MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 31 It-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 31

It-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.03 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998

WERREJ MINUTI 623

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 624

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA KUMITAT TA' PROVVISTA ESTIMI ĠENERALI 1999 IS-SITT JUM STABBILIT MINISTERU GĦAT-TURIŻMU 631

AĠĠORNAMENT 661

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 661

MINUTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Hemm korrezzjonijiet għall-minuti?

L- Onor. Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, fil-minuti hemm imniżżel li f'12.01 p.m. l- Onor. Evarist Bartolo ppropona li l-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli jinstema'.

Fil-fatt ma kenux 12.01 p.m. imma kienu 11.58 a.m. u meta l-Kamra ġiet sospiża kienu 12.02 p.m.

Barra minn hekk, fil-minuti m'hemmx imniżżel li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ta avviż li se jressaq mozzjoni ta' sfiduċja fl-iSpeaker, lanqas li stieden lill-gvern, naturament bi qbil, biex issir diskussjoni dwar dan il-vot ta' sfiduċja.

MR SPEAKER: L-Onor.

Lawrence Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, dwar il-kwestjoni tal-ħin inħalli f'idejn is-Sedja pero' dwar l-avviż għall- mozzjoni ta' sfiduċja nirrepeti dak li għedt f'okkażjonijiet preċedenti, li dawn l-affarijiet ma jiġux reġistrati fil-minuti.

Dak li jingħad f'din il- Kamra jiġi recorded fit-transcript tad-debate.

Il-minuti jirreġistraw il- fatti bħala fatti.

Li bniedem iqum fil-Kamra u jagħti avviż ta' xi ħaġa jew jgħid xi ħaġa, normalment ma titniżżilx fil-minuti.

Għar-rigward tal-ħin, jekk kenux 12.02 p.m. jew 11.58 a.m. għal din in- naħa ftit tagħmel differenza.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mela nitlob biex nara jekk fit-transcript hemmx imniżżel li l-oppożizzjoni telqet 'il barra bi protesta.

Jekk m'hijiex imniżżla fit-transcript allura għandha titniżżel fil-minuti.

MR SPEAKER: Mela fil-minuti ssir korrezzjoni għall-ħin u nikkonferma li fit-transcript hemm reġistrat li l-oppożizzjoni telqet 'il barra bi protesta.

Il-minuti jistgħu issa jiġu kkonfermati?

(Onor. Membri: Iva) Il-minuti huma kkonfermati.

Il-Minuti tas-Seduta Nru 30 li saret fit-12 ta' Diċembru 1998, kif emendati, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

MINISTERU TAS-SAĦĦA - KUNTRATTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-perjodu bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u l-10 ta' Novembru, 1998 u għad-dekasteru li għalih il-Ministru hu responsabbli, jista' jagħti lista ta' kuntratti li ngħataw b'direct order u għal kull kuntratt jindika: (a) x'kien il-kuntratt; (b) min għamel l-ispecifications; (c) min kienu l-persuni li għamlu l-award; (d) lil min intalbu quotations; (e) kemm kienet kull quote; (f) min rebaħ il-kuntratt; (g) ingħatawx xi extensions fuq il-kuntratt oriġinali u jekk fl-affermattiv, fiex kienu jikkonsistu u kemm kien il-valur totali tagħhom?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm suppliers/kuntratturi li kienu jagħtu s-servizz tagħhom lill-istess dekasteru/ministeru qabel il-5 ta' Settembru, 1998 u twaqqfu mill-gvern preżenti?

Liema kienu u x'servizz/prodott kienu joffru?

Għalfejn twaqqfu?

Min tqabbad minflokhom?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru tas-Saħħa): Saret direct order waħda bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u l-10 ta' Novembru, 1998 mid-dipartment tas-saħħa.

a) id-direct order kienet għat-tiswija ta' 154 hearing aid;

b) ma saru ebda specifications minħabba li x-xogħol kien ta' tiswija;

c) l-award saret wara li ngħatat l-awtorita' mill-ministeru tal-finanzi;

d) ma sarux quotations minħabba l-fatt li offerta li kienet saret f'Novembru 1996 kienet ikkwotata ferm ogħla bi prezz li jvarja bejn Lm43 u Lm82 kull hearing aid; e) il-quotation li giet aċċettata kienet tammonta għal £Stg 6190.80 (Lm3943.18) jew Stg40.40 (Lm25.60) kull waħda;

f) id-ditta Starkey Laboratories Ltd. ta' Cheshire fl-Ingilterra ngħatat l- ordni;

g) ma ngħataw ebda extensions.

Ma nstabx li kien hemm xi suppliers/kuntratturi li kienu jagħtu s-servizz lid-dipartiment qabel il-5 ta' Settembru u twaqqfu.

Ingħataw ukoll żewg direct orders bejn il-5 ta' Settembru u l-10 ta' Novembru mid-dipartiment tas-servizzi farmaċewtiċi.

Dawn kienu kif jidher hawn taħt u ngħataw bħala direct order wara sejħa għall-offerti taħt ir- regoli tat-tenders - ċioe' saru l-ispeċifikazzjonijiet relevanti; ħareg avviż fuq il-Gazzetta tal-Gvern; ġew evalwati l-offerti kollha wara d-data ta' l-għeluq - waħda kienet għax-xiri ta' thorascopic instruments, għall- kwantita' ta' 60 (strumenti varji) u ngħatat lill-Associated Equipment Ltd għall-prezz totali ta' Lm2395; it-tieni każ kien għax-xiri ta' vitamin B complex tabs u ngħatat lil GBY Supplies għall-kwantita' ta' 856,000 tablets bil-prezz ta' £Stg4.44/1000 tab.

L-ebda offerta ma ssodisfat l- ispeċifikazzjonijiet u l-kondizzjonijiet tat-tender.

Fiċ-ċirkostanzi, li ma ppermettewx li tiġi pproċessata tender oħra, fiż-żewg każi u fejn dawn l- offerti kienu l-eqreb lejn l-ispeċifikazzjonijiet u l-iżjed vantaġġużi għad- dipartiment, l-ordni kellha tingħata b'direct order.

M'hijiex l-abitudni ta' dan id-dipartiment li wara li jingħata kuntratt, il-kuntrattur konċernat jitwaqqaf milli jkompli jagħti dak is-servizz jekk mhux għal raġunijiet assolutament validi, cioe' li l-kuntrattur innifsu jagħmel talba biex jinħall mill-kuntratt peress li ma jkunx fil-pożizzjoni li jonora l-kuntratt minħabba raġunijiet varji.

Id-dipartiment jikkonsidra li jwaqqaf kuntratti biss meta l-kuntrattur ma jkunx qed jonora l-kuntratt kif mogħti lilu jew minħabba li l-prodott li jkun qed jissupplixxi jinstab li ma jkunx ta' livell aċċettabbli skond il-kondizzjonijiet tal-kuntratt.

Bejn il-5 ta' Settembru u l-10 ta' Novembru, kien hemm tliet każi fejn id- dipartiment tal-kuntratti għamel black listing ta' tliet suppliers, hawn taħt imsemmija, fuq parir tal-GPs:- PARADRUCO LTD., (UK): minħabba li ma baqax jonora d-diversi kuntratti li kellu ma' dan id-dipartiment; ALDO UNION (SPANJA): minħabba irregolarita' teknika dwar ċertifikat fuq prodott ta' mediċina; M.S. MEDICORD (MALTA): minħabba li minkejja diversi attentati sabiex isir kuntratt miegħu, sew bil-posta reġistrata kif ukoll bil-kurrier, id-dipartiment baqa' ma rċieva l-ebda tweġiba għaliex naqas li jissupplixxi l-kunsinni rikjesti.

F'kazijiet simili, id-dipartiment ma jqabbad l-ebda kuntrattur ieħor floku iżda l-prattika tkun li terġa' toħroġ sejħa pubblika oħra ġdida għal offerti.

SAĦĦA - PAZJENTI MIBGĦUTA BARRA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jagħti statistika ta' kemm pazjenti ġew imsiefra barra minn Malta għall-kura medika matul dawn l-aħħar erba' snin, sena b'sena?

Jista' l-Ministru jgħid x'kienu l-etajiet tal-pazjenti u kemm kienet l-ispiża relatata, sena b'sena?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): 1.

Matul dawn l-aħħar erba' snin intbagħtu:

|Sena |Nru. ta' |Spiża | | |pazjent |LM | |1994 |546 | | | | |1,366,185 | |1995 |318 | | | | |1,407,804 | |1996 |326 | | | | |631,727 | |1997 |291 | | | | |533,696 |

L-etajiet kienu:

Sa 14-il sena - 39% Bejn 15 - 40 sena - 34% Bejn 41 - 60 sena - 22% Minn 61 'il fuq - 5%

SAĦĦA - MAMMOGRAPHY UNIT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Helena Dalli) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid meta twaqqaf il-mammography unit?

Lil kemm-il pazjenta jista' jagħti servizz kuljum?

Kemm kienu l- pazjenti li għamlu użu minn din il-unit minn meta twaqqaf?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): Il-mammography unit fl- Isptar San Luqa beda jiffunzjona fl-1995.

Għall-bidu kienu jsiru ħames mammograms kuljum, li magħhom kienu jsiru wkoll każijiet urġenti.

Illum in- numru żdied għal 8 kuljum flimkien ma' każijiet urġenti.

In-numru ta' pazjenti li għamlu użu minn dan is-servizz mill-1995 s'issa hu ta' madwar 5,500.

Ma' dawn wieħed irid iżid 50 oħra li kellhom bżonn percutaneous mammography guided wire localization għad-dijanjosi bikrija ta' cancer tas-sider.

SAĦĦA - ENROLLED NURSE

L-ONOR.

HELEN D'AMATO (f'isem l-Onor.

Michael Bonnici) staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid f'liema skola tinsab l- enrolled nurse bl-I.D. No. 548253(M), li isimha u kunjomha qed jintbagħtu separatament?

Minn meta kienet stabilita fuq din l-iskala fis-servizz pubbliku?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): L-enrolled nurse li għaliha qed tirriferi l-Onor.

Interpellant qiegħda, skond ir-records tad- diviżjoni tas-saħħa, fi skala 12 b'seħħ mit-18 ta' Mejju, 1994.

SAĦĦA - INFERMIERA

L-ONOR.

HELEN D'AMATO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm kienu l-infermiera li ngħataw transfer bejn Novembru 1996 u Awissu 1998?

Kemm minnhom kienu staff nurses u kemm kienu enrolled nurses?

Jista' l-Ministru jagħti wkoll id-dati ta' meta kienu ħarġu dawn it-transfers u kemm kienu l-infermiera ttrasferiti kull darba?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru tas-Saħħa): In-numru ta' infermiera li ngħataw transfer bejn Novembru 1996 u Awissu 1998 huwa ta' 244.

Minn dawn kien hemm 48 staff nurse u 150 enrolled nurse.

Id-dati ta' meta kienu ħarġu dawn it-transfers u kemm kienu l-infermiera trasferiti kull darba huwa kif ġej:

|Data |Nru ta' |Data |Nru ta'| | |infermiera| |infermi| | |trasferiti| |era | | | | |trasfer| | | | |iti | |27.02.9|81 |23.12.9|2 | |7 | |7 | | |28.02.9|1 |14.01.9|2 | |7 | |8 | | |03.04.9|2 |15.01.9|1 | |7 | |8 | | |04.04.9|15 |16.01.9|2 | |7 | |8 | | |11.04.9|1 |22.01.9|1 | |7 | |8 | | |18.04.9|1 |23.01.9|2 | |7 | |8 | | |09.05.9|13 |29.01.9|3 | |7 | |8 | | |19.05.9|1 |16.02.9|6 | |7 | |8 | | |11.06.9|2 |24.02.9|1 | |7 | |8 | | |17.06.9|4 |03.03.9|2 | |7 | |8 | | |11.07.9|4 |06.03.9|1 | |7 | |8 | | |14.07.9|11 |03.04.9|2 | |7 | |8 | | |17.07.9|2 |20.04.9|1 | |7 | |8 | | |18.07.9|3 |27.04.9|5 | |7 | |8 | | |01.03.9|1 |22.05.9|2 | |7 | |8 | | |07.08.9|3 |03.06.9|2 | |7 | |8 | | |08.08.9|2 |08.06.9|3 | |7 | |8 | | |12.08.9|1 |15.06.9|2 | |7 | |8 | | |21.08.9|5 |19.06.9|8 | |7 | |8 | | |26.08.9|2 |13.07.9|3 | |7 | |8 | | |01.09.9|12 |16.07.9|1 | |7 | |8 | | |23.09.9|1 |28.07.9|2 | |7 | |8 | | |13.10.9|1 |03.08.9|8 | |7 | |8 | | |31.10.9|1 |11.08.9|1 | |7 | |8 | | |10.11.9|1 |19.08.9|3 | |7 | |8 | | |17.11.9|1 |24.08.9|4 | |7 | |8 | | |25.11.9|1 |27.08.9|1 | |7 | |8 | |

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - MOBILE PHONES

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-perjodu mill-5 ta' Settembru, 1998 sa l- 10 ta' Novembru, 1998 u għad-dekasteru li għalih il-Ministru hi responsabbli, tista' tgħid: (a) kemm hemm mobile phones użati; (b) kemm minn dawn huma mixtrija u kemm mikrija, mingħand min u b'liema prezz/rati; (c) minn min qed jintużaw dawn il-mobile phones f'kull każ; (d) kemm minn dawn il-mobile phones bdew jiġu wżati mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għall-Politika Soċjali)(f'isem il-Ministru għal Għawdex): Bejn il-5 ta' Settembru, 1998 u l-10 ta' Novembru, 1998: a) il-ministeru għal Għawdex kien qed jagħmel użu minn żewġ mobile phones;

b) dawn kienu nxtraw mingħand Telecell Ltd kif ġej: Nokia TC 232 għall- prezz ta' Lm129.99 fid-29 ta' Novembru, 1996; u Nokia 8110 għall-prezz ta' Lm225.00 fis-26 ta' Awissu, 1997.

c) il-mobile phone Nokia 8110 qed jintuża minni filwaqt li l-ieħor qed jintuża mill-assistent personali tiegħi;

d) iż-żewġ mobile phones kienu qed jintużaw qabel il-5 ta' Settembru, 1998.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Tista', jekk jogħġobha, il- Ministru għal Għawdex tgħidilna ftit fiex wasal il-proġett li kien hemm biex is-self-employed iż-żgħar t'Għawdex jiġu placed f'parti ċentrali, in- naħa ta' wara r-racecourse ta' Għawdex?

MR SPEAKER: Il-Ministru Gonzi, f'isem il-Ministru għal Għawdex.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'isem il-Ministru għal Għawdex, nitlob lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni li jagħmel mistoqsija bil-miktub u nkunu nistgħu nwiġbuh bid-dettalji kollha.

Pero' jiena, bħala ministru għall-politika soċjali, naf żgur li dan is-suġġett qed jiġi diskuss u eżaminat, anke fid-dawl ta' l- iżviluppi li jista' jkun hemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' opportunitajiet ġodda ta' xogħol għas-self-employed iż-żgħar f'Għawdex, kif ukoll għall-ħolqien ta' opportunitajiet ta' xogħol oħrajn.

Żgur li 'l quddiem il-ministeru għal Għawdex ikun jista' jagħmel il- pożizzjoni tiegħu iktar ċara fuq dan is-suġġett.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Tista', jekk jogħġobha, il-Ministru għal Għawdex tgħidilna jekk kienx hemm xi żviluppi fil-proġett għall-golf course f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Anke jekk din il-mistoqsija m'għandha x'taqsam xejn mal-mobile phones u mal-mistoqsija oriġinali, f'isem il-Ministru għal Għawdex inwieġeb li għal dak li għandu x'jaqsam mal-golf course f'Għawdex qed isiru konsiderazzjonijiet fil-livell ta' ministeru u eventwalment dan jiġi diskuss anke fil-livell ta' kabinett.

F'dak l-istadju mbagħad il-gvern ikun jista' jagħmel il-pożizzjoni tiegħu ċara anke fuq dan il-proġett.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, tista', jekk jogħġobha, il-Ministru għal Għawdex tgħidilna jekk issa huwiex eskluż kompletament li tinbena yacht marina f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'isem il-Ministru għal Għawdex se nwieġeb ukoll din il-mistoqsija supplimentari, li again żgur li m'għandha x'taqsam xejn mal-mistoqsija oriġinali.

Inkwantu għal dak li għandu x'jaqsam ma' dan il-proġett, diġa' saru dikjarazzjonijiet pubbliċi li juru biċ-ċar li fuq dak il-proġett ma kienx hemm ħsieb serju biżżejjed min-naħa tal-Gvern Laburista preċedenti.

Pero' fl-istess waqt bl-ebda mod ma rrid infisser li m'hemmx diskussjonijiet u konsiderazzjonijiet serji biex f'Għawdex isir l-iżvilupp kollu li hemm bżonn ħalli jinħolqu aktar opportunitajiet ta' xogħol u Għawdex ikompli jiżviluppa ekonomikament għall-ġid ta' l-Għawdxin kollha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Tista', jekk jogħġobha, il-Ministru għal Għawdex tgħidilna jekk kienx hemm xi żvilupp fl-idea li terġa' tinfetaħ it-talba għal casino f'Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'isem il-Ministru għal Għawdex inwieġeb bl-istess mod kif weġibt il-mistoqsija supplimentari preċedenti u nistieden lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħmel mistoqsija bil-miktub lill-Ministru għal Għawdex u m'għandix l-iċken dubju li l-Onor.

Giovanna Debono tkun f'pożizzjoni li twieġbu fid-dettall.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Tista' jekk jogħġobha, il-Ministru għal Għawdex tgħidilna fiex waslet il-proposta li jiġi stallat telephone fin-naħa t'isfel tal-bajja ta' San Lawrenz?

MR SPEAKER: Niġbed ftit l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membru biex kemm jista' jkun il-mistoqsija supplimentari jirrelataha mad-domanda oriġinali, ħalli anke nagħtu iktar ċans lil membri oħra jagħmlu d-domandi.

Nitlob lill- Ministru jirrispondi fil-qosor, jekk jogħġbu.

(Interruzzjonijiet) Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Nixtieq ngħid żewġ affarijiet.

La kien hemm risposti relatati ma' l-iżvilupp ekonomiku f'Għawdex, jistgħu jibqgħu jsiru mistoqsijiet supplimentari fuq l-istess suġġett.

It-tieni, jekk kien hemm mistoqsija relatata mal-mistoqsija oriġinali, kienet preċiżament din għax tirriferi għall-istallazzjoni ta' telephone fil-bajja ta' San Lawrenz f'Għawdex!

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'dan il-każ nikkonċedi li din il-mistoqsija supplimentari hija relatata mal-mistoqsija oriġinali b'żewġ modi, l- ewwelnett għaliex tittratta telephones - u l-mistoqsija oriġinali kienet tittratta l-mobile phones - u t-tieni għaliex tittratta l-bajja ta' San Lawrenz, li huwa l-qaddis patrun tiegħi.

Peress li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dan l-aħħar qed jikkonċentra ħafna fuq il-qaddisin nixtieq inwieġeb bl- iktar mod sinċier, mhux għax tinteressani l-bajja bħala bajja imma għax jinteressani ħafna l-qaddis li kien inxtewa minn żewġ naħat għax wara li nxtewa minn naħa talab li jinxtewa fuq in-naħa l-oħra.

Nispera li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni m'huwiex beħsiebu jagħmel l-istess ħaġa bħal San Lawrenz, li nxtewa fuq naħa u jitlob li jinxtewa min-naħa l-oħra wkoll!

Pero' ħalli f'isem il-Ministru għal Għawdex inwieġeb il-mistoqsija tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jien naħseb li jkun aħjar jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jagħmel mistoqsija bil-miktub u jkun ftit iżjed speċifiku dwar fejn jixtieq li jitwaħħal dan it-telephone.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Tista', jekk jogħġobha, il-Ministru għal Għawdex tgħidilna eżattament mill-istatistika available kemm kien hemm nies li qasmu bejn Malta u Għawdex wara t-8.00 p.m. bejn Novembru u Marzu ta' kull sena f'dawn l-aħħar tliet snin?

MR SPEAKER: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni japprezza li din l-istatistika m'hijiex available hawnhekk.

Ovvjament jien m'għandix it- tagħrif f'idejja imma lanqas kieku kien hawn l-Onor.

Giovanna Debono ma kien ikollha din l-istatistika hawnhekk quddiemha.

Naħseb li hu stess japprezza li din l-istatistika trid tinġabar u għaldaqstant naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni jifhem li jekk jagħmel il-mistoqsija bil-miktub, ikun hemm iċ-ċans kollu li din l-informazzjoni tinġabar u tiġi mgħoddija lilu għas-sodisfazzjon kollu tiegħu.

PULIZIJA - NIES RAPPORTATI NIEQSA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew rapporati nies nieqsa mid- dar, sena b'sena, mill-1994 'l hawn?

Kemm minn dawn il-każijiet ġew solvuti?

Kemm baqgħu mitlufin?

Xi proċedura taddotta l-pulizija f'dawn it- tip ta' rapporti?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat illi mill-1994 sat-18 ta' Novembru, 1998 it-tagħrif mitlub dwar persuni rrapportati nieqsa hu kif ġej:-

|Sena |Persuni |Baqgħu | | |rrapportati|nieqsa | | |nieqsa | | |1994 |201 |6 | |1995 |179 |xejn | |1996 |151 |1 | |1997 |159 |xejn | |1998 |144 |2 |

Fejn il-persuna tibqa' ma tinstabx, il-pulizija testendi l- investigazzjoni tagħha anke barra minn Malta permezz ta' l-Interpol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawk li baqgħu rrapportati nieqsa kellhom xi każ kontrihom jew kienu se jittieħdu xi passi legali kontrihom?

MR SPEAKER: Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mill-informazzjoni li għandi jidher li l-ebda wieħed minnhom ma kellu xi każ kontrih.

Ma dħaltx fil-fond dwar dawn il-każijiet imma għandi lista tat-tip ta' nies li kienu.

Dawk li baqgħu ma nstabux fl- 1994 u fl-1995 kienu nies li ħarbu minn fuq vapuri li kienu Malta.

Persuna minn dawk li baqgħu nieqsa fl-1998 kienet ta' nazzjonalita' barranija u kienet f'lukanda hawn Malta.

Kien hemm każ ieħor li jidher kważi ovvju li kien riżultat ta' nkwiet familjari, jiġifieri xi ħadd telaq mid-dar minħabba nkwiet familjari u ma marx lura.

L-Onor.

Membru japprezza li ma nistax nagħti iktar dettalji.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura fil-każ ta' xi ħadd li jkun imfittex biex jagħti informazzjoni lill-pulizija jew biex jixhed dwar xi reati li jkunu saru, jekk dan jibqa' ma jinstabx il-pulizija tgħoddu bħala rapportat nieqes jew sempliċement tgħid li ma sabitux biex tkun tista' tieħu ċerti passi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Tajjeb li l-Onor.

Interpellant ikun jaf li meta ngħidu "rapportati nieqsa" ma nkunux qed ninkludu nies li siefru u ma ġewx lura - u jkun hemm ħafna nies li jsiefru u ma jiġux lura - imma nkunu qed nirriferu għal nies li mingħajr spjegazzjoni ta' xejn, f'ċirkostanzi suspettużi, jisparixxu.

Issa jista' jkun li jkun hemm raġuni għaliex huma jkunu telqu minn Malta u naħseb li ħadd m'hu obbligat li jgħid fejn sejjer.

Pero' jkun hemm każijiet ta' nies li jitilqu minn Malta mingħajr ma wieħed ikun qed jistenna - ngħidu aħna, ikun hemm familja u f'daqqa waħda r-raġel jitlaq jew inkella l-mara titlaq bit-tifel< jew inkella xi ħadd joħroġ mid- dar u ma jgħidx lil ommu fejn sejjer u jisparixxi - u dawn il-każijiet huma limitati għal hekk.

M'għandix informazzjoni hawn dwar xhieda protetti u mhux protetti u ma naħsibx li din il-materja taqa' taħt din id-domanda li tittratta persuni rapportati nieqsa mid-dar.

Jiġifieri jekk jiena ngħid lil missieri li se nemigra, jew inkella jiena miżżewweġ u naqbad u nsiefer bil-familja, ma naqax taħt id-definizzjoni ta' xi ħadd nieqes, għax irid ikun hemm ċirkostanzi li jġegħluk tissuspetta li seta' ġara xi reat.

Dan bħal meta jegħreq xi ħadd u sakemm ma jinstabx il-katavru, ma tkunx ċert jekk għereqx jew inkella kienx vittma ta' xi reat kriminali.

Fil-mistoqsija oriġinali, jiena ġejt mitlub l-informazzjoni fuq l- aħħar ħames snin.

Huwa ovvju li minn dawk kollha li ġew rapportati nieqsa l-iktar li kien hemm kienu tfajliet jew ġuvintur li telqu mid-dar u nisa li telqu mid-dar u siefru bit-tarbija.

In-numru ta' nies li baqgħu ma nstabux huwa proporzjon żgħir mit-total.

F'sentejn minnhom addirittura nstab kulħadd u fl-aħħar ħames snin kien hemm biss disgħa li ma nstabux, li ma jfissirx li dawn inqatlu.

MQABBA - TRIQ IL-ĦARRIĠIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tiddawwal aħjar it-triq fejn tinsab l-entratura ta' Blk.

Binja Ħarriġiet, Ent.

A, Triq il- Ħarriġiet, Mqabba?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): It-talba ta' l- Onor. Interpellant qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' talbiet oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Kif naħseb jista' jikkonferma l-Ministru, għal ħafna żmien konna nisimgħu li l-gvern kien se jdaħħal sistema ġdida, fis-sens li qabel ma jitilgħu areas ġodda u qabel ma jinbnew housing estates ġodda, kellu jinbeda studju biex wieħed ikun jaf x'numru ta' lampi hemm bżonn u anke biex jiġi mistħarreġ il-bżonn jew le ta' xi substation, bl-iskop evidenti li meta r-residenti jiġu biex jidħlu fil-post ma joqogħdux jitolbu biex isiru l-lampi u affarijiet bħal dawn għax ix-xogħol ikun diġa' sar.

(Interruzzjonijiet) Jekk il-Ministru m'huwiex f'pożizzjoni li jikkonferma dan li qed ngħid, jikkonsidra li jieħu dan bħala suġġeriment ħalli ma nibqgħux fis-sitwazzjoni li wara li n-nies ikunu ilhom joqogħdu fil-post għal xi sentejn, l-area tkun għadha bla dawl u jkun hemm ċertu periklu, speċjalment filgħaxija?

MR SPEAKER: Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Iva, waħda mill-problemi li tiltaqa' magħhom l- Enemalta hija li meta jkun hemm ċertu żvilupp mhux biss ma jkunx ittieħed in consideration il-bżonn ta' substation u fejn se jkun lokalizzat, talli lanqas biss tkun ittieħdet konsiderazzjoni biżżejjed ta' l-iżvilupp li jista' jibqa' jsir f'dik l-area.

Jien nista' nikkonferma li l-Enemalta qed taħdem fuq pjanijiet biex kemm jista' jkun dawn l-affarijiet jiġu ttrattati minn qabel u b'hekk ma nispiċċawx nipprovaw insolvu l-problemi wara li jitfaċċaw imma nipprovaw nevitaw il-problemi bi pjanar aħjar.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 1999

IS-SITT JUM STABBILIT

MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

L-ordni għal Kumitat ġie moqri

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Illum il-Kumitat għandu quddiemu l-voti tal- ministeru għat-turiżmu.

Nixtieq ninforma lill-Kumitat li skond il-Mozzjoni ta' Proċedura tat-3 ta' Diċembru, 1998 il-ħin tad-diskussjoni tal-lum għandu jinqasam indaqs bejn il-kelliema tal-gvern u l-kelliema ta' l- oppożizzjoni, bl-aħħar nofs għall-gvern.

Jekk jogħġbu, il-Ministru għat- Turiżmu jressaq ir-riżoluzzjonijiet tiegħu.

ONOR.

MICHAEL REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Sur President, nipproponi:

VOT 35 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 2,682,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 35 - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

VOT VII - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,589,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VII - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Sur President, inressaq din l-emenda:

VOT 35 - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Personal Emoluments

Item 11 - Holders of Political Office

Ħassar iċ-ċifra "Lm 10,479" u ssostitwixxi minflok iċ-ċifra "Lm 10,478".

Delete the figure "Lm 10,479" and substitute therefor the figure "Lm10,478".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Rimarki?.

L-Onor.

Joseph Sammut.

ONOR.

JOSEPH M. SAMMUT: Sur President, it-turiżmu huwa wieħed mill- pilastri ewlenin ta' l-ekonomija Maltija.

Pero', qabel xejn, ta' min jinnota li għalkemm huwa fatt magħruf li s-settur turistiku huwa sors ewlieni għad-dħul, l-ebda gvern qabel Ottubru ta' l-1996 qatt ma nieda xi politika fit-tul fir-rigward ta' dan is-settur.

B'dispjaċir wieħed jinnota li t-turiżmu dejjem ġie meqjus bħala xi ħaġa li titla' u tinżel, qisha mewġa tal-baħar.

Ħadd qatt ma ndenja ruħu jipproġetta fit-tul u kellu jkun il-Gvern Laburista biex jibda jaħdem b'din is-sistema.

Storikament Malta u l-portijiet tagħha dejjem offrew kenn u dejjem kienu l-post fejn diversi nazzjonijiet u kulturi daħlu jistkennu u ħallew it- timbru tagħhom.

Dan il-fenomenu huwa espress fl-għadd ta' monumenti li nsibu kemm madwar ix-xtajta kif ukoll f'postijiet oħra, monumenti li meta saru kienu għall-użu u għall-għajxien ta' kuljum tan-nies ta' dak iż-żmien u sors ta' attrazzjoni għat-turist.

Għalkemm dan il-fenomenu kien miet mat- twelid ta' l-avjazzjoni ċivili, peress li d-distanzi mfittxija bdew jitwalu u bdew jaqbżu lil pajjiżna, illum-il ġurnata din l-attivita' reġgħet bdiet tieħu l-ħajja permezz tal-cruise liners li ta' kuljum jidħlu fil-Port il- Kbir u joffru attrazzjoni speċjali għal diversi turisti li ħadu post dawk it-turisti li kienu jiġu jfittxu lukanda.

Illum anke lukanda saret timxi, kollox sar mobbli, u l-cruise liners qed jagħtu l-idea ta' ġita moderna.

Fortunatament għal pajjiżna l-portijiet tagħna, imsawrin bl-istorja tagħhom tal-passat, joffru waħda mill-akbar attrazzjonijiet.

Barra li huwa sors importantissimu ta' munita barranija - u jekk wieħed iħares lejn l-estimi jara li l-parti l-kbira ta' l-introjtu mil-lat ta' munita barranija ġej mit- turiżmu - it-turiżmu għalina huwa xi ħaġa naturali daqskemm huma naturali l- istaġuni.

It-turist jiġi hawn Malta għax pajjiżna għandu x'joffri.

Xiehda ta' dan huwa l-mod kif żviluppa pajjiżna, id-demografija ta' pajjiżna.

Wieħed jista' jinnota li l-biċċa l-kbira ta' l-iżvilupp sar max-xtajta ta' gżiritna.

Għalfejn?

Għax dejjem kien hemm dak l-interess fit-turist li nħajruh billi noffrulu l-aħjar faċilitajiet.

Biss sfortunatament - nerġa' ndur għall-punt oriġinali - il-gvernijiet preċedenti għal dak ta' Ottubru 1996 qatt ma ffokaw sewwa fuq it-turist li jiġi Malta.

Dejjem iffokaw fuq il-punt li jħajruh jiġi Malta, imma wara li jkun ġie lit-turist dejjem tlaqnieh għal rasu.

Xiehda ta' dan kollu huwa l-istat tat-toroq - li bla dubju ta' xejn huma xi ħaġa tal-biki - u anke l-istat li jinsabu fih il- monumenti storiċi.

Nafu li t-turist li jiġi Malta jfittex il-monumenti tagħna imma sfortunatament dawn jinsabu mitluqa.

Dan huwa għajb, aktar u aktar meta tara kif pajjiżi oħra minn sempliċi ġebla jagħmlu storja sħiħa.

Imma f'pajjiżna, kif rajna sewwa sew f'dawn l-aħħar ġranet, monumenti storiċi bħalma huma dawk ta' Ħaġar Qim jispiċċaw isofru ħsarat mill-istess elementi, biex ma nsemmux l-atti vandali li jsiru fuqhom.

Il-fatt li aħna ma nibżgħux għat-turist huwa rifless ukoll fil-kwalita' ta' servizz li nagħtu.

Sfortunatament f'pajjiżna l-kwalita' hija baxxa ħafna.

Għalkemm saru passi 'l quddiem f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-indafa, dan xorta huwa suġġett għall-futur.

Għandna mbagħad il-problema ta' l-opportuniżmu sfrenat.

Ħafna drabi lit-turist inżommulu prezzijiet fenomenali mingħajr ma nagħtu kas li dan jista' jinduna.

Dawn l-affarijiet kollha juru kemm l- amministrazzjonijiet preċedenti għal dik ta' Ottubru 1996 kienu dejjem iħallu lit-turist f'Malta jaqdef għal rasu.

X'għamel il-Gvern Laburista wara Ottubru 1996?

Tant kien fehem li hemm bżonn li ssir xi ħaġa dwar din it-telqa kollha, li immedjatament imbarka fuq il-proġett tar-riabilitazzjoni ta' Buġibba.

Din kienet xi ħaġa li Gvern Laburista ħadha bis-serjeta'.

U għalfejn Buġibba?

Buġibba hija l- benniena tat-turiżmu f'Malta, hija r-reklam li aħna nagħmlu għat-turist.

Il-biċċa l-kbira tat-turisti jittieħdu biex iqattgħu l-vaganza tagħhom fil- lukandi u l-appartamenti ta' Buġibba.

B'dan il-mod Buġibba hija l-mera ta' pajjiżna.

Imma sa dak iż-żmien wieħed kien jara li Buġibba kienet mitluqa tant li mhux darba u tnejn kien ikun hemm ilmenti dwar inċidenti minħabba l- istat tal-bankini u t-toroq.

Gvern Laburista immedjatament qabad jirranġa din iz-zona turistika u llum il-ġurnata qegħdin ingawdu l-frott ta' dan il- proġett, li fl-aħħar mill-aħħar juri li aħna m'aħniex xi pajjiż tat-tielet dinja u li permezz tiegħu lit-turist li jiġi Malta qed nuruh li nirrispettawh.

Għax għalkemm, kif jgħid il-Malti, l-għajta hija nofs il- bejgħ, huwa inutli ngħajjat ħalli nbigħ il-prodott jekk jien ma noffrix prodott tajjeb.

Hemm imbagħad il-kwestjoni tal-kompetittivita'.

Forsi qabel Malta kienet l-uniku pajjiż Ewropew fil-Mediterran li kien joffri x-xemx u ċerti faċilitajiet lit-turist.

Illum m'għadniex weħidna fil-Mediterran imma għandna kompetizzjoni qawwija minn pajjiżi oħra ġirien tagħna, bħalma huma t-Tuneżija u l-Libja.

Naħseb li kulħadd jaf li Tuneżija tbigħ ix-xemx ħafna iktar minna, filwaqt li l-Libja, jekk tiftaħ il-bibien tagħha għat- turist, żgur li għandha ħafna monumenti x'toffri, li anke jħabbtuha ma' tagħna.

Għalhekk wasal iż-żmien li naħdmu biex il-kompetittivita' tagħna nżommuha u nibdew naraw kif noħolqu dawk il-possibbiltajiet li pajjiżi oħra kompetituri tagħna m'għandhomx u m'humiex f'pożizzjoni li joffru.

Dan kien il-pjan ta' Gvern Laburista wara Ottubru ta' l-1996 u għalhekk kien beda jiżviluppa d-dehra li pajjiżna jista' joffri lit-turist.

Xiehda ta' dawn kienu l-proġetti ta' Wied il-Għajn u Marsaxlokk u bla dubju ta' xejn is- sensiela sħiħa ta' proġetti li l-gvern kellu ppjanati għall-Kottonera, Sant'Anġlu, Manoel Island u l-moll tal-cruise liners.

Għalfejn Gvern Laburista ferrex ix-xibka tiegħu fuq dawn il-proġetti?

Għalfejn Wied il- Għajn, Marsaxlokk u Birżebbuġa, apparti Buġibba?

Ir-raġuni kienet li dawn huma kollha postijiet li jattiraw lit-turist.

Wied il-Għajn huwa speċi ta' Buġibba tan-naħa t'isfel ta' Malta, Marsaxlokk huwa magħruf bħala r-raħal tas-sajjieda u Birżebbuga huwa marbut ħafna ma' qalb it-turist Ingliż, li baqa' jiffrekwenta pajjiżna wara s-snin kollha li l-Ingliżi kienu għamlu fostna.

Gvern Laburista, appena tela' fl-1996, ra kif għamel biex jibda jagħti dehra aħjar lill-pajjiż.

M'hemmx għalfejn wieħed jidħol f'ħafna dettall dwar l-istat li jinsabu fih il-Kottonera, il-Forti Sant'Anġlu u Manoel Island għax kulħadd jaf.

Dawn is-siti, li joffru potenzjal turistiku qawwi, għandhom bżonn face-lift u għandhom bżonn investiment tajjeb biex jibdew jiġu utilizzati.

Huwa għajb li meta tidħol fil-Forti ta' Manoel Island jew fl-area ta' madwar Sant' Anġlu tara rovina sħiħa mill-monumenti li jsebbħu z-zona kollha.

Għalhekk Gvern Laburista kien imbarka fuq il-proġett tal-Kottonera.

Jiena mhux se noqgħod nidħol fid-dettalji li kkaratterizzaw dan il-famuż proġett għax naħseb li kulħadd jafhom sew, biss irrid ngħid li l-proġett tal- Kottonera kien il-ħolqa ewlenija f'sensiela ta' proġetti sħaħ li bla dubju ta' xejn kienu mmirati li jattiraw lejn Malta turisti aktar vijabbli.

Din il-kwestjoni ta' vijabilita' hija waħda mill-aktar punti essenzjali fil- qasam turistiku.

L-idea ta' Gvern Laburista kienet li l-proġett tal- Kottonera jiġi żviluppat b'element barrani, jiġifieri ma jkunx il-Gvern Malti li jiżviluppa dan il-proġett b'mod li jkun mill-Maltin għall-Maltin.

Għalfejn?

Għax jekk il-Gvern Malti joħroġ il-flus mill-but tiegħu stess biex jiżviluppa proġett li wara se jintuża mill-istess Malti, u l-Malti mbagħad jerġa' jħallas talli jkun qed jużah inkunu qed induru ċirku, fis- sens li A jagħti lil B u B jagħti lil C biex jerġa' jieħdu A. Li kellu f'moħħu Gvern Laburista kien li jdaħħal element barrani li jkollu interess qawwi li n-negozju jibqa' miexi u allura jkun hemm garanzija li dan jibda jattira lejn Malta ċertu ammont ta' turisti.

Barra minn hekk wieħed irid iġib quddiem għajnejh it-tip ta' qxur tal- baħar li kellu f'moħħu l-iżviluppatur ta' dak il-proġett.

Il-mira kienet għal ċertu tip ta' turist u għall-ewwel darba forsi konna bdejna nitkellmu dwar kwalita' ta' turist u mhux kwantita'.

Sur President, huwa indikat li għalkemm hawn Malta jiġu kwantita' kbira ta' turisti imma bħala kwalita' m'hijiex dik li nixtiequ.

U dan kien wieħed mill-proġetti li fl-aħħar seta' jdawwar din it-trend u nibdew nagħfsu aktar fuq il-kwalita'.

Il- ħsieb oriġinali kien li jkollna investiment ġdid b'element barrani, ħaġa li dan il-pajjiż tant għandu bżonn.

Kien hemm l-istess ħsieb għall-proġett tal-bini tal-moll għal cruise liners.

Kif diġa' spjegajt, il-cruise liners illum il-ġurnata qegħdin isiru l-moda u hija din it-tip ta' attivita' li ġġib l-aħjar tip ta' turist.

Mr Chairman, dan huwa żvilupp importanti għax għal darb'oħra l- portijiet tagħna se jerġgħu jieħdu l-ħajja u se jerġgħu jibdew ikunu sors ewlieni ta' foreign currency, li tant huwa neċessarju għal kwalunkwe pajjiż.

Għalhekk dan huwa pass li kwalunkwe amministrazzjoni trid tieħu għaliex opportunita' tad-deheb bħal din ma tistax tintilef.

Għalfejn?

Għax it-turist li jiġi bi cruise liner jiġi hawn Malta, iħallas talli jidħol f'pajjiżna u talli juża s-servizzi, bħalma huma taxis, restaurants, eċċ. u lill-pajjiż ma jgħabbih bl-ebda spiża, ngħidu aħna ta' konsum ta' dawl jew ilma.

Jiġifieri dan il-pajjiż għandu ħafna iktar dħul minnu milli ħruġ u għalhekk dan huwa t-tip ta' turist ta' kwalita'.

Punt ieħor li wieħed irid jiżen f'dan l-istadju huwa kemm jaqblilna bħala pajjiż li nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Waħda mid-direttivi li ħarġet min-naħa ta' l-Unjoni Ewropea hija l-abolizzjoni tad-duty-free shops.

Kif kulħadd jaf, id-duty-free shops huma sors ta' dħul sostanzjali għall-Kaxxa ta' Malta.

Bl-abolizzjoni tad-duty-free shops jispiċċa ċertu ammont ta' dħul, apparti li jintilfu mijiet ta' impjiegi ta' ħaddiema Maltin.

Dan iwassallni għal punt ieħor, Mr Chairman, li huwa kif għandhom jiġu sfruttati r-riżorsi tal-pajjiż.

Kif diġa' għedt, wasal iż-żmien li pajjiżna jsir cost effective u jibda jadotta policies li permezz tagħhom jibda jisfrutta r-riżorsi tiegħu b'mod aħjar.

Per eżempju, nista' nsemmi l-Forti Sant'Anġlu.

Il-Partit Laburista diġa' stqarr li m'għandu assolutament xejn kontra li Sant'Anġlu jingħata lill-Ordni ta' San Gwann, pero' hawnhekk tajjeb li nħarsu lejn kif Sant'Anġlu qed jingħata.

Il-prinċipju li fuqu beda jaħdem il-Partit Laburista kien li Sant'Anġlu jingħata lill-Ordni ta' San Ġwann u li l-Gvern Malti jkollu ċertu introjtu minnu.

Dan huwa differenti ħafna minn kif fil- fatt ġie mogħti Sant'Anġlu, li ngħata relattivament bix-xejn.

Il-gvern ma għandu l-ebda introjtu minnu, kif sar anke fil-każ ta' Forti Chambrai.

Mr Chairman, hawnhekk tajjeb li ngħid xi ħaġa dwar il-kwestjoni tal-famuż falkun.

F'dawn l-aħħar ġranet, kien hemm għaqda partikolari li għoġobha tikteb fil-gazzetta - forsi riedet tgħaddi ż-żmien ukoll - fejn qalet li falkun ma jistax jinżamm u allura jew il-Gvern Laburista kellu f'moħħu li jbiddel il-liġijiet tal-kaċċa jew inkella ma jafx il-liġijiet.

Jien naħseb li l- Gvern Laburista ta' dak iż-żmien kien jaf il-liġijiet sewwa, tant li jekk ikollhom id-diċenza li jaqraw sew il-liġi dwar il-kaċċa jsibu li hemm imniżżel meta huwa permess li tali għasfur jinżamm maqbud.

F'pajjiżi barranin dawn l-għasafar mhux talli jrabbuhom fil-magħluq talli faċli li wieħed isib jixtrihom.

Barra minn hekk, naħseb li kienet froġa li wieħed jipprova jinqeda b'xi ħaġa kulturali, bħalma hi l-kwestjoni tal-falkun, biex jipprova jħammeġ partit biha.

Mr Chairman, ngħaddi issa biex ngħid xi ħaġa fuq il-kwestjoni tal-VAT.

Kulħadd jaf x'effett ħalliet il-VAT fuq is-settur tat-turiżmu, tant li kienet wasslet biex pajjiżna beda jitlef l-iktar sors ta' dħul importanti għalih.

Dan għaliex il-pakkett tat-turist li kien jiġi Malta kien sar expensive iżżejjed, bl-ebda mod ma kien qed ikun kompetittiv u n-numru ta' turisti kien naqas ħafna.

Bl-introduzzjoni tas-CET dan il-pass negattiv ġie mdawwar u dan l-aħħar smajna lill-ministru għat-turiżmu jgħid li t- turisti żdiedu.

Biss wieħed irid jiftakar u jżomm quddiem għajnejh id- diżgwid li ħolqot l-amministrazzjoni preċedenti Nazzjonalista, per eżempju, meta ngħataw permessi biex jinbnew diversi lukandi 5-Star.

Hawnhekk, Mr Chairman, nixtieq inqajjem punt li diversi proprjetarji tal- lukandi qegħdin jilmentaw fuqu.

Illum teżisti sitwazzjoni fejn il-lukandi 5-Star - li nbnew bl-addoċċ u ntużaw bħala pedina biex noqogħdu niftaħru kemm għandna xogħol - m'humiex qed jattiraw it-tip ta' turist 5-Star u minflok qed jieħdu l-ħobża ta' min għandu lukanda 3-Star għaliex qegħdin joffru pakkett ta' 5-Star bil-prezz ta' 3-Star.

Minn fuq imbagħad, it- turisti lanqas biss qegħdin jingħataw servizz ta' lukanda 3-Star, bil- konsegwenza li qed ikollna ħafna garr anke barra minn Malta u qed jintilef l-isforz kollu tar-reklamar li jsir.

Għal darb'oħra qed nerġgħu niffaċċjaw il-problema li m'aħniex nikkejterjaw għat-turist li jiġi Malta.

Hemm bżonn li jittieħdu passi sabiex dan it-tip ta' diżgwid jinqata'.

Mr Chairman, qed jagħmluli sinjal li l-ħin tiegħi spiċċa u għalhekk inċedi l-kelma lill-kelliem ta' warajja.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Chairman, wieħed mis-setturi li fis-sentejn li għaddew żgur li bidel ir-rotta li konna qbadna fl-aħħar xhur ta' tmexxija ta' Gvern Nazzjonalista, kien is-settur turistiku.

Tul dawn l-aħħar sentejn din l-industrija tant importanti għall-ekonomija ta' pajjiżna - fuq dan żgur li ż-żewġ naħat naqblu - reġgħet bdiet tieħu r-ruħ u rpiljat.

Wara li fl-1994 konna lħaqna numru record ta' turisti, fl-1995 qbadna n- niżla u s-sena ta' wara rrankajna 'l isfel waħda sew.

Għalhekk malli l- Partit Laburista tela' fil-gvern f'Ottubru ta' l-1996, mill-ewwel poġġa fuq quddiem nett tal-prioritajiet tiegħu s-settur turistiku u ried li għallinqas fl-ewwel sena tiegħu fil-gvern din id-downward trend iwaqqafha.

Ridna li lil din l-industrija, li minnha jgawdu ħafna u ħafna setturi, nagħtuha dik l-attenzjoni li kienet nieqsa fl-aħħar snin ta' tmexxija Nazzjonalista.

Mr Chairman, fost l-ewwel ħidmiet nistgħu nsemmu l-impenn tagħna li nagħtu dehra aktar denja ta' tourist resort lil dawk l-areas li huma l- aktar frekwentati mit-turisti.

Għamilna proġett kbir f'Buġibba u bdilna l- post mil-lejl għan-nhar.

Ix-xogħol fuq l-ewwel fażi ta' dan il-proġett kien lest sabiex seta' jilqa' fih numru kbir ta' turisti għas-sajf ta' l- 1997 u jien ċert li t-turisti li żaru Buġibba apprezzaw l-impenn ta' Gvern Laburista sabiex jagħtihom aktar value for money.

Fix-xhur tax-xitwa tas- sena l-oħra komplejna bit-tieni fażi ta' dan il-proġett pero' ma konniex kuntenti b'daqshekk.

Iva, aħna ridna li xogħol ta' dan it-tip isir ukoll f'dik il-parti minsija ta' Malta, in-naħa t'isfel.

Il-Gvern Laburista ried li dawk l-areas li għal tant snin tħallew jibku u jittamaw li xi darba jsir xi ħaġa għalihom, iduqu wkoll minn dan l-impenn ta' Gvern Laburista.

Għalhekk b'ħidma minn għadd ta' ministeri, primarjament dak tat-turiżmu u dak tal-kostruzzjoni, għamilna xogħol kbir, f'Wied il-Għajn, Marsaxlokk, Birżebbuġa u anke Għawdex, simili għal dak li sar f'Buġibba.

Dan ix-xogħol għamilnieh għaliex ridna li din l-industrija tat-turiżmu nressquha lejn partijiet oħra ta' Malta sabiex jiggwadanjaw minnha aktar nies.

Mr Chairman, sabiex nagħtu nifs ġdid lis-settur turistiku wettaqna wkoll il-wegħda li titneħħa l-VAT, liema taxxa kienet għabbiet lil din l- industrija u lill-poplu Malti b'tant piżijiet.

L-industrija tat-turiżmu kienet kważi drat tlaqqat l-impożizzjoni tat-taxxa.

L-ewwel kienu għabbewha b'expenditure levy ta' 5%, li kienet baqgħet tiela' għal 10%, imbagħad spiċċaw għabbewha bi 15% VAT.

Aħna neħħejna t-taxxa tal-VAT sabiex inkunu aktar kompetittivi man-numru dejjem jiżdied ta' tourist resorts fil- Mediterran.

Din il-bidla fit-tassazzjoni ġiet apprezzata minn dawk kollha involuti fl-industrija tat-turiżmu.

Sur President, ma nkunx qiegħed nesaġera meta ngħid li x-xogħol li wettaqna mill-ewwel ta l-frott tiegħu, b'riżultati verament inkoraġġanti.

Jekk inħarsu lejn is-sena 1994 naraw li f'dik l-aqwa sena għas-settur tat- turiżmu żaruna 1,176,200 ruħ.

Huwa żgur li kulmin dakinhar kien responsabbli għal dan ftaħar bil-mod kif irnexxielna nilħqu dak il-livell.

Pero' mbagħad ġara dak li għedt qabel, ċioe' l-figuri qabdu t-triq tan- niżla.

Fl-1995 dan in-numru niżel għal 1,116,000 u fis-sena ta' wara reġa' niżel għal 1,053,000 biex b'hekk nistgħu ngħidu li f'dawk is-sentejn in- numru ta' turisti naqas bi 12%.

Kif diġa' għedt, il-mira tagħna - speċjalment dik tal-ministru responsabbli - kienet li għallinqas inwaqqfu dik in-niżla.

Dakinhar, min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista, kien hemm min stqarr li forsi mhux se jirnexxilna f'dan l-impenn tagħna pero' l- figuri jitkellmu waħidhom.

Mhux talli żammejna n-niżla talli fl-1997 l- għadd ta' turisti li żaru pajjiżna żdied b'6% fuq is-sena ta' qabel u l- istess nistgħu ngħidu għas-sena li qegħdin fiha.

Skond l-istatistika li tidher fl-economic survey naraw li fix-xhur bejn Jannar u Settembru ta' din is-sena kellna żieda konsiderevoli fuq l-istess perijodu tas-sena l-oħra.

Dan juri li anke din is-sena se tkun waħda tajba.

Sur President, forsi jkun hawn min jirraġuna li mhux bilfors għaliex ikollok żieda fin-numru ta' turisti jfisser li tkun sena tajba, għaliex din trid tpoġġiha fil-kwadru sħiħ ta' kemm jinħoloq ġid, kemm jiġi ġġenerat xogħol u kemm ikun hemm dħul finanzjarju ġdid.

Għalhekk jien xtaqt infakkar ftit f'dak li ġara f'dawn is-sentejn ta' tmexxija ta' Gvern Laburista, li skond il-Partit Nazzjonalista kienu snin mimlija inċertezza u staġnar.

Jekk inħarsu lejn il-gross income minn dan is-settur naraw li filwaqt li fl-1994 - li jgħidu li kienet l-aqwa sena għat-turiżmu - id-dħul kien ta' Lm241.9 miljun, fl-1995 dan id-dħul niżel għal Lm232.8 miljun u fl- 1996 kompla niżel għal Lm228.9 miljun.

Fis-sena 1997, meta bdejna nittamaw li din l-industrija tibda tirkupra, kellna dħul gross ta' Lm249.8 miljun, żieda ta' Lm21 miljun fuq is-sena ta' qabel.

Barra minn hekk, mill-figuri li ġew pubblikati jidher li għal din is-sena li qegħdin fiha se nżommu l-istess livelli ta' dħul li kellna s-sena l-oħra.

Mr Chairman, jekk inħarsu lejn l-għadd ta' persuni jaħdmu direttament ma' l-industrija tat-turiżmu naraw li anke hawnhekk il-politika ta' Gvern Laburista tat nifs ġdid għaliex fl-1997 dan in-numru laħaq id-9,446 impjegat, żieda ta' 1000 ruħ fuq is-sena ta' qabel.

Dawn huma fatti li joħorġu minn statistika uffiċjali, fatti li juru biċ-ċar kif irnexxielna naqbdu t-triq it-tajba.

Dan żgur li huwa mertu tat-tmexxija għaqlija ta' Gvern Laburista tul is-sentejn li għaddew.

Naturalment kulħadd irid jagħti sehmu sabiex inkunu nistgħu noffru l-aħjar servizz lil min jiġi għal btala f'pajjiżna.

Mhux sewwa li wara l-investiment li jsir, kemm mill-gvern kif ukoll mis-settur privat, sabiex inkunu nistgħu noffru l-aħjar servizz, insibu lil min għadu irresponsabbli u jonqos milli joffri l-aħjar servizz possibbli.

Huwa ta' importanza kbira li kull min iżur Malta imur lura lejn pajjiżu b'togħma tajba.

L-aħjar reklam li jista' jsir lit-turiżmu Malti huwa minn xi ħadd li jkun għadda btala hawnhekk.

Illum jidher li dan il-gvern irid jibgħat lill-pajjiż, u b'mod partikolari lil din l-industrija, erba' snin lura.

Qed ngħid hekk għaliex jidher li l-gvern se jibqa' miexi sabiex jerġa' jgħabbi lis-settur turistiku bil-piżijiet kollha li ġġib magħha t-taxxa tal-VAT, u dan minbarra taxxi oħra li kollha se jħallu l-effett tagħhom fuq il-prezz ta' btala f'Malta.

Sur President, hawnhekk nixtieq nikkwota parti mid-diskors li għamel l-Onor.

Michael Refalo - illum ministru responsabbli mit-turiżmu - waqt wieħed mid-dibattiti ta' wara l-ewwel budget ta' Gvern Laburista.

L- Onor. Membru kien qal hekk:

"Jien ngħid li l-budget se jkollu ċertu effett negattiv fuq il-prezz tal-btala minħabba żieda fil-prezzijiet ta' ċerti servizzi.

Iż-żieda fil-prezz tal-petrol se taffettwa ċertament lill-car hire, lill- coaches u lill-mini vans, filwaqt li l-prezz tal-pitrolju se jkollu impatt negattiv fuq il-laundries, il-fran u l-heating tal-lukandi.

Iż- żieda fil-prezz tal-liċenzji, ta' l-alkoħol u tat-tabakk se tgħaddi fuq il-konsumatur u dawn huma kollha government induced costs li se jkollhom impatt negattiv fuq it-turiżmu."

Jien nitlob lill-ministru sabiex meta jiġi biex jagħmel id-diskors tiegħu ta' l-għeluq jgħid lill-poplu jekk dak li qal dakinhar jgħoddx għall-budget tal-lum.

Jidher li llum, lejlet id-dħul ta' taxxa ġdida li flimkien ma' taxxi oħra ġodda se jkollha dan l-effett fuq is-settur turistiku, qed naraw li s-settur se jerġa' jiġi mgħobbi b'piżijiet ġodda.

X'għamilna aktar f'dan il-qasam?

Biddilna l-liġi li tirregola l-logħob sabiex illum għandna casino ieħor.

Għamilna wkoll programm u studju dwar il-ħolqien ta' marina ġdida, bil-ħsieb li nkunu nistgħu nattiraw turisti interessati fil-yachting.

Pero' meta ġejna biex inwettqu dak il-proġett kulħadd jaf x'ġara.

Fil-fatt ġejna mwaqqfa imma issa jidher li dan il- gvern jidher li se jkompli miexi fuq il-programm li konna ħejjejna aħna.

Aħna kellna programm fejjiedi li sfortunatament ma stajniex inkomplu għaddejjin bih minħabba l-konfoffi li kien hawn.

Illum dawn l-istess nies qed jirkbu fuq il-karru li ħallielhom Gvern Laburista.

Qrajt fil-ġurnali tagħhom stess li l-gvern iddeċieda li jibda proċess ta' aġġudikazzjoni tat- tliet consortia li ssottomettew il-proposti tagħhom għall-proġett.

Qasam ieħor relatat ma' l-industrija tat-turiżmu li żgur li l-Gvern Laburista kellu l-intenzjoni li jtejjeb huwa l-qasam tal-cruise liners.

Kulħadd jaf kemm kibret din l-industrija għax bejn l-1996 u l-1997 kellna żieda ta' 83% fin-numru ta' turisti li żaru Malta fuq cruise liners.

Ma' dawn il-proġetti ta' min isemmi wkoll il-proġett ta' Sant'Anġlu.

Bil-mod kif sar il-kuntratt issa jidher li mhux se jkun hemm gwadann għall- industrija tat-turiżmu.

Sur President, jidher li l-ħin li kelli għad-dispożizzjoni tiegħi wasal biex jiskadi u għalhekk se nagħlaq id-diskors tiegħi billi nerġa' nikkwota parti mid-diskors li kien għamel l-Onor.

Michael Refalo fis-seduta li semmejt aktar kmieni, jiġifieri wara li tressaq l-ewwel budget ta' Gvern Laburista.

L-Onor.

Membru kien qal hekk: "Għalhekk nixtieq nagħlaq id-diskors tiegħi billi nawgura lill- Ministru Vella li jmur aħjar mill-ministri ta' qablu kollha għall-ġid tal-poplu.

Għaldaqstant inħeġġu li jindokra, jiżviluppa u jtejjeb il-patrimonju kbir li ġie fdat lilu.

Dan irriduh u nixtiequh li jagħmlu l-aktar sabiex meta wara ħames snin jasal iż-żmien li nerġgħu nieħdu r-riedni f'idejna, minflok sfrattu kif sibna fl-1987 insibu industrija tat-turiżmu b'saħħitha u miexja 'l quddiem."

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karmenu Vella.

ONOR.

KARMENU VELLA: Mr Chairman, nixtieq nibda d-diskors tiegħi billi nagħti daqqa t'għajn lejn kif sibna dan is-settur meta tlajna aħna fil- gvern fl-1996.

Ħafna jitkellmu fuq it-turiżmu b'mod li donnu l-gvern preċedenti Nazzjonalista kellu xi suċċess kbir f'dan il-qasam pero' meta wieħed iħares lejn l-aħħar ħames snin ta' Gvern Nazzjonalista, jiġifieri bejn l-1992 u l-1996, isib li fl-1992 konna qbiżna t-threshold tal-miljun filwaqt li fl-1996 konna qed naqbżu l-miljun b'madwar 50,000.

Mela bejn l- 1992 u l-1996 kellna very slow growth.

Fil-fatt l-average growth rate ta' dawk l-aħħar ħames snin kienet ta' 1% filwaqt li l-growth totali bejn l- 1992 u l-1996 kien ta' 5%.

Qed insemmi dawn l-affarijiet sabiex wieħed ikun jista' jagħmel paragun bejn kif sibna dan is-settur fl-1996 u kif ħallejnieh fl-1998.

Jekk wieħed iħares lejn l-għadd ta' turisti li żaru Malta f'dawn l-aħħar sentejn isib li dan żdied b'aktar minn 11% filwaqt li l-għadd ta' passiġġieri li ġew fuq cruise liners fl-istess perijodu żdied b'aktar minn 113%.

Il-gvern preżenti donnu jrid jgħatti s-suċċess li kien hemm fis- settur tat-turiżmu billi jgħid li għalkemm żdied in-numru ta' turisti, ir- revenue mit-turiżmu naqas.

Dan m'hu minnu xejn.

Fil-fatt id-dħul mit- turiżmu f'dawn l-aħħar sentejn tela' bi 12% u saħansitra qabeż b'6% id-dħul li kien hemm fl-1994.

Anke fil-qasam ta' l-impjiegi f'dan is-settur insibu li matul dawn l-aħħar sentejn kien hemm żieda ta' 7%.

Barra minn hekk, ġibna sens ta' fiduċja kbira fis-settur u bnejna rapport aħjar bejn l- amministrazzjoni u l-privat.

Il-gvern preżenti jirriferi għas-sena 1994 bħala s-sena record u din il- frażi storta anke ssemmiet fil-budget speech.

Jien ma nafx għalfejn baqgħu jgħidu hekk għaliex jekk nagħtu daqqa t'għajn lejn l-ewwel disa' xhur ta' din is-sena - għax s'hemmhekk għandna ċifri uffiċjali - naraw li f'dak li għandu x'jaqsam ma' arrivals kien hemm żieda ta' 0.2% fuq l-1994, filwaqt lil f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-attivita' tal-cruise liners kien hemm żieda ta' 136%.

Jekk imbagħad inħarsu lejn ir-revenue insibu li din is- sena l-figura qabżet dik ta' l-1994 b'6% u fl-employment ukoll kellna żieda ta' 11.5% fuq l-1994.

Dan kollu qed ngħidu sabiex nuri li wieħed m'għandux għalfejn jibqa' jħares lejn l-1994 bħala s-sena record.

Issa dan ir- riżultat m'huwiex mertu ta' xi ħadd speċjali - forsi kien hemm direzzjoni ġdida u gvern li kien aktar sensittiv għall-problemi li jeżistu f'dan is- settur - għax l-istess nies li kien hemm qabel baqgħu imexxu u bl-ebda mod ma rrid innaqqas mill-mertu tan-nies kollha li ħadmu biex ikollna dan is- suċċess.

Jien nispera li l-ministru preżenti jkollu l-fortuna li jsib il- backing tal-ministri sħabu, bħalma sibt jiena meta kont ministru responsabbli minn dan il-qasam.

Qabel ma ngħaddi biex nitkellem fuq l-effett li se jkollha l- introduzzjoni tal-VAT fuq dan is-settur, se nagħti daqqa t'għajn lejn is- swieq prinċipali li morna tajjeb fihom u dawk forsi ma tantx morna tajjeb fihom.

Għandi pjaċir ngħid li f'dawn is-sentejn irnexxielna nsaħħu il-core markets tagħna.

Qabel konna ngħidu li l-core markets kienu l-Ingilterra, il-Ġermanja, l-Italja u Franza imma llum ma' dawn il-pajjiżi nistgħu nżidu wkoll l-Olanda.

It-turiżmu minn dawn il-ħames pajjiżi fl-aħħar sentejn kiber b'10.5%.

Fl-1996 kellna tnaqqis ta' 27% mis-suq Ingliż imma din is- sena rnexxielna ndawru r-rotta b'mod li kellna tkabbir ta' 15%.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' turiżmu mill-Ġermanja kien hemm il-biża' li se nibqgħu nassistu għal dik li l-ministru meta kien fl-oppożizzjoni kien sejħilha free fall.

Fil-fatt ġara l-kontra għaliex mhux talli żammejna s- suq Ġermaniż talli anke l-grupp tal-Frosch li kien ġie fl-1997 irnexxielna nissostitwuh.

Is-suċċess li kellna mill-Ġermanja din is-sena ma kienx riżultat ta' xi one-off group imma kien riżultat ta' xogħol kontinwu.

Fit- turiżmu Franċiż ukoll kellna żieda ta' 16.3% filwaqt li s-suq Taljan kien l- uniku sors minn dawk tal-core markets li ma żiedx fit-turisti.

Pero' nistgħu ngħidu li żammejna stabbli d-downward trend li kienet bdiet dieħla u nispera li meta terġa' tiġi introdotta l-ferry service bejn Malta u Sqallija, in-numru ta' turisti mill-Italja jikber.

Rigward it-turiżmu mill-Olanda rrid ngħid li bejn l-1996 u l-1998 dan tela' b'14%.

Naturalment minbarra l-core markets, ħadna ħsieb ukoll il-pajjiżi li kellna potenzjal minnhom.

F'dawn is-sentejn it-turiżmu mir-Russja żdied bi kważi 90% filwaqt li dak mill-Amerika żdied b'47%.

It-turiżmu mill- Awstrija, il-Belgju u l-Iżvizzera żdied bi 23% u minn dawk il-pajjiżi li nsejħulhom "other countries" kellna żieda ta' 13%.

Jiġifieri nistgħu ngħidu li globalment f'dawn is-sentejn l-arrivals żdiedu b'10.5%.

Evidentement dan qatt m'hu biżżejjed u aħna komplejna naħdmu ma' l-Air Malta, ma' l-NTOM u mas-settur privat sabiex inħarsu aktar lejn swieq li għandhom potenzjal, bħall-Ġappun, li għalkemm bil-mod iżda baqa' miexi ' quddiem, u l-pajjiżi tal-Lvant.

Dan l-aħħar konna bdejna nħarsu wkoll - u nisperaw li dan il-gvern jibqa' jagħmel l-istess - lejn il-pajjiżi tal- Middle East u l-Arabian Gulf billi tajna permess lil airline prinċipali min dik l-area biex topera lejn Malta.

Ħdimna wkoll sabiex l-airline nazzjonali tagħna tiftaħ aktar rotot għal dawk in-naħat.

Fil-fatt f'sena waħda rnexxielna nirdoppjaw in-numru ta' turisti mit-Turkija.

Irrid ngħid ukoll li s-settur ma marx tajjeb biss mil-lat ta' arrivals.

Kellna wkoll occupancy rates aħjar u l-profitti tas-settur tjiebu wkoll.

Kien hemm titjib fis-seasonality u kiber ukoll is-settur tal-konferenzi u l-incentive travel.

Aħna kburin ukoll għall-fatt li bqajna ntejbu l- prodott u għalkemm sfortunatament kien hemm ħafna proġetti oħra in the pipeline li ma laħqux tlestew, bħal dak ta' casino ieħor, golf course f'Malta u oħra f'Għawdex, il-bajjiet, il-proġett "Connections" u l-proġett tal-marina, jien nawgura li l-gvern preżenti jibqa' jaħdem fuqhom.

Fil- fatt il-gvern diġa' kkommetta ruħu li jibqa' jaħdem fuq il-proġett "Connections".

Mr Chairman, sar ħafna xogħol siewi u tkabbret is-sinerġija bejn l-NTOM - dik li iktar 'il quddiem se tiġi ristrutturata bħala l-Malta Tourism Authority - l-Air Malta, is-settur privat u l-ministeru.

Flimkien għamilna, kabbarna u żammejna iktar kuntatti diretti mat-tour operators prinċipali li jibagħtu turisti lejn Malta.

Jien niftakar li s-sena l-oħra konna għedna li għal din is-sena se nqarrbu l-1.2 miljun turist u l-Onor.

Michael Refalo, illum ministru responsabbli minn dan il-qasam, kien qalilna li jekk verament jirnexxielna nagħmlu dan kien se jgħidilna prosit.

Issa nispera li din il-prosit jagħtiha lil sħabi kollha li ħadmu f'dan is-settur u xejn inqas lilu nnifsu, għaliex wieħed irid jammetti li jekk kien hawn settur li fuqu ż-żewġ naħat ħadmu b'mod kostruttiv dan ċertament kien is- settur tat-turiżmu.

Mr Chairman, jien jiddispjaċini meta nisma' lill-kelliema tan-naħa tal- gvern jgħidu li t-turisti żdiedu imma naqas ir-revenue.

Nifhem li jkunu qegħin jikkwotaw ir-rapport tas-Central Bank, li juri li għall-ewwel erba' xhur ta' l-1998 ir-revenue naqas b'Lm1.6 miljun, pero' jien mill-ewwel għedt ma' kulħadd, anke hawn ġew, li dan ma jistax ikun għaliex dak li qed jgħid is-Central Bank imur kontra kull xejra u kull riżultat li kien qed ikollna.

Bin-numru ta' turisti dejjem jiżdied, bil-cruise passengers dejjem jiżdiedu, meta nafu li kien qed ikollna shift fl-occupancy minn 3- Star għall-4-Star u 5-Star hotels, meta t-30,000 turist tal-Frosch ġew replaced bi 30,000 oħra li suppost kienu turisti aħjar, meta l-length of stay kienet tiela'; meta t-total average room rate - skond is-survey ta' l- MHRA - kienet turi żieda ta' 11%, it-total country food żdied bi 12% u l- beverages żdiedu b'10.6% u s-central region room rate - jiġifieri fejn hemm il-bulk tal-lukandi - minn Lm12.57 telgħet għal Lm15.73, kif qatt seta' l- Bank Ċentrali jgħid li r-revenue naqas b'Lm1.6 miljun?

Pero' t-tourism expenditure survey li tagħmel tant tajjeb l-NTOM u li permezz tiegħu tkun qed tkejjel is-sitwazzjoni b'mod ħafna aktar reali minn kif ikejjilha s- Central Bank, kien qed juri li bejn il-perjodu Jannar - Marzu ta' l-1997 u Jannar - Marzu ta' l-1998 kien hemm żieda ta' 8.2% fl-expenditure ta' kull turist kuljum, l-occupancy levels tal-5-Star hotels minn 35% telgħet għal 38%, dik tal-4-Star minn 54% telgħet għal 59% u ta' other hotels, complexes, aparthotels and flats minn 32% telgħet għal 38%.

Imma minkejja dan kollu l-Bank Ċentrali baqa' jgħid li r-revenue naqas b'1.6%!

Dan kollu lili ħassibni u għalhekk indagajt u staqsejt lis-Central Bank.

Ir-risposta min-naħa tagħhom kienet li se jiċċekkjaw u jerġgħu jikkuntattjawni biex jgħiduli x'seta' kien qiegħed jiġri.

Fil-fatt ikkuntattjawni u qaluli li kelli raġun għaliex jaħsbu li ċ-ċifri li kellhom huma ma kenux korretti peress li, fost l-oħrajn, fl-1997 kien hemm ċerti pagamenti qawwija, l-iktar min-naħa tas-settur Ingliż.

Sirt naf li l- pagamenti għamluhom meta l-isterlina kienet qawwija ħafna mal-lira Maltija.

B'hekk deher pagament qawwi fl-ewwel quarter ta' l-1997, liema operazzjoni ma rrepetiex ruħu fl-ewwel quarter ta' l-1998.

Imma ma kenitx dik biss ir-raġuni għax sirt naf ukoll li normalment is- Central Bank jiġbor id-data ta' l-expenditure tat-turisti mingħand il-Mid- Med Bank u l-Bank of Valletta.

Issa din is-sena għall-ewwel darba l-banek laħqu ftehim mal-foreign exchange bureaux biex dawn ta' l-aħħar ikunu jistgħu jibdew jagħmlu dealings u pagamenti barra minn Malta direttament huma mingħajr ma jgħaddu through the bank.

Naturalment dawn bdew jaħdmu u jagħmlu dawn id-dealings pero' s-Central Bank baqa' jieħu l-expenditure tat- turisti mingħand il-Mid-Med Bank u l-Bank of Valletta biss.

Ma kienx qiegħed jieħu d-dealings li kienu qed iwettqu dawn il-foreign exchange bureaux u l-exchange bureaux l-oħra li għandhom l-operaturi.

Issa jien ċert li aktar isiru dealings ma' dawn il-bureaux milli mal-banek.

Raġuni oħra li tani s-Central Bank kienet li hemm suspetti kbar li ħafna flus ta' l-operaturi li deħlin mit-turiżmu m'humiex qed jidħlu hawn Malta imma qegħdin jitħallew barra.

Kien hemm suspetti wkoll li kienu qed jissarrfu flus fl-idejn, liema flus la kienu qed jiġu accounted for fil- banek u lanqas fl-exchange bureaux.

Jiġifieri għandna dawn l-affarijiet kollha għaddejjin.

Pero' jien nitlob lis-Central Bank biex jikkorreġġi l- figuri ħalli għallinqas aħna jkollna l-fatti korretti f'idejna, u mhux biex ma jidhirx ikrah is-Central Bank jispiċċa jidher ikrah is-settur tat- turiżmu.

Jien jiddispjaċini meta jiġri hekk għaliex meta mbagħad tmur tiġġieled biex is-settur tat-turiżmu jieħu l-istess inċentivi bħal, per eżempju, dawk li jieħu s-settur tal-manifattura taħt l-Aids to Industries Ordinance, jgħidulek li s-settur tat-turiżmu mhux b'saħħtu daqs is-settur tal-manifattura u allura m'hemmx għalfejn ngħinuh.

Imma huma dawn il- figuri li qed juru li m'huwiex b'saħħtu għax ir-realta' turi mod ieħor.

Dak inhar li kellmnuni mis-Central Bank kienu wegħduni li se jieħdu passi sabiex din is-sitwazzjoni tiġi rrimedjata.

Jien nista' ngħid li sal-lum mhux talli għadu ma sar xejn talli l-gvern preżenti qiegħed jipprova jnaqqas il-mertu tal-progress li għamel is-settur tat-turiżmu billi jibqa' jgħid li r-revenue mis-settur tat-turiżmu naqas.

Mr Chairman, wara li tajna ħarsa lejn x'ġara f'dawn is-sentejn, ta' min jara x'se jiġri minn issa 'l quddiem.

Jien naħseb li l-iktar ħaġa li tippreokkupa lil dawk li jaħdmu fis-settur hija l-introduzzjoni tal-VAT.

Il-gvern qiegħed jgħid li r-rata tal-VAT fuq is-settur tat-turiżmu se tkun ta' 5%.

Dan m'hu minnu xejn għax ir-rata ta' 5% se tkun biss fuq l- akkomodazzjoni.

Imma s-settur tat-turiżmu m'huwiex il-lukandi biss.

Qalulna wkoll - mhux l-Onor.

Refalo imma ministri oħra - li kulħadd jinsab kuntent u ferħan għaliex qabel ma ġiet iffissata r-rata tkellmu mar- rappreżentanti tal-Malta Hotels and Restaurants Association.

Jien lill- MHRA nammiraha ħafna għax naf kemm taħdem u nixtieq li organizzazzjonijiet u għaqdiet oħra jkollhom l-istess set-up.

Pero' bir-rispett kollu, l-MHRA tirrappreżenta settur wieħed biss mit-turiżmu, tirrappreżenta lil- lukandiera u ma tirrappreżentax lill-operaturi, lil dawk li għandhom l- incoming travel agencies, lil dawk li jagħmlu l-handling fl-ajruport u lil dawk li jorganizzaw l-excursions.

Jiġifieri hemm bżonn li nneħħu minn moħħna l-idea li għaliex titkellem ma' l-MHRA tkun qisek tkellimt mas- settur kollu tat-turiżmu.

Dan mhux issa qed ngħidu imma kont ngħidu anke qabel u kont nimbotta ħafna lill-operaturi, li qegħdin maqsumin f'elf biċċa, sabiex jingħaqdu ħalli jkollhom aktar saħħa bħalma għandha l-MHRA.

Fil-fatt dan l-aħħar l-operturi informawni li waslu fi ftehim u l- federation tagħhom se tiġi launched għall-bidu tas-sena d-dieħla.

Mr Chairman, il-fatt li r-rata ta' 5% se tkun għall-akkomodazzjoni biss ifisser li s-servizzi l-oħra kollha se jintlaqtu bil-15%.

Ħalli nagħti eżempju fuq turist li jiġi hawn Malta u b'kollox jonfoq Lm220 li minnhom għandu Lm100 għall-akkomodazzjoni.

Fil-preżent dan qed jeħel 5% fuq kollox, akkomodazzjoni u servizzi, jiġifieri qed iħallas Lm11.

Bl- introduzzjoni tal-VAT dan se jibda jeħel 5% fuq il-Lm100 tal-lukanda li, jiġu Lm5, u 15% fuq il-Lm120 l-oħra li forsi jkun nefaqhom fuq servizzi, ikel barra mil-lukanda, excursions, handling u affarijiet oħra.

Mela fuq pakkett ta' Lm220 it-taxxa minn Lm11 se titla' għal Lm23.

Dan biex ma nsemmix ukoll il-konfużjoni li se ġġib din it-taxxa, għaliex fil-budget speech issemmew biss il-hotels u l-all-inclusive packages.

Mela t-turisti li jiġu hawn Malta jaqgħu biss taħt dawn iż-żewġ kategoriji?

Dawk li jiġu bed and breakfast se jħallsu 5% tal-lukanda - u s-suq Ingliż kważi kollu hekk jiġi - imbagħad fuq is-servizzi l-oħra kollha li jieħdu - anke jekk ifettlilhom jieħdu ikla mil-lukanda stess - ikollhom iħallsu 15%.

Imbagħad hemm dawk li jiġu half board li se jkunu qed iħallsu 5% fuq l-irqad, 5% fuq l-ikla li jkollhom imħallsa u 15% fuq it-tieni ikla u s-servizzi l-oħra kollha tal-lukanda.

Barra minn hekk hemm imbagħad l-all-inclusive.

Il-ministru fid-diskors li għamel fl-okkażjoni tal-marketing conference qal li f'dan il-każ it- taxxa se tinqasam 70% bil-5% u 30% bil-15%.

Dak il-ħin stess ikkorreġih Dr Simon Tortell u qallu li l-ftehim tagħhom mal-gvern kien li jinqasmu 80% bil-5% u 20% bil-15%, li jiġi average ta' 7% fuq il-pakkett kollu.

Issa jien għandi informazzjoni li min qiegħed fl-all-inclusive irid li l-pakkett jinqasam 90% bil-5% u 10% bil-15% imma dik hi xi ħaġa li l-gvern għad irid jinnegozjaha.

Pero' ħalli għall-argument ngħidu li din tkun 80% bil-5% u 20% bil-15%, jiġifieri medja ta' 7% fuq il-pakkett kollu.

Mela t-turist li semmejt qabel se jkun qed iħallas biċċa bil-5% u biċċa bil-15%, filwaqt li t-turist li se jagħżel l-all-inclusive se jkun qed iħallas 7% fuq il- lukanda, fuq l-ikel, fuq ix-xorb, fuq is-servizzi li jieħu ġewwa l-lukanda u fuq l-excursions.

Hemm imbagħad settur ieħor ta' turisti, dawk li jiġu bi prepaid package u jkollhom l-ajruplan, il-ground services, l-ikel, l-akkomodazzjoni u l- excursions kollha mħallsa.

Lil dawn ħadd ma semmiehom, għalkemm ma jaqgħux taħt l-all-inclusive.

Dan se jkun pakkett li se jkun diffiċli ħafna biex taħdmu.

Hemm ukoll is-servizz li jagħtu l-ground handling agents, li diġa' qed jgħidu li se jintlaqtu u li se jkollhom ibigħu dan is-servizz lill- operaturi u lit-travel agents li jaħdmu hawn Malta.

Dawn il-ground handling agents iridu jilqgħu lit-turisti l-ajruport, jagħmlu l-handling tagħhom, jagħmlu t-transfer mill-ajruport għal-lukanda u xi kultant ikollhom iqabbdu anke l-luggage vans biex iġorrulhom il-bagalji.

Dan it-tip ta' aġent ikollu anke courier, li jmur il-lukanda biex jara li kollox ikun miexi sew.

Issa dawn l-affarijiet kollha se jiġu ntaxxati bil-15%.

Problema oħra hija ta' min jorganizza l-excursions biss.

Hawnhekk ukoll se jkollna taħwida oħra għaliex jekk excursion tinbiegħ f'pakkett ta' lukanda all-inclusive, tiġi ntaxxata b'7% imma jekk se tinbiegħ separatament se tiġi ntaxxata bil-15%.

Dan biex ma nsemmix it-taħwida kbira li se tinqala' bejn dawk li jbigħu l-excursions.

Illum il-ġurnata għandna ħafna bucket shops li qed ibigħu l-excursions.

Dawn issa jiddikjaraw li qegħdin taħt it-threshold u allura jistgħu ma jiġux VAT registered, bir-riżultat li dawk li jkunu VAT registered u qegħdin ibigħu l- excursions se jeħlu 15% VAT u l-bucket shops se jkunu qed ibigħu l-istess excursion mingħajr il-VAT.

Imbagħad hemm dak it-turist li t-Taljani jgħidulu fai da te, dak li jibbukkja kollox għal rasu hu.

Naturalment dan se jħallas 15% fuq kollox, minbarra l-akkomodazzjoni.

Mr Chairman, se jkollna problema anke fis-suq tal-konferenzi.

Dan m'huwiex suq li jiġi all- inclusive, imma meta jiġi minn barra għal konferenza grupp jew inkella grupp ta' incentive travel dawn se jkunu qed jixtru l-pakkett b'kollox, bl- ikel, bl-excursions, bl-akkomodazzjoni u bil-conference facilities.

Se jieħdu daqqa ta' ħarta wkoll il-passiġġieri li jiġu fuq il-cruise liners.

Illum il-ġurnata ħafna mill-passiġġieri jagħżlu li jew imorru jagħmlu x-shopping jew inkella jieħdu excursion.

Dawk il-passiġġieri li jieħdu excursion issa se jiġu ntaxxati bil-15%.

Dan biex ma nsemmix ukoll li l-Maltin li se jsiefru se jiġu ntaxxati bil-15% fuq is-servizz li jagħtuhom it-travel agents.

Irrid insemmi wkoll il-preokkupazzjoni li għandhom ħafna mit-travel agents u l-operaturi.

Veru li din it-taxxa se tidħol fl-ewwel ta' Jannar ta' l-1999 imma kulħadd jaf li ħafna mill- operaturi u mit-travel agents huma diġa' committed bil-prezzijiet kif qegħdin sa Marzu tas-sena 2000.

Issa x'se jiġri?

Min se jbatiha d- differenza, l-operatur jew it-turist?

Jiena ngħid li wieħed għandu joqgħod bilqiegħda u jara sewwa l-effett li se jkollha din it-taxxa fuq l- operaturi u fuq is-swieq prinċipali tagħna.

M'għandniex inħallu l- affarijiet għaddejjin imbagħad naraw x'se jiġri.

Fl-aħħar mill-aħħar veru li wieħed għad irid jistenna għaliex, kif jgħid sieħbi stess, the proof of the pudding is in the eating.

Mr Chairman, nixtieq nagħmel żerwġ punti oħra.

Fil-budget speech tas-sena l-oħra, l-Onor.

Refalo kien semma t-TOSS u l-FBR.

Kien qal li mhux sew li fuq is-suq Ingliż qed nonfqu dawk il-flus kollha għax għal 40% tat-turisti li jiġu Malta qed nonfqu 75% tal budget tagħna.

Qal ukoll li qatt ma messna ffissajna rata ta' kambju ta' £1.45 jew £1.47 għal dik li hija FBR.

Qalilna wkoll li ġaladarba s-suq Ingliż ma jissussidjax lill-Maltin li jsiefru hemm, ma jarax għalfejn aħna għandna nissussidjaw lill-Ingliżi li jiġu hawnhekk.

Jiena m'iniex ta' dik l-opinjoni għaliex it-turisti Maltin għas-suq Ingliż huma insinifikanti bħala kwalita' imma n-numru ta' Ingliżi li jiġu għalina huwa importanti ħafna.

Fi żmienna kien tħejja rapport li fih xi esperti kienu qalu li wasal iż-żmien li l-FBR tiġi dismantled.

Aħna ma qbilniex ma' dan imma sieħbi dakinhar kien qal li he tends to agree ma' dak ir-rapport kif ingħata lill-gvern, jiġifieri li l-FBR għandha tiġi dismantled.

Barra minn hekk, kien qal ukoll li flok nonfqu l-parti kbira tat-TOSS fl-Ingilterra għandna nifirxu dan l-inċentiv u nintroduċu s- sistema ma' pajjiżi oħra.

Imma nixtieq inkun naf, Sur President, jekk hux qed isir xi ħaġa fuq dak li kien qal u ssuġġerixxa sieħbi fid-diskussjoni dwar il-budget tas-sena l-oħra.

L-Onor.

Refalo kien tkellem ukoll fuq il-pre-accession funds.

L-Onor.

Membru kien qal li minħabba li ma bqajniex fuq ir-rotta għal sħubija fl- Unjoni Ewropea tlifna ċ-ċans li jkollna l-ħafna pre-accession funds li kompetituri tagħna, bħal Ċipru u s-Slovenja, setgħu jutilizzaw.

IIllum nistenna li l-Onor.

Refalo forsi jgħidilna xi ħaġa fuq il-pre-accession funds u kif Malta se tibbenefika minnhom.

Safejn naf jien, ir-rotta reġgħet inbidlet imma dawn il-pre-accession funds ma ssemmew qatt aktar.

Nixtieq inkun naf ukoll x'se tkun il-policy ta' dan il-gvern fejn tidħol l-accommodation.

Il-policy tagħna kienet ċara.

Aħna ma konniex nemmnu li nistgħu nimxu fuq il-figura ta' bedstock f'Malta ta' 50,000.

Billi l- operatur ma jutilizzax parti mill-bedstock li għandna, aħna konna nħarsu aktar lejn dak li jidher fuq il-kotba.

Ta' min jgħid li minkejja l-isforzi li għamlu gvernijiet diversi, l-improvements f'bedstock, speċjalment dawk fil-kategoriji 3-Star u 'l isfel, ma żammewx il-pass mad-domanda, mal- profile u ma' l-esiġenzi tat-turist il-ġdid.

Fil-fatt illum għad għandna differenza kbira fejn jidħlu standards u kwalita' bejn kategorija u oħra.

M'hemmx a gradual increase ta' kwalita' bejn it-2-Star u t-3-Star, bejn it- 3-Star u l-4-Star u bejn il-4-Star u l-5-Star.

Bejn dawn il-kategoriji hemm distakk qawwi, biex ma ngħidx ukoll li hemm distakk qawwi within the same category.

F'dan il-każ forsi kull wieħed minna għandu ftit tort għax dejjem nindirizzaw l-aktar lis-settur 5-Star.

Jiena ngħid li dan m'għandux ikun.

Ma jidhirlix li l-gvern għandu jgħid li ħafna mit-3-Star hotels iridu jaraw x'se jagħmlu.

Ma tistax timxi hekk.

Wara kollox il-4-Star u l-5-Star hotels jieħdu biss 35% tat-turisti kollha li jiġu hawn Malta.

Il-65% l- oħra qed imorru fit-3-Star complexes u fil-flats u allura ma nistgħux ngħidu li dawn għandhom jiġu kkonvertiti f'djar tax-xjuħ, jagħlquhom jew inkella jagħmluhom uffiċini.

Ma tistax tgħid hekk imbagħad fl-istess ħin tgħid ukoll li għandek biżżejjed bedstock u m'intix se tagħti aktar liċenzji għal lukandi ġodda.

Għax jekk mela permessi għal lukandi ġodda m'intix se tagħti u wħud minn dawk eżistenti trid iddawwarhom f'xi ġeneru ta' xogħol ieħor, kif se żżid it-turisti?

It-turisti fejn se tqegħedhom?

La qed nitkellem fuq il-lukandi rrid insemmi wkoll il-problemi li dawn qed jiffaċċjaw.

Illum semmejt l-esiġenzi tat-turist imma hemm ukoll l-esiġenzi ta' l- operaturi, l-iktar l-operaturi Ingliżi, li jiġu f'kull lukanda u joqogħdu jiflu l-health and safety standards.

Issa t-turist li jmur f'5-Star hotel jieħu servizz ta' kwalita', pero' hemm problema fir-rigward ta' lukandi 3- Star u anke 4-Star.

Hemm ċerti 4-Star hotels li se jkollhom jagħmlu investiment qawwi f'health and safety standards biex ikunu jistgħu jakkomodaw lit-3-Star tourist li jkun ġej mill-Ingilterra.

Jiġifieri se jagħmlu xi ħaġa mhux biex iġibu lit-turist ta' fuq nett imma biex iġibu l- basic 3-Star tourist.

Hawnhekk nerġa' nappella biex lit-3-Star hotels nagħtuhom is-support u nieħdu approach aktar pożittiv fir-rigward tagħhom.

M'għandniex ngħidulhom biex jekk iridu jdawru l-ġeneru.

Aħna konna qegħdin naħdmu fuq pakkett ta' expertise tekniku biex forsi dan is-settur jerġa' jqum fuq saqajh u nista' nżid li kellhom għad-dispożizzjoni tagħhom l- inċentivi tal-banek, li kważi ħadd minnhom ma utilizza.

Jekk dawn jiġu kkombinati t-tnejn flimkien forsi jista' jissarraf f'xi ħaġa.

Jiena nemmen li din il-kategorija għad baqgħalha rwol importanti ħafna.

Meta tkellimhom dawn l-operaturi mill-ewwel jibdew jilmentaw fuq kif qed ikissrulhom il- prezzijiet.

Din hija xi ħaġa li rridu niffaċċjaw.

Jiena la nagħti tort lil ta' fuq u lanqas lil ta' isfel imma naħseb li wieħed irid jibża' daqxejn għall-ieħor.

X'qed jiġri llum?

Illum għall-grazzja ta' Alla, il-5-Star hotels u l-4-Star hotels għandhom xogħol biżżejjed ta' konferenzi u incentive travel imma dan ix-xogħol mhuwiex xogħol tas-sajf.

Fis-sajf ma jiġux konferenzi għax dawn jiġu fix- shoulder months u fil-winter months.

Minħabba f'hekk qed jiġri li l-hotels li fis-sajf ma jkollhomx dan it-tip ta' xogħol qegħdin jikompetu mat-3-Star u l-4-Star għall-istess tip ta' turist.

L-inkwiet jibda meta dawn ibaxxu l- prezzijiet u miskin dak li għandu t-3-Star u jrid jikkompeti magħhom.

Għalhekk qed ngħid li lit-3-Star irridu nieħdu ħsiebhom, inkella se jkollna problema strutturali f'dik li hija provvista ta' akkomodazzjoni.

Jiena u sħabi hawnhekk tkellimna ma' ħafna operaturi u kollha jgħidulek li jridu jibagħtu t-turisti lejn Malta pero' għandhom problema.

Il-problema x'inhi?

M'għandniex bedstock kif iriduha huma.

U inutli noqogħdu ngħidu li għandna 50,000 sodda li mhux qed nimlewhom.

Irridu naraw kif nistgħu nagħmlu biex nirranġaw dawk li mhumiex tajbin ħalli dawn jibdew ilaħħqu ma' l-esiġenzi ta' l-operatur.

Meta jirnexxielna nagħmlu dan verament inkunu nistgħu nżidu n-numru ta' turisti li jiġu lejn Malta.

Jiena semmejt il-guidelines li għandu jimxi fuqhom il-gvern rigward sodod ġodda.

Jiena ma naqbilx ma' dak li qed jgħid il-gvern li ma jridx iżid is-sodod għax hemm biżżejjed.

Jiena ngħid li għandna nagħtu mano libera biex jidħlu fis-suq sodod ġodda.

Meta inti tagħmel hekk, awtomatikament tkun qed tħajjar lil dawk li diġa' għandhom sodod biex itejbu l-istandard.

Mr Chairman, xtaqt nagħmel kumment żgħir ukoll fuq accommodation u standards.

Bir-rispett kollu għall- individwi li hemm fuq l-HCEB, li kollha huma ħbieb tiegħi, jiena ma narax li huwa f'loku li meta l-HCEB qiegħda hemmhekk biex tiċċekkja l-istandards tal-lukandi, fuq il-bord għandu jkun hemm nies li huma stess huma hoteliers.

M'iniex qed ngħid li jekk ikun hemm hotel li ma jkunx qed iżomm l-istandards lil dan ma jkellmuhx imma naħseb li t-tentazzjoni dejjem tkun qiegħda hemmhekk.

Mr Chairman, irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq ir-riżorsi umani.

Iż-żewġ naħat ta' din il-Kamra naqblu li l-personnel li jaħdem fis-settur tat- turiżmu, sew dak li jaħdem f'lukanda, sew jekk jagħti servizz ta' gwida u sew jekk iservi f'post ta' entertainment, irid ikun kwalifikat.

Jekk ma jkunx kwalifikat allura żgur li se jħalli effett negattiv fuq il-kwalita' tal-prodott tagħna.

Iż-żewġ naħat naqblu li l-attitudni tal-ħaddiema lejn it-turist trid titjieb.

Ilu ħafna jinħass il-bżonn ukoll ta' taħriġ għal impjiegi ġodda kif ukoll ta' refresher courses għal min diġa' jaħdem f'dan is-settur.

In-nuqqas ta' nies imħarrġa sew jidher mill-ħafna job movements li jkun hawn minn hotel għal oħra.

Naraw ukoll li jkun hemm ħafna poaching bejn hotel u oħra u nsibu każijiet ta' persuni li filli jkunu qed jimmaniġjaw 3-Star hotel u f'daqqa waħda jmorru jmexxu 4 jew 5-Star hotel.

Hemm ukoll il-bżonn serju ta' human resource audit li kien diġa' ngħata bidu u kellu jitlesta, jekk m'iniex sejjer żball, fis-sajf li għadda.

Jiena nispera li x-xogħol fuq dan il-human resource audit għadu għaddej u nixtieq li l-ministru jgħidilna fiex wasal.

La qed insemmi r-riżorsi umani, irrid infakkar li aħna bħala gvern konna bdejna ħidma siewja ħafna biex nintroduċu sistema edukattiva ġdida fis- settur turistiku.

Aħna konna għedna li s-settur tat-turiżmu għandu jidħol fil-livell primarju biex tiddaħħal awareness fit-tfal iż-żgħar ta' l- importanza tat-turiżmu għal pajjiżna.

Konna għedna wkoll li fil-livell sekondarju għandhom jiġu introdotti hospitality subjects biex dak li jkun ikompli jingrana fuq dak li jkun tgħallem fil-primarja.

At tertiary level għandhom jiddaħħlu first degrees fit-turiżmu.

Illum jekk xi ħadd irid jistudja għal degree irid jieħu degree fil-management jew fil-commerce u jispeċjalizza fit-turiżmu.

M'hemm l-ebda first degree fit-turiżmu.

Hawnhekk forsi ma tantx naqbel mal-metodu li se jipproponi sieħbi, l- Onor. Refalo, fis-sens li ma jidhirlix li din hija xi ħaġa li għandha tagħmilha l-ITS.

L-ITS qed taddestra ħafna nies bżonjużi, anke at craft level, pero' ma nistgħux ngħidu li mill-ITS f'daqqa waħda se jibdew joħorġu biss managers.

Jiena nista' naħlef li dak it-taqlib li sar fl-ITS ma sarx bl-addoċċ imma sar wara rapporti u studji.

Jiena ngħid li dak it-tibdil ikkontribwixxa biex sar progress u bidel ix-xejra għax l-ITS kien qiegħed hemmhekk biss biex jagħti taħriġ fl-accommodation sector u kien qed jieħu biss 70 student.

Aħna ħassejna l-bżonn li dan għandu jikber u fil-fatt, jekk niftakar sew, fl-ewwel sena kien ħa xi 300 student jew fuqhom.

Aħna konna qed nitħabtu biex l-ITS jikseb recognition internazzjonali u fil- fatt, ftit wara li nbidel il-gvern, Oxford Brookes University tat il-barka tagħha biex il-courses jiġu up to standard.

Hemm lok li nattiraw iktar żgħażagħ lejn dan is-settur permezz ta' l-ITS.

Kulħadd jaf x'diffikulta' hemm biex tattira liż-żgħażagħ lejn it-turiżmu, l-ewwelnett għax iż-żgħażagħ ma jridux jintrabtu bil-ħinijiet li jitlob dan is-settur u t-tieni għax min ikun qed jipprova jsib impjieg ġdid għadu jibża' li dan huwa settur seasonal ħafna u allura waqt li forsi huwa żgur minn impjieg fis-sajf, jista' jispiċċa jitkeċċa fix-xitwa.

Nista' ngħid li l-awareness li rnexxielna ntellgħu f'dawn l-aħħar sentejn wieħed irid isarrafha biex aktar żgħażagħ jersqu lejn dan is-settur.

Ladarba qed nitkellem fuq l-ITS, jiena nixtieq nagħmel kumment ieħor dwarha.

Il- ministru reġa' ħatar il-board of governors u appuntu nies validi ħafna.

Pero', iktar minn hekk, naħseb li għandu jkun hemm aktar commitment u iktar ħin dedikat għall-ITS.

Għalhekk naħseb li min ikun qiegħed imexxi dan il- board of governors għandu jkun iktar fuq il-post u mhux imur hemmhekk biss għall-board meetings.

Mhux importanti jekk ikunx full-time jew part-time hemmhekk, basta jkun jaf x'inhu għaddej u mhux sempliċement jattendi meetings.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-affarijiet li konna bdejna aħna u anke fuq it-tourism authority.

Kienet sfortuna kbira li l-Perit Mintoff kellu jinqeda bil-liġi li kellha twaqqaf it-tourism authority biex jiġbed lill- oppożizzjoni ta' dak iż-żmien ħalli tivvota miegħu.

Mill-aġenda kollha li kellu dan il-parlament, dan kollu kellu jiġri fid-diskussjoni dwar it- tourism authority.

Jiena ċert li din il-liġi se terġa' titressaq u nispera li titressaq bl-istess spirtu li kien qed iressaqha Gvern Laburista preċedenti.

Barra x-xogħol li għamilna fuq it-tourism authority, konna wkoll wasalna fi stat avvanzat ħafna fit-tfassil tat-tourism strategic development plan, it-tourism national master plan u l-istudju dwar il- carrying capacity.

Naf li l-istudju fuq il-carrying capacity għadu għaddej għax naf li ssemma waqt il-marketing conference.

Nassumi li l-istudji l- oħrajn baqgħu mexjin ukoll.

B'dispjaċir ngħid ukoll li l-Mediterranean Conference Centre ma baqgħetx taħt ir-responsabbilta' tal-kollega tiegħi, li naf li żgur kien jieħu ħsiebha.

Illum din taqa' taħt il-ministeru ta' l-edukazzjoni u meta pprovajt nara x'hemm dwarha sibt li din lanqas biss tissemma.

Nispera li din il-ġawhra ta' teatru ma tispiċċax għall-coffee mornings, għall-fieri ta' l-għamara jew bħala stage ta' xi skejjel.

Jekk kien hemm raġel li kien qed jagħti kontribut siewi lill-conference centre dan kien Joe Aquilina, imma lili informawni li sfortunatament dan tneħħa.

Nafu bil-kwestjoni li kellu fil-passat mal-Ministru Louis Galea u naturalment dan ħa l-ewwel ċans li sab biex iqaċċtu.

Meta nitkellmu fuq is-settur tat-turiżmu dejjem nitkellmu fuq it-turisti li jiġu hawn Malta pero' ż-żewġ naħat jaqblu li l-ministeru għandu jieħu ħsieb ukoll dawk il-Maltin li jsiefru barra bħala turisti, li huma numru sostanzjali.

Mill-economic survey jirriżulta li l-Maltin li siefru fl- ewwel disa' xhur ta' din is-sena nefqu madwar Lm56 miljun fi btala.

Jiena ngħid li meta l-Maltin qed jonfqu dawn il-miljuni barra, ta' min jilleġisla biex jara li dawn jingħataw il-consumer rights li wara kollox igawdi turist barrani meta jiġi hawn Malta.

Għax bħalma aħna nistmaw lit-turist barrani meta jiġi f'pajjiżna, għandna d-dritt li nistennew li ħaddieħor jistma lit- turisti Maltin bl-istess mod.

Irrid ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-partnership bejn il-gvern u l-privat.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lis-settur privat talli din il-partnership ma ħallejnihiex biss fuq il-karta imma wettaqnieha bil-fatti.

Ma kenitx tgħaddi ġimgħa li ma konniex niltaqgħu biex niddiskutu ħaġa jew oħra.

Daqqa naqblu u daqqa ma naqblux imma d-diskussjoni kienet tibqa' għaddejja u r- riżultati kienu tajbin, kemm għall-pajjiż kif ukoll għas-settur privat.

Nispera li din il-fiduċja li daħħalna bejn l-amministrazzjoni u s-settur privat tibqa' sejra u tikber.

Jiena għedt ukoll li ħdimna biex intejbu l-prodott turistiku.

Nemmen li ma nistgħux inkabbru s-settur turistiku, la mil-lat ta' numru u lanqas mil- lat tad-dħul, jekk m'aħniex se ntejbu l-prodott li qegħdin noffru.

Aħna konna ħadna rwol importanti f'dawk il-proġetti li kienu qegħdin jitwettqu u kważi nistgħu ngħidu li ħafna proġetti kienu ġew minn inizjattivi tal- ministeru jew ta' l-NTOM.

Irrid ngħid li sibna l-koperazzjoni sħiħa tal- ministri sħabi għax jekk konna qed nitkellmu fuq terminal sibna l-għajnuna ta' l-Onor.

Joe Debono Grech, u jekk konna qed nitkellmu fuq agro-turiżmu kellna kalendarju sħiħ ta' attivitajiet ma' sieħbi l-Onor.

Noel Farrugia.

Sar ukoll refurbishment tal-casino, li mill-informazzjoni li għandi qed jagħti riżultati tajbin - konna qed nistennew li jsir ieħor u nispera li jsir - imma b'dispjaċir ninnota li l-grupp li kellu jieħu over it-tmexxija tal-casino tad-Dragonara għadu ma wasalx.

Mhux qed ngħid li dan hu tort tal-gvern preżenti.

Fi żmienna aħna wkoll pprovajna nġibuhom imma sfortunatament ma ġewx.

Għaliex?

Għax spiċċajna li fil-casino la jikkmanda x-shareholder, li hija l-MIMCOL, u lanqas ħadd ħlief il- ħaddiema.

Sfortunatament qabel l-elezzjoni, meta konna se nispjegaw lill- ħaddiema x'se jiġri bil-ftehim il-ġdid, il-Partit Nazzjonalista kien qalilhom biex jibqgħu jirreżistu.

Issa jekk wieħed joqgħod jifli l-affarijiet, isib li, per eżempju, waqt li dan il-grupp qed jgħid lill-ħaddiema biex jipparkjaw ftit 'il fuq ħalli l-parking iħalluh għal min imur juża l-casino, dawn qed jirrifjutaw u jibqgħu jużawh għax qed jgħidu li ilhom jużawh għal 30 sena.

Isib ukoll, per eżempju, li xi ħadd li jservi bħala waiter fir-restaurant jirrifjuta li jmur ikompli jservi bħala waiter fil-bar hekk kif jagħlaq ir-restaurant, għax ir-restaurant dejjem jagħlaq qabel il-bar u dan ikun irid imur jorqod ħalli l-għada filgħodu jkun jista' jmur għall-job l-ieħor ma' Ċikku jew ma' Peppu.

Il-grupp ikellem lil-croupiers u jgħidilhom li l-istandards jitolbu li dawn joqogħdu bil-wieqfa meta jkunu qegħdin jilagħbu fil-casino, imma dawn jgħidulu li ilhom 30 sena jaħdmu bilqiegħda u ħadd m'hu se jgħallimhom kif idawru r-roulette għax dejjem dawruha bilqiegħda u hekk se jibqgħu jagħmlu.

Dawn l-affarijiet la qbilt magħhom qabel u lanqas se naqbel magħhom issa.

Aħna mhux se nagħmlu bħalma għamlu tan-naħa l-oħra meta, għax kont qed nirranġa magħhom, taw is-support lill-ħaddiema biex ma naslux.

Ikun ta' dispjaċir li jkollna okkażjoni bħal din u nitilfuha.

Fi żmienna kien hemm ukoll il-kwestjoni tal-golf courses u tal-marina.

Wara ħafna taħbit lestejna r-rapport u, jekk m'iniex sejjer żball, fl-aħħar anke l-awtorita' ta' l-ippjanar waslet biex tapprova li jsir golf course f'Għawdex.

Nispera li dan ix-xogħol jibqa' għaddej.

Fuq il-marina jiddispjaċini li dan il-gvern donnu mhux se jimxi fuq l-istess linji ta' dak li konna se nagħmlu aħna.

Nispera li ma jerġax ikollna repetizzjoni ta' dak li sar fil-każ tal-marina ta' l-Imsida, jiġifieri sempliċement ikun berthing place, ċertament li hemm bżonn ta' marina bil-faċilitajiet u l- amenities kollha li jixirqu lil marina llum il-ġurnata.

Fuq is-sea terminal u "Connections" diġa' tkellimna u ntqal li dawn x'aktarx se jitkomplew.

Fuq hotel schools irrid ngħid li aħna konna qegħdin naraw kif se nwaqqfu hotel school flimkien mal-privat, imma niftakar li sieħbi l-Onor.

Refalo darba kien qal li hu ma tantx jaqbel ma' l-idea.

Dwar events u festivals irrid ngħid li aħna konna bdejna laqgħat - sfortunatament lħaqna għamilna tnejn biss mal-Manoel - bil-ħsieb li f'ċerti proġetti turistiċi, l-NTOM jew il-Malta Tourism Authority tieħu anke parti mir-revenue li jiġi ġġenerat.

Nispera li l-gvern jibqa' miexi fuq din l-idea biex għallinqas l-NTOM, jew l-awtorita', ikollha another source of revenue.

Mr Chairman, jekk kellna problemi f'dawn is-sentejn żgur li l-epitomija ta' dawn il-problemi kienet toħroġ meta konna niddiskutu l-imberkin beaches ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Jiena naħseb li għandu jkun hemm sforz aktar qawwi biex verament nibdew niżviluppaw beaches fejn m'għandniex, filwaqt li nieħdu ħsieb dawk li għandna.

Aħna kellna wkoll il-ħsieb li ntellgħu l-blue flag standard f'ċerti beaches.

Naħseb li huwa importanti li ngħid xi ħaġa fuq l-Air Malta.

Jien qgħadt attent nisma' l-ispeech tal-Ministru Josef Bonnici waqt id-dibattitu dwar l-estimi tal-ministeru tiegħu imma fuq l-Air Malta ma semma xejn.

Jien mhux se nerġa' noqgħod nitkellem dwar il-fatt li konna sibna li l-Air Malta kienet qed tagħmel it-telf, fuq id-djun li kellha u fuq deċiżjonijiet ħżiena li kienu ttieħdu.

Pero' rrid ngħid li waħda miċ-ċwievet prinċipali għas-suċċess tat-turiżmu f'Malta hija ċertament l-Air Malta.

Hija ħasra li l-Air Malta issa nqatgħet mill-ministeru għat-turiżmu għax nemmen li flimkien konna bnejna sinerġija tajba ħafna.

Forsi l-ministru se jgħidli li dik is-sinerġija għadha hemmhekk u se tibqa' imma jiena persważ li għalkemm hu jgħid hekk minn ġewwa jħoss li ma jistax ikun li tibqa' l-istess bħal meta ż-żewġ entitajiet kienu taħt umbrella waħda.

Jiena semmejt il-ħafna affarijiet tajbin li kien hemm fi żmienna imma naturalment kien hemm affarijiet ħżiena wkoll.

Apparti l-qagħda finanzjarja - u sieħbi żgur li jaqbel miegħi fuq din - irrid insemmi l- ġlied li kien ikollna biex forsi nieħdu ftit aktar eluf għall-benefiċċju ta' dan is-settur.

Din hi ġlieda li kont nagħmilha jien, qed jagħmilha l- ministru llum u tibqa' ġlieda perpetwa, għax jagħtuna kemm jagħtuna finanzi jiena ċert li qatt m'huma se jkunu biżżejjed.

Għall-ewwel darba f'ħafna snin kellna wkoll il-problema ta' l-overbookings.

Qed ngħid li kienet problema sabiħa għax wara sentejn ta' free fall dawwarna s-sitwazzjoni fi problema oħra u għall-ewwel darba f'temp ta' erba' snin bdejna niffaċċjaw il-problema ta' l-overbookings.

Kellna wkoll il-problema tal-prezzijiet esaġerati.

Hawnhekk mhux qed ngħid għal tat-taxis jew għal tal-kiosks imma qed ngħid għal kull min jaħdem fis-settur.

Hemm it-tendenza li meta l- affarijiet ikunu batuti kulħadd jgħaddi bl-eżatt u kif jaraw l-affarijiet serjin mhux ħażin kulħadd jibda jispara l-prezzijiet bl-addoċċ.

Kellna wkoll il-problemi ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar pero' konna wasalna biex nagħmlu laqgħat fl-ewwel Tnejn tax-xahar ħalli niddiskutu l- ħafna proġetti li konna nressqu aħna stess.

Huwa importanti li dan l-iskop jinżamm.

Il-priorita' tagħna kienet li nibnu proċess turistiku li ma jkunx ibbażat fuq ħafna skossi.

It-targets prinċipali tagħna kemm-il darba għedna x'inhuma u naħseb li kulħadd għandu jibqa' jitħabat biex intejbu u niżviluppaw prodott ta' kwalita' aħjar.

Wieħed jispera li flimkien inkunu nistgħu nipproduċu prodott li jagħti value for money u nkabbru r-range ta' standards tal-prodott tagħna.

Nikonkludi billi ngħid li rridu nifhmu li verament hemm bżonn li nkomplu ntejbu u nkabbru dan is-settur minħabba l-importanza tiegħu għall- ekonomija.

Naturalment waqt li qed jikber is-settur ikunu qed jikbru l- profitti għal min qed jaħdem fih ukoll.

Pero' biex nilħqu dan l-għan irridu naħdmu flimkien għal viżjoni waħda li tgħaqqad il-ħafna interessi tas-setturi diversi f'din l-industrija.

Nemmen li għandu jibqa' jsir xogħol kontinwu bejn il-gvern u l-privat u nemmen ukoll li għandna nkunu sinċieri ma' xulxin.

Fejn għandna problema ngħidu li għandna problema u flimkien nipprovaw naslu għar-rimedji u s-soluzzjonijiet.

Nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex nirringrazzja lil sħabi kollha li ħadmu miegħi matul dawn is-sentejn u nwegħedhom li kif konna viċin xulxin f'dawn is-sentejn, nibqgħu viċin anke issa.

Nieħu l-okkażjoni wkoll biex nagħti l-isbaħ xewqat lil kulħadd speċjalment lil dawk li jaħdmu fis- settur.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Il-ħin li fadal huwa kollu disponibbli għall-membri tal-gvern.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, huwa tassew pjaċir għalija li nintervjeni fid-diskussjoni dwar l-estimi tal-ministeru għat-turiżmu.

Dan huwa settur enormi u jiena ma nippretendix li fil-ħin allokat għalija se jirnexxieli nkoprih kollu.

Għalhekk xtaqt li nillimita ruħi għal ftit ħsebijiet.

Naħseb li l-iktar parti tas-settur li qed tara avvanz hija dik tat-turiżmu kulturali, jiġifieri t-turist li jiġi hawn Malta għall- kultura ta' pajjiżna, fejn qed ikollna konċentrazzjoni ikbar ta' operaturi.

Għalija din hija triq li pajjiżna għandu jsegwi aktar 'il quddiem u għandu jiżviluppa f'iktar dettall u b'iktar attenzjoni.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE CHAIRMAN: Peress li m'hawnx quorum il-Kumitat huwa sospiż.

Fl-11.06 a.m. il-Kumitat ġie sospiż skond l-Ordni Permanenti 111 u l-Kamra rriżumiet ħames minuti wara skond l-Ordni Permanenti 112.

MR.

SPEAKER: Peress li hawn quorum il-Kamra tista' tkompli bix-xogħol tagħha.

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

THE CHAIRMAN: L-Onor Mifsud Bonnici jista' jkompli bid-diskors tiegħu.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Chairman, kif kont qed ngħid qabel din is-sejħa għal quorum, hemm bżonn ta' iktar attenzjoni lit-turiżmu kulturali.

Dan huwa tajjeb fuq żewġ livelli.

Huwa tajjeb għax huwa prodott edukattiv li jwassal għal aktar dinjita' tagħna bħala poplu, fis-sens li mhux biss nafu li għandna wirt kulturali kbir imma li aħna kapaċi nesponuh tajjeb għall-barranin.

Huwa tajjeb ukoll għax it-turiżmu kulturali huwa importanti ekonomikament.

It-turist li jiġi għall-kultura għandu tendenza li jonfoq aktar flus mit-turist li jkollu kollox imħallas minn qabel u għalhekk għandna nimmiraw biex inġibu aktar minn dan it-tip ta' turist, li barra li jħalli aktar flus hawn Malta jista' jmur lura f'pajjiżu b'togħma tajba.

Sfortunatament bħala poplu u bħala pajjiż m'aħniex qed nagħtu biżżejjed importanza lill-kultura.

Hemm bżonn li ninvestu iktar biex nieħdu ħsieb li f'dan il-pajjiż ikollna restawr metodiku, sabiħ u kostanti tal-wirt li għandna.

Jien insibha faċli u naturali li nitkellem fuq il-wirt storiku li hemm fil-Kottonera u fuq il-bżonn li jkun hemm iktar investiment biex jinfetħu diversi postijiet ħalli jiġu wżati b'mod tajjeb u intelliġenti għal skopijiet ta' kultura.

Jien jiddispjaċini meta nara li l-Auberge de France, per eżempju, mhijiex miftuħa għal pubbliku u m'hemm l-ebda espożizzjoni fiha.

Jaqbduni d-dwejjaq meta naħseb li x-Xatt tal-Birgu, minkejja l-bona volonta' taż-żewġ naħat tal-Kamra, għadu ma ġiex irranġat.

Dan għaliex qed ngħidu?

Qed ngħidu għax waħda mit-temi li għandna nsegwu fir-rigward tat-turiżmu kulturali hija li nipprospettaw il-Kottonera u l- Belt bħala żewġ postijiet fejn tista' tmur u tqatta' l-ġranet tara affarijiet li jqajmu l-ispirtu uman u jżidu fit-tagħlim.

Bħala pajjiż aħna għandna nimpenjaw ruħna li nġibu lura dawn il-palazzi għall-glorja li kellhom fi żmenijiet oħra, ħalli jkunu ta' frott kemm għalina kif ukoll għat-turisti li jarawhom.

Is-sena li ġejja hija s-sena li tikkommemora t-300 sena mill-mewt ta' Mattia Preti u bi pjaċir ninnota li l-Museum of Fine Arts ħejja programm interessanti għall-okkażjoni, fejn se jinġiebu pitturi li juru kif kien ipinġi Mattia Preti meta kien għadu żgħir u meta kien għadu ma ġiex hawn Malta.

Illum wasal iż-żmien li d-diversi palazzi li għandna nutilizzawhom biex nagħmlu wirjiet ta' arti ta' din ix-xorta.

Meta kont barra kelli opportunita' li nżur l-Goya Museum.

Kulma kien hemm fih kienu ftit pitturi ta' Goya u għalkemm ma kienx hemm affarijiet kbar, kien hemm diversi persuni bħali li marru biex jaraw dawn il-ftit opri ta' dan is-surmast ċelebri.

Immaġina x'nistgħu nagħmlu aħna f'pajjiżna fejn għandna numru kbir ta' pitturi tajbin ta' artisti bħal Preti, Caravaggio u Reni.

Wieħed irid jgħid ukoll li hawn Malta għandna kollezzjoni ta' Dürer, li hija unika fl-Ewropa kollha.

Veru li din il-kollezzjoni qiegħda f'idejn il-Mużew tal-Kattidral u mhux f'idejn il-gvern imma l-gvern għandu jidħol fi ftehim biex dawn ix-xogħlijiet ikunu esposti fuq livell nazzjonali, jew aħjar fuq livell internazzjonali.

Nixtieq li f'dan is-settur ikun hemm iktar tempestivita' għax il- preservazzjoni intelliġenti ta' dawn l-opri hija importanti għall-futur.

It-turiżmu kulturali narah bħala fonti ta' aktar dħul għal pajjiżna, pero' ma nistgħux nippretendu li jiġu iktar turisti kulturali hawn Malta jekk ma nesponux dan il-wirt li għandna.

Hija ħaġa inkredibbli kif id-diversi mużewijiet li għandna xi drabi lanqas biss ikollhom materjal spjegattiv fuq dak li t-turist ikun se jara.

Kulħadd irid jiddependi fuq il-guidebook li jixtri, li mhux dejjem ikun dettaljat.

Almenu fuq il-post għandhom jinbiegħu kartolini li jirrigwardaw dak il-post.

Jiena ngħid li l-gvern għandu jara x'se jagħmel biex ikun hemm espożizzjoni aħjar ta' dak li għandna f'dawn il-postijiet u b'hekk barra li tkun qed tattira aktar turisti, ikollok sors ieħor ta' dħul.

Mr Chairman, sal-lum lanqas biss għandna CD Rom tajba ta' dawn id-diversi mużewijiet.

Hija ħaġa tajba li l-NTOM ħejjiet CD Rom informattiva u għalkemm l-affarijiet għadhom fil-bidu, jidher li hemm l-ideat.

Pero' hemm bżonn li nibdew naħsbu biex il-Museum of Fine Arts ikollu CD Rom li tista' tinxtara u li tkun aċċessibbli għal kulħadd.

Per eżempju, wieħed mill- avvanzi kbar li saru fil-Louvre fi Franza huwa li ħarġu għall-bejgħ CD Rom f'diversi lingwi, bl-iskop lli min jara din is-CD Rom jitħajjar imur jara dawn l-opri.

Jumejn ilu rajt dokumentarju fuq stazzjon Ġermaniż li rreklama tajjeb Ħaġar Qim, l-Imnajdra u t-tempji preistoriċi tagħna.

Il-finanzjament għal dan id-dokumentarju rnexxilehom iġibuh mill-world heritage fund.

Allura aħna l-Maltin m'għandux ikollna nies li tiġihom l-idea li jaċċedu għal dawn il-fondi biex jagħmlu reklam aħjar għal pajjiżna?

Dan qed ngħidu fl-isfond li l-NTOM tonfoq ħafna flus barra minn Malta fuq riklami u allura jagħmel sens li tara x'fondi hemm barra minn Malta li nistgħu naċċedu għalihom ħalli nagħmlu reklam għal pajjiżna.

Ladarba qed insemmi l-NTOM, bi pjaċir ninnota l-ħidma li qed issir u l- mod dinamiku li timxi bih din l-organizzazzjoni fiċ-ċirkostanzi kollha.

Jiena informat li hemm heritage action committee li jieħu ħsieb jirrestawra d-diversi fortizzi Maltin u jġibhom lura għall-glorja li kellhom.

Wieħed irid jagħti mertu liċ-chairman, Dr. Joe Galea Debono, li nduna b'din in- niċċa vojta li ma kien jagħti kasha ħadd, jiġifieri r-restawr tal- fortifikazzjonijiet antiki.

Dan irnexxielu jqajjem ċertu spirtu u wieħed jista' jara s-suċċess li kellu dan il-proġett f'Sant Iermu u f'Sant' Anġlu, li b'mertu ta' l-NTOM ġew restawrati.

F'Malta għandna ħafna fortifikazzjonijiet mitluqa u abbandunati u f'ċerti każi qed jintużaw għal xi ħaġa li m'għandha x'taqsam xejn la mal-kultura u lanqas mal-militar.

Hemm minnhom li ġew mogħtija, per eżempju, biex jintużaw bħala farms.

Wieħed jinnota wkoll ix-xogħol li sar biex il-fortifikazzjonijiet ta' Binġemma u ta' Delimara jkunu aċċessibbli għall-pubbliku u jawgura li dan it-tip ta' xogħol jitkompla.

Jiena ngħid li f'dan il-kamp l-NTOM irnexxielha tagħmel żewġ affarijiet.

L-ewwelnett uriet li fejn hemm ir- rieda li tasal tista' tasal biex tagħmel l-affarijiet u t-tieni nett irnexxielha toħroġ l-aspett militari ta' pajjiżna u tagħtih l-importanza li qabel ma kienx jingħata.

Hawnhekk nieħu l-opportunita' biex ngħid li ħadt pjaċir li sirt naf li 'l quddiem l-Uffiċċju ta' l-Avukat tar-Repubblika mhux se jibqa' fil-Main Guard, u dan għalija jipprospetta tajjeb biex hemmhekk isir mużew militari.

Jien informat li f'dak il-bini hemm diversi tpinġijiet ta' uffiċjali militari, huwa post li wieħed dejjem assoċja mal-militar u allura jagħmel sens li hemmhekk isir mużew tar-reġimenti militari Maltin.

Jekk l-Istat ma jibdiex jiċċaqlaq fil-kamp tal-kultura nkunu qed nonqsu milli nutilizzaw xi ħaġa li ħallewlna missirijietna u għalija dak huwa żball.

Dan il-wirt għandna nutilizzawh biex il-pajjiż ikollu ċittadini iktar għarfa fil- kultura u fl-istess ħin nibdew ingawdu aktar dinjita' fil-kamp internazzjonali, fis-sens li t-turisti li niġbdu lejn Malta jkunu nies li japprezzaw lil pajjiżna u mhux turisti li jiġu hawn biex igawdu x-xemx u l- baħar biss.

Sur President, jeħtieġ ukoll nagħmlu lil pajjiżna ftit aktar user friendly.

Nixtieq li min-naħa tas-settur governattiv tiżdied il-faċilita' ta' l-użu tal-credit cards.

Waħda mill-isbaħ esperjenzi li kelli kienet is-sena l-oħra meta mort Spanja, fejn kullimkien, inkluż għall-parking, tista' tħallas bil-credit card.

Il-credit card tagħmilha aktar faċli għat- turist.

Il-mużewijiet tagħna m'għandux ikollhom il-faċilita' li min ikun irid jidħol fihom jista' jħallas bil-credit card?

M'għandux ikun hemm ħanut żgħir fil-mużewijiet kollha li jkunu jbigħu, minn kartolina sa kotba l-iktar dettaljati, dak li hemm fil-mużewijiet?

Għaliex għandu jkun hemm din id-diffikulta' kollha biex l-Istat jibda jaċċetta pagamenti bil-credit card?

Fil-pajjiż għandna bżonn inġibu turisti li jdumu iktar hawn Malta u jonfqu iktar imma dan mhux dejjem ikun possibbli.

Jekk se nimmiraw li nipprovaw inġibu f'Malta iktar turisti ta' intelliġenza, għandna nagħmlu dak li nistgħu biex dawn isibuha faċli ħafna li jorjentaw ruħhom f'pajjiżna billi, fost affarijiet oħra, ikunu jistgħu jagħmlu l-pagamenti tagħhom b'mod aktar faċli.

Jiena nara li għadna lura fuq din il-ħaġa u hemm bżonn li nimxu 'l quddiem.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa li t-turiżmu kulturali għandu niċċa żgħira oħra li mhux dejjem tiġi wżata tajjeb.

Qed nirriferi għal dak li jissejjaħ turiżmu intern.

Ovvjament dan is-settur għandu l- limitazzjonijiet tiegħu għal pajjiżna u jinvolvi biss li wieħed minn Malta jmur Għawdex.

Għaliex m'għandniex nipprovaw inħajru aktar Maltin jitilgħu Għawdex biex imorru jżuru l-mużewijiet li hemm f'Għawdex?

Ma nistgħux lil min ikun irid iżur dawn il-mużewijiet nagħmlulu biljett li jkun jiswa forsi Lm2 li bih ikun jista' jidħol fil-mużewijiet kollha li hemm fiċ-Ċittadella?

Bl-istess argument - u din hija xi ħaġa li ftit nisimgħu dwarha - għaliex m'għandniex nipprovaw inħajru lill-Għawdxin jiġu Malta u forsi jagħtihom il- possibbilta' li jixtru biljett bi prezz raġonevoli li jkun jippermettilhom jidħlu fil-mużewijiet li għandna?

Jiena dejjem nieħu pjaċir nara aktar Maltin iżuru l-mużewijiet pero' xi drabi nara li ħutna l-Għawdxin jaqtgħu qalbhom biex jiġu jaraw dak li għandna x'noffru hawn Malta.

Jien naħseb li dan is-settur żgħir tat-turiżmu intern - u m'iniex qed nimla rasi li se jċaqlaq l-ekonomija b'xi mod qawwi - jista' jingħata mbuttatura 'l quddiem.

Nagħlaq billi ngħid li minkejja kollox, l-aqwa riklam għall-kultura ta' pajjiżna nistgħu nagħmluh aħna stess.

Jekk aħna bħala poplu ma napprezzawx dak li għandna, ma nistgħux inkunu ta' riklam biex nattiraw lil ħaddieħor.

Għalhekk mill-bankijiet ta' din in-naħa rrid nipprova nħeġġeġ lill-poplu Malti jagħraf aktar il-kultura li għandu u jkun jaf dak li hu tiegħu.

Grazzi, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Refalo.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Mr Chairman, huwa d-dover u anke l-pjaċir tiegħi li fil-bidu ta' perijodu ieħor li fih qed niġi fdat bit-tmexxija ta' l- industrija tat-turiżmu - l-ikbar industrija u l-iżjed waħda importanti ta' pajjiżna - nirringrazzja lil kulmin matul din is-sena ħadem b'risq dan is- settur.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil kulmin wera fiduċja u investa fit- turiżmu, kif ukoll lil kulmin patta għall-ħsara kbira li ssir minn dik il- minoranza li għax ma tarax aktar 'il bogħod minn imneħirha u għax tippretendi li ssir sinjura mil-lum għal għada, minflok taqdi lit-turist tipprova tisolħu u tittraskurah.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lil kulmin bħalissa u fis-snin li għaddew ħadem miegħi u għenni naqdi dmirijieti.

Bl- għajnuna ta' dawn in-nies qdejt dmirijieti aħjar milli kieku qdejthom waħdi.

Irrid nirringrazzja mhux l-inqas lill-Onor.

Membri ta' din il-Kamra li ħadu sehem f'dan id-dibattitu, lill-Onor.

Karmenu Vella u l-kollegi tiegħu, kif ukoll lil sieħbi l-Onor.

Mifsud Bonnici.

F'dan id-dibattitu, li kien wieħed ċivili, urejna li għalkemm fuq id-dettall nistgħu ma naqblux, fil-prinċipju lkoll naqblu li l-aktar industrija importanti hija dik turistika u saħansitra tista' tkun hi s-salvazzjoni ta' dan il-pajjiż.

Din hija l-industrija ta' kulħadd u fiha m'hemmx lok għal partiġġjaniżmu politiku.

Il-miri u l-ġid li jifrex it-turiżmu huma miri universali.

Biex dan il-pajjiż imur iktar 'il quddiem jeħtieġ li t-turiżmu nqisuh bħala impriża nazzjonali li fiha hemm rwol u post għal kulħadd.

Sur President, kif inhi l-prassi, mill-oppożizzjoni dejjem titressaq mozzjoni biex titnaqqas lira mill-onorarju tal-ministru li jkun fil-kariga u din issir biex turi sfiduċja fil-politika tal-gvern u bħala kritika għar- riżultati miksuba.

F'din l-ewwel sena ta' dan il-gvern din il-mozzjoni naraha ftit stramba għax il-politika li qed insegwi hija fil-parti l-kbira dik li kienet qed titħaddem mil-predeċessur tiegħi, li bejn wieħed u ieħor kienet l-istess bħal dik li ħallejt warajja jien fl-1996.

Din hija sitwazzjoni mbarazzanti għax poġġewni f'pożizzjoni li jkolli niddefendi r- riżultati miksuba mill-gvern preċedenti.

Imma fl-istess ħin huwa kontro- sens li jressqu mozzjoni ta' sfiduċja fl-istess politika u fl-istess riżultati miksuba minnhom.

Nistħajjilni qed insegwi xi dramm ta' Pirandello jew xi ħaġa minn Kafka jew xi karattru mit-teatru ta' l-assurd.

L- assurdita' tikber meta nfakkar li fix-xahrejn li ilu miftuħ dan il- parlament, ebda persuna minn dawk li tkellmu llum fuq it-turiżmu qatt m'għamlu kumment jew staqsew domanda biex jaraw kif inhu miexi t-turiżmu.

Naħseb li t-tliet kelliema ta' l-oppożizzjoni għamlu difiża ta' dak li sar matul dawn l-aħħar sentejn u allura lanqas għandi bżonn nagħmel difiża jien.

Min-naħa l-oħra lanqas jinteressani li nikkritika għax jekk dak li għamlu kien tajjeb il-mertu mhuwiex tiegħi, filwaqt li għal dak li ma tantx kien tajjeb it-tort mhuwiex tiegħi imma hija r-responsabbilta' tiegħi li dak li ma tantx sar tajjeb nipprova nikkorreġih.

Se nipprova nwieġeb il- kummenti li għamlu sħabi tan-naħa l-oħra u iktar milli nħares lejn x'ġara se nipprova nagħti ħarsa 'l quddiem biex, kif għadna kmieni f'din l- amministrazzjoni, wieħed ikun jaf fejn beħsiebna nieħdu l-industrija tat- turiżmu.

Meta kont fuq in-naħa l-oħra tal-Kamra pparteċipajt kostruttivament fl- interess ta' l-industrija tat-turiżmu u llum l-Onor.

Karmenu Vella wera li anke hu qed jipparteċipa kostruttivament.

Rigward dak li ntqal mill-Onor.

Sammut, nista' ngħid li fil-parti l-kbira tiegħu jista' jaqbel miegħu kulħadd imma l-Onor.

Membru irid jirrealizza li t-turiżmu ma bediex f'Ottubru ta' l-1996.

Forsi għax twelidt qablu, jiena għandi memorja li din l-industrija tmur aktar 'il bogħod minn hekk.

Kieku kellna mmorru lura għall-1986, meta forsi hu kien l-universita' jew l-iskola - konna nsibu li n-numru ta' arrivals kien ta' 575,000, l-impjiegi fis-settur kienu jlaħħqu 4,300, il-gross income kien ta' Lm83 miljun, il-per capita earnings kienu ta' Lm146-il ras, il-guest nights totali kienu jlaħħqu seba' miljuni u l- average length of stay kienet ta' 12.51 guest nights.

Jien m'iniex se mmur lura għar-record year 1994 imma s-sitwazzjoni li ħallejna aħna fl- 1996 kienet li l-arrivals kienu jlaħħqu aktar minn miljun, l-employment kien id-doppju, il-gross income kien it-tripplu, il-per capita earnings kienu żdiedu b'xi 35%, il-guest nights kienu żdiedu bi tliet miljuni u l- average length of stay kienet niżlet għal għaxart ijiem.

Kulħadd jieħu pjaċir - inkluż jien li m'iniex responsabbli għal dan kollu għax in-naħa l- oħra tal-Kamra hija responsabbli wkoll - li l-istima għal din is-sena hija li l-arrivals se jilħqu madwar 1,175,000 turist, l-employment se jkun tela' għal 9,400, il-gross income se titla' għal Lm250 miljun, il-per capita earnings skond is-Central Bank se jitilgħu għal Lm212.76, il-guest nights sfortunatament se jibqgħu ħdax-il miljun u l-length of stay se tinżel għal 9.5 guest nights.

Għalhekk l-Onor.

Sammut m'hux korrett li jgħid li l-ebda amministrazzjoni qabel il-gvern li għadu kemm spiċċa ma kellha politika li tipproġetta fit-tul.

M'iniex se noqgħod nirrepeti x'għamilt jien qabel imma ngħid biss li kien hemm gvernijiet qabel li pproġettaw għat-tul.

Biżżejjed ngħid li kien sar master plan għat-turiżmu u konna anke dħalna għal diversi inizjattivi strateġiċi.

Per eżempju, dak li qed isir illum dwar il-cruise liners huwa riżultat tal-ħidma tal-Malta Maritime Authority.

Ta' spiss jitkellmu fuq l-istat tat-toroq.

Veru li t-toroq mhux qegħdin fi stat tajjeb pero' llum m'għadniex nitkellmu dwar il-provvista ta' l-ilma u d-dawl u dwar is- sistema ta' komunikazzjoni.

Dan il-pajjiż huwa żgħir u għandu finanzi limitati u allura bil-mod il-mod wieħed irid jara x'inhuma l-prioritajiet.

Nittamaw li li meta jispiċċa l-perjodu ta' dan il-gvern, it-toroq ikunu ġew fi stat tajjeb.

Rigward il-monumenti storiċi tkellem tajjeb sieħbi u, kif qal hu, huwa importanti ħafna li nirranġaw dak li għandna aħjar minn ħaddieħor.

Issemmew ukoll id-duty-free shops.

Tajjeb li l-Onor.

Sammut ikun jaf li d- duty-free shops ma jispiċċawx kif tapplika għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Bħalissa hemm moviment mill-Ingilterra, mill-Ġermanja u minn Franza biex terġa' tinqaleb id-deċiżjoni f'dan ir-rigward u għalhekk m'għandniex noqogħdu nitkellmu dwar l-affarijiet qabel ma jiġru.

Tkellem ukoll l-Onor.

Chris Agius u rrid ngħid li naqbel miegħu fuq ħafna affarijiet ħlief fuq tnejn.

Hu tkellem fuq il-government induced costs.

Kull taxxa li jagħmel il-gvern hija a government induced cost u tista' tnaqqas mill-kompetittivita'.

Din hija xi ħaġa li jkolli ngħidha llum, kif kelli ngħidha l-bieraħ u l-bieraħt lura u se jgħiduha għada pitgħada wkoll.

Dawn huma fatti li ħadd ma jista' jmerihom.

Pero' l-iktar ħaġa importanti hija l-argument li ġibt jien is-sena li għaddiet dwar kemm saru taxxi.

Xi taxxa bilfors trid tagħmel u din dejjem tkun a government induced cost ladarba se jħallasha l-konsumatur, pero' trid toqgħod attent dwar il-livell ta' dan it-tip ta' costs.

Dwar il-VAT nitkellem iktar tard pero' rrid nagħmel punt wieħed.

Is-slump ta' l-1995/1996 ma ġietx għax daħħalna l- VAT.

Min jara l-fatti, min ma jkunx insulari u min ma joqgħodx jara biss x'jiġri f'din il-gżira imma jara x'kien qed jiġri fil-Mediterran, speċjalment fis-suq Ingliż, jaf li kien hemm slump ma' kullimkien.

Anzi fl- economic survey ta' Jannar ta' l-1997 intqal ċar u tond li Malta ma sofrietx daqs il-bqija tal-Mediterran.

Mr Chairman, qabel ma ngħaddi biex nitkellem dwar dak li se jiġri 'l quddiem - jew dak li wieħed jispera li se jiġri 'l quddiem - nixtieq nagħmel żewġ kumenti dwar il-VAT, taxxa li għal darb'oħra qed tidħol f'pajjiżna u tissostitwixxi taxxa oħra.

L-ewwel ħaġa li rrid ngħid hija li t-taxxa ta' 5% fuq il-lukandi u fuq is- settur ta' l-akkomodazzjoni hija inqas mit-taxxa ta' 5% li kien hemm taħt il-liġi tas-sisa.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid hekk għax issa awtomatikament se jingħataw refunds fuq kollox u allura l-inċidenza ta' din it-taxxa hija inqas mill-inċidenza tat-taxxa tas-CET.

Għal dak li għandu x'jaqsam mar-restaurants, li wkoll jagħmlu parti mis-settur turistiku, wieħed irid jirrealizza li huwa ħażin li jkollok restaurants għaljin iżżejjed imma għandu jkun hawn restaurants ta' kull kwalita'.

Barra minn hekk infakkar lill-operaturi tar-restaurants li meta l-Gvern Laburista naqqas it-taxxa minn 10% għal 5% u minn 15% għal 5% fuq ix-xorb, ma kien hemm l-ebda restaurant ħlief wieħed li raħħas il-prezz.

Skond il-ktejjeb li kien ħareġ il-Gvern Laburista dwar x'roħos meta daħlet is-CET minflok il- VAT, l-uniku restaurant li kien naqqas xi ħaġa kien Macdonald's, li naqqas 5c minn fuq il-hamburgers.

Jiġifieri m'għandniex ninkwetaw wisq li b'din it-taxxa se nkeċċu lit-turisti.

Meta naqset it-taxxa r-restaurateurs ħallew kollox kif kien u allura llum din it-taxxa hija diġa' assorbita.

Jien nagħtihom parir - biex żgur ikunu in line mal-ħteġijiet tat-turiżmu - li jagħmlu offerta ta' fixed menu biex it-turist ikun jaf x'se jiekol u kemm se jħallas.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' prezzijiet, irrid infakkar ukoll li l- agrikoltura taħt il-liġi tal-VAT hija zero rated with credit u allura l- ħxejjex u l-laħmijiet li jiġu servuti fir-restaurants għandhom 5% inqas milli kellhom qabel.

Ta' min jgħid li mhux it-turiżmu weħel 15% VAT imma s- servizzi kollha.

Fuq il-kwestjoni ta' thresholds nista' ngħid li jien għadni ma nafx kif se tinħadem din is-sistema pero' jekk tara l-gazzetti ġġib għajnejk wara widnejk bin-numru ta' nies li jaqgħu taħt it-thresholds, mhux għax id-dħul tagħhom ma jlaħħaqx dak l-ammont imma għax ma jiddikjarawx kemm attwalment jaqilgħu.

Hi x'inhi s-sitwazzjoni, jekk tħares lejn ir-rata tat-taxxa applikabbli fil-pajjiżi kompetituri tagħna ssib li bir-rata ta' 15% u bir-refunds, aħna qegħdin f'sitwazzjoni li nikkompetu.

Hawnhekk forsi nistgħu nipprospettaw x'kien jiġri kieku tela' fil-gvern il- Labour Party u kollox tela' għal 26%, kif donnu kien maħsub bis-CET, jew kieku l-kontijiet ta' l-ilma u ta' l-elettriku żdiedu bil-mod kif kien qed jiġi propost.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-effett tat-taxxa fuq min jieħu ħsieb l- organizzazzjoni tat-tours, naf li hemm diskussjonijiet għaddejjin.

Jiġifieri ċertament mhux il-każ li m'aħna nagħmlu xejn.

Huwa importanti li jiġu mistħarrġa l-possibbiltajiet u s-sitwazzjonijiet kollha u, anke jekk għal żmien temporanju, nimmaġina li wieħed jista' jasal għal xi ftehim.

Nafu li hemm commitments għal Ottubru, tkellimna ma' min hu konċernat u issa wieħed irid jara għal liema ftehim jista' jasal.

Dwar ir-rati ta' all- inclusive packages irrid ngħid li jiena kont preżenti fil-laqgħat li saru ma' l-MHRA u nista' ngħid li din ma kenitx kontra s-sistema kif kienet proposta mill-gvern.

Rigward il-problemi li l-Onor.

Karmenu Vella qal li kellu mal-planning authority, irrid ngħid li dawn il-problemi hu wirithom mingħandi u jien erġajt iwritthom mingħandu, bħalma wiret il-politika tajba li ħallejtlu u issa erġajt urittha mingħandu.

Naħseb li l-Onor.

Vella ħa r-ruħ għall-fatt li issa jista' jmur ikellem lill-planning authority bħala perit biss u mhux bħala l-bniedem li jidderieġi l-industrija tat-turiżmu!

Huwa veru li l- planning authority hija essenzjali u toffri sistema tajba, iżda l-ġlieda tagħna - jekk trid issejħilha hekk - mhijiex kontra s-sistema jew kontra l- konċett imma sfortunatament hija kontra nies umani, bħali u bħall-Onor.

Vella, li bħalna għandhom in-nuqqasijiet, l-iżbalji u l-preġudizzji tagħhom.

J'Alla xi darba l-Bambin forsi jagħtihom id-dehen li jiftħu ftit moħħhom u jirrealizzaw li dawn mhumiex appuntati mill-poplu biex jiddeċiedu l-politika tal-gvern u jirrealizzaw ukoll li t-turiżmu huwa importanti għal dan il-pajjiż u bl-ebda mod ma jistgħu jagħmlu brakes fuqu, anke jekk iħossu li hemm bżonn il-brakes.

L-Onor.

Vella semma wkoll il-liġi li biha kellha titwaqqaf l-awtorita' tat-turiżmu.

X'wegħedna aħna dwar din il-liġi?

Wegħedna li nerġgħu nressquha għad-diskussjoni fil-parlament u naħseb li huwa d-dover tiegħi li nagħti update lil din il-Kamra dwar x'qed jiġri.

Konna wegħedna wkoll li se nintroduċu provvedimenti biex is-settur privat jingħata vuċi iktar sħiħa, biex l-enforcement ikun iktar effettiv u aktar flessibbli u biex din ikollha bixra aktar moderna u jkun hemm aktar kontinwita'.

Permezz ta' l-emendi li se nagħmlu għall-abbozz ta' liġi li kien hemm, fil-fehma tagħna issa s-settur privat se jkun f'maġġoranza fuq id-direttorati kollha.

Il-ministru se jkun marbut ukoll li jagħżel almenu nofs in-nominees tiegħu minn fost l-operaturi fis-settur privat.

Barra minn hekk, il-piż tal-prova quddiem il-qrati tkun responsabbilta' tad-difiża jew ta' l-akkużat u allura ma jkunx hemm għalfejn jittella' t-turist bħala xhud b'mod li taħlilu parti mill-btala.

Fejn qabel l-abbozz ta' liġi kien jgħid x'għandu jsir, issa għamilnieh f'forma ta' enabling law b'mod li l-liġi tkun aktar flessibbli u tkun tista' tiġi adattata għal kull żmien.

Fi żmien ta' globalizzazzjoni, l-awtorita' se tingħata aktar setgħat u tingħata wkoll id-dritt li tinvolvi ruħha f'impriżi.

Fid-dawl tal-fatt li Malta reġgħet tat ħajja lit-talba għal sħubija fl- Unjoni Ewropea, il-liġi ġiet mudellata biex tkun konformi mad-direttivi dwar il-package travel, kemm għal min jiġi Malta kif ukoll għal min jibda vjaġġ minn Malta.

Rigward il-kontinwita' rrid ngħid li fejn qabel in-nomini kienu jsiru tassattivament għal sena, fil-verżjoni l-ġdida ta' l-abbozz ta' liġi nomina tista' ssir għal tliet snin.

Barra dawn hemm emendi oħra li jkollna okkażjoni niddiskutuhom meta l-liġi titressaq fil-parlament.

S'issa nista ngħid li l-kabinett approva l-abbozz u minn din il-ġimgħa stess se jibda perijodu ta' konsultazzjoni - jiena se ngħaddi kopja ta' din id-draft lill-Onor.

Vella - pero' ma jidhirlix li f'dan l-istadju għandna nidħlu f'dak li diġa' hemm qbil dwaru imma nistgħu nillimitaw l-argumenti tagħna għat-tibdiliet li qed nipproponu.

Waħda mill-problemi li kien hemm kienet li l-verżjoni Maltija ma kenitx konformi għal kollox mal-verżjoni Ingliża.

Nittama li fi żmien xahar inkunu nistgħu nippubblikaw il-verżjoni finali ta' l-abbozz ta' liġi u jibda d-dibattitu dwaru.

Fil-frattemp beħsiebni ninnomina chairman designate għax f'ġieħ il-kontinwita' jeħtieġ li jkun hemm phasing in u manning exercise biex il-bidla mill-NTOM u l-HCEB għall-Malta Tourism Authority issir bla skossi, kif għadu kemm ippronostika l-Onor.

Vella u kif irrakkmandajt anke jien.

Fil-planning authority huwa l-gvern li jagħżel iċ- chief executive u f'ġieħ il-kontinwita' nipproponi li ċ-chief executive ta' l-NTOM għandu jiġi nominat chief executive ta' l-MTA wkoll.

Ir- reklutaġġ għad-diversi postijiet vojta li se jinħolqu fl-awtorita' se jsir minn fost dawk li studjaw it-turiżmu u jiena nistieden lill-gradwati kollha ta' l-ITS biex japplikaw għal dawn il-postijiet.

Ladarba semmejna l-ITS, irrid ngħid li aħna wegħedna li se nerġgħu nagħtu spinta lill-istudju u t- taħriġ fit-turiżmu u nsaħħu r-rabta ma' l-universita'.

Illum l-Onor.

Vella tkellem dwar il-human resource audit.

Għandi pjaċir ngħidlu, kif dejjem għedtlu, li t-tajjeb jiena dejjem inżommu għax m'iniex ħmar li t-tajjeb niskartah.

Nassigurah li l-human resource audit għadu jsir.

L-Onor.

Vella tkellem ukoll dwar is-sistema edukattiva ġdida u dwar diskussjonijiet li kienu qed isiru dak iż-żmien bejn it-turiżmu u l- ministeru ta' l-edukazzjoni u kultura nazzjonali.

L-idea kienet - u nagħmel enfasi fuq il-kelma idea - li fil-livell primarju jkun hemm għarfien dwar it-turiżmu u suġġetti relatati jiġu mgħallmin fil-livell sekondarju.

Għedt li kienet idea għax verament kienet biss idea u, allavolja d-deċiżjoni kienet ittieħdet, qatt ma sar xejn fuqha u ħadd ma ċċaqlaq.

L-idea mhijiex ħażina u se nerġgħu nipprovaw nirriattivawha.

Nispera li din id-darba jkollna ftit iktar suċċess milli kellu l-kollega tiegħi li ma naqasx li jipprova jkollu suċċess.

Huwa żball li taħseb li l-ITS tipproduċi managers biss.

Anzi l-iżball kien li meta ħarġet il-call for managers il-kwalifiki li ridna mingħand min ried jidħol fil-management kienu baxxi wisq.

Jiena kkommettejt ruħi li nerġa' niftaħ il-kors u fil-fatt il-kors se jiftaħ fi Frar.

Jekk trid tħarreġ nies li fix-xogħol tagħhom ikollhom setgħat, nies li se jieħdu training diriġenzjali ta' management, ma tistax iddaħħal nies mingħajr kwalifiki u allura l-kwalifiki rikjesti se jkollhom jinbidlu.

Jista' jkun li se mmorru lura għal żmien meta kien hemm kritika li mhux qed jidħlu biżżejjed.

Jien qatt m'aċċettajt dik il-kritika li mhux qed jidħlu biżżejjed.

Pero' donnu issa tan-naħa l-oħra qegħdin jaqblu miegħi wkoll għas-sempliċi raġuni li qegħdin jgħiduli li m'għandniex indaħħlu biss nies għal-linja ta' management.

L-Onor.

Vella semma l-involviment taċ- chairman fl-ITS.

F'dan il-każ wieħed forsi jrid isib sistema aħjar jew jara kif ikun hemm aktar involviment miċ-chairman, ikun min ikun.

Nisperaw li anke dwar dan insibu xi soluzzjoni.

Fil-programm elettorali tagħna għidna li se nerġgħu nagħtu spinta lill- istudju u t-taħriġ fit-turiżmu u li rridu nsaħħu r-rabta ma' l-universita'.

Naħseb li nagħmel ħażin jekk noqgħod ngħid f'liema stat sibt l-ITS għax dan la jkun ta' ġid għall-ITS u lanqas għal min kien responsabbli għalih politikament.

L-importanti hu li jerġa' jirkupra u li nressquh għall-miri oriġinali tiegħu.

L-ikbar sodisfazzjon li jkolli meta nżur il-lukandi huwa li niltaqa' ma' nies li niftakarhom studenti fl-ITS u dawn kollha jirringrazzjawni talli tajthom l-opportunita' li jagħmlu karriera fit- turiżmu.

Huwa sodisfazzjon ukoll meta nara kemm għola l-livell tat-tisjir u kemm it-teams ta' kokijiet Maltin - għadha kemm saret kompetizzjoni importanti ħafna għall-istudenti - imorru tajjeb meta jirrappreżentaw lil Malta.

Fil-ftit żmien li ili b'din ir-responsabbilta' appuntajt il-bord il-ġdid, li mhuwiex interim imma huwa kompost b'mod differenti minn kif kien qabel.

Dan il-bord huwa mpenjat li jtejjeb il-livell tas-servizz u l-kwalita' tar- riżorsi umani fit-turiżmu u jistabilixxi l-ITS bħala l-pern ta' strateġija li toffri personnel imħarreġ aħjar, tagħmel l-istudji fit-turiżmu aktar aċċessibbli, tagħti ċans ta' taħriġ lil min diġa' qed jaħdem fis-settur u toffri courses f'Malta f'kull qasam tat-turiżmu.

Għalhekk dak li għadu kemm qal l-Onor.

Vella u dak li għedt jien, bejn wieħed u ieħor, huwa l- istess.

Forsi jiena qed inkun iktar speċifiku imma naħseb li fuq il-linji li semmejt jien u dawk li semma hu m'hemmx għalfejn dibattitu kbir.

Pero' biex naslu rridu nippjanaw aħjar u allura jrid jiġi kkonsolidat il-programm ta' studji, trid tissaħħaħ ir-rabta ma' l-universita' - u forsi hemm li l- ITS tilef it-triq, għax ma ħallewx l-"A" Levels bħala kwalifiki għal ċerti courses u allura n-nies ma setgħux jidħlu l-universita' - u jiżdiedu programmi li jwasslu għal diplomas u masters f'universitajiet oħra.

L- Onor. Vella semma Oxford Brookes.

Jien m'għandi xejn kontra skema bħal din imma tkun sorpriża għalih kif kienet sorpriża għalija - u issa ngħidlu privatament - meta jsir jaf ċerti affarijiet li ma jagħmlux ġieħ lil min għamilhom.

Qed ngħidu wkoll li huwa importanti li jiżdiedu u jissaħħu r-rabtiet bejn l-ITS u l-industrija ħalli b'hekk l-istudenti jkollhom iktar exposure u l- industrija tkun tista' tgħin fit-taħriġ.

Jiena mhux l-ewwel darba li għidt li huwa importanti li l-industrija ma tipprovax tisserva bl-institute.

Veru li l-institute qiegħed hemm biex iservi lill-industrija pero' l-industrija m'għandhiex tipprova tisserva bl-institute.

Jekk verament trid tgħin fit- taħriġ u fl-iżvilupp tar-riżorsi umani ta' l-institute, huwa importanti li l-lukandiera jifhmu li jridu jipparteċipaw u anke jikkontribwixxu għal dan l-iżvilupp.

Nixtieq li anke l-istaff kollu ta' l-institute ikollu l- opportunita' li jitħarreġ.

Iridu jitjiebu wkoll il-faċilitajiet ta' l-ITS u tissaħħaħ l-organizzazzjoni biex jidħlu proċeduri ġodda b'risq l- accountability li hija nieqsa.

Huwa importanti li jkun hemm iktar accountability.

Irrid ngħid ukoll li twaqqaf kumitat biex jagħmel monitoring ta' placements sew f'Malta kif ukoll barra.

Il-membri ta' l-oppożizzjoni tkellmu wkoll dwar il-policy tal-gvern għal- lukandi.

Jiena ma nemminx f'politika dirigista, f'politika ta' diktat.

Jekk inti għandek il-flus, għandek in-know-how u għandek l-art qiegħda f'post fejn tista' tibni lukanda, m'iniex se nżommok milli tibniha.

Lanqas se nara jekk hijiex feasible l-idea tiegħek għax dak huwa dover ta' min ikun se jibni u jiffinanzjaha, pero' meta wieħed jiġi biex jibni lukanda ta' 40 jew 50 kamra ma jridx joqgħod jgħid li 'l quddiem se jagħmel 100, 200 jew 300 sodda.

Wieħed irid jara x'inhuma l-economies of scale u jara l- cost effectiveness ta' l-ispiża tiegħu - għax jista' jkun li fil-bidu l- planning authority tkun favur il-proġett u mbagħad meta tiġi biex tkabbar ikun hemm oġġezzjoni - u studju sħiħ u mhux l-aqwa that he jumps on the bandwagon għax l-affarijiet ikunu sejrin tajjeb imbagħad wara jsib li mhux sejjer tajjeb għaliex ma jkunx għamel il-homework tiegħu.

Voldieri jiena naqbel mal-bini ta' lukandi pero' naqbel ma' ħaġa oħra wkoll.

Issa meta llum għandna l-istess sett ta' inċentivi li kellna fl-1958 jew fl-1960 meta għall-ewwel darba konna qed nipprovaw nattiraw lejn Malta l-investiment fil- lukandi, għandna bżonnhom dawn it-tip ta' inċentivi?

Jiena personalment naħseb li m'għandniex bżonnhom imma għandna bżonn ta' inċentivi oħrajn.

Għandna bżonn ta' inċentivi għal refurbishment imma ma nemminx li għandna nibqgħu noffru art tal-gvern bl-irħis u nagħtu inċentivi oħra għall-bini ta' lukandi.

Kif qal l-Onor.

Vella, importanti li mhux tara kemm għandek bedstock imma tara x'inhi l-kwalita'.

Żgur li huwa importanti li jkollna inċentivi li jkomplu jgħinu lil min irid jgħolli l-livell u jinvesti f'attrazzjonijiet ta' xejra kulturali, rikreattiva u sportiva biex isebbaħ jew jestendi l-firxa tal-prodott turistiku.

Il-programm elettorali tagħna ma jsemmi xejn - kif ma jsemmix ukoll dak tal-Partit Laburista - dwar il-qagħda li jinsabu fiha l-lukandi 3-Star li jissemmew ħafna fil-gazzetti.

L-Onor.

Karmenu Vella kważi qrali moħħi għax kont se nitkellem fuq dawn l-affarijiet.

Din hija kwestjoni li naħseb li aħjar niċċaraw l-affarijiet dwarha.

F'dawn l-aħħar sentejn, voldieri qabel ma sirt jien ministru responsabbli għat-turiżmu, kien hemm sitt lukandi li b'kollox kellhom 565 sodda li qalbu l-mistier tagħhom u saru retirement homes.

Hemm bżonn li meta l-gazzetti jikkwotaw lil xi ħadd jikkwotawh tajjeb.

Jiena qatt m'għedt li dawn għandhom isiru retirement homes.

Wara kollox jiena mhux se niddeċiedi x'jagħmel ħaddieħor bi flusu u bil- proprjeta' tiegħu.

Jiena sempliċement għedt li fl-imgħoddi riċenti kien hemm sitt lukandi li saru retirement homes u nafu b'oħrajn li qegħdin jaħsbuha jekk jagħmlux l-istess ħaġa.

Nafu wkoll li hemm oħrajn li nxtraw għall-iżvilupp u allura tajjeb li wieħed ikollu speċi ta' inventarju tal- postijiet li joffru 3-Star accommodation.

Għandna 21 lukanda li għandhom 100 sodda, 18 għandhom minn 100 sa 200 sodda, tmienja għandhom minn 101 sa 300 sodda, tnejn għandhom minn 101 sa 500 sodda u tnejn oħra għandhom aktar minn 500 sodda.

Fil-biċċa l-kbira tagħhom dawn il-lukandi, speċjalment dawk li m'għandhomx biżżejjed capacity, qed ibatu għaliex id- dħul ma jkoprix l-ispejjeż.

Ir-raġunijiet mhux se nerġa' nirrepetihom għax diġa' semmiehom l-Onor.

Vella pero' rrid ngħid li dawn tilfu l-volum tas- suq Ingliż għax l-istandard tagħhom ma jissodisfax ir-regolamenti tal- health and safety imposti mill-awtoritajiet Ingliżi fuq l-operaturi.

F'dawn iċ-ċirkostanzi nemmen li flok inwaħħlu f'ħaddieħor u noqogħdu ngħidu li ħadulhom ix-xogħol il-4-Star u l-5-Star hotels - xi ħaġa li tiġri minn żmien għal żmien pero' m'hijiex xi ħaġa li tiġri kuljum - aħjar iħarsu ħarsa lejn ir-raġunijiet veri għaliex qed jitilfu x-xogħol.

X'qed nagħmlu aħna?

Diġa' ħabbart li bi ftehim ma' l-Air Tours f'Jannar se jsir seminar mas-sidien tal-lukandi minn three-star 'l isfel biex jiġi spjegat lilhom x'jistenna s-suq Ingliż.

Jiena naf li qabel kien hemm skemi ta' self mill- banek, liema skemi ma tantx kellhom suċċess, u naħseb li wieħed irid jerġa' jara jistax jaħseb f'xi skema li tkun aktar attraenti.

Qed nitkellmu wkoll ma' l-IPSE biex nistħarrġu x'inċentivi jistgħu jiġu offruti dwar management, pubbliċita', promotion, marketing u anke preparazzjoni ta' feasibility studies.

Hawnhekk irrid infakkar li l- Unjoni Ewropea silfet ECU50 miljun lil Ċipru - hemm involut is-Cyprus Development Bank - għall-finanzjar long-term fl-industrija, fl-agrikoltura, fit-turiżmu u fis-settur tas-servizzi.

Jiena ma kontx sorpriż li ma tantx issemmiet l-Ewropa għax fil-fatt min jaħseb sew dwar dan is-suġġett jaf kemm tlifna bil-friża ta' l-applikazzjoni ta' Malta għal kważi sentejn.

Jiena nista' nkun polemikuż u noqgħod insemmi xi tlifna u ngħajjar lin-naħa l-oħra li kienet il-kawża ta' dan it-telf, pero' m'iniex se nagħmel hekk għax dan ma jgħinx biex ikompli jissaħħaħ il-kunsens li jeżisti f'din l- industrija.

Kif qal l-Onor.

Vella, tkomplew ukoll id-diskussjonijiet ma' l- MDC biex naraw jekk inċentivi li jingħataw lill-industrija jistgħux jingħataw ukoll lill-industrija tat-turiżmu.

Min qed jinnegozja informani li donnu se naslu x'imkien.

Fil-programm elettorali tagħna wegħedna wkoll li se nvaraw programm imsejjaħ "Roots".

X'inhu dan il-programm?

Huwa programm immirat biex ninċentivaw lil ulied l-emigranti li jżuru art l-antenati tagħhom, sabiex isiru jafu aktar dwar l-għeruq tal-familji tagħhom u dwar in-nisel tagħhom.

Jiena kelli l-okkażjoni nara dan it-tip ta' programm jinħadem snin ilu meta darba mort l-Irlanda.

Fil-fatt, fi żmien ta' qgħad, l-Irlanda wkoll kellha tirrikorri għas-safety valve ta' l-emigrazzjoni.

X'għamilna s'issa?

Jiena qabbadt konsulent, Leslie Agius, biex jistħarriġli ftit aktar abbażi ta' hekk u minn riċerka li għamilli jirriżultalna li fl-ewwel 25 sena minn wara l-gwerra kienu emigraw aktar minn 100,000 ruħ.

Qabel kien hemm mewġiet oħra ta' emigrazzjoni lejn l-Awstralja, l-Amerika u l-Kanada u minn dak iż- żmien 'l hawn għaddew żewġ ġenerazzjonijiet.

Ta' min jgħid li nikkalkolaw li fl-Awstralja biss hemm madwar 200,000 ruħ ta' nisel Malti.

Dawn huma figuri konservattivi ħafna u jekk magħhom inżidu numru ta' nies ta' nisel Malti fl-Amerika u l-Kanada, naslu konservattivament għall-figura ta' 350,000.

Voldieri hemm bażi ta' 350,000 li huma ethnic Maltese, uħud minnhom ftit kliem biss jafu jgħidu bil-Malti, pero' nimmaġina li kollha huma kburin li huma ta' nisel Malti u jafu minn fejn ġejjin, għalkemm dawn fil-biċċa l-kbira tagħhom qatt ma żaru Malta.

Ħafna minnhom dawn huma nies li avvanzaw fis-soċjeta', fil-kultura, fil-business u fil- professjonijet.

Dan il-programm "Roots" li se jibda fis-sena 2000 għandu target ta' żewġ faxex ta' age groups, wieħed ta' bejn 20 u 25 sena u l- ieħor ta' 40 u 45 sena.

Matul is-sena d-dieħla se nkomplu bir-riċerka u bl- istħarriġ tagħna.

L-Onor.

Karmenu Vella lili awgurali li jkolli l-istess għajnuna, appoġġ u support li kellu hu u nista' ngħidlu li fil-fatt għandi.

Waħda mill- affarijiet li nixtieq infakkar - din diġa' għedtha fil-pubbliku imma rrid ngħidha hawhhekk ukoll for record purposes - hija li l-gvern ma jħossx li għandu jagħmel arranġamenti ad hoc u allura ħa deċiżjoni dwar kumitat interministerjali mmexxi mis-segretarju permanenti fil-ministeru għat- turiżmu.

Dan sar biex ikun hemm ħidma u programmar miftiehem dwar l-oqsma kollha konnessi mat-turiżmu.

Sur President, ħadna deċiżjoni importanti oħra - u din intlaqgħet tajjeb kemm mill-pubbliku kif ukoll mill-operaturi - li ħlief għal ħtiġijiet eċċezzjonali l-gvern u l-korporazzjonijiet parastatali ma jagħmlux xogħol fit-toroq f'zoni turistiċi jew qrib zoni turistiċi fix-xhur tas-sajf.

Irrid ngħid ukoll li bdew isiru laqgħat mal- kunsilli lokali bil-għan li jitwettqu miżuri oħrajn ta' għajnuna lill- kunsilli li huma f'zoni turistiċi dwar xogħlijiet ta' embellishment.

Illum ħadt pjaċir ukoll li l-kollega tiegħi, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, tkellem dwar il-heritage committee ta' l-NTOM, li qed jaħdem biex jgħin fil-preżentazzjoni aħjar tal-wirt kulturali Malti.

Fil-kontest li Malta ssir hub għal cruise liners, għamilna kuntatti kemm fl-Ingilterra kif ukoll fi Franza u nittama li ma' dawn ta' l-aħħar jirnexxielna naslu għal xi ftehim.

Fil-programm elettorali konna għedna li għandna nagħtu nifs ġdid lill-politika Mediterranja wara l-falliment tal- MENTA, ta' l-EMTO, kif ukoll ta' l-istitut li twaqqaf f'Malta fl-1996 għall- ġbir ta' informazzjoni u statistika fil-Mediterran.

Għax nemmnu li l- Mediterran għandu profil u karatteristiċi li bihom jista' jiġi promoted bħala entita', qed nistħarrġu kif mill-ħafna ftehim li għandna dwar it- turiżmu nistgħu nagħtu nifs ġdid lill-politika turistika Mediterranja.

Meta jiena kont responsabbli għat-turiżmu għamilt biss ftehim wieħed mal- Lussemburgu.

Kelli ħafna tentazzjonijiet u offerti għal diversi ftehim bilaterali pero' jiena dejjem emmint li l-iktar ħaġa importanti kienet x'se jieħu l-pajjiż minnhom.

Jekk il-pajjiż ma kien se jieħu xejn u jispiċċa jkollu biss ċerimonja biex jiġi ffirmat il-ftehim, allura ma kontx naqbel li jsiru ftehim ta' dan it-tip.

Sur President, wara li pprovajt inwieġeb kemm jista' jkun il-kummenti li saru mill-kollegi ta' l-oppożizzjoni u pprovajt nuri wkoll it-triq li aħna beħsiebna nfasslu għall-iżvilupp tal-politika turistika u t-twettiq tal- programm elettorali tagħna f'dan ir-rigward, naħseb li huwa importanti li issa nħarsu iktar 'il quddiem milli ħarisna s'issa u naraw x'inhuma l-miri prinċipali tal-gvern għat-turiżmu.

Qed naħdmu u nimmiraw biex kemm jista' jkun minn din l-industrija niggarantixxu livell ta' profitt għall-operaturi f'settur importanti ta' l-ekonomija.

Permezz tat-turiżmu rridu nagħtu kontribut għal ħajja aħjar għall-poplu u għat-tisħiħ ta' l-ekonomija ta' dan il-pajjiż u rridu wkoll li jkollna aktar dħul għall-gvern u għall- poplu.

Jekk wieħed jistaqsini x'se jiġri fl-1999 ngħid li jiena naħseb li bejn wieħed u ieħor kollox se jibqa' fuq l-istess livelli.

M'iniex qed nara tendenzi ta' bidliet kbar.

Hawnhekk nixtieq nikkwota minn "The Economist", fejn intqal li:

"The global tourism market will remain flat throughout 1999.

Economic uncertainties will keep tourists closer to home.

Europeans will increasingly travel within Europe.

Americans will travel abroad less in the shadow of threats from extreme Islamist movements."

Hemm żviluppi importanti wkoll dwar il-globalizzazzjoni mhux sempliċement ta' l-industrija imma anke tas-sistemi ta' komunikazzjoni.

F'"The Economist" insibu miktub li:

"Online travel sales are predicted to increase by 68% in 1999 to $US3.2 billion following a 130% rise in 1998.

They are forecast to increase tenfold fold over the next eight years.

However traditional distribution and retailing agency operations will flourish alongside the new technology."

Sur President, kif kont qed ngħid, il-miri ma rridux nagħmluhom għal sena waħda biss.

Kull sena jkollha l-istorja tagħha għax jista' jkollok ħafna nkwiet fil-bidu u mbagħad tispiċċa kuntent; u jista' jkollok ħafna kuraġġ u antiċipazzjoni fil-bidu u tispiċċa mħasseb.

Ħafna drabi l-affarijiet ma jiddependux biss minn kemm tkun tinsab preparat int u kemm tkun ħdimt int imma jiddependu ħafna wkoll mill-pożizzjoni ekonomika fis-source markets tiegħek u l-inkwiet li jista' jinħoloq fil-viċinanzi.

F'dawn iċ- ċirkostanzi min joħroġ għonqu żżejjed ħafna drabi jsib ruħu b'rasu barra.

Jiena m'iniex imdorri nimxi b'rasi barra u allura ngħid li bejn wieħed u ieħor is-sena 1999 se tkun bħalma kienet din is-sena, li ma kenitx sena ħażina.

Irrid ngħid li allavolja jkun hawn ħafna kritika, jiena dejjem nibqa' nsostni li mill-1993 sa l-1998 bejn wieħed u ieħor dejjem kien qed ikollna 'l fuq minn miljun turist, daqqa 1,100,000 u daqqa 1,200,000 turist, imma qisna bqajna fuq l-istess plateau.

'Il quddiem ngħid ukoll x'qed nipproponu biex nipprovaw ninqalgħu minn din il-plateau.

Mill-1999 sa l-2001 irridu nsostnu u nsaħħu l-market share tagħna fis- suq, infittxu opportunitajiet fi swieq oħra u kemm jista' jkun inkabbru l- volum u d-dħul mit-turiżmu.

Dawn huma miri li fil-fatt jintlaħqu jekk it- turiżmu jkollu riżorsi u biżżejjed.

L-Onor.

Karmenu Vella tkellem ukoll dwar ir-riżorsi u semma kemm iġġieled hu, kemm iġġelidt jien u kemm se jkollna niġġieldu aktar biex ikollna aktar riżorsi ħalli nsostnu din l- industrija.

Jiena naf x'inhuma ċ-ċirkostanzi ta' dan il-pajjiż u fiċ- ċirkostanzi l-Ministru Dalli, wara li ddiskutejna u għadna qed niddiskutu, alloka lit-turiżmu dak li s-sitwazzjoni tippermetti.

Meta ħallejna r-rata ta' 5% VAT, li bis-sistema tar-refunds tfisser rata ta' madwar 4.5%, jiena ngħid li t-turiżmu ħareġ tajjeb.

Madanakollu għalkemm il-vot tat- turiżmu huwa akbar minn qatt qabel, fil-fehma tiegħi dan m'huwiex biżżejjed.

Għedt ukoll li mhux biss irridu naraw x'qed jiġri f'Malta imma x'qed jiġri fid-dinja kollha.

Il-problema tal-globalizzazzjoni ma rridux narawha bħala problema imma bħala sfida li rridu nassoċjaw ruħna magħha u negħlbuha.

Kif jaqleb dan is-seklu, se jkun hemm erba' jew ħames operaturi kbar li se jiddeċiedu d-destinazzjonijiet anke fil-każ ta' Malta.

Jien bi pjaċir ngħid li diġa' bdejna proġetti ta' pubbliċita', li jaqblu lilhom u jaqblu lilna, fl-Ingilterra, fil-Ġermanja kif ukoll fi Franza.

Ħadt pjaċir ukoll li l-Onor.Vella semma Franza.

Hu kien responsabbli biex jinċentiva aktar Franċiżi jiġu Malta u anke biex iħajjar lill-grupp Accor, li miegħu tkellimna darba, darbtejn, tlieta.

Tkellimna ukoll ma' nouvelle frontiere, u nisperaw li minn Franza se jkollna xi ħaġa tajba x'nirrapportaw aktar 'il quddiem fis-sena.

Jiena ma nħobbx nippronostika żżejjed imma nippreferi naħdem biex ir-riżultat ikun aħjar u għalhekk nerġa' ngħid li għandna din l- għażla quddiemna.

Kif għedt, kemm f'dawk li huma arrivals, f'dak li huwa dħul u anke f'dak li huwa per capita income mit-turiżmu għadna fuq plateau li bdiet fl-1993.

L-għażla li għandna quddiemna hija li jew inċaqilmu kif għamilna f'dawn l-aħħar sitt snin billi nżidu ftit minn hawn u nitilfu ftit minn hemm, skond is-saħħa ta' l-ekonomija tal-pajjiż minn fejn jiġu t- turisti, u nibqgħu niddependu biss minn xi overspill ta' pajjiżi oħrajn, jew inkella nagħmlu sforz nazzjonali biex nitilgħu tarġa' wara oħra u sas- sena 2001 naslu għaċ-ċifra ta' 13.5 miljun guest night.

Dan naħseb li huwa importanti biex ikollna settur tat-turiżmu sostenibbli.

Jiena dan l-aħħar qrajt dwar konferenza li saret u fl-istess ħin ġibt għajnejja wara widnejja meta qrajt dwar kemm il-pajjiż jonfoq biex jissussidja t-tarznari.

Jiena għirt għat-tarznari u għedt: Possibbli dawn il-miljuni kollha jmorru biex inżommu f'impjieg 5000 ħaddiem u l-familji tagħhom u mbagħad ma nsibux Lm2 miljun jew Lm3 miljun oħra għat-turiżmu?

Il- verita' hi li t-turiżmu jieħu anqas min-nofs li tieħu t-tarzna, filwaqt li jiġġenera Lm260 miljun u jinvolvi 15,000 impjieg dirett.

Jiena dejjem għedt, bħalma kienu jgħidu ta' qabli - u anke l-istatistika turi dan - li kieku ninvestu aktar immorru ħafna u ħafna aħjar.

Inutli nagħmlu pjanijiet fit-tul, pjanijiet fil-qosor u studji jekk it-turiżmu ma nwiżnuhx u ma nagħtuhx il-finanzi li jistħoqqlu.

L-imgħoddi wkoll wera li aktar ma sar investiment il-pajjiż aktar mar 'il quddiem, imma fiċ-ċirkostanzi tal-lum sfortunatament nistgħu nispiċċaw fil-periferija.

Sur President, jiena dejjem sostnejt u nerġa' nsostni li fit-turiżmu japplikaw ir-regoli tan-negozju u ċans ma jiġikx darbtejn.

Ċans jiġik darba biss u trid taħtfu.

Aħna m'aħniex qegħdin f'pożizzjoni li l-pajjiż ifalli f'din l-industrija.

Allura x'inhi l-isfida tagħna?

X'irridu nagħmlu meta nkunu ffaċċjati minn din l-isfida tal-globalizzazzjoni?

Ċertament li meta s- saħħa deċiżjonali ma tibqax f'idejk l-isfida tkun akbar.

Fit-turiżmu hemm erba' jew ħames tour operators li jiddeċiedu d-destin ta' pajjiż u għalhekk huwa importanti li inti tieħu sehem f'dawk id-deċiżjonijiet u tidħol f'alleanzi ma' dawn l-operaturi.

L-ewwel ħaġa li saret - u din saret qabel ukoll - kienet alleanza tajba bejn l-Air Malta, l-NTOM u s-settur privat biex kulħadd jitkellem b'vuċi waħda.

Dan sar għax vuċi waħda tkun aktar b'saħħitha.

Meta kont qed nitkellem fil-marketing conference ta' l-NTOM - l- Onor. Vella attenda l-konferenza wkoll - semmejt ix-xbiha tar-rinoċeronti, li fuqu jmorru l-għasafar biex inaqqru l-insetti, b'mod li l-għasfur ikun qed igawdi u r-rinoċeronti jgawdi ukoll.

L-Air Malta, l-NTOM u s-settur privat għamlu partnership, anke jekk fid-daqs huma differenti ħafna, u kulħadd qed jasal għall-mira tiegħu flimkien.

Irridu nkunu lesti li nirreaġixxu malajr u biex nirreaġixxu malajr irid ikollna aktar proattivita' fl-industrija, sew mill-Air Malta, sew mill-NTOM kif ukoll mis- settur privat.

Jien dik l-attitudni qed nipprova ndaħħal.

Min għandu mentalita' kummerċjali jaf li biex timxi 'l quddiem irid ikollok din it-tip ta' proattivita'.

Din l-inizjattiva qed neħduha lkoll f'daqqa biex, kif għedt qabel, ikollna iktar thrust għal fejn irridu naslu.

Jenħtieġ li nkunu kapaċi nirreaġixxu malajr u jiena dejjem ngħid li jirbaħ mhux min hu l-aktar b'saħħtu imma min ikun l-aktar preparat u l-aktar on the ball f'dawk iċ-ċirkostanzi.

Minn esperjenzi personali fis-swieq ewlenin jiena rajt li kien importanti li nissieħbu f'inizjattivi ma' operaturi Ingliżi, operaturi Ġermaniżi u anke operaturi Franċiżi.

Fil-fatt għamiljna negozju li kien jaqbel sew lilhom kif ukoll lill-pajjiż.

Xi ħadd tkellem ukoll fuq it-TOSS.

Jiena qatt ma għedt li għandha tiġi applikata rata għas-suq Tedesk, rata għas-suq Taljan jew rata għas-suq Franċiż, imma meta tkellimt fuq it-TOSS - u mhux fuq l-FBR, kif ġejt ikkwotajt ħażin qabel - għedt li aħna għandna nkunu aktar innovattivi u għandu jkollna sistema ta' TOSS li ma tkunx sempliċement ibbażata fuq 75% tal-flus li għandha l-NTOM għal suq wieħed.

Jiena li rrid huwa li nużaw it- TOSS biex ikollna aktar flus ħalli inkunu nistgħu nidħlu f'dawn l-alleanzi l-kbar u biex nużawhom b'mod aktar innovattiv u mmirat.

It-tkabbir ma jiġix mill-arja, imma trid taħdem għalih, tipprepara għalih u ħafna drabi tħallas għalih ukoll.

Dan l-aħħar fil-konferenza ta' l-NTOM kellna kelliem barrani tal-Frosch, li fl-1987/1998 niftakru bħala persuna li ġiet Malta biex tħajjar turisti jitgħallmu l-Ingliż hawnhekk.

Illum, bil-ħidma ta' din il-persuna, dan il- qasam kiber ħafna - parti mill-kumpannija tiegħu ġiet taken over mill-air tours - u l-kumpannija tiegħu hi meqjusa r-raba' jew il-ħames l-ikbar kumpannija turistika li teżisti fil-Ġermanja.

Irrid ngħid ukoll li la s-sena li għaddiet u lanqas is-sena ta' qabel ma kien hemm il-mezzi biex isiru kampanji ta' reklamar.

Nerġa' ngħid, tassew tiġik l-għira li jkun hemm min jirnexxilu jipperswadi lill-gvern, ikun liema gvern ikun, biex ikompli jissussidjahom tant miljuni u mbagħad donnu nsibu diffikulta' biex lit-turiżmu nagħtuh dak li għandu bżonn.

Sur President, jiena ngħid li t-turiżmu ta' dan il-pajjiż reġa' qiegħed f'salib it-toroq.

Erġajna wasalna għaż-żmien tad-deċiżjonijiet.

Is- soluzzjoni ma nsibuhiex billi nwaqqfu l-MTA imma billi nagħtuha l-għodda, nagħtuha n-nies u nagħtuha l-flus.

Sur President, jiena konvint li l- industrija tagħżel it-triq li jaqblilha għat-tul għaliex ma nistgħux inħarsu biss lejn x'se jiġri fl-1999.

Iridu jibqgħu jsiru pjanijiet sew short-term kif ukoll long-term.

Dawn il-pjanijiet irridu nsaħħuhom imma jiena konvint mill-kapaċitajiet tagħna bħala pajjiż u mill-kapaċitajiet tagħna bħala poplu, u konvint ukoll li bil-ħidma ta' kulħadd it-turiżmu se jmur tajjeb.

Ma nistgħux ninqasmu fuq din l-industrija imma rridu naħdmu lkoll flimkien biex mit-turiżmu mhux biss igawdi kulħadd imma jipparteċipa kulħadd.

Sur President, se mmur lura għal dak li jgħid il-programm elettorali.

L- ewwelnett wieħed irid jgħid li din l-industrija hija orizzontali, jiġifieri tista' tinfluwenza oqsma oħra u trid ħafna minn oqsma oħra.

Meta nħarsu lejn il-programm elettorali tagħna insibu diversi aspetti oħrajn li fil- fatt m'humiex taħt il-kontroll tat-turiżmu jew tal-ministeru as such imma huma konnessi.

Smajna, per eżempju, lill-Onor.

Mifsud Bonnici jitkellem dwar it-turiżmu kulturali, li fil-fatt jissemma f'paragrafu 112 tal- programm elettorali tagħna, fejn hija enfasizzata l-importanza tat-turiżmu kulturali.

Imma huwa żbaljat min jaħseb li hawn nies li jiġu hawnhekk sempliċement għall-kultura.

Ma jistax ikun li jkollok eluf ta' nies li jiġu hawnhekk sempliċement għall-kultura pero' huwa anke żball min jaħseb li l-kultura m'hijiex importanti.

Il-kultura hija importanti ħafna għaliex tista' tinfluwenza l-għażla tat-turist meta jiġi biex jiddeċiedi fejn sejjer.

Jiena ma naħsibx li min imur l-Eġittu, per eżempju, imur biss għax- xemx u għall-baħar imma jmur hemm għax jaf li hemm ukoll il-piramidi u l- iSphinx.

Aħna wkoll għandna biex niftaħru.

Għandna l-isbaħ monumenti mill- perjodu preistoriku u anke ta' żmien il-Kavallieri.

L-ebda pajjiż ieħor, la mill-Mediterran u lanqas minn imkien ieħor ma jistgħu jqabblu l-istorja tagħhom ma' tagħna għal dik li hija preżenza tal-Kavallieri.

Għandna wirt kbir ta' arti u kultura u huwa importanti li aħna nippromwovu t-turiżmu kulturali.

Dawn huma assets li ħaddieħor m'għandux u jistgħu jkunu huma li jħajru lit-turist biex jiġi f'pajjiżna flok li jmur f'pajjiż ieħor.

Punt ieħor li ssemma fuq fuq mill-Onor.

Vella kien dwar it-terminal marittimu u l-policy li Malta tkun hub ta' cruise liners.

Din l-idea sar ħafna xogħol fuqha fl-amministrazzjonijiet ta' qabel; ħadem fuqha l-Gvern Laburista u qed jerġa' jaħdem fuqha dan il-gvern.

Allavolja din mhix responsabbilta' ta' dan il-ministeru, kull darba li jkollna opportunita' qed nipprovaw nipperswadu lill-operaturi li fil-portfolio tagħhom għandhom programmi ta' cruising, biex jibbażaw il-cruise liners f'pajjiżna.

Irrid ngħid ukoll li llum tfaċċat press release dwar laqgħa li kelli mal- kunsill lokali ta' San Pawl il-Baħar.

Aħna tkellimna mhux biss ma' dan il- kunsill imma anke mal-kunsilli lokali ta' Tas-Sliema u ta' San Ġiljan u dawn qablu li m'għandhomx isiru xogħlijiet fis-sajf.

Qablu wkoll ma' l-idea li nkunu ta' għajnuna anke biex ikollna n-nies tat-turiżmu bbażati f'dawn iz-zoni turistiċi.

Dan il-programm, li kien inbeda tajjeb mill- amministrazzjoni preċedenti - għalkemm forsi ma kienx daqshekk ordinat - huwa importanti għaliex irridu nifhmu li diversi partijiet ta' dan il- pajjiż jistħoqqilhom upgrading u refurbishment.

Dwar Għawdex sfortunatament ma tkellimtx imma naf li se jitkellmu fuqu sħabi li jirrappreżentaw lil din il-gzira meta nkunu qed niddiskutu l-voti tal-ministeru għal Għawdex.

Jiena nagħlaq kif għalaq sieħbi l-Onor.

Vella u kif imdorri nagħlaq jien ukoll, billi nerġa' nirringrazzja lill-membri kollha ta' din l-Kamra ta' l- attenzjoni li biha qagħdu jisimgħunu.

Jiena wkoll smajthom bl-attenzjoni u pprovajt li kemm jista' jkun inwieġeb għall-kummenti tagħhom.

Nawgura wkoll, kif qal l-Onor.

Chris Agius, li fl-aħħar tas-sena d-dieħla nkunu qegħdin f'sitwazzjoni fejn inkunu nistgħu nħarsu lura b'sodisfazzjon.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq l-emenda għall- Vot 35 imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division

THE CHAIRMAN: Skond il-Mozzjoni ta' Proċedura Nru. 31 tat-3 ta' Diċembru, 1998, din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kumitat kien sospiż fl-12.35p.m. u rriżuma ħames minuti wara.

THE CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l-emenda għall-Vot Nru. 35 kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Karmenu Vella.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

19 FAVUR : 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo|Farrugia | | |Angelo | |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard |Farrugia Noel| |Montalto John| | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion | | |Charles | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Charles | | |Buhagiar |Parnis Silvio| |Louis | | |Cardona Chris|Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph| |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie|Vassallo | |Louise |Adrian | |Cuschieri |Vella George | |Joseph | | |Dalli Helena |Vella Karmenu| |Debono Grech | | |Joe | |

KONTRA 34

L-Onor. |Abela Anthony|Galea Censu | |Agius Francis|Galea Louis | |Asciak |Galea Mario | |Michael | | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Jason | | |Bonnici Josef|Gonzi | | |Lawrence | |Bonnici |Hyzler George| |Michael | | |Borg Joe |Mifsud | | |Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud | | |Bonnici | | |Carmelo | |Cristina |Mugliett | |Dolores |Jesmond | |Dalli John |Muscat Claude| |D'Amato Helen|Pullicino | | |George | |De Marco |Pullicino | |Guido |Orlando | | |Jeffrey | |Debono |Refalo | |Giovanna |Michael | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech| |Eddie |Francis | | | |

L-emenda m'għaddietx.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija l-Vot 35.

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm2,682,000 titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vote 35 - Ministeru tat-Turiżmu kif dettaljata fl-Abbozz ta' Estimi Ġenerali tan-Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE CHAIRMAN: Din id-division tittieħed immedjatament dejjem skond l- istess mozzjoni ta' proċedura.

VOTAZZJONI NRU.

20 FAVUR : 34

L-Onor. |Abela Anthony|Galea Censu | |Agius Francis|Galea Louis | |Asciak |Galea Mario | |Michael | | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi |Gatt Austin | |Jason | | |Bonnici Josef|Gonzi Lawrence| |Bonnici |Hyzler George | |Michael | | |Borg Joe |Mifsud Bonnici| | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici| | |Carmelo | |Cristina |Mugliett | |Dolores |Jesmond | |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen|Pullicino | | |George | |De Marco |Pullicino | |Guido |Orlando | | |Jeffrey | |Debono |Refalo Michael| |Giovanna | | |Deguara Louis|Vella John | |Farrugia Jean|Zammit Ninu | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Dimech | |Eddie |Francis | | | |

KONTRA : 30

L-Onor. | | | |Abela |Farrugia | |Carmelo |Angelo | |Agius Chris |Farrugia | | |Michael | |Attard |Farrugia Noel| |Montalto | | |John | | |Bartolo |Gulia Gavin | |Evarist | | |Borg Karmenu|Herrera Jose'| |Brincat Leo |Law Rita | |Buhagiar |Mangion | |Charles |Charles | |Buhagiar |Mizzi Joe | |Louis | | |Cardona |Parnis Silvio| |Chris | | |Chircop Karl|Refalo Anton | |Cilia Joe |Sammut Joseph| |Coleiro |Sant Alfred | |Marie Louise| | |Cuschieri |Vassallo | |Joseph |Adrian | |Dalli Helena|Vella George | |Debono Grech|Vella Karmenu| |Joe | |

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot 35 għaddiet.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT VII - MINISTERU GĦAT-TURIŻMU

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 6,589,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot VII - Ministeru għat-Turiżmu, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 1999.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt Vot VII għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta li l-Voti 35 u VII ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru għall-Politika Soċjali biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lum, it-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998 fis-2.00 p.m b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Taxxa fuq il-Valur Miżjud - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Self Lokali (Nru. 2) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 3) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa (Emenda Nru 2) - Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Skond mozzjoni ta' proċedura l-Kamra hija aġġornata għal-lum, it-Tnejn, 14 ta' Diċembru, 1998 fis-2.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fin-12.44 pm. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ŻJARAT KULTURALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm qed jipparteċipaw persuni fi żjarat kulturali organizzati mid-Dipartiment tal-Kultura?

Jista' l-Ministru jagħti l- ismijiet tal-gwidi li ġew imqabbda biex jikkordinaw dawn iż-żjarat?

Min ġie mogħti t-tender għat-trasport għal dawn iż-żjarat?

Kemm qed jitħallas ta' dan ix-xogħol?

Kemm qed iħallsu l-persuni li qed jattendu għaż-żjarat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' persuni li qed jipparteċipaw fi żjarat kulturali organizzat mid-Dipartiment tal-Kultura huwa 1600.

Il-gwidi li s'issa, wara sitt ħarġiet ġew imqabbda biex jagħtu servizz huma: M. Galea, S. Spiteri, T. Grech, B. Baldacchino, M. Schranz, R. Bowman, B. Azzopardi, A. Spiteri, S. Mousu', J. Ellul, J. Grima, M. Morana, V. Zammit.

It-tender għat-trasport għal dawn iż-żjarat ingħata lill-Garden of Eden Garage bir-rata ta' Lm20.40c għal kull 53 seater coach.

Dawk li qed jattendu għal dawn iż-żjarat ħallsu Lm5, filwaqt li t-tfal ħallsu nofs prezz.

DIPARTIMENT TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ U SPORT - UFFIĊINI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-Ministeru għandux il-ħsieb li jieħu l- uffiċini tad-Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport li hemm ġewwa Casa Gaspe u l- impjegati jiġu trasferiti f'uffiċini ġewwa l-Ministeru fil-Furjana?

Jekk fl-affermattiv, min se jokkupa l-uffiċini ta' dawn l-impjegati?

Id- Dipartiment tal-Kultura se jibqa' ġewwa Casa Gaspe?

ONOR.

LOUIS GALEA: Huwa l-ħsieb tal-ministeru li l-uffiċini tad- Dipartiment taż-Żgħażagħ u Sport ikunu trasferiti għal uffiċini ħdejn is- Segretarjat fil-Furjana.

Id-Dipartiment tal-Kultura se jibqa' ġewwa Casa Gaspe.

GĦAWDEX - NGO'S - GĦAJNUNA FINANZJARJA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm-il applikazzjoni rċieva l-Ministeru għal Għawdex wara l- avviż li ħareġ għall-għajnuna finanzjarja lill-NGO's Għawdxin?

Min huma l- applikanti?

X'inhuma l-prijoritajiet li l-ministeru stabilixxa biex tingħata l-imsemmija għajnuna?

Kemm hi s-somma ta' flus li l-Ministeru qed jalloka għal din l-għajnuna?

Meta se jingħataw dawn l-għajnuniet?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li l-ministeru rċieva 86 applikazzjoni b'risposta għall-avviż li nħareġ għall-għajnuna finanzjarja għall-għaqdiet u organizzazzjonijiet mhux governattivi f'Għawdex.

L-applikanti huma:

MUSEUM Subien (Nadur) Helping Hands Group SPCA (Gozo) Għaqda Għawdxija Persuni b'Diżabilita' Past Pupils of Don Bosco (Fergħa t'Għawdex) Kumitat ta' l-Għażla Premju "Ġieħ in-Nadur" MUSEUM Bniet (Rabat) MUSEUM Bniet (Xewkija) Ħbieb "Dar ta' San Ġużepp" Għajnsielem Little Flowers Day Centre - Bishop's Conservatory Ċentru Sant'Antnin Patrijiet Franġiskani, Mġarr Tobit Foundation (San Lawrenz) St. Laurence Youth Centre - San Lawrenz Fergħa ta' l-Azzjoni Kattolika (Xewkija) Fondazzjoni OASI Azzjoni Kattolika Ċentrali - Rabat Azzjoni Kattolika (Xagħra) Soċjeta' Mużikali Santa Margerita (Sannat) Lourdes Home (Tfajliet) Dar Karolina Kummissjoni Emigranti (Victoria) Għaqda Mużikali San Girgor (Kerċem) MUSEUM Bniet (Qala) Knisja Parrokkjali (Nadur) Għaqda Abbatini Uffiċċju Parrokjali (Nadur) MUSEUM Nisa (Għajnsielem) Victoria Scouts Group MUSEUM Subien (Xagħra) MUSEUM Subien (Kerċem) MUSEUM Subien (Żebbuġ) MUSEUM Subien (Qala) Leġjun ta' Marija (Kumitat taż-Żgħażagħ) MUSEUM Subien (Xewkija) MUSEUM Bniet (Rabat) MUSEUM Subien (Rabat) MUSEUM Bniet (Nadur) Gozo Association for the Deaf MUSEUM Subien (Għarb) Ċentru Parrokjali (Kerċem) Sorijiet Franġiskani (Nadur) The Eden Foundation (Gozo) Moviment Azzjoni Soċjali (Victoria) Grupp taż-Żgħażagħ (Munxar) Għaqda Ħidma Soċjali (Ċentru Parrokjali Ragħaj it-Tajjeb, Taċ-Ċawla) Radju Prekursur (Ċentru Parrokjali Xewkija) MUSEUM Bniet (Xagħra) Għaqda Ħbieb tal-Presepju Żgħażagħ Ċentru Parrokjali (Nadur) Oratorju Don Bosco MUSEUM Bniet (Kerċem) Moviment ta' Kana MUSEUM Subien (Għajnsielem) Xewkija Tigers FC Wirt Għawdex Oratory Dramatic Company (Oratorju Don Bosco) Għaqda/Kumitat għar-Restawr fi ħdan il- Bażilika ta' San Ġorġ Kumitat Storiku Kulturali (Bażilika San Ġorġ Laudate Pueri (San Ġorġ) Fondazzjoni Belt Vittorja (Ċentru Parrokjali San Ġorġ) Dar Ġużeppa Debono MUSEUM Subien (Sannat) Kumpless Sportiv Seminarju, Seminarju tal-Qalb ta' Ġesu' Munxar Falcons FC (Ċentru Parrokjali Munxar) Musical Youth Group, Seminarju tal- Qalb ta' Ġesu' MAS (Fergħa Munxar, Ċentru Parrokjali Munxar) Ħbieb tal-Morda u ta' l-Anzjani f' Għawdex Chorus Urbanus (San Ġorġ) Fondazzjoni Folkloristika tal-Qiegħa (Għarb) Kummissjoni Djoċesana Żgħażagħ Leġjun ta' Marija Radju Katidral - Knisja Katidrali - Uffiċċju Parrokjali Mużew tal-Katidral - Knisja Katidrali - Uffiċċju Parrokjali Aurora Youth Movement - Leone Band Club, Aurora Opera House Librerija Pubblika tal-Katidral Kumitat tat-Tmexxija - Ċentru Parrokjali Katidral Oratory Youths FC Leo Productions (Leone Band Club) Ulied il-Belt il-Qadima (c/o Katidral) Għaqda Dilettanti Ġimgħa l-Kbira (Xlendi) Family & Social Action Group, Cathedral Parish Centre Malta Hospice Movement Soċjeta' Filarmonika La Stella Grupp Universitarji Għawdxin Nadur Youngsters FC Għaqda Mużikali San Ġużepp (Għajnsielem) MUSEUM Subien (Għasri) Gozo Horse Racing Association

Kull għaqda Għawdxija mhix governattiva tista' tgawdi minn din l-iskema dment li tikkonforma mal-kondizzjonijiet imniżżla fl-applikazzjoni.

Hemm Lm20,000 allokati għal din l-għajnuna u l-ammonti mogħtija jiddependu primarjament fuq l-iskop u n-numru ta' l-għaqdiet li jappliakw.

L-iskop ta' din l-iskema huwa li tingħata għajnuna lil dawk l-organizzazzjonijiet li jaħdmu għat-tisħiħ tat-tessut soċjali f'Għawdex.

Dawn l-għajnuniet se jingħataw fil-jiem li ġejjin.

MANIKATA - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jara li jsir programm ta' xogħol ta' manutenzjonijiet fil-Manikata sabiex jiġu rranġati t-toroq prinċipali tal-Manikata, bankijiet imkissra u ħitan tas-sejjiegħ imġarfa eċċ ikkawżati mill-maltemp li għamel fil-gżejjer tagħna f'dawn l-aħħar jiem ta' Novembru?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li għaliha qed jirriferi l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-lunsill lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu direttament lill- kunsill lokali interessat.

DJAR - XIRI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' familji residenti f'Malta u f'Għawdex li matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena, xtraw id-djar/appartamenti tagħhom li kienu ta' l-Awtorita' tad-Djar jew tal-gvern?

Kemm huwa n-numru ta' dawk pendenti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' familji li xtraw ir-residenzi tagħhom li hi proprjeta' tal-Gvern jew ta' l-Awtorita' tad-Djar taħt l-iskema biex inkwilini isiru sid ta' darhom huwa dan:-

1994 - 73 1995 - 22 1996 - 51 1997 - 281 1998 - 275

Bħalissa qegħdin jiġu pproċessati 286 l-applikazzjoni.

DIPARTIMENT TA' L-ARTIJIET - FIDI TA' ĊNUS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu dawk il-familji f'Malta u f'Għawdex li fdew iċ- ċnus fuq proprjeta' mibnija, art agrikola, art xagħri, plots tal-gvern eċċ. matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

Kemm huwa n-numru ta' talbiet pendenti li għandu d-Dipartiment ta' l-Artijiet għal talbiet simili?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li f`dawn l-aħħar ħames snin, in-numru ta` ċnus li nfdew fuq proprjeta` mibnija, art agrikola, art xagħri, plots tal-gvern, ecc., f`Malta u Għawdex, kien kif jidher hawn taħt:-

Proprjeta` Art Art Plots Art ghal Mibnija Agrikola Xaghri tal-Gvern Cimiterji

1994 4 -- -- -- -- 1995 2 5 -- 11 2 1996 - 2 1 3 -- 1997 3 -- 1 3 -- 1998 3 -- -- 3 --

Il-fidi ta` ċnus fuq plots tal-Housing Schemes ma jaqax taħt ir- responsabbilta` ta` dan il-ministeru.

Ninsab informat ukoll li ma tinżammx statistika dwar l-informazzjoni mitluba fl-aħħar parti tal-mistoqsija.

RAĦĦALA/BDIEWA - DAWL U ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra bit-tariffi l-ġodda tad-dawl u l- ilma tar-raħħala, bdiewa u ta' l-agro industrija?

Kemm fil-fatt ġie l- metru kubu li qabel kien 4c5mils sa 2270 m/k ta' ilma u wara dan l-ammont il-prezz kien jitla' għal 12c il-m/k ta' ilma u jerġa' jibda jiġi applikat wara kull erba' ġimgħat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - MANIKATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Billi d-dawl li sar għall-festa ta' nhar id-29 ta' Awissu fil-Manikata sabiex tinxtel il-knisja tal-lokal għadu jinxtel kuljum lejl u nhar, jista' l-Ministru jara li jsir timer sabiex dan id-dawl jinxtgħel biss f'ħinijiet partikolari u mhux filgħodu sabiex ma ssirx aktar ħela ta' enerġija?

Jista' l-Ministru jara li japprova t-talbiet tar-residenti tal-Manikata għal street lighting u għal bozoz mal-farmhouse li għadhom pendenti?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-korporazzjoni ħadet il-miżuri meħtieġa biex tissewwa l-ħsara li kien hemm.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, l-korporazzjoni m'għandhiex talbiet pendenti.

FISH FARMS - IMPJEGATI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet il-produzzjoni lokali tal-fish farms lokali matul dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

Kemm kien in- numru ta' ħaddiema fulltime u part-time matul l-istess perijodu?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-produzzjoni tal-Fish Farms matul dawn l-aħħar ħames snin:

Sena Spnott Awrat

1993 200mT 400mT 1994 350mT 550mT 1995 500mT 800mT 1996 596mT 1,156mT 1997 720mT 1,080mT

In-numru ta' ħaddiema fulltime u part-time matul l-istess perjodu

Sena Fulltime Part-time

1993 20 15 1994 40 20 1995 80 30 1996 100 30 1997 110 40

GĦAWDEX - TIFTIX GĦAŻ-ŻEJT

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Prim Ministru: Billi fil- media tħabbar li fl-aħħar laqgħa mal-Prim Ministru Taljan ġie diskuss it- tiftix għaż-żejt li qed isir f'Kerċem, jista' l-Prim Ministru jiżvela lil din il-Kamra l-materja li tqanqlet?

X'inhu l-interess tal-Prim Ministru Taljan dwar dan?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Diġa' ddikjarajt fil-pubbliku li l-aħbar li fil-laqgħa mal-Prim Ministru Taljan issemmiet b'xi mod it-tfittxija għaż- żejt hija biss invenzjoni ta' l-Orizzont.

Nikkonferma din id- dikjarazzjoni.

IMPJANTI TAR-REVERSE OSMOSIS - POLYMETRIC CO.

LTD.

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1863 u ċioe' jista' l-Ministru jgħid kemm iffrankat flus il-Malta Desalination Services Ltd. lill-WSC mit-twaqqif tagħha taħt Gvern Laburista?

Jista' l-Ministru jgħid x'qed iżommu milli jirrispondi fil-ħin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb li nfakkar li l-KSI kellha minn ħafna qabel Settembru ta' l-1996 pjani biex tieħu kontroll dirett tat-tħaddim ta' l- impjanti tagħha ta' l-RO malli kien jispiċċa il-kuntratt eżistenti f'Diċembru ta' l-1996.

Kienet bagħtet nies tagħha għat-taħriġ barra minn Malta u kellha kuntatti u arranġamenti li kien hemm bżonn mad-ditti li pprovdew l-apparat biex tkun żgurata mis-sapport tagħhom.

Id-domanda dwar l-iffrankar ta' flus hija daqsxejn akkademika.

Qatt ma ġie diskuss mill-KSI kuntratt ġdid ma' l-operaturi ta' dak iż-żmien u allura ma tistax tgħid kemm kien ikun il-ħlas għas-sena Ottubru 1996 -Settembru 1997.

Żgur hu li ma kienx jkun aċċettat kuntratt bl-istess ħlas u struttura bħal ta' qablu għax dan kien, fost l-oħrajn jċaħħad il-KSI mill- benefiċċju li kisbet mill-programm tal-Leagkage Control.

Iċ-ċirkustanzi mibdula kienu kollha favur li l-KSI tinnegozja termini ferm aħjar.

Il-KSI ħallset lill-kumpannija MDS Lm1.5miljun għall-produzzjoni ta'22,250,666 metri kubi.

Bir-rati ta' l-aħħar sena tal-kuntratt, l- operattiv kienu jitħallsu Lm3.03 miljun kubu kieku operaw huma.

WSC - KWESTJONIJIET

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid xi kwestjonijiet hemm pendenti bejn il-WSC u l-Kunsill Lokali ta' Ħal Qormi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat, li bħalissa hemm erba' kwestjonijiet bejn il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma u l-Kunsill Lokali ta' Ħal Qormi.

Dawn huma:

Protest Ġudiżżjarju dwar Triq il-Kbira.

Protest Ġudiżżjarju dwar Triq Spiteri Fremond u t-toroq ta' madwar.

Kawża Ċivili dwar diversi xogħolijiet ta' reinstatement ta' toroq fil- lokalita'.

Każ dwar bdil ta' servizz ta' l-ilma fi Triq San Bartilmew.

WSC - IMPJANTI TAR-REVERSE OSMOSIS

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kif qegħda titkejjel l-effiċjenza fil- produzzjoni ta' l-ilma fl-Impjanti tar-Reverse Osmosis tal-WSC?

Kemm hi l- effiċjenza hekk imkejla f'kull impjant li qed jaħdem?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-informazzjoni se tingħata f'xi seduta oħra.

ENEMALTA - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1881, billi fir-risposta ma ssemmietx ir-raġuni għaliex ingħataw direct orders, jista' l-Ministru, f'kull każ imsemmi, jagħti r-raġuni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li t- tweġiba tinghata f'xi seduta oħra.

MALTACOM - CHARTER TAL-KONSUMATUR

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1492, jien informat tajjeb li Gvern Laburista kien nieda charter tal-konsumatur fil- Maltacom.

Billi jidher li l-Ministru għadu mhux konxju ta' dan skond it- tweġiba li ta, jista' l-Ministru jara fiex wasal dan iċ-charter, fiex jikkonsisti u x'qiegħed isir bħalissa?

Jista' jinforma lill-Kamra dwar dan?

ONOR.

Interpellant li fil- mistoqsija parlamentari numru 1492, m'għamel l-ebda riferenza għall- Maltacom, u għalhekk mhux korrett li wieħed jgħid li "l-Ministru għadu mhux konxju ta' dan".

Peress li issa l-Onor.

Interpellant irrifera għall-Maltacom, se nwieġeb il-mistoqsija fir-rigward ta' din l-entita'.

Il-Manifest tal-Klijent ta' Maltacom plc daħal fis-seħħ fl-1997, fi żmien il-Korporazzjoni Telemalta.

Dan kien ippubblikat fid-Direttorju tat- Telefon ta' l-1996 u rega' gie ppubblikat fl-edizzjoni tad-direttorju ta' din is-sena.

Meta klijent jagħmel talba skond dan il-manifest, din tigi nvestigata u jekk ikun il-każ, il-klijent jingħata l-kumpens li jipprovdi l-istess manifest.

Biex il-klijenti tal-kumpannija jifhmu aħjar xi jkopri dan il-manifest, rappreżentant ta' Maltacom plc gie mistieden fuq programmi tar-radju u t- televiżjoni mid-Dipartiment tal-Konsumatur ħalli jispjegah u jwiegeb mistoqsijiet generali.

S'issa saru intervisti fuq Radju Malta 2, RTK u Radju MAS u fuq Super One TV.

Din il-kampanja ta' informazzjoni se tkompli s-sena d-dieħla.

PULIZIJA - TALBIET MILL-KUNSILLI LOKALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 1525, jista' l- Ministru jagħti tweġiba aktar dettaljata u bl-istatistika mitluba kif mitlub oriġinarjament?

ONOR.

TONIO BORG: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija ftit diffiċli li tinġabar peress li l-kunsilli lokali jagħmlu diversi talbiet minn żmien għal żmien.

Jiena ltqajt mal-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali u wkoll mal-kunsilli lokali kollha li talbu laqgħa miegħi, u dawn kollha għamlu suġġerimenti, kummenti u talbiet differenti dwar il- kwestjonijiet imqajjma mill-Onor.

Interpellant.

Fil-każ tal-Kunsilli Lokali tal-Pieta' u dak ta' Wied il-Għajn, dawn talbu li tinfetaħ Għassa tal-Pulizija ġdida.

MOSTA -ART PUBBLIKA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk art pubblika f'Misraħ Għonoq limiti tal-Mosta li meta kienet imqabbla b'kera għal skop agrikolu kellha Ten.No.L1119/65/1 u li l-Gvern issa qiegħed jikkonsidraha bħala art industrijali hijiex se tiġi żviluppata?

Għal liema skop pubbliku se tiġi żviluppata u meta se tiġi żviluppata?

Jista' l-Ministru jgħid x'xogħol sar s'issa min-naħa tal- Gvern fuq din l-art?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-art li qed jirriferi għaliha l- Onor. Interpellant ilha numru ta` snin indikata għal żvilupp industrijali.

Ninsab informat ukoll li preżentement id-Dipartiment ta` l-Artijiet qed jikkonsidra talba mid-Dipartiment tax-Xogħlijiet għal bini ta` depot fuq parti minn din l-art.

SKEJJEL STATALI - TUCKSHOPS

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1527, jista' l-Ministru jgħid x'irriżulta mill-ispezzjonijiet li għamel il-Ministeru tas-Saħħa fl-1 ta' Ottubru, 1998?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-1 ta' Ottubru 1998, id-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni talab lid-Dipartiment tas-Saħħa jagħmel spezzjonijiet fit-tuck shops.

WIED GĦOMOR

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 1532, jista' l-Ministru jgħid hemmx il-ħsieb li jikkonverti l-wied f'masġar jew park reġjonali bi tmexxija apposta għalih?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Filwaqt li jaqbel fit-teorija li Wied Għomor jinbidel f'masġar jew park reġjonali, id-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent m'għandux pjani f'dan l-istadju biex isir dan.

Ta' min ifakkar ukoll li partijiet sostanzjali ta' dan il-wied fil- preżent huma f'idejn il-privat u qed jiġu użati għal użu agrikolu.

ANZJANI - DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm qiegħed jiswa lill-Gvern anzjan li jgħix fid-djar ta' l-anzjani?

Tista' din l- informazzjoni tiġi diviża fil-cost: variable cost; fixed cost - average capital outlay per client?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Rigward mistoqsija parlamentari numru 2466 it- tweġiba qiegħda tinġabar u tingħata aktar 'il quddiem.

ETC - EMPLOYERS

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' employers li huma reġistrati mal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ f'Malta?

Jista' jgħid kemm minnhom jinsabu fil-gżira ta' Għawdex?

Jista' jgħid ukoll kemm minn dawn l-employers huma intrapriżi jew azjendi parastatali?

Jista' jgħid kemm minn dawn iħaddmu bejn 1-4 persuni; 5-9 persuni; 10-49 persuna; 50-99 persuna; 100-199 persuna; 200-399 persuna; u minn 400 persuna 'il fuq?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' employers reġistrati mal- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ fl-aħħar ta' Settembru 1998 f'Malta kien ta' 21,970 filwaqt li ta' Għawdex kien 1,840, Total ta' 23,810.

Minn dawn hemm 130 intrapriżi jew azjendi parastatali.

Minn dawn l-employers, (23,810) hemm 21,329 li jħaddmu bejn l-4 persuni; 1,199 li jħaddmu bejn 5-9 persuni; 1,028 li jħaddmu bejn 10-49 persuna; 135 li jħaddmu bejn 50-99 persuna; 73 li jħaddmu bejn 100-199 persuna; 27 li jħaddmu bejn 200-399 persuna; u 19 li jħaddmu 'l fuq minn 400 persuna.

IMPJIEGI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li kellhom full u part-time job u kemm kellhom part-time job biss fix-xhur ta' Awissu, Settembru, Ottubru u Novembru, 1998?

Jista' jagħti dawn il-figuri f'nisa u rġiel, u fil-każ tan-nisa jgħid kemm minnhom huma miżżewġa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' rġiel u nisa li kellhom fulltime u part-time job u part-time job biss kien kif ġej:

FULL-TIME U PART-TIME JOB

Awissu 98 Settembru 1998 Rgiel 11,881 11,906 Nisa (Single) 2,398 2,442 Nisa (Married) 1,341 1,332 Nisa Total 3,739 3,774 TOTAL GLOBALI 15,620 15,680

PART-TIME BISS

Rgiel 5,581 5,580 Nisa (Single) 3,091 3,072 Nisa (Married) 5,380 5,412 Nisa Total 8,471 8,484 TOTAL GLOBALI 14,052 14,064

PENSJONIJIET

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid jekk humiex isiru xi diskussjonijiet jew jekk hemmx xi kumitat jew xi ħaġa simili li qed tistudja l-iskema tal-pensjonijiet f'pajjiżna għas-snin li ġejjin, l-aktar dwar skema ġdida ta' pensjoni skond kif intqal minn kelliema Nazzjonalisti fl-aħħar xhur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Skond kif ġie mħabbar fid-diskors tal-Budget, kmieni s-sena d-dieħla, il-Gvern beħsiebu jwaqqaf kummissjoni nazzjonali li preferibbilment tkun magħmula minn membri mill-partiti kollha politiċi, korpi kostitwiti, rappreżentanti tal-pensjonanti, u rappreżentanti tal- assoċjazzjoni tal-assikurazzjoni.

L-għan ta' din il-kummissjoni jkun biex tiġi riveduta s-sistema tal-pensjoni u biex isiru rakkomandazzjonijiet għal liġi ġdida aktar sempliċi, ekwa u sostenibbli.

SIGURTA' SOĊJALI - BENEFIĊĊJI SOĊJALI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti n-numru ta' familji Għawdxin li jirċievu għajnuna soċjali, pensjoni ta' l-eta', pensjoni tal- wens, social assistance females, jew xi xorta ta' għajnuna oħra mhux kontributorja għas-sena 1996, 1997 u 1998?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn il-familji huma b'żewġ ġenituri u kemm minnhom huma b'ġenitur wieħed?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' familji Għawdxin li jirċievu l- Għajnuna Soċjali, Pensjoni ta' l-Eta', Pensjoni tal-Wens, Għajnuna Soċjali għax-xebbiet, jew xi xorta ta' għajnuna oħra mhux kontributorja għas-sena 1996, 1997 u 1998 huwa kif jidher fit-tabella aktar 'l isfel.

GHAJNUNA/PENSJONI 1996 1997 1998

Ghajnuna Socjali 326 280 303 Pensjoni ta' l-Eta 884 877 863 Pensjoni għal Dizabilita' 191 183 188 Pensjoni tal-Wens 42 54 56 Ghajnuna Socjali (Xebbiet) 138 125 108 Ghajnuna għal Mard 1522 1567 1613

Ma tinħassx il-ħtieġa li tinżamm statistika ta' kemm familji huma b'ġenitur wieħed, għaliex ir-rata ta' xi benefiċċji mhix maħduma fuq in- numru ta' genituri, imma fuq in-numru ta' persuni fil-familja.

Fil-każ ta' Pensjoni ta' l-Eta', Pensjoni tal-Wens u l-Għajnuna Soċjali għax-xebbiet, il-benefiċċju jitħallas lil min jagħmel it-talba, irrispettivament jekk ikunx ġenitur jew le.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm persuni li waqfu jirreġistraw għax-xogħol minn jeddhom f'Awissu, Settembru, Ottubru, Novembru u Diċembru, 1998?

Kemm minnhom kienu nisa u rġiel f'Malta u Għawdex separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: In-numru ta' persuni li waqfu jirreġistraw għax- xogħol minn jeddhom f'Awissu, Settembru, Ottubru u Novembru 1998 hu kif jidher hawn taħt:

XAHAR IRGIEL NISA TOTAL Awissu 581 240 821 Settembru 557 266 823 Ottubru 656 272 928 Novembru 500 209 709