MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 24 L-Erbgħa, 9 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 24

L-Erbgħa, 9 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.05 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 9 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 171

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 171

TQEGĦID TA' KARTI 176

RIŻOLUZZJONI BIEX JITFAKKAR IL-ĦAMSIN ANNIVERSARJU TAD-DIKJARAZZJONI UNIVERSALI TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM 177

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA - ESTIMI ĠENERALI 1999 L-EWWEL JUM STABBILIT MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI 184

AĠĠORNAMENT 220

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 220

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 23 li saret fis-7 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KUNSILLI LOKALI - ELEZZJONIJIET KAŻWALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm saru elezzjonijiet każwali għal kunsilli lokali mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

F'liema belt jew raħal saru?

F'kemm-il każ ma kienx hemm nominazzjonijiet?

Ġew co-opted membri fejn ma kienx hemm nominazzjonijiet f'xi belt jew raħal?

Kemm minn dawn kienu maħtura minn kandidati li kienu ħadu sehem fl-elezzjonijiet oriġinali?

F'liema bliet jew irħula mistennija jsiru l-elezzjonijiet għall-kunsilli lokali s-sena d-dieħla?

Meta se jsiru?

Kemm huwa stmat li jqumu dawn l-elezzjonijiet?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Ninsab informat li mill-5 ta' Settembru sas-16 ta' Novembru, 1998 saru 13-il sejħa għal nominazzjonijiet biex jimtlew vakanzi ta' kunsilliera f'dawn il-lokalitajiet: Paola (2), Fgura, Rabat Għawdex (2), Marsascala, Qormi, Lija, Birkirkara (2), Swieqi, Nadur u Siġġiewi.

Ma kienx hemm nominazzjonijiet għal-lokalitajiet tal-Fgura, Lija, Marsascala u Paola.

S'issa ġew co-opted tliet membri fil-lokalitajiet tal- Fgura, Marsa u Paola rispettivament.

Minn dawn il-membri wieħed biss, tal- Fgura, ħa sehem bħala kandidat fl-elezzjonijiet ta' qabel.

Fl-14 ta' Marzu 1999 se jsiru elezzjonijiet tal-kunsilli lokali fil- lokalitajiet tal-Belt Valletta, l-Isla, Żebbuġ (Malta), Żejtun, Balzan, Dingli, Fontana, Għajnsielem, Għasri, Iklin, Kirkop, Marsa, Mellieħa, Mqabba, Nadur, Pembroke, Qrendi, San Ġiljan, San Pawl il-Baħar, Santa Venera, Ta' Xbiex, Xewkija u Żurrieq.

Huwa stmat li l-ispiża ta' dawn l-elezzjonijiet titla' għal ¥300,000.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Billi dan l-aħħar l-Onor.

Austin Gatt ġie kkwotat li qal li l-intenzjoni tal-gvern hija li jkun hemm aktar diċentralizzazzjoni u li aktar responsabbiltajiet jgħaddu lil kunsilli lokali, jista' s- segretarju parlamentari jinforma lill-Kamra liema poteri u responsabbiltajiet se jgħaddu lil kunsilli lokali?

MR SPEAKER: L-Onor.

Austin Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Segretarju Parlamentari): Il-gvern qiegħed jimxi fuq diversi toroq li kollha huma maħsuba biex matul is-sena d-dieħla nżidu l- ammont ta' poteri, kemm ġenerali lil kull kunsill, kif ukoll poteri partikolari lil xi kunsilli speċifiċi, sabiex inwettqu l-politika tagħna li nagħtu iktar responsabbiltajiet lil kunsilli lokali, b'mod li jkunu f'qagħda aħjar li jimmaniġjaw dak li għandu x'jaqsam mal-lokalita' tagħhom.

Barra minn hekk, b'mod iktar viċin qegħdin naħdmu fuq żewġ inizjattivi.

L- ewwel inizjattiva tittratta d-delega mill-Water Services Corporation lil kunsilli lokali għal dak li jissejjaħ re-instatement of roads.

Kif nafu, Sur President, problema li ilha għaddejja bejn wieħed u ieħor għal din l-aħħar sena u nofs, hija li l-Water Services Corporation ma tħallix it-toroq u l-bankini fi stat tajjeb wara li tkun għamlet xi xogħol.

Minkejja d-diversi protesti li saru kemm mid-dipartiment tal-kunsilli lokali kif ukoll minn kunsilli lokali - saħansitra kellhom jieħdu lill- Water Services Corporation il-qorti fuq diversi talbiet - jidher li l- korporazzjoni hija lacking ħafna f'dan ix-xogħol partikolari.

Għalhekk hemm il-ħsieb li jsir kuntratt pilota fejn il-korporazzjoni tgħaddi r- responsabbilta' tagħha għar-re-instatement of roads lil kull kunsill - jew lil dawk il-kunsilli individwali li jixtiequ jieħdu din ir-responsabbilta' - bl-ispejjeż jitħallsu mill-Water Services Corporation u l-kunsilli lokali jitħallsu 5% bħala management fee.

Dan għandu jkun pass 'il quddiem biex niżguraw li wara li jsiru x-xogħlijiet neċessarji; għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-ilma, ir-re-instatement tat-toroq u l-bankini jsir bi kwalita' tajba.

Irrid ngħid li sibna koperazzjoni kbira min-naħa tal-Water Services Corporation biex isir dan il-kuntratt u fil-fatt qegħdin fil-fażi finali.

Dan il-kuntratt ġie approvat ukoll mid-dipartiment tat-toroq, li legalment huwa responsabbli mit-toroq, u għalhekk nisperaw li fi żmien ftit ġimgħat inkunu nistgħu ninizjalaw din id-devoluzzjoni.

Bdew ukoll diskussjonijiet mal-Korporazzjoni Enemalta biex matul is-sena d-dieħla ssir delega biex il-kunsilli lokali jkunu f'pożizzjoni li jbiddlu l-bozoz li jinħarqu u l-fittings li jeħżienu.

Kont naf li dawn id- diskussjonijiet bdew madwar tliet snin ilu fuq talba tal-kunsill lokali ta' l-Imdina, imma sfortunatament id-diskussjonijiet ikkomplikaw ruħhom immensament għaliex daħlu wkoll is-substations, bdil ta' high tension wires u dawn il-ħafna affarijiet.

Jiena ma nistax nifhem kif kunsill lokali jista' qatt ikun f'pożizzjoni li jieħu daqshekk responsabbilta'!

Għalhekk madwar tliet ġimgħat ilu jiena u l-Ministru Josef Bonnici kellna laqgħa ma' uffiċjali ta' l-Enemalta u uffiċjali mid-dipartiment tal-kunsilli lokali fejn informajniehom bil-policy tal-gvern li s-sempliċi tibdil ta' bozoz eżistenti u l-maintenance ta' fittings eżistenti għandhom jgħaddu f'idejn il-kunsilli lokali bl-ispejjeż jibqgħu jitħallsu mill-Enemalta.

Għalhekk ħeġġiġna biex uffiċjali taż-żewġ naħat jiltaqgħu ħalli jlestu d-dettalji.

Nisperaw li din tkun waħda mill-ewwel delegi li nkunu nistgħu nagħtu matul is-sena d-dieħla.

Forsi aktar importanti minn hekk fuq livell nazzjonali hemm l- introduzzjoni tas-sistema tal-local wardens u t-tribunali, u allura matul is-sena d-dieħla rridu nippreparaw amministrattivament lil kunsilli lokali u s-sistemi ċentrali neċessarji sabiex lejn l-aħħar tas-sena d-dieħla nintroduċu l-local wardens f'kull lokalita' f'Malta u Għawdex.

Qed nagħmluha ċara li l-management u l-impjieg tal-local wardens se jsir - kif kien il-ħsieb ta' l-amministrazzjoni Nazzjonalista preċedenti - mill- kunsilli lokali u mhux minn xi enti ċentrali, u se nħallu totalment f'idejn kull kunsill lokali jridx jaġixxi waħdu jew ma' ħaddieħor.

Ovvjament hemm ippjanata fażi ta' training kemm għal local wardens kif ukoll għall-aġenziji li se jimpjegawhom, sabiex niżguraw li min jiġi mpjegat mhux biss għandu l-liċenzja neċessarja mill-kummissarju tal- pulizija iżda qiegħed f'pożizzjoni biex effettivament jara li l-liġi tiġi osservata.

Barra l-introduzzjoni tal-local wardens irridu wkoll indaħħlu t-tribunali lokali.

Dan il-gvern m'huwiex se jimponi r-reġjonalita' kif xtaq jagħmel il-gvern preċedenti.

Aħna m'aħniex se ngħidu li se jkun hemm ħames tribunali jew sitta f'Malta u Għawdex.

Il-linja tagħna hija li kull kunsill lokali jiddeċiedi hu jaqbillux jaħdem waħdu jew jaqbillux jingħaqad ma' ħaddieħor biex jagħti servizz anke fil-livell tat-tribunali.

Min-naħa tagħna se nimpenjaw ruħna biex qabel ma tittieħed din id-deċiżjoni kull kunsill ikun informat kemm se jkollu spejjeż sabiex jamministra tribunal u kemm huwa possibbli, fuq statistika tal-passat, li jiġbor flus bħala multi.

Għalhekk se nħallu dik l-istatistika f'idejhom u se nħallu lil kull kunsill jiddeċiedi x'jagħmel.

Fl-opinjoni tiegħi, mil-lat finanzjarju numru ta' kunsilli se jkun jaqblilhom li jingħaqdu ma' ħaddieħor biex jagħtu l-istess servizz, pero' jidhrilna li fuq bażi ta' prinċipju għandna napplikaw il-liġi kif inhi llum.

Jidhrilna li dan huwa każ tipiku fejn għandha tiġi applikata din il-liġi u m'hemmx lok li b'xi mod nimponu xi deċiżjoni fuq il-kunsilli lokali.

It-tielet prinċipju li qed napplikaw - u li jiddipartixxi wkoll minn dak li ried jagħmel il-gvern immexxi mill-Partit Laburista - huwa li l-introjtu li jkun hemm mill-multi jmur għand il-kunsilli lokali u mhux jinżamm mill- gvern ċentrali.

Din hija inizjattiva li amministrattivament trid ħafna mpenn.

Diġa' hemm team żgħir min-naħa tal-gvern li qed jaħdem fuqha u nixtiequ li meta tidħol, jiġifieri sa l-aħħar tas-sena d-dieħla, mhux biss isir it-training ta' kull persuna li għandha x'taqsam magħha iżda jkollna wkoll apparat amministrattiv up and running.

Irridu li meta jibdew jaħdmu l-wardens u t-tribunali lokali jiġri bħalma meta twaqqfu l-kunsilli lokali, li ma' kull elezzjoni daħlu f'uffiċċju mgħammar u uffiċċju bi proċeduri up and running, u għalhekk ma jkollniex problemi li wieħed jista' jsib meta jkollu sistema ġdida.

Inizjattiva oħra għal matul is-sena d-dieħla hija dik li aħna qed insejħu l-politika tad-devoluzzjoni lokali.

Dan il-gvern jifhem li kważi f'kull lokalita' f'Malta u Għawdex hemm siti jew proprjetajiet tal-gvern li m'humiex jiġu utilizzati tajjeb jew li jistgħu jiġu utilizzati aħjar kemm- il darba jiġu amministrati mill-kunsilli lokali.

Nista' nġib żewġ eżempji, l-eżempju tal-Ġnien Ċiniż ta' Santa Luċija u l-eżempju tal-Gardjola fl- Isla, li t-tnejn huma proprjeta' tal-gvern, għalkemm qed jieħdu ħsiebhom il- kunsill lokali rispettivi.

Fil-fatt il-kunsill lokali ta' Santa Luċija għadu kemm ħareġ madwar ¥1,500 fi spejjeż biex jagħmel manutenzjoni fil- Ġnien Ċiniż pero' m'għandux titolu legali fuqu u allura ma jistax jisfruttah kummerċjalment.

L-istess nistgħu ngħidu għall-Gardjola fl-Isla.

Barra minn hekk hemm il-possibbilta' li l-kunsill lokali ta' l-Isla jkun jista' juża kamra li qed tiġi wżata minn xi dipartiment biex jistorja ftit għodda bħala souvenir shop jew xi ħaġa oħra u allura se tinħareġ tender u l- income li jkun hemm imbagħad imur għall-kunsilli lokali.

Għalhekk ittieħdet policy decision li dawn it-tip ta' postijiet jgħaddu f'idejn il-kunsilli lokali rispettivi, jiġifieri l-kunsill ta' Santa Luċija u l-kunsill ta' l-Isla.

Dan kważi jista' jsir ma' kull kunsill għaliex bħal dawn is-siti hawn ħafna oħrajn f'pajjiżna u aħna nafu li jekk jgħaddu fir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali mhux biss ikollna amministrazzjoni aħjar imma jkollna wkoll sors ieħor differenti u indipendenti mill-budget tal-gvern għall-kunsilli lokali.

Għalhekk aħna mpenjati biex dawn id- devoluzzjonijiet isiru.

Sfortuntament hemm aktar minn 100 talba quddiem il- land department minn diversi kunsilli lokali fuq din it-tip ta' devoluzzjoni imma f'dawn is-sentejn dejjem weħlu għall-istess raġuni, għar- raġuni li l-Gvern Laburista preċedenti qatt ma ħa policy decision.

L- informazzjoni li għandi hija li kien qed iħallihom fuq l-ixkaffa għax kien kuntrarju li jgħaddihom lil kunsilli lokali.

Aħna ma naqblux ma' din id- deċiżjoni u matul is-sena d-dieħla se nkunu mpenjati biex nidentifikaw items ta' evoluzzjoni lokali fejn nistgħu ngħaddu dan il-management lill- kunsill lokali partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Evarist Barotolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nixtieq nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari jekk il-gvern għandux il-ħsieb li jkompli l-iskema ta' xogħol fl-iskejjel primarji ta' Malta u Għawdex, b'kordinament bejn id-diviżjoni ta' l- edukazzjoni u l-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ir-risposta hija iva, u ma semmejthiex qabel għaliex id-domanda oriġinali kienet tirriferi għal inizjattivi ġodda.

Din kienet waħda miż-żewġ inizjattivi tajbin li ħa l-Gvern Laburista fir-rigward tal- kunsilli lokali fis-sentejn li dam fil-gvern.

Bħala prinċipju ħadmet pero' ovvjament għandha bżonn xi ftit raffinar, speċjalment fejn għandu x'jaqsam kif wieħed jiċċekkja l-affarijiet.

Barra minn hekk hemm learning curve, li wieħed irid jidħol fiha bejn il- kunsilli u l-kapijiet ta' l-iskola biex dak li jiġi ppjanat, jiġi ppjanat bejniethom u mhux jiġi mpost min-naħa jew oħra.

Nerġa' ngħid pero' li din kienet inizjattiva tajba li se tkompli din is-sena u lis e nibnu fuqha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: X'inhi l-policy tal-gvern rigward il-pjan soċjo- ekonomiku għan-naħa t'isfel ta' Malta li n-naħa tal-gvern qablet li għandu jitwettaq u jimxi 'l quddiem, anke meta kienet fl-oppożizzjoni?

Il- ministru għall-politika soċjali attwali pubblikament ġewwa Bormla qal li dan huwa pjan serju u huwa tajjeb li jitwettaq u f'laqgħa li saret fil- kulleġġ de La Salle wara l-elezzjoni ħareġ ċar li għandu jinħatar kumitat ħalli jwettaq dak li hemm fil-pjan.

F'din il-laqgħa kien hemm ukoll indikazzjoni li l-membri ta' dan il-kumitat kellhom ikunu dawk li ħadu ħsieb li dan il-pjan isir.

Għalhekk jiena nistaqsi: Għaliex wara li l- ministru għall-politika soċjali pubblikament qal li dan il-pjan għandu jimxi 'l quddiem, il-membri ta' l-action committee ntalbu jirriżenjaw?

Jista' l-gvern jgħid ċar u tond x'se jiġri u jekk dak li hemm rakkmandat huwiex se jiġi mwettaq skond, nerġa' ngħid, kif qablu ż-żewġ naħat tal- Kamra?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Il-policy tagħna hija li nkomplu b'dan il-pjan.

Naturalment l-Onor.

Mizzi qed jirriferi speċjalment għall-inizjattivi ta' embellishment li jolqtu dak ir-reġjun, imma hemm il-pjan soċjo-ekonomiku wkoll.

(Interruzzjonijiet) Iva, kollox sew imma għandek ukoll l-aspett ta' embellishment ta' l-area kollha.

Kif diversi drabi kellna l-okkażjoni ngħidu, il-prinċipju huwa li jkollok l- inizjattivi kollha ta' riġenerazzjoni soċjo-ekonomika fl-area kollha.

Rigward il-kompożizzjoni preċiża tal-kumitati li twaqqfu, naturalment wieħed irid iħares lejn il-membri li fformaw dak il-kumitat sal-lum u jew jikkonfermahom kollha jew isiru xi tibdiliet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Michael Asciak, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Jista' s-Segretarju Parlamentari jindikalna jekk il-ħaddiema tal-gvern li qegħdin mislufin lil kunsilli lokali humiex se jibqgħu bl-istess kondizzjonijiet ta' management jew humiex se jkollhom kondizzjonijiet ġodda?

Jista' l-gvern jara li proġetti partikolari ta' tibdil strutturali jew pjanijiet li jista' jkollhom eku fl-ekonomija nazzjonali mill-kunsilli lokali jikkonsidrahom bħala pjanijiet taħt il- fondi speċjali?

Hawnhekk qed nirriferi anke għal proġetti ta' entitajiet turistiċi għaliex ħafna kunsilli lokali jkunu jixtiequ jmexxu 'l quddiem pjanijiet bħal dawn imma ma jkunux jaffordjawhom mill-fondi tagħhom.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

AUSTIN GATT: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija, dan il-gvern jaqbel ma' din it-tieni inizjattiva tajba li ttieħdet mill-gvern preċedenti, li jkun hemm ħaddiema tal-gvern li jagħmlu xogħol għall- kunsilli lokali, u deċiżi li din inkompluha.

Il-problema hi li waqt li f'ċerti kunsilli ħamdet, f'ħafna kunsilli oħrajn ma ħadmitx.

Naħseb li m'hu tort ta' ebda gvern li ma ntlaqtitx tajjeb minn xi ħaddiema li ġew avviċinati u waqt li l-kunsilli lokali jridu jitgħallmu ftit kif ħadmu l- ftit kunsilli fejn dik l-inizjattiva irnexxiet - għaliex hemm instances fejn verament irnexxiet tajjeb u ffrankat ukoll ċertu flus lil dawk il- kunsill lokali u barra minn hekk tat response time f'ċertu livell ta' complaints li kien eċċellenti - ma naħsibx li hija kwestjoni sempliċi ta' dixxiplina.

Forsi hija iktar kwestjoni ta' kif il-kunsill irid jitgħallem jaħdem ma' dawn il-ħaddiema.

Fuq il-kwestjoni ta' l-ispecial funds żgur li matul is-sena d-dieħla rridu li ssir diskussjoni ġdida kif għandha ssir l-allokazzjoni ta' special funds.

Għal dan il-gvern hemm ħaġa li hija inderogabbli fl-ispecial funds.

M'għandna nidħlu f'ebda sistema li b'xi mod tagħti diskrezzjoni lil ministru li jagħżel proġett minn ieħor.

Il-proġetti jridu jsiru wara diskussjonijiet sħaħ ma' l-assoċjazzjoni tal-kunsilli lokali u ma jkunux jiddependu minn deċiżjoni tal-ministru imma tkun formola awtomatika.

Jien assolutament kontra li ministru jiddeċiedi liema proġett huwa tajjeb u liema le u jekk iqassamx lill-kunsill lokali "X" jew iqassamx lill-kunsill lokali "Y".

Għal dak li jixtieq l-Onor.

Asciak, jien iktar nara possibbilta' ta' inizjattivi li għandhom x'jaqsmu mal-kamp turistiku - ovvjament ma nafx għal liema każ partikolari qed jistaqsi - pero' iktar huwa possibbli li wieħed iħares lejn din il-ħaġa mill-lenti tal-politika tad-devoluzzjoni lokali li semmejt.

Jekk hemm ideat li huma kummerċjalment vijabbli u soċjalment jagħmlu sens ukoll, jien ċert li wieħed jista' jħares lejn il- finanzjament u l-management ta' dik it-tip ta' inizjattiva mhux bħala xi proġett kapitali imma bħala proġett kummerċjali li jistgħu jkunu nvoluti fih kemm partijiet differenti tal-gvern kif ukoll il-kunsill lokali fih innifsu.

Naħseb li dan huwa proprju l-breakthrough li trid issir fil-qasam tal- kunsilli lokali, għax iżżid kemm iżżid il-fondi ċentralment fl-aħħar mill- aħħar l-impatt fuq kull kunsill lokali ma tantx jista' jkun kbir.

Jiġifieri għal kull Lm1 miljun li tista' żżid, kunsill lokali jista' jieħu forsi Lm4,000, Lm5,000 jew Lm6,000.

Naħseb li issa iktar irridu nħarsu lejn metodi alternattivi ta' funding, fejn ikollna iktar inizjattivi geared mhux biss biex jipprovdu fondi indipendenti mill-kunsilli lokali pero' biex jinvolvu iktar lill-kunsilli lokali fl-amministrazzjoni lokali.

Jien ma naħsibx li rridu nibqgħu nħarsu lejn il-kunsilli lokali bħala mezz kif is-servizzi lokali jiġu delivered aħjar imma rridu nħarsu lejn il- kunsilli lokali bħala l-mezz kif nistgħu nieħdu inizjattivi iktar favur il- lokal billi nidħlu f'linji ġodda, anke f'lokalitajiet fejn m'għandhomx dawn l-esperjenzi.

Naħseb li b'din it-tip ta' politika biss nistgħu nagħmlu l- breakthrough li nixtiequ naraw fil-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, l-aħħar mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Xtaqt nistaqsi lill-Onor.

Gatt jekk il-gvern hux se jkompli jadotta s-sistema tal-kalendarju agro-turistiku, li kien nieda d- dipartiment ta' l-agrikoltura bil-għan li l-kunsilli lokali jikkordinaw il- ħidma tagħhom aħjar.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari, fil-qosor jekk jogħġbok.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk m'iniex sejjer żball, din it-tip ta' attivita' kienet taħt ir-responsabbilta' tad-dipartiment ta' l-agrikoltura u mhux tal- kunsilli lokali u allura naħseb li jkun aħjar jekk jirrispondi l-ministru responsabbli mill-agrikoltura.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit, fil-qosor jekk jogħġbok.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, fil- fatt ma' din hemm mistoqsija oħra - mistoqsija parlamentari numru 681 fis- seduta ta' dalgħodu - u r-risposta hija li l-kalendarju ta' attivitajiet agrikoli kif ukoll tas-sajd għas-sena d-dieħla qed jiġi ffinalizzat mill- istess unit li twaqqaf aktar kmieni din is-sena, meta l-Onor.

Interpellant stess kien għadu ministru ta' l-agrikoltura.

(Interruzzjonijiet) Laqgħat ma' l-għaqdiet involuti jsiru regolarment.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar kuntratti mogħtija b'direct order mid-dikasteru tal-Prim Ministru bejn il-5 ta' Settembru u l-10 ta' Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1260;

Kopja ta' programm ta' azzjoni mħejji mill-Management Efficiency Unit, maħruġ fit-30 ta' Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1790; u

Lista li turi l-gradi ta' impjegati fil-Qrati ta' Għawdex bejn Diċembru 1996 u Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 2003.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar aġenziji ta' reklamar użati mid-dikasteru tal-Ministru għall-Politika Soċjali bejn l-5 ta' Settembru u l-10 ta' Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentai numru 1256.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar aġenziji ta' reklamar użati mid-dikasteru tal-Ministru ta' l-Intern bejn il-5 ta' Settembru u l-10 ta' Novembru 1998, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1258.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' steroid cards li jintużaw fl-Isptar San Luqa, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 1946; u

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Viċi Prim Ministru.

RIŻOLUZZJONI BIEX JITFAKKAR IL-ĦAMSIN ANNIVERSARJU TAD-DIKJARAZZJONI UNIVERSALI TAD-DRITTIJIET TAL-BNIEDEM

ONOR.

GUIDO de MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, f'ismi u flimkien mal-kollega tiegħi l-Onor.

George Vella nixtieq inressaq din il-mozzjoni li se naqra:

Dan il-Parlament:

Bħala parti miċ-ċelebrazzjonijiet li qegħdin isiru madwar id-dinja biex jitfakkar il-Ħamsin Anniversarju tad-Dikjarazzjoni Universali tad- Drittijiet tal-Bniedem addottata mill-Assemblea Ġeneralil tan- Nazzjonijiet Uniti, f'Pariġi, fl-10 ta' Diċembru 1948;

Waqt li jirrikonoxxi li d-Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal- Bniedem bħala objettiv komuni ta' akkwist għall-popli kollha u għan- nazzjonijiet kollha u wkoll bħala fonti ta' ispirazzjoni u bażi ta' progress kontinwu fil-qasam tad-drittijiet tal-bniedem;

Waqt li jenfasizza l-bżonn li jsiru aktar sforzi fuq livell nazzjonali, reġjonali u internazzjonali bil-għan li jissaħħu l- promozzjoni u l-inkoraġġiment ta' rispett għad-drittijiet tal-bniedem u l-libertajiet fundamentali għal kulħadd mingħajr distinzjoni ta' razza, sess, lingwa jew reliġjon;

Jiddikjara mill-ġdid li dawn id-Drittijiet kollha huma universali u indiviżibbli;

Iġedded f'isem il-Maltin u l-Għawdxin kollha t-twemmin tiegħu fid- drittijiet fundamentali tal-bniedem, fid-dinjita' u l-valur tal- persuna umana, fid-drittijiet ugwali għal irġiel u nisa u għal nazzjonijiet kbar u żgħar;

Jikkonferma solennement il-wegħda magħmula minn Malta meta saret Membru ta' l-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti, biex id- Dikjarazzjoni Universali tad-Drittijiet tal-Bniedem issir l-objettiv komuni ta' akkwist għall-popli kollha u għan-nazzjonijiet kollha u bħala fonti ta' ispirazzjoni għall-promozzjoni u protezzjoni tad- drittijiet tal-bniedem u libertajiet fundamentali - ċivili, kulturali, ekonomiċi, politiċi u soċjali - inkluż id-dritt għall-iżvilupp.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nissekonda.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GUIDO de MARCO: Sur President, jien u l-kollega tiegħi, l- Onor. George Vella, ridna nressqu din il-mozzjoni bi skop preċiż, li kif inhu xieraq dan il-parlament iħares lejn id-dikjarazzjoni tad-drittijiet universali tal-bniedem - li qed tagħlaq ħamsin sena mill-eżistenza tagħha - bħala wieħed minn dawk id-dokumenti li fl-istorja tal-bniedem isaħħu r- rikonoxximent tas-supremazija tal-bniedem fuq kollox.

Il-bniedem għandu drittijiet tiegħu li huma inaljenabbli, kemm jekk jgħix f'pajjiż Ewropew, kemm jekk jgħix f'pajjiż Asjatiku, kemm jekk jgħix fl-Afrika, kemm jekk jgħix fil-kontinent Amerikan, kemm jekk ġej minn pajjiż kbir u kemm jekk ġej minn pajjiż żgħir.

Fl-aħħar mill-aħħar huwa dak il-konċett universali li Leonardo da Vinċi kien wettaq fl-interpretazzjoni artistika tiegħu tal- bniedem bħala ċ-ċentru ta' l-univers.

Naturalment dan huwa l-ħsieb tal-karta tad-drittijiet tal-bniedem, li b'għaqal u b'mod li tittraxxendi anke l-kulturi u ċ-ċivilatajiet diversi, dikjarazzjoni li tapplika għal kulħadd.

Din mhix kwestjoni li wieħed jgħid li dawk għandhom ċivilita' li forsi xi ħadd jikkonsidraha iktar avvanzata, waqt li ħaddieħor għandu ċivilita' li wieħed jikkonsidraha mhux daqshekk avvanzata; wieħed ġej minn pajjiż industrijalizzat u l-ieħor ġej minn pajjiż fqir; wieħed ġej minn pajjiż kbir li għandu mezzi awtonomi ta' difiża u affarijiet oħra, waqt li ieħor ġej minn pajjiż żgħir u ħafna drabi jkollu jistenna d-dritt ta' l-iżvilupp.

Id-drittijiet fundamentali tal- bniedem - id-dritt li jgħix, id-dritt għall-opinjoni tiegħu, id-dritt għar- reliġjon tiegħu, id-dritt li ma jiġix mgħakkes, id-dritt tal-liberta' tiegħu - huma drittijiet li l-popli kollha għandhom jgħożżuhom għax jappartjenu lilhom ilkoll.

F'dan il-kontest, Sur President, li aħna qegħdin nikkommemoraw dan il-ħamsin anniversarju.

Naturalment dawn il- kommemorazzjonijiet għandhom id-diffikultajiet tagħhom, għandhom dik ir- rabta bejn l-ideal u r-realta'.

Kemm qed jiġi osservat verament dak li aħna nipproklamaw?

Proprju qabel ma ġejt hawn kont qed insegwi s-sitwazzjoni ta' dawk in- nies li jinġabu Malta riżultat tal-pożizzjoni diffiċli f'pajjiżhom.

Meta tibda tara s-sitwazzjoni ta' dawn il-boat people tad-dinja tal-lum, nies li jaħarbu minn pajjiżhom biex ifittxu x-xogħol, biex ifittxu ħajja aħjar u biex ifittxu dar, tibda tistaqsi kemm hi vera l-karta tad-drittijiet tal- bniedem, kemm hi attwabbli d-dikjarazzjoni universali tad-drittijiet tal- bniedem.

U ma nagħmlu xejn ħażin, Sur President, li kull poplu, kull bniedem jidħol daqxejn fih innifsu u f'ċirkostanzi storiċi bħalma huwa l- ħamsin anniversarju tad-dikjarazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem, iħares lejn din is-sitwazzjoni u jgħid: Kif tista' tħares lejn id-dritt tal-kelma jekk m'għandekx ukoll id-dritt għall-kenn ta' darek, kemm tista' tħares lejn id-dritt ta' l-opinjoni meta lanqas għandek il-flus biex tixtri ġurnal ħalli inti tkun tista' tifforma opinjoni?

Dan huwa l-konflitt li ħafna drabi naraw bejn it-teorija u r-realta'.

Dan huwa l-konflitt li ħafna drabi naraw bejn ix-xewqa tal-bniedem u d-drittijiet ġuridiċi tal-bniedem.

Jekk dawn id-drittijiet ġuridiċi tal-bniedem ma jkunux id f'id mad-drittijiet soċjali tal-bniedem ħafna drabi waħda tagħmel kummiedja mill-oħra, biex ngħid hekk, għax id-drittijiet ġuridiċi tant importanti, tant essenzjali, tant bażiċi tal-ħajja tagħna għandhom valur jekk inti torbothom mad- drittiijiet soċjali tal-bniedem.

Id-dritt għall-għajxien, id-dritt għall- kenn, id-dritt għax-xogħol huma drittijiet daqstant fundamentali bħad- drittijiet ta' l-opinjoni, bħad-drittijiet ta' l-ugwaljanza bejn is-sessi, bħad-drittijiet għar-reliġjon, bħad-drittijiet li wieħed ikun tolleranti lejn l-ieħor, anke dawn huma drittijiet fundamentali tal-bniedem.

U llum f'din l-okkażjoni aħna ridna nitkellmu fuqhom.

Sur President, wara l-inkontru f'Malta ta' Bush u Gorbachev f'Diċembru ta' l-1989 jien kont għidt li kienet spiċċat il-purtiera tal-ħadid u b'hekk sar ħafna ġid għad-dinja.

Dan il-fatt kien fundamentali ħafna għar-ritorn tal-liberta' ta' popli sħaħ li l-kelma "liberta`" kienet biss xewqa u qatt attwalita`.

Kien mument kbir li tara l-ħajt ta' Berlin jaqa', kien mument kbir li tara regime wara l-ieħor ta' dittatura jispiċċa fix-xejn u l-ideali tad-demokrazija ta' parlament pluripartitiku jsiru realta' għal tant pajjiżi, fejn il-kelma "demokrazija" kienu jużawha iżjed bħala xewqa għal ħafna minnhom u daħk fil-wiċċ meta tiġi wżata fil-konfront tagħhom stess.

Għall-ewwel darba fl-istorja Ilum qegħdin ngħixu f'sitwazzjoni fejn il- maġġoranza tal-popli għandhom sistema demokratika.

U din hija bidla kbira meta wieħed jiftakar li sa ftit snin ilu l-maġġoranza tal-poplu ma kellhomx sistema demokratika.

U f'dan il-kontest il-waqgħa tal-purtiera tal-ħadid kellu effett pożittiv ħafna fil-ħajja ta' tant miljuni ta' nies.

Pero' jekk aħna naħsbu li s-suċċess tad-dinja qiegħed hemm għax spiċċat il- purtiera tal-ħadid biss u ma niftakrux li hemm purtiera iktar permanenti li hija l-purtiera tal-faqar, il-purtiera tas-sottożvilupp, li qed tifred il- popli b'mod iktar krudil kważi minn dik is-sitwazzjoni li kellna qabel bil- purtiera tal-ħadid, allura aħna nkunu qegħdin nagħtu lip service, kif jgħidu l-Ingliżi, lid-dikjarazzjoni universali tad-drittijiet tal-bniedem għaliex inkunu qegħdin nonqsu milli nħarsu lejn l-iktar ħaġa essenzjali, id- dritt għall-ħajja u għall-għajxien tal-bniedem.

Sur President, l-aspetti ġuridiċi ta' din id-dikjarazzjoni huma fundamentali ħafna u forsi huwa tajjeb li hawnhekk niddikjaraw bħala poplu Malti kemm aħna ilna nitħabtu għal dawn id-drittijiet.

Ġiet f'idejja dikjarazzjoni li kienu għamlu missierijietna fl-1802 - wara li spiċċat il- preżenza Franċiża minn gżiritna u l-Maltin kienu qegħdin jaraw il-preżenza Ingliża ġejja fuqhom - dikjarazzjoni fundamentali ta' prinċipji fejn il- poplu Malti, permezz tar-rappreżentanti tiegħu, stabilixxa ċerti prinċipji li huma tant importanti - niċċita tnejn minnhom - li: "Free men have a right to choose their own religion".

Hawn qed nitkellmu fl-1802 meta, anke f'dawk iż-żmenijiet, forsi ħafna iżjed mil-lum, il-predominanza u l- ħsieb reliġjuż kellu ċertu fundamentaliżmu magħqud miegħu.

Tajjeb li nirrikonoxxu li missierijitna fl-1802 qalu bl-iktar mod ċar li:

"Freemen have a right to choose their own religion.

Tolerance of other religions is therefore established as a right."

Mhux sempliċement kwesjtoni ta' tolleranza iżda tolleranza fis-sens li kulħadd għandu dritt għal reliġjonijiet oħrajn.

Imbagħad ikompli jgħid ukoll l-artiklu 9:

"That no man whatsoever has any personal authority over the lives, property or liberty of another.

Power resides only in law and restraint or punishment can only be exercised in obedience to law".

Is-saltna tad-dritt, id-dritt tal-bniedem li huwa liberu, id-dritt tal- bniedem li ma jkunx soġġett għall-arrest arbitrarju, id-dritt tal-bniedem li ma jintefax f'ħabs mingħajr akkuża.

Dawn id-drittijiet ta' prinċipji fundamentali li qed nitkellem fuqhom ma ġewx stabiliti fl-1948 wara żewġ gwerer mondjali imma l-poplu Malti stabilixxa dan il-prinċipju fundamentali meta ħareġ minn dak il-kalvarju li kellu fir-rivolużżjoni kontra l-ħakma Franċiża u kien qed jara ġejja l-ħakma Ingliża.

Kien ġie stabilit mhux biss id-dritt tal-liberta' tar-reliġjon u l-osservanza tar-reliġjon u r- rispett tar-reliġjon ta' kull wieħed u waħda minna imma d-dritt li kull bniedem għandu l-ħarsien tiegħu fil-liġi.

Ciceru kien jgħid li aħna servi tal-liġi biex nistgħu nkunu liberi.

Dan il-valur li rridu nkunu servi tal- liġi jekk aħna rridu nkunu liberi joħroġ ukoll mill-karta universali tad- drittijiet tal-bniedem.

Niftakar li bejn żewġ imħallfin kbar Maltin, l-Imħallef Flores u l- Imħallef Caruana Curran, kien hemm polemika importanti ħafna li kienet: Ġustizzja skond il-liġi jew il-liġi skond il-ġustizzja?

U niftakar kont għidt: Imma din għaliex inħarsu lejha f'kontest ta' kuntrast bejn waħda u oħra?

It-tnejn m'huma xejn ħlief manifestazzjoni taż-żewġ bnadi ta' l- istess munita; il-liġi trid tkun skond il-ġustizzja u l-ġustizzja trid issir skond il-liġi.

Dan huwa l-istat tad-dritt li d-dikjarazzjoni universali tad-drittijiet tal-bniedem tenunzja bl-iktar mod importanti.

Pero' x'razza ta' ġustizzja skond il-liġi tkun jekk il-bniedem jiġi miċħud mid-dritt tiegħu għall-edukazzjoni?

Fil-fehma tiegħi l-edukazzjoni hija l- iktar ħaġa li twassal il-popli 'l quddiem.

Hija l-edukazzjoni li tagħtik it-tolleranza, hija l-edukazzjoni li tagħtik ir-rispett tal-fehma ta' ħaddieħor, hija l-edukazzjoni li tiftaħlek il-ħsieb tiegħek fix-xjenza, fl- arti, fil-kultura u f'ċivilta' veru.

Sur President, naħseb dawn huma l- impenji li dan il-parlament għandu jieħu llum biex verament nikkommemoraw id-dikjarazzjoni universali tad-drittijiet tal-bniedem.

Ħadt pjaċir nara lil Kofi Annan, flimkien mal-President tal-Parlament Franċiż, Fabius, jagħmel diskors tant importanti lid-deputati Franċiżi - fil-fatt id-dikjarazzjoni tad-drittijiet tal-bniedem kienet ġiet l-ewwel enunzjata f'Parigi fl-1948 - wara ħamsin sena li raw rivoluzzjoni fost il- popli.

F'dik il-ħabta kulma kien hemm membri tan-Nazzjonijiet Uniti, jekk ma niżbaljax, kienu 55 u llum hemm 185.

Dan għaliex?

Għaliex inħolqu xi popli?

Il-popli kienu jeżistu, in-nazzjonijiet kienu jeżistu imma kienu popli soġġetti għal imperi kolonjali jew, fl-aħjar ipotesi, popli li kienu qegħdin taħt it-Trusteeship Council tan-Nazzjonijiet Uniti.

X'mixja kbira din kienet!

X'mixja kbira fejn qabel li jkollok drittijiet kien jiddependi l-ġilda tiegħek hijiex bajda jew hijiex sewda, jekk inti tappartjenix għal reliġjon jew oħra, drittijiet li toqgħod bil-qiegħda fi ġnien jiddependi minn liema grupp tappartjeni għalih.

Saret mixja 'l quddiem f'dawn il- ħamsin sena, Sur President, u aħna għandna nħossuna kburin li nikkommemorawhom.

Pero' din il-kommemorazzjoni m'għandhiex biss tkun flashback, jew throwback għax għalkemm huwa tajjeb tgħid kemm imxejt 'il quddiem pero' daqstant ieħor għandek tgħid fejn huma n-nuqqasijiet tiegħek.

Jien naħseb li l-poplu Malti llum huwa konxju ħafna mhux biss tad- drittijiet li għandu u d-drittijiet soċjali li għandu jkompli jirbaħ u jipproteġi imma konxju wkoll tas-sens ta' solidarjeta' tiegħu mal-popli l- oħra.

Is-sens ta' solidarjeta' li l-karta universali tad-drittijiet tal- bniedem għandha valur jekk flimkien mad-drittijiet enunzjati u osservati jkun hemm konservat u mwettaq id-dritt ta' l-iżvilupp, id-dritt li l- bniedem mhux biss ikollu drittijiet ġuridiċi imma drittijiet soċjali li jagħmluh verament bniedem fl-interezza kollha tiegħu, li jista' jgħix b'dik id-dinjita' li ħalqu Alla u li għandu dritt jgħix fiha.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Grazzi, Sur President.

Huwa pjaċir tiegħi li flimkien mal-kollega tiegħi l-Onor. de Marco nikkommemoraw il-ħamsin sena mill-adozzjoni tad-dikjarazzjoni universali tad-drittijiet tal-bniedem, li ġiet iffirmata f'Pariġi proprju fl-10 ta' Diċembru ta' l-1948.

Wieħed irid jiftakar li dan kien biss tliet snin wara li kienet ġiet ifformata l-Ġnus Magħquda fl-1945 u, kif semma l-kollega tiegħi, il-blockade ta' Berlin kien għadu għaddej, kien diġa' beda l-inkwiet bejn il-Lhud u l-Għarab u kien anke nqatel il-medjatur tal-Ġnus Magħquda ġewwa Gerusalem, Count Bernardotte.

Dan kien juri li l-affarijiet kienu għadhom m'humiex issettiljati għal kollox.

Interessanti wkoll li wieħed jinnota li dan kien sitt xhur qabel ma eventwalment imbagħad ġie fformat anke l-Kunsill ta' l- Ewropa.

Mr Speaker, wieħed irid jifhem li dawk iż-żmenijiet, wara gwerra mondjali li kienet ċaħħdet lill-popli minn tant affarijiet, kien hemm yearning, kien hemm tfittxija għal-libertajiet u għall-kuntentizza li n-nies kienet ilha nieqsa minnhom għal madwar ħames snin sitta.

Dawn kienu drittijiet bażiċi li l-bniedem kien ħass iċ-ċaħda tagħhom u ried b'xi mod jassigura li jkollu dritt li jerġa' jeħodhom lura u jassigurahom fil-futur tiegħu.

Dan ifakkarni meta l-famuż Thomas Jefferson kien qed jikteb id-Dikjarazzjoni ta' l-Indipendenza Amerikana fl-1776, jiġifieri ħafna snin qabel, fejn kien qal bl-iktar mod ċar li l-bniedem għandu ċerti drittijiet inaljenabbli u dawn ġabarhom fi tliet kelmiet: id-dritt għall-ħajja, il-liberta' u t- tfittxija għall-kuntentizza.

Dawn kienu tliet kelmiet li ġabru prattikament dak kollu li hemm fid-dikjarazzjoni tad-drittijiet tal- bniedem.

U ovvjament kellhom imbagħad anke eku tlettax-il sena wara, anke minħabba r-relazzjonijiet li kellu Jefferson stess ma' Franza, bħala ambaxxatur f'dawk iż-żmenijiet, fir-Revoluzzjoni Franċiża, li ovvjament imbagħad ġiet żgwidata u marret żmerċ, 'il hinn mill-ideali li kien hemm fil-bidu.

Pero', Sur President, wieħed irid jifhem li l-liberta' hija bbażata fuq demokrazija politika effettiva u anke fuq l-aċċettazzjoni minn kulħadd tal- konċett tad-drittijiet tal-bniedem.

Jekk dan ma jiġix aċċettat minn kulħadd ma jistax ikollok liberta', u mhux biss lip service, mhux biss li tiġi aċċettata imma anke li jkollok l-osservanza ta' dawk il-commitments li wieħed ikun għamel.

U għalhekk huwa importanti li wieħed jiddikjara f'isem il-poplu Malti - bħalma ddikjara l-kollega tiegħi, u ovvjament anke jien min-naħa tiegħi f'isem din in-naħa tal-Kamra - l-importanza li pajjiż jintrabat u josserva li jirrispetta dawn il-konċetti.

Pero' wieħed irid jifhem li meta jiġi aċċettat il-konċett tal-ħarsien tad-drittijiet tal- bniedem, dan ma jfissirx, bħalma fil-bidu kien hemm min jargumenta, li dawn huma materji interni għal kull pajjiż individwalment.

U jasal iż-żmien li jekk hemm body internazzjonali, bħall-Ġnus Magħquda, li jenunzja dawn l- affarijiet, u jissorvelja dawn l-affarijiet, irridu mmorru oltre din l-idea li dawn huma affarijiet interni u allura jkunu jikkonċernaw biss pajjiż partikolari.

Jien ngħid li ċertu ksur tad-drittijiet tal-bniedem jikkonċerna lid-dinja kollha, jikkonċerna lill-popli kollha, jikkonċerna addirittura d-dinjita' tal-bniedem uman li jeżisti f'din id-dinja.

Sur President, ħafna nies forsi ma jafux x'inhi din id-dikjarazzjoni.

Din id-dikjarazzjoni hija xi ħaġa komplessa u llum għandha żewġ covenants li ġew adottati ormai iktar minn tletin sena ilu u għandha konvenzjonijiet ukoll partikolari fuq ċerti diskriminazzjonijiet li b'dawn id-deċiżjonijiet qegħdin jipprovaw jiġu mneħħija, per eżempju, id-diskriminazzjoni razzjali, kif semma l-kollega tiegħi, id-diskriminazzjoni kontra n-nisa, it-tortura, id-diskriminazzjoni kontra t-tfal.

Pero' għad fadal ħafna u ħafna oqsma li għadhom m'humiex minsusa u li għadhom m'humiex qegħdin jiġu attwati għaliex m'hemmx biżżejjed mekkaniżmi fl-istruttura tal-Ġnus Magħquda - inkun kritiku - biex jimplimentaw id-dikjarazzjoni u l-programm favur il-ħarsien tad-drittijiet tal-bniedem.

Huma neqsin ukoll il-mekkaniżmi li hemm bżonn biex wieħed jagħmel il-monitoring ħalli jkun jaf kemm il-pajjiżi qegħdin jimxu ma' dak li ffirmaw fuq dik il-biċċa karta li għamluha forsi b'mod ċerimonjali pero' m'humiex qegħdin josservawha.

Ir-riżorsi fil-Ġnus Magħquda li jridu jiġu kkanalizzati biex jimmoniterjaw dan ix-xogħol m'humiex available.

U għalhekk huwa importanti li apparti li jkun hemm mezz kif il-Ġnus Magħquda jsibu iktar riżorzsi umani u finanzjarji ħalli dawn l-affarjiet jagħmluhom, importanti wkoll li jingħataw aktar opportunitajiet lill-għaqdiet li m'humiex governattivi, dawk li nsejħulhom NGOs, għax dawn jistgħu jgħinu.

Dawn huma organizzazzjonijiet interressati ħafna f'dawn l-oqsma li jagħtu kontribut kbir u li prattikament ma jqumu xejn lill-Ġnus Magħquda biex jagħmlu x-xogħol tagħhom.

U anke llum qegħdin naraw ħafna organizzazzjonijiet tal-vittmi stess, ta' min ikun qed jinkisrulu d-drittijiet umani tiegħu.

Fi kliem ieħor l-isfidi huma ħafna imma r-riżorsi huma neqsin ħafna.

Sur President, hawnhekk naħseb li huwa d-dover tagħna li nfakkru li, apparti d-dikjarazzjoni universali, fl-1953 iddaħħlet ukoll il-Konvenzjoni Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem li hija, biex ngħid hekk, traspożizzjoni ta' din id-dikjarazzjoni pero' iktar f'kontest reġjonali, f'kontest Ewropew, illi mbagħad magħha żdied il-konċett tad-dritt ta' l-individwu li japplika għad-drittijiet tiegħu quddiemha.

U għalkemm l-affarijiet jimxu bil-mod - għaliex wieħed irid jifhem illi kien biss madwar erba' snin ilu li nħatar kummissarju għoli għad-drittijiet tal-bniedem - li naħseb illi huwa bażiku u li għamel aċċenn għalih anke l-kollega tiegħi l-Viċi Prim Ministru, huwa l-fatt illi l-konċett tad-drittijiet tal-bniedem m'huwiex xi konċett statiku.

Din m'hijiex xi ħaġa li bdiet fl-1948, jew fi żmien Jefferson jew fi żmien l-illuminati tas-seklu 18 u waqfet hemmhekk.

Dan huwa konċett illi huwa dinamiku, konċett li jevolvi mas-soċjeta', jevolvi mal-konċetti u ma' l-aspirazzjonijiet tas-soċjeta', jevolvi mal-politika li tkun qed tevolvi fil-pajjiż.

U l-fatt illi hemm dan id-dinamiżmu jitlob minna li anke aħna .....

Din hija xi ħaġa li nqasna li nagħmlu sal-lum u għalhekk nappella li nedukaw lit-tfal tagħna u ndaħħlu fl-iskejjel il- konċett ta' l-edukazzjoni dwar id-drittijiet tal-bniedem.

Huwa importanti li lit-tfal tagħna ngħallmuhom x'inhuma d-drittijiet fundamentali tagħhom u tal-popli l-oħra ħalli meta jikbru jkunu jafu li dawk illi hemm in-naħa l-oħra għandhom id-drittijiet tagħhom, għandhom l- aspirazzjonijiet tagħhom, għandhom dak illi għandhom dritt assolut għalih u mhux tolleranza.

Il-kelma "tolleranza" jiena ma naċċettaha qatt għaliex din tippressupponi li inti aħjar minn ħaddieħor u qed tagħmel sagrifiċċju u taċċettah.

It-tolleranza m'għandhiex teżisti imma għandha teżisti l- aċċettazzjoni ta' dak illi hu ħaddieħor, ta' dak illi jemmen u ta' dak illi huwa magħmul bih.

Hemm ħafna punti x'wieħed jiddiskuti f'dan is-sens.

Per eżempju, il-konċett tad-drittijiet tal-bniedem japplika l-istess madwar id- dinja?

Hemm differenzi reġjonali, differenzi kulturali, differenzi ta' reliġjonijiet?

Tagħmel differenza fuq soċjetajiet differenti?

Hemm drittijiet relattivi jew drittijiet assoluti?

Sur President, dawn huma mistoqsijiet li l-kollega tiegħi, li huwa ħafna iktar abbli minni mil-lat legali - għaliex m'hemmx dubju li dawn ħadu diskussjonijiet twal f'konferenzi u b'laqgħat interminabbli - forsi jista' jweġibhom aħjar minni.

Pero' huwa tajjeb illi jkollna l-okkażjoni li anke hawnhekk nesprimu l-għarfien tagħna ta' l-eżistenza ta' dawn il-problemi, nitkellmu fuqhom u niddeċiedu fuqhom.

Per eżempju, hemm differenzi bbażati fuq kultura, fuq reliġjonijiet, fuq twemmin?

Dawn ibiddlu dak illi hemm imniżżel fid-dikjarazzjoni universali tad-drittijiet tal-bniedem?

Min jaqbillu fiċ-ċirkostanzi tad-dinja llum se jgħid "iva" pero', kif qal Jefferson, hemm drittijiet li huma inaljenabbli, jiġifieri ma jista' jibdilhom ħadd, u ma jistgħux jinbidlu sempliċement għaliex ikollok regime jew dittatur li jaqbillu jagħmel hekk.

Nikkwota hawnhekk dak illi qalet Amnesty International fl-1977 meta din l-organizzazzjoni ngħatat il-premju Nobel għall-paċi.

Qalet hekk:

''Sfortunatament gvernijiet jivvotaw favur id-drittijiet tal-bniedem fil-laqgħat internazzjonali filwaqt illi jifgawhom f'pajjiżhom."

Mela jmorru lura u jifgaw dawn id-drittijiet f'pajjiżhom!

Huwa veru li jsir ħafna diskors fuq drittijiet, illi verament huma importanti, bħad- dritt għal informazzjoni, id-dritt għal espressjoni, id-dritt għal ħajja privata, id-dritt għal ħajja familjari, id-dritt għal opportunitajiet indaqs u d-dritt tax-xogħol imma - u hawn norbot ma' dak li qal il-kollega tiegħi l-Onor. de Marco - u dawn kollha huma drittijiet bażiċi.

Imma hemm drittijiet iktar fundamentali li joħorġu mir-realtajiet soċjali, kulturali u ekonomiċi tal-pajjiż u saħansitra jeżistu pajjiżi li mhux biss qegħdin iċaħħdu dawn id-drittijiet lil ċertu popli iżda lanqas biss jikkonċepixxu jew jaslu biex jibdew jaħsbu li dawn għandhom drittijiet oħrajn.

Nerġa' ngħid, Sur President, hemm oqsma importantissimi li huma ttraskurati, l- ewwel u qabel kollox, id-dritt tal-ħajja.

Jum wara l-ieħor naraw eluf ta' nies jiġru 'l hawn u 'l hemm fid-dinja, għadma u ġilda, u ma tafx x'se jsir minnhom.

Allura kif nitkellmu dwar id- dritt ta' l-espressjoni, id-dritt ta' l-edukazzjoni u d-dritt illi jkunu magħqudin f'union?

X'unions huma!

Xi dritt ta' assoċjazzjoni hu dan!

Nerġa' ngħid, dawn lanqas l-iktar drittijiet bażiċi m'għandhom, la għandhom x'jieklu, la jsibu ilma nadif biżżejjed biex jixorbu minnu, la għandhom l- iktar kura medika bażika u lanqas saqaf fuq rashom kemm ma jkunux esposti għall-elementi.

Għad hawn miljuni fid-dinja mċaħħdin minn dawn id- drittijiet bażiċi u nkunu qed ninjoraw lilna nfusna jekk naħsbu li għaliex għalina huma xi ħaġa li neħduha for granted - għandna dipartiment tal- housing li jekk dar ma jkollhiex żewġ kmamar tal-banju u tliet kmamar tas- sodda ma jaċċettahiex ....

M'inix qed ngħid illi m'għandniex nagħmlu hekk għaliex la wasalna f'dan il-livell ta' żvilupp j'Alla nkomplu, pero' ma rridux ninsew li f'ċerti pajjiżi d-drittijiet fundamentali għadhom imċaħħdin sal-lum.

Għalhekk irridu nuru ċertu mistħija, mhux għax tort tagħna imma nemmen li għandna parti mill-ħtija li dawn il-miljuni għadhom jiġġerrew madwar id-dinja bil-ġuħ, għarwenin, bla saqaf fuq rashom, bla faraġ u bla tama fil-futur.

Sur President, dawn it-tfal ma jafux x'se jkun il-futur tagħhom.

Probabbilment lanqas jaħsbu li hemm futur għaliex għalihom l-immedjat, li jieklu llum u jaraw ix-xemx tiela' għada li huwa importanti.

U dan kollu għaliex minkejja d-diskors fuq id-demokrazija u d-drittijiet ta' l- individwu, m'għandhom l-ebda kontroll fuq id-destin tagħhom.

Dawn huma biss partiċelli fuq chessboard illi jiġġerrew minn hawn u minn hemm skond l- opinjonijiet u d-deċiżjonijiet ta' xi ħadd ikbar minnhom.

Għalhekk bl- iktar mod responsabbli, mil-lat soċjali, mil-lat morali u mil-lat legali ma nistgħux ninjoraw dawn ir-realtajiet.

Hawn tajjeb li nsemmu wkoll xi ħaġa li hija iktar qrib in-naħa tagħna.

Qed nirriferi għad-drittijiet ta' l- immigranti, tar-refuġjati u tal-minoranzi, u dawn huma sfidi li jeħtieġ li l-Kamra tirrealizza li hemm bżonn illi niddiskutu iktar fit-tul dwarhom, forsi anke fil-Kumitat ta' l-Affarijiet Barranin jew fil-Kumitat ta' l- Affarijiet Soċjali.

Xi ħaġa forsi aktar pożittiva minn dan illi kont qed ngħid, Sur President, huwa l-fatt illi bil-mod il-mod il-konċett tad-drittijiet tal- bniedem sab postu wkoll f'dik li hija d-diplomazija internazzjonali.

Huwa ta' sodisfazzjon li wieħed isemmi li l-Att Finali ta' l-Organizzazzjoni għall-Koperazzjoni u s-Sigurta' fl-Ewropa ta' Helsinki.

Jekk m'iniex sejjer żball, Kap. 7 jitkellem ċar fuq il-bżonn li wieħed jirrikkonoxxi l- prinċipji bażiċi tad-drittijiet tal-bniedem bħala mezz kif naslu biex inġibu aktar koperazzjoni u iktar sigurta' fl-Ewropa.

Dan il-konċett jirrispekkja ruħu wkoll fid-dikjarazzjoni Ewro-Mediterranja ta' Barcelona u eventwalment anke ta' Malta, fid-dikjarazzjonijiet mhux waħda u tnejn tal- Moviment Mhux Allinejat u anke fix-xogħol ta' l-Unjoni Inter-Parlamentari.

Irrid nagħlaq, Sur President, b'żewġ noti forsi kemm kemm negattivi imma nħoss illi għandi nagħmilhom.

Filwaqt illi qegħdin nitkellmu fuq organizzazzjoni li għamlet dan il-ġid kollu, li qajment din il-kuxjenza kollha u li żergħet il-bżonn illi wieħed jinduna li kull individwu għandu d- drittijiet tiegħu, inħoss illi huwa ironiku ħafna li proprju din l-istess organizzazzjoni tista' tikkontribwixxi kemm direttament jew inkella indirettament biex ikomplu jinkisru dawk id-drittijiet l-aktar bażiċi, u naf x'jien ngħid, Sur President.

Qed nirriferi hawnhekk għal meta l- Kunsill tas-Sigurta' tal-Ġnus Magħquda, bħalma ġara proprju f'dawn il- ġranet, jimponi sanzjonijiet ta' natura ekonomika fuq ċerti pajjiżi għar- raġunijiet tiegħu u bla ma jagħmel monitoring bis-serjeta', bla ma jara x'inhuma l-effetti eżatti fuq il-poplu ta' dak il-pajjiż u bla ma jagħmel kalkolu kemm dawk il-miżuri li qed jieħu humiex qegħdin jolqtu verament lir- regime illi ried jolqot u mhux lill-poplu li jkun qed jiġi ppenalizzat doppjament; qed jiġi ppenalizzat għaliex min qed imexxih m'huwiex demokratiku u m'huwiex jirrispetta l-valuri tiegħu u tad-drittijiet tiegħu, u minn fuq imbagħad is-sanzjonijiet ekonomiċi jġibu fuqu, fuq it-trabi, fuq ix-xjuħ, fuq dawk il-minoranzi, iktar hardship u iktar tbatija b'nuqqas ta' ikel u nuqqas ta' mediċini.

Kif diġa' għidt, Sur President, hawnhekk nara anakroniżmu u ironija kif titħaddem il-Ġnus Magħquda.

Pero' m'iniex qed nikkritika għaliex is-sanzjonijiet b'xi mod iridu jsiru u xi miżuri biex wieħed jikkontrolla jridu jittieħdu.

Jiena naf li din l-aħħar sena jew sena u nofs qam moviment kbir illi qiegħed jgħajjat ħalli jkun hemm iktar monitoring ta' x'qed jiġri f'dawn l-affarijiet għaliex din hija sitwazzjoni li trid tiġi rrimedjata kemm jista' jkun malajr.

Aktar qrib xtutna nħoss illi għandi ngħid ukoll illi minkejja li hawnhekk niddiskutu d-drittijiet tal-bniedem u nappoġġjaw dak kollu li jipproteġġi u jiggarantixxi d-drittijiet fundamentali tal-bniedem, dan il-pajjiż ikun qed jonqos - bla ma nipponta subgħajja lejn ħadd - meta għal raġunijiet ta' twemmin politiku, nies validi, nies kapaċi li jkunu qed jagħmlu dmirhom, speċjalment fiċ-ċivil, isibu ruħhom imwarrbin u mitluqa qishom kriminali.

Dan ukoll huwa tnaqqir tad-drittijiet tal-bniedem.

Jiena nawgura lill-organizzazzjonijiet kollha nvoluti f'dan ix-xogħol madwar id-dinja l-akbar suċċess.

M'għandix dubju li pajjiżna se jibqa' josserva mill-aħjar illi jista' dawn id-doveri tiegħu u wieħed jawgura wkoll firxa iktar effettiva tal-ħarsien ta' dawn id-drittijiet.

Dan għaliex fuq il-ħarsien tagħhom bis-serjeta' jiddependu l-paċi u l- prosperita' fid-dinja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Is-Sedja tassoċja ruħha mas-sentimenti nobbli espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Il-mistoqsija hi l-mozzjoni kif imressqa mill-Viċi Prim Ministru.

Dawk favur?

(Onor Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA - ESTIMI ĠENERALI 1999

L-EWWEL JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

L-Ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 il-ħin tad-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl- aħħar nofs għall-gvern.

Il-Ministru Louis Galea, jekk jogħġbu, iressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nipproponi:

VOT 20 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ¥22,926,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 21 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ¥39,187,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 21 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 22 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ¥710,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 23 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ¥1,106,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 23 - Mużewijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 24 - ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ¥886,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 24 - Żgħażagħ u Sport, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 25 - KULTURA U ARTI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ¥1,147,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 25 - Kultura u Arti, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT IV - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn ¥9,290,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Sur President, nipproponi din l-emenda:

VOT 20 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "¥20,510" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "¥20,509".

Delete the figure "¥20,510" and substitute therefor the figure "¥20,509".

Sur President, xtaqt kieku b'din l-emenda, li tgħaddi fil-parlament bħala prassi normali, innaqqas is-somma kollha, naturalment bl-ebda disrispett lejn il-ministru, u aktar 'il quddiem ikolli ċans nispjega ruħi.

Meta wieħed jifli daqsxejn fil-fond id-diskors tal-budget li ressaq xi ftit tal-jiem ilu l-ministru tal-finanzi, isib li f'dan id-diskors ma jingħad xejn dwar iż-żgħażagħ u l-isport, iż-żewġ suġġetti li se nittratta jien fil-ħin li għandi.

Minbarra li fittixt fid-diskors tal-budget, li suppost jagħti linja ċara ta' l-impenn tal-gvern u l-ħidma tiegħu għas-sena 1999, fittixt ukoll fl-estimi taħt objectives and programmes fejn ikollna b'mod aktar dettaljat il-miri li kull ministeru u kull dipartiment li jaqa' taħtu se jkollu għas-sena 1999.

U rrid ngħid li bqajt xi ftit sorpriż meta sibt li fejn jidħol il-qasam taż-żgħażagħ u l-isport hemm ripetizzjoni ta' l-aħħar budget li tressaq minn Gvern Laburista.

Qed ngħid dan għaliex il-kritika li konna nirċievu min-naħa l-oħra u l- impressjoni li kienu jipprovaw jagħtu kienet li bħala Partit Laburista konna gvern bla ideat u gvern li konna nagħtu mill-inqas importanza lis- settur taż-żgħażagħ u l-isport.

Għalhekk jiena stennejt xi ħaġa aktar kbira u aktar fenominali min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista, hekk imsejjaħ ġdid, li ġie elett wara l-5 ta' Settembru ta' din is-sena.

Fil-fatt l- unika ħaġa differenti li sibt fil-qasam ta' l-isport hija l-konċett tar- regional sports centres, bħal dak li hemm ġewwa Għawdex, li hija waħda mill- wegħdiet elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Huwa interessanti pero' li mid-dehra la l-ministru u lanqas is-segretarju parlamentari ma jafu x'inhu jiġri eżatt fil-ministeru u fis-segretarjat.

Qed ngħid dan għaliex f'diskors li għamel is-segretarju parlamentari dwar it-tħejjijiet għall-bini ta' dawn it-tliet ċentri sportivi - kif ġie kkwotat mill-gazzetta "in-nazzjon" tas-Sibt 17 t'Ottubru - huwa qal:

"It-tħejjijiet preliminari għall-bini tat-tliet ċentri sportivi f'Malta bdew bit-twaqqif ta' kumitat ad hoc biex jinvestiga xi ħteġijiet hemm u janalizza l-faċilitajiet sportivi eżistenti".

Mela hawnhekk l-Onor.

Jesmond Mugliett qiegħed jagħti l-impressjoni li diġa' twaqqaf il-kumitat li kellu jibda t-tħejjijiet biex dawn it-tliet ċentri sportivi, li kienu fil-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista, jagħmlu l-preparamenti tal-bidu.

Iżda xahar wara preċiżament fis-17 ta' Ottubru u fis-17 ta' Novembru, nagħmel mistoqsija parlamentari lill- Ministru Louis Galea biex jgħidli min huma l-persuni li se jagħmlu l- istudji u l-analisi dwar il-bini tat-tliet kumplessi sportivi li l-gvern qal li se jibni fit-tliet reġjuni ta' Malta u t-tweġiba tal-ministru tkun tgħid hekk:

''Se jitwaqqaf kumitat li se jagħmel analisi tal-faċilitajiet sportivi eżistenti sabiex ikunu ddentifikati l-ħteġijiet fid-diversi dixxiplini sportivi.''.

Mela xahar qabel is-segretarju parlamentari ħareġ jgħidilna li l-kumitat kien diġa' twaqqaf biex jieħu ħsieb dawn it-tliet ċentri kif ukoll jistudja aktar fid-detall affarijiet oħra relatati ma' l-isport, u xahar wara l- ministru, qalilna li dan il-kumitat għadu ma twaqqafx u għadu se jitwaqqaf.

Mr Chairman, f'dan ir-rigward din hija nuqqas ta' serjeta u jidher evidenti li s-settur ta' l-isport mhux se jingħata dik il-prijorita' mistħarrġa għax, kif semmejt fil-bidu, kemm fid-diskors tal-budget u kemm fl-estimi ftit li xejn insibu affarijiet ġodda.

Mr Chairman, tajjeb li f'dan l-ewwel budget ippreżentat min Gvern Nazzjonalista insemmu x'għamel Gvern Laburista fil ftit xhur li dam fil-gvern.

Tajjeb li wieħed jiftakar li Gvern Laburista ittrasferixxa numru ta' artijiet u faċilitajiet sportivi lil 25 għaqda sportiva sabiex dawn l- għaqdiet jibbenefikaw mill-użu u mid-dritt ta' l-art u b'hekk ikunu jistgħu jiżviluppaw aktar il-faċilitajiet tagħhom, b'mod speċjali, iż-żgħażagħ li jattendu f'dawn il-faċilitajiet ikollhom opportunita' aktar sabiex jiżviluppaw l-attivita' sportiva tagħhom.

It-tieni ħaġa li nixtieq insemmi hija t-tisħiħ ta' l-iskola sport li anke din is-sena kompliet tissaħħaħ fin-numru, kemm bħala preżenza u anke bħala parteċipazzjoni, u dan huwa tajjeb li jsir u ta min jinkoraġġih.

Pero' tajjeb ukoll li wieħed jirrikonoxxi l-mertu li kellu Gvern Laburista, anke fis-suċċess li jidher li għandha din l-iskola sport minħabba li, apparti li żdied in-numru ta' tfal li pparteċipaw, żdiedu wkoll id-dixxiplini ġodda u anke nbdew attivitajiet għal ġenituri biex kemm jista' jkun inwessgħu l- kultura sportiva u ma nibqgħux bl-impressjoni li l-isport qiegħed għaż- żgħażagħ u għat tfal u allura l-ġenituri u nies anke aktar anzjani huma esklużi minnu.

Għalhekk huwa tajjeb li dawn l-attivitajiet jidher li se jiitkomplew ukoll u j'Alla jkomplu jissaħħu, għax issemmew anke fil- programmes and objectives tal-budget.

It-tielet ħaġa li xtaqt insemmi, Mr Chairman, huwa l-Kunsill Malti għall- Isport fejn dan il-kunsill ingħata leħen li qatt ma kellu.

Jiġifieri f'dan il-kunsill ġew imdaħlin nies sabiex isemmgħu leħinhom ħalli huma wkoll jgħidu tagħhom, fosthom persuni b'diżabilita'.

Tajjeb hawnhekk nagħmel punt, Mr Chairman fejn f'din l-aħħar nofs siegħa tkellimna wkoll dwar il-50 sena minn mindu tniedet il-karta tad-drittijiet tal-bniedem - kellna lill- Onor. Guido de Marco kif ukoll lill-Onor.

George Vella li tkellmu tant tajjeb fuq dan is-suġġett - pero' anke f'pajjiżna rridu naraw xi drittijiet għandhom persuni b'diżabilita'.

Hawn qed nitkellmu fuq opportunitajiet indaqs u tajjeb li kellna l-ewwel qari ta' dan l-abbozz ta' liġi hawnhekk fil-parlament.

Importanti anke f'dawn l-oqsma, fil-qasam ta' l-isport u fil-qasam taż-żgħażagħ li naħdmu sabiex dawn in-nies jingħataw aktar spazju.

Imma biex jingħata aktar spazju lil dawn il-persuni b'diżabilita' hemm bżonn ta' aktar ħsieb kif fl-aħħar mill-aħħar dawk iż-żgħażagħ li jixtiequ jippratikaw dawn l-attivitajiet, ikollhom l-ispazju u l-post fejn jipprattikawhom.

Aħna ħafna drabi nitkellmu wkoll fuq li m'għandniex biżżejjed faċilitajiet sportivi għal min huwa hekk imsejjaħ normali.

Nistgħu għalhekk nimmaġinaw kemm għandna faċilitajiet sportivi li huma aċċessibbli u available għal persuni b'diżabilita'!

Għalhekk tajjeb li dawn id-drittijiet bażiċi ta' persuni b'diżabilita' li jridu u jixtiequ jipparteċipaw aktar f'attivitajiet sportivi għandna noħolquhom u għalhekk tajjeb li persuni b'diżabilita' jsemmgħu leħinhom fil-Kunsill Malti għall- Isport.

Importanti wkoll li dak li għamel Gvern Laburista f'dan il-qasam inkomplu nżidu fuqu u nsaħħuħ.

Mr Chairman, ingħata bidu wkoll għall-upgrading fil-kumpless sportiv tal- Marsa u anke aktar għajnuna finanzjarja lill-Kumitat Olimpiku Malti.

Flimkien ma' dawn Mr Chairman, nixtieq insemmi wkoll in-numru ta' skejjel li ġew imtejba u b'konsegwenza ta' dan kien hemm numru ta' faċilitajiet li nsibu fl-iskejjel, faċilitajiet sportivi eżistenti li dawn ukoll ġew imtejba mhux ħażin u allura huwa kollu frott tal-ħidma li Gvern Laburista wettaq f'dan il-qasam.

Pero' hawnhekk tqum il-mistoqsija: Dan biżżejjed?

U ċertament it-tweġiba tiġi spontanja wkoll: Le, dan mhux biżżejjed.

Tagħmel kemm tagħmel fil-qasam ta' l-isports dejjem jibqa' x'tagħmel, aktar u aktar meta nħarsu lejn il-perspettiva internazzjonali u mhux biss bejn dik lokali, għax forsi ninsew li aħna qegħdin f'soċjeta' fejn irridu nikkompetu u nikkompetu b'mod tajjeb u san ma' pajjiżi barranin.

Jekk aħna naraw fejn pajjiżi barranin waslu allura ċertament li aħna għandna ħafna u ħafna aktar x'nagħmlu sabiex inkunu nistgħu nikkompetu aħjar.

M'iniex qed ngħid biex niksbu riżultati fl-oqsma kollha.

Kellna dixxiplini sportivi fejn ksibna riżultati tajjeb ħafna u morna tajjeb ħafna pero' b'mod ġenerali għad fadalna ħafna x'naqdfu.

Għalhekk hemm bżonn ta' aktar impenn.

Naturalment aktar impenn ifisser aktar mezzi finanzjarji, iżda jidher li l-Partit Nazzjonalista fil-gvern naqqas Lm150,000 mill-vot kapitali għax għal din is-sena li qegħdin fiha Gvern Laburista kien ivvota Lm270,000 mentri għas-sena li ġejja Gvern Nazzjonalista dan se jnaqqsu għal Lm125,000 .

Ċertament jekk hemm aktar impenn il-gvern irid jispjegahulna għax, kif għidt fil-bidu xejn ma nsibu fid-diskors tal-budget fuq sport, jiġifieri anke l-impenn tiegħu favur l-isport irid jispjega l-gvern.

Imma ċertament l-impenn tiegħu finanzjarju mhux qiegħed hemmhekk.

Dan ukoll imur kontra l- wegħda elettorali Nru. 77.

Infakkar li l-Gvern Nazzjonalista hu marbut bil- programm elettorali tiegħu li 1% tan-nefqa totali tkun ivvotata fuq l- isport, iżda bejn bejn il-kliem u l-fatti hemm differenza kbira.

Mhux talli ma żammewx l-istess somma ivvotata għal din is-sena, talli għas-sena 1999 hemm nuqqas ta' Lm150,000 fil-vot kapitali u dan juri nuqqas ta' serjeta', Mr Chairman.

Ngħaddi issa għal settur delikat ieħor, li spiss is-soċjeta' tagħna titkellem dwaru, ċioe' l-qasam taż-żgħażagħ, li b'mod speċjali dan l-aħħar żmien kien ibbumbardjat ħafna.

Naturalment mhux biss dan l-aħħar żmien imma, kif għidt, dan huwa suġġett li s-soċjeta' tagħna tħobb titratta ta' spiss minħabba l-problemi li minn żmien għall-ieħor jiffaċċjaw iż-żgħażagħ.

Pero' l-istess, meta wieħed jibda jfittex fil-budget speech fuq dan is- settur taż-żgħażagħ jew inkella b'mod ġenerali kif iż-żgħażagħ se jiġu affetwati b'mod pożittiv - għax b'mod negattiv, kif nispjega aktar 'il quddiem, ġew milqutin - insibu ftit li xejn ħlief fejn hemm referenza għall- istipendji - u hemmhekk il-ħabib tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo jkollu ċans aktar fit-tul jitkellem hu, u anke fuq l-universita' - pero' meta nitkellmu fuq is-settur taż-żgħażagħ ma nkunux qed nirriferu biss għal dawk iż- żgħażagħ li jmorru l-universita' għax, għalkemm għandha tingħata kull importanza liż-żgħażagħ li jmorru l-universita', dan is-settur huwa ferm iktar wiesa' minn hekk.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn l-estimi, fejn hemm imniżżla l- oġġettivi u l-programmi li l-gvern qed jippjana għas-sena d-dieħla, insibu kontinwazzjoni ta' l-aħħar budget li kien ressaq il-Gvern Laburista.

Jiġifieri minkejja l-kritika li kienet tagħmel l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, fejn kienet issostni li l-Gvern Laburista huwa gvern bla ideat u nieqes mill-kuxjenza favur iż-żgħażagħ u l-isport, illum jidher li ma baqgħux jaħsbuha l-istess għax il-gvern preżenti miexi eżattament fid- direzzjoni li kien miexi biha l-Gvern Laburista u m'hu qed jipproponi xejn ġdid.

Biżżejjed ngħid li meta qallibt ftit il-programm elettorali tal- Partit Nazzjonalista - minħabba li ħassejt li la d-diskors tal-budget u lanqas l-estimi ma kienu mlaħħma biżżejjed biex wieħed jikkonvinċi ruħu li ġaladarba l-Partit Nazzjonalista jitla' fil-gvern dan se jimpenja ruħu biex iżomm il-wegħdiet tiegħu - sibt li għalkemm wegħda Nru. 198 tgħid ċar u tond li Gvern Nazzjonalista jrid ikabbar l-għajnuna li jingħata l-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, m'hemm l-ebda differenza fis-somma vvotata għal dan il-kunsill bejn l-aħħar budget li ressaq Gvern Laburista u dan li qed iressaq Gvern Nazzjonalista; fil-fatt is-somma vvotata baqgħet dik ta' Lm6,000.

Jien ħsibt li peress li fil-programm elettorali tiegħu l-Partit Nazzjonalista qal li se jkabbar l-għajnuna li jingħata l-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ, dan kien se jkabbar anke l-għajnuna finanzjarja.

Pero' anke din l-għajnuna finanzjarja hija nieqsa mill-ewwel budget ta' Gvern Nazzjonalista.

Sur President, qasam li bla ebda dubju jolqot mill-qrib ħafna liż- żgħażagħ huwa x-xogħol, pero' sfortunatament f'dan il-budget m'aħna qed insibu l-ebda inizjattiva għal dawk iż-żgħażagħ li minħabba xi raġuni jew oħra huwa diffiċli ħafna għalihom li jsibu x-xogħol fid-dinja kompetittiva ta' llum, fosthom minħabba l-illitteraliżmu.

Għal darb'oħra hawnhekk nixtieq nikkwota silta minn "The Malta Independent" ta' llum, fejn ġie rrapportat x'qal is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Jesmond Mugliett, waqt il-Kunsill Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista:

"Speaking about youth, Parliamentary Secretary Jesmond Mugliett asked: When are we going to start speaking about how to employ youth workers who are currently graduating?

How are we going to employ those graduates?"

Jien naqbel miegħu li wieħed għandu juri t-tħassib tiegħu rigward il-fatt li wara li ħafna miż-żgħażagħ qed jiggradwaw mill-universita', qed isibuha diffiċli ħafna li jsibu x-xogħol.

Pero' jien ngħid: Fuq dawn iż-żgħażagħ biss għandna nuru t-tħassib tagħna?

Ma rridux ninsew li dawn iż-żgħażagħ diġa' għandhom vantaġġ fuq iż-żgħażagħ l-oħra għax huma gradwati u għalhekk żgur li rnexxew fil-kamp edukattiv tagħhom.

Hawnhekk ta' min jirriferi ftit għal mistoqsija parlamentari Nru. 1104, li saret lill-Ministru Lawrence Gonzi, fejn ir-risposta kienet li sa l- aħħar ta' Awissu kien hawn 7,111-il persuna jirreġistraw għax-xogħol u 2,812 minnhom kellhom taħt it-30-il sena.

Għalhekk kif għidt diġa', għalkemm huwa tajjeb li l-Onor.

Mugliett juri t-tħassib tiegħu għal dawk is- 57 gradwat li mhux qed isibu xogħol, min-naħa l-oħra ma rridux ninsew lil dawk l-2,812 li għandhom taħt it-30-il sena u li huma wkoll għandhom dritt li jsibu xogħol.

Nerġa' nirripeti li fil-budget preżentat minn Gvern Nazzjonalista m'aħna qed insibu xejn ġdid fuq dan is-suġġett tant importanti għaż-żgħażagħ u allura hawnhekk tqum il-mistoqsija dwar x'kien se jagħmel Gvern Laburista kieku kellu ċ-ċans li jippreżenta l-budget għas- sena 1999.

Fil-fatt ikun tajjeb li wieħed ikun jaf li l-Gvern Laburista kien se jiddedika parti mill-20% tal-privatizzazzjoni biex jinċentiva lil dawk iż- żgħażagħ li ma jistgħux isibu mpjieg u għalhekk bla ebda dubju kieku kien il-Gvern Laburista li ppreżenta l-budget għas-sena d-dieħla dawk l-2,812-il żagħżugħ jew żagħżugħa li semma l-Onor.

Lawrence Gonzi kienu se jiġu megħjuna jidħlu fid-dinja tax-xogħol kemm jista' jkun malajr.

Sur President, issa se nitkellem ftit dwar qasam ieħor fejn bosta żgħażagħ qed jiffaċċjaw diffikultajiet kbar, u hawn qed nirriferi għall-qasam tal- housing.

Hawnhekk ukoll, sfortunatament, nistgħu ngħidu li fil-budget li ppreżenta l-Gvern Nazzjonalista mhux talli m'hemm l-ebda ħjiel ta' għajnuna mmirata lejn iż-żgħażagħ bħalma, per eżempju, kien għamel Gvern Laburista meta kien introduċa l-iskema ta' sussidju fuq l-imgħax li kien ikollhom iħallsu ż- żgħażagħ għal-loan li kienu jkunu ħadu, imma talli l-vot għall-housing naqas.

Ċertament anke sħabi li huma nvoluti fil-qasam soċjali se jikkritikaw din il-miżura li ħa l-Gvern Nazzjonalista għax hawnhekk jidher ċar li, kif għidt diġa', mhux talli l-gvern preżenti ma ħoloq l-ebda inizjattiva ġdida mmirata direttament għaż-żgħażagħ imma talli qed iħalli liż-żgħażagħ jaraw huma minn fejn se jġibu dawk l-eluf kollha ta' flus minkejja l-eta' żgħira tagħhom, u din hija esperjenza li għaddejt minnha, anzi għadni għaddej minnha jien personalment bħala żagħżugħ.

Issa ħalli nkompli naċċenna għal miżuri oħra li ttieħdu f'dan il-budget ippreżentat minn Gvern Nazzjonalista u li laqat ħażin liż-żgħażagħ.

Per eżempju, Sur President, hawnhekk wieħed bilfors ikollu jsemmi n- national insurance, li se tnaqqar parti mill-income tal-ħaddiema żgħażagħ, bħalma ovvjament se tnaqqar parti mill-income tal-bqija tal-ħaddiema.

Miżura oħra li ta' min isemmiha hija ż-żieda fuq il-petrol, u dan meta qed nitkellmu fi żmien fejn il-prezz taż-żejt raħas.

Meta l-Partit Nazzjonalista kien għadu fl-oppożizzjoni konna nisimgħu ħafna kritika min- naħa tiegħu, u dan mhux biss kien jiddeskrievi t-tariffi tad-dawl u l-ilma bħala tariffi inġusti, tariffi bla qalb u tariffi bla kuxjenza imma anke l- petrol kien jgħid li għandu jorħos.

Pero' ironikament waħda mill-miżuri ewlenin tal-Gvern Nazzjonalista fl-ewwel budget tiegħu, wara r-rebħa elettorali tal-5 ta' Settembru ta' din is-sena, kienet proprjament dik li għolla l-petrol.

Wieħed ma jistax jonqos milli jsemmi wkoll is-sigaretti, u filwaqt li jien nisħaq li s-sigaretti jagħmlu ħafna ħsara lis-saħħa, partikolarment lis-saħħa taż-żgħażagħ, u nsostni li huwa tajjeb li wieħed jara li jibqgħu jsiru programmi serji ta' edukazzjoni kontra t-tipjip, ikolli nikkritika l- fatt li min mhux se jaqta' dan il-vizzju se jintlaqat finanzjarjament ħażin ħafna biż-żieda li kien hemm fil-prezz tas-sigaretti, u din il-kritika qed nindirizzaha kemm lil min ipejjep, għax ovvjament is-sigaretti jagħmlu ħafna ħsara lis-saħħa tal-bniedem, kif ukoll lill-gvern, minħabba li l- miżura li ħa se tolqot il-but ta' min se jibqa' b'dan il-vizzju.

Hawn ta' min wieħed isemmi wkoll id-dħul mill-ġdid tal-VAT li tolqot lis-settur taż- żgħażagħ b'mod wiesa' u nittamaw li qabel ma tiġi introdotta l-VAT fl-1 ta' Jannar tas-sena d-dieħla wieħed ikollu ċ-ċans li jispjega lill-gvern, kif ukoll lill-poplu Malti u Għawdxi kif l-introduzzjoni tal-VAT se tolqot lil oqsma differenti, fosthom lill-qasam taż-żgħażagħ.

Sur President, qasam ieħor li nixtieq insemmi u li għandu x'jaqsam maż- żgħażagħ direttament huwa dak li jirrigwarda t-talenti taż-żgħażagħ, u f'dan il-każ jien se norbot ukoll mal-qasam tad-divertiment.

Ovvjament wieħed ma jistax ma jikkundannax it-tneħħija tas-sezzjoni magħrufa bħala dik tan-newcomers, speċjalment meta wieħed jikkonsidra li bosta talenti ġodda ġew stabiliti proprjament permezz ta' din is-sezzjoni, bħal fil-każ tal-kantanta li rrappreżentat lil pajjiżna b'mod eċċellenti fil-Eurovision song contest.

Bis-saħħa tas-sezzjoni tan-newcomers fil-festival ta' Kanzunetta għall-Ewropa, liema festival huwa ta' livell għoli ħafna, iż- żgħażagħ kellhom spazju fejn ikunu jistgħu jesprimu t-talent tagħhom b'mod kompetittiv, imma minkejja dan kollu l-ewwel deċiżjoni li ħa l-kumitat li ġie mwaqqaf mill-ministru ta' l-edukazzjoni dan l-aħħar kienet proprju li din is-sezzjoni tiġi mneħħija u, skond kif ġie kkwotat, il-ministru qal li dan sar minħabba l-bżonn li jiddaħħlu ''new and fresh ideas''.

Jekk l- ideat ġodda u friski ta' dan il-gvern huma proprjament li nneħħu l- parteċipazzjoni taż-żgħażagħ mill-festival tal-Kanzunetta għall-Ewropa, jien ma nafx x'jistgħu jkunu l-ideat qodma.

Sur President, punt ieħor li nixtieq insemmi u li huwa marbut direttament mad-divertiment huwa li kemm jista' jkun iż-żgħażagħ jiddevertu mingħajr periklu, u jidher ċar li l-periklu ewlieni għas-soċjeta' ta' llum hija d- droga.

Pero', kif jaf kulħadd, mhux min jittraffika d-droga biss qed jisfrutta liż-żgħażagħ imma anke min qed iżommilhom prezzijiet esaġerati f'bosta postijiet ta' divertiment.

Għalhekk minn hawn jien nappella liż- żgħażagħ biex joqogħdu attenti qabel ma joqogħdu jonfqu l-flus u, jekk hemm bżonn, ikun tajjeb jekk jaraw li min qed japprofitta ruħu minnhom ma jonfqu l-ebda flus għandu, b'sinjal ta' protesta għal min qed jisfruttahom.

Meta wieħed isemmi l-isfruttament taż-żgħażagħ ħafna minna jiġina f'moħħna Paceville, pero' mhux l-istabilimenti li hemm ġewwa Paceville biss qed jisfruttaw liż-żgħażagħ għax iż-żgħażagħ qed jiġu sfruttati kontinwament.

Jien niskanta kif il-kummissjoni li kienet twaqqfet minn Gvern Laburista, li kienet magħmula mill-Caritas, mill-OASI u mis-Sedqa, donnu li spiċċat fix-xejn.

Hawn nixtieq nieħu l-opportunita' li nistaqsi x'sar minnha din il-kummissjoni li wieħed mill-oqsma li kienet qed tieħu ħsieb kien proprju dak tad-divertiment taż-żgħażagħ.

Ta' min jgħid ukoll li l-Caritas u l-OASI tħallew barra mid- diskussjonijiet li saru dan l-aħħar bejn il-ministeri konċernati fuq ir- rave parties.

Fil-fatt anke l-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ tħalla barra, meta dan suppost li kellu jkun involut direttament f'dawn id- diskussjonijiet.

Hawnhekk jien irrid nirriferi għal wegħda elettorali oħra li għamel il-Partit Nazzjonalista qabel ma tela' fil-gvern, il-wegħda Nru. 200, li tgħid ċar u tond li ż-żgħażagħ għandhom ikunu preżenti meta jkunu se jittieħdu deċiżjonijiet li jikkonċernawhom.

Ġaladarba l-kwestjoni tad- divertiment, partikolarment dik tar-rave parties, tikkonċernahom direttament, wieħed jista' jgħid bla tlaqliq li l-fatt li l-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ tħalla barra minn dawn id-diskussjonijiet juri li hawnhekk ukoll il-Partit Nazzjonalista mar kontra wegħda oħra li għamel fl- aħħar elezzjoni.

Sur President, l-aħħar punt li rrid nagħmel jirrigwarda l-Unjoni Ewropea.

Sfortunatament il-Partit Nazzjonalista dejjem pinġa l-Unjoni Ewropea bħala xi ħaġa li tlellex u li fiha biss it-tajjeb minkejja li kif nafu - u nafu għaliex aħna ż-żgħażagħ nisimgħu u naqraw - fl-Unjoni jeżistu problemi kbar.

Għalhekk hawn jien inħeġġeġ lill-gvern biex jippreżenta stampa ċara dwar l-Unjoni Ewropea u jammetti l-fatt li għalkemm veru li hemm ċerti affarijiet tajbin u li jlellxu, madanakollu mbagħad hemm ukoll problemi kbar.

Il-Partit Nazzjonalista dejjem isemmi programmi bħal Leonardo u Socrates, li għalkemm huwa veru li dawn il-programmi huma importanti huma ftit dawk iż-żgħażagħ li se jgawdu minnhom.

Hawn wieħed irid jgħid li l- Gvern Laburista, allavolja kien jaf li, kif għidt diġa', numru limitat ta' żgħażagħ igawdu minn dawn il-programmi, ħadem ħafna sabiex iż-żgħażagħ Maltin u Għawdxin ukoll ikunu jistgħu jgawdu minn dawn il-programmi li toffri l-Unjoni.

Pero' hemm bżonn li nkunu ċari maż-żgħażagħ u nippreżentaw stampa vera ta' l-Unjoni Ewropea minflok ma noqogħdu nipprovaw nagħtu l-impressjoni li ż-żgħażagħ se jgawdu biss u kemm-il darba nidħlu m'aħniex se niltaqgħu ma' ċerti problemi u sfidi.

Jien nixtieq nikkonkludi d-diskors tiegħi billi ngħid li dan il-budget huwa bla kuxjenza soċjali, kif spjega tajjeb ħafna l-Kap ta' l- Oppożizzjoni, l-Onor.

Alfred Sant, u huwa partikolarment nieqes mill- kuxjenza soċjali favur iż-żgħażagħ u l-isport.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Sur President, diskussjoni dwar il-budget huwa mument importanti ħafna sabiex wieħed ikun jista' jirrifletti ftit fuq kif pajjiż, hu liema hu, għandu jqassam ir-riżorsi tiegħu fuq il-passat, fuq il- preżent u fuq il-futur.

U jien inħoss li wieħed mill-ikbar difetti tal- kultura ta' pajjiżna, kemm tal-kultura soċjali kif ukoll tal-kultura politika, hija li diżgrazzjatament ħafna drabi iktar nehdew u naħlu l- enerġija tagħna fuq il-passat milli fuq il-futur.

Ċertament għandna naqtgħu din it-tip ta' kultura.

Dan m'għandniex nagħmluh biss għaliex ninsabu f'xifer ta' seklu u ta' millennju ġdid imma għaliex hemm bżonn li l- poplu li jgħix f'dawn il-gżejjer jibqa' jtejjeb l-għajxien tiegħu ħalli jkun kapaċi jiffaċċja l-isfidi u l-opportunitajiet tal-futur.

Jekk hemm qasam li huwa kapaċi jgħin lil pajjiżna jiffaċċja l-futur, dan huwa proprjament il-qasam ta' l-edukazzjoni.

Pero' wieħed ma jistax janalizza dan il-budget li għandna quddiemna mill-qasam edukattiv biss imma minn oqsma differenti, ħalli nkunu nistgħu naraw kemm mir-riżorsi tal-pajjiż qed nitfgħu fil-passat, kemm qed nitfgħu fil-preżent u kemm qed nitfgħu fil- futur.

Sur President, jien naħseb li waħda mill-iktar affarijiet inkwetanti li toħroġ minn riflessjoni bħal din hi li pajjiżna mhux biss qed jaħli l-enerġija tiegħu jehda fuq il-kalendarju ta' l-imgħoddi imma wkoll qed jonfoq ħafna mir-riżorsi tiegħu fuq il-passat, għaliex imbagħad mal- budget jispiċċa d-diskors, fis-sens li nistgħu nużaw kliem sabiħ ħafna imma jekk ma jkollokx flus biżżejjed biex tappoġġja dak il-kliem li tkun qed tgħid dan jevapora fix-xejn.

Fil-fatt jekk wieħed ikollu jagħmel analisi ta' dan il-budget u jara kemm minn dawn il-flus qed imorru għall-passat, kemm minnhom qed imorru għall-preżent u kemm minnhom qed imorru għall-futur, isib li ħafna mir- riżorsi qed imorru għall-passat, parti mir-riżorsi qed imorru għall-preżent u huma ftit dawk ir-riżorsi li qed imorru għall-futur, u din hija xi ħaġa li għandha tinkwetana lkoll.

Hawn ta' min jgħid li dan il-kliem mhux jien biss qed ngħidu, għaliex kieku qed ngħidu jien biss wieħed jista' jgħid: Minn kelliem ta' l-oppożizzjoni x'tistenna.

Madanakollu jien nixtieq infakkarkom ftit f'diskors li għamel il-ministru tal-finanzi nnifsu meta ppreżenta l-budget ftit ilu.

Fil-fatt dan qalilna li s-sena d-dieħla pajjiżna jrid jonfoq mill-inqas Lm50 miljun f'imgħaxijiet, jiġifieri aħna m'aħniex qed niddejnu biex inħallsu d-dejn proprju li sar imma qed niddejnu biex inħallsu l-imgħaxijiet.

Ta' min jgħid ukoll li l-ministru tal-finanzi nnifsu qal li dawn il-flus nistgħu nużawhom aħjar biex ngħallmu lin-nies, jiġifieri kull lira minfuqa f'imgħaxijiet ta' dejn li m'huwiex produttiv, li m'huwiex investiment ...

Għaliex filwaqt li hemm dejn li huwa investiment, imbagħad hemm dejn li huwa konsum u li huwa marbut biss mal- passat u mhux mal-futur.

Kif qal il-ministru tal-finanzi stess, aħna qed niddejnu u se jħallsu għal dan id-dejn ta' warajna.

Kieku aħna niddejnu biex nagħmlu xi tip ta' investiment u nkunu nafu li minn dak l-investiment se jgawdu ta' warajna, kif qed isir fir-rigward tal-power station, kieku iva.

M'hemm xejn ħażin li meta jikbru t-tfal tiegħi jħallsu t-taxxi għal dik il-power station, ġaladarba jkunu għadhom qed jagħmlu użu minnha, pero' li jpatti għall- irresponsabbilta' tal-ġenerazzjonijiet ta' qabilhom ikun ifisser li lil uliedna ma nkunux tajniehom testment ta' ġid, testment ta' futur imma testment ta' dejn, bil-konsegwenza li ħafna mill-ġid li jkunu qed jiġġeneraw ma jkunx qed imur biex itejjeb il-ħajja tagħhom, ma jkunx qed imur biex itejjeb l-iskejjel tagħhom, ma jkunx qed imur biex ikun hemm kura medika tajba fil-pajjiż, ma jkunx qed imur biex ikun hemm servizzi soċjali tajbin fil-pajjiż imma jkun qed imur biex jitħallsu dawk l-iżbalji li jkunu għamlu ta' qabilhom.

Kif għidt diġa', dan il-kliem mhux jien biss qed ngħidu għax il-ministru tal-finanzi stess, meta tkellem fuq l-iżbilanċ rikorrenti, f'din il-Kamra qal: Din hija problema kbira u dan ifisser li qed nissellfu biex nieklu.

Mela skond il-ministru stess, aħna m'aħniex qed nissellfu għall-futur imma biex inħallsu għall-iżbalji li għamlu ta' qabilna u għall-preżent.

Nerġa' ngħid li jekk wieħed jagħmel auditing serju ta' dan il-budget isib li parti żgħira ħafna minnu huwa indirizzat għall-inizjattivi tal-futur għax ħafna minnu huwa indirizzat għall-iżbalji tal-passat u tal-preżent.

Sur President, madanakollu jekk wieħed janalizza ftit il-budgets li saru mill-1992 sa l-1996 isib li hemmhekk ingħad diskors differenti għax kull sena kienet tinħeba l-problema tad-dejn nazzjonali u ta' l-iżbilanċ fil- budget billi kienu jsiru ħafna slogans sbieħ u kienu jingħadu ħafna diskorsi bombastiċi.

Per eżempju, biżżejjed wieħed isemmi l-fatt li fl-24 ta' Novembru, 1993 il-Ministru John Dalli kien qal f'din il-Kamra li għall- ħames snin ta' wara, jiġifieri mill-1993 sa l-1997, se nżommu l-iżbilanċ għal inqas minn 3%.

Issa aħna nafu li sa l-1996, meta l-Onor.

Dalli kien diġa' ilu erba' snin ministru tal-finanzi, l-iżbilanċ ittriplalu u minn 3% tela' għal 9%, għax biss biss id-dejn kien tela' għal Lm1,000 miljun.

Kieku ma kellniex din il-problema quddiemna r-riżorsi konna nkunu nistgħu nużawhom għall-futur, konna nkunu nistgħu nużawhom għall-qasam edukattiv u m'hemmx dubju li pajjiżna għandu bżonn jonfoq iktar milli qed jonfoq fil- qasam edukattiv.

Għalhekk meta għandna problema bħal din quddiemna dan ifisser li qed inċaħħdu lill-qasam ta' l-edukazzjoni minn dawk ir-riżorsi li għandu bżonn biex jiżviluppa minħabba li nkunu qed nitfgħu l-ġid tagħna biex inħallsu dak id-dejn u biex nipprovaw infejqu dak l-iżbilanċ strutturali li, kif għidt diġa', il-Gvern Nazzjonalista ħeba.

Fil-fatt jekk wieħed janalizza x'ġara fis-sajf ta' l-1996 hemmhekk isib prova ċara ta' kemm il-Gvern Nazzjonalista kien qed jaħbi l-problema kbira li kien qed joħloq għall-futur tal-pajjiż.

Issa bħalma jaf kulħadd, min jhedded il-futur tal-pajjiż ikun qed jhedded ukoll il-futur taż-żgħażagħ tagħna u ta' wliedna għaliex imbagħad, jekk ħafna mir-riżorsi tal-pajjiż ma jibqgħux imorru biex jiżviluppa l-pajjiż billi titkabbar l-ekonomija u jiżdied in-numru ta' mpjiegi imma jibqgħu jmorru biex jitħallsu l- imgħaxijiet u d-dejn, lill-pajjiż tkun qed iżżommu mgħarraq fil-passat u ma tkunx qed tilliberah u tagħtih dik l-ispinta neċessarja biex jiffaċċja l- futur.

F'nofs is-sajf ta' l-1996 il-ministru tal-finanzi, l-Onor.

John Dalli, kien qabdu paniku għaliex sab li minkejja li kien qed jgħid li l- iżbilanċ ta' l-1996 kien se jkun jammonta għal Lm39 miljun, fil-fatt dan kien se jkun id-doppju għax kien se jlaħħaq iktar minn Lm68 miljun.

Għalhekk huwa kien kiteb mill-ewwel memorandum lil sħabu tal-kabinett fejn għarrafhom bis-sitwazzjoni kerha li pajjiżna kien jinsab fiha, filwaqt li nsistielhom li jridu jaraw x'se jagħmlu biex jikkontrollaw in-nefqa tal- gvern, x'jistgħu jbiegħu mill-proprjeta' tal-gvern u x'miżuri se jittieħdu, għax terġa' s-sena 1997 se tkun agħar milli kienet l-1996.

Issa hawn irrid nerġa' nfakkar li fl-1992 il-ministru tal-finanzi, l-Onor.

John Dalli, kien ġie f'din il-Kamra u qalilna bl-ikbar solennita' li sa l-1997 l-iżbilanċ se jkun jammonta għal inqas minn 3% tal-prodott gross domestiku.

Imma issa ħalli nkompli ngħid x'ġara fis-sajf ta' l-1996.

Minflok ma l-Partit Nazzjonalista ffaċċja dik is-sitwazzjoni bil-kuraġġ, dan twerwer minnha u ħarab minnha - kliem li nsibu f'dan il-budget għaliex il-ministru tal-finanzi stess qalilna: X'se nagħmlu issa quddiem il- problema kbira tal-budget u tad-dejn nazzjonali li għandna?

Nistgħu naħarbu u nitwerwru? - imma issa ma jistgħux jaħarbu u jitwerwru għaliex biex jagħmlu hekk iridu jerġgħu jsejħu elezzjoni oħra.

Madanakollu f'Awissu ta' l-1996 dawn hekk għamlu għax ħarbu u twerwru u għalhekk sejħu elezzjoni kmieni u ġiethom tajba għaliex tilfu l-elezzjoni.

Qed ngħid "ġiethom tajba" għax imbagħad kellu jkun il-Partit Laburista biex jidħol iġorr dan is-salib.

Ikun interessanti jekk wieħed iqabbel x'kien qed jingħad fil-magħluq ġewwa l-Partit Nazzjonalista, jiġifieri li hemm problema kbira fil-budget u li hemm żbilanċ kbar, ma' dak li kien qed jingħad fil-miftuħ.

Fil-fatt, jekk wieħed janalizza l-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista, li ġie miktub f'dawk l-istess jiem, jiġifieri meta huma kienu jafu bil-problema kbira tad-dejn u ta' l-iżbilanċ, imbagħad hemmhekk isib il-gidba pubblika.

Jiġifieri l-verita' kienet tinżamm fil-privat, kienet tinżamm fil-magħluq, u mbagħad fil-pubbliku, fid-dawl tal- pubbliċita' u fid-dawl tal-kampanja elettorali, ingħadet gidba, u l-gidba hi li fil-programm elettorali m'hemm l-ebda riferenza għall-iżbilanċ, m'hemm l-ebda riferenza għad-dejn, anzi hemm li l-iżbilanċ fil-budget "ma jwerwirniex".

Dan il-kliem qed nikkwotah mill-programm elettorali ta' l- 1996.

Jiġifieri huma kienu jafu li din il-problema serja qiegħda thedded il-futur tal-pajjiż u ħarbu minnha billi sejħu elezzjoni bikrija ħalli ma jkollhomx jippreżentaw budget iebes.

Din hi l-irresponsabbilta' ta' kif tmexxew il-finanzi pubbliċi tal-pajjiż.

Jekk wieħed janalizza din l-irresponsabbilta' flimkien ma kif kienet qed issir in-nefqa pubblika u ta' kif kienu qed idaħħlu t-taxxi jsib li dawn l- affarijiet ma kenux marbutin maċ-ċiklu ekonomiku tal-pajjiż imma maċ-ċiklu elettorali, fis-sens li toqrob l-elezzjoni tnaqqas it-taxxi u żżid in-nefqa pubblika, tgħaddi l-elezzjoni tnaqqas in-nefqa pubblika u żżid it-taxxi.

Hekk sar bejn l-1992 u l-1996 u milli jidher hekk se terġa' tkun it-trend mill-1998 'il quddiem, anzi tista' tkun iktar kerha għaliex issa għandna figuri oħrajn li ressaq il-ministru tal-finanzi fuq dak li se jiġri sas- sena 2004.

Il-gvern qed jgħidilna li jekk sas-sena 2004 l-ekonomija mhux se tikber bir-rata li qiegħed jipproġetta - j'Alla tikber, kemm sabiex meta ż-żgħażagħ joħorġu mis-sistema edukattiva tagħna jsibu fejn jaħdmu, għaliex ikun inutli li noqogħdu nedukaw liż-żgħażagħ tagħna jekk imbagħad dawn ma jsibux impjiegi, kif ukoll sabiex il-gvern ikollu iktar dħul u b'hekk ikollna iktar x'nonfqu fuq l-edukazzjoni għaliex, kif għidt diġa', hemm bżonn li fil-qasam edukattiv nonfqu ħafna iktar milli qed nonfqu.

Sur President, j'Alla wkoll il-gvern jirnexxielu jiġġieled l-evażjoni tat- taxxa.

Ta' min jgħid li suppost li fil-ħames snin li ġejjin il-gvern se jiġbor Lm124 miljun minn dak li huwa kontroll fuq l-evażjoni tat-taxxa biss.

Jien nawgura li jkollu iktar suċċess milli kellu bejn l-1992 u l- 1996 għaliex sfortunatament dak iż-żmien il-gvern kull sena kien iħabbar fil-parlament li matul is-sena ta' wara se jiġġieled l-evażjoni tat-taxxa, is-sena ta' wara jgħid li kellu suċċess f'dan ir-rigward, imbagħad is-sena ta' wara jerġa' jgħid li se jerġa' jiġġieled kontra l-evażjoni tat-taxxa u jibqa' sejjer hekk sena wara l-oħra u, minkejja dan kollu, il-problema ta' l-evażjoni tat-taxxa għadha hemm u jidher li se tibqa' hemm sakemm ma jkunx hemm mezzi iktar effettivi biex wieħed jiġġieled din il-problema.

Sur President, hawn irrid nerġa' nisħaq li jekk il-Gvern ma jiġġilidx din il- problema se jkollu jdaħħal taxxi ġodda u għal darb'oħra ngħid li dawn it- taxxi mhux se jkunu indirizzati biex ikollna sistema edukattiva aħjar imma biex infejqu l-ferita kbira tad-dejn u ta' l-iżbilanċ nazzjonali.

Wieħed irid isemmi wkoll il-fatt li minħabba l-problemi finanzjarji li għandu, il-pajjiż qed ikollu jnaqqas in-nefqa tiegħu mill-qasam edukattiv, mill-qasam sportiv, mill-qasam kulturali kif ukoll mill-qasam storiku.

Hawnhekk ta' min jikkwota parti mid-diskors li kien għamel il-ministru tal- finanzi, l-Onor.

John Dalli fit-22 ta' Novembru, 1995 fejn kien qalilna dan il-kliem dwar il-kultura u l-isport: "Aktar ma tonqos il-preokkupazzjoni għal ħobżna ta' kuljum, aktar tikber ix-xenqa ta' żvilupp u parteċipazzjoni kulturali u sportiva.

F'dawn is-setturi bil-mod il-mod nibdew inżidu l-allokazzjonijiet fil- futur biex inkunu nistgħu ngħinu fl-iżvilupp ta' dawn l-attivitajiet mixtieqa.",

imma fil-fatt illum minflok ma l-ministru qed iżid l-allokazzjonijiet qed inaqqashom, u dan kollu qed jagħmlu biex ipatti għall-irresponsabbilta' li mexa biha l-Gvern Nazzjonalista bejn l-1992 u l-1996 meta ma kienx joqgħod jeżamina jekk huwiex qed ikollu biżżejjed dħul biex jagħmel tajjeb għan- nefqiet li kien jagħmel.

Sur President, kemm il-Gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1992 u l-1996 kif ukoll il-gvern preżenti dejjem sostnew li ma jistax ikun li l-kumpanniji pubbliċi, il-korporazzjonijiet u l-kumpanniji parastatali jgħixu biss bis- sussidji li jagħtihom il-gvern u fil-fatt il-gvern iħobb isejħilhom "xkejjer imtaqqba", minħabba l-fatt li l-ineffiċjenza tagħhom - u f'dan il- każ issemmew il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, it-Tarzna u l- Enemalta - ikollhom iġġorruha t-taxpayers.

Pero' jien naħseb li l-aħjar mod kif dawn il-korporazzjonijiet ikunu jistgħu jitmexxew b'mod serju u ma jkunux ta' piż fuq it-taxpayers huwa billi ...

Insomma, jien naħseb li fl- aħħar mill-aħħar dawn ma jkunux ta' piż fuq it-taxpayers daqskemm ikunu ta' piż fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni għax irridu nżommu quddiem għajnejna li kull lira li tingħata f'sussidju lil xi korporazzjoni jew lil xi kumpannija ineffiċjenti tkun lira misruqa mill-qasam ta' l-edukazzjoni, liema qasam għandu bżonn ħafna flus biex ikun jista' jkompli jiżviluppa.

Sur President, kont qed ngħid li fl-opinjoni tiegħi dawn il- korporazzjonijiet u l-kumpanniji ma jistgħux jitmexxew bis-serjeta' biss billi wieħed jappellalhom biex ikunu serji imma wkoll billi jingħataw eżempju tajjeb.

Jekk il-gvern innifsu mexa bil-loġika ta' l-ixkora mtaqqba, li t-taxxi li jħallsu n-nies jintefgħu f'din l-ixkora biex jagħmlu tajjeb għad-dejn u għall-iżbilanċ li sar bejn l-1992 u l-1996, allura minnha nnifisha tkun qed tiddaħħal ċerta laxkezza fost dawk li jkunu qed imexxu dawn il-kumpanniji u l-korporazzjonijiet għax tkun qed tiddaħħal il- mentalita' li m'hemmx għalfejn joqgħod isir bilanċ bejn id-dħul u l-ħruġ għax xi darba jew oħra xi ħadd iħallas.

Meta nimxu bil-loġika ta' "xi darba jew oħra xi ħadd iħallas", aħna nafu li huwa l-qasam ta' l- edukazzjoni li jintlaqat l-ewwel u huwa proprju għalhekk li qed ngħid li sfortunatament ħafna mir-riżorsi ta' dan il-budget m'humiex qed imorru għall-futur imma qed imorru għall-passat.

Ovvjament aħna għandna bżonn immorru għall-futur għax anke jekk nanalizzaw ftit kemm nonfqu fl- edukazzjoni mingħajr ma nanalizzaw il-budget proprju għal dan il-qasam insibu li qed nilħqu livelli ta' 12%, jiġifieri minn kull lira li jonfoq il- gvern 12c qed imorru għall-qasam ta' l-edukazzjoni.

Hawn jien nistaqsi: Dan biżżejjed?

Forsi jekk wieħed iħares lejn ċerti pajjiżi jgħid: Dażgur li biżżejjed!

Imma jien ma nafx, għax anke Burkina Faso tonfoq 11%, jiġifieri minn kull lira li jonfoq il-gvern t'hemmhekk 11c imorru għall-edukazzjoni.

Jekk imbagħad inħarsu lejn Singapore insibu li n-nefqa fuq il-qasam ta' l- edukazzjoni tirrappreżenta 23% tan-nefqa totali, jiġifieri minn kull Lm100 li jonfoq il-gvern Lm23 imorru fuq dan il-qasam.

Biex inserrħu ftit rasna rrid ngħid li mhux il-Gvern Malti biss jiddedika 12% tan-nefqa tiegħu għall- qasam ta' l-edukazzjoni imma anke d-Danimarka u l-Islanda - u hemm min jiddedika persentaġġ inqas minna wkoll, bħall-Italja li 8% biss min-nefqa totali tal-gvern tmur għall-qasam ta' l-edukazzjoni - imbagħad hemm l- Isvizzera u n-Norveġja li jonfqu 15% tan-nefqa totali tal-gvern fil-qasam ta' l-edukazzjoni u hemm ukoll l-Estonja li tonfoq 25%, jiġifieri kwart tan- nefqa totali tal-gvern tmur kollha f'dan il-qasam.

Jien ngħid li għandna bżonn nonfqu iżjed milli qed nonfqu fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni mhux għaliex nemmen li l-livell ta' edukazzjoni jista' jitkejjel minn kemm jintnefqu flus f'dan il-qasam imma għaliex kieku kellna nanalizzaw fejn qed imorru dawk ir-riżorsi nsibu li ftit mir-riżorsi imorru fejn għandhom imorru f'dak li għandu x'jaqsam ma' żvilupp fl-edukazzjoni.

Fil-fatt minn analisi li saret irriżulta li minn kull lira li tmur għall- qasam ta' l-edukazzjoni, wara li taqta' barra s-salarji li jingħataw lill- għalliema u l-flus li jintnefqu fit-trasport, fuq is-servizzi tad-dawl, ta' l-ilma, tat-telephone u fuq il-ħalib li jitqassam lill-istudenti b'xejn, jibqa' biss 9c li jmorru proprju għall-iżvilupp u għall-inizjattivi edukattivi.

Hawnhekk ma rridux ninsew ukoll dawk il-miljuni kbar ta' liri li jittieħdu mill-budget għall-istipendji kif ukoll ammonti ta' flus oħra li l-istudenti ma jgawdux minnhom direttament.

Għall-kuntrarju, pajjiżi oħra, bħall-Isvezja, irnexxielhom itellgħu l-persentaġġ li jmur għall- iżvilupp u għall-inizjattivi edukattivi għal 30%.

Għalhekk issa wieħed jista' jifhem iktar għaliex l-ewwel jien għidt li mhux biss għandu jikber il-vot ta' l-edukazzjoni imma li wieħed għandu jara sewwa sew fejn qed imorru dawk il-flus li jiġu vvotati għal dan il-qasam.

Il-futur juri li n- nefqa fuq il-qasam ta' l-edukazzjoni bilfors trid tikber jekk irridu nlaħħqu ma' l-iżviluppi li qed isiru llum il-ġurnata.

Biżżejjed wieħed isemmi l-qasam ta' l-informatika fejn l-ispiża qed titla' sena wara l-oħra u minkejja li lkoll nafu li minn hawn u ftit snin oħra rridu nerġgħu nbiddlu l-apparat li għandna f'dan il-qasam u minkejja li nafu wkoll li issa dieħel l-internet ukoll - u dan iġib spiża oħra miegħu - hawnhekk il-gvern qed inaqqas il-budget tiegħu.

Jien nixtieq nerġa' nfakkar x'kien qal il-ministru tal-finanzi, l-Onor.

John Dalli, fit- 23 ta' Novembru, 1994 meta kien qed iressaq il-budget għall-1995.

Fil-fatt dakinhar huwa kien ħabbar li:

"Mis-sena d-dieħla se tidħol l-informatika fil-primarja.

Dan huwa proġett ambizzjuż kbir li għandu jirriżulta f'qabża kbira fil-kwalita' għal pajjiżna.

Dan huwa proġett li fuq medda ta' ħames snin għandu jqum madwar Lm25 miljun.".

Issa ta' min wieħed iqabbel dawn it-tip ta' dikjarazzjonijiet bombastiċi ma' dak li fil-fatt qed jiġri sena wara l-oħra, u aħna lkoll nafu li sas- sena 2000 żgur li mhux se jkunu ntnefqu Lm25 miljun f'dan il-qasam.

Diżgrazzjatament ħafna drabi jsiru ċerti dikjarazzjonijiet li meta jitħabbru għall-pubbliċita' jinstemgħu grandjużi imma l-fatti juru li dawn il-Lm25 miljun mhux talli mhux se jintnefqu imma talli din is-sena l-gvern qed inaqqas in-nefqa tiegħu fuq l-informatika fl-iskejjel.

Hawn irrid infakkar ukoll li matul il-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista, partikolarment waqt d-diskorsi li kienu jsiru mill-Onor.

Eddie Fenech Adami, kienu vvintaw li b'xi mod jew ieħor fit-22 xahar li għamilna aħna fil-gvern il-programm ta' l-informatika fl-edukazzjoni primarja "instaram" - din hi l-kelma li ġiet użata - qisna aħna konna naqqasna l-importanza tiegħu, meta l-ikbar ironija hi li hu l-Gvern Nazzjonalista preżenti li qed inaqqas in-nefqa fil-qasam ta' l-informatika.

Dan minkejja li, kif għidt diġa', illum fl-iskejjel tagħna diġa' beda dieħel l-internet u għalhekk jekk il-gvern mhux se jżid in-nefqa għall-informatika lill-qasam ta' l- edukazzjoni se nkunu qed neħdulu riżorsi importanti.

Filwaqt li l-informatika fl-iskejjel tagħna hija importanti, ara ma nagħmlux l-iżball li nitgħammxu b'dak li ħafna drabi l-pajjiżi li jkunu qed jiżviluppaw isejħulu bħala "meżmeriżmu teknoloġiku", fejn għax ikollok personal computer fuq id-desk tiegħek allura inti taħseb li tkun immodernizzajt biżżejjed u tinsab fix-xefaq avvanzat ta' dan il-qasam.

Le, l-informatika hija importanti fl-edukazzjoni imma hija importanti ma' ħafna affarijiet oħra, u fost il-ħafna affarijiet oħra li pajjiżna se jiffaċċja fl-edukazzjoni fis-snin li ġejjin - u għalhekk in-nefqa għal dan il-qasam trid tiżdied u jien qed ngħid li jekk din m'hijiex se tiżdied se jkollna problemi serji - hija proprjament it-taħriġ ta' l-għalliema.

Aħna nistennew ħafna affarijiet mill-għalliema.

Kulħadd jippriedka x'għandhom jagħmlu l-għalliema u x'inhuwa mistenni minnhom, kulħadd jippriedka x'għandhom jagħmlu l-kapijiet u l-assistenti kapijiet ta' l- iskejjel, kulħadd jippriedka x'għandhom jagħmlu l-uffiċjali għolja tad- diviżjoni ta' l-edukazzjoni, pero' l-mistoqsija hija: Kemm ħarriġna u kemm qed inkomplu nħarrġu għalliema għad-dmirijiet il-ġodda li nistennew minnhom?

L-istess nistgħu ngħidu għall-uffiċjali għolja, għall-kapijiet u għall-assistenti kapijiet ta' l-iskejjel għax dawn kollha qed jidħlu kontinwament f'responsabbiltajiet ġodda.

Għalhekk m'huwiex ġust li nippretendu affarijiet ġodda mingħand l-għalliema, mingħand il-kapijiet, mingħand l-assistenti kapijiet, mingħand l-uffiċjali edukattivi, mingħand id-diretturi u mingħand l-assistenti diretturi mingħajr ma nagħtuhom it- taħriġ u l-edukazzjoni li għandhom bżonn.

Sur President, ħadt gost li din is-sena l-vot għat-taħriġ ta' l-għalliema qed jiżdied bi ftit u huwa sinjal tajjeb li qed jiżdied, anke jekk bi ftit, għax għallinqas permezz tagħhom se jkun jista' jibda l-kors għall-għalliema tat-tfal li huma neqsin mis-smiegħ, pero' sfortunatament dan il-kors se jibla' l-budget kollu li hemm ivvotat għat-taħriġ ta' l-għalliema għax biss biss madwar Lm30,000 minnhom se jmorru għal hemm biss.

Jiġifieri mmaġinaw x'se jibqa' mill-bqija ta' l-għalliema l-oħra li wkoll iridu jitħarrġu biex ikunu kapaċi jmexxu lit-tfal bl-abilitajiet u bid-diżabilitajiet differenti tagħhom, speċjalment meta wieħed iqis il-fatt li mis-sena d-dieħla, jew mis- sena ta' wara, se jkollna kurrikulu nazzjonali ġdid, għax naturalment ma tistax tbiddel is-syllabus u tibda kurrikulu jekk ma ddaħħalx materjal edukattiv ġdid, biex ma ngħidx kotba ġodda, u llum mexjin f'direzzjoni fejn iktar qed nagħżlu l-produzzjoni ta' materjal edukattiv ġdid biex inkomplu niżviluppaw u naġġornaw ruħna ma' l-iżvilupp li qed iseħħ.

Kif wieħed jista' jimmaġina, f'dan il-qasam għandna bżonn ħafna flus biex l-edukaturi u l-uffiċjali edukattivi tagħna jkunu jistgħu jiġu mħarrġa għax inkella l-kurrikulu nazzjonali ġdid ikun biss tiċpisa żebgħa sabiħa mal-faċċata tas-sistema edukattiva tagħna.

Jien naħseb li jekk aħna nies serji m'għandniex nissodisfaw ruħna biss billi nbajdu l-faċċata tas-sistema edukattiva tagħna imma rridu nagħmlu l-bidliet li hemm bżonn.

Madanakollu, kif għidt diġa', il-bidliet meħtieġa jitolbu iktar riżorsi fil-qasam ta' l- edukazzjoni.

Għalhekk hemm bżonn niddedikaw iktar flus mill-ġid nazzjonali f'dan il-qasam u jien inħoss li dan il-budget għandu jingħata priorita', fis-sens li n-nefqiet m'għandhomx isiru bħala drawwa, għax is-sena li għaddiet, is-sena ta' qabel u s-sena tas-sena ta' qabel konna nonfquhom hemmhekk, għax b'hekk inkunu qed nibqgħu mingħajr dawk ir-riżorsi tant meħtieġa u ma nkunux qed immorru f'direzzjonijiet ġodda biex inkunu nistgħu negħlbu l-isfidi li għandna quddiemna f'dan il-qasam.

Nerġa' nisħaq li l- vot li jmur għat-taħriġ, għall-edukazzjoni u għall-formazzjoni kontinwa ta' l-edukaturi, ta' l-uffiċjali edukattivi u ta' l-amministraturi ta' l- iskejjel tagħna għandu jiżdied fis-snin li ġejjin għax jekk dan ma jiżdiedx inkunu qed nheddu l-futur ta' l-edukazzjoni ta' pajjiżna, speċjalment jekk se nibqgħu nagħtu iktar awtonomija lill-iskejjel, kif qed nifhem li sejrin nagħmlu.

Sur President, ejjew nifhmu x'aħna ngħidu.

Jien nemmen li lill-iskejjel statali tagħna nistgħu nagħtuhom ħajja ġdida biss billi nħalluhom jitilqu f'dik id-direzzjoni fejn ikunu huma stess li jmexxu lilhom infushom għax ma jagħmilx sens li xi ħadd, hu min hu jew huma min huma, imexxi flotta anonima ta' skejjel bi speċi ta' remote control.

Sfortunatament inizjattiva bħal din tfisser iktar infiq ta' flus għax ovvjament ma tistax tgħid lill-kapijiet u lill-assistenti kapijiet ta' l- iskejjel jew inkella lill-uffiċjali fis-saffi differenti tad-diviżjoni ta' l-edukazzjoni biex imexxu huma jekk kemm-il darba dawn ma jkollhomx ċertu appoġġ amministrattiv li bih ikunu kapaċi jissorveljaw, jevalwaw u jagħmlu monitoring ta' dak li jkun qed isir fl-iskejjel.

Dawn kollha huma affarijiet li jitolbu iktar investiment imma jekk m'aħniex se nieħdu dawn l- inizjattivi allura nkunu qed nheddu l-futur ta' l-edukazzjoni u naturalment meta nheddu l-futur ta' l-edukazzjoni nkunu qed nheddu l-futur ta' pajjiżna.

Sur President, waħda mill-affarijiet li konna fhimna aħna bħala Gvern Laburista kienet li biex inkunu kapaċi niffaċċjaw l-opportunitajiet u l- isfidi ġodda li għandna quddiemna hemm bżonn li f'dan il-qasam tidħol iżjed il-kultura ta' l-ippjanar u tat-tmexxija strateġika, u hawn irridu nżommu f'moħħna li meta nitkellmu fuq dan il-ministeru, li ma jinkludix il-qasam ta' l-edukazzjoni biss, inkunu qed nitkellmu fuq kwart tas-settur pubbliku.

Ta' min wieħed jgħid li għadu kif ġie ffirmat ftehim ġdid li għandu jtejjeb il-kondizzjonijiet tax-xogħol fiċ-civil, pero' dan il-ftehim stess qed jobbliga u qed jagħti d-dover lill-uffiċjali li joffru servizz aħjar lill-pubbliku.

Fil-fatt diġa' kien hemm ftehim ieħor li ta dawn l-obbligi u dawn id-doveri lill-uffiċjali taċ-ċivil.

Jiġifieri hawn ta' min jistaqsi kemm fil-fatt ġew rispettati dawn l-obbligi u d-doveri, pero' bla ebda dubju waħda mill-affarijiet li għandha ssir mill-iktar fis possibbli hija dik li l-oqsma differenti li jinsabu taħt dan il-ministeru jitgħallmu jaħdmu iktar flimkien u jifhmu li huma qegħdin taħt kappa waħda biex ikunu jistgħu jsaħħu lil xulxin, kemm f'dak li hu wirt storiku, kemm f'dak li hu wirt kulturali, kemm fil-qasam edukattiv, kemm fil-qasam taż-żgħażagħ, kemm fil-qasam sportiv, kemm fil-qasam tax-xjenza u tat-teknoloġija kif ukoll fil-qasam ta' l-informatika.

Dawn huma oqsma li jistgħu jaħdmu flimkien u fil-fatt aħna konna bdejna sensiela ta' seminars - inkun prużuntuż jekk ngħid li għamilna iżjed minn hekk pero' almenu dan kien bidu u kien bidu interessanti - fejn fihom konna ġibna saħansitra nies miċ-ċentru ta' l-istrategic management and leadership ta' l-Universita' ta' Leeds u bis-saħħa ta' dawn is-seminars l-uffiċjali tagħna bil-mod il-mod bdew iħossu li huma parti minn team wieħed u bdew jaħsbu u jaħdmu flimkien minkejja li aħna l-Maltin għandna d-difett li nħobbu naħdmu għal rasna u li m'aħniex kapaċi naħsbu u naħdmu flimkien minbarra li għandna d-difett li nehdew wisq fil-passat minflok ma niffaċċjaw il-futur.

Aħna rrealizzajna li sabiex ir-riżorsi li qed imorru f'dan il-ministeru jintnefqu aħjar u jkun hemm sens ta' priorita' u direzzjoni strateġika huwa importanti li l-uffiċjali li ġejjin minn oqsma differenti jippjanaw l-affarijiet flimkien u joħorġu b'ideat ġodda u b'modi differenti.

Jien nawgura li din l-inizjattiva tibqa' tittieħed bis-serjeta'.

Wara kollox jekk irridu nagħtu sens ta' direzzjoni ġdida verament ikun inutli li nbiddlu biss dak li jiġri fil-livell ta' skola waħda jew fil-livell ta' mużew wieħed għax nemmen, u hekk hu, li jekk ma jkunx hemm il-qafas u l- klima istituzzjonali sħiħa favur il-bidla u l-ippjanar strateġiku, allura xi ħaġa se tmur żmerċ, xi ħaġa m'hijiex se taħdem u sfortunatament ħafna drabi fil-proċess ta' bidla, il-bidla ma ssirx minn min kapaċi jiġri l- iktar imma minn min ikaxkar saqajh l-iktar u għalhekk ir-rata tal-bidla tkun ħafna iktar bil-mod milli nixtiequ.

Fil-fatt huwa proprjament minħabba f'hekk li huwa importanti li l-isforzi għal dan it-tip ta' ippjanar u ta' tmexxija strateġika jkomplu u għalkemm dawn it-tip ta' sforzi jirrikjedu ċerti riżorsi, dawn ir-riżorsi jiffrankaw riżorsi oħra li s-soltu jiġu minfuqa fuq dak kollu li konna drajna nonfqu fuqu.

Jien naħseb li l-kumitati li aħna konna waqqafna internament ġewwa l- ministeru kienu esperimenti tajbin u ħadna ħafna esperjenzi minnhom.

Veru li dawn l-esperjenzi kienu għadhom kif bdew, pero' hemm ħafna x'nitgħallmu u x'intejbu minnhom.

Fil-fatt jien personalment nistqarr li tgħallimt ħafna minnhom għax kultant aħna l-politiċi għandna ħabta nħabbru ċerti affarijiet biex nidhru sbieħ u biex nidhru popolari mingħajr ma naraw jekk hemmx riżorsi biżżejjed, kemm riżorsi finanzjarji kif ukoll riżorsi umani, biex ikunu jistgħu jitwettqu.

Anke l-laqgħat li kellna dwar strategic management u strategic leadership ġewwa l-ministeru servew ta' edukazzjoni għalina lkoll, kemm għal min kien qed imexxi f'livell ta' policy maker kif ukoll għal min kien qed iservi f'livelli oħrajn ta' l-istruttura.

Illum m'għadux jagħmel sens li kull min ikun qiegħed f'uffiċċju politiku jkun policy maker u l-oħrajn jobdu kull ma jgħidilhom hu.

Għall-grazzja t'Alla llum policy making hija xi ħaġa iktar sħiħa, iktar parteċipattiva u iktar demokratika u, speċjalment fil-qasam edukattiv, fil-qasam kulturali, fil- qasam sportiv u fil-qasam taż-żgħażagħ hemm bżonn li nimxu 'l quddiem flimkien bl-għajnuna ta' kulħadd.

Jien qatt ma nixba' nappella biex naħdmu lkoll flimkien għall-ġid tal- futur tat-tfal tagħna, għall-ġid tal-futur taż-żgħażagħ tagħna u għall-ġid tal-futur ta' pajjiżna, anke jekk għandna fehmiet politiċi differenti u ġejjin minn oqsma differenti tal-ħajja.

Hemm bżonn ta' koalizzjoni nazzjonali kbira, hemm bżonn ta' front wiesa' magħqud, hemm bżonn li ngħinu lil xulxin permezz tas-suġġerimenti, tal-kritika u tal-proposti tagħna għax pajjiżna b'hekk biss jista' jiffaċċja l-futur li għandu quddiemu.

U jekk insibu ż-żejt - u j'Alla nsibuh iż-żejt - araw li ma nagħmlux l-iżball ...

Diġa' huwa unur għalina l-fatt li jekk aħna niġu mqabbla ma' xi 500 gżira oħra tal-Mediterran, pajjiżna huwa wieħed mill-ewwel pajjiżi li minkejja l- ġlied ta' bejnietna, għallinqas ma wasalniex fil-livell ta' Ċipru, ma qsamniex in-naħa t'isfel u n-naħa ta' fuq f'żewġ repubbliki differenti u lanqas ma qsamna pajjiżna f'xi 13-il repubblika differenti għax bil- kapaċita' tagħna, bl-enerġija tagħna u probabbilment anke bil-malizzja u bit-taħwid tagħna rnexxielna nibqgħu ngħixu fuq dawn il-gżejjer bħala soċjeta' waħda għal dawn is-snin kollha.

Pero' ara ma nagħmlux l-iżball li naħsbu li għax irnexxielna niskapulaw u nirranġaw tant affarijiet biex ngħixu fil-passat, se jirnexxielna bilfors nirranġaw affarijiet oħra biex ngħixu fil-futur.

Ir-realta' hi li hemm ċerti affarijiet li ġraw fil-passat li m'humiex se jerġgħu jiġru fil-futur u huwa inutli li noqogħdu nfittxu s-safety nets mal- bqija tad-dinja.

Il-futur aħna biss nistgħu nagħmluh, permezz ta' l-ideat tagħna, ta' l-enerġija tagħna u tal-kapaċitajiet tagħna u nerġa' nisħaq biex jekk insibu ż-żejt - u nerġa' ngħid: J'Alla nsibu ż-żejt - ara ma nagħmlux l-iżball li għamlu pajjiżi oħra, partikolarment dawk li sabu ammont kbir ta' żejt, li ħasbu li ġaladarba għandhom iż-żejt allura jistgħu jitgħażżnu u jwarrbu l-kapaċitajiet, l-enerġija, l-isforzi, l-impenji u x- xogħol tagħhom għax jistgħu jpappuha miż-żejt għax dawk il-pajjiżi li għamlu hekk iż-żejt li sabu ġie sparpaljat.

Forsi kien hawn sekli fejn pappejnieha mill-Kavallieri, mill-Kuruna Ingliża, mlil-Protokoll Taljan, mill-flus ta' Gheddafi u issa qed naħsbu li nistgħu npappuha mill-Unjoni Ewropea wkoll, u għalhekk jien ngħid li l-agħar ħaġa hija li l-Unjoni Ewropea tiġi ppubbliċizzata bħala xi istitut tal-karita' li qiegħda hemm biex tqassam il-flus.

Il-verita' hija li l-futur ta' pajjiżna jiddependi mill-impenn u mill-kapaċita' kbira tagħna li niffaċċjaw problemi ta' żvilupp.

Sur President, l-edukazzjoni hija parti intima f'dan il-proċess kollu għaliex waħda mill-ikbar sfidi li għandu quddiemu l-qasam ta' l-edukazzjoni huwa proprju l-importanza tal-qari.

Fil-fatt waħda mill-inizjattivi li ħadna aħna kienet li nimpenjaw ruħna b'mod qawwi favur il-kultura tal-qari u jien għandi xewqa kbira li dan l-impenn jissokta.

Fl-ewwel xhur ta' gvern ġdid wieħed jista' jiskuża l-fatt li ċerti affarijiet ma jibqgħux isiru jew inkella ma jibqax jintwera ċertu impenn bl-istess ritmu tas- soltu, pero' jkolli ngħid li meta din is-sena mort inżur il-Fiera tal-Ktieb ħriġt diżappuntat għax iktar stħajjiltni qiegħed ġo xi monti milli li kont qed inżur xi wirja tajba ta' interess favur il-kultura tal-qari u nittama li fix-xhur li ġejjin il-kultura tal-qari tkompli tingħata l-appoġġ li għandha bżonn f'kull livell.

Nerġa' nisħaq li huwa inutli li noqogħdu ngħidu lit-tfal biex jaqraw jekk huma fil-libreriji ma jsibux materjal ġdid u għalhekk nixtieq nieħu din l-opportunita' biex nirringrazzja minn hawnhekk lill-każini tal-partiti politiċi differenti, lill-każini tal-baned differenti, lill-kunsilli lokali, lill-għaqdiet volontarji u lin-nies li ġejjin mis-settur privat għall-ammont kbir ta' kotba li xtraw għall- iskejjel u għal-libreriji tagħna matul is-sena li għaddiet.

Jien nittama li matul is-sena li ġejja dan l-impenn ikompli u filwaqt li nerġa' nirringrazzja lil dawk kollha li taw il-kontribut tagħhom, nappellalhom biex jibqgħu juru l-istess ġenerożita' li wrew matul ix-xhur li għaddew.

Ovvjament wieħed ma jistax isolvi l-problema ta' l-illiteraliżmu f'sena billi jagħmel sena sħiħa jitkellem favur il-qari għax kif wieħed jista' jimmaġina, dan huwa proġett li jrid ikompli sena wara l-oħra, pero' huwa fatt li ma nistgħux immorru għas-seklu l-ġdid mingħajr ma nagħmlu xi ħaġa għall-problemi li għandna ta' tfal u żgħażagħ li joħorġu mill-iskejjel tagħna mingħajr ma jkunu ġew ippreparati tajjeb fil-qari u fil-kitba.

Jien nappella wkoll biex jitkompla l-proġett ta' early literacy ġewwa l- iskejjel, fejn dawk it-tfal li jkunu jidhru li se jsibu xi problemi biex jiktbu u jaqraw mill-eta' żgħira ta' tmienja jew ta' disa' snin jingħataw għajnuna u appoġġ.

Aħna m'għandniex inkunu interessati biss fir-riċerka u fl-istatistika.

Wara kollox l-istatistika hija magħmula minn tfal tad-demm u laħam u l-għan ta' l-istatistika huwa li nkunu nistgħu ngħinuhom mill- ewwel.

Jien naħseb li jkun tajjeb jekk tinbena sistema ġdida f'dawk li huma assessments għax inħoss li huwa inutli li noqogħdu nappellaw lill-ġenituri biex ma jibgħatux lil uliedhom għall-privat, biex ma joqogħdux jiffissaw u jġennu lil uliedhom fuq l-eżamijiet jekk is-sistema kollha kemm hi hija ppernjata fuq l-eżamijiet.

Bla ebda dubju, wieħed mill-modi kif nistgħu nnaqqsu dan id-deni kbir nazzjonali li għandna f'pajjiżna dwar l-eżamijiet huwa billi mmorru għal sistema serja ta' assessments li jkunu jibdew mil- livell primarju.

Naturalment anke sistema bħal din teħtieġ ċerti riżorsi, bħat-taħriġ u l-mezzi, biex tinbena u għalhekk hawn qed naraw kemm huwa importanti l-budget li jingħata għall-edukazzjoni biex pajjiżna jkun jista' jlaħħaq ma' dawn id-dmirijiet ġodda u jkun kapaċi jiffaċċja l-isfidi kbar li għandu quddiemu f'dan il-qasam.

Ta' min jgħid li aħna konna bdejna wkoll nagħmlu kuntatti ma' l-istitut ta' l-edukazzjoni ta' l-Universita' ta' Londra, li ċertament huwa wieħed mill-iktar istituzzjonijiet avvanzati tad-dinja fil-qasam ta' l-assessments, u nawgura li dan ix-xogħol jibqa' għaddej għax huwa importanti ħafna li l-evalwazzjoni ma tkunx iċċentrata biss fuq it-tfal.

Sfortunatament sa llum f'pajjiżna kellna sistema li tittestja u teżamina jekk it-tfal ikunux qed jitgħallmu jew le mingħajr ma tittestja u teżamina jekk l-iskejjel ikunux qed jgħallmu b'mod sodisfaċenti jew le.

Jien naf li diġa' beda taħriġ sabiex l-għalliema u l-uffiċjali ta' l-iskejjel ikunu kapaċi jevalwaw kemm lilhom infushom kif ukoll ix-xogħol li jkunu qed jagħmlu, pero' jien ngħid li huwa importanti li dan nagħmluh anke f'kontest internazzjonali ħalli t-tfal tagħna, sa mill-eta' tenera ta' tmienja, disa' u għaxar snin, jibdew jitqabblu ma' tfal ta' l-istess eta' li ġejjin minn pajjiżi oħra.

Irridu nżommu quddiem għajnejna li llum, meta qed nitkellmu daqstant fuq l-ekonomija u r-realta' globali, minn hawn u ftit snin oħra t- tfal tagħna li qed jitgħallmu f'xi skola milli għandna mifruxa ma' Malta u Għawdex kollha se jkunu qed jikkompetu ma' tfal tamparhom li ġejjin mill- Ungerija, mir-Repubblika Ċeka, mis-Slovanja, minn Singapore, mill-Malasja u mill-kontinent Ewropew u għalhekk ikun inutli li noqogħdu nistennew li dawn it-tfal jikbru sa ma jkollhom xi 18 jew 20 sena biex nagħmlu dan l- eżerċizzju.

Fil-fatt ta' min jgħid li minn studji li saru fuq ir-rabta li hemm bejn l-edukazzjoni u l-iżvilupp ekonomiku rriżulta li l-iżvilupp ekonomiku jiddependi ħafna mill-investiment li jkun qed isir fil-qasam primarju, fil-qasam sekondarju u fil-qasam post-sekondarju.

Jien nemmen li filwaqt li m'għandna nnaqqsu l-importanza tal-qasam terzjarju bl-ebda mod, fl-istess ħin m'għandniex nagħtu importanza ikbar lill-qasam terzjarju milli nagħtu lil-livelli ta' l-edukazzjoni l-oħra għax inkella l-pajjiż imur lura u hawn irrid nerġa' nisħaq li l-assessment għandu jsir f'qafas internazzjonali ħalli b'hekk inkunu nafu eżattament x'qed isir barra minn xtutna f'dan il-qasam.

L-isfidi kbar li għandu quddiemu pajjiżna għandhom jintrabtu ma' l-isfidi tal-bidliet li hemm bżonn fis-sistema edukattiva, u l-inizjattiva li ħadna aħna fuq il-kreattivita' ma kenitx b'kumbinazzjoni imma kienet marbuta mal-fatt li l-futur huwa mimli inċertezza.

Għalhekk hemm bżonn li aħna nitgħallmu ngħixu ma' l- inċertezza, u dan jien qed ngħidu fuq livell globali u mhux biex noqgħod insemmi l-kelma li nħobbu nużaw sabiex ninku jew ngħajru lil xulxin fix- xena politika.

Sur President, il-futur żgur li se jkun differenti mill-passat u ż-żmien ta' dik is-sistema edukattiva li hija mal-mudell tas-seklu 19, fejn hemm ċerti ċertezzi x'titgħallem bl-amment u li mbagħad inti mistenni li tirripeti 'il quddiem, tajjeb jew ħażin għadda.

Jien ngħid: Huwa aħjar li għadda dak iż-żmien pero' ma rridux ninsew li dan ifisser li lit-tfal irridu nrawmuhom sabiex minn eta' żgħira jkollhom moħħ miftuħ ħalli jkunu jistgħu jgħixu ma' l-inċertezza, ikunu kapaċi jagħmlu ċerti mistoqsijiet u jkunu kapaċi jsolvu l-problemi tad-dinja.

Għalhekk is-sistema edukattiva ta' llum għandha quddiemha l-isfida kbira li tipprepara lit-tfal u liż- żgħażagħ tagħna.

Hawnhekk imbagħad tinqala' problema oħra għax ħafna drabi, minħabba li aħna gżira żgħira u nimportaw kważi kollox - nimportaw il-mod ta' kif naħsbu, nimportaw il-kotba tagħna u nimportaw anke l- materjal edukattiv tagħna - huwa inevitabbli li fl-iskejjel tagħna nużaw materjal edukattiv u kulturali li huwa prodott ta' realtajiet oħrajn, pero' min-naħa l-oħra ħadd ma joħlom li jagħmel il-ġennata li jibdel u jagħmel it- testi kollha tiegħu hu sabiex ma jimportax minn barra.

Dan ifisser li minflok ma s-sistema edukattiva tagħna ssir il-post fejn nanalizzaw ir- realta' u nkunu kapaċi nsolvu l-problemi reali tagħna tista' ssir faċilment lok ta' aljenazzjoni kulturali minħabba li t-tfal ikunu qed jitgħallmu bl- amment dwar realtajiet oħrajn.

Fil-fatt huwa proprjament għalhekk li aħna daħħalna l-idea li hemm bżonn li t-tfal ma jibqgħux jitgħallmu kollox bl-amment imma jkunu kreattivi; għax dik hija t-tip ta' kultura li hemm bżonn jiżviluppaw fil-futur, li minflok ma joqogħdu jitgħallmu kollox bl-amment ikunu kapaċi jagħmlu ċerti mistoqsijiet u jsolvu ċerti problemi.

Jekk wieħed jara r-rapporti li jsiru mill-eżaminaturi ta' l-eżamijiet tagħna tas-Sec u tal-Matsec isib li anke l- iktar tfal bravi, sakemm tgħidilhom biex jirripetu dak li jkunu qraw fil- ktieb tal-lezzjoni jaslu, imma mbagħad jekk titlobhom biex isolvu problema li jiltaqgħu magħha meta jiġu biex jużaw xi ktieb tal-bank jew xi ħaġa li teżisti lil hinn mil-għatba ta' l-iskola, hemmhekk jibdew jitfaċċaw diversi problemi.

Anke meta ż-żgħażagħ tagħna jiġu intervistati għall-ewwel darba fid-dinja tax-xogħol, tkun tidher dik it-tip ta' defiċjenza.

Diżgrazzjatament fis-sistema edukattiva tagħna għandna ċerta anemija, hemm an inbuilt resistance għal dak li jiġri lil hinn mill-iskola, u huwa importanti li nagħtu lil din is-sistema trasfużjoni ta' demm vitali ħalli ssir iktar dinamika u tkun iktar marbuta ma' dak li jkun qed jiġri lil hinn mill-għatba ta' l-iskola.

Ftit ilu ħabib tiegħi rtira minn kap ta' skola u qalli li kieku kellu jgħodd is-sigħat, il-ġimgħat u s-snin li qatta' fi klassi, kemm bħala student, kemm bħala teacher, kemm bħala assistant head kif ukoll bħala head, jikkalkola li qatta' xi 90% tal-waking hours tiegħu ġo skola.

Naturalment daqskemm din għandha l-vantaġġi tagħha daqstant ieħor għandha l- iżvantaġġi tagħha għax sfortunatament ħafna drabi l-qasam li jipprepara lil dak li jkun għall-oqsma differenti tad-dinja u għall-ħajja huwa ddominat - u din hija problema li tiltaqa' magħha kullimkien, jiġifieri mhux f'pajjiżna biss - minn edukaturi li matul il-ħajja tagħhom ma tantx ikollhom ċans li jitħalltu u jiltaqgħu ma' realtajiet differenti.

Għalhekk huwa importanti li jkun hemm kuntatt ħaj u kontinwu bejn l-iskola u l- komunita' lokali, nazzjonali u internazzjonali u hemm bżonn li bi sforz edukattiv inġibu flimkien nies minn oqsma differenti tal-ħajja għax l- edukazzjoni b'hekk biss tista' tieħu l-ħajja tagħha; bil-kuntatt li jkollha ma' l-oqsma differenti tal-ħajja.

Qasam ieħor li għandna nagħtu kasu ħafna huwa dak ta' l-eżamijiet tas-Sec u tal-Matsec.

Fil-fatt aħna konna bdejna norganizzaw laqgħat maċ-ċentru Edexcel ta' l-Universita' ta' Londra u issa nittama li dawk il-kuntatti jkomplu għax hemm bżonn li kemm is-Sec kif ukoll il-Matsec jiġu fformolati b'mod ġdid u jkunu iktar familjari ma' dak li fil-fatt jiġri fl-iskejjel sekondarji u fl-iskejjel post-sekondarji.

Huwa importanti wkoll li fl- universita' jkun hemm iktar nies li jkunu lesti jitkellmu mal-ġenituri, mat- teachers u ma' l-istudenti nfushom ħalli l-eżamijiet jiġu fformolati b'mod tajjeb, b'mod li jittestjaw lill-istudenti fuq dak li jkunu qed jiġu mgħallmin u mhux jittestjaw lill-istudenti mingħajr lanqas biss ikunu jafu x'qed isir fl-iskejjel tagħna.

Hawn ma nistax ma nerġax insemmi u nerġa' nisħaq fuq kemm hu importanti li nżommu kuntatt mal-qafas internazzjonali ħalli l-eżamijiet fil-livell tas-Sec u tal-Matsec ikunu ta' livell internazzjonali għax kif diġa' spjegajt, b'hekk biss ma nkunux qed ningħalqu fina nfusna.

Jien nittama li x-xogħol li kellha tagħmel il- kummissjoni fuq is-Sec u l-Matsec jibda jagħti l-frott matul il-ġimgħat li ġejjin u mbagħad wieħed ikun jista' jikkummenta fuq dak ix-xogħol li tkun għamlet.

Issa ħalli niġi biex ngħid xi ħaġa fuq il-qasam ta' l- universita'.

Sur President, il-vot li ngħata lill-universita' fl-aħħar budget huwa bħal tas-sena li għaddiet, jiġifieri m'hemm l-ebda differenza f'dak ir- rigward.

Hawnhekk wieħed irid jgħid li l-istudju li qed isir fuq l- eżamijiet tas-Sec u tal-Matsec jagħti l-importanza li jistħoqqilha l- edukazzjoni vokazzjonali u fost affarijiet oħra isemmi anke lill-Istitut tax-Xjenza u Teknoloġija, li m'ilux li ġie mwaqqaf.

Madanakollu jien jidhirli li f'dan il-budget ma ġew ivvotati l-ebda flus għall-iżvilupp ta' dan l-istitut il-ġdid, liema żvilupp jirrikjedi nefqa kbira.

Forsi huwa veru li f'dan l-istadju iktar milli nitkellmu dwar in-nefqa li jirrikjedi dan l-istitut il-ġdid ikun aħjar jekk nitkellmu fuq x'se jkun ir-rwol tiegħu, fuq il-kurrikulu, fuq is-sillabbi li hemm bżonn għalih u fuq l- importanza li dak li jiġi mgħallem hemmhekk ikun marbut ma' l-istess livell ta' l-eżamijiet tas-Sec u tal-Matsec daqs li kieku jkun qed jiġi mgħallem fil-junior college u f'istituzzjonijiet post-sekondarji oħra, għax mhux sewwa li f'pajjiżna l-edukazzjoni vokazzjonali tibqa' titqies inferjuri meta mqabbla ma' l-edukazzjoni f'oqsma oħra.

L-istess nistgħu ngħidu għall-programmi ta' l-Unjoni Ewropea, fosthom Socrates.

Aħna kellna proposta, li naħseb għadha tgħodd, biex ma nidħkux biż-żgħażagħ, u filwaqt li wieħed jawgura li ż-żgħażagħ tagħna jgawdu minn dawn it-tip ta' programmi, fl-istess ħin wieħed irid jispjegalhom li meta jsegwu dawn il-programmi l-flus ma jibdewx jaqgħu mis-sema.

Fil-fatt dawn l-iktar li jistgħu jingħataw huwa xi Lm50 fix-xahar.

Meta tgħidilhom hekk lill-istudenti Maltin dawn jgħidulek: Possibbli Lm50 fix-xahar biss!

B'Lm50 fix-xahar x'se nagħmlu?

Jagħmlu bħalma jagħmlu sħabhom tal- kontinent Ewropew, meta jkollhom ċans jaħdmu u jġemmgħu sabiex imbagħad ikollhom ċans jagħmlu esperjenza edukattiva f'xi pajjiż ieħor.

Aħna kellna l-idea, u naħseb li hija idea tajba, li l-istipendju li jgawdu minnu l- istudenti Maltin f'pajjiżna jkunu jistgħu jittrasferuh u jġorruh magħhom fil-pajjiż fejn ikunu se jagħmlu dik l-esperjenza edukattiva, pero' ejjew ma nidħkux biż-żgħażagħ u nispjegawlhom l-affarijiet kif inhuma.

Issa ħalli ngħaddi għal xi ħaġa oħra.

Sfortunatament dan il-budget li għadu kif għadda naqqas in-nefqa tal- gvern f'dak li huwa wirt storiku u għalhekk hemm bżonn li nagħmlu tajjeb għal dan it-tnaqqis billi ssir sħubija mas-settur privat għax inkella l- mużewijiet u s-siti storiċi se jibqgħu jmorru lura.

L-importanti huwa li din is-sħubija ssir b'mod għaqli.

Per eżempju, żgur li lil ħadd ma taqagħlu f'rasu li l-wirt storiku tagħna jiġi pprivatizzat, imma jekk nimxu fuq mudelli ta' pajjiżi Ewropej il-gvern ikun jista' jidħol bi sħab mas- settur privat biex imexxi s-siti storiċi u mużewijiet b'mod serju.

Jien nawgura li l-proġett li kien inbeda permezz ta' sħubija mal-Bank of Valletta għar-riabilitazzjoni tat-tempji ta' Ħal Tarxien jitkompla għax dak jista' jservi ta' mudell dwar kif għandha tkun is-sħubija tal-gvern mas- settur privat.

Nawgura wkoll li x-xogħol avvanzat li kien inbeda fuq il- Mużew Marittimu, u li wkoll kien qed jitmexxa bi sħab mas-settur privat, ikompli sejjer.

Madanakollu hawnhekk ikolli nissottometti li jien sinċerament ma naqbilx mat-triq li qabad il-gvern rigward il-fondazzjoni tal-Konkattidral ta' San Ġwann għax anke meta kien ġie Jose' Maria Ballester, li huwa konsulent tal- Vatikan fuq affarijiet ta' wirt storiku, l-idea tiegħu kienet - għalkemm ma nafx kemm din hija aċċettata min-nies tal-Konkattidral ta' San Ġwann - li t- tmexxija ta' dan il-post għandha tkun bi sħab bejn l-Istat u l-Knisja.

Anke jekk naraw x'jiġri fi Spanja u fil-Portugall f'każijiet bħal dawn, hemmhekk insibu li iktar milli jwaqqfu fondazzjoni biex tmexxi l- konkattidral hi, dawn iwaqqfu kunsill komuni bejn l-Istat u l-konkattidral biex il-wirt storiku, li huwa l-wirt taċ-ċittadini kollha, ikun jista' jitmexxa b'mod komuni.

Saħansitra l-policies tal-Vatikan jindikaw din id- direzzjoni u għalhekk ma naħsibx li għandna nsibu problema biex aħna nagħmlu l-istess, anzi jien nawgura li mhux biss f'dan il-qasam imma anke fl-oqsma l-oħra li taħthom taqa' xi parti mill-wirt storiku u kulturali ta' pajjiżna, nimxu bl-istess mod.

Ħadt gost ukoll li ġew provduti jew se jiġu pprovduti xi flus għall- proġett ta' Ħaġar Qim.

Jien naf li dan il-proġett huwa biċċa wġigħ ta' ras kbira u nawgura li nieħdu l-passi li għandna nieħdu f'dan ir-rigward.

Għalkemm m'hemmx qbil fuq x'passi għandna nieħdu fuq dan il-proġett u kulħadd qed jagħti pariri differenti, jien persważ ...

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Bartolo, niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il- ħin.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Kollox sew!

Sur President, kif wieħed seta' jinnota, bdejt id-diskors tiegħi billi tkellimt fuq il-futur u issa spiċċajt id-diskors tiegħi billi tkellimt fuq xi 7,000 sena ilu għax, kif spjegajt, jien nemmen li l-futur u l-passat huma marbutin flimkien; ma jistax ikollok futur jekk ma jkollokx passat.

Huwa importanti ħafna li r- riżorsi tal-pajjiż jintnefqu f'dawk l-oqsma li permezz tagħhom inkunu nistgħu niffaċċjaw l-isfidi kbar li għandna quddiemna aħna u li għandu quddiemu pajjiżna fis-snin li ġejjin.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN : Grazzi.

Nistieden lill-Onor.

Dolores Cristina biex tibda d-diskors tagħha.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, meta f'dawn l-aħħar jiem tajt ħarsa lejn id-diskorsi tal-budgets li għamlu l-aħħar tliet ministri ta' l- edukazzjoni li kellna f'dawn l-aħħar għaxar snin, stajt ninnota li dawn kollha jesprimu l-istess sentimenti tant li xi kultant titħawwad fuq min ikun qed jitkellem inti u taqra għax kważi jingħad l-istess kliem.

Jien m'iniex qed ngħid dan biex nuri xi disprezz anzi biex nagħmel il-punt kruċjali li lkoll kemm aħna nirrealizzaw u nemmnu li s-settur ta' l- edukazzjoni huwa wieħed importanti ħafna u li meta ninvestu f'dan is-settur ma nkunux qed ninvestu biss fil-futur taż-żgħażagħ tagħna imma fil-futur tal-pajjiż kollu kemm hu.

Kif inħobb ngħid kemm-il darba, kieku kellna sistema edukattiva perfetta konna nkunu wasalna biex insiru soċjeta' kważi perfetta u neħilsu minn ħafna nuqqasijiet ta' soċjeta' li sfortunatament jiġu minn nuqqas ta' edukazzjoni.

Pero' aħna m'aħniex perfetti.

Għandna l-ħolm u għandna l- ideat tagħna u bin-nuqqasijiet kollha tagħna b'kollox irridu nirrealizzaw li l-ħolm u l-ideali huma mxekkla mil-limitazzjonijiet li jeżistu fir- realta'.

Is-settur ta' l-edukazzjoni mhux biss għandu bżonn investiment finanzjarju imma wkoll investiment uman.

Jien ma jien qed ngħid xejn ġdid pero' xtaqt nidħol fil-konċett li lkoll kemm aħna nemmnu fl-investiment kbir li jirrikjedi s-settur ta' l-edukazzjoni.

Irrid ngħid ukoll li dan is- settur jistħoqqlu l-ewwel u qabel kollox viżjoni u pjanifikazzjoni ċara għax nemmen li kultant dawn l-affarijiet jegħlbu limitazzjonijiet umani oħra.

Sur President, hawnhekk ta' min isemmi l-clichés kollha li aħna l- politiċi mdorrijin ngħidu meta nkunu qed nitkellmu fuq it-tfal u ż-żgħażagħ tagħna fejn, fost affarijiet oħra, ngħidu li t-tfal u ż-żgħażagħ tagħna mhux biss huma prezzjużi għall-ġenituri u għall-familjari tagħhom imma huma prezzjużi wkoll bħala parti mill-popolazzjoni tagħna għax, kif għidt diġa', fihom naraw il-futur ta' pajjiżna, u l-edukazzjoni li nrawmu fihom illum, għada mhux biss se tkun is-salvazzjoni personali tagħhom imma tagħna wkoll.

Is-sena li għaddiet f'wieħed mid-dibattiti tal-budget l-Onor.

Bartolo kien qal li għandu wish list, li tikkonsisti f'lista ta' affarijiet li kemm hu, kemm jien, kemm il-Ministru Galea kif ukoll aħna lkoll preżenti nkunu nixtiequ li nwettqu u nimplimentaw meta ċ-ċirkostanzi jippermettu.

Hawnhekk ta' min ifakkar li bejn l-1987 u l-1996 il-Gvern Nazzjonalista kien wettaq il-wish list li kellu għas-settur ta' l-edukazzjoni, u prova ta' dan huwa l-investiment ta' miljuni kbar li sar sabiex dan is-settur joħroġ mill-perijodu, fl-opinjoni tiegħi sfortunat, tas-snin 70 u 80 meta konna għaddejjin minn żmien li jien insejjaħlu mudlam, minn esperimenti kontinwi li kienu jsiru bla għaqal ta' xejn u minn nuqqas ta' investiment u sa ċertu punt dan il-perijodu kien żarma saħansitra dak li kien sar fis- snin ta' qabel.

Nerġa' nirripeti li l-edukazzjoni, bħal ħafna setturi oħrajn, jew forsi ftit iktar minn setturi oħrajn, tirrikjedi li jgħaddu medda ta' snin qabel ma naraw li l-pjani u li l-investiment li jkunu qed isiru għal dan is- settur ikunu qed jagħtu riżultati pożitivi u ċertament li l-edukazzjoni ma tippermettix li jkollna tmexxija bis-sulluzzu imma jeħtieġ li jkun hemm kontinwita'.

Fil-fatt huwa għalhekk li jien l-ewwel għidt li meta tela' l- Gvern Nazzjonalista fis-snin 80 wettaq il-wish list li kellu għas-settur ta' l-edukazzjoni, għax għaraf il-bżonn ta' investiment qawwi, għamel dan l- investiment, sar l-iżvilupp u issa qegħdin naraw li dan l-investiment beda jagħti wkoll il-frott.

Ta' min jgħid li waħda mill-affarijiet li ħadt gost biha jien kienet li l-Gvern Laburista li tela' fl-1996 bil-għaqal kollu għażel li jkompli miexi fuq l-istess linji u inizjattivi li kien ħa l-Gvern Nazzjonalista u nista' ngħid minn hawnhekk li l-amministrazzjoni Nazzjonalista preżenti hija bil-għaqal ukoll u m'hijiex se tiskarta l- policies li kienu nbdew minn Gvern Laburista.

Sur President, is-sistema edukattiva tagħna, bħas-sistemi kollha li jeżistu, fiha ħafna nuqqasijiet u bla ebda dubju, wieħed mill-ikbar nuqqasijiet li għandha hija - din jien se nibqa' ninsisti fuqha u għadni kemm smajt lill-Onor.

Bartolo jgħidha wkoll - ir-realta' inaċċettabbli li għadna għaddejjin minna sa llum, fejn għandna tfal li wara snin twal, wara xi 12 jew 13-il sena ta' skola obbligatorja, joħorġu mingħajr ma jafu jiktbu u jaqraw, bil-konsegwenza li għad għandna parti kbira mill- popolazzjoni ta' pajjiżna li ma jistgħux jieħdu sehem sħiħ fil-ħajja tax- xogħol tagħhom u fil-ħajja soċjali u kulturali tal-pajjiż għax, kif għidt diġa', minkejja li dawn qattgħu snin twal suppost jistudjaw fi klassi, ħarġu minn din l-edukazzjoni obbligatorja mingħajr il-kapaċitajiet bażiċi li għandu dritt għalihom kull bniedem.

Sinċerament jien ma nistax nifhem kif ġurnata wara l-oħra għal dawn is-snin kollha dawn it-tfal jirnexxilhom jaħarbu minn din ix-xibka ta' edukazzjoni u bla ebda dubju jeħtieġ li jsir investiment qawwi u li ssir riċerka qawwija sabiex naraw għaliex qed jiġri dan fil-pajjiż.

Waħda mill-ikbar sfidi li għandna fis-settur ta' l- edukazzjoni huwa li naraw li dan ma jibqax isir għax jien naraha kważi bħala inġustizzja soċjali li aħna qed infallu lil dawn in-numru kbir ta' tfal milli jieħdu t-tagħlim li jeħtiġilhom.

Sur President, il-Gvern Nazzjonalista jemmen li l-flus li jintnefqu kull sena fis-settur ta' l-edukazzjoni għandhom jassiguraw li jiġu msarrfa f'affarijiet reali.

L-istudenti tagħna għandhom dritt għal ambjent fiżiku xieraq, għandhom dritt għal għalliema li mhux biss ikunu kkwalifikati akkademikament imma jkunu wkoll dedikati, għandhom dritt għal amministrazzjoni effettiva u għandhom dritt ukoll għar-riżorsi li jindirizzaw il-ħteġijiet tagħhom fil-ħajja ta' llum.

Huwa veru li f'dan il- pajjiż għadna 'l bogħod sabiex naslu biex ninvestu l-proporzjon meħtieġ mill-prodott gross nazzjonali fuq is-settur ta' l-edukazzjoni.

Jien nista' niġi hawnhekk u ngħid li nixtieq li l-vot li ngħata lis-settur ta' l- edukazzjoni huwa d-doppju ta' dak li hu u li l-ekonomija f'dan is-settur hija falza, bħalma hija falza meta ssir fuq is-settur tas-saħħa, fuq is- settur tal-politika soċjali u fuq setturi oħrajn, imma r-realta' hi dik li hi.

Kulħadd irid jaħdem fil-parametri li qed jagħtina dan il-vot u għalhekk il-konċett ta' value for money f'dan is-settur forsi japplika iktar milli japplika minn setturi oħrajn.

Sur President, affarijiet oħra li għalija huma importanti daqs iċ-ċifri li jidhru fil-budget huma l-mission statements li jagħmlu l-ministeri, u hawnhekk ta' min isemmi li l-mission statement tal-ministeru ta' l- edukazzjoni jgħid li l-ewwel oġġettiv tal-gvern hu li jipprovdi edukazzjoni ta' kwalita' għall-Maltin u l-Għawdxin kollha, kemm fis-snin ta' l- edukazzjoni obbligatorja, kif ukoll qabel u wara, u biex jintlaħaq dan il- għan irridu naraw li dejjem inżommu l-aħjar standards.

Mela l-Gvern Nazzjonalista jrid jagħti l-aħjar standards kif ukoll irid jagħti firxa wiesgħa ta' għażliet u opportunitajiet mill-aqwa u, filwaqt li għandna pproġettati diversi inizjattivi ġodda, se nibqgħu għaddejjin bl-inizjattivi u bil-proġetti li kienu nbdew.

Hawnhekk wieħed jista' jgħid li dan huwa a very tall order, u jien nagħtih raġun, pero' jekk aħna nemmnu verament fis- settur edukattiv għandna nimpenjaw ruħna bis-sħiħ biex inwettqu dak kollu li għandna pproġettat.

Sur President, peress li għad fadalli biss ftit minuti nixtieq niffoka l- kumplament tad-diskors tiegħi fuq is-settur post-sekondarju u terzjarju.

Kulħadd jaf li n-numru ta' studenti li qed ikomplu l-istudji tagħhom wara s- snin obbligatorji spara 'l fuq drammatikament.

Aħna ngħidu li dan huwa sinjal ta' progress u huwa veru li rridu nagħmlu minn kollox biex inkomplu ninkorraġġixxu ż-żieda ta' din iċ-ċifra pero' dan iġib miegħu piżijiet ikbar, kemm finanzjarji kif ukoll umani.

Iż-żieda fin-numru m'hijiex neċessarjament żieda ta' kwalita', anzi.

Minkejja ż-żieda fin-numru ta' studenti li qed ikomplu s-settur post-sekondarju u terzjarju aħna dejjem ngħidu li rridu nżidu l-kwalita' tat-tagħlim li jingħata, u hawnhekk nerġgħu niġu għal bżonn ta' investiment ikbar.

Taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista l-universita' tagħna kienet fetħet il-bibien tagħha għal kulħadd u dak iż-żmien aħna konna ħriġna minn dawk is-snin koroh fejn kellna sistema kiefra u nġusta li kienet iżżomm barra lil studenti li kienu kapaċi ħafna filwaqt li kienet iddaħħal oħrajn li forsi kienu inqas kapaċi.

Imma fortunatament dik is-sistema issa skartajnieha għax kienet anti- soċjali għall-aħħar u llum nistgħu niftaħru li għandna 7,000 student li qed isegwu xi kors milli toffri l-universita'.

Madanakollu nerġa' nirripeti li jien nemmen li m'għandniex niftaħru biss bin-numru ta' studenti li għandna l-universita' imma għandna niftaħru wkoll bil-kwalita' u hawnhekk ta' min jgħid li biex żgur ħadd ma jibqa' barra mis-sistema edukattiva ġiet imwaqqfa wkoll l-Universita' tat-Tielet Eta', li għandha response qawwi ħafna u li qed tkompli żżid mar-responsabbiltajiet ta' l-universita'.

Kif qal l-Onor.

Bartolo, il-vot ta' l-universita' għas-sena d-dieħla huwa ta' 'l fuq minn Lm7 miljun għall-ispiża rikorrenti u ta' kważi Lm3 miljun għall-ispiża kapitali, li wħud minnhom ġejjin mill-Italian protocol funds, u jien m'għandi l-ebda dubju li kieku kien hawn preżenti hawnhekk dawk in- nies li jieħdu ħsieb l-amministrazzjoni ta' l-universita' kienu jgħiduli li għandhom bżonn iktar flus.

Aħna nafu li l-universita' għandha bżonn iktar flus.

Biżżejjed insemmi li fost riżorsi oħrajn, l-universita' għandha bżonn iktar riżorsi għall-ischolarships, għar-riċerka, għall-kotba, għal iktar lecturers, għal tagħmir fil-laboratorju, eċċ. Insomma, il-lista ma tispiċċa qatt u kieku ma kellniex limitazzjonijiet fil-flus bla ebda dubju l-vot għall-universita' kien ikun ikbar pero' sfortunatament aħna ninsabu kostretti bil-parametri li għandna.

Sur President, ħadd ma jista' jinnega l-fatt li wara l-1987 sar tibdil kbir fl-universita' u aħna ħloqna istituzzjoni b'ħafna responsabbiltajiet.

Dan l-aħħar smajt lir-Rettur jgħid li l-universita' tagħna m'hijiex "university" imma "multiversity" għax filwaqt li pajjiżi oħra għandhom istituzzjonijiet differenti li jirrispondu għal ħteġijiet differenti, aħna għandna biss universita' waħda li trid tipprovdi għal spectrum wiesa' ta' ħteġijiet, u kif wieħed jista' jimmaġina din hija sfida kbira ħafna għax meta jkollok edukazzjoni tal-massa jkun jeħtieġ li din tibqa' ta' livell u standards mill-aqwa.

Sur President, filwaqt li ż-żieda fil-popolazzjoni ta' l-istudenti ta' l-universita' tirrifletti r-riżultat ta' tibdil soċjali, jien m'għandix dubju li aħna għinna biex ikun hemm din iż-żieda bl- introduzzjoni ta' l-istipendji għall-istudenti ta' l-universita'.

Naħseb li kulħadd jiftakar li bħal dan iż-żmien sena l-Gvern Laburista kien naqqas l-istipendju ta' l-istudenti ta' l-universita' minkejja li qabel l- elezzjoni ta' l-1996 kien qal li m'huwiex se jmiss dan il-benefiċċju u issa l-Gvern Nazzjonalista qed jimpenja ruħu biex jirrivedi s-sistema preżenti.

Jiena nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li qatt m'emmint li l-istipendju għandu jiffinanzja l-lussu ta' l-istudenti tagħna pero' bħala omm li għandi tlett itfal l-universita' nista' ngħid li l-ispiża tat-tfal li jkunu qed jistudjaw fl-universita' hija waħda qawwija u meta naħseb f'dawk il-familji li għandhom dħul baxx u li t-tfal tagħhom jattendu l-universita' nista' nimmaġina l-piżijiet kbar li jitgħabbew bihom dawn il-familji.

Għalhekk minn hawn jien nappella biex is-sens komun u l-loġika jirrenjaw fil- konsultazzjonijiet li qed isiru fuq l-istipendji u biex ilkoll kemm aħna nimxu bil-għaqal f'dan il-qasam.

Inħossni li nkun qed nonqos jekk hawnhekk ma nagħmilx ukoll appell biex f'dawn il-konsultazzjonijiet jiġu kkonsidrati wkoll il-bżonnijiet ta' dawk l-istudenti li għandhom 'il fuq minn 30 sena għax jien qatt ma qbilt ma l- miżura li ttieħdet fejn lil dawn kien tneħħilhom l-istipendju kategorikament.

Hawn nixtieq insemmi wkoll il-bżonn li naraw x'inhuma l- ħteġijiet ta' l-istudenti li jattendu f'xi skola post-sekondarja u rridu nżommu quddiem għajnejna kontinwament il-fatt li meta dawn l-istudenti jiksbu l-kwalifiki tagħhom jistgħu jgħinu ħafna lill-pajjiż.

Għalhekk ma naffordjawx li l-konċett ta' l-aċċessibbilta' ma jkunx ipprattikat f'dan il- qasam ukoll.

Sur President, fl-aħħar nett nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-Unjoni Ewropea.

Ta' spiss nisimgħu lill-kollegi tagħna tan-naħa l-oħra jgħidu li aħna ffissati fuq l-Unjoni Ewropea, pero' ħadd ma jinnega l-fatt li s-settur ta' l-edukazzjoni jiggwadanja ħafna jekk kemm-il darba nissieħbu f'din l- unjoni.

Sfortunatament fl-aħħar sentejn bl-iffriżar ta' l-applikazzjoni għall-Unjoni Ewropea ħlejna ħafna żmien, tlifna diversi opportunitajiet u bqajna barra mil-programm edukattiv Leonardo, liema programm jaħseb għall- bżonnijiet ta' ħafna studenti, biex illum qegħdin f'sitwazzjoni fejn filwaqt li pajjiżi applikanti oħra se jieħdu sehem f'dan il-programm pajjiżna ġie eskluż.

Ta' min jgħid li fl-aħħar budget ġew ivvotati Lm80,000 sabiex tkun tista' ssir tħejjija aħjar u jkunu jistgħu jsiru anke kuntatti biex pajjiżna jieħu sehem fil-programmi edukattivi li toffri l- Unjoni Ewropea.

Sur President, jien se nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li l-impenn tal-Gvern Nazzjonalista fis-snin li ġejjin huwa li jiftaħ orizzonti ġodda għall-istudenti tagħna, speċjalment issa li resqin lejn il-millennju l- ġdid.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Mugliett.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Sur President, nibda biex ngħid li segwejt b'attenzjoni dak kollu li ntqal s'issa mill-kelliema ta' qabli, partikolarment dak li ntqal mis-shadow minister, u stajt ninnota li filwaqt li huwa veru li l-Onor.

Bartolo semma l-oqsma tax-xjenza u t-teknoloġija, fid-diskorsi ta' l-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni dejjem kien hemm assenti l-qasam tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

Fil-fatt din il- kritika diġa' kien għamilha s-sena l-oħra l-kollega tiegħi, l-Onor.

George Pullicino, meta kien qal li fil-programm tal-Gvern Laburista l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija donnu ġie minsi u għalhekk wieħed mill- inkarigi li ngħatajt jien kien li proprjament niffoka fuq dan il-kunsill.

Jien naħseb li dak iż-żmien l-Onor.

Pullicino kellu raġun jagħmel dik il- kritika għax meta bdejt inħares mill-qrib lejn dan l-istitut sibt li dan, wara li ġie mwaqqaf minn Gvern Nazzjonalista, donnu tilef ir-ruħ u s- sinifikat li jeżisti għalih.

Jekk wieħed iħares lejn l-għanijiet li għalihom twaqqaf dan il-kunsill isib li dan twaqqaf għal għanijiet importanti ħafna, fosthom biex jagħmel proposti u rakkmandazzjonijiet fuq politika nazzjonali dwar l-oqsma tax- xjenza u t-teknoloġija, biex jimmaniġġja l-budget nazzjonali għal dak li għandu x'jaqsam ma' dawn l-oqsma u biex jipparteċipa fl-iżvilupp ekonomiku tal-pajjiż.

Imma sfortunatament il-Gvern Laburista, u naħseb li anke l- Partit Laburista ta' llum, donnu m'għadux jaqbel ma' dan il-profil għoli tal-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija.

Jien naf li fi Frar li għadda l-Gvern Laburista kien waqqaf management audit li kien ingħata ċerti pariri u meta dan ġie mistoqsi jekk ''the resounding central issue is whether Malta requires a council for science and technology'', il-management audit kien qal ċar u tond: We believe that there is a merit in the continued being of the Malta Council for Science and Technology.

Imma minkejja li l- management audit kien ra r-rilevanza ta' dan il-kunsill, il-Gvern Laburista m'għamel xejn biex jinċentiva u jmexxi 'l quddiem dan il-kunsill, forsi minħabba l-fatt li l-gvern preċedenti kellu l-politika li ċertu ippjanar isir mill-gvern ċentrali.

Wieħed għandu jħares lejn dan il-kunsill billi jżomm quddiem għajnejh il-qafas ta' dak li jeżisti fil-pajjiż u jammetti l- fatt li peress li dan huwa wieħed mill-ftit strutturi li jista' jagħmel ippjanar nazzjonali, allura jekk lil dan il-kunsill inġibuh fix-xejn u ma nħalluhx jaħdem fl-ispirtu u bil-għan li għalih waqqfu l-Gvern Nazzjonalista, ċioe' li jgħarbel u jferrex ir-riċerka u t-tagħlim, allura pajjiżna jkun tilef ħafna.

Issa ta' min ifakkar x'kien għamel il-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija ħalli nagħrfu l-importanza tiegħu fil-qafas nazzjonali.

Biżżejjed wieħed isemmi li permezz tal-ħidma li saret mill-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija fl-1992 inbeda l-konċett tal-Vision 2000 bil-għan li pajjiżna jkun hub fl-oqsma tat-teknoloġija u tal-komunikazzjoni, u fl- 1996 kien ikkontribwixxa bis-sħiħ biex jiżviluppa dik il-viżjoni, li mbagħad wasslet għall-implimentazzjoni tat-teknoloġija ta' l-informatika fl- iskejjel primarji.

Ta' min jgħid ukoll li dan il-kunsill għandu għanijiet importanti oħra u l-għan primarju huwa dak li nsejħulu "institution building", jiġifieri li jiżviluppa konċetti ta' istituzzjonijiet, iwaqqafhom u jagħmilhom istituzzjonijiet indipendenti bħalma ġara, per eżempju, fil-każ tal-kummissjoni nazzjonali għat-teknoloġija ta' l- informatika u ta' l-istitut tat-teknoloġija ta' l-enerġija li jinsab ġewwa Marsaxlokk.

Fil-fatt f'dik il-ġimgħa li kienet dedikata lix-xjenza u t- teknoloġija, aħna morna nżuru dan l-istitut u hemmhekk stajna naraw personalment kemm isir studju u riċerka f'dan il-post u kemm huwa tajjeb li kieku lil dan l-istitut inħalluh jipparteċipa iktar.

Il-Kunsill Malti għax- Xjenza u Teknoloġija kellu proġetti oħrajn fil-pipeline wkoll, fosthom għall-mużew ta' Bighi, għan-national marine centre u għal-laboratorju u meta wieħed jara dan kollu jirrealizza kemm pajjiżna ma jistax jitlef struttura bħal din.

Sur President, dan il-kunsill għandu bord li jiltaqa' darba jew darbtejn fix-xahar biex wara li jagħmel id-dibattiti li jkun hemm bżonn, imbagħad dan jgħaddi xi briefs lill-fondazzjoni li għandha l-uffiċċju tagħha l-Belt u wara joħolqu ċerti strutturi bejniethom.

Issa hawn ta' min jgħid li dan l-uffiċċju li jinsab ġewwa l-Belt jaħdem b'diversi networks fosthom, per eżempju, bil-bio-diversity networks, bil-marine and costal resources network u bl-industry network, imma sfortunatament xi wħud minn dawn in- networks m'humiex qed jaħdmu u dan huwa fatt li jkollna naċċettawh.

Biżżejjed wieħed isemmi li minkejja li hemm networks li għal din is-sena ġew allokati Lm5,000 ħalli jkunu jistgħu jwettqu l-programmi u jittieħdu l- inizjattivi li hemm bżonn, sa l-aħħar ta' Settembru ta' din is-sena kien għadu ma ntnefaq xejn minn dan l-ammont u l-industry network, li suppost ikejjel it-teknoloġija li hemm fl-industrija u jagħmel database dwarha, nefaq biss Lm35.

Jiġifieri minn hawn wieħed jinduna kemm jista' jsir xogħol li għadu mhux qiegħed isir.

Network li lili mpressjonani ħafna kien il-marine and costal resources network, fejn in-nies, li jaħdmu f'dan in-network setgħu jallaċjaw ma' industrija eżistenti, marru d-dockyard, raw kif jista' jsir grit blasting alternattiv u għamlu ħafna xogħol utli ieħor bħal dan.

Minn dan li qed ngħid wieħed jista' jinduna kemm jistgħu jsiru affarijiet mill-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija kieku kellna nagħrfu nużawh tajjeb, pero' mal-medda taż-żmien dan il-kunsill tilef ħafna għax f'dan il-każ il- problema m'hijiex biss il-budget imma hija wkoll li hemmhekk irid ikun hemm xi ħadd li fid-dawl tal-viżjoni tagħna jirresponsabbilizza lil ħaddiema ta' dan il-kunsill biex jaħdmu.

Sur President, kif spjegajt l-ewwel, proġett ieħor li kellu f'moħħu li jagħmel il-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija kien jirrigwarda Ta' Bighi, pero' milli jidher il-Gvern Laburista m'għarafx ir-raġuni għaliex huwa importanti li dan il-proġett isir u għażel li jitlaq il-mużew tax- xjenza u teknoloġija għal rieħu u minflok jagħti priorita' liċ-ċentru tar- restawr, u dan minkejja li f'Ta' Bighi hemm ħafna bini u jien naħseb li hemm spazju kemm għaċ-ċentru tar-restawr kif ukoll għall-Kunsill Malti għax- Xjenza u Teknoloġija.

F'dawn il-ġranet se nerġgħu nappuntaw lil dan il- kunsill u għalhekk ikun tajjeb jekk nerġgħu naraw għalfejn twaqqaf kif ukoll infakkruh u ngħaddulu ċerti briefs.

Fis-snin li ġejjin dan il- kunsill għandu jara li jaħdem fuq politika għal enerġija, ifassal pjan għall-użu integrat tar-riżorsi u jgħolli l-livell tat-teknoloġija fl- industrija, ħalli b'hekk inkunu qed nagħtu ċerta importanza lil dan is- settur u fl-aħħar jirnexxielna nagħtu qabża 'l quddiem lil pajjiżna permezz ta' teknoloġija li tant hija bżonnjuża.

Sur President, l-Onor.

Dolores Cristina, fost affarijiet oħra tkellmet ukoll fuq l-edukazzjoni post-sekondarja.

Jien ukoll intlabt biex niffoka fuq dan is-settur u fil-fatt sal-ġimgħa l-oħra stess niedejna steering committee biex iwaqqaf istitut għall-arti, għat-teknoloġija u għax-xjenza applikata.

Madanakollu rrid nammetti li l-proċess mhux jien bdejtu imma ilu li nbeda minn żmien il-Perit Michael Falzon.

Biex inkun eżatt, dak iż- żmien l-ex-Ministru Falzon kien jitkellem fuq kulleġġ vokazzjonali u kien wasal biex għamel discussion paper, waqqaf steering committees u working groups u kien anke ħaseb għal xi proġetti.

L-Onor.

Bartolo meta kien ministru kien għamel white paper ukoll fuq dan is-settur, pero' mbagħad ix- xogħol kien waqaf hemmhekk u għalhekk hemm bżonn li issa nerġgħu nibdew fejn ħallejna billi nħarsu lejn iż-żewġ papers li kienu ħarġu, naraw x'inhi l-viżjoni tagħna u mbagħad inħarsu lejn l-istrutturi differenti li rridu nwaqqfu.

Ta' min jgħid li f'wieħed mill-isteering committees li kien waqqaf l-ex- Ministru Falzon għandna ħames working groups u wieħed minn dawn il-working groups huwa responsabbli miċ-ċertifikazzjoni u mill-kurrikulu.

F'dan il- qasam iċ-ċertifikazzjoni hija issue importanti imma rridu nammettu li għad hemm ċertu taħwid.

Per eżempju, min għandu joħroġ iċ-ċertifikati, l- istitut post-sekondarju li qed nitkellmu fuqu, il-kulleġġ vokazzjonali jew l-ETC?

Għax meta saret legal notice li tgħid li l-ETC tista' toħroġ iċ- ċertifikati kien hemm ċertu resentment min-naħa tad-dipartiment ta' l- edukazzjoni fuq din il-ħaġa u għalhekk huwa importanti li l-ETC tkun waħda mill-players fit-tfassil ta' dan l-istitut.

Imbagħad hemm affarijiet oħra li rridu niċċaraw, bħal per eżempju, il-kondizzjonijiet tal-ħaddiema jew inkella x'forma ta' istitut se jkollna.

Ta' min jgħid li se jitwaqqaf working group biex iħares lejn dan il-qasam u se jitwaqqaf working group ieħor biex iħares lejn l-aspett fiżiku, lejn il-bini, għax illum għandna madwar 4,000 student li qed jattendu s-settur post-sekondarju u għalhekk żgur li trid issir espansjoni.

Fil-fatt meta jien żort il-Corradino complex stajt nara kemm hemm bżonn żvilupp f'dan il-qasam u għalhekk irridu nistudjaw mill-iktar fis possibbli kif nistgħu nkunu sħab mas-setturi ta' l-industrija u tal-kummerċ, għax is- settur ta' l-edukazzjoni bilfors irid jaħdem bi sħab.

Illum ħafna pajjiżi għandhom żewġ toroq ta' kif jista' jkollhom further education mentri aħna għandna triq waħda biss u għalhekk irridu naħdmu għax, bla ebda dubju, pajjiżna ma jistax jibqa' bi triq waħda.

L-istitut li se nwaqqfu jrid ikollu biżżejjed prestiġju biex dawk li jagħżlu din it-triq ma jħossuhomx li qed jieħdu xi ħaġa inqas mill-universita' imma jrid ikun hemm parity of esteem.

Qasam ieħor li jien responsabbli minnu u li wkoll se niffoka fuqu huwa l- isport, Sur President.

Kull min b'xi mod jew ieħor huwa nvolut fl-isport żgur li jaf kemm dan il-qasam iħaddan fih għaqdiet volontarji, u din hija xi ħaġa sabiħa ħafna għax bla ma trid tirrealizza kemm hemm nies li x- xogħol li jagħmlu matul il-ġurnata kważi kważi huwa sekondarju filwaqt li l- iktar ħaġa primarja f'ħajjithom huwa l-qasam ta' l-isport.

Bla ebda dubju, il-gvern għandu jagħti s-support kollu tiegħu lill-għaqdiet volontarji u bħalma jaf kulħadd, jeżistu diversi mezzi kif aħna nistgħu nagħtu s-support tagħna lill-isport.

Per eżempju, hemm l-iskola sport li għamel riferenza għaliha anke l-Onor.

Carmelo Abela.

Irridu nifhmu li s-settur ta' l-isport qed jikber ħafna u din is-sena aħna komplejna nwessgħulu l-iskop tiegħu u wżajna wkoll diversi faċilitajiet ġodda, bħar-Razzett tal-Ħbiberija.

Naturalment, wieħed ma jistax isemmi l-qasam ta' l-isport mingħajr ma jsemmi n-nuqqasijiet li jeżistu f'dan il-qasam.

Per eżempju, f'Għawdex l-iskola sport ma teżistix u għalhekk aħna morna Għawdex u tkellimna mal-ministru għal Għawdex biex niżviluppaw din l- iskola.

Ta' min isemmi wkoll in-nuqqasijiet li jeżistu fl-iskola sport, partikolarment fejn hemm involuti żgħażagħ li għandhom minn 16-il sena 'l fuq, u fil-fatt aħna qed naraw kif nistgħu ndaħħlu ċerti programmi għaż- żgħażagħ ta' din l-eta' wkoll..

Aħna waqqafna wkoll swimming promotion unit u qed naħdmu ma' ħafna oqsma li jeżistu, bħall-athletics association, sabiex dawn ikunu jistgħu jagħtu grading lit-tfal li jattendu.

Sur President, jien lill-Gvern Laburista nikkritikah minħabba li ma żviluppax biżżejjed il-faċilitajiet li kienu jeżistu.

L-Onor.

Abela ikkritika l-fatt li n-nefqa għall-isport din is-sena hija inqas.

Veru li din is-sena n-nefqa hija inqas għax tammonta biss għal Lm110,000, kif jidher fil-budget, pero' ta' min jgħid li l-flus li ġew allokati s-sena l- oħra, li xi Lm100,000 minnhom suppost kellhom imorru għall-Kunsill Malti għall-Isport biex ikun jista' jiżviluppa l-faċilitajiet tiegħu baqgħu ma ntnefqux u l-finanzi kienu spiċċaw biex itteħdulhom, pero' wara li laqgħa li kelli mal-ministru tal-finanzi, l-Onor.

John Dalli, rnexxielna nilħqu ftehim biex nibdew ningħataw xi fondi mil-lotterija scratch and win u jekk jirnexxielna noħolqu l-proġetti neċessarji - għax mhux biss trid tfassal imma trid ukoll toħroġ tenders, tiġġudikahom u tibda tibni - huwa lest li jallokkalna d-differenza mill-vot tas-sena l-oħra, jiġifieri jagħtina Lm140,000 oħra.

Għalhekk mhux veru li l-vot ta' l-isport naqas, anzi kif għidt diġa' jekk jirnexxielna noħolqu l-proġetti neċessarji l-vot jibqa' bħas-sena li għaddiet.

Issa se ngħaddi għal settur ieħor li jien responsabbli għalih, dak taż-żgħażagħ.

Sur President, minkejja l-cliche' li ngħidu li ż-żgħażagħ huma l-futur t'għada, ħadd ma jista' jinnega l-fatt li l-ammont ta' flus ivvotati għal dan is-settur huwa wieħed minimu, huwa ta' Lm71,000, u mbagħad għandna Lm6,000 oħra li jingħataw lill-Kunsill Nazzjonali għaż-Żgħażagħ - il- kunsill dawn irid jużahom għal youth exchanges, għal żjarat kulturali, għal għajnuna lill-għaqdiet, għal jum iż-żgħażagħ u għal ħafna affarijiet oħra - u sfortunatament aħna mhux talli ma ħadniex in-nuqqas ta' fondi bħala sfida biex inkomplu niżviluppaw proġetti oħrajn imma talli lanqas biss komplejna nagħmlu dak li konna qed nagħmlu.

Per eżempju, biżżejjed insemmi li din is-sena lanqas biss iġġedded il-kuntratt ma' l-APS Bank għal youth specialisation studies biex il-gvern ikun jista' jissussidja l-imgħaxijiet għal dawk iż-żgħażagħ li jkunu jridu jkomplu jistudjaw u fil-fatt nista' nħabbar minn hawnhekk stess li fil-ġranet li ġejjin se naslu fi ftehim ma' l-APS Bank dwar dan.

L-istess nistgħu ngħidu dwar il-politika nazzjonali taż-żgħażagħ għax sfortunatament ma ħareġ xejn mill-konferenza li kienet saret fid-9 ta' Mejju li għadda fuq dan il-qasam u x-xogħol donnu waqaf ħesrem.

Fil-fatt anke hawnhekk, jien tkellimt mal-Kunsill Nazzjonali għaż- Żgħażagħ, tajthom target date biex nipprovaw nagħmlu konferenza oħra għall- ħabta ta' Marzu u issa nispera li jżommu din it-target date.

Sur President, aħna obbligati li f'dan il-qasam niżviluppaw diversi inizjattivi biex inkunu nistgħu nsaħħu l-volontarjat li fil-passat kien jagħti kontribut kbir permezz ta' l-għaqdiet tal-lokal.

Fil-fatt dawn l- għaqdiet kienu jagħtu formazzjoni lil ħafna żgħażagħ u tkun verament ħasra jekk inħallu lill-għaqdiet taż-żgħażagħ tal-lokal imutu mewta naturali anzi huwa obbligu tagħna li dawn l-għaqdiet inħarsuhom.

Uħud minn dawn l- għaqdiet qegħdin jispikkaw, bħal per eżempju l-Moviment Kerygma, li din is- sena rebaħ il-Commonwealth youth award scheme, wara li ġie nnominat mid- dipartiment taż-żgħażagħ għall-attivita' tiegħu li b'sens ta' solidarjeta' jiġbor ammont konsiderevoli ta' flus għad-Dar tal-Provvidenza.

Pero' hawnhekk ta' min jenfasizza l-fatt li din m'hijiex l-unika attivita' li jagħmel il-Moviment Kerygma.

Per eżempju, kull sena x-shooting range ta' Ħal Qormi jorganizza ammont ta' sparaturi u jirnexxielu jiġbor xi Lm4,000, li jmorru ma' dawk il-flus li jkun qed jiġbor il-Moviment Kerygma biex proprju juru solidarjeta' fl-isport, u għalhekk jien naħseb li kien xieraq li dan il-moviment jirbaħ dan l-award.

Hemm bżonn li anke fil-qasam taż-żgħażagħ isir dan in-network ta' attivitajiet li jseħħu minn sorsi differenti.

Il-Moviment Kerygma, permezz ta' għaqda ta' karita' bħalma hija d-Dar tal-Provvidenza, kif ukoll ma' diversi għaqdiet sportivi oħra, rnexxielha tiġġenera attivita' li għaż- żgħażagħ kważi ssir dik l-alternative leisure li tant nitkellmu fuqha.

Madanakollu l-għaqdiet taż-żgħażagħ tal-lokal ma tgħinhomx biss billi tagħtihom xi premju jew għotja 'l hawn u 'l hinn imma trid tgħinhom ukoll billi taħdem magħhom u tagħtihom is-support kollu li jeħtieġu.

L-Onor.

Abela kkwota xi ħaġa li kont għidt jien waqt li kont qed nitkellem fil-kunsill ġenerali tal-Partit Nazzjonalista, jiġifieri li rridu nibdew naraw kif se nħaddmu u nużaw ir-riżorsi ta' dawk il-gradwati li spiċċaw jew li se jispiċċaw mill-universita'.

Imma dakinhar jien ma kontx qed ngħid li dawn il-gradwati huma qegħda - fil-fatt jien stess kont iltqajt ma' dawn il-gradwati f'dan il-parlament u sibt li llum dawn iż- żgħażagħ kollha qed jaħdmu - għax ħafna minnhom qed jaħdmu f'setturi li m'humiex involuti direttament maż-żgħażagħ; hemm min huwa mpjegat mas- Sedqa, hemm min hu teacher imma ftit huma dawk li qed jaħdmu fil-qasam taż- żgħażagħ direttament.

Huwa ħażin ħafna jekk f'dan il-pajjiż ikollna kors li jtul ħames snin, ngħidu li huwa validu u mbagħad ma noffrux spazju fejn dawn l-istudenti jibdew jipprattikaw dak li jkunu tgħallmu.

Għalhekk jien qed nitkellem ma' dawn in-nies ħalli naraw kif nistgħu naħdmu flimkien.

Per eżempju, jien ħajjarthom biex jagħtuni l-veduti tagħhom fuq il-politika nazzjonali taż-żgħażagħ li għandna, għax wara kollox huma l-esperti u mhux jien.

Ta' min jgħid ukoll li aħna wasalna biex saħansitra ninnominaw waħda minn dawn il-gradwati fuq il-Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ ħalli jkollna ċertu expertise fuq dan il-kunsill.

Sur President, jien ngħid li l-programmi u l-inizjattivi biex l-oqsma taż- żgħażagħ ikunu jistgħu jsibu r-raison d'être tagħhom diġa' jeżistu u li hemm bżonn huwa li jsir ċertu networking.

Per eżempju, għalfejn m'hawnx għaqdiet lokali taż-żgħażagħ li jieħdu sehem fil-president's award?

Għalfejn għandha tkun biss skola li taħdem fuq il-president's award?

Ngħidu aħna, għaliex l-għaqdiet li jieħdu ħsieb ir-restawr, bħal Din l-Art Ħelwa u Wirt Artna, ma jipparteċipawx f'dawn it-tip t'attivitajiet?

Għax forsi llum il-ġurnata ż-żagħżugħ m'għadux jispirah dak il-youth centre li jagħmel folk mass darba fix-xahar u jrid xi ħaġa differenti.

Xi ħadd staqsieni għaliex ma teżistix kompetizzjoni bejn l-għaqdiet lokali.

Jien naħseb li jekk jirnexxielna noħolqu dawn it-tip ta' inizjattivi u jirnexxielna nagħtu lil dawn l-għaqdiet lokali taż-żgħażagħ, li tant kienu taw formazzjoni lil eluf ta' żgħażagħ, a new lease of life, inkunu għamilna pass pożittiv.

Sur President, illum il-qasam taż-żgħażagħ qed jissemma ħafna fil-kontest tar-rave parties u l-Onor.

Abela staqsa għaliex il-Kunsill Nazzjonali taż- Żgħażagħ ma daħalx daqshekk fid-diskussjonijiet dwar ir-rave parties.

Fil- fatt jien għamilt din il-mistoqsija lili nnifsi wkoll, pero' nixtieq li ma nkunux preokkupati żżejjed b'dawn il-problemi għax ir-rave parties x'aktarx li huwa fenomenu li għandu t-terminu u jispiċċa - sentejn ilu kellna s-sin parties, issa għandna r-rave parties u sena oħra se jkollna xi ħaġa oħra - jiġifieri aħna rridu nippreparaw l-istrutturi tagħna b'mod li jkunu jħarsu ftit iktar fil-bogħod.

Dan huwa d-dover tagħna, li nagħtu s-support kollu tagħna lill-inizjattivi li jittieħdu f'dan il-qasam.

F'dawn l-aħħar xhur tal-millennju aħna għandna r-responsabbilta' li nkunu proattivi fil-qasam taż-żgħażagħ għax dan il-qasam żgur li se jkun qed iħares b'inizjattiva, b'aspettattiva u b'ottimiżmu lejn dan it-tibdil ta' era ġdida.

Meta aħna, bħala ministeru, bdejna naraw x'qed jippreparaw il-pajjiżi barranin għaċ-ċelebrazzjoni tal-bidu tal-millennju stajna ninnotaw li l- ingredjenti prinċipali ta' dawn iċ-ċelebrazzjonijiet huma l-oqsma taż- żgħażagħ, ta' l-isport u tat-teknoloġija u għalhekk jien mill-ewwel tlabt lill-ministru biex fuq il-kumitat li se jiġi mwaqqaf proprjament għall- attivitajiet li se jsiru biex niċċelebraw il-millennju l-ġdid ikun hemm rappreżentant dirett ta' dawn l-oqsma.

Fil-fatt il-ministru mal-ewwel aċċetta t-talba tiegħi u naħseb li f'dawn il-ġranet se jħabbar min se jkunu l-membri ta' dan il-bord.

Bħalma għidt diġa', l-iktar ħaġa importanti huwa li nagħrfu ninkwadraw ir-riżorsi kollha tagħna ħalli nkunu nistgħu mmexxu dawn l-oqsma 'l quddiem u fil-fatt dan jissemma anke fid-Diskors tal- President.

L-Onor.

Abela qal li fid-Diskors tal-President ma jissemma xejn dwar iż-żgħażagħ imma fil-fatt jissemma ħafna.

Anzi dan id-diskors jinkwadra l-viżjoni kollha ta' kif ir-riżorsi ta' l-iskejjel, ir-riżorsi ta' l-isport, ir-riżorsi ta' l-għaqdiet, ir-riżorsi tal-libreriji u r- riżorsi tal-mużewijiet jistgħu jikkontribwixxu biex ikun jista' jkollna programm sħiħ t'alternattivi dwar x'jistgħu jagħmlu ż-żgħażagħ fil-ħin liberu tagħhom u aħna rridu naħdmu fuq din il-viżjoni.

Sur President, forsi hawn min jikkritika li l-gvern ma nefaqx biżżejjed flus jew li ma żiedx in-nefqa fil-qasam tal-mużewijiet, pero' jeżistu diversi opportunitajiet fejn aħna nkunu nistgħu nsibu sorsi ġodda ta' kif nistgħu nżidu n-nefqa f'dawn l-oqsma.

Jekk jirnexxielna noħolqu din il- viżjoni fl-oqsma li semmejt, anke billi nidħlu sħab mal-privat - għax hawn setturi privati li jridu jiżviluppaw u jidħlu sħab magħna - inkunu wasalna biex immexxu lil dawn is-setturi pass kbir 'il quddiem u jekk jirnexxielna nieħdu l-inizjattivi, kemm permezz ta' ċelebrazzjonijiet, kif ukoll permezz ta' programm li fih jinħolqu strutturi li jħallu effett mhux biss fiċ- ċelebrazzjonijiet tal-millennju imma anke fil-mod ta' kif id-dipartiment taż-żgħażagħ u d-dipartiment ta' l-isport ikunu jistgħu jikkontribwixxu għall-iżvilupp ta' dan is-settur, naħseb li nkunu tajna l-isbaħ rigal li ż- żgħażagħ jistgħu jingħataw fil-bidu tal-millennju l-ġdid.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

Il-Ministru Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Sur President, dan il- qasam tant fih xogħol li ma jistax jistenna, li meta tkun involut fih kull ġurnata taraha qasira wisq.

Pero' ma nixtieqx nibda nagħmel il-kummenti tiegħi fuq dan il-qasam qabel ma l-ewwelnett ngħaddi vot ta' ħajr u ta' apprezzament lil dawk kollha li tul din is-sena ħadmu b'impenn, b'rieda tajba u b'effikaċja ma' wliedna u maż-żgħażagħ tagħna, fosthom lill- għalliema kollha ta' kull kategorija, kemm dawk li jgħallmu fl-iskejjel pubbliċi, kemm dawk li jgħallmu fl-iskejjel privati, kemm dawk li jgħallmu fl-Universita' kif ukoll lil dawk li jgħallmu fl-istituzzjonijiet, lill- kapijiet ta' dawn l-iskejjel, lill-professuri, lil-lecturers, lill- kindergarten assistants u lill-facilitators.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-ħaddiema kollha li b'xi mod appoġġjaw il-ħtieġa li tinżamm l-indafa, li ssir il-manutenzjoni neċessarja u li jkun hemm amministrazzjoni tajba.

Hawnhekk jien irrid nuri l-apprezzament tiegħi wkoll lill-ogħla uffiċjali li hemm fid-diviżjoni, fid-dipartimenti u fl-universita', liema uffiċjali mhux biss ħadmu tul s-sena kollha li qegħdin fiha imma anke għenu b'mod tajjeb it-transizzjoni li kienet sfurzata fuqna bil-bidla li kien hemm fil-gvern din is-sena.

Kelma ta' ħajr għandha tmur ukoll lil dawk kollha li servew f'xi kummissjonijiet, kumitati u fil-boards, kif ukoll lil dawk il-ġenituri u l-għalliema li qed jaqdu funzjoni ta' importanza kbira fil-kunsilli ta' l-iskejjel.

Minn hawn irrid nirringrazzja wkoll lill-għaqdiet tal-ħaddiema u lill- unions, u kelma speċjali għandha tmur lill-Malta Union of Teachers, li f'dan il-kamp għandha rwol ta' responsabbilta' mill-iktar importanti, pero' rrid nirringrazzja wkoll lill-Unjoni Ħaddiema Magħqudin, lill-General Workers' Union, lill-union ta' l-għalliema ta' l-universita' u tal-junior college.

Jien irrid ngħid "grazzi" lil dawn kollha għax mingħajr il- kollaborazzjoni tagħhom l-ebda ħidma ma tkun possibbli f'dan il-kamp.

Ringrazzjament ieħor imur għall-Oppożizzjoni Laburista, mhux biss għall- kontribut tagħha fis-seduta ta' llum imma wkoll għax l-ewwelnett l- oppożizzjoni għandha sehem mil-ħidma li saret tul din is-sena kif ukoll minħabba li din għandha rwol mill-iktar importanti fit-tmexxija tal-kamp edukattiv, bħalma għandha rwol mill-iktar importanti wkoll fit-tmexxija ta' l-oqsma l-oħrajn kollha.

Meta sentejn ilu jien ġejt fdat biex insegwi d- dikasteru ta' l-edukazzjoni ħassejt li kelli nieħu deċiżjoni, u d-deċiżjoni li ħadt dakinhar kienet li bħala membru ta' l-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien kelli nagħmel il-kritika tiegħi b'mod sinċier, b'mod ġenwin, b'mod kostruttiv u b'mod li ngħin ħalli jitwessa' l-appoġġ u l-consensus fuq qasam li għandu l-ikbar importanza għal pajjiżna.

Jien nemmen li dik id- deċiżjoni wettaqtha pero', kif jgħidu, it takes two to tango, u dik id- deċiżjoni ma stajtx inwettaqha li kieku l-ex-Ministru Bartolo ma ddeċidiex hu wkoll li jadotta mal-ewwel atteġġament politiku u strateġija li kellha l- istess skopijiet, jiġifieri li fejn jidħol il-qasam ta' l-edukazzjoni m'għandniex niċċajtaw iktar bil-partiġjaniżmu, u li f'dan il-qasam hemm bżonn li wieħed iwessa' kemm jista' jkun l-ispazju ta' appoġġ u ta' consensus għax dak hu li kien jitlob mingħandna l-ġid komuni u l-interess nazzjonali.

Fil-fatt jien mhux biss apprezzajt il-kritika li saret f'din is-seduta imma qed inħares bil-ħerqa lejn il-ġimgħat u lejn ix-xhur li ġejjin għal kollaborazzjoni kostruttiva min-naħa ta' l-oppożizzjoni għax nemmen li din in-naħa la tista' tasal weħidha u lanqas għandha d-don ta' l- infallibbilta'.

Din in-naħa għadha qed titgħallem u għalhekk nemmen li f'dan il-kamp għandhom ikunu l-gvern u l-oppożizzjoni flimkien li jagħtu messaġġi importanti lis-soċjeta' tagħna.

Sur President, il-ħabib tiegħi l-Onor.

Bartolo beda d-diskors tiegħu billi poġġa sebgħu fuq ir-riżors li huwa meħtieġ biex inwettqu l-iżvilupp li hemm bżonn fil-kamp edukattiv, billi għamel kummenti li jirrigwardaw il- qagħda finanzjarja ta' pajjiżna u l-limitazzjonijiet kbar li jeżistu fuq il- pajjiż meta l-gvern jiġi biex jiddedika l-finanzi meħtieġa fl-oqsma differenti, fosthom fil-qasam ta' l-edukazzjoni.

Jien naqbel li f'pajjiżna għandna l-mentalita' li nżommu r-rota ddur, li nipprovaw inżommu l-preżent għaddej bl-impetus u bir-ritmu tad-deċiżjonijiet li jkunu ttieħdu u ftit li xejn għandna l-kapaċita' u forsi r-riżorsi li nħarsu lejn il-futur u nħejju ruħna għal dawn l-isfidi u opportunitajiet.

Filwaqt li huwa veru li s- sitwazzjoni tal-finanzi pubbliċi li għaddej minnha pajjiżna hija waħda prekarja u timponi ċerti diffikultajiet biex aħna nkunu nistgħu nħejju lil pajijżna għas-seklu l-ġdid, jien nemmen li jekk m'aħniex se niffaċċjaw din is-sitwazzjoni prekarja flimkien se jbati l-poplu kollu.

Hawnhekk irrid nirrimarka li f'din il-kwestjoni aħna l-klassi politika għandna responsabbilta' speċjali għaliex huwa minn għandna li l-poplu jistenna sens ta' tmexxija, sens ta' direzzjoni u sens ta' leadership.

Jekk il-klassi politika m'hijiex se tkun kapaċi li f'din is-sitwazzjoni finanzjarja, li għandha elementi ta' tħassib ta' livell nazzjonali, tingħaqad biex twettaq strateġija għal din is-sitwazzjoni, imbagħad se jkun iktar diffiċli li s- sidien, il-unions u l-bqija tal-poplu jsegwu d-direzzjoni meħtieġa.

Sur President, jien m'ilnix xi sena biss fil-qasam politiku imma ormai dalwaqt nagħlaq 30 sena u naf tajjeb li normalment kull meta partit ikun fl- oppożizzjoni jkollu t-tendenza li jsib fil-gvern tal-ġurnata kull kritika immaġinabbli u kull meta partit ikun fil-gvern irid jara kif se jġannat u kif se jiffaċċja dik is-sitwazzjoni.

Fil-fatt kemm ili mdaħħal fil-qasam politiku dejjem ħassejtni qed ngħix ġo ċirku vizzjuż, fejn dejjem inkunu qed niffaċċjaw l-istess sensiela ta' problemi u ta' proposti u, minkejja li suppost nafu x'inhuma l-bżonnijiet tagħna u f'liema direzzjonijiet suppost immorru, urejna inkapaċita' sħiħa biex niftehmu ħalli nimxu f'dawn id- direzzjonijiet flimkien.

Pajjiżna għandu sens ta' direzzjoni partikolari.

Il-problemi li qed niffaċċjaw għandhom sens ta' direzzjoni partikolari.

Direzzjoni waħda biss teżisti.

Ma teżistix id-direzzjoni tal-Partit Nazzjonalista u d-direzzjoni tal-Partit Laburista.

Jekk il-Partit Nazzjonalista jaqbad direzzjoni u l-Partit Laburista jaqbad direzzjoni oħra nkunu qed niġbdu ħabel minn żewġt itruf u għalhekk minflok ma nkunu qed insaħħu l-ħabel li aħna niddependu fuqu nkunu qed inżarrtuh.

Sur President, meta wieħed jiġi biex jiffaċċja l-kwestjoni tas- sitwazzjoni finanzjarja għandu jsib il-kuraġġ li jitgħallem mill-passat.

Ċertament ma nistgħux nibqgħu nitkellmu biss fuq kemm is-sitwazzjoni hija prekarja mingħajr ma xi ħadd jieħu r-responsabbilta' li jieħu l-passi meħtieġa imma b'xi mod irridu naslu biex ikollna patt soċjali ġdid.

L- Onor. Bartolo tkellem fuq il-bżonn ta' koalizzjoni nazzjonali fil-kamp ta' l-edukazzjoni.

Aħna li qegħdin nittrattaw il-qasam ta' l-edukazzjoni għandna d-dmir li nedukaw lill-poplu u ngħallmuh li din il-koalizzjoni nazzjonali m'hijiex meħtieġa biss għall-qasam ta' l-edukazzjoni imma għandna bżonn koalizzjoni nazzjonali, patt soċjali ġdid, li jrid jasal anke fuq temi li huma ta' vitalita' għal pajjiżna - bħal, ngħidu aħna, it-tema tal-finanzi pubbliċi, it-tema tas-sigurta' ta' pajjiżna, it-tema tal- politika barranija u t-tema ta' oqsma strateġiċi - jekk lis-soċjeta' tagħna rridu narawha b'saħħitha fis-seklu l-ġdid, kif jeħtiġilha li tkun jekk trid tiffaċċja dawk l-isfidi u l-opportunitajiet li għandu pajjiżna.

Jien naħseb li aħna, li nifformaw parti mill-klassi politika, għandna nipprovaw nirriflettu fuq dan id-diskors u jekk jista' jkun anke niddiskutuh bejnietna ħalli nipprovaw noħolqu kuxjenza dwaru.

Jekk ma nagħmlux hekk wisq nibża' li nitilfu d-dritt morali li nippriedkaw fuq x'inhuma l- bżonnijiet u fuq is-sagrifiċċji u l-miżuri li hemm bżonn nagħmlu.

Sur President, meta ftit taż-żmien ilu konna fl-oppożizzjoni u l-Partit Laburista kien għadu fil-bidu ta' l-esperjenza tiegħu fil-gvern, jien kemm- il darba għidt u ktibt pubblikament li xtaqt li nibdew nieħdu din il-linja imma sfortunatament inqalgħu ċirkostanzi - issa jien m'iniex se noqgħod insemmi dawn l-affarijiet biex nanalizza ta' min hu t-tort - li minħabba fihom ma kienx hawn response biżżejjed biex dan iseħħ.

Jien dejjem ngħid li it takes two to tango - u daqskemm biex l-affarijiet isiru tajjeb it takes two, daqstant ieħor biex l-affarijiet isiru żbaljati it takes two - imma xi darba rridu noħorġu minn dan iċ-ċirku vizzjuż u jekk ma noħorġux minnu nkunu qegħdin nipperikolaw il-futur tal-ġenerazzjonijiet ta' llum u wisq iktar tal-ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Sur President, ix-xogħol li se jsir is-sena d-dieħla, jiġifieri fl-1999, mhux biss irid ikun xogħol ta' tkomplija ta' inizjattivi li jinsabu għaddejjin fil-qasam edukattiv u kulturali imma jrid ikun ukoll ħidma ta' konsolidazzjoni u ta' ristrutturar.

Fil-fehma tiegħi l-organizzazzjonijiet pubbliċi li bihom qed niffaċċjaw il-problemi u li permezz tagħhom qed noffru s-servizzi m'humiex adegwati u għalhekk jien inħoss li linja importanti li s-sena d-dieħla rridu naħdmu fuqha hija li nagħtu ħarsa tajba mill-ġdid lejn is-settur kollu li jaqa' taħt dan id-dikasteru.

Jien inħoss li f'dan id-dikasteru, li huwa magħmul mid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u minn numru ta' dipartimenti oħrajn - fosthom minn dak taż-żgħażagħ, ta' l- isport, tal-kultura, tal-mużewijiet, tal-libreriji u l-arkivji u l- universita' - m'hemmx networking tajjeb u m'hemmx dik in-nisġa li l-ħabib tiegħi l-Onor.

Bartolo jsejħilha "team building".

Ħalli nieħu l-qasam ta' l-isport li tkellem fuqu l-ħabib tiegħi l-Onor.

Jesmond Mugliett.

Għalkemm id-dipartiment ta' l-isport għandu ċerti possibbiltajiet, għandu ċertu know- how u għandu ċerti fondi, dan dejjem jara kif jista' jgħin lill-għaqdiet sportivi, kif se jgħaddilhom il-faċilitajiet li għandhom bżonn u kif se jgħin lin-nurseries tagħhom u huwa verament rari - jew qatt - biex tħares lejn id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, minkejja li hemm għandu l-ikbar catchment ta' żgħażagħ u ta' tfal, minkejja li għandu l-ikbar nursery u minkejja li għandu faċilitajiet sportivi li għadhom ma ġewx żviluppati.

L-istess nistgħu ngħidu għad-dipartiment taż-żgħażagħ.

Dan id- dipartiment waqqaf kunsill taż-żgħażagħ, iħares lejn l-għaqdiet taż- żgħażagħ u mbagħad minkejja li jaf li biss biss għandu 8,000 żagħżugħ u żagħżugħa li qegħdin l-universita' m'huwiex qed iħares lejn id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Imbagħad xi ngħidu għad-dipartiment tal-libreriji u arkivji?

Libreriji vojta!

Imma għaliex jinsabu vojta meta għandna dawn l- eluf kollha ta' tfal u ta' żgħażagħ?

Jew xi ngħidu għall-mużewijiet?

U għaliex il-mużewijiet iżuruhom biss it-turisti u l-Maltin le?

Għax għandna dipartiment tal-mużewijiet li jħares 'il barra.

Jgħidu li Jannar huwa magħmul minn żewġt irjus, waħda tħares lejn naħa u l-oħra tħares lejn in- naħa l-oħra u għalhekk lill-ministeru tiegħi nistħajlu Jannar!

Issa nispera li hekk kif Jannar huwa l-bidu tas-sena, hekk ukoll il-ministeru tiegħi jibda biex xi darba jsolvi din il-problema għax ma jagħmilx sens li minkejja li dan il-kamp għandu potenzjal inkredibbli, minkejja li fuqu nonfqu 12% ta' l-ispiża nazzjonali, jiġifieri Lm75 miljun fis-sena, u minkejja li kwart taċ-ċivil huwa mpjegat ma' dan il-ministeru għadna nbatu minn din id-diffikulta'.

Għalhekk, Sur President, insostni li fl-1999 għandna naraw li jibda jsir dan in-networking bejn id-dipartimenti.

Fil-fatt meta jien u l-Onor.

Mugliett morna nżuru d-dipartimenti li jaqgħu taħtna lill-kapijiet tad-dipartimenti għidnielhom: Ma jistax ikun li meta għandna din il-missjoni hekk kbira li rridu nwettqu għaż-żgħażagħ tagħna, intom qegħdin sempliċement thewdnu kif se żżommu r-rota ddur fuq l- istess impetus, fuq l-istess direzzjoni, mingħajr ma tipprovaw tkellmu lil xulxin u tipprovaw tikkordinaw u toħolqu network bejnietkom.

Huwa veru li l-Onor.

Bartolo meta kien ministru kien jorganizza laqgħat bejn il-kapijiet tad-dipartimenti, pero' anke l-Perit Michael Falzon u l-E.T. Dr Ugo Mifsud Bonnici kienu jorganizzaw dawn il-laqgħat meta kienu responsabbli minn dan il-qasam.

Għalhekk nemmen li s-sistema għandha tinbidel għax ma jistax ikun li l-kapijiet tad-dipartimenti jitkellmu bejniethom biss meta l- ministru jorganizza xi laqgħa.

Jien naħseb li f'dan il-qasam hemm ċerti affarijiet li qed jostakolaw li jkun hemm dan in-networking bejn il- kapijiet tad-dipartimenti u li ssir riforma vera fil-qasam tas-servizz pubbliku.

Fil-fatt jien ngħid - u dan jien ilni ngħidu - li għandna problema serja fil-qafas kostituzzjonali tas-servizz pubbliku u r- regolamentazzjoni legali u dettaljata xejn m'hija addattata għall- flessibbiltajiet u għall-opportunitajiet li s-sistemi tal-management jirrikjedu fis-sitwazzjoni li għandna quddiemna llum.

Sur President, jien naħseb li waħda mill-affarijiet li rridu nagħmlu, u nixtieq li l-oppożizzjoni tipparteċipa f'dan il-proċess ta' diskussjoni u ta' tiswir, hija li naqbdu l-ministeru ta' l-edukazzjoni b'dak kollu li għandu ġo fih u naraw kif nistgħu nirristrutturawh.

Aħna naħsbu li l- promozzjoni tal-kultura tista' ssir f'dipartiment tal-gvern?

Jien personalment ma naħsibx.

Aħna naħsbu li nistgħu nħarsu l-heritage inkredibbli li għandna, li jilħaq livell mondjali?

Għax jien ma nafx f'liema pajjiż u f'liema biċċa tal-globu tad-dinja ssib fi ftit kilometri kwadri tant postijiet li għandhom daqstant heritage bħal, ngħidu aħna, Ħaġar Qim, l-Imnajdra, l-Ipoġew, it-Tarxien Temples, il-Belt Valletta u l- Ġgantija, kollha ddikjarati siti ta' world heritage.

Allura kif naħsbu li nistgħu nħarsu dawn il-postijiet ta' daqstant valur billi jkollna dipartiment tal-mużewijiet li għandu acting director li ma nafx kemm ilu acting!

U, per eżempju, fejn hi r-rabta bejn il-mużewijiet u l- Universita'?

Għax din bilkemm teżisti.

Bla ebda dubju, ma nistgħux inkomplu mexjin b'dan il-mod u l-missjoni tiegħi hija li l-ewwel u qabel kollox nattakka din il-problema u nipprova nġib ristrutturazzjoni ta' l- organizzazzjoni li tirrispondi għal dawn il-bżonnijiet.

Issa ħalli ngħid xi ħaġa fuq il-fondi.

Sur President, m'hemmx dubju li hemm bżonn ta' iktar investiment u finanzi għall-qasam ta' l-edukazzjoni pero' l-ewwelnett irridu naraw x'jiflaħ il-pajjiż.

Anke jekk stess il-pajjiż ikun jiflaħ għal dawn il- fondi kollha, irridu naraw jekk hemmx organizzazzjoni li kapaċi tassorbi u tiġġestixxi spiża ikbar għax meta wieħed jagħmel ċerti mistoqsijiet bħal, per eżempju, x'inhuma l-pjanijiet strateġiċi, kif qed jiġu pprijoritizzati l-affarijiet, għaliex qed jiġu pprijoritizzati b'dan il-mod u x'inhi l- informazzjoni bażika li suppost teżisti, jien nara li hemm ċerti diffikultajiet f'dan il-kamp.

Fil-ftit żmien li ilna fil-gvern aħna rranġajna xi affarijiet - fosthom, per eżempju, żiedna l-voti għat- technician apprenticeship scheme, għall-extended skills training scheme u għal St. Patrick's School - pero' mbagħad hemm oqsma li għandhom ċerti problemi.

Ma rridx intawwal fuq din il-kwestjoni pero' kulħadd jaf li twaqqfet kummissjoni fuq il-kwestjoni ta' l-istipendji - li jien b'ċertu sodisfazzjon ngħid li qiegħda taħdem b'serjeta' kbira - u fil-fatt din se tkun f'pożizzjoni li tagħtina rapport, li jien nispera li mhux biss iwassal biex jitjiebu l-istipendji għall-istudenti kollha u biex ikun hemm titjib fil-kondizzjonijiet ta' l-istudenti li qegħdin fil-kamp post-sekondarju, imma wkoll biex dan ir-rapport jagħti l-opportunita' lil din il-Kamra li mhux biss intejbu s-sitwazzjoni immedjata ta' llum imma wkoll biex inkunu nistgħu nibdew inpoġġu l-ġebel tal-pedamenti għall-futur.

L-istess nistgħu ngħidu għall-universita' - naturalment ma' l-universita' jien qed ninkudi wkoll il-junior college - għax jeħtieġ li din l- istituzzjoni tbiddel is-sistema li kienet miexja biha matul dawn l-aħħar snin.

Ta' min isemmi l-fatt li l-funding ta' l-universita' ilu fuq l- istess livelli għal dawn l-aħħar erba' jew ħamsa u meta tibda sena din qatt ma tkun taf eżattament x'għandha għad-dispożizzjoni tagħha s-sena ta' wara.

Is-sena li għaddiet, jiġifieri fl-1997, kienet saret proposta li mbagħad saret liġi u mbagħad daħlet fis-seħħ f'Lulju ta' l-1998, pero' naturalment il-gvern preċedenti ma kellux ċans jimplimentaha u għalhekk issa aħna għandna naraw li din il-liġi tibda tiġi mwettqa.

Fil-fatt din il-proposta kienet tgħid li l-universita' għandha tibda tiġi funded billi l-gvern u l- universita' jagħmlu ftehim fuq il-bżonnijiet u r-rwolijiet li għandha din l- istituzzjoni sabiex tissodisfa l-bżonnijiet tal-pajjiż; u dan il-ftehim ma jkunx jorbot għal xi sena biss imma jkun jorbot għal perijodu ta' snin, ħalli b'hekk almenu l-universita' jkollha l-ispazju li fil-kwadru ta' dak il-ftehim tkun tista' tippjana u twettaq il-missjoni tagħha aħjar kif ukoll tilħaq l-aspirazzjonijiet illi huma maħsuba.

Jien diġa' avżajt lill-Universita' li kmieni s-sena d-dieħla beħsiebni nibda proċess biex tinħoloq struttura nazzjonali li tagħti gwida lil din l- istituzzjoni.

B'hekk din l-istuttura f'ċertu sens tkun isservi ta' buffer bejn il-gvern u l-universita' u tkun tista' tidħol f'negozjati ma' l- universita' biex jiġi stabilit il-budget.

Jien jidhirli li fost it-terms of reference li għandu jkollha din l-istruttura hija li taċċerta ruħha dwar x'fehma jkollu l-gvern tal-ġurnata fuq il-bżonnijiet tal-pajjiż, fil-kwadru ta' l-edukazzjoni għolja, u dwar x'inhuma l-aspirazzjonijiet tad-diversi setturi li għandna f'dan il-qasam.

Din l-istruttura għandha tibda tirċievi wkoll submissions mill-universita' u minn istituzzjonijiet ta' livell terzjarju ieħor bħal, ngħidu aħna, mill-istitut li se jkun responsabbli mill-arti, mix-xjenza applikata u mit-teknoloġija - li qed jaħdem fuqu sieħbi l-Onor.

Mugliett - ħalli jkunu jistgħu jiġu analizzati u kkonsidrati ċerti pjanijiet fid-dawl tal-bżonnijiet li jara l-gvern tal-ġurnata, fid- dawl tal-fondi li jkun hemm għad-dispożizzjoni tal-pajjiż u fid-dawl tal- kontijiet ta' l-universita', ħalli mbagħad ikun jista' jinġieb dan kollu flimkien mal-ftehim li jkun sar wara d-diskussjonijiet li jkunu saru fil- qasam ta' l-edukazzjoni meta niġu biex nagħmlu dibattitu fuq dan il-qasam fil-parlament.

Il-vot kapitali li għandna quddiemna llum għall-kamp ta' l-edukazzjoni jammonta għal iktar minn Lm9 miljun, li iktar minn 10% minnhom se jmorru għall-kostruzzjoni u għal xogħol ta' adattament f'diversi skejjel governattivi.

Fil-fatt ċertu xogħol fl-iskejjel diġa' nbeda, u hawn nistgħu nsemmu l-iskejjel tal-Mellieħa, ta' San Pawl il-Baħar, taż-Żejtun, ta' Ħ'Attard, tax-Xgħajra , ta' Ħal Għaxaq, il-girls junior lyceum ta' Santa Luċija u s-Sir Adrian Dingli junior lyceum.

Imbagħad hemm ukoll skejjel li x-xogħol fihom għad irid jinbeda, bħal fil-każ tal-Verdala boys junior lyceum.

Fl-1999 jien beħsiebni nara li jibda xogħol ta' ippjanar u ta' disinji fuq numru ta' skejjel oħra, partikolarment fuq l-iskejjel primarji ta' Pembroke, ta' Wied il-Għajn, tal-Kalkara, tal-Fgura, ta' Ħal Luqa, ta' l-Imqabba u tas-Siġġiewi, ta' Mikiel Anton Vassalli junior lyceum, kif ukoll fuq l-iskejjel sekondarji ta' Ħal Tarxien, taż-Żurrieq u ta' diversi postijiet oħrajn.

Anke r-refurbishment, li jifforma parti mix-xogħlijiet ta' manutenzjoni, irid jitkompla u l-idea hi li ninvolvu lill-kunsilli lokali f'dan il-kamp billi jkollna an imprest system li permezz tagħha l-iskejjel jingħataw ċertu ammont ta' flus li jmorru fuq xogħlijiet ta' manutenzjoni.

Pero' anke hawnhekk jien jidhirli li qabel irridu nippjanaw din is-sistema b'mod serju ħalli finalment is-sistema tkun waħda tajba u effikaċi.

Hawn ta' min isemmi dak li ġara dan l-aħħar fl-iskola ta' Ħal Lija fejn waqgħet biċċa concrete mis-saqaf ta' kuritur li kien għadu qed jinbena, u dan ġara minħabba li lanqas biss kien hemm virga waħda fil-concrete.

Il-Bambin ħabbna li dak il-ħin ma kenux għaddejjin xi tfal jew xi nies oħra minn hemmhekk waqt li ġara dan l-inċident.

Ċertament dawn huma affarijiet inaċċettabbli u fil-fehma tiegħi l-kuntratti li jsiru għal dawn ix- xogħlijet huma defiċjenti għall-aħħar għax la jaħsbu għall-penalitajiet meħtieġa u lanqas jaħsbu biex jorbtu lill-kuntratturi għal quality assurance, b'mod li l-affarijiet ikunu jistgħu jiġu fitted man-natura speċjalizzata ta' dawn il-kuntratti.

Ta' min jgħid ukoll li ħafna drabi dawn il-kuntratti jkunu qed jiġu mwettqa waqt li jkunu għaddejjin il- lezzjonijiet, jiġifieri waqt li jkun hemm it-tfal.

Sur President, għar-rigward ta' l-ispiża fit-teknoloġija ta' l- informatika rrid ngħid li mingħalija l-ispiża għas-sena 1999 hija fuq l- istess livell tan-nefqa li se tkun saret fis-sena 1998.

Jien naqbel perfettament ma' dak illi ntqal fid-dibattitu ta' llum, ċioe' li huwa inutli li jkollna l-hardware fis-sistemi edukattivi tagħna jekk dan il- hardware ma jitħaddimx tajjeb.

U biex jitħaddem tajjeb u jiġi utilizzat għall-potenzjal illi għandu hemm bżonn li jsir investiment qawwi fit-taħriġ ta' kull min irid iħaddmu, kemm fit-taħriġ ta' l-għalliema kif ukoll fit- taħriġ ta' dawk li jridu jiddisinjaw it-tagħlim, biex tkun tista' tiġi utilizzata din l-għodda ġdida.

Din hija xi ħaġa li l-gvern huwa konxju tagħha u fil-fatt meta riċentement il-kabinett kien qiegħed jiddiskuti l- pjan għat-teknoloġija ta' l-informatika fis-settur pubbliku, waħda mir- riflessjonijiet li għamilna u li lkoll qbilna fuqha kienet illi minkejja li l-gvern diġa' investa miljuni kbar ta' liri biex jara li jkun hemm l- apparat meħtieġ ta' computers, ta' teknoloġija ta' l-informatika u ta' internet fis-settur pubbliku, għad m'hemmx biżżejjed nies illi għandhom il- kapaċita' li jassiguraw li jiġu mħaddma dawn is-sistemi li jipprovdu għal tant flessibbilta', għal tant komunikazzjoni u għal tant sistemi ta' tmexxija.

Għalhekk jien inħoss li erba' snin ilu konna ħadna deċiżjoni għaqlija meta ddeċidejna li għandna nibdew indaħħlu dan l-apparat teknoloġiku fl-iskejjel primarji.

Fil-fatt is-sena d-dieħla se nkunu wasalna biex indaħħlu dan l-apparat sa year 4, u dan huwa importanti li nibqgħu nagħmluh ħalli finalment f'kull klassi primarja jkollna din l- għodda preżenti u b'hekk it-tfal tagħna jkunu diġa' qed isiru familjari mat- teknoloġija avvanzata ta' llum.

Jeħtieġ li anke l-għalliema tagħna jibdew ibiddlu s-sistemi tat-tagħlim tal-matematika, ta' l-Ingliż, tal-Malti u ta' suġġetti oħra, ħalli t- tagħlim fl-iskejjel ma jibqax iktar qisu xi priedka ta' l-eżerċizzji imma jkun tagħlim parteċipattiv, billi l-funzjoni ta' l-għalliem ma tibqax dik li jgħallem lill-istudenti tiegħu li jirreġistraw kollox mentalment u jitgħallmu kollox bl-amment imma tkun tixbaħ iktar il-funzjoni ta' facilitator, ħalli b'hekk ngħinu lit-tfal inisslu ġo fihom ċertu manpower u jkunu qed jiġu megħjuna jipparteċipaw fis-soluzzjoni tal-proċessi ta' l- għerf u tat-tagħlim.

F'dan id-diskors xtaqt insemmi sistemi oħra li jeżistu fil-qasam tat-teknoloġija ta' l-informatika imma sfortunatament m'għandix ċans nidħol fihom fid-dettall u għalhekk se ngħaddi biex immiss oqsma oħra.

Sur President, jien nixtieq li d-diskors tiegħi fuq id- deċentralizzazzjoni tat-tmexxija ta' l-iskejjel nagħmlu b'ċertu enfasi ħalli b'hekk nassiguraw li l-iskejjel tagħna jsiru iktar awtonomi.

Iktar ma ngħix qrib l-iskejjel iktar nirrealizza kemm hu importanti li kull skola pubblika tmexxi lilha nnifisha minħabba li jidhirli li bħalissa m'aħniex nilagħbu logħba fair bejn l-iskejjel tal-gvern u l-iskejjel privati, għax inkunu qisna qed nagħmlu tellieqa, fejn fuq naħa għandek l-iskejjel privati li għandhom saqajhom liberi, mentri fuq in-naħa l-oħra għandek l-iskejjel tal-gvern li jridu jagħmlu din it-tellieqa bil-handicap għax għandhom saqajhom marbutin it-tnejn.

Aħna rridu nammettu li m'għandniex a level playing field.

Terz ta' l-istudenti Maltin imorru fi skejjel li huma funded mill-fondi pubbliċi u l-kapijiet u l-kunsilli tagħhom stess jiddeċiedu huma jekk iridux jingaġġaw iktar ħaddiema biex inaddfu, biex jagħmlu xogħol ta' maintenance, biex imexxu l-amministrazzjoni ta' l- iskola, kif ukoll biex jingaġġaw iktar għalliema.

Ara fil-każ ta' dawn l-iskejjel rari nisimgħu li jkollhom shortages ta' għalliema għax għandhom il-faċilita' li kull sena jamministraw l-ammont ta' flus li jkollhom għad-dispożizzjoni tagħhom bil-liberta' kollha.

Imma mill- iskejjel pubbliċi tagħna aħna nippretendu l-istess servizz minkejja li qed nimponu fuqhom kondizzjonijiet impossibbli.

Dażgur li naqbel ma' sieħbi l- Onor. Evarist Bartolo!

Kif nistgħu nibqgħu nippretendu mill-għalliema u mill-kapijiet tagħna li huma jerfgħu share dejjem ikbar ta' responsabbilta' fit-tmexxija u dan jagħmluh mil-loqom li nagħtuhom?

Għax jew irridu nkunu serji jew ma rridux!

Jien ikolli ngħid minn fuq il-bankijiet tal-gvern stess li rridu niddeċiedu; jew inwaqqfu d-diskorsi li nagħmlu fuq l- awtonomija u fuq id-deċentralizzazzjoni u ma nibqgħux noħolmu b'dawn l- affarijiet, jew inkella l-gvern irid idaħħal idu fil-but u joħroġ dak li għandu bżonn biex l-iskejjel ikunu jistgħu jmexxu lilhom infushom.

Pero' jien naħseb li anke jekk stess dan isir, dan xorta se jiddependi mir- riżorsi umani li għandek.

Minkejja ċ-ċirkostanzi diffiċli li jaħdmu fihom għandna skejjel tal- gvern li mhux riżultati tajbin jagħtu imma riżultati eċċellenti tant li l- prattika tagħhom tat-tagħlim tista' sservi ta' mudell, u meta tħares lejn dawn l-iskejjel iktar fil-qrib issib illi s-sigriet qiegħed fil-kap, fl- għalliema u fit-tmexxija ta' kif dik l-iskola jirnexxielha taddotta viżjoni, tittraduċiha f'missjoni u jinħoloq team.

Ġieli kellna każijiet fejn ikun hemm skejjel li jsibu ruħhom in the news, u dan meta sa ftit taż- żmien qabel dawn kienu meqjusa bħala ġojjelli u kienu jistgħu jservu bħala mudell.

Għaliex taħsbu li jiġri dan?

Ġeneralment għax ikun sar xi taqlib fil-ħaddiema li jkunu jaħdmu hemmhekk.

Irridu nifhmu li jekk ikollok kap ta' skola li juri li m'għandux il-kapaċitajiet meħtieġa meta jiġi fil- livell tal-prattika, allavolja jkun kap ...

Għax jista' jkun hawn kap li jkun ġab id-diplomi kollha ta' l-universita', id-degrees kollha ta' l- universita', id-dottorati kollha ta' l-universita' u mbagħad x'ħin jiffaċċja ruħu mat-tfal u ma' l-għalliema jikkrolla għax ma jkollux il- personalita' meħtieġa.

Għalhekk kif nistgħu nippretendu li nibqgħu nħaddmu sistema fejn għax bniedem ikun sar kap dan ifisser li se jibqa' kap għall- karriera kollha tiegħu!

Mela din xi istituzzjoni tal-papiet!

Jew kif nistgħu nippretendu li jkun hemm direttriċi fil-qasam ta' l-edukazzjoni li tqassam l-4,000 għalliem u għalliema li għandna fl-iskejjel pubbliċi hi?

Din kif tkun taf liema hu l-aħjar għalliem għall-iskola ta' l-Imqabba jew għall-iskola ta' Bormla?

Biex imbagħad nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn wara li tibda s-sena skolastika jkun hemm għalliema li jindunaw li ma jistgħux jidraw fl-ambjent li jkunu qed jaħdmu fih u wara xahrejn ikollna ngħaddu lill-istudenti mit-trawma li jinbidlilhom l-għalliem, u dan meta ħafna drabi l-istudenti jkunu għadhom kif għaddew mit-trawma li jridu jitilgħu f'sena ġdida.

Imma aħna nistgħu nibqgħu sejrin hekk?

Għax jien ngħid li ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk, u din m'hijiex xi ħaġa li l-gvern jista' jsib soluzzjoni għaliha waħdu.

Nerġa' nenfasizza li l-gvern ma jistax isolvi din il-problema waħdu imma rridu nsolvuha flimkien, jiġifieri aħna l-membri tal-parlament kollha, ma' l-union ta' l-għalliema u ma' l-awtoritajiet kollha konċernati, jekk irridu verament li fil-bidu tas-seklu l-ġdid nagħtu lil pajjiżna sistema edukattiva li tkun tista' tilqa' għall-isfidi li tiltaqa' magħhom.

Ċertament ma nistgħux nibqgħu f'din is-sitwazzjoni.

Sur President, illum aħna għandna fakulta' ta' l-edukazzjoni li qiegħda tipproduċi, u qed nuża l-kelma "tipproduċi" għax naħseb li l-fakulta' ta' l- edukazzjoni jeħtiġilha li tibda tagħti iktar attenzjoni lill-kwalita' ta' taħriġ li jingħataw l-għalliema tagħna.

Ċertament ma nistgħux nibqgħu f'sitwazzjoni fejn wieħed jidħol fil-fakulta' ta' l-edukazzjoni bla razjirinju ta' xejn u mbagħad id-dipartiment ta' l-edukazzjoni jispiċċa b'uġigħ ta' ras minħabba li ma jkollux postijiet biżżejjed fejn jibgħat lill-għalliema jew, biex inpoġġiha mod ieħor, minħabba li ma jkollux il- finanzi meħtieġa biex ikun jista' jċekken il-klassijiet u allura joħloq iktar postijiet għall-għalliema.

Aħna ma nistgħux niġu f'sitwazzjoni fejn biex nimpjegaw lill-għalliema kollha li jkunu għażlu li jieħdu l-korsijiet li jipproduċi l-qasam ta' l-edukazzjoni nibdew inbiddlu s-sistemi tagħna.

Jekk iċċekkinx jew tkabbarx klassi ma tiddeċidih skond is-supply ta' teachers li għandek imma trid tiddeċidi fuq kriterji professjonali oħra li lanqas niddeċidiehom jien imma jridu jiddeċieduhom l-esperti li għandna fid- diviżjoni ta' l-edukazzjoni.

Iridu jkunu huma li jgħidu: Isma', fiċ- ċirkostanzi ta' llum, għat-tip ta' tagħlim u ta' teknoloġiji li hawn illum hemm bżonn li l-klassijiet ikunu ta' ċertu daqs, u mhux jiddeċidi xi ħadd fil-livell tiegħi.

Jien li nista' nagħmel huwa li niddiskuti ma' kull min hu involut biex l-istudenti jkun iktar konxji ta' x'ifissser li tagħżel kors milli joffri l-qasam ta' l-edukazzjoni.

Fil-fatt hekk beħsiebni nagħmel għax ma jistax ikun li jibqa' ma jkunx hawn counselling għall- istudenti li jkunu se jagħżlu xi kors minn dawk li toffri l-universista' Fil-fatt huwa proprjament għalhekk li aħna rridu noħolqu l-istitut li se jkun responsabbli mill-arti, mix-xjenza u mit-teknoloġija mill-iktar fis possibbli, sabiex iż-żgħażagħ tagħna ma jaħsbux li l-uniku bieb li għandhom huwa l-universita'.

Il-bieb ta' l-universita' jrid jinfetaħ iktar; irid jinfetaħ anke għal dawk li se jmorru fl-institute for arts, applied sciences and technology imma ma jistax ikun li ż-żgħażagħ tagħna jaħsbu, sew minħabba l-mod ta' kif ikun qed jiżviluppa l-labour market kif ukoll minħabba l-aspirazzjonijiet li jkunu ġew imxettla fihom, li dik hija l- unika triq li għandhom, u fuq dan is-suġġett jidhirli li għandha ssir diskussjoni biex nirrazzjonalizzaw aħjar.

Sur President, hemm diversi proġetti oħra li jien nixtieq narahom jiżviluppaw iktar, fosthom in-national literacy project u l-hands-on farming project, u nixtieq li ntejbu proġetti oħrajn li konna qed naħdmu fuqhom.

Għad baqagħli ħafna iktar xi ngħid dwar dan il-qasam imma sfortunatament m'għandix ħin u għalhekk se nagħmel xi punti malajr malajr.

Ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li jien għadni qiegħed nirrifletti biex nara eżattament x'għandu jkun ir-rwol tal-kummissjoni nazzjonali dwar l- edukazzjoni u jekk l-istruttura ta' din il-kummissjoni hijiex dik li għandna bżonn.

L-istess nistgħu ngħidu għall-kummissjoni nazzjonali dwar it-teknoloġija ta' l-informatika u f'dan il-każ ukoll iridu jittieħdu ċerti deċiżjonijiet.

Per eżempju, naħsbu li l-kummissjoni nazzjonali dwar it- teknoloġija ta' l-informatika, bit-terms of reference li għandha, jista' jkollha rivelanza f'pajjiżna billi nagħtuha xi Lm60,000, iktar u iktar meta mbagħad din il-kummissjoni ma jkollha l-ebda impatt fuq kif għandha tiżviluppa l-istrateġija tat-teknoloġija ta' l-informatika, ngħidu aħna, fis-settur pubbliku, li huwa l-iktar settur li jiġu vvotati fondi għalih?

Rigward il-programmi Socrates u Leonardo rrid ngħid li għandna nwaqqfu aġenziji apposta għalihom u fil-qasam tal-kultura, tal-mużewijiet u tal- libreriji u l-arkivji rridu naħsbu għal strutturi ġodda.

Issa ħalli ngħaddi biex ngħid xi ħaġa dwar il-kamp li għandu x'jaqsam max-xandir.

Sur President, jien irrid inħares lejn dan il-kamp bl-iktar mod responsabbli billi nħares lejh unikament mill-punto di vista ta' x'jitlob l- interess nazzjonali u l-ġid komuni, u fil-fatt waħda mill-affarijiet li jidhirli li għandna bżonn hija li nagħmlu proċess ta' riflessjoni u ta' konsultazzjoni fuq x'għandu jkun ir-rwol tax-xandir pubbliku f'pajjiżna.

Huwa għal dan l-iskop li jien qed nitlob lill-universita' biex torganizza dan il-proċess ta' konsultazzjoni, permezz tas-centre for communications technology, sabiex wara li jiġi kkonsultat kulħadd ikun jista' jitfassal rapport u nkunu nistgħu nirriflettu aħjar fuq id-diversi aspetti ta' din il- problema.

B'hekk wara li nkunu ħsibna fuq x'għandu jkun ir-rwol tax-xandir pubbliku mbagħad inkunu nistgħu nitkellmu b'ċerta serjeta' fuq jekk għandniex inżommu l-istrutturi li għandna, jekk għandniex inbiddluhom, x'inhu l-aħjar format li nistgħu nagħtuhom u ħafna affarijiet oħra bħal dawn.

Sur President, jien nixtieq nirringrazzja lill-Kamra għall-kontribut tagħha f'dan id-dibattitu u nittama li l-kummenti li saru jkunu jistgħu jaslu anke għand il-kapijiet u d-diretturi tagħna biex inkunu nistgħu nirriflettu aħjar fuqhom għall-aħjar deċiżjonijiet fl-interess ta' pajjiżna.

Grazzi, Sur President.

(Onor. Membri: Hear, hear)

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Carmelo Abela għall-Vot 20.

Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-mozzjoni ta' proċedura din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fis-1.07 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Carmelo Abela.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael | |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard |Gulia Gavin | |Montalto John | | |Bartolo |Herrera Jose' | |Evarist | | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion Charles | |Charles | | |Buhagiar Louis|Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo Adrian | |Joseph | | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | | |Farrugia | | |Angelo | |

KONTRA: 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael|Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace Victor | |Frederick | | |Azzopardi |Gatt Austin | |Jason | | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici Carmelo | |Cristina |Mugliett Jesmond | |Dolores | | |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George | |De Marco Guido|Pullicino Orlando Jeffrey | |Debono |Refalo Michael | |Giovanna | | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech Francis | |Eddie | | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-Vot 20, Ministeru ta' l-Edukazzjoni.

Il-mistoqsija hi:

VOT 20 - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 22,926,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 20 - Ministeru ta' l-Edukazzjoni - kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed issa, dejjem skond il-mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 34

L-Onor.

KONTRA : 29

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 20 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 21 - EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 39,187,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 21 - Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 21 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 22 - LIBRERIJI U ARKIVJI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 710,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 22 - Libreriji u Arkivji, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 22 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 23 - MUŻEWIJIET

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,106,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 23 - Mużewijiet, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 23 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 24 - ŻGĦAŻAGĦ U SPORT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 886,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 24 - Żgħażagħ u Sport, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 24 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 25 - KULTURA U ARTI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,147,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 25 - Kultura u Arti, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 25 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT IV - MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 9,290,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IV - Ministeru ta' l- Edukazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot IV għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 20, 21, 22, 23, 24, 25 u IV kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin għall-Aġġornament.

Nistieden lill-Ministru għall- Politika Soċjali biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Erbgħa, 9 ta' Diċembru, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 1999

It-Tieni Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru ta' l-Affarijiet Ekonomiċi

MR SPEAKER: Grazzi.

Skond il-Mozzjoni Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 il-Kamra hija aġġornata għal-lejla l-Erbgħa, 9 ta' Diċembru, fis-6.00 p.m kif komunikata mill-Ministru Gonzi.

Fis-1.18 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MEU - RAPPORTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk minn meta twaqqfet sal-lum, x'rapporti u xi pjani ta' azzjoni ħejjiet il-Management Efficiency Unit?

Fiex waslu f'dik li hi implimentazzjoni d-diversi inizjattivi li ħadet l-MEU?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li x-xogħol li għamlet l-MEU minn Jannar 1997 'l hawn kien ikkummissjonat jew mill-Prim Ministru jew mis-Segretarju Permanenti fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru; jew minn Segretarji Permanenti fil-ministeri l-oħra; jew inkella minn tlett Kumitati tal-Kabinett li kienu ġew imwaqqfa dwar oqsma differenti tas- servizz pubbliku mill-Amministrazzjoni preċedenti.

Ix-xogħol tal-MEU huwa dak ta' konsulenza u mhux ta' inizjattiva u sta għall-operaturi l-oħra tal-Gvern li ssir l-implimentazzjoni.

Lista ta' l-inizjattivi u proġetti li ħadet sehem fihom l-MEU bejn id-19 ta' Jannar, 1997 sat-30 ta' Novembru, 1998 tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

AFM - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru ġentilment jgħid jekk hemmx il-ħsieb li l-AFM tingaġġa suldati fiż- żmien qarib?

Meta kien l-aħħar ingaġġ li sar u kemm kienu daħlu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li hemm il-ħsieb li ssir sejħa għal ingaġġ ta' suldati fil-Forza Regolari tal-Forzi Armati ta' Malta matul l-1999.

L-aħħar sejħa li saret kienet f'Mejju tal-1996 u kienu ġew ingaġġati 91 rekluta.

QRATI TA' GĦAWDEX - IMPJEGATI

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm persuni u f'liema gradi ħadmu, ġewwa l-Qrati ta' Għawdex għas-snin 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba hija kif tidher fit- tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

PRIM MINISTRU TALJANA D'ALENA - DISKUSSJONIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jelabora dwar id-diskussjonijiet li kellu mal-Prim Ministru Taljan d'Alena dwar l-ittraffikar ta' l-immigranti illegali?

Se jitwaqqaf xi pjan ta' azzjoni?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Fost affarijiet oħra, l-Prim Ministru Taljan u jien rrevedejna l-istat tan-negozjati li hemm għaddejin bħalissa u li għandhom iwasslu għall-koperazzjoni bilaterali għall-kontroll tat-traffikar ta' immigranti llegali u money laundering kif ukoll koperazzjoni bejn is-servizzi taż-żewġ naħat.

Aħna qbilna li dawn il-ftehim għandhom jiġu konklużi mill-aktar fis possibbli sabiex din il-kooperazzjoni tiġi attwata.

ĦXEJJEX - PRODUZZJONI LOKALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet il-produzzjoni lokali u l-prezz medju għall-kaboċċi, pastard u patata fil-perjodu ta' Novembru u Frar 97/98, 96/97, 95/96, 94/95, u 93/94 mill-Pitkalija Ċentrali f'Ta' Qali?

ONOR.

NINU ZAMMIT:

Kaboċċi Pastard Patata

Kg Prezz Kg Prezz Kg Prezz Medju Medju Medju c/Kg c/Kg c/Kg

Nov 97/Feb 98 570,735 17.12 691,725 25.46 1,107,287 12.55 Nov 96/Feb 97 983,968 1.91 1,915,990 3.82 1,552,550 10.98 Nov 95/Feb 96 861,082 7.7 1,225,086 13.9 1,193,599 14.4 Nov 94/Feb 95 634,083 14.1 1,122,478 11.9 543,284 14.8 Nov 93/Feb 94 776,964 9.25 1,123,254 10.75 999,692 14.87

KALENDARJU AGRITURISTIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk il-Kalendarju Agrituristiku huwiex se jkompli jiġi organizzat?

Jekk iva, fuq liema direzzjoni u min se jkunu l-uffiċjali responsabbli minn dan il-Kalendarju?

Kemm huwa pprogrammat li jsiru laqgħat ma' l-għaqdiet involuti u xi jridu jagħmlu dawk l-għaqdiet li jridu jesprimu xi ideat ġodda sabiex jiġu nkorporati f'dan il-Kalendarju?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-kalendarju t'attivitajiet agrikoli kif ukoll tas- sajd għas-sena d-dieħla qed jiġi ffinalizzat mill-istess unit li għamlitu aktar kmieni din is-sena meta l-Onor.

Interpellant stess kien għadu Ministru ta' l-Agrikoltura.

Laqgħat ma' l-għaqdiet involuti jsiru regolarment.

KUMITAT IL-ĦBIEB TAL-PITKALIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Billi kien twaqqaf Kumitat il-Ħbieb tal-Pitkalija sabiex jiġu organizzati attivitajiet b'risq għaqdiet filantropiċi fil-weekends fil-Pitkalija, li wkoll kellhom ikunu parti mill-attivitajiet tal-Kalendarju Agrituristiku, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra jekk dan il-kumitat għadux jiffunzjona?

Jekk iva, min huma l-membri?

Jekk le, għaliex tneħħa?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Naħseb li l-Onor.

Noel Farruġia jaf li l-Kumitat tal- Ħbieb tal-Pitkalija li kien waqqaf hu mhux m'għadux jiffunzjona, jew tneħħa, iżda dan il-kumitat qatt ma ffunzjona għaliex fil-fatt qatt m'organizza l-ebda attivita' lanqas meta hu, li kien waqqfu, kien Ministru tal-Agrikoltura u Sajd.

Bħall-proġetti fittizzi oħra li l-Onor.

Membru tant jiddandan bihom, dan il-Kumitat ta' Ħbieb tal-Pitkalija li qatt ma ltaqa' u li allura qatt ma ta ċentezmu wieħed lill xi għaqda filantropika, mhux se jiġi mġedded.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - FILE NRU.L/30/63

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jirrimedja b'soluzzjoni t-talba tal-File Nru.L/30/63 tad- Dipartiment ta' l-Artijiet?

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm huwa n-numru ta' każijiet/files simili pendenti bejn iċ-ċittadin u d- Dipartiment ta' l-Artijiet?

Liema huwa l-aktar file li fil-fatt ilu pendenti l-aktar f'dan ir-rigward?

Jista' l-Ministru jikkonsidra li jirrimedja b'policy sabiex dawn il-files li ilhom is-snin pendenti jiġu rimedjati?

ONOR.

TONIO BORG: Kif jaf tajjeb l-Onor.

Membru, kull talba għal riklamazzjoni t`art quddiem id-Dipartiment ta` l-Artijiet, tiġi kkonsidrata biss wara li l-applikant ikun ottjena l-permess mill-Awtorita` ta` l- Ippjanar.

Fil-każ tat-talba tal-File Nru. L30/63, din tista` tiġi kkonsidrata jekk l-appellant jottjeni l-permess mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar biex jirreklama l-art kif ġie mitlub jagħmel fis-27 ta` Jannar, 1998.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsija, tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

PULIZIJA - KAŻ TA' QTIL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 36, seduta numru 6?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 33, seduta numru 6?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 33.

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI - AĠENZIJI TAR-REKLAMAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: B'riferenza għall-perjodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa l-10 ta' Novembru, 1998 u għad-dikaseru li għalih il-Ministru huwa responsabbli, jista': jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; jagħti indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn Malta; jagħti lista ta' l-istamperiji (minbarra dik tal-Gvern) li ġew użati; jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwantita' ta' l-istampar; jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; jagħti lista tal-kumpanniji ta' l- iscanning li ġew użati u jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

Kemm kien hemm persuni/ditti li kienu joffru s-servizzi ta' reklamar lill- istess dikasteru/Ministeru qabel il-5 ta' Settembru, 1998 u twaqqfu mill- Gvern preżenti?

Liema kienu?

Għalfejn twaqqfu?

Min tqabbad flokhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA U SAJD - AĠENZIJI TAR-REKLAMAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-perjodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa l-10 ta' Novembru, 1998 u għad-dikasteru li għalih il-Ministru huwa responsabbli, jista': jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; jagħti indikazzjoni tal- kampanji fdati lilhom; jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn Malta; jagħti lista ta' l-istamperiji (minbarra dik tal-Gvern) li ġew użati; jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwantita' ta' l-istampar; jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; jagħti lista tal-kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati u jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

Liema kienu?

Għalfejn twaqqfu?

Min tqabbad flokhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninsab informat li fil-perjodu msemmi, il-ministeru tiegħi ma uża l-ebda aġenziji ta' riklamar jew scanning.

Rigward gazzetti, dawn intużaw għal reklamar ta Serata Mużiko Letterarja fl-okkażjoni tal-World Food Day.

Kontijiet ta' dawn ir-reklami għadhom ma waslux kollha, iżda ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-reklam kien mitlub mill-ministeru tiegħi biex jidher darbtejn f'kull gazzetta ta' kuljum.

Fl-istess perjodu, l-uniku xogħol ta' stampar kien il-pubblikazzjoni tal- ġurnal 'Biedja u Sajd' li jiġi stampat fl-istamperija Nola Ltd., tal-Qasam Industrijali ta' Kordin.

Din tistampa 2000 kopja bi spiża ta' Lm200 kull ħarga.

Id-Ditta Nola Ltd. intgħażlet wara ħruġ ta' sejħa għall-offerti fiż- żmien l-Amministrazzjoni Laburista.

L-ebda persuna jew ditta li kienet toffri servizz ta reklamar lill-ministeru tiegħi ma twaqqfet mill-elezzjoni 'l hawn.

MINISTERU TA' L-INTERN - AĠENZIJI TAR-REKLAMAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-perjodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa l-10 ta' Novembru, 1998 u għad- dikasteru li għalih il-Ministru huwa responsabbli, jista': jagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; jagħti indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; jgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn Malta; jagħti lista ta' l-istamperiji (minbarra dik tal-Gvern) li ġew użati; jagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwantita' ta' l-istampar; jgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; jagħti lista tal-kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati u jgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

Liema kienu?

Għalfejn twaqqfu?

Min tqabbad flokhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub hu kif jidher fit- tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - AĠENZIJI TAR-REKLAMAR

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-perjodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa l-10 ta' Novembru, 1998 u għad- dikasteru li għalih il-Ministru hija responsabbli, tista': tagħti lista ta' aġenziji tar-reklamar użati; tagħti indikazzjoni tal-kampanji afdati lilhom; tgħid kemm intnefaq ma' kull aġenzija; kemm intnefaq f'kull waħda mill-mezzi tal-media li hawn Malta; tagħti lista ta' l-istamperiji (minbarra dik tal-Gvern) li ġew użati; tagħti indikazzjoni ta' x'ġie stampat u l-kwantita' ta' l-istampar; tgħid kemm intnefaq ma' kull stamperija; tagħti lista tal-kumpanniji ta' l-iscanning li ġew użati u tgħid kemm intnefaq ma' kull kumpannija?

Kemm kien hemm persuni/ditti li kienu joffru s-servizzi ta' reklamar lill- istess dikasteru/Ministeru qabel il-5 ta' Settembru, 1998 u twaqqfu mill- Gvern preżenti?

Liema kienu?

Għalfejn twaqqfu?

Min tqabbad flokhom?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li t-tagħrif mitlub huwa: a. ma ntużat l-ebda aġenzija tar-reklamar; b. ma kien hemm l-ebda kampanja afdata lill-aġenziji; ċ. ma ntnefqu l-ebda flus ma' dawn l-aġenziji d. l-ammont minfuq f'kull waħda mill-mezzi tal-media huwa:

|Progress Press |Lm41.25 | |Multi Comm Ltd |Lm37.50 | |Union Press |Lm17.50 | |Allied Newspapers |Lm74.40 | |Total |Lm170.65 |

e. l-ammont ta' dak li ġie stampat kien ta' Lm15.

Dan l-ammont intnefaq fi stampar ta' 100 poster mingħand BCD Graphics Ltd; f. ma ntużat l-ebda aġenzija ta' l-iscanning. g. ma kien hemm l-ebda persuna/ditta li kienet toffri s-servizzi ta' reklamar lill-Ministeru qabel il-5 ta' Settembru 1998 li twaqqfet mill- Gvern preżenti.

OPM - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- perjodu mill-5 ta' Settembru 1998 u l-10 ta' Novembru 1998 u għad-dekasteru li għalih il-Prim Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' kuntratti li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika; x'kien il- kuntratt; min għamel l-ispecifications; min kienu l-persuni li għamlu l- award; lil min intalbu quotations; kemm kienet kull quote; min rebaħ il- kuntratt; ingħatawx xi extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl- affermattiv, fiex kienu jikkonsistu u kemm kien il-valur totali tagħhom?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien hemm suppliers/kuntratturi li kienu jagħtu s-servizz tagħhom lill-istess dekasteru/Ministeru qabel il-5 ta' Settembru, 1998 u twaqqfu mill-Gvern preżenti?

Liema kienu u x'servizz/prodott kienu joffru?

Għalfejn twaqqfu?

Min tqabbad minflokhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li fid-dikasteru tiegħi ebda suppliers jew kuntratturi li kienu jagħtu s-servizz tagħhom qabel il-5 ta' Settembru, 1998 ma twaqqfu.

L-informazzjoni mitluba għall-kumplament tal-mistoqsija tpoġġa fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

MINISTERU GĦAL AFFARIJIET BARRANIN - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għal perjodu mill-5 ta' Settembru 1998 u l-10 ta' Novembru 1998 u għad-dekasteru li għalih il-Viċi Prim Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' kuntratti li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika; x'kien il-kuntratt; min għamel l- ispecifications; min kienu l-persuni li għamlu l-award; lil min intalbu quotations; kemm kienet kull quote; min rebaħ il-kuntratt; ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl-affermattiv, fiex kienu jikkonsistu u kemm kien il-valur totali tagħhom?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm suppliers/kuntratturi li kienu jagħtu s-servizz tagħhom lill-istess dekasteru/Ministeru qabel il-5 ta' Settembru, 1998 u twaqqfu mill-Gvern preżenti?

Għalfejn twaqqfu?

Min tqabbad minflokhom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Fil-perijodu iċċitat mill-Onor.

Interpellant, il- ministeru tiegħi ma kellu l-ebda ħtieġa li joħroġ xi kuntratt għall- provvisti jew għal servizzi permezz ta' direct order.

MINISTERU TAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - VETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il vettura ta' l-art u tal-baħar għandu reġistrati f'isem il-Ministeru u f'isem id-dipartimenti kollha li jaqgħu taħtu, dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid kemm-il vettura ġiet mixtrija għall-Ministeru jew għal xi wieħed mid-dipartimenti mis-6 ta' Settembru, 1998 sat-28 ta' Ottubru, 1998?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU TAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu karozzi tal-kiri mal- Ministeru u mad-dipartimenti kollha li jaqgħu taħtu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll min huma l-kerrejja ta' dawn il-karozzi u jekk il-kirjiet humiex isiru permezz ta' kuntratt li għalih ħarġu l-offerti jew permezz ta' direct orders?

Jista' l-Ministru jgħid kemm qed tlaħħaq l-ispiża kuljum għall-kiri ta' dawn il-vetturi?

ONOR.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA - REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il vettura ta' l-art u tal-baħar għandu reġistrati f'isem l-Ministeru u f'isem id-dipartimenti kollha li jaqgħu taħtu, dipartiment b'dipartiment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'hemm ebda vettura ta' l-art irreġistrata f'isem il- ministeru tiegħi jew dipartimenti oħra li jaqgħu taħtu, ħlief dawk taħt id- Dipartiment tas-Servizzi Korporattivi.

F'dan id-dipartiment hemm 95 vettura ta' l-art irreġistrata.

Hemm vettura tal-baħar irreġistrata mad-Dipartiment tas-Sajd u Aqwakultura.

Dan hu l-kajjik li jintuża fid-Dipartiment ta' Aqwakultura Nazzjonali.

Ma ġiet mixtrija l-ebda vettura, la ta' l-art u l'anqas tal-baħar, mis-6 ta' Settembru, 1998 sat 28 ta' Ottubru, 1998 għal ministeru tiegħi jew għal xi dipartiment li jaqa' taħtu.

MINISTERU TA' L-AGRIKOLTURA - KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu karozzi tal-kiri mal- Ministeru u mad-dipartimenti kollha li jaqgħu taħtu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid kemm qed tlaħħaq l-ispiża kuljum għall-kiri ta' dawn il-karozzi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn il-ministeru għadu jikri l-istess numru ta' karozzi, liema numru ma ġiex miżjud kif jidher fit- tabella hawn taħt.

Minn dawn il-karozzi il-waħda li qed tinkera b'direct order kienet b'dan l- arranġament minn qabel il-5 ta' Settembru, 1998.

Dipartiment Numru ta' Il-Kerrej Tender L-Ispiza Karozzi Direct Order Kuljum għall- Tal-Kiri Kiri tal-Karozzi

Ministeru 3 Butterfly Tender Lm11.97 Garage (Contracts notice 206/96) Servizzi Korporattivi xejn Butterfly Tender xejn Garage (Contracts notice 206/96)

Agrikoltura 4 Butterfly Tender Lm15.96 Garage (Contracts notice 206/96) 1 KWL Rent a Direct Order Lm5.00 Car

Servizzi 1 Butterfly Tender Lm3.99 Veterinarji Garage (Contracts notice 206/96)

Sajd u 2 Butterfly Tender Lm9.24 Akwakultura Garage (Contracts notice 206/96)

SKEJJEL - SPORTS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjani tal-gvern biex jiġi nkoraġġit l- isport fl-iskejjel primarji?

Jista' jgħid xi pjani hemm biex għalliema ta' l-edukazzjoni fiżika jiġu assenjati fl-iskejjel primarji kollha biex dawn jkunu jistgħu jagħtu spinta 'l quddiem l-isport f'din il-kategorija fl- iskejjel stess?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-pjan tal-gvern f'dan il-qasam jiġi definit meta jiġu finalment deċiżi l-iskopijiet, il-prinċipji u l-kondizzjonijiet fil- Kurrikulu Minimu Nazzjonali.

SKEJJEL - GĦALLIEMA TA' L-EDUKAZZJONI FIŻIKA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' għalliema ta' l-Edukazzjoni Fiżika li jgħallmu: fl-iskejjel ta' l-Istat; fl-iskejjel tal-Knisja; u fl- iskejjel privati;

Kemm minn dawn huma ta' nazzjonalita' barranija?

Ta' liema nazzjonalita' huma u f'liema skejjel jgħallmu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex tinġabar l-informazzjoni, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL - GŻIRA - TIFEL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1539, jista' l-Ministru jgħid x'għajnuna qed tingħata l-iskola u lit-tifel in partikolari?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-Welfare tad-diviżjoni ilu jsegwi dan it- tifel mis-sena l-oħra.

Isiru żjarat regolari fid-dar biex ikunu magħrufa l- bżonnijiet tat-tifel.

B'hekk jiġi megħjun aħjar fl-iskola.

L-iskola qed tagħmel kull sforz biex tgħin lit-tifel mil-lat akkademiku.

Kull meta jkun possibbli t-tifel qed jingħata wkoll għajnuna individwali.

SKEJJEL - SKOLA SAN MIGUEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal u żgħażagħ fl-iskola San Miguel?

Kemm hemm għalliema, facilitators, kindergarten assistants, nurses, persuni tal-manutenzjoni, ġardinara, purtinara, sewwieqa?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm qed jirrapportaw għax-xogħol u jibqgħu jagħtu l-ġurnata xogħol tagħhom kif suppost?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat kif ġej:

SKOLA SAN MIGUEL - ST ANDREWS

|Studenti |44 | |Għalliema |6 + 3 | | |Peripatetic | |Facilitators |0 | |Kindergarten |16 | |Assistants | | |Nurses |2 | |Persuni |3 | |tal-Manutenzj| | |oni | | |Ġardinara |1 | |Purtinara |2 | |Sewwieqa |5 |

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija tlabt lid-Direttur Ġenerali biex jinvestiga hemmx nuqqasijiet f'dan is-sens u fil-każ jieħu l-passi.

PA - FTUĦ TA' KAŻINI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru ġentilment jgħid jekk hemmx xi applikazzjoni pendenti quddiem l- Awtorita' ta' l-Ippjanar għal ftuħ ta' xi każini ta' Triq Dun Gwann Tabone, Żejtun?

Jekk iva, f'isem soċjeta' saret?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li, minn investigazzjonijiet li saru minn naħa ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar, ma jirriżultax li hemm applikazzjonijiet għall-ftuħ ta` każini fit-triq imsemmija.

PULIZIJA - MEMBRI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid x'inhu l-complement attwali fil-Korp tal-Pulizija?

Kemm minn dawn il-pulizija huma nisa u kemm irġiel?

Kemm minnhom qabżu l-eta' ta' 45 sena?

Kemm suppost hu l-complement?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi fit-2 ta` Diċembru, 1998, kien hemm 1,756 persuna fil-Korp tal-Pulizija, 1,562 rġiel u 194 nisa.

In-numru ta` dawk li qabżu l-eta` ta` 45 sena kien ta` 273.

Dwar l-aħħar parti tal- Mistoqsija, nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għall-ewwel parti tat- Tweġiba għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 652 li jiena tajt f`Seduta 9.

SKEJJEL - ŻEJTUN - JUNIOR LYCEUM

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid meta hemm il-ħsieb li jitlestew il-gates il-ġodda tal-lyceum taż-Żejtun?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol fuq il-gates ta' l-iskola inbeda u mistenni jitlesta ma jdumx.

SAĦĦA - STERIOD TREATMENT CARD

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' d- Dipartiment tas-Saħħa jikkonsidra li jintroduċi Steriod Treatment Card biex pazjenti li jkunu fuq steriods ikunu jistgħu jżommu din il-card fuqhom?

Billi din il-card diġa' teżisti barra minn Malta (sample tagħha qed tintbagħat separatament) possibbli li din l-inizjattiva jeħodha wkoll id- Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Steroid cards ilhom jezistu Fl-isptar San Luqa ghal diversi snin.

Dawn fil-bidu, kellhom informazzjoni bl-ingliz biss.

Xi sitt snin ilu, fuq inizzjattiva ta' konsulent u tal-Pharmacy Unit, dawn gew tradotti bil-Malti.

Dawn il-cards jinstabu fl-Out Patient Clinics kif ukoll fis-swali u fl-ispizerija ta' St.Luke's. Kopja ta' dawn il-cards qed titpogga fuq il-mejda tal-kamra.

SAĦĦA - CARE TAKERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni tal-Gvern dwar reġistrazzjoni ta' kummissjonanti (care takers) ġodda fuq bażi part-time?

X'ikollu bżonn biex wieħed japplika u fejn irrid japplika?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixiteq ninforma lill-Onor.

Interpellant li dan id- Dipartiment ma jirregistrax kummissjonanti la fuq bazi full-time u lanqas part-time izda trading licence hija necessarja mill-Kummissarju tal- Pulizija sabiex persuna tezercita s-sengha ta' kummissjonant.

AFM - BĊEJJEĊ TAL-BAĦAR

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru ġentilment jgħid jekk l-AFM għandhiex bċejjeċ tal-baħar li jimpurtaw spare parts mir-Russja?

Jekk ir-risposta hi fl-affermattiv, il-Prim Ministru ma jaħsibx li minħabba l-prezz ta' dawn l-ispare parts, ir-running cost m'huwiex cost effective?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li l-Forzi Armati ta' Malta għandhom bċejjeċ tal-baħar li fuqhom hemm magni magħmula fir-Russja.

Meta jkun hemm bżonn ta' tiswija ta' dawn il-bċejjeċ tal-baħar u jkun hemm bżonn ta' xi spare parts, dawn jieħdu ħsiebhom min ikun ingħata l-kuntratt biex isewwi.

Il-Kondor Patrol Boats huma cost effective.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Matul is-sajf li ġej, jista' l-Ministru jgħid kemm sigħat kuljum u b'liema rata kull siegħa se jitħallsu l-istudenti universitarji fix-xogħol tas-sajf peress li għall-1999 il-Gvern qed jivvota Lm544,000 biss f'line item 4003 Student's Remuneration for Summer Projects?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li huwa stipulat li l-istudenti universitarji jridu jaħdmu 20 siegħa fil-ġimgħa u se jitħallsu bir-rata ta' Lm129.83 fix-xahar, ġala darba li din ir-rata tiġi approvata mill-Finanzi fuq l-għoli tal-ħajja.

Rigward is-somma ta' Lm544,000 li qed tiġi vvutata f'line item 4003 (Student's Remuneration For Summer Projects) din ġiet kalkolata fuq is- somma li ntefqet attwali din is-sena b'xi żieda żgħira.

L-ammont definit jista' jsir magħruf biss wara s-sajf meta d-Diviżjoni jkollha r-riżultat ta' kemm studenti fil-fatt ikunu iddeċidew li jieħdu din l-offerta.

MUŻEWIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji qed issir l-istima li matul l- 1999 mill-mużewijiet il-Gvern se jdaħħal Lm1 miljun mill-biljetti tad-dħul?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex tinġabar l-informazzjoni, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

REĠISTRU PUBBLIKU - TRASFERIMENT TA' PERSUNA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra li jitrasferixxi lejn il-Bibljoteka il- persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, li bħalissa qiegħed fir- Registry peress li fir-Registy m'hemmx bżonnu, waqt li fil-Bibljoteka jinħass ħafna l-bżonn ta' aktar persuni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Inħoss li għandi noqgħod fuq il-pariri li qed ningħata, fis-sens li s-servizzi tal-persuna indikata huma konsidrati bħala essenzjali fix-xogħol tar-Registry tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

MUŻEWIJIET/SITI STORIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol ta' restawr u titjib se jsir fil- mużewijiet u f'siti storiċi mill-Lm220,000 li hemm ivvotati għas-sena 1999?

ONOR.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - TENDERS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid mill-5.9.98 sal-1.12.98: a) kemm-il tender ta' valur aktar min Lm1,000 ġiet approvata mid-dekasteru tiegħek; b) il-valur ta' kull tender; c) lil min ġiet awarded; u d) in-natura (provvista, xogħol, servizz) ta' kull tender?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpelleant qed tingabar.

Ir-risposta tinghata f'seduta ohra.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - TENDERS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid mill-5.9.98 sal-1.12.98: (a) Kemm-il tender ta' valur aktar min Lm1,000 ġiet approvata mid-dekasteru tagħha; b) il-valur ta' kull tender; c) lil min ġiet awarded; d) in-natura (provvista, xogħol, servizz) ta' kull tender?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAL AGRIKOLTURA U SAJD - TENDERS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid mill-5.9.98 sal-1.12.98: (a) Kemm-il tender ta' valur aktar min Lm1,000 ġiet approvata mid-dekasteru tiegħek; b) il-valur ta' kull tender; c) lil min ġiet awarded;u d) in-natura (provvista, xogħol, servizz) ta' kull tender?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tenders ta' valur aktar minn Lm1000 li ġew approvati huma hekk:

Xoghol Valur Min ha t-tender Natura

Trees stakes Lm3209 Bonnici & Zahra Provvista Tipper Truck Lm5800 V & M Xuereb Servizz Stampar ta' 'Biedja u Sajd' (estenzjoni ta' kuntratt li ghalaq f'Ottubru) Lm2400 Nola Limited Servizz Mechanical Shovel Lm1200 Mario Xuereb Servizz Hiring of Hymac Lm2500 Bonnici Borthers Servizz Gabions Lm2500 Rite Mix Xoghol Terramesh System Units Lm2475 Rite Mix Provvista Terramesh System Units Lm2475 Rite Mix Provvista Gabions/Terramesh Lm2500/ MSK Ltd.

Provvista/ System Units Lm2500 Xoghol MINISTERU GĦALL-INTERN - TENDERS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid mill-5.9.98 sal-1.12.98: (a) Kemm-il tender ta' valur aktar min Lm1.000 ġiet approvata mid-dekasteru tiegħek; b) il-valur ta' kull tender; c) lil min ġiet awarded; u d) in-natura (provvista, xogħol, servizz) ta' kull tender?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li, bejn il-5 ta` Settembru, 1998 u l- 1 ta` Diċembru, 1998, in-numru ta` tenders ta` valur aktar minn Lm1,000 li ġew approvati mad-dekasteru ta` l-Intern kien ta` 5 u kienu kif ġej:-

Valur Lm Min inghata t-tender Provvista ta`

8.034 JYM Enterprises Ltd Ankle Boots 2,000 Eurofootwear Ltd Top Boots 2,225 Progress Press Ltd Printing Machine 2,850 Yorkie Clothing Ltd Embroidered Badges 1,635 Comsec Ltd PABX Telephone System

MINISTERU GĦAS-SERVIZZI EKONOMIĊI - TENDERS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid mill-5.9.98 sal-1.12.98: (a) Kemm-il-tender ta' valur aktar min Lm1,000 ġiet approvata mid-dekasteru tiegħek; b) il-valur ta' kull tender; c) lil min ġiet awarded; u d) in-natura (provvista, xogħol, servizz) ta' kull tender?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - TENDERS

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid mill-5.9.98 sal-1.12.98: (a) Kemm-il tender ta' valur aktar min Lm1,000 ġiet approvata mid-dekasteru tiegħek; b) il-valur ta' kull tender; c) lil min ġiet awarded; d) in-natura (provvista, xogħol, servizz) ta' kull tender?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar u r-risposta tingħata f`xi seduta oħra.

MALTAPOST - IMPJEGATI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fil-Maltapost: (i) x'irriżulta mill- intervisti li kienu saru għal uffiċjali fl-Accounts Department?

Kemm applikaw?

Liema ntgħażlu u fuq liema kriterji? (ii) Hu maħsub li jkun hemm sejħa għal applikazzjonijiet għal postwomen/postmen fiż-żmien li ġej?

ONOR.

AIR MALTA - IMPJIEGI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fil-linja ta' l-ajru Air Malta: (i) jekk sarux intervisti għal promozzjonijiet f'dawn l-aħħar sitt xhur u x'irriżulta minnhom? (ii) se jiġu mogħtija mpjiegi permanenti part-time cabin crew u part-time loaders li ġew ingaġġati f'dawn l-aħħar snin? (iii) Hemm ħsieb li jiġu mpjegati air hostesses fiż-żmien li ġej?

Jekk fl- affermattiv, x'ikunu l-kwalifiki meħtieġa? (iv) Kemm kienu applikaw u kemm kienu ntgħażlu technicians f'dawn l-aħħar snin?

ONOR.

MALTA INTERNATIONAL AIRPORT - CUSTOMER CARE ASSISTANTS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li jerġgħu joħorġu applikazzjonijiet għal customer care assistants fil-Malta International Airport?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Wara l-merger ta' l-M.I.A. mad-D.C.A. fl-1 ta' Mejju 1998, ma kien sar l-ebda xogħol fuq l-użu nazzjonali tar-riżorsi umani.

Dan ix-xogħol beda riċentement u għadu kmieni biex wieħed jgħid minn issa x'ser ikunu l-ħtiġijiet fit-tul tal-kumpanija għall-Customer Care Assistants.

VALLETTA - DWAL FI TRIQ MERKANTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tissewwa l-istreet light fi Triq il- Merkanti, il-Belt, fejn il-Ministeru ta' l-Affarijiet Barranin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien infurmat li t-talba ta' l-Onorevoli Interpellant qed tiġi kkunsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - MEDIĊINA COZAAR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżomm milli tiġi approvata l-mediċina COZAAR lill-persuna li n-numru ta' l-identita' tagħha qed jintbagħat separatament peress li dan il-każ ilu mressaq minn speċjalisti tad-dipartiment tal- mediċina madwar sitt xhur?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-kaz imsemmi kien gie ikkunsidrat mid-Drugs and Therapeutics Committee f'Ottubru 1998.

Peress li ma kienx hemm informazzjoni bizejjed, il-kaz gie riferut lill-konsulent tal-pazjenta.

Peress li ma kienx hemm feedback mill-konsulent lill-kumitat, il-kaz ma setax jigi segwit.

Kien biss fl-4 ta' Dicembru li ghadda li d-Drugs and Therapeutics Committee sar jaf bl-informazzjoni necessarja u fil-fatt irrakkomanda din il-medicina.

Il-kaz issa giee mressaq ghall-approvazzjoni lill-A/CGMO.

DJAR - APPARTAMENTI ĠODDA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid fejn hu ppjanat li jinbnew appartamenti ġodda fil-Belt u fil-Furjana fiż-żmien li ġej?

F'liema każijiet diġa' hemm approvazzjoni mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar?

Inxtrat proprjeta' mingħand il-privat f'dawn iż-żewġ lokalitajiet bil-għan ta' restawr jew slum clearance (għal skop residenzjali) mill-Awtorita' tad-Djar f'dawn l-aħħar snin?

Jekk fl- affermattiv, fejn u kemm swiet u meta hu maħsub li jinbdew dawn ix- xogħlijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-proġetti ppjanati għal Belt huma tlieta:

St Ursola Street/Old Wells Street 24 units 91, Merchants Street 4 units 140, Merchants Street 6 units

Il-progetti għal Furjana huma tnejn:

Argotti Street/Lion Street 11 units 20 - 24, Capuchins Street 4 units

Il-ħames proġetti huma kollha koperti bil-permessi tal-bini ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar.

Il-proprjeta' hija kollha esproprijata mill-privat bl- eċċezzjoni ta' 140, Merchants Street, li hija proprjeta' ta' l-Uffiċċju Konġunt.

SAĦĦA - MARD TAĦT L-ISKEDA ĦAMSA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti lista tal-mard li jaqgħu taħt l-iskeda Ħamsa li jintitola lil dak li jkun għal mediċini b'xejn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpelleant qed titpogga fuq il-mejda tal-kamra.

BORMLA - GROUND

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkompla, u meta se jitlesta x-xogħol fuq il-ground ta' quddiem l-iskola primarja ta' Bormla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex tinġabar l-informazzjoni, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

PULIZIJA - TAL-ĦAWLI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jara hux minnhom l-ilmenti ta' xi persuni li fl-area magħrufa bħala Tal-Ħawli, fejn ħafna tfal ta' l-iskola jittieħdu jagħmlu field work, hemmx numru kbir ta' siringi użati mitluqa qalb il-ħaxix?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-Pulizija kellha lmenti minn skola fil-lokalita` li rrefera għaliha l-Onorevoli Interpellant dwar siringi użati mitluqa fil-viċinanza ta` l-istess skola.

Ninsab infurmat ukoll illi l-Pulizija qed tieħu l-passi neċessarji billi tagħmel diversi patrols f`dawn l-inħawi.

BORMLA - TRIQ MAGĦLUQA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid kemm se ddum magħluqa t-triq ta' fejn qed tinbena d-dar għall-anzjani, Bormla sabiex issir sistema tad-drenaġġ għall-istess dar għall-anzjani, peress li qed jimblokka numru ta' garages?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

PA - PERMESSI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara kif is-sid ta' fond li l-indirizz tiegħu qed jintbagħat separatament seta' jibni antiporta fuq il-bankina b'tali mod li jestakola l- passaġġ liberu ta' min jgħaddi minn hemm?

Hemm permessi għal dan mill- Planning Authority?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li s-Sezzjoni ta` l-Infurzar ta` l- Awtorita` ta` l-Ippjanar investigat l-ilment imqajjem mill-Onorevoli Interpellant.

Ġie kkonfermat illi kienet twaħħlet struttura ta` l- aluminium u ħġieġ quddiem il-bieb tal-post imsemmi, liema struttura qed tesporġi fuq il-bankina.

Peress li ma jidhirx li qatt inħareġ permess għal dan it-tip ta` żvilupp, ser jiġi servut Stop and Enforcement Notice skond l- Att Nru. 1 ta` l-1992 dwar l-Ippjanar ta l-iżvilupp kontra s-sid preżenti.

Il-każ ser jiġi riferut ukoll lill-Pulizija tad-Distrett sabiex jittieħdu l- passi meħtieġa skond il-Kodiċi tal-Pulizija peress illi din l-istruttura qiegħda anke toħloq ostakolu għall-passaġġ liberu tal-pedestrians.

SAĦĦA - MEDIĊINI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jagħti informazzjoni rigward dawk il-mediċini li qegħdin out of stock jew b'xi mod mhumiex jingħataw lill-pazjenti tagħna?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-medicini li ma nghatawx lill-pazjenti u li qeghdin out of stock illum huma: 1.

Medicini li qeghdin jigu diskussi mid-'Drugs and Therapeutics Committee (DTC) biex jigu maqtugha minn fuq il-formularju.

Atropine sulphate tablets Stilboestrol Img Tablets

Medicini li s-Servizzi Farmacewtici tal-Gvern ghandu problema biex jixtrihom

Cholera vaccine Flurazepam 15mg tablets Gluten Free biscuits Gluten free pasta Hydroxychloroquine 200mg tablets Mesalazine tablets Methylergometrine tablets Pancreatin high dose tablets Promethazine injections Sulbutamol 4mg tablets Senna tablets Stilboestrol 5mg tablets

Medicini li ghalkemm ma jinstabux fl-imhazen tas-Servizzi Farmacewtici tal-Gvern ikun fadal stock minnhom f'xi spizeriji tal-Gvern

Haloperidol syrup Methylcellulose tablets Sucralfate 1G tablets.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - KUNTRATTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Riferibbilment għall-perjodu 1 ta' Novembru, 1998 sat-30 ta' Novembru, 1998 u għad-dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l-Ministru jagħti lista ta' kuntratti li saru ta' għamara ta' uffiċini li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: 1) min kienu l-persuni li għamlu l-award; 2) lil min intalbu quotations; 3) kemm kienet kull quota; 4) min rebaħ il- kuntratt; 5) ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl- affermattiv: 6) fiex kienu jikkonsistu; u 7) kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

MINISTERU TAL-FINANZI - KUNTRATTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Riferibbilment għall-perjodu 1 ta' Novembru, 1998 sat-30 ta' Novembru, 1998 u għad-dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l-Ministru jagħti lista ta' kuntratti li saru ta' għamara ta' uffiċini li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: 1) min kienu l-persuni li għamlu l-award; 2) lil min intalbu quotations; 3) kemm kienet kull quota; 4) min rebaħ il- kuntratt; 5) ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl- affermattiv: 6) fiex kienu jikkonsistu; u 7) kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Fil-perjodu msemmi, ma sar ebda kuntratt b`direct order ta` għamara ta` uffiċini fid-dikasteru tiegħi.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - KUNTRATTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Riferibbilment għall-perjodu 1 ta' Novembru, 1998 sat-30 ta' Novembru, 1998 u għad-dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l-Ministru jagħti lista ta' kuntratti li saru ta' għamara ta' uffiċini li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: 1) min kienu l-persuni li għamlu l-award; 2) lil min intalbu quotations; 3) kemm kienet kull quota; 4) min rebaħ il- kuntratt; 5) ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl- affermattiv: 6) fiex kienu jikkonsistu; u 7) kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li ma kienx hemm żmien biżżejjed biex tinġabar l-informazzjoni, tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

MINISTERU TAL-POLITIKA SOĊJALI - KUNTRATTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Riferibbilment għall-perjodu 1 ta' Novembru, 1998 sat-30 ta' Novembru, 1998 u għad-dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l-Ministru jagħti lista ta' kuntratti li saru ta' għamara ta' uffiċini li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: 1) min kienu l-persuni li għamlu l-award; 2) lil min intalbu quotations; 3) kemm kienet kull quota; 4) min rebaħ il-kuntratt; 5) ingħatawx extensions fuq il- kuntratt oriġinali u jekk fl-affermattiv: 6) fiex kienu jikkonsistu; u 7) kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba fil-Mistoqsija Parlamentari Nru. 2315 qegħda tinġabar mid-diversi dipartimenti u risposta tingħata la tinġabar l-informazzjoni kollha.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - KUNTRATTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Riferibbilment għall-perjodu 1 ta' Novembru, 1998 sat-30 ta' Novembru, 1998 u għad-dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti lista ta' kuntratti li saru ta' għamara ta' uffiċini li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: 1) min kienu l-persuni li għamlu l-award; 2) lil min intalbu quotations; 3) kemm kienet kull quota; 4) min rebaħ il-kuntratt; 5) ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl-affermattiv: 6) fiex kienu jikkonsistu; u 7) kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nirriferi lill-Onorevoli Membru għat-tweġiba li tajt għal Mistoqsija Parlamentari Numru 2157, meta għidt li bejn Settembru u l-1 ta' Diċembru 1998, il-Ministeru tiegħi ma ta ebda kuntratt b'ordni diretta jew xort'ohra.

PRIM MINISTRU - KUNTRATTI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Prim Ministru: Referibbilment għall-perjodu l-1 ta' Novembru 1998 sat-30 ta' Novembru 1998 u għad- dikasteru li għalih hu responsabbli, jista' l-Prim Ministru jagħti lista ta' kuntratti li saru ta' għamara ta' uffiċini li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: (1) min kienu l-persuni li għamlu l-award; (2) lil min intalbu quotations; (3) kemm kienet kull quota; (4) min rebah il- kuntratt; (5) ingħatawx extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl- affermattiv; (6) fiex kienu jikkonsistu u; (7) kemm kien il-valur totali tagħhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonsidra li jogħla s-ceiling tat-taxxa fuq id-dħul għal dawk ir- romol li għad għandhom ulied dipendenti (li mhux jaħdmu bi qliegħ) anke jekk dawn ta' l-aħħar għaqlu s-16-il sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Is-suġġeriment magħmul mill-Onor.

Interpellant ġie innotat u jkun studjat fid-dettal meta jkunu qed jiġu ippreparati l-emendi neċessarji.