MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 828 Il-Ġimgħa, 6 ta' Diċembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 828

Il-Ġimgħa, 6 ta' Diċembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 6 ta' Diċembru, 2002

WERREJ

MINUTI 288

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 288

TQEGĦID TA' KARTI 292

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2003

IT-TIENI JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-INTERN U L-AMBJENT 292

AĠĠORNAMENT 325

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 325

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 827 li saret fil-5 ta' Diċembru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

PBS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: What are the duties of the part-time worker PBS employs?

What are the number of hours (daily or weekly) this part-timer is obliged to work?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li l-persuna impjegata fuq bażi part-time tagħmel xogħol klerikali u taħdem 25 siegħa fil-ġimgħa.

GĦAJNSIELEM - SKOLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jwieġeb mistoqsija numru 36259 u cioe` jgħid jistgħux jittieħdu passi biex it-tifel li ismu qed jintbagħat separatament u li suppost jattendi l-iskola primarja ta' Għajnsielem, jerġa' jingħata lill-persuna li kienet tieħu ħsiebu għax għandu bżonnijiet speċjali u dan ma jridx imur skola aktar għax it-tneħħija u t-tibdil tal-persuna li kellha tgħinu, ħarbtitu u effetwatu ħażin ħafna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għal din is-sena skolastika l-kap ta' l- iskola msemmija allokat il-facilitators skond il-proċeduri normali.

Meta għamlet dan, ħadet ħsieb ukoll il-ħteġijiet ta' l-istudenti kollha, inklużi dawk ta' l-istudent imsemmi.

Il-facilitator ta' dan l-istudent uriet interess fih u ħadet ħsiebu kull meta attenda.

Il-kap ta' l-iskola segwiet il-kuntatt bejniethom u hi sodisfatta li l-komunikazzjoni bejniethom kienet tajba ħafna.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Michael Bonnici, domanda supplimentari.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Jista' il-Ministru jgħidilna x'inhi l-pożizzjoni tal-facilitators fl-iskejjel?

Jista' jgħidilna jekk dan is-servizz jingħatax kull darba li jintalab?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, aktar milli naraw x'inhi l-pożizzjoni tal- facilitators, irridu nippruvaw insegwu l-interessi ta' dawk l-istudenti li jista' jkollhom xi bżonnijiet speċjali.

L-azzjoni u l-politika li qegħdin nimplimentaw hija deskritta bħala programm edukattiv individwali għal kull student li jkollu dawn il-bżonnijiet.

Illum l-iskejjel qed jimxu bil- politika – din ġiet maqbula fil-kumitat ministerjali għall-edukazzjoni inklussiva u jafu biha l-kapijiet ta' l-iskejjel kollha, inklużi tal-gvern, tal-privat u anke tal-Knisja – li b'tisħib mal-ġenituri, ma' l-għalliema, mal-kapijiet ta' l-iskejjel u ma' professjonisti oħrajn, isegwu pass pass l- iżvilupp ta' dawn l-istudenti u jfasslu programm kemm jista' jkun addattat għalihom.

Mr Speakr, għamilt din l-introduzzjoni b'risposta għal din il-mistoqsija supplimentari għax għalkemm sal-lum konna prattikament nassumu li fejn ikun hemm xi ħadd bi bżonnijiet speċjali, awtomatikament se jkollu facilitator fuq bażi ta' one to one, illum l-objettiv tagħna hu, li wara li ssir analisi ta' kull każ speċifiku, jiġi miftiehem l-appoġġ speċjali li dik il- persuna għandha bżonn.

Allura l-pożizzjoni hi li jew dan isir fuq bażi ta' ftehim bejn dawk kollha involuti fl-edukazzjoni ta' dak it-tifel jew tifla, jew inkella permezz ta' l-istatementing process, fejn il-fatturi kollha tal- każ jiġu analizzati minn panel apposta li mbagħad jagħti parir lid-direttur ġenerali dwar it-tip ta' appoġġ li dak l-istudent jew studenta jkollhom bżonn.

Ikun hemm każijiet fejn jiġi deċiż li l-persuna bi bżonnijiet speċjali tingħata facilitator on a one to one basis.

Imbagħad ikun hemm każijiet oħra fejn jiġi rakkommandat li dik il-persuna jkollha appoġġ partikolari minn facilitator li tkun qed tieħu ħsieb aktar minn persuna waħda.

Barra minn hekk ikun hemm ukoll rakkmandazzjonijiet ta' natura oħra.

Illum qed insibu li aktar qed ikun ta' ġid li minflok ikun hemm facilitator għal kull tifel jew tifla partikolari, ikun hemm facilitator għall-klassi kollha kemm hi.

Mr Speaker, ikollna każijiet fejn ikun hemm ċerta separazzjoni bejn il- facilitator u l-istudent jew studenta u l-bqija tal-klassi.

U allura l- mira ta' l-inklużżjoni tkun qed tiġi mdgħajfa.

Għaldaqstant illum qegħdin fi proċess ta' żvilupp fejn qed nippruvaw nidraw, mill-kbir saż-żgħir, xi jfisser il-proċess ta' individual educational programme.

Aħna qed naraw ukoll x'inhuma l-implikazzjonijiet u x'taħriġ irid ikollna biex inkunu nistgħu nfasslu dan il-programm.

F'dan it-taħriġ irridu ninvolvu lill- għalliema, lill-facilitators, lill-kapijiet ta' l-iskejjel, lill-ġenituri u lill-professjonisti.

B'hekk is-sitwazzjoni tkun ta' ħafna aktar ġid għat- tifel jew tifla konċernata.

Illum għandna numru kbir ta' facilitators.

Fil-fatt għandna aktar minn 500 facilitator u n-numru ta' tfal li jibbenefikaw minnhom huwa qrib is-700.

Fil-fehma tiegħi mxejna pass 'il quddiem billi mhux aktar qegħdin neħilsu mill-problema billi fejn ikun hemm persuna bi bżonnijiet speċjali, naqbdu u nagħtuha facilitator u nieqfu hemm.

Aħna qegħdin naraw x'inhuma l- bżonnijiet ta' kull każ u dawn jistgħu jkunu differenti ħafna milli sempliċement ikollu facilitator miegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ladarba l-Ministru qed jgħid dan kollu, x'inhi r- raġuni li kultant il-facilitator ma jkunx qiegħed preżenti biex jintegra ma' studenti bi bżonnijiet speċjali ma' l-ewwel ġranet li tkun bdiet is- sena skolastika?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett hemm madwar 300 każ ta' tifel u tifla li saritilhom talba għal individual educational programme u għal statementing process.

Dawn qegħdin fil-proċess li jsiru.

Ta' min jgħid li dan huwa proċess kompless u jinvolvi ħafna nies.

Id- diviżjoni ta' l-edukazzjoni tkun trid ċertifikati miċ-child development advisory unit.

Din hija taqsima li fiha jieħdu sehem professjonisti ta' diversi tipi, fosthom mediċi, psikologi, awdjologi u oftalmologi biex jagħmlu t-testijiet u joħorġu ċ-ċertifikati li jkun hemm bżonn.

Irrid ngħid li għalkemm f'dan il-proċess konna qed nirrankaw sew, issa waqajna f'ċertu backlog.

Waħda mir-raġunijiet għal dan hi li sfortunatament mietu żewġ persuni li kienu kruċjali biex dan il-proċess seta' jsir.

Dawn huma s-Sur Alfred Zammit Montebello u s-Sur Frank Mallia.

Naturalment m'huwiex faċli li ssib nies adattati u li jkollhom is-sensitittivta' ta' kif jitrattaw dawn il-każijiet.

It-tieni, dawk il-każijiet li jistgħu jippreżentaw problema, jokkorru minn ġurnata għal oħra.

Jekk il-bieraħ seta' kelli klassi li ma kien fiha l- ebda problema, illum nista' niskopri li għandi tifel jew tifla li għandhom xi ħaġa li m'hijiex f'postha.

Għalhekk, wara li jien nirrikkmanda l-każ, irid jgħaddi ċertu żmien sakemm dan jiġi eżaminat.

Jista' jkun li meta tkun spiċċat l-iskola, ma jkollokx problemi ta' dan it-tip imma mbagħad meta terġa' tibda, tiskopri li għandek xi ħadd li jbati minn din il- kondizzjoni.

Huwa għalhekk li hemm bżonn ta' appoġġ speċjali u li ċertu proċess irid jiġi segwit.

Barra minn hekk għad m'għandniex biżżejjed nies imħarrġa u addestrati għal dan it-tip ta' xogħol.

Għal dan il-għan qed tinbena struttura li mhux biss tinvolvi taħriġ għall-facilitators, peress li aħna qegħdin ninsistu li ma jkollniex il-kunċett li konna nużaw sa ftit żmien ilu, fejn kien ikollna facilitator tat-tifel jew tifla partikolari.

Aħna rridu li l-facilitator ikun tal-klassi kollha.

Dan ifisser li għandek ukoll ċertu orjentament differenti li jridu jidħlu għalih l-għalliema kollha kemm huma.

Għalhekk għandek l-action group tan-national curriculum li għandu pjan ta' azzjoni dwar l-inclusiveness u għadu għaddej taħriġ sostanzjali dwaru.

Ta' min jgħid li għalkemm il-benchmarking ta' l-inclusiveness ġie stabbilit fl-iskejjel kollha, xorta waħda għandek proċess li jieħu ż-żmien.

Għax hawnhekk qed nitkellmu fuq kultura u mentalita` li huma marbutin ma' l- iżvilupp kollu li jrid isir, speċjalment fil-livell ta' l-iskejjel primarji, fejn qed nirriferi għal dak li ngħidulu differentiated learning.

Wieħed irid iħares mhux tant lejn it-tfal normali u t-tfal b'diżabilita', imma jrid jħares lejhom minn kull lenti individwali tagħhom għax l-ebda każ ma jkun bħall-ieħor.

Nerġa' ngħid li l-proċess bilfors irid jieħu ċertu żmien biex jissodisfa l-bżonnijiet differenti.

Sur President, dan il-proċess huwa kumpless u ambizzjuż ħafna u hawn ħafna pajjiżi li għalkemm huma sinjuri aktar minna, ma daħlux għalih.

Fil-fatt nista' ngħid li għalkemm għad fadlilna x'nitgħallmu u x'nagħmlu, numru ta' persuni mill-Amerika, mill-Kanada, miċ-Ċina u mill-Ewropa, raw x'qegħdin nagħmlu aħna f'dan il-kamp u nnutaw livell ta' progress kwalitattiv f'dak li pajjiżna qed jagħmel f'dan is-settur.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, din ir-risposta hija interessanti ħafna.

Filwaqt li l-gvern qed jagħmel l-almu tiegħu kollu possibbli biex ikollna taħriġ intensiv fl-informazzjoni teknoloġika, il-Ministru jassigurana li fl-iskejjel tal-gvern hemm it-teachers kollha meħtieġa biex dan il-programm, li l-istudenti huma tant anzjużi li jistudjaw u jintensifikaw dwaru, jibda u jkompli mill-ewwel sa l-aħħar klassijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jiena nista' nassigura li l-gvern qiegħed jagħmel ħiltu kollha biex joffri l-appoġġ u l-investiment kollu meħtieġ ħalli l-pajjiż ikollu l-istrutturi edukattivi u l-għalliema meħtieġa biex nassiguraw li l-poplu tagħna jkun edukat f'kull sens fit-tħaddim u fl-użu tat-teknoloġija ta' l-informatika.

Naturalment il-pożizzjoni hi li aħna qed nitrattaw ma' korp professjonali ta' għalliema li jvarja fl-eta` tiegħu.

Ma naħsibx li nistgħu nistennew li dawk l-għalliema li qegħdin fl-aħħar fażi tal-professjoni tagħhom, u cioe` dawk li għandhom 'il fuq minn 50 sena, kellhom l-opportunitajiet li qed ikollhom l-għalliema li qed joħorġu llum.

B'danakollu, matul dawn l-aħħar żmenijiet, kellna mijiet kbar ta' għalliema li għamlu korsijiet apposta in- service u oħrajn aktar intensivi, sabiex ikunu kapaċi jagħmlu użu mit- teknoloġija ta' l-informatika mhux tant kif tagħmilha kull persuna oħra, imma fil-qasam speċjalizzat tagħhom, jiġifieri bħala għodda ta' tagħlim.

Mr Speaker, m'hemmx dubju li f'dan ir-rigward għad irridu naqdfu ħafna għax filwaqt li f'dik li hija preżenza ta' għodda meħtieġa fil-klassijiet tagħna qegħdin avvanzati ...

Qed nirriferi għal numru ta' personal computers f'kull klassi primarja, għal-laboratorji tal-computers fl-iskejjel sekondarji u għall-għodda li għandhom l-għalliema.

Fil-fatt m'hawnx pajjiż ieħor fid-dinja li jagħti laptop lil kull għalliem fil-livell primarju, li jipprovdi l-għodda awdjoviżiva, bħal audio recorder, audio visual recorder, television, networking u internet, fil-klassijiet kollha.

Sas-sena d- dieħla se nkunu sena ahead of schedule u l-iskejjel kollha se jkunu networked ma' l-internet.

Dan ifisser li kull klassi se tkun tista' tidħol fl-internet, kull klassi tista' tkun networked ma' oħrajn f'Malta jew barra, kull skola se jkollha l-webpage tagħha u kull student se jkollu l-e- mail address tiegħu.

Jiġifieri l-għodda qiegħda hemm, mertu ta' dan il- gvern li nvesta miljuni kbar fiha.

Issa naturalment irridu nimxu biex l-għalliema u kulmin għandu x'jaqsam ma' dan is-settur, ikun imħarreġ biex jagħmel l-aħjar użu ta' din l-għodda li għandna.

Illum il-fakulta` ta' l-edukazzjoni orjentat ruħha għal dan l- iżvilupp li seħħ fil-pajjiż.

Tajjeb li ngħid li aħna waqqafna direttorat apposta.

Id-direttorat ta' l-informatika u d-direttorat tat-teknoloġija fid-diviżjoni qegħdin jaħdmu ħafna – fil-fatt qed ikkollhom riżultati tajbin - biex ikollna s-software li hu adattat għal sistema edukattiva, għall-identita' u għall-ambjent Malti.

Anke l-gvern qiegħed jaħdem biex f'livelli oħrajn, post sekondarji u l-universita`, ikollna l-istrutturi ta' taħriġ li huma meħtieġa.

Pero` f'dawn il-livelli għadna qegħdin niltaqgħu ma' ċerti diffikultajiet minħabba li m'aħniex qed insibu għalliema biżżejjed li jkunu disposti jgħallmu fl-istituzzjonijiet edukattivi tagħna.

Kulħadd jaf li dan huwa suq volatili ħafna, suq li għadu joffri pagi ta' ċerta entita` u li huma 'l bogħod sew mil-limiti stabbiliti fis-settur pubbliku.

Il-pożizzjoni hi li qed niżvilupp sew fl-universita' u anke fl- MCAST u m'għandix dubju li l-progress li qed isir huwa sodisfaċenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Xtaqt nirriferi lill-Ministru għall-problema ta' bullying li teżisti fl-iskejjel tagħna.

Għandi l-impressjoni, forsi m'iniex korrett, li għad m'għandniex strutturi tajba biżżejjed biex din il-problema tiġi trattata.

Kultant niltaqgħu ma' każijiet fejn ikun ovvju li f'ċerti skejjel din il-problema tkun qiegħda hemm - għalkemm aħna m'aħniex l- esperti biex ngħidu jekk dan ikunx veru jeżisti jew le – imma mbagħad mill- attitudni ta' ċerti kapijiet ta' l-iskejjel, is-sitwazzjoni ma tkunx daqshekk serja.

Jista' il-Ministru jgħid jekk huwiex sodisfatt bl- istruttura li teżisti fir-rigward ta' bullying u jekk hijiex effettiva biex tittratta każijiet bħal dawn?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, ma nistax ma ngħidx li kien taħt din l- amministrazzjoni li s-suġġett ta' bullying tpoġġa bis-serjeta` fuq l-aġenda tas-sistema edukattiva ta' pajjiżna u saru l-konsultazzjonijiet kollha meħtieġa.

Din kienet waħda mill-ewwel issues li ġiet tackled minni bħala ministru.

Aħna stabbilixxejna programm ċar ta' kif għandna nħarsu lejn il- problema ta' bullying u mhux aktar indaħħlu rasna fir-ramel qisha ma teżistix.

Wieħed jista' jargumenta dwar l-entita` tagħha u f'sitwazzjonijiet bħal dawn jiena dejjem nieħu l-linja li jekk għandek każ wieħed biss, you have too many.

Għalhekk inħoss li apparti li l-bullying hija issue ta' riflessjoni u ta' diskussjoni, il-ministeru, id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni u l-iskejjel ġew magħmula assolutament konxji li din m'hijiex xi problema li tista' tinħeba, imma hija problema li għandha tiġi trattata bl-akbar mod serju u professjonali.

U hawnhekk forsi ta' min jistaqsi jekk għandniex l-istrutturi kollha meħtieġa biex nitrattaw il-bullying.

U r-risposta hija li le, għad m'għandniex.

Fl-iskejjel għandna strutturi li qed jinbnew.

Għandna nies, minn fost l-għalliema, li jkunu ġew identifikati permezz ta' proċessi ta' l- iskejjel konċernati, biex ikollhom din ir-responsabbilta' partikolari.

Dawn ikunu speċi ta' focal point fl-iskola li jridu jitrattaw każijiet ta' bullying.

Fil-livell ċentrali wkoll hemm taqsima, liema taqsima għad trid tissaħħaħ, li xogħolha hu li tiffoka fuq dan is-suġġett.

Għandna bżonn ta' aktar nies imħarrġa u professjonali u għandna bżonn ta' koordinament ħafna aktar b'saħħtu bejn iċ-ċentru u l-iskejjel biex meta jinqalgħu każijiet bħal dawn, inkunu nistgħu nitrattawhom.

Pero' irrid ngħid li sar ħafna xogħol u qed isir ħafna xogħol ġod-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, ġo l- iskejjel tagħna, ma' aġenziji oħra soċjali, bħalma hija l-aġenzija Appoġġ tas-social workers, u ma' oqsma oħrajn professjonali.

Jien inħossni fiduċjuż li qegħdin fid-direzzjoni t-tajba biex inkomplu nsaħħu l- istrutturi li bdejna.

MR SPEAKER Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Louis Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar fondi mogħtija lil baned taħt il-cultural support programme, bejn l-1999 u l-2002, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari 37353.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2003

IT-TIENI JUM STABBILIT

MINISTERU TA' L-INTERN U L-AMBJENT

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum il-kumitat għandu quddiemu il-vot tal-ministeru ta' l- intern u l-ambjent.

Ninforma lill-kumitat li skond il-mozzjoni numru 307 ta' l-20 ta' Novembru 2002, il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Il-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta` l-Intern u l-Ambjent): Mr Chairman, inressaq dawn il-riżoluzzjonijiet:

VOT 36 - MINISTERU TA' L-INTERN U L-AMBJENT Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm4,981,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Ministeru ta' l-Intern u l- Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

VOT 37 - PULIZIJA Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm15,509,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Pulizija, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT 38 - SERVIZZI KORRETTIVI Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,456,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Servizzi Korrettivi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT 39 - PROTEZZJONI ĊIVILI Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,299,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Protezzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT 40 - TAQSIMA PROPRJETA' TAL-GVERN Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm1,322,800 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 40 - Taqsima Proprjeta' tal- Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

VOT 41 - REĠISTRAZZJONI Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm877,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 41 - Reġistrazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT IX - MINISTERU TA' L-INTERN Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm3,060,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IX - Ministeru ta' l-Intern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Chairman, nipproponi din l-emenda:

VOT 36 MINISTERU TA' L-INTERN U L-AMBJENT Personal Emoluments Item 11 Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm27,911" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm27,910".

Delete the figure "Lm27,910" and substitute therefore the figure "Lm27,910".

Mr Chairman, waħda mill-kritika kostanti li tagħmel l-oppożizjzoni Laburista fil-konfront tal-ħidma tal-gvern Nazzjonalista hija proprju fil- qasam tal-kriminalita`.

Illum qegħdin nitkellmu dwar ministeru li għandu żewġ oqsma importanti u strateġiċi li huma l-intern u l-ambjent u fil-ħin qasir li sfortunatament għandi għad-dispożizzjoni tiegħi, bejn wieħed u ieħor tliet kwart, se nipprova kemm jista` jkun nidħol fl-oqsma kollha ta' l-intern.

Ċertament il-qasam tal-pulizija huwa l-iktar qasam spetakolari u sensazzjonali u forsi strateġikament l-iktar importanti mill-intern kollu, bil-ħabs mhux tant inqas minnu.

Pero` hija speċi ta' konswetudni li nibdew mill-ewwel b'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tal-pulizija.

Meta nitkellmu dwar il-pulizija nkunu qegħdin nitkellmu dwar il-ġlieda kontra l- kriminalita`.

Sur President, fi żmien gvern Laburista, bejn l-1996 u l-1998, kont ministru responsabbli mill-Ġustizzja.

Pero` meta ngħatajt l-inkarigu ta` kelliem ewlieni għall-intern tal-partit Laburista, l-ewwel ħaġa li għamilt kienet li rajt kif ix-shadow minister ta` dak iż-żmien, l-Onor.

Tonio Borg, kien jikkritika lill-Partit Laburista u ħarist lejn il-programm elettorali tal-partit Nazzjonalsita fejn kienet saret wegħda speċifika fil-ġlieda kontra l-kriminalita`.

Meta wieħed iħares lejn il-programm elettorali tal-partit Nazzjonalista ta' l-1998 isib li kien hemm imniżżel speċifikament li gvern ieħor Nazzjonalista jagħmel ġlieda lill-kriminalita` u lid-droga.

Issa nimmaġina li l-ministru ta' l-intern attwali, li dak iż-żmien kien shadow minister kellu sehem attiv u importanti ħafna fit-tfassil ta' dak il-programm elettorali, u naħseb għamilha bħala speċi ta` flagship tiegħu li jrażżan ir- rata tal-kriminalita` ġewwa pajjiżna.

Mill-ewwel ġurnata li jiena ħadt dan l-inkarigu bdejt insegwi kemm jista' jkun mill-qrib x'inhuma l-iżviluppi fil-qasam tal-kriminalita` ġewwa pajiżna.

Naturalment jiena ma ppretendejtx li mill-għada li dawn telgħu fil-gvern il-kriminalita` kellha tispiċċa.

M'għamiltx bħall-vavi allavolja l-Onor.

Lawrence Gonzi kien qalilna li mill- għada ta' l-elezjzoni jkun hawn serħan tal-moħħ.

Ħaseb li wara 24 siegħa f'daqqa waħda se taqa' l-manna mis-sema u r-rata ta' kriminalita` tibda tonqos.

Jiġifieri jien ħallejt ftit xhur jgħaddu sabiex naraw kif dan il- gvern qiegħed jaħdem u kif se jirnexxilu jrażżan ir-rata tal-kriminalita`.

Pero` meta għaddew dawn il-ftit xhur irriżultali li wara l-ewwel sena ta' gvern Nazzjoansita l-kriminalita` kienet żdiedet.

Fit-tieni sena ta' gvern Nazzjonalista, jiġifieri fis-sena 2000, il- kriminalita` laħqet record assolut.

Fis-sena 2001, fairly and squarely, il- kriminlaita` naqset ftit.

Pero` naqset meta kkomparata mas-sentejn ta' qabel ta` gvern Nazzjonalista u mhux meta kkomparata ma` l-aħħar sena ta` gvern Laburista.

Pero` din is-sena reġgħet żdiedet b'mod alarmanti u skond il-projections li għandha l-oppożizzjoni għax-xahar ta` Novembru – iċ- ċifri ta` Novembru suppost ġew il-bieraħ, pero` dwar dan nitkellem aktar 'il quddiem - jekk nieħdu medja, ir-rata tal-kriminalita` kapaċi ma tkunx għolja daqs is-sena 2000, pero` se tkun t-tieni sena l-iktar għolja.

Meta qegħdin nitkellmu dwar il-ġlieda kontra l-kriminaltia` wieħed jista` malajr jaqa' fit-tentazzjoni li jagħmel distinzjoni bejn reati serji u reati inqas serji, petty crimes.

Waħda mid-difiżi tal-gvern dwar iż-żieda fir-rata tal-kriminalita` hija li jgħid li kriminalita` żdiedet f'dak li għandu x'jaqsam mal-petty crime.

Jekk se nibdew nagħmlu dawn it-tip ta' distinzjonijiet inkunu qegħdin nagħmlu żball kbir.

Forsi l-gvern għandu raġunijiet politiċi għalfejn jipprova jistaħba wara din l-iskuża.

Pero` ma nkunux qegħdin nagħmlu sew lill-pajjiż in ġenerali għall-interess nazzjonali meta noqogħdu niddistingwu bejn reat u ieħor.

Jiena rajt il-mistoqsijiet parlamentari li kien jagħmel il-ministru Tonio Borg meta kien fuq in-naħa ta` oppożizzjoni.

Il-mistoqsijiet li kien jagħmel huma l-istess kif nagħmilhom illum jien.

Kien jagħmilhom settorjalment, pero` kien jagħmilhom ukoll globalment xahar wara xahar jew perjodikament, fuq perjodu ta' sena.

Jiġifieri r-rata globali hija l-kejl li wieħed irid juża biex ikollu kejl tajjeb dwar il- qagħda tal-kriminalita` ġewwa pajjiżna.

Jiena minn xahar għall-ieħor nagħmel mistoqsijiet parlamentari u toħroġ ir-rata tal-kriminalita` u allura wieħed ikun jista` jqabbel kemm mas-sena ta' qabel fl-istess perjodu kif ukoll ma` l-1998.

Sur President, is-sena l-oħra fid-diskors li l-ministru kien għamel b'risposta għad-diskors tiegħi kien għawweġ ftit il-verita`.

Mhux qed ngħid li b'ingann, imma fir-risposta tiegħu kien ipprova jiżloq mill-issue u kien anke straħ fuq il-fatt li fis-sena 2001 kienet naqset ftit ir-rata tal- kriminalita`.

Ma naqsitx ħafna, imma mhux bir-rata li kien qal hu għax illum għandna l-istatistika kollha rigward is-sena 2001.

Pero` rridu ngħidu li fl-1997 kienet saret riforma fil-mod kif tinġabar l-istatistika tal- kriminalita`.

Din ir-riforma kienet saret f'Awissu u allura fl-1997, taħt gvern Laburista, kellek l-ewwel sitt xhur ta` statisitka miġbura tħat is- sistema antika u minn Awissu sa Diċembru kienet bdiet tinġabar taħt is- sistema l-ġdida.

Is-sistema l-ġdida hija all encompassing, jiġifieri tiġbor prattikament qualsiasi rapport ta' crime li jsir f'pajjiżna u minn Awissu sa Diċembru ta' l-1997 kważi bdew jirduppjaw ir-reati li bdew jinġabru.

Allura l- istatistika ta' l-1997 wieħed ma jistax jorbot wisq fuqha u ma jistax jużaha bħala benchmark għax parti minnha hija miġbura taħt is-sistema l- antika u l-parti l-oħra hija miġbura taħt is-sistema l-ġdida.

Minħabba dan bħala benchmark bilfors trid tuża s-sena 1998.

Jien ma rridx nistaħba u ngħid li ma tistax tagħmel paraguni bejn iż-żmien li l-Partit Laburista għamel fil-gvern u qabel l-1996.

Mhux għax ma rridx inqabbel imma għax hemm problemi biex tqabbel.

Jekk irid il-ministru għandu l-mezzi biex inaddaf l- istatistika ta' l-1997 mis-sistema l-ġdida u jkun jista` jipparaguna ma' l- 1996 u jara kienx hemm żieda fir-rata tal-kriminalita` fl-1997 u fl-1998.

Jekk irid jitlobha mingħand il-kummissarju tal-pulizija u jagħtihielu.

Pero` bl-istatistika li għandna - u jien nikkontribwixxi ħafna biex ikollna statisitka f'pajjiżna għax jiena viġilanti ħafna fuq l-istatistika billi nagħmel mistoqsijiet parlamentari regolari fuqha - ma tistax tqabbel u ma jkunx fair li tqabbel l-1996 ma' l-1997.

Lanqas ma tista' tqabbel l-1997 ma' l-1998.

L-unika sena sħiħa li għandna taħt is-sistema l-ġdida hija l- 1998 u dik hi l-benchmark li trid tuża.

Issa mill-istatistika li jagħtina l- gvern stess jirriżultalna li fl-1999 il-kriminalita` żdiedet fuq l-1998, fis-sena 2000 żdiedet sija fuq l-1999 u sija fuq l-1998, li kienet l-aħħar sena ta' gvern Laburista.

Fis-sena 2001 ir-rata tal-kriminalita` naqset – u ngħid li naqset għax irridu nkunu fair u ngħidu l-affarijiet kif inhuma – meta mqabbla mas-sena 2000, li kienet sena record pero` xorta waħda kienet ogħla minn dik ta` l-1998, li kienet fl-aħħar sena ta` gvern Laburista.

Issa din is-sena, minkejja li m'għandniex l-istatisitka ta' Novembru u ta' Diċembru, sa Ottubru diġa` hija ogħla mill-1998 u l-projections li għandna, u li se npoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra, juru li r-rata tal-kriminalita` se tkun ogħla mis-sena l-oħra bil-kbir, se tkun kważi fuq l-istess livelli tas-sena 2000.

Sur President, jiena se naqra malajr l-istatistika li għandi u nitlob il- permess biex inpoġġiha fuq il-mejda tal-Kamra ħalli ħadd ma jiġi jgħid li jien qed nipprova niżvija lill-Kamra.

Is-sena l-oħra kienet saret dik l- akkuża u jien mhux se naċċettaha aktar din l-akkuża.

Illum se nqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra, u se nagħti kopja lill-ministru u oħra lill-kummissarju tal-pulizija, l-istatisitka kollha mill-1996 sa Ottubru tas-sena 2002.

Sfortunatament ma nistax nagħtiha sa Novembru għax għall-ewwel darba f'erba' snin il-minsitru ma tanix r-risposta l-bieraħ għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-istatistika ta' Novembru.

Pero` aħna għamilna l-projections tagħna għall-aħħar ta' din is-sena.

Din qed nagħmilha għax is-sena l-oħra l- ministru wiegħed li sa Jannar ta' din is-sena se jagħti lill-ġurnalisti u lill-oppożizzjoni dokument uffiċjali li juri l-istatistika kollha.

Ma nafx kemm kien se jmur lura, imma fil-projections li għamilt jien, biex inkun fair, ma bdejtx minn 1998, imma bdejt minn 1996 u dak li m'għamilx il- ministeru jew il-pulizija se nagħmel jien illum ħalli ħadd ma jiġi jgħid li jien irrid niganna bl-istatisitka.

THE CHAIRMAN: Hawn permess biex l-Onor.

Gulia jpoġġi dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Statistika dwar il-kriminalita` bejn l-1996 u l-2002.

Issa ħalli naqra din l-istatistika.

Fl-1996, li minnha aħna għamilna xahrejn biss fil-gvern, Novembru u Diċembru, taħt is-sistema l-antika qabel ma saret ir-riform fl-1997 ir-reati kienu 8,314.

Fl-1997, sena sħiħa ta' gvern Laburista, kien hemm11,596.

Meta tqabbel mas-sena ta` qabel wieħed jibda jgħid li l-kriminalia` żdiedet bi 3,000 reat.

Pero` l-ministru jaqbel miegħi żgur li meta f'Awissu ta' l-1997 bdejna nħaddmu s-sistema l-ġdida r- reati rrapportati bdew jirduppjaw għax dik is-sistema taqbad kollox.

Fl- 1998 li fil-biċċa l-kbira tagħha kien hemm gvern Laburista u allura nassumu responsabbilta` sħiħa tagħha, anke jekk kien hemm tliet xhur li fihom kien hemm gvern Nazzjonalista, kien hemm 14,636 reat irrapportati.

Fl-1999 kien hemm 15,855 reat.

Jiġifieri kien hemm qabża ta` 1,200 reat.

Is-sena 2000 kienet sena record.

Kien hemm 16,861 reat rapportati.

Issa hawn qegħdin nitkellmu dwar reati li ġew irrapportati.

Min jaf kemm kien hemm reati li ma ġewx irrapportati, pero` fuq din l-istatistika rridu noqogħdu.

Fis-sena 2001 r-rata tal-kriminalita` niżlet bi ftit, minn 16,861 għal 15,664 reat.

Issa fis-sena sa Ottubru 2002, għax dik hija l-istatisitka li għandi f'idejja bħalissa diġa` ġew imwettqa 16,760 reat.

Din hija projected.

(Interruzzjonijiet) This is a projected estimate.

Pero`, kif fil-fatt se jirriżulta, m'għandna l-ebda dubju għax aħna ħriġna medja ta' l-aħħar xahrejn – ta' Novembru u ta' Diċembru – u għamilna estimate li se jaqbeż u se jkun qrib is-sena 2000.

Veru li din hija approssimattiva għax ma kellix il-lussu li jkolli l-istatistika f'idejja.

U jien nixtieq nagħmel kritika fuq din.

Din hija l-ewwel darba b'erba' snin li l-istatistika li tlabt għax-xahar ta' Novembru ma ngħatatx.

Dejjem għamiltha fl-istess żmien, fl-ewwel ġimgħa tax-xahar riferibbli għax-xahar ta' qabel.

Għal xi raġuni jew oħra ma ngħatatx din iċ-ċifra ta' Novembru li għadda biex inkunu iktar approssimattivi, allura kellna nagħmlu stima.

Skond id-dokument li ippreżentajt illum stess sa Ottubru kienet eżattament Lm13,967, għax għamilt il-paragun kemm għas-sena kollha, minn Jannar għal Diċembru, u biex inkun fair għamiltu wkoll minn Jannar sa Ottubru.

Allura sa Ottubru ta' din is-sena qbiżna diġa` fuq l-istess perijodu tas-sena l-oħra.

Sur President, hawnhekk jien ippreżentajt dokument integrali fejn hemm l- istatistika kollha msemmija, hemm il-graphs u għamilt ukoll kopja għall- press.

Jien m'għandix faħam miblul u mhux qiegħed hawnhekk biex niżvija lill-Kamra jew biex ninganna lil xi ħadd.

Is-sena l-oħra l-ministru kien qal li dawn l-istatistiċi qishom il-misteru ta' Fatima.

Imma jkunu l- misteru ta' Fatima jekk il-gvern jibqa' ma joħroġx l-istatistika uffiċjali kif wiegħed li jagħmel, u baqa' ma ħariġhiex.

Allura mhux se niġi hawnhekk u noħroġ l-istatistika jien mingħajr ma nippreżenta kopja fuq il-Mejda tal- Kamra.

U għall-ewwel darba qed nagħmilha jien.

Sur President, skond id-dokument li qiegħed nippreżenta jien - u dan huwa fattwali - bejn l-1998 u l-1999 ir-rata tal-kriminalità żdiedet b'8.67%; mill-1999 sas-sena 2000 minn Jannar għal Ottubru żdiedet b'7.12%, kien hemm tnaqqis ta' 11% bejn l-2000 u l-2001, u din is-sena reġa' kien hemm żieda fuq is-sena l-oħra ta' 9.23%.

Meta nqabblu kull sena minn din il- leġislatura ma' l-1998 insibu li fl-1999 ma' l-1998 kien hemm żieda ta' 8.67%, fis-sena 2000 kien hemm żieda ta' 16.41% - hawnhekk żbaljajt jien għax kont ngħid li 15% żdiedet il-kriminalita` taħt dan il-gvern, imma żdiedet aktar minn hekk, kważi 17% - fis-sena 2001 minn Jannar sa Ottubru żdiedet 3.30%; u fis-sena 2002 sa Ottubru żdiedet 12.83% meta imqabbla mas- sena 1988.

Sur President, jien poġġejt dan id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra għax irrid nuri l-verità lill-poplu Malti u Għawdxi, minkejja t-tgħawwiġ li jsir min-naħa tal-gvern sabiex kemm jista' jkun possibbli jgħatti l-problema li għandu.

Apparti minn hekk, fid-diskors li għamel il-Ministru ta' l-Intern is-sena l-oħra, huwa kien attakkani u qal li jien kont qed infaqqa' ċ-ċifri kif irrid jien.

Naturalment jien inkun qed nagħmel paraguni minn xahar għall-ieħor, kultant togħla anke bi 25% imma mbagħad fuq sena sħiħa dejjem kont koerenti u għedt li l-aktar li kienet għoliet il-kriminalita` ġewwa pajjiżna kienet b'15%.

Il-ministru kien qal hekk fid-diskors tal-budget tas-sena l-oħra:

"Dawn lanqas iddeċidew fuq ċifri.

Iċ-ċifri tal-kriminalita` kulħadd jarahom qishom il-misteru ta' Fatima.

Dawn se jiġu ppubblikati ħalli kulħadd ikun jista' iqabbel, ġurnalisti u oppożizzjoni.

Se nagħmlu dan il-pass ma' l-ewwel opportunita`.

Ipprovajna nagħmluh fit-3 ta' Diċembru, imma ma stajniex niġbru statistika.

Nispera li f'Jannar nippubblikawhom.

Meta tqabbel Jannar-Ottubru 1998 ma' Jannar-Ottubru 2001 issib li ċ-ċifra hija ta' 3%.".

Għax in-naħa ta' l-oppożizzjoni kienet qed issemmi ċ-ċifra ta' 15%.

Veru kienet 3% sa Ottubru tas-sena 2001, imma mbagħad meta tieħu sena sħiħa ssib li r-rata kienet telgħet għal 7%.

Jiġifieri meta tieħu s-sena 2001 issib li r-rata mhux 3% imma 7% kienet għoliet.

Xorta waħda jibqa' l-fatt li taħt gvern Nazzjonalista l-kriminalita` żdiedet bi 15% u kienet telgħet fis-sena 2000.

Jiddispjaċini li jkolli nikkritika l-operat tal-ministeru, imma dan wiegħed li sa Jannar se jkollna dokument integrali li jurina l-qagħda tal- kriminalita` ġewwa pajjiżna over a period of years.

Iżda bir-riżorsi kollha finanzjarji u umani li għandhom il-ministeru u l-pulizija li għandhom qiegħda l-informazzjoni kollha - jien nitlobha nista' biss - jmisshom jistħu li, minkejja dawn il-wegħdi kollha li saru, dan id-dokument qatt ma ġie ppubblikat!

Uu għar-raġuni hija ovvja, Sur President, li l- gvern għandu x'jaħbi dwar il-qagħda reali tal-kriminalita` ġewwa pajjiżna.

Sur Presidenti, mir-riżorsi limitati li għandi, għax jien m'għandix xi segretarju jew segretarja għad-dispożizzjoni tiegħi hawnhekk fil-parlament, mill-uffiċċju legali tiegħi, bl-għajnuna anke tal-mara tiegħi u tas- segretarja tiegħi għamilniehom fi tlett ijiem dawn.

Dak li m'għamilx il- ministeru u l-pulizija, u li kien wiegħed li se jagħmlu sa Jannar, għamiltu jien fi tlett ijiem bir-riżorsi umani li għandi għad-dispożizzjoni tiegħi.

U issa se nqiegħdu fuq il-mejda tal-Kamra ħalli ma jkunx hemm xi ekwivoċi oħra, ħalli ħadd ma jiġi jmeri li qed nipprovaw ningannaw fuq l- istatistika.

Jingannaw huma għaliex lanqas qatt ma ressqu dokumenti.

Dan huwa l-istess dokument li poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra għax għandi kopja tiegħu hawnhekk for reference.

Mr Chairman, din il-ġimgħa stess għamilt mistoqsija parlamentari sabiex tidħol l-istatistika ta' Novembru.

Ma tawhielix.

L-ewwel darba f'erba' snin li ma tawhielix.

Jien m'għandix il-prova li ma ridux jagħtuni l- istatistika ta' Novembru, pero` l-gvern mhuwiex qiegħed hands-on f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġlieda kontra l-kriminalita` ġewwa pajjiżna.

Mnejn safejn tiġi risposta parlamentari li ngħatat il-bieraħ 5 ta' Diċembru u jgħiduli li għadha qed tinġabar l-istatistika ta' Novembru!

Mela jekk ma nistaqsix il-mistoqsija parlamentari jien il-pulizija lanqas biss tiġbor l- istatistika jew jekk tiġborha, tiġborha verament bil-mod!

Kif trid tiġġieled ir-rata tal-kriminalita` f'pajjiżna b'dan il-mod dgħajjef u laxk?

Jien ma nafx jekk il-ministru ta' l-intern għandux diġa` l-istatistika ta' Diċembru, imma f'dan il-parlament ma tawhielix.

Ħalli ngħidu li għadha tinġabar l-istatistika.

Imma kif irid ikollkom hands-on tal-qagħda tal- kriminalita` ġewwa pajjiżna u kif tridu tiġġilduha?

U mhijiex skuża li żdied minħabba l-petty theft.

F'dak id-dokument għandkom ukoll l- istatistika dwar kif żdied is-serq u naturalment ir-raġuni li l- kriminalita` qed tiżdied minħabba fis-serq.

Din hija r-raġuni prinċipali, anzi r-raġuni ewlenija għalfejn il-kriminalita` qed tiżdied.

Pero` kif trid tiġġieled il-kriminalita` meta lanqas biss taf x'ġara f'Novembru li għadda u llum qegħdin is-6 ta' Diċembru?!

F'pajjiżi oħra l-petty theft u l-petty crime jagħtu kasu u jiġġildulu.

Hemm min juża sistemi li bihom jagħmel monitoring tar-rata tal-kriminalita` kuljum.

Min hu serju jagħmel monitoring kuljum.

Dan hu l-uniku mod kif tista' tiġġieled il-kriminalita`.

You monitor it every single day.

Mill-istatistika li jkollok you can map f'liema żoni qed tiġri l-iktar il- kriminalita` u x'tip ta' kriminalita`, street crime, theft mill-karozzi, whatever.

B'dak il-mod tista' wkoll tuża r-riżorsi umani tiegħek f'areas partikolari.

Nafu li fid-distrett tal-ministru, ġewwa Ħ'Attard kien hemm żmien meta l-kriminalita` splodiet, kulħadd jisraq bl-addoċċ, imbagħad l- għassa tal-pulizija dejjem magħluqa.

Dan huwa l-mod kif qed tiġġieldu l- kriminalita`, billi l-bieraħ stess tajtuni risposta parlamentari li lanqas biss tafu x'ġara f'Novembru li għadda u li l-ministeru għadu qed jiġbor u jikkompila l-istatistika(!

Dan huwa nuqqas serju u juri l-mod hands-off u mhux hands-on kif il-gvern qed jiġġieled il-kriminalita`.

Ir-raġuni għaż-żieda fis-serq f'pajjiżna hija d-droga u naf li ħafna jaqblu miegħi fil-korp tal-pulizija.

Il-ministru naf x'se jwieġeb.

Se jgħid li saru hits importanti fil-ġlieda kontra l-barunijiet tad-droga.

Tibda taħseb li l-barunijiet tad-droga bdew jinqabdu mill-1998 'l hawn.

Jien għandi statistika li tlabtha lill-ministru permezz ta' mistoqsijiet parlamentari.

Kulħadd jaf li qbadna barunijiet tad-droga bejn l-1996 u l- 1998, Allaħares le!

Qatt ma ħarbilna xi wieħed minn taħt idejna u qatt ma tajna xi maħfra presidenzjali jew tnejn jew tlieta lil xi baruni tad-droga.

Issemma ħafna l-każ li nqala' dan l-aħħar meta nstab li kienet qed tiġi traffikata d-droga mill-ħabs ta' Kordin.

U minn hawnhekk nifraħ lill-korp tal-pulizija, iżda l-ġlieda trid tkun kontra l-kriminalita` organizzata.

Qiegħda ssir, mela le!

Pero` r-rata tal-kriminalita` qiegħda tiżdied minħabba li hawn suq dejjem mifqugħ bid-droga.

Naqbdu droga, nirbħu battalji, mela le!

Imma l-gwerra qegħdin nitilfuha kontra l-barunijiet tad- droga għax illum wasalna wkoll li jipprovaw anke jinkwinaw istituzzjonijiet demokratiċi ta' pajjiżna.

S'hemmhekk wasalna addirittura.

Is-suq qiegħed ikun dejjem fornut bid-droga u dejjem qed jaqgħu żgħażagħ ġodda fin-nasba tad-droga f'pajjiżna.

Naqbdu jew ma naqbdux droga mill- airport, xorta waħda qed tidħol mill-airport, mill-portijiet u wisq probabbli, kif dejjem sostnejt, qed tidħol klandestinament.

Qed tidħol b'kuntrabandu mix-xtut kif fil-fatt irriżulta li qed jipprovaw jagħmlu dan l-aħħar.

Minkejja li noqogħdu ngħidu li qbadniehom, imma xorta waħda dieħla d-droga.

U hemm nies importanti mdeffsin f'dan ir-racket ta' traffikar tad-droga.

Huwa importanti li tagħti r-rikonoxximent neċessarju lill-forzi ta' l-ordni meta jirbħu ċerti battalji, but I am afraid we are losing the main war u dan qed jiġi rifless fl-istatisitka tal-kriminalita`.

Hemm ħafna iktar affarijiet li wieħed irid jitkellem dwarhom f'dak li għandu x'jaqsam mal- qasam tal-kriminalita`, pero` ċertament ma nistax ma nsemmix il-mod politiku kif isiru ċerti promozzjonijiet fil-korp tal-pulizija.

Mr Chairman, il-promozzjonijiet fil-korp tal-pulizija jsiru għall-ħbieb tal- ħbieb.

Illum nafu li s-supretendenti Emanuel Cassar u Godfrey Scicluna llum laħqu assistenti kummissarji.

Il-mod kif saru hija għarukaża; l-ewwel laħqu by direct recommendation - jien kont ngħid by direct order u l- Ministru jaf fehem x'irrid ngħid - imbagħad jumejn wara joħorġu l- applikazzjonijiet għal dawk li qabżu.

Mhux imbilli l-gvern jinqeda bil- kummissarju tal-pulizja biex joħroġ stqarrija u jgħid li ma nqabżux.

M'hu veru xejn!

L-ewwelnett jien ma nweġibx lill-kummissarju tal-pulizija għax dak huwa amminsitratur, jekk irid iweġibni l-Ministru Tonio Borg għall-istqarrijiet li kont qed noħroġ.

Għax issa, peress li l-oppożizzjoni esprimiet sodisfazzjon kbir li ġie nominat il-Kummissarju John Rizzo, saret prassi li meta l-gvern jiġi dahru mal-ħajt jinqeda bil-kummissarju tal-pulizija biex joħorġu stqarrijiet huma, bħallikieku se jimbarazzawna b'daqshekk!

Dan kollu għax esprimejna sodisfazzjon?!

Il-kummissarju tal-pulizija issa ilu sena u l-kriminalita` għoliet fi żmienu.

(Interruzzjonijiet) Inti weġibt warajh Ministru.

Jien għedt li rrid li jkun hemm anke risposti parlamentari dwar din, u wieħed irid jara l-kwalita` tar-risposti parlamentari!

Hemm waħda li stajt inqajjem ksur ta' privileġġ dwarha, imma peress li l-Ministru ta' l- Intern huwa ħabib tiegħi - u fuq nota personali m'iniex se noqgħod nagħmel bħat-tfal - ma naqrahiex għax ir-risposta li tani hija tal-mistħija għax jaf għalxiex kont qed nirriferi.

Kultant nieħu l-impressjoni li meta jiġi hawnhekk fil-Parlment jaħseb li qed imur l-Universita` jgħallem l-istudenti tal-liġi.

Se nirriferi għall-aħħar mistoqsija li għamilt lill-Prim Ministru għax il- Minsitru ta' l-Intern beda jdurli mal-lewża u ma riedx iweġibni u l-Prim Minsitru weġibni.

Jien staqsjetu:

"B'riferenza għal mistoqsijijet parlamentari 37109 u 36836 u r- risposti li ngħataw, jista' l-Prim Ministru jagħti d-data preċiża meta l-public service commission tat direttiva biex ħatriet fil-korp tal- pulizija ma jsirux iktar fuq rakkmandazzjoni diretta?".

U l-Prim Ministru wieġeb hekk:

"Ninsab informat li fl-4 ta' Settembru 2000 l-public service commission kienet informat lill-kummissarju tal-pulizija li ħatriet fir-rank ta' superintendants kellhom jibdew isiru wara sejħa għall-applikazzjonijiet u proċess ta' għażla.".

- probabbilment dan kien il-każ ta' l-ispettur Pietru Pawl Zammit –

"Fil-każ ta' ħatriet fir-rank ta' assistent kummissarji il-kummissjoni tat direttiva simili fit-18 ta' Settembru 2002."

It-18 ta' Settembru 2002 kien qabel l-1 ta' Ottubru meta ngħataw ...

(Interruzzjonijeit) Stajtu waqqaftuha, mhux ma twaqqfuhiex!

Barra minn hekk, jekk il-kummissarju tal-pulizija kien jaf - ħalliha li ma kienx is-Sur Rizzo, imma kien is-Sur Grech - li fl-4 ta' Settembru 2000 il- kummissjoni tat rakkmandazzjoni fil-każ tas-supretendenti, mhux ovvja li tapplika fil-gradi kollha( Mela se nispiċċaw li l-assistenti kummissarji jistgħu jsiru by direct recommendation u s-supretendenti jridu joħorġu l- applikazzjonijiet!

M'hi trasparenti xejn u weġġajtu lil ħafna nies.

U tafu li weġġajtu lil ħafna nies!

Mela toħorġu stqarrija - irrilevanti ħariġhiex il-kummissarju tal-pulizija jew il-ministru - fejn tgħidu li dawn laħqu fl-istess żmien!

Mhux veru!

Saru supretendenti fl-istess żmien Godfrey Scicluna u Cassar flimkien ma' Pawlu Sammut u Pawlu Debattista, pero` Pawlu Debattista u Sammut kienu saru spetturi qabel l-oħrajn.

(Interruzzjonijiet) Ridtu tagħmluhom u għamiltuhom!

M'għandi xejn iktar xi ngħid fuq dan.

Weġġajtuhom u ddemoralizzajtuhom.

(Interruzzjonijiet) Jekk jogħġbok Ministru m'iniex se ninterrompik jien.

Ħalliha li għandek iktar ħin minni.

(Interruzzjonijiet) U iva, jiddependi xi tgħid imbagħad.

Issa se nitkellem rigward l-għases tal-pulizija.

Sar xogħol fl-għases tal- pulizija, pero` sar b'mod diskriminat u bla direzzjoni ta' xejn.

Illum kif kont dieħel il-Parlment kien hemm grupp ta' nies minn Wied il- għajn li tawni karta fl-ilment tagħhom u fakkruni li l-ġimgħa l-oħra rajt lill-minstru jiċċelebra l-ftuħ ta' l-għassa tax-Xgħajra.

Sar ukoll xi xogħol fl-għassa ta' l-Imtarfa u fl-għassa ta' l-Imdina.

Min baqa' lura( L-għassa ta' Wied il-Għajn u l-għassa ta' San Ġiljan ħalli ħadd ma jakkużani li qed naqbeż għal Wied il-Għajn.

Almenu ta' San Ġiljan għandhom għassa, imma telquha.

Il-bieraħ stess ċempilt l-uffiċċju ta' l-istatistika ħalli jagħtuni statistika dwar il-popolazzjoni.

L-Imtarfa hemm popolazzjoni ta' 2,100, ix- Xgħajra hemm 1,140, l-Imdina hemm popolazzjoni ta' 332.

ONOR.

TONIO BORG: Iż-Żurrieq kemm għandhom( ONOR.

GAVIN GULIA: M'għandix f'idejja Ministru, forsi tgħidilna inti.

F'Marsascala hemm popolazzjoni ta' 7,775 u fis-sajf tirdoppja.

Ministru, m'għandhomx għassa, biċċa kamra għandhom.

Jien trabbejt hemmhekk u naf x'hemm.

Il-Kummissarju li huwa minn dawk in-naħat jaf ukoll.

F'San Ġiljan hemm popolazzjoni ta' 7,767.

All well and good li tagħmel għassa fix- Xgħajra u fl-Imtarfa.

Ma rridx nonqos lin-nies t'hemmhekk għax illum dawk għandhom kunsill lokali in their own right.

Imma allura ma nagħmlux għassa f'Wied il-Għajn fejn hemm popolazjoni ta' kważi 8,000 u tiżdied iktar fis- sajf.

Ftit ilu mort San Ġiljan u hemmhekk hemm miżbla.

Hawn qegħdin nitkellmu dwar San Ġiljan.

Fl-aħħar mill-aħħar l-importanti huwa li jkun hemm il- preżenza tal-pulizija, imma anke hemmhekk qegħdin nonqsu.

F'San Ġiljan naħseb li jkun hemm preżenza tal-pulizija, apparti mill-għassa, pero` f'Wied il-Għajn lanqas telephone ma tista' taqbad għax id-depot jgħidulek biex iċċempel Ħaż-Żabbar.

Lanqas għandek il-lussu li mid-depot jqabbduk ma' l-għassa ta' Ħaż-Żabbar.

Mr Chairman, li jinkwetani huwa l-fatt li l-vot kapitali naqas issa.

Matul dawn l-aħħar tliet snin kien hemm żidiet fil-vot kapitali, pero` din id- darba naqas meta għad hemm ħtieġa urġenti li għallinqas isir titjib fl- għases minuri, jekk mhux għases ġodda.

Rigward il-ħabs irrid ngħid li għadda dak iż-żmien meta kien hemm dik l- epidamija tal-ħrib.

Il-Ministru ta' l-Intern kellu ħafna problemi meta kienu qegħdin jaħarbu left, right and centre, pero` issa jidher li qed jieħdu ħsieb iktar is-sigurta`.

Forsi l-attenzjoni tiegħi tmur iktar fuq il-qagħda tal-priġunieri ġewwa l-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Naħseb li jista' jsir ħafna iktar għar-residenti tal-faċilita` korrettiva ta' l- Kordin.

Nibda biex ngħid li ma naqbilx ma' l-istrikes tal-ġuħ.

M'huwiex il-mod kif tista' tagħmel pressjoni fuq il-gvern, pero` huma indikazzjoni li l- affarijiet m'humiex sejrin tajjeb.

Jien naf kemm saret diskriminazzjoni politika anke ma' impjegati tal-ħabs matul dawn l-aħħar erba' snin.

Irrid ngħid ukoll li l-matul dawn l-erba' snin il-Ministru seta' jagħmel xi forma ta' kummissjoni biex jara ftit jekk hemmx bżonn trattament iktar uman tal-priġunieri f'dak li għandu x'jaqsam mad-dixxiplina fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Per eżempju, ċerti pieni on the spot li jista' jagħtihom uffiċjal għoli fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin huma ftit jew wisq Drakonjani.

Ma rridx ngħid li m 'għandux ikun hemm dak it-tip ta' trattament għax diffiċli biex tamministra l-faċilita` korrettiva ta' Kordin, u jekk ma tagħmilx ċerta dixxiplina on the spot kultant jista' jinqalagħlek rebus.

Pero` jrid ikun hemm ċerta trasparenza fil-mod kif isiru l-affarijiet u mhux jaqbdu jitfgħu akkużi u l-akkużi jiżdiedu wara li jkun beda l-proċess ta' ksur ta' dixxiplina.

Dawn l-affarijiet qatt ma ssemmew f'dan id-dibattitu u wieħed irid iħares lejhom.

Per eżempju, fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin m'hemmx xogħol.

Jien nappella lill-aġent direttur tal-ħabs, li qiegħed preżenti hawnhekk, biex jagħti xogħol lir-residenti għax mill-produttivita` tal-ħabs is-soċjeta` tista' tieħu xi ħaġa lura.

Jien nasal biex ngħid li wieħed jikkonsidra wkoll remissions.

Bħalma d-direttur tal-ħabs għandu d-diskrezzjoni u l- poter li jnaqqas mir-remission minħaba ksur ta' dixxiplina, għalfejn m'għandniex inħarsu lejn il-produttivita` tar-residenti fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin għal skopijiet ta' remission?

Minn dan kollu ma sar proprju xejn f'dawn l-aħħar erba' snin.

Mr Chairman, il-budget ma jipprovdix għall-problema ta' kriminalita` ġovanili.

Meta kont qed nitkellem dwar il-kriminalità f'pajjiżna stajt ħadt spunt biex insemmi l-kriminalita` ġovanili li teżisti f'pajjiżna.

Jien stess, bħala avukat fil-qrati, missejt magħha.

Riċentement il-problema ta' kriminalita` ġovanili faqqset f'pajjiżna, speċjalment fil-catchment areas ta' l-entertainment.

Tfal ta' bejn l-14-il sena u t-18-il sena qed jitressqu quddiem il-qrati ordinarji u anke l-pieni jiskontawhom fil-ħabs.

Hekk qiegħda s-sistema sfortunatament.

Jien niftakar li fl-antik kien hawn istituzzjonijiet riformatorji barra l-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Dawn spiċċaw.

Il- YOURS trid jew ma tridx hija estensjoni tal-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Ma rridux ninsew li we have to be tough on crime, imma rridu nagħfsu wkoll fuq kemm huwa importanti l-aspett riformatorju.

F'dan il-budget la l-Ministru ta' l-Intern u lanqas il-Minstru għall- Politika Soċjali ma għamel provision sabiex nibdew naħsbu f'din id- direzzjoni.

Għalfejn għandna nitfgħuhom il-ħabs lil dawk it-tfal li huma taħt it-18-il sena, kemm dawk li jkunu qegħdin taħt house arrest jistennew proċeduri kriminali jew dawk li l-qorti tħoss li ma tistax toħroġhom fuq pledge minħabba s-serjeta` tar-reati li jkunu kkommettew(

Għalfejn m'għandniex nibdew naħsbu sabiex inbiddlu s-sistema tagħna - mhux inħallu ż-żgħażagħ li jibdew jikkommettu l-petty crime jiggradwaw għar- reati iktar serji - sabiex nagħtu rijabilitazzjoni kif suppost lil dawn iż- żgħażagħ barra l-faċilita` korrettiva ta' Kordin, f'istituzzjonijiet apposta għalihom?

Sfortunatament m'għandniex istituzzjonijiet minn dawn u f'dawn l-aħħar erba' budgets u f'dan ta' issa m'hemmx provision għal dan l- iskop.

Mr Chairman, nitkellem fuq is-civil protection.

Jeħtieġ li l-pensjonijiet ma jingħatawx biss lill-membri tal-korp tal-pulizija li eventwalment jidħlu fis-civil protection, jiġifieri huma biss igawdu minn pensjoni wara servizz ta' 25 sena.

Bħalma ġara fil-każ tal-gwardjani tal-ħabs, dawk li daħlu bħala assistance and rescue officers, fl-1999 li ma ġewx mill-korp tal- pulizija, għandhom ukoll jibdew jibbenefikaw mill-pensjoni wara 25 sena servizz.

L-AROs huma l-uniċi membri ta' korp dixxiplinat mill-korpi dixxiplinati kollha, fosthom il-pulizija u l-gwardjani tal-ħabs, li ma jgawdux il- pensjoni wara servizz ta 25 sena, ħlief għal dawk li ġejjin mill-korp tal- pulizija.

Dawk igawdu minn din il-pensjoni, imma dawk li daħlu fis-civil protection wara l-1999 u li ma kenux fil-korp tal-pulizja iridu jistennew il-pensjoni sakemm jagħlqu l-eta` pensjonabbli u l-25 sena servizz ma tapplikax għalihom.

L-aħħar kelma rigward l-immigrazzjoni klandestina.

Irrid ngħid li l-oppożizzjoni kkoperat mal-gvern Nazzjonalista fuq il- kwestjoni ta' l-immigrazzjoni klandestina.

Min jaf xi pressure kellhom il- membri tal-korp tal-pulizija sabiex ikun hemm sorveljanza mal-klandestini ġewwa l-kwartieri ġenerali tal-pulizija jew fejn kienu qegħdin jinżammu!

Aħna għandna simpatija anke ma' l-awtoritajiet għax din hija problema li jkun hemm min ikun hemm fil-gvern jiritha, u din is-sena kellna problema akbar minn snin oħra.

Imma meta nafu minn xiex għaddejna, u anke l- kummissarju tal-pulizija, skond risposta parlamentari talab xi ħames jew sitt darbiet iżjed mill-vot li kien ivvotat lilu nsibu li l-korp tal- pulizija ingħata l-istess fondi tas-sena l-oħra għall-qasam ta` l- immigrazzjoni illegali, madwar Lm40,000.

Jiena ma naħsibx li din hija insensittivita` min-naħa tal-ministru ta' l-intern għax naħseb li lill- ministru tal-finanzi talbu biex jagħtih iktar fondi, imma kif qiegħed ngħid il-vot għal dan il-qasam baqa` ma żdiedx.

Jiena ma nifhimx, imma mill- informazjoni li ngħatajt, kull ajruplan jiġi jiswa madwar Lm10,000.

(Interruzzjonijiet) Issa forsi minħabba l-maltemp ma jkollniex iktar minn dawn.

Imma peress li l-ħin kollu titolbu l-flus lill-ministeru tal-Finanzi, possibbli l-ministru tal-finanzi ma kellux sensittivita` għal din il- problema biex prattikament alloka l-istess ammont tas-sena l-oħra għall- qasam ta` l-immigrazzjoni illegali?

Sur President, din hija potenzjalment l-aħħar sena, cioe` l-aħħar budget li qed jippreżenta l-gvern Nazzjonalista qabel jieħu over il-partit Laburista s-sena d-dieħla u rrid nagħlaq kif bdejt billi ngħid li qasam li ċertament il-gvern tilef il-gwerra kontra tiegħu huwa dak tal-kriminalita`.

Il- ministru ta' l-intern ma jistax jaħrab minnha.

Issa meta jqum jirrispondi jista` jgħid li jrid.

Jiena, biex ma niżvijja lil ħadd, la lil-Kamra u lanqas lill-Ministru, għamilt dak li kellu jaħgmel il-Ministru sena ilu.

Li m'għamilx hu qed nagħmlu jien.

Il-kriminalita` żdiedet minn sena għall-oħra b'rata kostanti u allarmanti u jeħtieġ li jkun hemm hands-on fight kontra l- kriminalita`, sew jekk petty u sew jekk kbira.

Dwar dan il-ministeru ta' l- intern falla bl-iktar mod ċar.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, l-operat ta' dan il-gvern huwa tipikament l-istess bħal tal-gvern Nazzjonalista li kien tela` fil-poter fl-1987.

Għadu sejjer bl-istess tmexxija u qed juri li huwa gvern għajjien, mifni b'korruzjzoni u b'abbużi u li huwa gvern tal-ħbieb tal-ħbieb.

In- nefqa tal-budget fuq l-ambjent tista' tgħid kienet iżjed intiża biex taħbi l-problemi kbar ambjentali ta' pajjiżna milli biex isolvihom.

It-tberbiq tal-flus fuq rapporti magħmula b'ingann juri kemm il-gvern ma jridx jiffaċċja l-problemi ambjentali ta' pajjiżna u għalhekk jgħawweġ u jqabbad lil min jgħawweġ il-fatti.

Dan huwa gvern mingħajr viżjoni ambjentali.

Sur President, tajjeb li ngħid li l-problema tat-tniġġis f'pajjiżna se tkun l-ikbar sfida għal pajjiżna.

Din se tkun sfida fit-tul għax it-tniġġis f'pajjiżna laħaq livelli li huma preokkupanti.

Dan kollu ma ġarax b'kumbinazzjoni, iżda huwa riżultat ta' nuqqas ta' viżjoni ambjentali tal- gvern nazzjonalista li ħarab minn kull responsabbilta`.

Sfortunatament it- tniġġis sar fatt tal-ħajja ta' kuljum f'pajjiżna.

Il-problema ta' tat- tniġġis l-arja minn trab fin li jista` jikkawża l-cancer laħaq livelli allarmanti, tista` tgħid ħafna inħawi fejn l-iktar hemm il-bini, speċjalment madwar il-Port il-Kbir.

Per eżempju, kulħadd jaf li t-tniġġis ta` l-arja qed jikkawża ħafna mard li għandu x'jaqsam ma' l-affann.

Tajjeb ngħid li f'pajjiżna l-partiċelli PM10 jeċċedu livelli mitluba mill-WHO u mill-istess kummissjoni Ewropea.

Infakkar li dan kont svelajtu erba' snin ilu lill-ministru, dak iż-żmien Francis Zammit Dimech, u hu kien wiegħed li se jsir studju biex jaraw x'jista` jsir dwar dan.

Għaddew erba' snin, il- livelli baqgħu jogħlew u l-istudju ma sarx.

Mhux hekk biss, ilhom snin jaħbu l-livelli tal-benzine.

Il-livell ta` dawn is-sustanzi perikolużi qiegħed għoli ħafna f'pajjiżna.

Kellu jkun the state of the environment report li ħareġ dan l-aħħar li kixef dawn ir-riżultati għax il-gvern ħeba dan kollu mill-poplu u ħallih jibla` dawn is-sustanzi perikolużi għal tliet snin sħaħ.

Tafu għaliex inkixfu dawn l-affarijiet?

Inkifxu għax il-gvern Laburista, fiż-żmien qasir li għamel fil-gvern, kien waqqaf programm għall- monitoring ta' l-arja u barra minnhekk kien għamel stazzjon.

Infakkar li l- gvern Nazzjonalita fi 15-il sena m'għamilx mobile unit wieħed.

Irrid infakkar ukoll li l-gvern suppost ilu li għamel programm biex jittestja kemm hemm ċomb bl-arja s-snin imma baqa` jkaxkar saqajh allavoja jaf li ċ- ċomb fid-demm tal-Maltin huwa wieħed mill-ogħla fid-dinja.

Hawnhekk nistaqsi: Kemm ħadu kampjuni?

Lanqas riżultat wieħed ma ħarġu u l-programm ma bediex qabel Awissu ta' din is-sena.

Sur President, x'ma rajniex f'dawn l-aħħar erba' snin?

Nugrufun nieżel fuqna mill-power station?!

Tgħidx kemm dam jgħid l-Onor.

Zammit Dimech li se jistudja din is-sitwazzjoni.

Reġa' qabbad il-konsulenti barranin bħalma jagħmel is-soltu u alla jbierek studenta mill-universita` ta' pajjiżna ħarġet ir-riżutati li kixfu li dan it-tniġġis ġej mill-power station, u dan għamlitu qabel l-istudju li għamlu l-konsulenti barranin.

Biex idaħħku n- nies marru wkoll jirratifikaw il-Kyoto protocol qabel il-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewopea.

Tgħidx kemm daħku bihom!

L-ewwel kienu għamlu ħafna storbju fuq il-konvenzjoni tat-tibdil fil-klima imbagħad kien l-istess gvern u qed ikun l-istess gvern li qed jiksirha.

Għaliex qed jiksirha?

Qed jiksirha għax ilu mhux konformi mill-1998.

Lanqas in-national communication għadu ma bagħat meta hemm pajjiżi kandidati diġa` bagħtuhom.

Fl-1997 il- gvern Laburista kien innegozja biex iġib flus mill-GEF u mill-UNDP.

Dawn kienu jsarrfu f'mijiet ta` eluf ta' liri, u fil-fatt ġew.

Dawn x'għamlu?

Tawhom lis-sħabhom mingħajr tender u biex jagħmlu ftit karti.

Mhux talli hekk talli qabbdu nies tal-gvern u tal-planning authority, li huma tal- qalba u ħallsuhom US$0.25 bejniethom kontra r-regoli ta' l-istess UNDP.

Alla jbierek l-awdituri taparsi ma jafu b'xejn u ma jidħlux fiha, u dan meta dawn huma flus li ngħataw lill-poplu Malti.

L-istess ġara fil-każ tal- proġett CAMP.

L-istess nies tal-qalba tal-planning authority u tal-gvern tħallsu ta' xogħol minn flus li ngħataw lill-poplu Malti u Alla jbierek il- Ministru Tonio Borg jaħbi u jgħid li dawn il-flus tħallsu dirett mill-PAP u l-RAC.

Tajjeb ngħid li dawn il-flus għal Malta kienu u t-trasparenza titlob li kollox jitniżżel fl-estimi.

Imma nista' ngħidilkom li xejn m'hu qed jitniżżel.

Hawnhekk ngħid lill-audit office biex jisma' dan id-diskors li qed nagħmel jien u jagħmel xogħlu fl-interess ta' pajjiżna.

Sur President, dan l-aħħar ġbidt l-attenzjoni rigward it-trab ta' l-Etna u t-trab iswed li spiss ikun hawn f'diversi rħula ta' Malta, b'mod speċjali fil-Fgura u l-inħawi ta' madwar.

Hawnhekk tajjeb li wieħed ifakkar fl-Att dwar il-ħarsien ta' l-ambjent li għadda minn dan il-Parlament is-sena li għaddiet.

Skond dan l-Att il-gvern qiegħed fl-obbligu li jimmaniġġja sitwazzjonijiet li jistgħu jwasslu għall-emerġenza ambjentali.

X'ifisser dan?

Dan ifisser li l-gvern għandu jkollu pjani ta' kontiġenza f'każ ta' bżonn.

Għalhekk m'huwiex sewwa li jipprova jintimida lil min qiegħed jagħmel xogħlu u jgħid lill-gvern biex jimxi skond il-liġijiet li għadda hu stess.

Din hija sitwazzjoni li turi l-qagħda miskina ta' dan il-gvern.

Sur President, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa dwar l-ilma.

L-ilma li ntellgħu minn taħt l-art huwa mniġġes min-nitrati, tipi ta' żjut u sustanzi oħra tossiċi.

Waqqafna l-Malta resources authority suppost biex tirregola l-użu tal-ground water.

X'għamlet din?

M'għamlet xejn.

Din l-awtorita' hija każ ieħor ta' ħela ta' flus biex jinqdew dawk tal-qalba.

Fil-qasam ta` l-ilma ssir ħafna propoganda biex taparsi qed nuru li qed nagħmlu l- affarijiet u nqabbdu xi professjonist biex jagħmel studji fuq il-kwalita ta` l-ilma biex imbagħad insibu li jagħmel żbalji kbar li wieħed ma jippretendix meta inti qed tħallas dawk il-mijiet ta' eluf ta' liri.

Per eżempju, jekk wieħed jara riklami li qed jidhru fil-gazzetta tal-MIC isib li wieħed minnhom jgħid li in order to improve the quality of drinking water the level of nitrates and flourides in the tap water will be reduced.

Imma possibbli l-esperti tal-gvern ma jafux li l-problema fl-ilma ta' Malta huwa l-chloride u mhux il-flouride.

Dan żball jew xi ħaġa inspjegabbli.

Issa tajjeb li nispjega li l-chloride huwa diżinfettant li jagħmluh biex inaqqsu l-bacteria li tikkontamina l-ilma.

Allura ma nistax nifhem kif il-MIC li hija mħallsa b'dawk il-mijiet ta` eluf ta' liri tagħmel dan l-iżball.

Ara meta fi programm jiena semmejt deputat flok semmejt it-tifel ta` deputat, il-qorti qalet li jien għandi esperjenza biżżejjed u ma nistax niżbalja u waħħluni Lm100.

Mela lill-MIC kemm messhom iwaħħluha?!

Sur President, il-baħar li ngħumu fih huwa mniġġes u mniġġes sew.

L- Oppożizzjoni ilha tul dawn l-aħħar snin tagħmel riferenza għad- degradazzjoni ta' l-ibħra tagħna.

Tan-naħa l-oħra jgħidulna li mhux veru li l-ibħra tagħna huma mniġġsa.

Issa l-istate of the environment report jgħid li f'dawn l-aħħar tliet snin il-baħar iddegrada ferm aktar minn qatt qabel.

Tan-naħa l-oħra jgħidu li l-qagħda tal-baħar tjiebet, imbagħad joħroġ l- istate of the environment report u juri dan m'huwiex minnu.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar li fl-1997 il-gvern Laburista kien għamel minn kollox biex jattrezza l-pollution unit bit-tagħmir u bl-equipment neċessarju biex it- testijiet ikunu jistgħu jsiru regolari bi prezz baxx għall-poplu Malti.

Tista' tgħid li meta l-partit Nazzjonalista tela` fil-gvern tfarrak kollox.

It-tagħmir qabdu u tah lin-national laboratory - tajjeb li wieħed jgħid li hemmhekk hemm ukoll il-ħbieb tal-ħbieb - biex issa spiċċajna li kampjun ta' l-ilma baħar qiegħed jiswa lill-poplu Malti Lm150, meta dawn kienu jsiru b'xejn fil-laboratorju ta' Sant'Antnin.

Dawn l-investigazzjonijiet li jridu jsiru.

Għidulhom lin-nies ta' l-Isla, ta` Wied il-Għajn, tal-Kottonera u lil dawk li jiffrekwentaw il-bajja tar-Rinella li m'intomx tieħdu kampjuni tal-baħar.

Mhux nies jgħixu hemm ukoll!

Hemmhekk waqqfu milli jittieħdu kampjuni.

Sur President, tista` tgħid li n-Nazzjonalisti fl-ebda qasam m'għamlu xejn.

Taf x'għamlu?

Ħmieġ u skandli biss.

Per eżempju, dwar l-inkwinament tal- baħar qatt ma sar xejn.

Meta tlajna fl-1996 tlajna aħna fil-gvern ma sibna xejn, la contingency plan u lanqas biċċa karta.

X'għamilna?

Għamilna memorandum of understanding ma' RAMPAC u għamilna pjan biex inkunu nistgħu nintervjenu.

X'għamel imbagħad meta fil-gvern reġa` tela` l-partit Nazzjonalista?

Uża l-konsulenti barranin biex għamel contingency plan paper.

Din kienet xi ħaġa kkuppjata milli konna qed nagħmlu aħna u swiet il-mijiet ta' eluf ta' liri lill-poplu Malti.

Tajjeb ukoll li ngħid li din qatt ma ġiet fis-seħħ u qatt ma ġiet approvata, la mill-awtorita` u lanqas mill-kabinett Nazzjonalista.

Tajjeb li nfakkar hemmhekk li kienu ħatru persuna li l-unika kwalifika li kellha kienet li toħroġ mal-Partit Nazzjonalista u tawha salarju ta' skala 5, apparti l-allowance.

U x'għamel dan?

La qatt ħaddem il-pjan, la qatt għamel eżerċizzji kif suppost u lanqas biss irreveda l-pjan.

Għamlulu kuntratt ta' tliet snin u m'għamel xejn.

Mhux hekk biss biex jagħlqu l-kapitlu ma` l-Unjoni Ewropea qalu lill- Kummissjoni Ewropea li dan il-pjan qegħdin jirreveduh, u dan meta f'erba snin lanqas biss ħarsu darba lejh.

Dan li qed ngħid juri s-sitwazzjoni reali fil-pajjiż taħt il-gvern Nazzjonalista.

Sur President, erba' snin ilu kont ġbidt l-attenzjoni lill-gvern Nazzjonalista għall- kimiċi perikolużi bħalma huma l-pestiċidi li qegħdin nieklu aħna u wliedna.

Hawnhekk tajjeb li ngħid, għax forsi hawn ħafna nies li ma jafux, li ħafna minn dawn il-pestiċidi huma perikolużi għax iħallu residues fil-frott u fil-ħxejjex.

Għalhekk meta wieħed jabbuża minnhom trid toqgħod attent.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li kaġun ta` dawn il- pestiċidi l-mard tal-kanċer qiegħed dejjem jiżdied.

Hawnhekk jiena nistaqsi: Xi studji saru f'dan ir-rigward f'dawn l-aħħar erba' snin?

Tista' tgħid li assolutament ma sar xejn.

Lanqas programm għadhom m'għamlu.

Anke biex jagħmlu l-chemicals co-ordinating committee, l-ewwel ħarġu r- regolamenti f'Awissu, imbagħad m'għoġbuhomx u reġgħu biddlu kollox għax għamlu ħafna l-iżbalji u s'issa għadu ma sar xejn, u dan minkejja li kienu wiegħdu fil-position paper u l-NPAA kienu wiegħdu lill-kummissjoni Ewropea li se jwettqu dan.

Sur President, dan kollu huwa riżultat ta' x'qed jiġri fil-qasam ambjentali.

Il-gvern Nazzjonalista spiċċa biex għamel falliment wieħed wara l-ieħor.

Tajjeb li hawn infakkar li kien il-gvern Laburista li għamel l- ewwel state of the environment report.

Għaliex għamlu?

Għamlu biex jinforma lill-poplu rigward il-kwalitaie ta' l-ambjent u l-ħajja li qed jgħix il-poplu Malti u Għawdxi.

Irrid infakkar li l-partit Nazzjonalista fl-1995 u l-1996 kien ukoll ipprova jagħmel state of the environment report.

Hawnhekk tajjeb li l-poplu jkun jaf li kienu ttieħdu mijiet ta' eluf ta' liri mill-gvern Nazzjonalista taħt il-proġett LIFE mill-Unjoni Ewropea.

X'ġara minn dawn il-mijiet ta' eluf ta' liri?

Qasmuhom bejniethom.

U mhux talli ma ħarġux l-istate of the enviroment report talli ġew immultati penali mill-Kummissjoni Ewropea.

Din kemm-il darba semmejtha imma l-Onor.

Zammit Dimech dejjem ipprova jgħid li dan kien ġara fi żmienna.

Issa qed ngħidlu f'liema perjodu kien li sar.

Mela kif għedt, dawn ġew immultati penali ta` eluf ta` liri mill- Kummissjoni Ewropea u tgħidx kemm għajtu magħhom tad-DG11.

Tant kien hemm ħmieġ li d-direttur li kien hemm fl-1998 ma riedx jidħol fiha.

Tafu min kellu jidħol fiha?

Id-direttur li kien hemm qabel.

Dak li kien għaffeġ kollox u li kien taparsi ħaddem xi nies tad-dipartiment, liema nies ħadu xi flus u qal li ma kien veru xejn.

U biex nuri kemm ma kien veru xejn ngħidilkom staqsu lill-avukatessa kienx hemm isimha mniżżel u tgħidilkom ukoll kemm ipprotestat.

Imbagħad biex tagħlqulha ħalqha għamiltuha chairperson tal-health and safety authority.

Imbagħad, biex jagħlqu kollox, għax ħafna min-nies imdaħħlin kienu nies tas-segretarjat, ħarqu l-files u tal-finanzi alla jbierek ħallsu dawn il-multi mill-flus il-poplu Malti.

Saret xi inkjesta dwar dan?

Mhux talli ma saritx inkjesta talli meta svelajt dan fil-Parlament riedu jgidbuni.

Sur President, jidher ċar li l-gvern Nazzjonalista m'għandux miri ċari li jwasslu biex tissolva l-problema tat-tniġġis.

Fil-każ tal-problema ta' l- iskart il-Ministru Zammit Dimech minflok ma wettaq passi konkreti kompla jikkummissjona rapport wara ieħor biex imbagħad jispiċċaw fuq l-ixkaffa.

Meta nistaqsu lill-gvern jiddejjaq jgħid kemm nefaq minn fuq il-poplu għal dawn ir-rapporti.

U tajjeb li nfakkar li dan l-aħħar il-Ministru Zammit Dimech ftaħar li kkummissjona kumpannija Ingliża biex tagħmel rapport ieħor dwar il-miżbliet, fosthom dik tal-Magħtab, li se jiswa Lm0.25 miljun.

Hawn ta` min jgħid li ir-riżultati li ħarġu minn studji li għamlu l-professuri Maltin u li għamlu tal-Green Peace ma jaqblu xejn ma' dak li qed jgħid il- gvern.

Issa li qed insemmi l-miżbliet nixtieq ngħid xi ħaġa dwar l-iskart.

Fl-1992 il-gvern Nazzjonalista kien ġab il-flus mill-METAP biex għamel solid waste management strategy.

Kienu għamlu ħafna tabelli bit-targets u deadlines.

Pero' x'għamlu?

Xejn.

Reġgħu ġeddu l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa fl-1998 meta ġew ta' l-Unjoni Ewropea kulma sabu kienet muntanja skart.

X'għamlu mbagħad?

Għamlu studju bil-konsulenti Ewropew - u tajjeb li ngħid li lanqas sold wieħed ma kienu tawhom – u tawhom ktieb żgħir aħdar li jgħid li din hija l-istrateġija li ġiet adottata mill-gvern u l-kabinett Nazzjonalista s-sena l-oħra.

Tajjeb li ngħid hawnhekk li ħadd ma nduna li ma kien fiha xejn u din kienet proprju kopja ta' dik l-istrateġija ta' l-1992.

M'hemmx għalfejn ngħid għax kulħadd jaf kemm jagħmel strateġiji l-Partit Nazzjonalista, imma dejjem jagħmlu kollox fuq il-karti.

Tajjeb li nfakkar li l-konsulenti dejjem jitħallsu mijiet ta' eluf ta' liri u anke għal dan il-ktieb ukoll li tħallsu mijiet ta' eluf ta' liri.

Hawnhekk tajjeb li nistaqsi x'inhuma d- direttivi fuq il-waste għax mid-dehra dan il-gvern ħaseb li aħna ma nafux naqraw.

Naf li m'iniex xi speċjalista imma naħseb li naf naqra.

Imma issa ħalli ngħid x'hemm f'dan id-dokument: Hemm taħwida sħiħa.

Dan id-dokument ma jikkwantifika xejn; la kemm-il tunnellata skart perikoluż jiġi ġenerat fis-sena f'Malta, la x'se jsir mill-iskart tal- fishfarms u lanqas mis-sludge tas-sewage treatments li se jagħmel il-gvern.

Fejn se jifrixhom dawn l-affarijiet?

X'se jagħmel?

M'hawn xejn.

Dan id- dokument jgħid li fis-sena 2013 se jagħmlu incenaration.

Dan daħk fil- wiċċ.

Għaliex?

Għax tal-biċċerija qalu li se jagħmlu inċineratur u s'issa għadu ma jidher imkien, l-inċineratur ta' l-isptar baqa' kif kien u l- iskart perikoluż dieħel il-Magħtab u ilhom jgħidu tliet snin li se jagħmlu impjant ta' trattament ta' l-iskart mill-isptarjiet u kliniċi u alla jbierek tender kien u tender baqa'.

Issa l-iskart ta' l-isptar il-ġdid x'se jiġri minnu?

Dan lanqas biss issemma f'dan id-dokument.

Li hu żgur huwa li l-partit Nazzjonalista jinsab f'paniku fuq l-iskart perikoluż li ta' kuljum jidħol il-Magħtab.

Hawnhekk nistaqsi: Fejn qed ikun l-iskart tal- precipitators tal-power station?

Fejn qed imur il-grid tat-tarzna?

Fejn qed imur is-sludge mit-tank cleaning fir-Ricasoli u l-fabbriki.

Fejn qed imur is-sludge tal-waste oils?

U hawn il-vera ipokresija u l-ħabi tal- partit Nazzjonalista għaliex ħareġ rapport li juri li ż-żjut maħruqa qed jispiċċaw jikkontaminaw il-ħobża tagħna ta' kuljum.

U x'għamel dwar dan?

Xejn.

Mhux hekk biss - u tajjeb li nsemmi dan il-każ – il-Manoel Island kien mimli żjut imċappsin bil-PCB, sustanzi perikolużi, u għaddewhom minn qalb in-nies biex ħaduhom fl-impjant tal-Marsa.

Hawnhekk nistaqsi: X'ġara mill-ilma tagħhom?

Intefa` fil-Port il-Kbir?

X'ġara miż-żejt ikkontaminat?

Min jaf fejn forsi f'liema forn inħaraq?

X'ġara mill-ħamrija kkontaminata?

Mhux il-Magħtab intefgħat tgħid?

Hawnhekk tajjeb li ngħid li l-gvern lanqas studju wieħed m'għamel biex jgħid lill-poplu dwar il-kimiki li qed jibla u li huma ta' periklu.

Din hija s-sitwazzjoni li jinsab fiha l-pajjiż taħt il-gvern Nazzjonalista.

X'qed jiġri?

Il-gvern Nazzjonalista qed jaħbi l-problemi ambjentali.

Id- diskors tal-budget, x'joffri?

Xejn m'hu qed joffri għall-ambjent ħlief gimmicks li jaħbu l-problemi ambjentali.

Hawn tajjeb li ngħid li skond il- Ministru Dalli s-soluzzjoni għall-problema ta` l-ambjent hija s-sħubija sħiħa ta` Malta ma' l-Unjoni Ewropea.

Din gimmick oħra.

Il-gvern Nazzjonalista jrid idaħħal lil Malta fl-Unjoni Ewropea mingħajr ma studja sew l-impatti negattivi li din is-sħubija ġġib magħha għall-ambjent Malti.

Din l-ossessjoni tal-gvern li akkosta ta` kollox idaħħal lill-Malta fl- Unjoni Ewropea jidher li anke lill-Onor.

George Pullicino ħawdet.

Infatti ftit jiem ilu l-Onor.

Pullicino staqsa lill-Partit Laburista dwar liema huma r-regoli ambjentali ta' l-Unjoni Ewropea li ma jgħoddux għal Malta.

Din il-mistoqsija seta' faċilment għamilha lill-MIC minflok lill-partit Laburista.

Issa jien assumejt – u mhux jiena biss – li dan ma staqsiex lill-MIC għaliex din ma tagħtix informazzjoni imma misinformazzjoni u għalhekk, ngħid prosit lill-Onor.

Pullicino talli staqsa lill-partit Laburista, għax issa se jkun jaf il-fatti kif inhuma.

Kemm-il pajjiż ta' l-UE qiegħed verament jimplimenta d-direttiva ewropea dwar il-miżbliet, Onor. Pullicino?

Naħseb li kemm l-Onor.

Pullicino u kemm l-Onor.

Dalli jafu – jew suppost jafu – li l-Greċja, minkejja li huma membri ta' l-UE, xorta għandha iżjed minn 2,000 miżbla bħal Magħtab.

Jiena naħseb li l-Onor.

Pullicino u Onor. Dalli jafu x'wassal għall-inċident ikrah tat-tanker "Prestige" li niġġes biż-żejt il-kosta Spanjola?

Naħseb jafu li l-UE għandha leġislazzjoni antikwata dwar is-single hull tankers, bħall-"Prestige", liema tankers huma projbiti fl-Istati Uniti u l- Awstralja.

Ta' min ifakkar li skond l-Onor.

Dalli, l-UE għandha l-aqwa standards; dawn huma l-aqwa standards?

Naħseb li l-Onor.

Pullicino jaf, li bl-iskuża ta' l-UE saret l- amalgamazzjoni tal-PA mad-dipartiment ta' l-ambjent u din waslet biex tal- qalba jinqdew aħjar.

Per eżempju, il-permess approvat mill-MEPA biex skart mill-oil rigs jiddaħħal f'Bengħajsa jikser ir-regoli ta' l-UE iżda għall- gvern, il-klikka tiegħu tiġi qabel kollox u b'konsegwenza t'hekk, spiċċajna li se jkollna miżbla ta' l-skart li jibqa' mit-tħaffir taż-żejt fil- Mediterran.

Għalfejn il-gvern qed jaħbi l-istudji ta' l-UE dwar l-iskart solidu li kien sar fi Frar tas-sena 2000 u li qed isostni li bi sħubija sħiħa ma' l-UE, il-prezz biex tordom tunnellata skart f'miżbla se jiżdied minn 35ċ għal iżjed minn Lm25-il tunnellatta.

Tajjeb li nsemmi l-fatti dwar il-kampanja ta' misinformazzjoni u riklami fuq il-gazzetti mħallsa mit-taxxi tal-poplu Malti u Għawdxi.

Per eżempju, f'riklam minnhom jgħidu li b'sħubija sħiħa fl-UE, id-drenaġġ ma jibqax jintrema' fil-baħar u dan mingħajr ma jgħid li Malta diġa` hi marbuta li tagħmel dan - flimkien ma' pajjiżi oħra tal-Mediterran mhux membri ta' l-UE - skond il-konvenzjoni ta' Barcelona.

Dan ifisser li m'hemmx għalfejn tkun membru sħiħ fl-UE biex twettaq dan.

Riklam ieħor jgħid li Malta se jkollha miżbla għall-iskart ta' bini imma dan hu mpossibbli.

Ħadd min-naħa tal-gvern jew mill-MIC ma jaf li d- direttiva ta' l-UE hi li ma taċċettax din it-tip ta' miżbla?

Għandhom dawk l-eluf ta' liri u jagħmlu dan l-iżball; dan żball jew misinformazzjoni?

Dan qed isir biex jingannaw il-poplu?

Sur President, naħseb li l-gvern – u mhux l-UE - għandu jaħdem biex itejjeb l-ambjent.

Il-partit Nazzjonalista fil-gvern ħoloq kriżi ambjentali u anke huma jirrikonoxxuh dan, għaliex kienu huma stess li sfiduċjaw lill-ministru u biex ma jaqgħux għaċ-ċajt, qasmulu l-ministeru u taw ir-responsabbilta` lil segretarju parlamentari.

Mhux hekk biss, jekk wieħed jara l-ilmenti kollha li jsiru fil-gazzetti li huma favur il-partit Nazzjonalista, jinduna li s-sitwazzjoni fl-ambjent qiegħda fi kriżi.

Għalhekk, Sur President, il- partit Laburista kien għaqli biżżejjed li ħareġ bid-dokument "Ambjent b'saħħtu għal saħħitna".

Dan għamilnih biex nibdew nibnu t-triq għall- leġislazzjoni u inizjattivi ambjentali li jkunu jgħoddu għal pajjiżna.

Madanakollu l-partit Laburista se jkompli jikxef l-ingann tal-gvern Nazzjonalista fil-qasam ta' l-ambjent ħalli ħadd ma jidħak bil-poplu.

Tajjeb li ngħid li l-ambjent mhux problema tagħna biss imma hu problema internazzjonali u għalhekk il-partit Laburista jemmen f'partnership ma' l- UE li jsaħħaħ l-ambjent f'Malta u fl-Ewropa kollha.

Dan l-aħħar il-gvern ħabbar li Malta ssieħbet fl-aġenzija ambjentali Ewropea EEA u hawn, jiena ngħid lill-gvern Nazzjonalista li dan hu t-tip ta' partnership li rridu ma' l-Ewropa kollha fil-qasam ambjentali.

Jidher li fl-aħħar, l-gvern Nazzjonalista donnu qed jifhem li l-għażla li jridu jieħdu l-Maltin m'għandhiex bżonn ta' sħubija sħiħa fl-UE.

Ladarba dħalna fl-aġenzija ambjentali EEA, aħna se jkollna l-faċilitajiet kollha; f'din l- aġenzija hemm imseħbin bosta pajjiżi ewropew u mhux biss il-pajjiżi ta' l- UE.

Ta' min jgħid, per eżempju, li l-UE tistieden pajjiżi ta' din l- aġenzija biex jieħdu sehem fil-laqgħat tal-kumitat itekniċi tagħha dwar l- embjent, liema laqgħat iwasslu biex jinbnew jew jiġu modifikati d-direttivi ambjentali ta' l-UE Mela permezz ta' din l-aġenzija, pajjiżi bħal Norveġja u l-Isvizzera qed jagħtu l-fehmiet tagħhom dwar l-ambjent u d- direttivi Ewropew u dan mingħajr ma jkunu membri sħaħ ta' l-UE u Malta tkun tista' tagħmel l-istess.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li l-viżjoni Laburista hija mibnija fuq prinċipji sodi li jwasslu biex il-kwalita` tal-ħajja tagħna tkun aħjar.

L-ambjent Malti huwa uniku u għalhekk irridu nagħmlu pjanijiet li jkunu mfassla apposta għalih.

Il-viżjoni ma teskludiniex li nitgħallmu mill-esperjenzi ta' pajjiżi oħra biex b'hekk ma nirrepetux l-iżbalji tagħhom.

Din il- viżjoni għall-ġejjieni hija mniżżla f''dokument dwar l-ambjent li l-partit Laburista approva għall-ġid tal-Maltin u l-Għawdxin kollha, dokument li aktar tard se nitlob il-permess biex npoġġih fuq il-mejda tal-Kamra, dokument li kien hemm min ikkritikah għax qal li ma fih xejn u imbagħad l- istess nies staqsewna minn fejn se nġibu l-flus biex iwettqu dak li hemm miktub fid-dokument.

Mela jew id-dokument ma fih xejn jew inkella fih u ma nafux minn fejn se nġibu l-flus biex inwettqu dak li hemm fid-dokument!

Dan kollu juri d-disprament u juri li hemm nies li mhux veru interessati li jagħmlu ġid lill-ambjent ta' pajjiżna.

Flimkien ma' dan id-dokument, sejjer npoġġi leaflet bl'isem "Ambjent b'Saħħtu għal Saħħitna" li ġo fih hemm 30 proposta li gvern Laburista ġdid se jwettaq meta jitla' fil-gvern fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu, għaliex meta aħna se ntejbu l-ambjent f'pajjiżna, aħna nkunu qed intejbu s-saħħa fiżika u mentali taċ-ċittadini kollha, hu x'inhu l-kulur politiku tagħhom.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Nifhem li l-Onor.

Mizzi jrid ipoġġi xi dokumenti fuq il-mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva).

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Dokument ta' Aġġornament tal-Politika Laburista dwar l-Ambjent, "Ambjent b'Saħħtu għal Saħħitna" ippreżentat quddiem il-Konferenza Ġenerali Straordinarja fl-24 u l-25 ta' Ottubru 2002; u Pubblikazzjoni dwar l-ambjent intitolata "Ambjent b'Saħħtu għal Saħħitna".

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin li fadal issa huwa kollu għan-naħa tal- gvern.

Is-Segretarju Parlamentari Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Sur President, fl-aħħar parti tad-diskors ta' l- Onor. Mizzi, dan qal li l-ambjent Malti huwa ambjent uniku u dan hu veru.

Pero`, f'pajjiżna, aħna għandna oppożizzjoni unika wkoll, oppożizzjoni li timmeraviljak bil-kontradizzjonijiet.

Jien m'għandix il-ħin nirrispondi għal dak kollu li semma l-Onor.

Mizzi imma tajjeb li ngħid li dan ma rrispondiex il-mistoqsijiet fuq il-proġett Laburista li għamiltlu nhar it-Tlieta fejn għal darbtejn, staqsejthomlu pubblikament u xorta bqajt bla risposta.

Issa l-bieraħ, l-Onor.

Anton Refalo, l-istilla minn Għawdex, dak li jibni llegalment qalilna li l-partit Laburista għandu proġett kbir għal Għawdex; tafu x'inhu dan?

Dawn iridu jagħmlu ring road madwar Għawdex kollu u nittama li kull min għandu qalbu taħraq għall-ambjent f'pajjiżna, jitkellem kontra l-proġetti tal-partit Laburista li jrid jġibhom fil-parlament mingħajr ma jgħaddi mill-proċess ta' l-ippjanar għaliex il-partit Laburista hu partit uniku bbażat fuq arroganza u kulħadd jaf x'għamel fil-passat u xi jrid jagħmel fil-futur.

Issa qalilna s-soliti slogans "Gvern Għajjien" u "Ħbieb tal-ħbieb".

Gvern għajjien?!

Kieku huma kapaċi jagħmlu dak li għamilna aħna, kieku Manuel Cuschieri jagħmel programm mit-8:00 a.m. sat-8:00 p.m. u ma jieqafx!

Imbagħad qal li aħna mingħajr viżjoni ambjentali; mingħajr viżjoni ambjentali?!

Huma stess jikkritikawna li erfajna fuq spallejna ħafna obbligazzjonijiet fin-negozjati li għamilna ma' l-UE u imbagħad jgħidu li aħna bla viżjoni?

L-akbar viżjoni li għandna, hi dik li nwettqu t-tibdiliet li jridu jsiru biex l-istandards tal-kwalita` ta' l-ambjent f'pajjiżna inlaħħquhom ma' dawk ta' l-UE.

Issa, l-Onor.

Mizzi qisu skopra l-Amerika għax skopra l-European Environment Agency!

Apparti l-fatt li tinduna li jkun qed jaqra d-diskors għaliex dan għandu tnejn jew tlieta min-nies li jitfgħulu l-karti u jiġi hawn jaqrahom.

Dan skopra jew bellgħuhielu - għaliex probabbilment lanqas jaf x'inhi - li teżisti l-European Environment Agency u qalilna li dak hu t- tip ta' partnership li hemm bżonn għal pajjiżna imma skużi, trid tkun vera imbeċilli biex temmen din!

Dak huwa l-partnership li jrid il-partit Laburista ?!

L-Onor.

Mizzi jaf x'inhi l-EEA?

Din hija sempliċement organizzazzjoni li hija ffinanzjata mill-istess UE biex tiġbor u tikkordina r-rapporti dwar ir-riċerka biss.

Jekk nibqgħu fl-EEA biss, il-pajjiż tagħna ma jieħu l-ebda sold sabiex inkunu f'pożizzjoni li nwettqu l-programm ta' tibdil fil-qasam ta' l- ambjent.

Hekk iriduna dawn, iriduna fl-EEA biex noqogħdu nibagħtu r- rapporti, nagħmluhom kotba u jgħidulna kif għandna nagħmlu biex niġbru analisi, testijiet jew monitoring.

Dak biss tagħmel l-EEA!

Daqshekk biss iridu għal dan il-pajjiż?

Dan bħal dak li qal li ma nafux nagħmlu r- rapporti; dażgur li nafu nagħmluhom.

Ġie hawnhekk u ħa kważi erbgħin minuta biex jgħidilna dak li suppost qed nagħmlu fil-qasam ta' l-ilma u ta' l-arja.

Skużi, qed jgħid li mhux qed nagħmluhom!

Ma jafx l-Onor.

Mizzi - għedtlu nhar it-Tnejn - li f'dan il-budget għandna vvotati Lm1.5 miljun fuq makkinarju, surveys u monitoring biex inkomplu ma' dak li għamilna fil-qasam ta' l-ambjent u jiġi jgħidilna li aħna m'għandniex viżjoni!

Huma m'għandhomx viżjoni, Sur President!

Insemmi d- dokument li l-Onor.

Mizzi poġġa fuq il-Medja tal-Kamra u l-fatt li dan qal li l-Malta Institute for Waste Management kien approva bis-sħiħ dan id- dokument.

Minkejja l-ftaħir ta' l-Onor.

Mizzi, l-MIWM qalulu li wieħed jistenna li jkun hemm indikazzjoni aktar ċara dwar kif se jagħmlu l- affarijiet u mhux sħab fl-ajru.

Jiena se nitlob il-permess tal-Kamra biex din l-istqarrija tal-MIWM – hemm ħafna x'tikkwota minnha imma m'għandix il-ħin – titpoġġa fuq il-mejda tal- Kamra ħalli l-Onor.

Joe Mizzi jarha u jirrispondiha veru u mhux jiġi hawnhekk jgħid li rrisponda imma imbagħad ma jkun rrisponda xejn minnha.

THE CHAIRMAN: Hawn il-permess biex dan id-dokument jitqiegħed fuq il- mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' żewġ ittri li l-Malta Institute of Wastes Management bagħat lill-Ministeru ta' l-Intern u l-Ambjent u l-Awtorita' tax-Xandir fit- 23 ta' Ottubru 2002 b'riferenza għad-diskors li l-Onor Joe Mizzi għamel fil-Parlament fis-17 ta' Ottubru 2002, flimkien ma' stqarrija maħruġa mill-istess Istitut fit-18 ta' Ottubru 2002

Imbagħad l-Onor.

Mizzi ġie jgħidilna li qed naħbu l-fatti!

Imma skużi, x'fatti qed naħbu?

Imbagħad waqt li jgħid dan, jgħid li dawn il-fatti ħarġu għax sar l-istate of the environment report.

Imma skużi, min iffinanzjah l-istate of the environment Report?

Mhux l-istess gvern iffinanzjah?

Meta dan ġie launched fil-media, il-Profs.

Victor Asciak qal li dan huwa rapport li ħallas għalih il-gvern mingħajr l-ebda ndħil, la tal- ministeru u lanqas ta' l-awtorita`.

Dik hi serjeta`.

Hekk nagħmluhom l- affarijiet aħna.

Niffinanzjaw ir-rapporti biex toħroġ l-verita` kollha!

Bħas-soltu, dan l-Onorevoli jaqbad u jitfa` l-kliem u qalilna li m'għandniex viżjoni dwar l-ambjent mentri kulħadd jaf li aħna naħdmu b'sistema ta' targets u deadlines.

Dik hi d-differenza bejna u bejnhom.

Waqt li huma jitfgħu l-affarijiet nofshom imsajra ġo dokument u ma jgħidux kif se jagħmluhom, aħna rbatna lilna nfusna b'affarijiet li rridu nagħmlu u nafu sa meta rridu nagħmluhom.

Imbagħad l-Onor.

Mizzi tkellem fuq il- mistoqsija li jien staqsejt – lanqas fehma għaliex lanqas ikkwotani tajjeb! – jiena kont staqsejt "X'kontu tħallu barra inthom minn dak li aċċettajna aħna fin-negozjati?".

L-Onor.

Joe Mizzi llum reġa' ma weġibhiex.

Issa qed nerġa' nispjegahielu ħalli fl-ewwel okkażjoni li jkollu jgħidilna, forsi kien iħalli barra dak li aċċettajna aħna li sal-ġurnata li nidħlu fl-UE, l-power station tal- Marsa jrid ikun adatta ruħu sabiex juża ż-żejt low sulphur ħalli n-nies tal- Ħamrun, tal-Marsa, tal-Furjana u tal-Belt ikollhom arja aħjar?

Imbagħad dawn iridu jitkellmu!

Ma nafux x'bellgħulhom lin-nies tal-Marsa dawn!

Minn neħħa l-faħam fil-Marsa?

Aħna neħħejnih, Sur President u mhux l-Onor.

Mizzi.

Il-partit Laburista jparla jaf!

Ħafna mill-problemi ambjentali f'dan il- pajjiż huma wirt ta' deċiżjonijiet arroganti li ħa Mintoff u ħadu sħabu, inkluż Lorry Sant u llum, aħna qegħdin insewwu ħafna minnhom.

Fil-fatt ħafna minn dak li qed insewwu llum huwa riżultat ta' dawk id-deċiżjonijiet.

Imbagħad jiġu jbellgħuhielna li taparsi kkonvertew u saru ambjentalisti.

Qalilna li hemm bżonn ta' investigazzjoni għax lil dan l-affarijiet ibellgħuhomlu u hu joħlom bihom ukoll.

Qalilna wkoll li t-testijiet li jagħmel id-direttorat ta' l-ambjent issa qed jgħaddu għand il-Malta National Laboratory u għal kull test irid jitħallas l-ammont ta' Lm150.

X'għarukaża dik!

Ma jafx l-Onor.

Mizzi li dak il-laboratorju huwa laboratorju tal-gvern Malti li jaħdem fuq sistema kummerċjali?

Dan huwa l- iskandlu li qed jara l-Onor.

Mizzi?

Aħna llum f'dan il-pajjiż għandna laboratorju integrat li ġabar f'daqqa l-laboratorji li kellna f'dan il- pajjiż għax ma kienx jagħmel sens li kull biċċa aġenzija jkollha l- laboratorju tagħha u l-poplu jkun intaxxat biex ikollna apparat li jkun simili għal apparat ta' aġenzija oħra.

Għalhekk għamilna laboratorju wieħed suret in-nies.

Issa għax it-testijiet qegħdin imorru hemmhekk u għandhom prezz biex il-laboratorju jaħdem fuq sistema kummerċjali jiġi l- Onor. Mizzi jgħidilna li għandna bżonn nagħmlu investigazzjoni.

Jien m'għandix ħin biex noqgħod nirrispondi għal dawn il-kontradizzjonijiet kollha li semma l-Onor.

Mizzi u se nitkellem direttament fuq dak li qed inwettqu bil-fatti.

Per eżempju ̧ il-Kap ta' l-Oppożizzjoni pprova jiddieħak bil-miżura li għamilna favur il-karozzi li jaħdmu bl-elettriku u qal li hawn Malta waħda biss hawn minnhom.

Skużi ̧ il-Kap ta' l- Oppożizzjoni li jippretendi li hu xi thinker u xi bniedem modern u avant- garde - għallinqas din hija l-impressjoni li jipprova jagħti meta jikteb - għadu ma ndunax li fil-kumplament tal-pajjiżi avvanzati l-gvernijiet qed jipprovaw jippromwovu l-karozza elettrika?

Kif qal tajjeb il-Prim Ministru meta wieġeb lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni l-inizjattiva qed tittieħed u fil-fatt il-gvern ħa l-inizjattiva li jnaqqas 20 vettura konvenzjonali minn tiegħu li jaħdmu bil-petrol u d-diesel u se joħroġ tender għal 20 vettura elettrika.

B'hekk il-gvern jagħti l-eżempju u aktar nies jitħajru jagħmlu dan.

Allura jiġi jikkritikana għax għamilna din il-miżura pożittiva?

Ma kkritikaniex fuq il-miżura l-oħra li għamilna fil-budget fejn naqqasna d-dazju fuq il-materjali li jagħmlu inqas impatt fuq l-ambjent bħall-karta riċiklata, bħall-basktijiet biodegradable u bħall- energy saving lamps.

Lanqas ma semmielna l-miżura l-oħra li għamilna fil- budget li għandha x'taqsam ma' proprjetà.

Fil-fatt fil-bidu tas-sena konna għamilna skema għal dawk li għandhom djar fil-Belt, il-Furjana u l-Kottonera.

Dakinhar konna għidna li jekk dawn jirreġistraw fl-iskema volontarja ma jħallsu xejn biex jirreġistraw il- proprjetà tagħhom pero' issa fil-budget għamilna miżura li biha jekk dawk li rreġistraw jagħmlu xogħlijiet fid-djar li huma magħluqa u jirriabilitawhom ħalli jpoġġuhom fuq is-suq, ikollhom rifużjoni tal-VAT.

Ara fuq dik ma jitkellmu xejn.

Ma tarax!

Dawn huma l-fatti.

Din hija l- viżjoni li għandna aħna li titwettaq b'pass wara pass.

Pero' aħna l-pass 'il quddiem nagħmluh u mhux lura.

Ħaddieħor li jitkellem fuq pass wara pass il-passi jagħmilhom b'lura u jirfes fuq il-kallijiet u s-saqajn tan- nies.

Hekk għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għax meta kien qiegħed jitkellem hawnhekk semma litanija ta' affarijiet li mingħalih huma taxxi.

Per eżampju ̧ dan qal li hija għarukaża li f'dawn l-erba' snin żdiedu l- ħlasijiet fuq il-permessi u meta tapplika għal permess ta' dar u flat trid tħallas Lm10 u meta tapplika għal permess ta' bungalow trid tħallas Lm250.

Dan hu dak li ma kellux isemmi għax aħna nagħmlu d-differenza fil-mod kif nagħmlu t-taxxi.

Aħna żidna Lm10 fuq dar jew flat u Lm250 fuq bungalow.

Min jiflaħ iħallas, iħallas.

Għalhekk lil min ma jiflaħx iħallas żidnielu biss Lm10.

Ara hu meta kien fil-gvern ̧ bil-politika tal-calculator li kellu ̧ m'għamilx differenza bejn min jiflaħ iħallas u min ma jiflaħx iħallas.

It-taxxa fuq id-drenaġġ, it-taxxa fuq l-elettriku u t-taxxa fuq l- ilma għamilha ndaqs fuq kulħadd; fuq pensjonant u fuq persuna li għandha villa.

Din hija d-differenza bejna u bejn tan-naħa l-oħra.

U aktar ma jitkellmu aktar toħroġ id-differenza bejnietna; aħna għandna kuxjenza soċjali u ambjentali u tan-naħa l-oħra jparlaw biss.

L-Onor.

Mizzi pprova jgħid li huma jneħħu l-awtorità u jagħmlu erba' dipartimenti.

Pero' jien se norbot dak li se ngħid ma' dak li qal l-Onor.

Alfred Sant.

Kif diġà għidt dan tkaża li applikazzjoni għal dar għamilniha Lm10 u applikazzjoni għal bungalow għamilniha Lm250.

Pero' jien ngħidlu li dawn it-taxxi żidnihom biex inkunu f'pożizzjoni li nagħtu pakkett suret in- nies lill-ħaddiema tal-MEPA u nżiduhom fil-pagi.

Lill-impjegati tal-MEPA tan-naħa l-oħra għandhom igħidulhom li jekk Allaħares qatt jitilgħu huma fil-gvern jagħmlu erba' dipartimenti u dan ifisser li l-paga tal-ħaddiema tal-MEPA tonqos mhux b'1ċ imma b'ħafna aktar għaliex meta tikkompara l- gradi ta' l-impjegati tal-MEPA ma' dawk tal-ħaddiema fi gradi simili fiċ- Ċivil issib li l-paga ta' impjegat tal-MEPA hija ħafna ogħla.

Dan għandhom igħidulhom lil dawk il-pampaluni Laburisti li jaħdmu fil-MEPA.

Fil-fatt hemmhekk hemm żewġ sindki Laburisti u kunsillier Laburist pero' dawn għandhom kull dritt li jimpenjaw ruħhom.

Jien ma nattakkahomx għaliex huma Laburisti imma l-Onor.

Mizzi ma jagħmilx l-istess.

Per eżempju, dan għamel attakk feroċi personali kontra l-uffiċjali tal-MEPA b'mod partikolari fuq id-direttur il-ġdid tad-direttorat ta' l-ambjent, is-Sur Ray Piscopo.

Issa jew il-memorja ta' l-Onor.

Joe Mizzi hija qasira – din ma neħodhiex bi kbira - jew inkella verament irid iqarraq.

Jien se npoġġilu fuq il-Mejda tal-Kamra l-minuti tal-bord ta' l-awtorità ta' meta ġie appuntat is-Sur Ray Piscopo.

Fil-fatt jien se nikkwota minn item 541 tal-minuti ta' l-awtorità:

"Members discussed the selection board's report. "

- fuq id-direttur dan –

"Mr Joe Mizzi ....."

- rappreżentant ta' l-oppożizzjoni fuq il-MEPA –

"... stated that he had nothing against the person being proposed.".

Meta ġie appuntat l-Onor.

Joe Mizzi ma sab xejn; forsi għax sa dakinhar ma kienx jaf li s-Sur Piscopo darba kien kandidat tal-partit Nazzjonalista.

Ara l-ħdura tal-partit Laburista kif toħroġ!

Pero' issa l-Onor.

Mizzi qed igħid li s-Sur Piscopo m'għandu l-ebda kwalifika ħlief li kien kandidat tal-partit Nazzjonalista.

Mela l-ewwel ma kellu xejn kontra s-Sur Ray Piscopo u min kien fil-bord jgħidlek li l-Onor.

Mizzi kien qal li dan huwa bniedem kapaċi ...

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Joe Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Onor.

Pullicino qed iqarraq.

Jien għedt li personalment kontra dan il-bniedem m'għandi xejn imma jien ma vvotajtx favur għax jien kontrih.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Dażgur u se ngħidlek għalfejn ma vvotajtx favur.

(Interruzzjonijiet) Dakinhar ma kellek xejn kontrih imma llum ġejt hawnhekk kif ġejt nhar it-Tlieta bi ħdura kbira.

(Interuzzjonijiet) Mr Speaker, jien se npoġġi fuq il-mejda tal-Kamra l-minuta li semmejt li tgħid hekk:

"Members discussed the selection board's report.

Mr. Joe Mizzi stated that he had nothing against the person being proposed, but, since he was in principle against the merger between the planning authority and the environment protection department he could not be in favour of the appointment of the position.''.

Din hija l-minuta u dan juri li mhux minħabba l-kwalifiki tas-Sur Piscopo ma vvotax favur tiegħu tiegħu ̧ l-Onor.

Mizzi.

Allura jien qed inqarraq jew hu?

Qed iqarraq hu li llum qed jiġi jgħid li s-Sur Piscopo m'għandux kwalifiki u li l-unika kwalifika hija li darba kien kandidat tal-partit Nazzjonalista.

Jien u l-gvern tiegħi ma nitkellmux fuq in-nies abbażi tal- kwalifiki u ma nagħmlux attakki personali kontrihom għax kienu kandidati.

Allaħares kellna nagħmlu l-istess fuq in-nies tagħhom li għandhom f'ħafna postijiet.

Mela l-Onor.

Mizzi jgħid li m'għandu xejn kontra s-Sur Ray Piscopo u llum jerġa' jirrepeti attakk sfaċċat fuq din il-persuna.

Issa hawnhekk ikun tajjeb li wieħed igħid li s-Sur Ray Piscopo huwa l-istess bniedem li meta kien jaħdem ma' l-ST Microelectronics ̧ dik li kienet l-SGS, rebaħ il-premju ta' l-Unjoni Ewropea għal environment management.

Dan huwa dak il-bniedem li m'għandux kwalifiki!

Mela min għandu kwalifiki; l-Onor.

Joe Mizzi jew in-nies li jiktbulu l-affarijiet biex jiġi jaqrahom hawn ġew?!

Issa nixtieq nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed din il-minuta li għadni kemm qrajt fuq il-mejda tal-Kamra.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE PULLICINO: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Estratt mill-minuti ta' laqgħa ta' l-Awtorità ta' Malta dwar l- Ippjanar u l-Ambjent li saret f'Lulju 2002, b'riferenza għad- diskussjoni fuq ir-rapport tal-bord tal-għażla ta' Direttur għall- Ħarsien ta' l-Ambjent fi ħdan l-istess Awtorità.

Jien ma rridx intawwal fuq dan il-punt imma huwa veru każ li biex tiskonġra trid tkun pur.

L-Onor.

Joe Mizzi se jagħmel l-attakki fuq min imexxi l- MEPA?!

Dan qal li mhux veru li dak li kont tkellimt fuqu jien sar fi żmienu.

Mela meta sar; fi żmienna?!

Ħalli ngħidlu lill-Onor.

Mizzi.

Qabel l-aħħar elezzjoni quddiem il-bord ta' l-appell kien hemm 356 każ kontra l-ħneżrijiet ta' promozzjonijiet li saru fi żmienu.

Il-bord iddelibera fuq 147 każ minnhom fejn effettivament kien hemm xi irregolaritajiet u kellu jagħti promozzjoni fuq 72 każ.

Qed ngħid dan biex nuri li biex tiskonġra trid tkun pur.

Kulħadd jaf l-arroganza li kien uża l-Onor.

Mizzi fis-sentejn li għamel bħala ministru bla portafoll fil- konfront tal-partit nazzjonalista dwar l-antenna tat-transmitter.

Imbagħad jiġi jgħidilna u jparla fuq il-korruzjoni.

Jien nista' ngħid li aħna nieħdu passi fuq kwalunkwe informazzjoni li taslilna.

Ara meta darba l-Onor.

Charles Buhagiar ġie hawnhekk u tkellem ̧ immedjatament iċ-chairman bagħat għalih u talbu l-informazzjoni.

Pero' l-Onor.

Charles Buhagiar l- informazzjoni li kellu ma tahiex u l-pulizija għadha għaddejja fuq dak il- każ.

Aħna ma naħilfu għal ħadd u ninvestigaw lil kulħadd meta tgħaddi vera l-informazzjoni.

L-Onor.

Mizzi qalilna li fil-kumpannija Medserv li applikat għat-treatment plant for cuttings hemm il-ħbieb tal-ħbieb u allura hemm bżonn li ssir investigazzjoni biex jara min gawda minn dak il-proġett.

Jien ngħid li jekk gawda xi ħadd ̧ dan kien il-poplu Malti.

Qalilna wkoll li qed niksru l- Basel Convention pero' l-materjal tal-cuttings mhuwiex hazardous waste u dan qalu wkoll il-Profs.

Alfred Vella li żgur li għandu l-kwalifiki.

Għalhekk din bellgħuhielu wkoll għax dan jiġi hawnhekk u jaqra dak li jiktbulu.

Semmielna wkoll il-ħbieb tal-ħbieb.

Ħalli ngħidlu min huma l-ħbieb tal- ħbieb.

Meta hu kien responsabli mill-Maltocom kien hemm perit li Alla jbierek kull ħaġa li kienet tiġri f'dan il-pajjiż kien jeħodha hu.

Qed nirriferi għall-Perit Lino Bianco.

Għax ma jgħidilniex kemm tħallas il- Perit Lino Bianco biex jagħmel il-valutazzjoni ta' l-art ta' Pender Place u Mercury House?

Ara dawk l-affarijiet jipprova jostorhom l-Onor.

Mizzi.

Imbagħad jiġi hawnhekk u joqgħod igħidilna ħafna affarijiet pero' jkolli okkażjonijiet li nwieġbu.

Sur President, issa ħalli ngħid x'qed nagħmlu bil-fatti.

Dwar dak li għandu x'jaqsam ma' l-edukazzjoni ambjentali, fil-livell primarju bdejna bil-proġett ta' l-Eco-Schools.

Fil-livell sekondarju qegħdin naraw, flimkien mal-Birdlife, ma' l-NGOs u mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni, li ċ-ċentru jiġi mgħammar kif suppost biex jintuża matul il-ġimgħa kollha għall-edukazzjoni ambjentali.

Imbagħad għal-livell universitarju qed naħdmu flimkien mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni biex inwaqqfu ċentru għal riċerka dwar l-edukazzjoni ambjentali fil-post fejn qabel kien hemm l- iskola l-antika tal-Fawwara.

Se nkunu qed naħdmu wkoll fuq il-proġettt tal-wardens ambjentali volontarji.

Fil-fatt jekk wieħed ifittex fl-estimi jsib li hemm vot dwar dan.

Aħna naħdmu ma' l-għaqdiet ambjentali mhux bħalu jattakkahom biss.

Per eżempju, f'Jum l-Ambjent l-Onor.

Mizzi għamel attakk kontra l-għaqdiet ambjentali ta' pajjiżna.

Imbagħad ikollu l-wiċċ jiġi hawnhekk u jgħidilna li m'għandniex viżjoni.

Jien ngħidlu li lanqas jibda magħna.

Dan mhux jien qed ngħidu imma qed igħidu wkoll wieħed mill-esponenti ta' l- għaqdiet ta' l-NGOs ambjentali fil-Maltastar.com.

Jien ma kellix ċans nitkellem fuq ħafna affarijiet.

Pero' nixtieq ngħid li flimkien mad-dipartiment ta' l-artijiet u mal-MEPA ħdimna fuq ħafna development briefs sabiex isiru proġetti kif suppost fuq art tal-gvern.

Dan huwa gvern li mhux talli mhuwiex għajjien, talli b'dak li qed jagħmel u bil-viżjoni li għandu f'elezzjoni oħra se jħalli warajh lill-partit Laburista sabiex dan il-pjan iwettqu għall-ġid ta' kulħadd, mhux tan- Nazzjonalisti biss kif igħidu huma.

Huma tan-naħa l-oħra li jgħidu li meta jkunu fil-gvern jaqdu lin-nies tagħhom.

Aħna rridu nwettqu programm ambjentali għall-ġid ta' kulħadd speċjalment għall-ġenerazzjoni ta' għada għax irridu nħallu ambjent aħjar minn dak li sibna.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u Ambjent): Grazzi, Sur President.

Fit-tliet kwarti li għamilna nisimgħu lill-Onor.

Gulia smajnih igħidilna kemm fallejna fil-qasam ta' l-intern u li jmissna nistħu bir- record tagħna.

Pero' jien b'wiċċi minn quddiem niġi hawnhekk u ngħid li taħt gvernijiet Nazzjonalisti dejjjem ftaħarna fil-qasam ta' l-intern u se nuri biċ-ċifri għaliex dan il-ftaħir huwa ġustifikat.

Nofs siegħa minn dawn it-tliet kwarti kienu moħlija fuq l-apokalissi li għandna f'pajjiżna dwar il-kriminalità.

Illum ngħid li l-pulizija hija fuq l-aħbarijiet pero' anke fi żmienhom kienet fl-aħbarijiet.

Qabel l-1987 kienet fl-aħbarijiet il-ħżiena u llum il-pulizijia - kif se nuri wkoll bis-suċċessi li kellha din is-sena - qiegħda fl-aħbarijiet it-tajba.

L-ewwwelnett nixtieq nibda mill-korp tal-pulizija għax kif ġustament qal l- Onor. Gulia dan jieħu Lm15 miljun fis-sena mill-budget ta' l-intern.

Meta fl-1998 sirt il-ministru responsabbli minn dan il-qasam sibt korp deluż u rrabbjat għax minkejja li kienu wegħduhom li se jżiduhom - probabbilment issa fil-manifest elettorali se jerġgħu jgħidu li se jżiduhom u se jieħdu ħsieb il-kondizzjonijiet tagħhom - meta telgħu fil-gvern qatgħulhom Lm650,000 mill-pagi, salarji u allowances.

Allura jien kburi li niġi quddiem dan il-parlament u niddikjara biċ-ċifri uffiċjali li ma jista' jmerihom ħadd li mill-Indipendenza 'l hawn – kif iħobb igħid l-Onor.

Gulia - id-dħul tal-korp tal-pulizija ma kienx tajjeb daqs illum.

Fl-aħħar sena li għamlu fil-gvern l-ispiża rikorrenti li kienu jagħtu huma għas- salarji, allowances u overtime tal-pulizija kienet ta' Lm10 miljun pero' s- sena d-dieħla se tkun Lm13 miljun.

Dan ifisser li fi żmien erba' snin il- gvern Nazzjonalista ta lill-pulizija Lm3 miljun aktar.

Jekk din l-ispiża taqsamha ras imb'ras issib li hemm medja ta' żieda ta' Lm1,600 fuq kull membru tal-korp tal-pulizija.

Ovvjament hemm min ħa inqas u hemm min ħa iktar.

Ta' dan aħna kburin għax komplejna bit-tradizzjoni li meta jkun hemm gvernijiet Nazzjonalisti l-kondizzjonijiet tal-pulizija jimxu 'l quddiem u meta jkun hemm gvernijiet Laburista l-aħjar li jistgħu jmorru l- pulizija hu li jibqgħu kif inhuma biex ma ngħidx li jmorru lura wkoll.

Jekk nieħdu d-dħul ta' kuntistabbli tal-pulizija u nqabbluh mad-dħul ta' erba' snin ilu nsibu li fl-1998 is-salarju ta' kuntistabbli kien ta' Lm3,907.

Is-sena d-dieħla ̧ biż-żidiet li tajna f'żewġ collective agreements u b'żidiet oħra li saru matul erba' snin, dan se jitla' minn Lm3 ̧907 għal Lm4 ̧923.

Kif qal il-Ministru John Dalli fil-budget ̧ f'dawn l- erba' snin is-salarju ta' kunstistabbli żdied b'26%.

Issa jien m'iniex qed ninkludi l-allowances ̧ l-overtime u l-extra duty li jagħmlu.

F'dawn l- aħħar erba' snin is-salarju ta' surġent tal-pulizija żdied b'29%, minn Lm4 ̧586 għal Lm5, 902.

Spettur tal-pulizija żdied bi 31% jiġifieri għal kull Lm100 li kien jaqla' fi żmien gvern Laburista, illum taħt il-gvern Nazzjonalista qed jaqla' Lm31 aktar għaliex minn Lm5 ̧455 tela' għal Lm7, 157.

Dawn huma l-ħbieb tal-ħbieb tagħna.

Jekk dan ifisser li b'dawn iż- żidiet qegħdin ngħinu l-ħbieb tal-ħbieb j'alla nkomplu nagħmlu dan f'kull ħin u f'kull mument.

U jekk il-pulizija ̧ kif qalilna x-shadow minister ta' l-intern ̧ taħt gvern Nazzjonalista huma demoralizzati għax żidnihom Lm3 miljun j'Alla jkunu demoralizzati kuljum!

L-istess fuq l-allowances.

L-allowances żdiedu bi 43%.

Fi żmien gvern Laburista kienu jieħdu Lm1.1 miljun allowances u s-sena d-dieħla se jieħdu Lm1.6 miljun ̧ żieda ta' Lm0.5 miljun f'erba' snin.

Imbagħad l-Onor.

Gulia għamel 20 minuta jgħidilna kif qabbad nies tal- familja u lis-segretarja għax illum li qiegħed fl-oppożizzjoni m'għandux l- apparat li għandi jien ...

Meta kont fl-oppożizzjoni dawn iċ-ċifri waħdi kont nagħmilhom.

Wara kollox dawn mhumiex ċifri sigrieti imma huma ċifri pubblikati.

Fil-fatt jien dejjem tajthom iċ-ċifri fil-mistoqsijiet li jagħmel l-Onor.

Gulia u deputati oħrajn miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Pero' ma nafx kif jippretendi li ta' l-aħħar Novembru jkunu lesti ħamest ijiem wara.

Ikun tajjeb kieku naslu għal dik is-sitwazzjoni pero' jien dejjem tkellimt fuq iċ-ċifri sa l-aħħar ta' Ottubru.

Ikun tajjeb li wieħed igħid li f'dawk iċ-ċifri jkun rapportat kollox.

Dan ifisser li hold-up jidher reat wieħed u serqa ta' Lm5 tidher reat wieħed ukoll.

Issa aħna niftaħru wkoll li f'dawn l-aħħar erba' snin rażżanna ż- żieda fil-kriminalità.

Fil-fatt miċ-ċifri li tana l-Onor.

Gulia wieħed jinduna mill-ewwel li r-rata taż-żieda fil-kriminalità hija ħafna inqas minn dik ta' żmien il-partit Laburista fil-gvern.

Fil-fatt bejn l-1996 u l-1997 iż-żieda kienet ta' 35% u bejn l-1997 u l-1998 iż-żieda kienet ta' 33%.

Issa jkun tajjeb li wieħed igħid li huwa veru li bil-PIRS kien hemm żieda li allura ma tirriflettix ir-realtà vera.

Pero' anke jekk tagħmel dawn iċ-ċifri division by 2, kif qal l-Onor.

Gulia, issib li ż- żieda hija ħafna aktar mill-medja li kien hemm fi żmien il-gvern Nazzjonalista.

Tant hu veru li f'Awissu ta' l-1997 u f'Awissu ta' l-1998 ̧ li t-tnejn kienu fi żmien is-sistema tal-PIRS u t-tnejn kienu taħt gvern Laburista ̧ hemmhekk iż-żieda hija ta' 13%.

Issa hawnhekk qed nikkomparaw like with like.

Żgur li m'hawn l-ebda ministru ta' l-intern li huwa kuntent bl-istatistika.

Ovvjament wieħed dejjem jixtieq li jkun hemm aktar suċċessi.

Sur President ̧ filwaqt li aħna żidna l-investiment fil-korp tal-pulizija huma għamlu l-ekonomija u kienu jibgħatu l-pulizija d-dar biex jiffrankaw l- allowances tal-Ħdud u mhux kif kienu jgħidulhom ̧ biex joqgħodu mal-familja.

Jekk nanalizzaw dawn iċ-ċifri, jiġifieri fuq il-livell fejn tinkludi kollox l-istess, ukoll ngħid li rażżanna dik iż-żieda.

Jekk imbagħad nibdew nanalizzawhom nindunaw li reati serji bħal hold-ups, f'dawn l-aħħar erba' snin naqsu b'40%.

Jien qed nieħu bejn Jannar u Ottubru ta' bejn l-1998 u l-2002.

Jekk imbagħad naraw is-solved crime rate tal-hold-ups insibu li fl-1998 kienu jiġu solvuti biss 29% u llum qed jiġu solvuti 40%.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gavin Gulia, on a point of order.

ONOR.

GAVIN GULIA: Dawn l-istatistiċi se jippubblikahom uffiċjalment?

Qed nistaqsi dan għax qal li kellu jippubblikahom f'Jannar ta' din is-sena.

ONOR.

TONIO BORG: L-ewwelnett iċ-ċifri huma pubbliċi.

Tant hu hekk li hu kkritikani fuq is-solved crime rates fuq rapport li ħriġna aħna stess.

Aħna daħħalna analista wkoll ta' dawn iċ-ċifri u issa nistgħu nibdew nippubblikawhom.

Għalhekk l-analiżi għadha mhijiex ippublikata imma ċ- ċifri huma ppubblikati.

Tant hu veru li hu stess qabad iċ-ċifri li tajtu jien stess u għamilhom ġo ktejjeb.

Fis-serq ta' karozzi jinduna li minn 1000 karozza li kienet tinsteraq fin- 1998 illum din il-figura naqset b'40% għall-600 karozza.

L-istess is-serq li jaffettwa ħafna xjuħ u ħafna turisti, dan naqas b'59% f'dawn l-aħħar erba' snin.

Imbagħad żgur kien hemm ċerta żieda, u semma żieda ta' petty crime, anke jien ma nqisux bħala xi ħaġa leġġera għaliex min jinsteraqlu xi ħaġa żgħira għalih hija aktar importanti milli jisirqu xi ħaġa akbar lil ħaddieħor.

Aħna rridu ngħoddu l-affarijiet b'mod oġġettiv.

Jekk nieħdu l- mobile phones, taf kemm insterqu mobile phones din is-sena?

Insterqu 1750 komparati ma' 154 erba' snin ilu, imma erba' snin ilu kien hemm 25,000 mobile phone u llum hemm kwart ta' miljun.

Din il-famuża żieda ta' 20% tas- serq kollu huwa serq ta' mobile phones, li ġieli ma jkun serq xejn għax ikunu tilfuh u jaħsbu li serquhulhom.

Din kważi hija d-differenza kollha bejn is-serq fl-1998 u t-2002.

L-istess japplika għas-solved crime rate.

Tant huma ċifri pubbliċi li kkummenta dwarhom l-Onor.

Gulia, li għamel żball madornali f'dak li huma ċifri.

Għaliex?

Għax hu eżamina r-rapport ta' ħidma ta' dan il-ministeru bejn Settembru 2001 u Settembru 2002.

Ir-rapporti tal-ministru ta' l-intern hekk joħorġu kull sena.

Dan tkaża li taħt il-gvern ta' Fenech Adami ġew solvuti biss 4% tar-reati.

Dan m'hu veru assolutament xejn.

Iċ-ċifra li kkwota l-Onor.

Gulia hija ċ-ċifra tal-każijiet solvuti biss mis-CID, drug squad, vice squad u economic crime.

Dan ħa ċ-ċifra tar-reati kollha, delitti u kontravenzjonijijet li jsiru fid-distretti fejn CID ma jidħol xejn, pero' ħa biss l-ammont ta' nies li tressqu mis-CID u skwadri speċjalizzati.

B'dan il-mod irriżultalu dak l-4%.

Sur President, mill-istess rapport jirriżulta li apparti dawn it-818, fl- istess perjodu ġew solvuti mill-pulizija - tressqu l-qorti u mhux instabu ħatja - 5,352 crime u 4,922 kontravenzjonijiet, u hawn mhux qed ninkludi t- traffic offences.

Issa jekk ngħodd dawn ma' l-818 s-solved crime rate titla għal 57% li hija ċifra li meta tikkompara ma' l-Ingilterra u pajjiżi oħrajn li għandhom mezzi iktar minna, hija ċifra sodisfaċenti għall-aħħar.

Sur President, ma naħsibx li fis-sena li għaddiet l-intern u l-pulizija se jibqgħu jiftakruhom in-nies għaż-żieda fis-serq tal-mobile phones, iżda għas-suċċessi li ġew imfaħħra minn kulħadd, li l-pulizija u s-servizz tas- sigurta' wettqu fix-xhur li għaddew.

Jiena ħsibt li l-Onor.

Gulia se jgħid dak li qed jgħidu n-nies hemm barra.

X'qed jgħidu n-nies?

Li għandna nies kapaċi fil-korp tal-pulizija u fis-security service, li jagħmlulna l-kuraġġ li naħdmu iktar f'dan il-qasam.

Qed jgħidu li l-forzi ta' l-ordni f'pajjiżna ħaqqhom prosit għax kissru ċrieki importanti u perikolużi ta' kriminalita' din is-sena.

Qed jgħidu wkoll li l-gvern, il-pulizija u l- forzi ta' l-ordni fis-sigurta' f'pajjiżna meta jiġġieldu l-kriminalita' u jiġġieldu lil min jikser il-liġi ma jħarsux lejn uċuħ.

Sur President, aħna kburin bil-ħidma tas-servizz tas-sigurta'.

Li kien għall-partit Laburista dan is-servizz ta' sigurta' qatluh u difnuh, anzi fi żmienhom kien hemm proposta tal-liġi biex joqtlluh u jidfnuh u jerġgħu jagħmlu s-servizz ta' sigurta' parti mill-korp tal-pulizija jiġifieri l- kummissarju tal-pulizija jkun responsabbli wkoll għas-sigurta'.

Aħna meta sseparajnihom għall-ewwel żmien għamilna l-istess persuna pero' konna għedna - u niftakar mort fuq l-RTK ma' l-Onor.

Gulia sena wara l-elezzjoni - li dawn se jiġu separati.

Mela huma riedu jagħmluhom flimkien u issa qed jikkritikawna għax ma fridnihomx mill-ewwel.

Kieku ma waqgħux mill-gvern hekk kienu se jagħmlu.

In-nies illum jgħidu x'servizz tajjeb għandna u mn'Alla kellna dan is-servizz ta' sigurita' regolat bil-liġi, li hu marbut li jimxi skond il-liġi anke kontra dawk in-nies li l-liġi ma jistmawhiex.

Dan jaħdem minkejja l-ostakli li jiġu ħafna drabi minn kwartieri li kultant ma tistenniex li għandhom jiġu minnhom.

Ħadmu kif kien mistenni, ħadmu l- bogħod mill-għajn iżda ħadmu b'suċċess, u bl-għajnuna tal-pulizija ġie mkisser ċirku ta' traffikanti tad-droga li din is-sena kienu se jimportaw Malta erba' kilogrammi droga kokaina.

B'riżultat ta' din l-operazzjoni inbdew proċeduri kontra 19-il persuna li allegatament kienu nvoluti.

Naħseb li dan qatt ma ġara hawn Malta, u dan ma sarx b'kumbinazzjoni iżda sar b'għaqal u b'paċenzja kbira.

F'waħda mill-konferenzi stampi, il-ħabib tiegħi l-Onor.

Gulia tkaża għaliex din l-operazzjoni pparteċipaw fiha persuni li qegħdin priġunieri fil-ħabs.

Mhux hekk messu għamel l-Onor.

Gulia.

Messu faħħar l-għaqal ta' l-awtoritajiet tal-ħabs u l-pulizija li ħadmu flimkien sabiex bil-mezzi li tagħtihom il-liġi joħorġu mit-toqba tagħhom u jonsbu lil min qiegħed ixerred id-droga qattiela f'Malta biex b'hekk inbeda kas kontra tagħhom u se tingħata daqqa ta' ħarta qawwija fil- kriminalita' marbuta mad-droga.

L-istess suċċessi waslu f'dawk li huma omiċidji li ma sarux din is-sena li fil-fatt ġew solvuti mis-CID.

Insemmi b'mod partikolari l-qtil tal-warden Għawdxija Fortunata Spiteri.

Dan wera li mhux veru dak li jgħidu xi wħud li għax il-pulizija ma jsolvux il-każ mill-ewwel, il-file jorqod u jrabbi t- trab fuqu.

Dan kien każ diffiċli u l-pulizija kompliet tinvestiga b'paċenzja kbira sakemm waslet biex tressaq lil min jidhrilha lil huma ħatja.

Jiena għandi fiduċja wkoll minn dak li ġejt informat li li każijiet simili se jiġu solvuti dalwaqt ukoll.

L-istess għandu jingħad għal mod kif is-servizz ta' sigurta' u l-pulizija mexxew investigazzjonijiet importanti fis-sajf li għadda biex jassiguraw li anke l-ogħla istituzzjonijiet ta' pajjiżna jkunu ħielsa minn kull ħaġa li tista' ttappan il-fiduċja tal-poplu fihom.

Ma kienx xogħol pjaċevoli, ma kienx xogħol pjaċevoli la għall-gvern u lanqas għall-investigaturi b'mod partikolari l-kummissarju tal-pulizija li minħabba s-serjeta' tal-każ daħal fih.

Il-gvern malli sar jaf b'dak li seta' ġara u wara li informa li l- pulizija bl-importanza li jsir minnufih investigazzjoni serja, bla kantunieri informa lill-pubbliku b'dak li kien qed jiġri u ħa azzjoni immedjata sabiex fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja terġa tissaħħaħ.

Dan għamilnih, Sur President, minkejja li kien hemm min kiser il-wegħda li mhux se jdaħħal il-politika fin-nofs.

Anzi aħna għamilnih minkejja dan kollu, għamilnih b'dinjita' kbira, mhux għax kienet xi ħaġa pjaċevoli li ssir imma għax hekk kien sewwa li jsir u għaliex il-liġi u l-ġustizzja ma jħarsux lejn l-uċuħ u huma ugwali għal kulħadd.

Is-sabiħa hi li fil-ġurnal ta' l- oppożizzjoni l-ewwel qalu li l-gvern b'mod partikolari jien, ma kont naf b'xejn, u kien hemm ġurnal ieħor li qal li l-Prim Ministru sar jaf fl-aħħar mument.

Il-botta kienet hija li kieku konna nafu qabel aħna konna se nindaħlulhom biex ma jkomplux imexxu.

Imbagħad meta jien ħriġt stqarrija, ktibt artikolu u indunaw li kien il-gvern li għadda l-informazzjoni lill- pulizija, allura bdew jgħidu li l-gvern qed jipprova jindaħal.

Iva, indaħal il-gvern.

Indaħal meta sejjaħ lill-kummissarju tal-pulizija u qallu biex jagħmel investigazzjoni sħiħa, ħaġa li rrid ngħid il-kummissarju għamilha b'abilita' kbira f'ċirkostanzi xejn faċli.

Dawk huma l-akkwisti tal-ministeru ta' l-intern fix-xhur li għaddew.

Suċċessi fuq suċċessi kontra ċrieki tal-kriminalita'.

Apparti din l- operazzjoni konnessa mad-droga, il-pulizija rnexxielha tarresta 590 persuna fuq reati marbuta mad-droga, ittellgħu l-qorti 270 ruħ oħra, 83 fuq traffikar.

Ingħataw mill-qorti 238 sentenza dwar reati ta' droga u saru 463 raids mid-drug squad tal-korp tal-pulizija.

Apparti l-erbgħa kilogrammi kokaina li kienet ġejja minn Catania, inqabdu erba' kilogrammi kokaina oħra f'Malta, id-doppju tas-sena li għaddiet.

L-istess fil-każ ta' l-eroina; inqabdet id-doppju ta' kemm inqabdet erba' snin ilu.

U nistgħu ngħidu l- istess ukoll għall-pilloli ecstasy.

Imbagħad kellna l-kritika li llum kienet ftit, imma xammejtha, fejn qalu li fi żmienhom, f'dawk it-22 xahar, kien hemm żewġ traffikanti tad-droga li ttellgħu.

Sewwa għamiltu jekk tellajtuhom, imma l-botta hija li dawn setgħu ttellgħu qabel pero' ttellgħu fiż-żmien il-Laburisti.

Dan m'hu veru xejn għax dawn in-nies, partikolarment wieħed minnhom li ssemma' ħafna f'dan is- sajf għall-mod kif għamel ċerti operazzjonijiet, kien ikkommetta r-reat fl- 1997.

Issa jekk tikkometti reat fl-1997, kif tista' ttellgħu fl-1996.

Dan kien argument bażwi daqskemm ikun argument bażwi kieku jien ikolli ngħid li n-nies kollha li ttellgħu fi żmien il-gvern Nazzjonalista kien messhom ittelgħu qabel fi żmien il-gvern Laburista.

Irrid ngħid ukoll li m'ilux aħna kellna membru ta' l-oppożizzjoni li jgħajjar lill-ex-president tar-reppublika li huwa patrun tad-droga fil- Kottonera.

Imissu jistħi li jgħid dawn l-affarijiet.

Dan jitkażaw bih mhux in-nazzjonalisti biss, imma jitkażaw bih il-laburisti wkoll tal-Kottonera.

Dan id-deputat jipprova jpinġi sitwazzjoni ta' politiċizzazzjoni sħiħa fil- qasam tad-droga.

Din il-ħaġa tpaxxi lil kategorija waħda ta' nies, lit- trafikanti tad-droga infushom għax hekk jixtiequ li jarawna.

Dawn jixtiequ jarawna maqsumin fil-ġlieda kontra d-droga.

Sur President, x'għamilna għall-korp tal-pulizija f'dawn l-aħħar erba' snin?

Żidna għal sena wara l-oħra l-ispiża kapitali tal-pulizija.

Issa l- Onor. Gulia qal li din is-sena hija Lm300,000.

Vera hija daqshekk pero' l- kumpless amministrattiv li ġie jqum mal-Lm 1 miljun u li kien jixrob ma' l- Lm200,000, Lm250,000 kull sena mill-vot kapitali dak issa spiċċa, jiġifieri l-flus kollha li għandna se jmorru kollha għall-equipment u għal titjib ta' l-għases.

Ma nistgħux nagħmlu kollox f'salt, se nagħmlu kollox bir-rata tajba li mxejna biha, partikolarment f'dawn l-aħħar sentejn.

Fl-1998 l- ispiża kapitali kienet Lm350,000, pero' Lm180,000 minnhom marru għall- kumpless amministrattiv, jiġifieri f'idejhom il-pulizija erba' snin ilu kellhom biss Lm170,000 biex jixtru l-equipment tal-forensika.

Irrid ngħid li meta tlajna fil-gvern aħna il-magna kompjuterizzata li tqabbel il-finger prints li jelevaw mill-post ta' l-inċident mal- fingerprints li għandhom is-CID kienet ilha bil-ħsara u kienet tagħmel xahar taħdem imbagħad tagħmel erba' xhur ma taħdimx.

Il-pulizija xtaqu jbiddluha iżda għax ma kellhomx flus.

Meta aħna tlajna fil-gvern xtrajna waħda ġdida kompletament.

Bnejna wkoll il-kumpless amministrattiv.

Dan bdejnieh aħna u kien xieraq li nispiċċawh aħna wkoll.

Inbena wkoll lock- up ġdid ukoll għal min jiġi arrestat.

Ħaġa importanti ħafna kienet li f'dawn l-erba' snin kull sena rrekrutajna pulizija ġodda.

Fis-sentejn ta' amministrazzjoni Laburista kienu qed jitilqu l-pulizija u ma jiġux sostitwiti.

Fl-1997 u fl-1998 ma kien hemm l- ebda reklutaġġ.

Fl-1999 aħna ħriġna l-applikazzjonijiet, fit-2000 daħlu 76, fl-2001 daħlu 88, fl-2002 daħlu 72 u issa għadhom kemm għalqu l- applikazzjonijiet u nisperaw li jidħlu bejn 80 u 100 pulizija oħra fl-2003.

Din hija s-serjeta', Sur President, biex aħna dejjem inħallu l-korp tal- pulizija...

(Interruzzjonijiet) Inti qed teħodhom b'erba' snin.

(Interruzzjonijiet) Taf kemm żdiedet fi żmienkom komparata ma' erba' l-snin oħra? 80%!

Kull sena żdiedet il-kriminalita' ħlief darba waħda biss, fl- 2001 u r-rata taż-żieda hija inqas.

Dawn il-figuri nixtieq inpoġġihom fuq il-mejda tal-Kamra.

Mela fi żmienhom kienet tiela' l-kriminalita' u ma daħħlux pulizija, u fi żmienna aħna daħħalna dawn in-nies kollha u waqqafna skwadri ġodda u importanti fil-korp tal-pulizija bħas-cyber crime unit u l- money laundering squad li qabel ma kenux jeżistu.

Dan stajna għamilnih għax żidna l-pulizija.

Faċli li tgħid hemm bżonn li ssir skwadra jew hemm bżonn li jiżdied unit, imma jekk ma jkunx hemm pulizija dawn ma tkunx tista' twaqqafhom.

Sur President, f'dawn l-aħħar erba' snin inxtraw ukoll 125 vettura ġdida u hemm 13 oħra ordnati, kif ukoll xarabanks għall-pulizija.

Fl-aħħar sena tal- partit Laburista taf kemm inxtraw karozzi?

Xejn, Sur President.

Ma nxtraw xejn.

Żidna wkoll iż-żwiemel fil-kavallerija u sar refurbishment sħiħ tal- mounting section il-Marsa.

Inxtara t-tagħmir tal-forensika li semmejt.

Apparti l-magna tal-fingerprints inxtara wkoll il-ballistic comparison microscope.

Minħabba ż-żieda fil-capital expenditure tal-pulizija stajna nagħmlu affarijiet oħra bħal per eżempju security cameras f'Paceville li issa nieħu pjaċir ngħid li se jiġu estiżi f'partijiet oħra ta' Malta.

Niġi issa għall-għases.

Fl-għases ħa nsemmi erba' ċentri kbar, mhux se nsemmi ċ-ċentri ż-żgħar, vera li aħna għandna tax-Xgħajra wkoll.

Hemmhekk kien hemm għassa u rranġajniha għax kien hemm is-saqaf qiegħed jaqa' bħalma rranġajna ta' l-Imdina.

Din kienet teżisti wkoll, jiġifieri mhux ftaħna għassa ġdida ġo l-Imdina.

Fl-Imdina kien hemm għassa diġa, pero' kienet f'post antik li lanqas kien hemm faċilitajiet sanitarji fih.

Aħna xtrajna fond suret in-nies mingħand il-Maltacom u fil-fatt illum hemm l-għassa hemmhekk.

Fiż-Żurrieq, fejn hemm xi 8000 jew 9000 ruħ joqogħdu hemmhekk għamilna l-għassa.

Ħal Qormi huwa t-tieni l-ikbar post f'Malta fejn il- popolazzjoni tlaħħaq mal-11, 000.

Hemmhekk irranġajna l-għassa wkoll.

L- Onor. Gulia jaf b'dan għax joħroġ fuq hemm, pero' konvenjentement insiha.

Jiena nieħu gost kieku jmur jaraha u jara kemm għamilniha sabiħa minn barra u minn ġewwa.

F'San Ġwann, li huwa post enormi wkoll, fil-fatt ġiet irranġata u ġiet irranġata ta' B'Kara wkoll, li l-ikbar post f'Malta.

Probabbilment kien hemm ukoll min ma ħax gost b'dan il-progress għax kien hemm min qal u kiteb fil-gazzetti li B'Kara rranġaw l-għassa minn barra biss.

Il-Karkariżi jafu li dan mhux veru.

L-għassa tranġat minn barra u minn ġewwa u llum huwa post diċenti li jilqa' n-nies.

Tejjibna wkoll il-livell akkademiku tal-membri tal-korp tal-pulizija.

Erba' snin ilu kien hemm 240 persuna fil-korp li għandhom għall-inqas livell ta' l-'O' level.

Illum dan irdoppjajnih għal 509.

L-universita' bħalissa hemm 29 pulizija li jsegwu korsijiet, 14 full time u 15 part-time.

L-akkademja tal-pulizija li kienet twaqqfet minn gvern Nazzjonalista u li issa waqqafniha wkoll b'liġi, organizzat 32 kors u seminars differenti li minnhom gawdew 523 pulizija.

Irrid ngħid li kkritikawna wkoll fuq bullet-proof vests.

Meta sirt ministru jien taf kemm kien hemm bullet-proof vests? 29 kollha f'idejn l-SAG.

Illum għandna 129 u hemm 20 oħra li ġew ordnati li jintlibsu minn taħt u mhux minn fuq ħalli jkunu iktar komdi għal dak li jkun.

Dawn huma r-riżultati tagħna bil-flus kif infaqnihom li aħna ġbarna mingħand il-ministeru tal- finanzi matul iż-żmien, b'żieda fuq is-sena li għaddiet.

Nixtieq insemmi wkoll il-patrols.

Fis-sajf wieħed seta' jara pulizija tal- kavallerija.

Dawn jarawhom in-nies għax faħħru din l-inizjattiva l-ġdida anke miegħi u mal-kummissarju.

Is-sezzjoni tal-klieb rajnihom f'postijiet fejn jinġemgħu iktar nies fis-sajf bħal Buġibba, l-Għadira, l-Għarmier, Birżebbuġa u Wied il-Għajn.

Flok grazzi u prosit x'qalilna l-Onor.

Gulia?

Qalilna dan hu veru każ ta' gvern li moħħu biss fil-forma u mhux fis- sustanzi.

Irrid ngħid ukoll li San Ġiljan huwa wieħed mill-postijiet li fil-fatt ġie shortlisted wara li għamilna rapport tal-periti ma' l-għases kollha.

Fil- fatt ħarġet it-tender sabiex isir ix-xogħol fuq San Ġiljan li se jkun xogħol tajjeb ħafna, imma naħseb jieħu gost l-Onor.

Cuschieri wkoll li għamilna taż-Żurrieq u ta' Ħal Qormi.

Irrid ngħid li qisu f'daqqa waħda l- Onor. Gulia qed jieħu interess speċjali dwar Wied il-Għajn.

Dwar Wied il- Għajn nixtieq ngħid li jien stedint mill-inqas darbtejn lis-sindku u l- kunsilliera u s-sotto kumitati biex jiġu jkellmuni għax qed jgħidu li mhux li m'hemmx għassa imma li jridu għassa iktar ċentrali.

Mhux veru li m'hemmx għassa.

F'Wied il-Għajn hemm għassa imma qed jgħidu li hija żgħira.

Issa qabel l-għassa kienet ikbar imbagħad il-kunsill lokali stess kien ried li jidħlu l-girl guides f'dik l-għassa wkoll u allura l-għassa ċkienet.

Meta stedintu u tajtu d-data u l-ħin sabiex jarani, laqqa' l-kunsill lokali lejliet li kellhom jiġu jarawni, imbagħad qal din riedu jirreferuha lis- sotto kumitat, għax biex jiltaqa' mal-ministru, s-sindku għandu bżonn ...

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gavin Gulia, bil-permess tal-Ministru.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mhux fair li qed jitkellem fuq nies li m'humiex hawnhekk.

Jien għandi l-korrispondenza kollha li kienu tawni ftit ġimgħat ilu, li kienu talbu lill-Ministru sabiex jiltaqgħu għal xhur sħaħ.

L- istedina li għamel il-Ministru għamilha lejliet il-budget.

Dan stieden biss lis-sindku u dan mhux ġust.

ONOR.

TONIO BORG: Dan m'hu veru xejn, u ammetta fuq is-Super One is- sindku.

Qatt ma kien hemm rikjesta biex jiltaqgħu miegħi u mal-kummissarju tal-pulizija fil-ministeru tiegħi fuq il-ħteġijiet tal-lokalita'.

Aħna qatt m'għidnilhom le, anzi jien tajthom id-data u l-ħin, imbagħad qalu li jridu jlaqqgħu sotto-kumitat.

ONOR.

GAVIN GULIA: Nieħu aġġornament u npoġġi l-korrispondenza fuq il- mejda tal-Kamra, għax mhux fair li l-Ministru qed jitkellem hekk.

ONOR.

TONIO BORG Imbagħad il-kunsilliera nazzjonalisti għaddew mozzjoni biex jiltaqgħu miegħi u l-kunsilliera laburista vvotaw kontra li l-kunsill lokali jiġi jiltaqa' miegħi.

Issa fl-aħħar rebaħ is-sens komun għax il- bieraħ irċevejt ittra - u nieħu gost - biex jiltaqgħu miegħi ħalli jiddiskutu l-affarijiet li jolqtu l-lokal.

Sur President, jiena naf li s-sindku ta' Wied il-Għajn u l-Onor.

Gulia jiedħu gost jisma' meta ngħid li r-rata ta' kriminalita' f'dawn l-aħħar erba' snin f'Wied il-Għajn naqset.

Din naqset għaliex bgħatna l-patrols hemmhekk li qatt ma rawhom fi żmien il-gvern Laburista.

(Interruzzjonijet) U nagħmilha fil-gwarniċċ!

Inti pass wara pass.

Nisperaw li sa' l-aħħar ta' din is-sena tkompli tonqos din ir-rata ta' kriminalita'.

(Interruzzjonijiet) Naf li mhux qed jieħu gost li naqset ir-rata ta' kriminilita'.

(Interruzzjonijiet) Imma x'nista' nagħmillek, jekk naqset.

Kieku żdiedet ngħidlek li żdiedet.

Naqset f'Wied il-Għajn.

(Interruzzjonijiet) Għax issa l-logħba politika kollha krollat.

Jiena se ngħidlu kemm naqset.

Mela s-serq f'Wied il-Għajn minn 198 fil-perjodu Jannar - Ottubru, 1998 din naqset għal 163 fil-perjodu Jannar - Ottubru 2002.

Mela fi żmienhom għax ma kienx hemm patrols fi Wied il-Għajn, il- figura kienet 198 u issa li żidna l-patrols naqset għal 163.

Tant l-Onor.

Gulia ma sabx x'jattakka fil-korp tal-pulizija li mbagħad kellu jinfexx fuq iż-żewġ assistenti kummissarji ġodda.

Issa fost il- kritika kollha ta' l-Oppożizzjoni li smajna din is-sena, naħseb din tieħu l- oscar ta' ipokresija.

Għaliex?

Il-kritika hi li dawn il-promotions saru fuq rakkmandazzjoni diretta...

Biex ikun ftit ironiku qalli saru b'direct order.

Mhux suppost nieħu għalija jien imma jien jekk inwieġbu jieħu għalih.

Qal li saru fuq rakkmandazzjoni diretta tal-kummissarju tal- pulizija.

Issa minn ċertu grad 'l fuq mill-Indipendenza 'l hawn dejjem hekk saru għax dan huwa korp dixxiplinat.

Ara fuq spetturi, peress li hemm involuti 100 ruħ, ma jkunx hemm ir-rakkmandazzjoni diretta, ara fuq il- kuntistabbli m'hemmx ir-rakkmandazzjoni diretta pero' mis-supretendenti 'l fuq, għax huwa korp dixxiplinat dejjem hekk kienet.

Fi żmienna, fi żmienhom, taħt Borg Olivier, taħt Mintoff, taħt Karmenu Mifsud Bonnici dejjem kienet fuq rakkmandazzjoni diretta kienet, u hekk ġara f'Awissu ta' l-2000, saru 16-il supretendent u saru fuq rakkmandazzjoni diretta tal- kummissarju tal-pulizija.

Meta saru dawk il-promozzjonijiet, il-PSC - issa jekk hux tajjeb jew ħażin hija irrelevanti, għax il-PSC hija istituzzjoni li tiddeċiedi dawn l-affarijiet - dakinhar qalet għal-livell ta' supretendent lil dawn se napprovawhom pero' minn issa 'l quddiem oħorġuhom b'application.

Tista' taqbel u tista' ma taqbilx magħha din is- sistema imma hekk kien deċiż.

Meta mbagħad ġew biex jinħatru l-assistenti kummissarji, reġgħet ġiet applikata l-istess sistema li ġiet applikat mill-Indipendenza 'l hawn inkluż fi żmienhom meta għamlu tliet assistenti kummissarju b'rakkmandazzjoni diretta tal-kummissarju tal-pulizija.

(Interruzzjonijiet) Jien mhux qed nikkritika n-nies, jien qed nikkritika s-sistema għax inti s- sistema kkritikajt.

Int illum is-sistema kritikajt, mela jien qed ngħidlek fuq is-sistema.

Ma kienx hemm direttiva tal-PSC.

Fuq l-ACs ġara l-istess ħaġa, ġew approvati mill-PSC għax inti, bħala avukat taf, li ma tista' qatt tagħmel promozzjoni fiċ-ċivil jekk ma jkollokx l-approvazzjoni tal-PSC.

Jiġifieri dawn iż-żewġ assistenti kummissarji kellhom l-approvazzjoni wkoll tal-PSC.

X'qalet il-PSC?

Qalet dawn se nagħmilhom bħalma għamilna sentejn ilu, pero' minn issa 'l quddiem trid tagħmilha b'rakkmandazzjoni diretta.

Jien ma naqbilx magħha fuq l-AC.

Dejjem kienet mill-Indipendenza 'l hawn li f'ċirku ristrett ta' sitta min-nies jagħżilhom il-kummissarju tal-pulizija imbagħad ħalli l-PSC tkun tista' tagħmel il-veto.

Pero' l-PSC iddeċidiet hekk u aħna obbligati bil-Kostituzzjoni li nosservawha.

Issa t-tieni raġuni għall-ipokrezija kienet meta qal li qabżu n-nies.

L- ewwelnett nerġa' ngħid u anke kkonferma l-Onor.

Gulia għalkemm ta interpretazzjoni differenti, li dawn ma qabżu lil ħadd li sar supretendent qabilhom.

Issa din il-kritika hi ipokrita għax fi żmienhom saru tliet assistenti kummissarji - li nerġa' ngħid li mhux qed nikkritika li saru dawn, imma s-sistema għax inti s-sistema kkritikajt - li qabżu mhux biss lin-nies li huma supretendenti qabilhom u forsi saru spetturi qabel, qabżu nies li kienu supretendenti qabilhom ukoll.

Peress li m'għadhomx uffiċjali pubbliċi, jiena se ngħid min huma.

(Interruzzjonijiet) Inti semmejt l- uffiċjali pubbliċi.

Jien mhux dawk se nsemmi għax dawk ma nsemmihom qatt.

Imma dawn spiċċaw minn mal-korp.

Intom meta għamiltu dawk it-tlieta - u jista' jkun li kellkom raġun tagħmluhom bħalma aħna għandna raġun li l- kummissarju tal-pulizija għamel dan ...

(Interruzzjonijiet) Kienu Joseph Rizzo, Daniel Gatt, u Anthony Borg.

Dawn kienu supretendenti li meta saru dawk l-assistenti kummissarju fl-1997 ukoll, jekk niġu f'dan, qabżuhom.

Jiġifieri jekk inqabeż xi ħadd li sar supretendent qabel pjuttost kien fi żmien il-gvern Laburista.

Imbagħad it-tielet raġun għaliex din hija kritika ipokritika għaliex din ġejja mingħandu li kien ministru tal-ġustizzja u jaf li kien hemm persuna li f'sena waħda saret direttur ġenerali tal-qorti.

Din il-persuna l-ewwel telgħet minn principal għal senior principal, jiġifieri minn grade 10 għal grade 7, imbagħad minn senior principal b'rakkmandazzjoni diretta tal-gvern ta' dak iż-żmien telgħet għal grade 3.

Jiġifieri minn sena waħda minn grade 10 telgħet għal grade 3 u saret b'rakkmandazzjoni diretta, naturalment bl-approvazzjoni tal-PSC.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gavin Gulia, on a point of order.

ONOR.

GAVIN GULIA: B'rakkmandazzjoni diretta l-gvern Nazzjonalista kien għamel lil Psaila minn principal għal permanent secretary.

Mela allura m'għandek xejn x'tikkritika għax din hija prattika użata anke fis-servizz pubbliku.

ONOR.

TONIO BORG: Jaf li għandu kawża mitlufa u qed jipprova jiġbor xi ħaġa.

Mela issa fis-servizz pubbliku, fi żmienu u fil-ministeru tiegħu jistgħu jsiru pero' jikkritika dan il-fatt meta jseħħ f'korp dixxiplinat li dejjem kellu t-tradizzjoni li jagħmel rakkmandazzjonijiet diretti l- kummissarju tal-pulizija.

Sur President, dan ix-xogħol kollu li għamilna għamilnih minkejja l- emerġenza li nħolqot din is-sena bil-wasla ta' l-immigranti illegali.

Sal- bieraħ kien hemm 'il fuq minn 900 ruħ.

F'sena waħda kellna 19-il żbark f'Malta li ġabu magħhom 1540 persuna klandestina.

Kieku ma kienx għal ripatrijazzjoni li tagħmel s-sezzjoni ta' imigrazzjoni kieku għandna, 1,540 immigrant illegali.

Ġew ripatrijati kważi 600 ruħ u xi 20 minnhom ġew rikonoxxuti bħala refuġjati.

Issa faċli toqgħod fuq pultruna tikkritika.

Dan mhux qed ngħidu għall-Onor.

Gulia imma fil-ġurnali ta' l- oppożizzjoni kien hemm min qal li l-kondizzjonijiet jistgħu jkunu aħjar u misshom jieħdu ikel skond kif iridu huma.

Hawnhekk għandi nfaħħar il-ħidma tal-puliizja u ta' l-armata li qed jagħmlu l-isforz kollu possibli sabiex jieħdu ħsieb l-akkomodazzjoni ta' nies li ġew ħabta u sabta fuqna.

M'għandniex noqogħdu nsibu x-xagħra fl-għaġina għall-gost li nagħmlu kritika, għax paroli, stqarrijiet, papers u studji tista' tagħmel kemm trid pero' ftit huma dawk li jgħinnu b'mod konkret.

Nerġa' nagħmilha ċara li m'hawnx post għall-klandestini f'Malta.

Min għandu d-dritt li jibqa' hawn għax ħarab minn pajjiżu minħabba persekuzzjoni politika dak se jsib kenn f'Malta.

Konna aħna bħala gvern li għamilna l-liġi tar-refuġjati meta ħaddieħor ma riedx jagħmilha.

Lil dawn tajnihom id-dritt li jaħdmu, tajnihom dritt għall-assistenza soċjali, dawk li ma jsibux ix-xogħol tajnihom dritt għar-relief, tajnihom id-dritt għal sptar u skejjel b'xejn u dokument ta' l-ivjaġġar.

Dawk li ma jaqgħux taħt il-kategorija li semmejt ta' refuġjat jew inkella li ma ħaqqhomx l-istatus umanitarju dawn ma jistgħux jinżammu f'pajjiżna u meta jkun il-waqt nibgħatuhom f'pajjiż ieħor.

Irrid ngħid li f'Marzu 2002 ikkonkludejna l-kapitlu ta' l-intern ma' l- Unjoni Ewropea.

Dan sar wara li rratifikajna konvenzjonijiet internazzjonali kif ukoll wettaqna bdil fil-liġijiet ta' pajjiżna.

B'effett mill-1 ta' Jannar ukoll se jkun hemm il-ħtieġa ta' visas għal ċittadini li jridu jiġu Malta mill-Afrika ta' Fuq.

Dan m'għandux ifixkel ir- relazzjonijiet kummerċjali bejn pajjiżna u dawn il-pajjiżi għax se jibdew joħorġu l-multiple visa, pero' mbagħad li jimmeraviljani hu li l- Oppożizzjoni qed tgħid li jekk terġa' titla' fil-gvern se terġa' tneħħi l- bżonn tal-visas minn dawn il-pajjiżi.

Mela jibżgħu mill-liberta' tal- moviment ta' l-Ewropew pero' mbagħad jgħidu li se jerġgħu jneħħu l-visas miċ-ċittadini ta' l-Afrika ta' Fuq.

Ikkonkludejna wkoll din is-sena d-diversi programmi leġislattivi tagħna.

Infakkar li din is-sena għamilna l-ikbar riforma fil-Kodiċi Kriminali minn mindu tfassal dan il-Kodiċi.

Ħafna minn dawn ir-riformi seħħew fl-1 ta' Lulju, 2002, fejn daħħalna l-konġura bħala.

Il-pussess biss ta' pornografija tat-tfal li sa Mejju li għadda ma kienx reat issa sar reat.

Korruzzjoni fis-settur privat, qabel ma kienx reat.

Ħloqna r-reat ta' traffikar ta' nies kemm għal skop ta' immigrazzjoni illegali kif ukoll għal skop ta' illeċitu.

Daħħalna wkoll - u din hija mportanti pero' mhux kulħadd induna biha - għall-ewwel darba r-responsabbilta' kriminali tal-kumpanija.

Qabel ċerti affarijiet biss kellhom ir-responsabbilta' kriminali tal- kumpaniji f'każ ta' reati li jaqbżu s-sena ħabs.

B'effett minn din is-sena tajna lill-vittmi tar-reati d-dritt li jkunu preżenti fl-awla fil-qorti anke jekk ikunu xhieda.

Daħħalna reati ġodda ta' l-użura u tal-mibegħda razzjali.

Għamilnih reat li wieħed ma jħallasx il-manteniment li jkun wiegħed li jħallas f'kuntratt ta' separazzjoni.

Dak sar kontravenzjoni kriminali.

Żidna l-pieni fuq il-frodi u fuq l-attakki fuq l-anzjani.

Tajna wkoll inċentiv - u din taħdem favur il- vittma - tat-tnaqqis fil-piena lil min jagħmel tajjeb għall-ħsara jew irodd lura l-oġġett misruq.

Saħħaħna jdejn il-pulizija fil-qorti billi se nagħtuhom dalwaqt id-dritt ta' appell fil-każ ta' għoti ta' liberta' proviżorja u appelli minn kawżi deċiżi mill-maġistrati waqt kumpilazzjoni.

Għamilna wkoll liġijiet oħrajn fosthom il-liġi ġdida dwar il-pulizija li se nħabbar li se tidħol fis-seħħ fl-1 ta' Jannar ta' l-2003, li fost oħrajn se twaqqaf bord tal-pulizija għall-ilmenti kontra l-membri tal-korp kif ukoll se tagħti d-dritt sabiex il-qorti tisma' x-xhieda.

Din hija ħaġa mportanti ħafna.

Flimkien mal-Ministru tal-Ġustizzja se jkunu jistgħu jsiru regolamenti sabiex il-qorti tisma' x-xhieda permezz ta' video conference f'każijiet meta jkunu xhieda vulnerabbli bħal tfal.

It-tfal mhux se jibqgħu jixhdu fl-awla tal-qorti imma jibdew jixhdu minn post barra l-qorti permezz ta' konferenza tal-video.

Dan jgħodd ukoll għal persuni li jkunu ġew sesswalment abbużati.

Għamilna wkoll ħafna emendi fil-liġi dwar l-immigrazzjoni, li se jidħlu fis- seħħ nhar il-Ħadd, fit-8 ta' Diċembru, fejn se nagħtu d-dritt lill- kummissarju tal-pulizija li jkun jista' joħroġ ordni amministrattiva ta' tkeċċija.

Sal-lum, biex jitkeċċa xi ħadd klandestin minn Malta trid tmur bilfors il-qorti.

Min ma jogħġbux dik l-ordni jista' jappella xorta waħda pero' jappella quddiem tribunal amministrattiv.

Għaddejna wkoll l-liġi dwar il-probation għall-ħafna każijiet ta' żgħażagħ li għandhom sentenza ta' ħabs u darba minnhom intbagħtu fl-istitut ta' Dun Anġ Seychell u oħrajn li ntbagħtu f'postijiet oħrajn.

Dan veru mhux qed isir b'mod formali ħafna, pero' issa se jkollna l-liġi li dan ikun jista' jsir b'mod formali.

L-Onor.

Gulia tkellem ukoll dwar il-mod kif issir id-dixxiplina fil-ħabs.

Irrid ngħid li taħt dan il-gvern bir-regolamenti tal-ħabs tajna ħafna drittijiet, u jiena se nsemmi tnejn li huma mportanti ħafna, d-dritt ta' appell li qabel ma kienx jeżisti, u d-dritt għall-assistenza minn social workers li huma żewġ persuni speċjalizzati li jassistu fl-appell lil dawn il-priġunieri.

Qabel kien sa 25 ġurnata remission ma tistax tappella, allura ġieli kien jiġri li jinqalgħu tliet akkużi, kull waħda ma taqbiżx il-25 ġurnata remission u allura ma jkunux jistgħu jappellaw.

Riċentement għamilna emenda oħra fir-regolamenti fejn għedna li l-effett kumulattiv tat- telfien ta' remission jgħodd biex il-ħabsin jappellaw jew le.

Irrid ngħid l-ħidma saret kemm favur il-priġunieri fil-ħabs kif ukoll favur il-gwardjani wkoll.

Tajna l-pensjoni tas-servizz lill-gwardjani.

Irrid ngħid ukoll li fil-bidu tas-sena d-dieħla niftħu l-wing il-ġdida, li huwa lest imma qed jaħdmu l-għamara.

Ħafna minnha qed jagħmluha l-priġunieri stess sabiex nawguraw l-proġett ġdid tal-ħabs li fih se jkun hemm 144 ċella.

Ġie ntrodott għall-ewwel darba s-servizz ta' social worker u żewġ psikologi u ġie attrezzat ukoll il-ground tal-football.

Anke fil-qasam edukattiv illum nieħdu gost ngħidu li hemm seba' priġunieri li qagħdu għall- eżami 'O' level, tlieta li qagħdu għall-'A' level, żewġ priġuneri ġabu l- liċense A tal-wireman filwaqt li żewġ priġuneri oħrajn qed isegwu korsijiet fl-universita'.

Irdoppjajna l-flus għar-rijabilitazzjoni tal-priġuneri bil- problemi tad-droga minn Lm40,000 għal Lm80,000 u llum hemm 25 priġunier fit- tliet ċentri differenti tas-SATU, Caritas u tas-Sedqa.

Irdoppjana wkoll il- flus li jingħataw għax-xogħol lill-priġunieri u għall-gratuity għal Lm50,000.

Sur President, irrid ngħid ukoll li l-Onor.

Gulia għamel sentenza waħda fuq il-protezzjoni ċivili, li dawn jaħdmu ħafna.

Hawn joħroġ kemm kienet għaqlija d-deċiżjoni tal-gvern li jisseparahom mill-bqija tal-pulizija u jagħmilhom section għalihom.

Konna aħna bil-liġi tagħna li emendajniha mid- draft ta' qabel li tajna garanzija lill-pulizija li l-pensjoni li għandhom tas-servizz tkomplilhom ukoll.

Konna aħna li ħarisna l-pensjonijiet tas- servizz li s'issa jingħataw biss lil dawk li l-Kostituzzjoni tirrikonoxxi bħala korp dixxiplinat.

Nixtieq hawnhekk insemmi x'inhuma l-kondizzjonijiet tal-fireman.

Dawn din is-sena intervjenew f'4,400 każ jiġifieri s'issa ntervjenaw medja ta' 14-il inċident kuljum bis-Sibt u l-Ħadd inkluż.

U allura aħna x'għamilna?

Dawn meta kienu fl-1998 membri tal-pulizija kellhom salarju bażiku ta' Lm4,300 illum s-salarju tela' għal Lm5,500.

Illum l-allowances telgħu medja ta' Lm120 fix-xahar u meta taħdem l- overtime - u jien ħdimt at random l-overtime, s-salarju u l-allowances ta' dawn in-nies -nsibu li erba' snin ilu kienu jaqilgħu Lm5700 u llum jaqilgħu Lm7,800, żieda ta' 37% fid-dħul tal-firemen li għandna fil-protezzjoni ċivili.

Din hija xi ħaġa tajba għax huwa tajjeb li jaqilgħu għax dawn jirriskjaw ħajjithom ukoll.

Sur President, din is-sena saru ħafna affarijiet fil-qasam tal-lands.

Biss biss saru tliet liġijiet importanti ħafna.

Saret liġi biex inkunu nistgħu nirrilaxxjaw l-proprjeta`, mingħajr il-bżonn tal-formalita`, li kienet ittieħdet fil-bidu tas-snin tmenin bil-BDAs.

Aħna għedna li jekk b'daqqa ta' pinna ittieħdet mingħand is-sidien din il-proprjeta`, b'daqqa ta' pinna nerġgħu nagħtuhielhom.

Saret il-liġi dwar il-fondazzjonijiet antiki.

Kien hemm ħafna anke housing estates mibnija fuq fondazzjonijiet ta' żmien il- Kavallieri u ħadd ma kien jaf min huwa s-sid tagħhom.

Allura għedna li mil- lum 'l quddiem il-gvern se jkun jista` jbigħ dik il-proprjeta` wkoll.

Imbagħad għamilna liġi, li se tidħol fis-seħħ meta niftiehemu mal-finanzi kif se taħdem eżatt, li biha malli toħroġ ordni ta' esproprjazzjoni l-gvern ipoġġi l-flus dovuti lis-sidien f'kont bankarju.

Jiġifieri n-notice to treat se tispiċċa.

Malli jagħmel hekk il-gvern isir awtomatikament is-sid ta' dik l-art, is-sidien ikunu jistgħu liberament jirtiraw dawk il-flus u jiġġieldu għal iktar.

Jiġifieru mhux se ngħidulhom li biex jirtiraw dawk il-flus iridu jiffirmaw li m'għandhom ebda pretenzjoni oħra.

Qed ngħidulhom irtirawhom kemm tridu pero' l-gvern isir sid mill-ewwel, pero` jkunu jistgħu jiġġieldu għal iktar kumpens quddiem il-land arbitration board, jekk il-liġi tagħtih dak il-kumpens.

U dan għaliex se nagħmluh?

Għaliex inbnew diversi djar, partikolarment fil-home ownership scheme, u anke housing estates fuq artijiet li l-gvern ħadhom 15-il sena ilu u minħabba li għadu ma wasalx fi ftehim mas-sidien għad m'għandhomx it-titolu tal-proprjeta' f'idejh.

Allura kif jista` jgħaddi l-proprjeta` lis-sidien ta' dawn it-terraced houses meta hu stess għadu m'huwiex proprjetarju.

Ħadd ma jista` jagħti xi ħaġa li m'għandux.

Bis-saħħa ta' din il-liġi se nkunu nistgħu nirregolarizzaw il-pożizzjoni ta' dawn in-nies li bnew id- djar taghom, min jaf kemm nefqu u għad m'għandhomx it-titolu tal- proprjeta'.

Lanqas jistgħu jbiegħu.

Meta jmut xi ħadd li jkun xtrara plot tal-home ownerhip scheme ma jistax jgħaddiha lil ħaddieħor għax it-titolu tal-proprjeta` għadha m'hijiex tiegħu.

Bis-saħħa ta' din il-liġi se nkunu nistgħu nsolvu din il-problema li saret tista' tgħid problema verament nazzjonali.

Se nibdew ukoll nifdu l-possession and use u l-public tenure b'rata ta` ħames darbiet iktar minn dik tal-lum.

Jiġifieri jekk qabel kont tieħu Lm1,000 issa bil-fees li se nibdew nagħmlu se titħallas Lm5,000.

Sur President, apparti dan ix-xogħol kollu, il-lands fasslu kuntratti importanti ħafna.

Biżżejjed insemmi dak ta' l-MIA u tal-cruise terminal.

Dawn huma kuntratti kumplikattisimi li fassluhom l-lands u fl-istess waqt jaħdmu wkoll l-ħlas tal-kumpens għall-esproprijazzjoni.

Apparti li l- kuntratti ta' bejgħ żdiedu f'dawn l-aħħar erba' snin, jekk wieħed iħares lejn il-kumpens li jitħallas lis-sidien....

Irrid ngħid li l-problema tant akkumulat matul is-snin li mhux faċli ssolviha malajr.

Imma għallinqas aħna, f'dawn l-aħħar erba` snin, ipprovajna naqtgħu files kemm jista` jkun.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn iċ-ċifri jsib li f'dawn l-aħħar erba` snin, tajna kumpens għall-esporprjazzjonijiet li wħud minnhom jmorru lura għal żmien il-gvern Laburista ta` Mintoff ta' bejn l-1955 u l-1958.

Mela f'dawn l-aħħar erba' snin, minħabba li żidna l-vot tal-kumpens, il-gvern Nazzjonalista qassam Lm13.5 miljun f'kumpens lis-sidien.

Jiġifieri medja ta' Lm3.4 miljun fis-sena.

Fl-1996, fl-1997 u fl-1998 il-medja kienet kważi Lm1 miljun.

Jiġifieri medja ta' tliet darbiet aktar.

Sur President, fil-ftit ħin li fadad nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar iċ- ċittadinanza għaliex dan huwa gvern li huwa kburi li dejjem kien hu li introduċa bidliet fil-qasam taċ-ċittadinanza.

Fl-1989 kien daħħal iċ- ċittadinanza doppja għall-ewwel darba għall-emigranti Maltin li jkunu twieldu f'Malta u emigraw għax sa dakinhar lanqas teżisti ma kienet iċ- ċittadinanza doppja.

Fl-1989 ntroduċejniha bħala eċċezzjoni pero' eċċezzjoni biss marbuta ma' l-emigrazzjni u marbuta biss ma' dawk l- emigranti Maltin li twieldu Malta.

Imbagħad fis-sena 2000 sganċjajna l- kwestjoni taċ-ċittadinanza doppja mill-kunċett ta' l-emigrazzjoni u għedna li mil-lum 'l quddiem ċ-ċittadinanza doppja tkun ir-regola mhux l- eċċezzjoni.

Allura kulmin darba kellu xi passaport Malti seta` jerġa` jakkwistah.

Għedna wkoll li jista` jżomm il-passaport Malti tiegħu u mhux bħal qabel irid jċedi wieħed mill-passaporti tiegħu meta jkollu 19-il sena.

Lill-ulied li twieldu barra minn Malta minn omma Maltija u missier barrani tajnihom id-dritt li jakkwistaw in-nazzjonalita` Maltija mingħajr il-bżonn li jgħixu ħames snin f'Malta.

Għedna wkoll li kull barrani miżżewweġ Malti jew Maltija wara ħames snin jista` jieħu l-passaport Malti u jista` jżomm il-passaport ta' pajjiżu wkoll.

Minn dawn ir-riformi kbar, li kollha għandhom it-timbru ċar u esklussiv ta' gvern Nazzjonalista, ibbenefikaw b'kollox 'il fuq minn 5,500 persuna, ħafna minnhom ukoll jgħixu f'Malta bi dritt tal-vot għall-ewwel darba.

Aħna kburin li lil dawn ħutna Maltin tajnihom lura l-passaport Malti u lil dawk li jgħixu f'Malta tajnihom ukoll id-dritt tal-vot għall-ewwel darba li kien imċaħħad lilhom għal żmien twil.

Dawn il-persuni partikolarment il-Maltin ta' l-Awstalja li erġajna tajnihom iċ-ċittadinanza Maltija se jkollhom ukoll l-istess drittijiet ta' liberta' ta' moviment fl-Unjoni Ewropea daqskemm se jkollna aħna meta nsiru membri.

U niftaħru għalhekk li taħt gvernijiet nazzjonalisti ż-żewġ riformi kbar taċ-ċittadinanza doppja, dik ta' l-1989 u dik tas-sena 2000 ibbenefikaw minnhom b'kollox 11,200 persuna, li minnhom 2,700 huma Maltin ta' l-Awstralja, 2,600 Maltin Kanadiżi u 2,000 Maltin li jgħixu fl- Ingilterra u għandhom passaport Ingliż.

Sur President, fil-joint office għamilna skema sabiex inneħħu l-ostakoli kollha li kien hemm għall-fidi taċ-ċens u anke għax-xiri ta' proprjeta` mikrija lin-nies, liema proprejta' kienet qabel tal-Knisja Kattolika.

L- uniku periklu li għandna huwa li nistgħu nkunu vittmi tas-suċċess tagħna stess, għaliex tant kienet popolari din l-iskema li f'temp ta' ftit xhur applikaw madwar 2,000 persuna.

Allura wieħed irid jieħu ftit paċenzja sakemm nibdew nipproċessawhom.

Bħalissa qed nipproċessaw dawk li huma l- iktar faċli sabiex b'hekk iktar sidien isiru proprjetarji tad-dar tagħhom.

Irrid ngħid li l-gvern m'għandu l-ebda intenzjoni li proprjeta' li kienet tal-Knisja jżommha f'ħobbu, biżżejjed iżżid ħafna l-ispejjeż ta' l- amministrazzjoni tal-proprjeta` tal-gvern.

Pero' nieħu gost ninnota li f'dawn l-aħħar erba` snin nbiegħu Lm3.6 miljun valur fil-proprjeta` li huwa komparat ma' Lm1 miljun f'sitt snin qabel l-1998.

Issa bl-ipproċessar ta' l-iskema li għandna nittama li iktar nies ikunu proprjetarji tar-residenza tagħhom.

Naħseb Malta għandna waħda mill-għola rati ta' proprejetajiet fejn l-okkupant huwa wkoll is-sid.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li din m'hijiex xi attivita` ta' gvern għajjien iżda ta' gvern b'saħħtu li jaf x'għamel fl-imgħoddi, jaf x'qiegħed jagħmel illum u qiegħed jippjana għall-futur.

Jekk hawn xi ħadd li huwa għajjien, bla ruħ u bla prinċipji hija l-oppożizzjoni li fuq il-passat tagħha ma titkellimx għax biex titkellem fuq il-passat tagħha trid issemmi lil min ma tridx issemmi u fuq il-futur ma tissograx titkellem għax kieku kelli tikxef l-pjanijiet tagħha tal-futur tibqa' l-oppożizzjoni permanenti ta' pajjiżna.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 36 imressqa mill-Onor.

Gavin Gulia?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Skond il-ftehim milħuq din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kumitat ġie sospiż fin-12:30p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Gavin Gulia?

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 20

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Leo |Gulia Gavin | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Chircop Karl |Mizzi Joe | |Cilia Joe |Parnis Silvio | |Coleiro Marie |Refalo Anton | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Debono Grech Joe |Vassallo Adrian |

KONTRA: 30

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Galea Censu |Zammit Ninu | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-Vot 36 tal-Ministeru ta' l-Intern u l-Ambjent.

Il-mistoqsija hi:

VOT 36 - MINISTERU TA' L-INTERN U L-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm4,981,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Ministeru ta' l-Intern u l- Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 36 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 37 - PULIZIJA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 15,509,000 li titħallas mill- Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Pulizija, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 37 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 38 - SERVIZZI KORRETTIVI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,456,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Servizzi Korrettivi, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 38 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 39 - PROTEZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,299,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Protezzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 39 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 40 - TAQSIMA PROPRJETA' TAL-GVERN

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 1,322,800 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 40 - Taqsima Proprjeta' tal- Gvern, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 40 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 41 - REĠISTRAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 877,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 41 - Reġistrazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 41 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT IX - MINISTERU TA' L-INTERN U L-AMBJENT

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,060,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot IX - Ministeru ta' l-Intern u l- Ambjent, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot IX għaddiet.

Fis-12.38 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r-Riżoluzzjonijiet taħt Voti 36, 37, 38, 39, 40, 41 u IX tal-Ministeru ta' l-Intern u l-Ambjent ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin għall-Aġġornament.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ġimgħa, 6 ta' Diċembru, 2002 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2003

It-Tielet Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru tal-Finanzi

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, il-Ġimgħa, 6 ta' Diċembru, 2002, fis-6:00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-12.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 307.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ORKESTRA NAZZJONALI - KUNĊERT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li l-Enemalta qalet li ma sabet ebda oġġezzjoni għal min kellu jidderieġi l-orkestra nazzjonali oriġinarjament fil-kunċert li hemm riferenza għalih f'mistoqsijiet parlamentari 36255 u 35416, jista' l- Ministru jgħid min kien tassew responsabbli li biddel lid-direttur fl-aħħar minuta?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandi xejn xi nżid mar-risposti li diġa` tajt għal mistoqsijiet parlamentari 36255 u 35416.

SKEJJEL - BIRKIRKARA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l –Ministru jgħid x'passi qed jittieħdu biex it-tifel, li d-dettalji tiegħu jed jintbagħtu separatament, u li jattendi l-iskola primarja tal- lokal jingħata l-għajnuna maħtieġa biex ma jaqax lura fl-edukazzjoni tiegħu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-rapport ta' l-iStatementing Moderating Panel (STM 95/02) tat-30/10/02, li wasal id-Dipartiment ta' l-Operat (Sezzjoni Inklussiva) nhar il-Ġimgħa 8 ta' Novembru 2002, jirrakkomanda li t-tifel imsemmi jkun riferut lill-SPLD Unit għal aktar assessjar u li jingħata l-għajnuna tal-qarreja waqt l-eżamijiet.

Qed jittieħdu passi biex jitwettqu dawn ir-rakkomandazzjonjiet.

DIPARTIMENT TA' L-EDUKAZZJONI - KORSIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Persuni li applikaw għall-korsijiet offruti mid-dipartiment ta' l- edukazzjoni adulta Code Nos 092-098 u 099-101 jistgħu jiġu eżenti milli jħallsu l-Lm50 addizzjonali għan-noti tal-kors peress li ma jaffordjawx dawn il-ħlasijiet la jistgħu jiksbu n-noti mod ieħor, huwa aċċettabli li qed jgħidulhom li mhux se jkunu jistgħu jkomplu l-kors jekk ma jħallsux il- Lm50 addizzjonali għan-noti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dan il-kors jirrikjedi l-użu ta' numru kbir ta' diskettes u ta' fotokopji sofistikati.

Fuq talba ta' xi studenti l-għalliema ġabru Lm50 mingħand kull student biex ikunu jistgħu jagħmlu l- fotokopji meħtieġa u jixtru diskettes għall-istudenti.

Dawn il-flus marru f''below the line account.

Kull student ingħata riċevuta maħruġa mis- sezzjoni ta' l-Accounts tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-ispejjeż li jagħmlu l-għalliema għal dan il-kors jitħallsu mis-sezzjoni ta' l-Accounts tad-Diviżjoni.

Persuni li għandhom raġuni valida għax ma jistgħux iħallsu ikunu eżentati minn kull forma ta' ħlas kemm tad-dritt tar-reġistrazzjoni kif ukoll tal- ħlas addizzjonali.

Fil-fatt hemm erba' persuni li qed jattendu l-korsijiet imsemmija li ġew eżentati.

SKEJJEL – ĦAL LUQA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta se jittieħdu passi dixxiplinarji fil-konfront tal-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, li qiegħda fl-iskola primarja u ilhom snin sħaħ isiru rapporti kontra tagħha għax tonqos minn dmirijietha ta' għalliema?

Għaliex din il-persuna baqgħet għaddejja bl-istess attitudni minkejja li n-nuqqasijiet tagħha huma magħrufa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li diġa` ttieħdu passi fil-konfront tal- persuna msemmija fis-sens li sarulha spezzjonijiet mill-Education Officer kif ukoll mill-Management Team ta' l-iskola.

Bdew ukoll proċeduri dixxiplinari min-naħa tal-kap ta' l-iskola.

Lil din l- għalliema inżammilha l-increment u f'każ li s-sitwazzjoni tippersisti ikunu jistgħu jittieħdu aktar passi dixxiplinari.

GĦAQDIET SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 36855 u cioe` b'referenza għall-mistoqsija parlamentari 36405 jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li dawn l-għaqdiet sportivi għadhom ma ffirmawx il- kuntratt?

Meta għaddiet ir-riżoluzzjoni parlamentari?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għaqdiet sportivi li qiegħed jirreferi għalihom l-Onor.

Membru għadhom ma ffirmawx il-kuntratt minħabba raġunijiet varji.

Id-dettalji huma kif ġej:

Marsascala Boċċi Club - Il-Kumitat ma jaqbilx mal-ħlas ta' Lm250 fis- sena

Mosta Boċċi Club - Il-Kumitat ma jaqbilx mal-ħlas ta' Lm150 fis-sena

Qormi Boċċi Club - Il-Kumitat ma jaqbilx mal-ħlas ta' Lm300 fis-sena

Fgura United F.C. - Il-Kumitat ma jaqbilx mal-ħlas ta' Lm500 fis-sena u qed jitlob estensjoni

Sta Lucia Boċċi Club - L-iffirmar tal-kuntratt ġie pospost għax wieħed mill-firmatarji ma setgħax jattendi

Kirkop Boċċi Club - Il-Kumitat tal-klabb xolja

Southern Shooting Club - Għad trid tiġi ffissata ġurnata biex jiġi ffirmat il-kuntratt

Gozo Football Association - Għadhom qed isiru laqgħat

Paola Wolves Sports Club - Għad trid tiġi ffissata ġurnata biex jiġi ffirmat il-kuntratt

Ir-riżoluzzjoni parlamentari għaddiet f'Mejju 2002.

KASTILJA - SECURITY SYSTEMS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 36853 li oriġinarjament saret lill-Prim Ministru u jgħid meta ħarġet u meta għalqet it-tender għal security systems għall-berġa ta' Kastilja?

Kemm daħlu tenders u kemm kienu l-offerti tagħhom?

Meta ġiet deċiża din it-tender u min ħadha?

Kemm se jiswa x-xogħol?

X'inhi r-raġuni li ġiet mogħtija lill-kuntrattur imsemmi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li din is-sejħa għall- offerti ħarġet fit-22 ta' Jannar, 2002 u għalqet fis-26 ta' Marzu 2002.

Kien hemm għaxar offerti u l-prezzijiet ġew ippubblikati fuq in-notice board tad-Dipartiment tal-Kuntratti fid-data ta' l-għeluq.

Fit-3 t'Ottubru 2002 din it-tender għaddiet mill-Kumitat Ġenerali tal-Kuntratti u l-Letter of Acceptance nħarġet lill-kumpanija Dedicated Micros (Malta) Ltd. fl-24 t'Ottubru 2002 għall-valur ta' Lm63,775.45.

Skond ir-rapport ta' aġġudikazzjoni li sar minn inġiniera tat-Taqsima tax-Xogħlijiet fil- Ministeru tar-Riżorsi u Infrastruttura, din kienet l-orħos offerta teknikament aċċettabbli.

KAŻINI TAL-BANED

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għal mistoqsija parlamentari 36852, jista' l-Ministru jagħti l- ismijiet tas-57 banda u kemm ingħataw flus kull wieħed skond is-snin imsemmija fit-tweġiba?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed titpoġġa fuq il-Mejda tal- Kamra.

TOROQ - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 36951 u cioe`, b'referenza għal mistoqsija parlamentari 35832, Jista' jgħid kemm inżammu ħlasijiet lill-kuntratturi għal xogħol ħażin u/jew nuqqasijiet oħra li saru fit-toroq f'Malta u Għawdex u dan fl-ewwel għaxar xhur tas- sena?

Jista' jindika liema huma t-toroq?

Min kienu l-kuntratturi u kemm kien kull ħlas?

ONOR.

ĊENSU GALEA: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta mogħtija għal mistoqsija parlamentari 36951.

TAL-KMAND – TKABBIR TA' SIĠAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid x'produzzjoni ta' siġar ħielsa mill-mard tkabbret fis-serer speċjalizzati f'tal-Kmand?

X'sar minnhom dawn is-siġar u x'tip kienu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien informat li matul dawn l-aħħar tliet snin (mis- sena 2000) tkabbru total ta' 51,940 rootstock tas-siġar tal-frott:

Fis-sena 2000 saret produzzjoni ta' 2,733 GF677 u 9,794 Myrobalan 29C.

Fis-sena 2001 saret produzzjoni ta' 7,130 GF677 u 7,740 Myrobalan 29C.

Matul din is-sena sa Ottubru) saret produzzjoni ta' 10,692 GF677 u 13,851 Myrobalan 29C.

Matul dawn is-snin saret ukoll produzzjoni ta' pjanti indiġeni u ornamentali.

ĊENSIMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani għaliex l-ewwel intqal lill-bdiewa li ċ- ċensiment ma jsirx sabiex il-gvern Nazzjonalista jintaxxahom fuq id-dħul mill-produzzjoni tagħhom, meta l-gvern Nazzjonalista fil-fatt uża purament l-informazzjoni taċ-ċensiment sabiex jistabbillixi dħul tagħhom u jibda jintaxxahom kif se jiġri mis-sena d-dieħla?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ir-riferenza għaċ-ċensiment fid-diskors tal-Budget tal-Ministru tal-Finanzi saret biex tingħata informazzjoni dwar l-ispiża medja.

Fid-diskors tal-Ministru tal-Finanzi saret riferenza għall-ispiża medja ta' 20% tal-bejgħ ta' prodotti agrikoli skond iċ-Ċensiment tal-Biedja mħejji mill-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika.

Din l-informazzjoni ma ntużatx biex il-Gvern jimponi taxxa ġdida fuq il- bdiewa kif l-Onor Interpellant irid jimplika, iżda biex tiddaħħal l-ewwel parti minn skema tat-taxxa vantaġġjuża għall-bdiewa.

Pero' nfakkar lill-Onor Interpellant li, bħalma fehmu l-bdiewa kollha, fejn qabel kienu jiġu stmati 20% tal-bejgħ bħala spejjeż, mis-sena d-dieħla l- istima medja ta' l-ispejjeż fuq prodotti mibjugħa se tiġi RDUPPJATA għal 40%, li allura tfisser li l-bdiewa se jiġu ntaxxati fuq ammont nett ta' dħul nieqes.

MALTACOM - KONTIJIET TAT-TELEFON

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid għaliex dawk kollha li rċevew il-kont tat-telefon datat 20 ta' Novembru għall-perjodu Settembru/Ottubru kellhom inkluż ukoll il-kont ta' qabel li kien diġa' tħallas?

Peress li dan ħoloq ċertu konfużjoni speċjalment fost l-anzjani, x'passi se jittieħdu biex dan ma jerġax isir?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li minħabba l-istallazzjoni u l- ittestjar tas-sistema kompjuterizzata ġdida, fl-ewwel nofs tas-sena, il- Maltacom ma bagħtitx il-kontijiet regolari kull xahrejn lill-abbonati residenzjali.

Meta s-sistema bdiet taħdem regolari, il-kontijiet bdew jintbagħtu f'intervalli iqsar biex is-sitwazzjoni tiġi għan-normal fi żmien reġjonevoli.

Minħabba l-perjodu iqsar bejn kont u ieħor, kien hemm xi pagamenti li ma laħqux daħlu fis-sistema.

Dawk l-abbonati li vverifikaw il-kont mal- kumpannija u rriżulta li l-kont ta' qabel kien diġa' tħallas, ingħataw parir biex iħallsu l-parti dovuta.

Dawk li bi żvista, li kienu ftit ħafna, ħallsu l-kont doppju, se jkollhom kreditu fil-kont tagħhom.

COACHES BARRANIN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Wara t-tweġiba tal-Ministru li coaches barranin ma jistgħux jieħdu flus talli jikkowċjaw lil atleti fuq bażi privata fil-Marsa, jista' il-Ministru jiżgura li dan mhux qed isir għaliex għandi rapporti li hemm numru ta' coaches barranin li qed jagħmlu dan għad-dannu ta' coaches Maltin.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kif indikat fit-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 26960, sal-lum għad ma hemmx kontroll fuq individwi li jiffrekwentaw it-track ta' l-atletika.

Minn informazzjoni li għadnu d- Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport jirriżulta li fil-fatt hemm coaches barranin li jagħtu taħriġ fuq it-track fuq bażi ta' gruppi.

Nitlob lill- Onor. Membru biex jekk jaf b'xi każijiet fejn hemm coaches li qegħdin jagħtu taħriġ fuq bażi individwali jgħaddi d-dettalji lid-dipartiment biex jiġu nvestigati.

ĦOFOR FIT-TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Peress li fit-triq li mir-Rabat tagħti għall-Imtarfa u cioe' il-parti tal-bridge ta' l-Imtarfa, hemm ħofor kbar li tkisser karozza u immaġina x' periklu jikkawża lill-pedestrains, jista' l-Ministru jara li jawtorizza x-xogħlijiet immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

MOSTA - TRIQ RUŻINJOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra, kopja tal- pjanta kif se tiġi żviluppata Triq Rużinjol, il-Mosta?

Jista' jara li tiġi rranġata din it-triq?

Jista' jara li jinħarġu t-tenders neċessarji?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-pjanti għall-iżvilupp ta' din it- triq jinħarġu mill-Awtorita' ta' l-Ambjent u l-Ippjanar u għalhekk għal aktar informazzjoni l-Onor.

Interpellant hu mitlub jirreferi l-mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

Rigward it-tieni u t-tielet parti tal-mistoqsija, tajt struzzjonijiet lill- Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku biex issir spezzjoni fit-triq u jiġi stabilit xinhu l-aħjar li jsir.

MELLIEĦA - TRIQ NAPULJUN CARUANA DINGLI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li meta kont qed inżur il-familjari li l-ilment tagħhom kont ressaqtu permess ta' mistoqsija parlamentari 17185, Seduta 327 ta' 27.06.00, irriżultali li x-xogħlijiet għadhom ma sarux mill-Enemalta, jista' l-Ministru jirrimedja u jara li jiġi rimedjat il-każ in kwestjoni fi Triq Napuljun Caruana Dingli, Mellieħa?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li mill-investigazzjoni li kienet saret mill-ħaddiema ta' l-Enemalta irriżulta li hemm bżonn li l-wires li hemm mal- fond in kwestjoni jiġu spustati għal fuq l-arbli.

Dan ix-xogħol għandu jsir flimkien ma' xogħlijiet oħra.

ĊENSIMENT TAL-BIEDJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'referenza għaċ-ċensiment tal-biedja msemmi fid-diskors tal-budget mill-ministru tal-Finanzi, jista' l-Ministru jgħid kemm kienet l- evalwazzjoni separatament għal kull prodott f'ċifra ta' flus li kienet kalkulata għaż-żriegħ tal-ħxejjex lokali nkluż il-patata għal kull tomna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

ĦAMRUN - TORRI TA' WIGNACOURT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Enemalta tikkonsidrax li jista' jiddawwal it-Torri ta' Wignacourt fi Triq San Gejtanu l-Ħamrun?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant ġiet riferuta lil Enemalta sabiex tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra bħalha.