijiet tista' tagħżel.

Insibu, per eżempju, li l-loss from forward transactions ta' l-ewwel kuntratt li sar kien ta' 33%.

Jekk nieħdu Marzu ta' l-1997 insibu li l-loss kien ta' 12% u dak ta' April ta' l- 1997 il-loss kien ta' 26%.

L-informazzjoni kienet available dak iż- żmien; kulma kellek bżonn huwa laptop li l-bieraħ tgħidx kemm ikkritikah il- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Naf li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma tantx jieħu pjaċir jaqra ħafna rapporti imma jippreferi jaqra kollox f'sheet waħda - għallinqas hekk qalu l-advisors li kellu - pero' kultant riżultat ta' sheet waħda tieħu, kif ġralu fil-kwestjoni tat-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma.

Għalhekk minn dan l-eżerċizzju sibna li l-20 simulation li għamilna kollha rriżultaw f'telf li jvarja minn 12% għal 64%.

F'każ wieħed biss minn 20 laqa' l-likk għax mar 'il quddiem b'10%.

Alllura l-odds kontra hawnhekk huma inkredibbli.

U jekk wieħed jaqra l-pariri ta' din il- kumpannija jsib li din tara meta l-prezz ikun irħis u ma jkunx se jitbaxxa aktar u tissuġġerixxi li dak ikun żmien tajjeb ...

Dan bħal meta tmur għand car dealer biex tieħu parir dwar liema karozza għandek tixtri u dan ovvjament jgħidlek biex tixtri waħda mill-karozzi li jġib hu.

Hekk ġara hawnhekk.

Jien ma naħsibx li l-affarijiet saru b'xi studju u b'xi analiżi profonda għax f'daqqa waħda out of the blue l-ħames kumpanniji serji li kien hemm fl-ewwel tas-sena twarrbu - naħseb li r-riżultat ma bedix jogħġbhom u kien hemm panic station - u daħlet kumpanija oħra.

Issa din ma nafux kif daħlet u f'liema ċirkostanzi daħlet.

Li nista' ngħid hu li l-kuntratt il-ġdid li ġie ffirmat kellu klawsola fih li tgħid li jekk it- telf fuq il-kuntratt ta' sena jiġi antiċipat li se jkun aktar minn USD 2 miljun, l-Enemalta trid tagħmel deposit bil-quddiem - qishom ma jafdawhiex - biex jagħmel tajjeb għal dak it-telf antiċipat.

Dan ma kienx fl-ewwel kuntratt biss imma daħal fit-tieni kuntratt, u kkrea problemi tal-ġenn, li ġie ffirmat fl-14 ta' Awissu.

Issa anke hawnhekk ma nafx kif dan ġie ffirmat ġimgħatejn qabel l-elezzjoni.

Per eżempju, l-ewwel ħaġa li qalli ċ- chairman, is-Sur Bonello Cole, meta ġie jarani kienet li l-Onor.

Sant ma tantx seta' jgħid li se jraħħas id-dawl għaliex raħas iż-żejt għax dawn kienu marbutin b'kuntratt.

Din kienet l-ewwel kelma li qalli.

Għalhekk hawnhekk tara l-qerq li kien hemm qabel l-elezzjoni.

Issa dan mhux talli ma kienx possibbli talli fl-4 ta' Settembru, ġurnata qabel l-elezzjoni, minħabba kuntratt li ġie ffirmat ġimgħatejn qabel, l-Enemalta irċeviet ittra - din se npoġġi kopja tagħha fuq il-Mejda tal-Kamra - mingħand kumpannija barranija li qalet li l-exposure ta' l-Enemalta fuq dan il- kuntratt tela' għal USD 2.5 miljun u peress li l-agreement li semmejt kien ta' USD 2 miljun, l-Enemalta kellha tibgħat USD 0.5 miljun biex iżommuhom just in case għaliex kien jidher telf kbir.

Imbagħad wara l-elezzjoni bdew ġejjin ħafna ittri oħra ta' dan it-tip.

Per eżempju, ittra tat-12 ta' Novembru kienet tgħid hekk:

"The exposure reached USD 1.5 million.

Could you please send us USD 3 million?".

Imbagħad fl-20 ta' Novembru irċevejna ittra oħra li tgħid:

''The exposure reached USD 6.4 million.

Could you please send us USD 1.5 million?''.

Jekk wieħed jaqra l-minuti li hemm fil-file jibqa' mistagħġeb.

Ta' min igħid li meta l-gvern Nazzjonalista reġa' ħa l-poter f'idejh sab li l- kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma kienu ilhom ma joħorġu żmien u l-Enemalta kellha cashflow problem kbira għax minħabba l-kuntratt li kien daħal għalih il-gvern l-ieħor, din kienet qed tintalab ħlas bil-quddiem.

Dan il- kuntratt kien qed juri telf kbir u din il-korporazzjoni ma kellhiex flus biex tħallas.

U jekk wieħed jara l-file isib kummenti bħal ''here we go again'' eċċ. Fl-aħħar din is-somma tant telgħet li sa Diċembru ta' l- 1998 l-exposure tela' għal USD 8.6 miljun.

L-Enemalta kienet qed tintalab deposit ta' USD 2.1 miljun u ma kellhiex minn fejn tagħti.

Imbagħad din kellha tmur għand il-Mid-Med Bank biex ikun hemm back-to-back guarantee imma dan qalilha li biex jaċċetta li jagħmlilha back-to-back loan ibbażat fuq l-ammonti li qed tħallas, irid jara jekk il-bank jiswiex biżżejjed.

U għaġeb ta' l-għeġubijiet, meta l-Mid-Med Bank għamel l- analiżi tiegħu qal li r-riskju huwa kbir wisq għax dan il-bank huwa żgħir ħafna u ma kienx lest li jidħol għalih.

Allura hawnhekk jien nixtieq nistaqsi: X'ġara minn dawk il-ħames banek li kien hemm qabel li kollha huma ta' daqs internazzjonali u li jien għandi isimhom?

Jien hawnhekk għandi d-dokumenti u l-provi kollha u lest li nurihom għax l-attakk li qed isir min-naħa l-oħra kontrija li qed igħidu li jien messni dħalt għall-hedging agreement ieħor f'dawn iċ-ċirkostanzi mhux biss huwa attakk irresponsabbli imma huwa attakk li lili jġegħelni naħseb ħażin.

Jien kelli pressjoni kbira mill-individwu li semmejt qabel biex nidħlu f'dan it-tip ta' kuntratt għas-sena ta' wara meta hemm dan it-telf kollu pero' dan ma jagħmilx sens.

Lil kull min tgħidu dan jidħak bik!

Ma jistax ikun li tidħol f'dan it-tip ta' kuntratt meta sa Diċembru konna tlifna USD 9 miljun u kellna USD 8 miljun maqbudin fil-kuntratt tas-sena d-dieħla!

U għax jien ġarrejt ir-responsabbilta' kollha qed niġi kkritikat li ma kellix viżjoni.

X'viżjoni kien hemm f'dawn l-affarijiet?

X'analiżi u linkages kien hemm?

Jien qtajt ħafna tentacles f'dawn l- affarijiet għax f'sena kellhom kellhom USD 9 miljun telf u USD 8 miljun bil- quddiem bħala telf tal-futur.

Ma tridx tkun għaref biex tinduna li dawn it-tranżazzjonijiet għandhom implikazzjonijiet kbar għall-middlemen.

U jien għalhekk ma bdejtx naċċetta l-pariri li kont qed ningħata mingħand iċ- chairman ta' dak iż-żmien u mingħand il-kumpannija Maltija.

Mr Speaker, jien irrid ngħid li xejn ma nħossni komdu kif ġraw l- affarijiet.

Ta' min igħid li ftit xhur ilu ċ-ċentru finanzjarju ma tax permess li din il-persuna toħroġ għall-bord tad-diretturi tal-bank għax ma kenitx meqjusa bħala persuna idonea fiċ-ċirku finanzjarju minħabba xi affarijiet li ġr=aw fil-passat li jien mhux se nidħol fihom.

Allura hawnhekk fuqhiex qed nitkellmu?

Hawnhekk qed nitkellmu fuq xi ħadd li kien qiegħed iħokk spalla ma' spalla ma' l-ogħla uffiċjali tal-partit Laburista u ma' l-Onor.

Sant innifsu.

Dan huwa xi ħadd li wassalna f'sitwazzjoni fejn lanqas il-Mid-Med Bank ma ried jidħol għal back-to-back guarantee ma' dan il-bank.

Nista' ngħid ukoll li lili ġew ikellmuni tfal minn barra li kienu għadhom ħerġin mill-universita'.

Dawn igħidulek, per eżempju, li għandek tħares lejn il-future market li qed jistenna ...

Jekk tagħmel eżerċizzju dwar dan issib li 99% se jkollok żball fuqu.

Issa jien se nibbaża l-investiment tal-pajjiż fuq dawk il-futures!

Mela aħna tfal!

U kieku mhux għax l-OPEC għamlu li għamlu, dawn kienu jitilfu madwar USD 8 imma ġara dak li ma kienx mistenni.

Nista' ngħid, per eżempju, li f'Marzu, jien tajt instructions lill-Enemalta biex isibu mezz kif innaqqsu t-telf għax dak iż- żmien konna qed nitilfu madwar USD 1 miljun fix-xahar.

Pero' meta kitbulhom dawn, il-proposti ma kenux aċċettabbli.

Per eżempju, dawn qalulna li jekk inħallsu USD 6 miljun oħra inkunu nistgħu noħorġu mill- kuntratt sa l-aħħar tas-sena pero' jien dan ma aċċettajtux għax ladarba aħna dħalna fil-kuntratt, għandna nibqgħu fih sa l-aħħar.

Imbagħad għaddew tliet xhur, l-OPEC żied il-prezz u rċevejna ittra oħra fejn reġgħu qalulna li jekk noħorġu mill-kuntratt iħallsulna USD 5 miljun.

Jien dan ma aċċettajtux lanqas għax la dħalna għall-kuntratt u għamilna telf ta' USD 13 miljun, għallinqas għandna nirkupraw dak it-telf għall-ġid ta' Malta.

U hekk ġara fiċ-ċirkostanzi li kien hemm.

Dan kollu jfisser li dan ma kienx proċess li stajna nibqgħu mexjin fuqu u dan ma kienx proċess ibbażat fuq ix-xjenza imma kien proċess li naħseb li fih kien hemm imdaħħlin xi bażużuli.

Id-dubji tiegħi huma kbar hawnhekk.

U lil tan-naħa l-oħra ngħidilhom li qabel ma jirrispondu u jiddefendu dan it-tip ta' aġir għandhom joqgħodu attenti u għandhom jara liema interessi qed jiddefendu.

Qed ngħid dan għax jien xejn m'jien sodisfatt li l-pariri li ngħataw u l- mod kif imxew l-afffarijiet kienu raġonevoli.

Tan-naħa l-oħra għandhom joqgħodu attenti li ma jimbuttawx karru ta' ħaddieħor u għandhom jistaqsu x'kien qed jiġri dak iż-żmien lil nies ta' fiduċja.

Illum il-ġurnata s-sitwazzjoni hi li se mmorru għal sistema fejn se jkollna prezzijiet aktar flessibbli u sakemm naslu, l-gvern u l-Enemalta flimkien se jġorru l-piż biex il-konsumatur ma jiġix affettwat negattivament.

Jien staqsejt ħafna mistoqsijiet lil tan-naħa l-oħra fuq dawn il-kuntratti pero' ħadd ma weġibhom.

Li għamlu kien li b'mod pappagallesk irrepetew dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Per eżempju, f'Diċembru ta' l-1998 lanqas kellna faċilitajiet finanzjarji biex nagħmlu kuntratt ieħor.

Din hija l-verita'.

L-Enemalta tant kienet nixfet illi kieku jien f'Novembru aċċettajt li nidħlu għall-kuntratt għas-sena 2000 kien ikollna problemi finanzjarji għax kienu jiġu bil-kondizzjoni li trid tħallas it-telf bil-quddiem bħala collateral u ma kienx ikollna minn fejn.

Imbagħad jiġu tan-naħa l-oħra jgħiduli li kieku ħadt dak il-parir kien isir hekk, hekk u hekk fis-sena 2000.

Skużi, trid timxi bl-affarijiet li tista' toqgħod fuqhom, fiċ-ċirkostanzi ta' dak iż-żmien u fuq l-abbilta' li l-istituzzjoni tkun tista' tħallas il-kuntratti li kellha.

U l- kuntratti li kellna kienu onerużi wisq tant li l-korporazzjoni kienet qegħda tifga u lanqas kien hemm il-possibbilta' - infatti jien lanqas kelli offerta bil-miktub mingħand iċ-chairman - biex nidħol f'kuntratt għas-sena 2000.

Jien naf x'ġara hawn.

Dawn għamlu esperiment, ingidmu, reġgħu daħlu għalih biex jgħattu u mbagħad riedu lili biex inkompli ngħatti.

No way!

Jien mhux qiegħed hawnhekk biex niġi wżat bħala tapit ta' xi ħaddieħor.

Jien għandi biżżejjed sens tekniku pero' xorta ħadt il-pariri u fil-fatt se nerġgħu mmorru lura għas-sistema ta' qabel b'arranġament mal-Libjani.

Fil-fatt dawn qed jagħtuna żejt b'mod li qed innaqqsu l- volatilita'.

Pero' t-trends in ġenerali tas-suq ma nistgħux negħlbuhom b'dan il-mod ma' nies li spiċċaw biex qaxxruna.

Nista' ngħid li sa l-aħħar tas-sena ġbarna ġieħna u ġejna pressappoco fejn konna qabel.

Biex ngħid kollox, ġejna pressappoco fejn konna qabel għax ġara dak li ma kienx mistenni - ma jistax ikun li wieħed jippjana għal dak li mhux mistenni kontinwament - fejn ingħaqdu l-pajjiżi ta' l-OPEC.

Fuq dan riedu jsallbuni lili!

Pero' jien ngħidilhom biex ikomplu jattakkaw ħalli jien inkun nista' nkompli noħroġ l-affarijiet għax hemm aktar xi tgħid fuq dan il-kuntratt.

Jien hawnhekk qed nagħti warning li tan-naħa l-oħra aħjar joqgħodu attenti x'qed tiddefendu għax l-analiżi ta' x'ġara u ma ġarax għadha sejra u l-affarijiet xejn m'huma sbieħ.

Qabel nagħlaq nixtieq inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Spreadsheet li tindika l-medja tal-konsum tad-dawl u l-ilma għall- perjodu bejn Lulju 1997 u Awissu 2000; u

Simulation exercise in konnessjoni mal-forward buying of oil.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, il-qasam ta' l-enerġija huwa wieħed serju ħafna u l-poplu dan jafu għax matul dawn il-15-il ġurnata bata l- konsegwenza ta' l-effett ta' sistema ta' l-enerġija difettuża.

Id-diskors li għamel il-ministru dalgħodu xejn ma kien diskors serju u xejn ma rrifletta s-serjeta' tas-suġġett li qed nitkellmu fuqu.

Il- ministru pprova jkun difensiv għax mingħajr ma ttratta l-problemi f'dan is- settur, ipprova jfittex li jgħatti l-iżbalji personali li għamel hu u li għamlet il-korporazzjoni.

Illum il-poplu qed jara r-riżultati ta' dawn l- iżbalji.

Per eżempju, jien ma kontx nistenna li l-ministru jagħmel diskors ta' siegħa u 10 minuti biex sempliċement jittratta l-affarijiet b'mod superfiċjali ħafna mingħajr ma jidħol fil-fond ta' dan is-suġġett.

Il-ministru ttratta s-suġġett tal-hedging agreement - irrid nidħol fid- dettall ta' x'effett kellu dan il-ftehim fuq il-pajjiż u fuq il- korporazzjoni - u pprova jagħti l-impressjoni li l-problemi tal- korporazzjoni u l-problemi li ġab dan is-settur ta' l-enerġija fuq il- pajjiż ġew bħal sajjetta fil-bnazzi.

Il-ministru pprova jeħles minn dawk is-swaba' li l-poplu qed jipponta lejh u lejn il-korporazzjoni minħabba dawn in-nuqqasijiet.

Dawn ma kenux xi nuqqasijiet li ġew inċidentalment imma ġew riżultat ta' problemi politiċi kbar, problemi kbar fit-tmexxija tal-korporazzjoni, problemi tekniċi kbar u problemi finanzjarji.

Pero' l- ministru ma semma xejn dwar dawn il-problemi.

Matul l-aħħar sena s-settur industrijali ntlaqat ħażin ħafna mill- inkompetenza, tmexxija ħażina u riżultati ħżiena li kellna min-naħa tal- korporazzjoni.

Issa din il-korporazzjoni hija marbuta skond il-liġi li kemm jista' jkun tipprovdi lil dan il-pajjiż b'sistema ta' enerġija li tkun dipendibbli u effiċjenti pero' din is-sena rajna li din ma kenitx kapaċi tagħmel dan.

Per eżempju, din is-sena rajna industriji kbar, bħalma hija l-ST Microelectronics tilmenta fil-miftuħ li jekk fil-qasam ta' l- enerġija l-affarijiet se jibqgħu sejrin hekk, mhux se tibqa' tkun kompetittiva u kredibbli barra minn Malta u mhux se tibqa' żżomm il- produzzjoni importanti tagħha.

Aħna nafu x'kontribut kbir qed tagħti din l- industrija lill-ekonomija tal-pajjiż.

Ovvjament l-industriji ż-żgħar qed jgħaddu mill-istess problemi imma peress li dawn m'għandhomx dak il-power għaliex il-kontribut tagħom huwa iżgħar, dawn ma kellhomx dik il-vuċi biex jilmentaw bil-qawwa kollha minħabba dan in-nuqqas ta' serjeta' fil-qasam ta' l-enerġija.

Dan l-aħħar il-poplu spiċċa mingħajr dawl u ilma minħabba n-nuqqasijiet tal-korporazzjoni.

Kif diġa' għidt, fid-diskors tiegħu l-ministru pprova jagħti l-impressjoni li dak kollu li ġara kien bħal sajjetta fil-bnazzi u din żgur li mhux se terġa' tiġri pero' aktar 'il quddiem jien se nidħol fid- dettall biex nuri li dak li ġara kien previst u ma kienx jiġri kieku l- affarijiet ittieħdu bis-serjeta'.

Pero' l-korporazzjoni, minħabba t- tmexxija mhux iffokata tagħha, ma ndunatx bl-affarijiet, mhux qed tagħti l- kontribut tagħha u mhux qed ikollha pjanijiet serji fis-settur ta' l- enerġija biex il-poplu jkollu s-serħan tal-moħħ.

Sur President, aħna ngħixu fuq gżira żgħira li hija differenti minn pajjiżi oħrajn.

L-idea tal-gvern li jipprova jpinġina bħala xi pajjiż Ewropew f'dan is-settur u f'setturi oħrajn hija żbaljata.

Aħna għandna l- karatteristiċi u ċ-ċirkostazi partikolari tagħna.

Aħna m'għandniex xmajjar kbar biex inkunu nistgħu nipproduċu l-enerġija b'mod relattivament irħis, m'għandniex enerġija atomika - bid-difetti kollha tagħha - u faċilitajiet oħrajn.

Aħna ngħixu fuq gżira maqtugħa fejn irridu nimpurtaw l-enerġija kollha tagħna u rridu nixtru l-fuel kollu tagħna.

Aħna lanqas m'għandna r- riżorsi taż-żejt naturali biex inkunu nipproduċu enerġija.

Fl-istess ħin għandna ekonomija vivaċi li qed tikber u li kważi tiddependi totalment fuq il-qasam ta' l-enerġija.

Il-punt li qed nipprova nagħmel jien huwa li meta għandek gżira iżolata bħal tagħna fejn kollox jiddependi fuq settur ta' enerġija uniku, l-affarijiet bilfors iridu jittieħdu b'mod professjonali.

Id-deċiżjonijiet iridu jkunu għaqlin mingħajr indħil politiku.

F'dawn l-affarijiet ma jridux jidħlu nies li ma jkunux jifhmu professjonalment fis-suġġett u li jdeffsu subgħajhom fejn ma jesagħhomx, kif, per eżempu, għamel l-Onor.

Josef Bonnici.

Il-poplu baqa' skantat b'dak li ġara fis-settur ta' l-enerġija għax kienu ilhom jgħidu li f'dan is- settur mexjin 'il quddiem u għandna investimenti kbar.

Il-poplu ma ppretendix li fiż-żmien tal-lum nerġgħu nisimgħlu ilmenti fis-setturi kbar ta' l-industrija, fi-setturi kbar tan-negozji u fis-setturi kbar domestiċi.

Jien nerġa' ntenni li l-kawża ta' dan kollu ma kenitx xi ħaġa aċċidentali jew xi sajjetta fil-bnazzi, kif ipprova jinsinwa l-Ministru Josef Bonnici.

Issa ħalli niġi għal xi ħaġa li qegħda fuq fomm kulħadd.

Veru li d-dawl inqata' għax kien hemm short circuit fis-switchgear jew fit-transformer?

Jien issa se ngħid għalfejn l-affarijiet ma kenux inċidentali.

F'Jannar ta' din is-sena lokalitajiet kbar bħas-Siġġiewi, Ħal Qormi u l-Imqabba spiċċaw mingħajr dawl għal perijodi twal ta' ħin.

Ir-raġuni kienet li kien hemm xi problemi fis-sistema ta' distribuzzjoni.

Fil-fatt minn sitt cables kien hemm tlieta maqtugħin.

Fis-16 ta' Ġunju kien hemm qtugħ ta' dawl kbir li rriżulta f'nuqqas ta' produzzjoni fil-kumpannija ST Microelectronics.

Ovvjament mhux dik il-kumpannija biss ġiet affettwata imma l-areas ta' madwarha wkoll imma din dehret fil-gazzetti sempliċement għax ilmentat li minħabba nuqqas ta' enerġija kellha problemi fil- produzzjoni.

Imbagħad kellna l-problema l-kbira tat-23 ta' Ġunju meta fl- 10.30am l-iswitchgear fil-power station tal-Marsa kellu short circut bil- konsegwenza li kien hemm qtugħ kbir fis-settur ta' l-enerġija fil-pajjiż.

Minkejja li dakinhar l-uffiċjali ta' l-Enemalta qalu li din kienet xi ħaġa serja ħafna, il-ministru ġie hawnhekk u l-ewwel impressjoni li pprova jagħti lil dan il-parlament kienet li dak kollu li ġara kien tort ta' gvern Laburista għax dan ma kompliex jinvesti fis-sistema tad-distribuzzjoni u fil-connection li kellha ssir bejn il-power station ta' Delimara u l-power station tal-Marsa.

Pero' mbagħad l-ex-segretarju parlamentari fis-settur ta' l-enerġija, l-Onor.

Ninu Zammit li qiegħed hawnhekk, qallu li mhux gvern Laburista kien li waqqaf dik il-connection imma kien preċiżament iċ- chairman ta' l-Enemalta meta kien responsabbli minn dan il-qasam hu.

Bħalma qed naraw illum, l-ewwel reazzjoni tal-Ministru Josef Bonnici kienet reazzjoni difensiva u politika.

Meta l-Onor.

Bonnici kien qal fil- parlament li parti mit-tort kien ta' gvern Laburista, l-poplu staqsih għalfejn ma kompliex ix-xogħol fuq il-connection bejn il-power station ta' Delimara u l-power station tal-Marsa, ladarba kien ilu fil-gvern sentejn.

Kif diġa' għidt, fit-23 ta' Ġunju l-power station tal-Marsa waqfet minħabba short circuit fl-iswitchgear u għaġeb ta' l-għeġubijiet il- power station ta' Delimara waqfet ukoll għax ma kienx hemm il-connections kif suppost.

Allura wara dak l-investiment kollu li sar biex għamlu l- power station ta' Delimara u wara l-isfreġju ambjentali li kkaġunaw f'Delimara l-poplu mhux bilfors jibqa' skantat li jerġa' jiffaċċja l- istess problemi li kien hawn qabel l-1987 li tan-naħa l-oħra tant jikkritikaw lill-gvern Laburista bihom?

Allura mhux veru li l-problemi fil-qtugħ tad-dawl spiċċaw.

Barra minn hekk fis-7 ta' Settembru reġa' kien hemm qtugħ tad-dawl li affettwa lin-naħa ta' isfel ta' Malta u fil-11 ta' Novembru reġa' kien hemm xi qtugħ ta' dawl ieħor.

Għalhekk mhux veru li l-affarijiet ġraw kaġun ta' xi problema inċidentali jew din hija xi ħaġa li jekk Alla jrid mhux se terġa' tiġri.

Jien nispera li dawn l- affarijiet ma jerġgħux jiġru imma mill-mod ta' kif inhuma sejrin l- affarijiet jidher li din hija problema rikorrenti.

U dak li ġara fil-11 ta' Novembru juri nuqqas ta' serjeta' mhux biss fit-tmexxija ta' din il- korporazzjoni imma wkoll fit-tmexxija ta' gvernijiet Nazzjonalisti tul ħafna snin.

Kif tista' tinvesti dawk il-flus kollha biex tibni l-power station ta' Delimara imbagħad ma tagħmilx investiment biex int ittejjeb il-qasam tad-distribuzzjoni?

Kif jista' jkun li tħalli popli jistaqsik għalfejn il-power station ta' Delimara qed tieqaf ukoll? li f'ċirkostanzi bħal dawn tispiċċa ma taħdimx jew tieqaf ukoll?

Jekk ikun hemm is-serjeta' dawn l-affarijiet mhux suppost li jiġru.

Il-qtugħ tad-dawl naqqas il-fiduċja totali tal-poplu Malti u tas-settur industrijali fil-korporazzjoni Enemalta u fil-mod kif qiegħed jitmexxa dan is-settur.

Pero' kien hemm xi ħaġa oħra li naqqset il-fiduċja totali ta' kif jitmexxew l-affarijiet f'dan il-pajjiż, xi ħaġa li l-Ministru Josef Bonnici dalgħodu pprova jiddefendi b' ħeġġa kbira f'dan il- parlament.

Hawnhekk qed nirriferi għall-imbierek hedging agreement.

Din hija xi ħaġa li wriet kemm dan is-settur trid tħallih f'idejn nies professjonisti u kemm il-politiċi m'għandhomx jitħallew ideffsu subgħajhom biex taparsi juru lil kulħadd li huma qegħdin fit-tmun tal-pajjiż u ta' dawn l-affarijiet.

Issa dalgħodu l-Onor.

Bonnici pprova jagħti ħafna figuri, jagħmel ħafna statements, jikkwota ħafna affarijiet u jsemmi ħafna banek.

Fil-fatt ħafna mill-figuri li semma diġa' semmihom hawnhekk imma r-risposta ta' dak kollu li qal qegħda fil-proverbju Ingliż li jgħid ''the proof of the pudding is in the eating''.

Lill-ministru ngħidlu li r- risposta hija sempliċi għax bħala riżultat tal-ftehim li sar taħt gvern Laburista, l-poplu Malti u l-pajjiż Malti ffranka.

Wara l-ittri kollha li bagħtulu l-banek barranin u wara dak it-telf kollu li semma, ir-riżultat kien li l-poplu Malti ffranka s-somma ta' USD 4 miljun.

Wara li l-Onor.

Bonnici u l-Prim Ministru deffsu subgħajhom u daħlu f'deċiżjonijiet li ma kellhomx jidħlu fihom, issa qed jippruvaw jagħtu l-impressjoni lill-poplu li huma ma kellhomx x'jaqsmu mad-deċiżjoni li ma jerġax jiġi mġedded il-hedging agreement.

U r-riżultat li l- hedging agreement ma ġġeddidx huwa li llum il-korporazzjoni għandha problemi finanzjarji kbar.

Filwaqt li fis-snin l-imgħoddija l- korporazzjoni kienet timxi skond il-liġi u kienet tagħmel il-qliegħ biex tgħin lis-setturi l-oħra tas-servizzi, llum qegħdin naraw korporazzjoni li qegħda tiġġieled, qegħda tiġġebbed u qegħda tara x'tagħmel biex tkopri t- telf kbir li daħħala fih il-gvern Nazzjonalista.

Il-bieraħ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni tkellem fuq il-minuti li rċeva minn membru tal-bord jew min-nies li huma qrib dan il-bord tal-korporazzjoni.

Dawn qegħdin jgħidu li huma nkwetati ħafna għax minħabba d-deċiżjoni ħażina li ttieħdet li ma jġeddux il-hedging agreement, daħlu f'deficit enormi ta' Lm10.5 miljun.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Bonnici on a point of order.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Onor.

Buhagiar qed jimplika li fil-minuti konfidenzjali ta' l-Enemalta hemm li dan id-deficit kollu jeżisti għaliex ma ġġeddidx il-hedging agreement.

Għalhekk għandu jgħidli fejn qed jaqra dan ħalli ma jimmiżlijdjax lill-Kamra.

Dan huwa l-point of order tiegħi u jien irrid risposta għalih.

THE DEPUTY SPEAKER: Huwa importanti li nkunu korretti f'dak li nikkwotaw.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Dan m'huwiex point of order.

THE DEPUTY SPEAKER: Dan huwa point of order.

Kompli, Onor. Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Dan id-dokument ġie mqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra jiġifieri jien qed naqra x'hemm miktub.

Iċ-chairman qal li għal diversi ġimgħat, akkumpanjat mid-direttur Simon Vella, kien żamm numru ta' laqgħat regolari mal-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi fuq l-abbozz ippreżentat mill-manager finanzjarju biex jinstabu mezzi kif l-estimi jispiċċaw f'bilanċ minflok juru deficit ta' Lm10.5 miljun.

(Interruzzjonijiet) Le, dak qed ngħidu jien.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Onor.

Buhagiar għadu kif ikkonferma li dak li qal ftit ilu ma kienx korrett.

Jekk jikkwota għandu jikkwota b'mod fidil u mhux jipprova jimplika affarijiet fil-minuti li m'humiex hemm għax dik hija diżonesta' politika.

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli, Onor. Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Jien se nispjega ftit il-pożizzjoni tiegħi.

Il- korporazzjoni qed tgħid li se tispiċċa b'deficit ta' Lm10.5 miljun.

Issa jekk dan huwiex minħabba x-xiri taż-żejt niġi għaliha aktar 'il quddiem.

Pero' ħalli nħarsu lejn l-estimi ta' din is-sena.

(Interruzzjonijiet) Issa jien qgħadt bi kwieti biex bil-paċenzja kollha nisma' lill-ministru jitkellem u allura ma nistenniex li dan joqgħod jinterrpompini.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Bonnici on a point of order.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-Sedja qalet li dan irid jikkwota dak li hemm miktub.

Issa l-Onor.

Buhagiar minflok qiegħed jaċċetta li żbalja għax implika xi ħaġa li f'dawk il-minuti ma kenitx hemm, qiegħed jipprova jdur mal-lewża u dan mhuwiex fair.

Dan tilef il-point of order u qiegħed jipprova jkompli jsostni fuq il-punt li qisu fil-minuti kien hemm li t-telf li sar kien minħabba l-hedging agreement.

Dan mhuwiex il-każ u għalhekk irridu nkunu leali lejn il-poplu tagħna.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-każ ġie nnotat.

L-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Il-ministru fehemni ħażin.

Jien għidt li l- korporazzjoni kienet qed tgħid li għas-sena d-dieħla kienet se tispiċċa b'deficit ta' Lm10.5 miljun.

L-argument li dan huwa riżultat ta' xiri għoli minħabba l-prezz taż-żejt joħroġ mill-estimi pero' dwar dan nitkellem iżjed 'il quddiem.

Il-punt tiegħi huwa li fejn qabel kellek korporazzjoni li kienet tagħmel qliegħ regolarment u kienet qed tgħin lil servizzi oħrajn ...

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Jien nifhem li l-ministru joqmos meta ssemmilu l- hedging agreement u nifhem ukoll għalfejn jagħmel nofs id-diskors tiegħu jiddefendi l-pożizzjoni tiegħu dwar dan is-suġġett.

Pero' dan ma daħalx fid-dettall ta' kif timxi l-korporazzjoni.

Din nifhimha u issa se nidħollu iżjed fid-dettal fejn mar ħażin imma issa għandu joqgħod bi kwietu u jismagħni kif għamilt jien.

(Interruzzjonijiet)

Il- kelliemi għandu dritt jitkellem mingħajr interruzzjonijiet.

Il-Ministru Bonnici, point of order.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Onor.

Buhagiar irid joqgħod għar-regoli.

Ir- regoli jgħidu li dan ma jistax jimplika xi ħaġa u jimmiżlijdja lill-Kamra.

Kif diġa' għidt, l-Onor.

Buhagiar minflok qed jaċċetta li żbalja u implika xi ħaġa li m'hemmx fil-minuti, qed jipprova jimplika bil-kontra.

Għalhekk jien nitlob il-protezzjoni tas-Sedja.

THE DEPUTY SPEAKER: Nitlob lill-membri kollha jkunu korretti fid-diskors tagħhom.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, ħadd ma qal li fil-minuti ssemma l- hedging agreement.

(Interruzzjonijiet) Mela fhimt ħażin.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Bonnici, on a point of order.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Onor.

Buhagiar qed jgħid li fhimt ħażin pero' dan huwa recorded.

Ftit ilu dan kien qed jaqra mill-minuti u qal li minħabba l- hedging agreement il-korporazzjoni tilfet Lm10.5 miljun.

Dan huwa skorrett.

L-Onor.

Buhagiar għandu jara l-minuti u t-tape u jekk dan igħid li mhux hekk qed igħidu, jien inkun kuntent.

Pero' dan m'għandux jimplika li l-minuti qed igħidu hekk.

THE DEPUTY SPEAKER: Nerġa' ntenni li fid-diskors u kwotazzjonijiet li nagħmlu nkunu korretti.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Fil-minuti hemm li s-sena d-dieħla l-korporazzjoni kienet se titlef Lm10.5 miljun u ċ-chairman kien qed ifittex numru ta' alternattivi biex dik iċ-ċifra tad-deficit inaqqasha.

(Interruzzjonijiet) Jien onest.

Jien fl-affarijiet u fl-argumenti tiegħi nipprova nkun dritt kemm jista' jkun.

Kont qed ngħid li ċ-chairman tal-korporazzjoni kien qed jagħmel ħafna attentati biex jipprova jnaqqas kemm jista' jkun dik il-figura għas-sena d- dieħla pero' l-alternattivi kollha huma nebulużi.

Ara f'liema stat ġabuha lil din il-korporazzjoni!

Issa jien aktar 'il quddiem se ngħid kif dan id-deficit huwa riżultat tal-hedging agreement.

Min kien il-kaġun ta' din is-sitwazzjoni kollha?

Jien se mmur lura biex nispjega lil min qed jismagħna x'kienu ċ-ċirkostanzi fix-xiri taż-żjut fi żmien gvern Laburista.

Kien hemm żmien - mingħalija fl-aħħar ta' l-1997 - meta l-pajjżi Ażjatiċi kienu qed isofru minn riċessjoni.

Bħala riżultat ta' dan dawn ma kenux qed jixtru ż-żejt bir-rata li kienu jixtru qabel bil- konsegwenza li kien hemm glut fis-sistema tal-produzzjoni taż-żejt.

Għalhekk il-pajjiżi ta' l-OPEC spiċċaw jipproduċu aktar żejt milli kien hemm domanda u bħala riżultat ta' dan, il-prezz taż-żejt beda nieżel għal xahar wara l-ieħor.

Meta tħares lejn l-għaxar snin ta' qabel issib li l- average price taż-żejt kien ta' USD 20 kull barmil.

Imbagħad gvern Laburista nduna li l-prezz beda nieżel u laħaq livelli ta' madwar - jekk m'inix sejjer żball - USD 14 kull barmil.

Għalhekk il-prezz kien inqas mill-average ta' l-aħħar għaxar snin.

(Interruzzjonijiet) Onor. Bonnici, ħalli lill-poplu jismagħna ħalli jifhem lilek u jifhem lili u jara daqxejn min għandu raġun.

Issa min ikollu moħħu tajjeb u min ikun intiż f'dawn l- affarijiet jara li kien hemm żewġ vantaġġi partikolari.

L-ewwel vantaġġ huwa li wieħed jista' juża l-prezz baxx biex jixtri żejt bi prezz baxx u l- ieħor huwa li jekk jagħmel agreement fit-tul, jistabbilixxi l-prezzijiet u jkollu stabbilta' fil-prezz taż-żejt għal ħafna u ħafna xhur, xi kultant anke snin.

Issa dan ir-raġunar ma kienx xi ħaġa li sempliċement ġie f'moħħ iċ-chairman tal-korporazzjoni ta' qabel imma dan ingħata pariri internazzjonali.

Meta s-sena l-oħra l-Ministru Josef Bonnici - u hawnhekk hija d-diżonesta' - ħareġ jikkritika dan il-ftehim, qal li dawn ġiethom din l-idea f'moħħhom u għamlu hekk għax fettlilhom jagħmlu hekk.

Pero' llum biex il-Ministru Bonnici jgħatti xturu, l-iżbalji kbar li għamel u d-diffikultajiet kbar li tefa' l-pajjiż u l-korporazzjoni fihom qed jipprova jitfa' l-ħtija u d-dubji fuq nies integri, nies li għamlu l-almu tagħhom kollu biex lill-pajjiż jagħtuh l-aħjar li jistgħu.

Hawnhekk qegħda d-diżonesta' politika.

Mhux sew li niġu f'dan il-parlament u għax għandna l- protezzjoni parlamentari nsemmu nies forsi mhux b'isimhom imma kulħadd jaf għal min qed ngħidu, u nippruvaw noskurawhom b'dan il-mod biex ngħattu xturna.

Mela l-ex-chairman tal-korporazzjoni ingħata pariri minn sorsi internazzjonali - illum il-ministru stess semma min kienu dawn in-nies - dwar meta kien l-aħjar żmien li jaħżen iż-żejt bi prezz baxx.

Issa kulħadd jaf li hawn Malta m'hawnx post fejn taħżen iż-żejt u lanqas il- korporazzjoni ma kellha l-flus biex tixtri kwantitajiet kbar ta' żejt biex taħżnu.

Għalhekk kellna l-hedging agreement, Onor. Bonnici.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, qed ittellfu lil xulxin.

Ikompli l- Onor. Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Jien hawnhekk mhux biss qed nitkellem ma' ministru responsabbli mill-qasam tas-servizzi ekonomiċi imma suppost qed nitkellem ma' professur ta' l-ekonomija li dawn l-affarijiet jafhom.

Dan jaf li kien hemm żewġ intenzjonijiet; waħda li gvern Laburista ta' dak iż-żmien, fuq il-pariri professjonali, ingħata l-parir li jixtri ż-żejt bi prezz baxx u l- oħra li anke kieku kellu jkompli jinżel, għallinqas ikun hemm stabbilta' fil-prezz li bih l-Enemalta tixtri ż-żejt.

Issa hawnhekk nixtieq infakkar li l-Enemalta tbigħ il-prodotti tagħha bi prezz stabbilit jiġifieri l-prezz taż-żejt, il-prezz tal-petrol u l-prezz tal-pitrolju hawn Malta, minħabba l- proċedura li s-soltu nużaw, huma relattivament stabbli.

Il-pagi wkoll huma previdibbli jiġifieri fuq dawn iż-żewġ affarijiet għandek fixed costs.

Għalhekk inti tista' tippjana għall-futur.

Pero' mbagħad il-prezz taż-żejt u l-prezz tad-dollaru huma variable costs u l-gvern m'għandux kontroll fuqhom jew ma kienx ikollu kontroll fuqhom.

U hawnhekk l-Onor.

Bonnici staqsa: Għaliex ma bqajniex sejrin bis-sistema antika ta' qabel meta konna nixtru mis-suq internazzjonali, imbagħad il-gvern jew jagħmel profitt jew inkella jagħmel it-telf?

Dan qed jistaqsi: Ladarba dejjem għamilna hekk għaliex gvern Laburista ħaseb mod ieħor?

Imma sa hawn tasal l-intelliġenza tal-Ministru Bonnici?

Allura għalfejn m'għandniex ningħataw l-opportunita' f'dan il-pajjiż li nużaw l-intelliġenza tagħna u l-pariri li ningħataw għall-ġid tal-pajjiż?

Jien nerġa' nfakkar li dak kollu li qed ngħid jien u dak kollu li qal l-Onor.

Bonnici tista' tisiltu f'din il-frażi: ''The proof of the pudding is in the eating''.

Bħala riżultat tal-hedging agreement fi żmien gvern Laburista l-pajjiż għamel qliegħ ta' USD 4 miljun.

Dan kollu l-Onor.

Bonnici ma semmihx.

U għax ma ġeddidx il-hedging agreement il-pajjiż daħal fi spiża ta' aktar ta' Lm25 miljun bil- konsegwenza li l-korporazzjoni qed tbati l-konsegwenza.

Dan joħroġ preċiżament minn dawn il-minuti li semmejt.

Pero' ħalli nkompli daqxejn fuq il-hedging agreement.

At one stage il- gvern Laburista ntrabat bil-hedging agreement li jixtri l-prezz taż-żejt bl- USD 14 dollaru kull barmil.

L-affarijiet komplew billi l-prezz taż-żejt kompla jonqos imma dan jiġri, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Bonnici bil-permess ta' l-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Inti taf li mkien fil-files li hemm m'hemm li ż-żejt jinxtara bil-prezz ta' USD 14 kull barmil għax iż-żejt kien qed jiġi kkwotat per metric ton.

Dan kien qed jiġi kkwotat bil-quddiem u allura kien dejjem aktar għoli minn dak preżent.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Dawn l-interventi huma intenzjonati biex ifixklu u biex ineħħu l-pressjoni minn fuq il-ministru.

(Interruzzjonijiet) Issa jekk sejjer żball igħidli.

Wara li sar il-ftehim il-prezz taż-żejt kompla jinżel.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Onor.

Buhagiar qed jiżbalja li qed jagħmel analiżi ta' kif mexa l-prezz taż-żejt on the spot market.

Il-kuntratt kien fuq forward rates li kienu ferm aktar ogħla u allura ma tistax tasal għall- konklużjoni li qed jagħmel hu.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sur President, l-Onor.

Bonnici għandu kull dritt jagħmel point of order imma mhux beħsiebni nagħtih permess biex jagħmel point of personal explanation għax dan qed ikompli jħawwad.

Jien qed nipprova nispjega kemm il-Ministru Bonnici żbalja f'dan ir-rigward.

Per eżempju, meta l-prezz taż-żejt kompla nieżel il-ministru ġie f'dan il- parlament u ra biss il-vantaġġ politiku.

Dan qal, per eżempju, li aħna qegħdin nilgħabu l-logħob ta' l-azzard bi flus il-poplu, li aħna qegħdin nispekulaw u lill-ex chairman tal-korporazzjoni għajru miġnun u cuckoo.

Issa dan kien bniedem li sempliċiment ...

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Bonnici on a point of order.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien qatt ma għajjart xejn lil ħadd.

Li għidt huwa jekk l-ex-chairman kienx qed jaħsibni miġnun.

Irridu noqgħodu attenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Jien hawnhekk għandi artiklu ta' x'kiteb Mr. Martin Bonello Cole.

Issa jekk hemm xi ħadd li rrid nemmen huwa lil dan. x'għidt fuqu int. U dan qal hekk:

"In his numerous articles that went on ad nauseam for months on end, Professor Bonnici set out to convince the public at large that it was sheer madness and irresponsible on Labour's part to support such a policy.

He defined the hedging agreement as speculation, a gamble with the people's money and went so far to call the person entering into such agreement cuckoo.

(That's me)".

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru on a point of order.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Onor.

Buhagiar għandu jgħidilna fejn jien għajjart liċ-chairman preċedenti cuckoo.

Jien għidtlu: Mela lili qed taħsibni miġnun biex nidħol għal dawn l-affarijiet!

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Il-ministru ġie f'din il-Kamra jattakka nies bħal dawn.

Issa anke kieku dawn għamlu żball, li m'għamlux, dan xorta m'għandux jipprova jiddegradahom mal-poplu għax dawn salvaw lill-poplu Malti miljuni kbar ta' dollari.

Din hija s-serjeta' u d-diżonesta' ta' dan il-gvern speċjalment tal-Ministru Josef Bonnici!

Jien nerġa' ntenni li dan inutli jiddedika nofs id-diskors tiegħu biex jgħatti t-tort kbir tiegħu fil-każ tal-hedging agreement.

Fi Frar ta' l-1999 il-prezz taż-żejt kien għadu nieżel taħt il-valur li kienet qed tixtrih il-korporazzjoni Enemalta pero' l-ministru nesa kollox u ra l-opportunita' politika biss.

Issa biex inkunu fair, f'Novembru ta' l- 1998 l-ex-chairman, is-Sur Martin Bonello Cole kien mar għand il-ministru biex igħidlu li hu kellu l-parir li jerġgħu jġeddu l-hedging agreement.

U dan il-ministru mingħajr ma ħa pariri professjonali qallu: ''Do you think I am mad?

The price of oil is still going down.''

Imma l-ministru għalfejn għandu jindaħal fl-affarijiet li tagħmel il-korporazzjoni, speċjalment meta din ikollha pariri professjonali minn barra?

Daqshekk jipproteġuha l-awtonomija tal-korporazzjoni dawn?

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Jekk jogħġobkom, no cross-debates.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Sewwa qalulek fil-gazzetti li f'dan il-pajjiż għandna s-saħta li l-politiċi jidhrilhom li jifhmu f'kollox u jdeffsu subgħajhom f'kollox!

Hawnhekk għandna ministru li tant jaħseb li jaf li f'kollox irid idaħħal subgħajh u jrid jinfluwenza dak kollu li jiġri mingħajr ma jkollu pariri professjonali.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Cuschieri, jekk jogħġbok, m'hemmx interruzzjonijiet.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Dan huwa n-nuqqas kbir tal-Ministru Josef Bonnici.

Dan kellu ħafna nunqqasijiet imma l-akbar wieħed huwa li bħala bniedem politiku m'għandux għalfejn idaħħal subgħajh fit-teknikalitajiet ta' l- amministrazzjoni tal-korporazzjonijiet li qed insemmgħu.

U r-riżultati qegħdin narawhom iswed fuq l-abjad.

Ir-riżultati m'humiex dawk il-figuri li pprova jikkwota l-Onor.

Bonnici xahar wara xahar meta pprova jagħti l- impressjoni li l-affarijiet se jibqgħu sejrin ħażin.

Ir-riżultati huma li bħala riżultat tal-hedging agreement il-poplu Malti ffranka USD 4 miljun u bħala riżultat li dan il-ftehim ma ġġeddidx ...

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Bonnici, on a point of order.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Iċ-ċifra ta' USD 4 miljun hija skorretta u dan ktibtu kemm-il darba fuq il-gazzetti.

Li hemm huma savings ta' USD 1 miljun u jekk tieħu l-costs anke dawk jisparixxu.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Dan m'huwiex point of order imma hija l- impressjoni tal-ministru.

Aħna l-kalkolazzjonijiet li għandna ta' din in- naħa huma ta' USD 4 miljun dollaru u bħala riżultat tal-fatt li ma ġeddux il-hedging agreement din is-sena l-korporazzjoni se tidħol fi problema akbar ta' Lm25 miljun li trid tara minn fejn se ġġibhom.

Per eżempju, mill- minuti jidher li għandna bord li ma jafx x'se jaqbad jagħmel to make ends meet kif jgħidu bl-Ingliż.

Dak huwa r-riżultat ta' l-indħil politiku u dan huwa ħażin.

Issa jien ma kontx nistenna li bniedem intiż fl-ekonomija jirraġuna bil-mod kif irraġuna għax jaf li hawn Malta hawn ħafna nies li jixtru x-shares.

Issa meta tixtri share anke fl-advertisment jgħidlek li l-valur ta' l-investiment tiegħek jista' jitla' u jista' jinżel u dan il- Ministru Bonnici jafu.

Ma jistax ikun li min jixtri xi shares u dawn ikunu niżlu dak li jkun tagħtih rasu.

Naħseb li kieku l-Ministru Bonnici kien wieħed minn dawk l-investituri, dan kien jaqbad dak ix-share bi prezz baxx u jbigħu u joħroġ igħajjat fit-triq: X'għamilt b'idejja!

Dan kollu juri nuqqas ta' professjonalita' u serjeta'.

Dawn l-affarijiet nistennihom minn kulħadd pero' ma nistennihomx minn professur ta' l- ekonomija.

Il-fatt li l-prezz taż-żejt kien iżjed baxx mill-average ta inċentiv lill- korporazzjoni li tiddeċiedi li tinvesti b'dak il-mod at that price għax apparti li tieħu prezz tajjeb, din ikollha ċerta stabilita' fil- prezzijiet għal ħafna snin.

Pero' kieku l-korporazjzoni għamlet bħalma riedha tagħmel il-Ministru Bonnici kienet taqbad u tbigħ kollox u tneħħi l- agreement u dawk l-USD 4 miljun li ffrankat kienet titlifhom ukoll.

Hawnhekk għandna noħorġu konklużjoni waħda.

Il-politiċi li m'għandhomx ċerta esperjenza teknikament m'għandhomx jiddaħħlu fl-affarijiet ta' korporazzjoni bħal din għax imbagħad nispiċċaw bil-problemi li qed naraw illum.

Dan għandu jagħtina tagħlima.

Jien naf li f'dan il-parlament se nibqgħu nitkellmu fuq dan l-imbierek hedging agreement imma l-fatti jibqgħu hemm.

Il-Ministru Bonnici ndaħal meta ma kellux għalfejn jindaħal u apparti d-deċiżjoni ħażina tiegħu għamel u għadu jagħmel kalunji kontra nies li l-uniku intenzjoni tagħhom - dan jirriżulta mill-figuri - hija sempliċement li jgħinu lill-korporazzjoni u lill-pajjiż.

Illum qed indaħħlu l-politika f'kollox għax qabel ħadd ma kien isemmih il-hedging agreement.

Din hija xi ħaġa teknika u minjaf il-banek, bħall-HSBC u l-BOV, kemm jagħmlu affarijiet bħal dawn.

Min jaf dawn kemm jidħlu f'investimenti jew f'garanziji li jistgħu jmorrulhom ħażin.

Allaħares il-ministru joqgħod jindaħal x'deċiżjonijiet u x'garanziji fuq l-investimenti jieħdu dawn l- istituzzjonijiet.

Allaħares naslu f'dawn is-sitwazzjonijiet imma l- Ministru Bonnici deherlu li m'għandux jirreżisti t-tentazzjoni li jdaħħal subgħajh f'kollox pero' hawnhekk daħħal subgħajh u ġietu ħażina.

U tant ġietu ħażina li wara li ġie jitkellem f'dan il-parlament donnu Alla ma ħamilx għax il-pajjiżi ta' l-OPEC qalu li ma jistax ikun li l-prezz taż- żejt jibqa' nieżel u allura ftiehmu li jnaqqsu l-produzzjoni bil- konsegwenza li l-prezz taż-żejt beda tiela'.

Minjaf il-Ministru Bonnici kemm inkwieta li dak kollu li qal fil-parlament se jiswielu suf!

Jista' jkun li dan forsi niggżitu l-kuxjenza u ħa pjaċir li l-korporazzjoni mhux se titlef daqshekk flus.

Fil-fatt f'Diċembru l-korporazzjoni spiċċat bi profott bħala riżultat ta' dak il-ftehim.

Pero' mbagħad bħala riżultat li l-ftehim ma ġġeddix l-affarijiet għall-korporazzjoni ġew ħażin ħafna.

Jien ma nixtieqx intawwal fuq dan imma ta' min jgħid li kulħadd huwa nkwetat fuq x'ġara u ma ġarax.

Per eżempju, f'Settembru fil-gazzetti dehret biċċa quotation tal-Prim Ministru li tgħid hekk: "Fuel prices very worrying".

Anke l-korpi kostitwiti qalu li l-prezz taż-żejt qed jinkwieta lil kulħadd u li Allaħares il-gvern jgħaddi dan l-għoli lill-pajjiż għax l-ekonomija ma tiflaħx għal dawn l-affarijiet.

Dan kollu juri kemm l-indħil jista' jikkawża problemi kbar lill-pajjiż.

Il-ministru għandu jagħti direzzjoni politika imma qatt m'għandu jwarrabhom min-nofs u jaqbad u jiddeċiedi hu għax imbagħad jiġi kkritikat.

Imbagħad inutli tiġi hawnhekk f'dan il- parlament u tiddedika nofs id-diskors tiegħek sempliċiment biex tiddefendi the indefensible.

Ma tistax tiddefendi sitwazzjoni bħal din.

The proof of the pudding is in the eating u investimenti bħal dawn ma jsirux għal xahar jew għal xahrejn imma jsiru għal tul ta' żmien.

Jekk kull darba toqgħod tgħid, per eżempju, li tlift investitur ġdid tkun qed tagħmel bħal dak li jibda jinvesti u hekk kif jara x-share tiegħu nieżel, joqgħod jgħodd il-flus u jinkwieta bil-konsegwenza li jdabbar xi ulċera fl-istonku!

Għalhekk huwa inutli li l-Ministru Bonnici jiġi hawnhekk u joqgħod jipprova jiddefendi the indefensible u nispera li issa jdaħħal f'moħħu li għamel żball.

Jien ma nafx ekonomija imma naħseb li kulħadd jaf iħaddem ftit moħħu.

Per eżempju, meta l-mara tiegħi tixtri t-tadam biex taħżnu għax-xitwa meta jkun għoli, din ma tixtrihx fix-xitwa imma tixtrih fis-sajf meta jkun irħis.

U hekk għamel il-gvern Laburista ta' dak iż-żmien u r- riżultati wrew li dawn kellhom raġun.

Illum ir-riżultati juru li l-korporazzjoni qegħda f'diffikultajiet kbar minħabba d-deċiżjoni ħażina li ħa l-ministru.

Jien nispera li fuq il- hedging agreement ma jingħadx kliem iżjed li ma jkunx iffokat fuq il- verita' pero' ma nistax ma ngħidx li minħabba dak kollu li ġara ma jistax ikun hawn għoli fil-prezzijiet tad-dawl, ilma u fuel.

Inutli li l-gvern u l-korporazzjoni jiddeċiedu flimkien li ma jkun hemm ebda żieda fil-prodotti tal-pitrolju mibjugħ fis-suq lokali għax fl-aħħar mill-aħħar il-pajjiż xorta se jitgħabba bil-piż.

U jekk il-gvern ma jgħaddix id-deficit fuq il- konsumatur dan se jitgħabba bih hu.

Dawn l-affarijiet irridu nifhmuhom.

Per eżempju, fl-editorjal ta' ''The Times'' ta' l-24 ta' Settembru kien hemm li inutli jittieħdu deċiżjonijiet li ma jgħaddux għand il-konsumatur għax il-pajjiż xorta se jitgħabba b'dawn l-affarijiet u bl-iżbalji li għamel il-Ministru Bonnici.

Din hija l-verita'.

Issa ħalli nitkellem ftit fuq affarijiet oħra.

Il-gvern preżenti nvesta f'power station ġdida.

Aħna nsostnu li kien hemm bżonn li jkun hemm power station ġdida u gvern Laburista ta' qabel l-1987 qatt ma qal li m'hemmx bżonnha din.

Pero' bħalma ġara fil-qasam ta' l-ilma, l-qasam tad- distribuzzjoni ma ngħatax importanza biżżejjed.

Per eżempju, jien diġa' rriferejt għall-kwestjoni tat-tunnel bejn il-power station ta' Delimara u l- power station tal-Marsa u l-gvern Nazzjonalista, fi żmien meta l-Onor.

Ninu Zammit kien responsabbli minn dan il-qasam, ġietu l-idea li jagħmel sistema ta' komunikazzjoni bejn iż-żewġ power stations.

Huwa importanti li jkollok sistema ta' distribuzzjoni li tkun networked biex wieħed ikun jista' jitfa' l-load minn power station għal oħra b'mod faċli ħalli jekk ikollok problema jew tkun trid tagħmel xi tiswijiet f'power station minnhom, il- load tkun tista' ddawwarha u tkun tista' tgħabbi power station minnhom skond il-bżonnijiet.

Allura wieħed jistaqsi: Sar investiment serju jew sempliċement investejna miljuni kbar ta' liri fil-power station ta' Delimara u ma tajniex importanza biżżejjed lis-sistema tad-distribuzzjoni?

Jien ngħid li ma tajniex importanza biżżejjed lill-qasam tad- distribuzzjoni.

U inutli jiġi l-Ministru Bonnici jiddefendi dak li ġara.

Meta tmur xi ħaġa ħażin il-Ministru Bonnici jaqbdu panic, jibda jiddefendi personalment u jispiċċa jgħid nuqqas ta' veritajiet.

Per eżempju, fit-23 ta' Ġunju dan qal li dak kollu li ġara kien kollu tort ta' gvern Laburista għax dan m'għamilx it-tunnel pero' l-verita' hi li dan ix-xogħol ġie pospost taħt amministrazzjoni Nazzjonalista, kif qal l-Onor.

Ninu Zammit, u mbagħad meta reġgħu telgħu fil-gvern ma komplewhx.

Issa qed naraw ukoll problemi kbar u nuqqas ta' serjeta' fis-sistema tad- distribuzzjoni.

Qed ngħid dan għax wara li ħaffirna tunnel mill-power station tal-Marsa għall-Mosta - din ilha lesta żmien - il-problemi ta' stallazzjonijiet ta' transformers, switchgear u linji ta' komunikazzjoni għadhom lura ħafna.

Għalhekk hawnhekk nixtieq nitlob lill-ministru biex jispjega lill-poplu għalfejn wara li nfaqna miljuni kbar ta' liri biex għamilna tunnel mill-power station tal-Marsa għall-Mosta ma kienx hemm żvilupp fil-qasam tad-distribuzzjoni bil-konsegwenza li n-naħa ta' fuq ta' Malta għadha ssofri minn qtugħ fil-provvista ta' l-elettriku.

Għalfejn hawn dan in-nuqqas ta' serjeta' fil-qasam tad-distribuzzjoni?

Per eżempju, waħda mill-affarijiet li ntqalet kienet li s-sistema tad-distribuzzjoni m'hijiex geared biżżejjed biex jekk ikun hemm xi ħaġa ħażina fil-power stations tal-Marsa jew ta' Delimara t-tqassim tad-dawl ikun jista' jsir b'mod li Malta ma tispiċċax kif spiċċat għal xi tliet darbiet jew erba' darbiet din is-sena.

Dan huwa nuqqas ta' serjeta', nuqqas ta' viżjoni, nuqqas ta' tmexxija tajba u problemi tekniċi.

U bħalissa l-qasam tad- distribuzzjoni huwa sore point tal-korporazzjoni għax f'Delimara għandna power station oħra, l-combined cycle infetaħ u jaħdem tajjeb u t-turbini antiki li ġab gvern Laburista, li tan-naħa l-oħra tant kienu jgħidu li huma raċanċ, Allaħares ma kenux huma għax meta kien hemm din il-problema, l- provvista ta' l-elettriku kienet geared bihom.

Ovvjament sar investiment u jien m'inix inġib dan l-argument bħala xi kontro-argument għall-power station ta' Delimara.

L-argument tiegħi huwa li issa nafu li issa għandna żewġ power stations u la nistgħu ngħaddu mingħajr waħda u lanqas mingħajr oħra pero' ma sarx investiment serju biex dawn inkunu nistgħu namalgamawhom flimkien u biex ikollna ċerta leeway kif nagħmlu l- affarijiet ħalli ma nispiċċawx bil-problemi li spiċċajna bihom din is- sena.

Jien l-informazzjoni li għandi hija li dan m'huwiex riżultat ta' nuqqas ta' finanzi jew għax fil-Mosta ma tpoġġietx sistema ta' distribuzzjoni imma huwa riżultat tat-telqa tal-korporazzjoni f'dan is- settur.

Problema oħra hija l-ħsara li ssir fil-qasam tad-distribuzzjoni mill- kuntratturi.

Ma jistax ikun li f'dan il-pajjiż ikollna rapport wara l- ieħor ta' dawn it-tip ta' ħsarat.

Per eżempju, fit-3 ta' Frar kuntrattur għamel il-ħsara fis-sistema tad-distribuzzjoni f'Marsaxlokk, fis-6 ta' Lulju kuntrattur ieħor għamel ħsara fis-sistema ta' distribuzzjoni ta' Ta Qali, fil-25 ta' Lulju, kuntrattur ieħor għamel ħsara fis-sistema tad- distribuzzjoni ta' Ħal Qormi u ieħor għamel ħsara fis-sistema tad- distribuzzjoni ta' Ħal Far bil-konsegwenza li għal ħafna ħin nofs il-qasam industrijali ta' Ħal Far spiċċa mingħajr ilma.

Għalhekk wasal iż-żmien li l-korporazzjoni flimkien mad-dipartiment tat-toroq u ma' dawn l-istess kuntratturi għandhom jaraw li affarijiet bħal dawn ma jsirux.

Dawn l- affarijiet m'għandhomx jibqgħu jiġu tollerati.

Dan kollu juri kemm l- affarijiet mhux qed jittieħdu bis-serjeta'.

Issa se nitkellem ftit fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma li l-ministru ttrattaha wkoll.

Kull darba niġu hawnhekk u nisimgħu lill-ministru jipprova jqabbel il-kontijiet tad-dawl u l-ilma ma' kif għamilhom il-gvern Laburista.

Jien ngħid li jekk dan irid ikun serju u ma jridx ikun diżonest mal-poplu u ma' l-eletturi li tellgħu fil-gvern, dan irid iqabbel il- kontijiet kif għamilhom hu mal-kontijiet kif wiegħed li se jagħmluhom qabel l-elezzjoni.

Ir-riżultat kulħadd jafu.

Staqsu lill-poplu x'qed iħoss dwar il-kontijiet tad-dawl u l-ilma!

Inutli niġu hawnhekk naqraw il-figuri u ngħidu li hemm differenza ta' ftit ċenteżmi, għax jekk tħares lejn ir- rapport li għamlet il-water services corporation issib numru ta' lmenti li saru miċ-ċittadini.

Ta' min isemmi li din is-sena l-ilmenti żdiedu b'mod fenomenali u inutli jiġi l-ministru jgħidilna li r-raġuni għal dan hija li kien hemm iżjed kontijiet.

Dawn l-ilmenti saru minħabba l-kontijiet għoljin tad-dawl u l-ilma.

Ta' min igħid li s-sena d-dieħla l-kontijiet tad-dawl se jerġgħu jogħlew.

Għalhekk inutli l-ministru jgħidilna li kieku baqa' gvern laburista l-kontijiet kienu jogħlew xorta, għax huma, qabel l-elezzjoni ta' l-1998, fuq dan iż-żiemel rikbu.

Dawn fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma rikbu, irrispettivament minn dak li għandu bżonn il-pajjiż u minn dak li tgħid l-IMF.

Illum il-ministru stess qalilna li l-IMF marret tiġbidlu l- barbetti u qaltu li l-kontijiet ma missux għamilhom b'dak il-mod jekk irid ikun serju.

Il-gvern Laburista kien serju għax indirizza l-problemi tal-pajjiż.

Jekk lill-poplu tidħak bih u twiegħdu li tbaxxilu l-kontijiet dan jivvotalek pero' jekk meta tiġi biex tmexxi ma twettaqx dak li tkun wegħedt, dawn il- wegħdiet jaħdmu kontrik u l-poplu jdur lejk u jgħidlek li wegħedtu mod u tajtu mod ieħor.

Jekk il-Ministru Bonnici jrid ikun serju l-paraguni jrid jagħmilhom bejn kif għamel il-kontijiet tad-dawl u l-ilma issa u kif se jkunu s-sena d-dieħla u ta' wara meta se jkomplu jogħlew.

Per eżempju, din il-ġimgħa ġie l-Ministru Dalli bid-daħka fuq wiċċu, qisu rebaħ il- lotterija, u qal li fil-budget m'hemmx taxxi.

Is-sena d-dieħla l-poplu se jbati minn dawn iż-żidiet fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma pero' dawn l- affarijiet m'humiex imniżżlin fil-budget.

Ħadd ma sema' fuqhom dawn imma s- sena d-dieħla l-poplu se jerġa' jingidem u dan kontra l-wegħda li kien għamel il-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni li l-kontijiet se jġibhom lura għal kif kienu fl-1996.

Mr Speaker, jiena nerġa' ngħid li l-iktar diżonesta' li saret f'dan il- qasam tal-kontijiet tad-dawl u l-ilma kixifha l-Kap ta' l-Oppożizzjoni l- bieraħ u tkellem fuqha l-Ministru Josef Bonnici dalgħodu.

Issa għalkemm tkellem dwarha dan ma taniex spjegazzjoni.

Dalgħodu ma taniex spjegazzjoni għall-allegazzjoni serja ħafna li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni il- bieraħ li l-indiċi tal-prezzijiet ma ġewx aġġustati minkejja li l-kontijiet tad-dawl u l-ilma għolew.

Minħabba f'hekk il-poplu Malti ġie misruq bejn Lm1 u Lm1.25c fil-ġimgħa.

Din hija d-diżonesta' politika ta' dan il-gvern.

Dawn mhux talli wegħdu mod u għamlu ieħor talli meta ġew għall-indiċi tal- prezzijiet dawn warrbu, injoraw u daħku bil-poplu.

Il-bieraħ il-Kap ta' l- Oppożizzjoni ppreżenta l-figuri, il-Ministru Josef Bonnici kellu kull opportunita' dalgħodu li jispjegahom imma hu ma spjega xejn.

Dan ifisser li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għandu raġun.

Għal darb' oħra tan naħa l-oħra ngannaw lill-poplu.

U ngannaw lill-poplu mhux biss għax wegħduh mod u għamlu ieħor imma wkoll għax m'applikawx b'mod tajjeb il-mekkaniżmi normali biex il-poplu jieħu s-solliev fuq dawn il-kontijiet.

Mr. Speaker, hawnhekk ta' min igħid li għalkemm veru kien għolla l- kontijiet tad-dawl u l-ilma, il-Partit Laburista għamel aġġustament fl- indiċi tal-prezzijiet biex din iż-żieda tiġi riflessa wkoll.

Aħna lill- poplu ma konniex se neħdulu u ma nagħtuh xejn.

Aħna konna ħdimna din il- ħaġa b'mod li l-poplu jieħu ż-żieda li jistħoqqlu għal dik li hi żieda fl- għoli tal-ħajja.

Mr. Speaker, dan il-gvern mhux talli l-kontijiet tad- dawl u l-ilma ma ġabhomx kif kienu fl-1996, mhux talli l-aġġustament m'għamilhomx kif suppost talli l-indiċi tal-prezzijiet juri li dawn il- kontijiet ġew inqas milli kienu qabel l-1997, jiġifieri qabel ma għolew fi żmien gvern preċedenti.

Dan ifisser li l-poplu ġie misruq darbtejn, darba għax qabel l-elezzjoni ġie mwiegħed mod imbagħad sar mod ieħor u t-tieni darba għax l-indiċi tal-prezzijiet juri li l-kontijiet raħsu aktar milli kienu fl-1997 biex il-poplu ma jingħatax dak li huwa dovut lilu għall-għoli tal-ħajja.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-bieraħ qal li l-gvern qed jisraq lil kull familja Maltija u kull pensjonant is-somma ta' bejn Lm1 u Lm1.25 fil-ġimgħa Il-Ministru Bonnici dalgħodu qal li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ġab dawn it- tip ta' argumenti biex iġib diżgwid fost is-sħab soċjali.

Dan m'hu veru xejn.

Kieku l-Ministru Josef Bonnici kellu l-iċken ħjiel ta' serjeta' kien jiġi hawnhekk u jispjega għaliex l-argumenti tan-naħa tagħna huma żbaljati.

Hu m'għamel xejn minn dan, sempliċiment qal li kieku aħna ridna nkunu nafu xi ħaġa kien messna nistaqsu lilu.

Dan m'huwiex argument.

Akkuża bħal din hija serja ħafna, hija fondata anke mill-karti li poġġejna fuq il-mejda tal- Kamra u allura konna nistennew spjegazzjoni mill-ministru li apparti li hu responsabbli mill-qasam ta' l-enerġija huwa responsabbli wkoll mill-qasam ta' l-istatistika.

Minn dan kollu ma kellna xejn.

Mr. Speaker, in-nuqqas ta' serjeta' min-naħa tal-korporazzjoni Enemalta tinħass anke minn affarijiet oħrajn.

Ejjew naraw daqsxejn x'inhuma r- relazzjonijiet tal-korporazzjoni mal-kunsilli lokali.

Issa jekk hemm xi ħaġa li l-Ministru Austin Gatt ħadem għaliha kienet biex ikun hemm allaċċjament aħjar bejn il-korporazzjoni Enemalta u l-kunsilli lokali.

Din kienet xi ħaġa li rnexxiet fil-kas tal-Water Services Corporation, imma meta tiġi għall-qasam ta' l-enerġija, jiddispjaċini ngħid li l-affarijiet sejrin ħażin ħafna.

Wieħed mill-kunsilliera mill-kunsill lokali ta' Ħ'Attard ittratta r-relazzjoni bejn il-kunsilli lokali u entijiet bħall- water services corporation, il-local councils department, il-Maltacom, ir- roads department u l-works department u meta ġie għall-Enemalta, dan qal hekk:

"This corporation works in fits and start.

Street bulbs are changed regularly for a week and then nothing for three or four months"

Jiġifieri dawn tagħtihom ferneżija u f'daqqa waħda jibdew ibiddlu l-bozoz tat-toroq għax ikollhom ħafna pressjoni mill-ilmenti.

Wara li jerġa' jikkwieta kollox dawn jerġgħu jorqdu għal xi tlieta jew erba' xhur.

Imbagħad ikompli hekk:

"Corporation staff have a bag of excuses.

It is either 'sorry we're short of labour force' or 'we have no lamps in stock' or ' we were not informed'".

Dawn huma l-iskużi li l-korporazzjoni qed iġġib lill-kunsilli lokali.

U hija ħaġa serja ħafna li jkollok korporazzjoni li tiġi deskritta b'dan il- mod minn kunsillier.

Din hija xi ħaġa li għandha tħammar wiċċ il- korporazzjoni.

Jiena nispera li l-korporazzjoni tieħu dawn l-affarijiet bis- serjeta' ħalli s-sena d-dieħla għallinqas isir xi titjib.

U l-iskużi jkomplu sejrin:

"The lamp was changed yesterday" or "we have no chokes in stock" or "the person in charge is on leave".

Skużi banali bħal dawn sfortunatament ibatu ħafna minnhom mhux il- kunsillieri biss imma l-poplu kollu għax l-ilmenti narawhom fuq il- gazzetti.

Mr Speaker, jien nispera li l-korporazzjoni taħdem iżjed fil-qrib mal- kunsilli lokali biex l-ilmenti taċ-ċittadini - għax dan m'huwiex ilment tal- kunsillier, dawn huma l-ilment taċ-ċittadini - jittieħdu bis-serjeta'.

Bħalissa l-korporazzjoni m'hijiex tieħu l-ilmenti taċ-ċittadini bis- serjeta'.

Jiena naf li bil-pressjoni finanzjarja li tefa' fuqha dan il- gvern din il-korporazzjoni qed issibha aktar diffiċli biex tissodisfa dawn l-ilmenti.

Hawnhekk hija s-serjeta' tal-gvern fit-tmexxija, għax kull żball li jsir għandu a ripple effect fuq iċ-ċittadini.

Mr. Speaker, ta' min igħid ukoll li l-Enemalta għandha fost l-ogħla rata ta' ilmenti ma' l-ombudsman.

(Interruzzjonijiet) Il-planning authority heads the list, taħtha hemm il-health department pero' l-korporazzjoni Enemalta hija msemmija dwar kemm għandha lmenti ma' l-ombudsman.

Jien nispera li dawn l-ilmenti jitnaqqsu billi jkun hemm attenzjoni iżjed mill- amministrazzjoni tal-korporazzjoni.

Niġi għad-dawl fit-toroq.

Il-kwestjoni tad-dawl fit-toroq hija topika minħabba li l-Enemalta tagħmel complaints u tgħid li din l-ispiża m'għandhiex tbatiha hi.

Eventwalment din is-sena fil-budget hemm ivvotata somma ta' flus biex parti mid-dwal fit-toroq jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-gvern u parti minnhom jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Jien naħseb li għalkemm din hija deċiżjoni tajba, pero' trid tiġi tackled b'mod aħjar.

Dan qed ngħidu għax il-kunsilli lokali diġa' qed jagħmlu complaints li jekk sistema bħal din ma tinħadimx b'mod tajjeb huma jispiċċaw ibatu ċerti konsegwenzi.

Bir-regolamenti kif inhuma, il-kunsilli lokali qed jaħsbu li se tiġihom spiża ta' Lm30 għal kull bozza li tinbidel.

Din hija sitwazzjoni li trid tiġi rranġata.

Mr. Speaker, nispera wkoll li meta jiġi għall-winding up l-ministru jagħtina spjegazzjoni għaliex l-ispiża tad-dawl fit-toroq fl-estimi tnaqqset minn Lm2.1 miljun għal Lm1.58 miljun.

Jiena ma nafx għaliex sar hekk.

Jista' jirriżulta li tant kien hemm qtugħ fid-dawl fit-toroq li kien hemm spiża inqas, pero' għalkemm kien hemm problema ta' qtugħ ta' dawl ma naħsibx li kienet daqshekk serja li għandha tnaqqas l-ispiża tal-konsum minn Lm2.15 miljun għal Lm1.58 miljun.

Ma nafx lanqas li kien hemm xi żieda fl-effiċjenza min-naħa tal-korporazzjoni f'dak li huma bozoz b'mod li tnaqqas l-ispiża b'dan il-mod u allura nistenna li l-ministru jagħtini spjegazzjoni għaliex kien hemm dan it-tnaqqis.

Mr Speaker, fil-bidu jiena għedt ukoll li hemm problemi fit-tmexxija għal ħafna raġunijiet.

Raġuni minnhom hi li għandna sistema politika li dejjem tindaħal fejn ma jesagħhiex u tipprova tagħti direzzjoni li imbagħad tirriżulta li tkun direzzjoni ħażina.

Imma imbagħad hemm problemi oħrajn.

Per eżempju jien nistaqsi min huwa ċ-chief executive jew il-general manager tal-korporazzjoni Enemalta.

Huwa l-bord li jiddeċiedi jew inkella l-bord jagħti struzzjonijiet lil diretturi oħra?

Għalkemm fil-Water Services Corporation l-affarijiet m'humiex sejrin tajjeb, imma għallinqas hemmhekk hemm chief executive li jieħu ħsieb li jikkordina l-korporazzjoni kollha.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Buhagiar, sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Iva nibqa' in possession.

THE DEPUTY SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Onor.

Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal-lejla t- Tlieta, 28 ta' Novembru fis-6.00 pm, b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena 2000-2001 – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Proċeduri Legali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ippjanar ta' l-Iżvilupp - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Trattati (Sant' Anglu) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza tad-Dwana - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar il-Konservazzjoni u l-Amministrazzjoni tas-Sajd - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Interpretazzjoni - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Komunikazzjonijiet u Transazzjonijiet Elettroniċi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurezza Ġenerali u Kwalita' tal-Prodotti - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru.

L-ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirringrazzjak, nhar il-ġimgħa li għaddiet tressqu f'dan il-parlament żewġ petizzjonijiet mill-Onor.

Helena Dalli u mill-Onor.

Karl Chircop li jirrigwardaw l-istess suġġett.

Il-firmatarji talbu biex jitneħħew antennas tal-mobile telephones fl-inħawi ta' Spadaro Street Ħaż- Żabbar u minn fuq każin fi Triq Raymond Caruana ġewwa l-Gudja.

Mhux se nitkellem fuq dawn iż-żewġ antennas per se għax naħseb li m'għandix għalfejn nitkellem fuq każi individwali, pero' se nitkellem b'mod ġenerali dwar l-antennas u anki dwar il-fatt li minn dan il-parlament ġieli tingħata l-impressjoni li donnu l-awtoritajiet Maltin m'għamlu xejn dwar dan is- suġġett.

Hawn min jitkellem b'mod qisu li f'pajjiżna qegħdin naċċettaw xi affarijiet li m'humiex aċċettati f'pajjiżi oħra u li m'humiex parti mill- ħajja ta' kuljum li qed jgħaddi minnhom pajjiż li qed jiżviluppa fil-qasam tat-telefonija ċelullari.

Sur President, dan is-settur kif nafu qed jiżviluppa mhux biss f'pajjiżna imma wkoll f'diversi pajjiżi oħra b'pass imgħaġġel u wieħed jista' jgħid li hu diffiċli li tlaħħaq mal-bidliet li jkunu għaddejjin f'dan is-settur.

Jiena m'inix se nenfasizza fuq l-iżviluppi li qed isiru fis-settur tal- mobile telephony imma dwar il-fatt li d-dipartiment tal-wireless telegraphy u d-dipartiment tas-saħħa f'pajjiżna ftit tax- xhur ilu qabbdu numru ta' persuni li huma parti integrali mill-iżvilupp li qed iseħħ biex taħt il- kappa tad-direttur tal-wireless telegraphy ta' dak iż-żmien u wkoll b'nies mill-qasam tas-saħħa jaraw x'inhi s-sitwazzjoni tat-telegrafija f'pajjiżna u dwar jekk hemmx xi hazard li jista' juġġustifika xi azzjoni li b'xi mod iwaqqaf l-iżviluppi li kienu qegħdin isiru f'pajjiżna.

Dan qed ngħidu għax diversi drabi fil-ġurnali f'pajjiżna ngħatat l- impressjoni li donnu f'dan il-pajjiż qegħdin nimxu b'mod mhux korrett u b'mod li pajjiżi oħrajn ma jimxux bih.

Fil-fatt dan kien wieħed mill- kompiti li kellu quddiemu l-board li kien ikkummissjonat biex jagħmel l- istudji dwar is-sitwazzjoni f'pajjiżna.

Il-board kien magħmul mir- rappreżentanti tal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni, dak tas-Saħħa u dak tal-Politika Soċjali.

Il-kumitat kien iffurmat mis-sur Nikol Scicluna bħala d-direttur tal-wireless telegraphy, is-Sur Martin Spiteri assistent direttur fl-istess dipartiment - dawn it-tnejn illum biddlu l- pożizzjoni tagħhom, fis-sens li s-Sur Nikol Scicluna m'għadux direttur u s- Sur Martin Spiteri attwalment laħaq direttur - Dr Noel Vella kien jirrappreżenta l-occupational health and safety unit, is-Sur Charles Bonnici, li hu assistant principal health inspector fid-Dipartiment tas- Saħħa, is-Sur Martin Pirotta radiotherapy-physicist mill-Isptar Boffa u s- Sur Adrian Galea, li kien is-segretarju ta' dan il-board.

Dan il-board kellu diversi laqgħat fejn ra x'inhi s-sitwazzjoni f'pajjiżna u ċċekkja x'kienet il-prassi f'pajjiżi oħrajn f'sitwazzjonijiet bħal dawn.

Il-ministru tas-saħħa poġġa dan ir-rapport fuq il-Mejda tal- Kamra u fih jidher ċar li l-proċedura ta' ċertifikazzjoni li qed tintuża f'pajjiżna rigward l-istallazzjoni ta' dawn l-antennas hija l-proċedura li wieħed jistenna li tkun applikata fit-twaqqif ta' dawn l-antennas.

Wieħed jista' jgħid li mill-analisi li saret s'issa - analisi mhux biss lokali imma analisi li saret f'diversi pajjiżi oħrajn - sal-lum mhu qed jirriżulta mkien li hemm xi periklu għas-saħħa naturalment jekk kemm-il darba jittieħdu l-miżuri neċessarji.

Ir-rapport li qed nirriferi għalih għamel diversi rakkomandazzjonijiet dwar x'għandu jsir waqt li tkun qed tiġi stallata xi antenna x'imkien u jiena infurmat li dawn ir- rakkmandazzjonijiet qed jiġu segwiti.

Dan apparti li hemm ukoll l- approvazzjoni ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Naf li s-suġġett ta' l-antennas, bħal f'tant pajjiżi oħrajn, huwa suġġett li qanqal ċerta diskussjoni f'pajjiżna b'mod partikolari meta beda jkun magħruf li se jkun hawn istallati f'pajjiżna numru ferm ikbar ta' antennas milli kellna.

Dan ġara b'riżultat li min-nhar il-ġimgħa li ġejjin se jkollna t-tieni operatur fil-mobile telephony u dan ried ikollu wkoll l- antennas tiegħu li huma l-postijiet minn fejn jittrasmetti l-messaġġi li kull wieħed u waħda minna tant niftaħru li nibagħtu meta nużaw is-sistema tal-mobiles.

Fl-aħħar ta' l-intervent se nerġa' npoġġi dan ir-rapport fuq il-Mejda tal- Kamra biex kulmin irid jara u jsegwi r-rakkomandazzjonijiet li hemm ikun jista'.

Jista' jkun li hemm min fil-pubbliku li għandu xi biża' - li tista' tkun ukoll biża' ġenwina - minn dak li jkun qed jingħad u allura nemmen li kull membru ta' din il-Kamra għandu l-obbligu li jekk ikollu talbiet biex iressaq petizzjonijiet huwa għandu jinforma lill-kostitwenti li qed jittieħdu l-miżuri ta' sigurta' li wieħed normalment jistenna meta jkunu qed isiru stallazzjonjiet bħal dawn.

Se nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra r-rapport il-ġdid biex kull min irid ikun jista' jsegwi x'inhuma r-rakkomandazzjonijiet li saru.

Irrid ngħid ukoll li jiena ġejt assigurati li d-dipartimenti konċernat għadhom isegwu l-każi li jistgħu jirriżultaw.

Irrid ngħid li t-tendenza madwar id-dinja hi li qed ikomplu jiġu monitored is-sitwazzjonijiet li jiżviluppaw f'dan is- settur.

Dan minħabba li f'dan il-qasam qed isir żvilupp kontinwu u allura wieħed irid jiżgura li jekk tiġi ntrodotta xi tip ta' teknoloġija ġdida, din tkun ippruvata.

L-informazzjoni li għandi jien hi li dan it-tip ta' monitoring qed isir kontinwament mid-diversi entitajiet li semmejt.

Sur President, hawn min iġebbed l-argument u jgħid li t-trasmissjoni tad- diversi messaġġi li nirċievu permezz ta' makkinarju ta' informatika li kull wieħed u waħda minna llum sar juża kontinwament bħal computer u t- televiżjoni għandhom riskju daqs, jekk mhux iktar, minn xi tip ta' operazzjoni oħra.

Issa ta' min igħid li dawn l-affarijiet saru parti integrali minn ħajjitna.

Per eżempju llum żgur li ħadd ma joħlom li jkisser it-televiżjoni jew jarmi l-computer għax ikun qed jibża' minn xi riskju partikolari.

Hawnhekk irridu kontinwament insibu l-bilanċ, u dan ma jgħoddx għal pajjiżna biss imma għall-kumplament tad-dinja.

Ngħaddi għal suġġett ieħor li qed jiġi diskuss ta' spiss f'dan il- parlament.

Jekk wieħed isegwi l-ġurnali ta' spiss isib riferenza għall-age bracket tal-vetturi li għandna f'pajjiżna.

Jien infurmat li kien hemm anke domanda parlamentari li saret fuq l-istess suġġett.

L-eta' tal-vettura li kull wieħed minna jkun qed isuq bilfors li twassalna biex nagħmlu riflessjoni dwar il-vettura li kull wieħed minna jaħseb li ma jistax igħaddi mingħajrha.

Irridu naraw x'relazzjoni hemm bejn dak li huwa rendiment li tagħti l-karozza li jkun qed juża kull wieħed minna u naraw f'dan il-konfront x'inhuma l-iżviluppi li qegħdin iseħħu f'dawk li huma karozzi li għandna f'pajjiżna.

Naħseb li l-ewwel riflessjoni li għandha tkun ċara hi li 140,000 karozza minn total ta' bejn wieħed u ieħor 247,000 huma ta' eta' inqas minn għaxar snin u allura għandhom istallati l-iktar żviluppi teknoloġiċi fis-settur tal-manifattura tal-vetturi.

Dan ifisser li l-eta' tal-karozzi li għandna fit-toroq tagħna hi pjuttost baxxa u naqset b'mod sostanzjali.

Minn dawn il-140,000 karozza għandek 77,000 vettura li għandhom inqas minn ħames snin u 63,000 vettura li għandhom iktar minn ħames snin pero' inqas minn għaxar snin.

Imbagħad nibdew naraw il-qabżiet kbar f'dawk li huma karozzi aktar antiki.

Karozzi ta' iktar minn għaxar snin imma inqas minn 15-il sena għandek 41,000.

Karozzi li għandhom inqas minn għoxrin sena pero' iktar minn ħmistax-il sena għandek 26,000 vettura, minn 21 sa 25 sena għandek 16,000 u bejn 26 sena u 30 sena għandek 11,000.

Jekk wieħed jiġbor il- vetturi kollha ta' iktar minn tletin sena, jsib li għandna bejn wieħed u ieħor 12,000 vettura.

Għalkemm għad fadal xi vetturi li għandhom iktar minn 30 sena li qegħdin fit-toroq ta' pajjiżna b'mod regolari fil-ħajja ta' kuljum, parti sostanzjali minnhom qegħdin għand dilettanti tal-vetturi.

Dan ifisser li parti sostanzjali mill-vetturi li jintużaw kontinwament huma vetturi li nafu li għandhom stallat fihom diversi miżuri ta' sigurta' kemm f'dak li huwa fuel emissions kif ukoll f'dawk li huma safety features.

Sur President, hawnhekk kull wieħed għandu jagħmel analiżi żgħira ta' x'ifissru dawn in-numri li għandna quddiemna.

Huwa veru li l-vettura tagħtina ċerta kumdita' għax twassalna fejn irridu aħna madankollu kull wieħed minna jrid jirrifletti dwar il-fatt li hemm diversi lmenti u problemi konnessi ma dawn in-numri.

Per eżempju fil-prattika għandna iktar minn vettura waħda għal kull persuna li hija able bodied u li għandha iktar minn tmintax-il sena.

Hu żgur li rridu nirriflettu dwar il-fatt li dan in- numru kbir ta' vetturi f'pajjiżna jfisser ukoll il-problemi li kull wieħed minna jiltaqa' magħhom fit-toroq ta' pajjiżna.

M'inix se nitkellem fuq l- istat tat-toroq ta' pajjiżna, madankollu rridu niftakru li n-numru ta' vetturi li għandna fit-toroq tagħna fil-ħin bejn is-7.00 u s-7.30 a.m. u fil-ħin ta' wara x-xogħol ikunu qed jikkawżaw diversi konġestjonijiet tat- traffiku f'diversi lokalitajiet.

Irridu naraw ukoll il-problema l-oħra li hija dik tal-parking f'pajjiżna.

Kull wieħed minna jrid jagħraf u jifhem li hu wkoll jista' jikkontribwixxi biex dawn il-problemi jonqsu.

U ta' min igħid li kieku l-kontribuzzjonijiet tal-kitba u ta' l-ilsien jissarrfu f'realta', ħafna mill-problemi ta' konġestjoni tat-traffiku li għandna fil- pajjiż żgur li ma jibqgħux magħna.

Sur President, kull wieħed minna jista' jnaqqas ftit mill-użu tal-vettura tiegħu, mhux fis-sens li ma jmurx minn raħal għall-ieħor jew li ma joħroġx.

Per eżempju 60% jew 70% tal-vetturi li kull filgħodu niltaqgħu magħhom aħna u deħlin il-Belt, iġorru persuna waħda li tkun ix-xufier.

Żgur li dawn il- persuni kollha differenti li jkunu sejrin fid-direzzjonijiet tax-xogħol filgħodu, mhux se jmorru jaħdmu f'post fejn m'hemm ħadd ħliefhom.

Hu żgur li meta tasal fuq il-post tax-xogħol se tiltaqa' ma' nies oħrajn li jew joqogħdu fl-istess raħal inkella joqogħdu f'xi raħal li huwa bejn id-dar li tlaqt minnha u l-post tax-xogħol.

Dan jista' jfisser li kull wieħed minna jista' jikkontribwixxi billi b'xi mod jista' jsib xi mezz kif jaqsam dik il- karozza u jwassal mhux lilu nniffsu biss imma wkoll lill-oħrajn.

Nafu li f'xi pajjiżi barra minn Malta qed tinħoloq il-kuxjenza li int ma tkunx iktar is-sid ta' dik il-vettura li twasslek fil-post tax-xogħol tiegħek jew li tkun qed iġġorrok min-naħa għall-oħra.

Qegħdin jinħolqu postijiet fejn il-karozzi jiġu pparkjati filgħodu, f'xi ħin tal-ġurnata, u persuni oħrajn ikunu jistgħu jużawha bħala part-ownership.

B'dan il-mod teżisti l-possibbilta' li nnaqqsu n-numru ta' vetturi li jidħlu f'lokal li jipparkjaw filgħodu u jibqgħu hemmhekk ipparkjati għal tmienja jew għaxar siegħat skond kemm hi twila l-ġurnata tax-xogħol.

Hawn min jargumenta li hemm bżonn ta' titjib qawwi f'dak li huwa s-servizz tat-trasport pubbliku biex dan jibda jaqdi l-ħtiġijiet tal-poplu Malti u tat-turisti li jiġu jżuruna.

Aħna nafu li l-bżonnijiet tagħna l-Maltin inbidlu f'pajjiżna, u allura rridu naraw li l-ħtiġijiet tal-lum f'dan is-settur ikunu wkoll qegħdin jiġu kontinwament aġġornati skond il-ħtieġa.

Jiena niskanta kif ikun hemm min b'xi mod jispekula u jivvinta xi storja mhux ibbażata fuq ir-realta' li mbagħad tispiċċa front page.

Per eżempju, nibdew ngħidu li t-tali settur ta' trasport huwa mhedded min-naħa ta' l- awtoritajiet pero' jekk tagħsar kollox issib li l-veru theddida tiġi biss fil-fatt li ma jkunx hemm l-aġġornament meħtieġ f'dan is-settur.

Il-veru theddida għat-trasport pubbliku f'pajjiżna ma tinsabx fl-awtorita' tat- trasport, ma tinstabx fil-gvern tal-ġurnata, ma tinstabx lanqas fil- maġġoranza assoluta tas-sidien li jipprovdu dan is-servizz, imma tinstab fil-fatt li jekk kemm-il darba ma jsirux il-bidliet neċessarji li l-poplu Malti qed jistenna jkun hemm riskju qawwi li għall-poplu Malti u għat- turisti li jiġu f'pajjiżna dan is-servizz isir servizz iktar irrilevanti milli hu sal-lum.

Sur President, irridu inħarsu lejn iż-żmien li ġej fuq l-oqsma li semmejt, fil-qasam tat-telefonija, fil-qasam tan-numru ta' karozzi f'pajjiżna u fil-qasam tat-trasport pubbliku f'dan il-pajjiż.

Irridu nħarsu lejn dawn is-setturi li għandhom rabta qawwija bejniethom fid-dawl tal-kuxjenza dejjem tikber dwar l-inkwinament u dwar il-ħsarat ambjentali li jistgħu jsiru.

Għandna nkomplu niddiskutu bis-serjeta' dawn l-oqsma differenti minħabba li dawn huma setturi rilevanti ħafna ma' xulxin u għall- ħajja ta' kull wieħed u waħda minna fil-bogħod li fih nistgħu nkunu qegħdin noqogħdu jew inkella fil-qrib li nkunu nistgħu noqogħdu bejn raħal u ieħor.

Dan huwa importanti li nifhmuh għaliex kull wieħed minna għandu responsabbiltajiet u doveri li huma ċari lejh innifsu, lejn dawk li huma fil-konfini qrib tiegħu ħafna u wkoll lejn dawk li forsi lanqas biss ikun jafhom.

Jiena konvint li dawn it-tlitt setturi huma marbutin flimkien u huma setturi li jinfluwenzawna fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Huma setturi li minbarra li nitkellmu u niddiskutu dwarhom, kull wieħed minna jrid jibda jagħraf u jifhem li l-passi li jkunu qegħdin jittieħdu jkunu għall-ġid ta' kull wieħed u waħda minna u fl-interess ta' dawk li diġa' jagħtu s-servizz u wkoll fl-interess ta' dawk li jirċievu s-servizz.

Sur President, jiena ċert li l-poplu Malti kollu flimkien kapaċi jkompli jtejjeb dawn it-tliet oqsma li semmejt.

Nistgħu nkomplu ntejbu wkoll ir- riżultati li nakkwistaw bħala żviluppi f'dan is-settur.

Jiena ċert li dawn huma wkoll tliet setturi li 'l quddiem, irridu u ma rridux, nibqgħu ngħixu magħhom u rridu nibqgħu niġu nfluwenzati bir-riżultati pożittivi li jikkawżaw.

Minħabba f'hekk l-impenn tagħna lkoll għandu jkun dak li mhux biss nitkellmu fuq in-negattiv imma li nitkellmu fuq ir-realta' kif tolqotna u kif tolqot lill-kumplament tas-soċjeta'.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn permess biex il-Ministru jqiegħed dan ir- rapport fuq il-mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

CENSU GALEA: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' report on recommendations for limiting human exposure to time-varying electric, magnetic and electromagnetic fields in the frequency range from 0Hz to 300GHz.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla t-Tlieta, 28 ta' Novembru, 2000, fis- 6.00 pm, bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

TAXXI U KONTRIBUZZJONIJIET TAL-BOLLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm huwa l-ammont f'ċifra ta' flus li jridu jitħallsu f'taxxi u kontribuzzjonijiet tal-bolla tas-Sigurta' Nazzjonali abbażi tal- commitment ta' din is-sena li qegħdin fiha, mill-negozjanti u kumpaniji privati?

Jista' jinfurmani bis-sitwazzjoni tal-kumpaniji fejn il-Gvern għandu sehem fihom ?

Jista' jipprovdi l-istess informazzjoni għas-sena 1999?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill Onorevoli Interpellant li l-ammonti mitluba huma taħt.

Il-fiġuri għas-sena 2000 jirrapresentaw id-dħul (revenue) ta' bejn Janar u Ottubru 2000 mis-sorsi indikati.

Kategorija ta' taxpayer Kontrubuzzjonijiet tas-Sigurta Socjali Corporate/Income Tax Taxxa F.S.S. 1.

Kumpaniji Parastatali

1999 Lm5,820,000 Lm1,495,425 Lm5,906,958 2000 Lm5,579,871 Lm7,698,566 Lm5,212,765

Kumpaniji Privati 1999 Lm35,212,243 Lm41,563,818 Lm24,339,005 2000 Lm33,575,939 Lm40,574,202 Lm24,199,777 3.

Impjegati għal rashom 1999 Lm16,298,569 Lm5,332,321 Lm7,893,440 *2000 Lm14,722,120 Lm5,132,919 Lm8,092,911

NOTA: * L-ammonti għas-sena 2000 juru d-dħul (revenue) attwali għall- perjodu Jannar/Ottubru 2000.

MEATS SELLERS ASSOCIATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinfurmani kemm saru laqgħat bejn il-Ministeru tiegħu u l-Ministeru responsabbli mill-interessi tal-Meat Sellers Association u tal-konsumaturi dwar l-ilment li l-Meat Sellers Association ressqet nhar il-21.09.00 lill-awtoritajiet konċernati?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-Meat Sellers Association ma ressqet l-ebda ilment lill-Ministeru tiegħi fil-21 ta' Settembru 2000.

Pero' ninsab infurmat li l-ilmenti li tressqu lill-Ministru ieħor, ġew mgħoddija reċentiment lill- uffiċjali tal-Minsteru tiegħi li wara li nvestigaw iltaqgħu ma din l- Assoċjazzjoni.

F'din il-laqgħa ġew trattati u diskussi il-materji kollha għas-sodisfazzjon taż-żewġ naħat.

MEAT SELLERS ASSOCIATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinfurmani x'follow up saret dwar l-ilment ta' LM 2 li skond il-Meat Sellers Association huma żejda u ta' piż fuq il-membri tagħha?X'inhija l-pożizzjoni llum?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għall-aħħar parti tat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija numru 21134 waqt is-Seduta numru 436.

MEAT SELLERS ASSOCIATION - BIĊĊERIJA - PARKING

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinfurmani x'passi ttieħdu dwar l-ilmenti tal-Meat Sellers Association li tressaq fil-21.09.2000 dwar l-inkonvenjent tal- parking li jsibu xi xerrejja fil-Biċċerija?

X'inhija s-sitwazzjoni llum?

ONOR.

ĊENTRU TAS-SAĦĦA - SIRINGI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għal mistoqsija parlamentari numru 20802, jista' l-Ministru jgħid jekk il-figura mogħtija - jiġifieri 119,197 f'għaxar (10) xhur ta' siringi b'xejn miċ-ċentri tas-saħħa hijiex ikkonsidrata bħala figura għolja ħafna?

Kif dawn il-figuri jipparagunaw mal-figuri tas-sena li għaddiet?

Fl-istess żmien ingħataw siringi b'xejn f'Għawdex?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: B'riferenza għall-figura ta' 119,197 siringi mqassma, mogħtija fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 20802, ninforma lill-Onorevoli Interpellant li l-figura għall-istess perjodu fl- 1999 kienet ta' 122, 293.

Dawn il-figuri jirriflettu li hemm konkorrenza min-numru konsiderevoli ta' drogati li jirrikorru għal siringi ndaf flok jaqsmu s-siringi ma' drogati oħrajn.

Dan huwa l-iskop tat-tqassim ta' siringi; cioe' li jitnaqqas ir-riskju ta' trażmissjoni ta' mard infettiv.

Id-Diviżjoni tas-Saħħa ma tiġborx figuri ta' kemm jitqassmu siringi f'Għawdex u għalhekk nitlob lill-Onorevoli Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

ĦLASIJIET MILL-GVERN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

21089 li oriġinarjament saret lill-Ministru tal-Finanzi u li ġiet riferuta lilek u cioe: jgħid jekk sa l-aħħar ta' Ottubru, 2000 kienx hemm xi pendenzi fil- ħlasijiet li jsiru mill-gvern lill-Knisja dwar it-tmexxija ta' l-iskejjel tagħha li jitħallsu mill-Vot tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni 16-4024?

Jekk iva, kemm huma dawn il-pendenzi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għas-sena finanzjarja 1999 jonqos ħlas li jammonta għall-Lm274,750 li jrid jingħata mill-Gvern lill-Knisja għat- tmexxija ta' l-iskejjel tagħha u li jitħallsu mill-vot tal-Ministeru ta' l- Edukazzjoni 17 - 4024.

Għas-sena finanzjarja 2000, hu stmat li l-ispiża tkun tammonta għall- Lm264,091 aktar mis-somma totali ta' Lm7,680,000 approvati s'issa mill- Ministeru tal-Finanzi.

Ta' minn jirrileva li pendenzi bħal dawn jirriżultaw wara verifika perjodika li ssir min-naħa tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

SKEJJEL - ISTITUT TEKNIKU MIKILANĠ SAPIANO - GĦALLIEM

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex malajr kemm jista' jkun jinstab min jgħallem il-Control Systems & Applications lili dawk li qed isegwu l-kors ATD fl-Istitut Tekniku Mikilanġ Sapiano?

Għaliex mhux qed jinstab għalliem f'dan il-qasam?

Peress li hemm studenti li għandhom eżami kruċjali f'Ġunju, jistgħu jittieħdu l-passi meħtieġa biex ikollhom l-għalliem meħtieġ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fil-bidu tas-sena skolastika l-istudenti kellhom għalliem tal-'Control Systems & Applications'.

Wara ftit li bdiet is-sena skolastika, dan l-għalliem irriżenja.

Saru l-interviews għall-għalliema temporanji f'dan is-suġġett, u ġiet identifikata persuna biex tgħallmu.

Meta din il-persuna ġiet ikkuntattjata, qalet li ma tistax tibda qabel Jannar, għax għandha impenji oħra.

Bħalissa qegħdin fil-proċess biex jiġi kkuntrattat għalliem għal dan is-suġġett.

SAN VINĊENŻ DE PAULE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'possibilita' hemm li l-persuna anzjana li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament tiddaħħal f'San Vinċenż de Paule?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-anzjana li d- dettalji tagħha intbagħtu separatament ġiet ammessa f'San Vinċenz de Paule fit-22 ta' Novembru 2000.

SERVIZZ ĊIVILI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni fiċ-ċivil li telqu qabel iż-żmien ta' irtirar din is-sena?

Kemm ġew boarded out, kemm irriżenjaw u kemm ġew imkeċċija?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat illi mill-1 ta' Jannar sat-23 ta' Novembru ta' din is-sena, kien hemm 237 persuna li rriżenjaw minn mas- Servizz Pubbliku, 80 li għaddew bord mediku, u 9 li tkeċċew.

REĠISTRAR GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: REPLYHERE

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba għadha qiegħda tinġabar u ser tingħata f'xi Seduta oħra.

MEUSAC

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm jitħalsu l-membri li hemm fuq il- MEUSAC fuq il-Euro-assistance co-ordinating Task Force u l-MIC?

ONOR.

JOE BORG: Il-membri tal-MEUSAC ma jirċievu ebda ħlas b'eċċezzjoni ta' sitt membri nominati a bażi ta' fiduċja li jirċievu honorarium ta' Lm2000 fis-sena.

Il-membri tal-Euro Assistance (Funding and Programme) Coordinating Task Force ma' jirċievu ebda ħlas b'eċċezzjoni taċ-Chairman li jitħallas Lm5,000 fis-sena kif ukoll car allowance ta' Lm1,250 fis-sena u free telephone service.

Dwar il-MIC, ma hemmx membri per se iżda hemm erbatax-il persuna jaħdmu full-time a bażi ta' kuntratt.

OPM - BOARDIJIET

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm boardijiet differenti mwaqqfa fi ħdan id- dekasteru tiegħu?

Min huma l-membri fuq kull board u kemm jitħallsu kull wieħed?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed inpoġġi fuq il-mejda tal-Kamra lista ta' bordijiet li huma mwaqqfa taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, l-ismijiet tal- membri li jiffirmaw dawn il-bordijiet kif ukoll il-ħlas li jirċievu.

TOROQ - EU STANDARD

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm jaħseb li tkun l-ispiża għall- gvern biex iġib it-toroq ta' pajjiżna up to EU standard?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għall-Masterplan li ħejjew il-konsulenti Ġermaniżi (Volume 3) li kopja tqegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra fejn hemm breakdown dettaljat ta' l-istimi biex jitjiebu t-toroq arterjali.

VETTURI - ŻMIEN

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn vetturi fuq it-triq illum?

Jista' jagħti breakdown taż-żmien li għandhom dawn il-vetturi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li n-numru ta' vetturi liċenzjati sat- 22 ta' Novembru 2000 kien 246,484.

Dawn huma maqsumin kif ġej:

vetturi li għandhom 5 snin jew anqas - 77,237

vetturi li għandhom minn 6 sa 10 snin -62,764

vetturi li għandhom minn 11 sa 15sena-41,037

vetturi li għandhom 16 sa 20 sena -25,864

vetturi li għandhom 21 sa 25 sena - 16,113

vetturi li għandhom 26 sa 30 sena - 10,752

vetturi li għandhom 31 sena sa 35 sena - 7,661

vetturi li għandhom 36 sena sa 40 sena - 2,695

vetturi li għandhom 'l fuq minn 41 sena - 2,361

ĊELEBRAZZJONIJIET TAL-MILLENJU - KONTIJIET PENDENTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Issa li kważi għaddiet sena mill-1 ta' Jannar, 2000, jista' l-Ministru jikkonferma li ma fadalx kontijiet pendenti x'jitħallsu lil dawk li ħadu sehem fiċ- ċelebrazzjonijiet tal-millenju?

Jekk fil-fatt fadal min jitħallas, min huma dawn u kemm hu l-ħlas dovut lilhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kontijiet pendenti konnessi maċ- ċelebrazzjonijiet tal-Millennju jammontaw b'kollox għal Lm47,600 maqsumin hekk:

Sign It Lm41,345 Ligh Sound Vision Lm 6,255.

VAT - SPETTURI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Issa wara li ġie ppubblikat ir-riżultat għall-pożizzjoni ta' spetturi tal-VAT, jista' l- Ministru jgħid kemm se jingaġġa spetturi ġodda?

Meta se jiġi ngaġġati?

X'benefiċċji dawn se jgawdu minnhom ġaladarba jkunu qed iservu bħala spetturi tal-VAT?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l- kundizzjonijiet ta' l-ingaġġ ta' l-Ispetturi tal-VAT huma kif imniżżla fiċ- Ċirkulari ta' l-MPO Numru 43/2000 tal-25 ta' Mejju 2000.

Huwa ippjanat li jiġu ingaġġati madwar tletin spetturi ġodda fi tlett gruppi separati matul din is-sena u s-sena d-dieħla skond l-order of merit, iżda dan in-numru jista' jinbidel skond esiġenzi ġodda li jistgħu jinqalgħu.

SERVIZZ PUBBLIKU - UNIONS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: Wara li f'Lulju ta' din is-sena kien ġie mħabbar mill-Prim Ministru li l-ftehim bejn il-gvern u l-unions dwar il-General Service dalwaqt kien se jiġi konkluż u llum Novembru u għadu ma ġie konkluż xejn, nerġa' nistaqsi lill-Prim Ministru meta se jiġu fi tmiemhom it-trattattivi u jiġi ffirmat il-ftehim tal- general service grades?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ftehim kollettiv intlaħaq ma' l-Unions f'Diċembru 1998 u t-taħdidiet dwar ftehim kollettiv ġdid jibdew, kif miftiehem ma' l-istess Unions, f'Ġunju 2001.

Ninsab infurmat, li d- diskussjonijiet li għaddejjin huma fil-qafas ta' eżerċizzju korrettorju u mhux għal ftehim ġdid tal-"General Service Grades".

Huwa ttamat li dawn id-diskussjonijiet ikunu finalizzati ma jdumux.

SPTAR MONTE CARMELI - TOBBA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid u jispjega għaliex meta t-tobba fl-Isptar Monte Carmeli jirriferu pazjent "b'urġenza" fl-Isptar San Luqa, dawn ġieli jdumu anke sa sitt (6) sigħat?

Jaf li kull darba li jiġri hekk qed jinħoloq inkonvenjent kemm lil pazjent u kemm lin-nurse li jkun mal-marid?

Jaf li minħabba f'hekk, ħafna drabi, speċjalment bil-lejl, is-sala minn fejn ikun intbagħat il-pazjent tibqa' b'nurse waħdu ma' xi 30 pazjent?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għal din il-mistoqsija parlamentari qiegħda tinġabar u r-risposta tingħata fil-futur qarib.

SPTAR MONTE CARMELI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-kuntratturi tal-ħaxix, frott, ħoż u laħam li jfornu l- Isptar Monte Carmeli?

Kemm ilhom jingħataw dawn il-kuntratti lill-istess kuntrattur f'kull każ?

Kull meta joħorġu t-tenders?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

Risposta tingħata f'seduta oħra.

MONTE CARMELI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il porzjon ta' ikel joħroġ kuljum għall-impjegati mill-kċina ta' l-IsptarMonte Carmeli?

Kemm hi l-ispiża ta' dan l-ikel kull sena?

Kemm minn dawk li jieklu jikkontribwixxu għal dan l-ikel?

Kemm minn dawk li jieklu ma jikkontribwixxux għal dan l-ikel?

Veru li l-porzjon ta' dawk li huma ntitolati għall-ikel ġie mnaqqas biex jagħmel tajjeb għal dawk li mhux intitolati?

ONOR.

Risposta tingħata f'seduta oħra.

VRT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Għaliex il-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament reġgħu bagħtu għaliha għal vehicle roadworthiness test meta kif jindika ċ-ċertifikat (li qed jintbagħat separatament) diġa' għamel dan it-test fi Frar li għadda?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tal-Liċenzji u Testijiet jibgħat javża individwalment lil dawk is-sidien li l-vettura tagħhom ikun imissha li tagħmel il-Vehicle Roadworthiness Test qabel tiġġeddilha l-liċenzja.

F'dan il-każ partikolari, il-vettura msemmija trid tiġi ttestjata qabel ma tiġġedded il-liċenzja f'Jannar tas-sena 2001.

Għaldaqstant sidha għamel it- test fi Frar ta' din is-sena mingħajr ma kien mitlub jagħmel dan.

MARSA - POWER STATION

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-persuni li ġew maħtura fit- task force biex tistudja d-diffikultajiet li nqalgħu fil-produzzjoni tad- dawl tal-power station tal-Marsa?

Fuq liema kriterji ġew maħtura?

X'xogħol għamlet s'issa din it-task force?

Meta se tlesti x-xogħol tagħha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirreferi lill- Onorevoli Interpellant għat-tweġiba li tajt għat-tieni parti tal-mistoqsija numru 21493 waqt is-Seduta numru 435.

Dawn il-persuni ġew maħtura a bażi tal-kwalifiki u esperjenza li jippossjedu.

Din it-Task Force studjat u qed tistudja x'hemm bżonn isir fix-short, medium u long terms.

Is-soluzzjoni fix-short term diġa' qed tiġi mplimentata, waqt li x-xogħol fuq is-soluzzjonijiet tal-medium u long terms għadu għaddej.

Bħalissa għadu kmieni biex wieħed jitkellem dwar data speċifika meta hu mistenni li t-Task Force tiffinalizza l-inkarigu li ngħatat.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - TENDERS U QUOTAZZJONIJIET

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm inħarġu tenders u kwotazzjonijiet f'kull sezzjoni jew uffiċċju li jaqa' taħt id-dekasteru tagħha mill-1 ta' Jannar, 1998 sa Ottubru 2000?

Għal liema servizzi eċċ inħarġu, kemm kien il-prezz ta' kull waħda?

Lil min ingħataw jew ġew offruti?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Linformazzjoni għadha qed tinġabar u rrisposta tingħata f'xi seduta oħra

TENDERS - DIRECT ORDER

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħd kemm ingħataw tenders b'direct order minn Jannar ta' din is- sena sal-lum?

Lil min ingħataw u kemm ġiet tiswa kull tender?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Nitlob lillOnorevoli Interpellant jippreċiża x'informazzjoni għandu bżonn.

GĦAWDEX - IMĠARR - MOLL - TINDA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm f'kera kuljum qiegħda tiswa t-tinda li saret fuq il-moll ta' l-Imġarr f'Għawdex biex isservi ta' shelter għall- passiġġieri?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li din it-tinda hija proprjeta' tal- Kumpanija Gozo Channel u nxtara wara sejħa għall-offerti li saret fit-30 ta' Marzu li għadda.

Għaldaqstant mhi qed titħallas ebda kera fuq l-imsemmija tinda.

GĦAWDEX - ĊELEBRAZZJONIJIET TAL-MILLENJU

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tikkonferma li ma baqa' l-ebda pagament in konnessjoni maċ- ċelebrazzjonijiet tal-Millenju f'Għawdex li għadu ma tħallasx?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Ninsab infurmata li għad baqa' kontijiet in konnessjoni maċċelebrazzjonijiet talMillennju li għadhom ma tħallsux.