MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 470 L-Erbgħa, 8 ta' Novembru, 1995 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 470

L-Erbgħa, 8 ta' Novembru, 1995

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta fis-6.05 p.m.

Talba

Seduta Nru. 470

L-Erbgħa, 8 ta' Novembru, 1995

WERREJ

MINUTI 492

MISTOQSIJIET - TWEGIBIET ORALI 492

TQEGHID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 498

MOZZJONIJIET

MOZZJONI BIEX JIGU APPROVATI L-ESTIMI TA' L-AWTORITA'

MARITTIMA TA' MALTA GHAS-SENA FINANZJARJA 1995/1996 498

AGGORNAMENT 523

MISTOQSIJIET IMWIEGBA BIL-MIKTUB 529

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 469 li saret fis-7 ta' Novembru, 1995 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TAL-MEDIĊINA - STRUMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Edwin S. Grech) staqsa lill- Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm strumenti fid-Dipartiment tal-Mediċina fl-Isptar San Luqa li jimmoniterjaw il-qalb għal 24 siegħa?

Kemm minn dawn jiffunzjonaw tajjeb?

Jista' l- Ministru jinvestiga ilmenti minn pazjenti li dawn l-apparati mhux qed jiffunzjonaw tajjeb billi ħafna drabi jimmoniterjaw għal ftit minuti biss?

ONOR.

LOUIS LOUIS DEGUARA (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali): Nifhem li l-Onor.

Interpellant qiegħed jalludi għall-'holter monitors li ġew introdotti għall-ewwel darba fl-Isptar San Luqa fl-1989.

Ninsab informat li bħalissa għandna ħames recorders li minnhom hemm tnejn li qed jaħdmu filwaqt li l-oħrajn intbagħtu għat-tiswija.

Il-waiting list għal holter recording hija ta' madwar sitt ġimgħat li mhix differenti minn qabel.

Ta' min jirrimarka li ħafna minn dawn il-każi huma elettivi iżda ninsab assigurat li meta jkun hemm każi urġenti dawn isiru mmedjatament.

Id-dipartiment diġa' ordna holter machine oħra li tikkonsisti fi printer u ħames recorders ġodda.

Ir-recorders huma heavy duty u r-rapport jinqara fi ftit minuti, filwaqt li r-recorders li għandna bħalissa jdumu aktar biex jinqraw.

VALLETTA - TRIQ IL-FUNTANA - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jkun hemm aktar dawl fuq il-bridge taħt is-sur, ċioe' fi Triq il-Funtana l-Belt Valletta għax qed ikun hemm dlam ċappa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Il-proġett biex isir dawl adegwat taħt is-sur fi Triq il-Funtana l-Belt qed jiġi kkonsidrat flimkien ma' talbiet oħra.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħidli għaliex id-dawl li kien hemm ma' ċerti swar, bħal per eżempju s-swar tar-Rikasoli, m'għadux jinxtegħel?

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Fil-każ ta' diversi swar kien hemm id- diffikulta' tal-bdil tal-lampi peress li kien hemm sistema differenti minn dik normalment użata mill-Korporazzjoni Enemalta u allura nħass li ovvjament wieħed għandu jara fejn għandu jalloka x-xogħol in kwestjoni.

Jiena ddiskutejt anke mal-Kumitat għar-Riabilitazzjoni tal-Belt Valletta li għandu jkun hemm uffiċċju responsabbli minn dak it-tip ta' dawl mas-swar.

Naturalment dan huwa importanti ħafna għax jiġbed l-attenzjoni tal-pubbliku għas-swar sbieħ tagħna u meta kien sar il-proġett tad-dawl mas-swar kien għamel differenza notevoli.

Min-naħa tal-Korporazzjoni Enemalta jkun hemm il-problema li huma ma jkunux iridu jżommu spares ta' sistemi ta' dawl li huwa differenti minn dak li normalment jużaw għat-toroq u allura dan huwa dawl li għandu jkun kkordinat minn min ikun għamel il-proġett.

Dan ġie diskuss u sa fejn naf jien se jkun hemm rimedju f'dan is-sens.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li s-swar tal-Kottonera għandhom jiġu mdawwla bi floodlights ħalli jagħtu dehra isbaħ?

Jikkunsidra l-Ministru li jsir dan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nikkonsidra li jsir id-dawl bħalma sar mas- swar tal-Belt.

Huwa minnu li dawn huma swar ferm sħieb u storiċi u kif għidt qabel napprezzawhom aħjar meta jkunu mdawwlin.

Jiena niftakar li meta nxtegħlu għall-ewwel darba kulħadd ħass dak is-soljev ta' proġett sabiħ, pero' imbagħad trid tieħu ħsieb il-manutenzjoni qabel ma tibda testendi s-sistema għal swar oħra li ċertament imisshom ikunu mdawwlin.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jaħseb il-Ministru li filwaqt li dejjem nitkellmu fuq l-istreet lighting u dwar kemm hu importanti li nixegħlu s-swar, li wasal iż-żmien li Triq ir-Repubblika fil-Belt Valletta - anke in vista tas- suppost politika tal-Gvern li jġib il-belt kapitali tagħna 'l quddiem bħal bliet oħra ewropej - jkun hemm dawl iktar adegwat u iktar karatteristiku ħalli l-ambjent ta' din it-triq, partikolarment bil-lejl, ikun wieħed ta' natura li jixraq lill-Belt Valletta?

Domanda oħra li xtaqt nagħmel lill-Ministru hija dwar id-dwal taz-zebra crossings fit-triq ta' San Pawl il-Baħar.

Jiena jidhirli li bħal lum ġimgħa kont għamilt intervent f'dan ir-rigward u l-Ministru kien wegħidni li se jara x'rimedju mmedjat jista' jkun hemm ħalli din iż-zebra crossing tiddawwal qabel ma jsir xi inċident fatali.

Jista' l-Ministru jgħidli x'sar f'dan ir-rigward?

MR SPEAKER: L-Onor.

Francis Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li jixraq li nibda mit-tieni domanda.

Jiena kont irriferejt mill-ewwel l-ilment ta' l-Onor.

Noel Farrugia - u ta' membri oħra ta' din il-Kamra, mhux l-inqas il-kollega Ministru Censu Galea - biex il-materja tkun investigata u nagħtu rimedju malajr.

Pero' minn dak inhar ma kellix iċ-ċans - għalkemm dan kien ġimgħa ilu, imma f'ġimgħa jiġru ħafna affarijiet oħra - li nara x'inhu r-rispons ta' l- Enemalta.

Inwegħdek li nerġa' nistaqsihom.

Pero' l-każ diġa' għaddejtu lil-korporazzjoni u nawgura li ma ndumux ma nagħtu rimedju.

Rigward Triq ir-Repubblika fil-Belt Valletta, irrid ngħid li ma' proġetti oħra taħt ir-riabililtazzjoni tal-Belt Valletta, inkluż li jkollok sistema ta' bankini aħjar u ġodda b'disinn isbaħ - għal dan hemm anke kompetizzjoni - għandu jkun hemm sistema ta' dawl li tixraq iktar lill-belt kapitali tagħna u lit-triq prinċipali ta' l-istess.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, ladarba qed nitkellmu dwar dwal u lluminazzjoni tas-swar irrid ngħid li jiena ftit ilu kont għamilt mistoqsija lill-Ministru dwar dwal li qed ikerrhu l-iskyline ta' l-Imdina.

Din hija mdawwla sabiħa ħafna, pero' qed isir ċertu żvilupp ta' restaurants eċċ. li jidher minn wara u d-dawl tagħhom tant qed ikun qawwi li qed inaqqas mill-attrazzjoni u anke mit-tonalita' tad-dawl safrani u sabiħ li biha hija mdawwla l-Imdina.

Fir-risposta l-Ministru kien qal li se jieħu ħsieb li jsir xi ħaġa.

S'issa għadu ma sar xejn.

Dan mhux għax ikollok għal xi individwu għax kważi kważi dawn huma ħbieb tiegħi.

Jiena naħseb li mil-lat estetiku għandu jkun hemm kontroll fuq dawn l- affarijiet.

Dawn qed nixegħluhom biex jidhru sbieħ u jitgawdew, imma jekk inti tixgħel b'ċertu qawwa isfel u mbagħad fuq għandek dawl glaring li qed jiġbed l-attenzjoni kollha u jtellef il-bilanċ naħseb li nkunu qed nagħmlu d-dawl għal xejn.

Jiġifieri għandu jkun hemm monitoring u mod dixxiplinat u wieħed m'għandux jieħu għalih li jiġi mitlub li jneħħi ċerti dwal għax irid jifhem li dan huwa fl-interess tal-kumpless kollu li d-dawl jibqa' sabiħ u bbilanċjat.

Jekk wieħed jara l-Imdina mill-bogħod malajr jinduna għal xiex qed ngħid.

Jekk tħarsu lejha mit-triq ta' Ħaż Żebbuġ jew inkella minn ftit iktar 'il bogħod taraw l-isbilanċ li hemm bejn ċerti dwal u d-dwal li jdawwlu l- Katidral u l-bqija tas-swar.

Nixtieq li din il-Ministru jeħodha bis- serjeta'.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk huwa dawl li twaħħal minn entijiet privati wieħed irid jara jekk hemmx il-permessi meħtieġa u kif wieħed l- aħjar jirregola.

Jekk huwa dawl pubbliku jkun iktar faċli għall- Korporazzjoni Enemalta biex tinvestiga l-każ.

Jiena ħadt nota ta' dak li qal l-Onor.

Vella.

(Interruzzjonijiet) Mid-domanda fhimt li huwa dawl privat imma ridt inħalli l-options miftuħa.

Issa la huwa dawl privat naturalment hija kwestjoni ta' taħt liema liġijiet jaqgħu dawn l-affarijiet u kif nirregolaw dawl qawwi ż-żejjed li seta' sar.

Hawnhekk jiena rrid nagħmel l-istess appell li nagħmel ħafna drabi f'ċirkostanzi bħal dawn.

Preċiżament għar-rigward ta' l-Imdina għidt il- frażi li se ngħid hawn meta dan l-aħħar indirizzajt is-symposium bit-tema Walled Towns and Cities fuq is-sbuħija tal-walled cities f'diversi partijiet ta' l-Ewropa, inkluża l-Imdina.

Dak inhar jiena għidt li fid- dinja ta' l-ekonomija hemm il-famuża frażi li trid toqgħod attent not to kill the goose that lays the golden egg u naħseb li dan huwa każ fejn preċiżament japplika dan il-prinċipju.

Jiġifieri meta inti tagħmel żvilupp imma l-iżvilupp ikun esaġerat jew mhux estetikament pjaċevoli, bħala riżultat finali flok tattira iktar nies tibda toqtol l-attrazzjoni tal-post li inti minnu tifforma parti.

U dan għidtu anke għar-rigward ta' żvilupp kummerċjali fl-Imdina, liema żvilupp rridu nirregolaw b'mod ġenerali għax hemm limitu ta' kemm jiftħu ħwienet tas-souvenirs jew ħwienet fejn wieħed imur jieħu t-te jew il-kafe.

Dawn kollha huma affarijiet sbieħ pero' imbagħad, xi darba trid tirregola dawn l-aspetti kollha.

Din tad-dawl ma kontx naf biżżejjed dwarha u se nara x'nistgħu nagħmlu biex nirregolaw.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Jiena naħseb li f'affarijiet bħal dawn fejn bħalissa ninsabu nkwetati għax l-industrija tat-turiżmu qed tbati u fejn nafu kemm huwa sensittiv fejn tidħol l-industrija tat-turiżmu għandu jkun hemm reazzjoni mmeddjata.

Jiena mhux qed ngħid li m'għandux ikun hemm regolamenti ħalli wieħed jieħu d-drittijiet tiegħu pero' jiena naħseb li għandu jkun hemm reazzjonijiet immedjati dwar affarijiet bħal dawn.

Għandu jkun hemm viġilanza.

Dan huwa li m'għandniex.

Għaliex għandi niġi jien u noqgħod nagħmel mistoqsija parlamentari lill-Ministru biex jieħu ħsieb hu?

Min qed jieħu ħsieb dawn l-affarijiet m'għandux għajnejn bħalma għandi jien!

M'għandux concern bħalma għandi jien!

Dan irridu naraw li jkollhom ċerti strutturi u mhux kull darba noqogħdu nitilgħu fuq nett biex jinżlu l- messaġġi.

Jien nifhem li għandu jkun hemm min hu responsabbli ta' dawn l- affarijiet.

Jiena nitlob lill-Ministru li jara li min hu responsabbli, hu min hu kemm jekk qiegħed fil-Ministeru għall-Ambjent u kemm jekk qiegħed fil-Planning Authority, għandha tinġibidlu l-attenzjoni.

Dan ma setax ma raħx.

Din mhijiex xi ħaġa li hija tant soġġettiva li forsi wieħed jaraha mod u ieħor jaraha mod ieħor.

Min għandu għajn għal dawn l-affarijiet u min jaf...

Il-Ministru semma d-diskors li għamel fis-symposium "Walled Towns and Cities" - u nifraħlu għax qrajtu u kien diskors tajjeb - u jidher li għandna sensittivita'.

Mela allura għaliex il-mistoqsija parlamentari tiegħi ilha li saret xi ħmistax-il ġuranta u dak id-dawl xorta waħda għadu hemm?

Dan mhux qed ngħidu biex noqogħdu nargumentaw.

Ejja nkunu sensittivi iktar għax bħalma tajjeb għidt inti mingħalik tkun qed tiġbed it- turisti u fil-fatt tkun qed tagħmel affarijiet li bihom jidħku bik.

Dawn l- affarijiet, bħalma taf inti, barra ma jsirux.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, jiena naqbel dejjem li fuq materji bħal dawn, fil-pajjiż għandu jkollna strutturi u anke istituzzjonjiet li kemm jista' jkun jieħdu l-inizjattiva huma u ma jkun hemmx għalfejn li l-affarijiet dejjem jitilgħu għand il-Ministru biex imbagħad jerġgħu jinżlu 'l isfel u allura wieħed ma jkollux it-tweġiba lura fil-ħin li jixtieq.

Naturlament l-Onor.

Interpellant irid japprezza wkoll li qed inżidu l-mentalita' li għandna nirregolaw iżjed b'mod pożittiv.

Ħafna drabi meta tirregola jkollok ir-reazzjoni li qisek qed tipprojbixxi xi ħaġa.

Li tirregola, speċjalment fil-qasam ta' l-ippjanar, għandu jfisser ukoll li jkun hemm interventi pożittivi rigward l-ambjent ta' post jew ta' lokalita'.

Minkejja dan kollu rridu nifhmu li rridu naħdmu fi ħdan parametri stabbiliti.

Jekk xi ħadd itella' kamra bla permess fuq il-bejt li mhijiex xi washroom biss - forsi dan mhux eżempju feliċi - il-probabbilita' hi li dan ikun qed jikser ċerta liġi partikolari u hemm l-Awtorita' ta' l- Ippjanar li tirregola l-materja.

Jekk hemm aspetti ta' estetika nafu li hemm bord ieħor dwar dan l-aspett.

Trid tara wkoll jekk għandekx il-poter.

Jiena nispera li anke bl-appelli l-affarijiet jimxu aħjar.

Jekk stabbilment għamel dawl qawwi fuq l-area tiegħu rridu naraw jekk din taqax taħt il-bżonn li ġġib permess minn x'imkien.

Jiena ma nafx li l- Planning Authority tirregola li xi ħadd irid iwaħħal brackets quddiem il- post tiegħu biex jagħmel floodlighting.

Jekk timxi mar-regoli ta' l- ippjanar probabbli ssib li din hija eżenti.

Jekk dan qed iħallas il-kont ta' l-elettriku tiegħu lanqas Enemalta ma tirregola dak l-aspett.

Forsi taħt l-estetika, d-Dipartiment ta' l-Ambjent jaraha daqsxejn 'il bogħod mill-parametri mmedjati.

Mela jekk m'għandekx il-ħtieġa ta' permess il- poter f'idejn il-Gvern f'ċirkostanzi bħal dawn x'inhu?

L-ewwel dover huwa dak tal-persważjoni kif qed jagħmel l-Onor.

Interpellant miegħi u jiena nestendi l-appell miegħu.

Jekk bil-persważjoni ma tasalx trid tara jekk għandekx strument legali li bih taħdem biex inti tmur u tgħidlu li dak id- dawl huwa qawwi wisq u nixtiequ li jkun inqas.

Imma rridu naħdmu f'parametri ta' dak li l-liġi tippermetti u nappella lill-Onor.

Interpellant, li b'mod kostruttiv qiegħed jagħmel dawn is-suġġerimenti, li jifhem ukoll id-diffikultajiet min-naħa tagħna f'dan is-sens.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, mhux biex inkompli l-argument għax dan l- aħħar kumment li se nagħmel.

Jiena nifhem li hemm il-liġijiet u trid timxi magħhom.

Jiena m'iniex qed ngħid biex narmu l-liġijiet u kulħadd jipprova jiddetta.

Allaħares isir hekk!

Inti diġa' semmejt l-eżempju tal-washroom u bini llegali.

Jiena naħseb li l-Panning Authority diġa' qalulek bil- loopholes li hemm fil-Liġi tal-Planning Authority, li bihom ħafna mill- iżvilupp illegali li qed isir qed jiġi miżmum temporanjament milli jiġi mwaqqa' għax jgħidulek li huma għamlu l-applikazzjoni u issa se joqogħdu jistennew il-proċeduri fil-qorti u quddiem id-DCC.

Jiena rrid nagħmel din il-mistoqsija u qed nagħmilha sinċerament.

Meta aħna qegħdin f'suq tant kompetittiv nistgħu noqogħdu nistennew proċeduri legali, proċeduri ġol- qrati u proċeduri oħra biex naraw jekk hemmx liġijiet għalihom?

Jiena ngħid li għandhom isiru ċerti liġijiet malajr biex nikkontrollaw ċerti affarijiet għax it-turiżmu tant huwa teneru li jekk aħna dawn l-affarijiet nibqgħu nħassruhom u jibqgħu jidhru koroh, ikun tard wisq meta niddeċiedu li nagħmlu liġijiet biex nikkontrollawhom.

Dan huwa l-appell tiegħi u nieqaf hawn.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jiena fl-appell fis-sens ta' persważjoni diġa' qbilt miegħu u nerġa' naqbel miegħu, jiġifieri fl-ebda stadju m'hu qed ninterpreta lill-Onor.

Vella li jrid jagħmel argument.

Naturalment jiena qed nispjega d-diffikulta' min-naħa amministrattiva li taġixxi oltre l-poteri legali li jkollok.

B'mod persważiv tipprova u dan il-każ nagħmel mezz li nidħol fih personalment biex nara jekk hemmx xi rimedju.

Dan huwa li nista' ngħid.

Rigward il-materji speċifiċi li qed jgħid dwar l-Awtorita' ta' l-Ippjanar irrid ngħid li jiena konxju li wara tliet snin ta' operat ta' din l- Awtorita' - anke jekk għalaqna ħafna loopholes għalkemm meta ngħidu loopholes b'riferenza għal dak li kien isir qabel inkunu qed nagħmlu understatement - għad fadal loopholes u hemm minn jikkreja l-ġodda.

Hemm ukoll min jagħraf il-liġi u jgħid li jekk jappella kontra xi enforcement order biex b'din "l-iskuża" jibqa' għaddej bix-xogħol jew almenu ma jwaqqgħulux dak li jkun sar.

Naturalment anke f'dan ir-rigward tlabt lill- Awtorita' ta' l-Ippjanar biex anke b'konsulenzi minn barra tinvestiga l- liġi tliet snin wara u jekk ikun hemm skop ta' emendi, din tirrakkmandahom lill-Gvern.

Fil-fatt l-Awtorita' wegħditni li se tagħmel dan l-istudju.

Mr Speaker, b'mod ġenerali rridu dejjem insibu metodi kif nirregolaw bi prudenza l-iżvilupp u l-aspett estetitiku ta' l-iżvilupp li jkun qed isir biex il-mentalita' ta' kwalita' f'dak li nagħmlu tidħol f'kollox.

Meta wieħed jiġi biex idawwal post irid jifhem xi jkun qed jagħmel u jrid iżomm quddiem għajnejh jekk b'dak li qed jagħmel l-effet finali fuq il-post fejn ikun qed jopera huwiex pożittiv jew negattiv.

Irid jaħdem b'ċerta sottilezza.

Illum min jidħol fil-kamp tal-marketing suppost jifhem li nistgħu nkunu iktar persważivi mal-pubbliku in ġenerali jekk nagħrfu nkunu sottili u mhux dejjem ngħidu b'mod apert kull ħaġa li rridu ngħidu.

Hawnhekk m'iniex qed nirriferi għall-argumenti fil-Parlament imma għall- mod kif anke nies jattiraw persuni oħra lejn l-istabbilimenti tagħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, mill-belt storika ta' l-Imdina ħalli mmorru daqsxejn għall-belt il-ġdida ta' l-Imtarfa.

GĦal dawn l-aħħar tmien snin saret talba kontinwa lid-dipartimenti konċernati sabiex jiddawwlu diversi partijiet ħalli r-residenti ta' din il-belt, li sena wara l-oħra dejjem jiżdiedu, jonqsilhom il-periklu li d-dlam iġib miegħu.

Hawnhekk m'iniex qed nirriferi għall-by-pass li trid tinxtegħel u li suppost hemm talbiet biex fil-fatt tinxtegħel imma għall-entratura li qiegħda bejn il- parti tan-Nigret u l-parti ta' l-Imtarfa.

Jista' l-Ministru jispjegali għaliex qatt ma ttieħdet bħala prijorita' t-talba ta' dawn ir-residenti fi żvilupp ta' belt ġdida?

Meta l-Ministru għadu kemm għamel aċċenn fuq kemm huwa importanti li ċ-ċittadin ikun aġġornat, li jkun flessibbli, li jifhem ċerti responsabilitajiet u li jitgħabba bihom allura kif f'dan il-każ id- dipartimenti konċernati stess mhux qed ikunu responsabbli u mhux qed jirrispettaw l-istess sentimenti li qed jesprimi l-Ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif kelli l-opportunita' li nispjega, din hija dejjem kwestjoni ta' prijoritajiet u ta' kif tinfilsa dawn il- prijoritajiet fil-kejl ta' safejn tista' tasal skond il-budget li tkun għamilt.

Li nkoraġġejna lill-Korporazzjoni Enemalta tagħmel għas-sena finanzjarja li għadha kemm bdiet u li fil-fatt bdiet tagħmel hu li tagħti prijorita' iktar għolja lid-diversi talbiet ta' dawl li hemm għall- inħawi residenzjali li m'humiex imdawwlin u għal inħawi oħra fejn huwa evidenti li tista' tipprovdi iktar dawl.

Pero' tagħti kemm tagħti iktar prijorita' u twessa' kemm twessa' dan il-kejl, fl-aħħar mill-aħħar wieħed dejjem qed jitkellem fuq spejjeż konsiderevoli.

Fil-fatt anke meta l-korporazzjoni forsi kienet qed tagħti inqas prijorita' dejjem kienet tivvota minimu ta' Lm100,000 fis-sena.

Issa qed nimmiraw li nonfqu iktar minn hekk imma jibqa' l-fatt li x'imkien dejjem trid tiġbed il-linja u biex tagħmel hekk trid tara t-talbiet kollha li jkun hemm, tevalwa liema huma l-iktar validi u tagħmel lista ta' prijoritajiet.

Li nista' ngħid hu li l-korporazzjoni bdiet għaddejja b'ritmu aktar mgħaġġel biex tilqa' ħafna minn dawn it- talbiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Qed nifhem x'qed jgħid il-Ministru.

Imma l- Ministru jista' jispjegali liema kienu dawk il-każijiet ta' prijorita' f'Belt il-Ġmiel qabel din it-talba partikolari?

Il-Ministru qiegħed f'pożizzjoni li jagħtini spjegazzjoni?

Dejjem nitkellmu fuq prijoritajiet imma f'ġieħ is-sewwa, jista' xi ħadd lili jiggwidani u jinformani fejn kienu dawn il-prijoritajiet.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien bla ebda eżitazzjoni dispost li nagħti lista totali tad-dawl li għamilna f'diversi partijiet ta' Malta jekk isiruli mistoqsijiet parlamentari f'dan is-sens.

Ġieli kellna żmien fejn kellna nużaw ukoll il-fondi biex inkopru kontijiet fuq dwal li kienu ilhom pendenti s-snin.

Ġieli skoprejna - mingħajr ma nkun polemikuż iżżejjed - li spiċċajna nħallsu ta' bozoz stallati anke tmien snin qabel u din hija realta'.

Naħseb li wasalna fil-punt li ngħidu li dan huwa qasam li rridu nonfqu iżjed mingħajr ma nesaġeraw.

Ma nistgħux nilqgħu kull talba għax għandna ħafna talbiet li ġieli jkunu waħda kontra l-oħra u allura rridu naraw fejn l-iktar hemm bżonn.

Nifhem li inti qed tagħmel enfasi fuq Belt il-Ġmiel u allura wara s- seduta tal-lum se nara l-lista tal-prijoritajiet li għandna f'idejna ħalli nara x'weighting għandha din l-area ħalli tingħata l-prijorita' li jistħoqqilha.

VALLETTA - TRIQ SAN ĠUŻEPP - FOND NRU.

L-ONOR.

JOE MIZZI (F'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li d-Dipartiment tal- Housing & Maintenance of Tenements jilqa' t-talba li saret fl-uffiċċju msemmi biex issir tinda jew xi forma ta' gallarija biex tilqa' għax-xita u għall-ħmieġ li jaqgħu fil-fond tas-Sur Celeste, ta' 111/4, St. Joseph Str, Valletta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kif ġie spjegat lis-Sur Celeste, tinda kif jixtieq hu tiġi kerha u ma taqbilx ma' l-estetika tal-Belt.

Biss billi hu rikonoxxut li x-xogħol li sar biex jinbena l-pont li għaqqad din il- Binja ma' Triq San Bastjan seta' ħoloq nuqqas ta' sigurta' għas-Sur Celeste, id-Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar aċċetta li jsir rixtellu tal-ħadid fil-gallarija tas-Sur Celeste.

Dan isir spejjeż tad- Dipartiment u b'tali mod li l-estetika tiġi taqbel mal-kumplament tal- blokk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Billi jirriżulta li ħafna ċittadini li joqogħdu f'housing estates qed idumu jistennew ħafna li ssirilhom il-manutenzjoni u f'ħafna każijiet jiġri li anke l-ħsara, inkluż ħsara fis-soqfa tkompli tikber, jista' l-Ministru jgħid x'qed isir min-naħa tiegħu sabiex jara li d- dipartiment tal-Housing and Maintenance of Tenements ikun jista' jlaħħaq mal-ħtiġijiet taċ-ċittadini Maltin u Għawdxin b'mod aktar matur u effiċjenti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, dan huwa eżempju ieħor ta' fejn trid timxi dejjem b'xi kejl u dejjem trid tiġbed linja, pero' kif qed ifakkarni l-Onor. kollega dan huwa vot li qabel kien stabbilit fil-linja ta' Lm25,000 u llum tellajnih għal Lm300,000 biex inkopru diversi xogħlijiet ta' manutenzjoni.

Naturalment talbiet għandek dejjem u naħseb li l-Gvern bħala sid ta' dawn il-postijiet bla ebda dubbju huwa ġeneruż ħafna kif jimxi ma' l-inkwilini u naħseb jonfoq ferm aktar minn dak li jdaħħal, pero' d-doveri wieħed jagħmilhom u jagħmilhom b'mod dejjem aktar ġeneruż u qed nagħtu dejjem attenzjoni akbar għat-talbiet li jkollna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsija issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): GĦan-nom tal-Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 154 ta' l-1995 - Avviż dwar ir-Rimunerazzjoni li tingħata lil Ġudikanti tat-Tribunal għal Talbiet Żgħar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd f'isem il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd): F'isem il- Ministru tal-Finanzi inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 155 ta' l-1995 - Avviż ta' Bidu fis-Seħħ ta' l-Att ta' l-1995 dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Stralċ).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il- Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija.

MOZZJONIJIET

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI TA' L-AWTORITA' MARITTIMA TA' MALTA GĦAS-SENA FINANZJARJA 1995/1996

ONOR.

MICHAEL FRENDO (Ministru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija): Nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' dħul u nfiq ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996 skond l-Att XVII ta' l-1991 dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta;

Illi wkoll skond l-istess Att ta' l-1991 dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta l-Kamra tapprova bħala Estimi Supplimentari dak l-infiq għas-sena finanzjarja 1994/1995, li hu stmat mill-Awtorita' Marittima ta' Malta li se jeċċedi l-ammont totali ta' nfiq approvat mill-Kamra għall-istess sena, kif jidher dettaljat fl-Estimi għas-sena finanzjarja 1995/1996 taħt il-kolonni msemmija "Actual 1994/1995".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hemm rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, id-dibattitu tal-lum huwa dwar awtorita' li għandha importanza partikolari fl-ispectrum ta' l-ekonomija ta' pajjiżna għaliex hija awtorita' li għandha aspetti kemm regolatorji kif ukoll operattivi għandha l-inkarigu li tieħu ħsieb l-aspetti marittimi ta' pajjiżna li apparti l-Freeport Corporation - li għandha responsabilita' partikolari għall-freeport f'pajjiżna - hija prattikament l-unika organizzazzjoni li għandha din il-fakulta'.

Apparti hekk l-Awtorita' Marittima għandha responsabilita' għal kulma jiġri għar-rigward ta' l- aspett marittimu f'pajjiżna.

Jien naħseb li l-importanza tagħha hija marbuta mhux biss mal-firxa ta' attivitajiet li għandha imma hija marbuta l- iktar mal-fatt li gżiritna storikament dejjem kellha l-importanza ta' l- ibħra ta' madwarha biex tkun tista' tiżviluppa ekonomikament u l-Awtorita' Marittima għandha l-missjoni li Malta marittima tagħmilha realta'.

Hija missjoni li teħodha f'diversi direzzjonijiet u taqsamha f'diversi aspetti imma hija fuq kollox missjoni li tagħmel minn Malta ċentru marittimu ta' fama internazzjonali u b'kapaċita' li tagħti pakkett marittimu biex jikkompeti internazzjonalment.

L-Awtorita' Marittima fis-sena li għaddiet fittxet li tkompli bix-xogħol tagħha biex tagħmel dan billi ħadmet fit- tliet sferi partikolari tagħha, ċioe' il-portijiet, il-yachting u l- merchant shipping, jiġifieri r-responsabilita' għall-bandiera u kulma jmur magħha.

Jekk wieħed iħares lejn ix-xogħol li sar għar-rigward tal-portijiet jara li dan ix-xogħol jaqa' taħt id-Direttorat tal-Portijiet, direttorat li għandu responsabilita' kif diġa' għidt għall-portijiet kollha ta' pajjiżna apparti dawk l-eċċezzjonijiet li semmejt fejn hemm il-Freeport.

Dan id- direttorat ħa ħsieb li jiżviluppa l-attivita' fil-portijiet ta' pajjiżna b'diversi modi li se nsemmi.

Per eżempju, waħda mill-attivitajiet li hija importanti ħafna għall-pajjiżna hija l-attivita' tal-cruise liners u tal- ferries.

Jekk aħna rridu li pajjiżna jsir post li jintuża fil-linji tal- cruises irridu nieħdu ħsieb li ntejbu s-servizzi u l-marketing tagħna u rridu nieħdu ħsieb li naħdmu biex pajjiżna jsir post fejn jieqfu iktar cruise liners.

Din hija attivita' li l-Awtorita' Marittima tagħmel anke naturalment f'ċerti relazzjoni ma' l-aspett turistiku ta' pajjiżna - għaliex ma tistax tofroq qasam minn ieħor b'mod kompletament separat - u taħdem sabiex tkabbar din l-attivita' għall-ġid ta' pajjiżna.

Jien naħseb li huwa ta' sodisfazzjon għaliha li f'dawn it-12-il xhar li qed nitkellmu fuqhom l-Awtorita' Marittima rat żieda ta' 4% għar-rigward tan-numru ta' cruise liners li ġew f'pajjiżna, li prattikament hija wkoll ż-żieda fin- numru ta' passiġġiera li ġew f'pajjiżna.

Għalkemm din m'hijiex xi żieda li toħloq headlines kbar, hija żieda importanti, u iktar mill-ammont bħala żieda, huwa importanti l-mod ta' kif din iż-żieda hija magħmula.

Wieħed jifhem li hemm kompetizzjoni għall-portijiet kollha fil-Meditterran li jfittxu li jkun hemm cruise liners li jmorru fil-portijiet tagħhom u fortunatament għalina, bħala pajjiż, dan huwa suq li bil-mod il-mod qiegħed jikber - fil-Mediterran huwa mistenni li jkompli jikber - u l-Awtorita' Marittima ħadet ħsieb li ma tittraskurax dan il-qasam anzi tatu l- importanza kollha meħtieġa.

Fil-fatt, Mr Speaker, din kienet l-ewwel sena li f'pajjiżna kien hawn cruise liner li opera mill-port tagħna u l-ewwel darba li rnexxielna, bħala pajjiż, li jkollna cruise liner li jopera minn Malta bħala l-home port tiegħu, jiġifieri jitlaq minn Malta u jtemm il-cruise tiegħu f'Malta.

Qabel konna mdorrijin - sa ċertu punt, anzi sa miżura kbira, għadna - bis-sistema fejn ikollok cruise liners li ma jibdewx u jispiċċaw il-vjaġġ tagħhom f'Malta imma sempliċement jieqfu f'pajjiżna.

U naħseb li kienet xi ħaġa tajba li għandha tagħmlilna kuraġġ għall-futur li kemm ilna li bdejna dan il-proċess - irridu żgur nipprovaw inkabbruh u nsaħħuh - kellna cruise liner ta' dan it-tip li beda u spiċċa l-vjaġġ tiegħu f'pajjiżna.

Qed ngħid dan għaliex huwa ta' importanza ekonomika għal dan il-pajjiż li dan is- settur jiżviluppa u x-xogħol li qed tagħmel l-Awtorita' Marittima huwa dirett li jkabbar dan is-settur.

Dan huwa settur li miegħu iġib ħafna value added u huwa settur li jekk ikollok cruise liners bħal dan li kellna li jagħmlu l-cruises tagħhom fil-Mediterran u jibdew u jispiċċaw f'pajjiżna - din is-sena saru seba' cruises minn dawn minn dan l-istess cruise liner - allura jiġu n-nies f'Malta, probabbilment joqogħodu wkoll xi ftit jiem f'xi hotel f'Malta u wara naturalment jiġu trasportati bl-ajru lura lejn pajjiżhom.

Għalhekk dan mhux sempliċement joħloq xogħol għall- port imma joħloq xogħol ukoll għal ħafna attivitajiet oħrajn.

Naħseb li dan kien żvilupp importanti l-istess bħalma kien żvilupp importanti l-fatt li kien hemm żieda fl-istandard tal-cruise liners li qed jiġu Malta llum.

It-tip ta' cruise liners li qed jiġu Malta llum huwa ta' livell għoli, ħafna minnhom huma operati minn kumpanniji li kif jgħid ir-rapport huma fil-klassi deluxe jew super deluxe u allura dan ix-xogħol li qed tagħmel l-Awtorita' Marittima huwa marbut mal-konċett kollu tat- turiżmu li qed ifittex li jgħolli kemm jista' jkun il-livell tat-turist li jiġi f'pajjiżna.

U naħseb li huwa ta' sodisfazzjon għall-Awtorita' Marittima, u għalija bħala l-Ministru responsabbli, li nirrapporta lill- Kamra li fil-fatt din is-sena kien hawn din il-qabża fil-livell tal-cruise liners li ġew f'pajjiżna.

Din hija qabża li tagħmel ħafna sens għat- turiżmu f'pajjiżna u jekk wieħed iħares lejn il-pajjiżi li minnhom ġew il- maġġoranza tal-passiġġieri fuq cruise liners jara li dawn ġew mir-Renju Unit, mill-Amerika, mill-Ġermanja u mill-pajjiżi Skandinavi.

Wieħed jifhem ukoll li t-tip ta' turist li juża cruise liners bħal dawn ikun turist ta' ċertu livell u ta' ċertu kwalita' u allura hija naturalment l-isperanza tagħna bħala pajjiż li turist bħal dan jonfoq iktar f'pajjiżna u jħalli iktar ġid fost il-poplu tagħna.

Din hija xi ħaġa li fil-Gvern ħdimna id f'id ma' setturi oħrajn u nista' ngħid li l-Ministeru tiegħi kien involut ħafna - kif nirrapporta lil din il-Kamra meta niġu għall-estimi tal-Public Transport Authority - fix-xogħol li sar biex ngħollu l-livell - u rnexxielna ngħollu l-livell - tal-coaches f'pajjiżna li kien essenzjali biex l-Awtorita' Marittima tkun tista' tkompli fit-triq tagħha biex tipprova tiġbed iktar cruise liners deluxe u super deluxe f'pajjiżna.

Għaliex wieħed irid jifhem li ma jistax ikollok dawn it-tip ta' cruise liners imbagħad ma jkollokx servizz ta' trasport għat-turisti li jkun konformi ma' dak it-tip ta' turist li tkun qed tipprova tiġbed lejn pajjiżek.

Naħseb li dan huwa aspett importanti li wieħed għandu jsemmi f'dan id-dibattitu.

Aspett ieħor huwa wkoll il-ferry services li huma offruti f'pajjiżna f'diversi direzzjonijiet fejn din is-sena kellna żieda ta' madwar 6% ta' ferry passengers.

Huwa interessanti li nsemmu wkoll li f'Awissu beda servizz ta' ferry minn kumpannija Maltija bejn Malta, Reggio Calabria u Catania li allura qed naraw ukoll żvilupp f'din id-direzzjoni.

M'għandix dubju li f'dan il-qasam partikolari tal-ferry services hemm ukoll fejn wieħed jista' jkabbar u jagħmel titjib għaliex dan huwa suq li għandna nħarsu lejh aktar bir-reqqa u naf li l-Awtorita' Marittima qed tħares lejh b'aktar reqqa għaliex huwa tip ta' suq tajjeb għal pajjiżna.

Tajjeb ukoll li ngħidu li l-Awtorita' Marittima, li għandha responsabilita' anke għas-sea passenger terminal, ħadet ħsieb li tagħmel upgrading tat-terminal eżistenti li għandha u ħadet ħsieb li żżommu dejjem fuq livell għoli.

Fil-fatt naħseb li dan qed jagħti servizz kemm jista' jkun tajjeb fiċ-ċirkostanzi għalkemm naturalment hemm bżonn li fil- futur wieħed jara kif jiżviluppah biex inkomplu ntejbu dan il-qasam.

Għar-rigward ta' xogħol ta' shipping f'pajjiżna naħseb li huwa importanti li wieħed jara li f'din is-sena li qed nirrapportaw fuqha qed nitkellmu fuq żieda totali ta' madwar 6% għan-numru totali ta' vapuri li fil-fatt ġew fl- ibħra territorjali u fil-portijiet tagħna.

Dan juri żieda interessanti kemm għar-rigward ta' żieda fit-tip ta' container vessels li qed jiġu f'pajjiżna, kemm għar-rigward ta' xogħol li qed jiġi f'pajjiżna kif ukoll għar-rigward tat-tip ta' shipping li qed jersaq lejn pajjiżna.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn il-cargo li ġie handled mill-port workers f'dan il- perijodu jara żieda ta' 8.5% li hija żieda sostanzjali u minn dawn il- figuri wieħed qiegħed jeskludi dak it-transhipment cargo li jidħol fil- Malta Freeport.

Huwa importanti ngħidu wkoll li dan id-direttorat ħares lejn aspetti oħrajn li huma ta' importanza għall-Awtorita' Marittima, fosthom il-mod ta' kif għandu jikkontrolla t-tniġġiż fil-portijiet tagħna u l-metodi ta' kif wieħed jiddisponi mill-ilma, mill-waste oil tal-vapuri u anke minn biċċiet tal-baħar żgħar fil-portijiet tagħna.

Din hija xi ħaġa li hija pjuttost ġdida u d-dipartiment fis-sena li għaddiet beda jagħmel monitoring regolari ta' kif jiġi dispost dan it-tip ta' waste.

Jekk irridu nieħdu ħsieb l-ambjent tal-portijiet tagħna huwa essenzjali li d-dipartiment ikompli għaddej b'dan il-programm li beda din is-sena li kien jinkludi wkoll programm li fih ukoll għamel tindif ta' ċerti partijiet tal-Port tal- Belt fosthom anke l-Menqa tal-Marsa li prattikament tnaddfet mill-problemi kollha li kellha.

Wieħed irid jgħid li din hija waħda mill-attivitajiet li għandha l-Awtorita' Marittima li biha tipprova tagħmel xogħol fuq il- portijiet u fuq il-Port tal-Belt partikolament - għalkemm tagħmel xogħol ukoll f'portijiet oħrajn - biex ittejjeb is-sitwazzjoni ta' dawk il- portijiet u biex tkattar iktar attivitajiet f'dawk il-portijiet.

Wieħed irid jgħid li għas-snin li ġejjin ikollna wkoll xogħol u pjanijiet li jħarsu lejn l-area tal-portijiet b'mod integrat biex inkunu nistgħu nagħtu wkoll aktar attivita' għall-portijiet tagħna.

Matul din is-sena rriżulta - huwa importanti li dan jingħad lil din il-Kamra - li ħafna mix- xogħol li kien jidħol fil-Port tal-Belt ġie diverted fil-Port ta' Marsaxlokk għax hemmhekk hemm iktar konnessjonijiet u hemm iktar faċilitajiet ta' ċertu tip.

Naturalment dan huwa port li jagħmel parti mill-attivita' ekonomika ta' pajjiżna.

Din m'hijiex kwestjoni li pajjiżna tilef ix-xogħol imma sempliċement ix-xogħol li kien imur f'port wieħed qed imur f'port ieħor.

Pero' dan ipoġġi fuqna u fuq l-Awtorita' Marittima d- dmir li nħarsu b'mod sistematiku u b'mod organizzat lejn funzjonijiet ġodda li rridu nagħtu lill-Port tal-Belt fosthom - kif diġa' semmejt - ix- xogħol fi cruise liners.

Nafu li f'din is-sena wieħed mix-xogħlijiet importanti ħafna li huwa għaddej huwa li jkollna moll li jgħaqqad żewġ mollijiet, moll li jkun kbir biżżejjed biex jieħu numru sostanzjali ta' cruise liners.

Bħalissa dan ix-xogħol għaddej fil-Belt.

Ix-xogħol li kellu jsir fil-baħar huwa prattikament lest u issa qed issir il-parti ta' fuq l-art biex għall-ewwel darba jkollna tip ta' moll li jkun jista' jieħu sa ħames cruise liners f'daqqa u allura nkabbru u nsaħħu l-faċilitajiet li għandna bżonn f'dan il-qasam.

F'din is-sena wkoll l-Awtorita' Marittima ħarset lejn id-doveri tagħha rigward il-bandiera Maltija u rigward ix-xogħol tagħha fuq il-vapuri li għandhom bandiera Maltija.

Hawnhekk qed nirriferi għas-sigurta', għas- safety u għall-organizzazzjoni tar-Reġistru Malti.

Jien naħseb li din hija sena li turi li x-xogħol ta' preparazzjoni, x-xogħol ta' organizzazzjoni u x-xogħol ta' preċiżjoni li għamlet l-Awtorita' Marittima f'dan ir-reġistru beda jagħti l-frott tiegħu.

Għalkemm in-numri m'humiex l-iktar ħaġa li lilna bħala Gvern u bħala politika tagħna għandha tokkupana għaliex mhux qed nagħmlu xi ġirja biex kemm jista' jkun naqbżu lil ħaddieħor, jekk nagħtu ħarsa lejn in-numru ta' vapuri reġistrati fid-dinja naraw li llum pajjiżna qiegħed fit-tmien post. Hawnhekk nistgħu ngħidu li pajjiżna mexa mill-għaxar post għat-tmien post u dan minħabba l-fatt li r-reġistru tagħna baqa' jaħdem biex isir reġistru aktar serju, reġistru aktar rispettat u reġistru b'record aħjar dejjem jitjieb.

Ir-riżultat ta' dan kien, kif għidt, li llum qegħdin fit-tmien post fil-ġerarkija tar-reġistri kollha fid- dinja, naturalment wara pajjiżi li huma ikbar minnha fix-shipping bħalma huma l-Panama, l-Liberia, l-Greċja, Ċipru, l-Bahamas, il-Ġappun u n- Norveġja u qabel pajjiżi oħrajn li huma wkoll kbar fix-shipping bħalma huma ċ-Ċina, r-Russja, l-Istati Uniti, Singapore u pajjiżi oħrajn.

Naħseb li dan huwa riżultat tas-serjeta' tax-xogħol li qed jagħmel ir-Reġistru Malti.

Dan jagħmel ġieħ lil dan ir-reġistru u jagħti sens ta' serjeta' lil dak kollu li qed isir rigward il-bandiera Maltija.

Illum qed nitkellmu fuq gross tonnage ta' madwar 18-il miljun.

F'dan il- gross tonnage taħt il- bandiera Maltija hemm żieda ta' madwar 10% rigward in-numru ta' vapuri u żieda ta' madwar 13% rigward it-tonnage innifsu.

Dan qed isir ukoll bil- ħsieb li pajjiżna, li llum huwa attur internazzjonali f'din il-ħaġa u huwa magħruf għall-attivita' marittima tiegħu anke għar-rigward tal-bandiera tiegħu, jkun jista' juri li m'huwiex biss pajjiż li kapaċi jikkompeti internazzjonalment imma juri li kapaċi wkoll jaqdi d-doveri internazzjonali tiegħu li jiġu mal-pożizzjoni tagħna internazzjonali.

Fost l-affarijiet l-oħra tajjeb li wieħed isemmi li l-eta' average tal- flotta taħt ir-reġistrazzjoni Maltija hija ta' 20 sena.

Din hija l-istess eta' li wieħed isib fil-flotta tar-Renju Unit u hija tliet snin inqas mill- flotta tal-Greċja.

Dan huwa ta' sodisfazzjon.

Jekk wieħed iħares lejn il- mod ta' reġistrazzjonijiet li kellna s-sena li għaddiet naraw li l-average age tas-sena li għaddiet kienet ta' 17-il sena.

Fil-fatt l-average age għall-vapuri li ġew reġistrati kienet 17.31-il sena filwaqt li għall- vapuri li tneħħew mir-reġistru jew li telqu mir-reġistru tagħna is-sena li għaddiet kienet ta' 21 sena.

Dan juri li t-trend li ħadna hija trend tajba, trend li turi li qegħdin nattiraw iktar tonnage li huwa żagħżugħ u qegħdin neħilsu minn tonnage li huwa anzjan - dan huwa l-uniku post fejn nitkellmu favur iż-żgħażagħ u kontra l-anzjani! - u huwa ta' interess u ta' importanza għax-shipping li dan ngħiduh.

Naħseb li jkun tajjeb ukoll li ngħidu li kkanċellajna mir-reġistru tagħna għaxar vapuri li dehrilna li kienu sub-standard.

Dan juri l-mod ta' kif qiegħed jaħdem dan ir-reġistru.

Jekk wieħed iħares lejn il-casualties ta' din is-sena - ċioe' s-sena li qed nitkellmu fuqha f'dawn l-estimi - insibu li prattikament kien hemm tliet casualties li huma 0.2% tan-numru ta' vapuri li għandna reġistrati f'Malta.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn is-sena kalendarja 1995 insibu li bejn Jannar u Awissu Malta kellha casualty waħda mentri l-Panama kellha seba' casualties u l-Greċja, l-Bahamas u Ċipru kellhom żewġ casualties.

Naħseb li bil-mod il-mod dan huwa riżultat - dan ma jistax ikun riżultat immedjat imma jrid ikun riżultat li jkun f'tul ta' żmien - li jirrifletti x- xogħol li sar rigward il-maritime safety mir-Reġistru Malti.

Minbarra li dan ix-xogħol sar biex jissaħħaħ id-dipartiment tekniku - fil-fatt ingħata wkoll on the job training barra minn pajjiżna - sar ukoll biex jissaħħu inspections ġodda u s-sistema ta' inspection li l- flag state beda jagħmel mill-1993.

Allura bil-mod il-mod dan jibda jħalli l-effett tiegħu wkoll.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq inspections li saru minn pajjiżna rigward vessels li huma reġistrati Malta li huwa fir-reġjun ta' 226.

Jekk wieħed iħares lejn is-sena kalendarja 1994 isib li hemm 259 u l-estimu għal din is-sena kalendarja huwa ta' 268.

Prattikament qed nitkellmu fuq il-programm li għamlet l-Awtorita' Marittima li kull sena tagħmel inspection fuq kwart mit-tonnage tagħha kollu.

F'dan ir-rigward jidher li qegħdin pjuttost on stream.

It-tip ta' flag state inspection li qed isir jagħmel ħafna ġid għas-serjeta' u għall-mod ta' kif pajjiżna huwa magħruf internazzjonalment.

Naħseb ukoll li ħaġa tajba ħafna li saret mill-Awtorita' Marittima f'dan il-qasam kienet li ġiet introdotta s-sistema tal-port state control.

Qed infittxu wkoll biex l-Awtorita' Marittima tħares ukoll lejn il-kontroll u l- inspection tal-vapuri li huma reġistrati taħt il-bandiera tagħha imma kif jiġri f'pajjiżi oħrajn, kif jiġri lill-vapuri bil-bandiera Maltija meta jmorru fuq vjaġġi internazzjonali u kif jiġri wkoll lill-vapuri ta' bandiera barranija li jiġu f'Malta, wieħed għandu jħares lejn il-kwalita' u l-istandard li jkollhom.

Fil-fatt saru diversi reviews u kien hemm anke detention orders għal madwar seba' vapuri minn diversi nazzjonalitajiet fosthom vapuri reġistrati l-Ingilterra, n-Norveġja, l-Panama, l-Greċja u l- Fillandja.

Dan juri ċerta serjeta' li qed tintuża fir-reġistru u l-mod kif il-bandiera Maltija llum, li żdiedet b'mod eċċezzjonali f'dawn l-aħħar snin, qiegħda tkompli torganizza ruħha biex dik iż-żieda magħha torbot ir- responsabbiltajiet tagħha bħala bandiera.

Fil-fatt jekk wieħed iħares lejn iż-żieda tal-bandiera Maltija mill-1973 sa l-1987 jsib li ż-żieda kienet ta' 2,379,000 tunnellata f'perjodu ta' madwar 14-il sena.

Jekk wieħed iħares lejn iż-żieda mill-1987 sal-lum jiġifieri f'perjodu ta' tmien snin isib li ż-żieda - dejjem imqabbla ma' ftit iktar minn 2 miljun tunnellata f' 14-il sena - kienet ta' aktar minn 16-il miljun tunnellata.

Din m'hijiex xi żieda li ġrat b'kumbinazzjoni imma żieda li ġrat b'riżultat ta' diversi bidliet f'liġijiet li ġew introdotti fl-1988 fosthom it-tisħiħ tal-protezzjoni tal-mortgages, l- introduzzjoni tal-bare-boat charter u s-safety standards ġodda.

Dawn kollha flimkien max-xogħol li għamel ir-reġistru taw suċċess enormi rigward ir-Reġistru Malti fid-dinja marittima internazzjonali.

Naħseb li x-xogħol li qed jagħmel dan il-qasam ta' l-Awtorita' Marittima huwa xogħol importanti u xogħol li qed ikollu riżultati pożittivi ħafna.

Irrid ngħid ukoll li direttorat ieħor li għandha l-Awtorita' Marittima li wkoll jaħdem f'dan il-qasam huwa d-Direttorat tal-Yachting, direttorat li huwa wkoll ta' importanza għall-pajjiżna għax qed jaħdem fuq din l-għażla strateġika li għamel pajjiżna.

Dan qed jipprova jiżviluppa lil Malta bħala ċentru ta' yachting fil-Mediterran li fil-fatt diġa' qed jagħmel handling ta' iktar minn 1,000 berth f'pajjiżna u din is-sena kien hemm ukoll żieda ta' 40 berths oħra fil-Marina ta' l-Imġarr f'Għawdex.

Qed isiru u saru programmi ta' organizzazzjoni ta' moorings f'diversi bajjiet fosthom il-Bajja ta' Buġibba.

Hawnhekk saru 325 moorings li ġew istallati u allokati.

Bħalissa wkoll qed isir pjan simili għall-Bajja ta' San Ġorg f'Birżebbuġia li għadu mhux implimentat minħabba li qed isir ix-xogħol ta' dredging.

Tajjeb ukoll li ngħidu li dan id-direttorat ħadem u għadu qed jaħdem fuq is-safety campaign importanti rigward il-baħar għax pajjiżna qed jintuża iktar u iktar għal skopijiet ta' leisure u allura iktar u iktar hemm pressure biex wieħed jara li dak l-użu ma jkunx għad-detriment kemm ta' min imur jgħum kif ukoll ta' min ikun qed juża l-ibħra għall-iskopijiet ta' leisure.

Fil-fatt rajna ż-żieda ta' swimming zones f'pajjiżna; fosthom hemm is-swimming zones - li llum qegħdin f'posthom - tar-Ramla, tar-ramla ta' Għajn Tuffieħa, ta' Mellieħa Bay, ta' Paradise Bay, ta' San Pawl il- Baħar,ta' l-Imġiebaħ, ta' Marsalforn, tar-Ramla ta' Għawdex u tal-Blue Lagoon.

Naħseb li dawn kienu suċċess anke man-nies li llum iħossuhom aktar protetti.

Dawn kienu suċċess ukoll għaliex mill-informazzjoni li għandha l- Awtorita' Marittima b'mod ġenerali huma wkoll swimming zones li huma rispettati.

Din hija xi ħaġa ta' kultura li rridu nkomplu nkabbru f'pajjiżna biex nuru r-rispett illi għandu jkollna lejn xulxin għar- rigward ta' kif nużaw l-ibħra tagħna.

Din is-sena dan id-direttorat kompla wkoll bis-Safety at Sea Campaign li kienet bdiet is-sena li għaddiet.

Qassmet ukoll booklets lil min juża l- baħar biex ikun jaf dak li għandu jsir.

Saru wkoll courses biex in-nies jitgħallmu jużaw aħjar il-yachts u d-dgħajjes tagħhom; dawn għamluhom madwar 900 persuna li żgur huma kontribuzzjoni importanti għar-rigward tas- safety f'pajjiżna.

Jekk wieħed iħares lejn ix-xogħol li qed tagħmel l-Awtorita' Marittima wieħed għandu jifhem li din qiegħda fil-linja t-tajba għar-rigward tad- direzzjoni strateġika illi dan il-Gvern ħaseb għal pajjiżna, cioe' direzzjoni importanti strateġika li pajjiżna jkollu prodott marittimu tajjeb, immaniġġjat tajjeb u prodott serju li jkun jista' jikkompeti internazzjonalment u li jista' jiġbed lejn pajjiżna servizzi u attivita' ekonomika illi żżid il-ġid f'pajjiżna.

Jien naħseb li l-Awtorita' Marittima dan ix-xogħol qiegħda tagħmlu b'serjeta' u m'għandix dubju li l- pjanijiet li għandha anke għas-snin li ġejjin ikomplu jkabbru l-attivita' f'dan il-qasam.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Ħadt pjaċir nisma' lill-Ministru jgħid kemm sar xogħol mill-Maritime Authority u kemm morna 'l quddiem.

Jien mhux se nikkritika b'mod li ngħid li kollox ħażin.

Jekk l-Awtorita' Marittima tmur ħażin mhux se jmur ħażin il-Gvern jew l-Oppożizzjoni imma se jmur ħażin il- poplu Malti kollu għax din hija awtorita' li tmexxi l-arterji tal-pajjiż li minn dejjem kienu importanti.

L-Awtorita' Marittima tmexxi dawk il- portijiet li l-poplu Malti ilu jiddependi minnhom - għalkemm illum hawn il mezzi tat-trasport ta' l-ajru - u l-poplu u n-nazzjon Malti jiftaħar bil- Port ta' Malta.

Bħalma taf, Mr Speaker, il-pajjiżi Mediterranji li attendew għal-laqgħa ta' l-IPU li nżammet f'pajjiżna dan l-aħħar għamlu enfasi fuq il-portijiet ta' Malta u fuq l-istrateġija b'saħħitha ta' Malta.

Issa wara li smajt lill-Ministru b'attenzjoni, nixtieq immur lura daqsxejn fl-istorja, mhux biex inkun tedjanti għax l-istorja hija xi ħaġa sabiħa.

L-Awtorita' Marittima għandha dritt tmexxi l-portijiet kollha - barra l-Freeport għaliex dak għandu awtorita' għalih - u hi in charge mhux mill-Port il-Kbir biss imma mill-portijiet kollha.

Nibda mill-Port il- Kbir.

Kien beda fiż-żmenijiet meta konna għadna fortizza Ingliża.

Fil- ħamsinijiet u fis-sittinijiet niftakar li kienu għamlu l-ewwel tliet tined u dawn damu magħluqin sa l-1967 għaliex dawn ħadd ma seta' jifhem kif se jitmexxew.

Dak iż-żmien kienet twaqqfet il-Malta Landing Co. biex tibda tmexxi l-port hi.

Kien hemm it-tliet tined u kien hemm dawk li konna ngħidulhom il-Mifsud Verandas.

Meta tela' Gvern Laburista fl-1971 ħaseb biex dawn jiġu modernizzati, ħaseb biex jibda jibni u jirranġa l-moll fejn illum hemm d-Dwana l-ġdida u ħaseb biex jagħmel l-ewwel Moll tal- Kurċifiss.

Kien qala' ħafna kritika għalkemm illum ħadt pjaċir nisma' lill- Ministru jgħid illi dawn il-mollijiet tkomplew biex ikunu jistgħu jieħdu iktar cruise liners.

Din hija xi ħaġa tajba għal Malta għax il-poplu in ġenerali se jgawdi minnha.

Mr Speaker, hawn ippermettili ngħid li niddejjaq nisma' lil min jgħid li se jkollna ċerti turisti ta' klassi għax imbagħad se nweġġgħu lil dawk it- turisti li ma jistgħux iħallsu.

Din mhix xi ħaġa sabiħa.

Tieħu pjaċir li jiġi kull tip ta' turist għax Malta ma tistax tgħid: Jien se nagħmel dawn tajbin, dawn inqas tajbin u dawn ħżiena!

Jien ma naqbilx ma' din il- politika li jgħidu li se jġibu turisti ta' klassi għax ma tagħmilx unur għal Malta.

Il-Port huwa maqsum hekk: GĦandek id-Deep Water Quay tal-Marsa, għendek il-Menqa fejn hemm il-Laboratory Wharf u għandek il-Coal Wharf fejn jinħatt is-cement.

Nixtieq li l-Ministru jgħidli xi ħaġa fuqhom għaliex semmilna, per eżempju, il-Pollution Division u jekk se nitkellmu fuq il- pollution ma naħsibx li għamilna ħafna suċċess.

Il-Pollution Division ħadmet imma l-pollution ma tfissirx fuq iż-żejt biss għax dan is-sajf nafu li kellna ħafna pollution u l-Awtorita' Marittima kienet responsabbli wkoll minnu dan.

Jien ma naħsibx li veru kien hemm liaison bejn il- Pollution Division ta' l-Awtorita' Marittima u l-Ministru għall-Ambjent għaliex l-affarijiet li kellna ...

Biex taparsi ngħattu bdejna nirriferu għall-ewwel fażi, għat-tieni fażi, għat-tielet fażi.

GĦalina mhux veru li l-Awtorita' Marittima ħadet passi għax bil-pollution li kien hawn ġejna kkritikati minn kulħadd dwar il-ħmieġ li kien hawn fil-portijiet u l- bajjiet ta' Malta li hija responsabbli minnhom il-Maritime Authority.

Il- pollution ma ssirx biż-żejt biss.

Għalkemm intnefqu eluf ta' liri biex stajna nagħmlu dan, imma l-eluf ta' liri li ntnefqu ma marrux biex jitnaddfu l-bajjiet minn dan il-ħmieġ.

Jekk tgħaddi minn ħdejn ċerti bajjiet għadek sal-lum tgħid: Hawn drenaġġ, bajja, jew port?!

Dan mhux qed nagħmluh bi kritika biex inkissru, imma hemm bżonn illi issa, qabel ma jerġa' jiġi sajf ieħor, l-Awtorita' Marittima tieħu l-passi meħtieġa mal- Ministeru għall-Ambjent biex dan is-sajf li ġej ma jerġax ikun ta' detriment għall-poplu Malti, għat-turiżmu u għal dawk kollha li għandhom x'jaqsmu mat-turiżmu.

Ħa nkomplu fuq id-Deep Water Quay.

Hemmhekk intnefqu eluf ta' liri - u jien qed nistaqsi lill-Ministru biex jara dan għandux jiġi rranġat - li ħadhom il-kuntrattur biex għamilna l-fenders.

Illum bħala fenders għall- vapuri m'għadhomx jagħmlu tyres imma qed isir lastiku kbir bil-katina ġo fih.

Il-kuntrattur minflok għamilhom imqabbdin ma' l-eyelids - mal-ħoloq li qegħdin għal tapposta - rabathom ma' postijiet li m'għandhom x'jaqsmu xejn.

Dawn il-fenders flok ma ntrabtu ma' l-eyelids għamluhom mal- bollards fejn suppost jorbot il-vapur.

Dan qed ikun ta' periklu għall- vapuri stess, periklu għal dawk il-ħaddiema li ngħidulhom tal-"longside" u periklu anke għall-mooring man illi jkun se jorbot għax isib katina u jitfarrak magħha.

Il-kuntrattur tħallas biex dawn jagħmilhom sura ta' nies u jien qed nitlob lill-Ministru u lill-Awtorita' Marittima biex jerġgħu jaraw dawn l-affarijiet għax m'humiex qegħdin tajjeb.

Dawn suppost jintrabtu mal-ħoloq għal tapposta għalihom, iżda rabtuhom mal-bollards u qisu ma ġara xejn.

Dan il-kuntrattur tħallas prezz tajjeb għalihom u x- xogħol ma sarx.

Tħallas kuntrattur biex sar kollox ġdid, infaqna l-eluf ta' liri u minn dan kollu ma sar xejn.

Ma sarx għaliex min suppost mar jara kif sar ix-xogħol ma rahx.

Jekk niġu għall-biċċa l-oħra fejn il-Ministru qal li għandha d-Dwana l- ġdida veru li din ġiet rinovata, imma meta jidħol il-vapur mil-Libja t- taħwid u l-konfużjoni li jkun hemm hija xi ħaġa kbira.

Meta jaħbtulek kemm vapur tat-turisti u kemm il-ferry li ġejja u sejra l-Libja qed ikollna konfużjoni għax min suppost qed jieħu ħsieb din id-dwana kulħadd qisu jiġi jaqa' u jqum.

Jien kont tliet darbiet hemm u l-konfużjoni li rajt hemmhekk kienet xi ħaġa ta' barra minn hawn.

M'għandux ikun hemm konfużjoni, iktar u iktar meta għandek vapur tat-turisti.

Il-Ministru m'għandux x'jaqsam biss ma' l-Awtorita' Marittima imma anke ma' tat-taxis.

Meta jersqu 'l hemm tat-taxis minn kollox jaqilgħulhom.

Jien nitlob lill-Ministru biex jidħol mal-Ministru responsabbli mit-traffiku biex jara għaliex lil tat- taxis qed jagħmluhielhom impossibbli kull meta jkun hemm vapur tat-turisti jew inkella meta jidħol il-vapur tal-Libja u qed jagħmlulhom demmhom ilma.

Jien qed nitkellem għax l-Awtorita' Marittima għandha tara li dawn in-nies - li xogħolhom huwa wkoll mat-turisti - m'għandhomx jagħmluhielhom impossibbli ħalli mbagħad jersqu nies li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal- vapuri tat-turisti.

Hemm min lanqas għandu permess biex iħaddem karozza, aħseb u ara kif jaqbad u jieħu l-ħobż ta' dawn li jridu jgħixu mit-taxis!

Veru ġibna l-coaches il-ġodda - huma affarijiet sbieħ - imma ma jfissirx li għax ġibna l-coaches il-ġodda dawn nagħmluhom a skapitu ta' ħaddieħor!

Jekk dawn in-nies iridu jieklu minn hemm kif ikun hemm venda u tneħħihielhom jew tressaqhielhom?

Qed ngħid li konfużjoni jkun hemm u jien nitlob lill-Ministru li hu responsabbli mit-trasport biex din jidħol fiha.

Dwar il-Menqa il-Ministru qal li din tnaddfet.

Illum il-Menqa fejn kien hemm il-faħam, faċċata tal-power station, veru li l-faħam spiċċa minn hemm, imma l-ħajt għadu hemm u ma tnaddafx.

Ftit ilu meta daħal tanker minħabba li l-Menqa ma ġietx imħammla dan ma kellux pixka u biex iċaqalquh kellhom jidħlu t-tug boats għaliex ma sarx it-tindif li l-Ministru qed jgħid li sar.

(Interruzzjonijiet) Mhux veru, hemmhekk ma tnaddafx.

Jekk tgħaddi min hemm tara li 'l ġewwa għad hemm dgħajjes imkissrin li ħadd ma jaf ta' min huma.

Jien nistaqsi lill-Ministru jekk ħafna minnhom dawn humiex tajbin għall-iscrap jew humiex tajbin biex iħalluhom hemmhekk.

Imbagħad jekk tmur in-naħa l-oħra, ftit 'il ġewwa fejn hemm ta' Bezzina u ta' Cassar hemm ċimiterju, biċċiet ta' vapuri mkissrin, biċċiet oħra tal-baħar li qed jiżgumbraw u li huma eyesore.

Jekk veru hemm id-direttorat li jieħu ħsieb l-ambjent u l-affarijiet li jsiru biex iżommu l-portijiet indaf, fil-port ma jeżistix biss id-Deep Water Quay.

Fil-port teżisti wkoll in-naħa li qegħdin insemmu hawnhekk.

Din l-area wkoll għandha titnaddaf imma tant ma tnaddfitx u tant hemm scrap u affarijiet li qegħdin ikunu ta' żgombru, li biżżejjed ngħid li meta ġew biex ħarġu l-vapuri taċ-Ċiniżi kellhom iċaqalqu l-imbarazz kollu li kien hemm u kellhom iċaqalqu wkoll il-vapur Russu.

GĦaliex għalkemm qed ngħidu li għandna l-Awtorita' Marittima, f'din l-area ma sar xejn u l-imbarazz li kien hemm baqa' hemm.

Jekk niġu għall-Coal Wharf li suppost sar biex jinħatt is-siment li llum m'għadux jiġi fl-ixkejjer imma fil-bowsers, hemmhekk għandna floating dock li huwa ta' periklu għaliex għandu l-katina tiegħu qegħda 'l barra, la għandu dawl u lanqas xejn fuqu u huwa milqut minn tliet irjiħat.

Mela filwaqt li qabel vapur kien jorbot u jċaqilquh skond kif idur ir-riħ jekk kien ikollu l-periklu, dan illum irid jorbot wiċċu 'l barra għaliex jekk jitfa' l-ankra jaqbad il-katina tal-floating dock u jekk jiġu biex jorbtuh isibu li ma jistgħux.

Jiena qed ngħid li l-Awtorita' Marittima għandha tara li l-Port il-Kbir ikun nadif u għandu jkun bini li jista' jimmaniġġja ruħu għaliex jekk se nħallu dawn l-affarijiet bilfors li ma nistgħux ngħidu li għandna port nadif.

Hija l-Awtorita' Marittima li għandha tara li dawn l-affarijiet m'għandhomx isiru.

Dawn l-affarijiet jiena għidthom is-sena l- oħra u qalu li dan m'hux veru imma dan xorta baqa' hemm.

Jien qed ngħid li l-floating dock li hemm f'-Coal Wharf fejn jinħatt is-siment qed ikun ta' periku għan-navigazzjoni.

Niġu issa għal-Laboratory Wharf li bl-inġenji kollha li hemm fuqu bħalma huma l-cranes qisu wiċċ il-qamar!

Dan huwa ta' periklu għall-inġenji u għal affarijiet oħra li hemm fuqu għaliex l-art li suppost kellhom jirranġaw ma rranġawha xejn.

Barra minn hekk hemm nies jew entitajiet li suppost qegħdin fil-port pero' dawn ma jistgħux jaħdmu mill-port.

Jekk nieħdu l-area taħt l-Isptar ta' Bighi, hemmhekk hemm post li huwa adattat għal dawn l-affarijet imma b'għaġeb kbir flok dan huwa okkupat min-nies li għandhom x'jaqsmu mal-port, huwa okkupat min-nies li m'għandhom x'jaqsmu xejn mal-port - hemm l-Environment Division - u l-entitajiet li għandhom x'jaqsmu mal-port qegħdin band'oħra.

U fejn qabel mill-post fejn kienu jistgħu jaraw il-maniġġ tal-port kollu, x'dieħel, x'ħiereġ u affarijiet bħal dawn, illum minn fejn qegħdin ma jistgħu jaraw xejn għaliex qegħdin bejn is-sur u l-ħajt u allura għalkemm huma responsabbi mill-ħruġ u d-dħul tal-vapuri ma jistgħux jikkontrollaw it-traffiku li jkun dieħel u ħiereġ għaliex il-post li għandhom qiegħed magħluq bejn ħajt għoli li nbena issa u bejn is-sur.

Dan meta hemm dak il-post li diġa' semmejt li huwa adattat għalihom imma flok qiegħed għandhom qiegħed għand nies li m'għandhom x'jaqsmu assolutament xejn mal-port.

Niġi issa għall-ħmieġ li hemm fil-Marsa kollha bil-port b'kollox li hija xi ħaġa tal-biża'.

Biżżejjed ngħidu li f'biċċa mill-port hemm żewġ barges imkissrin li qegħdin nofshom fuq l-art u nofshom fuq il-baħar.

Dawn ħadd ma jaf ta' min huma u allura l-Gvern imissu qabad u neħħihom minn hemm u naddaf il-post, u jekk jaf ta' min huma, jara li jħallsu d-dues.

Jiena ma nafx jekk il-floating dock li semmejt qabel iħallasx dues talli qiegħed hemmhekk u nixtieq li l-Ministru jgħidli.

L-istess dwar dawn il-biċċiet li qegħdin hemmhekk imma tistaqsi lil min tistaqsi ħadd ma jaf ta' min huma.

Dawn qed ikunu ta' eyesore u l-Awtorita' Marittima għandha tieħu passi biex dawn jitneħħew minn hemm l-ewwelnett għaliex kif qed ngħid qed ikerrħu l- post u t-tieninett għaliex huma ta' periklu.

Jien mhux qed ngħid li dan huwa tort tal-Ministru imma jekk dawn m'huma ta' ħadd, allura l-Awtorita' Marittima li għandha dritt fuq il-port għandha tieħu passi biex fejn hemm dawn l-affarijet, dawn jitneħħew.

Huwa inutli li noqogħdu ngħidu li se nagħmlu moll ġdid, li se nġibu l-cruise liners, li se nġibu turisti ta' klassi għolja - kollha huma affarijiet tajbin - meta fil-port, fil-Menqa u d-dawra kollha sal-Laboratory Wharf u l-Mifsud Verandas għandek dak il- ħmieġ kollu li għalkemm qiegħed fil-baħar m'għandu x'jaqsam xejn mal-baħar.

Jekk niġu mbagħad għad-dawra tat-toroq tal-port, ngħidu aħna minn fejn il-power station 'l hemm, it-toroq huma orrur u dan ma jagħmlilniex unur.

Dawn tant fihom ħofor u tant huma mkissrin li ma jagħmlux unur lil pajjiżna meta tara barranin deħlin mill-port, mill-entrata tal-pajjiż, u jaraw dak il-ħmieġ u dawk it-toroq diżastrużi.

Fuq dan li qed ngħid intnefqu ħafna flus u ntnefqu wkoll flus biex l-Awtorita' Marittima rranġat l-uffiċini tagħha.

Dawn huma kollha affarijiet tajbin imma meta niġu għall- affarijiet li huma essenzjali fil-port, jinkiteb ħafna fuq il-karta, imbagħad tmur tfittex u ma ssib xejn.

Biżżejjed ngħidu li bl-insistenza kemm tal-GWU u kemm tan-nies li għandhom x'jaqsmu mal-port bħalma huma aġenti u nies bħal dawn ......

Intnefqu eluf ta' liri biex inxtraw żewġ laneċ tal-pilots, waħda kontra l-pollution u oħra tad-Dwana, imma ħadd m'hu qed jagħti kas la tal-maintenance tagħhom u lanqas fejn jiġu sorġuti u qisu ma ġara xejn.

Dawn inxtraw mill-Awtorita' Marittima u għamlet sew li xtrathom għaliex kien hemm bżonnhom, imma la taf jekk hijiex qegħda ssirilhom maintenance tajba u lanqas taf fejn qegħdin jiġu sorġuti u allura jien nitlob lill-Ministru biex dawn l-affarijiet jarahom.

L-affarijiet tajbin għandek tieħu ħsiebhom u tibża għalihom.

Niġu issa biex naraw kemm Malta ffirmat konvenzjonijiet ta' l-ILO u ta' l- IMO.

L-informazzjoni li għandi jien hija li mis-37 konvenzjoni ta' l-ILO ffirmajna biss xi ħamsa u mill-14 ta' l-IMO iffirmajna xi tnejn jew tlieta.

Jiena din m'iniex qed nagħmilha bi kritika imma nistaqsi lill-Ministru għaliex il-konvenzjonijiet l-oħra li jolqtu x-shipping Malti u anke konvenzjonijiet internazzjonali oħra l-Gvern għadu ma ffirmahomx.

Il- Ministru qal li fir-Reġistru Malti tax-shipping għamilna suċċess għaliex qed neħilsu mill-vapuri l-qodma u nġibu l-ġodda, pero' rridu niġu koperti bil-konvenzjonijiet kemm ta' l-ILO li jolqtu lill-baħħara u kemm mill- kondizzjonijiet ta' l-IMO.

Skond l-informazzjoni li għandi dan ma jagħmillux unur lix-shipping Malti.

Meta jiena nisma' li l-bandiera Maltija għandha ċertu tunnellaġġ - u ċert li x-shipping qed jiġi żagħżugħ kif qed jgħid il-Ministru - dan huwa ta' unur għall-poplu Malti.

Hawnhekk m'aħniex ngħidu li din hija xi ħaġa ħażina għax għamilha wieħed jew li hija xi ħaġa tajba għaliex għamilha l-ieħor.

Din hija xi ħaġa li tolqot lill- poplu Malti kollu, li tolqot lin-nazzjon kollu u meta nisimgħu stqarrijiet bħal dawn nieħdu pjaċir.

Pero' m'għandniex nitħalltu mal-Panama, mal- Bahamas u mal-Greċja!

Kulħadd jaf li l-bandiera ta' dawn il-portijiet hija flag of convenience u jekk taqra fuq il-kwalita' tal-vapuri li għandhom issib li anke vapur li jkun qed jegħreq jirreġistrawh magħhom, biex inkunu ċari!

Aħna m'għandniex nħalltu ruħna ma' min hu agħar minna imma għandna nħalltu ruħna ma' min hu aħjar minna.

Jien nieħu pjaċir li aħna qegħdin 'il fuq daqshekk fix-shipping, imma m'għandniex inkunu 'l fuq għaliex nitħalltu mal-Panama, mal-Baħamas u mal-Greċja.

Jekk kif qal il-Ministru għamilna dan il-pass, dan huwa unur għall-poplu Malti għaliex qed jaraw li l-bandiera Maltija fi ftit żmien telgħet b'saħħitha daqshekk u telgħet daqshekk għaliex hemm is-serjeta'.

Jien għalhekk għidt li l-konvenzjonijiet l-oħrajn għandna niffirmawhom u għandna noqogħdu għalihom għaliex jekk irridu li jafdaw lill-bandiera Maltija - kif qed jafdawha - il-bandiera Maltija jrid ikollha ċerta serjeta'.

Jiena nemmen li għandha ċerta serjeta' għaliex kieku m'għandhiex din is-serjeta' kieku ħadd m'hu se jiġi jirreġistra magħna għaliex trid tkun miġnun biex tirreġista ma' min m'huwiex serju!

Dan bħal meta tiġi biex tagħmel l-insurance tal-karozza.

Jekk ikollok karrakka kulħadd jeħles minnha imma jekk ikollok karozza tajba kulħadd imur għand min hu serju.

U jekk dawn jiġu taħt il-bandiera Maltija sinjal li għandna ċerta' serjeta'.

Jiena nemmen li żidna t-tunnellaġġ għaliex hemm is-serjeta'.

Jien ma ngħidx li kollox sejjer ħażin u għamilt dik il-kritika qabel mhux biex ngħid li saru affarijiet ħżiena imma biex niġu aħjar milli aħna għaliex kif għidt fil-bidu jekk l-Awtorita' Marittima timxi ħażin jbati l-poplu Malti għaliex din hija responsabbli lejn il-Gvern u in the long run responsabbli lejn il-poplu Malti.

Issa ħaġa oħra li għandha x'taqsam ma' l-Awtorita' Marittima - din insemmiha meta niddiskutu t-trasport pubbliku imma xtaqt li ngħid xi ħaġa issa - hija l-kwestjoni tal-monopolji.

Jiena nixtieq nistaqsi lill- Ministru x'se jiġri 'l quddiem mill-ħaddiema tax-xatt għax l-Awtorita' Marittima indirettament hija responsabbli minn dawn il-ħaddiema.

Jekk għada nidħlu fl-Unjoni Ewropea dawn il-ħaddiema se jibqa' jkollhom l-istess drittijiet jew se jiġrilhom bħalma ġralhom il-barklori li kellhom il- liċenzja?

Dawn għad għandhom il-liċenzja imma l-liċenzja ma tistax issajjarha u tiekolha!

Dak li qed igawdu llum dawn il-ħaddiema rebħuh bis- saħħa tal-General Workers' Union u bis-saħħa tax-xogħol li għamlu għaliex tajjeb ngħidu li l-ħaddiema tax-xatt mhux dejjem kellhom il-privileġġi, il- paga ggarantita, il-leave u l-benefiċċji li għandhom illum.

Dawn rebħuhom matul is-snin bis-sagrifiċċji li għamlu u kulħadd jaf li l-ħaddiem tax-xatt qabel - m'iniex qed nirriferi għal 20 sena ilu imma qed nirriferi għal qabel l-1971 biex ma mmurx lura sa l-1955 meta lanqas kienu għadhom organizzati u kien dak iż-żmien li bdew jorganizzaw ruħhom u llum ħafna minna jħarsu lejn il-ħaddiema tax-xatt bħala nies li għandhom privileġġi - kien ġieli jaqla Lm100 u ġieli ġie xahar fejn ma kien jaqla' xejn.

Fiż-żmien meta kont naħdem ix-xatt jien kien hemm il-Port Labour Joint Council - illum għadu jeżisti - li kien magħmul mill-ħaddiema tax-xatt, mill-aġenti u minn kull min kellu x'jaqsam max-xatt u kienu jsiru l-laqgħat u wara li jkunu saru l-laqgħat il-proposti tagħhom kienu jmorru għand il- Ministru responsabbli u ssir liġi.

Hekk kienu jsiru l-liġijiet li jirrigwardaw ix-xatt.

Illum dan il-Council ftit għadu jiltaqa' u l-ħaddiem tax-xatt illum ma jafx x'sejjer isir minnu għada u hux se jaqa' kollox f'idejn il-privat biex imbagħad isib ċerti gajjijiet oħra jaħdmu miegħu bħalma qed jipprova jiġri ġo l-Air Malta u fl-MIA.

Jien qed nistaqsi lill- Ministru jekk dawn il-ħaddiema għandhomx garanzija li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea hux se jiġrilhom bħall-ħaddiema tax-xatt ta' l-Amerika, ta' l- Olanda, tal-Ġermanja, ta' l-Ingilterra u tal-Greċja li għalkemm ikollhom il-liċenzja biex jaħdmu x-xatt isibu l-aġenti jew min għandu x'jaqsam max- xatt li jkollhom id-dritt li jkollhom il-gajjijiet u l-kumpanniji tagħhom u jaħdmu bihom.

Aħna diġa' rajna foremen li kellhom id-dritt li jaħdmu d-Deep Water Quay u meta marru l-freeport, għalkemm kienu saru ħafna arranġamenti, dawn tilfu kollox u llum l-aġent li jkollu x-xogħol il-freeport jgħidilhom: M'għandix x'naqsam u m'għandix bżonn foremen.

Il-ħaddiema tax-xatt sal-lum għandhom kollox assigurat u jħott fejn iħott u jmur fejn imur vapur dawn għandhom id- dritt li jħottuh huma biss.

Is-sitwazzjoni qiegħda hekk mhux għax kienet użanza imma għaliex kienet saret liġi wara ħafna sagrifiċċji.

Lil dawn il- ħaddiema qabel kulħadd kien jarmihom u jagħtihom bis-sieq u wisq nibża' li għalkemm dawn illum għandhom il-liċenzja għad jiġi żmien li din ma tkun tfisser xejn għall-ħaddiema ħlief sempliċement biċċa karta.

Jien illum nixtieq li l-Ministru jagħtina assigurazzjoni li dawn il-ħaddiema m'humiex se jiġu fl-istess pożizzjoni li ġew sħabhom ħaddiema li jaħdmu f'portijiet tal-Mediterran li qegħdin fl-Unjoni Ewropea.

Jiena nitlob lill-Ministru biex jagħti assigurazzjoni lill-ħaddiema tax-xatt li din ma tiġrix bħalma ġara meta kienet qed ittektek li l-Gozo Channel kienu se joħorġu liċenzji lil ħaddieħor privat.

Lil dan l-Awtorita' Marittima - jew il-Gvern - l-ewwel tagħtu l-permess biex iġib il-vapuri għaliex qalulu li se jaħdem mix-xatt tal-Belt għal Għawdex imbagħad f'daqqa waħda - ħadd ma jaf kif - il-vapuri li kellha l- Gozo Channel b'kumbinazzjoni jew b'miraklu bdew jaħbtu wieħed wieħed max- xatt u f'temp ta' xahar ġew kollha obsolete u l-vapuri li ġabet il- kumpannija privata inxtraw mill-Gozo Channel u sal-lum għadna ma nafux kemm ħallset għalihom il-Gozo Channel.

Issa ma rridux ninsew li l-Gozo Channel kienet bagħtet nies barra minn Malta biex jaraw u jixtru vapuri, dawn ġew bir-rapporti u f'daqqa waħda dawn xtraw iż-żewġ vapuri ta' din il- kumpannija privata.

Issemmiet somma fenomenali pero' ħadd ma jaf kemm inxtraw u jien kont għamilt domanda u rrispondewni li peress li din hija entita kummerċjali mhux sewwa li jgħidu kemm inxtraw.

Veru li din hija entita' kummerċjali imma hija wkoll entita' tal-poplu Malti.

Tkun l-isbaħ ħaġa kieku ngħidu li l-Awtorita' Marittima hija awtonoma u taqbad tonfoq Lm2 miljun u ngħidu din m'għandhiex x'taqsam, imma ma naħsibx li għaliex entita' kummerċjali tkun privata m'għadhiex dritt tgħid kemm nefqet għal dawn il-vapuri.

Għaliex?

Għaliex forsi nefqet ftit u qablilha u forsi nefqet ħafna u ma qablilhiex.

Il-poplu Malti għandu dritt ikun jaf dawn l- affarijiet.

Il-Ministru semma wkoll il-kwestjoni tal-yacht marinas.

Veru għandna l- yacht marinas u hija ħaġa li lilna ma ddejaqniex imma mhux ngħidu li għaliex għandna so much yachts kollox miexi tajjeb u għaliex għamilna dwana Għawdex u bdejna nieħdu responsabilita' ta' dawn il-yachts b'daqshekk qisu ħadd ma jaf xejn u ma ġara xejn.

Din hija ħaġa sabiħa imma fir-rapport daqshekk biss għandna, ma jsemmix il-kwestjonijiet u d-diffikultajiet li qed isibu dawk li għandhom il-yachts.

Il-Ministru jaf b'dawn id- diffikultajiet u jekk ma jafhomx nitlob lill-Ministru jara dawn l- affarijiet għaliex m'hijiex ħaġa sewwa li tgħid li għandna kollox sewwa fil- yacht marinas u li żidna l-berths u li għandna so much yachts u so much barranin li qegħdin jorbtu l-yachts tagħhom hemm u ma ssemmix id- diffikultajiet u l-ostakoli li qegħdin isibu dawn biex jiġu u jorbtu Malta.

Huwa tajjeb li nżidu l-yacht marinas imma jiena nifhem ukoll li għandna nżiduhom bil-għaqal biex ma jkollniex il-problemi li għandna llum.

Dwar il-portijiet, Mr Speaker, ngħid li kemm jekk nieħdu l-port ta' San Pawl il-Baħar, kemm jekk nieħdu l-port ta' Birżebbuġa kif ukoll jekk nieħdu l-port ta' Wied-il Għajn - portijiet li wkoll għandha x'taqsam magħhom il- Maritime Authority - naraw li m'aħniex nieħdu ħsiebhom kif suppost.

U għaliex qed ngħid hekk?

Għaliex billi noqogħdu nitkellmu fuq is-safety u ngħidu li min irid imur jgħum illum jista' jagħmel hekk b'moħħu mistrieħ ...

Veru li fuq il-karta għandna ħafna affarijiet sbieħ - jien immur ngħum bħalma naħseb li jagħmel il-Ministru - imma imbagħad meta niġu għall-fatti qed naraw ħafna diffikultajiet.

Il-Ministru qal li jrid ikun hemm ħafna kooperazzjoni bejn il-ministeri, imma jien ngħidlu li jekk għandu kooperazzjoni fuq kollox fuq dawn l-affarijiet żgur li m'għandux.

F'dawn il-bajjiet li semmejt wieħed jista' jara inġenji tal-baħar jidħlu fejn mhux suppost u ma jkellimhom ħadd.

Saru seminars fuq is-safety u kien hemm ħafna li attendew għalihom - madwar 900 kif qal il-Ministru - pero' jien nitlob lill-Ministru biex jara dawn l-affarijiet għaliex mhux veru li hemm safety fl-ibħra fejn semmejna għaliex kulħadd għamel li ried u min kellu jieħu passi kontra tahom ma ħadhomx; jew forsi ttieħdu xi ftit 'l hawn u 'l hinn.

Mr Speaker, qabel ma nagħlaq nixtieq nistaqsi xi domandi rigward il- balance sheet tar-rapporti li għandna.

L-ewwelnett irrid nistaqsi għaliex fl-1995 fil-current assets għandna biss Lm0.5 f'deposits.

Imbagħad nixtieq niġbed l-attenzjoni għall-qabża kbira ta' 'l fuq minn Lm40,000 li hemm fuq salaries and staff costs bejn l-actual ta' l-1994/95 u l-estimates għall- 1995/96.

Jien nixtieq li l-Ministru meta jkun qed jagħmel l-ispjegazzjoni tiegħu jitkellem dwar dan.

Hemm qabża oħra kbira fl-administration expenses bejn l-actual ta' l-1994/95 u l-estimates ta' l-1995/96.

Nixtieq ukoll li l-Ministru jispjegalna ċ-ċifri li għandna mniżżlin fl-investing activities - payments for tangible fixed assets u fuq il-qabża kbira li hemm hemm fl-appropriation to Government of Malta bejn l-estimates għall- 1995/96 u l-actual 1994/95.

Mr Speaker, filwaqt li nħoss li mill-Maritime Authority sar progress - ma tistax toqgħod tgħid li sar kollox ħażin; jien ma ngħidx hekk għaliex kif għidt qabel dawn huma affarijiet li nemmen li saru - fuq affarijiet oħra li semmejt jien u li semmejthom ukoll is-sena l-oħra ma sar xejn.

Hemm affarijiet li marru għall-agħar u jiena nixtieq li l-Awtorita' Marittima tieħu l-passi meħtieġa biex dawn id-diverġenzi u nuqqasijiet li hemm fil-portijiet, speċjalment fil-Port il-Kbir, jiġu rranġati.

Ħaġa oħra li ridt insemmi qabel ma nagħlaq li qiegħda ddejjaq lil kulħadd u li hija wkoll responsabilita' tal-Ministru hija l-kwestjoni tal- vapuri ta' Għawdex.

Ħinijiet ta' tluq ma jeżistux u tara nies hemmhekk jistennew meta jkun hemm vapur qiegħed hemmhekk għalxejn.

Ikun hemm turisti li forsi jkunu jridu jaqbdu ajruplan u dawn mingħalihom ikunu se jitilgħu fuq vapur li minflok jitlaq fit-3.00p.m. jitlaq fit-3.30p.m., imbagħad tat-3.30p.m. jitlaq fl-4.00p.m. u ta' l-4.00p.m. ma jsirx jew inkella trid tistenna vapur ġej minn Malta meta diġa' jkun hemm żewġ vapuri sorġuti.

Jekk tmur tistaqsi kulħadd jgħid li mhux hu responsabbli.

Din tedjanti ħafna.

Inutli ngħidu li aħna għandna vapuri ġejjin u sejrin meta ma nżommux il- ħinijiet.

Din hija xi ħaġa li qegħda ddejjaq lill-passiġġieri.

Jiena għamilt rapporti personalment imma kemm kemm ma jgħaddukx biż-żmien.

M'hux fair li inti mingħalik se taqbad il-vapur tas-2.00 p.m. u ma ssibux għaliex ikun għadu kemm telaq minn Malta - u hemmhekk ikun hemm żewġ vapuri sorġuti - u trid tistennih.

Dan m'huwiex qiegħed jagħmel unur lil pajjiżna.

Jiena nagħlaq billi ngħid li l-Awtorita' Marittima hija responsabbli m'hux lejn il-Gvern biss imma lejn il-poplu Malti.

Xogħolha jrid jidher bilfors għaliex qiegħda tmexxi xi ħaġa li hija vitali għall-poplu Malti, xi ħaġa li hija l-pulmun tal-pajjiż, il-pulmun minn fejn jidħlu t-turisti kif qal il-Ministu u kif ukoll il-merkanzija.

GĦalhekk jiena nitlob li l- Awtorita' Marittima tieħu ħsieb dawk l-affarijiet li sal-lum għadu ħadd ma ta kashom u tieħu ħsieb ukoll il-ħmieġ li semmejt ħalli sena oħra ma nerġgħux niġu hawn u nitkellmu fuq l-istess affarijiet imma nitkellmu fuq affarijiet oħra li suppost tkun għamlet u forsi tkun għadha ma għamlithomx.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimakri?

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Konformi ma' dak li hu mitlub minna mill- parent Act u t-twaqqif ta' l-Awtorita' Marittima niġu hawn biex ikollna diskussjoni u l-eventwali approvazzjoni ta' l-estimi ta' din l-awtorita'.

Is-sena li għaddiet jien kont għidt li ma kienx hemm mument aktar propizju biex jitressqu l-estimi għaliex kienet qiegħda ssir ir-Ratifika tal-Liġi tal-Baħar.

Wara tant ġlied u wara tant diskussjonijet mill-1958 'il quddiem kien proprju f'dak il-mument li ġew diskussi l-estimi f'dan il-Parlament.

Din is-sena qegħdin niddiskutu l-Estimi ta' l-Awtorita' Marittima proprju fi żmien meta l-International Maritime Organisation qiegħda toħroġ patafjun ta' konvenzjonijiet sabiex tissensibilizza l-opinjoni ta' l-awtoritajiet marittimi mad-dinja kollha.

Allura jagħmel aktar sens dak li għadu kif fisser il-kollega tiegħi l-Onor.

Joe Debono Grech li jinsisti li l- konvenzjonijiet naderixxu għalihom u nirratifikawhom.

Waqt li nafu li l- istorja marittima tagħna suppost hija rikka u waħda li titlob li kull gvern bħala gvern jikkonsidra dan li qed ngħid, ħafna mill-konvenzjonijiet bażilari li għandna m'humiex parti mil-liġi tagħna u m'humiex enshrined fis- sistema tagħna.

'Il quddiem nistgħu wkoll nagħmlu riferenza, per eżempju, għall-qasam ta' l-ILO.

F'dan il-qasam għandek dak li huwa l-welfare tal- ħaddiem tal-baħar li tista' tgħid li m'huwiex protett b'liġi ad hoc.

Kif fisser il-Ministru s-sena li għaddiet irid ikollna l-opportunita' li dawn l- affarijiet ngħiduhom ċar u tond għaliex jekk il-Ministru dak inhar kien qal li l-Awtorita' Marittima għandha bħala għan dak li tkompli tgħin fl- iżvilupp ta' Malta f'ċentru marittimu internazzjonali ta' fama anke bl-użu tar-riżorsi tagħha, irridu naraw li jkollna wkoll il-mekkaniżmu u l- istruttura legali perfetta u korretta li fiha aħna nkunu nistgħu naħdmu.

Fil-fatt, naħseb li nkun qed infisser tajjeb meta ngħid li dan l-aħħar intqal li port huwa safe "if a particular ship can reach it, use it and return from it without being exposed to danger which cannot be avoided by good navigation and seamanship.".

X'qegħdin nipprovaw ngħidu hawnhekk?

Hawnhekk qegħdin ngħidu li jekk irridu nitkellmu fuq awtorita' marittima serja dawn l-affarijiet trid taħseb fuqhom.

Nafu li l-Awtorita' Marittima ġiet ikkritikata fil-gazzetti u hemm xi każijiet li nistgħu nagħmlu riferenza għalihom aktar 'il quddiem.

Nistgħu ngħidu li l-funzjonijiet tal- portijiet tagħna ma jistgħux jiġu utilizzati b'mod tajjeb jekk barra good seamanship ma jkollokx good navigation.

GĦalhekk huwa tajjeb li nitkellmu fuq safety at sea imma huwa importanti wkoll li nitkellmu fuq navigazzjoni korretta u tajba.

Inutili li l-vapuri ma jkunux f'pożizzjoni li jbaħħru u inutili li fil-portijiet tagħna nilqgħu vapuri li m'humiex ta' kwalita' għaliex allura l-portijiet nirrenduhom post fejn jiġi kulħadd.

Irridu nkunu verament kawti u verament serji fuq dan il-punt u jekk qegħdin ngħidu li dan irid isir dan għandna nagħmluh filwaqt li nsaħħu t-tradizzjonijiet marittimi tagħna għaliex ma rridux li dawn jiġu mittiefsa filwaqt li nirrikonoxxu l-istandards internazzjonali.

Imma ejja nieqfu ftit hawnhekk.

Jiena semmejt l-IMO u l-ILO, imma hemm konvenzjonijiet oħra.

Il-Konvenzjoni ta' Ruma, per eżempju, titkellem fuq is-suppression of unlawful acts at sea, jiġifieri t-twaqqif ta' kull attentat fuq il-baħar li mhux suppost isir.

Hawnhekk nieqaf naħseb ftit u ngħid: Jekk għallinqas din il-konvenzjoni ma rratifikajniehiex - kif qalli l-Ministru de Marco għal domanda li għamiltru fil-Parlament - il-Kodiċi Kriminali ta' pajjiżna fl-artiklu 5 tiegħu fejn jitkellem fuq il-ġurisdizzjoni territorjali tal- pajjiż, qiegħed ikopri dawn ir-reati?

Jien ndagajt u sibt li dawn ma jkoprihomx.

Mela inutli li aħna ngħidu li rridu naraw kif nimxu 'l quddiem ħalli nirratifikaw il-konvenzjonijiet.

Forsi bil-mod kif esprima ruħu l- Onor. Joe Debono Grech din ma ħarġitx daqshekk ċara, imma jagħmel ħafna sens li meta nitkellmu fuq l-Awtorita' Marittima ngħidu li jrid ikollna struttura mill-aktar kompleta, struttura legali li ttendi lejn il-ġustizzja u li ttendi lejn ir-razzjonalita', imma struttura legali li ttendi lejn l- effettivita' u lejn il-kompletezza.

Jiena ngħid li mhux biss wasal iż- żmien li din il-konvenzjoni u konvenzjonijiet oħrajn naraw kif ninkorporawhom imma hemm bżonn ukoll li nagħmlu kodiċi marittimu li jinkorpora dawn it-tip ta' konvenzjonijiet.

U mhux biss dan.

GĦaliex, per eżempju, ħadd għadu ma ħaseb sabiex ikollna s-seafarers' welfare at sea and port act?

GĦaliex m'għandux ikollna difiża ċara tad-drittijiet tal- ħaddiema?

Fejn huma d-drittijiet tal-ħaddiema?

Qabel konna ngħidu li s- safety at sea mhijiex xi ħaġa li għandha tikkonċerna l-leġislatur.

Forsi hawnhekk qed nitkellem bħala legali f'din l-area li hija l-area ta' l- ispjeċalita' tiegħi pero' l-liġijiet tagħna f'dan il-kamp huma sadly lacking.

Lanqas m'aħna qegħdin ngħidu: Ejja naraw x'għandna u nipprovaw niġbru dawn il-leġislazzjonijiet b'mod li nagħtu aktar protezzjoni anke lill- ħaddiema tax-xatt .

L-Onor.

Debono Grech qal li forsi fil-ħamsinijiet ma konniex hekk u llum hawn min jgħid li l-ħaddiema tax-xatt huma aktar privileġġjati, imma s-seafarer kemm qegħdin nipproteġuh?

Kemm qed nipproteġu d-drittijiet tiegħu fuq il-post tax-xogħol meta l-baħar ikun f'sitwazzjoni li ma jistax ibaħħar fih?

Il-liġi tagħna ma titkellem xejn fuq welfare facilities u s-servizzi li għandhom ikunu ta' benefiċċju għal ħaddiem on board.

GĦandu jkun hemm ukoll reviżjoni ta' dawn il- faċilitajiet tal-welfare u tas-servizzi.

U għaliex dan qed ngħiduh hawnhekk?

GĦaliex meta napprovaw - jew ma napprovawx - l-estimi kif qed jiġu ppreżentati huwa importanti li ngħidu: Dawn huma flus il-poplu u għalhekk rridu noqogħdu attenti u naraw li jintnefqu fl-aħjar interess anke tal-ħaddiema.

Hemm ukoll il-contract of employment u l-penalty clauses li jistgħu jsiru u dawn jistgħu jsiru b'mod għad-difiża tal-ħaddiem u fl- istess ħin tal-pajjiż, imma ma nistax niftaħ ħafna fuq dan l-argument għaliex irid jitkellem l-Onor.

Joe Mizzi.

Imma għandu jkun hemm enforcement?

Dażgur li għandu jkun hemm enforcement u safety committees!

Naf li s-safety committees jeżistu imma ma tantx għandhom snien biex jigdmu fejn hemm bżonn.

Dan huwa x'kelli xi ngħid fuq dan l-aspett.

Niġu issa għas-safety awareness.

F'"The Times" kien hemm rapport dwar ħabta bejn il-"Pocket Rocket" u l-ispeed boat "Vincienne" waqt li kien hawn it-tellieqa tar-Royal Malta Yacht Club u b'riżultat ta' din il-ħabta l- Maritime Authority fetħet inkjesta.

Hawnhekk qed jingħad li rridu noqogħdu wkoll attenti għat-trafffic lanes.

F'dan ir-rapport jingħad:

"The way sea traffic is increasing is becoming more and more dangerous.

People become overconfident and take chances.

Our laws are sadly lacking.".

Veru li huwa tajjeb li nitkellmu fuq il-prattiċita' imma jien qomt biex nitkellem għaliex aħna rarament ngħidu li m'għandniex enforcement measures, li m'għandniex difiża għall-ħaddiem u li m'għandniex bilanċ bejn l- interessi ta' min ibaħħar u min qiegħed joffri s-servizz.

Jiena nagħlaq biex jitkellem l-Onor.

Joe Mizzi u nagħlaq b'dan il-punt.

Illum għandna Ministru lill-Onor.

Frendo u qabel kien hemm il-Minstru Fenech imma nispera li l-Ministru Frendo ma jagħmilx dak li għamel il- Ministru Fenech.

Hawnhekk għandi żewġ karti li lest inpoġġihom fuq il- Mejda tal-Kamra fuq kiri ta' post tal-Gvern avvjat għal użu ta' snack bar u bar fil-kumpless ta' l-Imsida Marina lis-Sur Albert Bone.

Meta l-Onor.

Joe Fenech kien Segretarju Parlamentari lil dan qallu sabiex il-billiard table full size, is-sett boċċi antiki, żewġ stikek twal u xi affarijiet oħra jagħtihomlu.

Dan l-individwu qallu: Mela dawn affarijiet li nagħtihomlok?

Dawn proprjeta' tal-Gvern.

Kif tridni nagħtihomlok?

L- Onor. Fenech qallu: Agħtihomli, mhux jien il-Ministru?

U dan tahomlu.

Hawnhekk hawn il-firma ta' l-Onor.

Fenech li ġġib id-data ta' l-20 ta' Ottubru, 1990.

Issa jien irrid inkun naf x'kien il-consideration of money, jekk dan huwa veru.

Huwa importanti li l-affarijiet isiru bi trasparenza ħalli l-Awtorita' Marittima timxi 'l quddiem kif minn qalbi tant nixtieqilha.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fil-ftit ħin li għandi se nipprova ngħid xi ħaġa dwar dak li qal il-MInistru.

Il-Ministru qal li fin-numru ta' reġistrazzjoni ta' bastimenti taħt il-bandiera Maltija mill-għaxar post tlajna għat-tmien post fost l-akbar fid-dinja.

Il-Ministru din semmiha, pero' naf li jemmen ħafna bit-trasparenza u nesa jsemmi li ftit xhur ilu aħna konna fir-raba' post fost dawk il-pajjiżi tal-bandiera ta' mistħija u issa ġejna fl-ewwel post!

Din nesa jsemmiha l-Ministru imma jsemmi biss fejn jaqbillu.

Dan mhux qed ngħidu b'disprezz lejn il-bandiera Maltija, anzi qed ngħidu biex nuru fir-realta' fejn ninsabu ħalli nirranġaw is- sitwazzjoni.

Ħa nispjega wkoll xi affarijiet li l-Ministru beda jitkellem fuqhom.

Il-Ministru jħobb isemmi t-tunnellaġġ u ma jsemmix numri għax meta inti tikkompara t-tunnellaġġ tal-bastimenti ma jkollokx stampa ċara.

Allura jien issa se nitkellem fuq numru ta' bastimenti mhux fuq it-tunnellaġġ reġistrat.

Per eżempju, jien nista' ngħidlu lill-Ministru illi fost bastimenti illi l-iktar li jkollhom inċidenti fuq il-baħar hemm il- bastimenti li jgħidulhom bulk carriers.

Jien persważ li taħt il-bandiera Maltija hemm ħafna bulk carriers reġistrati.

Sfortunatament bejn l-1993 u l-1994 għerqu 18-il bulk carrier fid-dinja kollha.

Ħaġa ta' l-iskantament tlieta minnhom kienu Maltin jew aħjar 16.6% tat-total ta' bulk carriers li għerqu kienu taħt bandiera Maltija.

Jekk issib il-persentaġġ ta' bastimenti kkomparat mal-persentaġġ tal-bastimenti rreġistrati mad-dinja kollha ssib li għandna - anke bin-numru ta' bastimenti li ġew reġistrati dan l-aħħar - xi 1.6%.

Meta tara dawn l-affarijiet tkun taf ir-realta' tas- sitwazzjoni li tinsab fiha l-bandiera Maltija.

Dawn l-affarijiet imissu jispjega l-Ministru.

Ma nsemmix l-inċidenti li jseħħu fuq bastimenti Maltin jekk tikkomparahom ma' bastimenti oħra għax huwa numru kbir ukoll.

Dan spjegajtu fi ftit ħin biex nuri lill-Ministru li meta jispjega għandu jispjega kollox, mhux jgħid illi mill-għaxar post ġejna fit-tmien post fost l-iktar pajjiżi li għandhom bastimenti reġistrati.

Il-Ministru wkoll ta x'jifhem illi aħna serji u kollox miexi bis- serjeta'.

Jien infakkru illi f'risposta għal mistoqsija parlamentari li kien ta kien semma li kien hemm żewġ bastimenti illi kisru s-sanzjonijiet, fosthom semma wieħed li kien jismu Jadran Express??.

Fuq it-television Taljan kien issemma li dan il-bastiment li huwa reġistrat taħt bandiera Maltija kien qed jittraffika l-armi.

Ħaġa ta' l-iskantament il-Ministru stess hawnhekk qal illi dawn huma ħwejjeġ li ddeċidew fuqhom l-awtoritajiet barranin, iżda meta mbagħad għamilt mistoqsija parlamentari rigward dan l- istess bastiment qalli li l-każ għadu sub judice.

Jien ma nistax nifhem.

Il-każ għadu sub judice jew iddeċidew fuqu?

Issa dan il-bastiment inbidillu ismu u reġa' ġie reġistrat taħt bandiera Maltija.

Ħaġa ta' l- iskantament il-Gvern Malti daħal biex jerġa' jirreġistrah taħt bandiera Maltija.

Jien nistaqsi lill-Ministru għaliex daħal il-Gvern Malti meta l- Ministru stess kien qal illi dan kiser is-sanzjonijiet tal-Ġnus Magħquda.

Għalhekk qed nistaqsih is-serjeta' fejnha.

Ħalli ngħid ukoll dwar is-safety tal-bastimenti.

Il-Ministru qed jiftaħar illi issa l-bastimenti huma tajbin għax qegħdin nispezzjonawhom.

Eżempju wieħed se nsemmilek.

Ħa nibda bil-każ tal-bastiment il-ferry l- "Island Seaway" li jġorr passiġġieri u karozzi.

Taf li din il-ferry boat li tant ftaħru biha li se tkun tagħmel din il-linja għandha life boats mhux marbutin f'posthom u ċċertifikata sabiex iġġorr 12-il passiġġier biss.

Tista' temminha din!

Kif nista' nemmen li ġġorr 12-il passiġġier biss meta ftaħru tant li b'din il-ferry l-ġdida se jiżdied is-servizz bejn Malta u Sqallija!

Dawn affarijiet li ma jitwemmnux u affarijiet li wieħed irid jara bis-serjeta' x'inhu jiġri, mhux imbilli noqogħdu nparlaw u ngħidu li spezzjonajna dan l-ammont ta' tunnellaġġ.

Forsi għalhekk il-Ministru jieħu pjaċir isemmi t-tunnellaġġ u ma jsemmix in-numru ta' bastimenti għax jista' jkollok bastiment wieħed ta' 30,000 tunnellata minn total ta' 40,000 tunnellata reġistrat f'pajjiżek, imma jista' wkoll ikollok 30 bastiment ta' 1,000 tunnellata 'l wieħed u t-total xorta jitla' għal 30,000 tunnellata.

Mela jekk inti spezzjonajt 30,000 tunnellata tista' tkun spezzjonajt bastiment wieħed u tista' tkun spezzjonajt 30 bastiment.

Jiġifieri hemm xi naqra tad-differenza!

Imbagħad qed jgħid li hemm is-sigurta' fil-portijiet tagħna.

Waqt dibattitu jien kont għidtlek tispjegali kif bastiment ħarab mill-port u inti għidtli li mhux it-tort tal- Maritime Authority għax din hija serja.

Jien għidtlek: Mela tajjeb!

Il-Maritime Authority hija serja u ħarbilha bastiment, kumbinazzjoni tlett ijiem wara li għidtlu ħarab bastiment ieħor.

Il-Maritime Authority serja u ħarbulha żewġ bastimenti!

Mela li kieku ma kenitx serja l-Maritime Authority x'kien jiġri!

Kont tmur il-Barrakka ta' Fuq, tħares lejn il-Port u ma tara xejn fil-Port, jew inkella tħares mill- Barrakka ta' Fuq u tibda tara l-laneċ deħlin bin-nies klandestini jniżżlu n- nies 'l hawn u 'l hemm?!

Inkella tħares barra l-Port minn fuq il-Barrakka ta' Fuq u tara xi lanċa bin-nies klandestini weqfin għax tiqfilhom il-lanċa bil-ħsara!

B'hekk jaqbduhom għax kieku lanqas jaqbduhom!

Jew inkella tant temmnu fit-trasparenza li lanqas taraw il-bastimenti jaħarbu għax jisparixxi kollox!

It-trasparenza tant hi qawwija fil-Maritime Authority - bħalma kienet fit-Telemalta - illi lanqas il-bastimenti ma taraw jaħarbu!

Dawn huma affarijiet ta' min jagħti kashom u din il-kritika ssir biex l- affarijiet tirranġawhom.

Ħalli nuri iktar fejn hi s-serjeta' tal-Maritime Authority.

Hemm il-PCCU co-ordinator li jikkordina l-kontroll dwar it-tniġġis li ma jaqax taħt il- Maritime Authority.

Imbagħad il-Maritime Authority għandha l-prevention.

Tajjeb wieħed isemmi li f'dan il-Parlament f'mistoqsija supplimentari jien diġa' qajjimt każ speċifiku u se nerġa' nsemmih.

Jien għidt li bastiment tal-bunkering is-"St Elmo" fis-6 ta' Awissu ta' din is-sena għabba żewġ tipi ta' bunkers fl-istess ħin u dan kontra l-liġi - ma tistax tgħabbihom fl-istess ħin - bi tnejn min-nies biss abbord - kontra l-liġi wkoll - u kien hemm watchman waqt li qed jgħabbu li huwa kontra l-liġi wkoll.

Din it- tagħbija tal-bunkers kienet qed issir fuq struzzjonijiet taċ-Chairman ta' l- MOBC.

Il-Maritime Authority ġiet informata dwar dan; jien naħseb li ħadet passi bis-serjeta' fuq dan, imma x'ġara?

Ġara illi ċ-chief officer li kien fuq il-bastiment li kien stranġier ma deherx iktar abbord.

Għaliex?

Spiċċawh, ħarab, telquh?!

Kif titilqu meta hemm każ bħal dan li tefa' ż- żejt fil-baħar waqt li kien qed jgħabbi dawn iż-żewġ tipi ta' fuel li mhux suppost jgħabbihom?

Kif tħallih jaħrab, tħallih jitlaq, isiefer jew iġġegħluh jitlaq biex ma jkunx jista' jagħti x-xiehda tiegħu meta jkun hemm bżonn?!

Imma l-iktar vilta' hi illi ċ-Chairman ta' l-MOBC ħadd għadu sal-lum ma ħa passi kontrih.

Li kieku konna f'pajjiż ieħor fuq ħaġa bħal din kienu jiżgradawh minn hemm, issir inkjesta biex toħroġ il-verita' u jieħdu passi kontra kulħadd.

Imma forsi għax iċ-Chairman ta' l-MOBC huwa kulur blu huwa bi dritt u mhux bi pjaċir li ma jittieħdux passi kontrih!

Dawn huma affarijiet li wieħed jibda jinkwieta fuqhom li qed isiru ġo pajjiżna meta dak iż-żejt li qed jinxteħet ġol-baħar jista' jħalli diżastru f'pajjiżna.

Wara li għamilt xi mistoqsijiet supplimentari u wara li l-Ministru għall- Ambjent kien wegħedni li se jinvestiga u se jieħu passi, illum nistenna li l-Ministru Frendo li għandu id-dettalji kollha - għax kellmu l-Ministru għall-Ambjent - jagħtini risposta u jgħidli x'passi ttieħdu kontra ċ- Chairman ta' l-MOBC.

Illum dan nistennih għax kieku qed ninformah issa ngħid paċenzja, imma jien ili li qajjimt dan il-każ fil-Parlament u llum nistenna li l-Ministru jgħidli eżatt x'passi ttieħdu.

Il-Marsa fejn se jsir dak il-purifikazzjoni ta' l-iskart taż-żejt li jibqa' ġol-bastimenti, din il-kumpannija bħalissa qed tiġbor l-iskart mill- bastimenti taż-żejt u qed tieħdu Manoel Island.

Ħaġa ta' l-iskantament dan iż-żejt qed jitfgħuh ġo tankijiet, qed joħroġ fl-art u qed imur ġol-blat.

Il-Maritime Authority taf bih dan u taf xi ħsara tista' ssir.

Imma x'inhu jsir?

Nispera li dak li qed jiġri f'Manoel Island ma jiġrix fil-Marsa meta jibdew jaħdmu l-Marsa.

Għalhekk qed ngħid dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, peress li m'għandix ħin bilfors illi jkolli naqbeż fuq ċerti punti u biex nuri s-serjeta' u biex nuri kemm huma trasparenti tal-Maritime Authority irrid ngħid illi dan l-aħħar issemma it-tender ta' xi aperturi u għamara illi fuqha nfetħet kawża fil-qorti.

Dawn qed jikkontestaw li l- affarijiet ma sarux kif suppost.

Hemmhekk tibda taħseb u tgħid li hemm raġuni għaliex meta tibda tara affarijiet oħra li qed isiru l-istess tgħid: Mela allura xi ħaġa hemm ħażin.

Per eżempju, meta tara l-mollijiet li qed isiru ssib illi fiż-żmien li suppost kellhom ikunu lesti ma tlestewx u x- xogħol ma sarx kif kellu jsir.

Imbagħad issib illi toħroġ ukoll tender biex tinxtara lanċa - din it-tender kellha tagħlaq fl-14 ta' Novembru - u d-data ta' l-għeluq ġiet estiża sabiex xi ħadd li ma kienx tefa' t-tender sa l-14 ta' Novembru issa jkun jista' jitfagħha għax it-tender issa se tagħlaq fis-7 ta' Diċembru.

Fosthom hemm ta' l-Aquastar.

Meta tibda tara dawn l-affarijiet maħdumin bizzilla tibda wkoll tissuspetta illi l- korruzzjoni qed tidħol fil-Maritime Authority wkoll u fil-beraħ u bla ħabi.

Jien nistenna lill-Ministru jgħidli x'se jsir meta t-tender tagħlaq fis-7 ta' Diċembru.

Imbagħad nitkellmu għax dawn l-affarijiet ma jitwemmnux.

Ħa ngħid żewġ punti importanti biex nagħlaq.

Jien nissuġġerixxi li għar- raġunijiet ta' safety, il-Maritime Authority għandha tikkonsidra li tagħmel dredging dik is-sikka ta' Bengħajsa li hemm viċin il-Freeport.

B'hekk, issa li tant qed jintuża l-Freeport, anke kumpanniji ta' bastimenti tattirahom għax jgħidu li la hemm iktar safety jistgħu jużaw iktar dan il- port.

Ħaġa oħra li ma nistax nifhem hija dwar transhipment tal-karozzi li f'dan l-annual report qed jintqal li sar studju dwaru.

Hawnhekk intqal li sar studju u nstab il-post ġol-Port il-Kbir fejn għandu jsir transhipment tal-karozzi.

Jien ngħidlu: Fejn sar studju bis-serjeta'!

Sar l-istudju bis-serjeta' meta jafu illi jekk ikollok baħar forza 6 vapuri bħal dawk ma jidħlux fil-Port il-Kbir u fix-xitwa ħafna drabi l-baħar ikun ta' forza 6!

Għaliex m'għażiltux il-Freeport li tant qed tgħidulu post tajjeb - u veru post tajjeb - meta hemmhekk xorta jidħol allavolja l-baħar ikun forza 8?

Meta qed tgħidu li sar l-istudju dawn l-affarijiet ma rajtuhomx?

Per eżempju, taf li Malta huwa l-uniku pajjiż fid-dinja fejn bastiment ifiġġ crane biex iħott u mhux il-crane ifiġġ bastiment, jiġifieri għax għandek cranes biżżejjed u tajbin biex jistgħu jħottu.

L-uniku pajjiż fid-dinja.

Mhux hekk, qed ikollna każijiet fejn il-bastiment ikollok iddawru għax il- crane ma jlaħħaqx biżżejjed biex iħott.

F'din is-sitwazzjoni qegħdin fil- Port il-Kbir!

Dawn l-affarijiet ħadd ma jemminhom, imma hemm qegħdin, minkejja li għaddew is-snin illi suppost irranġajna l-affarijiet!

Imbagħad issib ukoll li hemm dak il-floating dock li tefa' l-ankri hemmhekk.

Min huwa responsabbli lanqas biss informa lil min għandu jinforma biex jgħid fejn huma l-ankri biex meta jiġi biex jidħol xi bastiment u jkollu bżonn jitfa' l-ankra ma teħillux l-ankra bħalma ġara dan l-aħħar.

Dan tefa' l-ankra, din weħlitlu hemmhekk u dam xi nofs siegħa jitħabat biex jaqlagħha.

Dawn l-affarijiet ma jitwemmnux!

Pero' biex nagħlaq se jkolli ngħid li ma jistax ikun li ninsa lill- baħħara.

Intqal ħafna illi qed iħarrġu lill-istudenti ħalli dawn ikollhom opportunita' biex isiru baħħara tajbin.

U ejja!

L-ewwelnett f'dan ir- rapport stess jidher ċar li l-istudenti marru ħażin fl-eżamijiet tort tal- Gvern għaliex in-nuqqasijiet li hemm f'dik l-iskola u li semmejna f'dan il- Parlament ma rranġawhomx.

Min-naħa l-oħra l-Maritime Authority qed tiġġieled biex tieħu din l-iskola f'idejha u ma tħallihiex f'idejn id- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni, jiġifieri hemm il-piki f'dawn l-affarijiet.

Imbagħad biex tgħaxxaqha nsibu li min ikkwalifika - u bit-taħbit tikkwalifika ħafna drabi għax issib l-ostakli - lanqas biss isib jaħdem fuq bastiment Malti.

Għalhekk il-Maritime Authority għandha tagħmel xi ħaġa biex tiggarantixxi li ċertu ammont ta' baħħara Maltin bi dritt għandhom jaħdmu fuq bastimenti Maltin u mhux ma jsibux jaħdmu.

Mela ssib il-Kroati, l-Filippini u xi chief officer fuq bastiment b'bandiera Maltija li jkollu ċertifikat ta' second officer!

Dawn l-affarijiet qed jiġru fuq il- bastimenti Maltin fil-portijiet tagħna.

Biex nagħlaq nitlob lill-Ministru biex mill-iktar fis possibbli jara li jiffirma l-Konvenzjoni ta' l-ILO Dwar il-Kondizzjonijiet tax-Xogħol tal- Baħħara għax l-unika ħaġa li tirrigwarda l-kondizzjonijiet tagħhom hija l- Merchant Shipping Act.

Issa jekk wieħed iħares lejn il-Merchant Shipping Act isib li lill-baħħara din mhux tipproteġihom jew tagħtihom kondizzjonijiet tajbin tax-xogħol imma taħdem kontrihom.

Għalhekk nerġa' nitlob lill-Ministru biex jara li mill-iktar fis possibbli jiffirma din il- konvenzjoni ta' l-ILO.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa nistieden lill-Ministru biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, smajna lill-Oppożizzjoni tagħmel il- punti tagħha fuq dawn l-estimi u fuq il-preżentazzjoni ta' dawn l-accounts.

Jien se niddedika dan il-ħin li baqa' biex inwieġeb u nispjega x'inhuma l- pjanijiet tal-Malta Maritime Authority għall-futur.

L-ewwelnett nibda mill- affarijiet li ssemmew.

L-Onor.

Membru tkellem fuq il-launch u qal li din għandha xi riħa ta' korruzzjoni għaliex meta nħarġet it-tender din ma ngħatatx u issa ġiet estiża, Qal ukoll li wara għandna nitkellmu biex naraw lil min ingħata jew lil min ma ngħatax.

Mr Speaker, li ġara eżattament kien li l-Malta Maritime Authority ħarġet tender għal Harbour Master's Launch - din m'hijiex xi ħaġa ta' xi urġenza kbira imma fil-fatt hemm bżonnha fil-port - u ma rrakkomandat l-ebda offerta minn dawk li saru imma talbet il-permess biex ikun jista' jingħata direct order li, skond il- liġi direttament, jien nista' nagħti bħala l-Ministru responsabbli.

Minħabba li din m'hijiex xi ħaġa ta' urġenza kbira ħassejt li ma kienx hemm bżonn biex dan isir u tlabt lill-Awtorita' biex terġa' titlob offerti oħrajn, ladarba għamlet l-għażla li ma ġġibx offerti bħal dawn.

Naħseb li affarijiet li jsiru b'mod serju m'għandhomx jiġu mpinġijin f'dan il- Parlament bħala affarijiet li qed isiru ħażin anzi jsiru ħażin kieku ma jsirux bil-mod ta' kif qed ngħid jien.

Mr Speaker, l-istess ħaġa nista' ngħid għall-mod leġġer kif isiru l-affarijiet u l-akkużi f'dan il- Parlament.

Per eżempju, hemm punt li m'għandu x'jaqsam xejn la mal-Malta Maritime Authority, la mad-dekasteru tiegħu u lanqas ma' dan id-dibattitu.

Wieħed mill-Onor.

Membri semma l-vapuri tal-Gozo Channel - kumpannija li ma taqax taħt dan il-Ministeru u li m'għandha x'taqsam xejn mal-Malta Maritime Authority - u qal li jrid id-dettalji kollha ta' xi ħaġa li saret minn kumpannija oħra taħt Ministeru ieħor.

Ma naħsibx li din hija xi ħaġa li tagħmel ġieħ lid-diskussjoni f'dan il-Parlament.

Dan semma wkoll li l- vapuri tal-Gozo Channel mhux qed ikunu eżattament fil-ħin.

Din m'hijiex xi ħaġa li hija responsabbli għaliha l-Malta Maritime Authority.

Naħseb li huwa importanti li nibbażaw il-kritika fuq dak li għandna quddiemna u mhux niġu u ngħidu affarijiet li forsi n-nies li ma jafux id-dettalji eżatti ta' l-affarijiet jifhmu li xi ħadd huwa responsabbli għal xi ħaġa li m'huwiex responsabbli għaliha.

Naħseb li jien konvint li l-affarijiet saru bis-serjeta' u li l-Gvern, f'parti mill-fergħat l-oħra tiegħu, għamel l- affarijiet bis-serjeta' imma ma naħsibx li għandna nitkellmu b'dan il-mod leġġer u ndaħħlu kollox f'daqqa rigward dibattitu bħal dan.

Jekk wieħed iħares lejn dak li tagħmel il-Malta Maritime Authority isib li din hija awtorita' - anke fil-livell finanzjarju - li minkejja li għandha budget kbir, ħadmet b'għaqal.

Jekk wieħed iħares lejn, per eżempju, l-access li kellha fuq is-sena li għaddiet u fuq il-budget li għamlet insibu li qed nitkellmu fuq access ta' Lm14,000 minn budget kbir ta' miljuni.

Dan juri li din hija organizzata tajjeb u timxi tajjeb bil-mod finanzjarju ta' kif tmexxi l-affarijiet.

Saru diversi affarijiet inkluż fil-problema tal- pollution.

L-Awtorita' Marittima weħlet bil-problema tad-drenaġġ li m'għandha x'taqsam xejn.

Il-Gvern qed jieħu ħsieb din il-problema tad- drenaġġ - din hija problema li kien hawn f'dan il-pajjiż - għax il-problemi aħna nittekiljawhom biex insolvuhom.

Ma kienx fair meta l-Onor.

Membru qal li issa hemm kwestjonijiet dwar il-vapuri li qed jaħarbu mill-Port il-Kbir u li aħna m'għamilna xejn dwar dan.

Dan m'hu veru xejn.

Kull min jaħdem f'dan il-qasam jaf li dawn l-affarijiet isiru f'diversi portijiet fid- dinja.

L-Onor.

Membru jmissu semma - jekk qara r-rapport isib li dan qiegħed hemmhekk - li jien bħala Ministru responsabbli utilizzajt il- poteri li tagħtini l-liġi biex nitlob lill-Awtorita' Marittima - minkejja li legalment m'għandix responsabbilta' diretta għal dan - ħalli kull fejn ikun hemm mandat ta' qbid jew mandat ta' impediment ta' partenza, din b'sens ta' responsabbilta' tieħu s-safety measures kollha.

B'hekk ma jkun jista' joħroġ ħadd mill-port u allura tkun qed tagħmel security - din qed tiswielha l-flus - ma' kull każ ta' dan it-tip.

Fil-fatt ma kienx hemm każi oħrajn minn dawn.

Dan ifisser li l-problemi jeżistu l-ħin kollu fix- xogħol.

Min ma jaħdimx ma jkollux problemi.

Il-kwestjoni kollha hi tarax il-problemi u tipprovax issolvihom.

Dan huwa li qed nagħmlu.

Aħna l- problemi qed nittekiljawhom u qegħdin insolvuhom u mhux nipprovaw insolvuhom.

L-Onor.

Membru qal li jien qed insemmi biss it-tunnellaġġ.

Dan mhux veru.

Jien semmejt il-persentaġġi bbażati fuq in-numru ta' vapuri u ma ħadtx il-vapuri kollha.

Jien mhux qed nirreferi għall-vapuri li huma yachts jew fishing vessels imma qed nikkalkola l-bulk carriers jiġifieri dak it-tunnellaġġ li huwa sinifikanti ta' vapur proprju.

Fil-fatt l- affarijiet juru li minkejja li kien hemm sena - is-sena li għaddiet - fejn kellna problemi bl-inċidenti u problemi bil-casualties tal-vapuri, din is- sena kellna sena tajba.

Issa ma jiġix jgħidli li d-dinja kollha kellha sena tajba għalkemm j'Alla d-dinja kollha jkollha sena tajba.

Aħna li għandna responsabbilta' għat-tunnellaġġ tagħna u għan-numru ta' vapuri tagħna, x-xogħol li qed tagħmel l-Awtorita' Marittima huwa xogħol li bil- mod il-mod qed jagħti r-riżultati għax dawn l-affarijiet ma jsirux mil-lum għal għada.

Dak li sar mil-lum għal għada hu li filwaqt li meta kien hemm fil-gvern l-Amministrazzjoni l-oħra - damu f'perjodu twil biex nibdew niċċaqilqu ftit fit-tunnellaġġ Malti - għaddew 14-il sena biex żdidna b'2 miljun tunnellaġġ, dan il-Gvern, minħabba li hu Gvern li jaħdem bil-għaqal u minħabba li għandu policies tajbin - li huwa s-sigriet tas-suċċess ta' dan il-Gvern - u serji, fi tmien snin irnexxielu jżid it-tunnellaġġ b'16 miljun.

Mela 2 miljun tunnellaġġ f'14-il sena!

Hawn qed nitkellmu fuq 16 miljun tunnellaġġ fi tmien snin.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dawk huma l- affarijiet li jsiru malajr, dawk huma l-mirakli tax-xogħol u ta' min jagħmel politika serja u politika tajba.

Imma mbagħad naturalment minħabba li kien hemm żieda tant sostanzjali kien hemm bżonn li nsaħħu l-istrutturi tagħna.

Fil-fatt saħħaħna l-istrutturi tagħna, għamilna safety measures aħjar, għamilna inspections u għamilna xogħol li kontinwament għaddej.

Dan qed jagħti l-frott tiegħu.

Naħseb li dawn l-affarijiet irridu ngħidu u mhux nagħtu l-impressjoni li l-affarijiet sejrin assolutament bla kontroll ta' xejn anzi l-kuntrarju.

Issemma l-Jadran (?)

Express.

Dan huwa każ li qiegħed sub judice fl-Italja imma kien hemm diskussjonijiet, ftehim u garanzija bankarja għolja ħafna li rabtet ukoll dan il-vapur fl-operat li qed jagħmel hu stess.

Sakemm il-każ huwa sub judice irridu nħalluh sub judice u naraw x'inhu r-riżultat tiegħu.

Naħseb li huwa importanti li l- affarijiet ngħiduhom kollha kif inhuma.

Jien niskanta kif l-Oppożizzjoni tiġi titkellem fuq il-mollijiet meta wieħed jaf li meta saru inspections f'diversi mollijiet biex naraw x'xogħol jista' jsir fuqhom instabu ċerti defiċjenzi.

Għal dawn il-mollijiet huma responsabbli għalihom huma għax huma għamluh dan ix-xogħol u naħseb li meta joħorġu r-riżultati - li jkollna ċans li nitkellmu aktar fuqhom mhux biss f'dan il-Parlament - inkunu nistgħu nuru kif l-affarijiet ma sarux bis- serjeta' li qed isiru llum.

Jekk wieħed jara d-Deep Water Quay u x-xogħol fuq il-mollijiet li qed isir illum biex ikun hemm cruise liners tajbin, biex ikollna qasam ta' cruise liners li jkun tajjeb u biex inkunu nistgħu norbtu aktar cruise liners f'daqqa, naħseb li wieħed għandu jfaħħar ix- xogħol li qiegħed isir.

Dan huwa xogħol serju għax huwa marbut ma' studji li saru fuq il-mewġ fil-Port il-Kbir biex ma jkollniex rebounds li jagħmlu ħsara lil ħaddieħor fuq in-naħa l-oħra tal-port.

Għalkemm il-port tagħna huwa magħluq bħall-portijiet tajbin, minħabba l-mod ta' kif inhu fformat jista' jkollu diffikultajiet meta jaħbtu l-mewġ u minn ma' moll imorru għal ma' moll ieħor.

Il-moll il-ġdid qed isir biex ikun jista' jassorbi dak it- tip ta' mewġ u biex dak il-mewġ ma jagħmilx effett ħażin fuq il-partijiet l-oħra tal-Belt.

Din hija l-ewwel darba li qed nagħmlu moll modern bħal dan fil-port tagħna.

Issemmew il-fenders.

Il-fenders qed isiru fuq livell internazzjonali u fuq livell għoli għaliex mhux se nibqgħu bl-istess mentalita' ta' kif isiru l-affarijiet.

L-affarijiet qed isiru b'ideat ġodda għax aħna l-affarijiet nagħmluhom sew.

Issa se nagħtu lok biex fil-port tagħna jkun hemm il- faċilitajiet biex inkabbru l-cruise liners.

Naturalment irridu nkomplu naħdmu.

L-Onor.

Debono Grech semma l-konfużjoni fil-passenger terminal.

Jien għidt li saru ħafna improvements fis-sea passenger terminal u m'hemmx dubju li hemm bżonn li jkun hemm improvements iktar hemmhekk.

Jien dik it- tip ta' kritika naċċettaha għax hija kritika li aħna stess nagħmlu lilna nfusna.

B'dak li għandna qed nagħmlu mill-aħjar u qed nimxu tajjeb imma rridu nagħmlu iktar għax irridu nattiraw iktar cruise liners u rridu li jkollna kapaċita' li jkollna iktar nies.

Għalhekk il-Malta Maritime Authority qed tagħmel il-pjanijiet tagħha biex ikun hemm sea passenger terminal ġdid.

Fil-fatt il-Malta Maritime Authority għamlet pjanijiet lill- Planning Authority li din ma aċċettathomx imma dik hija s-sistema li nużaw f'dan il-pajjiż.

Aħna rridu li jkollna Awtorita' ta' l-Ippjanar li tħares lejn l-ippjanar kollu u mxejna skond ma jitolbu l-liġijiet ta' pajjiżna.

Issa din tmur fuq id-drawing board u toħroġ b'ideat oħra.

Dan huwa l-mod serju kif għandhom isiru l-affarijiet.

Naħseb li l-Onor.

Membru ilu daqsxejn ma jmur lejn Church Wharf għaliex jekk imur isib li sar ħafna tindif ta' ħafna racks, għalkemm hemm racks oħrajn li x-xogħol irid isir fuqhom.

Din hija problema li qabel ħadd ma kien jieħu ħsiebha pero' l- Awtorita' Marittima ddeċidiet li tieħu ħsiebha jiġifieri l-problemi qed jiġu tackled.

L-Onor.

Membru semma xi kawża li hemm ta' tender ta' l-għamara.

L- affarijiet isiru bi trasparenza.

Skond il-Contracts Committee din it- tender ma kellhiex tingħata lil xi ħadd pero' kellha tingħata lil ħaddieħor.

Issa l-Awtorita' Marittima tatha lil ħaddieħor skond ma talab il-Contracts Committee u min ma ħadhiex għamel kawża.

Din hija xi ħaġa ġdida?!

Min ma ħadhiex żgur li ma ħax gost.

(Interruzzjonijiet) Mhux ovvja!

Issa hemm kawża u naraw l-eżitu tal-kawża.

Aħna nimxu skond il- liġijiet tal-pajjiż.

Naħseb li kultant isiru ħafna akkużi fil-vojt bħal, per eżempju, l-akkuża li aħna mhux qed nagħtu kas - għax din tajba wkoll - il-konvenzjonijiet internazzjonali.

Malta saret importanti ħafna fid-dinja marittima pero' ma saritx importanti qabel l-1987 imma wara li dan il- partit ħa l-Gvern f'idejh għax saru l-bidliet li taw il-fiduċja tal-banek

internazzjonali fil-bandiera tagħna.

Qabel ma kenux jafdaw il-liġijiet dwar il-mortgages imma wara bdew jafdawhom, u għadhom jafdawhom sal-lum.

L- aqwa nies li jagħmlu riklam lill-bandiera tagħna huma l-banek li ġieli jkunu huma li jidderieġu lill-owners biex jirreġistraw mal-bandiera tagħna.

Dan għaliex aħna internazzjonalment qed neħduha bis-serjeta', qed ngħiduh, qed nitkellmu man-nies u qed jifhmu li qed neħduha bis-serjeta'.

Qalu wkoll li hawn diversi konvenzjonijiet li ma ffirmajnihomx u min ma semma' xejn, min qal li ffirmajna ħamsa minn ta' l-ILO u min qal li ffirmajna tnejn minn ta' l-IMO.

Il-verita' hi li minn ta' l-IMO iffirmajna tmienja mhux tnejn, u huwa importanti li l-figuri jkunu tajbin għaliex minn tnejn għal tmienja hemm differenza pjuttost sostanzjali.

Dawn it- tmien konvenzjonijiet - għalkemm m'iniex se nidħol fid-dettalji ta' dawn l- affarijiet kollha - huma l-qalba tal-konvenzjonijiet li għamlet l-IMO.

Minn dawk ta' l-ILO, minn dawk li bħalissa qegħdin in vigore u qed joperaw, fil-fatt iffirmajna seba' li huma importanti ħafna.

Veru li għadna ma ffirmajniex il-Konvenzjoni Nru. 147 li tirrigwarda l-kondizzjonijiet tax- xogħol u l-welfare tal-baħħara pero' din qegħdin inħarsu lejha u meta nkunu sodisfatti li għamilna x-xogħol preparatorju kollu, allura niffirmawha wkoll.

Jiġifieri din hija xi ħaġa li hija in the pipeline, imma mhux għaliex baqgħalna waħda x'niffirmaw issa se nġibuha bħala eżempju li assolutament ma tajna kas xejn il-qafas internazzjonali!

Anzi llum jidher ċar - u r-riżultati jitkellmu waħedhom - li f'dan il-qasam sar żvilupp kbir.

L-Onor.

Debono Grech qal li l-Laboratory Wharf qisu wiċċ il-qamar.

Il- Laboratary Wharf huwa moll importanti li għandna nsibu użu aħjar għalih.

Fil-fatt se jsir xogħol fuq ir-resurfacing tiegħu biex inġibuh funzjonabbli.

L-Onor.

Membru qal ukoll li fil-Port tal-Belt hemm id- diffikulta' li l-vapur ifittex il-crane u mhux il-crane ifittex il-vapur!

Li ma ssemmiex huwa li fl-estimi tas-sena l-oħra - u dan it-tender għadu għaddej u allura qiegħed ukoll fl-estimi ta' din is-sena - kien hemm ipprovdut biex jinxtara dan il-crane; jiġifieri semma' l-problema u ma semmiex li aħna qegħdin insolvu l-problema.

Naħseb li tajjeb li l-pubbliku li jkun qed isegwi minn din il-Kamra u anke minn barra din il-Kamra jkun jaf li fil-fatt il-problemi qegħdin nittekiljawhom.

Rigward il yacht marinas nista' ngħid li hija storja ta' suċċess.

L- iżvilupp tal-yacht marinas f'pajjiżna huwa suċċess li dan il-Gvern huwa kburi bih.

Jekk wieħed iħares b'mod partikolari lejn il-Yacht Marina ta' l- Imsida jsib li post li kien waħx - u anke meta ġie rranġat, biex ngħidu hekk, mill-Amminsitrazzjoni l-oħra, xorta baqa' ma jattirax - illum inbidel radikalment.

Illum tieħu pjaċir tmur hemmhekk u tara l-mod kif huwa miżmum.

Illum għandna marina ta' livell internazzjonali.

L-affarijiet tant saru sewwa li d-demand kibret u l-1,000 berth li għandna għandhom pressure fuqhom, u allura rridu nsibu postijiet oħrajn.

L-Awtorita' Marittima kienet għamlet xogħol preliminari biex tipprova tidentifika postijiet fejn nistgħu nagħmlu marinas oħrajn, u wara konsultazzjonijiet ma' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qiegħda tagħmel l-istudji li l-istess Awtorita' talbitha tagħmel biex tkun tista' tidentifika postijiet f'Malta fejn jistgħu jsiru yacht marinas.

Qabel ma tagħmel dan, trid tara wkoll l- effett ekonomiku ta' yacht marina, il-bżonn, il-prijoritajiet importanti biex din il-ħaġa ssir u fil-fatt dan qegħdin nagħmluh.

Nafu li din il- problema tas-suċċess qiegħda magħna u qed nittekiljawha b'mod li naraw li l-għażla tkun tajba għaliex ma nistgħux nagħmlu għażla ħażina jekk se nagħmlu yacht marina ta' ċerta importanza biex inkomplu nkabbru dak li hemm fil-Yacht Marina ta' l-Imsida.

Irridu nagħmlu għażla tajba u għażla li nkunu konvinti minnha u mbagħad irridu naħdmu biex dik l-għażla ssir realta'.

Dan huwa wieħed mill-pjanijiet li l-Awtorita' Marittima għandha għas-sena d-dieħla biex nkunu nistgħu nippjanaw il-futur ta' pajjiżna aħjar.

Huwa essenzjali li dan isir għaliex is-suq tal-yachting li hawn fil- Mediterran huwa suq li qed jitlobna nagħmluh bħalma qed jitlobna nagħmluh is-suq taċ-chartering li ma ssemmiex f'dan id-dibattitu.

Aħna rridu nipprovaw inkabbru dan it-tip ta' suq minn pajjiżna biex inkomplu nsaħħu s- servizzi li jingħataw minn Malta.

Din m'hijiex kwestjoni li ġġib yacht u m'hijiex kwestjoni li tirreġistra vapur imma trid tara wkoll kemm dak ix- xogħol qiegħed jgħin fl-iżvilupp ta' l-ekonomija tagħna.

Jiena ngħid li dan qed jgħin immensament għaliex meta wieħed iħares lejn l-attivitajiet kollha madwar l-attivita' marittima jsib li hemm attivita' sostanzjali li għandha effett fuq servizzi oħra li jingħataw f'pajjiżna.

Din it-tip ta' approach li qiegħda tagħmel l-Awtorita' Marittima hija tip ta' approach li ssibha f'kull livell.

Jekk insemmi, per eżempju, is- sinjali ta' swimming zones li għamlet is-sajf li għadda, dawn jidhru li kienu effettivi.

Sfortunatament inċidenti fil-baħar isiru wkoll u l-unika inċident serju li kellna din is-sena ma kienx fis-swimming zones disinjati mill-Awtorita' Marittima imma barra minnhom.

Naturalment aħna nixtiequ li ma jkun hemm ebda inċident u l-Awtorita' Marittima trid tkompli taħdem biex kemm jista' jkun ma jkunx hemm lanqas inċident wieħed u rridu nagħmlu minn kollox biex il-periklu mill-baħar inneħħuh.

Naħseb li l-kampanja li bdiet u trid tkompli l-Awtorita' fuq is-safety at sea hija importanti għax hija kampanja li tagħti ċerta responsabilita' lilna bħala Maltin li nużaw il- baħar li rridu nifhmu li anke f'dan irridu nirrispettaw lil xulxin.

Irridu nirrispettaw mhux biss lilna nfusna imma anke lil ħaddieħor b'mod li ma nagħmlux deni u lanqas danni lil ħaddieħor.

Kritika oħra li saret mill-Onor.

Debono Grech kienet li m'għandniex inqabblu ruħna mal-Panama, mal-Greċja u mal-Bahamas.

Meta tkellimt fuq l- eta' tal-vapuri għidt li għandna vapuri ta' eta' medja ta' 20 sena u għidt li fl-aħħar sena kellna reġistrazzjoni ta' vapuri ta' eta' medja ta' 17-il sena.

Issa kemm dik ta' 20 sena kif ukoll dik ta' 17-il sena, meta qabbilthom, ma qabbilthomx ma' xi flag of convenience imma qabbilthom mar- Reġistru tal-Gran Brittanja.

Jekk wieħed jaqra anke l-gazzetti li jiktbu bl-Ingliż f'pajjiżna, jara li dan huwa reġistru li jqisuh bħala l-qies ta' l-affarijiet għax meta jkun hemm xi kritika fuq dak ir-reġistru, mill-ewwel taraha fl-ewwel paġna.

F'dan ir-reġistru, l-eta' tal-vapuri hija ta' 20 sena eżattament bħar-reġistru tagħna, pero' aħna qegħdin ħafna aktar 'il fuq minn dak il-pajjiż għar-rigward ta' tonnage u numru ta' vapuri, imma minkejja dan, f'dak li jirrigwarda l-eta' , għandna l-istess average age.

Wieħed jista' jħares ukoll lejn pajjiżi oħra bħall-Istati Uniti - li huwa pajjiż serju - fejn l-average age tal-vapuri hija ta' 22 sena.

M'iniex qed ngħid li m'hemmx titjib li jista' jsir u fil-fatt sar sforz kbir kemm min-naħa tagħna bħala Gvern kif ukoll min-naħa ta' l-Awtorita' Marittima biex nagħfsu iktar fuq il-vapuri li għandhom ċerta eta'.

Per eżempju, minn Frar, saru technical requirements iktar iebsin fuq reġistrazzjoini ta' vapuri li għandhom 20 sena u iktar, b'mod li mhux biss irid ikollhom is- safety certificates tal-klassi tagħhom mill-classification society tagħhom imma trid issirilhom inspection tal-flag state li ssir sa żmien xahar mir- reġistru ħalli naraw jekk humiex up to the standard li rridu aħna u fil-każ inkunu nistgħu immedjatament inneħħuh mir-reġistru.

Dawn il- kondizzjonijiet huma iktar iebsin għal vapuri li għandhom 25 sena u iktar, għaliex qabel ir-reġistrazzjoni bil-ħlas tas-sid innifsu, l-Awtorita' Marittima qiegħda tesiġi li tagħmel spezzjoni bin-nies tagħha għas-spejjeż tas-sid ta' dak il-vapur.

Jiġifieri l-Awtorita' Marittima permezz ta' l- aġenti tagħha qiegħda tara li l-affarijet isiru sewwa billi tara jekk il- vapur għandux is-safety requirements u mhux tibbaża biss fuq iċ-ċertifikat li joħroġ ħaddieħor - għalkemm dan huwa rikonoxxut internazzjonalment.

Mr Speaker, irrid ngħid li mill-1 ta' Ottubru għamilna surcharge ta' Lm500 fuq vapuri li għandhom 20 sena u iktar.

Jiġifieri qed isiru affarijiet li kontinwament iridu jgħassru 'l barra t-tonnage li għandu ċerta eta'; m'aħniex qegħdin biss inħarsu lejn l-affarijet imma qegħdin ukoll nittekiljawhom.

U qegħdin nittekiljawhom mhux għax irridu nidħlu fl- Unjoni Ewropea.

Jien kelli diversi laqgħat ma' kummissarji ta' l-Unjoni Ewropea kemm mal-Kummissarju Oreja li kien responsabbli għat-trasport u issa mal-Kummissarju Kinnock u l-messaġġ tiegħi bħala Ministru responsabbli għan-nom anke tal-Gvern kien ċar ħafna.

Aħna qed nagħmlu dan kollu mhux għax qegħdin napplikaw biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea imma qed nagħmlu dan kollu għax illum qegħdin it-tmien bandiera fid-dinja u għandna responsabilita' internazzjonali li dan nagħmluh.

Qed nagħmluh għax irridu nkomplu nagħtu prova li dan huwa reġistru serju li qed ifittex mhux li jkun fost l-iktar numerużi imma li jkun fost l-iktar serji u fost l-iktar cost- effective biex jikkompeti imma mhux għas-skapitu tas-safety.

Naħseb li dan huwa messaġġ li bil-mod il-mod qed jasal anke fejn għandu jasal u l-fatti juru li qegħdin insaħħu l-punt li qegħdin nagħmlu.

Naħseb li x-xogħol li qed isir għar-rigward tar-reġistru huwa xogħol importanti li rridu nagħtuh rikonoxximent għaliex il-ħidma li ssir min-nies professjonali li għandna fir-reġistru hija ħidma serja li mexxiet lil Malta 'l quddiem.

Jiena ħadt gost nisma' lill-Onor.

Debono Grech jgħid li dan huwa fl- interess ta' Malta kollha u li m'hijiex kwestjoni ta' oppożizzjoni jew gvern li l-affarijiet f'dan ir-rigward imorru tajjeb.

Apprezzajt ukoll il- punt li għamel li huwa wkoll jieħu gost li jara żvilupp ta' din in-natura f'dan il-qasam.

Jien ngħid li għandna x'nagħmlu - mhux kollox miexi ħarir għax fid-dinja ma jistax ikun li kollox jimxi ħarir - u naturalment hemm fejn irridu nistudjaw u naħdmu.

Waħda mill-affarijiet li żgur irridu nagħmlu hija li nħarsu sew lejn il- Port tal-Belt.

Jekk il-Port tal-Belt inħalluh sejjer mingħajr ma nħarsu lejn il-problemi li għandu allura nkunu qegħdin nikkundannawh għall-mewt.

Dan huwa li għandhom jirrealizzaw anke l-ħaddiema tal-port u mhux inbeżżgħuhom bl-Unjoni Ewropea.

Aħna għandna nbeżżgħuhom bħalma qed nibżgħu lkoll li jekk ma nsolvux il-problemi tal-Port tal-Belt allura nkunu aħna stess li nkunu qegħdin nikkundannawh għaliex jekk min-naħa l-oħra nħarsu lejn il-Port ta' Marsaxlokk naraw li dan qed jifjorixxi.

Dan għaliex il-Port ta' Marsaxlokk kellu l-vantaġġ li ma kellux it-toqol tat- tradizzjonijiet fuqu - aħna nafu x'inhu dan it-toqol ta' tradizzjonijiet u mhux fil-portijiet ta' Malta biss imma f'portijiet oħra fid-dinja kollha.

Dawn il-portijiet tant għandhom tradizzjonijiet antiki, tant għandhom metodi li mhux dejjem huma l-iktar metodi moderni u tant jaħsbu li jridu jibqgħu jagħmlu dak li kienu jagħmlu ......

Jien ngħid li jekk se nibqgħu nagħmlu dak li konna nagħmlu, se nispiċċaw biex noqtlu l-funzjoni tal- portijiet.

Aħna rridu nikkompetu u rridu nkunu aħna li niġġieldu biex noffru s-servizzi tagħna lid-dinja u mhux id-dinja trid tiġġieled biex tagħmel użu mis-servizzi tagħna għaliex il-vapuri jsibu portijiet oħra fejn imorru, m'għandhomx għalfejn jiġu fil-port tagħna.

Għandna nkunu aħna li nagħmlu bdil fil-port tagħna biex b'hekk inkunu nistgħu nagħmluh iktar kompetittiv u iktar organizzat.

Jiena naqbel perfettament ma' dak li qal l- Onor. Debono Grech meta qal li hemm ċertu bini fil-port li m'hux qed jintuża biżżejjed għall-operat tal-port.

Veru li llum hemm nies jokkupaw bini madwar il-port u attivitajiet madwar il-port li forsi għal xi raġuni storika sabu ruħhom hemmhekk, imma aħna rridu naraw kif nistgħu nimmassimizzaw l-area tal-port għaliex aħna għandna port li ma tantx għandu hinterland għaliex malajr jeħel ma' xi ħaġa u għalhekk hemm bżonn li nimmassimizzaw l-ispazju li għandna.

Waħda mill-affarijiet li qiegħda taħdem fuqha l-Awtorita' Marittima għall-1996 hija eżattament din, jiġifieri li nagħmlu master plan għall-port tagħna u mhux inkomplu niżviluppawh b'mod ad hoc; kultant xi ħadd jagħmel xi ħaġa u ħaddieħor darb'oħra jagħmel xi ħaġa oħra.

Irridu nħarsu lejn il- Port tal-Belt b'mod integrat ħalli niżviluppawh bil-mod kif żviluppa l- Port ta' Marsaxlokk minħabba l-fatt ta' kif żviluppat id-dinja u l-mod kif kiber il-containerisation.

Jekk wieħed iħares lejn il-figuri jara li waħda mill-affarijiet li tolqtok l-aktar hija kif il-metodi tradizzjonali ta' kif jinġarru l-affarijiet dejjem qegħdin jonqsu u qed jiżdiedu l-metodi li huma unitised.

Għalhekk aħna ma nistgħux ninjoraw it-trends li qed isiru fid-dinja imma rridu nittekiljawhom, kif fil-fatt qed nagħmlu.

Fil- fehma tiegħi l-master plan tal-Port tal-Belt huwa importanti ħafna u mhux għax ġejja l-elezzjoni u allura nkunu nistgħu ngħidu li għamilnih f'sena.

Din m'hijiex kwestjoni ta' voti, m'hijiex kwestjoni li se jkun hemm xi plakka u l-Ministru Frendo se jikxef din il-plakka.

Din hija ħaġa fit-tul għall-futur ta' pajjiżna u huwa essenzjali li fil-politika tagħna dejjem inħarsu lejn il-futur ta' pajjiżna b'mod serju u m'għandniex inħarsu lejh fuq bażi short-term, u dan hu li għandu jagħmel dan il-master plan.

Il-Port tal-Belt irridu nagħtuh funzjonijiet importanti u funzjonijiet ġodda bħal, per eżempju, il-possibilta' li jsir car transhipment.

Jekk inħarsu lejn il-figuri ta' car transhipment li jsir fil-port tagħna nsibu li dawn huma insinifikanti pero' xorta għandna nħarsu lejn din il- possibilta'.

Jidher li hawn dan il-ftuħ li nistgħu nutilizzawh u m'għandix dubju li se jkun wieħed mill-punti li jridu jiġu żviluppati u mmaturati iktar.

Fil-fatt l-Awtorita' Marittima identifikat dan bħala niche market li fil-Mediterran għandna nidħlu għalih.

Naturalment f'dak il-każ se jkun hemm it-traġitt u l-kummerċ għaddej min-naħa ta' fuq tagħna, min-naħa t'isfel tagħna, mill-Ewropa għall-Far East, mill-Far East għall-Ewropa u anke mill-Far East għall-Amerika.

Barra li aħna nixtiequ li jkollna din il-possibilta', nixtiequ wkoll li noħolqu sistema ta' feeder services u sistemi ta' transhipment li qegħdin jiżviluppaw fid-dinja, fosthom li l- vettura mhux biss iġġibha u tpoġġiha fuq vapur ieħor imma possibbilment ukoll tagħmel xogħol fuqha li jkun speċjalizzat għal suq partikolari.

Dan ukoll qegħdin inħarsu lejh u fil-fatt din hija waħda mill-affarijiet li rridu nimmaturaw u naħseb li huwa essenzjali li dan inkomplu naħdmu fuqu.

Meta nħarsu lejn il-mod ta' kif irridu nittekiljaw l-affarijiet, waħda mill-affarijiet li l-l-Awtorita' Marittima qiegħda tħares lejha hija li tagħmel ċentru li fih ikollok il-faċilitajiet kollha.

F'dan il-one-stop centre dak li jkun isib il-faċiltajiet kollha, kemm l-aġenti u anke d- diversi uffiċini oħrajn biex inkunu nistgħu nirrazzjonalizzaw u nagħmluha iktar faċli li l-kummerċ jikber.

Proġett ieħor li l-Awtorita' qiegħda taħdem fuqu bħalissa huwa l-proġett taċ-ċentru amministrattiv f'Ta' Xbiex.

Issa din il-marina kibret u hija żviluppata u għalhekk tajjeb li jkun hemm ukoll one-stop centre u min imur hemmhekk isib il-faċilitajiet kollha li għandu bżonn.

Irrid ngħid li l-Awtorita' Marittima s-sena li għaddiet fetħet ċentru ieħor bħal dan fl-Imġarr, Għawdex.

Apparti li dan iċ-ċentru huwa sabiħ anke bil-mod li sar u apparti li ffittja fl-ambjent ta' hemmhekk, l- awtorita' m'hux biss ħarset lejn il-funzjonalita' tiegħu imma ħarset lejn kif jista' jikkontribwixxi għall-apparenza tal-port ta' l-Imġarr innifsu.

Jien naħseb li l-awtorita' ta' min ifaħħarha għaliex f'dan il-proġett mhux biss ħadet ħsieb il-funzjonijiet imma ħadet ħsieb ukoll id-dehra tal-Port ta' l-Imġarr.

Imma apparti dan, dan iċ-ċentru jipprovdi wkoll is-servizzi essenzjali li wieħed ikollu bżonn għall-iżvilupp tal-yachting fl-istess port.

Dan se jsir ukoll f'Ta' Xbiex u naturalment fi kwalunkwe yacht marina oħra li għad trid tiżviluppa.

Mr Speaker, nistgħu nieħdu ħafna iktar ħin fuq dan ix-xogħol li qed tagħmel l-Awtorita' Marittima pero' nixtieq niddedika ftit mill-ħin li baqa' fuq x'inhija eżattament il-viżjoni li qed naħdmu għaliha bħala gvern.

Aħna ma rridux nitilfu l-possibbilta' li pajjiżna jkollu vantaġġ kompettitiv fuq ħaddieħor fil-qasam marittimu.

Bħala pajjiż u bħala gvern aħna identifikajna li l-qasam marittimu huwa qasam fejn jista' jkollna vantaġġ kompetittiv.

Aħna għandna tradizzjoni marittima kbira f'pajjiżna u din it-tradizzjoni rridu nibnu fuqha; aħna għandna pajjiż li huwa mdawwar bil-baħar li għandu port naturali mill-aqwa, pajjiż li żviluppa l-Port ta' Marsaxlokk u pajjiż li madwar dawn l-attivitajiet kollha żviluppa infrastruttura ta' informatika u ta' telekomunikazzjoni li t-tnejn huma essenzjali għall-portijiet.

Aħna qegħdin inħarsu anke lejn il-possibbiltajiet li niżviluppaw okkażjoni fejn nistgħu nlaqqgħu nies f'dan il-pajjiż sabiex jiddiskutu kif għandhom jiżviluppaw il-portijiet fil-Mediterran.

F'portijiet oħra fil- Mediterran diġa' kien hemm konferenzi, laqgħat u żjarat biex ikun hemm iktar koperazzjoni u iktar żvilupp tar-rotot fil-Mediterran.

Nafu li l- Unjoni Ewropea, per eżempju, qed tħares lejn kif tista' tkabbar l-attivita' marittima fil-Mediterran u din hija xi ħaġa li l-Awtorita' Marittima u l- Gvern Malti jissapportja u żgur li hija xi ħaġa li se tiġi diskussa fil- Konferenza ta' Barcelona għax hija waħda mill-punti fundamentali.

It- trasport marittimu fil-Mediterran se jiġi diskuss ukoll fil-laqgħat li se jsiru bejn il-pajjiżi Ewropej, il-pajjiżi tan-North Africa u anke l-pajjiżi tal-Mediterran.

Aħna rridu nkunu parti minn dawn il-punti ta' żvilupp għaliex jekk strateġikament nitilfu din l-okkażjoni allura nkunu qegħdin nitilfu okkażjoni għal pajjiżna.

Biex nagħmlu dan irridu inkomplu naġġornaw ruħna u nsaħħu l-infrastruttura tagħna kontinwament; dak li qiegħda tagħmel l-Awtorita' Marittima.

Din l-awtorita' qiegħda tkompli tagħti s-saħħa lill-infrastruttura tagħna b'mod li sena wara sena minkejja l-programm tagħha, minkejja l-mod ta' kif qed tiffunzjona, minkejja l- proġetti li tagħmel, jirnexxila wkoll tagħti kontribuzzjoni reali lill- kaxxa ta' Malta direttament - biex inpoġġiha hekk, għaliex se tagħti kontribuzzjoni reali lill-finanzi tal-Gvern - u wieħed jara li estimi wara estimi dawn qegħdin jiġu żviluppati.

Huwa importanti wkoll li nifhmu li mhux biss sena wara sena qiegħda tagħmel hekk imma li wkoll sena wara sena qiegħda tkabbar l-attivita' ekonomika fil-pajjiż marbuta mas-settur marittimu.

Dan huwa l-pakkett marittimu li qegħdin niżvluppaw, pakkett li qed jagħmel hub iktar u iktar minn pajjiżna.

Dan huwa hub anke ta' servizzi bbażati fuq pajjiż li għandu sistema legali antika li llum hija rispettata, pajjiż li għandu telekomunikazzjonijiet tajbin, pajjiż li għandu reġistru magħruf mad-dinja kollha, pajjiż li għandu l-possibbilta' li jsewwi wkoll il-vapuri, pajjiż li għandu freeport u pajjiż li għandu l- kapaċita' ta' transhipment.

Dawn kollha huma parti mill-istess pakkett u l- Awtorita' Marittima hija dik l-organizzazzjoni li flimkien mal-freeport f'ċerti aspetti hija l-ispearhead ta' din il-politika, hija l- organizzazzjoni li qiegħda tkabbar din il-politika b'mod li kemm fil-qasam tar-reġistru, kemm tal-bandiera, kemm fil-qasam tal-portijiet u kemm fil- qasam tal-yachting qed tagħmel progress regolari u konsistenti sena wara sena.

Mr Speaker, jien nixtieq nirringrazzja lill-Awtorita' u kull min jaħdem fiha għax-xogħol li qegħdin jagħmlu, xogħol li fl-opinjoni tiegħi huwa tajjeb, li qed jagħti riżultati u li qed jagħmel ġieh lil pajjiżna.

Pero' l-iktar ħaġa importanti hija li dan huwa xogħol ippjanat, xogħol li għandu sens ta' direzzjoni, xogħol li qed iħares lejn il-problemi u jsolvihom u xogħol li qed iħares lejn il-futur ta' pajjiżna.

Jien nemmen li dan ix- xogħol huwa ta' fejda għal pajjiżna u huwa qasam li fih pajjiżna jista' jaċċella u għalhekk naħseb li jkun importanti li f'qasam bħal dan inkunu agressivi internazzjonalment.

Fil-fatt dan il-pajjiż illum huwa nnotat internazzjonalment li stabbilixxa ruħu b'ċertu mod fid-dinja marittima.

Pero' għad fadal ħafna xi jsir fid-dinja marittima u baqgħalna ħafna x'intejbu.

Fis-snin li ġejjin dawn l-improvements se jkomplu sejrin pero' m'hemmx dubju wkoll, Mr Speaker, li l-policies li għandu dan il-Gvern fil- qasam marittimu huma policies li taw suċċess lil pajjiżna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l- Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996 skond l-Att XVII ta' l-1991 dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta u Estimi Supplimentari għas-sena finanzjarja 1994/1995 jkunu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni l-Kamra ġiet sospiża fid-9.00 p.m. u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1995 sat-30 ta' Settembru 1996 skond l-Att XVII ta' l- 1991 dwar l-Awtorita' Marittima ta' Malta u Estimi Supplimentari għas-sena finanzjarja 1994/1995 jkunu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 32

L-Onor.

|Asciak Michael |Galea Mario | |Bonello du Puis|Gatt Lawrence | |George | | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael|Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borda Manuel |Muscat Claude | |Borg Tonio |Muscat Richard | |Cassar Joe |Psaila Savona | | |Joe | |Cuschieri Louis|Refalo Louis | |Dalli John |Refalo Michael | | |Angelo | |Debono Giovanna|Rizzo Naudi | | |John | |Deguara Louis |Spiteri Carm | | |Lino | |Falzon Michael |Tabone Anton | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Ċensu |Zammit Stanley | |Galea Louis |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA: 29

L-Onor.

|Abela Wistin |Micallef | | |Freddie | |Attard Montalto|Mifsud Bonnici| |John |Karmenu | |Bartolo Evarist|Mintoff Dom | |Borg Carmel |Mizzi Joe | |Brincat Leo |Moran Vincent | | |C. | |Buhagiar |Muscat Philip | |Charles | | |Buhagiar Louis |Nicholl Tony | |Calleja Reno |Portelli | | |Alfred | |Cilia Joe |Refalo Anton | |Debono Grech |Sant Alfred | |Joe | | |Farrugia |Sant Salvu | |Michael | | |Farrugia Noel |Schembri Adami| | |Sandro | |Gatt George |Vella George | |Grech Edwin S. |Vella Carmelo | |Mangion Charles| |

Il-mozzjoni għaddiet.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Novembru 1995 fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għas-sena finanzjarja 1995/1996.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Liġijiet dwar il-Kiri ta' Djar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tad-Divertimenti - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Elezzjonijiet Ġenerali - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 1) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta (Emenda Nru 2) - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Istampa - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Nomini mill-Oppożizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Promozzjoni ta' Prodotti Lokali - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi biex ikompli jemenda l-Att dwar it-Taxxa fuq l-Income (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti; u

Xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard.

ESTRATT MIS-SEDUTA NRU 470 - 8 TA' NOVEMBRU 1995

AĠĠORNAMENT

MR SPEAKER: Rimarki.

L-Onor.

John Rizzo Naudi.

ONOR.

JOHN RIZZO NAUDI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, aktar kmieni llum kelli l-pjaċir u l-unur li nirċievi mingħand l-Eċċellenza Tiegħu il-President tar-Repubblika ta' Malta Dr. Ugo Mifsud Bonnici l-ħatra ta' Kanċillier ta' l-Universita' jiġifieri l-ogħla kariga ta' l- Universita' ta' Malta li hija wkoll l-ogħla istituzzjoni tat-tagħlim u l- edukazzjoni f'Malta u f'Għawdex.

(Onor. Membri: Hear, hear) L-ewwelnett nixtieq nirringrazzja qabel kollox lil Alla imbagħad kemm lill-Eċċellenza Tiegħu l-President tar-Repubblika kif ukoll lill-Prim Ministru ta' Malta tal-fiduċja li wrew fija.

Għalija din il-ħatra tfisser ħafna.

L- Universita' kienet u għada għalija għażiża ħafna u nħoss li kelli grazzja u xorti kbira li nidħol l-Universita' fl-1945 fejn hemm għamilt seba' snin ta' studju u preparazzjoni għal tabib.

Dawk is-snin jibqgħu dejjem ta' tifkira sabiħa għalija.

Tajjeb hawn li niftakru li dak iż-żmien, jiġifieri fl-erbgħinijiet u l-ħamsinijiet, il-korsijiet kienu jibdew kull tliet snin u jdumu seba' snin u li matulhom ma kien ikollna l-ebda stipendju għalhekk konna nkunu dejjem bla flus fil-but, pero' madankollu konna kuntenti u naħseb jibqa' wieħed mill-isbaħ żminijiet ta' ħajjitna.

L-istudenti fl- Universita' kienu ftit ħafna u n-numru tagħhom kien ivarja minn 200 sa 300 skond is-sena u l-korsijiet kollha kienu jwasslu għal lawrji tradizzjonali bħal ta' tabib jew avukat.

Dawk iż-żmenijiet nisa fil-kors kienu jammontaw għal ftit anqas minn 5% meta llum hemm madwar 50% ta' l-istudenti li huma nisa.

F'dawn iż- żmenijiet speċjalment f'dawn l-aħħar snin in-numru ta' studenti żdied ħafna tant li din is-sena hemm aktar minn 7000 studenti jistudjaw għal diversi professjonijiet li ħafna minnhom lanqas kienu jeżistu qabel.

Insemmi, per eżempju, l-ekonomija u l-accountancy, in-nursing, speech therapy, physiotherapy u ħafna oħrajn iżda minbarra d-diversita' tal-korsijiet l- akbar ħaġa li għandha jkollha sinifikat hija n-numru kbir ta' studenti u l- persentaġġ għoli li dejjem qiegħed jiżdied ta' żgħażagħ tagħna li qegħdin ikomplu jfittxu edukazzjoni terzjarja.

L-akbar u l-itjeb riżors li għandna Malta huwa r-riżors uman jiġifieri n-nies, il-persuni, iċ-ċittadini Maltin kollha bil-kapaċitajiet u l-ħidma tagħhom.

Għalhekk kienet l-aħjar ħaġa li stajna nagħmlu li nvestejna f'dan ir-riżors billi kabbarna u tejjibna t- tagħlim u l-edukazzjoni li huma l-qofol ta' kull żvilupp soċjali u ekonomiku ta' kull nazzjon.

Ma jistax ikollok żvilupp f'pajjiż jekk ma jkollokx żvilupp qawwi fl-edukazzjoni taċ-ċittadini.

Illum dan l-iżvilupp fl-edukazzjoni qiegħed jirrifletti ruħu fl- istatistika ta' l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-pajjiż.

L-iżvilupp ta' l-edukazzjoni fil-pajjiż jirrifletti ruħu wkoll fil-qasam tas-saħħa għaliex minn dejjem kienet u għada li l-mappa tal-faqar, tal-mard u tal-mortalita' eċċessiva fid-dinja tixbaħ ħafna, anzi hija kważi identika, għall-mappa ta' l-injoranza u n-nuqqas ta' edukazzjoni - l-illiteracy - fid-dinja.

Fejn issib l-injoranza u n-nuqqas ta' tagħlim hemm issib il-faqar u l-mard u llum insibu li ż-żieda fil-life expectancy tal-poplu tagħna laħqet livelli tajbin ħafna meta mqabbla ma' dik ta' pajjiżi żviluppati u din hija dovuta wkoll għat-titjib fl-edukazzjoni.

Għalhekk kienet ħaġa ta' priorita' li b'mod speċjali u speċifiku insaħħu u nkabbru l-preparazzjoni tal-professjonijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa tal-poplu.

Illum il-kura u l-prevenzjoni tal-mard u l- preżervazzjoni tas-saħħa tal-bniedem saret ħafna aktar komplikata minn qatt qabel.

Dawn jirrikjedu tagħlim u preparazzjoni għal-livelli għolja professjonali tad-dixxiplini kollha mhux biss it-tobba iżda wkoll, anzi b'mod speċjali, l-infermiera u l-paramediċi kollha li jikkuraw lill-poplu.

Għalhekk bdejna mill-ewwel fl-1987 inħejju t-triq għall-Istitut tal-Kura tas-Saħħa li bdejnih bl-ewwel kors għall-grad ta' B.Sc. fin-nursing studies u li imbagħad estendejna dawn il-korsijiet għal oqsma u dixxiplini oħra.

Illum insibu 'l fuq minn 800 student fl-Institute of Health Care li qegħdin jippreparaw ruħhom fid-diversi dixxiplini tal-kura tas-saħħa, livelli differenti li jvarjaw minn ċertifikat għal diploma għal grad ta' B.Sc. u Masters.

L-iżvilupp fit-teknoloġija u fil-kwalita' tal-ħajja tal-poplu Malti ta' bilfors jirrikjedu dawn il-korsijiet.

Illum kull wieħed li jżur l-universita' u jara b'għajnejh dawk l-eluf ta' studenti jippreparaw ruħhom għall-ħajja professjonali tagħhom f'oqsma differenti għandu jħoss sodisfazzjon kbir li qbadna t-triq it-tajba ta' l-iżvilupp u l-ġid veru ta' pajjiżna iżda dawn in-numri kbar ta' studenti ukoll iġibu l-problemi magħhom, problemi ta' loġistika u problemi oħra ta' kif, fejn u min jgħallimhom.

Il-kobor u l-iżvilupp mgħaġġel ta' l-universita' qiegħed ikabbar l-isfida għalina lkoll speċjalment għal dawk il-persuni li għandhom x'jaqsmu ma' l-universita'.

Jiena, li għal ħafna snin kont nifforma parti mill-korp akkademiku ta' l- universita', ħassejt ħafna din l-isfida u kien għalhekk li lqajt u aċċettajt mill-ewwel din il-kariga ta' Kanċillier ta' l-Universita' b'sens ta' sodisfazzjon u fl-istess waqt b'sens ta' umilta' quddiem din l-isfida hekk kbira u lest li nagħmel l-almu tiegħi kollu ħalli nkomplu nkattru u nkabbru t-tagħlim u l-għerf tal-poplu Malti.

Mr Speaker, nifhem li permezz ta' din il-ħatra ġdida tiegħi fl-Universita' bħala Kanċillier se jkolli opportunita' kbira li naħdem għall-ġid nazzjonali fil-qasam ta' l- edukazzjoni, speċjalment dik terzjarja u hija opportunita' unika għalija li nkabbar l-għerf u t-tagħlim f'dan il-livell tal-poplu Malti u għalhekk aċċettajt din il-ħatra bil-ferħ iżda fl-istess waqt fhimt ukoll li se jkun diffiċli li naqdi ż-żewġ dmirijiet tiegħi tajjeb kif nixtieq ta' Kanċillier ta' l-Universita' u deputat f'din il-Kamra tar-Rappreżentanti tal-poplu ta' Malta.

Għalhekk b'dispjaċir kbir wasalt għad-deċiżjoni li jkolli nirriżenja minn din il-Kamra.

Għidt "b'dispjaċir kbir" għaliex f'dawn il- kważi 20 sena kelli ħafna esperjenzi sbieħ u kelli wkoll ħafna okkażjonijiet fejn stajt nagħmel il-ġid fejjiedi u dejjiemi għall-poplu Malti.

Għamilt ħafna ħbieb miż-żewġ naħat tal-Kamra u niskuża ruħi jekk xi darba inqast lil xi ħadd għalkemm dejjem ippruvajt inkun oġġettiv ħafna u ġust fid-diskorsi u l-kritika tiegħi matul dawn l-aħħar 20 sena.

Mr Speaker, nixtieq ninformak li wara li tispiċċa s-seduta se nġiblek l- ittra tar-riżenja bħala membru ta' din il-Kamra.

Nixtieq pero' qabel kollox nirringrazzja lill-kostitwenti tiegħi li dejjem tawni l-fiduċja tagħhom f'dawn is-snin u ngħidilhom li għalkemm irriżenjajt minn din il- Kamra se nkompli naħdem għall-ġid nazzjonali fil-kariga ġdida tiegħi.

Nixtieq ukoll nieħu din l-opportunita' biex nirringrazzja l-membri kollha ta' din il-Kamra ta' l-għajnuna u l-ħbiberija li tawni iżda fuq kollox nixtieq nirringrazzja lis-Sinjorija Tiegħek, Mr Speaker għall-għajnuna li dejjem sibt mingħandek.

Nirringrazzja wkoll lill-Iskrivan tal-Kamra u l- assistenti tiegħu kollha u l-messaġġiera ta' l-għajnuna li dejjem tawni meta kelli bżonnha.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak u nawguralek.

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, 20 sena minn ħajja ta' bniedem huma bla dubju ta' xejn kapitlu u ftit minuti ilu l-kollega tagħna l-Onor.

Rizzo Naudi għalaq dan il-kapitlu.

Hekk sejjaħlu hu stess ftit ġranet ilu meta konna qed nitkellmu u qalli bl-intenzjoni tiegħu li jirriżenja biex jaċċetta l-kariga ta' Kanċillier ta' l-Universita'.

Jien naħseb li fih ftit sinifikat li llejla qomt biex nagħmel dan id- diskors ħalli nsellem lill-ħabib u kollega tagħna l-Onor.

John Rizzo Naudi.

Huwa ta' sinifikat għaliex għalija l-Onor.

John Rizzo Naudi huwa kollega, ħabib u politiku li nistqarr li dejjem ħarist lejh bħala role model.

Jien dejjem fittixtu għall-pariri u nistqarr, mingħajr mistħija, li kien hemm drabi oħra fejn fittixni hu biex jagħtini pariri meta deherlu li kien hemm bżonn li jiggwidani, speċjalment meta kont qed nagħmel il-kors tal-B.Sc Nursing.

Naħseb li għal ħafna minna d-deputati ż-żgħar - nażżarda ngħid taż-żewġ naħat tal-Kamra - kien wieħed mill-politiċi li tħares lejh għax kellu dik il-figura ta' missier.

Mr Speaker, huwa ta' sinifikat ukoll li llejla qomt nagħmel dan id- diskors ħalli nsellem lill-Onor.

Rizzo Naudi għaliex dan huwa l-akbar Deputat minn din in-naħa tal-Kamra u jien inzertajt l-iżgħar Deputat fuq in- naħa tal-Gvern.

Pero' fiha sinifikat ukoll għaliex barra li jien politiku jien nurse u naħseb li din il-professjoni għandha dejn kbir lejn dan il- bniedem.

(Onor. Membri: Hear, hear) Jien naħseb li f'dan il-mument meta l-Onor.

Rizzo Naudi għadu kemm ħabbar li se jagħti r-riżenja tiegħu bħala membru parlamentari, in-nurses kollha għandhom ikunu minn ta' quddiem biex isellmulu.

Illum aħna n-nurses nistgħu nitkellmu dwar ix-xogħol tagħna bħala professjoni, nistgħu ngħidu li l-kors tagħna ġie elevat għall- universita' u għandna wkoll l-Institute of Health Care.

Illum nistgħu ngħidu li f'Malta għandna nurses ggradwati mill-B.Sc u numru ieħor li marru barra minn Malta biex jakkwistaw Masters.

Nistgħu ngħidu wkoll li n- nurses, li qabel ħafna kienu jirreferu għalihom bħala servjenti, illum qed jagħmlu riċerka u dan kollu huwa dovut għall-fatt li ftit snin ilu l-Onor.

John Rizzo Naudi kellu viżjoni li għal ħafna oħrajn dehret bħala illużjoni.

Nista' ngħid li l-Onor.

John Rizzo Naudi ta kontribut qawwi sew fil-qasam tan-nursing kif ukoll il-qasam ta' l-anzjani u ngħid ukoll mingħajr tlaqliq, li dan għamel żmien joħlom waħdu u kien hawn ħafna li dak iż- żmien ħasbu bis-serjeta' li kien qiegħed joħlom.

F'dawn iż-żewġ oqsma l- ħolm tal-bieraħ ta' l-Onor.

Rizzo Naudi sar l-agenda politika tal-lum.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, grazzi għall-Onor.

Rizzo Naudi, fil-qasam tan-nursing u ta' l- anzjani kellna qabża kbira kemm fid-direzzjoni kif ukoll fl-istrateġija, fil-kwalita' u fil-mod kif bdejna nħarsu lejn dawn iż-żewġ oqsma.

Illum mexjin fid-direzzjoni li kien qabbadna hu hekk kif ġie maħtur Segretarju Parlamentari fl-1987.

Jien ngħid li llum qed nirfinaw u qed inkomplu nibnu fuq il-bażi li pprovdielna hu.

Kienet direzzjoni differenti minn dik li konna mdorrijin biha u għalhekk kien hemm min iddubitaha, ikkritikaha, kien hemm min kien xettiku dwarha u kien hemm ukoll min dam ma aċċettaha.

Pero' llum, seba' snin wara, din id-direzzjoni qed jaddotaha kulħadd, kemm membri tan-naħa tal-Gvern kif ukoll - għal darb'oħra nażżarda ngħid - dawk ta' l-Oppożizzjoni.

Għalhekk jien għidt li filwaqt li kien hawn min kien qed jaħseb li l-Onor.

Rizzo Naudi kien qed joħlom, dan il-ħolm illum sar parti mill-agenda politika.

Mr Speaker, fil-bidunett tad-diskors tiegħi semmejt il-qasam tan-nursing li mingħajr dubju ta' xejn l-Onor.

Rizzo Naudi ta kontribut qawwi fih.

Għalkemm jien ma rridx nagħti l-impressjoni li x-xemx fil-qasam tan-nursing telgħet fl-1987 - m'huwiex l-iskop tiegħi li nagħmel kummenti partiġġjani - kulħadd jaf x'kienet is-sitwazzjoni qabel l-1987.

Dak iż-żmien kellna sitwazzjoni fejn in-nurses kienu demoralizzati, kienu jirriferu għalihom bħala servjenti u kienu kkontrollati u manipulati mill-professjoni medika.

L-Onor.

Rizzo Naudi, flimkien mal-kollegi tiegħu, l-Onor.

Louis Galea u l- Onor. George Hyzler imbagħad aktar tard anke l-Onor.

Louis Deguara u l- Onor. Antoine Mifsud Bonnici, għamlu minn kollox u għadhom qed jagħmlu minn kollox - pero' nista' ngħid u naħseb li jaqbel miegħi kulħadd li l- pijunier kien l-Onor.

Rizzo Naudi - biex in-nursing ikun elevat għal grad ta' professjoni u biex isir kumplimentari u fl-istess ħin awtonomu mill- professjoni medika.

Il-bieraħ kont qed nitkellem ma' żewġ segretarji li ħadmu mill-qrib ma' l-Onor.

Rizzo Naudi - Josef Camilleri u Daniela Cachia, qed ngħid min huma għaliex se nsemmihom fit-tajjeb - li qaluli ħafna affarijiet sbieħ dwaru.

Dawn qaluli li kif twaqqaf l-Institute of Health Care kienu l-uffiċċju - dak iż-żmien kellu s-Segretarjat għall- Anzjani - bdew jipprovaw iċemplu barra minn Malta biex jagħmlu appuntamenti ma' numru ta' universitajiet u tant kien għadu fil-fażi preliminari ta' Gvern Nazzjonalista li lanqas biss kellhom iz-zero facility biex iċemplu għal barra minn Malta.

L-ewwel ħaġa li riedu jagħmlu kienet biex jaraw kif se jġibu z-zero facility ħalli jkunu jistgħu jċemplu barra minn Malta u jintroduċu ruħhom li kienu qed iċemplu f'isem il-Gvern Malti.

Fil-fatt dawn għamlu appuntamenti ma' numru ta' universitajiet barra minn Malta biex imorru jiltaqgħu magħhom bit-tama li dak li jien sejjaħt "ħolm" ta' l- Onor. Rizzo Naudi, jsir realta'.

Dawn siefru u fost oħrajn iltaqgħu mad- diriġenti ta' l-Universita' ta' Liverpool.

Ftit wara ġiet Malta Barbara Burkey, beda l-Institute of Health Care, beda l-kors fil-B.Sc in nursing studies, aktar tard id-diploma u s-certificate in nursing practice; fi ftit kliem kellna riforma sħiħa fit-taħriġ tan-nurses.

Jien sinċerament ngħid li l-Institute of Health Care li l-Onor.

Rizzo Naudi għadu Chairman tiegħu huwa proprju l-istitut li mhux biss ta futur imma se jkompli jagħti futur lin-nursing ġewwa pajjiżna.

Pero' l-Onor.

Rizzo Naudi ma waqafx hawn u naħseb li kien preġju tiegħu wkoll li ġiet imwaqqfa l-Prevocational School li kellha l-iskop u għad għandha l-iskop biex tiggwida lill-istudenti mil- livell sekondarju għall-professjoni tan-nursing u l-professjonijiet paramediċi.

Mr Speaker, jiena li ħdimt ta' nurse naf x'jiġifieri jkollok segretarju parlamentari li huwa wkoll tabib li jinsisti u jagħmel ħafna sforzi, nista' ngħid b'suċċess, biex in-nursing ikun elevat għal-livell ta' professjoni.

Min jaf lill-Onor.

Rizzo Naudi jaf li dan huwa bniedem li dejjem iħuf l- isptar u li l-ħarġa tiegħu tal-Ħadd fil-għaxijia hija li jmur l-isptar idur u jitkellem mal-morda, jisma' s-suġġerimenti ta' kulħadd u jiddiskuti ma' kulħadd.

Hawnhekk, Mr Speaker, nixtieq nagħti eżempju żgħir ta' dan li qed ngħid.

Dan is-sajf kont qiegħed Għawdex u kont tiela' t-telgħa taż-Żebbuġ u ltqajt ma' nurse u li għamel il-B.Sc miegħi - Michael Asciak - li qalli li hu flimkien ma' nurse ieħor - Nicky Sammut - għamlu rapport dwar ir- riforma li jaħsbu li hemm bżonn li ssir fin-nursing u qalli li b'kumbinazzjoni ltaqgħu ma' l-Onor.

Rizzo Naudi li kien qiegħed għal holiday ġewwa Għawdex u qalli li aċċetta li jiltaqa' magħhom allavolja kien hemmhekk għal btala.

Fil-fatt iltaqgħu u ddiskutew miegħu - bħala Chairman ta' l-Institute of Health Care - ir-rapport u aċċetta li jiġi implimentat ħafna minnu.

Dan qed ngħidu biex nuri x'tip ta' bniedem hu l- Professur Rizzo Naudi; ikun qiegħed holiday mal-familja ġewwa Għawdex, jiltaqa' ma' nurse li jgħidlu li għandu ftit suġġerimenti u jaċċetta li jiltaqa' miegħu.

Skond ma qalli dan l-individwu l-Onor.

Rizzo Naudi mar l- isptar u għamlu sagħtejn jiddiskutu dan ir-rapport u fil-fatt se jimplimentaw - anzi naf li diġa' beda jiġi mplimentat - ħafna minnu.

Mr Speaker, fil-bidu tad-diskors tiegħi għidt li l-Onor.Rizzo Naudi kien pijunier anke fil-qasam ta' l-anzjani.

Kif jaf kulħadd fl-1987 il-Prim Ministru ħatar ministeru għal kollox ġdid biex jieħu ħsieb il-qasam ta' l- anzjani.

L-ewwel pass li kien sar kien li jiġi refurbished St. Vincent de Paule fejn il-gvern tal-ġurnata ma baqax iħares lejn dan l-isptar bħala l- makna li tipproduċi l-voti.

Il-viżjoni li kellu l-Onor.

Rizzo Naudi kienet li hemmhekk minn sptar jinbidel f'residenza li fiha l-anzjani jkunu jistgħu jqattgħu l-aħħar snin ta' ħajjithom b'dinjita'.

Jien naħseb li kien ukoll l-Onor.

Rizzo Naudi li ħa diversi miżuri biex l-anzjani jibdew jgħixu fil-komunita' bil-fatti u mhux bil-kliem.

Kien taħtu wkoll li bdew jinfetħu d-djar ta' l-anzjani.

Għadni niftakar meta nfetħet waħda mid-djar ta' l-anzjani u kien hemm waħda mit-tutors - li kienet ġiet mil-Liverpool li l-forte tagħha kienet li tgħallem il-geriatrics - u qaltli li ġewwa l- Ingilterra kollha m'għandhom l-ebda residential home ta' l-anzjani ta' dan it-tip; qaltli li dawn id-djar qishom hotels.

Mr Speaker, kien l-Onor.

Rizzo Naudi - imbagħad wara kompla l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici - li ntroduċa diversi servizzi li kellhom l-iskop li jgħinu lill-anzjani biex jibqgħu jgħixu fil-komunita' u hawnhekk nista' nsemmi l-handyman service, is-servizz tas-social assistance, it-Telecare u servizzi oħrajn li mhux l-iskop tiegħi li nidħol fihom illum.

Kien hu wkoll li ħareġ bl-idea li f'pajjiżna għandna jkollna geriatric hospital u nsista li jekk ma jkollniex dan l-isptar ma nistgħux inwettqu l-pjan li għandna f'moħħna.

Hu ried li jkollna dan l-isptar speċjalizzat għar- riabilitazzjoni ta' l-anzjani u meta ħareġ b'din l-idea kien hemm min qal li kien qiegħed jhewden u li ma kienx jaf x'kien qiegħed jgħid.

Jien naħseb li f'Settembru ta' l-1991 meta l-Blue Sisters ġie kovertit fl-Isptar Zammit Clapp - mertu ieħor ta' l-Onor.

Rizzo Naudi - ħadd ma baqa' jgħid li kien qed jhewden u kulħadd aċċetta l-fatt li din kienet prova oħra tad- determinazzjoni u ta' l-impenn ta' l-Onor.

Rizzo Naudi u tal-Gvern biex fil- qasam tal-kura ta' l-anzjani ikun minn ta' quddiem.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, ma nistax insemmi lill-Onor.

Rizzo Naudi mingħajr ma nsemmi l- kapaċita' tiegħu bħala physician.

Naħseb li kulħadd jaċċetta l-fatt li huwa wieħed mill-aqwa physicians li qatt kellna f'pajjiżna, pero' apparti l-kapaċita' tiegħu xjentifika f'dik il-professjoni ta' min isemmi l-kariżma unika li kellu mal-pazjenti u anke l-mod kif diversi drabi uża l- professjoni tiegħu biex jaħdem fost il-missjoni.

Fil-fatt, anke meta kien Ministru, siefer diversi drabi biex jagħmel xogħol ta' tabib fil-missjoni - jidhirli li l-aħħar post li żar kien il-Kenja - u kien imur jaħdem fl- iktar areas impestati bil-ħmieġ u bil-mard u fejn ikun hemm problemi kbar.

Kien ukoll il-bniedem li waqqaf il-volontary lay mission li qed tagħmel ħafna xogħol b'risq il-missjoni.

Mr Speaker, l-Onor.

Rizzo Naudi huwa riċerkatur wkoll - jien ngħid li huwa iffissat fl-istatistika.

Fit-tiftix li għamilt jien sibt li fl-ewwel diskors li kien għamel l-Onor.

Rizzo Naudi fil-22 ta' Diċembru 1976 waqt id- diskussjoni dwar l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar ir- Regolamenti tat-Traffiku - li kellu l-għan li jimpedixxi t-tipjip fuq it- trasport pubbliku - kkwota studju famuż ta' Doll and Hill li sar fl-1951 u semma ruxxmata statistika biex isostni l-argumenti tiegħu li t-tipjip u l- passive smoking jagħmlu l-ħsara.

Jien naħseb li ħaġa oħra li wieħed għandu jgħid fuq l-Onor.

Rizzo Naudi hija rigward l-aspett uman.

Il-bieraħ meta kont qed nitkellem ma' Josef u Daniela - li ħadmu miegħu mill-qrib - u ma' Dr. John Cachia - li dak il- ħin inzerta qiegħed fl-uffiċċju - qaluli li meta l-Onor.

Rizzo Naudi kien Segretarju Parlamentari kien jara lil kull min kien imur fl-uffiċċju tiegħu anke jekk ma jkollux appuntament u jekk xi ħadd mill-istaff kien igerger għal xi ħadd għaliex ikun jidhirlu li huwa xi ftit esiġenti żżejjed kien jgħidlu biex qabel ma jiġġudika jpoġġi lilu nnifsu fil-pożizzjoni ta' dak l-individwu.

L-Onor.

Rizzo Naudi huwa bniedem li jittollera lil kulħadd, ma jgħajjat u jiġġieled ma' ħadd u għandu riżerva kbira ta' paċenzja.

Hawnhekk nixtieq insemmi waqt ftit umoristiku.

Waqt il-maiden speech li kien għamel fit-22 ta' Diċembru 1976 xi ħadd min-naħa tal-Gvern - għax dak iż-żmien konna fl-oppożizzjoni - beda jinterrompih b'mod kontinwu u wara ħafna interruzzjonijiet l-iSpeaker talbu biex jkomplix jinterrompih għaliex huwa kien qed jagħmel il-maiden speech.

Pero' dak il-ħin qabeż l- Onor. Rizzo Naudi u qallu: Tinkwetax, Mr Speaker, erħilu ma jimpurtax.

Dan huwa l-karattru ta' l-Onor.

Rizzo Naudi; membru ieħor jinterrompih fil- maiden speech tiegħu, l-iSpeaker jipprova jaqbeż għalih u hu jgħidlu li ma jimpurtax.

Naħseb li dan jirrifletti l-karattru ta' dan il-bniedem; bniedem ta' rispett, b'valuri soda u raġel tal-familja.

Il-bieraħ Josef kien qed jgħidli li nhar ta' Tnejn fil-għodu ġieli kienu jiltaqgħu fl- uffiċċju u jgħidulu: Profs, fejn mort il-bieraħ?

U hu kien jgħidilhom li ma ħariġx għaliex l-għaxqa tiegħu hi li nhar ta' Ħadd joqgħod id-dar jieħu ħsieb it-tfal tat-tfal.

Naħseb li dan jirrifletti kemm hija mportanti l- familja għal dan il-bniedem.

Mr Speaker, jien m'iniex magħruf għall-eloġji, la ta' dawk li jkunu mejtin u wisq u wisq inqas għal persuni bħall-Onor.

John Rizzo Naudi li għadhom ħajjin mimlija saħħa u enerġija u li għad fadlilhom snin twal ta' servizz x'jagħtu lil dan il-pajjiż.

Pero' llum ħassejt li għandi nagħmel eċċezzjoni billi nqum u nsellimlu qabel ma jitlaq u ħsibt li l-aħjar mod li għandi nsellimlu bih huwa li nieħu ftit ħin mill-Aġġornament.

Jien xtaqt li nsellem lill-Onor.

Rizzo Naudi b'dan il-mod għaliex jien ngħid li huwa kontra t-tendenzi li għandhom politiċi oħrajn.

Politiċi oħrajn iħobbu jfaħħru lilhom infushom u jamplifikaw it-tajjeb li għandhom, pero' min jaf lill-Onor.

Rizzo Naudi jaf li m'huwiex ta' dan it-tip.

Huwa qatt ma fittex il-glorja tiegħu u qatt ma pprova jfaħħar lilu nnifsu - anzi jimpressjonak bl-umilta' li għandu - u għalhekk jien ħsibt li jistħoqqlu ftit minuti biex qabel ma jitlaq xi ħadd iqum u jsellimlu.

Mr Speaker, din hija biss tislima mhux bl-intenzjoni li nħallsu d-dejn li għandna miegħu imma biex f'dawn il-ftit minuti nirrikonoxxu dan id-dejn.

Minn dan il-grupp - nista' ngħid anke minn din il-Kamra - se nitilfu l- ewwelnett konsulent - kien dejjem on call u kull min kien ikollu xi ħaġa kien jgħid: Issa jiġi John Rizzo Naudi - ħabib, kollega u Onorevoli li kien denju ta' dan it-titlu mhux skond il-proċedura tal-Kamra imma skond għemilu.

GĦalhekk, qabel ma jagħlaq dan il-kapitlu u jitlaq għall-aħħar darba biex imur iwettaq xogħol ieħor bħala Kanċillier ta' l-Universita', xtaqt li lil dan ir-raġel ġentlom f'ismi, f'isem il-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra u fuq kollox f'isem il-poplu ngħidlu grazzi u grazzi ħafna tas- servizz twil ta' 20 sena li ta bħala membru parlamentari.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Prosit, f'ċirkostanzi bħal dawn min jippresjedi l-Kamra normalment ikun jixtieq li r-regolamenti tal-Kamra jippermettulu jagħmel l- istess diskors li għamel l-Onor.

Galea.

Ir-regolamenti ma jippermettulix, pero' jippermettuli li ninforma lill-Kamra li għadni kif irċevejt issa ittra mingħand l-Onor.

Rizzo Naudi u se naqra lill-Kamra kif jien obbligat li nagħmel.

8 ta' Novembru, 1995

GĦażiż Dr. Gonzi,

Nixtieq ninfurmak li llum aktar kmieni, rċevejt minn għand il- President tar-Repubblika ta' Malta, l-E.T. Dr. Ugo Mifsud Bonnici, l- ħatra ta' Kanċillier ta' l-Universita' ta' Malta.

Jien aċċettajt bil- ferħ din il-kariga għaliex tagħtini l-opportunita' unika li nkun nista' naħdem għall-ġid Nazzjonali fil-qasam tal-Edukazzjoni Terzjarja.

Nifhem li, b'din il-ħatra fl-Universita', sejjer ikun diffiċli għalija li naqdi sewwa, kif nixtieq, iż-żewġ dmirijiet ta' Kanċillier fl- Universita' u ta' Deputat fil-Kamra tar-Rappreżentanti tal-Poplu ta' Malta.

GĦalhekk iddeċidejt li nirreżenja minn Membru ta' din il-Kamra tar- Rappreżentanti tal-Poplu ta' Malta llum t-tmienja ta' Novembru, 1995 b'effett minn wara din is-seduta tal-lejla.

Waqt li nselli għalik u l- istaff tiegħek kollu, nixtieq nirringrazzjakom ta' l-għajnuna li dejjem sibt mingħandkom.

Nsellimlek u Grazzi Ħafna.

GĦoddni dejjem tiegħek.

John Rizzo Naudi

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 13 ta' Novembru, 1995 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif kommunikata mill-Prim Ministru.

Fid-9.54 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA - KAŻ TA' JOACHIN ARMENI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif sħiħ dwar fiex wasal il-każ ta' Joachin Armeni ta' 35/4, St. Joseph Str.

Valletta li għamel talba għal akkomodazzjoni alternattiva?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li skond l-informazzjoni li għandu d- dipartiment, filwaqt li s-Sur Joachin Armeni (mhux Jack Aumeni) qed jitlob li jibdel il-post tiegħu ma' ta' ħaddieħor, il-persuna li qed jindika hu, min-naħa tiegħu qed jitlob li jibdel ma' terza persuna.

Id-dipartiment qed jara wkoll kemm jagħmel sens li familja b']amsa min- nies tibdel minn flat 3 bedroomed għal wieħed izgħar.

DJAR - KAŻ B'FILE NRU.

H 08800

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jara fiex wasal il-file H 08800 tal-Housing u jirrapporta dwar il-każ fil-Parlament?

ONOR.CENSU GALEA: L-applikazzjoni Nru. H 08800 qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' applikazzjonijiet oħra simili.

GUDJA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li Triq l- Għelejjel, fil-Gudja, tiġi rranġata l-problema li hemm minħabba ilmijiet li jiġu minn toroq oħra u wara, tingħata t-tarmac?

Jista' wkoll jara li tiġi rranġata Triq Xlejli, fil-Gudja, bl-istess problema?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li snin ilu kien sar "culvert" miftuħ biex jiddrenja dan l-ilma għal Wied Dalam, iżda dan il-kanal reġa' ngħalaq mill-bdiewa li jaħdmu r-raba' minn fejn jgħaddi.

Bħalissa qed jerġa jsir dan il-"culvert".

GUDJA - TRIQ IL-PLUVIERI -TISWIJA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li Triq il- Pluvieri, fil-Gudja terġa' tiġi mibnija mill-ġdid?

ONOR.MICHAEL FRENDO: L-asfaltar ta' toroq ġodda jsir skond il- prijoritajiet li kienu bagħtu l-kunsillieri lokali, u dawk tad-Dipartiment tat-Toroq, u skond il-fondi disponibbli.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - MEDIĊINI GĦAL DAWK MORDA BL-AIDS

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Billi dan l-aħħar tħabbar li meta ġew kkumbinati żewġ mediċini kellhom effett tajjeb fuq dawk morda bl-AIDS, din il-kura hija aċċessibbli għal morda bl-AIDS f'Malta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ġejt assigurat li din il-kura hija aċċessibbli f'Malta għal dawk li jkunu dikjarati li jenħtieġuha mill-konsulent li jkun qed jikkurahom.

BANEK - BOV

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'passi ħa l-BOV kontra l-Grupp 4 li kienu responsabbli minn borza ta' Lm20,000 li għosfrot meta kienu qed jiddepożitaw il-flus fil-cash centre tal-BOV?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-Bank Of Valletta llum huwa kumpannija privata.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KAŻ TA' MICHAEL GALEA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kif baqa' l-każ ta' Michael Galea li qatgħulu idu fl-Isptar wara li kellu inċident?

Saret inkjesta?

Jekk iva, r-riżultat ħareġ?

Il-ġenituri tiegħu li stqarrew li kienu se jieħdu passi legali, għamlu dan?

Jekk iva, qed ifittxu lid-Dipartiment tas-Saħħa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għall- każ ta' Michael Galea.

Wara li ntemmet 'peer review' dwar il-każ biex ġew stabbiliti il-fatti ġiet appuntata inkjesta taħt 'Inquiries Act'.

Ninsab informat li r-Rapport ta' l-Inkjesta għadu mhuwiex konkluż.

Id-dipartiment mżhuwiex a konjizzjoni ta' xi passi legali kontrih f'dan il- każ.

ĦALIB - IMPORTAZZJONI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie mportat ħalib ta' barra fil-kartun jew flieken f'dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

X'kontroll hemm fuq l-importazzjoni tat-trab tal-ħalib?

Peress li hemm ħafna raħħala nkwetati li l-Malta Dairy Products mhux se tieħu aktar ħalib mill-kwosta allokata, ma jidhirlux l-Ministru li għandu jkun hemm kontroll fuq l-importazzjoni tal-ħalib ta' barra u fuq it-trab tal-ħalib ukoll?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni dwar importazzjoni ta` ħalib fil- kartun jew fliexken hi kif tidher hawn taħt:-

SENA LITRU

1990 370,242 1991 165,999 1992 257,493 1993 422,815 1994 1,025,660

Sa l-aħħar tas-sena li għaddiet l-importazzjoni ta` ħalib kienet ristretta u kien jitħalla jiġi mportat trab tal-ħalib f`kontenituri ta` mhux aktar minn 400 gramma u, fi kwantitajiet akbar għal skopijiet industrijali, taħt kontrolli stretti.

Kien ukoll permess li jidħol ħalib likwidu `long-life`speċjali, addattat għal persuni li ma setgħux jixorbu ħalib normali.

Dawn il-miżuri swew bħala protezzjoni lir-raħħala.

Mill-ewwel ta` din is-sena il-protezzjoni għall-industrija lokali inbidlet, bħal f`numru kbir ta` każi u oħra f`waħda bbażata fuq sistema ta` `levies` li jservu biex jipproteġu l-industrija lokali, bħal f`dan il-każ dik tal-ħalib.

RAĦĦALA - PROJBIZZJONI LI JAGĦMLU L-ĠBEJNIET TAL-BŻAR

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Wara l-aħħar imxija tad-deni rqiq f'Malta, jista' l-Ministru jgħid jekk ir-raħħala hux qed jiġu projbiti milli jagħmlu ġbejniet tal-bżar?

Jekk iva, għaliex?

Jekk le, raħħal li għandu baqar, jista' jagħmel ġobon hu?

Jekk iva, x'irid jagħmel?

Jista' l-ħalib żejjed li jipproduċi u ma jittieħidx mill-fabbrika tal-ħalib minħabba l-kwota jagħmel dan il-ħalib f'ġobon hu?

ONOR.

CENSU GALEA: Jien informat li r-raħħala li jrabbu n-nagħaġ ma ġewx pprojbiti milli jagħmlu ġbejniet.

Raħħal li għandu l-baqar huwa marbut bil-liġi li jieħu l-ħalib kollu tal-baqar il-Malta Dairy Products Ltd liema kumpannija hija marbut li taċċetta l-ħalib kollu.

SKEJJEL: NADUR - SKOLA PRIMARJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu mill-Ministeru tiegħu dwar l-ilmenti mqajma f'ittra lilek ta' "Ġenituri Mħassba" bid-data tat-30 ta' Settembru, 1995?

Meta se tintbagħat Kap fl-Iskola Primarja tan-Nadur?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Fl-Iskola tan-Nadur mżhemmx nuqqas ta' Kap għalkemm il-Kap ta' l-iskola kienet bis-'sick leave'.

Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l-ittra msemmija kienet waħda anonima u saru ħafna insinwazzjonijiet mingħajr ma ħadd kellu l- kuraġġ li juri ismu jew jagħti dettalji konkreti.

FONDAZZJONI GĦALL-ISTUDJI INTERNAZZJONALI - SUR LOUIS CASSAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jirriżulta li s-Sur Louis Cassar tal-Foundation for International Studies qed jagħmel Master's degree f'kors organizzat minnu stess?

Jirriżulta li huwa diġa' kkwalifika minn kors organizzat mill-Istitut Internazzjonali għall-Ambjent tal-Fondazzjoni?

Is-Sur Cassar huwa Kordinatur ta' dan l-Istitut?

Malli jieħu l-Master's is-Sur Cassar jaqbad salarju ogħla mal- Fondazzjoni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-Onor.

Interpellant mhux korrett meta jgħid li s- Sur Louis Cassar tal-Foundation for International Studies qed jagħmel Master's Degree f'kors organizzat minnu stess.

Dan il-kors hu organizzat mill-Istitut Internazzjonali għall-Ambjent u hu mmexxi minn Bord ta' Studju maħtur mis-Senat ta' l-Universita'.

Is-Sur Cassar mhux membru tal-Bord ta' Studju ta' dan il-kors.

Il-kordinatur tal-kors hu membru ta' l-istaff akkademiku ta' l-Universita'.

Is-Sur Cassar kiseb Postgraduate Diploma f'"Environmental Management" mħejji mill-programm MEDCAMPUS ta' l-Unjoni Ewropea, kompost minn erba' universitajiet, fosthom l-Universita' ta' Strathclyde, Istituto Universitario Navale ta' Napli, Galillee College u l-Universita' ta' Malta.

Dan il-kors kien immexxi minn Scientific & Management Committee b'rappreżentanza ta' dawn l-Universitajiet msemmija, flimkien ma' Bord ta' l-Istudju maħtur mis-Senat ta' l-Universita' ta' Malta li s-Sur Cassar ma kienx membru tiegħu.

Is-Sur Cassar huwa Kordinatur Eżekuttiv ta' l-Istitut Internazzjonali għall-Ambjent, kariga marbuta ma' l-amministrazzjoni ta' dan l-istess Istitut.

Jekk is-Sur Cassar jikseb il-grad ikollu l-istess drittijiet li għandu kull impjegat ieħor bl-istess kwalifiki.

Inżid li hi ħaġa normali li l- Istituzzjonijiet jinkoraġġixxu lill-impjegati tagħhom biex javvanzaw fl- istudji u l-kwalifiki tagħhom.

Din hi prattika ta' l-Universita' fejn hemm numru kbir ta' impjegati li qegħdin jagħmlu korsijiet organizzati mill- istess Universita'.

UNIVERSITA' - KORSIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: L-Universita' tinsab f'pożizzjoni li tgħid kemm minn dawk li jibdew xi kors universitarju jkun hemm min ma jkomplix għal xi raġuni jew oħra?

Sena b'sena fl-aħħar snin (1992-1995) kemm kien hemm studenti li bdew kors fl-Universita' u ma komplewx?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25323 (Seduta Nru. 422) li kienet tirrigwarda s-snin 1992-94.

Il-figuri għas-sena 1995 għadhom qed jinġabru.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti li tħallew jibdew jistudjaw l-Universita' din is-sena u tħallew jidħlu provisional?

Liema korsijiet qed isegwu?

Ingħatat pubbliċita' biżżejjed li studenti setgħu jiġu aċċettati bħala provisional?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nifhem li l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għal studenti li ġew ammessi bħala studenti bi prova (probationary) taħt ir- Regolament 3.1 (c) li jipprovdu għad-dħul ta' student li "jkun applika għad- dħul skond ir-Regolament 2 (dħul ta' studenti regolari) iżda hu mistenni mill-Bord tad-Dħul, bil-parir tal-Kumitat tad-Dħul tal-Fakulta' jew l- Istitut relevanti, li jissodisfa kondizzjonijiet addizzjonali li jkunu minflok mhux aktar minn element wieħed tar-Rekwiżiti għad-Dħul, bħala suġġett ta' l-Eżami taċ-Ċertifikat ta' l-Edukazzjoni Sekondarja jew ta' grad ta' l-Eżami tal-Matrikola fil-livell Avvanzat, u l-Bord tad-Dħul, bil- parir fuq imsemmi, jiċċertifika dawn il-kundizzjonijiet addizzjonali jistgħu jiġu sodisfatti billi jtemmu b'suċċess parti speċifika tal-kors jew il-kors sħiħ li l-kandidat ikun irid jidħol għalih."

Dan ir-regolament kellu l-istess pubbliċita' bħal bqija tar-Regolamenti tad-Dħul, li kienu jistgħu jinġabru mill-Universita' minn min kien interessat.

Din is-sena ġew aċċettati 110 studenti taħt dan ir-regolament.

Numru żgħir minn dawn m'aċċettawx l-offerta.

In-numru preċiż għad qed jinġabar peress li l-istudenti għadhom fil-proċess li qed jirreġistraw formalment.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm studenti bħalissa jistudjaw fl-Universita' li tħallew jidħlu bis-saħħa tal-maturity Clause?

Liema korsijiet qed jistudjaw?

Fuq liema kriterji ntgħażlu?

Kien hemm persuni li applikaw u ma ntgħażlux?

Kemm kien hemm minn dawn l-applikanti adulti li ma ntgħażlux u għaliex?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Dik li hi komunament magħrufa bħala l-'maturity clause' hi Regolament 2.2(a) (iii) tar-Regolamenti tad-Dħul fl-Universita' li tgħid li:

"Kandidat jista' jiddaħħal ukoll bħala student regolari ta' l- Universita' jekk hu jkun qabeż l-eta' ta' 23 sena fil-bidu tal-kors li jkun applika għalih u jkun tqies intitolat għad-dħul bħala student regolari mill-Bord tad-Dħul imwaqqaf skond ir-Regolament 5."

Ir-Regolament 5 jipprovdi li l-Bord tad-Dħul ikollu s-setgħa "li jfittex il- parir tal-kumitat tad-dħul tal-Fakulta' u b'mod partikolari jekk kandidat li qiegħed jitlob li jidħol bħala student regolari skond ir-Regolament 2.2(a) (iii) għandu l-isfond akkademiku neċessarju biex isegwi bi profitt il-kors ta' studju konċernat."

Għal dan il-għan, kandidati li japplikaw biex jidħlu f'xi kors bis-saħħa ta' dan ir-regolament normalment ikunu intervistati u f'xi każi, jekk ikun meħtieġ, isirilhom ukoll test bil-miktub.

Għal din is-sena akkademika kien hemm 369 kandidati f'din il-kategorija u 271 minnhom ġew aċċettati.

Dawn kienu mqassmin kif ġej:

|Kors |Appli|Accet|Mhux |Irtiraw| | |kaw |tati |Accettat|l-appli| | | | |i |kazzjon| | | | | |i | |B.E.& |2 |0 |2 |0 | |A. | | | | | |B.A. |16 |9 |1 |6 | |B.A.(E|45 |41 |0 |4 | |vening| | | | | |) | | | | | |B.Com.|25 |21 |3 |1 | |B.Sc.B|9 |6 |2 |1 | |us & | | | | | |Comp | | | | | |Dip. |25 |23 |1 |1 | |Mangt | | | | | |Dip. | | | | | |Soc St| | | | | |Wom & |10 |10 |0 |0 | |Dev | | | | | |B.Ed. |16 |13 |2 |1 | |B.Psyc|13 |12 |1 |0 | |h. | | | | | |B.Comm|5 |4 |0 |1 | |un. | | | | | |B.Eng.|3 |1 |2 |0 | |B.A.Le|21 |21 |0 |1 | |gal | | | | | |B.Phar|3 |2 |0 |1 | |m. | | | | | |B.Sc.(|3 |1 |1 |1 | |Hons.)| | | | | |S.Th.B|3 |3 |0 |0 | |. | | | | | |B.A.(R|9 |6 |3 |0 | |el. | | | | | |Stud) | | | | | |B.A.(T|4 |3 |1 |0 | |heol.)| | | | | |Dip. |13 |11 |2 |0 | |Rel. | | | | | |Stud. | | | | | |B.Sc.(| | | | | |Hons.)| | | | | |Info |5 |3 |2 |0 | |Tech) | | | | | |Dip.in|3 |3 |0 |0 | |Agric.| | | | | |B.A.So|4 |2 |1 |1 | |c. | | | | | |Adm. | | | | | |Dip. |65 |33 |31 |1 | |Soc. | | | | | |Wk. | | | | | |Dip. |32 |28 |2 |1 | |Youth | | | | | |B.Sc.C|5 |5 |0 |0 | |omm. | | | | | |Th. | | | | | |B.Sc.N|3 |3 |0 |0 | |urse | | | | | |B.Sc.R|1 |1 |0 |0 | |ad. | | | | | |Dip. |2 |0 |2 |0 | |Med. | | | | | |Lab. | | | | | |Dip. |6 |6 |0 |0 | |Nurse | | | | | |Dip. |1 |1 |0 |0 | |Podol.| | | | | |Cert. |12 |8 |0 |4 | |in | | | | | |Nurse | | | | |

Hemm ukoll sitt applikazzjonijiet li ġew milqugħa tard u għadhom qed jiġu kkunsidrati.

Dawn huma 2 fil-B.A. u waħda kull wieħed fil-B.A.(Evening), B.Communications, B.A.(Theol. & Hum.

Studies) u fid-Dip. in Youth.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI U RIŻORSI UMANI - SUR GODWIN FRIGGIERI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid fiex jikkonsisti x-xogħol ta' Godwin Friggieri mal-Ministeru tiegħu?

Meta daħal jaħdem ma' dan il- Ministeru?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Is-Sur Godwin Friggieri kien ġie mpjegat bħala 'Personal Assistant' fil-Ministeru tiegħi meta kelli responsabbiltajiet Ministerjali differenti.

Dan il-kuntratt baqa' jiġġeded kull sena.

Fl-aħħar kuntratt li sar, dak ta' Novembru 1994, is-Sur Friggieri ġie mpjegat bħala 'Personal Assistant' fuq bażi 'part-time' u ma baqax 'full-time' bħal qabel.

PULIZIJA - SERQA MILL-CASH CENTRE TAL-BANK OF VALLETTA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kienx hemm xi żvilupp fuq il-borża li kien fiha Lm20,000 taħt il-ħarsien tal-Group 4 u nsterqet mill-Cash Centre tal-Bank of Valletta?

Il-Group 4 inżammu responsabbli?

Ġew imġiegħla jħallsu dawn l- Lm20,000 lura ladarba dawn il-flus kienu taħt il-ħarsien tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ma kienx hemm żviluppi fl-investigazzjonijiet tal- pulizija dwar is-serq tal-borża bil-flus li seħħet mill-Bank Of Valletta.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija m'iniex f'pożizzjoni ngħid x'decizjonijiet ħadu l-awtoritajiet tal-Bank imsemmi.

Minħabba li l-Banek ma jaqgħux taħt il-Ministeru ta' l-Intern

"IT-TORĊA" - KOORDINATUR EŻEKUTTIV - KUMMENTI

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Nirreferi għal kummenti li għamel il-Kordinatur Eżekuttiv f'intervista li ta fil-ħarġa tat-"Torċa", nhar il-Ħadd 15, ta' Ottubru dwar l-Isptar Monte Carmeli fejn għamel riferenza għar-riforma fil-Qasam tas- Saħħa Mentali.

Dan l-uffiċjal li m'għandu l-ebda background fil-Qasam tas- Saħħa, iktar u iktar fejn għandu x'jaqsam mal-kura tas-Saħħa Mentali, għamel dikjarazzjoni li tgħid li l-problemi tas-saħħa mentali huma diversi u hemm ħafna u dawn il-pazjenti m'humiex ta' periklu għall-komunita'.

Ma jidhirlux l-Ministru li dawn huma kliem kemm kontraditorji u fl-istess ħin perikolużi u li jistgħu jagħmlu iktar ħsara milli ġid lir-riforma għas- servizz tas-Saħħa Mentali?

Dawn il-konklużjonijiet żgur li għadna ma nafuhomx qabel ma jsiru l-istudji neċessarji.

Pajjiżi bħal fir-Renju Unit fejn riformi fil-kura tas-Saħħa Mentali kienu ddaħħlu b'mod mgħaġġel, kellhom esperjenza qarsa li waslet għal opinjoni li bħalissa l-kura tas- saħħa mentali fil-komunita' rriżultat f'katastrofu fil-komunita', fejn mill- inqas mewta fil-ġimgħa, hija assoċjata ma' din it-tip ta' kura.

ONOR.

LOUIS GALEA: Kuntrarju għall-opinjoni ta' l-Onor.

Membru il- Koordinatur Eżekuttiv kiseb esperjenza fl-Amministrazzjoni fis-Settur tas- Saħħa u għandu l-kapaċitajiet biex jikkordina ir-Riforma kif proposta fil- 'Policy' Nazzjonali.

Il-Koordinatur kien qed jitkellem b'mod ġenerali bl- għan li titnaqqas l-istigma kontra l-Mard Mentali u l-pazjenti li jbatu b'dan il-mard.

Dan ma jfissirx li pazjenti li huma ta' periklu għalihom u għas-Soċjeta' jiġu ntegrati fis-soċjeta'.

Fl-ebda mument ma ntqal dan mill- Koordinatur Eżekuttiv.

Għall-informazzjoni ta' l-Onor.

Membru fiċ- Ċensiment li sar fl-Isptar Monte Carmeli minn total ta' 632 pazjent, 35 pazjent biss kellhom xi tendenza ta' vjolenza lejn terzi persuni, li minnhom 18 kienu 'diagnosed' bħala 'mentally retarded'.

Il-'Policy' Nazzjonali li għaliha rrefera il-Koordinatur tenfasizza l-ħtieġa li l- Isptar Monte Carmeli jibqa' jeżisti għaliex nafu li ċertu nies ma tistax tagħtihom il-kura effettiva jekk mhux b'ambjent istituzzjonali kuntrarju għall-opinjoni ta' l-Onor.

Membru.

Il-kummenti tal-koordinatur la huma kontraditorji u lanqas ta' periklu għaliex fin-normi aċċettati wieħed jenfasiżża dak li huwa komuni u mhux dak li huwa rari.

Pazjenti Mentali b'tendenza ta' vjolenza fiżika huma r-rarita' u hu dover ta' kull min jista' jinfluwenza l-opinjoni pubblika li fi kliemu u b'għemilu ma jbeżżax il-poplu b'affarijiet li ma tantx huma komuni.

SPTAR MONTE CARMELI - LAUNDRY

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'miżuri jeżistu u jiġu pprattikati fil-laundry fl-Isptar Monte Carmeli biex jiġi żgurat li jitnaqqas il-periklu għas-saħħa ta' l-impjegati fuq il-post tax-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li qed jittieħdu diversi miżuri biex is-Saħħa tal-ħaddiema fil-'Laundry' ta' l-Isptar Monte Carmeli tiġi żgurata.

Fosthom dawn ta' min isemmi:- 1.

Ħwejjeġ maħmuġin sewwa speċjalment dawk li jkunu mxarrbin b'xi likwidi, jiġu mitfugħa ġo boroż speċjali li jdubu ġol-makni tal-ħasil biex fl-ebda waqt ma jintmissu minn xi impjegat qabel ma jinħaslu.

Jingħata lbies protettiv lill-impjegati u jiġi mfakkar regolarment dwar l-importanza ta' l-użu tiegħu.

F'ċerti każi jingħataw maskri tal-wiċċ u ngwanti ħoxnin lill-impjegati li jiġu f'kuntatt mal-ħwejjeġ maħmuġin.

Biex jiġi żgurat li ma jkun hemm l-ebda waqt li kemm l-impjegati tal- 'Laundry' kif ukoll il-pazjenti ma jieħdu ebda infezzjoni mill-ħwejjeġ indaf, kull ħaġa li tiġi maħsula tingħata trattament ta' 'Heat Disinfection' biex jinqatlu l-mikrobi kollha.

Tingħata t-tilqima kontra l-'Hepatitis' lil kull impjegat tal-'Laundry' fuq bażi volontarja.

Barra mis-saħħa fiżika qegħdin jittieħdu miżuri biex tittaffa t-tbatija lill-impjegati billi qed jiġu ordnati makni awtomatiċi li bihom ix-xogħol isir aħjar b'inqas tbatija.

SPTAR MONTE CARMELI - GENERATOR TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk fl-Isptar Monte Carmeli jeżistix generator ta' l-elettriku?

Jekk fin-negattiv, hemm il-ħsieb li fil-futur qarib dan l-impjant se jiġi nstallat?

Xi provvediment jeżisti fl-isptar meta jkun hemm qtugħ tal-kurrent elettriku?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li qed jitħejjew l- ispeċifikazzjonijiet biex l-Isptar Monte Carmeli wkoll ikun ipprovdut b'ġeneratur ta' l-elettriku.

Sal-lum bħalma kien jiġri fil-passat l-isptar huwa fornut b'numru suffiċjenti ta' 'emergency lights' u b'lampi tal-gas.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - CANCER REGISTRY

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu mwaqqaf il-cancer registry fid- Dipartiment tas-Saħħa?

Jista' l-Ministru jgħid jekk informazzjoni li nġabret qabel l-1991 fil-cancer registry għadx tkun disponibbli fil-futur biex tiġi studjata flimkien ma' informazzjoni li nġabret wara l-1991?

Kif id-Dipartiment tas-Saħħa jiżgura li informazzjoni u statistika fuq każi tal- cancer ma tintilifx?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li l-'Cancer Registry' li teżisti bħalissa fid-Diviżjoni tas-Saħħa bdiet tiffunzjona fil-bidu ta' l-1984.

Ma ntilfet ebda parti mill-informazzjoni li nġabret mill-1984 sa l-1990, u hija kollha disponibbli għall-istudju.

Mill-1991 l-informazzjoni bdiet tinġabar fuq il-popolazzjoni sħiħa tal-Gżejjer Maltin, u ġew applikati 'standards' internazzjonali li jiżguraw il-kwalita' ta' l-istatistika u li jippermettu paragun ma' l-istatistika ta' pajjiżi oħra.

Hija għal dawn iż- żewġ raġunijiet li jsir ferm iżjed użu mill-informazzjoni li nġabret mill- 1991 'il quddiem.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TA' L-OUTPATIENTS - ĦRUQ FIL-LIFT

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'ikkaġuna ħruq fil-lift tad-Dipartiment ta' l- Outpatients fl-Isptar San Luqa li sar fit-18 ta' dan ix-xahar?

X'kienu l- effetti ta' dan il-ħruq?

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-lift l-ieħor fl- Outpatients hux qed jaħdem fil-preżent?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nikkonferma li sar ħruq żgħir fil-'lift' ta' l-'Out- Patients' fit-18 ta' Ottubru, 1995.

Dan kien ikkaġunat minn sigarett li ġie mitfugħ minn xi ħadd (dan kontra r-regolamenti ta' l-Isptar) u qabbad ftit karti miġbura fix-shaft taħt il-'lift'.

Dan ikkawża daħna li tferxet fis-'second floor'.

Il-ħruq ġie kkontrollat fi ftit minuti.

Inżid ngħid li ma saret ebda ħsara fil-mutur u fil-kaxxa tal-'lift'.

Dan il-'lift' tħaddem mill-ewwel wara li saru l-aċċertamenti kollha meħtieġa.

Fil-preżent il-'lift' l-ieħor mhux qiegħed jaħdem.

Ħarġet 'tender' biex jitwaħħal mutur ġdid f'dan il-'lift', li ġiet mogħtija lil 'Top Service Ltd'.

PULIZIJA - ĊITAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN S. GRECH staqsalill-Ministru ta' l-Intern: Billi s-sena l-oħra n-numru ta' karozzi li kienu rreġistrati kien 226,379 waqt li n-numru ta' dawk il-karozzi li kellhom 'road licence' kien biss 169,066 - diskrepanza ta' 57379 - jista' l-Ministru jispjega għaliex teżisti din id- diskrepanza kollha?

Jista' l-Ministru jagħti indikazzjoni ta' kemm il- pulizija ħarġet ċitazzjonijiet kull sena fl-aħħar ħames snin fuq karozzi u sewwieqa li nqabdu jużaw il-karozza tagħhom mingħajr ma kienu koperti minn 'road licence'?

ONOR.

TONIO BORG: Rigward l-ewwel parti tal-mistoqsija ninforma lill- Onor. Interpellant li r-reġistrazzjoni ta' vetturi jaqgħu taħt ir- responsabilita' tad-Direttorat tal-Liċenzjar u Spezzjonar ta' Vetturi.

Dan id-Direttorat jaqa' taħt il-Ministeru tat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija.

Mill-1990 sa l-aħħar ta' Settembru ta' din is-sena it-Taqsima tat- Traffiku tal-Pulizija ħarġet 7,816-il ċitazzjoni dwar vetturi li ma kienux koperti minn "road licence".

Barra minn dan inhargu numru kbir ta' citazzjonijiet mill-pulizija tad-distrett li stastika taghhom s'issa kienet impossibli li tinzamm.

MSIDA - RUE D'ARGENS - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jara li ssir zebra crossing f'Rue D'Argens, Msida fil-parti parallela ma' Sawmill Street, minħabba fil-mużew li hemm fil-kantuniera ta' Sawmill Street ma' din it- triq prinċipali?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Se nirriferi s-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant għal konsiderazzjoni tal-Bord, għall-Kontroll tat-Traffiku.

POSTA LTD. - INGAĠĠAR TA' ĦADDIEMA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ingaġġati nies ma' Posta Ltd. mindu twaqqfet il-kumpannija?

F'liema livell kienu u kif intgħażlu?

Huwa minnu li fost dawk magħżula hemm żewġ messaġġiera ġodda:

wieħed illitterat; u l-ieħor ex-pastizzar ta' 'l fuq minn 50 sena li jiġi minn Ministru?

Veru li dan ta' l-aħħar spiss jidħol tard għax-xogħol biex ikun jista' jmur jgħin fil-Pastizzerija?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li n-numru ta' n-nies impjegati s'issa ma' Posta Ltd. huwa ta' 122.

Dawn huma:

Chief Executive 1 Financial Controller 1 P.R. and Marketing Exec 1 Pustiera 72

Dawn: (a) 41 minn eżami pubbliku kompetittiv li kien jagħlaq f'Lulju 1995. (b) 26 minn eżami pubbliku kompetittiv li sar f'Settembru 1995 u validu għal sentejn.

(c) 5 wara sejħa li saret lill-ETC sakemm sar l-eżami msemmi f'(b)

Il-kriterji wżati fit-tliet reklutaġġi tal-Pustiera kienu li l- kandidati ried ikollhom 5 ċertifikati 'O' level fil-GCE jew Matsec li kellhom jinkludu żewġ lingwi u li jgħaddu minn intervista t'għażla.

"Postal Auxiliaries" ġew impjegati 36 wara sejħa li saret lill ETC u l- kandidati kienu riedu jkunu litterati.

Messaġġiera ġew impjegati 5 bl-istess kriterja bħal tal-"Postal Auxiliaries".

Tlett (3) "watchmen" bl-istess kriterja bħal tal-"Postal Auxiliaries".

"Charwomen" ġew impjegati 3 li riedu jkollhom esperjenza ta' tindif.

Ħadd mill-messaġġiera ngaġġati m'huwa llitterat, filwaqt li hija l- "policy" tal-kumpanija "Posta Ltd." li materji ta' politika, reliġjon, razza u parentela ma' jiġux mistoqsija f'intervista.

L-ebda mpjegat ma' jingħata permess biex jidħol tard għax-xogħol fuq bażi regolari.

SAN GWANN - TWESSIGĦ TA' TRIQ W. APAP

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 28836 li oriġinarjament kienet saret lill-Ministru għall- Ambjent, ċioe' jista' l-Ministru jgħid xi pjani hemm biex titwessa' W. Apap Street, San Gwann billi minħabba fid-djuq tagħha la hemm fejn wieħed jipparkja u lanqas hemm serħan ta' moħħ minħabba fil-problemi li spiss jinqalgħu bit-traffiku 2 way f'din it-triq dejqa?

Sal-lum it-triq lanqas għandha bankina.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li biex titwessa' t-triq W.Apap, San Ġwann trid tiġi esproprijata art mill-faċċata tal-bini billi din it- triq hija mibnija fuq naħa waħda biss, iżda s'issa għad ma' kien hemm l- ebda talba biex din isir.

TA' GIORNI - TRIQ A. MAUROIS - ASFALTAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' jingħata xi tarmac jew qatran fl-inħawi ta' A. Maurois Str, Ta' Ġiorni, H.E.?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-Mistoqsija lill-Ministru konċernat.

TA' ĠIORNI - QASAM TAD-DJAR - TISWIJIET

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jistgħu jerġgħu jinżebgħu l-kuriduri u l-intrata ta' Block E, Ta' Ġiorni H.E. billi minħabba fit-tip ta' żebgħa li wżaw il-ħaddiema tal-Gvern xi sena u nofs ilu, iż-żebgħa reġgħet inqalgħet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għaddejt din it-talba lid-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar għall-azzjoni meħtieġa.

BRISTISH POSTAL CONSULTANCY SERVICE - XOGĦOL TA' KONSULENZA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk apparti mill-assignments f'isem Posta Ltd tal-British Postal Consultancy Service li inti semmejt, dawn kellhom wkoll brief biex ilestu rapport dwar ir-Relocation tas-Central Mail Room, il-Marsa?

Jekk iva, meta ġie kkummissjonat l-istudju, meta tlesta, kemm sewa u meta tħallas?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ix-xogħol ta' konsulenza li sar mill-"British Postal Consultancy Service" u li semmejt fir-risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 28932, sar f'isem id-Dipartiment tal-Posta u mhux f'isem Posta Ltd.

Il-"Brief" li kellha il-"British Postal Consultancy Service" kien dak dettaljat fir-risposta li diġa tajt.

Peress li fl-1993 id- Dipartiment tal-Posta kien qed jikkonsidra l-possibilita' ta' ċaqlieq tas- "Central Mail Room" mill-Belt għall-Marsa, il-konsulenti fir-rapport tagħhom fuq il-metodoloġija tax-xogħol taw ukoll l-opinjoni tagħhom fuq affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' "office layout".

WIED IL-GĦAJN - ISEM TA' TRIQ

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara hux possibbli jingħata isem għat-triq li tinsab wara Triq il-Gidwet u wara Triq il-Munxar, f'Wied il-Għajn il-għaliex din it-triq minkejja li hi abitabbli għadha bla isem?

Billi dan il-fatt qed joħloq problemi kbar lir-residenti jista' jsir sforz biex din it-triq tissemma' fl-aqsar żmien possibli?

ONOR.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

RABAT - SPEZZJONIJIET GĦAL-LEAKAGES TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani kemm saru spezzjonijiet għal-leakages fis- sistema tad-drenaġġ fir-Rabat Malta matul din is-sena?

Kemm instabu li kien hemm leakages u fejn?

Fejn kienu dawk il-każijiet fejn id-drenaġġ dam ħiereġ aktar minn jum wieħed bħal fil-każ tal-Wied ta' Għeriexem li spiċċa aktar wied tad-drenaġġ flok dak ta' l-ilma naturali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Spezzjonijiet għall-leakages fis-sistema tad-drenaġġ isiru kważi kuljum u kull meta jidħol xi rapport.

Għalhekk hu diffiċli li dawn l-ispezzjonijiet jiġu kwantifikati.

Rigward il-Wied ta' l-Għeriexem kien hemm żewġ każi din is-sena fejn saru leakages ta' drenaġġ eżattament fis-27 ta' Frar u fit-30 ta' Ottubru.

Ix- xogħol biex tissewwa il-ħsara fiż-żewġ każi sar fil-pront.

SAN PAWL IL-BAĦAR - SPEZZJONIJIET GĦAL-LEAKAGES TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani kemm saru spezzjonijiet għal-leakages fis- sistema tad-drenaġġ f'San Pawl il-Baħar matul din is-sena?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Spezzjonijiet għal-leakages fis-sistema tad-drenaġġ f'kull raħal issir kważi kuljum u kull meta jidħol xi rapport.

Għalhekk hu diffiċli li dawn jiġu kwantifikati.

MELLIEĦA - SPEZZJONIJIET GĦAL-LEAKAGES TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformani kemm saru spezzjonijiet għal-leakages fis- sistema tad-drenaġġ fil-Mellieħa matul din is-sena?

ONOR.

SKEJJEL - STUDENTI LI JIBQGĦU JISTUDJAW

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'persentaġġ ta' studenti bejn l-etajiet ta' 16 u 18 jkomplu bl-istudji tagħhom?

Kemm minn dawn l-istudenti jaħdmu part-time jobs u kemm minn dawn għandhom stipendju/jew benefiċċji oħra biex jgħinuhom itaffu l-problemi finanzjarji tagħhom matul l-istudju?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Minn tracer study li sar, jirriżulta li fl-aħħar erba' snin, medja ta' 65% ta' l-istudenti li jkunu spiċċaw l-iskola fil- Ħames Klassi ta' l-iskola Sekondarja jew klassijiet ekwivalenti, ikomplu l- istudju u/jew taħriġ f'xi skola post-sekondarja.

Il-maġġoranza ta' dawn l- istudenti qed jattendu kors li jintitulhom għal stipendju.

Mir-records tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ jirriżulta li 82 student qed jaħdmu xogħol part-time.

MRIEĦEL - QTUGĦ TAL-PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 29170 dwar qtugħ fil- provvista ta' l-elettriku fl-Imrieħel Industrial Estate?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ġejt informat li r-raġunijiet għaliex kienet sospiża l-provvista ta' l-elettriku fl-Industrial Estate, Mrieħel matul ix-xhur ta' Settembru u Ottubru kienu dawn:

9 ta' Settembru - Unit 2 ta' Delimara ittrippja u ikkaguna disturbanza fuq is-sistema b'konsegwenza li Unit Nru 8 il-Marsa ittrippja ukoll.

20 ta' Settembru - Unit 4 tal-Marsa ittrippja waqt manutenzjoni li kienet qieghda ssir fuqu stess.

26 ta' Settembru - Unit 8 tal-Marsa ittrippja minħabba li waqaf ID Fan tas-sistema tal-kontroll.

7 ta' Ottubru - Unit 8 tal-Marsa ittrippja minhabba "surge" qawwija fuq is-sistema li ddisturbat il-kontroll tal-boilers.

11 ta' Ottubru - Unit 8 tal-Marsa ittrippja minhabba sistema tal-kontroll tal-Burner Management.

16 ta' Ottubru - Gas Turbine ta' Delimara ittrippja minhabba difett fil-control card.

17 ta' Ottubru - Unit 7 tal-Marsa ittrippja minħabba "surge" qawwija fuq is-sistema li ikkagunat ħsarat fil-pompi tal-fuel.

F'dan il-perjodu, Unit 1 ta' Delimara, Boiler Nru 3 u Turbina Nru 3 kien qed issirilhom manutenzjoni ġenerali filwaqt li Boiler Nru 4 u Boiler Nru 6 fil-Marsa kienu mitfija minħabba manutenzjoni.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsalill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 29169, jista' l-Ministru jinformani fiex jikkonsistu u/jew kemm huma s-sussidji finanzjarji fuq il- kera ta' l-arloġġ tad-dawl?

Fil-fatt l-istess sussidju jeżisti fuq servizzi oħra ċioe' bħal arloġġ ta' l-ilma u s-servizzi tal-kera tat-telephone?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li s-sussidji fuq il-kera ta' l- arloġġi tad-dawl u l-ilma skond kif inhuma stabbiliti fl-avviż legali numru 6 ta' l-1981, jingħataw mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma.

Għaldaqstant l-Onor.

Interpellant mitlub jirreferi il-mistoqsija lilll- Ministru responsabbli mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, u dwar l- aħħar parti tal-mistoqsija, lill-Ministru responsabbli mill-Korporazzjoni Telemalta.

QRATI - COURT MESSENGERS - RIŻULTAT TA' L-EŻAMI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn ma ħariġtx ir-riżultat ta' l-eżami li kien sar f'nofs Awissu għal Court Messengers?

Kemm hu maħsub li jimtlew vacancies f'din il-kariga u meta?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ir-rizultat ta` Court Messengers qiegħed quddiem il-Public Service Commission.

Fil-prezent hemm disa` postijiet battala u dawn jimtlew hekk kif ikun hemm l-approvazzjoni meħtieġa.

PULIZIJA - RAPPORTI TA' PERSUNI LAGĦBA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jindaga rapporti li kelli mir-residenti ta' Triq Patri Magri, il- Marsa li fil-parti tat-tarf tat-triq li tmiss mal-Ħamrun qed ikun hemm diversi nies "lagħba" barra ħwienet li jiġu eżattament faċċata ta' l-għassa tal-Ħamrun u ma ttieħdu l-ebda passi kontra l-istess nies?

ONOR.

TONIO BORG: Hu magħruf li fl-inħawi tal-ħwienet f'din il-lokalita' jinġabru diversi nies, magħrufa bħala "lagħba".

F'April ta' din is-sena il- pulizija għamlet raid fuq dawn in-nies iżda ma nstab xejn li setgħa jwassal sabiex jittieħdu passi kontra xi persuna.

Il-pulizija qed tagħmel sorveljanza f'din il-lokalita' biex kemm jista jkun tippreveni l-abbuzi.

TELEPHONES - STALLAZZJONI TA' SERVIZZ TAT-TELECARE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jgħid kemm jiġi s- servizz tat-Telecare għal dawk l-anzjani li jixtiequ jdaħħluh?

X'rati ta' ħlas jeżistu għall-abbonati ma' dan is-servizz?

Dan is-servizz mhuwiex issussidjat bil-Kartanzjan?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li t-tariffi tat-Telecare huma kif ġej:-

TIP TA' TELECARE UNIT KERA KULL TLETT XHUR

(a) b'remote control wiehed Lm3.00

(b) b'remote control flimkien Lm3.25 ma' Active Card

(c) b'zewg remote controls Lm3.50

(d) b'zewg remote controls Lm4.00 (it-tnejn b'Active Cards) Id-drittijiet fuq imsemmija għandhom jitħallsu b'żieda fuq it-tariffi applikabbli għall-użu tas-servizz tat-telephone.

F'każ li jintalab is- servizz tat-Telecare u l-abbonat ma jkollux linja tat-telephone, l- istallazzjoni għall-linja tkun ta' Lm10 minflok Lm20.

Is-servizz fih innifsu huwa ssussidjat u normalment l-abbonati tat- Telecare għandhom il-Kartanzjan.

MARSA - ĠNIEN BELVEDERE - DUSTBINS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jsiru dustbins fi ġnien Belvedere fil-Marsa, partikolarment fil-parti tal-ġnien li tiġi ma' Triq Stiefnu Zerafa, kif ukoll li jinbidlu l-bozoz tad-dawl li ilhom maqtugħin ix-xhur f'dan l- istess ġnien?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 25712 Seduta Nru. 409.

DIPARTIMENT TAS-SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI - KAŻ TA' ĠIUSEPPA SPITERI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Iżvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li ċ-ċekk tas-"sickness benefit" ta' Ġiuseppa Spiteri (ID 184115(M)), ma waslilhiex darbtejn fuq xulxin u jaġġorna s-sitwazzjoni peress li dawn il-flus huma meħtieġa ferm mill- istess persuna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li ċ-ċekk ta' l-għajnuna li qed tirċievi l-persuna li għaliha qed jirreferi l-Onor.

Interpellant kien ġie mibgħut lura fid-dipartiment.

Fit-30 ta' Ottubru, 1995 ħareġ ċekk ieħor minfloku.

QRATI - ARRETRATI TA' L-ISKILLED LABOURERS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsalill-Ministru tal-Ġustizzja u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa maħsub li jittieħdu l-arretrati fil-paga ta' dawk l-iskilled labourers li ġew avżati li b'effett mill-1/1/94 minn Group A saru Group B?

X'hemm iżomm milli jittieħdu dawn l-istess arretrati?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Ma nafx għal-liema ħaddiema qed jirriferi l- Onor. Interpellant iżda jekk qed jirriferi għall-ħaddiema fi Grupp A (Skala 20) li saru General Hand (Skala 19) relattivament għal ħaddiema tal-Qrati, ninformah li l-ittra li biha l-Qorti ġiet informata bl-approvazzjoni tal- Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku waslet fl-4 ta` Ottubru, 1995 u l- ittri ta` ħatra lill-impjegati nħarġu fis-6 ta` Ottubru, 1995.

Huwa ttamat li l-ħlas ta` l-arretrati, li huwa espressament regolat mit- Teżor ma jdumx ma jsir.