MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 153 It-Tlieta, 12 ta' Ottubru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 153

It-Tlieta, 12 ta' Ottubru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.07 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 12 ta' Ottubru, 1999

WERREJ

MINUTI 621

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 621

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI(IT-TIENI QARI)

CIVIL PROTECTION BILL (SECOND READING) 626

AĠĠORNAMENT 642

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 648

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 152 li saret fil-11 ta' Ottubru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

ARTIJIET - ĊNUS

L-ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI (f'isem l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm għandu jieħu l-lands f'arretrati ta' kirjiet u ċnus sa l-aħħar ta' Ġunju 1999?

Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm hemm kawżi jew atti eżekuttivi pendenti u x'ammonti hemm biex jiġu rkuprati?

Kemm minn dan l- ammont huwa kkonsidrat bħala preskritt?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li l-arretrati ta' kirjiet u ċnus li għandu jieħu d-dipartiment ta' l-artijiet sa l-aħħar ta' Ġunju, 1999 kienu jammontaw għal Lm3.863 miljun, li parti sostanzjali minnhom hija dovuta minn entitajiet governattivi.

Ta' min jgħid li l- ammonti ta' arretrati għas-snin 1997 u 1998 kienu ta' Lm4.29 miljun u Lm4.17 miljun rispettivament.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija ninsab informat li biex tinġabar l- informazzjoni mitluba jrid isir eżami manwali tal-files kollha u dan jenħtieġ ħafna żmien u ħafna riżorsi.

Ma jidhirlix li l-użu ta' dan iż- żmien u riżorsi biex isir l-eżami msemmi hu ġustifikat.

Hija l-policy tad- dipartiment li jagħmel dak kollu possibbli biex jiġbor l-arrettrati ta' kera u ċnus.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ngħid li m'hijiex il-policy tad- dipartiment li jikkonsidra xi arrettrati ta' kera bħala preskritti u dan abbażi ta' l-artiklu 2160 tal-Kodiċi Ċivili.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, issa li għaddew 12-il xahar mill-bidu ta' din l-amministrazzjoni, nixtieq li l-Ministru jagħtina xi informazzjoni dwar l-arretrati li għandu d-dipartiment ta' l-artijiet, f'każ ta' esproprjazzjoni ta' art u proprjeta' oħra.

Forsi l-Ministru jista' jgħidilna kif qed jindirizzaha din il-problema.

Nifhem li din m'hijiex problema tal-lum imma ilha takkumula, u nifhem ukoll li hemm proprjetà li l- prezz tagħha rdoppja wara 20 sena, bis-saħħa tar-rata ta' 5% imgħax li l- gvern intrabat li jħallas fuq dak l-ammont li ma jkunx tħallas.

Xtaqt imbagħad nagħmel domanda oħra dwar inkwilini li qed jokkupaw b'kera proprjeta' li tkun ittieħdet bil-possession and use.

Dawn l-inkwilini qed jintlaqtu ħażin għaliex ma jistgħux jibbenefikaw minn skemi li l-awtorità tad-djar qed toħroġ sabiex aktar familji jsiru sidien ta' darhom.

In vista ta' dawn il-problemi, xtaqt li l-Ministru jillumina lili u lill-Kamra dwar x'inhi l-pożizzjoni ta' dawn iċ-ċittadini.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, napprezza din it-talba u se nipprova nillumina lill-Onor.

Interpellant!

Kif qal l-Onor.

Membru stess, din m'hijiex problema tal-lum.

Per eżempju, jien naf b'każ ta' xi ħadd li ħadulu l-art fi żmien il-Prim Ministru Borg Olivier, imbagħad indunaw li ħadu żball, fi żmien il-Prim Ministru Mintoff irranġaw b'ordni tal- President u min kien spiċċa tħallas b'kumpens fi żmien il-Prim Ministru Fenech Adami!

Jiġifieri hemm każijiet li jmorru lura ħafna snin u m'huwiex daqshekk sempliċi li wieħed isolvihom.

Naturalment il-gvern minn dejjem kien jikkonsidra din bħala problema tant li fl-1962, ftit qabel ma l-Prim Ministru Borg Olivier tela' Londra għat-taħdidiet ta' l-indipendenza, il- kummissarju ta' l-artijiet ta' dak iż-żmien, Edgar Mizzi, kien talab sabiex il-liġi ta' l-esproprjazzjoni li għandna llum tiġi eżentata mill- provvedimenti tal-Kostitizzjoni.

Fil-fatt il-liġi ta' l-esproprjazzjoni tal-lum hija eżentata mill-provvediment tad-dritt tal-proprjeta' u ta' kumpens xieraq fil-Kostituzzjoni.

Qed ngħid dan biex nuri kemm hija antika din il-problema.

Issa l-gvern Nazzjonalista ħa tliet miżuri sabiex jipprova jikkontrolla l- problema għaliex, kif qal u ammetta stess l-Onor.

Interpellant - u apprezzajt li ammetta hu stess - ma jeżistux soluzzjonijiet faċli għal din il-problema.

L-ewwelnett madwar erba' snin ilu kienet ittieħdet deċiżjoni mid-dipartiment ta' l-artijiet li ebda art m'għandha tittieħed - anke jekk tkun għal skop pubbliku - jekk qabel id-dipartiment tal-gvern li jkun qed jitlob dik l-esproprjazzjoni ma jiddepożitax mad-dipartiment ta' l-artijiet is-somma li hemm bżonn titħallas bħala kumpens.

Qabel dak iż-żmien diversi dipartimenti tal-gvern kienu jitolbu lid-dipartiment ta' l-artijiet sabiex jesproprja - min biex jagħmel pjazza, min biex jagħmel triq u min biex jagħmel xi ħaġa oħra - imbagħad jaraw wara kif jagħmlu biex iħallsu.

Issa l-gvern kien jagħti biss madwar Lm0.25 miljun fil-budget lid- dipartiment ta' l-artijiet, b'liema somma kien impossibbli li huwa jieħu ħsieb l-arretrati u l-espropriations kontemporanjament.

L-Onor.

Interpellant kien ministru u allura jaf daqsi li d-dipartiment ta' l- artijiet spontanjament ma jesproprja xejn, jilqa' biss talbiet li jsirulu minn dipartimenti tal-gvern.

Meta imbagħad jara li l-art li fuqha tkun qed issir it-talba għall-esproprjazzjoni tkun se tintuża għal skop pubbliku, u wara li jaċċerta ruħu li d-dipartiment li jkun qed jagħmel it-talba jkun iddepożita l-ammont meħtieġ għall-kumpens, il-ministru responsabbli mill- artijiet jagħti parir lill-President sabiex toħroġ l-ordni ta' esproprjazzjoni.

Għar-rigward tal-kumpens fih innifsu, nista' ngħid li l-gvern kien diġa' żied dan il-kumpens fil-budget għal Lm600,000 u din is-sena se jkun qassam Lm1.2 miljun, jiġifieri d-doppju ta' kemm kien hemm budgeted.

Hawnhekk forsi wieħed jista' jgħidli li qed nonfqu aktar milli suppost, pero' fil- fatt ir-realta' hija li d-dipartiment ta' l-artijiet irnexxielu jżid ir- revenue tiegħu u allura l-ministeru tal-finanzi tah il-permess sabiex ikun jista' jħallas id-doppju ta' dak li ħallas is-sena li għaddiet.

L-Onor.

Interpellant jista' jgħidli li b'daqshekk ma solvejniex il-problema pero' jien ċert li japprezza wkoll li dan huwa pass kbir 'il quddiem.

B'daqshekk ma jfissirx li min kien se jitħallas Lm300 issa se jitħallas Lm600 imma jfisser li on average għandhom jiġu solvuti aktar każijiet milli ġew solvuti s-sena li għaddiet minħabba li l-kumpens żdied, u dan minħabba l- fatt li d-dipartiment ta' l-artijiet qiegħed ibigħ aktar proprjeta`.

It-tielet ħaġa li qiegħed jagħmel il-gvern - u nixtieq li din il-ħaġa d- dipartiment jagħmilha aktar - hija li fejn jista' jkun, il-kumpens jingħata mhux bi ħlas ta' flus iżda b'art oħra.

Skond policy approvata minn dan il- parlament, id-dipartiment ta' l-artijiet jista' jagħti art oħra bħala kumpens basta l-valur ta' l-art li tkun se tingħata b'kumpens ma tkunx aktar minn 30% iżjed jew inqas mill-kumpens dovut.

Jiġifieri jekk il- kumpens dovut ikun ta' Lm5,000, tista' tingħata art oħra li tkun tqum sa 30% iktar jew inqas minn Lm5,000.

Naturalment jekk l-art li tingħata bħala kumpens tkun tqum 30% iktar allura dak li jkun ikun irid tħallas lura lill- gvern, filwaqt li jekk tkun tqum 30% inqas il-gvern irid iħallas dik id- differenza.

Issa biex wieħed iħaffef il-proċess għadna kif għaddejna abbozz ta' liġi mit-Tieni Qari li bih artijiet li ttieħdu mill-gvern fl-interess pubbliku u li llum il-gvern m'għadx għandu bżonnhom, ikunu jistgħu jintraddu lura lil sidhom mingħajr il-bżonn ta' ħruġ ta' sejħa għal offerti.

Fil-każ tal-BDA qegħdin naraw kif nistgħu nagħmlu sabiex dawk l-artijiet li fl-1983 kienu ttieħdu b'daqqa ta' pinna - dak iż-żmien kienet saret il-liġi tal-BDA li permezz tagħha l-gvern ħa ċapep kbar ta' art mingħajr ma għamel kuntratt - ikunu jistgħu jingħataw lura bl-istess mod, jiġifieri b'daqqa ta' pinna u mingħajr il-bżonn ta' kuntratti u riċerki.

Naturalment, jekk imbagħad ikun hemm xi kwestjoni dwar ta' min hi dik l-art, jiġġieldu huma bejniethom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija parlamentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jien tlabt lill-Ministru jilluminani dwar x'ġara matul dawn l-aħħar 12-il xahar, ma tlabtux jispjegali x'għamel il-mibki Borg Olivier!

Kulma tlabtu kienet informazzjoni dwar il- possession and use, dwar l-esproprjazzjoni u dwar jekk hux minnu li hemm 'il fuq minn Lm60 miljun li huma dovuti lill-pubbliku minħabba li l-gvern għamel numru ta' snin fejn ma ħallasx u allura l-pagamenti akkumulaw.

Fl- opinjoni tiegħi ma tkunx qed tingħata stampa ċara tas-sitwazzjoni jekk il- Ministru ma jammettix li 20 sena ilu Lm600,000 setgħu kienu biżżejjed filwaqt li llum, bil-kondizzjonijiet u bit-termini tal-kuntratt, il-Lm1.2 miljun li qed isemmi altru li m'humiex biżżejjed.

Nitlob lill-Ministru biex ikun ċar fid-diskors tiegħu u ma joqgħodx jipprova jirredikola l- interventi li nagħmlu min-naħa tagħna.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, jien ma nafx għaliex l-Onor.

Interpellant m'huwiex kuntent li minflok Lm600,000 il-gvern se jqassam Lm1.2 miljun!

Anzi jmissu jirringrazzja lill-gvern talli kuntrarjament għal dak li għamel gvern preċedenti, aħna rdoppjana l-ammont tal-kumpens!

(Onor. Membri: Hear, hear) Mela l-problema mhux xorta kienet tibqa' li kieku baqgħet Lm600,000, kif kienet fi żmienkom?

(Interruzzjonijiet) Intom se ssemmu l- possession and use?

Għax issa jekk se juża' dak it-ton, allura nwieġeb b'dan it-ton jiena wkoll, Mr Speaker!

Ħalli ngħidlek x'għamel dan il-gvern fuq il-possession and use.

(Interruzzjonijiet) Ma ħareġ l-ebda waħda.

Kuntrarjament għal dak li għamlu l-amministrazzjonijiet Laburisti fil- proġett tal-Marsa, fejn in-nies kollha ...

(Interruzzjonijiet) Inti dħalt għaliha!

Fil-proġett tal-Marsa ma ttieħdet ebda art b'expropriation imma ttieħdu kollha bil-possession and use.

U taf x'jiġifieri possession and use?

Li l-gvern jaqbad u jeħodlok il-proprjeta', ma jħallasx kumpens ...

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġbok, Onor. Farrugia, qiegħed iwieġeb il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Imma allura tikkritikax.

(Interruzzjonijiet) Mela ħalli nsegwu ftit l-argument ta' l-Onor.

Farrugia.

L-argument ta' l-Onor.

Farrugia huwa li fl-1972 kien hawn il-faqar u allura biex insolvu l-faqar, minflok ma l-gvern xtara l-proprjeta' ta' dawk in-nies u tahom il-flus, ħadilhom il-proprjeta' bil-possession and use, imbagħad bil-vilta' kollha jiġu llum hawnhekk u jikkritikaw lil dan il-gvern għaliex ma ħallasx lin- nies tal-possession and use li ħadu huma biex jeqirdu l-faqar!

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, on a point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Din m'hijiex il-verita' u nitlob lill-Ministru jirtiraha.

Il-verita' hi li jiena għedt - u jien għandi dinjita' daqs l- Onor. Membri tan-naħa l-oħra tal-Kamra - li għandna inkwilini f'pajjiżna li minħabba l-problemi ...

MR SPEAKER: Onor. Farrugia, dan m'huwiex point of order.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mela nagħmel personal explanation!

MR SPEAKER: Trid il-permess tal-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nagħtih il-permess, basta ma joqgħodx jagħmel dibattitu.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, hemm min ma jistax jixtri l-proprjeta' u l-appartament tiegħu minħabba ċerti problemi tekniċi li jeżistu u, fost dawn il-problemi, hemm il-kondizzjonijiet tal-possession and use.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Ma rridx interruzzjonijiet.

Onor. Cuschieri, poġġi bil- qiegħda f'postok.

Ikompli l-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, il-ministru huwa jien u nwieġeb jien.

Donnu li ċerti membri ta' l-oppożizzjoni jaħsbu li huma għandhom iwieġbu d- domandi tagħhom stess!

In-naħa tal-gvern qiegħda hawnhekk biex twieġeb għad-domandi u meta xi darba xi ħadd minnkom jerġa' jsir ministru, iwieġeb hu.

(Interruzzjonijiet) Jiena qiegħed hawnhekk biex niddefendi l-operat tal- gvern fid-dipartimenti tiegħi u għandhom iħalluni niddefendih.

(Interruzzjonijiet)

Iva, Onor. Farrugia, fid-dibattitu li kellna ġimgħa ilu, saru appelli minn diversi membri ta' l-oppożizzjoni sabiex inħallsu tal-possession and use li ħarġu fi żmien il-gvern Laburista - jien għedt li huwa diffiċli ħafna li wieħed jagħti kumpens direttament ta' flus, ta' possession and use li sar 27 sena ilu, u kien għalhekk li l-gvern Nazzjonalista fl-1987 kien ħa d-deċiżjoni li ma joħorġux iżjed possession and use - mentri llum inti ppruvajt tiġġustifika l-possession and use minħabba l-faqar.

Mela għaliex kien hemm il-faqar f'dawk l-areas - m'iniex qed ngħid jekk kienx proġett tajjeb jew ħażin - intużat liġi fil-konfront ta' għexieren ta' nies li biha dawn filli kienu qed jgħixu f'dar li kienet proprjeta' tagħhom u filli spiċċaw fi flat tal-gvern.

U mank dawn kellhom il-kirjanza li jagħtuhielhom bi proprjeta' imma tawhielhom b'kera!

Mela jien qed noqgħod f'dar sabiħa u komda l-Marsa jew il-Laqxija ...

Għaliex kien hemm anke każijiet fil-Laqxija, fejn nies li kienu qed jgħixu f'house of character - f'dik l-area kien hemm ċerti djar li huma substandard imma kien hemm ukoll djar sbieħ - ħaduhilhom bil-possession and use u minflokha tawhom flat fil- housing estate tal-Laqxija u lanqas tawhulhom b'titlu ta' proprjeta' imma b'titlu ta' kera.

U biex iżidu l-melħ fuq il-ferita, il-kera li qed iħallsu għall-flat tal-gvern huwa iktar minn kemm ħallashom il-gvern f'kera tal-post li ħadilhom.

Jiġifieri dawn mhux biss tilfu d-dar talli spiċċaw b'inqas flus!

Meta fl-1987 tela' fil-gvern il-Partit Nazzjonalista, kien iddeċieda li ma joħorġux aktar ordnijiet ta' possession and use, u dik il- wegħda żammha.

Kien hemm każ wieħed biss li laħaq ħareġ b'possession and use u fil-fatt il-gvern imbagħad iddeċieda li jħallas by absolute purchase.

Issa li ndawru l-arloġġ lura 27 sena u b'daqqa ta' pinna nsolvu l-problemi li ħallewilna l-gvernijiet ta' qabel fuq kumpens ta' absolute purchase u possession and use qed ngħid minn issa li huwa diffiċli, biex ma ngħidx impossibbli.

Fejn jista' jsir tpartit ta' proprjeta', liema tpartit ikun ġustifikat, allura hemm il-policy u naraw jekk tapplikax, pero' fil- każijiet l-oħrajn li semma ta' nies li ħadu l-plots tagħhom b'ċens imbagħad jirriżulta li l-gvern ma jistax jittrasferilhom it-titlu għaliex hu stess għadu ma xtarax il-proprjeta` li esproprja, dik m'hijiex limitata l- possession and use.

Għandna diversi artijiet li ttieħdu mill-gvernijiet preċedenti għall-bini ta' housing estates u għal xi raġuni jew oħra l-gvern għadu m'għamilx il- kuntratt biex jakkwista l-proprjeta`, u allura hu stess ladarba m'huwiex proprjetarju ma jistax jittrasferixxi l-proprjeta` lil ħaddieħor.

Kien gvern Nazzjonalista li għamel emenda fil-liġi sabiex f'dawk il-każijiet ikun possibbli li l-gvern, mingħajr ma jagħmel kuntratt, ipoġġi f'ċedola fil-qorti l-ammont dovut bħala kumpens, mingħjar preġudizzju għad- drittijiet tas-sidien li jitolbu kumpens aktar imma għallinqas ikun akkwista l-proprjeta'.

Veru li din hija proċedura xi kultant twila u anke diffiċli pero' jien stess tajt direttivi lid-dipartiment ta' l-artijiet sabiex fejn jistgħu isolvu każijiet permezz taċ-ċedola, isolvuhom.

Jien informat ukoll li saru aktar kuntratti ta' trasferiment tat-tip li semma l-Onor.

Interpellant pero` dik m'għandhiex x'taqsam mal-kwestjoni tal- possession and use, l-aktar li għandha x'taqsam dik hija ma' kwestjonijiet fejn il-gvern akkwista b'esproprjazzjoni dik l-art, pero' għadu ma sarx il- kuntratt u allura ma jistax jittrasferixxi lil ħaddieħor.

Jista' jkun li hawnhekk ikun hawn min jistaqsini kif il-gvern bena housing estate jekk għadu ma akkwistax l-art.

Dan seta` jsir għaliex il-liġi tagħtih dak il- poter li jibni fuq art li għadu ma xtarax, pero' ma jistax imbagħad jittrasferixxi dik il-proprjeta` li jkun bena lil ħaddieħor jekk hu stess ikun għadu ma xtrahiex.

PULIZIJA - DROGA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk individwu jew persuni minn dawk maqbuda bid- droga f'Wied il-Għajn nhar il-Ħadd 11 ta' Lulju, 1999 humiex l-istess persuni li applikaw biex jorganizzaw rave party fil-Bajja tal-Ġnejna f'xi data fix-xhur ta' Lulju jew Awissu ta' din l-istess sena?

ONOR.

TONIO BORG: Jekk l-Onor.

Interpellant qed jirriferi għall- attivita' li kellha ssir il-Ġnejna fil-31 ta' Lulju, 1999 - u li l-permess għaliha ma ħariġx - ninsab informat li l-persuni li nqabdu bid-drogi fl- operazzjoni li l-pulizija mexxiet b'suċċess fir-Rinella u Wied il-Għajn ma kenux l-istess persuni li applikaw biex jorganizzaw l-imsemmija attivita`.

KUNSILLI LOKALI - GWARDJANI LOKALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-kondizzjonijiet ta' xogħol u salarji tal-gwardjani lokali?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): L-impjieg tal- gwardjani lokali se jkun mal-privat - li joffri s-servizzi fuq bazi ta` kuntratt - u mhux mal-kunsilli lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħid x'inhu jagħmel id-dipartiment tal-kunsilli lokali u l-ministeru tiegħu fir-rigward ta' applikazzjonijiet li l-kunsilli lokali qed ikollhom, speċjalment ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għax nemmen li applikazzjonijiet li jsiru għal proġetti pubbliċi, speċjalment dawk li jkunu ġejjin mingħand il-kunsilli lokali, għandhom jitħaffu.

Inħoss li l- ministeru u d-dipartiment tal-kunsilli lokali għandhom jagħtu kontribut aktar f'dan is-sens.

Per eżempju, diversi drabi f'dan il-parlament qajjimt il-każ dwar applikazzjoni li saret mill-kunsill lokali ta' San Ġiljan għal landscaping project fl-inħawi ta' Ta' Giorni.

L-Onor.

George Pullicino kien qal li l- permess dalwaqt se joħroġ - dan qalu qabel il-Milied li għadda - u sal- lum il-ġurnata l-permess għal dan proġett, li huwa wieħed pubbliku, għadu ma ħariġx.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Naħseb li l-ħabib tiegħi jaf illi l-awtorita' ta' l- ippjanar timxi b'mod awtonomu u mhux taħt id-direzzjoni tal-gvern.

Għalhekk jidhirli li l-mistoqsija li għadu kif għamel l-Onor.

Interpellant għandha tiġi ndirizzata lill-ministru konċernat peress li l-ministeru li għandu x'jaqsam mal-gvern lokali ċertament m'għandux jinġerixxi fil-poteri li għandha l-awtorita' ta' l-ippjanar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-kariga ta' membri li qed iservu fl-armata li ħadu xi midalja jew dekorazzjoni, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 9705.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar tenders ta' valur aktar minn Lm10,000 li ngħataw mid- dipartimenti u organizzazzjonijiet li jaqgħu taħt il-ministeru tiegħi bejn Jannar u Settembru 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10233.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar fondi allokati lill-kunsilli lokali għas-snin bejn l-1994 u s-sena 2000, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10196.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PROTEZZJONI ĊIVILI

CIVIL PROTECTION BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-11 ta' Ottubru, 1999.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Anthony Abela.

ONOR.

ANTHONY ABELA: Mr Speaker, din il-liġi li qegħdin niddiskutu hija waħda ta' ċerta importanza, tant li d-diversi gvernijiet fis-snin riċenti wrew l-intenzjoni tagħhom li jiġi stabilit darba għal dejjem id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili u forza ta' għajnuna u ħelsien sabiex dawn ikopru kull bżonn li jkun hemm fil-pajjiż, f'każ ta' diżastru naturali jew diżastru li jkun ikkawżat mill-bnedmin.

F'dan ir-rigward, għalkemm sal-lum ma kellniex diżastri naturali kbar - għallinqas fis-snin riċenti li niftakar jiena - ħlief għall-qatgħa li kienu ħadu n-nies madwar 25 sena ilu meta kien inħass terrimot żgħir, inħoss li huwa neċessarju li jitwaqqaf dan id-dipartiment.

Huwa neċessarju għaliex dan irid iwassal sabiex il-pajjiż ikun preparat għal xi kalamita` li tista' tiġi fuqna.

Mr Speaker, m'huwiex il-każ li hawn Malta jkollna t-tip ta' problema li nqalgħet riċentement fl-Ingilterra meta ħabtu żewġ ferroviji 'l barra minn Paddington, pero' hawn affarijiet oħrajn li jistgħu jġibu każ serju ta' ħtieġa immedjata ta' forza li tkun lesta għal dan it-tip ta' inkwiet.

Per eżempju, nhar is-Sibt li għadda, bħalma ġara diversi drabi oħrajn, kellna każ ieħor ta' immigranti llegali li daħlu f'pajjiżna bil-baħar sabiex imbagħad minn hawnhekk imorru post ieħor.

Dan jista' jkun każ fejn tidħol il-forza għall-protezzjoni ċivili sabiex tara xi jkun hemm bżonn li jsir f'dawk iċ-ċirkostanzi, u tara wkoll li affarijiet bħal dawn la jipperikolaw l-ekonomija tal-pajjiż u lanqas ikunu kaġun li numru sostanzjali ta' pulizija jiġu mqabbda joqogħdu għassa magħhom.

Mr Speaker, jekk wieħed iħares lejn subklawsola (4) ta' klawsola 8, jara li l-iskop ewlieni se jkun li nżommu mħejji servizz adegwat biex ikun jista' jsir intervent primarju u immedjat u sabiex f'każ ta' diżastru reġjonali jew naturali jkun hemm kordinazzjoni sħiħa.

Sfortunatament diżastru naturali jista' jkun ikkawżat min-nies li lanqas biss jersqu lejn Malta.

Per eżempju, jista' jkun ikkawżat minn aġir ta' sidien ta' tankers li mhux darba jew tnejn jarmu żjut fil-baħar tagħna, imbagħad ikun jiddependi ħafna mill-irjieħ jekk dawn iż-żjut jersqux viċin tax-xtut tagħna.

F'każ li jiġri hekk ikun hemm bżonn dan it-tip ta' dipartiment biex jieħu ħsieb li ma jkunx hawn xi diżastru ekoloġiku f'pajjiżna.

Mr Speaker, naħseb li hemm bżonn ukoll ta' riċerka tal-vulnerabilita' u risk assessment.

Irridu naraw jekk huwiex qed isir studju veru tar-risk assessment ta' kalamitajiet naturali u inċidenti, bħalma nqalgħu dan l- aħħar fl-ajruport, meta nies li suppost jieħdu ħsieb ċerti setturi tal- protezzjoni ta' l-ajruport aġġixxew b'mod inaċċettabbli.

Dan is-set-up li se jkun hawn irid jaħseb ukoll għal affarijiet bħal dawn li jistgħu jinqalgħu.

Jista' jkollna wkoll, Allaħares qatt, xi terremot kif kien hemm riċentement fit-Turkija, fil-Greċja u fit-Taiwan.

Qed naraw kif anke pajjiżi li suppost huma ppreparati għal sitwazzjonijiet bħal dawn, ftit li xejn qed ikunu mħejjija għal dawn it-tip ta' kalamitajiet.

Hawn Malta, għalkemm f'sena jkollna madwar 300 ġurnata ta' temp sabiħ, il- ftit temp ħażin li jagħmel mhux darba jew tnejn li joħloq emerġenza, li tirrikjedi li jkollok forza li tkun lesta tmur fuq il-post sabiex tgħin lin- nies milquta, speċjalment f'dawk l-areas fejn ikun inġema' ħafna ilma wara xi maltempata, minħabba li għadna ma sibniex sistema li biha l-ilma jibqa' għaddej b'mod mgħaġġel ħalli ma jikkawżax ħsarat.

L-istess jista' jingħad għall-każijiet fejn tgħaddi tromba ta' l-arja u tħallilek warajha qerda sħiħa.

Aħna nafu li hemm sezzjoni tal-pulizija li tieħu ħsieb li meta jinqalgħu dawn it-tip ta' kalamitajiet imorru mal-ewwel fuq il-post, pero' kemm fil-fatt ninsabu ppreparati tassew għal dak li jista' jinqala'?

Kull darba jirriżulta li fl-istess areas qed ikollna l-istess tip ta' ħsarat u ripetutament, sena wara sena, minkejja l-bona volonta` li tkun teżisti, u minkejja l-ħeġġa li jkun hemm daparti tan-nies li huma organiżżati, qiegħed jirriżulta li m'aħniex preparati b'mod li meta jinqalgħu dawn l-affarijiet la jbatu n-nies u lanqas il-pajjiż.

Mr Speaker, paragrafu (e) ta' subklawsola (4) ta' klawsola 8 juri li hemm bżonn noħolqu kuxjenza pubblika akbar dwar il-ħtieġa u l-preparamenti ta' din it-tip ta' forza.

It-tendenza hija li sakemm dak li jkun ma jintlaqatx direttament minn xi ċirkostanzi li jinqalgħu, allura ftit li xejn jinkwieta dwarhom.

Minkejja dan huwa fatt li aħna l-Maltin, kull meta tinqala' kalamita` jew diżastru f'pajjiż ieħor, inkunu minn ta' quddiem - fi proporzjon ħafna ogħla minn pajjiżi oħra relatat mal-popolazzjoni tagħna - sabiex nikkontribwixxu u naraw li nagħtu l-akbar għajnuna possibbli, kemm permezz ta' finanzi, kif ukoll permezz ta' għajnuna materjali oħra.

Eżempju ta' kif il-Maltin kapaċi f'każ ta' kalamita' jingħaqdu flimkien, irrispettivament mill-opinjoni politika tagħhom u mill-ideali politiċi tagħhom, rajnih bl-għajnuna li ngħatat dan l-aħħar fil-Kosovo, fejn kellna tobba ex-deputati miż-żewġ naħat ta' din il-Kamra li marru hemmhekk sabiex jagħtu l-għajnuna tagħhom.

Kellna wkoll l-Ordni tal-Patrijiet Dumnikani li organiżżat ħafna għajnuna mill-Albanija għan-nies tal-Kosovo, fejn intbagħtu containers sħaħ mimlija ħwejjeġ bżonjużi għal dawn in-nies.

Għaldaqstant jiena nemmen li f'pajjiżna, Allaħares qatt tinqala' kalamita', il-poplu jkun lest li jagħti s-support kollu tiegħu lil din il-forza li qegħdin noħolqu.

Aħna l-Maltin magħrufin li meta jinqala' inċident, kemm fil-familja tagħna, kemm fil-lokalita' tagħna, kif ukoll fin-nazzjon tagħna, ningħaqdu flimkien sabiex naraw kif noħorġu bl-aħjar mezz possibbli minn dan, pero' jkun ħafna aħjar kieku nkunu ppreparati għal dawn it-tip ta' inċidenti.

Sal-lum dan ix-xogħol huwa catered for mill-armata, mill- pulizija u anke minn soċjetajiet tal-volontarjat, bħalma huma s-Soċjeta' tas-Salib Aħmar, is-St.

John's Ambulance Brigade u soċjetajiet oħra li kollha jgħinu meta jinqala' xi inċident.

Sur President, il-kalamitajiet li jistgħu jinħolqu fil-pajjiż jistgħu jkunu ta' kwalita` differenti minn dawk li jinħolqu riżultat ta' maltemp, tinġis, jew inċident f'xi ajruport.

Għalkemm f'pajjiżna m'għandniex il- problema akuta tal-faqar li teżisti f'pajjiżi oħra u m'għandniex problemi ta' nies li jgħixu f'shacks - bħalma naraw fuq it-television - għandna 5,000 applikazzjoni għal akkomodazzjoni alternattiva minn nies li jqisu ruħhom li qegħdin jabitaw f'residenza fejn il-kondizzjonijiet huma inqas dawk meqjusa bħala normali.

Mhux darba jew tnejn li jkollna każijiet fejn jaqgħu soqfa ta' postijiet u jkun hemm bżonn ta' għajnuna immedjata.

Dawn in-nies li jiġrilhom hekk ikunu jenħtieġu akkomodazzjoni alternattiva immedjata.

Huwa veru li f'pajjiżna m'għandniex distanzi twal, pero' f'każ ta' inċident bħal dan u dawk milquta jkollhom bżonn li jiċċaqalqu min-naħa għal oħra, irid ikun hemm forza bħal din li qegħdin niddiskutu llum sabiex mhux biss tieħu ħsieb il-problemi infrastrutturali imma anke jkollha magħha xi social workers li jkunu jistgħu jgħinu lil dawn in-nies jintegraw fis- soċjeta' tal-lokalita` ġdida li jkunu marru joqogħdu fiha.

Sal-lum dawn il-każi jieħdu ħsiebhom il-gvern, permezz tas-social workers, il-pulizija, l-armata, il-knisja, u soċjetajiet reliġjużi oħrajn bħall-Caritas.

Hawn numru kbir ta' nies u għaqdiet żgħar li jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet, pero' kulħadd jaħdem għalih u forsi sfortunatament anke mingħajr sens ta' direzzjoni fuq skala nazzjonali.

U dan huwa proprju wieħed mill-miri ta' din il-liġi, li jingħata sens ta' direzzjoni lil dawn l-għaqdiet u korpi li sal-lum għadhom jieħdu ħsieb dawn l-affarijiet.

Qegħdin ngħidu li kull funzjoni ta' dan il-korp għandha tkun ibbażata fuq il-ħtieġa ta' korp ta' emerġenza, liema korp sfortunatament - għaliex hekk huwa meħtieġ - se jkollu nies jaħdmu fih li jridu jkunu lesti u ppreparati li ma jiffurmawx parti minn union u lanqas jafu x'inhuma ħinijiet ta' xogħol.

Dan il-korp se jkollu wkoll kumitat ta' nies li s-sigħat tagħhom m'humiex mit-8.00 a.m. sal-5.00 p.m. u lanqas għandhom nofs ta' nhari fis- sajf.

Dan il-kumitat se jkollu lill-ministru bħala chairman, lis- segretarju permanenti fil-ministeru bħala deputy chairman, u lill- kummissarju tal-pulizija, lill-kmandant tal-forzi armati, u lid-direttur tal-protezzjoni ċivili bħala membri.

Mr Speaker, fil-kontest tat-tgergir li qed isir illum dwar ir-regolamenti li ħarġu rigward l-introduzzjoni tal-VRT, nixtieq ngħid li issa nispera li ma tinħoloqx forza li tispiċċa wara ftit snin b'mezzi jew b'equipment li ma jkunx fully serviced u ma jkunx preparat f'każ li jinħoloq il-bżonn għall- użu tiegħu.

Jekk wieħed iħares lejn il-mezzi governattivi li hawn available għal ċirkostanzi bħal dawn jara li għalkemm il-mezzi amministrati mill-armata huma miżmuma fl-aħjar kondizzjoni, dawk amministrati mill- pulizija sfortunatament leave a lot to be desired.

Jien nispera li l- eżempju ta' l-armata jittieħed minn din il-forza li trid tiġi fformata sabiex min jiġi bżonn l-għajnuna isibha f'waqtha.

Mr Speaker, jiena nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi nifraħ lill- ministru li se jwassal fi tmiemu dan l-abbozz ta' liġi li ilu jkarkar ħafna.

Jien naf li kull meta l-Ministru Borg daħal għal impenn, daħal għalih b'mod li jara li jirnexxi.

Dan il-proġett m'huwiex ta' naħa jew ta' oħra imma huwa proġett li għandu jservi ta' unita` nazzjonali fejn nippreparaw ruħna lkoll sabiex, f'każ ta' bżonn, din il-forza tkun tista' twettaq xogħolha għall-benefiċċju tal-poplu kollu in ġenerali.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna konna diġa' bdejna niddiskutuh u d-diskussjoni kienet ukoll imxiet sew - taħt l-amministrazzjoni Laburista preċedenti.

Kieku wieħed kellu jħares lejn l-abbozz ta' liġi per se jgħid li hemm qbil bejn iż-żewġ naħat dwar il-kontenut bażiku ta' din il-liġi u dwar it-twaqqif tad- dipartiment għall-protezzjoni ċivili pero' jkun tajjeb ukoll li wieħed isemmi diversi punti li huma ta' ċerta importanza għaliex jirrigwardaw l- istruttura.

Qegħdin nitkellmu fuq il-funzjonijiet u l-apparat li nġab minn barra minn Malta biex jilqa' għall-bżonnijiet kollha f'ħafna miċ- ċirkostanzi li faċilment jistgħu jinqalgħu, pero' aktar minn hekk huwa importanti li naraw kif se jitlaq minn hawnhekk 'il quddiem id-dipartiment u l-kunsill għall-protezzjoni ċivili.

Mr Speaker, qed ngħid dan għaliex ġieli jiġri li jkun hemm ċirkostanzi li jew naħsbu li qatt m'huma se jiġru f'pajjiżna jew inkella nagħtuhom inqas importanza.

Per eżempju, ħafna jaħsbu li minħabba dak li jgħidulu l- global warming effect, ċertu mard li llum ma nagħtuhx daqshekk importanza u li iktar huwa assoċjat mal-kontinent Afrikan, bil-mod il-mod qiegħed tiela' 'l fuq.

Biżżejjed ngħidu li fin-naħa t'isfel ta' l-Ingilterra diġa' qed jaraw il-possibilita' li jkun hemm il-marda tal-malarja.

Jiġifieri xi ħaġa li qabel lanqas biss konna noħolmu biha, illum il-ġurnata tista' tkun stat ta' fatt. Forsi hawnhekk ikun hawn min jistaqsi għaliex qed insemmi d- dipartiment għall-protezzjoni ċivili u mhux id-dipartiment tas-saħħa.

Qed insemmi d-dipartiment għall-protezzjoni ċivili għaliex jistgħu jinqalgħu ċirkostanzi fejn wieħed ikollu bżonn jitlob l-għajnuna ta' diversi persuni, liema persuni jridu jkunu trained għal kull ċirkostanza li tista' tinqala', anke dawk l-aktar remoti, għaliex ċirkostanzi li llum jistgħu jkunu remoti għada nistgħu nkunu ffaċċjati bihom.

Hekk ukoll wieħed irid jibda jilqa' anke għal ċirkostanzi ta' xi diżastru nukleari.

Għalkemm f'Malta m'għandniex reatturi nukleari, xorta waħda ninsabu mdawrin bihom u rridu nżommu f'moħħna inċidenti nukleari li ġraw, kif ukoll inċidenti li jistgħu jiġru fl-ibħra ta' madwarna.

Hawnhekk nixtieq infakkar fl-istorja li kienet tħabbret xi xhur ilu, meta bdew jinfetħu l-karti u d-dokumenti ta' affarijiet li ġraw fl-antik, dwar bastiment li kien qed iġorr prodotti kimiċi u li kien se jkollu inċident ftit 'il bogħod mix-xtut tagħna.

Kien bastiment navali li seta' ħolqilna problemi kbar u għalhekk qed nagħmel enfasi fuq il-fatt li rridu nkunu ppreparati anke fuq affarijiet li jidhru li huma remoti.

Biżżejjed insemmi li f'pajjiżna ta' spiss qegħdin jiġu vapuri navali u ma nafux jekk dawn ikunux qed iġorru armamenti nukleari fuqhom.

F'każ li jkun hemm xi vapur li jkun qed iġorr xi armamenti nukleari u jiġri xi inċident, bħala pajjiż ninsabu f'pożizzjoni li mmexxu u nimmobilizzaw is-setturi kollha tal- protezzjoni ċivili, inkluż l-isptarijiet?

Huwa għalhekk li jien qed ngħid li bit-twaqqif ta' dan id-dipartiment, u anke sussegwentement bit-twaqqif tal-kunsill għall-protezzjoni ċivili, għandna naħsbu għal kull eventwalita'.

Mr Speaker, hawn Malta ħafna drabi ngħidu li ma jsirux terremoti u inċidenti kbar, pero` la qegħdin inwaqqfu dan id-dipartiment għall- protezzjoni ċivili hemm bżonn li nagħtu kas tal-possibilitajiet kollha, inkluż dak ta' terremot.

Nixtieq hawnhekk nistaqsi jekk fit-twaqqif ta' dan id-dipartiment aħniex qegħdin naħsbu għal eventwalitajiet bħal dawn.

Per eżempju, qegħdin naħsbu li meta noħorġu l-permessi għall-bini ma noħorġuhomx f'postijiet fejn isir ċertu għargħar?

Qegħdin noqogħdu attenti li ma noħorġux permessi b'mod li meta tagħmel xita qawwija, il-bini li jitla' ma jagħmilx ħsara lil bini ieħor?

Issa hawnhekk m'iniex qed nitkellem biss fuq dipartiment li se jkun hemmhekk għal meta jinqala' l- bżonn imma qed nistaqsi x'qegħdin nagħmlu bħala pajjiż biex nilqgħu għall- eventwalita` ta' ċerti ċirkostanzi sabiex dawn ma jirriżultawx fi traġedja.

Il-fatt li ngħaddu dan l-abbozz ta' liġi mill-parlament ma jfissirx li b'daqshekk nistgħu nserrħu moħħna li kollox miexi sew.

Ħaġa oħra li jien nemmen ħafna fiha hija l-prevenzjoni.

Huwa fatt li ma nistgħux nipprevedu li ma tagħmilx xita qawwija, jew li ma jsirux terremoti, jew li ma jinħolqux ċerti ċirkostanzi ta' diżastri, jew li ma jkunx hawn xi miġnun li jagħmel xi waħda minn tiegħu u joħloq diżastru nazzjonali, pero' xorta waħda huwa importanti li nitkellmu fuq prevenzjonijiet mhux biss f'każ li jinqala' l-gwaj, imma anke f'setturi oħrajn.

U dan iwassalni għall-punt dwar l-edukazzjoni.

Jien naħseb li huwa importanti li d-dipartiment u l-kunsill jieħdu fuq spallejhom l-edukazzjoni taċ-ċittadini kollha f'dan ir-rigward.

Dan l-aħħar fuq it-television rajna xeni ta' tfal jinqalgħu minn taħt it-tifrik wara li kienu ilhom hemmhekk sigħat sħaħ u f'xi każi anke jiem.

Uħud minn dawn għexu minħabba li jew għamlet ix-xita u minn taħt it-tifrik irnexxilhom jieħdu ftit taqtir ilma li kompla ħallihom ħajjin, jew minħabba li ntefa' ilma apposta f'każ li kien għad hemm nies għadhom ħajjin.

U ladarba qed nitkellem dwar l-edukazzjoni tajjeb li hawnhekk insemmi l-volontarjat.

Jiena niskuża ruħi li ma semmejthomx qabel pero' jien persważ li d- dipartiment se jkun qed jagħti kashom ħafna u anke jinkludihom fix-xogħol kollu, kemm dak ta' preparazzjoni kif ukoll fl-aspett ta' l-edukazzjoni.

Aħna nafu li f'pajjiżna hawn diversi gruppi li jagħmlu xogħol volontarju, kemm mil-lat ta' salvataġġ kif ukoll mil-lat ta' first aid, u naħseb li huwa importanti li dawn il-gruppi jkunu amalgamati flimkien mas-setturi kollha tad-dipartiment għall-protezjoni ċivili, ħalli meta tinqala' xi ħaġa mhux kulħadd jitlaq bl-ideat tiegħu imma jkun hemm kordinazzjoni.

Huwa importanti li dawn is-setturi tal-volontarjat mhux jitwarrbu fil-ġenb għaliex għandna d-dipartiment għall-protezzjoni ċivili imma jkunu amalgamati flimkien ħalli l-ħidma tkun waħda sħiħa.

Mr Speaker, ħaġa oħra li ta' min wieħed jagħtiha importanza meta nitkellmu fuq protezzjoni ċivili hija l-bżonn ta' staff li jkun fully geared 24 siegħa kuljum.

Ma nistgħux nimxu b'mod li filgħodu jkollna full staff u filgħaxija jkun hemm biss skeleton staff, għaliex jew se jkollna xi ħaġa li qed tiffunzjona tajjeb fuq bażi ta' 24 siegħa jew inkella nkunu qed nidħku bin-nies.

Aħna nafu li ħafna miċ-ċirkostanzi li seħħew f'pajjiżna, fejn kien hemm bżonn ta' għajnuna urġenti - almenu dawk li niftakar jien - ġraw bil-lejl.

Każ tipiku kien meta seħħ terremot daqs 25 sena ilu.

Niftakar ukoll fit-tromba li kienet għamlet f'Ottubru ta' l-1982 - niftakarha għaliex kien waqgħalna s-saqaf - fejn kienu waqgħu l-opramorti.

F'dan il-każ l-opramorti kienu waqgħu bil-maltemp mhux weħedhom, kif qalu li ġara tal-Partit Nazzjonalista fil-każ tal-balavostri f'Ħaż-Żebbuġ.

Dakinhar it-tromba kienet għamlet diversi ħsarat u saħansitra kienu mietu n- nies.

Jien niftakar li biex wasalt bil-karozza tiegħi mid-dar sa l-għassa tal-Ħamrun - dak iż-żmien kont noqgħod viċin, fejn illum hemm il- headquarters tal-Malta Labour Party - tgħidx kemm domt għaliex fin-nofs kien hemm arbli u opramorti mwaqqgħin.

Dawn huma ċirkostanzi terribbli fejn fihom ikun hemm il-bżonn ta' kordinament immedjat għaliex ikun inutli li wieħed jibda jiffunzjona wara li jkunu għaddew is-sigħat.

Niftakar ukoll inċident ieħor, din id-darba fit-tarzna, fejn kien hemm l- isplużjoni fuq it-tanker Um El Faroud.

Dan l-inċident ukoll kien ġara bil-lejl u niftakar li kont barra qed inżur pazjent u bqajt sejjer lejn l- isptar - allavolja ma kontx għadni naħdem hemmhekk - sabiex nagħti l- għajnuna tiegħi sakemm jilħqu jaslu t-tobba l-oħra.

Niftakar ukoll f'ċirkostanzi oħrajn ta' preparazzjoni li naħseb li huwa importanti li nsemmihom ukoll.

Niftakar numru ta' hijackings li wħud minnhom ġraw meta kont għadni naħdem bħala tabib fl-Isptar San Luqa.

Tajjeb li nfakkar li viċin l- ajruport hemm l-Isptar ta' Santa Marija, post li kien maħsub biex f'każ ta' inċident fl-ajruport ikun preparat mill-ewwel biex jiddijlja mal-każi kollha li jinqalgħu, ħalli mbagħad jiġu riferuti lejn St Luke's dawk il- każi biss li verament ikun jenħtieġilhom il-kura ta' emerġenza, ta' operazzjonijiet eċċ. Dawk li ma jkunux severe casualties kellhom jiġu ttrattati f'Santa Marija, imma llum dan l-isptar ġie kkonvertit f'rehabilitation centre għad-drogati li, jekk jien informat tajjeb, m'għadux jaqa' taħt id-dipartiment tas-saħħa.

Jiġifieri dawk li jridu jirriabilitaw ruħhom mill-vizzju tad-droga, minflok ma bnewlhom post ġdid, ingħatalhom dan iċ-ċentru, bil-konsegwenza li jekk fl-ajruport jinqala' xi inċident fejn fih ikun hemm numru mhux ħażin ta' nies feruti, dawn ikollhom imorru fil-casualty department ta' l-Isptar San Luqa.

Forsi hawnhekk ikun hawn min jgħid li hawn Malta m'hawnx distanzi twal u ma tantx hemm bogħod bejn l-ajruport u l-Isptar San Luqa, pero' jibqa' l-fatt li fl-isptar ikun hemm ukoll pazjenti oħra li jkunu qegħdin jieħdu l-kura hemmhekk.

Għalhekk jien ngħid li kien ikun aħjar kieku ħdejn l-ajruport ikun hemm post li jkun attrezzat għal dak li jista' jinqala' ħalli minn hemmhekk ikun jistgħu jiġu magħżula dawk li jridu jiġu trattati on the spot u dawk li jkollhom bżonn jintbagħtu l-casualty department ta' l-Isptar San Luqa.

Sur Presdient, irrid ngħid hawnhekk li nħoss li huwa d-dmir u l-obbligu ta' kull konsulent, speċjalista, sptar - kemm privat kif ukoll governattiv - u klinika, li f'każ ta' diżastru joffru s-servizzi tagħhom minn jeddhom, mingħajr il-bżonn li jiġu kkuntattjati.

Jiena persważ li jekk jinqala' xi inċident kulħadd jagħti sehmu mal-ewwel pero' jkun ħafna aħjar kieku jkun hemm preparamenti in ġenerali ta' dawn il-professjonisti, sptarijiet u kliniċi minn qabel ħalli f'każ ta' xi diżastru kulħadd ikun geared għal ċerti ċirkostanzi.

Sur President, punt ieħor li xtaqt insemmi huwa dak dwar l-assoċjazzjoni tal-ħaddiema tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

Waqt li kont qiegħed naqra dan l-abbozz ħadt pjaċir nara li nżammet l-assoċjazzjoni ta' dawk il-persuni li se jkunu jiffurmaw parti minn dan id-dipartiment.

Jiġifieri filwaqt li qegħdin ngħidu li dawn m'għandhomx dritt li jagħmlu strajk, għandhom assoċjazzjoni li tista' titkellem f'isimhom u tiġġieled għad-drittijiet tagħhom.

Huwa importanti li naraw - kif kien qed jagħmel gvern Laburista fit-22 xahar li għamel fil-poter - li setturi bħall- pulizija u l-armata jkollhom assoċjazzjoni li taħdem għalihom u tiddefendihom u mhux sempliċement ngħidulhom li m'għandhomx dritt li jistrajkjaw u daqshekk.

Ħalli issa niġi għal punt ieħor li wkoll issemma waqt id-dibattitu.

Mr Speaker, waħda mill-affarijiet li rridu nfakkru hija li minkejja kull ċaħda li saret, jidher ċar li l-ajruport għal ċertu żmien ma kellux il- protezzjoni kollha neċessarja f'każ ta' inċident.

Fil-fatt anke l-gvern ħass il-bżonn li jerġa' jdaħħal lil dawn in-nies jaħdmu għaliex billi jkollok nies u tħallihom id-dar u tgħidilhom biex f'każ li jinqala' xi ħaġa tikkuntattjahom, ma tagħmilx sens.

Jekk Allaħares qatt jinqala' inċident eżatt kif ajruplan imiss mal-mitjar, mhux se jkun hemm ċans li toqgħod iċċempel lin-nies id-dar biex x'ħin issibhom tgħidilhom biex jidħlu xogħol, aktar u aktar jekk on their way isibu kullimkien iġġamjat bit-traffiku.

U dan iwassalni għal sitwazzjoni oħra, ċioe' għall-kordinament bejn id- dipartimenti kollha.

Ħafna drabi l-aktar li joħloq problemi f'każ ta' emerġenza huwa t- traffiku fit-toroq li jagħtu għall-isptar.

Huwa importanti li l-poplu jiġi mgħallem li meta jinqala' inċident mhux kulħadd imur fuq il-post.

Huwa veru li kull par idejn jgħoddu u jistgħu jkunu ta' għajnuna f'każijiet bħal dawn pero' jistgħu jkunu wkoll ta' ħsara jekk biex jaslu hemmhekk ikunu qed joħolqu konfużjoni ta' traffiku.

Huwa importanti li ma jiġix ostakolat il- moviment tal-vetturi ta' emerġenza għaliex fil-każ tagħhom kull sekonda tista' tfisser ħajja jew mewt.

Jien naf li l-istint uman huwa li meta jiġri xi inċident in-nies ikunu jridu jmorru biex jaraw jekk hemmx xi ħadd mill- familjari jew ħbieb tagħhom involuti, pero' billi jmorru fuq il-post ma jkunu qed isolvu xejn, anzi jkunu qed jaggravaw is-sitwazzjoni minħabba t- traffiku li jkunu qegħdin jikkawżaw.

Għalhekk huwa essenzjali li t-toroq kollha li mill-post ta' inċident ikunu jagħtu għall-isptarijiet jinżammu clear kemm jista' jkun mit-traffiku.

Ladarba qed nitkellem fuq imblukkar ta' toroq irrid ngħid li wieħed mill- obbligi li għandhom il-pulizija huwa li jaraw li fit-triq ta' l-isptar ma jkunx hemm double parking.

Huwa skandlu li tgħaddi x'ħin tgħaddi matul il- ġurnata tara t-toroq kollha li jagħtu għall-Isptar San Luqa bit-traffiku ġġamjat minħabba d-double parking.

Hemm bżonn li ssir sorveljanza kontinwa f'dawk l-inħawi u mhux nibagħtu pulizija darba kultant jagħti xi ticket u ħafna drabi minflok ticket sempliċement jidħol fil-ħanut u jistaqsi ta' min hi l-karozza li tkun ipparkjata ħażin u jitlobhom ineħħuha.

Nerġa' ngħid li hemm bżonn li d-double parking fil-viċinanzi ta' l-isptar jittieħed b'aktar serjeta' għaliex, kif għedt qabel, ma tistax tgħid meta jista' jinqala' inċident fejn ikun hemm bżonn li jgħaddu l-vetturi ta' l-emerġenzja mingħajr telf ta' ħin.

Għalhekk huwa importanti li l-aċċess għall-isptar ikun liberu.

J'Alla l-aċċess għall-isptar il-ġdid f'tal-Qroqq ikun aħjar u nittama li jsir aktar ħsieb dwar ċerti pjanti li rajna fil-parlament ħalli l-aċċess għall-emerġenza jsir b'mod li jkun separat minn kull aċċess ieħor minn fuq il-bypass.

Qed ngħid dan għaliex jien nagħti importanza kbira lil dan il-fatt peress li f'każi ta' emerġenza kull sekonda tista' tfisser ħajja jew mewt għall-persuna li tkun qed tinġarr fl-ambulanza.

Sur President, kif diġa' qalu l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-Onor.

Joe Mizzi, sfortunatament f'pajjiżna mhux dejjem nagħmlu l-affarijiet bis- serjeta`.

Per eżempju, jien niskanta kif hemm ħabsin li l-ħin kollu jittieħdu l-isptar.

Għaliex minflok ma Mawmettu jmur għand il-muntanja, ma neħdux il-muntanja għand Mawmettu?

Hemm bżonn li kull persuna li qiegħda l- ħabs tittieħed l-isptar jew f'xi clinic?

Ma jistax jinstab metodu li bih it-tobba jaraw lill-ħabsin fil-ħabs?

Allura St. Michael's ward għalfejn qiegħda?

Qiegħda hemmhekk biex inħalluha vojta, jew inkella suppost li qiegħda hemmhekk biex dawk il-ħabsin li għandhom bżonn il-kura ikollna fejn inpoġġuhom?

Meta wieħed joqgħod jikkonsidra ftit isib li l-akbar traffikanti tad-droga li kellna dejjem poġġejnihom f'post minn fejn jistgħu jaħarbu.

Riċentement kellna persuna li kienet involuta f'importazzjoni ta' kwantita' kbira tad-droga hawn Malta.

U fejn poġġewh lil dan?

Poġġewh f'post minn fejn faċilment seta' jaħrab u biex ma jaħrabx ordnaw lill- pulizija biex joqgħod fil-kamra miegħu!

Imbagħad tmur St. Michael's ward, fejn hemm is-security kollha neċessarja biex priġunier li jinżamm hemmhekk ma jaħrabx, u ssibha vojta!

Jekk għandhom bżonn kura l-isptar ħa jmorru l- isptar imma mhux jinżammu f'wards ma' pazjenti oħrajn bil-periklu li f'xi ħin jew ieħor jistgħu jaħarbu.

U kellna każi bħal dawn u nibqgħu ma nitgħallmux.

Imbagħad ikollna wieħed bħal Azzabi, li nqabad bi 18-il kilo ħaxixa importata f'Malta, ħarab u għad m'għandniex risposta la dwar fejn hu l-passaport u lanqas dwar x'tip ta' sigurta` kellu miegħu.

Hawn min għandu għaxar uffiċjali tas-sigurta' għassa miegħu - u anke għandna rjus kbar li għandhom xi tlieta jew erba' pulizija madwarhom il-ħin kollu - iżda ma' persuni bħal dawn m'għandniex għassa!

Dawn huma persuni perikolużi u nafu li ladarba kienu qegħdin idaħħlu d-droga f'pajjiżna allura bilfors li għandhom kuntatti hawnhekk u żgur li se jutilizzawhom għaliex min ikun qiegħed iħaddimhom għandu kull intenzjoni li dan jitlaq kemm jista' jkun malajr minn Malta biex ma jmurx jilħaq jiftaħ ħalqu.

Bħalma tidħol id- droga fil-ħabs hekk ukoll ikun hemm ftehim, dirett jew indirett, fil- kuntatti li jkun hemm ma' ċerti persuni fil-ħabs.

Dawn l-affarijiet nafu li jiġru u minflok noqogħdu ninħbew wara subgħajna u niċħdu dawn l- affarijiet - u huwa faċli li ninħbdew wara subgħajna - ejjew inkunu prattiċi and let's call a spade a spade, għall-benefiċċju ta' kulħadd, għaliex fl-aħħar mill-aħħar dawn huma s-sorsi li rridu neqirdu hawn Malta jekk verament irridu nimxu 'l quddiem.

Irridu naħsbu wkoll biex ċerta laxkezza f'ħafna affarijiet tinqata' għaliex bil-laxkezza, intenzjonata jew le, żbalji kbar isiru.

Jekk se jkun hemm dipartiment għall-protezzjoni ċivili, dan irid jiġi manned 24 siegħa kuljum u kulmin hu involut irid ikun preparat għal li jista' jinqala' 24 siegħa kulljum, anke dawk li jkunu on stand-by.

Dawn jinkludu l-ispeċjalisti u t-tobba li jaħdmu fl-isptarijiet.

Dawn illum għandhom il- pager mhux biex iħalluh imwaħħal ma' ġenbhom imma biex f'każ ta' bżonn wieħed ikun jista' jikkuntattjahom.

U huwa importanti li dawn jirrisponduh.

Meta jien kont ministru kien hemm speċjalista barrani li kien baqagħlu ftit xhur oħra biex jispiċċalu l-kuntratt u darba minnhom waqt li kien għassa ma rrispondiex il-pager għal sitt sigħat, bil- konsegwenza li kellna nsibu speċjalista ieħor biex jidħol minfloku meta dan ta' l-aħħar ma kienx għassa.

Minħabba f'hekk u minħabba raġunijiet oħra - dwar dan tgħidx kemm kienu kitbu fil-gazzetti - jien kont irriffjutajt li nġedded il-kuntratt ta' dan l-ispeċjalista.

Mr Speaker, fiż-żmien li jien kont naħdem l-isptar kellna każ ta' hijacking u peress li kien hemm il-biża' li kienu se jinqatlu xi nies, minħabba li kien hemm ħafna theddid li se jisplodu l-ajruplan, mill-isptar kienu ċemplu lill-maġġor parti ta' l-ispeċjalisti biex jidħlu u dawn kienu daħlu għal lest.

Dan ma kienx xi att erojku min-naħa tagħhom imma kien is- sens ta' altruiżmu li lil dawn ġegħelhom jersqu 'l quddiem ħalli jagħtu l- għajnuna tagħhom.

Għalhekk nagħlaq billi nħeġġeġ sabiex kuntrarju għal dak li qed jiġri bħalissa f'ċerti dipartimenti - bħal, per eżempju, dak tal- pulizija - u l-mod li bih qed jinġarru l-ħabsin, titneħħa l-laxkezza, jekk mhux għal ħaġa oħra għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

George Pullicino.

ONOR.

GEORGE PULLICINO (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, nixtieq li fil-ftit minuti li ġejjin nagħti l-kontribut tiegħi għal din id-diskussjoni li tirrigwarda suġġett li ċertament huwa ta' interess mhux biss għall- membri ta' din il-Kamra iżda għall-poplu Malti kollu li għandu interess ikun jaf li f'pajjiżna qed insaħħu l-organizzazzjonijiet, l-infrastruttura u l-istituzzjonijiet eżistenti sabiex ikollna team għal meta jinqalgħu każi ta' diżastri naturali jew diżastri oħrajn.

Irrid ngħid li l-intenzjoni ta' din il-liġi hija li nwaqqfu b'mod legali mhux biss id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili iżda dak kollu li bil- liġi hemm bżonn sabiex aħna nkunu f'pożizzjoni li nistgħu namministraw il- qasam tal-protezzjoni ċivili.

Għalkemm kien hemm ħafna kelliema li għamlu diversi suġġerimenti dwar x'għandu jkun ir-rwol tad-dipartiment għall- protezzjoni ċivili, naħseb li rridu nżommu saqajna ma' l-art mill-bidu u nagħrfu li r-riżorsi reali ta' dan il-pajjiż huma dawk li huma.

Aħna qed naraw li d-dipartiment ikun mhux biss assistit minn numru ta' personnel imma jkollu wkoll l-infrastruttura fiżika li jkun jista' jaħdem fiha kemm bħala bini kif ukoll bħala apparat.

Pero' huwa żgur li d-dipartiment waħdu ma jistax jikkordina x-xogħol neċessarju għal dik li hija protezzjoni ċivili.

Lanqas f'pajjiżi li huma ferm ikbar minna u li għandhom riżorsi ferm iktar minna ma qatt wieħed jistenna li x-xogħol tal-protezzjoni ċivili jsir biss mid-dipartiment għall-protezzjoni ċivili, anzi waħda mill-aktar affarijiet importanti li tintqal kullimkien - u din ċertament wieħed irid jenfasizzaha għal pajjiżna - hija li d-dipartiment tal-protezzjoni ċivili jrid ikun qabel kollox il-kordinatur ta' l-Istat mad-dipartimenti tal- gvern, mal-volontarjat u ma' dawk l-organizzazzjonijiet kollha, inkluż organizzazzjonijiet barranin, li jkunu jistgħu jagħtu daqqa t'id sabiex wieħed ikun jaf kif għandu jaġixxi f'każ ta' kalamita`.

Qed ngħid dan għax jiena wkoll kont preżenti għad-diskussjonijiet li konna nagħmlu dwar it-twaqqif tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili - kont preżenti saħansitra sa mill-ewwel ġranet li kien hemm tibdil fil-gvern - u rrid ngħid li kien hemm min esprima x-xewqa li jkun hemm aktar personnel, pero' jien ngħid li wieħed irid jifhem li dan il-pajjiż ma jistax ikollu ħafna aktar personnel minħabba l-problemi realistiċi tan- nefqa rikorrenti.

U allura wieħed mill-bidu jrid jenfasizza l-ħtieġa li d- dipartiment għall-protezzjoni ċivili jkun iservi ta' kordinatur ta' l- Istat, minkejja li llum għandna dipartiment li għandu 'l fuq minn 90 persuna mħarrġa għal dan ix-xogħol.

Mr Speaker, biex nagħmlu attivita' ta' emerġenza rridu mhux biss inkunu pronti biex nagħmluha dakinhar li tinqala' sitwazzjoni ta' emerġenza, imma rridu naraw li jkun hemm pjani ta' kontinġenza fejn ikun hemm diġa' maħsub xi jrid isir b'kordinazzjoni ma' dipartimenti oħra tal-gvern u mal-ħafna gruppi tal-volontarjat.

Hawnhekk ta' min wieħed jgħid ukoll li dawn il- pjani ta' kontinġenza jridu jsiru b'mod professjonali u xjentifiku.

Għal dan il-għan fil-liġi jissemma' kumitat xjentifiku li l-intiża tiegħu hija li jkollok numru ta' esperti li jkunu qegħdin jassistu lid-dipartiment fit- tfassil ta' dawn il-pjani ta' kontinġenza.

Minkejja li l-liġi għadha qed tiġi diskussa, diġa' jeżisti kumitat xjentifiku proviżorju u fil-ġranet li ġejjin se naraw li jiġi appuntat kumitat xjentifiku iktar b'saħħtu u se ninsistu li dan il-kumitat jiltaqa' b'mod aktar regolari milli kien qiegħed jiltaqa' s'issa.

Qed nenfasizza fuq il-kumitat xjentifiku għaliex dan il-kumitat irid ikun il-pompa tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

Mhux biss irid ikollok l- idejn tal-personnel li għandu d-dipartiment imma jrid ikollok ukoll l-imħuħ li jkunu qegħdin jippjanaw u jaraw fejn jinsabu l-postijiet li l-iktar huma f'sitwazzjoni li jintlaqtu f'każ ta' kalamita` ta' ċertu tip.

Il-kumitat xjentifiku jrid jassistina sabiex mhux biss nanalizzaw imma possibbilment anke jieħu l-inizjattiva biex isiru dawn il-pjani ta' kontinġenza.

Fil- fatt diġa' ninsabu għaddejjin bix-xogħol biex nagħmlu dawn il-pjani ta' kontinġenza, liema pjani jridu jkunu ħafna pero' l-prijorita' hija fuq tlieta, ċioe' wieħed għall-ajruport, ieħor għall-Port il-Kbir u ieħor f'każ ta' oil spill.

Dan il-kumitat xjentifiku jrid ukoll jassisti lid- dipartiment għall-protezzjoni ċivili sabiex jara x'tip ta' taħriġ għandu jkollu l-istaff ta' l-istess dipartiment.

Jiena ħadt gost nisma' lill- Onor. Anġlu Farrugia jsemmi dan il-punt, jiġifieri l-ħtieġa li jkun hemm taħriġ lill-istaff, u aħna se naraw li l-istaff ikollu dak it-taħriġ tekniku, li jkompli jagħmlu dejjem aktar pront sabiex jagħti l-aħjar għajnuna possibbli f'mument ta' emerġenza.

Mr Speaker, aktar kmieni semmejt il-ħtieġa li d-dipartiment għall- protezzjoni ċivili jikkordina ma' ħaddieħor, u jekk hemm settur li verament hemm bżonn li nikkordinaw miegħu - fil-fatt dan diġa' qed isir - huwa s- settur tal-volontarjat.

F'Malta hawn diversi għaqdiet li diġa' qed jagħmlu xogħol simili - ma rridx insemmi ismijiet ħalli ma nħalli lil ħadd barra - u fil-laqgħat li diġa' kellna, kemm jien kif ukoll il-ministru, is- segretarju permanenti fil-ministeru u d-direttur tad-dipartiment għall- protezzjoni ċivili, ma' numru kbir ta' għaqdiet ġie nnotat li ninsabu mexjin fuq pjan ta' azzjoni, liema pjan l-ewwel ma jrid jagħmel huwa li jidentifika x'għandna diġa' available fil-pajjiż għal dak li huwa persuni f'kull għaqda.

Issa meta qed ngħid "persuni f'kull għaqda" ma rridux naraw biss il-membri li hemm imniżżla on paper imma kemm kull għaqda hija kapaċi timmobilizza persuni f'siegħa jew f'nofs ta' nhar.

Dan huwa importanti sabiex aħna nkunu realistikament nafu fuq min nistgħu nduru f'każ ta' emerġenza għaliex, għalkemm l-għaqdiet huma verament attivi, għadu ma jeżistix inventarju li juri fuq kemm-il persuna wieħed jista' jdur f'temp ta' siegħa jew nofs ta' nhar f'każ ta' emerġenza.

Apparti hekk, wieħed irid ikun jaf ukoll x'tip ta' training għandhom in-nies li qegħdin f'dawn l- organizzazzjonijiet volontarji, għaliex inti jista' jkollok kalamita` li għaliha tkun trid issejjaħ grupp ta' nies li jkollhom ċertu training.

Fil- fatt waħda mid-diffikultajiet li qegħdin insibu hija li m'hemmx kalkolu preċiż ta' x'tip ta' training għandhom dawn in-nies u għalhekk aħna qed nipprovaw naslu biex noħolqu metodu ta' kif wieħed jista' jikkalkula x'livell ta' training għandhom dawn il-persuni li qegħdin fl-għaqdiet volontarji.

Mr Speaker, semmejt l-inventarju ta' personnel u fil-fatt proprju waħda mill-affarijiet li qegħdin nipprovaw nagħmlu ma' l-għaqdiet volontarji hija l-inventarju ta' faċilitajiet.

Ħafna drabi l-għaqdiet għandhom numru ta' faċilitajiet - hemm min għandu anke vetturi tiegħu u hemm min għandu l- apparat tiegħu - pero' għadu ma jeżistix inventarju sħiħ ta x'tip ta' faċilitajiet u apparat għandhom dawn l-għaqdiet.

Waħda mill-prijoritajiet li għandna hija li nfasslu inventarju ta' dawn il-faċilitajiet proprju għar- raġuni li għalkemm huwa fl-interess ta' l-Istat li jassisti lil dawn l- għaqdiet volontarji, m'huwiex fl-interess tiegħu li jagħmel dan b'għajnejh magħluqa.

Jekk imbagħad naraw li dawn l-għaqdiet volontarji għandhom skarsezzi ta' ċerti faċilitajiet, allura l-għajnuna tagħna għandha tmur direttament biex ngħinu fejn hemm in-nuqqas.

Jiena nittama li fix-xhur li ġejjin inkunu fassalna, flimkien ma' l-għaqdiet volontarji, dawn iż-żewġ inventarji tant importanti, ċioe' l-inventarju ta' x'personnel jeżisti, xi training għandhom, kemm nistgħu nduru fuq nies f'ħinijiet differenti u anke x'faċilitajiet jeżistu.

Irrid ngħid hawnhekk li fil-qasam tal-kordinazzjoni għadna fil-bidu imma diġa' qed naħsbu biex intejbu ħafna iktar il-koordinazzjoni tagħna ma' l- għaqdiet volontarji.

U hija l-intiża tagħna wkoll li lill-għaqdiet volontarji ninvolvuhom meta jkun hemm l-eżerċizzji fuq pjani ta' kontinġenza għaliex huwa importanti li lil dawn ma ssejħilhomx biss fil- ġurnata li tinqala' l-emerġenza imma ssejħilhom qabel ħalli l-personnel ikun jaf minn qabel x'għandu jagħmel.

Kif diġa' qal l-Onor.

Michael Farrugia, f'kull każ ta' emerġenza kull id hija importanti pero' importanti ħafna li l-idejn jintużaw tajjeb.

F'sitwazzjoni ta' emerġenza jista' jkollok persuna li għandha l-volonta' kollha li tagħmel xi ħaġa imma tista' tkun qiegħda fil-post ħażin u fil-ħin ħażin.

Għalhekk huwa importanti ħafna li t-training mal-persuni li ġejjin mill-għaqdiet volontarji nużawh ukoll fl-eżerċizzji li jsiru għal dak li għandu x'jaqsam ma' pjani ta' kontinġenza.

Waħda mill-affarijiet li lili timmeraviljani hija li, per eżempju, fl- Italja minn popolazzjoni ta' madwar 60 miljun kapaċi jimmobilizzaw 1.2 miljun ruħ f'inqas minn tliet sigħat.

U mill-Italja f'dan il-qasam għandna x'nitgħallmu ħafna.

Biżżejjed wieħed jgħid li dawn għandhom ruxxmata regolamenti u diversi pjani li bihom jafu eżattament x'jistgħu jagħmlu u x'ma jistgħux jagħmlu.

Nista' nsemmi, per eżempju, li jeżistu regolamenti dwar x'tip ta' dwal jistgħu jużaw f'emerġenza, biex tiddiferenzjahom mill- ħaddiema tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

Aħna diġa' bdejna biex naslu lejn dawn it-tip ta' regolamenti u fil-fatt qegħdin niddraftjaw regolamenti apposta għall-għaqdiet volontarji.

M'iniex qed ngħid li se naslu f'sett ta' regolamenti dettaljati daqskemm huma ta' pajjiżi oħra għaliex aħna qegħdin fil-bidu, pero' rridu nagħfsu ħafna iktar il-pedala biex inlaħħqu dak illi m'għamilniex għal diversi snin.

Mr Speaker, nixtieq hawnhekk nirringrazzja pubblikament lill-għaqdiet volontarji li taw sehem kbir fil-weekend meta ġiet imtella' wirja dwar il- protezzjoni ċivili, liema wirja d-dipartiment ikkordina - u qed nuża l- kelma ''ikkordina'' għax verament nemmen li kkordina, ma rridx ngħid li għamilha waħdu - ma' l-għaqdiet volontarji.

Apparti li għaliha attendew numru sabiħ ta' studenti, attenda wkoll pubbliku ferm aktar numeruż milli konna qed naħsbu li se jattendi.

Jiena ċert li anke s-sena li ġejja nerġgħu norganizzaw attivita' ta' dan it-tip ħalli kemm jista' jkun tingħata aktar informazzjoni lill-pubbliku.

Qgħadna attenti ħafna li naraw li min jattendi għal din l-attivita' jiġi hemmhekk mhux sempliċement biex jara imma sabiex jitgħallem ukoll b'dawk li jissejħu hands-on exercises.

Anke jekk sempliċement titgħallem tinfaxxa id ta' persuna huwa tajjeb għaliex għalkemm hija xi ħaġa żgħira, f'mument ta' emerġenza jkun hemm bżonn li wieħed ikun jaf dawn l-iskills żgħar ta' first aid.

U kif qed nitkellem dwar l-informazzjoni lill-pubbliku, irrid ngħid li se nsaħħu wkoll it-tip ta' informazzjoni li tingħata lill-pubbliku.

Huwa maħsub li fix-xhur li ġejjin inżidu l-ispots ta' informazzjoni lill-pubbliku in ġenerali, anke permezz tat-televiżjoni, tal-mezzi ta' l-istampa kif ukoll tal-media in ġenerali.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' informazzjoni, id-dipartiment għall- protezzjoni ċivili qed jagħmel korsijiet għall-ħaddiema tas-servizz pubbliku u anke għall-ħaddiema li jkunu ġejjin mill-industrija privata.

Hija l-intenzjoni tad-dipartiment li nifirxu dawn it-tip ta' korsijiet ta' first aid u ta' emerġenza ma' Malta kollha u qed naħsbu sabiex inżidu u ntejbu dawn il-korsijiet b'kordinazzjoni mal-kunsilli lokali.

Jekk hemm xi ħaġa li, per eżempju, ħafna min-nies qegħdin japprezzaw hija t-traffic awareness campaign li qed jagħmel il-korp tal-pulizija.

Din hija effettiva għaliex tkun qed tilħaq lill-pubbliku in ġenerali fil-pjazez u rridu naraw li korsijiet ta' dan it-tip ta' first aid u ta' emerġenza ma jibqgħux limitati biss għall-ftit iżda jinfetħu u jiġu offruti lil ħafna iktar persuni.

U la qed nitkellem fuq kordinazzjoni mal-kunsilli lokali nixtieq insemmi anke problema li fil-preżent qegħdin naħdmu fuqha, ċioe` l-problema tal-millennium bug.

Qegħdin naraw kif nistgħu nirrispondu għal xi emerġenzi li jistgħu jinħolqu lejliet l-ewwel tas-sena u f'dawk il-ġranet ta' madwar l-ewwel tas- sena.

Fil-fatt waqqafna kumitat ta' kordinazzjoni apposta, presedut mis- segretarju permanenti fi ħdan il-ministeru ta' l-intern, li fih hemm involut ukoll mhux biss id-direttur tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili imma anke l-kummissarju tal-pulizija, il-kap kmandant tal-forzi armati, iċ-chairman tal-Y2K national commission, kif ukoll persuni oħrajn minn diversi korporazzjonijiet li qegħdin jaraw kif minn issa jista' jkun hemm response għall-emerġenza tal-Y2K.

Fil-ġranet li ġejjin dan il-kumitat se jiltaqa' wkoll ma' rappreżentati tal-kunsilli lokali sabiex jinformahom bix-xogħol li jinsab għaddej f'dan il-qasam u kif huma wkoll jistgħu jassistu f'dawk il-każi ta' emerġenza.

Kif diġa' għedt, huwa importanti ħafna li l-informazzjoni ma tibqax limitata għall-ftit imma tinfirex għal kemm jista' jkun persuni.

Mr Speaker, punt ieħor li xtaqt insemmi huwa dwar il-kuntatti u konvenzjonijiet internazzjonali.

Veru li fil-liġi ma jissemma' xejn dwar konvenzjonijiet internazzjonali, pero' wieħed irid jifhem li d-dipartiment diġa' qiegħed f'kuntatt ma' diversi organizzazzjonijiet.

Hemm organizzazzjonijiet li diġa' ilu f'kuntatt magħhom u hemm oħrajn li qiegħed jibda biex iżid il-kuntatti tiegħu magħhom.

Fil-fatt nixtieq hawnhekk ninforma lill-Kamra li d-dipartiment għall-protezzjoni ċivili dalwaqt isir membru sħiħ ta' dik li tissejjaħ is-civil defence organisation, liema organizzazzjoni hija waħda mill-aktar organizzazzjonijiet internazzjonali importanti u li ħafna drabi bħalha u bħal diversi organizzazzjonijiet oħra nkunu nistgħu nsiru membri sħaħ tagħhom mill-mument li tgħaddi din il-liġi, minħabba li għadna qed nistennew li jkollna l-qafas legali kif ukoll il- qafas amministrattiv u infrastrutturali sabiex inkunu f'pożizzjoni li nistgħu nipparteċipaw b'mod sħiħ.

Għandna wkoll kuntatti ma' l-international atomic energy agency u d- dipartiment ilu għal diversi żmien attiv ħafna f'dik li tissejjaħ il- European hazards agreement - fil-fatt għandna ċentru lokali li huwa stabilit fil-bini tal-foundation for international studies fil-Belt Valletta - u qiegħed ukoll jipparteċipa b'mod sħiħ fil-programm tal- Euromed ta' l-Unjoni Ewropea anke għall-qasam tal-protezzjoni ċivili.

Ta' min wieħed jgħid ukoll li dan l-aħħar ġew magħżula esperti lokali sabiex jipparteċipaw f'korsijiet li qiegħda tagħmel l-Unjoni fil-qasam tal- protezzjoni ċivili.

Fil-fatt intgħażlu ħafna minn dawk il-Maltin li applikaw, fatt li juri li anke f'pajjiżna għandna expertise u personnel verament ta' kalibru.

Naturalment id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili għandu wkoll kuntatti ma' l-Unjoni u programmi oħrajn għal dak li għandu x'jaqsam ma' protezzjoni ċivili.

Qed insemmi dan il-punt dwar kuntatti internazzjonali għaliex hija xi ħaġa magħrufa li minkejja li aħna għandna numru tajjeb ta' experts, pajjiżna huwa żgħir u m'għandix l-iċken dubju li f'sitwazzjoni ta' emerġenza jkollna bżonn induru anke fuq emergency expertise barrani.

B'daqshekk m'għandniex għalfejn nistħu jew inkella ngħidu li għandna nuqqas għaliex illum hija ħaġa magħrufa li anke pajjiżi kbar bħal, per eżempju, Franza, Spanja u l-Italja, għalkemm għandhom il- personnel, qegħdin jaraw li jibnu teknoloġiji li f'każ ta' diżastru jkunu jistgħu jduru fuq expertise barrani billi jagħmlu kuntatti ma' emergency response centres f'pajjiżi oħra sabiex jassistuhom fl-informazzjoni li tista' tinġabar.

Jien kelli okkażjoni nattendi għal simulazzjoni ta' eżerċizzju ta' dan it- tip fin-naħa ta' isfel ta' Franza - liema eżerċizzju kien organizzat mill- unit li għandu l-Kunsill ta' l-Ewropa fil-qasam tal-protezzjoni ċivili - fejn urewna kif, per eżempju, jekk ikollok trakk li jkun qed iġorr materjal tossiku - u anke materjal nukleari - li jkun qiegħed ippakkjat f'kaxex li ma jindikawx x'inhu l-materjal, anzi ħafna drabi jkun ippakkjat f'kaxex intiiżi biex iħawduk, ħalli inti assolutament ma jkollokx l-iċken idea x'fihom ...

Fil-fatt din hija waħda mill-problemi kbar li qed tiffaċċja l- Ewropa llum, anke bil-ftuħ tal-fruntieri, fejn għandek materjal li jiġi ttrasportat minn post għal ieħor, li mbagħad jiġi dumped f'post ħafna 'l bogħod minn fejn il-materjal ikun oriġina.

F'dan l-eżerċizzju wrewna x'jiġri f'każ li wieħed minn dawn it-trakkijiet jaħbat u jwaqqa' materjal tossiku fit-triq.

F'dan il-każ partikolari li qed insemmi, id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili Franċiż immedjatament minn fuq il-post ta' l- emerġenza daħal f'kuntatt ma' ċentri oħrajn f'Lisbona, Madrid u Ateni - u anke maċ-ċentru tal-Kunsill ta' l-Ewropa fi Strasbourg - sabiex dawn jassistu lill-awtoritajiet Franċiżi u jgħinuhom ikunu jafu, fl-iqsar żmien possibbli, x'tip ta' materjal hemm fil-post fejn seħħ l-inċident.

Jien nista' nikkonferma li ċ-ċentru ta' l-emerġenza tal-protezzjoni ċivili tagħna se jkollu l-faċilita' biex nagħmlu dak it-tip ta' kuntatt pero', kif diġa' għedt, għalkemm f'pajjiżna għandna expert personnel, dan huwa limitat u għalhekk irridu nduru fuq pajjiżi oħrajn li għandhom expertise mhux biss ħafna iktar minna bħala numru imma xi kultant ikun ukoll ħafna aktar informat minna.

Sur President, irrid ngħid li għalkemm għamilna passi kbar għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-infrastruttura - biżżejjed wieħed isemmi l-ammont ta' Lm6.7 miljun li l-Gvern Taljan ta lill-Gvern Malti għax-xiri ta' l- apparat illi għandna llum - hemm bżonn li nkomplu mexjin sabiex intejbu din l-infrastruttura ġenerali tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

Infatti minn hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-Ministru Tonio Borg, li mhux biss huwa l-ministru responsabbli mill-qasam tad-dipartiment għall- protezzjoni ċivili imma kien hu li ta bidu għall-programm ta' għajnuna finanzjarja f'dan il-qasam mill-Gvern Taljan, proprju lejn l-aħħar ta' l- 1995, fejn permezz ta' protokoll finanzjarju konna f'pożizzjoni li nibbenefikaw minn dak l-ammont kbir ta' flus biex inxtara l-apparat.

Minkejja dan, hemm bżonn li minbarra li naraw xi ksibna fil-qasam ta' l- infrastruttura naraw ukoll x'hemm bżonn intejbu aktar.

Aħna rajna u studjajna metodi kif l-apparat li pajjiżna kiseb jista' jintuża bl-aħjar mod - u ngħid pajjiżna għaliex l-apparat mhux neċessarjament jintuża kull ġurnata mid-dipartiment għall-protezzjoni ċivili - anke minn organizzazzjonijiet oħrajn.

Per eżempju, tnejn mis- search and rescue vessels ġew mgħoddija lill-forzi armati għaliex deherilna li hekk ikun l-aħjar mod kif dawn jintużaw.

Ninsabu mexjin ukoll sabiex inlestu l-pjani għal fire station ieħor f'Santa Venera u hawnhekk xtaqt nispjega għalfejn ġiet magħżula proprju Santa Venera.

Dan is-sit ġie magħżul għaliex jinsab viċin l-arterji prinċipali li għandna f'pajjiżna.

Fil-fatt dan jinsab viċin il-link road li tieħdok lejn in-naħa ta' fuq ta' Malta, lejn in-naħa tas-south ta' Malta u anke lejn l-inħawi ta' Tas- Sliema, il-Gżira, San Ġiljan u s-Swieqi.

Is-siting tal-fire stations huwa importanti ħafna ħalli kemm jista' jkun innaqqsu l-ħin li fih il-vetturi għall-fire response jaslu fuq l-arterji prinċipali biex ikunu jistgħu jagħtu l-għajnuna tagħhom fl-iqsar żmien possibbli.

Sur President, qegħdin naħdmu wkoll fuq is-single emergency telephone number, li jiena nqis li huwa importantissimu għall-pajjiż.

Sal-lum għadna fis-sitwazzjoni fejn jekk trid nies biex jiġu jitfu n-nar iċċempel numru, jekk trid lill-pulizija ċċempel numru ieħor u jekk trid ambulanza ċċempel numru ieħor.

Issa ħafna drabi l-inqas ħaġa li tkun trid f'mument ta' emerġenza hija li toqgħod tfittex fid-direttorju x'numru għandek bżonn iċċempel.

Il-persuna li tkun tinsab f'sitwazzjoni ta' emerġenza tkun diġa' fi stat ta' shock u jkollha konfużjoni f'moħħha, u ħafna drabi tispiċċa ċċempel numru b'ieħor u tispiċċa f'konfużjoni ħafna ikbar.

Għalhekk hemm bżonn li jkollna numru wieħed f'każ ta' emerġenza, u huwa importanti li dan in-numru mhux biss ikun jafu l-pubbliku in ġenerali imma jkunu jafuh ukoll it-tfal.

Kif naħseb li jafu ħafna mill-Onor.

Membri, fuq it- televiżjoni jintwerew programmi - bħal, per eżempju, Rescue 191 - li juru kemm huwa importanti li t-tfal ikunu jafu dan in-numru f'każ ta' emerġenzau fil-fatt ħafna drabi dawn jiġu mgħallma dan in-numru fl-iskejjel.

Jien nittama li matul is-sena li ġejja nsibu l-finanzjarji neċessarji sabiex nibdew dan is-servizz tas-single emergency telephone number.

Ħaġa oħra li qegħdin naħdmu fuqha wkoll mal-Gvern Taljan hija l- possibbilta' li nutilizzaw ir-remote sensing facilities ta' l-Italja.

Diġa' għandna għadd ta' remote sensing facilities imma dawn irridu norbtuhom ukoll ma' l-Italja sabiex inkunu f'pożizzjoni li nagħmlu monitoring kontinwu meta jkun hawn xi roqgħa żejt fin-naħat tagħna.

Ħalli nispjega x'inhi din ir-remote sensing facility.

Sal-lum jekk ikun hemm roqgħa żejt u nsiru nafu biha fis-6.00 p.m., mill-mument li jidlam m'għandniex il-faċilitajiet biex nagħmlu monitoring tagħha u naraw fejn hija sejra.

Issa r-remote sensing technology, li hija waħda mill-aktar teknoloġiji avvanzati li għandha d-dinja llum, tagħtik il-possibbilta' li ssegwi dik ir-roqgħa żejt anke matul il-lejl.

Din hija ħaġa importantissima għaliex jista' jkollok roqgħa żejt li qabel tinżel ix-xemx tkun 'il bogħod sew mill-kosta imma mbagħad matul il-lejl tersaq lejk mingħajr lanqas biss tinduna.

Jien nittama li nkunu nistgħu nikkonkludu mal-Gvern Taljan dwar kif ikun hemm użu aħjar ta' dawn il-faċilitajiet teknoloġiċi minn pajjiżna.

Sur President, fil-ħin li kelli pprovajt nagħti l-kontribut tiegħi għal din id-diskussjoni, liema diskussjoni, apparti l-mumenti fejn il-Kamra marret out of order - għaliex kien hawn min ħareġ mit-tema prinċipali tal- liġi - kienet waħda tajba u b'saħħitha u li ċertament tefgħet anke dawl ġdid u informazzjoni ġdida fuq il-qasam tal-protezzjoni ċivili li pajjiżna tant għandu bżonn isaħħaħ fix-xhur u s-snin li ġejjin.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, naħseb li min segwa dan id-dibattitu seta' jagħmel ċerti osservazzjonijiet, fis-sens li filwaqt li m'hemmx dubju li liġi bħal din tinteressa lill-poplu tal-gżejjer tagħna, hemm numru ta' ċirkostanzi li wieħed jista' jagħmel evalwazzjoni iktar kategorika dwarhom.

Per eżempju, jien niftakar li fi tfuliti ma konniex nieħdu injezzjonijiet għall-influwenza u n-nanniet kienu jgħiduli: "Bejn Ottubru u Mejju agħsar larinġa jew tnejn, ħu kuċċarina għasel magħha u l-grazzja t'Alla tbierkek".

Illum dawn id-drawwiet intesew pero' ma jfissirx li ħadd ma għadu jimrad bl-influwenza.

Li rrid ngħid b'dan kollu huwa li filwaqt li huwa tajjeb li niddibattu u naqsmu l-esperjenzi ta' kif għandna nsaħħu l-protezzjoni ċivili, irridu nirrealizzaw ukoll li hemm numru ta' affarijiet li għal xi raġuni jew oħra, minkejja l-gravita' tagħhom, jiġu ttraskurati u anke abbandunati min-nies li suppost ikunu qegħdin jagħtuhom l-attenzjoni tagħhom.

U f'moħħi mill-ewwel tiġini l-problema ta' l-ilmijiet.

Hawnhekk forsi jkun hawn min jgħidli li f'pajjiżna ftit tagħmel xita, pero' rridu niftakru li ħafna drabi tagħmel f'daqqa u b'hekk tikkawża diżastri.

F'dawn l-aħħar snin ġew abbandunati l-culverts tat-toroq, il- widien u r-reservoirs, u dan sar proprju fiż-żmien meta qed jiġu żviluppati numru akbar ta' toroq.

Ninsabu resqin lejn seklu ġdid u d-dipartimenti, speċjalment dak tal-public works, għandhom jaraw li jkollhom staff professjonali għal dan ix-xogħol.

Nixtieq hawnhekk ngħid li kellu jkun gvern Laburista li ppreżenta din il-liġi għall-ewwel darba fil-parlament u ddiskutiha b'mod sempliċi, b'mod li jifhmu kulħadd, anke dawk bħali li forsi meta nisimgħu jingħad kliem bħal "diskussjonijiet xjentifiċi" forsi nibdew nitfixklu xi ftit!

Jien naħseb li jkun tajjeb li minflok noqogħdu nitkellmu fuq xi programmi rridu norganizzaw, naraw dawk l-affarijiet li diġa` jeżistu u naġġornawhom għaż-żmenijiet tal-lum u tal-futur, għaliex m'hemmx dubju li fil-ġejjieni se jinfetħu aktar toroq u allura se tkompli tikber il-problema ta' l-għargħar.

U hawnhekk jidħol ukoll l-aspett ta' staff training, f'każ ta' ċirkostanzi bħal dawn.

Issa hawnhekk tajjeb li wieħed jara kif jistgħu jiġu ttrattati każijiet simili f'lokalitajiet differenti għax f'każ ta' diżastru, l-istess miżuri ma jistgħux jiġu applikati kemm għall-kampanja kif koll għall-postijiet urbani.

Sur President, la qiegħed insemmi l-kampanja ma nistax ma nsemmix il- ħitan tas-sejjieħ li, minbarra li għandhom valur ambjentali u storiku, għandhom ukoll użu speċifiku, li jipproteġu l-uċuħ tar-raba' milli jinġarru mill-ilmijiet.

Hemm bżonn li dawn il-ħitan tas-sejjieħ ma tkomplix issirilhom ħsara.

Minn mistoqsija parlamentari rriżulta li bejn Jannar u Ġunju ta' din is-sena ma sar ebda xogħol ta' tiswija fuq ħitan tas-sejjieħ.

Jien qed ngħid dan sempliċement bħala osservazzjoni u mhux bħala kritika, ħalli ma nispiċċawx nirriduċu dan l-argument f'kemm-il metru ta' ħitan tas- sejjieħ għamel ministru u kemm-il metru għamel ministru ieħor.

Jekk aħna verament irridu nkunu onesti u leali lejn id-dover tagħna li nirrappreżentaw liċ-ċittadini ta' pajjiżna, irridu ngħidu li l-aktar nies li qed ibatu qed ikunu l-bdiewa u l-familji li jgħixu fil-kampanja, u għalhekk irridu naraw li dawn il-ħitan jissewwew ħalli kemm jista' jkun ma noħolqulhomx aktar spejjeż.

Sur President, gvern preċedenti Laburista kien beda proġett ta' riabilitazzjoni f'Wied il-Qlejgħa, liema proġett kellu numru ta' għanijiet.

L-ewwel għan kien li mill-ġdid joħloq dik l-istruttura li tipproteġi u tirriabilita l-flora u l-fawna fil-gżejjer tagħna u noħolqu aċċess, biex ngħid hekk, ta' wied li jagħti nifs ġdid lill-mod ta' kif pajjiżna jista' jħares biex jirriabilita dawn il-valuri li barra li jsebbħu pajjiżna, huma wkoll għall-qalb it-turisti.

L-istess proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa kien maħsub biex fejn hemm ħitan li tibnihom kemm tibnihom jerġgħu jaqgħu wara sena jew sentejn minħabba s-saħħa ta' l-ilma, isiru gaġeġ imsejħa gabbioni - fil-każ ta' l-art imsejħa materassi - sabiex il- ħitan ma jiġġarfux.

Din hija sistema li fejn sistemi oħra hija rħisa f'dak li huwa materjal u li permezz tagħha l-ilma tax-xita ma jitħalliex jispiċċa fit-toroq u joħloq problemi serji, kif ġieli esperjenzajna.

Hawnhekk nixtieq nerġa' nifraħ u nirringazzja lil dawk il-persuni - qed nirriferi għan-nies tas-salvataġġ, speċjalment għall-pulizija - għax-xogħol li jagħmlu ma' dawk li jsibu ruħhom f'ċirkostanzi diffiċli kawża ta' xi għargħar.

Sur President, jien naħseb li wasal iż-żmien li jsiru xi tip ta' management programmes li bihom il-pubbliku in ġenerali jkun jista' jiġi muri kif jevita ċerti diżastri li jiġu kkawżati minn nuqqasijiet tal- bniedem u mhux minħabba l-klima.

Xtaqt hawnhekk nagħmel suġġeriment, fis- sens li minn żmien għall-ieħor id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili jibgħat ċirkolari lil dawk in-nies li joqogħdu f'areas sensittivi u li għandhom il-bjar, sabiex dawn iżommu ruħhom aġġornati ma' l-instructions li joħorġu mid-dipartiment every now and then.

Dawn in-nies m'għandhom qatt jinsew li jekk għandhom xi riservaturi jew xi culverts f'dawk in-naħat ...

Jien ngħid li l-kunsilli lokali għandhom jaraw li bħalma joħorġu tenders għall-iskips, tenders biex isiru l-bankini u tenders għall-floor cleaning, joħorġu wkoll tenders għat-tindif ta' dawn il-culverts.

Sur President, ta' spiss nisimgħu u anke naqraw li fil-futur pajjiżna jista' jintlaqat minn heatwaves ħafna ikbar minn dawk li kellna sal-lum, u hawnhekk naħseb li jidħlu wkoll il-kunsilli lokali biex jaraw li jsir programm sabiex sew jekk tkun il-kesħa jew tkun is-sħana l-anzjani tagħna - li m'hemmx dubju li huma l-aktar li jintlaqtu - ikunu l-ewwel nies li tingħatalhom l-attenzjoni.

Aħna m'għandniex il-kobor ta' l-Indja jew tas- Siberja u għalhekk bi ftit attenzjoni aktar u b'impenn akbar, id- dipartiment għall-protezzjoni ċivili bl-għajnuna tal-kunsilli lokali jkun jista' jagħmel monitoring professjonali u tekniku f'sitwazzjonijiet bħal dawn bl-inqas spejjeż possibbli.

Nixtieq hawnhekk nagħmel osservazzjoni oħra dwar it-toroq ġodda li qegħdin isiru.

Veru li huwa neċessarju li f'pajjiżna jkollna toroq tajba pero' jekk mhux se jkun hemm pjan dwar kif l-ilma li jiskula mir-raba' ma jispiċċax jimblokka t-toroq se jkollna problemi kbar, fosthom dawk tal- pollution u l-iskart.

Iċ-ċokon tal-gżejjer tagħna jitlob li noqogħdu attenti li ma nkomplux inżidu l-problema tal-pollution li diġa' għandna f'ċerti żoni, anke dawk residenzjali.

Għandna naraw ukoll kif għall-futur nabbinaw dawn il-problemi ma' problemi u ċirkostanzi oħra simili.

Ħalli nispjega x'qed ngħid.

Per eżempju fis-sajf, it-triq ta' matul il-bajja ta' l-Għadira minbarra li tkun mimlija bil-karozzi ta' dawk li jmorru jgħumu hemmhekk, isservi wkoll ta' arterja għal dawk in-nies kollha li jkunu sejrin iċ-Ċirkewwa biex jaqbdu l-vapur għal Għawdex.

Issa hemmhekk minbarra l-fatt li ħadd għadu ma ħass il-bżonn li jagħmel poliklinika sabiex meta jinqalgħu ċirkostanzi bħal dawn ...

Jien għandi nifhem li kull gvern jaħdem sabiex iġib aktar turisti lejn pajjiżna, pero' matul dawn l-aħħar 12-il xahar jien għadni ma smajtx jekk hemmx xi pjan sabiex fejn hemm problema ta' nuqqas ta' parking space isiru underground carparks jew faċilitajiet simili.

Li dejjem isir huwa li nwerwru lill-bdiewa li se neħdulhom l-art biex ngħaddu minnha xi triq, ħalli b'hekk naqtgħu t-traffiku.

Donnu li s-soluzzjoni, minkejja li resqin lejn is-sena 2000, għadha li biex issolvi problema tat-traffiku trid bilfors tieħu art ta' bdiewa li jkunu ilhom jaħdmu l-uċuħ tagħhom minn ġenerazzjoni għal oħra.

Fl-opinjoni tiegħi, ikun diżastru ieħor jekk f'pajjiżna nibqgħu naġixxu b'mod li biex insolvu sitwazzjoni tat-traffiku nieħdu art li tkun fertili, liema art tkun ilha tiġġenera ħsad tajjeb minn seklu għal ieħor.

Sur President, jien naħseb li wieħed għandu jkun aktar realistiku quddiem ċirkostanzi bħal dawn u ċirkostanzi oħra bħal, per eżempju, it-tfigħ ta' l- iskart fil-kampanja.

Minkejja l-ħafna tentattivi li jsiru għadu jintrema' ħafna skart.

Jien mhux l-ewwel darba li ċempilt u tkellimt ma' l-uffiċjali ta' l-administrative law enforcement dwar sitwazzjonijiet li jinsabu fihom ċerti zoni rurali u ħafna drabi, minkejja l-limitazzjonijiet li għandhom, dawn in-nies went out of their way biex jgħinu, pero' sfortunatament xorta jibqa' jintefa' skart.

Dan huwa diżastru li qed ngħixuh - m'aħniex qed nistennewh ġej fuqna - u għaldaqstant dan il-gvern għandu immedjatament jara kif jorganizza ruħu b'mod aktar korrett sabiex dan id-diżastru li qed iseħħ jiġi rranġat u jekk hemm bżonn jiġu mnaddfa dawn il-postijiet.

Irrid hawnhekk nagħmel osservazzjoni dwar il-windbreakers.

Sur President, għalkemm mhux dejjem jinġab għall-attenzjoni tad- dipartiment għall-protezzjoni ċivili u lanqas għall-attenzjoni tal-media, f'pajjiżna jkun hawn diżastri kkawżati mill-irwiefen.

Huwa veru li l- bdiewa forsi jaslu biss biex jirrappurtaw dawn il-każi lill-ministeru responsabbli mill-agrikoltura pero' l-fatt hu li dawn fil-fatt iseħħu u huma komuni.

Nafu li gvern preċedenti Laburista kien beda kampanja sabiex ineħħi t-tankijiet li kienu qed ikerrħu l-ambjent.

Naturalment dawn it- tankijiet kienu jintużaw ukoll sabiex jiġu protetti l-uċuħ tar-raba' mid- diżastri li jġib miegħu il-maltemp.

Aħna konna waqqafna wkoll il-kumitat nazzjonali ta' l-urban and rural landscaping, li l-iskop tiegħu kien li tabilħaqq jara liema huma dawk it-tip ta' siġar li jistgħu jitħawlu ħalli jservu ta' windbreakers minflok it-tankijiet.

Qed insemmi dawn il-fatturi għaliex jiġru regolarment għalkemm jista' jkun hawn f'din il-Kamra min ma jkunx jinteressah u jippreferi joqgħod jitkellem fuq xi diżastri li jistgħu jiġru f'każ ta' terremot.

F'dan is-sens ngħid li hemm bżonn li d- dipartiment għall-protezzjoni ċivili jindirizza ruħu lejn ċirkostanzi li forsi m'huwiex daqstant aġġornat fuqhom u minflok noqogħdu nitkellmu fuq kemm hemm bżonn flus għall-personnel, il-gvern itejjeb mill-aħjar li jista' l-amministrazzjoni tiegħu b'mod li jkun qed isir aktar ġid għas- soċjeta' u b'hekk ikun qed jiġi rispettat aktar il-ġid komuni.

Sur President, l-istess jista' jingħad għall-bini storiku.

Kif diġa' għedt, minbarra d-diżastri li jista' jibgħat fuqna l-Bambin, hemm diżastri oħra li jistgħu jiġu fuqna għaliex ma nkunux ħadna ħsieb nilqgħu għal ċerti ċirkostanzi.

F'dan ir-rigward wieħed irid jagħmel evalwazzjoni dwar ċerti sitwazzjonijiet ħalli ma tibqax is-sistema li biex issir xi ħaġa irid ikun hemm ministru li jkun ħa grazzja ma' xi torri, palazz jew pont partikolari.

U huwa hawnhekk fejn għandu jidħol l-argument xjentifiku.

Jien ngħid li m'għandniex għalfejn noqogħdu nagħmlu analisi ta' x'jagħmlu t-Taljani għaliex aħna poplu ċkejken u għandna nagħmlu l-istudji tagħna fuq l- affarijiet kurrenti li għaddej minnhom pajjiżna.

Jien għandi nifhem li f'dan ir-rigward hemm ħafna aktar x'wieħed jagħmel, jiddiskuti u jirrimedja.

Per eżempju, esperjenza li fl-opinjoni tiegħi hija ħajja u li m'hemmx dubju li ma trid ebda personnel imma ċertament titlob aktar impenn min-naħa tad-dipartiment ta' l-artijiet, hija l-kwestjoni li jiffaċċjaw ċerti bdiewa li għandhom ir-raba' mqabbla.

Jeżistu ċirkostanzi fejn minħabba li jkunu nbiddlu ċerti karatteristiċi f'żoni partikolari, ikun hemm xi bidwi li jkun irid jagħmel xi xogħlijiet sabiex jilqa' għall-ilmijiet.

Issa jekk dan il- bidwi jkollu r-raba' mqabbla ma' bdiewa oħra, ikollu bżonn il-permess tagħhom biex jagħmel dan ix-xogħol u, jekk ikun il-każ li xi ħadd minnhom ma jiffirmalux għaliex ikun irid jagħmillu l-ħsara, allura jiġri li dan ma jkunx jista' jagħmel dak ix-xogħol, bil-konsegwenza li malli tagħmel ħafna xita tikkaġunalu ħafna ħsarat.

Qed insemmi dawn l-affarijiet għaliex il- poplu in ġenerali ma jkunx jaf bihom.

Per eżempju, kemm hawn li jafu li minħabba l-heatwave li kellna, il-produtturi tat-tjur tilfu flejjes kbar għaliex mietulhom ħafna tiġieġ u kieku kompliet il-heatwave kien ikollna skarsezza ta' prodotti?

Sur President, ħaġa oħra li xtaqt nitkellem fuqha hija l-bajjiet.

Jien ngħid li bħalma nieħdu ħsieb naraw li fit-toroq isiru t-traffic lights ħalli jiġu evitati kemm jista' jkun inċidenti, hekk ukoll għandna naraw li fil-bajjiet tagħna, partikolarment dawk ta' Għajn Tuffieħa u l-Għadira, id- dipartiment għall-protezzjoni ċivili iwaqqaf baywatch ħalli jekk Allaħares qatt tinqala' xi ċirkostanza diffiċli tkun tista' tingħata għajnuna immedjata.

Dawn l-aspetti li semmejt kienu qed jiġu indirizzati minn gvern Laburista preċedenti għaliex f'rasna mhux biss kellna li nfasslu u ngħaddu mill-parlament abbozz ta' liġi simili, iżda li nagħtu aktar dinjita' u responsabilita' lil dawk in-nies kollha li jaħdmu fil-qasam tas- salvataġġ.

Sur President, jien m'iniex se noqgħod insemmi dak id-diżastru kkaġunat minn dawk li f'Ħaż-Żebbuġ kienu tefgħu l-banavostri għal isfel ...!

(Interruzzjonijiet) Veru li f'pajjiżna ma tantx tagħmel xita imma kellna diżastri kkawżati mill-ilma, li għalkemm kienu żgħar dejjem ħallew xi vittma.

Aħna nafu li dawn il-problemi se jkomplu jiżdiedu fis-snin li ġejjin u għaldaqstant hemm bżonn li jitkompla x-xogħol li kien beda gvern preċedenti Laburista, ħalli bil-fatti nindirizzaw din il-problema li, fl- opinjoni tiegħi, hija l-iktar li ħalliet vittmi fil-ħajja ta' kuljum minn sena għal oħra.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar Rimarki?

L-Onor.

Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Sur President, kif għadu kemm qal l-Onor.

Farrugia, veru li l-widien tagħna jinsabu fi stat ta' abbandun pero' dan kollu jikkonferma l-bżonn ta' dipartiment bħal dan li qed niddiskutu dwaru dalgħodu, jiġifieri dipartiment għall-protezzjoni ċivili.

Ħalli naraw x'inhuma l-għanijiet li għalihom twaqqaf dan id-dipartiment.

L-għanijiet tad-dipartiment għall-protezzjoni ċivili huma sabiex isalva l- ħajja, jippreveni u jnaqqas il-ħsara fil-proprjeta' privata u pubblika, u jnaqqas it-telf għall-ekonomija tagħna minħabba diżastri li jistgħu jissuċċedu, inaqqas it-telf fl-agrikoltura minħabba l-ħsarat li jistgħu jsiru, iżomm faċilitajiet importanti jiffunzjonaw u jipproteġi l- infrastruttura tal-pajjiż.

Dan id-dipartiment għandu jkun wieħed organizzat tajjeb ħafna, b'nies b'esperjenza f'dan il-qasam u mingħajr ebda burokrazija żejda, li teżisti f'ħafna mid-dipartimenti tal-gvern.

Jekk id- direttur u l-kunsill ta' dan id-dipartiment jaħdmu tajjeb, għandu jkun hemm l-involviment ta' nies minn kull settur fit-taħriġ li jingħata - qed nirriferi għat-tfal ta' l-iskola, scouts, kunsilli lokali, każini tal- baned, każini politiċi, eċċ - u jkun tajjeb li fil-kampanja edukattiva li tittella' minn dan id-dipartiment isiru wirjiet ta' kull xorta, li jkunu jinvolvu mhux biss lit-tfal ta' l-iskejjel imma anke lill-pubbliku kollu in ġenerali.

Sur President, jiena nemmen li d-dipartiment għall-protezzjoni ċivili - flimkien ma' l-awtorita' tat-turiżmu - huwa wieħed minn żewġ dipartimenti fost l-iktar importanti fil-pajjiż, u dan għaliex filwaqt li l-awtorita' tat-turiżmu, jekk taħdem tajjeb, tista' tgħin biex wieħed mill-akbar pilastri ta' l-ekonomija ta' pajjiżna nissalvagwardawh, inħarsuh u ntejbuh, id-dipartiment għall-protezzjoni ċivili, fost oħrajn, għandu l-għan li jagħti l-għajnuna ta' salvataġġ fuq l-art u fil-baħar, iħares il-kosta tagħna, jipproteġi l-ambjent, jieħu ħsieb il-widien u jissorvelja l-bajjiet u l-proprjeta' pubblika u privata.

Naturalment biex isir dan wieħed bilfors li jrid jorganizza b'mod tajjeb in-nies, li flimkien ma' dawk ta' esperjenza kbira li għandna fil-preżent - kif qal tajjeb l-Onor.

Anġlu Farrugia - jinkludu wkoll lil dawk li llum huma rtirati u li qabel kienu jagħmlu parti mill-korp tal-pulizija u l-forzi armati.

Dawn kollha jistgħu jagħtu daqqa t'id fl-organizzazzjoni ta' dan id-dipartiment, liema organizzazzjoni hija meħtieġa mhux biss f'post wieħed imma, jekk 'il quddiem ikun possibbli, f'kull lokalita'.

L-organizzazzjoni ta' dan id-dipartiment hija neċessarja għaliex tista' ssalva l-ħajja, il-proprjeta' u anke l-baħar minn xi tinġis.

U la qed insemmi l-baħar mal-ewwel jiġi f'moħħi l-bżonn ta' sorveljanza fil-bajjiet.

Fix-xhur tas-sajf ikollna bċejjeċ tal-baħar jiġġerrew ġol-bajjiet u ġieli anke kellna xi korrimenti.

Jien ma nafx jekk jeżistux xi regolamenti rigward l-eta' li wieħed irid ikollu biex isuq dawn il-bċejjeċ tal-baħar pero' nista' ngħid li nara tfal ta' bejn seba' u tmien snin isuqu dingies, li għalkemm il-mutur tagħhom ikun żgħir xorta waħda jistgħu jikkaġunaw korrimenti.

Jien niskanta kif ninsabu fuq l-għatba tat-tielet millennju u għadna ma bdejniex naħsbu biex insolvu din il-problema.

Mr Speaker, l-Onor.

Noel Farrugia semma l-widien u jien bħalu nemmen li jekk se jkompli jkollna widien mitluqa kif għandna llum, mingħajr ebda lqugħ diċenti biex inżommu parti mill-ilma milli jmur il-baħar ..

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru Tonio Borg sabiex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrota u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, nippropona l- aġġornament tal-Kamra għall-lum it-Tlieta, 12 ta' Ottubru 1999, fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Protezzjoni Ċivili - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Proprjeta' tal-Għadu - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Arbitraġġ – it-Tieni Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar it-Trasferiment ta' Artijiet tal- Gvern – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Sammut.

ONOR.

JOE SAMMUT: Mr Speaker, illum nixtieq nitkellem dwar suġġett li bħala poplu ilna nitkellmu fuqu u bħala partiti politiċi ilna nisimgħu dwaru.

Qiegħed nirreferi għax-xewqa tal-poplu tagħna u ta' dan il- parlament li fil-pajjiż nibdew naraw aktar effiċjenza.

Meta ngħid ''effiċjenza'' inkun qed nalludi għall-effiċjenza fir-rigward tal-ġbir ta' l-iskart, effiċjenza fir-rigward tar-restawr tal-mużewijiet tagħna, effiċjenza f'dak li jirrigwarda d-dipartimenti tal-gvern, meta persuna tmur biex tinqeda, kif ukoll l-effiċjenza f'dak li jirrigwarda l-kordinament bejn il-kunsill lokali u d-dipartimenti varji tal-gvern.

Waħda mill-affarijiet li lili l-iktar tolqotni hija li f'dan il-pajjiż qed taqa' ċerta apatija ma' kullimkien, li qed tirrifletti ruħha sfortunatament anke fl-istess toroq tagħna.

Qed insemmi t-toroq għax fiha nnifisha hija ħaġa żgħira imma mbagħad tirrifletti ruħha f'ħaġa ferm ikbar.

Meta hemm il-konċett tal-micro u l-macro, iż-żgħir dejjem jirrifletti l-kbir.

Eżempju ta' kif iż-żgħir qiegħed jirrifletti l-kbir hija l-istess belt kapitali, il-Belt Valletta.

Il-belt kapitali ta' Malta illum il-ġurnatta hija indikata bħala waħda mill-iktar bliet storiċi u anke bħala wirt kulturali dinji, għax hija belt mibnija min-nies li kienu tant iħobbu l-arkitettura u li tant ħadu ħsieb li din tkun a city for gentlemen.

Sfortunatament din il-belt li ssaħħar tant eluf ta' nies li jiġu hawnhekk kulma tmur sejra lura.

Mr Speaker, irrid ngħid li l- gvernijiet, sew preċedenti u anke dan preżenti, ipprovaw u stinkaw kemm felħu biex din il-belt terġa' tieħu ftit tal-ħajja, għaliex kien hemm perijodu ta' żmien fejn il-belt kapitali tagħna kienet vera marret lura.

Illum il-ġurnata minħabba l-mod ta' kif il-popli tad-dinja qegħdin jivvjaġġaw qed ikollna ħafna influss ta' turisti li jidħlu permezz tal- cruiseliners u jidħlu fil-portijiet tagħna.

Allura l-belt kapitali tagħna llum il-ġurnata qegħda tkun esposta għall-ġudizzju ta' ħafna u ħafna nies,eluf fuq eluf ta' turisti.

Fil-Belt Valletta wieħed isib li hemm ħafna mużewijiet li għalkemm hemm ċerti organizzazjoni fihom wieħed irid jinkoraġġixxi li jsiru aktar sforzi biex il-wirt kulturali tagħna jitpoġġa għad-dispożizzjoni ta' kulħadd, inkluż tat-turisti.

Biss min-naħa l-oħra fil-Belt Valletta hemm diżordni, ħmieġ u traskuraġni li jolqtu lill-għajn ta' dawn l-istess turisti.

Apparti t-triq prinċipali, li hija Republic Street - li għadha kif ġiet paved f'dan l-aħħar żmien taħt amministrazzjoni Laburista - it-toroq l-oħra kollha tal-madwar jinsabu fi stat tal-biki.

Għandek Triq l-Ifran, li kull membru ta' din il-Kamra jgħaddi minnha, li tinsab fi stat diżastruż.

Din hija xi ħaġa ta' għajb għax meta nħarsu lejn it-toroq li kienu bnew il- Kavallieri madwar 500 sena ilu - il-ftit li baqa' minnhom - wieħed jara li dawn kienu ġew iċċangjati b'mod li jgħaxxqek.

Tinduna li l-madum li ġew paved bih, li huwa magħmul bil-lava, tqiegħed waħda ma' l-oħra b'mod tant effiċjenti li jekk tgħaddi b'karozza minn fuqhom ma teħux dawk l-iskossi.

Dan l-istess ċangar li, kif diġa' għedt, ilu hemm madwar 500 sena, ma tistax tikkomparah mat-tip ta' toroq li qed nagħmlu llum, li huma mgħoddijin b'asfalt li huwa prodott tal-makni u li suppost huwa xi ħaġa perfetta.

Jekk imbagħad tħares lejn il-bankini tara li l-istess bħat-toroq huma fi stat diżastruż.

Tistħi tara lit-turisti għaddejjin minn fuqhom għax min se jaqa' 'l hemm u min se jaqa' 'l hawn!

Għaliex?

Għax hemm ġebel imtajjar, madum nieqes u anke ħofor.

Issa dan kollu suppost jaqa' fl- ambitu tal-kunsill lokali.

Mr Speaker, il-belt kapitali hija meqjusa bħala ċentru turistiku u allura għandu jkun hemm iktar flus ivvotati għaliha.

Mr Speaker, apparti din it-telqa kollha fit-toroq u fil-bankini, għandek ukoll il-problema ta' l-iskart.

Għadni ma nistax nifhem għaliex il-mod li bih jinġabar l-iskart fil-villaġġi tagħna qiegħed jiġi applikat ukoll għall- Belt Valletta.

Għalfejn qed ngħid dan?

Għax il-Belt Valletta m'hijiex sempliċi ċentru residenzjali, mhux sempliċement ċentru kummerċjali imma ċentru kummerċjali, ċentru residenzjali u ċentru turistiku, kollha fl- istess ħin.

Allura għandek l-iskart ġenerat mit-turiżmu għax jekk jiġu mitt turist ġo Malta, il-mija li huma se jidħlu l-Belt u se jiġġeneraw ċertu ammont ta' skart; għandek l-iskart li jiġġeneraw ir-residenzi domestiċi - għandek ammont ġmielu ta' nies li jirrisjedu fil-Belt - u għandek dak li jiġġeneraw in-negozji.

Il-Belt Valletta hija waħda mill- iktar punti kummerċjali attivi.

Għandek is-suq tal-monti, għandek il- ħwienet, għandek nies ta' l-artiġġjanat u għandek mastrudaxxi, eċċ. Dawn kollha jiġġeneraw ammont ta' skart.

Biss meta dan l-iskart jinġabar, dan kollu jinġabar f'ħinijiet partikolari, bil-konsegwenza li meta timxi mixja mat-toroq, prinċipali jew le, tolqtok id-dehra ta' munzelli kbar ta' boroż tal-plastik suwed u Alla jaf xi rwejjaħ ikunu ħerġin minnhom.

Meta tgħaddi minn wara s-suq, minn Triq San Duminku u Triq San Kristofru, issib li l- kantunieri kollha huma mimlijin bil-boroż ta' l-iskart u dawn jagħmlu ġranet.

Għalfejn?

Għax jekk filgħaxija jgħaddi ta' l-iskart u ma jiġbrux jew għax joħorġuh tard jew għal xi ħaġa jew oħra, dan jibqa' hemmhekk ġurnata sħiħa bil-konsegwenza li dan jibqa' jakkumula sa l-għada filgħaxija jerġa'.

X'jiġri?

It-turist ma jiġix hawn Malta biex jara sempliċement Triq ir-Repubblika.

It-turist l-ikbar gost tiegħu jdur mal-kantunieri kollha tal-Belt.

U x'jolqtu?

Toroq imfarkin, bankini maqlugħin u skart ma' kullimkien.

Mr Speaker, din hija xi ħaġa problematika għaliex dak it-turist li jiġi f'dan il-pajjiż biex iqatta' forsi erba' sigħat jew ħamsa, u mill-belt kapitali dan ma joħroġx, l-impressjoni li jieħu hija ta' pajjiż żdingat, pajjiż maħmuġ, pajjiż għadu lura u pajjiż sprovvist minn kwalunkwe tip ta' riżorsi.

Forsi jkun hawn min jgħidli li hija dehra far-fetched, biss dik id-dehra li jieħu għaliex dak ikun ra.

Allura awtomatikament din id-dehra qed japplikaha għall-pajjiż kollu.

(Interruzzjonijiet) Mhux għax m'huwiex hekk għaliex jekk immorru ġo diversi lokalitajiet ta' Malta nsibu li kulħadd għandu l-istess problemi.

Kullimkien b'toroq imkissra u b'negliġenza ta' xogħlijiet li għandhom isiru u li għadhom mitluqin.

Għalfejn din it-telqa, Mr Speaker?

Din it-telqa ġol-Belt qed tirrifletti ruħha fuq il-pajjiż - iż-żgħir qed jirrifletti ruħu fuq il-kbir - u minn hawn nasal biex nitkellem fuq telqa oħra li għandna f'dan il-pajjiż.

Qed nalludi għat-telqa li nsibu fuq il-postijiet tax-xogħol.

Fid-dipartimenti tagħna għandna apatija li kultant ma titwemminx.

Tisma' persuni li jmorru ġo dipartimenti li biex sempliċement jinqdew jagħmlulek sigħat sħaħ jistennew fi queues li ma jispiċċaw qatt.

Dan huwa kollu nuqqas ta' organizzazzjoni min-naħa tad-dipartimenti u nuqqas ta' ħeġġa mill- impjegati ta' l-istess dipartimenti.

Naħseb li għal dan hemm xi raġuni, aktar u aktar meta l-amministrazzjoni preċedenti kienet waqqfet it-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji biex janalizza ċerti inġustizzji li allegatament ikunu seħħew, għax mhux kull każ jiġi milqugħ.

Kien hemm diversi każijiet li ma ġewx milqugħa minn dan it-tribunal, biss kien hemm ħafna oħrajn li ntlaqgħu.

Waħda mill-affarijiet li laqtitni kienet il-mod kif għandek diversi każi ta' inġustizzji dejjem jirrikorru fl-istess postijiet, dejjem fl-istess dipartimenti, fid-dipartimenti tal-gvern.

Nifhem li l-gvern hawn Malta huwa wieħed mill-ikbar employers, biss ma nistax nifhem kif ċerti tipi ta' inġustizzji dejjem iseħħu minn isfel għal fuq.

Jiġifieri ż-żgħir li qiegħed fl-iskala ta' isfel jikkmanda fuq l- iskala ta' fuq.

U b'dan bilfors li l-apatija tikber.

Għandek il-każ l- ieħor li jrendi ħafna apatija wkoll.

Per eżempju, ċertu Charlie Baldacchino, li huwa persuna b'kariga għolja f'dipartiment kien ilu jagħmel xogħol ogħla mill-grad tiegħu għal żmien twil - dan jaħdem fid-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali, jekk m'iniex sejjer żball - u issa ħarġu l-applikazzjonijiet biex jimtela' l- post okkupat minnu, iżda l-applikazzjoni tiegħu ma ġietx milqugħa għax skond ittra mibgħuta mill-kummissjoni tas-servizz pubbliku dan Baldacchino ma jikkwalifikax skond il-kondizzjonijiet imsemmija fiċ-ċirkolari, peress li waħda mill-kondizzjonijiet indikati fiċ-ċirkolari kienet li min japplika jrid ikun uffiċjal fi grad 5.

Dawn huma inċidenti li bilfors jwaqqgħu lil dak li jkun f'apatija u nuqqas ta' inizjattiva biex jaħdem għaliex ma jistax ikun li bniedem li lest li jamministra u lest li jerfa' r- responsabbilta' jiġi ttrattat b'dan il-mod.

Ma jistax ikun li l-kummissjoni tas-servizz pubbliku tibqa' sejra kif inhi sejra.

Din qiegħda tagħmel hekk għax hija protetta bil-kostituzzjoni.

Ħadd ma jista' jara l-andament ta' din il-kummissjoni għaliex ħadd ma jista' jindaħlilha.

Dejjem ninqdew b'dawn l-iskużi.

Ma jistax ikun nibqgħu sejrin b'dan il-mod.

Dan juri li min qiegħed jidderieġi, min huwa responsabbli, m'huwiex jieħu ħsieb li jara li l-ġustizzja soċjali ssir u li l-ġustizzja fuq il-post tax-xogħol tiġi amministrata kif suppost.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Adrian Vassallo.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Mr Speaker, proprju bħall-bieraħ ħmistax, fl- ġurnata li erġajna ltqajna wara l-vaganzi tas-sajf, l-Onor Francis Zammit Dimech, il-ministru għall-ambjent, waqt l-istqarrija li għamel fuq il- proġett ta' Manoel Island, ma setax jonqos li jsemmi l-link road li sejra ssir proprju minn fejn illum hemm il-pont ta' Manoel Island, taqsam il- Gżira fi tnejn u tibqa' tiela' safejn illum hemm ir-roundabout ta' Regional Road - fejn qabel kien hemm it-tankijiet tal-gass - fejn bħalissa għaddej ix-xogħol.

Il-ministru qal li din it-triq m'hijiex eżattament konnessa mal- proġett ta' Manoel Island.

Anke jekk tkellem lil min hu involut fil- proġett, kulħadd jgħidlek li din it-triq m'għandha x'taqsam xejn mal- proġett imma hija triq li trid issir bilfors.

Mr Speaker, l-affarijiet kif narahom jien pero' jidhru li huma daqsxejn differenti minn dan.

Nerġa' ngħid li din it-triq se taqsam il-Gżira fi tnejn - qisu għandek il- ħajt ta' Berlin - u biex tasal min-naħa għall-oħra kważi se jkun impossibbli.

Min se jgawdi minnha din it-triq?

Ir-residenti tal-Gżira m'hu se jgawdu xejn għaliex min hu daqsxejn midħla ta' l-area jaf li min joqgħod il-Gżira u jrid imur Regional Road mhux se joqgħod jinżillek ħdejn il-pont ta' Manoel Island għax hemm ħafna iktar toroq ta' aċċess iktar easy biex tasal lejn Regional Road.

In-nies ta' Tigne' biss jiġu minn dik in- naħa biex jaqsmu għan-naħa ta' Regional Road.

Min joqgħod in-naħa tas-Sacro Cuor, min qiegħed in-naħa ta' l-għassa, min joqgħod in-naħa ta' Stella Maris u min joqgħod in-naħa tat-Torri mhux se jgħaddu minn dik in-naħa.

Trid tkun daqsxejn waħda moħħok mhux sewwa biex toqgħod tinżel hemm isfel biex tgħaddi għal Regional Road, meta hemm ħafna iktar toroq minn fejn tgħaddi!

Oltre dan, din it-triq se jagħmilha l-gvern pero' l-prezz tagħha huwa inkluż fil-kuntratt finali tal-proġett ta' Manoel Island.

Jien ma naħsibx li dawn se joqogħdu jħallsu għal xi ħaġa li m'għandhiex x'taqsam mal- proġett.

Din it-triq, fl-opinjoni tiegħi - jien ili naħdem ta' tabib u t- toroq t'hemm nafhom bl-amment, il-karozza tmur waħedha fejn ngħidilha jien kważi! - se jgawdi minnha espliċitament min ikun ħiereġ jew dieħel ġo Tigne', jew min ikun ħiereġ jew dieħel ġo Manoel Island, Mr Speaker.

Illum kulmin jgħaddi minn hemm jaf il-problema x'inhi.

Il-problema hija li fejn il-pont hemm bottleneck għax malli tiġi ħdejn il-pompa tal-petrol, filli għandek two-lanes u filli t-triq tiġi f'one lane fuq kull naħa.

Għandek żewġ lanes biex tmur lejn Tas-Sliema u għandek żewġ lanes biex toħroġ minn Tas-Sliema, iżda f'daqqa waħda dawn isiru waħda fuq kull naħa.

Jekk inti twessa' dik il-parti tat-triq, jiġifieri tieħu biċċa mill-ġnien, jien ngħid li tkun solvejt tliet kwarti mill-problemi, pero' issa l-intenzjoni hi li jagħmlu triq tibda minn Regional Road.

F'dawn l-erbat ijiem li għaddew suppost li kellhom jagħmlu xogħol ta' resurfacing u jċekknu daqsxejn ir-roundabout.

Dan suppost kellu jdum ġimgħatejn u għaddew erba' xhur u għadhom sejrin.

Almenu sal-bieraħ stess kienu għadhom sejrin għax kien hemm traffic jams li ma jispiċċaw qatt.

Ilna sejrin kważi erba' xhur b'dan it-traffic jams, aħseb u ara kieku nibnu triq minn ħdejn il-pont tal- Gżira sa ħdejn Regional Road, minn ġo nofs il-bini.

Ejja ma ninsewx li l-area li qed nitkellmu fuqha hija waħda mill-aktar areas densely populated.

Ma hawnx triq oħra bħal din ġo Malta.

Mela aħna s-soltu nibnu highways bħal dawn minn ġo nofs il-bini, minn nofs l-abitat!

Is-soltu l-ewwel nibnu t-triq u mbagħad il-bini jiżviluppa madwarha.

Immaġina inti li tibda dan ix-xogħol, xogħol li niggarantilkom idum sejjer iktar minn sentejn, tlieta, b'toroq maqlugħin u ħadd ma jista' jidħol u joħroġ il-Gżira u, wara li jitlesta x-xogħol, Alla jaf x'diffikultajiet se jinqalgħu meta l-Gżira tkun maqsuma fi tnejn.

M'hemm l-ebda dubju li n- nies tal-Gżira huma nkwetati.

Mhux hekk biss, dan ix-xogħol se joħloq problemi kbar għall-parking għaliex ġo din it-triq ħadd ma jkun jista' jipparkja.

Apparti dan wara li tgħaddi din it-triq hemm il-ħsieb li jiġi żviluppat l-ex-stadium u jekk ma jeħdux ħsieb minn issa l-problema tal- parking tkompli tikber.

Jiena ngħidlek li biex minn Ta' Xbiex wieħed imur il-Gżira kif inhu propost it-traffic - u issa ngħid kif għax għandi mappa u 'il quddiem inpoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra - bilfors jispiċċa l-polyclinc b'uġigħ ta' ras!

Mr Speaker, wieħed irid jiftakar li Ta' Xbiex m'hemm xejn għax la hemm bank, la skola, la posta, la għassa u lanqas clinic.

M'hemm assolutament xejn u r-residenti għal kull ħaġa ta' xejn iridu bilfors jinżlu lejn in- naħa tal-Gżira biex jinqdew fl-affarijiet essenzjali ta' kuljum.

Kif inhu propost li ssir it-triq - u din ġiet approvata mill-planning authority mingħajr ma taw kas ta' l-ilmenti tan-nies - kważi se jkun impossibbli biex minn Ta' Xbiex tmur il-Gżira.

Biex tagħmel dan trid toqgħod tinżel l- Imsida u mbagħad titla' minn Rue D'Argens jew inkella trid toqgħod tgħaddi minn biżibilju ta' toroq u roundabouts biex fl-aħħar tassal Rue D'Argens.

Imbagħad hemm il-business community minn fejn se tgħaddi din it-triq.

Jien għamilt domanda parlamentari dwar dan u qaluli li fl-areas li jmissu mat-toroq hemm 148 post liċenzjat.

Dawn jinkludu banek, uffiċini ta' l- insurances, ħwienet tax-xorb, confectioneries, eċċ. Hemm minn kollox, saħansitra erba' pompi tal-petrol.

Meta staqsejt lill-Ministru Zammit Dimech jekk l-owners ta' dawn il-businesses humiex se jiġu kkumpensati sakemm jitlesta x-xogħol qalli li s-soltu l-gvern ma jagħmilx dawn l- affarijiet.

Jiġifieri dawn bye-bye!

Ma tkellem ħadd magħhom u sfortunatament lanqas impact assessment fuq kif se jiġu affettwati dawn il- businesses ma sar għax f'risposta għal domanda li għamilt lill-Ministru Zammit Dimech qal li ħadd m'hu se jitlef il-business tiegħu.

Kif jista' jkun ma titlifx il-business tiegħek meta inti se jkollok it-triq maqlugħa quddiemek għal tliet snin!

Ma jistax ikun, ħaġa impossibbli.

Jien ma nafx kif qed isiru l-affarijiet.

Fil-bidu tal-leġislatura għamilt mistoqsija parlamentari fuq din it-triq u qaluli li għadhom ma jafux kif inhi ġejja din it-triq.

Issa dawn ilhom jitkellmu disa' snin fuq dan il-proġett, mill-1990, u sa ftit ilu kienu għadhom ma jafux kif inhi ġejja din it-triq.

Imbagħad xi xahrejn wara erġajt staqsejt id-domanda u qalu li hemm tliet possibbiltajiet.

L-ewwel waħda kienet li ssir tunnel li tgħaddi minn taħt il-Gżira - din l-inqas waħda li tagħmel ħsara - pero' l-iktar waħda li hi definitely expensive.

It-tieni waħda kienet li jgħaddu triq oħra minn ġo St. George's Street; u issa ħarġu b'din il-proposta ta' triq ġdida.

Xahrejn wara erġajt staqsejt lill-ministru dwar kif inhu maħsub li se tiġi din it-triq u poġġa mappa fuq il-Mejda tal-Kamra, li anke dehret fil-gazzetti, jiġifieri din xi ħaġa ovvjament li kienet pubblika dak iż-żmien.

F'nofs Awissu l-kunsilli lokali ta' l-Imsida, ta' Ta' Xbiex u tal-Gżira rċevew traffic impact assessment mingħand il-planning authority magħmul mill-kumpannija MIDI, li miegħu kien hemm volumi ta' kotba.

Kien hemm xi tmien kotba b'mijiet ta' paġni - trid tkun professur biex tifhimhom! - tant hu hekk li l-kunsilli kellhom iqabbdu perit u inġinier li jifhmu f'dawn l-affarijiet.

Flimkien ma' dawn il-kotba kien hemm mappa li qiegħda hawn u nista' npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra.

Din il-mappa ħarġet mingħand il-MIDI, jiġifieri l-MIDI qed tgħid lill-gvern kif għandha ssir it-triq u kif se jiddawwar it-traffiku.

Dan kien f'nofs Awissu u l-planning authority riedet li l-kunsilli jgħidulhom x'jaħsbu fuq dan il-proġett sat-8 ta' Ottubru.

Mr Speaker, 15-il ġurnata ilu jien staqsejt lill-Ministru Ċensu Galea biex jgħidli eżatt kif inhi ġejja t-triq.

Il-ministru qal - u hemm domanda parlamentari fir-records ta' dan il-parlament - li għadhom ma ddeċidewx kif inhi ġejja din it-triq.

Staqsejtu wkoll jekk Testaferrata Street - illum hija two-way għax tista' tidħol u toħroġ kemm minn fuq kif ukoll minn isfel - hijiex se ssir one-way u l-Onor.

Galea qalli li m'hemm l-ebda pjan li Testaferrata Street issir one-way.

Erbat ijiem wara l-kunsilli jirċievu mappa li kif tħares lejha tinduna li nofs Testaferrata Street ġejja one- way.

X'inhu jiġri?

Min hu responsabbli ma jafx x'inhu jagħmel għax min jgħid mod u min jgħid mod ieħor.

Dawn it-toroq dawruhom b'tali mod u manjiera li biex tgħaddi minnhom, nerġa' ngħid, jaqbdek uġigħ ta' ras.

Barra minn hekk - u jkolli nirrepeti - se jkissru l-businesses kollha.

Hemmhekk għandek 148 persuna li jmexxu diversi businesses u magħhom jimpjegaw ħafna nies.

B'dan il-proġett dawn in-nies se jitilfu l-business tagħhom u jista' jkun li jintilfu ħafna mpjiegi.

Jiena niskanta kif lanqas biss sar assessment ta' kif dawn se jintlaqtu ħażin.

Dawn il-businessmen għamlu assoċjazzjoni u flimkien mal-kunsilli lokali għamlu l-istudji tagħhom at their own expense - meta dawn suppost saru mill-gvern - telgħu bihom quddiem il-planning authority - saħansitra tela' anke l-Kappillan, għax anke hu qed isib il-problemi - iżda dawn ma tawx kashom.

Lanqas it- traffic impact assessment min-naħa tal-gvern għadu m'hu lest.

Fuq dak li għamlet il-kumpannija MIDI qegħdin joqogħdu dawn.

Qabdu u approvaw l- outline ta' dik it-triq u whether you like it or not, hekk ġejja.

Issa l- planning authority tidħol biss biex tiddeċiedi fejn ġejjin it-traffic lights, fejn ġejja daqsxejn ta' zebra crossing u affarijiet bħal dawn.

Mr Speaker, jien ma naħsibx li huwa sewwa li dawn l-affarijiet isiru b'dan il-mod.

Din it-triq se tkisser lir-residenti tal-Gżira u lil dawk ta' Ta' Xbiex għax dawn iridu jużawha bilfors biex jagħmlu l-qadi tagħhom ta' kuljum.

Barra minnhekk se tkisser ukoll lin-nies tal-business u dan għal dejjem, mhux għal-lum jew għal għada biss.

Ma naħsibx li huwa sewwa li biex jinqdew il-ftit - qed nirriferi għal min hu involut fil-proġett ta' Manoel Island u Tigne - tiġi taqa' u tqum minn dawn in-nies kollha.

Jien m'għandi xejn kontra dan il-proġett u j'Alla jkun hawn l-iżvilupp kullimkien u j'Alla jaħdem kulħadd, pero' lanqas huwa sewwa li biex jinqdew erbgħa minn nies - u meta tara l-affarijiet kif saru mill-ewwel tifhem li dan qed isir biex jinqdew erbgħa minn nies - tkisser lil kulħadd.

Min għandu daqsxejn sens komun jaf li kif inhi ppjanata din it-triq se tkisser lil kulħadd.

S'issa għadu ma sarx diskors bis-serjeta'.

Ħadd m'hu qed jagħti kas ta' xejn, kulħadd bil-blindfold u kulħadd jgħidlek li din it- triq trid issir bilfors.

Mr Speaker, jien qed nitkellem f'dan il-parlament biex forsi xi ħadd jiftaħ għajnejh u l-affarijiet isiru bis-serjeta'.

Jista' jkun li din it- triq hemm bżonnha u trid issir pero' għallinqas għatu kas ta' x'qed jgħidu n-nies tal-business u l-kunsilli lokali, li ngħaqdu flimkien u taw anke eżempji ta' kif tista' tiġi rranġata din it-triq u fejn jistgħu jsiru jsiru junctions.

Ħadd ma jagħti kas xejn, kulħadd mgħammad - qisu għandek it-Titanic qabel ħabat ma' l-iceberg - bla kontroll ta' xejn.

Din se tkun ta' tbatija kbira għan-nies tal-Gżira u ta' Ta' Xbiex u se tkisser ħafna businesses li hemm fil-lokal.

Jien nixtieq li qabel ma jibda x- xogħol dawn l-affarijiet jeħduhom into consideration u jitkellmu bis- serjeta' u jaraw x'għandhom xi jgħidu n-nies.

Mhux sew li wara li tkun bgħatt għalihom biex jagħtu l-veduti tagħhom u wara li jkunu għamlu ġimgħat jistudjaw l-affarijiet, fi split of a second inti taqbad u tiddeċiedi x'għandu jsir.

Huwa ovvju li d-deċiżjonijiet dwar din it-triq ilhom li ttieħdu.

Mr Speaker, nitlob il-permess biex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra id- dokumenti li rriferejt għalihom aktar kmieni fid-diskors tiegħi.

MR SPEAKER: Hawn permess biex l-Onor.

Vassallo jpoġġi dawn id-dokumenti fuq il-Mejda tal-Kamra?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ADRIAN VASSALLO: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport li sar f'Settembru 1999 mill-assoċjazzjoni tas-sidien ta' Triq Testaferrata, il-Gżira, flimkien mal-Kunsilli Lokali ta' Ta' Xbiex, l- Imsida u l-Gżira dwar l-implikazzjonijiet tal-proposti tal-link road li se ssir fil-Gżira; u pjanti tat-toroq ta' dawk l-inħawi.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla t-Tlieta, 12 ta' Ottubru, 1999 fis- 6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

OPM - REFURBISHMENT

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 8179?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirriferi l-Onor.

Membru għat-tweġiba li tajt numru 8179 f'Seduta Nru 138.

TNEĦĦIJA TA' LEVIES - PREZZIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk sarx studju mill-Gvern Malti dwar x'se jkun l- effett fuq il-prezzijiet tal-prodotti essenzjali bit-tneħħija tal-levies?

Jekk sar, jista' l-Ministru jgħid x'fih ir-rapport kif ukoll ippoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra?

Jekk ma sarx rapport f'dan is-sens, x'inhi r-raġuni?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf l-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

CROWN PLAZA HOTEL - RESTAURANT BIG BLUE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm laħqet l-ispiża biex sar il-bini tar-restaurant Big Blue fil-Crown Plaza Hotel?

Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex veru jew le li dan l-aħħar żviluppat ħsara mmensa fl-art u fis- sistemi tad-drenaġġ ta' l-imsemmi restaurant?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid x'inhi r-raġuni li wasslet għal din il-ħsara u min kien responsabbli għax-xogħol?

Jista' jgħid ukoll min se jirrimedja għal din il-ħsara?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-ħsara li għaliha qed issir riferenza kienet waħda minima kawżata fil-paviment minħabba l-umdita'.

L- ispiża għall-Air Malta biex tissewwa din il-ħsara hija stmata li tlaħħaq madwar Lm150.

Ix-xogħol ta' paviment sar mid-ditta Property Maintenance Limited.

Ma naħsibx li jkun fl-aħjar interess kummerċjali tal-kumpannija jekk nagħti t-tagħrif mitlub fl-ewwel parti tal-mistoqsija.

PBS - PROGRAMM LIDO

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li programm televiżiv fuq il-PBS Lido li jittela' mill-Crown Plaza Hotel qiegħed jiġi mistieden kok minn barra l-lukanda, minflok jintużaw is-servizzi tal-kokijiet ta' l- istess lukanda?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma jirriżultalix li l-għażla tal-kok għall-programm televiżiv issir mill-lukanda msemmija.

Il-Public Broadcasting Services li xxandar dan il-programm ma tiffurmax parti mid-dekasteru tiegħi u għaldaqstant m'iniex f'pożizzjoni li nagħti tweġiba.

STRASBOURG - DELEGAT PERMAMENTI GĦALL-UNESCO

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Peress li d-delegat permanenti għall-UNESCO joqgħod normalment Strasbourg, fejn huwa wkoll ir-rappreżentant permanenti Malti, jista' l- Ministru jgħid bid-dettal jekk barra mis-salarju, jitħallasx mill-gvern spejjeż ta' trasport, taxis, ospitalita' eċċ?

ONOR.

JOE BORG: Ir-rappreżentant permanenti ta` Malta għall-Kunsill ta` l-Ewropa fi Strasbourg, li mid-19 ta` Mejju 1999 huwa ukoll delegat permanenti għall-UNESCO Pariġi, jitħallas salarju wieħed għaż-żewġ funzjonijiet.

Rigward spejjeż, l-ambaxxati kollha għandhom cost centre u jiġu lilhom allokati fondi biex jitħallsu spejjeż varji konnessi ma` l-operat ta` l- ambaxxata, bħalma huwa trasport, taxis, ospitalita' u spejjeż oħra assoċjati mad-day-to-day running ta` l-ambaxxata.

F`dan il-każ partikolari, mid-19 ta` Mejju sal-21 ta` Lulju 1999 saru dawn l-ispejjjeż konnessi ma` xogħol ta' l-UNESCO:

Trasport LM 52.08 Taxis LM 75.03 Ospitalita' LM 164.25

ĊENTRU ĦIDMA SOĊJALI - PHONE CARD

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li fiċ-Ċentru Ħidma Soċjali hemm il-phone card li tintuża minn persuni għomja bil-ħsara u minkejja li ilha tiġi rrapportata għal dawn l- aħħar ġimgħat baqgħet ma ssewwietx, jista' l-Ministru jara li jirrimedja/jikkordina dan il-bżonn?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-Maltacom ħadet il-passi meħtieġa biex il-ħsara msemmija tissewwa.

WIED IL-QLEJJA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tax-xogħlijiet li saru fuq il- proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejja mill-5 ta' Settembru 'l hawn?

Kemm intnefqu flus f'dawn ix-xogħlijiet u kemm saru laqgħat mad- diriġenti Taljani ta' Bari li huma l-konsultenti tal-proġett?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mill-5 ta' Settembru sa l-aħħar ta' Ġunju 1999 saru dawn ix-xogħolijiet fuq il-proġett ta' Wied il-Qlejgħa:

F'Settembru sar tindif ġenerali u tħammil wara d-diega ta' Wied Għomor u tħammil ieħor konness mal-bini tas-slieħi li ġew irranġati.

B'kollox inbnew:

171 Gabjuni ta' 2 x 1 x 1 metri 4.5 Materassi ta' 4 x 2 x .23 metri

F'Ottubru kompla t-tindif u tħammil fit-tieni parti tal-proġett kif ukoll ġiet imnaddfa mill ġdid l-ewwel diega li nbniet fl-ewwel parti tal-proġett li ntliet bin-naqal wara l-maltemp.

F'dan ix-xahar inbnew: 23 Gabjuni 2 x 1 x 1 metri 12 Gabjuni 1.5 x 1 x 1 metri 19 Gabjuni 3 x 2 x .5 metri

F'Novembru kompla t-tħammil u tindif u nbniet selħa bis-sistema tat- terramesh.

B'kollox intużaw: 24 unit ta' Terramesh 4 x 4 x 2 x .5 8 Gabjuni 2 x 1 x 1 metri

F'Diċembru, Jannar u Frar ix-xogħol kellu jieqaf peress li l-inġenji ma setgħux jidħlu fil-wied.

F'Marzu beda jsir xi xogħol żgħir fejn inbnew 15 il-gabjun 2 x 1 x 1 metri.

F'April spiċċa t-tender li kellu l-kuntrattur fejn bena 69 gabjun 2 x 1 x 1 metri.

F'Mejju u Ġunju ma sarx xogħol pero' saru preparazzjonijiet biex tkun tista' toħroġ tender ġdida għax-xogħol li fadal.

Bejn Settembru u Diċembru tneħħew mill-wied 146 trakkijiet ta' materjal.

Il-ħamrija ngħatat lill-bdiewa u l-ġebel intrefa' biex jerġa' jintuża.

Dawn ix-xogħolijiet swew: Inġenji u fuel : Lm5,688 Gabjuni u Terramesh: Lm14,994

F'Novembru u Diċembru kien hawn żewġ delegazzjonijiet minn Bari għal diskussjonijiet dwar il-proġett.

PITKALIJA - DULLIEGĦ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8239, jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra għaliex ma ġie esportat ebda dulliegħ lejn il- pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea?

X'kuntatti saru fil-fatt mill-5 ta' Settembru 'l hawn sabiex jiġi esportat dan il-prodott?

Fejn saru, meta u x'kienu r-riżultati?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma kien hemm ebda talba għall-esportazzjoni tad- dulliegħ.

Intopp ewlieni għall-esportazzjoni tad-dulliegħ lejn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea huwa bla dubju d-dazju li dan iħallas biex jidħol fl- Unjoni. fl-1996 Gvern Nazzjonalista kien ottjena kwota ta' dulliegħ bla dazju, iżda minnħabba li l-Gvern Laburista kien iffriża l-applikazzjoni l- ftehim ma seħħx u n-negozjati għandhom jibdew mill-ġdid.

PITKALIJA - ĦAWĦ FRISK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet il-kwantita' u l-prezz ta' ħawħ frisk fil-pitkalija ċentrali għall-istaġun tas-sena 1997, 1998 u 1999?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ħawħ

Sena Piż (Kgs) Valur Prezz Medju 1997 552,623 181,903.74 32.92 1998 610,689 193,861.18 31.74

Peress li l-istaġun ta' din is-sena (1999) għadu ma għalaqx, l- informazzjoni relattiva tingħata aktar tard.

DIPARTIMENT TAL-BIEDJA U SAJD - UNJONI EWROPEA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru laqgħat mal-koperattivi tal- bdiewa, sajjieda u raħħala u produtturi sabiex il-Ministeru jinfurmahom bl- iżviluppi li qed ikollhom l-uffiċjali tad-Dipartiment tal-Biedja u Sajd dwar l-applikazzjoni ta' sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

Meta saru u x'rapporti tqassmu?

X'kienet ir-reazzjoni tal-koperattivi għal dawn ir-rapporti u/jew tagħrif?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Qed jitħejja programm ta' laqgħat mal-koperattivi tal-bdiewa u raħħala sabiex il-produtturi fil-qasam ta' l-agrikoltura jiġu nfurmati dwar l-opportunitajiet u l-isfidi li toffri sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

BDIEWA/SAJJIEDA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn bdiewa u sajjieda full-time u part-time llum?

Kemm ħareġ flus il-gvern f'forma ta' għajnuna finanzjarja lill-bdiewa u sajjieda, sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

NINU ZAMMIT: In-numru ta' bdiewa u sajjieda rreġistrati full-time ma' l-E.T.C. huma 2515.

Hemm 1,569 sajjieda part-time reġistrati mad-Dipatiment tas-Sajd.

Skond iċ-ċensiment ta' l-agrikoltura ta' l-1991 hemm 21,418 bdiewa part-time.

L-għajnuna finanzjarja lill-bdiewa u s-sajjieda li ħareġ il-gvern f'dawn l-aħħar ħames snin kienet hekk:

1995 Lm 53,363.29 1996 Lm144,077.95 1997 Lm 83,847.48 1998 Lm 66,477.50 1999 Lm 29,511.39 (sal-lum).

Il-figura ta' l-1999 tirrifletti l-ħlasijiet li saru matul is-sena sal- lum, il-parti l-kbira jikkonsistu f'sussidju fuq interessi ta' self mill- banek.

Barra dan il-ħlas, il-gvern approva wkoll għajnuna ta' Lm50,000 bħala kumpens għall-ħsarat tal-maltempata ta' l-1998.

FROTT/ĦXEJJEX/ĦUT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' frott, ħxejjex u ħut importat din is-sena?

Kemm kien il-valur ta' dawn il-prodotti?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Dwar l-ammont ta' frott u ħxejjex importati din is- sena nirreferi lill-Onor.

Interpellant għall-mistoqsija parlamentari numru 9422.

Statistika dwar il-valur ma tinżammx mid-Dipartiment ta'l-Agrikoltura iżda mid-Dipartiment ta'l-Istatistika.

L-ammont ta' ħut importat sa Settembru 1999 huwa hekk: Kilos Lm Ħut Friżat 1,463,315 1,591,254 Ħut Frisk 15,546 64,200 _____________________________________________ Total 1,478,861 1,655,454

ĦUT - ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie esportat ħut u/jew ħlejjaq oħra tal-baħar is-sena l-oħra u din is-sena?

Kemm minn dan kien ħut mill-fish farms u kemm kien ħut maqbud mill-baħar?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l- esportazzjoni għas-snin 1998 u 1999 (sa Awissu) hija kif isegwi hawn taħt:

| |1998 |1998 |1999 | | | | |(sa | | | | |Awissu)| |Ħut maqbud |130,15|127,10|115,062| |mill-baħar |6 |5 | | |Fish Farm |1,852,|1,413,|1,235,0| | |000 |149 |00 |

AFM - SULDATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk is-suldati humiex se jkunu fuq sleep in, jiġifieri jorqdu fil-barracks u mhux id-dar f'xi jiem lejn l-aħħar tas-sena?

Jekk iva, meta u għaliex inħasset din il-ħtieġa?

Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk din il-miżura tolqotx lill-uffiċjali u jekk iva, mil-liema rank 'l isfel?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab infurmat li permezz ta' direttiva maħruġa fis-27 ta' Awissu 1999, il-membri tal-Forzi Armati ġew avżati li matul il-perijodu bejn l-24 ta' Diċembru 1999 u l-4 ta' Jannar 2000, mhux se jintlaqgħu talbiet għal leave, dan peress li ġie deċiż li għall- perijodu msemmi, partikolarment minħabba xi problemi li forsi jistgħu jinqalgħu b'konnessjoni mal-millenium bug, aħjar ikun hemm preżenti għax- xogħol l-ogħla numru ta' suldati.

Ma hemm l-ebda ħsieb li s-suldati jinżammu sleeping-in jekk mhux għax verament ikun hemm il-ħtieġa assoluta għal dan.

Id-direttiva tapplika għal kull membru ta' l-Armata.

AFM - MEMBRI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hemm membri tal-Forzi Armati li għandhom trade illum?

X'inhu r-rank tagħhom?

Kemm hemm minnhom li qed jagħmlu xogħol mhux konness mat-trade li għandhom.

Min ikun bit-trade jieħu xi allowance jekk juża t-trade waqt xogħolu?

Hemm xi suldati li m'humiex jagħmlu xogħol konness mat-trade tagħhom u qed jieħdu l-allowance xorta?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni li ntalbet mill-Onor.

Interpellant qed tinġabar u risposta tingħata f'seduta oħra.

AFM - SULDATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn suldati li għandhom xi tip ta' dekorazzjoni jew midalja llum?

X'tip ta' dekorazzjoni jew midalja tista' tingħata lill- membri ta' l-Armata llum?

Kemm hawn persuni f'kull tip divers ta' dekorazzjoni u x'inhu r-rank tagħhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Bħal kull ċittadin ieħor, il-membri ta'l- Armata jistgħu jkunu eliġibbli għal dekorazzjonijiet u midalji oħra, dejjem skond l-Att dwar Ġieħ ir-Repubblika (Att Numru XXIX ta l-1975).

Iżda qiegħed nassumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirreferi primarjament għall-Midalja għal Servizz Twil u Effiċjenti li l-għoti tagħha huwa regolat skond l-att imsemmi.

B'kollox hemm 297 membru li għadhom iservu fl-Armata li ngħataw il- Midalja għal Servizz Twil u Effiċjenti jew il-Clasp/s skond kif muri fil- lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

Minbarra dan, kull għotja ta' dekorazzjoni jew midalja oħra, anke minn xi Stati barranin, tiġi dejjem ippublikata fil-Gazzetta tal-Gvern kif stipulat fl-istess att imsemmi.

EU - IMPORTAZZJONI/ESPORTAZZJONI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk ir-regolamenti li jikkontrollaw l- importazzjoni l-esportazzjoni u li m'humiex konformi ma' l-acquis communautaire ta' l-Unjoni Ewropea u li ġew diskussi fl-iscreening session li nżammet fis-27 ta' Settembru, 1999 fi Brussels?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant tagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

EU - ARMI TAN-NAR

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'ġie diskuss eżatt fl-iscreening session fis-27 ta' Settembru, 1999 fi Brussels rigward l-armi tan-nar, eċċ.?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

EU - PRICE CONTROL REGULATIONS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-price control regulations li ddiskutiet id-delegazzjoni Maltija waqt l-iscreening session li saret fis-27 ta' Settembru, 1999 fi Brussels u li kif ġie mħabbar huma konformi ma' dawk ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Waqt l-iscreening session li saret fis-27 ta' Settembru, 1999 fi Brussels saru referenzi miż-żewġ naħat dwar il-liġijiet rispettivi.

Dwar il-kontroll tal-prezzijiet ġie mfisser li r-regolamenti eżistenti japplikaw kemm fuq affarijiet importati kif ukoll fuq dawk lokali.

Ma jidhirx li hemm xi diffikultajiet partikulari sabiex il-liġijiet Maltin ikunu konformi ma' l-acquis.

EU - PUBLIC PROCUREMENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk li ġew imsejħa bħala differenzi żgħar bejn il-liġijiet tagħna u dawk ta' l-acquis waqt il-laqgħa ta' l- iscreening fi Brussels li nżammet it-Tnejn, 27 ta' Settembru 1999, dwar il- qasam tal-public procurement u l-amministrazzjoni ta' dawn ir-regoli?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li b`mod ġenerali l- proċeduri tagħna rigward procurement huma in-line ma` dawk ta` l-Unjoni għar-raġuni li aħna nipprattikaw sistema ta` opening tendering u ma napplikaw l-ebda diskriminazzjoni.

L-aktar żewġ punti li jeħtieġu attenzjoni huma l-proċeduri li qed jużaw dawk li jissejħu public authorities u public undertakings kif definiti fid- direttivi fis-sens li għad irid jiġi stabilit liema minnhom (minbarra dawk li diġa' qed jagħmlu hekk) iridu japplikaw il-proċeduri stabiliti fil- Public Service (Procurement) Regulations 1996 u liema le.

Aspett ieħor ta` mportanza li jrid jiġi studjat huwa l-kwestjoni tar- rimedju li jrid jingħata lit-tenderers li jħossu li tkun qed issir xi inġustizzja magħhom.

Aħna diġa' għandna proċedura simili li ħadmet u għadha qed taħdem tajjeb, pero` jidher li jenħtieġ xi tibdil biex tiġi kompletament konformi ma` dik li tesiġi l-Unjoni Ewropea.

Apparti dawn iż-żewġ fatturi prinċipali, li jibqa` huma dettalji ta` natura amministrattiva li mad-daqqa ta`għajn ma jidhirx li huma ta` xi diffikulta' kbira.

EU - PUBLIC PROCUREMENT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid b'liema mod l-acquis communautaire taqsam ir- regolamenti tal-public procurement, kif ġew imfissra waqt is-sessjoni ta' l- iscreening li nżammet fi Brussels nhar it-Tnejn, 27 ta' Settembru, 1999?

ONOR.

JOHN DALLI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex tispjega aħjar x`informazzjoni qed titlob u cioe` jekk hux qed tirreferi għall-oqsma partikolari li għalihom japplikaw direttivi speċifiċi ta` l-Unjoni Ewropeja jew inkella hux għall-mod kif inhuma mqassma d-direttivi nfushom.

L-Onor.

Interpellant tifhem li l-mistoqsija li qed tagħmel tista` tinvolvi ħafna xogħol biex tingħata tweġiba u għalhekk ikun tajjeb li tiċċaraha aktar.

EU - KUNTRATTI PUBBLIĊI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma t-threshold limits li jaqgħu taħt ir- regolamenti tal-kuntratti pubbliċi li jaqgħu taħt ir-regolamenti tal-public procurement, kif spjegati waqt is-sessjoni ta' l-screening li saret fi Brussels, nhar it-Tnejn 27 ta' Settembru, 1999?

ONOR.

JOHN DALLI: Mingħajr ma nidħol f`dettalji żejda (li pero` nista` nagħti aktar `il quddiem) ninforma lill-Onor.

Interpellant li b`mod ġenerali l-valuri tat-thresholds li jiddeċiedu jekk kuntratti jaqgħux jew le taħt id-direttivi ta` l-Unjoni Ewropeja huma kif ġej:

Settur Pubbliku:

Supplies Servizzi Xogħlijiet

Lm72,000 Lm72,000 Lm2,760,000

Setturi ta` l-Enerġija, Ilma u Trasport:

Supplies Servizzi Xogħlijiet

Lm205,000 Lm205,000 Lm2,556,000

Setturi ta` telekomunikazzjoni

Supplies Servizzi Xogħlijiet

Lm307,000 Lm307,000 Lm2,556,000

Il-figuri qed nagħtihom f`liri Maltin biex jinftehmu aħjar u huma maħduma skond ir-rati tal-kambju tat-30 ta` Settembru 1999.

Irrid ngħid ukoll li d- direttivi ta` l-Unjoni Ewropea fihom thresholds oħra fejn għandhom x`jaqsmu notifikazzjoni bil-quddiem tal-valur tal-kuntratti ippjanati matul is-sena finanzjarja hekk li entitajiet pubbliċi jridu, fil-bidu tas-sena finanzjarja tagħhom, jinnotifikaw lil kulħadd jekk matul dik is-sena jkunx beħsiebhom joħorġu kuntratti għal prodotti, servizzi jew xogħolijiet partikolari li l-valur totali tagħhom ikun stmat li jaqbeż il-figuri li ser nagħti:

Settur Pubbliku:

Supplies Servizzi Xogħlijiet

Lm383,000 Lm383,000 Lm2,760,000

Setturi ta` l-Enerġija, Ilma, Trasport u Telekomunikazzjoni

Supplies Servizzi Xogħlijiet

Lm383,000 Lm383,000 Lm2,556,000

F`dan l-istadju nħoss li tajt l-informazzjoni bażika li qed titlob l-Onor.

Interpellant.

LONDRA - DELEGAZZJONI MALTIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti lista sħiħa tad-delegazzjoni Maltija li ħadet sehem fl- investment promotion seminar ta' l-MDC li sar fil-bini tas-CBI f'Londra dan l-aħħar?

Jista' l-Prim Ministru jelabora aktar dwar l-emendi proposti għal IDA li huwa aċċenna għalihom fid-diskors tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Investment Promotion Seminar li sar f'Londra nhar it-30 ta' Settembru 1999 kien organizzat mill-Malta Development Corporation flimkien mal-Confederation of British Industries.

Minħabba l- importanza ta' din l-attivita', li kellha l-iskop ewlieni li tattira investiment lejn Malta minn fost il-membri tas-CBI u organizzazzjonijiet oħra, jien indirizzajt dan is-seminar.

Ipparteċipaw fis-seminar il-Ministru għas-Serviżżi Ekonomiċi, l-Onor Josef Bonnici, ic-chairman ta' l-MDC, is-Sur Francis Vassallo u l-ko- ordinatur fl-Investment Promotion Section ta' l-MDC, is-Sur Mario Galea.

Il-Ministru tal-Finanzi, l-Onor John Dalli, li kien ġej lura Malta minn laqgħat ta' l-IMF, għamel l-arranġamenti wkoll biex ikun preżenti għas- seminar.

L-assistent personali tiegħi, is-Sur Richard Cachia Caruana, akkumpanjani fuq din iż-żjara li kienet tinkludi wkoll taħdidiet fi Brussels.

L-emendi proposti għall-Industrial Development Act qegħdin preżentament jiġu eżaminati u diskussi.

Kif tkun finalizzata din il-fażi, l-emendi jiġu preżentati lill-Parlament għad-diskussjoni fiż-żmien opportun.

SPTAR SAN LUQA - TOBBA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid fiex wasal il-każ tat-tobba ta' St. Luke's li nqabdu skartati minn xogħolhom?

Veru li f'ħafna każi se jitmewtu l-passi li kienu se jittieħdu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-każijiet ta' dixxiplina kontra tobba li qed jirreferi għalihom l-Onor.

Interpellant qed jiġu trattati bl-istess mod li jiġu trattati każijiet ta' dixxiplina oħra.

QRATI - TRAFFIKANT TAD-DROGA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-inkjesta dwar it-traffikant tad- droga Libjan li ħarab minn Sir Paul Boffa Hospital ingħalqitx?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nitlob lill-Onor.Interpellant iressaq il-mistoqsija tiegħu lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - SPEED CAMERAS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm u fejn hu maħsub li jiġu stallati speed cameras?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li huwa maħsub li l-ispeed cameras jintużaw f'toroq prinċipali.

Infurmat ukoll li hemm tender pendenti fuq dan is-suġġett, u għalhekk ma naħsibx li jkun għaqli li jingħata aktar tagħrif f'dan l-istadju.

PA - BINI MINGĦAJR PERMESS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jibnu mingħajr permess il-fond mikri lilhom mill-gvern, sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

TONIO BORG: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BENEFIĊĊJI TAL-QGĦAD

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inqabdu persuni jieħdu l-benefiċċji tal-qgħad u jaħdmu fl-istess ħin, sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

KARTI ROŻA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inħarġu karti roża sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' karti roża li nħarġu f'dawn l-aħħar ħames snin huwa kif ġej:

1994 5631 1995 5292 1996 4710 1997 4867 1998 4822

PENSJONI TA' L-INVALIDITA'

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm inħarġu persuni b'pensjoni ta' l-invalidita' għall-ewwel darba, sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni li talab l-Onor.

Interpellant tinsab fit-tabella kif ġej:

Tabella A - Pensjonijiet ta' l-Invalidita' ġodda

SENA NUMRU TA' PENSJONANTI

1994 425 1995 678 1996 770 1997 637 1998 964

GĦAJNUNA GĦALL-MARD

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ingħataw għajnuna għall-mard għall-ewwel darba persuni, sena b'sena, f'dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fil-każ ta' benefiċċji mhux kontributorji, id- dritt għall-benefiċċju jiddependi, fost affarijiet oħra, mit-test tal- mezzi.

Għalhekk numru ta' benefiċċjarji minn żmien għal żmien jistgħu jitilfu dan id-dritt u mbagħad jerġgħu jikkwalifikaw xi żmien wara.

Fiċ- ċirkostanzi ma tinħassx il-ħtieġa li tinżamm statistika ta' kemm benefiċċjarji għall-għajnuna għall-mard tħallsu għall-ewwel darba.

SEA FLY FERRIES LTD. - KATAMARRAN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru W33?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-mistoqsija parlamentari numru W33 ġiet mgħoddija lill-Onor.

Membru fl-20 ta` Awissu, 1999.

KONSULENTI TEKNIĊI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-konsulenti tekniċi li qed jaħdmu fuq ir-raft ta' leġislazzjoni marbuta ma' affarijiet tal-konsumatur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Id-draft tal-leġislazzjoni marbuta ma' affarijiet tal-konsumatur huwa fdat f'idejn task force li hija komposta minn Dr. David Fabri, Dr. Paul Edgar Micallef, Dr. Michael Tanti Dougall, is-Sur Adrian Muscat Inglott u s-Sur Antoine Grima.

MALTACOM - CHAIRMAN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid fid-dawl tat-tneħħija ta' Tony Meilaq minn chairman tal-Maltacom u l-proċess ta' liberalizzazzjoni, x'inhuma t- timeframes tal-gvern biex issseħħ il-liberalizzazzjoni?

Jikkonferma li l-gvern beħsiebu jibda jilliberalizza ċerti servizzi tal- Maltacom, fosthom l-internet, qabel is-sena 2003?

Hemm xi ħsieb li l-gvern ineħħi l-monopolju tal-Maltacom fil-qasam tat- telefonija?

Jekk iva, meta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bħalma wieħed jista' jara li qed jiġri kważi f'kull pajjiż ieħor; il-gvern qiegħed iħares lejn il-liberalizzazzjoni fis-settur tat-telekommunikazzjoni bħal żvilupp importanti ħafna għall-bqija ta' l- ekonomija fejn ħafna mill-attivita' ekonomika llum tiddependi minn aċċess għal mezzi moderni ta' telekommunikazzjoni.

Kif diġa' stqarr iktar minn darba, il-gvern qed iħares lejn is-servizz ta' telefon ċellulari (mobile phone) bħala l-ewwel servizz ta' telekomunikazzjoni li ser jiġi liberalizzat.

Inizjalment dan ser isir billi jinħoloq spazju għal żewġ operaturi, il-Vodafone u il-Mobile, sussidjarja tal-Maltaocm.

Dan għandu jseħħ mis-sena li ġejja.

Kif diġa' tħabbar ukoll, il-gvern qiegħed bħalissa iħares b'mod wiesa' lejn is-settur tat-telekommunikazzjoni sabiex ifassal strateġija globali għal-liberallizzazzjoni ta' dan is-settur.

SAĦĦA - WASTE TA' L-ISPTARIJIET

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Billi l-Ministru fl-aħħar ġimgħat semma l-użu tal-microwave bħala metodu li se jiddaħħal għat-trattament tal-waste ta'l-isptarijiet, jista' jgħid:

(1) Din is-sistema hijiex intiża bħala t-trattament aħħari tal-hospital waste jew jekk hux parti minn proċess ieħor ta' trattament?

(2) Jekk se jintuża bħala trattament aħħari fejn mistenni jintrema' l- prodott finali?

(3) Liema sptarijiet kbar madwar id-dinja jużaw is-sistema tal-microwave bħala trattament finali?

(4) Is-cytotoxics se jiġu pproċessati fis-sistema tal-microwave?

(5) Mistenni li jkun hemm effluents fl-arja, jekk fl-affermattiv, kif se jiġu ttrattati?

(6) Din is-sistema ta' microwave titlob ammont ta' ilma biex titħaddem?

Jekk fl-affermattiv, x'inhu l-volum kuljum?

(7) Partijiet mill-iġsma se jingħaddu mill-istess proċess?

Huwa etikament korrett li tintuża din is-sistema jekk il-prodott finali se jintrema' f'xi miżbla?

8) Kemm mistennija tkun l-ispiża rikorrenti biex titħaddem b'mod effiċjenti din is-sistema?

9) Għaliex intgħażlet din is-sistema meta f'pajjiżi Ewropej jużaw sistemi aktar effiċjenti u irħas biex jintrema' l-hospital waste?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Is-sistema tal-microwave hija intiża sabiex tipproċessa skart kliniku li jista' jkun mikrobijoloġikament ikkontaminat u permezz ta' disinfettazzjoni termika jġibu fi stat li ma jkun ta' ebda periklu infettiv.

Għaldaqstant il-proċess huwa wieħed aħħari fis-sens li skart kliniku, wara li jiġi pproċessat ikun jista' jiġi mormi f'miżbla mingħajr ebda perikolu ambjentali.

Is-sistema tal-microwave ġiet żviluppata ġewwa l-Istati Uniti sabiex tikkonforma mal-leġislazzjoni iebsa ta' waste management ta' dan il-pajjiż u tintuża f'madwar 50 faċilitajiet differenti mxerdin madwar il-pajjiż kollu.

Dawn is-sistemi qed jinxterdu b'mod mgħaġġel f'pajjiżi oħrajn, inkluż il-Ġappun u l-Ewropa, fejn anke ġiet mogħtija is-CE mark.

Is-sistema ma tipproduċix effluents fl-ambjent, tant li ġewwa l-Ingilterra għaddiet mit-testijiet kollha tad-Department of Environmental and Consumer Services, Enfield.

Il-volum ta' l-ilma li hemm bżonn huwa minimu.

M'hijiex l-intenzjoni tad-Dipartiment tas-Saħħa li appendiġi umani wara operazzjonijiet jgħaddu minn dan il-proċess u dawn ser ikomplu jiġu midfuna ġewwa ċimiterju.

Is-sistema tal-microwave ma ipproċessax skart farmaċewtiku u ta' cytotoxics li madanakollu jikkostitwixxu anqas minn wieħed fil-mija ta' l- iskart domestiku.

Sistemi alternattivi ta' proċessar ser jiġu żviluppati għal dan it-tip ta' skart.

L-għażla ta' din is-sistema ġiet ibbażata fuq is-safety record ambjentali ta' dawn is-sistemi u l-ispejjeż kapitali u rikorrenti li, kontra l- impressjoni ta' l-Onor.

Membru, huma ferm anqas mis-sistemi tradizzjonali ta' l-incineration jew autoclaving użati f'pajjiż Ewropej tant li numru ta' faċilitajiet fejn l-inċineraturi qed jitneħħew minħabba eta' jew riskju ambjentali qegħdin jaqilbu għall-microwave.

Jekk l-Onor.

Interpellant huwa konvint li f'pajjiżi Ewropej jużaw sistemi kif jintrema l-hospital waste b'mod iktar effiċjenti u irħas, nitolbuh jikkomunikahom lid-dipartiment.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru totali ta' studenti subien u bniet separatament li qed jattendu skejjel: (1) ta' l-Istat; (2) tal-Knisja; u (3) Privati?

Kif inhuma mqassma f'kindergarten, primarji, sekondarji, eċċ.?

Kemm hemm fis-Sixth Form ta' kull kategorija ta' skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni li inti tlabt ma tistax tiġi provduta għalissa minħabba li l-istatistika għal Ottubru 1999 għadha qed tinġabar.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru totali ta' għalliema li bħalissa qed jgħallmu fl-iskejjel: (a) ta' l-Istat; (b) tal-Knisja; (c) tal-privat?

Fil- każ ta' l-iskejjel ta' l-Istat, jeżistu vakanzi bħalissa?

F'liema suġġetti?

F'liema livell, primarji, sekondarji, eċċ.?

ONOR.

QRATI - NUMRU TA' ĠURATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Peress li fil-Gazzetta tal-Gvern tat-30 ta' Awissu ngħatat il- lista tal-ġurati, jista' l-Ministru jgħid kif inhu possibbli li jidhru kważi l-impjegati kollha tal-Bank of Valleta fil-lista?

Kif jiġi deċiż min jiddaħħal fil-lista tal-ġurati?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ngharraf lill-Onor.

Interpellant li huwa l-bord tal- ġurati li kull sena japprova numru ta` ismijiet ta` persuni li fl-opinjoni taghhom ikunu tajbin biex iservu ta` ġurati fil-Qorti Kriminali.

Dan il- bord, li huwa kompost minn żewġ maġistrati, il-kummissarju tal-pulizija u r- reġistratur tal-qorti, jiltaqa` ghal dan il-ghan f`Awissu ta` kull sena, skond kif provdut bid-dettal fl-Artikolu 605 tal-Kodiċi Kriminali.

MALTACOM - ISHMA FIL-KUMPANNIJA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw ishma fil-Maltacom l- impjegati tal-kumpnanija?

Jikkonferma l-Ministru li mpjegati li rtiraw mill-kumpannija qed jingħataw ishma anqas minn dak imwiegħed?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Meta f'Ġunju tas-sena l-oħra l-gvern ipprivatizza 40% ta' l-ishma tal-Maltacom mill-20% li kienu nbiegħu f'Malta kienu ġew allokati.

(a) 3,039,315-il sehem lill-Maltacom Employees Foundation bil-prezz li kellu skont ta' 10%; u

(b) 2,026,210 sehem lill-impjegati tal-kumpanija u lid-diretturi bi prezz li kellu skont ta' 5% ishma li ma tteħdux f'din l-aħħar skema ġew allokati lill-pubbliku u mibjugħa bil-prezz regolari ta' 90ċ-il wieħed.

Biex tkun tista' tħallas għal dawn l-ishma, il-fondazzjoni ngħatat self bla imgħax mill-gvern, permezz ta' kuntratt li sar fl-10 ta' Ġunju 1998, ta' Lm2,735,383.50.

Għal għaxar snin il-fondazzjoni hija eżentata milli tibda trodd din is-somma ħalli hekk tkun tista' tiġi fuq saqajha.

Wara l-għaxar snin, il-fondazzjoni tibda tħallas lura dan is-self mid-dividends li tagħti l-kumpannija kull sena.

L-assi tal-fondazzjoni llum jikkonsistu biss fid-dividend li l-kumpanija ħarġet f'April ta' din is-sena, li minnu jridu jitnaqqsu l-ispejjeż bħalma huma s-servizzi professjoni ta' awdituri.

Kull impjegat tal-Maltacom li kien fuq il-kotba tal-kumpanija fit-28 ta' Mejju huwa ntitolat li jirċievi 20 unit flimkien ma' unit oħra għal kull għaxar snin servizz.

Skond il-bye-laws tal-fondazzjoni, benefiċjarju li ttermina l-impjieg mal-Maltacom jista' jsarraf il-units li jkollu skond in-net assset value tal-fondazzjoni kif ikunu murija fl-audited accounts sal-31 ta' Diċembru ta' wara.

Xi ħaddiema tal-Maltacom għandhom l-idea żbaljata li kull benefiċċjarju għandu fuq 1,500 sehem għax iddividew it-3,039,315-il sehem bin-numru ta' l- impjegati.

Dan mhux il-każ.

Kull impjegat huwa ntitolat għan-numru ta' units skond kif spjegat iktar 'il fuq.

Ħaddiem li ttermina l-impjieg se jieħu l-valur ta' units li huwa ntitolat għalihom skond in-net asset value tal-fondazzjoni.

PULIZIJA - SAG - PC LAWRENCE GABRIEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jikkonferma l-Ministru li PC Lawrence Gabriel ta' l-SAG ilu għal diversi ġimgħat isuq vettura mingħajr pjanċa ta' quddiem u li din il-vettura - allura mhux armata skond il-liġi - xorta qed titħalla tipparkja fil-post riżervat għall-membri ta' l-SAG?

Qatt ma sar rapport dwar dan?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-uffiċjal inkarigat mill-SAG kien innota li l-kuntistabbli li qed jirreferi għalih l-Onor.

Interpellant kellu l-pjanċa tan-numri ta' quddiem tal-vettura privata tiegħu mhux imwaħħla.

Dan għalhekk kien ġie mwissi mill-istess uffiċjal sabiex iwaħħalhom kif fil- fatt għamel.

PULIZIJA - PC LAWRENCE GABRIEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista'l-Ministru jgħid x'investigazzjoni qed issir, wara l- allegazzjonijiet li għamel PC Lawrence Gabriel quddiem l-għassa ta' San Ġiljan is-Sibt 25 ta' Settembru filgħodu kmieni, dwar irregolaritajiet li huwa allegat li qed isiru fl-irmonk ta' vetturi?

Huwa minnu li l-vettura tiegħu li ġiet irmunkata mill-VRS hija bla pjanċi tan-numru fuq quddiem?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-allegat abbuż li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant fl-ewwel parti tal-mistoqsija, ninsab infurmat li l-pulizija qed tinvestiga rapport li sar minn xi mpjegati tal-garage li għandu l- kuntratt ta' rmonk u kklampjar ta' vetturi fil-lokal ta' l-allegat abbuż, liema rapport għadu qed ikun investigat.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10154 f'din l-istess seduta.

ĦABS ĊIVILI - GWARDJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista'l-Ministru jgħid meta se jiftħu l-vakanzi għall-gwardjani fil-ħabs?

Kemm se jidħlu?

ONOR.

TONIO BORG: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru.

SAĦĦA - IMPJEGATI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'inhu l-pjan tal-gvern li jimpjega ħaddiema fid-Dipartiment tas-Saħħa?

Jista' l-Ministru jgħid liema grades għandu bżonn u kemm fil- kwantita'?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - MEDIĊINI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-regola tal-gvern għal dawk il-pazjenti bi dħul baxx li għandhom bżonn mediċini bilfors u li ma jinstabux fl-ispiżeriji ta' l-isptar?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ir-regolament tad-Dipartiment tas-Saħħa rigward l- għoti ta' mediċini b'xejn għal min għandu l-karta r-roża hu li dawn huma ntitolati għal mediċini li jidhru fil-formularju ta' l-isptar.

SAĦĦA - PERSUNI BL-HIV

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hawn persuni nfettati bl-HIV?

Kemm mietu persuni bl- HIV matul l-1999 u x'kienet l-eta' tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta' testijiet li kienu posittivi għall-HIV mill-1985 'l hawn huwa ta' 147.

Din il-figura ma tistax teskludi testijiet doppji peress illi t-test isir b'mod anonimu u jistgħu jinkludu wkoll testijiet li saru fuq barranin.

Bħalissa hemm 32 persuna li huma nfettati bl-HIV u qed jibbenefikaw mis- servizzi tas-saħħa.

Matul l-1999 kien hemm persuna waħda li mietet kaġun ta' l-AIDS.

L-eta' tal-pazjent ma tistax tiġi svelata minħabba li tista' tiġi identifikata l- persuna.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - PERSUNI B'OVERDOSE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm daħlu persuni b'overdose fiċ-ċentri tas-saħħa ta' Raħal Ġdid, il-Mosta, il-Furjana, il-Gżira, ir-Rabat u Ħal Qormi?

X'kienet l- eta' tagħhom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-metodi ta' kif jinżammu r-records fiċ-ċentri tas-saħħa ma jippermettix li tinżamm statistika ta' din il-kwalita' u li jkun hemm statistika ta' kemm attendew pazjenti għal raġuni jew mard speċifiku.

ĊENTRI TAS-SAĦĦA - APPUNTAMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma l-pjani tal-gvern biex jitjiebu l-appuntamenti u jonqos id-dewmien biex isiru żjarat u appuntamenti f'St. Luke's Hospital u fiċ-ċentri tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar.

Risposta tingħata f'seduta oħra.

BORMLA - MINA TA' STA LIENA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li l-mina ta' Sta Liena, Bormla tingħata dik l- attenzjoni li jixirqilha?

Jidhirlu l-Ministru li monument bħal dak għandu jinżamm fi stat ħafna aħjar milli jinstab bħalissa?

Jista' l-Ministru jara li ma jipparkjawx karozzi taħt din il-mina u għalhekk tinħoloq eyesore f'monument bħal dan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Se nara x'inhi sewwasew il-qagħda attwali dwar l- istat tal-mina.

Għal dak li jirrigwarda l-ipparkjar ta' karozzi taħt il-mina, nitlob lill- Onor. Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-ministeru responsabbli.

KOTTONERA - BIEB IS-SULTAN

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid tteħditx deċiżjoni dwar x'għandu jsir mill-bini maestuż magħruf bħala Bieb is-Sultan?

ONOR.

LOUIS GALEA: Le, għada ma tteħditx deċiżjoni.

PULIZIJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti fil-korp tal-pulizija mis-6 ta' Settembru, 1998 sas-6 ta' Settembru, 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar it-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant għall- perijodu minn Settembru 1998 sas-26 ta' April, 1999, nirreferih għat- tweġibiet li jien tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 4535 u 6500.

Dwar il-perijodu bejn is-27 ta' April, 1999 u s-6 ta' Settembru, 1999, ninsab infurmat li kien hemm 133 membru tal-korp li tbiddlilhom xogħolhom, fosthom 52 membru li ħadu promozzjoni.

SAĦĦA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru tas-Saħħa mis-6 ta' Settembru, 1998 sas-6 ta' Settembru, 1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Mis-6 ta' Settembru 1998 sas-6 ta' Settembru 1999 saru 427 trasferimenti fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru tas- Saħħa.

Minnhom 277 intalbu mill-impjegati stess.

SERVIZZ ĊIVILI - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema li temmew l-impjieg tagħhom minn maċ-Ċivil mis-6 ta' Settembru, 1998 sas-6 ta' Settembru 1999?

Jista' jgħid ukoll kemm kellhom eta' u f'liema dipartiment kienu jaħdmu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

KUNSILLI LOKALI - FONDI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ivvotati flus lill-kunsilli lokali, lokal b'lokal, mit-twaqqif tagħhom sal-lum?

Jista' jaqsamhom f'dawk li huma fondi għall-bżonnijiet speċjali u dawk normali?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

ŻEJTUN - TRIQ L-ISQOF GALEA - DRENAĠĠ

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir xogħol mid-Dipartiment tad-Drenaġġ fi Triq l-Isqof Galea, fiż-Żejtun minħabba l-urġenza marbuta ma' skadenzi oħra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-offerta biex isir ix- xogħol ta' tħaffir tad-drenaġġ fi Triq l-Isqof Galea, Żejtun infetħet.

Dan huwa WD 973/98.

Wara li din tiġi pubblikata fil-Gazzetta tal-Gvern, jintgħażel il-kuntrattur u jkun jista' jibda x-xogħol.

MINISTERU TA' L-EDUKAZZJONI - PROMOZZJONI LIL HANDYMAN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara jekk il-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, jingħata promozzjoni minħabba li ilu jagħmel xogħol ta' handyman żmien twil minkejja li fil-preżent mhux ix-xogħol tiegħu skond l-iskala li għandu llum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-persuna ndikata diġa' għandha appointment ta' general hand u preżentament qiegħda fuq il-massimu ta' skala 18.

Promozzjonijiet fis-Servizz Ċivili jingħataw wara li tkun ġiet pubblikata sejħa għall-applikazzjonijiet.

Naturalment meta jkun hemm sejħiet għall- applikazzjonijiet, għall-operatives jew tradesmen, l-individwu konċernat ikun jista' japplika dejjem jekk huwa eliġibbli u għandu l-kwalifiki meħtieġa.

MF - RAPPORT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Billi f'rapport dwar selected transition and Mediterranean countries ta' l-IMF jingħad li Malta hija pajjiż fost tlieta li għandhom l-aktar bżonn tibdil sostanzjali fil-liġi tal-Bank Ċentrali biex jaddattawha mal-ħteġijiet ta' Maastricht, jista' l-Ministru jelenka dawn it-tibdiliet prospettivi u jgħid x'inhu l-programm tal-gvern dwarhom?

ONOR.

JOHN DALLI: Billi l-IMF toħroġ ħafna rapporti, nitlob lill-Onor.

Interpellant jgħaddilna kopja tar-rapport li qiegħed jirreferi għalih.

ERM2 - SĦUBIJA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Il-gvern kif iħares lejn sħubija fl-ERM2 fid-dawl ta' l-applikazzjoni għal sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant illi it-tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

IMPJANT TA' SANT'ANTNIN - IMMANIĠĠJAR

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti informazzjoni rigward l-immaniġġjar ta' l-Impjant ta' Sant'Antnin fl-ewwel sena ta' Gvern Nazzjonalista?

Jirriżultalu li tnaqqsu jew żdiedu l-ilmenti fuq l-impjant?

Jista' l-Ministru jgħid jekk l-Ecopod system hijiex vijabbli?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li matul din is-sena ġie proċessat l-akbar ammont ta' skart fl-Impjant ta' Sant'Antnin u ma jirriżultax li żdiedu l-ilmenti.

Is-sistema Eco-Pod composting tinvolvi ċerta spejjeż biex il-materjal organiku jitpoġġa ġol-boroż u wara jittieħed fil-post biex jitkompla l- proċess.

L-akbar problema ta' din is-sistema hija l-ispazju meħtieġ biex il- kwantita' tal-materjal organiku tiżdied għal-livelli meħtieġa.

Biex jiġi determinat jekk din is-sistema hijiex l-aktar waħda vijabli, il-gvern se janalizza s-sistemi ta' composting li jiġu offruti wara li jiġi pubblikat il-pjan ta' l-istrateġija ta' l-iskart.

IMPJIEGI - GAINFULLY OCCUPIED

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hawn nies li huma reġistrati bħala gainfully occupied bħalissa?

Kemm minn dawn għandhom 'il fuq minn 60 sena?

Kemm minn dawn jaħdmu fis-settur pubbliku?

Kemm jaħdmu fis-settur privat?

Minn dawn ta' l-aħħar, kemm hemm li huma self-employed?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TENDERS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il tender ta' valur akbar minn Lm10,000 ġiet approvati mill-ministeru matul il- perjodu bejn Jannar u Settembru 1999?

Kemm kien il-valur ta' kull tender u lil min ġie awarded?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tagħrif dwar tenders ta' valur aktar minn Lm10,000 li ngħataw mid-dipartimenti u organizzazzjonijiet li jaqgħu taħt il- Ministeru għall-Politika Soċjali bejn Jannar u Settembru, 1999 tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

FABBRIKI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9948, jista' l-Ministru jekk jogħġbu jirrispondi l-kumplament tad-domanda li għadha ma ġietx risposta, ċioe': (a) kemm intilfu mpjiegi minn dawk il- fabbriki li għalqu; u (b) kemm inħolqu mpjiegi minn dawk il-fabbriku li nfetħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

AMBJENT - ĦARSIEN TA' L-AMBJENT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9881, jista' l-Ministru jgħid x'kien ir-riżultat ta' l-istħarriġ li għamel id-Dipartiment għall- Ħarsien ta' l-Ambjent?

X'kienet il-kompożizzjoni kimika ta' dan it-trab iswed?

Billi qatt ma nistgħu nkunu prematuri fil-miżuri preventivi li jistgħu jittieħdu f'dak li jirrigwarda l-ħarsien tas-saħħa tal-Maltin kollha, jista' l-Ministru jirrispondi din id-domanda?

Jista' l-Ministru jagħti garanzija li dan it-trab l-iswed li qiegħed jiksi l-households tan- nofsinhar ta' Malta mhux qed ikun ta' dannu mediku għas-saħħet ir-residenti ta' dawn l-inħawi tal-gżejjer Maltin?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-istħarriġ indikat mill-Onor.

Interpellant għadu għaddej.

Rigward kwestjoni ta' saħħa, l-Onor.

Interpellant għandu jirreferi l- mistoqsija lill-ministru konċernat.

SAN ĠILJAN - KLABB TAL-WATERPOLO

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid, dejjem fid-diskrezzjoni u r-rispett tal- qorti, fiex waslet l-inkjesta li kienet bdiet dwar għoti ta' eluf ta' liri lill-club tal-waterpolo ta' San Ġiljan in konnessjoni mal-pitch li eventwalment baqa' ma sarx?

ONOR.

AUSTIN GATT: L-inkjesta li ghaliha qed jirreferi l-Onor.

Interpellant ma saritx minn dan il-Ministeru.

GOZO CHANNEL - MALTIN LI JAĦDMU F'GĦAWDEX

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex Maltin li jaħdmu f'Għawdex ma jiġux trattati bl-istess mod li ġustament isir ma' ħaddiema Għawdxin li jaħdmu f'Malta, fir-rigward tan-noll tal-vapur tal-Gozo Channel?

Hemm ħsieb li din l-inġustizzja ma' ħaddiema li jkollhom jaqsmu bejn iż- żewġ gżejjer, tispiċċa?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li sa Jannar ta' l-1997 il-ħaddiema Maltin li kienu jaħdmu f'Għawdex fuq xogħol full time kellhom pass speċjali - workers' pass - u li kien jintitulhom iħallsu l-istess noll bħall- Għawdxin.

Dan il-pass kien tneħħa matul l-istess sena.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, ta' min jgħid li l-inġustizzja ma' dawn il-ħaddiema kienet saret meta l-amministrazzjoni preċedenti mhux biss irtiratilhom dan il-pass speċjali, iżda għabbiethom bil-piż ta' noll iebes ħafna għal bwiethom.