MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 468 It-Tnejn, 6 ta' Novembru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 468

It-Tnejn, 6 ta' Novembru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.08 p.m.

Talba

Seduta Nru. 468

It-Tnejn, 6 ta' Novembru, 1995

WERREJ

MINUTI 379

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI 379

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 385

MOZZJONIJIET 386

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA

FUQ L-INCOME (EMENDA NRU 2)

(L-Ewwel Qari) 386

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-

REĠISTRAZZJONI TA' ARTIJIET (EMENDA NRU 2)

(L-Ewwel Qari) 386

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1995/96 TAL-

KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA 387

AĠĠORNAMENT 411

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 416

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 467 li saret fl-1 ta' Novembru, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET TWEĠIBIET ORALI

QRATI - KAWŻA TA' MR & MRS DAVIES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid kemm aktar iridu jistennew Mr & Mrs Davies (nee' Micallef) ta' 20, Conservatory Street, Floriana biex tinqata' l-kawża Micallef vs Galea?

Għaliex dan id- dewmien?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru tal-Ġustizzja u Kultura): Possibbli li l-Onor.

Membru għadu ma tgħallimx li mistoqsijiet bħal dawn ikun qed jagħmilhom għal xejn!

Anke kieku setgħet tingħata tweġiba l-informazzjoni mogħtija lanqas twassal biex isir l-istħarriġ meħtieġ.

RAĦAL ĠDID - GĦAJN DWIELI - ĊUMNIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'hemm proġettat biex darba għal dejjem titneħħa ċ-ċumnija li hemm Għajn Dwieli, Raħal Ġdid li qed tikkawża ħsara lir-residenti f'Għajn Dwieli minħabba irwejjaħ u dħaħen?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Skond investigazzjoni li saret mill-uffiċjali tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l- Ambjent, iċ-ċumnija li hemm Għajn Dwieli isservi impjant tat-Tarzna ta' Malta.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, minbarra din iċ-ċumnija, f'dawn l-akkwati hemm ukoll il-grit blasting li qed jagħmel ħsara lill-ambjent.

Jista' l- Ministru jgħidli - jemm mhux il-Ministru għall-Ambjent jgħidli l-Ministru ta' l-Intern - x'passi ttieħdu wara li l-bieraħ f'xi 8.30 p.m. ġie mitlub sabiex min hu responsabbli mill-pulizija jara li jittieħdu passi kontra l- grit blasting li qed isir minħabba li qed jinkisru liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-ambjent?

Jista' l-Ministru għall-Ambjent jgħidli x'passi legali ħa s'issa biex jara li dawk il-liġijiet ta' l-ambjent li qed jinkissru ma jibqgħux jinkissru u jittieħdu passi kontra min qed jiksirhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naturalment meta jkun hemm rapporti in konnessjoni mal-grit blasting mhux l-ewwel darba li l-uffiċjali għall- ħarsien ta' l-ambjent jagħmlu wkoll kuntatt ma' uffiċjali tat-Tarzna biex wieħed jara kif dan ix-xogħol l-aħjar ikun koordinat.

Qed nuża' din il- frażi "kif ix-xogħol l-aħjar ikun koordinat" għaliex kif kelli okkażjoni diversi drabi oħra nispjega hawnhekk qed nitkellmu fuq xogħol li jifforma parti mill-core business tat-Tarzna, xogħol li minkejja l-inkonvenjent li jikkaġuna ħadd ma jista' jippretendi li jitwaqqaf għal kollox.

Pero' wieħed naturalment dejjem jitlob li safejn huwa possibbli jkun hemm aktar prudenza u aktar ħarsien ta' ċerti regoli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru ta' l-Intern jieħu passi biex skond il-liġi dwar l-ambjent, il-pulizija jieħdu passi kontra min qed jagħmel grit blasting b'mod irresponsabbli u jara li r-rapport li sar l-għassa l- bieraħ jitmexxa?

Ngħid lill-Ministru wkoll li hemm metodu kif wieħed ma jħallix dak il-grit blasting imur għand in-nies.

Dan diġa' semmejtu aktar kmieni u jiddispjaċini li l-Ministru għall-Ambjent li huwa responsabbli minn dan ma ħax passi biex dak li għidt jien jitwettaq.

MR SPEAKER: Il-Ministru ta' l-Intern.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, jiena ma nkunx naf bir-rapporti kollha li jidħlu fis-67 għassa tal-pulizija.

Jekk sar rapport skond il-liġi u jekk hemm bażi fuqxiex jitmexxa, jitmexxa.

Naturalment, dejjem fid-dawl taċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, ma nistax nagħti wegħda li nkisret il-liġi meta ma nafx il-fatti dwar il-każ, pero' l-Onor.

Interpellant japprezza li jien ma nkunx naf bir-rapporti kollha li jidħlu fl-għases, aktar u aktar meta qed jgħidli li dan ir-rapport daħal il-bieraħ fil-għaxija.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, wieħed irid jifhem li l-kwestjoni tal- grit blasting għandha ħafna faċċati.

Jiena napprezza u nagħder lin-nies tal-Kottonera li huma milqutin bil-grit blasting fl-istess ħin kif qed jgħid il-Ministru - jiena għamilt seba' snin tabib it-Tarzna u għalhekk naf x'qed ngħid - dan huwa parti mill-ħobż ta' kuljum tat-Tarzna.

Li rrid inkun naf jien huwa li meta għandna sitwazzjoni bħal din fejn għandna xi ħaġa li hija neċessarja għaliex qed iġġib il-flus pero' fl-istess ħin in- nies ta' dawk in-naħat għandhom miljun raġun li huma imdejqin b'din is- sitwazzjoni, jista' l-Ministru jgħid x'inhu s-set-up eżatt u x'inhi l- proċedura li qed tiġi osservata biex il-Ministeru tiegħu għallinqas jara li dawk il-miżuri li huma l-essenzjali tal-prevenzjoni jittieħdu biex ikun hemm inqas inkonvenjent għan-nies tal-Kottonera u fl-istess ħin - ejja ngħiduha - inqas periklu għas-saħħa tan-nies.

Jista' l-Ministru jgħid x'inhuwa s-set-up li hemm?

Jien naf li fitTarzna hemm is-safety officers li daqqa jkunu on the spot qabel isir l-oġġett u ġieli jkunu wara, imma x'koordinazzjoni hemm mas- Safety Unit tal-Gvern u x'inhi l-proċedura li biha jikkontrolla x'qed isir.

Fi kliem ieħor jien qed nistaqsi: Jekk ikun hemm vapur għall-grit blasting, il-Ministeru jkun informat bil-quddiem biex jissorvelja x'qed isir jew jistenna li jsir ir-rapport imbagħad imur jara x'ġara meta imbagħad ikun tard wisq?

Jien nifhem u nerġa' nagħmel enfasi li hemm żewġ aspetti importanti ħafna għal din il-problema u diġa' għidt drabi oħra li jien nikkonsidra li l-iktar ħaġa importanti hija li wieħed isib post differenti - mhux taħt l-Isla - fejn dan jista' jsir, pero' short of that tajjeb li wieħed ikun jaf x'inhi l-proċedura li qed tiġi followed biex kemm jista' jkun l-iskomdu jitnaqqas.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, l-ewwelnett napprezza li l-Onor.

Interpellant fil-mistoqsija tiegħu qed jirrifletti d-diversi aspetti tal- problema.

Li nista' ngħid huwa li d-Direttur tad-Dipartiment għal Protezzjoni ta' l-Ambjent u anke s-segretarju privat tal-kollega tiegħi l- Onor. Stanley Zammit diversi drabi ħadu interess dirett f'din il-materja u kellhom diskussjonijiet u anke rappreżentazzjonijiet ma' uffiċjali tat- Tarzna dwar x'jista' jsir f'dan ir-rigward.

Dwar jekk kull meta jkun se jsir il-grit blasting ikunux informati minn qabel jew le, taħt korrezzjoni ngħid li ma naħsibx li nkunu informati kull darba minn qabel u aktarx li nsiru nafu wara li jidħlu rapporti, pero' li jkun hemm ċerti rappreżentazzjonijiet ongoing li allura m'humiex limitati għar-rapporti imma li wieħed jiddiskuti x'set-up aħjar jista' jkun hemm għar-rigward ta' din il-materja dak iva.

Din hija s-sitwazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx sar xi studju ta' liema naħat l-iktar huma milquta f'dik li hija 'il fejn itajjar ir-riħ dan il-grit blasting?

Jiena konvint li hemm area partikolari li hija milquta iktar minn areas oħra.

Jista' l-Ministru jgħid jekk qattx sar xi studju dettaljat forsi mit-Tarzna jew mit-Tarzna in conjunction mal-Ministeru tiegħu jew mill-Ministeru tiegħu waħdu li fih jingħad kemm jintuża minn dan il-grit blasting, xi kwalita' ta' grit qed jintuża - għaliex hemm kwalitjiet differenti li anke jvarjaw kemm itir trab minnhom skond id-daqs tagħhom - u jekk sarx xi studju jew inkella hemmx xi opinjonijiet ta' esperti li jistgħu jirrakkomandaw jew li jitbiddel il-lok kif semmejt jien fejn isir il-grit blasting jew li jintuża grit differenti jew li jintuża makkinarju differenti.

Jien naf li hemm makkinarju li ilu hemmhekk snin twal u kif qal sieħbi aktar qabel jien konvint li ma kienx hemm modernizzazzjoni ta' dan l-apparat għall-mezzi li hawn illum.

Irrid inżid ukoll li ħafna dockyards ma jaċċettawhx u għalhekk fil-bidu għidt li napprezza li dan huwa introjtu għaliex taċċetta dak li dockyards oħra ma jaċċettawx.

Dan mhux kawża biżżejjed biex tgħid se nwaqqfu imma jekk inti tista' tagħmel mezz biex tipprova tirranġa s-sitwazzjoni naħseb li jkun apprezzat minn kulħadd.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-ewwelnett nifhem li ġieli jkun hemm ċertu apparat - naturalment hemm in-naħa l-oħra tal-munita - u tkun trid tara jekk dan jikkaġunax inkonvenjent min-naħa tal-ħaddiema tat-tarzna u naf li ġieli kien hemm diffikultajiet f'dan is-sens.

Jidhirli li ma' l- Onor. Mizzi tkellimna anke għar-rigward ta' dawn it-tip ta' dettalji b'mod mhux kunfidenzjali, imma tkellimna Ovvjament wieħed irid iħares lejn l- aspetti kollha ta' din il-problema kif qed jappella l-Onor.

Vella.

Wieħed irid jagħmel ukoll l-istudji meħtieġa u jara wkoll fl-iżvilupp tat-Tarzna x'konsiderazzjonijiet jistgħu jittieħdu ta' dawn il-fatturi.

Imma naħseb li dan jirrikjedi se mai li wieħed iħares lejn dan is-suġġett b'mod ad hoc u li nindirizzaw il-problema mill-aspetti varji kollha tagħha - soċjali, ekonomiċi, tar-relazzjonijiet industrijali u anke naturalment ta' l-impatt kollu fuq il-pajjiż.

MR SPEAKER: L-Onor.

Manuel Borda.

ONOR.

MANUEL BORDA: Mr Speaker, il-ħaddiema tat-Tarzna meta jagħmlu l- grit blasting jilbsu l-protective clothing.

Nistgħu aħna b'xi mod nagħtu pariri lill-pubbliku li qegħdin viċin ħafna tat-Tarzna biex dawn jieħdu prekawzjonijiet għal saħħithom.

Kif qal l-Onor.

Vella mhux tajjeb li din tkun daqshekk viċin in-nies, pero' in-nies mhux qed ikollhom inkonvenjent mill-grit blasting biss; għax fuq il-ħsejjes ħadd ma semma xejn.

Jena naf - kont qajjimt dan il-punt f'dan il-Parlament darb'oħra - li n-nies għandhom bżonn prekawzjonijiet oħra minħabba l-ħsejjes kbar li hemm.

It- tiswijiet fuq il-vapuri jsiru lejl u nhar u dan qed ikun ta' inkonvenjenza kbira għan-nies tant li ħafna nies qed ikollhom joħorġu minn djarhom biex imorru għand nieshom barra mill-Kottonera.

X'jista' jsir biex insolvu dawn il-problemi?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li l-mistoqsijiet ta' l-Onor.

Borda jirriferu wkoll għall-istess materji li qed niddiskutu u ma naħsibx li f'dan l-istadju għandi x'inżid aktar ma' dak li diġa' għidt.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, jiena qed nidħak għar-raġuni li meta qed jgħid li n-nies għandhom jilbsu protective clothing dan ifisser li lanqas biss jaf x'jilbsu l-ħaddiema.

Dawn jilbsu qishom bugħaddasa; ikollhom ras tal-plastik bl-arja tippompja ġo fihom huma u jaħdmu fuq ix-xogħol biex ikunu jistgħu jieħdu n-nifs.

Li tgħid lill-mara tad-dar ta' l-Isla li titla' tonxor b'dak il-protective clothing ġo rasha ...!

(Interruzzjonijiet) Mela x'inti tgħid?

Jien fuq dan il-punt nixtieq nagħlaq billi nistaqsi lill-Ministru jekk jistax iwiegħed li jsir studju u jitressaq rapport f'dan il-Parlament fuq is-sitwazzjoni kif inhi u jintrabat bi żmien ta' forsi tliet xhur ħalli jkollna fuqiex nitkellmu u jkollna fuqiex nimxu għaliex dan is-suġġett qam hawnhekk kemm-il darba u kull darba nipposponuh u ma naslu mkien u sadanittant in-nies qed ibatu.

Jien norbot anke ma' dak li qal l-Onor.

Borda dwar l-ilbies protettiv li jilbsu l-ħaddiema waqt li qed isir il-grit blasting.

Hawnhekk ta' min wieħed jara jekk aħniex nagħtu lill-ħaddiema l-iktar clothing protettiv modern li jeżisti għaliex lanqas trid tara annimal liebes dak il-clothing fl-eqqel tas-sajf imdendel ma' ġenb ta' bastiment.

Jien naf li ħafna minn dawn il-ħaddiema minkejja l-kappott li jilbsu xorta qed jimlew il-pulmun tagħhom bil-materjal li joħroġ mill-grit blasting u dan huwa perikoluż.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jiena nifhem l-argumenti varji li jsiru fuq suġġett li ilu magħna snin twal.

Naturalment ikun aktar prudenti jekk materja ta' kumplessita' bħal din li qed nitkellmu fuqha u li tolqot parti sostanzjali mill-introjtu tat-Tarzna ta' Malta, wieħed jirriferi din ir-rakkommandazzjoni lill-istess Kunsill tat-Tarzna li fid- diskussjonijiet lil jagħmlu mal-Gvern jikkonsidraw dan l-aspett.

Li b'xi mod, nippruvaw nimponu soluzzjonijiet naħseb li ma jkunx prudenti f'dan l- istadju.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, ma jaħsibx il-Ministru meta qed jitfa' l- onus fuq il-management tat-Tarzna - bħama qal tajjeb il-Ministru dan huwa wieħed mill-introjti kbar għat-Tarzna - dawn bilfors jagħmlu rapport li se jkun slanted b'tali mod - bir-rispett kollu lejn il-management - li dak it-tip ta' introjtu jibqa' jinżamm u allura l-grit blasting jibqa' jsir?

Jien naħseb li f'dan il-pajjiż mhux il-management tat-Tarzna u l- awtoritajiet u l-kunsilli lokali huma responsabbli imma l-Gvern u dan għandu jara li jsir rapport serju ...

(Interruzzjonijiet) Jiġifieri intom m'intomx responsabbli għas-saħħa tan-nies barra mit-Tarzna!

MR SPEAKER: Tiddibattux bejnietkom.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jien ma qed nitlob xejn kontroversjali imma sempliċement li ma titfgħux fuq spallejn kumpannija biex tagħmel rapport hi.

(Interruzzjonijiet) Dik tagħmel rapport min-naħa tagħha imma jien ngħid li l-Ministru għandu jkun responsabbli u jara li d-Dipartiment ta' l- Ambjent - li allura qed ibati minn dan il-fenomenu - ikun hu li jagħmel studju biex jitressaq f'dan il-Parlment ħalli jiġi diskuss u nkunu nafu eżatt x'inhu jiġri hemmhekk.

Mela jqabbad lit-Tarzna!

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, bħala l-Ministru responsabbli, ikun xieraq li fuq dan id-debate dwar it-Tarzna ...

MR SPEAKER: Dan mhux ħin tad-dibattitu.

Tistgħu tagħmlu biss mistoqsijiet u tingħataw tweġiba.

Il-Ministru tal-Finanzi se jwieġeb għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Vella.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien se nirrispondi fuq dawn l-aħħar kummenti li saru.

Kull kumpannija u kull korporazzjoni hija responsabbli lejn il-komunita' sħiħa għall-azzjonijiet tagħha.

Ma tistax lil dik il-korporazzjoni, hi x'inhi u hi liema hi, li b'xi mod tkun qed tinkwina u tkun qed iddejjaq - m'iniex qed nitkellem fuq it-Tarzna hawnhekk imma qed nitkellem fuq kull kumpannija - tiskolpaha għax hekk konvenjenti u tiskolpa lill-management tagħha u lil min hu responsabbli li b'ħafna ħalli ngħid għira - fis-sens ta' awtonomija - iżomm li jrid u jieħu d-deċiżjonijiet kollha hemm ġew hu u mbagħad għaliex jiġi ffaċċjat bi problemi dawn jgħaddihom fuq spallejn ħaddieħor.

L-azjenda tat-Tarzna sal-lum hija mmexxija mill- Kunsill tat-Tarzna.

Jekk it-Tarzna qed toħloq problema ta' inkonvenjent għall-pubbliku ta' madwarha dawn irid jerfagħhom il-Kunsill tat-Tarzna, jagħraf li hemm il-problema l-Kunsill tat-Tarzna u jipprova jsolvihom il- Kunsill tat-Tarzna.

Dik hija l-ewwel linja li għandha tittieħed.

Iktar u iktar il-Gvern għandu jkun is-supervisor fuq il-Kunsill tat- Tarzna biex jiċċensurah - mhux jagħmel ir-rapporti minfloku - jekk l- affarijiet m'hux qed jagħmilhom sew.

Dan qed ngħidu biex noqogħdu attenti dwar x'aħna ngħidu għaliex huwa faċli li tipprova tgħaddi l-ħtija minn wieħed għal ieħor, dak li ngħidulu passing the buck.

Kull management ta' azjenda jew korporazzjoni huwa responsabbli għal dak li jsir fil- korporazzjoni u ma nistgħux ngħidu li imsieken mhux huma responsabbli imma ħaddieħor!

M'hemmx dubju li qed joħolqu inkonvenjent lin-nies ta' l-Isla.

Il-bieraħ bil-lejl il-Ħadd tal-Bambin ċempluli nies mill-Isla.

(Interruzzjonijiet) Issa jċemplu lilek ukoll ħalli tieħu erba' voti inti wkoll!

Dawn ċemplu lili minħabba l-inkonvenjent kbir li hemm.

Jien ninvestiga, mela le!

Ninvestiga jekk il-Kunsill tat-Tarzna huwiex qed jaqdi dmiru li jara li l-inkonvenjent jekk jista' ma joħolquhx jew li jara li l-inkonvenjent ikun mill-inqas u x'alternattivi qed jieħdu.

Jiena l- oġġezzjoni li nsib hija li ngħidu li dan mhuwiex it-tort tal-Kunsill tat- Tarzna imma tort tal-Gvern.

Tort tal-Gvern x'jiġifieri!

(Interruzzjonijiet) Issa qed nitkellmu fuq problemi li jeżistu llum u ma noqogħdux immorru fil-fantasija tal-passat.

Jien qed ngħid dwar problemi li jeżistu llum u min irid verament jitgħabba bir-responsabilita' ejja ngħabbuh bir-responsabilita'.

Jien għandi r-responsabilita' - u nieħu responsabilita' bħala Ministru responsabbli mit-Tarzna - li nara li l- Kunsill tat-Tarzna jaqdi d-dmir li għandu jaqdi u li hu responsabbli li jaqdi u niċċensurah jekk mhux qed jaqdih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jista' l-Ministru li qed jgħid li jiċċensura lill- Kunsill tat-Tarzna jekk mhux jagħmel xogħlu kif suppost iwiegħed li fi żmien tliet xhur iġib rapport hawnhekk biex jgħid x'passi, x'miżuri u xi studji qed jagħmel il-Kunsill tat-Tarzna biex hu jkun sodisfatt li s- sitwazzjoni qed jittrattaha tajjeb?

Għaliex fl-aħħar mill-aħħar hu l- Ministru.

Allura ġej għal dak li għidt jien.

Għandek il-Kunsill tat- Tarzna responsabbli għall-management - hemm ġew pero' ultimately hu stess ammetta li hu l-Ministru responsabbli li jara li l-affarjiet isiru kif għandhom isiru.

Lest li fi żmien tliet xhur il-Ministru jagħtina l- pożizzjoni ta' kif inhi qiegħda, x'għamel il-Kunsill tat-Tarzna u x'miżuri se jittieħdu ħalli din is-sitwazzjoni ma tibqax?

Jien naħseb li bħali inti qed taqsam il-concern ġenwin għas-saħħa u għad- dwejjaq tan-nies u għall-ambjent polluted li hemm.

Aħna m'aħniex qed niddibattu xi ħaġa li ma naqblux fuqha.

Forsi m'aħniex naqblu fuq min hu responsabbli safejn tibda u tispiċċa r-responsabilita' imma ejja nkunu responsabbli lkoll kemm aħna u ngħidu li n-nies - u l-industrija li rridu nipproteġu sa ċertu punt - li qed ibatu minn dan l-inkonvenjent għandu jkollhom sodisfazzjon li xi ħadd qed jinkwieta fuqhom u li xi ħaġa qed issir.

Jien naħseb li l-Ministru jaqbel miegħi.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien naqbel ma' l-Onor.

Vella u nikkondividi l- concern għall-problema li qed jiffaċċja kulħadd.

Dażgur li nikkondiviha!

Jien illum nistaqsi per eżempju din kif qamet illum u f'dawn is-snin kollha f'dak il-post partikolari ...

(Interruzzjonijiet) Imma f'dawk il- postijiet partikolari l-problemi ma kenux vociferi kif inhuma llum.

Fin- naħa tan-No.

1 Dock dejjem kellna problemi enormi pero' fin-naħat l-oħra ...

(Interruzzjonijiet) Jien naf li fuq in-No.

1 Dock - bħalissa dan m'hu qed jintuża għal xejn - kien hemm problema kbira, pero' fuq il-bnadi l- oħra ma kellniex - almenu jien qatt ma smajt, ħalli ma nkunx kategoriku - protesti voċiferi bħalma hemm din id-darba.

Issa għalfejn hemm dawn il-protest voċiferi?

Forsi hemm xi job speċjali?

(Interruzzjonijiet) Iva, l-ħsejjes u hemm ħafna affarijiet oħra, pero' li qed ngħid huwa li rridu nidħlu fil-problematika tas-sitwazzjoni.

Illum għandna heavy industry - li hija t-tarzna - f'nofs post abitat magħluq u dik hija l-problematika kollha u rridu ngħamlu l-għażliet f'dan il-pajjiż tal-livelli ta' kwalita' ta' ħajja li man mano dejjem jilħaq il-poplu Malti ma' xiex huwa lest li jittollera u dak li llum m'huwiex lest jittollera.

U dan huwa l-iżvilupp kollu li globalment irridu nħarsu lejh.

Din hija l- verita' għaliex forsi l-istess ammont ta' ħoss għaxar snin ilu l-poplu Malti kien jittollerah - hawn m'iniex ngħid speċifikament għaxar snin ilu, imma 20, 30, 40 sena ilu - u llum ma jittollerahx minħabba l-perceptions ta' affarijiet oħra li jkunu qed jiżviluppaw madwaru.

U hemmhekk fejn irridu mhux biss nittekiljaw din il-problema speċifika u sempliċement nagħmlu rapport fuq x'qed jagħmel il-Kunsill tat-Tarzna fuq dawn il-ħsejjes li hemm illum, imma wkoll is-setturi ekonomiċi kollha vijabbli u sostenibbli f'pajjiżna 'l quddiem u affarijiet oħra li rridu nistudjaw bis- serjeta' f'dan il-pajjiż.

Jiġifieri din hija parti mill-viżjoni kollha futuristika li jrid ikollna għal pajjiżna.

L-aspettattiva tal-poplu tagħna bir-raġun tinbidel u aħna bħala politiċi rridu naraw li dawn l-aspettattivi nilħquhom.

Jien fuq dan m'iniex se nwiegħed lill-Onor.

Vella li fi żmien tliet xhur inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra rapporti fuq dawn l-affarijiet, pero' nwiegħdu li se nidħol fil-problema attivament u nagħti l- informazzjoni kollha, anke pubblikament, fuq x'inhi s-sitwazzjoni preżenti ta' kulħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Infakkar lill-Ministru li f'mistoqsija parlamentari sena u nofs ilu kien qalli li qed isir studju bejn nies tat-tarzna responsabbli u l-universita' u għamiltlu diversi domandi biex jgħidli fiex wasal dan ir-rapport u bqajt mingħajr risposta.

Jiġifieri jiena kont nistenna li wara sena u nofs kelli ningħata risposta għallinqas dwar xiex wasal dan ir-rapport u jiġi ppubblikat ħalli n-nies ta' dawk l-akkwati jkunu jafu fuq dawn il-problemi.

Lill-Ministru kont staqsejtu wkoll jekk hijiex se tinstab alternattiva bħala blasting li huwa l-water injection u kien qalli li se jiġu jippruvaw jagħmlu provi hawnhekk biex taraw jekk tistgħux tużaw dawn.

Mill-mistoqsijiet li komplejt nagħmillu u mit- tweġibiet li tani jidher li dawn għadhom ma sarux u dan meta diġa' għaddew madwar sentejn.

Jidher ukoll li l-interessi kemm tat-tarzna kif ukoll ta' ħaddieħor qed jiġu preservati imma l-interessi tan-nies ta' dawk l-akkwati m'hu qed jagħti kashom ħadd u ma jistax ikun nibqgħu sejrin b'din is- sitwazzjoni.

Lill-Ministru għall-Ambjent jiena kont għidtlu kif jagħmlu l- grid blasting barra u dan għidtulu minn dak li kont rajt jien meta kont fuq il-baħar.

Dan jista' jsir billi tingħalaq temporanjament area fejn ikun qed isir il-grid blasting u jkun hemm apparat apposta biex jiġbor l-arja bil-frak kollu li jkun qed itir u għallinqas ma jkunx hemm konsegwenzi għan- nies ta' hemmhekk.

Imma jidher li l-Ministru għall-Ambjent lanqas din ma għamel.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, l-Onor.

Membru semma "l-interess tat- Tarzna u ta' xi ħaddieħor".

Nerġa' ngħid li jien dan ix-"xi ħaddieħor" ma nafx min hu.

Dan ix-"xi ħaddieħor" min hu?

Lanqas jien ma naf.

Jiġifieri x'inhu l-interess ta' ħaddieħor?

(Interruzzjonijiet) Issa spjegalna l- ieħor min hu.

(Interruzzjonijiet) Mela issa nafu li l-ieħor huma l- kumpanniji tal-bastimenti ta' barra.

(Interruzzjonijiet) Grazzi ħafna.

Rigward l-istudju li kellu jsir nista' ngħid li rajt ukoll il- mistoqsijiet riċenti li għamel l-Onor.

Membru - jiġifieri mhux għax ma għamilhomx qabel - u r-risposti ma nafx għadhomx ġew hawnhekk pero' naf li jien għaddejthom.

(Interruzzjonijiet) Hawn jidher li n-nies tat-Tarzna ma kellhomx is-support li kienu qed jistennew mill-Universita' għal dan l- istudju li kienu qed jagħmlu.

Issa jekk qgħadniex bil-qiegħda nistennew lil dawn in-nies jiġu minflok ma qgħadna niġru warajhom aħna, jien ma nafx lanqas.

Nerġa' ngħid li niddejjaq noqgħod inwiegħed studji meta ma tkunx ir-responsabilita' tiegħi li nagħmilhom għax ikolli niddependi minn ħaddieħor biex jagħmilhom hu.

Anke rigward l-istudju ta' ilma, it-Tarzna qed tgħid li għadha ma għamlitx dan l-istudju.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti, il-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' skejjel jew għaqdiet li jressqu kandidati f'isimhom ma' universitajiet u istituzzjonijiet barranin, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 28781; u

Informazzjoni dwar suġġetti tal-Matric Certificate Examination li jikkwalifikaw għad-dħul fl-Universita', bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 28782.

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' l-Accounts ta' l-Awtorita' tad-Djar, għas-sena li għalqet fit-30 ta' Settembru 1995; u

Rapport Amministrattiv u Finanzjarju ta' l-Awtorita' tad-Djar għall- perijodu bejn l-1 ta' Ottubru 1994 u t-30 ta' Settembru 1995, u l- Estimi ta' Nfiq u Dħul ta' l-Awtorita' tad-Djar għall-perijodu bejn l- 1 ta' Ottubru 1995 u t-30 ta' Settembru 1996.

Kopja ta' dan ir-rapport tqassmet lill-Onor.

Membri.

MR SPEAKER: Il-Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija.

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' ħsarat pendenti fil-linji tat-telephones sa l-1 ta' Novembru 1995, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 29352.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il- Ministru tal-Finanzi.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IT-TAXXA FUQ L-INCOME (EMENDA NRU 2)

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS CUSCHIERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IR-REĠISTRAZZJONI TA' ARTIJIET (EMENDA NRU 2)

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att dwar ir- Reġistrazzjoni ta' l-Artijiet".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CARM LINO SPITERI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hija li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex ikompli jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet" ikun moqri l- Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1995/96 TAL- KORPORAZZJONI GĦAS- SERVIZZI TA' L-ILMA

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nipproponi:

illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Dħul u Nfiq tal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma għall-perjodu mill-1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996, skond l-Att XXIII ta' l-1991 dwar il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, huwa ta' unur għalija li nressaq l-Estimi tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma quddiem dan il- Parlament għas-sena finanzjarja li jmiss u naturalment b'rifless ukoll tal- ħidma ta' din il-korporazzjoni matul is-sena li għaddiet għaliex bla dubju ta' xejn s-sena li għaddiet għall-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kienet waħda mill-iktar importanti, ta' suċċessi u kienet ukoll waħda fejn għall-ewwel darba stabbilejna li l-pajjiż ma jkollu ebda problema fil- livell tal-produzzjoni ta' l-ilma u li mhux biss ma jkollniex dik il- problema imma li jkollna wkoll produzzjoni spare li teċċedi d-domanda li jkun hemm fil-pajjiż.

Dan huwa rifless fost oħrajn meta wieħed iħares lejn ir-rapport ta' din il-korporazzjoni u nsibu anke l-kummenti taċ-chairman ta' din il-korporazzjoni jirrimarka li din kienet l-ewwel sena fil-ħajja tal-korporazzjoni li fiha ssolviet il-problema tad-domanda ta' l-ilma.

Kontra dak li ġara fis-snin ta' qabel il-korporazzjoni qassmet biżżejjed ilma b'mod konsistenti u effiċjenti fl-inħawi kollha tal-gżejjer Maltin.

Wieħed mill-akbar żviluppi li għamlet il-korporazzjoni kien ukoll l- introduzzjoni ta' bidla fis-sistema ta' tariffi li issa nirriferi għaliha iktar tard.

Kien ukoll matul din is-sena li l-korporazzjoni biddlet numru kbir ta' arloġġi ta' l-ilma qodma u li ma kenux jaħdmu tajjeb ma' mudelli ġodda li jassiguraw li l-konsumatur jintalab iħallas għall-kwantita' ta' ilma li jkun fil-fatt uża.

Dan l-aħħar il-korporazzjoni bdiet twettaq programm li bih se tibda tibdel il-kanen galvanizzati b'kanen tal- polyethylene fejn għandhom x'jaqsmu l-kanen li jissupplixxu l-ilma lill- konsumatur.

Ir-rifless minn dan kollu jrid ikun li l-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma tkun minn ta' quddiem ma' korporazzjonijiet pubbliċi oħra li tipprovdi lill-klijenti tagħha wkoll il-benefiċċji ta' sistema ta' teknoloġija komputerizzata illi llum hija indipendenti u superjuri għas- sistemi li kienet tuża qabel.

Naturalment fuq dawn id-diversi aspetti tal- ħidma tal-korporazzjoni nirriferi kemm nista' fid-dettall f'din l- introduzzjoni li qed nagħmel hawnhekk.

Meta nħarsu lejn dan kollu huwa evidenti li l-ewwel riferenza li għandna nagħmlu hija preċiżament lejn l-aspett tal-produzzjoni ta' l-ilma u meta naraw x'hawn indikat fir-rapport annwali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma nsibu li minn Ottubru ta' l-1994 sa Awissu ta' l-1995 din laħqet għal madwar l45,970 metru kubu jew il-kapaċita' ta' 32.1 miljun gallun ilma kuljum.

Kif indikat fir-rapport huwa interessanti wkoll li l- kontribuzzjoni rispettiva ta' ilma minn taħt l-art u dak desalinat kienet ta' 39% ilma minn taħt l-art u 61% f'dak li jiġi mill-impjanti tar-reverse osmosis.

Dan huwa interessanti meta wieħed jipparagunah ukoll mas- sitwazzjoni fis-sena preċedenti fejn insibu li l-perċentaġġi kienu ta' 42% ilma ta' taħt l-art u 58% ilma minn impjanti tar-reverse osmosis.

Jiġifieri wieħed jara li t-taħlita f'livell nazzjonali - naturalment dan wieħed ma jistax jgħidu neċessarjament b'riferenza għal kull lokalita' partikolari - qiegħda xxaqleb aktar lejn l-ilma li jkun prodott minn impjanti tar-reverse osmosis.

Dan ma nistgħux nagħmluh b'mod assolut.

Iktar tard ikolli l-opportunita' nispjega li l-prezz ta' l-ilma mill- impjanti tar-reverse osmosis huwa wieħed li bħala unit rate huwa ferm iktar għoli minn dak li huwa prodott minn sorsi taħt l-art.

Irrid ngħid ukoll li mill-Impjant ta' Desalinazzjoni taċ-Ċirkewwa fix-xahar ta' Awissu 1995 ġew mgħoddija għal GĦawdex 82,210 metru kubu ta' ilma.

Anke dan huwa fattur sinifikanti għaliex naraw taħdem is-sistema minn Malta għal GĦawdex fis- sens ta' provvista li verament taqdi l-funzjoni b'dak il-mod flok u mhux kif ġieli ġara fil-passat bil-maqlub, ċioe' li l-ilma jinġieb minn Għawdex u Għawdex ma nibagħtu xejn.

Fl-opinjoni tiegħi dan fih innifsu huwa interessanti għaliex jirrifletti l-iżvilupp fil-produzzjoni ta' l-ilma bħala riżultat ta' miżuri diversi li ttieħdu mill-1985 'l hawn.

Meta nħarsu lejn l-iżvilupp f'dan il-qasam matul dan il-perjodu nirrealizzaw li kien hemm żvilupp mgħaġġel f'dan il-qasam u dan biex jitwettaq titjib fil-kwalita' u fil-kwantita' tal-provvista ta' l-ilma.

Kulħadd jagħraf il-benefiċċji minn dan l-iżvilupp u kien intqal li dan is- sajf għall-ewwel darba fl-istorja l-kapaċita' ta' produzzjoni kienet ikbar mid-domanda.

Dan rifless bl-aktar mod faċli anke mill-fatt li fl-għeqqel tas-sajf stajna nħaddmu l-Impjant tar-Reverse Osmosis ta' Pembroke b'żewġ trains ta' produzzjoni mitfija għax il-prova li jkollok l-ispare capacity toħroġ ukoll mill-fatt li tkun tista' tħalli parti mill-impjant mitfija.

Għalhekk għandek spare capacity potential u għandek ukoll il-possibbilta' li jekk ikun hemm bżonn ta' tiswijiet u manutenzjoni huwa daqstant faċli li taqleb minn train ta' produzzjoni għal ieħor minflok li taħdem dejjem bl-impjant kollu li jfisser li ma' kull ħsara awtomatikament x'imkien se jsofri minn nuqqas ta' ilma prodott.

Jekk inħarsu lejn l-iżviluppi li saru f'dawn l-aħħar snin wieħed jista' jitkellem mingħajr tlaqliq dwar numru ta' landmarks li kull sena jikkaratterizzaw fuq dan li qed nitkellmu.

Jekk inħarsu lejn l-1988 insibu li din kienet is-sena meta beda jitħaddem l-impjant taċ-Ċirkewwa sabiex ikun jista' jlaħħaq mad-domanda minħabba l- iżvilupp mgħaġġel li sar fil-qasam tat-turiżmu fit-Tramuntana ta' Malta.

Jekk imbagħad inħarsu lejn is-sena ta' wara, jiġifieri l-1989, insibu li kien sar survey tar-riżorsi ta' l-ilma ta' taħt l-art sabiex ikun hemm l- aħjar astrazzjoni u tiġi żviluppata strateġija ta' immaniġġar għall-futur.

Fl-1990 id-Dipartiment ta' l-Ilma ħareġ talba għall-offerti għax-xiri ta' apparat biex jistudja l-idroloġija - dan l-apparat kien iffinanzjat mill- Komunita' Ewropea taħt it-Tieni Protokol Finanzjarju.

Fl-1991 bdew jitħaddmu erba' trains fl-Impjant ta' Pembroke, imbagħad fl-1992 bdew jitħaddmu żewġ trains oħra.

Fl-1993 sar bdil ta' permeators f'Tigne' u fl-1994 ġew stallati sitt trains ġodda f'Pembroke - apparti dawk li diġa' tkellimt dwarhom - kull wieħed b'kapaċita' ta' 4,600 metru kubu kuljum.

It-trains kellhom sistema ġdida ta' pompi ta' l-h.p. direct drive biex jitnaqqas il-ħoss.

Nistgħu nibqgħu sejrin hekk anke għas-snin sussegwenti.

Naturalment il-pjani tagħna għall-futur juru impenn kostanti u kontinwu min-naħa tal-Gvern sabiex jassigura li l-pajjiż ikollu l-livell adegwat ta' provvista ta' l-ilma.

Huwa evidenti li bħalma nitkellmu dwar oqsma oħra li fihom infushom jiggarantixxu l-iżvilupp fil-pajjiż, daqstant ieħor huwa evidentement importanti li niggarantixxu l-iżvilupp b'dak li huwa forsi l-iktar essenzjali għall-ħajja tagħna ta' kuljum.

Hawnhekk mingħajr dubju ta' xejn qed nirriferi għall-qasam tal-produzzjoni ta' l-ilma.

Fil-fatt matul l- aħħar sena l-produzzjoni żdiedet b'5.5 miljun gallun ilma kuljum li jfisser żieda ta' madwar 20% fuq il-produzzjoni li kellna s-sena ta' qabel.

Rigward il-produzzjoni ta' l-ilma nista' ngħid li llum il-pajjiż għandu d- doppju tal-produzzjoni li kellu fl-1986.

Iċ-ċifri juru li filwaqt li fl- 1986 il-pajjiż kellu produzzjoni totali ta' madwar 17 jew 18 miljun gallun ilma, illum din telgħet għal-livelli li diġa' tkellimna dwarhom, jiġifieri ta' 35 miljun gallun kuljum.

Fil-fatt nistgħu nużaw inqas minn din il- kapaċita' totali preċiżament għaliex qed nitkellmu dwar kapaċita' totali li hija ogħla mid-domanda li qed nirriferu għaliha.

Mr Speaker, dan ifisser li kellna r-riżervi ta' l-ilma fl-ogħla livelli tagħhom u biżżejjed tħares lejn Lulju li għadu kemm għadda.

Dan kien possibbli b'riżultat tal-ħidma li għamilna biex il-pajjiż ikollu l-livell ta' produzzjoni ta' ilma li jixraqlu.

Meta nħarsu lejn dawn l-aspetti kollha huwa interessanti li wieħed iħares ukoll lejn il-qabżiet kbar li saru b'mod partikolari fl-impjanti tar-reverse osmosis u allura kemm ikollna astrazzjoni ta' ilma permezz tagħhom.

Hawnhekk wieħed jista' jirriferi wkoll għall-istorja ta' suċċess ta' din il-korporazzjoni.

Jekk wieħed iħares lejn it-tabella ta' produzzjoni ta' l-ilma u jagħmel il- paraguni bejn l-1987 u l-1994 isib qabżiet kostanti fl-ammont ta' ilma li huwa prodott mill-impjanti tar-reverse osmosis.

Fil-fatt waħda mit- tabelli li għandna quddiemna turina li filwaqt li fl-1987 il-livell ta' produzzjoni ta' ilma minn impjanti tar-reverse osmosis kien ta madwar 11 miljun metru kubu, fl-1994 qbiżna għal 30 miljun metru kubu.

Mr Speaker, hawn se nerġa' nsemmi li wieħed ma jistax ma jirriflettix fuq l-ammont - in percentage terms - ta' produzzjoni mill-ilma ta' taħt l- art għall-ammont li jiġi minn desalinazzjoni jew minn impjanti ta' reverese osmosis.

Jekk immorru lura għas-sena 1987 insibu li l-perċentaġġ ta' ilma li konna ntellgħu minn taħt l-art kien ta' 63.3% ta' l-ilma kollu.

Jekk imbagħad nibqgħu sejrin għall-1994, apparti ċifri li diġa' tajna, nsibu li l-perċentaġġ sa l-1994 niżel għal 40.7%.

Jekk imbagħad bil-maqlub inħarsu lejn il-perċentaġġ mill-proċess ta' distillazzjoni minn impjanti tar- reverse osmosis insibu li fl-1987 il-perċentaġġ kien ta' 36.7% u fl-1994 dan tela' għal 59.3%.

Naturalment l-aspett tal-produzzjoni għandu jkun l- ewwel parti ta' l-istorja meta nitkellmu dwar il-qasam ta' l-ilma fil- pajjiż.

Għaliex huwa l-ewwel parti ta' l-istorja tagħna f'dan ir-rigward?

Aktar ma wieħed iħares lejn il-qasam kollu ta' l-ilma allura huwa evidenti li hemm argumenti oħra li jridu jsiru u li jridu jkunu studjati.

Dawn jinkludu s-sistema tad-distribuzzjoni ta' l-ilma, kemm din tkun effiċjenti u kemm tlaħħaq mhux biss bħala kwantita' ta' produzzjoni fid- diversi impjanti tagħna tar-reverse osmosis - apparti minn dak kollu li bqajna niġbru mir-riżervi ta' l-ilma taħt l-art - imma x'ifisser dan fir- rigward tad-diversi djar, diversi stabbilimenti kummerċjali, ta' l- industrija li naturalment tiddependi għall-provvista adegwata ta' l-ilma mhux biss minn kemm ikollok livell suffiċjenti ta' produzzjoni imma tiddependi wkoll minn kemm ikollok sistema ta' distribuzzjoni adegwata.

Nistgħu nitkellmu wkoll l-argument tal-kwalita' ta' l-ilma li nixorbu.

Nistgħu nitkellmu wkoll argumenti rigward il-kwalita' tas-servizzi tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma mal-konsumatur u mal-pubbliku Malti b'mod ġenerali.

Pero' filwaqt li dawn l-argumenti kollha huma interessanti u naturalment huwa interessanti anke li nirriferu għal dawn l-oqsma kollha, huwa fatt li meta nagħmlu l-preżentazzjoni tagħna fuq l-aspetti tal- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma rridu bilfors nitilqu mill-aspett tal-produzzjoni.

Tista' titkellem aktar dwar id-distribuzzjoni ta' l-ilma, dwar il-kwalita' ta' l-ilma, dwar kemm is-servizzi b'mod ġenerali tal- korporazzjoni huma effiċjenti lejn il-pubbliku wara li tkun irrisolvejt l- aspett tal-produzzjoni.

Għaliex jekk inti m'intix qiegħed tipproduċi ilma biżżejjed ikun akkademiku l-argument li titkellem dwar kemm tista' tqassmu biżżejjed.

Inti tista' tqassam u tiddistribwixxi preċiżament dak li tipproduċi.

Inti tista' ttejjeb il-kwalita' meta inti tkun irrisolvejt l- aspett importanti tal-produzzjoni ta' l-ilma.

Il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma nistgħu nagħmluha orjentata dejjem aktar lejn il- pubbliku wara li nkunu rrisolvejna l-ewwel u l-aktar problema fundamentali f'dan il-qasam.

Għalhekk ridt nibda mill-aktar aspett importanti għaliex nemmen li l-fatt li llum ħafna mid-diskussjoni - kif m'għandi ebda dubbju li se jirriżulta anke fid-dibattitu li se jkollna fuq dan is-suġġett f'dawn il-jumejn - tittratta aktar lejn l-aspetti ta' distribuzzjoni u lejn aspetti ta' kwalita' u lejn is-servizzi li toffri l-korporazzjoni b'mod ġenerali.

Għalija dan fih innifsu huwa diġa' wieħed miċ-ċertifikati ta' suċċess favur il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Il-fatt li llum nistgħu ngħaddu minn diskussjoni fuq il-kwantita' għal diskussjoni fuq il- kwalita' ta' l-ilma, il-fatt li nistgħu mmexxu diskussjoni mil-lat tal- produzzjoni għal lat tad-distribuzzjoni u t-tqassim, il-fatt li nistgħu mmexxu diskussjoni minn provvista adegwata ta' dak li huwa l-aktar essenzjali fil-ħajja għal diskussjoni fuq is-servizz u l-kwalita' tas- servizz b'mod ġenerali tal-korporazzjoni hu fih innifsu wieħed mill-akbar ċertifikati ta' suċċess għall-korporazzjoni u għall-Gvern f'dan il-qasam.

Tajjeb li wieħed isemmi ukoll li meta nitkellmu dwar aspetti ta' distribuzzjoni rridu nitkellmu wkoll dwar il-kwestjoni ta' l-unaccounted for water.

L-ewwel mistoqsija kbira f'dan ir-rigward hija li nkunu nafu x'inhuma l-fatturi li jikkaġunaw dak li nirriferu għalih bħala unaccounted for water.

Din hi materja li mhux l-ewwel darba li hawn ġew tkellimna dwarha u ġieli tajna wkoll il-perċentaġġi anke jekk huma approssimattivi ta' x'jikkaġuna dan il-fattur u b'mod regolari wieħed isib li jista' jitkellem anke b'mod ġenerali dwar dawn il-perċentaġġi li se nerġa' nsemmi.

Meta nitkellmu dwar ilma unaccounted for li huwa stmat fil-livell ta' 60% - issa nispjega wkoll x'qed jiġri hawn - wieħed jista' jaqsam dawn is-60% mill-produzzjoni kollha ta' l-ilma bħala dovuti b'dan il-mod.

Huwa kkalkolat li l- leakages jammontaw għal 20%; il-parti minn serq tammonta għal 9%; u l-parti li ġejja mill-fatt ta' meters eżistenti li m'humiex sensittivi biżżejjed biex jaqraw il-konsum tammonta għal 31%.

Mela huwa evidenti, Mr Speaker, li meta wieħed jitkellem għar-rigward tal-fattur ta' l-unaccounted for water wieħed irid jieħu miżuri li jolqtu fost fatturi oħrajn dawn it-tliet fatturi, il-fattur ta' leakages, il-fattur ta' meter under-registration - li huwa kkalkolat minn studji kollha li rriferejna għalihom qabel bħala l-ikbar perċentaġġ - u naturalment wieħed għandu dejjem anke jekk huwa l-inqas perċentaġġ jieħu wkoll il-miżuri meħtieġa għar-rigward tal-perċentaġġ li ġej mis-serq.

Pero' apparti dawn l-aspetti kollha huwa xieraq ukoll li nirriferu wkoll għall-fatt li meta nitkellmu dwar id-distribuzzjoni ta' l-ilma ħadna wkoll miżuri oħrajn.

Dawn il-miżuri jinkludu li pajjiżna ġie maqsum f'żoni fejn f'kull żona jkun hemm ġibjun li jkollu riżerva, jiġifieri li jkollu storage.

Dan huwa proġett li rridu nkomplu għaddejjin bih u rridu li minbarra l-ġibjuni eżistenti jsiru ġibjuni oħrajn u kif nafu saret ukoll applikazzjoni biex jinbena l-ġibjun fl-area tal-Xwieki, fil-limiti tan- Naxxar.

Naturalment meta nitkellmu dwar l-aspett tad-distribuzzjoni ta' l- ilma, wieħed jista' wkoll jagħmel l-argument dejjem totali dwar x'sar fil- qasam ta' żieda ta' mains, ta' bdil ta' mains u lejn anke l-estensjoni tas- servizz.

Forsi tajjeb wieħed ifakkar li meta fl-1994 mill-ġibjun tal- Qrendi bdejna nagħtu provvista ta' aktar ilma konna ħriġna numru ta' mains biex minn hemmhekk wieħed jirrisolvi darba għal dejjem il-problema ta' l- ilma f'diversi inħawi fil-pajjiż b'mod partikolari n-naħa ta' isfel ta' Malta.

Allura sar il-proġett magħruf bħala l-Qrendi Phase II għaliex ridna li nħawi kbar u sostanzjali f'pajjiżna - speċjalment l-inħawi tan- naħa t'isfel tal-pajjiż li kellhom problemi pjuttost kroniċi ta' nuqqas ta' ilma matul diversi snin - jkunu jistgħu jħarsu lejn il-problema tal- provvista ta' ilma bħala problema tal-passat.

F'dan ir-rigward nista' ngħid li t-tieni parti tal-proġett magħruf preċiżament bħala Qrendi Phase II tkompla matul is-sena li qegħdin fiha.

Din hija l-aħħar parti ta' sistema u proġett importanti ħafna fid- distribuzzjoni ta' l-ilma li hu ppjanat prinċipalment biex jassigura tqassim aħjar ta' l-ilma fl-inħawi tan-naħa ta' isfel ta' Malta.

Meta dan il-proġett jitlesta ser jiggarantixxi provvista aħjar ta' ilma fl-areas ta' Hal Luqa, il-Fgura, Hal Tarxien, Santa Lucia u Raħal Ġdid.

Dawn kollha jifformaw parti mis-sistema ta' gravita' tal-Qrendi u għalhekk wieħed jistenna li din is-sistema awtomatikament titjieb permezz tal-Qrendi Phase II bħala parti mix-xogħol tagħna ta' distribuzzjoni.

Din il-parti tal-proġett tikkonsisti f'4.5 kilometri ta' mains li jvarjaw fid-dijametru minn 250 millimetru sa 600 millimetru u li jestendu minn Ħal Luqa għal Ħaż- Żabbar ħdejn il-Mina ta' Hompesch.

Dan huwa proġett li kien beda f'Ġunju.

Konna rajna alternattivi varji, kienu saru studji li jikkonsidraw ukoll l- aspett ta' l-impatt tat-traffiku u ridna li jkun hemm l-inqas inkonvenjent possibbli lill-pubbliku b'mod ġenerali.

Nista' ngħid li sa l-aħħar ta' Ottubru madwar nofs dan il-proġett kien lest u issa mistenni jitkompla fl- ewwel xhur tas-sena li ġejja.

Aħna rridu li dan il-proġett essenzjali ħafna għas-sistema tad-distribuzzjoni fil-pajjiż jitkompla bir-ritmu li qabad ħalli fl-ewwel xhur tas-sena d-dieħla t-titjib fid-distribuzzjoni ta' l-ilma fid-diversi nħawi fin-naħa t'isfel ta' Malta jkompli jingħata l- prijorita' li ndikajna fil-postijiet fejn nafu li kien hemm problemi.

Apparti l-ispjega dwar estensjoni fis-sistema tad-distribuzzjoni, ma nistax ma niġbidx l-attenzjoni ta' din il-Kamra għal dak li hemm indikat f'dan ir-rigward fir-Rapport Annwali li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra.

Meta nħarsu lejn ix-xogħol fuq is-sistema ta' distribuzzjoni, insibu li sar tqegħid ta' aktar minn 44 kilometru ta' kanen b'dijametri li jvarjaw f'diversi lokalitajiet f'pajjiżna.

It-tabella li tkopri dan ix-xogħol kollu qiegħda f'paġna 19 tar-rapport.

Se nillimita ruħi għall-eżempji fejn it-tqegħid jeċċedi aktar minn kilometru ta' mains ġodda fil-proġetti varji ta' distribuzzjoni ħalli dejjem nassiguraw mhux biss livelli ogħla fil- produzzjoni imma distribuzzjoni aktar effiċjenti ta' l-ilma madwar diversi nħawi fil-pajjż.

Nista' nsemmi, per eżempju, Bormla fejn qegħidna 1.4 kilometru, Delimara fejn qegħidna 3.4 kilometri, il-Fgura fejn qegħidna 3.3 kilometri, Ħal Far fejn qegħidna 1.8 kilometru, fil-Kalkara fejn qegħidna aktar minn kilometru, Ħal Kirkop fejn qegħidna 1.7 kilometru, Ħal Qormi fejn qegħidna 4.9 kilometri, il-Qrendi Phase fejn qegħidna 1.1 kilometru, iż-Żebbiegħ fejn qegħidna 3.5 kilometri u Ħaż-Żebbuġ fejn qegħidna 5.5 kilometri.

Dawn huma eżempji għar-rigward ta' Malta.

Jekk nieħdu eżempji minn GĦawdex u dejjem nillimita ruħi għal fejn kellna aktar minn kilometru, nista' nsemmi xogħol fuq is-sistema tad-distribuzzjoni f'Marsalforn fejn qegħidna 2.8 kilometri, l-area ta' Ta' Ċenċ f'Victoria, qegħidna 1.6 kilometru u fl-area tar-Rabat proprju qegħidna wkoll iżjed minn kilometru.

Dan ifisser total ta' 36.5 kilometru għal Malta u total ta' 7.4 kilometri għal GĦawdex li b'kollox iġib total li jaqbeż l-44 kilometru fis-sistema ta' distribuzzjoni bejn Malta u GĦawdex.

Kif għidt qabel, Mr Speaker, meta nitkellmu dwar is-sistema ta' distribuzzjoni ta' l-ilma naturalment huwa dejjem rilevanti li nħarsu lejn dak li qiegħed isir fuq il-fatturi li jwasslu għall-unaccounted for water.

Jien dawn diġa' semmejthom, semmejt il-perċentaġġ ta' serq, semmejt il- perċentaġġ fuq il-meters u indikajt l-ogħla perċentaġġ - jiġifieri 31% minn dawn is-60% - u semmejt ukoll il-perċentaġġ l-ieħor fuq il-kwestjoni tal- leakages.

Niġu mela għall-aspett tal-meters.

Naraw li f'dan ir-rigward inbidlu aktar minn 66,000 arloġġ ta' l-ilma fil-perjodu li qegħdin nitkellmu dwaru.

GĦalija huwa interessanti li fost dawn is-66,000 arloġġ ta' l-ilma li nbidlu kważi 23,000 minnhom kellhom aktar minn 20 sena fuqhom.

Imma x'kien l-effett tal-bdil ta' dawn il-meters ta' l-ilma?

Qabel xejn irrid nifraħ lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma li naħseb li din is-sena tatna mhux biss rapport li jirrispetta l-lingwa Maltija daqs dik Ingliża għaliex tatna r-rapport fiż-żewġ lingwi pero' tatna wkoll rapport verament studjat, rapport li ma joqgħodx lura mid- dettalji tekniċi kollha, rapport li jagħtina analisi profonda u rapport li jagħmel faċli anke għal dan il-Parlament li jidħol f'diskussjoni u japprofondixxi s-suġġett mill-angoli kollha tiegħu għaliex għandna materjal li huwa dettaljat ħafna.

Fost id-dettalji nsibu preċiżament x'kien l- effett fit-titjib tal-qari ta' l-arloġġi meta sar il-bdil tagħhom.

Insibu li fil-każ tat-tip ta' arloġġi tal-klassi "Ċ" ta' l-1983 - dejjem biex nillimita ruħi għal numru ta' eżempji għaliex inkella nista' nikkwota t- tabella kollha - kien hemm żieda fil-qari ta' 42%.

Jekk inħarsu lejn arloġġi ta' l-1980 dejjem tal-klassi "Ċ" insibu titjib fil-qari ta' 40%.

Ħalli nagħti eżempju ieħor.

Fil-każ tal-meters tal-klassi "Ċ" ta' l-1986 sibna titjib fil-qari ta' 38% li huwa l-istess perċentaġġ ta' titjib fil- każ ta' meters li nbidlu mill-1973 - kemm tal-klassi "B" u tal-klassi "Ċ" - jiġifieri, biex niftiehmu, dawk il-meters li għandhom aktar minn 20 sena fuqhom.

X'ifisser dan kollu?

Dan kollu jfisser li fejn qabel fl-analisi tagħna konna nindikaw unaccounted for water - matul is-snin dan il-pajjiż għal raġunijiet varji kien mifni b'meters li kienu jagħmlu under- registration ta' l-ilma attwalment ikkonsmat - illum huwa pprovat li mill- bdil ta' meters qodma għal meters ġodda u mir-readings attwali u bir- responsabbilta' kollha aspirata minn prinċipji ta' ġustizzja - f'pajjiż inti ma tista' qatt tħalli sistema fejn tgħid li min jikkonsma l-ilma għandu jkollu meter li jirreġistra iżjed minn dak li attwalment jikkonsma imma lanqas m'għandu jkollu meter li jirreġistra inqas minn dak li jkun ikkonsma - il-programm tal-bdil tal-meters f'dan ir-rigward qed jagħti riżultat mill-aktar sodisfaċenti, riżultat li jgħid li l-analisi tat- tagħrif dwar kontijiet għall-aħħar żewġ ċikli sħaħ tikkonferma li l- parametri tat-tariffa fil-fatt kienu deċiżi sew anke meta ġejna biex niffissaw it-tariffa l-ġdida.

Dan huwa argument ieħor li rrid nagħmel.

Naħseb li huwa importanti li ngħid li l-konsum veru reġistrat bl-arloġġi l- ġodda li tqiegħdu flok dawk li ma jaħdmux juri d-doppju ta' l-istima li kienet issir qabel filwaqt li l-konsum reġistrat fuq arloġġi ġodda hu on average, 30% u iżjed ogħla mill-medja tal-konsum reġistrat qabel.

Jien tajt ukoll ċifri partikolari anke għar-rigward ta' klassi partikolari ta' meters li fil-fatt kienu mibdula.

Fattur ieħor li jikkaġuna l-unaccounted for huwa l-aspett tal-leakages.

Hawnhekk wieħed ma jistax ma jħarisx b'sodisfazzjon konsiderevoli lejn ix- xogħol li qiegħed isir mill-korporazzjoni f'dan ir-rigward li tħares lejn inħawi diversi fil-pajjiż u tara l-problema tal-leakages b'mod studjat u b'mod li ttejjeb is-sistema tal-ħsara u tiswijiet.

Fit-tqassim tax-xogħol fost il-ħaddiema tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħadna numru ta' miżuri li fil-fatt wasslu, bl-aktar mod konkret, biex ikun hemm tiswijiet iktar malajr ta' ħsarat li jkunu rrapportati u biex ikollna wkoll analisi aħjar ta' fejn l-iktar ikun hemm leakages f'diversi partijiet tal-pajjiż.

Ir-rapport annwali jagħti wkoll indikazzjoni ta' paragun bħala bażi fuq dak li jissejjaħ il-minimum night flow għax naturalment kif jafu wkoll Membri ta' l-Oppożizzjoni mod wieħed kif inti tkun tista' tkejjel b'mod xjentifiku u b'mod oġġettiv il-ħidma li tkun qed tagħmel rigward il-leakages huwa billi qabel ma tagħmel it-tiswijiet tagħmel paragun bejn l-ammont ta' ilma li jkun għaddej fil-ħin li l-inqas tippretendi li għandek konsum ta' l-ilma - jiġifieri matul il-lejl, madwar is-2.00 a.m. - u naturalment wara li tkun għamilt l-istess tiswijiet.

F'dan ir-rigward hawn diversi eżempji fir-rapport li juru kif fl-Isla u f'postijiet bħal Ħal Kirkop u l-Gudja l- intervent ta' tiswijiet biex ikunu eliminati l-leakages wera riżultati mill- iktar pożittivi.

Ir-rapport juri wkoll li ma tistax titkellem dwar dan ir- riżultat pożittiv fir-rigward ta' Buġibba.

F'Buġibba għad hemm il-bżonn tal-bdil ta' ħafna kanen ta' l-ilma għax is-sistema ta' dawn il-kanen żgur m'hijiex l-iktar sistema feliċi.

Qed ngħid dan għax hemmhekk hemm sistema ta' kanen irqaq imġonġijin ma' xulxin, sistema li tagħmel id-distribuzzjoni ta' l-ilma f'inħawi sensittivi bħal dawn waħda vulnerabbli u waħda li żgur li rridu ninvestu fiha minkejja l-ispiża kbira biex titjieb fis-snin li ġejjin.

Apparti minn dak li hemm indikat fir-rapport tlabt lill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma biex tagħtini ftit ċifri aġġornati f'dan ir-rigward.

Nista' ngħid b'sodisfazzjon li r-riżultati qed ikomplu juru bl-iktar mod konsistenti l-effett ta' l-interventi li qed tagħmel il-korporazzjoni biex neliminaw il-leakages f'inħawi differenti.

Hawnhekk għandi rapport li jitkellem dwar ir-riduzzjoni, preċiżament bil-kejl xjentifiku tal-minimum night flows, f'żoni varji bħala riżultat ta' leakage detection u ta' tiswijiet.

Jien għandi r-riżultati ta' paragun bejn l-1 ta' Ġunju ta' din is-sena u l-31 ta' Ottubru ta' din is-sena jiġifieri ftit ġranet ilu.

Jekk nillimita ruħi - għaliex jekk nispiċċaw naqraw it-tabelli kollha nieħdu ħafna ħin ta' din il-Kamra - għal fejn ir-riduzzjoni m'hijiex inqas minn 10 metri kubi fis-siegħa bħala riżultat fil-varjazzjoni tal- minimum night flow nista' nagħti mill-ewwel dawn l-eżempji.

Per eżempju, fil-Marfa wara intervent ta' tiswijiet nistgħu ngħidu li kull siegħa qed niffrankaw - issa aktar tard ngħid din xi tfisser fi glalen ta' ilma kuljum - 10 metri kubi kull siegħa.

Fl-Għadira l-istess, qed niffrankaw 10 metri kubi fis-siegħa.

Fil-Mellieħa - qed naqbeż dawk kollha li huma inqas minn 10 metri kubi li naturalment minnhom hawn diversi - qed niffrankaw 15-il metru kubu fis-siegħa li jirrifletti tnaqqis fil-minimum nightflow fiż-żona li qed nitkellmu dwarha wara spezzjonijiet aħjar ta' leakage detection u tiswijiet meħtieġa.

F'San Pawl il-Baħar qed niffrankaw 10 metri kubi fis-siegħa, f'Ħal Kirkop 29 metru kubu fis-siegħa, fil-Gudja 21 metru kubu fis-siegħa u fiż-Żejtun - dan huwa l-ogħla - 30 metru kubu fis-siegħa apparagun dejjem tal-minimum nightflow.

Iż-Żejtun fl-anqas ħin ta' konsum kien jirreġistra 80 metru kubu fis-siegħa bil-lejl u mbagħad wara l-ispezzjonijiet u wara t-tiswijiet kollha meħtieġa kif ukoll wara l- bdil ta' mains u ta' kanen il-konsum niżel għal 50 metru kubu fis-siegħa.

F'Wied il-Għajn qed innaqqsu il-minimum nightflow għal 19-il metru kubu fis- siegħa, fl-Isla 13-il metru kubu fis-siegħa, fl-area ta' Santa Marija 11-il metru kubu fis-siegħa, u fl-area ta' Ħ'Attard 15-il metru kubu fis-siegħa.

X'inhu t-total ta' dan kollu?

X'inhu t-total li sa l-aħħar ta' Ottubru nistgħu ngħidu li eliminajna b'kalkolu xjentifiku u oġġettiv ta' tnaqqis fil-minimum nightflow f'dawn iż-żoni varji?

Qed niffrankaw 236 metru kubu fis-siegħa u naturalment irridu naħdmu aktar fuq din il-ħaġa.

Dan ifisser - biex wieħed forsi jikkalkola f'termini li jiftehmu iżjed - li jekk taqleb dak li hu kull siegħa għal x'tiffranka fuq bażi ta' ġurnata u jekk wieħed jagħmel ukoll conversion in terms of gallons of water, nistgħu ngħidu li minn sors ieħor ta' l-unaccounted for water illum qed niffrankaw 1.25 miljun gallun ilma kuljum bejn dawn iż-żoni kollha.

Ma nistax ma nifraħx lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma f'dan ir-rigward u ma nistax naturalment ma nawgurax lill-korporazzjoni li tkompli preċiżament b'dan it- tip ta' programm u b'dan it-tip ta' impenn għall-futur fil-pajjiż u f'żoni oħra.

Allura x'nosservaw b'mod ġenerali minn dan kollu?

Nosservaw li meta nagħmlu paraguni dwar id-differenza fl-ammont ta' ilma li qed jispiċċa fis-sistema ta' distribuzzjoni tagħna, din is-sena mill- ewwel ġimgħa ta' Awissu sa issa - hawnhekk għandi tabella li turini sat- tieni ġimgħa ta' Ottubru - u b'eċċezzjoni biss tat-tieni ġimgħa ta' Awissu nistgħu ngħidu li qed imur anqas ilma fis-sistema tad-distribuzzjoni.

Jiġifieri meta tikkalkola l-ammont ta' ilma prodott u tnaqqas minnu dak l- ilma li jkun għadu fil-ġibjuni - u allura jkun għadu ma daħalx fis-sistema ta' distribuzzjoni - u tagħmel paragun ġimgħa b'ġimgħa bejn dawn l-aħħar għaxar ġimgħat u l-corresponding weeks ta' l-1994 issib b'mod konsistenti - b'eċċezzjoni ta' ġimgħa waħda - li anqas ilma sejjer fis-sistema tad- distribuzzjoni.

Pero' ara ma naħsbux - u dan iddiskutejtu personalment ma' l-uffiċjali tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma - li dan ifisser anqas konsum ta' ilma għax jekk imbagħad tieħu l-metering ta' l-ilma bħala konsum issib li dan ma naqasx.

Li qed jiġri huwa li bil-fatti qed tonqos il- ħela u bil-fatti nsibu li l-perċentaġġ fl-ewwel ġimgħa t'Ottubru per eżempju, tela' in average daily consumption għal differenza inqas fis- sistema tad-distribuzzjoni ta' kważi 3.5 miljun gallun ilma.

Naturalment din ma rridx norbotha kollha mas-sistema ta' tiswijiet - dawn se mai huma ċifri separati - imma dan huwa ilma inqas li qed imur fis- sistema tad-distribuzzjoni preċiżament minħabba miżuri varji li qed tieħu l- korporazzjoni u allura naraw li fit-tieni ġimgħa ta' Ottubru, per eżempju, stajna nitkellmu fuq 10% inqas ilma fis-sistema tad-distribuzzjoni bħala riżultat ta' diversi miżuri li ħadet il-korporazzjoni.

Anke hawn naturalment wieħed ma jistax ma jifraħx u ma jawgurax f'dan ir-rigward u jara kif il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma wara li bilfors kellha tagħti prijorita' lejn il-qasam tal-produzzjoni u wara li ma qagħdetx lura milli tagħmel l-impenji kollha meħtieġa fir-rigward ta' distribuzzjoni llum qiegħda pass wara l-ieħor tolqot oqsma oħra ta' l-operat tagħha.

Tkellimna dwar il-qasam tal-produzzjoni, dwar il-qasam ta' distribuzzjoni aħjar, dwar il-qasam li tattakka l-problema ta' l-unaccounted for, dwar il- qasam li torganizza dejjem aħjar id-diversi servizzi tagħha b'mod effiċjenti u dwar oqsma varji li fit-totalita' tagħhom ifissru mingħajr ebda dubju li hija korporazzjoni mpenjata f'dawn l-oqsma kollha.

Mr Speaker, forsi huwa interessanti nispjega wkoll, biex nagħti eżempju tal-konsum, li jekk nagħmel fuqi nnifsi limitazzjoni ta' paraguni ta' konsum f'termini ta' metri kubi - issa m'iniex se nagħmel paragun abbażi ta' kontijiet - naraw li fir-realta' l-konsum fil-qasam tal-lukandi żdid sostanzjalment u dan għal kwalunkwe kategorija ta' lukandi.

Fil-livell terzjarju tal-qasam turistiku kien hemm qabża wkoll fil-konsum.

Fl-istess nifs ta' dawn il-paraguni ta' cycles sostanzjali nistgħu nitkellmu wkoll dwar sistema aħjar ta' distribuzzjoni ta' l-ilma kemm f'dik li hija produzzjoni u kemm f'dik li hija riserva fil-ġibjuni li tgħaddi għas- sistema tal-mains tagħna.

Issa ħalli nagħti ftit eżempji ta' din iż-żieda fil-konsum tal-lukandi u nerġa' ngħid li qed nirriferi għal-lukandi kollha.

Nibda billi ngħid li l-konsum ta' one month cycle bejn it-30 ta' Lulju 1994 u l-1 ta' Settembru 1994 - jiġifieri għandna x-xahar ta' Awissu kollu nkluż - kien ta' 16,715-il metru kubu.

Issa jekk nieħdu kważi l-istess perijodu, jiġifieri mill-1 ta' Awissu sa l-1 ta' Settembru ta' din is-sena - allavolja hawn għandna jumejn anqas - insibu li kien hemm qabża kbira għax tlajna sa 47,227 metru kubu.

Il-konsum tal-lukandi għax-xahrejn ta' Settembru - Ottubru 1993 kien ta' 54,907 metru kubu waqt li għall-istess xahrejn ta' l-1994 kien ta' 56,467 metru kubu.

F'Lulju - Awissu 1994 il- konsum tal-lukandi kien 69,597 metru kubu u f'Lulju - Settembru 1995 dan tela' għal 79,395 metru kubu.

Naturalment dan fih is-sinifikat tiegħu u f'dan il-każ jirrifletti l-aspett ta' registration permezz ta' meters b'mod iktar korrett u jirrifletti wkoll dak li trid il-korporazzjoni u dan huwa li jkollha l-għodda kollha meħtieġa f'idejha biex tkun tista' tkejjel dejjem aħjar is-servizz tagħha fid- diversi oqsma.

Mr Speaker, f'din l-okkażjoni ta' dibattitu ngħid ukoll xi ħaġa dwar il- kwestjoni tat-tariffi.

Fl-opinjoni tiegħi dan ir-rapport qed jagħmel analisi korretta u tajba għaliex issa it-tariffi huma fuq fatti u mhux fuq każi drammatiċi ta' min kellu żball fil-kont, ta' min għandu żball fil- komputerizzazzjoni, ta' min il-każ tiegħu jispiċċa jew jiddomina permezz ta' ittra f'gazzetta u ta' min il-każ tiegħu jissemma fil-Parlament.

Hemm modi aħjar kif wieħed jista' jiġbed l-attenzjoni għal dan ir-rigward.

F'paġna 14 ta' dan ir-rapport insibu l-analisi tal-kont medju tal-perijodu ta' erba' xhur li qed joħroġ issa pparagunat ma' dak li kien joħroġ bis- sistema tat-tariffi qabel.

F'każ ta' dar vojta li forsi qed tiġi użata biss għas-sajf, bejn il-kont ta' erba' xhur bis-sistema tat-tariffi l-ġodda u l-kont ta' erba' xhur bis-sistema tat-tariffi ta' qabel insibu li hemm żieda ta' Lm4.58ċ - dan huwa l-average.

Jekk nagħmlu analisi tat-tabella li għandna ppreżentata hawnhekk insibu li s-sussidju li jagħti l-Gvern huwa korrettement sussidju li qiegħed dejjem jikber aktar m'għandek persuni joqogħdu fid-dar.

Hawn irrid ngħid li ma tkunx miżura ta' ġustizzja soċjali li flat jingħata sussidju irrispettivament minn kemm jgħixu nies fih.

Jekk aħna naqblu mal-prinċipju li għandu jkun hemm kalkolu tal-konsum regolari ta' ilma għal kull persuna, allura evidentement dak il-konsum tkun trid tikkalkolah fuq kemm hemm persuni joqogħdu ġewwa dar u allura s- sussidju tal-Gvern ivarja jew jogħla skond kemm hemm persuni jgħixu fl- istess dar.

Jiġifieri b'mod konsistenti f'din it-tabella għandna li aktar m'hemm persuni jgħixu f'dar waħda anqas se tkun id-differenza fil-livell tal-kont għal dik il-familja li kienet tħallas qabel milli tħallas illum.

Fl-opinjoni tagħna - kif kellna l-opportunita' li nispjegaw f'diversi okkażjonijiet - hija miżura ta' ġustizzja soċjali fil-prattika li tiddistingwi bejn djar fejn jgħixu ħafna persuni għal djar fejn tgħix persuna waħda jew ftit persuni għaliex huwa evidenti li inti ma tistax tagħti l-istess sussidju rrispettivament mill-għadd ta' nies li jgħixu fl- istess post.

F'dan ir-rigward irrid ngħid ukoll li meta bdew joħorġu l-kontijiet il- ġodda kien hemm xi diffikultajiet inizjali fejn is-sistema ta' komputerizzazzjoni mhux dejjem indikat b'mod preċiż - u dan għal raġunijiet magħrufa fi kwalunkwe sistema ta' komputerizzazzjoni madwar id-dinja - l- għadd preċiż ta' persuni li jkunu jgħixu f'dar.

L-ewwelnett ikollok familji li huma stess u b'ebda tort ta' ħadd - żgur m'hux tort tal-Gvern, żgur m'hux tort tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, żgur m'hux tort ta' xi ħadd fis-settur pubbliku - iħossu li għandu jkollhom membri ta' l- istess familja reġistrati taħt indirizzi varji anke jekk qed jgħixu taħt l- istess saqaf.

Raġunijiet għal dan hemm ħafna u ma naħsibx li għandna għalfejn nidħlu fihom hawnhekk.

Li rrid ngħid huwa li sistema ta' komputerizzazzjoni marbuta direttament fuq il-karta ta' l-identita' naturalment se timmarka dak li jidher skond is-sistema tar-reġistru elettorali.

Irridu nammettu wkoll li s-sistema ta' komputerizzazzjoni ġieli tvarjalek għaliex dak li forsi l-għajn umana tinduna bih mill-ewwel is-sistema komputerizzata tarah b'mod differenti.

L-aktar eżempju ovvju hu meta membri ta' l-istess familja jġibu indirizz differenti.

Per eżempju, membru tal-familja jġib l-isem tad-dar "Rose" u membru ieħor iġib l-isem tad-dar bħala "Rose Hse."

Din il-kompjuter jirreġistraha bħala informazzjoni li tvarja u allura jindikalek żewġ households flok household waħda.

Pero' dawn kienu aktar diffikultajiet inizjali milli diffikultajiet li tkomplew għaliex kif nafu l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tat kull opportunita' lill-persuni li riedu jimlew formoli, li riedu jindikaw korrezzjonijiet partikolari u li riedu jaġġustaw is-sistema biex dan jagħmluh.

Allura dawn id-diffikultajiet inizjali fil-parti l-kbira tagħhom kienu eliminati.

Irrid ngħid li proġett kbir tal-korporazzjoni li fil-fatt nistgħu ngħidu li qegħdin fl-ewwel ġranet tiegħu - u se nitkellem aktar dwaru fl-aħħar - huwa li l-korporazzjoni jkollha sistema ta' komputerizzazzjoni sofistikata u adegwata li tkun sistema in-house, sistema tailor-made għall-ħtiġijiet kollha tagħha u għall-ħtiġijiet kollha tal-konsumaturi tagħha.

Din m'hix se tkun sistema li tiddependi fuq waħda ċentralizzata u li llum għaddew ħafna snin fuqha bħalma hija s-sistema tas-Swatar.

Is-sistema tas-Swatar ma jista' qatt ikollha l-istess livell mhux biss ta' effiċjenza imma ta' response time effiċjenti u fast daqs sistema li tkun tailor-made għal korporazzjoni partikolari kif se jkollha l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u li se tibda tuża minn dan ix-xahar stess.

Dan se jkompli jtejjeb ukoll is-servizz tagħna f'dan ir-rigward.

Meta nsemmu l-kwestjoni tat-tariffi l-ġodda naħseb li l-ikbar argument li ma nistgħux ma nagħmlux huwa li bit-tariffi l-ġodda fl-aħħar mill-aħħar dak li ridna nagħmlu kien li nikkalkolaw prezz għall-konsum ta' l-ilma li kemm jista' jkun ikun ġust u dan ikkalkolajnieh fil-livell ta' 75c kull metru kubu ta' ilma.

Mhux qed ngħid li dan huwa dejjem il-prezz tal- produzzjoni ta' l-ilma għax jekk regolarment tara x'inhu l-prezz tal- produzzjoni ta' l-ilma nista' ngħid li għandek diversi okkażjonijiet fejn il-prezz ikun ogħla minn hekk.

Imma almenu ridna nistabbilixxu gwida li hija korretta biex lil dak li jkun tgħidlu li l-ilma jiswa daqshekk.

Biex wasalna għal-livell ta' produzzjoni li ridna u biex inkomplu ntejbu d- distribuzzjoni u biex nassiguraw li l-ilma jasal f'kull dar tal-familji Maltin - faċli li tieħu s-soluzzjoni li tipproduċi inqas u daqqa tagħlaq naħa u daqqa tagħlaq naħa oħra u naraw kif inġaħġħu bl-iktar komodita' essenzjali tal-ħajja - l-ilma għandu dan il-prezz u kull min jirċievi kont jara l-kont b'dak il-prezz.

Pero' mbagħad jara linja oħra li għall-konsum l-iktar bażiku u l-iktar li għandu bżonn għandu s-sussidju tal-Gvern u jara r-riduzzjoni awtomatika fil-kont.

Naturalment huwa jħallas il-prezz ta' l- ilma kif qed nikkalkolaw li għandu jiswa, tnaqqas is-sussidju u l- individwu jħallas biss id-differenza lill-korporazzjoni.

Imma wieħed forsi jista' jistaqsi, dan is-sussidju tal-gvern xi jfisser f'termini reali?

Dan is-sussidju tal-gvern f'termini reali jfisser iċ- ċifri li se nagħti hawnhekk.

Dan ma nistgħux ma nenfasizzawhx biżżejjed għax forsi jkun hawn min jaħseb li aħna b'xi mod ridna nkunu kattivi mal- poplu u dawn il-ħafna aġġettivi oħra li soltu nisimgħu u li ridna nagħmlu tariffi biex issa niġbru lura kull ċenteżmu li nonfqu fuq is-sistema ta' l-ilma fil-pajjiż.

Dan m'hu assolutament veru xejn għaliex jekk inħarsu kemm lejn il-perijodu qabel it-tariffi l-ġodda sew lejn il-perijodu ta' wara naraw l-istess livell konsistenti ta' sussidju mill-gvern lill- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Pero' ejjew narawhom ftit kif kienu matul is-snin.

Mill-1992 sa l-1993 meta konna ħadna perijodu ta' accounting għal darba biss, peress li l-korporazzjoni kienet għadha ilha li twaqqfet 20 xahar, insibu li s-subvention tal-gvern kienet telgħet għal Lm14.1 miljun, it-telf li xorta waħda għamlet il-korporazzjoni anke wara dak is-subvention - telf li m'għamilx tajjeb għalih il-konsumatur imma telf fl-accounts li l-korporazzjoni tmur tissellfu mill-banek u ġeneralment jagħmel tajjeb anke l-Gvern b'xi garanzija - kien ta' Lm6.31 miljun.

Mela f'dawk l-20 xahar nistgħu nitkellmu dwar subvention totali ta' Lm20.41 miljun.

Jekk imbagħad immur għas-sena finanzjarja 1993/1994 - issa qed immorru fuq sena regolari ta' 12-il xahar - is-sussidju tal-Gvern kien ta' Lm10.5 miljun u t-telf kien ta' Lm720,000, jiġifieri nistgħu ngħidu li s- subvention totali mill-Gvern b'mod jew ieħor dirett jew indirett kien ta' Lm11.22 miljun net.

Jekk inħarsu lejn l-1994/1995, l-aħħar sena finanzjarja, insibu li s-subvention mill-Gvern kienet ta' Lm9.5 miljun u t- telf kien ta' Lm1.8 miljun, jiġifieri s-subvention totali - dirett jew indirett - kienet ta' Lm11.3 miljun.

Is-sena finanzjarja li għadha kif bdiet, 1995/1996 - fejn żgur għandek l-effett kollu tat-tariffi l-ġodda - il-Gvern xorta se jerġa' jagħti subvention ugwali u kemm kemm iżjed minn dik tas-sena finanzjarja li għaddiet għax minflok Lm9.5 miljun qed jiggarantixxi subvention ta' Lm10 miljun, nikkalkolaw li jkun hemm telf ta' Lm170,000 u allura qed nitkellmu dwar totali - apparti s-subvention diretta - ta' Lm10.17 miljun.

Mela jekk nara l-impenn ta' sussidju mill-Gvern kemm biex il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma tagħmel l-investiment kollu meħtieġ tagħha fis-setturi varji biex tagħti s-servizzi li hemm bżonn lill- pubbliku Malti, kemm biex ir-rata li l-poplu jħallas ta' l-ilma li jkollu fil-vit ma tkun qatt viċin ir-rata realistika li dak l-ilma jiswielna biex inwassluh fil-vit tal-poplu, qed nitkellem fuq subvention ta' aktar minn Lm53 miljun.

Dan il-kalkolu mhux qed nagħmlu fuq tmien snin imma mill-1992 sa l-aħħar tas-sena finanzjarja li qed niddiskutu bħalissa.

Allura min jista' b'xi mod jakkuża lill-Gvern li b'xi mod ma tax l-impenn totali tiegħu mil-lat kapitali, mil-lat ta' investiment meħtieġ lil din il- korporazzjoni u mil-lat biex l-element veru u soċjali anke fit-tariffa jibqa' rispettat?

Mr Speaker, nista' ngħid ukoll li matul l-istess żmien ma qgħadniex lura milli nħarsu wkoll lejn il-kondizzjonijiet tal-ħaddiema tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Nista' ngħid li filwaqt li l-average earnings fl- 1987, dejjem meta niddividu t-total tal-wage bill bin-numru ta' ħaddiema - it-total imħallas kien ta' Lm2,967,833 maqsumin fuq 1,592 impjegat - kienu ta' Lm35.85, fil-ġimgħa, fl-1995 dawn telgħu għal Lm67.27c, li jiġu kważi d-doppju paragunati ma' l-1987 - l-emoluments totali għas-sena finanzjarja 1994/1995 kienu Lm4,827,204 u staff kien hemm 1,380.

Meta nħarsu lejn il-qasam tal-ħaddiema, li fl-aħħar mill-aħħar jibqgħu dejjem l- akbar riżors tal-korporazzjoni, insibu li anke hawn għandna l-impenn tat- taħriġ.

Tajjeb li nagħmlu riferenza għall-courses li saru f'livelli varji ta' taħriġ fil-management, courses bażiċi, courses li jingħataw lil ħafna kategoriji varji ta' ħaddiema mal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u courses immirati biex it-twemmin tagħna fl-akbar riżors tal-korporazzjoni jkun wieħed ippruvat bil-fatt li aħna nagħtu wkoll it-taħriġ kollu meħtieġ.

It-twaqqif ta' l-Istitut tat-Teknoloġija ta' l-Ilma f'dan ir-rigward kien pass mill-iktar importanti.

Irrid ngħid ukoll, Mr Speaker, li l-korporazzjoni trid dejjem tattrezza ruħha biex hi tkun tista' tagħti l-kwalita' ta' servizz meħtieġ minnha anke permezz tas-sistemi li tadotta internament biex is-servizz ikun wieħed effiċjenti.

Għalkemm wieħed ikun irid jirriferi għal diversi oqsma oħrajn, ma nistax ma nagħmilx aċċenn għall-impenn li għandha l-korporazzjoni fir- rigward tal-komputerizzazzjoni.

Irrid ngħid li din it-taqsima tal- korporazzjoni akkwistat is-software meħtieġ sabiex minn dan ix-xahar b'sistema in house tibda tiġġenera wkoll il-kontijiet b'mod li jkunu aktar spjegati u b'mod li nassiguraw li fejn persuna għandha lment, l-ilment ikun wieħed mistħarreġ aktar malajr.

Irridu eventwalment ukoll sistema li tkun on line fid-diversi uffiċini tal-korporazzjoni li hija maqbuda b'network mas-sistema ċentrali sabiex nassiguraw li l-informazzjoni qiegħda tgħaddi minn post għal ieħor u nistgħu nivverifikawha.

Irridu wkoll li dan is- software jagħtina possibbiltajiet ta' analisi li hija korretta, analisi li aħna nagħmlu dwar diversi aspetti tal-ħidma tal-korporazzjoni, mhux l-inqas fuq is-suġġett ta' l-unaccounted for water li tkellimna dwaru qabel.

Iva nista' ngħid mingħajr ebda tlaqliq li anke hawn il-korporazzjoni qed turi l-viżjoni u l-kuraġġ meħtieġ u jien naf li l-ħsieb tal-korporazzjoni huwa li minn dan ix-xahar tibda tuża dawn is-sistemi l-ġodda.

Mr Speaker, meta nħares lejn dawn id-diversi oqsma tal-korporazzjoni u nara l-ħidma bla heda li din qed twettaq biex lill-pubbliku Malti tagħtih kwalita' aħjar fix-xogħol tagħha ma nistax ma nosservax li huwa preċiżament ir-riżultat tal-viżjoni li wera l-Gvern u li qed turi l-istess korporazzjoni li llum fil-pajjiż nistgħu nagħmlu dak li pprevedejt li se nagħmlu f'dan id-dibattitu.

Jien ma għandi l-ebda dubju li dan se jikkaratterizza l-kumplament tad-diskussjoni, jiġifieri se jkun hemm ċaqliqa minn diskussjoni fuq kwantita' ta' l-ilma għal diskussjoni iktar wiesgħa.

Fil-fatt jien ridt nidħol fid-diversi oqsma tagħha minn dan il- livell ta' distribuzzjoni ta' l-ilma, tal-kwalita' ta' l-ilma u tal- kwalita' tas-servizzi tal-korporazzjoni għax din hija korporazzjoni li bl- impenn totali tal-Gvern warajha llum qed tagħti riżultati li lanqas għadek tista' tipparagunahom mas-sitwazzjoni li konna fiha qabel, jiġifieri ma' fejn tlaqna tmien snin ilu.

Minn sitwazzjoni ta' problema ta' nuqqas ta' ilma fil-vit wasalna għal ilma daqskemm hemm bżonn u anke bl-ispare capacity.

Minn problema ta' nuqqas ta' tqassim f'diversi nħawi sensittivi tan-naħa t'isfel ta' Malta wasalna għal impenn totali - liema impenn irridu nkomplu - favur networking u distribuzzjoni aħjar fl-iktar arei fejn kien hemm bżonn dan l-intervent.

Minn sitwazzjoni bbażata bla studju adegwat wasalna għal studju ta' kull aspett tal-ħidma tagħna li llum huwa ferm iktar fuq bażi xjentifika, ferm iktar studjat u miftuħ.

U minn sistema dipartimentali wasalna għal sistema ta' korporazzjoni b'metodi moderni ta' management li għandha viżjoni ċara għall-futur.

B'dan kollu quddiem għajnejna u konxji wkoll ta' kull diffikulta' li meta inti jkollok quddiemek xi kultant tista' tikkaġuna wkoll bħala parti mis-suċċess ...

Ma nistax ninsa meta rajt għall-ewwel darba l-eżempju ta' fejn iktar produzzjoni ta' ilma kkaġunat ukoll ferm iktar leakages minħabba li kien hemm kanen antiki li kienu djiequ ħafna - se nagħlaq b'dan l-aneddotu - imma għalkemm kienu msadda kienu effiċjenti ħafna, sakemm ma kenitx tgħaddi xi qatra ilma minnhom!

Pero' dawn ħarġu d-difetti kollha mmaġinabbli tagħhom meta l-produzzjoni ta' l-ilma waslet għal-livell meħtieġ.

Dak is-suċċess imbagħad wassal biex tkompli tagħmel l-investiment ulterjuri li hemm bżonn għaliex suċċess wieħed iwassal biex inti tieħu ħsieb oqsma oħra li jkunu traskurati wkoll pero' li jidhru inqas meta jkollok l-ineffiċjenza li tkun tlaqt minnha.

Il-korporazzjoni mhux biss hi konxja mill-isfidi li għandha quddiemha imma wkoll mill-isfidi li f'ċertu sens ħolqot ħafna minnhom hi stess bi kburija, għaliha nnifisha u għall- futur tagħha.

Jien ninsab ferm fiduċjuż li l-korporazzjoni għandha viżjoni ċara.

Hawnhekk irrid nirringrazzja lill-Bord, liċ-Chairman, liċ-Chief Executive, lid-Diretturi kollha, lil-livelli kollha ta' management, lill- inġiniera, lill-ħaddiema kif ukoll lill-kuntratturi li jaħdmu ma' din il- korporazzjoni għaliex huwa permezz tal-ħidma dedikata tagħhom li dawn is- suċċessi kienu possibbli u ugwalment ikunu possibbli s-suċċessi fil-futur ta' l-istess korporazzjoni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, għal darb'oħra erġajna smajna lill- Ministru jikkwota ħafna ċifri liema ċifri jien naħseb li ħafna min-nies diġa' nsew x'kienu.

Fil-fatt waqt li kien qed jitkellem il-Ministru jien ma tantx ħadt noti għax deherli li dak li qal ma tantx huwa rilevanti għas- sitwazzjoni li qegħdin fiha llum.

Il-Ministru ftaħar ħafna bil-viżjoni li għandu l-Gvern għall-qasam ta' l-ilma f'Malta.

Jien naħseb li jekk il- viżjoni tal-Gvern hija dik li qal hu dan għandu viżjoni verament anakronista għall-aħħar li tmur lura ħafna.

Per eżempju, ħadt nota x'ħin il-Ministru qal li jinsab ċert li din id-diskussjoni mhux se tevolvi fuq il- produzzjoni imma fuq id-distribuzzjoni, fuq il-kwalita' u fuq is-servizz li l-korporazzjoni tagħti liċ-ċittadin.

Jien ngħidlu li dawn huma l-inqas affarijiet li se nsemmi.

Mr Speaker, nixtieq nibda billi ngħid li d-diskors tiegħi se naqsmu fi tnejn; fl-ewwel parti se nikkonċentra l-iktar fuq x'inhi l-politika tal- Gvern f'dan il-qasam u x'inhuma l-alternattivi li l-Partit Laburista qiegħed joffri u fit-tieni parti se nitkellem ftit dwar il-performance li biha l-korporazzjoni qed twettaq il-politika ta' dan il-Gvern.

Naħseb li jekk wieħed irid jitkellem fuq il-politika tal-Gvern l-ewwelnett għandu jara x'kien l-iskop li għalih saret il-korporazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi dan wieħed ikun jista' jarah bl-aħjar mod jekk isib l-Att Nru. XXIII ta' l- 1991 u jara x'inhuma l-funzjonijiet ta' din il-korporazzjoni.

Fil-fatt skond l-Att li permezz tiegħu ġiet ifformata l-korporazzjoni, il- funzjonijiet tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma huma dawn:

"li takkwista, tipproduċi, taħżen, tqassam, tbiegħ, tesporta jew xort'oħra tiddisponi minn ilma (barra minn ilma tax-xorb fil-flixkun) għall-finijiet domestiċi, kummerċjali, industrijali jew oħrajn;

li tikkonserva, iżżid u tħaddem ir-riżorsi u l-egħjun tal-provvista' ta' l-ilma;

li tassumi u taqdi dmirijiet oħra dwar il-konservazzjoni, provvista u distribuzzjoni ta' l-ilma kif jidhrilha xieraq;

li tipprovdi għat-trattament u għar-rimi u, fejn meħtieġ, għar- riċiklaġġ tad-drenaġġ u ta' l-ilma mhux tax-xorb;

li tipprovdi għall-użu ta' l-ilma tax-xita mill-arei urbani u rurali kif ikun xieraq;

li tiżviluppa, iżżomm u tippromwovi sistema tajba u effiċjenti għal produzzjoni u distribuzzjoni ta' l-ilma biex tlaħħaq mal-ħtiġijiet kollha raġonevoli, bl-akbar mod ekonomiku possibbli; li tiddetermina l-għanijiet tal-korporazzjoni fi żmien qrib u mbiegħed dwar il-provvista ta' l-ilma, rimi u riċiklaġġ u biex tiżviluppa t- tfassil u l-ħsieb meħtieġa biex tilħaq dawn l-għanijiet;

li tipprovdi, ittejjeb u tkabbar dik is-sistema ta' drenaġġ pubbliku u li tnaddaf u li żżomm fi stat tajjeb din is-sistema sabiex tassigura li din topera u tibqa' topera mingħajr perikolu u b'mod effiċjenti;

li tagħmel provvedimenti għall-ħdim tas-sistema tad-drenaġġ u provvedimenti oħra li jkunu meħtieġa minn żmien għall-ieħor sabiex il- materjal ta' dan id-drenaġġ jiġi trattat effettivament permezz ta' riċiklaġġ u xogħlijiet ta' rimi jew xort'oħra; ......

.... li tippromwovi l-użu xieraq ta' l-ilma mhux tax-xorb u tax-xita;

li tikkonsidra u tagħti pariri lil kull Ministru fuq kull kwistjoni dwar il-formulazzjoni ta' politika nazzjonali dwar l-ilma u fuq il- kwistjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu ma' xi funzjoni tagħha skond dan l-Att;

li tmexxi u tħaddem l-impriżi kollha u stallazzjonijiet oħra u l- proprjeta' kollha, trasferiti lill-korporazzjoni u vestiti fiha bis- saħħa ta' dan l-Att akkwistati mill-bord għall-għanijiet ta' xi funzjoni tagħha;

li żżomm u tamministra, u kif u meta jidhrilha xieraq, tbiegħ assi li jista' jkollha minn żmien għall-ieħor;

li tippromwovi l-użu raġonevoli ta' l-ilma u li tinkoraġġixxi l- konservazzjoni u riċiklaġġ xieraq tar-riżorsi ta' l-ilma;

li tagħmel stħarriġ u regolamenti dwar fittings ta' l-ilma biex ma jsirx ħela, konsum żejjed, użu u kejl ħażin jew kontaminazzjoni ta' l- ilma;

li tipprovdi korsijiet ta' taħriġ u skemi oħra bil-għan li tkabbar ix- xjenza u t-teknoloġija ta' l-amministrazzjoni ta' l-ilma; ..."

u hawn xi tnejn jew tliet funzjonijiet oħra.

Mr Speaker, dan kollu qed tagħmlu l-korporazzjoni?

Dan huwa kollu inkluż fil-politika tal-Gvern?

Jekk wieħed janalizza ftit dawk il-ħafna affarijiet li qrajt f'daqqa jsib li f'dan il-pajjiż is-sorsi ta' l-ilma jistgħu jinqasmu f'erbgħa.

GĦandek l-ilma li nġibu mill-aquifer u mill- boreholes; l-ilma li nġibu permezz tar-reverse osmosis; l-ilma tax-xita; u l-ilma li qed jiġi permezz tat-trattament tad-drenaġġ.

Issa jekk inti verament trid tħares b'mod kostruttiv lejn il-qasam ta' l-ilma u jekk aħna verament nemmnu li dan il-pajjiż għandu jkollu żvilupp sostenibbli din bilfors timplika li jrid ikollok management tajjeb tar-riżorsi kollha ta' l-ilma li għandek fil-pajjiż.

Jien naħseb li l-ħabib tiegħi Amadeo Mifsud f'artiklu li kiteb f'"The Times" dan l-argument poġġieh tajjeb ħafna meta qal li "we can hope to find a solution to the water problem only if we look at the water problem as one of resource management rather than mere water production".

Aħna hekk irridu nħarsu lejha l-problema.

Irridu nħarsu lejn il-problema ta' l-ilma bħala kif aħna rridu nimmaniġġjaw ir-riżorsi ta' l- ilma f'dan il-pajjiż ħalli nieħdu l-ikbar benefiċċju.

Hawnhekk se nerġa' mmur lura ħalli r-riżorsi li semmejt qabel nikkonsidrahom wieħed wieħed.

Mr Speaker, ħalli nibdew bir-riżors ta' l-ilma li nġibu mill-aquifer.

Fid-diskors tiegħu l-Ministru qal li percentagewise, iktar ma jgħaddi żmien qed nużaw dejjem inqas ilma mill-aquifer u iktar qed nużaw ilma li ġej mir- reverse osmosis.

Mhux bilfors, jekk inti qed iżżid tar-reverse osmosis u ta' l-aquifer qed tħallih l-istess!

Mhux bilfors li l-persentaġġ qed jonqos!

Dan joħroġ ċar mill-istess rapport tal-korporazzjoni.

Ejjew ma nitkellmux fuq persentaġġi!

Fuq il-volum għandna nitkellmu.

X'inhu l-volum ta' ilma li nippompjaw mill-boreholes tagħna?

Skond paġna 6 tar-rapport tal-korporazzjoni matul is-sena li għaddiet konna qed nippompjaw mill-art 47,816 metri kubi ta' ilma kuljum, jiġifieri 10.5 miljun gallun.

Is-sena ta' qabel din il-figura kienet ta' 48,319, jiġifieri din is-sena kien hemm nuqqas nominali ta' inqas minn 1%.

GĦalhekk l-ippompjar mill-ground water naqas b'xi ħaġa inqas minn 1%.

Ħalli ngħid għaliex qed nagħmel dan l- enfasi kollu f'dan ir-rigward.

Qabel meta kienet issir kritika fuq dak li kien jiġri kienu jgħidu li l-Gvern Laburista fil-passat tant ippompja ilma mill-aquifer li f'dan l-ilma tkabbret is-salinita' u kważi kważi ma għadux tajjeb għax-xorb.

Hekk kienu jgħidulna qabel!

Imma llum qegħdin f'pożizzjoni fejn qed niftaħru li l-volum ta' l-ilma żidnih b'tant u xorta għadna nippompjaw l-istess ammont ta' ilma mill-aquifer.

Mr Speaker, issa ħalli nitkellem fuq ir-reverse osmosis.

X'qalulna fuq ir-reverse osmosis?

Meta tkellem fuq dan ir-rigward il-Ministru qal li għall-ewwel darba f'ma nafx kemm-il sena s-sajf li għadda kellna spare capacity ta' tliet trains li għandhom tliet miljun gallun ilma kull wieħed.

Allura jien nistaqsi: Jekk intom tafu li dan l-ilma li qed intellgħu mill- art huwa tant ħażin għaliex ma tużawx dawn it-tliet trains li fihom għandkom spare capacity biex dawn jieħdu post dak l-ilma li intom qed tgħidu li huwa ħażin għax qed ittellgħuh mill-art?

GĦax jien kieku s-sens komun jgħidli li jekk il-volum ta' ilma ta' 10.5 miljun gallun li qed intella' mill-art m'huwiex ta' kwalita' tajba u għandi kapaċita' li nipproduċi tliet miljun gallun ta' ilma tajjeb permezz tar-reverse osmosis, l-ispare capacity nnaqqasha mill-ground water u nuża r-reverse osmosis ħalli lill-pajjiż nagħtuh kwalita' ta' ilma aħjar.

Imma dawn mhux hekk għamlu.

Minkejja li kellna spare capacity u dawn kellhom iċ-ċans - jekk verament kellna din l-ispare capacity - li jagħmlu din il-ħaġa, minflok ma qabdu u qalu li issa la għandna daqstant kapaċita' għandna nnaqqsu, kif qalulhom l-esperti Franċiżi ...

GĦax għall-Gvern fejn jidħlu l-esperti, jimlina bir-rapporti!

Dawn ġabu esperti Franċiżi u qalulhom li jridu jnaqqsu b'mod drastiku l-ammont ta' ppompjar li qed jagħmlu mill-ground water, imma minflok ma ħadu l-parir ta' dawn l-esperti u ma' l-ewwel ċans naqqsu dan l-ammont ta' ppompjar u marru għal fuq ir-reverse osmosis dawn ma għamlu xejn minn dan u xorta baqgħu jużawh.

Basta niġu hawnhekk u niftaħru li għandna spare capacity għax għandna tliet trains li m'aħniex qed inħaddmuhom!

Issa biex niftiehmu hawnhekk qed nitkellmu fuq 3 miljun gallun ta' ilma - għax daqshekk jipproduċu dawn it-trains - paragunat ma' l- 10.5 miljun gallun li ntellgħu mill-art.

Dan ifisser li bejn wieħed u ieħor 30% ta' l-ilma li ntellgħu mill-art kieku ma konniex intellgħuh u konna nagħtu ċans li jiċċarġja l-aquifer.

Imma fis-sapjenza tagħhom dawn dehrilhom li kien aħjar li noqogħdu niftaħru kemm għandna spare capacity minflok nipprovaw intejbu l-kwalita' b'dan il-mod.

Mr Speaker, ngħaddu għat-tielet sors ta' ilma, l-ilma tax-xita li l- Ministru ma qal xejn fuq dan.

Jien qrajt il-preamblu u l-funzjonijiet ta' din il-korporazzjoni u safejn naf jien suppost qed tieħu ħsiebu.

Kieku ilna nisimgħu ħafna kemm il-Gvern għandu ħsebijiet x'irid jagħmel bl-ilma tax-xita!

Nista' ngħid, per eżempju, li fl-aħħar ftit jiem kien hemm diversi artikli fil-gazzetti u anke mistoqsijiet parlamentari fejn il- Ministru rrisponda u rrifera kemm-il darba għal pjan serju.

F' waħda minnhom, per eżempju, l-Ministru qal: "Il-Gvern huwa deċiż li jagħmel pjan serju u komprensiv dwar l-aspetti kollha li għandhom x'jaqsmu ma' l-ilma tax-xita."

Id-darba ta' wara imbagħad qal: "Il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma qed twettaq survey ta' catchment areas madwar Malta u Għawdex.

Dan qed isir b'tħejjija għal pjan nazzjonali għall-użu ta' l- Ilma."

B'risposta għall-mistoqsija oħra qal: "Il-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma diġa' ħadet ħsieb biex sakemm il-Master Plan isir jitnaddfu l-widien".

X'kien ir-riżultat ta' dan id-diskors kollu?

Nafu x'jiġri għax jagħmel ftit ilma u jinfaqa kullimkien.

Imbagħad nibdew naqraw fil-gazzetti ...

Per eżempju, fl-24 ta' Ottubru l-Perit Cacopardo tkellem fuq l-ilma tax-xita, jumejn wara kien hemm editorjal f'"In- Nazzjon" intitolat "Ħela ta' Ilma" u fit-28 ta' Ottubru f'"The Times" kien hemm editorjal ieħor "Serving Rain Water".

Sfortuntament meta tiġi xi maltempa kbira fuqna u jinżel ħafna ilma f'daqqa donnu kulħadd jistenbaħ li għandna riżors li mhux qegħdin nużawh.

Jien jidhirli li dawn huma affarijiet li m'għandhomx isiru b'dan il-mod.

L-ewwelnett meta aħna mhux qed nużaw dan ir-riżors qegħdin nippermettu li apparti l-ħela ta' ilma - nitkellem fuq hekk aktar tard - qed jinħolqu ħafna nkonvenjenti.

Aħna nafu li ġejna f'sitwazzjoni llum il-ġurnata li ma' kull qatra ilma li tagħmel - anke nhar il-Ħamis li għadda stess - nofs Malta tieqaf.

Noħorġu l-membri tal-forzi armati, l-SAG, l-pulizija, l-ambulanzi u l-fire engines għax jagħmel ftit ilma!

Dan minn pajjiż li jippretendi li hu modern u li se jidħol fl-Ewropa!

Allaħares l-Ewropej jagħmlu bħalna u meta jkollhom qatra ilma joħorġu l-forzi armati tagħhom fit-toroq!

Mr Speaker, qegħdin f'sitwazzjoni tal-biki f'din il-ħaġa - anzi ngħid tal-mistħija - għax minħabba nuqqas serju min-naħa tal-Gvern li jaħseb sabiex dan ir-riżors tax-xita li jiġi fuqna b'mod naturali minflok naraw kif se nagħmlu użu minnu ma nagħtux kasu.

Mhux talli ma nagħtux kasu imma dawk l-affarijiet kollha li għamlu gvernijiet ta' qabel nabbandunawhom.

Qed ngħid hekk mhux għax qed nirriferi biss għall-Proġett ta' Risq il- Widien li kien għamel il-Partit Laburista billi kien bena lqugħ fil-widien biex b'hekk l-ilma ma jibqax sejjer fil-baħar.

Mhux qed nirriferi għall- proġett li kien għamel il-Partit Laburista fejn inbnew il-ġibjuni mal-ġnub tat-toroq biex jieħdu l-ilma tat-toroq.

Mhux qed nirriferi għal ħafna culverts li saru ma' Malta kollha - dawn ma sarux mill-Partit Laburista biss għax għad għandna minnhom minn żmien il-Kavallieri -li qatt ħadd ma ħa ħsiebhom u llum huma mblokkati bil-konsegwenza allura li jkollok widien u culverts imblokkati.

Allura fejn tridu jmur l-ilma jekk mhux fit-toroq!

Mhux hekk biss, imma qed jiġu kkawżati ħafna danni u d-danni mhux qed jiġu kkawżati biss lill-proprjeta' u lin-nies - sfortunatament kellna traġedji u anke mietu n-nies - imma anke lill-istess ilma qed nikkawżaw ħsara.

Meta l-ilma mhux qed tilqagħlu u qed imur fit-toroq u fid-drenaġġ qed jikkawża fawran tad-drenaġġ u qiegħed ħafna drabi jikkontamina l- boreholes.

Aħna nafu, per eżempju, li fl-aħħar xita li għamlet nofs il- boreholes ma kenux qed jintużaw għax kienu kontaminati u kienu qed jiġu washed out.

Mela apparti l-fatt li inti qed tikkaġuna ħsara lin-nies, jekk mhux ukoll xi mwiet, qed tikkawża ħsara lill-istess ilma li rridu nixorbu.

Ara kemm qegħda tajba din!

Mhux hekk biss, imma dak l-istess ilma li tista' tilqa' milli jmurlek fil-baħar, imbagħad trid toqgħod terġa' ttellgħu u ssaffih permezz tar-reverse osmosis - aħna nafu kemm hu għoli dan il-proċess biex issaffi l-ilma permezz tar-reverse osmosis - biex imbagħad tużah għax-xorb.

Jidhirli li f'dan il-qasam hemm nuqqas kbir ħafna min-naħa tal-Gvern.

Il-Gvern mhux qiegħed jagħti kas biżżejjed ta' dan ir-riżors meta aħna nafu kemm hu għoli l-ilma f'pajjiżna u li qed jiġri huwa li kull meta jkollu bżonn iżid il-produzzjoni ta' l-ilma l- Gvern jibni aktar impjanti ta' reverse osmosis.

Ma naħsibx li nistgħu nibqgħu nibnu reverse osmosis ad infinitum.

Diġa' qegħdin f'sitwazzjoni fejn minħabba r-reverse osmosis li għandna dawn bejniethom bejn wieħed u ieħor jikkonsmaw xi 90 MW f'elettriku - daqs tliet turbini ta' 30 MW - jiġifieri għandek bżonn power station żgħira biex tiffidjahom kollha.

Dan ma jistax ikun li kull darba nibqgħu sejrin inżidu u inżidu r-reverse osmosis imma rridu naħsbu għal alternattivi oħrajn.

Pero' jidher ċar kemm mir-rapport tal-korporazzjoni kif ukoll mill-politika tal-Gvern kif dikjarata, li l-Gvern m'għandu l-ebda ħsieb kif se jżid il-produzzjoni ta' l-ilma mingħajr ma jirrikorri aktar għar-reverse osmosis.

Din hija l- verita' u jien għalhekk għidt meta bdejt nitkellem li dan id-diskors li ntqal bħalu smajna ħafna drabi qabel.

Jien kont nippretendi li wara l-public outcry li kien hawn fuq dawn l- affarijiet u wara d-diskors kollu li sar fil-gazzetti fuq l-ilma tax-xita l-Ministru kien se jiġi hawn b'xi ħaġa naqra immaġinattiva u jgħidilna: Iva se nagħmlu xi ħaġa li għallinqas l-ilma tax-xita nibdew nilqgħuh.

Donnu li din kienet xi ħaġa li m'għaddietx minn moħħ il-Gvern jew minn moħħ il-korporazzjoni u qabżitilhom.

Aħna għandna liġijiet kif suppost nieħdu ħsieb l-ilma tax-xita u għandna liġijiet li jgħidu, per eżempju, li kull dar għandu jkollha bir.

Aħna nafu - forsi bħala perit dan nista' ngħidu iktar minn ħaddieħor - li ħafna mid-djar li qed jinbnew m'għandhomx bir.

Mhux id-djar tal-privat biss m'għandhomx bir imma lanqas id-djar u l-flats tal-gvern m'huma qed jipprovdulhom il-bjar.

Din hija redikola meta huwa l- istess gvern u meta l-Ministru stess għadu kemm qal li l-gvern qed joħroġ ħafna flus għax jekk fhimt tajjeb fi tliet snin ħareġ Lm53 miljun.

Għalhekk huwa fl-interess tiegħu li jaċċerta li għallinqas l-ilma li jaqa' fuq il-bjut tal-bini tiegħu bħal ministeri, dipartimenti tal-gvern u bini ieħor tal-gvern jinġabar.

Pero' fuq dan ma hu qed isir xejn.

Jien immur iktar minn hekk u ngħid li qabel il-liġi kienet tgħid li jekk tibni dar hemm bżonn li jkollok bir u llum bil-liġijiet li għandna tal-Planning Authority mhux qed ngħidu li din tapplika meta tibni dar, imma llum qed ngħidu li din tapplika għall-iżvilupp.

Ta' min jgħid li bi "żvilupp" kollox huwa meqjus bħala żvilupp, anke jekk tagħmel triq.

Għalhekk nixtieq nagħmel suġġeriment li l-liġi tkun emendata u ma nibqgħux ngħidu li meta nibnu dar irridu nagħmlu bir imma nġibuha li meta nagħmlu kwalunkwe żvilupp f'dan il-pajjiż, sew jekk tkun dar, fabbrika jew lukanda għandu jsir xi forma ta' lqugħ għall-ilma tax-xita li jaqa'.

Jekk irridu li nittekiljaw din il-problema bis-serjeta' hekk għandu jsir u mhux inħallu kollox għaddej għal riħu u l-ilma tax-xita jaqa' u jibqa' sejjer il- baħar imbagħad nerġgħu ntellgħuh u nittrattawh permezz ta' l-impjanti tar- reverse osmosis u nagħtuh lin-nies biex imbagħad niġu hawnhekk u ngħidu li qed nonfqu ħafna flus biex nipproduċu l-ilma.

Mhux bilfors li tonfoq ħafna flus jekk il-politika tiegħek minnha nnifisha qed tħajjar lin-nies jaħlu l-ilma!

Il-Ministru tkellem fuq il-ħela.

Mela din mhux ħela ssejħilha!

Mr Speaker, niġi issa għal sors ieħor ta' ilma li huwa s-sors li ġej mit- trattament tad-drenaġġ.

Kulħadd jaf li sors importanti ta' second class water jista' jkun it-trattament tad-drenaġġ u dan għaliex fil-parti l-kbira tiegħu d-drenaġġ - jidhirli iktar minn 90% tal-volum tad-drenaġġ - huwa magħmul minn ilma li faċilment jista' jiġi riċiklat.

Fil-fatt kien Gvern Laburista li wara li ffirma l-Konvenzjoni ta' Barcelona bena l-ewwel impjant għat-tisfija ta' l-ilma tad-drenaġġ, pero' minn dak inhar 'l hawn ma sar xejn iktar.

Anke hawnhekk jidher ċar li l-Gvern mhux qed iħares lejn it-tisfija tad-drenaġġ bħala mezz ta' kif iġib is-second class water - jista' jkun ilma tajjeb ħafna minn hekk imma ejjew ngħidulu second class water - u mhux qed iħares biex jibni dawn l-impjanti li ilu jgħid li se jibni.

Bil-konvenzjoni li ffirmajna sas-sena 2000 id-drenaġġ kollu li nipproduċu f'Malta jrid jiġi imsoffi u jiġi ttrattat qabel ma jintrema l- baħar.

Pero' hawnhekk jidher ċar li mhux qed jagħti kas din il-ħaġa u se ngħid għaliex.

Kieku l-Gvern verament qed jagħti kasu u kieku għandu f'moħħu li dan l-ilma jista' jiġi wżat bħala second class water għal min l- aktar li jikkonsma l-ilma ....

U min l-aktar li jikkonsma l-ilma?

L-iktar li jikkonsmaw l-ilma huma s-servizzi domestiċi.

Minn interpellanza li kelli llum irriżulta li kważi 70% ta' l-ilma huwa kkonsmat minn servizzi domestiċi, jiġifieri mid-djar.

Meta se nibnu impjant li jittratta madwar 60% - jekk mhux aktar - ġewwa Wied Għammieq jew f'dawk in-naħat, tal- Kalkara, kif se tuża dan l-impjant biex tagħti s-second class water lin- nies li joqogħdu, per eżempju, ġewwa Birkirkara?

Mr Speaker, mir-reazzjoni tal-Ministru jidher ċar li lanqas biss fehem l- argument u għalhekk se nipprova nispjega aħjar.

Aħna nafu li llum fid-djar tagħna nużaw ħafna ilma li faċilment jista' jkun second class water, bħal per eżempju, l-ilma tal-flushings.

Mela biex tifflaxxja hemm bżonn li tuża ilma li jkun ġej mir-reverse osmosis meta dan iqum tant flus!

Biex taħsel l-art jew biex taħsel il-karozza hemm bżonn li tuża ilma prodott permezz tar-reverse osmosis li jqum tant flus!

Jien naħseb - din hija parti mill-policy tagħna - li għandu jsir masterplan għall-ilma second class; għandna nagħmlu masterplan ta' kif nużaw ilma second hand f'dan il- pajjiż.

Anzi jien ċerti li jekk l-ilma second class jintuża bil-għaqal inkunu nistgħu verament għal darba ngħidu li naqqasna l-ispiża tal- produzzjoni u se ngħid għaliex.

Jekk għal ċerti funzjonijiet illum qed nużaw ilma tar-reverse osmosis li jqum tant flus, ma nistgħux nużaw ilma li aħna nġibu permezz tat-trattament ta' l-ilma tad-drenaġġ jew inkella billi nilqgħu l-ilma tax-xita li jqum ħafna inqas flus biex b'hekk il- cost għall-korporazzjoni jiġi ħafna inqas?

Mr Speaker, aħna ninkoraġġixxu s- second class water pero' jiddispjaċini ngħid li jidher ċar li fil-politika tal-gvern ma hemm xejn x'jindika li qed jaħseb kif se jintuża s-second class water.

Sa issa imkien ma għandna l-ebda indikazzjoni minkejja li sa erba' snin oħra fil-pajjiż suppost li se jkollna volum kbir ta' ilma li nipproduċu mit-trattament tad-drenaġġ; imkien ma għandna kif se nużaw dan l-ilma.

Anke din għandha tkun waħda mill-funzjonijiet li tagħmel il- korporazzjoni.

Erba' snin jgħaddu u jekk mhux se nibdew nippjanaw minn issa dwar x'se nagħmlu b'dak l-ilma ma nafx meta se nibdew nippjanaw.

Mr Speaker, jidher ċar li l-Gvern mhux qiegħed jara bis-serjeta' kif nistgħu nimmaniġjaw ir-riżorsi ta' l-ilma li għandna għaliex ir-riżorsi tas-second class water li jistgħu jkunu importanti ħafna għalina - imbagħad iktar 'il quddiem ngħid għaliex - mhux qed jagħti kashom u mhux qed jagħmel pjan kif dawn jista' jużahom.

Minn Gvern li dejjem jippriedka li rridu nagħmlu żvilupp sostenibbli jien kont nippretendi li lir-riżors naturali tant importanti bħall-ilma u li jiswa tant flus jagħtih ħafna iktar attenzjoni minn hekk.

Fil-politika aġġornata u ġdida tal-Malta Labour Party aħna dan kollu qed ngħiduh.

Il-viżjoni tagħna - li hija differenti minn dik tal-Gvern - m'hijiex li aħna nipproduċu iktar ilma permezz tar-reverse osmosis plants.

Jien nistaqsi: Qatt sar environmental audit fuq dawn ir-reverse osmosis plants ħalli naraw ftit x'inhu l-effett ambjentali ta' dawn l-impjanti?

Jien mhux qed nirreferi għall-effett tagħhom short-term imma għall-effett tagħhom long-term, jiġifieri meta wieħed jikkonsidra l-ammont ta' enerġija li jaħlu biex jipproduċu l-ilma.

L-ewwel meta għidt li għandna nużaw is-second-class water biex nifflaxxjaw it-toilets il-Ministru donnu ħadha bi kbira u donnu ma jafx li f'pajjiżi barranin li huma moderni ħafna iktar minna - sħabu ta' l-Ewropa stess - ilhom jużaw din is-sistema għal ħafna żmien.

Għalfejn għandu jeħodha bi kbira meta ngħidu dawn l-affarijiet?

Jekk verament nemmnu li rridu nużaw l- ilma tal-pajjiż bl-aħjar mod u li għandna nibqgħu nirriċiklawh u nużawh kemm jista' jkun u mhux nużawh darba u narmuh il-baħar kif qed nagħmlu bħalissa jew inkella ma naqbduh xejn u nħalluh sejjer il-baħar għandna nsibu sistemi bħal dawn.

Dak li qed jiġri bħalissa.

Il-viżjoni tal-Partit Laburista hija li nużaw bl-aħjar mod ir-riżorsi ta' l-ilma li għandna.

Dan irid isir billi dan il-pajjiż għandu jkollu sistema ta' second class water li tkun parallel mas-sistema ta' l-ilma l-oħra li nipproduċu pemezz tar- reverse osmosis plants u tal-boreholes.

Għaliex le?

Wieħed għaliex m'għandux ikollu dritt iqabbad ma' din is-sistema biex jieħu ilma li jista' juża għal affarijiet li s-second class water hu tajjeb għalihom?

Għaliex m'għandux ikollna din is-sistema?

Dan huwa li qed ngħidu.

Fil- pajjiż għandu jsir studju ta' kif għandu jinġabar is-second class water - kemm jekk jiġi mix-xita kif ukoll jekk jiġi mid-drenaġġ - u niżviluppaw sistema kif nistgħu nutilizzawh.

Jekk nagħmlu hekk verament inkunu nistgħu nimxu lejn pożizzjoni fejn il-korporazzjoni tista' tnaqqas l-infiq tagħha fil-produzzjoni ta' l-ilma u nkunu qed nużaw l-ilma b'mod effiċjenti għax inkunu qed nirriċiklawh.

Teoritikament jekk tagħmel hekk kważi kważi l-ilma tista' tipproduċih darba u daqshekk imma fil-prattika ma jiġrix hekk għax ikollok ħafna telf mil-leakages - fuq il-leakages nilħqu nitkellmu - evaporation u affarijiet oħrajn.

Pero' din żgur li hija sistema iktar effiċjenti minn dik li għandna llum.

Issa ħalli nagħti daqqa ta' għajn lejn il-performance tal-korporazzjoni.

Jien naħseb li l-aħjar mod kif nistgħu nagħtu daqqa ta' għajn lejn il- performance hija billi l-ewwelnett naraw x'intqal is-sena li għaddiet.

Fil-winding up li għamel l-Onor.

Ninu Zammit is-sena l-oħra qal li s- sistema tal-produzzjoni se ntejbuha billi se nsibu sistema ġdida ta' kif nipproduċu l-ilma.

Dan qal:

"Il-Water Services Corporation flimkien ma' l-Enemalta qed taħseb biex tagħmel distillation plant biex nirranġaw il-kwalita' ta' l-ilma.".

Issa jien nixtieq inkun naf x'sar minnha din id-distillation plant li kellha tagħmel il-Water Services Corporation flimkien ma' l-Enemalta.

X'qalet aktar li kellha tagħmel il-korporazzjoni?

L-ewwelnett x'suppost tagħmel il-korporazzjoni?

Meta twaqqfet il-korporazzjoni, l-Ministru Falzon - dak iż-żmien kien hu l-Ministru responsabbli - kien qal li din il- korporazzjoni kellha bżonn titwaqqaf sabiex iddaħħal l-effiċjenza - allura qed jammetti li ma kienx hemm effiċjenza fi ħdan id-Dipartiment ta' l-Ilma - u biex taħdem b'mod modern u kummerċjali.

Fil-fatt il-mission statement tal-korporazzjoni jgħid:

"The mission of the new corporation is to achieve a more rational and economical use of water in the Maltese islands through the maintenance of an equilibrium between supply and demand and to support the general, social and economic development effort while protecting and preserving the environment.".

X'suppost għamlet il-korporazzjoni skond il-programm tagħha matul is-sena li għaddiet?

Jekk wieħed jara l-annual report tas-sena l-oħra fuq nett insibu li:

"Major projects include commencement of the construction of a new reverse osmosis plant on the south coast of Malta.".

Issa jekk naraw x'qalet il-korporazzjoni fil-progamm tagħha ta' xogħol tas- sena ta' qabel, jiġifieri ta' l-1993, insibu li l-ewwel ħaġa li qalet kienet:

"Increase of capacity of desalination facilities including a start to a narrow plant in the south of Malta.".

Jekk naraw x'qal il-Ministru Falzon - dak iż-żmien il-Ministru Francis Zammit Dimech kien għadu ma kienx responsabbli minn dan il-qasam - f'Novembru ta' l-1993 insibu hekk:

"Żieda fil-produzzjoni permezz ta' estensjoni ta' l-impjant ġdid tar- reverse osmosis fin-nofs inhar ta' Malta fl-1994.".

Fl-1993 l-istess Ministru Falzon kien qal hekk waqt diskors hawnhekk:

"Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li matul din is-sena" - kien qed jirriferi għall-1994 - "se jinbeda xogħol strutturali għall-bini ta' impjant ieħor tar-reverse osmosis fin-nofs inhar tal-pajjiż.".

Dan huwa kollu diskors fuq impjant li kellu jinbena fin-naħa ta' isfel tal- pajjiż.

Għalkemm dan l-impjant bdejna nsemmuh fl-1993 u anke qabel, sal- lum għad m'għandna xejn.

Kulma nafu huwa li sal-lum saret outline application sabiex jinbena dan l-impjant.

Issa jien ma nafx għalfejn kellhom idumu iktar minn sentejn sabiex jagħmlu outline application lill- korporazzjoni; jista' jkun għax l-impjant se jsir fin-naħa ta' isfel ta' Malta u allura jista' joħloq xi problemi, il-bqija ma nistax nifhem kienx hemm xi raġuni oħra.

Imma fil-verita' l-impjant li qed jissuġġerixxu hu ftit differenti minn oħrajn fis-sens li mid-dehra l-korporazzjoni kellha diffikulta' li ssib area adattata fejn setgħet tibnih u tagħmel il-feed- wells - dawn il-wells itellgħu l-ilma li mbagħad jiġi msaffi - ħalli jkun żgurat li dawn itellgħu ilma li mhux kontaminat.

Sfortunatament, kif jaf kulħadd ir-raġuni hija li f'dik il-parti fejn irid isir l-impjant hemm il-main outfall tas-sewage tal-pajjiż, Wied Għammieq.

Allura milli nista' nifhem se jibnu impjant f'post u se jagħmlu l-feed wells ftit 'il bogħod, jiġifieri mhux eżattament fejn l-impjant.

Għalhekk se jippumpjaw l-ilma li se jtellgħu min-naħa taż-Żonqor għall- impjant li se jinbena aktar lejn il-Fortizza ta' San Anard.

Minħabba li l- impjant ikkawża ċertu inkonvenjent riedu jbiegħduh kemm jista' jkun min- nies - sewwa għamlu - u l-feed-wells li riedu jbiegħduhom kemm jista' jkun lejn Wied Għammieq tefgħuhom in-naħa l-oħra.

Allura spiċċaw b'sistema fejn il-wells se jtellgħu l-ilma u minn hemmhekk jippumpjawh għall-impjant.

B'kumbinazzjoni l-area li għażlu għall-impjant hija kważi kollha tal-Gvern imma fejn għażlu kienet tal-familja Vella.

Dawn kitbu lill-Kummissarju ta' l-Artijiet u staqsewh għaliex il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma se tibni l-impjant hemmhekk meta hemm daqstant art tal-Gvern.

Jien hawnhekk għandi kopja ta' ittra li kitbu s-sinjuri Vella li huma s-sidien ta' l-art fejn se jinbena l-impjant.

Din l-ittra bagħtuha lill-Kummissarju ta' l-Artijiet fejn qalulu li għalihom dak il-post huwa l-uniku post ta' żvog tagħhom u fejn imorru jqattgħu l-ħin liberu tagħhom.

Meta qed ngħid familja mhux qed ngħid familja waħda għax hemm diversi familji li huma kollha Vella.

Li qed jgħidu dawn huwa biex jekk jista' jkun iċaqilqu ftit dan l-impjant għax għandhom fejn jagħmluh jekk iridu.

Dawn qed jgħidu li l-impjant m'għandux isir bilfors fuq l-art tagħhom speċjalment jekk m'humiex marbutin mal-wells għax meta tippompja minn post għal post ieħor, il-location ta' l-impjant faċilment jiċċaqlaq.

Żgur li m'hemmx raġunijiet ġeoloġiċi sabiex ma jiċċaqlaqx dan l-impjant.

Jien hawnhekk f'isem din il-familja nappella lill-korporazzjoni u lill-Gvern biex jerġgħu jaħsbu dwar il-location ta' dan l-impjant għax fejn se jsir - hawnhekk għandi t-testment ta' kif ġiet għandhom din l-art fejn qed jipproponu li jsir l-impjant - sfortunatament se jolqot l-uniku żvog li għandhom dawn in-nies.

Mela dik hija waħda mill-affarijiet li qalulna li se jagħmlu.

X'qalulna li se jagħmlu iktar?

Is-Segretarju Parlamentari Zammit meta kien qiegħed jagħmel il-winding up qal:

"Nista' ngħid ukoll li ħarġet tender għax-xiri ta' dan l-apparat ..."

- hawnhekk kien qed jitkellem fuq apparat li jipproteġi d-diversi reverse osmosis plants -

"... u fil-preżent qed issir adjudication ta' dan ix-xiri.".

- jiġifieri x-xiri ta' apparat li jipproteġi r-reverse osmosis plants u l- bajjiet f'każ li jkun hemm xi spill taż-żejt.

Jien fittixt fir-rapport tal-korporazzjoni ta' din is-sena ħalli nara x'sar minnu dan l-apparat u ma sibtux, jiġifieri ma nafx jekk inxtarax jew le.

(Interruzzjonijiet) Meta għidt is-Segretarju Parlamentari Zammit għalik kont qed nirriferi u mhux għall-Onor.

Stanley Zammit.

Inti għidtu dan id- diskors.

Mela issa rrispondini fil-winding up u għidilna ftit x'sar minnu.

Fil-merger projects qalulna wkoll:

"Start of construction of a new reservoir at Xwieki.".

Din semmiha llum il-Ministru.

Suppost kellhom jibdew jagħmlu ġibjun ġdid fix-Xwieki.

Issa dan il-ġibjun verament hemm bżonnu - biex ngħidu li hu - għax dan huwa ġibjun li jrid isir f'post fejn qiegħed ikun hemm ħafna ilma ta' l-impjant ta' Pembroke u l-ġibjun fejn qed jinġabar l-ilma ta' Pembroke, li qiegħed f'Misraħ Lewża, huwa żgħir ħafna.

GĦalhekk se jagħmlu wieħed ġdid ix-Xwieki għaliex verament hemm bżonnu.

Issa jien kont nippretendi li dan il-ġibjun li suppost inbeda u li huwa tant urġenti jagħtuh ħafna aktar importanza milli sempliċement f'sena waħda kulma jagħmlu hija li jpoġġu applikazzjoni quddiem il-Planning Authority.

Mela dawn huma l-ftit mill-proġetti li suppost kellhom jagħmlu.

X'sar minnhom?

Mela kellhom jagħmlu reverse osmosis plant li kieku bdewh u naħseb li llum huwa lest, kellhom jagħmlu ġibjun fix-Xwieki li għadu ma bediex jinbena u kellhom jixtru xi apparat li ma smajna xejn aktar dwaru.

Barra minn dan kollu kellhom jagħmlu xi affarijiet oħrajn ukoll.

Niġu issa għas-sistema ta' distribuzzjoni li qalu li kellhom itejbuha.

Hawnhekk niġi għal dak li qal il-Ministru qabel.

Ilna ħafna nisimgħu li s- sistema ta' distribuzzjoni għandha bżonn titjieb ħalli nnaqqsu l-ammont ta' unaccounted for water li kif qal il-Ministru jammonta għal madwar 60%.

Il-Ministru ta breakdown tal-figuri u qal li 20% minn dan l-unaccounted for water huwa mitluf permezz ta' leakages, 9% huwa serq u 31% huwa dovut għal metering ħażin jew inkella meters li ma jinqrawx tajjeb.

Fir-rapport tas- sena li għaddiet qalu li hemm bżonn li jinbidlu ammont ta' mains biex inkunu nistgħu nnaqqsu l-leakages u neħilsu l-partijiet li huma dgħajfa.

Fil-fatt fl-istess rapport taħt "major projects" insibu dan l-item, "improvement and extension of the distribution system by undertaking approximately 60 km of pipe laying works".

Meta tkellem l-Onor.

Ninu Zammit fil-winding up, dan raha naqra akbar milli għandna fir-rapport hawnhekk u qal li għas-sena li qegħdin fiha, jiġifieri għas-sena 1994/95, huwa kalkolat li skond it-target tagħhom jagħmlu bejn 77 u 100 kilometru.

Issa jien rajt ir-rapport u rajt kemm fil-fatt saru minn dawn il-kilometri kollha ta' mains li kellhom isiru.

Fir-rapport jgħidu "a total of 44 km of pipes with diameters varying between 80 and 600 mm were laid between October and July".

Jien nistaqsi: Jekk intom tant intom konvinti li huwa importanti ħafna li jinbidlu l-mains għaliex f'ċertu partijiet huma antiki u apparti li m'humiex qegħdin ilaħħqu qed ikun hemm ħafna leakages, għaliex m'għamiltux sforz akbar biex għallinqas dak li għandkom jew li kellkom fil- programm tagħkom - fejn għidtu li kellkom tbiddlu 60 kilometru ta' mains - kontu tlaħħquh?

Il-programm għamlu bejn wieħed u ieħor terz minnu.

Għal min ma jafx għalkemm 44 kilometri ta' mains jistemgħu xi tul kbir ħafna, jien irrid ngħid - għaliex hawn f'daqqa waħda qisu skoprejna d-dinja - li fi żmien Amministrazzjoni Laburista fil-bidu tat-tmeninijiet ma kienx hemm sena waħda bejn l-1981 u l-1987 li ma bdilniex anqas minn 44 kilometri ta' mains, jiġifieri taħsbux li din hija xi figura kbira.

Barra minn hekk qalu wkoll li biex itejbu s-sistema ta' distribuzzjoni se jagħmlu xi ħaġa oħra.

Qalu "plastic piping will be used to replace at least 10,000 house service connections to reduce incidents of leakage from the water network.".

Hawnhekk ipprovajt immur ukoll għar-Rapport Annwali sabiex nara dan it-target intlaħaqx.

Fittixt ħafna - forsi xi ħadd jista' jilluminani - imma ma sibt imkien x'inhu l-ammont ta' house service connections li nbidlu.

Ma nafx jekk huwiex qiegħed fir-rapport imma jien jidhirli li m'hawn xejn imniżżel dwar dan.

Jien nistaqsi: Kemm inbidlu minn dawn l-10,000 house service connections bil-polyethylene?

Jekk verament intom temmnu li dawn huma a major cause tal-leakages, ta' l- unaccounted for water, għidulna kemm inbidlu minn dawn il-house service connections għaliex fir-rapport tagħkom ma jidher imkien.

Pero' fuq dan ix-xogħol li qed jagħmlu l-kuntratturi, jiġifieri fuq it-tibdil ta' pajpijiet li jġonġu l-main għal mal-meter irrid ngħid xi ħaġa oħra.

Ħafna drabi n-nies stess qegħdin jirrapportaw lill-korporazzjoni meta jkollhom leakages sabiex jiġu jirranġawlhom il-pajpijiet.

Issa qed jirriżulta li meta l-ħsara tkun appunti f'din il-parti tal-main, jiġifieri f'dik il-parti li tgħaqqad il-main għal mal-meter, in-nies tal-korporazzjoni qegħdin jaqlgħulhom li jkollhom u jġonġulhom permezz ta' galvanised piping.

Imbagħad tlett ijiem wara jew erbat ijiem wara jiġi l-kuntrattur, jaqlagħlhom dak kollu li jkunu għamlu n-nies tal-Korporazzjoni u jagħmilulhom tal-polyenthylene.

Jien jidhirli li dawn m'humiex affarijiet serji.

Din hija ħela ta' riżorsi.

X'jiġifieri l-ewwel jiġu n-nies tal- korporazzjoni, jagħmluli l-galvanised piping u tlett ijiem wara dan jiġi replaced mill-kuntrattur bil-pajpijiet tal-polyethylene?

GĦaliex in-nies tal-korporazzjoni m'għandhomx ikollhom il-faċilita' huma wkoll li jbiddlu l- pajpijiet mill-ewwel u jagħmluhom tal-polyethylene?

Jiena jidhirli li dan huwa double handling, u dan m'hux qed jiġri f'xi każ wieħed imma fil- każijiet kollha qiegħed jiġri hekk.

Jiena naħseb li din għadna nħarsu naqra lejha għaliex jiena ċert li din qed tqumilha ħafna flus lill- korporazzjoni.

Il-korporazzjoni qegħda tħallas ħafna flus lill-kuntrattur sabiex jagħmlilha x-xogħol u naturalment qegħda tħallas ħafna flus lin-nies tagħha, u allura għandna naraw kif insolvu dan it-tip ta' double handling.

Punt ieħor li nixtieq inqajjem hawnhekk huwa dan.

Safejn naf jien darba kien hemm speċifikat il-ħlasijiet li kellhom isiru lill-kuntratturi għax- xogħlijiet li jagħmlu.

F'risposta għal parliamentary question tal-kollega tiegħi l-Onor.

Leo Brincat fil-31 ta' Mejju 1994, il-Ministru kien ta lista tar-rati applikabbli.

Din kienet tgħid hekk:

"Service replacement works - ¥2.75 per m length Trenching works (including backfill and reinstatement) - ¥3.35 per m length Galvanised pipes - 75c per m length Sockets - 15c each Plugs - 12c each Tees - 20c each Stopcocks - ¥1.85c each.".

Jiġifieri kien hemm lista stabbilita ta' kemm il-kuntrattur jista' jiċċarġja għax-xogħlijiet li jagħmel.

Il-mistoqsija tiegħi hija din: Dawn ir-rati għadhom l-istess kif kienu f'Mejju ta' l-1994 jew inbidlu?

Jidher ċar li ċerti kuntratturi li qegħda tqabbad il-korporazzjoni qegħdin jiċċarġjaw rati ħafna differenti minn dawn li semmejt jien.

Jiena nħoss li tkun ħaġa tajba kieku l-korporazzjoni tinforma lill-konsumaturi kemm huma r-rati li suppost jiċċarġja l-kuntrattur għaliex meta l-kuntratturi jiċċarġjaw tax-xogħlijiet li qegħdin jagħmlu qegħdin isiru l-abbużi .

Niġi għal kwestjoni oħra li għandha x'taqsam ma' dan ukoll.

Jien ma nafx għalfejn meta jsir ċertu xogħol u meta l-konsumaturi jkunu lesti li parti minn dan ix-xogħol jagħmluh huma - m'hux qed nitkellem fuq xogħol tekniku imma fuq concreting jew inkella li jissupplixxu l-istopcocks huma - dan m'hux qed jiġi aċċettat mill-kuntrattur.

Jiena naf każijiet fejn il- kuntrattur mar biex jagħmel ċertu xogħol fis-sistema ta' ċertu nies, dawn kienu lesti jixtrulu l-istopcocks u dawn l-affarijiet huma u jagħmlu l- concrete huma imma dawn ma tħallewx.

GĦaliex dan?

Tafu li ħafna drabi meta l-kuntrattur imur jagħmel dan ix-xogħol qed jintbagħtu kontijiet ta' 'l fuq minn ¥100?

Jien rajt anke kontijiet ta' ¥175.

Allura jekk hemm konsumatur li kapaċi jgħin lilu nniffsu f'din il-ħaġa għaliex m'hux qed inħalluh jagħmel hekk?

GĦaliex m'għandhiex inħalluh?

Jien jidhirli li m'hemmx raġuni għaliex m'għandux ikun hemm iċ-ċans li jekk hemm bniedem li lest li joffri li jagħmel parti mix-xogħol lil dan m'għandniex inħalluh.

Inkella kien hemm każ ta' familja Mercieca miż-Żurrieq li għamlu parti żgħira mix-xogħol huma u dehrilhom li ladarba għamluh huma l-kuntrattur ma kellux jiċċarġjahom imma fil-fatt bagħtulhom kont xorta waħda bix-xogħol li għamlu huma b'kollox.

Jiġifieri dawn spiċċaw weħlu darbtejn għaliex għamlu x-xogħol huma u ċċarġjahom ukoll il-kuntrattur.

Jien jidhirli li dan m'huwiex ġust.

Meta qed nitkellmu fuq somom ta' flus 'il fuq minn ¥100 għal ħafna nies dawn huma ħafna flus u din irridu nifhmuha.

U jekk dan il- bniedem jista' jiffranka lira jipprova jiffrankaha u aħna għandna nħalluh jiffrankaha u m'hux nagħmluhielu impossibbli li jiffrankaha.

Jien m'hux qed ngħid li lill-konsumatur għandna nħalluh jagħmel il-connections hu jew iqabbad mal-meter hu imma ċertu xogħol ieħor żgur li jista' jagħmlu hu.

GĦaldaqstant jien hawnhekk nagħmel appell lill-Ministru u lin-nies tal- korporazzjoni - jien naf li fosthom hemm ħafna nies li huma ta' l-affari tagħhom u dawn l-affarijiet jifhmuhom - sabiex jagħmlu mill-aħjar li jistgħu ħalli jekk bniedem bix-xogħol li jagħmel jista' jiffranka l-flus inħalluh jifrrankahom.

Kwestjoni oħra li qed niltaqa' magħha sikwit hija din.

Ħafna drabi meta jsir dan ix-xogħol mill-kuntrattur fuq postijiet li jkunu mikrija qed ikun hemm ċertu argumenti.

Il-korporazzjoni ħafna drabi tgħarraf lill- konsumatur meta jkun se jsir ċertu xogħol, imma jien - għaliex din irrid niċċaraha; m'iniex bniedem legali u ma nafhiex - irrid nistaqsi hawnhekk: Legalment ta' min hija r-responsabbilta' finali għax-xogħol ta' twaħħil tal- house service mal-main, tas-sid tal-post jew tal-konsumatur?

Legalment ta' min hija?

Il-kont jintbagħat lill-konsumatur.

Issib nies li qed iħallsu Lm8 fis-sena lis-sid u mbagħad meta dawn jirċievu xi kont ta' Lm170 għax- xogħol li tagħmel il-korporazzjoni fuq is-sistema jippretendu li dan għandu jħallsu s-sid ukoll.

Naħseb li din hemm bżonn narawha ftit għax qed toħloq ħafna diżgwid bejn in-nies.

Il-Ministru huwa bniedem legali u forsi waqt il-winding up jista' jispjegaha ħalli jserraħ l-irjus ta' ħafna nies.

Din qed toħloq ħafna problemi u jekk hu ma ltaqax ma' dawn il-problemi nassigurah li jien iltqajt magħhom.

Mr Speaker, ħalli nerġa' ndur fuq l-unaccounted for water.

Tkellimna fuq il-leakages u qalulna wkoll li 9% ta' l-ilma qiegħed jinsteraq.

Issa anke hawnhekk jidhirli li l-Gvern għandu jagħmel l-almu tiegħu ħalli dan is-serq ma jħallihx isir.

Forsi n-nies ma japprezzawx xi tfisser li tisraq 9% ta' l-ilma li jipproduċi l-Gvern meta biex jipproduċih jiġi jiswielu xi Lm18 miljun.

Meta qed ngħidu li għandna serq ta' 9% qed ngħidu li n-nies qed jisirqu b'Lm1.5 miljun ilma - daqshekk qed iqumlu lill-Gvern.

Jiena għamilt mistoqsija parlamentari fejn lill-Ministru staqsejtu kemm inqabdu nies jisirqu l-ilma.

Issa s-serq ta' l-ilma jista' jsir b'żewġ metodi; jista' jsir serq ta' ilma bħala riżors, jiġifieri jittella mill-art minn spiera llegali ...

Meta lill-Ministru staqsejtu kemm inqabdu nies jħafru spieri illegali qalli li ma nqabad ħadd.

Imbagħad staqsejtu kemm inqabdu nies jisirqu l-ilma minn fuq il-meters u qalli li nqabdu 66 persuna.

Mela f'sena qbadna 66 persuna li bejniethom serqu b'Lm1.5 miljun ilma.

Din hija redikola għax mhux 66 persuna biss hemm involuti imma evidentement hemm ħafna iktar.

Fejn qiegħda l-ħeġġa tal-Gvern biex jaqbad lil min qed jisraq l-ilma?

Ma jidhirlux li l-figura ta' 66 persuna f'sena hija redikola meta nafu li s-serq huwa ħafna iktar widespread minn hekk!

Ħalli niġu għat-tielet parti ta' l-unaccounted for water, cioe' dawk il- meters li jaqraw ħażin.

Skond il-Ministru u skond l-informazzjoni li għandna huwa maħsub li 31% tal-meters jaqraw ħażin, jiġifieri aktar minn nofs ta' l-unaccounted for water ġej mill-fatt li għandna meters jaqraw ħażin.

Jiena rajt kemm biddilna meters matul is-sena li għaddiet u bħalma qal il-Ministru fid-diskors tiegħu by the end of September around 66,000 meters are expected to have been changed.

Issa aħna nafu li bejn wieħed u ieħor hawn 201,000 meter.

Mela jekk inbidlu 66,000 meter inbidlu biss terz tal-meters li hawn fil-pajjiż.

Mela jekk inti għandek telf ta' 31% due to meters li jaqraw ħażin u issa qed tagħmel meters li tant jaqraw tajjeb li anke l-arja jaqraw, ta' l-inqas suppost naqqast l-unaccounted for water b'10%, jiġifieri terz ta' 31%.

Jiena rajt l-aħħar figuri ta' l- unaccounted for water u rriżulta li għal sitt xhur ipproduċejna 24.5 miljun metri kubi ta' ilma, ġew billed 9.9 miljun metri kubi u unaccounted for hemm 14.6 miljun metri kubi ta' ilma.

Meta taħdem 14.6 miljun ma' 24.5 miljun metri kubi ta' ilma prodott issib li l-unaccounted for water huwa 60%.

Mela bdilna terz tal-meters ta' Malta - l-aħħar ċifra li għandna hija ta' Marzu 1995 - li suppost tana saving ta' 10% fuq l-unaccounted for water, il-Ministru ftit ilu ftaħar kemm huma effettivi l-leakage detections u kemm qed innaqsu telf ta' ilma minħabba fihom, qed jiftaħar kemm inqabdu nies jisirqu l-ilma u kemm inbidlu pajpijiet u kulma kellna tibdil fiċ- ċifra ta' l-unaccounted for water hija xi 2%.

Mr Speaker, dan juri biċ-ċar li hemm xi ħaġa ħażina għax anke kieku kellek tieħu l-meters biss - apparti affarijiet oħra li saru u li kellhom bżonn isiru - l-unaccounted for water kellu jirriżulta li jonqos b'10%.

Allura x'inhu r-riżultat ta' dan kollu?

Jew l-analiżi li għamlet il- korporazzjoni m'hijiex tajba ...

Dan bilfors, għax jekk inti diġa' bdilt terz tal-meters u dawn issa huma tajbin ħafna għax jaqraw anke l-arja u l- unaccounted for water suppost naqas b'10%, kif tispjega l-fatt li dan naqas biss b'2% jew 3%?

Bilfors li l-analiżi li għamlet il-korporazzjoni fuq l- unaccounted for water m'hijiex tajba u ċ-ċifra ta' 60% m'hjiex dovuta b'mod maqsum kif qed tgħid il-korporazzjoni imma hemm xi subdivisions oħrajn.

Jiena m'għandix il-materjal u l-informazzjoni f'idejja biex inkun nista' ngħid kif inhi pero' skond il-ċifri kollha li għandna quddiemna minn kif il- korporazzjoni qed tgħid li għandu jinqasam l-unaccounted for water l- indications m'humiex tajba għax kieku huma tajbin diġa' naqqasna b'mod drastiku l-ammont ta' ilma li qegħdin nitilfu.

Issa meta qed ngħidu li għandna 60% unaccounted for water irrid infakkar li din iċ-ċifra fir- realta' tfisser li l-Gvern qiegħed b'mod dirett jitlef b'madwar Lm12 miljun.

Jiġifieri jekk tara l-production costs u tara x'inhuma is-60% tal- production costs tiġi għal Lm12 miljun.

Jiġifieri hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq figuri żgħar imma qed nitkellmu fuq miljuni kbar ta' liri.

Il-Ministru tkellem fuq ir-rati l-ġodda ta' l-ilma bħala miżura oħra li ħa l-Gvern biex itaffi l-ħela ta' ilma u għamel eloġju sħiħ u qal li mhux veru li l-ilma qed jogħla.

Qal li l-ilma qed jogħla biss b'Lm4 per quarter per unit.

Ħalli ngħidilkom xi jfissru r-rati l-ġodda ta' l-ilma.

Dawn huma meħudin mill-istess estimi tal-korporazzjoni.

Fil-perjodu October 1993 - September 1994 it-turnover tal-korporazzjoni mis-sale of water kien jammonta għal Lm4.4 miljun u bir-rati l-ġodda huwa stmat li għal October 1995 - September 1996 il-korporazzjoni se ddaħħal Lm8.8 miljun, jiġifieri eżatt id-doppju.

Meta inti se ddaħħal id-doppju ta' dak li daħħalt sentejn ilu kif tista' by any stretch of the imagination tgħid li l-ilma m'għoliex jew li għola ftit!

Jidher ċar li hawnhekk il-Gvern m'huwiex qed jgħid il-verita' u iktar minn hekk mhux qed jagħmel xejn sabiex il-korporazzjoni tkun minn ta' l- ewwel li tnaqqas il-ħela ta' ilma tagħha billi tnaqqas l-unaccounted for water.

Aħna kulma qegħdin nagħmlu huwa li jkollna l-figuri tagħna u nipprovaw nilħquhom billi nilagħbu bir-rati.

Dan mhux sewwa.

Għandna nipprovaw nibbilanċjaw il-kotba tagħna jew nuru l-figuri tajbin mhux billi ngħollu l-prezzijiet imma billi nkunu aktar effiċjenti għax fl-aħħar mill- aħħar dak huwa l-mission statement tal-korporazzjoni.

Irrid infakkar ukoll li lanqas m'hija politika tajba li biex tnaqqas il- ħela tgħolli l-prezzijiet.

Kieku din kienet politika tajba li jekk tgħolli l-prezzijiet tnaqqas il-ħela, kieku bl-istess argument, per eżempju, f'dan il-pajjiż fejn kulħadd igerger li għandna ħafna karozzi fit-triq u joħolqu ħafna pollution ma jinxtrawx karozzi biex jitnaqqas it-tniġġis ta' l-arja, imma xorta jinxtraw allavolja l-karozzi għoljin.

Din l-istess ħaġa u għaddejna minnha fil-passat.

Meta kien għola l-petrol veru għal xi żmien in-nies kienu jużaw il-karozzi inqas iżda mbagħad bdew jużawhom bħal qabel.

Ma tistax issib it-tarf tal-problema billi tgħolli l-prezzijiet.

Fil-fatt Professor Michael Sculos li ġie hawn Malta biex jagħti lecture qal ċar li fil-water management:

"... our policies on water cannot be addressed only to the economy of water because there is a limit there."

Inti ma tistax tipprova timmaniġġja l-ilma bħala riżors billi toqgħod tilgħab bil-prezzijiet.

Ma taħdimx għax jindraw.

Allura din terġa' ġġibni lura għal dak li bdejt bih.

Is-soluzzjonijiet tal-Gvern u dak li qed jipproponi l-Gvern mhux qed jagħtina management tajjeb ta' dan ir-riżors li huwa tant vitali għal pajjiżna.

Pero' qabel ma ninsa nixtieq nagħmel żewġ punti żgħar fuq ir-rati l-ġodda wkoll.

L-ewwel punt huwa dan: Jidhirli li kif inhuma structured ir-rati m'humiex fair għal min qiegħed persuna waħda fid-dar.

M'huwiex fair għax jekk hemm persuna waħda toqgħod fid-dar, hemm tlieta jew ħamsa, ċerti affarijiet li jsiru fid-dar iridu jsiru xorta waħda, irrispettivament minn kemm hemm nies joqogħdu fil-post.

Jekk trid tinħasel l-art tad-dar trid tinħasel, issa jekk hemmx wieħed, tlieta u sitta ...

Forsi tgħidli li jekk ikun hemm ħafna jħammġu aktar.

Jista' jkun, imma ċerti affarijiet li huma bażiċi jsiru xorta.

Naħseb kif inhuma r-rati llum qegħdin jimmilitaw kontra min ikun persuna waħda f'household.

It-tieni punt: Ir-rati l-ġodda qegħdin ukoll jimmilitaw kontra min għandu l-villeġġjatura.

Safejn naf jien għadna ma solvejnihiex din il- problema.

Min ikollu villeġġjatura qegħdin nibagħtulu l-kontijiet bir-rati kummerċjali.

Għaliex għandu jkun hekk?

Minflok qiegħed juża l-ilma fil- post fejn ikun joqgħod qiegħed juża l-ilma f'post ieħor imma sal-lum għadna nippersistu li fejn tidħol villeġġjatura nibagħtulhom il-kont bir-rata kummerċjali.

Ma nafx għaliex.

Jien niġbed l-attenzjoni tal-korporazzjoni għal dawn l-affarijiet biex jiġu rranġati.

It-tielet punt: Jekk verament nemmnu li l-ilma għandu valur soċjali m'għandniex naħsbu aħna li ċerta sezzjoni tal-popolazzjoni tagħna, speċjalment l-anzjani, għandna nagħtuhom rata preferenzjali għall-ilma, speċjalment ħafna minn dawn l-anzjani li jkunu joqogħdu waħedhom f'dar?

Allura terġa' ġġibni għall-ewwel punt li semmejt l-ewwel.

Jien naħseb li f'dawn ir-rati hemm ħafna affarijiet li wieħed irid jaħseb fuqhom għax ġew introdotti bl-għaġġla u jidher ċar li sal-lum għad hemm ħafna affarijiet li jridu jiġu rranġati fuqhom għax żgur m'humiex fair.

L- ewwel u qabel kollox m'humiex fair għall-fatt li bl-ebda mod m'huma qegħdin jimmilitaw ħalli l-korporazzjoni tkabbar l-effiċjenza tagħha, anzi bil- kontra, qegħdin jimmilitaw sabiex jagħmlu lill-korporazzjoni anqas effiċjenti għax jinħeba kollox fir-riżultat finali mbagħad.

Barra minn hekk qegħdin jimmilitaw ukoll kontra li ntejbu l-kwalita' tal-ħajja.

Il- Gvern iħobb jiftaħar tant li rridu ntejbu l-kwalita' tal-ħajja!

Inti kif tista' ttejjeb il-kwalita' tal-ħajja tiegħek meta qed tillimita l-użu ta' l- ilma?

Kif tista'?

Meta l-Gvern qed jissussidja ċertu ammont ta' ilma rrid ngħid jien - ħalli ma jmurx xi ħadd jaħseb li meta l-Gvern jissussidjalu 20 gallun ilma qed jissussidjalu xi ammont esaġerat ta' ilma taf! - li kulma qed jissussidjalu huwa li jekk juża l-flushing tliet darbiet u jieħu banju diġa' ħlihom 20 gallun ilma.

Jidhirli li dawn l-affarijiet mhux qed isiru bis-serjeta'.

Mr Speaker, biex nagħlaq xtaqt nagħti daqqa t'għajn lejn xi figuri li rajt fl-estimi tal-korporazzjoni u xtaqt li forsi jkollna spjegazzjoni tagħhom għax dehru ftit kurjużi.

L-ewwel figura li rajt hija paġna 2 ta' l- Estimates of Revenue & Expenditure fid-distribution costs fejn hemm item jismu repairs and maintenance.

Fl-1993-1994 fuq actual repairs and maintenance kienu ntnefqu Lm86,780 u huwa stmat li għas-sena d-dieħla, Ottubru 1995 sa Settembru 1996, se jintnefqu Lm1,024,000.

Jien nistaqsi għaliex din il-qabża f'daqqa, minn Lm86,000 sentejn ilu għall-figura ta' 'l fuq minn Lml miljun għas-sena d-dieħla?

Paġna 3 ta' l-Estimi taħt administration costs f'October 1993 sa September 1994 sundry expenses kienu jammontaw għal Lm19,331; għas-sena li għaddiet suppost li kienu jammontaw għal Lm44,000 filwaqt li għas-sena d-dieħla Lm302,000, jiġifieri minn Lm19,000 sentejn ilu għal Lm302,000.

Ma nafx għaliex għandhom jisplodu b'dan il-mod!

Pero' l-aktar figura li rajt li lili nkwetatni kienet il- figura li hemm f'paġna 1 tal-balance sheet fejn suppost is-sena li għaddiet fl-approved estimates October 1994 sa Settembru 1995, il-korporazzjoni kellu jkollha profitt ta' Lm1,260,000 u spiċċat b'telf ta' Lm1,880,000 - jiġifieri sgarrat b'madwar Lm3 miljun.

Nixtieq inkun naf għaliex ġara dan.

Is-sena d-dieħla huwa smat li se jkollha loss żgħira ta' Lm169,000.

Fil- fatt raġuni waħda għala l-korporazzjoni kellha telf ta' Lm1,880,000 - kważi Lm2 miljun - minflok qligħ ta' Lm1,260,000 kienet minħabba li l-finance charges tal-korporazzjoni qegħdin dejjem jogħlew.

Per eżempju, il- finance charges ta' sentejn ilu kienu Lm616,000 u tas-sena d-dieħla huma stmati li jilħqu Lm1,761,000.

Jiġifieri ċ-charges fuq l-interessi li l- korporazzjoni tħallas lill-banek minħabba self qed jesplodu u r-raġuni ta' dan hija għaliex il-korporazzjoni m'hijiex qed taħdem b'mod effiċjenti - jiġifieri din l-effiċjenza tal-korporazzjoni titqies billi sempliċement inħarsu lejn il-figuri.

Mela għandna korporazzjoni li minkejja dak kollu li qal il-Ministru - din qed taħdem bis-sulluzzu għax mill-gazzetti naraw kemm-il darba tiġi sospiża l-provvista ta' l-elettriku - u minkejja li l- kwota ta' l-ilma ma tjibitx u dan għaliex l-extra trains ma ħadmithomx imma kellha l-ispare capacity u setgħet naqqset il-pumping mill-aquifer u żiedet l-ilma permezz tar-reverse osmosis, jiġifieri minkejja dawn l- eżerċizzji kollha fuq l-unaccounted for water u minkejja kollox, xorta m'hijiex qed taħdem b'mod effiċjenti.

Barra minn hekk, is-set-up tagħha mhux qed jaħdem kif suppost u dan għaliex il-policy tal-Gvern, il-politika tal-Gvern fejn għandha x'taqsam ma' l-ilma m'hijiex politika tajba u m'hijiex politika li qed toffri alternattivi serji f'dan il-pajjiż.

Mr Speaker, din in-naħa tal-Malta Labour Party temmen li jekk f'dan il- pajjiż m'aħniex se ndaħħlu konċett ġdid fil-provvista ta' l-ilma u nagħmlu użu tas-second class water fuq bażi nazzjonali u mhux nużawh biss għall- agrikoltura u għall-industrija, allura m'aħna qatt se naslu f'pożizzjoni fejn inkunu nistgħu verament intejbu l-performance tal-korporazzjoni u żgur m'aħna qatt se naslu f'pożizzjoni fejn inkunu nistgħu ngħidu li verament dan ir-risors li tant huwa importanti għal pajjiżna qed nimmaniġjawh b'mod tajjeb.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal għada, it-Tlieta 7 ta' Novembru fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas- sena finanzjarja 1995/1996 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Kiri ta' Djar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 1) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istampa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Hemm rimarki, jekk jogħġobkom?

Il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

ANTON TABONE: Jien xtaqt nagħmel xi osservazzjonijiet fuq ir- rimarki li saru f'din il-Kamra daqs ġimgħa ilu mill-Onor.

Carmelo Borg għan- naħa ta' l-Oppożizzjoni li beda biex qal li l-Gvern jagħmel biss politika tax-xenxilli u qal ukoll li l-problemi l-kbar qed jibqa' ma jindirizzahomx.

Skond l-Onor.

Membru s-settur tal-biedja u sajd mar għall-agħar minħabba l-importazzjoni, minħabba l-value added tax u minħabba wkoll il-marda tad- deni irqiq.

Issa ħalli nagħmel l-osservazzjonijiet tiegħi fuq dak li esprima fl-opinjoni tiegħu l-Onor.

Membru.

Nibda biex ngħid li meta wieħed jiddikjara li s-settur tal-biedja u sajd mar għall-agħar allura jrid jissostanzja dak li qed jgħid.

Naħseb biex wieħed jissostanzja jkun irid ukoll jikkwantifika fejn u b'kemm mar lura dan is-settur.

Quddiemi għandi lista tal-prodotti li nbiegħu fit-Pitkalija ta' Għawdex u anke fil-Pitkalija ta' Malta dawn l-aħħar tmien snin.

Fil- fatt minn hawn jidher il-maqlub ta' dak li qal l-Onor.

Membru għax insibu li fl-1986 - se jkolli nagħmel ftit paraguni - li kienet l-aħħar sena sħiħa ta' Amministrazzjoni Soċjalista, il-bejgħ tal-prodotti agrikoli mill- Pitkalija Għawdxija kien ta' Lm121,280 waqt li minn Jannar 1994 sa Diċembru 1994 il-bejgħ kien ta' Lm224,398 - kważi Lm0.25 miljun.

Issa jekk inħarsu lejn il-bejgħ ta' prodotti agrikoli mill-Pitkalija ta' Malta, insibu li fl-1986 kien Lm331,098 u fl-1994 dan tela' għal Lm695,000.

Minn hawn jidher li l-figuri rdoppjaw fil-Pitkalija ta' Għawdex u anke fil- Pitkalija ta' Malta.

Issa jekk nieħdu t-total ta' bejgħ tal-prodotti kollha kemm ta' Malta kif ukoll ta' Għawdex nsibu li fl-1986 dan kien ta' Lm452,000 filwaqt li fl-1994 it-total kien ta' Lm920,000.

Dan ifisser li l-prodotti GĦawdxin mill-pitkaliji ta' GĦawdex u ta' Malta kważi rdoppjaw f'dawn l-aħħar tmien snin.

Jiena naħseb li dan huwa l-kejl li wieħed irid jara u jagħmel biex ikun jista' verament jgħid kif mar is-settur ta' l- agrikoltura, jekk hux għall-agħar jew għall-aħjar.

Dawn iċ-ċifri li qed insemmi huma ċifri li għandhom x'jaqsmu mal-bejgħ ta' prodotti fil- pitkaliji u hawnhekk mhux qed ninkludi l-bejgħ ta' dawn l-istess prodotti f'areas oħrajn barra l-pitkaliji.

L-Onor.

Membru qal li l-agrikoltura u s-sajd marru għall-agħar anke minħabba l-VAT meta kulħadd jaf li fuq prodotti agrikoli m'hemmx VAT u jekk kemm-il darba l-bidwi u s-sajjied jixtru x'irkaptu jew xi equipment ieħor dawn għandhom il-fakulta' li jagħmlu claim for refund fuq dik il-parti li għandha x'taqsam mal-VAT.

Allura anke f'dak il-kontest ma nafx kif daħlet il-VAT fl-argumenti ta' l-Onor.

Membru.

Semmilna wkoll il-marda li kien hawn tad-deni irqiq.

Hawnhekk l-Onor.

Membru għadda kumment li l-Gvern mhux qed jieħu l-affarijiet b'ċerta serjeta' u lanqas m'hu qed jagħti kas biex jara li jingħata sussidju jew xi għajnuna oħra lil dan il-qasam.

Nibda biex ngħid li dan l-episodju tal- marda tad-deni irqiq kien episodju sfortunat ħafna li ħoloq problemi fl- industrija speċjalment għal prodotti tal-ġbejniet, iżda wieħed żgur li ma jistax jgħid kif qal l-Onor.

Membru li l-awtoritajiet konċernati ma ndirizzawx l-isforzi kollha tagħhom mill-ewwel lejn din il-problema.

F'Awissu li għadda fuq inizjattiva tal-Ministeru għal GĦawdex twaqqaf bord biex jara x'jista' jsir ħalli mill-iktar fis possibbli wieħed jistabbilixxi mill-ġdid din l-industrija li hija importanti ħafna għall- pajjiż kollu u b'mod partikolari għall-gżira t'GĦawdex.

Dan il-bord kellu terms of reference speċifiċi biex jistudja s-sitwazzjoni preżenti fir- rigward tal-promozzjoni ta' dawn il-ġbejniet li ġejjin minn GĦawdex għas- suq Malti.

Kellu jistudja wkoll il-mod u l-mezzi ta' kif jista' jammeljora s-suq ta' dawn il-prodotti taħt kondizzjonijiet iġeniċi u fuq rakkomandazzjonijiet tad-Dipartiment tas-Saħħa.

Kellu jistudja u jirrakkomanda wkoll sistema ta' packaging u ta' labelling ta' dawn il- prodotti biex jikkonformaw mar-regolamenti attwali.

Kellu wkoll jara u jirrakkomanda x'jista' jisr bħala packaging and labelling station u jara li dan il-unit ikun jista' jimxi u jara wkoll x'assistenza finanzjarja tista' tingħata jekk ikun hemm bżonn.

Jiena informat li dan il-bord iltaqa' xi tmienja jew disa' darbiet għal ħinijiet twal u kien kompost min-nies minn diversi dipartimenti.

Dan il- bord wasal biex jiffinalizza r-rapport tiegħu u allura dan juri l-impenn li kien hemm mill-bidu nett biex wieħed isib l-iktar mod effettiv u ta' malajr ħalli kif għidt diġa' l-prodotti tradizzjonali li huma marbutin mal-gżira tagħna jkunu jistgħu jżommu l-isem li għandhom.

Jiena nemmen li dan diġa' qed isir għax illum il-ġurnata l-ġbejniet ta' Għawdex reġgħu qegħdin fis- suq.

Jiena nifhem li dak li ġara ħoloq problemi u jrid jgħaddi ċertu żmien biex dawn il-prodotti jerġgħu jirkupraw il-livell li kellhom qabel, imma naturalment irridu nagħmlu l-parti tagħna biex dak iż-żmien ikun qasir kemm jista' jkun.

Hawnhekk nagħmel osservazzjoni oħra dwar il-fatt li dan il-prodott - u ma' dan il-prodott ninkludi l-prodotti kollha tal-biedja - sar iktar popolari f'dawn iż-żmenijiet għax illum il-purchasing power tal-konsumatur Malti u GĦawdxi huwa ħafna iktar minn qatt qabel u allura l-prodott agrikolu huwa mfittex u mixtri iktar b'abbundanza minn qatt qabel.

Ma' dan wieħed irid isemmi li matul is-sena kollha kemm f'Malta kif ukoll f'GĦawdex jiġu ħafna turisti u dawn ikomplu jżidu mad-domanda għal dawn il- prodotti agrikoli.

Il-prodotti agrikoli li jiġu minn GĦawdex jaslu wkoll fis-suq ta' Malta u allura l-bejgħ tagħhom huwa kważi ggarantit.

GĦalhekk wieħed irid jara dan l-aspett u jagħmel din l-osservazzjoni għax importanti li mhux biss ikollok il-prodott imma jkollok prodott li jinbiegħ.

L-Onor.

Membru semma' problema oħra li mhix "xinxilli", cioe' l-isbroff tad-drenaġġ u semma' postijiet f'GĦawdex.

Hu ta l-impressjoni li minkejja x-xogħol li qed isir mill-ħaddiema konċernati s-sistema baqgħet antikwata u mhix qed tlaħħaq mal-flow li hemm.

Irrid infakkar lill-Onor.

Membru li l- Gvern qed jaħdem fuq is-sewage master plan għal Malta u għal GĦawdex u rrid ngħid li GĦawdex qiegħed fuq quddiem biex il-proġett ikun jista' jitlaq kif wieħed jixtieq.

GĦas-sena li ġejja huwa previst li n-nefqa fit-twettiq tal- master plan tad-drenaġġ għal GĦawdex tkun ta' Lm395,000.

Naturalment din in-nefqa tkun kondizzjonata ma' permessi li jridu joħorġu mill-Planning Authority.

Nista' ngħid ukoll li qed isir an impact assessment fuq it-treatment plant li għandu jsir f'GĦajnsielem, dwar fejn għandu jiġi dan l-impjant u kif għandu jiġi u għalhekk dan il-proġett ħafna drabi qed ikun ikkondizzjonat fil-ħin u fiż-żmien minn ċerti ħwejjeġ li m'għandniex kontroll fuqhom.

Imma meta l-Gvern qed jipproponi din in-nefqa għal master plan għal GĦawdex għas-sena li ġejja żgur li b'dan ikun qed juri l-impenn u l-volonta' tiegħu biex l-affarijiet ma jħallihomx antikwati imma jpoġġihom f'sitwazzjoni fejn ikun hemm l-iktar teknoloġija avvanzata fit-twettiq ta' dan il-proġett.

GĦalkemm wieħed irid jirranġa dak li jsib irrid ngħid li f'dik li hija amministrazzjoni ordinarja matul is-sajf li għadda ma kien hemm ebda avviż mis-Sanita' - qed nitkellem għal GĦawdex - li żamm lin-nies milli jgħumu fil-postijiet li normalment jgħumu fihom minħabba xi kontaminazzjoni ta' drenaġġ fil-baħar.

Dan qed ngħidu għas-sajf kollu u ma kien hemm ebda avviż mis-Sanita' għar-raġuni li assolutament ma kienx neċessarju li joħroġ avviż.

Naħseb li dan l-istat ta' fatt jispjega ħafna u jagħti lil dak li jkun x'jifhem li l-affarijiet mhux veru li m'humiex kontrollati.

L- isforz li jsir kontinwament min-naħa tal-Gvern huwa indirizzat biex nammeljoraw dejjem is-sitwazzjoni f'xi ħaġa li hija daqshekk importanti, bħal m'hija s-sistema ta' drenaġġ fil-gżira t'GĦawdex.

L-Onor.

Membru qal ukoll li hemm ħafna toroq li m'humiex asfaltati u rrifera għal żewġ postijiet partikolari u jidhirli li semma' Dun Anton Housing Estate fix-Xagħra u Ta' Kenuna fin-Nadur.

Biex wieħed ikun informat, illum kelli domanda parlamentari fuq asfaltar u rranġar ta' toroq f'GĦawdex u r-risposta li tajt kienet li mill-1988 sa l-aħħar ta' din is- sena se jkunu ntnefqu Lm4.2 miljun fuq it-toroq f'GĦawdex li minnhom iktar minn Lm1 miljun kienu fuq il-programm ta' kisi ta' toroq bit-tarmac.

Irrid ngħid li għalkemm nirrikonoxxi li hemm ħafna x'isir u li rridu norganizzaw rwieħna dejjem aħjar, f'dawn l-aħħar snin kien hemm sforz kbir f'dan il- qasam biex wieħed ikun jista' jaqdi lill-pubbliku in ġenerali fil- lokalitajiet kollha t'GĦawdex.

Naturalment dejjem trid tagħmel lista ta' prijoritajiet għax ħafna drabi ma tistax tilħaq kull imkien f'daqqa, imma ċertament li qatt daqskemm sar f'dawn l-aħħar snin fit-toroq ma kien isir qabel.

Wieħed irid jirrikonoxxi li qabel kien hemm stat ta' traskuraġni mill-iktar evidenti u allura wieħed irid jagħmel tajjeb għal dak li ma sarx qabel.

Pero' fuq dak li ġie msemmi hawnhekk speċifikament - u qed ngħid għall- Housing Estate ta' Dun Anton fix-Xagħra - wieħed għandu jkun jaf - u naħseb li l-Onor.

Carmelo Borg jaf - li f'dak il-housing estate li nbena fi żmien dan il-Gvern saru ħafna xogħlijiet fosthom l-ilma u l-elettriku li twasslu sal-post, il-bini ta' substation ġdid mill-Enemalta, it-telephones li twasslu fid-djar kollha ta' dak il-housing estate kif ukoll id-drenaġġ li twassal f'partijiet sostanzjali ta dak il-post.

Huwa veru li kien hemm xi diffikultajiet f'dawk li huma livelli għaliex il-livelli kif ingħataw mid- Dipartiment tal-Bini ma kenux jaqblu ma' dawk li effettivament hemm.

Jien informat li x-xogħlijiet huma weqfin f'dan il-mument għaliex hemm xi mandat tal-qorti biex dawn jieqfu sakemm jiġi stabbilit aħjar il-livell li wieħed irid jistabbilixxi f'ċerti nħawi ta' dan il-housing estate.

Jiġifieri hawnhekk ukoll l-Onor.

Membru jrid jifhem x'kienu r-raġunijiet li ma wasslux għall-konklużjoni tax-xogħlijiet kollha f'dak il-post.

Semma wkoll Ta' Kenuna u hawn l-istess, għax l-informazzjoni li għandi hija li s-servizzi kollha twasslu.

Wieħed irid jara wkoll is-servizzi, irid jara l-postijiet asfaltati kif jixtieq jarahom kulħadd, imma jrid jifhem ukoll li qabel ma tibda tasfalta u tagħti t-tarmac trid iddaħħal is- servizzi kollha neċessarji għaliex ma jistax ikun li l-ewwel tagħmel ħaġa imbagħad trid taqla' kollox biex tagħmel ħaġa oħra.

Kemm jista' jkun irridu nevitaw dak l-aspett ta' l-operazzjonijiet fit-toroq u hemmhekk jien l-informazzjoni li għandi wkoll hija li dawn is-servizzi twasslu kollha.

Jekk jien informat tajjeb anke llum stess beda x-xogħol biex jiġu asfaltati dawn it-toroq li semma l-Onor.

Membru ta' l-Oppożizzjoni.

Jien naħseb li koprejt dawk is-suġġetti li semma hu u nixtieq nassigurah u nassigura lill-Kamra li l-impenn tal-Gvern huwa wieħed li jagħti l-aħjar servizzi lill-pajjiż.

Meta ngħid il-pajjiż inkun qed ngħid il-pajjiż kollu kemm hu, jiġifieri Malta u Għawdex.

Dan huwa fenomenu u din hija esperjenza li qegħdin ngħixu f'dawn l-aħħar snin b'sodisfazzjon kbir għal kulħadd u b'riżultat t'hekk Għawdex dejjem riesaq lejn iċ-ċentru tal- pajjiż.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, jien bniedem li kultant daqsxejn sensittiv dwar dak li jiġi ppubblikat fil-gazzetti, b'mod partikolari l- ittri lill-editur.

Jien inħobb naqrahom għax minn hemmhekk ħafna drabi wieħed ikun jaf ħafna l-polz tal-poplu.

Ċerti kummenti li jgħaddi l-poplu jesprimihom bl-aktar mod demokratiku u miftuħ u b'mod speċjali meta wieħed ma jiddejjaqx juri ismu jkun qed jesprimi l-opinjoni personali tiegħu fuq dak l-ilment jew suġġeriment li jkun irid jagħmel bl-aktar mezz effikaċi.

Mr Speaker, illum partikolarment xtaqt nitkellem dwar is-sentenza sospiża.

Ħafna drabi waħda mill-affarijiet li l-aktar qed ninnota mill- korrispondenza li tidher fil-gazzetti hija preċiżament dwar is-sentenza sospiża.

Nista' ngħid li jeżistu diversi opinjonijiet iżda m'hemmx dubju li l-kritika kontra s-sentenza sospiża li tingħata mill-qrati tagħna qegħda tiżdied.

Pero' ta' min jgħid li sentenza sospiża wieħed irid jikkonsidraha minn diversi angoli.

Wieħed irid jifhem li bħal kull żmien ieħor min-naħa l-waħda għandek żieda fil-kriminalita', sew ta' serq kif ukoll ta' drogi, u mill-banda l-oħra rridu nħarsu lejn is-suċċess tal- pulizija u dwar kemm qed taqbad mir-reati li jsiru.

Qegħdin naraw iktar sentenzi u qegħdin nisimgħu b'aktar deċiżjonijiet tal-qrati għaliex il- pulizija qed taħdem ħafna biex taqbad dawn in-nies li jikkommettu reat.

Għalhekk wieħed irid jara dawn iż-żewġ aspetti qabel kollox.

Ma rridux ninsew ukoll li fl-1990 permezz ta' l-Att XXIX dan il-Parlament stess introduċa s-sentenza sospiża.

GĦaliex dan il-Parlament illeġisla dwar is- sentenza sospiża?

Mr Speaker, il-qorti għandha l-fakulta' li bħalma qabel kien hemm il-liġi tal-probation għall-ħatjin - jekk m'iniex sejjer żball hemm xi żewġ liġijiet oħrajn - illum daħal l-aspett modern li wieħed jagħti sentenza sospiża.

Meta l-qorti tagħti sentenza sospiża tispjega lill-ħati bi kliem ċar ir-responsabbilta' tiegħu matul il-perjodu operattiv tas-sentenza u jekk jikkommetti reat, għalih hemm piena ta' priġunerija.

Jiġifieri meta l- qorti tagħti sentenza sospiża tagħti wkoll twissija għax hi stess tkun qegħda twissi lill-ħati dwar il-konsegwenzi li jiġu wara jekk dan jerġa' jikkommetti każ ieħor meta jkollu sentenza sospiża.

Il-poplu għandu jkun jaf ukoll li sentenza sospiża ma tingħatax lil dawk li jkunu qed jiskontaw sentenza ta' priġunerija.

Jekk wieħed diġa' ġie ssentenzjat u qiegħed il- ħabs u jkollu każ ieħor ma tistax tingħata s-sentenza sospiża .

Sentenza sospiża ma tistax tingħata lanqas meta il-kundannat ikun reċidiv - jiġifieri meta jkun diġa' kkommetta xi reat ieħor u jkun weħel il-ħabs - allavolja jkun ħareġ mill-ħabs u lanqas meta r-reat ikun sar fil-perjodu li l-individwu jkun taħt kondizzjoni skond l-liġi dwar il-probation tal- ħatjin.

Allura mhux billi wieħed jgħid li l-imħallfin jew il-maġistrati qed jaqbdu u jagħtu sentenza sospiża.qisu li hija xi ħaġa daqshekk faċli.

Jien naħseb li fid-deċiżjoni l-qorti - din trid tkun deċiżjoni tagħha tal- qorti u mhux xi verdett tal-ġurnali f'xi ġuri - trid tikkonsidra wkoll li meta tagħti sentenza sospiża tista' tammonixxi lil dak il-ħati li jkun taħt superviżjoni.

Għalhekk il-poplu jrid jifhem ukoll li mhux billi wieħed jagħti sentenza sospiża, imma l-maġistrat jew l-imħallef irid jordna li dik il-persuna li għandha sentenza sospiża tiġi sorveljata f'dak li qed tagħmel.

Irrid ngħid li wieħed għandu jifhem li hemm differenza kbira bejn dak li l-poplu jaqra fil-gazzetti u dak li qed jiġri verament fl-awla tal-qorti - jiġifieri jista' jkun hemm daqsxejn ta' konflitt hawnhekk.

Għalkemm forsi l-law reporters tal-gazzetti jkunu qed jagħmlu ħlitihom kollha biex ikun hemm rapporti tajbin, pero' dan ma jfissirx li bilfors ikun qed jingħad fedelment dak li proprju jkun sar fil-qorti - forsi għalhekk il- poplu ma jkunx qed jifhem sew.

Dan nista' nikkonfermah għaliex jien kemm- il darba għamilta ta' ġurat u meta ġieli naqra x'ġie rrapportat fil- gazzetti dwaru u nsib diskrepanzi koroh.

Mela hawn il-poplu għandu jifhem li mhux bilfors dak li jaqra fil-gazzetti jirrifletti dak li jkun ġara verament fil-qorti.

Infatti dan l-aħħar l-Imħallef Said Pullicino qal li għandu jkun hemm rapporti eżatti u mhux informazzjoni falza jew inkorretta ta' dak li attwalment jiġri fil-qorti.

Jenħtieġ li l-poplu jkollu fiduċja f'dak li qed jagħmlu l-imħallfin u rridu nifhmu li l-qorti jkollha idejha marbuta wkoll meta tagħti sentenza sospiża.

Is-sentenza sospiża tingħata lil dak l-individwu li jkun instab ħati ta' l-ewwel reat tiegħu u titneħħa jekk l-istess individwu jikkommetti reat ieħor waqt l- operati tas-sentenza sospiża.

Jekk wieħed jikkommetti reat ieħor f'dawk is- sentejn jew iktar li jkun qiegħed taħt sentenza sopiża, din titneħħa u mbagħad s'intendi jeħel skond ir-reat li jkun għamel l-ewwel darba u anke t- tieni darba u allura jiġi kkonsidrat reċidiv u t-tieni sentenza tkun aktar ħarxa.

Il-preokkupazzjoni tiegħi hija waħda u din hija l-kritika inġusta li jagħmel il-poplu għax ma jkunx qed jirrealizza x'inhija proprja s- sitwazzjoni ta' dak il-każ partikolari u għaldaqstant wieħed għandu jara x'inhija l-evidenza preċiża fil-qorti u mbagħad jara dak li jiġi rrapportat fil-gazzetti.

Il-poplu jħoss li l-qrati għandhom ikunu iebsa u severi ma' min jikser il- liġi u hawn nixtieq nagħmel enfasi fuq din il-ħaġa.

Fil-fatt illum il- ġurnata l-poplu jħoss ruħu urtata għaliex min jinqabad mill-pulizija fuq serq jew fuq droga u jingħata sentenza sospiża nista' nifhem li din il- poplu sejħilha maħfra għalkemm ma tkun maħfra xejn għax jekk dak li jkun jikkommetti reat ieħor allura jeħel sentenza ta' priġunerija skond kif jiddeċiedi l-imħallef jew il-maġistrat.

Il-maġistrati u l-imħaffin għandhom ikunu severi f'ċerti sentenzi li jiġu mogħtija għar-reati li jkunu kontra l-umanita', speċjalment dawk li għandhom x'jaqsmu ma' maltrattament ta' l-anzjani waqt li jkunu qed jiġu misruqa u f'dawk il-każi ta' traffikar ta' droga fejn ikunu mdaħħla persuni ta' eta' żgħira.

Hawnhekk nixtieq nagħmel appell speċjali biex l-imħallfin jagħtu kemm jista' jkun l-iktar pieni ħorox possibbli bil-liġi.

Mill-banda l-oħra jista' jkun li ma tkun qed tieħu assolutament xejn billi tibgħat il-ħabs u twaħħal multa lill- individwu li jkun ikkommetta reat għall-ewwel darba għaliex tkun qed tagħtih il-kastig biss.

Imma hawnhekk il-kastig m'huwiex biżżejjed għax kultant wieħed ikollu bżonn ta' rijabilitazzjoni fis-sens li jekk il- maġistrat jew l-imħallef ipoġġih taħt superviżjoni jkun jista' jagħmillu iktar ġid milli kieku jpoġġih taħt priġunerija.

Aħna nafu li fil-ħabs qed issir riforma biex dawk li jikkommettu reat jew aħjar dawk li l-qorti tikkundanna għal xi reat għall-ewwel darba jiġu mifrudin mill-ħabsin l-oħra għax jista' jagħti l-każ li l-ħabsin jamalgamaw ruħhom.

Per eżempju, wieħed li jkun għadu kemm wettaq l-ewwel reat tiegħu ma tpoġġihx ma' wieħed li jkun reċidiv għal elf darba għax nafuha l-istorja - dan jitħassar bħalma tuffieħa mħassra tħassar lill-oħrajn.

GĦalhekk wieħed irid jara li ċ-ċans ta' riforma ta' individwu għandu jkun aċċettat anke mill-poplu.

Mr Speaker, aħna rridu nkunu severi fid-deċiżjonijiet tagħna, pero' mill- banda l-oħra ma rridux nitilfu r-rispett li għandu jkollu l-poplu lejn il- qrati tagħna.

Jien nifhem li jkun hawn ħafna għajdut.

Per eżempju, jiddispjaċini ngħid li dan l-aħħar anke min-naħa ta' l-Oppożizzjoni kien hawn min pprova jgħid li hemm speċi ta' xibka bejn l-avukati, l- amministrazzjoni u l-ġudikatura stess.

Dan id-diskors huwa ħażin ħafna għax mhux sew li nagħmlu ġudizzju fuq il-ġudikatura b'dan il-mod u dan qed ngħidu sew għal meta l-Partit Nazzjonalista kien fl-Oppożizzjoni - jekk forsi xi darba għidna hekk - kif ukoll għal-lum meta l-Partit Laburista qiegħed fl-Oppożizzjoni.

Dan huwa kliem assolutament barra minn loku.

Mhux veru li teżisti għaġna bejn l-avukati, bejn l-amministrazzjoni u bejn il-ġudikatura.

Dawn l-ideat irridu nneħħuhom għax inkella jtellfu l- fiduċja tal-poplu fil-qrati tagħna meta aħna għandu jkollna kull stima lejhom.

Jien nifhem li justice must be done and must be seen to be done.

Mr Speaker, jien naħseb li kull interferenza li jista' jkun hemm bejn il- ġustizzja, l-amministrazzjoni u l-qrati għandna nneħħuha minn moħħna għax aħna nafu li l-qrati dejjem imxew tajjeb u taw sentenzi tajbin ħafna fl- amministrazzjoni tal-ġustizzja.

GĦalhekk jien nawgura li l-poplu jifhem din il-pożizzjoni tant delikata u jkollu fiduċja f'dak li jiddeċiedu l- qrati u fis-sentenzi li huma jagħtu.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 7 ta' Novembru, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Ministru għall-Ambjent.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

FURJANA - ĠNIEN TAL-MALL - TISWIJA TA' ART

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta l-art tal-ġnien tal-Mall se tiġi rranġata?

Kemm aktar se nħallu tfal jaqgħu u jkorru fuq l-art mfarrka?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

FORZI ARMATI - KAŻ TA' ALFRED EBEJER

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jinvestiga l-każ ta' Alfred Ebejer 43, Farsons Street, Ħamrun li kien fl-armata, għadda bord u spiċċa biex qatgħulu sitt snin li kien għamel fil-korp?

Hemm xi ċans li jsir xi ħaġa dwar dan biex jieħu tas- snin li tilef?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-individwu msemmi kien għamel tmien snin fil-Korpi tax-Xogħol bejn l-1972 u l-1980 u wara ġie maħtur "Labourer" Grupp A fid-Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, fejn serva għal kważi erbatax-il sena.

Il-"policy" stabbilita mill-Amministrazzjoni ta' dak iż-żmien li nħolqu l- Korpi tax-Xogħol kienet dikjarata ċara fl-1977 u kienet tgħid li servizz fil-Korpi tax-Xogħol u fid-Dirgħajn il-Maltin ma kienx pensjonabbli.

ĦAMRUN - 42, TRIQ FARSONS - RAILINGS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li quddiem No. 42, Farsons Street, Ħamrun isir railing - liema railing l-Public Works diġa' lestew biex isir, iżda qatt ma twaħħal - għaliex dan jgħin biex karozzi ma joħolqux problemi għat-tfal?

ONOR.

Interpellant jirreferi din il-mistoqsija direttament lill-kunsilli lokali tal-lokalita' in kwestjoni peress li mill-bidu ta' April, dan ix-xogħol jaqa' direttament taħt ir-responsabbilta' ta' l-istess kunsill lokali.

ĦAMRUN - TRIQ PAWLU SALIBA - ASFALTAR

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li d-daħla li hemm f'Pawlu Saliba Street, Ħamrun tiġi asfaltata?

Kif u meta se tkun fost prioritajiet ta' l-awtoritajiet konpetenti?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Il-prijoritajiet ta' l-asfaltar ta' toroq ġodda jiġi mogħtija mill-Kunsill Lokali, flimkien mad-Dipartiment tat-Toroq u jsiru skond il-fondi disponibbli.

SKEJJEL - TA' L-ISTAT - INSTRUCTORS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' instructors impjegati ma' l-Istat?

Kif inhuma mqassmin skola b'skola?

X'inhuma s-suġġetti li jgħallmu u kemm hemm instructors għal kull suġġett?

Hemm vakanzi f'dan il-grad bħalissa u f'liema snajja'?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SKEJJEL - TA' L-ISTAT - KINDERGARTEN ASSISTANTS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm Kindergarten Assistants impjegati ma' l-Istat?

Jeżistu vakanzi bħalissa u jekk iva f'liema skejjel?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien infourmat li fil-preżent hemm 715 Kindergarten Assistants impjegati ma' l-Istat.

Il-gruppi kollha għandhom Kindergarten Assistant, iżda hemm disa' (9) skejjel li qed jitolb s-servizz ta' Kindergarten Assistant għal ma' tfal bi bżonnijiet speċjali.

Dawn huma:

Rabat Primary B'Buġia Primary Floriana Primary Ħamrun (School Str) Żabbar 'B' Qormi (San Ġorġ) 'A' Gżira Primary 'A' St. Venera Primary 'A' Qormi Boys Sec

PULIZIJA - FORENSIKU DR ABELA MEDICI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid meta kien qed jixhed fil-Qorti il-ġimgħa li għaddiet l-espert forensiku Dr Abela Medici qal li ma setax jagħmel eżami tal-marki tas-swaba ta' imputat għaliex kien hemm ħsara fl-apparat li jintuża għal dan il-għan?

Kemm ilu bil-ħsara dan l-apparat?

Dan jista' jissewwa f'Malta?

Kemm-il każ kien hemm li l-esperti riedu jagħmlu eżami tal-marki tas- swaba u ma setgħux minħabba li l-apparat kien bil-ħsara?

ONOR.

TONIO BORG: L-espert Forensiku Dr. Abela Medici qatt ma xehed li l- apparat tal-marki tas-swaba kien bil-ħsara u għalhekk ma kien hemm l-ebda każ fejn l-esperti riedu jagħmlu eżami tal-marki tas-swaba u dawn ma setgħux jagħmluh.

UNIVERSITAJIET BARRANIN/ISTITUZZJONIJIET - EŻAMIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk l-eżamijiet ta' universitajiet barranin li huma reġistrati u aċċettati f'Malta?

Liema huma dawk l-iskejjel u/jew għaqdiet li f'isimhom huma reġistrati dawn l-eżamijiet?

Hemm xi eżamijiet minnhom li se jispiċċaw dalwaqt?

Meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-eżamijiet ta' universitajiet u istituzzjonijiet barranin li huma reġistrati u aċċettati f'Malta s'issa huma:

i) Universita' ta' Londra ii) Universita' ta' Oxford iii) City & Guilds ta' Londra iv) Associated Examining Board v) London Chamber of Commerce & Industry vi) Royal Society of Arts vii) Institute of Data Processing Management viii) numru ta' bordijiet u universitajiet oħra li magħhom jersqu numru żgħir ta' kandidati privatament.

Lista ta' l-iskejjel jew għaqdiet li jressqu kandidati f'isimhom ma' l- ewwel erba' Universitajiet u Istituzzjonijiet tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra..

UNIVERSITA' - KWALIFIKAZZJONIJIET GĦAD-DĦUL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid meta fl-1997 se jidħol fis-seħħ li biex student jidħol fl-Universita' se jkun meħtieġ il-Matric Certificate Examinations f'diversi livelli f'sitt suġġetti, dan jkun ifisser li min għandu s-suġġetti rikjesti f'eżamijiet ta' Universitajiet barranin bħalma huma Londra, Oxford u l-IGCSE ma jikkwalifikawx?

Is-suġġetti f'livelli Avvanzati u f'dak Ordinarju minn Universitajiet barranin se jibqgħu jgħoddu għall-istudenti Maltin li jridu jidħlu għal kors fl-Universita' ta' Malta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Preżentament ir-Regolamenti tad-dħul fl-Universita' jirreferu għal ċertifikati fis-suġġetti approvati fil-livelli diversi ta' l- Eżami tal-Matrikola u ta' l-eżami għaċ-Ċertifikat ta' l-Edukazzjoni Sekondarja ta' l-Universita' ta' Malta.

Il-Bord tad-Dħul iżda jaċċetta wkoll ċertifikati ta' Bordijiet oħra li jistgħu jkunu kkonsidrati bħala ekwivalenti.

Dan hu konformi ma' dak li jiġri f'kull Universita' oħra fejn il-kwalifiki tad-dħul huma primarjament kwalifiki miksuba f'eżamijiet lokali.

Meta fl-1997 jidħol fis-seħħ ir-regolament li d-dħul fl-Universita' jkun permezz taċ-ċertifikat il-ġdid tal-matrikola, se tibqa' l-possibilita' li kandidat joffri ċertifikati minn Bordijiet ta' Eżaminaturi oħra u dawn jistgħu jkunu aċċettati sakemm il-Bord tad-Dħul ikun sodisfatt li l-livell, il-firxa tas-suġġetti u l-kondizzjonijiet għall-għoti taċ-ċertifikat huma komparabbli għaċ-ċertifikat sħiħ tal-Matrikola.

Ktejjeb ta' informazzjoni li l-Universita' ippubblikat u qassmet fl- iskejjel f'Ġunju 1994 tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- Seduta.

L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tinstab f'paragrafi 11.3, 11.4, 11.5 u 12.

DIPARTIMENT TAL-POSTA - IMPUSTAR TA' ITTRI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jassigura li ittri li jiġu mpustati qabel is-7.00 a.m. fl-irħula u qabel id-9.00 a.m. fil-Belt Valletta jaslu dak inhar stess kif kien isir qabel?

Numru ta' kostitwenti ilmentaw li ittri qegħdin idumu anke jumejn biex jaslu.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-"istandard" ta' tqassim t'oġġetti postali f'Malta ma' nbidilx.

Madankollu, matul is-sajf li għadda, biex il-pustiera titnaqqsilhom ftit mit-tbatija tas-sħana tas-sajf, it-tqassim kien jibda kmieni u dan kien jinvolvi li persentaġġ żgħir t'oġġetti postali mpustati f'ġurnata kienu jitqassmu l-għada fil-għodu kmieni.

Mill-1 t'Ottubru, is-sistema reġgħet ġiet għan-normal kif indikat fil- mistoqsija.

F'każijiet eċċezzjonali, iżda, qiegħed jiġri li peress li Posta Ltd. qiegħda fil-proċess li timpjega kwantita' ta' pustiera ġodda minflok dawk li għażlu li jibqgħu mal-Gvern, u dawn ikunu jridu perjodu sostanzjali ta' "training" għax il-maġġoranza kbira ta' bini f' Malta u Għawdex mhumiex innumerati, temporanjament jista' jinħoloq xi ftit ta' dewmien fit-tqassim.

CHADWICK LAKES - TINDIF

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jordna li Chadwick Lakes jitnaddaf sewwa mill-boroz tal-plastic, flieken tal-plastic, terrapien u ħmieġ ieħor li qed iħallu l-eluf ta' nies li jmorru hemm?

Jista' l-Ministru jara li bħala l-ewwel pass jipprojbixxi karozzi milli jinżlu hemmhekk peress li dan il-post tant sabiħ qed isir miżbla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Iċ-Chadwick Lakes jitnaddfu ta' lanqas darba fis-sena, fejn isiru ukoll interventi biex isir xogħol fis- sezzjonijiet magħżula mhux biss ta' tindif imma ukoll ta' tħammil tal-wied, tiswija ta' ħitan tas-sejjieħ, qtugħ ta' siġar mejta eċċ.

Isiru ukoll interventi kważi wara kull maltempata, kif fil-fatt qed isir fil-preżent, xogħol li beda wara l-maltempata qawwija ta' Ottubru.

Ngħid ukoll li huwa validu s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant li għandu jsir xi ħaġa biex ikun kontrollat aħjar it-traffiku li għandu jitħalla jinżel għat-triq li tgħaddi mal-ġemb tal-wied.

CHADWICK LAKES - BEBBUX

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'qed isir biex jiġi protett il-bebbux uniku Malti li jinsab fin-naħat taċ-Chadwick Lakes?

Jista' l-Ministru jara li jintbagħtu l-Pulizija fil-Ħdud u l-festi hemmhekk biex it-tfal ma jibqgħux jeqirdu ż-żringijiet kollha?

Jistgħu jitwaħħlu tabelli attraenti biex jħajjru lin-nies iżommu il-post nadif u biex in-nies tkun infakkra kontinwament dwar ir-responsabilitajiet tagħhom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Rapporti li jaslu fil-Ministeru rigward ksur ta' liġi tal-ħarsien tal-Fawna u l-Flora, jiġu mgħoddija kollha lill- Pulizija.

Anki fil-każi ta' qbid illegali ta' żrinġijiet, dawn ir-rapporti jiġu mgħoddija lill-Pulizija.

Il-Ministeru permezz tad-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent waħħal numru ta' tabelli dwar il-ħarsien tal-Flora u l-Fawna, iżda dawn kollha ġew vandalizzati.

Nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant li hemm il-ħsieb li jitwaħħlu tabelli oħra għal dan il-għan.

Bħalissa hemm ukoll studji għaddejjin dwar il-ħarsien ta' speċi oħra, kemm ta' flora kif ukoll ta' fawna biex ikun jista' jiġi deċiż jekk dawn għandhomx jiġu mħarsa.

TA' QALI - TEATRU GRIEG - KAROZZI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi l- Interpellant innota li fit-triq biswit it-Teatru Grieg, f'Ta' Qali qed jidħlu l-karozzi, jista' l-Ministru jara li almenu din n-naħa tkun ipprojbita għall-karozzi biex il-familjji li jmorru jistrieħu bit-tfal hemmhekk ikunu ħielsa mill-periklu tat-traffiku?

Meta Malta hija tant nieqsa minn parks u ġonna fejn dak li jkun jistrieħ ftit mill-ħajja storbjuża Maltija, jista' l-Ministru jilqa' dan is-suġġeriment?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru tat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija.

TA' QALI - PARKING AREA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li ssir area mdaqqsa f'Ta' Qali li fiha ma jidħlux karozzi biex in-nies bit-tfal tistrieħ mingħajr il-perikli tal-karozzi?

Jistgħu l- aċċess għall-areas fejn hemm qatgħat ta' ħaxix jiġu pprojbiti għal kollox għat-traffiku billi jimbnew barriers għaliex xorta hemm il-periklu minn karozzi jsuqu f'dawk it-toroq wesgħin ta' din l-area tant sabiħa?

Jistgħu f'kelma waħda jsiru pedestrian areas kbar fejn it-traffiku jkun projbit għal kollox?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: F'Ta' Qali, qrib tal-Park Nazzjonali, diġa' teżisti wita mdaqqsa kollha ħaxix fejn l-aċċess tal-karozzi huwa projbit.

Is-sena li għaddiet inżergħu siġar u arbuxelli u sar xogħol ieħor ta' landscaping mad-dawra ta' din il-wita.

Preżentement l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qed taħdem fuq pjan lokali li jinkorpora l-inħawi kollha ta' Ta' Qali.

Hi x-xewqa tas-Segretarjat għall- Ambjent li jinstabu wesgħat oħra fejn dawn ukoll ikunu jistgħu jiġu allokati għall-mistrieħ tal-familji mingħajr il-periklu u l-inkonvenjent ta' vetturi.

ĦAL FAR - BINI TA' AREA BĦALA PARK ŻGĦIR

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li dik l-area f'Ħal Far fejn hemm ħafna kanen ta' l-ilma u tad-drenaġġ maħżuna tinbidel f'area ta' mistrieħ, billi jsir speċi ta' park żgħir ħalli n-nies tas-South ikollhom fejn jistrieħu ftit mill-istorbju u l- ħajja mgħaġġla ta' kuljum?

Għalkemm l-Interpellant huwa konxju li din saret area industrijali billi hemm qatgħat kbar bil-ħaxix li m'humiex utilizzati, jista' l-Ministru jara li ssir xi ħaġa f'dan is-sens?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Pjan Lokali tal-Bajja ta' Marsaxlokk, li issa huwa addottat mill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, jiddentifika din l- area għal skopijiet ta' rikreazzjoni.

Dan huwa mfisser f'policy MH02, p.33 li tgħid li dan is-sit irid ikopri aktar minn 9 ettari ta' art.

Huwa għandu jinkludi mgħodijiet b'bankijiet u garden furniture adegwat, kif ukoll area miftuħa ta' ħaxix biex isservi għal rikreazzjoni informali.

Irid isir ukoll landscaping madwar is-sit, flimkien ma' parking area kif muri fil- Pjan Lokali.

Il-Pjan ukoll isemmi li din il-policy għandha tiġi mwettqa kemm jista' jkun malajr, jiġifieri fi żmien ħames snin mill-approvazzjoni ta' dan il- Pjan Lokali.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - SEZZJONI TAN-NON URBAN AREAS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Billi twaqqfet is-sezzjoni għan-Non Urban Areas bl-iskop li tagħmel interventi f'lokalitajiet ta' importanza naturali, jista' l-Ministru jgħidli fejn saru dawn l-interventi s'issa min mindu twaqqfet din is-sezzjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-Sezzjoni tan-Non Urban Areas tinkorpora fiha diversi tipi ta' xogħlijiet, bħal tħawwil ta' siġar, ħitan tas-sejjieħ, tindif ġenerali, tneħħija ta' terrapien u skart kif ukoll interventi f'lokalitajiet ta' importanza naturali bħal:

Widien - bħal Wied il-Ħemsija, Chadwick Lakes, Girgenti, Wied il-Luq, Wied Baqqija, Wied Babu, Wied iż-Żurrieq, Wied il-Kbir, Wied tal-Marsa u oħrajn.

Arei miftuħin fil-kampanja li għandhom ambjent ta' sbuħija naturali bħal Girgenti, Dingli Cliffs, taħt l-Imdina, il-Baħrija u oħrajn.

Proġetti ta' xogħol bħal ftuħ ta' aċċess għal madwar il-Victoria Lines, Dwejra Lines, Wied Anġlu limiti tal-Għargħur.

F'ħafna minn dan ix-xogħol fl-ewwel fażi kellhom jitneħħew kwantitajiet kbar ta' materjal li jarmu n-nies, kif ukoll fdalijiet ta' karozzi u tankijiet.

SPTAR KAREN GRECH - SUFFETTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jġib għall-attenzjoni ta' l-awtoritajiet kompetenti dwar l-istat tas-suffetti fl-Isptar Karen Grech peress li ħafna minn dawn qed jaqgħu u għal xi raġuni jew oħra mhux qed jiġu nbiddlin?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Membru li peress li dawn is-suffetti saru snin ilu u informat li qed ikun hemm diffikulta' biex jinstabu 'panels' jaqblu ma dawk eżistenti.

Fejn ikun possibbli 'panels' miksura jew nieqsa qed jinbidlu ma' 'panels' oħrajn.

SPTAR SAN LUQA - AMBULANZI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'wassal għad-dewmien biex l-ambulanzi fl-Isptar San Luqa jiġu attrezzati b'contact radios?

Veru li dawn l- apparati kienu ordnati tliet snin ilu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li fil-preżent hemm numru ta' ambulanzi li ilhom attrezzati b'apparat ta' komunikazzjoni bir-radju.

Bħalissa qed jittieħdu passi biex is-sistema tiġi kompletament immodernizzata għall-bżonnijiet tad-dipartiment u din se tinkludi kuntatt bejn iċ-Ċentri tas-Saħħa u l-Casualty ukoll.

Ma jirriżultalix li l-apparati kienu ordnati tliet snin ilu.

SPTAR SAN LUQA - TABIBA MARIA SCIBERRAS

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'pożizzjoni tokkupa it-Tabiba Maria Sciberras fid-Dipartiment tas-Saħħa?

Fejn qed taħdem bħalissa u x'inhu x- xogħol tagħha?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-Tabiba Marija Sciberras tokkupa l-kariga ta' Principal Medical Officer.

Hija bħalissa qed tagħmel xogħol fuq problemi speċifiċi assenjati lilha mid-dipartiment u tassisti fl-Uffiċċji ta' l- Amministrazzjoni Medika ta' l-Isptar San Luqa.

DROGA - PERSUNI BIL-VIZZJU TAD-DROGA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex persuni maħkuma mill-vizzju tad- droga li mhumiex priġunieri għadhom jiddaħħlu fl-Isptar Monte Carmeli biex jiġu ditossifikati minflok jinżammu f'postijiet li huma taħt ir- responsabbilta' tas-SEDQA?

ONOR.

LOUIS GALEA: Minbarra li tiddisintossika persuni bi problema ta' droga fuq livell ta' out-patients, l-Aġenzija Sedqa tiddisintossika numru ta' persuni fuq livell ta' in-patients f'Dar Impenn.

Minn dawn il- pazjenti, li jkunu ammessi f'din id-Dar diversi, jkollhom ukoll problemi psikjatriċi li ma jkunux akuti.

Huwa kontra indikat li persuni bi problema psikjatrika akuta jiddaħħlu f'Dar Impenn immexxija minn Sedqa.

Dawk li jiġu ammessi ġewwa l-Isptar Monte Carmeli jidħlu għal raġuni li: - jkollhom problema psikjatrika akuta; - każijiet bi problemi akuti jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tad-Dipartiment tas-Saħħa u mhux ta' Sedqa; - huwa ġewwa l-Isptar Monte Carmeli li hemm il-psikjatri u l-kompetenzi biex jitrattaw persuni bi problemi psikjatriċi akuti u li jkollhom ukoll problemi ta' drogi; - ikun hemm ukoll xi każijiet fejn individwi bi problema ta' droga jagħżlu minn rajhom li jidħlu ġewwa l-Isptar Monte Carmeli għall-kura.

SPTAR SAN LUQA - INFEZZJONI MRSA

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġietx ikkontrollata l-infezzjoni MRSA fl-Isptar San Luqa?

X'miżuri qed jittieħdu mill-Amministrazzjoni ta' l-isptar biex din l-infezzjoni tiġi evitata fil-futur?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-outbreak ta' MRSA ġiet kompletament ikkontrollata permezz tal-miżuri meħuda mill-Amministrazzjoni u mill-Infection Control Unit.

Il-miżuri li jittieħdu huma dawk li huma rikonoxxuti bħala standard practice f'każijiet bħal dawn.

SPTAR SAN LUQA - ĦADDIEM R. MICALLEF

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jikkonferma li ħaddiem fl-Isptar San Luqa bl- isem ta' R. Micallef kien ġie promoss għal grad ta' Supervisor?

Jista' l- Ministru jinvestiga għaliex din il-persuna titħalla taħdem bħala parker barra l-isptar u waqt il-ħin tax-xogħol, jasal l-isptar għal ħabta ta' 15.45 hrs u jitlaq fl-16.30 hrs wara li jsarraf il-flus li jkun ġabar mill- parking fil-Canteen?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-impjegat imsemmi mill-Onor.

Interpellant jokkupa l-grad ta' Hospital Auxilliary.

Tajt struzzjonijiet biex dak li qed jallega l-Onor.

Interpellant jiġi investigat.

DJAR - KAŻ TAS-SINJURA TEMPLEMAN

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga l-każ ta' housing ta' Ms. Templeman ta' 12, Joe Flats, E. Galizia Str, Gżira billi din hija persuna anzjana li apparti milli għandha rekord mediku ma tiflaħx titla' dak it-taraġ kollu għall-appartament tagħha?

ONOR.

CENSU GALEA: M'għandi xejn x'inżid mat-tweġiba li diġa' tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 15704 (Seduta Nru. 226).

GŻIRA - TRIQ G. CALI/TRIQ MITROVIC - TINDIF TA' GĦALQA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li titnaddaf l-għalqa li hemm bejn G. Cali Str u Mitrovic Str, Gżira billi din iddawwret f'rubbish dump?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-tip ta' intervent issuġġerit mill- Onor. Interpellant illum jaqa' taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali.

Anki fejn dan ix-xogħol jenħtieġ jitwettaq minn ħaddiema tal-Gvern, dan xorta jsir fuq talba tal-kunsill lokali konċernat.

DJAR - KAŻ TAL-FAMILJA GATT REF.

H 09737

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkonsidra t-talba ta' l-inkwilini Gatt (Gżira) H09737 sabiex jibdlu l-fond tagħhom ma wieħed f'Ta' Ġiorni għal raġunijiet familjari on file?

ONOR.

CENSU GALEA: L-applikazzjoni H 09737 f'isem il-familja Gatt qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' applikazzjonijiet oħra simili.

Madanakollu skond ir-records tad-dipartiment ma jidhirx li kien hemm talba għall-bdil, bejn il-familja Gatt u xi ħaddieħor.

MSIDA - TRIQ IL-MAKNA TAS-SERRAR - PROVVISTA TA' ILMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinvestiga l-problema ta' nuqqas ta' ilma f'diversi partijiet ta' Sawmill Str, Msida b'mod partikolari f'Tagliaferro Mansions fejn spiss jirrikorru għall-bowser?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat mill-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma li l-provvista ta' l-ilma f'Sawmill Street, Msida hija tajba u sodisfaċenti.

Minn Lulju sal-lum irriżulta li l-konsumaturi fl- inħawi talbu għas-servizz tal-bowser f'okkażjoni waħda, waqt li bejn l-10 u l-11 ta' Ottubru kien hemm xogħlijiet ta' tiswijiet fuq main ta' l-ilma f'Ta' Xbiex Sea Front, kantuniera ma' Antonio Bosio Street, Msida.

MSIDA - TRIQ IL-MAKNA TAS-SERRAR - DAWL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara jistax isir street lighting aktar adegwat f'Sawmill Str, Msida b'mod partikolari f'dik il-parti li tieħu lejn Ta' Xbiex H.E.?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġett biex isir dawl adegwat f'dik il-parti ta' Sawmill Street li tagħti għall-Housing Estate ta' Ta' Xbiex qed ikun kkonsidrat flimkien ma' proġetti oħra.

TA' XBIEX - TRIQ A. RIGORD - TISWIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara tistax tiġi rranġata dik il-parti ta' A. Rigord Str, Ta' Xbiex parallela ma' Block E2 fil-Housing Estate tal-lokal?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

MELLIEĦA - TRIQ IL-WIDIEN SANTA MARIA - ILMENTI MIR-RESIDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-ilment tar-residenti ta' Triq il-Widien Santa Maria Estate, il-Mellieħa ċioe' dwar bini li qed jiġi żviluppat fl-inħawi li qed iħassar l-estetika, jista' l-Ministru jinformani bl-iżviluppi u l- investigazzjoniet li saru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar li l-imsemmi bini fi Triq il-Widien, Santa Maria Estate, Mellieħa huwa kopert bil-permess, riferenza PA 6298/94 maħruġ fit-22 ta' Frar, 1995.

Wara spezzjoni mill-Enforcement Officer ta' l-area, kien konfermat li l- istat tal-bini preżenti huwa skond il-pjanta approvata fl-imsemmi permess.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - LEVY FUQ GĦAMARA MPORTATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 28844 dwar levy fuq l- għamara, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bil-levy li ġiet imħallsa fuq id-diversi tipi ta' għamara u ta' materjal li ġie mportat matul dawn l- ewwel xhur tas-sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bejn Jannar u Ottubru ta' l-1995 inġabret is-somma ta' Lm457,647 bħala levy fuq għamara li ġiet importata.

MTAĦLEB - XOGĦLIJIET FI ĠNIEN

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani bl-iżviluppi u l-konsiderazzjonijiet tal- mistoqsija parlamentari numru 28849 dwar il-ħtieġa ta' xogħlijiet fil-ġnien ta' l-Imtaħleb l/o Rabat?

Billi x-xogħol huwa meħtieġ urġentement, jista' l-Ministru jinformani meta se jibdew ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-dipartiment konċernat jinvestiga dawn it-talbiet.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - IMPORTAZZJONI TA' "METAL DETECTOR"

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jara li toħroġ no objection mid-Dipartiment tal- Mużewijiet għall-importazzjoni ta' metal detector minn Alfred Vassallo ta' 26, Curate Calleja Street, Mosta biex jintuża biss bħala delizzju fuq xtajtiet peress li dan għandu żewġ metal detectors miżmumin id-dwana mhux minħabba xi ħtieġa ta' import licence imma minħabba oġġezzjoni min-naħa tad- Dipartiment tal-Mużewijiet minħabba biża' t'abbuż fuq siti arkeoloġiċi?

Jista' l-individwu jagħti xi forma t'undertaking jew garanzija lid- dipartiment li jużah biss fuq xtajtiet u skond kondizzjonijiet li jista' jimponi l-istess dipartiment, partikolarment meta hija xi ħaġa normali li naraw turisti fuq ix-xtajtiet tagħna jagħmlu użu minn metal detectors?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ dwar l-importazzjoni ta' metal detectors mis-Sur Vassallo dħalt fih personalment u mill-indaġini li għamilt jirriżultali l-oġġezzjoni tad- Dipartiment tal-Mużewijiet hi ġustifikata.

Nagħmel riferenza wkoll għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25356.

MEDIĊINI - PREZZ TAL-"MOTILIUM"

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jispjega kif suppożitorji tas-60mg "Motilium" inxtraw minn spiżerija f'Raħal Ġdid nhar il-ġimgħa 20 ta' Ottubru, 1995 bil-prezz ta' Lm4.17,6 meta fl-istess ġurnata il-prezz ta' l-istess "item" skond is- sistema tat-Teletext kien ta' Lm3.93,0?

Peress li l-ispiżerija kkonċernata kkonformat ma' l-aġent li l-prezz kellu jkun ta' Lm4.27,6 kif attwalment mixtri, dan ifisser li l-prezzijiet tat-Teletext mhumiex qed jiġu aġġornati b'konsegwenzi għall-konsumatur?

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Interpellant ġentilment mitlub jirreferi d- domanda lill-Ministru Għas-Servizzi Ekonomiċi.

MARSA - ALBERTOWN - ŻVILUPP INDUSTRIJALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk Albertown, fil-limiti tal-Marsa hijiex area mmarkata għal depopulation minħabba ħtieġa ta' żvilupp industrijali?

Jekk fl- affermattiv, meta hu maħsub li n-nies jiġu evakwati mill-inħawi u mogħtija akkomodazzjoni alternattiva?

Jista' l-Ministru jneħħi dan it-tħassib minn moħħ ir-residenti ta' l- inħawi u jgħid x'intenzjonijiet għandu l-Gvern għall-istess Albertown?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Albertown jaqa' taħt iż-żona li qed tiġi studjata bħala parti mill-Pjan Lokali għall-Port il-Kbir.

Dan il-pjan għadu qed jiġi ppreparat u se jkun suġġett għall-proċess ta diskussjoni u konsultazzjoni pubblika qabel ma tittieħed azzjoni.

Għalhekk ebda deċiżjoni għadha ma ttieħdet fir-rigward tal-futur ta' Albertown.

Konsiderazzjoni preliminari ingħatat lil din iż-żona f'termini ta' ppjanar strateġiku fix-xogħol li għadu kemm sar.

Qed jiġi suġġerit li erba' għanijiet strateġiċi għandhom ikunu adottati sabiex jiġu implimentati matul il-perjodu ta' għaxar snin.

Dawn huma:

* li ninkoraġġixxu espansjoni ta' industrija u kummerċ relatat

* li jkun hemm titjib fl-ambjent ġenerali

* li jiġu protetti żoni residenzjali

* u li jiġu kkonsidrati riallokazzjoni ta' housing fuq medda ta' żmien.

Għalhekk m'hemm ebda proposta immedjata għar-riallokazzjoni ta' xi residenti, għalkemm ikun tajjeb li tiġi eżaminata l-possibbilta' tar- riallokazzjoni tal-housing fil-ġejjieni.

Fuq perjodu iqsar, il-Pjan huwa maħsub li jipproponi miżuri għal titjib fl-ambjent u kontroll tat-traffiku biex inaqqas il-problemi li jeżistu għar- residenti.

Ir-riallokazzjoni ta' djar tkun tiddependi fuq konsultazzjoni u diskussjonijiet mar-residenti sabiex jiġu iddentifikati alternattivi vijabbli u l-kondizzjonijiet meħtieġa.

Ebda deċiżjoni ma tittieħed mingħajr dawn id-diskussjonijiet u konsultazzjoni sħiħa bejn iż-żewġ naħat.

Matul dan il-perjodu l-Awtorita' ta' l-Ippjanar mhux bi ħsiebha taċċetta ebda applikazzjoni jew proġett għall-iżvilupp li jbaxxi l-livell ta' l-inħawi residenzjali u li jiddeterjora l-għixien tar-residenti.

LIĠI DWAR REGULATION FIT-TELEKOMMUNIKAZZJONI

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Huwa minnu li biex tħejji l-Liġi ġdida dwar Regulation fit-Telekommunikazzjoni tqabbad avukat Amerikan?

Għal liema raġuni ġara dan?

Kemm tħallas?

Il-Gvern jinsab sodisfatt bix-xogħol li sar?

L-Abbozz li ġie mħejji b'dan il-mod jista' jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ma tqabbdu ebda avukati Amerikani biex iħejju l- liġi dwar ir-"regulation" fit-telekommunikazzjonijiet.

Id-ditta t'Avukati "Reid & Priest" tqabbdet tagħti pariri dwar tfassil tal-liċenzja li trid toħroġ lill-Korporazzjoni Telemalta wara li l- Parlament jiddiskuti u japprova l-liġi dwar it-Telekomunikazzjoni.

Dan ix- xogħol hu wiehed speċjalizzat ħafna u f'pajjiżna m'hawnx avukati li għandhom din l-ispeċjalizzazzjoni.

Il-kumpannija "Reid & Priest għamlet dan ix-xogħol għas-somma ta' 35,000 dollaru Amerikan u kienet irħas minn kumpannija oħra li talbet Stg48,000 għall-istess xogħol.

Din il-kumpannija magħrufa għamlet xogħol tajjeb kif kien mistenni.

Il- proposti tagħha qed jiġu studjati mill-Gvern u mill-Korporazzjoni Telemalta.

Mhux għaqli li f'dan l-istadju jitpoġġew xi dokumenti mitluba fuq il- Mejda tal-Kamra.

Naturalment fi żmien opportun l-abbozz ta' Liġi dwar it- Telemokomunikazzjoni jiġi ppubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern u wara dan inkunu f'qagħda li npoġġu fuq il-Mejda tal-Kamra anke il-liċenżja proposta li toħroġ lit-Telemalta

TELECOM '95

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: B'riferenza għad-Delegazzjoni tiegħek u ta' Telemalta li telgħet Ġinevra dan l-aħħar għall-Konferenza/fiera fuq it- Telekommunikazzjoni, tista' jekk jogħġbok:-

a) tagħti l-ismijiet ta' dawk kollha li telgħu u tgħid f'liema kariga telgħu?

b) tgħid kemm damu f'Ġinevra kull membru tad-Delegazzjoni?

c) tikkjarifika jekk tlajtx darbtejn Ġinevra f'din l-okkażjoni?

d) tagħti rendikont ta' l-ispiża kollha għal din id-Delegazzjoni?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Għat-"Telecom 95" attendiet delegazzjoni Ministerjali u delegazzjoni oħra mill-Korporazzjoni Telemalta.

Il-parteċipazzjoni tiegħi kienet limitata għal jumejn biss u ġurnata fl- aħħar, minħabba mpenji oħra ta' xogħol parlamentari, billi l-ftehim tal- "pairing" twaqqaf.

F'dan iż-żmien limitat indirizzajt lill-Forum u kelli laqgħat u taħdidiet bilaterali mal-Ministru Tuneżin tat-Telemomunikazzjoni, mas-Segretaru Generali ta' lTU u personalitajiet oħra mportanti fil-qasam tat-Telekomunikazzjoni.

Il-kompożizzjoni tad-delegazzjoni Ministerjali kienet kif ġej:-

Isem Kariga Data Data ta' tluq tal-wasla

Dr Michael Ministru 01/10/95 04/10/95 Frendo 10/10/95 12/10/95

Mr Robert Segretarju 01/10/95 04/10/95 Engerer Privat

Jiena nfurmat li d-Delegazzjoni tat-Telemalta kienet kif ġej :-

Mr John Chairman 01/10/95 05/10/95 Camilleri 08/10/95 12/10/95

Mr Louis Dep.

Chairman 01/10/95 04/10/95 Padovani 10/10/95 12/10/95

Mr Anthony Chief 01/10/95 12/10/95 De Bono Executive

Eng.Joe Bugeja A.G.M. 01/10/95 07/10/95 Networks

Eng.Joe Pace Head Central 07/10/95 12/10/95 Eng.

Serv.

Eng.

Paul Head Operations 01/10/95 07/10/95 Montanaro & Maintenance (Ext.

Plant)

Eng.

Charles Trans.

Dept 07/10/95 12/10/95 Mifsud

Eng.

Charles AXE Exchanges 07/10/95 12/10/95 Farrugia (Planning)

Eng.

Noel Parnis Consultant 06/10/95 09/10/95 Engineer (Strategic Planning)

Mr Guido Head Cable 01/10/95 07/10/95 Bartolo Network (Planning and Design)

Mr Maurice Stand Director 29/09/95 05/10/95 Tanti Burlo'

Mr Jesmond Stand 13/09/95 16/09/95 Camilleri Co Ordinator 29/09/95 12/10/95

Ms Yvette Stand 01/10/95 12/10/95 Borg Co Ordinator

Mr Alfred Head 01/10/95 12/10/95 Scicluna Maintenance & Cardphone Network

Mr Anthony Stand Attendant 01/10/95 12/10/95 Aguis

Jiena nformat li l-ispiża kienet ta' Lm78,364.39 maqsuma kif gej:

Lm Biljetti ta' l-Ajru 6618.37 Akkomodazzjoni u Allowances 33957.36 Trasport 8045.00 Spejjeż konnessi ma' li 21782.30 "Stand tat-Telemalta" Ospitalitajiet 2425.32 Registrazzjonijiet għall-Forum 5536.04

SERVIZZ ĊIVILI - EŻAMI TA' MESSENGER I

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-eżami ta' Messenger I applikabbli għaċ-Ċivil kollu, li sar f'Awissu, 1995 u li r-riżultat tiegħu ħareġ f'Ottubru, jista' l-Prim Ministru jgħid jekk hux il-ħsieb tal-Gvern li l-50 impjegat li għaddew kollha jingħataw il- promotion imsemmija?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

KALKARA - ĊIMITERJU "TAL-ĠERMANIŻI"

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħidli jekk qed jintlaħqux applikazzjonijiet għall-oqbra fil-Kalkara?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li qed jiġu aċċettati dawn l-applikazzjonijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva.

Kif jaf l-Onor.

Membru ċ-Ċimiterju magħruf "Tal- Ġermaniżi" qed jiġi mnaddaf u riabilitat biex iservi l-bżonnijiet tal-poplu tal-Kalkara.

KALKARA - APPLIKAZZJONIJIET GĦAL XIRI TA' OQBRA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħarġux applikazzjonijiet biex jinxtraw oqbra fil-Kalkara?

Jekk fl-affermattiv, fejn hi l-area u meta ħarġu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 29221.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - KAŻ B'FILE NO.

PAPB 467/88

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid għaliex il-file No. PAPB 467/88 kull meta qed jiġi mgħajjat il-Qorti quddiem il-Maġistrat Cuschieri dan l-imsemmi file mhux jidher?

Jista' l-Ministru jieħu passi biex meta għandu jerġa' jidher quddiem il- Maġistrat Cuschieri f'Jannar 1996 ma jerġax jiġri l-istess, ċioe' li min hu responsabbli jtella' l-file l-Qorti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex isir kull sforz mill-Enforcement Officer biex il-file PA 467/88 jittella' quddiem il-Maġistrat Cuschieri fis-seduta li jmiss f'Jannar 1996.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - SUR DENNIS TANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu u jekk fl-affermattiv kienx hemm il-kunsens tiegħu għad-direttivi mogħtija nhar il-Ġimgħa, 20 ta' Ottubru, 1995, lill-uffiċjali nkarigati mis-sorveljanza fl-Isptar San Luqa mill-kap tagħhom is-Sur Paul Miruzzi biex:

a) Is-Sur Dennis Tanti li huwa impjegat bħala Nursing Officer mad- Diviżjoni tas-Saħħa ma jitħalliex jidħol mill-bieb 'il ġewwa ta' l-Isptar San Luqa; u

b) F'każ li s-Sur Tanti ma jobdiex l-ordni tagħhom biex ma jidħolx kellhom jiġu msejħa l-pulizija biex jieħdu l-każ f'idejhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-Amministrazzjoni ta' l-Isptar San Luqa ħadet miżuri biex l-aċċess tas-Sur Dennis Tanti fl-Isptar San Luqa jkun regolat kif inhu dak ta' viżitaturi oħra.

SPTAR SAN LUQA - SUR DENNIS TANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm ordni biex is-Sur Dennis Tanti, uffiċjal pubbliku jkun prekluż milli jidħol fl-Isptar San Luqa u fuq liema bażi ħarġet din l-ordni?

Minn min oriġinat?

Jekk ikun fl-affermattiv, jista' l-Ministru jispjega din iċ-ċaħda tad-dritt leġittimu tas-Sur Dennis Tanti li bħala ċittadin Malti ieħor, jidħol fl-Isptar San Luqa għall- ħtiġijiet tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 29224.

SPTAR SAN LUQA - SUR DENNIS TANTI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'raġunijiet kien hemm li għalihom is-Sur Dennis Tanti ngħata żewġ transfers f'inqas minn xahar, wieħed minnhom mill-Isptar San Luqa għar-Residenza tal-Lebbrużi fil-Għargħur magħrufa bħala Tal- Fergħha u l-ieħor minn din ir-residenza għall-Isptar Sir Paul Boffa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Billi s-sur Tanti fetaħ kawża fil-Qorti fuq dan is- suġġett m'iniex f'pożizzjoni li nagħti tweġiba għax il-każ huwa sub judice.

AMBAXXATA MALTIJA FI FRANZA

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid bħalissa min huwa x-xufier ta' l-Ambaxxatur Malti fi Franza, x'jismu, kemm għandu żmien u kemm ilu mpjegat f'din il-kariga (data ta' mpieg)?

Min hija s-Segretarja Franċiża (bi-lingual) li hemm bħalissa fl- Ambaxxata?

X'isimha, kemm għandha żmien u meta ġiet impjegata f'dan il-job?

Kif intgħażlet u minn kemm applikanti?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Ix-xufier fl-Ambaxxata Parigi huwa Oliver Martinez ta' 27 sena li gie impjegat f'Gunju ta' l-1994.

Hemm zewg segretarji mpjegati fl-ambaxxata:

Mrs Maria Stella Assimakopoulos ta' 23 sena, li ilha mpjegata mis-16 ta' Settembru, 1991.

Taf bil-Franciz, Ingliz, Grieg u tifhem l-Ispanjol u t-Taljan.

Catherine Pintout ta' 24 sena li ilha tahdem ma' l-ambaxxata minn Novembru ta' l-1994.

Is-Sinjorina Pintout minbarra li taf bil-Franciz, taf bl-Ingliz u ghandha kwalifiki tajba f'xoghol ta' segretarja u taf thaddem tajjeb il-Microsoft Excel.

AMBAXXATA MALTIJA FI FRANZA - DR JOSEPH LICARI

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid eżattament x'kienet ir-raġuni għaliex l-Ambaxxatur Malti fi Franza Dr Joseph Licari, b'ittra tas-26 ta' Marzu, 1993 temm l-impieg ta' Madame Marie France Carzon, li kienet ilha mpjegata ma' l-Ambaxxata 12-il sena kif ukoll dak ta' Mons. Bernard Basso li kien ilu xufier ta' l-Ambaxxatur għal seba' snin?

Kif jispjega l-fatt li tlett ijiem wara li tkeċċiet Mde.

Carzon għaliex il-post tagħha ġie abbolit (le poste que vous occupiez a l'ambasade a `ete` supprime`), deher avviż f'gazzetta Franċiża biex l-Ambaxxata timpjega persuna għall-istess xogħol bid-differenza li issa ntalbet persuna ta' eta'iżgħar jiġifieri 20-23 sena u mhux ta' 48 sena bħal ma kellha Md.

Carzon?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Fl-1993 l-Ambaxxatur ta' Malta fi Franza ħass il- bżonn li jagħmel tibdil radikali fl-istaff li l-ambaxxata kienet timpjega bħala locally engaged.

Dan ħassu kemm minħabba esiġenzi ġodda tas-servizz kif ukoll għal raġunijiet finanzjarji.

Fir-rapport li għamel fuq l- Ambaxxata ta' Malta fi Franza is-sena l-oħra, meta eżamina it-tibdil li sar fil-locally engaged staff fl-1993 l-awditur osserva li "L-ambaxxata f'Parigi tħallas lill-Locally Engaged Personnel skond ir-rati applikabbli hemmhekk.

Din l-inizjattiva (jiġifieri it-tibdil li sar fl-1993) kellha riżultat li ħalla savings ta' Lm 16000 matul l-1993 fuq il-vot tal-personal emoluments".

AMBAXXATA MALTIJA FI FRANZA - TKEĊĊIJA TA' SEGRETARJA/XUFIER

L-ONOR.

GEORGE VELLA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet l- investigazzjoni tal-ministeru dwar il-każ ta' tkeċċija mill-impieg ta' segretarja u xufier mill-Ambaxxata Franċiża wara li kemm il-Qorti Franċiża (Le Conseil de Prud'Hommes de Paris) kif ukoll l-appell kkundannaw il-Gvern Malti jħallas id-danni ta' dawn it-tkeċċijiet ikkonsidrati mhux ġustifikati?

Jekk intlaħaq ftehim, kemm tħallsu u rebħu danni Mde Carzon u Mons Basso ta' l-inġustizzja li saret magħhom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L-impieg tal-persuni imsemmija ġie terminat fis-26 ta' Marzu, 1993.

Iz-żewġ impjegati tħallsu s-salarju kollu dovut lilhom sat-30 ta' Gunju 1993.

UNIVERSITA' - KUMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li x-xogħol fuq il-kumpless sportiv li qed jinbena fl-Univerista' jinsab wieqaf?

Jekk fl-affermattiv, kemm ilu wieqaf?

Minħabba li m'hemmx biżżejjed fondi fil-budget ta' l-Universita'?

It-tender għal dan ix-xogħol ġie allokat lil min u b'liema spiża?

Ingħata xi time frame biex jitlesta dan ix-xogħol?

Din hija l-ewwel tender li ħarġet jew le?

Jekk le, lil min kienet ingħatat it-tender preċedenti u x'ġara?

Meta huwa mistenni li l-kumpless sportiv ikun lest minn kollox u kemm huwa maħsub li tilħaq l-ispiża?

Min eventwalment huwa maħsub li se jagħmel użu minn dan il-kumpless malli jitlesta?

Il-fondi għal dan il- proġett qed toħroġhom kollha l-Universita'?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: L-Onor.

Interpellant hu mitlub li jagħmel il- mistoqsija tiegħu lil Ministru konċernat.

MALTA SHIPBUILDING - BINI TA' CATAMARANS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jagħi spjegazzjoni dwar rapporti li dehru, fil-ħarġa tal-"Lloyd's List" tal-21 ta' Awissu, 1995 fil-magazine "NEW SHIPS" numru 35 tat-28 ta' Awissu, 1995 u fil-gazzetta "THE MALTESE HERALD" li toħroġ ġewwa l- Awstralja tad-19 ta' Settembru, 1995 dwar negozjati li qed isiru bejn kumpannija Awstraljana "THE AUSTRALIAN YARD INTERNATIONAL CATAMARANS (INCAT)" u l-MALTA SHIPBUILDING CO.

Ltd., rigward bini ta' "Catamaran" li jġorr kemm passiġġieri kif ukoll karozzi?

Jista' l-Ministru jispjgalna wkoll li jekk dan il-ftehim jirnexxi, dawn it-tip ta' "Catamarans" hux se jinbnew fit-Tarnza tal-Marsa, jew jekk hux se tinfetaħ xi kumpannija oħra f'xi post ieħor f'Malta biex b'hekk dan il- Gvern ikompli jisparpalja l-ħaddiema tal-Malta Shipbuilding?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern qiegħed jistudja l-possibbilta' ta' attivitajiet industrijali li jistgħu jgħinu fid- divesifikazzjoni tat-Tarznari.

Dan hu wieħed mill-proġetti li qegħdin jiġu studjati.

MANOEL ISLAND - FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 28986 ċioe' jgħid ċar u tond x'se jiġri mill-faċilitajiet li jeżistu f'Manoel Island u Tigne' minħabba l-iżvilupp f'dawn l-inħawi?

Qed isir xi studju jew passi konkreti biex din il-problema tittaffa jew titwarrab għal kollox?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Il-Gvern jagħmel ħiltu biex min juża l- faċilitajiet sportivi f'Manoel Island u Tigne', liema faċilitajiet huma effetwati mill-proġett kemm jista' jkun jiġi moqdi mod ieħor.

TELEPHONES - SERVIZZI ĠODDA - KAŻ B'REF.

AT 6208/94

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid meta l-applikanta għall-għoti tas-servizz tat-telephone bir-Ref.

No. AT 6208/94 minn Marsascala se tingħata dan is-servizz li għaliha hu meħtieġ ħafna?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li fil-preżent il-Korporazzjoni Telemalta qiegħda tesegwixxi xogħlijiet ta' estensjoni tal-"cable network" fl-inħawi imsemmija mill-Onor.

Interpellant.

Huwa ippjanat li l- applikazzjonijiet kollha pendenti f'Wied il-Għajn u San Tumas (inkluża dik ta' l-applikanta bir-riferenza AT 6208/94) mistennija jiġu moqdija fil-bidu tas-sena d-dieħla.

DIPARTIMENT TAT-TAXXI INTERNI - PROSPETT DWAR IT-TAXXA FUQ L-INCOME

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' d-dipartiment konċernat fuq il-"prospett għall-finijiet ta' l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Kap. 123)" f'Taqsima 1 fejn hemm "Stat Ċivili" tiżdied il-kelma u l-kaxxa "DIVORZJAT/A peress li ltqajt ma' każi ta' nies li huma divorzjati li jsibu diffikultajiet minħabba r-records tal-computer tad-dipartiment?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba f'Taqsima I fejn hemm "Stat Civili" tintuża għal skop ta' statistika u biex jiġi determinat jekk it-taxpayer ikunx intitolat għal "rebate" ta' persuna waħedha jew ta' miżżewġa u għalhekk m'għandiex toħloq xi diffikultajiet lit-taxpayer.

Ma nħossx l-bżonn li tiġi nkluża wkoll il-kelma "Divorzjat/a", għall finijiet tat-taxxa, din terġa' tieħu l-istat ta' persuna waħedha u għalhekk għandha timmarka l-kaxxa relattiva.

FORZI ARMATI - MEMBRI GĦASSA FIL-ĦABS ĊIVILI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Prim Ministru: Peress illi fis-17 ta' Novembru, 1994 - meta ħarbu xi priġunieri mill-Ħabs Ċivili ta' Kordin - l-Armata ntbagħtet il-ħabs għall-perijodu qasir ta' xi tliet xhur, jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi r-raġuni illi l-Armata se tagħlaq sena fil-Ħabs?

Veru li f'ebda pajjiż fid-dinja m'hemm ebda Armata "static" fl-istess post?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ETC - KORSIJIET GĦALL-INDUSTRIJA TAT-TESSUTI

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ torganizza korsijiet għall-Industrija tat-Tessuti, fosthom machine operators, pressors u packers?

F'każ affermattiv, meta saru u meta se jerġgħu jsiru?

Id- dipartiment konċernat kellu talbiet mill-Industrija tat-Tessuti għall- pressors?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ ma torganizzax korsijiet fil-qasam tat-tessuti.

Minn diskussjonijiet li kellha ma' industrijalisti f'dan il-qasam jirriżulta li dawn jaqblu li l-aħjar taħriġ għal persuni li qed jagħmlu xogħol ta' machine operators, pressors u packers huwa dak li jingħata fuq il-post tax-xogħol mill-employer stess.

Dan ġie anke konfermat minn diversi surveys li għamlet il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ fost l-industrijalisti fejn il-maġġoranza tagħhom qalu li jippreferu jipprovdu taħriġ huma fuq il-post tax-xogħol milli jibagħtu persuni għal taħriġ barra mill-kumpannija.

Taħriġ ipprovdut fuq il-post tax-xogħol huwa aktar effettiv biex persuna tikseb il-ħiliet li għandha bżonn biex twettaq ħidmietha.

Għalhekk il-Gvern ħaseb biex jissussidja t-taħriġ ta' ħaddiema mpjegati fl-industrija tal- manifattura, fosthom l-industrija tat-tessuti, permezz ta' għotjiet għat- taħriġ taħt Sezzjoni 19 (1) ta' l-Att ta' l-1988 dwar l-Iżvilupp Industrijali.

Mill-1987 sa l-1994, il-Gvern ħareġ is-somma ta' Lm1.46 miljuni biex l- industrija tat-tessuti tipprovdi taħriġ fuq il-post tax-xogħol għal 13,767 impjegat.

DJAR - REVIŻJONI TAL-KERA TAS-SINJURA ĠEMMA MONTEBELLO

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsalill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Peress li s-Sinjura armla pensjonanta Ġemma Montebello li minn Kalafrana fejn kellha Lm75 kera fis-sena ntbagħtet fil- Flat 13, Blk 3, Binja Minzel, Ġebel San Martin, iż-Żejtun, u l-kera tagħha saritilha Lm140 fis-sena, jista' l-Ministru jgħid meta se jkun l-ewwel pagament ta' kera orħos għaliha permezz tar-reviżjoni?

ONOR.

CENSU GALEA: Il-persuna msemmija għandha tieħu jew tibgħat id- dipartiment id-dħul tagħha matul l-1994 biex is-sussidju jiġu rivedut skond dan.

DJAR - TAL-GVERN - REVIŻJONI TAL-KERA

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni illi r- reviżjoni fuq is-sussidju tal-kera fuq postijiet tal-Gvern ma saritx, speċjalment ta' dawk li sfaw bla impieg jew ta' dawk li huma pensjonanti u b'hekk id-dħul annwali tagħhom naqas?

ONOR.

CENSU GALEA: Kif għidt fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 28940, qed jiġi studjat kif is-sussidji fuq il-kera taħt il-ħargiet kollha jinġabru taħt skema waħda, bl-istess kondizzjonijiet.

Kien għalhekk li r-revizzjoni ma saritx.

Dawk li d-dħul tagħhom taqas, pero' jistgħu jitolbu li ssirilhom revizzjoni u din issir.

PULIZIJA - KAŻ TA' MR PIP SPENCER

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk ċertu Mr Pip Spencer, persuna ta' ċittadinanza Ingliża li ilu jaħdem hawn Malta għal aktar minn sitt xhur ġol-Malta Island Dog Santuary c/o Int.

Animal Rescue għandux permess?

Jekk fl-affermattiv, meta nħariġlu l-permess meħtieġ?

ONOR.

TONIO BORG: Il-kaz qed jigi nvestigat u jekk jirrizulta ksur ta' ligi, jittieħdu passi kriminali.

ŻEBBUĠ - TRIQ IL-KBIRA - TNIXXIJA TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu mid-Dipartiment tad-Drenaġġ dwar il-problema ta' tnixxija fil-kantini ta' diversi persuni fl-inħawi ta' Triq il-Kbira, Ħaż-Żebbuġ?

Id-Dipartiment tad-Drenaġġ huwa obbligat li jbattal il-kantina tar- residenti minn dan id-drenaġġ?

Jista' l-Ministru jagħti ordni biex ir-rimedju għal din il-problema jittieħed b'mod ta' urġenza?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-istoppage fl-inħawi ta' Triq il-Kbira, Ħaż-Żebbuġ infetaħ u ma jirriżultax li bħalissa dieħel xi drenaġġ fil-kantina ta' xi persuni.

Id-dipartiment dejjem ħa ħsieb li jbattal il-kantini li jiġu kontaminati bid-drenaġġ kawża ta' xi ħsara jew stoppage fis-sistema tal-Gvern.

ŻEBBUĠ - TRIQ L-IMDINA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 28721 kif jista' jiġi spjegat il-fatt li waqt li d-Dipartiment ta' l-Art jikteb uffiċjalment li l-art in kwestjoni hija proprjeta' assoluta ta' l-istat, l- ordni ta' inibizzjoni ma ġietx ikkontestata fuq din l-evidenza?

Minħabba l-urġenza tal-materja meta hija appuntata l-kawża fil-Qorti?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Jista l-Onor.

Membru jagħti aktar dettalji dwar il-kawża jiġifieri:

1.l-ismijiet tal-partijiet 2. meta ġiet preżentata 3.quddiem min hi appuntata

VAT - VAT FUQ IMPORTAZZJONI TA'FILM 16MM

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex meta jiġi mportat Film 16MM għal użu privat ta' individwu qiegħed jiġi mpost kemm "Dazju" kif ukoll "VAT" fuqu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li skond is-Sezzjoni 11 (c) tat-Tielet Skeda ta' l-Att dwar il-VAT, il-VAT fuq l-importazzjoni ta' oġġetti għal użu personali jew bħala rigali inkluż films 16mm ma titħallasx jekk l-ammont ma jaqbiżx il-Lm50, jekk jaqbeż il-VAT dovuta tonqos b'Lm7.50

Intant l-importazzjoni ta' film 16mm hija suġġetta għad-dazju taħt it- Tariffa Nru. 3706.90.99.00 meta dan ikun prodott jew manufatturat f'pajjiżna li mhux fil-Kommunita' Ewropea.

Barra dan trid titħallas ukoll il-VAT.

Iżda meta tali oġġett jiġi bħala parti mill-luggage ta'passiġġier ma jiħallasx dazju u VAT jekk ikun parti minn valur li ma jaqbiżx il-Lm50.

Fil-każ li tali oġġett ikun rigal "bone fide" ta' natura mhux kummerċjali mingħand persuna li toqgħod barra minn Malta ma jitħallasx dazju jekk il- valur CIF ma jaqbiżx il- Lm25.

POMPI TAL-PETROL - "NO SMOKING AREAS"

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsalill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 26403, jista' l-Ministru jgħid meta it-tabelli ta' "No Smoking Areas" fejn hemm pompi tal-Petrol se jiġu mwaħħla?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s'issa hemm "No Smoking" stickers imwaħħlin mal-pompi.

It-taqsima tal-Petroleum qiegħda tipprepara stickers ġodda li se jingħataw lill-istations waqt li jkun qiegħed isir ix-xogħol ta' twaħħil tal-pompi l-ġodda.

QORTI F'GĦAWDEX - RAPPORT MIR-REĠISTRATUR

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsalill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jikkonferma li f'idejh għandu rapport mir-Reġistratur tal-Qorti ta' Għawdex li jiġbidlu l-attenzjoni għall-fatt li f'Għawdex l- amministrazzjoni tal-Ġustizzja sejra mill-ħażin għall-agħar?

Jekk dan huwa minnu, x'passi rimedjali diġa' ttieħdu u x'hemm ippjanat li jsir fil-futur?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: M`għandi l-ebda rapport mill-Assistent Registratur tal-Qorti ta` Għawdex li b`xi mod jindika li l-amministrazzjoni tal-Gustizzja f`Għawdex sejra mill-ħażin għall-agħar.

Għall-kuntrarju għandi informazzjoni li din sejra mit-tajjeb għall-aħjar.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI LILL-GĦAWDXIN

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti breakdown u juri f'dawn l-aħħar tliet snin (3) xahar b'xahar, in-numru ta' individwi Għawdxin fid-diversi kategoriji li ngħataw pensjonijiet taħt skemi kontributorji u benefiċċji soċjali (bħal SA u SKA) taħt skemi mhux kontributorji?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-istatistika li jippubblika d- Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali fir-Rapport Annwali hi skond it-tip ta' benefiċċju, pensjoni jew allowance li titħallas u mhux skond il-lokalita'.

Ma tinħassx il-ħtieġa li tinżamm statistika fil-format li qed jitlob l- Onor. Interpellant.

GĦAWDEX - IRRANĠAR TA' TOROQ

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru jgħid meta se jibda l-programm li ġie mħabbar diversi drabi għal irranġar tat-toroq f'Għawdex permezz ta' hot asphalt?

ONOR.

ANTON TABONE: Naħseb li l-Onor.

Interpellant japprezza l- investiment kbir li sar fit-toroq f'Għawdex f'dawn l-aħħar tmien snin, wara snin kbar ta' traskuraġġni.

Fil-fatt mill-1988 sa l-1995 se jkunu ntefqu mal-Lm4,200,000 fuq it-toroq f'Għawdex li minnhom iktar minn Lm1,000,000 kienu fuq il-programm ta' kisi ta' toroq bit-tarmac.

PROPRJETA' - PROPRJETA' IMMOBBLI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsalill-Ministru tal-Finanzi: Din is- sena kemm persuni ottenew il-permess tal-AIP biex jakkwistaw proprjeta' immobbli f'Għawdex?

Jista' l-Ministru jagħti l-figuri ta' kemm non-resident persons akkwistaw proprjeta' immobbli f'Għawdex sena b'sena matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 28116 .

L-informazzjoni mitluba toħroġ minn listi li jiġu ppubblikati kull tliet xhur fil-Gazzetta tal-Gvern.

L- aħħar lista ġiet ppubblikata fis-17 t'Ottubru, 1995, Notice No 645.

GĦAWDEX - GĦOTI TA' TENDERS

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid f'Għawdex f'din is-sena kemm ingħataw tenders xahar b'xahar mill-(a) Korpi Parastatali u (b) Dipartimenti tal-Gvern?

Minn ħa l-istess tenders?

Kemm kienet tiswa kull tender?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hi informazzjoni diġa' ppubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern.

GĦAWDEX - MĠARR - DRENAĠĠ FIL-BAJJA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li d-drenaġġ qiegħed jitħalla jiskula ġol- bajja ta' l-Imġarr, f'Għawdex eżattament fil-parti inti u sejjer lejn iż- Żewwieqa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li hemm ħsara fil-main tad- drenaġġ fit-Triq ta' l-Imġarr u fi Triq Sant'Antnin l-Imġarr.

Qed jittieħdu l-passi biex dawn il-ħsarat jissewwew fl-iqsar żmien possibbli.

TOROQ - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li jiġi ffaċilitat il-qsim tat-triq tar-Rabat l/o Ħ'Attard fejn il-Corinthia Hotel peress li din hi triq traffikuża ħafna u ta' periklu kbir għal min irrid jaqsam min- naħa għall-oħra?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Id-Dipartiment tat-Toroq qed jagħmel is- sottomissjonijiet tiegħu u se jgħaddihom lill-Bord għall-Kontroll tat- Traffiku għall-approvazzjoni tiegħu.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - ESPROPRJAZZJONI TA' ART - KAŻ TAL-FAMILJA CILIA

29289.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet it-talba għall-kumpens ta' esproprjazzjoni li saret mill-familja Cilia għal art meħudha f'Ħad Dingli (Land File 332/88)?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Billi minn stħarriġ preliminari jidher li s-sidien ta' l-art esproprjata huma persuni oħra, il-familja Cilia hi mitluba li tmur id-Dipartiment ta' l-Artijiet biex tipprova t-titolu tagħha.

ILMA - UŻU TA' L-ILMA

29290.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-mod kif jintuża l-ilma f'Malta, minn konsumaturi, donaturi, fl-industriji u fit-turiżmu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma taqsam l-użu ta' l-ilma f'dawn il-kategoriji:

Domestiku - 66.7% Kummerċjali - 9.15% Industrijali - 9.60% Turistiku - 7.42% Agrikolu - 3.34% Governattiv - 3.79%

ATTARD - TRIQ L-IMDINA - ASFALTAR

29291.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li min hu responsabbli ħalli jara l-kwalita' ta' xogħol ta' surfacing bit-tarmac li sar f'Imdina Road, Ħ'Attard, liema xogħol hu ta' kwalita' mill-aktar inferjuri?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li x-xogħol ta' "tarmac" f'Mdina Road kien jikkonsisti f'żewġ partijiet, livellar ta' toroq u ħofor tat-triq b'dak li jsejħulu "regulating course", u fuqu mbagħad jitqiegħed it- "tarmac" finali jiġifieri "wearing course" li jibqa' jidher fil-wiċċ.

Ix- xogħol li sar sa ftit ġranet ilu kien ir-"regulating course" u issa qiegħed jingħata l-"wearing course" kif titlob is-sengħa.

AWTORITA' TA' L-IPPJANAR - KAŻ PA 1445/81

29292.L-ONOR.CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stat waslet l-applikazzjoni lill-Awtorita' ta' l- Ippjanar PA 1445/81 għal xogħlijiet f'Buġibba?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat mill-Awtorita' ta' l- Ippjanar li l-permess relattiv sejjer ikun impustat.

SAN PAWL IL-BAĦAR - TINDIF TAL-BYPASS

29293.L-ONOR. CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li l-Bypass ta' San Pawl il-Baħar u t-triq li tagħti mix-Xewkija għal Għajn Tuffieħa jitnaddfu mill-ħmieġ u t-terrapien li ġarret magħha x-xita tal-maltemp li għamel xi ġimgħat ilu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għar-rigward tal-Bypass ta' San Pawl il- Baħar peress li din hija kklassifikata bħala arterial road nitlob lill- Onor. Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill-Ministru konċernat.

Triqat oħra (inkluż dik li mix-Xemxija tagħti għal Għajn Tuffieħa) jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-kunsilli lokali konċernati.

Ħafna interventi ta' tindif u xogħol ieħor simili għadhom isiru minn ħaddiema tad- Dipartimenti tal-Gvern iżda dejjem fuq bażi ta' prijoritajiet iddentifikati mill-kunsilli.

LUQA - CULVERTS TA' L-ILMA

L-ONOR.

LOUIS CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li f'Alley 4, f'Carmel Street, New Street, u Tragance Street ġewwa Ħal-Luqa isiru culverts sabiex ir-residenti f'dawn it- toroq ma jibqgħux ibatu kull meta tagħmel ix-xita?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25712 Seduta Nru 409.

SANTA VENERA - ARBLI FIL-BYPASS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid meta hu maħsub li jiġi deċiż x'se jiġri mill-arbli li hemm mwaħħla fil-Bypass il-ġdida ta' Santa Venera jiġifieri hux se jitwaħħlu l-istreet lighting jew jitneħħew l- arbli?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li x-xogħol biex dawn l-arbli jinxtegħlu inbeda, u r-"roundabout" ta' Psaila Street diġa' nxtegħlet.

Bħalissa qed jitwaħħlu l-fanali fuq il-bqija ta' l-arbli.

TELEPHONES - PUBLIC PHONES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Tikkonsidra t-Telemalta li tintroduċi public phones li minnhom tkun tista' iċċempel b'visa card kif jeżistu f'diversi pajjiżi barranin?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-Korporazzjoni Telemalta lliberalizzat is-suq għal "payphones" li jiġu operati kemm bil-flus kif ukoll bil-"credit card" (eż: "Visa Card").

It-Telemalta tissupplixxi biss "payphones" li jiġu operati bit- "Telecard".

ENEMALTA - TARIFFI TAL-KONSUM TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Billi diversi drabi ġie allegat li l-Korporazzjoni Enemalta għoliet l-elettriku (fosthom fil-ġurnal it-Torċa 15/10/95 paġna 5), jista' l-Ministru jiċħad uffiċjalment din l-allegazzjoni jiġifieri li taħt l-amministrazzjoni preżenti l-elettriku qatt ma għola?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nikkonferma li t-tariffi għall-konsum ta' l-elettriku qatt ma għolew mill-1987 'il hawn, jiġifieri taħt l- amministrazzjoni preżenti.

Mhux hekk biss iżda ċerti industriji kbar kellhom ir-rati tagħhom imnaqqsin fl-1991 u fl-1994 għal sena waħda ngħatat riduzzjoni ta' Lm12.00 fuq il-kontijiet ta' l-elettriku.

SKEJJEL - LABORATORJI TAL-KOMPJUTERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm laboratorji tal-computers (a) fl-iskejjel sekondarji u (b) fl-iskejjel post sekondarji?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fl-iskejjel sekondarji hemm 38 laboratorju tal-kompjuters.

Fl-iskejjel Post-Sekondarji hemm tmien laboratorji tal-kompjuters.

Dawn ma jinkludux laboratorji fil-Junior College, li llum huwa entita' mmexxija mill-Universita'.

UNIVERSITA' - XIRI TA' KOMPJUTERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus fl-Universita' mill-1987 'il hawn fuq xiri ta' computers u tagħmir ieħor relatat miegħu?

Xi flus oħra intnefqu fuq bini ta' computer labs fl-Universita' fl-istess żmien?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar.

Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

SKEJJEL - XIRI TA' KOMPJUTERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus mill-1987 'il hawn fuq (a) xiri ta' computers fl-iskejjel sekondarji u (b) skejjel post sekondarji?

Kemm hu maħsub li se jintnefqu flus fuq xiri ta' computers fl-iskejjel primarji?

Kemm hu proġettat li jintnefqu flus sena b'sena għall-ħames snin li ġejjin fuq xiri ta' computers fl-iskejjel tal-Gvern?

Kemm intnefqu flus s'issa fuq il-proġett ta' computer education fuq għamara, mezzi ta' sigurta' u adattament tas-sistema elettriku għall-proġett ta' computer education?

Kemm hemm għalliema li jgħallmu l-computers (a) fl-iskejjel sekondarji u (b) information technology fil-post sekondarji (c) computer science fil-post sekondarji?

ONOR.

Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

VAT - DĦUL MILL-VAT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal il-Gvern mill-VAT mill-1 ta' Jannar, 1995?

Kemm minn dawn huma rifondibbli?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-somma ta' Lm61,603,155 kienet miġbura sa l-aħħar ta' Settembru 1995.

Ma tistax tgħid preċiż kemm minn din iċ-ċifra se tkun tifforma parti mill-Input Tax mitlub fir-"returns" li għad iridu jidħlu.

PULIZIJA - TRAFFIKANTI TAD-DROGA

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu traffikanti tad-droga matul 1994-1995?

Min huma dawn?

Kemm minnhom huma users wkoll apparti li huma traffikanti?

ONOR.

TONIO BORG: Fis-snin mitluba mill-Onor.

Interpelaant ġew imressqa l-Qorti 78 persuna.

Dwar kemm minn dawn huma "users" l-Onor.

Interpellant japprezza illi dan huwa difficli jigi stabbilit peress illi hafna mill- informazzjoni dwar dan jiddependi biss minn allegazzjoni tal-persuna kkonċernata.

Hemm aġenziji ohra tal-gvern li jieħdu ħsieb il-kura ta' persuni li jieħdu d-droga u dwar dan l-Onor.

Interpellant jista' jistaqsi lilhom.

Dwar l-ismijiet tal-persuni akkużati ma jiidhirlix li hu prudenti li dan isir fil-konfront ta'dawk li l-każ tagħhom għadu mhux deċiż.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - POST TA' CONSULTANT UROLOGIST

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 29080 u r-risposta mogħtija, jista' l-Prim Ministru jagħti n-numru ta' applikanti għal din is-sejħa?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PULIZIJA - KAŻ TA' VETTURA MISRUQA

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jikkonferma jekk hux minnu li nsterqet vettura ġdida volkswagen Golf mill-Bonded Stores tal-Gvern madwar xi tliet xhur ilu?

Jekk iva saret xi nkjesta?

Meta tlestiet?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopji ta' din l-inkjesta?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija qed tagħmel investigazzjonijiet dwar dan il-każ.

F'dan l-istadju mhux prudenti li nikkumenta iżjed.

MANIKATA - PUMPING STATION

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani kemm-il darba ġie rrapportat il-fawran tad- drenaġġ mill-pumping station tal-Manikata matul din is-sena?

X'miżuri ttieħdu sabiex issir il-manutenzjoni u x'qed jikkawża dawn il- ħsarat?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li din is-sena ma ġie rrapportat ebda fawran tad-drenaġġ mill-Pumping Station tal-Manikata.

Fil- fatt, l-aħħar talba għall-kumpens mill-bdiewa ta' l-inħawi saret f'Novembru ta' l-1994.

Jista' jagħti l-każ li żviluppaw xi ħsarat tekniċi, minn żmien għal żmien; dawn ta' l-aħħar dejjem ġew irranġati mill-ħaddiema tad-dipartiment mill-aktar fis possibbli.

Ta' min jgħid li fix-xhur li ġejjin id-dipartiment beħsiebu jinstalla erba' pompi ġodda fil-pumping station tal-Manikata biex jitjieb is-servizz u l-funzjoni ta' din il-pumping station.

RABAT - WIED TAL-GĦERIEXEM - FAWRAN TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra, kemm-il darba ġie rrapportat il- fawran tad-drenaġġ fil-Wied ta' l-Għeriexem, ir-Rabat?

Jista' l-Ministru jara li l-fawran preżenti jiġi rimedjat?

X'qed jikkawża dan il-fawran?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat illi l-fawran tad-drenaġġ fil-Wied ta' l-Għeriexem, ir-Rabat sar darbtejn, mill-ewwel ta' Jannar sa l- aħħar ta' Ottubru 1995.

Id-dati kienu is-27 ta' Frar u t-30 ta' Ottubru.

Il-kawża tal-fawran kien minn xi ġebel kbir flimkien ma xi qasab u biċċiet tas-siġar li jinġarru u jispiċċaw ġos-sistema tad-drenaġġ u li nstabu fil-main kawża ta' xi ilmijiet tax-xita.

Ta' min isemmi illi barra f'dawn iż-żewġ dati, saru spezzjonijiet minn naħa tal-ħaddiema tad-dipartiment f'dawn id-dati:

16 ta' Jannar 1995 16 ta' Marzu 1995 10 ta' Lulju 1995 9 ta' Awissu 1995 28 ta' Awissu 1995

MELLIEĦA - DAR GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Billi ntqal matul dawn l-aħħar snin li se tinbena dar għall-anzjani fil- Mellieħa, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra għaliex dan il-proġett baqa' pendenti?

Jista' l-Ministru jara li jħejji l-preparamenti u ċioe' l-flus meħtieġa sabiex fil-Budget li ġej ikun hemm flus għal dan il-proġett hekk meħtieġ u mistenni mill-kommunita' tal-Mellieħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandi xejn x'inżid ma li għidt fl-aħħar parti tat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 28413.

GUDJA - SALA FL-ISKOLA

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi l-lokal tal-Gudja hemm lok fejn jikber bħala raħal u billi l-iskola tal-Gvern m'hemmx sala li tista' taqdi l-ħtiġijiet ta' l- istess skola, dawk tal-kunsill u xi attivitajiet oħra tan-nies ta' dan il- lokal, jista' l-Ministru jara li ma' l-istess skola ssir sala għal dan l- iskop?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fil-preżent hemm bżonnijiet ta' nefqa kapitali f'bini ta' skejjel ġodda jew ta' estensjonijiet ta' skejjel, liema bżonnijiet huma kkonsidrati ta' aktar prijorita' mill-bżonn ta' swali li hemm neqsin f'diversi skejjel inkluż dik tal-Gudja.

TELEMALTA - ĦSARAT FIL-LINJI TAT-TELEPHONES

L-ONOR.

PHILIP MUSCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandha pendenti tiswijiet ta' ħsarat tat-telephones, it-Telemalta f'kull raħal u belt ta' Malta u Għawdex u kemm ilhom li ġew rraportati bil-ħsara dawk it- telephones li l-aktar ilhom jistennew u fejn?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Lista ta' ħsarat pendenti ta' linji tat- telephones sa l-1 ta' Novembru 1995, f'kull belt u raħal f'Malta u Għawdex.

Kif talab l-Onor.

Interpellant, il-lista hija maqsuma fi tliet kategoriji li huma

a) ħsarat irrapportati f'anqas minn ħames t'ijiem b) ħsarat irrapportati bejn 6 u 10 t'ijiem c) ħsarat irrapportati f'aktar minn 11-il ġurnata

SKEJJEL - TALENTI TA' HANDCRAFTS/SOUVENIRS

L-ONOR.

PHILIP MUSCAT staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Peress li hija l-policy ta' dan il-Gvern (bħalma kienet l- istess tal-Gvern Laburista) li talenti ta' tfal Maltin jiġu żviluppati sabiex jikkreaw u jaħdmu "handcrafts" u souvenirs Maltin, jidhirlu l- Ministru li huwa sewwa li kwantita' enormi ta' souvenirs "Maltin" qed jiġu mportati mill-pajjiżi tal-Lvant imbiegħed?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nikkonferma li l-iżvilupp tal-kapaċitajiet taż- żgħażagħ Maltin f'dak li hu xogħol artiġjanali jingħata importanza xierqa fis-sistema edukattiva ta' Malta kif jidher minn dak li jsir fl-iskola ta' l-Artiġjanat Salvatore Dimech, Tarġa Gap, Mosta u l-iskola Arts & Design Centre, il-Belt Valletta.

Il-kwestjoni ta' l-importazzjoni ma tikkonċernax dan il-Ministeru u għaldaqstant, minn dan il-lat, il-mistoqsija għandha ssir lill-Ministru konċernat.

ETC - IMPIEGI

L-ONOR.

PHILIP MUSCAT staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jindika fejn (ditta, kumpanniji, etc) ġew impjegati mill-ETC dawk li ġew impjegati ma' ditti privati fl-1994 u fl- 1995 sal-lum?

Jista' jagħti il-kategorija, jiġifieri sengħa jew professjoni li permezz ta' dawn il-kwalifiki dawn il-ħaddiema ġew impjegati?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tweġiba tingħata f'seduta oħra.

TURIŻMU - TURISTI

L-ONOR.

PHILIP MUSCAT staqsalill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Matul l-1994, jista' l-Ministru jagħti dawn il-figuri:

In-numru ta' turisti li żaru Malta u Għawdex kemm minnhom ġew (a) bl-ajru u (b) bil-baħar?

Kemm kienu t-total ta' ġranet li dam kull turist?

Jista' l-Ministru jagħti dawn l-istess figuri min Jannar 1995 sa Ottubru 1995?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant li tista` tingħata s`issa hi kif ġej:

In-numru ta` turisti li żaru Malta u Għawdex:

Matul 1994:

( i) Ajru - 1090548 (ii) Bil-Baħar - 85675

TOTAL: 1176223

Matul 1995: (bejn Jannar u Awissu)

( i) Ajru - 723256 (ii) Bil-Baħar - 57116

TOTAL: 780372

Dawn iċ-ċifri ma jinkludux l-passiġġieri tal-`Cruise Liner` .

It-total medja ta` ġranet li dam kull turist:

Matul 1994 medja ta` 10.17 il-ġurnata.

Matul 1995 medja (bejn Jannar u Marzu) ta` 9.7 il-ġurnata.

SPTAR SAN VINCENZ DE PAULE - RESIDENTI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm iddaħħlu residenti jew pazjenti fl-Isptar San Vinċenz de Paule mill-bidu ta' din is-sena (1995)?

Minn fejn iddaħħlu dawn it-talin, u hawn qiegħed nirreferi għall-post minn fejn ġew immedjatament qabel?

Kemm minnhom ġew mill-isptar San Luqa, Zammit Clapp, djar ta' l-anzjani oħra jew mid-dar?

Nixtieq nistaqsi fl-istess sens tal-mistoqsija dwar dawk li ġew ammessi fl-isptar Zammit Clapp?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li mill-bidu ta' din is-sena (1995) sa l-aħħar ta' Ottubru, fir-Residenza ta' San Vinċenz de Paule ġew ammessi 316 anzjan mid-djar li ġew minn dawn il-lokalitajiet:- |Attard |2 |Mqabba |2 | |Balzan |5 |Naxxar |8 | |B'Bugia |4 |Paola |17 | |B'Kara |14 |Qormi |15 | |Blata |1 |Qrendi |1 | |l-Bajda | | | | |Cospicua |12 |Rabat |10 | |Fgura |3 |Pieta' |2 | |Floriana |2 |Sta. |1 | | | |Lucia | | |Gharghur |1 |Sliema |18 | |G'Mangia |3 |St. |12 | | | |Julians | | |Gzira |13 |San Gwann|3 | |Gudja |6 |Senglea |8 | |Ghaxaq |2 |Siggiewi |6 | |Hamrun |24 |St Paul's|4 | | | |Bay | | |Kirkop |1 |St Venera|8 | |Kalkara |2 |Tarxien |10 | |Luqa |13 |Valletta |11 | |M'Xlokk |2 |Vittorios|5 | | | |a | | |M'Scala |2 |Zabbar |10 | |Marsa |11 |Zejtun |17 | |Msida |7 |Zurrieq |4 | |Mellieħa |3 |Zebbug |6 | |Mosta |5 | | |

Dawn ġew ammessi hekk minn:

|St Luke's Hospital |159 | |Zammit Clapp |16 | |Hospital | | |Komunita' |132 | |Djar ta' l-Anzjani |5 | |Mt.

Carmel Hospital |2 | |Ħaż-Żmien |1 | |Pax et Bonum |1 |

Ninsab informat ukoll li l-pazjenti li ġew ammessi fl-Isptar Zammit Clapp mill-1 ta' Jannar sal-31 ta' Ottubru, 1995 kien ta' 827.

Dawn kienu mqassma hekk: |Mill-Isptar San Luqa|395 | |Mill-Isptar Boffa |1 | |Mill-Isptar ta' |1 | |Għawde | | |Mid-dar |398 | |Mid-Djar ta' | | |l-Anzjani: | | |tal-Gvern |2 | |tal-Knisja |27 | |tal-Privat |3 | |Total: |827 |

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - WARD MANAGERS/NURSING OFFICERS

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid minn dawk l-applikanti li ġew promossi għall-Ward Managers/Nursing Officers f'San Vincenz de Paule, jista' l- Ministru jgħid kemm-il sena esperjenza wara l-kwalifikazzjoni oriġinali tagħhom huma għandhom wieħed b'wieħed?

Xi kwalifikazzjonijiet extra (post kwalifikazzjoni) huma għandhom wieħed b'wieħed?

Biex inkun ċar iżjed qiegħed nitlob informazjzoni fuq dawk kollha li dan l-aħħar, il-ġimgħa l-oħra ngħataw l-appointment.

Fl-istess mistoqsija nitlob il-Ministru jgħid separatament l-istess dettalji dwar dawk li ma ngħatawx il-promozzjoni.

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li jien informat li hemm talbiet quddiem il- Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku għal reviżjoni ta' dan il-każ, m'inix f'pożizzjoni nagħti tweġiba f'din is-seduta.

SPTAR SAN VINCENZ DE PAULE - NUMRU TA' SWALI

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il sala hemm fl-Isptar San Vincenz de Paule?

X'jisimhom dawn is-swali?

Min huma in-Nursing Officers (Ward Managers) li jieħdu ħsieb dawn is-swali?

Kemm ilhom fil-kariga wieħed b'wieħed?

Kemm hemm departmental managers?

X'inhu xogħolhom wieħed b'wieħed?

Min huma il-Hospital Nursing Managers ta' dan l-isptar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

VETTURI - PJANĊI ĠODDA

L-ONOR.

TONY NICHOLL staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid jekk ħarġitx xi sejħa pubblika għall-pjanċi ġodda tal-vetturi?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jagħti lista dettaljata ta' l-offerti kollha kif ukoll il- prezzijiet?

It-tender meta ħarġet?

Meta għalqet?

Min kienu l-membri tal-Bord li waslu għad-deċiżjoni finali?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Nhar il-Ġimgħa 9 ta' Settembru, 1994, ħarġet sejħa pubblika għall-offerti tal-pjanċi ġodda tal-vetturi.

Din is-sejħa għalqet nhar il-Ħamis 20 t'Ottubru 1994.

Bħalma jiġri s-soltu, f'din l-istess ġurnata l-offerti miftuħa nfetħu fid- Dipartiment tal-Kuntratti fil-preżenza tal-pubbliku.

Fl-istess ġurnata wkoll, ġiet imwaħħla fin-"notice board" tad-Dipartiment tal-Kuntratti skeda li tista' tiġi mitluba lid-Direttur tal-Kuntratti sal-ġurnata tal-lum.

Din it-"tender" ġiet aġġudikata skond proċeduri stabbiliti, jiġifieri, l- offerti kollha ġew eżaminati bir-reqqa minn bord dipartimentali li għamel ir-rakkomandazzjoni tiegħu lill-Kumitat tal-Kuntratti.

Dan il-Kumitat laqa' r-rakkomandazzjoni tal-bord dipartimentali.

DJAR - QASAM TAD-DJAR TA' FARSINA - MRS MAGRO

L-ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk jafx li ċerta Mrs Magro qabdet u żgassat flat tal-Gvern f'Ta' Farsina HE, Qormi meta għal dan il- flat kien hemm talbiet minn diversi familji oħra?

Veru li dan il-flat kien diġa' ġie allokat lil familja oħra?

ONOR.

CENSU GALEA: Diġa' ttieħdu l-passi neċessarji mal-pulizija biex il-persuna msemmija tiġi mneħħija minn fejn daħlet.

Dan minkejja t-theddid tagħha.

PULIZIJA - KAŻ TA' ESTHER MAGRI

L-ONOR.

JOHN ATTARD MONTALTO staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jispjega jekk hemmx xi bażi għaliex Esther Magri min Ħal Safi qed tiġi kontinwament "harassed" mill-pulizija meta hemm suspett serju li l-pulizija qed tiċievi informazzjoni anonima minħabba problemi matrimonjali?

ONOR.

TONIO BORG: Ma jirriżultax mir-riċerka li saret fl-okkorenza għal dawn l-aħħar tmien xhur li kien hemm xi rapporti anonimi jew ta' xorta oħra kontra il-persuna imsemmija.

Jekk l-Onor.

Interpellant jgħaddili aktar informazzjoni inkun f'pożizzjoni aħjar li nagħti tweġiba.