MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 279 L-Erbgħa, 5 ta' April, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 279

L-Erbgħa, 5 ta' April, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.10 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 5 ta' April, 2000

WERREJ MINUTI 788MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 788

AĠĠORNAMENT TAL-KAMRA SKOND ORDNI PERMANENTI NRU.

13 794

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PRIVATTIVI INDUSTRIJALI (IT-TIENI QARI) PATENTS BILL (SECOND READING) 798 ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IMMUNITAJIET U L-PRIVILEĠĠI DIPLOMATIĊI (IT-TIENI QARI) DIPLOMATIC IMMUNITIES AND PRIVILEGES (AMENDMENT) BILL (SECOND READING) 811

AĠĠORNAMENT 813

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 818

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 278 li saret fl-4 ta' April, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

FINANZI - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn kienx hemm xi karozzi mixtrija mill-ministeru jew minn xi entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, li ġew mogħtija b'donazzjoni lil individwi li m'humiex uffiċjali jew impjegati mal-ministeru jew xi entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu?

Jekk fl-affermattiv, jista' jgħid lil min ingħataw; x'marka huma l-karozzi u meta nxtraw; kemm swew fi flus Maltin; u xi kriterji ntużaw biex dawn l-individwi ngħataw donazzjoni bħal din?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tweġibija hija fin-negattiv.

FINANZI - UŻU TA' KAROZZI TAL-KIRI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn kienx hemm xi karozzi mikrija lill-ministeru jew xi entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, jew mixtrija mill-ministeru jew minn xi entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, jew proprjetà tal- ministeru jew ta' xi entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu, li qed jintużaw minn individwi li m'humiex uffiċjali jew impjegati mal-ministeru jew xi entità oħra li taqa' taħt id-dekasteru tiegħu?

Jekk fl- affermattiv, jista' l-Ministru jgħid minn min qed jintużaw; minn meta bdew jintużaw; x'marka huma l-karozzi u meta nxtraw; kemm swew fi flus Maltin; u xi kriterji ntużaw biex qed jintużaw minn min qed jintużaw?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tweġiba hija fin- negattiv.

PRIVATIZZAZZJONI - TASK FORCE

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari nru.

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-task force tal- privatizzazzjoni ħejjew rapport li ntuża mill-world bank fit-tfassil tal- white paper.

TAXXI INTERNI - ARRETRATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jkun daqstant ġentili li jintervjeni sabiex individwu minn Ħal Tarxien - dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament - jieħu l-arretrati dovuti lilu mid-dipartiment tat-taxxi interni?

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, ma naħsibx li għandi nagħti informazzjoni konfidenzjali.

Jekk l-Onor.

Interpellant huwa awtorizzat mit-taxpayer, allura r-risposta tingħata lilu privatament.

TAXXI INTERNI - ARRETRATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jintervjeni sabiex taxpayer mill-Fgura - dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament - jirċievi l-arretrati dovuti lilu mid-dipartiment tat-taxxi interni, liema arretrati ilhom dovuti mill-1993 u jammontaw għal kważi Lm1,700?

ONOR.

JOHN DALLI: L-istess, ma naħsibx li għandi nagħti informazzjoni konfidenzjali.

Jekk l-Onor.

AMBJENT - DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir-raġuni li xi snin ilu d-dipartiment tad-drenaġġ inqasam f'żewġ sezzjonijiet, b'sezzjoni minnhom stazzjonata l-Marsa?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru għall-Ambjent): Ninsab informat li l-awtoritajiet ta' dak iż-żmien ħassew li skond l-esiġenzi tas-servizz dakinhar kien aħjar li d-dipartiment jinqasam b'dak il-mod, għal aktar effiċjenza.

AMBJENT - DIPARTIMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li d- dipartiment tad-drenaġġ tal-Marsa jinsab fi stat degradanti?

Jista' l- Ministru jgħid jekk qattx irċeva rapporti dwar dan?

Jista' jgħid meta u x'passi ttieħdu?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Ninforma lill- Onor. Interpellant li t-taqsima tax-xogħlijiet diġà ħadet il-passi neċessarji biex jinbena post ġdid minflok il-workshops li hemm il-Marsa.

Għal dan il-għan diġà ġiet sottomessa applikazzjoni lill-awtorità ta' l- ippjanar.

LOCKERBIE - INVESTIGAZZJONI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ġew Malta investigaturi mit-team tal-prosekuzzjoni tal-ġuri dwar il-każ ta' Lockerbie?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li l-investigaturi li rrifera għalihom l-Onor.

Interpellant ġew Malta diversi drabi.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista' l-Ministru jgħidilna x'inhi l-pożizzjoni li qed jieħu l-Gvern Malti vis-a-vis dak li qed jiġri fil-ġuri dwar il-każ Lockerbie?

Jista' jgħid jekk għandux xi standing vis- a-vis kif qed isir il-ġuri, anke forsi permezz ta' avukat li jirrappreżentah jew li jsegwi dak li jkun għaddej?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment il-każ Lockerbie qed jiġi segwit però m'iniex informat li qed tittieħed xi stand partikolari.

Naħseb jien li jkun iktar għaqli li wieħed jagħmel din il-mistoqsija lill-ministru għall- affarijiet barranin.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Intqal li l-Air Malta għandha avukat jew avukati jirrappreżentawha fil-kuntest ta' dak il-ġuri.

Allura f'dan ir-rigward ċertament li jaqa' taħt il-kompetenza tal-ministru.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Air Malta kellha lil Dr Edgar Mizzi jirrappreżentaha u issa ġie appuntat avukat ieħor f'dawn l-aħħar jiem.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Imma x'qed jistenna l-gvern mill-Air Malta fir- rigward tar-rappreżentanza?

X'inhi l-policy ta' l-Air Malta?

X'inhi l- policy tal-gvern vis-a-vis l-policy ta' l-Air Malta rigward ir- rappreżentanza tagħha f'dan il-ġuri?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, ma naħsibx li l-Air Malta qed tieħu xi pożizzjoni partikolari, però dan huwa każ delikat u jekk il-Kap ta' l- Oppożizzjoni għandu xi mistoqsija partikolari nitolbu jagħmilha bil-miktub għaliex m'għandix l-informazzjoni li qed jitlob.

LIĊENZJI - DĦUL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inġabru flus mil- liċenzji tas-sewqan mill-1987 sa l-1996?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru ta' l-Intern): Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il-mistoqsija lill-ministru konċernat.

LIĊENZJI - DĦUL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid mill-1987 sa l-1996 kemm inġabru flus mil-liċenzji tal-karozzi u inġenji oħra li jinsaqu fit-triq li jitħallsu kull sena mis-sidien tal-vetturi?

ONOR.

DRENAĠĠ - ILBIES PROTETTIV

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' lbies protettiv suppost jużaw il-ħaddiema tad-dipartiment tad-drenaġġ?

Jista' jgħid jekk l- ilbies protettiv huwiex ta' protezzjoni assoluta u jassigura li huwa biżżejjed biex il-ħaddiema fl-ebda ħin u fl-ebda ċirkostanza ma jkunu qed jipperikolaw ħajjithom permezz tad-diversi gassijiet tossiċi li jistgħu jiltaqgħu magħhom fuq il-post tax-xogħol?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Ambjent): Ninforma lill- Onor. Interpellant li qegħdin isiru l-konsultazzjonijiet neċessarji mad- dipartiment tal-health & safety biex jiġi assigurat li l-protective clothing li jużaw il-ħaddiema tad-dipartiment tad-drenaġġ huwa sodisfaċenti għat-tip ta' xogħol li jkunu qed jagħmlu.

Madankollu nixtieq ngħid li d-dipartiment kellu lbies protettiv għad- dispożizzjoni tal-ħaddiema.

Dan ma jfissirx li għandna niefqu hemm u ma nfittxux jekk jeżistix ilbies ieħor li jkun aħjar u li jagħti aktar assigurazzjoni lill-ħaddiema.

RABAT - TRIQ NIKOLA SAURA - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li r-reflectors taż-zebra crossing fi Triq Nikola Saura fir-Rabat ilhom maqtugħin mhux ħażin, jista' l-Ministru jara li ssir il-manutenzjoni meħtieġa mill-aktar fis qabel ma jkun hemm xi inċident kawża ta' dan in-nuqqas?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-manutenzjoni fuq id-dwal imsemmija diga` saret.

GHEMIERI - BOZOZ

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li hemm bozoz maqtugħin ġo farmhouse fl-Għemieri - dettalji qed jintbagħtu separatament - jista' l- ministru jara li ssir il-manutenzjoni mill-aktar fis possibbli peress li dawn il-familji jgħixu fil-kampanja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-manutenzjoni fuq il-bozoz li għalihom qed issir riferenza diga` saret.

MELLIEĦA - TRIQ IL-KAPPILLAN MAGRI - DAWL

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li fi Triq il-Kappillan Magri fil-Mellieħa hemm bozoz maqtugħa, jista' l-Ministru jara li ssir il- manutenzjoni?

ONOR.

HSBC - INVESTMENT FUNDS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex minnu li b'kollox l-awtoritajiet Maltin diġà taw permess lill-HSBC biex jibagħtu barra minn Malta Lm30 miljun f'investment funds?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill- Onor. Interpellant li kulmin jixtieq iqiegħed il-flus f'investment fund awtorizzat li jinvesti barra minn Malta, jista` jagħmel dan bla permess sal- limitu ta` investiment li kull individwu adult Malti jista` jagħmel f`munita barranija kull sena.

Fil-preżent dan il-limitu hu ta` Lm15,000.

Għaldaqstant fund managers m'għandhomx bżonn permess biex jibagħtu barra minn Malta flus bħal dawn.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, domanda supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista' Ministru jgħidilna jekk kienx hemm xi intervent min-naħa tal-ministeru tiegħu fir-rigward tad-deċiżjoni ta' l- HSBC biex tibda tiċċarġja 50c fuq kull ċekk tal-gvern li jinħareġ u jiġi cashed għand l-HSBC?

Għamel xi intervent fuq din il-ħaġa u, jekk iva, f'liema direzzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-HSBC hija kumpannija privata u naturalment dan mhux kompitu tal-ministeru tiegħi.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Ma jidhirlux il-Ministru li din iċ-charge ta' 50c biex jissarrfu ċ-ċekkijiet tal-gvern se tnaqqas il-purchasing power tal- ħaddiem, tal-pensjonant u ta' min qiegħed fuq ir-relief?

Ma jidhirlux li din se jkollha impatt ekonomiku u anke impatt soċjali?

Allura ma jqisx li dan huwa kriterju biżżejjed validu biex jintervjeni f'din iċ-ċirkostanza?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb wieħed jgħid li din iċ-charge qiegħda hemm għal min m'għandux account mal-bank, għax min għandu account mal-bank m'għandux dik iċ-charge.

It-tieni nett hawnhekk għandek element ta' kompetizzjoni, għax mhux bank wieħed għandna fil-pajjiż.

Naturalment wieħed irid jara kif se tiżviluppa s-sitwazzjoni u m'għandix dubju li l-awtorità kompetenti tħares lejn dawn l-affarijiet u teżamina jekk ikunx hemm kompetizzjoni biżżejjed li twassal għal servizz tajjeb.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Qed nifhem tajjeb li l-ministeru qed jagħmel monitoring tas-sitwazzjoni ħalli jara jekk banek oħra humiex se jagħmlu 50c charge ukoll, u li allura beħsiebu jintervjeni jekk banek oħra jibdew jagħmlu 50c charge, għaliex ħaġa bħal din awtomatikament tkun qed tinnega l- prinċipju tal-kompetizzjoni li qed isemmi l-Ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naħseb li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni japprezza li la l-bank ċentrali u lanqas l-MFSC ma jaqgħu qatt il-kompetenza tiegħi, mhux bħal fil-każ ta' l-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta, li huwa obbligat li jsegwi dawn l-affarijiet.

Once li għandek regolatur speċifiku għal dan is- settur, wieħed normalment iħalli lilu jagħmel monitoring tas-sitwazzjoni.

Jekk inhuma issues ta' kompetizzjoni jkun hemm konsultazzjoni mar- regolatur, peress li l-banek jaqgħu taħt il-Competition Act.

Il- competition office ikun jista' jintervjeni wkoll u fil-fatt m'hemm xejn li jżomm lil xi ħadd milli jressaq il-każ quddiem l-uffiċċju tal-kompetizzjoni ġusta.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jikkonsidra l-Ministru li l-fatt li meta lill- pensjonanti, lil dawk li qegħdin fuq ir-relief, lil dawk il-ħaddiema li qegħdin fuq il-minimum wage u lill-ħaddiema l-oħra li m'għandhomx kont fil- bank qed tiċċarġjahom 50c, tkun qed tnaqqsilhom il-purchasing power u tkun qed tagħmel impact fuq il-pożizzjoni tagħhom bħala konsumaturi?

Allura mil- lat tal-politika favur il-konsumatur, ma jħossx il-Ministru li għandu r- responsabbiltà li jintervjeni direttament biex għallinqas jindaga x'inhu jiġri?

Jaħsibx ukoll li l-banek l-oħra li ma daħħlux dik iċ-charge issa se jkunu f'pożizzjoni li jdaħħlu dik iċ-charge, biex jiġu kollha in line u jipproteġu l-interessi tagħhom?

Għax f'sitwazzjoni kompetittiva bħal din kulmin għandu ċekk xi jsarraf se jmur għandhom u l-banek l-oħra issa għandhom kull inċentiv biex jiċċarġjaw huma wkoll il-50c.

Allura x'passi beħsiebu jieħu fid-difiża tal-konsumatur, fid-difiża tal-pensjonant, fid- difiża ta' min qiegħed fuq ir-relief, fid-difiża ta' min qiegħed fuq il- minimum wage, fid-difiża ta' min m'għandux kont u m'għandux għalfejn ikollu kont mal-banek, biex jara li din is-sitwazzjoni tiġi monitored, sorveljata u korretta malajr kemm jista' jkun?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, naħseb li din is-sitwazzjoni qed tiġi ġġudikata bil-quddiem wisq min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Personalment ma narax għaliex wieħed għandu jikkonkludi li l-kompetizzjoni se twassal biex banek oħra jagħmlu l-istess kif għamel dan il-bank.

Irridu nifhmu wkoll li din m'hijiex charge għal kulmin irid isarraf ċekk imma għal min m'għandux account ma' dak il-bank - jiena naħseb li l-parti l- kbira tan-nies għandhom account u hemm kompetizzjoni biżżejjed - u ma tistax taqbad u tikkonkludi li dan huwa piż li se jeħel bih kulħadd.

Wieħed irid jara li l-konsumatur ikollu l-għażla li jsib dak li l-aktar jaqbillu.

Naturalment huwa fatt li kull transazzjoni lill-bank tqumlu dik ix-xi ħaġa wkoll, però hemm kompetizzjoni biżżejjed bejn il-banek biex wieħed ikun jista' jsib l-aħjar opportunitajiet għall-konsumatur.

F'dan l-istadju jiena m'iniex qed nara li din hija xi sitwazzjoni fejn wieħed irid jintervjeni b'xi mod taħt il-Competition Act u jkun għaqli li naraw kif se tiżviluppa s-sitwazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Konxju l-Ministru li teżisti statistika li mhux aktar minn 20% tal-persuni li regolament isarrfu cheque tal-gvern għandhom kont mal-bank?

Konxju li ħafna minn dawk li m'għandhomx kont mal-bank huma persuni bil-pensjoni, persuni bi dħul baxx u persuni li jgħixu bir- relief u ċertament allura m'humiex f'pożizzjoni li joqogħdu jiftħu kont bankarju?

F'dan il-kuntest, jirrealizza li qed ikun hemm attakk fuq il- purchasing power ta' dawn il-persuni u allura fin-nofs hemm kwestjoni li tittratta d-drittijiet tal-konsumatur u, indipendentement minn x'inhi s- sitwazzjoni kompetittiva, hemm lok li l-ministeru jintervjeni biex jinvestiga kif qed jintlaqat il-konsumatur?

Jikkonferma dan il-Ministru?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Li nista' nikkonferma hu li Malta għandha waħda mill-iktar rati għoljin ta' flus fl-idejn ras għal ras.

Naturalment wieħed irid jara d-distribuzzjoni kif inhi - u mhux faċli jkollok dik l- istatistika - però jista' jkun li fost dawk li jirċievu pensjoni hemm min m'għandux kont mal-bank però f'dak il-każ għandu l-alternattiva li jinqeda f'bank ieħor.

Sur President, ma narax li din hi xi ħaġa allarmanti li qed twassal għal xi tbatija.

Irrid ngħid li ġieli ltqajt ma' każi fejn wieħed ma jkollux account mal- bank mhux għax ma jistax imma għaliex ikun imdorri jżomm il-flus id-dar u għalhekk li kultant jinqalgħu problemi f'dawn il-każi.

Il-fatt li wieħed ikollu account mal-bank iwassal għal użu aħjar tar-riżorsi finanzjarji, imma min ma jridx ikollu account mal-bank għandu l-għażla fejn isarraf ċekk mingħajr ma jeħel xejn iktar.

Ma naħsibx li din hija xi ħaġa li twassal għal xi nuqqas fil-livell ta' l- għajxien ta' xi grupp ta' nies, kif qed jipprova jpoġġiha l-Kap ta' l- Oppożizzjoni, għaliex bank wieħed minn diversi banek ddeċieda li jagħmel charge ta' 50c biex isarraf ċekk għal min m'għandux account miegħu .

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri qed nifhem li l-Ministru beħsiebu jintervjeni jekk ikun hemm banek oħra li jdaħħlu l-istess charge?

Allura min-naħa tal-gvern, din il-miżura qed titqies bħala inċentiv biex iċ- ċittadin jiftaħ kont mal-bank?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Għall-ewwel parti tal-mistoqsija jiena diġà spjegajt bl-iktar mod ċar li hawn l-għażla u mhijiex kwestjoni li wieħed joqgħod jgħid x'jiġri u ma jiġrix jekk l-oħrajn jagħmlu l-istess.

Illum hawn l-għażla u s-sitwazzjoni hija tali li min mhux kuntent u m'għandux account jista' jinqeda bl-istess faċilità minn banek oħra.

It-tieni nett jien onestament naħseb li huwa għaqli li wieħed ikollu account mal-bank għax b'hekk ikun qiegħed jimmaniġġja flusu aħjar u anke r- riżors finanzjarju ikun qed jintuża aħjar.

Illum il-banek qed jinkoraġġixxu lin-nies jużaw sistemi iktar moderni, iktar effiċjenti, bħad- direct payment, għax in-nies jirċievu l-pensjoni u l-pagament tagħhom imur direttament fil-bank mingħajr ma jmorru jsarrfu ċekk.

Għalhekk din iċ- charge mhix xi ħaġa li qed timponi xi piż partikolari, speċjalment meta għad hemm l-għażla ta' banek oħra li joffru l-istess servizz mingħajr ma jagħmlu dik iċ-charge.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti?

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni.

AĠĠORNAMENT TAL-KAMRA SKOND ORDNI PERMANENTI NRU.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, artiklu 13 ta' l-istanding orders jipproponi li jkun hawn l-aġġornament tal-Kamra fuq ħaġa definita ta' importanza pubblika u urġenti.

Qed nirriferi għal dak li ġara matul dawn l- aħħar ġimgħat u xhur bħala konsegwenza tal-preżentazzjoni u l- implimentazzjoni tal-budget 2000, liema budget daħħal miżuri anti-soċjali qawwija li qanqlu reazzjoni negattiva kbira u kellhom konsegwenzi negattivi kbar, speċjalment fuq familji li għandhom dħul baxx u familji li għandhom dħul medju, familji li matul dawn l-aħħar xhur bdew jinqarsu bil-kbir bil- miżuri tal-budget.

F'dan il-kuntest ninnotaw ukoll l-intransiġenza li biha l-gvern qed jiffaċċja t-talbiet ġustifikati tal-unions.

Il-GWU ressqet ċerti proposti għal miżuri korrettivi, għal miżuri kompensatorji, biex dawk li l-aktar intlaqtu ħażin ikunu jistgħu għallinqas jibqgħu fil-wiċċ, imma jidher li ma kien hemm l-ebda sens ta' rieda tajba min-naħa tal-gvern biex itaffi l- effetti anti-soċjali u negattivi tal-budget.

Jirriżultalna li effettivament il-gvern daħal fi sqaq fuq din il-ħaġa u m'hemmx prospetti ta' qbil mal-unions bħalissa, speċjalment mal-GWU.

Meta diġà għandna sitwazzjoni ekonomika iebsa ħafna fil-pajjiż, sitwazzjoni ta' inċertezza kkawżata minn aspetti oħra tal-politika tal-gvern, issa se naslu biex jittieħdu miżuri min-naħa tal-GWU - u nimaġina anke minn unions oħra - biex jirreaġġixxu għall-intransiġenza ċara u determinata tal-gvern.

Allura fir- rigward tal-miżuri li ġew dikjarati l-bieraħ u miżuri oħra li jidher li se jiġu ddikjarati aktar 'il quddiem, u fir-rigward tar-reazzjoni li għamel il- gvern illum għall-miżuri mħabbra l-bieraħ mill-GWU, quddiem l-impass maħluq mill-istess intransiġenza tal-gvern li tikkuntrasta bil-kbir ma' kif kien jitkellem il-prim ministru meta kien kap ta' l-oppożizzjoni ftit ta' żmien ilu, naħseb li huwa urġenti li l-parlament jikkonsidra b'mod urġenti din is- sitwazzjoni li qed tiżvilupa b'mod li assolutament mhuwiex ta' min jifraħ bih.

Jeħtieġ li l-parlament jaġġorna ħalli f'diskussjoni dwar dan niżvolġu ideat dwar kif nistgħu niffaċċjaw dan l-impass.

Mr Speaker, għalhekk jien qed inressaq din il-mozzjoni:

"Taħt artiklu 13 ta' l-istanding orders tal-Kamra, nipproponi l- aġġornament tal-Kamra fuq ħaġa definita ta' importanza pubblika u urġenti li tirriżulta minn nuqqas serju ta' ftehim bejn il-gvern u l- unions, partikolarment il-GWU, dwar miżuri meħtieġa biex itaffu l- effetti soċjali negattivi tal-budget għas-sena 2000, liema nuqqas serju ta' ftehim issa qed jagħti lok għal azzjonijiet industrijali mifruxa li se jkollhom impatt fuq il-ħajja nazzjonali tal-pajjiż.

Il-Kamra għandha tingħata żmien li tiddiskuti b'urġenza l-impass maħluq mill-attitudni intransiġenti tal-gvern, li m'hu qed juri ebda sens ta' rieda tajba biex itaffi l-effetti qawwija u anti-soċjali li qed jinħassu mill-familji bi dħul baxx u medju bħala konsegwenza tal- miżuri tal-budget li ddaħlu bla ħsieb serju u li qed jikkaġunaw tbatija u inċertezzi kbar.

Matul l-istess dibattitu l-Kamra tkun tista' tagħti l-pariri tagħha lill-gvern dwar kif jista' jikkoreġi l-azzjonijiet tiegħu fl-aħjar interess nazzjonali u skond kriterji ta' ġustizzja soċjali, bil-ħsieb li b'hekk il-konfront industrijali li qed jinħoloq bla bżonn mill- gvern jiġi mwitti."

Din hija l-proposta għall-aġġornament tal-Kamra taħt standing order 13.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, mozzjoni taħt artiklu 13 ta' l-istanding orders nafu x'rekwiżiti titlob, cioe' trid tkun kwestjoni ta' materja ta' importanza nazzjonali u urġenti.

Il-mozzjoni li qara l-Kap ta' l-Oppożizzjoni mhijiex mozzjoni a tenur ta' standing order 13 imma mozzjoni li jekk irid jista' jippreżentaha biex tiġi diskussa f'din il-Kamra.

Min-naħa tal-gvern nieħdu pjaċir jekk in-naħa ta' l-oppożizzjoni jirrealizzaw li dan huwa pajjiż wieħed u li lkoll irridu naħdmu fl-interess tal-pajjiż, u jekk hawn xi suġġerimenti utli x'isiru ċertament li l-gvern lest jismagħhom.

Din suppost hija mozzjoni taħt standing order 13 u l-Kap ta' l- Oppożizzjoni pprova jimmotivaha billi qal li l-gvern daħal fi sqaq.

Jiddispjaċini ngħid li l-GWU daħlet fi sqaq għaliex bdiet b'ħafna għajjat fit-toroq li trid tiddiskuti l-miżuri tal-budget, il-gvern kien dispost jiddiskuti imma effettivament il-GWU ma kellha ebda proposta x'tagħmel.

Fuq diversi suġġerimenti tal-gvern ridnieha tagħmel proposti bil-miktub u finalment għamlithom u ġew diskussi.

Mhux veru li l-gvern kien intransiġenti, anzi l-gvern għamel offerta li qiegħda tiġi implimentata - hawnhekk qed nirriferi għat-tnaqqis fil-kontijiet tad-dawl u l-ilma, fis- sens li r-rebate ma titnaqqasx għal din is-sena - u evidentement il-GWU għażlet li tieħu stand politiku fuq din il-materja.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni rrifera wkoll għall-miżuri mħabbra mill-GWU u r- reazzjoni tal-gvern.

Jien għamilt dak li hu dmir tiegħi li nagħmel, kif għamel il-Kap ta' l-Oppoizzjoni meta hu kien prim ministru u sab ruħu f'sitwazzjoni fejn kien hemm strike ta' simpatija fil-freeport.

F'dak il- każ huwa ta struzzjonijiet biex jittieħdu passi bil-qorti biex jiġi ddikjarat li l-istrike kien illegali u effettivament hemm deċiżjoni tal- qorti li strike bħal dak, strike li mhux motivat minn trade dispute fis- sens li trid il-liġi, huwa wieħed illegali.

Dak li għamilt illum huwa eżattament l-istess ħaġa, jiġifieri attirajt l-attenzjoni tal- korporazzjonijiet li l-azzjoni industrijali li ttieħdet mill-GWU għar- rigward tagħhom hija illegali għax m'hemm ebda trade dispute mal-gvern kif definita fil-liġi tagħna.

Ma naħsibx, anzi ċert li ma tistax titressaq mozzjoni bħal din u tiġi milqugħa taħt standing order 13, iżda jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jrid li jkun hawn diskussjoni fuq il-materja kollha, jista' jippreżenta mozzjoni u naħseb li ma jkunx hemm diffikultà li jsir dibattitu.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, is-serjetà u l-urġenza joħorġu mill-fatt li l-miżuri diġa' qegħdin jiġu implimentati - anke l-kontro-miżuri qegħdin jiġu implimentati - u qed ikollhom effett nazzjonali.

Barra minn dan hemm kuntrast kbir bejn dak li għadu kemm qal il-Prim Ministru issa u l-mod kif kien jitkellem bih sa ftit ta' żmien ilu.

Ħalli nikkwotah:

"Il-Prim Ministru .... "

- ma kienx qed jgħid għalih dak iż-żmien! -

"... għandu jwarrab is-suppervja tiegħu u jħares l-interessi veri nazzjonali billi jieqaf jimponi budget li se jkompli jgħaddas lill- pajjiż, budget li dwaru hawn kor ta' diżapprovazzjoni."

Nirriferih ukoll għal meta qal, ovvjament mhux f'dan il-kuntest imma f'kuntest ieħor simili:

"Gvern serju li quddiemu għandu pajjiż sħiħ jgħidlu li l-proposti tiegħu huma żbaljati, m'għandux jinjora dak li qed jingħad minn kulħadd."

Dan il-kliem intqal minn Dr Fenech Adami nnifsu.

Minn hawn toħroġ l-urġenza u minn hawn toħroġ is-serjetà ta' l-istorja.

Nerġa' nsemmilu xi ħaġa oħra li qal hu wkoll:

"Gvern Nazzjonalista lest jiggarantixxi l-kuxjenza soċjali lejn il- poplu Malti kollu billi l-piż jinfirex fuq kulħadd mingħajr ma jbatu dawk li jifilħu l-inqas, bħall-anzjani u l-pensjonanti."

Bir-rispett kollu, l-urġenza u s-serjetà tal-kwestjoni hija preċiżment il- kuntrast bejn dak li ntqal u dak li jrid jitwettaq f'sitwazzjoni fejn qegħdin jittieħdu ċerti miżuri.

Nerġa' ngħid li għandna impass.

Issa jekk irid ikompli f'dan l-impass, infakkar lill-Prim Ministru li huwa ta maħfra presidenzjali l-ewwel darba fil-każ ta' Żeppi l-Ħafi, it-tieni darba lill-attivisti u mexxejja tal-GWU mingħalih, u t-tielet darba jmissu jagħti maħfra presidenzjali lill-poplu Malti u Għawdxi kollu li se jkollu jibqa' dieħel f'dan l-isqaq.

U hawnhekk ġejja l-urġenza nazzjonali u s-serjetà nazzjonali li dan il-parlament imissu jiddiskuti minnufih.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

Nixtieq li jekk jista' jkun ma niftħux f'dibattitu.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Eżattament għax ma nafx x'għandu x'jaqsam dan li qed jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni mal-kwestjoni ta' l-urġenza.

(Interruzzjonijiet) Assolutament ma nirtira l-ebda kelma mill-kummenti li għamilt dwar il-budget ippreżentat f'Novembru 1997.

Dak kien budget li veru kien hawn kor unanimu fil-pajjiż, inklużi ministri u deputati tal- gvern stess li riedu li l-gvern ibiddel il-pożizzjoni tiegħu.

U safejn naf jien il-prim ministru ta' allura, ċioe' l-Kap ta' l-Oppożizzjoni tal-lum, kien qal li kienu ħadu żball għax ma kenux għamlu l-istudji sew u kienu anke lesti jbiddlu xi miżuri.

Kienet is-suppervja li mbuttat lill-gvern li ma jibqax jisma' dawk l-ilħna u kienet is-suppervja li wasslet biex il- gvern kellu vot kontra tiegħu f'dan il-parlament u morna għall-elezzjoni.

Il-poplu eżerċita d-dritt sovran li jagħżel gvern ġdid u jiena onorat li wara li warrab lill-Partit Laburista mill-poter, il-poplu reġa' kkonferma l- fiduċja tiegħu fil-partit tiegħi.

Imma inutli noqogħdu ngħidu x'għedt jiena dak iż-żmien, għax dak iż-żmien għedt dak li kien attinenti għal dak iż-żmien u għadni ngħid li dak li għedt dak iż-żmien kien tajjeb.

Sur President, nerġa' ngħid li jien nikkontesta li hawn xi urġenza lllum.

Hawn azzjoni industrijali illegali fil-pajjiż bħalissa.

Il-gvern qiegħed hemm biex imexxi l-pajjiż skond il-politika tiegħu, politika li tagħti kas tal-kuxjenza soċjali għax jekk wieħed iħares biss lejn iċ-ċifri li hemm imniżżla fir-rapport preliminari tal-kummissjoni dwar il-welfare - dan tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra nhar it-Tnejn - dan juri x'irresponsabbiltà kbira jkollu l-gvern jekk jirtira mill-miżuri li ħa biex isewwi d-deficit li wiret, partikolarment tas-snin 1997/1998.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jekk jogħġobkom, naħseb li issa rridu naslu għal konklużjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Bir-rispett kollu, Sur President.

Għadu kemm spiċċa l-Prim Ministru imma l-konklużjoni mhux hu jrid jagħmilha għax kont jien li pproponejt il-mozzjoni.

MR SPEAKER: Iva, ikkonkludi jekk jogħġbok.

ONOR.

ALFRED SANT: Dak li għadu kemm qal il-Prim Ministru jikkonferma l- urġenza tagħha għax għadu kemm uża l-kliem "azzjoni industrijali illegali."

Din hija azzjoni industrijali li qed tittieħed f'kuntest ta' diskussjoni nazzjonali u ta' konfrontazzjoni nazzjonali fuq il-miżuri tal-budget għas- sena 2000 li jgħid x'jgħid il-Prim Ministru, il-maġġoranza sostanzjali tan- nies iqisuhom ħafna iktar qawwija u iebsa minn dawk tas-sena 1998.

Mela jekk huma attinenti r-rimarki tiegħu għall-budget ta' l-1998, kemm huma aktar u aktar attinenti l-istess rimarki għall-budget tas-sena 2000!

Minn hawn toħroġ l-urġenza, minn hawn toħroġ l-importanza nazzjonali u minn hawn toħroġ is-serjetà tas-sitwazzjoni.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru, fil-qosor ħafna.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, irrid infakkar lil din il-Kamra li biex jiġu attwati l-miżuri tal-budget, dan il-parlament iddibatta għal 28 seduta l-kontenut tal-budget.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, fil-qosor ħafna.

ONOR.

ALFRED SANT: L-istess rimarka tapplika għall-budget ta' l-1998, li Dr Fenech Adami kien baqa' jinsisti li hemm bżonn jiġi riżolt u mibdul.

Bl-istess argumentazzjoni, anke għal dan il-budget għas-sena 2000 hemm għalfejn isiru l-istess affarijiet, aktar u aktar fis-sens ta' l-urġenza nazzjonali li hawn bħalissa.

MR SPEKAER: Is-seduta hija sospiża għal ftit minuti sakemm nagħti ruling.

Fis-6.45 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fis-7.28 p.m.

MR SPEAKER: Nitlob lill-Onor.

Membri jieħdu posthom.

Is-Sedja kkonsidrat bir-reqqa t-talba tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni sabiex il-Kamra tissospendi x-xogħol tagħha ħalli tiddiskuti l-materja msemmija fid-dikjarazzjoni ppreżentata minnu.

Is-Sedja tfakkar li kull talba li titressaq taħt Ordni Permanenti 13 għandha tissodisfa tliet rekwiżiti, cioe' li tkun materja definita ta' importanza pubblika u urġenti.

Il-punti ttrattati fil-mozzjoni tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni fit-totalità tagħhom jikkostitwixxu materja definita u ta' importanza pubblika.

Madanakollu meta jinqala' każ taħt Ordni Permanenti 13, l-element ta' urġenza huwa neċessarjament element fundamentali għall- konsiderazzjoni tas-Sedja sabiex hi tasal għall-konklużjoni jekk għandhiex tilqa' t-talba taħt l-ordni permanenti msemmija.

Meta s-Sedja tikkonsidra l-urġenza, għandha tara mhux biss jekk il- materja nnifisha hijiex urġenti iżda wkoll jekk din tkunx tant mgħaġġla li l-Kamra jkollha tiddibattiha dak il-ħin u tissospendi xogħol ieħor għax inkella jkun tard wisq jekk tiġi dibattuta fi stadju ieħor.

Is-Sedja tfakkar li dejjem jeżisti r-rimedju li titressaq mozzjoni taħt il-proċeduri normali stabiliti bl-ordnijiet permanenti.

Fid-dawl ta' dak li ġie ddikjarat illejla stess f'din il-Kamra min-naħa tal-Prim Ministru, u nikkwota: "Naħseb li ma jkunx hemm diffikultà li jsir dibattitu", is-Sedja temmen li hemm lok li dan is-suġett jiġi ttrattat taħt il-proċeduri normali.

Għaldaqstant fiċ-ċirkostanzi ma tħossx li għandha tilqa' t-talba u għalhekk il-Kamra issa tgħaddi għall-Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IL-PRIVATTIVI INDUSTRIJALI

PATENTS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mill-4 ta' April, 2000.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER:Is-Segretarju Parlamentari huwa in possession.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, il-bieraħ bdejt nitkellem fuq din il-liġi u bdejt nagħti ċertu background għalfejn naħseb li din il-liġi għandha tgħin mhux biss biex nirregolarizzaw dan il- qasam imma anke biex ngħinu aspetti oħra ta' l-ekonomija tagħna, partikolarment ir-riċerka u l-innovazzjoni.

Fil-fatt għedt li din il-liġi għandha tliet għanijiet, l-ewwelnett biex nippromwovu r-riċerka u l- innovazzjoni, it-tieni biex din ir-riċerka u l-innovazzjoni ssir f'forma ta' koperazzjoni u anke biex titkattar il-kultura għall-intellectual property rights.

Il-bieraħ analizzajt liema huma l-istrutturi f'pajjiżna li jagħmlu r-riċerka, u fosthom semmejt il-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija, però forsi l-iktar struttura li wieħed jistenna li tagħmel ir- riċerka hija l-Università ta' Malta, xi ħaġa li jidentifikaha anke r-Rambol report.

Għedt ukoll li kienu identifikati ċerti oqsma fejn Malta jista' jkollha niċċa fejn tagħmel ir-riċerka u għalhekk jeħtieġ li jkun hawn ċerta nefqa għar-riċerka.

Infatti semmejt li hemm diversi kejl kif nikkalkolaw kemm pajjiż għandu standing f'dak li għandu x'jaqsam ma' riċerka, fosthom in- numru ta' xjenzati fil-pajjiż u n-numru ta' papers li jkunu ppubblikati mill-universitajiet.

Kejl ieħor huwa li wieħed jara n-nefqa fir-riċerka bħala persentaġġ tal-GDP.

Pajjiżi moderni jonfqu madwar 2% tal-GDP f'riċerka.

Kieku Malta kellna nonfqu daqshekk allura suppost li jkollna xi Lm20 miljun għar-riċerka, iżda dik hija ċifra li aħna ħafna ħafna 'l bogħod minnha.

Però wieħed irid iżomm f'moħħu mistoqsija oħra importanti: F'pajjiżna għandna nies kapaċi biżżejjed biex jagħmlu din ir-riċerka?

Naħseb li issa li qegħdin inħejju ruħna biex nibdew nipparteċipaw fi programmi ta' riċerka, tipo l-fifth framework programme, din hija mistoqsija relevantissima.

Jekk aħna ma nistgħux nibdew nagħmlu riċerka b'mod wiesa' immedjatament, żgur għandna nibdew ninvestu f'capacity- building għar-riċerka f'dan il-pajjiż.

Kif diġà għedt, jeżistu diversi istituzzjonijiet li jagħmlu r-riċerka barra l-università, fosthom il-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija, il- marine network, l-alternative energy centre, il-micro-propagation centre li jagħmel riċerka fil-qasam ta' l-agrikoltura, iċ-ċentru ta' l-akwakultura u l-water services corporation.

Però hawn ukoll numru ta' industriji f'Malta li jagħmlu riċerka u kien hawn numru minnhom li kienu lesti jipparteċipaw anke fil-fourth framework programme xi snin ilu.

Per eżempju, l-S.T. Microelectronics kellha proġett biex tagħmel riċerka, però minkejja li kienet sabet il-partners u għamlet proposta li safejn naf jien kienet aċċettata, meta kien tela' gvern Laburista u ffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea, waqqafna l-parteċipazzjoni tagħna fil- fourth framework programme u dak il-proġett ta' riċerka kellu jitwaqqaf.

Ħafna mill-membri ta' l-oppożizzjoni staqsew għalfejn il-budget tal- kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija baqa' l-istess?

Naħseb hija mistoqsija rilevanti għal din id-diskussjoni għax il-kunsill Malti għax- xjenza u teknoloġija huwa wieħed mill-istrutturi li suppost jikkordina dak kollu li għandu x'jaqsam max-xjenza, teknoloġija, riċerka u innovazzzjoni f'dan il-pajjiż, però mhux veru li baqa' l-istess il-budget tal-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija.

Fil-fatt din is-sena għall-ewwel darba kien hemm vot partikolari ta' Lm50,000 biex dan il-kunsill ilesti l-bini tiegħu, dak il-proġett ġewwa Bighi.

Tajjeb li ngħidu x'qed jagħmel il- kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija, Mr Speaker.

Fl-aħħar snin dan il-kunsill ixxekkel b'ħafna networks u ħafna part-time networks li ma pproduċewx, però fil-passat dan il-kunsill ipproduċa ħafna.

Fil-fatt dan il-kunsill żviluppa n-national IT strategy, l-alternative energy institute, l-istandardisation authortiy u ħadem anke għall- parteċipazzjoni li kellna fil-fourth framework programme.

Imma sfortuntatament matul dawn l-aħħar erba' snin il-missjoni ta' dan il- kunsill intilfet.

Kif għedt, twaqqfet il-parteċipazzjoni fil-fourth framework programme, twaqqaf ukoll il-proċess li dan il-kunsill imur Bighi, u anke l-missjonijiet tan-networks partikolari naħseb li ċċajpru.

Għalhekk mill-elezzjoni 'l hawn ipprovajna nerġgħu nsibu l-missjoni ta' dan il- kunsill.

Fil-fatt waħda mill-ewwel deċiżjonijiet li ħadna kienet li dan imur f'Bighi.

Dan ma jfissirx li se jitħassar dak il-proġett taċ-ċentru tar-restawr imma stajna nakkomodawhom it-tnejn, kif fil-fatt qegħdin nagħmlu.

Ta' min jgħid li huwa ppjanat li sa l-aħħar ta' din is-sena jitlesta x-xogħol fil-palazz ta' Bighi u |-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija jkun jista' jiġi ttrasferit hemmhekk, ħalli nkomplu bil-viżjoni li jkunu żviluppati il-hands-on museums jew is-science and technology centre.

Xogħol ieħor li kien qed jaħdem fuqu l-kunsill Malti għax-xjenza u teknoloġija hija l-energy policy u naħseb li din is-sena nlestuha.

Qed naħdmu wkoll fuq l-istreamlining tan-networks u fil-ġimgħat li ġejjin se nkunu okkupati ħafna bil-business plan ġdid għal dan il-kunsill.

Però naħseb l-ikbar biċċa xogħol li għandu dan il-kunsill hija l-parteċipazzjoni fil-fifth framework programme, li torbot ħafna ma' din id-diskussjoni li għandna hawnhekk fuq ir-riċerka u l-innovazzjoni.

Dan il-programm jista' jagħti spinta 'l quddiem lir-riċerka f'Malta għax iġegħelna nħarsu lejn x'riċerka qed issir u kif aħna ninkwadraw fiha.

L-għan tal-programm kollu huwa li kemm jista' jkun immorru minn riċerka li hija bbażata fuq performance bħala għan aħħari għal riċerka li tiffoka fuq il-bżonnijiet soċjali u ekonomiċi li qed tiffaċċja s-soċjetà.

Fil-fatt il-fifth framework programme għandu diversi temi, fosthom quality of life and management of resources, user-friendly information society, competitive and sustainable growth, etc. Jiġifieri anke fl-Ewropa r-riċerka mhijiex riċerka pura u forsi għat-teknoloġija imma qed jipprovaw jiffokaw it- teknoloġija għas-servizz tal-bniedem.

Naħseb li dan huwa s-sabiħ tar- riċerka.

Fil-bidu għedt li din il-liġi qiegħda tippromwovi wkoll il-koperazzjoni, u għalhekk nistgħu ninkwadrawha ma' dan ix-xogħol tal-fifth framework programme.

Ħafna drabi l-proġetti ta' dan il-programm isiru billi wieħed isib partners barranin f'istituzzjonijiet ta' riċerka li jkollhom aspetti komuni u flimkien joħolqu proġett partikolari, jissottomettu dan il-proġett għall-fondi u mbagħad issir din ir-riċerka.

Naħseb li mhux biss f'Malta imma fid-dinja kollha r-riċerka trid tibda ssir billi jinħolqu dawn in- networks ta' riċerka xjentifika.

Ħafna drabi meta wieħed ikun qed ifittex partners għal għajnuna xjentifika u anke meta jkun qed jikkonsidra protokolli barranin, l-ewwel ħaġa li jistaqsuh hija: X'leġislazzjoni fuq intellectual property għandek fil-pajjiż?

Għalhekk tajjeb li permezz ta' din il-liġi niiffaċilitaw il-parteċipazzjoni ta' Malta fi programmi ta' koperazzjoni ta' riċerka.

Din il-liġi għandha wkoll l-għan li tkattar kultura ta' intellectual property rights għax f'pajjiżna naħseb li m'hawnx il-kultura kif nilleġislaw, niddefendu u anke nisfruttaw dawn id-drittijiet.

Dan il-fatt jippreokkupa lil diversi ekonomiji anke ikbar minn tagħna.

Per eżempju, fil-Kanada sabu li s-small and medium sized enterprises tagħhom ma jisfruttawx biżżejjed din il-kultura tal-patents, allura din qed tiġi tackled mil-lat ta' risk management, jiġifieri qed jgħidulhom x'jitilfu jekk ma jisfruttawx dawn id-drittijiet.

Din il-liġi tista' tkun il-bidu ta' din il-kultura li rridu nippromwovu.

Hemm ħafna aspetti li wieħed irid jidħol fihom, fosthom l-ispiża involuta biex wieħed jittraduċi dawn il- patents fil-lingwi ta' diversi pajjiżi.

Aspett ieħor huwa l-ispiża tal- litigazzjoni fil-qorti fuq patents kif ukoll il-patent litigation insurance.

Jekk irridu nkunu pajjiż modern irridu nitkellmu fuq dawn l- aspetti kollha għax din hija liġi tajba li se timbotta 'l quddiem ir- riċerka u l-innovazzjoni.

Nispera li din il-kultura tibda tidħol f'ċerti strutturi tagħna, bħall-università, għax jegħtieġ li dawn iħossu l-bżonn li jonfqu iktar flus fir-riċerka biex verament pajjiżna jkun modern.

M'għandniex inħarsu biss short-term għaliex il-flus li nkunu qed nonfqu fir- riċerka llum se jkollhom riżultat dirett kemm fuq l-università, fuq il- partners li tattira, u żgur li se jħallu investiment dirett fl-ekonomija in the medium term.

Jien naħseb li din il-liġi hija tajba u għalhekk għandu jkollha s-support taż-żewġ naħat tal-parlament.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Jekk m'hawnx aktar rimarki, nistieden lis-Segretarju Parlamentari biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

GEORGE HYZLER (Segretarju Parlamentari): Sur President, smajt b'interess il-kontribut li għamlu d-diversi kelliema f'dan il-qasam, partikolarment dak li qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, li ħa linja ftit differenti mill-kumplament tal-Kamra, fis-sens li għadda diversi kummenti - fil-verità mhumiex argumenti oriġinali - kontra l-bżonn ta' protezzjoni tal- privattivi.

Jeżisti dibattitu fis-sens li hawn min hu favur sistema ta' regolamentazzjoni stretta favur il-privattivi u hawn min ma jaqbilx li għandu jkun hawn din it-tip ta' sistema.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qal li hemm it-tendenza li forsi nħarsu lejn dan il-qasam mil-lenti ta' dawk li m'għandhomx aċċess għall-kapital.

Qal ukoll li dan huwa eżerċizju ta' kif jiżdiedu l-profitti ta' min għandu l- monopolju, u b'hekk se nżidu d-dominanza ta' dawn it-tip ta' kumpanniji.

Kumment ieħor li għadda kien li l-globalizzazzjoni mhijiex xi ħaġa intrinsikament tajba, jew li aħna qegħdin insegwu kriterji liberali tas- suq.

Dawn huma kollha argumenti li jintużaw minn dawk li mhumiex daqshekk favur ir-regolamentazjoni tal-privattivi.

Kif għedt, dawn mhumiex argumenti oriġinali, imma fil-verità għandhom ċertu piż ukoll għaliex hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq dritt ta' min jivvinta xi ħaġa.

U d-dritt ta' min jivvinta xi ħaġa mhuwiex li hu jkun jista' jipproduċi dak l-oġġett li vvinta, imma iktar huwa d-dritt li jżomm lil ħaddieħor milli jipproduċi dak l-oġġett.

Allura huwa ovvju li dawk il-persuni jew dawk l-għaqdiet - ejja nħarsu lejhom mil-lenti daqsxejn dejqa li ħares lejhom il-Kap ta' l- Oppożizzjoni - dawk il-pajjiżi li għandhom vantaġġ fis-sens li għandhom iżjed kapital għar-riċerka, li għandhom iżjed teknoloġija avvanzata, iżjed hemm ċans li huma se jiżviluppaw prodotti ġodda u se jirreġistraw privattivi.

Dan l-argument nifhmu però wieħed ma jistax jaqbel li ma tagħtix piż għall-argumenti kuntrarji.

Jiġifieri meta trid tinkuraġġixxi l-iżvilupp ma tistax ma tagħtix protezzjoni adegwata għaliex min għandu l-kapaċità li jagħmel ir-riċerka - kapaċità kemm mil-lat finanzjarju, kemm mil-lat ta' expertise u minn lati oħra - jekk ma tagħtihx l-inċentiv billi tiggarantilu l-protezzjoni, allura jkun hemm it-tendenza li dak it-tip ta' żvilupp ma jsirx.

U fl-aħħar mill-aħħar, biex id-dinja tkun post aħjar fejn wieħed jgħix, ikun tajjeb li ngawdu mill-frott ta' dan it-tip ta' riċerka.

Għalhekk nibża' li wieħed ikun qed jieħu ċertu riskju meta jieħu pożizzjoni bħal din, pożizzjoni li kieku jien kont nippreferi li ma neħodhiex.

Fl-introduzzjoni qasira li pprovokat tant diżgwid fil-Kamra d-darba l- oħra, kont bdejt nelenka l-vantaġġi li ġġib sistema ta' regolamentazzjoni, għax nerġa' ngħid li aħna qegħdin nersqu lejn bilanċ bejn id-drittijiet tal- persuni li jivvintaw xi ħaġa, id-dritt li jipproteġu dik l-invenzjoni, u d- drittijiet taċ-ċittadini ordinarji bħalna li mbagħad irridu ngawdu minn dawk l-invenzjonijiet.

Ovvjament irridu nipprovaw ma nħallux lil dawn l- inventuri jżommu l-affarijiet għalihom.

Mal-vantaġġi li semmejt, għedt li din is-sistema ta' regolamentazzjoni tinkoraġġixxi l-invenzjoni u tikkontribwixxi għall-iżvilupp u riċerka.

Fil-fatt fid-diskors tagħha l-Onor.

Marie Louise Coleiro għamlet ħafna enfasi fuq il-bżonn ta' riċerka.

Naqbel mija fil-mija li l-pajjiż għandu jinvesti iżjed fir-riċerka, kif għadu kemm qal tajjeb l-Onor.

Jesmond Mugliett.

Naturalment wieħed jirrealizza li l-kutra hija daqsxejn qasira, li l-fondi li pajjiż għandu għad-dispożizzjoni tiegħu huma li huma, allura tiġbed minn fejn tiġbed dejjem se tinkixef minn x'imkien.

U filwaqt li wieħed jista' jinkoraġġixxi azjendi biex jinvestu iżjed f'riċerka, mhux dejjem ikun hemm il-fondi daqshekk readily available.

Punt tajjeb li għamel l-Onor.

Mugliett huwa l-aċċess li wieħed ikollu għall-fifth framework programme ta' l-Unjoni Ewropea, li sa qabel l-elezzjoni ta' l- 1996 konna in line biex ingawdu minnu, tramite l-applikazzjoni li kienet għamlet l-ST Microelectronics.

Din kienet se tgawdi minn madwar LM0.5 miljun fondi f'riċerka iżda dawn intilfu meta l-gvern Laburista għoġbu jiffriża l-applikazzjoni ta' Malta.

Jiena llum kważi nifraħ li ż-żewġ naħat tal-Kamra qegħdin japprezzaw x'wieħed ikun tilef minn din it-tip ta' deċiżjoni.

Apparti li jkun hemm iktar aċċess għar-riċerka, din it-tip ta' sistema twassal ukoll għall-investiment u għal technology transfer, għaliex ladarba f'pajjiżna jkollna dawn it-tip ta' liġijiet - kif aħna qegħdin nipproponu li nagħmlu għax fil-verità qed nemendaw dak li sibna - inkunu qegħdin nattiraw l-investiment għax kumpanniji li għandhom interess li jipproduċu jew jikkreaw prodotti ġodda, ifittxu biex jibbażaw l-operazzjoni tagħhom f'pajjiżi fejn isibu l-protezzjoni.

Jiġifieri għalkemm ngħidu li aħna pajjiż żgħir iżda ma jfissirx li pajjiż żgħir ma jistax jikkontribwixxi wkoll.

Mingħalija l-Onor.

Gulia semma li aħna kellna our fair share ta' nies li vvintaw xi ħaġa, fosthom Sir Temi Zammit, fil-każ tal-brucellosis, u oħrajn.

Però kollox huwa skond il-proporzjon, mhux biss ta' l- intelliġenza tal-poplu imma anke ta' kemm inti lest li tinvesti fir- riċerka.

Naħseb li għandna ninkwadraw l-argumenti tagħna mhux biss fil- qafas tal-fruntieri tagħna imma anke fil-qafas iktar wiesa' tal-parti li rridu nilagħbu fid-dinja.

Allura l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hija li naraw x'inhuma l-obbligi tagħna internazzjonali.

F'dan il-qasam l-iktar strument importanti huwa l-famuża Konvenzjoni ta' Pariġi għall-protezzjoni ta' proprjetà industrijali.

Din hija konvenzjoni antika ħafna ta' l-1883 li hija l-bażi ta' kollox.

Hemm ukoll it-TRIPS, il- world trade agreement on trade related aspects of intellectual property ta' l-1994; hemm il-patent co-operation treaty , il-PCT ta' l-1970; u hemm il- European patent convention, l-EPC ta' l-1973.

Se nidħol ftit fihom għax meta smajt il-kontribuzzjoni ta' l-Onor.

Brincat indunajt li forsi ma konniex daqshek ċari fl-iskop ta' dawn it-trattati.

Filwaqt li l- Konvenzjoni ta' Pariġi u t-TRIPS jistabilixxu, fost affarijiet oħra, il- livell minimu ta' protezzjoni li għandhom jagħtu pajjiżi membri fil-qasam tal-patents, il-PCT u l-EPC joħolqu sistemi ta' reġistrazzjoni internazzjonali fejn individwu, permezz ta' applikazzjoni waħda f'uffiċċju ċentrali, jista' jikseb reġistrazzjoni ta' l-invenzjoni tiegħu f'diversi pajjiżi.

Issa ma ninsewx li aħna m'aħniex membri fil-Konvenzjoni ta' Pariġi, la fil-PCT u lanqas fl-EPC, però aħna firmatarji tat-TRIPS.

Anzi issa niċċara ftit dan il-kunċett ukoll.

Hemm tliet regolamenti prinċipali taħt il-Konvenzjoni ta' Pariġi.

Dawn jikkonċernaw l-ewwelnett it-trattament nazzjonali, li jfisser li kull pajjiż membru huwa obbligat li jagħti lill-persuni li ġejjin minn pajjiżi membri l-istess livell ta' protezzjoni li jingħata lill-persuni ta' dak il- pajjiż.

Imbagħad hemm dak li jissejjaħ id-dritt għall-prijorità, li jfisser li bis-saħħa ta' applikazzjoni sottomessa f'xi pajjiż membru, persuna tista' titlob dritt ta' prijorità fuq applikazzjonijiet oħrajn f'xi pajjiżi membri oħra.

Dan jista' jsir diment li l-applikazzjoni ssir fi żmien stipulat ta' 12-il xahar mill-ewwel applikazzjoni.

Hemm ukoll il- fatt li l-applikazzjonijiet għall-istess invenzjoni li jiġu sottomessi f'diversi pajjiżi membri huma indipendenti minn xulxin.

Dan ifisser li r- reġistrazzjoni ta' patents f'wieħed jew aktar mill-pajjiżi membri ma tobbligax lil pajjiż membru ieħor li jaċċetta r-reġistrazzjoni ta' l-istess patent.

Hemm id-dritt li l-inventur jissemma bħala l-inventur tal-patent u li l-permess li kull pajjiż membru jista' jintroduċi miżuri leġislattivi bħala liċenzji mhux volontarji f'sitwazzjoni meta invenzjoni li jkollha protezzjoni ta' patent ma tinħadimx jew tinħadem b'mod suffiċenti.

Dawn il- punti qed nirriproduċuhom fil-liġi tagħna u niġi għalihom iżjed tard.

Niġi issa għall-ftehim magħruf bħala TRIPS.

Kif diġà semmejna meta konna qed naraw il-liġijiet l-oħra tal-copyright u tat-trademarks, dan huwa ftehim amminsitrat mid-WTO.

Barra obbligi li għandhom x'jaqsmu ma' diversi tipi ta' proprjetà intellettwali, bħalma huma copyright, trademarks u designs for manufacture, dan il-ftehim jistabilixxi wkoll li kull pajjiż membru għandu l-obbligu li joffri protezzjoni ta' patent f'kull qasam ta' teknoloġija.

Jekk ma jinkludix protezzjoni ta' patent fuq plant varieties, għandu l-obbligu li jintroduċi sistema ta' protezzjoni sui generis, l-obbligu li jista' jagħżel li jintroduċi liċenzji mhux volontarji u esplojtazzjoni governattiva - iżda dawn il-proċeduri huma limitati, fil-fatt hemm xi 15-il kondizzjoni li tillimitahom - u l-obbligu li terminu ta' patent m'għandux ikun inqas minn 20 sena u t-terminu jibda jiddekorri mill-preżentazzjoni ta' applikazzjoni.

Niġi għall-PCT ta' l- 1970, li kien ġie stabilit taħt l-awspiċi tal-WIPO, trattat li llum għandu 106 membru assoċjat.

Permezz ta' dan it-trattat, persuna li għandha nazzjonalità jew li hija residenti ta' pajjiż membru tal-PCT tista' tagħmel applikazzjoni waħda internazzjonali f'lingwa waħda fl-uffiċċju nazzjonali ta' pajjiż membru tal- WIPO.

F'din l-applikazzjoni wieħed jindika f'liema pajjiż tal-PCT jixtieq protezzjoni u sa dan l-istadju jkun ħallas pagament wieħed.

Wara li l- applikazzjoni tkun iċċekkjata għad-dettalji neċessarji, issir riċerka internazzjonali mill-uffiċċji nazzjonali ewlenin li jipproteġu l-patents, liema uffiċċju jikkwalifika bħala awtorità internazzjonali ta' riċerka fuq il-patents.

L-uffiċċju li jagħmel ir-riċerka, li jkollu aċċess għal databases ta' eluf u eluf ta' invenzjonijiet, jagħti lista ta' dawk l- invenzjonijiet li huma simili għal dik spjegata fl-applikazzjoni.

Jekk l- applikant ikun jixtieq, jista' jitlob li jsir eżami internazzjonali preliminarju ta' l-applikazzjoni li jirriżulta fl-opinjoni ta' l-uffiċċju.

Wara dan l-applikant ikun jista', jekk irid, jitlob lill-WIPO biex tgħaddilu l-applikazzjoni tiegħu lill-uffiċċju nazzjonali ta' dawk il- pajjiżi membri tal-PCT fejn hu jkun indika li xtaq il-protezzjoni.

F'dan l- istadju jrid iħallas il-pagamenti dovuti lil dawn l-uffiċċji li wara jiddeċiedu jekk ħaqqux protezzjoni tal-patent fil-pajjiż tagħhom jew le.

Naturalment taħt din is-sistema hemm diversi vantaġġi, anke meta kkomparati mas-sistema taħt il-Konvenzjoni ta' Pariġi.

L-ewwelnett filwaqt li taħt dik il-konvenzjoni hemm 12-il xahar biex wieħed jagħmel talba għal prijorità, taħt il-PCT il-perijodu huwa ta' 20 xahar.

Vantaġġ ieħor huwa li l-applikant għandu 18-il xahar biex jieħu deċiżjoni jekk jixtieqx jikseb protezzjoni f'pajjiżi membri oħra; biex jappunta patent agents fil-pajjiżi fejn hu jkun jixtieq jagħmel l-applikazzjoni; biex ilesti traduzzjonijiet tad-deskrizzjoni tal-patent fil-lingwa uffiċjali ta' diversi pajjiżi u biex iħallas il-pagamenti dovuti lejn kull pajjiż.

Ma ninsewx li aħna s'issa m'aħniex membri ta' din is-sistema u allura bħala konsegwenza mhuwiex daqstant faċli biex inventuri jirreġistraw il-patents tagħhom f'pajjiżna.

L-uffiċċju nazzjonali ftit li xejn għandu jagħmel riċerka u eżaminazzjonijiet għax il-biċċa l-kbira tax-xogħol ikun sar bis-saħħa tar- riċerka internazzjonali li tkun saret fil-bidu nett.

Għalhekk bil-PCT jiżdied n-numru ta' applikazzjoijiet fl-uffiċċji nazzjonali.

Peress li dawn ikollhom dettalji dwar l-invenzjoni, imprendituri u riċerkaturi Maltin jista' jkollhom aċċess għal teknoloġija moderna hekk kif tkun qed tiġi ppubblikata.

Niġi issa għall-European patent convention li semma l-Onor.

Brincat.

Din kienet stabilita fi Munich fl-1973 permezz tal-konvenzjoni għall- konċessjoni ta' patent fl-Ewropa, convention for the grant of European patents, li minn dakinhar saret magħrufa bħala l-European patent convention.

Din għandha 19-il membru u teżisti wkoll fergħa li għandha funzjoni leġislattiva li hija l-European patent office.

Permezz tas- sistema introdotta minn din il-convention, persuna legali tista' tissottometti applikazzjoni waħda lill-EPO f'waħda mil-lingwi uffiċjali, jiġifieri l-Ingliż, il-Franċiż, jew il-Ġermaniż, u b'hekk tikseb patent f'wieħed jew f'uħud mill-pajjiżi membri.

Il-EPO kienet stabilita fi Munich fl-1979 u għandha fergħa f'The Hague u fergħat oħrajn f'Berlin u fi Vienna.

Bħalissa l-EPO tilqa' madwar 70,000 patent fis-sena u hija organizzazzjoni li tiffinanzja lilha nnifisha.

Il-pajjiżi kollha ta' l-Unjoni Ewropea huma membri ta' l-EPC iżda mhuwiex obbligu li pajjiż ikun membru ta' l-Unjoni biex ikun membru ta' l-EPC.

Fil-fatt hemm 19-il membru, allura l-figuri jitkellmu waħedhom.

Jekk wieħed iħares lejn il-lista tal-pajjiżi membri jinnota pajjiżi bħall-Isvizzera, Monaco u Ċipru però Malta sal-lum mhijiex.

Fil-proċess ta' l-applikazzjoni taħt l-EPC kull persuna legali tista' tissottometti applikazzjoni waħda bl-Ingliż, Franċiż jew Ġermaniż ma' l- uffiċċju ta' Munich.

L-applikazzjoni tista' ssir ukoll f'The Hague, f'Berlin jew fl-uffiċċju nazzjonali ta' l-istati membri.

F'dan l-istadju l- applikant għandu jindika f'liema pajjiż membru jixtieq protezzjoni.

Wara li ssir riċerka dwar jekk jeżistux invenzjonijiet simili x'imkien fid-dinja - għax ma ninsewx li hemm l-aspett tan-novelty, allura biex tirreġistra invenzjoni trid tkun invenzjoni ġdida u mhux użata x'imkien ieħor - ir- riżultat tar-riċerka flimkien ma' l-applikazzjonijiet jiġu pubblikati prattikament 13-il xahar wara li tkun ġiet preżentata l-applikazzjoni.

L- iskop ta' dan il-perijodu huwa biex il-pubbliku in ġenerali jkollu aċċess għal teknoloġija li qed tiġi żviluppata iktar malajr.

Għal daqstant jiġi evitat il-ħela ta' flus u ta' enerġija biex tiġi żviluppata x'invenzjoni simili, liema riżorsi jkunu jistgħu jintużaw għal titjib ta' invenzjonijiet jew invenzjonijiet kompletament differenti.

Ma ninsewx li hemm it-tendenza li jkun hemm gruppi differenti ta' riċerkaturi qegħdin jaħdmu għall-istess għan, allura iktar ma jkunu jafu malajr li xi ħadd ikun laħaq l-iskop ta' dik ir-riċerka, aktar ikunu jistgħu jiddevjaw l-attenzjoni tagħhom għal xi riċerka differenti u ma joqogħdux jaħlu ż-żmien, għax jekk jaslu għall- istess konklużjoni xi xhur wara, ikunu tilfu ċ-ċans tagħhom.

Fis-sitt xhur ta' wara l-pubblikazzjoni, l-applikant jista' jagħżel isirx eżami fil-fond ta' l-applikazzjoni jew li jiddetermina jekk l-invenzjoni tkunx ġdida biżżejjed, ikunx hemm qabża innovattiva biżżejjed vis-a-vis l- invenzjonijiet kwotati fir-riċerka li tkun saret.

Jekk ir-riżultat ikun pożittiv allura l-uffiċċju, l-EPO tagħti patent għal 20 sena f'kull wieħed mill-pajjiżi fejn l-applikant ikun indika li xtaq il-protezzjoni.

Ladarba toħroġ il-patent, il-kompetenza tiġi trasferita għand il-pajjiż individwali, u l-patent tista' tiġi opposta sa disa' xhur minn meta tkun aċċettata.

Waqt id-diskussjoni dwar din il-liġi, ħadt l-impressjoni li kien hemm l- idea li teżisti xi tip ta' community patent.

Fil-fatt hemm diskussjoni dwar dan il-possibbiltà ta' dan l-iżvilupp, però s'issa għadu ma ntlaħaq ebda ftehim dwar dan, allura l-pajjiżi individwali għandhom il-kontroll jew il-kompetenza li jiddiskutu l-patents li joħorġu minn dan l-uffiċċju li qed insemmi.

Il-vantaġġi ta' applikazzjoni taħt il-EPC huma li din toffri sistemi iktar effikaċi biex persuna tapplika għal patent f'numru ta' pajjiżi bl-inqas spejjeż u ħin.

Il-konsiderazzjoni ta' spejjeż ġiet imqanqla wkoll f'dan id-dibattitu.

Forsi wieħed ma kienx ċar biżżejjed li l-iskop ta' dan l-eżerċizzju huwa biex inaqqas l-ispejjeż u mhux biex iżidhom.

Fil-fatt saret kritika anke mill-Onor.

Gulia fis-sens li jeħtieġ noqogħdu attenti li ma nżidux l-ispejjeż fir-reġistrazzjoni tal-patents.

Però l-iskop ta' dawn it-trattati huwa biex kemm jista' jkun ikun hemm tnaqqis fl-ispejjeż tal-patents għax ma ninsewx li kull darba li xi ħadd irid jirreġistra privattiva industrijali, irid idur litteralment id-dinja kollha u iktar ma wieħed ikun jista' jekonomizza fl-ispejjeż, iktar ma jkun jista' jagħmel applikazzjoni waħda li tolqot pajjiżi differenti, ikun aħjar għax jiffranka ħafna flus.

It-terminu ta' patent li aħna qed insejħulu "manutenzjoni" fil-liġi tagħna, id-dritt għal renewal u r-raġunijiet għal invalidament ta' patent huma kollha l-istess fil-pajjiżi membri kollha.

Hemm ċertu ammont ta' uniformità.

Hemm il-vantaġġ li kull European patent hija b'saħħitha għax tkun għaddiet minn eżami estensiv, tkun għaddiet prattikament minn żewġ eżamijiet.

Hemm il-vantaġġ li tinkoraġġixxi reġistrazzjoni fil-pajjiżi li kieku ma jiġux ikkonsidrati għar-reġistrazzjoni.

Din hija waħda mir- raġunijiet li semmejt jien għaliex aħna ma konniex qed niġu indikati bħala pajjiż fejn jista' jiġi reġistrat patent, għaliex ma konniex fuq din il- lista.

Konsegwenzjali għal din, parti sostanzjali tal-pagamenti għar- renewal hija mogħtija lill-pajjiżi membri.

Allura vantaġġ ieħor għal pajjiż membru - li forsi qabel ma kienx jiġi kkonsidrat biex tiġi reġistrata patent hemmhekk - huwa li issa qed igawdi anke mill-fees ta' reġistrazzjoni.

Niġu issa għall-aspett ta' l-obbligazzjonijiet internazzjonali tagħna u tal-protezzjoni f'Malta.

Kif semmejt qabel, għalkemm Malta kienet aċċediet għall-Konvenzjoni ta' Pariġi fl-1967, ma kienx qabel l-1977 li attwalment sirna membri tal-WIPO.

F'Jannar ta' l-1995 Malta formalment irratifikat id- WTO, li tinkorpora fiha l-ftehim tat-TRIPS.

Issa għar-rigward tal- Konvenzjoni ta' Pariġi Malta kienet firmatarja però ma kenitx marbuta ma' l- artikli sostantivi u ntrabatna biss ma' dawk amministrattivi.

Fil-prattika dan kien ifisser li ma konna marbutin prattikament ma' xejn.

Min-naħa l- oħra t-TRIPS rabtet lil Malta li tosserva l-artikli sostantivi tal- Konvenzjoni ta' Pariġi, u dan suppost li kellna nagħmluh sa Jannar ta' din is-sena.

Dan qed ngħidu għaliex kien hemm anke l-kritika li aħna qegħdin ngħaġġlu dawn il-liġijiet minħabba l-impenn tal-partit fil-gvern li kemm jista' jkun malajr indaħħlu lil Malta fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt infakkru li aħna konna marbutin li nallinjaw ruħna ma' l-obbligazzjonijiet tat-TRIPS sa Jannar ta' din is-sena.

Fil-preżent l-invenzjonijiet Maltin huma protetti bħala patents taħt l- Ordinanza tal-Proprjetà Industrijali ta' l-1900.

Kif semmejna fil-liġijiet li kkonsidrajna l-ġimgħa l-oħra u ta' qabel, din kienet tinkludi t- trademarks kif ukoll id-disinji u mudelli ta' manifattura.

Din il-liġi ġiet emendata diversi drabi u l-aħħar emenda saret fl-1997 u kienet tikkonċerna prinċipalment il-pubblikazzjoni ta' l-applikazzjonijiet u b'hekk ġie ffaċilitat ħafna l-ipproċessar ta' l-applikazzjonijiet.

Naħseb li f'dan l-istadju aħjar niġi għal-liġi li qegħdin nipproponu issa.

Meta wieħed jikkonsidra l-investiment ta' flus, ħin, expertise u dak kollu li tinvolvi t-teknoloġija moderna, anke permezz ta' reverse engineering, wieħed jirrealizza kemm hu faċli li invenzjoni tiġi kkopjata bi spiża relattivament insinifikanti.

Għalhekk wieħed malajr jirrealizza kemm huwa importanti li investitur u inventur ikunu protetti u anke kkompensati.

Jekk wieħed ma jkunx kkompensat, ma jistax ikollu inċentiv biex jinvesti u biex jiżviluppa prodotti li jkunu aħjar minn ta' qabilhom.

Huwa imperattiv li biex tħajjar investiment barrani u lokali, u biex tħeġġeġ imprendituri u inventuri, għandu jkollok din is-sistema ta' protezzjoni li qegħdin niddiskutu.

Sabiex jintlaħaq dan il-għan u biex Malta tkun konformi mal-konvenzjoni li semmejna, kemm tat-TRIPS kif ukoll mal-Konvenzjoni ta' Pariġi, aħna kellna nagħmlu diversi suġġerimenti.

Għalhekk niġi biex nikkummenta ftit iżjed fid-dettall dwar xi punti saljenti tal-liġi proposta.

L-ewwelnett l-abbozz jirrikjedi li biex ikollha dritt għal protezzjoni invenzjoni trid tinvolvi pass inventiv, trid tkun ġdida u trid tkun applikabbli fl-industrija.

Dan huwa l-qofol tal-kunċett.

Hawnhekk qed naraw żvilupp fuq id-definizzjoni li nsibu fl-ordinanza, li tinkludi fiha l- aħħar żewġ kondizzjonijiet biss taħt il-frażi "invenzjoni ta' proċess jew riżultat industrijali ġdid", imma ma tagħtix tifsira.

Barra minn hekk m'hemm l-ebda rikjesta għal pass inventiv li ġie mdaħħal f'dan l-abbozz.

L- iskop tal-ħtieġa li jkun hemm dan il-pass inventiv huwa ħalli ma jiġux protetti żviluppi ovvji fuq invenzjonijiet eżistenti imma nipproteġu biss invenzjonijiet ġenwini.

Il-liġi kurrenti tipprovdi lista ta' invenzjoijiet li mhumiex eliġibbli għal protezzjoni għax, kif semmejt fil-bidu, aħna qegħdin inħarsu lejha daqsxejn bil-kontra.

Aħna mhux qed nagħtu dritt lil xi ħadd li jagħmel xi ħaġa imma qed nagħtu dritt lil xi ħadd li ma jħallix lil ħaddieħor jagħmel xi ħaġa.

L-abbozz żamm l-istess lista li kienet teżisti qabel ta' invenzjonijiet li mhumiex eliġibbli għal protezzjoni, però żied ukoll invenzjonijiet li l-esplojtazzjoni tagħhom tmur kontra l-ordni pubbliku jew moralità pubblika.

Fl-abbozz insibu wkoll li m'għandhiex tingħata privattiva għar-rigward ta' varjetà ta' annimali jew proċessi bijoloġiċi għall-produzzjoni ta' pjanti jew annimali.

Lanqas m'għandu jitqies bħala xi invenzjoni li tkun tista' tiġi applikata industrijalment xi metodu għall- kura ta' ġisem il-bniedem jew ta' annimal permezz ta' kirurġija jew ta' terapija u metodu djanjostiku li jiġi pprattikat fuq ġisem il-bniedem jew ta' annimal.

F'dan l-istadju nixtieq ngħid li hemm il-ħsieb li niċċaraw aħjar, anke permezz ta' emenda fl-istadju ta' kumitat, il-kwestjoni tal-moralità pubblika.

Wara li smajt l-intervent ta' l-Onor.

Farrugia fid-dibattitu dwar il-copyright, meta għamel riferenza għal "playing with God's laboratory", il-kunċett tal-cloning u biotechnological inventions, huwa ta lil wieħed x'jifhem - jew għallinqas jien fhimt li hu kien qed jaħseb - li kemm-il darba nidħlu fl-Ewropa qisna se nagħtu lok għal dawn l-affarijiet.

Fil-fatt huwa proprju l-kontra għax id-direttiva relattiva ta' l-Unjoni Ewropea hija proprju li dawn m'humiex suġġetti għal protezzjoni.

Fl- intervent tiegħu l-Onor.

Michael Asciak ħeġġeġ li din tiġi ċċarata billi ndaħħlu definizzjoni iktar ċara.

Jiena qed nieħu is-suġġeriment ta' l- Onor. Membru u xtaqt li minn issa nagħmluha ċara li human cloning, il- modifikazzjoni ta' l-hekk imsejjaħ genetic identity tal-bniedem, l-użu ta' l-embryo uman għal skopijiet industrijali u kummerċjali, kif ukoll il- modifikazzjoni ta' l-identità ġenetika ta' l-annimali li tista' tikkawżalhom differenza, m'humiex se jkunu permessi u m'humiex se jiġu protetti.

Dan qed nerġa' ngħidu biex nevita kull malintiż li seta' kien hemm.

Tajjeb li wieħed jinnota li fejn hemm invenzjonijiet li l-esplojtazzjoni tagħhom tmur kontra l-ordni pubbliku jew il-moraltà pubblika m'humiex se jiġu kkonsidrati eliġibbli sempliċement għax l-użu tagħhom huwa kontra l- liġi.

Biex nagħtu eżempju, ħalli niftehmu, filwaqt li l-abbuż tad-droga huwa kontra l-liġi - u hawn noqgħod daqsxejn attent li ma niġix miżinterpretat – l-iżvilupp tad-droga fih innifsu bħala żvilupp ta' mediċinali m'huwiex projbit.

Min-naħa l-oħra, biex nieħdu eżempju daqsxejn estrem, bombi intenzjonati li joqtlu jew li jimmankaw bnedmin jew annimali mhux biss huma kontra l-liġi imma anke kontra l-ordni jew il-moralità pubblika.

THE DEPUTY SPEAKER: Onorevoli, skadielek il-ħin u għandek bżonn il- permess tal-Kamra biex tkun tista' tkompli bl-intervent tiegħek.

Hawn Leave of House?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Nirringrazzja lill-Kamra għal dan il-permess.

Barra minn hekk, l-abbozz ta' liġi jagħmilha ċara li kuntrarju għal dak li tgħid il-liġi preżenti – u din hija differenza importanti – skoperti m'humiex eliġibbli għal patent.

Taħt il-liġi l-antika xi ħadd li jiskopri xi ħaġa fih innifsu kien soġġett għall-protezzjoni, imma llum qed ngħidu li dan mhux soġġett għall-protezzjoni għaliex skoperta fit-terminoloġija tal- proprjetà industrijali tfisser sejba ta' xi ħaġa li diġà teżisti u mhux invenzjoni ġdida, filwaqt li aħna qegħdin inħarsu lejn invenzjonijiet u mhux skoperti.

Ovvjament l-użu ġdid ta' xi ħaġa eżistenti, diment li taqdi r-rekwiżiti ta' l-abbozz ta' liġi, tkun eliġibbli għal protezzjoni.

Huwa importanti wkoll li wieħed jinnota li l-invenzjoni ta' varjetà ġdida ta' pjanti mhijiex eskluża mill-protezzjoni ta' patent.

Huwa rikjest taħt id-WTO, taħt it-TRIPS, li titlob protezzjoni jew taħt sistema ta' patents li fil-fatt żammejna aħna, jew taħt sistema ta' protezzjoni tad-dritt sui generis, jiġifieri dritt ad hoc imsawwar madwar l-esiġenzi ta' din it-tip ta' invenzjoni.

Ta' min isemmi li dan huwa settur li kontinwament qed jevolvi u li fih jintnefqu miljuni kbar ta' liri fis-sena biex isiru żviluppi fl-agrikoltura u ortikoltura li jippermettu aktar prodotti, li jirriżulta fi ħsad akbar u li jkunu aktar reżistenti kontra l-mard.

Dawn naturalment ikollhom bżonn ta' inqas pestiċidi li ovvjament jista' jfisser ġid għal kulħadd.

Għalhekk huwa xieraq li dawn il-varjetajiet ta' pjanti jingħataw xi forma ta' protezzjoni għax kulma jrid biex wieħed jikkopjahom huwa li jiżragħhom.

Sur President, qed inżommu s-sistema tal-patent għax s'issa tqieset li din hija l-aħjar sistema għal pajjiżna minflok is-sistema adottata fl- Ewropa, dik tal-protezzjoni sui generis.

Però dan qed jiġi studjat u allura jista' jkun li 'l quddiem tiġi ntrodotta sistema sui generis.

Dan qed ngħidu għaliex smajt lill-Onor.

Noel Farrugia jisħaq fuq il-bżonn li ninċentivaw lill-bdiewa biex jiżviluppaw anke prodotti ġodda.

Tajjeb li wieħed ikun jaf li dawn fil-fatt għandhom protezzjoni available li jistgħu jieħdu vantaġġ minnha.

Jekk kemm-il darba joħorġu b'xi prodott totalment ġdid li huma jidhrilhom li jkun jimmerita protezzjoni, se jkollhom il- faċilità li dan jagħmluh.

Kif għedna diġà, biex invenzjoni tikkwalifika għal patent trid tkun ġdida, jiġifieri ma tkunx tagħmel parti minn dak kollu li qabel id-data li tkun preżentata l-applikazzjoni bl-informazzjoni meħtieġa jkun disponibbli għall-pubbliku f'għamla miktuba jew xort'oħra grafika, b'deskrizzjoni orali, b'użu jew b'kull mod ieħor x'imkien ieħor fid-dinja.

Dan huwa l- qofol tal-kunċett, allura kemm-il darba l-prodott ikun fis-suq għal xi żmien qabel ma ssir l-applikazzjoni, il-preżunzjoni hija li mhijiex ġdida.

Però dan il-knċett ta' "prijorità" jagħmel eċċezzjoni għal dan, jiġifieri dment li l-prodott ma jkunx ilu iżjed minn sena għandu jitqies li huwa ġdid.

Fil-fatt meta wieħed japplika għal patent bi prijorità skond il- Konvenzjoni ta' Pariġi jfisser li wieħed jitlob li d-data ta' l- applikazzjoni tiegħu m'għandhiex titqies dik li fiha attwalment jippreżenta l-applikazzjoni, imma dik id-data qabel li fiha jkun ippreżenta l-ewwel applikazzjoni tiegħu f'pajjiż ieħor.

Dan jgħodd diment li l-pajjiż fejn ikun għamel l-ewwel applikazzjoni jkun pajjiż membru tal-konvenzjoni u dment li l-applikazzjoni aħħarija ssir fi żmien 12-il xahar mill-ewwel applikazzjoni.

Sur President, kulħadd jaf id-diffikultà li wieħed jiffaċċja meta jkun irid japplika għal patent f'diversi pajjiżi, l-ammont ta' flus sinifikanti li jirrikjedi u l-problemi biex tagħmel traduzzjonijiet speċjalizzati, u trid tqabbad rappreżentanti.

Hemm ċertu ammont ta' spejjeż, allura din is- sistema ta' prijorità tippermetti li l-inventur iqassam l-applikazzjoni tiegħu fuq medda ta' 12-il xahar mingħajr ma jmur kontra l-prinċipju li l- invenzjoni trid tkun ġdida.

Għalhekk huwa importanti li dan il-konċett jitħaddem tajjeb.

Issa l-liġi kurrenti tħaddan il-konċett ta' prijorità, però titlob li l-applikant li jixtieq prijorità minn applikazzjoni li tkun saret f'pajjiż ieħor jippreżenta l-applikazzjoni aħħarija fi żmien 12-il xahar mill-ewwel applikazzjoni, basta li tkun akkompanjata b'kopja tad- dokument li juri li l-applikazzjoni ġiet milqugħa, ġiet mogħtija patent f'uffiċċju barrani.

Dan effettivament, kif wieħed jista' jobsor, joqtol kull possibbiltà ta' patent bi prijorità f'Malta billi rari ssib li patent tiġi mogħtija f'inqas minn 12-il xahar.

Għalhekk il-liġi li qegħdin nipproponu tindirizza l-problema billi titlob kopja ta' l-applikazzjoni u mhux iżjed iċ-ċertifikat tal-patent f'pajjiż differenti.

L-ordinanza tgħid li huwa l-awtur ta' l-invenzjoni li għandu dritt għal patent u l-awtur biss jista' japplika għall-protezzjoni.

Din fil-prattika teskludi l-possibbiltà li l-invenzjoni jew l-applikazzjoni ssir minn impjegat bħala parti mix-xogħol tiegħu jew bħala riżultat ta' eżekuzzjoni ta' kummissjoni li jkun ingħata.

Dan joħloq ukoll problemi dwar il- validità ta' applikazzjoni meta din issir f'isem min iħaddem jew min ħareġ il-flus għar-riċerka.

Voldieri fil-prattika naraw li huma l-kumpanniji l- kbar li jinkarigaw ir-riċerka u li allura meta jkun hemm invenzjoni jkun hemm il-ħruġ tal-patent f'isem dik il-kumpannija.

Issa fil-prattika nafu li neċessarjament ir-riċerka tkun saret minn individwi li jkunu impjegati u dawn ma jkollhom l-ebda tip ta' rikonoxximent.

Issa l-liġi proposta mhux biss tipprovdi għal din l-eventwalità imma anke tistipula, kif titlob il- Konvenzjoni ta' Pariġi, li l-inventur għandu jkollu d-dritt li jiġi msemmi bħala tali fuq id-dokument li juri li ġie mogħti patent.

L-abbozz jipprovdi wkoll li l-inventur għandu dritt għal rimunerazzjoni jekk l-invenzjoni jagħmilha bħala parti mix-xogħol tiegħu taħt kuntratt ta' mpjieg.

Jiġifieri bażikament li qed isir huwa rikonoxximent ta' l-isforzi ta' l-impjegati tal-kumpanniji.

Din ir-remuneration għandha tieħu in konsiderazzjoni s-salarju ta' l-impjegat, il-valur ekonomiku ta' l- invenzjoni u kull benefiċċju li l-prinċipal jikseb mill-invenzjoni.

Dan l- element ġie introdott biex jikkumpensa inventur impjegat li naturalment huwa strumentali f'dan it-tip ta' proċess u li mingħajru l-invenzjoni ma kenitx isseħħ.

L-ordinanza tipprovdi li wara li l-kontrollur ikun eżamina l-patent irid jippubblikaha tliet darbiet fil-Gazzetta tal-Gvern.

Hawn ukoll se nindirizzaw problema oħra li jiltaqa' magħha kull min jaħdem f'dan il- qasam, għalkemm ma naħsibx li f'Malta għandna ħafna esperti fil-patents, tenut kont tan-numru żgħir ta' applikazzjonijiet li s'issa kienu jidħlu.

Għalhekk taħt l-ordinanza min jixtieq jopponi patent għandu xahrejn li huma marbutin mal-perijodu tal-pubblikazzjoni.

L-applikant imbagħad għandu xahrejn ċans biex jagħmel il-kontro-proposti fir-rigward ta' l- applikazzjoni u abbażi ta' dak li jiġi sottomess il-kontrollur irid jieħu deċiżjoni jekk il-patent għandhiex tintlaqa' jew le.

Hawnhekk huwa importanti li wieħed jinnota li f'dan il-każ kulma jiġi ppubblikat huwa t-titolu ta' l-invenzjoni u m'hemm l-ebda dettalji oħra, allura fil-prattika ma jkun qed jiġi żvelat assolutament xejn qabel tliet xhur mill-għoti tal-patent.

Dan ovvjament mhux biss huwa proċess twil li jżomm l-inventur milli jakkwista drittijiet tal-patent relattivament malajr, imma huwa kemmxejn irregolari għaliex wieħed ma tantx jista' jifhem kif jista' jagħmel oppożizzjoni adegwata għar-reġistrazzjoni jekk m'għandux available id-dettalji ta' dak li jkun qed joġġezzjona għalih.

Barra minn hekk, kif semmejna meta konna qed niddiskutu t-trade marks, jista' jiġri li wieħed ma jarax il-Gazzetta tal-Gvern u għaldaqstant peress li jkun marbut b'dawk ix-xahrejn jitlef l-opportunità li joġġezzjona għall-ħruġ tal- patent.

Il-liġi li qegħdin niddiskutu tindirizza din il-problema billi l- ewwelnett tirrikjedi li jiġu ppubblikati d-dettalji ta' l-invenzjoni, u t- tieni nett billi tintroduċi sistema ta' invalidità flok is-sistema ta' l- oppożizzjoni.

Voldieri bażikament il-kontrollur ikun qed jilqa' l-patent ladarba hu jkun ikkonvinċa ruħu li qed jiġu sodisfatti l-kriterji tal-liġi u jekk kemm-il darba jkun hemm min għandu interess li jopponi jkun jista' jopponi mingħajr time limit, mingħajr dak l-uġigħ ta' ras li jekk jitlef ix-xahrejn jitlef id-dritt tiegħu.

Allura t-talba għal din it-tip ta' oppożizzjoni tista' ssir f'kull żmien wara l-ħruġ tal-patent u mhux sakem jinħareġ il-patent.

Fil-qasam tal-privattivi industrijali d-data minn meta tibda sseħħ il- protezzjoni hija ta' importanza kbira ħafna, iżjed u iżjed fil-konfront ta' infringements.

Skond l-ordinanza din id-data għandha tkun id-data meta l- applikazzjoni tiġi sottomessa fl-uffiċċju tal-kontrollur.

Biex applikazzjoni tiġi kkonsidrata bħala valida jrid ikun fiha dettalji ta' l- applikant jew tal-mandatarju tiegħu flimkien ma' dikjarazzjoni li l- applikant huwa l-proprjetarju ta' l-invenzjoni.

Iridu jiġu depożitati wkoll il-pagamenti dovuti, kopji ta' speċifikazzjonijiet li jiddeskrivu dettaljament l-invenzjoni, it-titolu oriġinali jew f'kopja legali li minnha tidher il-patent mogħtija barra meta l-patent tintalab bi prijorità, l-att tal-prokura magħmul b'att notarili jew b'kitba privata, kif ukoll lista ta' karti u oġġetti preżentati.

Din kienet tqajjem ukoll ċerti diffikultajiet.

Taħt il-liġi preżenti jidher ċar li d-data tal-preżentata hija marbuta ma' għadd kbir ta' formalitajiet li mhux tant faċli li wieħed jottjeni reġistrazzjoni fl-iktar data viċina possibbli, iktar u iktar meta wieħed ikun qed jagħmel talba bi prijorità.

L-abbozz ta' liġi l-ġdid anke fuq l-istess linji li semmejna tal-European patent convention jagħmel distinzjoni bejn dak li għandu jiġi sottomess biex tingħata data tal-preżentata u dak li hemm bżonn biex l- applikazzjoni tiġi aċċettata.

Voldieri fl-Att il-ġdid biex l-applikant jingħata data tal-preżentata, li kif qed ngħidu hija d-data l-iktar importanti, l-applikazzjoni jrid ikun fiha biss indikazzjoni espressa jew impliċita li tkun pretesa l-konċessjoni ta' privattiva, indikazzjonijiet li jkunu jippermettu li tiġi stabbilita l-identità ta' l-applikant, kif ukoll deskrizzjoni ta' l-invenzjoni li dwarha tkun qiegħda ssir l-applikazzjoni għall-patent.

Għalhekk filwaqt li l-liġi preżenti tipprovdi għal speċifikazzjonijiet proviżorji, l-abbozz il-ġdid jelenka formalitajiet minimi li jridu jiġu sottomessi għall-applikazzjoni biex wieħed jottjeni d- data tal-preżentata.

Barra minn hekk, kif jitolbu t-TRIPS u l-EPC, minn dan l-abbozz joħroġ ċar li l-applikazzjoni għandha tiżvela l-invenzjoni b'mod li jkun biżżejjed ċar u komplet sabiex l-invenzjoni tkun tista' tinġieb fis-seħħ minn persuna li tkun tas-sengħa.

Permezz ta' hekk, il-liġi tistabilixxi proċedura għall- mod kif għandhom jiġu ppreżentati l-informazzjoni u d-dettalji ta' l- invenzjoni.

Dan flimkien mal-fatt li fuq l-istess linji ta' l-EPC id- dettalji ta' l-applikazzjoni jridu jiġu esposti għall-pubbliku jgħin biex issir riċerka aktar effettiva minn inventuri oħra.

Malli wieħed ikun jaf diġà x'jeżisti fil-linja tiegħu jkun jista' jieħu spunt minn dak ir- riżultat u jkun jista' jikkonċentra l-isforzi tiegħu u ma jaħlix ħin u flus kif semmejna aktar qabel fl-invenzjonijiet li jkunu diġà saru.

Taħt l- Ordinanza wieħed jista' japplika għal protezzjoni ta' invenzjoni waħda f'applikazzjoni waħda, applikazzjoni waħda ma' invenzjoni waħda.

Taħt l- abbozz il-ġdid b'applikazzjoni waħda l-applikant ikun jista' japplika għal diversi invenzjonijiet jew għal grupp ta' invenzjonijiet li jifformaw konċett inventiv uniku.

Dan qed isir bl-iskop li jitnaqqsu l-ispejjeż għall-applikant.

Ħaġa li hija importanti ħafna u li qanqlet ħafna interess, anke fil- proċess ta' konsultazzjoni li għamilna qabel ma wasalna għal din il-liġi, hija l-kwestjoni tat-terminu tal-protezzjoni.

Taħt il-liġi attwali għandna terminu ta' 14-il sena mid-data ta' l-applikazzjoni li jista' jiġġedded għal terminu ta' 14-il sena ieħor.

Taħt il-liġi l-ġdida it-terminu huwa ta' 20 sena.

Dan naturalment huwa kif jitolbu t-TRIPS u l-EPC.

B'hekk l- inventur għandu terminu ta' protezzjoni iżjed fit-tul minn dak tal-liġi preżenti u m'għandux l-obbligu li jitlob lill-ministru jestendilu t- terminu.

Dan qed jintroduċi element ta' ċertezza u telimina xi ftit id- diskrezzjoni ministerjali.

Niġi issa għad-drittijiet li ġġib magħha l-patent u għall-infringements.

L-ordinanza tipprovdi li awtur ta' patent jew ta' skoperta industrijali ġdida għandu l-jedd esklussiv li jaħdimha għall-qligħ tiegħu nnifsu għaż- żmien, fil-limiti u taħt il-kondizzjonijiet stabbiliti.

Din l-ordinanza tipprovdi wkoll li kull min b'qerq u bi vjolazzjoni tal-patent jaħdem prodotti jew juża makni jew mezzi jew mezzi industrijali oħra, inkella jbigħ, jew jesponi għall-bejgħ, jew ikollu għall-bejgħ, jew iġib f'Malta oġġetti ffalsifikati, fuq talba tal-pussessur tal-patent jista' jiġi kkundannat għal dan in-nuqqas mill-qorti tal-kummerċ.

Dan l-abbozz ta' liġi min-naħa l-oħra jipprovdi li jista' jkun hemm kontravenzjoni mhux biss ta' patent maħruġa, imma anke fi stadju li l-applikazzjoni tkun qed tiġi proċessata.

Voldieri l-perijodu ta' protezzjoni jibda miż-żmien ta' l- applikazzjoni u mhux minn meta l-applikazzjoni tkun diġà ġiet aċċettata.

Dan ifisser li jekk wieħed jikkopja invenzjoni jew jikser xi wieħed mill- jeddijiet li tagħtih il-patent fl-istadju li tkun qed tiġi proċessata l- applikazzjoni, xorta waħda titqies bħala kontravvenzjoni.

Dan l-abbozz jintroduċi l-kunċett ta' process patents u jelenka numru ta' drittijiet aktar estensivi.

Il-proprjetarju tal-privattiva jkollu d-dritt li jżomm lil terzi milli jwettqu attijiet mingħajr ma jkollhom l- awtorizzazzjoni tiegħu, fosthom l-għemil ta' prodott li jkun jinkorpora s- suġġett tal-privattiva.

Hawnhekk niġbed l-attenzjoni li fil-committee stage irridu nagħmlu emenda għat-test Malti għax f'paragrafu (a) ta' subklawsola 27(1) tat-test Malti hemm il-kelma "att" meta din trid tkun "prodott".

Il-proprjetarju tal-privattiva jkollu wkoll id-dritt li jżomm terzi milli joffru għall-bejgħ, iqiegħdu fuq is-suq, jagħmlu użu tal- prodott, jimportaw jew jaħżnu dawn l-oġġetti li semmejna li huma protetti mill-patents, kif ukoll li jħajru lil terzi li jwettqu xi wieħed minn dawn l-atti.

Subklawsola 27(2) tgħid li:

(2) Meta l-privattiva tkun tinvolvi xi proċess, il-proprjetarju tal- privattiva jkollu d-dritt li jipprevjeni lil terzi milli jwettqu, mingħajr ma jkollhom l-awtorizzazzjoni tiegħu, dawn l-attijiet li ġejjin:

(a) l-użu ta' xi proċess li jkun is-suġġett tal-privattiva;

(b) dwar kull prodott direttament miksub mill-użu tal-proċess, xi wieħed mill-attijiet imsemmija fis-subartikolu (1) (b), ukoll meta privattiva ma tkunx tista' tinkiseb għal dak il-prodott;

(ċ) it-tħajjir ta' terzi li jwettqu xi wieħed mill-attijiet hawn aktar qabel imsemmija.

Hawnhekk importanti li wieħed jinnota li fl-abbozz propost ġie ntrodott il- konċett tar-reversal of the burden of proof, li huwa skond it-TRIPS.

Dan jirriferi għal meta jkun hemm invenzjoni li tikkonsisti fi proċess.

Jiġifieri meta inti għandek żewġ prodotti identiċi wieħed jassumi li l- proċess li jkun wasal għalih it-tieni prodott li jiġi għar-reġistrazzjoni jkun l-istess bħall-proċess li jkun intuża fl-ewwel prodott u l-oneru tal- prova qed jiġi mgħoddi fuq it-tieni applikant.

Niġi issa għall-eċċezzjonijiet, xi ħaġa li naħseb hija importanti wkoll - ma ninsewx li l-patents qegħdin joħolqu forma ta' monopolju u allura għandhom kemm jista' jkun jiġu limitati; għalhekk li f'kull liġi jkun hemm numru ta' eċċezzjonijiet għad-dritt li tagħtik il-patent - u nixtieq nelenka xi eċċezzjonijiet għax huma importanti daqs id-drittijiet innifishom.

Subklawsola 27(3) tgħid li l-proprjetarju ta' privattiva m'għandu l-ebda dritt li jżomm lil ħaddieħor milli jwettaq, mingħajr l-awtorizzazzjoni tiegħu, l-attijiet li joħorġu mid-dritt tal-patent fiċ-ċirkostanzi msemmija fil-paragrafi li ġejjin:

"(a) meta l-att ikun jirrigwarda prodott li jkun tqiegħed fis-suq mill- proprjetarju tal-privattiva, jew bil-kunsens espress tiegħu, sakemm dak l-att jitwettaq wara li dak il-prodott hekk tqiegħed fis-suq f'Malta jew f'xi territorju li jista' jiġi speċifikat b'regolamenti."

Jiġifieri jekk kemm-il darba sid il-patent ikun poġġieh fis-suq hu stess, ma jistax imbagħad jippretendi li dak il-prodott ma jiġix ċirkolat.

Eċċezzjonijiet oħra huma dawn li ġejjin:

(b) meta l-att isir privatament u għal għanijiet mhux kummerċjali, sakemm dan ma jkunx jippreġudika b'mod sinifikattiv l-interessi ekonomiċi tal-proprjetarju ta' dik il-privattiva.

(ċ) meta l-att ikun jikkonsisti f'għemil jew fl-użu ta' dak il-prodott għal għanijiet purament sperimentali jew għal riċerka xjentifika."

- din hija eċċezzjoni importanti ħafna -

"(d) meta l-att ikun jikkonsisti fit-tħejjija improvviżata għal każijiet individwali, ġo xi spiżerija jew minn tabib mediku jew veterinarju, ta' xi mediċina skond riċetta medika jew ta' attijiet li jirrigwardaw il-mediċina hekk imħejjija."

Nixtieq ngħid li fl-istadju tal-kumitat se nipproponi emenda li tippermetti lill-ministru jintroduċi aktar eċċezzjonijiet, dejjem skond kif tippermetti t-TRIPS, li f'dan il-mument jistgħu jkunu fl-interess tal-pajjiż.

Aspett ieħor huwa l-liċenzji mhux volontarji fejn għandna differenza sostanzjali mill-ordinanza.

L-ordinanza kienet tipprovdi li wieħed jista' jiġi mġiegħel iċedi d-drittijiet tiegħu, jew jista' jiġi mġiegħel li jagħti l-użu lil ħaddieħor kemm-il darba ma jkunx għamel użu mill-iskoperta jew l- invenzjoni li għaliha tkun tirriferixxi l-patent fi tliet snin ta' wara l- għoti tagħha.

L-abbozz li għandna quddiemna ma jikkontemplax li l- possessur jista' jiġi mġiegħel iċedi l-jeddijiet tiegħu, però minflok jipprovdi rimedju bil-qorti fis-sens li l-kontrollur jista' jiġi ordnat mill-qorti li jikkonċedi liċenzja mhux esklussiva u mhux volontarja kemm-il darba l-invenzjoni koperta bil-patent ma tinħadimx jew tinħadem b'mod mhux suffiċjenti f'Malta.

Voldieri li qegħdin ngħidu bażikament huwa li meta xi ħadd jirreġistra patent f'Malta u din ma jużahiex, wieħed li jixtieq juża dik it-teknoloġija u juri li talab li jużaha u l-proprjetarju ta' dik it- teknoloġija ma kkonċedihilux, dan jista' jitlob lill-qorti biex tordna lill- kontrollur li joħroġ liċenzja għal dak l-iskop.

Biex tingħata liċenzja bħal din l-applikant irid juri li jkollu l-kapaċità li jaħdem l-invenzjoni li jkollha dik il-patent f'Malta.

Naturalment apparti li jkollu l-kapaċità jrid juri wkoll li jkun talab liċenzja u din ma ngħatatlux.

Minbarra hekk l-abbozz jagħti wkoll il-poter lill-ministru li fl-interess tas-sigurtà nazzjonali jew sigurezza pubblika, jawtorizza l-ksur tal-patent fis-sens li jawtorizza lil xi persuna tuża jew tbigħ invenzjoni li dwarha jkun hemm patent jew applikazzjoni għal patent.

Din hija forma ta' compulsory licensing li tista' tiġi ordnata biss mill-qorti f'każi jew ta' non uso li semmejt, jew inkella f'xi każijiet estremi ta' theddid għan- national security jew għall-public safety.

Jien nittama li fl-istadju ta' kumitat inkunu nistgħu nidħlu f'iżjed dettall.

Kif semma l-Kap ta' l-Oppożizzjoni u anke kif qerrejt miegħu jien stess, m'huwiex suġġett eċitanti ħafna, però wieħed jirrikonoxxi li huwa ta' importanza kbira u li jista' jkollu impatt anke fuq l-industrija Maltija.

Qegħdin niddiskutu l-implikazzjoni tal-liġi kontinwament ma' setturi interessati li nammetti li fil-bidu mhux kollha kienu daqshekk kuntenti b'dawn il-proposti, però naħseb li llum huma iżjed u iżjed konvinti li jista' jkun fl-interess tagħhom li t-tip ta' protezzjoni li qegħdin noffru tkun konformi mal-protezzjoni li hemm fil-kumplament tad- dinja żviluppata għaliex jistgħu jieħdu vantaġġi li s'issa ma kenux qegħdin jesplojtjaw biżżejjed.

Jien nixtieq nieqaf hawn f'dan l-istadju u nidħlu fid-dettall aktar tard.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jipprovdi dwar ir-reġistrazzjoni u r-regolament tal-Privattivi" ikun moqri t-Tieni Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri t-Tieni Darba.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Mr Speaker, nipproponi li dan l-Abbozz ta' Liġi jgħaddi quddiem il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li dan l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jipprovdi dwar ir-reġistrazzjoni u r-regolament tal-Privattivi", ikun trattat mill-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi.

Dawk favur?

Onor. Membri Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IMMUNITAJIET U L-PRIVILEĠĠI DIPLOMATIĊI

DIPLOMATIC IMMUNITIES AND PRIVILEGES (AMENDMENT) BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jemenda l- Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi, Kap. 191".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR MICHAEL ASCIAK: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOE BORG: Mr Speaker, quddiemna għandna abbozz ta' liġi li qed jagħmel emenda żgħira ħafna għall-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi.

Tajjeb wieħed jara eżattament x'inhi r-raġuni ta' din l-emenda.

L-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi jipprovdi għal privileġġi u immunitajiet li huma mogħtija lir-rappreżentanti ta' stati u artiklu 5 ta' din il-liġi jipprovdi wkoll għall-privileġġi u immunitajiet li huma mogħtija lill-organiżżazzjonijiet ta' natura internazzjonali li Malta hija membru tagħhom.

Issa nqala' l-bżonn li jingħataw privileġġi u immunitajiet lil organizzazzjoni internazzjonali jew reġjonali li Malta għandha relazzjonijiet magħha iżda li Malta mhix membru tagħha.

Qed nirriferi għall-Bank għall-Investiment Ewropew.

Allura l-iskop immedjat ta' din l-emenda huwa sabiex il-liġi tiġi emendata b'tali mod li l-Istat Malti jkun jista' jagħti privileġġi u immunitajiet lir-rappreżentanti tal- Bank għall-Investiment Ewropew.

Iżda peress li jista' jkun hemm okkażjonijiet oħrajn fil-futur fejn Malta jkollha bżonn tagħti l-istess privileġġi u immunitajiet lir-rappreżentanti ta' organizzazzjonijiet internazzjonali oħra li għalkemm Malta ma tkunx membru tagħhom, jista' jkollha relazzjonijiet kontrattwali magħhom, din l-emenda ġiet ifformulata b'mod li ma tirriferix speċifikament għall-Bank għall-Investiment Ewropew iżda tirriferi għal kull organizzazzjoni li l-ministru jista' b'ordni jiddikjara li tkun organizzazzjoni li magħha Malta jew il-gvern tagħha jkun stabilixxa relazzjoni kuntrattwali.

Nixtieq ngħid minn issa li fl-istadju ta' kumitat beħsiebni nressaq emenda l-ewwelnett sabiex din l-emenda nnifisha tkun taqbel eżatt ma' l- għanijiet u raġunijiet ta' l-abbozz, għas-sempliċi raġuni li l-emenda titkellem fuq "organizzazzjoni li magħha Malta jew il-gvern tagħha jkun stabilixxa relazzjoni kuntrattwali", waqt li fl-għanijiet u r-raġunijiet hemm riferenza speċifika għal "organizzazzjonijiet internazzjonali li tagħhom Malta mhix membru iżda li magħhom Malta stabiliet jew dalwaqt tistabilixxi relazzjoni internazzjonali."

Għalhekk se nipproponi emenda fl- istadju ta' kumitat sabiex din tiġi estiża mhux biss biex tkopri dawk li magħhom Malta diġà għandha relazzjoni kuntrattwali, imma anke lil dawk li magħhom Malta tista' tistabilixxi, apparti minn dawk li diġà għandha, relazzjonijiet kuntrattwali.

Wieħed irid jgħid li tradizzjonalment kellna relazzjonijiet mal-Bank għall-Investiment Ewropew li ilhom sa mill-1976, jiġifieri sa minn meta sar l-ewwel protokoll finanzjarju bejn Malta u dik li llum tissejjaħ l-Unjoni Ewropea, wara li kien sar il-ftehim ta' assoċjazzjoni li ġie fis-seħħ fl- 1971.

U bis-saħħa ta' l-ewwel protokoll finanzjarju kien hemm provvediment għall-fondi li Malta kienet intitolata għalihom f'forma ta' self mill-EIB.

Dawn kienu eżattament ECU16 miljun f'forma ta' self u fil-fatt fil- protokolli l-oħra sussegwenti dejjem kien hemm provvediment għal self, però ġara li r-raba' protokoll finanzjarju skada fl-aħħar tas-sena l-oħra u llum m'għadx għandna relazzjonijiet hekk imsejħa kuntrattwali ma' l-EIB.

Issa qegħdin fl-aħħar fażi tad-diskussjonijiet sabiex jerġa' jkollna relazzjoni kuntrattwali ġdida ma' l-EIB, fil-forma ta' framework agreement li l-Unjoni Ewropea tidħol fih ma' pajjiżi terzi.

L-EIB għandu framework agreements ma' diversi pajjiżi, fosthom mal-pajjiżi applikanti l-oħrajn.

Tista' tgħid li dan huwa l-metodu normali li l-EIB jadotta sabiex jidħol f'relazzjoni kuntrattwali ma' pajjiżi terzi, ħlief għall-pajjiżi ta' l- Afrika, il-Karibew u l-Paċifiku - li magħhom l-Unjoni Ewropea għandha relazzjoni speċifika taħt l-hekk imsejħa Lomé Convention - u l-pajjiżi tal- European economic area.

Ta' min jgħid li l-pajjiżi li jagħmlu parti mill- Konvenzjoni ta' Lomé jipprovdu għal għotja ta' privileġġi u immunitajiet lir-rappreżentanti ta' l-EIB waqt li fil-kuntest tal-pajjiżi tal-EFTA li jaqgħu taħt l-EEA flimkien mal-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea hemm mandat speċjali mogħti mill-bord tal-gvernaturi ta' l-EIB f'dan ir-rigward.

Fil-framework agreement li huwa propost ma' Malta, li jixbaħ ħafna lill- framework agreements li hemm ma' pajjiżi oħra li magħhom l-EIB għandu relazzjonijiet kuntrattwali, f'subartiklu (2) ta' artiklu 8 ntitolat Privileges and Immunities, hemm provdut:

"Representatives of the Bank, while engaged in work connected with or in the implementation of this agreement, shall enjoy at least the following immunities and privileges:

a) immunity from legal and administrative proceedings in respect of acts performed by them in their official capacity except in cases where the bank waives such immunity;

b) diplomatic privileges accorded by Malta to representatives of other international financial institutions carrying on equivalent activities in the territory of Malta."

Dan huwa l-ftehim li Malta beħsiebha tiffirma ma' l-EIB.

Peress li hemm din il-klawsola li, kif għidt qabel, tinstab fil-framework agreements kollha li l-EIB għandu ma' pajjiżi applikanti u ma' pajjiżi terzi oħra, allura hemm in-neċessità li ssir din l-emenda għal-liġi eżistenti tagħna biex ikun possibbli li Malta tagħti l-privileġġi u l-immunitajiet diplomatiċi lill-organizzazzjoni internazzjonali bħalma li magħha aħna għad m'għandniex relazzjonijiet kuntrattwali.

U anke kieku kellna relazzjonijiet kuntrattwali, aħna m'aħniex membri tagħha, waqt li l-liġi eżistenti tipprovdi biss għall-għotja ta' privileġġi u immunitajiet lil dawk l-organizzazzjonijiet internazzjonali li tagħhom Malta hija membru.

Nixtieq ngħid ukoll li fl-istadju ta' l-kumitat beħsiebni nressaq emenda mhux biss fis-sens li semmejt qabel, imma li tispeċifika ftit aħjar l- ewwelnett l-għotja tal-privileġġi u l-immunitajiet lill-EIB; u t-tieni nett li l-gvern ikun jista' jagħti privileġġi u immunitajiet lil organizzazzjonijiet oħrajn għax ikun beħsiebu jidħol f'relazzjonijiet kontrattwali jew ikun diġà daħal f'relazzjonijiet kontrattwali magħhom.

Minflok ma tibqa' kif inhi, jiġifieri li l-ministru jista' joħroġ ordni biex jagħmel dan, se tiġi li din isseħħ wara riżoluzzjoni tal-parlament.

Din l-emenda se nipproponiha fl-istadju tal-kumitat wara, li tkellimt dwarha max-shadow minister għall-affarijiet barranin u qbilna li b'dan il- mod tkun tagħmel iżjed sens u tkun iżjed ċara.

Xtaqt ngħid ukoll li f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-EIB huwa importanti li nagħmlu din l-emenda minħabba li bis-saħħa ta' dan il-framework agreement se nkomplu fuq il- passi li ħadna diġà f'dak li għandu x'jaqsam mal-protokoll finanzjarji.

Per eżempju, taħt l-ewwel protokoll finanzjarju ma' l-EIB konna ħadna self għal żewġ proġetti, wieħed tal-Port il-Kbir fejn saru wharves u jetties ġodda u l-ieħor kien jirrigwarda l-upgrading tas-sistema tat- telekomunikazzjonijiet ta' Malta.

Taħt it-tieni protokoll finanzjarju kien hemm loan ta' ECU16 miljun li ntużaw għall-air terminal il-ġdid ta' Ħal Luqa u għas-solid waste recycling plant.

Fil-fatt il-loan innifsu kien intuża għan-new air terminal, waqt li l-parti tal-loan li kienet b'rati ta' imgħaxijiet speċjali ntużat għas- solid waste recycling plant.

U l-istess taħt it-tielet protokoll finanzjarju.

Bis-saħħa issa ta' dan il-fremework agreement Malta se tkun intitolata li tieħu loans mill-EIB b'rati ta' imgħax li huma kompetittivi ħafna.

Allura jekk ikun hemm bżonn li Malta tieħu self mill-EIB bħalma jsir anke ma' pajjiżi oħra, fosthom pajjiżi applikanti, aħna jkollna din il-faċilità.

Ladarba niffirmaw dan il-framework agreement, ir-rappreżentanti ta' l-EIB ikollhom id-dritt għal dawn il-privileġġi u l-immunitajiet u għalhekk inħass il-bżonn li ssir din l-emenda li qiegħed nipproponi llum.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

L-Onor.

Tony Abela.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR ANTHONY ABELA (President tal-Kumitat Permanenti għall- Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, bil-permess tal-Kamra nixtieq nirrapporta li l-abbozz ta' liġi msejjaħ "Att li jemenda Diversi Liġijiet li għandhom x'jaqsmu mat-Trasferiment ta' Servizzi mill-Air Traffic Control Corps u mill-Airport Company tal-Forzi Armati ta' Malta għal Malta International Airport" għadda b'emendi mill-istadju ta' kumitat.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni biex iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it- Tnejn, 10 ta' April, 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

L-Ewwel Qari ta' Abbozz ta' Liġi dwar it-Twaqqif ta' Awtorità ta' Malta dwar il-Komunikazzjoni.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-Privileġġi Diplomatiċi – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.); u

xi aġenda oħra li tista' tiġi komunikata aktar tard. ----------------------------------- Abbozz ta' Liġi dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Industrijali - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, in-naħa tal-grigal ta' Malta teżisti ġerħa li kulma jmur dejjem qed tikber u tespandi.

Fis-sebgħinijiet l- awtoritajiet kienu taw bidu għal miżbla n-naħa tal-Magħtab bl-iskop li din tingħalaq wara ċertu perijodu ta' żmien, iżda l-affarijiet żviluppaw mod ieħor u in fatti fid-disgħinijiet ħarġet ordni biex il-miżbla tiġi estiża.

Il-ħsieb kien li tiġi estiża orizzontalment biss pero' bil-mod il-mod bdejna ninnotaw, b'mod speċjali fl-aħħar snin, li din il-miżbla mhux talli ġiet estiża u kważi kważi ġiet tmiss mal-baħar iżda stajna narawha tiela' dejjem aktar 'il fuq, b'tali mod li meta taqbad - u l-miżbla taqbad ħafna drabi b'kawża ta' dekompożizzjoni ta' l-iskart domestiku li jkun qiegħed jintrema' hemmhekk - ikollna vulkan artifiċjali.

Apparti l-ġerħa li tweġġa' l-għajn, wieħed ukoll jinnota b'dispjaċir li minn din il-miżbla qed joħorġu diversi prodotti tossiċi li qegħdin jaffettwaw kemm l-art ta' taħt il-miżbla u kemm l-ibħra tal-madwar, li fih qed jiskulaw diversi metalli tqal kif ukoll diversi gassijiet u anki tipi ta' veleni bħalma hi d-diossina.

Il-gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 kien konxju minn dawn il-fatti u wara diversi visti fuq is-sit, anke permezz ta' helicopter, kien ġie deċiż li l-miżbla tal-Magħtab ma setgħetx tkompli għaddejja kif kienet u kienu saru diversi diskussjonijiet fi ħdan il-kabinett ħalli jittieħdu l-passi kollha neċessarji u jinstabu alternattivi oħra biex din il-ġerħa tispiċċa darba għal dejjem.

Meta ngħid ġerħa ma nkunx qed infisser biss xi ħaġa li tweġġa' l-għajn imma ġerħa anke għall-ambjent ta' l-arja, tal-baħar u ta' l-art.

Dan apparti li Alla biss jaf id-distanza safejn dawn il-prodotti tossiċi jaffettwaw prodotti veġetali u jaffettwaw il-bhejjem li nrabbu f'pajjiżna.

Dan qed ngħidu għax studji fuq dawn l-affarijiet ftit li xejn saru.

Iżda qabel ma nitkellem dwar x'inhu jiġi ssuġġerit, irrid nitkellem ukoll fuq il-fatt li kemm-il darba lmentajna, anke permezz ta' mistoqsijiet parlamentari, dwar il-ħmieġ u t-tajn li jinġema' fit-toroq, b'mod speċjali meta tagħmel ix-xita, bit-trakkijiet ħerġin u deħlin il-Magħtab.

F'perijodu meta tagħmel daqsxejn xita mhux ħażin wieħed jista' jara tjun kull fejn iħares bejn il-miżbla u l-bidu tan-Naxxar, in-naħa ta' San Pawl tat-Tarġa.

Dawn it-tjun jinġemgħu wkoll bejn il-miżbla u l-area tas-Salini u bejn il- miżbla u St. Andrews.

Din is-sitwazzjoni taggrava meta tieqaf ix-xita, jibda jinxef it-trab u dan jinfirex ma' kullimkien permezz tal-karozzi u l- inġenji.

Issa ta' min jgħid li l-oriġini ta' dawn it-trabijiet ġej mill- miżbla tal-Magħtab.

Mr Speaker, j'Alla ma ndumux ma naraw din il-miżbla magħluqa darba għal dejjem.

Wara kollox irridu nżommu f'moħħna li mhux affarijiet veġetali u bhejjem biss jeżistu fil-viċinanzi imma jeżistu wkoll bnedmin u hemm diversi djar.

L-irwejjaħ tal-miżbla jinxtammu fiċ-ċirkonferenza kollha tal-madwar, skond 'il fejn ikun jonfoħ ir-riħ, u din ir-riħa taffettwa mhux biss residenzi imma taffettwa wkoll is-settur tat-turiżmu, li huwa settur li aħna nqisuh bħala wieħed mill-pilastri ta' l-ekonomija tagħna.

Dan ifisser li barra li m'huwiex tajjeb għas-saħħa tal-Maltin li l-ħin kollu jgħixu hemmhekk, dan lanqas m'huwa reklam tajjeb għat-turiżmu.

Aħna dejjem ngħidu li rridu nkomplu nsaħħu dan is-settur u anke nħajru aktar persuni biex ifittxu x- xogħol fis-settur tat-turiżmu u allura m'għandux ikollna affarijiet li jiskoraġġixxu t-turiżmu.

Hemm ħafna affarijiet li jiskoraġġixxu t-turiżmu, imma żgur li m'għandniex inkomplu nagħmlu affarijiet bħall-miżbla tal- Magħtab, li kulma tmur aktar qed tespandi u trewwaħ.

Mr. Speaker, kien hemm diversi proposti u x-short-listing wassal biex fil- Magħtab, fl-area ta' wara t-Torri ta' l-Għallies, titħaffer barriera.

Għalkemm rapporti tekniċi jgħidu li t-tip ta' ġebel li jinsab hemmhekk mhux tajjeb kummerċjalment, jidher li għadda minn moħħ xi ħadd li l-ġebel li jitqatta' mill-barriera li se titħaffer jintuża għaż-żrar.

Jekk dan huwa vera, dan it-tqattiegħ u tkissir taż-żrar fejn se jsir?

Se jsir wara t- Torri ta' l-Għallies?

Jekk se jsir hemmhekk, apparti t-trabijiet mill- barrieri li sfortunatament in-Naxxar u partijiet mill-Mosta u minn Ħal Għargħur huma mdawrin bih, se jkollna wkoll manifattura taż-żrar.

Imbagħad intqal li wara li titħaffer, din il-barriera se tintuża bħala engineered landfill.

Issa ħafna drabi tisma' ħafna kliem li jidher sabiħ fuq il-karta imma meta niġu għall-prattika jkun hemm bżonn li jsiru ċerti mistoqsijiet.

Kemm se neħduha bis-serjeta' jekk verament se ssir din l- imbierka landfill u jintrema' ż-żibel fiha?

Dan qed ngħidu għax jidher li l- proposta hija li din il-barriera tintuża biex jintrema' ż-żibel fiha.

Għalkemm qegħdin ngħidu li din se tkun b'tali mod li ma taqbiżx il-livell minn ma' l-art, jekk ma jitteħdux l-affarijiet bis-serjeta' se nispiċċaw li se noħolqu sors ieħor li din id-darba se jkun viċin iktar ir-residenzi tas- Salina u anki ta' proprjeta` kummerċjali f'dawk in-naħat.

Xtaqt nistaqsi wkoll jekk hemmx xi ħsieb li jsir xi ħaġa mill-enerġija li se tiġi prodotta mid-dekompożizzjoni ta' l-iskart minn din il-landfill.

Nisimgħu ħafna kliem bħal "engineered landfill", nisimgħu li hemmhekk se jintuża għal xi skop industrijali u meta wieħed jibda jikkombina ħaġa ma' l- oħra bilfors jiġuh ċerti mistoqsijiet li jkun tajjeb li jkollu risposta għalihom.

Jekk hemm l-iskop li dik l-enerġija tintuża biex issir xi industrija f'dik l-area, wieħed se jibda jagħmel mistoqsijiet iktar minn hekk.

Jekk ħaddieħor ma riedx ċertu tip ta' industrija wara biebu għal raġunijiet ovvji, nispera li dak li ma sarx in-naħa tas-Siġġiewi mhux se jsib ruħu f'daqqa waħda lejn il-Magħtab!

Mr. Speaker, jiena ngħid li qabel immorru biex nimplimentaw ċerti affarijiet, irridu nkunu ċerti minn dak li qed jiġi propost.

U bħalma kien hemm żmien li għamilna pressjoni biex ma ssirx barriera bieb ma' bieb mad-djar ġewwa s-Sgħajtar tan-Naxxar, hekk ukoll se tkompli ssir il-ħidma kollha neċessarja - u s'issa jidher li hemm koperazzjoni minn kulħadd - biex il-ġerħa li hemm fil-Magħtab ma titħalliex tkompli tikber taħt diversi kliem sabiħ bħal "engineered landfill" u kliem ieħor li fl-aħħar mill-aħħar jista' jissarraf f'dannu kbir għaċ-ċittadini u għall-kummerċ kollu li hemm dik in-naħa.

Jiena ngħid li mhux ta' b'xejn jingħaqdu flimkien in-nies tan-Naxxar - u meta ngħid in-nies tan-Naxxar mhux qed nitkellem għan-Naxxar biss imma anki għall-areas tal-madwar bħalma huma Baħar iċ-Ċagħaq, is-Salini, il-Magħtab u l-area Tal-Budaq - dawk ta' l-area ta' St. Andrews, l-area ta' Ħal Għargħur, tal-Mosta kif ukoll ta' San Pawl il-Baħar.

Dawn qed iħossu li hemm bżonn li din il-ġerħa neqirduha darba għal dejjem u ma nkomplux nagħmlu iktar ħsara lill-ambjent permezz ta' xi skoperti oħrajn u b'ħafna kliem sabiħ li fl-aħħar mill-aħħar iservi ta' dannu għal dik l-area.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, fil-ftit ħin li baqa' xtaqt nitkellem dwar il-lokalitajiet tat-12-il distrett, partikolarment dwar il-lokal tar- Rabat, kif ukoll dwar ċerti sitwazzjonijiet li jirriżultaw jekk kemm il- darba Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Nibda sabiex nifraħ lill-kunsilliera li ġew eletti fl-Imġarr, l-Imdina, l- Imtarfa u r-Rabat, kif ukoll lil dawk kollha li kkontestaw l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali.

Nawgura wkoll li jiġu rrimedjati l-problemi li nqalgħu dwar l-għażla tas-sindku tar-Rabat u ta' l-Imtarfa biex dawn il- kunsilli jkunu jistgħu jibdew il-ħidma tagħhom għall-ġid tal-komunitajiet rispettivi.

Nieħu l-okkażjoni sabiex insellem ukoll lill-ex sindku u ex- kunsilliera ta' raħal twelidi - fosthom Edwige Xuereb, Eddie Gatt, Joe Caruana, Frankie Attard, Paul Attard, George Sharples u Edwin Privitera - u rrid ukoll nappella sabiex mingħajr aktar telf ta' żmien jiġu ttrattati l- ħafna problemi li qed jolqtu ħażin lir-residenti Rabtin.

Mr. Speaker, dawn il-problemi ilhom snin kbar jikkawżaw inkonvenjenzi kbar għall-komunita` Rabtija u dan minkejja s-sehem kbir ta' kulmin fl- imgħoddi ħadem għal soluzzjoni għalihom.

Fost dawn il-problemi hemm dik li aħna nafuha bħala l-għalqa ta' Kola.

F'din l-area hemm ħafna trabijiet u hemm ambjent ikrah u degradanti li huwa eyesore għat-turisti.

Il-komunita' Rabtija ilha snin twal titlob sabiex din l-għalqa tittranġa u issa li bdejna s-sena 2000, hemm bżonn nirrealizzaw li dawn il-problemi jiġu indirizzati mingħajr aktar telf ta' żmien.

Mr. Speaker, irrid nagħmel riferenza wkoll għall-proġett ta' riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa.

Sfortunatament matul dan l-aħħar xahar dan il-proġett ġie abbandunat u hemm bżonn li dan jitkompla, mhux biss għall-benefiċċju tal-komunita` tar-Rabat imma wkoll għall-interess ta' pajjiżna, minħabba li dan il-proġett jinvolvi r-restawr u r- riabilitazzjoni tal-widien li ġġarrfu matul is-snin.

Irrid nirriferi wkoll għall-bypass ta' l-Imtarfa, fejn riċentement żviluppa ħajt tal-konkos, li kompla kerraħ l-ambjent.

Id-djuq li fiha din il-bypass qed jikkawża problema u ma nafx x'sitwazzjoni tinħoloq jekk hemmhekk ikollna xi ħabta bejn żewġ karozzi.

Nittama li din l-imbierka bypass ma ddumx ma tinfetaħ b'mod li tkun tissodisfa l-komunita` kemm dik tar-Rabat kif ukoll dik ta' barra r-Rabat, li fil-weekend titla' hemmhekk sabiex tqatta' sigħat twal fil-kampanja sabiħa, karatteristika tar-raħal tagħna.

Irrid ukoll nitkellem dwar l-importanza li tinbena s-sala fl-iskola tar- Rabat.

Għandna komunita' ta' 'l fuq minn għaxart elef familja u dan in- numru biss jikkonferma l-bżonn u l-urġenza li tiġi stabilita din is-sala għall-bżonnijiet tat-tfal Rabtin li jattendu l-iskejjel kemm primarji u sekondarji.

Mr Speaker, ta' min jgħid xi ħaġa wkoll dwar is-sitwazzjoni tat-trasport pubbliku.

Il-venda għadha ma marritx lura kif kien miftiehem mal-kunsill lokali u lanqas ġie estiż it-trasport għal Għar Barka, għall-Imtarfa u għall-villaġġi rurali oħra.

Din l-osservazzjoni ilha titqajjem ħafna mill- komunita` tar-Rabat.

Dawn il-problemi ma jistgħux ikomplu jiġu injorati għaliex fuq kollox qed ikunu l-istess ċittadini Rabtin li qed ibatu dawn l- inkonvenjenzi.

Per eżempju, hemm ukoll il-ħtieġa li jsir studju dwar il-lifts li hemm bżonn isiru fil-housing estates tar-Rabat u dan għar-raġuni li l-eta` tal- familji li joqogħdu hemmhekk kompliet tikber.

Il-kunsill lokali flimkien ma' l-awtorita' tad-djar għandhom immedjatament jibdew jagħmlu pjani sabiex tkun stabilita n-nefqa li jirrikjedi xogħol bħal dan u l-importanza li jsir dan l-iżvilupp.

Irrid ngħid ukoll li ġie abbandunat il-ġnien li kellu jsir f'Għar Qajjet.

F'din il-lokalita` m'hemmx ġonna u għalhekk għandu jkun hemm dan is-servizz adegwat għar-residenti f'dawn l-inħawi.

Nixtieq ngħid ukoll li r-Rabat Ajax football club għad m'għandhomx it- titolu uffiċjali tal-ground u naturalment hu importanti li dan jiġi rrimedjat ħalli l-club, bħall-clubs oħra fil-premier division, ikun jista' jkompli jtejjeb l-istruttura tiegħu sabiex jilħaq aktar tfal tan- nursery u tal-minors, naturalment biex irawmuhom għall-premier.

Importanti wkoll li nsemmi l-programm ta' bini ta' ħitan tas-sejjiegħ, it- tarmac li hemm bżonn jingħata fit-triq tal-Baħrija, kif ukoll ix- xogħlijiet li kellhom isiru fuq ir-relief valve tad-drenaġġ.

Insemmi wkoll il-ħidma li kienet qed tiġi kkordinata sabiex il-kunsill lokali tar-Rabat flimkien mat-torball blind association jiżviluppaw ċentru modern ħalli jkun jista' jindirizza u jilqa' għall-ħteġijiet ta' persuni nieqsa mid-dawl fis- soċjeta' tagħna.

Irrid ukoll nagħmel riferenza wkoll għall-importanza tar-restawr fil-bini storiku fl-Imdina.

Minkejja li napprezza li ħarġu xi skemi sabiex ikunu jistgħu jiġu riabilitati mill-ġdid ċerti karatteristiċi, jiena nemmen li hemm bżonn li jsir ħafna iktar.

Issa li ħarġu l-permessi ta' l-awtorita` ta' l-ippjanar sabiex isir ix-xogħol ta' l-asfaltar fl-għalqa ta' Kola, is- sitwazzjoni titlob li l-problema tiġi indirizzata bla aktar telf ta' żmien.

Irrid nappella wkoll sabiex tkompli l-koperazzjoni li bdiet ma' Leeds City Council u ma' Tarquinia fl-Italja, fejn il-kunsilliera preċedenti, fosthom Rudolph Grima, ħadu l-inizjattiva sabiex jifformaw u jisfruttaw it- turiżmu bejn iż-żewġt ibliet.

Tajjeb jingħad li f'Leeds biss hemm komunita` ta' aktar minn 900,000 ruħ u jekk il-kunsill jirnexxilu jiżviluppa ambjent fejn jibdew jiġu t-turisti, żgur inkunu qed nagħtu spinta lill-attivita' ekonomika fir-Rabat u naslu biex nagħtu l-kuraġġ li għandhom bżonn il-kummerċjanti Rabtin, li fil-mument żgur li m'humiex għaddejjin minn żmien tajjeb.

(Interruzzjonijiet) Dawn jilmentaw miegħi li qed jiffaċċaw numru ta' problemi minħabba li ma tantx għaddejja attivita` ekonomika li tista' tinkoraġġihom.

Niġi issa biex ngħid xi ħaġa li tinteressa lill-poplu kollu u mhux biss lil raħal twelidi, u ċioe' s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Ili x- xhur ngħid li wara li Malta tidħol membru fl-Unjoni, il-poplu jitlef il- benefiċċju ta' l-export refund minn fuq l-importazzjoni annwali ta' materja prima ta' l-ikel u prodotti ta' l-ikel li qed jiġu importati llum mill-pajjiżi ta' l-Unjoni stess.

Matul dawn l-aħħar xhur jien spjegajt lill-gvern, lit-trade unions u lin-negozjanti, permezz ta' artikli u diskorsi fil-parlament, li fuq importazzjoni annwali ta' ħames prodotti li huma laħam aħmar, zokkor, ġobon, butir u ġwież se nitilfu madwar Lm17 miljun fis-sena.

Fil-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma jeżisti deficit ta' madwar Lm13 miljun, li minħabba fih farrakna lill-poplu tagħna bil-kontijiet għoljin ta' l-ilma.

Mela jekk biex niġbru Lm13 miljun deficit tal-WSC farrakna lill-poplu, kif qed nippretendu li ma nfarrkuhx jekk fuq il-ħames prodotti li semmejt se jkollna nħallsu s-somma ta' Lm17 miljun aktar fis-sena?

Jista' xi ħadd jagħtini tort li bil-qawwa kollha u b'urġenza kbira nitlob lill-gvern Nazzjonalista biex jippubblika studji professjonali li għamel dwar dan l-impatt fuq is-soċjeta' tagħna?

Mr Speaker, wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll li l-pagi se jiżdiedu u jien nistaqsi: Hawn xi union fil-pajjiż li tista' tiggarantixxi kemm se jogħlew il-pagi tal-ħaddiema wara li Malta ssir membru ta' l- Unjoni?

Hawn xi union fil-pajjiż li tista' tiggarantixxi li mhux veru li l- common agricultural policy se tiġi tiswa lill-familji Maltin u Għawdxin spiża ta' aktar minn Lm600 fis-sena?

Hawn xi union fil-pajjiż li għandha xi garanzija mingħand xi kumpannija privata lokali li qed tgħid li se tmur aħjar bis-sħubija ta' Malta fl-Unjoni, li mhux biss se jgħollu l-pagi daqs dawk ta' l-Ewropa imma wkoll li se jibqgħu jżommu fl-impjieg in-numru attwali ta' ħaddiema li għandhom illum?

Hawn xi union fil-pajjiż li għandha xi forma ta' garanzija mill-gvern dwar kemm se tikber l-ekonomija wara li Malta tkun membri ta' l-Unjoni?

Fid-dawl li qed jingħad li tant se jiġu opportunitajiet ġodda u kbar, hawn xi union fil-pajjiż li għandha xi garanzija mill-gvern li se jorħsu l-prezzijiet?

Skond l-istess gvern, il-prezzijiet ta' l-ikel mhux veru se jogħlew.

Mr. Speaker, għaliex qed ngħid dan kollu?

Qed ngħid hekk għax lili jirriżultali li minkejja l-għaqda l-ġdida tal-Ġermanja u minkejja li l- Ġermanja hija stat membru ta' l-Unjoni, il-pagi tal-ħaddiema ta' l-ex Ġermanja tal-Lvant għadhom ma ġewx ugwali ma' dawk tal-Ġermanja tal-Punent.

L-istess fil-każ tal-kumpanniji lokali, bħal per eżempju Farsons, fejn id- direttur ġenerali riċentement qal li jaqbel li Malta tidħol fl-Unjoni għaliex il-politiċi m'humiex dixxiplinati.

Bir-rispett kollu, jien nistaqsi lil dan l-individwu jekk hux lest li jagħti garanzija lix-shareholders tal- kumpannija tiegħu li jkollna aktar investiment minkejja ż-żieda fil-pagi, taxxi u l-levies fuq l-importazzjoni ta' materja prima jekk kemm il-darba Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

Din il-kumpannija trid tidħol fi spiża ta' madwar 22c fil-kilo fiz-zokkor u 3c fuq kull kilo xgħir u dawn iż- żidiet bilfors se jirriflettu fuq il-kompetittivita' tagħha.

Mr. Speaker, qed nagħmel dawn l-osservazzjonijiet għaliex sa issa ħadd għadu qatt ma ta dawn il-garanziji minkejja li diġa` qed isir it-tibdil mitlub mill-Unjoni Ewropea sabiex niġu konformi mar-regoli tagħha.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 10 ta' April, 2000 fis-6.00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAĦĦA - PAZJENTI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm pazjenti li kkwalifikaw biex jieħdu apparat u tagħmir mediku matul l-1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab infOrmat li n-numru ta` persuni li matul l- 1999 ikkwalifikaw għal apparat u tagħmir mediku ieħor b`xejn kien ta` 3154.

SAĦĦA - SCHEDULE V

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'kien in-numru ta' pazjenti li bdew jibbenefikaw mis-Schedule V matul l-1999?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li n-numru ta` pazjenti li bdew jibbenefikaw mix-Schedule V fis-sena 1999 kien 8802.

SKEJJEL - SKOLA FRA DIEGO BONANNO

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsiru t-tiswijiet meħtieġa fil-bini ta' l- iskola Fra Diego Bonanno tal-Marsa biex ma tibqax bis-saqaf iqattar u bil- ġir u l-ġebel nieżel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Ninsab informat li qed isiru t-tħejjijiet biex kemm jista' jkun ix-xogħol meħtieġ isir fis-sajf li ġej.

SKEJJEL - FRA DIEGO BONANNO - LIFT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li għalihom il-lift għall- iskola Fra Diego Bonanno tal-Marsa ilu minn Ottubru 1999 jistenna fil-bitħa biex jitwaħħal?

Qed issir ħsara lil dan l-apparat mir-riħ u x-xemx?

Meta se jitwaħħal il-lift?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li meta l-unit għall-aċċessibilita` tad- Dipartiment tal-Bini u Inġinerija tat-Taqsima tax-Xogħlijiet rat il- possibbilta` ta' l-istallazzjoni ta' "lift" fil-kumpless skolastiku tal- Marsa, ma kkonsidratx il-fattur tas-"supply" adegwat ta' l-elettriku li hemm bżonn fl-istess kumpless.

Bl-intervent tat-Taqsima Bini ta' Skejjel tad-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni, waqt li kienet qiegħda tagħmel "survey" tas-"supply" ta' l- elettriku fl-iskejjel in konnessjoni ma' l-introduzzjoni tal-"computers" fil-klassijiet 5 u 6 tal-primarja u fis-sekondarji, ġiet a konoxxenza ta' dan il-problema.

Fil-fatt b'ittra datata 15 ta' Marzu, 1999 il-Korporazzjoni Enemalta ntalbet biex tipprovdi s-"supply" meħtieġ.

Id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni b'ittra datata 26 ta' Lulju, 1999 ġiet informata li biex il-Korporazzjoni Enemalta taqdi l-ħtiġijiet ta' l-elettriku ta' l-erba' skejjel f'dan il- Kumpless, kien meħtieġ il-bini ta' "substation".

Għaldaqstant id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni fit-12 ta' Ottubru, 1999 issttomettiet din l-applikazzjoni għall-bini lill-Awtorita` ta' l-Ippjanar u ħallset lill-Korporazzjoni Enemalta għat-tagħmir tas-"substation".

Ladarba joħroġ il-permess għall-bini tas-"substation" u din tinbena, il- Korporazzjoni Enemalta tqiegħed is-"switchgear" meħtieġ fiha u jsiru l- alterazzjonijiet strutturali fejn sejjer jitqiegħed il-"lift" u l-istess "lift" ikun jista' jiġi nstallat.

UNIVERSITA' - EŻAMIJIET TAL-MATSEC/DEGREES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-eżamijiet tal-Matsec u d- degrees ta' l-Universita' ta' Malta hux se jkunu rikonoxxuti fil-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea, jekk Malta ssir membru sħiħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li diġa' m'hemmx diffikultajiet biex ċertifikati ta' l-Universita` ta' Malta jkunu rikonoxxuti fil-pajjiżi ta' l- Unjoni Ewropea.

Aktar u aktar ma jkunx hemm diffikulta` meta Malta ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni.

ARTIJIET - GAZZETTA TAL-GVERN NO.

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jispjega l-avviż li deher fil-Gazzetta tal-Gvern tat-22 ta' Frar, 2000, No. 16912, paġna 1499, li kien jgħid:

Dipartiment ta' l-Artijiet Il-Kummissarju ta' l-Artijiet jgħarraf illi -

Offerti ssiġilatti għall-Avviż li ġejjin għandhom jintefgħu fil-kaxxa ta' l-offerti tad-dipartiment ta' l-artijiet, Auberge de Baviere, Valletta sal-10.00 a.m. tal-Ħamis, l-24 ta' Frar, 2000... ... ...

Dan ifisser li l-avviż ħareġ jumejn biss qabel ma kellhom jgħalqu dawn l- offerti?

Ma jidhirlux l-Ministru li min jirċievi l-Gazzetta tal-Gvern bil- posta, irċieva dan l-avviż probabbli fil-ġurnata li għalqu l-offerti u għaldaqstant kienet inġusta ma' dawk li xtaqtu japplikaw, iżda per konsegwenza, ma setgħux?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-avviżi li rriferit għalihom l- Onor. Interpellanti dwar l-offerti li kellhom jinfetħu l-Ħamis, 24 ta` Frar 2000, fl-10.00 a.m., dehru għall-ewwel darba fil-ħarġa tal-Gazzetta tal- Gvern ta` l-4 ta` Frar, 2000.

Bħall-avviżi kollha li joħroġ id-Dipartiment ta` l-Artijiet għall- kiri/bejgħ ta` proprjeta`, dawn l-avviżi baqgħu jidhru kull nhar ta` Tlieta u kull nhar ta` Ġimgħa, jiġifieri fit-8 ta` Frar, 2000, fil-11 ta` Frar, 2000, fil-15 ta` Frar, 2000, fit-18 ta` Frar, 2000 u fit-22 ta` Frar, 2000, sakemm għalqu l-offerti fl-24 ta` Frar, 2000.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kellhom punti dawn il-persuni li d-dettalji tagħhom qed jintbagħtu separatament biex ikkwalifikaw għal postijiet u li ġew mogħtija residenza alternattiva bħala housing soċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dettalji mitluba jingħataw biss meta l-Onor.

Interpellant jipproduċi awtorizzazzjoni bil-miktub mingħand l-applikanti konċernati peress li din l-informazzjoni hija waħda strettament konfidenzjali.

SKEJJEL - PARENTS' DAY

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema skejjel sekondarji sejħu l- Parents' Day qabel ma saru l-eżamijiet ta' nofs is-sena u allura qabel ma' l-ġenituri ħadu r-riżultati?

Għaliex sar dan?

Il-Ministru jidhirlu li hi sistema tajba li l-Parents' Day issir qabel l-eżamijiet?

Jekk iva, x'se jagħmel biex dan ma jibqax isir?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskejjel sekondarji li sejħu Parents' Day qabel ma saru l-eżamijiet ta' nofs is-sena kienu dawn li ġejjin:

Cospicua Girls' Secondary School Ħamrun Girls' Secondary School St Andrews Girls' Secondary School B'Bajda Girls' Secondary School Mrieħel Girls' Secondary School S'hurst Girls' Secondary School Samra Girls' Secondary School Rabat Girls' Secondary School

Informat li l-amministrazzjoni ta' l-iskejjel imsemmija ħasset illi iktar kien jaqbel li l-ġenituri jiltaqgħu ma' l-għalliema ta' wliedhom qabel l- eżamijiet ta' nofs is-sena sabiex dawn jingħataw informazzjoni dwar l- andament ta' wliedhom u jekk ikun il-każ tittieħed xi azzjoni korrettiva li jkun hemm bżonn qabel ma' t-tfal joqogħdu għall-eżami.

TAQSIMA TAD-DRENAĠĠ - APPARAT

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jasal l-apparat għat-taqsima tad- drenaġġ, issa li diġa' għaddew tliet xhur mit-traġedja taċ-Ċirkewwa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li d-Dipartiment tad- Drenaġġ bħalissa pprepara specifications biex ikun jista' jinxtara l- apparat kollu li hemm bżonn.

Dan ix-xogħol issa ġie ffinalizzat u d- dipartiment issa se jkun f'pożizzjoni biex jagħmel l-ordni.

SKEJJEL - JUNIOR LYCEUM MRIEĦEL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jaf il-Ministru li l-istudenti tal-Form IV li jattendu fil- Junior Lyceum ta' l-Imrieħel, damu sa Frar bla għalliem tar-reliġjon?

Jaf li dawn l-istudenti ġew mitluba joqogħdu għall-eżamijiet ta' nofs is-sena, mingħajr ma kienu għamlu s-syllabus tas-suġġett imsemmi?

Għalhekk jista' l- Ministru jgħid issa x'se jiġri mit-tagħlim li suppost ħadu dawn l- istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għalkemm għal xi żmien ma kienx possibbli li tintbagħat teacher tar-Reliġjon, dawn l-istudenti kienu, permezz ta' arranġament intern, ikollhom lezzjoni fil-ġimgħa.

Minn Jannar, minn meta intbagħtet għalliema sar kull sforz biex l- istudenti jirkupraw dak li tilfu.

Fil-fatt kull mistoqsija fil-karta ta' l- eżami kienet ġiet ittrattatha fil-klassi.

SAĦĦA - ANGIOPLASTICS

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru: angiographics; pace makers angioplastics; stents; vulvaloplastics;electro physiology studies; rotablation u ASD closures matul l-1996, 1997, 1998 u l-1999 sena b'sena?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant hija kif ġej:

1996 1997 1998 1999 ------------------------------------------------ Angiographics 1447 1546 1574 1617 ------------------------------------------------ Pacemakers 158 185 205 216 ------------------------------------------------ Angioplastics 346 328 353 380 ------------------------------------------------ Stents 136 244 347 437 ------------------------------------------------ Valvulo 13 4 6 2 Plastics ------------------------------------------------- EP Studies 25 42 24 29 ------------------------------------------------- Rotablation * * 8 4 ------------------------------------------------- ASD Closure 5 2 1 14 -------------------------------------------------

* Servizz ma kienx jingħata SKEJJEL - MIŻATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslu l-istudji tal-gvern biex jiġi stmat x'effett għandu fuq il-ġenituri l-ħlas tal-miżati fl-iskejjel indipendenti?

Kemm-il laqgħa saret bejn il-Ministru u/jew uffiċjali tiegħu u l-kapijiet ta' dawn l-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: S'issa saru żewġ laqgħat mal-mexxejja ta' l-iskejjel indipendenti.

Matul din il-laqgħa ġew diskussi punti ta' interess komuni.

L-istħarriġ tas-sitwazzjoni qiegħed fil-fażi tal-bidu.

PULIZIJA - SEDUTI TAL-QORTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Minsitru jgħid għaliex il-ġudikanti ma ġewx informati minn qabel li l-pulizija ma jkunux jistgħu jattendu għal uħud mis-seduti tal-qorti fis- 6 ta' Marzu, meta kien hawn Malta il-President tal-Kummissjoni Ewropea, Romano Prodi?

X'inhi l-proċedura meta, minħabba xi ħaġa bħal żjara statali, numru ta' pulizija ma jkunux jistgħu jattendu l-qorti u tiġi nformata l-qorti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li kif hija l-prassi f`okkażżjonijiet bħal dawn, l-uffiċjal prosekuturi ħadu ħsieb jinformaw minn qabel lill- Maġistrati sedenti f`kawżi li l-Pulizija ma setgħux jattendu minħabba li kienu impenjati fuq xogħol ieħor b`konnessjoni maż-żjara li rrifera għaliha l-Onor.

Interpellant.

SPTARIJIET - SERVIZZI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jagħti l-figuri tal-pazjenti barranin li wżaw l-Isptar San Luqa, fl-ewwel xahrejn tas-sena u l-ħlas li sar skond kif mitlub fil-mistoqsija parlamentari numru 14838?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninsab informat li n-numru ta` pazjenti barranin li użaw l-Isptar San Luqa fl-ewwel xahrejn ta`din is-sena kien 505.

Minn dawn 157 persuna kienu eżenti mill-ħlas.

348 pazjenti intalbu jħallsu s-somma ta` Lm49889.

Tħallsu s'issa Lm21266.

EU - NEGOZJATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Fid-dawl tas-sejħa mill-President tal-Federazzjoni ta' l- Industriji li hemm bżonn li ma' l-Unjoni Ewropea jiġi negozjat pakkett li jgħin fil-ħolqien ta' l-impjiegi u titqajjem l-ekonomija lokali, x'pożizzjoni konkreta se jieħu l-gvern Malti fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea biex jiġi żgurat pakkett b'dawn l-elementi?

ONOR.

JOE BORG: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-gvern qed jikkonsulta mal-Federazzjoni ta' l-Industriji u mal-korpi kostitwiti l-ohra kollha fuq in-negozjati għas-sħubija ta 'Malta fl-Unjoni Europea, biex b'hekk jassigura li l-pakkett li jiġi nnegozjat hu fl-aħjar interessi ta' Malta.

Dan qed isir fi ħdan il- Malta-EU Steering and Action Committee fejn il-Partit Laburista għadu jista jinnomina r-rappreżentant tiegħu jekk irid.

PATATA - EŻENZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien l-ammont ta' eżenzjonijiet li saru fuq l-importazzjoni tal-patata ta' l-ikel matul l-1999 u fl-ewwel xhur ta' Jannar, Frar u Marzu tas-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Minkejja li l-eżenzjonijiet mill-ħlas tal-levy jiġu ppublikati regolarment fil-Gazzetta tal-Gvern, xorta se nagħti l- informazzjoni lill-Onor.

Interpellant.

Fl-1999 ħarġu ħames eżenzjonijiet mill-ħlas tal-levy fuq patata mportata.

Dawn kienu jikkonsistu minn :

42 tunnellata għall-produzzjoni tal-crisps.

112 tunnellata għall-produzzjoni tac-chips.

25 tunnellata għall-isptarijiet u stituzzjonijiet tal-Gvern.

F'Jannar u Frar ta' din is-sena ħarġu erba' eżenzjonijiet mill-ħlas tal- levy.

Dawn kienu jikkonsistu minn : 104 tunnellata għall-isptarijiet u stituzzjonijiet tal-Gvern.

26 tunnellata għall-produzzjoni tal-crisps.

F'Marzu, 2000 ma ħarġet ebda eżenzjoni mill-ħlas tal-levy fuq importazzjoni tal-patata.

L-eżenzjonijiet ħarġu minħabba n-nuqqas ta' patata w l-prezzijiet għoljien fis-suq lokali.

Ingħatat konsiderazzjoni wkoll fil-każ ta' l-isptarijiet, li jekk ma jkunx hemm patata friska pprovduta lilhom, il-pazjenti jingħataw patata tat- trab miżjuda bl-ilma.

Għaldaqstant jien ħadt il-parir ta' l-uffiċjali kompetenti fid-Dipartiment ta' l-Agrikoltura, u fl-aħjar interessi ta' dawn il-pazjenti u b'assigurazzjoni li m' hu se jsir l-ebda mpatt negattiv fuq il-bdiewa, rrakomandajt it-tneħħija tal-levy.

PATATA - EŻENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-Ministru fil-Parlament nhar it-Tnejn 27 ta' Marzu qal li l-amministrazzjoni preċedenti tat lil min deherilha eżenzjoni fuq il- patata ta' l-ikel importata, jikkonferma l-Ministru li l-kumpannija li ġiet eżentata mhix protetta bil-levy ta' protezzjoni fuq l-istess prodott impurtat?

Jikkonferma li l-prodotti l-oħra bħal crisps, eċċ, huma protetti bil- levy?

Jikkonferma li l-eżenzjoni li ngħatat il-kumpannija taħt l- amministrazzjoni preċedenti kienet għall-VAT li l-ħxejjex kienu għoljin minħabba l-maltemp tant li fil-fatt kienu ġew eżentati prodotti oħra bħal kaboċċi u pastard fl-istess sena?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nistgħux nikkonferma l-ewwel parti tal-mistoqsija għax il-patata chips għall-"catering" hija suġġetta għal levy ta' 25c per kg.

Rigward l-aħħar parti tal-mistoqsija, l-Onor.

Interpellant jaf li l- patata u l-ħxejjex mhux suġġetti għall-VAT.

Barra minnhekk din is-sena wkoll il-prezz tal-patata kien għoli minħabba l-maltemp.