MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 122 It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 122

It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 15 ta' Ġunju, 1999

WERREJ MINUTI 46

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 46

TQEGĦID TA' KARTI 53

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AMMINISTRAZZJONI

TAT-TAXXA (EMENDA NRU 2) (IT-TIENI QARI)

INCOME TAX MANAGEMENT (AMENDMENT) (NO 2) BILL (SECOND READING) 53

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI 61

AĠĠORNAMENT 71

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 76

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 121 li saret fil-15 ta' Ġunju, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TAXXI INTERNI - DOKUMENTI U TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'metodu jintuża mill-periti tal-gvern biex jivvalutaw proprjeta` li tinbiegħ bejn individwi?

Jista' jgħid jekk dan il-metodu huwiex l-istess metodu li jintuża u jadotta l-perit tal-gvern meta tiġi esporprjata proprjeta` tal-privat?

Jekk ma jintużax l-istess metodu, x'inhi r-raġuni?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ir-regoli ta' l-1993 dwar it- taxxa fuq dokumenti u trasferimenti jipprovdu li l-valur tal-proprjeta` assoluta ta' kull proprjeta` fid-data rilevanti għandu jkun il-prezz medju li dik il-proprjeta` kienet iġġib li kieku kellha tinbiegħ fis-suq liberu f'dik id-data, wara li jitqiesu ċ-ċirkostanzi kollha li jolqtu dik il- proprjeta`.

Għar-rigward tal-metodu li jintuża u jadotta l-perit tal-gvern meta tiġi esproprjata proprjeta` tal-privat, nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jindirizza din il-parti tal-mistoqsija lill-ministru responsabbli mid- dipartiment ta' l-artijiet.

TAXXI INTERNI - LIKWIDAZZJONI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il likwidazzjoni ġiet appellata lill-bord konċernat fid-dipartiment tat-taxxi interni matul is-snin 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

JOHN DALLI: In-numru ta' likwidazzjonijiet appellati quddiem il- bord ta' kummissarji speċjali kienu hekk:

| |Incom|Duty on |Death and | | |e Tax|Documents |Donation | | |Act |and |Duty Act | | | |Transfers | | | | |Act | | |1996| 18| 28 | 0 | |1997| | 37 | 4 | | |8 | | | |1998| 11| 7 | 1 |

FISKU - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-ministru jagħti statistika ta' kemm-il spezzjoni saret minn peritI għall- kuntratti ta' kull nutar, nutar b'nutar, għall-konferma tal-valur matul is- sena 1998?

ONOR.

JOHN DALLI: Saru 6,020 spezzjoni matul l-1998.

Ma naħsibx li hu ta' interess pubbliku li tiġi mwieġba l-bqija tal- mistoqsija.

TAXXI INTERNI - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jagħti statistika ta' kemm-il kuntratt daħħal kull nutar Malti, nutar b'nutar, fid-dipartiment tat-taxxi nterni matul is-sena 1998?

ONOR.

JOHN DALLI: Din l-informazzjoni tista' tinġabar mill-Onor.

Interpellant mir-reġistru pubbliku.

TAXXI INTERNI - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kif jintgħażlu l-kuntratti li għalihom jintbgħat perit għall-konferma tal-valur tal-proprjeta`?

ONOR.

JOHN DALLI: Avviżi tal-kuntratti kollha jkunu eżaminati minn bord intern magħmul mill-prinċipal anzjan (tekniku), mill-prinċipal kap tas- sezzjoni tat-trasferimenti causa mortis u mill-prinċipal kap tas-sezzjoni tat-trasferimenti inter vivos u dan il-bord jirriferi l-każi li jidhirlu lill-espert tekniku tad-dipartiment.

TAXXI INTERNI - LIKWIDAZZJONI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il likwidazzjoni ġiet mibdula mill-bord konċernat fid- dipartiment tat-taxxi interni fl-appell fis-snin 1997 u 1998?

ONOR.

JOHN DALLI: In-numru ta' likwidazzjonijiet li ġew mibdulin mill- bord ta' kummissarji speċjali kienu hekk:

| |Incom|Duty on |Death and | | |e Tax|documents |Donation | | |Act |and |Duty Act | | | |Transfers | | | | |Ac | | |1997 | | 2 | 4 | | |1 | | | |1998 | | 0 | 1 | | |0 | | |

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Għalkemm din m'hijiex mistoqsija direttament relatata mal-mistoqsija li għandna quddiemna, jista' l-Ministru jgħidilna x'inhi r-raġuni għalfejn ir-rapport li kien ħejja d-dipartiment tal-lottu pubbliku m'għandux jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Dawn huma rapporti interni li jkunu saru lill- ministeru mid-dipartiment li jkun qed jikkonsidrahom għall-policy making tiegħu.

Ma naħsibx li f'dan l-istadju jkun opportun illi dawn l-affarijiet jitqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

ITS - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom qed tittieħed id- deċiżjoni li jitnaqqas in-numru ta' studenti li jidħlu fl-istitut għall- istudji turistiċi?

Kemm se jitħallew jidħlu studenti fis-snin li ġejjin?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern) (f'isem il-Ministru għat- Turiżmu): Nassigura lill-Onor.

Interpellant li m'huwiex il-ħsieb li l- istitut jintroduċi xi numerus clausus iżda jibqa' jaċċetta għadd adegwat ta' studenti dejjem skond il-kwalifiki akkademiċi tagħhom u naturalment skond ir-riżorsi umani, finanzjarji u loġistiċi ta' l-istitut.

Tajjeb li ngħid li filwaqt li l-għadd ta' studenti full-time fl-aħħar ta' Frar ta' din is-sena kien ta' 615, in-numru llum niżel għal 485.

Fl-istess ġurnata, fi Frar, l-għadd ta' studenti part-time kien ta' 448, filwaqt li llum dan issa niżel għal 191.

Dan ifisser li fil-perijodu msemmi l-għadd totali ta' studenti li rriżenjaw jew abbandunaw l-istudju tagħhom hu ta' 387.

Dan in-numru fih innifsu huwa prova biżżejjed ta' l-għaqal li jiġi stabilit livell akkademiku xieraq għad-dħul fl-istitut għall-istudji turistiċi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, il-Ministru għadu kemm qal li m'huwiex il-ħsieb li jsir xi tip ta' numerus clausus pero' jiena f'idejja għandi dokumenti li juru iswed fuq l-abjad li fi Frar ta' din is-sena l- postijiet li għalihom ħarġu applikazzjonijiet kienu limitati fin-numru, fosthom fil-hospitality studies, fejn kien hemm 18-il post, fil-food preparation and production, fejn kien hemm 24 post, u fil-food and beverage services, fejn kien hemm 30 post. Sfortunatament il-Ministru Refalo nnifsu m'huwiex preżenti ħalli jgħidilna jekk dan huwiex numerus clausus bil-pulit jew le.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, mill-informazzjoni li għandi quddiemni jidher li mhux se jkun hemm numru stabilit pero' dan ma jfissirx li ma jkunx hemm livell akkademiku.

F'dan is-sens qiegħda r-risposta li ta l- Ministru Refalo u dan jirriżulta mill-fatt li rriżenjaw ħafna studenti kemm part-time kif ukoll full-time.

Pero' jekk l-Onor.

Cuschieri għandu xi informazzjoni u jixtieq jagħmel mistoqsija addizzjonali bil-miktub, żgur li l-Ministru Refalo jieħu pjaċir jirrispondih.

TOROQ - TINDIF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilhom ma jitnaddfu t-toroq u l-bankini mimlijin ħaxix ħażin u maħmuġ fit-triq ewlenija li mill-ajruport tieħu lejn il-Belt?

Jista' jsir it-tindif meħtieġ u jinqata' l-ħaxix ħażin peress li dan joffri dehra tassew kerha lil min ikun għadu kif wasal f'pajjiżna?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jiena ma nafx min hu l-ministru konċernat biex jara li t-toroq u l-bankini jitnaddfu imma nerġa' ngħid li hija tal- mistħija li hekk kif il-barranin jaslu f'pajjiżna, l-ewwel dehra li tilqagħhom hija l-ħaxix ħażin u l-ħmieġ li għandna fit-toroq prinċipali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ir-responsabbilta` għal toroq arterjali, inkluż it-tindif tagħhom u ż-żamma ta' l-istess toroq fl-istat li jkun meħtieġ tappartjeni lid-dipartiment tat-toroq.

Għalhekk wieħed jista' jagħmel il-mistoqsijiet tiegħu ggwidat b'dan il-mod.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Konnessa ma' toroq, ħitan tas-sejjieħ u l-aspett ta' telqa, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra xi pjanijiet kompla miexi fuqhom il-gvern fil-kampanja li kienet bdiet biex jitneħħew tankijiet, fridges u affarijiet li huma estranji fuq ħitan tas-sejjieħ?

Meta ġie mfakkar jum l-ambjent fil-pjazza tal-Belt Valletta, stajt ninnota li ttella' ħajt kif konna għamilna aħna biex niġbdu l-attenzjoni tan-nies li m'għandhomx iżejnu l-ħitan tas-sejjieħ bi fridges, saqqijiet u affarijiet oħra.

Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhu jsir biex din il-kampanja titkompla?

Qed ngħid dan għaliex safejn stajt ninnota waqaf kollox.

Jista' l-Ministru jgħidilna wkoll x'sar minnhom dawk in-nies li konna tajnihom kors fil-bini tal-ħitan tas-sejjieħ?

Kemm minnhom ġew mogħtija promotion?

Kemm minnhom huma mqabbdin jagħmlu dan ix-xogħol u kif qiegħda ssir il-manutenzjoni ta' dan il-feature tal-kampanja Maltija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Rigward oġġetti estranji fuq ħitan tas- sejjieħ, kif jaf l-Onor.

Interpellant, fl-aħħar mill-aħħar din hija kwestjoni ta' enforcement u naħseb illi wasal iż-żmien illi jkun hemm l- infurzar tal-liġijiet b'mod adegwat.

Għar-rigward tan-nies li kienu għamlu dan il-kors, il-ħsieb huwa li taħt il-countryside section ikollok nies illi jifformaw unit sabiex jieħdu ħsieb il-ħitan tas-sejjieħ u jagħmlu interventi pożittivi oħrajn fil-pajsaġġ Malti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Il-Ministru qed jgħidilna li din hija kwestjoni ta' enforcement u li wasal iż-żmien li dan jibda jsir imma ma ninsewx li qegħdin nitkellmu disa' xhur wara li nbidel il-gvern.

Meta aħna tlaqna l- gvern, konna qegħdin fi stat illi l-ewwel għamilna perijodu li fih għamilna propaganda fuq din il-kwestjoni, tajna żmien tliet xhur u konna diġa' wasalna fi qbil mal-kunsilli lokali liema areas se nnaddfu.

Issa l- Ministru reġa' għandu pampaluni bħal Louis Vella, li kien direttur tad- direttorat ta' l-ambjent u li issa reġa' qiegħed hemm, pero' b'liema funzjoni ma nafx.

Għaliex lil dan ma jqabbdux jagħmel dan ix-xogħol għallinqas?

Għaliex ma jqabbdux ineħħi t-tankijiet minn fuq il-ħitan tas- sejjieħ ħalli għallinqas ikun għamel xi ħaġa?

Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhu l-programm ta' enforcement tiegħu, jew qiegħed bilqegħda jħares u jistenna li jsir xi ħaġa?

X'inhu l-programm ta' enforcement għal dan il- proġett partikolari?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Apparti li ma nifhimx it-ton ta' preġudizzju mill-Onor. kollega fil-konfront ta' ħaddiem tal-gvern, nitolbu jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jista' l-Ministru jgħidilna eżatt x'inhu l-grad u r- rwol ta' Louis Vella fid-dipartiment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija tiegħu bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jikkonferma l-Ministru li minn mindu din il-persuna reġgħet daħlet fid-dipartiment ta' l-ambjent, hemm tant diżgwid kbir li qegħdin f'sitwazzjoni li jekk ikollna xi diżastru mit-tinġis taż-żejt ħadd ma jaf x'għandu jagħmel?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li din id-domanda assolutament m'għandha l-ebda rabta mal-mistoqsija oriġinali, nitlob lill-Onor.

Mizzi jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil-miktub u nassigurah li jkollu tweġiba adegwata.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri mill-ġnien Pawlu Boffa li issa ilu magħluq għal żmien twil?

Jista' jgħidilna x'progress sar dwar il-ħmieġ esaġerat li hemm f'Albertown?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mill-ġdid, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Mr Speaker, il-parti l-kbira tax-xogħlijiet li qed isiru fil-pajjiż bħalissa huma proġetti żgħar tal-kunsilli lokali.

Jistgħu dawn minflok jużaw il-ġebla tal-franka jagħmlu użu mill-ħitan tas-sejjieħ, b'kontinwazzjoni mal-proġett li kien beda seħibna l-Onor.

George Vella?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, m'għandix x'inżid mat-tweġibiet preċedenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid għaliex qed ikun hemm dan it-titubar kollu biex jitlestew proġetti kapitali li kien beda gvern Laburista f'diversi lokalitajiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Apparti li ma naqbilx mal-premessa tad- domanda, nitlob lill-Onor.

Cuschieri jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil- miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Tony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

TONY ABELA: Issa li f'Buġibba tneħħa dak il-ħajt li kien inbena fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti, eyesore tremenda, jista' l-Ministru jgħidilna jekk huwiex se jsir xi tip ta' landscaping f'dawk l-inħawi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: M'għandix dubju li l-Onor.

Abela jaf bil- programm li qed isir imma jekk irid informazzjoni addizzjonali nitolbu jagħmel mistoqsija bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Peress li l-Ministru għad-diversi mistoqsijiet supplimentari li qegħdin isiru qed jitlobna nagħmluhom bil-miktub, qed jgħid hekk għaliex għandu x'jaħbi jew inkella għaliex ma jridx jagħti l- informazzjoni lill-poplu Malti u Għawdxi fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, meta titlob li mistoqsija ssir bil-miktub naturalment dan tagħmlu għaliex ikollok il-ħerqa li twieġeb b'mod korrett, skond il-proċeduri parlamentari ta' din il-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Apparti l-fatt li ma naqbel xejn mal-Ministru li ċerti mistoqsijiet m'humiex relatati mal-mistoqsija li kellu hawnhekk - għaliex jiena staqsejt fuq ħitan tas-sejjieħ u sieħbi kien qed jistaqsih fuq l-istat ħażin tat-toroq ħdejn l-ajruport imma l-Ministru għoġbu jkun evażiv meta s-soltu jkun voluminuż ħafna - jista' għallinqas jgħidilna f'liema stadju wasal ir-rapport li kont bdejt jien fi żmieni, the state of the environment report?

Jew anke din il-mistoqsija rrid nagħmilha bil- miktub!

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Filwaqt li nista' nwieġeb hekk, nista' ngħid li dan ir-rapport wasal biex ikun pubblikat.

BELĠJU - IMPORTAZZJONI TA' PRODOTTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-awtoritajiet tas-saħħa dwar l- importazzjoni ta' tiġieġ u bajd mill-Belġju mniġġes mid-diossina?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d-dipartiment tas-saħħa ħa l-passi neċessarji u immedjati sabiex tinżamm l-importazzjoni ta' prodotti tat-tiġieġ u bajd, ċanga, majjal u ħalib maħduma fil-Belġju mill-15 ta' Jannar, 1999.

Id-dipartiment qiegħed fil-proċess li jeleva mill-ħwienet u stabilimenti ta' l-ikel kull prodott magħmul minn dan il-laħam li seta' ġie maħdum u importat wara l-15 ta' Jannar.

Il-miżuri li qed jittieħdu huma fuq l-istess linji li adottaw pajjiżi Ewropej oħrajn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk f'Malta għandniex it-tagħmir meħtieġ biex inkunu nistgħu ninvestigaw jekk prodott fihx id- diossina jew le?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Safejn jien informat, m'għandniex l-apparat biex niċċekjaw id-diossina pero' jsir random sampling tal-laħam kollu li jiddaħħal minn kull farm u mbagħad jintbagħat barra biex isiru t-testijiet.

Barra minn hekk dawn it-testijiet isiru regolarment fuq prodotti oħra bħal bajd eċċ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Peress li f'affarijiet bħal dawn tkun teħtieġ riżultat kemm jista' jkun malajr, jista' l-Ministru jgħidilna xi kemm iddum sakemm issir l-elevazzjoni meħtieġa lokalment u mbagħad jiġu r-riżultati minn barra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiena m'iniex informat dwar dan għaliex attwalment it-testijiet isiru min-naħa tal-veterinarji, pero' jekk l-Onor.

Interpellant jibqa' jinsisti lest li nġiblu l-informazzjoni.

Nixtieq ngħid ukoll illi minn mindu beda dan it-tip ta' kontroll, l- importaturi ntalbu jġibu ċertifikat mingħand l-awtoritajiet tas-saħħa tal- Belġju u qabel ma jasal dan iċ-ċertifikat uffċjali, dawn il-prodotti ma jkunux jistgħu jiġu rrilaxxati.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): F'dak li għandu x'jaqsam ma' prodotti li diġa' inxtraw mill-konsumatur, jiġifieri prodotti li la qegħdin fil-ħwienet u lanqas għand l-aġenti, jista' l-Ministru jgħid x'sar biex il- konsumatur jingħata gwida serja fuq din il-problema ta' prodotti li huma kontaminati jew potenzjalment kontaminati bil-problema tad-diossina?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jien informat illi d-dipartiment għamel ħiltu kollha biex jiġbor dawk il-prodotti li kienu għadhom fil-ħwienet pero' wieħed irid jiftakar ukoll li huwa medikament u xjentifikament ipprovat li d-diossina tista' tikkawża ċertu tip ta' mard, fosthom il-kanċer, jekk din tittieħed f'dożi ferm akbar milli jinsabu fil-prodotti u wkoll jekk tittieħed għal perijodu ta' żmien twil.

Għalhekk ma tantx jidher li din hija xi ħaġa possibbli jew imminenti.

Min-naħa l-oħra, kid diġa' għidt, hekk kif id-dipartiment ġie informat beda jwaqqaf il-bejgħ ta' dawn il-prodotti min-naħa ta' l-aġenti u bdew isiru wkoll spezzjonijiet fil-ħwienet u fis-supermarkets kollha biex il- prodotti ġejjin mill-Belġju wara dik id-data jinġabru kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Borg, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO BORG: Peress illi f'pajjiżna m'hemmx metodu biex wieħed jiċċekkja għad-diossina, għallinqas nistgħu ninformaw lill-poplu li fil- ħwienet tagħna għandna dawn il-prodotti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Naħseb illi huwa prematur li naslu għall- konklużjonijiet li qed isemmi l-Onor.

Interpellant għaliex iċ-ċertifikati li rċevejna s'issa mill-awtoritajiet Belġjani juru li m'hemmx periklu tad- diossina.

FONDAZZJONI GĦAX-XJENZI MEDIĊI - OFFERTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ħa d-dipartiment tal-kuntratti dwar is-sejħa għal offerti li ħarġet il-fondazzjoni għax-xjenzi mediċi għall-provvista` ta' ikel fl-isptarijiet tal-gvern?

Meta ttieħdu dawn il-passi?

Setgħet il- fondazzjoni toħroġ din is-sejħa?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li wara li saru d- diskussjonijiet meħtieġa, id-dipartiment tal-kuntratti issa se jieħu f'idejh din is-sejħa għal offerti.

Il-passi biex dan isir ittieħdu hekk kif sar magħruf il-ħruġ tas-sejħa għal offerti.

Jidher li minn interpretazzjoni stretta tal-Public Service (Procurement) Regulations 1996, il-fondazzjoni ma setgħetx toħroġ din l-offerta jekk mhux bil-permess ad hoc tal-ministeru tal-finanzi, skond klawsola 4 (4) tar- regolamenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Mit-tweġiba li ta l-Ministru qed nifhem illi dawn id-diskussjonijiet saru wara li ħarġet is-sejħa u wara li nġibdet l- attenzjoni li l-fondazzjoni ma kenitx qed issegwi r-regolamenti finanzjarji li kien ħareġ Gvern Nazzjonalista f'Ġunju.

Jista' l-Ministru jagħtina d- data meta bdew dawn id-diskussjonijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni li għandi JIEN hi li hekk kif id- direttur tal-kuntratti ra mill-gazzetti reklam għall-avviż ta' din l- offerta, ħa l-passi meħtieġa mal-ministeru tal-finanzi biex jara kienx hemm xi approvazzjoni skond ir-regolamenti u mal-fondazzjoni biex jiċċara s- sitwazzjoni ta' l-interpretazzjoni tar-regolamenti.

Id-data preċiża meta bdew id-diskussjonijiet ma nistax nagħtiha issa pero' nkun nista' nagħtiha jekk issirli mistoqsija fi stadju ieħor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bartolo.

ONOR.

EVARIST BARTOLO: Jista' l-Ministru jgħidilna jekk id- diskussjonijiet bdewx wara li dehru l-avviżi jew jekk bdewx wara li deher artiklu li jgħid li l-fondazzjoni għas-servizzi mediċi kienet qed tikser ir- regolamenti ta' l-1996?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Nerġa' nirripeti li jien informat illi d-direttur tal- kuntratti ħa l-passi kif ra l-avviż għar-reklami.

Naturalment id-data nagħtihielu jekk jagħmilli mistoqsija bil-miktub.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' l-Ministru jispjegalna eżattament x'inhi l- proċedura f'dan il-każ?

Jiġifieri l-fondazzjonijiet u l-quangos l-oħra għandhom il-possibbilta` li joħorġu tenders soġġetti għall-ministeru tal- finanzi?

Jew l-ewwel, taħt regolamenti preċiżi, iridu jmorru għand il- ministeru tal-finanzi?

Jista' jgħidilna jekk hemmx regolamenti ċari li jirregolaw ħaġa bħal din?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Il-Public Service (Procurement) Regulations 1996 huma regolamenti li ġew pubblikati u diskussi f'din il-Kamra.

Issa kemm dawn ir- regolamenti huma preċiżi jiddependi mill-interpretazzjoni li wieħed jagħtihom.

Fil-fatt kien hemm min fl-FMS interpretahom li seta' jagħmel din is-sejħa għal offerti u d-direttur tal-kuntratti interpretahom mod ieħor.

Jiena personalment - naħseb li anke l-ministru tas-saħħa - naqbel illi l-interpretazzjoni tad-direttur tal-kuntratti hija l-interpretazzjoni t-tajba u allura l-affarijiet ġew korretti u issa d-direttur tal-kuntratti ħa f'idejh din it-tender kif għandu jkun.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tagħrif dwar inizjattivi ġodda li ttieħdu fil-qasam taż-żgħażagħ u sports bejn Settembru 1998 u Ġunju 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 7577.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-AMMINISTRAZZJONI TAT-TAXXA (EMENDA NRU 2)

INCOME TAX MANAGEMENT (AMENDMENT) (NO 2) BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-15 ta' Ġunju, 1999 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) La m'hawnx aktar rimarki, nitlob lill-Ministru Dalli biex jgħaddi għall-winding-up.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, ngħaddi biex nagħmel l-għeluq ta' din il- liġi, li tidher illi hija liġi li fuqha hawn qbil miż-żewġ naħat tal-Kamra, għalkemm ma nafx hux qbil fid-dettall: dak issa narawh meta niġu għall- istadju ta' kumitat.

Pero' t-thrust ġenerali u x'qed nipprovaw nagħmlu b'din il-liġi jidher illi huwa aċċettat - hekk almenu ngħatajt x'nifhem mill-interventi li saru - iżda qabel ngħaddi biex nagħmel xi kummenti fuq kummenti oħra tekniċi li saru fuq il-liġi, se nagħti r-reazzjoni tiegħi għad-diskorsi li saru dalgħodu, li pjuttost kienu diskorsi politiċi.

Per eżempju, l-Onor.

Evarist Bartolo tana l-idea tiegħu ta kif hu jħares lejn gvernijiet serji u gvernijiet anqas serji u qalilna li d-differenza qiegħda fil-mod kif dawn jamministraw is-sistema ta' tassazzjoni.

Prattikament qalilna li dawn ta l-aħħar jieħdu deċiżjonijiet iebsa ta' tassazzjoni kmieni fil-leġislatura u mbagħad meta tkun qed toqrob l-aħħar tal- leġislatura jieħdu miżuri li jaġevolaw l-elettorat, u dan sabiex bin-nies jisirqulhom jew jeħdulhom il-vot.

Ngħid għalija ma naħsibx illi hawn xi ħadd f'dan il-parlament illi jista' jgħid li għandu l-monopolju fejn tidħol is-serjeta'.

Għaliex x'għamlu gvernijiet Laburisti fil-passat, speċjalment dak il-gvern immexxi mill- Avukat Karmenu Mifsud Bonnici fl-1987?

Mhux talli għamel liġijiet ta' tassazzjoni imma b'mod mill-aktar abbużiv u b'mod li jmur direttament kontra l-Kostituzzjoni, fit-tliet xhur ta' qabel l-elezzjoni ta' Mejju 1987 - l-elezzjoni dakinhar kienet saret fl-aħħar ġurnata li setgħet issir - gvern Laburista mmexxi minn Dr Karmenu Mifsud Bonnici mpjega madwar 8,000 ruħ mas-settur pubbliku, mossa li diġa' swiet lill-Kaxxa ta' Malta madwar Lm360 miljun.

Issa bid-deskrizzjoni u bid-definizzjoni ta' l-Onor.

Bartolo, huma dawn il-kriterji li wieħed għandu jadotta biex jiddeċedi jekk gvern huwiex serju jew le?

Rigward gvern serju jew le nistgħu anke nitkellmu fuq l-introduzzjoni tal- VAT fl-1995, ftit xhur qabel ma kellna l-elezzjoni.

Allura l-Onor.

Bartolo kif jiddefinixxi dik il-miżura?

Forsi jasal biex jgħidilna li l-gvern Nazzjonalista kien introduċa dik it-taxxa ġdida għaliex ried jirbaħ il-voti mingħand in-nies?

Kif jiddefinixxi l-kampanja li kienet saret mill-Partit Laburista dak iż-żmien, kampanja li kienet ċara l-interpretazzjoni tagħha x'għandha tkun, fejn għalkemm dikjarazzjonijiet diretti ma kenux isiru pero' il-mod kif wieħed jinftiehem kien ħafna ċar.

U l-mod kif tinftiehem kien li: "Bil-VAT se jagħfsuk biex ma tibqax tevadi t-taxxa u aħna l- Laburisti se nneħħulek il-VAT!"

Dak kien il-messaġġ illi kien qiegħed jingħata fl-1995 u fl-1996 meta daħħalna l-VAT.

Din hi s-serjeta - jew nuqqas ta' serjeta' - illi wieħed irid jiddeċiedi fuqha meta jiġi biex jiġġudika lin-nies.

Meta qed nitkellmu fuq amministrazzjoni u serjeta', wieħed irid anke jara l-istorja riċenti ta' pajjiżna.

Meta wieħed jara l-miżuri li n-new Labour kien qiegħed jieħu fil-pajjiż, naħseb li m'hemmx dubju dwar it-timing ta kif kienu qegħdin jiġu pprogrammati u ta kif kienu qegħdin isiru dawn it- tibdiliet.

Kien ovvju li t-timing ta' miżuri hekk imsejħa jew meqjusa ebsin kienu qed jittieħdu fil-bidu tal-leġislatura biex imbagħad ikollna free run fl-aħħar tal-leġislatura.

Fortunatament tfixklu f'saqajhom u dak illi kien mingħalihom se jkun il-bidu tal-leġislatura kien fil-fatt l-aħħar tal-leġislatura, pero' dak ma kien tort ta' ħadd ħlief tagħhom.

Bħas-soltu, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel diskors li fih għamel ħafna dikjarazzjonijiet u wasal għal ħafna konklużjonijiet mingħajr m'għamel l- argumentazzjoni biex jurina kif wasal għalihom.

Illum liIl-Kap ta' l- Oppożizzjoni drajnih jaqta' għad-dritt - irrispettivament mil-loġika u l- argumentazzjoni ta' kif wieħed jasal għal deċiżjoni preċiża - ħalli mbagħad inkunu nistgħu nivverifikaw il-konklużjoni li jkun wasal għaliha.

Per eżempju, qalilna l-oraklu ta' Delphi, li mill-VAT mhux qed indaħħlu flus aktar milli kienu jidħlu mis-CET.

Dan min qalulu lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni?

L-Onor.

Alfred Sant forsi kkwotalna mqar ċifra waħda biex jurina li dak li kien qed jgħid huwa ppruvat?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għamel statement, il-gazzetti rrapportawh u naturalment ma jimportah minn xejn aktar.

Daqshekk u xejn aktar!

Dik hija l-metodoloġija ta' kif nagħmlu l-argumentazzjoni, anke f'dan il-parlament.

L-ewwelnett irrid ngħid li rridu nagħtu ċans li l-VAT taħdem għax għadna m'għamilniex iċ-ċiklu sħiħ tal-kummerċ illi jeżisti f'pajjiżna.

Fil-fatt lanqas a full sample ta' quarter wieħed għadna ma ħadna, ħalliha li s- seasonality tiġi wara.

Per eżempju, jekk fl-ewwel tliet xhur tas-sena jien indaħħal tant flus mill-VAT mir-ristoranti jew mil-lukandi, nistenna li t- tliet xhur ta' wara jkunu differenti għax nibdew l-istaġun tas-sajf.

Nista' ngħid li l-indikazzjonijiet li għandna u l-indikazzjonijiet li diġa' qed jiġu ppubblikati fir-returns tal-gvern huma pożittivi.

Dawn ir-returns li jiġu ppubblikati ma tistax teħodhom minn xahar għal xahar, kif donnha bdiet tagħmel l-oppożizzjoni, u tipprova tipproġetta r-riżultati ta' Jannar, Frar u Marzu fuq sena sħiħa imbagħad April tħallih barra għax f'dak ix-xahar ir-riżultati jkunu bdew jitjiebu.

Dan huwa logħob biex nipprovaw nagħmlu argument illi assolutament ma jreġix.

L-affarijiet mexjin bil-mod mingħajr ħafna frattarija, twerwir, biża', skossi u theddid u jekk il-Bambin irid fl-aħħar tas-sena nkunu nistgħu nirrapportaw l- andament illi se jkollna matul din is-sena.

Qed isiru ħafna statements li l-evażjoni tat-taxxa qed tiżdied.

Lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni min qallu li bis-CET ma kienx hawn evażjoni?

Ma kienx hawn evażjoni meta qal lir-retailers biex ma jħallsux VAT u dawn qegħdin barra mis-sistema?

Ir-retailers kienu jħallsu dazju fuq l-affarijiet li kienu jixtru?

Dawn kienu jħallsu CET, ETP u ETS u l-ħafna hotchpotch ta' taxxi li kellna li suppost kellhom iħallsu?

M'għandniex nagħmlu dawn l- asserzjonijiet mingħajr ma nippruvawhom u nissostanzjawhom.

Dan mhux mod kif tagħmel argument u tibni dibattitu.

F'pajjiżna qatt kien hawn xi ministru tal-finanzi li rebaħ l-evażjoni?

Dażgur li le!

Jien nista' ngħid illi llum imxejna pass sostanzjali 'l quddiem, anke minn meta daħħalna l-VAT l-ewwel darba.

Naturalment il-learning curve li bdiet fl- 1995 sfortunatament inkisret mill-Partit Laburista fl-1997, riżultat ta' pika u ħmerijiet illi swew lill-pajjiż inċertezza, flus fid-dħul tal-gvern u nuqqas ta' direzzjoni ta' 'l fejn il-pajjiż jista' jmur.

Wara li neħħew il-VAT u daħħlu din il-hotchpotch ta' taxxi, li sal-lum ħadd ma jista' jifhem, kellhom jerġgħu lura għas-sistema tal-VAT.

Ara daqsxejn mil-liema kalvarju għaddew lill-poplu Malti minħabba l-pika!

Fil-fatt dawn għamlu dikjarazzjonijiet f'dan is-sens, anke lill-kummissjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li qed naqgħu lura fil-ħlas tat-taxxa u qalilna li qed indaħħlu inqas minn kullimkien.

Imma min qed jgħaddilu din l-informazzjoni lill-Onor.

Sant?

L-informazzjoni li għandi jiena hija li mexjin fuq binarju tajjeb.

Kull meta naraw li l-affarijiet mhumiex mexjin kif nixtequhom nieħdu l-miżuri korrettivi biex nikkoreġu s-sitwazzjoni.

Pero' mhux imbagħad meta nieħdu l-corrective actions li għandna nieħdu, min- naħa ta' l-oppożizzjoni nisimgħu qrid, krib u trewwieħ lin-nies.

Hawnhekk jiġu jikkritikawna li hawn l-evażjoni u jgħidulna li l-gvern m'hu qed jagħmel xejn konkret, imbagħad meta l-gvern jagħmel xi ħaġa jiġi l-Onor.

Brincat ifajrilna statement fil-gazzetti u jgħid li hija għarukaża li qed nibagħtu għan-nies li ma ħallsux l-arretrati!

Imma x'tagħmel?

X'miżuri konkreti trid tieħu?

Smajna ħafna diskorsi sbieħ miż-żewġ naħat tal-Kamra kontra l-evażjoni tat-taxxa, kemm il-ħlas tat-taxxa huwa impenn ċiviku li għandu jkollu kulħadd u kemm hija xi ħaġa dinjituża u dekoruża u allura għandna ninsistu fuqha.

Kulħadd jaqbel ma' dan imma mhux sew li kull meta jkunu qed jittieħdu l-passi biex tinġabar it-taxxa noqogħdu ngħidu li hija għarukaża li l-gvern qed jieħu passi biex jiġborha.

Dawn mhumiex affarijiet lineari u żgur itellfu l-kredibilita' ta' kulħadd.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna li hemm kumpanniji li għandhom arretrati ta' taxxa imbagħad semma l-patronaġġ politiku ta' xi wħud minn dawn il-kumpanniji.

Huwa veru li hawn kumpanniji li għandhom arretrati tan- national insurance u tal-PAYE pero' rridu nkunu raġonevoli.

Filwaqt li nesiġu li dawn għandhom jitħallsu rridu noqogħdu attenti wkoll illi mhux nippruvaw, kif jgħidu l-Ingliżi: that we cut off our nose to spite our face.

Matul l-20 xahar li għamel fil-poter, il-gvern Laburista kien jaf li hawn dawn il-kumpanniji li kellhom l-arretrati tat-taxxa pero' dawn segwew l-istess politika li qed insegwu aħna issa.

Bla ebda dubju jekk lil dawn il-kumpanniji ngħidulhom li għada jridu jħallsu l-arretrati kollha li għandhom iħallsu, nispiċċaw b'xi 3,000 ruħ oħra qegħda ma' wiċċna.

Tajjeb li lil dawn il-kumpanniji nkellmuhom u nfasslu programm flimkien magħhom dwar kif għandha titħallas it-taxxa, pero` ma nistgħux niġru ġirja u nħabbtu rasna mal-ħajt - kif ma ħabbatx rasu mal-ħajt l-Onor.

Brincat meta kien hu ministru tal-finanzi u bħalma mhux se nħabbat rasi mal-ħajt jien - billi, kif jgħidu, nipprovaw noħorġu d-demm mill-ġebla u nispiċċaw b'ħaddiema qegħda u b'kumpanniji totalment falluti.

Wara kollox, ġaladarba wieħed jista' jaħdem ma' dawn il-kumpanniji bi programmi li jagħmlu sens biex finalment tinġabar it-taxxa dovuta, ikun fl- interess tagħna li nsalvaw dawn il-kumpanniji u l-impjegati li jaħdmu fihom.

Is-soluzzjoni m'għandhiex tkun dik li tfarrak l-azjendi imma għandha tkun dik li tkun organizzat b'tali mod illi ma tħallix l-arretrati jkomplu telgħin.

Dik biss għandha tkun is-soluzzjoni u fil-fatt dan hu li qed jagħmel l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għax qed jagħmel streamlining tal-mod li bih għandha tiġi rrapportata t-taxxa u kif għandha tiġi mħallsa t-taxxa dovuta, ħalli kemm jista' jkun kulħadd ikun on-line mad-data li fiha dawn ir-rapporti jkunu due.

B'hekk biss nistgħu ngħidu li nkunu sibna soluzzjoni f'dan il-qasam u mhux billi nfarrku l-irjus tan- nies.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni rrimarka li minkejja li aħna konna għidna li se ndaħħlu sistemi oħra ta' ġbir ta' taxxa, m'għamilna xejn minn dan kollu.

Fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jagħmel eżattament dak li konna għidna aħna, jiġifieri qed idaħħal sistemi oħra ta' ġbir ta' taxxa, għax qed jintroduċi sistema ta' self-assessment li permezz tagħha mil-lum 'il quddiem il-formola tat-taxxa li jibgħat it-taxpayer lid- dipartiment tat-taxxi interni se tkun meqjusa bħala l-kont tat-taxxa u dak li jkun dovut se jkun irid jitħallas mill-ewwel.

Mr Speaker, smajna lil min jgħid illi l-gvern qed idaħħal 11% inqas f'dik li li hi national insurance.

Fil-fatt li ġara kien - u dan ġara fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti u mbagħad aħna komplejna fuqu - illi s-sena l- oħra r-responsabbilta` tal-ġbir tan-national insurance għaddiet mingħand id- dipartiment tas-sigurta` soċjali għal għand id-dipartiment tat-taxxi interni.

Ta' min jgħid li l-arretrati baqgħu jiġu miġbura mid-dipartiment tas-sigurta` soċjali pero` l-ħlas rikorrenti qed jinġabar mid-dipartiment tat-taxxi interni u din, fl-opinjoni tiegħi, kienet deċiżjoni tajba.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni semma wkoll li qed isiru transfers partiġjani fid-dwana.

Hawn jien nistaqsi: Xi transfers partiġjani qed isiru?

Safejn naf jien, peress li l-funzjoni tad-dipartiment tad-dwana hija delikata u tinvolvi ċerta responsabbilta`, hemm saħansitra struzzjonijiet illi l- impjegati m'għandhomx jitħallew jaħdmu fl-istess post għal perijodu twil imma għandu jkun hemm skeda ta' rotazzjoni u, fl-opinjoni tiegħi, dan huwa għaqli.

Għalhekk għandna noqogħdu attenti qabel ma niġu ngħidu li saru transfers partiġjani għax anke llum li qegħdin taħt gvern Nazzjonalista, jiġu nies fuqi jgħiduli li tawhom transfer minħabba li huma Nazzjonalisti.

Jien naħseb li jkun fl-interess ta' kulħadd li ma nemmnux kull ħaġa li jsefsulna f'widnejna u ma nindaħlux f'dawn id-deċiżjonijiet amministrattivi.

Nerġa` nirripeti li hekk kif lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jmorru jgħidulu li qegħdin isiru transfers partiġjani, hekk ukoll jgħidu lili.

Allura jien x'għandi nagħmel quddiem din is-sitwazzjoni?

Noqgħod niċċekkja kull transfer li jsir billi nara min għamlu, x'kulur politiku għandu dak li għamlu, għalfejn għamlu, eċċ. eċċ?

Mela issa se noqogħdu nilagħbu?

Ovvjament, jekk imbagħad ikun jidher b'mod flagranti li xi ħaġa tkun saret ħażin, nieħdu l-azzjoni li għandna nieħdu, imma l- amministrazzjoni tal-gvern għandha titħalla taħdem u m'għandniex noqogħdu nilagħbu b'dawn it-tip ta' ħmerijiet.

Nerġa` ngħid li t-transfers fid- dipartimenti tal-gvern isiru u jibqgħu jsiru fl-interess ta' l-effiċjenza tas-settur pubbliku.

Aħna l-politiċi ma nistgħux noqogħdu niġu rrikattati minn min irid jibqa' jsaħħan l-istess siġġu minn filgħodu sa filgħaxija matul is-snin kollha li jdum impjegat mal-gvern u allaħares iċċaqalqu minn kamra għall-oħra għax joqgħod jgħajjat li saret xi vendikazzjoni politika miegħu.

Smajna lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid illi aħna diġa` tlifna sena nipprovaw nattakkaw il-problemi ekonomiċi tal-pajjiż.

Jien lill-Kap ta' l- Oppożizzjoni ngħidlu: Tlifniex sena jew le narawh meta nkunu għamilna l- perijodu li għandna nagħmlu fil-gvern, bir-riżultati li jien nemmen li se jkollna.

Pero` m'hemmx dubju li għal dak li hu telf ta' żmien jirbħilna l- Kap ta' l-Oppożizzjoni daqskemm tilef żmien fl-20 xahar li dam imexxi l- gvern hu!

Biss biss tilef tmien xhur jilgħab mat-taxxa tal-VAT meta beda jgħid li se jbiddilha u ma kienx jaf kif, biex imbagħad ġie fuq it- television u rajnieh ifassal liġi dak il-ħin stess - jien persważ li kulħadd jiftakarhom dawn il-fares - mingħajr l-ebda ħsieb, mingħajr ma kien jaf eżattament fejn hu sejjer u mingħajr ma kien jaf x'effett se jkollu d- diskors li kien qed jagħmel.

Kemm tilef żmien il-Kap ta' l-Oppożizzjoni!

Kemm tilef żmien il-pajjiż meta l-partit tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni kellu kriżi politika!

Biżżejjed ngħid illi meta f'Settembru li għadda l-partit Nazzjonalista tela' fil-gvern, sab li l-pajjiż mhux biss kien tilef 20 xahar imma kien tilef ukoll id-direzzjoni u l-enerġija li kellu l-poplu Malti u Għawdxi biex jiżviluppa ruħu u jimxi 'l quddiem, liema enerġija aħna qegħdin nerġgħu nagħtuhielu lura.

Mr Speaker, dalgħodu smajna lill-Onor.

Helena Dalli tagħmel diskors akkademiku tajjeb ħafna fuq l-istorja tat-taxxa, fejn tefgħet l-aċċent fuq kemm il-Knisja kienet kontra d-dħul tat-taxxa ta' l-income għax kienet temmen li dak kien serq.

Fil-fatt meta l-Onor.

Membru bdiet tirrakkonta dawn l-affarijiet bdiet tfakkarni fil-kampanja distruttiva li għamel il- Partit Laburista fuq il-VAT fl-1996 minħabba l-opportuniżmu tiegħu.

Biex mingħalih se jirbaħ il-voti ta' dawk li kienu qed iħossuhom magħsura ħareġ bil-wegħda li se jneħħi l-VAT - għax kienu qed iħallsu t-taxxa u kien se jkollhom jibdew jiddikjaraw l-affarijiet kif inhuma - u allura dak kien ifisser fi kliem sempliċi li kulħadd se jkun jista' jerġa` jibda jevadi t- taxxa kemm jidhirlu u kemm ifettillu.

Dak huwa l-high moral ground li fuqu l-Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni ta' l-1996 u naturalment dik hija r- raġuni għalfejn il-Partit Laburista kkollassa bil-mod kif ikkollassa ftit xhur wara.

L-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni qalulna li jrid ikun hemm rieda politika biex niġġieldu l-evażjoni u jien nirriafferma li n-naħa tal- gvern uriet ir-rieda politika kollha li tagħmel dak kollu possibbli biex tiġġieled l-evażjoni tat-taxxa.

Mr Speaker, l-ewwelnett aħna nemmnu li t-taxxa għandha tkun imfassla b'mod li kemm jista' jkun ma tkunx oppressiva fuq il-poplu, u dak aħna diġa` għamilnieh.

Aħna ma morniex quddiem il-poplu Malti u Għawdxi u għidnielu sempliċement li jrid iħallas it-taxxi dovuti minnu kollha imma bejn l-1987 u l-1996 ħadna l-passi konkreti meħtieġa biex nagħmlu taxxa inqas oppressiva Naturalment imbagħad ħadna ħsieb indaħħlu wkoll il-bastun fl-amministrazzjoni tat-taxxa għax m'huwiex biżżejjed illi ngħidu "bravu" lil min ikun qed iħallas it-taxxa imma rridu nipprovdu wkoll bastun għal min ma jħallashiex - fl-idea tagħna l-ikbar bastun irid ikun id-dipartiment tat-taxxi interni stess - u dan jista' jsir biss meta l-poplu jkun jaf li jekk jevadi t-taxxa, illum jew għada se jinqabad mid-dipartiment tat-taxxi interni u jkollu jħallas il-prezz li jkun ħaqqu.

MR SPEAKER: Ministru, għandek bżonn leave of House biex tkompli tinstema`.

Hawn leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOHN DALLI: Nirringrazzja lill-Kamra li qed tippermettili nkompli bid-diskors ta' l-għeluq.

Kemm in-naħa tal-gvern kif ukoll in-naħa ta' l- oppożizzjoni qegħdin naqblu li għandha tiddaħħal il-kultura tal-ħlas tat- taxxa, pero` din irridu nwettquha bis-serjeta` u ċertament ma nistgħux ngħidu li rridu ndaħħlu l-kultura tal-ħlas tat-taxxa u mbagħad kull meta jsir xi ħaġa mill-gvern biex jassigura li t-taxxa tkun qed tinġabar noqogħdu nitkażaw.

Jekk nemmnu li għandna ndaħħlu l-kultura tal-ħlas tat- taxxa għandna ndaħħluha llum qabel għada.

Forsi hawn wieħed jista' jistaqsi: X'inhi din il-kultura tat-taxxa?

L-ewwelnett irridu nneħħu dan il-vizzju li għandna li jekk xi ħadd irid iħallas xi taxxa, l-ewwel ħaġa li jagħmel hu li jitlob xi eżenzjoni.

Qed ngħid dan għax m'għandkomx idea kemm il-ministeru tal-finanzi jirċievi talbiet għal eżenzjoni mill-ħlas tat- taxxa, taħt kwalunkwe skuża li teżisti taħt il-kappa tax-xemx.

ONOR.

MEMBRU: Qed tara kemm inti popolari!

ONOR.

JOHN DALLI: Naturalment jekk il-ministru tal-finanzi ma jaċċettax dawn it-talbiet, bħalma nagħmel jien, ma tantx jikseb popolarita`!

Issa kieku l-ministru tal-finanzi kellu jaċċetta dawn ir-rikjesti, kieku bejn dawk li jevadu t-taxxa u bejn dawk li jiġu eżentati milli jħallsu t-taxxa ma jinġabar l-ebda sold!

Donnu li f'dan il-pajjiż jew tipprova tevadi jew inkella jekk ma tistax tevadi titlob eżenzjoni u tippretendi li tingħatalek!

Din hija l-kultura tat-taxxa li għandna u ċertament ma jistax ikun li nibqgħu sejrin hekk.

Irridu nifhmu li jekk hemm liġi li tobbligak tħallas it-taxxa, inti għal kwalunkwe attivita` li se tagħmel trid tieħu in konsiderazzjoni li dik it-taxxa trid titħallas u mhux toqgħod tara kif se tagħmel biex ma tħallashiex.

Illum sħabna ta' l-oppożizzjoni kkritikaw lill-gvern minħabba li l- players tal-football se jibdew jiġu intaxxati.

Allura m'għandniex nintaxxaw players professjonali li sal-lum baqgħu għaddejjin scott-free?

M'għandniex nintaxxaw players professjonali li l-Bambin biss jaf kemm qed jaqilgħu flus kull ġimgħa mingħajr ma jħallsu l-ebda income tax?

Mela dan il-job m'huwiex bħall-jobs l-oħra li jeżistu fil-pajjiż?

Jew f'dan il- pajjiż li tkun tilgħab il-football ifisser li inti tax-free?

Allura jekk wieħed imur jara logħba football m'għandux iħallas VAT bħal meta wieħed imur jara film fiċ-ċinema?

Mela dawn mhux it-tnejn li huma huma mezzi ta' entertainment?

Allura tajjeb, jekk immur nara film mal-familja għax il- football ma jogħġobnix inħallas il-VAT, imma jekk inħobb il-football u mmur il-ground ħalli nsegwi xi logħba ma nħallasx VAT!

Ċertament li dan m'għandux ikun.

Aħna m'aħniex ngħidu li se nintaxxaw l-attivitajiet sportivi wkoll pero` dak li jmur jara xi attivita` sportiva bħala entertainment għandu jiġi ntaxxat, bħalma jiġi ntaxxat kull entertainment ieħor li hawn fil-pajjiż.

Wara kollox din hija t-tax base ta' pajjiżna, jiġifieri l-attivita` ekonomika li fuqha tinġabar it-taxxa, u għalhekk ma nistgħux nibqgħu sejrin f'sitwazzjoni fejn kulħadd jippretendi li dak li jagħmel hu m'għandux jiġi ntaxxat.

Pajjiżna mhux talli ma jistax jaffordja li nnaqqsulu t-tax base tiegħu imma talli għandu bżonn illi nespanduhielu għax huwa hekk biss kif nibdew nespandu t-tax base li nkunu nistgħu nnaqqsu l-impatt tat-taxxa fuq attivitajiet partikolari.

Għalhekk jeħtieġ li meta nitkellmu fuq l- evażjoni tat-taxxa nkunu konsistenti f'dak kollu li ngħidu u mhux meta jaqblilna ngħidu mod u meta jaqblilna ngħidu l-oppost ta' dak li nkunu għidna.

Wara li tkellimt dwar ir-riorganizzazzjoni li qed issir fid-dipartiment tat-taxxi interni, ġejt mistoqsi jekk il-konċessjoni fuq il-ħlas ta' l- arretrati bin-nifs hijiex se tispiċċa.

Fil-fatt hawn irrid nagħmilha ċara li din il-konċessjoni m'hijiex se tispiċċa u l-arranġamenti li saru bejn ħafna mit-taxpayers u d-dipartiment tat-taxxi interni biex l-arretrati dovuti lid-dipartiment jitħallsu bin-nifs se jibqgħu jgħoddu.

Pero` issa li qed isir huwa li f'dawk il-każi fejn it-taxpayers m'humiex qed iżommu ma' dawn l-arranġamenti, id-dipartiment tat-taxxi interni qed jibgħat għalihom u qed iwissihom li jekk ma jerġgħux jirregolarizzaw irwieħhom ma' dak il-ftehim, se jeħlu l-penali.

Allura dak huwa ħażin?

Għax jekk hawn min jidhirlu li dak huwa ħażin, imbagħad kif jista' jgħid li jrid illi f'pajjiżna tiddaħħal il-kultura tal-ħlas tat-taxxa?

Hemm bżonn li min qed jirraġuna b'dan il-mod jiddeċiedi x'irid verament.

Mr Speaker, meta l-Onor.

Brincat kien qed jitkellem dwar ir-re- engineering qal li l-impjegati tad-dipartiment tat-taxxi interni ma jmesshomx ġew involuti direttament f'dak l-eżerċizzju u hawn assolutament ma naqbilx miegħu.

Jista' jkun illi hemm xi ħadd fit-task force li twaqqfet għal dan il-għan li jaħsibha bħall-Onor.

Brincat ukoll imma dik affari tiegħu.

Jien ngħid: Mela m'għandhomx jiġu involuti l-impjegati tad- dipartiment tat-taxxi interni!

Mela biex tanalizza l-problemi li jeżistu fil-ġbir tat-taxxi mhux nies bl-esperjenza f'dan il-qasam trid?

Naturalment imbagħad inti dejjem trid tanalizza r-rapporti li jkunu qegħdin jagħmlulek u taċċerta ruħek li dawn ikunu koerenti, ikunu jagħmlu sens, ikunu effettivi u jkunu jagħtu ċerti riżultati.

L-Onor.

Brincat qalilna wkoll li l-ministru m'għandux ikun iċ-chairman ta' dik it-task force.

Hawnhekk naqbel miegħu pero` huwa fatt ukoll li ħafna drabi l-ministru jkun irid jidħol f'ċertu dettall biex jassigura li l- affarijiet isiru.

Kif għidt diġa`, jien m'iniex xi vażun fil-ministeru imma qiegħed hemm biex nagħmel dak li hemm bżonn isir u qiegħed nipprova nidħol anke fid-dettalji ta' l-affarijiet li hemm bżonn isiru.

Jien naħseb li għandi wkoll knowledge tekniku ta' kif għandhom jimxu l-affarijiet, pero` din xi kultant tista' sservi bħala drawback ukoll għaliex imbagħad forsi tibda tħossok tindaħal ħafna iktar milli suppost.

Ħafna drabi n-nies ta' madwar il-politiċi jagħmlu dawk l-affarijiet kollha li hemm bżonn isiru u mbagħad aħna l-politiċi naraw l-aspett politiku u soċjali ta' dak li jkun qed isir mingħajr ma nidħlu fit-teknikalita` ta' ċerti affarijiet pero` xi kultant, biex l-affarijiet isiru kif għandhom isiru, ikollna nidħlu f'ċerta teknika wkoll.

L-Onor.

Brincat irrimarka li b'dawn l-emendi li qed nagħmlu, lill- kummissarju qed nagħtuh ċerta diskrezzjoni żejda.

Jien ma naqbilx miegħu hawnhekk għaliex anzi, fl-opinjoni tiegħi, f'ċerti każi lill-kummissarju qegħdin inneħħulu d-diskrezzjoni bħal meta, per eżempju, qegħdin inneħħulu d-diskrezzjoni li jnaqqas jew iħassar il-penali.

Aħna li qegħdin nagħmlu huwa li f'ċerti aspetti qed nieħdu l-istess linja li ħadna għal-liġi tal- VAT għaliex inħossu li dawk l-affarijiet li ħadmu f'dik il-liġi u li tawna compliance factor għoli għandna nirripetuhom anke fl-Att dwar l- Amministrazzjoni tat-Taxxa.

Fid-dipartiment tal-VAT aħna rnexxielna ndaħħlu d-dixxiplina għax jirriżulta bil-fatti li meta t-taxpayers ikunu jafu li jekk idumu ma jħallsu dak li huwa dovut minnhom se jeħlu multa u m'hu se jkun hemm ħadd li jaħfirilhom, id-dixxiplina tidħol awtomatikament u jien persważ li anke fid-dipartiment tat-taxxi interni se jirnexxielna ndaħħlu din it-tip ta' dixxiplina.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Brincat saħaq ukoll fuq il-bżonn li s- settlement date, jiġifieri d-data ta' meta għandha tintbagħat ir-return tat- taxxa, tibqa' l-istess minn sena għall-oħra biex kulħadd ikun jista' jippjana.

Fil-fatt jien naqbel ma' dan il-punt li għamel u dalwaqt se niffissaw dati li għandhom jibqgħu l-istess minn sena għall-oħra.

Huwa veru li din is-sena ffissajna dati differenti pero` dan għas-sempliċi raġuni li qed ngħaddu l-liġi issa u allura din id-darba ma stajniex nagħmlu l-istess dati li rridu li jkunu applikabbli fis-snin li ġejjin imma kellna nagħmlu dati li jikkonformaw maż-żmien li hemm bżonn biex ikunu jistgħu jintbagħtu l-formoli u jintbagħtu lura ld-dipartiment tat-taxxi interni.

Ara fil-każ tas-simple declaration, dik stajna niffissaw data mal-ewwel għaliex dik setgħet tiġi in vigore b'sempliċi tibdil fir-regolamenti ta' l- income tax.

Fil-fatt illum kienet l-aħħar ġurnata li fiha kellhom jaslu dawn is- simple declarations u ġaladarba qed insemmuhom ta' min jgħid illi filwaqt li kienu eliġibbli biex jimlewhom 100,000 ruħ, sal-lum fid-dipartiment tat- taxxi interni daħlu 90,000.

Naturalment fil-jiem li ġejjin żgur li jidħlulna xi ftit dikjarazzjonijiet oħra għax, peress li kif għidt diġa` t- taxpayers kellhom ċans sal-lum biex jibagħtu din is-simple declaration, ikun hemm min jimpostaha llum stess u għalhekk tasal għand id-dipartiment għada.

Meta tinbidel is-sistema tal-mili tal-formoli tat-taxxa wieħed jistenna li fl-ewwel sena jkun hemm xi ftit konfużjoni sakemm wieħed jidraha, pero` iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar nies jidraw is-sistema u m'hemmx dubju li ġaladarba din is-sistema tindara, se jitneħħa ħafna mill- workload li għandu bħalissa d-dipartiment.

L-Onor.

Brincat iħobb jikkwota ħafna minn rapport li sar fuq dan il-qasam u li jipproponi li fid-dipartiment tat-taxxi interni jiġu mpjegati 40 investigatur.

Issa jekk għall-grazzja ta' l-argument għada jien nibgħat ittra lill-management and personnel office fejn ninformah li għandi bżonn 40 investigatur għad-dipartiment tat-taxxi interni, dan x'jista' jagħmel?

Jibda jagħmel il-cloning u jipprovdili 40 investigatur!

Ir-realta` kulħadd jafha u r-realta` hi li ma jeżistux 40 investigatur.

Fil-fatt aħna għalhekk qed naħdmu biex nagħmlu re-engineering fid-dipartiment tat-taxxi interni u naħdmu fuq sistemi oħra.

Għax għalkemm huwa veru li 40 investigatur jistgħu jġibulna Lm20 miljun jew Lm30 miljun f'revenue, mhux la kemm taqbad u tgħid li hemm bżonn jiġu mpjegati 40 investigatur fid- dipartiment tat-taxxi interni mir-riżorsi li għandu l-gvern.

Mr Speaker, il-miżura li ttieħdet għar-rigward ta' dawk il-familji b'ġenitur wieħed intlaqgħet tajjeb miż-żewġ naħat tal-Kamra, pero` smajna kritika li dan m'huwiex biżżejjed u kien hemm saħansitra min qalilna li mhux se jkun hemm nies biżżejjed illi jiggwadanjaw minn din il-miżura.

Issa hawnhekk irridu noqogħdu attenti li meta nieħdu xi miżura ta' din it- tip kemm jista' jkun niffokawha għal min għandu verament bżonn u mhux għax xi ħadd ikun ħa xi ħaġa, allura kulħadd jibda jippretendi ċ-ċejċa.

Ma jistax ikun li l-poplu jibqa` b'din it-tip ta' mentalita` u jeħtieġ illi meta nkunu se nagħtu xi tip ta' għajnuna nassiguraw irwieħna li din l- għajnuna se jeħodha min verament għandu bżonnha.

Sfortunatament f'pajjiżna kulħadd irid u għalhekk huwa importanti ħafna li nagħmlu ċerti limiti fuq min għandu jkun intitolat għall-benefiċċji.

Ħafna drabi meta tittieħed xi miżura ġdida, għall-ewwel din ma tkunx on target preċiż u mbagħad nibdew nikkoreġuha maż-żmien.

Għalhekk għandna noqogħdu attenti li mhux fil-bidu niftħu din il-miżura żżejjed u mbagħad nipprovaw nillimitawha, għax imbagħad ma naslux biex nillimitawha.

Ikun aħjar jekk għall-ewwel nillimitawha xi ftit iżżejjed u mbagħad nibdew niftħuha għax ikun iktar possibbli li nagħmlu dan, kemm politikament kif ukoll umanament.

Huwa għalhekk li, per eżempju, aħna qed ngħidu li biex single parent igawdi minn din il-miżura m'għandux ikun qed jirċievi manteniment, għax jekk dan ikun qed jirċievi manteniment ma jkunx għadu single parent mil-lat ta' dħul għall-familja.

Fil-fatt aħna qed ngħidu wkoll li lanqas dak is-single parent li għandu xi wild 'il fuq minn 16-il sena u għandu dħul ta' iktar minn Lm1,000 fis- sena m'huwa intitolat għal dan il-benefiċċju.

Għalkemm ma tkellmitx f'din id-diskussjoni, l-Onor.

Helen D'Amato attiratli l-attenzjoni li l- istipendji ta' l-istudenti universitarji fl-ewwel sena jkunu jlaħħqu l- Lm1,020 pero` Lm400 minnhom huma one-time payment għal xi software li jkollhom bżonn jixtru matul il-karriera studenteska tagħhom.

Naturalment din hija sitwazzjoni li għandha tiġi kkoreġuta għaliex il-one-time payments m'għandhomx jingħaddu bħala parti mill-income.

Jien għalhekk qed ngħid li huwa aħjar jekk nillimitaw u mbagħad nibdew niftħu bil-mod għax jekk toqgħod tiftaħ, tiftaħ u tiftaħ għal kulħadd mal-ewwel, imbagħad tispiċċa f'sitwazzjoni fejn f'daqqa waħda ssib li ma baqagħlek xejn għal ħadd.

Din hija realta` li għandna nżommu f'moħħna kontinwament.

Jien se nagħlaq dan id-diskors hawnhekk u mbagħad meta mmorru għall- istadju ta' Kumitat inkunu nistgħu niddiskutu dawn il-provvedimenti li qed nagħmlu f'dan l-abbozz ta' liġi f'iktar dettall.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1994 dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa" jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-abbozz ta' liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi li dan l-abbozz ta' liġi jiġi ttrattat mill-kumitat permanenti għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att ta' l-1994 dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa" jiġi ttrattat mill-kumitat permanenti għall-konsiderazzjoni ta' abbozzi ta' liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

RIŻOLUZZJONI DWAR FONDI GĦAL ĦTEĠIJIET SPEĊJALI LIL KUNSILLI LOKALI

Ikompli mill-14 ta' Ġunju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia huwa in possession.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-bieraħ kont qed nitkellem dwar in- nuqqas ta' parteċipazzjoni tar-residenti li qed ikun hemm fl-attivitajiet tal-kunsilli lokali u kont qed ngħid illi jekk aħna nemmnu verament f'soċjeta` parteċipattiva, lir-residenti għandna nħallulhom spazju akbar fil-kunsilli.

Wara kollox huma r-residenti li jkunu jafu x'inhuma l-vera bżonnijiet tal-lokal tagħhom u x'jeħtieġ isir sabiex il-livell t'għajxien jogħla.

Madanakollu, kif għidt il-bieraħ, mill-5 ta' Settembru 'l hawn ftit li xejn sar biex din is-sitwazzjoni tiġi rranġata.

Fil-gazzetti qrajna li bħalissa hemm kwestjoni dwar l-Imtarfa għax filwaqt li l-kunsill lokali tar-Rabat jixtieq li l-affarijiet jibqgħu kif inhuma f'dawk li huma konfini, ir-residenti ta' l-Imtarfa qegħdin jinsistu biex ikollhom il-kunsill tagħhom.

Jien diġa' għedt li jkun inutli li nwaqqfu kunsilli lokali ġodda jekk imbagħad il-gvern ċentrali ma jifhimx x'inhuma l-problemi veri ta' kull lokalita'.

U ġaladarba qed nitkellem fuq l-Imtarfa, ikun tajjeb jekk insemmi li r-residenti ta' dan il-lokal - kemm dawk li kienu ġew allokati xi post hemmhekk wara li telqu s-servizzi Ingliżi kif ukoll ir-residenti l-ġodda - ilhom snin jilmentaw li qegħdin jokkupaw bini bi ħsarat strutturali, liema bini qed ikun ta' periklu għall- istess residenti.

Għalhekk m'huwiex biżżejjed illi l-gvern ċentrali iżid ir-responsabbiltajiet lill-kunsilli lokali imma jrid jara wkoll kif lil dawn jgħinhom.

Per eżempju, biżżejjed insemmi Museum Square, li tinsab ġewwa r-Rabat.

Għalkemm din il-pjazza tinsab f'arterja prinċipali u kważi kulmin jiġi jżur ir-Rabat u l-Imdina jipparkja hemmhekk - saħansitra anke t-turisti - donnu li l-gvern ċentrali għadu ma fehemx l-importanza li din iż-żona tiġi upgraded.

Jekk kemm-il darba din iż-żona tappartjeni lill-privat, il-gvern ċentrali xorta waħda għandu jara li jsir l-upgrading neċessarju, anke jekk jagħmel ċerti arranġamenti, għax ma jistax ikun li din iż-żona tibqa' mitluqa meta nafu kemm tiġi wżata, kemm mir-residenti tal-lokal kif ukoll mit-turisti.

Biżżejjed insemmu li mill-miljun turist li jiġu f'pajjiżna kull sena, tliet kwarti minnhom iżuru l-mużewijiet u r-rikkezzi l-oħra li għandna ġewwa r-Rabat u l-Imdina.

(Interruzzjonijiet) Għalhekk ngħid li jekk il-kunsilliera jibqgħu jaraw dan in-nuqqas ta' interess kollu min- naħa tal-gvern ċentrali biex jgħin lill-kunsilli lokali, dawn żgur li m'humiex se jitħajru jerġgħu jikkontestaw meta tasal elezzjoni oħra għax ġustament jgħidulek li mhux sew li kulħadd iħabbtilhom il-problemi ma' wiċċhom u ħadd ma jagħti kashom.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Onor. Farrugia, ippermettili niġbidlek l-attenzjoni li skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jinstema'.

ONOR.

RITA LAW: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

ONOR.

AUSTIN GATT: Nissekonda.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Onor.

Farrugia jkompli bid- diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR NOEL FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra.

Kont qed ngħid li jekk irridu li l-kunsilli lokali jkollhom parteċipazzjoni akbar min-naħa tar-residenti, bilfors irridu nagħtu kas il- problemi li jeżistu.

Il-gvern Laburista preċedenti mhux talli kien fehem dan il-bżonn imma talli kien anke beda jilħaq arranġamenti mal-kunsilli lokali fuq bażi reġjonali.

Madanakollu llum ġew introdotti ċerti konflitti.

Per eżempju, milli jidher fuq il-kwestjoni li hemm bejn il- kunsill lokali tar-Rabat u l-kunsill lokali ta' Ħad-Dingli dwar Triq Ġorġ Borg Olivier, se tittieħed deċiżjoni mingħajr ma jsiru l-konsultazzjonijiet kollha.

Jiġifieri issa minflok m'aħna se nibqgħu naraw kif nistgħu nikkordinaw il-ħidma tal-kunsilli lokali, se nibdew noħolqu firda fosta l- kunsilli u dan iktar qed idarras lir-residenti milli jagħtu sehemhom.

Illum anke dan il-parlament ħoloq numru ta' kumitati permanenti għaliex fehem li hemm bżonn illi aħna d-deputati nesprimu ruħna aħjar, ħalli finalment il-liġijiet li napprovaw ikunu mfassla u mirquma bl-aħjar mod possibbli.

Sfortunatament ikolli ngħid li llum il-problema ta' nuqqas ta' parteċipazzjoni li hemm fil-kunsilli lokali hija kbira daqs il-problema finanzjarja li dawn ikollhom iħabbtu wiċċhom magħha kuljum.

Sur President, jien persważ li jekk kemm-il darba d-dipartimenti governattivi jirnexxielhom jikkordinaw ix-xogħol tagħhom flimkien mal- kunsilli lokali, dan jista' jkun ta' għajnuna kbira biex jerġa' jkun hemm dik il-motivazzjoni li l-gvern Laburista preċedenti kien ikkrea.

Jien naħseb li kulħadd jiftakar fin-numru ta' proġetti li kien qed iniedi l- gvern Laburista preċedenti u dan kien iservi ta' inċentiv kemm għall- kunsilli lokali kif ukoll għar-residenti biex ikomplu jaħdmu għall-ġid tal- lokal tagħhom.

Per eżempju, huwa diffiċli għall-kunsilli li jikkonfinaw mal- kosta li jidħlu għal ċerti proġetti biex jirranġaw bajjiet li għal numru ta' snin kienu abbandunati.

Każ tipiku hija l-bajja ta' Golden Bay, li kulħadd jaf li hija fost l-iktar bajjiet popolari fil-gzejjer tagħna.

Hemmhekk imn'Alla li kienet saret public convenience fi żmien is-servizzi Ingliżi għaliex deħlin fis-seklu l-ġdid u sal-lum għadek issib l-istess latrina li tiftakar lill-bużnanniet.

Kulmin huwa responsabbli jifhem li għandu jagħti sehmu biex jimxi aħjar l-operat amministrattiv tal-gvern lokali però jrid ikun hemm l-appoġġ mill-gvern ċentrali.

Nerġa' ngħid li l-gvern preċedenti kien qed jipprova flimkien mal-kunsilli lokali jagħmel evalwazzjoni tal-problemi li ilhom jeżistu s-snin u jipprova jsolvihom b'mod serju ħalli finalment jibbenefika ċ-ċittadin.

Biżżejjed insemmi l- upgrading li sar fil-bajja tal-Ġnejna, li kien ilu mixtieq is-snin.

Kien impossibbli għall-kunsill lokali ta' l-Imġarr li jagħmel dak l-investiment imma dan issa sar għaliex ftit tax-xhur ilu kellna gvern li beda stil ta tmexxija li tat riżultati pożittivi u immedjati sabiex l-iżvilupp ekonomiku u soċjali jimxi 'l quddiem.

Imma jiddispjaċini ngħid li dawn il-proġetti li kienu qed jiġu ppjanati spiċċaw mill-5 ta' Settembru 'l hawn.

Mr Speaker, kif qalu l-kollegi tiegħi, is-sistema ta' tassazzjoni tal-VAT minflok dik tas-CET se tolqot ħażin lill-kunsilli lokali għaliex se jkollhom iħallsu aktar taxxa peress li l-fondi li qed nestendulhom huma intenzjonati għal attivitajiet u servizzi li fuqhom bilfors trid titħallas il-VAT.

Apparti minn hekk issa mhux se jsiru l-proġetti kbar li minn żmien għal żmien il-gvern preċedenti Laburista kien jagħmel ma' l-erbat irjieħ tal-gżejjer tagħna, proġetti li kien impossibbli għall-kunsilli lokali li jidħlu għalihom.

Naturalment hawnhekk m'hijiex biss kwestjoni ta' finanzjament imma ta' determinazzjoni, abilità u kuxjenza li naħdmu fl- interess taċ-ċittadini kollha u mhux fl-interess ta' xi grupp jew uħud.

Aspett ieħor li nixtieq nara kordinament aħjar dwaru min-naħa ta' l-NTOM huwa t-twinning ma' kunsilli lokali ta' pajjiżi oħra.

Irrispettivament nidħlux fl-Unjoni Ewropea jew le, nafu li permezz tal-kunsilli lokali tista' tinbet koperazzjoni ma' kunsilli oħra minn diversi pajjiżi.

Bħala gżira fiċ-ċentru tal-Mediterran, dawn ir-rabtiet jistgħu jkunu kemm ma' pajjiżi Għarab kif ukoll ma' pajjiżi Ewropej.

Fl-imgħoddi numru ta' kunsilli lokali pprovaw jikkreaw dan it-tip ta' ġemellaġġ imma dejjem sabu diffikultajiet kbar u, fl-opinjoni tiegħi, ftit li xejn sabu għajnuna mill- organizzazzjoni nazzjonali tat-turiżmu sabiex jiżviluppaw dan it-tip ta' turiżmu.

Per eżempju, jiena niftakar li l-kunsill lokali tar-Rabat kien beda kuntatti ma' Leeds City Council ta' l-Ingilterra u riċentement beda kuntatti ma' Tarquinia, fil-provinċja ta' Viterbo, f'Ruma.

Dawn il- kunsilli lokali wrew interess fi skambji taż-żgħażagħ, jiġifieri li Taljani jiġu Malta ħalli jkunu jistgħu jitgħallmu l-Ingliż u naturalment l-Ingliżi jiġu biex jitgħallmu l-lingwa Taljana.

Inċidentalment huwa interessanti li l-kunsill lokali ta' Leeds huwa l-iktar wieħed organizzat u rikonoxxut fir- Renju Unit għall-mod kif irnexxielu joħloq atmosfera ta' integrazzjoni għal persuni b'diżabilità.

Meta wieħed jitkellem dwar it-twinning irid iżomm quddiem għajnejh l- interess nazzjonali wkoll.

Minħabba l-fatt ta' l-eżistenza ta' l-Imdina u ta' dawk il-fdalijiet storiċi fit-territorju tar-Rabat, u minħabba l-fatt li dan il-lokal huwa xempju tas-sbuħija ta' pajjiżna, wieħed irid ikun aktar sensittiv u jagħti aktar spazju għal dawk l-ideat u esperjenzi li kisbu kunsilliera ta' bliet u rħula ta' pajjiżi oħra Ewropej li aħna għandna rabta magħhom, fosthom l-Italja u l-Ingilterra.

Biżżejjed ngħidu li għal 180 sena aħna konna kolonja ta' l-Imperu Ingliż.

Allura jrid ikun hemm aktar impenn f'ħaġa bħal din u mhux sempliċement nistrieħu fuq inizjattivi ta' żewġ kunsilli li raw kif ikkreaw dawn il-laqgħat bejniethom.

Ma jistax ikun li dawn, per eżempju, ma jsibux lill-NTOM lesta biex tgħinhom ħalli jkollna rabtiet li tabilħaqq jistgħu jkunu ta' benefiċċju għal dan il-lokal partikolari tar-Rabat u l-Imdina u anke għal Malta.

Dawn huma kollha miżuri li permezz tagħhom nistgħu nappellaw aktar liċ-ċittadini sabiex jipparteċipaw fl-operat tal-kunsilli tagħna.

Mr Speaker, jeħtieġ li jkun hemm kordinament ukoll f'numru ta' sitwazzjonijiet li jien konvint li l-membri kollha ta' din il-Kamra jiltaqgħu magħhom.

Diversi kunsilliera jċemplu fid-dipartmenti tal-gvern, fosthom id-dipartiment tad-drenaġġ sabiex jitolbu informazzjoni dwar meta jkunu se jsiru ċerti estensjonijiet tad-drenaġġ f'areas fejn ikun hemm familji li jkunu ħallsu r-road contribution u din l-estensjoni tad-drenaġġ tkun għadha ma saritx.

Allura l-kunsill lokali ma jkunx jista' jagħmel upgrading ta' dik l-area u resurfacing ta' dawk it-toroq.

Mr Speaker, jekk aħna nkunu aktar responsabbli u aktar determinati, ħafna minn dawn il-problemi nistgħu negħlbuhom fiċ-ċokon ta' pajjiżna għax, apparti mill-finanzjament li jirrikjedu l-kunsilli lokali, l-iktar ħaġa li dawn jeħtieġu hija koperazzjoni akbar min-naħa tal-gvern ċentrali.

Tiltaqa' ma' kunsilliera li jgħidulek li ilhom ħames snin li talbu biex jagħmlu, per eżempju, reliever valve fis-sistema tad-drenaġġ sabiex il- problemi li għandhom f'dawk in-naħat jiġu rrimejdati.

U sena wara l-oħra għadu ma ġiex proġettat u lanqas ġew ivvotati flus biex isir dan ix-xogħol.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li jekk il-kunsilli lokali mhux se jsibu l- għajnuna meħtieġa meta jmorru fid-dipartimenti governattivi, naturalment se jkun inutli li ngħaddu iktar responsabbiltajiet lill-kunsilli lokali u ma nistgħux nippretendu li ċ-ċittadini jibdew jipparteċipaw fit-tmexxija ta' dawn il-kunsilli lokali.

Problemi oħra huma dawk tat-trasport, mhux biss pubbliku imma t-trasport in ġenerali.

Uħud mill-kunsilli lokali ilhom is-snin jitolbu biex ikun hemm ċerti rotot tat-trasport pubbliku ħalli jkunu moqdija wkoll dawk ir- residenti li jgħixu fil-kampanja jew joqogħdu ftit 'il bogħod miċ-ċentru tal-belt jew raħal tagħhom.

Dawk il-komunitajiet li ssibhom f'villaġġi rurali għandhom problemi partikolari, speċjalment sabiex ikunu jistgħu jżuru xi pazjenti fl-Isptar San Luqa u fid-djar ta' l-anzjani.

Hemm ukoll żgħażagħ li bejn is-16 u t-18-il sena ma jistgħux isuqu vettura, allura jkun diffiċli għalihom biex jaslu l-iskola jew l-universita' jew fuq il- post tax-xogħol.

F'pajjiż ċkejken bħal tagħna, fejn ftit tal-ġimgħat ilu dan il-parlament wasal biex approva l-proġett tal-Kottonera b'tant ġenerożita' murija lejn ċerti kapitalisti, m'għandix nifhem għaliex bir- riżorsi li jeżistu ma nipprovdux dawk is-servizzi bażiċi li huma daqshekk neċessarji.

Forsi min qed jismagħni mill-kumdità tal-karozza tiegħu ma jifhimx din il-problema imma min jgħix f'zoni rurali jiltaqa' ma' dawn il- problemi kuljum.

Huwa importanti li ntaffu dawn il-problemi mal-ħafna li diġà semmejt billi noħolqu ambjent ta' diskussjoni bejn iċ-ċittadini u l- kunsilli lokali.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ndur naqra għall- kwestjoni bejn il-koperattiva għall-ġbir ta' l-iskart u l-kunsilli lokali.

Wara strike ta' diversi jiem l-atmosfera reġgħet ġiet lura għan-normal, għalkemm forsi mhux mija fil-mija, imma nibqa' ninsisti biex il-gvern ċentrali jagħmel tindifa ġenerali ta' ċerti toroq.

Il-bieraħ għidt li kienu nbdew ċerti xogħlijiet mill-gvern preċedenti f'dak li jirrigwarda tindif u upgrading ta' postijiet, speċjalment fil-kampanja - li għamel riferenza għalihom ukoll l-Onor.

George Vella llum - fejn tneħħew it- tankijiet li kienu jintużaw minflok ħitan tas-sejjieħ u nbnew ħitan ġodda, kif ukoll tpoġġew gates li jmorru ma' l-ambjent minflok it-testieri u pjanċi li kien hemm.

Nitlob li tkompli l-kordinazzjoni bejn id- dipartimenti konċernati ħalli jitkomplew dawn ix-xogħlijiet biex ikollna pajsaġġ sabiħ li jgawduh il-Maltin u jiġbed aktar turisti lejn pajjiżna.

Sur President, filwaqt li assolutament ma naqblux mal-miżuri ta' taxxi li minn mument għall-ieħor dan il-gvern qed jgħabbi liċ-ċittadini bihom, daqstant ieħor nappoġġjaw dak li jista' jagħmel ġid lis-soċjetà tagħna u m'aħniex se noqogħdu lura milli nirrakkmandaw minn din il-Kamra affarijiet li jgħollu l-livell tal-ħajja f'pajjiżna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, se nkun ftit differenti mill-kollegi taż-żewġ naħat li tkellmu s'issa għax fl-intervent tiegħi fuq ir-riżoluzzjoni dwar il-kunsilli lokali se nitkellem l-aktar mill-aspett soċjali.

Inħoss li wasal iż-żmien li s- suċċess ta' kunsill lokali ma jibqax jiġi meqjus biss minn kemm kunsill ikun kapaċi jżomm ir-raħal jew il-belt nadifa, kemm jagħmel bankini, kemm jagħmel toroq bit-tarmac jew kemm huwa kapaċi jagħmel ġonna pubbliċi.

Ma nixtieqx li ninftiehem ħażin.

Dawn huma affarijiet importanti u essenzjali u żgur li f'dawn il-ħames snin ta' eżistenza tal-kunsilli lokali għandna biex niftaħru bix-xogħol li għamlu.

Jien nemmen li huwa mertu tax-xogħol li għamlu dawn il-kunsilli li ħafna lokalitajiet ħadu dehra ġdida, ferm isbaħ u ferm iktar nadifa.

Jien naħseb li minn dan il-lat żgur li wieħed juġġistifika l-eżistenza tal-kunsilli lokali, iżda l-iskop ta' l-intervent tiegħi joħroġ mill-kariga li għandi bħala segretarju parlamentari fil-ministeru għall-politika soċjali, fejn trid jew ma tridx ikollok tħabbat wiċċek mar-realtajiet tal-ħajja.

Hemmhekk tiltaqa' ma' kull klassi tas-soċjetà tagħna però l-iktar ma' dawk il-klassijiet li l-aktar għandhom bżonn l-għajnuna ta' ħaddieħor, speċjalment ta' l-Istat.

Dan huwa ministeru li jġiegħlek tirrealizza li għalkemm qegħdin fuq l-għatba tat-tielet millennju, għad hemm ħafna aktar xogħol xi jsir fil-qasam soċjali, mhux mill-gvern tal-ġurnata biss iżda mis- soċjetà kollha u allura mill-kunsilli lokali wkoll.

Jekk irridu li s- soċjetà tkun inklussiva, hemm bżonn li naħdmu flimkien ħalli nilħqu dan l- iskop.

Minn dan l-aspett irrid li niġġudika l-kompitu u r-riżultati tal- kunsilli lokali.

Hemm bżonn li l-kunsilli lokali jifhmu li fiż-żmenijiet tal-lum iridu jagħtu l-kontribut tagħhom anke fil-qasam soċjali biex ikun hawn aktar ġustizzja soċjali.

Mr Speaker, kultant fil-gazzetti naqraw li f'pajjiżna għad hawn dawk li jissejħu foqra - naturalment il-foqra tal-lum mhumiex dawk li m'għandhomx flus għaliex għall-grazzja t'Alla f'dan ir-rigward sar progress enormi- u huwa fatt innegabbli li hawn nies li għandhom bżonn l-għajnuna ta' ħaddieħor u għalhekk huwa dover ta' kulħadd li jgħinhom.

Għandna nies anzjani u mhumiex li huma morda; għandna dawk li jgħixu waħedhom; għandna anzjani li kultant lanqas biss ikollhom min iżurhom, anzjani minsijin anke minn qrabathom.

Għandna nies li sfortunatament għandhom il-vizzju ta' l- alkoħol u tad-droga, li żgur għandhom bżonn min jieqaf magħhom.

Għandna wkoll nies li sfortunatament għandhom xi diżabilità fiżika jew mentali, li żgur għandu jkollhom l-għajnuna u s-solidarjtetà ta' ħaddieħor.

Allura jiena hawnhekk nistaqsi: Il-kunsilli lokali in ġenerali konxji tar- responsabbiltà li għandhom biex jgħinu lil dawk iċ-ċittadini li għandhom bżonn l-għajnuna ta' ħaddieħor?

Kemm għandna kunsilli lokali li fformolaw xi pjan jew ħadu xi inizjattiva favur l-anzjani jew persuni b'diżabilità fil-lokal tagħhom?

F'ħames snin ta' eżistenza tal-kunsilli lokali kellna diversi okkażjonijiet ta' kollaborazzjoni bejn il-kunsilli u d-dipartiment ta' l-anzjani, per eżempju, biex infetħu diversi centres għall-anzjani, fosthom id-day centres ta' Tas-Sliema, ta' Ħad-Dingli, ta' Ħal Qormi u ta' Birkirkara.

Permezz ta' kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali ħriġna l-karta anzjan, kif ukoll ġie mniedi l-proġett info-anzjan.

Mr Speaker, irrid nieħu ftit minuti biex nitkellem fuq dan il-proġett info-anzjan, li konna bdejnieh tliet snin ilu fl-aħħar amministrazzjoni Nazzjonalista, għaliex irrid nuri r-responsabbiltà kbira li l-kunsilli lokali għandhom li jaraw li dan il-proġett ikun suċċess.

Fl-aħħar amministrazzjoni Nazzjonalista konna naqilgħu kritika min-naħa ta l-oppożizzjoni li fil-qasam ta' l-anzjani konna qed nimxu fil-għama, ma konniex qed nippjanaw u li ma konniex qed nagħmlu studju biżżejjed dwar il- qagħda vera ta' l-anzjani.

Kienu jgħidulna li ma konniex qed nintroduċu ċerti servizzi għall-anzjani fuq bażi xjentifika u ma kellniex statistika tajba biex niġġustifikaw dawk is-servizzi li ntroduċejna fil-pajjiż.

Fl- 1996, b'kollaborazzjoni bejn is-segretarjat parlamentari għall-anzjani, il- kunsill nazzjonali ta' l-anzjani, il-management systems unit u l-kunsilli lokali nidejna l-proġett info-anzjan, li dak iż-żmien kellna tama kbira li sa l-aħħar ta' l-1996 kellu jibda jagħti l-frott tiegħu.

Sfortunatament, kif jaf kulħadd, bħal ħafna affarijiet oħra dan il-proġett ma sar ebda xogħol fuqu matul it-22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista u issa erġajna qed nipprovaw nagħtuh il-ħajja.

Fil-pjanifikazzjoni u t-twettiq tas- servizzi kollha li qegħdin jingħataw fil-qasam ta' l-anzjani huwa importanti mhux biss li nagħtu servizzi lill-anzjani fil-komunita' iżda huwa importanti wkoll li nsibu soluzzjoni sodisfaċenti għad-domanda kontinwa li qed ikollna mill-anzjani biex jidħlu fid-djar ta' l-anzjani kemm tal-gvern, kemm tal-Knisja u kemm tal-privat.

Allura tajjeb li wieħed jgħid xi skop kellna meta nidejna l-proġett info-anzjan.

Mr Speaker, kuljum ikollna numru ta' nisa u rġiel li jaslu għall-età tal- pensjoni u għalhekk jintemm il-kontribut uffiċjali tagħhom lejn is-soċjetà.

Però wieħed malajr jinduna li ħafna minn dawn jibqgħu jgawdu saħħithom u m'hemmx wisq differenza f'dik li hija saħħa mentali u saħħa fiżika minn meta kienu jaħdmu ftit qabel.

Il-maġġoranza kbira tagħhom jibqgħu jħossu l- bżonn li jkomplu joffru s-servizzi tagħhom lejn arthom u lejn dawk ta' madwarhom.

Iżda hemm ukoll minoranza ta' anzjani li sfortunatament mhumiex b'saħħithom biżżejjed u għandhom ċerti bżonnijiet fiżiċi, kemm ta' natura soċjali, kemm mentali u għandhom bżonn xi forma jew oħra ta' solidarjetà.

Allura għandna bżonn informazzjoni eżatta biex naraw kemm għandna minn dawn iż-żewġ gruppi f'kull raħal u belt.

Hawn tidħol l-importanza ta dan il- proġett info-anzjan u r-responsabbiltà li għandhom il-kunsilli lokali.

Kemm minn naħa u kemm minn oħra hemm nuqqas ta' informazzjoni dwar kif l- anzjani jistgħu jkomplu jikkontribwixxu jew kif nistgħu ngħinu lil dawk li għandhom bżonn l-għajnuna.

Għalkemm dawn ta' l-aħħar huma f'minoranza żgħira, huma l-iktar grupp importanti għaliex jiddependu mill-għajununa ta' l-Istat u mill-għajnuna tal-volontarjat.

Permezz ta' dan il-proġett ridna naslu li kull kunsill ikollu reġistru ta' informazzjoni fuq kull anzjan fil-lokalità tiegħu permezz tal-computer.

Din l-informazzjoni kienet se tkun ibbażata fuq erba' kategoriji, l- ewwelnett f'dik li hija demografija, fejn ikollok mhux biss in-numru ta' anzjani imma l-età, l-istat, is-sess, l-indirizz, it-tip ta' residenza, il- familjarji li hemm fir-residenza u allura jkollok informazzjoni sħiħa fuq kull anzjan li jabita f'dak ir-raħal jew f'dik il-belt.

Ikollna wkoll informazzjoni dwar l-esperjenza li kull anzjan ikun għadda minnha, it- taħriġ li kellu fl-imgħoddi, ix-xogħol li għamel fil-passat u li qed jagħmel fil-preżent, ix-xewqa u l-forma ta' kontribuzzjoni li jista' jagħti fil-futur u l-passatempi tiegħu.

Ninkludu wkoll informazzjoni dwar l- indipendenza tiegħu fl-għajxien jew le, il-kapaċità fl-attivitajiet ta' kuljum, ir-raġuni jekk hemm dipendenza fuq ħaddieħor, is-sostenn soċjali li jista' jkollu l-anzjan li jgħix f'dak ir-raħal, is-sitwazzjoni familjarji li jiddependi ħafna minnha, ir-relazzjonijiet mal-ġirien, problemi ta' natura soċjali, kif ċerti anzjani qed jagħmlu użu mis-servizzi ta' l-Istat li jagħti fil-komunità.

Allura jekk kull kunsill lokali jkollu l- informazzjoni fuq kull anzjan li għandu fil-lokalità tiegħu - mhux fuq in- numru imma x'jista' jsarraf kull anzjan, x'jista' jagħti lill-komunità; u min-naħa l-oħra fuq dawk l-anzjani li għandhom bżonn l-għajnuna mingħand l- Istat u mingħand ħaddieħor - allura nkunu f'pożizzjoni li nippjanaw aħjar is-servizzi li nagħtu.

Il-gvern jagħti ħafna servizzi kemm lill-anzjani u kemm lill-persuni bi bżonnijiet speċjali.

Hemm servizzi li issa kulħadd jaf bihom u hemm ħafna li jużawhom, bħall-home-help, bħat-telecare, bħall-meals-on-wheels u l- handyman service, li jekk ikunu utilizzati tajjeb huma ta' ġid kbir għal kull raħal u belt.

Imma sal-ġurnata tal-lum għadna nsibu li jkollok ċittadini f'ċerti rħula li lanqas jafu bihom jew jekk jafu bihom m'għandhomx il-mod kif jistgħu jużawhom.

Id-dipartiment ta' l-anzjani ma jistax ikun jaf il-bżonnijiet ta' kull anzjan f'kull raħal.

Allura hawn tidħol ir-responsabbiltà tal-kunsill lokali li jkollu informazzjoni li f'dik it-triq hemm anzjan jew anzjana li jgħixu waħedhom u allura jista' jiġbed l-attenzjoni tad-dipartiment ta' l-anzjani li forsi bis-servizz tal- home-help, tat-telecare jew bis-servizzi tal-handyman dan l-anzjan jista' jgħix ħajja aħjar u allura nkunu lħaqna l-iskop li rridu.

Għalhekk jiena ngħid li wasal iż-żmien li l-kunsilli lokali jagħtu aktar attenzjoni lill- qasam soċjali tal-lokalità tagħhom.

Huwa importanti li kulħadd jifhem li s- suċċess ta' kunsill ma jitkejjilx biss minn kemm tagħmel xogħol fil- lokalità imma huwa importanti li l-qasam soċjali jingħata wkoll l- importanza li jistħoqqlu.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien, il-kunsilli lokali se jkollhom rwol ferm aktar importanti u determinanti fil-ħajja ta' kuljum ta' l-anzjani, ta' kull saff soċjali f'kull belt u f'kull raħal ta' pajjiżna.

Dan id-diskors tiegħi m'huwiex ta' kritika għall-operat li għamlu s'issa l-kunsilli lokali.

Jiena naf numru kbir ta' kunsilli lokali li jkollhom sotto-kumitati fuq affarijiet soċjali.

Hemm ħafna kunsilli lokali li, kif diġà semmejt ukoll, kienu determinanti biex ftaħna ċentri ta' matul il-jum f'ċerti bliet u rħula ta' Malta u hemm ħafna kunsilli lokali li qed jagħtu ħafna kontribut fil-qasam soċjali bl-għajnuna li jagħtu lill-anzjani u lil persuni bi bżonnijiet speċjali.

Hemm kunsilli li m'hemmx għalfejn noqgħod insemmihom b'isimhom li daħlu responsabbli għat-trasport taċ-ċittadini tagħhom lejn id-day centres u jorganizzaw ċerti laqgħat għall-anzjani.

F'ċerti rħula, per eżempju, hemm nies tal-volontarjat li qed joffru servizz lill-anzjani mil-lat mediku.

Jiġifieri l-kontribut qiegħed jingħata imma mhuwiex biżżejjed.

Issa l-kunsilli lokali se jkollhom rwol ferm iktar importanti fil-qasam ta' l-anzjani u allura jeħtieġ li jaħdmu iktar.

L-ewwel appell tiegħi lil kull kunsill lokali huwa li mingħajr ma jgħaddi ħafna żmien iktar, jaraw li l-proġett ta' info-anzjan jagħti l-frott tiegħu.

Huwa vitali kemm għall-kunsilli lokali u kemm għad-dipartiment ta' l-anzjani li jkollhom ċerta database fuq kull anzjan li jgħix f'kull lokalità għaliex b'hekk tkun tista' tippjana aħjar u tkun taf min għandu bżonn is-servizz tal-home-help, tkun taf li ċerti nies, jekk tagħtihom it- telecare, jistgħu jibqgħu jgħixu fil-komunità.

Meta konna bdejna dan il- proġett tliet snin ilu kienu ġew intervistati 575 anzjan fil-Ħamrum li kienu staqsewhom x'inhija l-problema ewlenija li l-iktar tkiddhom.

Skond tabella li għandi quddiemi jirriżulta li minn dawn, 191 qalulhom li l- problema ewlenija hija tas-saħħa, 63 għaliex jgħixu waħedhom, 40 għaliex kellhom problema ta' familja, disgħa għaliex il-komunikazzjoni tal-familja ma kenitx kif suppost u 40 l-ikbar problema tagħhom kienet kwestjoni ta' finanzi.

Allura jekk ikollok statistika bħal din f'kull raħal u belt tkun tista' tippjana aħjar u forsi nistgħu nevitaw ukoll ċerti inċidenti li jiġru f'pajjiżna.

Per eżempju, riċentement sabu anzjana f'post li kienet ilha mejta tlett ijiem.

Jien ħadt il-briga li ninvestiga għax għidt: Imma possibbli li din l-anzjana li kienet tgħix waħedha, f'post deżolanti ħafna, ma kienx hemm social workers li rawha!

Fil-fatt sibt li veru kienu offrewlha l-għajnuna tas-social workers u kienu offrewlha servizzi fil-komunità imma sfortunatament din l-anzjana kienet marida mentalment ukoll u ma rrifjutat l-għajnuna.

Imma kieku jkun hemm iktar kollaborazzjoni bejn il-kunsilli lokali u d-dipartiment ta' l-anzjani, inċidenti bħal dawn jistgħu jiġu evitati jew minimizzati.

Min-naħa l-oħra, permezz ta' dan il-proġett info- anzjan inkunu nafu x'kapaċi joffru lill-komunità l-maġġoranza kbira ta' l- anzjani li huma b'saħħithom u attivi.

Hija misnomer li meta wieħed jgħid il-kelma "anzjan" jikkonnotaha ma' persuna li għandha bżonn xi ħaġa għax 95% ta' l-anzjani f'pajjiżna huma b'saħħithom, attivi u m'għandhom bżonn ħadd.

Imma hemm dawk il-5% li l-Istat irid jagħti kashom.

Minbarra l-proġett info-anzjan il-kunsilli lokali għandhom ukoll responsabbiltà flimkien mad-dipartiment ta' l-anzjani fil-pjanifikazzjoni tad-day centres li jridu jinfetħu.

Jiena diġà semmejt ċerti lokalitajiet fejn saru dawn iċ-ċentri b'kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali.

Għaddejjin taħdidiet ma' kunsilli lokali oħra u nispera li din is-sena jkollna okkażjoni niftħu day centres f'żewġt irħula oħra, dejjem bil- kollaborazzjoni tal-kunsilli lokali.

Għaddejjin ukoll diskussjonijiet ma' kunsill lokali li qalilna li jippreferi li fir-raħal tiegħu jkollu night centre minflok day centre.

Jiena naf li l-amministrazzjoni ta' qabel ma kenitx favuriha u għalkemm kien hemm l-idea li se jsiru night wardens baqgħu ma sarux, imma dawn huma ideat li wieħed jista' jattwahom.

Wieħed irid jara jekk night warderns humiex aħjar minn night centres imma l- kunsilli lokali jridu jikkollaboraw ħalli nilħqu l-iskop tagħna.

Ċertament li d-dipartiment ta' l-anzjani għandu bżonn il-kollaborazzjoni tal-kunsilli lokali, anke fejn jidħlu dawk l-anzjani li waslu fi stat li ma jistgħux jibqgħu jgħixu fil-komunità u jridu jidħlu f'xi dar ta' l-anzjani, jew tal- gvern jew tal-privat jew tal-Knisja.

Allura jekk ikollna l-informazzjoni mill-kunsill lokali fuq anzjana jew anzjan f'dak ir-raħal inkunu nistgħu naraw liema każ hu iktar urġenti minn ħaddieħor biex jidħol f'dawn id-djar ta' l-anzjani.

Il-kunsill lokali naturalment irid ikun ukoll promotur ta' ċerti attivitajiet fil-qasam ta' l-anzjani.

Jiena naħseb li għadda ż-żmien li meta anzjan ikun għalaq is-60 jew 61 sena nqisuh li m'għadu tajjeb għal xejn.

Numru kbir ta' anzjani jkunu għadhom jistgħu jipparteċipaw f'ċerti attivitajiet u jagħtu kontribut lejn ir-raħal u l-belt tagħhom.

Għalhekk huwa importanti li l-kunsill joħloq attivitajiet ħalli dawn l-anzjani jħossuhom li għadhom integrati fis-soċjetà tagħna.

Huwa importanti li naslu wkoll għal dan l-iskop.

Naħseb ukoll li l-kunsilli lokali jridu jgħinu wkoll ħalli nwettqu l-policy tagħna ta' welfare society.

M'għadux iż-żmien li naħsbu li l-welfare state huwa biżżejjed.

Il-welfare state huwa importanti imma l-gvern jemmen li fiż-żmenijiet tal-lum irid ikun hemm ukoll a caring society, fejn kulħadd iħoss li għandu r-responsabbilta' tiegħu u jagħti l-kontribut tiegħu.

Hawnhekk wieħed ma jridx jinsa jsemmi wkoll il-qasam tal-volontarjat, li minn dejjem ta l-kontribut tiegħu u qatt ma nistgħu nirringrazzjawh biżżejjed tal-ġid li jagħmel qalb is-soċjeta' tagħna.

Sur President, iddeċidejt li nagħmel dan l-intervent bl-iskop li nqajjem kuxjenza fost il-kunsilli lokali, li huma wkoll għandhom ċerta responsabbilta' fil-qasam soċjali.

Kif għidt diġa', jekk irridu li f'pajjiżna tkompli tirrenja l-ġustizzja soċjali kulħadd għandu jilgħab il- parti tiegħu u ċertament ma nistgħux ngħidu li dak li jagħmel il-gvern huwa biżżejjed.

Fl-aħħarnett nixtieq nerġa' nenfasizza li s-suċċess tal- kunsilli lokali ma jitkejjilx skond kemm ikun għamel bankini u toroq ġodda imma skond kemm ikun ħadem biex iġib il-qasam soċjali 'l quddiem għall-ġid taċ-ċittadini kollha.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Sur President, ma nistax nimmaġina kif il-gvern jista' jittieħed bis-serjeta' meta wara li għamilna jumejn niddiskutu r- riżoluzzjoni dwar fondi għal ħteġijiet speċjali lill-kunsilli lokali, aħna u deħlin f'din il-Kamra llum ingħatajna żewġ kotba li jispjegaw il-proposti li qed jagħmel il-Gvern Nazzjonalista dwar il-ħidma futura tal-kunsilli.

Imma issa ħalli ma nitlifx żmien u nibda minnufih biex nitkellem fuq dan is- suġġett li għandna quddiemna.

L-ewwelnett irrid ngħid li minkejja li r-responsabbiltajiet tal-kunsilli lokali qed jikbru minn sena għall-oħra, ir-riżorsi umani qed jibqgħu l- istess.

Jiddispjaċini ngħid ukoll li ftit li xejn ingħatajna spjegazzjoni dwar il-memorandum li l-ministru responsabbli mill-kunsilli lokali qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Ta' min jgħid li dan il-memorandum kien jittratta dwar tliet affarijiet, ċioe' dwar il-fondi li l-gvern ċentrali se jagħti għal ħteġijiet speċjali, dwar l-introduzzjoni tal-gwardjani lokali, kif ukoll dwar is-sistema komputerizzata li se tiġi introdotta fil-kunsilli lokali.

Iż-żewġ kotba li ngħatajna aħna u deħlin f'din il-Kamra jagħtu xi ftit iktar ħjiel dwar dan il-memorandum u ta' min jinnota wkoll li issa bil- mod il-mod qed narawha tidħol iktar il-frażi "gvernijiet lokali" minflok "kunsilli lokali".

ONOR.

AUSTIN GATT: Point of explanation, Sur President!

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru, on a point of explanation.

ONOR.

AUSTIN GATT: Sur President, nixtieq nikkoreġi stat ta' fatt. Meta l-Kostituzzjoni titkellem dwar il-kunsilli lokali ma tirriferix għalihom bħala "kunsilli lokali" imma bħala "gvernijiet lokali" u huwa għalhekk li ġieli tintuża l-frażi "gvernijiet lokali".

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Law tista' tkompli bid-diskors tagħha.

ONOR.

RITA LAW: Sur President, jien wisq nibża' li l-memorandum li l- ministru qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra se jkompli jkabbar il-piż li diġa' qed iġorru fuq daharhom il-kunsilliera, li m'għandhom l-ebda interess ieħor ħlief li jagħtu kontribut għall-ġid tar-residenti tal-lokal tagħhom u qed ngħid dan għaliex tgħabbew anke b'ħafna mix-xogħol li normalment jagħmlu d- dipartimenti tal-gvern.

Bħalma għidt diġa', jien li ma nistax nifhem huwa kif filwaqt li lill- kunsilli lokali qed jiżdidulhom tant responsabbiltajiet, imbagħad il-qasam tar-riżorsi umani mhux se jiżdied.

Issa ħalli niġi biex nispjega s-sistema li qed titħaddem bħalissa fil-kunsilli lokali u mbagħad ngħaddi biex nagħti daqqa ta' għajn lejn ir-responsabbiltajiet ġodda li qed jipproponi l-gvern Nazzjonalista għall-kunsilli lokali.

(Interruzzjonijiet) Il-verita' hi li meta ġew introdotti l-kunsilli lokali f'pajjiżna, dawn ingħataw biss responsabbiltajiet li għandhom x'jaqsmu ma' tindif u aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar qed ngħabbuhom b'responsabbiltajiet ġodda.

Madanakollu jien l- iktar li jiddispjaċini huwa li minkejja dan kollu, ċerti talbiet li r- residenti ilhom jagħmlu għal snin sħaħ xorta għadhom ma ntlaqgħux.

Jien ma nistax nifhem kif il-Gvern Nazzjonalista mhux qed jattwa affarijiet li kienu ġew proposti mill-Gvern Laburista preċedenti.

Qabel ma ġejt hawn ipprovajt nagħmel daqsxejn riċerka dwar l-affarijiet li hemm bżonn isiru fit-tieni distrett.

Fil-fatt il-kunsilli lokali kollha tal-Kottonera huma diżappuntati ferm għaliex l-ebda wieħed minnhom ma ngħata l-fondi biex isir football ground.

Jien nixtieq nistaqsi għalfejn il-gvern m'għandux jaħseb ukoll għal xi pitch li fih ikunu jistgħu jmorru t- tfajliet?

Nistaqsi wkoll għalfejn fl-aħħar budget il-kunsilli lokali tal- Kottonera tħallew barra u ma ngħatawx flus biex issir xi ħaġa għaż- żgħażagħ.

Allura aħna n-nies tal-Kottonera m'għandux ikollna post fejn inqattgħu l-ħin liberu tagħna u dak li jkun jevita milli jaqa' f'xi vizzju?

Per eżempju, il-gvern Laburista preċedenti kien beda xi xogħol fuq ix- xatt tal-Kalkara.

Tant hu hekk li hemmhekk kienu twaħħlu xi arbli tad-dawl, kienu saru xi partijiet bis-siment u kienu se jsiru xi żewġ public conveniences, pero' f'dawn l-aħħar disa' xhur ta' amministrazzjoni Nazzjonalista għadu ma sar xejn u m'hemm l-ebda proposti biex ix-xogħol jitkompla.

Il-kelliem min-naħa tal-gvern Nazzjonalista li tkellem qabli semma l-anzjani.

Jien lill-anzjani nneħħilhom il-kappell u nieħu pjaċir ngħinhom imma għandna naħsbu wkoll fiż-żgħażagħ, li ħafna minnhom huma fi stat ta' dipressjoni u għandhom bżonn l-għajnuna.

Il-kunsilli lokali qed jaffaċċjaw ħafna problemi pero' dawn mhux qed jingħataw attenzjoni biżżejjed.

Per eżempju, il-gvern preċedenti kien għen finanzjarjament lill-kunsill lokali tal-Fgura biex issir Zabbar Road.

Ix- xogħol fuq din it-triq kien sar b'mod professjonali u j'Alla t-toroq kollha jsiru b'dak il-mod.

Pero' mbagħad għandek Triq San Ġwann u Triq l-Iskola li r-residenti li jgħixu fihom ilhom xhur sħaħ jitolbu ftit għajnuna mill- gvern biex dawn it-toroq jingħataw l-ewwel kisja tarmac.

Ta' min igħid li dawn it-toroq ilhom 12-il sena biex isiru!

Meta jien għamilt xi mistoqsijiet parlamentari dwar dan, il-ministru konċernat qalli biex inkellem lill-kunsill lokali u meta mort għand il-kunsill lokali dawn qaluli li dawn l-affarijiet huwa responsabbli minnhom il-gvern.

Proġett li kien qed jiġi studjat taħt gvern Laburista preċedenti kien ir- regional park ta' madwar is-swar pero' minħabba li bħal dan iż-żmien sena l- affarijiet ġraw kif ġraw, ix-xogħol ma nbediex.

Jien nistenna li l- affarijiet tajbin għandhom jitkomplew u mhux jiġu mwarrba.

Preżentement il- kunsill lokali tal-Fgura qed jiltaqa' ma' xi diffikultajiet għax il-liġi trid tiġi rranġata.

Per eżempju, biex dan japplika ħalli jagħmel l-outline development tar-regional park irid iħallas Lm5,000 lill-awtorita' ta' l- ippjanar.

Issa kunsill lokali li għadu lanqas biss beda, kif jista' jħallas Lm5,000!

Dawn il-flus jistgħu jintnefqu fuq affarijiet li jkunu jistgħu jgawdu minnhom ir-residenti tal-Fgura.

Għalhekk jien inħoss li dawn l-affarijiet għandhom jiġu rranġati għaliex inkella l-flus li jingħataw lill-kunsilli lokali jkunu qegħdin jitnaqqru.

Sur President, in-nies ta' Bormla huma rrabjati għaliex il-kunsill lokali ma ngħatax biżżejjed finanzi.

M'huwiex ġust li naħsbu fil-Belt u fil-Birgu u nħallu barra lill-bqija tal-Kottonera.

Huwa veru li fil-Birgu hemm palazzi sbieħ u għalhekk ikun ġust li l-kunsill lokali jingħata fondi speċjali biex jirranġahom, pero' m'għandniex ninsew li anke f'Bormla u fl- Isla hemm bini storiku.

Minkejja li tqassam dan il-memorandum brief u xi kotba oħra jien għadni m'inix kuntenta għaliex ħafna mistoqsijiet li ridt nagħmel xorta waħda ma ġewx imwieġba, speċjalment fuq il-gwardjani lokali u fuq is-sistema komputerizzata.

Ħalli ngħid fuq il-gwardjani lokali.

Mill-ftit informazzjoni li ngħatajna sirna nafu li għal din is-sena l- gvern se jonfoq Lm100,000 fuq il-gwardjani lokali.

F'Mejju li għadda 58 gwardjan lokali għamlu kors intensiv u ggradwaw - jien naqbel mal-mod kif ġie kostruwit dan il-kors - pero' dawn m'humiex informati biżżejjed fuq ix- xogħol li se jagħmlu, minkejja li se jkollhom responsabbiltajiet u xogħol daqs pulizija.

Issa jien naħseb li ħafna ċittadini Maltin lanqas jafu fiex jikkonsisti x-xogħol ta' dawn il-gwardjani lokali.

It-tagħrif li għandi jien ġbartu għaliex proprju tkellimt magħhom.

Per eżempju, sirt naf li dawn in-nies se jkollhom l-awtorita' li jaraw li r-regolamenti tal-planning authority jiġu mħarsa u anke jridu jduru l-ħwienet.

Għalhekk jien naħseb li dawn il-gwardjani lokali għandu jkollhom ċerta protezzjoni.

Għalhekk nistaqsi lill-ministru jekk dawn in-nies humiex se jkunu nxurjati, anke meta jkunu d-dar.

(Interruzzjonijiet) Qed ngħid dan għaliex Malta żgħira u kulħadd jaf lil xulxin.

Fil-brief li ngħatajna hemm li numru ta' liċenzji se jibdew jinħarġu u jkunu kkontrollati esklussivament mill-kunsilli lokali, imbagħad għandek in- numru u t-tip ta' liċenzji, li hawnhekk lanqas biss hawn spjegat x'inhuma, li jinħarġu mill-kunsilli lokali f'isem dipartimenti oħra.

Jien ma nistax nifhem xi kwalita' ta' ċitazzjonijiet iridu jagħmlu dawn il-gwardjani lokali.

Ta' min igħid li lanqas huma stess ma jafuh dan!

Jien inħoss li dawn in-nies għandhom ikunu jafu l-affarijiet tagħhom sew.

Minkejja li dawn il-gwardjani lokali ggradwaw f'Mejju hemm propost li forsi jibdew jaħdmu f'Jannar u s-sabiħa hi li lanqas jafu kemm se jkollhom paga.

Jien nixtieq inkun naf, per eżempju, jekk dawn humiex se jkollhom uniformi għax dak li jkun ikun jaf min huma u jġibilhom aktar rispett.

Barra minn hekk l- uniformi turi wkoll ċerta serjeta'.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Jien nista' nassigura lill-Onor.

Law li l-gwardjani lokali se jkollhom uniformi.

Min għaddielha l-informazzjoni missu jaf li fil-liġi stess hemm imniżżel li dawn bilfors iridu jilbsu l-uniformi.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Law, tista' tkompli.

ONOR.

RITA LAW: Fil-ktejjeb li ġie mqassam lilna ...

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-white paper m'għandha x'taqsam assolutament xejn mal-memorandum dwar l-ispecial funds.

Dan ifisser li mhux se ssib id- dettalji dwar il-gwardjani lokali fil-memorandum li għandna quddiemna.

Hawnhekk kulma qed nagħmlu hu li qed inqassmu l-flus li diġa' ġew ivvotati fil-budget.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Law, tista' tkompli bid-diskors tagħha.

ONOR.

RITA LAW: Almenu issa wieħed jaf xi ħaġa oħra fuq il-gwardjani lokali!

Per eżempju, nixtieq nistaqsi jekk dawn il-gwardjani lokali hux se jkollhom vettura għaliex ma nistax nimmaġina sitwazzjoni fejn wieħed li jkollu bżonn imur min-naħa għall-oħra tal-lokal x'jagħmel.

Peress ukoll li l-flus miċ-ċitazzjonijiet se jmorru għand il-kunsilli lokali, ta' min iqajjem il-punt li wieħed m'għandux iħallat lokal żgħir ma' lokal kbir.

Per eżempju, f'Tas-Sliema jew fil-Belt aktar se tagħmel ċitazzjonijiet mill- Kalkara.

Issa allaħares naslu fis-sitwazzjonijiet li biex tagħti ammont ta' ċitazzjonijiet tagħmel ġurnata ddur sakemm taqbad lil xi ħadd!

Jien inħoss li fuq dan il-punt għandu jkollna aktar informazzjoni.

Jien nixtieq ngħid xi ħaġa fuq il-customer care system, Sur President.

Fil-bidu tad-diskors tiegħu l-ministru qalilna li l-kunsilli lokali se jkollhom data vasta u għalhekk wieħed se jkun jista' jiġbor applikazzjonijiet ta' passaporti, formoli ta' l-income tax u ċertifikati tat-twelid minn hemmhekk ukoll.

Ladarba x-xogħol fid-dipartimenti konċernati se jonqos, nixtieq nistaqsi x'se jiġri mill-ħaddiema li jaħdmu fihom.

Din hija xi ħaġa li lili tbeżżagħni daqsxejn.

Per eżempju, għadna ma nafu xejn jekk hux se jiżdiedu xi ħaddiema fil-kunsilli lokali.

Qed ngħid dan għax ma nafx kif il-ħaddiema li hemm se jlaħħqu mad-domanda kbira ta' xogħol li se jkollhom, speċjalment meta ċerti lokalitajiet għandhom segretarja waħda biss.

(Interruzzjonijiet)

Jien ma nafx għalfejn kien hemm pressjoni qawwija biex il-kunsilli lokali jsiru politiċizzati.

Fejn qabel il-kunsilliera kienu impenjati fuq xogħol ta' tindif u affarijiet simili, issa donnu li dawn il-kunsilli lokali qed jieħdu xejra oħra għax issa wieħed qisu għandu l-politiċi tiegħu tal-lokal.

Jien nispera li s-sistemi l-ġodda tal-kompjuter u l-introduzzjoni tal- gwardjani lokali ma joħolqux qasma bejn kunsilliera ta' partit u kunsilliera ta' partit ieħor għaliex inkella jkollna parlament ieħor f'kull lokalita'.

Inħoss li għandu jkun hemm kordinament bejn il-kunsilliera għall-ġid taċ-ċittadini.

Issa nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il-finanzi li jintnefqu mill-gvern u l-finanzi li jintefqu mill-kunsilli lokali.

(Interruzzjonijiet) Minn informazzjoni li ħarġet dan l-aħħar sirna nafu li l-ministru għall-affarijiet barranin nefaq Lm51,000 f'safar imbagħad biex issir xi ħaġa li jgawdu minnha ċ-ċittadini noqogħdu nraqqgħu l-pannu bil-qara' aħmar.

Minkejja li l-gvern Nazzjonalista jgħid li għandu kuxjenza soċjali u li qabel l-elezzjoni kien jagħti l-impressjoni li se jakkomoda lin-nies f'kollox, qed naraw li ċerti bżonnijiet li jeżistu f'ċerti lokalitajiet lanqas biss hemm il-ħsieb li jsiru.

Peress li l-funzjoni tal-kunsilli lokali issa se tikber iżjed, jien nippretendi li filwaqt li jonfqu l-flus għandhom jaħsbu għall-futur.

Per eżempju, xi ħaġa li ma tantx naqbel magħha hija li jintnefqu ħafna flus fuq skips u containers oħra li fihom jinġabar ir-rubbish.

Għalkemm naqbel li l-lokalitajiet għandhom jinżammu nodfa ma naħsibx li għandhom jintnefqu eluf ta' liri fuq dawn l-affarijiet meta għandna ħafna żgħażagħ li għandhom bżonn l-għajnuna.

Per eżempju, fil- Fgura m'hemmx ċentru li fih iż-żgħażagħ ikunu jistgħu jirrikreaw ruħhom.

(Interruzzjonijiet) Il-Ministru Dalli li tkellem qabli qal li meta kien hemm fil-gvern il-Partit Laburista tlifna sentejn għaliex kieku matul dak iż-żmien kien isir ix-xogħol.

Allura jekk meta kien hemm il-gvern Laburista Malta tilfet sentejn, għalfejn gvern Nazzjonalista sejjaħ l- elezzjoni ta' l-1996 qabel żmienha?

Nixtieq li xi ħadd jirrispondini fuq dan.

Għalhekk nagħlaq id-diskors tiegħi billi ngħid li l-gvern m'għandux juża l-kunsilli lokali biex jinqdew il-ministri u s-segretarji parlamentari.

Il- kunsilliera, li tant jaħdmu bil-qalb, għandhom jaħdmu għal-lokal tagħhom.

Jien ma nixtieqx li l-kunsilli lokali jkunu mgħobbijin b'din ir- responsabbilta' kollha għax bilfors li jnaqqsu mill-ħin li normalment jiddedikaw għal-lokal tagħhom.

Nerġa' ngħid li l-fatt li l-ewwel tqassmilna memorandum biex nitkellmu fuqu imbagħad wara li konna ilna jumejn niddiskutuh tqassmulna żewġ kotba oħra dwar il-kunsilli lokali, juri nuqqas ta' serjeta' min-naħa tal-gvern.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Gatt sabiex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Erbgħa, 16 ta' Ġunju 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Riżoluzzjoni dwar fondi għal ħtiġijiet speċjali lil kunsilli lokali - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji – it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta – it- Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Atti Nutarili (Provvedimenti Temporanji) – it-Tielet Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, bħala l-kelliem ta' l-oppożizzjoni fuq l-isport xtaqt niddedika ftit ħin minn dan l-aġġornament tal-lejla fuq id- diskussjoni li bdiet il-Ħadd li għadda fuq ċerti ġurnali lokali.

Qed nirriferi għall-istorja li l-gvern qed jesiġi li titħallas il-VAT meta wieħed jiġi biex jidħol il-ground biex jara partita football.

Huwa importanti li apparti d-diskors sabiħ li jingħad miż-żewġ naħat tal-Kamra, naraw li b'dak li nagħmlu ma nkunux qegħdin noħolqu aktar diffikultajiet lill-assoċjazzjonijiet sportivi.

Jien naħseb li d-deċiżjoni li tiġi ċċarġjata 15% taxxa fuq l-entratura - almenu għalissa jidher li din se tapplika biss għall-football għalkemm hemm min qed jinsisti li din it-taxxa għandha tapplika wkoll fuq logħob ieħor ħalli ma tinħoloqx diskriminazzjoni - ma tantx se tagħmel ġid bil-logħba tal-football.

Ħalli nagħtu ħarsa lejn is-sitwazzjoni li jinsab fiha l-football f'pajjiżna.

Għalkemm mhux dejjem rifless fir-riżultati li jinkisbu mit-team nazzjonali Malti, xorta waħda naħseb li tul is-snin sar ċertu progress anke f'dik li hija organizzazzjoni ta' l-istess Malta football association u tad- diversi clubs.

Hawnhekk wieħed jifhem li din l-organizzazzjoni tenħtieġ spiża biex titmexxa u għalhekk il-fatt li se tibda tiġi ċċarġjata 15% taxxa fuq il-prezz għad-dħul ta' partita football naħseb li se jaħdem kontra l- ispirtu sportiv.

Qed ngħid dan għaliex aħna nafu li f'dawn l-aħħar snin kien hemm nuqqas ta' attendenza fil-grounds tagħna, ħaġa li tista' tkun ġejja minn diversi fatturi, fosthom li n-nies jippreferu jibqgħu jaraw logħbiet ta' livell internazzjonali fuq it-televiżjoni u anke li l-interess fil-football lokali naqas minħabba ċerti riżultati li jinkisbu.

Konsegwenza li deċiżjoni bħal din tista' ġġib magħha hija li jkun hemm anqas attendenzi għall-partiti tal-football u minħabba f'hekk ibatu l-MFA u l-clubs, li jieħdu parti mill-gate money.

Il-fatt li se titħallas taxxa ta' 15% fuq il-prezz tad-dħul għall-partiti tal-football m'iniex qed ngħidu jien imma qalitu dan l-aħħar "The Malta Independent".

Il-gazzetta rrapportat li nhar il-Ġimgħa mistenni jkun hemm council meeting u wkoll li: "It is expected that admission prices for league matches may have to be increased as from next season".

Minbarra li tibda titħallas din it-taxxa ta' 15% minn issa 'l quddiem, ġie deċiż ukoll li għandhom jitħallsu l-arretrati sa mill-1994, jiġifieri minn meta daħlet il-VAT għall-ewwel darba f'pajjiżna.

Hawnhekk ta' min wieħed jistaqsi jekk dan l-enforzar huwiex se jsir fuq il-football biss jew inkella jekk għada pitgħata huwiex se jiġi mifrux fuq tip ta' sport ieħor.

Jekk mill-banda l-oħra din it-taxxa m'hijiex se tiġi enforzata fuq sport ieħor allura nkunu qed noħolqu preċedent ikrah, fis-sens li tkun qed issir diskriminazzjoni bejn tipi differenti ta' sports.

Fis-seduta ta' dalgħodu, waqt li kont qed nitkellem fuq id-dibattitu dwar il-liġi ta' l-income tax, semmejt proprju l-qasam ta' l-isport pero' m'għamilt l-ebda riferenza għal players professjonali, b'mod partikolari dawk barranin li ma jħallsu l-ebda taxxa.

Minkejja dan, il-ministru llejla proprju għażel li iktar jirrispondi fuq il-players professjonali u bħal donnu ried jgħid li ġaladarba dawn qed jaqilgħu flus tajbin, allura għandhom iħallsu t-taxxa.

Ċertament li jien ma dħaltx f'dan l-argument pero' huwa ovvju li l-liġijiet tal-pajjiż għandhom japplikaw l-istess għal kulmin jaħdem u jekk xogħol individwu partikolari huwa li jilgħab il- football, allura dan għandu jħallas it-taxxa dovuta huwa wkoll.

Waqt id-dibattitu ta' dalgħodu, il-ministru għoġbu jqabbel logħba football ma' film u qal li t-tnejn huma forma ta' entertainment.

Jista' jkun li l-ministru qed jaraha minn xi angolu differenti pero' jien naħseb li hemm differenza bejn it-tnejn għaliex wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn a profit-making organisation and a non-profit-making organisation, ħaġa li toħroġ ukoll mill-istess liġi tal-VAT.

Fil-fatt meta fl-1994 din il- liġi kienet qed tiġi diskussa fi stadju ta' kumitat, kien tqajjem proprju dan il-punt u għal domanda ta' l-Onor.

Charles Mangion dwar jekk għaqdiet sportivi li jipprovdu faċilitajiet kenux se jħallsu din it-taxxa, il- ministru kien wieġeb u qal li wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn a profit- making organisation and a non-profit-making organisation.

Issa jekk qed naħsbu li l-MFA qiegħda hemmhekk biex tagħmel il-qligħ allura veru għandha titħallas din it-taxxa, pero' jekk naqblu li l-football f'pajjiżna mhux qiegħed hemmhekk biex jagħmel il-qligħ imma biex joffri spazju għaż- żgħażagħ tagħna biex jipprattikaw l-isport favorit tagħhom u anke sabiex il- pubbliku dilettant tal-football imur il-ground u permezz ta' l-admission fee li qed iħallas b'mod dirett jew indirett jgħin lill-clubs fit-tmexxija tagħhom, allura għandna nqisu lill-MFA bħala a non-profit-making organisation.

Aħna nafu li l-flus li jingħataw lill-clubs mid-dħul ta' l- admission fees qegħdin jintużaw biex jinżammu n-nurseries, jinżammu players u anke jiġu organizzati attivitajiet oħra.

Ċertament li dawn il-clubs m'humiex jagħmlu profitt anzi, kif għedt fil-bidu, l-isport kollu f'pajjiżna qed jiffaċċja problemi, primarjament finanzjarji.

Għalhekk jien naħseb li rridu naraw x'inhuma l-prinċipji u nimxu magħhom.

Il-ministru llejla qal ukoll li huwa importanti li mhux talli m'għandniex innaqqsu tax base imma bil-maqlub għandna naraw kif nespanduha aktar.

Dan ifisser li għandna naraw li jkun hemm eżenzjonijiet mill-inqas.

Jien nifhem li fl-aħħar mill-aħħar ma nistgħux noqogħdu nagħtu eżenzjoni lil kulmin jitlob għaliha pero' ma nistax nifhem kif il-ministru fl-1994 qal mod u llum qed jgħid mod ieħor.

Wara kollox l-għanijiet li kellha l-MFA fl-1994 huma l-istess għanijiet li għad għandha llum u naħseb li wieħed ma jistax iqabbel lill-MFA ma' min qed jikkompeti fis-suq ċinematografiku, fejn hemm element ta' qligħ.

Jiġifieri naħseb li l-argument li għamel il-ministru, fejn qabbel lil min imur jara film ma' min imur jara logħba football, assolutament ma jreġix għaliex fl-aħħar mill-aħħar min imexxi c-cinemas jagħmel dan bi skop ta' qligħ, filwaqt li l-flus mill-admission fees għall- partiti tal-football imorru għal skopijiet totalment differenti.

Mr Speaker, jekk aħna rridu verament nagħmlu ġid lill-isport hemm bżonn li mill-paroli ngħaddu għall-fatti u għalhekk xtaqt li nagħmel suġġeriment, fis-sens li l-flus tal-VAT, jew almenu parti minnhom, li jinġabru mill- admission fees fil-grounds tal-football - ġaladarba s'issa għadna qed nitkellmu fuq football biss - jerġgħu jiġu investiti fl-isport sabiex inkabbru aktar dan il-qasam, liema qasam nafu li jista' jkun wieħed mis- soluzzjonijiet għall-problemi soċjali, b'mod partikolari dik tad-droga li sfortunatament qiegħda dejjem tikber.

Għalhekk jien naħseb li jkun tajjeb li nikkonsidraw dawn l-affarijiet, mhux biss mill-aspett ekonomiku tagħhom imma anke mill-aspett soċjali.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, f'dawn l-aħħar ġranet kellna mewta oħra ta' persuna żagħżugħa kaġunata minn overdose ta' droga, it-tieni każ fi żmien xahar.

Iż-żewġ persuni li mietu kienu mill-Kottonera u nieħu din l- opportunita' sabiex f'isem l-oppożizzjoni Laburista nagħti l-kondoljanzi lill-familji tal-vittmi.

Jidher li fil-Kottonera u l-areas tal-viċin il- problema tad-droga reġgħet refgħet rasha u għalhekk hemm bżonn ta' sforz kollettiv akbar sabiex inkunu nistgħu niġġieldu din il-problema, li tidher li sejra tegħlibna.

L-ewwelnett irridu nibdew billi naraw x'hemm bżonn li jsir bħal, per eżempju, aktar edukazzjoni, ħidma akbar mill-pulizija u għajnuna lill-istess pulizija miċ-ċittadini.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' edukazzjoni hemm bżonn ta' aktar informazzjoni dwar dak li jista' jwassal persuna biex tieħu d-droga kif ukoll fiex twassal id-droga lill- persuna li tkun qed teħodha.

Din l-informazzjoni għandha tiġi mill- iskejjel, mill-ġenituri ta' l-istess żgħażagħ kif ukoll mill-Knisja.

Semmejt ukoll aktar ħidma mill-pulizija u hawn qed nirriferi għall-bżonn ta' aktar raids u rondi f'areas fejn kulħadd jaf li huma magħrufa għad- droga, bħall-Kottonera u b'mod partikolari l-Birgu.

Hemm bżonn ukoll li jkun hemm aktar sigurta' mill-pulizija waqt ir-rave parties u d-discos, speċjalment issa li daħal is-sajf u dawn l-attivitajiet jiżdiedu.

Nixtieq ukoll li l-pulizija jxandru b'aktar insistenza in-numru tat-telefon li fuqu persuna tista' ċċempel u tagħti informazzjoni filwaqt li tibqa' anonima.

Il- pulizija għandhom jagħmluha ċara li l-identita' ta' min jagħmel dawn ir- rapporti tibqa' mistura għaliex kulħadd jaf li ħafna min-nies jibżgħu mis- saħħa tat-traffikant tad-droga u anke jibżgħu li forsi xi pulizija jikxef lil min ikun għamel ir-rapport.

Għalhekk hemm bżonn li nkabbru r-rispett taċ-ċittadin lejn il-pulizija, li jidher li dan l-aħħar naqas ħafna.

Fil- fatt ftit tal-ġranet ilu ltaqjt ma' pulizija li hu stess qalli li kien qed iħossu diżilluż minħabba l-fatt li wara li jkun sar tant mill-pulizija sabiex tinqabad persuna li tkun qed tittraffika d-droga, dik l-istess persuna tispiċċa tittella' l-qorti u toħroġ liberata.

Aktar kmieni semmejt l-għajnuna li għandha tingħata miċ-ċittadini lill- pulizija.

Mr Speaker, jien naħseb li nkunu qed nonqsu meta nkunu nafu b'abbuż jew bi traffikar ta' droga u nibqgħu b'ħalqna magħluq.

Ħafna minna jirraġunaw b'mod li diment li l-problema ma tkunx tolqot lilna, allura ma nagħtux kas.

Dan huwa raġunament żbaljat għaliex irridu niftakru li għalkemm illum ikun hemm xi problema li forsi ma tkunx qed tolqotna, għada pitgħada din tista' tolqot lil xi membru tal-familja tagħna.

Għalhekk hemm bżonn li kulmin jara xi ħaġa suspettuża jirrapporta mill-ewwel lill- pulizija, li min-naħa tagħhom żgur li jkunu lesti jaħdmu fuq kull informazzjoni li jirċievu.

Ma nistgħux nibqgħu passivi quddiem sitwazzjoni bħal din li qed toħloq pjaga f'pajjiżna u qed tħalli żgħażagħ fl-isbaħ żmien ta' ħajjithom vittmi.

Illum stess irċevejt ittra mingħand l- assoċjazzjoni tal-ġenituri "inħarsu 'l uliedna", fejn qegħdin jitolbu sabiex iż-żgħażagħ jiġu mħarsa waqt il-ħin tad-divertiment.

Mr Speaker, jiena nemmen li meta persuna tkun bla xogħol u allura jkollha ħafna ħin li ma jkunx okkupat aktar tkun fiċ-ċans li taqa' f'xi vizzju, fosthom dak tad- droga.

Għalhekk hemm bżonn ta' sforz kollettiv akbar sabiex noħolqu jobs għaż-żgħażagħ ħalli b'hekk dawn ikunu okkupati u jitbiegħdu mill-vizzji.

F'dawn l-aħħar ġranet sar l-ewwel party għall-istaġun tas-sajf, party li beda f'nofsinhar u baqa' sejjer sa l-għada filgħodu.

Kif kulħadd jaf, f'parties simili li saru s-sena l-oħra kellna każi ta' mewt b'overdose tad- droga u għalhekk hemm bżonn li nilqgħu minn issa sabiex ma jkollniex aktar telfien ta' ħajja żagħżugħa kawża tad-droga.

Jien nittama li dawk il- guidelines li tant ħdimna fuqhom waqt il-kumitat permanenti dwar l- affarijiet soċjali jaslu biex jiġu mwettqa u ssir ukoll xi ħaġa rigward il- ħinijiet għaliex ma jistax ikun li żagħżugħ joħroġ fl-10.00 p.m. u jibqa' barra sal-5.00 a.m. jiżfen u jixrob.

Dan l-aħħar esperjenzajna d-dħul tal- breathalyser test f'Malta - jidher li dan kellu effett pożittiv - u qed isiru wkoll anti-doping tests fejn jidħol l-isport.

U hawnhekk xtaqt nagħmel suġġeriment.

Naħseb li jkun tajjeb li waqt li jkunu għaddejjin dawn il-parties, ikun hemm xi tip ta' anti-doping test fuq dawk li jkunu jidhru li huma taħt l-effett tad-droga ħalli b'hekk tidħol ċerta biża' u jonqos l- abbuż.

Hemm bżonn ukoll li jkollna aktar kontrolli kemm fl-airports, kif ukoll fil-portijiet u l-posta.

Hawnhekk nistaqsi jekk hux qed ikun hemm inspections fuq in-numru kbir ta' laneċ, kemm pleasure boats kif ukoll tas- sajd, li jidħlu u joħorġu qishom mhux huma.

Qiegħed ikun hemm inspections fil-posta biex jaraw li ma jidħlux ċerti drogi, bħal-LSD, li faċilment tista' tgħaddi b'dan il-mezz ta' komunikazzjoni?

Mr Speaker, illum qed nindunaw li t-trobbija tajba m'hijiex garanzija li ż-żgħażagħ se jibqgħu 'l bogħod mill-vizzji, speċjalment dak tad-droga.

Għalhekk inkunu żbaljati għall-aħħar jekk ngħidu li dawk il-persuni li jabbużaw mid-droga ġejjin minn familji li għandhom ċerti problemi.

Huwa veru li żgħażagħ li jkunu ġejjin minn familji b'background bħal dan huma aktar vulnerabbli għall-vizzjijiet, pero' r-realta' hi li dawk maħkuma mill- vizzju misħut tad-droga ġejjin minn kull livell tas-soċjeta' tagħna.

U hawnhekk xtaqt nikkwota ftit figuri li joħorġu mir-rapport li għamlet il- Caritas - minn hawnhekk nirringrazzja lill-Caritas għall-ħidma sfiqa li twettaq fost iż-żgħażagħ li għandhom il-problema tad-droga - is-sena l-oħra dwar l-użu tad-droga minn adoloxxenti.

Il-Caritas għamlet dan is-survey fost numru ta' żgħażagħ li jattendu l-iskola sekondarja jew post- sekondarja.

Il-mistoqsijiet li saru f'dan is-survey kienu identiċi għal dawk li kienu saru f'survey ieħor li kienet wettqet l-istess Caritas fl- 1991 u għahekk setgħu jsiru l-paraguni.

Fatt inkwetanti ħafna huwa li kien hemm żieda ta' 60% fl-użu tad-droga li fost kollox kienu jinkludu marijuana, eroina, LSD, steroids, kokaina u ecstasy.

Ta' min jgħid ukoll li l-marijuana kienet l-akar droga popolari fost dawn l-istudenti.

Jekk imbagħad nagħtu ħarsa lejn x'qalu dawn l-istudenti dwar l- aċċessibilita' għad-droga, insibu li ħafna qalu li kemm il-marijuana kif ukoll l-eroina jitqiesu bħala easy-to-find drugs.

Il-fatt li ż-żgħażagħ tagħna sa minn eta' żgħira qed jaraw li ċerti drogi huma daqshekk aċċessibbli, juri li s-sitwazzjoni sejra għall-agħar u li hemm bżonn ta' aktar kontrolli sabiex il-ġlieda tagħna tkun aktar b'saħħitha u aktar effettiva.

Informazzjoni importantissima li toħroġ mill-istess survey hija li l-eta' li ż-żgħażagħ qalu li jibdew imorru l-parties u d-discos hija proprju l-eta' fejn iż-żgħażagħ tagħna huma l-aktar fil-periklu li jaqgħu fil-vizzju ta' l-użu tad-droga.

Għalhekk jidher ċar li hemm bżonn ta' kontrolli aktar stretti u serji waqt li jkunu qegħdin isiru dawn il- parties u d-discos.

Mr Speaker, qabel nagħlaq xtaqt insemmi xi konklużjonijiet, li forsi ma semmejtx aktar qabel u li ħarġu minn dan l-istess rapport, fosthom li 30% taż-żgħażagħ ta' 17-il sena li kienu involuti f'dan is-survey qalu li huwa faċli takkwista d-droga.

L-istess rapport juri wkoll li l-istudenti li huma well-off, jiġifieri li ġejjin minn familji ta' ċertu livell - hekk almenu isejħilhom ir-rapport - u li jmorru skejjel privati, tal-knisja jew juniour lyceums huma aktar esposti għall-abbuż mid-droga minn żgħażagħ oħra.

Ċertament li hemm bżonn ta' sforz kollettiv aktar b'saħħtu sabiex il- ġlieda kontra dan il-vizzju misħut tad-droga ma tintilifx.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, l-Erbgħa, 16 ta' Ġunju 1999 fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Gatt.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

FONDAZZJONI GĦAX-XJENZI MEDIĊI - OFFERTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' issa l-Ministru jgħid jekk is-sejħa għall-offerti li ħarġet il-Fondazzjoni għax-Xjenzi Mediċi għal provvista ta' l-ikel fl-isptarijiet tal-gvern ġietx awtorizzata mid-Dipartiment tal-Kuntratti kif jitolbu r-regolamenti finanzjarji tal-gvern imressqa mill-Gvern Nazzjonalista f'Ġunju 1996 b'Avviż Legali 70/96?

Jekk is-sejħa ġiet awtorizzata, meta?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jidher li minn interpretazzjoni stretta tal-Public Service (Procurement) Regulations 1996, il-Fondazzjoni ma setgħetx toħroġ din l-offerta jekk mhux bil-permess ad hoc tal-Ministeru tal-Finanzi skond klawsola 4(4) tar-Regolamenti.

Il-passi biex dan isir ittieħdu hekk kif sar magħruf il-ħruġ tas-sejħa għall-offerti.

Wara li saru d-diskussjonijiet meħtieġa d-Dipartiment tal-Kuntratti issa ser jieħu f'idejh din is-sejħa għall-offerti.

DIPARTIMENT TAT-TOROQ - DISKUSSJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fejn waslu d-diskussjonijiet mad- Dipartiment tat-Toroq li hemm riferenza għalihom fit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 7182?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li wara li saru taħdidiet mad- Dipartiment tat-Toroq, instab mezz kif l-arbli fi Triq il-Kosta, Baħar iċ- Ċagħaq setgħu jitwaħħlu wara l-crash barriers.

Tajjeb li wieħed jgħid li wara d-diskussjoni dwar din il-materja fil-Parlament, ġbidt l-attenzjoni tal-Korporazzjoni Enemalta dwar il-possibilta ta' perikli għas-sewqan tal- post li kien ntagħżel oriġinarjament biex jitwaħħlu l-arbli.

QASAM TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ/SPORTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru u/jew is-Segretarju Parlamentari jgħid x'inizjattivi ġodda ttieħdu fil-qasam taż-żgħażagħ u sports minn Settembru tas-sena l- oħra sal-lum?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SWIMMING PROMOTIONS UNIT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex wasal l-istudju u d-d-diskussjonijiet dwar it- twaqqif tas-swimming promotions unit?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari numru 3493 u nżid li għadhom qegħdin jiġu studjati l-aħjar arranġamenti biex dan il-unit, meta jitwaqqaf, ikun jista' jaħdem mhux għal sena waħda kif ġara fil-passat, iżda fuq bażi aktar fit-tul.

FEDERAZZJONIJIET SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'se jiġri minn dawk id-diversi federazzjonijiet sportivi li għad m'għandhomx il-headquarters tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid min huma dawn il-federations?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-Segretarjat Parlamentari flimkien mal- Kunsill Malti għall-Isport għaddej b'ħidma kontinwa biex il-federazzjoni sportivi nazzjonali jkollhom il-headquarters tagħhom.

Fil-fatt diġa` hemm xi għaqdiet nazzjonali li ġew mogħtija l-headquarters tagħhom b'titolu legali u oħrajn li ġew mogħtija spazju ta' kmamar fil-kumpless tal-Pixxina Nazzjonali biex iservi ta' headquarters.

Mill-kwestjonarju li nieda d-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport f'Marzu jirriżulta li hemm dawn il-federazzjonijiet nazzjonali li għadhom mingħajr headquarters.

Malta Taekwando Federation Malta Tenpin Bowling Association Malta Gymanastics Federation Malta Amateur Bodybuilders Association Malta Handball Association Malta Tennis Federation Malta Amateur Weightlifting Association Archery Association of Malta Malta Squash Association Assoċjazzjoni Sport Muturi Malta Judo Association Għaqda Regatta Nazzjonali National Fencing Federation Malta Pool Association Malta Darts Association Malta Netball Association Malta Bridge Federation Malta Triathlon Association Malta Table Tennis Association Malta Badminton Association Malta Baseball/Softball Association

Qiegħda tiġi kkonsidrata l-possibbilta` li fejn hu possibbli xi wħud mill- federazzjonijiet jiġu allokati spazju ta' uffiċini fit-tliet ċentri sportivi li hemm ippjanat li jinbnew skond il-wegħda elettorali tal-gvern.

F'każijiet oħra qegħdin jiġu kkonsidrati talbiet li saru mill-istess federazzjonijiet għall-akkwist ta' art b'titolu legali biex ikunu jistgħu jinbnew il-faċilitajiet sportivi tagħhom.

MINISTERU TAL-BIEDJA U SAJD - KAROZZI IMPRESSED

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7049 ċioe' jista' jgħid kemm iddaħlu karozzi impressed fid-dikasteru tiegħu mill- 5 ta' Settembru, 1998 sal-lum?

Kemm karozzi impressed ġew trasferiti għad- dikasteru tiegħu minn dipartimenti oħra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-lum ma ddaħlux karozzi impressed ġodda mal-Ministeru ta' l-Agrikoltura u Sajd u mad-dipartimenti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ta' l-istess ministeru.

Matul l-istess perijodu ġew trasferiti tliet karozzi impressed għad-dekasteru ta' dan il- ministeru.

Wieħed ġie trasferit mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma, fil-waqt li t-tnejn l-oħra ġew trasferiti mill-Korporazzjoni Enemalta.

TAL-QROQQ - SPTAR ĠDID

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7048 ċioe' b'riferenza għar-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 6901, jista' jgħid x'se jsir mill-ħaddiema tal-PMO fuq l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq, ladarba l-ftehim li hemm bejn l-MUS u l-FMS se jiġi tterminat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li meta jiġi tterminat il-ftehim bejn l-MUS u l-FMS, il-ħaddiema tal-PMO li ma jkollhomx xogħol alternattiv se jkollhom l-impjieg tagħhom tterminat skond il-provvedimenti legali.

SKEJJEL - VAKANZI GĦALL-ASSISTENT KAP

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm mistennija li jkunu l-vakanzi għal assistent kap fl-iskejjel sekondarji sa nofs Settembru, 1998?

Kemm għalliema mil- lista l-ġdida mistenni li jkunu promossi sa dak iż-żmien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' vakanzi ta' Assistenti Kapijiet fl-iskejjel Sekondarji f'nofs Settembru 1999 mistenni jkun sitta.

L-għalliema li jkunu promossi għal Assistent Kap ikun ekwivalenti għan- numru ta' vakanzi.

MIA - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7092 ċioe' jista' jgħid: kemm hemm impjegati direttament mal-MIA jaħdmu fit-Terminal Building tal-Gudja; kemm hemm ħaddiema mpjegati mas- subcontractors tal-MIA jaħdmu fit-Terminal Building tal-Gudja; kemm hemm impjegati direttament mal-MIA jaħdmu fil-parti ta' l-Airfield ta' Ħal Luqa; kemm hemm ħaddiema mpjegati mas-subcontractors tal-MIA jaħdmu fil-parti ta' l-Airfield ta' Ħal Luqa; x'inhuma s-snajja' u/jew ix-xogħol ta' l- impjegati mas-subcontractors li jaħdmu fil-parti ta' l-Airfield?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li: hemm 252 persuna mpjegata direttament ma' l-MIA Terminal.

In-numru ta' ħaddiema mpjegati mas- subcontractors ta' l-MIA u x-xogħol li jagħmlu jvarja skond iċ-ċirkostanzi.

Hemm 496 impjegati jaħdmu ma' l-MIA fil-parti ta' l-Airfield, li minnhom 111 jaħdmu fl-Air Traffic Control.

MIA - APPARAT/SISTEMI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7093 ċioe' jista' jgħid: (a) jekk l-apparat u s-sistemi li jinsabu fit- Terminal Building tal-Gudja humiex kollha ċċertifikati għall-Y2K; (b) liema sistemi tat-Terminal Building tal-Gudja għandhom jiġu mibdula biex tiġi solvuta din il-problema; (ċ) kemm hi stmata li tkun l-ispiża; (d) liema sistemi f'dan l-istess bini diġa' ġew upgraded biex ikunu kompatibbli għas- sena 2000; e) fil-każ ta' (c) kemm kienet l-ispiża?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li:

a. L-apparat u s-sistemi li jinsabu fit-Terminal Building tal-Gudja, li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ta' l-MIA, ġew iċċekkjati kollha għall-Y2K.

Dan l-apparat u sistemi ġew ċertifikati għall-Y2K kollha minbarra l- Building Management System u l-Access Control System.

Ta' min jgħid li x- xogħol ta' upgrading għall-Y2K ta' dawn iż-żewġ sistemi mistenni li jkun lest fi żmien qasir.

b. L-ebda sistema li taqa' taħt ir-responsabbilta' ta' l-M.I.A. ma għad trid tinbidel minħabba l-Y2K.

c. Is-sistemi tat-Terminal Building tal-Gudja li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' ta' l-MIA li diġa' ġew upgraded biex ikunu kompatibbli għas- sena 2000 huma: Telephone Call Logging System, CCTV Recording System, Hand Recognition System u POS Novell Server.

d. L-ispiża tax-xogħol imsemmi fil-paragrafu preċedenti kienet ta' madwar Lm7,000.

LUQA - ĊENTRU TAL-KONTROLL TA' L-AJRU

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7089 ċioe' peress li fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 5713 il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni ta wieħed x'jifhem li s-sistema tar-radar ġdid li kienet ġiet installata fiċ-ċentru l-ġdid tal-kontroll ta' l-ajru f'Ħal-Luqa kienet mistennija li tibda topera f'Awissu 1998, jista' jgħid jekk din is-sistema fil-fatt toperax?

Jekk fl-affermattiv, meta bdiet topera?

Jekk fin-negattiv, x'inhuma r-raġunijiet li din mhijiex topera meta għaddew aktar minn sitt xhur meta kellha tibda topera?

Meta hu ppjanat li din is-sistema tibda tintuża?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Is-sistema tar-radar il-ġdid li kienet ġiet installata fiċ-ċentru l-ġdid tal-kontroll ta' l-ajru f'Ħal-Luqa, taħdem iżda mhix topera kompletament.

Dan minħabba konsiderazzjonijiet ta' taħriġ, nuqqas ta' numru meħtieġ ta' kontrolluri u difetti fis-sistema u fl- apparat li wħud minnhom żviluppaw fil-perjodu tal-operational trials li saru fil-bidu tas-sena 1998.

Din kienet sitwazzjoni li sab il-Bord tad-Diretturi preżenti fl-aħħar tas- sena 1998, u mill-ewwel bdiet tittieħed azzjoni biex dawn in-nuqqasijiet jiġu kkoreġuti fl-iqsar żmien possibbli.

Huwa ppjanat li din is-sistema tiġi fully operational qabel l-aħħar ta' din is-sena.

HATCHERIES/PROCESSORS TAL-POULTRY - RAPPREŻENTANTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ma ltaqax ma' rappreżentanti tal- hatcheries/processors tal-Poultry mill-5 ta' Settembru, 1998 'il hawn?

X'punti tressqu permezz ta' korrispondenza lill-Ministeru mir- rappreżentanti tal-Hatcheries u processors matul l-istess perijodu?

X'konsiderazzjoni saret mill-Ministeru dwar din il-korrispondenza?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-artiklu li deher f' paġina 9 ta' The Times tat-3 ta' Gunju 1999, f' liema artiklu għandu jsib ir-risposta għal dak li qed jitlob.

UE - SĦUBIJA TA' MALTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru laqgħat bejn il-KIM u l- Ministeru dwar l-impatt ta' sħubija ta' Malta fl-UE fuq din l-industrija?

Kif ġie stabbilit li bil-prezzijiet medji ta' l-UE ta' 60 ċenteżmu kull kilo, il-produtturi jmorru aħjar meta llum iġibu aktar minn 80 ċenteżmu kull kilo?

X'kalkoli xjentifiċi saru u jista' l-Ministru jpoġġi dawn il- kalkoli fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Kelli erbgħa laqgħat formali mal-Koperattiva ta' min Irabbi l-Majjali (KIM) mill-5 ta' Settembru 'l hawn, kif ukoll diversi okkazjonijiet fejn saru laqgħat informali skond in-neċessita' tal-ġurnata.

Rigward il-kumplament tal-mistoqsija, donnu li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għad-dikjarazzjoni magħmula mid-diriġenza tal-KIM li kienet tgħid li jemmnu li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea l-industrija tal-majjal għanda tissaħħaħ u tmur għall-aħjar.

L-Onor.

Interpellant jiftakar li kien il-ħafna kliem fieraħ minn naħa tiegħu dwar esportazzjoni ta'majjal li riżulta f' over production peress li r-raħħala ġew mogħtija x'jifhmu li kienet ser tinfetaħ l-istess esportazzjoni.

Ir-raħħala kollha li jifformaw il-KIM jafu dan kollu w jafu wkoll li minn ħafna propaganda vojta u bla sugu ta' l-istess Interpellant ġew esportati biss madwar 40 majjal.

ĊANGA FRISKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li numru ta' ħwienet tal-laħam li jixtru ċanga friska niżel minn 373 f'Dicembru 1998 għal 247 f'Mejju, 1999, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex ġara dan?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-ammont ta' bejgħ ta' ċanga minn xahar għal xahar, kif ukoll in-numri ta' drabi li ħwienet jixtru ċ-ċanga huma determinati mill-forzi tas-suq kif ukoll minn fatturi oħra li jaffettwaw il-konsum bħal żmienijiet tal-Milied u żmien ir-Randan u l-Gimgħa Mqaddsa.

DJAR - MTARFA - ĦSARAT FI DJAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' residenti fl-Imtarfa li ressqu talbiet quddiem l-Awtorita' tad-Djar dwar ħsarat li żviluppaw fi djar, appartamenti, maisonettes, eċċ tagħhom matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

Kemm minnhom ġew trattati?

Kemm minnhom ġew irtirati?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma' kull kuntratt ta' bejgħ li jsir, kull benefiċjarju għandu ċ-ċans, fil-preżenza ta' uffiċjali ta' l-Awtorita' tad- Djar biex jagħmel l-ilmenti tiegħu fuq il-post li jkun ingħata.

Il- kuntrattur imbagħad jikkuntattja lill-benefiċjarju sabiex jagħmel ix-xogħol meħtieġ.

L-aħħar ħlas lill-kuntrattur ma jsirx qabel ma l-Awtorita' tad- Djar ikollha l-konferma mill-benefiċjarji li huma sodisfatti bix-xogħol kollu.

F'każ ta' difetti strutturali, il-kuntrattur kif ukoll il-perit li ħa ħsieb ix-xogħol, jibqgħu responsabbli għall-istruttura għal perjodu preskritt skond il-liġi u għandhom l-obbligu li jaraw li jsiru t-tiswijiet meħtieġa.

Kien hemm każi fejn il-benefiċjarji rrapportaw xi ħsarat anke wara li kien għadda żmien sostanzjali minn meta ħadu l-post.

Madanakollu l- Awtorita' tad-Djar dejjem ħadet passi, diment li l-każ kien ġenwin, biex il- problemi li jinqalgħu jiġu solvuti għas-sodisfazzjon ta' kulħadd.

Fil-każ li ma jsirx ftehim mal-kuntrattur u x-xogħol ma jirriżultax sodisfaċenti, l-Awtorita' tad-Djar tieħu passi legali biex tissolva l- problema.

ĊANGA FRISKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-bejgħ taċ-ċanga friska lill-ħwienet tal-laħam niżel minn 39212 kilos f'Diċembru, 1998 għal 24788 kilos f'Mejju, 1999, jista' l- Ministru jgħid kif oriġina dan it-tnaqqs fil-bejgħ ta' dan il-prodott?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta għad- domanda parlamentari numru 7623.

EDUKAZZJONI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema li bħalissa huma sekondati fil- ministeri, dipartimenti governattivi, korpi parastatali u għaqdiet oħra?

Kemm minn dawn huma għalliema ta' l-edukazzjoni fiżika?

Dawn ta' l-aħħar fejn huma sekondati bħalissa?

Meta ġew sekondati fl-impjieg li għandhom?

Għal kemm żmien?

Hemm xi ħsieb li dawn jerġgħu lura għad-doveri tagħhom mad-Diviżjoni ta l-Edukazzjoni qabel is-sena skolastika li jmiss?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa n-numru ta' għalliema li huma fil-ministeri, dipartimenti governattivi, korpi parastatali u għaqdiet oħra hu kif se nsemmi: Ministeru ghall-Politika Soċjali - 1 Ministeru ta' l-Edukazzjoni - 1 Ministeru ta' l-Intern - 1 Ministeru tas-Sahha - 2 (1 Assistent Kap ta'Skola) Ministeru tat-Trasport - 1 (Assistent Kap ta'Skola) Librerija Pubblika - 2 (1 Assistent Kap ta'Skola) Dipartiment ta' l-Agrikoltura - 2 Dipartiment tal-Muzewijiet - 1 Dipartiment tax-Xoghlijiet Pubblici - 2 Dipartiment tas-Servizz Korettivi - 2 St Patricks Salesian School - 2 Institute of Tourism - Gozo - 1 Malta University Services Ltd - 1 (Kap ta' Skola) Malta Society of Arts, Manufactures & Commerce - 2 General Workers Union - 1 Confederation of Malta Trade Unions - 1 Malta Council for Science and Technology - 1

M'hemmx għalliema ta' l-Edukazzjoni Fiżika li ġew sekondati f'postijiet oħra.

FAĊILITAJIET SPORTIVI - RAPPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk tlestiex ir-rapport li sar minn kumitat imwaqqaf apposta dwar faċilitajiet sportivi u biex jirrakomanda fejn għandhom jitwaqqfu tliet ċentri sportivi li beħsiebu jibni l-gvern f'diversi lokalitajiet sportivi?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra kopja ta' dan ir-rapport tal-kumitat li kien immexxi mill-persuna, li ismu qed jintbagħat separatament?

Saru laqgħat bejn uffiċjali tal-gvern u membri ta' dan il-kumitat biex jiġi mistħarreġ aktar dan ir-rapport u jittieħdu passi konkreti dwaru?

Ittieħdet xi deċiżjoni dwar fejn se jsiru dawn l-impjanti sportivi?

Saru xi pjanti relattivi għal dawn iċ-ċentri?

Jekk iva, jista' jpoġġi kopji fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-rapport dwar it-tliet ċentri sportivi tlesta.

It-talba biex kopja ta' dan ir-rapport titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra tiġi kkonsidrata wara li tkun saret l-evalwazzjoni tiegħu.

Sakemm kien qiegħed jiġi ppreparat ir-rapport, il-membri ta' dan il-Kumitat kellhom laqgħat ma' uffiċjali mid-Dipartiment tal-Kuntratti, ta' l-Artijiet u tax-Xogħlijiet kif ukoll ma' uffiċjali mill-Awtorita` ta' l-Ippjanar.

S'issa għad ma hemm ebda deċiżjoni dwar fejn se jsiru dawn l-impjanti sportivi.

Ir-rapport jinkludi rakkomandazzjonijiet dwar is-siti għal dawn l-impjanti kif ukoll studju mfassal mill-Kumitat li ġie bbażat fuq impjanti eżistenti fl-Ewropa.

PIXXINA NAZZJONALI - SWIMMING PROMOTION UNIT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-gvern ma kompliex bis-swimming promotion unit li kien waqqaf Gvern Laburista u li kenet topera mill-Pixxina Nazzjonali?

Japprezza l-bżonn ta' unit bħal dan biex irawwem subien u bniet fl-għawm speċjalment wara l-wirja fqira ta' l-għawwiema tagħna fil- Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar?

Japprezza li kemm-il darba s-Segretarju Parlamentari tiegħek wiegħed li kien se jerġa' jwaqqaf u jsaħħaħ din il- unit iżda għaddew aktar minn tmien xhur u għadu ma sar xejn?

Japprezza li matul is-sena skolastika li għaddiet l-iskejjel ta' l-Istat ma ħadux lit- tfal tagħhom jgħumu għaliex ma kellhomx nies imħarrġa biex jieħdu ħsieb it- tfal?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet għall-mistoqsijiet parlamentari numri 3493 u 7578.

Nixtieq nippreċiża li s- Swimming Promotion Unit imwaqqfa mill-Gvern preċedenti spiċċat f'Ġunju 1998 u ma kien tlesta ebda pjan biex din terġa' tibda topera.

Naċċerta lill- Onor. Interpellant li dan il-Gvern japprezza l-bżonn ta' dan il-unit, irrispettivament mill-prestazzjoni ta' l-atleti fil-kompetizzjonijiet nazzjonali u internazzjonali.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 7111, jista' l-Ministru jgħid jekk, apparti r-riforma komprensiva, huwiex qiegħed isir ix-xogħol fuq il-Mużew Nazzjonali ta' l-Arkeoloġija u Għar Dalam, Ħaġar Qim u l- Imnajdra, il-Museum of Fine Arts, il-Mużew Marittimu, l-Ethnography Museum u l-Mużew tal-Gwerra u l-Hypogeum kif iddikjarat f'Jannar li għadda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub għadu ma wasallix, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

RAĦAL ĠDID - HYPOGEUM

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jerġa' jinfetaħ il-Hypogeum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-data tal-ftuħ ta' l-Ipoġew ta' Ħal Saflieni għadha trid tiġi deċiża.

SERVIZZ TA' GĦAJNUNA LEGALI TAL-GVERN

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, sena b'sena, in-numru ta' nies li bbenefikaw mis-servizz ta' għajnuna legali tal-gvern matul dawn l-aħħar 15- il sena?

Jista' jaqsam l-informazzjoni f'irġiel u nisa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tinghata f`xi seduta oħra peress li l-informazzjoni mitluba ghadha qed tinġabar.

ŻURRIEQ - UFFIĊĊJU TAS-SOCIAL SERVICES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jaf il-Viċi Prim Ministru li għall- Uffiċċju tas-Social Services fiż-Żurrieq in-nies iridu jitilgħu t-taraġ?

Se jsir xi ħaġa biex dan l-uffiċċju jkun aċċessibbli għal dawk li huwa diffiċli għalihom li jitilgħu bit-taraġ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li, kif ġie mħabbar diġa', fi ħdan il-Ministeru tal-Politika Soċjali bdejna proġett pilota dwar l-Uffiċċini Distrettwali tad-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

L-għan prinċipali ta' dan il-proġett huwa li jiġu upgraded dawn l-uffiċini kif ukoll li jsir titjib konsiderevoli fis-servizz li jingħata liċ- ċittadini taħt il-kunċett ta' one stop shops.

Wieħed mill-ewwel ħames uffiċini li ġie mdaħħal fil-proġett pilota hu dak taż-Żurrieq.

Ħa jsir studju kif dan l-uffiċċju jista' jkun irranġat u rrinovat.

Qed jiġi kkonsidrat wkoll kif dan l-uffiċċju jista' jsir aċċessibli u waħda mis- soluzzjonijiet tista' tkun li jkun installat stair-lift jew lift.

LUQA - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitwaħħlu l-pelican lights fi Triq Ħal Qormi, Luqa li ġew approvati xhur ilu u anke skond it- tagħrif li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 5853?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq qed iħejji l-pjanti biex din il-parti tat-triq tkun tista` tiġi rranġata qabel jitwaħħlu l-lights indikati biex jiġi evitat periklu akbar għal min ikun qed jaqsam.

Wara li jitlesta dan ix-xogħol, jitwaħħlu wkoll il-pelican lights.

QRENDI - GĦASSA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-għassa tal-Qrendi tkun dejjem magħluqa?

Se jittieħdu passi biex din tinfetaħ regolarment?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Għassa tal-Qrendi qed tkun miftuħa regolarment.

QRENDI/ŻURRIEQ - TRASPORT PUBBLIKU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid hux maħsub li jiġi mtejjeb is- servizz tat-trasport bejn il-Qrendi u ż-Żurrieq billi jkun hemm trasport dirett, minħabba li n-nies tal-Qrendi jkollhom imorru ż-Żurrieq għal diversi affarijiet bħal social services eċċ?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li s-servizz li qed titlob l-Onor.

Membru diġa` jeżisti u jopera bir-Rotot 38 u 138.

Ma jidhirx li hemm il- ħtieġa għal żieda f`dan is-servizz.

QRENDI - SERVIZZI TAL-BERĠA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid meta s-servizzi tal-berġa tal-Qrendi se jiġu mtejba, bħall-ħin tal-ftuħ, is-servizzi tal-pilloli, eċċ?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: M'huwiex possibbli li jsir titjieb fil-ħin tal-ftuħ tal-berġa tal-Qrendi sakemm in-numru ta' tobba fis-servizz taċ-Ċentru tas- Saħħa jibqa nieqes.

Is-sistema tas-servizz tal-pilloli hija uniformi fil-Berġa kollha u dik tal-Qrendi hija konforma mal-parametri preżenti.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux ippjanat li tinfetaħ Health Centre għall- area Żurrieq, Qrendi, Mqabba, Safi, eċċ biex ir-residenti t'hemmhekk ma jkollhomx għalfejn imorru fil-health centre tal-Furjana għal ċerti servizzi biex jinqdew?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Għalissa mhux ippjanat li jinfetah Ċentru tas-Saħħa għall-area Żurrieq, Qrendi, Mqabba, Safi, eċċ.