MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 658 It-Tlieta, 4 ta' Diċembru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 658

It-Tlieta, 4 ta' Diċembru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.03 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 4 ta' Diċembru, 2001

WERREJ

MINUTI 696

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 696

TQEGĦID TA' KARTI 703

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2002

IR-RABA' JUM STABBILIT 703

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI 703

AĠĠORNAMENT 737

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 737

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 657 li saret fl-4 ta' Diċembru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

INKJESTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Jose` Herrera) staqsa lill- Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min huma l- maġistrati li kienu qed jikkonduċu inkjesti fis-snin 2000 u 2001?

Kemm għamel għassa kull maġistrat f'dan il-perijodu u kemm daħlu inkjesti għal kull wieħed minnhom?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

LANDSCAPING

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Issa li l-gvern ħabbar fil-budget li se jsir landscaping aħjar tal-pajsaġġ, jista' l-Ministru jara li mill-flus ivvotati jsir il-ġnien fil-Qasam tad-Djar ta' Għajn Qajjed, fir-Rabat, li l- gvern preċedenti kien se jikkordina bejn id-dipartiment ta' l-urban and rural landscaping, id-dipartiment tal-housing u l-kunsill lokali tar-Rabat?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-ministri konċernati.

Min-naħa tiegħi lest li nikkonsidra s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant meta r-riżorsi meħtieġa jiġu pprovduti u ssir talba uffiċjali mill-kunsill lokali konċernat.

BAĦRIJA - DAWL FIT-TOROQ

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Ġie nnotat b'sodisfazzjon li matul din is- sena il-Ministeru għas-Servizzi Ekonomiċi wettaq ix-xogħlijiet mitluba f'mistoqsijiet li jiena kont ili nagħmel għal dawn l-aħħar tliet snin sabiex jiġu stallati l-arbli tad-dawl fit-triq tal-Baħrija.

Issa li ġew approvati l-estimi tal-budget, jista' l-Ministru jara li x-xogħlijiet meħtieġa jsiru matul is-sena d-dieħla sabiex din it-triq tinxtegħel?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ninsab informat li x-xogħol meħtieġ għandu jsir flimkien ma' xogħolijiet oħra simili.

MOSTA - LANDSCAPING

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Issa li l-gvern ħabbar fil-budget li se jsir landscaping aħjar tal-pajsaġġ, jista' l-Ministru jara li parti mill-flus ivvotati għal dan il-għan imorru sabiex isir l-embellishment meħtieġ fil- qasam tad-djar Ta' Mlit fil-Mosta?

Peress li matul dawn l-aħħar tmien snin il-kunsill lokali tal-Mosta ħalla l-embellishment f'dawn l-inħawi abbandunat u hekk se jkompli jagħmel minħabba li għandu djun kbar, jista' l- Ministru ġentilment jawtorizza li jsiru dawn ix-xogħlijiet immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

MOSTA - LANDSCAPING

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Issa li l-gvern ħabbar fil-budget li se jsir landscaping aħjar tal-pajsaġġ, jista' l-Ministru jara li parti mill-flus ivvotati għal dan il-għan imorru sabiex isir l-embellishment meħtieġ fil- qasam tad-djar Ta' Zokrija fil-Mosta?

Peress li matul dawn l-aħħar tmien snin il-kunsill lokali tal-Mosta ħalla l-embellishment f'dawn l-inħawi abbandunat u hekk se jkompli jagħmel minħabba li għandu djun kbar, jista' l- Ministru ġentilment jawtorizza li dawn ix-xogħlijiet isiru immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għal mistoqsija parlamentari nru.

MTARFA/DINGLI - STREET LIGHTING

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Fid-dawl li huwa nnotat b'sodisfazzjon li saru xogħlijiet fil-parti mudlama ta' bejn Għajn Qajjed u d-daħla ta' l- Imtarfa sabiex tinxtegħel din il-parti tat-triq, jista' l-Ministru ġentilment japprova wkoll it-talba pendenti tiegħu sabiex il-bypass ta' l- Imtarfa, Dingli Road u Vjal il-Ħaddiem, fir-Rabat, ma jibqgħux mudlama?

Jista' jara li d-dawl li jitpoġġa fi Vjal il-Ħaddiem ikun kompatibbli ma' l- embellishment ta' street lighting peress li din hija triq residenzjali u traffikuża ħafna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li t-talbiet biex jiddawlu t-toroq imsemmija qed jiġu kkonsidrati flimkien ma' talbiet simili oħra.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Xi żmien ilu kien tħabbar li kien se jkun hemm ċerta delegation of duties dwar street lighting lill-kunsilli lokali.

Jista' l- Ministru jgħarrafna fiex waslu dawn l-arranġamenti u jekk ġew fis-seħħ x'kien l-eżitu tagħhom?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Kien sar ħafna xogħol ta' preparazzjoni biex dan ikun jista' jseħħ u fil-fatt diversi kunsilli lokali kienu ħarġu t-tenders għal dan ix-xogħol.

Peress li f'dan ir-rigward sar ħafna progress, wieħed jistenna li l-kunsilli lokali jkunu qegħdin imexxu l-istallazzjoni u r- repair tad-dwal fi żmien qasir.

Ma nafx jekk il-Ministru nkarigat mill- kunsilli lokali jridx iżid xi ħaġa dwar din il-materja.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kunsilli lokali jiffurmaw sitt gruppi bejniethom, ħamsa f'Malta u wieħed f'Għawdex.

Tlieta minnhom diġa` ffirmaw l- association agreement ta' bejniethom u tnejn diġa` ħarġu s-sejħa għall- kuntratturi.

Waħda minn dawn is-sejħiet għalqet u t-tender qiegħed fi proċess ta' adjudication.

Il-pjan hu li sa Marzu l-kunsilli kollha jkunu ħarġu u kkompletaw il-proċeduri u malli tiġi awarded it-tender minn kull kumitat, tkun tista' ssir id-delega effettiva.

Qed jiġi nnotat li xi gruppi ta' kunsilli qegħdin ikaxkru saqajhom biex joħorġu t-tenders.

Jiena għandi suspett – dan huwa suspett biss – li dan qed jagħmluh għax fil-preżent qed jieħdu l-flus li kienu qed jiġu ffinanzjati s-sena l-oħra.

Jiena diġa` kelli okkażjoni ngħid li min mhux se joħorġ it-tender sa Marzu li ġej u jidħol għad-delega, is-sena d-dieħla m'huwiex se jieħu l-flus għal street lighting.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Il-gvern min-naħa tiegħu għamel xi forma ta' deadline għal dawn il-proġetti pilota biex imbagħad ikun jista' jifrixhom fuq medda aktar wiesa`?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Iva, l-award tat-tender trid tkun ingħatat sa l-aħħar ta' April.

MOSTA - LANDSCAPING

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Issa li l-gvern ħabbar fil-budget li se jsir landscaping aħjar tal-pajsaġġ, jista' l-Ministru jara li parti mill-flus ivvotati għal dan il-għan imorru sabiex isir l-embellishment meħtieġ fil- qasam tad-djar ta' Santa Margherita fil-Mosta?

Peress li matul dawn l- aħħar tmien snin il-kunsill lokali tal-Mosta ħalla l-embellishment f'dawn l- inħawi abbandunat u hekk se jkompli jagħmel minħabba li għandu djun kbar, jista' l-Ministru ġentilment jawtorizza li dawn ix-xogħlijiet isiru immedjatament?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari nru.

ALLOWANCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Silvio Parnis) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li persuna li tieħu ħsieb żewġ anzjani toħroġilha l-allowance li hi ntitolata għaliha?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- persuna ndikata minnu se tiġi avviċinata personalment dwar il-każ tagħha.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - GĦAJNUNA

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru ġentilment jgħid jekk persuna li tbati minn kondizzjoni kronika ta' ulcerative colitis u li qiegħda fuq dieta partikolari, li tinkludi tip ta' ħalib partikolari, tingħatax xi għajnuna mid-diviżjoni tas-saħħa billi dawn il-prodotti tad-dieta huma ħafna għolja?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi għar- risposta li tajt għal domanda nru.

30095 f'seduta 653.

FLORIANA - SUB-POST OFFICE

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Jean Pierre Farrugia) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li fil-Floriana hemm persentaġġ qawwi ta' anzjani, hemm il-ħsieb li tiġi miftuħa sub-post office fil-lokalita?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li s'issa għadu ma nħassx il-bżonn li jinfetaħ sub-post office fil- Furjana.

MR SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Huwa veru li bħalissa d-dipartiment qiegħed jikkonsidra l-option li jiftaħ sub-post offices f'diversi lokalitajiet ta' Malta u Għawdex?

Jekk iva, jista' jagħti indikazzjoni liema huma dawk li qegħdin under consideration?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, aħna bħala regolatur - b'mod partikolari kemm ilha li daħlet fis-seħħ id-diviżjoni bejn l-operatur u r-regolatur - inkunu nafu jekk ikunx hemm xi talbiet partikolari li jkunu fi stat avvanzat fejn imbagħad ikun hemm il-ħtieġa li napprovaw il-ftuħ ta' postijiet simili.

Bħalissa m'iniex informat li waslu talbiet simili għand ir-regolatur.

SKEJJEL - TUCK SHOPS

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm skejjel tal-gvern u tal-knisja jimplimentaw health food policy fit-tuck shops tagħhom?

Liema huma?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Dawn id- direttivi japplikaw għall-iskejjel kollha.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Napprezza t-tweġiba li ngħatat mill-Ministru pero` nixtiequ jagħti indikazzjoni jekk kienx hemm xi każi speċifiċi ta' skejjel tal-gvern, skejjel tal-knisja jew skejjel tal-privat li effettivament instabu li ma kenux qed jaderixxu ma' dawn it-tip ta' direttivi.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru tas-Saħħa.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiddispjaċini ninforma lill-kollega tiegħi li m'għandix dawn it-tip ta' dettalji.

Jekk ikun aktar speċifiku nista' ngħaddi d-domanda lill-Ministru konċernat biex jagħtih risposta f'seduta oħra.

CHILDREN'S ALLOWANCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Charles Buhagiar) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jivverifika għala qiegħed ikun hemm id-dewmien fil-ħlas taċ-children's allowance lill-persuna li d-dettalji tagħha qegħdin jingħataw separatament?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna minnu ndikata ġiet informata biċ-ċirkostanzi tal-każ tagħha.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Aktar milli mistoqsija nixtieq nagħmel suġġeriment.

Id-dipartiment tal-politika soċjali qed jagħmel ċerta verifika biex jara li ċertu tagħrif li jingħata fl-applikazzjoni għaċ-children's allowance ikun korrett.

Biex dan isir qed isir ċertu dewmien u ċ-children's allowance ġieli ddum xahrejn biex tingħata.

Filwaqt li napprezza li d-dipartiment għandu jagħmel dawn il-verifiki, nappella biex dan it-tip ta' dewmien, iżjed u iżjed fil-każ ta' dawk li jirriżultaw li jkunu in bona fede u jkunu taw it-tagħrif lid-dipartiment konċernat kif suppost, jitnaqqas kemm jista' jkun possibbli.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma lill-kollega tiegħi li se npoġġi dan is- suġġeriment għall-attenzjoni tal-Ministru konċernat.

PUBLIC SERVICE COMMISSION – KAŻIJIET PENDENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm inqatgħu każijiet mill-public service commission din is-sena?

Jista' jgħid kemm hemm każijiet pendenti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - ANOREXIA

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm pazjenti ġew riferuti fl- isptar jew fiċ-ċentri tas-saħħa bl-anorexia?

Jista' jaqsam l-informazzjoni skond is-sess u l-eta` tal-persuni riferuti?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-Onor.

Interpellant ma ndikax il- perijodu li għalih qed tirriferi d-domanda, l-informazzjoni mogħtija hija minn Jannar 2000 sa Ottubru 2001.

Ninsab informat li din l-informazzjoni hi miġbura permezz tal-hospital activity analysis li turi n-numru ta` nies li ddaħħlu fl-isptar San Luqa minħabba anorexia nervosa (ICD-10 codes F50.0 u F50.1).

Sena 2000

|Etajiet |Irġi|Nisa|Tota| |(snin) |el | |l | |25-34 |- |1 |1 | |45-54 |- |1 |1 | |Total |- |2 |2 |

Jannar-Ottubru 2001

|Etajiet |Irġi|Nisa|Tota| |(snin) |el | |l | |<15 | 1| -| 1| |15-24 | -| 3 | 3| |45-54 | -| 1 | 1| |Total | 1 | 4 | 5|

Fiċ-ċentri tas-saħħa ma tinżammx statistika dwar kemm jattendu pazjenti b'anorexia nervosa.

WIRES ŻEJDA

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li wires żejda tat- telephone li qegħdin ikerħħu l-ambjent fi Sqajjaq Street, Tarxien jitneħħew immedjatament?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li minn stħarriġ li għamlet il- Maltacom jirriżulta li xi wires u cables tat-telefon li hemm fit-triq imsemmija jistgħu jitneħħew filwaqt li oħrajn jistgħu jitpoġġew b'mod aktar organizzat.

Peress li din it-triq hija twila, il-manutenzjoni meħtieġa ma tistax issir immedjatament.

Madanakollu x-xogħol għandu jsir fil-futur mhux 'il bogħod.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Frankament ma nafx x'inhi l-pożizzjoni f'Ħal Tarxien imma naf li kien hemm problema simili f'postijiet ċentrali fil-Belt li huma rinomati bħala shopping areas.

Jista' l-Ministru jgħid jekk waslulux dawn it-tip ta' lmenti?

Jekk fl-affermattiv, x'passi ttieħdu min-naħa tal- Maltacom?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-fatt kmieni din is-sena l-Maltacom bdiet programm ta' tneħħija u irranġar ta' ħafna mill-wires tat-telephone li hemm ġewwa l-Belt.

F'dawn l-aħħar 30 sena kienet il-prattika li jitwaħħlu numru ta' wires ġodda fuq dawk diġa` eżistenti.

Qed isir tibdil radikali ta' dawn il-wires u qegħdin jiġu organizzati b'mod li fejn ikun possibbli jiddaħħlu minn ġol- btieħi nterni u minn hemmhekk issir distribuzzjoni għall-appartamenti u l- uffiċini.

F'Old Bakery Street, per eżempju, sar xogħol intensiv u numru ta' wires li kienu qed jagħtu dehra kerha lill-Belt ġew irranġati.

Fil- fatt uħud minn dawn kienu ilhom hemm minn żmien ir-Rediffusion.

F'xi postijiet dawn il-wires ġew miġbura ġo wire wieħed biex ikun jista' jagħti feeding lis-central point f'diversi blocks.

Naturalment l-akbar problema hi l-limitazzjoni ta' ħin għax ħafna drabi dan ix-xogħol jinvolvi l-użu ta' apparat li jimblokka t-traffiku u allura mhux dejjem ikun jista' jsir, speċjalment fil-ħinijiet tax-xogħol.

Madanakollu nista' ngħid li sar progress kbir.

Dan ix-xogħol se jitkompla f'diversi toroq oħra tal-Belt kif ukoll f'xi toroq fil-Furjana.

Hemm partijiet oħra ta' Malta li wkoll qegħdin jiġu kkonsidrati li jsirilhom dan it-tip ta' xogħol.

CHILD CARE CENTRE - CHILD CARERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm child carers fiċ- child care centre ta' l-isptar St. Luke's?

Jista' jgħid x'inhu l-grad tagħhom?

Jista' jgħid kemm hemm tfal jattendu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li fl-Isptar San Luqa hemm 20 child carer.

Tlieta huma enrolled nurses, tnejn nursing aides, 14 care workers u assistant care worker.

Informat ukoll li bejn wieħed u ieħor in-numru ta' tfal li jattendu fiċ- child care centre hu ta' bejn 15 u 18 kuljum.

SERVIZZ PUBBLIKU - DIRETTURI

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti lista ta' segretarji permanenti, diretturi ġenerali, diretturi, u assistenti diretturi mas-servizz pubbliku maqsumin skond is-sess u skond id-dipartimenti li għandhom taħthom jew li qegħdin fihom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Prim Ministru): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul din is-sena kemm intnefaq s'issa fuq fuel mill-pixxina nazzjonali biex jissaħħan l-ilma?

X'fuel qed jintuża?

Kemm mis-somma totali tħallset?

Għal kemm-il sena sar il-kuntratt biex il-pixxina nazzjonali tingħata l-fuel?

Meta ħarġet l- aħħar sejħa għall-offerti?

Min qed jissupplixxi l-fuel lill-pixxina?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li n- nefqa li saret matul din is-sena fuq fuel mill-pixxina nazzjonali s'issa ammontat għal Lm43,483.

Minn dan l-ammont tħallsu Lm11,255.

Il-fuel li qiegħed jintuża huwa pitrolju.

Il-kuntrattur huwa Mark Cassar Fuel Supplies.

L-aħħar sejħa għall-offerti saret f'April 2000.

Il-kuntratt kien għal perijodu ta' sena li jiġġedded għal perijodu ieħor ta' l-istess żmien bi ftehim miż-żewġ naħat.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jindika x'inhi r-raġuni li ninsabu fl-aħħar xahar tas-sena finanzjarja u jirriżulta li tħallas biss kwart ta' l-ammont dovut lis-supplier għall-ammont ta' fuel li ntnefaq fuq il-pixxina nazzjonali?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, hawnhekk m'għandix l-informazzjoni partikolari fuq dan il-każ, pero` m'hijiex xi ħaġa unusual li jsiru l- kjarifiki biex wieħed jiżgura li l-ammonti dovuti huma dawk attwali u naturalment dan jieħu ċertu żmien.

SERVIZZ PUBBLIKU - WORKSHOPS

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu mistiedna u kemm attendew ħaddiema fis-servizz pubbliku għall- workshops fuq gender awareness li kienu mmexxija minn Dr. Williams u mtellgħin bl-għajnuna tal-Commonwealth matul dan ix-xahar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjail): In-numru ta' ħaddiema fis-servizz pubbliku li ġew mistiedna għall-workshops dwar gender awareness immexxija minn Dr. Williams kienu 409 u minnhom attendew 145.

Dawn il-workshops bdew fid-19 ta' Novembru u se jintemmu fis-7 ta' Diċembru, 2001.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jista' l-Ministru jgħid kienx hemm workshops oħra simili dwar gender awareness li ġew organizzati f'dati preċedenti għal dawk indikati fit-tweġiba u jekk iva, kif tipparaguna l-attendenza in relation ma' l-għadd ta' nies li ġew mistiedna?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jiddispjaċini imma fil-file m'għandix din l- informazzjoni.

MALTACOM

L-ONOR.

LEO BRINCAT (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex meta jitħallas kont tat-telefon bil-posta, fl-envelope mibgħut mill-Maltacom stess, ma tintbagħatx irċevuta lill-abbonat?

Xi jkollu x'juri l-abbonat li l-ħlas jkun sar minbarra ċ-cheque li jkun bagħat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-forma tal-kont tat-telefon, li ilu jintbagħat lill-abbonati mill-1999, juri jekk il-kont ikunx tħallas sad- data li fiha kellu jsir il-ħlas.

Dan huwa minnu nnifsu riċevuta.

Minn meta ġiet introdotta din is-sistema sal-lum, ftit li xejn kien hemm ilmenti mill-abbonati dwar dan u meta kien hemm bżonn xi kjarifika, din kienet għax l-abbonat ma ħallasx fiż-żmien stipulat, liema ħlas, imbagħad, intwera fil- kont ta' wara.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Jekk il-Ministru jippermettili nixtieq inġebbed il- mistoqsija supplimentari sal-punt tal-privatisation.

Naf li din taqa' taħt il-privatisation unit u hija responsabbilta` ta' ministeru ieħor imma peress li diġa` ġew identifikati xi kumpanniji li se jagħmlu privatisation fuq short and medium term bejn Jannar u ż-żmenijiet ta' l-Għid, u fl-istess ħin fil-budget kien hemm riferenza għall-pjani tal-gvern li tiġi privatizzata wkoll il-Maltacom, jista' l-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi jagħti xi indikazzjoni tal-medda ta' żmien li fiha mistennija sseħħ il- kumplament tal-privatizzazzjoni tal-Maltacom?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jekk m'iniex sejjer żball il-budget isemmi b'mod ġenerali li l-Maltacom tista' tiġi kkonsidrata li tiġi privatizzata s-sena d-dieħla pero` tajjeb jingħad li bħalissa fil-programm ta' privatizzazzjoni diġa` hemm aġenda twila mhux ħażin, fosthom l-MIA, il-lottu pubbliku u diversi azjendi oħra.

Fil-każ tal-Maltacom wieħed irid jara mhux biss il- privatizzazzjoni per se imma l-għan tal-privatizzazzjoni.

F'dan il-każ l- għan hu żgur li wieħed isib mod kif jipprova jifrex aħjar ix-xogħol tal- Maltacom, li jsaħħu forsi b'interessi anke li jista' jkollna mhux f'pajjiżna biss u allura dan huwa wieħed mill-parametri li qed jiġi segwit u kkonsidrat, pero` naħseb li f'dan l-istadju għadu kmieni biex wieħed jagħti aktar dettalji milli ntqal dan l-aħħar mill-Ministru tal-Finanzi fil- budget.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Leo Brincat, domanda supplimentari.

ONOR.

LEO BRINCAT: Napprezza t-tweġiba tal-Ministru, biss fid-dawl tal- fatt li l-Maltacom qiegħda fl-ispot light tal-gvern bħala kandidat prospettiv tal-privatisation, ma jaħsibx il-Ministru li jagħmel sens - għallinqas skond diversi rapporti mhux miċħuda li kien hemm fil-media, li jidher li qed ikun hemm ingaġġ pjuttost sostanzjali f'diversi kumpanniji sussidjarji tal-Maltacom - li jekk dan verament jirriżulta li huwa minnu, li jkun hemm din it-tip ta' politika min-naħa tad-diriġenza tal-Maltacom meta din il-kumpannija tista' tkun identifikata jew ikkonsidrata serjament għal privatisation fil-ġejjieni qarib?

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ewwelnett taħt l-amministrazzjoni preċedenti kien inbeda l-early retirement package u llum hemm madwar 500 ruħ li ddeċidew li jipparteċipaw fih, jiġifieri if anything kien hemm tnaqqis sostanzjali ta' ħaddiema tal-Maltacom innifisha.

Pero` l-operat tal-Maltacom involva attivitajiet ġodda u l-aktar waħda magħrufa hija dik tal-Go Mobile.

Din naturalment involviet ingaġġ ta' numru ta' nies biex tkun tista' toffri servizz kompetittiv mal-pajjiż kollu.

Jien ċert li l-Onor.

Interpellant jaqbel li l-privatizzazzjoni eventwali tal-Maltacom ma tistax isseħħ b'mod adattat jekk ma tkunx qed titmexxa b'mod li l-abbilta` tagħha li tikkompeti f'diversi oqsma jkun qed jissaħħaħ.

U allura din m'hijiex kwestjoni li toqgħod tistenna sakemm tiġi privatizzata qabel ma tieħu xi pass imma wieħed irid jiżviluppa permezz ta' sussidjarju jew permezz ta' tisħiħ fil-Maltacom stess biex hi tkun f'pożizzjoni mill-aktar ippreparata u ġġib valur aħjar meta tiġi privatizzata.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Francis Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: F'isem il-Prim Ministru, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Listi li juru l-etajiet tal-persuni fuq bordijiet, kummissjonijiet u awtoritajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' ta' l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari nru.

30188; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' studenti li kienu assenti mill-iskejjel matul is-sena skolastika 2000/2001, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2002

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

IR-RABA' JUM STABBILIT

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Hawn rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Mr Chairman, qabel ma nibda bid-diskors proprju tiegħi irrid nagħmel riferenza għal-laqgħa li tinsab għaddejja bħalissa fil- Kamra tal-Kumitati dwar il-persuni b'diżabilita`.

Minn hawnhekk nixtieq nifraħ u nirringrazzja lil dawk li organizzaw din il-laqgħa u lil dawk li qasmu magħna l-esperjenzi tagħhom dwar il-qasam tal-persuni b'diżabilita`.

Quddiemna llum għandna l-estimi tal-Ministeru għall-Politika Soċjali, li rridu narawhom fl-isfond tal-budget as a whole, budget imsejjes fuq tliet pilastri, budget li huwa pro-business, li jinkoraġġixxi lil dawk li jridu jiġġeneraw il-ġid f'pajjiżna, budget immirat l-iktar lejn is-smal u l- medium sized enterprises.

Dan il-fattur ġie anke rikonoxxut mill-GRTU, li ddeskriviet lill-budget ta' din is-sena bħala wieħed differenti minn tas- soltu għax proprju qed jagħti kas ta' l-intrapriżi ż-żgħar u ta' daqs medju.

Iva, Sur President, aħna nagħtu kas ta' kulħadd.

Il-mira tal-budget ta' din is-sena hija li jkompli jitnaqqas l-iżbilanċ u fil-fatt, sena wara l-oħra lil dan l-iżbilanċ qed narawh jonqos, u skond il- pjan imfassal, dak li kien maħsub li jintlaħaq fis-2004, se jintlaħaq fis- sena d-dieħla.

Sur President, filwaqt li qed naħdmu fuq dawn iż-żewġ oqsma, m'aħniex qed nixxaħħu ma' min jiflaħ l-anqas.

Dan narawh rifless mhux biss f'dawn l- estimi tal-Ministeru għall-Politika Soċjali, imma anke fl-oqsma ta' l- edukazzjoni, tas-saħħa u oħrajn.

Il-miri tagħna m'aħniex nilħquhom a skapitu tan-nefqa soċjali, għax kull sena din qiegħda dejjem tiżdied, għall- kuntrarju ta' dak li taw lil wieħed x'jifhem dalgħodu l-membri ta' l- oppożizzjoni.

Mr Chairman, fil-politika ma nistgħux inkunu fatalisti, bħalma kienu d- diskorsi ta' dalgħodu tal-membri ta' l-oppożizzjoni, imma jinħtieġ li nkunu l-ħin kollu b'saqajna ma' l-art u konxji ta' x'inhuma l-bżonnijiet ta' dawk li jistgħu jkunu qed jaqgħu lura.

Hemm bżonn li nipprovdu servizzi personalizzati, iżda li fl-istess ħin m'għandniex inkunu individwalisti.

Irridu nipprovdu servizzi li jkunu verament jirrispondu għall-bżonnijiet reali ta' kull individwu.

Aħna nemmnu fis-solidarjeta`, u nemmnu wkoll li kull wieħed u waħda minna huwa responsabbli għal xulxin.

Proprju għalhekk irridu nkomplu naħdmu bla heda biex niżguraw li jinqatgħu l-abbużi mit-taxxa, mill-VAT u mill-benefiċċji soċjali.

Il-mentalita` li l- benefiċċji soċjali qegħdin hemm biex jieħu minnhom kulħadd, trid tinqata'.

Il-benefiċċji soċjali qiegħdin hemm għal min għandu tassew bżonnhom, għax inkella, jekk kulħadd jieħu indaqs, kemm min għandu bżonn kif ukoll min m'għandux, x'benefiċċju soċjali jkun?

Min jabbuża mill-benefiċċji soċjali jkun qed jiekol minn ħalq dawk li l-aktar għandhom bżonn ta' l-għajnuna tagħna, u jkunu qed inaqqsu l-possibilita` li jittieħdu miżuri oħra ta' appoġġ.

Sur President, l-oppożizzjoni lil dan il-budget tatu ħafna aġġettivi, fosthom li dan kien budget vojt, budget ta' traxxix tal-bżar u budget ta' elezzjoni.

Issa wieħed irid jiddeċiedi dan x'budget hu, jekk hux vojt jew inkella ta' elezzjoni.

Kif jista' l-partit Laburista jgħid li dan huwa budget ta' l-elezzjoni meta l-iktar qasam li qed jittieħed bis-serjeta` huwa proprju l-qasam ta' dawk li m'għandhomx vot, jiġifieri it-tfal, b'mod partikolari dawk li tabilħaqq għandhom bżonn ta' appoġġ soċjali.

Hawnhekk qed nirriferi għal dawk it-tfal li intortament isibu ruħhom mingħajr is- sostenn tal-familja tagħhom, jiġifieri t-tfal li jgħixu f'istituzzjonijiet u dawk li huma in foster care.

Permezz ta' dan il-budget, se tingħata allowance ta' Lm12 fil-ġimgħa għat-tfal li huma fostered u għal dawk li jgħixu fl-istituzzjonijiet.

Pero' aħna nemmnu li l-cash hand-out biss m'huwiex biżżejjed, u kien proprju għalhekk li ttieħdu inizjattivi oħra, anke permezz ta' l-Aġenzija Appoġġ.

La qed insemmi lil din l-aġenzija, tajjeb li ngħid li din kienet twaqqfet mill-Partit Nazzjonalista, u tliet snin ilu, meta l-poplu kien reġa' fdalna f'idejna t-tmexxija tal-pajjiż, nistgħu ngħidu li sibna aġenzija moribonda, għax minkejja li l-għan ta' din l-aġenzija hu li taħdem ma' familji u ma' tfal l-aktar fil-bżonn, gvern Laburista mhux talli ma kienx żidilha l-fondi biex tkompli tifrex il-ħidma tagħha, talli kien naqqashomlha b'Lm100,000 biex minn ftit inqas minn Lm400,000 spiċċat b'Lm290,000 biss.

Dan kien ġara minħabba li l-order of the day tal-gvern Laburista kienet li jqaċċat minn kullimkien, irrispettivament minn fejn.

Għalhekk aħna fost l-oħrajn konna għedna li l-budget għall-1998 kien wieħed anti-soċjali.

Fil-fatt, membri fi ħdan l-istess gvern Laburista kienu qalu li l-gvern tagħhom kien tilef il-boxxla soċjali.

Sur President, l-aġenzija li sibna hekk kif aħna erġajna tlajna fil-gvern ma kellhiex fondi biżżejjed biex tħallas il-pagi tal-ħaddiema, u minkejja li kellha ħafna xogħol x'tagħmel, ma setgħetx timpjega social worker, biex is-social workers li kienu ggradwaw mill-Universita` f'dik is-sena, kellhom ifittxu xogħol differenti mil-linja tagħhom.

Fl-1998, sibna aġenzija b'ħafna pjanijiet fuq il-karta li iżda ma setgħux jiġu esegwiti għall- benefiċċju ta' dawk l-aktar fil-bżonn.

Bi pjaċir ngħid li llum, is-sitwazzjoni hija differenti ferm.

Għas-sena li għaddiet, l-Aġenzija Appoġġ ingħatat Lm700,000 u f'din is-sena, dan l- ammont qed jiġi sostnut.

Permezz taż-żieda fil-fondi, l-Aġenzija Appoġġ setgħet timpjega iktar social workers u b'hekk wessgħet il-firxa tas- servizz tagħha f'kull qasam, fosthom fil-qasam tal-fostering.

Tliet snin ilu l-Aġenzija Appoġġ kellha biss social worker wieħed biex jaħdem f'dan il- qasam.

Dan kien ifisser li din il-persuna, minkejja li kellha ħafna ħeġġa, ma setgħetx tiżviluppa dan is-servizz.

Iktar kmieni għedt li m'huwiex biżżejjed li wieħed jagħti cash hand-outs, imma tajjeb li ngħid ukoll li għalkemm il-foster carers għandhom bżonn ta' sostenn finanzjarju, huma ma jagħmlux foster care biex jingħataw xi allowance.

Tajjeb li ngħid li l-foster carers għandhom bżonn it-taħriġ u l- appoġġ, kemm għas-serħan tal-moħħ tagħhom stess kif ukoll għall-benefiċċju tat-tfal li jkunu qed jiġu fostered.

Illum, is-social workers f'dan il- qasam żdiedu minn wieħed għal ħamsa, u b'hekk anke n-numru ta' tfal li jiġu fostered żdied.

Fejn fl-1996, kienu 26 dawk it-tfal li kienu qed jiġu fostered, illum dan in-numru tela' għal 71.

Jien nittama li sa l-aħħar ta' din is-sena, dan in-numru jerġa' jiżdied.

Sur President, dan il-gvern qed jippjana wkoll biex itejjeb u jassigura li jiġu miżmuma l-istandards ta' appoġġ, biex in-numru ta' tfal li jgħixu f'familja minflok f'xi istituzzjoni, jiżdied.

Hawnhekk ma rridx ninftiehem li qed nuri xi disrispett lejn min imexxi d-djar tat-tfal, anzi minn hawnhekk nirringrazzjahom tas-servizz tajjeb li jagħtu, pero' jkunu huma stess l-ewwel nies li jgħidu li jkun aħjar li t-tfal ikunu in foster care milli jgħixu f'xi istituzzjoni.

Din il-biċċa xogħol tqum ħafna flus, u għalhekk il-gvern qed jivvota l-fondi għal dan il-għan.

Servizz ieħor li se jibda' jingħata mis-sena li ġejja, u li l-għan tiegħu hu li l-kwalita' tas-servizzi fid-djar tat-tfal togħla, huwa t-taħriġ li se jibda' jingħata, bi qbil mad-djar tal-knisja, lill-carers u lir-reliġjużi li jieħdu ħsieb lit-tfal.

Barra minn hekk se jingħata wkoll appoġġ professjonali, minn team ta' social workers, lit-tfal li jgħixu fl- istituzzjonijiet.

Għar-rigward ta' dawk it-tfal li jinqabdu f'nofs konflitt bejn il-ġenituri tagħhom li jkun għaddejjin minn każ ta' separazzjoni, permezz taż-żieda fil-fondi, l-Aġenzija Appoġġ setgħet tkompli tifrex il-ħidma tagħha permezz taċ-child protection services u permezz tas-social workers, u l-każijiet pendenti li kien hemm, issa qed jiġu tackled.

Mr Chairman, irrid ngħid ukoll li f'dan ir-rigward twaqqfu l-court services, li jagħtu għajnuna lil dawk it-tfal li jkollhom jixhdu fil-qorti.

Qed jingħata wkoll servizz ta' supervised visit, fejn f'każijiet delikati u diffiċli, u kultant anke b'mandat tal-qorti, meta t-tfal ikollhom kuntatt mal-ġenitur li ma jkollux il-kustodja tagħhom, ikunu akkumpanjati.

La qed insemmi l-Aġenzija Appoġġ, tajjeb li nagħmel riferenza għall-ftuħ mill-ġdid ta' Frate Francesco f'Birkirkara, fejn l-Aġenzija Appoġġ daħlet f'partnership mal-patrijiet Franġiskani biex jingħata servizz residenzjali ta' day-care għas-subien bi problema ta' mġieba ta' bejn it-13 u t-18-il sena.

Għal dak li jirrigwardja t-tfajliet, kien tnieda l-programm "Fejda" u qed ikompli jiġi sostnut.

Dan is-servizz li beda jingħata ftit tal- ġranet ilu lis-subien, iġib l-isem ta' "Formula 1".

Dan is-servizz seta jingħata proprju għal il-gvern żied il-fondi li jagħti lill-Aġenzija Appoġġ.

Kieku ma sarx dan, żgur li ma kienx ikun possibbli li dan is- servizz jingħata.

Illum, bl-inizjattivi li qed jittieħdu, il-ħidma qed tkun immirata iktar lejn servizz kemm jista' jkun personalizzat.

Sur President, nixtieq li għandi ħin biżżejjed biex nelabora iktar dwar il- ħidma fejjieda li qed tagħmel l-Aġenzija Appoġġ, u dan grazzi għal gvern Nazzjonalista li żied il-fondi ta' din l-aġenzija.

Jekk dan il-ġest m'huwiex kuxjenza soċjali u ġustizzja soċjali, allura naħseb li hawn min għandu bżonn jixtri dizzjunarju ġdid!

Mr Chairman, inizjattiva oħra li qed tittieħed f'dan il-budget hija dik li minnha se jgawdu dawk bi problemi ta' saħħa mentali.

Permezz ta' din l- inizzjattiva, persuni bi problemi ta' saħħa mentali li jirċievu benefiċċju soċjali, issa jistgħu jaħdmu fuq bażi part-time, biex b'hekk, bil-flus li jaqilgħu u bil-benefiċċju soċjali li jinagħtalhom, almenu jlaħħqu sal- minimum wage.

Qabel, dawn il-persuni ma kienux joħorġu jaħdmu għax jekk jagħmlu hekk kienu jitilfu l-benefiċċji soċjali, jiġifieri dawn in-nies kienu qed jinżammu lura.

Issa, permezz ta' din il-miżura, persuni b'dan it- tip ta' problemi se jkunu jistgħu jaħdmu kemm jifilħu, filwaqt li jibqgħu jingħataw il-benefiċċju soċjali.

B'hekk, il-kwalita` tal-ħajja tagħhom se titjieb u l-piż fuq il-familji tagħhom se jonqos.

Minbarra dan, ix-xogħol se jservihom ukoll bħala terapija u jkun ta' sodisfazzjon personali, għax minflok iqisu ruħhom bħala piż fuq is-soċjeta`, ikunu qed jagħtu l- kontribut tagħhom.

Għalkemm hemm numru ta' nies li se jgawdu b'mod dirett minn din l- inizjattiva, ma nistgħux ma nsemmux is-sostenn li l-gvern jagħti lir- Richmond Foundation, biex din tagħti s-servizzi tagħha fil-komunita`.

Grazzi għall-partnership li hemm ma' l-ETC, il-persuni bi problemi ta' saħħa mentali qed jinstabilhom xogħol u iktar minn hekk, qed jirnexxielhom iżommu dak l-impjieg, filwaqt li l-partnership li hemm mal-housing authority qed jgħin biex jipprovdi lil dawn in-nies akkomodazzjoni fil- komunita`, biex dawn jgħixu ħajja kemm jista' jkun indipendenti, anke bl- għajnuna tas-social workers.

Dawn l-inizjattivi ma jinkludux il-Lm75,000 li ġew ivvotati għall-ministeru tas-saħħa biex dan min-naħa tiegħu jagħti taħriġ f'forma ta' xogħol bi ħlas lil dawk li qegħdin għall-kura fl-isptar Mount Carmel.

Sur President, nixtieq issa nagħti ħarsa lejn is-servizzi li qed tagħti l- aġenzija Sedqa fil-qasam tad-dipendenzi li jinkludu l-alkoħol, id-drogi u l- logħob ta' l-azzard.

Tajjeb li ngħidu li l-ispiża tal-gvern għas-sena 2001, jiġifieri l-fondi li jingħataw lis-Sedqa, lill-Caritas, lill-kummissjoni nazzjonali dwar l-abbuż mid-drogi, mill-alkoħol u dipendenzi oħra, u lill- OASI, telgħet għal iktar minn Lm1 miljun, imma minkejja dan, dawn il-flus xorta se jibqgħu jiġu sostnuti.

Nistgħu ngħidu li f'dawn l-aħħar snin, permezz taż-żieda fil-fondi li ngħatat, l-aġenzija Sedqa setgħet tkompli tikkonsolida u tifrex il-ħidma tagħha f'oqsma fejn ma kien qed jilħaqhom ħadd.

Per eżempju fil-junior college, fejn jattendu żgħażagħ ta' bejn is- 16 u t-18-il sena, ma kien hemm xejn iffokat fuqhom.

Illum l-aġenzija sedqa qed tagħmel dan, u fis-sena li ġejja, minbarra li tkompli ssostni l- ħidma tagħha, se tiffoka wkoll fuq it-tisħiħ ta' żewġ inizjattivi oħra, u ċioe` s-servizz ta' outreach f'postijiet ta' divertiment u postijiet li jistgħu jippreżentaw riskju kbir liż-żgħażagħ, u s-servizz għal dawk bil- vizzju tal-logħob u li riżultat ta' dan iħallu sfreġju kbir fost il-familji tagħhom.

La qed nitkellem dwar il-qasam tad-dipendenti tajjeb li nagħmel riferenza għall-kummissjoni nazzjonali dwar l-abbuż minn droga, alkoħol u dipendenzi oħra.

Il-mira li rnexxielha tilħaq din il-kummissjoni matul l-aħħar sena kienet li għall-ewwel darba f'diversi snin, l-aġenziji kollha, kemm dawk governattivi kif ukoll l-NGOs, bdew jikkooperaw u taw l-istatistika tagħhom lill-kummissjoni, biex b'hekk din tkun tista' tagħti stampa reali ta' x'qed jiġri f'dan il-qasam.

F'pajjiżna kien hawn snin twal fejn kulħadd kien itella' u jniżżel iċ-ċifri skond kif jaqbillu, u għalhekk issa, b'dan li sar, nistgħu nippjanaw u nilqgħu għal dak li verament ikun qed jiġri f'dan il-qasam.

Il-kummissjoni qed tniedi wkoll studju xjentifiku dwar in-natura u l-firxa ta' din il- problema, u din il-ħidma trid tkompli tixprunana biex inkunu dejjem iktar effiċjenti u effettivi f'dak li nagħmlu.

Mr Chairman, se mmur ftit ġimgħat lura fejn f'din l-istess Kamra assistejna għall-kritika li għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-konfront tal-gvern, fejn skond hu, fi żmien amministrazzjoni Laburista kien hemm min jieħu ħsieb lil dawn l-aġenziji, u allura dan il-gvern qed jirdoppja x-xogħol.

Hawnhekk irrid ngħid li l-gvern ma jistax jabdika mid-dmir li jipprovdi servizz ta' kwalita` għal dawk li jsibu ruħhom f'ċerti diffikultajiet, pero' m'hemmx dubju li l-gvern jemmen li l-għaqdiet volontarji huma element kruċjali fl-iżvilupp tas-soċjeta` tagħna.

M'hemmx dubju li f'ċerti każi, dak li jistgħu jagħmlu l-NGOs ma jistax jagħmlu l-gvern.

Huwa proprju għalhekk li mis-sena li ġejja, il-gvern se jżid il-fondi li jingħataw lill-NGOs.

Huwa qarrieq li wieħed isemmi NGO waħda li ma ħaditx daqs kemm talbet u fl-istess ħin ma jgħidx li dan il-vot kważi rdoppja fuq dak ta' gvern Laburista.

B'dan li ntqal setgħet ingħatat l-impressjoni li dan il-gvern jiġi jaqa' u jqum mill-NGOs, meta il-verita' hija ħafna 'il bogħod minn hekk.

Matul din l-aħħar sena kienu vvotati iktar minn Lm700,000, u dan minbarra li l-gvern baqa' jgħin finanzjarjament tramite sorsi oħra, bħalma huma l- ministeru tal-finanzi, il-ministeru ta' l-edukazzjoni, il-ministeru ta' l- intern u l-ministeru tas-saħħa.

Barra minn hekk, dan li semmejt ma jinkludix l-għajnuna li ħadu l-NGOs permezz ta' partnerships għax-xogħol li għamlu magħhom l-ETC u l-housing department fost oħrajn.

Jekk insemmi l-ETC biss nista' ngħid li din qiegħda f'partnership ma' l-Eden Foundation, mal- Fondazzjoni Arka, mar-Richmond Foundation, mal-Caritas u ma' l-Istituto Paolo Frier fiż-Żejtun.

Sur President, dawn huma kollha flus li għalkemm ma jingħatawx direttament mill-ministeru għall-politika soċjali, xorta huwa l-gvern li qed joħroġhom.

Allura lil dawn għaliex ma nsemmuhomx?

Għalfejn għandna nagħtu stampa sewda tas-sitwazzjoni reali?

Mr Chairman, mod ieħor ta' kif il-gvern jgħin lill-NGOs huwa billi jipprovdi ħaddiema tas-servizz pubbliku biex jgħinu lil dawn l-NGOs fix- xogħol tagħhom.

Din hija wkoll għajnuna li ma tidhirx, pero' li xorta qed tingħata mill-gvern.

Irrid nagħmilha ċara li r-relazzjoni bejn il-gvern u l- NGOs trid tkun waħda ta' sħubija u mhux waħda ta' dipendenza, għax jekk l- NGOs isiru dipendenti fuq il-gvern, allura ma jibqgħux NGOs.

L-NGO għandha isimha magħha, u ċioe` organizzazzjoni li trid tibqa' bl-indipendenza u bil- kariżma tagħha.

Anke f'dan ir-rigward, għaliex il-gvern għandu għal qalbu lil dan is- settur, imur oltre mill-cash hand-outs.

Per eżempju l-ministeru għall- politika soċjali qed jinvolvi lill-NGOs f'diversi bordijiet, kummissjonijiet u awtoritajiet pubbliċi bil-għan li filwaqt li dawn l-NGOs, kif għedt, iżommu l-indipendenza u l-kariżma tagħhom, fl-istess ħin ikollhom iċ-ċans li jikkontribwixxu b'mod dirett fit-teħid tad- deċiżjonijiet.

Kien proprju dan li ispira lill-gvern biex iwaqqaf il- kummissjoni tas-soċjeta` ċivili fi ħdan il-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku u soċjali.

Ħidma oħra siekta li ma tantx nisimgħu dwarha hija dik li l-Ministeru għall- Politika Soċjali għamel ma' l-Uffiċċju ta' l-Istatistika, u ċioe` ix-xogħol intensiv li sar biex jitlesta l-ewwel inventarju tas-settur tal-volontarjat soċjali, li se jkun pubblikat fil-ġimgħat li ġejjin.

M'hemmx dubju li dan l- inventarju se jkun utli ferm meta naslu biex nippreżentaw u nibdew inħaddmu l-leġislazzjoni li tirregola l-għaqdiet volontarji u għaqdiet oħra.

Jien nittama li din il-liġi ma ddumx ma tibda tiġi diskussa f'dan il-parlament.

Mr Chairman, f'dan l-intervent xtaqt insemmi ħafna affarijiet oħra imma l- ħin ma jippermettix.

Nagħlaq billi nsellem lil kull min qed jagħti sehmu fil-qasam ta' l-appoġġ soċjali, jiġifieri d-dipartiment, l-aġenziji, l- NGOs, il-Knisja.

Jien nemmen li f'qasam daqshekk importanti, kulħadd irid jagħti sehmu.

Irrid nirrikonoxxi li l-ħidma li qed issir, li hija mmirata lejn it-tisħiħ tal-bniedem bis-solidarjeta`, hija intensa ħafna u trid tibqa' tiġi aġġornata kuljum.

Sur President, b'wiċċna minn quddiem ngħidu li dan il-budget huwa tassew maħsub biex isaħħaħ lill-bniedem, isaħħaħ ir-rabtiet ta' bejnietna u b'hekk isaħħaħ ukoll lil pajjiżna.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Aktar rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Sur President, bħalma qalet il-kelliema ta' qabli, jien ukoll dalgħodu għaddejt tliet sigħat nisma' lill-membri ta' l- oppożizzjoni jitkellmu dwar il-vot tal-Ministeru għall-Politika Soċjali, u nista' ngħid li mhux "L'Inferno" ta' Dante biss smajna, imma anke "Paradise Lost" ta' Milton, għax ix-xenarju li pinġew għall-perijodu ta' wara l-1998 kien wieħed bla dawl u bla nifs, imma meta ġew biex jitkellmu fuq dak li "għamlu" bejn l-1996 u l-1998, qalu li kull ħsieb, kull xewqa u kull pjan kienu ġew imwettqa.

Illum il-ġurnata aħna drajna li min-naħa ta' l-oppożizzjoni, rari naqilgħu xi prosit.

Fil-fatt, fir-rigward tal-vot għall-Ministeru għall-Politika Soċjali, l-unika ħaġa pożittiva li ssemmiet mill-oppożizzjoni kienet l- allowance għall-foster carers.

Minbarra dan, ma ntqal xejn li jista' jittieħed bħala kumment pożittiv.

Xi kultant iżżellqet ukoll il-frażi "ġustizzja soċjali", u naħseb li hawn ta' min naraw eżattament x'qed nifhmu b'din il-frażi, li nitkellmu ħafna dwarha.

Għalkemm aħna ngħidu li kull bniedem għandu dritt għall-ġustizzja soċjali, irridu nifhmu li biex kull bniedem realment, u mhux biss bil-paroli, ikollu dan id-dritt, kulħadd irid iwettaq id-dmirijiet tiegħu.

Kull wieħed u waħda ngħixu f'soċjeta`, u għalhekk għandna obbligi u dmirijiet lejn kulħadd, li jekk nonqsu milli nwettquhom, inkunu qed inpoġġu d-drittijiet ta' ħaddieħor f'riskju li jiġu abbużati.

Min-naħa l-oħra hemm l-istat, li l-istess bħalna, għandu d-dmir li jara li l-ġid tal-pajjiż jitqassam b'ġustizzja soċjali u fuq kollox jiżgura li dan il-ġid jitqassam fost min l-iktar li għandu bżonn, u li ma jintefax piż fuq xi ħadd li ma jkunx jiflaħ iġorru.

Mr Chairman, irridu nagħrfu wkoll li kull abbuż mill-benefiċċji soċjali m'hu xejn għajr serq.

Aħna nużaw il-kelma "abbuż" pero` fil-verita`, dak li jsir huwa serq, għax litteralment ikun qed jinsteraq dak li jista' jingħata lil min jinsab f'qagħda li tkun batuta jew imwiegħra għax ikun qed jerfa' piż ikbar minn dak li jiflaħ iġorr.

Jien naħseb li kultant aħna ninsew x'inhu l-iskop tas-sistema tas-sigurta` soċjali.

L-għan ewlieni tas-sigurta` soċjali hu l-ħolqien ta' xibka li tipproteġi lil dawk li huma l-iktar vulnerabbli jew li qegħdin f'qagħda mwiegħra, ibatu minn xi mard, għandhom bżonnijiet speċjali, huma kbar fl- eta`, għandhom nuqqas ta' finanzi jew għandhom problemi soċjali u familjari li jnaqqsulha mill-kwalita` tal-ħajja li jgħixu.

Is-sigurta` soċjali, kif qalet tajjeb l-Onor.

D'Amato, ma tingħatax biss f'forma ta' għajnuna finanzjarja imma tingħata wkoll taħt il-forma ta' servizzi u appoġġ biex kemm jista' jkun ma jkunx hawn min jaqa' 'l isfel mil-linja tal-faqar, li hija relattiva u tvarja mhux biss minn parti għal oħra tad-dinja imma anke bejn żew pajjiżi ġirien.

In-nefqa tal-pajjiżi fis- sistema tas-sigurta' soċjali tvarja minn wieħed għall-ieħor.

Per eżempju l- pajjiżi membri ta' l-Unjoni Ewropea jallokaw madwar 25% tal-GDP annwali tagħhom għas-settur tal-protezzjoni soċjali, li jinkorpora fih bosta oqsma.

Sa ftit ilu, f'Malta kien hawn sistema ta' servizzi soċjali pjuttost frammentata, mifruxa fuq bosta ministeri u dipartimenti, fejn dipartiment ma kienx ikun jaf x'kien qed jagħmel id-dipartiment l-ieħor.

Kien madwar sentejn ilu, preċiżament bejn l-1999 u l-2000, meta s-social security review f'daqqa waħda ħarġet fil-beraħ il-fatt li ċerti abbużi kienu rampanti.

Per eżempju bosta nies kienu qed igawdu minn numru esaġerat ta' benefiċċji soċjali.

Ir-review wera li kien hawn madwar 3,600 persuna li kienu qed igawdu minn ħames benefiċċji soċjali, aktar minn 230 persuna li kienu qed jingħataw sitt benefiċċji soċjali differenti u saħansitra kien hemm numru żgħir ta' niex li kienu jgawdu minn tmien benefiċċji soċjali, u għalhekk id-dħul tagħhom kien qed ikun ħafna ikbar mil-livell aċċettabbli.

Għalkemm dawk il-persuni li kienu jgawdu minn numru esaġerat ta' benefiċċji soċjali ma kienux intitolati għalihom kollha, kien faċli għalihom li jagħmlu dan għax fis-sistema kien hemm ħafna loop holes u kif għadni kif għedt, dipartiment ma kienx ikun jaf x'qed jagħmel dipartiment ieħor.

Ir-review uriet ukoll l-ironija li toħroġ minn sistema tajba ta' sigurta` soċjali, u ngħidu x'ngħidu, is-sistema ta' pajjiżna hija pjuttost tajba, speċjalment meta wieħed iqis li s-servizzi mediċi u edukattivi jingħataw bla ħlas.

Pero' dejjem tibqa' l-ironija – u din dehret anke f'pajjiżi li għandhom sistema ta' sigurta` soċjali tajba – li l-benefiċċji soċjali jafu jservu ta' disinċentiv biex iċ-ċittadini joħorġu jaħdmu, għax per eżempju kap ta' familja bit-tfal kważi kważi jaqbillu jgħix minn fuq il-benefiċċji soċjali milli jmur jaħdem b'paga minima.

Fil-fatt f'Malta kien hawn bosta familji li skoprew li kien jaqblilhom jagħmlu hekk.

Is-sistema tas-sigurta` soċjali ta' pajjiżna ma toffrix biss għajnuna biex ittejjeb il-ħajja ta' dawk li jsibu ruħhom f'ċirkostanzi koroh, imma qiegħda hemm ukoll biex ittejjeb l-istandard of living ta' familji li bl- ebda mod ma huma viċin il-poverty line.

Per eżempju ċ-children allowance tingħata lil familji li d-dħul tagħhom bl-ebda mod ma jista' jissejjaħ baxx, għax is-ceiling ta' Lm10,000 huwa relattivament għoli, u fil-fatt, fis-sena 200 kien hawn aktar minn 40,000 familja li bbenefikaw miċ-children allowance.

Il-konsulent finanzjarju li kien ġie f'Malta bejn l-1997 u l-2000, kien ta parir lill-gvernijiet biex jaqtgħu l-abbuż, għax il-frodi fis-sistema tas- sigurta` soċjali kienu rampanti, u biex jissikkaw il-parametri ta' l- eliġibilita`, per eżempju għall-benefiċċji soċjali bħalma huma ċ-children allowance.

Mr Chairman, f'din il-Kamra spiss nitkellmu dwar welfare sostenibbli, dwar kif pajjiżna se jibqa' jiflaħ jagħti benefiċċji soċjali fis-snin li ġejjin, f'ċirkostanzi li kulħadd jaf x'inhuma, u b'welfare gap kbir.

Il-gvern Nazzjonalista jagħraf li f'pajjiżna teżisti problema ta' sostenibilita`.

Ħaddieħor, ftit tas-snin ilu, insista li l-problema ta' pensjonijiet m'għandniex għalfejn inħarsu lejha llum.

Rajna wkoll, sfortunatament, headlines, għalija oxxeni, f'gazzetti li mill-ewwel ħarġu bl-għajta li l- pensjonijiet kienu se jitnaqqsu, artikli li nkitbu biex idaħħlu biża' f'settur tal-popolazzjoni li huwa vulnerabbli.

Għalija dan huwa aġir assolutament inaċċettabbli.

Jekk inħarsu lejn ir-rapport interim li ppubblikat il-kummissjoni għar- riforma tal-ħarsien soċjali aktar kmieni din is-sena, naraw li għalkemm il- pensjonijiet jirrappreżentaw 60% tal-welfare gap, hemm fatturi u benefiċċji oħra li qed jikkontribwixxu għall-welfare gap eżistenti.

Dan ir-rapport jgħid li s-sitwazzjoni titlob, fost ħwejjeġ oħra, ġlieda kontra l-abbuż tal- benefiċċji soċjali u ġlieda kontra l-ekonomija sewda.

Fil-fatt il-ġlieda bdiet.

Tajjeb li nagħmluha ċara mill-ewwel li min kellu dritt għall-benefiċċju, id- dritt baqa' hemm, u fil-vot għal din is-sena hemm biżżejjed għal kull min għandu dritt għall-benefiċċju.

Pero' f'Jannar li għadda bdew isiru l- investigazzjonijiet.

Nirrepeti li dan ma sarx biex il-gvern jtiffranka l- flus billi jnaqqas in-numru ta' benefiċċjarji, imma sar biex jiżgura li l- benefiċċji jingħataw lil dawk li l-iktar li għandhom bżonnhom.

Niftakru l- kritika li kienet saret mill-oppożizzjoni Laburista għat-tħaddim ta' din is- sistema ta' investigazzjonijiet.

Kien hemm min qal li l-gvern ħa dan il- pass biex jiċħad lil ċerti persuni minn benefiċċji li għandhom dritt għalihom.

Għalkemm kulħadd jaf li dan m'huwiex minnu, intqal hekk biex isir kapital politiku mill-eżerċizzju li kien qed jagħmel il-gvern.

Sur President, dalgħodu smajna lill-membri ta' l-oppożizzjoni jgħidu li huma bl-ebda mod ma jaqblu ma' l-abbuż.

Jien m'għandi l-ebda dubju dwar dan. hawn ġew ħadd ma jaqbel ma' l-abbuż, pero' mbagħad wieħed irid juri dan bil-fatti, mhux biss bil-paroli.

Sfortunatament, ċerta kritika li saret minn membri tal-partit Laburista naqqset il-kredibilita` ta' l- oppożizzjoni dwar kemm din hija verament kontra l-abbuż.

Aħna lkoll ngħidu li aħna favur it-tqassim ġust tar-riżorsi li għandna, u nirrepeti li dwar dan m'għandi l-ebda dubju, imma meta l-gvern beda dan l-eżerċizzju ta' investigazzjonijiet, kienu qamu l-irwiefen kollha.

Niftakru l- allegazzjonijiet u l-kummenti li kienu saru bl-intenzjoni li jitfu l-lat pożittiv ta' dan l-eżerċizzju.

L-Onor.

Gonzi darba kien qal li hu bl-ebda mod ma kien qed jagħmel xi witch- hunting, imma kien sempliċiment qed jagħmel eżerċizzju biex jara li s- sistema taħdem b'mod ġust.

U s-sistema x'urietna?

Mill-istudji kollha li saru sibna li eluf kbar ta' nies kienu qed jinsew iniżżlu d-dħul ta' l- interessi mill-flus li kellhom fil-bank.

Madwar 10,000 applikant, jiġifieri 25% ta' dawk kollha li kienu jibbenefikaw miċ-children allowance, taw dikjarazzjonijiet inkompleti.

Fil-fatt dawn kienu naqsu milli jiddikjaraw iktar minn Lm5 miljun f'interessi, jiġifieri naqsu milli jgħidu li bejniethom kollha kellhom madwar Lm100 miljun fil-bank, u ċioe` medja ta' Lm10,000 kull wieħed.

Jien naħseb li mhux ta' b'xejn li l-Ministru qal Ii kellu jibgħat iċ-ċifri kollha lura għal double checking għax ma setax jemmen li kienu korretti!

Biex ngħid il-verita`, jien naċċetta li kien hemm min ġenwinament ma kienx jaf li fl-applikazzjoni għaċ-children allowance, kellu jniżżel l-interessi li jieħu mill-flus li kellu fil-bank għax ħaseb li peress li kien iħallas 15% witholding tax, kien awtomatikament eliġibbli għal din l-allowance, imma li kienu 10,000 dawk li ma kienux jafu li kellhom jagħmlu dan, meta l- applikazzjoni tagħmilha ċara li jrid jitniżżel kull dħul, hija daqsxejn diffiċli biex wieħed jemminha.

14% minn dawn kienu jibbenefikaw mill-allowance supplimentari, li suppost tingħata lil dawk li jkun qed imissu mal-poverty line, pero` dawn dawn ukoll ma ddikjarawx l-interessi li jdaħħlu mill-flus li għandhom il-bank, għal total ta' Lm1,600,000, jiġifieri bejniethom, dawn in-nies li suppost qegħdin imissu mal-poverty line, kellhom madwar Lm33 fil-bank.

Minbarra l- allowance supplimentari, kważi 2,000 minn dawn il-benefiċċjarji jieħdu l- għajnuna tal-mard, 250 minnhom jieħdu l-għajnuna tad-diżimpjieg, aktar minn 200 li jieħdu pensjoni ta' l-eta`, 186 jingħataw assistenza soċjali u 40 persuna jieħdu l-benefiċċji tal-qagħad speċjali.

Iċ-ċifra globali ta' dawk li għamlu dikjarazzjonijiet inkompleti qabżet l-Lm14,000,000, li m'huwiex ammont żgħir.

L-investigazzjonijiet, kif għedt, bdew f'Jannar tas-sena li għaddiet u l- ewwel li ġew investigati kienu dawk li kellhom l-ogħla somma ta' dħul mhux iddikjarat, u għalhekk intalbu jroddu lura l-flus żejda li kienu ħadu.

Dawk li ma kienux ħadu iżjed minn Lm100 żejda, ma ntalbu xejn lura, waqt li dawk li kienu jingħataw allowance supplimentari meta ma kellhom dritt għaliha, iridu jroddu lura 30% taż-żejjed li ħadu mill-1998 'l hawn.

It-total savings ta' dan l-eżerċizzju huwa ta' madwar Lm2,500,000, pero' ċ-ċifra li nġabret lura għadha ferm iżgħar minn din.

Mr Chairman, ħadd ma jista' jgħid li dawn il-flus qed jiġu ffrankati, għax qed jintużaw f'servizzi u f'benefiċċji oħra, bħal per eżempju l-benefiċċju li se jingħata lill-foster carers.

Fis-seduta ta' dalgħodu smajt lill-membri ta' l-oppożizzjoni jitkellmu dwar persuni li tilfu xi benefiċċji soċjali, bħal dawk li nqatgħu minn fuq ir- reġistru tax-xogħol meta ma kellhomx għalfejn jinqatgħu għax ma kienux jifilħu għax-xogħol li kienu jingħataw.

Id-diskors min-naħa ta' l- oppożizzjoni sar b'ċerta aggressivita`, qisu l-gvern irid isallab lil xi ħadd.

Jien nista' nifhem li lkoll kemm aħna jiddispjaċina għal dawk in- nies li ntlaqtu ħażin u kienu border line, imma sfortunatament, kull eżerċizzju li juża s-sistema ta' cut-off dejjem jolqot ħażin faxxa dejqa ta' nies.

Din bħal kwestjoni tad-dħul għall-ewwel darba fl-iskejjel primarji, fejn il-cut-off day hija l-31 ta' Diċembru, u għalhekk min twieled fl-1 ta' Jannar ikollu jistenna sena oħra biex jibda jmur fl- iskola.

Imma sistemi bħal dawn dejjem se jolqtu ħażin li xi nies, u ma jistax ikun li per eżempju, biex min twieled fl-1 ta' Jannar jibda l-iskola ma' min twieled sal-31 ta' Diċembru, il-cut-off day tiġi estiża sal-15 ta' Jannar, għax imbagħad, flok igerger min twieled fl-1 ta' Jannar se jibda jgerger min twieled fis-16 ta' Jannar.

Irrid ngħid li iva, jien iltqajt ma' bosta nies li kienu border line u nqatgħulhom xi benefiċċji soċjali, u ppruvajt nara nistgħux insibu mezz kif naraw dawn il-każi b'mod individwali u nsibu rimedju, pero` intqal lili li mal-liġi ħadd ma jista' jiċċajta, għax jekk tiġi rimedjata s-sitwazzjoni ta' persuna partikolari u ta' persuna oħra le, il-problemi se jkomplu jiżdiedu.

Mr Chairman, wasalt biex nagħlaq dan l-intervent pero' xtaqt nappella biex noqogħdu attenti lil min ngħidu "miskin" u "jaħasra", għax dawk in-nies li ma ddikjarawx l-interessi kbar li kienu qed idaħħlu mill-flus li kellhom il- bank u dawk li d-dħul annwali tagħhom huwa ta' iktar minn Lm10,000, ma naħsibx li huma wisq imsieken u fuq kollox qegħdin ħafna u ħafna 'il bogħod mill-poverty line.

Jiena nammetti li meta persuna tintalab trodd lura somma ta' flus, din tieħu xokk u jinħolqulha ħafna diffikultajiet.

Hawnhekk m'iniex se nidħol fl-argument ta' jekk id-dikjarazzjonijiet inkompleti li saru kienu intenzjonati jew le, pero` ma nemminx li l-gvern kellu jħalli kollox għaddej u ma jagħmel xejn dwar il-flus żejda li kienu ngħataw.

Kieku sar hekk, dawk in-nies li kienu qed jiksru l-liġi kienu jkomplu jagħmlu hekk mingħajr xkiel ta' xejn, għad-detriment ta' min ikun jobdi l- liġi.

Hija sfortuna li aħna nħarsu lejn min ikun kiser il-liġi bħala l-vittma, għax fir-realta`, il-vittma veru huwa dak li jħares il-liġi u minħabba f'hekk iġorr il-piż ta' ħaddieħor.

Per eżempju dalgħodu l-oppożizzjoni tkellmet dwar il-każ ta' armla li ntalbet biex trodd lura Lm6,000, u jiena ngħid iva, Lm6,000 m'hijiex somma żgħira, u barra minn hekk huwa veru li d- dipartiment żbalja għax dam ħafna biex irranġa s-sitwazzjoni, pero' l- persuna in kwestjoni la hi timidi u lanqas stupida, ma tistħix u kapaċi tiġġieled għad-drittijiet tagħha.

Din il-persuna sa mill-bidu kienet taf li qed tieħu ammont ta' flus li ma kinetx intitolata għalih, allura setgħet tirrimedja s-sitwazzjoni mill- ewwel.

Din l-armla kienet taf mill-ewwel li xi darba jew oħra, kien se jkollha trodd lura somma flus, allura issa tard wisq biex toqgħod tilagħbha tal-vittma.

Mr Chairman, issa nistgħu ngħidu li kulħadd jaf li spiċċa ż-żmien fejn nistgħu nilagħbu mad-dipartiment tas-servizzi soċjali.

Il-fondi qegħdin hemm biex kif diġa' għedna kemm-il darba, imorru għand min għandu l-iktar bżonnhom.

Barra minn hekk, irridu naraw li l-ħidma li ssir tkun mill-iktar effiċjenti, biex żbalji bħal dak li sar fil-konfront ta' din l-armla, jiġu eliminati.

Fil-fatt, il-mission statement tad-dipartiment jgħid li l- benefiċċji soċjali għandhom jinħadmu kemm jista' jkun malajr, għax ma jistax ikun li l-benefiċċjarji jgħaddu xahrejn jew tliet xhur mingħajr dħul u jispiċċaw jittallbu u jissellfu mingħand ħaddieħor.

Forsi għal ħafna minnha, huwa diffiċli biex nemmnu li f'Malta hawn nies li ma jkollhomx għaxja ta' lelja fil-but, pero' iva, minn dawn in-nies hawn ħafna, u huwa għalhekk li d-dipartiment se jibda jagħti servizz iktar effiċjenti.

Sur President, irridu naraw ukoll li meta jsiru xi żbalji, dawn jiġu rimedjati malajr kemm jista' jkun, biex is-somom li jkunu jridu jingħataw lura ma jkunux daqshekk kbar.

Barra minn hekk irid isir monitoring u evalwazzjoni, u għaldaqstant huwa maħsub li minn Jannar li ġej, jitwaqqaf audit team biex jiċċekkja li l-assessments ikunu nħadmu tajjeb.

Nistgħu ngħidu li issa, b'sistema kompjuterizzata, suppost li l-iżbalji jkunu ħafna inqas.

Mill-bidu tas-sena se ssir ukoll amalgamazzjoni bejn iż-żewġ sistemi ewlenin, eżerċizzju li se jiġi jiswa madwar Lm0.25 miljun, li l- għan tiegħu hu li jiġu evitati problemi ta' ħlas żejjed, bil-konsegwenzi negattivi kollha li dan iġib miegħu.

Dan l-aħħar smajna jingħad li l-kunsilli lokali se jibdew joffru servizzi lir-residenti f'dak li għandu x'jaqsam mal-benefiċċji soċjali, speċjalment f'dawk il-lokalitajiet fejn m'hemmx uffiċju tas-sigurta` soċjali.

Id- dokumenti neċessarji għal dawk li jkunu se jirtiraw mix-xogħol se jibdew jintbagħtu tliet xhur qabel, biex sad-data tat-tmiem ta' l-impjieg kollok ikun lest ħalli l-ewwel benefiċċju jinagħtalhom mill-ewwel.

Mr Chairman, irrid ngħid li se jitwaqqaf call centre fejn persuna tista' ċċempel 24 siegħa kuljum, 7 ijiem fil-ġimgħa, mingħajr ħlas, biex issib l- informazzjoni kollha personali li tkun tinħtieġ.

L-inizjattivi biex il- pubbliku jinqeda aħjar se jitkomplew, u grazzi għall-manutenzjoni li saret f'bosta uffiċċji, is-servizz li jingħata lill-pubbliku se jkun dejjem aħjar.

Il-maġġoranza tan-nies li jirrikorru għand id-dipartiment tas-sigurta` soċjali jkun nies fil-bżonn, nies li jkunu qed jgħixu f'sitwazzjonijiet xejn sbieħ, u għalhekk żgur li l-inqas ħaġa li jkun jonqoshom hija li xi buli li jaħdem fid-dipartiment ikellimhom bl-addoċċ u mingħajr rispett.

Qed ngħid dan għax ftit taż-żmien ilu kien hemm każ ta' persuna li meta marret f'dan id-dipartiment, kien hemm min qalilha li għal gvern, hi kienet mejta.

Dan l-aġir huwa assolutament inaċċettabbli, u fil-fatt jien kellimt lil ministru konċernat dwar dan l-inċident u ttieħdu l-passi neċessarji.

Jien nittama li bħalma għamel id-dipartiment tas-sigurta` soċjali, id- dipartimenti u l-ministeri l-oħra jieħdu l-inizjattiva u jagħtu t-training meħtieġ lil dawk il-ħaddiema li jkollhom kuntatt kontinwu u dirett mal- pubbliku.

B'hekk is-servizz li jingħata jkun mill-aqwa.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Chairman, f'dan id-dibattitu tal-lejla għadhom kemm tkellmu żewġ membri parlamentari nisa, li kienu ppreparati tajjeb u għamlu diskors studjat.

Jekk inħarsu madwarna naraw li l- assistant clerk of the House hija mara u waħda mill-kap tad-dipartiment, li qiegħda fost l-esperti, hija mara wkoll.

Dan huwa ta' sodisfazzjon kbir, għax juri biċ-ċar li l-ugwaljanza bejn is-sessi qed tingħata iktar importanza.

Fil-fatt huwa tajjeb li wieħed jgħid li l-abbozz ta' liġi dwar l-ugwaljanza bejn is-sessi tlesta, u għandu jgħaddi minn dan il-parlament matul is-sena li ġejja.

Il-politika ta' gender mainstreaming tista' tiġi definita b'dan il-mod:

"The European commission communication on mainstreaming states that mainstreaming involves mobilising all general policies and measures specifically for the purpose of achieving equality by actively and openly taking into account, at the planning stage, their possible effects on the respective situations of women and men."

Il-key words ta' din il-frażi huma "at the planning stage".

Jekk wieħed iħares ftit lejn dak li ġara f'dawn l-aħħar xhur isib li iva, saru sforzi kbar fir-rigward tal-gender awareness fis-settur pubbliku, fejn ingħata taħriġ dwar gender awareness u gender equality lill-uffiċċjali għolja tas-servizz pubbliku.

Kien hemm gender targets fil-performance management program tas-segretarji permanenti fid-diversi ministeri u ttieħed ukoll pjan ta' azzjoni biex ikompli jsaħħaħ il-pożizzoni tal-gender focal points, li kienu ġew diskussi u deċiżi minn qabel.

Fir-rigward tal-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol, insibu li tul dawn l-aħħar żminijiet, din żdiedet b'mod qawwi.

Fil-fatt, minn Diċembru ta' l-1998 sal-lum, l-impjiegi f'pajjiżna żdiedu bi 3,000, li żewġ terzi minnhom huma okkupati minn nisa.

Filwaqt li f'Diċembru ta' l-1999, ir- rata ta' nisa fil-gainfully occupied population kienet ta' 28%, f'Diċembru tas-sena 2000 din telgħet għal 29%.

Iktar minn hekk, fir-rigward tal-part- time employment bħala l-okkupazzjoni primarja, f'diċembru ta' l-1994 kien hawn kważi 5,000 mara waqt li f'Diċembru tas-sena 2000, din iċ-ċifra telgħet għal iktar minn 11,000.

Iktar importanti minn hekk huma l-figuri li jirriżultaw mill-Universita`, fejn filwaqt li fl-1988 kien hemm madwar 1,000 mara jattendu l-Universita`, sas-sena li għaddiet din iċ-ċifra kienet taqbeż l-4,000 mara.

Anke bħala gradwati, filwaqt li fl-1995 iggradwaw madwar 600 mara, fl-1999 kienu iktar minn 1,000 dawk in-nies li ggradwaw.

Dawn iċ-ċifri juru li llum il- ġurnata, in-nisa qed jipparteċipaw iktar fis-soċjeta` u saħansitra qed jiksbu pożizzjonijiet determinanti.

Jekk wieħed iħares lejn l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li saru fis- sena li għaddiet isib li ġew eletti 32 mara.

Iktar minn hekk, il- persentaġġ tan-nisa li għandhom post f'bordijiet u kumitati governattivi, minn 17% fl-1999, fis-sena 2000 dan tela' għal 18%.

Ovvjament, dan il- proċess huwa gradwali, pero' l-indikaturi kollha juru li kollox miexi sew.

Fir-rigward tal-bilanċ bejn ir-responsabbiltajiet fuq il-post tax-xogħol u fil-familja, tajjeb li ngħid li l-liġi taċ-CERA ġiet riveduta u sar ċertu tibdil li żgur se jgħin ħafna f'dan ir-rigward.

Per eżempju l-uffiċċjali pubbliċi li jikkwalifikaw għal ħatra f'xi pożizzjoni waqt li jkunu fuq leave ta' maternita` jew parental leave, xorta se jingħataw il-ħatra tagħhom, anke jekk ma jkunux f'pożizzjoni li jerġgħu lura għax-xogħol fil- perjodu ta' validita` tal-ħatra.

Dan huwa mportanti għax waħda mir- raġunijiet għaliex jiġi argumentat li f'pajjiżna, in-nisa jitħallsu inqas mill-irġiel, għall-istess xogħol, hija propju dik li minħabba n-natura tagħhom, in-nisa jridu jwelldu t-tfal ġewwa familja.

Sfortunatament għad hawn ukoll min jaħseb li t-trobbija tat-tfal hija kompitu tan-nisa, meta fil-fatt din taqa' taħt ir-responsabbilta` taż-żewġ ġenituri.

Mr Chairman, qed nikkwota l-labour force survey ta' Marzu ta' din is-sena, li jgħid li b'mod ġenerali, il-paga medja għall-irġiel hija ta' Lm5,027 filwaqt li dik tan-nisa hija ta' madwar Lm3,972.

Għalhekk huwa mportanti li iva, meta n-nisa joħorġu fuq parental leave, il-promozzjonijiet li jkun jistħoqqilhom xorta jingħatawlhom.

Tajjeb li ngħid li wieħed irid jinċentiva lill-irġiel biex huma wkoll jerfgħu r-responsabbilta`tat-trobbija ta' uliedhom, għalhekk, anke l-irġiel li joħorġu fuq parental leave m'humiex se jiġu żvantaġġati f'dak li għandu x'jaqsam mal-promozzjonijiet.

Matul is-sena 2000, kien hemm madwar 246 mara u 8 irġiel li għamlu użu mill- benefiċċju tas-sigħat imnaqqsa u r-responsibility leave.

Proprju dan l- aħħar fil-gazzetti rajna, wara d-diversi taħdidiet li kien hemm bejn il- gvern u l-UĦM fir-rigward tal-maternity leave, li filwaqt li qabel in-nisa kellhom bilfors jieħdu tmien ġimgħat maternity leave qabel it-twelid tat- tarbija u sitt ġimgħat wara, illum, dawk it-tmien ġimgħat ta' qabel it- twelid ma jridux neċessarjament jittieħdu eżattament qabel il-ħlas.

Barra minn hekk, peress li waqt it-tqala u wara l-ħlas, in-nisa jkun esposti għal xi forma ta' riskju għal saħħithom jew għat-tarbija, jistgħu jingħataw xogħol alternattiv.

Mr Chairman, kien hemm rivisti, bħal "Miżuri fis-servizz pubbliku Malti favur l-ugwaljanza bejn is-sessi u favur I-familja" li ġew pubblikati biex il-ħaddiema jkunu jafu x'inhuma d-drittijiet tagħhom, u naħseb li dan kien pass interessanti.

Saret ħidma intensiva fir-rigward tat-tfassil ta' policy dwar il-fastidju sesswali fuq il-post tax-xogħol biex din tidħol fil- liġi l-ġdida minflok iċ-CERA.

Fir-rigward taċ-child care jien naħseb li hawnhekk ukoll qed isir ċertu progress.

Per eżempju l-ETC toffri kors proprju dwar dan, u barra minn hekk, din il-korporazzjoni pparteċipat fiċ-child care task force.

Tajjeb li ngħid ukoll li għall- programm li jġib l-isem "Int ibda negozju tiegħek", hemm child care facilities biex dawk il-persuni li għadhom it-tfal ikunu jistgħu jattendu għal dan il-kors.

Sur President, rigward il-vjolenza domestika sar ħafna xogħol, fejn infetaħ ċentru residenzjali ġdid li joffri servizz ta' emerġenza għan-nisa li jisfaw vittmi ta' vjolenza domestika u għat-tfal tagħhom.

Barra minn hekk jingħata wkoll servizz ta' social worker.

Ta' min jgħid li dan is-servizz residenzjali huwa intiż għal perjodu qasir, pero' hemm servizz residenzjali ieħor, li sar anke bi ftehim mal-Knisja, li huwa intiż għal perjodi itwal.

Rigward il-liġi dwar il-vjolenza domestika nnifisha, sar ħafna xogħol biex tiġi finalizzata u ppreżentata f'din il-Kamra, pero' tajjeb li ngħid li din il-liġi ma tistax tiġi mħaddma bl-iktar mod effettiv jekk ma titwaqqafx qorti tal-familja.

Minn Settembru 2000 sa Awwissu li għadda, ġew rapportati madwar 340 każ ġdid lid-domestic violence unit, u dan minbarra l-157 każ rikorrenti.

Jien ngħid li huwa tajjeb li l-Aġenzija Appoġġ qed tagħti servizz lill-irġiel li għandhom il-problema li jkunu vjolenti, għax huma inutli li jingħata kenn lill-mara u lit-tfal imbagħad ma jsir xejn biex ir-raġel jiġi mgħejjun jegħleb dan il-vizzju ikrah.

Fl-opinjoni tiegħi, ix-xogħol li qed tagħmel din l-aġenzija fost l-irġiel b'dan it-tip ta' problemi huwa essenzjali.

Mr Chairman, se ngħaddi issa biex nitkellem dwar il-qasam tal-housing, fejn hemm bżonn li niffokaw ftit fuq is-social housing.

Fl-aħħar mill-aħħar, pajjiżna huwa żgħir, u minħabba l-limitazzjoni ta' l-art, ma nistgħux nagħmlu bħal pajjiżi ikbar minna.

Fl-opinjoni tiegħi, dan huwa l-argument prinċipali f'din il-kwestjoni, għax minkejja li f'pajjiżi barranin it- tendenza hi li ma tantx jinbnew postijiet ġodda biex jingħataw għall-kiri lil persuni bi problemi soċjali, aħna rridu noqogħdu attenti.

Fil-fatt hekk qed nagħmlu, u sa l-aħħar ta' Ottubru kienu nbnew madwar 58 unit li ngħataw lid-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali biex dan jgħaddihom lil dawk bl-iktar każijiet soċjali serji.

F'Novembru imbagħad reġgħu ingħataw 24 unit oħra.

Dan huwa pass importanti, pero' l-iktar ħaġa mportanti hi li nifhmu li s-social housing qiegħed hemm għall-iktar każi serji.

Is-social housing ma jistax ikun hemm għal min jiflaħ iħallas.

Jekk inqabblu pajjiżna ma' Singapore naraw li minkejja li bħala land area, għandu d-doppju tagħna, il-population density hija ħames darbiet iktar għolja minn ta' pajjiżna.

Filwaqt li f'Singapore, il-gvern jalloka 4% tan- nefqa totali għall-housing, il-gvern Malti jonfoq 8% tan-nefqa tiegħu għal dan il-qasam.

Irridu ngħidu wkoll Ii filwaqt li f'Singapore, 90% tal- popolazzjoni hija sid ta' darha, f'Malta dan il-persentaġġ huwa ta' 68%.

Dan ifisser li rridu naħdmu iktar fuq dan il-qasam.

Jien nemmen li d- differenza ta' 37% bejn li wieħed jixtri post mingħand l-awtorita` tad-djar bi prezz sussidjat u li wieħed jixtri post mingħand il-privat m'hijiex kbira biżżejjed.

Naħseb li l-pajjiż irid jinvesti iktar biex in-numru ta' nies li jkunu jistgħu jixtru postijiet ġodda u għalhekk ikunu sidien ta' darhom, jiżdied.

Qed ngħid hekk mhux biss għax nemmen fil-home ownership, kif wara jemmnu ż-żewġ naħat tal-Kamra, imma anke għax nemmen li dan huwa importanti biex bil-mod il-mod jibda jitnaqqas il-bżonn ta' social housing.

Tajjeb li ngħidu li d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali jikkonċentra fuq l-iktar każi serji.

Fil-fatt l-income naqas u sar Lm4,000 għal koppja u Lm3,000 għal persuna waħedha, u dan apposta biex wieħed ikun jista' jikkonċentra fuq l-iktar każi serji.

Minn mindu tneħħew ir-requisitions, kulma għandu x'joffri d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali huma 250 post, pero' minbarra l-kwestjoni tad-dħul finanzjarju rridu nirreferu għal fatturi oħra.

Illum, minbarra l-faqar finanzjarju jeżistu problemi oħra, problemi soċjali li jistgħu jnaqqsu ċ-ċans li persuna tkun kapaċi tixtri dar.

Biżżejjed insemmu l-persuni b'diżabilita`, li huma vantaġġjati anke fis-sistema tal-punti li jagħti d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali.

Ovvjament hemm fatturi oħra, fosthom iż-żieda ta' single parent families u ż-żieda fin-numru ta' anzjani, li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed ikunu ta' piż.

Dan kollu jfisser li fil-futur, il-faqar se jiżdied u l-affordability li persuna tixtri d-dar tagħha jew li tikri b'rati għoljin, se jonqsu.

Għalhekk huwa tajjeb li nenfasizzaw l-importanza tal-public/private partnership, jiġifieri li jkun hemm programmi fejn flimkien mal-gvern u mal- kunsilli lokali, sidien ta' postijiet vojta jew qodma jkunu jistgħu jirriabilitaw lil dawn il-postijiet biex ikunu available għal min ikun l- iktar fil-bżonn.

Mr Chairman, il-Ministru għall-Politika Soċjali ħabbar li r-rapport tal- kummissjoni dwar ir-reviżjoni tal-kera ġie finalizzat, u dan bla dubju għandu jgħin biex il-kirjiet l-antiki, li jammontaw għal 80% tal-kirjiet kollha fil-pajjiż, ma jibqgħux taħt il-Lm100 waqt li l-kirjiet ġodda li ġew liberalizzati fl-1996 ma jibgħux għoljin tant li saħansitra jaqbżu n-nofs tad-disposable income ta' familja medja.

Għalhekk huwa tajjeb li issa li din il-kummissjoni lestiet ir-rapport tagħha, il-proprjetajiet vojta li hawn f'pajjiżna jkunu jistgħu jiġu użati.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, il-partit Nazzjonalista jemmen dak li jgħid u jgħid dak li jemmen.

Qed ngħid dan għax il-programm elettorali ta' dan il-gvern għall-aħħar elezzjoni kien qal li l-Partit Nazzjonalista jemmen li l-bniedem jilħaq il-milja tiegħu meta jsib l-opportunita` li jħaddem it-talenti tiegħu b'xogħol li jagħtih sodisfazzjon u li jagħtih livell ta' għajxien għoli kemm jista' jkun.

Dan il-partit jemmen fid- dinjita` tal-ħaddiem u għalhekk jara li l-kundizzjonijiet tax-xogħol ikunu mhux biss xierqa għalih, iżda jgħinuh jiżviluppa l-potenzjal kollu tiegħu bħala bniedem.

Bi pjaċir u b'ċertu sens ta' kburija naħseb li bħala partit nistgħu ngħidu li dan il-kredu wettaqnih, b'mod partikolari fil-ministeru tal-politika soċjali, matul dawn l-aħħar 12-il xahar.

Qed ngħid dan għax il-Viċi Prim Ministru tani l-fakulta` u l-awtorizzazzjoni li nħabbar li l-gvern, proprju bħalissa qed jistampa l-white paper, li se tiġi allura pubblikata fi ftit ġranet oħra, possibilment anke din il-ġimgħa stess, dwar l-att ta' relazzjonijiet ta' l-impjieg f'pajjiżna.

Ilna nisimgħu u nħambqu snin kbar dwar il-bżonn immedjat ta' bidla fiċ-CERA u fl-industrial relations act.

Wasal il-mument tal-prova, u naħseb li din il-white paper, li hija voluminuża, se jkun fiha emendi importanti u radikali għall-qafas leġislattiv kif nafuh sal-lum.

Fost oħrajn, l-iskop hu li jkun hemm żieda fil-parteċipazzjoni tan-nisa fid-dinja tax-xogħol, ikun hemm użu sħiħ tar-riżorsi umani kollha u jiġu mwettqa d-diversi drittijiet li joħorġu mid-49 direttiva ta' l-Unjoni Ewropea, li jitrattaw intimament il-varjeta` sħiħa ta' aspetti tal-leġislazzjoni tax-xogħol, fosthom is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

X'inhu ħaddiem jekk is-sigurta` fuq il-post tax-xogħol tiegħu ma tkunx imħarsa?

Għalfejn l-Unjoni Ewropea?

Għalfejn din l-għajn li minnha qed nixorbu aħna bħala partit?

Għax hija l-kejl soċjali li dan il-gvern huwa determinat li jilħaq fl-interess tan-nazzjon kollu.

Huwa hemmhekk biss li t-titjib politiku, ekonomiku u soċjali tagħna jilħaq il-milja tiegħu.

Din il-white paper tindirizza miżuri favur il-familja, li jagħtu lok li r- riżorsi umani Maltin jibqgħu fis-suq tax-xogħol mingħajr ma jippreġudikaw ir-responsabbiltajiet lejn il-familji tagħhom.

B'din il-liġi, Malta se timplimenta l-acquis ta' l-Unjoni Ewropea dwar il-leġislazzjoni relatata max-xogħol, se tiffirma u tirratifika revised European social charter u tirratifika wkoll il-konvenzjonijiet ta' l-ILO dwar il-protezzjoni tal- maternita`, ix-xogħol mid-dar, ix-xogħol ta' bil-lejl, it-tmiem ta' l- impjieg u l-protezzjoni tat-talbiet tal-ħaddiema.

L-innovazzjonijiet prinċipali ta' dan l-abbozz huma li l-ewwelnett, it- tribunal industrijali se jkollu ġurisdizzjoni u kompetenza ferm ikbar u usa milli qatt kellu.

Se jkun kompetenti li jisma' każijiet dwar diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol, diskriminazzjoni fil-konfront tal- ħaddiem part-time, vittimizzazzjoni kontra min jeżerċita d-drittijiet tiegħu, harassment u sexual harassment.

Se jkun hemm definizzjonijiet ġodda dwar x'inhu ftehim kollettiv, x'inhu trattament diskriminatorju, x'inhu prinċipal, x'inhu impjegat part-time u min hu r-rappreżentant tal- ħaddiema.

Iktar minn hekk, se jkun hemm kodifikat il-massimu ta' sigħat ta' xogħol fil-ġimgħa, u allura b'hekk se nkunu qed nimplimentaw id- direttiva ta' l-Unjoni Ewropea dwar il-ħin tax-xogħol.

Rigward is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol, qed jiġi propost li l- att dwar l-awtorita` tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol ikun kunsidrat bħala parti mill-kundizzjonijiet tax-xogħol ta' l-impjegat, anke jekk ma jkunx imniżżel direttament fil-kundizzjonijiet.

Se jkun hemm dritt kodifikat tal-leave tal-maternita`, leave tal-ġenituri u leave għal raġunijiet urġenti tal-familja, kif ukoll regolamenti dwar il-protezzjoni għan-nisa fuq il-post tax-xogħol u leave minħabba ċirkostanzi mhux previsti.

Fi ftit kliem, dawn huma miżuri favur il-familja u huma aspetti ta' politika fejn kulħadd se joħroġ rebbieħ.

Rigward il-pagi u l-privileġġ tal-pagi, se jkun propost li minn massimu ta' Lm200 se tinbidel għall-massimu ta' 5 xhur tal-paga kurrenti, flimkien mal- leave li ma jkunx ġie utilizzat u mal-ħlas marbut mat-tmiem ta' l-impjieg u ma' l-avviż tat-tmiem ta' l-impjieg.

Se nintroduċu wkoll il-fond ta' garanzija, li ilna nisimgħu ħafna dwaru u li issa se jiddaħħal b'obbligu leġislattiv.

F'każ ta' falliment ta' min iħaddem, l-impjegati se jkunu protetti u mħarsa.

Skond dan il-guarantee fund, it-talba massima ta' persuna waħda ma tistax tkun ta' iktar mill-ekwivalenti għas-somma ta' 16- il ġimgħa paga minima nazzjonali, wara li jitnaqqas l-ekwivalenti tal-ħlas li jkun sar f'benefiċċju ta' diżimpjieg jew assistenza soċjali.

Dwar l-impjegati full-time li jaħdmu sigħat imnaqqsa, fenomenu pjuttost riċenti, l-impjegat se jkollu d-dritt għal parti pro-rata tal-leave annwali, leave tal-maternita`, leave tal-ġenituri, leave urġenti għal raġunijiet tal-familja u leave f'każ ta' korriment.

Ta' min jgħid li dawn huma kollha drittijiet ġodda.

Fir-rigward tal-ħaddiema part-time, dawn se jkunu protetti minn trattament diskriminatorju u li jintitolahom anke għal drittijiet ferm ikbar milli għandhom illum.

Il-ħaddiema m'huma se jkunu soġġetti għall-ebda trattament inqas favorevoli mill-impjegati full-time li huma komparabbli magħhom.

Se jkun hemm ukoll protezzjoni minn diskriminazzjoni fl-impjieg.

Ebda diskriminazzjoni, kemm fil-proċess ta' reklutaġġ kif ukoll matul il- perijodu ta' l-impjieg, m'hi se tkun aċċettata.

Sur President, din il-white paper qed tikkodifika wkoll li m'għandu jkun hemm l-ebda xogħol ta' valur inqas, jiġifieri għandu jingħata l-istess ħlas għall-istess xogħol.

Il-vittimizzazzjoni, li hija kunċett ġdid, ukoll qed tiġi indirizzata u qed jingħad li meta persuna tiġi vittimizzata għax teżerċita d-drittijiet mogħtija mil-liġi, din se tkun tista' tirrikorri għand it-tribunal industrijali għal rimedju.

Fastidju jew fastidju sesswali, kunċett ġdid ukoll, se jiġi ntrodott fl- employment relations act li se nipproponu.

Se jkun hemm regolamenti dwar ħaddiema barranin f'Malta, biex prattiċi diskriminatorji fl-impjieg jew fil- kundizzjonijiet ta' impjieg ta' kull persuna jew klassi ta' persuna barranija jiġu eliminati.

Għalhekk se jkun hemm regolamenti kontra l-abbuż tal-barrani, definizzjoni ta' x'inhu ħaddiem barranin u deskrizzjoni ta' dak li huwa intitolat għalih ħaddiem barrani.

F'din il-liġi se jkun hemm ukoll proviso għal trattament ugwali ta' dawk li jaħdmu b'kuntratt definit tax-xogħol, li llum nistgħu ngħidu li huwa ferm iktar komuni minn qatt qabel.

Għalhekk qed nimplimentaw il-prinċipju li ħaddiem fuq kuntratt definit ma jistax ikun trattat b'mod inqas favorevoli minn impjegat permanenti li jista' jitqabbel miegħu fl-istess post tax- xogħol.

Qed ngħidu li min iħaddem se jkun obbligat li jinforma lill- ħaddiem b'kuntratt definit dwar pożizzjonijiet permanenti vakanti, b'kuntratt indefinit, li jinqalgħu fuq il-post tax-xogħol.

Hawnhekk, it- tribunal industrijali se jkollu l-kompetenza li jisma' ilmenti dwar dan il- fattur.

Barra minn hekk se jkun hemm id-dritt kodifikat ta' l-impjegat għal-livell minimu ta' l-informazzjoni.

Again, l-ixprun ta' l-Unjoni Ewropea, fejn allura se jkun hemm proviso għal dan l-iskop.

Rigward il-probation, bħala regola ġenerali qed nipproponi li din tkun ta' sitt xhur, pero' għal karigi tekniċi, amministrattivi u eżekuttivi qed nipproponu perjodu ta' sena.

Dwar good and sufficient cause biex ħaddiem jitkeċċa mix-xogħol, il-liġi preżenti CERA tagħti lista ta' dawk ir-raġunijiet li ma jikkwalifikawx bħala "good and sufficient cause".

Issa, permezz ta' dan l-abbozz il-ġdid li qed jiġi stampat proprju bħalissa, se nintroduċu tliet aspetti ġodda.

Persuna li tkun għaddiet informazzjoni lil awtorita` pubblika dwar allegati attivitajiet illegali jew ta' korruzzjoni kommessi minn min iħaddimha, ma tistax titkeċċa għax dik m'hijiex a good and sufficient cause.

Terminazzjoni riżultat ta' għaqda bejn il-kumpanniji lanqas ma hi se tkun a good and sufficient cause.

B'hekk il-protezzjoni tal-ħaddiem qed tiġi mwessgħa u d-dinjita` tal-ħaddiem qed tiġi iktar imħarsa.

Din il-white paper tindirizza l-kwestjoni ta' sensji kollettivi.

Dawk il- ħaddiema li potenzjalment ikunu se jiġu effettwati, iridu jiġu mgħarrfa kif jixraq dwar il-qagħda u kkonsultati, bil-għan li jintlaħaq ftehim li jnaqqas l-effett tas-sensji kollettivi fuqhom.

Għalhekk fil-liġi se jkun hemm definizzjoni ta' kif għandha ssir din il-konsultazzjoni.

Il-white paper qed tindirizza wkoll it-trasferiment ta' negozju, u qed tgħid li l-impjegati għandhom jinżammu infurmati dwar dak li jkun qed jiġri meta kumpannija tkun qed tingħaqad jew meta negozju jkun qed jiġi trasferit.

Il-konklużjoni ta' din il-white paper allura hi li l-gvern impenja ruħu biex jilħaq bilanċ ġust bejn l-interessi ta' l-imsieħba soċjali kollha, mingħajr ma jilgħab ma' dawk il-prinċipji li jikkunsidra bħala fundamentali biex il-post tax-xogħol ikun wieħed ġust u uman, bħalma huma l-aspetti tal-fastidju u tad-diskriminazzjoni.

F'din il-white paper qegħdin ninnotaw, frott anke tal-proċess ta' konsultazzjoni fi ħdan dak li qabel kien l-MCED, kemm il-proposti ta' l- istess MCED kienu taken on board waqt li oħrajn li ġew imtejjba ferm iktar milli pproponiet l-MCED.

Għalhekk se jkun hemm qabża kbira 'l quddiem fil- kwalita` tar-relazzjonijiet ta' l-impjieg, u allura, fil-fehma umli tiegħi inħoss li se jiġi żgurat il-progress ekonomiku u soċjali f'dan il-pajjiż.

Sur President, il-white paper dwar l-employment relations act kienet l- ewwel punt li xtaqt nitratta f'dan l-intervent, u għalhekk ngħaddi issa biex nitkellem dwar l-ETC.

Din it-tielet sena ta' ħidma ta' gvern Nazzjonalista taħbat ma' l-għaxar anniversarju mit-twaqqif ta' l-ETC, u matul din is-sena sar enfasi ferm ikbar minn qatt qabel fuq l-active employment measures.

Se nsemmi briefly xi inizjattivi ġodda li ħadet u li għadha qed tieħu l-ETC f'din id-direzzjoni, biex tgħin liż-żgħażagħ isibu mpjieg.

L-ewwel inizjattiva kienet dik bl-isem ta' "job start youth initiative", inizjattiva mmirata biex f'qasir żmien iż-żagħżugħ isib xogħol billi jingħata pjan ta' 13-il ġimgħa fejn darba fil-ġimgħa jkun obbligat iżur job centre ta' l-ETC fejn minn hemmhekk jagħżel ix-xogħol li jrid hu.

Kull 4 ġimgħat iż-żagħżugħ se jkun qed jiltaqa' ma l-employment advisor tiegħu u jekk jibqa' ma jsibx impjieg, jiġi riferut għal taħriġ.

Tajjeb li ngħid li minn Jannar sa Awissu ta' din is-sena, jiġifieri f'medda ta' tmien xhur, saru 761 pjan għal żgħażagħ qiegħda.

It-tieni inizjattiva hija l-job experience scheme, li bdiet f'April ta' din is-sena u li s'issa diġa' daħlu fiha 56 persuna.

Din l-iskema qed tagħti esperjenza ta' xogħol lil dawk iż-żgħażagħ li qatt ma missew mal-bank tax- xogħol.

It-tielet inizjattiva hija l-basic employment passport scheme, li bdiet f'Lulju ta' din is-sena u li hija mmirata għal dawk iż-żgħażagħ li spiċċaw l-edukazzjoni obbligatorja.

Din l-iskema hija bbażata fuq memorandum tal- life long learning tal-kummissjoni Ewropea, u permezz tagħha dawn iż- żgħażagħ qed jiġu offruti tagħlim u taħriġ dwar ħiliet bażiċi.

Din l- iskema tinkludi kors qasir f'thinking skills, fil-fondazzjoni Edward Debono, u diversi żjarat f'postijiet tax-xogħol.

Id-durata hi ta' 16-il ġimgħa.

Ir-raba' programm huwa dak imsejjaħ "Youth Outreach", fejn l-ETC qed toħroġ mill-uffiċini tagħha u tmur tinforma liż-żgħażagħ bis-servizzi li hi toffri b'kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali, l-għaqdiet taż-żgħażagħ, l-NGOs eċċ.

Pero' l-ETC ma taħdimx biss għaż-żgħażagħ.

Kulħadd jaf li hawn bosta nies ta' 40 sena jew aktar li qed jirreġistraw għax-xogħol.

X'qed tagħmel l-ETC fil-konfront ta' dawn?

L-ewwelnett, il-community work scheme, li bdiet f'Lulju ta' din is-sena, qed toffri mpjieg u taħriġ għal sena lil dawk li ilhom iktar minn sena jirreġistraw u li għandhom 'il fuq minn 40 sena.

80% tal-ħin huwa dedikat għax-xogħol u 20% għat-taħriġ, fost l-oħrajn fl-IT u fit-trade.

Dawn in-nies qiegħda jaħdmu fuq proġetti approvati mill-ETC, proposti u mmexxija mill-kunsilli lokali u mill-NGOs.

F'din l-iskema, dawn qed jaħdmu għal 32 siegħa fil-ġimgħa, imqassmin fuq erbat ijiem.

Il-pagi li jingħataw huma maqsumin hekk: Lm25 jitħallsu mill-ETC u d-differenza bejn il-Lm25 u l-paga minima jitħallsu mill-isponsor.

Inizjattiva oħra hija l-"Employment Training Placement Scheme", fejn kumpannija timpjega persuna qiegħda u tipprovdilha taħriġ programmat fuq il- post tax-xogħol, u talli tagħmel hekk tikkwalifika għal sussidju ta' 50% tal-paga minima waqt il-perjodu li l-impjegat ikun għaddej mit-taħriġ vokazzjonali.

S'issa diġa bbenefikaw 25 employer minn din l-iskema.

L-iskema "Inċentiv Speċjali għal Taħriġ" bdiet ftit tax-xhur ilu.

Matul din is-sena tnidiet forma ta' apprentistat ġdid li jdum madwar sena u li fih elementi ta' studju u esperjenza ta' tagħlim fuq il-post tax-xogħol.

Jekk il-persuna jkollha iktar minn 40 sena, l-ETC, minflok 25%, tissussidja 40% tal-paga.

Nistgħu ngħidu li s'issa hemm ħames persuni, ta' eta` ikbar minn 40 sena, li bdew dan l-apprentistat.

Sur President, f'dan l-intervent xtaqt nitkellem ukoll dwar il-joint assessment policy paper, li b'wiċċi minn quddiem ngħid li kien il-Ministeru għall-Politika Soċjali li fis-26 ta' Ottubru ta' din is-sena, iffirma din il-paper flimkien ma' Anna Diamantopoulou, li hija l-kummissarju responsabbli mill-qasam soċjali tal-kummissjoni Ewropea.

Din il-joint assessment policy paper se tagħmel joint assessment tal-medium term employment and labour market policy priorities, filwaqt li l-objettivi tal- qasam tax-xogħol u l-impjiegi maqbula bejn il-gvern Malti u l-Unjoni Ewropea se jiġu trattati.

Fil-fehma tiegħi, dan huwa ċertifikat ieħor tal- fiduċja li tgawdi Malta u juri kemm fil-fatt pajjiżna hu avvanzat.

Din il- policy paper hija l-għodda li se tgħin lill-gvern Malti biex jipprepara ruħu għall-implimentazzjoni ta' l-istrateġija Ewropea ta' l-impjiegi, pero` mhux biss.

Permezz ta' dan il-ftehim, qiegħdna l-pedament biex Malta tkun tista' tibbenefika mill-European social funds, fondi li nistgħu neħduhom bi dritt wara li nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Din il-paper hija employment policy review, teżamina jekk is-suq tax-xogħol huwiex żviluppat biżżejjed biex il-European employment strategy tkun tista' tiġi mplimentata, u b'kollox fiha erba' taqsimiet.

Fl-ewwel taqsima hemm overview ġenerali tal-qagħda ekonomika ta' pajjiżna, ċertifikat tal-prima klassi ta' kemm l-andament ekonomiku f'pajjiżna miexi fid-direzzjoni t-tajba.

Fil-fatt il-kummissjoni Ewropea kellha kliem ta' tifħir għall-qagħda ekonomika u għall-andament ekonomiku ta' pajjiżna.

It-tieni taqsima titratta l-labour market situation.

Bejn l-1996 u l-1999, in-numru ta' nisa mpjegati żdied b'medja ta' 3% kull sena.

Fi tmiem is- sena 2000, l-employment rate f'pajjiżna kienet ta' 54%, imma fl-Unjoni Ewropea din hija ferm ogħla minn hekk.

L-employment rate tan-nisa żdiedet minn 27% fl-1994 għal 32% fis-sena 2000.

Din il-paper irrikonoxxiet il-ħidma kbira li l-VAT għamlet fl-1995 biex inkixfu eluf ta' mpjiegi moħbija.

Tgħid ukoll li 51.9% tal-working age population Maltija ma komplietx l-iskola sekondarja.

Fl-Unjoni Ewropea, din il-medja hi ta' 40%.

Din il-paper faħħret l-inizjattiva biex jitwaqqaf inter-agency community resource centre fil-Kottonera, li se jipprovdi servizzi ta' social work, ta' housing u ta' employment biex in-nies ta' l- inner harbour region jiġu empowered.

Irrikonoxxiet ukoll il-fatt li x- xogħol u l-familja ġew mogħtija daqqa t'id permezz tal-parental leave u r- responsibility breaks li offra l-gvern lill-ħaddiema taċ-ċivil.

Dan mhux qed ngħiduh aħna, imma qed tgħidu Anna Diamantopoulou.

Rigward l-isfidi fil-labour market, din il-paper innotat li 52% tal- popolazzjoni universitarja hija komposta minn studenti nisa, waqt li 9% tal- popolazzjoni ġenerali hija illitterata.

Dawn id-9% jirrappreżentaw 19% ta' dawk li huma qiegħda.

Din il-paper irrikonoxxiet l-isforzi kbar li qed jagħmel il-gvern Malti biex jindirizza din il-problema, u qalet li t- twaqqif ta' l-MCAST kien pass fid-direzzjoni t-tajba biex tiġi miġġielda din il-lakuna, fejn Malta qed tonfoq 8% tal-GDP fuq l-edukazzjoni, imma ferm inqas fuq il-vocational educational training.

L-MCAST, tgħid Anna Diamantopoulou, huwa pass fid-direzzjoni biex din il-lakuna tiġi indirizzata.

Il-joint assessment policy paper tagħmel riferenza wkoll għall-fatt li l- ETC għamlet a national human resources development policy and strategy proprju f'din is-sena.

Innotat l-inizjattivi li ħadet l-ETC biex jiġu mgħejjuna l-long term unemployed.

Innotat ukoll li s-self-employment għadu baxx, u ċioe` 5% biss.

Il-paper qalet u nnotat li qed jiġi abbozzat – fil- fatt nistgħu ngħidu li se jiġi pubblikat proprju fis-sena li ġejja – gender equality act mill-Ministeru għall-Politika Soċjali, biex id- diskriminazzjoni tiġi miġġielda.

Fil-kumment finali tagħha din il-paper innotat li hemm a special preparatory committee, ippresedut mill-Ministeru għall-Politika Soċjali, b'rappreżentanza mill-ETC u mill-SDO, li se jgħin biex pajjiżna jipprepara bis-serjeta', b'mod attiv u effettiv, il-kapaċita` amministrattiva biex b'wiċċna minn quddiem inkunu nistgħu ngħidu li qegħdin niżviluppaw strateġija nazzjonali ħalli nkunu nistgħu nimplimentaw il-fondi strutturali li se ningħataw bi dritt wara li nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Sur President, ma rridx ninsa ngħid li dan il-gvern qed jiżviluppa national action plan għall-employment f'pajjiżna, u din hija l-ewwel darba li qatt saret xi ħaġa bħal din.

Punt ieħor li ma xtaqtx ninsa huwa l-fatt li matul din is-sena sar it- twinning agreement bejn l-awtorita` għas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax- xogħol Maltija u dik tar-Renju Unit u ta' l-Irlanda.

Dan il-ftehim ġie ffirmat f'din is-sena u se jiġi launched f'Jannar li ġej.

Dan il-ftehim se jippermetti "the institutional building and resourcing thereof and awareness building amongst the social partners".

Tajjeb li f'dan l-istadju ngħid li tliet kwarti ta' dan il-proġett ġew iffinanzjati mill-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt l-Unjoni Ewropea tatna Euro 700,000,

Jiġifieri Lm400,000, biex pajjiżna jkun jista' jenforza leġislazzjoni ta' l- istess Unjoni dwar is-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Dan m'huwiex kapriċċ, imma huwa obbligu.

Dan huwa dmir tagħna, huwa dritt tal- ħaddiem li aħna qed nagħtuhulu proprju sforz il-ħidma li qed inwettqu.

F'dan it-twinning agreement ġew identifikati 13-il objettiv speċifiku bħal cost benefit assessment tan-national policies, developing awareness tal- health and safety, introduction to risk assessment, intensive training and risk assessment, eċċ.

Sur President, fir-rigward ta' l-occupational health and safety irrid ngħid li bejn Jannar u Ottubru ta' din is-sena, il-health and safety inspectors għamlu 817-il żjara fuq postijiet differenti tax-xogħol.

Dawn qed jispjegaw li l-inspection m'hijiex kastig imma hija mezz ta' informazzjoni, edukazzjoni u taħriġ.

Huwa veru li t-trend hi li l-occupational injuries qegħdin dejjem jonqsu, pero` xorta għadna m'aħniex kuntenti.

Aħna rridu iktar minn hekk.

Fil-fatt l-inspectors ipproċessaw 219-il ċertifikat ta' cranes li jintużaw fl-industrija tal-kostruzzjoni f'pajjiżna.

Xi ħaġa ġdida wkoll kienet l-introduzzjoni tas-"safety buzz", li m'hi xejn għajr żjara preparata minn qabel fejn il-health inspectors iżuru construction sites, akkumpanjati minn cameraman, u jiffilmjaw lill-ħaddiema waqt li jkunu qed jagħmlu xogħolhom.

Wara, il-health inspectors jitkellmu mal- ħaddiema u juruhom fejn naqsu u ma naqsux, fir-rigward tas-saħħa u s- sigurta` fuq il-post tax-xogħol, waqt li kienu qed jiġu filmed.

Sur President, tajjeb li ngħidu li Malta, din id-daqsxejn ta' gżira, intagħżlet bħala mudell mill-European agency for safety and health,"to be emulated by all the other candidate countries".

Din hija xi ħaġa li timliena b'aktar kuraġġ u ovvjament tagħmlilna unur għax it-tisħiħ li qed nagħmlu f'pajjiżna qed ikun rikonoxxut.

Aħna qed insaħħu lil pajjiżna mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam ma' finanzi imma anke f'dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet u mad-dinjita` tal-ħaddiem.

Fis-seduta ta' dalgħodu smajt lill-oppożizzjoni tipproponi mozzjoni ta' tnaqqis ta' Lm1 mill-paga tal-Ministru Gonzi bħala nuqqas ta' fiduċja fl- andament tal-ħidma tiegħu.

Jien naħseb ta' min nipproponu mozzjoni ta' żieda ta' Lm1 fil-paga tal-Ministru Gonzi, biex nuru li aħna verament napprezzaw il-ħidma ta' dan il-gvern u tal-Ministeru għall-Politika Soċjali li qed tiżgura Ii aħna nippreżentaw politika b'wiċċ uman.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN (Onor. Carmelo Mifsud Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Sur President, f'dan l-intervent xtaqt nitkellem dwar l-anzjani u persuni b'diżabilita`, u nibda billi nitkellem dwar dawn ta' l-aħħar, anke għaliex qegħdin fil-ġimgħa ta' attivitajiet li jikkommemoraw il-ġurnata tal-persuni b'diżabilita`, it-3 ta' Diċembru.

Għalhekk nieħu din l-okkażjoni biex insellem lill-persuni kollha b'diżabilita`, lill-ġenituri u lill-familji tagħhom, lill-carers u lil kull min jgħin u jaħdem ma' dawn iċ-ċittadini.

Ir-raġuni għaliex iddeċidejt li nitkellem dwar il-qasam tad-diżabilita' hija proprju għaliex l-akbar kritika, għalija inġusta, ta' l-oppożizzjoni għall-budget ta' din is-sena, saret għal dan il-qasam.

Tajjeb li nfakkar lill-oppożizzjoni li d-dipartiment ta' l-anzjani u servizzi fil-komunita` jinkorpora fih mhux biss lill-anzjani iżda anke lill- persuni b'diżabilita`, fatt li l-oppożizzjoni donnu ma fehmitux għax waslet għal ċerti konklużjonijiet żbaljati meta elenkat kemm naqsu voti għal dan il-qasam fil-budget li għadu kif tressaq.

Sur President, aħna nemmnu li s-soċjeta` tagħna għandha tkun soċjeta` li tħaddan fiha, mingħajr ebda distinzjoni jew diskriminazzjoni, kull settur tal-popolazzjoni.

Aħna rridu soċjeta` inklussiva u mhux esklużiva, soċjeta` li fiha ħadd ma jibqa' lura.

B'dan it-twemmin impenjajna ruħna biex l-integrazzjoni tal-persuni b'diżabilita` fis-soċjeta` tagħna tkun sħiħa, anke permezz ta' ħidma biex jitneħħa kull ostaklu li jfixkel il- parteċipazzjoni tagħhom fil-ħajja ekonomika u soċjali tal-pajjiż.

Il- persuni b'diżabilita` għandhom id-dritt li jiffurmaw parti integrali mill- mekkaniżmu tat-teħid tad-deċiżjonijiet, f'kull livell u f'kull settur tal- ħajja Maltija.

Matul din is-sena ġiet implimentata aktar bis-sħiħ il-liġi dwar l- opportunitajiet indaqs, li kienet ġiet fis-seħħ fis-sena 2000.

Il- kummissjoni nazzjonali għall-persuni b'diżabilita` ħadmet ħafna u f'diversi modi biex ir-regoli kollha fil-qasam ta' l-aċċess ikunu mħarsa.

F'din l- ewwel sena, il-kummissjoni rċeviet total ta' 92 ilment minn persuni b'diżabilita`, li minnhom 48 kienu jirrigwardaw l-aċċess.

Barra minn hekk ġew investigati u trattati diversi allegazzjonijiet ta' diskriminazzjoni fil-konfront ta' persuni b'diżabilita` f'diversi setturi.

Il-kummissjoni kellha diversi diskussjonijiet ma' numru ta' entitajiet biex tilħaq ftehim ġenerali dwar l-implimentazzjoni tal-liġi opportunitajiet indaqs.

Il-gvern żgur irid li l-kummissjoni tkompli bix-xogħol siewi tagħha, u għalhekk f'dan il-budget reġa' vvota kontribuzzjoni ta' Lm240,000 lill-kummissjoni.

Dan jikkonferma li dak li qalu l-membri ta' l- oppożizzjoni fis-seduta ta' dalgħodu m'huwiex minnu.

Rigward l-operat taċ-ċentri tal-persuni b'diżabilita`, magħrufa bħala adult training centres, li minnhom hawn 5 u fihom jattendu 370 persuna b'diżabilita`, inħass il-bżonn li l-programmi ta' dawn iċ-ċentri jinbidlu.

Bl-għajnuna ta' l-isteering committee li twaqqaf fil-ministeru u bl- għajnuna wkoll ta' l-għaqda nazzjonali ġenituri tal-persuni b'diżabilita` u tal-konsulenti barranin, ittieħdu deċiżjonijiet drastiċi biex dawn iċ- ċentri jitmexxew b'mod iktar professjonali.

Minkejja li jista' jidher li f'dan il-budget hemm xi tnaqqis f'xi voti, dan ma jfissirx li l-impenn tagħna f'dan il-qasam se jonqos.

Fil-fatt bdejna nwaqqfu ċentri żgħar, magħrufa bħala resource centres, fil-qalba tal-komunita`, minflok ma nkomplu nonfqu ħafna flus mill-fondi kapitali biex nibnu ċentri kbar 'il bogħod mill-komunita`.

Għal dan il-gvern, il-fatti jitkellmu ħafna iktar mill-paroli fil-vojt.

Fil-fatt, l-ewwel wieħed minn dawn iċ-ċentri li għadni kif semmejt se jinfetaħ nhar il-ħadd li ġej fl-Imtarfa, u hemm ippjanat li jinfetħu ċentri simili fil-parroċċa ta' Pembroke, bl-għajnuna tal-kappillan, u f'Bormla bl- għajnuna ta' l-Aġenzija Appoġġ.

Diversi entitajiet, bħall-Aġenzija Appoġġ, il-parroċċi u l-awtorita` tad-djar qed jikkooperaw fit-twettiq ta' dawn il- proġetti.

Il-gvern Nazzjonalista kien ħa d-deċiżjoni li s-servizzi tad-dipartiment ta' l-anzjani u servizzi fil-komunita` u dawk li tagħti l-Aġenzija Appoġġ jiġi estiżi għall-persuni b'diżabilita`.

B'hekk, iċ-ċentri ta' matul il- jum li qabel kienu miftuħa biss għall-anzjani, issa huma miftuħa wkoll għall-persuni b'diżabilita`.

B'hekk dawn in-nies ikunu jistgħu jinvolvu ruħhom f'attivitajiet soċjali u rikreattivi.

Tajjeb li ngħid li nbeda proċess biex kull klijent f'dawn ir-resource centres ikollu individual care plant ibbażat fuq il-person centre approach, jiġifieri qed jiġi mistoqsi lill-persuni b'diżabilita` x'jixtiequ jagħmlu matul il-ġurnata, u dan minflok ma jiġi ddettat kollox minn min imexxi lil dawn iċ-ċentri.

Proċess ieħor li nbeda huwa l-ftuħ ta' supported employment unit fl- Imtarfa, biex numru ta' persuni b'diżabilita` jiġu mgħejjuna biex isibu xogħol produttiv, bis-support kontinwu tal-care workers.

Din hija skema ġdida li trid titħejja bl-għajnuna ta' l-ETC.

Biex nilħqu l-iskopijiet tagħna, ridna nżidu t-taħriġ lill-impjegati, u kien għalhekk li ġiet ingaġġata full-time training consultant, li għandha esperjenza vasta fil-qasam tal-persuni b'diżabilita`.

Fil-fatt, numru ta' impjegati qed jattendu kors ta' taħriġ bażiku fuq id-diżabilita`, bil- kollaborazzjoni ta' l-ETC.

Barra minn hekk se jsir kors ta' taħriġ għal dawk li jixtiequ jsiru support workers.

Bl-għajnuna tal-programm Leonardo, fis-sena li ġejja hemm ippjanat li numru ta' care workers jintbagħtu għal korsijiet ta' taħriġ f'pajjiżi barranin, għax irridu li fis-sena li ġejja jkollna aktar support workers bit-taħriġ neċessarju u b'livell ta' edukazzjoni adegwat.

Irridu li jingħata service training lill-care workers kollha, taħriġ professjonali lill-kapijiet taċ-ċentri, u involviment ikbar tal-klijenti u l-ġenituri fid- diskussjonijiet u fit-tmexxija ta' dawn iċ-ċentri.

Matul din is-sena, is-servizzi ta' support fil-komunita` ġew utilizzati wkoll minn persuni b'diżabilita`.

Is-servizzi tal-home help, it-telecare, l-incontinence service, il-handymen, is-social workers u d-day centres li kienu ġew żviluppati primarjament għall-anzjani, ingħataw ukoll lill- persuni b'diżabilita`.

B'hekk dawn setgħu jgħixu bħall-membri l-oħra fil- komunita`.

Irrid ngħid li f'dan il-budget hemm maħsub biex dawn is- servizzi jkomplu jingħataw anke matul is-sena li ġejja.

Sur President, f'dan il-budget nistgħu naraw li reġgħet ġiet ivvotata somma ta' Lm85,000 għall-iskema ta' supported living, li l-għan ewlieni tagħha hu li persuni b'diżabilita` severa jiġu pprovduti b'servizzi residenzjali, biex ikunu jistgħu jibqgħu jgħixu fil-komunita` meta għal xi raġuni jew oħra jinfirdu mill-familja tagħhom.

Qed isir xogħol biex iċ-ċentru f'Wied il-Għajn ikun jista' jintuża biex persuni b'diżabilita` severa jkollhom is- support neċessarju biex jgħixu fih.

Hemm ippjanata wkoll rinovazzjoni ta' dar fl-Imtarfa biex din tintuża bħala dar residenzjali fil-komunita` għal persuni b'diżabilita` severa intelletwali.

Tajjeb li f'dan l-istadju ngħid li d-deċiżjoni li anke l-persuni b'diżabilita` jkunu eliġibbli għas-servizzi residenzjali għall-anzjani kienet deċiżjoni f'waqtha, u fil-fatt, matul dawn l-aħħar tliet snin, kien hemm numru ta' persuni b'diżabilita` li ġew rikoverati f'xi dar ta' l- anzjani jew f'San Vinċenz De Paule.

Fil-pjanijiet li għandu d-dipartiment ta' l-anzjani għas-sena li ġejja, għar-rigward tas-servizzi residenzjali li joffri, hemm maħsub li tingħata priorita` għad-domanda li tista' tkun hemm mill-persuni b'diżabilita`.

Huwa tajjeb li wieħed ifakkar li numru ta' persuni b'diżabilita` gawdew mill-miżura li ħa dan il-gvern - li l-effett tagħha żgur li jinħass iktar 'il quddiem – u ċioe` li jiġu stallati lifts f'dawk l-appartamenti fejn joqogħdu anzjani u persuni b'diżabilita`, dejjem sa fejn hu possibbli.

Barra minn hekk, l-emendi li saru fil-liġi tal-kondominju irrendew iktar faċli għall-persuni b'diżabilita` li jinstallaw lifts f'partijiet li jkunu komuni ma' residenti oħra.

Fis-sena li ġejja, il-gvern se jkompli jimpenja ruħu biex jiffaċilita` l- ħajja tal-persuni b'diżabilita` bil-modi kollha possibbli, u b'hekk tintrebaħ l-isfida li għandna quddiemna li jkollna soċjeta' miftuħa għal kulħadd.

Il-prioritajiet għas-sena d-dieħla jinkludu t-tħaddim tas-sistema ta' supported living, il-ftuħ ta' resource centre fil-komunita` u l- konsolidament tal-ħidma biex tiġi mħarsa l-liġi ta' l-opportunitajiet indaqs.

Trid titkompla wkoll il-ħidma mill-qrib bejn il-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita` u l-ETC, bl-għan li iktar persuni b'diżabilita` jkollhom aċċess għad-dinja tax-xogħol.

B'hekk biss nistgħu nressqu lill-persuni b'diżabilita` lejn iċ-ċentru tal-ħajja soċjali u ekonomika ta' pajjiżna.

Sur President, se ngħaddi issa biex nitkellem dwar l-anzjani.

Il-kwalita` ta' l-għixien ta' kull persuna hija l-kejl ta' kemm hi effettiva politika soċjali sana.

L-anzjani jixirqilhom post speċjali fis-soċjeta`.

Dan għaliex aħna nagħrfu u nirrispettaw il-kontribut li taw l-anzjani.

Għalhekk irridu niżgurawlhom l-ogħla livell ta' għixien.

Il-progress ġab miegħu prospetti ta' ħajja itwal.

Quddiem ir-realta` ta' popolazzjoni li qiegħda dejjem tikber, il-gvern jirrikonoxxi l-bżonn ta' parteċipazzjoni akbar ta' l-anzjani fl-attivita` ekonomika u soċjali tal-pajjiż.

L-anzjani huma ħolqa mportanti fl-ekonomija nazzjonali.

L-anzjani għandhom ħafna x'jistgħu joffru għall-ħolqien u t-tkabbir tal-ġid komuni.

Għalhekk, sa fejn hu possibbli, l-anzjani għandhom jibqgħu jgħixu fl-ambjent tagħhom, fiċ-ċentru ta' l-attivita` soċjali u fi djalogu kontinwu ma' ġenerazzjonijiet oħra.

Il-politika tal-gvern Nazzjonalista dwar l-anzjani hi bbażata fuq it- twemmin li l-aħjar post għal persuna anzjana huwa f'darha stess.

Huwa għalhekk li l-amministrazzjonijiet Nazzjonalisti ta' bejn l-1987 u l-1996 ħolqu diversi servizzi għall-anzjani fil-komunita`, proprju biex jgħinu lill-anzjani jibqgħu jgħixu f'darhom.

Huwa għalhekk ukoll li ddeċidejna li nestendu u ntejjbu lil dawn is-servizzi, billi għamilnihom eliġibbli wkoll għal persuni bi ħtiġijiet speċjali.

Pero' gvern Nazzjonalista dejjem żamm quddiem għajnejh - u biħsiebu ikompli jagħmel dan - li bosta anzjani li ma jistgħux jibqgħu jgħixu waħdehom f'darhom stess, l-aktar jekk ma jkollhomx familjari li jistgħu jduru bihom.

Għaldaqstant il-gvern, permezz tad- dipartiment ta' l-anzjani u servizzi fil-komunita`, irid jaħseb ukoll f'dawn il-persuni billi jipprovdi servizzi residenzjali li jissodisfaw il- ħtiġijiet ta' dawk li jagħżlu jew li jkollhom bilfors jirrikorru għal din l- alternattiva.

Sur President, id-dipartiment għall-anzjani u servizzi fil-komunita`, matul din is-sena espanda fix-xogħol kif ukoll fir-riżorsi umani tiegħu, anke għaliex mill-bidu ta' din is-sena, l-operat tas-servizzi ta' matul il-jum għall-persuni b'diżabilita` ġie inkorporat ma' dan id-dipartiment.

L-għan ta' dan id-dipartiment hu li jkompli jtejjeb il-livell ta' ħajja, kemm ta' min hu kbir fl-eta` kif ukoll ta' min ibati minn xi diżabilita`.

X'wettaqna f'dan il-qasam matul din is-sena?

X'beħsiebna nagħmlu fis-sena li ġejja?

Tajjeb li ngħid li f'dan il-budget, il-gvern qed jipprovdi s- somma ta' Lm12,717,000, u ċioe` Lm800,000 iktar mis-sena li għaddiet, bħala spejjeż rikorrenti għad-dipartiment ta' l-anzjani u servizzi fil-komunita`.

Għalhekk jien nistagħġeb kif dalgħodu, l-oppożizzjoni kellha l-ħila tgħid li aħna naqqasna l-voti kollha.

Sur President, ħadd ma jista' jiċħad li fattur importanti fil-kwalita` ta' ħajja li qed jgħixu l-anzjani llum huwa dak finanzjarju, jiġifieri l- pensjonijiet li qed igawdu l-anzjani llum u li aħna min-naħa tagħna rridu nkunu żguri li se jkomplu jgawduhom fil-futur.

L-istess nistgħu ngħidu għal diversi benefiċċji soċjali li jingħataw ħafna anzjani u li żgur jgħinuhom biex jgħixu ħajja aktar komda u bla skossi.

Aħna rridu nkunu żguri li l-pensjoni tal-ġurnata jibqa' jkollha l-valur tagħha meta meqjusa fil-qafas ekonomiku u soċjali tal-pajjiż kollu.

Il-gvern jemmen li biex inpoġġu l-pensjonijiet fuq bażi soda, hemm bżonn li jkollna ekonomija b'saħħitha u soda.

Il-pensjoni ta' l-istat għandha tkun l-ewwel pedament fundamentali għall- pensjonant, iżda m'hemmx dubju li l-kwalita` għolja ta' ħajja li qed jgħixu l-anzjani llum ma tiddependix biss mill-fattur finanzjarju u ekonomiku.

Hemm raġunijiet oħra li qed jikkontribwixxu biex illum, l-anzjani, kemm dawk li għadhom kapaċi jgħixu fil-komunita` kif ukoll dawk li għal xi raġuni jew oħra kellhom jiġu istituzzjonalizzati, qed igawdu kwalita` għolja ta' ħajja.

Issa kulħadd huwa konvint li s-servizzi għall-anzjani li għadhom jgħixu f'darhom, servizzi li bdew jiġu ntrodotti fil-pajjiż fl- 1987, taħt gvern Nazzjonalista, jgħinu ħafna biex dawn l-anzjani jgħixu ħajja aħjar.

Dawn is-servizzi, li kif diġa' għedt, jagħmlu użu minnhom anke l-persuni b'diżabilita`, jinkludu l-home help care u s-servizz ta' kura u għajnuna fid-dar, li huwa servizz personalizzat , fejn persuni anzjani u bi bżonnijiet speċjali jingħataw support fi djarhom stess.

Minn din is-sena qed isir assessment professjonali minn social workers biex is-servizz li jingħata jitfassal skond il-bżonnijiet partikolari ta' dik il- persuna li tkun qed tirċevih.

Sa l-aħħar ta' Novembru ta' din is-sena kien hemm 2,762 benefiċċjarju li minnhom, 165 kienu taħt is-60 sena u l- maġġoranza ta' dawn kienu persuni b'diżabilita`.

F'dan il-budget hemm ivvotati fondi biex dan is-servizz ikompli jingħata

F'dan il-budget hemm allokati flus biex inkomplu nagħtu dan is-servizzi siewi, pero' rrid nagħmilha ċara li se noqogħdu iktar attenti biex dan is- servizz jingħata min verament għandu bżonn.

Mhux kull min hu anzjan jikkwalifika għal dan is-servizz.

Is-servizz tat-telecare huwa servizzi ta' 24 siegħa, immirat għall-anzjani u l-persuni bi bżonnijiet speċjali, b'rispons għal kull tip ta' emerġenza.

Dan is-servizz huwa pprovdut b'kollaborazzjoni mal-Maltacom, u dawk il-persuni li għandhom il-karta r- roża ma jħallsux kera tat-telecare.

Ta' min jgħid li sa l-aħħar ta' Novembru, kien hemm 8,453 benefiċċjarju.

Il-handyman service jassigura li ċertu tip ta' xogħol manwali fid-dar isir permezz ta' nies apposta, u bi spejjeż minimi.

L-anzjani li għandhom il- karta r-roża u dawk il-persuni li għandhom il-karta speċjali, isirilhom xogħol b'xejn u jħallsu biss tal-materjal użat, filwaqt li l-anzjani l-oħra jingħataw dan is-servizzi bi prezz sussidjat.

Matul din is-sena saru 875 biċċa xogħol, li 564 minnhom saru fi djar ta' persuni bil-karta r-roża.

Is-servizz tal-meals on wheels ukoll kompla żied fil-popolarita` tiegħu, u sa l-aħħar ta' Novembru ta' din is-sena tqassmu madwar 43,431 ikla.

Dan huwa servizz soċjali li qed jinħadem b'kollaborazzjoni mal-Maltese Cross u mad-dipartiment ta' l-anzjani, u l-vot tiegħu f'dan il-budget tela' għal Lm30,000.

L-incontinence service jikkonsisti f'żewġ skemi, skema A għall-persuni b'diżabilita` li għandhom il-karta ta' l-identita` speċjali, u għalhekk jingħata b'xejn, u skema B li tipprovdi ħrieqi għall-anzjani bi prezz sussidjat.

Matul din is-sena kien hemm 646 persuna li bbenefikaw minn skema A u 1,339 persuna li bbenefikaw minn skema B. Fis-seduta ta' dalgħodu ġejna kkritikati li dan il-vot naqas b'Lm5,000.

Huwa veru li naqas b'Lm5,000 u issa qiegħed Lm90,000, pero' huwa veru wkoll – u dan l- oppożizzjoni ma tafux – li t-tender il-ġdid huwa irħas minn dak ta' qabel u huwa għalhekk li l-gvern seta' jiffranka dawn il-Lm5,000.

L-intake unit, li toffri servizz ta' social workers, hija sezzjoni ġdida li ġiet imwaqqfa biex tipprovdi servizz ta' ħidma soċjali komprensiva, u tkopri s-servizzi kollha fil-komunita`.

L-iskop ta' din il-unit, li hi magħmula minn numru ta' social workers hu li tagħmel studju tal-bżonnijiet ta' dawk il-persuni li japplikaw għal xi servizz, biex jiġi stabbilit il- bżonnijiet reali ta' dik il-persuna u b'hekk jingħatalha s-servizz li tkun tinħtieġ.

Is-servizz ta' domiciliary nursing huwa servizz ta' nursing fid-djar ipprovdut mill-gvern permezz ta' l-MMDNA.

L-anzjani jiffurmaw il- maġġoranza kbira tal-każi ttrattati kuljum minn dawn in-nurses.

Servizz eċċellenti huwa dak mogħti minn Zammit Clapp hospital, li jaqa' direttament taħt il-Ministeru tas-Saħħa, bħad-domiciliary nursing.

Dan is- servizz qed iservi bħala mezz importanti ta' riabilitazzjoni għal tant anzjani, biex dawn ikunu kapaċi jirritornaw jgħixu f'darhom.

Servizz ieħor fil-komunita`, li qiegħed hemm għall-benefiċċju ta' l-anzjani u l-persuni b'diżabilita` li għadhom jgħixu fil-komunita`, hija l-iskema tal-housing authority li ntroduċa dan il-gvern, u li permezz tagħha, appartamenti li fihom jabitaw anzjani u persuni b'diżabilita` qed jiġu pprovduti b'lifts, dejjem sa fejn hu possibbli.

Iċ-ċentri ta' matul il-jum huma servizz ieħor introdott f'pajjiżna minn gvern Nazzjonalista, servizz li fil-bidu tiegħu kienu eliġibbli għalih l- anzjani biss, iżda sussegwentement ġie miftuħ ukoll għall-persuni b'diżabilita` jew bi ħtiġijiet speċjali.

L-għan ta' dawn id-day centres hu li jgħinu lill-anzjani li nqatgħu mill-ħajja tal-komunita`, biex jerġgħu jintegraw mal-bqija tas-soċjeta` u jirnexxielhom jiġġieldu s-solitudni.

Dawn iċ-ċentri jgħinu lill-anzjani jżommu ruħhom attivi fil-komunita` u fl- istess ħin huma mezz ta' serħan għal dawk il-persuni li jieħdu ħsieb lill- anzjani.

Matul din is-sena l-gvern kompla bl-impenn tiegħu biex flimkien mal-kunsilli lokali jinfetħu day centres ġodda.

Fil-fatt infetħu ċentri ġodda f'Ħal Luqa u f'San Pawl il-Baħar.

F'dawn l-aħħar tliet snin infetħu wkoll day centres fl-Imtarfa, f'Bormla u f'Birkirkara.

B'kollox fil- preżent hawn 11-il ċentru f'Malta u 3 oħra f'Għawdex.

Sa l-aħħar ta' Novembru ta' din is-sena, f'dawn iċ-ċentri attendew b'kollox madwar 900 persuna, li minnhom 45 kienu persuni bi bżonnijiet speċjali.

F'dawn il- ċentri jsiru ħafna attivitajiet kemm soċjali kif ukoll edukattivi, bħal per eżempju żjajjar minn studenti ta' skejjel sekondarji.

Is-segretarjat parlamentari u d-dipartiment ta' l-anzjani se jkomplu bl- impenn tagħhom biex fis-sena li ġejja jkomplu jikkollaboraw mal-kunsilli lokali ħalli jinfetħu iktar ċentri f'diversi lokalitajiet.

M'hemmx dubju li s-suċċess ta' dawn l-inizjattivi jiddependi ħafna mill-kooperazzjoni u mill-involviment tal-kunsilli lokali.

Jien naħseb li wasal iż-żmien li ċerti kunsilli lokali jifhmu li huwa wkoll għandhom responsabbilta` x'jerfgħu fil-qasam soċjali.

Waqt li fil-maġġoranza tal-każi, fejn kien possibbli li jinfetaħ day centre, il-kunsilli lokali kienu strumentali, għaliex jew xtraw il-post jew daħlu għall-piż tal-kera, sfortunatament għadna niltaqgħu ma' ċerti kunsilli lokali li lanqas biss iridu jidħlu għall-piż ta' l-ispejjeż tat-trasport ta' l-anzjani tal-lokal tagħhom għaċ- ċentru u lura lejn darhom.

Dan m'huwiex sew, u d-dipartiment se jkollu kontra qalbu jieħu ċerti deċiżjonijiet fil-konfron ta' dawk il-kunsilli li m'humiex lesti li jgħinu lill-anzjani tal-lokal tagħhom.

Rigward is-servizzi residenzjali, aħna konxji mill-fatt li hemm diversi anzjani li ma jistgħux jibqgħu jgħixu waħedhom f'darhom stess, l-iktar jekk ma jkollhomx familjari li jistgħu jduru bihom.

Għalkemm in-numru ta' anzjani li huma istituzzjonalizzati huwa żgħir ħafna bħala persentaġġ, meta pparagunat man-numru totali ta' anzjani, ir-riżultat juri li l-gvern għad għandu d-dmir li jtejjeb il-livell ta' l-għixien u l-kwalita` tal-ħajja ta' dawk l-anzjani rikoverati f'xi dar għall-anzjani jew f'San Vinċenz De Paule.

F'dawn l-aħħar snin inbnew djar residenzjali ta' l-ogħla livell, filwaqt li San Vinċenz De Paule qatt ma ra daqstant titjib u progress, kemm mill-aspett strutturali u infrastrutturali tal-wards kif ukoll fis-servizz kontinwu li jingħata lir-residenti.

Dawn l-aħħar tliet snin huma l-isbaħ ċertifikat tal-qabża fil-kwalita` li rnexxielu jġib dan il-gvern fis- servizzi residenzjali għall-anzjani u persuni b'diżabilita`, kemm dawk rikoverati f'xi dar residenzjali statali kif ukoll dawk li jgħixu f'San Vinċenz De Paule.

La qed nitkellem dwar San Vinċenz De Paule, irrid ngħid li m'hemmx dubju li din is-sena kienet waħda memorabbli għal din ir-residenza.

F'din ir- residenza preżentement hemm 1,030 resident, u fl-aħħar tliet snin ġew ammessi madwar 40 persuna b'diżabilita` f'San Vinċenz De Paule.

Fit-3 ta' Marzu ta' din is-sena ġie inawgurat l-hekk imsejjaħ "Il-Proġett tal- Millennju", li jikkonsisti fil-bini ta' blokk ta' tliet sulari, b'40 sodda f'kull sular, jiġifieri 120 sodda.

Dan il-blokk qed jissejjaħ serenity wards, u huwa mgħammar bil-kumditajiet u l-faċilitajiet kollha neċessarji għaż-żminijiet tal-lum.

Dawn il-wards jirriflettu l-qabża fil-kwalita` li dan il-gvern irnexxielu jdaħħal fil-ħajja tar-residenti ta' San Vinċenz De Paule.

Sur President, f'dan l-istadju xtaqt nagħmel parentesi żgħira biex ngħid kemm dalgħodu ħassejtni sodisfatt, mhux b'mod personali imma bħala gvern, li fi tliet sigħat ta' kritika li saret mill-oppożizzjoni, San Vinċenz De Paule ma ssemmiex ħlief fir-rigward ta' l-arloġġ.

Fil-fatt kien l-Onor.

Karl Chircop li qal li bil-lejl, l-arloġġ qed ikun ta' nuisance għall- anzjani.

Jien għedtlu li dan m'hu veru xejn, għax l-arloġġ jieqaf idoqq fis-7 ta' filgħaxija u jerġa' jibda fis-7.30 ta' filgħodu, jiġifieri din il- ħaġa żgur li kien hemm xi ħadd li bellagħhielu lill-Onor.

Membru.

Għalhekk jien nappella lill-oppożizzjoni biex tivverifika qabel ma tiġi f'din il- Kamra u tgħid ħmerijiet bħal dawn.

Nerġa' ngħid li l-fatt li fi tliet sigħat ta' kritika kontiwa, San Vinċenz De Paule issemma' biss minħabba l-arloġġ, huwa l-ikbar ċertifikat ta' bravura li tista' tagħmel oppożizzjoni lil gvern.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karl Chircop on a point of order.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Jiena li għedt hu li l-arloġġ qed ikollu jintefa' bil-lejl għax qed jagħmel ħafna storbju, u fil-fatt l-Onor.

Segretarju Parlamentari qed jikkonferma dak li għedt jien.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Mifsud Bonnici jista' jkompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Sur President, dan m'hu veru xejn, u nitlob lill-Onor.

Chircop biex ma joqgħodx idawwar id-diskors.

Dak li qal dalgħodu kienet ħmerija, u fil-fatt jien staqsejtu min kien li bellagħhielu, imma ma riedx jgħidli.

Qalli biss li nfurmawh hekk.

Sas- sena l-oħra, ħlief fuq il-ġrieden u fuq l-ikel ħażin li qed nagħtu lill- anzjani ma kienux jikkritikawna.

Issa għandu jkun il-ġrieden qbadnihom kollha, u l-ikel qed ikun tajjeb ukoll.

Lura għal San Vinċenz De Paule, irrid ngħid li fil-bidu ta' Novembru ġew inawgurawti s-St.

Francis wards 5 u 6, wara li saritilhom ristrutturazzjoni u modernizzar radikali biex issa qegħdin fuq l-istess livell tas-serenity wards.

Avveniment importanti ieħor fl-istorja ta' San Vinċenz De Paule se jseħħ ftit ġranet oħra, preċiżament fl-14 ta' dan ix-xahar, bl- inawgurazzjoni ta' żewġ clinics ġodda, il-podology u l-ispeech therapy clinics.

Il-ftuħ ta' dawn huwa xhieda oħra tal-qabża fil-kwalita` tal-kura u t-trattament li qed jirċievu r-residenti llum, u dan minbarra s-servizz ta' physiotherapy, occupational therapy, dental clinic u x-ray clinic, li ilhom li bdew jingħataw.

Barra minn hekk qed jingħata wkoll servizz regolari minn social workers.

Matul din is-sena wkoll, in-nursing care ta' l-anzjani żdied, grazzi għall- kontribut tal-care workers ġodda li ġew impjegati.

Mil-lat soċjali, matul din is-sena rajna l-ftuħ tar-radio SVPR.

Ta' min ifakkar li minbarra l- proġetti li saru matul din is-sena, f'dawn l-aħħar tliet snin ta' tmexxija Nazzjonalista twettqu diversi xogħlijiet oħra f'San Vinċenz De Paule, fosthom refurbishment u immodernizzar tal-female wards 7 u 8 u tal-male wards 5 u 6, il-ftuħ ta' customer care unit u r-refurbishment ta' diversi wards oħra, biex issa l-wards kollha huma mgħammra bl-air conditioning system.

Sur President, fis-seduta ta' dalgħodu sar aċċenn għall-fatt li l-vot fuq San Vinċenz De Paule naqas.

Huwa veru li l-vot kapitali naqas b'Lm25,000, imma għall-informazzjoni tal-membri ta' l-oppożizzjoni, il-progress li dejjem sar f'San Vinċenz De Paule taħt gvern Nazzjonalista se jkompli, u b'ritmu iktar mgħaġġel.

Fi ftit ġranet oħra se jingħata bidu għal proġett kbir ieħor li se jkun maqsum f'żewġ fażijiet.

L-ewwel fażi tikkonsisti fit-twaqqigħ u bini mill- ġdid ta' blokk ta' tliet sulari tal-male wards 1, 2, 3 u 4.

Se jitkompla r- refurbishment u l-immodernizzar ta' swali oħra.

Se jitkompla wkoll il- proċess ta' kompjuterizzazzjoni.

Se titlesta s-sistema l-ġdida tat- telephones.

Se jiżdied in-nursing u l-caring staff.

Se jissaħħu s- servizzi edukattivi, dawk ta' social work u t-taħriġ lill-customer care.

Se tinfetaħ librerija għall-użu ta' l-anzjani u ta' l-impjegati.

Se jiżiedu l-attivitajiet soċjo-kulturali.

Hemm ippjanat titjib fit-trasport tar-residenza, anke bix-xiri ta' coaches ġodda.

Qiegħda tiġi studjata – u din hija mportanti ħafna – il-possibilita` ta' bini ta' wing ta' flatlets li jkunu aċċessibbli kemm għall-anzjani kif ukoll għall-persuni b'diżabilita`, f'parti mir-residenza fejn diġa' saret l-iskavazzjoni ta' l- art.

Jien naħseb li ħadd ma jista' jgħid li l-fondi tal-welfare committee m'humiex qed jiġu utilizzati tajjeb, għall-ġid ta' l-istess anzjani.

Wara kollox, anke l-akbar kontribuzzjoni li jista' jħallas resident f'San Vinċenz De Paule hija ferm 'il bogħod minn kemm qed jiswa lill-gvern kull anzjan f'din ir-residenza, u ċioe` madwar Lm19 kull jum.

Qabel ma nieqaf nitkellem dwar San Vinċenz De Paule, ma rridx ninsa nsemmi l-għaqda "Friends of St. Vincent De Paule", li l-membri tagħha jagħmlu xogħol volontarju, anke kuljum, u b'sagrifiċċju personali, biex jaraw li din ir- residenza tkompli miexja fit-triq tal-progress.

Rigward id-djar residenzjali fil-komunita`, fil-preżent hemm 460 persuna li jabitaw fis-sebat idjar li l-gvern għandu f'Malta.

Matul din is-sena, is- servizzi offruti f'dawn id-djar żammew il-livell għoli li huma magħrufa għalih.

Ġew impjegati numru ta' care workers u assistant care workers biex b'hekk, l-attenzjoni li tingħata lill-anzjani tkompli tiżdied u tmur għall- aħjar.

L-anzjani residenti f'dawn id-djar qed jibbenefikaw mis-servizzi ta' physiotherapy u occupational therapy.

F'din is-sena, l-occupancy tad- dar ta' l-Imsida żdiedet b'10, billi fejn qabel kien hemm id-dining room inbnew 5 kmamar ġodda.

Rigward id-dar tal-Gżira, hemmhekk kellu jsir xogħol strutturali, upgrading u refurbishment.

Id-dipartiment ta' l-anzjani għandu quddiemu waiting list ta' madwar 700 persuna, u din qiegħda dejjem jiżdied.

Għalhekk ridna naraw kif nistgħu almenu ntaffu din il-problema.

Wara ħafna taħdidiet u evalwazzjoni ta' l- options kollha, wasalna għall-konklużjoni li triq waħda tista' tkun li l- gvern jidħol f'partnership mas-settur privat biex iżid is-servizzi residenzjali tiegħu.

Fil-fatt, għall-ewwel darba fl-estimi ta' dan il- budget, taħt vot 14 rikorrenti, il-paragrafu "Programs and Initiatives", item 5029, jgħid "residential care in private homes: Lm150,000" .

Permezz ta' dan il-vot, id-dipartiment ta' l-anzjani se jkun jista' jixtri sodod fis-settur privat, wara li jara li l-kundizzjonijiet li jagħmel għas- salvagwardja tad-dinjita` u l-indipendenza ta' l-anzjani jkunu milqugħa.

Id-dipartiment bħalissa qiegħed jagħmel assessment tat-talbiet li kellu wara li ġiet ippubblikata expression of interest.

Fil-fatt f'din il-ġimgħa għandha ssir laqgħa ta' informazzjoni ma' dawk li pprofessaw l-interessi tagħhom.

Hemm ħafna aspetti li jridu jiġu studjati u evalwati qabel ma tittieħed deċiżjoni finali.

Jiena fiduċjuż li din it-triq ġdida li se naqbdu se tkun suċċess u permezz tagħha se nkunu nistgħu almenu ntaffu l- problema tal-waiting list eżistenti.

Jekk din it-triq tirnexxi, żgur li jinfetħu orizzonti ġodda fil-kollaborazzjoni bejn is-settur pubbliku u s- settur privat fil-qasam ta' l-anzjani u l-persuni b'diżabilita`.

Matul din is-sena rajna jekk huwiex possibbli li nżidu n-numru ta' sodod residenzjali fid-djar eżistenti.

Wasalna għall-konklużjoni li fid-dar ta' Bormla nistgħu nżidu numru sostanzjali ta' sodod mingħajr ma ntellfu xejn mis-sbuħija u l-kumdita` ta' din id-dar.

Ix-xogħol meħtieġ diġa' beda u qiegħed fi stadju avvanzat ħafna, tant li sa l-aħħar ta' dan ix-xahar ikun lest.

B'hekk, mill-bidu tas-sena l-ġdida, id-dar ta' Bormla se tkun tista' tilqa' fiha numru akbar ta' anzjani.

Dan huwa rifless fl-estimi wkoll, fejn insibu żieda ta' Lm100,000 fuq is-sena ta' qabel.

Huwa ttamat li s-servizz residenzjali jkompli jikber anke fis-sena 2003, meta għandha titlesta r- residenza tal-Mellieħa, li se tkun immirata biex tilqa' fiha anke persuni b'diżabilita`.

Il-pjanti relattivi qegħdin quddiem il-planning authority waqt li l-ispiża tal-bini ta' din id-dar se tkun għall-karigu tal-welfare committee.

Aħna rridu nieħdu kull triq li tista' tgħinna biex inżidu s-servizzi residenzjali, kemm għall-anzjani kif ukoll għall-persuni b'diżabilita`, iżda f'kull każ se noqogħdu attenti biex kull servizz ta' akkomodazzjoni għall-anzjani u persuni b'diżabilita`, ikun min ikun qed jipprovdih, ikun jiggarantixxi kura kwalitattiva li tħares fost affarijiet oħra id-dinjita`, il-privatezza u d-dritt ta' l-għażla tal-persuna konċernata.

Huwa għalhekk li dalwaqt toħroġ white paper dwar liġi li tirregola s-servizzi fid-djar ta' l-anzjani u persuni b'diżabilta`, magħrufa bħala r-residential care act.

Sur President, naħseb li hawn qbil ġenerali li l-kwalita` ta' ħajja li qed jgħixu l-anzjani llum hija ferm ogħla minn dik li kienu jgħixu 15-il sena ilu.

Sa dak iż-żmien, fil-pajjiż kienet għadha tipprevali l-mentalita` li kien biżżejjed li lill-anzjani tingħatalhom pensjoni tajba biex jgħixu ħajjithom fil-kumdita`.

Għall-grazza t'Alla din il-mentalita` ġiet kważi eradikata u rnexxielna ndaħħlu kultura ġdida dwar l-anzjani li fiha hemm imsawwar il-kunċett tat-tisħiħ tad-dinjita` u tal-prestiġju ta' l-anzjani, biex b'hekk intejjbu l-image ta' l-anzjan u tax-xjuħija.

Fil-bidu ta' dan il-millennju, l-anzjani se jkunu l-ikbar protagonisti fil- pajjiżi tad-dinja kollha, għax se jikkaġunaw il-bidla demografika globali li se sseħħ.

Anke pajjiżna se jesperjenza din il-qabża kbira fil- popolazzjoni ta' l-anzjani, u allura lkoll flimkien irridu naraw li l- kwalita` tal-ħajja ta' l-anzjani tagħna tkompli titjieb biex f'pajjiżna verament ikollna dik is-soċjeta` għal kull eta` li lkoll nixtiequ, soċjeta` Maltija li rridu li fiha ħadd ma jibqa' lura, soċjeta` inklussiva u mhux esklużiva.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, huwa pjaċir tiegħi li nagħlaq dan id-dibattitu li nfirex fuq żewġ seduti, u li qed jitratta l-estimi tal- Ministeru għall-Politika Soċjali, estimi mportanti ħafna għax kulħadd jaqbel li l-qasam tal-politika soċjali huwa l-fus ta' l-attivita` tagħna, huwa dak iċ-ċentru li madwaru aħna nieħdu pjaċir nirrikonoxxu l-vantaġġi jew l-avvanzi li nkunu qed nagħmlu fl-ekonomija, fil-ħolqien tal-ġid, fl- opportunitajiet, biex imbagħad naraw il-ġid li jissarraf mal-familji tagħna, mal-ħaddiema, ma' dawk li jsibu ruħhom fi żvantaġġ jew f'diffikulta`.

Xtaqt nibda dan id-diskors billi l-ewwelnett nirringrazzja lill-kelliema kollha taż-żewġ naħat tal-Kamra għall-kontribut li huma taw biex f'dan id- dibattitu stajna nagħtu ħarsa lejn il-qasam tal-politika soċjali, lejn x'sar matul it-12-il xahar li għaddew, filwaqt li nagħmlu analiżi tal-flus li dan il-parlament qiegħed jiġi mitlub jivvota ħalli fit-12-il xahar li ġejjin inkunu nistgħu nkomplu nagħmlu l-qabża ta' kwalita` fil-ħajja tal- poplu Malti.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq affarijiet żgħar.

Jien dejjem nenfasizza l-fatt li per eżempju għas-sena d-dieħla, mingħajr ma ninkludu l-vot kapitali, qegħdin nitkellmu fuq spiża rikorrenti ta' Lm278 miljun, jiġifieri ftit inqas minn nofs l-ispiża totali ta' dan il-pajjiż.

Fl-aħħar ta' dan id-dibattitu se nkunu qed nivvutaw għal kważi nofs l- ispiża totali ta' dan il-pajjiż.

Dan il-fattur jikkonferma kiemm dan huwa ministeru importanti, mill-aspetti kollha, kemm mid-dimensjoni umana kif ukoll minn dik ekonomika u soċjali.

Ir-ringrazzjament tiegħi allura jmur għall-kelliema li ħadu sehem f'din id- diskussjoni, b'mod speċjali s-segretarju parlamentari l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici, mhux għall-intervent tiegħu tal-lejla imma għax-xogħol kollu li għamel matul it-12-il xahar li għaddew u għall-impenn li wera flimkien ma' tant nies oħrajn, fosthom ukoll deputati f'din il-Kamra.

Bis- saħħa tal-ħidma tagħhom, għamilna bidla, u matul is-sena li ġejja se nkomplu nagħmlu l-qabża fil-kwalita` li tant nixtiequ.

Ringrazzjament speċjali jmur għall-ħaddiema kollha li direttament jew indirettament, jaqgħu taħt dan il-ministeru, u li mingħajr ix-xogħol tagħhom żgur li ma konniex inkunu nistgħu naslu fejn wasalna.

Bħala introduzzjoni għal dan l-għeluq min-naħa tiegħi, nixtieq nitkellem dwar il-budget per se.

Aħna fassalna dan il-budget fuq il-messaġġ "insaħħu lil pajjiżna", għax aħna nemmnu li qegħdin fil-politika proprju għal dan l- iskop.

Aħna m'aħniex qegħdin hawnhekk biex kulħadd ipinġi kollox ileqq jew kollox iswed.

M'aħniex qegħdin hawnhekk biex ngħidu li lħaqna l- perfezzjoni jew biex ngħidu li solvejna l-problemi kollha tad-dinja.

Le, aħna qegħdin fil-qasam tal-politika biex ġenwinament infittxu dak li hu fl- aħjar interess tal-pajjiż, inwarrbu dak li hu ta' interess partiġġjan u naraw kif lil pajjiżna nistgħu nsaħħuħ, speċjalment fiċ-ċirkostanzi li qed ngħixu llum, fejn din il-gżira ċkejkna, trid jew ma tridx, ikollha tikkumbatti kontra l-mewġ, kontra dak kollu li jiġri madwarna.

Illum, dak kollu li jseħħ fid-dinja moderna, b'xi mod jew ieħor se jaffetwana, kemm is- sitwazzjoni tal-Palestina kif ukoll il-gwerra fl-Afganistan, it-traġedja li seħħet fi New York u l-kriżi ekonomika f'dak li għandu x'jaqsam ma' ċerti setturi elettroniċi li ħakmet lill-Asja u lill-pajjiż ta' madwarha ftit tax- xhur ilu.

Kieku kellna nagħsru dan il-budget naraw li l-messaġġ tiegħu hu li aħna qed nagħmlu ħilitna biex insaħħu lil dan il-pajjiż, għax jekk insaħħuħ ikun jista' jirkeb l-opportunitajiet u l-isfidi kollha li qed jiffaċċja llum u li jrid jiffaċċja bilfors fix-xhur li ġejjin.

Sur President, mill-bidu nett spjegajna x'kienet il-formula ta' dan il- gvern, mhux għal dan il-budget biss.

Tajjeb li nenfasizzaw il-fatt li wieħed m'għandux iħares lejn dan il-budget bħala xi ħaġa maqtugħha minn dak li għamilna fis-sentejn ta' qabel.

Dan il-budget huwa ġebla oħra fil-bini tal-proċess li aħna addottajna biex lil dan il-pajjiż nibnuh u nkomplu nsaħħuħ.

Għalhekk, l-ewwel budget ta' dan il-gvern kien importanti, it- tieni budget kien importanti wkoll, u dan it-tielet budget huwa importantissimu, għax ikompli jikkonferma l-mixja li tlaqna biha tliet snin ilu, u ċioe` li nsaħħu l-qasam finanzjarju ta' pajjiżna, nindirizzaw id- deficit u nkunu ċerti li l-finanzi tal-pajjiż qed jintefqu skond il- prioritajiet tagħna, qed imorru fil-bwiet li nixtiequ aħna, u b'mod partikolari fil-qasam soċjali, qed nattakkaw l-abbużi u ndaħħlu l-kultura li kulħadd għandu jħallas dak li għandu jħallas, biex il-pajjiż ikun jista' jwieżen lil min hu batut u dgħajjef.

Dan huwa budget qed ikompli jibni fuq dan kollu, qed ikompli jinvesti biex jixpruna l-ekonomija ta' pajjiżna, ħalli din tkun tista' timxi 'l quddiem.

Għamel sew il-Ministru tal-Finanzi li spjega li dan huwa budget, fost affarijiet oħra, pro-business, huwa budget li jgħin lill-qasam tan-negozju u lis-self-employed iż-żgħir, proprju għax jemmen li huwa mportanti li l- ekonomija tal-pajjiż timxi 'l quddiem.

Jien norbot dan il-fatt mal- politika soċjali, għax inkunu qegħdin noħolmu jekk mingħalina li nistgħu nsaħħu l-qasam soċjali mingħajr ma fl-istess ħin naraw li l-qasam ekonomiku ta' pajjiżna jkun qed jimxi 'l quddiem.

Allura, tisħiħ fl-ekonomija jissarraf fit-tisħiħ tal-politika soċjali, u viċi-versa.

Dan il-punt partikolari żviluppah tajjeb ħafna l-Onor.

Jason Azzopardi meta spjega dak li se nkunu qed nippubblikaw fil-ġranet li ġejjinu ċioe` l- bidliet li se jsiru fil-qasam tal-liġijiet tax-xogħol, proprju bil- filosofija li tisħiħ fil-qasam soċjali jissarraf f'tisħiħ ekonomiku u tisħiħ fil-qasam ekonomiku jissarraf imbagħad f'tisħiħ fil-qasam soċjali.

Din hija l-politika tagħna, il-filosofija tagħna, u forsi din hija wkoll id- differenza bejn din in-naħa u n-naħa l-oħra tal-Kamra, għax il-partit Laburista, meta tliet snin ilu, mhux tletin sena ilu, kien fil-gvern, dan kien l-iżball kbir li għamel, u ċioe` li ma rrealizzax li wieħed ma jistax idgħajjef lill-qasam soċjali, jitlef il-kuxjenza soċjali u jsaħħaħ l- ekonomija, għax dawn iż-żewġ affarijiet imorru ma xulxin.

Sur President, dan huwa budget li se jkompli jinvesti biex jinħolqu opportunitajiet tax-xogħol, se jkompli jinvesti fl-edukazzjoni ta' uliedna u se jżomm il-politika soċjali fiċ-ċentru ta' l-attenzjoni.

X'inhu wara kollox eżerċizzju ta' budget?

X'qegħdin nagħmlu flimkien f'din il-Kamra?

Qegħdin nagħtu ħarsa lura lejn dak li għamilna fit-12-il xahar li għaddew, mifrux pero' fuq it-tliet snin li għaddew u fuq is-sentejn li għandna quddiemna.

Dan l-eżerċizzju jgħinna nħarsu 'l quddiem biex infasslu aħjar il-futur ta' pajjiżna.

Minkejja li qed infasslu t-12-il xahar li ġejjin, żgur li qed ifasslu ħafna iżjed minn hekk, għax bid-deċiżjonijiet li qed nieħdu u bil-bidliet li nagħmlu fil-liġijiet tagħna, qegħdin infasslu l- ġejjieni ta' pajjiżna.

Għalhekk dan huwa budget importanti, għax bid- deċiżjonijiet u bil-flus li qed nivvutaw illum, se nagħmlu differenza fil- ġejjini ta' pajjiżna.

Jien segwejt il-kritika tal-membri ta' l-oppożizzjoni, u l-ewwelnett irrid ngħid li din il-kritika jien napprezzaha, għax fl-eżerċizzju demokratiku, il-kritika ta' l-oppożizzjoni hija neċessarja.

Aħna nikkompetu ma' xulxin pero' nisimgħu lil xulxin, u l-valur li nagħtu jiddependi minn ħafna ċirkostanzi.

Kif kont qed ngħid, dalgħodu segwejt il-kritika ta' sitt kelliema, u innutajt li għalkemm ħadu sehem sitt kelliema, setturi sħaħ minn dan il-ministeru tal-politika soċjali lanqas biss issemmew.

'Il quddiem ngħid liema huma, pero' ladarba dawn ma ssemmewx, jien nassumi li kritika fil-konfront tagħhom m'hemmx, li dawn is-setturi mexjin 'il quddiem, u allura dan hu ċertifikat pożittiv għall-ħidma tal-gvern.

Imma għal mument, qabel ma ngħaddi għal dan, se niffoka ftit fuq il-punti ta' kritika li ssemmew mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni, u kemm jista' jkun nipprova nolqot ħafna mill-punti li saru, b'mod speċjali dawk li ma ġewx imwieġba mill-kelliema ta' qabli jew dawn li minkejja li ġew imwieġba, jien nista' nżid xi ħaġa oħra.

Nibda' per eżempju b'punt li sar mill-kap ta' l-oppożizzjoni meta wieġeb għad-diskors tal-budget fil-ġimgħa li għaddiet, fejn meta kien qed jitkellem dwar il-qagħad f'pajjiżna, qal li 40% ta' dawk li m'humiex qegħdin jaħdmu huma żgħażagħ.

Jiena hawnhekk għal darb'oħra ngħid li jekk se nikkritikaw, ejjew nagħmlu dan b'onesta' lejn xulxin.

Il-kap ta' l- oppożizzjoni ħa din iċ-ċifra mil-labour force survey.

Aħna kemm-il darba għedna, pero' se nerġa' ngħidha, forsi tidħol f'moħħ min għandha tidħol, li l-labour force survey jistaqsi lil dawk li għandhom 15-il sena u iktar, jiġifieri l-labour force survey jikkwotaha ċ-ċifra ta' 40% għal dawk li huma bejn il-15 u l-24 sena.

Din il-Kamra taf, anzi, il-poplu Malti jaf, li żagħżagħ ta' 15-il sena ma jitħallewx jirreġistraw għax-xogħol ma' l-ETC.

Mhux talli hekk, talli skond il-liġi lanqas dawn lanqas biss jistgħu jaħdmu.

Allura din hija d- differenza bejn il-labour force survey u ċ-ċifri tal-qagħad ta' l-ETC.

Barra minn hekk, il-labour force survey huwa bbażat fuq sample ta' 6,000 persuna.

Alla jbierek, l-oppożizzjoni tibbaża fuq il-labour force survey imma ma tagħtix każ tas-survey li sar mill-programm "Xarabank", li juri li dan il-gvern kaxkar lill-oppożizzjoni Laburista f'dik li hi popolarita`.

Is-survey tal-gazzetta "The Malta Independent" jgħid li dan il-budget kellu popolarita` ma' 63% tal-poplu Malti, imma għall-partit Laburista, f'dan is- survey hemm it-tbagħbis.

Għall-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-aqwa wieħed huwa l-labour force.

B'daqshekk ma ġara xejn, għax wara kollox, aħna nieħdu in konsiderazzjoni anke ta' dan il-labour force survey, pero' ejjew nirraġunaw, u meta nqabblu ngħidu like with like.

Iċ-ċifra ta' 40% qagħad ma tistax tiġi kkwotata għax kif diġa' għedt, min għandu 15-il sena ma jistax jirreġistra għax- xogħol ma' l-ETC.

Din iċ-ċifra m'hijiex waħda realistika għall-analiżi u għall-argument li qed isir.

Il-perċentwali ta' żgħażagħ qiegħda li tirriżulta mill-ETC hija ta' 28%.

Jekk wieħed jinnota ftit l-istatistika, tul dawn l-aħħar 10 snin dan il- persentaġġ dejjem kien bejn 27% u 30%, jiddependi minn meta ssir il- mistoqsija.

Jekk din issir f'Lulju jew f'Awissu, in-numru se jkun ftit ikbar, għax f'dawk ix-xhur ikun hemm ħafna żgħażagħ li spiċċaw mill-iskola sekondarja u bdew jirreġistraw għax-xogħol.

Jekk din il-mistoqsija ssir f'Jannar jew fi Frar, in-numru ta' żgħażagħ qiegħda jkun baxx.

Pero' l- medja hi ta' 28%.

Sur President, il-membri ta' l-oppożizzjoni il-ħin kollu jakkużawna bi tbagħbis fiċ-ċifri u bid-differenza bejn iċ-ċifri tal-labour force survey u dawk ta' l-ETC. f'dan il-pajjiż m'hijiex qed issir xi bravura.

Aħna qed nagħmlu l-istess bħalma jagħmlu pajjiżi oħra.

Hawnhekk għandi dokument, u nitlob il-permess biex inpoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra, li juri li f'pajjiżi oħra li għandhom sistema ta' reġistrazzjoni bħalma għandna aħna, ukoll hemm differenza bejn il-labour force survey li jagħmlu u l- istatistika li toħroġ mill-employment corporation tagħhom.

Skond l-ETC, dawk li qed jirreġistraw jilħqu l-persentaġġ ta' 4.8%, waqt li l-labour force survey juri li n-nies qiegħda jammontaw għal 6.5% tal-popolazzjoni, jiġifieri hemm differenza ta' 1.7%. hawnhekk m'iniex se nsemmi l-pajjiżi kollha, imma se nsemmi biss pajjiż wieħed li għandu l-istess sistema bħal tagħna, u ċioe` l-Isvizzera.

Fl-Isvizzera ta' veru, mhux f'dik fil-Mediterran, skond is-sistema tagħhom, 2% tal-popolazzjoni huma unemployed, waqt li skond il-labour force survey tagħhom, din iċ-ċifra hi ta' 7.6%.

Allura issa x'se nagħmlu?

Se ngħidu lill-Isvizzeri li għandhom it-tbagħbis fl-istatistika?

Allura fl- Isvizzera, li tant irridu nikkupjaw u li skond l-oppożizzjoni, għandha tkun ta' mudell għalina, għaliex hemm diskrepanza ta 5.6% bejn il-labour force survey u s-sistema tar-reġistrazzjoni?

Aħna kemm-il darba spjegajna li rridu noqogħdu attenti kif nagħmlu l-paraguni, għax iż-żewġ sistemi m'humiex bħal xulxin, imma huma żewġ biċċiet għodda differenti li jgħinuna niksbu stampa kemm jista' jkun preċiża ta' x'inhi s-sitwazzjoni tal-qagħad f'pajjiżna.

Il-kelliema ta' l-oppożizzjoni qalulna li aħna għamilna reviżjoni taċ-ċifri kollha li kellna fl-unemployment.

Jien se nirrepeti dak li qal diġa' il- Prim Ministru, u ċioe` li meta fil-gvern, tliet snin ilu kien hemm il- partit Laburista, u Ministru minfloki, responsabbli għal dan il-qasam, kien hemm il-professur Edwin Grech, dan ukoll kien għamel eżerċizzju ta' reviżjoni.

Anke hawn, ejjew inkunu onesti ma' xulxin.

Fl-eżerċizzju ta' reviżjoni, il-professur Edwin Grech, bl-għajnuna ta' Alfred Grixti, membru ta' l-ETC, kien għamel reviżjoni taċ-ċifri mill-1997 lura sa l-1994.

Dak iż-żmien jien niftakarni nikkritika lill-professur Grech għax għamel din ir- reviżjoni fuq firxa ta' 4 snin.

Issa kulma għamilna aħna hu l-istess eżerċizzju li kien beda l-professur Edwin Grech imma bid-differenza li morna lura sa l-1983, għax il-kotba tax-xogħol li hemm stored kienu kollha jaslu sa l-1983. aħna ħadna d-data kollha, daħħalnihom fil-computer, u llum għandna stampa preċiża, għax naddafna s-sistema min-nies li mietu, minn dawk li kien spiċċaw mix-xogħol u m'avżawniex.

Jien nittama li din is- sistema tibqa' tinżamm nadifa.

Hawnhekk nieħu l-okkażjoni biex nappella lill-employers kollha, kemm dawk tas-settur pubbliku kif ukoll dawk tas- settur privat, biex meta jimpjegaw lil xi ħadd, javzaw lid-dipartiment immedjatament, biex ma jirrovinawx ix-xogħol kollu li sar.

Sur President, kritika oħra saret fir-rigward tat-tnaqqis tal-voti fil- qasam soċjali, fl-old age pension u fiċ-children allowance.

L-ewwelnett, fil-budget tas-sena li għaddiet, jiġifieri l-budget għas-sena li qegħdin fiha, il-vot approvat għall-qasam kollu tal-politika soċjali kien ta' Lm274 miljun.

Għas-sena d-dieħla, dan il-gvern qed jivvota Lm278 miljun, jiġifieri l-vot żdied u mhux naqas.

L-oppożizzjoni għamlet ċerti mistoqsijiet għax mid-dehra ma setgħetx tifhem.

Jiena hawnhekk nappella biex l-analisi taċ-ċifri ma tkunx superfiċjali.

Parti mill-kritika ta' l-oppożizzjoni kienet tirrigwardja l-pensjoni mhux kontributorja, jiġifieri dik il-pensjoni li tingħata lil min qatt ma jkun ħallas bolla, u allura ma jkunx intitolat għall-pensjoni kontributorja, imma li jkun jikkwalifika għall-means test.

Il-mistoqsija ta' l-Onor.

Chircop kienet kif minkejja li l-gvern għolla s-ceiling, in-numru ta' nies intitolati għal din il-pensjoni naqas.

Kieku l-Onor.

Chircop jieqaf u jaħseb ftit jirrealizza mill-ewwel li n-numru ta' nies li huma intitolati għall-old age pension, tul is-snin bilfors irid jonqos u mhux jiżdied, (Interruzzjonijiet) Arah Sur President, l-Onor.

Chircop ma jissaportix li xi ħadd jgħidlu li għamel żball!

Sur President, iċ-ċittadini Malti iħallsu l-bolla, u allura, peress li n- numru ta' nies li jikkwalifika għall-pensjoni kontributorja qiegħed jikber u mhux jiċkien, awtomatikament, in-numru ta' nies intitolati għall-old age pension bilfors li jonqos.

Peress li aħna attakkajna l-abbużi u skoprejna li hemm numru ta' nies li kienu jirċievu l-old age pension, imma għax qed jaqbżu l-massimu stabbilit bil-liġi bi ftit mijiet jew ftit eluf, qed jitilfu din il-pensjoni, dehrilna Ii dan m'huwiex ġust, u għalhekk naħsbu li wasal iż-żmien li nagħmlu xi ħaġa dwar din il-kwestjoni.

Fil-fatt f'dan il-budget ittieħdet id-deċiżjoni li s-ceiling għall-koppji miżżewġin, minn Lm7,000 jitla' għal Lm10,000, u dak għal persuna single, minn Lm4,000 jitla' għal Lm6,000.

Sur President, ikolli ngħid li meta tkellem dwar iċ-children allowance, l- Onor. Chircop reġa' żelaq.

Hu argumenta li n-numru ta' familji li huma ntitolati għal din l-allowance qiegħed jonqos minħabba ż-żidiet sostanzjali fil-pagi li ngħataw permezz tal-ftehim kollettiv li dan il-gvern iffirma mal-ħaddiema tas-settur pubbliku u mal-unions.

Jien ma naħsibx li l-Onor.

Chircop kien qed jgħidilna li jmissna nistħu li tajna dawn iż-żidiet!

Li ma jafx l-Onor.Chircop – u huwa għalhekk li qed jitkaża għax in-numru ta' benefiċċjarji naqas – hu li minħabba l-mod ta' kif taħdem is-sistema taċ- children allowance, l-effett taż-żidiet fil-pagi li ngħataw la nħass fis- sena li għaddiet u lanqas f'din is-sena, imma se jibda' jinħass mis-sena d- dieħla.

I

Il-kalkolu taċ-children allowance jinbena fuq id-dħul dikjarat għas-sena ta' qabel, jiġifieri jekk mill-1 ta' Jannar 2001, kap ta' familja beda jieħu żieda fil-paga tiegħu, l-impatt fuq iċ-children allowance se jinħass fis-sena d-dieħla, u allura l-argument kollu ta' l-Onor.

Chircop jaqa'.

Ir- raġuni għaliex in-numru ta' benefiċċjarji taċ-children allowance qiegħed jonqos hija marbuta mal-kompożizzjoni tal-familja Maltija u hija dovuta għal din iċ-ċirkostanza ewlenija.

Fid-diskors tal-budget intqal li mis- sena li għaddiet għal din is-sena kien hemm qabża fil-medja tad-dħul tal- ħaddiema, qabża li allura tindika li dan il-pajjiż m'huwiex għaddej minn xi diżastru, li f'dan l-pajjiż m'huwiex veru li kollox sejjer ħażin, li kulħadd qed imut bil-ġuħ u li l-kundizzjonijiet qed imorru lura.

Jekk il- kundizzjonijiet qed jitjiebu, allura huwa ovvju li d-dritt għaċ-children allowance qiegħed jonqos.

Quddiem dan kollu allura l-oppożizzjoni trid tiddeċiedi dwar jekk tridx li s-sistema taċ-children allowance tibqa' kif inhi, jiġifieri tkun l-ogħla ammont ta' children allowance jingħata lil dik il-familja li għandha l- inqas dħul, u l-inqas ammont jingħata lil dik il-familja li għandha l-ogħla dħul, jew inkella tridx li nbiddlu s-sistema.

Jien nixtieq li l- oppożizzjoni tgħidilna jekk tridx li lil min jaqla' Lm18,000 jew Lm20,000 fis-sena, nagħtuh iċ-children allowance.

(Interruzzjonijiet) Issa point of order?

Sur President, jien lil kulħadd ħallejt jitkellem u ma nterrompejt lil ħadd.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karl Chircop, on a point of order.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, il-punt tiegħi kien.....

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mela jekk se titkellem dwar il-punt tiegħek, allura m'intix se tagħmel point of order, u għalhekk jien nirrifjuta.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, l-oppożizzjoni trid tifhem li l-kwestjoni tal-benefiċċji kontributorji m'hijiex dwar jekk il-gvern jivvutax jew le somma flus....

L- approprjazzjoni tal-voti għall-benefiċċji kollha li jaqgħu taħt id- dipartiment tas-sigurta` soċjali, prattikament issir b'mod awtomatiku, jiġifieri aħna ma niddeċidux li nirrifjutaw lil ċerti applikanti, għax kull min hu intitolat għal xi benefiċċju, għandu d-dritt li jieħdu.

Il-verita` hi li aħna nafu preċiż xi nfaqna fl-2001, mhux x'ivvutajna għal din is- sena, imma x'se jkun tħallas sa l-aħħar ta' Diċembru, u għalhekk ma nagħmlux l-iżball li nkejjlu ma' dak li ġie vvutat fil-bidu tas-sena.

Il- kejl irid ikun bejn dak li attwalment tħallas bħala benefiċċju.

Aħna naraw xi tħallas matul din is-sena f'dawk li huma benefiċċji, jiġifieri l- pensjonijiet, iċ-children allowance u benefiċċji oħra, u nikkalkolaw il-vot tagħna għas-sena d-dieħla fuq is-somma li tirriżulta.

Jekk imbagħad, f'daqqa waħda, in-numru ta' persuni ntitolati għal xi benefiċċju jiżdied, l- approprjazzjoni, skond il-liġi tas-sigurta` soċjali, bilfors ikollha tħallas.

Sur President, żball ieħor li għamel l-Onor.

Chircop kien meta rrimarka li l-foster carers se jingħataw Lm1,000.

L-ewwelnett, hawnhekk kien qed jikkwota vot li m'għandu x'jaqsam xejn mas-sigurta` soċjali, għax jaqa' taħt id-dipartiment tal-family welfare.

Dan il-vot jingħata lil dan id- dipartiment biex ikunu jistgħu jitħallsu dawk l-esperti li jiġu ngaġġati biex jagħmlu home study reports.

Il-flus li se jingħataw bħala allowance lill-foster carers u ż-żieda li se tingħata lil dawk l-istituzzjonijiet li jieħdu ħsieb lit-tfal b'care orders, ma jaqgħux taħt dak il-vot imma taħt il-vot sħiħ tas-social security, jiġifieri hawnhekk l-Onor.

Chircop għamel żball.

Bħalissa f'pajjiżna hawn 400 tifel u tifla b'care order, filwaqt li hawn 82 familja li daħlu għar-responsabbilta` ta' foster care, li tfisser li qed jagħtu ċans lil tifel jew tifla li minflok jgħix fi stitut, jgħixu f'ambjent ta' familja.

Dan huwa breakthrough kbir, u għalhekk għandna nkunu kburin li ħadna dan il-pass.

Sur President, ta' min jgħid li jien ġejt ikkritikat anke fir-rigward tal- persuni b'diżabilita`, pero' ddispjaċini l-iktar meta lbieraħ, waqt id- diskussjoni dwar il-vot għall-edukazzjoni, l-Onor.

Evarist Bartolo qal li minflok noqgħod jikkritika lill-Onor.

Alfred Sant, ikun aħjar kieku mmur naħli l-enerġija tiegħi fil-qasam tal-persuni b'diżabilita`.

L-ewwelnett jien mhux għall-Onor.

Alfred Sant bħala persuna kont qed nirriferi imma għall-politika li titressaq min-naħa tiegħu bħala Kap ta' l-Oppożizzjoni.

U jien nittama li kemm jista' jkun nibqa' dejjem b'dan il-kunċett f'moħħi u mhux nirriferi għall-individwu, imma lanqas huwa sew li jiġu hawnhekk il- kelliema ta' l-oppożizzjoni u jagħmlu statements bl-addoċċ.

Per eżempju, dawn qalulna li naqqasna l-flus ivvotati lill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita` u lill-adult training centres bi Lm30,000.

U r-risposta tiegħi hi li kieku kelli nqabbel l-ispiża rikorrenti għall- adult training centres bejn l-1997 u llum insib li filwaqt li fl-1997 l- Amministrazzjoni Laburista kienet ivvotat Lm561,000 u fl-1998 kienet ivvotat Lm700,000, din is-sena aħna vvutajna Lm893,000 u għas-sena li ġejja qegħdin nivvutaw Lm882,000.

Bħala kapital lill-kummissjoni gvern Laburista kien ivvutalha Lm195,000, filwaqt li aħna qegħdin nivvutaw lill-istess kummissjoni Lm240,000.

Għas-supported living imbagħad gvern Laburista ma kien ivvota xejn filwaqt li aħna qegħdin nivvutaw Lm85,000.

Jiġifieri t-total li qegħdin nivvutaw aħna għal dan il-qasam huwa ta' Lm1,287,000.

Barra minn hekk irrid niġbed l-attenzjoni li hemm vot ta' Lm150,000 li din is-sena ma ntnefaqx u li hemm l-awtorizzazzjoni li dan jiġi carried forward għas-sena 2002.

Dan ifisser li kuntrarju għal dak li qed jakkużawna bih l-oppożizzjoni, aħna qegħdin nivvutaw somma record ta' Lm1,437,700 lill-qasam tal-persuni b'diżabilita`, liema somma tiġi tammonta għal żieda ta' 31% fuq dak li kien ivvota l- Partit Laburista fl-aħħar sena li għamel fil-gvern.

Sur President, dan minbarra l-proġetti ta' l-istallazzjoni ta' lifts fil- housing estates tal-gvern fejn mhux biss tajna prijorita` lill-Belt, lill- Furjana u lill-Kottonera, imma għedna li fejn fil-housing estates hemm joqogħdu persuni b'diżabilita` u jkun possibbli, nistallaw il-lifts.

Kieku dawn kellna nagħmluhom kollha s-sena d-dieħla jiġu jiswewlna Lm1 miljun.

Meta l-Partit Laburista kien fil-gvern ma kien ivvota xejn għal dan il- qasam - qalu ħafna affarijiet imma ma vvutaw xejn - filwaqt li s-sena d- dieħla l-housing authority se tkun qed tonfoq madwar Lm1 miljun għal dan il- qasam waħdu.

Il-kelliema ta' l-oppożizzjoni ma semmewli xejn lanqas dwar il-fatt li l- ġimgħa li għaddiet inawgurajt erba' area offices tad-dipartiment tas- sigurta` soċjali u li fihom nfaqna madwar Lm70,000 biex għamilnihom fiżikament aċċessibbli.

Semmewli mbagħad l-Arka Foundation.

Dwar dan jien se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra ftehim li ġie ffirmat bejn l-ETC u l-Arka Foundation fil-11 ta' Lulju 2001, b'liema ftehim l-ETC intrabtet li tagħmel tajjeb għat-taħriġ ta' 24 persuna, bil-patt li dan it-taħriġ isir skond il-kriterji li hemm imsemmijin fl-istess ftehim.

Ma rridx ngħid iżjed fuq hekk, ngħid biss li jiena kommess li ngħin, pero` l-għajnuna trid tingħata fl-affarijiet li nkun konvint li qed isiru kif għandhom isiru għall-aħjar interess ta' lejn min huma indirrizzati u bil-prijoritajiet li għandna.

Semmewli lil Josephine Cuomo u lil Marcelle Pisani.

Bir-rispett kollu din il-mistoqsija rrispondejtha ma nafx kemm-il darba u reġa' għamilhieli l- Onor. Chircop mingħajr ma nduna li f'Lulju li għadda u fix-xhur l-oħrajn din il-mistoqsija saritli minn deputati oħrajn min-naħa ta' l-oppożizzjoni, liema domandi jien weġibthom u llum se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dawn l-istess tweġibiet li jien kont tajt u li fihom jingħad ċar li kien hemm call for applications regolari li d-dokumenti relattivi kont poġġejthom ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra.

Jien nappella lill-Onor.

Chircop sabiex qabel jiġi jitkellem fid-diskors tal-budget jipprepara ruħu u jivverifika l- fatti u mhux jiġi hawn u jitkellem mingħajr ma jkun ippreparat.

Dwar il-health and safety wkoll kellna froġa oħra; żelqa oħra fuq qoxra ta' banana.

L-Onor.

Chircop qalilna li hija għarukaża li għamilna dan il- plejtu kollu fuq il-health and safety imbagħad ivvutajnhielha biss Lm190,000.

U jien ngħidlu li għal darb'oħra għandu żball; janalizza sew iċ- ċifri u mhux jiġi hawn u jitkellem mingħajr ma jkun ipprepara ruħu sew!

Veru li hemm is-somma ta' Lm190,000 ivvotata għall-health and safety, pero` kieku fittex ftit u studja ftit l-estimi kien jinduna li fl-item li hemm imniżżel taħt l-NPAA hemm ivvota Lm330,000 oħra speċifikament għall-health and safety.

Irrid insemmi wkoll li - din semmiha wkoll l-Onor.

Jason Azzopardi - li hemm somma oħra ta' Euro700,000, li jammontaw għal kważi Lm300,000, ivvutata għall-Awtorita` tas-Saħħa u s-Sigurta` fuq il-Post tax- Xogħol biex b'esperti li ġejjin mill-Unjoni Ewropea nħarġu lill-inspectors tagħna u nagħtuhom l-għodda li għandhom bżonn biex ikunu effettivi ħalli din l-awtorita` jkollha pjan ta' ħidma effettiv minbarra għajnuniet oħrajn.

U allura kieku l-Onor.

Chircop kellu jgħodd Lm190,000, Lm330,000 u Lm300,000 jara li dawn jammontaw għal somma record li qatt ġiet ivvotata fl- istorja ta' pajjiżna għal dan il-qasam.

Ma kien hemm ebda gvern li vvota somma bħal din għall-qasam tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Qalilna mbagħad li għamilna chief executive biss.

Mela ma jafx li f'Mejju li għadda ppubblikajna fil-gazzetta tal-gvern il-bord kollu tal-health and safety authority biċ-chief executive officer, biċ-chairperson li hija mara, bil-parteċipazzjoni tas-social partners, bir-rappreżentanti tal-unions u bir-rappreżentanti ta' l-employers.

M'intomx qed issegwu x'inhu jiġri; qed jiġru affarijiet f'pajjiżna u m'intomx qed tindunaw li qegħdin jiġru!

Tafu min ħlihom dawn it-tliet snin( Min qiegħed bi kwietu hemmhekk u lanqas biss qed jinduna li l-affarijiet qegħdin jinbidlu!

Semmewli wkoll il-kummissjoni tal-welfare u fuq din jien ngħidilhom li f'dan il-budget ittieħdet id-deċiżjoni li għandha tgħin lill-kummissjoni tal-welfare biex tasal għal soluzzjoni.

Kieku kellna nisimgħu mill- oppożizzjoni u ma nagħmlu xejn jiġri li s-sistema taż-żewġ terzi li skond il-liġi għandha ceiling massimu xi tħallas, jasal iż-żmien li kulħadd jilħaq dak il-massimu u l-pensjonijiet tagħna jittieklu awtomatikament.

U dan għax ma nkunu għamilna xejn u ħallejna kollox kif kien bis-sistema li għandna llum.

Sur President ma xtaqtx nagħlaq dan id-diskors u ma nsemmix ftit mill-baħar ta' affarijiet oħrajn li għamilna u li dwarhom il-kelliema ta' l- oppożizzjoni ma semmewli xejn.

Per eżempju, ma semmewli xejn fuq l- aġenzija Appoġġ.

Din hija aġenzija ċentrali li tittratta l-qasam soċjali l- iktar batut fejn għandek vjolenza domestika, child abuse u familji mkissrin.

Imma taf għaliex ma semmewli xejn( Għax fl-aħħar sena ta' gvern Laburista lanqas biss kien hemm flus biżżejjed biex inkopru l-pagi tal- ħaddiema ta' din l-istess aġenzija.

Illum il-ġurnata il-Lm290,000 saru Lm800,000 imma mhux dak huwa l-iktar importanti, l-iktar importanti huwa li llum in-numru ta' social workers impjegati ma' l-aġenzija Appoġġ huwa tliet darbiet iżjed minn kemm kien hemm tliet snin ilu.

Dik hija l-iktar importanti u dik hija l-effettivita` ta' min verament huwa impenjat f'dan il-qasam!

Sur President, ma semmewli xejn lanqas fuq is-Sedqa li hija l-aġenzija li tittratta l-qasam tad-drogi u li fuqha jiddependu servizzi ta' prevenzjoni, edukazzjoni u awareness f'dan il-qasam.

Jien naħseb li l-fatt li l- kelliema ta' l-oppożizzjoni ma semmewli xejn dwar dan ifisser li kollox miexi tajjeb u li huma wkoll jaqblu mal-politika tal-gvern u qed jagħtuna l- isbaħ ċertifikat f'dan il-qasam!

(Onor. Membri: Hear, hear)

Il-kelliema ta' l-oppożizzjoni ma semmew xejn dwar is-sħubija tagħna ma' l- għaqdiet volontarji.

L-Onor.

Helen D'Amato tathom lista sħiħa ta' ftehim li ġew iffirmati din is-sena mill-Awtorita` tad-Djar u l-ETC ma' għaqdiet volontarji.

Erba' ġimgħat ilu kien sar plejtu għax Dar Frate Francesco kienet se tagħlaq minħabba li l-patrijiet hemmhekk ma kellhomx minn fejn ikomplu jagħtu s-servizz li kienu qed jagħtu liż-żgħażagħ li jkollhom problemi.

Aħna dħalna fi ftehim magħhom, ħriġna eluf ta' liri biex irranġajna l-post u fil-fatt inawgurajnih 15-il ġurnata ilu.

Imma Alla jbierek minn dan kollu ma ssemma xejn.

Tafu x'qalu minflok?

Qalu li hija għarukaża li naqqasna l-flus ta' l-għaqdiet għall-persuni b'diżabilita` u semmewli Dar il-Wens.

Aħna aqqasna l-fus għal Dar il-Wens( Lil Dar il- Wens din is-sena l-Awtorita` tad-Djar tatha Lm25,000 biex tkun tista' tixtri dar oħra ġewwa l-Kalkara.

Mhux hekk biss talli tathom flat ġdid f'Għajn Dwieli biex tlieta mir- residenti li kienu f'istituzzjonijiet, ħarġu minn hemmhekk u issa qegħdin jgħixu b'mod indipendenti ġewwa dan l-istess flat.

Din ġrat din is-sena u ma ndunajtux, qed taħlu l-ħin; għaddej iż-żmien u m'intomx qed tindunaw bil- bidliet kbar li qegħdin nagħmlu.

Ma semmejtuli xejn fuq il-qasam tal- familja u l-miżuri li għamilna f'dan il-budget fosthom li koppja miżżewġa li llum taqla' sa Lm8,000 se tibda tiffranka Lm145 mill-income tax tagħha.

Ma semmejtu xejn lanqas fuq it-titjib li għamilna fil-qasam tal-maternity leave, fuq il-bidliet li għamilna biex nipproteġu lin-nisa tqal fuq il-post tax-xogħol u fuq il-programm kollu li għamilna li ssarraf f'rata għolja ta' parteċipazzjoni tal-mara Maltija fil-ħolqien tal-ġid ta' dan il-pajjiż.

Sur President, ma semmewli xejn fuq id-dipartiment tar-relazzjonjiet industrijali, liema dipartiment għandu rwol tant kruċjali, fuq id-djaolgu soċjali u fuq il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali.

Dwar dan ma semmew xejn jew jekk semmew, semmewh billi wasslu messaġġ verament ħażin.

Lill-oppożizzjoni jien ngħidilha li għandna bżonn l-appoġġ tagħha; l-attakk li qegħdin nagħmlu fuq l-abbużi ma nistgħux nagħmluh mingħajr l- appoġġ tagħha.

Jien għamilt eżerċizzju fejn rajt l-aħħar 100 mistoqsija li saruli minn deputati ta' l-oppożizzjoni fuq nies li waqqafnilhom il-benefiċċju soċjali u sibt li 27 minnhom kienu fuq nies li waqqafnilhom il-benefiċċju soċjali għax qbadnihom jiddikjaraw falz.

U jien ġenwinament nistenna li meta jiġu n-nies igorru għandkom bħalma jiġu għandna mhux tispiċċaw tagħtuhom raġun u tgħidu li li dan il-gvern huwa kattiv.

Kieku jien m'iniex marbut bil- konfidenzjalita` nagħti aktar dettalji, imma kulħadd jaf li mill-eżerċizzju li għamilna sibna li kien hemm Lm100 miljun f'depożiti li ma kenux iddikjarati u issa minn hawn u ftit ġranet oħra nkun nista' ngħid ukoll ċerta informazzjoni oħra.

Sur President, kulħadd sema' lill-oppożizzjoni tgħid li ħadd m'hu għar- rimi.

U jien se nagħlaq billi nagħmel serje ta' mistoqsijiet.

Per eżempju, x'ngħidlu lill-Professur Kenneth Wain?

Insejna li lil dan, għax kien esprima ruħu, ridna nqaċċtulu rasu( U lil Dr. Simon Busuttil ngħidulu wkoll?

U lil dawk kollha li ma jaqblux mal-politika tal-Partit Laburista se ngħidulhom li ħadd m'hu għar-rimi?

Jew inkella din ngħiduha skond id- daqqa?

(Onor. Membri: Hear, hear)

Jgħidulna li jridu jdaħħlu l-inizjattiva f'dan il-pajjiż.

Mela le, indaħħlu l-inizjattiva, imma x'ngħidulu lin-negozjant li ma jafx jekk intomx se żżommu l-VAT jew jekk intomx se ddaħħlu sistema oħra minflokha?

X'inizjattiva jista' jkollu dan jekk lanqas jaf x'sistema ta' tassazzjoni intom, bħala oppożizzjoni, tridu jew ma tridux għal dan il-pajjiż( X'inizjattiva qed tgħidu li tridu ddaħħlu( Tgħidu wkoll li tridu l-wens.

X'nagħmel allura?

Ngħid lill-anzjani li kienu vittma tal-politika tal- Partit Laburista tliet snin ilu – mhux 30 sena ilu - bil-kontijiet tad-dawl u l-ilma li dawn in-nies ivvintawlhom( X'nagħmel?

Ngħid liż-żgħażagħ li l-wens tagħhom mingħajr il-futur li aħna qegħdin niggarantulhom( L- oppożizzjoni tgħidilna li jridu jagħmlu koalizzjoni soċjali.

Nispera li din il-koalizzjoni soċjali m'hijiex ma' min qiegħed jabbuża jew m'hijiex ma' min qed nipprovaw indaħħlulu f'rasu li l-affarijiet għadhom isiru kif għandhom isiru.

Aħna wegħedna li lil dan il-pajjiż insaħħuh, qegħdin insaħħuh u hekk se nkomplu nagħmlu.

Sur President, qabel nagħlaq nitlob il-permess tal-Kamra biex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra d-dokumenti li rreferejt għalihom iktar kmieni fid- diskors tiegħi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' diversi mistoqsijiet parlamentari dwar il-ħatra ta' training consultant in the disability field mal-Foundation for Social Welfare Services (FSWS), li saru lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali;

Tagħrif dwar rati ta' qgħad f'pajjiżi Ewropej f'Diċembru 2000 li deher f'rapport intitolat "Employed Population Revision Exercise Report" ta' Awissu 2001; u

Kopja ta' ftehim ta' sħubija bejn il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ u l-Fondazzjoni Arka datat 11 ta' Lulju 2001.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda għal Vot 10 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 258 tas-26 ta' Novembru, 2001.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat kien sospiż fid-9:31p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għall-Vot 10 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

329 FAVUR: 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Cardona Chris |Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech Joe |Vella Karmenu |

KONTRA: 31

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Mario | |Agius Francis |Galea Pace | | |Victor | |Asciak Michael |Gatt Austin | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Hyzler George | |Bonnici Josef |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett Jesmond| |Cristina Dolores |Pullicino George| |D'Amato Helen |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 10 - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,352,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 10 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 11 - SIGURTA` SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 66,836,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Sigurta' Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 11 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 13 - FAMILJA U ĦARSIEN SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 643,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 13 - Familja u Ħarsien Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 13 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 14 - KURA TA' L-ANZJANI U SERVIZZI FIL-KOMUNITA'

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 12,717,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 14 - Kura ta' l-Anzjani u Servizzi fil-Komunita', kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 14 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 16 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 741,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 - Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 16 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT II - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,442,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot II - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2002.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot II għaddiet.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Ispeaker.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 10, 11, 13, 14, 15, 16 u II tal-Ministeru għall- Politika Soċjali kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l-Erbgħa, 5 ta' Diċembru, 2001 fid-9:00 a.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2002

Il-Ħames Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd; u

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali – Tielet Qari.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 5 ta' Diċembru, 2001 fid-9:00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fid-9.43 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 258 tas-26 ta' Novembru, 2001.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

AKKADEMJA TAL-PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari nru.

29018, jista' jgħid il- Ministru jekk sarux l-intervisti ta' dawk li applikaw biex jidħlu fil-Korp tal-Pulizija?

Jekk iva, jista' jgħid kemm daħlu?

Minn dawk li daħlu kemm għandhom bejn it-18 u 21 sena?

Minn liema lokalita' ġejjin ir-rekluti l- ġodda?

ONOR.

TONIO BORG: L-intervisti ta` dawk li applikaw biex jidħlu fil-Korp tal-Pulizija saru bejn il-25 ta` Ottubru 2001 u s-6 ta` Novembru 2001.

In-numru ta` applikanti biex jidħlu bħala kuntistabbli fil-Korp tal- Pulizija kien ta` 229, 122 irġiel u 107 nisa.

Minn dawn : 55 raġel u 41 mara għaddew mill-intervista.

27 raġel u 34 mara m`għaddewx mill-intervista.

20 raġel u 22 mara kienu assenti.

12-il raġel u 7 nisa ma kienux eliġibbli.

8 irġiel u 3 nisa ma baqgħux interessati u rtiraw l-applikazzjoni.

B`kollox 72 applikant kienu assenti, jew instabu mhux eliġibbli, jew ma baqgħux interessati.

Bħalissa dawk li għaddew qed jagħmlu l-eżami mediku.

Minn dawk li għaddew mill-intervista hemm 45 raġel u 29 mara li għandhom bejn it-18 u l-21 sena.

Il-lokalitajiet li ġejjin minnhom l-applikanti li għaddew huma kif ġej:

| | | | |Lokalita` |Irġiel |Nisa | |Attard |1 |2 | |B`Bugia |2 |0 | |B`Kara |6 |4 | |Fgura |2 |0 | |Floriana |1 |0 | |Għargħur |1 |0 | |Kerċem |1 |0 | |(Għawdex) | | | |Victoria |3 |1 | |(Għawdex) | | | |Xagħra |1 |0 | |(Għawdex) | | | |Nadur |3 |0 | |(Għawdex) | | | |Għajnsielem|1 |0 | |(Għawdex) | | | |Kalkara |1 |1 | |Luqa |1 |1 | |Mosta |1 |3 | |Mqabba |1 |0 | |Paola |2 |2 | |Pembroke |1 |0 | |Pieta` |2 |0 | |Qormi |3 |3 | |Safi |2 |0 | |San Ġwann |3 |1 | |Siġġiewi |2 |2 | |San Ġiljan |1 |0 | |San Pawl |1 |0 | |il-Baħar | | | |Santa |2 |0 | |Luċija | | | |Santa |1 |0 | |Venera | | | |Tarxien |1 |1 | |Żabbar |1 |3 | |Żebbuġ |3 |0 | |Żejtun |2 |0 | |Żurrieq |2 |0 | |Dingli |0 |1 | |Żebbuġ |0 |1 | |(Għawdex) | | | |San Lawrenz|0 |1 | |(Għawdex) | | | |Gżira |0 |1 | |Marsascala |0 |1 | |Naxxar |0 |2 | |Rabat |0 |5 | |Senglea |0 |1 | |Sliema |0 |2 | |Valletta |0 |1 | |Xgħajra |0 |1 | |TOTAL |55 |41 |

IMĠARR - XOGĦOL F'GARAXX

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk waslux rapporti l-għassa ta' l-Imġarr dwar xogħol li qed isir f'garaxx bejn Triq Romeo Cali u Triq San Pietru l-Imġarr (Malta)?

Jekk fl-affermattiv, x'passi ttieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Pulizija kellha xi rapporti anonimi li kien qed isir xi xogħol kif imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Dawn l-ilmenti ġew investigati, fejn irriżulta li kien qed isir xogħol fuq xi vetturi ta` sid il-garaxx stess.

Peress illi l-identita` ta` min ċempel ma kienitx magħrufa, il-Pulizija ma setgħatx tistwixxi passi quddiem il- Qorti kontra s-sid talli dejjaq lill-ġirien.

PULIZIJA - SEDQA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Nirreferi l-Ministru għat-tweġiba tal-Viċi Prim Ministru għall-mistoqsija parlamentari nru.

La l-aġenzija SEDQA sabet li l-akbar problema fiż- żona ta' Paceville hi l-konsum eċċessiv ta' alkohol minn żagħżagħ taħt l- eta' ta' sittax (16) il-sena, jista' jgħid jekk huwiex sodisfatt bix-xogħol tal-pulizija li ma qabdux biżżejjed sidien tal-ħwienet tax-xorb f'din l- aħħar sena li qed jbiegħu ix-xorb alkoholiku lil tfal taħt l-eta'?

X'qed isir mill-pulizija meta jaraw dawn iż-żgħażagħ taħt l-eta' fis-sakra fit- triqat ta' Paceville u fit-triqat ta' postijiet oħra ta' divertiment?

ONOR.

TONIO BORG: Bħal ma jista` japprezza l-Onor.

Interpellant, fix- xogħol tal-Pulizija, wieħed qatt ma jista` jistrieħ u joqgħod fuq ix-xogħol li jkun sar biss.

Ghalhekk ninsab infurmat illi l-Pulizija kienet u ser tibqa` tagħmel spezzjonijiet fil-ħwienet sabiex ma jkunx hemm abbużi.

Dwar l-aħħar parti tal-Mistoqsija, hija l-proċedura stabbilita, illi fejn il- Pulizija tosserva persuna li ma tkunx fi stat li tieħu kura tagħha nnifisha minħabba li tkun taħt l-influwenza ta` xorb spirituż, din il-persuna tittieħed fl-eqreb għassa tal-Pulizija u jiġi mogħti l-assistenza meħtieġa.

BORDIJIET U KUMMISSJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: B'referenza għall- mistoqsija numru 28318, jista' l-Prim Ministru jagħti l-informazzjoni skond l-etajiet li dawn il-persuni għandhom, maqsuma f'dawk li għandha anqas minn 29 sena, dawk li għandhom bejn it-30 u l-45 sena u dawk li għandhom il fuq minn 46 sena?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Karma lista li turi l-etajiet tal-membri, nisa u rġiel, tal-bordijiet, awtoritajiet u kummissjonijiet li jaqgħu taħt l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

FLORIANA F. C. - RETURFING

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jistax il-gvern jikkonsidra jgħin lill-Floriana F. C. sabiex isir ir-returfing tal-11-a side ground fl-Arena tal-Indipendenza peress li s'issa dan għadu ma setax isir mill-għaqda fuq imsemmija?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-Segretarju Parlamentari kellu laqgħa mal-Kumitat il-ġdid tal-Floriana F.C. Fost affarijiet oħra ġiet diskussa l- possibilita` ta' għajnuna biex il-ground 11-a-side tal-Furjana jiġi reseeded.

Il-Gvern se jagħti għajnuna biex tinxtara ż-żerriegħa kif ukoll biex jiġu rranġati d-dressing rooms.

PERITI PRIVATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija 11588?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tagħrif li tqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra f'Seduta 195 għal Mistoqsija Parlamentari Numru 11588.

SKEJJEL - CLEANERS/HANDYMEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija 7079?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 20056 f'Seduta 396.

SKEJJEL - EQUIPMENT AND FURNITURE IN SCHOOLS VOTE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għall-PQ 17420, jista' jagħti t-tagħrif mitlub aġġornat għas- sena skolastiku 2000 - 2001?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li l-Misotqsija waslet il-Ministeru l-bieraħ, it-tagħrif mitlub ma setgħax jinġabar fil-ħin u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

REFUND TAT-TAXXA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'inhi l-possibilta li l-persuna minn Ħal-Tarxien li dettalji dwarha jidhru under separate cover, tingħata r-refund tat-taxxa peress li trid tagħmel operazzjoni u allura r-refund jgħinha ttaffi mill- ispejjeż?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li ma naħsibx li għandi nagħti nformazzjoni kunfidenzjali.

Jekk l-Onorevoli Interpellant ikun awtorizzat mit-taxpayer allura r-risposta tingħata lilu privatament.

Jekk irid jista' jmur sat-Taxpayer Service u jkun jista' jinqeda minn hemmhekk.

FGURA - TRIQ HOMPESCH

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta hu pprogrammat li jitlesta x- xogħol fi Triq Hompesch, Fgura?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li skond it-termini tal-kuntratt oriġinali x-xogħol kellu jieħu tletin ġimgħa u b'hekk kellu ppjanat li jitlesta' fl-1 ta' April 2002.

Minħabba l-azzjonijiet ġudizzjarji li ttieħdu mill-Kunsill Lokali tal-Fgura x-xogħol waqaf għal diversi ġimgħat.

Dan ser ifisser li x-xogħol jitlesta f'xi żmien wara d-data oriġinali.

Dan iż-żmien ser jiddependi wkoll dwar meta jiġi deċiż li tinbeda t-tieni fażi tax-xogħol, billi issa hu mistenni li x-xogħol jieqaf għall-perjodu tal-Milied.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid matul is-sena skolastika 2000-2001 kemm kien hemm studenti li qatt ma attendew l-iskola, minkejja li huma obbligati jagħmlu dan?

X'inhuma l-etajiet ta' dawn l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni dwar in-numru ta' studenti li assentew ruħhom fit-tul mill-iskola qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

BORMLA - TRIQ SAN MARK

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tissewwa l-bozza li hemm fit-tarf ta' Triq l- Irlandiżi kantuniera ma' Triq San Mark, Bormla li ilha maqtugħa ħafna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba ta' l-Onorevoli Interpellant ġiet riferuta lill-Korporazzjoni Enemalta sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa, u jekk ikun il-każ, tittieħed l-azzjoni neċessarja.

SKEJJEL - ASSENTEIŻMU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-istatistika dwar ir-rata ta' assenteiżmu ta' l-iskejjel sekondarji tas-subien u bniet ta' Malta u Għawdex, skola bi skola, għas-sena skolastika 2000 - 2001?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif għadu qed jiġi kompilat tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

SKRIVANI MAL-GVERN - SEJĦA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm daħlu skrivani mal-Gvern wara l-aħħar sejħa?

Kemm għadhom ma' daħlux minn dawk li għaddew?

Meta hemm il-ħsieb li dawn jidħlu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onorevoli Interpellant li l- informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

MALTA COMMUNITY COUNCIL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jilqa' t-talba li għamillu l-Maltese Community Council of NSW Inc. permezz ta' ittra bid-data tat-22 ta' Settembru, 1999 biex jingħataw għajnuna ta' kotba, dizzjunarji u materjal edukattiv ieħor li huma indispensabbli għalihom għall-programmi edukattivi li għandhom biex ixerrdu t-tagħlim u l-kultura Maltija?

Meta se jilqa' din it-talba?

X'għajnuna se tintbagħat?

X'għajnuna lest jagħti għat-tmexxija tal-ilsien Malti fl-Awstralja?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li, b'risposta għall-ittra msemmija mill- Onor. Membru, u wara laqgħat li membri ta' N.S.W. Inc. tal-Maltese Community Council kellhom ma' uffiċċjali tal-Ministeru tiegħi matul il- konferenza ta' Emigranti Maltin li saret f'Malta fil-bidu tas-sena 2000, intbagħtu kotba u CD's lill-Maltese Community of N.S.W. Inc, kif se nsemmi:

|Titlu |Kwantita` | |Ħolma tal-Milied |4 | |Erba' Drammi |4 | |L-Isqaq |4 | |Nadriet 1-4 |4 | |Ix-Xhud li ma |4 | |deherx | | |Stejjer għal |4 | |qabel jidlam | | |Fit-Teatru |4 | |Nimxu Flimkien |4 | |1-12 | | |Denfil 1-6 |4 | |Noli Noli 1-2 |4 | |Ilsien Pajjiżi |4 | |Grammatika |4 | |Maltija 1 | | |Grammatika |4 | |Maltija 2 | | |Fra Martin |4 | |Stejjer minn tarf|4 | |ir-raħal | | |Meta jaqa' ċ-Ċpar|4 | |Nies bla Sabar |4 | |Malta - An |50 | |intimate Survey | | |CD "Mid-Djarju |30 | |ta' Trevor Żahra | |

Informat ukoll li ntbagħtu għadd ta' kotba u CD's lil komunitajiet ta' Maltin oħra li jgħixu fl-Awstralja.

Dan barra r-Roots Programme li twaqqaf mill-Ministeri tat-Turiżmu u ta' l-Edukazzjoni.

Għajnuna oħra tingħata minn żmien għal żmien.

REFUND TAT-TAXXA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jara li l-persuna mill-Belt hawn taħt indikata tingħata r-refund tat-taxxa bejn 1993 u 1-1998?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li ma naħsibx li għandi nagħti nformazzjoni kunfidenzjali.

Jekk l-Onorevoli Interpellant ikun awtorizzat mit-taxpayer allura r-risposta tingħata lilu privatament.

Jekk irid jista' jmur sat-Taxpayer Service u jkun jista' jinqeda minn hemmhekk.

PA - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk kienxu hemm xi applikazzjoni quddiem l-Awtorita' ta' l- Ippjanar għal xi xogħol f'Baċir No. 1?

X'kien dan ix-xogħol u x'kien l- eżitu għal kull applikazzjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar għandha quddiemha applikazzjoni għal Master Plan għall-iżvilupp ta` Dock No. 1.

L- iżvilupp jikkonsisti f`"Conversion and Rehabilitation" tal-bini eżistenti f`appartamenti u anke lokali kummerċjali.

L-applikazzjoni għadha pendenti u għalhekk sa issa għad ma kienx hemm deċiżjoni.

B'KARA - TELEPHONE BOX

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonsidra it-tqegħid ta' kaxxa ta' l- ittri u telephone box fl-area tal-Qattus f'B'Kara għaliex ma hemmx?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li fl-inħawi tal-Qattus diġa hemm kaxxa ta' l-ittri fi Triq iż-Żernieq kantuniera ma' Triq Ġanni Vella u oħra qrib l-iskola ta' St. Martin fis-Swatar.

Għalhekk mhux jinħass il-bżonn li jiżdiedu kaxxi ta' l-ittri f'din il- lokalita'.

ENEMALTA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara għaliex għadhom jintbagħtu kontijiet tad-dawl u l- ilma ta' kamra li ilha li waqgħet 6 snin u l-partikularijiet dwarha jinsabu annessi separatament ma din il-mistoqsija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta' l-Onorevoli Interpellant ġie riferut lill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma sabiex issir l-investigazzjoni meħtieġa u jekk ikun il-każ tittieħed l-azzjoni neċessarja.