MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 27 Il-Ħamis, 10 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 27

Il-Ħamis, 10 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.05 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ħamis, 10 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 369

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 369

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 1999 IR-RABA' JUM STABBILIT MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI 373

AĠĠORNAMENT 404

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 404

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 26 li saret fl-10 ta' Diċembru, 1998 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

TAXXI INTERNI - TAXPAYERS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi t- taxpayers bin-numri 72338/M, 363652/M, 944649/M, 290632/M, 568155/M, 255750/M, 457967/M, 552227/M u 372138/M għandhom oġġezzjonijiet li ilhom pendenti s-snin, jista' l-Ministru jara li dawn jiġu trattati fl- affermattiv?

Jekk iva, meta?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 991 dalgħodu.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, dalgħodu l-Ministru spjega l-miżuri l- ġodda li qed jittieħdu fid-dipartiment tat-taxxi interni sabiex ikun hemm proċess eħfef u l-oġġezzjonijiet ma jitħallewx jakkumulaw.

Pero' safejn naf jien il-Ministru ma qalx kif id-dipartiment se jagħti lura pagamenti pendenti lil dawk it-taxpayers li rtiraw bl-eta' ta' 61, li hemm każijiet minnhom fejn anke għalqu l-eta' ta' 70 sena.

Jidhirli li l-Ministru għadu ma tax breakdown dwar kif se jkunu maħduma l-oġġezzjonijiet pendenti.

MR SPEAKER: Il-Ministru John Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI: L-ewwelnett dan ma kienx każ ta' breakdown.

Fil- mistoqsija ta' dalgħodu ma ġejtx mitlub nagħti breakdown dwar kif se jinħadmu l-oġġezzjonijiet imma ġejt mitlub nagħti l-pożizzjoni ta' żewġ taxpayers.

Safejn naf jien il-mistoqsija ma kenitx fuq is-sistema.

Issa minn dalgħodu 'l hawn, kif jgħidu, għaddew ħafna affarijiet minn taħt il- bridge!

Bħala sistema, naturalment irid ikun hemm struzzjonijiet lin-nies tad- dipartiment, kif hemm diġa', biex dawn l-arretrati jinqatgħu kemm jista' jkun malajr.

Jiena dalgħodu spjegajt li qed nieħdu l-miżuri neċessarji biex ma jkomplux jakkumulaw arretrati u hekk almenu nwaqqfu l-flow ta' żieda fl-arretrati.

Dan ifisser li se jkun hemm il-possibbilta' li l- inland revenue department jikkonċentra biex jaqta' l-arretrati li hemm u l- instructions li tajt huma li nħallsu l-arretrati li hemm pendenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anthony Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, lill-Ministru nixtieq ngħidlu li din il- ġimgħa fid-dipartiment tat-taxxi interni bdew ipattu minn kont għal ieħor sabiex jitnaqqsu l-pendenzi.

Pero' billi meta għamilt domandi parlamentari simili fil-leġislatura l-oħra kont ġejt mitlub nippreżenta prokura f'isem dawn in-nies sabiex inkun nista' nindaga dwar l-andament tal-każ tagħhom, jista' l-Ministru jgħid jekk din hijiex se tibqa' l-prassi jew le?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex neċessarju li wieħed ikollu awtorizzazzjoni meta jagħmel domanda fuq file ta' bniedem partikolari?

Jista' wieħed jaqbad u jistaqsi fuq l-income tax file ta' Ċikku u Peppu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Nattira l-attenzjoni ta' l-Onor.

Interpellant li fir- risposti li tajt dalgħodu ma tajt ebda informazzjoni fuq taxpayers.

Il-Kap tal-Kamra diġa' irrikkmanda li kemm jista' jkun il-mistoqsijiet m'għandhomx ikunu fuq materja personali imma għandhom ikunu fuq materja ta' interess nazzjonali.

Jiena ma nistax inwieġeb u ma nweġibx dwar affarijiet konfidenzjali.

Jiġifieri meta xi ħadd jistaqsini għal xi informazzjoni fuq taxpayer partikolari jien inħoss, bħala ministru, li m'għandix inwieġeb u m'iniex se nwieġeb.

MR SPEAKER: Fil-fatt is-Sedja tassoċja ruħha wkoll ma' dan l-istatement li għadu kif għamel il-Ministru Dalli.

L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jiena nifhem x'qed tgħid is-Sedja u x'qed jgħid il-Ministru.

Pero' l-oġġezzjonijiet li qed nirriferi għalihom jien huma ta' interess nazzjonali wkoll għax huma każijiet ta' persuni li spiċċaw bl-eta' ta' 61 sena, nies li jkunu għamlu 30 jew 40 sena jħallsu t- taxxa.

Nemmen li d-dipartiment tat-taxxi interni għandu jfittex jaħdem l- oġġezzjonijiet ta' dawn it-taxpayers.

Naħseb li kull membru, sew ta' din in-naħa u sew tan-naħa l-oħra, jiltaqa' ma' instances simili u nemmen li jkun aħjar li nieħdu l-opportunita' li nsemmu dawn l-affarijiet f'forum bħal dan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Jiena nifhem x'qiegħed jgħid l-Onor.

Farrugia imma nista' nikkonferma li l-mistoqsijiet ta' dalgħodu kienu fuq każijiet speċifiċi.

Jekk jippermettili l-Onor.

Membru nagħmilu suġġeriment biex darb'oħra materja bħal din ipoġġiha f'termini vera ta' interess nazzjonali.

Per eżempju, jista' jistaqsi x'inhi l-proċedura fuq dawk l-anzjani li qabżu l-eta' u x'inhu jsir f'każijiet bħal dawn, mingħajr ma joqgħod jispeċifika l-file number u l-identity card number.

Hekk inkunu nistgħu niddiskutu proċeduri li jkunu qed jintużaw fid-dipartiment - xi ħaġa bħal dik verament tkun ta' interess nazzjonali - imma sinċerament nemmen li m'għandniex nistaqsu fuq nies partikolari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Mr Speaker, nitlob lill-Ministru biex jelabora ftit fuq l-istatement li għamel aktar kmieni.

(Interruzzjonijiet) Inti, bħala ministru, tajt struzzjonijiet sabiex id-dipartiment tat-taxxi interni jibda jħallas l-arretrati, ovvjament jibda minn dawk l-aktar li ilhom jistennew.

Issa minn risposta għal domanda li saret f'din il-Kamra jidhirli li kien ġie speċifikat in-numru ta' claims pendenti, sena b'sena.

Allura jien nistaqsi: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi timeframe li fih għandu jsir dan il-ħlas?

Per eżempju, jista' jgħid li l-arretrati sa l-1994 se jinqatgħu kollha fi żmien determinat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: M'hemmx timeframe speċifiku għaliex normalment id- dipartiment ma jaqbadx l-affarijiet sena b'sena imma jaqbadhom taxpayer taxpayer, li hija sfortuna.

Din is-sistema hija ħażina, anke għax l- istatistika ma tinġabarx kif għandha tinġabar.

Jiġri li meta jiena nistaqsi lid-dipartiment kemm inkunu ġbarna taxxa, per eżempju fl-1996, ir- risposta tkun li ħarġu so many assessments f'dik is-sena partikolari.

Pero' dawn jistgħu jkunu abbażi tal-year of assessment 1992 u tal-year of assessment 1993 u allura ma jkollokx statistika vera ħlief meta mbagħad tiġi maħduma iktar 'il quddiem u tkun readily available.

Dawn huma affarijiet li rridu nirranġaw.

Normalment is-sistema li għadha tiġi pprattikata sal-lum hija li jaqbdu file ta' individwu, li forsi jkollu ħames assessments b'lura, jaħdmulu l-assessments, jiġu għar-riżultat u jitħallsu l-bilanċi.

Allura ħafna drabi ma jaħdmux sena b'sena.

L- instructions huma li jħaffu fuq dan il-proċess kemm jista' jkun.

Konna bdejna eżerċizzju fuq dan fl-1995 meta bdejna naħdmu u nippreparaw għas-sistema tal-final settlement system.

F'dik is-sena kienu nħadmu 300,000 assessment għaliex konna ħaffifna l-pass biex innaddfu kemm jista' ikun is-sitwazzjoni ta' kulħadd.

Issa jista' jkun li hemm ħafna refunds pendenti minn dawk l-assessments u dawn iridu jitħallsu.

U fil-ftit xhur li ġejjin, nispera qabel nofs is-sena d-dieħla, inkunu ħallasna l- maġġoranza ta' dawn l-arretrati li għadhom pendenti u li għandhom jitħallsu, għax dawn finalment huma flus in-nies.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, filwaqt li tajjeb li s'issa tkellimna fuq dawk li għandhom jieħdu mid-dipartiment tat-taxxi interni, xtaqt nistaqsi mistoqsija fuq dawk li għandhom jagħtu.

Jista' l-Ministru jgħid kif jaħseb li l-liġi tal-VAT tista' tgħin biex tikkontrolla l-evażjoni tat-taxxa?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Il-VAT taħdem b'mod li jkollok dak li jissejjaħ audit trail reali bejn negozju u ieħor, li allura jagħtina l-faċilita' li nikkwantifikaw it-transazzjonijiet kummerċjali li jsiru minn operaturi differenti.

Min hawn joħroġ li kien żball li tneħħew ir-refunds, għax allura tneħħa l-bżonn li tinġabar l-informazzjoni jew li bniedem jesiġi li jkollu rċevuti mingħand ħaddieħor biex hu jkun jista' jitlob għal refund.

Meta tneħħa d-dritt tar-refunds tkisser l-audit trail.

Dak hu l-iżball li hemm fis-sistema eżistenti.

Din l-iktar li taħdem fil-flow of goods għax il-biċċa l-kbira ta' dak li aħna nikkonsmaw huwa importat, jew in a finished state jew f'raw materials li mbagħad jinħadmu lokalment.

Fiż-żewġ channels ta' importazzjoni, kemm fuq prodotti lesti kif ukoll fuq prodotti ta' materja prima, wieħed jista' jsegwihom fil-proċess tal-katina tan- negozju kollu, fil-manifattura jew inkella għand l-importatur, imbagħad għand il-wholesaler, imbagħad għand ir-retailers, eċċ. Dan hu eżerċizzju li jista' jsir għaliex illum għandna d-dwana komputerizzata.

Mid-dwana aħna nkunu nafu x'jimporta kulħadd, inkunu nafu kull operatur jekk huwiex importatur u jekk huwiex manifattur.

Jekk tibda minn din l- informazzjoni mbagħad tkun tista' titlob lill-importaturi li jagħtuk l- informazzjoni, kif għamilna fl-1996 - iżda sfortunatament ta' warajna ma komplewx jaħdmu fuqha - u għednilhom: Intom li importajtu aktar minn Lm0.5 miljun, lil min begħtu dawn l-affarijiet li importajtu?

Nafu li importajtu b'Lm0.5 miljun imma dawn lil min begħtuhom?

Hemm jibda jkollok l-audit trail reali għax tkun taf lil min biegħu u allura takkumula minn ta' kulħadd xi jkun xtara bniedem li jkun wholesaler jew retailer, imbagħad tibda tqabbel mar-returns li qed jagħtik dak ir-retailer.

U hemm tista' tagħmel audit trail amministrattiv.

Mill-uffiċċju tal-VAT tista' tagħmel kontroll b'saħħtu mingħajr investigazzjonijiet, mingħajr ma tibgħat inspectors u mingħajr affarijiet oħra għaliex dawn iċ-ċifri mbagħad tista' tqabbilhom.

Nies li jagħtu ċerti servizzi lil nies li huma taxpayers, bħall-fabbriki, l-importaturi, eċċ, għandhom ukoll it-tax invoices tagħhom, u permezz ta' rapporti li titlob lil dawn l-operaturi tkun tista' tara x'inhu l-invoicing tagħhom.

Imbagħad tista' toħroġ x'inhi t-turnover sħiħa.

Naturalment m'għandekx daqshekk kontroll fuq is-services li jingħataw direttament lill-konsumatur, u l-audit trail hemmhekk jibda jiddgħajjef u jiddgħajjef ħafna.

Imbagħad għandek is-service provider lill-final consumer.

U hemm hu fejn aħna, anke fid-diskors li qed nagħmlu, qegħdin nappellaw lill-poplu kollu biex kemm jista' ikun ikun pro-attiv f'din il- ħaġa u jitlob l-irċevuti mingħand kulħadd.

Għaliex b'hekk il-poplu jkun qed jipparteċipa f'dan l-eżerċizzju, li kulħadd jaqbel li hu sewwa, ħalli nassiguraw li kulħadd iħallas sehmu bħala taxxa.

Din hija xi ħaġa li kulħadd għandu jkun pro-attiv fiha.

U tajna l-għodda permezz ta' l- irċevuti, xi ħaġa li almenu ż-żewġ partiti qablu fuqha.

Iż-żewġ partiti qablu li għandu jkun hemm riċevuti fiskali, li għandu jkun hemm il-kontroll ta' cash registers fil-ħwienet.

U għax qbilna fuqha m'għadna rrikattati minn ħadd.

Illum m'għadekx tisma' fuq cash registers u riċevuti, għaliex dawn jafu li hija the common will politika li llum hekk isiru l-affarijiet.

Issa ladarba hawn din il-koverġenza politika fuq din il-ħaġa, il-poplu Malti għandu jutilizza din l-għodda li tajnieh aħna.

Aħna bdejna din l-għodda, ikkonfermawha n-naħa l-oħra u qed nerġgħu nirrikonfermawha u lill-poplu qed ngħidulu: Issa inti għandek il-faċilita' li tipparteċipa direttament biex tassigura li t-taxxi jitħallsu, jew inkella li tkun kompliċi biex ma jitħallsux.

Hekk qed inkellmuh lill-poplu Malti u ejja nkellmuh hekk.

U fl-opinjoni tiegħi dan huwa s-sens ta' responsabbilta' li għandna nuru lkoll u dan finalment għandu jkun ta' ġid għal kulħadd.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joseph Cuschieri, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru, jekk għandu l-informazzjoni, jgħid kemm huma r-refunds globali li għandhom jingħataw għal ħlasijiet li saru żejda?

Jista' l-Ministru jgħid kemm qed tikkontribwixxi s-sistema tal- FSS għal ġbir ta' taxxa aktar korretta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Fuq l-ewwel mistoqsija jiddispjaċini ngħid li m'għandix l-informazzjoni miegħi pero' jekk l-Onor.

Interpellant jagħmilli mistoqsija bil-miktub inkun nista' inwieġbu.

Din hija statistika li m'għandix fil-files.

L-FSS ħadet post is-sistema tal-PAYE, bid-differenza li għamilna żewġ affarijiet.

Kif għidt dalgħodu, mis-sistema tat-taxxa neħħejna ħafna elementi.

Neħħejna ħafna allowances li kien hemm, li kienu jagħmlu t- tassazzjoni ta' "A" differenti mit-tassazzjoni ta' "B".

Kulħadd kellu x- xenarju tiegħu ta' tassazzjoni għax min kellu l-allowances u min ma kellux.

Aħna neħħejna l-allowances, tajna ceiling raġonevoli biex nissostitwixxu l- allowances kollha u ġibna lil kulħadd fuq l-istess formola.

Illum kulħadd qiegħed iħallas l-income tax fuq l-istess formola u mhux fuq ħafna sitwazzjonijiet oħrajn, bħalma kien jiġri qabel, fejn wieħed kien jitlob għal allowance għax għandu seftura jew inkella jimla l-formola l-ħadra u jgħid li hu marid u allura jkollu dritt għal allowance oħra.

Dak iż-żmien spiċċa.

Illum hemm allowance waħda għal kulħadd, li hija s-ceiling.

U allura l-income tax ta' kulħadd hija dipendenti biss fuq li jaqla'.

Allura stajna nagħmlu sitwazzjoni biex il-PAYE nittrasformawha f'sistema li dak li qed iħallas l-impjegat jiġi aġġustat prattikament kull xahar, biex fl-aħħar tas-sena jispiċċa li la għandu jagħti u lanqas iħallas lid-dipartiment.

Din is-sistema bdiet minn nofs is-sena fuq l-impjegati tal-gvern u ħadmet.

Jiġifieri fl-1997 bdiet minn Lulju fuq il-ħaddiema tal-gvern bħala test run u fl-1998 bdiet fuq kulħadd.

L-effett tagħha x'se jkun?

L- intenzjoni kienet li naqtgħu l-bżonn ta' ħafna nies li jimlew il-formola ta' l-income tax.

Xorta qed iħallsuha l-income tax, jiġifieri ma ħlisniex in-nies mill-income tax, pero' issa se jkollhom biss biċċa karta żgħira li jikkonfermaw li m'għandhomx qligħ ieħor minbarra dawk l-affarijiet li qed jitħallsu at source bħal, per eżempju, il-paga, il-pensjoni u l-interessi fil-banek.

Jekk bniedem għandu dawn biss mhuwiex se jimla l-formola tat- taxxa.

Jekk għandu xi profitti jew xi negozju xorta jrid jibqa' jimla l- formola tat-taxxa imma jekk għandu dawn biss m'għandux għalfejn jimlieha, allura neħħejna dak l-inkubu.

L-iktar importanti huwa li neħħejna a flow li jiena nistma ta' madwar 100,000 return fid-dipartiment tat-taxxi interni.

Issa dan ifisser li allura d-dipartiment se jaħli inqas ħin biex jagħmel filing u jagħmel assessment mill-ġdid ta' 100,000 return sħiħa, li jieħdu ħafna żmien, u jista' jikkonċentra biex neqirdu darba għal dejjem il-backlog li jeżisti, li f'ċerti affarijiet bħall-arrears issa m'għadhomx qed jiżdiedu għax mhux qed ikun hemm iktar peress li kulħadd qed iħallas li għandu jħallas.

Peress li m'hemmx din l-amministrazzjoni kbira fid-dipartiment tat-taxxi interni, il-problemi ma ħallejnihomx jiżdiedu u qed nagħtu ċ-ċans li naqtgħu l-backlog li hemm u nikkonċentraw fuq is-setturi fejn għandna nikkonċentraw l-iktar biex niġbru t-taxxa, li bażikament huma n-negozji.

Ma noqogħdux nedhew fuq ir-returns ta' l-impjegati u tal-pensjonanti imma nikkonċentraw fuq in-negozji.

Irridu nkunu kapaċi nagħmlu assessments tajbin u intelliġenti fuq ir-returns li jkollna min-negozji.

Jiġifieri b'dan il-mod amministrattiv qed nattwaw il-ġlieda kontra l-evażjoni tat- taxxa.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Ministru jikkonsidra li meta d- dipartiment tat-taxxi interni jibgħat għal ċittadini anzjani jew għal persuni b'diżabilita', dawn it-tip ta' laqgħat jibdew isiru fl-uffiċini tal- kunsilli lokali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Naħseb li dan huwa suġġeriment validu li se nikkonsidrah u naraw jekk nistgħux nagħtu dawn it-tip ta' faċilitajiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1999

IR-RABA' JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu l-voti tal-ministeru għat- trasport u komunikazzjoni.

Ninforma lill-Kamra li skond il-Mozzjoni Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal- gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Issa, jekk jogħġbu, il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni jressaq ir- riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Sur President, nipproponi:

VOT 36 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,131,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 37 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 728,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 38 - TOROQ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 455,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Toroq, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT 39 - LIĊENZJI U TESTJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 696,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Liċenzji u Testjar, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT VIII - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,424,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr Chairman, nippoponi din l-emenda:

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,479" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 10,478".

Delete the figure "Lm 10,479" and substitute therefor the figure "Lm10,478".

Mr Chairman, taħt dan il-ministeru jaqgħu ċerti entitajiet pubbliċi, bħall-awtorita' dwar it-trasport pubbliku u l-awtorita' marittima, pero' m'iniex beħsiebni nittratta l-estimi ta' dawn l-aġenziji governattivi fit- tul peress li dawn iridu per forza jiġu diskussi għalihom.

Għaldaqstant ikolli l-opportunita' nittratta b'mod eżawrjenti l-estimi ta' l-awtorita' marittima u ta' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku fil-mument propizju.

L-importanza ta' dan il-ministeru timmanifesta ruħha immedjatament kif wieħed jibda janalizza l-estimi ppreżentati għall-approvazzjoni ta' din il- Kamra.

Dan il-ministeru hu sors vitali ta' revenue għall-ekonomija ta' pajjiżna, speċjalment id-dipartiment tal-liċenzjar u ttestjar ta' vetturi.

Fil-fatt huwa previst li dan il-ministeru jiġġenera revenue totali ta' Lm34 miljun għas-sena 1999.

Imma dan l-ammont ma jinkludix l-introjtu sostanzjali minn dawk l-entitajiet kummerċjali li, kif spjegajt qabel, jaqgħu taħt l-umbrella ta' dan il-ministeru peress li huma awtonomi.

Iżda ġaladarba jiena kelliem ta' l-oppożizzjoni fuq l-awtorita' marittima ta' Malta, ngħaddi bi żbrixx u nikkummenta xi ftit fuq din l-awtorita', anke f'dan l-istadju.

L-MMA waħedha s-sena l-oħra ġġenerat surplus ta' Lm2,544,832 - fil-fatt fl-estimi għas-sena 1997/1998 kien indikat li l-awtorita' kellu jkollha surplus ta' Lm1,941,410 iżda attwalment ġie rreġistrat surplus a' Lm2,544,832 - u dan juri li fl-aħħar sena l-awtorita' ġġenerat qligħ żejjed ta' aktar minn Lm0.5 miljun.

Għas-snin 1998/1999 huwa stmat li l-MMA se tiġġenera surplus ta' Lm2,126,120.

Effettivament jien nemmen li jekk l- affarijiet jibqgħu għaddejjin kif inhuma għaddejjin, il-qligħ se jkun anke akbar.

Dan jawgura tajjeb ħafna għall-mod professjonali li bih tmexxiet din l-aġenzija governattiva.

Naturalment irridu niftakru wkoll fl-introjtu indirett mill-cruise liners, li wkoll jaqgħu taħt il-ports directorate fi ħdan l-MMA.

Fil-fatt jingħad li s-sena l-oħra żaru l-gżira tagħna 191 cruise liner, jiġifieri kellna seba' cruise liners iktar mis-sena ta' qabel.

Is-sena l-oħra kellna żieda wkoll ta' 19% fuq is-sena ta' qabel, meta konna ħadna l-gvern f'idejna.

Ta' min jikkummenta li s-sena l-oħra niżlu Malta 129,503 passiġġier u ta' min jgħid ukoll li l-flus li jiġu ġġenerati minn dan it-tip ta' turiżmu ma jidħlux fl-estimi ta' l-MMA.

Dan huwa dħul indirett verament sostanzjali.

Kif qed nitkellmu ftit żbrixx fuq l-MMA, ta' min janalizza fuq fuq l- estimi tat-tliet direttorati fi ħdan din l-istess awtorita'.

Nista' ngħid li għas-sena 1996/1997 fil-ports directorate kien ġie rreġistrat surplus ta' Lm371,460.

Għas-sena 1997/1998 l-estimi kienu qed jipprevedu surplus ta' Lm291,900 pero' attwalment din is-sena ġie rreġistrat surplus ta' Lm537,541.

Għas-sena 1998/1999 qed jiġi previst li se jkun hemm surplus ta' Lm352,900.

Issa dan juri li f'dawn l-aħħar sentejn kellna definittivament an upward trend.

Għalhekk naħseb li l-ministru qed ikun prudenti żżejjed fl-estimi tiegħu għas-sena d-dieħla għax, jekk l-awtorita' titmexxa bil-għaqal u bil-mod professjonali kif tmexxiet f'dawn l-aħħar sentejn, m'għandu jkun hemm ebda raġuni għaliex m'għandniex inkomplu nżidu l-qligħ.

Fi ħdan l-MMA hemm id-direttorat tal-merchant shipping, li waħdu rreġistra surplus ta' Lm2,011,882.

Kif se jkolli l-opportunita' nespandi waqt li nkun qed niddiskuti l-estimi ta' din l-entita' kummerċjali, f'dawn is-sentejn li għaddew dan id-direttorat partikolari kellu performance eċċellenti.

Ta' min jgħid li għas-sena 1996/1997 dan id-direttorat waħdu rreġistra qligħ ta' Lm1,855,520.

Għas-sena 1997/1998 kien stmat li se jkollna surplus ta' Lm1,860,720.

Fil-fatt is-surplus laħaq Lm2,011,882.

Għas-sena 1998/1999 hemm stmat surplus ta' Lm2,000,720.

F'dan ir-rigward huwa interessanti li wieħed jinnota kif il-Partit Laburista fil-gvern irnexxielu b'għaqal inaqqas l-ispejjeż amministrattivi li fis-snin 1996/1997 kienu jammontaw għal Lm106,706 u dan naqqashom għal Lm72,953.

Madanakollu l-Partit Nazzjonalista fil-gvern f'dan is-sens qed jerġa' jikkontempla nefqa ta' Lm87,480.

L-istess fejn jidħlu promotion and representation expenses għax fl-1996/97 intnefqet is-somma ta' Lm84,953 u għas-sena ta' wara l-ispiża ġiet ridotta għal Lm81,976, iżda Gvern Nazzjonalista qed jalloka s-somma goffa ta' Lm140,000 għas-sena 1998/1999, kważi d-doppju ta' kemm infaqna s-sena l-oħra.

L-aħħar direttorat fi ħdan l-MMA huwa l-yachting centres directorate.

Għas-sena 1996/1997 dan id-direttorat irreġistra surplus ta' Lm185,956.

Għas-sena 1997/1998 kien stmat li dan id-direttorat jirreġistra surplus ta' Lm160,760 u fil-fatt ġie rreġistrat surplus ta' Lm236,273.

Dan jindika performance verament tajba.

Għas-sena 1998/1999 qed jiġi pproġettat surplus ta' Lm200,180.

Hawn wieħed jara l-ħsara li saret fuq proġetti kbar, bħal dak tal-Birgu, li fuqu kien beda jaħdem il-Gvern Laburista, u proġetti oħra bħal dak tal-yachting li kien se jsir f'Għawdex.

Dawn kollha tħallew fuq l-ixkaffa.

Ma jidhirx, almenu mill-estimi, li l-gvern qed jipproġetta xi marinas ġodda jew postijiet oħra għal irmiġġ tal-yachts, għax kieku l-qligħ żejjed li jrendu dawn il-proġetti kienu jiġu nklużi fl- estimi.

Inoltre għandu jiġi enfasizzat li mkien fl-estimi ma jidher li se jsiru xi investimenti kapitali allokati għal tali faċilitajiet ta' yachting.

Issa mmorru lura għall-ministeru per se.

Fl-estimi tal-ministeru hu stmat li d-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar ta' vetturi waħdu jiġġenera revenue ta' Lm29,000,730.

Dan il-ministeru daħal ukoll għal ħafna proġetti ta' natura kapitali li swew lill-gvern Lm7,424,000.

Il-bulk ta' din is-somma, ossia Lm5,765,000, se jkunu allokati lid-dipartiment tat-toroq, dipartiment ġdid fi ħdan dan il- ministeru.

Irrid ngħid ukoll li hemm recurrent expenditure ta' Lm4,010,000 li l-bulk tagħha tmur fuq il-ministeru nnifsu.

Pero' għandu jingħad li f'din is-somma hemm inkluż Lm1 miljun f'kontribuzzjoni li l-ministeru jalloka lill-MMA.

It-total recurrent expenditure fuq imsemmi jinkludi wkoll ammont sostanzjali ta' Lm1,748,000 li hu allokat għal personal emoluments.

Huwa interessanti li wieħed jinnota li l-emoluments tal-ministeru proprju qegħdin jiżdiedu bi kważi 100% u din jien ma nifhimiex.

Għaliex fejn għas- sena 1998 l-ammont approvat kien ta' Lm276,000 l-ammont approvat għas-sena 1999 huwa ta' Lm568,000.

Jien nifhem u napprezza li l-ministeru kiber, fis- sens li żdied miegħu d-department of wireless telegraphy, li qabel kien jaqa' taħt l-uffiċċju tal-prim ministru - fil-fatt dan id-dipartiment jakkonta għal 40% ta' l-emoluments li huma previsti għal dan il-ministeru - pero' wieħed irid jenfasizza li l-ministeru xorta se jibbenefika b'awment ta' Lm65,000 nett u dan eskluż il-kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali u l-government bonus.

Dan juri żieda ta' 10% nett fil-personal emoluments ta' l-impjegati tal-ministeru.

Wieħed isibha diffiċli biex jiġġustifka dan l-istat ta' fatt, tenendo conto li l-gvern diġa' iddikjara li hemm wisq impjegati mal-gvern.

Inoltre għandu jingħad li anke jekk wieħed iżid il- Lm1.75 fil-ġimgħa li ħareġ il-gvern bħala żieda fil-budget, xorta waħda tibqa' diskrepanza sostanzjali.

Dan l-istat ta' fatt huwa kurjuż ukoll meta wieħed jiftakar li l-gvern dejjem qed jgħid li hemm wisq impjegati fis- settur pubbliku u għalhekk ikun interessanti li tingħata spjega għal din iż- żieda sostanzjali.

Żieda oħra notevoli ma' dan il-ministeru huwa d-dipartiment tat-toroq, li qabel kien jaqa' taħt id-dikasteru tal-ministeru għax-xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni.

Kif diġa' indikajt qabel, din ir-responsabbilta' ġdida hija stmata li se tqum lill-gvern Lm455,000 għas-sena 1999.

Kuntrarjament għal dak li għadu kif intqal, hawnhekk mhux qed nosservaw żieda ta' 10% fl- emoluments ta' l-impjegati.

Hemm punt ieħor illi għalija m'huwiex daqstant ċar.

Peress li kif se nispjega aktar 'il quddiem ċerti funzjonijiet ta' l-avjazzjoni ċivili se jiġu mgħoddija lill-MIA, nixtieq li l-ministru jispjegalna x'se jkun l- istatus u x'se jkunu d-duties ta' dawk l-impjegati li qabel kienu ngaġġati direttament mal-ministeru biex jikkordinaw il-funzjonijiet ta' l-avjazzjoni ċivili fejn jidħol xogħol ta' parking, landing fees u route air navigation charges.

Nafu li hemmhekk ġew trasferiti ammont sostanzjali ta' impjegati ma' l-MIA pero' jien informat li numru sostanzjali minn dawn in-nies li kienu jagħmlu tali xogħol baqgħu fl-istess ministeru.

Hawn ta' min jinnota li waqt li l-estimated revenue tal-ministeru as a whole se jiżdied bejn wieħed u ieħor b'Lm2 miljun fuq is-sena 1997/1998 - dovut primarjament għall-kontribuzzjonijiet li jsiru mill-Maltapost, mill- Maltacom, mill-MIA u minn oħrajn - l-estimi għas-sena d-dieħla tad- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili, f'dak li huwa dħul, juru li minn Lm6,670,017 se ninżlu għal Lm1,430,000, nuqqas eżorbitanti.

Minn analisi li jiena għamilt ta' l-estimi relattivi dan il-kambjament drastiku jista' ikun attribwit biss għall-fatt illi x-xogħol ta' ġbir ta' parking fees, landing fees u route air navigation charges illum ġew mgħoddija lill-MIA.

Dawn it-tliet items fit-total ikkontribwew is-somma attwali ta' Lm4,637,656 għas-sena 1997/1998 lir-revenue tal-gvern.

Biex wieħed ikun aktar preċiż, wieħed irid jinnota li filwaqt li fl-1998 l-expenditure totali ta' l-avjazzjoni ċivili ammontat għas-somma ta' Lm3,343,000 - konsistenti ma' Lm2,302,000 approvati għal personal emoluments u Lm1,310,000 approvati għal operational and maintenance expenses u Lm10,000 għal special expenditure - l-estimi għall-1999 juru diverġenzi sostanzjali għax in-nefqa totali hija stmata li se tkun ta' Lm728,000.

Din is-somma tikkonsisti f'Lm438,000 għal personal emoluments, Lm287,000 għal operational & maintenance expenses u somma żgħira ta' Lm3,000 bħala special expenditure.

Issa jekk wieħed janalizza dan kollu b'mod ġenerali malajr jinduna li l-ministeru se jirriduċi l-ispejjeż tiegħu bis-somma ta' Lm2,000,615.

Inoltre se jkollu introjtu aktar ta' Lm200,000 mil-liċenzji ta' l-MIA.

Pero' l-punt hu li l-ministeru se jirrinunzja għal dħul ta' Lm4,637,065.

Għalhekk jekk minn din is-somma nnaqqsu Lm2,000,615 - li hija s-somma li l-ministeru se jiffranka - u nżidu Lm200,000 li se jidħlu mil-liċenzji ta' l-MIA, insibu li se jkun hemm telf nett ta' madwar Lm2.8 miljun, li hija somma sostanzjali.

Jirriżulta li fl-amministrazzjoni preċedenti l-gvern kien ikkonċeda, kif diġa' spjegajt, funzjonijiet varji lukrittivi lill-MIA.

Il-Gvern Laburista dan għamlu fi ħdan il-politika tiegħu mmirata lejn il- privatizzazzjoni ta' l-istess MIA jew parti sostanzjali minnha.

Dawn kienu miżuri għaqlija li l-Gvern Laburista daħal għalihom sabiex isaħħaħ id-dehra finanzjarja u ekonomika ta' l-MIA.

Kienu wkoll miżuri li, per forza, kienu jżidu l-valur ta' l-istess MIA u ċertament li kienu jwasslu biex il-gvern idaħħal somma akbar mill-bejgħ ta' l-ishma ta' l-istess kumpannija.

Talli l-gvern ikkonċeda l-funzjonijiet imsemmija lill-MIA, se jkollu d-dritt li jimponi operating licence li hu stmat li tikkontribwixxi Lm200,000 lir- revenue tal-gvern.

Issa l-bieraħ, Sur President, smajt lis-segretarju parlamentari, l-Onor.

George Hyzler, jikkummenta fuq din il-materja u kkritika u għajjar lill- Partit Laburista li kien qed jagħmel kuntrumbajsa fil-politika tradizzjonali tiegħu.

Għajjar lill-Partit Laburista li fl-imgħoddi kien kuntrarju għal kull privatizzazzjoni ta' entijiet pubbliċi.

Pero' din m'hi kritika ġusta xejn, anzi hija kritika li turi li l-Partit Nazzjonalista ma jistax jifhem jew japprezza kif il-Partit Laburista, bħala partit ħaj u modern, jagħmel update tal-politika tiegħu skond iċ-ċirkostanzi u n- neċessitajiet attwali ta' pajjiżna.

Il-kelliem ta' l-oppożizzjoni nesa li l-għajta tagħna ta' ''New Labour'' ma kienet tfisser xejn għajr li l-partit mexa aktar lejn iċ-ċentru.

Fil-fatt huwa l-Partit Nazzjonalista li fl- aħħar żmenijiet biddel ir-rotta tiegħu u l-politika tradizzjonali tiegħu.

Dan għamlu billi segwa l-eżempju tal-Partit Laburista, li kien partit li dejjem ħadem u stinka għall-interess tal-klassijiet soċjali baxxi, u beda kważi kważi jikkonsidra ruħu bħala partit tax-xellug.

Min-naħa l-oħra, bl-estimi kif ippreżentati, il-gvern attwali qed isib ruħu f'kontradizzjoni kbira.

Il-gvern iddikjara bosta drabi li għadu kmieni wisq biex wieħed jipprivatizza l-MIA u fil-fatt hemm dubji dwar jekk għandux f'moħħu li jkompli jħaddan il-politika tal-Gvern Laburista u jipprivatizza din l-entita' kummerċjali.

Jekk għandu f'moħħu li jagħmel dan, kif donnhom jindikaw l-estimi, allura għandu jaqbad u jiddikjara hekk.

Madankollu mid-diskors tal-budget jirriżulta li l-gvern beħsiebu jipprivatizza ċerti entitajiet kummerċjali pubbliċi u fil-fatt fl-istess budget hemm previst li l-gvern se jdaħħal madwar Lm60 miljun mill- privatizzazzjoni, pero' mbagħad m'hemm imkien indikat x'entitajiet se jiġu pprivatizzati.

Din m'hijiex sitwazzjoni feliċi għaliex fiha nnifisha tikkrea ambjent suxxettibbli ħafna għall-ispekulazzjoni u, fost affarijiet oħra, tinstiga artificial high levels in share values fil-Borża ta' Malta.

Huwa wkoll interessanti li wieħed jinnota li d-dħul mit-taxxa fuq ir- reġistrazzjoni tal-vetturi huwa stmat li jirrifletti l-istess żieda fl- importazzjoni ta' karozzi bħas-snin 1997/1998.

Madankollu kurjożament, u naħseb erronjament, iż-żieda fit-taxxa ta' reġistrazzjoni tal-vetturi qed tiġi ekwiparata għal żieda ta' Lm18,000 meta l-estimi preċedenti kienu jindikaw żieda ta' madwar Lm3 miljun fuq id-dħul għas-sena 1997.

Jekk wieħed, għall-grazzja ta' l-argument, jattribwixxi 66% ta' din il-figura għal żidiet imħabbrin fl-aħħar budget fil-liċenzji tal-vetturi, xorta jsib li hemm diskrepanza ta' 34% jew aħjar Lm1 miljun.

F'dan l-isfond ta' min isemmi wkoll l-MOT.

Jidher ċar li l-gvern preżenti se jimxi fuq il-politika tal-gvern preċedenti Laburista u se jintroduċi l-MOT matul is-sena d-dieħla.

Fil- fatt huwa pproġettat li l-introjtu minn din il-miżura jkun ta' Lm428,000, għalkemm għadu mhux ċar u mhux spjegat x'rati beħsiebu jimponi l-gvern fir- rigward ta' dawn it-testijiet.

Il-bżonn urġenti ta' improved driving and testing huwa rikonoxxut u aċċettat miż-żewġ naħat tal-Kamra biex forsi jibda jitnaqqas sostanzjalment in-numru ta' l-inċidenti tat-traffiku.

Kif jaf kulħadd - għaliex l-istatistika titkellem waħedha - l-inċidenti tat- traffiku, uħud minnhom fatali, qed jiżdiedu minn xahar għal xahar u għalhekk nieħu gost nisma' li l-gvern se jniedi drive training and testing reform.

Madankollu jkolli ngħid li nħossni ferm diżappuntat li l-ministeru qed jalloka s-somma miżera ta' Lm30,000 għal din l-inizjattiva.

L-ammont jidher wisq iktar redikolu meta wieħed jikkonsidra li l-gvern se jdaħħal iktar minn Lm29 miljun mit-tariffi tal-liċenzji u testing tal-vetturi u issa kważi Lm0.5 miljun mill-MOT.

Fl-opinjoni tiegħi dan huwa bżar fl- għajnejn.

Il-gvern preżenti daqshekk biss jagħti valur lis-saħħa u s- sigurta' taċ-ċittadin?

Il-Partit Laburista fil-gvern kien ħa l-kwestjoni tas-sigurta' fil-qasam tat-traffiku u fil-qasam tas-sewqan bis-serjeta' u fil-fatt kien anke introduċa riformi li m'humiex daqstant popolari, bħall-breathalyser test, biex ikompli jżid is-sigurta' fit-toroq.

Għax mhux billi l-Gvern Nazzjonalista rriattiva l-applikazzjoni ta' Malta għad-dħul fl-Unjoni Ewropea.

Il-verita' hi li l-istat tat-toroq f'pajjiżna tant għadu lura li ċertament ma jawgurax tajjeb għall-applikazzjoni ta' Malta għad-dħul fl- Unjoni Ewropea.

Issa minn eżami ta' l-estimi tal-budget ta' dan il- ministeru jirriżulta li l-gvern beħsiebu jalloka s-somma ta' Lm5,675,000 għall-proġett kapitali tat-toroq.

Nafu wkoll li l-Gvern Malti kkuntratta esperti Ġermaniżi sabiex iħejju rapport fuq l-istat attwali tat-toroq u x'hemm bżonn isir biex dawn jitranġaw.

Wara li ġew evalwati madwar 390 kilometru ta' toroq arterjali u distributorji u saru 15,848 test fuq dawn it-toroq fi spazju ta' 20 metru minn kull wieħed, l-esperti ħejjew ir-rapport tagħhom li minnu rriżulta li aktar minn 64 kilometru huma f'qagħda ħażina ħafna u jenħtieġu attenzjoni urġenti fuq medda ta' bejn sentejn u ħames snin.

Skond ir- rapport ta' dawn l-esperti hemm bżonn ta' Lm32 miljun biex it-toroq nirranġawhom u dan apparti l-ispiża annwali meħtieġa għal manutenzjoni .

Allura wieħed bilfors jistaqsi: Ma kienx ikun aktar għaqli kieku għal dan il-għan il-gvern alloka parti aktar sostanzjali mid-dħul tar-registration fees?

Għas-sena d-dieħla l-gvern qed jalloka s-somma ta' Lm5.65 miljun għal investiment kapitali ta ' darba, imma mbagħad għas-snin ta' wara x'se jiġri?

Allura fid-dawl ta' l-istudju li semmejt, forsi ma kienx ikun aktar għaqli u raġonevoli li kieku l-gvern ipproġetta investiment kapitali qawwi fuq medda ta' ħames snin u din is-somma kien joħroġha biċċa biċċa matul is- snin?

Nirringrazzjak THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Chairman, nibda biex ngħid li ma' l-ewwel daqqa t'għajn ma jidhirx li hemm differenzi kbar bejn dak li qed jipproponi l-gvern preżenti u dak li kellna pproġettat aħna għall-ħames snin li ġejjin bħala ministeru għat-trasport u portijiet.

Dan qed ngħidu għaliex il-ministeru ma jistax jipproġetta minn sena għal sena imma jrid jippjana l-affarijiet fuq medda ta' żmien.

Matul iż-żmien li kien fil-gvern il-Partit Laburista konna qed naħdmu biex nirranġaw l-affarijiet li kienet ħalliet warajha l-amministrazzjoni preċedenti u fl-istess ħin konna qed naħdmu fuq proġetti ġodda, proġetti illi kieku ma sabux lill-Perit Mintoff u lil min kellu miegħu biex ifixklu lill-gvern żgur li konna nimxu ħafna aktar 'il quddiem fuqhom.

Fost dawn kien hemm il-proġett tal-yacht marina tal-Kottonera, il-yacht marina li kienet se ssir f'Għawdex, il-passenger terminal li kellu jsir fix-xatt tal- Belt u xogħlijiet oħra ta' mmodernizzar.

Imma, kif diġa' għedt, l-ewwel ridna mmiddu għonqna biex nirranġaw l-affarijiet li konna sibna meta ħadna l-gvern f'idejna f'Ottubru ta' l-1996 għax, minkejja li kull sena kienu jiġu vvotati flus biex isru ċerti affarijiet, meta fittixna ma sibna xejn, mhux għaliex insterqu imma għaliex prattikament qabel xejn ma kien isir.

Per eżempju, jekk nieħdu l-kwestjoni tad-dawl tar-runway ta' l-airport insibu li l-kuntrattur kien għamel xogħol ħażin u allura kellna nerġgħu naqilgħu kollox.

L-istess, suppost li kien hemm żewġ runway sweepers imma dawn kienu qdiemu u spiċċaw.

Fil-fatt kien ikollna ħafna problemi u complaints dwarhom mill-pilots ta' l-ajruplani, tant li kellna nibdluhom u ġibna l-ġodda f'Marzu ta' din is-sena.

Sur President, nista' ngħid li matul dan il-perjodu kien hemm żieda fir-reġistrazzjoni ta' l-ajruplani.

Saru kuntatti ma' kumpanniji ta' l- ajru ewlenin biex żdiedu rotot ġodda u linji ġodda biex joperaw bejn Malta u pajjiżi oħra ta' l-Ewropa.

Barra minn hekk, kien hemm żieda fit- titjiriet chartered, speċjalment mill-Ingilterra, l-Iskandinavja, il- Ġermanja, l-Italja u Franza.

Dan kollu sar bil-ħidma ta' kull min kien jaħdem fid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili.

Saru wkoll diskussjonijiet biex jintlaħaq ftehim bilaterali ma' l-Afrika t'Isfel, l-Ukraina, Franza u l-Indja għall-użu ta' airports oħra.

Evidentement qegħdin nitkellmu fuq pajjiżi ta' ċertu kobor - u dawn kollha għandhom iktar minn airport wieħed - u għalhekk kienu qegħdin isiru diskussjonijiet permezz tad-direttur ta' l- avjazzjoni ċivili u l-ministeru biex aħna nkunu nistgħu nużaw rotot u airports oħra f'pajjiżi bħal Franza u l-Italja.

Fit-22 xahar li għamel Gvern Laburista ġew estiżi l-uffiċini li kellna rranġajna l-operations section, li tlestiet f'April ta' din is-sena.

Din hija sezzjoni li kien hemm bżonnha għaliex qabel kienet qed topera b'sistema li ma kenitx diċenti għall-ħaddiema.

Dan kollu kien xogħol iebes, speċjalment fejn jidħlu diskussjonijiet ma' diversi setturi.

Nista' nikkonferma li x-xogħol għamilnih bil-ħidma ta' nies dedikati u fl- aħħar mill-aħħar dan ix-xogħol ħalla l-frott tiegħu.

Per eżempju, matul din is-sena konna għadna għaddejjin bix-xogħol li kien beda Gvern Nazzjonalista mal-European joint authorities, wara li Malta kienet ilha kandidata għal member state ta' din l-organizzazzjoni sa mill-1995.

Meta kienet ġiet assessjata biex issir membru sħiħ, kien irriżulta li Malta kellha taġġorna ruħha ma' diversi kondizzjonijiet biex tingħata din is- sħubija.

F'dan ir-rigward kien sar ħafna xogħol mill-amministrazzjoni Nazzjonalista, li mbagħad tkompla mill-amministrazzjoni Laburista.

Fiż-żmien meta kont ministru jien kienu anke bdew taħdidiet ma' l-FAA, li 'l quddiem se tibda tieħu ħsieb ir-regolamentazzjoni tal-liġijiet ta' l- ajru.

Irrid ngħid li konna sibna ħafna għajnuna mill-Ambaxxata Amerikana biex aħna nkunu nistgħu nikkonformaw mar-regolameti ta' l-FAA.

Sakemm kont għadni ministru jien dawn it-taħdidiet kienu għadhom sejrin u nispera li jkomplu taħt l-amministrazzjoni Nazzjonalista.

Għaliex waħda mill-problemi li kellna - u kienet problema anke għall-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' qabel - kienet dwar vjaġġar lejn l-Amerika u sħubija f'din l-assoċjazzjoni hija bżonjuża ħafna għalina.

Aħna kellna anke l-pariri ta' esperti, li ġew apposta biex jgħinuna nilħqu l-livell mitlub minn din l-assoċjazzjoni.

Fil-fatt kellna ħafna xogħol lest u konna qed nisperaw li sa nofs is-sena li ġejja nkunu lħaqna dan l-għan u allura nkunu nistgħu nissieħbu fl-FAA.

Matul l-amministrazzjoni Laburista konna tħabatna biex kemm jista' jkun ngħinu lill-flight academy li hemm f'Ħal Luqa.

Peress li hawnhekk ma stajniex nagħmlu field operations jew cross country, kif isejħulha, bl- għajnuna ta' l-Ambaxxata Taljana f'Malta u ta' l-Ambaxxata Maltija f'Ruma rnexxielna nirranġaw ma' l-awtoritajiet ta' Sqallija biex inkunu nistgħu nużaw airports fi Sqallija.

Illum nistgħu b'wiċċna minn quddiem ngħidu li din l-akkademja, il-European flight academy, li hija mmexxija mill-Maltin, irnexxiet u b'aktar għajnuna mingħand il-gvern tista' tkompli timxi 'l quddiem biex fil-futur inkunu nistgħu nittrenjaw bdoti f'Malta.

Illum dawn diġa' jġibu l-liċenzja ta' private pilots minn din l-akkademja u nisperaw li 'l quddiem bl-għajnuna ta' kulħadd din l-akkademja tibqa' miexja 'l quddiem.

F'Mejju li għadda ħafna mill-ħaddiema tad-dipartiment ta' l-avjazzjoni civili marru mal-Malta International Airport.

Kuntrarjament għal dak li qalu xi wħud, dan il-proċess ma kienx ifisser li sempliċement il-ħaddiema qabdu u marru min-naħa għall-oħra qisu ma ġara xejn.

Qabel ma sar it- trasferiment fl-1 ta' Mejju, 1998 saru diskussjonijiet mal-unions biex jiġi assigurat li l-ħaddiema ma jittilfu xejn minn dak li kellhom.

Lil dawn il-ħaddiema tajniehom ukoll iċ-ċans, bħalma tajna lill-ħaddiema tal-posta fost oħrajn, li jekk iħossu li m'humiex sejirn tajjeb ma' l-MIA ikunu jistgħu jmorru lura mal-gvern.

Dan sar bi ftehim mal-unions.

Imma mbagħad kien hemm uħud mill-ħaddiema li ma setgħux imorru ma' l-MIA?

Għaliex?

Għaliex id-DCA xorta se jibqagħlu l-funzjoni ta' regolatur u allura għandu bżonn in-nies biex jaħdmu.

Pero' se jsiru diskussjonijiet oħra mal-unions biex jekk 'il quddiem ikun hemm nies li minn mad-DCA jixtiequ jmorru ma' l- MIA dawn jingħataw priorita'.

(Interruzzjonijiet) Mhux veru li konna sejrin lejn privatizzazzjoni ta' l-MIA qisu xejn m'hu xejn.

L-erwwelnett il-gvern ma kienx se jipprivatizza l-kumpannija kollha kompletament imma kienet il-policy tal-Gvern Laburista, bi ftehim anke mal-unions, li l- gvern ikollu majority sharerholding f'din il-kumpannija.

Fil-fatt kienu se jinbiegħu biss 40% ta' l-ishma.

Mr Chairman, irrid ngħid li matul l-1997 iż-żieda fin-numru ta' passiġġieri li wżaw l-airport internazzjonali ta' Malta kienet ta' 7% fuq dik tas-sena ta' qabel.

Din it-trend kompliet ukoll matul l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena, tant li f'Ġunju biss kien hemm żieda ta' 11% meta mqabbla ma' l-istess xahar tas-sena ta' qabel.

It-tax free sales fl-1997 telgħu għal Lm9 miljun filwaqt li għall-ewwel sitt xhur ta' din is-sena diġa' żdiedu b'14%.

Dan ifisser li kull passiġġier nefaq medja ta' Lm9.70 f'tax free shopping.

Nista' ngħid ukoll li l-MIA għamlet profitti record għat-tieni sena konsekuttiva.

Fil-fatt il-profitti, imqabbla ma' dawk tas- sena ta' qabel, kważi rdoppjaw u telgħu għal Lm1.14 miljun u huwa stmat li sa l-aħħar ta' Settembru dawn il-profitti jkunu diġa' qabżu t-Lm3 miljun.

Sur President, ippermettili ngħid li skond informazzjoni li għandi, id- duty free shops li hemm fl-airport internazzjonali ta' Malta bejniethom iħaddmu ma' l-400 ħaddiem u jekk għada pitgħada Malta tidħol fl-Unjoni Ewropea jista' jkun li x-xogħol ta' dawn il-ħaddiema jkun ipperikolat u jkollna 400 ruħ li rridu naraw x'se nagħmlu bihom.

Issa jekk aħna ma nidħlux nibqgħu l-uniku airport fl-Ewropa li għandu d-duty free shops.

Wara li kienet saret stqarrija li dawn il-ħwienet se jispiċċaw, f'daqqa waħda bdew jgħidu li dawn mhux se jinqatgħu qabel ma nidħlu fl-Ewropa.

Imma allura jekk għada pitgħada nidħlu fl-Ewropa, x'se jsir minn dawk li għandhom il-ħwienet hemm u dawk l-400 ruħ li hemm mpjegati ma' dawn il- ħwienet?

Rigward il-proċess ta' privatizzazzjoni ta' l-MIA nista' nikkonferma li kienu saru ħafna mill-proċeduri meħtieġa.

Fil-fatt kien sar business plan u financial model u kien twaqqaf ukoll steering committee li ltaqa' għal xhur sħaħ biex jitlesta dan il-proċess.

Kif diġa' għedt, mhux veru li aħna qbadna u neħħejna l-ħaddiema mingħajr ħsieb.

Aħna tajna d-dritt lill- ħaddiema tad-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili li jmorru ma' l-MIA imma jekk fi żmien stipulat ikunu jridu jmorru lura mal-gvern ikunu jistgħu jagħmlu dan.

Għamilna wkoll studji flimkien mal-kumpannija Arthur Andersen, bil-ħsieb li meta ssir il-bidla din issir mingħajr skossi u bl- inqas inkonvenjent kemm għan-nies li jaħdmu l-airport kif ukoll għan-nies li jużaw l-airport.

Illum id-dħul li jidħol mir-route charges u dħul ieħor minn servizzi li qabel kienu jingħataw mid-DCA għaddew f'idejn l-MIA u allura dawn jikkontribwixxu għall-pagi u spejjeż oħra li l-MIA wirtet mingħand id-DCA.

U kieku, kif għedt qabel, ma nqalax dak li nqala' fil- parlament - li fl-idea tiegħi sar bi ftehim ma' l-oppożizzjonii bil-ħsieb li jwaqqgħa lill-Gvern Laburista - kieku llum il-proċess ta' privatizzazzjoni mexa 'l quddiem ħafna.

Fuq parir li tawna Andersen sar xi ċaqliq ta' ħaddiema min-naħa għall-oħra biex nassiguraw the smooth running ta' dawn il-kumpannji.

Forsi kien hemm min ħaseb, Sur President, li dan iċ-ċaqliq ta' ħaddiema sar għal raġunijiet politiċi imma dan m'hu veru xejn għaliex jien ma kontx inħares lejn il-kulur politiku imma lejn ix-xogħol li jrid isir.

Dan nista' ngħidu b'wiċċi minn quddiem u jistgħu jixhduh il-ħaddiema kollha.

Jien ma kontx inħares lejn il-kulur politiku tal-ħaddiema imma kont nara min hu kapaċi jaħdem u nara li jingħata l-għajnuna ħalli jkompli jaħdem.

Kieku ma kienx għal dawn in-nies, ħafna mix-xogħol li sar fil-kumpanniji parastatali u fid-dekasteru li għalih kont responsabbli jien ma kienx isir.

Ix-xogħol u l-progress ma jsirux mill-ministru waħdu imma jridu jkunu n- nies li jaħdmu u jkollhom l-interess li jaħdmu.

Ħafna mit-tibdiliet li saru, saru minn nies li ma kenux tal-kulur politiku tiegħi imma nies li ħadt pjaċir naħdem magħhom, nies li kienu sinċiera u li taw sehemhom biex il-pajjiż jibqa' miexi 'l quddiem.

Jiena ta' dan rikonoxxenti u nirringrazzjahom għax-xogħol kollu li għamlu għax kull meta fittixthom sibthom.

Illum kulħadd jaf li l-MIA baqgħet miexja 'l quddiem u qiegħda fi stat li l-gvern preżenti jista' jmexxi fuq dak li ħallejna aħna.

Jiena mhux qed ngħid li fi żmienna kollox sar perfett - ħadd ma jagħmel l- affarijiet perfetti, Alla biss jagħmilhom perfetti! - imma nista' ngħid li ħafna mix-xogħol tajjeb li sar, kif għedt qabel, sar bl-għajnuna tan-nies li kien hemm.

Issa ngħaddi biex nitkellem fuq il-qasa, tat-trasport pubbliku, Sur President.

Ċertament li l-qasam tat-trasport pubbliku m'huwiex xi settur faċli.

Meta qed ngħid trasport pubbliku qed ninkludi l-coaches, il-buses, il- vannijiet il-ħomor, it-taxis, il-mezzi kollha tat-trasport pubbliku u dak kollu konness miegħu.

Dan is-settur ma sibnihx perfett u lanqas aħna ma ħallejnieh perfett.

U l-ministru preżenti, l-Onor.

Ċensu Galea, għandu biċċa xogħol iebsa.

Jiena m'iniex se noqgħod ngħidlu għaliex ma sarx hekk jew ma sarx hekk għaliex naf kemm huwa iebes li tagħmilha ma' ħafna nies differenti b'ideat diversi.

Dawn għalkemm ikunu fl-istess union xorta waħda kull wieħed minnhom ikollu idea differenti mill-ieħor.

Ħafna drabi ssib li l-istess bniedem ikollu, per eżempju, bus, garage tal-kiri, vannijiet ħomor u jkun fir-RACA.

Jiġifieri l-istess bniedem, l-istess kumpannija jew l-istess garaxx ħafna drabi jkollhom interessi differenti u jekk jiġi jkellmek liebes kappell minnhom ikellmek mod u jekk ikun liebes kappell ieħor ikellmek mod ieħor!

Jiena naf li dawk li jaħdmu fit-trasport pubbliku għandhom diffikultajiet kbar, diffikultajiet li biex tasal li ssolvihom irid ikun hemm il-koperazzjoni ta' kulħadd.

Għaliex?

Għaliex dawn in-nies jaħdmu ħinijiet strambi u tista' tgħid li għandhom kollox kontra tagħhom.

Per eżempju, il-pubbliku għandu l-idea li kull ma jagħmlu dawn in-nies huwa ħażin, mingħajr ħadd ma jġib quddiem għajnejh li dawk tal-buses speċjalment jaħdmu ħinijiet strambi u jridu jħabbtu wiċċhom mal-pubbliku minn filgħodu sa filgħaxija.

Jien nemmen li l-maġġoranza ta' dawn il- ħaddiema huma nies ta' l-affari tagħhom imma mbagħad naturalment issib il- ftit - kif issib f'kollox u kullimkien - li huma ħżiena jew li ma jridux joqogħdu għal-liġijiet.

Jiena nemmen li baqa' ħafna xi jsir fis-settur tat-trasport pubbliku imma rrid ngħid li jiena sodisfatt bit-titjib sostanzjali li sar fit-22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista.

Kien żmien qasir wisq biex fih tirranġa l-affarijiet pero' b'sodisfazzjon ngħid li kemm jiena u kemm l- awtorita' dwar it-trasport pubbliku kellna laqgħat spiss ma' l-oqsma kollha li jaqgħu taħt dan is-settur u ħdimna flimkien.

Kif għedt qabel, kull settur kellu l-problemi tiegħu, problemi li pprovajna nsolvu - ħafna minnhom solvejniehom, waqt li ħafna oħrajn kienu għaddejjin it-taħdidiet biex insolvuhom - pero' ma nistgħux ngħidu li morna ħażin għaliex, kif għedt, f'dan is-settur sar progress bis-saħħa ta' kulħadd, ta' l- assoċjazzjonijiet, tal-unions u ta' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku.

Żgur li kien hemm l-għajnuna ta' kulħadd biex aħna wasalna fejn wasalna.

Kulħadd ħadem u ta sehmu u llum nistgħu ngħidu li ħafna mill-problemi ġew solvuti.

L-ewwel ftehim li lħaqna wara ħafna laqgħat kien dak li sar bejn l- awtorita' dwar it-trasport pubbliku, il-ministeru u r-RACA.

Fil-fatt f'Ġunju ta' din is-sena, bi ftehim mar-RACA, ħriġna 75 permess ġdid u l- awtorita' u l-gvern intrabtu mar-RACA li l-vannijiet il-bojod tal-kiri, li s-seating capacity tagħhom kienet ta' tmienja u d-driver, jiġifieri disgħa b'kollox, ikunu jistgħu jibdew iġorru għaxra plus driver.

Dan il-ftehim kien jipprovdi li l-vetturi jrid ikollhom seat-belt għal kull passiġġier u jkollhom l-arja kondizzjonata.

Permezz ta' dan il-ftehim is-sidien tal- garaxxijiet li ma kenux f'union, ma kenux fl-assoċjazzjoni tar-RACA imma joperaw skond il-liġi, jiġifieri jaqgħu taħt il-liġi, ingħataw id-dritt li jżidu n-numru ta' vannijiet li għandhom.

Dan wara li tas-setturi l-oħra qalgħu ħafna kwestjonijiet għax qalu li l-vannijiet m'għandhomx jiżdiedu.

Pero' rridu ngħidu li fejn jidħlu garaxxijiet, sakemm dawn ikunu mexjin skond il-liġi, dan il-qasam huwa liberalizzat u m'hemm il-monopolju ta' ħadd.

Qed nenfasizza li jridu jkunu mexjin skond l-liġi, għax fil-fatt sibna li kien hemm garaxxijiet li m'humiex joperaw skond il-liġi u anke garaxxijiet li kellhom biss l-isem u l-garaxx ma jeżistix.

Kien hemm imbagħad kwestjoni oħra fuq il-garaxxijiet li konna bdejna niddiskutuha pero' ma konniex iffinalizzajnieha u nawguralhom li jiffinalizzawha.

Qed nirriferi għall-fatt li skond liġi ftit antika, jekk inti jkollok tmien karozzi tal-kiri bilfors irid ikollok garaxx li jesa' tmien karozzi.

Wara li jien tkellimt ma' l-avukat tas-sidien ta' dawn il- garaxxijiet fhimt aħjar il-pożizzjoni tagħhom.

Il-punt tagħhom hu li allaħares il-karozzi tal-kiri kollha li jkollhom joqogħdu fil-garaxx - jista' jkollhom tmienja u jista' jkollhom anke aktar - għaliex dak ikun ifisser li m'għandhomx xogħol.

L-importanti hu li jkollhom minn fejn joperaw għax imbagħad normalment il-maġġoranza tal-karozzi jkunu mikrijin u jkunu qegħdin barra.

Allaħares il-karozzi jibqgħulhom fil-garage għax inkella jkun kapital mejjet.

Lil dawn in-nies aħna konna qed ngħinuhom u nieħu pjaċir ngħid li meta għamilna survey fost it-turisti u l-Maltin li jużaw il-karozzi tar-RACA, sibna li 85% ta' dawk li weġbuna kienu kuntenti bis-servizz li jagħtu x-xufiera u l-garaxxijiet.

Nista' ngħid li jien kont sodisfatt li kemm il-membri tar-RACA kif ukoll dawk li m'humiex iżommu l- karozzi ndaf u jġibu ruħhom b'mod edukat man-nies tant li, kif diġa' għedt, li 85% ta' dawk li jużaw ir-RACA kienu kuntenti bix-xogħol li tagħti din l- assoċjazzjoni.

Minn dak il-ftehim li kien intlaħaq jirriżulta wkoll li l-gvern kien laqa' t-talba tar-RACA biex ir-rata ta' l-ewwel reġistrazzjoni fuq vetturi għas-servizz pubbliku, jiġifieri dawk li jinġiebu ġodda, minn 48.5% tinżel għal 30%.

Il-gvern ta din il-konċessjoni b'turija ta' goodwill lejn is- sidien ta' dawn il-garaxxijiet għaliex aħna lil dawn ridnihom jinstallaw l- air-conditioning.

Anke biex jagħmlu s-seat-belts u biex iżidu s-seating capacity, kienu se jidħlu fi spiża li mhijiex tas-soltu u allura l-gvern kellu jgħinhom.

Għalhekk wara diskussjonijiet li saru, il-gvern qabel ma' din il-miżura ta' tnaqqis fir-rata ta' l-ewwel reġistrazzjoni fuq vetturi għas-servizz pubbliku.

Mr Chairman, nista' nsemmi kwestjoni oħra li kellna niffaċċjaw, dik tas- settur tal-minibuses, jiġifieri l-vannijiet il-ħomor ta' l-iskejjel.

Dawn kemm jiena u kemm il-kollega tiegħi, il-ministru ta' l-edukazzjoni, kellna ħafna nkwiet magħhom mhux għax ma jirraġunawx imma għax donnu li għandhom alla għalihom!

Dawn kienu jemmnu li la tal-buses u lanqas setturi oħra ma kellhom iżidu s-servizz għall-iskejjel.

Allura jien kont ngħidilhom: Kif jista' jkun li intom biss iżżidu fix-xogħol?

Ir-raġuni kienet li riedu li l-kuntratt ta' l-iskejjel jeħduh huma.

Jien mill-ewwel għedt li dan ma jistax isir, l-ewwelnett għax ma nistax norbot lil min jiġi warajja - kienet ġejja l-elezzjoni u jien ma ħassejtx li għandi norbot gvern ġdid b'kuntratt bħal dak - allavolja dawn riedu jagħmlu l-kuntratt ma' l- education department għax kienet waslet biex tibda s-sena skolastika.

Xi ħaġa li ddejjaqni f'dak li għandu x'jaqsam mat-trasport tat-fal ta' l- iskejjel - kienet iddejjaqni, għadha ddejjaqni u lest li ngħin lill- ministru fiha - hija li t-tfal iridu jqumu għall-iskola fis-6.00 a.m. Nista' ngħidilkom li jekk toħorġu fis-6.30 a.m. taraw tfal ta' ħames snin jew sitt snin reqdin f'ħoġor ommhom jew missierhom jistennew it-trasport.

Din jiena ma nistax għaliha.

Mhux qiegħed nagħti tort lin-Nazzjonalisti jew lil Laburisti - għax it-tfal ta' kulħadd imorru l-iskola - imma għaliex meta l-iskola tibda fit-8.30 a.m. jew fid-9.00 a.m. trid bilfors twassal lit-tifel daqstant kmieni?

Għaliex?

Għax inkella tal-minibuses ma jlaħħqux il-vjaġġi kollha li jkollhom!

Għalhekk aħna ftehemna magħhom li noħorġulhom 22 liċenzja ġdida - ma' ta' Għawdex ma konniex wasalna għax ma' dawk għaddejjin b'diskussjonijiet separati - u dan il-ftehim jorbothom, bħall-ftehim mar-RACA, li l-vetturi jkollhom l-arja kondizzjonata, jiżdied is-seating capacity u jaraw li jkollhom is-seat-belts.

Barra minn hekk, erġajna wissejniehom li mhux sewwa li f'karozzi li jesgħu 16 jew 18-il ruħ jibqgħu jgħabbu 20.

Jien naħseb li l-ebda ministru m'hu miġnun u jrid li ssir xi diżgrazzja, la mit-tfal u lanqas mill-kbar.

Allura lil dawk li jaħdmu f'dan is-settur għednielhom: Jekk tridu taħdmu, jekk tridu li l-lukandi jagħtukom ix- xogħol u jekk tridu tgħabbu lit-turisti tridu toffri servizz suret in-nies.

Vannijiet għandkom u nies edukati li jafu jirraġunaw għandkom ukoll.

Ma tistgħux tibqgħu tiġġieldu mal-ħin u tgħidu li tridu bilfors tieħdu kollox intom.

Meta hemm numru limitat ta' vannijiet, kif tistgħu tlaħħqu ma' l- iskejjel ta' Malta kollha, mal-fabbriki, man-nies tax-xogħol u mal-lukandi?

Għednielhom li jekk m'humiex se jaġġornaw se jitfarrku għax l-ebda miġnun m'hu se jibqa' juża s-servizz tagħhom.

Wara ħafna diskussjonijiet wasalna f'agreement mal-ministeru ta' l- edukazzjoni u dawn wegħdu wkoll li se jirranġaw il-kwestjoni tal-ħinijiet tat-tfal.

U fuq din nagħmel appell lill-kollega tiegħi.

Fuq din il- kwestjoni bilfors irridu naslu fi ftehim għax ma jistax ikun li tfal ta' l- iskola li jibdew fit-8.30 a.m. u fid-9.00 a.m. tgħaddi għalihom fis-6.30 a.m. Din jien ma nistax nifhimha, ipprovajna nsolvuha, iwegħduk li se jirranġawha u nibqgħu fejn inkunu.

M'aħniex qegħdin ngħidu li kollox huwa ħażin għax servizz jagħtu bħal ħaddieħor.

U llum dawn diġa' bdew jimmodernizzaw ruħhom għax qed jifhmu li jaqblilhom, qed jifhmu li fejn jidħol it-turiżmu jekk ma timmodernizzax ma tistax timxi.

Ta' min jgħid li, per eżempju, kienu qalulna li l-vannijiet jiswew ħafna u allura xtaqu li jġibuhom second-hand basta li ma jkollhomx iżjed minn ħames snin u nofs.

Aħna konna qbilna u għednielhom li jistgħu jibdew iġibu basta jgħaddu through l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku.

Fil-każ ta' Għawdex konna se niftiehmu mod ieħor għax hemmhekk għandhom sistema differenti pero' ma lħaqniex bdejna diskussjonijiet.

Mr Chairman, fuq is-settur tat-taxis għamilna ħafna progress u llum bl- agreements li għamilna l-maġġoranza tat-taxis - jien ma tantx nagħti kas xi jġibu fil-gazzetti; naturalment ikun hemm uħud li ma jinteressahomx x'jagħmlu sħabhom ...

Jien naħseb li l-ministru lil dawn diġa' drahom.

Jien għamilta ma' dawn in-nies u tkellimt magħhom u naf li l-maġġoranza tad- drivers tat-taxis huma nies edukati u ta' l-affari tagħhom.

Jien ngħid li l-ministeru għamel sew meta daħħal ir-riforma fis-sistema tat-taxis fl- ajruport, fejn it-turist jaqta' l-biljett minn qabel, bħalma jsir għal passiġġieri tal-cruise liners, biex b'hekk it-turist ikun jaf kemm se jonfoq.

Jiena nappella lill-ministru biex ma jagħtix kas ta' dawk il-ftit li ma jinteressahomx mix-xogħol u minn jekk is-settur imurx 'il quddiem jew le għax huma jkollhom xogħol ieħor.

Jien nemmen li bħalma s'issa bi ftehim waslna s'hawn, hekk ukoll naslu fuq affarijiet oħra għax baqa' xi jsir.

Per eżempju, ikun aħjar jekk ikun hemm ticket booths madwar Malta biex min irid juża t-taxi ma jkollux għalfejn imur fuq it-taxi driver imma jaqta' l- biljett mill-uffiċċju.

Naf li hawn xi lukandi li din diġa' bdew jagħmluha imma din is-sistema hemm bżonn li nkomplu niżviluppawha ħalli x-xufiera tat- taxis imorru aħjar u jkollhom moħħhom mistrieħ għax la jkun hemm dak il- ġlied tal-queue u lanqas il-problemi tal-venda.

Mr Chairman, rigward il-coaches irrid ngħid li wara li ħafna minnhom kienu bidluhom u ġabu l-ġodda, u wara li fi żmien il-gvern ta' qabel l-1996 kien ġie ffirmat agreement biex dan is-settur jiġi lliberalizzat mill-ewwel ta' Jannar 1998, billi kien għad hemm ħafna sidien li kienu għadhom mgħobbija bid-dejn - għax kien hemm min nefaq xi Lm70,000 jew Lm80,000 għal kull coach ġdid li ġabu - aħna ftehemna li fil-każ ta' Malta l- liberalizzazzjoni tibda sseħħ fl-1999.

Fil-każ ta' Għawdex ftehemna li s- settur jiġi lliberalizzat fl-ewwel ta' Jannar 2000 peress li l-agreement magħhom kien sar wara dak ta' Malta u allura dawn ippretendew bir-raġun li jingħataw l-istess żmien li ħadu s-sidien l-oħra.

Nistgħu ngħidu li ħafna mill-coaches ġodda li nġiebu f'Għawdex huma moderni u diċenti.

Anzi jien bi pjaċir ngħid li hemm coaches li nbnew Malta li huma ta' l-istess standard ta' dawk ta' barra u nbnew skond l- ispecifications.

Jiena kont żort fabbrika f'Ħal Luqa, fejn kienu jibnu dawn il-coaches, u meta staqsejthom jekk f'każ li l-gvern jaqbel li dawn jinbnew f'Malta jkunux lesti li jibnuhom skond l-ispecifications, jiġifieri jew low floor jew super low floor, dawn assigurawni li huma jimxu skond l- ispecifications li jingħataw.

Naturalment ma tkunx tista' tordna 30 f'daqqa u tippretendi li jkollok 30 f'daqqa għax din hija fabbrika żgħira.

Pero' bl-għajnuna tal-gvern - fil-fatt kienu talbuna fabbrika ikbar - dawn kienu lesti li jżidu l-production.

Jien ma ridtx norbot lill-ministru li jiġi warajja u għalhekk kont għedtilhom li meta jiġu biex jibnu dawn il- coaches dejjem iridu jimxu skond l-ispecifications u d-direzzjonijiet ta' l- awtorita' dwar it-trasport pubbliku u huma kienu wegħduni li lesti li jimxu b''dan il-mod.

Jien kont mort rajt l-ewwel coach li nħadmet għal Għawdex, coach li la kienet low u lanqas super low imma kienet conventional, jiġifieri minn dawk li nafu sal-lum, u nista' ngħid illi kieku ma kontx naf li nħadmet Malta kont naħseb li nħadmet barra.

Jiena naħseb li l-Maltin kapaċi jaħdmu daqs il-barranin.

Kienu nġabu esperti biex juruhom kif jaħdmu u jiena nemmen li bi ftit inkoraġġiment, b'daqsxejn xogħol u mingħajr ma nagħmlulhom diffikultajiet għandna naslu.

Il-verita' hi li fis-settur tat-trasport jekk tagħmel ħafna red tape ma tasal imkien.

Jekk tara li ħaġa m'hijiex se taħdem trid terġa' tiddiskutiha mas-settur biex tasal fi ftehim għax dan huwa settur komplikat ħafna u trid tasal bil- mod il-mod.

Jien mhux se niġi hawn sena oħra u ngħid lill-ministru li hu ma wasalx għax inkun miġnun wara li jien għaddejt minn dawn l-affarijiet kollha.

Min jaħseb li se jirranġa l-affarijiet mil-lum għal għada fit- trasport pubbliku, l-aħjar ħaġa li jaqbillu jagħmel hija li jittestja moħħu għax mhux se jirnexxielu!

Kif għidt qabel, kull individwu huwa kumpannija, allura inti trid titkellem ma' l-individwu u ma tistax tgħidlu: Ara x'se tagħmel b'dik il-karozza.

Ħafna mis-sidien ikunu jibżgħu ħafna għall- coach u jgħidulek li mhux se jħallu l-karozza f'idejn xufier ieħor.

Ma tagħtihomx tort.

Sur President, hawnhekk kien intqal li ħafna mill-pollution jiġi mill- exhaust tal-karozzi tal-linja minħabba li jħalltu l-pitrolju mad-diesel.

U jiddispjaċini ngħid li dan veru allavolja fil-budget intqal mill-Ministru Dalli li issa dawn tgħallmu - jien nibża' li kulħadd se jkollu jilgħaq dak li kien intqal dwar l-użu tal-pitrolju għall-karozzi tal-linja għax minn mindu reġa' roħos il-pitrolju diġa' bdejna naraw trakkijiet u ċerti karozzi tal-linja li taħsibhom qed jaħdmu bil-faħam - imma jiena ngħid li ma tgħallem ħadd xejn għax il-pitrolju diġa' reġa' beda jintuża bil-goff.

Dan huwa ħażin għas-saħħa u jekk l-affarijiet li kienu qed jintużaw flok il- pitrolju kienu qed jagħmlu ħsara, jiena niggarantilek li dawn jagħmlu ħsara iktar.

Din għandna nkunu riġidi fuqha għax allura jien se nibda naħseb li l-pitrolju ma raħħasniehx għall-anzjani imma raħħasnieh biex min kien jużah qabel jerġa' jibda jużah issa għax erġajna bdejna naraw id-dħaħen fit- triq.

Wieħed jista' jgħid l-istess ħaġa għall-fatt li għollejna l-petrol bla ċomb.

L-ewwel kien jingħad li dan raħħasnieh biex in-nies jibdew jixtru l-petrol bla ċomb ħalli nħarsu l-ambjent mit-tniġġis, u issa f'daqqa waħda dan għollejnieh daqs il-petrol l-ieħor u addio l-ħarsien ta' l- ambjent.

Jiena kont niddejjaq nattendi għall-konferenzi u symposia barra minn Malta, għax dak il-paroli kien idejjaqni.

Jien nemmen li jekk għandha ssir xi ħaġa għandha ssir bil-fatti.

Il-gvern preċedenti kien kompla bit-taħdidiet ma' tal-karozzi tal-linja u konna wasalna biex għamilna servizzi ġodda.

Ġie introdott is-servizz ta' tard bil-lejl ġewwa Paceville minħabba li kien dieħel il-breathalyser test u minħabba l-kwestjoni tal-parking, speċjalment ġo Paceville, fejn kellna ħafna kritika fuq il-kwestjoni tal-clamping.

Min kien miġnun ikkritika lill-gvern fuq din il-miżura għax ma kienx sew li kulħadd jipparkja fejn ġie ġie.

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk lill-ministru ngħidlu biex joqgħod attent għax il-kunsilli lokali jibdew joħdulu rasu fuq il-kwestjoni tat- tqassim tat-traffiku.

Meta kont ministru jien kienu ġennewni għax it- traffic control board kien jiddeċiedi li jagħmel no parking signs jew no entry signs f'ċerti postijiet u mbagħad tal-kunsill lokali iwaħħlu l-istess sinjali bnadi oħra u kienet tinħoloq konfużjoni.

Kellna każ klassiku ġo Buġibba fejn wieħed seta' jidħol minn naħa pero' ma seta' joħroġ minn imkien għax tal-kunsill lokali waħħlu signs mod u t-traffic control board waħħal signs mod ieħor.

Aħna konna diġa' mxejna magħhom fuq din il- kwestjoni.

Dawn l-affarijiet iridu jsiru b'għaqal.

Ma tista' tagħti tort la lill-kunsilli lokali u lanqas lit-traffic control board għax kulħadd jara l-affarijiet kif jaqbel lilu.

Allura l-ministru - għalkemm mhux se ngħallmu jien - għandu jikkonsulta mat-traffic control board, fejn hemm nies serji, jikkonsulta mal-kunsilli imma mbagħad l-aħħar kelma għandha tkun tat-traffic control board flimkien mal-ministru.

L-awtorita' dwar it-trasport pubbliku kienet ukoll introduċiet servizz għal Wied iż-Żurrieq, li mbagħad ġie estiż għall-Qrendi.

Dan is-servizz sar b'konsultazzjoni mas-sidien tal-karozzi tal-linja u mat-transport association.

Wara taħdidet konna ffirmajna agreement li kien għadda mill- kabinett ukoll biex mill-1999 'il quddiem il-gvern joħroġ Lm1 miljun fis- sena għal tliet snin bħala sussidju lis-sidien biex jinbidlu l-147 karozza tal-linja.

Kien hemm talba minn ftit sidien li ma ridux iġibuhom ġodda imma second-hand.

Lil dawn għidnielhom li biex iġibuhom second-hand irid ikun hemm board magħmul mit-transport association flimkien ma' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku u l-ministeru biex naraw x'kondizzjoni tkun il- karozza, biex ma jġibulniex karozza ta' 30 sena ilu u jagħtuha lagħqa żebgħa.

Wieħed irid iqis ukoll li fost is-sidien hemm min m'huwiex kapaċi jħallas dawk il-flus, għax biex iġġib karozza super low floor illum trid mas- Lm56,000 u hemm min ma jiflaħx jagħmilha din, ħalli ngħidu kollox.

Kellna wkoll karozzi tal-linja li kienu għadhom tajbin għax ma kenux ilhom li xtrawhom u dawn talbuna jekk jistgħux jibqgħu jużawhom.

Kienet ħasra li truck, li wieħed ikun għadu kemm xtrah, forsi jkun qamlu xi Lm15,000 jew Lm16,000, tgħidlu li jrid ikissru biex iġib wieħed ġdid super low floor għaliex għada se nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Kulħadd irid jara x-xiber tiegħu.

Dawn kienu jiġu jkellmuni personalment u trid tara safejn wieħed jista' jasal jew ma jasalx.

U min jaħseb li tal-karozzi tal-linja m'għandhomx spejjeż jaħseb ħażin għax illum trid Lm100 biex tagħmel tyre ġdid.

Għandhom ħafna wear and tear u l-ispejjeż li għandhom huma kbar.

Għalhekk għidt li trid tiltaqa' magħhom individwalment u tittratta ma' kull wieħed skond il-problemi tiegħu.

Irridu nipproteġu liż-żgħar għax inkella l-garaxxijiet il-kbar jikluhom u jkollna monopolju ta' xi erba' garaxxijiet.

Ġiet introdotta wkoll uniformi ġdida, saru bus shelters ġodda u kien hemm offerti biex isiru bus shelters oħra.

Konna bdejna niddiskutu biex isiru iktar kontrolli u jkun hemm tariffi għat-tfal ta' l-iskola biex ikunu mħarsa l-interessi kemm tal-ġenituri u kemm ta' l-iskejjel, imma mbagħad saret il-bidla fil-gvern u ma stajniex inkomplu.

Konna komplejna bl-iskeda tal-ftehim li kien għamel il-gvern ta' qabel, biex nissussidjaw lis-sidien tal-karozzi tal-linja, u sakemm spiċċajt minn ministru jiena konna diġa' tajna mat-88% ta' dan is-sussidju.

Issa ngħid xi ħaġa dwar il-posta.

Meta twaqqfet il-kumpannija tal-posta konna għamilna proviso li l-ħaddiema għandhom dritt imorru lura u kien sar ukoll ftehim ma' l-assoċjazzjoni ħaddiema postali fiċ-ċivil, fejn dawn kienu qed jitolbu li jiġu integrati fil-general service.

Konna ffirmajna ftehim mal-union tagħhom biex ikollhom dawn l-affarijiet li talbu u għandi nifhem li kienet saret ukoll wegħda mill-kollega tiegħi, il-Ministru Gonzi, li jekk jitla' l-Partit Nazzjonalista fil-gvern dawn l-affarijiet li kienu ftehmu dwarhom mal-Gvern Laburista jiġu attwati.

Id-dipartiment tal-liċenzjar u ttestjar tal-karozzi din is-sena jiġbor mal-Lm1.1miljun, li tissupera s-somma stmata ta' Lm800,000.

Kemm domna fil- gvern aħna nbidlu l-pjanċi kollha bis-saħħa tal-ħaddiema li hemm fid- dipartiment tal-liċenzji.

Dan dipartiment li jien kburi bih għax huwa effiċjenti ħafna.

Fil-fatt flok domna sena biex bdilna l-pjanċi li kien baqa', bis-saħħa ta' dawn il-ħaddiema x-xogħol lestejnieh fi żmien record ta' ftit xhur.

Konna lestejna wkoll il-VRT, il-vehicle roadworthiness test, mhux l-MOT għax dik hija xi ħaġa differenti.

Konna għamilna white paper fuq dan is-suġġett u rċevejna l-proposti tan-nies.

Dan konna se nagħmluh mhux b'vendikazzjoni imma biex tidħol iktar dixxiplina fis-sewqan ħalli jonqsu ħafna mill-inċidenti li qed isiru bit-traskuraġni li hawn.

Aħna konna għidna li d-dipartiment tal-liċenzji għandu jiġbor taħtu kulma għandu x'jaqsam mal-vetturi għax nemmnu li ma nistgħux nimxu jekk ikollna ħafna dipartimenti.

Il-gvern kien se jagħmel liġijiet dwar is-sewqan, kif jingħataw il-liċenzji tas-sewqan u dwar l-iskejjel tas-sewqan ħalli nġibuhom fuq linji internazzjonali.

Kienu saru ħafna taħdidiet man-nies konċernati u konna se ndaħħlu s-sistema tal-punti fil-liċenzja, jiġifieri l- gvern jagħtik il-liċenzja imma meta titlef ċerti punti inti titlef il- liċenzja.

Din ma konniex se nagħmluha għaż-żgħażagħ, kif qalu - għax hawn anke kbar traskurati li jsuqu kif iridu - imma biex inġibu d-dixxiplina fis- sewqan.

Konna qed nistudjaw ukoll biex indaħħlu l-liċenzja fixed mal-windscreen, ħalli ma jkollniex logħob bil-liċenzji, imma dak iż-żmien il-gvern ma kellux il-flus meħtieġa u konna se nħalluha għall-budget li jmiss.

Din hija liċenzja li twaħħalha u jekk taqlagħha tispiċċa u konna se nagħmluha biex ma jkunx hemm min ma jħallasx liċenzja u qisu ma ġara xejn.

Dawn huma l-affarijiet li konna se nagħmlu għas-sena li ġejja.

Id-dipartiment kien estenda wkoll il-ħruġ tal-liċenzji tas-sewqan għal ċerti nies barranin għaliex kellna nies residenti Malta li ma kellhomx liċenzja.

Dawn kienu jinkludu l-istudenti li kienu jiġu jistudjaw Malta, ir-refuġjati u l-barranin li għandhom permess ta' residenza permanenti f'Malta u dawk li kellhom il-freedom of movement.

Konna għamilna ċerti regolamenti biex dawn in-nies setgħu jġibu l-liċenzja Maltija.

Kif għedt qabel, aħna konna se nagħmlu l-leġislazzjoni neċessarja ħalli t- traffic control board, id-dipartiment tat-toroq u l-public transport authority jiġu nkorporati taħt id-dipartiment tal-liċenzji.

Kien sar ħafna xogħol bl-għajnuna ta' Dr Micallef Stafrace ukoll, liema xogħol kien wasal fi stadju avvanzat.

Jiena nixtieq nirringrazzja wkoll lil dawk il-ħaddiema li ħadmu biex stajna nimxu 'l quddiem.

Fuq il-kwestjoni tal-Gozo Channel irrid ngħid li fl-1996 din il- kumpannija kellha mat-terz ta' Lm1 miljun dejn.

Kien hemm min kien jgħajjarna li aħna m'għandniex kuxjenza soċjali għax għollejna n-nollijiet pero' meta sirt ministru jien sibt li diġa` kien hemm il-ħsieb li jgħollu n- nollijiet.

Kien hemm mismanagement kbir u lill-kumpannija ma stajniex inkomplu nħalluha titkisser u ħadna miżuri stretti biex inġibuha fuq saqajha.

Biddilna l-iskedi tal-ħinijiet, għalkemm il-poplu Malti u Għawdxi xorta baqa' moqdi, u ffrankajna eluf ta' liri.

Anke fuq il-vapuri stajna nagħmlu maintenance iktar spiss, għaliex sfortunatament konna sibna li qabel il-vapuri ftit kellhom maintenance.

Dħalna f'kuntratt dirett ma' l- MOBC għal xiri ta' fuel.

Hawnhekk jien ġejt mgħajjar li għamilt affarijiet li mhux suppost għamilthom imma l-fatt hu li l-gvern kellu dritt joħroġ tender..

Meta għandek kumpannija mfarrka u mkissra b'mismanagement trid tieħu l-miżuri kollha biex inti ssaħħaħha.

Bil-kuntratt tax-xiri tal- fuel u l-miżuri l-oħra l-kumpannija ffrankat Lm96,000 fl-ewwel sena.

Dħalna f'kuntratti ġodda mal-Malta Drydocks biex isiru t-tiswijiet u l- maintenance tal-Gozo Channel.

Sar ukoll ħafna xogħol ta' manutenzjoni mill- ħaddiema tal-Gozo Channel stess u permezz ta' dawn il-miżuri li ttieħdu mill-bord tad-diretturi tal-Gozo Channel iffrankajna Lm100,000.

Irranġajna l-flotta ta' Għawdex.

Fil-fatt sar ħafna storbju fuq il- catamaran li kien jaħdem bejn Malta u Għawdex, li kien jiswa lill- kumpannija Lm1,000 kuljum.

Meta l-Virtu' għamilnieh chartered, fi żmien 18- il xahar il-kumpannija qalgħet Lm126,000.

L-m.v.

Xlendi neħħejnieh għax kieku tħalla jopera lill-kumpannija kien se jiswielha mal-Lm150,000 fi spejjeż ta' maintenance.

Waqqafna l-użu tal-Gozo Express li kien ilu wieqaf.

Ta' min jgħid li s-sena l-oħra biss talli kien wieqaf hemm u ma stajniex nużawh, għaliex jekk ikun riħ force 4 ma jaħdimx, il-kumpannija kienet weħlet Lm77,000.

Bix-xogħol li għamilna flimkien mad-diretturi tal-kumpannija tjiebet ukoll il-likwidita' tal-kumpannija.

Ta' min isemmi biss li l-bilanċ fil- banek laħaq kważi Lm553,000 meta mqabbel mal-bilanċ negattiv li l-Gozo Channel kellha s-sena ta' qabel.

Mhux hekk biss, il-kredituri sa l-aħħar ta' Settembru ta' l-1996 kellhom jieħdu kważi terz ta' Lm1 miljun u l- kumpannija dawn irnexxielha tniżżilhom għal Lm35,000 sa Lulju ta' din is- sena.

Konna qed naħsbu għall-futur għax konna nafu l-isfidi li kellha l- kumpannija u fil-fatt din is-sena kienet qed tistudja biex iġġib vapur, b'charter jew inkella tixtrih, biex naħdmu minn Malta għal Sqallija għaliex l-m.v.

Għawdex kien spiċċa.

Sibt ukoll it-taħwid dwar il-bini tal-vapuri.

L-ebda wieħed mit-tliet vapuri li kienu qed jinbnew ma kien tajjeb biex imur Sqallija.

Riedet issir re-modelling, li kienet se tiġi tiswielna ħafna flus, biex ikunu tajbin għal Sqallija iżda l-gvern ma kienx jaqbillu jagħmilha.

Allura l- gvern waqqaf il-Gozo Ferries biex tieħu l-bini tal-vapuri f'idejha u kien hemm il-ħsieb li meta dawn ikunu lesti tikrihom lill-Gozo Channel.

Dawn it- tnejn huma kumpanniji tal-gvern.

Dan il-kuntratt tal-bini tal-vapuri, li sar b'għaġġla lejliet l-elezzjoni, ma kien jispeċifika xejn u l-Gvern Malti kien marbut u huma ma kienu marbutin xejn.

Aħna rajna kif għamilna biex irranġajna l-affarijiet u l-aħħar wieħed mill-vapuri suppost irid ikun lest sa l-aħħar tas-sena 2000.

Meta kont ministru kont inżomm laqgħat regolari magħhom biex nara kif kienu mexjin, pero' kien hemm xi diffikultajiet għaliex daqqa ma jiġux id-disinji, daqqa ma jiġix il-ħadid u daqqa jgħidu li l-ħaddiema ma jaħdmux.

Min kien iffirma l-kuntratt telaq kollox għal riħu u kellu jkun il-gvern u l-bord tad-diretturi, flimkien mal-MIMCOL u l- ministeru, biex dan inġibuh jimxi sura ta' nies.

Fuq il-kwestjoni tan-nollijiet - xi ħaġa li lanqas ħaqq noqogħdu ngħiduha - is-sena l-oħra sa Santa Marija l-Gozo Channel kellha record ta' passiġġieri.

U issa qed naraw li addio dawk il-wegħdi tal-Partit Nazzjonalista li n-nollijiet se jerġgħu jiġu għal kif kienu qabel.

Hawn se noħroġ ftit barra mis-suġġett.

Jien ilni nitla' Għawdex mill-1958 u l-esperjenza wrietni li jekk irridu li l-ħwienet f'Għawdex ikollhom it-turisti, l-ewwel ma rridu nitkellmu huwa fuq il-gwidi.

Inkunu rġiel u ngħidu - hawn il-kollega tiegħi minn Għawdex - li f'Għawdex il-gwidi jieħdu lit-turisti fejn jaqblilhom.

Mhux veru Għawdex ma jitilgħux turisti, jitilgħu ħafna, imma hemm ċerti gwidi li jiftiehmu ma' ċerti ħwienet, ma' ċerti restaurants u ma' ċerti lukandi biex jieħdu lit-turisti hemm biss.

Dan irridu nirranġawh.

(Interruzzjonijiet) Mhux qed ngħid li dan sar fi żmien Gvern Nazzjonalista.

Fil-fatt dan sar taħt kwalunkwe gvern u hija r-responsabbilta' ta' kulħadd għax huma ċerti gwidi li jiġu jaqgħu u jqumu li qed jagħmlu l-ħsara.

Dan mhux sewwa.

Meta sirt ministru kien hemm każ fejn wieħed ma riedx jgħabbi grupp Ġermaniżi u ħalihom ix-xatt f'xita nieżla.

Taf għaliex?

Għax il-ġimgħa ta' qabel lilu u lill-gwida ma tawhomx tips.

Ippretenda li kull turist jagħti Lm1 lilu u Lm1 oħra lill-gwida u allura ma rikkibhomx.

Din hija l- ħsara u mhux għaliex għollejna n-nollijiet tal-vapur.

In-nollijiet tal- vapur ma nbidlu xejn f'dan il-budget jew nbidlu ftit għall-Għawdxin.

(Interruzzjonijiet) Hija ħrafa r-roħs fin-nollijiet għal min imur wara t- 8.00 p.m. Issa għidli llum min se jmur wara t-8.00 p.m. f'kesħa u f'bard bħal dan!

Tiġix tgħidli li titla' tiekol Għawdex fix-xitwa biex imbagħad issib il-baħar imqalleb, tispiċċa titma' lill-ħut u terġa' tiġi tiekol hawn!

U ejja ma ndaħħqux nies!

Jekk se nraħħas inraħħas sew, mhux ngħid li jekk nitla' jien se nagħmilhom kif kienu u mbagħad inħallihom kif kienu.

Il-verita' hi li għall-Maltin baqa' kollox kif kien.

Min jitla' wara t- 8.00 p.m. igawdi minn roħs imma ma nafx min se jmur dak il-ħin.

Għamilniehom wara t-8.00 p.m. biex imorru għad-disco!

Mr Speaker, nagħlaq fuq il-Malta Maritime Authority, li sieħbi tkellem ħafna fuqha.

Din ħadmet ħafna u hawn nixtieq ngħid li hemmhekk hemm nies kemm ta' kulur politiku u kemm ta' ieħor li ħadt pjaċir naħdem magħhom.

Huma urew fiduċja fija, jien urejt fiduċja fihom u ħdimna flimkien, kemm il- bord tad-diretturi u kemm il-ħaddiema.

Ikun hemm xi erba' 'l hawn u 'l hemm li ma jikkoperawx - per eżempju, naf li kien hemm xi ħaddiema ta' l- MIA li kien hemm min jgħidilhom biex malli jmur il-ministru jobżqulu - għax ikunu mkesksin minn xi nies imlaħħqin li suppost li huma edukati.

U jien kont nieħu paċenzja, indawwar wiċċi n-naħa l-oħra u nibqa' sejjer.

Lil dawn ngħidilhom: Kemm kontu boloh!

Imma l-MMA ħadmet, u kif ħadmet!

Kellna ħafna proġetti li wettaqniehom, biżżejjed ngħid li llum il-bandiera Maltija hija l-ħames waħda.

Kellna gwerer, mhux min-naħa ta' Malta imma mill-barranin għax kienu jgħiru għall-pajjiż tagħna.

L-IMO tawna ċertifikat lilna meta qalu li għalkemm aħna pajjiż żgħir, il-gvern huwa serju u l-awtorita' hija serja.

Biżżejjed ngħidu li l-MMA għandha inspectors barra minn Malta li jagħmlu l-inspections għall-għarrieda.

Veru ġieli nqabdu vapuri taħt il-bandiera Maltija li jkunu abbużaw pero' nista' ngħid li l-MMA hija awtorita' serja, ħadet passi u fil-fatt kellna vapuri li qtajniehom.

Il-gwerra li kellna kienet għax ma setgħux jifhmu kif pajjiż li huwa tikka fil-Mediterran għandu flotta serja b'awtorita' serja li qiegħda l-ħames fil-klassifika internazzjonali.

Mr Speaker, jiena nagħlaq billi nawgura lill-kollega tiegħi tan-naħa l- oħra għax dan huwa qasam li jekk ifalli mhux se jfalli Ċensu Galea jew Joe Debono Grech, jew il-Parti Laburista jew il-Partit Nazzjonalista imma se tfalli Malta.

Din hija xi ħaġa li tolqot lil Malta kollha u jien nappella lill-ħaddiema li bħalma ħadmu miegħi jaħdmu mal-gvern preżenti għax ir- responsabbilta' tagħhom hija lejn il-pajjiż, ikun min ikun fil-gvern.

Ippermettuli nagħmilha ċara li d-diretturi u l-kbar għandhom responsabbilta' lejn il-ħaddiema u m'għandhomx jaħqru lil dawk il-ħaddiema li ma jaqblux mal-kulur politiku tagħhom.

Ikunu blu jew ħomor, ħadmu taħt Gvern Laburista jew ħadmu taħt Gvern Nazzjonalista, jien inżommhom responsabbli tal-ħsara li jkunu għamlu lil sħabhom fuq il-postijiet tax- xogħol talli jkunu għamlulhom ħajjithom infern għax forsi jaħsbu li laħqu s- sema b'idejhom.

Jiena nirringrazzja lill-ħaddiema, lid-diretturi u liċ-chairmen kollha li ħadmu miegħi għax jien waħdi ma kont nagħmel xejn.

Ibqgħu aħdmu hekk għax dan ix-xogħol mhux għalija qed tagħmluh, mhux għall-Onor.

Ċensu Galea imma qed tagħmluh għall-poplu Malti u l-poplu Malti jitlob serjeta' u rġulija minnkom.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Grazzi ħafna.

Skada l-ħin disponibbli għall-oppożizzjoni u issa l-ħin kollu li fadal huwa għall-gvern.

Nistieden lill-Onor.

Jean Pierre Farrugia biex jagħmel l-intervent tiegħu.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Grazzi, Sur President.

Id-diskors tal- kelliem ewlieni ta' l-oppożizzjoni dwar it-trasport u l-komunikazzjoni bla dubju juri kemm f'dan il-qasam hemm politika ta' kontinwazzjoni.

Jiena xtaqt nitkellem fuq żewġ konċetti li jorbtu ħafna lid-dipartimenti li jaqgħu taħt dan id-dekasteru.

L-ewwel konċett li xtaqt nitkellem fuqu huwa l-konċett ta' hub, li tkellem tajjeb ħafna dwaru l-President tar-Republika fil-ftuħ ta' dan il-parlament u li tant jorbot lid-diversi setturi li jaqgħu taħt dan id-dekasteru.

Jekk wieħed jibda billi jsemmi lill-Malta Maritime Authority isib li sena wara sena kien hemm żieda konsistenti fir-reġistrazzjoni ta' vapuri taħt il- bandiera Maltija.

Kien hemm ukoll żieda ta' vapuri fil-portijiet, sew dawk navali, sew dawk li jġorru l-containers, sew dawk li għandhom x'jaqsmu ma' bunkering, kif ukoll dawk li jġorru l-karozzi.

Huwa interessanti li wieħed jinnota li minħabba ż-żieda fl-importazzjoni ta' karozzi tul dawn l-aħħar snin, proprju f'din is-sena nsibu parti min-nefqa kapitali għall-estensjoni tal-car transhipment area f'Laboratory Wharf.

Insibu wkoll żieda fid- domanda għal berthing sites f'yacht marinas.

Fil-fatt hemm madwar 274 applikant li għadhom fuq il-wating list għal permanent berthing site u dan bla dubju huwa ta' awgurju tajjeb għall-proġett tal-Kottonera, li kif nafu lkoll irid ukoll jinkludi yacht marina.

Hemm ukoll żieda konsistenti fi cruise liners li jżuru pajjiżna, assoċjata wkoll ma' żieda fi cruise passengers, anke fl-ammont ta' flus li qegħdin jonfqu dawn it-turisti, tant li tul dawn l-aħħar snin it-turiżmu tal-cruise liners sar wieħed mill-pilastri fis-settur tat-turiżmu.

Dan ukoll jawgura tajjeb u juri kemm hu meħtieġ il-proġett tas-sea passenger terminal f'Pinto Wharf, proġett li kif nafu bħalissa qed issir l-għażla minn fost il-proposti li kienu ġew sottomessi.

F'dan il-qasam tajjeb li wieħed isemmi li fis-sena li ġejja n-nefqa kapitali prinċipali għal dak li jirrigwarda portijiet, se tkun riżervata għax-xogħol li jrid isir fil-port taċ-Ċirkewwa.

Qasam ieħor li wkoll jirrigwarda l-konċett ta' hub hu dak ta' l- avjazzjoni ċivili.

Nista' nsemmi s-sejbien ta' swieq ġodda mill-Air Malta, kif ukoll proposta li wieħed isib fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista ta' l-1996, li pajjiżna jkun ċentru għat-taħriġ tal-piloti fir-reġjun tal-Mediterran.

Jiena nemmen li hija proposta li pajjiżna wkoll jista' jisfrutta dejjem bit-tir li jkun hub f'dan ir-reġjun.

Jekk imbagħad induru għall-qasam tal-posta, il-konċett ta' hub insibuh ukoll jekk niffokaw fuq dak li jissejjaħ re-mailing, l-istampar, l- ippakkettjar u l-impostar ta' oġġetti postali minn ditti barranin.

Imma żgur li f'dan il-qasam tal-posta hu meħtieġ aktar aġġornament mal-mezzi teknoloġiċi ġodda u nemmen ukoll li hemm bżonn li jkollna leġislazzjoni ġdida.

Dan jingħad ukoll fid-Diskors tal-President tar-Repubblika fil-ftuħ ta' din il-leġislatura.

Imma dwar il-posta nitkellem aktar 'il quddiem.

L-aħħar settur li wieħed jista' jinkludi fil-kunċett ta' hub huwa s- settur tat-telekomunikazzjoni u qed nirriferi għall-kumpannija Maltacom.

Ta' min ifakkar hawnhekk fil-proposta li kien għamel il-Prim Ministru tal- lum, meta kien prim ministru qabel l-elezzjoni ta' l-1996, lill- international telecommunications union, sabiex pajjiżna jkun regional training centre ta' l-ITU, sabiex pajjiżna jkun ċentru ta' taħriġ għal studenti Maltin u barranin, kif ukoll bħala ċentru ta' distance learning, ta' distribuzzjoni ta' korsijiet permezz tat-teknoloġija moderna.

Żgur li l-Maltacom hija l-ikbar eżempju ta' kumpannija li żgur li qiegħda fl-avant- garde għal dak li jirrigwarda mezzi teknoloġiċi ġodda.

Ma jfissirx li trid tieqaf hemmhekk għaliex jekk tieqaf f'dan ir-rigward żgur li tmur lura.

Iżda żgur li l-Maltacom għandha tkun eżempju għal ħafna setturi oħrajn f'dan il-qasam.

Funzjoni oħra li hi komuni għal diversi strutturi u diversi dipartimenti li nsibu taħt dan il-ministeru hija dik ta' direttorat regolatorju.

Hemm diversi dipartimenti li xogħolhom hu ta' direttorat regolatorju, separat u awtonomu mill-operatur.

Allura nsibu kif l-istess MMA għandha din il- funzjoni, u anke d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili għandu din il- funzjoni regolatorja, għal dak li jirrigwarda l-MIA.

Jekk wieħed ikompli jara d-diversi dipartimenti taħt dan id-dekasteru wieħed isib ukoll id- dipartiment tal-wireless telegraphy, li wkoll għandu funzjoni regolatorja għal dak li jirrigwarda radio waves, eċċ. Għandek ukoll il-public transport authority li għandha funzjoni regolatorja sew fuq il-public transport association, sew fuq il-koperattiva tal-mini buses, tat-taxis, eċċ.

Bħalma ġara fil-każ tal-Maltacom, fejn illlum b'liġi hemm uffiċċju regolatur tat-telekomunikazzjoni, tajjeb li wieħed jiffoka aktar, per eżempju, fuq il-qasam tal-posta.

Wieħed isib kif f'dan il-qasam hemm diversi ħwejjeġ li wieħed jistenna li jkun hemm żviluppi dwarhom.

Qed nirriferi għall-emendi li saru fl-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta aktar kmieni din is-sena.

Hawnhekk wieħed isib li artiklu 5 ta' dan l-Att jgħid:

"In granting a licence under section 5(a) or at any time during the validity of any such licence, the minister may by regulations, exempt a licensee from the provisions of the Competition Act, 1994, and such exemption shall apply notwithstanding the provisions of the said Act."

Dan qed ngħidu għaliex filwaqt li għandna kumpannija, il-Maltapost, huwa importanti li l-konċett ta' direttorat regolatorju li bih qiegħda sseħħ il- liberalizzazzjoni f'dawn l-oqsma, liberalizzazzjoni li allura għandha l- vantaġġi fuq il-monolopju, vantaġġi li jissarrfu f'żieda, f'titjib fl- effiċjenza, fi standards iktar għoljin u ħafna drabi fi prezzijiet aħjar għall-konsumatur.

Nista' nikkwota minn editorjal ta' "The Malta Independent" li deher il- bieraħ, li kien jittratta dwar ir-rati tal-banek pero' paragrafu minnhom jitkellem dwar dawn l-oqsma li qed nitkellmu dwarhom illum:

"It would also seem that the experience of the past recent years shows us that particular sectors of the economy, not just the banks, care more about their bottom line than about what effect they have on the rest of the economy.

Thus we have Maltacom subsidising the local connections with an absurdly high international tariff.

Thus we have Air Malta pushing the Malta-London price absurdly beyond any comparative price ranges because that is a mine of gold, so let's farm it.

Thus we have an absurdly overmanned public transport resisting any change despite the quite evident change in the patterns of people using transport, as long as the fare price continues to go up.

Thus we have the absurdity of a container facing more charges to cross the 100 meters from the ship to the rod then it takes to bring that container over from Germany.

And so on and so on."

Nemmen li dan l-editorjal huwa kritiku, u bir-raġun, għall-fatt li f'dan il- qasam il-liberalizzazzjoni għadha ma bdietx iġġib l-effetti pożittivi tagħha.

F'dan il-qasam tal-posta wieħed jista' jgħid anke kif sal-lum stess għad għandna courier services, anke ta' ditti internazzjonali rinomati bħad-DHL, li m'humiex liċenzjati f'pajjiżna.

M'għandix dubju li allura hemm bżonn li l-leġislazzjoni tiġi aġġornata għal dan il-għan ukoll.

Iżda żgur li l-qasam tal-posta jeħtieġ li juża aħjar il-mezzi teknoloġiċi ġodda anke l-għaliex għad jiġi żmien meta l-mezzi elettroniċi ġodda, bħall- electronic mail, jistgħu jikkompetu mas-sistema tal-posta f'pajjiżna b'mod li anke jtellfu mix-xogħol tal-Maltapost fiż-żmien li ġej u jheddu l- impjiegi tal-ħaddiema ta' din l-istess kumpannija.

Sur President, ngħid għalija nħossni fid-dmir li la qegħdin nitkellmu fuq it-trasport niffokaw ftit fuq dak li jirrigwarda air pollution.

L-aħħar ħarġa tas-central office of statistics - Malta at a Glance - turi biċ-ċar kif mill-1995 'l hawn, reġa' kien hawn tnaqqis sostanzjali fin-numru ta' persuni li qegħdin jużaw it-trasport pubbliku.

Jirriżulta wkoll li mill- 1985 'l hawn irdoppjaw il-karozzi fit-triq u jien qed nirriferi hawnhekk sew għal karozzi privati kif ukoll għal dawk kummerċjali.

Mill-1990 sa l- 1994, filwaqt li l-air emissions b'mod ġenerali żdiedu b'madwar 200,000 tunnellata, dawk li għandhom x'jaqsmu mat-trasport naqsu b'madwar 1,000 tunnellata fis-sena.

Mela rajna kif bejn l-1990 u l-1994 filwaqt li t- tniġġiż ta' l-arja f'pajjiżna kompla kiber, dak li jiġi mit-trasport fil- fatt naqas.

Dejjem qiegħed nikkwota ċifri mogħtija mis-central office of statistics.

Jingħad ukoll f'din l-istess ħarġa li mill-1991 'l hawn irdoppja l-konsum annwali ta' diesel per capita filwaqt li l-konsum ta' petrol baqa' l- istess.

Ovvjament kien hemm l-użu tal-petrol bla ċomb li rdoppja fl-aħħar ħames snin.

Jiġifieri l-użu ta' petrol bla ċomb żdied filwaqt li ovvjament l-użu ta' petrol biċ-ċomb naqas.

Iżda l-iktar ħaġa importanti hi li l- konsum annwali ta' diesel per capita rdoppja mill-1991 'l hawn.

Jiena nemmen li wasal iż-żmien f'pajjiżna li wieħed jinnota dawn l-affarijiet anke għaliex meta jinħaraq id-diesel, bħall-petrol dan jipproduċi gassijiet tossiċi fl-arja li huma kanċerużi.

Għaldaqstant jiena nemmen li pajjiżna għandu jibda jittekilja din il-problema bl-akbar serjeta'.

Hemm diversi modi kif jista' jagħmel dan pero' żgur li wieħed mill-iktar modi effettivi huwa li jkollna riforma fit-trasport pubbliku.

Ghadni kif qrajt fuq l- internet kif busload ta' 40 persuna tiffranka 9 tunnellati tinġis ta' l- arja fis-sena, sempliċement għaliex dawn l-40 persuna flok isuqu l-karozza tagħhom jużaw it-trasport pubbliku.

Għan-nefqa kapitali tas-sena d-dieħla l-gvern qed joħroġ Lm1 miljun bħala sussidji għal xarabanks ġodda u jien m'għandix dubju li din għandha tkun miżura li se tgħin sabiex iktar nies jibdew jużaw it-trasport pubbliku.

Naturalment hemm bżonn li jkun hemm aktar rotot ġodda u għadni kif qrajt fil-gazzetti li dan diġa' qiegħed isir.

Hemm bżonn ukoll ta' aktar servizz ta' trasport pubbliku bil-lejl.

Hemm affarijiet oħra li jistgħu isiru sabiex jonqos it-tinġis ta' l-arja mit-trasport, per eżempju, inċentivi għall-introduzzjoni ta' catalytic converters f'dawk il-karozzi ġodda.

Huwa importanti li wieħed jgħid li l-biċċa l-kbira tal-karozzi ġodda kważi bilfors jridu jużaw petrol bla ċomb.

Dawn il-karozzi jistgħu jintroduċu catalytic converter sabiex ma jkollhomx emission ta' benzine fl-arja.

Ghalhekk il-gvern għandu jikkonsidra li jagħti inċentivi għal dawk il- persuni li jintroduċu catalytic converter fil-karozza tagħhom.

Anke l- vehicle roadworthiness test, li l-preparamenti għalih seħħew tul din is- sena, se jiġi introdott s-sena d-dieħla.

Dan ukoll jista' jgħin sabiex jonqos it-tinġis ta' l-arja, għaliex karozza well tuned u miżmuma sew twaddab anqas gassijiet tossiċi fl-arja.

Imma m'għandix dubju li dan il- vehicle roadworthiness test se jnaqqas ukoll l-ammont ta' inċidenti tat- traffiku.

Jekk wieħed iħares lejn l-abstract of statistics isib kif in-numru ta' inċidenti tul is-snin qiegħed jiżdied b'mod pjuttost allarmanti.

Per eżempju, filwaqt li fl-1992 in-numru totali ta' inċidenti kien ta' 10,300, fl-1995 dan tela' għal 13,000.

Jiġifieri maż-żieda fin-numru ta' karozzi jiżdied ukoll in-numru ta' inċidenti tat-traffiku u ghalhekk il-vehicle roadworthiness test huwa importanti li jibda jsir.

Fil-programm elettorali tal-partit Nazzjonalista insibu li dan il-vehicle road worthiness test m'għandux ikun ta' piż finanzjarju żejjed fuq is-sewwieqa tal-karozzi .

Huwa importanti li ma jkunx hemm spejjeż żejda, spejjeż bla bżonn li s-sewwieqa ma jkunux jistgħu jifilħu għalihom.

Mis-sena d-dieħla se jibdew il-preparamenti sabiex it-testijiet għal liċenzja tas-sewqan ikunu aktar avvanzati.

Dan għandu jgħin biex meta dawn it-testijiet jiġu introdotti sentejn ohra, jonqsu wkoll l-inċidenti tat-traffiku.

Jiena niftakar meta bdejt insuq, xi tmintax-il sena ilu, kien hawn hafna inqas karozzi fit-triq.

Mill-1985 'l hawn in-numru ta' karozzi rdoppja u għaldaqstant illum huwa aktar diffiċli biex wieħed isuq, u min jibda jsuq u ma jkollux l-esperjenza meħtieġa huwa iktar at risk.

Ghalhekk huwa importanti li dawn it-testijiet ikunu aktar avvanzati.

Fil-programm elettorali tal-partit Nazzjonalista ta' l-1996 kien hemm proposta li għandu jkun hemm electric vans fiċ-ċentru tal-belt.

Kull min isiefer barra jaf kemm dan jgħin biex ma jkunx hemm dak it-traffiku kollu.

Dan għandu jgħin ukoll f'Malta sabiex jonqos it-tinġis ta' l-arja u fl-istess ħin ikollna pedestrianisation ta' dawn iċ-ċentri.

Il-kelliemi ewlieni ta' l-oppożizzjoni diġa' semma' s-settur tat-taxis u anke f'dan il-qasam huwa importanti li s-sidien tat-taxis jippruvaw jifhmu li jekk huma jraħħsu l-fees, mhux biss it-turisti imma anke l-Maltin jibdew jużaw ħafna aktar dan is-servizz.

Jien m'ilux inzertajt kont konferenza tas-CPA f'Guernsey, fiċ-Channel Islands, fejn il-livell ta' l- għajxien huwa ħafna ogħla min tagħna, huwa ħafna aħjar minn tagħna, imma hemmhekk it-taxis huma relattivament b'xejn u jintużaw mir-residenti stess għal kull ħaġa ta' xejn.

Bid-dhul tal-breathalyser huwa importanti li wieħed jikkonsidra li b'servizz orħos it-taxis jaħdmu aktar u jaqilgħu aktar.

Proposta oħra li kien hemm fil-programm elettorali tal-partit Nazzjonalista, u tajjeb li l-gvern jikkonsidraha, kienet li jkun hemm taxi bil-baħar fis-sajf.

Naħseb li wasal iż-żmien li nintroduċu l-parking meters, apparti li rridu naraw li jkollna aktar car parks, speċjalment fejn hemm konġestjoni kbira ta' traffiku u problemi ta' pparkjar.

Jekk jinħadem pjan flimkien mal- kunsilli lokali fuq il-parking meters għandu jgħin ħafna f'ċerti lokalitajiet, partikolarment f'postijiet ċentrali bħall-Belt, il-Furjana, il-Ħamrun, il-Pieta, il-Marsa u postijiet oħra.

Ovvjament qed ngħid għal parking meters li meta wieħed isiefer isibhom anke fl-iktar bliet u villaġġi żgħar.

Mr Chairman, rigward il-qasam tat-toroq nħossni kburi nghid li kienet amministrazzjoni Nazzjonalista li introduċiet it-traffic u l-pelican lights kif ukoll inbeda programm intensiv ta' senjaletika.

Dawn is-sinjali jgħinu lit-turisti kif ukoll lis-sewwieqa lokali.

Il-bieraħ fl-ewwel faċċata ta' "in-nazzjon" kien hemm rapport interressanti li jgħid li esperti Ġermaniżi waslu għall-konklużjoni li nofs it-toroq f'Malta jinħtieġu tali attenzjoni li tiġi tiswa' mat-Lm32 miljun.

Fil-fatt jirriżulta min dan l-istudju li hemm 64 kilometru ta' toroq li għandhom bżonn attenzjoni immedjata, 85 kilometru li għandhom bżonn attenzjoni f'temp ta' madwar sentejn, kif ukoll 37 kilometru li għandhom bżonn ta' attenzjoni f'temp ta' bejn tlieta u ħames snin oħra.

Dan huwa fatt u ma nistgħux naħarbuh.

Biżżejjed li wieħed imur sa Sqallija biex jinnota kemm l-istat tat-toroq huwa ħafna aħjar minn tagħna.

Jien nemmen li qabel ma nimponu l-VRT u testijiet aktar komplikati u avvanzati ta' sewqan, pajjiżna għandu jagħmel sforz sabiex itejjeb l-istat u l-kwalita' tat-toroq.

Dan ikun tajjeb għas-sewwieqa kif ukoll għal min ikun miexi fit-triq.

Bla dubju l-vot kapitali ta' Lm1.8 miljun huwa pass fid- direzzjoni t-tajba imma ovvjament mhuwiex biżżejjed.

Irrid nagħlaq, Mr Chairman, billi nagħmel appell lill-ministru.

In-naħat tal-Ħamrun, tal-Belt, tal-Furjana, tal-Pieta u anke n-naħa ta' Tas-Sliema huma l-iktar postijiet traffikużi u f'dawn in-naħat ftit għad hemm toroq li m'humiex asfaltati.

Jien diġa' għamilt mistoqsijiet parlamentari ghax hemm ftit toroq in-naħa tal-Ħamrun li, ghalkemm lesti min kull tip ta' żvilupp, jenħtieġ li jingħataw it-tarmac mill-aktar fis possibbli.

Qed nirriferi b'mod partikolari għall-Pjazza Sebgħa ta' Ġunju 1919, Triq Manwel Attard, Triq Willie Attard, Triq Guże' Bajjada u Triq Dun Frans Camilleri.

Naf li hemm lokalitajiet oħra f'Malta u Għawdex li għandhom ħafna iktar toroq li għandhom bżonn wiċċ ġdid bit-tarmac.

Fil-lokalitajiet li nirrappreżenta jien f'dan il-parlament din m'hijiex problema ħlief għal dawn it-toroq u jiena nippretendi li dan is-servizz jingħata, xejn xejn bħala kumpens għat- tinġis ta' l-arja li jbatu minnu dawn in-nies.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, nibda biex ngħid li kont ftit sorpriż għaliex dik il-parti tal-ministeru li normalment taqla' ħafna kritika mill- oppożizzjoni u tant isiru PQs dwarha, issemmiet biss b'kumbinazzjoni mill- Onor. Jose' Herrera.

Qieghed nirriferi għall-qasam tat-toroq, li l-poplu Malti tant jitkellem dwaru, izda li ma ssemmiex fid-diskussjoni tal-lejla.

Nispera li iktar 'il quddiem ikolli ċans nitkellem dwar il-ħsieb tal-gvern fuq dan id-dipartiment biex forsi xi darba nibdlu r-rotta li ilna ħafna snin li qbadna.

Sur President, dan il-ministeru għandu taħt ir-responsabbilta' tiegħu d- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili, id-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar, l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku, l-awtorita' marittima, id- dipartiment tal-wireless telegraphy, ir-regolazzjoni tat- telekomunikazzjoni, ir-regolazzjoni tas-servizzi postali u, kif għedt, diġa' huwa responsabbli mid-dipartiment tat-toroq kif ukoll mit-traffic planning.

Wiehed jista' jaqsam dawn is-setturi f'żewġ kategoriji differenti, parti marbuta mat-trasport fih innifsu u l-parti l-oħra marbuta mal-komunikazzjoni u mat-telekomunikazzjoni.

Iżda naħseb li fil-bidu tad- diskors tiegħi l-ewwel li għandi nagħmel huwa li niċċara xi ħwejjeġ li seta' tefa' dell fuqhom l-Onor.

Jose' Herrera.

Sur President, ma nistax nifhem kif l-Onor.

Membru pprova jagħti l- impressjoni li hemm xi diskrepanzi fin-numri u fiċ-ċifri li permess tagħhom qed jiġi amministrat dan il-ministeru.

Naħseb li rridu nagħmlu saqajna ma' l-art u nifhmu li ma nistgħux inqabblu l-voti ta' din is-sena mal-voti tas-sena li għaddiet - jew inkella mal-voti ta' xi sena oħra - għas- sempliċi raġuni li kemm f'dak li huwa personnel, kemm f'dawk li huwa voti kapitali, kemm f'dak li huwa nefqa rikorrenti għandna sitwazzjoni għal kollox differenti min dak li kellna sal-ġurnata ta' l-elezzjoni.

Isiru kif isiru il-paraguni, ma nistgħux inqabblu la n-nefqa rikorrenti, la nnefqa f'pagi u lanqas in-nefqa kapitali.

L-Onor.

Membru semma' aktar minn darba s-sitwazzjoni li hemm illum fid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili u, b'mod partikolari, dak li ġara wara l-ewwel ta' Mejju meta iktar min-nofs il-ħaddiema li kienu mad-dipartiment ġew traaferiti - nagħmel parentesi żgħira u ngħid li lanqas ma naqbel għal kollox ma dak li qal l-Onor.

Debono Grech għar-rigward tal-privatizzazzjoni pero' dan it-trasferiment sar wara diskussjonijiet mal-unions, diskussjonijiet li ħadu xhur twal.

Jien ma nistax nifhem kif l-Onor.

Herrera, li kien fuq in-naħa tal-gvern matul is- sentejn li għaddew, donnu li dan qed jinsih.

Ma nistax nifhem kif jiġi hawn u jgħidilna: Isma', kif jista' jkun li d-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili se jonqoslu d-dħul b' Lm4 miljun meta mqabbel mad-dħul tas-sena ta' qabel?

Donnu ried jimplika li issa d-dipartiment se jonqoslu d-dħul b'Lm4 miljun, se jonqoslu l-ħruġ b'Lm2 miljun u allura xi ħadd se jgawdi Lm2 miljun!

Ir-realta' hija li l-gvern preċedenti mill-ewwel ta' Mejju 1998 għadda rwoli u funzjonijiet li qabel kienu f'idejn id-dipartiment ta' l- avjazzjoni ċivili lill-Malta International Airport.

Hemm x'tikkritika f'dan il-fatt u hemm punti li forsi għad iridu jiġu ċċarati wkoll fiż- żmien li ġej, imma b'danakollu r-realta' li qegħdin ngħixu llum hija li d- dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili huwa dipartiment għal kollox mibdul minn kif kien sa l-aħħar budget Laburista.

Ghalhekk meta wieħed jiġi biex jitkellem fuq dan is-suġġett irid iżomm din ir-realta' quddiem għajnejh.

Mr Chairman, id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili llum bażikament jirregola l-funzjonijiet u x-xogħol li jkun għaddej fl-ajruport.

Naturalment dawn il-funzjonijiet, għalkemm f'ċirkostanzi differenti, igibu maghhom kemm benefiċċji ta' dħul kif ukoll l-iżvantaġġ ta' ħruġ li qabel kien isir minn dipartiment tal-gvern u llum qiegħed isir mill- kumpannija MIA.

Madanakollu matul is-sena li għaddiet u għaż-żmien li ġej, sakemm ma jkunx hemm bdil fid-deċiżjonijiet li diġa' ttieħdu mill-gvern preċedenti, id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili se jibqa' wkoll id- dipartiment li f'ħafna aspetti jirregola l-ħidma ta' l-MIA.

Dan id- dipartiment għad fadallu hafna funzjonijiet u responsabbiltajiet x'jaqdi għall-benefiċċju ta' settur importanti fl-ekonomija ta' pajjiżna.

Mr Chairman, jiena m'inix se noqgħod nikkwota x'għedt jien is-sena li għaddiet, madankollu tajjeb li wieħed jiftakar li dan huwa dipartiment li mhux biss f'Malta imma madwar id-dinja kollha nitkellmu dwaru meta allaħares qatt jinqala' xi inċident.

Meta nitkellmu dwar dan id- dipartiment bilfors irridu nifhmu li dan għandu responsabbiltajiet b'implikazzjonijiet mhux biss lokali imma wkoll internazzjonali.

M'għandix għalfejn noqgħod insemmi eżempji - naħseb li kull wieħed u waħda minna f'din il-Kamra u ħafna minn dawk li qegħdin jisimgħuna jafuhom huma wkoll - imma rridu nifhmu li dan huwa dipartiment li kellu, li għandu u li se jibqagħlu funzjoni importanti x'jaqdi mhux biss fix-xena lokali imma wkoll fl-immaġini ta' Malta barra minn pajjiżna.

Għax jekk id-dipartiment ta' l- avjazzjoni ċivili għal xi raġuni jew oħra jinqalgħulu problemi li permezz tagħhom l-ajruport jiġi b'xi mod imdallam u mpoġġi f'sitwazzjoni ħażina, fis-sens ta' kif iħarsu lejh l-awtoritajiet internazzjonali, allura mhux id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili, li jdaħħal ma nafx kemm il-miljun lira fis-sena, li jmur ħażin imma jmur ħażin pajjiżna, tmur ħażin Malta u jmorru ħażin numru sostanzjali ta' setturi oħra, b'mod partikolari s-settur tat-turiżmu, peress li mill-ajruport jgħaddu kwazi t-turisti kollha li jiġu Malta.

Id-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili għad baqagħlu funzjoni importanti x'jaqdi.

Għalhekk, kif qal l-Onor.

Debono Grech, matul iż-żmien li għadda sar investiment - u illum għadhom għaddejjin dawn l-investimenti - mhux biss f'equipment per se, mhux biss fil-mod ta kif bini, uffiċċju jinbidel min kif inhu għal mod ieħor imma investiment li sar, li ghadu jsir u li bilfors irridu nkomplu nagħmlu matul is-sena li ġejja fin-nies li jridu jkunu responsabbli mill-amministrazzjoni ta' kuljum, mill-ispettorat ta' kuljum li hemm bżonn isir fuq l-ajruplani taghna, fuq uħud mill-ajruplani li jiġu f'pajjiżna u fuq il-faċilitajiet ta' l-ajruport.

B'hekk nassiguraw kontinwament li nkunu fi stat fejn mhux biss bil-kliem imma bis- serjeta' l-barranin u partikolarment l-organizzazzjonijiet internazzjonali ta' l-avjazzjoni ċivili jkunu jistgħu jqisu l-ajruport ta' Malta bħalha ajruport li jikkwalifika fl-ogħla livelli internazzjonali.

Mr Chairman, hu l-iskop taghna li b'dan il-mod inkunu nistgħu nkomplu ntejbu l-faċilitajiet li għandna għas-sena li ġejja u għas-snin li ġejjin ukoll.

Irridu naraw li bis-serjeta' n-nies li jkunu jaħdmu fid-dipartiment ta' l-avjazzjoni ċivili, hu x'inhu it-twemmin u l-kulur politiku tagħhom - hawnhekk l-Onor.

Debono Grech għandu raġun – li meta qegħdin jaqdu funzjoni ta' responsabbilta' għandhom jifhmu li l-ewwel responsabbilta' m'hijiex la lejn il-Partit Nazzjonalista, la lejn il-Partit Laburista u lanqas lejn xi partit ieħor imma hija lejn pajjiżna.

Dan huwa settur partikolari li kulhadd irid jifhmu bis-serjeta'.

Naturalment dan huwa dipartiment li ħafna min-nies qatt ma jiġu f'kuntatt dirett miegħu u ghalhekk ma jafux xi jkun qed jiġri, madankollu xorta jibqa' dipartiment importanti.

Minn dan id- dipartiment jiddependu ħafna ċ-ċirkostanzi li fihom jitqiegħed pajjiżna, b'mod partikolari fil-konfront ta' dawk li jridu josservawna u ta' dawk li jridu jaraw x'inhuma l-kondizzjonijiet li jimxi bihom pajjiżna.

Mr Chairman, l-istess tip ta' dipartiment, l-istess tip ta' funzjoni u bl-istess nuqqas ta' apprezzament min-naħa tal-pubbliku - żgur li ftit jafu kif in-nies - huwa d-dipartiment tal-wireless telegraphy, li hu wkoll il- post tar-regolatur tal-komunikazzjoni.

Dan id-dipartiment mill-elezzjoni 'l hawn waqa' taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni.

Huwa dipartiment li l-maggoranza assoluta tal-poplu Malti ma tiġix f'kuntatt miegħu b'mod dirett izda dan huwa dipartiment li jikkontrolla numru ta' funzjonijiet li mmissu magħhom fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Huwa dipartiment li jiġi f'kuntatt magħna bil-mod ta' kif jirregola r-radjijiet u t-televiżjonijiet ta' pajjiżna u bil-mod ta' kif dawk li għandhom satellita jistgħu jew ma jistgħux jużaw dik is-satellita u jitrasmettu jew jircievu servizz minn naha jew minn oħra.

Għalkemm hawn min jahseb li m'hemmx xogħol xi jsir minn dan id- dipartiment nimmaġina li hawn min huwa konxju li s-sena li għaddiet id- dipartiment ħareġ ċirkolari li tgħid li kull min għandu satellita jew dish fuq il-bejt irid jirreġistrah u jiddispjaċini ngħid li għad baqa' nies li għadhom ma ottemporawx ruħhom ma' dan l-avviż.

Nappella kemm lil dawk l- individwi li għandhom id-dish u għadhom ma rreġistrawhx, kif ukoll, u forsi iktar importanti, lil dawk is-sidien ta' stabilimenti li joffru servizz permezz tas-satellita, permezz tad-dish li għandhom fuq il-bejt, biex jużaw il-faċilita' li għandu d-dipartiment u jirregolarizzaw il-pozizzjoni taghhom.

Għax imbagħad wara jkun kollu għalxejn li noqogħdu ngħidu li d- dipartiment qiegħed jagħfas iż-żejjed.

Mr Chairman, nispera li dawk in- nies kollha li sal-lum kellhom il-possibbilta' li jirregolarizzaw il- pożizzjoni tagħhom u baqgħu jittratienu, ikunu huma min ta quddiem nett li jmorru fid-dipartiment biex jottemporaw ruħhom mal-liġijiet tal-pajjiż.

Mr Chairman, irrid ukoll nagħmel riferenza għax-xogħol siewi li jaghmel dan id-dipartiment meta jgħin lin-numru sostanzjali ta' vapuri - mhux neċessarjament reġistrati f'Malta - bis-servizzi li jagħti.

Dawk kollha li jaħdmu fis-settur tax-shipping jafu l-valur tad-dipartiment tal-wireless telegraphy u l-funzjoni li jaqdi biex huma wkoll ikunu jistgħu jirreġistraw vapuri - mhux għal bżonnijiet tal-Malta Maritime Authority imma skond kriterji internazzjonali, skond l-obbligi internazzjonali li għandhom - taħt il-bandiera Maltija.

Naturalment aħna kburin, kuntenti u ferħanin li l-MMA llum qegħda fil-ħames post tar-reġistrazzjoni tal-vapuri, iżda dan ifisser ukoll li rridu nġorru aktar responsabbiltajiet.

Kull vapur li hemm reġistrat taħt il-bandiera Maltija jrid li bis-serjeta' jara li jkun qed jobdi r-regoli ta' l-MMA, kif ukoll ir-regoli internazzjonali fis- settur tax-shipping, għaliex ma nistgħux inħallu li isem il-bandiera Maltija jiċċappas minħabba xi att ta' traskuraġni.

L-MMA tagħmel sewwa li tara li min jikser ir-regolamenti tal-bandiera tagħna ma jitħalliex jirreġistra taħt il-bandiera Maltija.

Mr Chairman, dawk responsabbli mix- shipping u dawk kollha li għandhom aġenzija tax-shipping għandhom obbligu importanti li jaraw li bis-serjeta' jaqdu l-funzjoni tagħhom.

Din m'hijiex xi kwestjoni li xi ħadd jidħak bl-MMA jew bid-dipartiment tal-wireless telegraphy.

Din hija kwestjoni ta' responsabbiltajiet li huma ferm ikbar mir-responsabbiltajiet tiegħi personali, ferm ikbar mir-responsabbiltajiet li jista' jkollhom l-aġenti tax-shipping.

Mr Chairman, il-pajjiż għadu qiegħed jgħix il-bidu ta' esperjenza ġdida fis-settur tar-regolazzjoni tal-komunikazzjoni u tat-telekomunikazzjoni.

Il-funzjoni tar-regolatur f'pajjiżna bdiet riċentement matul dawn l-aħħar ftit xhur.

Fil-fatt nista' ngħid li sal-lum il-kariga ta' regolatur hija fdata f'idejn is-Sur Joe Bartolo, li qiegħed hawnhekk magħna, li kull min ħadem miegħu jaf li huwa bniedem li jaqdi r-responsabbiltajiet tiegħu bl- aħjar mod li jista' u kontinwament jipprova jara x'inhuma l-bidliet internazzjonali li jkunu qegħdin iseħħu.

Hawnhekk, b'mod partikolari, irrid naghmel riferenza għall-Maltacom u għas-setturi l-oħra f'pajjiżna li jaqdu funzjonijiet speċifiċi marbutin mat-telekomunikazzjoni.

Għax tajjeb li wieħed jifhem li r-regolatur għandu wkoll regoli li jrid josserva fil-qadi tal-funzjonijiet tiegħu, u ma ninsewx li hemm ċerti constraints, b'mod partikolari li r-regolatur irid jaħdem f'ambitu tal-monopolji li jeżistu fil-qasam tal-komunikazzjoni, monopolji li jservu sa ħdax-il sena oħra, sas- sena 2010, u dan fl-isfond ta' l-iżviluppi mgħaġġla li qegħdin iseħħu, li huma ferm ikbar mill-bidliet leġislattivi li saru u li nistgħu nagħmlu u ferm iktar mgħaġġla mill-bidliet li kull wieħed minna seta' qatt ħaseb fihom, anke sa ftit żmien ilu.

Mr Chairman, il-mod ta' kif qed jiżviluppa u qed jinbidel is-settur tal- komunikazzjoni jġegħilna nagħtu għodda ikbar lir-regolatur.

Aħna lkoll irridu nifhmu, kemm min għandu l-monopolju llum u kemm min qiegħed jagħti servizz li ma jaqax taħt dak il-monopolju, li l-bidliet tant huma kbar, il- bidla li għaddejja tant hija vasta, li rridu naraw li dak li nkunu qed nagħmlu nfassluh mhux fl-interess ta' xi kumpannija partikolari imma nfassluh għall-ħtieġa tal-poplu Malti u tas-servizzi li dan il-poplu irid jingħata llum, għada u aktar 'il quddiem u, b'mod partikolari minħabba l- iżviluppi li seħħew u għadhom qed iseħhu fl-oqsma l-oħra li jolqtu l- ekonomija ta' pajjiżna.

Illum nafu li s-settur tal-telekomunikazzjoni huwa settur li bis-serjeta' jolqot kull wieħed u kull waħda minna.

F'dan ir- rigward irridu niftakru li għadda ż-żmien darba għal dejjem li b'xi mod ngħidu: U iva, jkollok sistema tat-telefon taħdem jew sistema li ma taħdimx, ftit li xejn tagħmel differenza!

Illum ukoll f'dak li huwa meqjus bħala state of the art, jista' jkun li l-ġimgħa d-dieħla nkunu f'qagħda li ngħidu li dak li nkunu għamilna l-ġimgħa l-oħra sar outdated għaliex l- iżviluppi li għaddejjin huma żviluppi mill-aktar qawwija u mill-aktar kbar.

Mr Chairman, nista' nibqa' għaddej fuq dan is-settur pero' irrid nitkellem ukoll fuq is-settur tar-regolatur tal-posta.

Hawnhekk ukoll qed ngħixu esperjenza ġdida f'pajjiżna, li hi differenti minn dik li kellna sa ftit tax-xhur ilu, esperjenza fejn il-funzjoni ta' min qed jagħti is- servizz - Posta Ltd or whatever the name, bil-kontroversji li kellna - illum hija wkoll separata minn min qed jipprovdi r-regoli u r-regolamenti marbuta mas-servizz tal-posta.

M'għandix dubju, Mr Chairman, li hawnhekk ukoll għandna numru ta' bidliet li jridu jsiru fiż-żmien li ġej.

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia diġa' għamel riferenza għall-uħud mit-tibdiliet li nistgħu naslu għalihom fiż-żmien li ġej, li permezz tagħhom mhux biss aħna li nirċievu l-posta - għax illum il-posta m'għadhiex il-kaxxa tal-letter box li qegħda wara l-bieb tad-dar u xi ħadd jwaddablek l-ittri fiha - imma l-posta f'diversi aspetti tal-ħajja ta' pajjiżna saret differenti minn dik li kellna u minn dik li għadna nirċievu sal-lum.

Naturalment, se jibqa' nies, mhux biss f'pajjiżna imma fid-dinja kollha li ser jibqghu jikkomunikaw permezz ta' l-ittri, li jwaħħlu l-bolla fuq l-envelope u jibagħtu l-ittra ghal liema pajjiz iridu.

Pero' nafu, b'mod partikolari aħna li qegħdin f'din il-Kamra, u forsi xi whud jafu iktar minna wkoll, li llum qegħdin fil-pożizzjoni fejn il-posta tasal qabel ma tkun ktibt l-ittra.

Permezz ta' l-E-mail u permezz ta' diversi żviluppi oħra li seħħew u għadhom qed iseħħu għandna l-possibbilta' li korrispondenza tasal għandek fil-mument li xi ħadd ieħor, minn ma nafx kemm-il mil bogħod, ikun bagħatlek messaġġ.

Illum ma għadniex nistennew xahar biex ittra tasal minn post għall-ieħor.

Naturalment qegħdin fi żmien il-Milied u l-kartolini jibqgħu jiġu bil-posta, u birthday card u ħafna affarijiet oħra forsi nibqgħu nibagħtuhom bil-posta.

Madankollu dan huwa settur li kemm minn qiegħed jirregolah, kif ukoll min qiegħed jagħti s- servizz, kif ukoll il-persuni li qegħdin jagħtu s-servizz tagħhom permezz tas-settur tal-posta tradizzjonali jridu jifhmu li fih hemm il- kompetizzjoni, li hija differenti ferm min dik li konna mdorrijin biha sal- lum, kompetizzjoni li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar se tiħrax, iktar se tikber u se twassal biex ikollna wkoll inbiddlu l-mod ta' kif inħarsu lejn il-posta.

Mr Chairman, issemmiet il-Malta Maritime Authority, li ilha mwaqqfa minn qabel l-1996.

Iżda mhux importanti meta twaqqfet imma importanti l-mod kif qdiet u qegħda taqdi l-funzjonijiet tagħha llum u kif qegħdin inħarsu lejn il-qadi tal-funzjonijiet tagħha għaż-żmien li ġej.

L-Onor.

Jose' Herrera tkellem b'ċertu dettall dwar il- MMA u dwar id-direttorati differenti li hemm taħt din l-awtorita'.

Hu spjega l-mod kif direttorat qala' iktar milli qala' fis-snin ta' qabel u l-mod ta' kif direttorat nefaq inqas milli nefaq fis-snin ta' qabel.

Iżda meta wieħed iħares lejn il-MMA mhux il-mod li toqgħod tgħid li fis-sena 1996 intnefqu Lm81,000 u s-sena li għaddiet infaqna Lm78,000.

Irridu nibdew nagħtu sens ta' valur lill-flus, b'mod partikolari aħna li qegħdin f'din il-Kamra, għax meta qed titkellem fuq Lm3,000 għal individwu dawk jagħmlu differenza enormi imma meta għandek awtorita' li trid tippjana bis-serjeta' ma tistax toqgħod tgħid li minflok Lm80,000 se tonfoq Lm78,000, jew inkella minflok Lm72,000 se tonfoq Lm75,000 biex tippjana l-affarijiet tagħha.

Ix-xogħol li għamlet il-MMA, minkejja d-difetti u l-problemi li jista' jkun hemm fil-ħajja ta' kuljum, huwa xogħol tajjeb u xogħol fejjiedi.

L-MMA kibret matul is-snin li għaddew u fl-istess ħin kompliet taqdi l-funzjonijiet tagħha sena aħjar minn oħra u jiena nispera li s-sena 1999 tkun ukoll sena aħjar milli kienet is-sena 1998.

Mr Chairman, ikollna ċans nitkellmu dwar l-MMA aktar fid-dettal meta niġu biex niddiskutu l-budget ta' din l-istess awtorita'.

Madankollu ma nistax naħrab mir-realta' ta' diskussjoni li tolqot lis-settur marittimu fid- diversi oqsma tiegħu.

F'dan is-sens jien niskanta kif l-Onor.

Herrera u l- Onor Debono Grech għamlu riferenza għall-yacht marina proġettata tal- Kottonera u għall-yacht marina immaġinarja ta' Ħondoq ir-Rummien għax tajjeb li wieħed jgħid li din il-marina ta' Ħondoq ir-Rummien kienet biss fl-immaġinazzjoni ta' xi ħadd, li tlett ijiem qabel l-elezzjoni mar għand xi perit biex jagħmillu tpinġija għax mill-bqija ma kienet teżisti mkien.

Mhux se nagħmel riferenza għar-rapporti li telgħu quddiem il-kabinett li kienu jgħidu li ma jagħmilx sens li tagħmel marina f'Ħondoq ir-Rummien, pero' anke r-rapporti li kien hemm dwar din il-marina kienu jitkellmu mhux fuq yacht marina imma fuq marina jew inkella post fuq l-art li fuqu jsiru it-tiswijiet tal-yachts.

Dan irridu nagħmluh ċar mill-bidunett.

Imkien u qatt ma kien hemm xi marina maħsuba jew ippjanata jew li għaliha saru xi applikazzjonijiet ġewwa Ħondoq ir-Rummien.

Ma kien hemm l-ebda applikazzjoni, l-ebda pjanta, l-ebda ppjanar għar-rigward ta' din il- marina u naħseb li jkun aħjar u jkun iktar serju u floku li ngħidu li l- Partit Laburista fl-aħħar ġranet ta' qabel l-elezzjoni ried jara x'jagħmel biex imur Għawdex u jgħid lill-Għawdxin li se joħolqilhom ftit tax-xogħol.

Għaliex wara sentejn ta' Gvern Laburista f' Għawdex kienu fi stat li minn sena għall-oħra u minn xahar għall-ieħor kellhom żieda fin-numru ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol.

Tajjeb li tmur Għawdex lejlet l-elezzjoni u tgħidilhom: Isma, se nilnulkom yacht marina fejn joqogħdu 400 yacht u, għaġeb ta' l-għeġubijiet, dawn se jkollhom bżonn persuna ma' kull yacht, u allura se jkollna 400 ħaddiem li jridu jaħdmu f'din il-yacht marina!

Izda din ma eżistietx u anke li kieku kellha teżisti ma kenitx tkun fil-pożizzjoni li toħloq dawk l-impjiegi li ngħad qabel l-elezzjoni li ser toħloq.

Ftit jew wisq, l-istess ħaġa nistgħu ngħidu għall-marina tal-Kottonera u għas-sea passenger terminal.

Hawnhekk ukoll tajjeb li wieħed ipoġġi l- affarijiet fil-perspettiva tagħhom u jgħid li kemm il-yacht marina tal- Birgu jew tal-Kottonera, kemm is-sea passenger terminal kif ukoll numru ta' terminals u proġetti oħra ma ħolomx bihom il-Partit Laburista meta kien fil- gvern, fit-22 xahar li ghamel imexxi lil pajjizna imma dawn kienu progetti li kienu tfasslu qabel l-1996.

Forsi hija ġustizzja storika illi min beda jfassal dawn il-proġetti qabel l- 1996 ser ikun hu illi fl-aħħar mill-aħħar jara l-attwazzjoni ta' dawn il- proġetti, bl-investiment neċessarju biex dan ix-xogħol jitwettaq.

Aħjar nammettu li qegħdin ngħixu realta' differenti mill-illużjoni li għexna matul l-aħħar sentejn.

Wieħed jispera li kemm jista' jkun malajr, b'kordinazzjoni u bil-koperazzjoni ta' l-MMA, dawk li qegħdin juru interess li jagħmlu l-investiment fis-sea passenger terminal u fil-marina tal- Kottonera, llum qabel għada jaslu biex jikkonkludu n-negozjati ħalli mhux biss il-Kottonera imma Malta kollha kemm hi tibda tibbenefika minn dan il- proġett. idhirli li l-Onor.

Herrera qal li m'hawn l-ebda riferenza, m'hawn l-ebda sinjal li se jkun hawn xi investiment fil-qasam marittimu tal-yacht marinas fl-1999 min-naħa tal-MMA.

Mr Chairman, jiddispjaċini ngħid li, f'dan ir-rigward, jidher li l-Onor.

Membru ma fehem xejn minn dak li hawn miktub u ma ndunax b'dak li ġara matul it-tliet xhur li għaddew.

Forsi bħal daż-żmien sena nkunu fil-pożizzjoni li ngħidu li l-MMA u l-gvern kollu kemm hu qed juru bis-serjeta' li dak li tkellmu dwaru qegħdin iwettquh.

Proġett ieħor li ssemma wkoll fir-rapport ta' l-awtorita' marittima huwa dak tat-terminal ġewwa ċ-Ċirkewwa.

Dan ukoll huwa proġett illi ilu jkun hemm diskussjoni dwaru għal numru ta' snin.

Ghalhekk hemm bzonn naraw kif ser naslu għall-konklużjonijiet li għandna bżonn naslu għalihom biex dan il- proġett jitlesta u jibda jilqa' fih il-vapuri tal-Gozo Channel, li għamel riferenza għalihom l-Onor.

Debono Grech.

Dan ikun mhux biss port illi fih jistgħu jidħlu l-vapuri matul is-sena kollha imma jkun wkoll il-post fejn il-vapuri l-ġodda jidħlu meta jitlestew.

Allura rridu minn issa nfasslu l- mod ta' kif it-terminal ikun lest, ta' kif se jsir ix-xogħol għax, għalkemm ma naħsibx li l-vapuri tal-Gozo Channel se jkunu lesti sa l-aħħar tas-sena 2000, pero' xi darba se jkunu lesti.

Tajjeb wieħed jgħid illi iktar ma jkunu lesti malajr dawn il-vapuri iktar aħjar mhux biss għall-bżonnijiet ta' l-Għawdxin imma għall-bżonnijiet ta' kulħadd.

Mr Chairman, jiddispjaċini ngħid li l-Onor.

Debono Grech - u mhux waħdu - jidher li ma fehemx x'kienet il-bidla li seħħet fir-rigward tat-tariffi tal- Gozo Channel.

L-ewwelnett, fl-ebda ħin ma jingħad li biex wieħed jibbenefika mir-roħs bejn Novembru u Marzu jrid jaqsam lejn Għawdex wara t- 8.00 p.m. Naħseb kull wieħed minna hawnhekk jaf illi s-sistema wżata fil- fatt ilha wżata issa għal numru ta' snin - hija li inti tħallas inti u ġej lura.

Mela jekk jiena mmur Għawdex fis-7.00 a.m. u nirritorna lura lejn Malta wara t-8.00 p.m., jien se jkolli r-reduced fare.

M'għandix għalfejn nitla' Għawdex wara t-8.00 p.m. iżda kulma rrid nagħmel hu li nirritorna lejn Malta wara t-8.00 p.m. Jekk nitlax f'nofsinhar, jekk nitlax fil-5.00 a.m., jekk nitlax fis-2.00 p.m. ma jagħmilx differenza sakemm jien nirritorna lura lejn Malta wara t-8 p.m..

Lanqas, Sur President, ma ntqal min-naħa tal-Partit Nazzjonalista illi se jraħħas it-tariffi u jġibhom fuq l-istess livell li kienu qabel ma għolew.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Hekk qalet l-Onor.

Giovanna Debono lejliet l- elezzjoni, illi t-tariffi kienu se jiġu kif kienu qabel l-elezzjoni.

Niftakru wkoll illi l-ex-Ministru Tabone jgħid li dawn huma tariffi soċjali u għandhom jorħsu u jiġu kif kienu qabel.

Kien qal hawnhekk - tista' tfittixha fid-debates - illi wara li jitla' Gvern Nazzjonalista dawn jerġa' jagħmilhom bħal qabel.

L-Onor.

Gonzi wkoll qal lejliet l-elezzjoni li dawn se jiġu kif kienu qabel.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Naħseb li l-Onor.

Debono Grech għandu esperjenza biżżejjed ta' kif isiru l-programmi elettorali!

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Allura qed tgħidli li kulħadd jgħid li jrid u kulħadd jifhem li jrid?

Mhux x'kellek fil-programm elettorali imma x'wegħdtu lin-nies!

THE DEPUTY CHAIRMAN: Ikompli l-Onor.

Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nerġa' nirrepeti l-punt li dak li jorbot lill- partiti huwa l-programm elettorali u naħseb illi l-Onor.

Debono Grech għandu esperjenza iktar minni fuq dan il-punt partikolari.

Mr Chairman, qabel ma waqqafni l-Onor.

Membru tan-naħa l-oħra kont se nibda biex nitkellem dwar il-public transport authority.

Din ukoll hija awtorita' li għandha funzjoni importanti x'taqdi fil-qasam ekonomiku ta' pajjiżna.

Hemm id-diffikultajiet kollha li għamel riferenza għalihom l- Onor. Debono Grech, hemm id-diffikultajiet kollha li huma marbuta ma' dak kollu li huwa t-trasport fuq l-art iżda jiena ċert li hemm ħafna pożittiv x'insemmu u naturalment dan se jkollna l-apportunita' kollha li nagħmluh meta niġu biex niddiskutu l-estimi tal-PTA.

Hemm ħafna sfidi li rridu nindirizzaw b'mod partikolari l-isfida tal-bidla tal-karozzi tal-linja, li ilu jingħad issa tliet snin li sejrin jinbidlu izda inbidlu biss ħames vetturi.

Realment għad fadal ħafna iktar x'isir u ħafna iktar x'jiġu mibdula mill-flotta illi għandna.

Hawnhekk tajjeb wieħed jgħid li għas- sena li ġejja hemm Lm1 miljun li huma vvotati speċifikament għall-bidla tal- karozzi tal-linja.

Wieħed jispera li kemm jista' jkun malajr jiġu konklużi d-diskussjonijiet li għaddejjin mal-public transport association, biex il-Lm1 miljun li hemm available ikunu jistgħu jintużaw biex fuq ir- rotot jibdew jidhru uħud mill-vetturi l-ġodda li għandna bżonn u allura nkunu fil-pożizzjoni wkoll li s-servizz ikun jista' jitjieb u jkun jista' jkompli jikber ukoll.

Naturalment għandna l-bżonn illi nkomplu nagħtu s- servizz fejn hemm il-ħteġijiet.

Hemm bżonn li nifhmu li għandna ħafna areas li m'humiex milħuqa mill-mezzi tat-trasport pubbliku, partikolarment dawk l-areas fid-diversi bliet u rħula li żviluppaw f'dawn l-aħħar għoxrin sena.

Sinċerament nappella biex dawk kollha li għandhom servizzi x'jagħtu jaraw li kemm jista' jkun malajr dan is-servizz itejbuh u jkabbruh.

L-Onor.

Debono Grech għamel riferenza wkoll għall-kwestjoni tat-trasport tat-tfal.

Naqbel perfettament miegħu li għandna diffikulta' f'dan il-qasam u għandna diffikulta' fil-mod ta' kif dan is-servizz jasal.

Kull filgħodu ngħix l-esperjezna illi t-tfal iridu jitilqu fis-6.30 a.m. u anke aktar qabel biex imorru lejn l-iskola.

Hija esperjenza li ħafna minna jgħixu, li ħafna ġenituri għaddew minnha u għadhom għaddejjin minnha.

Irridu naraw kif flimkien mad-dipartiment ta' l-edukazzjoni nfasslu programm għaliex il-verita' hija li n-numru ta' vetturi li jservu dawn it- rotot huwa inqas mill-ħteġijiet tal-mument.

Allura jkollok l-istess vetturi li jridu jagħmlu tnejn, tlieta, erba' u aktar vjaġġi fil-ħinijiet ristretti ta' filgħodu u fl-istess ħaġa jiġri meta t-tfal jkunu sejrin lura lejn id-dar.

Irridu naħdmu biex insibu soluzzjoni li tkun aċċettabbli għall-partijiet kollha nvoluti iinkluż il-ġenituri tat-tfal.

Imma ara ma naħsbux li d-diffikultajiet qegħdin hawn biss.

Irridu naħdmu biex nilħqu ftehim mar-RACA, mas-sidien tal-coaches u mas-sidien tal-minibuses.

Dawn huma affarijiet li, kif għedt, inkun nista' nitkellem dwarhom iktar fit-tul meta niġu biex niddiskutu l-estimi tal-PTA, nispera fil-bidu tas-sena d- dieħla.

Għandna d-dipartiment tal-liċenzji u ttestjar, dipartiment illi ħadd ma semma' xi diffikultajiet partikolari f'dik li hija amministrazzjoni ta' kuljum.

Madankollu ssemmiet diversi drabi l-VRT, il-verżjoni Maltija ta' l- MOT.

Tajjeb wieħed jgħid, Mr Chairman - aħjar inpoġġu l-affarijiet kif fil-fatt huma - illi t-test suppost daħal fis-seħħ fl-1 ta' Awissu għal vetturi kummerċjali u fl-1 ta' Settembru għal dawk li mhumiex kummerċjali.

Fit-8 ta' Mejju ta' din is-sena ġie ppubblikat l-avviż legali u kien hemm konferenza stampa li permezz tagħha mhux biss tħabbru r-regolamenti ta' kif se jsiru t-testijiet, ta' kif persuna jista' jkollha l-liċenzja biex tagħmel it-testijiet imma tħabbru wkoll it-tariffi.

Għalhekk ma nafx kif l-Onor.

Herrera qal illi n-nies ma jafux x'inhuma t-tariffi.

Nerġa' ngħid li fit-8 ta' Mejju ħareġ avviż legali li permezz tiegħu ġie stabilit min huma d-diversi persuni, id-diversi tipi ta' vetturi li għandna u kif u kemm se jkollhom bżonn li jħallsu meta jiġu biex jagħmlu test.

Ghalhekk id- diffikulta' m'hijiex ta' kemm se jħallsu u din irrid nagħmilha ċara matul il-ġimgħat li għaddew kelli rappreżentazzjonijiet min-nies li qaluli li jenħtieġ li r-rati ta' ħlas li ġew iffissati f'Mejju li għadda jogħlew għax mhux sejrin jifdu l-ispejjeż tagħhom.

Mr Chairman, il-prezzijiet li hemm iffissati huma prezzijiet li nafu x'ihhuma u nafu kif qed jiġi proposti li jiġu applikati.

Ahna konna nafu anke meta konna fl-oppozizzjoni li biex id-dipartiment tal-licenzji u ttestjar jista' jaqdi d-doveri tieghu sewwa kien ghad jonqsu jimpjega xi personnel u ghalhekk dan ghandu jsir mill-aktar fis.

Jiena mhux se noqgħod ngħid illi l-VRT ma daħalx meta suppost kellu jidħol minħabba d-data ta' l-elezzjoni tal-5 ta' Settembru, 1998 imma nista' ngħid li d-dipartiment kien jonqsu li jingaġġa numru ta' persuni biex ikun f'qagħda li jaqdi d-doveri u r-responsabbiltajiet tieghu ta' regolatur fuq dawk li se jipprovdu s-servizz, sabiex dawn jaqduh b'mod tajjeb u korrett.

Nispera li fil-ġimgħat li ġejjin inkunu f'qagħda li dawn il-persuni jiġu jaħdmu mad-dipartiment konċernat għax m'aħniex lesti biex nimpjegaw nies minn barra d-dipartiment.

Il-VRT ikun jista' jidħol fis-seħħ fl-iqsar żmien possibbli.

Forsi jkun hawn min jgħid li l-VRT mhux se jidħol għaliex il-gvern huwa kontra.

L-ewwelnett tajjeb li wieħed ifakkar li meta f'dan il-parlament ġejna biex ngħaddu leġislazzjoni li permezz tagħha stajna ndaħħlu iktar serjeta' u iktar kontroll fis-sewqan, kien hawn il-qbil taż-żewġ naħat tal- Kamra.

Kull darba li ġejna biex nivvutaw dwar affarijiet bħal dawn, kemm meta kien hemm il-kwestjoni tas-seat-belts, kemm meta kellna l-kwestjoni tal-breathalyser u anke meta kellna l-kwestjoni tal-VRT, kien hawn agreement totali minkejja li l-klima politika ma kenitx wisq feliċi.

Nispera li dak li huwa sewwa u dak li huwa tajjeb inkunu kapaċi li naqblu dwaru għall-ġid mhux ta' xi naħa jew oħra ta' din il-Kamra imma għall-ġid ta' pajjiżna.

Jekk naslu biex intellgħu l-istandard tas-sewqan f'Malta - u dan jgħodd għalina wkoll għax aħna lkoll insuqu - inkunu qed nagħmlu ġid lil pajjiżna.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jgħidli li qed indaħħal il-politika fis-sewqan.

Naħseb li qed nagħmel proprju bil- maqlub ta' dak li qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Is-sewqan huwa responsabbilta' ta' kulħadd, ta' kull wieħed u waħda minna, tagħna lkoll.

Jekk naqla' daqqa ta' karozza mingħand wieħed li jissapportjani jew mingħand wieħed li ma jissapportjanix xorta waħda nbati l-istess konsegwenzi.

Ma narax għaliex il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qed jagħmel din l- osservazzjoni.

Min qed jismagħna jagħraf u jifhem dak li qed ngħid.

Nikkonferma, Sur President, li għaż-żmien li ġej għandna ħafna affarijiet x'nagħmlu f'dan ir-rigward biex nassiguraw li l-livell tas-sewqan ikompli jitjieb għall-benefiċċju tagħna.

Hemm ukoll it-traffic control board li għandu funzjonijiet marbuta mas- sewqan.

Irrid ngħid li dan il-bord matul iż-żmien wera' li hu kapaċi jaqdi d-doveri tiegħu b'mod serju u b'mod effiċjenti.

Barra li jara li jitwaħħlu s-sinjali tat-traffiku f'postijiet strateġiċi - u ejja nammettu li għandna bżonn ta' titjieb sostanzjali fil-kwalita' tas-senjaletika - parti minn xogħol il-bord huwa li jiddeċiedi fejn jeħlu l-pelican u t- traffic lights.

Inċidentalment l-Onor.

Jean Pierre Farrugia qal li qed jieħu gost jara li d-dwal tat-traffiku reġgħu daħlu.

Naturalment kien qed jirriferi għaż-żmien l-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' bejn l-1987 u l- 1996 għax ma rridux ninsew li kien hawn żmien fl-istorja ta' pajjiżna meta xi ħadd iddeċieda li t-traffic lights li kienu stallati qabel l-1971 jinqalgħu minn posthom.

Nispera li llum ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu illi d-dwal huma importanti biex wieħed jikkontrolla t-traffiku.

Żgur li l- kunsilli lokali kollha jaqblu fuq dan, irrispettivament minn kull kulur politiku.

Nista' ngħid li għadni ma ltqajt ma' l-ebda kunsill lokali - u dawn kollha ġew jarawni - li ma talabx għal aktar pelican u traffic lights f'postijiet fejn hemm diffikultajiet għat-traffiku u periklu għal persuni li jkunu għaddejjin mit-triq.

Naturalment mhux dejjem faċli għat-traffic control board li jieħu deċiżjonijiet li jsibu l-backing min-naħat kollha, biss ikollna nammettu li all in all id-deċiżjonijiet li ħa l-bord, ħafna drabi bl-għajnuna tal- kunsilli lokali, kienu fid-direzzjoni ġusta.

Veru li xi kultant jinqala' xi inċident - bħal dak li semma' l-Onor.

Debono Grech - fejn it-traffiku ġewwa Buġibba seta' jidħol iżda ma setax joħroġ, madanakollu b'mod ġenerali x-xogħol illi sar minn dan il-bord ħalla riżultati pożittivi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Onor. Galea, indirizza lis-Sedja jekk jogħġbok.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, allavolja kif għidt fil-bidu l-kelliema tan-naħa l-oħra naqsu milli jagħmlu riferenza għall-qasam tat-toroq, xorta waħda jiena se ngħid xi ħaġa fuq dan is-settur li jaqa' taħt il-ministeru tiegħi.

(Interruzzjonijiet)

Nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni biex ma jkomplix jinterrompi.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, f'paġna 63 tad-diskors tal-budget hemm miktub li:

"L-istat tat-toroq f'Malta hu, bla ebda dubju ta' xejn, suġġett li ftit wieħed jixtieq jitkellem fuqu iżda fil-fatt hu wieħed li jitkellem fuqu kulħadd.

Hemm ħtieġa kbira ta' tiswijiet estensivi; rikostruzzjoni ta' toroq eżistenti u bini ta' toroq ġodda jekk irridu ntejbu l-istat tat-toroq għal livelli aċċettabbli internazzjonalment."

Jien nista' nikkonferma li matul il-ġimgħat li għaddew ħdimna ħafna fuq tfassil ta' pjan serju biex it-toroq nġibuhom f'livelli internazzjonalment aċċettabbli, irrispettivament jekk nidħlux fl-Unjoni Ewropea jew le.

Għax qabel xejn it-toroq irriduhom tajbin għalina, għal kull min filgħodu jaqbad il-karozza u jaqsam min-naħa għall-oħra ta' Malta.

Naturalment kull wieħed u waħda minna jaf li mhux l-ewwel darba li tkun għaddej bil-karozza u f'daqqa waħda tiltaqa' ma' xi erba' ħofriet zul minn hemm u tispiċċa mhux biss biex tkisser il-karozza imma ġġarrab ħsara fiżika inti wkoll.

Issa għalxiex qed jimmira d-dipartiment?

L-ewwelnett irridu naraw illi bis-serjeta' d-dipartiment tat-toroq jaħdem f'kordinazzjoni sħiħa mad-diversi entitajiet u organizzazzjonijiet oħra governattivi jew semi governattivi li hawn fil-pajjiż.

Ma jistax ikun li d- dipartiment tat-toroq jagħmel triq ġdida jew jagħtiha wiċċ ġdid u ġimgħa wara xi ħadd jogħġbu jerġa' jaqlagħha.

Din hija esperjenza li għexniha lkoll, saħansitra sa ftit ġranet wara l-elezzjoni, meta xogħol li kien għadu kif sar kellu jerġa' jinqala' minħabba nuqqas ta' kordinazzjoni.

Dawn huma affarijiet illi qegħdin nippruvaw ma nħalluhomx jiġru iżjed.

Saret riferenza, Mr Chairman, b'mod partikolari għat-triq prinċipali ta' Ħal Qormi u għall-Fgura Road - ma nafx għaliex Psaila Street ma ssemmietx - u staqsewna x'beħsiebna nagħmlu dwar toroq ġodda oħra.

Ir-risposta tiegħi hija li nistgħu nagħmlu kif għamilna diversi drabi matul is-snin li għaddew u nistgħu mmorru u nagħtu tiċpisa tarmac.

Imma jien ma nemminx li għandna nagħmlu hekk jekk irridu nieħdu l-affarijiet bis-serjeta' u għalhekk li d-dipartiment tat-toroq qiegħed jaħdem flimkien ma' dipartimenti oħra fuq tfassil ta' pjan serju għaż-żmien li ġej.

Saret riferenza wkoll għall-esperti Ġermaniżi.

Nista' ngħid li dawn l- esperti Ġermaniżi, li issa ilhom hawn Malta għal dawn l-aħħar tnax-il xahar, waslu biex ġibdu xi konklużjonijiet biss nagħmilha ċara li r-rapport għadhom ma kkonkludewhx.

Qegħdin nisperaw li r-rapport ikun lest għall- aħħar tax-xahar id-dieħel ħalli mbagħad minn hemmhekk inkunu nistgħu nagħrfu lejn fejn irridu mmorru f'dan ir-rigward.

Biss żgur ma nistgħux nibqgħu għaddejjin li x-xogħol nagħmluh għal darba, darbtejn, tlieta bl- ispejjeż dejjem telgħin.

Jien nammetti li l-gvern irid jagħmel il-parti tiegħu u jrid jara li l-pjanijiet isiru bis-serjeta', imma mbagħad il- kuntrattur irid jagħmel il-parti tiegħu wkoll għaliex mhux sew li x-xogħol isir ta' kafkaf u jkollu jerġa' jinqala' f'kemm illi ngħidlek.

M'għandix għalfejn noqgħod insemmi ismijiet - per eżempju, f'każ minnhom l-istess biċċa xogħol kellha ssir tliet darbiet a spejjeż tal-kuntrattur - imma żgur li dawn l-affarijiet m'għandhomx jibqgħu jsiru.

Il-kuntratturi, Nazzjonalisti u Laburisti, iridu jifhmu li jekk iridu jkomplu jagħmlu xogħol għad-dipartiment iridu jagħmluh ta' livell tajjeb.

Jekk ix-xogħol ma jsirx tajjeb se jinżammu responsabbli għad-danni.

Mr Chairman, hawnhekk ukoll naghmel appell forsi ta' l-aħħar.

Il- kunsilli lokali, li għandhom tant u tant xogħol fil-qasam tat-toroq, iridu jagħrfu huma wkoll li m'għandhomx jaċċettaw xogħol mingħand il-kuntrattur li jkun inferjuri għal dak li jaċċetta l-gvern.

Il-kunsilli lokali għandhom jassiguraw li l-kwalita' tax-xogħol tkun ta' l-istess livell li jesiġi d-dipartiment tat-toroq.

Bi sforz kollettiv, bi sforz ta' kull wieħed u kull waħda minna, hu min hu u jaħdem fejn jaħdem, irridu naraw li l-istat tat-toroq intejbuh.

Ma nistgħux nibqgħu għaddejjin kif aħna.

Dan biex nagħmluh ma jirrikjedix xi twemmin politiku partikolari imma jitlob li kulħadd jagħmel il-parti tiegħu.

Mr Chairman, inwiegħed li għaż-żmien li ġej jien se nagħmel il-parti tiegħi biex nara li din il-ħolma ssir realta'.

Mr Chairman, l-appell tiegħi m'huwiex biss indirizzat lill-ħaddiema tad- dipartiment tat-toroq - lil dawn naturalment nirringrazzjahom tax-xogħol li għamlu u tax-xogħol li għad iridu jagħmlu - imma lil kulmin jiġi f'kuntatt mal-ministeru.

Nitlob lil kulmin għandu xogħol li b'xi mod huwa marbut ma' xi dipartiment li jaqa' taħt dan il-ministeru, biex jara kif jagħmel u jaqdi dmiru bl-aħjar mod possibbli u jagħmel l-almu kollu tiegħu għall-ġid ta' pajjiżna.

Grazzi..

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-Kumitat ta' Provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 36 imresqa mill-Onor.

Jose' Herrera.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-mozzjoni ta' proċedura.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kumitat ġie sospiż fid-9.30 p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda għall-Vot 36 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Jose' Herrera.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

15 FAVUR : 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia Angelo| |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard |Farrugia Noel | |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion Charles| |Charles | | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona Chris|Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie|Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo Adrian| |Joseph | | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | |

KONTRA : 33

L-Onor.

|Abela Anthony|Galea Louis | |Agius Francis|Galea Pace | | |Victor | |Asciak |Gatt Austin | |Michael | | |Azzopardi |Gonzi Lawrence| |Frederick | | |Azzopardi |Hyzler George | |Jason | | |Bonnici Josef|Mifsud Bonnici| | |Antoine | |Bonnici |Mifsud Bonnici| |Michael |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett | | |Jesmond | |Cristina |Muscat Claude | |Dolores | | |Dalli John |Pullicino | | |George | |D'Amato Helen|Pullicino | | |Orlando | | |Jeffrey | |De Marco |Refalo Michael| |Guido | | |Debono |Vassallo Edwin| |Giovanna | | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Mario | | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se inqiegħed issa l-mistoqsija fuq Vot 36 - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

Il-mistoqsija hi:

VOT 36 - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,131,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 36 - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No)

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din il-votazzjoni tittieħed issa stess dejjem skond l-istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor.

|Abela Anthony|Galea Mario | |Agius Francis|Galea Pace | | |Victor | |Asciak |Gatt Austin | |Michael | | |Azzopardi |Gonzi Lawrence | |Frederick | | |Azzopardi |Hyzler George | |Jason | | |Bonnici Josef|Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Bonnici |Mifsud Bonnici | |Michael |Carmelo | |Borg Tonio |Mugliett | | |Jesmond | |Cristina |Muscat Claude | |Dolores | | |Dalli John |Pullicino | | |George | |D'Amato Helen|Pullicino | | |Orlando Jeffrey| |De Marco |Refalo Michael | |Guido | | |Debono |Vassallo Edwin | |Giovanna | | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Louis | |

KONTRA : 30

L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia | | |Angelo | |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard |Farrugia Noel | |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion | |Charles |Charles | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona Chris|Parnis Silvio | |Chircop Karl |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie|Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri |Vassallo | |Joseph |Adrian | |Dalli Helena |Vella George | |Debono Grech |Vella Karmenu | |Joe | |

Ir-Riżoluzzjoni taħt il-Vot 36 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Issa se npoġġi l-mistoqsija fuq Vot 37 ta' l- Avjazzjoni Ċivili.

Il-mistoqsija hi:

VOT 37 - AVJAZZJONI ĊIVILI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 728,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 37 - Avjazzjoni Ċivili, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 37 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 38 - TOROQ

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 455,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 38 - Toroq, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 38 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 39 - LIĊENZJI U TESTJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 696,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 39 - Liċenzji u Testjar, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 39 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT VIII - MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 7,424,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VIII - Ministeru għat-Trasport u Komunikazzjoni, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot VIII għaddiet.

Fid-9.39 p.m. il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 36, 37, 38, 39 u VIII kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru għall-Politika Soċjali biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada l-Ġimgħa, 11 ta' Diċembru, 1998 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Ġimgħa, 11 ta' Diċembru 1998 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif ikkomunikata mill- Ministru.

Fid-9.41 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

TAXXI INTERNI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid meta fil-fatt se jiġu finalizzati l-oġġezzjonijiet pendenti ta' dawn it-tax payers cioe' 511857/M, 678144/M, 290036/M, 708228/M, 72946/M, 826555/M, 342129/M, 500578/M u 570151/M?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirreferi lill-Onor Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija numru 991.

EXPORT MARKETING BOARD - PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Agriculture Export Marketing Board ġiex ikkonsultat dwar l-iżviluppi ta' l-aħħar 600 tunellata ta' patata?

Jekk iva, x'kienet il-pożizzjoni tal-bord?

Jekk le, għaliex il-bord ma ġiex konsultat meta kien hemm sistema ta' outright purches u ta' prezz minimu garantit?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Fiċ-ċirkostanzi kien jidher li jkun iktar għaqli li jseħħ in-negozju milli wieħed jissogra li jitlef okkażjoni tajba ta' żieda ta' 10% fl-esportazzjoni tal-patata (Alpha).

Il-Kamra għandha tkun taf li l-prezz medju garantit fuq is-600 tunnellata extra tat-tip Sante' huwa 16% għola mill-prezz garantit li l-Onor.

Membru kien iffirma fuq is-6000 tunnellata tat-tip Alpha.

Barra min hekk, il-prezz offrut għall-żieda ta' 600 tunnellata oħra patata ta' Malta fuq dik miftiehma fil-kuntratt il-ġdid kien mhux biss id-doppju ta' dak tal-kuntratt għall-aħħar 1000, iżda saħansitra jisboq l-ogħla prezz minimu garantit għall-ewwel 3000 tunnellata.

DJAR - KAŻ BIL-FILE NO.

H 0015646

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jara li jirrimedja t-talba bil-File No. H 0015646 u ċioe' jalloka post lill-koppja msemmija?

Jekk fl- affermattiv, meta?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-applikazzjoni tal-każ imsemmi ġiet ikkanċellata fis-17 ta' Novembru 1997 peress li kienet mingħand għarajjes.

Dawn għandhom japplikaw għal postijiet maħruġa apposta għalihom mill-Awtorita' tad-Djar.

PULIZIJA - RAVE PARTIES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra x'kondizzjonijiet jitolbu l-pulizija lill- aġenti jew kumpanniji li qed jorganizzaw ir-rave parties f'pajjiżna?

Kemm- il darba saru f'dawn l-aħħar sitt xhur, xahar b'xahar, f'Malta u Għawdex?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-Mistoqsija nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-Tweġiba li jien tajt għall-Mistoqsija Parlamentari Numru 1434 f'Seduta 17.

Dwar it-tieni parti tal-Mistoqsija ninsab infurmat li n-numru ta` Rave Parties li saru f'dawn l-aħħar 6 xhur u li kienu jinħtieġu l-permess tal- Pulizija kienu kif ġej :

Awissu 1 Settembru 2 Ottubru 1 Novembru 1

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Affarijiet Barranin: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dekasteru li għalih huwa responsabbli mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru, maqsuma skond il-Ministeru, Segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

GUIDO DE MARCO: Jien infurmat li, bejn il-5 ta' Settembru u l-10 ta' Novembru 1998, ġie kommess infieq għal ospitalita' fid-diversi uffiċċji u Missjonijiet Maltin tal-Ministeru tiegħi kif se nghid:

Ufficcju Principali Lm 5,063 li minnhom, somma ta' Lm3,892 thallset wara l-10 ta' Novembru 1998

Direttorat ta' l-Unjoni Ewropea Lm 38

Missjonijiet Maltin fil-kapitali

Baghdad Lm - Beijing Lm 211 Bonn Lm 385 Brussell Lm 1,263 Kajr Lm 76 Canberra Lm 294 Ginevra Lm - Londra Lm 24 Madrid Lm 106 Moska Lm 13 New York Lm 574 Parigi Lm 262 Riyadh Lm 654 Ruma Lm 87 Strasburgu Lm 268 Toronto Lm 149 Tripli Lm 148 Tunez Lm 27 Vjenna Lm 84 Washington Lm 36

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dekasteru li għalih huwa responsabbli mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru 1998, maqsuma skond il-Ministeru, Segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ammont li ntnefaq bħala hospitality mill-Ministeru ta' l-Edukazzjoni mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru 1998 għal dak li għandu x'jaqsam il-vot tal-Ministeru Amministrattiv huwa ta' Lm169.29.

Matul l-istess perjodu mis-Segretarjat Parlamentari intnefqu Lm120 bħala hospitality.

Intnefqu wkoll Lm65 min-National Pool Complex.

Mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru 1998 intnefqu Lm107 bħala Hospitality mid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni.

Id-Dipartiment ta' l- Eżamijiet nefaq Lm80.28, id-Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji nefaq Lm67.67, l-Universita' nefqet is-somma ta' Lm705.80 filwaqt li l-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija nefaq Lm30.62.

In-nefqa tal-PBS fuq ospitalita' fil-perjodu msemmi kienet tlaħħaq Lm274.88.

Nefqa oħra ta' Lm569.10 biex tkopri laqgħa soċjali għal 300 kontributur tar- radju u t-televiżjoni fi ħdan il-PBS ġiet mifdija permezz ta' barter.

Fl-istess perjodu ta' żmien id-Dipartiment tal-Mużewijiet nefaq Lm720 għal reception li nżammet fit-3 ta' Novembru 1998 għall-ftuħ ta' l-Exhibition "Pheonician Around the Routes of the Mediterranean".

Il-Fondazzjoni għall-Istudji Internazzjonali, id-Dipartiment tal-Kultura u l-Mediterranean Conference Centre ma nefqu xejn fuq hospitality mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru 1998.

MINISTERU TAL-FINANZI - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dekasteru li għalih huwa responsabbli mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru 1998, maqsuma skond il-Ministeru, Segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

JOHN DALLI: In-nefqa fuq `hospitality` fid-dekasteru tiegħi fil- perjodu msemmi hija kif ġej:

Lm

Ministeru 241.60 Segretarjat 74.50 Lottu 124.60 Taxxi Interni 483.74 Taxxa tad-Dwana u tas-Sisa 114.16 Kuntratti 220.47 Dwana 61.62 Tezor 42.44 Il-Borza 204.09 Bank Centrali 1,422.78

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dekasteru li għalih huwa responsabbli mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru 1998 maqsuma sakond il-Ministeru, Segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab infurmat li l-ammont li ntnefaq bħala "hospitality" mill-5 ta' Settembru 1998 sal-10 ta' Novembru 1998 maqsum kif mitlub fil-Mistoqsija huwa kif ġej:-

Ministeru Lm 310.44 Dipartiment tat-Turizmu Lm 183.00 Institute of Tourism Studies Lm 877.60 National Tourism Organisation - Malta Lm 148.54 Hotels and Catering Establishments Board Xejn White Rocks Holiday Complex Xejn

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista'l- Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dekasteru li għalih huwa responsabbli mill-5 ta' Settembru 1998 sa l-10 ta' Novembru 1998, maqsuma skond il-Ministeru, Segretarjat, dipartiment jew enti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien infurmat li fil-perjodu msemmi n-nefqa fuq 'hospitality' kienet hekk:

Ministeru Lm 969.48 Dipartiment ghall-Harsien ta' l-Ambjent Lm 196.31 Divizjoni tax-Xoghlijiet Lm 278.64 B.I.C.C. Lm 64.00 ----------- Lm1508.43

Barra minn hekk intnefqet is-somma ta' Lm901. bħala kotba u rigali oħra li fil-fatt ma tqassmux kollha.

Dawn jintużaw l-aktar għal żjarat barra minn Malta jew għal delegazzjonijiet uffiċjali.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - HOSPITALITY

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefaq bħala hospitality mid-dikasteru li għalih huwa responsabbli mill-5 ta' Settembru, 1998 sal-10 ta' Novembru 1998, maqsuma skond il-Ministeru, Segretarjat, Dipartiment jew enti?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li fil-perjodu msemmi mill-Onor.

Interpellant ntefqet is-somma ta` LM1511, f`hospitality mill-Ministru u d- diversi Dipartimenti u entitajiet kif gej:

Dipartiment għall-Avjazzjoni Civili LM 30 Dipartiment tat-Toroq LM 31 Awtorita Marittima LM 393 Awtorita tat-Trasport Pubbliku LM 76 Ministeru u Dipartiment għas-servizzi Korporattivi LM981*

* LM722 kienu spejjeż in konnessjoni ma` Konferenza Internazzjonali dwar it-Trasport l-Ambjent u s-Saħħa li saret f`Ottubru 1998.

MELLIEĦA - QTUGH FIL-PROVISTA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'ikkawża l-qtugħ fil-provvista tad-dawl fil- Mellieħa nhar il-11 ta' Novembru għal ħabta tat-8.30 p.m.?

Ġew irrapportati xi danni u ħsarat ta' affarijiet domestiċi mir-residenti?

Jekk iva, x'għajnuna se testendi l-Enemalta lil dawn ir-residenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-qtugħ fil-provvista ta' l- elettriku fil-Mellieħa fil-11 ta' Novembru 1998 ġiet ikkawżata minn ħsara fuq linja tal-11KV li tipprovdi l-elettriku fl-inħawi tal-Miżieb.

Il-Korporazzjoni ma rċeviet ebda rapport dwar ħsarat f'apparat domestiku.

MINISTERU TA' L-AMBJENT - VETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il vettura ta' l-art u tal-baħar għandu reġistrati f'isem l-ministeru u f'isem id-dipartimenti kollha li jaqgħu taħtu, dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid kemm-il vettura ġiet mixtrija għall-ministeru jew għal xi wieħed mid-dipartimenti mis-6 ta' Settembru, 1998 sat-28 ta' Ottubru, 1998?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li n-numru ta' vetturi ta' l-art u tal-baħar li għandu il-Ministeru huma dawn:

ART BAHAR

Divizjoni tax-Xoghlijiet 168 / Dipartiment ghall-Harsien ta' l-Ambjent 14 3 Dipartiment għall-Immanigjar ta' l-Iskart 29 / ------------- 211 3 -------------

Seduta 27 10/12/98 MINISTERU TA' L-AMBJENT - KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandu karozzi tal-kiri mal-ministeru u mad- dipartimenti kollha li jaqgħu taħtu dipartiment b'dipartiment?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll min huma l-kerrejja ta' dawn il-karozzi u jekk il-kirjiet humiex isiru permezz ta' kuntratt li għalih ħarġu l-offerti jew permezz ta' direct orders?

Jista' l-Ministru jgħid kemm qed tlaħħaq l-ispiża kuljum għall-kiri ta' dawn il-karozzi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: In-numru ta' karozzi tal-kiri li għandu l- Ministeru huwa 59.

Il-kiri ta' dawn il-karozzi saru kollha bil-kuntratti.

Dawn il-karozzi qed jinkrew mingħand:

Butterfly Garage; St. John's Garage; Sterling Car Hire; Pyramid Enterprises Garage; Swift Garage.

L-ispiża ta' kuljum għal dawn il-karozzi hija ta' Lm257.53.

SAN ĠILJAN - PALAZZO SPINOLA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim MInistru jgħid jekk huwiex il-ħsieb tal-gvern li skond ix-xewqa tal- Kunsill Lokali ta' San Ġiljan, Palazzo Spinola jiġi mgħoddi lill-kunsill biex jintuża, kemm bħala uffiċini tal-kunsill u kemm bħala civic centre?

Jekk fin-negattiv, jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhu l-ħsieb tal-gvern fl- użu ta' Palazzo Spinola?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Palazzo Spinola qiegħed temporanjament jintuża mill-Ministru tat-Turiżmu sakemm jitlesta l-Auberge d'Italie.

It-talba tal-Kunsill Lokali ta` San Ġiljan tkun tista` tiġi kunsidrata fil- kuntest tal-politika introdotta mill-Gvern preżenti ta` devoluzzjoni lokali favur il-Kunsilli Lokali.

TRIQ REĠJONALI - COACHES/MINI BUSES

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jieħu l-passi meħtieġa biex coaches u mini buses ma jibqgħux jiġu pparkjati fi tmiem il-ġimgħa fi Triq Reġjonali int u sejjer lejn Pembroke quddiem id-daħla għal Paceville, peress li jeżisti periklu serju għas-sewwieqa kull meta jiġu pparkjati vetturi fl-imsemmi post, tant li xi snin ilu fil-post imsemmi mietu tlett żgħażagħ wara li baqgħu deħlin f'coach li kienet ipparkjata?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onorevoli Interpellant jirreferi din il- Mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PA - APPLIKAZZJONI NRU.

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet l-applikazzjoni Nru. 0933/96 li ġiet ippreżentata lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar mill-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan sena u nofs ilu, liema applikazzjoni tikkonsisti fi proġett ta' land scaping tal-playing field u l-inħawi ta' Ta' Ġiorni?

Jista' l- Ministru jara li din l-applikazzjoni tiġi pproċessata mill-aktar fis possibbli biex ikun jista' jinbeda x-xogħol tant meħtieġ?

ONOR.

TONIO BORG: Jien infurmat li d-Direttorat ta' l-Ippjanar ma sab l- ebda oġġezzjoni għat-talba wara li ġew sottomessi pjanti ġodda mingħand il- perit.

Bħal issa qiegħed jiġi kkonsultat id-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali, u għandhom isiru emendi żgħar fuq il-pjanti sottomessi rigward ir- rampi, it-taraġ u dik il-parti tal-ġnien pubbliku li qiegħda ma' ġenb triq ta' Ġiorni.

L-applikazzjoni ser tiġi pproċessata mill-aktar fis possibli.

SAN ĠILJAN - DAY CENTRE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jikkonsidra li jinfetaħ Day Centre għall-anzjani f'San Ġiljan?

Jaf il-Ministru li l-Kunsill Lokali ta' San Ġiljan ilu li wera x-xewqa li jinfetaħ dan id-Day Centre?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hija l-politika ta' din l-amministrazzjoni li n- numru ta' 'Day Centres' jiżdied.

Diġa għandna diversi talbiet għal 'Day Centres' ġodda.

Pero', sal-lum m'għandna l-ebda talba bil-miktub mill- Kunsill Lokali ta' San Ġiljan sabiex jinfetaħ 'Day Centre' ġdid.

TEATRU MANOEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li ebda skola ta' l-istat ma ġiet mistiedna biex tieħu sehem fil-Jum Miftuħ li għadu kemm ġie organizzat fit- Teatru Manoel dan l-aħħar?

Jistgħu jittieħdu passi biex f'okkażjonijiet simili jiġu mistiedna skejjel ta' l-Istat biex niġbdu aktar żgħażagħ u tfal lejn it-teatru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bażikament din l-attivita' li kienet miftuħa għall-pubbliku ġiet imtella' mill-Ħbieb tat-Teatru Manoel u kienet l-ewwel esperjenza li xi skejjel ġew involuti.

Wara s-suċċess ta' din l- attivita' hemm il-ħsieb li s-sena ddieħla jiġu mistiedna dawk l-iskejjel tal-Gvern li jkunu interessati.

SKEJJEL - MARIA ASSUNTA - TAGĦLIM TAL-FRANĊIŻ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu wara l-ilment imqajjem dwar it- tagħlim tal-Franċiż fil-Form VA fl-iskola sekondarja Maria Assunta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Wara li smajt il-parir tal-kapijiet involuti, tlabt li jittieħdu l-passi ħalli t-tagħlim tas-suġġett imsemmi jitjieb kemm jista jkun malajr.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUM ĠUŻEPPI DESPOTT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar ir-raġunijiet li llum waslu għal protesti minn għalliema u studenti tal-Junior Lyceum Ġużeppi Despott tal-Verdala dwar nuqqas ta' għalliema, nuqqas ta' għamar fil-klassijiet, ħmieġ f'diversi nħawi ta' l-iskola u xogħol urġenti ta' manutenzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwel ħaġa li għamilt kienet li tlabt lis- Segretarju Permanenti jinizja stħarriġ serju li jispjega x'wassal għad- diffikultajiet f'din l-iskola.

Sadanittant malli d-diviżjoni ġiet mgħarrfa bin-nuqqas ta' siġġijiet, ittieħdu passi biex numru ta' siġġijiet jiġu mislufa lill-iskola.

Qed isir ukoll xogħol ta' manutenzjoni fl-iskola.

Fil-vaganzi tal-Milied, il-ħames klassijiet li għadhom kif inbnew ser jinżebgħu mill-ġdid, kif kien ippjanat.Għandu wkoll jitkompla l-proġett ta' żvilupp u riabilitazzjoni ta' din l-iskola.

Fil-fatt id-development brief tlesta u dan ġie diskuss ma' l- istaff ta' l-iskola.

SKEJJEL - PROBLEMA TA' BULLYING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu f'Ottubru u Novembru 1998 biex tiġi ffaċċjata l-problema tal-bullying fl-iskejjel?

F'dawn ix-xahrejn kemm-il darba ltaqgħet il-kummissjoni li kienet inħatret biex taħdem għall-imġieba tajba fl-iskejjel?

Se tkompli bix-xogħol tagħha din il-kummissjoni?

Meta?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'ħafna skejjel, bdew jaħdmu fuq il- Problema tal-Bullying fl-iSchool Development Programmes, u bdew jinħadmu policies fl-iskejjel dwar il-Bullying.

Studenti li kellhom din il- problema, beda counselling kemm mal-Bully, kif ukoll fl-iskejjel sekondarji.

F'Lulju u f'Settembru t-tema tal-bullying ġiet ittrattata f'ħafna In-Service Courses.

Il-punti mqajjma fit-tieni u t-tielet parti tal-Mistoqsija għadhom qed jiġu kunsidrati.

SKEJJEL - MĠARR - SKOLA ĠIANNI CILIA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm sar xogħol s'issa fuq l-estensjoni ta' l- iskola primarja Ġianni Cilia ta' l-Imġarr?

Skond il-pjani oriġinali kemm waqa' lura dan ix-xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ix-xogħol qiegħed fil-fażi inizjali u l-proġett s'issa qiegħed lura b'xahrejn.

SAN ĠILJAN - TRIQ B'KARA - GĦARGĦAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol qed isir biex tiġi ffaċċjata l-problema ta' l-għargħar fi Triq Birkirkara f'San Ġiljan?

X'attenzjoni qed tingħata biex ix-xogħol li qed isir ma jagħmilx ħsara fil-blokok ta' appartamenti li hemm fl-inħawi?

Ix-xogħol li qed isir huwa l-uniku mod kif setgħet ġiet iffaċċjata din il- problema?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-ewwel fażi ta' xogħol ta' dan il-proġett, jiġifieri tħaffir ta' mina sabiex tiġbor l-ilma tax- xita minn Birkirkara Road, għal ġol-wied diġa' inbeda.

Dwar it-tieni fażi, qiegħed isir studju mill-Konsulenti tal-Water Services Corporation, sabiex tiġi mibnija sistema li ssolvi l-problemi kemm ta' Birkirkara Road, St. Julians u ta' nħawi aktar 'il fuq.

L-attenzjoni li ngħatat kienet billi saru GEOLOGICAL SURVEYS sabiex tiġi stabbilita l-istrata tal-blat qabel ma jinbeda x-xogħol.

Mhix l-intenzjonat li din il-'gallery' tgħaddi minn taħt l-appartamenti, imma minn taħt it-triq.

Il-mod ta' kif qed isir ix-xogħol huwa l-aktar professjonali u effettiv għaċ-ċirkustanzi tal-problema ta' l-għargħar ta' dawn l-inħawi.