MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 106 It-Tlieta, 16 ta' Frar, 1993 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 106

It-Tlieta, 16 ta' Frar, 1993

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.11 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 16 ta' Frar, 1993

WERREJ

MINUTI ................................................

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI ........................

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA ........................

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJI TA' IMPORTAZZJONI

IMPORT DUTIES (AMENDMENT) BILL

It-Tielet Qari .....................................

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA TAD-DWANA

CUSTOMS ORDINANCE (AMENDMENT) BILL

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RATIFIKA TAL-LIĠI TAL-BAĦAR

LAW OF THE SEA (RATIFICATION) BILL

It-Tieni Qari ......................................

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IŻ-ŻWIEĠ

MARRIAGE ACT (AMENDMENT) BILL

AĠĠORNAMENT ...........................................

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB ......................

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 105 li saret fil-15 ta' Frar, 1993 ġew konfermati

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

UNIVERSITA' - SEĦHA GĦALL- APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet id-data tas-sejħa ta' applikazzjoni għal dawn il- postijiet:-

a) Assistant Theatre Mainten- ance Officer and Controller? u

b) Electrical?

Min huma dawk li ġew magħżula?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Il-ħatra ta' Assistant Theatre Officer and Controller seħħet wara sejħa għall-applikzzjonijiet ta' Theatre Maintenance Officer and Controller li kienet imxandra fil-15 ta' Settembru 1992.

Il-Bord ta' l-Għażla rrakkommanda, u l-Kunsill approva li l-aktar persuna kwalifikata tinħatar Theatre Maintenance Officer u applikant bi kwalifiki validi iżda b'anqas esperjenza jinħatar Assistant Theatre Maintenance Officer.

Applikanti oħra bi kwalifiki u esperjenza f'parti mill- funzjonijiet ta' Theatre Maintenance Officer, jiġifieri fl-istallazzjoni u manutenzjoni ta' tagħmir elettriku, inħatru Electrical Maintenance Officers peress li ssodisfaw parzjalment il-ħteġijiet mitluba fis-sejħa.

Il-persuni li nħatru kienu:-

a) Theatre Maintenance Officer and Controller - Mr Christopher Gemmell.

b) Assistant Theatre Mainten- ance Officer and Controller - Mr Stephen Thewma.

c) Electrical Maintenance Officer:- Mr Jesmond Bondin u Mr John Busuttil.

FAKULTA TAD-DENTISTRIJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (F'isem L-Onor.

Alfred Sant) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: X'inhuma l- proċeduri u l-kriterji li bihom jinħatru d-demonstrators fil- fakulta' tad-Dentistrija fl- Universita'?

Tinżamm sejħa miftuħa għal kulħadd jew l-applikanti jaqbdu u jintgħażlu fuq bażi personali?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Sal-lum il-ħatriet saru fuq indikazzjoni tad- Dekan tal- Fakulta'.

Mil-lum 'il quddiem, filwaqt li wieħed ma jridx jgħabbi ħatriet bħal dawn bi prioritajiet eċċessivi, b'danakollu se nirrakkommanda iktar pubbliċita' biex jistgħu jinħatru dejjem l-aħjar nett.

HAMRUN U GUARDAMANGIA - TINDIF U MANUTENZJONI FL-HOS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Sandro Schembri Adami) staqsa lill-Ministru ghall- Ambjent: Billi kostitwenti tiegħi ripetutament qed jgħiduli li mhux minnu li l- Housing Estate tal-Hamrun u dak ta' Gwardamangia, limiti tal- Hamrun, qed jitnaddfu kif xieraq u mhux qed issir manutenzjoni regolari f'dawn il-flats kollha tal-Gvern, nixtieq li l- Ministru jordna li dan it-tindif u manutenzjoni jsir, u jekk qed isir, isir b'mod li r-residenti jkunu sodisfatti.

F'xi nħawi ilu ma jsir maintenance 'il fuq minn hames snin.

Jaf il-Ministru bit-tgergir li hawn fuq dan?

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru għall-Ambjent): Bhalissa qed issir manutenzjoni mid- Dipartiment tad-Distretti fl- inħawi tal-Housing Estate, Hamrun.

Jien informat li manutenzjoni fit-toroq u l-ambjent tal- Housing Estate Guardamangia, hu ppjanat li ssir għal Marzu jew April 1993.

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): L-Onor.

George Gatt, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

GEORGE GATT: Bil- permess tal-Ministru ridt nistaqsi fuq it-toroq in ġenerali.

Għalkemm suppost li qed isir patching tat-toroq, fil-fatt ma qed isir patching xejn għaliex kull fejn hemm ħofra lanqas żrar u ramel apposta ma qed ikun hemm.

Il- ħaddiema qed jaqbdu karretta, jimlewha bit- terrapien u jitfgħuh f'ħofra bla ma jagħtu qatran u mingħajr ma jgħaddi r- romblu minn fuqha.

Ma jidhirlix li din hija l- proċedura li għandha tiġi segwita.

Veru li mhix qed tagħmel xita, imma allaħares tagħmel, għax kif qed isir ix- xogħol huwa ta' periklu għas- sewwieqa.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- ħabib tiegħi għandu raġun.

Fil-fatt qed isir patching ħażin; allavolja huwa temporanju xorta mhuwiex sodisfaċenti, u fil- fatt din il-ġimgħa kelli laqgħa mad- Direttur tat-Toroq fuq din il- kwestjoni.

Pero' nista' ngħid li ħriġna tenders għat-toroq u qed nikkalkolaw li sa l-aħħar ta' dan ix-xahar jew il-bidu ta' Marzu nibdew il- programm ta' riabilitazzjoni tat-toroq.

Jiġifieri veru li dak li qed isir mhuwiex sodisfaċenti, għalkemm huwa temporanju.

Ma naħsibx li qed jingħata t- terrapien biss, kif qed jgħid l-Onor.

Gatt, imma x-xogħol veru li mhux qed isir sew.

(Interruzzjonijiet) Il- problema hi li ma ssirx compaction kif suppost.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: L- apparat li qiegħed jintuża fit- tħaffir tat- toroq, b'mod partikolari dak li qiegħed jintuża lejn in-naħiet ta' Marsaxlokk, jinkorpora fih xi sistema ġdida ta' kif llum isiru tiswijiet fit-toroq tagħna?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- kuntrattur li qiegħed jagħmel dak ix-xogħol fil-post imsemmi huwa kuntrattur privat u ovvjament min jieħu xogħol bħal dan jipprova jagħmel minn kollox biex f'idejh ikollu makkinarju li jiffrankalu x- xogħol.

Il-makkinarju li qiegħed jirreferi għalih l- Onor. George Vella huwa apparat miġjub apposta biex f'każi bħal dawn it-tħaffir tat-trinek isir malajr u aktar aħjar.

Is- sistema tal-lum hija differenti minn dik li kienet tintuża qabel, għar-raġuni li t-trinka li qiegħed iqatta' dak il- kuntratur trid tkun wiesgħa biżżejjed biex minnha jkun jista' jgħaddi wire ta' 132KV.

Fil-fatt l-aktar li qegħdin nagħmlu aċċenn huwa biex nibdew nużaw makkinarju adattat meta nagħmlu dik li tissejjaħ compaction.

F'dan il-każ aħna ħriġna specifications apposta biex anke l- blat li jinqata' jkun ta' ċertu qies, għax inkella dan ma jkunx jista' jerġa' jintefa' lura fil-post.

Meta l-blat ikun maqtugħ ta' ċertu daqs dan faċilment jista' jiġi compacted f'layers biex ma jiġrix dak li dejjem jigri, jiġifieri li l-art iċċedi u tinżel għax ma jkunx hemm compaction tajba.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi.

L-ONOR.

JOE MIZZI Peress li l-Ministru jaf li ħafna mill- flats li hemm fit-Tieni Distrett għandhom bżonn maintenance kbira, u f'din il- Kamra kemm- il darba kienu tqajmu lmenti fuq hekk, jista' l-Ministru jgħidli sewwa x'inhi l-proċedura normali li beħsiebha tintuża biex dawn il- flats jiġu rranġati u miżmumin sewwa, għaliex x'uħud minnhom jinsabu fi stat li jistgħu jaqgħu u joqtlu lil xi ħadd?

Irrid insemmi wkoll l-indafa fil- housing estates.

Jista' l- Ministru jgħidli għaliex fin- naħa tat-Tieni Distrett hemm l- inqas numru ta' kenniesa f'Malta?

Jien smajt li qed isiru xi tħejjijiet biex it-triqat jiġu mnaddfin bil-makni ġodda li ġew.

Jista' l- Ministru jikkonsidra li fil- Kottonera fejn hemm triqat fejn qatt ma jersaq kennies għax m'hemmx kenniesa biżżejjed juża dan l-apparat għat- tindif tat-toroq?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Rigward il-flats għandna policy u fuq talba ta' l- Onor. Portelli diġa' poġġejt fuq il- Mejda tal-Kamra rapport dwar liema xogħlijiet jagħmel il- Gvern biex jimmantjeni l-flats.

Illum hemm sistema fejn kollox jidħol fid-data base tad- dipartiment konċernat, jaraw il- prioritajiet tax-xogħol u ovvjament dak ix-xogħol li jkun l-aktar meħtieġ biex jiġi evitat il-periklu - li ma tantx ikollna minnu, imma jkun hemm xi ftit - ikollu priorita'.

M'għandix il-lista relevanti għat-Tieni Distrett, imma nista' nibgħat għaliha u nurik x'inhu approvat u x'mhuwiex.

L-Onor.

Schembri Adami diġa' staqsieni rigward dan u mingħalija fil-Belt biss kien hemm xi 68 talba li diġa' ġiet approvata.

Wieħed jista' jibgħat għaldin il-lista u jaraha.

Rigward it-tindif nixtieq ngħid li t-tindif li jsir b'mezzi mekkaniċi, skond it- tender huwa intiż li jsir f'toroq prinċipali, kważi nazzjonali, bħalma huma tas- Sliema, il-Furjana, eċċ. Fit- tweġiba għal mistoqsija parlamentari li kienet saritli kont indikajt liema huma dawn ir-rotot, inkluża parti mill- Kottonera.

Mingħalija hemm disa' rotot fejn qed isir dan it-tindif.

Veru li hemm il- problema tal-kenniesa għax id- Dipartiment huwa understaffed, pero' ħadd ma jrid imur jagħmel dak ix- xogħol u kull min ikun hemm, jitlob transfer biex jitlaq.

(Interruzzjonijiet) Fil-fatt illum għandi mistoq- sija parlamentari magħmula mill-Onor.

Evarist Bartolo rigward Ta' Giorni fejn spjegajtlu li tlabthom jaqbdu l-area ta' San Ġiljan u jbiddlu r-roster tal-kenniesa biex l- area li lmenta fuqha l-Onor.

Evarist Bartolo tkun covered sew.

Pero' jista' jkun li hemm xi areas ġodda jew miżjudin li ma jkunux inklużi fir- roster oriġinali.

Din hija problema kbira u eventwalment anke dan ix- xogħol tat-toroq lokali - u mhux biss tat-toroq prinċipali - jibda' jaqa' taħt ir- responsabilita' tal-Kunsilli Lokali.

Nemmnu li huwa iktar faċli li tikkontrollah f'livell aktar 'l isfel milli mill- Ministeru jew mis- Segretarjat tal-ħabib tiegħi l-Onor.

Stanley Zammit.

Sadanittant qed nagħmlu l-isforzi kollha biex isir tqassim mill-ġdid ta' kenniesa biex kemm jista' jkun nilħqu kullimkien l-istess.

(Interruzzjonijiet) L-iskip, safejn naf jien, ingħatat b'tender.

(Interruzzjonijiet) Offhand ma nistax ngħidlek fejn se jkunu pero' jekk tagħmilli domanda formali nkun nista' nagħtik din l-informazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Freddie Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, rigward dak li qal il- Ministru, li sta għall- kuntrattur liema makkinarju juża, l-Ministru jidhirlu li dak li qed jiġi ffrankat xi ħaġa - jekk qed jiġi ffrankat - mit-tħaffir tal-kanal qed imur biex jagħmel tajjeb għall- ispejjeż tal-patching tal-kanal li qed jiġi jiswa d-doppju?

Nieħdu Durunblat, cioe' l- bypass bejn Ħ'Attard u l- Mosta li saru ħafna domandi fuqha.

Hemmhekk l-ewwel tħaffret trinka u mbagħad il-kuntrattur ta lagħqa żrar u qatran, bir- riżultat li t-triq niżlet b'tali mod li tinżel karozza.

Ingħatet faxxa ta' madwar għaxar piedi hot asphalt mad- dawra - tista' timmaġina x'kobor - u niżlet ukoll.

Reġgħu rranġawha u dawn il- ħofor reġgħu tħaffru.

Issa reġgħet ingħatat faxxa oħra tarmac.

Jiġifieri b'kollox dik it-triq ġiet irranġata erba' darbiet.

Allura jekk qed jiġi ffrankat xi ħaġa bit-tender li tingħata għax jużaw dan il- makkinarju l-kbir, imbagħad mhux il-Gvern, jew aħjar il- poplu Malti, qed iħallas aktar biex jagħmel patching ta' dawn it-toroq?

Main road bħalma hija Mosta Road f'Ħal-Lija, qed jintuża nofs biss minnha minħabba kanal ta' din ix- xorta, u issa ilha hekk għal tliet xhur.

X'inhi r-raġuni li qed nippermettu dan il- makkinarju jagħmel dan ix- xogħol biex imbagħad qed ikollna t-toroq frakassati?

Jien ċert li b'dawn l- ispejjeż kollha t-tiswija tat-toroq qed tiġi tqumilna ferm aktar milli kieku kellna nħaffru bil-metodu tradizzjonali.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Bir- rispett kollu, il-ħabib tiegħi forsi qed jikkonfondi ħaġa m'oħra.

Veru li hemm il- problema ta' kif tħaffer - u l- makkinarju li semma l-Onor.

Interpellant huwa makkinarju li jħaffer u jitfa' fil-ġenb mill- ewwel - pero' l-problemi l- oħra li semma l-Onor.

Freddie Micallef - li huma veri u serji - mhux ġejjin mill-mod kif titħaffer it-trinka, imma mill- mod kif terġa' timtela.

Sfortunatament, qabel ma kienx hemm speċifikazzjonijiet ċari dwar dan u kien hemm l-użanza li l-korporazzjonijiet jagħtu t-tender mingħajr speċifikazz- jonijiet.

Allura l-kuntratturi kienu jordmu t-trinek bil- materjal, ikun kif ikun, u mbagħad il-Public Works jagħmel ir-reinstatement tat-toroq.

Minħabba dak kollu li qed jiġri, hemm bżonn li nbiddlu s- sistema.

Fil-fatt mill-1 ta' Jannar ta' din is-sena bdilna s-sistema - u dan ma jfissirx li ma fadalx back-log kbir ta' trinek li saru ħażin bis- sistema l-antika - u qed nesiġu speċifikazzjonijiet dwar kif wieħed jerġa' jordom it-trinek fit-toroq.

L- iktar ħaġa importanti meta wieħed jerġa' jordom it-trinek hija li l- materjal li jintuża ma jkunx neċessarjament dak il-materjal li jkun inqala'.

Jiġifieri jekk ikun inqala' materjal kbir, per eżempju biċċiet ta' blat jew ġebel, irid jitneħħa għax il-materjal irid ikun tali li jkun jista' jiġi compacted saff saff, u mbagħad jiġi ttestjat jekk il-compaction tkunx saret sew biex ma jiġrix dak li semma l-Onor.

Freddie Micallef.

Aħna għamilna video biex nuruh lill-kuntratturi u jekk irid nista' nagħtih kopja tiegħu.

Illum għamilna kondizzjonijiet strinġenti ħafna fuq il-kuntratturi u l- korporazzjonijiet.

Mil-laqgħa li kellna mal-Korporazzjonijiet Enemalta, Telemalta u l- Korporazzjoni ta' l-Ilma, jidher li dawn fehmu li l- ispejjeż li kienu qed jonfqu għat-trinek mhumiex biżżejjed għaliex kienu qed isiru ħafna spejjeż min-naħa tad- Dipartiment tax-Xogħlijiet, kif qed jgħid l-Onor.

Micallef, biex it-toroq jerġgħu jiġu reinstated tajjeb.

Dawn fehmu li jridu josservaw il- kondizzjonijiet meħtieġa u fil- fatt mill- 1 ta' Jannar 1993, il-kuntrattur se jkun responsabbli biex jirranġa t- triq għall-istat li kienet, u għal sentejn ikun responsabbli wkoll għall- wiċċ tal-kanal li jkun ħaffer.

Jiġifieri jekk fi żmien sentejn it-triq terġa' tinżel, irid isewwiha hu a spejjeż tiegħu.

Jekk il- kuntrattur jimxi fuq l- ispecifications li għamilnielu, dan ikun possibbli li jsir.

Naturalment ix-xogħol jiġi jiswa iktar u lill-korporazzjonijiet avżajniehom b'dan.

Għax altru taqbad il-gaffa u titfa' t-terrapien kollu ġot-trinka, u altru ġġib materjal graded ta' ċertu daqs, li trid tballtu kull sitt pulzieri jew tmienja biex iġġib il-compaction.

Wieħed irid japprezza li biex isir hekk, ix-xogħol se jiswa iktar.

Madankollu xorta qed ninsistu li hemm bżonn li jsir hekk u l-korporazzjonijiet u l- utilities kollha diġa' jafu b'dan.

Ma nistgħux nibqgħu sejrin bis-sistema l- antika, li biex jimlew trinka, iġibu l- gaffa u jitfgħu l-imbarazz kollu li jsibu, għaliex in the long-run iz-zalza qed tiġi ogħla mill-ħuta.

FURJANA: TRIQ R. SAMMUT - TINDIF

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Meta se jiġu mnaddfa sew miż-żibel, mill- ħġieġ kif ukoll mill-ħaxix ħażin li jkun hemm fuq il-fosos f'Robert Sammut Street, il- Furjana (in-naħa tal- Każin Brigata Laburista)?

Meta l- aħħar li tnaddaf?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li Triq Robert Sammut ġewwa l-Furjana titnaddaf regolarment.

Skond il-bżonn dan it-tindif jiġi estiż ukoll għall-area magħrufa bħala l- Fosos, fejn indika l-Onor.

Membru.

Kull tant żmien jinqata' wkoll il- ħaxix, anke jekk mhux possibbli li din il-biċċa xogħol partikolari ssir ta' spiss.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Dalgħodu stess jien iċċekkjajt u jidher li s-sitwazzjoni ma tirriflettix għal kollox dak li qal il-Ministru.

Jista' l- Ministru jinkariga lil xi ħadd mid-Dipartiment biex din is- sitwazzjoni tiġi rimedjata mill-aktar fis?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Għada jien inkellem lil min tani l- informazzjoni u ngħidlu li għandi lmenti li din l- informazzjoni ma tirrispekkjax is- sitwazzjoni.

GĦAWDEX - OFFERTI GĦALL-ĠARR TA' ĦAMRIJA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Kemm inħarġu tenders għall-makkinarju sabiex ħamrija f'Għawdex tkun tista' tinġarr għall-użu tal-bdiewa?

Min ħadhom u b'liema prezz?

L-ogħla offerta dejjem ġiet rifjutata?

Kemm ilha issa tinġarr din il-ħamrija għall-użu tal- bdiewa?

Meta nħarġu t-tenders u min applika?

ONOR.

ANTON TABONE (Ministru għal Għawdex): Jiena nformat li ħarġu erba' tenders għall- ġarr ta' ħamrija f'Għawdex għall-użu tal-bdiewa.

L-ewwel tender ġiet ippubblikata f'Jannar 1990, u għaliha ma kien hemm l-ebda offerta.

It-tieni tender ġiet ippubblikata f'April, 1990, u għaliha kien hemm seba' offerti.

Din ittieħdet mis-Sur Joseph Xuereb.

Ir-rati għal kull metru kubu ta' ħamrija kienu:

37C għal distanza ta' 4km 40c għal distanza ta' 6km 43c għal distanza ta' 8km 45c għal distanza ta' 10km jew aktar

It-tielet tender ġiet ippubblikata fi Frar, 1991, u għaliha kien hemm żewġ offerti.

Din ittieħdet mis-Sur Joseph Grima għad-distanzi ta' 4km, 6km u 8km u mis-Sur Joseph Xuereb għal distanza ta' 10km jew iktar.

Ir- rati għal kull metru kubu ta' ħamrija kienu:

21c għal distanza ta' 4km 31c5 għal distanza ta' 6km 38c5 għal distanza ta' 8km 45c għal distanza ta' 10km jew aktar

Ir-raba' tender ġiet ippubblikata f'Ġunju, 1992, u għaliha kien hemm offerta waħda mis-Sur Joseph Xuereb li ġiet aċċettata bir-rati għal kull metru kubu ta' ħamrija kif ġej:

20c għal distanza ta' 4km 30c għal distanza ta' 8km 45c għal distanza ta' 10km jew aktar

L-ogħla offerta dejjem ġiet rifjutata.

Il-proġett ta' tqassim ta' ħamrija b'xejn lill-bdiewa biex tiġi reklamata art mogħxa jew li jkun fiha ftit ħamrija nbeda fl-1990.

Sal-lum tqassmu 'l fuq minn 25,000 metru kubu ta' ħamrija lil 33 bidwi u huwa kkalkolat li 41 tomna raba' ġew utilizzati mill-bdiewa u saru produttivi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal- Kamra:

Rapport Annwali u Rapport Finanzjarju tal-Management Systems Unit għas- sena l991/l992.

Kopja ta' dan ir-rapport se titqassam lill-Onor.

Membri.

MR SPEAKER: Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal- Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR ID-DAZJI TA' IMPORTAZZJONI

IMPORT DUTIES (AMENDMENT) BILL

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Nipproponi t- Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l-1989 dwar id-Dazji ta' Importazzjoni".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att ta' l- 1989 dwar id-Dazji ta' Importazzjoni", ikun moqri t- Tielet Dabra.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tielet Darba u għadda.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA TAD-DWANA

CUSTOMS ORDINANCE (AMENDMENT) BILL

ONOR.

GEORGE BONELLO DU PUIS (f'isem il-Ministru tal- Finanzi): Nipproponi t-Tielet Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Ordinanza tad-Dwana, Kap. 37".

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Ordinanza tad-Dwana, Kap 37", ikun moqri t-Tielet Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IR-RATIFIKA TAL-LIĠI TAL-BAĦAR

LAW OF THE SEA (RATIFICATION) BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-15 ta' Frar, 1993.

Il-mistoqsija reġgħet tqegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Freddie Micallef huwa in possession.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Mr Speaker, il-bieraħ kont qiegħed ngħid li din in-naħa għamlitha ċara li taqbel ma' din il- Konvenzjoni u tat is-sehem tagħha għaliha.

Rigward dan tkellmu diversi Membri minn din in-naħa tal- Kamra u għidt ukoll li meta l-Viċi Prim Ministru staqsa jekk għadniex nemmnu fl- ideali li hawn f'din il- Konvenzjoni, għidt li jidhirli li dan kien kollu superfluwu għaliex diġa' għamilniha ċara li ma' dawn l-ideali qbilna mill-bidu u tajna l-firma tajna.

Għidt ukoll li minn meta l-idea ta' din il- Konvenzjoni ġiet inseminata, għaddew 25 sena.

U minn meta l- 130 pajjiż iffirmaw din il- Konvenzjoni, għaddew għaxar snin u sal-lum kważi ma sar xejn minn dak kollu li hawn u li miegħu jaqbel kulħadd.

Irrid ngħid ukoll li apparti minn dan, diġa' ntqal li tliet pajjiżi biss mill- Mediterran, għamlu r-ratifika ta' din il- Konvenzjoni.

Allura bl-istess raġunar ta' l-Onor.

De Marco, l-oħrajn m'għadhomx jemmnu fl- ideali ta' solidarjeta' u li l- umanita' għandu jkollha d-dritt għal dan il-wirt komuni?

Skond l-Onor.

DeMarco, l-aktar parti li qed iżżomm diversi pajjiżi milli jirratifikaw din il- Konvenzjoni hija Parti XI u rigward dan saru diversi interventi.

L-Onor.

DeMarco qal li permezz ta' din il- Konvenzjoni li tħares lejn dawn l-ideali kollha, trid tinħoloq Awtorita' Internazzjonali li tkun fdata biex dawn ir-riżorsi ta' ġid komuni jiġu sfruttati fl-interess ta' l-istess umanita'.

Dan qed ngħidu biex nuri li għalkemm kulħadd xtaq li l-affarijiet jimxu, xorta waħda għadhom at a standstill.

Meta wieħed iħares lejn il- Konvenzjoni u l-aspirazzjonijiet kbar li għandha - u rigward dan saru ħafna rimarki - wieħed jibda jaħseb li meta sar l-iffirmar tagħha, id-dinja twieldet mill-ġdid.

Kieku din il- Konvenzjoni kellha tiġi attwata - u j'Alla jkun hekk imma jien niddubita minn dan - jibqa' l-fatt li biex aħna ngħidu li kien hemm bidu ta' xi ħaġa għall-ġid tal-pajjiż - u huwa fl-interess ta' kull pajjiż biex l-ewwel iħares lejn dawn l-affarijiet - ...

Din il- liġi tagħtina aktar saħħa u skond ma ġie assigurat, inkunu nistgħu nfittxu d-drittijiet tagħna.

Imma hawnhekk, bħal ħafna oħrajn, jien għandi ċerti dubji.

Irrid ngħid ukoll li bir- ratifikazzjoni ta' din il- Konvenzjoni, ma jfissirx li aħna jkollna d-dritt li almenu dak li hu tagħna ħadd ma jeħodulna.

Fl-ebda diskors ma kellna xi assigurazzjoni li kieku din il- Konvenzjoni kellha tiġi mħaddma se tagħtina rimedju jew soluzzjonijiet għal xi tilwima li jista' jkollna.

Nixtieq li fil-winding up il- Viċi Prim Ministru jespandi iktar dwar dan.

Mr Speaker, jiena ngħid li diġa' hemm liġijiet li taw l- istess ideat li hemm f'din il- Konvenzjoni, u ma nistax nifhem għaliex saru ċerti rimarki u ntqal li meta konna fil-gvern ma rsistejniex biżżejjed biex nippromwovu dawn l-affarijiet.

Jien naħseb li dawn ir-rimarki kienu inġusti u saru biss mil- lat politiku egoistiku tan-naħa l-oħra.

Kulħadd jaf li min- naħa tagħna, mhux biss tajna s- sehem tagħna imma saru konferenzi internazzjonali li fihom ħdimna bis-sħiħ.

F'dan il-kontest saru wkoll laqgħat hawn Malta, bħalma hi dik li kienet saret fl-1987 rigward il- ħteġijiet kollha tal- Mediterran.

Għalhekk ma nistax nifhem għaliex saru dawk ir- rimarki fil-konfront tagħna.

Issa qegħdin ngħidu li mar- ratifika ta' din il-Konvenzjoni se nibdew nipproteġu dak li tatna n-natura u se nipproteġu wkoll riżorsi li qabel ma kellniex aċċess għalihom iżda bl- għajnuna tat-teknoloġija li għandhom ċerti pajjiżi kbar bħall-Amerika, il- Ġappun u oħrajn, inkunu nistgħu nieħdu s-sehem tagħna minn dawn ir- riżorsi li qed jissejħu the common heritage of mankind.

Nerġa' ngħid, j'Alla naslu biex verament nibdew nieħdu l- frott minn dawn ir-riżorsi.

Hawnhekk smajna spjegazzjoni rigward dawn it-320 klawsola ta' din il-Konvenzjoni, segwejt dak li qal il-Ministru responsabbli mit-trasport, li għamel diskors li jgħejjik taqrah, u waqt li qgħadt nismigħu ipprovajt nieħu xi noti.

U mingħand il-Ministru Zammit Dimech xtaqt inkun naf x'kien il-kontribut tal-Gvern f'dak li għandu x'jaqsam mal- pollution tal-baħar.

Fid- diskors ta' l-Onor.

Zammit Dimech ma sibt xejn li jġegħelni nemmen li saru xi sforzi ħalli f'dan ir-rigward aħna ngħidu li bdejna nagħtu s- sehem tagħna.

L-istess f'dak li għandu x'jaqsam mal-bandiera tal-konvenjenza.

Meta l- Ministru tkellem fuq dan il- qasam, ma semma xejn dwar x'passi ħadna aħna u kif armajna din l-Awtorita' Marittima li issa ilha tiffunzjona s-snin.

Jien ħsibt li se nsiru nafu b'xi pjan u kont nimmaġina li l- Ministru kellu jgħidilna x'saħħa tajna lill-Awtorita' biex anke aħna minn din in- naħa nkunu nistgħu nagħtu s- sehem tagħna f'dak li għandu x'jaqsam mal-ġarr tal- merkanzija u biex dawk il- vapuri li jtajru bandiera Maltija nkunu nistgħu nikkontrollawhom b'tali mod li naraw li jagħtu s-sehem tagħhom ħalli jibdew jiġu attwati ċerti klawsoli u ċerti ideat, almenu f'dik il- parti tal-baħar li taqa' taħt il-ġurisdizzjoni tagħna.

Sal-lum aħna għadna ma ddikjarajniex l-exclusive economic zone.

Meta flejt sewwa d- diskors tal-Ministru ma sibt xejn ta' sustanza, u naħseb li dan jammettih hu stess.

Jien kont nippretendi li almenu f'dak li għandu x'jaqsam ma' dawn il-vapuri - apparti l-fatt li qal li biex dawn itajru l-bandiera Maltija, qegħdin jintalbu li jkollhom ċertifikat u semma diversi soċjetajiet li jridu jagħtu ċ- ċertifikat tagħhom qabel dawn jiġu aċċettati biex itajru bandiera Maltija - jgħidilna xi ħaġa aktar sostanzjali, iżda ma qal xejn.

Jekk veru li sena wara, il- Konvenzjoni se tiġi ratifikata mis-sittin pajjiż u tidħol in vigore, jien kont nippretendi li għandna nuru li aħna preparati u b'saħħitna biżżejjed biex nistgħu nagħtu s-sehem tagħna, wara dan il- ftaħir kollu.

Jiena smajt id-diskors li għandu x'jaqsam mal-qasam tas- sajd li għamel il-Ministru Gatt u segwejtu b'attenzjoni kbira bħalma segwejt ukoll id- diskors tal-Ministru responsabbli mit- trasport.

Dan mhux qed ngħidu bi kritika imma biex nuri li saru ħafna diskorsi min-naħa tal-Gvern li jagħtu lil wieħed x'jifhem li mar-ratifikazzjoni ta' din il-Konvenzjoni qisha se tibda dinja mill-ġdid.

U wara li taqra dak li qal il-Ministru Gatt, fejn qal:

"Jidher li pajjiżna se jgawdi ħafna mill-ġid li fiha din il- Konvenzjoni...",

tispiċċa biex ma ssib l-ebda spjegazzjoni dwar kif se ngawdu minn din il- Konvenzjoni.

Il- Ministru kompla jgħid:

"Ħadd ma jista' jmeri l- fatt li din il-Konvenzjoni meta niffirmawha se tkun ta' ġid għal pajjiżna.

Diġa' hemm 54 pajjiż li ffirmaw din il- Konvenzjoni u nispera li aħna nkunu fost is-sitt pajjiżi li baqa' biex jiffirmawha biex b'hekk tkun tista' tiġi attwata.".

Wara li smajna minn kull kelliem kemm ta' naħa kif ukoll ta' oħra li fil- Mediterran ħadd ma jista' jieħu l-massimu ta' 200 mil bħala l-exclusive ecomonic zone, x'qed isir biex almenu l-baħar Mediterran ma jibqax jiġi sfruttat minn pajjiżi kbar bħall-Amerika u l- Gappun?

U din ir-rimarka jien għamiltha f'nofs id-diskors tal-Ministru responsabbli mis- sajd.

'Il quddiem nispjega aktar fuq dak li għandu x'jaqsam ma' artikli 61 u 62 li jirrigwardaw il-ħut u s-sajd.

Meta l-Ministru ġie biex jispjega qal li se jitressaq ukoll Abbozz ta' Liġi ħalli nkunu nistgħu nibdew nattwaw dak li hawn fil-Konvenzjoni.

Hu reġa' qara dak li hemm f'dawn iż-żewġ artikli u donnu ta l- impressjoni li se nkunu niddependu għal kollox minn dan li hawn miktub biex nibdew nattwaw dak li nemmnu fih aħna u l-pajjiżi ta' madwarna.

Għax mhux aħna biss nemmnu li barra li għandna nissalvagwardaw u nipproteġu dak li għandna, għandna wkoll nippromwovuh aktar.

Hu qal li issa biex inkunu ċerti li dan se jibda jiġi mħaddem, se nressqu liġi li diġa' qegħdin naħdmu fuqha, li permezz tagħha dak li hemm f'dan il-baħar mhux talli jibda jiġi konservat, imma jiġi mkabbar, u dan isir billi jkun hemm aktar koperazzjoni bejn il-pajjiżi kollha li hawn mal- kosta tal-baħar Mediterran.

Skond id-diskors ta' l-Onor.

Lawrence Gatt, dan l-Abbozz jismu "The Fisheries Conservation and Management Act" u huwa qal li jispera li dan il-Bill jiġi approvat minn dan il-Parlament.

Il-Ministru reġa' rrepeta proprju li dan il-Bill se jkun jiġbor fih il- liġijiet kollha li diġa' hemm.

Nixtieq nagħmel domanda rigward dak li għandu x'jaqsam mas-sajd u għalissa nillimita ruħi għal dan biss.

Għaliex farraktu l- agreement li konna għamilna mal-Ġemaharija Libjana?

MR SPEAKER: Il-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd.

ONOR.

LAWRENCE GATT (Ministru għall-Ikel Agrikoltura u Sajd): Il- kumpannija spiċċat b'Lm1 miljun dejn li kien ilu ġej mill-bidu.

Aħna waqqafniha milli tkompli topera bi ftehim mal-Libjani.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Imma b'dan ifisser li jekk aħna meta ħaddimniha fi żmienna - u nammetti li ma konniex kapaċi nisfruttaw il-ġid li kien fih dan l-agreement - ...

Jiġifieri inti taqbel miegħi li mal-kosta tal-Libja u tat- Tuneżija hemm l-aktar postijiet rikki f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħut.

Anke jekk dan ikun il-punto di partenza, issib li mhux l-agreement jew il- faċilitajiet kienu ħżiena.

Niftakar li wieħed mill-ħbieb tiegħi - li ġewwa l-Libja kien ministru ftit qabel - kien skanta meta sar jaf li dak l- agreement kien tħassar.

Dan kien wasal biex qalli li kien ġenn li tħassar kollox meta jiftakar kif huma kienu tħabtu biex għamlu dak l-agreement.

Aħna konna morna hemmhekk diversi drabi u ħdimna kemm flaħna biex wasalna għal ftehim.

Saħansitra niftakar li anke l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien kien indaħal f'din il- kwestjoni biex inkunu nistgħu naslu fi ftehim.

Jien qiegħed ngħid dan kollu għaliex inti qiegħed tgħid li permezz ta' din il- Konvenzjoni aħna se nkunu nistgħu nagħtu bidu għall-konservazzjoni ta' dak kollu li hemm fil-baħar.

Il- valur tal-ħut li jinsab fil- Mediterran huwa ferm aktar minn dak ta' l-istess tip ta' ħut li jinqabad mill-Atlantiku.

Naħseb li l-prezz tal-ħut li hemm fil-baħar Mediterran huwa xi sitta jew seba' darbiet aktar minn dak li jġib ħut ieħor, għaliex il-kwalita' tal- ħut tagħna hija fina u b'togħma aħjar.

Pero' nerġa' ngħid li ma rridux ninsew li aħna konna tħabatna ħafna biex ksibna l- faċilita' illi mmorru nistadu hemmhekk.

Jien niftakar li din il-kumpannija m'għamlitx id- dover tagħha kif suppost, la fi żmienna u lanqas fi żmienkom.

Allura dan ifisser li agreement bħal dan għandna naqbdu u narmuh?

Min jaf kemm għad hawn pajjiżi li jixtiequ jkollhom il-faċilita' u l-permess biex huma jkunu jistadu f'dawn l- ibħra!

MR SPEAKER: L-Onor.

Gatt, bil-permess ta' l-Onor.

Micallef.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Mr Speaker, l-iskop ta' l- agreement kien biss biex is- sajjieda Maltin ikunu jistgħu jistadu f'dawk l-inħawi.

L- Onor. Micallef għandu jkun jaf li dan il-permess kien ingħata direttament mill- Gvern Libjan u naturalment l-iskop tal- kumpannija kien sfaxxa fix-xejn għar-raġuni li ħafna sajjieda kienu ħadu l-permess direttament mingħand il- Gvern Libjan biex ikunu jistgħu jidħlu f'dawk l-ibħra.

Imbagħad minħabba f'hekk il- kumpannija bdiet tmur lura u falliet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Bil-permessi u bl-arranġamenti individwali li qegħdin jingħataw bħalissa, il-Libjani qegħdin iżommu d- dritt li l- qabda tal-ħut trid titniżżel ġewwa l-Libja, mentri l-ftehim li kellna qabel ma kienx jgħid hekk.

Dan kien jgħid li parti mill-qabda tista' titniżżel ġewwa Malta direttament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gatt.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Trid tiftakar li meta s-sajjied Malti kellu l- permess u d-dritt mogħti mil-Libja biex jidħol jistad fl-ibħra territorjali tagħhom, dan ma kellux għalfejn jiġi għandna biex jerġa' jieħu l-permess.

Għandek tkun taf li ħafna mis-sajjieda Maltin li qabel kienu jiġu għandna, issa bdew imorru għand l-awtoritajiet Libjani direttament.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Ħalli ngħidlek għaliex qiegħed ngħid hekk.

Il-qabda trid tħalliha l-Libja, imbagħad hemm il-problema biex toħroġ id- dinari u tikkonvertihom f'foreign currency biex teħodhom il-Libja.

Inti taf il-problemi ta' xi individwi li nista' nsemmihomlok.

Il-ftehim kien jevita parti minn dawn il- problemi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Minkejja kollox, is-sajjieda tagħna xorta ma ridux jaħdmu dan ix-xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mifsud Bonnici.

ONOR.

KARMENU MIFSUD BONNICI: Imma m'għandhomx għajnuna finanzjarja biex ikunu jistgħu jagħmlu dan.

MR SPEAKER: L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Jien nieħu pjaċir li jkun hemm interventi.

Ħadt pjaċir li ntervjena l-ex-Prim Ministru, l-Onor.

Mifsud Bonnici.

Ma jfissirx li l-agreement kien ħażin, għaliex li jkollok faċilita' li tmur tistad f'dak il-baħar mimli bil-ħut - u kien hemm żmien fejn konna mlejna Malta bil-ħut, meta t-trawlers kienu jaħdmu regolarment - ...

Aħna nafu x'kien il-gwaj, għaliex il-Gvern tagħkom ma baqax jonora dak l-agreement u daħal il-privat.

Imma l-gwaj ma kienx fl-agreement.

Anzi aħna għandna nkunu grati li l- poplu Libjan ippermetta dan.

Il-kwalita' ta' sajjieda li kienu qed imorru fuq it- trawlers ma kenux tal-mestjier.

Kulma ried isir, fl-opinjoni tiegħi, kien li nkellmu lis- sajjieda, indewquhom mill-ġid li hemm u jmorru huma fuq it- trawlers, imbagħad jekk ikun hemm bżonn tgħinhom.

Faċilita' bħal din tarmiha?

Meta dan l- agreement ġie mħassar - u kont jien li għamilt u ffirmajt dan l-agreement b'għajnuna kbira mill- Onor. Mintoff u minn kull min seta' jgħin, u kompla l-ex Prim Ministru Karmenu Mifsud Bonnici meta kellna xi inkwiet - ma kellekx tarmih.

Kulma kellu jsir hu li ndaħħlu sajjieda tal-mestjier ħalli nuruhom li aħna qegħdin nagħmlu l-affarijiet tagħna sewwa għaliex dak kien il-gwaj biss, - it-turnover ta' taparsi sajjieda ...

Issa għaliex qed ngħid dan?

Matul id- diskors li għamel il-Ministru Gatt, il-ħin kollu beda jgħid li fil- Mediterran hemm over-exploitation kbira, tant li hemm il- periklu li 'l quddiem ma jibqax isir sajd.

Jien nistqarr li dejjem iddispjaċieni li ma bqajtx responsabbli minn dan il-qasam, u fl-opinjoni tiegħi aħna stajna serraħna l-ibħra tagħna u mbagħad dan kien iwassal għal dak li xtaqna lkoll u għal dak li hawn fil- Konvenzjoni, li fil-fatt ilu jingħad ħafna.

U ma kellhiex għalfejn issir din il- Konvenzjoni biex dan inkunu nafuh.

Il- Ministru Gatt jaf li dawn l-ideat li semmejna llum - u għalhekk fil-bidu għamilt referenza għal dak li qal il- Viċi Prim Ministru u għidt li diġa' għaddew 25 sena minn meta inseminajna din l-idea u min jaf kemm iridu jgħaddu aktar snin biex tiġi attwata, jekk fil-fatt tiġi attwata għaliex il- passat idaħħallek ċerti dubji - qegħdin insemmuhom 40 jew 45 sena wara li ssemmew l- ewwel darba.

Jien dan qed ngħidu biex ma noqogħdux nilludu ruħna.

Dawn il- kelmtejn li qed nagħmel, qed nagħmilhom għaliex nemmen li charity begins at home, jiġifieri l-ewwel irridu npoġġu our house in order u nkunu armati ħalli meta jiġi ċ-ċans, inkunu f'pożizzjoni li nieħdu vantaġġ minn dawn il-klawsoli kollha li niftaħru li se jkunu ta' ġid għalina.

Jien il-ħin kollu tkellimt hekk, u jidhirli li mhux sewwa li mbagħad l- Onor. Frendo l-bieraħ tkellem b'mod li qisha d-dinja se tibda llum, għaliex l-affarijiet li qal il-Ministru Gatt intqalu mmedjatament wara t-Tieni Gwerra Dinjija meta lanqas ħadd kien għadu ħolom li jkun hemm din il-Konvenzjoni.

Jiena wieħed minn dawk li nemmen li l-affarijiet trid tibda tagħmilhom bħalma konna nagħmluhom aħna, jiġifieri l- ewwel tagħmilhom bilaterally u mbagħad tibda tattwahom.

Qabel l-1949, beda jsir diskors rigward il-ħtieġa li fil- Mediterran ikun hawn management aħjar f'dak li għandu x'jaqsam mar-riżorsi ħajjin fil-baħar.

Dan il-bżonn ta' koperazzjoni bejn il-pajjiżi tal-Mediterran inħass 45 sena ilu, proprju fil-framework tal-FAO li l- Ministru qed jgħid li tlabnihom jgħinuna biex ikollna l- Fisheries Conservation and Management Act li se jressaq il- Gvern.

Fil-fatt kienu qalu li hemm bżonn isir framework, li kienet ġiet involuta fih, il-FAO, u għalhekk kien twaqqaf il-General Fisheries Council for the Mediterranean.

Il- Kunsill kien iltaqa' l-ewwel darba fl-1949 u dak kollu li llum hawn inkorporat f'din il- Konvenzjoni - dak iż-żmien kien taħt il-framework tal-FAO - ġie in vigore fl-1952.

Infatti kien sar ftehim bejn il- gvernijiet tal-Mediterran fejn kien jgħid li kull pajjiż kellu interess fl-iżvilupp u fl- utilizzazzjoni xierqa tal-ħajja fil-baħar Mediterran u l-ibħra l-oħra li jmissu miegħu.

Nerġa' ngħid li jekk tara x'kien fih dan l-agreement ta' l-1952 ssib proprju l-istess klawsoli li għandna quddiemna llum f'din il-Konvenzjoni.

Fil-fatt fl-1976 ġie ċċarat li għandu jiġi nkluż ukoll il- Black Sea biex inkunu nistgħu ninkorporaw lil kulħadd.

Il- pajjiżi tal-Mediterran kollha qablu li jidħlu għal dawn ir- responsabilitajiet li qed nitkellmu fuqhom illum, bl- eċċezzjoni tal- USSR u ta' l- Albanija, pero' aktar tard l- Albanija wkoll bdiet tagħti s- sehem tagħha.

Fl-1974 il-FAO kienet qalet li tixtieq li l- gvernijiet tal- pajjiżi tal- Mediterran jikkonsidraw li jistabbilixxu framework ta' konvenzjoni.

Saru regolamenti u f'Marzu ta' l-1974 l-General Fisheries Council għall- Mediterran, b'ħeffa kbira rreveda dawk ir-regolamenti biex isaħħaħhom aktar.

Għandi nifhem li l-Ministru Gatt diġa' jafu dan.

Fil- fatt kien intqal li hemm bżonn li ssir l- implimentazzjoni u l-inforzar tal- miżuri biex jiġi konservat dak kollu li nistgħu nikkonservaw fil-baħar Mediterran.

Fil-fatt il-parti tagħna għamilniha għax saħansitra kien hemm liġijiet fuq it-territorial waters li aħna stess estendejna, u dan qalu wkoll il-Ministru Gatt.

Aħna tkellimna ma' gvernijiet oħra, fosthom il- Gvern Libjan, biex nagħmlu trattati u ħadna miżuri kbar fuq liġijiet rigward xbieki li jintefgħu fil-portijiet - u llum dawn għadhom qed jiġu attwati mill- Gvern preżenti - sabiex nagħtu ċans aktar lill-ħut biex ibejjed.

U issa sabiex ikun hemm iktar ħajja f'dan il- baħar, qed naraw kif inġibu liġi oħra li tkun konformi ma' dak li hemm fil-Konvenzjoni.

Iżda sfortun-atament għaddew 45 sena u ħlief kliem m'għidniex!

Fil-bidu jien għidt li għaddew 25 sena minn meta ġiet inseminata l-idea wara din l- istorja tal-Konvenzjoni li llum qed niġu mitluba biex nirratifikaw.

Din mhix kwestjoni dwar jekk taqbilx fil-prinċipju.

Min ma jaqbilx li għandna nippreservaw dak li għandha d-dinja?

Iżda jien nistaqsi : X'inhi r-raġuni li - u smajt u qrajt dwar dan biex inkun ċert - li l- Gvern qed jerġa' jitlob l-għajnuna tal- FAO sabiex nagħmlu din il-liġi?

Dawn l-affarijiet diġa' qegħdin hemm!

MR SPEAKER: L-Onor.

Gatt.

ONOR.

LAWRENCE GATT: Qatt ma kellna liġi dwar il-conservation and management.

Il-liġi li kellna kienet dwar il- fishing industry biss u issa għall-ewwel darba se nagħmlu liġi dwar il-conservation and management.

Din il-liġi diġa' ħadet ħsiebha l-FAO.

Qatt ma kellna liġi bħal din hawn Malta u għalhekk qed nitolbu l- għajnuna biex nagħmlu stock assessment, għax qatt ma għamilna wieħed qabel u m'aħniex kapaċi nagħmluh waħedna.

Fil- fatt nixtieq li dan l-istock assessment ma jdumx ma jsir.

Imma, nerġa' ngħid, liġi dwar management u conservation qatt ma kellna f'Malta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Micallef.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: L- Onor. Mifsud Bonnici għadu kemm tani ktieb ta' meta saret il- laqgħa u fih hawn statistika dwar il-qbid kollu li sar fil- Mediterran u fl-ibħra tagħna sena b'sena.

Hawn ukoll li dan il-qbid jammonta għal 2% mill- qbid ta' ħut kollu li jsir, u hawn ukoll kemm jiswa.

Sakemm wieħed jiġi biex jagħmel dan l- istock assessment, jien ngħid li m'hu se jibqa' xejn għax dan il-baħar huwa kważi mejjet.

Ħafna jgħidu li fi Sqallija - speċjalment lejn Avola - u anke fit-Turkija, ibħra mejta hemm.

Allura x'se jibqa'?

Għalhekk dawn qed jissograw li l-ftit ħut li għandna fil-Hurds Bank, jilħaq jinqabad.

Meta kont Ministru jien, għall- ewwel darba konna qbadnilhom il- vapuri tas-sajd tagħhom biex nuruhom li ma kenux qed jagħmlu sew.

Allura aħna kif se nitolbu lill-FAO meta aħna ċerti li kulħadd għandu assessment tal-ftit ħut li hemm?

Jekk nieħdu l- Gappun, minn fejn inġibu ħafna karozzi, nistgħu ngħidu li dan il-pajjiż mhux biss għandu assessment ta' x'ħut hawn fil-Mediterran, imma għandu wkoll informazzjoni dwar il-passaġġ tal-ħut li ngħidulu migratory fish.

Jien ċert li dawn jafu kif u minn fejn ipassi dan il-ħut u kemm jikber meta jkun fit-tali post. Ma' dan il-ħut hemm ukoll it- tonn u l-lampuki li forsi m'hemmx interess kbir fihom għaliex mhuwiex oġġett li tippreservah.

Dawn għandhom assessment ta' kollox, u jien naħseb li l- Japan hu wieħed mill-firmatarji ta' din il- Konvenzjoni.

Kontinwament qed ngħidu li lanqas nistgħu naslu biex nattwaw l-exclusive economic zone fil- baħar tagħna għaliex din testendi għal 200 mil, u jekk kulħadd jikklejmja l- exclusive economic zone tiegħu, mhux se jifdal aktar ibħra fejn jidħlu l- vapuri.

Diġa' għidna li lanqas għal dan m'hemm lok.

Allura għaliex lil pajjiż bħalma hu l-Japan ma naslux biex ngħidulhom jagħtuna dak li jafu?

Aħna żgur inkunu sodisfatti bit- teknoloġija li għandu l-Japan.

Allura lanqas dan m'aħna kapaċi nagħmlu?

U nagħmlu tajjeb kieku flimkien ma' pajjiżi oħra jkollna li dak li hemm fil- Mediterran ma jeħduhx il- Ġappuniżi wkoll.

M'hemmx għalfejn nitolbu l-għajnuna tal-FAO għaliex hemm studji ta' l-aqwa esperti li hawn fid- dinja dwar x'hemm u m'hemmx.

M'għandniex għalfejn noqogħdu nistennew is-snin ħalli taparsi jagħmlulna - u nerġa' ngħid taparsi - assessment ta' l- istocks li hemm meta nafu li sakemm jiġu biex jagħmluh lanqas se jifdal xejn.

Żgur li m'hu se jifdal xejn għaliex kulħadd jgħid li bir-rata li qiegħed imut dan il-baħar bil- pollution, bl-over-fishing, bit-tkarkir ...

Min jara dan il-ktejjeb jara li dan ilu jsir għal għexieren ta' snin u anke nqerdu ċerti speċi ta' ħut.

Allura għalfejn se noqogħdu ngħidu li qegħdin niffirmaw din il- Konvenzjoni ...

Qed ngħid dan bl-akbar oġġettivita'.

Ma dħaltx f'oqsma oħra għaliex ridt nagħmel naqra preludju għal dak li qed ngħid.

Għaliex qed ngħidu li se nagħmlu din il-liġi biex imbagħad ikollna s-saħħa li nitolbu l-FAO sabiex nagħmlu l-istocktaking ta' dak li fadal?

Jien naħseb li dan ikun ħela ta' żmien għaliex dawn l-affarijiet nafuhom aħna, jafuhom is-sajjieda tagħna li jitkellmu magħhom, u jafuhom it-Taljani għaliex kieku ma ssograwx jagħmlu dak li għamlu lejn it-Tuneżija u lejn l-ibħra tagħna.

Għalhekk ngħid li aħna qegħdin naħlu l- ħin.

MR SPEAKER: Skadielek il- ħin.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin): Nipp- roponi li jkompli jinstema'

ONOR.

GEORGE VELLA: Nisse- konda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Micallef ikompli jitkellem.

Il- Kamra taqbel?

(Onor. Membri: Iva)

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

FREDDIE MICALLLEF: Mill-bidu għidt li se nitkellem fuq dan il- qasam speċifiku.

Minn dan l-aspett il-Viċi Prim Ministru meta jagħlaq dan id- diskors, forsi jista' jipprova jiċċarali dan il-ħsieb li daħal f'moħħi u li se ngħid.

Aħna se nagħmlu dan kollu, iffirmajna l-Konvenzjoni, se nirratifikawha, u qed ngħidu kemm se ngawdu.

Pero' li jiġi ċċarat punt għaliex hawn ċerta biża' fuqu.

Wieħed irid jgħid li min-naħa tal-Gvern qed isir minn kollox biex insiru membri fis-Suq Komuni.

Issa l- Komunita' Ewropea bħalma għandha l-common agricultural policy, għandha l-common fisheries policy, li jfisser li aħna rridu naqsmu l-baħar tagħna ma' ħaddieħor.

Jiġifieri jekk nidħlu membri fil-Komunita' Ewropea, skond ir- regolamenti tal-Komunita' rridu nagħtu permess lil pajjiżi oħra biex jekk iridu jkunu jistgħu jistadu fl-ibħra tagħna.

Forsi qegħdin tistaqsu għaliex semmejt il-każ ta' l- agreement li kellna mal-Libja.

Jien wieħed minn dawk li nemmen - u bilfors nemmen hekk u ħafna jemmnu bħali - li biex ingawdu mill-ġid li hemm fil-baħar, pjuttost irridu nħarsu lejn is- south tal-Mediterran milli lejn in-north.

Issa jekk aħna taħt il-common fisheries policy tal- Komunita' Ewropea niftħu l- ibħra tagħna għal dawk li diġa' għandhom baħar mejjet, bħal ċerti pajjiżi fin-north, ma nkunux qegħdin nieħdu dawn il- prekawzjonijiet kollha sabiex nikkonservaw, nippreservaw u nkattru dak li għandna.

Għaliex nafu li dawn il-pajjiżi huma għatxana ħalli jieħdu kull ċans li jkollhom biex jesplojtjaw dan il- baħar.

Minħabba din il-common fisheries policy, Greenland li kienet tagħmel parti mit- territorju tad-Danimarka, ħarġet minn dak l-irbit li kienet għamlet id-Danimarka.

Issa Greenland għandha ibħra sinjuri bħal- Libja.

Għalhekk aħna għamilna sewwa li ħarisna lejn in-naħa ta' isfel u mhux lejn in-naħa ta' fuq, fejn il- baħar huwa over-exploited, u jien jiddispjaċini li dak l- agreement tfarrak.

Personalment naf ukoll li meta Iceland ġiet biex tara x'jaqblilha u x'ma jaqblilhiex rigward id- dħul fil- Komunita' Ewropea, ħadet in konsiderazzjoni l- inkwiet li dejjem kellha ma' pajjiżi bħall-Ingilterra u qalet li din se tkun waħda mill-akbar stumbling blocks li minħabba fiha ma tasalx biex issir membru sħiħ tal-Komunita' fejn imbagħad ikollha tidħol għar-regolamenti kollha tal- club.

Tan-naħa l- oħra - u fuq dan il-qasam, il-bieraħ tkellem l-Onor.

Frendo - qalulna kemm se niggwadanjaw permezz ta' din il-Konvenzjoni - u nerġa' ngħid, j'Alla nibdew nieħdu xi ħaġa matul il-ħajja tagħna - pero' ħadd ma qalilna jekk dan il-qasam jiġġarrafx kieku Malta kellha tagħmel il-pass li l-Gvern qiegħed iħabrek għalih.

Bħalma għidt fil-bidu, jien ma rridx nieħu ħafna ħin għax id-diskors abbli ta' l-Onor.

George Vella laqat ħafna punti li għad iridu jiġu mwieġba min- naħa tal-Gvern.

Rigward ċerti klawsoli tkellem l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici u jien ħadt pjaċir nisimgħu għax tgħallimt ħafna wkoll.

Jien nittama li f'dan il-qasam vitali għalina u li fi żmienna ħdimna ħafna għalih - u jien jiddispjaċini li saru rimarki fejn qalu li aħna ma tajniex is-sehem tagħna - ...

Mr Speaker, m'għandniex noqogħdu ngħidu li permezz ta' din il- Konvenzjoni se jinqatel l- egoiżmu kollu, għax dan huwa kollu ħolm.

Aħna fid-dover li fejn nistgħu, inġibu l-ġid għall-pajjiż, u dan aħna għamilnih.

Ilkoll naqblu li kieku għada pitgħada kellu jiġi attwat dak li hemm fil- Konvenzjoni, aħna żgur li niggwadanjaw, imma ċertament li kulħadd jaqbel li għamilna kulma stajna ħalli dak li fil- Konvenzjoni għadu ħolm inwettquh għall-ġid tal-poplu tagħna.

Lili saruli diversi mistoqsijiet minn nies li bħali ma jafux biżżejjed x'ifisser li tidħol biex tintrabat b'dawn it-320 klawsola li hemm f'din il-Konvenzjoni, meta fl- istess ħin il-Gvern irid isir membru ta' club li f'ċerti affarijiet ir- regolamenti tiegħu huma conflicting ma' dak li hemm fil-Konvenzjoni.

Nixtieq spjegazzjoni li naħseb li tkun ta' ġid għal dawk kollha li qed jissuspettaw li nistgħu nintlaqtu ħażin b'ċerti affarijiet li deħlin għalihom.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

(Onor. Membri: No) Nistieden lill-Viċi Prim Ministru biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, dan kien wieħed mid- dibattiti fejn ċertament wieħed jista' jgħid li l- kontribuzzjonijiet li saru kienu serji, tajbin u għal darb'oħra jirriflettu li l- livell ta' dan il-Parlament dejjem qed jogħla.

Aħna naħsbu li dan huwa l-metodu kif dan il-Parlament jista' jiggwadanja fl-istima tal-poplu Malti u naħseb li kemm ili f'dan il- Parlament, jiġifieri 27 sena, dan hu l-aħjar Parlament li qatt kien hawn, fejn il-livell ta' dibattitu politiku qiegħed dejjem jogħla.

Dan huwa mertu tal-parteċipanti kollha u anke tal-fatt li qed issir miżura ta' speċjalizzazzjoni.

Għax ċerti liġijiet, bħalma huwa dan l-Abbozz ta' Liġi dwar ir- Ratifika tal-Konvenzjoni tal- Liġi tal-Baħar, jirrikjedu ċerta attenzjoni u li wieħed jidħol fid-dettall tagħhom.

Hawn irrid ngħid ukoll li, salv miżuri meqjusa bħala, polemiċi li setgħu nqalgħu fl-interventi li saru min-naħa ta' l- Oppożizzjoni, naħseb li l- messaġġ pożittiv dwar din il- Konvenzjoni ħareġ u ġie eżaminat b'ċertu attenzjoni.

Jidhirli li f'dan is-sens kull Membru ikkontribwixxa tajjeb billi ttratta kull aspett li forsi Membru ieħor ma kienx ittrattah sewwa jew inkella ma ttrattahx b'mod daqstant dettaljat.

Dan irrid ngħidu għaliex dak li għamel il- Parlament Malti ċertament għandu jkun rispettat mill- poplu.

Jista' jkun li din il- liġi hija xi ftit partikolari jew speċjali, u forsi f'ċertu kontest jista' jkun hemm nuqqas ta' interess mill-poplu, pero' ċertament inħoss li din hija liġi li kapaċi ġġib magħha riperkussjonijiet pjuttost kbar.

Mr Speaker, nixtieq nibda minn dak li tkellem fuqu l- Onor. Freddie Micallef li għamel referenza għal xi diskors li forsi seta wera xi ottimiżmu żejjed dwar vantaġġi li se nieħdu mar-ratifika ta' din il- Konvenzjoni.

Naħseb li nkun korrett jekk ngħid li mmedjatament qabel ma din il- liġi tidħol in operazzjoni, u qabel ma verament ikun hemm l- Awtorita' Internazzjonali dwar il-Baħar, il-vantaġġi jkunu limitati ħafna.

Sur President, qiegħed ngħid dan għaliex ma nixtieqx li aħna nagħmlu xi trijonfaliżmu fuq liġijiet li jistgħu jiġu konċepiti żbaljatament u li jistgħu jiġu valutati ħażin minn kulħadd.

Għalhekk irrid ngħid li l-vantaġġi finanzjarji li joħorġu minn din il- Konvenzjoni - għas- snin prevedibbli huma limitati ħafna.

Pero' l-vantaġġ li għamilt referenza għalih jien huwa dak li joħroġ mill-konċett tal-common heritage.

Dan huwa konċett kbir, u kif diġa' qalu diversi Membri ta' din il- Kamra, jidher li diġa' ġie stabbilit il-fatt li dan il- konċett, dejjem fid-dritt internazzjonali, huwa rivoluzzjonarju, u li mhuwiex biss konċett ta' liġi, konċett ekonomiku, politiku, jew soċjali, imma konċett li qiegħed jiġi vestit permezz ta' din il-Konvenzjoni.

Sur President, nixtieq ngħid li jkun utli li nagħmel referenza għal diversi kummenti li saru fil-kontest illi għadu prematur li wieħed jitkellem dwar il-possibilita' ta' investimenti finanzjarji kbar li jagħtu riżultat ta' qliegħ.

Pero' naħseb li l-prinċipju - u dan ġie konfermat anke, per eżempju, minn statement li għamel il-Gvern ta' l-Awstralja - ta' l-inappropriabilita' tal- ġid tal-baħar huwa importanti ferm, u una volta jiġi stabbilit ikollu riperkussjonjiet għaż-żmenijiet li ġejjin.

Irrid ngħid li meta riċentement is-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti għamel il-konsultazzjonijiet tiegħu - u jekk ma niżbaljax dan kien fit-28 u fid-29 ta' Jannar - kien qal hekk:

"Introducing this week's round of discussions, the Secretary General noted that with 54 ratifications already assured, UNCLOS is expected to come into force by 1994 at the latest."

U ċertament wieħed għandu jieħu notament ta' din il-valutazzjoni tas- Segretarju Ġenerali tan- Nazzjonijiet Uniti.

Butros Ghali kompla jgħid hekk:

"In the face of continuing opposition from industrialised states to the deep sea-bed mining provisions of UNCLOS, the Secretary General spoke of the urgent need for a comprehensive solution which will take into account both the expected delay in mineral exploitation, as well as the need to safeguard the common heritage.

Determining the right procedure for such a comprehensive solution was critical in the Secretary General's view, in order to ensure both the continuing adherence of those countries that have already ratified the Convention and also to encourage new ratification.".

Qed nagħmel referenza għal dan l-aħħar żvilupp ta' ftit ġranet ilu għaliex forsi jixħet id- dawl dwar kif in realta' qed tevolvi din il-Konvenzjoni.

Sur President, jinħass il- bżonn kbir li jiġi determinat dan l-ispeċi ta' konflitt għal dak li jirrigwarda d-deep sea- bed mining fejn jeżistu riżorsi kbar għall-ġid ta' l-umanita'.

X'se jiġri?

Anke jekk ikun hemm is- 60 firma meħtieġa biex din il-Konvenzjoni tibda tiġi applikata, imma l- pajjiżi li għandhom tekonoloġija avvanzata jibqgħu jirreżistu u ma jiffirmawhiex, dawn jistgħu jbiegħdu l-konċett tal-common heritage of mankind.

Allura Butros Ghali spjega kif għandha tinstab dik il-formola li permezz tagħha żżomm sħiħ il- konċett tal-common heritage of mankind pero' tressaq għar- ratifika lil dawk il-pajjiżi li huma teknoloġikament avvanzati u li għandhom ukoll il-mezzi finanzjarji biex din l- Awtorita' tkun tista' tiffunzjona ħalli tisfrutta l- ġid li hemm f'qiegħ il-baħar fl- interess ta' l-umanita'.

Dan huwa verament il-punt importanti li għandu jbiegħed it-trijonfaliżmi minn kwalunkwe diskussjoni fuq il-liġi, għaliex f'dan il-kontest it- trijonfaliżmi jistgħu jagħtu ħsieb li fih innifsu diġa' huwa ħsieb kbir, ideali u rivoluzzjonarju, pero' għall- attwazzjoni tiegħu jeħtieġ li jkun hemm l-għaqal u l- koperazzjoni ta' kulħadd u jkun hemm mhux biss ir- ratifika tan- numru neċessarju ta' pajjiżi, imma anke l-koperazzjoni tal- pajjiżi teknoloġikament avvanzati.

Sur President, laqtitni wkoll id-dikjarazzjoni li kien għamel il- President Reagan fl-10 ta' Marzu, 1983, li kien annunzja li l-Istati Uniti mhijiex se tiffirma l-Konvenzjoni dwar il- Liġi tal-Baħar li ġiet miftuħa għall-firma fl-10 ta' Diċembru, 1992.

Huwa qal ukoll:

"We have taken this step because several major problems in the Convention's deep sea-bed mining provisions are contrary to the interests and principles of industrialised nations and will not help attain the aspirations of developing countries.

The United States does not stand alone in these concerns.

Some important allies and friends have not signed the Convention.

Even some signatory states have raised concerns about these problems.".

Jien nifhem dan il-punto di vista.

Għalkemm bħala signatory states kien hemm iktar minn 100, nixtieq illi xi stati bħal dawk li qed insemmi u stati oħrajn industrijalizzati jifhmu li għalkemm hemm interessi u prinċipji oħra li wieħed għandu jieħu in konsiderazzjoni, m'għandhom qatt jaslu għall- konklużjoni superfiċjali li l- idea u l-konċett tal- Konvenzjoni, jistgħu jkunu kuntrarji għall-interessi ta' pajjiżhom.

Jien naħseb li dan huwa aspett limitat u mijopiku tas-sinifikat tal-Konvenzjoni.

Għalkemm naturalment l-appell ta' Malta hu appell ta' pajjiż żgħir illi forsi kien il-promotur li tefa' ż-żerriegħa ta' dan il-ħsieb, aħna ċertament nemmnu li atteġġjament bħal dan ma jkun ta' ġid għal ħadd.

Forsi wasal il-mument li jkun hemm rivalutazzjoni tal-Konvenzjoni u hemm bżonn li kulħadd jifhem li din il-Konvenzjoni hija essenzjali għall-iżvilupp ta' kulħadd, molto piu' meta hemm stati li għandhom il- possibilita' li jkollhom an exclusive economic zone li testendi sa 200 mil nawtiku u li allura tirrendilhom vantaġġi kbar.

Allura f'dan il-kontest ma nistax nifhem kif din il- Konvenzjoni tista' tiġi interpretata bħala li ma taqbilx ma' l-interessi tal- pajjiżi industrijalizzati.

Din il-konklużjoni żbaljata m'hi ta' ġid għal ħadd, inkluż fl- opinjoni tiegħi, għall-istess pajjiżi industrijalizzati.

Pero' qed ngħid dan anke fi sfond illi l-Konvenzjoni barra li għandha dan l-aspett tant importanti tal-common heritage of mankind, għandha l-aspetti l-oħra li bażikament huma aċċettati minn kulħadd u rikonoxxuti bħala l-liġi tal- konswetudni in materja.

Se a proposito ta' dan:

"However the Convention also contains provisions with respect to traditional uses of the oceans which generally confirm existing maritime law and practice and fairly balance the interests of all states.".

Fil-fehma tiegħi, il-mertu ta' din il-Konvenzjoni huwa kif fis-snin twal ta' negozjati li saru - u sar xi aċċenn għal dan il-kontest mill-kollega tiegħi l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici - ried jinstab sens ta' bilanċ li permezz tiegħu l-pajjiżi kollha li ffirmaw, inkluża Malta, riedu jassiguraw li għalkemm ħadd m'hu qed jieħu l- aħjar li jixtieq jieħu mill- Konvenzjoni, il-mod kif il- Konvenzjoni hija verbalizzata, tkun bilanċ sħiħ tad- drittijiet tal-pajjiżi kollha li jħarsu lejn il-baħar bħala mezz ta' għajxien, ta' ħarsien ekoloġiku u bħala mezz li jista' jkun ta' ġid għall- umanita' kollha kemm hi u għaldaqstant għandu jiġi regolat.

F'dan il-kontest jien naħseb li apparti l-iktar aspett rivoluzzjonarju tal- Konvenzjoni, li huwa l-konċett tal-common heritage of mankind, li fil-fehma tiegħi huwa l- iktar aspett li għandu jħajjar lill-pajjiżi kollha jiffirmaw u jirratifikaw il-Konvenzjoni, hemm ukoll - u dan mhux qed ngħidu għax qalu l-President Reagan, imma għax huwa fatt rikonoxxut - l-ispazji l-oħra okkupati mill-Konvenzjoni li sostanzjalment huma l-liġi aċċettata, anke jekk parti minnha hija konswetudinarja, jiġifieri l-customary law tan- nazzjonijiet, għal dak li jirrigwarda l-funzjoni tagħhom fl-ibħra, u fil- fatt jirregolawha fil-kontest ta' dritt internazzjonali.

Mr Speaker, f'dan id- dibattitu saru xi osservazzjonijiet dwar x'jiġri f'każ li Malta jkollha xi kwestjoni ma' pajjiżi oħrajn li ma jkunux irratifikaw il-Konvenzjoni.

Hawnhekk qamet id-diffikulta' dwar jekk Malta tkunx marbuta mal-Konvenzjoni fil-konfront ta' stat ieħor li ma jkunx marbut bil-Konvenzjoni.

Jien diġa' kelli l-opportunita' li nitkellem f'dan il-kontest u pprevedejt li tista' tqum din id-diffikulta'.

Jien għidt li l- istati jkunu marbutin b'dawk il-konvenzjonijiet li t-tnejn ikunu jaderixxu għalihom, u fin-nuqqas ta' konvenzjoni li dwarha jkun hemm qbil, tiġi applikata l-liġi konswetudinarja, il-liġi internazzjonali kif aċċettata.

Mr Speaker, meta kont qed nitkellem f'dan ir- rigward għidt ukoll - u bħala eżempju ħadt il-kawża li kien hemm quddiem il-Qorti Internazzjonali tal- Ġustizzja bejn Malta u l-Libja - li peress li Malta kienet firmatarja tal- Konvenzjoni dwar il-Continental Shelf ta' l-1958 u l-Libja me kenitx, Malta ma setgħetx tgħid jekk hix se tiġi żvantaġġjata minħabba dan il- fatt. F'dan il-kontest nixtieq niċċita mis-sentenza li tat il- Qorti Internazzjonali tal- Ġustizzja fil-każ ta' Malta.

Qed niċċita minn paragrafu 26 li jista' jkun utili f'dan il- kontest:

"The Parties are brought in agreement as to the sources of the law applicable in this case.

Malta is a party to the 1958 Geneva Convention on the Continental Shelf, while Libya is not; the parties agreed that the Convention, and in part- icular the provisions for delimitation in article 6, is thus not as such applicable in the rela- tions between them.

Both Parties have signed the 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea, but that Con- vention has not yet entered into force, and is therefore not operative as treaty-law; the Special Agreement contains no provisions as to the subs- tantive law applicable.

Nor are there any other bilateral or multilateral treaties claimed to be binding on the Parties.

The Parties thus agree that the dispute is to be governed by customary international law.

This is not at all to say, however, that the 1982 Convention was regarded by the Parties as irrelevant: The Parties are again in accord in considering that some of its provisions constitute, to a certain extent, the expression of customary international law in the matter.

The Parties do not however agree in identifying the provisions which have the status, or the extent to which they are so treated.".

Sur President, qrajt din il- parti għaliex tidentifika u forsi anke tirrispondi għal problema li ġiet sollevata minn xi Onor. Membri waqt id- dibattitu u tirrileva kif tiġi operata din il-Konvenzjoni una volta tiġi ratifikata u tidħol in vigore.

Aħna ma nistgħux niġu preġudikati fil- konfront ta' min ma ffirmax din il-Konvenzjoni.

Wieħed ma jistax jgħidilna li la aħna marbutin bil-Konvenzjoni u l- parti l-oħra mhix marbuta biha, allura tiġi applikata fejn hemm affarijiet li jistgħu jkunu interpretati b'mod negattiv fil-konfront tagħna, filwaqt li fejn tista' taffettwana b'mod pożittiv, dik ma torbotx.

Dan mhux il-każ u naħseb li għamilt il- pożizzjoni ċara anke abbażi ta' din il-parti, mis-sentenza tal-Qorti li qrajt hawnhekk.

Pero' huwa tajjeb li ngħidu li l-parti l-kbira ta' dak li hemm fil-Konvenzjoni huwa l- kodifikazzjoni ta' dak li llum huwa diġa' aċċettat bħala l- customary law in materja.

Dak li qabel kien dritt konswetudinarju f'din il-Konvenzjoni ġie verbalizzat u kodifikat.

Jiġiferi issa hemm il-kjarezza ta' leġislazzjoni li tista' tissostitwixi skond il- każ, il- bżonn tal-prova tal-konswetudni in materja.

F'dan il-kontest, dan huwa avvanz kbir għal dak li jirrigwarda s-sistema kif inhi llum.

Waqt dan id-dibattitu saru xi osservazzjonijiet dwar il- kwestjoni tal- Baħar Mediterran, u f'dan il-kontest tkellmu diversi Onor. Membri fosthom l- Onor. Reno Calleja u l-Onor.

Krmarmenu Mifsud Bonnici.

Barra minn hekk illejla l-Onor.

Freddie Micallef għamel referenza indiretta għall- Mediterran meta tkellem dwar l-qasam ta' l-industrija tas- sajd.

Jien naħseb li trid tħares lejn din il-kwestjoni anke fil-kontest ta' dak li tgħid il-Konvenzjoni dwar enclosed or semi-enclosed seas.

F'dan il-kontest diġa' hemm provvedimenti f'Parti IX tal- Konvenzjoni li tiddefinixxi x'inhuma enclosed or semi- enclosed seas:

"For the purpose of this Convention, "enclosed or semi-enclosed sea" means a gulf, basin or sea surrounded by two or more States and connected to another sea or the ocean by a narrow outlet or consisting entirely or primarily of the territorial seas and exclusive economic zones of two or more coastal States.".

Ovvjament il-Mediterran jaqa' taħt enclosed or semi-enclosed sea.

Imbagħad artiklu 123 jitkellem dwar Co-operation of States bordering enclosed or semi-enclosed seas.

Dan jgħid hekk:

"States bordering an enclosed or semi-enclosed sea should co-operate with each other in the exercise of their rights and in the performance of their duties under this Convention.

To this end they shall endeavour, directly or through an appropriate regional organization:

(a) to co-ordinate the management, conservation, exploration and exploit- ation of the living resources of the sea;

(b) to co-ordinate the implementation of their rights and duties with respect to the protection and preservation of the marine environment;

(c) to co-ordinate their scientific research policies and undertake where appropriate joint programmes of scientific research in the area;

(d) to invite, as appropriate, other interested States or international organizations to co-operate with them in furtherance of the provisions of this article.".

Għaliex qed nagħmel enfasi partikolari fuq dan l-aspett, Mr Speaker?

Għaliex mingħalija kien l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici li korrettement qal li jeħtieġ u jkun importanti ferm li l-pajjiżi tal-Mediterran jisfruttaw l- applikazzjoni tal-Konvenzjoni fl-isfond ta' dan l-artiklu li jien qed niċċita testwalment, li huwa artiklu 123 tal- Konvenzjoni.

Nemmen li l- koperazzjoni reġjonali f'dan il-kontest hija importanti għall-iżvilupp sħiħ tal- Konvenzjoni fl-interess tal- pajjiżi li huma parti minn dan il-Baħar Mediterran.

F'dan id- dibattitu issemmiet ukoll il- Konvenzjoni ta' Barċellona, li l-ħsieb ewlieni tagħha kien preċiżament il-ħarsien ta' l- ekoloġija tal-baħar bejn il- pajjiżi membri tal-Mediterran.

Il- Konvenzjoni ta' Barċellona kif kulħadd jaf, għamlet storja għall-politika internazzjonali, għaliex fil-Mediterran għall- ewwel darba hemm l-istati Għarab u l-istat ta' Iżrael jikkollaboraw flimkien fid-dawl ta' din il-Konvenzjoni li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed tiżviluppa u qed tagħti ċertu sinifikat lill-attivita' fil- Mediterran.

Fil-fatt anke aħna hawn Malta għandna istitut li ċertament jirrifletti l-bżonn ta' din il- Konvenzjoni.

Proprju f'dawn il-ġranet ġiet miftuħa l-Konferenza Agenda 21 mill-Prim Ministru u li jien kelli l-unur li nagħlaq nhar is-Sibt li għadda.

Effettivament aħna kkontribwejna l-ħsieb li l-ewwel responsabilita' għall-ħarsien tal-Baħar Mediterran għandha taqa' fuq il- pajjiżi li jgħixu madwaru.

Il-ħsieb tagħna huwa li jiġi żviluppat il- konċett mhux biss għall-ħarsien ta' dak li jirrigwarda l-baħar bħala tali, imma anke, per eżempju, għall-industriji li jarmu l-iskart fil- baħar li jikkrea l-kontaminazzjoni.

L- idea hi li jkun hemm xi istituzzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti taħt il-ħarsien ta' din il-Konvenzjoni, li tista' tistimula dik il-koperazzjoni reġjonali li artiklu 123 jiddefinixxi bħala ħaġa ferm importanti għall-ħarsien tal- ġid li hemm fil-baħar.

Naturalment dan għandu jkun ta' stimulu għall-pajjiżi tal- Mediterran biex jieħdu sehem attiv.

Sur President, sar xi diskors dwar il-linja medjana u l-proċess tad- delimitazzjoni.

Anke hawnhekk għandna nogħqodu attenti.

Aħna m'aħniex qed ngħidu u ma nistgħux ngħidu li l-linja medjana hija l-uniku metodu kif wieħed jasal għall- proċess tad-delimitazzjoni, pero' ċertament huwa wieħed mill-metodi li għandu jiġi kkonsidrat, u anke f'dan il- kontest naħsbu li l-prinċipju tad-distanza huwa l-aktar metodu tajjeb għalkemm m'huwiex metodu obbligatorju.

Il-pożizzjoni ta' Malta quddiem il-Qorti ta' The Hague kienet preċiżament dwar il-kwestjoni ta' dak li jissejjaħ is- shifted median line.

Dan ġab in effett il-ħsieb ta' kif dan il- continental shelf boundary għandu mill-konċett tal-linja medjana u mill-mod kif evolva l-prinċipju ta' distanza.

Sur President, hawnhekk saret ukoll referenza għall-equitable solution.

Forsi wieħed għandu jiddistingwi bejn equitable principles u equitable solutions għaliex is-sentenza fil-konfront ta' Malta u l- Libja kienet ibbażata fuq il- konsegwenzi tad-delimitazzjoni li tkellimt dwarha, pero' ġie kkonsidrat ukoll il-konċett ta' equitable solution għax il- Qorti ta' The Hague ħadet in konsiderazzjoni anke t-tul tal- kosta Libjana għad- differenza tat-tul tal-kosta ta' pajjiżna.

Dan qegħdin ngħiduh ħalli ma jkunx hemm malintiżi jew forsi interpretazzjonijiet li, għada pitgħada, jistgħu jiġu ċċitati f'xi post b'mod li jkollhom xi effett ta' ħsara fil- konfront ta' pajjiżna.

Naturalment saru interventi oħrajn dwar is-sajd, dwar id- dikjarazzjoni fuq vapuri nukleari u dwar is-sea lanes.

Forsi 'l quddiem ikun għaqli li, bil-parir ta' esperti, wieħed jikkonsidra l-konċett tas-sea lanes, li huwa kkonsidrat anke f'din il- Konvenzjoni.

Pero' ma rridux nimxu b'mod prematur.

B'dan irrid ngħid li dawn huma sitwazzjonijiet li jirrikjedu ħafna ħsieb u konsiderazzjoni u li ħafna minnhom ikunu konsegwenzjali għal meta l- Konvenzjoni tidħol in effett.

Voldieri dawn l-affarijiet għandna naħsbu għalihom minn issa, mingħajr ma norbtu jdejna f'dan il-kontest.

Aħna ma nistgħux infittxu li nivvintaw ir-rota u wieħed lanqas għandu jeskludi li jagħmel dawn l- affarijiet qabel.

Pero' forsi l-għaqal - u naħseb li f'din il-Kamra kulħadd jaqbel miegħi - jiddettalek li jekk dawn tagħmilhom unilateralment, mhux dejjem ikollhom l-effett mixtieq u għalkemm għandek id- dritt li tagħmilhom, dawn huma affarijiet li jeħtiġilhom ċerti negozjati fit-tul.

Il-parir tiegħi f'dan il-kontest hu li ideat li huma neċessarjament u sostanzjalment ġodda li jirrikjedu ħsieb iktar adattat, il-Gvern Malti għandu jaħseb dwarhom minn issa u jinkonsulta mhux biss ma' pajjiżi ġirien imma wkoll ma' pajjiżi li jużaw il-Mediterran f'dan il- kontest.

U jien naħseb li jekk aħna nagħrfu nibnu madwar l- għerf tagħna u ta' ħaddieħor, forsi nsibu soluzzjonijiet li minflok ma jistgħu jikkreaw sinjali negattivi, ikunu jistgħu jagħtu messaġġi pożittivi li aħna għandna kull interess li joħorġu minn pajjiżna.

Sur President, dan qed ngħidu għaliex l-għaqal u d-diplomazija internazzjonali jirrikjedu li timxi b'dan il- metodu.

Il-bieraħ l-Onor.

Reno Calleja tkellem dwar l-iżvilupp ta' din il- politika Mediterranea li lkoll jeħtieġ li jkollna.

Biex ngħid hekk, Malta għandna żewġ interessi.

L-ewwel interess ġenerali huwa li joħroġ mill-konċett tal- common heritage of mankind li allura jmur 'il bogħod mill- baħar Mediterran, u t-tieni huwa l-konċett tal-koperazzjoni reġjonali, li kont tkellimt dwarha meta għamilt referenza għal artiklu 123 ta' l-istess Konvenzjoni.

Sur President, hawnhekk jien smajt osservazzjonijiet fuq x'ġara u ma ġarax, kif tlifna l-possibilita' li Malta tkun is-sede ta' l-Awtorita' li mbagħad ħaditu l-Jamaica, u x'kienu l-interessi prioritarji tal-Gvern ta' dak iż-żmien.

Jien nemmen li tista' tagħmel polemika minn kollox, u tista' tkun anke polemika ġustifikata.

Pero' wara li smajna l-kummenti taż-żewġ naħat dwar din il-kwestjoni jien naħseb li ħarsitna u l- orizzonti tagħna għandhom ikunu 'l quddiem.

Voldieri għandna nħarsu lejn x'possibilitajiet għandna biex nattiraw lejn Malta iżjed minn dawn l- organizzazzjonijiet internazzjonali.

Veru li meta naħa tagħti tort lill- oħra, dan jista' jkun ta' valur kemm għall-istorja, kif ukoll għal skopijiet ta' dibattitu politiku partiġġjan.

Kieku naf li jekk issa nidħol f'dibattitu politiku partiġġjan jien se nirbaħ xi ħaġa, nidħol fih, pero' jien ma nemminx li f'dan il-mument partikolari jien se nirbaħ jew nitlef xi ħaġa mill-Partit tiegħi.

Natural- ment dan nagħmluh il-ħin kollu.

Pero' issa meta nħares lejn dan l-Abbozz ta' Liġi li l-Kamra għandha quddiemha, nistaqsi x'nixtiequ li jkun l-effett tal-Konvenzjoni għall-poplu Malti.

Jien naħseb li dan huwa l-aktar messaġġ għaqli li għandna nagħtu bħala riżultat ta' din il-Konvenzjoni.

Jekk aħna fil-konfront u fil-kontest ta' kulħadd nuru illi din il- Konvenzjoni, bid-diffikultajiet u l-problemi tagħha - għax għandha wkoll xi problemi li ġew imsemmija minn diversi Membri ta' din il-Kamra - ...

Saret ukoll referenza għall- politika tas- sajd li tkellmu fuqha l-Onor.

Gatt u l-Onor.

Freddie Micallef u tqajment id- diffikulta' dwar kif din se tikkoinċidi mal-politika tal- Kommunita' una volta Malta tidħol fil-Komunita' Ewropea, għal dak li jirrigwarda l- kwestjonijiet ma' pajjiżi viċini.

Naturalment hemm ħafna xi tgħid u l- Onor. Micallef, li tkellem b'ċertu għaqal, qal li għal dak li jirrigwarda s-sajd, l-aħjar zona tal-Mediterran hija dik tan-nofsinhar u mhux tat- tramuntana ta' Malta.

Ma nistax ngħid li jiena speċjalista in materja u forsi ma nistax nirrispondi għad- diffikultajiet kollha li qajjem l-Onor.

Freddie Micallef.

Pero' jekk nitkellem darb'oħra fuq dan il-każ - ċertament mhux b'mod awtorevoli għax m'għandix l-awtorita' li nidħol f'dan is- suġġett għax il-politika tas- sajd tal-Komunita' Ewropea hija politika - nipprova nirrispondi dwar dak li jirrigwarda l-ibħra Maltin fejn Malta u għandha d- dritt li tistad - u issa mhux qed ngħid għall-high seas - fejn probabbilment tapplika fil-politika tal-Komunita'.

Imma għal dawk li huma high seas fil-Mediterran, jiġifieri areas li jaqgħux taħt contiguous zones ta' xi pajjiż a skopijiet ta' sajd, jien naħseb li dak se jkun regolat mhux b'dak li tgħid il- Komunita', imma b'dak li jkun liberu fih innifsu.

Per eżempju, għal dak li jirrigwarda s-sajd fl- Atlantiku, hemm ċerti metodi kif dan jiġi regolat.

Pero' ma naħsibx li f'dan il-kontest kollox jidħol taħt l-aspett tal-politika tal-Komunita'.

Dak li jidħol fiż-zoni kontigwi u ż-zoni tas-sajd iva, imma dak li jmur 'l hemm minnu, naħseb li jiġi regolat mir-regoli ġenerali ta' din il-Konvenzjoni li qed nitkellmu fuqhom u bit- trattati bilaterali li jista' jkun hemm bejn il-partijiet.

Fuq il-punt li qajjem l-Onor.

Micallef nixtieq nitkellem b'aktar awtorita' pero' jien m'għandix din l-awtorita'.

Jien nista' nitkellem fuq l- interpretazzjoni tal- Konvenzjoni u ta' dak li naf fuq il-politika tal- Komunita'.

Naħseb li f'dan il-mument, dan huwa l-aħjar mod kif wieħed għandu jirrispondi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Micallef, bil-permess tal-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

FREDDIE MICALLEF: Rigward il-Baħar Mediterran, nixtieq ngħid li jekk l- exclusive economic zone ikun claimed minn kulħadd, ma jibqax high seas u l-baħar ikun claimed għad-dispożizzjoni ta' dawk il-pajjiżi li llum qegħdin membri fil-Komunita' Ewropea.

Jien ma semmejtx il-baħar Atlantiku.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: L- exclusive economic zone ma tirrigwardax is- sajd, għalkemm is-sajd jokkupa parti mill-exclusive economic zone, imma għas-sajd hemm limiti ħafna iżgħar.

Il-Konvenzjoni titkel- lem dwar fishing rights li jistgħu jiġu estiżi u dwar tħaffir għaż-żejt.

Permezz tas- sentenza li hemm għall- kwestjoni bejn Malta u l- Libja, aħna solvejna parti minn din il-problema.

(Interruzzjonijiet) Għall-mument m'għandn- hiex inħawdu l-continental shelf u d-distance principle.

Il-konċett tal- continental shelf huwa kwalifikat bid- distance principle.

It-teżi Libjana rigward il-continental shelf kienet tikkonferma l- famuża rift li tibqa' sejra sal-Port il-Kbir.

Kienu qalu li wieħed ma jistax jimxi bil- konċett ta' geo-physical aspect u affarijiet oħra bħal dawn, imma jrid jimxi fuq il-konċett tad-distanza, li huwa l- konċett riaffermat anke fil- Konvenzjoni.

Dan hu l-mod kif qed nara jien li tista' tiżviluppa l- kwestjoni dwar il- politika tas-sajd komuni, filwaqt li nirrikonoxxi li ma nistax nikkwalifika bħala espert f'dan il-kontest.

Allura, Sur President, x'inhi l-gwida prinċipali, li wieħed irid jagħti wara dan id- dibattitu?

Din il-Konvenzjoni tirrappreżenta bilanċ bejn id- drittijiet ta' diversi pajjiżi u tirrappreżenta idea ġdida kollha kemm hi.

Dak kien il- veru kontribut ta' Malta in materja għaliex, kif qalu diversi Membri, m'għandniex naraw din il-Konvenzjoni bħala l-frott ta' ħsieb Malti, għaliex il-fatti mhux hekk huma.

Huwa fil-parti li titkellem dwar il- common heritage of mankind li hemm is- siġill tal-ħsieb seminali ta' pajjiżna f'dan ir-rigward.

Pero' minn hawn issa fejn se mmorru?

U hawnhekk irrid ngħid x'inhi l-fehma tiegħi, Sur President.

Għandna quddiemna r-ratifika - u fid-dikjarazzjoni jien spjegajt x'għandna f'rasna meta ngħidu li se nirratifikaw il-Konvenzjoni - pero' li rridu naslu għalih huwa li l-Konvenzjoni jkollha r-ratifika tan-numru stabbilit ta' pajjiżi biex ikollha s- saħħa ta' liġi.

Il-kontribut ta' Malta huwa li l- 54 firmatarji jsiru 55 - u għadni kemm qrajt dak li qal Butros Ghali, li jemmen li sa l-1994 l-UNCLOS issir trattat sħiħ għax ikun hemm ir-ratifiki neċessarji - u l-mira tagħna għandha tkun li nikkonvinċu lil ħaddieħor sabiex jirratifikaha wkoll ħalli dan it-trattat jidħol in vigore.

It-tieni ħaġa li għandna nagħmlu hija li permezz ta' politika Meditteranea għat- tenur ta' dak li tgħid il- Konvenzjoni, dwar enclosed jew semi-enclosed seas, inkomplu nistimulaw il-koperazzjoni tal- pajjiżi Meditteranji fl-aħjar interess tagħna lkoll għat- tenur ta' artiklu 120 li ċċitajt f'dan l-intervent tiegħi.

It-tielet ħaġa hija li fil- laqgħat regolari li jsiru dwar l-UNCLOS aħna għandna jkollha l-mira - u d-diplomazija tagħna trid tkun diretta, kif qal l- istess Butros Ghali - li filwaqt li nżommu sħiħ u bla mittiefes il- konċett tal-common heritage of mankind, naraw kif ngħinu fil-loġika tal- persważjoni biex anke l- pajjiżi industrijalizzati u l- pajjiżi li għandhom it- teknoloġija avvanzata jirratifikaw il-Konvenzjoni ħalli din ikollha s-saħħa mhux biss tan-numru, imma s-saħħa li tiġi mit-teknoloġija avvanzata li pajjiżi industrijalizzati jew pajjiżi li għandhom il- mezzi huma f'pożizzjoni li jagħtu.

U jien għalhekk poġġejt id-diskors tiegħi b'dan il-mod għax l-ewwel priorita' hija li din il- Konvenzjoni tidħol in vigore u hemm bżonn li wara l-firma ta' Malta jkun hemm ħames firem ta' ratifika oħrajn.

It-tieni ħaġa li hemm bżonn hija - u qed nirrepeti dawn l-affarijiet biex nuri x'inhu l-ħsieb tagħna - li nistimulaw lill-pajjiżi tal-Mediterran biex anke huma jirratifikaw il-Konvenzjoni, għaliex iktar ma jkun hemm pajjiżi Mediterranji li jirratifikawha, il-koperazzjoni,għat- tenur tal-Konvenzjoni f'baħar magħluq jew semi- enclosed bħal tagħna, tista' tagħti iktar riżultat għall- ħarsien taħt ħafna aspetti tal- baħar Mediterran.

It-tielet priorita' hija li aħna għandna nkomplu bil-politika tagħna li nħajru pajjiżi oħrajn, partikolarment lill-pajjiżi industrijalizzati u lill- pajjiżi li għandhom il-mezzi finanzjarji, biex jekk għadhom ma ffirmawhiex jiffirmaw il- Konvenzjoni u jirratifikawha għaliex din il-Konvenzjoni - u f'dan il-kontest iċċitajt lil Butros Ghali - tassumi s-saħħa veru tagħha, jiġifieri li l- konċett tal-common heritage of mankind jitwettaq, jekk ikun hemm iktar minn dawn il-pajjiżi li jikkontribwixxu l-finanzi u t-teknoloġija avvanzata biex dan effettivament isir.

Fl- aħħarnett effettivament il- firma ta' Malta għandha fiha appell biex il-pajjiżi jiċċaqilqu minn ċertu egoiżmu innat fina lkoll.

Inutli li wieħed jaħseb li l-egoiżmu personali, nazzjonali jew reġjonali jista' ma jibqax jeżisti, Sur President, imma l-isfida tal-Konvenzjoni hija li wieħed jissupera dan l- egoiżmu.

Għaliex huwa meħtieġ li jiġi superat l- egoiżmu?

Għaliex forsi huwa l-egoiżmu kollettiv li effettivament qiegħed jiżviluppa, fis-sens li inutili li wieħed jaħseb li waħdu - anke superpotenza, bil- mezzi li għandha b'kollox - jista' jarrikkixxi ruħu billi japproprja għalih xi ġid li hemm fl-ibħra.

Għaliex allavolja tista' tagħmel dan, tista' tiltaqa' ma' ċerti diffikultajiet oħra u allura ma jkunx fl-interess tagħha li timxi f'dik it-triq.

U għalhekk il-kuxjenza ta' solidarjeta' internazzjonali għandha tkompli tiġi stimulata.

Din il- Konvenzjoni hija sfida kontra l-egoiżmu ta' l-istati a favur - jekk trid tagħmel kontradizzjoni - l-egoiżmu ta' solidarjeta' internazzjonali.

Lejn dan għandna nimmiraw, Sur President.

Jien laqtitni l- osservazzjoni li kien għamel congressman Amerikan meta qal: "Malta għaliex ħarġet b'dawn l- ideat?

Malta hija s-sounding-board ta' xi pajjiż ieħor?"

U l-Ambaxxatur Arvid Pardo bl-iktar mod espliċitu kien qal: Aħna m'aħna s- sounding-board ta' ħadd.

Naħseb li dan il-pajjiż għandu jibqa' f'dan il-binarju.

M'għandna nkunu s-sounding- board ta' ħadd; għandna nkunu biss is-sounding- board ta' l- interessi nazzjonali tagħna, dejjem fl-isfond tas- solidarjeta' internazzjonali.

Jien naħseb li din għandha tibqa' l- politika ta' dan il- pajjiż, għax il-ġeografija, id- daqs u l-pożizzjoni strateġika tiegħu, tawh vokazzjoni għall- paċi, għax huwa fin-nuqqas ta' din il-paċi l-iktar li nbatu.

Niftakar min jgħid, kemm f'din il-Kamra u anke barra, li f'Malta fil-gwerer ikun hawn il-ġid u fin-nuqqas ta' gwerer ikun hawn l-għaks.

Veru li dawk iż-żmenijiet naqsu ħafna u forsi llum għandna biss rikordju tal-passat, pero' hawn hi r-realizzazzjoni ta' din is- sitwazzjoni.

Forsi għandna biss rikordju ta' dan iż-żmien għax bl-għaqal ta' dan il-poplu rnexxielna naraw kif nisfruttaw il-pożizzjoni tagħna fl- aħjar interess ta' dan il-poplu.

Jekk illum għandna standard of living li jirrifletti ruħu tajjeb fiz-zona tar-reġjun li ngħixu fih u jekk għarafna nirbħu ċerti battalji ekonomiċi, forsi anke aħjar minn ħaddieħor fiz-zona ta' madwarna, dan m'hu xejn ħlief riflessjoni ta' kemm dan il- poplu, fl- għerf tas-sekli ta' ħajja li għandu, għaraf jisfrutta dawn iż-żewġ sitwazzjonijiet.

Dan il-pajjiż ma jridx jiġi sfruttat iktar mill-gwerer ta' ħaddieħor biex forsi javvanza xi ftit ekonomikament u mbagħad f'sitwazzjoni ta' paċi jbati.

Aħna rridu nagħrfu nsibu t-triq għall-avvanz ekonomiku u soċjali ta' dan il-poplu permezz tal-paċi fir-reġjun.

Illum il- loġika tal-ħajja tiddettalna li jekk poplu jaħseb li jista' javvanza filwaqt li l-popli ta' madwaru ma javvanzawx, ikun qed jiżbalja u anke hu jerġa' jmur lura.

Jien naħseb li din għandha tkun il-miżura sħiħa tar- ratifika ta' dan l- Abbozz ta' Liġi.

Il-fatt li dan l-Abbozz ta' Liġi, bid-diffetti kollha li jista' jkollu, bid- diffikultajiet li tqajmu mill- Membri ta' din il-Kamra, bil- problemi kollha li nafu li jeżistu, u bin-nuqqas ta' trijonfaliżmu ...

Sur President, jeħtieġ li nneħħu l- kelma "trijonfaliżmu" mill- vokabularju tagħna u tal- partiti politiċi tagħna.

Lejn il-politika għandek tħares b'realiżmu u tagħraf li r- ratifika ta' din il-Konvenzjoni se jkun pass 'il quddiem u iktar ma jkun hemm pajjiżi li jagħmlu dan il- pass, iktar il- Konvenzjoni se jkollha saħħa.

Sur President, jiena nemmen li b'din il-loġika, dan hu l- effett li jkollu l-vot ta' dan il-Parlament favur ir-ratifika tal-Konvenzjoni.

Nirringrazzjak, Sur President.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, l-Oppożizzjoni tixtieq li tagħmel dikjarazzjoni mal- vot tagħha.

Aħna diġa' indikajna li se naqblu ma' dan l- Abbozz, pero' qegħdin nifhmu li fil-Committee Stage, se nbiddlu xi affarijiet li hemm fid-dikjarazzjoni li se takkumpanja r-ratifika, u dan se nagħmluh billi nipprovaw naslu fi ftehim man-naħa tal- Gvern.

Dawn it- tibdiliet diġa' indikahom bażikament l- Onor. Karmenu Mifsud Bonnici, u nixtiequ li fil-Committee Stage, nitkellmu fuqhom biex inkunu nistgħu naslu għall- ftehim.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jawtorizza r-Ratifika tal-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Liġi tal- Baħar" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IŻ-ŻWIEĠ

MARRIAGE ACT (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Nipproponi t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l-Att dwar iż- Żwieġ, Kap. 255".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki, jekk jogħġobkom?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, għall-approvazzjoni tal-Kamra dan l- Abbozz ta' Liġi li bħala ħsieb partikolari tiegħu għandu mhux biss dak li jfisser realta' soċjali, imma anke kif li din ir-realta' soċjali tagħtiha s- saħħa ta' realta' legali.

Sa l-1975 iż- żweġijiet f'Malta kienu jiġu regolati abbażi u skond il- Liġi Kanonika.

Iż-żwieġ kien jiġi ċelebrat bil-forma li aċċettat il-Liġi Kanonika u kellu l-problemi li jaffettwaw il-validita' ta' dan iż-żwieġ kienu jiġu regolati mil-Liġi Kanonika u mit-tribunali riferibbli għal dan il-kontest.

Dan huwa l-isfond li taħtu sar l-Att dwar iż-Żwieġ, jiġifieri l-Liġi taż-Żwieġ ta' l-1975, li kien jaħseb biex jintroduċi l- forma ċivili għaż-żwieġ u wara saru wkoll xi emendi fis-sens li l-forma reliġjuża fiha nnifisha ma jkollhiex validita' jekk ma tkunx akkumpanjata bil- forma li tindika l-istess liġi.

Jiġifieri jekk koppja tagħżel li tiżżewweġ bir-riti tal- Knisja, wara li tiżżewweġ trid tersaq quddiem il-Kummissarju tat-Tiġijiet fejn terġa' tesprimi dak li hemm imfisser fid-dokument in kwestjoni.

Allura ż-żwieġ tal-Knisja biss ma kienx ikun validu għall- effetti ċivili jekk ma kienx ikun akkumpanjat b'dik il- proċedura li għamilt referenza għaliha.

It-tieni fattur huwa li nullita' pronunzjata mit- Tribunal Ċivili m'għandhiex effett quddiem l-Awtoritajiet Ekklesjastiċi.

Jekk koppja jkollha ż-żwieġ tagħha annullat ċivilment, il-partijiet ma jkunux jistgħu jerġgħu jiżżewġu bil-Knisja għaliex l- annullament mogħti mill- awtoritajiet ċivili ma jagħtihomx id-dritt li separatament jiżżewġu ma' ħaddieħor skond il-liġi tal- Knisja, jekk qabel ikunu żżewġu quddiem il- Knisja.

Min-naħa l-oħra jekk koppja jkollha ż-żwieġ tagħha dikjarat null mill- awtoritajiet ċivili, xorta ma jkollhomx id-dritt li jkunu liberi quddiem l- Awtorita' Ekklesjastika.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mintoff bil-permess tal-Ministru.

ONOR.

DOM MINTOFF: Jien inħoss li huwa importanti li nikkjarifikaw jekk hux se nibdew nitkellmu fuq stat ma' stat, jew il-Knisja ma' l- istat, għax milli rajt s'issa l-orjentament ta' dan it-tibdil sar fuq il-fatt li l- Vatikan hu stat u Malta hija stat, mhux fuq il-Knisja u l-istat.

Jien nixtieq li din il-parti tiġi enfasizzata sewwa.

Jekk żewġ persuni l-ewwel darba żżewġu bil-Knisja u mbagħad iż-żwieġ tagħhom ġie annullat mill-istat ta' Malta, issa f'dan il- kontest ma jħarsux iktar lejn il-Knisja, jekk issa qed nikkonsidraw stat ma' stat, imma jridu jħarsu lejn il- Vatikan.

Ma nafx jekk hux qed nagħmel din id-distinzjoni ċara biżżejjed.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, il-punt ta' l-Onor.

Mintoff huwa ċar, pero' jien se niżviluppa l-ħsieb tiegħi u aktar 'il quddiem nidħol ukoll f'dak li qed jissolleva l-Onor.

Mintoff għax l-ewwel qed nipprova nagħti s-sitwazzjoni soċjali f'pajjiżna.

ONOR.

DOM MINTOFF: Għax jekk aħna qed inqisu li dawk li żżewġu l-ewwel darba, iżżewġu quddiem l-istat huwa mod, imma jekk inqisu li żżewġu quddiem ir-reliġjon huwa mod ieħor.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Jien għidt x'inhuma r-realtajiet u l-bżonnijiet soċjali ta' dan il-pajjiż.

Ħalli nieħdu l-każ ta' koppja li żżewġu quddiem il-Knisja f'Malta bis-sistema ta' wara l-1975.

Jekk xi ħadd minnhom qed ifittex illi ż- żwieġ tiegħu jiġi dikjarat null u jkollu ż- żwieġ hekk iddikjarat, dik is-sitwazzjoni li tirriżulta xorta waħda m'għandhiex effett jekk dik il- parti wara tkun trid tiżżewweġ bil-Knisja.

Din hija l- pożizzjoni.

It-tieni ħaġa hija li skond il-Liġi taż-Żwieġ tagħna, taħt ċerti proċeduri, l-annullament jew divorzju ta' żwieġ pronunzjat minn stati oħrajn, għandhom seħħ quddiem il-Qrati ta' Malta u quddiem l-Istat Malti una volta jiġu osservati ċerti formalitajiet.

Jiġifieri kif inhi l-liġi tagħna sentenza fejn żwieġ jiġi dikjarat null minn tribunal Taljan, Ingliż, eċċ. - u fuq dan il-kontest il-liġi tagħna mhux se tinbidel - hija rikonoxxuta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Hawnhekk għandna konfużjoni.

Aħna qed ngħidu li jekk tnejn jiżżewġu bil-Knisja, dawn iżżewġu quddiem l-Istat tal-Vatikan, jew qed ngħidu li dawn iżżewġu skond ir-riti reliġjużi, anke jekk ma jibqax l- istat tal- Vatikan, imma jkun hemm kap reliġjuż?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Mr Speaker, jien qed nipprova nneħħi din il- konfużjoni.

Qed nipprova nispjega li s- sitwazzjoni llum hija li jekk koppja għandha ż-żwieġ tagħha annullat mit-tribunali tal- Knisja, ma jistgħux jerġgħu jiżżewġu quddiem l-Istat Malti jekk ma jkollhomx ukoll l- annullament mogħti mill-Istat Malti, u vici versa.

Jekk koppja għandha ż- żwieġ tagħha annullat mill-Qrati Ċivili, dik il-koppja ma tistax terġa' tiżżewweġ skond ir-reliġjon Kattolika abbażi ta' l- annullament li għandha mill- Istat Malti.

Din hija r- realta' soċjali li għandna llum f'pajjiżna.

Aħna x'irridu nagħmlu permezz ta' dan l- Abbozz li qed inressaq quddiem il-Kamra?

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Jekk ir- realta' li għandna quddiemna llum hija li meta tnejn iżżewġu bil-Knisja, iżżewġu għax marru fl-Istat tal-Vatikan bħalma wieħed mar l-Ingilterra u żżewweġ ċivilment ...

Dak huwa mod, u mhux ir-realta'.

Allura aħna rridu ngħidu minn issa li rridu nitilqu mir- realta' reliġjuża u mmorru fuq ir- realta' ta' stati, għaliex jekk immorru fuq ir-realta' ta' stati, ma nkunux iktar qed inbaxxu rasna għall-kap tar- reliġjon, imma qed ngħidu li hemm stat ieħor li se nagħtuh preferenza fuq l- istat ta' Malta f'pajjiżna.

Hawnhekk hekk qegħdin ngħidu.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Hawnhekk ridtu jasal lill-Onor.

Mintoff.

Għalina r-reliġjon mhix stat, mhix pajjiż.

Ir- realta' soċjali ta' dan il- pajjiż ma tħarisx lejn iż-żwieġ reliġjuż bħal żwieġ ma' stat ieħor, mas-Santa Sede.

Is- Santa Sede hija d-depożitarja, biex ngħid hekk, għal dak li jirrigwarda r-reliġjon Kattolika u din teżisti indipendentement jekk hemmx stat tas-Santa Sede.

Kristu ma ġiex biex jagħmel stati.

Għalina li nipparteċipaw f'din il-fidi u għal oħrajn li jipparteċipaw f'fidijiet oħrajn mill-aspett tagħhom, ir- reliġjon mhijiex stat, fis-sens ta' pajjiż jew gvern.

Pero' ċ- ċittadin Malti li jagħżel li jiżżewweġ skond is- sistema tal- liġi Kattolika - u hawn Malta din hija l-għażla ta' mill- inqas 95% taċ-ċittadini Maltin li jiżżewġu - qed isib sitwazzjoni fejn fil-konfront ta' l-istat iż-żwieġ reliġjuż tiegħu għandu ċerti effetti civili, u jekk jagħżel li ma jiċċelebrax iż-żwieġ tiegħu bir-reliġjon, dan ukoll ikollu ċerti effetti ċivili.

Aħna x'qed ngħidu, Sur President?

Id- dritt ta' l-għażla huwa fundamentali.

Iċ-ċittadin Malti għandu d-dritt li jagħżel li jiżżewweġ jew ċivilment jew inkella l-liġi tal-Knisja.

Fir- realta' soċjali Maltija - u għalhekk bdejt mir- realta' soċjali Maltija - iċ- ċittadin għandu dritt li jekk irid, jagħżel li jiżżewweġ ċivilment.

Din hija għażla sħiħa tiegħu.

Jekk irid jagħżel li jiżżewweġ reliġ- jożament, l-Istat jirrikonoxxi l-effetti ċivili taż-żwieġ tiegħu.

Dan huwa l-ewwel pass li qed isir.

(Interruzzjonijiet) Kieku qegħda kif qed jgħid l-Onor.

Membru ma kienx hemm għalfejn li xi ħadd jieħu għalih għaliex qed nagħmlu dan, pero' mhijiex qegħda hekk.

Kulħadd jaf li mhijiex qegħda hekk għaliex hemm bżonn li tkun accompanied biċ-ċerimonja l- oħra, li ssir prattikament fis- sagristija, quddiem il- Kummissarju taż-Żweġijiet.

(Interruzzjonijiet) Allura qed nibagħtuh hemm ta' xejn!

Jafu li s- sitwazzjoni mhijiex hekk.

(Interruzzjonijiet) Għalhekk qed issir biex noħolqu ħlas għal xi nies!

Ħalli nkompli bil-ħsieb tiegħi u nispera li ma jkollix interruzzjonijiet bla bżonn.

Permezz ta' dan l- Abbozz ta' Liġi qed ngħidu li jekk ċittadin Malti jiżżewweġ ċivilment, hu liberu li jiżżewweġ ċivilment u ħadd m'għandu jipprivah mill-effetti ċivili ta' dak iż-żwieġ għaliex iżżewweġ ċivilment.

Jekk wieħed irid jiżżewweġ reliġjożament, dan għandu l- effetti ċivili daqs iż-żwieġ l- ieħor.

ONOR.

DOM MINTOFF: Mhux reliġjożament, skond ir- reliġjon tal- maġġoranza.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Hemm anke maħsub għal ħaddieħor.

Pero' hawnhekk jien ma narahiex taħt maġġoranza jew minoranza ...

Jien qed ngħid x'inhu l-effett soċjali u r- realta' soċjali ta' artna.

Jien b'hekk bdejt u nixtieq li din wieħed ikompli jifhimha.

Aħna qegħdin ngħidu li f'din ir- realta' soċjali ta' artna wieħed għandu dritt jagħżel jekk iridx jiżżewweġ bir-rit ċivili jew bir-rit reliġjuż.

Dawn iż-żewġ riti huma ugwali għall-effetti ċivili quddiem l- Istat Malti.

Din hija l- pożizzjoni.

ONOR.

DOM MINTOFF: Din kif se tolqot lill-Jehovah's Witnesses?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Fuq din hemm salvagward li jgħid li l-Ministru responsabbli għall-Ġustizzja jista' jiden- tifika dak it-twemmin li huma rigwardati bħala reliġjon, pero' din kienet anke fil-liġi ta' qabel.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

DOM MINTOFF: Aħna issa mhux fuq ir-realta' qegħdin nitkellmu?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Imma anke għal dik ir-realta' hemm maħsub fil-liġi li saret fl- 1975.

Illum aħna qegħdin nagħtu dan id-dritt ta' l- għażla li qabel ma kienx hemm.

B'hekk iċ-ċittadin ikollu l- allegiance tiegħu lejn l- Istat u jkollu l-allegiance tiegħu lejn il-kuxjenza tiegħu.

Aħna nixtiequ li kemm jista' jkun dawn iż-żewġ allegiances ma jagħmlux ħsara lil xulxin.

Allura x'qegħdin ngħidu?

Aħna qegħdin ngħidu li sakemm jiġi osservat dak kollu li għandu x'jaqsam dwar tnidijiet u affarijiet oħra bħal dawn li jagħmilhom l-Istat, iż-żwieġ reliġjuż li jiġi ċelebrat fih innifsu għandu l- effetti ċivili; jintbagħat iċ- ċertifikat taż-żwieġ miċ- ċelebrant u jkollu l-effetti ċivili.

Meta qegħdin nagħmlu dan, mhux qegħdin nagħmlu xi ħaġa straordinarja.

Jekk l- Onor. Karmenu Mifsud Bonniċi jaqbel ma' dan li qed nagħmlu llum, allura m'għandux għalfejn jaħseb fin-negattiv.

(Interru- zzjonijiet) Le, x'Medju Evu hu!

Mela b'din ir-realta' soċjali tal-lum, Malta qed tgħix f'xi Medju Evu!

Fl- Italja, fl-Ingilterra u f'pajjiżi oħrajn, iż-żwieġ reliġjuż huwa rikonoxxut mill- Istat.

Allura aħna għalfejn għandna nbiddlu ċerti ċirkostanzi bħal dawn?

Din ir- realta' soċjali mhijiex realta' medjevali imma hija realta' korretta.

(Interruzzjonijiet) Safejn naf jien, mhux qed inħawwad.

Fl-Ingilterra, ir- reliġjon Kattolika mhijiex ir- reliġjon ta' l-Istat.

Meta dawn jiġu koronati, suppost jaħilfu li għandhom iħarsu ċerti affarijiet tar-reliġjon ta' l-Istat li hija l-Knisja ta' l-Ingilterra.

Jien nixtieq li ma nkunux daqshekk emotivi f'din is-sitwazzjoni.

Iż-żwieġ huwa ħaġa emozzjonali imma din mhijiex xi ħaġa emotiva.

Minn din il-liġi joħorġu sitwazzjonijiet oħra.

Wieħed li jiżżewweġ ċivilment - għax ikun eżerċita d-dritt ta' l- għażla - u jkun irid l- annullament, dak ikun qed jgħid li ż-żwieġ tiegħu se jiġi regolat skond il- provvedimenti tal-liġi li hawn hawnhekk.

Jekk wieħed jagħżel li jiżżewweġ reliġjożament, skond ir-reliġjon Kattolika jew xi reliġjon oħra, li l- validita' taż-żwieġ tiegħu tiġi regolata mis-sistema reliġjuża li hu għażel li jiċċelebra ż-żwieġ tiegħu biha.

Dan hu l-aktar fatt sempliċi dwar kif tista' ssir għażla.

Jekk iż-żewġ partijiet jagħżlu li f'affarijiet li jattakkaw il- validita' taż-żwieġ tagħhom, ikunu obbligati li jimxu skond is-sistema Kanonika, f'dan il-każ jitolbu wkoll li l-Istat jiddikjara jekk iż-żwieġ tagħhom ikunx null jew le.

F'din is-sitwazzjoni aħna ma stajniex ngħidulhom - u fuq din kellna kwestjonijiet u diskussjonijiet twal ma' l- Awtoritajiet Ekklesjastiċi - li l-Knisja għandu jkollha l- esklussivita' biex tirregola ż- żwiġijiet li jsiru kanonikament hawn Malta.

Aħna għidna li qed nissanzjonaw id-dritt ta' l-għażla taċ-ċittadin Malti li jiżżewweġ jew ċivilment jew kanonikament u qed ngħidu wkoll li allavolja wieħed ikun iċċelebra ż-żwieġ kanonikament, l-awtoritajiet Ekklesjastiċi mhux se jkollhom l- esklussivita' ta' dan iż-żwieġ.

Ħalli nispjega dan x'ifisser, sabiex inkun ċar fil-ħsebijiet tiegħi.

Waqt li skond il-Liġi Kanonika, żwieġ ċelebrat kanonikament għandu jkun regolat esklussivament minn dak li tgħid il-Liġi Kanonika, aħna qed ngħidu li din l-esklussivita' ma tistax tmur kontra l- volonta' taż-żewġ partijiet li għalkemm għażlu s- sistema reliġjuża biex tirregola l- validita' taż-żwieġ tagħhom, it-tnejn jaqblu li dan jiġi regolat mil-qrati ordinarji tal-pajjiż.

Aħna ma konniex nafu bis-sentenza li kienet se tingħata mill-Qorti tal- Kassazzjoni wara dawn ix-xhur twal ta' diskussjoni li kellna ma' l-Awtoritajiet Ekklesjas- tiċi.

(Interruzzjonijiet) Jien żgur li ma kontx naf biha, u sirt naf biha issa, meta sar jaf biha kulħadd.

Dawn id- diskussjonijiet ilhom sejrin mill-1988, u daparti ta' l- Awtoritajiet Ekklesjastiċi kien hemm din il- volonta' ta' l- esklussivita'.

Naturalment fhimnihom, pero' ma nistgħux ngħidulhom li jekk iż-żewġ partijiet ...

(Interruzzjonijiet) Sur President, naħseb li din spjegajtha.

Qed ngħid li l-Istat jirrispetta l- volonta' ta' konjugi li jiżżewġu ...

MR SPEAKER: L-Onor.

Mintoff.

ONOR.

DOM MINTOFF: Ir- realta' għidtha bħala reliġjon.

Imma meta ġejtu għad- diskussjonijiet, kif iddiskutejtu magħhom, bħala l- istat ta' Malta ma' l-istat tal-Vatikan, jew l-istat ta' Malta ma' wieħed mir- rappreżentanti ta' Kristu fid- dinja?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, id-diskussjonijiet li kelli ma' l- Awtoritajiet Ekklesjastiċi kienu jikkomprendu kemm ir-rappreżentant tas- Santa Sede kif ukoll l- isqfijiet Maltin.

Jiġifieri f'dan il-kontest ma setax ikun hemm iktar unita' Ekklesjastika minn din.

(Interruzzjonijiet) Aħna qegħdin ngħidu li filwaqt li nifhmu l-aspetti tal-Liġi Kanonika in kwestjoni, ma stajniex ngħidu li lil dawk il- konjugi li għażlu dik is- sistema, imma mbagħad it-tnejn ikunu jridu jwarrbu dik is- sistema li tirregola l- validita' taż-żwieġ tagħhom għal dak li jirrigwarda l- annullamenti, aħna għandna nżommuhom milli jmorru quddiem il-Qrati Ċivili, ladarba ż- żewġ partijiet jaqblu li jridu li l-Qorti Ċivili tirregola din is-sitwazzjoni.

L-awtoritajiet tal-Knisja ħadu nota ta' dak li għidna, li aħna m'aħniex preparati li nressqu quddiem il-Parlament liġi jekk din ma tkunx tinkorpora din il-massima li narawha fundamentali f'dan ir-rigward.

Aħna ridna nassiguraw ukoll li dawk il- koppji Maltin li għandhom iż- żwieġ tagħhom annullat mill- Awtoritajiet Ekklesjastiċi, ikollhom ir- rikonoxximent ċivili ta' dan l-annullament.

Huwa xieraq u korrett li f'każ ta' żwieġ reliġjuż li ġie dikjarat li ma kienx validu, aħna ma nirrikonoxxux dawk id- deċiżjonijiet ta' annullamenti?

Aħna hawn qegħdin ngħidu li jekk koppja kellha ż-żwieġ tagħha dikjarat annullat, voldieri li ma kienx validu meta sar - u għandna nkunu preċiżi meta nitkellmu fuq annullament - ...

Iż-żwieġ validu jiġi annullat għaliex fil-mument tal- kunsens kien hemm xi raġuni li tivvizzja l- kunsens.

(Interruzzjonijiet) Jien il-liġi rajtha u naf li hemm affarijiet li jirregolaw l-annullament fil-Liġi Ċivili, li japplikaw ukoll biex żwieġ jiġi annullat quddiem it- Tribunal tal-Knisja.

Dawn qegħdin elenkati u kull min jaqra din il-Liġi jista' jarahom.

Mela f'dan il-pajjiż qegħdin nagħmlu sew, Sur President, li żwieġ li ġie dikjarat null mill-istess awtorita' reliġjuża li l-koppja tkun għażlet li tiżżewweġ fiha ma nirrikonoxxux?

Aħna qegħdin ngħidu li se nirrikonoxxu n- nullita' ta' dak iż-żwieġ li ġie dikjarat null purche' jiġu osservati ċerti prinċipji li hawn elenkati fl-Abbozz ta' Liġi.

Aħna ma nirrikonoxxux awtomatikament is-sentenzi tan- nullita', imma ngħadduhom minn ċerta proċedura intiża biex tħares ċerti prinċipji regolaturi fundamentali għal dan il-kontest.

Pero' aħna qed ngħidu li ma rridux inċaħħdu l- effetti ċivili liċ-ċittadini Maltin li ottjenew l- annullament taż-żwieġ reliġjuż tagħhom, purche' jiġu garantiti ċerti aspetti importanti fis- sistema ġuridika Maltija.

Mela permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi u tal-ftehim li għamilna ridna li nwasslu dan l-istat ta' fatt, jiġifieri li dawk il-koppji Maltin li għandhom iż-żwieġ tagħhom annullat mill- Awtoritajiet Ekklesjastiċi ikollhom dak l-annullament rikonoxxut mill- istat.

Allura għax qegħdin nagħmlu dan, qisna morna għaż-żmien tal-Medju Evu?

X'hemm medjevali f'dan?

(Interruzzjonijiet) Aħna qegħdin ngħidu bl- iktar mod ċar - biex ma jkunx hemm ekwivoċi - illi f'dan il-kontest, purche' jkunu salvagwardati ċerti prinċipji fondamentali, aħna nirrikonoxxu l-annullament ta' dawk iż-żweġijiet dikjarati nulli mill-Awtoritajiet Ekklesjastiċi.

Dak li aħna nagħtu fil-kontest ta' tant pajjiżi oħrajn, ma nagħtuhx fil-kontest ta' xi ħaġa li għandha iktar rabta minn pajjiż, li hija l-konvinċiment reliġjuż ta' bniedem?

U permezz ta' l-Abbozz ta' Liġi li qed inressqu quddiem din il- Kamra, qed nipprovaw nimxu ma' ċerti prinċipji.

Sur President, aħna qegħdin inkunu ferm attenti li meta niġu għas- sitwazzjoni in kwestjoni, ċerti prinċipji jridu jiġu regolati.

Il-Qorti ta' l-Appell tirreġistra dik id-deċiżjoni billi tagħti digriet li bih tiddikjara deċiżjoni bħala esegwibbli f'Malta.

Pero' dak id-digriet m'għandux jingħata kemm-il darba l-Qorti ta' l-Appell ma tkunx sodisfatta illi:

"it-Tribunal kien kompetenti jiġġudika l-każ ta' nullita' ta' żwieġ sakemm dan iż-żwieġ kien Żwieġ Kattoliku; u

matul u waqt il- proċedimenti quddiem it- Tribunal il-partijiet tgħarrfu sew bid-dritt tagħhom ta' azzjoni u ta' difiża b'mod sostanzjalment mhux differenti mill- prinċipji tal-Kostituzzjoni ta' Malta; u

ma jkunx hemm xi sentenza kuntrarja minn xi qorti li tkun torbot lill- partijiet, u li tkun saret res judicata, ibbażata fuq l-istess raġuni ta' nullita'; u

fil-każ ta' żwieġ ċelebrat f'Malta wara l-11 ta' Awissu, 1975, ikun intbagħat jew ġie trasmess fir-Reġistru Pubbliku l- Att taż-Żwieġ stipulat b'dan l-Att; u

fil-każ ta' deċiżjoni mogħtija fis-16 ta' Lulju, 1975, jew wara, iżda qabel id-dħul fis-seħħ ta' dan l-artikolu, it-talba għar- rikonoxximent tiġi preżentata sew mir-raġel kif ukoll mill-mara; jew meta tiġi preżentata minn parti miżżewġa waħda biss tkun sodisfatta li l-parti miżżewġa l-oħra ma topponix għar-reġistrazz- joni tad-deċiżjoni.".

Imbagħad hemm eżaminat aspett partikolari.

Imma x'inhu l- iskop ta' dak li qed ngħid jien?

Il-Qorti tagħna, permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, se tagħti l-esegwibilita' għal dik is-sentenza fil-ħarsien ta' ċerti prinċipji fundamentali fil-Kostituzzjoni tagħna.

Il- prinċipji huma dawk li jien elenkajt apposta hawnhekk ħalli nkunu speċifiċi u allura l- esegwibilita' ta' dik is- sentenza tal-Tribunal Ekklesjastiku tiġi in forza tal-ħarsien ta' dawk il- prinċipji.

F'dawk iċ- ċirkostanzi biss il-Qorti ta' l-Appell tirreġistra dik is- sentenza.

Mela aħna, x'qegħdin verament nagħmlu?

Aħna qed nirrikonoxxu r-realta' soċjali li għandu l-pajjiż li qed tinħass minn mijiet ta' ċittadini Maltin.

Permezz ta' dan l-Abbozz ta' Liġi rridu li nirranġaw sitwazzjoni li ż- żmien uriena li jeħtieġ li tiġi sistemata.

Aħna la qegħdin immorru lura għall-epoka tal- Medju Evu, la għall-epoka ta' Biżanzju u lanqas għall-epoka iktar viċina ta' l-Ayatollah.

M'aħna nagħmlu xejn minn dan kollu.

Li qegħdin nagħmlu huwa li sempliċement nirrikonoxxu l- aġir ta' ċittadini Maltin li għamlu ċertu għażla u għandhom ċerta sentenza fil-konfront tagħhom, purche' dik is- sentenza għandha l-parametri li llum ipprovajt nispjega lill- Kamra.

Aħna nixtiequ naraw li din is- sitwazzjoni tiġi konsidrata esegwibili f'Malta.

Aħna ma tajna l-esklussivita' lil ħadd u rrikonoxxejna r- realta' soċjali, jiġifieri ż- żwieġ reliġjuż ċelebrat hawn Malta.

U mhux biss irrikonoxxejna dan, imma qed nagħtu wkoll l-esegwibilita' ta' sentenza ta' nullita' fl- isfond tal-ħarsien tal- prinċipji bażiċi tal-liġi ta' Malta.

Mela l-għaqdiet favur id-drittijiet ta' l-irġiel u għaqdiet oħra jistgħu jipprotestaw ...

Jien nirrispetta lil kulħadd u trid tirrispetta l- argumenti li jġib kulħadd, anke jekk ma taqbilx magħhom, pero' ma jistgħux jgħidu li aħna, b'dan il-metodu u fil-ħarsien ta' dan li qed ngħidu, b'xi mod naqqasna d- drittijiet ta' xi ħadd.

Aħna qegħdin nagħtu d-drittijiet u mhux innaqqsuhom, qed inħarsu d-drittijiet u mhux nimminimizzawhom, qegħdin nirreġistraw drittijiet akkwiżiti u mhux inħassruhom.

Dan hu l-iskop kollu ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Sur President, imbagħad hemm aspett li jirrikjedi spjegazzjoni ta' loġika warajh.

Dan hu l-każ meta żewġ konjugi jagħżlu li jiżżewġu - għax għandhom id-dritt ta' l-għażla - bis-sistema reliġjuża għall- effetti kollha - kemm tar- reliġjon tagħhom u kemm għall- effetti ċivili - u tqum kwestjoni bejniethom dwar il- validita' taż-żwieġ tagħhom u parti tkun trid tannulla ż- żwieġ tagħha.

Jekk it-tnejn għażlu r-rit reliġjuż, dawn għażlu li jiġi regolat bit- Tribunal Ekklesjastiku.

Issa jekk it-tnejn jgħidu li allavolja għażlu t-Tribunal Ekklesjastiku, jaqblu li jmorru quddiem it- Tribunal Ċivili għall-annullament, jistgħu jagħmlu dan.

Jekk parti tgħid li trid tmur quddiem it- Tribunal Ekklesjastiku u mhux it-Tribunal Ċivili, billi oriġinarjament it-tnejn kienu għażlu s-sistema Ekklesjastika, wieħed ma jistax unilateralment iwaqqa' dak li kien miftiehem bilateralment.

Jista' jkun li ħadd minn dawn it-tnejn ikun beda l-proċeduri quddiem it- Tribunal tal-Qorti Ċivili u l- ieħor jgħid: La aħna t-tnejn intrabatna li mmorru quddiem it-Tribunal Ekklesjastiku u quddiem it-Tribunal Ċivili u qbilna li tiġi regolata s- sistema Ekklesjastika, wieħed kif jista' jaqbad u jħassar il- volonta' tagħna t-tnejn?

F'dan il-kontest, aħna qgħadna attenti ħafna li ngħidu - u huwa importanti li wieħed jirrealizza x'qed isir - li jekk wieħed jitlob l- annullament, imur quddiem it- Tribunal Ekklesjastiku.

Jekk parti mill-koppja li tiżżewweġ bil-Knisja tressaq l-azzjoni quddiem it-Tribunal Ċivili u l- parti l-oħra tkun trid tagħmel kawża biex iġġib l-annullament quddiem it-Tribunal Ekklesjastiku, il-Qorti tieqaf hemm.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nerġa' nirrepeti ftit ħalli l- affarijiet ikunu ċari.

(Interruzzjonijiet) Dak huwa li qegħdin ngħidu aħna.

Naħseb li l-Onor.

Karmenu Mifsud Bonnici qed jgħid li jekk ir- raġel, per eżempju, ikun għamel kawża quddiem it-Tribunal Ċivili u l- mara tgħid li ż- żwieġ ikun validu ...

(Interruzzjonijiet) Intom għidtulna li aħna morna lura għaż-żmenijiet ta' l-Ayatollah, għaż-żmien tal- Medju Evu u għall-epoka tal-Biżantini.

Imma aħna għamilna xi ħaġa ħażina b'dan li qed nagħmlu?

Dażgur li le!

Aħna għamilna tajjeb.

Aħna qegħdin ngħidu li jekk ikun hemm xi ħadd li jkun irid jikkontesta, jista' jikkontesta fil-Qorti, u jekk xi ħadd ikun irid li n-nullita' taż-żwieġ tiegħu tiġi regolata mill-Knisja Kattolika li jkun iżżewweġ taħtha, allura f'dak il-każ jista' jmur hemm.

Dan hu li qed nipprovaw ngħidu.

Hawnhekk tibda tinduna li forsi hawn nuqqas ta' kjarezza.

(Interruzzjonijiet) Jien qed nipprova infiehem ftit b'mod ċar x'hemm f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

Jiena ma rridx li jkun hemm misconceptions jew li nagħtu impressjonijiet żbaljati ta' xi esklussivita' meta aħna m'aħna qed nagħtu ebda esklussivita'.

Aħna qed inħarsu l-volonta' tal-konjuġi u qed ngħidu li dawk li jridu jiżżewġu ċivilment għandhom id- dritt li jagħmlu dan il-metodu u dawk li jridu jiżżewġu bis- sistema reliġjuża, għandhom id- dritt li jagħżlu din.

Jekk imbagħad ikun hemm xi kwestjoni u ż-żwieġ ta' dawk li jagħżlu li jiżżewġu bil-Knisja jiġi dikjarat null mit-Tribunali Ekklesjastiċi, aħna qed ngħidu li dak se jkun esegwibbli anke f'pajjiżna, basta jiġu mħarsin ċerti prinċipji li huma importanti għas-sistema kostituzzjonali tagħna.

(Interruzzjonijiet) Iva, se nirrikonoxxuhom u se nirrenduhom esegwibbli - biex nuża l-kliem preċiżi tal-liġi - imma l-Qorti ta' l-Appell trid tkun sodisfatta li ġew imħarsa ċerti prinċipji importanti.

MR SPEAKER: Onorevoli, sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Iva, nibqa' in possession.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, nipproponi l- Aġġornament tal- Kamra għal nhar l-Erbgħa, 17 ta' Frar, fis-6.00 p.m. b'din l-agenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il- Meetings Pubbliċi - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar ir- Ratifika tal-Liġi tal- Baħar - Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Karti ta' l- Identita' - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jħassar l-Att dwar it-Taxxa tal- Mewt u tad-Donazzjoni - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Iżvilupp Industrijali - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Guido De Marco.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Sur President, il-bieraħ waqt l- Aġġornament qgħadt attent ħafna nisma' lill-kollega tiegħi l- Onor. George Vella kemm għall- mod kif tkellem u iktar u iktar għall-kontenut ta' dak li qal.

U għalhekk issa nixtieq li nkunu daqsxejn preċiżi.

L- ewwelnett jien noqgħod attent ħafna - u dan nattribwih għat- training tiegħi bħala avukat - għad- differenza bejn allegazz- joni, investigazzjoni, akkuża u ħtija.

Ma nixtieqx li min ikun qed jiġi sempliċement investigat naslu għall- konklużjoni li dan il-bniedem huwa ħati.

Alla biss jaf kemm iġġellidt kawżi fuq dan il- prinċipju tant importanti u jista' jkun min ikun għaliex ma nħobbx li bniedem jiġi mtebba' jekk m'għandux dikjarazzjoni ta' ħtija.

Issa jien qed ngħid dawn l-affarijiet għaliex saru diversi referenzi għal individwi barra minn Malta li b'xi mod jew ieħor huma implikati f'xi sitwazzjoni li qed tiġri fil-pajjiż viċin tagħna, l-Italja.

Għaliex qed ngħid dan?

Għaliex ma nixtieqx li aħna nibdew insegwu t-tip ta' mentalita' li nagħmlu sentenzi permezz tar-radju jew tat-televiżjoni billi ġġib bniedem ripetutament fuq it- television b'mod li timplika li bniedem huwa ħati ta' xi ħaġa, meta ħafna drabi lanqas biss ikun akkużat, imma jkun qed jiġi investigat.

Dan mhuwiex korrett fih innifsu u naħseb li bħali, l-Onor.

George Vella, jħares lejn dan il-prinċipju bħala prinċipju importanti ħafna għal stat ċivili dwar kif aħna nirregolaw ruħna u ħajjitna.

Jekk wieħed iħares lejn is- sitwazzjoni fl-Italja, isib li numru kbir ta' industrijalisti jew imprendituri Taljani huma b'xi mod involuti f'dawn l- investigazzjonijiet.

Hawnhekk għandna noqogħdu attenti li mhux għaliex dawn il-kumpanniji kbar li għandhom isem internazzjonali u nazzjonali kienu f'Malta, qegħdin f'Malta jew għada pitgħada jistgħu jkunu f'Malta, naqbdu u nagħmlu preġudizzji bla bżonn.

Jiena forsi wieħed minn dawk li l- aktar ninsisti għat-trasparenza, kemm fil-politika u aktar u aktar fl-għoti ta' kuntratti u aspetti simili bħal dawn.

U forsi waħda mill-aktar affarijiet tajba li introduċiet din l-Amministrazzjoni hija li l-kuntratti jinfetħu pubblikament.

Għaliex għalkemm dan mhuwiex is-salvagward finali, huwa metodu ta' kontroll fih innifsu.

Huwa tajjeb li dawn it-tip ta' tranżazzjonijiet allavolja f'aspetti kummerċjali, kemm jista' jkun issir b'mod trasparenti fl-interess ta' kulħadd.

Hawnhekk irridu nkunu ċari ħafna.

Il-konċett tat- tangenti jagħmel ħsara kbira fil-ħajja politika, ekonomika u soċjali ta' kull pajjiż għaliex hija sistema li tnawwar minn ġewwa kwalunkwe pajjiż.

L-idea li biex takkwista permess jew kuntratt hemm bżonn ixxaħħam jew tagħti xi flus, naħseb li hija idea li tagħmel ħsara lill-iżvilupp ta' kull pajjiż.

Naturalment mhux il-kompitu tagħna li ngħaddu ġudizzji fuq affarijiet u forsi wieħed jgħid li f'xi pajjiżi din donnha saret sistema aċċettata b'mod taċitu.

L-aħħar ħaġa li għandna nagħmlu hija li ngħaddu ġudizzji fuq ħaddieħor, pero' naħseb li huwa importanti li bħala linja politika, kemm tal- Gvern kif ukoll ta' dan il- pajjiż, nikkonsidraw is-sistema tat-tangenti bħala sistema li tnawwar u tneħħi l-fiduċja fil- klassi politika ta' pajjiż.

Aħna kommessi għal dan u naħseb li ħadd minna m'għandu jkollu dubju dwar dan il-punt.

Aħna ma rridux naqbdu u nqisu bħala ħati lil min qed jiġi investigat u ma nistgħux naslu għal konklużjonijiet minn dak li nisimgħu fuq ir-radju jew li naqraw fil-ġurnali.

Per eżempju, ili ħafna nisma' fuq l-Onor.

Craxi, pero' ma nistax ngħid li xi darba smajtu jammetti xi ħaġa, u m'inix informat li ammetta.

Pero' anke kieku dawn l-allegazzjonijiet huma minnhom, aħna għandna neħduha kontra nies li mill-1960 'l hawn ikkontribwew ħafna fil- qasam tat-turiżmu ta' pajjiżna?

Voldieri kieku stess dawn huma fatti, dawn jimpinġu kontra min għal aktar minn 30 sena ta kontribut pożittiv fil- qasam tat-turiżmu Malti, partikolarment fl-iżvilupp tat- turiżmu f'Għawdex?

Naturalment kull min jagħmel investiment jagħmlu biex jaqla' l-flus u mhux biex jitlef, imma pajjiżna verament jeħtieġ l-investiment għal diversi raġunijiet.

Qed ngħid hekk għax ma nixtieqx li bi kliem provokat mill- korrettezza tal-ħsieb - għax irrid inkun leali anke lejn il- kollega tiegħi, l-Onor.

George Vella, u huwa importanti li nkunu leali reċiprokament - ...

Il-ħsieb huwa li jkollna l- indafa fil-politika u rridu li l-ebda aspett ta' tangentopoli - qed nuża din il-kelma ormai ġdida imma li issa hija aċċettata fil-vokabolarju - ma jersaq b'xi mod lejn pajjiżna.

Anke jekk kien hawn xi sistema bħal din eżistenti f'pajjiżna ...

Aħna għandna r-responsabilita' kollha li naraw li dan ma jiġrix f'pajjiżna u naħseb li ż-żewġ partiti fehmu din ir- responsabilita' fl-aġir tagħhom - għax aġir bħal dan hu ta' ħsara għal pajjiżna.

Pero' mbagħad ma rridux niġbdu serje ta' konklużjonijiet kif, fil- fehma tiegħi, għamel l-Onor.

Vella l-bieraħ.

Issemma l-każ ta' Roberto Memmo li għandu x'jaqsam mal- proġett ta' Chambray.

Jien ma nafux, naf biss dak li qrajt fuqu, u lanqas qatt rajtu f'ħajti.

U għaliex ma nafux ma nistax ngħid li hu raġel mill- aħjar.

Il- ġudizzju tiegħi f'dan il-kontest hu irrelevanti.

Rigward il-kuntratt li kien hemm, naħseb li kulħadd jaqbel li dak il-kuntratt ġie dibattut hawnhekk bl-aktar mod ampju u sħiħ f'din il-Kamra.

Mingħalija kien se jiġi dibattut fi żmien iqsar pero' donnu dan il-Parlament ried aktar żmien biex jippronunzja ruħu fuqu, kif jaf l-Onor.

Vella.

Jien nista' ngħid li l- Parlament sostanzjalment ried iżjed żmien biex jiddibatti dak il-kuntratt u għalhekk ħa ż- żmien kollu li deherlu li għandu jieħu biex jiddibattih.

La saru giljottini u lanqas motions of closure għaliex hekk għandu jsir.

Mod tajjeb ta' kif qed jaġixxi dan il- Parlament hu li kull naħa f'dan il- Parlament qed taġixxi b'sens kbir ta' responsabilita'.

Jien m'inix qiegħed nikkritika lill- Oppożizzjoni għaliex dehrilha li jrid ikollha aktar żmien biex tivventila l-ħsebijiet u l-problemi tagħha.

Naħseb li kulħadd irid il- ġid ta' artna, kulħadd irid illi t-turiżmu, partikolarment f'Għawdex, jikber.

Il-pjan ta' Chambray kien ilu jiġi dibattut għal ħafna żmien taħt iż-żewġ Amministrazzjonijiet għax kulħadd irid li Chambray jirnexxi.

Għalhekk aħna mhux qed nitkellmu fuq xi ħaġa li ma nixtiqux.

Chambray għandu potenzjal turistiku enormi għall-gżejjer tagħna.

Issa ntqal li Memmo kien mażun, pero' jien ma nafx x'inhu.

Jien nassumi li dan huwa finanzjier tajjeb.

Jien ma qrajtx li dan jirriċikla flus ħżiena, kif qal l-Onor.

George Vella.

Allura Fiorini, il-financial advisor ta' Craxi neċessarjment qed jgħid il- verita'?

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, la aħna u lanqas tan- naħa l-oħra ma rridu li ma' l- iżvilupp ta' Malta jkun hawn imċappsin nies bħal dawn.

Għalhekk minflok noqogħdu nopponu lil xulxin, għandna nagħmlu l-indaġini tagħna.

Il- Prim Ministru qal li m'għandux fiduċja f'min ikun f'xi setet sigrieti, u aħna naqblu ma' dan.

Jien kieku lanqas negozju magħhom ma nagħmel.

F'dan l- ispirtu qed nitkellem jien.

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Skond il-"Panorama" bejn l-1977 u l-1978 dan kien ...

Jien nemmen li aħna għandna noqogħdu attenti - u l-Onor.

Vella kien attent - li ma ngħaġġlux biex nagħmlu ċerti konklużjonijiet u nitfgħu dellijiet bil-mod kif forsi setgħu ntefgħu.

Fuq stazzjon tar-radju partikolari - mingħalija fuq Radio 101 - jien u l-Onor.

Vella ħadna parti f'diskussjoni dwar il- klassi politika tagħna.

Jien konvint li l-klassi politika Maltija, bl-eċċezzjonijiet li jkun hemm - u anke fl-istorja tal- Papiet u fl-aqwa professjonijiet nobbli hemm l- eċċezzjonijiet - hija klassi dedikata li tat lill-pajjiż u li qed tikkontribwixxi għal dan il- pajjiż.

Jekk dan il-pajjiż mexa l-mixja tiegħu f'dawn l- aħħar snin kollha - qed nirreferi għall-milja ta' dawn is-snin fejn il-Malti kellu r- responsabilita' għat-tmexxija ta' artu - dan huwa grazzi għall-politiċi Maltin.

U l- klassi politika m'għandhiex bżonn li nħammġuha jew li nitfgħu dellijiet fuqha.

Jien nemmen li l-klassi politika hija klassi ta' nies dedikati għal artna u hemm bżonn li din il-ħaġa nemmnuha aħna stess u nkunu aħna l-iktar nies konvinti f'dan il-konċett.

Jien nemmen li l-klassi politika hija klassi tajba għalkemm għandha wkoll id- difetti tagħha, u forsi jiena l-iktar wieħed fostkom li għandi difetti.

Pero' naħseb li l- onesta' politika tagħna lkoll hawnhekk hija above reproach.

Issemma wkoll hawnhekk dak li qal il-Prim Ministru fuq l- għoli tal- ħajja.

Il-Prim Ministru qal li l- iżvalutazzjoni tista' ġġib xi żieda fil- prezzijiet ta' xi oġġetti, pero' l-għażla li kellu dan il-Gvern hija l- għażla li kellu l-Gvern ta' qabel, u li m'għamilhiex.

U hawnhekk qed nirreferi għall- iżvalutazzjoni tal-lira Maltija.

F'sitwazzjoni fejn kien hemm żvalutazzjoni fil- lira Taljana, fil-peseta Spanjola, fil-lira Ingliża u fl-escudo Portugiż - li huma relevanti ħafna għalina, kemm għal dak li jirrigwarda n- negozju ma' l-Italja, kif ukoll għal dak li jirrigwarda t- turiżmu, li ħafna minnu jiġi mill-Ingilterra, u Spanja u l- Portugall huma kompetituri tagħna - l-għażla kienet li jew jiżdiedu l- prezzijiet ta' xi oġġetti, jew ikun hawn in-nies qegħda.

U kif qal il-Prim Ministru stess, l-għażla li għamilna kienet li jiġu salvati l-impiegi tan- nies għaliex, kif qal l-istess Onor. Alfred Sant, jekk in-nies jibdew jaħdmu four-day week tkun qed tnaqqsilhom aktar minn 20% mill-paga tagħhom, jiġifieri tkun qed tgħolli l-ħajja b'20%.

Meta tħalli lil dawn in-nies qegħda tkun qed tgħolli l- ħajja daqs il-fatt li m'għandux il- paga.

Voldieri dan hu li qal il-Prim Ministru, u naħseb li dan huwa ġudizzju u responsabilita' politika li trid tiżinhom qabel teħodhom.

Imma jien konvint li kieku l- Onor. Vella jew il-Kap ta' l- Oppożizzjoni preżenti kienu fil-gvern, probabbilment kienu jaslu għall-istess konklużjoni fid-dawl ta' l-iżviluppi internazzjonali ta' madwarna.

Jien ma nsib xejn ħażin li ssir il-kritika għaliex kif jgħidu l-Ingliżi, a strong Opposition makes a strong Government, u aħna rridu li nkunu a strong Government, jiġifieri rridu li jkollna Oppożizzjoni b'saħħitha, pero' fil- lealta' reċiproka u fil-komprensjoni ta' dak li nkunu għidna.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li nixtieq illi dan il- pajjiż ikompli l-mixja tiegħu 'l quddiem.

Jien nemmen li llum iż-żewġ naħat saru jemmnu - forsi iktar minn qatt qabel u forsi minħabba l-esperjenzi ta' qabel - fil- bżonn għat- trasparenza fil-politika.

L- Onor. Vella qal ukoll li għandu jkollna kumitati tal-Kamra b'enfasi partikolari f'dan il- kontest.

Jien naqbel li għandu jkun hemm public accounts committee u fil-fatt qed inlesti t-triq biex dan ikun jista' jsir.

L-Onor.

Vella japprezza li hemm ċerti dettalji li rridu narawhom biex dawn l-affarijiet nibdewhom tajjeb, u naturalment 'il quddiem ninforma kemm lill- President tal-Kamra u kemm lill- kollega tiegħi l-Onor.

Vella dwar dak li nkunu ppjanajna.

Pero' għandna nimxu 'l quddiem billi nibżgħu għal isimna u għandna nkunu aħna li nħarsu l-kontribut tal- politika f'Malta mhux biss billi naqbżu għal xulxin fis- sens korrett tal-kelma, imma fis-sens li bl-aġir tagħna, il- poplu tagħna jirrealizza li l- klassi politika li għandu tirrifletti tajjeb fuq il- votanti tiegħu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Falzon.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mr Speaker, irrid nagħmel referenza għall- Aġġornament li sar fit-2 ta' Frar meta tkellem l-Onor.

Joe Debono Grech.

L- ewwel ħaġa li qal kienet li qed nagħmlu diskriminazzjoni politika għaliex fejn joqogħdu n-Nazzjonalisti tajna it- tarmac, imbagħad inqabżet xi biċċa triq u lil xi ħaddieħor għamilnilu l-bankina.

Jien ma nafx għal fejn kien qed jirreferi, ħlief għall-eżempju li semma, pero' żgur li m'hemm imkien li nagħtu t-tarmac fejn hemm in-Nazzjonalisti u mbagħad naqbżu fejn m'hemmx Nazzjonalisti.

L-ewwelnett, hawn nies li ma tkunx taf humiex Nazzjonalisti jew le, u lanqas irrid inkun naf x'inhuma.

Pero' żgur li dan mhuwiex il- mod kif isiru l-affarijiet.

Għamel ukoll referenza għal xi xogħol f'bankina li saret quddiem id-Dolphin Supermarket, Ħal Balzan.

Hawnhekk nixtieq ngħid li kontra l-impressjoni li ta hu, ix-xogħol ta' surfacing li sar hemmhekk - li mhuwiex tip ta' madum kif qal hu imma huwa speċi ta' imprinting fuq il-concrete - sar mid-ditta mqabbda mis- sidien tas- supermarket stess u mhux mill-ħaddiema tal-Gvern.

Il-Gvern għamel parti mix- xogħol fejn kien hemm bankina li kellha problemi ta' livelli u parti mix-xogħol fejn ma kienx hemm bankina.

Fil-fatt ipprovda l-concrete kif isir normalment kieku saret il- bankina.

Pero' fejn ingħata konkos ġdid fejn diġa' kien hemm qabel u sar dak il-proċess ta' imprinting fuq il- concrete, dan sar għas-spejjeż tas-sidien tas-supermarket.

Infatti għandhom xogħol ieħor bħal dan ġewwa u allura lill-Onor.

Debono Grech nista' nserraħlu moħħu li l-Gvern għamel biss spejjeż daqslikieku kienet se ssir bankina normali u x-xogħol li kien hemm bżonn isir minn ditta privata biex sar dak it- tip ta' texture ta' imprinting fuq il-concrete ħallas ħalih proprju s-sid tas-supermarket.

Forsi l-Onor.

Debono Grech għamel id- domanda b'mod sarkastiku, pero' l-verita' hija din.

Jiena nista' ngħidlu li żgur li lanqas jidħlilna f'moħħna li noqogħdu nagħmlu dawn it-tip ta' bankini li jiswew aktar flus biex naqdu lil xi hadd, ħabib tagħna jew mhux, kif qal hu.

Mr Speaker, dak inhar għamel xi referenza wkoll għall-plots f'Tal-Qattus u qal li s-sidien irċevew avviż mingħand il- Housing Authority fejn ġew mgħarrfa li jekk ma jibnux sat- tali ġurnata, jeħdulhom il- plot.

Jista' jkun li ġara hekk.

F'Tal-Qattus kien hemm problemi ta' nies li ppretendew li jingħataw xi tip ta' kumpens jew akkommodazzjoni, jiġifieri xi kmamar jew xi ħaġa alternattiva għal dak li kellhom.

Meta jkollna dan it- tip ta' problemi li minħabba proġett se taqla' lil xi ħadd minn fejn qiegħed, aħna kemm jista' jkun ma nimxux bid-daqqa tas-sejf imma nipprovaw nipperswadu lil dak li jkun li l-affarijiet nagħmluhom bid- djalogu.

Naħseb li jirnexxielna nagħmlu dan għalkemm indumu ftit aktar biex nagħmlu l- affarijiet mingħajr ma nurtaw kemm jista' jkun lin-nies.

Jista' jiġri li jkun hemm xi ħadd li jkun ingħata plot ta' l-HOS u ma jkunx jista' jibni, il-plot ma jkunx jista' jutilizzaha mill-ewwel, u għalhekk wieħed dejjem irid jipprova jibbilanċja t-talbiet ta' naħa mat-talbiet ta' naħa oħra.

Nassigura lil kulħadd li meta jkun hemm dawn il- problemi, nieħdu ħsiebhom mill- ewwel.

Issa li għamilna riformi fid- Dipartiment tax-Xogħlijiet, qed naħdmu biex nipprogrammaw l- affarijiet.

Per eżempju, fil-Cottonera, il-foreman tad- distrett kien ikollu ħafna talbiet u pressjonijiet mingħand inkwilini ta' proprjeta' tal-Gvern dwar tiswijiet.

Il-fatt li sseparajna din il-funzjoni tal- Public Works u l-manutenzjoni tal-postijiet tal-Gvern tajnieha lid- Dipartiment tal- Manutenzjoni tal-Housing, diġa' qed tħalli effett pożittiv, għaliex issa l-foreman tad- distrett huwa fil-liberta' li jagħmel xogħlijiet oħra li qabel minħabba l-pressjoni tan- nies ma kienx ikun possibbli li jsiru.

Rigward it-toroq, kif diġa' għidt, qed jitħejja programm ta' riabilitazzjoni.

Bħalissa qed nagħmlu surveys dwar liema huma t-toroq li għandhom l-iktar bżonn ta' riabilitazzjoni u ladarba nissetiljaw l-affarijiet u jingħataw xi tenders li nħarġu, jekk Alla jrid, mix-xahar id- dieħel inkunu nistgħu nibdew dan il-programm.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il- ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar l-Erbgħa, 17 ta' Frar, fis-6.00 p.m. bl- agenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

Valletta,Due Balli,Trasport pubbliku schs,Valletta,Due Balli,Trasport pubbliku falm,Valletta,Due Balli,Trasport pubbliku VALLETTA: DUE BALLI - BUS SHELTER

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jidhirlu l- Ministru li għandha ssir bus shelter in-naħa tad-Due Balli jew fejn Sant'Iermu l-Belt Valletta biex in-nies, l-aktar l-anzjani jistkennu sew, huma u jistennew il-karozza Nru. 98 ġejja tiġborhom?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Id- dipartiment koncernat kien diga' kkonsidra w approva l- bini ta' bus shelter fl-inhawi msemmija u dan gie nkluz sabiex isir ma' xoghol iehor simili f'lokalitajiet ohrajn.

Valletta,Marsamxett,Tindif schs,Valletta,Marsamxett,Tindif falm,Valletta,Marsamxett,Tindif VALLETTA: MARSAMXETT - TINDIF

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Meta se tiġi mnaddfa l-akwata ta' Marsamxett il-Belt Valletta fejn il-pitch tal-waterpolo mill-ħmieġ, mandra u ntejjen li dwaru hemm ilmenti?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- post indikat mill-Onor.

Membru jitnaddaf regolarment.

Ma jirrizultalix li hemm xi lmenti partikolari dwar hmieg hemmhekk.

Valletta,Triq Karri,Tindif schs,Valletta,Triq Karri,Tindif falm,Valletta,Triq Karri,Tindif VALLETTA: TRIQ KARRI - TINDIF

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: F'liema stadju ta' progress jinsab ix-xogħol ta' rranġar, tindif u ta' żamma ta' ndafa fi Triq Karri, il- Belt?

Kemm ilha miftuħa l- lavatory għaż-żewġ sessi fl- imsemmija triq kif wiegħed il- Ministru permezz ta' risposta li tani?

Kemm ġie jiswa x- xogħol u fiex kien jikkonsisti x- xogħol ta' konverżjoni tal- lavatory għal waħda li tintuża miż-żewġ sessi?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- latrina fi Triq Karri, l-Belt ghadha ma nfethitx anke jekk issa hafna mix-xoghol tlesta u huwa mahsub li tinfetah dalwaqt.

Din il-latrina qabel kienet ghall-irgiel biss filwaqt li issa nqasmet fi tnejn, parti ghall-irgiel u parti ghan-nisa.

Dan involva certu xoghol izda huwa korrett li jinghad li sar hafna xoghol iehor li kien ikollu jsir anke kieku din il- latrina baqghet ghall-irgiel biss.

Dan ix-xoghol kien jinkludi sistema gdida ta' 'drains', kisi tal-hitan bi 'bricks' ghal kontra l-umdita' u xoghol iehor simili biex jittranga l-post ghal wiehed ta' kwalita' ahjar milli kienet qabel.

Meta jitlesta x-xoghol kollu nkun f'pozizzjoni li naghti t- total finali ta' l-ispejjez li saru.

Ghaqda Kittieba Sportivi cilj,Ghaqda Kittieba Sportivi frem,Ghaqda Kittieba Sportivi SPORTS WRITERS ASSOCIATION

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Il- Ministru se jagħti l-10 ijiem leave bi ħlas għal attivitajiet sportivi barra minn Malta li ta għall-qasam tal-kultura, lill-membri ta' l- iSportwriters Association li huma impjegati tal-Gvern biex huma wkoll jkunu jistgħu jaqdu dmirhom bla ma jbatu finanzjarjament?

Kemm hemm impjegati simili ma' l-isportswriters Associa- tion?

Min huma?

Fejn jaħdmu u ta' liema ġurnali/mezzi tax- Xandir huma korrispondenti separatament?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Rigward l-ewwel parti tal- mistoqsija, l-Ministeru tiegħi qed jistudja l-possibilita' biex il-kittieba/ kummentaturi/ ko- ordinaturi sportivi wkoll jingħataw leave bi ħlas waqt li jkunu mpenjati jirrapportaw attivitajiet sportivi nternazzjonali barra minn pajjiżna.

Għat-tieni parti tal- mistoqsija, ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- Ministeru m'għandux din l-informazzjoni.

Kampjonat Dinji tas-Snooker cilj,Kampjonat Dinji tas-Snooker frem,Kampjonat Dinji tas-Snooker WORLD SNOOKER CHAMPIONSHIPS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Kemm kien hemm impjegati tal-Gvern jew korpi parastatali li kienu involuti fl- organizzazzjoni tal-World Snooker Championships li saru dan l-aħħar f'pajjiżna?

Ingħataw leave bi ħlas biex ikunu jistgħu jipparteċipaw/ jorganizzaw dan l-avveniment?

Saret talba simili lill- Gvern?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Kien hemm żewġ impjegati tal-Gvern li kienu nvoluti fl-organizzazzjoni tal-World Championships li saru dan l-aħħar u li għamlu talba biex jingħatw leave speċjali bi ħlas.

It-talba tagħhom ma setgħetx tiġi milqugħa, għaliex iċ- ċirkulari ta' l- OPM 2/88 ma tapplikax għal avvenimenti internazzjonali li jiġu organizzati f'pajjiżna.

Kien hemm erba' mpjegati ma' kumpanniji Parastatali li wkoll kienu nvoluti fl-organizzazzjoni bħala referees.

Hija fil- gurisdizzjoni taċ- Chairman tal- kumpannija li jiddeċiedi jekk dawn jingħatawx leave bi ħlas jew le għal avvenimenti bħal dawn.

Sports,Partecipazzjoni cilj,Sports,Partecipazzjoni frem,Sports,Partecipazzjoni SPORTS - PARTEĊIPAZZJONI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Impjegati tal- Gvern/Parastatali li jieħdu sehem f'avvenimenti sprotivi internazzjonali f'Malta/barra minn Malta jingħataw leave bi ħlas bħala policy biex ikunu jistgħu jippartecipaw f'tali avvenimenti lokali u anke barranin?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Impjegati tal-Gvern li jieħdu sehem f'avvenimenti sportivi internazzjonali barra minn Malta jingħataw leave speċjali bil- ħlas.

Dan il-leave beda jingħata lil dawn l-impjegati għall-ewwel darba f'pajjiżna minn Frar ta' l-1988 skond iċ- ċirkulari ta' l-Uffiċċju tal- Prim Ministru, Nru. 2/88.

Dan il-leave jingħata biss għall-parteċipazzjoni f'avvenimenti sportivi barra minn Malta.

Rigward l-impjegati ma' kumpanniji Parastatali, hija fil-ġurisdizzjoni ta' Chairman tal-kumpannija jekk jingħatax dan il-leave jew le.

Bidnija,Shooting range cilj,Bidnija,Shooting range frem,Bidnija,Shooting range BIDNIJA - SHOOTING RANGE

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għaż-Żgħażagħ u Kultura: Jista' l-Ministru jgħid lil min ġie allokat ix- xogħol għat-tibdil tax- shooting range fil-Bidnija għal wieħed ta' livell internazzjonali biex isiru fih il-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar is-sena d-dieħla?

Din l-allokazzjoni ingħatat permezz ta' tender?

Jekk fl- affermattiv, jista' l-Ministru jgħid x'tenders intefgħu u minn min?

Jekk fin-negattiv, għalfejn le?

X'inhu x-xogħol rikjest biex ix-shooting range tal-Bidnija tilħaq tali livell?

Kemm se jqumu tali xogħlijiet?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Ix- xogħol għat-tibdil tax-xhooting range fil- Bidnija għal wieħed ta' livell internazzjonali ġie allokat lid-ditta Bonnici Bros. Ltd ta' Burmarrad.

Din l-allokazzjoni ġiet mogħtija permezz ta' tender, notice No. 229/92.

It-tenders li ġew mitfugħa kienu minn:-

EJV Borg Bros. Bonnici Bros. Ltd Bezzina Bros. Ltd Attard Bros. Co. Ltd Gatt Bros. Ltd S. Bezzina & Sons Ltd/OMI Design Tech.

Ltd.

Ix-xogħol rikjest biex is- shooting range tilħaq tali livell huwa bini ta' żewġ ranges ġodda, l-Electrical Mechanical Equipment, Cubicles għall- Controllers u Markers, 2 Skeet Houses, Main Supply System, Floodlighting etc.

Ix-xogħol kollu skond it- tender huwa ta' Lm54,211.00,0.

Universita,Fakulta' ta' l-Inginerija cilj,Universita,Fakulta' ta' l-Inginerija mifu,Universita,Fakulta' ta' l-Inginerija UNIVERSITA' - FAKULTA' TA' L- INĠINERIJA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Veru li fakulta' ta' l-Inġinerija, Mekkanika u Elettrika għad m'għandniex bini għaliha fl- Universita'?

Veru li din hija l-unika fakulta' f'tali pożizzjoni?

Peress li llum din il- fakulta' m'għadhiex dipartiment fi ħdan il- fakulta' tax-xjenza, jidhirlu l-Ministru li dan huwa ġust?

Veru li laboratorju ta' l-Inġinerija Elettrika għadu fil-bini tas-Sixth Form l- Imsida?

Għalfejn il- laboratorju mhux fuq il-campus ta' l-Universita'?

Veru li l-computer room bħalissa tinqasam ma' l- istudenti tal-BSC fil- computer studies?

Jaf il-Ministru li mhix attrezzatta b'software efficjenti għal tali fakulta'?

Jaf li n-network spiċċa nvażat bil-viruses?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Membru għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6530.

Il-Fakulta' ta' l-Inġinerija Mekkanika u Elettrika qatt ma kienet tagħmel parti mill- Fakulta' tax-Xjenza u l-bini ta' laboratorji qiegħed jitwettaq.

Laboratorji li mhumiex fuq il-kampus jiġu phased out kif il-laboratorji ġodda f'bini modern jitlestew.

Il-computers kollha li hemm fl-Universita' jingħataw attenzjoni regolarment, iżda t- teknoloġija ta' żmenijietna kultant tonqos ukoll.

It- tmexxija tal-Fakulta' tieħu nteress kontinwu biex ittejjeb l-attrezzaturi meħtieġa u apparat qadim jinbidel meta jenħtieġ.

Nipprovaw niskungraw il-virus kif ukoll in-nuqqas ta' attenzjoni u kollaborazzjoni.

Skejjel,Konferenza tal-Kapijiet cilj,Skejjel,Konferenza tal-Kapijiet mifu,Skejjel,Konferenza tal-Kapijiet SKEJJEL - KONFERENZA TAL- KAPIJIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l- Ministru jgħid x'kienu l- konklużjonijiet li ntlaħqu fil- Headmasters Conference li saret dan l-aħħar għall-heads ta' l- iskejjel tal- Gvern?

Il-Ministru ngħata rapport mill-imsemmija konferenza?

X'kien?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Proprjament ma teżistix Headmasters' Conference.

Il- laqgħa li organizza s-Sur Ciantar kienet inizjattiva tiegħu.

Ta' Giorni,Tindif pubbliku bare,Ta' Giorni,Tindif pubbliku falm,Ta' Giorni,Tindif pubbliku TA' GIORNI - TINDIF PUBBLIKU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' jkun hemm aktar tindif regolari ta' l- inħawi madwar il-blokki kollha tal-qasam tad-djar f'Ta' Ġiorni peress li l-kennies jidher fil- post darba fil-ġimgħa jew kull ħmistax u għalhekk ma jistax ilaħħaq ma' l-inħawi kollha?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li qed isir ezami mill-gdid tar- roster tal- kenniesa fl-inhawi ta' San Giljan biex tkun tista' tinstab soluzzjoni ghall-problema ta' knis aktar spiss fl-area msemmija mill-Onor.

Interpellant.

Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Tiswijiet bare,Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Tiswijiet falm,Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Tiswijiet TA' GIORNI: QASAM TAD-DJAR - TISWIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Meta se jsiru t- tiswijiet meħtieġa fis-saqaf ta' flat 16, Block F, fil-qasam tad-djar tal-Gvern f'Ta' Ġiorni?

Kont diġa' ġbidt l-attenzjoni dwar dan is-saqaf u kulma sar s'issa kien li xi ħaddiema tal- Gvern marru taw titwila ... iżda wara ħallew kollox kif kien.

Se jerġa' jiġri l- istess?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Mill- ispezzjonijiet li saru ma jirrizultax li hemm bzonn xi xoghlijiet fl-appartament imsemmi mill-Onor.

Membru.

Ta' Giorni,Qasam tad-djar,Zbir ta' sigra bare,Ta' Giorni,Qasam tad-djar,Zbir ta' sigra gatl,Ta' Giorni,Qasam tad-djar,Zbir ta' sigra TA' GIORNI: QASAM TAD-DJAR - ŻBIR TA' SIĠRA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ikel, Agrikoltura u Sajd: Hemm siġra kbira ma' Block C, fil-qasam tad-djar f'Ta' Ġiorni, li r-residenti rrapportaw kemm-il darba lill- awtoritajiet biex tiġi miżbura peress li mal-ħajt fejn qed tikber din is-siġra hemm il- wires tal-high tension li qegħdin fi stat ta' periklu għax jistgħu jinqatgħu jew jagħmlu ħsara fl-istruttura tal-bini.

Meta se jinqatgħu z-zkuk ta' din is-siġra?

ONOR.

LAWRENCE GATT: Ix- xoghol sar.

Lis-Sezzjoni koncernata qatt ma waslilha xi rapport dwar dan il-bzonn.

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Meta se titnaddaf l- għalqa ta' ħdejn il-bandli u l- inħawi ta' bejn Block E, u Block F, fil-qasam tad-djar f'Ta' Ġiorni, li jinsabu fi stat ta' abbandun u nfestati bil-ġrieden?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Tlabt lis-Sezzjoni ta' l-Indafa Pubblika tara x'jista' jsir dwar l-ilment ta' l-Onor.

Interpellant.

Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Gnien bare,Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Gnien falm,Ta' Giorni,Qasam tad-Djar,Gnien TA' GIORNI: QASAM TAD-DJAR - TINDIF TA' ĠNIEN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jiġi rranġat, imnaddaf u msebbaħ il-ġnien li kien hemm bejn Block F u Block G fil- qasam tad-djar f'Ta' Ġiorni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Il- qaghda hazina ta' l-area msemmija hija rizultat ta' vandalizmu u anke nuqqas ta' galbu mill-istess nies li joqoghdu fl-inhawi.

Madankollu, tlabt lid- Dipartiment tad-Distretti tat- Taqsima tax- Xoghlijiet jara x'jista' jaghmel dwar it-talba ta' l-Onor.

Interpellant.

Ghammieri,Haddiema farn,Ghammieri,Haddiema gatl,Ghammieri,Haddiema GĦAMMIERI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7098?

ONOR.

LAWRENCE GATT: L-Onor. interpellant huwa mitlub jara t-twegiba li tajt ghad-domanda numru 7400 tat-12.1.93.Traffiku,Incidenti farn,Traffiku,Incidenti gall,Traffiku,Incidenti TRAFFIKU - INCIDENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 7384?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li n-numru ta' nies li gew irrapportati li ddahhlu fid-Dipartiment ta' l-Emergenza minhabba incidenti tat-traffiku kienu hekk:

1988 - 857 1989 - 1086 1990 - 789 1991 - 910 1992 - 899

Ghall-bqija tal-mistoqsija l- informazzjoni ma tistax tingabar peress li ma ssirx distinzjoni bejn incidenti b' mutur jew b'karozza.

L- istatistika kif inhi fil- prezent ma tippermettix lanqas li jigu mwiegba z-zewg partijiet l-ohra tal- mistoqsija.

Bahrija,Esproprazzjoni ta' razzett farn,Bahrija,Esproprazzjoni ta' razzett falm,Bahrija,Esproprazzjoni ta' razzett BAĦRIJA: ESPROPRJAZZJONI TA' RAZZETT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Billi l- post "St Andrew Hse" il-Baħrija l/o Rabat se jitwaqqa' minħabba li se tinfetaħ triq ġdida, jista' l-Ministru jgħid x'se tkun il- pożizzjoni ta' l- inkwilini?

Se jinbnilhom il-post mill- Awtorita'?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ghadhom ma ttiehdu l-ebda passi ghall- esproprjazzjoni tar- razzett imsemmi biex dan ikun jista' jitwaqqa'.

Naturalment, meta dan isir, l-inkwilini, jekk ikollhom dritt ghaliha, jinghataw akkomodazzjoni alternattiva.

Bahrija,Ismijiet tat-toroq farn,Bahrija,Ismijiet tat-toroq falm,Bahrija,Ismijiet tat-toroq BAĦRIJA - ISMIJIET TAT-TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Jista' l- Ministru jinformani dwar l-iżviluppi għall-mistoqsija parlamentari numru 7388 dwar l-ismijiet tat- toroq fil-Baħrija?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li l-Kumitat ghall- Ismijiet tat- Toroq se jaghmel spezzjoni fit-toroq tal-Bahrija qabel ma jiehu decizjonijiet dwar l-ismijiet tat-toroq tal- lokal.

Dowty Malta Ltd,Tkeccija ta' haddiema farn,Dowty Malta Ltd,Tkeccija ta' haddiema mifu,Dowty Malta Ltd,Tkeccija ta' haddiema DOWTY MALTA LTD - TKECCIJA TA' ĦADDIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew issensjati ħaddiema mid- Dowty Malta Ltd?

X'kienet in- natura tat-tkeċċija?

Kemm minn dawn il- ħaddiema kienu rġiel miżżewġa u x'salarju kellhom mal-kumpannija?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nirreferi lill-Onor.

Inter- pellant għat- tweġiba mogħtija għall-Interpellanza numru 6818.

Fit-18 ta' Jannar, 1993 din il- kumpannija reġgħet għamlet ingaġġ ta' 36 mill-istess ħaddiema.

Dingli,Dawl fit-toroq farn,Dingli,Dawl fit-toroq falm,Dingli,Dawl fit-toroq DINGLI - DAWL FIT-TOTOQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: B'referenza għall- mistoqsija parlamentari numru 7395, jista' l-Ministru jgħid kemm-il talba għandu pendenti għall-istallazzjoni ta' bozoz f'Had Dingli?

Fejn huma dawn it-talbiet u meta se jiġu stallati dawn il-bozoz?

ONOR.

MICHAEL FALZON: It- talbiet ghall-bozoz f'Had Dingli li ghadhom qed jigu kkonsidrati flimkien ma' talbiet ohra huma dawn:

Triq Ellul Mercer 2.

Ghassa tal-Pulizija Triq il-Kbira 3.

'Antonia' Triq ir-Rabat 4.

Il-playing field ta' Misrah Suffara 5.

155 Triq C. Agius 6.

231/220 Housing Estate Phase II 7.

St. Mary Farmhouse tal-Wata limiti ta' Had Dingli 8.

Tal-Hbula limiti ta' Had Dingli.

Iraq,Refugjati calr,Iraq,Refugjati demg,Iraq,Refugjati IRAQ - REFUĠJATI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru ta' l- Affarijiet Barranin: Kemm hawn eżattament familji mill-Iraq li ġew aċċettati mill-Gvern bħala refuġjati?

Billi fuq stazzjoni tar-radju lokali ntqal minn persuna li ħafna minn dawn il- familji qed ibatu l-ġuħ u m'għandhomx fejn joqogħdu għaliex m'għandhomx permess li jaħdmu Malta, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid allura għaliex ingħataw permess li jiġu Malta dawn ir-refuġjati?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Ir- risposta tingħata f'seduta oħra.

Refugjati calr,Refugjati hyzg,Refugjati IRAQ - REFUĠJATI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għas- Sigurta' Soċjali: Jista' l- Ministru jgħid:-

Billi fuq stazzjoni tar-radju persuna qalet li hemm familji sħaħa mill- Iraq li qegħdin hawn bħala refuġjati li qed jorqdu barra għax m'għandhomx dar, jista' l-Ministeru jara jekk dan hux veru u x'jista' jsir biex jirrimedja dan il-fatt?

ONOR.

GEORGE HYZLER: La l- Ministeru u lanqas id- Dipartiment għall- Akkommodazzjoni Socjali ma waslilhom rapporti dwar xi refuġjati Iraqqini li qed jorqdu barra.

Sptarijiet,Kunsill Mediku calr,Sptarijiet,Kunsill Mediku gall,Sptarijiet,Kunsill Mediku SPTARIJIET - KUNSILL MEDIKU

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid:-

Kemm-il darba ltaqa' l- Medical Council fl-1990 u l- 1991?

Kemm-il każ ittratta fl-1990 u fl-1991?

Kemm-il tabib ġie nvestigat mill-Medical Council?

Kemm minn dawn it-tobba nstabu ħatja ta' l-akkuża?

Kemm ħarġu liberati?

X'piena ingħataw fejn tobba nstabu ħatja li naqsu mill-etika jew li marru kontra l-professjoni tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat mir-Registratur li bhala seduti plenarji, il- Kunsill Mediku ltaqa' 11-il darba fl-1990 u 25 darba fl- 1991.

Dan barra minn hafna laqghat ohra tas-sotto-Kumitati tieghu.

Ghat-tieni mistoqsija, it- twegiba tiddependi minn x'jifhem l-Onor.

Interpellant bil-kelma 'kaz'.

Fis-sens wiesgha tal-kelma, il-kazijiet li jitratta l-Kunsill matul kull sena huma numeruzi hafna u varji fin-natura taghhom.

Jekk hu qed jirriferixxi ghall- 'complaints' kontra membri tal- professjonijiet li jaqghu fil- gurisdizzjoni tal-Kunsill, dawn kienu: 11- il kaz fl-1990 u 16- il kaz fl-1991 u kollha gew debitament mistharrga.

Bhala investigazzjonijiet jew inkjesti kontra tobba, taht ir- Regolamenti ta' l-1959 dwar il- Procedura ta' Thassir ta' Ismijiet, kien hemm:

Zewg kazi li bdew fl-1990 u s-smiegh taghhom issa spicca u qeghdin ghad- decizjoni.

Iehor fl-1991, kontra tabib li gie akkuzat fuq erba' Kapi.

(a) Fuq wiehed mit-tliet Kapi li tieghu nstab hati, gie kkundannat li ghal zmien sentejn ma jippreskrivix ricetti jew johrog 'Request Forms' ghal 'Control Cards' dwar medicini psikotropici u narkotici specifikati.

(b) Li wara gheluq dan iz- zmien ta' sentejn ir-ricetti tieghu ghall- medicini specifikati (sew psikotropici kemm narkotici) jibqghu 'monitored' mid-Dipartiment tas-Sahha sakemm il-Kunsill ma jaghtix ordni mod iehor.

Fuq it-tnejn l-ohra, gie kkundannat ghal canfira.

Kumpannija Limsuk calr,Kumpannija Limsuk fene,Kumpannija Limsuk KUMPANNIJA LIMSUK

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Prim Ministru: Billi f'pajjiżi ta' l-Ewropa li l-Gvern tiegħek huwa għatxan biex jingħaqad magħħa.

Diversi Ministri kellhom jirriżenjaw għaliex parenteli tagħhom ħadu xi favuri.

Jidhirlu l-Ministru li għandu jinvestiga rapporti fl-istampa lokali fejn ġie allegat li ħu ministru u ħatnu li qed iservu fil-kabinett tiegħek, sabu ruħhom mdeffsa sewwa fil-Limsuk liema kumpannija kienet għal żmien taqa' taħt l-istess Ministru tal-Kabinett?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Billi d-domanda manifestament tikser l-Ordni Permanenti Numru 27 ta' din il-Kamra, ma jistħoqqilhiex risposta.

Habs Civili,Droga calr,Habs Civili,Droga gall,Habs Civili,Droga ĦABS ĊIVILI - DROGA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Kif jispjega l-fatt il-Ministru li deħlin id-drogi fil-ħabs.

Jaf li qassis magħruf fuq stazzjon tar-radju qal ċar u tond li familji ta' ħabsin qegħdin isibuh u jgħidulu li deħlin kwantita' kbira ta' drogi u li l- istess kriminali li jmexxu d-drogi f'Malta jheddu anke lill-ħabsin biex ma jitkellmux?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif kelli l-opportunita' nghid fil-Kamra dan l-ahhar, ma jistax jigi eskluz il-fatt li xi whud mid- detenuti fil-Hab Civili jeghlbu l-attenzjoni tal-gwardjani tal- Habs jew ta' dawk li jkunu fil- kustodja taghhom u jintroducu drogi gol-Habs, bhalma jigri f'habsijiet fid- dinja kollha.

Filwaqt li bl-ebda mod m'ghandha tigi accettata sitwazzjoni bhal din, jien konxju wkoll li din il- problema, flimkien mal-problema ta' l-AIDS, huma l-aktar zewg problemi ta' tahbil il-mohh fil-habsijiet kollha tad- dinja.

Dwar dak li nghad fuq l- allegazzjonijiet maghmula minn qassis fuq stazzjon tar-radju ta' min jghid li kull min jaghmel xi allegazzjoni huwa mizmum responsabbli ghal dak li jghid u jrid ikun preparat li jissostanza dawn l-allegazzjonijiet b'fatti.

Kien ikun aktar ta' gid jekk xi persuna kellha jew ghandha xi informazzjoni tghaddiha lill- awtoritajiet kompetenti ghal eventwali evalwazzjoni u biex jittiehdu l-passi kollha necessarji.

Prostituzzjoni calr,Prostituzzjoni gall,Prostituzzjoni PROSTITUZZJONI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jaf il-Ministru li fuq stazzjon tar-radju qassis magħruf semma' każ ta' tfajla ta' 14-il sena li biex ibegħduha mill-isforzi ta' ommha li tqabbadha t-triq tal-prostituzzjoni tefugħa l- isptar Monte Carmeli.

Dan sewwa jekk din it-tifla mhix marida mentalment?

Għandi nifhem li għal żgħażagħ bejn 14 u 18-il sena m'hawn ebda istitut li jilqagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: L- ewwelnett ma nhossx li huwa sew jew li ghandha tkun il-politika tal-Gvern li jaghti informazzjoni fil-Parlament dwar kazijiet specifici, liema informazzjoni tmur kontra l- kunfidenzjalita' tal- kaz.

Jekk l-Onor.

Membru jhoss il-bzonn jista' jikkontattja lid- Direttur tal-Familja u Assistenza Socjali (Tel.

222719) biex, sakemm tigi rrispettata l-konfidenzjalita' tal-kaz, tinghata l-informazzjoni forsi b'iktar dettal.

Safejn hu maghruf, ma jezisti l-ebda kaz ta' tfajla ta' 14-il sena referuta lid-Dipartiment tal-Familja u Assistenza Socjali li minhabba f'nuqqas ta' djar disponibbli ghal dan it-tip ta' tfajliet giet imdahhla fl- Isptar Monte Carmeli.

Bil-kontra malli sar maghruf li xi hadd gie riferut f'dan l-Isptar, id-Dipartiment imsemmi ha hsieb biex jehodha f'dar bl- appogg tas-'Social Workers'.

Ghal zghazagh tfajliet bejn 16 u 18-il sena tezisti dar immexxija mis- sorijiet tal-Bon Pastur u djar ohra mmexxija minn sorijiet ohra li jilqghu fihom tfajliet minn 11-il sena 'l fuq.

Ghas-subien tezisti 'St. Patrick's School' li tircievi subien minn 9 snin 'l fuq u d- Dar ta' San Guzepp li hija mmexxija mill-Ufficcju Centrali tal- Knisja li tircievi subien bejn 9 u 16-il sena.

Gejt moghti wkoll il-parir minn ufficjali fil-qasam socjali li wiehed ghandu joqghod attent hafna dwar il- konsegwenzi u dwar l-aspetti ta' etika u korrettezza li 'shows' bil-problemi personali tan-nies li qed isiru fuq radju lokali fil-programm imsemmi mill-Onor.

Membru jista' ikollhom sew fuq l-individwi kif ukoll fuq membri tal- pubbliku in generali.

Santa Venera,Bypass,Dawl gree,Santa Venera,Bypass,Dawl falm,Santa Venera,Bypass,Dawl SANTA VENERA: BYPASS - DAWL

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Għaddew iktar minn erba' xhur mindu infetħet għat- traffiku il-Bypass ta' Santa Venera u parti minnha għadha mingħajr dawl elettriku li hu ta' periklu kbir għal pubbliku.

Jista' l-Ministru jagħmel ħiltu kollha biex dan ix-xogħol isir kemm jista' jkun malajr?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Issa li wasal il-cable u dan gie ccertifikat bhala accettabbli minn Enemalta, ix-xoghol tat- tqeghid tal-cable diga' nbeda.

Sptarijiet,San Luqa,Klinici gree,Sptarijiet,San Luqa,Klinici gall,Sptarijiet,San Luqa,Klinici SPTAR SAN LUQA - KLINICI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jindika liema huma dawk id-dipartimenti kliniċi fl-Isptar San Luqa li joperaw specialist Clinic Sessions fiċ-ċentri tas-saħħa?

Hemm il-ħsieb li fil-futur dawk id-dipartimenti li ma jagħtux dan is- servizz, jibdew jagħmlu dan fi żmien qarib, biex iċ-ċittadini jiġu moqdija aħjar u fl-istess ħin jitnaqqas in-numru ta' pazjenti li jkollhom jattendu l-istpar San Luqa?

ONOR.

LOUIS GALEA: Id- dipartimenti klinici li joffru 'specialist clinics' fic-Centri tas-Sahha huma:

- Ostetricja u Ginekologija

- Pedjatrija

- Oftalmologija

- Psikjatrija

- Diabetologija

Isiru wkoll klinici ghat- tigdid ta' 'Schedule V'.

Dwar l-izvilupp futur ta' klinici specjalizzati ohra, dan irid isir fid- dawl tar-riformi li jridu fis-servizzi ta' 'Primary Health Care' u r-rwol tac-Centri tas-Sahha fl-Iskema tat-Tabib tal-Familja.

Sptarijiet,Infermiera gree,Sptarijiet,Infermiera gall,Sptarijiet,Infermiera SPTARIJIET - INFERMIERA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid min kienu l-membri tas-Selection Board għall-promotions tan- nurses għal grad ta' Administrative Nurses IIA?

Jista' l-Ministru jispjega għaliex ħafna minn nurses qegħdin joġġezzjonaw fuq kif sar dan l-eżerċizzju ta' promozzjoni, tant hu hekk li l- Assoċjazzjoni tal-midwives ħarġu stqarrija fejn oġġezzjonaw għad- diskriminazzjoni li saret fost dawk li applikaw u ġew intervistati għal promotion?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-membri tas-'Selection Board' ghall- 'promotions' tan-'nurses' ghal grad ta' 'Supervisory Nurse IIA' kienu:

Dr Ray Xerri, 'Chairman'

Is-Sinjorina Mary Magri 'Principal Nursing Officer'

Suor Bernardette Fava, Ex- Principal Nursing Officer

Is-Sinjorina Doris Sammut, mill-Ufficcju tal-Prim Ministru.

Dan l-eżercizzju tal- promozzjoni sar mill-Bord imsemmi hawn fuq bl- approvazzjoni tal-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku.

Fid-diskussjonijiet ma' l- Unions, dwar il-ftehim fuq ir- Riforma tas- Servizz Pubbliku f'dan il-qasam, qed naghtu konsiderazzjoni biex fil-futur ikun hemm sistema fejn il-bazi ta' promozzjonijiet tkun wahda kemm jista' ikun oggettiva u li tiddependi minn kriterji cari ta' 'performance' u 'assessment' kemm jista' ikun verifikabbli.

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Dan l-aħħar ħareġ ir-riżultat li l- interviews li saru għall- promotions ta' l-Administrative Nurse 2A.

Jista' l-Ministru jgħid:-

(a) x'kien in-numru ta' nurses li kienu eliġibbli u infatti applikaw għal din il- promotion?

(b) kemm għaddew minn dan l- interview?

(c) xi kriterji intużaw mis- Selection Board għal dawn il- promozzjonijiet?

(d) jista' l-Ministru jikkonferma li dawk li għaddew minn dan l- interview, infatti se jiġu promossi kollha?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ir- rizultat tal-'interviews' li saru ghall- promozzjonijiet ta' 'Supervisory Nurse IIA' gie ppubblikat u jidher fin- 'Notice Board' tal-'Head Office' fid- Dipartiment tas-Sahha kif ukoll fl- Ufficcju tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

Fil- fatt deher avviz dwar dan fil- Gazzetta tal-Gvern tad-29 ta' Jannar, 1993.

Dwar (a) u (b) tal-mistoqsija ghalhekk nirreferi l-Onor.

Interpellant ghar-rizultat imsemmi hawn fuq.

Dwar (c) tal-mistoqsija, il- kriterji li ntuzaw mis- 'Selection Board' kienu:

MARKI

'Nursing Experience' 40

'Previous Performance' 20

'Additional Qualifications' 15

'Personality' 10

'Suitability' 15

TOTAL 100

PASS MARK 50

Dwar (d) tal-mistoqsija, in- numru ta' postijiet ta' 'Supervisory Nurse IIA ' li se jimtlew huwa skond in-numru ta' vakanzi bbazat fuq in-numru stabbilit skond il-Ftehim dwar ir-Restrutturizzazzjoni tal- Gradi ta' l- Infermiera tal-10 ta' Dicembru, 1981.

Qed nikkonsidra wkoll il- possibilita' li kull min ghadda jigi moghti n-nomina.

Sptarijiet,San Luqa,Taqsima Kura Intensiva gree,Sptarijiet,San Luqa,Taqsima Kura Intensiva gall,Sptarijiet,San Luqa,Taqsima Kura Intensiva SPTAR SAN LUQA - TAQSIMA KURA INTENSIVA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex pazjent raġel li ġie liċenzjat mill-ENT Ward fl- isptar San Luqa xi ġimgħa ilu kellu jerġa' jiddaħħal l-isptar f'inqas minn 24 siegħa bħala emerġenza u fi stat ħażin tant li kellu jiġi trattat fl-ITU?

ONOR.

LOUIS GALEA: F'dawn il-granet id-Dipartiment ircieva fotokopja ta' ilment minghand qraba ta' pazjent, li nifhem li ghalih qed jirreferi l- Onor. Interpellant.

Dan il- kaz qed jigi investigat.

Irrid inzid li qabel wiehed jaghmel il-kaz pubbliku irid jigi rispettat id-dritt tal-pazjent ghall-konfidenzjalita'.

Dip tas-Sahha,Konsulent fil-Kardjologija gree,Dip tas-Sahha,Konsulent fil-Kardjologija gall,Dip tas-Sahha,Konsulent fil-Kardjologija DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - KONSULENT FIL-KARDJOLOĠIJA

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Xi żmien ilu saru interviews mill- PSC għall-ħatriet ta' konsulenti fil-Kardjoloġija mad-Dipartiment tas-Saħħa.

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm applikanti għal dawn il-postijiet?

Il-Bord ta' l- Għażla wasal biex jagħmel rakkomandazzjonijiet għal dawn il- ħatriet?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid minn huma dawk li ġew appuntati?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kien hemm hames tobba li applikaw ghall- post ta' Konsulent fil- Kardjologija mad-Dipartiment tas-Sahha izda erbgha biss resqu ghall-'interview'.

Il- Bord ta' l-ghazla ikkonkluda ir-rapport u diga' intbaghat lill-Kummissjoni dwar is- Servizz Pubbliku.

Dan ir-rizultat ghadu qed jigi kkonsidrat mill- Kummissjoni u ghalhekk f'dan l- istadju m'iniex f'pozizzjoni li naghti din l-informazzjoni.

Skejjel,Ghalliema mizj,Skejjel,Ghalliema mifu,Skejjel,Ghalliema SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l- Ministru jgħid kemm għal kull suġġett (Primarja u Sekondarja), kien hemm postijiet vojta meta ħarġet is- sejħa fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-20 ta' Marzu 1992 għal teacher u kemm minn dawn ġew mimlija?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

Skejjel,Ghalliema,Interview mizj,Skejjel,Ghalliema,Interview mifu,Skejjel,Ghalliema,Interview SKEJJEL - RIŻULTAT TA' L- INTERVIEW GĦAL GĦALLIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Billi fis- sejħa għall-applikazzjonijiet tal-post ta' teacher li dehret fil-Gazzetta tal-Gvern ta' l-20 ta' Marzu 1992 ma' kien hemm xejn rigward kemm idum validu r-riżultat ta' l-interview, jista' l-Ministru jagħti iktar informazzjoni kemm idum validu r-riżultat u minn meta jibda jgħodd?

ONOR.

UGO MIFSUD BONNICI: Skond ic-cirkolari OPM 38/89 datata 7/4/89, ir- riżultat ta' l-interviews idum validu għal sena mid-data meta jiġi ppubblikat mill-Public Service Commission, dejjem jekk ma jkun hemm xejn kuntrarju fis-sejħa stess.

Zabbar,Triq il-Kappuccini,Kaxxa ta' l-ittri galm,Zabbar,Triq il-Kappuccini,Kaxxa ta' l-ittri zamf,Zabbar,Triq il-Kappuccini,Kaxxa ta' l-ittri ZABBAR: TRIQ IL-KAPPUCCINI - KAXXA TA' L-ITTRI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Fl-inħawi ta' Triq il- Kappuccini f'Ħaż Żabbar m'hemmx letter box u hemm distanza mhux ħażin biex wieħed jasal għal letter box.

Huwa possibbli li ssir letter box fil-vicinanza ta' Triq il-Kappuccini?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma jinhassx il-bzonn li titwahhal kaxxa ta' l-ittri fi Triq il-Kappuccini, Zabbar, ghax fil-vicinanzi hemm kaxxa ta' l- ittri ohra fi triq Alessio Elardi li qeghda taqdi r-residenti ta' l-inhawi.

Zabbar,Kaxxa ta' l-ittri galm,Zabbar,Kaxxa ta' l-ittri zamf,Zabbar,Kaxxa ta' l-ittri ZABBAR - KAXXA TA' L-ITTRI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Peress li fin-naħat tal-Knisja parrokkjali ta' Ħaż Żabbar m'hemmx letter box, jista' l- Ministru jgħid huwiex possibbli li din issir viċin tal-knisja biex b'hekk min ikun sejjer il- knisja ikun jista' jinqeda f'każ li jkun irid jimpusta xi ittri?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ma jinhassx il-bzonn li titwahhal kaxxa ta' l-ittri fin-nahat tal-Knisja Parrokjali ta' Haz Zabbar ghax mhux 'il boghod hemm zewg kaxxi ta' l- ittri ohra.

Wahda qeghda fi Triq il-Kbira bejn Triq Hompesh u Triq is-Santwarju u l-ohra qeghda fi Triq Bajada kantuniera ma' Triq il-Knisja.

Wied il-Ghajn,Kmamar ghall-kenniesa galm,Wied il-Ghajn,Kmamar ghall-kenniesa falm,Wied il-Ghajn,Kmamar ghall-kenniesa WIED IL-GĦAJN - KMAMAR GĦAL KENNIESA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għall- Ambjent: Ġo Wied il-Għajn il- kenniesa m'għandhomx kamra fejn ipoġġu l-karretta tagħhom, u dawn jorbtu l-karretta ġo nofs il-pjazza ma' siġra b'katina.

Dawn il- ħaddiema jiltaqgħu ġol- latrina pubblika tal-lokal.

Peress li issa jidher li ġie deciż li jinbnew żewġt ikmamar żgħar għal dawn il-ħaddiema u fil-fatt diġa' tlestew il- pjanti, jista' l-Ministru jara li dawn jibdew jinbnew fl-iqsar żmien possibbli?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Is- Segretarjat ghall-Ambjent huwa konxju tas- sitwazzjoni prezenti rigward il-Mustering Room ghall-kenniesa f'Wied il- Ghajn.

Il-bini ta' din il-kamra mistenni jinbeda dalwaqt.

Bormla,Twaqqigh ta' bini mizj,Bormla,Twaqqigh ta' bini falm,Bormla,Twaqqigh ta' bini BORMLA: TWAQQIGĦ TA' BINI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jieħu ħsieb biex ix-xogħol ta' twaqqigħ ta' bini f'Bormla jibda mmedjatament peress li parti minn dan il-bini reġa' qiegħed jintuża għall- abbuż tad-droga?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Ix- xogħol imsemmi mistenni jibda meta fil-ġimgħat li ġejjin jinħarġu xi familji li għadhom qed joqogħdu hemm.

Għalkemm jien informat li l- postijiet vojta kienu mbarrati kollha, se nagħti struzzjonijiet biex fejn kien żgassat jew reġa' nfetah jerġa' jingħalaq immedjatament.

Kalkara,Gnien mizj,Kalkara,Gnien falm,Kalkara,Gnien KALKARA: TRIQ IL-MISSJONI TALJANA - ĠNIEN

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid meta se jibda x-xogħol fil-ġnien li qabel kien ċimiterju fi Triq il-Missjoni Taljana, il- Kalkara,peress li ilu iktar minn erba' snin li dan ix- xogħol ġie approvat?

ONOR.MICHAEL FALZON: Għalkemm ix-xogħol ta' ġonna għal din is-sena diġa' hu pprogrammat, se nara x'nista' nagħmel dwar ix-xogħol imsemmi mill-Onor.

Interpellant.

Permessi tal-bini mizj,Permessi tal-bini falm,Permessi tal-bini PERMESSI TAL-BINI

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jekk xi ħadd japplika għal permess tal-bini fuq promessa li l-blokk tal-bini li jkun se jinbena se jsir għall-użu personali u b'hekk jingħataw konċessjonijiet dwar ċertu xogħol, jista' l-Ministru jgħid x'inhi l-pożizzjoni meta jitla' l- bini u l-individwu jibdel il-ħsieb u jbiegħ parti minn dan il-blokk, imbagħad wara jirriżulta li kieku dan kien applika għal permess biex parti minn dan il-blokk tinbiegħ, ċerti konċessjonijiet ma kenux jingħataw?

X'inhi l-pożizzjoni tad- dipartiment f'dan il-każ?

Din titqies bħala kontravenzjoni?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Meta jinħareġ permess għall-bini jistgħu jsiru diversi kondizzjonijiet.

Dawn il- kondizzjonijiet għandhom ikunu mniżżla fil-permess u għalhekk jifformaw parti waħda mill- istess permess.

Jekk dawk il- kondizzjonijiet ma jkunux osservati, jitqies li tkun qed issir kontravenzjoni u tittieħed azzjoni meta jsir magħruf il-każ.

Kalkara,Rinella,Xoghlijiet mizj,Kalkara,Rinella,Xoghlijiet falm,Kalkara,Rinella,Xoghlijiet KALKARA: RINELLA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li f'mistoqsija parlamentari li saret qabel il- vakanzi tas-sajf li għadda, il- Ministru wiegħed li se jsir ix- xogħol necessarju biex in-nies ikunu jistgħu jinżlu għal fejn hu magħruf bħala l-lido, fir- Rinella, l-Kalkara, jista' l- Ministru jagħtini r-raġuni għaliex ix-xogħol li kien imwiegħed li se jsir fis-sajf għadu ma sarx?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Nassumi li l-Onor.

Interpellant qed jirreferi għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 1023 (Seduta 17).

Għalkemm ma jirriżultax li saret xi wegħda li x-xogħol imsemmi kellu jsir fis-Sajf kif qed jallega l-Onor.

Interpellant, qed ninvestiga x'passi ttieħdu dwar il-kwestjoni.

Ditti Taljani fi progetti tal-Gvern sans,Ditti Taljani fi progetti tal-Gvern dalj,Ditti Taljani fi progetti tal-Gvern DITTI TALJANI MDAĦĦLIN FI PROĠETTI TAL-GVERN

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Nirreferi lill- Ministru għall- mistoqsija parlamentari numru 2427 u mistoqsija parlamentari numru 3512 dwar liema kienu d- ditti Taljani li dawn l-aħħar snin kienu imdaħħlin f'kuntratti tal-Gvern jew tal- Korpi Parastatali li qed jiġu nvestigati fil-każi tat- tanġenti fejn ir-risposta kienet "ma ġejniex informati mill-awtoritajiet kompetenti dwar xi kumpannija nvoluta".

Jista' l-Ministru jikkonferma li l-pożizzjoni għadha l- istess?

ONOR.

JOHN DALLI: Jiena nformat li s-sitwazzjoni ma nbidlitx.

Sptarijiet,Infermiera galm,Sptarijiet,Infermiera gall,Sptarijiet,Infermiera SPTARIJIET - INFERMIERA

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Minn dawk li għaddew fl-interview ta' nurses ta' l-SN 2A, kemm huma dawk li laħqu rreżenjaw mis-servizz?

Kemm minn dawk li rreżenjaw kienu placed ma' l-ewwel 100 u kemm kienu placed mat-tieni 100?

ONOR.

LOUIS GALEA: Minn dawk li għaddew fl-interview ta' Nurses ta' l-SN IIA hemm ħmistax (15) li laħqu rriżenjaw mis-Servizz li minnhom sebgħa (7) kienu placed ma' l-ewwel 100, u tmienja (8) kienu placed mat-tieni mija.Wied il-Ghajn,Irmiggi galm,Wied il-Ghajn,Irmiggi zamf,Wied il-Ghajn,Irmiggi WIED IL-GĦAJN - IRMIĠĠI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat- Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx il-ħsieb li fil-futur jiġu rranġati l-irmiġġi fil- port ta' Wied il-Għajn bħalma kienu ġew irranġati ta' Spinola?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li fil-fatt l- irmiġġi ta' Spinola għadhom ma ġewx irranġati.

Li qegħda tagħmel il-Malta Maritime Authority huwa li tħejji sistema ta' mazzri u ktajjen f'qiegħ il-baħar li magħhom ikunu jistgħu jorbtu d-dgħajjes tas- sajjieda u ta' sidien oħra li ssoltu jużaw din id-daħla.

Huwa ppjanat li dan ix-xogħol ikun lest sal-bidu tas-Sajf li ġej.

Dan qiegħed jitqies bħala pilot scheme u għad iridu jiġu studjati r- riżultati li jinkisbu vis-a-vis l-ispejjeż involuti.

Jekk dawn ir-riżultati jkunu pożittivi, il-Malta Maritime Authority fi ħsiebha li fil- futur testendi din is-sistema ta' irmiġġi f'postijiet oħra, inkluż Wied il-Għajn.

Kimika f'oggetti ta' l-ikel sans,Kimika f'oggetti ta' l-ikel gall,Kimika f'oggetti ta' l-ikel KIMIKA F'OĠĠETTI TA' L-IKEL

L-ONOR.

SALVU SANT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Skond lista li dehret dan l-aħħar f'gazzetta lokali (qed nibgħat kopja under separate cover) fis-suq jinsabu ħafna prodotti ta' l-ikel li fihom certi kimici li jagħmlu ħsara għas- saħħa tal-bniedem.

Jista' l-Ministru jippubblika din il-lista iżjed aġġornata jekk huwa possibbli għaliex jinsabu numru ta' 'il fuq minn 600 u jagħmel pubblicita' mingħajr allarm ħalli l-poplu jitgħallem jevita dawn il- prodotti li sfortunatament ħafna minnhom jintużaw ta' kuljum?

Jista' wkoll jara li prodotti ta' l-ikel li jsiru Malta għall-konsum Malti, ikollhom ukoll dawn in-numri peress li certi prodotti saħansitra fihom sustanzi li jipproducu l- kancer?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mitlub niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li l-artiklu li jirreferi għalih kien jirrifletti u jikkwota sitwazzjoni fi Franza.

Ninsab informat li l-lista mixxellanja ta' additivi tinkludi: kuluri artifiċjali, preservattivi, antiossidanti, emulsjonanti, stabilizzaturi u sweeteners artifiċjali.

Pero' ħafna mill-informazzjoni mogħtija fl-artiklu msemmi mill-Onor.

Interpellant mhix tajba.

Xi wħud mill-additivi msemmija huma permessi mill- Kommunita' Ewropea u jistgħu jintużaw mingħajr l-ebda periklu għas-saħħa.

Mil-lista msemmija, l-uniċi additivi li mhumiex safe u allura mhux permessi għall-użu huma:

E103 E105 E111 E121 E125 E126

E130 E152 E181 E241 E303 E305

E409 E411 E422 E462 E480 Dwar dawk l-additivi permessi għall-użu jeżistu guidelines li jispeċifikaw il-kwalita' ta' l- ikel li miegħu jista' jiġi miżjud additiv partikolari, kif ukoll l-ammont ta' additiv li jista' jintuża.

Dawk l- additivi kollha aċċettabbli, meta użati fil-limiti stabbiliti, ma joħolqu l-ebda periklu għas-saħħa.

Id-Dipartiment tas-Saħħa jżomm kontroll strett fuq il- prodotti ta' l- ikel, kemm dawk magħmula lokalment kif ukoll dawk importati, prinċipalment permezz ta' l-Ispetturi tas- Saħħa l-Uffiċċju tal-Port Health u l- Laboratorju tas- Saħħa Pubbliku.

Fil-fatt, fil- pajjiż jitħallew jidħlu biss dawk l-additivi li huma aċċettabbli u prodotti li fihom ingredjenti permessi.

Ir- regolamenti lokali huma mibnija fuq dawk tal-Kommunita' Ewropea u fuq il-leġislazzjoni ta' l- Ingilterra.

Ir-regolamenti ta' l-1992 dwar it-Tikkettjar u l- Preżentazzjoni ta' Ħwejjeġ ta' l-Ikel (AL 65 ta' l-1992) jirrikjedu fost affarijiet oħra li kull additiv li jiġi miżjud ma' ħwejjeġ ta' l-ikel għandu jiġi dikjarat bl- isem tal- kategorija, segwit fl-isem speċifiku jew in-numru tal-KE jew numru tas-serje.

Pulizija,Kazi ta' Serq pora,Pulizija,Kazi ta' Serq gall,Pulizija,Kazi ta' Serq PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

ALFRED PORTELLI staqsa lill-Ministru ta' l- Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm saru serqiet matul l-1992?

Kemm ġew arrestati b'dawn is- serqiet?

Kemm minnhom tressqu l-Qorti?

ONOR.

LOUIS GALEA: L- informazzjoni qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.