MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 608 It-Tlieta, 2 ta' Ottubru, 2001 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 608

It-Tlieta, 2 ta' Ottubru, 2001

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 2 ta' Ottubru, 2001

WERREJ MINUTI 288

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 288

TQEGĦID TA' KARTI 292

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA' FL-IKEL (IT-TIENI QARI)

FOOD SAFETY BILL (SECOND READING) 292

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-UFFIĊĊJU TAL-POSTA (IT-TIENI QARI)

POST OFFICE (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 297

AĠĠORNAMENT 311

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 318

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 607 li saret fl-1 ta' Ottubru, 2001 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

KOPERATTIVA TAL-FISH FARMS - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta saru laqgħat mal-koperattiva tal-fish farms dwar il-provvedimenti li hemm fl-Abbozz ta' Liġi Nru. 82?

X'ilmenti tqajmu u x'osservazzjonijiet saru mill-koperattiva verbalment u uffiċjalment?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Ninforma lill- Onor. Interpellant li l-Abbozz ta' Liġi Nru. 82 jagħti poteri li jinħarġu regolamenti permezz ta' avviżi legali, liema avviżi jiġu diskussi mal- koperattivi u ma' l-individwi interessati qabel jidħlu fis-seħħ.

Ma naħsibx li hawn xi ħadd li hu kontra l-principju ta' farm to table, speċjalment fil-każ tal-produtturi u l-proċessuri, ġaladarba dan għandu jgħinhom iżjed ibiegħu l-prodott tagħhom.

Persważ ukoll li kull min ikun jixtieq jissottometti l-kummenti tiegħu dwar dan l-abbozz ta' liġi, anke fi żmien il-ħruġ ta' l-avviżi legali, se jkollu l-opportunita' kollha jagħmel dan.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, allura għandi nifhem li ma sarux laqgħat mal-koperattivi qabel ma tfasslet din il-liġi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi dwar is-servizzi veterinarji huwa ntiż biex fejn jidħol l-ikel, jiddaħħal il-kunċett ta' farm to table, u cioe' li fil-proċess kollu ta' produzzjoni jittieħdu l- miżuri kollha neċessarji biex jiġi assigurat li l-ikel jasal għand il- produttur f'kondizzjoni tajba.

Din hija an enabling law li taħtha jidħol kull qasam – dak tat-tadam, tal-patata, taz-zunnarija, tal-bajd, tat-tjur, tal-majjal, taċ-ċanga u kull qasam ieħor - u nerġa' ngħid li din il-liġi tippermettilna nagħmlu r-regolamenti li jidhrilna xierqa.

Per eżempju, fil-qasam tal-fish farms inkunu nistgħu noħorġu regolamenti dwar kif jitrabbew il-ħut, dwar is-size tal-gaġeġ, dwar il-fond meħtieġ biex ikollok il-kurrenti neċessarji sabiex il-ħut jitrabba f'ambjent aħjar u dwar it-tip ta' ikel li l-ħut jiġu mitmugħ.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiddispjaċini imma l-Ministru għadu ma rrispondiex għall-mistoqsija li għamiltlu, Sur President.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Jien qed nispjega dan kollu biex min qed jismagħna jkun jaf x'qiegħed jiġri f'dan il-qasam.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, m'huwiex sew li noqogħdu nieħdu l-ħin ta' xulxin.

Il-Ministru jkollu ċ-ċans kollu jispjega x'inhuma l-għanijiet tiegħu u mhux sew li ma jirrispondix għad-domanda li għamiltu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, nerġa' nirrepeti li din il-liġi dwar is- servizz veterinarju hija liġi umbrella u tieħu ħsieb li ddaħħal il-kunċett ta' safety fil-katina kollha ta' l-ikel.

Kont qed nispjega li fejn jidħlu l-fish farms, minbarra li tara li l- ambjent fejn jitrabbew il-ħut ikun wieħed adegwat, din il-liġi se tippermettilna li noħorġu regolamenti li jissalvagwardaw it-tip ta' ikel li l-ħut jiġi mitmugħ.

Anke l-ħut li jiġi importat minn barra biex jintuża bħala għalf – f'dan il-każ il-kavalli – jiġi analizzat biex nassiguraw li t- tonn jiekol għalf tajjeb u ma nikkontaminawx l-ibħra ta' madwarna jekk aħna nħallu li jidħol ħut li jkun fih xi mard.

Naturalment dawn huma kollha miżuri li rridu neħduhom meta niġu biex noħorġu r-regolamenti li qed insemmi.

Issa kull min jixtieq jissottometti l-kummenti tiegħu dwar dan l-abbozz ta' liġi se jkollu kull opportunita' li jagħmel dan, apparti li se jkun hemm ukoll diskussjonijiet ma' l-istakeholders konċernati, inkluż dawk li qegħdin f'xi għaqda jew assoċjazzjoni ta' operaturi tal-fish farms, ħalli nagħmlu l-aħjar regolamenti possibbli għaż-żmenijiet tal-lum.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress illi l-Ministru qed jikkonferma li ma sarux laqgħat ......

MR SPEAKER: Il-Ministru, on a point of order.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, m'għandux dritt l-Onor.

Farrugia jimmiżinterpretani.

Ma jien qed nikkonferma xejn imma ninsab persważ li n- nies li ħadmu fuq it-tfassil tal-liġi tkellmu ma' dawk kollha involuti.

Persważ ukoll li dawn il-provvedimenti li hawn fil-liġi jirriflettu x- xewqat u l-interessi ta' dawn in-nies.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, lill-Ministru ma smajtux jgħid meta saru dawn il-laqgħat u għaldaqstant qed nifhem li ma sarux.

(Interruzzjonijiet) Jiena staqsejt x'osservazzjonijiet tqajmu, x'dokumenti uffiċjali għaddew lill-koperattivi rispettivi mhux biss tal-fish farms imma anke oħrajn iżda għadni bla risposta.

Għaldaqstant jista' l-Ministru jikkonsidra li meta jkun riesaq abbozz ta' liġi ta' din ix-xorta jara li flimkien ma' l-uffiċjali tal-ministeru, jiltaqa' mal-partijiet konċernati u jfehemhom dwar kwalunkwe tibdil leġislattiv li l-parlament ikun qed jiġi mitlub li japprova?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, l-Onor.

Farrugia jaf li din il-liġi tfasslet minn nies differenti, nies li huma ntiżi fil-qasam tal-fish farms, nies inkarigati mil-livestock, mill-qasam tal-majjali, mill-qasam taċ- ċanga, mill-qasam tat-tjur, mill-qasam tal-fniek u mill-qasam tat-tkabbir tal-ħxejjex.

Għandek ukoll il-veterinarji – min jaf kemm ilhom f'dan il- qasam u allura bilfors li għandhom ċertu knowledge u ċerta esperjenza – u dawn kollha flimkien fasslu din il-liġi.

Issa meta mbagħad niġu għad-dettalji ta' x'regolamenti se nagħmlu jerġa' jkun hemm taħditiet b'mod regolari, għalkemm nista' ngħid li nitkellmu ta' kuljum ma' dawn in-nies u ma narax għalfejn wieħed għandu joqgħod iżomm id- dati ta' dawn il-laqgħat.

KOPERATTIVA TAL- PROĊESSURI TAL-LAĦAM - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta saru laqgħat mal-koperattiva tal- proċessuri tal-laħam dwar l-Abbozz ta' Liġi Nru. 82?

X'ilmenti tqajmu u x'osservazzjonijiet saru mill-koperattiva verbalment u uffiċjalment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta għal mistoqsija parlamentari nru.

KOPERATTIVA TAL-PRODUTTURI TAĊ-ĊANGA - LAQGĦAT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid meta saru laqgħat mal-koperattiva tal- produtturi taċ-ċanga dwar l-Abbozz ta' Liġi Nru. 82?

X'ilmenti tqajmu u x' osservazzjonijiet saru mill-koperattiva verbalment u uffiċjalment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirriferi lill-Onor.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien għandi informazzjoni li l- produtturi taċ-ċanga ma ġewx mitluba jagħtu l-veduti tagħhom dwar dan l- abbozz ta' liġi u lanqas ma ġew informati li l-gvern se jitlob special supply measures fuq il-beef.

Għaldaqstant nixtieq li l-Ministru jgħidilna x'wasslu u x'kienu r-raġunijiet li ġiegħluh joqgħod lura milli jikkonsulta ruħu ma' dawn in-nies.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, jekk hemm qasam illi juri biċ-ċar kemm hemm djalogu kontinwu għaddej ma' setturi partikolari, dan huwa l-qasam taċ- ċanga.

Ċertament dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant m'hu minnu xejn.

Sal-ġimgħa l-oħra stess iltqajt mal-produtturi taċ-ċanga u ma' uħud mill- membri tal-kumitat tal-KPH.

(Interruzzjonijiet)

Iva, jien għedt hawn ġew li qed naħdmu fuq pjan biex il-beef intervention scheme titneħħa.

Sa 15-il ġurnata ilu kien hemm min għadu qed jitlob li jitħallas madwar Lm450,000 bħala total tal-beef intervention scheme.

Naturalment din is-somma m'hijiex dovuta kollha lir-raħħala - għax hemm spejjeż oħra – imma nista' ngħid li wara li tkellimna ma' tal-finanzi, ammont minn dan se jiġi mgħoddi lir-raħħala.

Issa ħalli nitkellmu dwar il- ħalib, Sur President.

Kulħadd jaf li fil-produzzjoni tal-ħalib, l-MDP ħadet l-inizjattiva li tibda tħallas lir-raħħala skond il-kwalita' tal-ħalib li jipproduċu, ħalli b'hekk jibda dieħel il-kunċett ta' food safey.

Jien ngħid prosit lill-KPH u l-MDP li flimkien ħadu din l-inizjattiva biex il-pajjiż jirranġa ruħu.

Dawn ġabu apparat apposta u lir-raħħal bdew iħallsuh skond il-kwalita' tal- ħalib li jipproduċi.

Dan huwa l-kunċett ta' farm to table.

Dan sar mhux għax jiena ġibt il-liġi hawnhekk imma għax xi tliet snin ilu konna tkellimna u għedna li hemm bżonn jittieħdu dawn il-passi.

Issa ħalli nitkellem dwar kif nistgħu nsiru aktar effiċjenti, ikollna prodott aħjar, kif il-baqra tagħmel iżjed ħalib u kif il-fat content ikun aħjar, Sur President.

Xjentifikament instab li jekk il-baqra tikkonsma sitt kilogrammi kuljum, m'għandekx tagħtiha dak l-għalf kollu f'daqqa imma għandek taqsamulha matul il-jum.

Hemm ċerti raħħala li lill-baqra jagħmlulha tag ma widintha, din tidħol ġo cubicle biex tiekol, tingħata kilo għalf permezz ta' sistema komputerizzata u terġa' toħroġ, u jekk terġa' tmur biex tiekol qabel ma jmissha, il-computer ma jagħtihiex ikel.

B'hekk il-baqra titgħallem li kull tant ħin, qisu kull siegħa u nofs, trid tmur biex tiekol.

Allura qed jirriżulta li l-fat content, li nafu li huwa baxx, qiegħed jitjieb għax fl- irziezet tagħna qed ikun hemm management aħjar.

Dan isir billi jkun hemm l- għaqda u d-djalogu bejn il-veterinarji u min imexxi l-irziezet, jiġifieri r- raħħala.

Mr Speaker, dawn l-affarijiet ilhom isiru u ma sarux issa għax ġiet din l- imbierka liġi dwar is-servizzi veterinarji.

Dawn l-affarijiet ilna niddiskutuhom mar-raħħala.

Jekk kulħadd jiġbed ħabel wieħed u jekk kulħadd juża l-kunċett tal-food safety u jieħu ħsieb il-katina kollha minn qabel ma titwieled il-bhima sa meta l-laħam jasal għand il-konsumatur, l-industrija tissaħħaħ u r-raħħal awtomatikament ikollu dħul akbar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, allura x'inhi r-raġuni li minkejja dawn il-kuntatti li qed isemmi l-Ministru, il-produtturi taċ-ċanga ma ġewx informati li l-gvern se jitlob special supply measures fuq iċ-ċanga?

Jista' jgħid ukoll x'dejn għandu d-dipartiment ta' l-agrikoltura mal-bejjiegħa privati u mar-raħħala?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, li naf hu li r-raħħala attendew għall- meetings tal-MEUSAC u għal-laqgħat l-oħra li saru mid-dipartiment, u żgur jafu liema special supply measures il-gvern qed jitlob.

Jekk l-Onor.

Interpellant qed jaħseb li r-raħħala ma jafux jaqraw għandu żball.

(Interruzzjonijiet) MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, noġġezzjona għal din il-battuta għax jiena m'għedtx li r-raħħala ma jafux jaqraw.

Jien staqsejtu għax ma ddiskutiex magħhom il-kwestjoni ta' l-ispecial supply measures.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, ir-raħħala jafu bis-supply measures għax jafu jaqraw.

Jafu wkoll li l-gvern qed jitlob miżuri simili fejn tidħol l- importazzjoni taċ-ċanga.

Għat-tieni parti tad-domanda ta' l-Onor.

Farrugia, nista' ngħid li s-somma li l-gvern għandu jħallas fir-rigward tal-beef intervention scheme hija ta' madwar Lm450,000.

AKKOMODAZZJONI SOĊJALI – APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' dawk li għamlu talba għal akkomodazzjoni alternattiva matul dawn l- aħħar snin minħabba li qegħdin jgħixu f'post kundannat?

Kemm fil-fatt huwa n-numru ta' applikazzjonijiet ta' din ix-xorta li għandu quddiemu d- dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali llum?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni) (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra tabella li turi l-informazzjoni mitluba.

Irrid nippreċiża li dawn iċ-ċifri jindikaw in-numru ta' dawk li applikaw u li qalu li għandhom periklu fil-post.

Żgur li mhux il-każ li d-dipartiment qed jgħid li dawn it-talbiet huma ġustifikati.

MR.

SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress li jidher li quddiem id- dipartiment hemm madwar 1000 applikazzjoni għal akkomodazzjoni alternattiva minn individwi li joqogħdu f'bini li jinsab fi stat perikoluż, jista' l- Ministru jgħid liema huma dawk il-familji li għandhom it-talba tagħhom rikonoxxuta mid-dipartiment?

MR.

SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Irrid infakkar li għad hemm 307-il applikazzjoni li għadhom qed jiġu kkonsidrati, iżda mill-file li għandi quddiemi ma jirriżultalix liema huma dawk il-każi li d-dipartiment ivverifika bħala ġustifikati.

Għalhekk ikun tajjeb jekk l-Onor.

Membru jerġa' jagħmel l- mistoqsija biex inkunu nistgħu nagħtuh l-informazzjoni li jixtieq.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LOUIS GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-q il-Mejda tal-Kamra:-

Lista ta' payment vouchers għal xogħol konness ma' skavar fuq il- proġett tal-bini tal-kumpless sportiv tal-Kottonera, bi tweġiba għal mistoqsija parlamenari nru.

f'isem il-Viċi Prim Ministru nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi l-għadd ta' persuni jaħdmu fl-industrija ta' l- ipproċessar ta' l-ikel, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari numru 28132;

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Lista ta' impjegati li huma ssekondati mal-Maltacom, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28294; u

f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Tabella li turi t-tipi ta' reati li dwarhom tressqu l-qorti persuni taħt is-16-il sena, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

28321; u

Kopja ta' protest legali mill-kunsill lokali ta' San Ġiljan dwar żvilupp f'Xatt is-Sajjieda, San Ġiljan, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Ngħaddu għal Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IS-SIGURTA' FL-IKEL

FOOD SAFETY BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġe moqri.

Ikompli mill-1 ta' Ottubru, 2001.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki, allura nsejjaħ lill-Ministru biex jagħlaq dan id-dibattitu.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, naħseb li meta tkellimt fl-introduzzjoni kelli raġun ngħid li din il-liġi għandha tinteressa żgur liż-żewġ naħat tal-Kamra għaliex hija liġi li wara kollox tħares l-interessi tal-konsumatur.

Qed ngħid hekk għax kien hemm 'il fuq minn 20 kelliem fuq din il-liġi u xi kultant tiskanta kif hemm bżonn ta' numru daqshekk kbir ta' kelliema li jgħidu l-istess ħaġa, jiġifieri li din il-liġi hija tajba.

Hemm bżonn li nkunu iktar konċiżi f'din il-Kamra speċjalment meta jkun hemm qbil u meta m'hemm xejn li jista' jkun dibattibbli.

Irrid ngħid li jiena qsamt lill-kelliema f'żewġ gruppi; kien hemm il- kelliema prattiċi li qajmu diffikultajiet li għandhom x'jaqsmu mal- konsumatur u kien hemm dawk il-kelliema li tkellmu mill-punt legali.

Fil- winding-up se nipprova nkun konċiż kemm jista' jkun biex inwassal ir- risposti għat-talbiet li saru.

Kull kelliem qal li din hija liġi tajba anzi wieħed mill-kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni qal li hija liġi tajba, bżonjuża u importanti.

Naħseb li dawn it-tliet kelmiet huma riassunt tad- diskorsi kollha li saru.

Il-pajjiżi ta' madwarna ilhom li rrikonoxxew permezz ta' liġi simili l- importanza li jiggarantixxu livell ta' ikel tajjeb għaċ-ċittadini tagħhom, pero f'pajjiżna m'aħniex magħrufin li ngħaddu l-liġijiet mill-ewwel.

Dan id- dewmien minn banda jagħtina vantaġġ għax b'hekk inkunu nistgħu naraw il- liġijiet li ġew introdotti f'pajjiżi oħra u nieħdu minnhom l-aħjar prodott.

Wara kollox liġi trid tkun tajba mhux teoretikament biss iżda trid tkun tajba anke fil-prattika.

Naħseb li dawk li kkritikaw din il-liġi dwar is- sigurta' l-ikel urew mingħajr ma jafu li m'humiex konxji tal-proċess li sar f'pajjiżi oħra għaliex ħafna mid-diffikultajiet li qajmu huma diffikultajiet li kienu introdotti fil-liġijiet oriġinali f'pajjiżi madwarna pero' ġew eleminati.

Nibda nsemmihom bil-mod il-mod.

L-ewwelnett min se jkun responsabbli għal din il-liġi?

Għalkemm huwa stipulat fil-liġi li għandu jkun il-ministru tas-saħħa l-persuna li jrid terfa' r- responsabbilta', għad hemm ċerti dubji dwar dan.

Infatti wara snin twal, fil-pajjiżi madwarna speċjalment pajjiżi Ewropej instab li f'liġijiet li jikkonċernaw l-ikel l-aħjar ħaġa hija li jkollok focus point wieħed.

Tradizzjonalment anke f'pajjiżna s-sigurta' ta' l-ikel u s-saħħa tal-poplu Malti kienet dejjem sine qua non responsabbilta' tal-ministru tas-saħħa, u f'din il-liġi hekk qegħdin nagħmlu.

Mr. Speaker, kien hemm diversi kelliema li tkellmu wkoll dwar il- kompożizzjoni tal-kummissjoni.

Kien hemm suġġerimenti li fil-kummissjoni jkun hemm rappreżentanti min-naħa ta' l-edukazzjoni, dietician u geriatrician.

Għalkemm naħseb li dawn huma punti validi, forsi min kien qiegħed jagħmel dawn is-suġġerimenti ma ndunax li fuq il-kummissjoni hemm miġbura r-regolaturi.

Hija ħaġa importanti li f'din il-kummissjoni jkunu miġbura r-regolaturi kollha biex b'hekk din il-kummissjoni tkun tista' taqdi l-funzjonijiet tagħha, tkun tista' tnaqqas darba għal dejjem it-telf ta' żmien u l-burokrazija u tkun tista' tagħmel l-aħjar użu mir-riżorsi li għandna ġewwa pajjiżna.

Kif semma' wkoll il-Ministru Refalo, fuq din il- kummissjoni se jkun hemm rappreżentanti tal-konsumatur pero' jiena naħseb li se jkun hemm iktar minn wieħed għaliex barra li hemm ir-rappreżentant tal-konsumatur proprju, pero` mbagħad il-ministru jista' jagħżel tliet individwi oħra.

F'dan il-każ aħna diġa` ndikajna li wieħed minnhom se jkun rappreżentant mis-settur turistiku li fl-aħħar mill-aħħar ikun qed jieħu ħsieb l-interessi tal-konsumatur ukoll.

Mr. Speaker, naħseb li ma saritx enfasi bizzejjed fuq ċerti aspetti nnovattivi li hemm f'din il-liġi.

Per eżempju l-fatt li l-konsumatur se jkun rappreżentat fuq din il-kummissjoni u b'hekk ikun jista' jagħti s- sehem tiegħu fid-deċizjonijiet ma ngħatatx l-importanza dovuta.

L-ewwel se nirrispondi għad-domandi li għamel il-kollega tiegħi l-Onor.

Michael Farrugia dwar affarijiet li mbagħad ġew ripetuti minn kelliema oħra.

Staqsieni jekk il-membri ta' din il-kummissjoni humiex se jieħdu ħlas.

Il- membri ta' din il-kummissjoni huma ex officio allura mhux se jitħallsu għal xogħlhom.

Rigward il-vot finanzjarju, għalkemm il-ħidma tal-kummissjoni ssir minn diversi dipartimenti pero` minħabba li l-ministru tas-saħħa huwa l-persuna responsabbli allura l-vot finanzjarju joħroġ taħt il-ministeru tas-saħħa.

Punt ieħor li qajjem il-kollega tiegħi kien rigward il-pożizzjoni tac- chairman fejn wera x-xewqa tiegħu li din il-persuna ma' tkunx persuna politika.

Meta wieħed iħares lejn il-kompożizzjoni tal-kummissjoni jirrealizza li r-rwol primarju tad-chairman huwa ta' moderatur allura l- politika m'hijiex involuta fil-kummissjoni.

Il-kummissjoni ġiet mwaqqfa biex tfassal programm tal-mod kif il-klijenti tagħna kemm Maltin u kemm barranin jirċievu l-aħjar kwalita` ta' ikel.

Nixtieq insemmi li għalkemm formalment din il-kummissjoni għadha ma ġietx imwaqqfa, qiegħda tiltaqa' regorlarment u safejn naf diġa` kien hemm madwar sitt laqgħat.

Temporanjament il-chairman huwa d-direttur ġenerali għalkemm jiena wieħed minn dawk li nemmen li c-chairman ta' din il-kummissjoni m'għandux ikun tabib iżda għandu jkun persuna li jkollha grip tajba tax-xjenzi biex din tkun tista' tifhem il-kunċetti li jiġu diskussi minn din il-kummissjoni.

Diversi kelliema qalu li l-funzjoni tal-kummissjoni għas-sigurta` fl-ikel qegħda tiġi diġa` moqdija mill-council of health.

Wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn il-council of health u din il-kummissjoni.

Il-kunsill tas- saħħa li huwa mwaqqaf bil-liġi wkoll huwa responsabbli li jagħti parir lil ministru dwar ċerti affarijiet, pero` m'għandu l-ebda poteri esekuttivi.

Il- funzjonijiet tal-kunsill tas-saħħa huma differenti mill-funzjonijiet li se jkollha l-kummissjoni.

Per eżempju l-ministru tas-saħħa m'huwiex obbligat li jieħu l-parir tal-kunsill tas-saħħa u dan il-kunsill iservi biss bħala mezz ta' konfort għall-ministru tas-saħħa f'ċerti problemi li jistgħu jinqgħalu, bħal per eżempju s-sena' l-oħra meta kien hemm il-problema tal- BSE jew il-problema tal-foot and mouth.

Meta jkun hemm problemi dwar importazzjoni ta' mediċini jew importazzjoni ta' ikel, minflok ma jkun il- ministru tas-saħħa li jerfa' r-responsabbilta` waħdu - kif għandu dritt jagħmel - jista' jitlob il-parir tal-kunsill għas-saħħa iżda b'din il- kummissjoni s-sitwazzjoni se tkun kompletament differenti għaliex għall- ewwel darba l-ministru se jkollu għad-dispożizzjoni tiegħu numru ta' esperti ex officio li mhux biss jikkordinaw il-pjan li jkun mfassal imma jaraw li dan jiġi attwat ukoll.

Inqalgħet ukoll il-problema ta' min se jkun responsabbli meta s-sitwazzjoni tikkonċerna l-lukandi.

Dan se jkun il-ministru tat-turiżmu jew il-ministru tas-saħħa?

B'din il-kummissjoni mhux qegħdin nitkellmu dwar kwestjoni ta' grading.

Kemm jekk hija 1-star jew jekk hija 5-star deluxe il-kwalita` ta' l-ikel irid ikun ta' l-istess livell.

L-ikel irid ikun ikel bnin, frisk u safe f'kull lukanda allura waqt li l-ministeru tat-turiżmu jew entitajiet oħra huma responsabbli tal-grading f'dak li għandu x'jaqsam mal-kumditajiet ġewwa l-lukandi, huwa l-ministru tas-saħħa li huwa responsabbli għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-ikel.

Punt raġonevoli li għamlu l-kelliema li huma tobba kien li t-testijiet fuq il-food handlers ma jridux isiru biss l-ewwel darba iżda rridu jibqgħu jsiru ripetutament kif qiegħed isir illum biex il- food handlers ma jkunux sors ta' infezzjoni għall-klijenti tagħhom.

Waħda mill-affarijiet li qegħda tagħmel din il-liġi hija li qegħda tgħabbi bir- responsabbilta` lil kull min iħaddem jew jaħdem mas-settur ta' l-ikel u allura l-onus tar-responsabbilta' - u dan nitkellem iktar tard fit-tul fuqu - se jkun fuq il-persuna stess li taħdem f'dak il-stabiliment.

L-Onor.

Evarist Bartolo waqt id-diskors tiegħu għamel riferenza għall- istandards u staqsa dwar min se jagħmilhom.

Hija l-industrija nnifisha li hija responsabbli li tagħmel il-istandards tagħha stess u dan ifisser li llum qiegħed jidħol il-kunċett fl-industrija stess li dawn il-liġijiet li qegħdin nagħmlu biex niżguraw ikel ta' l-ogħla kwalita` qiegħed jagħmel ġid lil industrija nnifisha.

L-industrija stess qabel għaddejna din il-liġi bdiet titlob lid-dipartiment biex tagħmel korsijiet lill-impjegati tagħha u kienet lesta li tħallas ta' dawn il-korsijiet.

Dan huwa t-turning point għaliex l-industrija mhux biss qegħda tifhem li hemm bżomm li titjieb u qegħda tifhem li għandha obbligu kemm lejn it-turisti imma anki lejn il- poplu Malti biex tipprovdi ikel li huwa garantit li huwa safe, pero` qegħda tieħu l-inizjattiva li tieħu dawk il-miżuri kollha neċessarji biex tasal għal dan il-għan.

Saru xi domandi żgħar oħra dwar il-ikel u addittiv.

Ma kienx hemm bżonn li ssir din id-domanda għaliex jekk wieħed iħares lejn id-definizzjoni ta' ikel isib li addittiv huwa mniżżel ukoll.

Kien hemm xi kelliema fosthom il- shadow minister li qal li għalkemm din il-liġi hija tajba, din bażwarniha – u din hi l-kelma eżatta li uża - minħabba klawsola 41 (d) li tgħid li jekk il-persuna tipprova li ma kenitx taf li qegħda tikser il-liġi din tkun raġuni valida biex ma jkomplux il-proċedimenti kontriha.

Dan huwa kunċett ġdid u wara li nispjegah kulħadd jifhem u jinduna li din m'hijiex klawsola stupida jew bażwija.

Il-prinċipju f'din il-liġi huwa li kull persuna li għandha x'taqsam ma' l- ikel se tkun il-persuna responsabbli ta' dak il-ikel, tas-sigurta` ta' dak il-ikel u ta' l-istat li fih jasal dak il-ikel għand il-konsumatur.

Per eżempju jekk persuna tkun qegħda tbiegħ il-lampuki ffrizati kif suppost iżda l-konsumatur li jixtrihom u jikolhom jaqbdu food poisoning, allura teknikament ir-responsabbilta' taqa' fuq il-persuna li biegħet dik il-ħuta.

Din il-persuna tittella' l-qorti għaliex tkun kisret il-liġi meta ma wasslitx prodott ta' kwalita` lil konsumatur, pero` jekk waqt il- investigazzjonijiet jinstab li dik il-ħuta għamlet ħsara lill-konsumatur għaliex min qabadha jew bexxa bil-kimika biex tibqa' tidher friska jew inkella ma żammhiex f'temperatura kiesħa kif suppost qabel ma' taha lil tal- ħanut, allura l-persuna li tkun biegħet il-ħuta ma jkollhiex tort.

Din il-klawsola, li ġiet deskritta bħala stupida, tissejjaħ warranty claim u tagħmel sens għaliex illum, kif tgħid il-liġi, jekk għandek ħanut tal- grocer li jbiegħ bott u fuq dan il-bott hemm numru ta ingredjenti, ħadd ma jistenna li l-persuna responsabbli mill-ħanut tal-grocer ikun espert rigward il-kwalita` ta' l-ingredjenti.

Jekk prodott fih addittiv li jikser il-liġi, m'għandux ikun responsabbli għal dan il-grocer iżda dak li tagħmel din il-liġi huwa li żżomm lil kull min għandu x'jaqsam mal-food chain responsabbli tal-azzjonijiet tiegħu.

Din il-liġi se tagħtina l-possibilita' li nittraċċjaw verament il-persuna responsabbli.

Meta jiena ppilotajt din il-liġi kont għedt ċar u tond li wieħed irid jara' din il-liġi mhux f'iżolament.

Infatti, għalkemm kien hemm ħafna kelliema li qablu iżda mbagħad bdew jistaqsu x'se jiġri dwar il-labelling u dwar il- veterinarji.

Jekk wieħed iħares lejn il-funzjoni ta' din il-liġi jinduna li din il-liġi tamalgama dawn is-setturi kollha biex tiggarantixxi l-istess għan.

Fil-fatt għall-ewwel darba permezz ta' din il-liġi se jkun hemm diviżjoni bejn risk control, risk assessment u risk communication.

Għall- ewwel darba wkoll se jkollna stabbilit li waqt li r-risk control se tkun il- prerogattiva tad-divizjoni tas-saħħa u tas-servizzji veterinarji, r-risk assessment se jkun il-funzjoni tal-kummissjoni u ta' l-entitajiet xjentifiċi li għandha magħha waqt li r-risk communication se tkun responsabbilta` tal-konsumatur kif ukoll tal-health information unit.

Mr. Speaker, saret ħafna kritika dwar il-bżonn li jsiru kampanji ta' informazzjoni dwar il-kwalita` tal-ikel u dwar il-mod kif il-konsumaturi tagħna għandhom jieħdu ħsieb saħħithom permezz ta' l-affarijiet li jieklu.

Naħseb li min qal dawn l-affarijiet forsi m'huwiex konxju biżżejjed tal- programmi estensivi li qegħdin isiru u li huma mmirati l-iktar lejn il- iċken etajiet.

Per eżempju qegħdin nagħmlu kampanji dwar healthy breakfast u Mediterranean diet li huma proprjament immirati lejn il-iċken etajiet għaliex kif qal il-Onor.

Vella nafu li meta wieħed jagħmel kampanji għat- tfal il-messaġġ jasal ukoll għand il-ġenituri tagħhom.

L-Onor.

Farrugia qal ukoll li hemm xi claims mill-importaturi dwar xi nuqqasijiet min-naħa tal-health inspectors.

B'dan fhimt li l-Onor. membru jrid iwassal il-messaġġ li jista' jkun hemm xi health inspectors li qegħdin jabbużaw mill-poteri li għandhom iżda fil-politika tgħallimt li ħafna drabi jaqbillek tisma' ż-żewġt iqniepen qabel ma tiftaħ ħalqek.

Anki jiena niltaqa ma' ħafna mportaturi li meta tismagħhom l-ewwel darba tagħtihom raġun li forsi hemm xi health inspectors li qegħdin jabbużaw iżda meta nisma' l-qanpiena l-oħra nsib li ħafna mill-claims li jagħmlu l-importaturi ma jkunu veri xejn.

Ħafna mill-prodotti jinżammu għaliex hija drawwa ta' ċerti mportaturi li jġibu l-prodott mingħajr ma jibagħtu għal kampjun.

Minħabba f'hekk meta l-prodott jasal Malta dan jispiċċa jeħel għaliex jew ma jgħaddix mill-port jew inkella jwaqqfuh tas-sanita`.

F'dawn is-sitwazzjonijiet l-importaturi jibdew jaqilgħu ħafna skużi li l- containers għandhom expiry date u li l-containers jiswew Lm400,000 u ħafna affarijiet oħra, iżda jkun iktar raġonevoli kieku l-importaturi jibagħtu għal kampjun biex dan jiġi vvetjat u jkollu ċertifikat li għadda, għaliex b'hekk il-prodott ma jeħilx la fid-dwana u lanqas min-naħa tas-saħħa.

Hemm numru ta' importaturi li għalkemm huwa numru żgħir jimportaw affarijiet li dejjem jaqilgħu l-problemi.

Per eżempju l-liġi tagħna tistipula li biex prodott jidħol ġewwa pajjiżna, l-expiry date trid tkun imniżżla bil- ġurnata, x-xhar u s-sena', iżda kien hemm importatur li daħħal konsenja kbira mill-Amerika fejn skond il-liġi tagħhom ix-xhar irid jiġi ipprintjat qabel il-ġurnata u allura jekk ikun hemm 1001 ma tafx jekk id-data hijiex l- 10 ta' Jannar jew l-1 ta' Ottobru.

Minħabba f'hekk dan il-prodott jeħel is- sanita`.

Għalkemm hemm min jgħid li m'għandhiex għalfejn noqogħdu nfettqu fuqha, pero` l-verita` hi li fil-maġġoranza tal-każi l-health inspectors jkollhom raġun li jżommu dawn il-prodotti.

Illum il-health inspectors huma ppreparati aħjar għaliex qabel l-introduzzjoni ta' din il-liġi biddilnilhom id-distretti biex nizguraw li nagħmlu użu aħjar mir-riżorsi limitati li għandna u mbarkajna wkoll fuq programmi ta' tagħlim biex niżguraw li dawn l- ispetturi sanitari jkunu ta' l-ogħla livell.

Mistoqsija oħra kienet dwar xi żieda fl-ispiża meta jkun hemm upgrading ta' dawn il-istabilimenti.

Jekk dawn il-istabilimenti jkunu jridu jagħmlu upgrading, l-ispiża tkun iffinanzjata mill-IPSE.

Punti oħra li xtaqt nitkellem fuqhom huma punti legalistiċi.

Per eżempju meta tinbidel liġi dawk li jkunu għamlu reati qabel, jieħdu amnestija?

Ir- regolamenti ma tbiddlux anzi żdiedu u l-istess żdiedu l-pieni pero` ħafna minn dawn id-diffikultajiet legalistiċi naħseb wieħed jista' jiċċarhom fi stadju ta kumitat u jekk hemm xi ħaġa li m'hijiex ċara biżżejjed fil-liġi għad hemm iż-żmien fejn wieħed jista' jirranġa.

Naħseb li dawn kienu l- punti prinċipali li tqajjmu iżda fil-ħin limitat li għandi huwa mpossibli li nidħol fit-tul f'kull wieħed minnhom.

Hija ħaġa mportanti wkoll li nkunu konformi ma' dak li qegħdin ngħidu meta nitkellmu fuq liġijiet ta' importanza daqshekk kbira għall-konsumatur tagħna li niżguraw li l-klijenti tagħna jieħdu l-aħjar kwalita` ta' ikel, fl-aħħar mill-aħħar din se tkun tfisser żieda fil-prezz.

Jien naħseb li hawnhekk wieħed irid jifhem, kif wara kollox fehmet l-industrija, li f'ċerti setturi, almenu fis-setturi ta' l-industrija, jekk ikun hemm żieda fil-prezz dik għandha tkun ġustifikabbli.

L-ewwelnett illum għandna 1,200,000 turist fis-sena li jiġi jżuru pajjiżna, u hawnhekk wieħed malajr jifhem li b'numru ta' turisti tant kbir, dawn jikkontribwixxu b'mod sostanzjali għall-ekonomija tagħna mhux biss finanzjarjament imma wkoll f'dak li għandu x'jaqsam man-numru ta' nies li l-industrija tat-turiżmu tħaddem.

Għalhekk ir-riperkussjonijiet li jkun hemm meta xi ħaġa tmur ħażina fis-settur turistiku huma kbar ħafna u, kif għedt jien stess, kienet l-industrija nnifisha li esiġiet li jkollna standards iktar għoljin biex niżguraw li nwasslu prodott tajjeb.

Il- prodott tajjeb irridu nwassluh mhux biss għax jekk inwasslu prodott ħażin dan jagħtina reklam ħażin internazzjonalment, pero` iktar minn hekk għax illum prodott ħażin ifisser li t-turist li jiġi f'Malta u jsofri xi food poisoning jew minn xi marda oħra li hija konnessa ma' l-ikel, għandu dritt li jfittex lit-tour operator u jitlob kumpens għal dak li jkun sofra.

Jekk m'iniex sejjer żball, kienet l-Onor.

Marie Louise Coleiro li qalet li kien hemm xi ħadd fl-Ingilterra li mhux qal mhux kulħadd huwa dispost li biex jgħolli l-kwalita` ta' l-ikel jgħolli wkoll il-prezz, pero` jien naħseb li hawnhekk irid ikollna l-prijoritajiet tagħna f'posthom.

Fil-fatt kien hawn diversi kelliema li qalu li filwaqt li dak li qal David Burn huwa veru, ejja nifhmu li xejn m'hu b'xejn u li għall-aħjar kwalita` inti dejjem trid tħallas iżjed.

Ovvjament dan ma jfissirx awtomatikament li l-prodotti kollha se jogħlew.

Illum fis-suq teżisti għażla ta' prodotti li għalkemm ikunu l-istess, ikollhom prezz differenti.

Huwa veru li ġeneralment dak li jkun l-ogħla jkun ta' l-aħjar kwalita`, pero` hawnhekk aħna m'aħniex qed nitkellmu fuq il-kwalita` biss imma iktar importanti minn hekk qegħdin ngħidu li jqum kemm iqum il-prodott, meta l-konsumatur jiġi biex jixtrih se jkollu ċ-ċertezza li dak il-prodott huwa safe u mhux ta' dannu għalih, u dan kollu bis-saħħa tal-provvedimenti li nsibu f'dan l-abbozz ta' liġi.

Nixtieq nikkonkludi dan id-diskors kif bdejtu, cioe` li huwa ta' sodisfazzjon għalija li nara 'l fuq minn 20 kelliem miż-żewġ naħat tal- Kamra jaqblu dwar l-importanza ta' dan l-abbozz ta' liġi, ilkoll imħeġġa biex jaraw dan l-abbozz ta' liġi jkompli miexi għall-istadju ta' kumitat.

Fil-fatt l-unika kritika li kien hemm, liema kritika kienet ġenwina, kienet li messna li ilna li għaddejna dan l-abbozz ta' liġi, pero` wieħed mill- kelliema ta' l-oppożizzjoni, l-Onor.

Vella, qal li hu m'huwiex qed jitfa' l- ħtija ta' dan fuq dan il-gvern biss imma anke fuq il-gvern Laburista, għax qal li fil-qasam tal-konsumatur huma messhom ħadmu ħafna iżjed.

Naħseb li huwa l-għan taż-żewġ naħat tal-Kamra li waqt l-istadju ta' kumitat inwasslu abbozz ta' liġi li mhux biss jiggarantixxi lill-konsumatur l-aħjar kwalita`, imma wkoll li nserrħulu moħħu daqs qatt qabel li dak li jikkonsma lokalment huwa ta' l-ogħla livell.

Grazzi.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Se npoġġi issa l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar kull ħaġa li għandha x'taqsam mas-sigurta' fl-ikel u biex iwaqqaf kummissjoni għas- sigurta' fl-ikel, biex jintroduċi dispożizzjonijiet ġodda dwar l-infurzar fi ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel, u biex jirrevoka l-Att dwar Ħwejjeġ ta' l-Ikel, Mediċinali u Ilma tax-Xorb", jiġi moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mr Speaker, nipproponi li dan l-istess abbozz ta' liġi jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, maħtur skond il-Mozzjoni Nru. 14 tas-27 ta' Ottubru 1998.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi dwar kull ħaġa li għandha x'taqsam mas-sigurta' fl-ikel u biex iwaqqaf kummissjoni għas-sigurta' fl-ikel, biex jintroduċi dispożizzjonijiet ġodda dwar l-infurzar fi ħwejjeġ li għandhom x'jaqsmu ma' l-ikel, u biex jirrevoka l-Att dwar Ħwejjeġ ta' l-Ikel, Mediċinali u Ilma tax-Xorb", jiġi ttrattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-UFFIĊĊJU TAL-POSTA

POST OFFICE (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, liema abbozz ta' liġi qed jirregola l-uffiċċju tal-posta, għandu numru ta' emendi.

Pero` naħseb li jkun tajjeb jekk qabel ma nitkellem dwar dan l- abbozz ta' liġi nnifsu, nagħmel ftit riflessjonijiet dwar il-bidla li saret fil-funzjonijiet differenti li għandha l-posta, mhux biss f'pajjiżna imma wkoll madwar id-dinja.

Illum, bil-mezzi ġodda ta' komunikazzjoni li qed jinħolqu madwar id-dinja u li qed jiżdiedu f'Malta wkoll, wieħed jista' jgħid li iktar ma jgħaddi ż-żmien, iktar qed ikun hemm ir-riskju li l- importanza tal-posta tonqos drastikament, iktar u iktar jekk fil-posta ma jkunx hemm min hu lest jaġġorna lilu nnifsu mal-bidliet li jkunu qed iseħħu.

Kif nafu, illum il-posta tradizzjonali qed tiffaċċja kompetizzjoni qawwija minħabba l-fatt li numru sostanzjali ta' organizzazzjonijiet li qabel kienu jibagħtu mijiet jew inkella eluf ta' korrispondenza kull sena, illum qed isibu modi oħra ta' kif jilħqu lil dawk il-persuni li jkunu jixtiequ jikkomunikaw magħhom.

Għal ċertu żmien kien hemm l-"attakk" fuq il-posta mill-faxes u minn sistemi oħra ta' komunikazzjoni li m'humiex daqshekk effiċjenti daqskemm huma llum, imma llum, kif nafu, permezz ta' l-e-mails, l-organizzazzjonijiet qed ikunu jistgħu jikkomunikaw ma' xulxin fi ftit sekondi.

Għalhekk is-sistema tal-posta tradizzjonali, fejn persuna tibgħat ittra illum u tirċievi r-risposta xi erbat ijiem wara, qiegħda kontinwament tiġi attakkata proprju minħabba l-fatt li llum, bis-sistemi iktar moderni ta' komunikazzjoni, ir-risposti qed ikunu ferm aktar immedjati.

Pero' l- posta tradizzjonali, li kienet teżisti minn dejjem, xorta jibqgħalha rwol x'taqdi fost dawk is-sezzjonijiet tas-soċjeta' li għadhom ma ġewx f'kuntatt mal-mezzi ġodda ta' komunikazzjoni.

Barra minn hekk jibqa' wkoll il-fatt li hi kemm hi effiċjenti, is-sistema ta' l-e-mail żgur li mhux se jirnexxielha tibgħat kotba u pakketti kbar minn destinazzjoni għal oħra għax ovvjament, huwa impossibbli li pakketti mdaqqsin jgħaddu minn ġo wire.

Dan kollu jikkonferma li parti mill-funzjoni tal-posta tradizzjonali se tibqa' hemm.

Fuq kollox ma nistgħux ninsew il-fatt li iktar ma jsiru ordnijiet u komunikazzjonijiet permezz ta' l-e-mail, iktar se tiżdied id-domanda tat- trasportazzjoni ta' affarijiet minn post għall-ieħor.

Kif kulħadd jaf tajjeb, meta pakkett jasal fid-destinazzjoni tiegħu, bilfors irid ikun hemm xi ħadd li jwasslu għand id-destinatarju aħħari tiegħu.

Mr Speaker, il-ħolqien tal-komunikazzjoni elettronika ta dimensjoni ġdida lill-qasam tal-posta għax filwaqt li l-posta tradizzjonali qed tiġi mminata, id-domanda għas-servizz ta' delivery ta' oġġetti kbar kemm f'Malta kif ukoll f'pajjiżi oħra se tiżdied.

Għalhekk id-dinja kollha trid tagħmel il-bidliet neċessarji biex is-servizz tal-posta tradizzjonali jibqa' rilevanti, anke jekk ikollu jinbidel minn kif drajna bih sal-lum.

M'ilux wisq li dan il-parlament approva l-abbozz ta' liġi li permezz tiegħu twaqqfet l-awtorita' dwar il-komunikazzjoni, li l-għan tagħha hu li tirregola d-diversi funzjonijiet tal-komunikazzjoni.

Dakinhar kien hemm il- ħsieb li waħda mis-sezzjonijiet li taqa' taħt din l-awtorita' tkun proprju d-direttorat li jieħu ħsieb li jara li f'pajjiżna jkun hawn regolatur - li jkun jagħmel parti mill-Malta communications authority - li r-rwol tiegħu jkun li jħares l-interessi tal-qasam postali u jara x'inhuma l-ħteġijiet tiegħu.

Fil-fatt illum qed nipproponu emendi għal-liġi dwar il-posta biex nassiguraw li l-funzjoni tal-communications authority bħala r-regolatur tal- qasam postali, tiġi fis-seħħ u verament naraw x'inhuma l-ħtiġijiet ġodda li qed jinħolqu f'dan is-settur.

Permezz ta' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed nipprovaw nilħqu diversi għanijiet importanti, b'dak prinċipali jkun il-ħolqien ta' qafas regolatorju effettiv li permezz tiegħu, fost affarijiet oħra, kulħadd ikun jaf preċiżament x'inhu jsir f'dak li għandu x'jaqsam ma' regolamenti li jkunu qed jitfasslu u jidħlu fis-seħħ.

Iktar minn hekk, qed nipprovaw ukoll nagħmlu distinzjoni ċara bejn il-funzjoni tar-regolatur u dik ta' l- operaturi.

Qed insemmi l-operaturi għax dan l-abbozz se jagħti l- possibilita' li f'dan il-qasam ikun hemm iktar minn operatur wieħed biex kulħadd ikun jista' jagħti sehmu, u bħala riżultat tal-pubblikazzjoni tal- liċenzji, id-diversi operaturi se jkunu jafu aħjar x'inhuma d-drittijiet u d-dmirijiet tagħhom kif ukoll x'possibilitajiet jeżistu biex iwasslu l- posta min-naħa għal oħra taħt liċenzji differenti minn dawk preżenti.

Sur President, għan ieħor ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa dak li jwassal biex b'mod gradwali, is-settur tal-posta ta' pajjiżna jiġi lliberalizzat.

Aħna naqblu li dan is-settur, bħal bosta setturi oħra, jgħaddi mill-proċess ta' liberalizzazzjoni biex tikber il-kompetizzjoni fost id-diversi operaturi u b'hekk is-servizz li jingħata jsir iktar effiċjenti.

Hawnhekk nagħmel parentesi żgħira biex ngħid li b'mod ġenerali, tul is-snin is- servizz postali tagħna qatt ma kien wieħed ħażin u minkejja l-ilmenti kollha, dan is-servizz dejjem qeda l-ħtiġijiet tal-poplu.

Pero' minkejja dan aħna xorta nemmnu li biex dan is-servizz ikompli jissaħħaħ u jsir iktar effiċjenti, hemm bżonn li jiġi lliberalizzat.

Għalhekk l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jagħti l-opportunita' lid-diversi operaturi tal-qasam postali biex ikunu magħrufa b'mod uffiċjali.

Hemm bżonn li għal dak li għandu x'jaqsam ma' dan is-settur, pajjiżna ma' jinqatax mir-realta' dinjija imma jfittex li dejjem ikun in line mal-bidliet li jkunu qed iseħħu madwarna, għax fl-aħħar mill-aħħar, il-funzjoni tas-servizz tal-posta m'hijiex biss dik li jwassal ittra minn Birżebbugia għall-Mellieħa.

Minbarra din il-funzjoni bażika hemm oħrajn li jmorru lil hinn minn xtutna.

Sur President, kif għedt iktar kmieni, l-awtorita' Maltija tal- komunikazzjoni se jkollha d-dmir li tara li l-klawsoli kollha tal-liġi li għandna quddiemna jiġu fis-seħħ u ma jibqgħux biss fuq il-karta.

Għalkemm din l-awtorita' hija relattivament ġdida, iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed tifhem x'inhuma l-funzjonijiet tagħha, u għalhekk qiegħda f'pożizzjoni li tieħu f'idejha l-funzjonijiet tar-regolatur tal-qasam postali.

Illum il- ġurnata nafu li l-bidliet li seħħew u li għad iridu jseħħu f'dan il-pajjiż qed iġibu magħhom il-ħtieġa tas-separazzjoni tal-funzjonijiet tar-regolatur u l-operatur, biex ma jkunx hemm iktar diffikultajiet l-interessi li jista' jkollu l-post master general fid-deċiżjonijiet li jieħu fil-konfront ta' claims li jsiru minn individwi, kumpanniji jew organizzazzjonijiet li jkunu qed iħossu li mhux qed jingħataw is-servizz li jixtiequ.

Nistgħu ngħidu li fil-ftit xhur li ilha topera, l-awtorita' tal-komunikazzjoni qed tindika b'mod serju l-passi li jridu jittieħdu fir-rigward tal-bidliet li hemm bżonn li jsiru.

Irrid ngħid ukoll li biex wasalna għall-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, imxejna fuq il-mudell Irlandiż għax nafu li dan ħadem b'ċerta effiċjenza.

Jien nispera li l-operaturi u r-regolatur tas-settur postali Malti jużaw l-esperjenza ta' l-Irlanda b'mod pożittiv.

Sur President, dan l-abbozz ta' liġi se jagħti wkoll il-possibilita' li minbarra r-regolatur, ikun hemm bord ta' appell biex jiddeċiedi dwar il- claims li jistgħu jsiru.

Dan il-bord għandu jkun wieħed awtonomu, jiġifieri maqtugħ mill-operaturi u mill-istess awtorita'.

Barra minn hekk dan il-bord ta' appell se jkun presedut minn avukat b'ta' l-inqas seba' snin esperjenza u minn żewġ membri oħra.

B'hekk kull claim tkun tista' tiġi analizzata b'mod iktar serju biex imbagħad tittieħed l-aħjar deċiżjoni.

Jekk imbagħad id-deċiżjoni tal-bord ta' appell fil-konfront ta' xi claim li jkollu x'taqsam ma' ħruġ ta' liċenzji jew ma' xi kondizzjoni ta' l-istess liċenzji ma tiġix aċċettata minn min ikun ressaq il-claim, id-deċiżjoni tkun tista' tiġi appellata quddiem il-qorti ta' l- appell.

Sur President, sal-lum f'pajjiżna fil-qasam tal-posta qatt ma kien hawn iktar minn operatur wieħed u b'mod dirett jew indirett dan dejjem kien il- gvern ċentrali.

Fejn qabel is-servizz tal-posta kien jingħata minn dipartiment tal-gvern, anke l-kumpannija li toffri dan is-servizz bħalissa nistgħu ngħidu li hija governattiva għax il-gvern għandu interessi primarji fiha.

Għalhekk aħna qed ngħidu li għandha tinħoloq sistema ta' liċenzjar li tagħti l-opportunita' lil operaturi privati li joperaw f'dan il-qasam.

Il-ħsieb hu li s-sistema ta' liċenzjar toħloq flessibilita' fost l- operaturi differenti filwaqt li minn żmien għal żmien tkun tista' tagħmel il-bidliet meħtieġa fl-istess liċenzji.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jagħmel riferenza wkoll għall- pożizzjoni li pajjiżna jista' jieħu biex ma jinqatax minn dak li jkun qed jiġri fid-dinja.

Hawnhekk nistgħu ngħidu li qed jiġu definiti b'mod iktar spjegat dawk li jissejħu universal services u l-obbligazzjonijiet ġenerali.

L-emendi li nsibu bejn klawsola 17 u 28 huma prattikament il-bażi tal- bidliet li jridu jsiru f'dan ir-rigward.

Hawnhekk qed jingħad ukoll li d- dritt tal-universal service jiggarantixxi numru ta' faċilitajiet meqjusa bħala servizzi bażiċi, li jinkludu l-ġbir, it-trasport, is-sorting u l- konsenja ta' pakketti postali u tar-registered mail.

Barra minn hekk hemm ukoll is-servizz li jingħata mill-post office innifisha.

Huma dawn is- servizzi li aħna rridu li jiġu ggarantiti bil-bidliet li se jseħħu.

Aħna rridu nassiguraw li kull min joffri servizz postali jagħmel dan b'garanzija ta' kwalita'.

L-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu jipprovdi wkoll biex il-ministru, wara konsultazzjoni ma' l-awtorita' kompetenti, ikun jista' japponta universal service provider, dejjem b'garanzija ta' servizz tajjeb u possibbilment aħjar minn dak li ngħata s'issa.

Fost affarijiet oħra, huwa importanti li l- universal service provider ikun f'pożizzjoni li jagħti s-servizzi kollha li hu obbligat li jipprovdi skond il-liċenzja li jingħata mingħajr ebda interruzzjoni.

Skond il-provvedimenti ta' dan l-abbozz ta' liġi min ikollu liċenzja ta' provditur tas-servizzi postali għandu jħares diversi obbligi.

Fost dawn insibu li jiggarantixxi li f'kull ġurnata tax-xogħol ikun hemm il- ġbir ta' oġġetti postali u li ssir konsenja fid-djar jew il-fond ta' kull persuna.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-ħinijiet li fihom il-provditur tas-servizzi postali jista' jwassal il-posta, dan ma jistax, per eżempju, iwassallek il- posta fis-2.00 a.m. jew f'ċerti ħinijiet strambi tal-ġurnata li jistgħu jikkawżaw inkonvenjenza għal dak li jkun.

Il-universal service provider ma jistax jirrifjuta li jwassal posta fid-diversi destinazzjonijiet jekk ma jkunx hemm raġunijiet validi li huma speċifikati fil-liġi, li jagħmluha impossibbli li l-persuna tagħmel id-delivery.

Però dak li qed jipprovdi s- servizz lanqas jista' jaqbad u jiddeċiedi li ma jridx iwassal l-ittra lit- tali persuna mingħajr ma jkun hemm raġunijiet validi li ma jiddeċidihomx hu.

Meta xi ħadd jiġi miċħud mid-dritt li titwassallu l-posta, hemm ukoll proċess kif dan ikun mgħarraf ir-raġunijiet għal dan.

Jistgħu jkunu raġunijiet ta' theddid li jista' jkollha l-persuna li hija direttament responsabbli biex twassal dak il-pakkett jew l-ittra fid-destinazzjoni partikolari.

Kif għedt iktar kmieni, dan ma jfissirx li fil-fatt se jkun il-postman li jiddeċiedi li lit-tali ma jwassallux dik il-korrispondenza.

Tkellimt fuq l-obbligi li għandu l-universal service provider, Sur President, però ma jagħmilx sens li inti tagħmel numru ta' obbligi fuq il- universal service provider u fl-istess ħin ma tagħtihx id-dritt li attwalment ħaddieħor ma jkollux.

Fost dawn id-drittijiet tal-universal service provider, insibu li hu se jkun l-operatur uniku li jingħata ċerti drittijiet fuq servizzi li huma riservati.

Is-servizzi riservati għall-provditur ta' servizz universali jinkludu l-ġbir ta' oġġetti postali, issostjar, trasport u konsenja ta' xi oġġetti ta' korrispondenza interna, transkonfini u posta diretta li l-piż tagħha jkun inqas minn 350g.

Qegħdin ngħidu wkoll li t-tariffi jkunu wkoll maqbula, abbażi ta' kondizzjonijiet użati barra minn Malta, mhux jaqbad u jiddeċidihom hu.

It-tariffi għal kull wieħed mis-servizzi provduti għandhom ikunu jħarsu ċerti prinċipji, fosthom li l-prezzijiet ikunu tali li jistgħu jitħallsu minn kulħadd u għandhom ikunu tali li kull utent ikollu aċċess għas-servizzi provduti.

Huwa importanti li s-servizzi bażiċi, meqjusa bħala parti integrali mill-kondizzjonijiet tal-liċenzja għall-universal service provider, jingħataw b'mod effiċjenti.

Jiġifieri, kif semmejt iktar kmieni, ikun hemm il-garanzija li l-posta tasal minn destinazzjoni għall-oħra u tinġabar b'mod regolari.

Mhux biżżejjed li jkun hemm il-postijiet fejn l-individwi jwaddbu l-korrispondenza tagħhom, jekk imbagħad ma jkunx hemm il-garanzija li dik il-posta tinġabar, u mbagħad titwassal fid-destinazzjoni tagħha.

It-tariffi għal kull wieħed mis-servizzi provduti jridu jkunu raġonevoli u għandhom ikunu konformi ma' l-ispejjeż li jkunu qed isiru mill-operatur li qed jipprovdi s-servizz.

Jiġifieri jrid ikun hemm rabta bejn il-marġni tal- qligħ li wieħed jipprentendi li jkollu l-operatur u l-ispejjeż ta' l- operazzjoni tas-servizz tal-posta.

Huwa importanti ferm li t-tariffi li jitħallsu għal servizz partikolari jkunu l-istess għal kulħadd u li jkunu mgħarrfa lil kull persuna li jista' jkollha l-bżonn tas-servizz, b'mod li jkollha garanzija li t-tariffi li qed jiġu ċċarġjati jkunu konsistenti u ma jkunx hemm diskriminazzjoni.

L-abbozz ta' liġi jipprovdi biex jitħarsu l-interessi tal-persuni li jużaw dan is-servizz jew inkella ta' xi rappreżentant tagħhom jekk ikun hemm kwestjoni ta' rappreżentanza f'dan ir-rigward.

Għalhekk qed ngħidu li huwa ferm importanti li meta jitfasslu quality-of-service standards jittieħdu kontinwament in konsiderazzjoni l-interessi tal-persuni li jużaw is- servizz.

F'dan ir-rigward, permezz ta' artikli 24 u 28, kif hemm propost fi klawsola 11, qegħdin ngħidu li meta l-awtorità kompetenti tkun qed tistabilixxi l-livelli ta' kwalità tas-servizz tal-posta permezz ta' regolamenti, din trid tkun qieset l-interessi tal-partijiet kollha interessati.

Jiġifieri l-awtorità m'għandhiex tagħmel dawn ir-regolamenti on its own imma għandha tagħmilhom wara konsultazzjoni ma' għaqdiet li jirrappreżentaw lilna bħala persuni li nużaw dawn is-servizzi.

Skond artiklu 27 kif propost f'dan l-abbozz ta' liġi, qegħdin ngħidu wkoll li l- universal service provider se jkollu l-obbligu li jagħmel proċeduri trasparenti, sempliċi u li ma jiswewx.

Jekk jista' jkun tibqa' tintuża s- sistema tal-lum u, jekk inhu possibbli, tiġi anke ssimplifikata ħalli ħadd ma jsib diffikultajiet.

Imbagħad għandna diversi emendi oħrajn li huma konsegwenzjali għat-tibdil li għamilna.

Dawn jikkonċernaw l-irwol tal-postmaster general li l- funzjoni tiegħu kienet strettament ta' regolatur ta' dan is-servizz.

Din issa se tgħaddi għal għand l-awtorità dwar il-komunikazzjoni mwaqqfa taħt dan l-Att.

Imbagħad qegħdin ngħidu li fejn hemm rwoli oħra f'dan is- servizz li huma differenti minn dik strettament ta' regolatur, dawk il- funzjonijiet li kienu iktar marbutin ma' l-operazzjoni, kif kienet il- funzjoni ta' postmaster general bħala l-persuna responsabbli mill-għoti ta' servizz, issa se jmorru għand l-operaturi differenti ta' dan is-servizz.

Wieħed jista' jgħid li hemm ukoll żieda sostanzjali fil-penalitajiet u l- multi li jitħallsu fil-każ li jkun hemm xi tip ta' abbuż min-naħa ta' min qed jipprovdi s-servizz.

Dan qegħdin nagħmluh proprju biex niggarantixxu li l-operatur li jkun qed jagħti s-servizz ma jeħilx multa li tkun ħmerija, imma tkun penalità li tikkorrispondi man-nuqqas li jkun twettaq.

Hawnhekk l-awtorità se jkollha l-poter - u jien nemmen li qatt m'aħna se nkunu mġiegħla neżerċitawh - li f'każi estremi, f'każi ta' ċerta gravità min-naħa ta' l-operaturi, tissospendi u saħansitra tħassar il-liċenzja ta' operatur.

Fuq dan il-punt artiklu 63, kif propost fi klawsola 40 ta' l-abbozz ta' liġi, jgħid li meta l-operatur postali jkun kiser għal diversi drabi xi disposizzjoni ta' dan l-Att jew xi regolament jew direttiva magħmula taħtu, l-awtorità tista' tissospendi jew tirrevoka liċenzja.

Dan l-abbozz ta' liġi se jipprovdi wkoll biex l-approvazzjoni tal-bolol li joħorġu jibqa' obbligu - għalkemm iktar indirett milli dirett - tal- ministru responsabbli mill-posta.

Fl-emenda li se titressaq qegħdin ngħidu li l-ministru japprova l-bolol wara konsultazzjoni ma' l-istamp advisory board.

Dan id-dritt li l-bolol jiġu approvati mill-ministru qegħdin inżommuh għaliex nemmnu li l-bolla mhijiex biss dik ix-xi ħaġa li teħel fuq envelope jew pakkett biex dak li jkun iħallas it-tariffa li suppost, imma nemmnu li l-bolol tal-pajjiż għandhom il-funzjoni li jirrappreżentaw lil Malta.

L-istampa li jkun hemm fuq il-bolla hija ta' importanza relattivament kbira, speċjalment minħabba l-image ta' Malta barra minn pajjiżna.

Mhux se noqgħod nidħol fil-kwestjoni tal-filatelija, madanakollu nafu kemm hemm importanza fil-qasam filateliku f'dik li hija rappreżentanza tal- pajjiżi differenti f'dak li jiġi stampat.

Għalhekk ikun hemm ċerta kawtela, ċerti għażliet marbutin mat-tradizzjonijiet tal-pajjiż.

Per eżempju, f'pajjiżna kellna u għad għandna diversi bolol li huma marbutin ma' żmien il-Kavallieri, mal-ħajja reliġjuża u mal-ħajja politika tagħna.

F'dawn l-aħħar ftit snin kellna bolol li bdew jorbtu iktar ma' l-amjent naturali tagħna.

Kellna settijiet tal-bolol li juru l-veġitazzjoni, l- għasafar, il-ħut ta' pajjiżna.

Dawn huma kollha rappreżentazzjonijiet differenti ta' pajjiżna kemm f'Malta stess, u iktar importanti barra minn Malta.

Għalhekk qegħdin ngħidu li l-approvazzjoni tal-bolla li tkun se tiġi ppubblikata se tibqa' f'idejn min kien responsabbli qabel biex nassigraw li pajjiżna jkollu image xieraq barra minn Malta.

Fl-abbozz ta' liġi hemm riferenza għall-printed matter appeals board li diġà jeżisti fil-liġi postali li għandna llum.

Dan huwa bord li f'ċertu sens jara li jkun hemm iċ-ċensura ta' dawk l-affarijiet li jkunu ġejjin minn barra jew ikunu ndirizzati minn Malta għal Malta stess.

Fil-fatt dan il-bord se jibqagħlu l-funzjoni li jara li jkun hemm il-kontroll ta' ċertu materjal li jidħol f'Malta.

Tajjeb wieħed jagħmel parentesi żgħira hawnhekk.

Qed nitkellmu mhux biss fuq iż-żamma ta' materjal pornografiku, imma fuq materjal ieħor li mhux suppost jidħol fil-pajjiż li jinżamm ukoll minn dan il-bord.

Għalhekk iddeċidejna li nżommuh.

Madanakollu ġie deċiż li dan il-bord ikun separat mill-bord ta' appelli dwar is-servizzi postali għaliex nemmnu li l-funzjonijiet tagħhom huma differenti għal kollox differenti minn xulxin.

Għalhekk waqt li l-printed matter appeals board se jibqa' jaqdi l-funzjonijiet tiegħu bħala bord ta' ċensura fuq materjal li mhux suppost jidħol Malta, il-bord ta' appell se jidħol fi kwestjonijiet oħra.

Per eżempju, jara jekk ikunx ġustifkat li l-awtorita tiċħad għoti ta' liċenzji jew inkella timponikondizzjonijiet fuq liċenzji ta' operaturi partikolari.

F'dan l-abbozz ta' liġi qegħdin ngħidu li l-ministru jista', wara li jkun kkonsulta ma' l-awtorita' responsabbli, jagħmel regolamenti dwar xi waħda mill-funzjonijiet ta' l-awtorita'.

Dan isir biex jiġu mħarsa l-interessi tal-persuni li fil-fatt ikunu qegħdin jirċievu s-servizz postali.

Kif għedt fil-bidu s-servizz postali, speċjalment għal ċerta tip ta' posta, jibqa' servizz importanti ferm u allura rridu naraw li jkun hemm regolamenti li jħarsu l-interessi ta' dawk li jirċievu dan is-servizz.

Sur President, qegħdin ngħidu wkoll li l-operaturi jridu josservaw kondizzjonijiet partikolari u l-awtorita' trid tiggarantixxi li dawk il- kondizzjonijiet tal-liċenzja li suppost ikunu qed josservaw fil-fatt ikunu qed josservawhom b'mod mill-iktar tajjeb u b'mod li min ikun qed jirċievi s- servizz iħoss li dak is-servizz li qed jingħata huwa l-aħjar servizz li l- operatur jista' joffri.

Qegħdin nagħtu l-possibilta' li jkun hemm operaturi oħrjan li jaħdmu f'dan is-servizz.

Dawn l-operaturi ma jkollhomx l-obbligi li jkollu l-universal service provider, pero' huma operaturi li fil-ħajja tal-lum saru operaturi importanti u li fl-aħħar mill-aħħar jistgħu jagħtu servizzi differenti minn dawk li tagħti l-posta.

Allura rridu naraw li dan l-abbozz ta' liġi filwaqt li jiggarantixxi d-drittijiet bażiċi tagħna bħala persuni li qed nużaw dan is-servizz ikompli wkoll itejjeb is-servizz tal- posta, u waqt li jagħmel dan irid jieħu in konsiderazzjoni l-bidliet kbar li qed iseħħu f'dan il-qasam.

Sur President, m'għandix dubju li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, aħna li kontinwament nirċievu dan is-servizz inkunu f'pożizzjoni li ngħidu li qed nirċievu servizz ta' kwalita' u effiċjenti ferm iktar minn qatt qabel.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, nibda biex mill-ewwel ngħid li din hija liġi li fiha hemm affarijiet tajbin imma hemm ukoll affarijiet li aħna ma naqblux magħhom.

Din hija liġi li permezz tagħha l-gvern se jwaqqaf awtorita' oħra li bħall-awtoritajiet l-oħra li twaqqfu s'issa, se tkun hemm biss biex il-gvern ifarfar ir-responsabbilita' minn fuq spallejh u meta jkun hemm xi problema jżeffinha kif irid u kif jaqbillu.

Meta jiena kont sirt ministru responsabbli mill-posta, it-taħwid li sibt kien xi ħaġa tal-ġenn.

Jekk ma tkunx miġnun ibqa' ċert li jġennek!

Meta ndagajt biex nara x'kien qed iwassal għal dan it-taħwid, l-ewwel ħaġa li sibt kienet li l-posta kienet immexxija minn bord li moħħu kien biss kif lil din l-azjenda jneffaqha Lm2 miljun basta jittrasferiha għal post ieħor, meta fil-fatt kien hemm postijiet oħra tal-gvern li kieku ġew utilizzati kienet tlun xi ħaġa li biha l-gvern kien jiffranka l-flus.

Kien bil-ħidma tal-gvern Laburista li ġew iffrankati madwar Lm2 miljun.

Biżżejjed ngħid li fil-kuntratt għax-xiri ta' l-art f'Ħal Qormi biex fuqha jinbena l- uffiċċju l-ġdid tal-posta, kien hemm klawsola li tgħid li jekk fi żmien sena l-gvern ma joħroġx il-permess, il-gvern irid jgħaddi s-somma ta' Lm200,000 lil dawk li kienu qed ibiegħulu l-art.

Hekk kien intrabat il-bord li kien qed imexxi l-posta.

Fil-fatt għad hemm kawża għaddejja fuq din il- kwestjoni għax il-gvern Laburista ma riedx jaċċetta li jekk ma joħorġux il- permessi tal-bini jbati l-konsegwnzi hu.

Il-kuntratti ma jsirux hekk imma min ibiegħ għandu jassigurak li l-permessi tal-bini se joħorġu.

Jiena ma nafx kif l-avukati u l-esperti li kellu l-gvern ma tawx parir dwar din il- klawsola.

Niftakar ukoll li l-ministru tal-finanzi ta' dak iż-żmien kien offrilhom il- bini fejn kien hemm is-central supplies - fejn fil-fatt hemm il-posta llum - pero' l-bord minflok ħa l-parir tal-ministru sejjjaħ laqgħa urġenti u ġie deċiż li flok jirranġaw is-central supplies, jibnu post ġdid minn fejn il- posta tkun tista' topera, u dan meta l-art li riedu jixtru kienet iżgħar mill-post li fih qed topera l-posta llum.

Aħna deherilna li dak li kien jsir ma kienx sewwa.

Allura sar ftehim bejn il-ministeru responsabbli mill- posta u l-ministeru tax-xogħlijiet biex ħafna mix-xogħol li qabel kien se jsir mill-kuntratturi jsir mill-ħaddiema tad-dipartiment tax-xogħlijiet.

B'dan il-mod il-gvern iffranka l-miljuni tal-liri għax lanqas nefaq il- kwart ta' dak li kien se jintnefaq kieku l-posta saret fejn il-bord ippropona li għandha ssir, u llum nistgħu ngħidu li l-post li minnu l-posta qed topera huwa wieħed diċenti ħafna.

X'sibna aktar, Sur President?

Peress li dak iż-żmien l-uffiċċju tal-posta kien sar Posta Ltd. u allura bħala kumpannija kellha l-awtonomija, sibna li kien hemm collective agreement diġa' ffirmat.

Dan kien agreement li lill-gvern kien se jiswih eluf kbar ta' liri.

Aħna mhux ma ridniex nonorawh imma bis-sitwazzjoni finanzjarja mwiegħra li l-gvern Laburista kien wiret minn gvern Nazzjonalista preċedenti, ridna naraw dan il-collective agreement x'kien jinkorpora fih.

Fil-fatt wara li saru diskusjonijiet maż-żewġ unions ewlenin, dan il-collective agreement ġie onorat bil-patt li l-posta trid tiġi fuq saqajha għax dak iż-żmien il-posta kellha madwar Lm3 miljun dejn.

Għax ta' min jgħid li għalkemm Posta Ltd. kienet awtonoma, il-gvern kien għadu qed jagħmel tajjeb.

Fil-fatt il-pagi kien għadu qed joħroġhom il- gvern.

Jiena kont wieħed li nsistejt li qabel il-posta tiġi fuq saqajha, il-gvern ma jagħmilx iżjed letters of comfort.

Mhux sew li jiġri x'jiġri ħadd m'hu responsabbli u kollox jaqa' fuq il-gvern.

Is-sabiħa hi li wara li l-gvern joħroġ għonqu biex jagħmel tajjeb, nirċievi ittra miċ-chairman li kien hemm qabel u jgħidli biex inwarrab għax ma nifhem f'xejn!

Ir- risposta dan ħadha waħdu għax il-posta ġiet ristrutturata u bdiet taħdem u mxiet ħafna 'l quddiem.

Sur President, aħna konna għamilna agreement mal-Mid-Med Bank biex il-gvern jibqa' jżomm il-maġġoranza ta' l-ishma f'idejh, għax aħna nemmnu li l-gvern għandu jkollu l-maġġoranza ta' l-ishma u mhux nbiegħu kollox u niġu naqgħu u nqumu x'se jiġri mill-ħaddiema.

Aħna qabel m'għaddejna l-posta lill- kumpannija l-ġdida konna ċerti li l-posta ġiet fuq saqajha u saret viabbli.

Hawn min jgħid li meta l-ażjendi jkunu f'idejn il-gvern imorru ħażin.

Jiena ma naqbilx ma' dan.

Imorru ħażin għax min ikun qed imexxi jiġi jaqa' u jqum u ma jkollux interess li jara l-ażjenda miexja 'l quddiem, l-aqwa li qiegħed chairman jew xi membru fil-bord u ma jinteressahx x'inhu għaddej.

Dan l-atteġġjament jiena sibtu mhux fil-posta biss imma fi kwalunkwe ażjenda.

Ħafna nies fil-bordijiet u ħadd ma jaf x'inhu għaddej!

Ħaġa oħra li sibt meta kont ministru responsabbli mill-post kienet li l- awtoritajiet tal-posta fil-Germanja kienu qed jgħidu li aħna kellna nagħtuhom somma flus konsiderevoli - ma niftakarx eżatt kemm - meta fil- fatt lil dawn konna diġa' ħallasnihom.

Konna ktibnielhom u għednielhom li dik is-somma diġa' tħallset iżda huma kitbulna lura u qalulna li mhux veru.

Imma mbagħad qabbadt lis-nies tal-posta biex jagħmlu riċerka u bix-xogħol li sar minn dawn in-nies responsabbli u mill-bord il-ġdid irnexxielna insibu l-irċevuta u ffrankajna li nerġgħu nħallsu somma flus li kienet diġa' tħallset.

Nerġa' ngħid li bis-saħħa tal-management il-ġdid li ried jaħdem bis-serjeta' u bis-saħħa tal-ħaddiema kollha, qabel ma l-posta għaddiet għand il-Mid-Med Bank, li flimkien mal-gvern kellhom 60% ta' l- ishma, din kienet ġiet fuq saqajha.

Issa ngħaddi biex ngħid xi ħaġa fuq dak li l-gvern qed jipproponi permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, Sur President.

Din hija xi ħaġa li diġa' ġiet ipprovata sew fl-Ingilterra kif ukoll fi Franza.

Issa l-Ingilterra diġa' bdew jaħsbu biex ireġġgħu kollox lura u l- istess qed jagħmlu fi Franza.

Għaliex?

Għax dawn jemmnu li l-posta hija xi ħaġa li m'għandhiex tiġi lliberalizzata b'dan il-mod.

Illum hawn il- computers, l-e-mail, il-fax machines u ħafna affarijiet oħra.

Allura jekk illum hawn il-computer li diġa' qed jeħodlok ix-xogħol tal-posta, se niftħu iktar biex il-ħaddiema tal-posta jkollhom kompetizzjoni minn ħaddieħor u jitkissru?

Wieħed forsi jgħidli: Allura inti kontra l-liberalizzazzjoni tal-posta!

Jiena ngħidlu: Iva, jiena kontra l-liberalizzazzjoni tal-posta.

Ma naqbilx magħha għax li noqogħdu noħorġu permessi lil ħaddieħor u noqogħdu ngħidu li l-kontrollur jista' jagħmel "hekk" u jista' "hekk", ma jimpressjonanix.

Veru li fil-liġi hemm ħafna regolamenti u tgħid li se jkun hemm ħafna pieni ħorox, imma hawn Malta kulħadd jaf kif dawn l- affarijiet jibqgħu biss fuq il-karta.

Sur President, waħda mill-ewwel problemi li l-posta se tħabbat wiċċha magħha hija dwar kemm se jispiċċaw nies.

L-informazzjoni li għandi jien hija li biex il-posta ta' Malta titieħed minn ażjendi barranin, iridu jispiċċaw madwar 200 impjegat.

Nispera li l-ministru fil-winding-up tiegħu jgħdilna jekk dan huwiex minnu.

Għaliex dan?

Biex nilliberallizzaw!

Biex tal-courier service jidħlu fix-xogħol li tagħmel il-posta!

Diġa' qed naraw xogħol li suppost isir mill-posta qiegħed isir kontra l-liġi.

Qed nirriferi għat-tqassim ta' leaflets u kotba bieb b'bieb li qed isir minn ċerti individwi.

Aħna għandna nkunu kburin bil-posta tagħna.

Il-posta ta' Malta kienet waħda mill-aħjar u nemmen li għadha waħda mill-aħjar.

Issa din l-awtorita' li se nwaqqfu m'hijiex xi ħaġa li kienet f'moħħ il-gvern, imma l-Unjoni Ewropea lill-gvern ta' Fenech Adami qaltlu li jrid jagħmel awtorita' u jrid jilliberalizza.

Issa tilliberalizza x'jiġifieri?

Tkisser dik il-ħaġa li għandek flok tirranġaha u tkompli miexi 'l quddiem, hekk tfisser!

Jekk il-posta jkollha management tajjeb jiena nemmen li l-posta tkun tista' timxi 'l quddiem, u għandna nies kapaċi li lill-posta lesti jmexxuha 'l quddiem.

Imma mbagħad lil dawn ma tridx toqgħod tagħmlilhom il- bsaten fir-roti u kull suġġeriment li jagħmlu twaqqagħulhom għax tgħid li huwa ħażin!

Jiena ma nħossx li wieħed għandu joħloq kompetizzjoni ma' xi ħaġa li miexja tajjeb.

Jekk għandi xi ħaġa li miexja tajjeb immur nivvinta l-kompetizzjoni!

Meta kien ġie introdott it-telefon ċellulari l-ewwel tajna kuntratt ta' għaxar snin lill-kumpannija u wara li din belgħet kulma hawn, daħħalna kumpannija oħra biex taparsi hawn il-kompetizzjoni.

Dan bħalma ġara meta kien ġie introdott il-cable television.

L-ewwel ħallejna kollox f'idejn bniedem imbagħad wara għedna li se jkun hawn il-liberalizzazzjoni u min dan kollu ma kien xejn għax ħadd ma kien miġnun biex jidħol għal dan.

Jien ngħid li din il-liġi se ssir speċifikament biex takkomoda lill-courier services, avolja fl-ebda ħin ma jissemmew b'mod dirett.

Huma dawn il- courier services li se joħolqu kompetizzjoni lil Posta Ltd.

Għalkemm il- ministru qal li l-posta tradizzjonali xorta se tibqa' rilevanti minħabba l- pakketti kbar li jkunu hemm bżonn jintbagħtu minn post għall-ieħor jew minn pajjiż għall-ieħor, nafu li anke dan ix-xogħol qed isir mill-courier services, avolja dan imur kontra l-liġi tal-posta.

Allura quddiem dan il- fatt il-posta ta' Malta ma setgħetx għamlet bħal posti barranin u waqqfet sezzjoni li tieħu ħsieb dawn il-pakketti l-kbar f'ħin qasir?

Ma setgħetx il-posta ta' Malta tibda' tagħmel ix-xogħol li bħalissa qed isir mill- courier services privati?

Meta l-Partit Laburista kien fil-gvern kien proprju dan li kellu f'moħħu li jagħmel, u mhux jagħti ċ-ċans lill-privat jikkompeti ma' xi ħaġa li minnha nnifisha kienet tajba.

Aħna kellna f'moħħna li nirranġaw u nkomplu ntejbu s- servizz tal-posta eżistenti, mhux ngħinu lill-privat jisraq il-ħobż minn ħalq il-ħaddiema tal-posta.

Dan għaliex il-courier services iħaddmu lin- nies bis-siegħa, u huwa għalhekk li spiss fis-6.00 a.m. jew fis-7.00 a.m. nirċievu xi magazine jew xi karti ta' xi offerti speċjali.

Il-courier services ma jimxix bl-impjegati permanenti imma jħaddem lil dawk li per eżempju darba f'ġimgħa jkollhom iċ-ċans li jqassmu xi affarijiet bieb bieb, u fil-fatt naraw ħafna studenti jagħmlu dan ix-xogħol.

Ta' min jgħid li xogħol ta' din ix-xorta jaqa' f'idejn il-posta u għalhekk skond il-liġi, it- tqassim bieb bieb ma jista' jsir minn ħadd ħliefha.

Sur President, għalkemm il-ministru qal li se jemenda din il-liġi għall- benefiċċju ta' kulħadd, fl-ebda ħin ma ta garanzija li x-xogħol tal- pustiera u ta' l-impjegati l-oħra fi ħdan il-posta se jkun assigurat.

Aħna nafu li għalkemm mhux se tibda' tissejjaħ hekk, se tinħoloq awtorita' oħra, u fil-fatt huwa proprju minħabba f'dan li aħna l-membri ta' l-oppożizzjoni se nivvotaw kontra.

Jien naħseb li b'dawn l-awtoritajiet kollha li qed jinħolqu, sa ftit snin oħra anke l-gvern ikun tneħħa biex minfloku tinħoloq awtorita'!

Ma jistax ikun li rridu nirranġaw is-servizz tal-posta billi nagħmlulu kompetizzjoni qawwija.

Franza, pajjiż enormi ħdejn tagħna, m'aċċettax li jagħmel ħaġa bħal din, imma aħna, biex nogħġbu lill-Unjoni Ewropea – għax fuq kollox din il-liġi ġejja minn hemm – iddeċidejna li nagħmlu dan.

Jien naħseb li fil-winding-up il-ministru għandu jagħti garanzija lill-ħaddiema kollha fi ħdan il-posta li ħadd minnhom m'hu se jitkeċċa jew jintbagħat jaħdem x'imkien ieħor.

Ma nixtieqx li jiġri dak li ġara meta l-posta saret Posta Ltd., fejn numru ta' pustiera intbagħtu jaħdmu mal-gvern, u minkejja l-wegħdi li kien għamel meta kien fl-oppożizzjoni, il-gvern Nazzjonalista baqa' ma rranġax is- sitwazzjoni ta' dawn il-ħaddiema.

U jekk għada pitgħada s-servizz tal-posta jiġi lliberalizzat, x'se tkun il-pożizzjoni ta' dawn il-ħaddiema li ntbagħtu jaħdmu mal-gvern?

Se jsiru a closed department, mingħajr id-dritt ta' promozzjoni?

Iwiegħed il-ministru li lest jirranġa l-qagħda ta' dawn il- ħaddiema bħalma kien se jagħmel gvern Laburista, jew se jkeċċi lil kull min hu żejjed?

Jien naħseb li iktar hemm ċans li ssir din ta' l-aħħar għax fl- Ewropa hekk qed jiġri u l-ebda mpjieg m'hu assigurat.

Il-posta ta' Malta se ssir bħall-kumplament ta' l-Ewropa, tħaddem lin-nies bis-siegħa?

Jekk naqraw between the lines tar-regolamenti ta' din il-liġi, insibu li kulħadd għandu d-dritt jaħdem kif jaqbillu.

Għalkemm huwa tajjeb li issa se jkun hemm kontrollur biex jara x'bolol ikunu qed jiġu stampati, aħna mhux affarijiet bħal dawn biss irridu nisimgħu.

Nerġa' ngħid li huwa tajjeb li se jkun hemm regolatur biex jieħu ħsieb l-istampar tal-bolol, għax bħalissa dawn qed jiġu stampati fil- Ġermanja u ħadd ma jaf x'qed isir eżatt.

Illum hemm il-bord li jiddeċiedi kollox hu u ħadd ma jkun jaf b'xejn.

Min għandu d-delizzju li jġemma' l- bolol jaf li llum il-ġurnata, il-bolla ta' Malta li fiż-żmien kienet tajba ħafna, ma saret tiswa xejn għax tant qed jiġu stampati settijiet ta' bolol li l-valur waqa'.

Huwa veru li għal kull ħaġa li tiġri jkollna kommemorazzjoni ta' bolol, imma dan wassal biex l-bolla Maltija titlef il- valur tagħha fl-international market għax m'għadux ikollna limited edition ta' xi sett partikolari bħalma kien dak tal-Milied, li kien imfittex ħafna.

Illum hemm il-Ġermanja li tiddeċiedi għalina x'bolol joħorġu u kemm jiġu stampati.

Għalkemm huwa veru li din il-biċċa xogħol li l-bolol tagħna jiġu stampati fil-Ġermanja saret fi żmien gvern Laburista, f'din il-biċċa xogħol kien jeżisti ċertu kontroll u kien il-bord minn hawn Malta li jiddeċiedi liema bolol jiġu stampati.

Skond informazzjoni li għandi, illum il-posta spiċċat f'sitwazzjoni fejn ma tafx kemm qed jiġu stampati bolol, u din hija xi ħaġa li lill-posta tagħtiha daqqa 'l isfel.

Jien bl-ebda mod ma rrid nitfa' t-tort fuq il-ministru, għax huwa ovvju li dan mhux se joqgħod jara kemm qed jiġu stampati bolol, pero' tajjeb li din is-sitwazzjoni tiġi rranġata, l-iktar għall-benefiċċju tal-filatelisti.

Rigward il-fatt li din il-liġi ġiet ibbażata fuq dik tal-posta Irlandiża, jien assolutament m'iniex impressjonat.

Meta mqabbla ma' dik Ingliża, Franċiża jew Ġermaniża, il-posta Irlandiża xejn m'hi serja.

Għall-posta Irlandiża l-iktar ħaġa mportanti huma l-flus.

Allura aħna se nispiċċaw inħarsu biss lejn il-flus, mingħajr ħadd ma jidħol responsabbli għall-ittri u l-pakketti li ma jaslux?

Għandna għalfejn immorru l-qorti biex naraw għalfejn xi ittra li nkunu bgħattna ma tkunx waslet?

X'jiġifieri li minkejja li għandna d-dritt nappellaw quddiem il-postmaster general dwar xi ittra li ma tkunx waslet, iktar u iktar meta f'pajjiżna hawn servizz wieħed biss ta' posta, ma ningħatawx sodisfazzjon għax ħadd ma jkun jaf x'ġara?

Allura jien nirraġuna li la ħaġa bħal din hija diffiċli llum meta għandna posta waħda, aħseb wara kemm se jkun iktar diffiċli li ningħataw sodisfazzjon meta jkollna iktar minn servizz postali wieħed!

Għar-rigward tal-ħlasijiet, il-ministru qal li kulħadd irid jimxi mal- prezzijiet iffissati fil-liġi, u hawn se noħroġ ftit barra mis-suġġett.

Inti taf daqsi, Sur President, li għalkemm per eżempju l-avukati u l- professjonisti għadhom iżommu mat-tariffi imposti bil-liġi, kulħadd jiċċarġja kemm irid.

Biżżejjed ngħid li jekk persuna tirrikorri għand professur fl-isptar għal operazzjoni jkollha tistenna xi tliet xhur minħabba l-waiting list twila li hemm, waqt li jekk tagħti lill-istess professur xi Lm3,000, tkun tista' tagħmel l-istess operazzjoni l-għada stess.

Jien naħseb li liġijiet ta' din ix-xorta qegħdin hemm biss biex idaħħku lin-nies, għax anke per eżempju fir-rigward tat-tariffi tat- telephones u ta' dawk ċellulari ħadd ma jista' jiċċekkja jekk il-kont li jirċievi jkunx korrett jew le, aħseb u ara f'dak li għandu x'jaqsam mal- posta.

Jien naħseb li nkunu qed nidħku bina nfusna meta ngħidu li t-tariffi tal- posta se jkunu safeguarded.

Għalkemm skond il-liġi hekk suppost li jsir, fir-realta' veru se jkunu ssalvagwardati?

Jien ma tantx inħossni fiduċjuż li dan se jseħħ għax la s'issa, b'posta waħda, ħadd m'hu assigurat, aħseb u ara kemm se nkunu safeguarded b'20 servizz postali!

Nistħajjel li hawn min qed jaħseb li jien favur il-monopolju.

Le, m'iniex favur dan, imma lanqas ma jien favur li minflok inkompli ntejjeb xi ħaġa li tkun miexja sew, inkissirha.

Il-posta hija waħda mill-affarijiet l-iktar essenzjali ta' kull pajjiż, u għalhekk jien naħseb li din għandha tibqa' titmexxa mill- gvern.

Iva, f'pajjiżna hawn nies kapaċi jmexxi intrapriża ta' daqstant importanza, u fl-imgħoddi kellna l-provi li dan huwa minnu.

Jien nemmen li f'Malta hawn nies ta' kuxjenza li kapaċi jmexxu s-servizz postali bis- serjeta'.

Sur President, ma jistax ikun li għax id-dinja miexja lejn il- liberalizzazzjoni, aħna nħossuna obbligati li nilliberalizzaw is-servizz postali tagħna.

Allura jekk id-dinja qed tiġġennen, pajjiżna għandu jagħmel l-istess!

Pero' jien iktar naħseb li l-fatt li d-dinja qed tilliberalizza qed jintuża biss bħala skuża.

Pajjiżna huwa żgħir, u għalhekk għandna noħolqu sistema għalina u mhux nimxu fuq dik li qed tadotta d-dinja.

Is- servizz tal-posta ta' Malta dejjem ħadem, avolja xi drabi ma kienx perfett.

Allura minflok inkissru dak li nbena tul is-snin, għaliex ma narawx x'nistgħu nagħmlu biex nimmeljorawh?

Meta l-posta għaddiet f'idejja kienet imfarrka, imma n-nies li ġew inġaggati fiha, li mhux kollha kienu jħaddnu l- istess kulur politiku, ħadmu kemm felħu u rnexxielhom jirranġaw is- sitwazzjoni diżastruża li sabu.

Għalkemm nifhem li jridu jsiru ċerti tibdiliet għal din il-liġi - għax dak li kien tajjeb għall-1939 żgur li m'għadux japplika għaż-żminijiet tal-lum - nemmen li l-bidliet isiru għall- aħjar mhux jekk nifformaw awtorita' biex tkun hi li toħroġ il-permessi għal servizzi postali minflok il-gvern.

U quddiem dan kollu, x'sigurta' ta' konfidenzjalita' se jkun hemm?

Minn għada, min irid iwaqqaf posta privata jista' jagħmel dan bil-liberta' kollha, u allura bl-istess argument għaliex ma nagħmlux l-istess fir-rigward ta' l-ispiżeriji, li għalkemm hawn il- liberalizzazzjoni ħadd ma jista' jaqbad u jiftaħ spiżerija!

Rigward il-kompetizzjoni, nixtieq nistaqsi jekk din hijiex se tkun bejn il- posti privati jew inkella jekk is-servizzi postali privati humiex se jikkompeti mal-posta eżistenti, għax skond din il-liġi, il-posti privati għandhom kull dritt li jagħmlu dan.

U l-gvern se jibqa' jinqeda bil-posta eżistenti jew għalih kulħadd se jkun l-istess?

Allura quddiem dan kollu, possibbli li l-gvern ma jirrealizzax bil-ħsara li se jagħmel?

Minkejja t- teknoloġija avvanzata tal-lum, ħafna mix-xogħol li tagħmel il-posta m'huwiex se jinbidel, għax minbarra t-tqassim ta' l-ittri, din tieħu ħsieb affarijiet oħra.

Jien ma rridx ngħid li dak kollu li hawn f'din il-liġi huwa ħażin, anzi hemm bosta affarijiet li jagħmlu sens.

Pero' fir-rigward tal-ħruġ tal-liċenzji għal iktar servizzi postali, ma naqbilx għax naħseb li l-ħaddiema se jiġu affettwati ħażin.

L-interess prinċipali tal-Partit Laburista minn dejjem kien il-ħaddiem u għalhekk aħna rridu assigurazzjoni li b'din il-liġi, bil-kompetizzjoni kollha li se tinħoloq u bil- liberalizzazzjoni tal-posta, ħadd mill-ħaddiema m'hu se jitlef postu.

Jien ħaddiem, u għalhekk naf x'se jiġri hekk kif il-posta tiġi liberalizzata.

Min se jidħol għal din l-intrapriża żgur li ma jaffordjax li jagħmel it- telf u m'huwiex se jaħsibha darbtejn biex jagħti s-sensja lil dawk il- ħaddiema li jidhirlu li jkunu żejda.

Bħalissa, minħabba t-traġedja fl-Amerika, nafu kif ċerti airlines bħas- Swissair qed jagħtu s-sensji lill-ħaddiema tagħhom għax naqsilhom ix-xogħol u qed jagħmlu t-telf.

Allura la għada pitgħada s-servizz postali jiġi lliberalizzat, il-ħaddiema tagħha se jiġrilhom l-istess?

Peress li pajjiżna huwa żgħir, hekk kif dan is-servizz jiġi lliberalizzat, ħobża waħda tkun trid tinqasam bejn mija, u għalhekk il-posta eżistenti se tispiċċa b'xejn.

Din il-liġi saret sempliċement biex il-gvern ikun jista' jilliberalizza s- servizz postali, u għalhekk huwa inutli li joħloq l-awtoritajiet biex taparsi tkun l-awtorita' li lliberalizzat dan il-qasam u mhux hu.

Għalxejn inkomplu nivvintaw awtoritajiet bħall-Malta communications authority, li għalkemm tidher xi ħaġa bombastika fir-realta' m'hi xejn.

Rigward iċ-ċensura, il-ministru qal li din se tibqa'.

Hawn jien naqbel miegħu, għax jgħidu x'jgħidu n-nies, assolutament ma naffordjawx li nneħħu ċ-ċensura mill-qasam postali.

Jien naħseb li llum hawn ċensuri moħħhom miftuħ biżżejjed biex jaraw x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin, għalhekk żgur li dan l-element għandu jibqa'.

Mr Speaker, nixtieq li l-Ministru jgħid x'sigurta' u x'saħħa se jkun hemm fil-posta fir-rigward tad-droga?

Min se jiċċekkja l-posta ta' persuni li jkunu qed jiġu mhedda.

Nafu li bħalissa l-posta m'hijiex f'pożizzjoni li tqabbad lid-drug squad biex jiċċekkjaw jekk ċerti ittri jkunux bombi, għax dawn ta' l-aħħar kienu qed jitolbu ħlas fenomenali li l-posta assolutament ma setgħetx taffordjah.

Allura l-posti l-ġodda li se jibdew joperaw, x'mezzi ta' sigurta' se jkollhom biex jagħmlu dan ix-xogħol?

U ladarba jagħmlu dan, min se jħallas tas-servizz, l-individwu jew il-kumpannija?

Dawn l-affarijiet ma ssibhomx fil-liġi, u jekk qegħdin hemm m'humiex jinftiehmu ħalli nitkellem ċar u tond.

Jien m'iniex se noqgħod nitkellem fuq l-artikli li se jinbidlu għax inħobb nitkellem b'mod li jifhmuna n-nies li jkunu qed jisimgħuna.

Il-ministru għamel espożizzjoni tajba ħafna fuq il-liġi, u qal fejn irid jasal il-gvern.

Il-politika tal-gvern hija li jilliberalizza u jimxi, u f'dik ma nistax nindaħallu jien.

Imma bħala partit li nemmnu li l-ħaddiem għandu jkollu s-saħħa fl-azjenda tiegħu, aħna konna qed ngħidu li meta nipprivatizzaw 40%, parti minn dawn l-ishma jridu jmorru għand il-gvern u parti jmorru għand il-ħaddiema.

Issa x'se jiġri, il-ħaddiem m'hu se jkollu l-ebda sehem f'din l-azjenda?

Aħna konna diġà bdejna bil-policy li kull azjenda li jkollu s-saħħa fiha l- gvern 'il quddiem irid ikun hemm direttur/ħaddiem.

Anke f'dawk l-azjendi li bdejna nilliberalizzaw, waħda mill-kondizzjonijiet li għamilna kienet li fil-bord ikun hemm bilfors direttur/ħaddiem.

Għax jew qegħdin fis-sena 2001 jew għadna ngħixu fl-1800, fejn min jiflaħ iħawwel.

Dan mhux tajjeb.

Il-ministru qal li l-qasam postali għad għandu importanza kbira u anke aħna nemmnu dan.

Allaħares le, għax kieku m'għandniex għalfejn inressqu dan l- abbozz ta' liġi.

Din il-liġi qed titressaq għax kien hemm ħafna couriers li qalu li mhux sewwa li din l-azjenda mhix liberalizzata għax huma ma jistgħux ikollhom ċerti drittijiet.

U l-couriers bdew taħt l-iskuża li jibagħtu pakketti barra urġenti u mbagħad bdew iwasslu ittri urġenti għax dak iż-żmien ma kienx hawn e-mail.

Illum m'għandniex għalfejn nibagħtu ittri bil-courier biex flok jieħdu tlett ijiem biex jaslu, tibgħathom filgħodu u jaslu sa nofsinhar.

Illum tista' tikkommunika ma' kumpannija barra minn Malta dak il-ħin stess u l-posta setgħet tagħmel dan ix-xogħol ukoll.

Għalhekk ix-xogħol ta' ħafna couriers naqas, allura meta raw x'kien se jiġri bdew jippressawna biex jidħlu f'din il-competition meta aħna konna fil-gvern.

Din ma naqbel magħha xejn.

Mhux imbilli noqogħdu ngħidu li dan l-Att se jagħti ħafna drittijiet, jien irrid inkun naf x'sigurtà se jkun hawn l-ewwel u qabel kollox.

Artiklu 33 ta' l-Att prinċipali se jiġi emendat u se jaqra hekk:

"Kull kaptan ta' bastiment jew pilota ta' ajruplan li jkollu abbord xi oġġett postali jew valiġġa postali li tkun mibgħuta lejn Malta għandu, minnufih kif jasal f'xi port jew post f'Malta, jara li dak l-oġġett postali jew valiġġa postali jiġu kkonsenjati lill-operatur postali li jkollu jedd jirċievi dak l-oġġett jew dik il-valiġġa."

Allura m'hemm sigurtà ta' xejn, għax kull ħaġa li tidħol minn barra trid tmur il-posta, peress li llum l-awtorità qiegħda f'idejn il-posta.

Allura malli jaslu dawn l-oġġetti postali jitfgħuhom hemm u m'għandhom x'jaqsmu xejn iktar!

Qabel kien responsabbli l-postmaster general filwaqt li llum kull operatur se jkollu din ir-responsabbiltà.

Mela se jkollna iktar affarijiet fl-arja, għax l-operatur se jkollu l-liċenzja imma ma nafux kemm se jinżamm responsabbli għal dak li jinqala'.

Issa flok il-postmaster general li kellu s-saħħa li jara x'ikun qed jiġri fil-posta, se jkun responsabbli l-operatur.

Qed ngħidu wkoll li l-uffiċċju tal-posta se jiġi sostitwit mill-awtorità.

Meta kellek istituzzjoni li qed taħdem sew, kif tiġi tgħid li issa spiċċat għaliex se tidħol l-awtorità?

Jiġifieri issa l-awtorità se tiddeċiedi u mhux il-postmaster general meta qed naraw li fi Franza u ġo l-Ingilterra qed jerġgħu jaħsbuha li jerġgħu jġibu kollox, jekk mhux kif kien imma kważi kif kien, għaliex qed jgħidu li dik l-aħjar sistema li kellhom.

Meta inti tilliberalizza jibda l-inkwiet għax wieħed jiftaħ biċċa garaxx u jgħid li se jagħmel posta, isib erbgħa min-nies biex iqassmu l-posta u mbagħad nibdew nilmentaw li dik l-ittra jew dak il-pakkett ma waslux.

Bl- awtoritajiet kollha u bil-courier service li kellna, jien niftakar li darba bgħatna xi ħaġa bil-courier u ma waslitx.

U meta fittixna ħadd ma ħa r- responsabbiltà.

Hekk se jiġrilna?

Jekk jiġru affarijiet bħal dawn min se jieħu r-responsabbiltà?

Naturalment għada nistennew li naqilgħu l-kritika mill-couriers u jgħidulna li huma kollha responsabbli.

Imma meta kellna każi fejn intilfet xi posta ħadd ma ħa sodisfazzjon ta' xejn.

Billi tmur il-qorti!

Meta nisma' bil-qorti niġġennen!

Mela jien se nagħmel xi sentejn tiela' u nieżel il-qorti fuq ittra jew pakkett!

Illum jien nista' mmur għand il-postmaster general li għandu awtorità ta' kontrollur, imma issa rridu nagħmlu kontrollur biex inwaqqfu awtorità.

Allura se jkollna noħorġu l-flus biex l-awtorità jkollha l-impjegati tagħha bħall- awtoritajiet l-oħrajn.

Fi klawsola 38 li qed temenda artikolu 61 ta' l-Att prinċipali jingħad li:

"Ma tkun tista' tittieħed ebda azzjoni kontra l-gvern, l-awtorità jew xi uffiċjali tagħha, operatur postali jew xi uffiċjal ta' operatur postali."

Allura se nneħħu r-responsabbiltà kollha minn fuq il-gvern u jekk wieħed irid ifittex lil xi ħadd ifittex lill-privat.

Hekk isir barra minn Malta.

Fejn se tasal billi tfittex lill-privat?

Jekk il-gvern m'hu se jkollu saħħa ta' xejn għax illiberalizza, min se jinżamm responsabbli?

Hemm klawsoli tajbin fil-liġi li bilfors riedu jsiru, imma ma tistax tiftaħ il-posta beraħ, l-iktar post sensittiv, bħalma huwa l-airport.

Billi aħna pajjiż żgħir dawn huma areas sensittivi għalina, bħalma huma s-servizzi ta' l- ilma, ta' l-elettriku, u taż-żejt.

U peress li l-posta huwa qasam li għandu x'jaqsam mal-komunikazzjoni huwa sensittiv iktar minn kull ħaġa oħra.

Kulħadd jista' jara l-inkwiet li hemm fid-dinja bit-transactions tal-flus li jsiru, aħseb u ara aħna, pajjiż żgħir daqshekk, kemm għandna niftħu l- qasam tal-posta beraħ!

Għax illum se jkollna operaturi Maltin, imma jekk għada tgħaddi tal-gvern u l-poplu jiġġennen u jivvota biex nidħlu fl-Unjoni Ewropea, l-Ewropej ikollhom dritt jiġu joperaw hawnhekk ukoll.

Aħna għamilna biċċa agreement mal-posta Ġermaniża u lanqas konna kapaċi mmexxuh għax it-taħwid li sibna kien xi ħaġa ta' l-għaġeb, aħseb u ara issa meta se nippermettu li min irid jiftaħ il-posta hu!

Dan m'għandux isir, u m'għandux isir proprju għaliex kif għedt diġa', pajjiżna huwa żgħir.

Il-ministru qal ukoll li b'dan l-abbozz ta' liġi, ir-regolatur se jingħata s-setgħa li jirregola lill-operaturi, pero` meta niġu għall-fatti nsibu li veru se jkollu din is-saħħa r-regolatur?

Inutli li fl-abbozzi ta' liġi noqogħdu niktbu li se jsiru dawn l-affarijiet jekk imbagħad inkunu nafu li fil-prattika m'humiex se jsiru.

Jien naqbel li l-postmaster general isir regolatur imma mbagħad ma naqbilx li titwaqqaf l-awtorita`.

Din l- awtorita` m'hijiex se titwaqqaf biex tmexxi l-posta imma biex nilliberalizzaw, u kulmin ikun irid - u hawn hu l-crux kollu ta' dan l- abbozz ta' liġi - ikollu dritt jaqbad u jdaħħal servizz postali hu.

Sal- lum ħaġa bħal din ma kenitx tista' ssir, u fil-fatt il-ministru semma li kien hemm ħafna li sabu ruħhom il-qorti minħabba li kienu qed jipprovaw jagħmlu x-xogħol tal-posta huma.

Fil-fatt, meta kont ministru, kelli diversi kwestjonijiet ma' dawn in-nies ukoll u kont nipprova nispjegalhom li x-xogħol tal-posta, il-posta biss tista' tagħmlu, sakemm dak li jkun ma jġibx il-permess tal-postmaster general, li kien ir-regolatur dak iż-żmien, biex jibda jagħmel dan ix- xogħol.

Meta aħna konna wrejna x-xewqa tagħna li nsibu partner għall- posta, tgħidx kemm kien hemm min huwa interessat, pero` dawn kienu qed jippretendu li jagħmlu ristrutturazzjoni fil-posta, u fost il-bidliet li jagħmlu jbiddlu wkoll lill-impjegati.

Min-naħa tiegħi kont għedtilhom mal- ewwel li jekk iridu jagħmlu ristrutturazzjoni, jistgħu jagħmluha kemm iridu basta ma jbiddlux il-funzjonijiet li kellha l-posta sa dakinhar.

Aħna dan ma ridniehx, u ma ridniehx għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett f'moħħna aħna dejjem kellna l-interess tal-ħaddiema, u t-tieni nett konna nafu li meta l- posta telqet minn taħt idejn il-gvern u saret kumpannija, il-posta tkissret, tfarrket, marret il-baħar u ħadna sena biex irranġajnieha.

Imbagħad minn fuq tgħidx kemm qlajna fuq wiċċna u kemm qlajna kritika għax qalulna li l-ħaddiema ma jafux fejn qegħdin u li l-collective agreement bqajna ma tajnihulhomx!

Ara dakinhar, ħadd ma kien qalilhom lill-ħaddiema li ma kienx hemm flus għax ma kellniex management tajjeb, u jien minn dan qiegħed nibża'; li issa, ġaladarba l-posta tiġi f'idejn dawk il-kumpanniji li l-gvern qed jagħmel it-trattattivi magħhom, dawn, meta jaslu għas-si u n- no, se jnaqqsu n-nies.

Għaliex?

Għax il-kumpannija jkollha competition ma' kumpanniji oħra, jekk hi stess ma jkollhiex kumpannija oħra li tikkompetilha għax hekk ikun jaqblilha.

Aħna nafu xi ħteġijiet għandha l-posta llum u kif qal il-ministru, biex il- posta timxi 'l quddiem trid timmodernizza ruħha.

Wara kollox min ma jaqbilx li l-posta timxi maż-żminijiet u timmodernizza ruħha?

Hawn xi ħadd miż-żewġ naħat tal-Kamra li qed jgħid li ma jaqblilniex inħalluha timmodernizza ruħha imma għandna nħalluha titmermer u titkisser?

Min jagħmel dan l-argument m'huwiex f'sensih u trid tkun miġnun biex tħalli lill-posta titkisser u titfarrak.

Aħna ż-żewġ naħat naqblu li l-posta għandha tiġi rikostitwita, imma biex tiġi rikostitwita dan ma jfissirx li għandi ngħabbi bil-piż lill-gvern, iktar u iktar meta kif nafu, illum il- finanzi tal-gvern huma mmelħin.

Meta titwaqqaf awtorita`, ikun irid jinħatar iċ-chairman, ir-regolatur, il-kontrollur, il-board u xi 20 impjegat - għax issa dan hu li qed nipprovaw nivvintaw; kif nimpjegaw lin- nies - pero` siegħa wara li jitla' fil-gvern il-partit Laburista, dawn jistgħu jgħidu bye-bye għax il-partit Laburista qed jgħid mil-lum stess x'se jiġri meta jitla' fil-gvern hu.

Aħna ma naqblux li l-posta għandha tingħata kompletament f'idejn il-privat imma ninsistu li 60% tal-posta għandha tibqa' taħt idejn il-poplu Malti u Għawdxi.

Lanqas l-Air Malta, is-Sea Malta u l-international airport ma għandhom jingħataw totalment f'idejn il-privat u hawn ukoll, aħna nemmnu li 60% ta' dawn il-kumpanniji għandhom jibqgħu tal-poplu Malti.

Il-gvern qed jilliberalizza l-qasam tal-posta għax imbottat mill-Unjoni Ewropea li jagħmel hekk minħabba li l-Unjoni ma tridx monopolji.

Issa minflok m'hu qed ngħidu li se nilliberalizzaw direttament, qed ngħidu li se nwaqqfu awtorita` awtonoma ...

Għax illum għandna ħafna awtoritajiet awtonomi, imma mbagħad meta dawn jiġu għall-finanzi, jistrieħu fuq il-gvern, jew aħjar fuq il-poplu, biex iħallas hu.

Anke l-qorti hija awtonoma, bil- maġistrati u bl-imħallfin b'kollox, pero` mbagħad huwa l-poplu li jħallas!

L-universita` hija awtonoma wkoll, imma anke f'dan il-każ iħallas il-gvern.

Dawn l-entitajiet kollha huma awtonomi, kollha ma jridux lil min jindaħlilhom, imma meta mbagħad tistaqsihom minn fejn se jġibu l-flus, jirrisponduk billi jgħidulek li dak joħroġhom il-gvern.

Kieku dawn l- entitajiet ma jridu lil min jindaħlilhom f'xejn, pero` mbagħad meta jiġu għall-pagi jew inkella meta jkunu qed jitilfu l-flus huwa l-gvern li jkun irid jagħmel il-letters of comfort u jagħmel tajjeb!

Ġaladarba qed insemmu t-telf li jagħmlu l-korporazzjonijiet u entitajiet oħra, irrid ngħid li jien ma naqbilx ma' min jgħid li llum il-pajjiż għandu Lm1 biljun dejn għax fil-fatt illum il-pajjiż għandu Lm1.5 biljun.

Għaliex?

Għax id-dejn li għandhom il-korporazzjonijiet, fosthom dik tad- dawl u l-ilma, huwa l-gvern jew il-poplu li jrid iħallashom ukoll.

Imma l- gvern irid iwaqqaf l-awtoritajiet ħalli b'hekk ikun jista' jneħħi r- responsabbilta` minn fuqu u meta xi awtorita` tfalli jgħid li mhux hu falla imma l-awtorita'!

Anke l-kumpannija tal-Gozo Channel kienet awtonoma, u meta falliet kellu jidħol il-gvern għaliha biex iħallas il-bolli, id-diesel u kollox.

Dawn huma affarijiet li aħna ma naqblux magħhom.

Kemm se ndumu nwaqqfu awtoritajiet, bħallikieku l-ministri u l-istaff tagħhom m'humiex kapaċi jmexxu!

Matul dawn l-aħħar tliet snin ma nafx kemm-il awtorita` twaqqfet, u fuq kollox ma rajna xejn ġdid.

Ara llum, se nneħħu kollox minn idejn il-postmaster general, se nwaqqfu awtorita` u kontrollur, u se nifirdu l-posta mill-kontrollur u mill-awtorita` biex imbagħad il- kontrollur u l-awtorita` jkunu jistgħu joħorġu l-liċenzji u jissorveljaw lil dawk il-kumpanniji li jkunu qed jagħmlu x-xogħol postali.

Issa l-crux ta' dan kollu qiegħda hawn: Jekk b'din il-liberalizzazzjoni l- posta tmur 'il quddiem, min se jkun responsabbli?

U kull azjenda se jkollha d-dritt li toħroġ il-bolli u dak kollu li għandu x'jaqsam mal-posta hi?

Kulmin jitlob liċenzja biex jagħmel ix-xogħol tal-posta, dan se jkollu l-istess drittijiet bħalma għandha l-posta llum?

Meta, per eżempju, ikun irid joħroġ sett ta' bolli, kulma jkun irid jagħmel huwa li jmur għand il- postmaster general, għand il-kontrollur jew għand l-awtorita` - għax issa lanqas nafu għand min ikun irid imur lanqas! - u jgħarrafhom b'dan?

Meta l- uffiċċju tal-posta se jiġi on equal footing ma' dawn l-azjendi, dan xi rwol se jibqa' jkollu?

U l-pakketti tal-posta li jaslu, f'idejn min se jkunu?

Min se jkollu s-sigurta', l-awtorita', il-kontrollur, il-postmaster general li se jispiċċa jew l-uffiċċju tal-posta nnifsu?

Issa taħt min se tkun din is-saħħa biex nibqgħu naraw li l-affarijiet mexjin sew?

Lili min se jassigurani li kull waħda mill-azjendi li se jkollha l-liċenzja tal-posta, se jkollha l-istess drittijiet li għandu l-uffiċċju tal-posta?

U jien, bħala konsumatur, xi dritt se jkolli fuq din l-awtorita'?

Dawn huma affarijiet li jien m'iniex qed immaqdarhom imma rrid risposta dwarhom għax in-nies li llum għandhom fiduċja fil-posta ...

Veru li mhux l-ewwel darba li n-nies ġew iressqu l-ilmenti tagħhom fuq is- servizz tal-posta, pero` wara kollox il-complaints isiru fuq kollox.

Imma mil-lum 'il quddiem dawk in-nies li jkollhom xi complaint u jmorru għand l- awtorita` jew għand il-kontrollur, dawn kulma se jgħidulhom huwa li jekk għandhom xi grievance imorru l-qorti.

Iss, x'serjeta` din!

Allura kulħadd jista' jmur il-qorti.

Imma jien x'sodisfazzjon se nieħu?

Sal-lum il-posta kienet tagħtini l-garanzija li l-ittri u l-affarijiet li nirċievi jkunu taħt is-sigurta` tagħha u m'hi se tgħid lil ħadd b'dak li nirċievi jien, pero` mil-lum 'il quddiem din il-garanzija min se jagħtihieli?

Jekk iċ- ċensura se tibqa', kull azjenda se jkollha ċ-ċensura tagħha jew inkella se jkollna ċensura waħda, kif inhi llum?

Jekk ikun hemm theddid ta' bombi jew affarijiet bħal dawn, min se jidħolli għal din is-sigurta`?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jgħidlek li malli wieħed jikkunsinjalek l-ittra jew il-pakkett li jkun indirizzat lilek, dan ma jkollu x'jaqsam xejn iktar.

Ara llum, il-posta tinġabar minn nies responsabbli, tmur il-head office tal-posta u jitqassam kollox minn hemm.

B'hekk sal-lum almenu l-poplu Malti u Għawdxi għandu xi tip ta' sigurta`, pero` issa x'sigurta` se jkun hemm?

Illum, peress li l-posta għadha f'idejn il-gvern, il-gvern huwa responsabbli li jara li l-affarijiet isiru sew, pero` l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għadu vag ħafna f'dan is-sens u għalhekk nispera li meta niġu għall-committee stage affarijiet bħal dawn jiġu ċċarati.

Aħna, bħala oppożizzjoni, qed naqblu ma' ħafna affarijiet li fih dan l- abbozz ta' liġi, pero` ma naqblux mat-twaqqif ta' awtorita` oħra.

Aħna qed ngħidu bl-iktar mod ċar li ma naqblux ma' l-awtoritajiet, u qed nagħmluha ċara wkoll li jkun hemm min ikun hemm fuq din l-awtorita`, siegħa wara li jitla' fil-gvern il-partit Laburista, dawn iridu jirriżenjaw.

Aħna qed ngħidu wkoll li 60% ta' dawk l-azjendi li qed jiġu pprivatizzati jridu jibqgħu tal-poplu Malti u Għawdxi għax ma jistax ikun li l-affarijiet li huma essenzjali għall-poplu Malti u Għawdxi naqbdu u nbigħuhomlu hekk.

Wara kollox aħna qegħdin hawnhekk biex nieħdu ħsieb l-affarijiet tal-poplu u ħadd m'għandu dritt ibigħ l-affarijiet tal-poplu kif ġie ġie, bħalma bigħejna l-HSBC, li begħejihulu Lm80 miljun u fl-ewwel sena dan qala' Lm70 miljun!

Għandna nitgħallmu minn din l-esperjenza, u naħseb li l-kollega tiegħi, il-Ministru Galea, jaf x'qed ngħid u x'qed inħoss.

Forsi f'qalbu l- ministru qed jgħid li jien ħlief ċuċati m'għidtx, pero` jien inħobb nitkellem b'saqajja ma' l-art fuq dak li nkun qed inħoss jien u li jkunu qed iħossu n-nies.

Qabel ma nikkonkludi dan id-diskors nixtieq ngħid li jiġri x'jiġri, ix- xogħol tal-ħaddiema għandu jkun iggarantit, u ggarantit verament u mhux meta mbagħad inbigħu xi azjenda lill-privat nibdew nimbottaw lill-ħaddiema jieħdu s-somma ħalli jitilqu 'l hemm.

Issa nispera li dawk li llum qegħdin il-Maltapost u u għandhom id-dritt li jmorru mal-gvern, meta jmorru mal- gvern jingħataw l-istess drittijiet tal-ħaddiema l-oħra tal-gvern, kif wara kollox kienu wegħdu kemm il-gvern Nazzjonalista kif ukoll il-gvern Laburista qabel l-elezzjoni ta' l-1998.

U mela nħallu lil dawn il-ħaddiema fi closed department biex imbagħad hemm ħafna mill-ħaddiema li m'huma qed jagħmlu xejn!

Mr Speaker, jien lest li meta naslu għall-committee stage, nitkellmu fuq dawn l-affarijiet u jekk hawn xi lmenti, nixtieq li nitkellmuhom minn qabel biex imbagħad ma jkollniex inkwiet.

Il-ministru jaf kif naħdem jien; l- interess tiegħi huwa li l-affarijiet isiru sew u kif jixtieq il-poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 2 ta' Ottubru 2001 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Patrimonju Kulturali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kunsill Nazzjonali għall-Kultura u l-Arti - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Ibħra Territorjali u ż-Żona Kontigwa - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Inbid - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż - Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Kriminali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar Soċjetajiet Koperativi - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Probation - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Ratifika ta' Konvenzjonijiet dwar Proċeduri Legali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni u l-Privatezza tad-Data - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trattament Xieraq ta' l-Annimali - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Servizzi Veterinarji - Kumitat Permanenti; Abbozz ta' Liġi dwar il-Liċenzji tal-Kummerċ - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, il- ġimgħa li għaddiet kellna diversi attivitajiet fil-qasam ta' l-anzjani biex jiġu kkommemorati żewġ avvenimenti.

Avveniment minnhom huwa proprju l- għaxar anniversarju mill-ftuħ ta' Zammit Clapp Hospital, avveniment li żgur huwa importanti għalina l-Maltin.

Dan l-isptar infetah uffiċjalment fit-28 ta' Settembru 1991 taħt amministrazzjoni Nazzjonalista.

Kif kelli l-okkażjoni ngħid fid-diskors li għamilt nhar is-Sibt li għadda waqt symposium li sar biex ifakkar dan l-avveniment, dawn kienu għaxar snin ta' servizz lil tant u tant anzjani.

Kelma waħda biss tista' tiddeskrivi dan is-servizz, u din hi l-kelma ''eċċellenti''.

Servizz eċċellenti li huwa dovut kemm għal-livell għoli u l-professjonalita' tat- team multi-dixxiplinarju li hemm f'dan l-isptar kif ukoll għat-trattament uman li kull membru ta' l-istaff jagħti lil pazjenti, trattament li jirrispetta d-dinjita' tal-persuna anzjana.

Dawn kienu għaxar snin ta' servizz li għenu biex numru ta' anzjani komplew jgħixu fi djarhom u fil- komunita' minflok ma kellhom imorru jgħixu qabel il-waqt f'xi dar ta' l- anzjani.

Għadni niftakar kemm fil-bidu tal-ħajja ta' dan l-isptar kien hawn min kien xettiku dwar kemm kien vale la piena li jinfetaħ.

Għadni niiftakar ukoll kemm kienu jsemmu l-cost-effectiveness, pero' jien persważ li Zammit Clapp huwa servizz ieħor fost servizzi oħra fil-komunita' mibdi minn amministrazzjoni Nazzjonalista li permezz tiegħu bbenefikaw u għadhom qed jibbenefikaw tant u tant anzjani.

J'Alla li servizz bħal dan inkomplu ntejbuh u anke nkabbruh.

It-tieni avveniment li xtaqt nitkellem dwaru huwa dak li ġie kkommemorat proprju l-bierah l-1 ta' Ottubru mhux biss f'pajjiżna imma mad-dinja kollha - il-Jum Dinji ta' l-Anzjani.

Organizzajna diversi attivitajiet biex infakkru dan il-jum u b'sodisfazzjon kbir ngħid li l-konkorrenza u l- parteċipazzjoni ta' l-anzjani kienet waħda li tagħmillek kuraġġ.

Per eżempju nżammet serata soċjali fit-teatru ta' San Vincenz li għaliha attendew sew residenti ta' San Vincenz kif ukoll anzjani li jinsabu fi djar oħra ta' l-anzjani.

Kien hemm teatru mimli u wieħed seta jinnota kemm l-anzjani pparteċipaw matul il-programm.

Għall-anzjani li jattendu d-day centres ġew organizzati żewġ serati, waħda fiż-Żejtun day centre u l-oħra fl-Mtarfa day centre u li għalihom attendew 'il fuq minn 700 anzjan.

Hawnhekk ukoll nista' ngħid li l-anzjani dehru ferħanin u kuntenti.

Nhar is-Sibt li għadda fit-teatru ta' San Vincenz inżammet serata ta' l- għoti tal-premju anzjan tas-sena, li kif kulħadd jaf din is-sena ntrebaħ meritament minn Dun Anġ Seychell.

Irrid nieħdu l-okkażjoni biex jien ukoll nifraħlu minn hawnhekk.

Ma kellix l-okkażjoni nagħmel dan qabel peress li ma setax jattendi għaċ-ċerimonja għax kien imsiefer.

Dakinhar ukoll kellna teatru mimli u serata sabiħa u mill-aqwa li żgur kienet tixraq l- okkażjoni.

Nhar il-Ħadd waqt open day li saret f'San Vincenz l-anzjani attendew għal quddiesa speċjali u filgħaxija l-banda La Vittorja tal- Mellieħa allegrat lill-anzjani f'diversi wards.

L-aħħar attivita' se tinżamm għada filgħaxija fit-teatru ta' San Vincenz meta se jittella' programm varjat mill-youth travel circle.

Mr Speaker, meta tisma' xi kelliema min-naħa ta' l-oppożizzjoni u tara l- media tagħhom tibda taħseb li l-anzjan għaddej minn xi kalvarju għax ħlief allegazzjonijiet u gideb ma tismax.

Il-bieraħ stess f'din il-Kamra membru min-naħa l-oħra ħlief affarijiet li m' humiex veri fuq San Vincenz ma qalx u għalhekk nispera li iktar tard ikolli ħin nirriferi għalihom.

Il- verita' hi li l-għan ewlieni tal-gvern Nazzjonalista fejn jidħlu l-anzjani kien u għadu li safejn huwa possibbli jżomm l-anzjan jgħix f'daru, fl- ambjent tal-familja u fil-komunita'.

Kien gvern Nazzjonalista li malli tela' fl-1987 beda jdaħħal servizzi għall-anzjani fil-komunita', servizzi li kkontribwew mhux ftit biex illum l-anzjan qed jgħix il-kwalita' ta' ħajja li qed jgħix.

Gvern Nazzjonalista dejjem sostna li l-fattur finanzjarju u ekonomiku huwa bażilari għal-livell tajjeb ta' l-għajxien ta' l-anzjan, għalhekk ħa l-passi neċessarji fiskali biex jassigura li l- pensjonant ikompli jieħu l-pensjoni deċenti u biex anke l-pensjonanti futuri jkollhom il-pensjoni tagħhom garantita.

Pajjiżna, bħal bqija tal-pajjiżi tad-dinja, għandu quddiemu l-problema tal-pensjonijiet, anzi jien ngħid li mhux tal-pensjonijiet biss imma tas- sistema kollha tal-welfare.

Quddiemna għandna challenge li l-pajjiż irid jaffronta u jirbaħ.

Il-pajjiż irid minn issa jieħu l-passi meħtieġa biex il- futur tal-pensjonant ikun garantit.

Huwa ħażin min jaħseb jew isostni li m'hemmx għalfejn jittieħdu ċerti miżuri minn issa u li dawn jistgħu jittieħdu minn hawn u ftit snin oħra.

Wara kollox anke l-GWU taqbel ma dan għax f'rapport riċenti tagħha ntitolat ''Guaranting the future of social security in Malta'' issostni - u nikkwota:

"To ensure sustainability, we must start saving now to pay for tomorrow's expenses.

This means we must carve the fiscal deficits without creating a social deficit and in the same time introduce economic reforms that lead to faster GDP growth so that our society can afford to finance increased social outlays."

Jekk wieħed jara x'qed jiġri barra minn pajjiżna jsib li f'pajjiżi Ewropej daħlu bidliet biex jipproteġu l-pensjonijiet .

Per eżempju, fl-Awstrija, il- Greċja, l-Italja u Franza telgħet l-eta' ta' l-irtirar, hemm aktar flessibbilta' fl-eta' ta' l-iritirar u iktar opportunita' għal irtirar bil- mod.

F'ċerti pajjiżi teżisti wkoll il-parker retirement. aktar żmien għal perijodu kontributorju u aktar liberta' li tissupplimenta d-dħul pensjonabbli minn dħul ieħor bħal per eżempju minn xogħol produttiv.

Hemm ukoll limiti fuq irtirar kmieni u tibdil fil-mod ta' kontribuzzjoni.

F'pajjiżna wkoll saru ħafna suġġerimenti f'dan ir-rigward u jissemmew, per eżempju, ristrutturazzjoni tas-social security act, aġġustament ta' l-eta' ta' l-irtirar tan-nisa, li togħla r-retirement age, reviżjoni tal-livell massimu tad-dħul pensjonabbli, pjani immedjati għall-ġbir ta' l-arrears, l- eradikazzjoni ta' l-abbużi, il-ġlieda kontra l-evażjoni tat-taxxa u suġġerimenti oħra li l-parti l-kbira minnhom żgur li jirrikjedu diskussjoni u konsiderazzjoni profonda bejn il-partijiet interessati.

Mr Speaker, sigurta' għall-pensjonat tfisser li dan jibqa' jgawdi mhux biss il-pensjoni li diġa' għandu imma anke d-diversi benefiċċji soċjali li jirċievi u li jgħinuh jgħix ħajja aktar komda u bla skossi.

Huwa importanti li l-pensjoni tal-ġurnata jibqa' jkollha l-valur tagħha meta tqisha fil-qafas ekonomiku u soċjali tal-pajjiż.

Is-sigurta' tal-pensjonant futur tiddependi għal kollox fuq il-miżuri li jridu jittieħdu f'dan il- qasam, miżuri li għalkemm ma jistgħux jissejħu popolari żgur li huma l- uniku mezz kif nistgħu niggarantixxu li l-pensjonant ta' għada jgawdi l- kwalita' ta' ħajja li qed igawdi l-pensjonant tal-lum.

Il-gvern jemmen li biex inpoġġu l-pensjonijiet fuq bażi soda hemm bżonn li l-ewwelnett ikollna ekonomija b'saħħitha.

It-tieni li l-pensjoni ta' l- istat għandha tkun il-pedament fondamentali għall-pensjonant.

It-tielet il-gvern irid jassigura li se jkun f'pożizzjoni li jsostni l-programm ta' nfiq tiegħu fis-snin li ġejjin.

Il-gvern huwa konvint li huwa fundamentali li pajjiżna jkollu ekonomija b'saħħitha u soda jekk irridu nfasslu bażi soda għas-sistema tal-pensjonijiet u huwa għalhekk li bil-politika tiegħu l- gvern qed jirnexxielu jkabbar il-GDP.

Il-gvern qed joħloq investimenti aċċessibbli għall-poplu, qed jikkontrolla l-inflazzjoni, qed iżid l- opportunitajiet tax-xogħol u b'hekk inaqqas il-qagħad.

Qed jinvesti aktar biex l-ETC tipprovdi aktar edukazzjoni u taħriġ lill-ħaddiema.

Qed jistimola l-ekonomija u joħloq ġid biex dan jitqassam b'ġustizzja soċjali fost il-poplu.

Il-gvern jemmen li d-direzzjoni tiegħu ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea toffri vantaġġi għal pajjiżna, speċjalment fil-qasam ekonomiku u soċjali.

Gvern Nazzjonalista jiggarantixxi iktar sigurta' lill-pensjonant għaliex isostni li l-pensjoni ta' l-Istat għandha tkun l-ewwel pedament fundamentali għall-pensjonant.

Il-gvern żgur li qatt m'hu se jabdika mir- responsabbilta' tiegħu għas-sigurta' soċjali u għalhekk ir-riformi li qed iwettaq fil-qasam ekonomiku finanzjarju jridu jpoġġu lill-pajjiż f'sitwazzjoni favorevoli li l-istat ikun kapaċi jipprovdi lill-ġenerazzjoni futura sigurta' nazzjonali u ekwa fl-eta' tax-xjuħija, biex il-ħaddiem ma jkollux iħallas kontribuzzjonijiet ogħla u biex ikun hemm ħaddiema biżżejjed li jagħmlu tajjeb u jwieżnu lil dawk li jkunu qed jirċievu l- pensjoni.

Huwa għalhekk li l-gvern mill-ewwel ħa l-passi meħtieġa biex inaqqas id- deficit li l-pajjiż kellu.

Aħna rridu li r-riforma tgħaqqad il-politika ekonomika mal-politika soċjali.

Waqt li l-gvern huwa kommess li jassigura l-pensjoni, kemm tal-ġenerazzjoni preżenti kif ukoll dik futura, irid jimxi lejn liġi ġdida tal-pensjonijiet li tassigura serħan il-moħħ u safetyness għal kulħadd, l-aktar għal dawk li huma fil-bżonn.

Barra minn hekk il-gvern huwa mpenjat ikompli jiżviluppa servizzi li jassiguraw l-aqwa livell ta' għajxien possibbli għall-anzjani.

M'hemmx dubju li l-kwalita' għolja tal-ħajja li qed jgħixu l-anzjani u l- pensjonanti żgur ma tiddependix biss mill-fattur finanzjarju u ekonomiku, imma hemm fatturi oħra li qed jikkontribwixxu għal din il-kwalita' ta' ħajja, bħalma huma s-servizzi għall-anzjani li ġew introdotti mill-1987 'l hawn.

Sensiela ta' servizzi li qed jagħmlu użu minnhom tant anzjani li f'ħafna każi jgħinuhom jgħixu ħajja aħjar kemm jekk għadhom jgħixu fil- komunita' kif ukoll jekk qed jgħixu f'xi istituzzjoni.

Aħna ħloqna diversi servizzi għall-anzjani fil-komunita' u saħħaħna oħrajn eżistenti biex inkunu nistgħu nilħqu l-għan tagħna.

Biżżejjed wieħed jelenka ċerti servizzi bħad-domestic nursing, il-homehelp, it-telecare, il-handyman service, il-meals on wheels u l-incontinence service.

Fost dawn is-servizzi ġodda żgur li wieħed ma jistax ma jsemmiex l-aktar wieħed importanti u ta' fejda, is-servizz tad-day centres li gvern Nazzjonalista kien introduċa fl-1995.

Aħna minn dejjem konna konvinti li d- day centres, jekk jiffunzjonaw sewwa, flimkien ma' servizzi oħra li jingħataw fil-komunita' jservu ta' għajnuna kbira biex ħafna anzjani jkomplu jgħixu f'darhom imwensa mill-familjari tagħhom u anke mill-ġirien.

L-iskop ta' dawn iċ-ċentri huwa li jgħinu l-anzjani jevitaw l-iżolament soċjali li jistgħu jaqgħu fih, iwarrbu kemm jista' jkun is-sens ta' loneliness li ħafna xjuħ isoffru minnu u jnaqqsu ħafna mid-diffikultajiet li jgħaddu minnhom matul il-ġurnata.

L-iskop primarju tad-day centres huwa li jservu bħala support lix-xjuħ li jkunu kandidati prospettivi u eminenti li jiġu istituzzjonalizzati, kif ukoll lil dawk l-anzjani attivi u indipendenti li jgħixu fil-komunita'.

Iżda d-day centre għandu skop importanti ieħor, speċjalment fiż-żmenijiet tal-lum meta qed naraw li l-familja Maltija m'għadhiex tista' tagħti s- support lill-anzjani kif kienet tagħti fl-imgħoddi.

Id-day centre huwa mezz importanti ta' respite għall-qraba ta' anzjani li jkunu qed iduru bihom.

Mr Speaker, wieħed irid ifakkar li matul din is-sena, b'koperazzjoni intima mal-kunsilli lokali, irnexxielna niftħu żewġ day centres oħra, wieħed f'Ħal Luqa u l-ieħor f'San Pawl il-Baħar.

M'hemmx dubju li l- progress u s-suċċess tad-day centres jiddependi ħafna fuq il-kontribut li l-kunsilli lokali jagħtu kif ukoll fuq il-koperazzjoni tagħhom mal- Ministeru għall-Politika Soċjali.

Fil-ftuħ tal-maġġoranza tad-day centres is-sehem tal-kunsilli lokali kien determinanti u jien fiduċjuż li dan il- kontribut mhux se jkun nieqes fil-ġejjieni ħalli b'hekk ikollna aktar ċentri ta' matul il-jum imxerrdin ma' Malta kollha.

Fl-istess ħin il-gvern irid iżomm quddiem għajnejh li hemm diversi anzjani li ma jistgħux jibqgħu jgħixu waħedhom, l-aktar jekk ma jkollhomx familjari li jistgħu jduru bihom u għaldaqstant il-gvern irid jaħseb anke għal dawn il-persuni billi jagħtihom djar residenzjal li jissodisfaw il-ħteġijiet tagħhom.

Mr Speaker, fis-16 ta' Diċembru 1991 l-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti adottat riżoluzzjoni li fiha hemm miġbura l-UN principles for older persons li jistgħu jiġu kkonsidrati taħt ħames taqsimiiet li huma independence, participation, care, self-fulfilment and dignity.

Aħna bilfors irridu naraw li s-soluzzjonijiet vis-a-vis d-djar residenzjali ta' l-anzjani jkunu jissalvagwardaw dawn il-prinċipji, pero' dan mhux biżżejjed.

Aħna rridu nagħtu kas u nieħdu in konsiderazzjoni l-isfond soċjo- ekonomiku tal-popolazzjoni li iżjed qed tixjieħ.

L-iżvilupp qawwi tas- settur privat fiż-żmenijiet tal-lum huwa parti mill-proċess li fih qed jieħdu sehem il-gvern ċentrali u l-kunsilli lokali.

Aħna konxji li hemm diversi anzjani li ma jistgħux jibqgħu jgħixu waħedhom, l-aktar jekk ma jkollhomx familjari li jistgħu jduru bihom.

Għalkemm in- numru ta' dawn l-anzjani ma jaqbiżx il-5%, dan il-persentaġġ żgħir jista' jkompli jikber minħabba fiż-żieda fil-popolazzjoni ta' l-anzjani.

Għalhekk matul dawn l-aħħar snin ħadna ħsieb nibnu djar residenzjali ta' l-ogħla livell filwaqt li ntejbu oħrajn eżistenti.

Per eżempju, ittrasformajna mil- lejl għan-nhar ir-residenza ta' San Vincenz.

Biex għamilna dan, Mr Speaker, investejna mijiet ta' eluf ta' liri u dan m'għamilnihx b'kapriċċ jew għal xi lussu żejjed kif ġieli jgħidulna imma għaliex verament nemmnu li l-anzjani jixirqilhom l-aħjar.

La qed insemmi San Vincenz ma nistax ma nirribattix ftit in-nofs veritajiet u gideb li kapaċi jgħidu kelliema ta' l-oppożizzjoni meta jitkellmu dwar din l-istuzzjoni.

Hawn min jikkomiżera l-anzjani f'San Vincenz u jgħidilhom imsieken.

Hawn min jikteb fil-gazzetti u hawn min jagħmel domandi parlamentari u jgħid li f'San Vincenz hemm leġjun ta' ġrieden.

Il- bieraħ smajna membru tan-naħa l-oħra tgħid affarijiet li żgur m'humiex verita' u jien nasal biex ngħid li dawn l-affarijiet qed jgħiduhom għaliex qed iżommu quddiem għajnejnhom li fi 22 xahar il-Partit Laburista fil-gvern ma kienx kapaċi jirriforma jew jagħmel refurbishment lanqas ta' ward waħda biss u allura qed jispiċċaw jgħiru meta qed jaraw rivoluzzjoni sħiħa li qed issir hemmhekk minn dan il-gvern.

Mhux sewwa meta jgħidu u jiktbu ċerti affarijiet fuq San Vincenz.

Dan huwa ħażin mhux għaliex ikun qed jipprovaw joskuraw lill-gvern imma għax ikunu qed jagħmlu ħażin lill- istess anzjani.

Mr Speaker, il-bieraħ smajna li r-residenti ta' San Vincenz qed iħallsu għal dak li jieħdu u riedu jagħtu l-idea li l-anzjani qed iħallsu għall- ispejjeż li l-gvern jiġih l-anzjan.

Jien għandi ċerti ċifri f'idejja u se nieħu bħala bażi s-sena li għaddiet.

Jekk tieħu kemm kien hemm kontribuzzjonijiet mill-anzjani ta' San Vincenz lill-welfare committee, issib li dawn ħallsu Lm927,026.

Issa jekk tieħu average ta' 1,000 anzjan u taħdimha ras għal ras, jiġi li l-anzjan ħallas Lm2.53 kuljum.

L-Onor.

Membri ta' l-oppożizzjoni jafu kemm jiġih lill-gvern kull resident li hemm hemmhekk?

Jiġih kważi Lm18 kuljum!

Allura meta tiġi fil-parlament u tisma' deputat min-naħa l-oħra tgħid li r-residenti ta' San Vincenz qed iħallsu għal dak li qed jieħdu, naħseb li dawn huma affarijiet li kulħadd jaf li m'humiex veru.

Dan gideb sfaċċat!

Nerġa' nirripeti l-gvern għal kull residenti li hemm f'San Vincenz qed iħallas iktar minn Lm17 kuljum meta kulma ħallas kull resident is-sena l-oħra kien Lm2.53 kuljum.

Mr Speaker, l-istess meta jinħadmu l-kontribuzzjonijiet.

Jien nista' ngħid li s-sena l-oħra mill-1,000 resident f'San Vincenz, 55 biss ħallsu l-massimu ta' Lm6.

Tajjeb li wieħed jgħid li waħda miż-żewġ kondizzjonijiet li hemm meta jitqies x'għandu jħallas resident ta' San Vincenz hi li jrid jibqagħlu Lm1.50 kuljum, jiġifieri Lm500 fis-sena.

It- tieni kondizzjoni hija li ma jistax iħallas iktar minn Lm6 kuljum.

Dawn huma żewġ provisos biex wieħed ikun żgur li l-anzjan ma jibqax idu f'idu.

Allura meta xi ħadd jiġ hawnhekk u jgħid dawn l-affarijiet jien ngħid li għandhom raġun għaliex huma qatt ma għamlu xejn u allura qed jgħiru għall- affarijiet li nagħmlu aħna!

F'artiklu li deher riċenti intqal li aħna qegħdin inwiegħdu ħafna affarijiet u li huma jisperaw li se nżommu l-kelma tagħna.

Nista' ngħid li din kienet kritika għalija għaliex fl-aħħar press conference li tajt - quddiemi għandi kopja ta' dak li għedt dakinhar - għamilt elenku ta' ċerti affarijiet u semmejt proġetti ġodda f'San Vincenz.

Semmejt l-istallazzjoni ta' air-conditioning f'serenity ward, semmejt Rużar Briffa, semmejt is-sick bay female – din kienet diġa' lesta - u semmejt is-sick bay ta' l-irġiel li kienet diġa' lesta wkoll.

Għedt ukoll li diġa' kienu ħarġu tenders għall- air-conditioning fis-swali ta' l-irġiel 20 u 21 u Ii f'female wards 5 u 6 kien qed isir xogħol estensiv ta' immodernizzar u refurbishing, inkluż l- air-conditioning.

Għedt ukoll li kien ittamat li female wards 5 u 6 li jinsabu faċċata tas-serenity wards jinfetħu mill-ġdid matul ix-xahar ta' Ottubru u se jinfetħu fuq l-istess livell li ftaħna serenity ward.

Nisperaw li dawn se jinfetħu fl-1 ta' Novembru u għalhekk forsi nkun żbaljajt b'ġurnata waħda.

Għedna wkoll li nbeda x-xogħol biex għall-ewwel darba f'San Vincenz jinfetħu pathology clinic u speech therapy clinic, u huwa ttamat li dawn jinfetħu qabel l-aħħar tas-sena.

Dawn huma affarijiet li naħseb li meta jisimgħuhom tan-naħa l-oħra jgħidu li qed noħolmu għaliex huma qatt ma ħolmu li jagħmlu dawn il-clinics ġewwa San Vincenz!

Nixtieq nitkellem issa fuq il-proġett ta' rikostruzzjoni tal-main wards 1, 2, 3 u 4 u l-female wards 1, 2, 3 u 4.

Hawnhekk l-istess, il-pjan tagħna miexi u nisperaw li l-ewwel fażi – aħna għedna li se jkun hemm phase a u phase b - tkun lesta sa l-aħħar ta' din is-sena.

Dakinhar fil-press conference semmejt ukoll id-dar ta' l-anzjani tal-Mellieħa u li wasalna biex nippreżentaw il-pjanti.

Bi pjaċir ngħid li dalgħodu ffirmajt il- pjanti u issa qegħdin quddiem il-planning authority, u allura meta jaraw dan kollu l-anzjani żgur jindunaw li aħna m'aħna nidħku b'ħadd.

Gvern Nazzjonalista se jkompli jwettaq politika bil-għan li jiżgura l-ogħla livell ta' għajxien għall-anzjani u fl-istess waqt jiżdied il-livell ta' parteċipazzjoni f'kull settur tas-soċjeta' Maltija.

Għalina l-anzjani huma ħolqa importanti fl-ekonomija nazzjonali u għandhom ħafna x'jagħtu għat- tkabbir tal-ġid komuni.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Mario Galea.

ONOR MARIO GALEA: Mr Speaker, fil-ftit minuti li għad fadal xtaqt nirriferi għall-artiklu miktub minn ġurnalista li għandi kull rispett lejha, is-Sinjorina Simone Zammit Endrich f'''The Malta Independent'' tat- Tnejn l-1 ta' Ottubru.

Jien naħseb li meta qed nirreaġixxi b'dan il-mod inkun qed nagħmel dan f'isem ħafna deputati miż-żewġ naħat tal-Kamra, iżda l-ewwel ma rrid nagħmel huwa li formalment niġbed l-attenzjoni tas-Sedja għal dan l-artiklu.

Din il-ġurnalista - nirrepeti għandi kull rispett lejha - għoġobha ssemmi l-artiklu tagħha ''House of zombies revisited'' u qalet li fil-Parlament Malti hemm 65 zombie.

Jien fittixt fl-Oxford dictionary u fost l- ispjegazzjonijiet li jagħti dan id-dizzjunarju sibt li ''zombie'' huwa xi ħadd katavru li reġa' qam mill-mewt jew tqajjem mill-mewt.

Fil-fatt il- kliem eżatti huma "corpse said to be revived by witchcraft".

Jiġifieri jkollok katavru u jerġa' jingħata l-ħajja permezz ta' xi att ta' xi saħħara.

Bir-rispett kollu, mingħand ġurnalista li hija serja kont nippretendi li din timxi bi ftit etika u fost affarijiet oħra nistenna li qabel ma ċċappas lin-nies tivverifika, ma tiġġeneralizzax, ma tgħajjarx u ma taqax f'livell baxx.

Biex tikkritika lil xi ħadd m'hemmx għalfejn tgħajru fuq livell personali imma tista' tikkritika b'rispett.

Naħseb li dak huwa l-bażi ta' l-etika ġurnalistika.

Il-ġurnalista Zammit Endrich mhux hekk għamlet, għax din għoġobha tgħajjar lid-deputati kollha ta' din il-Kamra zombies.

Lilek eskludietek, Mr Speaker, għaliex irreferiet għal 65 membru, jiġifieri inti m'intix zombie!

Jien naqra l-artikli kollha ta' din il-ġurnalista u għandha mhux dritt imma dover li tikkritika fejn jidhrilha li qed issir xi ħaġa li m'hijiex tajba, imma li tipprova tikkritika billi tgħajjar personalment lid-deputati ta' din il-Kamra naħseb li huwa inaċċettabbli.

Jien ipprovajt naqra l-artiklu kollu, ipprovajt nifhem għalxiex qed tgħajjarna zombies u donnu rabtet it- tgħajjir ta' zombie mal-programm ta' BondiCini.

Hekk donnu riedet tagħmel imma ma fhimtx eżatt x'riedet tgħid.

Ma fhimtrx eżatt mhux għaliex ma kitbitx tajjeb imma għaliex jien zombie u allura ma fhimtx eżatt!

Mr Speaker, jien naħseb li jekk qed tagħmel hekk huwa żball għaliex jekk ħasbet li ħafna nies baqgħu siekta fuq dak il-programm u ma għamlu xejn sejra żball.

Jien personalment filgħaxija stess bgħatt e-mail lil Lou Bondi u fost affarijiet oħra għedtlu li nispera li ċerti nies li llum daħlulhom fil-premises u kienu responsabbli mis-sigurta' ta' dawk il- postijiet, għada jintalbu jwieġbu.

Imma ma ridtx nidħol fil-mertu tal- programm BondiCini għaliex mhuwiex dak l-issue in discussion.

Jien ħassejtni urtat għaliex mhux sewwa niġi mgħajjar b'dak il-mod.

Jien ma nistenniex li nitpoġġew fuq xi pedestall, far from it, imma nistenna li l-media tiskrutinja dak li qed nagħmlu u tikkritika fejn hemm bżonn imma mhux tgħajjarna b'mod personali.

Jien nista' ngħid - u se ngħidha għaliex importanti li kultant ngħiduha – li meta naqra artikli bħal dan ninduna kemm hu importanti li ngħidu xi affarijiet dwarna.

Jien nista' ngħid li fil-maġġoranza assoluta tagħhom id-deputati taż-żewġ naħat jagħmlu xogħlhom b'responsabbilta', b'sagrifiċċju kbir personali u jagħtu servizz lill-kostitwenti.

Meta nkunu membri parlamentari nispiċċaw nagħmlu xogħol ta' social workers għax kulmin għandu problema jiġi għandek.

U jiġi għandek mhux bilfors għax se issolvihielu imma biex jiftaħ qalbu miegħek.

Ħafna drabi u ħafna minna nitilqu l-professjoni tagħna, nabbandunaw il- familja tagħna u nabbandunaw ix-xogħol biex nipprovaw nagħmlu x-xogħol tagħna b'responsabbilta'.

Jien konvint li fil-maġġoranza assoluta taż-żewġ naħat tal-Kamra jagħmlu xogħolhom b'responsabbilta' u jagħmluh b'sens ta' servizz.

Ma nistennewx il-grazzi għaliex l-ewwel ħaġa li titgħallem fil-politika hija l-lezzjoni ta' l-ingratitudni imma l-inqas li nistennew hu li tiġi ġurnalista bħal Zammit Endrich u tgħid li fil-Kamra tad-deputati tagħna hawn 65 zombie.

Dan huwa insult u rreaġġixxejt mhux biex nagħmilha ta' vittma - u l-każ għalija huwa magħluq hawn - imma rreaġġixxejt għaliex ma nistgħux nibqgħu niġu kkritikati b'dan il-mod.

Nerġa' ngħid iż-żewġ naħat tal-Kamra ma nistennewx grazzi ta' dak li qed nagħmlu, hija ħajja li għażilna aħna stess u ħafna minna nagħtu servizz bil- bonavolonta' tagħna, imma lanqas li nistennew li niġu mgħajra b'dan il- mod.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal lejla t-Tlieta 2 ta' Ottubru 2001 fis-6.00 p.m bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PJAN TA' KO-OPERAZZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jwieġeb PQ no. 27844 b' riferenza għall-ftehim ta' pjan ta' ko-operazzjoni li sar bejn il-gvern preċedenti laburista u l-FAO?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nirreferi l-Onor Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 27844.

INDUSTRIJA TA' L-IKEL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' mpjiegi reġistrati fl-industrija lokali ta' l-proċessar ta' l-ikel matul l- ewwel 6 xhur ta' din is-sena f' Malta u Għawdex separatament?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti l-istess informazzjoni għas-snin 2000, 1999, 1998 u 1997 rispettivament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ma tinżammx statistika separata għal Malta u Għawdex dwar in-numru ta' mpjiegi.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra Tabella li turi l-informazzjoni dwar in- numru globali ta' persuni li jaħdmu fl-industrija lokali ta' l-ipproċessar ta' l-ikel f'Malta u Għawdex.

DWAL FIL-MINI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jassigura li lighting fil-mini tal-pajjiż issirilhom spezzjoni kontinwa biex jiġi assigurat li d-dawl ikun kollu jaħdem?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-Dipartiment tat-Toroq jagħmel spezzjonijiet fil-mini regolari.

Fil-fatt għadhom kif saru xogħolijiet ta' manutenzjoni fil-mina ta' Ħal Kirkop fejn inbidlu l-fittings maqtugħa kollha, waqt li fil-mini tal-Qroqq u ta' Santa Venera għadhom kif ġew spezzjonati.

Id-Dipartiment tat-Toroq qiegħed jaħdem ma' l-Inġiniera ta' l-Enemalta biex fil-mini ta' Santa Venera jiġu stallati l-fanali nieqsa mill-ġdid.

XOGĦOL TA' MANUTENZZJONI - FL-ISKOLA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta huwa maħsub li x-xogħol ta' manutenzzjoni fl- iskola Sir Adrian Dingli jintemm kompletament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol li hemm ippjanat s'issa fl- iskola Sir Adrian Dingli huwa maħsub li jitlesta fi żmien sentejn.

SERVIZZI TAS-SAĦĦA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Matul l-2001 tħallsu LM5400 lil St. James' Hospital, Zabbar sabiex setgħu isiru 15-il test urġenti magħrufa bħala diagnostic and titration sleep studies.

SKOLA - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x' se jiġri minn persuna li isimha qed jintbagħat separatament li sas-sena skolastika li għaddiet kien jattendi l-iskola ta' Tarġa Gap u li issa qed isibulu diffikultajiet biex ikompli fl-istess post issa li se jiftaħ il-Kulleġġ il-ġdid?

X' se jiġri mill-wegħda li studenti bħal dan imsemmi li bdew kors taħt is-sistema qadima ngħataw l- assigurazzjoni li jkompli l-kors taħt is-sistema l-ġdida?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li sas-sena skolastika li għaddiet l- istudenti li jispiċċaw Form V Tarġa Gap, bħal studenti oħrajn ta' Form V tas-sekondarji, setgħu japplikaw għall-korsijiet Post Sekondarji.

Il- passaġġ qatt ma kien wieħed awtomatiku.

Sadattant, din is-sena, l-MCAST ħa ħsieb biex l-istudenti bi ħtiġijiet partikolari li kienu jattendu Form V Tarġa Gap, jingħataw opportunita` li jkomplu l-istudji tagħhom.

Dħul fi skemi ta' apprendistat u korsijiet post- sekondarji huma regolati bil-kriterji stabbiliti li jkunu jridu jiġu sodisfatti mill-applikanti.

XOGĦOL TA' MANUTENZJONI - SKOLA TAS-SLIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta ser jintemm ix-xogħol ta' manutenzjoni fuq l- iskola ta' tas-Sliema?

Tafx jew le l-Ministru li dan ix-xogħol ilu għaddej kważi 3 snin?

Jista jgħid x' iwassal biex dan ix-xogħol ilu sejjer għall- dan it-tul ta' żmien?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni ilha minn Marzu 2000 li lestiet ix-xogħolijiet ta' riabilitazzjoni fuq ġewwa fin-naħa ta' l-iskola sekondarja f'Tas-Sliema.

Ftit tax-xhur ilu ingħata bidu għar- restawr tal-faċċata ta' l-istess skola u dawn ix-xogħlijiet delikati għaddejjin kif mixtieq mingħajr ebda periklu għat-tfal u l-kbar.

Sadanitant ġiet ippreparata sejħa għall-offerti għat-tkomplija tar-restawr tal-faċċata kollha tal-kumpless skolastiku kollu f'tas-Sliema liema offerta qegħdin jinkisbu l-awtorizzazzjonijiet meħtieġa biex tiġi ppubblikata.

Fil- ġimgħat li ġejjin sejra tiġi ppubblikata wkoll mid-Dipartiment tal- Kuntratti offerta għal xogħlijiet strutturali u ta' finitura biex jiġu eżegwiti fl-iskola primarja filwaqt li fix-xhur tas-sajf saru xogħlijiet fuq il-bini ta' taraġ ġdid, rinfurzar tas-soqfa tal-kuriduri kollha u tqiegħid ta' membrane fuq fejn kien meħtieġ.

Xogħlijiet oħra minuri f'din l-iskola huma għaddejjin mingħajr ebda xkiel għat-tfal u għaldaqstant dan jiġġustifika għaliex ċerti xogħlijiet jieħdu ftit aktar fit-tul sabiex ma jtellfu b'ebda mod l-andament normali ta' l-iskola.

KUNSILL LOKALI - IMDINA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm il-Kunsill Lokali tal-Imdina li kenna partijiet minn dak li qabel kien l-Isptar Connaught u li fejn illum hemm l- uffiċji tal-Kunsill Lokali u l-Mużew tal-Istorja Naturali biex isir tieġ privati nhar is-Sibt 15 ta' Settembru?

Kemm tħallset kera?

Jista' jgħid jekk il-Kunsill Lokali huwiex lest biex jikri l-istess partijiet ta' dan il- bini għat-tiġijiet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-użu tal-bitħa tal-bini imsemmi fil-15 ta' Settembru 2001, sar bil-kondizzjoni ta' spiża meħtieġa ta' tiswija, tibjid u żebgħa ta' bibien tal-bitħa tal-Mużew ta' l-Istorja Naturali flimkien ma' għotja ta' Digital Camera (Olympus) li tiswa madwar Lm200.

RESITS - SEC

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm studenti li qagħdu għar-reparatarju (resits) tal- eżami tas-SEC fil-bidu ta' dan ix-xaħar?

Jista' jagħti l- figuri suġġett, suġġett?

Kemm kienu minn skejjel statali, tal-knisja u indipendenti?

Kemm għaddew minn kull suġġett?

Jista' l-Ministru jagħti lista ta' kemm il-student ġab grad 1,2,3 eċċ

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li tlabt li jinġabar ħafna mit-tagħrif mitlub, m'hinix ċert li nista' nagħti t-tagħrif kollu mitlub.

MALTACOM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija nru 28176?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-informazzjoni mitluba.

Tajjeb jingħad li dawn l-impjegati jitħallsu direttament mill-kumpanija jew entita' li jaħdmu magħha u għaldaqstant il-Maltacom mhix f'pożizzjoni tagħti dettalji ta' ħlas u benefiċċji li qed jirċievu.

KUMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid b' referenza għall-mistoqsija nru 27777, f' kull każ fuq min ħarġu ċ-ċekkijiet jew fuq min sar il-pagament?

Jekk tħallsu b' ċekk u, huwa possibli, jista' jpoġġi kopja fuq il-Majda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ammont ta' Lm110,104,46 għax-xogħol ta' l-iskavar fuq il-proġett tal-bini tal-Kumpless Sportiv tal-Kottonera saru lil Bonniċi Bros. Ltd.

Dan il-ħlas sar f'żewġ pagamenti u minn dan l- ammont tnaqqsu Lm5,505.22 bħala retention money.

Il-ħlas tal-kostruzzjoni li jammonta għal Lm210,526.50 sar lil G.V. Xuereb Ltd bħala Head tal-joint Venture (G.V. Xuereb Ltd / Polidano Bros Ltd / Steel Structures Ltd).

Dan il-ħlas kien maqsum f'żewġ pagamenti - wieħed ta' Lm164,000 li sar bħala advance payment u t-tieni pagament ta' Lm46,526.50 bħala ħlas għax-xogħol li kien sar sat-22 ta' Ġunju 2001.

Minn dan l-aħħar pagament tnaqqas l-ammont ta' Lm2,326.325 bħala retention money u 15% tas-somma li tħallset bħala advance payment li hija ekwivalenti għal Lm6,978.975.

Rigward l-ispejjeż anċillari li jammontaw għal Lm16,473 dawn jinkludu diversi pagamenti li jkopru overtime, xiri ta' materjal, servizz, permessi u oħrajn.

Kopji tal-vouchers li juru ħlasijiet konnessi ma' l-iskavar u l- kostruzzjoni qegħdin jitpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra.

FTEHIM KOLLETIV - MALTACOM-GWU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jara li jiġi spjegat lill-persuni li d-dettalji qed jintbagħtu separatament għaliex qed jinqabad iżjed bit-taxxa għal żieda li għadu ma ħax skond il-ftehim kollettiv Maltacom -GWU?

Għaliex ilu minn Jannar 2001 jitlob spjega u għadu sal-lum bla tweġiba?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li mir-rekords tad-Dipartiment tat-Taxxi Interni ma jidhirx li t-taxpayer imsemmi talab xi informazzjoni lid-Dipartiment u ma ngħatatx lilu.

It-taxpayer imsemmi huwa pensjonant u għalhekk jista jitlob spjegazzjoni lid-Dipartiment tas-Servizzi Soċjali jew inkella jmur it-Taxpayer Service Section fid-Dipartiment tat-Taxxi Interni u jingħata l-informazzjoni kollha neċessarja.

PENSJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-persuna li d- dettalji qed jintbagħtu separatament tnaqqsitlu l-pensjoni b'46c2m miż- żieda ta' lira mogħtija fl-aħħar budget?

Għaliex dan it-tnaqqis sar qabel ma ħa l-ewwel pagament?

Għaliex sar bla konsultazzjoni miegħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-persuna ndikata mill-Onor.

Interpellant ġiet infurmata bil-miktub dwar ir-rata tal-pensjoni li qed tirċievi.

XOGĦOL TAL-BINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f' hiex wasal ix-xogħol tal-bini ta' staff room ġdida fil-liċeo tal-Ħamrun?

Meta beda x-xogħol u meta huwa mistenni li jitlesta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħlijiet ta' ġebel u konkos huma previsiti li jitlestew sa l-aħħar ta' Ottubru 2001 filwaqt li x-xogħlijiet ta' servizzi u ta' finitura huma antiċipati li jitlestew sa l-aħħar tas- sena.

Ix-xogħlijiet inbdew waqt il-vaganzi tas-Sajf 2001.

KONTRAVENZJONI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-persuna li d-dettaliji qed jintbagħtu separatament f'Gunju li għadda weħel multa ta' Lm 20 għax ma attendiex seduta f'B'Kara dwar kontravenzjoni tat-traffiku meta ma setax jattendi għax dakinhar stess filgħodu ddaħħal l-isptar b'attakk f'qalbu?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-persuna konċernata ġiet notifikata formalment fit- 18 ta` Mejju 2001 biex tidher fit-Tribunal Lokali Birkirkara nhar il-15 ta` Ġunju 2001 għall-kontravvenzjoni li ngħatat fis-26 ta` Frar 2001.

Fid-data stabbilita l-persuna naqset li tidher quddiem it-Tribunal u l- Uffiċjal inkarigat ma rċieva ebda ċertifikat tal-mard jew ta` l-Isptar u għaldaqstant ngħatat is-sentenza u ma ġietx appellata.

Sa `llum dan l- Uffiċjal lanqas irċieva xi korrispondenza mingħand il-persuna konċernata biex tispjega n-nuqqas ta` l-attendenza.

KOMPUTERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema skejjel ta' Malta u Għawdex fis-sitt klassi tal-primarja, l-istudenti sabu l-komputers fil-klassi meta fetħet is-sena skolastika l-ġdida?

F'liema skejjel ma sabux il-komputers?

X'inhuma r- raġunijiet li ma waslux il-kompjuters?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li din is-sena ġie deċiż li l-kompjuters jitqassmu fl-ewwel ġimgħat tas-sena skolastika minflok fil-vakanzi tas- sajf.

Dan qed isir biex ikun assigurat li dan isir fil-preżenza tas- surmast ta' l-iskola li taħtu taqa' r-responsabilta` ta' dawn il- kompjuters.

It-Tqassim tal-Kompjuters qed isir kif se nsemmi:

North: Mellieħa, Għargħur, Mtarfa, Baħrija u Lija diġa` tqassmu u l- kumplament tat-tqassim se jiġi komplut sat-tmiem il-ġimgħa d-dieħla.

South: It-Tqassim se jibda mill-Ħamis 4 ta' Ottubru u jiġi komplut fi żmien ta' inqas minn tlett ġimgħat.

Central: It-Tqassim se jibda' mill-Ħamis 4 ta' Ottubru u jiġi komplut fi żmien ta' inqas minn tlett ġimgħat.

Għawdex: It-Tqassim se jibda' mit-8 ta' Ottubru u jitlesta fit-12 ta' Ottubru 2001.

Il-Laptops ta' l-Għalliema se jitqassmu fir-Reġjuni kollha il-Ġimgħa d- dieħla.

QRATI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' tfal taħt is-16-il sena li tressqu l- qorti minn Jannar 2001 sallum?

Għaliex tressqu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi matul din is-sena, sal-25 ta` Settembru 2001, tressqu 72 persuna taħt is-16-il sena l-Qorti.

It-tipi ta` reati li dwarhom kienu akkużati kienu kif jidher fit-Tabella li qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra.

ENFORCEMENT NOTICES

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm ħarġu enforcement notices din is-sena mill-Awtorita' tal-Ippjanar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi n-numru ta` Enforcement Notices maħruġa mill-Awtorita` ta` l-Ippjanar din is-sena, sa l-aħħar ta` Awissu, kien ta` 922.

INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm saru inċidenti tat-traffiku fejn il-vettura kienet misjuqa minn persuni taħt l-eta' s-sena l-oħra u din is-sena?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar u tweġiba tingħata f`Seduta oħra.

VAT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm daħħal-il gvern mit-taxxa tal-VAT din is-sena?

Jista' jagħti breakdown ta' din il-figura li se tinġabar sallum?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirreferi lill-Onorevoli Interpellant għall- pubblikazzjonijiet li jsiru fil-Gazetti tal-Gvern minn żmien għal żmien.

HOME HELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li jitkompla jingħata s- servizz tal-Home Help lill-kopja anzjana fejn waħda mill-partijiet hija b' diżabilita?

Jistgħu dawn l-anzjani jiġu infurmati bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li s-servizz twaqqaf fl-1 ta' Settembru 2001 wara tilwima bejn il-helper u t-tifel tal-persuna indikata.

Ninsab infurmat ukoll li, wara laqgħat bejn dawk konċernati, ġie miftiehem li s-servizz jerġa' jibda jingħata meta tkun tista' tiġi allokata helper oħra.

GIMGĦA SPEĊJALI TAL-MATERNITA

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru ta' nisa li ħadu l-ġimgħa speċjali tal-maternita (l-erbatax il-ġimgħa mingħajr ħlas) minn Marżu ta' din is-sena sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impjieg ma jżommx statistika ta' dawk in-nisa li jibbenifikaw mill- ġimgħa speċjali ta' leave ta' maternita'.

SKOLA - GĦALLIEMA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l- Ministru jgħid meta t-tfajliet ta' l-iskola Erin Seracino Inglott, klassi 3D se jkollhom għalliema tal-Physics, peress li qed jingħad li m' hemmx min jgħallem lil dawn l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li qed jittieħdu l-passi biex jinstab għalliem tal-fiżika għal dawn l-istudenti f'din l-iskola.

DĦUL TA' VAT, KONTRIBUZZJONIJIET U INCOME TAX

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm inġabru VAT, kontribuzzjonijiet għas-sigurta soċjali u income tax minn Għawdex tul is-sena finanzjarja li intemmet kif wkoll fis- sentejn ta' qabel?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li l-ammont ta' VAT miġbura taħt l-Att ta' l-1998 dwar Taxxa Fuq il-Valur Miżjud minn persuni reġistrati Għawdex matul is-snin 1999 u 2000 kin kif ġej:

|Sena |Ammont (LM) |

| |1999 |1,680,970 |

| |2000 |1,728,141 |

| |Total |3,409,111 |

| It-totali ta' Income Tax u l-Kontribuzzjonijiet ta' Sigurta' Soċjali miġbura mingħand taxpayers li għandhom l-ID Card G matul is-snin 1998 - 2000 huma kif gej:

| |1998 |1999 |2000 |

| | |LM |LM |LM |

| |Income |1,329,2|1,872,5|2,093,7| |Tax |74.45 |58.91 |96.66 |

| |Kontr. |1,703,0|2,036,7|2,218,7| |Sigurta' |07.54 |94.49 |78.82 | |Socjali | | | |

REĠISTRAR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga l-każ tal-persuna indikata under separate cover li ilu jirreġistra fuq part 2 mill-bidu ta' Ġunju ta' din is-sena minħabba fid-diffikultajiet finanzjarji li jinsab fihom, jista' jagħti indikazzjoni dwar meta l-qagħda tiegħu tista' tiġi regolarizzata aktar u aktar billi mid-dipartiment tawh x'jifhem li għad baqagħlu xi xahrejn oħra x'jistenna qabel jibda jirċievi l-assistenza finanzjarja mitluba?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li l-persuna ndikata appellat quddiem l-Awtorita' Nazzjonali tax-Xogħol wara li ġiet maqtugħa mill-Ewwel Parti tar-Reġistru għax irrifjutat offerta ta' xogħol.

Infurmat ukoll li l-mara ta' din il-persuna applikat għall-Għajnuna Soċjali f'isimha.

Din l-applikazzjoni ġiet eżaminata mill-Bord għall-Għajnuna Soċjali fit-23 t'Awissu 2001, li ddeċieda li jirrevedi l-każ wara d- deċiżjoni ta' l-appell mill-Awtorita' tax-Xogħol.

ŻJARA F'MALTA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li mexxeja ewropej li kienu ser iżuru Malta, ħassru iż-żjara tagħhom minkejja li komplew biż-żjarat tagħhom f'pajjiżi oħrajn ewropej?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onorevoli Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

VAPURI TAL-GWERRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm żjarat minn vapuri tal-gwerra skedati għax-xhur li ġejjin?

ONOR.

JOE BORG: S'issa saru u ntlaqgħu talbiet għal żjarat informali f'Malta fix-xhur li ġejjin minn disa' vapuri navali.

PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru għid jekk ingħatax permess speċjali lill-Kummissarju tal-Pulizija Ġorġ Grech biex waqt il-ħin tax-xogħol juża apparat tad-Depot bħat- telephone u l-mobile biex jiġġieled l-allegazzjonijiet li saru kontrih u li għaddejja inkjesta' dwarhom?

Qiegħed jingħata time off biex ikun jista' jattendi l-qorti waqt il-ħin tax-xogħol?

ONOR.

TONIO BORG: Kif jaf l-Onor.

Interpellant il-Kummissarju tal- Pulizija m`għandux ħinijiet fissi tax-xogħol peress li l-kariga tiegħu titlob li jaqdi dmiru f`kull ħin tal-ġurnata; bħal kull ċittadin ieħor għandu dritt li jiddefendi ruħu u ta` dan jaħseb hu personalment; bl-ebda mod is-servizz tal-Korp tal-Pulizija ma intuża għal skop privat.

L-użu tat- telefon u mobile hu użat taħt l-istess kondizzjonijiet applikabbli għal persuni li għandhom dan l-użu.

PULIZIJA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid meta sar jaf bl-allegazzjonijiet li kienu qegħdin isiru mill- koppja Azzopardi?

X' passi ħa?

ONOR.

TONIO BORG: Għalkemm id-dettalji speċifiċi, inkluża l-akkuża - li ma ġietx konfermata - ta` tentattiv ta` stupru, sar jaf biha minn rapporti li dehru fil-gazzetti, huwa ġie informat mill-Prim Ministru xi żmien qabel li dehru ir-rapporti fil-gazzetti, b`allegazzjonijiet magħmula mis-Sur John Azzopardi; dawn bl-ebda mod ma kienu jinkludu l-akkuża fuq imsemmija; huwa ġie wkoll informat biċ-ċaħda tal-Kummissarju ta` kull aġir bi ksur tal- liġi.

XATT IS-SAJJIEDA - ŻVILLUP

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk żvillup li qiegħed issir f'Xatt is-Sajjieda, San Ġiljan biswit Neptune Court fuq art pubblika għandux il-permessi tal- Awtorita' tal-Ippjanar?

Jista' jgħid wkoll jekk l-iżvillup imsemmi, li qed isir fuq art pubblika huwiex qiegħed isir bl-approvazzjoni tad-Dipartiment tal-Artijiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-iżvilupp li qed isir fuq żewġ siti separati biswit il-bini magħruf bħala Neptune Court huwa kopert bil- permessi meħtieġa ta l-Awtorita` ta` l-Ippjanar PA 4161/98 rispettivament.

Irid jiġi ċċarat illi x-xogħol li qed isir preżentament huwa konness mas- sit indikat fil-permess PA 2265/00.

Dan jikkonsisti fi twaqqiegħ ta` bini eżistenti b`entratura minn Triq Spinola u tqattiegħ ta` blat u skavar fuq l- istess art fejn qed isir aċċess temporanju minn naħa tax-xatt.

Rigward is-sit l-ieħor li huwa kopert bil-permess PA 4161/98 u fejn huwa propost li jinbdew 'fishermen`s stores' irid jingħad illi xogħol ta` kostruzzjoni fuq dan il-proġett s`issa għadu ma nbediex.

Jekk l-iżvilupp propost fuq din l-art huwiex ser isir bl-approvazzjoni tad-Dipartiment ta` l-Artijiet jew le, tajjeb li jiġi nfurmat illi l-Awtorita` ħarġet il- permess b`kundizzjoni illi l-iżviluppatur għandu jottjeni l-'clearances' u l-ftehim speċifiku minn dak id-dipartiment (kund.

Nru. 12).

Minn naħa tad-Dipartiment għat-Tmexxija tal-Proprjeta`, ninsab infurmat illi l-uniku żvilupp li preżentament qiegħed isir fil-bajja ta` Spinola u li jista` jkun jirfes fuq art pubblika huwa dak approvat mill-Awtorita` tal- Ippjanar bil-permess Nru. PA 04161/98.

Dwar dan l-iżvilupp kien sar Protest Legali mill-Kunsill Lokali ta` San Ġiljan li għalih kienet ingħatat risposta mill-Kummissarju tal-Artijiet kopja ta` liema qiegħda tiġi mpoġġija fuq il-Mejda tal-Kamra.

TANKIJIET TA' L-ILMA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta kien l-aħħar li t-tankijiet li jformu l-ilma kollu lill-households tar-residenti li joqogħdu 'Fuq Verdala, Bormla, tnaddfu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab infurmat li t-tindif tat-tankijiet li qed jirreferi għalihom l-Onorevoli Interpellant mhux fir-responsabbilta' ta' xi entita' li tifforma parti mid-dekasteru tiegħi.

Għaldaqstant nissuġġerixxi li din il-mistoqsija ssir lill-Ministru kkonċernat.

SPEZZJONI TA' L-ILMA

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li jsir spezzjoni ta' l-ilma lill-households ta' Fuq Verdala, Bormla peress li l-ilma ta' dawn ir-residenti għandu rieħa stramba?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li nvestigazzjonijiet neċessarji fuq l-ilma ta` l-area ndikata saru fit-28 ta` Settembru 2001.

Infurmat li ma` kien hemm l-ebda lment irrapurtat lil dan id-Dipartiment dwar riħa ġol-ilma fl-area ndikata.

Ninforma ukoll li l-kampjuni 'rutina' ta` l-ilma li jittieħdu minn uffiċjali ta` l-istess Dipartiment minn dan id- distrett, ħarġu tajbin.

Id-Dipartiment ikun grat jekk l-onorevoli Interpellant tista` tagħti aktar informazzjoni fuq l-indirizzi tad-djar speċifiċi.

TOROQ

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex Triq it-Tiben (il-parti ta' wara ta' Triq il-Qasam u biswit il-Wembley Petrol Station fis-Swieqi titbaxxa fil-livell tagħha u dan minħabba l-fatt li hemm residenti li kull meta tagħmel ix-xita jgħerqilhom il-garaxx?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tlabt lid-Dipartiment tat-Toroq biex jispezzjona l- post indikat.

AWTORITA' TAD-DJAR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jieħu l-passi kollha meħtieġa biex applikazzjoni pendenti quddiem l-Awtorita' tad-Djar jiġi installat lift fi Blokk H, Triq Jean Honel, Ta' Ġiorni għall-persuna b 'diżabilita' tingħata prijorita u tiġi mħaffa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- Awtorita' tad-Djar irċeviet l-applikazzjoni taħt Skema Numru 7 (Għajnuna Finanzjarja Għal Persuni b'Diżabilita' għall-Xogholijiet ta' Titjib Relatati mad-Diżabilita' tagħhom f'Residenzi Okkupati Minnhom) fit-8 t'Awissu 2001.

Fil-preżent, l-applikazzjoni ġiet riferuta lill- Occupational Therapist biex jivverifika l-ħtieġa tal-persuna u jekk ikun il- każ jagħti parir lill-istess persuna.