MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 830 It-Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 830

It-Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002

WERREJ

MINUTI 377

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 377

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2003

IR-RABA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U L-INFRASTRUTTURA 381

AĠĠORNAMENT 415

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 416

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 829 li saret fis-6 ta' Diċembru, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

TFAL KLANDESTINI - TESTIJIET MEDIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Hemm xi problemi biex it-tobba jeżaminaw lit-tfal tal- klandestini biex jiċċertifikawhom li jistgħu jattendu l-iskola mingħajr problemi?

Kif se jingħelbu dawn il-problemi?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Ministru tas- Saħħa): Nixtieq ninforma lill-Onor Interpellant li ma kien hemm l-ebda problema biex it-tfal ta` l-immigranti klandestini jiġu ċċertifikati li jistgħu jattendu l-iskola.

It-tfal ġew eżaminati minn tabib tad-direttorat tas-saħħa pubblika u ma nstab ħadd mit-tfal li mhux tajjeb biex jattendi l- iskola.

Ċertament li mill-aspett tas-saħħa dawn it-tfal jistgħu jattendu l-iskola minnufih.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'qed isir biex l-iskejjel ta' l-Istat, b'mod partikolari dawk primarji, ikollhom support akbar meta jitolbu għas-servizz tat-tobba miċ-ċentri tas-saħħa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Safejn naf jien l-iskejjel kollha għandhom is-servizz tat-tobba li jkun meħtieġ minn żmien għal żmien.

Ma naf bl-ebda każ partikolari fejn skola ġiet bżonn is-servizz u dan ma ngħatalhiex.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Ċertament id-diffikulta li se jiltaqgħu magħha t- tfal tal-klandestini meta jintbagħtu fl-iskejjel hija dik tal-lingwa peress li dawn la jafu bil-Malti u lanqas bl-Ingliż.

Jista' il-Ministru jgħid kif se negħlbuha din il-problema reali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Naturalment din hija waħda mill-aspetti li wieħed irid jittratta.

L-ewwelnett ħafna minn dawn it-tfal għadhom żgħar ħafna u huma pjuttost f'livell ta' kindergarten, fejn il-lingwa jkollha element relattivament baxx fl-interazzjoni bejn it-tfal stess u bejn it-tfal u l- għalliema.

Hemm ħafna metodi ta' kif wieħed jista' jikkomunika u jesprimi ruħu barra mil-lingwa, imma naturalment wieħed jagħmel enfasi kif lil dawn it-tfal inqabbduhom bażi elementari ta' Ingliż.

Pero' aktar mil-lingwa, l-aktar ħaġa essenzjali għal dawn it-tfal hi li wieħed joffrilhom ambjent ta' soċjalizzazzjoni, ambjent ta' imħabba, ambjent ta' ferħ u ambjent ta' solidarjeta' għax ma naħsibx li dawn it-tfal qatt setgħu joħolmu b'dan kollu meta kienu f'pajjiżhom.

Taqta' ċertu livell ta' preokkupazzjoni fir-rigward ta' kwestjonijiet marbutin ma' saħħa li l-gvern qiegħed jagħmel monitoring tagħhom bl-aktar mod intensiv, ir- reception ta' dawn it-tfal kienet waħda pożittiva.

M'għandix dubju li jekk kulħadd jagħmel il-parti tiegħu tajjeb, din tkun esperjenza li tagħmel ġid mhux biss lil dawn it-tfal imma anke lit-tfal kollha inġenerali.

Biss jiena nemmen li charity begins at home u l-ewwel doveri tiegħi bħala ministru ta' l-edukazzjoni jmorru lejn it-tfal u l-għalliema Maltin u Għawdxin.

Pero' dan ma jfissirx li wieħed m'għandux ikun oġġettiv, bilanċjat, informat u ma jħalli l-ebda preġudizzju li jista' jfixkel dan il- proċess ta' offerta ta' solidarjeta' lil dawn it-tfal li qegħdin f'Malta fuq bażi temporanja.

Nittama li f'dan il-perjodu qasir li dawn it-tfal jagħmlu f'pajjiżna jkollhom esperjenza ta' ħajja umana ta' ċerta kwalita'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ippermettili mmur lura għall-mistoqsija li għamilt dwar is-support li jingħata lill-iskejjel ta' l-Istat miċ-ċentri tas-saħħa u nixtieq insemmi każ li ġara lili personalment.

Ftit ilu, it-tifla tiegħi weġġgħet waqt il-ħin ta' l-iskola u bagħtu għalija biex neħodha għall-kura.

Għalkemm l-iskola primarja fejn tattendi t-tifla hija biss ħames minuti mixi 'l bogħod miċ-ċentru tas-saħħa tar- Rabat, la ntbagħat tabib u lanqas intbagħtet nurse.

Jien ma nistax nifhem kif ċirkostanzi bħal dawn ma jingħatawx l-importanza tagħhom.

Din l-iskola tinsab qrib iċ-ċentru tas-saħħa u xorta waħda t-tifla tiegħi ma ngħatatx l- għajnuna meħtieġa, Sur President.

Ovvju li huwa ħafna aktar diffiċli li tifla tingħata l-għajnuna meta jinqala' każ f'xi skola li tinsab aktar imbiegħda, bħal fil-każ ta' San Pawl il-Baħar, l-Imġarr u l-Wardija, skejjel li fihom jattendu studenti b'diżabilita'.

Jista' il-Ministru jgħid x'inhi l-policy f'ċirkostanzi bħal dawn?

Għax għalkemm dawn il-problemi ma jinqalgħux ta' sikwit irridu nkunu ppreparati għalihom, speċjalment fil-livell primarju.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Din hija sitwazzjoni li wieħed irid jiġġudikaha fuq il-merti ta' kull każ.

Nhar is-Sibt li għadda lili wkoll ċempluli mill- iskola biex immur għat-tifel għax kien ma jiflaħx u ma qagħdux iċemplu lit- tobba tal-health centre u fil-fatt mort għalih jien.

L-Onor.

Membru għandu jkun jaf li f'kull skola għandna teacher li xogħlu hu li jiffoka fuq issues ta' health and safety u kull kap ta' skola jiġġudika dwar l-entita' tal-każ.

Il-policy hi li kull fejn ikun possibbli, l-ewwel ma jiġu informati jkunu l-ġenituri.

Ħafna drabi, sakemm ma jkunx każ fejn il-first aid tkun tista' tingħata fl-iskola nnifisha, jekk il-każ ikun ta' ċerta gravita', wieħed jirrikorri fil-health centre jew anke fid-dipartiment ta' l-emerġenza, pero' wieħed ma jistax jitkellem b'mod ipotetiku.

Sur President, s'issa f'dawn l-erba' snin kemm ili ministru ta' l- edukazzjoni għadu ħadd ma ġibidli l-attenzjoni għal xi bżonn ta' servizz tas-saħħa illi ma nstabx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, peress li hija l-opinjoni ta' ħafna ġenituri li t-tobba taċ-ċentri tas-saħħa mhux qed jagħtu biżżejjed servizz fir-rigward ta' dak li jkun meħtieġ waqt li tkun għaddejja s-sena skolastika, speċjalment fil-każ ta' l-iskejjel primarji li jinsabu n-naħa ta' fuq ta' Malta, jista' il-Ministru jagħmel evalwazzjoni ta' dawn iċ- ċirkostanzi li għalkemm forsi ma waslux għall-attenzjoni tiegħu, bla dubju qed joħolqu ċerta preokkupazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Nerġa' ngħid li f'dawn iċ-ċirkostanzi wieħed ma jistax ikun ipotetiku.

Jien m'għandix din it-tip ta' informazzjoni quddiemi u kieku kien hemm inċidenza ta' ċerta entita', żgur li kont nisma' biha.

Ma naħsibx li l-iskejjel tan-naħa ta' l-Onor.

Membru huma differenti minn dawk ta' partijiet oħrajn f'Malta u Għawdex!

Każi li jkunu jirrikjedu l-intervent ta' tabib jew ta' xi ċentru tas-saħħa huma eċċezzjonali u m'hijiex kwestjoni li wieħed għandu jevalwa.

Normalment kull ħaġa li tiġri f'kull skola tiġi riferuta lid-dipartiment ta' l-operat u għandi nifhem li kieku kien hemm xi kriżi li qed taffetwa l-andament ta' l-iskejjel, żgur li kienet tasal għall-attenzjoni tiegħi.

Mill-esperjenza diretta tiegħi, fejn ikolli kuntatt ma' għalliema u ma' kapijiet ta' l-iskejjel, ta' kuljum ikolli rapporti dwar studenti li jkunu waqgħu, li jkunu qasmu rashom, li jkunu weġġgħu xi ftit idejhom jew li jkollhom xi jgħidu bejniethom.

Dan bilfors jiġri meta għandek 90,000 student imxerrdin ma' Malta u Għawdex, pero' l-Onor.

Interpellant m'huwiex qed jirriferi għal każi bħal dawn.

Naħseb li m'għandniex neskalaw sitwazzjoni meta fil-fatt ma tirriżultax.

Issa ninforma ruħi aktar u jekk hemm bżonn li jittieħdu xi miżuri, nara x'jistgħu jkunu.

EDUKAZZJONI - POSTIJIET VAKANTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jagħti tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 36262?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel u fid-diviżjoni ta' l- edukazzjoni hemm dawn il-vakanzi:

Skejjel / Dipartimenti Vakanzi

Skejjel primarji (Malta) xejn

Skejjel primarji (Għawdex) 4 kapijiet ta' skejjel (minflokhom hemm assistenti kapijiet in charge) 1 assistent kap

Skejjel sekondarji xejn

Dipartiment ta' l-operat 9 ufficjali edukattivi 1 assistent direttur

Dipartiment tal-kurrikulu 14 uffiċjal edukattiv

Dip ta' l-istudent services and 6 uffiċjali edukattivi international relations

Dip ta' l-istudji ogħla u 6 uffiċjali edukattivi edukazzjoni għall-adulti u fl- 1 kap ta' skola iskejjel li jiddependu minnu

Dip ta' l-ippjanar u żvilupp xejn

Bħalissa qed isiru l-proċeduri meħtieġa biex jimtlew dawn il-vakanzi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, f'intervista li saritlu minn wieħed mill- istazzjonijiet lokali ftit tal-ġranet ilu, il-principal ta' l-MCAST qal li l-objettiv tiegħu hu li fis-snin li ġejjin kull student li japplika biex jidħol fl-MCAST u jkollu l-kwalifiki meħtieġa, jiddaħħal.

Hu qal li jekk jibqa' student wieħed biss barra jkollu għalfejn jinkwieta – naħseb li qal tajjeb - u li dan huwa l-objettiv li għandu jkollu l-MCAST.

Jista' il- Ministru jgħid jekk dan huwiex possibbli u xi preparamenti qegħdin isiru għal dan il-għan?

Jista' jgħid ukoll x'kienu r-riżultati wara l-ewwel esperjenza mit-twaqqif ta' l-MCAST?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, jiena nikkonferma u naqbel ma' dak kollu li qal il-principal ta' l-MCAST.

Naturalment il-missjoni ta' l-MCAST hija li l-kulleġġ ikun aċċessibbli għal kulħadd u l-mira tiegħu dejjem hekk kienet.

Naturalment meta aħna għedna li dan il-kulleġġ se jkun miftuħ għal kulħadd, l-oppożizzjoni għamlet kampanja li fiha qalet li tħallew barra numru ta' studenti fl-ewwel u t-tieni sena minn meta l-kulleġġ beda jopera.

F'din is-sena akkademika li qegħdin fiha, minn dawk l-istudenti kollha li applikaw kien hemm 327 student li l-kulleġġ ma setax joffrilhom il-kors ta' l-għażla tagħhom.

Fil-fatt numru kbir minn dawn l-istudenti għażlu mbagħad li jmorru fi skejjel post-sekondarji oħrajn u xorta waħdu sabu l- opportunita' biex ikomplu bl-istudju tagħhom.

S'issa r-riżultati ta' l- MCAST huma konferma ta' kemm il-proġett li għamel dan il-gvern huwa validu u meħtieġ u qed iħalli l-ġid.

L-employers qegħdin jgħidu – mhux il-gvern qed jgħidha din – li sa l-2005 se jkollhom bżonn mat-800 ħaddiem, kwalifikati b'diploma jew ċertifikat vokazzjonali.

L-MCAST qiegħed jaħdem biex kemm jista' jkun jilħaq ma' din il-mira.

Fil-fatt il-gvern żied il- budget għall-estimi tas-sena d-dieħla b'Lm2 miljun - Lm1 miljun fil-budget rikorrenti u Lm1 miljun fil-budget kapitali.

Sal-lum l-MCAST għad għandu sitt istituti u aħna qegħdin naħdmu biex jekk jista' jkun sa Settembru tas-sena d-dieħla, l-MCAST iżid in-numru ta' istituti għal għaxra.

B'hekk inkunu nistgħu npoġġu fuq l-istess livell ta' kwalita', ta' organizzazzjoni, ta' standard u ta' kurrikulu, id-diversi oqsma ta' taħriġ edukattiv u vokazzjonali li hawn bżonn fil-pajjiż.

M'għandix dubju illi bl-investiment kapitali li se nagħmlu, bl-ispazji li se nżidu fil-main campus ta' Kordin u bil-faċilitajiet li se nikkreaw bil- budget li l-gvern qed jiddedika għal dan il-kulleġġ, se nkunu nistgħu nżidu n-numru ta' studenti li jagħżlu li jagħmlu xi kors fl-MCAST.

Naturalment ma nistgħux ngħidu jekk naslux biex nissodisfaw it-talbiet kollha, għax apparti l-limitazzjonijiet ta' spazju, ta' tagħmir edukattiv u ta' taħriġ, hemm ukoll il-kwestjoni ta' jekk issibx għalliema u trainers biżżejjed għal dan l-iskop.

M'hemmx dubju li normalment l-ispiża għall- edukazzjoni u t-taħriġ vokazzjonali hija sostanzjalment aktar għolja mill- ispiża għall-edukazzjoni akkademika għax ħafna xogħol f'kulleġġ ta' dan it- tip isir hands-on, isir f'workshops u laboratorji, irid ikollok l-apparat u l-ambjent adegwat u dan jitlob investiment kapitali intensiv.

Sur President, jekk l-affarijiet jibqgħu mexjin kif inhuma ppjanati, fi ftit snin oħra Malta se jkollha kolonna oħra b'saħħitha ħafna.

B'hekk ikollna ż-żewġ kolonni li huma meħtieġa biex il-livell post-sekondarju u terzjarju jkun komplet u jkun sħiħ; il-kolonna ta' l-universita' u l- kolonna ta' l-MCAST.

PIXXINA NAZZJONALI - ĦARSIEN FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: X'passi ttieħdu s'issa mill-awtoritajiet b'riferenza għall-każ imsemmi f' mistoqsija 36214?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ninsab informat li l-uffiċjali għas-saħħa u s-sigurta' fuq il- post tax-xogħol għamlu spezzjoni fuq il-post indikat mill-Onor.

Interpellant u wara li talbu dokumenti u ċertifikati mingħand il- management, ħarġu struzzjonijiet biex fi żmien raġonevoli jittieħdu dawk il- miżuri korrettivi meħtieġa.

Ninsab informat li l-awtorita' dwar is-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax- xogħol se tkompli ssegwi l-iżviluppi dwar dan il-każ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' il-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' inspectors li bħalissa għandha magħha l-awtorita' imsemmija?

Peress li għad hemm ħafna x'nitħassbu fejn tidħol is-saħħa u s-sigurta' ta' l- impjegati, jista' jsir focus partikolari fuq is-settur tal-kostruzzjoni u fuq l-impjegati mal-kumpanniji ta' l-iskart li għadna narawhom jiġru fit- toroq, bla ma jagħtu kas tad-direttivi li jeżistu biex jieħdu ħsieb saħħithom?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien jidhirli li n-numru ta' spetturi huwa ta' 20, imma peress li kien hemm proċess ta' recruitment ma' nafx effettivament x'inhu n-numru finali bħalissa.

Issa nivverifika u ngħaddi l- informazzjoni lill-Onor.

Interpellant.

Jien naqbel perfettament mar-rakkommandazzjonijiet li għandhom isiru mill- awtorita' dwar il-qasam tal-kostruzzjoni.

Fil-fatt l-awtorita' hi konxja li dan huwa l-aktar settur miftuħ għal inċidenti fuq il-post tax-xogħol, mhux biss f'Malta imma fid-dinja kollha.

Barra minn hekk, ħafna drabi t- tip ta' inċidenti jkunu ta' ċerta serjeta' u ta' ċerta gravita'.

Naqbel ukoll li din hija kwestjoni ta' kultura, anke lokali, fejn l- kuntratturi u l-ħaddiema għandhom bżonn jedukaw rwieħhom iżjed u jkunu informati ħafna iżjed mir-riskji li huma qegħdin jiffaċċjaw kull darba li ma jimxux mar-rakkmandazzjonijiet li huma magħmula biex jipproteġu saħħithom, b'mod partikolari fl-użu ta' lbies protettiv u ta' sistemi u metodi ta' kif jaħdmu.

Għalkemm l-awtorita' qed tikkonċentra ħafna fuq dan is-settur, nemmen li għad fadlilna triq twila x'nimxu.

Dwar il-kumpanniji ta' l-iskart ngħid li dan ukoll jista' jiftaħ lilu nnifsu għal titjib sostanzjali u l-appell tiegħi hu li f'dan is-settur jipparteċipa u jikkopera kulħadd, mhux l-awtorita' biss.

Nemmen li l- employers u l-ħaddiema għandhom ikunu huma stess minn ta' quddiem u fl- interess tagħhom stess jieħdu ħsieb li jimplimentaw il-miżuri kollha li jiġu rrakkommandati lilhom biex jipproteġu saħħithom fuq il-post tax- xogħol.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2003

IR-RABA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U L-INFRASTRUTTURA

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, ippreseda.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ninforma lill-kumitat li skond il-mozzjoni numru 307 ta' l-20 ta' Novembru, 2002 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u l-kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Nistieden lill-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura biex iressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Sur President, nipproponi:

VOT 28 - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U L-INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm23,258,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Ministeru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

VOT V - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U L-INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm8,908,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, kif jaf il-poplu Malti u Għawdxi kollu l-partit Laburista dan l-aħħar nieda d-dokument intitolat "Ambjent b'Saħħtu għal Saħħitna" li fih il-prinċipji bażiċi tal-politika ambjentali tagħna għal pajjiżna.

Tajjeb li ngħid li dan id-dokument kien miftuħ għall-ideat u għad-diskussjoni maċ-ċittadini u ma' l-għaqdiet mhux governattivi.

Nista' ngħid ukoll li dwaru saru konsultazzjonijiet ma' kulħadd.

Dan id-dokumenti jipproponi inizjattivi għal titjib f'oqsma importanti fosthom fl- immaniġġjar ta' l-iskart, fil-protezzjoni ambjentali u fl-ippjanar ambjentali tar-riżorsi naturali.

Illum jien se nitkellem dwar dak li għandu x'jaqsam mal-problema ta' l- immaniġġjar ta' l-iskart.

L-ewwelnett huwa importanti li nifhmu x'wassal biex l-iskart sar problema nazzjonali f'pajjiżna.

Jien persważ li kulħadd jaqbel li l-gvern Nazzjonalista baqa' m'għamel xejn konkret dwar din il- problema, u dan meta issa tista' tgħid li prattikament ilu ħmistax-il sena fil-poter.

Minflok ħaddem politika żbaljata u irresponsabbli li wasslet biex ikollna muntanja ta' skart ikkontaminat b'sustanzi tossiċi.

Il-partit Nazzjonalista dejjem wiegħed lill-poplu li bis-sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea se jiġu fondi li bihom se tissolva problema ta' l-iskart u tal- miżbliet f'pajjiżna.

Din hija xi ħaġa li qed jinqeda biha l-partit Nazzjonalista.

Pero' fir-realta' l-affarijiet m'humiex kif qed jgħid.

L- affarijiet li hemm bżonn isiru f'dan il-qasam iridu jsiru mill-fondi tagħna għax iridu jsiru qabel ma' Malta ssir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea.

Biex nuri li mhux qed nivvinta rrid ngħid li meta Sharon Rose ġiet mitluba tgħid min se jagħmel tajjeb finanzjarjament biex isiru l-proġetti ambjentali, fis-sens jekk hux se tħallas l-Unjoni Ewropea jew inkella l-gvern, din qalet li bit-twaqqif ta' infrastruttura ġdida neċessarja għall-proġetti ambjentali, ir-responsabbilta' hi tal-gvern Malti u l-Unjoni Ewropea tipprovdi assistenza finanzjarja mill-fondi strutturali ta` cohesion li Malta tkun intitolata għalihom wara li tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Dan joħroġ anke minn reklam ta' l-MIC li jidher f"The Times".

Dan ir- reklam jagħmilha ċara li dak li hemm bżonn jitwettaq se jiġi mħallas mit- taxpayers għax fih jingħad li rridu nkunu aħna li nagħmlu dixxiplina u nenforzaw.

Imbagħad dwar il-miżbla tal-Magħtab ntqal li huwa importanti wkoll li nedukaw lill-poplu biex jibda jissepara l-iskart.

Mela hawnhekk joħroġ ċar li jrid ikun il-poplu Malti li jagħmel tajjeb għall-affarijiet li hemm bżonn isiru qabel nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Hawnhekk tajjeb li ngħid fil-qasam ta' l-iskart il-gvern ippjana proġett li kellu jiġi jiswa Lm120 miljun.

Wara biddel fehmtu u qal li dan se jiġi jiswa Lm70 miljun.

Hemm diskrepanza mhux ħażin mill-ewwel għat-tieni stima.

Fejn marret id- differenza?

Marret għall-esperti, għall-commission jew għall-ħbieb tal- ħbieb?

Ma nafx, għax s'issa ħadd għadu ma spjega għaliex kien hemm din id- differenza.

Hawn nirriferi wkoll għal dak li qal l-Onor.

Pullicino meta kien qed jitkellem f'xi djalogu f'Birkirkara.

Dan qal li jeħtieġ li nagħmlu nefqa ta' madwar Lm70 miljun biex pajjiżna jilħaq il-livell ta' titjib fis-saħħa tal-poplu.

Barra minn hekk qal ukoll li meta Malta tkun konformi mas- sistema ambjentali Ewropea l-pajjiż jiffranka bejn Lm12 miljun u Lm60 miljun fis-sena.

Mela l-proġett ta' l-iskart jiswa Lm70 miljun u jekk inwettquh nistgħu niffrankaw bejn Lm12 miljun u Lm60 miljun.

Ilhom erba' snin fil-gvern, għaliex ma wettquhx mill-ewwel.

Kieku konna niffrankaw Lm240 miljun, jiġifieri Lm60 għal kull sena.

Imma din x'kummiedja hi!

Dawn huma affarijiet li juru l-inkonsistenza tal-partit Nazzjonalista.

Tajjeb li ngħid li dan id-dokument li għadni kemm semmejt, "Ambjent b'saħħtu għal saħħitna", huwa mfassal għall-ġid ta' pajjiżna u mfassal mhux biex jaqdi r-regoli ta' l-Unjoni Ewropea li iżjed jimpurtahom fil- kompetizzjoni ġusta bejn l-istati membri milli mill-ambjent.

Hawnhekk tajjeb li ngħid li gvern Laburista se jimxi bil-għaqal, u għalhekk l-ewwel sforz tagħna se jkun biex is-separazzjoni ta' l-iskart tidħol fuq livell nazzjonali bl-għajnuna tal-kunsilli lokali.

Naħseb li kulħadd jaqbel li s- separazzjoni ta' l-iskart twassal biex ħafna mill-iskart jiġi riċiklat minflok ma jispiċċa fil-miżbliet.

Sur President, biex nilħqu dan jeħtieġ kampanja ta' edukazzjoni ambjentali biex b'hekk iċ-ċittadin jibda jinduna li l-problema ta' l-iskart jista' jsolviha hu stess billi jissepara l-iskart.

Hawnhekk tajjeb ukoll li ngħid li s-separazzjoni ta' l-iskart tiftaħ toroq ġodda għal pajjiżna.

Dan jinkludi riklamazzjoni tal-baħar bl-użu ta' l-iskart.

Hawnhekk tajjeb li nġib l-eżempji ta' Singapore, ta' Monaco u ta' Hong Kong li huma pajjiżi żgħar pero li żiedu t-territorju tagħhom b'dan il-mod li għadni kif semmejt.

Id-dokument tagħna huwa tal-poplu Malti u Għawdxi kollu u għalhekk tajna l- opportunita' lil kulħadd jagħmel l-input tiegħu, jagħmel enfasi fuq l- oriġini u l-kontroll ta' materjal li jiġi riċiklat.

Dan huwa kunċett ġdid u modern għal pajjiżna, liema kunċett imur kontra l-politika żbaljata ta' gvern Nazzjonalista.

X'inhi l-politika ta' gvern Nazzjonalista?

Il- politika tiegħu hija li jxerred sustanzi tossiċi mal-pajjiż kollu billi l- iskart li mhux tossiku, kif hemm fil-Magħtab, li hu mħallat, iferrxu mal- pajjiż kollu.

Il-kunċett importanti l-ieħor huwa l-proċess tal-composting.

Importanti li nkunu kawteli kif nagħmlu l-affarijiet.

Irridu nagħmluhom sew għaliex jekk l-affarijiet ma jsirux sew, jekk l-affarijiet isiru kif qed jagħmel il- gvern li jxerred materjal imħallat, nispiċċaw li nxerdu sustanzi tossiċi bħalma qed jiġri f'pajjiżi żviluppati iktar minna, fosthom il-Ġermanja.

Hawnhekk tajjeb li nfakkar li meta bdejna nispjegaw dan id-dokument kien hemm min qalilna li dan id-dokument ma joffri xejn.

Waqt li kont qiegħed nispjega dan id-dokument fuq dibattitu fuq it-televiżjoni kont għamilt riferenza għal ittra li bagħtet il-Malta institute for waste management fejn fost affarijiet oħra, qalet hekk

"Ninnotaw b'sodisfazzjon li għandna viżjoni komuni mal-partit Laburista fuq numru ta' punti kif se nsemmu.".

U bdew isemmu l-punti li jaqblu fuqhom.

Ovvjament fl-aħħar spiċċaw li qalu li fl-aħħar nett prosit lill-partit Laburista li forsi hu l-ewwel partit li ppreżenta dokument politiku li jagħraf li l-ħarsien ta' l-ambjent mhux biss huwa limitat għat-tindif u t-tisbiħ imma huwa suġġett ferm aktar vast.

Aħna fiduċjużi li dan id-dokument jista' jkun pass ieħor biex il-partit Laburista tabilħaqq jagħmel il-ħarsien ta' l-ambjent fost l-ogħla prijoritajiet tiegħu.

F'dan il-punt, Sur President, nitlob il-permess li npoġġi kopja ta' din l-ittra fuq il-mejda tal-Kamra.

THE CHAIRMAN: Hemm permess biex jitqiegħed dan id-dokument?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-Istitut għall-Immaniġġjar ta' l-Iskart lili fl-10 ta' Settembru 2002 b'riferenza għad-dokument dwar l-ambjent maħruġ mill-partit Laburista.

Peress li n-naħa tal-gvern jinsabu mfixkla, raw kif jagħmlu u l-Onor.

Pulliicino fuq programm tat-televiżjoni qal li l-institute for waste management ħarġu ittra fejn qalu li mhux veru qbilna magħhom.

Issa hemm din l-ittra, arawha u ara jekk hux veru qablux.

Issa jekk xi ħadd għamlilhom il-pressjoni biex uħud minnhom ibiddlu verżjoni ma nafx.

Dawk huma affarijiet tagħhom.

Barra minn hekk dawn bagħtlu ittra lill-editur fit- 8 ta' Novembru ta' "In-Nazzjon" u lil Net television pero' ħaġa ta' l- iskantament tan-naħa l-oħra ma kellhomx il-guts iġibuha mill-ewwel.

Fl- aħħar, meta ma setgħux jagħmlu mod ieħor ġabuha imma ħallew paragrafu barra, u liema hu dan il-paragrafu li ħallew barra?

Jiena se naqrah.

Dan jgħid hekk:

"Fil-fatt l-inġinier Schembri diġa' jaf li l-gvern miexi mingħajr direzzjoni fil-qasam ta' l-iskart.

Wera dan hu stess f'Ġunju li għadda waqt seminar dwar il-proġett tal-Magħtab li se jiswa Lm0.25 miljun imsejjaħ mill-Onor.

Zammit Dimech bħala X-ray tal-Magħtab.".

L-Inġinier Schembri stqarr pubblikament li l-iskop ta' dan il-proġett imtella' mill-Ministru Zammit Dimech fil-bidu tas-seminar ma jagħmilx sens u ma jistax jitwettaq.

Jiena se npoġġi kopja ta' din l-ittra wkoll fuq il- mejda tal-Kamra biex wieħed ikun jista' jara l-ipokresija ta' din il- gazzetta demokratika.

Irrid ngħid ukoll li "The Malta Independent" kienet bagħtet sensila ta' mistoqsijiet dwar il-Magħtab u dawn il-mistoqsijiet il-partit għaddihom lili u jiena rrispondejthom.

Dawn għaddejthom lura lil "The Malta Independent" u taf x'ġara?

Li fuq reklam imħallas u sponsorjat mill-AIS, li hija kumpannija ta' dak li mdaħħal fiha ...

(Interruzzjonijiet) Dak li kiteb l-ittra biex taparsi jwaqqa' l-argument li kien għamel fil-bidu.

Dan ġab dak li għedt jien, qabad u ppubblikahom taħt concession tiegħu bla ma qal lil ħadd.

Din x'etika din!

Dawn huma affarijiet li qegħdin jiġru.

U l- istess, se npoġġi kopja tagħha fuq il-mejda tal-Kamra ħalli kulħadd ikun jista' jaraha.

THE CHAIRMAN: Hawn permess li l-Onor.

Mizzi jpoġġi dawn id-dokument fuq il-mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

JOE MIZZI: Inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra:

Kopja ta' pubblikazzjoni "Wasting Away – The Environmental Issue" maħruġa minn "The Malta Independent" fit-30 ta' Lulju 2002;

Kopja ta' ittra mibgħuta mill-partit Laburista lill-editur tal- gazzetta "In-Nazzjon" fit-8 ta' Novembru 2002 b'riferenza għal diskors li għamilt jien fuq l-opinjoni ta' l-istitut għall-immaniġġjar ta' l- iskart dwar id-dokument fuq l-ambjent maħruġ mill-partit Laburista .

Tajjeb li ngħid aspett ieħor li huwa indispensabbli fil-politika Laburista għall-iskart huwa l-qasam tal-miżbliet.

Huwa fatt li l-miżbla tal-Magħtab qiegħda tniġġeż l-ambjent ta' madwarha.

Kulħadd jaf li l-gvern Nazzjonalista minflok ma għaraf dan il-fatt, ipprova jaħbih billi qabbad konsulenti barranin biex taparsi juruna li m'hemmx periklu fil-Magħtab.

Mhux hekk biss, il-partit Nazzjonalista qed ikompli jinganna billi qed jaħbi l-verita' dwar l-impatt ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea vis-à-vis dan il-qasam.

Hawnhekk tajjeb li naraw x'ġara f'Lussemburgu, li hu pajjiż li qiegħed fl- Unjoni Ewropea u għandu territorju u popolazzjoni żgħira bħal dik ta' pajjiżna.

Ħafna mill-iskart domestiku tal-Lussemburgu jintradam f'miżbliet apposta, imma minħabba r-regoli ta' l-UE l-prezz biex tordom huwa ħafna iżjed għoli minn pajjiżi oħra u qiegħed madwar Euro160, jiġifieri madwar Lm60 Maltin għal kull tunnellata skart domestiku.

Taf kemm qed iħallsu bħalissa Malta għal kull tunnellata li nordmu fil-miżbla?

Ftit ċenteżmi.

Bi sħubija sħiħa fl-UE l-prezz biex tordom f'pajjiżna jista' jlaħħaq għal madwar Lm60 t-tunnellata.

Dan ma jsirx biex nipproteġu l-ambjent jew inħarsu l-ambjent, imma qed isir f'isem il-kompetizzjoni ġusta bejn il- pajjiżi membri ta' l-UE.

Din l-istess bħall-kwestjoni tal-fliexken.

Mhux għax jaqblilna li pajjiżna ma jdaħħalx fliexken tal-plastik, le imma għax jaqblilhom għal kompetizzjoni ġusta li f'Malta wkoll iħalluhom jidħlu tal- plastik biex iktar ikollna problema ambjentali.

Tajjeb li nkunu nafu li l-Greċja, li wkoll għandha l-istandards ta' l-UE, għandha madwar 2000 miżbla bħal dik tal-Magħtab.

Għaliex hemmhekk biex tarmi skart għandhom dawn il-prezzijiet għolja qed ikun hemm abbużi u għalhekk irridu noqgħodu attenti għax dan jista' jiġri f'pajjiżna.

Dawn jibdew jarmu bl-addoċċ u din il-ħaġa tiswielna ta' deni għal ambjent.

Irrid ngħid ukoll li fid-dokument għamilniha ċara li aħna nagħlqu l-miżbla tal-Magħtab u tal-Qortin Għawdex fi żmien sena u disa' xhur.

Dan nagħmluh biex dawn il-postijiet ma jibqgħux iniġġsu l-ilma, l-arja u l-blat.

Tan- naħa l-oħra rawha bi kbira din.

Wara kollox suppost illum lanqas qed nitkellem fuq l-għeluq tal-miżbla tal-Magħtab, għax l-Onor.

Zammit Dimech fl-1999 kien wiegħed li s-sena ta' wara kien se jagħlaq il-miżbla.

Din hija inkosistenza oħra tal-partit Nazzjonalista.

U biex iktar nuri t-taħwid li hawn fl-għeluq tal-miżbla tal-Magħtab u tal-Qortin Għawdex mill-gvern Nazzjonalista, irrid ngħid li l-fergħa tal-propoganda tagħhom, l-MIC fil- gazzetti qed jgħidu li:

"Both Magħtab and Qortin will be closed by 2003."

Anke fid-dokument l-aġġornat qed jgħidu li l-miżbliet tal-Magħtab u l- Qortin se jagħlqu sas-sena 2003.

Hawnhekk jiena nixtieq dwar kemm il- miljun hemm ivvotat għall-proġett biex tagħlaq il-miżbla tal-Magħtab.

Intqal li l-proġett kollu biex tasal biex tagħlaqha - u mhux biex tirriabilitaha biss - se jiswa Lm70miljun.

Minn dawn x'hemm ivvotat fil- budget?

Hemm biss xi Lm3 miljuni jew Lm4 miljuni, u dan meta ntqal li trid tagħlaq sa' l-aħħar tas-sena d-dieħla.

Din hi l-ipokresija ta' dan il- gvern!

U mela jgħid għall-oppożizzjoni!

Irrid ngħid ukoll li l-gvern m'għamel xejn lanqas biex jeduka lill-poplu, b'mod speċjali fis-separazzjoni ta' l-iskart.

Issa din hi l-iktar ħaġa importanti għax jekk tfalli dik ifalli kollox.

X'ġara iktar, għax wara kollox, wara li inti tasal biex tagħlaq il-magħtab, wara trid tirriabilita.

Minn naħa tagħna, jien bħala kelliem ewlieni kont għamilt proposta li għandha tiġi kkonsidrata bis-serjeta'.

U l-proposta hi li l-miżbla tal- Magħtab issir golf course.

Hemm diversi vantaġġi f'din il-proposta.

Vantaġġ minnhom hu li l-art agrikola li hemm ir-Rabat fuq Verdala ma mmissuhiex biex nagħmlu golf course hemmhekk.

B'dan il-mod niffrankaw l-art agrikola li fuqha jiddependi l-għixien ta' ħafna nies.

Skond l-esperti fil- qasam tat-turiżmu hemm bżonn li f'pajjiżna jkollna golf course f'Malta u oħra f'Għawdex u allura wieħed għandu jikkonsidra bis-serjeta' li ssir golf course.

Jiena pproponejt li din issir fuq din l-art li hija derelict pero' x'ġara?

Il-partit Nazzjonalista rikeb fuq din il-proposta u qal li din hija ġennata.

Saħansitra ġabu ħafna argument li xi ħadd wera l-opinjoni tiegħu kontra din il-proposta fuq gazzetta tagħna.

Issa billi wieħed kiteb artiklu!

Kulħadd għandu d-dritt li jikteb li jrid.

Dawn qalu f'"il-mument" li proposta simili għall-golf course kienet irrifjutata.

Qalu li din kienet irrifjutata għax il-proposta biex tkun żviluppata golf course minflok il- miżbla tal-Magħtab ma kenitx vjabbli.

F'"Il-mument" dawn qalu hekk:

"Jidher għalhekk li l-proposta ta' Joe Mizzi biex tiġi żviluppata golf course fuq il-miżbla tal-Magħtab ftit li xejn hemm studju, ħsieb u riċerka warajha.".

Mela jekk hemm ftit jew xejn riċerka u studju warajha, u qalu li ma tistax issir għax ma jistgħux jikbru pjanti, siġar u affarijiet bħal dawn, għaliex espert li ġab il-gvern stess, waqt is-seminar qal li waħda mill- konsiderazzjonijiet li tista' ssir hija golf course?

L-ipokresija hija li l- ministru Zammit Dimech fil-gazzetta l-"orizzont" tas-Sibt, 23 ta' Novembru ta' din is-sena ġie rappurtat li qal li l-iżvilupp ta' golf course flok il- miżbla tal-Magħtab hija waħda mill-proposti li għandu quddiemu l-gvern.

Jekk inhi ġennata kif ma warrabhiex?

Din hi l-ipokresija u l-inkosistenza ta' dan il-gvern.

Inkosistenza oħra tal-gvern li għandha x'taqsam ma' l-għeluq tal-miżbla tal- Magħtab tirrigwarda l-engineered landfill.

Tajjeb li ngħid hawnhekk li t- tfittxija għal sites ma saritx skond l-istandards internazzjonali u l- istudji.

Mhux talli hekk, talli hemm studji oħrajn li jgħidu li m'għandhomx jinkisru ċerti kondizzjonijiet, pero' jekk jintgħażlu s-sites indikati, dawn il-kondizzjonijiet jinkisru.

Dawn x'affarijiet huma!

Issa dawn iħobbu jgħidu li kien il-partit Laburista li għażel dawn is-sites.

Sur President, tan-naħa l-oħra jgħidu wkoll li kulma għamel gvern Laburista rigward il-miżbla kienet li l-prim ministru mar dawra helicoper fuqha.

Dan m'hu veru xejn u fil-ftit minuti li fadalli se nispjega x'għamilna.

Aħna fi żmienna ddeċidejna li nagħlqu l-Magħtab.

Biex tagħlaq il-Magħtab trid issib alternattiva li hija engineered landfill.

L-awtorita' responsabbli, li kienet il-planning authority intalbet biex tagħmel studju u ħarġet bi proposti.

Dawn il-proposti l-gvern laburista m'aċċetthomx għax ma fihomx standard internazzjonali għax bil-mod li ppropniet l-awtorita' konna niksru ċerti kundizzjonijiet ta' standards internazzjonali.

Id-deċiżjoni ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar ta' dak iż-żmien kienet deċiżjoni żbaljata u għalhekk il-gvern ma rikibx fuqha.

Mela allura mhux m'għamlu xejn il-partit Laburista.

Issa ħalliha li ġieli jgħidu li dak ir-rapport għamluh huma u aħna m'aċċetajnihx għax ma kienx tajjeb.

Fi żmienna sar ukoll studju mill- universita' ta' Bari biex naslu għall-affarijiet mhux bl-addoċċ.

Mela l- ipokresija hi li lilna jiġu jgħidulna lilna biex ngħidulhom fejn għandha ssir.

Sur President, aħna nħeġġu lil min hu responsabbli biex jimxi skond l- istandards internazzjonali biex ifittex site.

Din għandha tkun ta' l-inqas ħsara possibbli għall-ambjent.

Aħna hekk għamilna, imma intom m'għamiltux dawn l-affarijiet u dan huwa żball.

Issa intom ħallastu Lm700,000 lill- esperti u għadkom lanqas tafu fejn qegħdin.

Intom il-gvern u mhux l- oppożizzjoni, pero' ma tafux fejn u tgħidu lilna biex ngħidulkom fejn.

Min ikun responsabbli fejn bla ma jagħmel l-affarijiet kif suppost.

Biex is- site tagħżel site b'responsabbilta' trid timxi skond standards internazzjonali li huma ta' l-Unjoni Ewropea u ta' l-Amerika.

Dik hija d-differenza bejna u bejnkom.

Ħallastu Lm700,000 lil esperti u ma tafux fejnha s-site u qed titolbu lilna biex ngħidulkom fejn hi.

Kellkom ir- riżorsi kollha u ma għażiltux.

Aħna iva, nimxu ma' dawk l-istandards internazzjonali biex is-site li tiġi magħżula tkun ta' l-inqas impatt ambjentali u ta' l-inqas ħsara għaċ-ċittadin.

Ara tan-naħa l-oħra, dawn l- affarijiet jagħmluhom bl-addoċċ u bl-amment.

Filli jgħidu lilna biex ngħidulhom fejn, filli jgħidu li jafu fejn u filli jgħidu li ma jafux.

Din hija l-kummiedja tal-partit fil-gvern.

Aħna qed ngħidulu biex jimxi ma' l- istandards internazzjonali biex ma jkollniex problemi l-quddiem.

Aħna nibqgħu ngħidulkom hekk għax jekk ma tagħmlux hekk se nbatu meta nkunu responsabbli aħna.

Grazzi, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, fir-risposta tiegħu għad-diskors tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni il-Prim Ministru pprova jagħti l-impressjoni li l- din l-amministrazzjoni qegħda timxi b'effiċjenza kbira, bi trasparenza kbira u qed tagħmel l-affarijiet kif suppost.

Fid-diskors tiegħi jien se nipprova li l-affarijiet huma eżattament bil-kontra ta' dak li qal il-Prim Ministru.

Illum qed nitkellmu fuq il-ministeru għar-tiżorsi li jikkomprendi fost affarijiet oħrajn id-diviżjoni tax-xogħlijiet.

Din is-sena din id-diviżjoni ċċelebrat l-għaxar anniversarju tagħha u minn hawn jiena nixtieq nawgura lill-uffiċjali tagħha, b'mod partikolari lid-direttur ġenerali li naf kemm ħadem matul dawn is-snin biex imexxi din id-diviżjoni 'l quddiem.

Irrid mill-ewwel ngħid li l-kritika li se nagħmel m'għandha l-ebda mod tiġi interpretata personali kontra xi ħadd mill-uffiċjali ħlief kontra n-nies li jien se nsemmi b'isimhom.

Sabiex jiġi ċċelebrat dan l-għaxar anniversarju mit-twaqqif tal-works division tħejjew diversi attivitajiet u fost affarijiet oħra saru donazzjonijiet tad-demm u librerija ġdida u affarijiet bħal dawn.

Qalu wkoll li biex ifakkru l-għaxar snin tal-works division se jirrestawraw il- bieb tal-Bombi.

Kieku din hija idea tajba, imma jien nistaqsi, imma din mhux parti mix-xogħol ordinarju tal-gvern li jirrestawra l-monumenti u l- fortifikazzjonijiet?

Kellna bżonn jasal li nagħmlu ċ-ċelebrazzjonijiet ta' l-għaxar snin tal-works division biex aħna nirrabilitaw il-bieb tal-Bombi?

Jekk nibqgħu sejrin hekk meta se naslu biex nirrabilitaw il-pataflun ta' monumenti li għandna?

Insomma, fuq dan il-bieb tal-Bombi se nonfqu fuqu Lm55,000.

Issa kulmin ikun dieħel il-Belt jara poster kbir sabiħ li twaħħal quddiem il-bieb tal-Bombi.

Taf kemm iqum dan il-poster, Sur President?

Dan iqum Lm7,486.

Mela biex aħna rrestawrajna bieb se nonfqu Lm55,000 u 16% ta' l-ispiża kollha tar-restawr se titnefaq biex inwaħħlu poster mal-bieb.

Issa din tgħidilha serjeta`, meta inti tqis li qegħdin fi kriżi ekonomika?

X'serjeta' hi din li inti f'restawr li ma jqumx ħafna tmur tonfoq dawk il-flus kollha biex tagħmel poster ta' dan it-tip?

Li kieku konna qegħdin nagħmlu xi proġett ta' miljuni tal-liri u tonfoq poster ta' Lm8,000 għalih nifhimha, għax il-perċentaġġ tiegħu meta mqabbel mal- kwantita' totali jkun ftit, imma mhux tonfoq Lm8,000 meta għandek spiża ta' Lm55,000!

Dan huwa infiq bl-addoċċ.

Sur President, dan iwassalni biex nitkellem fuq ir-restawr fil-pajjiż, u hawn irrid inkun telegrafiku għax għandi ħafna xi ngħid fuq dan.

Irrid ngħid li dan l-aħħar għamilt mistoqsija lill-ministru fuq l-infiq tar- restawr li għamilna matul dawn l-aħħar snin.

U b'mod ġenerali l-infiq ivarja bejn Lm500,000 u Lm600,000.

Issa hawnhekk qabel ma ninsa rrid ngħid ukoll li meta twaqqfet il-works division dan ir-restoration unit ma kienx jeżisti.

Dan ir-restoration unit kien inizjattiva li ttieħdet minn gvern laburista bejn 1996 u 1998.

Minkejja li f'pajjiżna għandna dan il-bini storiku kollu li rridu nieħdu ħsiebu u l-works division għandha l-inkarigu li tieħu ħsiebu dan, ma kellniex sistema jew struttura organizzata sabiex dan ix-xogħol jitwettaq.

Fiż-żmenijiet ta' qabel kien hemm section tal- public works li kienet propju hawnhekk ġewwa l-palazz, imma meta imbagħad kien irtira l-perit Michael Ellul li kien imexxiha, dan ma kienx ġie replaced bil-konsegwenza li bqajna mingħajr struttura.

Ir-restoration unit kien sar appuntu minn gvern laburista ħalli hi tkun tista' tindirizza dan il-vacuum li kien inħoloq.

U jien ngħid li f'dan ir-restoration unit hemm periti ta' l-affari tagħhom u bravi li kważi kollha studjaw barra minn Malta u jagħmlu xogħlhom tajjeb.

Sur President, irrid ngħid li m'huwiex biżżejjed li jkollok l-istruttura, għax lil dawn trid tagħthom il-flus.

Matul dawn l-aħħar snin il-gvern on average kien qed jonfoq bejn Lm500,000 u Lm600,000 fuq ir-restoration unit.

Issa ta' min igħid li sar studju dwar kemm iqum biex aħna nirrestawraw il- fortifications kollha li għandna madwar il-port il-kbir u taf kemm iqum dawn biex tirrestawrahom?

Bir-rata li sejrin bħalissa li nonfqu Lm500,000 Lm600,000 kull sena, lanqas f'mitt sena ma tirrestawrahom kollha dawn.

U l-punt x'inhu allura?

Jekk aħna verament nemmnu - u jien naħseb li l-ministru jemmen - li għandna bżonn nieħdu ħsieb dan il-bini storiku, dan il-wirt storiku u dawn il-fortifikazzjonijiet, hemm bżonn li l- impenn ma nagħmluhx billi jkollna l-istruttura biss.

L-istruttura għandna nagħtuha l-finanzjament meħtieġ ħalli x-xogħol jitwettaq.

Dawn il-unit tar-restawr veru jagħmel ħafna xogħol tajjeb u jiena napprezza ħafna x-xogħol li jagħmlu.

Per eżempju biċċa xogħol oħra li qegħdin jagħmlu hi l-proġett tal-Victoria lines.

Dawn huma fortifikazzjonijiet li m'humiex mal-baħar u mal-portijiet tagħna.

Aħna ħafna fortifikazzjonijiet tagħna qegħdin mal-baħar.

Dawn qegħdin inland, u naħseb li huma uniċi għalina hawn Malta.

Jien inħoss li dan huwa proġett importanti ħafna għax dawn huma fortifikazzjonijiet li saru fil-perjodu ta' l-Ingliżi u ma tantx għandna fortifications ta' dak iż-żmien.

Fl-opinjoni tiegħi għandna bżonn li bis- serjeta' nieħdu ħsieb dawn il-fortifications u għalhekk nixtieq nistaqsi x'sar minnu dan il-proġett.

Dan meta se jitlesta?

Kemm ġew ivvotati flus għalih din is-sena?

Forsi l-ministru jirrispondi meta jkun qed jitkellem fuq hekk.

La qed nitkellem fuq ir-restawr nixtieq ngħid xi ħaġa dwar organizzazzjonijiet oħrajn li jagħmlu restawr f'pajjiżna u se nitkellem ftit fuq il-kumitati ta' riabilitazzjoni li għandna fil-pajjiż.

Wieħed minn dawn il-kumitati huwa dak tal-Belt.

Bla dubju huwa l-iktar kumitat li ilu jaħdem f'dan ir-rigward u huwa kumitat li wettaq ċertu ammont ta' xogħol, pero` jien kultant ma nafx kif isiru l-affarijiet minn dan il-gvern.

Dawn il-kumitati jinħatru kull sena u kull sena jinbidlu l-membri.

Din is- sena nbidel il-kumitat u bħala chairman tiegħu għamlu lill-Perit Conrad Buhagiar.

Jien m'għandi xejn personali kontra l-Perit Buhagiar, anzi huwa ħabib tiegħi, imma dan il-perit, għal min ma jafx, huwa senior partner f'ditta li jisimha architecture project.

Din hija ditta li taħdem ħafna fil- qasam tar-restawr u jagħmlu xogħol tajjeb.

Hija ditta li l-gvern jagħtiha ħafna xogħol, fosthom fuq Kastilja.

Din hija l-kumpannija ta' periti li jaħdmu fuq Kastilja, bħal dak li qallu l-gvern m'għandux periti tajbin biżżejjed biex jagħmlu xogħol Kastilja u kellna nqabbdu l-privat, imma insiha din.

Bejn l-1996 u s-sena 2001 tafu kemm ħallsu lid-ditta ta' l- architecture project biex jagħmlu xogħol ta' konservazzjoni fuq Kastilja?

Imma dawn mhux fuq Kastilja biss ħadmu.

Per eżempju ħadmu x- xogħol ta' restawr li sar fuq il-bini ta' l-istock exchange, xogħol li huwa veru tajjeb u li sar sewwa, imma tafu kemm tħallsu għal dak ix-xogħol?

Tħallsu Lm200,000.

L-architecture project hija l-istess ditta ta' periti li rebħu t-tender pubblika għax-xogħol fuq Republic Street.

Sur President, jiena m'iniex qed nikkritikahom għax-xogħol li qed jagħmlu imma huma nies li huma impenjati ħafna u ħafna fuq il-qasam tar-restawr f'Malta, b'mod partikolari fil-Belt allura meta inti taħtar wieħed mis- senior partners tagħhom bħala ċ-chairman tal-Valletta rehabilitaion committee tkun qed tagħti lok li jista' jkun hemm konflitt ta' interess qawwi.

Il-gvern ma jafx li jekk jista' ikun, fejn ikun hemm il-konflitt ta' interess għandu jipprova jevitah biex ma jkollux problemi?

Jien ma nistax nifhem kif jaħdmu dawn l-affarijiet, imma forsi s-serjeta` hekk titlob.

Kif qed nitkellem fuq il-Valletta rehabilitation committee rrid ngħid li huwa veru li sar ħafna xogħol matul is-snin pero' ħafna minnu kien relatat ma' restawr ta' bini, ta' monumenti, ta' knejjes u ta' palazzi u xogħol li jaffettwa lin-nies, the man in the street, ftit li xejn sar.

L-uniku xogħol li sar li jaffettwa the man in the street kien proprju xi xogħol li sar fi żmien l-amministrazzjoni Laburista meta Zachary Street saret pedestrian area u meta sar xogħol simili f'Republic Street.

Issa l-gvern matul din is-sena pprova jagħmel xi ħaġa simili din id-darba fuq Triq il- Merkanti.

Hawnhekk ukoll ħarġet tender min-naħa tal-gvern sabiex parti minn Triq il-Merkanti tkun tista' tingħata paviment ġdid.

Ovvjament f'dan il-każ, jekk trid tagħmel proġett serju, ma tridx tħares lejh biss bħala a paving project.

Dan il-proġett trid tinfilsah f'idea ħafna iktar wiesgħa.

Sur President. kien hemm call fi Frar li għadda sabiex il-periti jissottomettu tender għad-disinn ta' Strada Merkanti.

Dawn it-tenders infetħu f'Ġunju li għadda u kif infetħu dawn kien hemm żewġ periti li ttenderjaw li bdew jistaqsu jekk l-affarijiet humiex qegħdin isiru sewwa minħabba li meta ngħatat l-ewwel darba fl-instructions tat-tender kien hemm li l-closing date kellha tkun f'Mejju mbagħad xi ħadd qabad u ddeċieda li din jagħmilha f'Ġunju.

Fil-fatt minħabba f'hekk il-kamra tal- periti kienet irtirat mill-adjudication committee u sal-lum ma nafux x'ġara minn dik it-tender.

Forsi l-Ministru issa meta jkun qed jirrispondini jgħidli x'sar fuq dan il-proġett tal-paving ta' Merchants Street.

Bħalma kont qed ngħid, mhux biżżejjed li inti tagħmel il-paving ġewwa Merchants Street u f'parti minn St John Street.

Din trid tagħmilha b'mod ħolistiku u trid tara kif se tinfilsa dak li trid tagħmel fil-Belt ma' l- idea tiegħek.

Infakkar li l-ħsieb tal- gvern Laburista kien u għadu sal- lum li l-parti ċentrali u kummerċjali tal-Belt tkun kemm jista' jkun pedestrianised jekk mhux il-ħin kollu għallinqas f'ċertu ħinijiet tal- ġurnata.

Konna qed ngħidu li minn South Street sa Archbishop Street u min- naħa ta' Old Bakery Street sa Merchants Street l-area kollha trid tiġi pedestrianised.

Ladarba tieħu din id-deċiżjoni, inti mhux biss trid tibda ma tħallix it-traffiku jgħaddi imma trid tagħmel sistema ta' traffiku ġdida.

Barra minn hekk trid tara l-kwestjoni ta' spazju li se toħloq.

Dan qed ngħidu biex nuri li dan il-proġett ma jikkonsistix biss fi proċess ta' paving.

Ma jistax ikun tagħmel il-proġett imbagħad ma tafx x'se tagħmel meta jitlesta.

Fuq kollox il-problema kbira li hawn il-Belt x'inhija?

Il-problema kbira hi li hawn ħafna traffiku fil-Belt.

Din kulħadd jafha u minkejja li nafuha l- kumitat tar-riabilitazzjoni tal-Belt Valletta matul dawn is-snin kollha għadu qatt ma ħa inizjattiva serja sabiex jindirizza l-problema tat- traffiku u tal-parkeġġ ġewwa l-Belt.

Issa biex inkun fair, l-uniku inizjattiva li ttieħdet kienet ittieħdet mill-awtorita` ta' l-ippjanar meta din qalet li se nagħmlu park and drive scheme ġewwa Crown Works Ditch u qalu hemmhekk se nagħmlu wkoll il-villaġġ tal-karnival.

Jien ma nafx, imma fl-opinjoni tiegħi personali naħseb li jista' ikun li tgħin biex ittaffi l- problema tal-parkeġġ imma mhux se ssolviha, għax il-problema tal-parkeġġ ġewwa l-Belt tiġi mill-fatt li l-Maltin huma mdorrijin jużaw il-karozzi u jdaħħlu l-karrozza tagħhom ġewwa l-Belt.

Għalkemm li llum il-ġurnata nħallsu l-liċenzja biex indaħħlu l-karozza l-Belt, imma xorta jibqgħu jippersistu li jridu l-karozza tidħol il-Belt u allura jien naħseb li s- soluzzjoni għandha tkun li jiġi pprovdut aktar car park space ġewwa l-Belt innifsu.

Imma ejjew nitkellmu fuq din il-park and drive scheme li kienet qed tipproponi l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Din tinkludi wkoll, bħalma għedt qabel, li ġewwa Crown Works Ditch isir il- carnival village u meta tħabbret u fil-fatt ġiet approvata mill-awtorita` ta' l-ippjanar kien hemm id-direttur eżekuttiv tal-Valletta rehabilitation committee s-Sur Ray Bondin li ħa pjaċir ħafna biha.

Għaliex?

Għax kif qal, b'dan il-mod se nkunu nistgħu nneħħu l-villaġġ tal-karnival li hemm illum ġewwa Sant'Iermu u neħduh hemmhekk.

Ħa pjaċir għax Sant'Iermu, Sur President, huwa fortizza enormi, tokkupa area enormi, għandek one-fifth of the area tal-Belt, u din qed inħalluha taqa' biċċiet.

Tant qed taqa' biċċiet li l-istess President ta' Malta din is-sena fil-25 ta' Ottubru qal li l-forti ta' Sant'Iermu qed inħalluha fi stat umiljanti.

Sur President, din il-problema għandna nindirizzawha.

Irrid infakkar hawnhekk li kien proprju fi żmien gvern Laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 li flimkien ma' l-awtorita` ta' l-ippjanar kien hemm development brief għall-fortizza ta' Sant'Iermu.

Il-ħsieb kien li hemmhekk isir proġett, imma mid-dehra f'dawn l-aħħar erba' snin ma sar xejn. bil-konsegwenza li din il- fortizza tant importanti għal pajjiżna għadha qed taqa' biċċiet.

Nixtieq ngħid kelma fil-qasir ħafna fuq il-kumitat tar-riabilitazzjoni tal- Kottonera.

Sur President, fil-Kottonera hemm ħafna u ħafna xogħol x'wieħed jagħmel.

Kieku m'aħniex neqsin milli nippubblikaw programmi ta' ħidma li trid titwettaq.

Fis-sena 2000, il-kumitati ta' riabilitazzjoni kien għamel programm tax-xogħol għat-tliet snin ta' wara u allura issa nistgħu nqabblu x-xogħol li wettaq il-kumitat tar-riabiltazzjoni mal-programm li għamlu hu stess.

Issib li minkejja l-impenn- u jien naf li s-Sur Ray Bondin verament jaħdem ħafna f'dawn il-kumitati - mhux qed naslu u r-raġuni hija li mhux qed ikun hemm ivvotati flus biżżejjed għax-xogħol ta' riabilitazzjoni li jrid isir.

Bħala eżempju nista' nsemmi x-xogħol li kellu jsir f'Couvre Porte, jiġifieri d-dħul tal-Birgu li huwa pedastrianised.

Bħalma qal il- ministru meta kien qed jitkellem x'imkien, dan huwa l-iktar post importanti li hemm fil-Birgu għaliex it-turisti kważi kważi kollha hemmhekk jiefqu u jidħlu l-Birgu minn dak il-post.

Naqbel miegħu u fil-fatt hekk hu.

Il- proġett ta' Couvre Port kien proġett tal-kunsill lokali tal-Birgu, u s- sindku dak iż-żmien kien ġie jkellimni fuqu minħabba li dakinhar jiena kont ministru.

Hu kien semmieli l-bżonn li hemmhekk nippavimentawh, pero' billi l-kunsill ma kellux flus ippropona li jagħmluh flimkien mal-kumitat tar- riabilitazzjoni tal-Kottonera.

Jien aċċettajt, qaluli li dan kien se jqum Lm60,000, u qbadna u għamilnih fi ftit xhur.

Fi ftit xhur tlesta u ġie inawgurat f'Awissu ta' l-1998.

Il-parti interna tal-pavimentar ta' Couvre Porte tlestiet.

Imbagħad kien jonqos li ssir il-parti ta' barra fejn hemm il-belveder.

Tafu kemm ilna nagħmluha din il-parti ta' barra ta' Couvre Porte.

Ilna nagħmluha erba' snin u għadha m'hijiex lesta.

Issa l-Ministru stess stqarr kemm hi importanti din l-area għall-Birgu għaliex it-turisti kollha jieqfu proprju hemmhekk u allura ma nistax nifhem kif ma tahiex ftit iktar impetus, naqra iktar ħeġġa biex ix-xogħol jitlesta u ma jitħalliex ikaxkar u jkaxkar is-snin.

Fejn qiegħda is-serjeta`?

Fejn hi l-ħeġġa li nagħmluhom l-affarijiet?

Inutli tieħu deċiżjoni li se tagħmel proġett li jkun tajjeb jekk imbagħad tispiċċa ma tagħmlux.

Qalulna li għall-Kottonera se jagħmlu conservation master plan u jidhirli li kien ġabu xi planners Israeliti, biex jagħtu ideat kif isir dan il- master plan.

Dawn tawhom l-ideat u sa għamlu brief.

Mingħalija li għamlu call għalih ukoll. pero' llum dan kollu x'sar minnu?

Sal-lum għadu ma sar xejn.

Forsi l-Ministru jgħidilna x'sar minn dan il-master plan.

Nafu li ħarġet sejħa għall-offerti imma mill-bqija ma sar xejn.

Imbagħad xi ngħidu għall-wegħdi li jsiru.

Per eżempju, f'Settembru tas-sena 2001 il-Ministru wiegħed li bħala parti mix-xogħol li kellu jsir f'Misraħ ir-Rebħa ġewwa l-Birgu se jibdew l-iskavi biex jinstabu l-pedamenti tat- torri ta' l-arloġġ.

Jista' l-ministru jgħidilna fiex waslu dawn l-iskavi.

Jista' għallinqas jgħidilna jekk bdewx?

Jista' jgħidilna fuqhom għax safejn naf jien ftit li xejn sar xogħol sa issa?

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-kumitat tar-riabilitazzjoni ta' l- Imdina.

Dan il-kumitat huwa kumitat ġdid immexxi mill-Perit Dennis De Lucca, persuna li jien nirrispetta ħafna fis-sens li huwa persuna li jifhem ħafna f'dan ix-xogħol u huwa persuna li jaf x'qed jagħmel.

Fil-fatt il-kumitat tat-riabilitazzjoni ta' l-Imdina ħadem b'mod ftit differenti milli għamlu l-kumitati l-oħrajn fis-sens li l-ewwel għamel il-programm u issa qed jipprova jimxi ma' dan il-programm li għamel.

Jien naħseb li qed jimxi fid-direzzjoni t-tajba.

L-ewwel proġett li jrid jagħmel huwa li jneħħi l-wiring li hemm mal-faċċata ta' l-Imdina.

Dan hu proġett li l- gvern ilu snin twal jgħid li rridu nagħmlu.

Proprju issa dan l-aħħar ġie deċiż li jinbeda parti minnu.

Huwa tajjeb li nagħmlu sistema fejn ineħħu l-wires kollha u ngħadduhom minn taħt l-art, pero` ma tistax taqbad proġett bħal dan proprju fl-Imdina meta kull turist li jiġi Malta jmur iżur dik il-belt.

Jien ċert li m'hemmx turist wieħed li ma jmurx l-Imdina.

Dan apparti l-Maltin li jitilgħu l-Imdina għax l-Imdina huwa post sabiħ u attraenti.

Jien l-ewwel wieħed li sikwit immur l-Imdina u nimxi f'dawk it- toroq dojoq għaliex huwa uniku għalina u allura nħoss li ma tistax taqbad u tinizja proġett bħal dan proprju hemmhekk.

Dan huwa proġett li skond kif ġie rapportat il-ministru fit-23 ta' Novembru tas-sena 2000, kien mistenni li jieħu sentejn.

Illum iktar minn sentejn wara għadna bit-trinek miftuħin ġewwa l-Imdina f'ħafna postijiet.

Meta se nibdew nagħmlu l-paviment ħalli forsi nispiċċaw dan il-proġett?

Ma tafux li l-Imdina hemm problema kbira li ħafna mit-toroq lanqas huma mdawwlin u allura bil-lejl ma tarax u hemm dawk it-trinek kollha?

Għalhekk qed ngħid jien li mhux billi trid tagħmel il- proġett.

Dażgur tajjeb li tagħmlu l-proġett imma trid tagħmlu f'timeframe u f'każ bħal dan meta qed tiddijlja ma' l-Imdina kemm jista' jkun dan it- timeframe irid ikun qasir.

Jekk mhux se tagħmlu fi żmien qasir il- benefiċċji kollha li tkun se tieħu, titilfu għax in-nies u t-turisti li jidħlu l-Imdina u jaqgħu 'l hemm u jaqgħu 'l hawn ma naħsibx li se jagħtuna good name.

Imbagħad niġu għall-proġett l-ieħor li sar ġewwa l-Imdina.

Saru ħafna proġetti imma qed nirreferi għat-tieni proġett, jiġifieri dak tar- riabilitazzjoni tal-faċċata tal-Palazz ta' Vilhena.

Huwa importanti li tiġi restawrata l-faċċata tal-Palazz ta' Vilhena u l-forecourt tiegħu, pero` kemm huwa iktar importanti li nieħdu ħsieb li nistabilizzaw is-sur li fuqu hija mibnija parti minn dan il-palazz u li qed jaqa' għal isfel.

Tafu kif se nispiċċaw?

Xi darba se mmorru nħarsu lejn il-palazz ta' Vilhena u se naraw il-forecourt u wara l-faċċata ma jkun hemm xejn għaliex ikun waqa' għal isfel kollox.

Hekk se nispiċċaw u dan li qed ngħid mhux 'il bogħod għax minn studju ġeoloġiku li sar sirna nafu li l-ħsara li qed issir f'dan il-palazz iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed tikber.

Il-konsenturi li hemm fil-pedamenti iktar qed jikbru u l-probabbilta` li taqa' biċċa minnu iktar qed tikber.

Huwa tajjeb li nagħmlu l-faċċata, imma dan huwa gvern tal- faċċati u fis-sustanza m'hemm xejn u dan huwa każ u eżempju eżatt ta' dak li qiegħed ngħid.

Proġett li issa nbeda huwa dak tal-cruise liner terminal .

Qalulna li dan kellu jibda fl-1999.

Sal-lum mhux il-cruise liner project beda imma beda jsir xi bini hemmhekk u donnu li issa fl-aħħar se naraw xi naqra progress.

Hemm ukoll il-proġett tal-Kottonera.

Dan hu proġett li żgur li se jibqa' magħruf għall-kontroversja li qajjem dan il-pajjiż.

Il-ministru jgħid li dan il-proġett tela', imma fejn tela' dan il-proġett?

X'inhi l-iktar importanti fih dan il-proġett li jsir?

L-iktar ħaġa importanti li ssir f'dan il-proġett hija l-marina u mhux li nagħmlu l-casino jew l- appartamenti.

Il-marina hija importanti ħafna għax din minnha nnifisha tiġġeneralek ħafna iktar xogħol.

Il-casino x'jiġġeneralek bħala xogħol?

Jekk ikollok il-flus tmur hemmhekk u tilgħabhom, dak ix-xogħol li jiġġenera l-casino, apparti n-nies li jħaddem fih imma l-marina ġġiblek ħafna xogħol ieħor għax għandek spill over fuq attivitajiet oħrajn.

Nixtieq infakkar ukoll li dockyard creek, proprju dik id-daħla fejn qed issir il-marina ġiet identifikata fi studju li għamlet il-Malta maritime authority bħala l-aħjar post fejn tista' issir il-marina u appuntu naħseb li fuq din m'hemmx kontroversja.

Din il-marina tafu kemm suppost ilha li bdiet?

Per eżempju, f'Novembru ta' l-1999 il-ministru, kif inhu rapportat f'"The Times", kien qal hekk:

"Work on the Cottonera Marina, expected to have 600 berths, will probably start in June 2000.".

F'Marzu 2001, il-ministru qal ukoll li l-proġett tal-Kottonera mistenni li jitlesta fi żmien sentejn u li x-xogħol għaddej b'ritmu tajjeb.

Fejn hu li jitlesta fi żmien sentejn il-proġett tal-Kottonera?

Dan id-diskors għamlu f'Marzu tas-sena 2001 kieku fi żmien sitt xhur oħra l-proġett kollu se jkun lest imma aħna nafu kemm jonqsu dan il-proġett.

Fis-17 ta' Novembru 2001 il-ministru kien kiteb artiklu f'"in-Nazzjon" u kien qal hekk:

"Intrabatna mal-poplu fuq il-miri preċiżi għas-sena li jinkludu fil- każ tal-Kottonera l-bidu tat-twettiq tal-marina li se tifforma parti integrali minn dan il-proġett.".

Hekk kiteb il-Ministru Zammit Dimech fis-17 ta' Novembru.

Fejn inbdiet il- marina?

Ma nbeda xejn.

Din hija xi ħaġa importanti li ssir, pero` minbarra l-marina hemm xogħol ieħor xi jrid isir anke min-naħa tal-gvern.

Per eżempju l-gvern intrabat li jitranġaw il-mollijiet li hemm taħt Sant'Anġlu u li jinstabu fi stat ħażin ħafna u fil-fatt fil-11 ta' Lulju tas-sena 2001 il-ministru kien qal hekk:

"The quays beneath Fort St. Angelo will soon start being repaired to make them suitable for berthing soon.".

Dan skond hu.

Għaddew sena u nofs minn dik id-data u għadu ma sar xejn hemmhekk, Sur President.

Saru mistoqsijiet parlamentari u jien stess għamilt mistoqsijiet fuq dawn il-mollijiet f'Lulju tas-sena 2001 meta staqsejt lill-ministru fuq ix-xogħlijiet fuq il-mollijiet ta' Sant'Anġlu.

Il-Ministru qalli: Għaldaqstant huwa previst li x-xogħol ikun jista' jinbeda fi żmien erba' xhur, erba' xhur minn Lulju 2001, jiġifieri qegħdin sena u nofs wara.

Jekk tkompli taqra tara li m'hemmx il-ħeġġa neċessarja biex isiru l- affarijiet, u dan meta qed nitkellmu fuq affarijiet serji.

Tant huma serji dawn l-affarijiet li l-Ministru Zammit Dimech f'artiklu li kiteb f'"The Times" fit-22 ta' Lulju 2001 qal hekk fuq il-mollijiet ta' Sant'Anġlu:

"Soon enough we shall need to begin works on the Cottonera quays.

A recent visit I carried out on the site revealed that if left in their present state it would be more likely that the quays would berth with super yachts and probably will even move out with them as opposed to the yachts berthing with the quays.".

U naqbel mal-Ministru.

Dak huwa l-istat tal-mollijiet tal-Birgu, u hemm bżonn jitranġaw.

Imma meta se nirranġawhom dawn?

Imbagħad nitkellmu fuq problema oħra li hemm fil-proġett tal-Kottonera li hi l-problema tal-parkeġġ.

Il-Kottonera hemm problema kbira ta' parkeġġ anke mingħajr il-proġett innifsu.

Aħna nafu li jekk dan il-proġett se jkun suċċess - u nawguraw li jkun suċċess - se jkun hemm ħtieġa ta' parkeġġ ħafna ikbar.

Bħalissa diġa' m'hemmx fejn tipparkja hemmhekk u ilna ngħidulu l-Ministru biex jieħu ħsieb din il-kwestjoni tal-parkeġġ.

Dan dejjem jgħidilna li issa se nagħmlu traffic impact assessment.

Issa meta tagħmel proġett li taf li se jiġġeneralek ċertu moviment ta' traffiku ma tafx li għandek bżonn il- parkeġġ?

Hemm bżonn toqgħod tistenna traffic impact assessment biex tagħmel il-parkeġġ( Għal ġieħna beda x-xogħol tal-Kottonera qabel ma saret it- traffic impact assessment.

Din qatt ma saret fil-planning authority safejn naf jien.

Il-planning authority dejjem tinsisti miegħek biex l-ewwel tlesti l-istudji neċessarji inkluż tat-traffiku mbagħad tagħtik il-permess.

F'dan il-każ l-ewwel ħarġet il-permess imbagħad u se toqgħod tistenna sa ma jsir it-traffic impact assessment.

Fl-aħħar mill-aħħar sar it-traffic impact assessment u ġie sottomess, imma minkejja dan, sal-lum għadu ma sarx, għadna lanqas nafu fejn se jsir dan il-car park.

Ġie propost li jsir taħt il-ground ta' l-iskola primarja ta' Bormla, tela quddiem il-board tal-planning authority pero' qalulhom biex ma jagħmluhx hemmhekk għax hemmhekk hemm fdalijiet storiċi.

X'se nagħmlu issa( Fejn se nagħmluh dan il-parkeġġ jekk ma jistax isir hemmhekk( Mhux qegħdin nifhmu li jekk mhux se nagħmlu parkeġġ għall-Kottonera lanqas il- proġett ma jista' jsir( Jista' l-Ministru jimmaġina li xi ħadd ikolu xi super yacht jew xi yacht ankrat fil-marina ta' Kottonera u tibagħtu jipparkja xi mil 'il bogħod biex imbagħad juża l-yacht tiegħu( Int taħseb li dan il-proġett se jkun suċċess jekk nagħmlu l-affarijiet b'dan il-mod( Hawn xi ħadd li jaħseb li sid ta' yacht ma jsibx jipparkja u jkollu jipparkja ħafna 'il bogħod imbagħad joqgħod iġorr l-affarijiet sal-yacht tiegħu( Ma tagħmilx sens.

Jiena nibqa' ninsisti li l-kwetjoni tal-parkeġġ hija xi ħaġa kruċjali jekk irridu li dan il-proġett verament ikun suċċess.

Fuq il-proġett tal-Kottonera, l-Ministru qal - u fuq din naqbel miegħu - li biex il-proġett ikun komplut hemm il-bżonn li jsir il-proġett tal-baċir Nru. 1.

Dan mhux issa qalu, ilu jgħidu ħafna snin.

Per eżempju< f'Awissu ta' l-1999 kien intqal li:

"Dettalji dwar il-fażi li fiha waslu l-pjan ta' l-Iżvilupp ta' dan il- baċir Nru. 1 ingħataw il-bieraħ mill-Ministru Zammit Dimech.".

Imbagħad f'Ottubru ta' l-1999 kienet saret mistoqsija parlamentari u l- Ministru kien irrisponda hekk:

"Il-konsultazzjonijiet bejn iż-żewġ consortia għadhom għaddejjin u jinstabu fi stat avvanzat.".

Fl-1999 konna wasalna fi stat avvanzat fin-negozjati biex niżviluppaw il- baċir Nru. 1 u nistggħu nibqgħu sejrin hekk matul dawn is-snin kollha fejn kemm-il darba l-Ministru qed jgħid nittama li dan il-proġett tal-baċir Nru. 1 se jibda.

F'Lulju tas-sena 2000, għal mistoqsija parlamentari oħra l- Ministru wieġeb hekk:

"Fi żmien qasir ikolli laqgħa maċ-chairman tal-kunsill tat-tarzna biex niddiskutu dawn l-iżviluppi.".

Sa Jannar ta' din is-sena stess il-Ministru fuq "In-Nazzjon" qal hekk:

"Ix-xogħol fuq il-baċir Nru. 1 f'Bormla se jkun parti integrali mill- proġett tal-Kottonera u se jagħti ħajja ġdida lil-Bormla hekk kif il- bqija tal-proġett se jkun jagħmel żvilupp għaż-żona tal-Kottonera.".

Fuq dan jiena naqbel miegħu.

Huwa importanti ħafna li jsir dan l-iżvilupp tal-baċir bħala parti mill-iżvilupp ta' Kottonera, imma meta se jsir( F'Mejju ta' din is-sena, il-Ministru f'mistoqsija parlamentari oħra risponda hekk:

"Ninsab informat li bħalissa t-tarzna għaddejja b'diskussjonijiet ma' l-aworita` ta' l-ippjanar dwar il-pjan li għandu jsir għal baċir Nru. 1.".

Dejjem nitkellmu fuq pjanijiet.

Il-Ministru Josef Bonnici f'risposta parlamentari f'Settembru ta' din is-sena qal hekk:

"Il-proġett tal-baċir Nru. 1 tat-tarzna għadu qed jiġi kkunsidrat.".

Nikkonsidraw u nikkonsidraw, imma meta se naslu?

Erba' snin ilna nikkonsidraw dan il-proġett tal-baċir Nru. 1!

Dan huwa sinjal ta' gvern kollu enerġija.

Hekk qal il-Prim Ministru.

Fejn hija l-enerġija li għandkom?

Fejnha l-enerġija, meta biex tiddeċiedu fuq proġett tal-baċir Nru. 1 tieħdu erba' snin u ma wasaltu mkien?

Din l-enerġija li għandkom?

Fejn hu l-impenn biex l-affarijiet verament jirnexxu meta intkom stess tirrikonoxxu l-importanza tal-proġett u ma tagħmlu xejn dwaru?

Fuq il-proġett tal-Kottonera hemm ħafna xi tgħid.

Jiena mhux se noqgħod nitkellem fuq in-nuqqas ta' aċċess fejn għalqu l-aċċess li n-nies tal- Birgu kellhom biex imorru l-Kalkara.

Fil-kuntratt suppost li dan m'għamluhx, pero' għamluh xorta waħda.

Riedu wkoll jagħmlu boatyard ġewwa l- Kalkara mbagħad ma saritx hemm.

Suppost iddiljaw mal-consortia ħa jsibulhom żewġ siti oħrajn u ma nafux x'qed jiġri.

Ma nistax ma nitkellimx ukoll fuq każ partikolari fuq il-proġett ta' Kottonera, u hawn qed nirreferi għall- ispekulazjzoni enormi li qed issir hemmhekk.

Il-Ministru ftaħar li l-proġett inbeda u nfetaħ il-Casino di Venezia.

Tafu x'ħallsu l-Casino di Venezia biex lilhom tawhom il-permess joperaw il- casino hemmhekk, Iktar minn Lm2.5 miljun.

Taf kemm ħallas il-consortium lill-gvern Malti biex ħa l-permess tal-casino?

That's cool!

Ara kif tagħmilhom malajr il-flus!

Tajjeb kieku Lm2.5 miljun nagħmluhom hekk aħna.

Dak huwa żvilupp!

Imbagħad jgħidulna li din mhux spekulazzjoni .

Mela x'inhi jekk mhux spekulazzjoni, li ma tagħmel xejn u ddaħħal Lm2.5 miljun fil-but?

Issa qed jgħidulna se tinbena lukanda adjoining mal- casino.

Kemm se jħallsu għaliha din il-lukanda?

Għidilna kemm se jħallsu u għidilna kemm se jieħu l-gvern minnha!

X'se jieħu l-gvern minnha( Xejn ma ħa l-gvern, lanqas il-laudemium ma ħa.

Xejn m'hu qed jieħu l-gvern!

Il-mod kif qed nippermettu li jiġi spekulat il-wirt storiku ta' pajjiżna huwa skandaluż.

Imbagħad xi ngħidu għall-famużi appartamenti li telgħin maġenb Sant'Anġlu( L-iktar ħaġa kerha li qatt ġrat f'dan il-pajjiż.

Il-Ministru Zammit Dimech u dan il-gvern ta' Fenech Adami se jibqa' magħruf li rrovina darba għal dejjem il-promontory tal-Birgu.

Mhux imbilli jiġi l-Prim Ministru jgħidilna li hija l-MEPA li ħarġet il-permessi.

X'għandha x'taqsam il- MEPA?

Int il-gvern mhux il-MEPA!

Int kif tippermetti li jiġru dawn il- ħniżrijiet?

Il-Ministru Zammit Dimech qalilna li mhux se jħalluhom itellgħu sular ieħor.

Jiena stess kont li waqqafhom milli jtellgħu sular ieħor.

Għidilna x'qed jitolbuk il-consortium issa għax ma ħallejthomx itellgħu sular ieħor kif fthemt magħhom fil-bidu!

Veru qegħdin jitolbuk li tagħtihom parti minn Sant'Anġlu?

Lill-Ministru jien ngħidlu: Ara tagħtihulhom parti minn Sant'Anġlu għax ħażin ikun.

Din m'għandha tingħata lill-ebda consortium.

Sant'Anġlu mhux tiegħek biex tagħtih lil xi ħadd.

Ma tistax taqbad u għax għamilt żball tirranġah billi tagħtihom parti minn Sant'Anġlu.

Qed ngħidulek aħna bħala oppożizzjoni Laburista li m'aħniex se nippermettu dawn l-affarijiet.

Dan il-ħniżrijiet f'dan il-pajjiż ma nistgħux nippermettuhom iktar.

Ma jistax ikun li nibqgħu għaddejjin hekk, spekulazzjoni ta' l-għaġeb.

Dan huwa l-proġett ta' Kottonera li ridtu tagħmlu?

Nixtieq issa nitkellem fuq proġetti oħrajn fosthom il-proġett ta' Manoel Island.

Issa fl-aħħar jidher li telaq xi ħaġa hemmhekk wara erba' snin nitkellmu u ninnegozjaw pero` rrid nistaqsi lil-Ministru: Fuq il-proġett ta' Manoel Island il-gvern x'daħħal s'issa?

Ħa ngħid lin-nies x'daħħal s'issa l-gvern mill-proġett ta' Manoel Island.

Fil-kuntratt li għamel il- gvern mal-consortium, dan wegħedhom li se jagħtihom il-post with vacant possession, jiġifieri mingħajr nies fih, u l-gvern intrabat li jekk mhux se jagħtihulhom b'dan il-mod, ikollu jħallas multa lill-consortium.

Il-multa kellha tkun Lm150 kuljum sa Diċembru 2001 u Lm500 kuljum minn Diċembru 2001 sal-lum.

Taf kemm il-consortium qed jitlob lill-gvern biex iħallas?

Il-consortium Midi jrid mingħand il-gvern Lm200,000 għax il- gvern ma tahx il-vacant possession li wiegħdu.

Dan x'atteġjament hu?

X'aġir hu ta' gvern li jippretendi li huwa serju!

Minflok aħna nitolbu mingħand il-consortium, il-consortium jitlob li nagħtu lilu!

Hekk spiċċajna!

Mhux hekk biss, għax kieku s'hemmhekk lanqas jimporta, il- consortium qed jinsisti li qabel ma jingħata l-vacant possession ma jħallas xejn.

Taf x'kellu jħallas lill-gvern il-consortium?

Skond il-kuntratt, il-consortium kellu jħallas premium mal-firma tal- kuntratt ta' Lm800,000, Lm5,000 expenses oħrajn u Lm40,000 kera.

Kellu jħallas premium ieħor fil-30 ta' Settembru ta' din is-sena ta' Lm550,00 u b'kollox dawn jiġu kważi Lm1.4 miljun.

Il-Midi qed tgħidilhom li m'hi se tħallas xejn qabel ma jagħtuha l-vacant possession.

Spiċċajna f'sitwazzjoni redikola fejn aħna għaddejna art lill-Midi, din fl-aħħar qed tiżviluppa xi ħaġa hemmhekk, ma ħallset xejn ta' dak li qed tagħmel, u l- gvern irid jaħtiha Lm200,000 jew iktar.

Ara x'sitwazzjoni redikola!

Issa fl-istorja daħal ċertu Albert Caruana, jekk għandi l-isem tiegħu tajjeb, li jaħdem fil-private secretariat tal-ministeru.

Jiena ma nafx kif daħal dan Albert Caruana, pero' hu qed jipprova jara kif se jirranġa l-affarijiet, pero' ħalli nibdew mill-ewwel ħaġa.

Dan Albert Caruana qiegħed fis-segretarjat privat tal-Ministru Zammit Dimech m'għandu l-ebda dritt jitkellem fuq xejn għax ħaddiem fis- segretarjat privat ma jkollux function eżekuttiva.

Imma dawn hekk jagħmluhom l-affarijiet.

Dan qed jiddilja mal-Midi u għamlilhom proposta forsi jirranġaw l-affarijiet.

Għamlilhom proposta biex jilħqu ftehim li jekk huma jħallsu l-flus dovuti u minnhom jaqtgħu dawn il-Lm200,000 li għandu jagħtihom il-gvern, hu Albert Caruana se jiffranka lill-Midi kważi Lm90,000 milli għandhom jagħtu lill-gvern.

B'liema dritt Albert Caruana – u nerġa' ngħid li jien ma nafx min hu - imur jinnegozja f'isem il-gvern u jipproponi li jiffranka l-flus lill-consortium Midi?

Dawn tal-Midi rrispondewh: Nitkellmu.

Dan Albert Caruana kiteb lill-Ministru tal- Finanzi u l-Ministru tal-Finanzi kitiblu lura u qallu biex minflok naslu sal-31 ta' Diċembru idaħħal il-flus qabel ħalli jkunu jistgħu jidħlu fil- kotba tal-gvern ta' din is-sena.

Dan Albert Caruana reġa' kiteb lura lill- Midi u qalilhom forsi jirranġaw sal-15 ta' Diċembru minflok sal-31 ta' Diċembru, u xorta se jiffrankawlhom Lm50,000.

Is-Sur Muscat, li hu ċ-chief executive tal-Midi qallu li issa jaraw kif se jirranġaw fuq hekk.

Dawn x'affarijiet huma?

Mela aħna ninnegozjaw il-flus tal-gvern b'dan il- mod?

Din hija s-serjeta`?

Dan Albert Caruana x'jidħol fl-istorja kollha?

Safejn naf jien skond il-liġijiet ta' dan il-pajjiż l-uniċi li jistgħu jinnegozjaw l-art huwa d-dipartiment ta' l-artijiet.

Mhux issa spiċċajna li dan Albert Caruana qed jinnegozja hu mal-consortium.

X'jiġifieri jmur hu jinnegozja u jiffranka l-flus?

Mela lil dawn iffrankajnilhom Lm3 miljuni taxxa tal-boll, għaddejnilhom il-permessi mill-planning authority biex inħaffu u issa se nkomplu niffrankawlhom minn flus li għandhom jagħtu lill- gvern wara li tajnihom dan kollu.

Meta jsiru dawn l-affarijiet mhux bilfors ikun hemm lok għall-abbuż?

Jien ma nafx, normalment meta xi ħadd jiġi jgħidlek ħa niffrankalek xi ħaġa, int se tgħidlu issa nieħu ħsiebek.

Hekk hi l-istorja.

Il-Ministru jista' jqis ruħu bħala raġel fuq l-irġiel kemm irid, imma dawn l-affarijiet ma tantx huma sinjal ta' rġulija.

Din hija waħda mill-abużi kbar li qed isiru minn dan il-gvern.

Qed nippermettu li bniedem li m'għandux l-inkarigu, li jinnegozja f'isem il-gvern u dan mhux talli jmur jinnegozja talli jibda jagħti discounts qisna qegħdin f'ħanut tal-lira.

Niġu issa għall-proġett ta' St. James Cavalier.

Ilna nitkellmu ħafna fuqu, imma kulma se ngħid fuqu huwa li dan il-proġett li suppost kellu jiswa inqas minn Lm2 miljun ġie jiswa Lm4 miljun.

Kien proġett li suppost kien parti integrali minn proġett ħafna ikbar, il-famuż proġett ta' l-opera house.

Niftakru kemm intqal diskors fuq il-proġett ta' l-opera house.

Anke fil-manifest tal-partit Nazzjoanlista jissemma.

Ħalli ngħid x'qalu fuq l- Iżvilupp ta' l-opera house fil-manifest elettorali.

Nirriferi għall-wegħda numru 49 li tgħid hekk:

"Il-PN mill-ġdid fil-gvern iwettaq proġetti kbar għall-pajjiż li kienu x'aktarx maħsuba minnu u li Sant ma rnexxilux iwettaq, fosthom l-art centre fejn hemm it-Teatru Rjal.".

U veru, kif inbidel il-gvern beda jgħid li mhux biss kien se jiżviluppa l- opera house, imma ried jiżviluppa Bieb il-Belt u jagħmel il-bus terminus taħt l-art u jiżviluppa anke Pjazza Ħelsien.

Fil-gazzetta "The Malta Independent" ta' l-1 ta' Ottubru ta' l-1998 il-Ministru Zammit Dimech qal hekk fuq dan il-proġett:

"The construction of the art centre is expected to be ready by the year 2002.".

Skond il-Ministru Zammit Dimech dan il-proġett kellu jkun lest sal-lum!

Imbagħad qal li se nagħmlu master plan, qabbad lill-perit Richard England u tah ma nafx kemm flus biex jagħmel dan il-master plan.

Din kienet l-unika persuna li marret tajjeb minn din l-istorja kollha.

F'risposta li tani l- Ministru Zammit Dimech f'Novembru ta' l-1998 qalli li l-proġett se jiġi jqum Lm30 miljun.

Il-Ministru Zammit Dimech reġa' kellimna fuq l-istess proġett f'"The Times" ta' Frar ta' l-1999.

Dakinhar kien qal hekk:

"In other words...",

- u hawn qed jirriferi għall-proġett ta' l-opera house -

"... the government is in the driving seat and will remain in the driving seat.".

Jiġifieri hu kien se jmexxi l-proġett 'il quddiem.

Kien qed jirriferi għall-fatt li mhux se jdaħħal il-privat miegħu.

F'risposta għal mistoqsija parlamentari oħra li għamiltlu f'April ta' l-1989 in-nefqa tal-proġett minn Lm30 miljun telgħet għal Lm38 miljun.

In-nefqa ta' dan il-proġett baqgħet dejjem tielgħa 'l fuq, minn Lm38 miljun għal Lm40 miljun, Lm40.25, Lm40.5 miljun u mbagħad Lm50 miljun.

Il-figuri nsemmuhom bl-amment!

Ħarġet il-call for applications għall-consortia għax il-gvern ried li jkun hemm il-consortia involuti fih.

Żewġ consortia tefgħu it-tender tagħhom u suppost morna ħalli dawn jiġu aġġudikati.

Fil-frattemp il-gvern kien qed jgħid ukoll li se nġibu finanzjament mill-European Investment Bank.

Per eżempju, fl-20 ta' Novembru tas-sena 2000 il-Ministru qal: "Irrid ngħid li kelli laqgħat pożittivi mal-bank Ewropew ta' l-investiment li ried ikun assoċjat mal-proġett ta' dak il-livell."

Hekk qal il-Ministru.

Kif għedt, ħarġu ħarġu call for proposals fis-16 ta' Diċembru tas-sena 2000 u sas-sajf tas-sena 2001 suppost kellu jintgħażel wieħed miż-żewġ consosrtia li ssottomettew it-tender.

At that stage, fid-29 ta' Marzu tas- sena 2001 il-proġett ta' bieb il-Belt kellu jiġi jqum Lm50 miljun.

Jiġifieri dan beda bi Lm30 miljun u spiċċa b'Lm50 miljun.

F'"The Times" tad-29 ta' Marzu, 2001 Zammit Dimech qal: "The areas covered by the Lm50 million project.",

F'Marzu tas-sena 2001 il-ministru reġa' qal:

"The EIB will probably ask to be directly involved in the project which might be prepared to grant the full loan of Lm40 million.".

Il-figura reġgħet niżlet għal Lm40 miljun għax miljun 'l hemm u miljun 'l hawn, ma jimpurtax!

Issa drajnieha din tal-miljuni!

U bqajna sejrin hekk, dejjem ngħidu li dan il-proġett se jasal.

F'Ġunju tas-sena 2001 il-Minstru Zammit Dimech qal:

"The adjudicating board of the City Gate project next month is expected to advise the government about which consortium of developers it should start negotiating with.".

Fis-17 ta' Settembru tas-sena 2001 il-Ministru Zammit Dimech reġa' ftaħar:

"The City Gate project will be the largest that the current government will undertake.".

Imbagħad fil-budget speech tas-sena li għaddiet kont għamilt riferenza għal dan il-proġett u l-Minstru qalli: Iva, qed nikkonsidrawh - jekk irid naqralu s-silta, imma m'għandix ċans - u nittamaw li ntellquh 'il quddiem dan il-proġett.".

Fit-18 ta' Ġunju ta' din is-sena faqqgħet il-bomba meta l-Minsitru Zammit Dimech, f'risposta għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Leo Brincat, qal: "Il- proġett ta' Bieb il-Belt bħalissa ġie pospost".

Naturalment meta tħabbar dan, il-consortia involuti ħaduha bi kbira mhux ħażin għax kienu nefqu ħafna flus biex għamlu s-submissions tagħhom.

Dawn staqsewh għal meta ġie pospost u qalihom hekk: "When contacted, Dr. Zammit Dimech said it has not been decided yet for how long the development has been postponed.".

Mela dawn telqu b'wegħda elettorali li se jagħmlu dan il-proġett, qalu li se jkun proġett kbir u se jonfqu sa Lm50 miljun, se jinvolvu l-EIB, lill- privat, il-bus terminus, is-city gate, u lanqas naf x'semmew iżjed, għamlu erba' snin jitkellmu fuq dan il-proġett b'ħafna hyping imbagħad one fine day, jiġu hawn il-Ministru u jgħid li mhux se jsir dan il-proġett.

Dan hu l- mod kif jiġu ttrattati l-wegħdiet li l-PN jagħmel lill-elettorat u din hija s-serjeta` li l-Prim Ministru Fenech Adami tant ftaħar biha meta tkellem?

Minn fuq, bil-wiċċ tost kollu, l-Onor.

Zammit Dimech ġie kkwotat riċentament li qal hekk:

"Il-proġett ta' Bieb il-Belt dejjem twaqqaf minn gvernijiet Laburisti.".

Ara aħna x'għandna x'naqsmu mal-waqfien tal-proġett din id-darba!

Dawn qed jippruvaw anke jdawru l-verita` magħrufa.

Nitkellem fuq proġett ieħor, il- proġett connections, li huwa proġett ieħor li wkoll kien imwiegħed mill-PN, wegħda numru 52 u din tgħid:

"Iwettaq il-proġett tal-konnessjoni bejn iż-żewġ portijiet fuq iż-żewġ naħat tal-Belt.".

X'sar minnu dan il-proġett matul dawn is-snin kollha?

Xejn!

Kliem biss!

Jekk wieħed iħares lejn l-istorja ta' kemm ilu li tela' fil-gvern, il-PN, fl-1998 insibu li l-Ministru Zammit Dimech qal:

"We shall be evaluating the proposals for the connections project.".

Dak intqal f'Diċembru ta' l-1998 u dawn baqgħu sejrin hekk għax f'risposta li tagħni riċentament, qalli li n-negozjati għadhom għaddejjin u diffiċli li wieħed jipprevedi meta se jkunu konklużi dawn in-negozjati.

Jiġifieri f'erba' snin, kull ma għamel hu li jinnegozja!

Sur President, dan il-gvern m'għandux ħeġġa biex isolvi l-problemi tal- pajjiż, dan hu gvern rieqed, gvern skadut u gvern li ma jafx xi jrid jagħmel.

Dan il-gvern qed jipprova jkompli fuq dak li ħallejna aħna u mhux qiegħed jasal għaliex m'għandux il-kapaċita` li jasal.

Kelma fil-qosor fuq l-embellishment project għaliex ma fadalix ħafna ħin.

Il-PN qal li kien se ikompli l-embellishment project imma f'sentejn ta' gvern Laburista, fuq dan il-proġett intefqu Lm2 miljun fl-1997 u Lm2.23 miljun fl-1998 filwaqt li dawn, f'erba' snin lanqas nefqu dak kollu u s- sena li għaddiet nefqu Lm893,000 biss, basta jgħidu li se jibqgħu għaddejjin bi proġetti ta' embellishment u li se jagħmlu tax-Xagħjra.

X'għamlu fix-Xagħjra?

Issottomettew applikazzjoni u naf dan, għaliex jiena inzertajt il-perit tal-kunsill hemmhekk imma dak kull ma għamlu biss!

Qalu li se jibdew il-Qajjenza?

L-istess, ma ġara xejn.

Dawn qalulna fuq l-importanza ta' San Ġiljan u ta' Paceville, wegħdu li se jkabbru l-bajja ta' San Ġorġ u ma nafx kemm-il darba qalu li se jagħmluha bir-ramel imma s'issa, din il-bajja kif kienet għadha.

Iżjed minn hekk, x'sar fuq il-parks din is-sena?

Jista' l-Ministru jgħid x'sar?

Ngħid kelmtejn fil-qosor fuq is-sitwazzjoni ta' l-iskart f'pajjiżna.

L- Onor. Joe Mizzi tkellem tajjeb fuq l-iskart u fuq il-problema tal-Magħtab, problema li għandna bżonn insibu soluzzjoni għaliha malajr kemm jista' jkun u dan qed jgħidu kulħadd inkluż il-Malta hotels and restaurants association u l-federation of industry.

Il-gvern ħabbar li se jagħmel strateġija biex jittratta din il-problema u l-Ministru Zammit Dimech, fl-elezzjoni li għaddiet, qalilna li l-istrateġija dwar il-waste management se tiġi odattata mill-gvern tiegħu fit-totalita` tagħha.

Issa spiċċaw waqfu ħafna bordijiet u aġenziji u dan l-aħħar jidhirli li waqfu wkoll xi kumpannija għall-waste management.

Il-Ministru jiftaħar u jgħid li ħadu 23 minn 56 inizjattiva skond il-waste management strategy.

Darba minnhom kien qed jitkellem waqt inawgurazzjoni ta' press room – kamra li kienet boardroom u l-Ministru dehrlu li għandu jonfoq Lm18,500 biex jagħmilha press room biex din tintuża darba kull tant – u dan qal li huma dejjem jieħdu l-inizjattivi kollha skond dak li jgħidulhom dawk fl- istrateġija tal-waste u hawn jiena ngħidlu, skond l-istrateġija tal-waste, dan suppost għamel capital expenditure fis-sena 2002 ta' Lm 9 miljun biex jipprovdi diversi faċilitajiet, fosthom biex jitkabbar il-composting plan, isir materials recovery facility, landfill, u xi ħaġa għal construction waste.

Dan kellu jonfoq Lm9 miljuni fl-2002 u suppost għandu jonfoq Lm 9 miljuni oħra fl-2003 biex din l-istrateġija tibda titwettaq u hawn qed naqra minn l-strateġija li l-Ministru qal li l-gvern tiegħu se jadottatha fit-totalita` tagħha.

Issa jekk inħarsu lejn il-budget ta' din is-sena, insibu li fil-budget dan għandu Lm1.1 miljun u allura kif jista' jkun se jonfoq Lm18 miljun!

Dawn iridu jgħaddu n-nies biż-żmien!

Qabel nagħlaq, irrid nitkellem fuq dipartiment ieħor li jinkwetani ħafna, id-dipartiment tad-drenaġġ.

Dan huwa dipartiment li għandna anarkija sħiħa fejn ġo fih jiġri minn kollox barra dak li suppost jiġri.

Matul din is-sena stess, kellna diversi każi fejn kien hemm allegatament każi ta' korruzzjoni u ta' extortion.

Fuq dan id-dipartiment, saru ħafna wegħdi, per eżempju, saret il-wegħda li s-sena d-dieħla se tingħata l-bidu għall-impjant ta' trattament tad-drenaġġ ġewwa Għawdex, saret il-wegħda li se jissolva l- problema tad-drenaġġ ta' Wied Żnuber billi jsir il-main ta' Ħal Far, saret il-wegħda li s-sena d-dieħla se jitkompla l-main li se jibqa' tiela' l- Mensija għar-Rabat.

Dawn il-wegħdi kollha saru imma imbagħad tmur tara l- estimi u jekk inti tgħodd kemm hemm bżonn flus biex isiru dawn l- affarijiet, issib li l-vot ivvutat lanqas biss jibda għal dawn ix- xogħlijiet kollha li hemm bżonn li jsiru!

Ħa nitkellem ftit wkoll dwar il-mod kif isiru l-affarijiet f'dan id- dipartiment fejn per eżempju, ftit ilu ħarġet tender biex isir id-drenaġġ fi triq li jismha Vittorio Cassar f'Marsascala imma hemm problema waħda, id- drenaġġ diġa` qiegħed hemm!

Kien sar ftit tas-snin ilu u kellhom jerġgħu jaqilgħuha għaliex ma sarx tajjeb.

Joħorġu tenders minn dan id-dipartiment biex isir xogħol sabiex ibidlu xogħol ieħor li huwa tajjeb!

Per eżempju, ħarġet tender biex isir xogħol ġewwa l-Imqabba u mhux se nsemmi t-triq biex ma jiġix identifikat il-kuntrattur involut.

Mela dan il-kuntrattur rebaħ tender biex jirranġa main li kien qed jagħti t-trouble.

Dan mar hemmhekk u sab li l-main ma kellu xejn ħażin u allura dan staqsa għalfejn iridu jibdlu main tajjeb u dawn qalulu biex jagħmel ix-xogħol xorta waħda u jitħallas tiegħu.

Main li huwa tajjeb kienu se jaqbdu u jibdluh dawn!

Kumment fuq kif jikrew l-jetting bowsers, per eżempju.

Ħarġet tender biex jinkrew il-jetting bowsers u kumpannija partikolari offriet b'Lm 3.95 imma f'daqqa waħda, dan iddeċieda li ma jridx jagħmilha u l-gvern kellu jaqa' għall-tieni offerta li kienet b'Lm 6.90.

Issa mill-informazzjoni li għandi, din mill-ewwel kienet maħsuba biex ta' l-ewwel ma jeħodhiex u jeħodha dak li offra b' Lm6.90 u hekk, l-gvern jispiċċa jħallas id-doppju għax-xogħol li se jagħmlulu bil-jetting bowsers.

Il-mod kif jingħataw il-kuntratti kbar ta' miljuni kbar, kuntratt ta' Lm1 miljun b'direct order lid-ditta Daniża ta' konsulenti per eżempju.

Hemm problemi bin-nies li jaħdmu ġod-dipartiment ukoll fejn hemm perit li hu akkużat bi ħlassijiet doppji, dan kien imur u jkejjel xogħol li diġa` jkun sar u issa tressaq il-qorti.

Il-famuż każ ta' l-Inġinier Mark Mangion, li dan mar jitlob il-flus lill-kuntrattur talli jagħtih ix-xogħol u anke dan spiċċa l-qorti u għalhekk ma rridx nikkummenta ħafna fuqu.

Hemm każ ieħor ta' Vince Cilia, uffiċjal ieħor tad-dipartiment, li ġie akkużat minn kuntrattur li dan qiegħed jitlob il-flus sabiex jagħmel ix-xogħol tiegħu u issa, anke dan qiegħed il-qorti.

Aparti hekk, meta tkun fiċ-ċivil u tkun akkużat b'reat kriminali, suppost inti tkun suspendut b'half pay.

Dawn mhux talli mhumiex sospenduti talli fil-każ ta' Vince Cilia, dan ħa promotion u laħquh operations manager wara li ssemma dan il-każ!

Dan biex taraw kemm in-Nazzjonalisti jieħdu ħsieb in- nies tagħhom meta jkunu fil-gvern!

Dan Vince Cilia laħaq operations manager wara li spiċċa quddiem il-qorti b'każ ta' extortion!

Sur President, nixtieq nibqa' għaddej imma ma fadallix ħin, ngħid kumment qasir fuq il-famuża awtorita` tar-riżorsi.

Din m'għamlet xejn ħlief kriet post, jekk m'iniex sejjer żball, b'Lm32,000 fis-sena.

Għandna ministeru li jaħseb li għax iħabbar proġett, allura dan ikun sar.

Għandna ministeru magħruf għar-rapporti li jħejji fejn f'dawn l-erba' snin ġew ikkummissjonati 40 rapport u minjaf kemm ġew jiswew dawn.

Dan hu ministeru li meta ngħalqu d-diskussjonijiet ma' l-EU fuq l-ambjent, għamel riċeviment u nefaq ma nafx kemm-il mitt lira biex il-Ministru tiegħu stess lanqas biss kien ministru għall-ambjent għax dan ġie sfiduċjat mill-Prim Ministru stess!

Dan hu ministeru li ħsiebu biex jordna il-kalendarji u ordna 5,000 kalendarju bi spiża kbira u dan hu ministeru li jippretendi li qed imexxi ħafna u m'hu qed imexxi xejn.

Għal din ir-raġuni nixtieq inressaq din l-emenda għal din il-mozzjoni:

"VOT 28 - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U L-INFRASTRUTTURA

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm14,280" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm14,279".

Delete the figure "Lm14,280" and substitute therefore the figure "Lm14,279".

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Il-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni skada.

Issa l-ħin li fadal huwa kollu għan-naħa tal-gvern.

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, meta tisma' lill-oppożizzjoni titkellem, mill-ewwel tinduna li l-kampanja ta' l-oppożizzjoni hija mibnija fuq il-perċezzjoni u fil-fatt, il-gvern ta' Alfred Sant f'dawk is-sentejn, kien gvern li jibbaża kollox fuq il-perċezzjoni għax meta tiġi biex tifhem is-sustanza, ma ssib xejn jew ftit li xejn minn dak li jkun qiegħed jingħad.

Anke illum, l-għan politiku ta' l-oppożizzjoni huwa li tinħoloq perċezzjoni falza u sfortunatament, dan iwassal biex wieħed iħares lejn l- oppożizzjoni - u l-akbar prova kienet is-sentejn li kienu fil-gvern - bħala oppożizzjoni b'ħafna kliem sabiħ imma ftit li xejn sustanza.

Jien ippreparajt diskors għal dalgħodu pero` se nibdlu naqra biex nirrispondi għal dak li qalu ftit mill-kelliema ta' l-oppożizzjoni.

Jiena kont imsiefer Strasbourg fuq xogħol tal-parlament u x'ħin dalgħodu rajt dik it-tapestry quddiem il-Bieb tal-Bombi li tirreplika proprju dan il-bini, jiena ħsibt li din kienet idea tajba ħafna li tgħatti ix-xogħol ta' restawr b'dik it-tip ta' arti li tgħaxxaq l-għajnejn għaliex wieħed mill-punti importanti ta' l-ambjent huwa proprju l-estetika.

L-estetika hi importanti u hi waħda mill-affarijiet li kull perit iżomm f'rasu aLLAvolja tiġi tiswa l-flus.

Kieku min bena l-Belt, ma riedx jonfoq flus u ma kienx jagħti kas ta' l-estetika, il-Belt kienet tkun kwadra u ċatta.

Ir-realta` hi li trid tagħti kas ta' l-estetika u din tiswa l-flus.

Jiena tabib u qrajt studji xjentifiċi li jispjegaw l-importanza li l- estetika għandha fuq il-moħħ tal-bniedem f'dak li għandu x'jaqsam mal- perċezzjoni u ma kif, bniedem iħares lejn il-ħajja.

Mela jiena nibda biex nirringrazzja lil min ħa din l-inizjattiva għax din kienet idea tajba.

Jien kont f'Berlin u Brandenburg Gate – li huwa simbolu nazzjonali fil-Ġermanja – li qed jiġi restawrat ukoll, hu mgħotti bl-istess tip ta' facade li għandu l-Bieb tal-Bombi.

Fi Strasbourg ukoll, kien qed isir xi xogħol ta' restawr fil-pjazza ewlenija u dan il-bini kien totalment mgħotti b'dik it- tip ta' tapestry li hija replika tal-bini li kien hemm taħtha u dan kollu biex ma tintilifx l-estetika tal-post.

Dan it-tip ta' xogħol hu importanti u jiena ngħid li kull restawr ta' dan it-tip u ta' din l-importanza għandu jkun akkumpanjat minn dan it-tip ta' tranġar estetiku.

Il-falliment ta' l-oppożizzjoni ma jidhirx biss mill-kritika superfiċjali li jagħmlu imma hi riżultat tal-politika tagħhom li essenzjalment, mhux ma tatx imma ma tistax tagħti frott speċjalment fil-qasam ambjentali.

L-Onor.

Buhagiar semma s-sewage system, din is-sistema kellna target li ssir kollha sas-sena 2002 jew 2003 imma x'ġara?

Tela' l-Labour Party fl- 1996 u wieħed mill-ewwel proġetti li waqqaf kien proprju l-proġett tas- sewage system, fejn dan kien proġett biex id-drenaġġ kollu tagħna jiġi ttrattat qabel ma joħroġ fl-ibħra Maltin.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Buhagiar on a point of order.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Sur President, nitolb l-Onor.

Asciak ikun korrett f'dak li qed jgħid.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Sur President, dan m'huwiex point of order!

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: L-Onor.

Asciak qed jgħid affarijiet mhux minnhom.

Aħna komplejna bix-xogħol tat-tkabbir ta' l-impjant tad-drenaġġ ta' Sant'Antnin u mhux waqqafnih.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: F'Sant Antnin, il-gvern Laburista rranġa biex ineħħi r-riħa u sewwa għamel pero` dak hu proġett li bdieh il-PN.

Aparti hekk, biex jiġi treated is-sewage f'Malta, mhux Sant Antnin biss hemm bżonn, hemm bżonn ta' xi tlieta jew erba' sewage systems oħra u dan kien wieħed mill-proġetti li intom ipposponejtu bħal ma pposponejtu l-proġett tal-bdil tal-buses li issa qiegħed isir u dawn it-tnejn kienu l-ikbar żewġ fallimenti fl-ambjent li kellu l-gvern Laburista.

Imbagħad inħarsu lejn l-estimi ta' dan il-budget u nsibu li tnejn mill- proġetti kbar li qed jagħfas fuqhom il-PN huma proprja s-sewage system u l- waste management.

Rigward il-waste management, il-problema tal-Magħtab ilha magħna żmien twil u kien proprju dan il-gvern li b'mod serju prova jittekilja l-problema u mhux billi ttir bil-helicopter minn fuqha u tgħid li se tagħmel xi ħaġa imma ma jsir xejn.

Bil-fatti, dan il-gvern qed jagħmel xi ħaġa biex isolvi din il-problema.

Il-problema tal-Magħtab mhux se tissolva mil-lum għal għada, din hija problema serja u rridu nagħmlu l- istudji kollha neċessarji għaliex bl-addoċċ ma jsir xejn pero` aħna wegħdna li sas-sena 2004, il-Magħtab jingħalaq u hekk se jsir.

Jekk tħares lejn il-budget, per eżempju, lejn dawk li huma voti kapitali, naraw li l-gvern għas-sewage treatment plant biss, qiegħed jalloka kważi Lm5 miljun.

Jekk tħares lejn il-vot tal-waste management services, tara li għandek 'il fuq minn Lm1 miljun.

Issa dan hu vot kapitali u mhux dak rikurrenti fejn fuq affarijiet ambjentali hemm aktar minn Lm24 miljun, żewġ miljuni iktar milli kien hemm is-sena l-oħra.

Pero` dan mhux il-punt tiegħi, il-punt tiegħi hu li l-oppożizzjoni dejjem titkellem u tparla fuq l- ambjent u bil-fatti, ma tagħmel xejn u dan ifakkarni f'dik l-istorja fil- Bibja fejn missier qal lil wieħed mit-tfal tiegħu biex imur jaħdem u dan qallu li ma jridx imma mar jaħdem xorta filwaqt li meta l-istess missier qal lit-tifel l-ieħor biex imur jaħdem, dan qallu li se jmur imma ma mar xejn.

Meta taqra l-artiklu ta' Joe Mizzi f'"The Sunday Times" tal-bieraħ, taħseb li jew inti qiegħed fil-qamar jew inkella, l-oppożizzjoni kollha qiegħda fil-qamar għax tibda tara l-ineżattezzi iġennuk.

Tara sforz enormi biex tingħata l-perċezzjoni li dan il-gvern m'għamel xejn u l-oppożizzjoni tista' tagħmel ħafna bħalma kieku ma nafux li fis-sentejn li għamlu fil- gvern, huma kienu li m'għamlu xejn!

L-artiklu li semmejt, ta' l-Onor.

Joe Mizzi, hu artiklu mimli b'affarijiet tad-daħk.

Dan semma fuq l-umbrella ta' l-Etna u qal li l-gvern missu għamel xi ħaġa pero` mhux se nidħol f'din għax żmienha għadda.

Semma kwestjonijiet bħal per eżempju fuq l-ilma tal-baħar u din veru tad-daħk, għax l-uffiċjal responsabbli miċ-checking tas-sewage fil-baħar fis-sentejn li kien hemm il-partit Laburista fil-gvern kien proprju jiena u dawn iridu jagħtu l-impressjoni li s-sewage fil-baħar illum huwa agħar milli kien f'dawk is-sentejn li kienu fil-gvern huma.

Din jiena ngħidilha ċajta għaliex il-fatti hemm qegħdin, ir-rapport li kkwota minnu Joe Mizzi m'għandux x'jaqsam mas-sewage u l-iċċekkjar tal-bacteria, dak huma għal affarijiet oħra bħal minerali fil-baħar u huma kriterji totalment differenti pero` fuq dak li huwa sewage fil-baħar, illum huwa ħafna aktar baxx milli kien fi żmienhom.

Din hija r-realta` u għandna l-fatti man-naħa tagħna pero` l-klassika ta' Joe Mizzi tal-bieraħ hija din:

"Admittedly, rapid economic development and increased tourists arrivals under a Labour government, has put a strain on our water resources but Labour also has solutions for this problem.

Reverse osmosis plants were introduced precisely to ease pressure on ground water.".

Dan qed jgħid li l-gvern Laburista tas-sebgħinijiet u t-tmeninijiet introduċa r-reverse osmosis plant biex isolvi l-problema ta' l-ilma u din mhux perċezzjoni falza tar-realta` li nistgħu naqbduha b'idejna, ma nafx x'inhu!

Sur President, jien ma tantx baqagħli ħin u se nagħlaq b'dan il-ħsieb.

Kien hemm teologu Ġermaniz, Paul Tillich u dan qal li gvern li fil-viżjoni tiegħu jfittex li jkun awtonomu żżejjed - li semmiha awtonomija falza - mill-kumplament tal-popli ta' madwaru u li jfittex politika ta' isolationist, iwassal biex dan il-gvern ikun awtoritarju.

Gvern li jfittex l-awtonomija falza u l-iżolament ikollu falliment fil-politika estera tiegħu, ikollu falliment fil-politika interna tiegħu u jkollu falliment fil- politika ambjentali.

Sfortunatament, din hija l-pożizzjoni tal-partit Laburista illum, pożizzjoni fejn dan qiegħed ifittex li jiżola lil Malta mill-kumplament ta' l-Ewropa u tad-dinja, biex iġib lil Malta f'pożizzjoni ta' isolationist u jekk jiġri hekk, se ikollu falliment f'dik li hija politika interna, dik estera u anke dik ambjentali minħabba n-nuqqas ta' solidarjeta` li tintwera lejn l-ambjent inġenerali.

Din hija politika li tfalli bl-ikrah mhux biss għax ikun hemm nuqqas ta' fondi mill-UE li jistgħu jgħinuna imma anke minħabba l-attitudni ta' dak it-tip ta' gvern lejn il-politika ambjentali per se.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

L-Onor.

Jeffrey Pullicino Orlando.

ONOR.

JEFFREY PULLICINO ORLANDO: Sur President, huwa fatt magħruf li aktar kemm pajjiż joħloq ġid, aktar jiġġenera skart.

Huwa fatt magħruf ukoll li l-ekonomija ta' pajjiżna splodiet 'il fuq f'dawn l-aħħar snin taħt gvern Nazzjonalista.

Dan ifisser li aħna qed niffaċċjaw problemi ambjentali li nsibuhom ukoll f'ekonomiji oħra żviluppati bħalma huma dawk tal-pajjiżi industrijalizzati.

Wieħed jista' jaqsam dawn il-problemi fi tliet kategoriji, tniġġis fl-ibħra tagħna, t-tniġġis ta' l-arja tagħna u l-problema ta' l-iskart.

Ta min wieħed isemmi li problemi ambjentali bħal dawn mhux biss inaqqsu mill- kwalita` tal-ħajja minħabba raġunijiet ta' estetika imma anke minħabba li jġibu magħhom problemi kbar ta' saħħa.

Aħna għandna rati għoljin ħafna ta' asthma u hay fever fost il-poplu Malti u anke fost it-tfal u m'hemmx dubju li dan huwa dovut prinċipalment minħabba t-tniġġis li għandna fl-arja tagħna.

Sur President, ir-riżultati tajbin fl-isfera tat-titjib ta' l-ambjent ma nistgħux naslu għalihom mingħajr għajnuna u l-aħjar post minn fejn issib din l-għajnuna hi mingħand nies jew entitajiet li għandhom rekord ambjentali tajjeb ħafna u esperjenza f'dan il-qasam.

M'hemmx dubju li l-iktar entita` li hija magħrufa għall-kuxjenza ambjentali tagħha hi l-UE.

F'dak li hu ħarsien ta' l-ambjent illum il-ġurnata l-ebda entità jew pajjiż ieħor ma jħabbatha ma' l-Unjoni Ewropea ̧ lanqas l-Istati Uniti ta' l- Amerika.

Għalhekk meta fi ftit xhur oħra, jekk Alla jrid, nidħlu fl- Unjoni Ewropea ̧ il-poplu Malti se jkun jista' jdur lejn sħabu fl-Unjoni Ewropea mhux biss għax dawn għandhom l-esperjenza imma wkoll biex tingħatalna għajnuna teknika.

Minħabba l-limitazzjonijiet li għandna u minħabba l-problemi kbar li qed naffaċċjaw f'pajjiżna se tingħatalna wkoll għanjuna finanzjarja.

B'hekk l-ambjent intejbuh bil-fatti u mhux bil-kliem biss.

Illum il-kollega tagħna l-Onor.

Joe Mizzi tkellem fuq din il-problema u semma l-problema tal-Magħtab.

Fil-fatt wegħedna li f'inqas minn sentejn - jekk b'xi forma ta' skerz il-partit Laburista jitla' fil-gvern - hu u sħabu se jsolvu l-problema kbira tal-Magħtab.

Ovvjament kif se jsolvu din il-problema ma jgħidilniex u Alla jbierek dawn qed jittamaw li fi ftit ġimgħat oħra se jkunu fil-gvern u għadhom lanqas biss identifikaw is-siti għall-engineered landfills li jaqblu li għandhom isiru biex jissosstitwixxu l-Magħtab.

Allura dawn lanqas għadhom għamlu studju jew pjan dwar dan?

Lill-Onor.

Mizzi nixtieq nistaqsih ukoll minn fejn se jġib il-finanzjament biex jagħmel l-affarijiet sbieħ li qed iwiegħed fil-qasam ambjentali.

Aħna nafu li jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea se jkollna għajnuna finanzjarja kbira fil-qasam ambjentali u se jkollna wkoll għajnuna teknika imma jekk mhux se nkunu membri sħaħ mhu se jingħatalna xejn.

Allura l-Onor.

Joe Mizzi minn fejn qed jimmaġina li se jġib il-finanzjament li għandna bżonn biex insolvu din il-problema kbira?

Jista' jkun li qed jikkonsidra xi żieda fit-taxxi jew forsi xi bio-taxation kif hemm f'pajjiżi oħra?

Pero' dawn l-affarijiet mhux se jgħidhomlna kif mhux se jgħidilna fejn, jekk jaf ̧ qed jikkonsidra li jagħmel l-engineered landfill, li ma jmurx il- partit Laburista jitlef xi vot.

L-importanti għal dawn in-nies huwa li jiggranfaw il-poter u allura ma tistax tafdahom.

Sur President, fil-passat diġà ħadna miżuri ambjentali permezz tal- budgets.

Per eżempju ̧ il-budget ta' din is-sena qed jinkoraġġixxi l- karozzi u l-muturi li jaħdmu bl-elettriku, l-użu ta' prodotti magħmulin minn sistemi ta' riċiklaġġ u l-użu ta' prodotti li huma biodegradable.

Aħna qed nipprovaw nirranġaw il-problemi ambjentali kbar li għandna bil- fatti u mhux bil-kliem.

Nixtieq insemmi wkoll miżuri oħrajn li wettaqna fis-snin li għaddew fil- qasam ta' l-ambjent.

Aħna naqqasna l-VAT fuq apparat ta' enerġija alternattiva bħal solar heaters u solar panels minn 15% għal 5%.

Biex jitnaqqas l-iskart tal-kostruzzjoni li jifforma 84% ta' l-iskart li jintefa' fil-Magħtab tkompla t-tħaddim li jkisser u jfarrak it-terrapien f'daqsijiet żgħar biex dan ikun jista' jintuża għal skopijiet ta' riċiklaġġ fl-industrija tal-kostruzzjoni.

Nista' ngħid li 'l fuq minn 80,000 tunnellata ta' skart mill-kostruzzjoni ġew ittrattati b'din il-miżura.

Kwantità konsiderevoli minn dan l-iskart intuża fuq xogħlijiet ta' toroq filwaqt li kwantità oħra bdiet titħallat mal-kompost biex tintuża minflok il-ħamrija.

F'dan il-qasam inħoss li għad hemm ħafna u ħafna xi jsir.

Kif igħidu l- Ingliżi dejjem jibqa' room for improvement u fil-qasam ta' l-iskart li jiġi mill-industrija tal-kostruzzjoni inħoss li għad hemm ħafna aktar xi jsir.

Fil-passat jien tkellimt ħafna drabi fuq il-possibbiltà li nirriklamaw l-art mill-baħar permezz ta' l-iskart li jiġi mill-industrija tal-kostruzzjoni liema skart ma jistax jintuża u jiġi riċiklat.

Ma nafx jekk nistgħux nikkonsidraw skemi ġodda, bħal ̧ per eżempju l-użu ta' ġebel ta' bini li qed jitwaqqa' jew ġebel ta' xi post li jkun qed jiġġarraf.

Ma nafx jekk dan il-bini jistax jiġi konservat biex jekk ma jintużax fl-istess sit forsi jkun jista' jintuża f'siti oħra.

Kif jaf kulħadd illum l-art għoliet ħafna u qed inħaffru għall-basements u forom oħra ta' żviluppi.

Għalhekk ma nafx jekk forsi għandniex nintroduċu skema li permezz tagħha ninkoraġġixxu l-użu ta' blat maqtugħ fl-istess sit partikolarment fil-każ ta' proġetti kbar.

Nafu li hekk kien isir fil- passat u allura naħseb li nistgħu nagħmlu hekk issa wkoll.

B'hekk inkunu qed innaqqsu l-uniku riżors naturali li għandna f'dan il-pajjiż.

Il-gvern Nazzjonalista ħa ħafna miżuri ta' fejda għall-ambjent.

Per eżempju, wieħed għandu jsemmi li għandu jkompli jintefa' l-iskart fil- barrieri liċenzjati għal dan il-għan.

Inbeda wkoll proġett ġdid li permezz tiegħu bdiet timtela' barriera bit-terrapien nadif biex din tkun ikkonvertita f'art agrikola.

It-taqsima tal-parks u konservazzjoni li llum ġiet ikkritikata qed taħdem biex jitkabbar u jissebbaħ il-park nazzjonali ta' Ta Qali.

Din qed twettaq ħidma kbira barra s-swar tal-Kottonera f'Ħaż Żabbar biex dik l-area tinbidel f'park reġonali u qed twettaq ukoll xogħol ta' tisbiħ fl-inħawi ta' Għar Ħasan u San Pawl il-baħar.

Qed taħdem ukoll fuq programmi ta' afforestation f'Pembroke u l-Mellieħa.

Din is-sezzjoni bdiet proġett għat-tneħħija ta' tankijiet tal-ħadid li tant ikerrħu l- ambjent Malti minn fuq il-ħitan tas-sejjiegħ tagħna.

Ta' min igħid li tneħħew madwar 10,000 tank f'dawn l-aħħar ħames xhur.

Issaħħet ukoll is-sezzjoni tal-ġbir ta' l-iskart separat għar-riċiklaġġ.

Dan l-iskart inġabar mid-dipartimenti tal-gvern, azjendi pubbliċi u kunsilli lokali.

Fil-fatt sa Ġunju ta' din is-sena ġabru madwar 460 tunnellata karta u 33 tunnellata kartun li kollha ġew riċiklati lokalment.

Madwar tmien tunnellati ta' ħġieġ u landa u plastik inġabru mill-iskips għal skart separat li tpoġġew f'Pembroke u Marsascala.

Qed jitwettqu proġetti pilota għas-separazzjoni ta' l-iskart fis-Swieqi u f'Santa Luċija.

Din is-sena inbdiet ukoll skema ta' recycling banks għall-ħġieġ u metalli f'postijiet frekwentati minn ħafna nies.

Fix-xitwa dawn il-postijiet kienu jinkludu Ta Qali, Kennedy Grove, Marsaxlokk u Ta' Sliema.

Fis-sajf ir- recycling banks ġew introdotti fuq xtut l-iżjed popolari bħalma huma Għajn Tuffieħa, l-Għadira u Pretty Bay.

Matul is-sena li għaddiet is-sezzjoni tal-parks u konservazzjoni tal-pajsaġġi għamlet manutenzjoni ta' aktar minn 44 metru kubu ta' ħitan tas-sejjiegħ u neħħiet madwar 95 kubu ta' skart goff.

Issa ħalli nsemmi miżuri oħra.

Il-unit għas-servizz ta' tisbiħ neħħa 'l fuq minn 30,000 tunnellata materjal jew aktar minn 2,000 trakk minn diversi bnadi ta' Malta f'dawn l-aħħar sentejn.

Dan qed isir biex inneħħu l-ħmieġ jew it-terrapien li ġieli jintefa' bl-addoċċ fil-pajsaġġ Malti.

Is- sezzjoni kontra t-tniġġiż taż-żejt fil-baħar ħadet azzjoni f'għaxar inċidenti taż-żjut li ntefgħu fil-baħar tagħna jew li niġġsu l-kosta ta' madwar il-gżejjer Maltin.

F'dawn l-aħħar erba' snin sar investiment ta' aktar minn Lm13 miljun fis- sistema tad-drenaġġ.

Hawnhekk nixtieq infaħħar ix-xogħol siewi ħafna li sar f'Ħ'Attard li qiegħed fid-distrett tiegħi ̧ li rnexxa bil-kbir.

Din is- sena qed isiru aktar minn 60 proġett ta' restawr din is-sena pero' ġie kkritikat il-metodu professjonali ħafna li bih qed nimxu fil-proġett ta' restawr tal-Porte de Bombes.

Jien ikolli ningħaqad mal-kollega tiegħi, l-Onor.

Michael Asciak għax wieħed irid joqgħod attent li kemm jista' jkun ma jgħollix l-ispejjeż ta' proġetti bħal dawn, imma fl-istess ħin irid joqgħod attent li meta jkun hemm high profile projects li jinvolvu siti li tant jolqtu l-għajn, mhux biss tal-Maltin imma ta' kull barrani li jiġi f'pajjiżna ...

Jien m'għandix dubju li kull barrani li jiġi f'pajjiżna jara kif jagħmel biex iżur il-belt kapitali ta' pajjiżna.

Ma jistax ikun li min ikun dieħel lejn il-belt kapitali ta' pajjiżna jara dak it-taħwid ta' scaffolding, kif kien jara kieku ma kienx għal dak il-covering li sar fuq l-iscaffolding.

Kieku ma sarx hekk konna nagħtu impressjoni verament dillettantesk lill-poplu Malti kollu.

Dan jagħmel reklam ħażin ħafna lill-poplu Malti.

Jien ma naħsibx li dan kien ħela ta' flus għaliex huwa parti essenzjali ta' kull proġett ta' restawr fid-dinja moderna tal-lum li kemm jista' jkun tipprova tnaqqas mill-impatt negattiv estetiku li jkollok fi proġetti bħal dawn.

Sur President, nikkonkludi – ma rridx nieħu mill-ħin tal-kollega tiegħi l- ministru għax m'għandix dubju li għandu ħafna u ħafna xi jgħid biex jirrispondi għall-kritika li saret illum, ħafna minnha nġusta – billi ngħid li gvern Nazzjonalista dejjem ipprova jimxi permezz tal-fatti u mhux permezz ta' kliem sabiħ.

Hemm ħafna u ħafna x'jista' jsir f'dan il-qasam u żgur li qatt ma nistgħu nagħmlu biżejjed.

Dan huwa qasam vast li anke pajjiżi li għandhom riżorsi ferm akbar minn tagħna jsibu problemi kbar biex ilaħħqu miegħu, imma qed nagħmlu dak li nistgħu bir-riżorsi li għandna.

Jekk Alla jrid se nkunu nistgħu nagħmlu wisq u wisq aktar meta fi ftit xhur oħra jkollna l-għajnuna teknika u finanzjarja ta' l-Unjoni Ewropea għax meta nidħlu bħala membri nibdew nitqiesu bħala parti mill-familja Ewropea, liema familja kemm jista' jkun tipprova tgħin wieħed lill-ieħor.

Diġa` kien hemm forom ta' għajnuna mill-Unjoni Ewropea u m'għandix dubju li dawn se jkomplu jiżdiedu u se nkunu nistgħu, jekk mhux insolvu l-problemi ambjentali kollha - għax aħna m'għandniex il-bakketta maġika kif għandu l- Onor. Joe Mizzi jew kif jipprova jagħti l-impressjoni li għandu - almenu intaffuhom.

L-Onor.

Mizzi waqa' għaż-żufjett mal-poplu Malti u Għawdxi kollu meta ta x'wieħed jifhem li kieku kien għalih il-problema tat-trab fin li waqa' fuqna meta żbroffa l-Etna kien se jsolviha waħdu kieku kien qiegħed fil-gvern.

Sur President, aħna bakketta maġika m'għandniex, imma permezz ta' l-għajnuna, naslu.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Nistieden issa lill-Ministru Zammit Dimech biex jagħmel l-għeluq tad-dibattitu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, l-ewwelnett nibda biex nirringrazzja lid-diversi kelliema li ħadu sehem f'dan id-dibattitu, kemm min-naħa ta' l-oppożizzjoni kif ukoll minn naħa tal-gvern.

Bla ebda dubju qegħdin niddiskutu ministeru b'impatt importanti fuq il-pajjiż u nipprova li fil-ħin li fadal mhux biss nirriferi għal diversi rimarki li saru b'mod partikolari min-naħa ta' l-oppożizzjoni imma xtaqt anke nindika fil-qosor il-ħidma li għaddejja minn dan il-ministeru.

Sur President, ngħid mill-ewwel li filwaqt li pajjiżna qiegħed f'mument kruċjali ħafna anke mill-lat storiku, meta nħarsu lejn l-aħħar erba' snin sodisfatti li saret ħidma bla heda fl-oqsma diversi tal-ħidma pubblika f'dan il-pajjiż; żgur b'mod rifless tajjeb fl-istess ministeru għar-riżorsi u infrastruttura fejn naraw proġetti kbar ta' tisbiħ, proġetti estensivi ta' restawr u riabilitazzjoni, gvern li qed jieħu bis-serjeta` il-problema ta' l-iskart, kemm likwidu kif ukoll solidu u li jagħmel dan kollu biex jagħti lill-pajjiż il-kwalita` ta' servizz li aħna nippretendu.

Imma ħalli issa nirriferi ftit għal xi rimarki li saru f'dan id-dibattitu.

L-Onor.

Mizzi beda d-diskors tiegħu billi rrifera għal darb'oħra għall- fuljett pitazz maħruġ mill-Labour party.

Jien għad irrid nara lil xi ħadd li jipproduċi ftit karti li jekk tagħsarhom ma joħroġ sustanza minnhom kważi xejn, u li f'kull okkażjoni li jkollu fil-pubbliku jaqbeż u jifraħ bih.

Dan il-fuljett diġa` kien ikkritikat mill-għaqdiet li suppost l- iktar li jikkummentaw favorelment għalih li kieku kien tassew dokument ambjentali - qed nirriferi għall-kritika li saret minn diversi għaqdiet ambjentali.

Dan huwa dokument li ħlief li jgħid dak li hu ovvju, jiġifieri jgħid dak li jgħidu t-tfal fl-iskola primarja, bħal per eżempju, irridu l-arja nadifa u rridu nimmaniġjaw l-iskart, ma jagħmilx.

Jekk wieħed iħares lejn il-parti li ssemmi l-iskart, li tinsab f'paġni 19 sa 22 minn total ta' 30 paġna li għandu dan id-dokument, isib li hemm miktub li l- gvern Laburista jħeġġeġ li jsir riċiklaġġ ta' l-iskart speċjalment tal- ġebla mhux lanqas permezz ta' riklamazzjoni ta' l-art mill-baħar.

Imma din hija xi ħaġa ġdida?!

Hija xi ħaġa differenti mill-istrateġija li ħareġ il- gvern f'dan ir-rigward?

Sur President, dawn kulma jgħidu huwa li għandhom bżonn sena u disa' xhur biex jagħlqu l-miżbla tal-Magħtab u jsolvu kollox; fil-bidu kienu qalu sena, imbagħad qalu sena u nofs, imma issa qalu li biex ikunu aktar preċiżi iridu tliet xhur iżjed.

Imma kif?

Għaliex dawn stess jammettu li biex tagħlaq faċilita` eżistenti jrid naturalment ikollok il-faċilitajiet ġodda f'posthom.

U l-faċilitajiet ġodda f'posthom jinkludu l-engineered landfills.

Issa jekk l-atteġġjament tagħhom dwar l-engineered landfills hu sempliċement li jgħidu li jridu jimxu fuq kriterji u regoli internazzjonali ...

Dan biss hu dak li qal illum għal darb'oħra l-Onor.

Mizzi.

Qalilna li hu r-rapporti li kellu hu m'aċċettahomx imma mkien ma jirriżulta li dan bagħat daqxejn ta' ittra li tgħid li dak ir-rapport ma kienx jaqbel miegħu u ried li jerġa' jiġi rivedut.

Jista' forsi jkun hawn min jgħidli li mkien lanqas m'hemm ittra li tgħid li huwa jaqbel, imma allura l-verita` hi li raqad fuq ir-rapport li kellu, liema rapport qed jgħid li hu ma jaqbilx miegħu, u m'għamel xejn biex jipprova jmexxi r-rapport f'xi direzzjoni differenti.

U lanqas ma qalilna llum xi jrid jagħmel fuq dan is- suġġett.

L-unika ħaġa li wieħed jista' jifhem li jrid jagħmel huwa li jibda l-proċess kompletament mill-ġdid.

Naturalment aħna konxji tal-fatt li dan għandu bniedem, li jikkonsidra lilu nnifsu bħala espert, impjegat mal-gvern jagħtih il-pariri u jiktiblu ftit min-notamenti meta hu jiġi biex jitkellem hawnhekk, imma jien ngħidlu biex joqgħod attent għaliex dan l- espert li jagħtih ħafna pariri huwa l-iktar persuna li jkun minn ta' quddiem biex imur jagħti pariri lin-nies oħra li jkunu qegħdin jaħdmu mal- gvern u jara kif jitħallas mill-angoli kollha immaġinabbli.

Joqgħod attent għaliex jekk dan huwa t-tip ta' ftehim li l-oppożizzjoni qed tagħmel ma' ċerti nies, allura qiegħda ddaħħal lilha nnifisha fi sqaq li minnu ma nafx minn fejn trid toħroġ jekk qatt xi darba tkun fdata bit-tmexxija tal-pajjiż f'idejha.

Imma jien ipprovajt insegwi wkoll xi argumenti oħrajn.

Sur President, l-Onor.

Mizzi mbagħad għadda biex jikkwota lil ħaddieħor u qal li aħna rridu nagħmlu l-infurzar u d-dixxiplina.

Imma mhux ovvju?!

Imma jekk l-oppożizzjoni tikkritikana għaliex tgħid li aħna għandna kollox iddettat minn Brussell, allura x'fiha ħażin li ngħidu li r-responsabbilta` hija ta' pajjiżna?

Li ma kkwotax l-Onor.

Mizzi - u naħseb li nduna – kien fejn kien hemm miktub li se tingħata l-għajnuna mill-Unjoni Ewropea meta Malta tidħol membru.

Qal ukoll li hemm elementi li jridu jkunu twettqu qabel ma nidħlu.

Iva, hemm elementi li jkunu twettqu qabel u hemm elementi oħrajn li jitwettqu wara.

Jekk wieħed iħares lejn dan id-dokument, li huwa l-istrateġija ta' l- immaniġġjar ta' l-iskart f'pajjiżna, jara li dan jestendi sas-sena 2014.

Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea fil-bidu ta' l-2004 u allura jkun għad fadal 10 snin sħaħ sat-twettiq ta' din l-istrateġija u jkun hemm diversi partijiet minn din l-istrateġija li jistgħu, skond din il-kwotazzjoni li tana llum stess l-Onor.

Mizzi, ikunu ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea skond il-fondi strutturali.

U jien nista' ngħid li l-ministeru tiegħi ipprepara dokumentazzjoni dettaljata, kif qed jagħmlu id-diversi ministeri fil-gvern, u għamel il-homework meħtieġ biex nidentifikaw diversi proġetti ta' natura ambjentali u nfrastrutturali li jistgħu jitwettqu għall-ġid ta' pajjiżna fil-parti l-kbira b'finanzjament mill-Unjoni Ewropea.

U ppruvajt nifhem argumenti oħrajn.

Qalilna l-Onor.

Mizzi li aħna darba għedna li t-twettieq ta' din l- istrateġija kellu jiġi jiswa Lm120 miljun, imbagħad darb'oħra għedna li s- somma hija ta' Lm70 miljun.

Jekk wieħed iħares lejn paġna 97 ta' dan id- dokument jara li l-capital costs jistgħu jvarjaw bejn Lm69 miljun u Lm74.5 miljun.

Jiġifieir s-Lm70 miljun hija ċ-ċifra li tindika l-istrateġija bħala n-nefqa kapitali.

Naturalment, meta aħna nikkwotaw iċ-ċifra ta' l- infiq tagħna ġieli nagħmlu riferenza wkoll għal spejjeż oħra li m'humiex ta' natura kapitali, pero` bir-rispett kollu, anke jekk jien nieħu l- argument ta' l-Onor.

Joe Mizzi bħala wieħed validu, bilfors ikolli nistaqsi jekk dan huwiex qed jinduna li d-differenza niżlet u mhux telgħet.

Kif tista' tistaqsi fejn marret id-differenza bejn il-Lm120 miljun li ssemmiet fil-bidu u s-Lm70 miljun li qed tissemma issa?

Kif tistaqsi fejn marret id- differenza jekk jien qed ngħid li s-somma naqset mhux għoliet?

Kif tiġi hawn tgħidli li dawn ma nafx fejn marru?

Jekk il-kalkoli jkunu ta' nefqa inqas, naturalment dan ikun ifisser li l-gvern ikun iffranka minn stimi oriġinali, imma fil-verita` jkun hemm spejjeż iżjed li jiġu approvati kull sena f'dan il-parlament permezz tal-proċedura ta' l-estimi, u għada pitgħada jkun hemm ukoll l-eżami ta' l-accounts tal-kumpannija li twaqqfet biex tamministra l-istrateġija.

Imma biex tiġi hawnhekk u tistaqsi fejn marret id-differenza meta fil-fatt is-somma tkun naqset u mhux telgħet, bilfors li tkun qed tirraġuna bil-loġika ta' kif jirraġunaw ċerti mħuħ f'dan il-parlament.

Sur President, ma setax jonqos li l-Onor.

Mizzi jerġa' jikkwota lill-Malta institute of waste management.

Issa din hija interessanti ħafna għaliex din dwarha kellna dibattitu fuq it-television – is-suġġett kien magħżul mill-partit Laburista u allura l-Onor.

Mizzi kellu jagħmel il-ftuħ u l- għeluq ta' dak id-dibattitu – u kont nimmaġina li fl-għeluq kien se jagħmel xi erba' sorpriżi kbar, imma fl-għeluq ta' dan il-famuż dibattitu fuq it-televiżjoni l-Onor.

Mizzi kulma qal kien li mhux veru li dak li kitbu fuq l-ambjent kien xi ħmerija għax anke l-Malta institute of waste management kien faħħarhom u qabel magħhom.

U beda jikkwota l-partijiet li qabillu mill-ittra tal-Malta institute of waste management, pero` imbagħad dan l-istitut wieġbu u fost affarijiet oħra qallu hekk: "L-istitut iħoss li l-Onor.

Mizzi kien qiegħed ikun partiġġjan meta njora partijiet minn din l-istess ittra u b'hekk indika u ta x'jifhem li l-Malta institute of waste management kien qed japprova bis-sħiħ id-dokument tal-partit Laburista".

Tawh ħasla.

Jiġifieri l-famuż għeluq ta' l-Onor.

Mizzi ta' dak id- dibattitu kellu ċ-ċaħda totali tal-Malta institute of waste management għaliex qalu li ma kenux ikkwotati tajjeb, li l-Onor.

Mizzi ma fehemx dak li kien hemm fl-ittra.

Pero` li jolqotni wkoll f'dan kollu u li fl- opinjoni tiegħi huwa interessanti, huwa li jekk wieħed isegwi d-diversi stqarrijiet u kitbiet ta' l-Onor.

Mizzi u tal-partit Laburista b'mod ġenerali, isib li filwaqt li fil-bidu dawn kienu qed ifaħħru lil dan l- istitut, fil-fatt jekk wieħed iħares lejn "l-orizzont" tal-21 ta' Ottubru jara li f'paġna 28 b'ittri kbar hemm li l-istitut Malti għall-immaniġġjar ta' l-iskart jifraħ lill-partit Laburista, meta ħarġet l-istqarrija ta' dan l-istitut li diġa` ikkwotajt u dehret fil-gazzetti, it-tweġiba ta' l-Onor.

Mizzi kienet li l-"head of Malta institute of waste management has conflict of interest".

Mela l-conflict of interest issa sar jiddependi minn jekk bniedem ifaħħrekx jew jikkritikakx?

Mela issa ġejna f'sitwazzjoni fejn meta Joe Mizzi fehem li faħħruh, allura jgħidilhom bravi u jagħlaq id- dibattiti fuq it-televiżjoni billi jikkwota minn dak li jkunu qed jgħidu, imma meta mbagħad qalulu li kien partiġġjan, ma fehmx l-ittra tagħhom u ma fehmex li hemm differenzi fl-opinjoni ta' bejniethom, jgħajjarhom!

L-oppożizzjoni tippriedka li għandha l-bibien miftuħin, imma dawn il-bibien huma miftuħin biss għal min joqgħod jilgħaqhom, iżiegħel bihom u jgħaddilhom il-karti; għall-oħrajn il-bibien huma miftuħin biex ikeċċuhom 'il barra.

U dan fuq l-istess bniedem; filli jfaħħruh u filli jikkritikawh!

U allura jien nista' b'xi mod nieħu l-argumenti li jagħmlu b'mod kredibbli?!

Anke dwar il-kwestjoni tal-plastic – illum ma tantx semmiha imma biss aċċenn għaliha b'mod indirett – jien nista' ngħidlu li l-pożizzjoni llum hi li l-kontenituri kollha tal-plastic f'pajjiżna jispiċċaw il-Magħtab.

U dan mhux biss dak li jiġi minn barra għaliex jekk nieħdu biss l-ilma li nagħmlu f'Malta stess naraw li dan jimtela' f'kontenituri tal-plastic li kollha jispiċċaw il-Magħtab.

Jekk inħarsu lejn diversi prodotti li jiġu minn barra fi fliexken li m'hemmx id-deposit scheme fuqhom, bħal per eżempju, ċerti fliexken tal-birra, jew prodotti oħrajn li jiġu fil-plastic, naraw li dawn kollha jispiċċaw il-Magħtab.

Fl-istrateġija għall- immaniġġjar ta' l-iskart qed ngħidu li minbarra li hemm perijodu ta' transizzjoni twil biżżejjed biex l-industrija f'Malta tadatta b'mod li jkunu jistgħu jidħlu prodotti fil-plastic anke drinks minerali, u meta dawn jistgħu jidħlu - għaliex hija kwestjoni mhux biss ta' ambjent imma hija wkoll kwestjoni ta' free competition - m'hemm l-ebda obbligu fuq l- industrija f'Malta li taqleb għall-plastic.

Jekk ma tridx taqleb għall- plastic tista' ma taqlibx, imma l-argument m'huwiex jekk hi għandhiex l- obbligu li taqleb għall-plastic imma jekk tistax.

Għaliex jekk tagħmel dawk il-prodotti bil-ħġieġ u żżomm lil ħaddieħor milli jagħmilhom fil- plastic f'Malta jew barra, tkun qed toħloq dak li jissejjaħ non tariff barrier.

Imma l-argument m'huwiex dan biss, l-argument huwa li wara l-perijodu ta' transizzjoni biex l-industrija Maltija jekk trid tadatta, tadatta, irid ikun hawn fil-pajjiż sistemi ta' immaniġjar ta' l-iskart li jinkludu r- riċiklaġġ u d-disponiment totali tal-kontenituri kollha, inkluż dawk il- miljuni ta' fliexken tal-plastic li llum imorru l-Magħtab.

Mela meta Malta jkollha dan kollu jseħħ, il-verita` hija li l-immaniġġjar ta' l-iskart imur aħjar għaliex illum il-muntanja ta' plastic magħmulha minn fliexken li huma prodotti f'Malta, inkluż dik li marru jippużaw ħdejha l-Onor.

Joe Mizzi u l- Kap ta' l-Oppożizzjoni ...

Għaliex dawn ma sabux dawn il-fliexken x'imkien u ġabuhom f'Malta b'xi mod illegali biex jagħmlu punt u jgħidulna xi fliexken se jibdew deħlin; dawn għamlu muntanja b'dawk li diġa` jmorru l- Magħtab u marru jippużaw ħdejhom.

Meta jkollok l-immaniġġjar ta' l-iskart li jinkludi r-riċiklaġġ tal-plastic u anke d-deposit schemes fuq il- fliexken kollha, allura mbagħad ma jibqgħux imorru iktar il-Magħtab.

Mela l-verita` hija li b'din l-istrateġija l-immaniġjar ta' l-iskart imur aħjar.

L-Onor.

Mizzi reġa' semmielna l-golf course.

Hawnhekk jien irrid infakkru li l-kritika li huwa qala' hija l-kritika li qalagħha fil-gazzetta uffiċjali tal-partit Laburista, "Il-KullĦadd".

Meta kienet dehret din il- kritika fil-paġna ambjentali tal-ħarġa tal-Ħadd, 22 ta' Settembru ta' dan il-ġurnal, għall-ewwel l-Onor.

Mizzi kien qalilna li ma jafx min kitibha għax kienet anonima, imma imbagħad, f'dibattitu li kellna jien fakkartu li min kiteb kien iffirma u fil-fatt huwa Joseph F. Cachia.

U x'qaltlu fil- fatt dan persuna li suppost l-Onor.

Mizzi jafha sewwa, liema persuna tikteb b'impenn fuq l-ambjent fil-ġurnal uffiċjali tal-partit Laburista?

U mhux billi llum jiġi hawn u jikkwota "Il-Mument"; jien se nikkwotalu "Il- KullĦadd", l-organu uffiċjali tal-partit Laburista.

Din il-persuna qaltlu: "Tassew tkun ġennata u nuqqas ta' qima lejn min m'għandux mezzi finanzjarji sabiex jidħol fiċ-ċirku esklussiv tal-golf bl-idea tal-golf course fil-Magħtab.

Aħna nemmnu li hemm ħsebijiet moħbija wara din il- proposta".

Imbagħad l-Onor.

Mizzi jieħu għalih għax aħna nikkwotawlu din!

It-tweġiba tal-gvern kienet - anke meta kkowta x'weġibt jien lill-"l- orizzont" - jekk għandniex proposti quddiemna li jinkludu golf course.

Dażgur li jekk hemm tmien konsorsja li bagħtu proposti differenti u għandi bejn wieħed u ieħor idea ta' x'inhuma l-kunċetti li qed jiġu proposti, ngħid li kien hemm proposta hekk!

Mela ma ngħidx li hemm proposta ta' min irid jagħmel mining ta' partijiet u juża l-materjal biex jinħolqu gżejjer fil-baħar!

Mela aħna nagħmlu xi ħaġa b'mod sigriet?

Mela ma ngħidx li hemm il-minimum intervention concept li kulma tagħmel huwa li tgħattiha biss?!

Aħna għandna dawn il-proposti quddiemna u ngħidu pubblikament x'hemm, pero` id-differenza kruċjali hija li minflok ma l-gvern qabad xi proposta li tinstema' sabiħa ħafna u qal li għandna naqbdu u nagħmluha hekk għaliex solvejna kollox, fehem li biex timmaniġġja l-iskart bis-serjeta` fil-pajjiż trid, qabel ma tagħżel xi waħda, hi liema hi, mill-proposti li għandna quddiemna, ikollok analisi xjentifika dettaljata ta' x'hemm il-Magħtab, il- Qortin u Wied Fulija.

U l-gvern ma staħax, anzi kellu l-kuraġġ li jqabbad konsulenti internazzjonali magħrufa biex jagħmlulna din l-analisi.

Dawn tawna rapport ta' fażi oħra riċenti ħafna u nawgura li fl-ewwel xahar jew xahrejn tas-sena l-ġdida jkollna r-rapport totali.

Imbagħad skond dak ir- rapport, wieħed mhux biss jagħmel l-aħjar għażla mill-options li għandna quddiemna, imma tkun xi tkun l-għażla li nagħmlu jkollna wkoll l- indikazzjoni ta' x'inhu l-metodu ideali li għandna nużaw għar- riabilitazzjoni.

Ħalli nagħti eżempju fil-qosor.

Per eżempju, wieħed jista' jgħid li jrid jagħmel golf course pero` il- prekawzjoni li rridu nieħdu għal dan irid jinkludi t-teħid ta' ċerti miżuri biex nassiguraw li l-gassijiet ikunu eliminati kollha, li waqt li jkun għaddej ix-xogħol tgħatti u tagħlaq biss b'materjal li jkun ideali.

U allura jekk inti se tagħmel dan ix-xogħol b'kuntratt, tagħmlu b'mod li jkollu dawn il-kundizzjonijiet inklużi.

U mela nfajru l-affarijiet bl- addoċċ biex imbagħad ngħidu: Ara x'ġaralna?!

Taparsi tinħoloq golf course biex imbagħad min imur hemmhekk ikun soġġett għal perikli ta' saħħa!

Dan hu l-metodu kif l-oppożizzjoni trid timxi bis-serjeta`?

Aħna għedna li hemm bżonn ta' din l-analisi, li ma nafx hu jekk l-Onor.

Mizzi jaqbilx għaliex meta jien kont f'dibattitu ieħor miegħu, filli bdejt nifhmu u kont sorpriż favorevolment li issa jaqbel li hemm l-analisi xjentifika qabel u filli ma qabilx.

Insomma mhux l-ewwel darba li l-Onor.

Mizzi ma jifhmux kulħadd mill-ewwel għaliex anke min għandu experjenza tiegħu kif jivvota fl-awtorita` ta' l-ippjanar jaf li għandu modi oriġinali ħafna kif jesprimi lilu innifsu.

Jiġifieri ma tagħtix tort lil min ma jasalx għall-konklużjoni preċiża.

Mandankollu jien għadni ma nafx jekk l- Onor. Mizzi jaqbilx jew le ma' l-analisi; donnu mingħalih li tant għandna informazzjoni li ma kienx hemm bżonn ta' analisi.

Jien ngħidlu lil jagħmel x'jagħmel bħala proċedura ta' riabilitazzjoni se jkun investiment mitqlu deheb li jkollna mhux biss din l-analisi imma li jkollna wkoll l- indikazzjoni preċiża ta' kif issir ir-riabilitazzjoni wara.

Rigward l-engineered landfills naħseb li għedna biżżejjed.

Li qed jagħmel il-gvern hu li jimxi bil-proċeduri kollha li f'dan il-każ jinkludu li ngħidu li hawn "dawn" is-siti li kienu identifikati - u mhux tnejn ġew identifikati imma kienu identifikati madwar 16-il sit oriġinarjament; kienet saret ix-short listing ta' tnejn, ħareġ il-project description statement biex ikun hawn verament il-kunsultazzjoni pubblika - ...

Jiġifieri jekk l-oppożizzjoni m'hijiex qed taqbel ma' dan kollu jfisser li jekk xi darba tkun fil-gvern trid tagħmel dak kollu mill-ġdid u m'hemmx mod kif dawn jagħlqu l-Magħtab f'sena u disa' xhur jekk iridu jagħmlu kollox mill-ġdid.

Niggarantilhom li m'hemmx mod.

Mela għamilna project description statement biex il-kunsilli lokali, għaqdiet ambjentali u nies tas-soċjeta` ċivili li jridu jgħidu li l-environmental impact assessment għandu jinkludi, per eżempju, l-impatt fuq residenzi u fuq komunita` agrikola, għandu jinkludi ħarsien tal-materjal ġeoloġiku li rridu naraw iktar dwaru, l-impatt fuq l-industrija tat-turiżmu jew l-effett fuq il- water table ikunu jistgħu jagħmlu dan.

Veru li wħud minn dawn il-kriterji jkunu hemm, imma ridna nassiguraw li t-terms of reference ta' l- environmental impact assessment ikunu saru b'konsultazzjoni pubblika biex meta aħna nagħtu l-kuntratt lil min se jagħmel l-environmental impact assessment ikollu terms of reference li jirriflettu l-ħsebijiet, is- suġġerimenti u dak kollu li n-nies forsi jixtiequ li forsi nissalvagwardaw għar-rigward tas-siti proposti u għar-rigward tas-siti oħrajn.

Din hija l- proċedura li aħna imxejna biha.

Imma allura hemm xi ħaġa ħażina f'dan ir- rigward?!

Sur President, nista' ngħid ukoll li aħna offrejna lill-kunsilli lokali kollha biex jagħmlu site visit - naturalment permezz ta' rappreżentanti tagħhom - ta' engineered landfills barra minn Malta għax hemm bżonn li ma nibqgħux ngħidu li għaliex din kienet issir ħażin se tibqa' issir dejjem ħażin.

Nista' ngħid li l-kunsill lokali tan-Naxxar laqa' din l-istedina min-naħa tal-gvern u marret delegazzjoni magħmulha minn żewġ kunsilliera li jirriflettu opinjonijiet politiċi differenti, is-segretarju eżekuttiv u rappreżentanta mill-ministeru tiegħi.

Ir-rappreżentanti tal-kunsill għamlu r-rapport tagħhom, li bagħtuli kopja tiegħu, u għamlu wkoll sunt tiegħu fuq il-website minn fejn kulħadd jista' jarah.

Jien hawnhekk se nikkwota xi siltiet żgħar minnu.

Dawn marru jżuru l-Cambridge hazardous waste transfer station u skond kif informati, f'din il-faċilita` li ilha taħdem għal dawn l-aħħar 30 sena kienet tispikka l-indafa u l-unika riħa li xxomm pjuttost insinifikanti kienet biss fejn jinżammu l-kimiċi fuq ġewwa.

Naturalment faċilitajiet moderni huma bil-wisq aħjar.

Marru jżuru wkoll Buckden landraise site fejn qalu li ma xammew l-ebda riħa mill-iskart li kien hemm fuq il-post.

Żaru wkoll Newton Longville landfill site fi Bletchley liema landfill site ilha tintuża sa mill-aħħar tas-snin sittin u għalkemm ma naqsux il-problemi minn dan is-sit, dawn il-problemi dejjem ġew solvuti.

Dawn qalu li f'dan is-sit hemm faċilitajiet sportivi mibnija fuq il-landfill stess għall-użu tal- komunita` u meta tidħol fih tkun stħajjiltek dħalt ġo park.

Raw ukoll ċellula ppreparata biex tibda tilqa' fiha l-iskart.

Din tinsab proprju taħt il-bini residenzjali u hija verament impressjonanti.

Dan ir-rapport huwa ffirmat kemm mill-kunsillier li jirrappreżenta lill-partit Nazzjonalista kif ukoll mill-kunsillier li jirrappreżenta lill-partit Laburista u naturalment mis-segretarju eżekuttiv.

Hekk għandna nimxu f'pajjiżna, mhux bil-partiġġjaniżmu, bis-slogans u billi nippruvaw inbeżżgħu lill-komunita`!

Sur President, nitlob il-permess sabiex inqiegħed kopja ta' dan ir-rapport fuq il-mejda tal-Kamra.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Kopja ta' rapport li sar mill-kunsill lokali tan-Naxxar datat 8 ta' Novembru 2002 lili wara żjara li saret minn rappreżentanti ta' l- istess kunsill lokali fir-Renju Unit dwar faċilitajiet ta' mmaniġġjar ta' l-iskart.

Niġi issa għal xi rimarki oħrajn li saru mill-Onor.

Charles Buhagiar.

Jien onestament niskanta kif l-ewwel kritika li beda biha kienet dwar il- fatt li saret dik il-forma ta' sheeting fuq il-faċċata ta' Bieb il-Bombi, proġett kruċjali ta' restawr f'pajjiżna.

Imma għaliex dak li jsir f'tant pajjiżi barranin, forsi xi drabi anke fuq monumenti ta' importanza storika inqas u li juru x-xogħlijiet li jkunu qed isiru u li b'dak il-mod is-sit tkun qed tipproteġih aħjar, ma nibdewx nagħmluh anke f'Malta?

Jien deherli li fil-każ tal-proġett ta' Bieb il-Bombi kien jixraq li nuru x'qed isir u li dak l-iscaffolding, minflok inħalluh espost għall-elimenti kollha ngħadduh b'impressjoni ta' l-istess Bieb il-Bombi kif se jkun wara li jitlesta u b'hekk inkunu għamilna anke f'pajjiżna dak li ħaddieħor jagħmel fuq siti storiċi ugwalment jew iżjed jew inqas importanti.

Jien naħseb li hawnhekk, il-valutazzjoni li trid issir hi ta' l-importanza storika tas-sit in kwestjoni u mhux noqogħdu ngħidu kemm jiġi r-ratio fuq ir-restawr in kwestjoni.

Jien nista' ngħid li kelli suġġeriment fuq kif dan il-proġett nagħmluh b'xejn u żgur li ma qbiltx miegħu.

Dan is- suġġeriment kien jikkonsisti f'li jkun hemm billboards mod ieħor mad-dawra ta' Bieb il-Bombi biex ikun hemm ir-reklami fuqhom u allura min jagħmel ir- reklami jkun qed jiffinanza ir-restawr.

Imma aħna hekk se nibqgħu nirraġunaw f'pajjiżna?

Jew inkella ngħidu li dan huwa proġett importanti ta' restawr, nagħmluh fiż- żmien li rridu aħna bħala gvern u nindikaw lill-pubbliku x'qed nagħmlu fuq sit ta' importanza kbira?

Jien naħseb li kienet idea tajba u li żgur li f'pajjiżna, naturalment mhux ma' kullimkien, għandna naraw iżjed minnha.

Għar-rigward ta' restoration beħsiebni nindika id-diversi proġetti li saru u rrid ngħid mill-ewwel li altru li naqblu li dawn huma proġetti importanti u meħtieġa għal pajjiżna.

Pero` qabel ma nagħti lista min-naħa tiegħi xtaqt inwieġeb malajr għal xi numru ta' domandi li saruli u nibda mill- pavimentar ta' Merchants Street.

Staqsewni x'sar mit-tender.

Kif nafu, f'dan il-każ kien hemm xi diffikultajiet li semmiet il-kamra tal-periti, iddiskutejnihom magħha, din qablet li l-proċess ikompli, ridna li hi tinnomina anke persuni tagħha fil- bord ta' l-għażla, dan sar u fil-bidu tas-sena l-ġdida nibdew il-proċess ta' l-aġġudikazzjoni.

Rigward Forti Sant'Iermu nista' ngħid li sar xogħol preparatorju anke biex ikun hemm bażi ta' proġett kapitali kbir f'pajjiżna.

M'iniex se ngħid li dan joħroġ immedjatament ġimgħa oħra jew xahar ieħor għaliex trid tagħmel ċertu phasing bejn proġett u ieħor, pero` il-ħsieb huwa li dan ikun proġett li jista' jitwettaq.

Sur President, l-Onor.

Buhagiar ma setgħax ma jsemmix id-diversi proġetti kapitali kbar.

L-ewwelnett irrid ngħid li mill-mod kif tkellem u spjega l- proġetti, fil-fatt ta ċertifikat lill-gvern li wħud mill-ikbar proġetti nbdew għaliex qal li l-cruise liner terminal beda u qal li hemm bini għaddej - differenti minn dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ġimgħatejn ilu għaliex il-Kap ta' l-Oppożizzjoni suppost mar viċin il-post u qal li ma beda xejn imma l-Onor.

Buhagiar hawnhekk qal li beda u sar xi bini u li x- xogħol miexi, fil-fatt m'għamilniex kritika f'dan ir-rigward – u kkonferma wkoll li l-proġett ta' Manoel Island telaq bis-serjeta`.

Barra minn dan għamel xi rimarki wkoll dwar il-proġett tal-Kottonera, pero` ħalli għalissa niġi għall-punti interessanti fuq Manoel Island.

L-ewwelnett żgur li naqblu li l-marina hija importanti u f'ċertu sens hija l-iktar parti li tgħaqqad il-proġett kollu flimkien, pero` naħseb li naqblu wkoll li l-marina trid issir bis-serjeta`, wara li aħna nsistejna mal- konsorsju li jkun hemm l-istudji arkeoloġiċi marittimi meħtieġa għaliex ma tistax taqbad tagħmel marina f'post li jista' ikun sensittiv mil-lat storiku mingħajr ma tkun għamilt il-prekawzjonijiet kollha meħtieġa.

Hawnhekk ukoll hawn l-involviment ukoll ta' Campers & Nicholson.

Kieku wieħed kellu jistaqsi lili kont ngħid li setgħu għaġġlu iżjed, imma aħna żgur ma konniex se nċedu għall-pressjoni u ngħidu "iva ibdew, se nagħtukom permess aħna" kif qed tgħid l-oppożizzjoni li tagħmel jekk xi darba tkun fil-gvern.

Għaliex issa hekk qed nisimgħu; li fuq il-proġetti l-kbar jibdew jgħadduhom b'liġijiet speċjali minn hawn u dan il-parlament, jekk ma jkunx ukoll il-gvern b'mod eżekuttiv, direttament jgħid li dawk huma eżenti mill-MEPA.

Aħna m'aħniex se nimxu hekk, anzi nsistejna li jsiru l- proċeduri kollha meħtieġa.

Il-permess inħareġ fil-11 ta' Ottubru u allura nippretendi li x-xogħlijiet meħtieġa jinbdew.

Fl-istess ġurnata nħarġu l- permessi wkoll għall-mollijiet li jrid jagħmel il-gvern u allura nistgħu nimxu wkoll fuq il-mollijiet li donnu qed naqblu flimkien li hemm bżonn isiru.

Għar-rigward tal-parkeġġ irrid ngħid li altru milli għamilna proċeduri; għamilna proċeduri tad-disinn ta' kif għandu jsir u jitmexxa bl- involviment anke ta' min għad irid joperah.

Għamilna l-proċeduri kollha u morna quddiem il-MEPA u fost l-oħrajn l-Onor.

Mizzi – li huwa membru tal- bord – beda jgħid li issa rridu naraw jekk hemmx xi fdalijiet storiċi.

Jien għandi nassumi li qal dan bi skop ġenwin, pero` irrid ngħid li dawn l- indikaturi biex naraw hemmx xi parti li wieħed irid jevita saru u mill- informazzjoni preliminari li għandi x'issa - naturalment ma nistax nikkummenta x'jiġri sa l-istadju finali tal-permess - huwa li jekk hemm xi partijiet storiċi li wieħed irid jevita, m'hijiex se teffetwa l-footprint kollha u allura l-parkeġġ ikun jista' jsir xorta waħda b'aġġustament fid- disinn tiegħu.

Jiġifieri altru milli mxejna, pero` qed nimxu bil-proċedura kif suppost.

Erġajt smajt, kif forsi stennejt li nisma', diskors dwar il-Casino di Venezia u x'se jiġri dwar il-lukanda eċċ. Jien naħseb li rridu niddeċiedu darba għal dejjem kif irridu li jimxu proġetti kapitali bħal tal-Kottonera, ta' Manoel Island, il-cruise liner passenger terminal, il-connections – meta jsir – is-sit tat-teatru u oħrajn li jistgħu jinħolqu inkluż dawk li l- partit Laburista mill-oppożizzjoni qal li jrid jeżenta b'xi mod jew ieħor mill-proċedura normali ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar.

Irriduhom jimxu b'mod li nagħmluhom bl-investiment privat, imbagħad meta s-settur privat jagħmel l-iżvilupp totali, jittrasferixxi l-komponenti kollha li jagħmel lil ħadideħor u jibda jbigħhom?

Jew se ngħidu li jagħmilhom is-settur privat pero` ma jistax jittrasferixxi?

Jekk inhu hekk allura nibdlu l- filosofija kollha, imma rridu niddeċiedu.

Jien ma neskludix li llum li ż-żewġ naħat tal-Kamra għaddejna mil-learning curve ngħidu ċerti proġetti nagħmluhom b'kumpanniji tal-gvern, naraw x'inhuma l-komponenti prinċipali involuti, ngħidu "hawn" ġej restaurant, "hawn" ġej casino, "hawn" jistgħu jiġu xi appartamenti, "hawn" tista' tiġi lukanda u "hawn" tista' tiġi area ta' leisure għall-familja, imbagħad noħorġuhom wieħed wieħed.

Nistgħu nagħmlu hekk, imma meta n-naħa ta' l- oppożizzjoni kienet fil-gvern ma mxietx hekk.

U l-mument li tgħid li trid toħroġ dan il-proġett b'mod globali u li tgħaqqad il-piż diffiċli mal-piż iktar faċli, trid tħalli lil min irid jagħmel il-proġett jittrasferixxi elementi minnu.

U nagħti eżempju fuq proġett li apparti l-punti li saru llum normalment ma ssirx kritika dwaru.

Qed nirriferi għall-proġett ta' Manoel Island u Tigne` Point.

Dan il-proġett donnu huwa wieħed mill-iktar li għandu l-barka taż-żewġ naħat tal-Kamra.

U jiena nistaqsi lill-Onor.

Buhagiar li staqsieni fuq it- trasferiment ta' l-art li trid isir il-lukanda: Jiena illum suppost noqgħod nindaga x'inhu l-prezz li qed jintalab u li qed ikun akkwistat mill- consortium Midi fuq trasferimenti ta' appartamenti li għadhom on plan li se jinbdew Tigne`?

Jiġifieri jien suppost li nagħmel kritika jekk nisma' – jien nisma' bħal kulħadd għaliex f'Malta ngħix – li l-penthouses hemmhekk qed imorru b'somom fenominali?

Jew inkella suppost għandi ngħid prosit għaliex dan huwa l-proġett li ż-żewġ naħat tal-Kamra riedu u li hekk irridu nkomplu niżviluppaw?

Jew issa fl-oppożizzjoni qed tidħol il-mentalita` li tgħid li ma tistax tagħmel profitt minn proġetti bħal dawn?

Imma jekk inhu hekk allura ma naħdmux mal-privat.

Imma rridu nitkellmu ċar; jew ħaġa jew oħra!

Jew se nagħmlu proġetti bħala gvern jew se ndaħħlu lill-privat.

Dan hu l-konċett kollu.

Jien hawnhekk irrid infakkar li qed nitkellmu ma' oppożizzjoni li tagħmel minn kollox biex tipprova tnessina li kienet fil-gvern pero` li fil-verita` għamlet kważi sentejn fil-gvern – u dan m'ilux ħafna – u l-għażla li għamlet hi kienet favur l-involviment tal-privat.

U nikkwota minn stqarrija tad-dipartiment ta' l-informazzjoni datata 25 ta' Awissu 1998 fejn intqal li l-Prim Ministru Alfred Sant – u naturalment ħa kważi nofs il- kabinett miegħu; il-Ministri George Vella, Joe Debono Grech u Karmenu Vella – mar jara s-sit tal-proġett ta' Manoel Island u Tigne` Point u qal li dan qed isir "bil-għan li jinħolqu impjiegi ġodda u attivita` kummerċjali akbar."

Nikkwota wkoll x'kien qal fuq l-istess proġett l-Onor.

Mangion f'Ġunju ta' l-1998 meta diġa` kienu jafu bil-problemi politiċi kbar li kellhom.

Huwa kien qal li "we should wrap it up by the end of June."

Issa dan qalu fil-bidu ta' Ġunju u meta ħadna l-gvern aħna, mid-disgħa li konna għadna ma ftehemniex magħhom – qabel l-1996 kien hemm 80 familja u konna ftehemna ma' 71 minnhom – ma naqasx wieħed għaliex disgħa ħallejna u disgħa sibna.

Mank għamlu ftehim ma' wieħed!

U aħna ftehemna magħhom kollha.

U dawn li kienu qalu li they should wrap it up by the end of June!

Pero, mhux hekk biss.

Il-filosofija li dawn jagħmluhom mas-settur privat toħroġ ukoll minn intervista interessanti li kien ta Dr. Alfred Sant bħala prim ministru fil- 3 ta' Awissu 1998 lill-"orizzont" fejn fost affarijiet oħra ta r-raġuni għaliex il-gvern jagħmel dawn il-proġetti mas-settur privat u qal hekk:

"Hemm żewġ raġunijiet għala dan se jsir kif se jsir.",

- hawnhekk qed jirriferi għat-terminal tal-cruise liners –

"L-ewwel raġuni hija li l-gvern għandu problemi finanzjarji kbar u biex jonfoq spiża kapitali bħal din jenħtieġu miljuni kbar.

It-tieni nħossu li proġetti li jrendu b'mod produttiv m'għandux jidħol għalihom il-gvern imma għandu jingħata nifs lis-settur privat kif konna wegħedna qabel l- elezzjoni ta' l-1996 għax huwa mod kif niġġeneraw iktar investiment produttiv lil pajjiżna li tant għandu bżonnu.".

Mela dakinhar kienu jemmnu fin-nifs u issa n-nifs iridu jagħlquh!

Apparti minn hekk, jekk wieħed jaqra x'kien qal Dr. Alfred Sant bħala prim ministru fil-famuża seduta ta' Lulju ta' l-1998 - erġajt qrajt siltiet minnha dan l- aħħar - apparti mill-fatt li jerġa' joqgħod jiftakar fil-fireworks u fil- prim ministru jitkellem mod u n-Nutar Sciberras Trigona jieħu għalih minn wara, imbagħad jaqbeż Dom Mintoff imbagħad l-Onor.

Debono Grech jerġa' jargumenta, it-tema prinċipali tad-diskors kienet il-bżonn ta' l- investiment barrani.

Mela issa, għax consortium Malti jagħmel ftehim ma' kumpannija Taljana, il-Casino di Venezia, minflok ngħidu prosit li l- investiment barrani ġie veru u mhux bil-ħolm, nippruvaw nagħmlu l-kritika u rridu nkunu nafu x'inhu l-valur tat-trasferiment!

La aħna għaddejna l-proġett għand consortia differenti ma jinteressaniex b'kemm il-Midi consortium ibigħ il-penthouses f'Tigne`, b'kemm ibigħ l- appartamenti, b'kemm għad jagħti r-restaurants u b'kemm għad jagħti faċilitajiet oħra li joħloq.

Ma jinteressaniex lanqas xi trasferimenti jsiru mill-consortium li qed imexxi l-cruise liner terminal.

U l-istess japplika għall-Kottonera.

Daqshekk sempliċi!

Pero` irrid hawnhekk infakkar lill-Onor.

Buhagiar f'xi ħaġa oħra li għandha x'taqsam ma' dik l- intervista.

Dakinhar, min kien qed jagħmel id-domandi lill-Onor.

Alfred Sant staqsih: "Imma l-ajruport ta' Malta ma sarx permezz ta' finanzjament ta' l-Istat?".

Jiġifieri hawnhekk l-imbekkata kienet: Għaliex dawn il-proġetti ma jagħmilhomx il-gvern ħalli imbagħad jispekola hu u l-profitt jagħmlu kollu hu?

Hekk kienet tfisser id-domanda u forsi d-dispjaċir tiegħi huwa li bħalissa m'hawnx l-Onor.

Leo Brincat biex jieħu nota fuq dan għax nixtieq nikkwotalu r-risposta ta' Dr. Alfred Sant għal din id-domanda li naħseb li tinteressah.

Fil-fatt it-tweġiba tal-prim ministru Alfred Sant f'Awissu ta' l-1998 kienet din: "Għaliex il-gvern għandu jidħol u jiddedika l- miljuni għal proġetti bħal dawn meta għandu deficits għaddejjin ta' Lm150 miljun fis-sena?".

Smajtuha din?

Issa dawn dan l-aħħar qed jgħidulna li l- Lm150 miljun ivvintahom John Dalli u n-nies tiegħu.

Dawn kienu qed jgħidulna li d-deficit kien ferm inqas.

Imma kif nistgħu nemmnu lill- oppożizzjoni?!

Sur President, hawnhekk ma nistax ma nirriferix għar-rimarki li saru fil- konfront ta' Dr. Albert Caruana li huwa impjegat fil-ministeru tiegħi.

L- ewwelnett nixtieq nieħu din l-opportunita` biex nirringrazzja kemm lilu kif ukoll lil ħafna oħrajn għall-ħidma tagħhom.

Irrid nibda billi nagħmilha ċara li Dr. Albert Caruana huwa uffiċjal pubbliku u huwa impjegat tal- gvern, jiġifieri m'għaġintux jien jew sibtu ma nafx minn fejn.

Huwa impjegat bħala projects co-ordinator li hija kariga li teżisti f'segretarjati privati u żgur li hija kariga meħtieġa u għandna nirringrazzjawh għall-ħidma tiegħu.

Pero` għalija huwa skandaluż u hija diżonesta` politika assoluta li l-Onor.

Buhagiar, l-ewwel jikkwota u jgħid għaliex hemm penali dovuti ta' Lm200,000, imbagħad jikkwota siltiet minn responsabbilta` li refa' fuqu Dr. Albert Caruana biex dak l-exposure, minħabba problemi ta' vacant possession, inaqqsu favur il-gvern u jikkwota l-biċċa qisu qed jagħmel xi diskussjoni fuq il-monti mal-consortium Midi.

Imma x'serjeta` hi din?

Minflok ngħidulu grazzi li qed iħares l-interess tal-gvern?!

Il-penalitajiet kif ikkwotati jammontaw għal Lm210,000.

Issa quddiemi għandi l-ittra – u l-Onor.

Buhagiar għandu kopja tagħha jiġifieri ma kellux isib problema li kieku kkwota kollox – fejn qed jiġi ssuġġerit lill-partijiet biex jiffrankaw billi l-Midi jipposponu l-pagament tagħhom u allura jiffrankaw ċertu ammont ta' imgħax.

U se nikkwota l-aħħar sentenza li forsi sakemm ġie biex jikkwotaha, l-Onor.

Buhagiar weħlitlu l-batterija u ma wasalx s'hemmhekk.

Din tgħid hekk:

"In this way Midi would have still saved Lm103,493 in interest and ground rent and government would not be liable to pay the penalties incurred which amounts to Lm210,000.".

Mela hawnhekk hawn eżerċizzju ta' kif uffiċjal pubbliku, b'responsabbilta` qed inaqqas l-exposure tal-gvern b'Lm107,000.

Jien nirringrazzja lil min hu involut bis-serjeta` u niskandaliża ruħi bis- serjeta` b'dawn ir-rimarki li saru.

Is-soltu l-Onor.

Buhagiar joqgħod iktar attent milli jagħmel rimarki ta' attakk kważi personali b'dan il-mod fuq uffiċjal pubbliku.

Imma l-Onor.

Buhagiar li għandu l-ittri f'idejh mhux ovvju li qrahom kollha?

Mela għalfejn jikkwotalna biċċa u ma jikkwotax l-aħħar sentenza?

Din hija diżonesta` skandaluża!

(Interruzzjonijiet) Ma jkun ġara xejn basta nkun għedt il-verita`.

L- ikbar lealta` tiegħi hija lejn il-verita`.

Imma ħalli issa ngħaddi biex nirrispondi għal xi kummenti li saru fuq id-dipartiment tad-drenaġġ.

Jien irrid nifraħ lil dan id-dipartiment li kien l-ewwel wieħed fi ħdan it- taqsima tax-xogħlijiet li ħa l-quality service charter.

Dażgur li qed jaħdem id-dipartiment tad-drenaġġ!

Dażgur li qed jagħmel dak li suppost!

U hawnhekk reġgħu issemmew uffiċjali pubbliċi, ċioe` Vince Cilia u l- inġinier Mangion.

L-ewwelnett irrid ngħid li m'hu veru xejn li ħa xi promozzjoni għaliex il-proċedura tal-public service commission hi li probabbli jistennew l-eżitu tal-kawża li hemm kontra tiegħu.

Pero` naħseb li l-Onor.

Buhagiar - li ma niddejjaq xejn li jkun b'dak kollu kollu li hemm għaddej fil-ministeru u fid-dipartimenti - jaf li mill-mument ta' l- allegazzjoni fiż-żewġ każijiet in kwestjoni, jien personalment irriferejt direttament lill-kummissarju tal-pulizija u tlabt li jsiru l- investigazzjonijiet kollha.

Taf x'ma nagħmilx jien?

Jien ma nitfax akkużi fuq persuni u b'xi mod nipprova niskolpa lil ħaddieħor.

Lanqas ma nġib cheques hawnhekk u ngħatti l-isem tal-kuntrattur biex ma jmorrux jinvestigaw lilu wkoll.

Jien irrid noqgħod lura milli ngħid ċerti affarijiet la hemm il-proċeduri pendenti, pero` ma nistax ma narax il-fatt li f'każ hemm l-allegazzjoni li persuna talbu l-flus u hu ma riedx jagħtih il-flus, u fil-każ ta' wara l-allegazjzoni hi li mar hu biex jagħtih il- flus.

Issa x'konklużjoni wieħed jasal għaliha f'dawn is-sitwazzjonijiet - apparti mill-fatt li l-pulizija s'issa għal raġunijiet legali ma resqux lill-inġinier Mangion il-qorti, ħa nkunu korretti anke ma' l-argumenti kollha – affari tiegħu.

Sur President, jien ma nistax inħares lura lejn l-erba' snin lil għaddew u ma ngħidx x'nefaq il-gvern preżenti.

Il-gvern preżenti, permezz tal- Ministeru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura għamel nefqa ta Lm14.5 miljun.

U l-fatt li s-sena d-dieħla hemm stmat Lm15.8 miljun Ii minnhom Lm5.3 miljun huma għar-restawr u r-riabilitazzjoni jirrifletti ruħu ...

M'għandux ikun kburi l-gvern bil-fatt li sar tul ta' kilometru u nofs ta' promenade f'tas- Sliema fejn ħarisna d-dettalji kollha?

M'għandux ikun kburi bil-kilometru l-ieħor ta' promenade ta' San Ġiljan?

M'għandux ikun kburi bix-xogħlijiet li għaddejjin f'partijiet minn Paceville, liema xogħlijiet se jitlestew sa l-aħħar tas-sena?

M'għandniex għalfejn inkunu kburin li naraw u nitkellmu dwar il-promenades ta' Birżebbuġa, Marsaxlokk u Marsascala u b'dak li għamilna f'għar Lapsi( M'għandniex għalfejn inkunu kburin li għamilna postijet bħal misraħ il- pjazza l-Mellieħa fejn irrestawrajna u tajna l-ħajja mill-ġdid liċ-ċentru riakreattiv, li rrestawrajna l-istatwa tar-Re Gorġ V fil-Furjana jew li sebbaħna misraħ il-parroċċa ġewwa l-Imġarr?

M'għandniex għalfejn inkunu kburin li s-sena d-dieħla se nkomplu b'aktar xogħlijiet f'San Ġiljan u f'Marsascala, apparti x-xogħlijiet li hemm ippjanati fil-promenade tax- Xgħajra?

Jekk imbagħad nitkellmu fuq riabilitazzjoni, m'għandux għalfejn ikun kburi dan il-gvern bil-proġett ta' restawr ta' affreski fil-Palazz jew l-affresk fid-daħla tal-palazz?

M'għandux għalfejn ikun kburi bil-proġetti ta' manutenzjoni speċjalment fis-soqfa tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann u bix- xogħol tal-bronż ta' Algardi u l-leġġii tal-bronż?

Fil-knisja tal-Ġiżwiti tlestew seba' altari u qed isir xogħol fuq żewġ pitturi importanti, qed isir xogħol ta' restawr ta' partijiet dekorattivi tal-faċċata inkluż il- bronż u l-irħam fil-knisja tal-Vitorja, qed isiru tiswijiet ta' ħsarat strutturali u restawr tal-monument prinċipali tal-ġnien tal-Barrakka ta' Fuq, ingħata bidu tal-pavimentar fil-ġnien tal-Barrakka t'Isfel u sar iċ- ċint ta' barra tal-ġnien ta' Hastings.

Tlestiet ukoll l-ewwel fażi tax- xogħol tal-ground ta' Salinos, ġew restawrati l-funtani ta' Pjazza San Ġorġ, u pjazza San Ġwann, sar ir-restwr ta' l-istatwi li hemm fil- kantunieri tat-toroq tal-Belt, sar ir-restawr ta' gallariji ta' l-injam, saret sistema ta' irrigazzjoni fil-mall il-Furjana u sar restawr tal- monument ta' l-ajkla fl-istess mall, ġew irranġati l-bankini tal-qawwi fi Pjazza Tonna fil-Furjana u ġie restawrat il-monument ta' de Vilhena.

Xi ngħidu imbagħad għall-Imdina?

Almenu hawnhekk kellna ftit kumplimenti!

Hemmhekk sar xogħol biex jitniżżel il-wiring kollu taħt l-art.

U l-Onor.

Buhagiar qalilna: Kif tista' taħdem f'post storiku bħal dak u ma tgħaġġilx iktar?

Aħna dejjem inkunu nixtiequ ngħaġġlu iktar, imma stajna ngħaġġġlu iktar?

Aħna ridna li dak kollu jsir bl-arkeoloġisti preżenti magħna.

Hemmhekk instabu skavi storiċi u biċċiet minn dawn se jkunu qegħdin f'mużew apposta u biċċiet oħra se jibqgħu jidhru bħalma sar fil-proġett - li kburin bih - tal-bitħa tal-Palazz Vilhena.

U dwar dan il-Palazz Vilhena qalilna li l-konsenturi qed jitwessgħu iktar.

L-ewwelnett jien trid tara l- istaġun, għax dawn daqqa jitwessgħu u daqqa jidjiequ, naturalment skond kemm jiskula ilma min taħt l-art, pero` il-verita` hi li aħna kkummissjonajna esperti li għamlulna monitoring is-sena kollha biex ikollna l-effett staġjonali kollu u jkollna indikazzjoni preċiża tar- riabilitazzjoni li rridu nagħmlu fuq dan il-palazz għax hemmhekk ma tistax taqbad u sempliċement tagħmillu xi ħaġa minn taħt jew tagħmillu ċinturin mad-dawra biex forsi jieqaf; irid ikollok ir-restawr preċiż li hemm bżonn isir.

U aħna ma qgħadniex inħarsu lejh kif għamel il-gvern Laburista fis- sentejn li dam fil-gvern, imma qed nagħmlu dak kollu meħtieġ biex nassiguraw li x-xogħlijiet isiru.

Fil-każ tar-riabilitazzjoni li saret fil-Kottonera għandna għalfejn inkunu kburin bir-restawr tal-faċċata tal-Knisja ta' San Pawl f'Bormla, bir- restawr tal-bieb ta' Santa Liena ġewwa Bormla u bil-pavimentar li għamilna tal-belveder ta' Couvre Porte fil-Birgu.

Veru li għad fadal xi dettalji żgħar li għadhom m'humiex lesti, imma żgur li diġa` għandna dehra assolutament ġdida fid-daħla kollha tal-Birgu.

U dan apparti x-xogħol li nagħmlu mal-kunsill lokali mhux l-inqas anke biex jirriabilitaw dawn il- kmamar ġodda.

Sar ukoll restawr ta' l-istatwa tar-Rebħa, titjib tat-triq u l-Pont Boffa, restawr fl-armerija tal-Birgu, pavimentar u titjib fil- Pjazza San Mikiel l-Isla u restawr u xogħol ieħor fil-bieb ta' Sant'Anna.

Fil-fatt naħseb li biex insemmi dak kollu li għandi fil-lista jrid ikolli ħafna iktar ħin, pero` ma rridx ninsa nsemmi li għas-sena d-dieħla, għal dak li jirrigwarda l-Kottonera, għandna ippjanat il-pavimentar fil- Collachio fil-Birgu u t-tkomplija tal-proġett biex l-erba' knejjes parrokkjali jkunu aċċessibbli għan-nies bi bżonnijiet speċjali.

U la qed nitkellem fuq proġetti ta' restawr ma nistax ma nsemmix dak li wettaqna fil-Kavallier ta' San Ġakbu fejn erġajna smajna dwaru hawnhekk.

Iva, aħna kburin - forsi mhux kulħadd kien konvint fil-bidu li dak il- proġett kien meħtieġ u fi żmien il-gvern Laburista dak il-proġett kien wieqaf għal kollox – li llum għandna ġojjell ta' proġett, liema proġett mhux biss huwa restawr totali ta' bini li nfakkar l-aħħar użu tiegħu kien bħala stamperija tal-gvern ...

Meta jien dħalt fih kont sibtu bil-linka u ż-żjut ma' l-art, bil-karti u bil-posters ma' kullimkien u bil-partitions tat-three ply.

Hekk kien il-Kavallier ta' San Ġakbu, mentri llum dan huwa post b'attivita` kulturali kontinwa, tant li malli tmur biex tagħmel booking għal attivita` hemmhekk jgħidulek "dik" il-parti biss għaliex fil- parti l-"oħra" hemm attivita` oħra.

F'dan il-post qegħdin isiru esebizzjonijiet, hemm area taċ-ċinemagrofija fejn jintwerew cinema d'arte li kien ukoll importanti li jsir, hemm kamra riżervata għal skopijiet ta' mużika, insomma hemm għaddejja attivita` kontinwa u żaru l-post aktar minn 200,000 ruħ.

Naturalment wieħed jibqa' jixtieq li mhux biss isir il-Kavallier ta' San Ġakbu li huwa parti mill-master plan għad-daħla tal-Belt imma jsir il- proġett kollu tad-daħla ta' Bieb il-Belt, inkluż is-sit tat-Teatu Rjal.

Il- gvern preżenti, li għamel bħala prijorita` l-kontroll tad-deficit nazzjonali - u aħna dak lil ngħidu nagħmluh, mhux noqogħdu ngħidu "ħofra, ħofra" u l-ħofra nkabbruha minflok inċekknuha – qal li f'dan l-istadju, dan m'huwiex prijorita` daqskemm huma proġetti oħrajn u jien illum m'iniex f'qagħda li ngħid meta dan għandu jsir, pero` l-kunċett huwa li għandu jsir il-proġett tad-daħla ta' Bieb il-Belt kollu.

Nerġa' ngħid li l- finanzjament mill-EIB kien, għadu u safejn naf jien se jibqa' available, pero` kif għedtlu s-sena li għaddiet, dan huwa finanzjament ta' bank u mhux finanzjament ta' xi sponsor, jiġifieri ma jiġix jgħidlek li se jagħtik ċekk u mexxi imma forsi jgħidlek li għandek żmien itwal biex tħallas jew li forsi għandek rata ta ' imgħax orħos, naturalment imbagħad trid tqabbilha ma' ta' banek oħrajn.

Pero` xorta waħda huma mhux biss interessati imma akkaniti li dak il-proġett jagħmluh.

U nsemmi xogħlijiet oħra li saru matul is-sena li għaddiet: Il-monument ta' Sir Alexander Ball, il-Polverista Curtain, Ospizio fil-Furjana, il- funtani ta' pjazza San Ġwann, il-funtana ta' l-ajkla fil-ġonna ta ' Sant'Anton, il-mina storika tal-Kunċizzjoni, il-kappella tal-Madonna tad- Duluri l-Pieta`, it-torri ta' San Tumas, in-niċċa ta' San Pawl ir-Rabat, is- saqaf tal-knisja ta' Lapsi f'San Ġiljan, l-imħażen tas-santwarju l- Mellieħa, l-istatwa tal-Immakulata Konċizzjoni, ġnien is-sindku ż-Żejtun, il-kappella ta' Sant'Andrija l-Mosta, il-paviment tal-bitħa ta' dan il- palazz, il-kappella ta' Sant'Antnin ta' Padova fil-Palazz tal-Verdala, u tant oħrajn.

Dan hu, Sur President, it-track record li qed nitkellmu dwaru.

Saret riferenza wkoll għall-proġett tal-Kottonera u qalu li aħna qed nipproponu li nagħtu parti mill-area tal-Forti Sant'Anġlu ma' l- appartamenti.

Imma din hija l-kritika min-naħa ta' l-oppożizzjoni?

Imma bis-serjeta` jgħiduhom dawn l-affarijiet?

L-ewwelnett irrid inserraħ ras l- oppożizzjoni kollha kemm hi li jekk niftehmu mal-consortium fuq xi żvilupp alternattiv għal volum ta' appartamenti fejn il-gvern qabel biss tkellmet l-oppożizzjoni intevjena bi żjarat fuq il-post u qal li l-volum hemmhekk kellu jonqos bi 22 appartament, jien niġi f'dan il-Parlament u nagħmel il- fatti kollha ċari.

Issa hawnhekk irrid ngħid li jekk qed nitkellmu fuq l- area tal-Forti Sant'Anġlu fejn gvern Laburista preċedenti kien għamel proġett turistiku u hemm binjiet ta' kmamar ħdejn xuxlin li kellhom ikunu l- appartamenti għat-turisti li suppost kellhom imorru hemmhekk u qatt ma marru u fejn hemm swimming pool li għadha eyesore kruċjali fuq il-forti Sant'Anġlu.

Meta jien inħares lejn l-area tal-Birgu u Forti Sant'Anġlu ngħid li diġa` neħħejna eyesores li għamel il-gvern Laburista, bħal dak il- pont li kien intenzjonat li jitwassal għal dan l-iżvilupp turistiku u bħal dak il-bini taċ-Ċiniżi li jidħol fil-Forti Sant'Anġlu.

Sur President, ma xtaqtx li nagħlaq mingħajr ma nagħmel diversi ringrazzjamenti.

Irrid nirringrazzja lid-dipartiment għall-ħarsien ta' l- ambjent – kritikawni għaliex għamilt riċeviment li qalu li ġie jiswa ma nafx kemm-il mija – lin-nies li ħadmu miegħi li bl-expertise tagħhom Malta għalqet il-kapitlu dwar l-ambjent fit-taħdidiet biex Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Nirringrazzja wkoll lin-nies li qed jidħlu ġodda fl- istruttura tal-minsteru bħalma huma ċ-chairman tal-bord, iċ-chief executive u impjegati fl-MRA, iċ-chairman u l-bord tal-waste management services limited, l-istaff permanenti, is-segretarju permanenti u d-direttur ġenerali.

U hawnhekk ningħaqad mal-kliem kollu ta' ħajr lilu li żgur ħadem bla heda f'dawn l-10 snin biex it-taqsima xogħlijiet tieħu l-istatura li ħadet.

Nirringrazzja wkoll lid-diretturi, il-heads of units, iċ-chief executives tar-rehabilitation projects, iċ-chairman tar-rehabilitation projects, lis-segretarjat privat, Dr. Albert Caruana, l-assistent personali, in-nies fis-segretarjat privat, il-comunications office, in-nies fil-customer care u n-nies li tant jerfgħu b'sagrifiċċji personali.

Jien nirringrazzjahom kollha għaliex bil-ħidma tagħhom kienu parti mis- soluzzjoni mhux mill-problema.

Sur President, nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi nitlob il-permess sabiex inqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra folder li jispjega wħud mix-xogħlijiet prinċipali li qegħdin nippjanaw għas-sena d-dieħla.

Is-sena d-dieħla hija sena ta' sfidi kbar, hija sena fejn Malta tkun lesta għall-opportunita` storika tagħha ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea, anke bil-ħidma li saret f'dan l-istess ministeru.

Aħna nippreżentaw fatti u mhux ħolm u ftajjar kif tippreżenta l-oppożizzjoni.

Din hija wkoll l-aqwa opportunita` storika għall-istess politika tagħna, għall-istess immaniġjar ta' l-iskart likwidu u solidu tagħna, għall-ħarsien tar-riżorsi tagħna, u fuq kollox għall-ġid tagħna nfusna bħala poplu Malti.

Lesti għal dik l-isfida b'wiċċna minn quddiem.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva) Il-permess ingħata.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, inqiegħed fuq il-mejda tal- Kamra:

Rapport maħruġ mill-ministeru tiegħi ntitolat "Proġetti li jsebbħu u jimmodernizzaw pajjiżna", flimkien ma' diversi ritratti li juru proġetti ta' restawr u tisbiħ f'Malta.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot 28 imressqa mill-Onor.

Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kumitat ġie sospiż fin-12.30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għall-Vot 28 imressqa mill-Onor.

Charles Buhagiar.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 25

L-Onor.

|Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar Charles |Mangion Charles | |Buhagiar Louis |Mizzi Joe | |Chircop Karl |Parnis Silvio | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Coleiro Marie |Sammut Joseph | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Sant Alfred | |Dalli Helena |Vassallo Adrian | |Debono Grech Joe | |

KONTRA: 32

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Agius Francis |Galea Mario | |Asciak Michael |Galea Pace | | |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Frederick | | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 28 - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U L-INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 23,258,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 28 - Ministeru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 28 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT V - MINISTERU GĦAR-RIŻORSI U L-INFRASTRUTTURA

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 8,908,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot V - Ministeru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot V għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 28 u V tal-Ministeru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI : Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:-

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2003

Il-Ħames Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura

MR SPEAKER: Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla t-Tnejn, 9 ta' Diċembru, 2002, fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fis-12.40 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija, skond il- Mozzjoni ta' Proċedura Nru 307.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - KAŻ DWAR PORNOGRAFIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għat-tweġiba għal mistoqsija parlamentari 36224, jista' l- Ministru jgħid għaliex ma ddaħlitx il-pulizija fil-każ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li ma ddaħlitx il-pulizija għax wara konsultazzjoni mat-tifla u l-ġenituri tagħha ippreferew hekk.

Il-parir li ingħata kien li t-tifla tiġi evitata minn trawma akbar.

UNIVERSITA' - STUDENTI BI PROBATION

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema korsijiet li bdew l-Universita' f'din is- sena akkademika tħallew jidħlu studenti fuq bażi ta' probation?

Kemm daħlu studenti bi probation f'kull kors?

Għaliex hemm fakultajiet li aċċettaw studenti bi probation u oħrajn le?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' studenti li daħlu bi prova (probationary students) hu kif ġej:

|Kors |Total| |Bachelor of Commerce | 8 | |Bachelor of Engineering |10 | |Bachelor of Sciene in Inf. | 9 | |Technology | | |Bachelor of Science (Hons) |24 | |Bachelor of Science (Hons) | 1 | |Comm Therapy | | |Bachelor of Arts |13 | |Bachelor of Arts in European | 1 | |Studies | | |Bachelor of Arts in Legal & |10 | |Humanistic Studies | | |Doctor of Medicine | 7 |

Informat li student jista' jidħol bi prova meta ma jkollux ir-rekwiżiti kollha għad-dħul.

Għalhekk id-dħul ta' studenti bi prova hi konċessjoi mogħtija mill-Fakulta` konċernata u mhux dritt ta' l-istudent.

Jistgħu jkunu varji r-raġunijiet li jwasslu Fakulta` li ma tikkonċedix li jidħlu studenti bi prova iżda ġeneralment ir-raġuni prinċipali tkun li Fakulta` tkun tal-fehma li meta studenti ma jkollhomx ir-rekwiżiti kollha meħtieġa aktarx li jsibuha diffiċli jsegwu l-kors.

Raġuni sekondarja tista' tkun ukoll in-numru ta' studenti li jkunu ammessi bħala studenti regolari.

Raġuni aktar sempliċi hi li ma jkunx hemm domanda minn studenti li jistgħu jkunu konsidrati għad-dħul bħala studenti bi prova.

BIBLJOTEKA NAZZJONALI - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid minn meta ttieħdet id-deċiżjoni li studenti sekondarji ma jitħallewx jidħlu l-Bibljoteka Nazzjonali biex jikkonsultaw materjal għar-riċerka ta' xogħol skolastiku tagħhom?

Għaliex ittieħdet din id-deċiżjoni?

X'passi ttieħdu biex ix-xogħol li jikkonsultaw l-istudenti jitqiegħed f'post ieħor biex ikunu jistgħu jarawh?

Normalment x'materjal kienu jitolbu li jikkonsultaw l-istudenti sekondarji?

Fejn se jsibu dan il- materjal li qabel kienu jmorru l-Bibljoteka Nazzjonali għalih?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li nhar is-27 ta' Diċembru 2001 il- Bibljoteka Nazzjonali ġiet mogħtija il-quality service charter.

Dan sar wara li saret ħidma qawwija biex jittejjeb is-servizz li din toffri.

Kellhom ukoll jiġu aġġornati r-regolamenti mħaddma mill-istess Bibljoteka.

Persuna tista' tidħol tagħmel riċerka fil-Bibljoteka Nazzjonali jekk din ikollha 15-il sena jew tkun qegħda fil-ħames sena ta' livell sekondarju.

Sar studju dettaljat dwar ir-regolamenti u s-sigurta` li wieħed isib f'Librerija Nazzjonali, f'pajjiżi barranin.

L-eta` ta' dħul ta' persuna fil-biċċa l-kbira ta' dawn il-libreriji hija minn 16 jew 18-il sena 'l fuq.

Sar ko-ordinament mal-Librerija Pubblika Ċentrali fil-Furjana biex nassiguraw ruħna li materjal normalment mitlub minn dawn l-istudenti jkun għad-dispożizzjoni tagħhom fil-Furjana.

BDIEWA - DĦUL MILL-PRODOTTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-bdiewa jkollhom 80% dħul mill- prodotti tagħhom jew 60%?

Jekk iva, fuq liema kriterji?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt fil-mistoqsija parlamentari 37379.

BUDGET 2003 - ĊENSIMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid minn min u meta sar iċ-ċensiment msemmi fid- diskors tal-budget għall-estimi finanzjarji tas-sena 2003?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iċ-ċensiment li rrefera għalih il-Ministru tal- Finanzi hu ċ-ċensiment nazzjonali li sar mill-Awtorita' ta' l-Istatistika s-sena l-oħra.

Pero' nfakkar l-Onor Interpellant li, bħalma fehmu l-bdiewa kollha, fejn qabel kienu jiġu stmati 20% tal-bejgħ bħala spejjeż, mis-sena d-dieħla l- istima medja ta' l-ispejjeż fuq prodotti mibjugħa se tiġi RDUPPJATA għal 40%, li allura tfisser li l-bdiewa se jiġu ntaxxati fuq ammont net ta' dħul nieqes.

BDIEWA - ĊENSIMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' bdiewa li fuqhom sar iċ-ċensiment imsemmi fil-budget ?

Kemm minnhom kienu part-time u full-time u kemm Maltin u Għawdxin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor.

BDIEWA – PRODUZZJONI AGRIKOLA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien il-kalkolu tal-produzzjoni agrikola staġun, staġun, li ttieħdet fiċ-ċensiment tal-dħul tal-bdiewa sabiex irriżulta għall-gvern li l-bdiewa jaqilgħu 80% mill-produzzjoni tagħhom?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor.

ĊENSIMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani meta rċieva ċ-ċensiment li semma fil- budget?

X'diskussjoni saret dwaru u min kienu l-uffiċjali tad-dipartiment li jaqgħu taħt id-dekasteru tal-Ministru li ddiskutew u qablu dwar il- konkluzjonijiet taċ-ċensiment in kwestjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Iċ-ċensiment li rrefera għalih il-Ministru tal- Finanzi fid-Diskors tal-Budget hu dak nazzjonali li sar is-sena l-oħra u li għadu ma ġiex ippubblikat.

Pero' nfakkar lill-Onor Interpellant li, bħalma fehmu l-bdiewa kollha, fejn qabel kienu jiġu stmati 20% tal-bejgħ bħala spejjeż, mis-sena d-dieħla l- istima medja ta' l-ispejjeż fuq prodotti mibjugħa ser tiġi RDUPPJATA għal 40%, li allura tfisser li l-bdiewa se jiġu ntaxxati fuq ammont net ta' dħul nieqes.

ĊENSIMENT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani liema kienu dawk l-għaqdiet/kooperattivi tal-bdiewa li ġew infurmati bil-konkluzzjonijiet taċ-ċensiment li ssemma fid-diskors tal-budget mill-Ministru tal-Finanzi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-għaqdiet/kooperattivi li ġew mistiedna biex jiddiskutu t-tassazzjoni tal-bdiewa kienu dawn:

L-Għaqda Bdiewa Progressivi Kooperattiva Agrikola Għawdxija Gozitano Farmers Wine Cooperatives

Malta Agricultural Lobby

L-Assoċjazzjoni tal-Bdiewa Il-Kooperattiva Ċentrali tal-Bdiewa Kooperattiva Għawdxija Bdiewa tas-Serer Limitata Apex tal-Kooperattivi

Agricultural Cooperative Ltd

Pero' infakkar l-Onor Interpellant li, bħalma fehmu l-bdiewa kollha, fejn qabel kienu jiġu stmati 20% tal-bejgħ bħala spejjeż, mis-sena d-dieħla l- istima medja ta' l-ispejjeż fuq prodotti mibjugħa se tiġi RDUPPJATA għal 40%, li allura tfisser li l-bdiewa se jiġu ntaxxati fuq ammont net ta' dħul nieqes.

ST.

NICHOLAS MARRIED QUARTERS - METERS TA' L-ILMA

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-meters ta' l-ilma li jinsabu preżentement fuq barra tal-flats li hemm f'St. Nicholas Married Quarters jidħlu ġewwa billi kif inhuma se ssirilhom ħsara?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma se tinstalla kaxxa madwar il-meter ta' l-ilma tal-flats imsemmija.

BORMLA - TRIQ XANDRU - FOND NRU.

L-ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li l-post 25, Triq Xandru, Bormla - preżentement f'idejn l-Uffiċċju Konġunt - jinħareġ għall-bejgħ possibbilment bi prezz aktar konvjenti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Uffiċċju Konġunt qiegħed jagħmel il-verifiki neċessarji qabel ma tittieħed deċiżjoni jekk il-fond jinbiegħx skond id-disposizzjonijiet ta' l-Att dwar it-Trasferiment ta` Artijiet tal- Gvern.

SKEJJEL TAL-KNISJA - SIGURTA KONTRA N-NIRIEN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk isirux spezzjonijiet minn uffiċjali tad- diviżjoni fl-iskejjel tal-knisja u dawk indipendenti biex jiġi żgurat li huma attrezzati għal kontra n-nirien u li għandhom apparat apposta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskejjel tal-Knisja għandhom il- fakulta` li jappuntaw health and safety teachers li l-ħlas tagħhom isir mill-Istat.

Ma jsirux spezzjonijiet regolari minn uffiċjali tad-Diviżjoni fl-Iskejjel tal-Knisja u dawk Indipendenti.

Madanakollu, kull meta jintalbu għajnuna jew pariri minn xi skola (jew skejjel), Uffiċjali tad-Diviżjoni jagħtu l-pariri u l-għajnuna tagħhom.

NIGHT CLUBS/DISKOTEKI - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm saru spezzjonijiet din is-sena minn uffiċjali tad-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili f'night clubs, discos etc. Instabu xi nuqqasijiet?

X'passi ttieħdu fejn irriżulta li kien hemm nuqqasijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Il-Bord ta` Sorveljanza għas-Saħħa u għall-Ħarsien f`lokalitajiet ta` divertiment skond ir-Regolament 13 tar-Regolamenti ta` l- 1995 dwar iż-Żamma ta` Bon Ordni f`lokalitajiet ta` divertiment li għandu rappreżentanza fih id-Dipartiment tal-Protezzjoni Ċivili, iltaqa` seba` darbiet fejn wettaq spezzjonijiet f`diversi stabbilimenti ta` divertiment ġewwa Paċeville, Buġibba u San Ġwann.

Nuqqasijiet li nstabu matul dawn l-ispezzjonijiet ġew irrapportati lill- Pulizija.

NIGHT CLUBS/DISKOTEKI - VITI TA' L-ILMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Peress li l-liġi ma tippermettix li viti ta' l-ilma f'discos, night clubs etc, jinżammu magħluqa, jista' il-Ministru jgħid jekk sarux spezzjonijiet għall-għarrieda biex ikun żgurat li dan qed jiġi osservat?

Jekk iva, kemm saru s'issa?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li jien kont tajt għall-mistoqsija parlamentari 23181, ninsab informat illi l-Pulizija regolarment tagħmel spezzjonijiet f`postijiet ta` divertiment għal kwalunkwe` ksur ta` xi regolamenti.

SEJĦIET GħALL-OFFERTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'referenza għall-mistoqsija parlamentari numru 37251, jista' il-Ministru jgħid kemm inħarġu sejħiet għall-offerti f'dawn l-aħħar erba' snin?

Meta nħarġet l-aħħar sejħa għall-offerti?

Kemm kien hemm li tefgħu l-offerta?

Kemm kienet kull waħda?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-1994 sal-lum ħarġet sejħa waħda għall-offerti f'April 2000.

Kienu ntefgħu żewġ offerti li d-dettalji tagħhom huma dawn:

Mark Cassar li kien offra roħs ta' 5% fuq il-prezz applikabbli ta' dak iż-żmein li kien 12.5 ċenteżmu l-litru (jiġifieri 11.8 ċenteżmu), jekk il- kontijiet jitħallsu fi żmien 60 ġurnata.

Falzon Service Station li kien offra diversi prezzijiet: 11.8 ċenteżmu jekk il-ħlas isir fi żmein 30 ġurnata 12-il -ċenteżmu jekk il-ħlas isir fi żmein 60 ġurnata, 12.2 ċenteżmu jekk il-ħlas isir fi żmien 90 ġurnata, 12.4 ċenteżmu jekk il-ħlasma jkunx sar sa 120 ġurnata.

Il-kuntratt kien ingħata lil Mark Cassar.

PULIZIJA – KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta' serq irrapportati lill-pulizija f'Novembru ta' din is-sena?

Kemm kien hemm serq minn djar, lukandi, ristoranti eċċ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-istatistika tal-Pulizija għax- xahar ta` Novembru għadha qed tinġabar.

PULIZIJA - SERQTA' VETTURI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid matul Novembru 2002 kemm kien hemm serq ta' vetturi u minn vetturi?

ONOR.

MEPA - INTERNAL MEMORANDUM

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jikkonferma li f'dawn l-aħħar jiem inħarġet internal memorandum lill-impjegati tal-MEPA sabiex ma jagħtux informazzjoni dwar applikazzjonijiet lil periti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li nħarġet instruction note biex tfakkar lill-uffiċjali ta` l-awtorita` dwar il-provvedimenti għar-rigward ta' l- aċċess għall-informazzjoni lill-pubbliku dwar applikazzjonijiet ta` żvilupp kif provdut fl-Att dwar l-Ippjanar ta` l-Iżvilupp.

Ta` min isemmi li kien taħt dan il-Gvern li għaddiet liġi li permezz tagħha l-pubbliku issa għandu aċċess akbar għall-informazzjoni.

Dan seħħ wara li taħt amministrazzjoni Laburista saret emenda fil-liġi li tnaqqas dan l- aċċess.

DIRETTORAT TAT-TOROQ - MANAGERS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm inħatru managers fi ħdan ir- Roads Directorate?

Min huma dawn il-persuni u xi kwalifiki għandhom sabiex jimlew dawn il-postijiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li fuq parir ta' Boards ta' l-għażla, l- Awtorita' dwar it-Trasport ħatret, lis-Sur Felix Gauci, lill-Perit John Demicoli u lill-Perit Robert Zerafa bħala Managers fid-Direttorat għat- Toroq.

Dawn il-ħatriet saru wara sejħiet interni fl-awtorita' biex jimtlew dawn il-postijiet.

BIEB IL-BOMBI - POSTER

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid min kien responsabbli għal- printing tal-poster kbir li twaħħal ma Bieb il-Bombi?

Kemm ġie jiswa dan il-poster?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li x-xogħol tal-printing tal- poster imsemmi ġie mogħti lil 'The Fotografer' tal-Fgura għas-somma globali ta' Lm7,486 wara sejħa għal offerti (tender) li saret għal dan l-iskop.

GIS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Breferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 37053, jista' il-Ministru jagħti l-ismijiet tal-persuni li qegħdin jitħallsu ta' l- overtime?

Dawn il-persuni ingħataw xi taħriġ fuq is-sistema tal-GIS jew xogħol relatat mas-sezzjoni fejn qegħdin illum, matul dawn l-aħħar erba' snin kemm Malta kif ukoll barra?

Jekk fl-affermattiv, kemm ġie jiswa dan it-taħriġ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li t-taħriġ taż-żewġ persuni li qegħdin jaħdmu fuq is-sistema tal-GIS kien jifforma parti ntegrali tar-Raba' Protokoll Finanzjarju bejn Malta u l-Italja u kien jinkludi kemm taħriġ f'Malta kif ukoll taħriġ ta' ġimgħatejn ġewwa Bologna fl-Italja.

L-overtime li sar fuq xogħol li jirrigwarda s-sistema tal-GIS sar minn persuna waħda u ma nħossx li għandi nagħti l-isem ta' din il-persuna.

Pero', jekk l-Onor.

Interpellant jixtieq, jiena lest li ngħaddilu dan l- isem b'mod privat.

FGURA - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għal dewmien biex jinżebgħu l-linji bojod fiż-zebra crossing ta' quddiem il-knisja tal-Fgura meta skond kif ġie mwiegħed dan ix-xogħol kellu jsir ġimgħat ilu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat illi fil-lokalita' indikata mill-Onor.

Interpellant hu ppjanat li ssir pelican crossing u għalhekk ma jistgħux jinżebgħu l-linji bojod taż-zebra crossing.

Ix-xogħol biex jitwaħħlu l- arbli tlesta l-ġimgħa l-oħra u kellu jibda x-xogħol tad-dawl din il-ġimgħa.

Dan ix-xogħol hu ppjanat li jibda hekk kif jieqaf il-maltemp.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET- FOND APROPRJAT

L-ONOR.

CHRIS CARDONA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jara li l-persuna li d-dettalji dwarha qed jintbagħtu separatament jingħata l-kumpens għall-fond aproprjat u cioe' il- fond numru 5, Alley 2, Laqxija B'Kara?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi l-persuna li d-dettalji dwarha intbagħtu separatament se jingħata l-kumpens għall-fond approprjat u ċioe` il-fond numru 5, Alley 2, Laqxija B`Kara fi żmien qasir, possibilment sa l- aħħar ta` Diċembru 2002.

MALTACOM – IMPJEGATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid kemm għandha mpjegati l-Maltacom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi Seduta oħra.

TARXIEN - PLOT ŻDINGAT

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jindaga u jara li l-plot żdingat u mitluq fi Triq Anġlu Mangion, f'Ħal Tarxien jiġi mnaddaf mill-aktar fis u jekk hemm bżonn jiġi reċintat biex ma jintefax aktar skart fih?

ONOR.

TONIO BORG: Filwaqt li nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għal mistoqsija parlamentari 36537, ninsab informat li l- verifikazzjonijiet neċessarji dwar l-art in kwestjoni waslu biex jiġu finalizzati u f`qasir żmien l-Uffiċċju Konġunt ikun f`pożizzjoni biex jiddeċiedi dwar l-aħjar użu ta' l-art in kwestjoni u fl-istess ħin jiġi eliminat xi inkonvenjent li qed jinħoloq peress li din l-art hija vakanti.

GUDJA - ASFALTAR TAT-TOROQ

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jaġġornani fuq l-aħħar żviluppi sabiex jiġu asfaltati t-toroq fl-area Ta' Xlejli fil-Gudja?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat illi l-Kunsill Lokali tal-Gudja ħareġ sejħa biex jitqabbad Project Manager għat-twettieq tax-xogħlijiet fl-area tax-Xlejli li qed isiru taħt il-Pilot Agreement li se jiġi ffirmat bejn l- Awtorita' Dwar it-Trasport u l-Kunsill Lokali.

Jiena nformat ukoll li malli dan il-Project Manager jipprepara l-istejjem neċessarji, il-ftehim ikun jista' jiġi ffirmat u x-xogħol ikun jista jitwettaq.

FONDAZZJONI GĦAS-SERVIZZI MEDIĊI - IMPJEGATI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' il- Ministru jgħid kemm kien il-gross salaries xahar b'xahar individwalment ta' l-impjegati li jaħdmu mal-fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi bejn Jannar 2002 u l-aħħar ta' Novembru 2002?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni se titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ - SUPERVISOR

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid f'liema dipartiment qiegħda u x'inhu l-grad tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

X'inhuma l-benefiċċji u l-allowances li jitħallas lil din il-persuna inkluż l-użu tal-karozza, jekk hu l-każ?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-persuna msemmija jokkupa l-grad ta' supervisor fid-Dipartiment tad-Drenaġġ.

Il-ħaddiem in kwestjoni għandu dawn il-benefiċċji: drainage allowance, shift allowance, extra hours tal-ħdud u l-festi kif ukoll overtime u użu ta' karozza.

BORD MEDIKU – PERSUNA BIR-RELIEF

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Ministru jara li l-persuna li qed insemmi separatament tiġi eżaminata minn bord mediku id-dar tagħha mill aktar fis minħabba s-segwenti raġunijiet. a) din qed tgħix bir-relief biss għax hija separata; b) dan inqatalha wara li ma attendietx għall board mediku l- isptar meta fil-fatt din ma setgħetx tmur u bagħtet ċertifikat fejn talbet li l-bord jiġi jaraha d-dar imma għal xi raġuni jew oħra dan iċ-ċertifikat ma wasalx fejn kellu jasal u għalhekk nqatala ir-relief; c) din il-persuna m'għandhiex dħul ieħor?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma l-Onor.

Interpellant li r-risposta qiegħda tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.