MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 169 It-Tlieta, 2 ta' Novembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 169

It-Tlieta, 2 ta' Novembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.07 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 2 ta' Novembru, 1999

WERREJ MINUTI 361

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 361

TQEGĦID TA' KARTI 367

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR GĦAS-SENA 1999/2000 368

AĠĠORNAMENT 391

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 397

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 168 li saret fl-1 ta' Novembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

MDC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti ħaddiema ta' l-MDC mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jiena informat li matul il-perijodu msemmi ma ngħatawx trasferimenti fil-korporazzjoni għall-iżvilupp ta' Malta.

Jekk fil-futur ikun hemm ħtieġa ta' trasferimenti dawn isiru skond il- ħteġijiet tal-korporazzjoni.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid eżattament fiex wasal il- proġett tal-crafts village li kien ħejja gvern Laburista?

Minn mistoqsija parlamentari jirriżulta li qed jerġa' jiġi evalwat, imma kemm se jdum jiġi evalwat?

Meta se jibda x-xogħol fuq dan il-proġett?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, diġà rrispondejt mistoqsija fuq dan is- suġġett u għedt li l-proġett ta' crafts village qed jiġi evalwat fid-dawl ta' ħafna oġġezzjonijiet li kien hemm, speċjalment minn dawk li jokkupaw l- istess crafts village.

Jiena sibt sitwazzjoni fejn kważi kważi kienu se jispiċċaw jidħlu bil-bulldozers biex iħottu l-huts!

L-idea ta' crafts village dejjem kienet li jkollna post fejn ikun hemm min jagħmel il-crafts, primarjament għal skop turistiku.

Pero' l-istat tal- crafts village m'huwiex wieħed attraenti u jrid jiġi żviluppat bil-għaqal u b'mod li noħolqu ambjent li jistħoqq verament crafts village ta' pajjiż li għandu storja daqshekk antika u sabiħa, jiġifieri l-crafts village irid jikkumplimenta wkoll l-iżvilupp tat-turiżmu.

Bħalissa qed isiru diskussjonijiet ma' l-awtorità ta' l-ippjanar dwar dan il-proġett, u wara diskussjoni aktar wiesgħa nkunu nistgħu nippreżentaw proġett li pajjiżna għandu jkun veru kburi bih.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm talbiet pending quddiem l-MDC għal ftuħ ta' fabbriki ġodda?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Għal dan it-tip ta' dettall nissuġġerixxi lill- Onor. Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub biex inkun nista' nġib l- informazzjoni imma nista' ngħid li hemm diversi kumpanniji li ssottomettew applikazzjoni u wħud minnhom ġew aċċettati.

Fil-fatt hemm kumpanniji li għandhom jiftħu sa l-aħħar tas-sena jew inkella s-sena d-dieħla.

Però minn hawnhekk ma nistax ngħid bl-ammont kemm hemm talbiet pendenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li f'okkażjoni oħra l-Ministru qal li l- MDC approvat il-ftuħ ta' fabbriki ġodda, jista' jgħid liema huma dawn il- fabbriki u kemm se jħaddmu nies?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, f'dawn l-aħħar ġimgħat irrispondejt mistoqsija bħal din, li tirrigwarda l-ewwel sitt xhur ta' din is-sena fejn għedt li kien hemm ħames fabbriki li għalqu filwaqt li fetħu madwar 11.

Għedt ukoll li l-impjiegi totali li ġew ġenerati kienu bejn 450 jew 460.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Il-Ministru qed jgħid li ġew ġenerati 450 impjieg.

Jista' jgħidilna jekk minn dan l-ammont tnaqqasx in-numru ta' mpjiegi li ntilfu minħabba dawk il-fabbriki li għalqu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Meta jsiru mistoqsijiet daqshekk dettaljati, trid toqgħod attent kif tirrispondi għaliex ma jistax ikun li tkun taf iċ-ċifri fuq il-ponot ta' subgħajk.

Nerġa' ngħid però li meta għalqu ħames fabbriki u fetħu 11 oħra, in-numru totali ta' mpjiegi ġodda li ġew ikkreati kien madwar 450 jew 460.

Dik l-informazzjoni tajtha f'mistoqsija parlamentari proprju ftit tal-ġimgħat ilu u allura jekk l-Onor.

Membru jixtieq aktar informazzjoni, nissuġġerilu jagħmel mistoqsija bil-miktub biex inkun nista' nagħtih tweġiba accurate li tirrifletti s-sitwazzjoni attwali.

MDC - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l- MDC mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk mpjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perijodu msemmi ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda mal-korporazzjoni għall-iżvilupp ta' Mata.

Tajjeb jingħad li matul ix-xhur tas-sajf il-korporazzjoni mpjegat żewġ studenti għal dawk ix-xhur biss.

Dan sar bil-permess tal-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ.

INDUSTRIJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 ħaddiema tad-dipartiment ta' l- industrija?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perijodu msemmi ħaddiem intbagħat jaħdem fid-dipartiment ta' l-industrija minflok ħaddiem ieħor li mill-istess dipartiment mar jaħdem f'dipartiment ieħor.

Dwar trasferimenti fil-futur dawn isiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

INDUSTRIJA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad- dipartiment ta' l-industrija mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perijodu msemmi ma ġie mpjegat ebda ħaddiem ġdid fid-dipartiment ta' l-industrija.

WSC - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal- water services corporation mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru,1999?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perijodu li għalih qed issir riferenza ġew impjegati żewġ ħaddiema ġodda mal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma.

Dawn il-ħaddiema ġew impjegati fil-grad ta' draughtsman.

Ma saritx sejħa għal applikazzjonijiet peress li l-korporazzjoni ta' xogħol u taħriġ kienet issottomettiet lista ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għal dan it-tip ta' xogħol.

L-għażla saret minn fost persuni li kienu f'din il-lista.

MR SPEAKER: L-Onor.

Rita Law, domanda supplimentari.

ONOR.

RITA LAW: Ftit ilu għamilt mistoqsija parlamentari dwar l-istrajk industrijali li kien hemm fil-WSC.

Jista' l-Ministru jgħid x'kienet ir- raġuni għal dan l-istrajk?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Rita Law tagħmilli mistoqsija bil-miktub biex inkun nista' nagħti risposta preċiża.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jgħid kif żvolġew dawn id- diffikultajiet industrijali bejn il-WSC u l-union partikolari?

Dawn ġew solvuti?

X'għad hemm pending minnhom?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena naf li ċerti issues ġew solvuti però, kif diġà għedt, nippreferi kieku l-mistoqsija ssir bil-miktub f'dan l-istadju delikat meta għadhom għaddejjin it-taħditiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, naħseb li l-Ministru jifhem li għallinqas għandu jagħti l-informazzjoni dwar dawk il-problemi li ġew rimedjati ħalli l-Kamra tkun aġġornata u nkunu nafu eżattament liema huma l- issues pendenti.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-mistoqsija fuq il-WSC kienet dwar jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda u rrispondejtha.

Imbagħad saret mistoqsija supplimentari li m'għandha x'taqsam xejn mal-ħaddiema l-ġodda imma tittratta r-relazzjonijiet industrijali u t-taħditiet li għaddejjin bħalissa mal-union.

Jiena għedt lill-Onor.

Law u lill-Onor.

Farrugia biex jagħmluli mistoqsija bil-miktub, għax fiċ-ċirkostanzi preżenti nippreferi li jkunu bil-miktub ħalli nagħti risposta accurate.

Ma naħsibx li wieħed għandu jiġi kkritikat għaliex jgħid li għandha ssir mistoqsija bil-miktub fuq materja bħal din meta l-mistoqsija supplimentari m'għandha x'taqsam xejn mal-mistoqsija oriġinali.

Mr Speaker, irrid infakkar li fil-leġislatura preċedenti mhux talli ma kienx ikun hawn il-ministru responsabbli preżenti biex jirrispondi għal dawn it-tip ta' mistoqsijiet, talli kien ikun hawn il-ministru mingħajr portafoll u għal kull mistoqsija supplimentari li kienet issir min-naħa tagħna li konna fl-oppożizzjoni kien jgħidilna li trid issir mistoqsija bil- miktub lill-ministru responsabbli.

Jiġifieri aħna lesti nidħlu fid-dettall fejn ikun hemm bżonn u għalhekk nitlob li jekk jista' jkun il-mistoqsijiet supplimentari jkunu relatati mal-mistoqsija oriġinali, għax otherwise ma jkollix l-informazzjoni kollha miegħi.

MR SPEAKER: Fil-fatt is-Sedja ripetutament tappella sabiex kwalunkwe mistoqsija supplimentari jkollha rabta mal-mistoqsija oriġinali għaliex b'hekk biss wieħed ikun jista' jżomm ċertu ordni waqt il-question time.

Infakkar ukoll li dan m'huwiex il-ħin tad-dibattitu imma ħin li fih wieħed jagħmel domanda u l-Ministru jwieġeb għaliha.

L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, filwaqt li wieħed japprezza l-isforz li għamel il-Ministru biex iwieġeb għal ċerti mistoqsijiet li saru, ġaladarba ma kellux l-informazzjoni f'idejh, peress li f'dan il-każ hemm ħaddiema involuti, naħseb li ma jkunx ħażin li jekk hemm hint ta' ftehim il- Ministru għallinqas jgħid li hemm ċans li jintlaħaq ftehim.

MR SPEAKER: Onor. Cuschieri, jidhirli li l-Ministru diġà wieġeb għal din id-domanda.

Naħseb li għandna nagħmlu progress u ngħaddu għal domanda oħra.

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Peress li l-Ministru jaf bil-problema u jiena diġà għamilt mistoqsija parlamentari fuqha, jista' mqar jgħidilna x'kienet ir- raġuni għall-istrajk industrijali għall-informazzjoni tal-popu Malti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, diġà għedt li f'dan l-istadju nippreferi li ssir mistoqsija bil-miktub.

WSC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tal-WSC?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferiemnti?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li matul il-perijodu msemmi 17-il ħaddiem tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma biddlu s-sezzjoni fejn jaħdmu.

Erba' minnhom iċċaqilqu fuq talba tagħhom stess; wieħed ieħor għal raġunijiet ta' saħħa; ieħor għax kien hemm il-ħtieġa li jaħdem matul il- ġurnata biss; ieħor għax kien hemm ħtieġa li jimla post vakanti; u għaxra oħra wara ftehim li ntlaħaq mal-GWU peress li x-shift tas-sezzjoni tal- bowsers tneħħa.

Dwar ċaqliq ta' ħaddiema fil-futur, dan isir skond il-ħteġijiet tal- korporazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Jista' l-Ministru jispjegalna xi jrid ifisser meta qed jgħid "fuq talba tagħhom stess"?

Lil min saret din it-talba?

X'raġuni ġabu għal din it-talba?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, peress li l-Onor.

Interpellant qatt ma kien involut fit-tmexxija ta' ministeru, forsi ma jafx li f'kull dipartiment kultant ikun hemm talbiet għal trasferiment għal xi raġuni jew oħra - jistgħu jkunu raġunijiet ta' saħħa u jistgħu jkunu raġunijiet minħabba problemi li jinħolqu in the normal course - u allura ssir talba min-naħa tal-ħaddiema.

Naturalment fejn ikun possibbli tintlaqa' imma dan mhux dejjem huwa possibbli.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Fir-risposta tiegħu l-Ministru qalilna li kien hemm talba waħda li saret minħabba raġunijiet ta' saħħa, jiġifieri żgur li t-talbiet l-oħra ma sarux minħabba raġunijiet ta' saħħa.

Għalhekk nistaqsi lill-Ministru: Kif jidħol il-ministeru fid-deċiżjonijiet ta' trasferiment u ċaqliq ta' ħaddiema fil-WSC?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, il-ministeru ma jidħol xejn f'dawn il- kwestjonijiet għax aħna għalhekk naħtru chairman u bord tad-diretturi biex jidħlu huma responsabbli.

Jien m'iniex responsabbli għad-day-to-day management tal-WSC pero' jiena responsabbli għall-policies li toħroġ bihom u għall-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' ċerta direzzjoni, per eżempju, bħal meta saret ir-reviżjoni fit-tariffi tad-dawl u l-ilma.

Hemmhekk kellna nagħtu ċerta direzzjoni kontra dak li kien għamel il-gvern ta' qabel li ta direzzjoni li kienet żbaljata u ta' ħsara kbira għall-pajjiż.

Rigward jekk ikunx hemm talbiet li ma jkunux għal raġunijiet ta' saħħa, nikkonferma li ġieli jkun hemm ċirkostanzi fejn wieħed iħoss li fil-post fejn ikun forsi ma jkunx qed jagħti kontribut biżżejjed.

Ikun hemm diversi instances bħal dawn li wieħed jitlob li jiċċaqlaq minn-postu imma naturalment dawn it-talbiet mhux dejjem ikunu jistgħu jintlaqgħu.

Mill- informazzjoni li għandi jidher li fil-perijodu msemmi mill-Onor.

Interpellant kien hemm erba' talbiet simili li l-korporazzjoni kienet f'qagħda li tilqa'.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Mr Speaker, fir-risposta għad-domanda supplimentari preċedenti l-Ministru qal li l-ministeru ġieli jsirulu talbiet ta' dan it-tip u issa qal li hu m'għandu l-ebda rwol fit- trasferimenti li jsiru.

Liema hi l-verità, li l-ministeru jkollu dawn it- talbiet u jgħaddihom lill-WSC, jew li ma jindaħalx u jħalli verament f'idejn il-bord tad-diretturi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, li wieħed ma jindaħalx fit- trasferimenti ma jfissirx li ma jkunx informat - nista' ngħid li kull talba li tiġi riferuta lili jien nirriferiha liċ-chairman, lill-bord tad- diretturi u liċ-chief executive, ċioe' n-nies li huma nkarigati biex imexxu dik il-korporazzjoni - pero' rrid ngħid li kien hemm każi bħal dawn fil- passat għaliex l-ewwel darba li dħalt l-uffiċċju wara l-elezzjoni ta' Settembru 1998, fuq il-computer sibt listi ta' trasferimenti ta' pulizija, nies li jaħdmu ma' l-MIA u setturi oħrajn - biex jipprovaw jinfluwenzawhom għall-voti lejliet l-elezzjoni!

Kien hemm mijiet minn dawn, Mr Speaker, u dan bil-provi!

Dak kien indħil żejjed li kien indirizzat biex jirbħu ftit voti ta' l-aħħar għax kienu ddisprati imma dan it-tip ta' ndħil m'għandux ikun għax mhux hekk jimxu l-affarijiet.

Jiena kont sorpriż meta rajt dawn il-listi u ngħid ukoll li kien hemm min kien related mal-ministru li kien involut f'dawn it-trasferimenti.

Għalhekk naħseb aħjar l-Onor.

Interpellant jistaqsi lil sieħbu biex ikun jaf x'jiġifieri meta jkun hemm trasferimenti politiċi!

AGRIKOLTURA - SIĠAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' siġar li matul l- aħħar 12-il xahar tkabbru fis-serer mogħtija mill-APS Bank sabiex id- dipartiment ta' l-agrikoltura jkabbar aktar siġar standard ħalli nsebbħu l- landscaping tal-gżejjer tagħna?

Meta huwa mistenni li dawn is-siġar jingħataw lill-kunsilli jew jitħawlu fit-toroq?

Jista' l-Ministru jara li fit-triq prinċipali tar-Rabat jitħawlu aktar siġar tal-prinjol, peress li dawn qegħdin jinqerdu bir-riħ u kultant anke wara xi ħabta ta' karozza?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): B'riferenza għall- mistoqsija parlamentari numru 9645, fis-serra li ġiet mogħtija mill-APS Bank tħawlu 12-il varjetà t'arbuxelli u siġar f'seeding trays, li minnhom 24,080 baqgħu ħajjin u tħawlu fi qsari.

It-tieni lot li tħawwel iktar tard kien jikkonsisti f'seba' varjetajiet, li jwassal għal 7,200 pjanta żgħar li għadhom ma ġewx re-potted.

Għal dan l-istaġun diġà ġew preparati 257 tilar ta' 13-il varjetà ta' żrieragħ biex jiġu mkabbra.

Teknikament dawn m'humiex siġar imma pjanti żgħar u skond kull varjetà jridu jgħaddu numru ta' snin qabel ma jitqiesu bħala standard.

Skond ix- xita, il-provvista ta' l-ilma, attakki ta' parassiti jew mard u bosta fatturi bioloġiċi oħra numru minn dawn is-siġar la jilħqu d-daqs meħtieġ ikunu jistgħu jintużaw għal-landscaping.

Kull sena jsir programm biex jitħawlu aktar siġar fit-toroq prinċipali kollha, inklużi t-taħwil tas-siġar nieqsa bħal dawk fit-triq prinċipali tar- Rabat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Xtaqt lill-Ministru jinformani bil-programm li għandu sabiex itejjeb il-landscaping tal-pajsaġġ Malti, fosthom jekk huwix se jkompli l-proġett tar-riabilitazzjoni ta' Wied il-Qlejgħa li kien sospiż matul dawn l-aħħar xhur.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR NINU ZAMMIT: Mr Speaker, irrid ngħid li l-ministeru qed jagħmel struttura ġdida ta' priorities kif se jkompli jżid il-landscaping fil- pajjiż.

Nista' nserraħ moħħ il-membri kollha ta' din il-Kamra li l- ministeru se jkompli jagħmel l-almu tiegħu biex bil-mezzi li għandu għad- dispożizzjoni tiegħu jkun jista' jkompli jsebbaħ il-pajsaġġ Malti, b'mod partikolari b'siġar u arbuxelli indiġeni.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li issa għaddew 12-il xahar mir-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta għal-sħubija fl-Unjoni Ewropea, jista' l-Ministru jinformani bil-kondizzjonijiet tal-liġijiet u regoli ġodda li jridu jibdew japplikaw għall-bejjiegħa ta' ħaxix frisk fil-gżejjer tagħna?

Jista' l- Ministru jgħid liema huma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi tal-common agricultural policy ta' l-Unjoni fir-rigward taċ-ċokon ta' pajjiżna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'hemm l-ebda liġijiet u regoli li jridu jibdew japplikaw għall-bejjiegħa tal-ħaxix frisk ħlief li l-prodott irid ikun tajjeb għall-konsum, skond standards minimi, u l-prodott irid ikun mibjugħ b'mod iġeniku, skond regoli ta' iġene minimi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru u Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' żewġ dokumenti maħruġa mill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilita' bit-Titlu "Opportunitajiet Indaqs – Persuni b'Diżabilita'" u "White Paper Att dwar Opportunitajiet Indaqs (Persuni b'Diżabilita') 1997 – Konsultazzjoni Pubblika", bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 10811; u

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista ta' skejjel involuti fit-trasferiment ta' minor staff, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10658; u

Tagħrif dwar tenders approvati bejn Settembru 1998 u Settembru 1999, b'riferenza għall-qasam taż-żgħażagħ u sport, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 10819.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet.

MOZZJONIJIET

ESTIMI TA' DĦUL U NFIQ TA' L-AWTORITA' TAD-DJAR GĦAS-SENA 1999/2000

ONOR LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi:

Illi l-Kamra tapprova l-Estimi ta' nfiq u dħul ta' l-awtorita' tad-djar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1999 sat-30 ta' Settembru, 2000 - skond l-Att dwar l-Awtorita' tad-Djar (Kap. 261).

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħobkom?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Nissekonda.

MR SPEAKER: Nixtieq ninforma lill-Kamra li d-diskussjoni fuq din il- mozzjoni se tieħu żewġ seduti, bil-ħin jinqasam indaqs bejn kelliema tal- gvern u kelliema ta' l-oppożizzjoni, u bil-winding-up għall-gvern.

Rimarki?

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, bi pjaċir nintroduċi din il-mozzjoni li biha qed inressaq quddiem il-Kamra l-estimi ta' l-awtorità tad-djar għas- sena d-dieħla, kif ukoll rapport li jagħti ħarsa lejn il-ħidma li saret matul is-sena li għaddiet, naturalment b'ħarsitna mixħuta aktar 'il quddiem.

Dibattitu bħal dan jagħtina l-opportunità biex nagħmlu ftit riflessjonijiet fuq x'inhi jew x'għandha tkun il-politika tagħna f'qasam li huwa intimament relatat mal-kwalità ta' ħajja li ngħixu - għaliex l-ambjent tad-dar fejn ngħixu jiddetermina ħafna xi kwalità ta' ħajja ngħixu - u relatat ukoll mal-qasam soċjali, partikolarment fil-konfront ta' dawk il- familji li huma l-aktar fil-bżonn.

Iżda qabel ma nidħol ftit aktar fid- dettall naħseb li aħjar inkunu ċari mill-ewwel biex mhux biss din il-Kamra imma anke min qed isegwi dan id-dibattitu jkollu ċar quddiem għajnejh x'qegħdin nagħmlu.

Illum qegħdin niddiskutu l-estimi ta' l-awtorità tad-djar rridu nżommu dejjem quddiem għajnejna li sal-lum - u nittama li ma ndumux wisq f'din is- sitwazzjoni - għandna sitwazzjoni fejn il-qasam tad-djar tista' tgħid jinfirex fuq erba' jekk mhux ħames dipartimenti jew aġenziji differenti minn xulxin, li ħafna drabi joperaw b'metodi differenti minn xulxin u bi strutturi differenti minn xulxin.

Fil-fatt ma' l-awtorità tad-djar li qegħdin niddiskutu llum hemm ukoll id-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali, li jikkonċentra fuq każi purament soċjali u huwa ffokat fuq l- allokazzjoni ta' postijiet tal-gvern li jkunu qegħdin jinkrew lil ċerti persuni li japplikaw għal akkomodazzjoni alternattiva jew akkomodazzjoni soċjali taħt diversi sitwazzjonijiet.

Għandna mbagħad id-dipartiment tal- kostruzzjoni u tat-tiswija tad-djar li jaħdem mill-qrib ma' l-awtorità tad- djar, qisu l-kuntrattur tagħha.

Dan mhux biss jieħu ħsieb il-kostruzzjoni ta' postijiet ġodda imma anke xogħlijiet ta' riparazzjoni fil-postijiet, imma huwa dipartiment differenti u maqtguħ mid-dipartimenti l-oħrajn.

Għandna mbagħad id-dipartiment ta' l-artijiet li jirċievi l-kirjiet ta' postijiet tal-gvern li jkunu ġew mikrija.

Imbagħad għandna l-joint office li jamministra l-proprjetà tal-Knisja li ġiet f'idejn il-gvern.

Ħafna drabi n-nies ma jifhmux id-differenza bejn dawn id-dipartimenti però din id-differenza teżisti u ilna ngħidu issa għal perijodu ta' żmien mhux ħażin li huwa għaqli li l-funzjonijiet kemm ta' l-awtorità tad-djar kif ukoll tad-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali jersqu aktar viċin xulxin, anke sa' livell ta' amalgamazzjoni.

Dan għaliex wara kollox il- gvern għandu bħala l-ewwel priorità tiegħu li jipprovdi għal akkomodazzjoni soċjali għal dawk l-aktar fil-bżonn.

Jibqa' l-fatt però li l-qasam tad- djar jifrex fuq livell nazzjonali u d-deċiżjonijiet li jittieħdu mill- gvern fil-qasam tad-djar jista' jkollhom impatt dirett mhux biss fuq dawk il-familji li huma fil-bżonn imma wkoll fuq l-iżvilupp tal-proprjetà u tal- valur tagħha.

Għalhekk fil-livell ta' gvern u partikolarment fil-livell ta' l-awtorità tad-djar irridu nkunu konxji li d-deċiżjonijiet li nieħdu jista' jkollhom impatt fuq dak li jkun qiegħed jiġri fis-suq tal-proprjetà ġewwa pajjiżna.

Sur President, wieħed mill-ewwel jinduna li hawnhekk għandna ħames aġenziji jew dipartimenti, sejħilhom li trid, li prattikament kollha kemm huma għandhom impatt fuq il-qasam kollu soċjali.

Illum m'aħniex qegħdin niddiskutu d-dipartiment tad-djar, m'aħniex niddiskutu d-dipartiment tal- kostruzzjoni u tat-tiswija tad-djar, m'aħniex niddiskutu l-lands, m'aħniex niddiskutu l-joint office, imma qegħdin niddiskutu l-awtorità tad-djar.

Però nifhem li bilfors hemm relazzjoni bejn dan kollu għaliex wara kollox meta titkellem fuq l-awtorità tad-djar tkun qiegħed titkellem fuq x'għandha tkun il-politika nazzjonali f'dak li għandu x'jaqsam mad-djar f'pajjiżna.

Naħseb li dan id-dibattitu għandu jibbaża ruħu fuq id-dokumenti li għandna quddiemna u li tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

F'dan l-istadju m'iniex se nidħol fid-dettall tagħhom imma nisma' l-interventi tad-deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra u nidħol aktar fid-dettall wara li nkun smajt dawn l- interventi.

Pero' kieku kelli nagħsar ir-rapporti li għandna fuq il-Mejda tal-Kamra dwar dak kollu li sar matul it-12-il xahar li għaddew u nipprova noħroġ l-aktar punti ta' sustanza, biex ngħidilhom hekk, naħseb li nista' nillimita ruħi għal tliet punti prinċipali.

Sur President, matul it-12-il xahar li għaddew ipprovajna nagħmlu sforzi kbar, kif se nkomplu nagħmlu fix-xhur li ġejjin, biex inżommu quddiem għajnejna li l-ewwel u qabel kollox għandna d-dimensjoni soċjali.

Il- funzjoni kollha ta' l-awtorità tad-djar u ta' dawn l-oqsma kollha u l- funzjoni tal-gvern hija li fit-twettiq tal-politika tiegħu kollha, partikolarment fit-twettiq tal-politika f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tad-djar, l-ewwel u qabel kollox iqis id-dimensjoni soċjali.

Jekk aħna rridu nfasslu politika li tpoġġi lill-bniedem fiċ-ċentru ta' l-attenzjoni tagħna, irridu nifhmu li waħda mill-aktar affarijiet importanti għall- bniedem hija d-dar fejn huwa jgħix u jrabbi l-familja tiegħu.

Allura rridu nagħmlu sforz biex inkunu nistgħu nipprovdu lil dawk il-familji li l-inqas jistgħu jaħsbu jew jipprovdu għall-bżonnijiet tagħhom f'dawn is- sitwazzjonijiet.

Id-dimensjoni soċjali timponi fuqna u mponiet fuqna mill- bidu nett id-dmir li nerġgħu naqbdu l-iskemi kollha amministrati mill- awtorità tad-djar f'pajjiżna f'dak li għandu x'jaqsam ma' housing u nerġgħu nduruhom kollha biex inkunu ċerti li ntejbu d-dimensjoni soċjali ta' dawk l- iskemi.

Irrid ngħid li hawnhekk m'iniex qed inkun kritiku, biex il-Kamra ma tifhimnix ħażin.

Jien nirrikonoxxi x-xogħol li għamlet l-awtorità tad-djar tul is-snin kollha kemm ilha mwaqqfa però dejjem ikun hemm lok għal titjib, dejjem ikun hemm lok li l-inizjattivi kollha tkompli tirfinahom biex jilħqu dejjem iżjed il-miri tiegħek.

Kif qed ngħid, matul is-sena li għaddiet sar sforz biex issir reviżjoni ta' l-iskemi kollha - mill-ewwel waħda sa l- aħħar waħda - ħalli nillimaw id-dimensjoni soċjali tagħhom.

Aħna rrivedejna, per eżempju, il-means-testing, il-mod kif wieħed jikkalkula d- dħul ta' dak li jkun, u biddilna ċerti regolamenti biex ġibna dawn l-iskemi iktar fil-linja tal-politika nazzjonali tagħna.

Bħala eżempju tipiku ta' dawn it-tibdiliet kollha li għamilna, insemmi l- miżura li m'ilniex wisq li ħabbarnieha - fl-opinjoni tiegħi hija ħafna importanti - li ċerti skemi li wieħed kien intitolat li japplika għalihom jekk ikun qed japplika bħala persuna li tgħix weħidha, issa qed ngħidu li persuna single tista' tinkludi wkoll persuna li tkun qed tieħu lill- ġenituri jgħixu magħha.

Kif wieħed jista' jara, l-iskop hawnhekk huwa marbut ma' politika li tgħin lill-familji li jkollhom ġenituri xi ftit anzjani li jibqgħu jgħixu flimkien, f'ambjent fejn l-anzjani jibqgħu mħallta fil-komunità u mhux jispiċċaw f'istituzzjoni jew jgħixu weħidhom jew mingħjar ma jsibu l-appoġġ tal-familja diretta tagħhom.

Eżempju ieħor li nista' nagħti ta' politika fil-qasam tad-djar illimata mal-politika nazzjonali hija d-deċiżjoni li ttieħdet kmieni din is-sena li nenfasizzaw u nimbottaw kemm nifilħu l-installazzjoni tal-lifts, proċess li huwa kkomplikat u li jiswa ħafna u ħafna flus.

Kulħadd jifhem li inti tista' tindirizza l-bżonnijiet ta' ċerti familji billi l-post fejn jgħixu tagħmlu aktar aċċessibbli, għax għandna każi fejn persuni li jgħixu fi flat li l-ambjent tiegħu jkun aċċettabbli però dak il-flat ikun fit-tieni, fit- tielet jew fir-raba' sular u allura l-aċċessibilità tkun diffiċli.

Għalhekk fl-introduzzjoni ta' din l-iskema enfasizzajt il-politika li tieħu ħsieb id-dimensjoni soċjali.

Irrid insemmi ħaġa li nammetti li ffaċċjajna ftit tal-kritika fuqha però deherli li kienet deċiżjoni għaqlija li tirrikonoxxi wkoll il-prioritajiet soċjali.

Irridu ngħidu ċar u tond li għandna ċerti lokalitajiet f'din il- gżira fejn il-problemi ta' akkomodazzjoni soċjali huma aktar evidenti minn postijiet oħrajn.

Ma rridux nidħku bina nfusna għax din hija realtà speċjalment fl-ibliet antiki tagħna, b'mod partikolari l-Furjana, il-Belt u l-Kottonera.

Hemm min ikkritikana li matul it-12-il xahar li għaddew iffokajna wisq fuq dawn it-tliet postijiet.

Jiena ma ngħidx illi ffokajna wisq, anzi ngħid li għamilna dak li kien dmir tagħna għax dawk huma l- postijiet fejn għandna l-ikbar problemi.

Il-verita' hi li dawn huma l- postijiet minn fejn għandna l-ikbar numru ta' applikazzjonijiet, għax f'dawn il-postijiet hemm djar u flats antiki li fihom ħafna problemi u huwa diffiċli ħafna biex wieħed jirrendi dawn l-istess djar aktar abitabbli għas-sitwazzjonijiet tal-lum.

Jiġifieri kienet politika tajba li l- awtorità tad-djar iffokat il-ħidma tagħha fuq il-partijiet tal-gżejjer tagħna fejn jeżistu l-ikbar problemi, mingħajr ma nnaqqas xejn mill-fatt li jeżistu wkoll familji li qegħdin jgħixu f'ambjent mhux aċċettabbli f'inħawi oħra ta' pajjiżna.

Però bla dubju ta' xejn l-ikbar konċentrament ta' problemi f'dak li għandu x'jaqsam ma' akkomodazzjoni soċjali huwa fil-Belt, il-Furjana u l-Kottonera.

U fl-opinjoni tiegħi l-awtorità għamlet sewwa u tibqa' tagħmel sewwa li tħares lejn l-aspetti kollha però b'mod partikolari tara x'qed jiġri f'dawn il-postijiet.

Sur President, kien hemm ħafna miżuri oħrajn li ħarġu mir-reviżjoni ta' l- iskemi però jekk wieħed iħares sewwa lejn ir-rapport jinduna li l-awtorità tad-djar nidiet skemi ġodda matul is-sena li għaddiet li kienu mfassla proprju biex ikunu indirizzati lejn dawk li huma l-aktar fil-bżonn.

Ir- regolamenti kollha marbutin ma' dawn l-iskemi dejjem tfasslu b'dan l-aspett pero' mad-dimensjoni soċjali rrid inżid ukoll realtà oħra li qiegħda tiġri fis-soċjetà Maltija, u din hija li s-soċjetà Maltija stess qiegħda tiżviluppa u tbiddel ċerti valuri.

Allura qed jitfaċċaw ċerti affarijiet pożittivi però qed jitfaċċaw ukoll sfidi ġodda li qabel ma kenux jeżistu jew ma kenux daqstant evidenti.

Qed ikollna, per eżempju, numru ikbar ta' single parent families u allura għandek units żgħar ta' familji - tista' tkun mara separata li qiegħda tgħix weħidha u tista' tkun mara omm ta' tarbija jew ta' tnejn - u meta wieħed jistudja u jagħmel riċerka kif dawn in-numri qegħdin bil-mod il-mod jiżdiedu, jinduna li l-awtorità tad-djar trid bilfors iżżomm dan quddiemha waqt li tkun qed tfassal il-proġetti għas- snin li ġejjin.

Sur President, qed ngħid dan għaliex bħalma l-Kamra tista' tapprezza, meta jsiru pjanijiet biex jinbnew postijiet, flats, maisonettes ġodda u proġetti li jkunu kbar, dawn ma jsirux mil-lum għal għada imma jsiru bi pjanijiet li ħafna drabi jieħdu tul ta' żmien.

Għaliex sakemm wieħed jippjanta, iġib il-permessi, joħorġu t-tenders, jitqabbdu l-kuntratturi, jibda x-xogħol u jitlesta jgħaddu kultant is-snin.

Allura trid taħseb minn ferm qabel biex inti tfassal dan il-bini ġdid b'mod li jindirizza verament il-bżonnijiet ta' prijorità li jkollna f'pajjiżna.

U x'inhu l-effett ta' dan kollu fuq il-proġetti ta' l-awtorità tad-djar?

L-effett huwa ovvju għaliex meta tiġi biex tippjanta bini ġdid, l-awtorità trid tiddeċiedi x'inhu l-mix tat-tip ta' flats jew maisonettes li tkun se tibni, jekk għandhomx ikunu ta' tliet ikmamar tas-sodda, jew ta' żewġt ikmamar tas- sodda jew ta' kamra tas-sodda waħda u x'għandu jkun il-perċentwali ta' flats li jkunu b'kamra tas-sodda waħda kontra l-flats li jkunu b'żewġt ikmamar jew tlett ikmamar tas-sodda.

Dan it-tip ta' studju jindikalna li rridu naħsbu għal postijiet fejn ikollok perċentwali ta' flats li jkunu qegħdin jinbnew biex iwieġbu għall-bżonn ta' ċerti realtajiet soċjali ġodda li qed jinħolqu fil-pajjiż.

Sur President, jiena nħoss li mir-rapport annwali li ġie ppreżentat dwar il-ħidma tas-sena li għaddiet joħroġ bl- aktar mod ċar li d-dimensjoni soċjali kienet mira ewlenija ta' l- istrateġija ta' l-awtorità tad-djar.

U rrid nifirħilha li qabdet din il- linja u nħeġġiġha biex tkompli fuqha ħalli kull deċiżjoni li tittieħed tiggarantixxi li l-flus li qegħdin ninvestu.

Għalhekk il-flus li dan il- parlament qiegħed jivvota lill-awtorità tad-djar qed imorru tassew għand dawk li l-aktar għandhom bżonn.

Hawn irrid nagħmel parentesi żgħira biex nappella lill-Kamra ħalli l- messaġġ joħroġ b'mod ċar anke lill-poplu Malti u Għawdxi.

Meta ngħidu "dawk li għandhom bżonnijiet soċjali" kultant id-diffikultà li jkollu kull gvern, ikun min ikun, huwa l-kejl, ir-riga li biha wieħed ikejjel il-veru bżonn ta' kull familja.

Naturalment l-aktar riga ovvja u sempliċi li nipprovaw nużaw hija r-riga tad-dħul ta' l-individwu, jiġifieri abbażi tad- dħul li jkun qiegħed jiddikjara l-individwu inti jista' jkollok l-ewwel indikazzjoni tal-bżonnijiet partikolari ta' dik il-familja.

Issa, aħna nafu li l-means-testing għandu d-diffikutajiet tiegħu għax jista' ma jkunx strument perfett li jressqek viċin il-verità sħiħa.

Għalhekk irridu naħdmu biex dan l-istrument isir effettiv inkella jkun hemm il-periklu li jkunu qegħdin jinqdew nies li m'għandhomx id-dritt li jinqdew jew inkella m'għandhomx id-dritt li jinqdew daqskemm għandu ħaddieħor.

Qed ngħid dan għaliex f'din il-Kamra u anke barra minnha kultant nisma' lmenti ta' nies li jgħidulek: Jiena kelli tant kera u f'daqqa waħda tellgħuhieli b'¥20, ¥50 jew ¥100 fis-sena.

Irrid infakkar lill-Kamra - u anke lil dawk in-nies li kitbuli jew avviċinawni fuq dan il-punt - li huwa veru li hemm reviżjoni ta' kirjiet u anke skemi mħabbra mill-awtorità tad- djar li jgħinu lill-individwu biex jissussidjawlu parti minn dik il-kirja, però jekk issir reviżjoni - u naċċerta lill-Kamra li din hija trasparenti ħafna u wieħed jista' jiċċekjaha liberament - din issir b'mod li tkun regolata b'regolamenti ċari daqs il-kristall u tkun mibnija fuq id-dħul li l-individwu stess jiddikjara, mhux fuq xi ħaġa li l-gvern jew id- dipartiment ikun ivvinta.

Nerġa' ngħid li din ir-reviżjoni tkun ibbażata fuq dokumenti verifikati li jipprovdi l-individwu stess u allura jekk l- inkwilin ta' post f'daqqa waħda ġie informat li l-kera tiegħu ġiet miżjuda, wieħed irid jipprova jfiehem lil dak l-individwu illi ż-żieda fil-kera tkun seħħet għaliex tnaqqaslu s-sussidju minħabba li d-dħul tiegħu jkun żdied sostanzjalment mid-data ta' meta jkun ħa l-allokazzjoni tal-kera.

Hemm bżonn li nfiehmu lin-nies dwar il-kwestjoni tar-reviżjoni tal-kera biex ma jkunx hemm min jiddiżappunta ruħu.

Irridu nifhmu li l-proprjetà f'pajjiżna hija xi ħaġa li tiswa ħafna flus, li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qed issir diffiċli biex issibha u aktar għandna nagħtuha valur u allura m'għandna bl-ebda mod neħduha bi kbira.

Anzi jiena ngħid li mhux talli m'għandniex neħduha bi kbira, talli rridu ninkoraġġixxu l-bidla fil-kultura f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħlas ta' kera ħalli din tkun kera ġusta u tirrifletti l-valur ta' post li jiswa eluf kbar ta' liri.

Imbagħad għal dawk il-familji li tassew ma jkunux jistgħu jlaħħqu mal-piżijiet finanzjarji li jista' jġib ammont ta' kera, għandu jkun hemm is-sostenn ta' skemi li jissussidjawlek il-kera.

Però l-messaġġ irid joħroġ ċar li għallinqas fuq biċċa għodda li hija l-għodda tad-dħul iddikjarat mill-individwu, bid-difetti kollha li fiha dik is-sistema, il- kalkolu ta' x'tip ta' għajnuna jirċievi jsir skond id-dħul illi dak l- individwu stess ikun qiegħed jiddikjara.

Jiena nemmen li f'dan il-qasam m'għandniex nitkellmu fuq livell ta' partiġjaniżmu politiku.

Hawnhekk qegħdin niddiskutu xi ħaġa li tolqot il-ħajja ta' kuljum ta' l-individwu u allura l-attenzjoni tagħna trid tkun mixħuta fuq dawk il-familji li l-aktar għandhom bżonn u rridu ngħinu lil xulxin biex ikollna l-kejl tajjeb ħalli nsibu veru min huma dawk il-familji li għandhom bżonn.

Waqt li qed ngħid dan nenfasizza ħafna lil din il-Kamra, u nippretendi li l-Kamra tifhimni meta ngħid hekk, li ħafna drabi l-kejl tal-bżonn ta' l- individwu m'huwiex kejl li huwa mibni biss fuq id-dħul li għandha l- persuna; jeżistu ċirkostanzi fejn il-bżonnijiet ta' familja jistgħu jkunu bżonnijiet urġenti li mhux neċessarjament ikunu relatati biss ma' l-aspett finanzjarju.

Per eżempju, qed ikollna każi ta' single mothers, ta' nisa miżżewġa, li f'daqqa waħda jinqalgħalhom l-inkwiet fiż-żwieġ, ikollhom jitilqu mid-dar konjugali u jispiċċaw jikru postijiet furnished bi ¥80, ¥90 u ¥100 fix-xahar.

F'dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet trid tieħu deċiżjonijiet kultant diffiċli ħafna għaliex tkun taf li d-deċiżjoni tiegħek tista' tkun qed tagħmel differenza għall-ħajja tal-persuna nvoluta.

Jien ġieli kelli każi wkoll fejn kien hemm interessi qawwija ħafna tat- tfal involuti f'dik il-familja partikolari u ġieli jkollok tieħu deċiżjoniijiet, b'mod partikolari fl-interess tat-tfal, biex lil dawk it- tfal għallinqas tagħtihom l-aħjar ċans possibbli biex huma ma jgħaddux minn sofferenzi kultant kbar.

Imma dawn huma kollha affarijiet personali ħafna ta' l-individwi u allura inti ma tistax tidħol fid-dettall f'kull każ partikolari fil-beraħ għax dawn huma konfidenzjali ħafna għall-individwi.

Però l-Kamra tifhimni meta ngħid li l-bżonnijiet soċjali u l-politika li tagħti l-ewwel priorità lil dawk li għandhom l-ikbar bżonn tisforzana biex ikollna l-metodi ħalli nkunu nistgħu nagħtu kas dawn l-aspetti kollha.

F'dan is-sens, kif jgħid ukoll ir-rapport u forsi nidħol fid-dettall dwar dan fl-għeluq tad-dibattitu, mexjin fid-direzzjoni li ntejbu s-sistema tal- punti u kif nikkalkulaw dan il-bżonn.

Bħalma tapprezza l-Kamra, aħna għandna żewġ sistemi ta' punti.

L- awtorità tad-djar għandha s-sistema tagħha kif tikkalkula l-punti, mentri d- dipartiment tad-djar għandu s-sistema tal-punti tiegħu li hija differenti minn dik ta' l-awtorità tad-djar.

Allura għandna sitwazzjoni fejn ikollok individwu li jmur għand l-awtorità u jgħidulu li għandu tant punti, u jekk imur fid-dipartiment tad-djar jgħidulu li għandu punti differenti u ħadd ma jista' jifhem eżattament x'inhi l-pożizzjoni tiegħu.

Ir-rapport jgħid li qegħdin nittamaw li minn hawn u ftit ieħor inkunu wasalna għal sistema waħda ta' kif jiġu kkalkolati dawn il-punti ħalli kemm jekk tapplika taħt l- awtorità u kemm jekk tapplika taħt id-dipartiment, l-assessment tiegħek ikun wieħed ċar u tkun taf eżattament għal xiex inti intitolat.

Qegħdin nistudjaw ukoll kif nistgħu nkunu trasparenti iżjed f'din is-sistema.

Kieku nsib mod u manjiera kif nista' nippubblika kollox mingħajr ma nikser il-konfidenzjalità, niggarantilek, Sur President, li jekk insib dik is- sistema jien nagħmilha.

Jekk jirnexxielna nsibu tarf ta' din il- mistoqsija, iċ-ċavetta ta' l-issue, jiena dispostissimu li nagħmilha.

Fil- fatt bħalissa qegħdin nesploraw x'inhuma l-alternattivi li jista' jkollna.

Punt ieħor li xtaqt insemmi mingħajr ma ntawwal wisq huwa l-fatt li rridu nirrikonoxxu kollha kemm aħna li d-deċiżjonijiet li nieħdu fil-livell nazzjonali, permezz ta' l-awtorità tad-djar fil-qasam tad-djar, jista' jkollhom impatt fuq is-suq privat.

U għaliex qed insemmi dan il-punt?

Bla dubju ta' xejn kif intqal minn ministri anke qabli, ir-realtà ta' l-isfida ta' l-akkommodazzjoni soċjali ma tista' qatt tgħid li tkun solvejtha.

Inkunu qegħdin nidħku bina nfusna jekk ngħidu li xi darba xi gvern solva jew se jsolvi l-problema ta' l-akkommodazzjoni soċjali.

Dan huwa proċess kontinwu ta' żvilupp.

Qegħdin nitkellmu fuq ħajja ta' bniedem jew ta' bnedmin.

Koppja għarajjes li tapplika biex tixtri, tikri jew tingħata post mill-gvern u f'dak il-każ għaliex tkun koppja għarajjes tingħata post ta' kamra tas-sodda waħda jew massimu ta' tnejn, għada pitgħada se jkollha t- tfal u allura dak il-post fejn ikunu qed jgħixu jkun sarilhom żgħir.

Dan l- istess bħalma għada pitgħada koppja li ilhom miżżewġin u rabbew it-tfal, huma stess se jsiru koppja anzjani u ħames snin oħra jew għaxar snin se jkollhom bżonnijiet li llum forsi mhux qegħdin jarawhom.

Jista' jkollok familji li llum qegħdin komdi, jgħixu f'housing estate tal-gvern, fi flat li qiegħed fit-tielet sular u m'għandhom ebda diffikultà ta' xejn, però imbagħad jinqala' accident ta' mard, ikun x'ikun, u f'daqqa waħda l-bżonn jitwieled għal dik il-familja f'ċirkostanza li ma kenitx qiegħda taħseb għalihom.

Jista' jkollok familji li qegħdin jgħixu f'dar privata kbira li f'daqqa waħda jsibu li dik id-dar m'għadhiex tajba biżżejjed għalihom jew inkella f'daqqa waħda żviluppat ħsarat kbar fiha.

Jiġifieri l-qasam ta' l- akkomodazzjoni u l-postijiet li fihom ngħixu m'humiex ħaġa statika.

Inti ma ħadtx post wieħed li se jservik u jaqdik fil-bżonnijiet tiegħek mill- mument li dħalt hemmhekk sal-mument li toħroġ fit-tebut imma huwa proċess li kontinwament jiżviluppa għaliex iċ-ċirkostanzi jinbidlu u allura hija sitwazzjoni flessibbli l-ħin kollu.

Sur President, irridu nifhmu li l-problema ta' akkomodazzjoni adattata għall-familji tagħna qatt mhi se tkun solvuta u nagħmlu żball jekk ngħidu li xi darba se nkunu solvejna u ssodisfajna lil kulħadd għaliex dak li hu sodisfaċenti llum, sentejn, ħames snin jew għaxar snin oħra m'huwiex se jkun sodisfaċenti u f'ċerti każi lanqas diċenti.

U f'dan is-sens allura jrid ikollna sitwazzjoni fluwida.

Ħalli nkun jien l-ewwel wieħed li ngħid bl-aktar mod ċar li s-sigriet, iċ-ċavetta li tiftħilna l-bieb biex fil- qasam ta' l-akkomodazzjoni jkollna sitwazzjoni fluwida f'pajjiżna għadna ma sibnihx.

Is-sigriet qiegħed billi aħna nsibu l-mod u l-manjiera kif niftħu l-proprjetà privata għall-kiri jew inkella kif proprjetà vojta privata tidħol fis-suq ta' l-akkomodazzjoni.

Hawn hu s-sigriet!

U aħna bħala politiċi rridu nagħrfu - huwa irrilevanti aħniex fuq din in-naħa tal-Kamra jew fuq in-naħa l-oħra tal-Kamra - li dan hu wieħed mill-aktar oqsma importanti li kull gvern ipprova jindirizza u kull gvern sal-lum għadu ma sabx is-soluzzjoni finali għalih.

Sur President, fl-1995 saru bidliet importanti fil-liġijiet tal-kera però dawk it-tibdiliet sostanzjali fl-opinjoni tiegħi għadhom sal-lum ma solvew assolutament xejn.

Għaliex minflok numru kbir minn dawn il-postijiet - issa li ħlisna mir-regolamentazzjoni li kienet teżisti qabel taħt il-liġi l- antika tal-kera - tpoġġew fis-suq għall-okkupazzjoni tan-nies li qegħdin ifittxu akkommodazzjoni baqgħu vojta u s-sidien tagħhom ma jridux ipoġġuhom fis-suq.

Hemm bżonn li nagħmlu sforz fuq livell nazzjonali għall-ġid ta' kulħadd biex naraw kif nistgħu niftħu dan is-suq.

Fil-fatt matul is-sena li għaddiet komplejna bil-proċess biex naraw kif nistgħu nkomplu nbiddlu l- liġijiet tal-kera, eżerċizzju li beda taħt l-amministrazzjoni l-oħra permezz ta' kumitat ta' nies li ħadmu biex jipprovaw jaslu għal xi forma ta' rakkmandazzjonijiet.

Wieħed irid jara daqsxejn fid-dettall x'se jkunu dawn ir-rakkmandazzjonijiet, però jiena naħseb li hemm ħafna iżjed xi jsir.

L-ewwelnett irridu nagħmlu dikjarazzjoni ċara fuq livell nazzjonali - kemm bħala gvern u oppożizzjoni u kemm bħala partiti politiċi - li aħna nemmnu fil-liberalizzazzjoni tal-postijiet, li ma naqblux mal-proċess tar- rekwiżizzjoni, li ma naqblux mal-fatt li inti jkollok proprjetà privata u titteħidlek mingħajr ebda raġuni.

Aħna ma' dan ma naqblux u jekk ittieħdet deċiżjoni li noqtlu l-liġi tar-requisitions, din qtilniha darba għal dejjem biex ħadd ma joqgħod jibża' li xi darba jekk ikun kera post lil xi Malti jew Maltija, għada jew pitgħada se jitfaċċa xi gvern u jerġa' jiftaħ din il-pjaga.

F'ċertu sens il-liġi dwar ir-rekwiżizzjoni ta' postijiet swiet ġid għall-mumenti ta' l-emerġenza ta' wara l-gwerra, imma mbagħad biż-żmien tant ġiet abbużata u tant ħolqot mentalità f'pajjiżna li titwerwer minn kirja lejn Malti jew Maltija.

Din hi xi ħaġa li jien niddubita jekk teżistix f'xi post ieħor fid-dinja.

Irridu nifhmu li għandna piż u responsabbiltà biex din iċ-ċavetta niftħuha, u dan iġibni wkoll għal ċerti inizjattivi li ttieħdu matul dawn it-12-il xahar li għaddew, b'mod partikolari it-titjib sostanzjali li għamilna fis-sussidju li nagħtu għal dawk li jikru mis-settur privat.

Sur President, l-iskema tas-sussidju tal-kera lil dawk li jikru mis- settur privat għamilnieha bil-ħsieb li ninkoraġġixxu iktar nies jikru mingħand il-privat.

Aħna kellna skema li kienet teżisti taħt il-gvern preċedenti u kienet skema tajba, li kienet tissussidja sa massimu ta' ¥215 - jekk m'iniex sejjer żball - mill-kera jekk wieħed jikri mingħand il- privat.

Iddeċidejna li dik l-iskema ma kellhiex is-suċċess li kulħadd xtaq li jkollha - mhux għax kellha xi difett fiha imma għaliex donnu ma kienx hemm ir-response li wieħed kien qed jistenna - u żidna l-ammont għal massimu ta' ¥315 fis-sena.

Jiġifieri jekk inti tikri mingħand il-privat, skond id-dħul tiegħek, il-gvern jista' jagħtik massimu ta' ¥315 akkont tal- kera tiegħek.

Din kienet bidla sostanzjali imma biex inkun sinċier għad m'għandniex ir-riżultat u l-feedback pożittiv li xtaqna.

Għal xi raġuni jew oħra, is-sidien għadhom jibżgħu jikru jew inkella n-nies jibqgħu bit- tama li jekk jikru post tal-gvern allura l-kera tibqa' baxxa, bil-¥50, ¥70, ¥90 jew ¥100 fis-sena, ħaġa li ma jistax ikun tibqa' hekk.

Ma nistgħux inkomplu nilludu ruħna li se nsibu s-soluzzjonijiet billi noqogħdu nagħmlu diskorsi politiċi u partiġjani u niġbdu saqajn xulxin fuq dawn l- affarijiet.

Sur President, insemmi punt ieħor u nieqaf hawn.

Jiena insistejt - u mill-ewwel kelli l-koperazzjoni min-naħa ta' l- awtorità tad-djar u nirringrazzjaha talli għamlet hekk - li din ma tkunx awtorità li tistenna l-bajtra taqa' f'ħalqha, tistenna lil min għandu l- problema biex jiġi jħabbtilha l-bieb, biex iċemplilha jew biex jimlielha l- formola.

Xtaqt li din tkun awtorità li hija stess tieħu l-inizjattiva, li toħroġ mill-bini tagħha u tmur hi fil-komunità.

Fil-fatt matul is-sena li għaddiet ittieħdu diversi inizjattivi li fihom l-awtorità ħadmet b'dan il- mod u litteralment qabdet numru ta' applikazzjonijiet għal akkommodazzjoni soċjali u marret għand l-applikanti bil-periti ta' l-awtorità tad-djar stess, b'mod partikolari fil-postijiet tal-Kottonera, biex tara jekk f'dawn id-djar hemmx possibbiltà li jsiru alterazzjonijiet strutturali ffinanzjati minnha stess biex dawk id-djar nirrenduhom abitabbli.

Konna nafu mill- ewwel li ma tistax tagħmel mirakli f'postijiet bħall-Belt, il-Furjana u l- Kottonera però kultant ssib post fejn jekk tkun l-awtorità tad-djar li tapplika għall-permess biex tibni kamra jew tnejn dak il-post isir adattat għaċ-ċirkostanzi ta' dik il-familja partikolari.

Sur President, hawnhekk irrid ngħid li r-riżultati ma kenux tajbin.

L- awtorità għamlet tajjeb li ħarġet mill-bini tagħha, marret f'dawn id-djar, rat b'għajnejha r-realtajiet soċjali ta' pajjiżna u pprovat tidentifika s- soluzzjonijiet imma fil-maġġoranza l-kbira tal-każi fejn il-periti ta' l- awtorità marru biex jaraw dawn l-affarijiet, ir-risposta kienet: Le, aħna rridu post ġdid tal-gvern.

Nerġa' ngħid, il-politika m'hijiex u m'għandha qatt tkun politika ta' illużjoni f'kollox, imma fil-qasam soċjali iżjed minn kollox irridu nfehmu lin-nies li jekk jeżistu s-soluzzjonijiet, dawn ma jistgħux ikunu biss u dejjem li l-gvern jipprovdi flat ġdid jew post ġdid.

Hawn soluzzjonijiet oħra fejn il-gvern ikun qed jaqdi d-dmir soċjali tiegħu u jkun qed jaqdih tajjeb u lin-nies irridu nfehmuhom li dawk is- soluzzjonijiet jeżistu.

Naturalment l-awtorità tad-djar, il-gvern u l-pajjiż jibqa' obbligat li jiżviluppa l-proġetti ġodda, li jibni flats ġodda u dak il-proċess jibqa' għaddej.

Imma jien ma rridx niftaħar - u apposta qiegħed insemmih l-aħħar punt u mhux se ntawwal fuqu - li bnejna hawn u bnejna hemm.

Dan nixtieq nagħmlu għax nieħu pjaċir ngħid li għamilna dak in-numru ta' flats u li mexjin f'Pembroke u fl-Imtarfa.

Fil-fatt uħud mill-problemi li tfaċċaw f'Pembroke fejn se nipprovdi numru ta' flats jew maisonettes f'dawk li huma permessi mill-awtorità ġew solvuti u l-proċess ta' bini beda proprju ftit ġimgħat ilu għalkemm jonqosna problemi oħajn x'insolvu ma' l-awtorità ta' l- ippjanar dwar aspetti oħra ta' permessi li għandhom x'jaqsmu ma' dan il- proġett.

It is taken for granted li kull gvern irid imexxi dawn it-tip ta' proġetti però nirripeti - u għalhekk qed nagħmel dan il-punt b'enfasi kbira - li s-soluzzjoni ma tistax tkun li aħna niddependu dejjem u esklussivament fuq il-bini ta' postijiet ġodda.

Sur President, għall-mument nieqaf hawn u nieħu pjaċir nisma' l-kummenti tal-kollegi tiegħi taż-żewġ naħat tal-Kamra biex fl-għeluq inkun nista' nwieġeb għall-mistoqsijiet, suġġerimenti, kummenti u kritika li tkun saret.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, waqt li kont ġej għal din is-seduta fuq Radju Malta 2 kien hemm mużika li fiha kien hemm ħsejjes ta' xita nieżla, xi ħaġa li fakkritni li madwar sena u nofs jew sentejn ilu waqt li kont f'din il-Kamra ċemplitli kostitwenta li qaltli li kien waqgħalha s- saqaf u dak il-ħin kont smajt anke x-xita nieżla minn fuq it-telefon.

Naħseb li dan il-fatt fih innifsu jitfa' daqsxejn dawl fuq kemm il-problema tal-housing hawn Malta hija akuta għaliex din il-persuna partikolari kienet ilha s-snin b'riskju għal ħajjitha tistenna fuq il-lista biex tingħata akkomodazzjoni alternattiva u kellu jaqgħalha s-saqaf biex pprovdewlha fejn toqgħod.

Illum qegħdin niddiskutu l-housing authority u ma nistax ma naċċennax mill-ewwel li l-istess eżistenza ta' din l-awtorità hija dovuta speċjalment għall-ħidmet gvernijiet Laburista tal-passat.

Kien proprju gvern Laburista li waqqaf din l-awtorità fl-1976 u lil hinn minn kull nota partiġjana, naħseb li kull wieħed u waħda minna jaqbel li t-twaqqif ta' l- istess housing authority kien wara kollox pass importanti ħafna fl-istorja tal-housing ġewwa pajjiżna.

Kulħadd jaf li l-Partit Laburista kien il- pijunier f'dan il-qasam, meta ta bidu għall-bini ta' għexieren ta' housing estates madwar Malta u Għawdex, u anke kompla biex sebbaħhom b'ħidmietu matul l-aħħar leġislatura.

Allura bir-raġun ngħid li aħna ta' din in-naħa għandna għalfejn inkunu kburin meta nħarsu madwarna u naraw dawn il-housing estates, li saħansitra joffru sors ta' eżistenza u identifikazzjoni għal dawk kollha li jgħammru fihom, nies li fil-maġġor parti tagħhom lanqas biss kienu jafu xi tfisser li jkollok darek u ċ-ċwievet tal-post tiegħek.

Naħseb li prova tanġibbli ta' kemm il-Partit Laburista fil-passat ħadem bis- sħiħ biex iġib l-isfera tal-housing 'il quddiem ġewwa pajjiżna, huwa l- quarterly review tal-bank ċentrali ta' l-1995, li jgħid li bejn l-1980 u l- 1987 il-gvern Laburista kien ipprovda ma' l-10,000 housing unit, filwaqt li bejn l-1988 u l-1994 gvern Nazzjonalista pprovda biss madwar 4,000, jiġifieri inqas min-nofs.

Fil-fatt amministrazzjonijiet Nazzjonalisti preċedenti kienu jivvotaw flus għall-housing imma lanqas biss kien ikollhom id-diċenza li jonfquhom kollha.

Ħalli niġu issa biex neżaminaw l-operat ta' l-awtorità tad-djar fis-snin 1997, 1998 u 1999.

Meta wieħed jieħu dawn it-tliet snin flimkien u jipparagunahom mill-ewwel jasal għal ċerti konklużjonijiet li ma jistgħux jiġu nnegati.

L-aħħar gvern Laburista, li tant kien ġie mgħajjar li ma kellux kuxjenza soċjali, fl-1997 nefaq total ta' madwar ¥10.5 miljun, waqt li taħt amministrazzjoni Nazzjonalista din in-nefqa bdiet nieżla sew.

Fl-1998 niżlet għal madwar ¥8 miljun u għal din is-sena - għalkemm ma' l-ewwel daqqa t'għajn forsi taħseb li n-nefqa żdiedet marginally - effettivament niżlet ukoll.

Wieħed jinduna li dan huwa minnu, aktar u aktar meta jistudja bir-reqqa t-tliet komponimenti prinċipali tan-nefqa totali ta' l-awtorità tad-djar li jaqgħu taħt tliet kappestri parikolari.

L-ewwelnett għandek in-nefqa kapitali, li taħtha tiġi allokata somma biex jinbnew housing units ġodda; imbagħad għandek in-nefqa soċjali li rrifera għaliha l-ministru fid-diskors tiegħu, li hija dik in-nefqa li tiġi allokata għal skemi fejn jingħata sussidji fihom; u t-tielet parti tan-nefqa tmur għal dik li hija spiża rikorrenti li tinkludi pagamenti dovuti fuq imgħaxijiet fuq self u ħlas lura tal-kapital.

Sur President, meta naraw dawn it-tliet sferi partikolari fin-nefqa ta' l- awtorità tad-djar, insibu li għalkemm kien hemm żieda marġinali fil-budget tal-gvern, din is-sena n-nefqa kapitali u dik soċjali effettivament niżlu.

Fil-fatt in-nefqa soċjali niżlet b'aktar minn ¥0.5 miljun bejn is-snin 1997 u 1999.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Gonzi għamel riferenza għad-dimensjoni soċjali, imma jiena naħseb li għandna nkunu aktar tanġibbli meta nitkellmu fuq dan il-qasam u ngħidu kemm verament qegħdin nonfqu.

In-nefqa kapitali minn ¥3.4 miljun niżlet għal ¥2.7 miljun bejn l-1997 u l-1999, jiġifieri b'kollox hemm differenza sostanzjali ta' madwar ¥700,000.

Effettivament dawn il-figuri juru kemm hemm differenza bejn gvernijiet Laburisti u gvernijiet Nazzjonalisti fejn l-ewwel noqogħdu ngħidu ħafna affarijiet sbieħ, imbagħad meta niġu għall-fatti dawn jindikaw mod ieħor.

L-uniku element li żdied din is-sena kien proprju n-nefqa rikorrenti, li kif diġà għedt, tikkonsisti minn ħlas lura ta' self.

Effettivament anke dan jindika kemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern għandu għal qalbu d- dimensjoni soċjali tal-housing.

Nafu li f'pajjiżna hawn problema kbira ta' housing imma meta nevalwaw dawn id-differenzi fl-infiq naraw li fil-fatt il- kuxjenza soċjali qed tiġi mnaqqra.

Bħalma jgħid l-istess rapport tal- housing authority, waħda mill-policies ewlenin ta' din l-awtorità għandha tkun li ngħinu lil min verament huwa fil-bżonn iżda jidher li kultant isir bil-maqlub.

Naqqasna l-infiq proprju fejn imissna żidnih, u dan meta fl- istess introduzzjoni tar-rapport għal din is-sena qegħdin ngħidu bl-aktar mod espliċitu li l-politika fil-qasam tad-djar matul din is-sena ġiet riveduta sabiex inħolqu strutturi neċessarji ħalli l-qasam tad-djar f'pajjiżna jiġi trattat fuq livell komprensiv filwaqt li jinidrizza l- bżonnijiet li jfiġġu mir-realtajiet soċjali li qegħdin ngħixu fihom.

Sur President, jien nawgura li jitkompla l-proċess ta' amalgamazzjoni li rrifera għalih l-Onor.

Gonzi.

Nista' ngħid ukoll li din in-naħa tal-Kamra hija favur dan il-proċess ta' amalgamazzjoni tad-diversi dipartiment li jidħlu f'dan l-qasam.

Din kienet inizjattiva għaqlija u għandha titkompla b'pass aktar mgħaġġel, forsi anke billi titnaqqas il-burokrazija żejda li għandna u li tant jagħmlu ħsara fil-mentalità ta min verament għandu bżonn l-għajnuna ta' l-awtorità.

Jekk il-proċess ta' applikazzjonijiet u anke ta' handouts tas-sussidju nirrenduh aktar sempliċi u aċċessibbli, inkunu qegħdin ngħinu lil dak is-settur li wara kollox huwa l-aktar emarġinat u batut.

Kultant aktar ma dawn in-nies ikollhom bżonn ta' għajnuna, aktar ma jkunu f'sitwazzjoni gravi, aktar ma jkunu 'l isfel fis-saffi tas-soċjetà tagħna, aktar ikunu intimidati biex japplikaw għaliex lanqas biss ikunu jafu fejn se jibdew il-proċeduri tagħhom.

Allura dan il-proċess ta' amalgamazzjoni ta' dawn id-dipartimenti differenti hija inizjattiva tajba u ta' min iħeġġiġha.

Sur President, min-naħa l-oħra naraw li dan il-gvern naqqas ir-ritmu ta' bini ta' djar u appartamenti ġodda.

Jekk neżaminaw bir-reqqa l-estimi finanzjarji għal din is-sena, insibu li l-gvern Nazzjonalista għal din is- sena stima li se jonfoq ¥4.7 miljun imma fil-fatt nefaq ¥2.7 miljun biss fil-programm ta' bini ta' appartamenti u djar ġodda.

Dan joħroġ bl-aktar mod ċar minn paġna 32 tabella "A" tar-rapport ta' din is-sena.

Din il- karatteristika wieħed jista' jgħid li saret sinonima mal-policies tal- housing tal-Partit Nazzjonalista fil-gvern għaliex qed tirrepeti ruħha kull darba li jkun hawn in-Nazzjonalisti fil-gvern.

Dan rajnieh jiġri anke qabel l-1996.

Wara li analizzajt ir-rapport finanzjarju, ma nistax ma nikkummentax anke dwar dak li forsi nistgħu nsejħulu creative accounting.

Dan għaliex kif hemm spjegat f'paġna 28, f'paragrafu 3.6 tar-rapport, il-benefiċċjarji taħt l-iskemi "L", "M" u "N" għadhom ma ppreżentawx il-kontijiet tax-xogħlijiet.

Għalhekk l-ammont ta' ¥700,000 għal dawn is-sussidji se jiġi mħallas fis- sena finanzjarja li jmiss u dan l-ammont se jkun ivvotat.

Iżda jekk wieħed iħares lejn l-istess item fir-rapport tas-sena ta' qabel, f'paġna 13 insibu proprju l-istess nota.

Dan ifisser li fl-1999 imisshom tħallsu l-kontijiet ta' l-1998 u allura kieku l-gvern verament ried ikun trasparenti, fit- tabella f'paġna 9, fejn hemm imniżżel kemm hu s-sussidju approvat mill- housing authority, kien imissu qal ukoll kemm hu s-sussidju li effettivament qiegħed jiġi mħallas minn din is-somma.

Naħseb tajjeb li nagħmlu din id-distinzjoni meta nkunu qed nippreżentaw dawn it-tabelli.

Sur President, nixtieq ngħid kelmtejn dwar l-iskemi li ħarġu matul din is- sena, skemi li wħud minnhom kienu diġà jeżistu.

Dan juri li sa ċertu punt il-gvern huwa daqsxejn xott mill-ideat tal-housing ġewwa pajjiżna.

Niftakru li wara l-budget tas-sena l-oħra l-Ministru Gonzi kien ħabbar skema ġdida għal dawk l-applikanti li jgħixu fil-Kottonoera, fil-Belt u l- Furjana u li joqogħdu f'postijiet ikkundannati u substandard.

Taħt din l- iskema dawn kienu se jibbenefikaw minn għotja ta mhux aktar minn ¥1,800 sabiex jirranġaw il-post tagħhom billi jużaw lista ta' kuntratturi li kienet se tipprovdilhom l-awtorità.

Iżda għalkemm intqal li din kienet skema ġdida, kull min hu midħla tal-housing jaf li din l-iskema kienet diġà teżisti.

Fil-fatt kulma sar kien ċertu tibdil biex illum il-housing authority għandha lista ta' titjib li jista' jsir fid-djar tagħna bħal estensjonijiet u alterazzjonijiet.

Għalhekk, kif diġà għedt, l-uniku punt ġdid f'din l-iskema huwa li saret lista ta' kuntratturi biex il- benefiċċjarji ta' din l-iskema jkunu jistgħu jagħżlu minnhom.

Fil-passat applikanti li kienu jagħmlu użu minn din l-iskema kienu jsibuha diffiċli biex isibu kuntrattur li jkun lest jitħallas fl-aħħar tax-xogħol waqt li taħt din l-iskema dawn il-kuntratturi qed jaċċettaw li jitħallsu fl-aħħar tax-xogħol.

Sur President, diffikultà li tista' tinqala' f'din l-iskema hija dwar min għandu jinżamm responsabbli kemm-il darba x-xogħol isir ħażin, ġaladarba qiegħed ikun il-gvern li qed jipprovdi din il-lista ta' kuntratturi.

Jiena nistaqsi: Dawn il-kuntratturi qegħdin jiġu vetted għall-kwalità ta' xogħol li jipprovdu?

Għalhekk meta niftakru fil-propaganda li ntużat, anke fl- inawgurazzjoni ta' din l-iskema, ma nistgħux nikkonkludu ħlief li dan il- gvern huwa proprju nieqes minn ideat ġodda fl-issuing ta' housing policies.

Barra minn hekk, kieku l-ministru verament ried iniedi titjib sostanzjali f'din l-iskema kien imissu żied is-somma ta' ¥1,800 għaliex naħseb li dawn il-flus huma ammont verament żgħir għaż-żmenijiet tal-lum.

Din l-iskema ġiet pubbliċizzata b'tali mod li n-nies li jgħixu fl-inħawi konċernati tellajnielhom l-aspettattivi m'ogħla s-smewwiet kważi kważi jkolli ngħid għalxejn.

Dan jidher ċar anke minn artiklu li qrajt ġimgħa ilu fil- gażżetta "The Sunday Times" bit-titlu "Hell Holes, not Housing" miktub mis- Sinjura Marisa Micallef Leyson, artiklu interessanti li jevalwa b'mod mill- aktar miftuħ is-sitwazzjoni tal-housing.

Fost oħrajn is-Sinjura Micallef Leyson tgħid li s-sistema ta' l-iskemi tal-housing kif inhi llum mhux qed tgħin lil dawk in-nies li l-aktar għandhom bżonn l-għajnuna.

Sur President, il-punt kruċjali li rrid nasal għalih huwa li l-fatt li ħafna mill-inkwilini li jkun jixtiequ japplikaw għal xi skemi ta' sussidju sabiex jirranġaw djarhom jibżgħu milli jagħmlu dan għaliex meta mbagħad jagħmlu użu minn skemi partikolari jiġu maqtugħa mil-lista ta' applikazzjonijiet għal akkomodazzjoni alternattiva punt li rrifera għalih ukoll il-ministru.

Skemi bħal dawn jidhru li huma maħsuba sempliċement biex inaqqsu l-lista ta' applikanti għal akkomodazzjoni alternattiva għaliex bl-ammont miżeru ta' ¥1,800 ħadd m'hu se jkun kapaċi jirranġa daru li tkun substandard b'tali mod li jġibha f'kondizzjoni abitabbli.

U meta wieħed jevalwa dawn il-problemi bilfors jibda jimmaġina kif jista' jtejjeb din is-sitwazzjoni daqshekk ambigwa u fl-istess ħin iġġamjata li għandna fl- ipproċessar ta' dawn l-applikazzjonijiet.

Kien għalhekk li l-Partit Laburista fil-gvern ħa ċerti inizjattivi sabiex ċerti problemi naqilbuhom totalment ta' taħt fuq.

Per eżempju, nistaqsi: X'sar mill-kummissjoni dwar ir-reviżjoni tal- liġijiet tal-kera?

Kulħadd jaf li hawn Malta għad għandna liġijiet tal- kera li ma jħajrux lill-proprjetarji jikru lil terzi persuni u aħna konna konxji li din qed toħloq problemi kbar b'konsegwenzi koroh fuq is-supply tal-housing ġewwa pajjiżna.

U t-twaqqif tal-kummissjoni KMB li xogħolha kien li tiġbor l-informazzjoni meħtieġa rigward dawk il-biċċiet ta' art li kienu mixtrija mill-gvern mingħand il-Knisja kien proprju li tara kif dawn setgħu jiġu utilizzati għal skopijiet ta' housing.

Naturalment dan ix- xogħol kien qed isir b'koperazzjoni sħiħa ma' l-istaff tal-joint office, u allura tajjeb li l-ministru fil-winding-up jgħidilna f'liema stadju wasal dan ix-xogħol.

Naħseb li kulħadd jaqbel li din hija art prezzjuża u żgur li għandna naraw kif nagħmlu sabiex nisfruttawha bl-aħjar mod possibbli għall-ġid ta' min hu emarġinat u l-aktar batut fis-soċjetà tagħna.

Sur President, fi żmienna konna għamilna wkoll reviżjoni fil- kondizzjonijiet tal-kera għall-inkwilini ta' postijiet tal-gvern.

Bażikament konna naqqasna s-saffi jew aggruppamenti ta' income brackets ta' dawk l-inkwilini, kif ukoll irranġajnielhom is-ceiling.

B'din ir-revizjoni kien hemm min għolietlu xi ftit il-kera imma li kieku ħallejna l-affarijiet kif kienu qabel, kif fil-fatt kienu ppjanati minn gvern preċedenti Nazzjonalista, dawn l-inkwilini kien se jkollhom żidiet ferm ogħla fil-kera futura tagħhom.

Fil-fatt għal xi raġuni jew oħra dawn l-aħħar xhur rajna u smajna b'ħafna każi - jiena l-ewwel wieħed u persważ anke ħafna minn sħabi - li meta rrivedewlhom il-kera, effettivament il-kera ġdida telgħetilhom m'ogħla s-smewwiet.

Jiena kelli każi fejn il-kera saħansitra żdiditilhom b'400%.

Li jkun ġara huwa li l-kap ta' dik il-povra familja jkun qala' xi ftit mijiet żejda f'overtime li minħabba fih is-sena ta' qabel ikun qabeż is-ceiling.

Għalhekk kif ġie aġġustat s-ceiling issa żgur li mhux qed jirrifletti l-vera qagħda soċjali ta' dawn iċ-ċittadini li l-kera għolitilhom b'rata daqshekk massiċċa.

Sur President, fi żmienna konna assistejna mhux biss għal twaqqigħ ta' slum areas imma anke għall-bini u tqassim tagħhom f'qasir żmien.

Biżżejjed infakkar li fi żmien gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996, il-proġetti ta' Bormla u l-Imsida ħadu madwar disa' snin sabiex tlestew u tqassmu ċ- ċwievet, filwaqt li aħna fi żmien record ta' 20 xahar irnexxielna nagħmlu l- istess lokalitajiet.

Mhux hekk biss imma l-aspett l-aktar importanti rnexxielna nħarsuh ukoll u ma kkaġunajniex spostamenti soċjali.

Jiġifieri lil dawk l-inkwilini ħallejniehom joqogħdu kemm jista' jkun fl-istess lokalitajiet u iktar ma tagħmel dan il-proċess malajr iktar tkun tista' tilħaq dan il-għan.

Fil-fatt konna waqqafna policy ġdida kif nittrattaw dawn l-evictees u b'hekk assigurajna li ma jgħaddux minn dik it-trawma ta' tibdil ta' lokalitajiet 'l hemm u 'l hawn, li tant jikkaġuna stress żejjed fuq il-familji tagħhom li xi kultant ikun kaġun ta' mard ta' natura dipressiva.

Apparti minn hekk tajniehom ukoll kirjiet kemm jista' jkun irħas bħal ngħidu aħna ¥40 fis-sena u mhux dawk is-somom astronomiċi li kienu qegħdin jitolbuhom qabel.

Sur President, ikolli nistaqsi wkoll x'sar mill-proġett ta' Pembroke għaliex aħna dehrilna li kif kien imfassal mill-Partit Nazzjonalista ta' qabel l-1996 la kien jagħmel sens ekoloġiku u wisq inqas soċjali, u nispjega għalfejn.

Meta rajna d-domanda kbira li kellna għall-housing kif imqabbla man-nuqqas kbir ta' provvista ta' art adattata biex tibni fuqha, rajna li kien se jkun ħela li permezz ta' dan il-proġett hekk kbir kienu se jiġu provduti biss mal-500 housing unit ġdid.

Allura konna applikajna għall-permessi mill-planning authority - u ħadt gost nisma' lill-ministru jgħid li ħafna minnhom ġew proċessati - sabiex inkunu nistgħu nżidu l- ammont ta' sulari għal dawn l-appartamenti.

Fil-fatt b'dawn l-aġġustamenti u oħrajn fil-proġett oriġinali t-total ta' housing units tellajnieh għal iktar minn 1,000.

B'dawn il-policies u l-proġetti kollha flimkien, jiġifieri t-tfassil mill-ġdid tal-proġett ta' Pembroke, ir-riżultati siewja li kienu se joħorġu mill-kummissjoni KMB u anke dawk il-proġetti ta' slum clearance, aħna konna qegħdin nevalwaw li se nipprovdu mat-3,000 housing unit ġdid.

Konna waqqafna wkoll il-customer care centre fi ħdan il-ministeru li nosserva li għadu qiegħed jopera b'mod sodisfaċenti.

Naturalment ma setax jonqos li nagħtu bidu għall-kampanja ta' tindif u anke maintenance tal- housing estates ta' Malta fejn rajna programmi sħaħ ta' tisbiħ ta' postijiet bħal Okella Agius u St Nicholas married quarters ġewwa Bormla, Verdala, eċċ. Sfortunatament iżda jkolli ninnota li matul din l-aħħar sena wħud minn dawn il-housing estates li niffrekwenta anke jien fuq xogħli jidher li reġgħu jinsabu fi stat ta' żdingar u f'xi każijiet anke abbandun.

Sur President, meta s-soċjetà tagħna tkun qed tiżviluppa, il-bżonnijiet ukoll jinbidlu u bħala riflessjoni ta' dan it-tibdil ir-rwol ta' l-awtorità tad-djar għandu jinbidel ukoll.

Ħafna policies tal-housing għandhom jiġu aġġornati biex jirriflettu t-tibdil ekoloġiku, demografiku u anke soċjo- ekonomiku ta' pajjiżna.

Per eżempju, il-proviżjoni ta' plots illum il- ġurnata m'għadhiex ikkonsidrata vijabbli minħabba n-nuqqas ovvju ta' art.

Naraw li iktar milli tipprovdi units b'kera sussidjata, l-awtorità tad-djar saret aġenzija tal-bini, li tipprovdi housing units anke żgħar bi prezzijiet sussidjati.

Biss meta nibda nara prezzijiet bħal ¥19,000 jew ¥21,000 għal kull housing unit nibda nistaqsi lili nnifsi jekk il-gvern wara kollox għandux jieħu fuqu r-responsabbiltà li jipprovdi dawn il- housing units b'dawn il-prezzijiet ta' natura kważi kummerċjali.

Jien jidhirli li min jiflaħ iħallas dawn il-prezzijiet jista' faċilment jixtri d- dar tiegħu mill-privat u għalhekk naħseb li l-gvern m'għandux għalfejn jagħmel parti minn dawn it-tip ta' transazzjonijiet.

Barra minn hekk il- gvern għandu jkollu prioritajiet ferm akbar biex jgħin lil dawk li qed jgħixu f'postijiet ikkundannati qabel ma jaħseb għal din il-kategorija ta' nies, għaliex dawn ta' l-ewwel huma iktar fil-bżonn.

L-awtorità tad-djar għandha taħdem bis-sħiħ sabiex nirrivitalizzaw is-suq tal-kiri privat li minħabba ħafna restrizzjonijiet kien miet għal kollox.

Fil-fatt gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 kien ħa passi f'din id- direzzjoni billi biddel il-liġi li tirregola l-kiri u għamel ċerti skemi biex jissussidja lil min ikun qiegħed jirranġa xi dar qadima.

Sfortunatament pero' jidher li dawn l-iskemi ma tantx kienu laħqu l-għan tagħhom għaliex l-ammont ta' nies li kienu qed japplikaw għal grant u self sussidjat kien żgħir peress li min japplika għal dawn it-tip ta' sussidji jitlef iċ-ċans li jibqa' fuq il-lista li jkun jista' jieħu akkommodazzjoni alternattiva ġdida.

Għalhekk sfortunatament il-qalba tal-villaġġi u l- ibliet tagħna baqgħu dilapidati u nofshom vojta u għalhek ikun tajjeb li l- ministru jgħidilna kif qiegħed jaħdem il-gvern tiegħu fuq din il-kwestjoni.

Naf li għadu kif semma xi skema li ġiet irranġata u naħseb li din qiegħda fid-direzzjoni t-tajba.

Għal dak li għandu x'jaqsam man-nefqa soċjali jidher li l-ammont li ġie vvotat ma ġiex minfuq kollu, kif aċċennajt fil-bidu tad-diskors tiegħi.

Fil-fatt madwar ¥0.5 miljun ivvotati għal dan il-għan ġew imċaħħdin minn ħalq iċ-ċittadin.

Dan ifisser li hawnhekk il-Partit Nazzjonalista fil- gvern qiegħed xi ftit jew wisq jinganna lill-poplu għaliex l-ewwel tella' l- aspettattiva fuq dimensjoni soċjali u mbagħad qata' l-ispiża proprju fuq dan il-qasam.

Wara kollox wieħed irid jiftakar li l-partit li hemm fil- gvern bħalissa tela' bl-għajta tal-kuxjenza soċjali.

Ara aħna matul l-20 xahar li domna fil-gvern, konna anke żidna b'madwar ¥500 is-sussidji għal dawk il-familji li jkollhom xi membru fil-familja tagħhom bi bżonnijiet speċjali.

Konna tellajna l-valur ta' din l-iskema għal madwar ¥2,300 pero' jkolli nammenti li anke dan il-valur m'huwiex adegwat għall-ispejjeż li jkollhom dawn in-nies.

Tajjeb nistaqsu wkoll x'sar mill-wegħda elettorali tal-Partit Nazzjonalista, fejn kienu wegħdu li l-pagamenti tas-self jibdew jitnaqqsu mill-income għall-iskopijiet ta' income tax.

Nistaqsi wkoll x'sar mill-wegħda fejn kellhom iżidu s-sussidju fuq il-kera.

Jista' jkun li l-ministru għal dik irrifera imma tajjeb li fil-winding-up jilluminana dwar dan.

Irrid intenni hawnhekk li jiena nemmen li r-rwol tal-gvern fis-soċjetà tagħna m'huwiex li jagħmilha ta' aġenzija mmobiljarji imma li jgħin lil min hu verament batut.

Jien ta' l-idea li kif qed jevolvu l-policies ta' l- awtorità tad-djar hemm ħafna individwi li qed jaqgħu mis-safety net li huma obbligati li jiġu provduti mill-Istat.

U min ma jaffordjax jixtri proprju għaliex huwa l-iktar batut u emarġinat m'huwiex qiegħed isib widen mingħand dan il-gvern, li jidher li huwa kemmxejn xott minn dawn il-policies.

Housing diċenti huwa neċessità mill-iktar bażika u essenzjali għall- iżvilupp fiżiku u psikoloġiku ta' kull individwu, u dan il-gvern naqqas il- vot b'¥2 miljun fil-budget li għadda, u saħansitra ddeċieda li jipprivatizza l-welfare state u min jista' jħawwel iħawwel u min ma jistax aħjar għalih!

Issa nistgħu ninsewhom il-wegħdiet li għamlu fil-kampanja elettorali għaliex bħal dejjem meta n-Nazzjonalisti jiġu biex jgħaddu mill- kliem għall-fatti jkun hemm baħar jaqsam!

Sur President, qabel il-budget u anke waqt il-preżentazzjoni ta' l-ittri ta' l-appointment tal-bord ta' l-awtorità tad-djar fit-13 ta' Ottubru 1998, il-Ministru Lawrence Gonzi kien saħaq fuq kemm hemm pressjoni fuq l- awtorità li lanqas kellha stock ta' djar available għal meta jinqala' xi każ ta' emerġenza bħal meta jaqa' xi saqaf.

Saħansitra kienu tkażaw bl- inizjattiva li kien ħa gvern Laburista sabiex jidħol f'partnership mal- privat ħalli tittaffa l-problema akuta ta' nuqqas ta' housing stock għall- każi iddisprati.

Kienet inħolqot ukoll il-kontroversja tal-Lay-Lay, fejn anke saret inkjesta uffiċjali.

Għalhekk għan-nom tal-partit tiegħi nistieden b'mod uffiċjali lill-Ministru Gonzi li wara dak il-ħama kollu li kien inqala', ikollu issa l-kuraġġ ipoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rapport ta' din l-inkjesta, ħalli kulħadd ikun sodisfatt b'dak li ġara.

Sur President, sfortunament qed naraw kif is-sitwazzjoni diżastruża tal- finanzi tal-gvern qed tħalli impatt notevoli f'dan is-settur ukoll għaliex b'deficit li qiegħed dejjem jikber il-gvern qed ikollu jiffaċċja rati ta' interessi dejjem aktar għoljin biex jiffinanzja l-proġetti kapitali tiegħu, inkluż proġetti ta' housing.

Dan għaliex kull darba li l-gvern joħroġ bonds fuq is-suq, ir-rata ta' imgħaxijiet dejjem tiżdied proprju minħabba li d-dejn tal-gvern qiegħed dejjem jiżdied.

Għalhekk dan il-gvern qiegħed jagħżel li jdaħħal rasu ġor-ramel u jinjora li jeżistu problemi soċjali li għandu l-obbligu sagrosant li jindirizza, b'mod speċjali meta tela' fuq il- premessa li hu salvatur tal-kuxjenza soċjali.

Is-settur privat waħdu qatt m'hu se jindirizza dawn il-problemi, imma sfortunatament il-gvern Nazzjonalista m'huwiex joffri policies ġodda u komprensivi li jindirizzaw il-problemi soċjali tal-lum.

Biex nagħlaq, l-unika inizjattiva li nixtieq infaħħar hija t-twaqqif tar- research and development unit li kienet inizjattiva interessanti.

Nispera pero' li tilħaq l-għan ewlieni li għalih ġiet imwaqqfa, u ċieo' li fil- futur inkunu nistgħu nippjanaw ħalli l-qagħda tal-housing f'pajjiżna nerġgħu nwaqqfuha fuq saqajha bl-aktar mod serju u bl-aktar mod trasparenti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Sur President, il-ministeru tal-housing m'huwiex xi pultruna feliċi għaliex joħloq problemi kbar għal min ikollu din il- kariga u nista' nimmaġina kemm ikun preokkupat il-ministru meta jmorru għandu n-nies, kif jiġu għandna wkoll, għaliex huwa impossibbli li taqdi lil kulħadd.

Niftakar fil-pass li kien ħa gvern Nazzjonalista, li kien neħħa r-rekwiżizzjoni tad-djar biex ħadd ma jgawdi a skapitu ta' nies oħrajn li tkun itteħditilhom id-dar.

Dan kien pass tajjeb ħafna però ovvjament kompla naqqas il-provvista ta' housing units li l-gvern seta' jqassam.

Ma ngħidx li l-gvern għadu jaqbad u jieħu proprjetà tan-nies, kif kienet tippermetti il-liġi dwar il-BDA, ħalli jagħtiha bħala plots jew jibni maisonettes, għaliex b'dan il-mod inħliet ħafna art.

Sur President, illum il-ġurnata għandna tip ta' kompetizzjoni oħra li hija ta' benefiċċju, u qed nirriferi għall-kompetizzjoni li teżisti bħalissa bejn il-banek biex jipprovdu għajnuna lil min irid jibni jew jixtri daru.

Din hija kompetizzjoni tajba ħafna u nappella lill-għarajjes u lill-miżżewġin biex jisfruttawha.

Forsi hawn min jgħidlek li b'dan il- mod titwikka bid-dejn.

Dan huwa veru però wieħed ma jridx jinsa li l-prezz biex tibdi dar illum il-ġurnata huwa ta' madwar ¥30,000 jew ¥50,000 u ħafna jġibu l-argument li jekk iddum tħallas id-dejn għal 25 sena, il-valur ta' dik id-dar isir kważi d-doppju.

Hawn Malta m'għandniex l-assoċjazzjonijiet li għandhom barra minn Malta li jgħinu ħafna fil-provvista tad-djar, kemm għall-għarajjes u kemm għall-koppji miżżewġin.

Għandna aġenziji jew inkella kuntratturi li jibnu d-djar imma dawn ikunu jridu l-cash mill-ewwel u allura n-nies jerġgħu jirrikorru għand il-banek jew għand il-housing authority.

Din hija problema kbira għax forsi m'aħniex konxji biżżejjed li dak li ninvestu fih illum għada pitgħada se jirrendi.

Għada pitgħada lil uliedna se nħallulhom investiment li jkun jiswa d-doppju tal-prezz li bih inkunu xtrajnieh.

Sur President, mill-applikazzjonijiet li kien hemm għall-maisonettes, wieħed jinnota li taħt kategorija "A" li tkopri applikant miżżewweġ, martu u wliedhom li m'humiex miżżewġin u jgħixu fl-istess fond miegħu - kien hemm 231 applikant.

Mir-rapporti preċedenti wieħed jinduna li n-numru ta' miżżewġin li japplikaw biex jixtru dar qiegħed jonqos sostanzjalment għaliex permezz ta' l-iskemi li ħarġu fil-passat , irrispettivament jekk sarux minn gvern Laburista jew minn gvern Nazzjonalista, ħafna minnhom diġà jkollhom id-dar tagħhom.

Però mbagħad naraw li dejjem qed jiżdied in- numru ta' applikazzjonijiet taħt kategorija "B", li tkopri koppja ta' għarajjes li jkunu għalqu t-18-il sena.

Skond dan ir-rapport is-sena li għaddiet kien hemm 913-il applikazzjoni u kien hemm 107 units available.

Kien hemm ukoll żieda ta' applikazzjonijiet taħt il-kategorija "E" fejn għandek applikant li huwa ġenitur wieħed u wliedu li m'humiex miżżewġin u joqogħdu fl-istess fond miegħu.

Minn dawn kien hemm 67 applikazzjoni għat- tmien units li kien hemm available.

Allura, kif qal l-Onor.

Gonzi, l- awtorità tad-djar trid tibda tippjana x'inhu l-mix tat-tip ta' flats jew maisonettes li tkun se tibni, jekk għandhomx ikunu ta' tliet ikmamar tas- sodda, ta' żewġt ikmamar tas-sodda jew ta' kamra tas-sodda waħda u x'għandu jkun il-perċentwali ta' flats li jkunu b'kamra tas-sodda waħda kontra l- flats li jkunu b'żewġt ikmamar jew ta' tlett ikmamar tas-sodda.

Jien ninkoraġġixxi lill-awtorità tad-djar biex tippjana b'mod li twieġeb għad- domanda ta' ċerti realtajiet soċjali ġodda li qed jinħolqu fil-pajjiż.

Niġu għall-applikazzjonijiet taħt skema "I" għal xiri sussidjat ta' djar li huma proprjetà tal-gvern mill-kerrejja rispettivi.

F'dan il-qasam jidher li għandna effiċjenza kbira mill-ħaddiema fl-awtorità tad-djar għaliex minn 232 applikazzjoni 200 ġew approvati u 198 ġew finalizzati.

Is- sussidju approvat jammonta għal ¥1,017,510, jiġifieri l-gvern mhux biss qiegħed jonfoq biex jibni flats, maisonettes u cluster houses, imma qed jagħti wkoll dan is-sussidju fuq ix-xiri.

Fis-sena li għaddiet l-awtorità tad-djar irċeviet u pproċessat l-applikazzjonijiet taħt skemi differenti oħra.

Per eżempju taħt skema "L" minn 136 applikazzjoni riċevuta kien hemm finalizzati 135.

Veru li jista' jkun hemm brought forward minn ta' snin oħra, imma l-ħidma li saret turi li hemm ċerta effiċjenza.

Sur President, jien inħoss li hemm bżonn li ssir iktar pubbliċità ta' l- iskemi differenti li toffri l-awtorità.

Dan l-aħħar sirt naf b'dar kbira li kważi kienet se taqa' u ssuġġerejt lis-sid li jista' japplika lill- awtorità ta' l-Ippjanar biex mill-istess area ta' din id-dar joħroġ tlett idjar.

Dan iġibni għal dawk id-djar vojta li hawn ġewwa pajjiżna li jlaħħqu mas-37% tad-djar available f'Malta u allura hemm bżonn li ssir xi ħaġa dwar dawn meta nafu kemm għandna applikazzjonijiet pendenti.

Kien hawn min issuġġerixxa li ssir taxxa fuq iż-żmien li jdumu vojta dawn id- djar, oħrajn issuġġerew li jinħatfu mill-gvern jew jixtrihom bil-prezz tas- suq biex jiġu okkupati pero' naħseb li wasal iż-żmien, bħalma qal l-Onor.

Karl Chircop, li wieħed jara kif jista' jsolvi din il-problema.

Ma jistax ikun li dawn id-djar jibqgħu għal snin twal mhux okkupati b'mod li litteralment jiżdingaw.

Skema tajba u ta' min ifaħħarha li għamel il-gvern hija l-ħlas lura ta' VAT imħallsa fuq il-bini ta' l-ewwel dar li tinxtara wara l-1 ta' Jannar 1999, jew il-bini tagħha li sa dik il-ġurnata ma jkunx lest, sa massimu ta' ¥2,500.

Minn hawnhekk wieħed jara kemm huwa importanti li jinżammu l- irċevuti tax-xogħol li wieħed ikun ħallas pero' rrid ngħid li hawn numru ta' kuntratturi li qed jagħmlu xogħol lill-għarajjes jew miżżewġin u ma jagħtuhom l-ebda rċevuta.

Għalhekk nappella lill-għarajjes u lill- miżżewġin li qegħdin jibnu dar ġdida biex jinsistu għall-irċevuta għax din se jkollhom bżonnha biex jieħdu lura l-VAT li jkunu ħallsu.

Sur President, kien hawn min ikkrtika lill-awtorità ta' l-ippjanar dwar id-dewmien ta' ċerti applikazzjonijiet mill-housing authority bħal fil-każ ta' Pembroke.

Ma jistax ikun li f'Pembroke jiġri bħalma ġara f'Buġibba.

Jeħtieġ li jkun hemm planning għaqli min-naħa ta' l-awtorità ta' l-ippjanar u mhux toħroġ il-permessi bl-addoċċ.

Riedet tagħti kas li jkun hemm areas ta' rikreazzjoni, areas adegwati ta' parking, areas adegwati ta' business community u li dawn il-postijiet ma jkunux crowded.

Allaħares postijiet bħal Pembroke nagħmluhom qishom kerrejjiet!

Hemm bżonn li f'dawn il- postijiet ġodda li se jinbnew ikun hemm planners serji li jaħsbu biex il- bini li jitla' jkun adattat għaż-żmenijiet tal-lum.

Jekk wieħed iħares lejn Santa Luċija, l-ewwel housing estate li nbena barra l-urban conservation area li kien hemm dak iż-żmien, isib li dan baqa' post sabiħ u għandek ukoll postijiet għar-rikreazzjoni u j'Alla nżommuh hekk.

Anke fl- Imtarfa bħala new town żammejna stil verament sabiħ li dak li jkun ma jiddejjaqx jgħix ġewwa fih.

U hekk irid isir f'Pembroke.

Nixteiq nirriferi wkoll għall-iskemi tas-sussidju li l-gvern qiegħed jagħti fuq il-kera ta' residenzi privati.

Hemm bżonn li dan jiġi mistħarreġ tajjeb għaliex ħafna nies ilmentaw kemm ma' membri minn din in- naħa u kemm ma' membri min-naħa ta' l-oppożizzjoni dwar kemm għoliet il- kera tagħhom.

Il-gvern qed jagħti sussidju qawwi taħt diversi skemi biex issir ġustizzja ma' kulħadd però hawn min forsi qiegħed iqarraq fl- informazzjoni li jagħti dwar il-pożizzjoni finanzjarja tiegħu.

Għalhekk nappella lill-awtorità tad-djar biex toqgħod attenta minn dawk li jipprovaw jabbużaw.

Sur President, issa li l-awtorità ta' l-ippjanar qed tagħmel reviżjoni tal-local plans wasal iż-żmien li tidentifika wkoll l-postijiet viċin l- urban development area - li minħabba kif inhu l-istructure plan illum ma jistgħux joħorġu permessi għalihom - ħalli tkun tista' tagħmel is- sottomissjonijiet tagħha.

Min-naħa l-oħra ma nippretendux li l-areas madwar l-irħula tagħna nifgawhom bil-bini u ma nħallux areas fejn wieħed jirrikrea ruħu.

Irridu noqogħdu attenti wkoll li ma nirrovinawx l-għelieqi tagħna però fejn ikun hemm bżonn jinbnew postijiet viċin l-area ta' l- iżvilupp, bħalma ssuġġerejt ftit tal-ġimgħat ilu dwar area f'Ħaż-Żebbug, meta ssir ir-reviżjoni tal-local plans, l-awtorità tad-djar għandha tinsisti ma' l-awtorità ta' l-ippjanar li jekk mhux se jitħassar xi raba' tajjeb għall-biedja, dawn għandhom jiġu approvati u joħroġ il-permess għall- bini.

Sur President, fl-aħħarnett nappella lil dawk li bħalissa qegħdin ifittxu djar biex japprofittaw ruħhom mis-sussidji kbar li qed jagħti l-gvern u anke mill-interessi baxxi li qed jagħtu l-banek u aġenziji oħra biex kemm jista' jkun dak li jkun isir sid ta' daru.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chirs Agius.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Sur President, wieħed mill-oqsma li ma jistax jonqos li jinteressani bil-kbir huwa l-qasam tal-housing.

Dan jinteressani ħafna għaliex kemm ilni ninvolvi ruħi fil-politika u bħal kull deputat ieħor niltaqa' mal-kostitwenti, l-ikbar diffikultajiet u l-ikbar challenges li sibt s'issa kienu ġejjin minn dan il-qasam.

Fl-istess ħin id-distrett li jien nirrappreżenta, it-tieni distrett, b'mod partikolari l-Kottonera, huwa mimli bi problemi ta' housing.

Huwa uġigħ ta' qalb meta tmiss b'idejk problemi gravi ta' housing u tħossok bla saħħa, li ma tista' tagħmel xejn biex issolvi dawn il-problemi.

Allura bilfors trid tinvolvi ruħek sabiex possibilment jitjiebu l- affarijiet f'dan il-qasam.

Nemmen li l-qasam tal-housing flimkien ma' l- impjiegi huma l-akbar bżonnijiet f'distretti bħal tiegħi u allura għandu jkollna l-ikbar impenn biex nissodisfaw dawn il-bżonnijiet.

Sur President, m'iniex se noqgħod nidħol fir-records kbar li għandhom gvernijiet Laburisti fil-qasam tal-housing għaliex dawn huma magħrufa u huma parti mill-istorja glorjuża ta' dak li wettaq gvern Laburista.

Għalhekk fil-ħin qasir li għandi nixtieq nillimita l-intervent tiegħi għal dak li wettqet s-sena l- oħra l-awtorità u dak li għandha programmat għas-sena li ġejja.

Wara kollox waqt dan id-dibattitu suppost hekk isir.

Proċess importanti li qed twettaq l-awtorità tad-djar u nittama li ma jdumx ma jsir realtà huwa l-amalgamazzjoni ta' numru ta' dipartimenti li kollha b'xi mod jew ieħor għandhom x'jaqsmu mal-housing.

Fost dawn għandna l-housing authority li qiegħda l-Furjana, id-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali li qiegħed Beltissebħ, id-dipartiment tal-bini u t- tiswija tad-djar li qiegħed Santa Venera, il-joint office li qiegħed Sa Maison kif ukoll dik is-sezzjoni tal-housing li hemm il-Baviera, fejn iħallsu l-kera tal-postijiet tal-gvern.

Dawn il-ħames dipartimenti huma mferrxin u maqtugħin minn xulxin għalkemm milli jidher id-dipartiment tal- bini u tiswija tad-djar jaħdem ħafna fil-qrib ma' l-awtorità tad-djar.

Dan ukoll kien proċess li nbeda taħt l-aħħar amministrazzjoni Laburista, u meta din titwettaq, minbarra li jkollna aktar koordinazzjoni u organizzazzjoni żgur li nkunu nistgħu noffru one-stop shop għall-pubbliku li jkollu bżonn xi ħaġa relatata mal-housing.

Nittama wkoll li meta jitlesta dan il-proċess il-ħlas tal-kera tal-postijiet tal-gvern b'mod partikolari ma jibqax isir il-Baviera fejn nafu x'battikata jrid sabiex jasal hemm min jivjaġġa b'tal-linja.

Nittama li jinstab xi post aħjar, post aktar ċentrali u forsi nistgħu nikkonsidraw ukoll li l-ħlas tal-kera tal-postijiet tal-gvern isir fil-kunsilli lokali.

Sur President, in-nefqa ta' l-awtorità tad-djar hija maqsuma fi tliet oqsma, dik kapitali, dik soċjali u dik rikorrenti.

Nixtieq nibda bin-nefqa kapitali fejn is-sena li għaddiet l-awtorità tad-djar nefqet is-somma ta' ¥2.7 miljun fuq bini ta' djar u appartamenti ġodda.

Ta' min jgħid li l- istima pproġettata kienet ta' ¥4.7 miljun, jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li s-somma minfuqa hija ftit aktar min-nofs ta' dak li pproġettajna li nonfqu s-sena l-oħra.

Fir-rapport jgħidulna li dan ġara minħabba li xi permessi tal-bini ma ħarġux u xi kuntratturi waqgħu lura fix-xogħol, pero' jiena niftakar li s-sena l-oħra l-membri tan-naħa l-oħra kellhom kritika kbira għax l-awtorità tad-djar kienet nefqet inqas minn dak li pproġettat.

Minkejja li kollha kemm aħna nafu kemm sab bsaten fir-roti Gvern Laburista f'kull qasam, dakinhar il-kritika ma naqsitx min-naħa l-oħra dwar dan in- nuqqas ta' nfiq.

Għalhekk nixtieq nagħmel mistoqsija li għamlu tan-naħa l- oħra s-sena l-oħra waqt l-estimi ta' din l-istess awtorità: Kif jista' jkun li l-awtorità tad-djar fil-bidu tas-sena taħt amministrazzjoni Nazzjonalista mmirat li tonfoq ¥4.7 miljun u spiċċat biex 12-il xahar wara nefqet ¥2.7 miljun?

X'ġara ħażin?

Dan huwa l-istess kliem li ntqal s- sena l-oħra minn membri tan-naħa l-oħra.

Nixtieq indur issa għan-nefqa soċjali.

Naraw li s-sena li għaddiet l-awtorità bdiet timmira li tonfoq ¥1.35 miljun f'sussidju lis-sidien li jkunu xtraw post ta' l-awtorità bi prezz issussidjat ħafna iktar baxx milli joffri s-suq.

Is-sena li għaddiet anke hawn in-nefqa kienet ta' ¥100,000 anqas minn dik ipproġettata.

Għas-sena li ġejja l-awtorità qed tittama li terġa' tnaqqas in-nefqa tagħha għal dan is-sussidju bin-nofs u qed tistma li tonfoq ¥780,000.

Fl-istess paġna li għandna dedikata għan-nefqa soċjali jissemmew ukoll sussidji li toffri l- awtorità tad-djar fuq kera mill-inkwilini ta' postijiet tal-privat kif ukoll għal tiswijiet ta' postijiet tal-privat.

Anke hawnhekk l-awtorità naqqset mill-infiq proġettat.

Fil-fatt il-ħsieb kien li tintnefaq is-somma ta' ¥700,000 iżda ntnefqu ¥300,000 biss, inqas min-nofs.

U minkejja li fir- rapport qed jgħidulna li kien hemm dan in-nuqqas għaliex ħafna minn dawk li applikaw għal xi skema ma ppreżentawx l-irċevuti kollha, nixtieq inkun naf jekk hijiex din il-vera raġuni.

Qed ngħid dan għaliex minn esperjenzi li niltaqa' magħhom ta' sikwit, naf li f'ħafna każijiet l-awtorità qiegħda ddum ma tagħmel il-ħlasijiet lil dawk li jkunu applikaw għal xi waħda minn dawn l-iskemi, minkejja l-fatt li l-irċevuti jkunu ilhom li daħlu ġranet u ġimgħat.

Sur President, minbarra dan id-dewmien għall-ħlasijiet xtaqt nitkellem ukoll fuq dawk li jmorru sabiex japplikaw għand l-awtorità tad-djar għal xi skema u jsibu ħafna diffikultajiet ta' ħlasijiet ġodda x'jagħmlu, bħal ħlasijiet ta' riċerka kif ukoll ħlasijiet ta' nutara.

Ma nistax nifhem kif nistgħu nagħmlu kuraġġ lin-nies biex japplikaw għal dawn l-iskemi u mbagħad nagħmluhielhom diffiċli, qisna rridu narawhom jaqtgħu qalbhom.

Naħseb li kulħadd jaqbel miegħi li għandna ninkoraġġixxu aktar nies bi problemi ta' housing sabiex japplikaw għal dawn l-iskemi u jekk dawn l-iskemi napplikawhom bis-serjetà, ċert li bin-numru ta' postijiet battala tal- privat u postijiet bi ħsarat inkunu nistgħu ntaffu l-problema kbira ta' housing li għandna.

Is-sena li ġejja l-awtorità qed tittama li tonfoq ¥700,000 għal skemi ta' rranġar ta' postijiet, iżda jiena nħoss li din hija somma miżera għaliex jekk, kif jgħid l-istess rapport, hemm ammont ta' nies li qegħdin jistennew li jitħallsu għax-xogħol li diġà għamlu, allura din is- sena jidher li ħadd m'hu se jmissu xejn.

Fejn jidħlu dawn l-iskemi ta' sussidju nixtieq li fiż-żmien li ġej - u f'dawn it-tliet snin li ilni f'din il-Kamra kull meta ħadt sehem fid- dibattitu dwar il-qasam tad-djar dejjem semmejtha, għax hija problema li nħabbat wiċċi ħafna magħha fid-distrett li nirrappreżenta jien - l-awtorità tad-djar tindirizza l-problema ta' dawk il-persuni li m'humiex legalment separati, jew inkella qegħdin jgħixu ma' xi ħadd u m'humiex miżżewġin, dawk li bil-Malti nsejħulhom "poġġuti''.

Ilkoll nafu li dawn ma jistgħu japplikaw għall-ebda skema u għalhekk nixtieq li din il-problema tittieħed bis-serjetà għaliex wasal iż-żmien li dawn in-nies jew inħalluhom jixxejru kif s'issa dejjem għamilna, jew inkella ngħinuhom sabiex ikollhom iċ-ċans li jibdlu d-dar tagħhom għal waħda diċenti.

Sur President, is-sena li għaddiet l-awtorità ħarġet għall-bejgħ 184 post imqassmin f'appartamenti, maisonettes u cluster houses.

Għal dawn il-units applikaw 1,217-il persuna.

Dan l-ammont kbir ta' applikanti juri biċ-ċar kemm hawn għatx għall-postijiet li joħroġ għall-bejgħ il-gvern u żgur li r- raġuni ewlenija hija għax il-prezzijiet fis-suq tal-bini huma għoljin ħafna komparati ma' dawk li joffri huwa.

Ta' min jgħid ukoll li għal 107 units miftuħa għall-għarajjes applikaw aktar minn 900 koppja.

Xtaqt ngħid ukoll li minkejja l-fatt li s-sena l-oħra kellna kritika għaliex l-awtorità ma kenitx ħarġet post wieħed għall-kiri, jidher li din is-sena lanqas biss ħarġet postijiet għall-kiri.

Għalhekk jidher li l-awtorità tad-djar qed timxi skond il-policy tal-gvern tal-ġurnata għaliex aktar qed tikkonċentra fuq il-bejgħ milli kiri ta' bini.

Nieħu gost nara li wieħed mill-ikbar proġetti ta' l-awtorità għall-bini ta' postijiet ġodda se jsir fil-bliet tal-Kottonera.

Wara kollox tkun qed issir ġustizzja f'area fejn għandna l-ikbar problemi ta' housing.

Kulmin għamel il-home visits f'dawn in-naħat - u naħseb il-ministru huwa wieħed minnhom - jaf li f'dawn in-naħat għad għandna djar li huma neqsin għal kollox minn dawk il-bżonnijiet bażiċi sabiex post inkunu nistgħu nsejħulu dar diċenti.

Għalhekk aħna li nirrappreżentaw lin-nies ta' dak id- distrett għandna biex nifirħu meta naraw proġetti ta' fejda jsiru f'dawn in- naħat.

Mill-banda l-oħra ngħid li biex issir ġustizzja n-nies ta' dawn in- naħat, b'mod partikolari l-evictees, għandhom jingħataw preferenza meta niġu biex nallokaw dawn il-postijiet.

Wara kollox f'dawn in-naħat għandna ħaddiema jgħixu bil-paga u huwa b'dan il-mod biss li jista' jkollhom dar diċenti.

Żgur li n-nies tal-Kottonera mhux se jkunu jaffordjaw xi wieħed mill-appartamenti lussużi li se jibnew fuq il-moll ta' Sant'Anġlu.

Jidher ukoll li l-awtorità tad-djar se tkompli fuq fażi oħra ta' slum clearance fl-area magħrufa bħala Santa Liena f'Bormla.

F'mistoqsija parlamentari li għamilt daqs 15-il ġurnata ilu, fejn staqsejt fejn se jsir dan il-proġett, il-ministru qalli li minkejja li jikkonferma li se jsir xogħol fuq fażi oħra f'Santa Liena, tlestew anke l-pjanti tal-bini affettwat u qed jitħejjew pjanti ġodda pero' jaħseb li ma jkunx prudenti li jagħti aktar dettalji.

Jiena naħseb pero' li n-nies li se jkunu involuti jixirqilhom li jkunu informati għaliex m'huwiex sewwa li nħalluhom ikomplu jagħmlu l-ispejjeż fid-djar tagħhom meta se jitwaqqgħu fi ftit taż-żmien ieħor.

Trid tiltaqa' man-nies ta' dawk in-naħat sabiex tara kemm huma inkwetati, għax m'humiex ċerti jekk fejn joqogħdu huma huwiex se jintmiss f'dan il-proġett.

Dan minkejja l-fatt li nies mid-dipartiment tal-housing marru jkejlu d-djar tagħhom.

Għalhekk nappella biex jekk l-awtorità verament għandha daqshekk affarijiet lesti għal dan il-proġett għandha għallinqas tinforma, jekk mhux lil kulħadd, lil min se jkun effettwat.

B'daqshekk ma jidhirlix li nkunu se nikxfu xi sigrieti.

Sur President, is-sena l-oħra ntqal li s-sussidju annwali fuq il-kera kellu jitla' għal dawk il-familji numerużi iżda minkejja dan jien qed ikolli lmenti kbar, kif diġà semmew kollegi oħra waqt dan id-dibattitu, dwar żidiet kbar fil-kera minn nies li jgħixu f'appartamenti tal-gvern.

F'ħafna mill-każi ż-żieda fil-kera qed tkun esaġerata.

Għalhekk għall- benefiċċju ta' l-inkwilini f'postijiet tal-gvern tajjeb li nkunu nafu x'se tkun il-policy fix-xhur u s-snin li ġejjin fejn tidħol il-kera.

Tajjeb li nkunu nafu jekk is-sussidju hux se jkompli jonqos sena wara l-oħra.

Biex nikkonkludi, għax jidher li l-ħin tiegħi wasal biex jgħaddi, nittama li fil-futur l-awtorità tad-djar tkun aktar pro-attiva.

Qed ngħid dan għaliex minkejja l-ħidma tagħha - għax naf li ntbagħtu nies mill-awtorità tad-djar jaraw postijiet bi problemi kemm fil-Kottonera kif ukoll fil-Belt - u minkejja l-fatt li lkoll kemm aħna taż-żewġ naħat niftaħru bil-progress kbir li sar fil-qasam tal-housing, għad għandna nies jgħixu f'faqar ta' gabubi li żgur m'humiex denji li jissejħu djar.

Ħafna minn dawk li jinsabu f'din is-sitwazzjoni żgur li ma jafux x'tista' toffrilhom bħala għajnuna l- awtorità tad-djar.

Għalhekk nittama li l-awtorità taħdem id f'id mad- deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra sabiex tiskopri min huma dawk li l-aktar għandhom bżonn l-għajnuna tagħha.

Ċert li jekk dawn in-nies immorru għandhom u ngħinuhom biex jidħlu għal xi waħda minn dawn l-iskemi, fil- futur qarib il-problema tal-housing f'pajjiżna tkun tista' tittaffa.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Sur President, hija ħaġa tajba li kull darba li niddiskutu dan il-vot tal-housing authority, wieħed jistudja xi progress ikun sar biex tittaffa din il-problema fundamentali li ilha magħna tul dan is-seklu kollu.

Wieħed irid jeżamina wkoll x'inhuma r-rimedji li qegħdin nipprovaw nagħtu lill-poplu f'dan il-kamp purament soċjali, fejn qegħdin neżerċitaw il-protezzjoni ta' l-Istat lejn dawk li għandhom inqas mezzi u li qegħdin f'pożizzjoni dgħajfa, sabiex lil dawn nipprovdulhom opportunitajiet bħal ħaddieħor.

Il-problema tal-housing ilha ġejja ħafna snin però wieħed għandu jirreġistra li fl-aħħar għandna awtorità tad-djar li qiegħda tikkonsidra din il-problema b'mod serju u qed tħares lejn soluzzjonijiet aktar fit-tul ta' dawn il-problemi.

Jekk wieħed jeżamina ftit il-politika li ġiet imħaddma minn gvernijiet fil-passat, kultant wieħed jieħu l-impressjoni li dawn iktar kellhom sitwazzjoni ta' reazzjoni milli ta' viżjoni fit-tul u ta' stocktaking effettiv ta' x'inhuma l-problemi li hawn fil-pajjiż għal dak li għandu x'jaqsam ma' housing.

Huwa minnu li hemm din l-anomalija li ġiet maħluqa minn diversi dipartimenti tal-gvern li kollha jidher li għandhom a finger in the pie, u huwa tajjeb il-ħsieb li wieħed jipprova jgħaqqadhom kollha taħt awtorità waħda u jkollu politika waħda, speċjalment għal dak li għandu x'jaqsam mal-punteġġ.

Bi pjaċir ninnota li l-ministru preżenti jidher li huwa determinat li jitneħħew dawn l-anomaliji ta' kif isiru l-punti f'dak li għandu x'jaqsam ma' housing.

Sur President, waħda mill-iktar affarijiet importanti li għamlet l- awtorità tad-djar din is-sena kienet proprju li waqqfet ir-research and policy development unit.

Dan il-unit irid jittieħed id f'id mal-kumitat magħruf bħala slum clearance group li skond paġna 19 tar-rapport wieħed jinnota bi pjaċir li għamel 210 spezzjoni fil-Belt Valletta, il-Furjana, il- Kottonera u l-Kalkara.

Dan huwa eżerċizzju li wieħed irid jinkoraġġixxi lill-awtorità tad-djar biex tkompli tagħmel biex ikollha idea sewwa ta' x'inhuma l-problemi tad-djar li għandu l-poplu tagħna.

Hemm bżonn li jsir dan għaliex hemm numru ta' nies li għalkemm għandhom problemi ta' djar substandard, dawn ma applikawx lid-dipartiment konċernat biex jipprovaw jirranġaw is-sitwazzjoni tagħhom.

F'paġna 20 tar-rapport, taħt it-titlu "Proġetti għall-Futur", għandna dikjarazzjoni li jiena naqbel magħha li tgħid:

"L-awtorità tad-djar trid timpenja ruħha biex kull familja Maltija u Għawdxija jkollha post diċenti fejn tgħix."

Jien ngħid li fi tmiem dan is-seklu għandna ngħidu li għalkemm ma solvejniex il-problemi tad-djar, almenu nistgħu ngħidu li għandna l-bażi għall-mitt sena li ġejjin sabiex kemm jista' jkun malajr jinqatgħu l- problemi tal-housing.

U jinqatgħu billi l-ewwelnett jiġu eliminati d-djar li huma substandard għaliex sfortunatament meta nies li għandhom djar substandard jiġu allokati postijiet oħrajn, imbagħad dawn l-istess djar jiġu allokati lil nies oħrajn, u dan huwa ħażin.

Fil-fatt, Sur President, fir-rapport insibu li wara l-ispezzjonijiet li għamel il-kumitat magħruf bħala slum clearance group, dan qal li għalkemm numru minn dawn ir-residenzi jikkwalifikaw taħt xi skema ta' l-awtorità ħalli dawn ir-residenzi jsiru adegwati għall-bżonnijiet ta' l-okkupanti, l- okkupanti nsistew li jridu post alternattiv u ma jridux jipparteċipaw taħt l-iskemi l-oħra li toffri l-awtorità.

Din hija indikazzjoni vera tal- pożizzjoni li għandu bħalissa l-pajjiż quddiemu f'dak li għandu x'jaqsam ma' substandard housing.

Din hija s-sitwazzjoni li hemm fid-distrett elettorali tiegħi, bħalma hemm f'distretti elettorali oħra, però fit-tieni distrett hemm problema li hija pjuttost allarmanti, li wieħed bilfors irid jagħtiha attenzjoni.

Naħseb li jekk kemm-il darba wieħed iħaddem tajjeb ir- research and policy development unit, kif ukoll is-slum clearance group għandu jkollu idea biex jagħmel bażi tajba ħalli l-futur ta' dawn in-nies ikun ferm aħjar milli jidher illum.

Fuq din il-linja wieħed irid ifaħħar id-diversi skemi li ħarġet l- awtorità tad-djar.

Waħda mill-aħħar skemi li riċentement smajt lill- ministru jagħmel konferenza ta' l-aħbarijiet fuqha hija skema li permezz tagħha għandu l-ħsieb li djar abbandunati jidħol u jirranġahom huwa, taħt it-titolu ta' negotiorium gestior, jiġifieri taħt il-kważi kuntratt li tippermetti l-liġi tagħna fejn il-gvern jieħu dawn il-postijiet biex jirranġahom u jkun jista' jikrihom skond il-liġi tal-kera li hemm bħalissa u allura jsolvi parti mill-problema tad-djar vojta.

Għaliex għal dak li jirrigwardja djar vojta wieħed irid jagħmel distinzjoni bejn min għandu dar vojta, għax qed jirranġaha għat-tifla jew it-tifel li se jiżżewweġ, u min għandu dar vojta għal raġunijiet ta' ġlied bejn il-werrieta, jew inkella numru kbir ta' werrieta li wieħed jaqta' qalbu biex jipprova jixtri mingħandhom.

Fil-Kottonera hemm numru minn dawn id-djar u wieħed irid jirreġistra wkoll li mindu tħabbar li se jsir il-proġett tal-Kottonera, hemm numru ta' propretarji li kienu abbandunaw dawn il-postijiet - għax kienu ddeċidew li ma jagħmilx sens li jipprovaw jirranġawhom għax il-flus li jdaħħlu tagħhom ma jkunux vale la pena - u issa qed jerġgħu jeżaminaw dawn il-postijiet biex jipprovaw jirranġawhom u jġibuhom lura għas-suq.

B'dan il-mod l-affarijiet qegħdin jiċċaqilqu lejn id-direzzjoni t-tajba.

Sur President, hemm bżonn li r-research and policy development unit jagħmel analisi tas-sitwazzjoni biex jara kemm nies qegħdin japplikaw u għal xiex qegħdin japplikaw.

Dan għaliex hija ħaġa stramba li f'paġna 6, taħt il-kategorija ta' applikant miżżewweġ, martu u wliedu li m'humiex miżżewġin u jgħixu fl-istess fond miegħu b'diżabilita`, insibu sitwazzjoni fejn kellna erba' applikazzjonijiet għal tmien units.

Jew inkella taħt il- kategorija ta' applikant għarus u l-għarusa tiegħu b'diżabilità li jkunu għalqu t-18-il sena kellna applikazzjoni waħda għal 14-il unit.

Huwa importanti li wieħed ikun jaf sewwa sew x'inhuma l-bżonnijiet tal-poplu u f'dan is-sens wieħed irid jagħmel ir-riċerka kemm jista' jkun malajr.

Ovvjament fil-kategorija "B", li taħtha jaqgħu applikant għarus u l-għarusa tiegħu li jkunu għalqu t-18-il sena, huwa inevitabbli li jiġu sottomessi numru kbir ta' applikazzjonijiet.

Però għar-rigward il-kategoriji l-oħrajn tajjeb li jkollna informazzjoni ċara dwar il-problemi soċjali li għandna, u llum għandna l-mezzi kif din nistgħu niġbruha.

Ma rridx pero' nagħti l- impressjoni li persuni b'diżabilità m'għamlux użu mill-opportunitajiet li tathom l-awtorità tad-djar.

Fil-fatt hemm skema ta' għajnuna finanzjarja għal xogħlijiet ta' titjib fir-residenzi okkupati minn persuni b'diżabilità, li għaliha kien hemm 78 applikazzjoni li minnhom 64 ġew finalizzati u ġie approvat sussidju li jammonta għal ¥59,556.

Dawn iċ- ċifri qegħdin jagħtu indikazzjoni tat-trend li wieħed għandu jieħu fejn għandhom x'jaqsmu problemi ta' persuni b'diżabilità.

Naħseb li lkoll naqblu li l-proġetti li għandha bħalissa l-awtorità tad- djar għandhom jingħataw spinta qawwija.

Nieħu pjaċir nara li qed isiru diversi xogħlijiet fuq it-Tieni Distrett u anke f'postijiet oħrajn.

Per eżempju, f'Bormla diġà qegħdin jinbnew 28 appartament u kulmin jgħaddi minn St John Street jista' jara li dan ix-xogħol qiegħed isir b'mod veloċi ħafna.

U wieħed għandu jagħti mertu kbir lill-ministru li qiegħed jieħu ħsieb dan il-proġett.

Kif qal tajjeb huwa, hemm proġetti oħrajn bħal ta' Pembroke li qegħdin jiċċaqalqu u dan huwa xaqq ta' dawl tajjeb.

Però wieħed jinkwieta ruħu wkoll meta jara li hemm numru ta' applikazzjonijiet quddiem il-planning authority li għadhom ma ġewx approvati.

Jien ma nafx l- istorja tagħhom però nixtieq nirrikkmanda lill-planning authority biex dawn it-tipi ta' applikazzjonijiet tagħtihom ċerta priorità u forsi jiġu approvati qabel applikazzjonijiet normali.

Kulħadd jaċċetta li hawnhekk qegħdin fil-kamp tal-ġid komuni u dan ix-xogħol qed isir biex ngħinu lil min m'għandux biex jitla' 'l fuq.

Infakkar li kien gvern Nazzjonalista li meta fis-snin 20 beda jibni l-worker homes kien qiegħed iwettaq il-viżjoni li kien hemm fl-enċiklika Rerum Novarum li kienet tgħid speċifikatament li wieħed għandu jara kif jagħmel biex l-ambjent ta' l-għajxien tal-ħaddiem jitla' 'l fuq.

U dawk il-postijiet għadhom joqogħdu n-nies fihom.

Allura dak ix-xogħol li beda jsir minn gvern Nazzjonalista f'dawk iż-żmenijiet għandu jitkompla llum b'iktar u iktar rapidità.

Sur President, jiena ngħid li sa l-ewwel parti tas-seklu li deħlin fih għandna nkunu nafu preċiż x'se nwaqqgħu, x'se nirranġaw u x'għandna għaddej 'il quddiem.

Dan kollu jidher li huwa frott u mertu tal-Ministru Lawrence Gonzi għaliex f'dan il- parlament meta jsiru affarijiet tajbin kull naħa tgħid li bdiethom hi u mbagħad baqgħu għaddejjin waħedhom.

Però kif jgħidu t-Taljani l'occhio del padrone ingrassa il bue u jekk ma jkunx hemm l'occhio del padrone dik il- ħaġa ma timxix 'il quddiem.

F'dan is-sens allura huwa tajjeb ħafna l-ħsieb li nkomplu nissodaw l-awtorità tad-djar.

Nixtieq insemmi hawnhekk lis-Sur Victor Sciberras Grioli li serva taħt żewġ amministrazzjonijiet.

Is-Sur Sciberras Grioli għandu ħafna esperjenza u wieħed irid jirreġistra wkoll li taħt it-tmexxija tiegħu fl- amministrazzjoni ta' kuljum kien hemm ċerta veloċità u għarfien ta' kemm huma imminenti l-problemi f'dan il-qasam.

Għalhekk hija idea tajba ħafna li ssir l-amalgamazzjoni tad-dipartimenti li għandhom x'jaqsmu mal-housing.

B'dan il-mod kollox ikun miġbur f'daqqa u mhux wieħed imur iħallas il-kera l-land department, imbagħad jekk irid jirranġa d-dar irid imur f'dipartiment ieħor u għal ċerti affarijiet oħra irid imur f'post ieħor.

Dawn huma affarijiet li jdejqu ħafna lill-poplu u f'dan id-dawl irrid ngħid li hija idea tajba li tibgħat lill-uffiċjali ta' l-awtorità fil-kunsilli lokali.

Fil-fatt meta konna qegħdin nitkellmu fuq is-slum clearance group ħadt l-impressjoni li qisna qegħdin nagħmlu bħall-istorja ta' Mawmettu, li l-muntanja qiegħda tmur għand Mawmettu.

Aħna nistgħu nagħmlu użu mill- kunsilli lokali billi nibagħtu uffiċjali tal-kunsilli lokali biex jeżaminaw ħafna minn dawn il-postijiet, ovvjament bil-verifiki normali.

Sur President, għalkemm dan huwa suġġett għal qalbi ħafna u ma niddejjaqx nitkellem fuqu ma nixtieqx intawwal u għalhekk nagħlaq billi ngħid li nagħti mertu lill-ministru li qiegħed jiftaħ iktar applikazzjonijiet biex wieħed isolvi l-problemi f'posthom.

Naħseb li aħna konna naħsbu wisq bl- idea li la għandek problema nagħtuk dar ġdida, jew insibulek post alternattiv.

Issa qed isiru spezzjonijiet ħalli nirranġaw ċerti djar li jistgħu jiġu rranġati u jkunu aċċettabbli għan-nies li joqogħdu fihom għaliex min-naħa l-oħra ma rridux li n-nies jitilqu mill-Kottonera u jmorru jgħixu f'postijiet oħrajn.

Wieħed għandu jżomm kemm jista' jkun dan il- konċett ta' prijorità, li n-nies li kienu joqogħdu f'lok jerġgħu jmorru joqogħdu fih imma f'ambjent aħjar.

Nagħlaq billi ngħid li r-record li għandu gvern Nazzjonalista f'dak li huwa housing ħadd ma jista' jmerih għax ilu mis-snin 20.

Kien l-ewwel gvern li rrealizza l-bżonn kbir li tagħti lill-ħaddiem post diċenti fejn joqgħod u sal-lum għadu jaħdem biex jagħti lill-ħaddiem Malti post diċenti fejn joqgħod.

Grazzi, Mr Speaker.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Rita Law.

ONOR.

RITA LAW: Sur President, minn dak li smajt wieħed jieħu l- impressjoni li fil-qasam tal-housing kien gvern wieħed li għamel ix-xogħol kollu u ħaddieħor m'għamel xejn.

Għalhekk qabel nibda nitkellem fuq ir- rapport tas-sena 1998/99 tal-housing authority, inħoss li huwa obbligu tiegħi ngħid kemm hu inġust li wieħed jitkellem b'dan il-mod.

Hemm ħafna inizjattivi li nista' nsemmilu lill-Avukat Karmenu Mifsud Bonnici biex nurih kemm ħadem il-Partit Laburista biex ħafna familji setgħu jingħataw l-opportunità li jkollhom darhom.

Iżda hawn ġew għandna l- isfortuna li l-ħin allokat għalina huwa qasir ħafna u ma nistax noqgħod nidħol f'dawn l-affarijiet.

Fid-dipartimenti li għandhom x'jaqsmu mal-housing wieħed dejjem isib queue ta' nies, speċjalment fl-uffiċċju tal-customer care li nfetaħ is-sena l-oħra taħt gvern Laburista, li jmorru hemmhekk biex jiċċekkjaw fejn waslet l-applikazzjoni tagħhom.

Dan għaliex hemm applikazzjonijiet għal akkomodazzjoni alternattiva li ilhom pendenti għal ħafna u ħafna snin u dawn huma każi ġenwini ta' familji u verament jiddispjaċini meta nara f'liema ambjent qegħdin jgħixu.

Għalhekk kienet inizjattiva tajba min-naħa ta' l-awtorità tad-djar li tmur tara b'għajnejha dawn il-problemi.

F'dawn l-aħħar snin jien ukoll stajt immiss b'idejja l-problemi kbar ta' dawn il- familji li iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qiegħda tiggrava.

Jien nifhem li wieħed irid jistenna sakemm jiġi t-turn tiegħu għax ma jistax ikun li kulħadd jinqeda malajr però ma naċċettax li jkun hemm l-istess familja li għal post tieħu wieħed u tnejn, speċjalment fil-Kottonera u fl-Isla.

Mhux hekk biss, imma ssib ukoll postijiet li minnhom ikunu se joħorġu n- nies u r-raħal kollu jkun jaf min se jeħodhom warajhom, kważi qabel id- dipartiment.

X'inhuma dawn l-affarijiet?

Minn fejn huma ġejjin?

Min qed iħalli dawn l-affarijiet jiġru meta nafu li hemm persuni li ilhom għal ħafna snin jitolbu għal akkomodazzjoni alternattiva lid-dipartiment?

Dawn ikunu nies li anke jaslu biex jheddu ħalli jieħdu dar bilfors.

U bħala deputat li qed nitkellem għan-nies tal-Kottonera, bl-ebda mod ma nista' naċċetta dawn l-affarijiet.

Sur President, f'dawk l-inħawi tal-Kottonera nsibu familji li jgħixu f'tip ta' faqar li min ma jinstabx fl-istess kondizzjonijiet ma jistax jimmaġinah.

Saħansitra hemm familji bi tfal adulti, xebbiet u ġuvintur li joqogħdu ġo kamra waħda f'dar ta' tliet ikmamar, li ilhom jistennew ħafna snin iċ-ċans li jkollhom dar diċenti bħal ħaddieħor.

Hemm ukoll postijiet litteralment taħt l-art mingħajr ventilaturi, tant li meta jiftħu l-kxaxen ħlief ħwejjeġ riħa ta' umdu u kważi kważi mxarrbin ma ssibx.

Ma jistax ikun li f'dawn iċ-ċirkostanzi din il-familja jkollha ħajja normali.

Jien naf koppja li sseparaw minħabba l-istess dwejjaq li kellhom bl- ambjent li kienu jgħixu fih.

U kif għedt anke l-bieraħ f'dan il-Parlament naf b'każ ta' persuna b'diżabilità li toqgħod fit-tielet sular li ilha tmien snin li applikat għal post fis-sular t'isfel.

Imbagħad hemm każi oħra li Alla jbierek jinqdew mill-ewwel!

Min jaf, forsi dawn ġejjin mill- isfera blu!

Ma tantx nixtieq noqgħod ngħid dawn l-affarijiet però hekk iġegħluk taħseb.

Dawn in-nies li jinzertaw fit-tielet sular u għandhom problema ta' mobilità jkunu qishom ġo ħabs għax ma jistgħux joħorġu minħabba d-diżabilità li għandhom.

Għalhekk inħoss li l-awtorità tad-djar għandha tagħti prijorità lil dawn il-każijiet.

Meta wasalna qrib it-tmiem ta' dan il-millennju u bil-progress kollu li sar fid-dinja min jinsab f'sitwazzjoni komda forsi ma jimmaġinax li għad għandna familji f'Malta li jinħaslu ġo friskatur!

Sfortunatament pero' dawn huma affarijiet li jeżistu għaliex dawn in-nies jgħixu f'postijiet fejn il-kmamar tal-banju ma jeżistux u lanqas għandhom kamra ta' l-ikel fejn jieklu lkoll flimkien u allura l-omm, il-missier u l-ulied iridu jieklu wieħed wieħed.

Dawn huma sitwazzjonijiet reali li nħoss li għandhom jingħataw prijorità mill- awtorità tad-djar u mhux lil min tifgah bil-ġid u lil min tħallih jomgħod l- għadam.

Sur President, irrid insemmi każ ta' persuna li ġiet għandi u li jiena ħajjartha tapplika għal waħda mill-iskemi li għandha l-awtorità tad-djar għaliex naf li hemm skemi tajbin li jagħtu nifs lil min hu batut finanzjarjament.

Iżda meta marret fid-dipartiment konċernat u talbuha xi flus biex tapplika u mbagħad qalulha li trid tħallas ¥10 biex tagħmel ir- riċerka, din ma kellhiex flus biex tħallashom u qatgħet qalbha.

Fil-fatt jien ktibtilha ittra biex titlob lill-awtorità ħalli dawn l-ispejjeż jaqtgħuhomlha mis-sussidju li tkun se tibbenefika minnu.

Jiġifieri ara fiex jinsabu ċerti familji!

Jiena bgħattha wkoll għand istituzzjonijiet ta' l-assistenza soċjali biex almenu jsellfuhomlha jew tara kif iġġib dawn il-flus.

Din hi r-realtà fil-Kottonera u f'postijiet oħra u ma jistax ikun li dawn il-każijiet tant batuti ma nagħtuhomx prijorità.

L-iskemi ta' l- awtorità tad-djar huma tajbin però jiddispjaċini meta nara familji li jieħdu tnejn u anke tliet postijiet u min hu l-aktar fil-bżonn jibqa' b'xejn.

Dan ma naċċettahx għaliex familji li jgħixu f'dar li hija sub- standard jiżdidulhom problemi oħra bħal mard psikoloġiku għax jaqgħu f'ċerta apatija u lanqas jaħdmu ma jmorru, kif jikkonfermaw anke social workers.

Xtaqt insemmi wkoll kif żdiedet b'mod allarmanti l-kera.

Ovvjament l- ammont ta' kera li wieħed iħallas jinħadem skond id-dħul tal-persuna.

Jien naf familja fejn ir-raġel fl-1998 kien lucky enough li kien jaħdem però llum il-ġurnata spiċċa bla xogħol.

Issa din il-familja jkollha tibqa' tħallas bl-istess rata ta' kera li nħadmitilha fl-1998 peress li din tinħadem kull sentejn għaliex għall-gvern dan ir-raġel għadu jaqla' paga tajba.

Għalhekk dawn l-affarijiet għandna narawhom.

Punt ieħor li rrid insemmi huwa l-fatt li jiġi kkalkulat anke 10% mill-qligħ tat-tfal.

Jien inħoss li dan huwa inġust għaliex kulħadd jaf li t-tfal illum ma tantx jistgħu jagħtuk, imma jekk jista' jkun tagħtihom inti.

Nagħlaq billi niġbed l-attenzjoni tal-ministru biex jieħu in konsiderazzjoni wkoll il-policies ġodda li se jkollha ddaħħal Malta jekk aħna nibqgħu ninsistu fit-triq biex nidħlu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea u nitolbu jara kif se tiġi effettwata s-sitwazzjoni tal-housing f'Malta.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, qed nieħu pjaċir li għandi ċ-ċans nitkellem fuq dan ir-rapport ta' sena ta' ħidma ta' l-awtorità tad-djar għax bħala rappreżentanti tal-poplu aħna rridu nwasslu l-ilmenti li nisimgħu dwar il-problema tal-housing.

Irrid ngħid li qabel ġejt hawnhekk mort indur xi familji fi Triq is-Sajjieda ġewwa l-Marsa u stajt nara b'għajnejja l-istat li fih jgħixu familji Maltin li forsi m'għandhomx dħul biżżejjed, forsi r-raġek qiegħed bir-relief u t-tfal ma jaħdmux.

Indunajt għalhekk kemm il-problema tal-housing qiegħda dejjem tikber.

Jien naf li għada pitgħada se jkun hemm gvern Laburista u dawn in-nies se jiġu jħabbtu l-bibien tagħna biex nipprovaw ngħinuhom u allura jkun tajjeb li naraw x'nagħmlu biex lil dawn in-nies nagħtuhom ħajja diċenti.

Sur President, naħseb li wasal iż-żmien li noħorġu b'ideat ġodda biex lil dawn in-nies xi darba ntellgħuhom tarġa oħra fis-soċjetà.

Meta tidħol fid- djar ta' dawn il-familji lanqas ikollok kliem x'tgħidilhom biex tqawwilhom qalbhom.

Ħafna minnhom, bħalma kelli każi f'din it-triq, qaluli li lanqas biss japplikaw għall-housing għaliex jaqtgħu qalbhom li qatt imisshom xi post. Kien hemm min qalli: Jien x'napplika nagħmel, jien Laburist.

Lili ma jagħtunix!

Imma ħaddieħor ta' l-istess familja ħa li ried għaliex hu ta' kulur blu!

U dawn l-affarijiet iweġġgħu u żgur m'għandhomx isiru.

Meta wieħed jara li l-problemi soċjali fil-pajjiż dejjem qegħdin jiżdiedu jifhem għaliex il-problema tal-housing qed tikber.

Fattur li qed jikkontribwixxi għaż-żieda tal-problema huwa n-numru ta' żwiġijiet li qegħdin jitfarrku u allura r-raġel jew il-mara jkollhom ifittxu dar oħra.

Din hija waħda mill-problemi li l-gvernijiet u l-awtorità tad-djar qiegħda tiltaqa' magħhom ta' spiss.

L-ideali huwa li ż-żwieġ jibqa' tajjeb u l- familja tibqa' waħda imma f'ċerti każijiet jiġri l-missier u l-omm ikollhom problemi u ma jibqgħux jitkellmux, u waħda toqgħod f'kamra u l-ieħor joqgħod taħt xi taraġ.

Għalhekk dawn il-problemi jeħtieġ neħduhom bis- serjetà.

Sur President, irridu naraw fejn għandna art li m'hijiex użata jew abbandunata u nutilizzawha bl-aħjar mod possibbli.

Fiż-żmenijiet tal-lum il-pajjiż ma jiflaħx li l-gvern jibni vilel għall-ħaddiema.

Dawk kienu żmenijiet oħra ta' gvern Laburista li lill-ħaddiema tahom il-palazzi fil- housing estates imma llum l-art hija limitata ħafna u allura dan ma jistax isir.

Nixtiq pero' li fil-winding-up il-ministru għall-politika soċjali jgħidilna jekk humiex se jispiċċaw is-sussidji fuq il-housing li tagħti l- awtorità tad-djar jekk il-poplu fir-referendum jivvota biex nidħlu fl- Unjoni Ewropea.

Dan huwa ta' interess għall-pubbliku għaliex sikwit jagħmluli din id-domanda.

Apparti minn hekk, ma nistennix li l-familji fil- bżonn jiġu għandi biex ngħinhom imma jien immur għandhom biex nara għal liema skemi ta' sussidju li toffri l-awtorità jistgħu japplikaw.

Sur President, naħseb li m'huwiex ġust li familja tapplika għal sussidju biex tirranġa kamra tal-banju, jew biex tibdel xi madum minħabba l-umdità, jew għal xi raġuni oħra, u wara li tkun qalgħet fwiedha biex iġġib il-karti meħtieġa - din l-iskema kienet ukoll taħt gvern Laburista u kien jiġri l- istess ħaġa – u tkun ħallset ¥20, ¥15 jew ¥10 skond l-iskema li tkun, imbagħad jgħidulha li m'hijiex intitolata għal dik l-iskema!

Dawk l-¥20 li tkun ħallset ifissru ħafna għal dik il-familja li forsi trid tgħaddi bil- paga minima.

Għalhekk l-awtorità tad-djar għandha tara li min japplika taħt xi skema jkun jista' jibbenefika minnha tassew qabel ma jġegħluh iħallas il-flus f'ġieħ il-ġustizzja soċjali li tant għajruna biha!

Però llum nieħu pjaċir niltaqa' ma' nies li ndunaw li żbaljaw u qed jerġgħu jduru magħna għax, minkejja li forsi nqarsu, issa jafu min verament jemmen u għadu jemmen fil-ġustizzja soċjali.

Però min ikun ħallas il-flus għal skema li ma jkunx intitolat għaliha għandu jerġa' jieħu l-flus lura.

Ħafna persuni b'diżabilità jkellmuni dwar il-problema biex jirranġaw id- dar għall-bżonnijiet tagħhom.

Fost dawn kellmitni persuna mid-distrett tiegħi li spiċċat b'diżabilità għaliex amputawlha parti minn sieqha x- xellugija u riedet tapplika biex tieħu sussidju ħalli tirranġa d-dar billi tagħmel rampi, railing, u dak li hemm bżonn.

Nixtieq li aħna nkunu aktar qrib in-nies u nifhmu li mhux kulħadd kapaċi jmur jiġri għall-bżonnijiet tiegħu u mhux kulħadd isib lil min jagħtih l-appoġġ imma għandek min hu iżolat.

Illum hemm il-Partit Nazzjonalista fil-gvern, allura li nista' nagħmel huwa li ngħaddilu l-proposti tiegħi, għaliex jekk inkun fi gvern Laburista dawn l-affarijiet mhux biss niddiskutuhom hawnhekk imma jsiru realtà.

U hija ħaġa kiefra għal persuni li kienu jgħixu ħajja normali li jispiċċaw bla sieq u jsiru jiddependu minn ħafna nies, għaliex apparti t- trawma li jkunu għaddew minnha jsibu ħafna diffikultajiet biex iġibu l- applikazzjonijiet u l-affarijiet meħtieġa biex jieħdu n-naqra dritt li huwa tagħhom.

Sur President, l-għan tad-diskussjoni fil-parlament m'huwiex biss li nesprimu dak li aħna nemmnu fih imma li nqajmu dawk il-problemi li jiffaċċja l-poplu ħalli naraw kif insolvuhom u ngħinu lil min l-aktar għandu bżonn.

Ħafna nies, għalkemm fl-aħħar mill-aħħar jieħdu xi sussidju mingħand il-gvern, xorta waħda jilmentaw li l-gvern qalgħalhom fwiedhom.

Jien m'iniex qed ngħid li għandna nabbużaw mill-iskemi li toffri l-awtorità tad-djar imma nissuġġerixxi lill-awtorità li tirrivedi l-iskemi tagħha ħalli jitħaffef il-mekkaniżmu li bih ikunu jistgħu jibbenefikaw l-aktar nies li huma fil-bżonn.

Nixtieq li l-ministru jgħidilna wkoll kemm hemm persuni li huma b'diżabilità jew anzjani li talbu għal akkomodazzjoni alternattiva.

Jien ġieli niltaqa' ma' każi fejn ikun hemm anzjana li għandha tlett ikmamar tas-sodda li jkollha flat fuq nett u mbagħad issib familja ta' erbat itfal li għandhom post fis-sular t'isfel b'kamra tas- sodda waħda.

Għalhekk jekk dik l-anzjana tkun lesta li tinżel isfel għax m'għandhiex bżonn dak il-kobor ta' post mhux biss inkunu qegħdin ngħinu lilha u wkoll lill-familja b'erbat itfal.

Dan l-aħħar f'Paola Hill, Raħal Ġdid qabdu numru ta' flats u bdew jiksuhom minn barra għax kien qiegħed jidħol l-ilma, imma kien hemm numru ta' flats oħra li ma ksewhomx, u dan b'dannu għall-inkwilini li ġratilhom ħafna ħsara.

Din il-ġimgħa kont qiegħed indur ukoll fil-Marsa u rajt housing estate litteralment imkisser u mfarrak.

Qed nirriferi hawnhekk għall-bini fi Triq is-Sliem u Triq ix-Xemxija li taħseb li ġiet il-gwerra fuqhom!

Huwa veru li n-nies ikissru u jfarrku imma jiena naħseb li wasal iż-żmien li l-awtorità tad-djar tieħu ħsieb dawn il-postijiet għax żgur li kulħadd jieħu pjaċir jgħix f'ambjent sabiħ.

Sur President, nixtieq li kelli ċ-ċans nitkellem iktar però l-ħin huwa limitat ħafna.

Nittama li dawn il-proposti li ġbidniehom mill-esperjenza tal-ħajja ta' kuljum tal-poplu ma jibqgħux fuq il-karta imma jsiru parti minn programm għall-futur ħalli fil-pajjiż nibnu verament dak li jemmen fih il-Partit Laburista, jiġifieri kuxjenza soċjali.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar it-Tlieta, 2 ta' Novembru 1999 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Estimi tad-dħul u nfiq ta' l-Awtorita` tad-Djar għas-sena 1999/2000 - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita` - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Arbitraġġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta` Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Proprjeta` tal-Għadu - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - Kumitat Permanenti

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, matul din in-nofs siegħa nixtieq nitkellem fuq ċerti aspetti ta' l-Unjoni Ewropea, b'mod partikolari fuq il- qasam tal-konsumatur.

Qabel pero` nixtieq nagħmel parentesi żgħira dwar l- attendenza ta' l-iżgħar tliet deputati żgħażagħ minn dan il-parlament, ċioe` tiegħi, l-Onor.

Carmelo Abela u l-Onor.

George Pullicino għall- konferenza ta' i giovani parlamentari, li ġiet imlaqqa' għall-ewwel darba f'Udine ġewwa l-Italja.

Din il-konferenza kienet interessanti ħafna, l- iktar għaliex permezz tagħha mhux biss iltqajna d-deputati żgħażagħ tal- Mediterran imma anke d-deputati żgħażagħ ta' Iżrael, is-Sirja, il-Libanu, il-Ġordan, il-Litwanja, il-Latvja u l-Estonja.

Ta' min jgħid ukoll li din l-inizjattiva ttieħdet mill-Kamra tad-Deputati Taljana li, kif għedt diġa', għall-ewwel darba ħasset li għandha ssir konferenza biex matulha jiġi diskuss kif il-Euro-Mediterranean partnership jista' jevolvi aktar ħalli jkun hemm iktar paċi u sigurta` bejn iż-żewġ reġjuni fl-Ewropa u fil- Mediterran.

Sur President, jien ħassejt ċertu sodisfazzjon personali meta fi tmiem din il-laqgħa għamilt intervent għan-nom tad-delegazzjoni Maltija, fejn ipproponejt li din il-konferenza ma tkunx waħda one-off imma tibqa' ssir kull sena ħalli jkun hemm ċerta konsistenza u kontinwita`, anke jekk forsi tibda tiġi organizzata kull darba f'pajjiż differenti.

Wara kollox, kif semmejt diġa', kien hemm membri parlamentari żgħażagħ li ġejjin minn patafjun ta' pajjiżi għal din il-konferenza u għalhekk immaġinajt li din ma kellhiex tkun daqshekk ta' problema.

Fil-fatt ma mortx żbaljat għaliex hekk kif għamilt din il-proposta, id-delegazzjoni Ġermaniża offriet li s- sena d-dieħla din il-konferenza tiġi organizzata fil-Ġermanja.

Sur President, din il-konferenza kienet interessanti ħafna għaliex fost affarijiet oħrajn matulha ddiskutejna temi li għandhom x'jaqsmu ma' l- ambjent, mat-tassazzjoni u mas-sustainable development.

Min-naħa tagħna, bħala delegazzjoni Maltija, fakkarna kemm Malta minn żmien Helsinki, jiġifieri mill-1973, kien hemm min kien hemm fil-gvern, dejjem saħqet li ma jistax ikollok paċi fil-Mediterran jekk ma jkollokx paċi fl-Ewropa u li ma jistax ikollok stabilita` fl-Ewropa jekk ma jkollokx stabilita` fil- Mediterran.

Fil-fatt komplejna ngħidu b'ċertu sens ta' kburija li konna aħna, din id-daqsxejn ta' gżira fost pajjiżi ħafna ikbar minna, li ħriġna b'din il-proposta, u ħadna pjaċir mhux ftit meta smajna delegati ta' pajjiżi ħafna ikbar minn tagħna jfaħħru r-rwol li pajjiż ċkejken bħal tagħna għamel fil-fora internazzjonali.

Fost affarijiet oħra jien semmejt l-inizjattiva li ħadet Malta fir-rigward tal-common heritage of mankind, jiġifieri fuq il-fatt li r-riżorsi ta' qiegħ il-baħar m'humiex qegħdin għall-benefiċċju tal-potenzi biss imma għall-benefiċċju ta' l-umanita`.

Naħseb li kulħadd jiftakar il-konċett ta' Pardo ta' l-1967 u l-konċett tal- common concern of mankind ta' l-1988 li jittratta proprjament fuq il- kambjament fil-klima, u anke hawn, kienet Malta li pproponiet li din il- materja għandha tikkonċerna lill-umanita` kollha.

Hawnhekk ta' min isemmi wkoll l-inizjattivi li saru favur l-anzjani fil-fora internazzjonali.

Sur President, dan kollu jwassalni biex nitkellem u nirrifletti ftit fuq x'se jkun ir-rwol ta' pajjiż żgħir bħal tagħna fl-Unjoni ġaladarba nsiru membri tagħha.

Jien naħseb li kulħadd jaqbel miegħi jekk ngħid li din m'hijiex kwestjoni ta' jekk aħniex se nidħlu fl-Unjoni imma ta' meta se nidħlu.

Għalija l-climax ta' l-aħħar ġurnata ta' din il-konferenza ntlaħaq meta għamel l-intervent tiegħu Prodi, il-president il-ġdid tal-Kumissjoni Ewropea, u meta l-konferenza kienet indirizzata minn Luciano Violante, l- iSpeaker tal-Kamra tad-Deputati Taljan.

Jien ninnota li Prodi kważi f'kull diskors li jagħmel dwar l-Unjoni jaċċenna għall-fatt li huwa tajjeb li pajjiż jidħol fl-Unjoni mhux biss għaliex jaqbillu ekonomikament imma għaliex jaqbillu wkoll politikament, għaliex wara kollox aħna ma rridux nidħlu fl-Unjoni biss għal raġunijiet ekonomiċi.

Ejjew naraw x'se tiggwadanja din id-daqsxejn ta' blata mil-lat politiku.

Matul id-diskors tiegħu Prodi għamel osservazzjoni li jekk toqgħod tqis hija verita` assoluta.

Huwa qal li minn żmien l-imperu Ruman, l-Ewropa għaddiet minn konflitti interni, minn ġlied u minn gwerer ċivili kull sena ħlief għal dawn l-aħħar 50 sena.

Forsi hawn wieħed jistaqsi: Hija kumbinazzjoni li dawn il-konflitti interni, dan il-ġlied u dawn il-gwerer ċivili waqfu ftit wara li spiċċat it-tieni gwerra dinjija?

Le, din ma kenitx kumbinazzjoni għaliex dan kien wieħed mill-għanjiet fundamentali li għalih twaqqfet l-Unjoni.

M'ilux kont qed naqra l-bijografija ta' Jean Monnet u stajt nirrealizza x'viżjoni kellu dan l-istatesman kbir Franċiż li flimkien ma' Konrad Adenauer, ma' Alcide De Gasperi u ma' Schuman ifformolaw l-idea li l-pajjiżi Ewopew jingħaqdu u ma jibqgħux jitqatlu bejniethom biex dak li għandhom jaqsmuh bejniethom u jgawduh ilkoll.

Sur President, fost affarijiet oħrajn din il-bijografija tirrakkonta meta fl-1963 il-President Kennedy kien qal lil dan Monnet f'20 sena rnexxielu jagħmel dak li l-Ewropew m'għamlux f'2000 sena.

Dan huwa kollu minnu għaliex l-Unjoni hija l-ixprun ta' l-istabilita` ġewwa l-Ewropa u għalhekk huwa importanti li nfehmu lin-nies li rridu nkunu aħna li naqdfu u nistinkaw ġaladarba la nidħlu fl-Unjoni se nkunu aħna li ngawdu l-vantaġġi li din l-Unjoni kapaċi toffrielna.

Jien naħseb li kulħadd jaqbel miegħi meta ngħid illi kieku l-Unjoni se tikseb xi vantaġġi la pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni, kieku ilha li daħħlitna, imma l-fatt innifsu li rridu nippreparaw u nagħmlu ċerti aġġustamenti jfisser li huwa aħna li se ngawdu.

Huwa ovvju li kieku l-Unjoni kienet se tgawdi hi mis-sħubija tagħna magħha, kieku ma kenitx se tħallina nistennew barra.

Imma issa ħalli nkompli b'dak li kont qed ngħid.

Sur President, għalija kien verament mument ta' sodisfazzjon kbir meta smajt lil Romano Prodi, li huwa bniedem viżjonarju u bniedem tal-futur, jispjega kemm l-Unjoni tiddefendi u tikkura l-identitajiet nazzjonali tal- pajjiżi.

Fost affarijiet oħra qal li l-Unjoni qatt ma tikkalpesta l- identita` nazzjonali tal-pajjiżi jew tar-reġjuni imma dejjem tirrispetta l- għeruq tal-pajjiżi li jikkomponuha.

Per eżempju, huwa semma l-fatt li l- Unjoni tagħti ammonti ta' flus lill-Irlanda biex il-Gaelic, li huwa djalett Irlandiż, li m'għadux mitkellem daqs qabel, ma jintilifx.

Fil-fatt minn mindu l-Irlanda daħlet fl-Unjoni dan id-djalett qed ikun mitkellem ħafna iktar ta' spiss minn qatt qabel.

Kien proprju hawnhekk imbagħad li Prodi semma lil Malta u jiena ħassejtni orgoljuż ħafna meta smajtu jgħid li hu qed jistenna bil-ħerqa dik il-ġurnata li l-lingwa Maltija tkun tradotta għal-lingwa Finlandiża.

Fil-fatt huwa qal eżattament dan il-kliem: "La lingua Maltese sara' tradotta nella lingua Finlandese nel Parlamento Europeo", u naħseb li meta jintqal kliem bħal dan kull Malti jħossu kburi, speċjalment meta jqis li pajjiżna, li għandu biss 0.5 miljun ruħ, għandu l- lingwa tiegħu li tiddistingwih minn pajjiżi oħra.

Sur President, qed ngħid dan għaliex hawn pajjiżi ħafna ikbar minna li m'għandhomx il-lingwa tagħhom, bħall-Amerka, u dan minkejja li f'dan il- pajjiż joqogħdu biljuni kbar ta' nies u nistgħu ngħidu li huwa pajjiż b'saħħtu, kemm mil-lat ekonomiku kif ukoll mil-lat militari.

Issa hawn ta' min jgħid li meta Prodi qal dak il-kliem li jien ikkwotajt huwa ma kienx għadu jaf li kienet qed tattendi għal din il-konferenza anke delegazzjoni Maltija imma xorta waħda wera x-xewqa li l-lingwa Maltija jkollha l-istess status, l-istess importanza u l-istess pedestall li għandhom lingwi oħra.

Dan juri kemm m'għandhomx raġun dawk li jgħidu li jekk aħna nidħlu fl- Unjoni l-identita` nazzjonali tagħna se tinħanaq.

Turi wkoll kemm dawk li jgħidulna li jekk nidħlu fl-Unjoni m'aħniex se nibqgħu Maltin qed jipprovaw ibeżżgħuna bil-babaw għax minn hawn qed naraw li l-identita` nazzjonali tagħna mhux talli mhux se tinħanaq talli se tiġi msaħħa.

Ta' min jgħid ukoll li ftit wara l-konferenza kelli l-unur li niltaqa' ma' Prodi personalment u huwa qalli li huma ma jsibu l-ebda problema li nidħlu fl-Unjoni Ewropea, anzi jriduna nidħlu f'din l-Unjoni għax aħna għandna rwol x'nikkontribwixxu, iktar u iktar meta qegħdin fiċ-ċentru tal- Mediterran.

Huwa qalli wkoll eżattament dan il-kliem: Dażgur li għandkom rwol x'tikkontribwixxu fl-Unjoni intom, pero` tliftu sentejn għax ridtu intom!

Għalhekk issa mhux il-Partit Nazzjonalista biss imma anke Romano Prodi qed jgħidilna li tajna bis-sieq iċ-ċans li kellna li nidħlu fl- Unjoni.

Fil-fatt huwa u jgħidli dan il-kliem f'daqqa waħda bdejt nistħi ngħid li jien Malti u li l-Gvern Malti kien ta bis-sieq lil dan iċ-ċans uniku fl-istorja ta' pajjiżi.

Ftit minuti qabel ħassejtni kburi meta minn tant ilsna kbar ta' pajjiżi li għadhom m'humiex membri ta' l-Unjoni bħal- Latvjan, il-Litwan, il-Franċiż u l-Ġermaniż, semma biss l-ilsien Malti, pero` ftit wara stħajt u ddiżappuntajt ruħi mhux ftit meta ssemmiet il- politika tal-gvern Laburista li sena u nofs ilu ċaħħdet lil pajjiżna milli jibdew in-negozjati.

Sur President, dan juri l-isfreġju li sar fuq il-kredibilita` ta' Malta, sfreġju li jiena nqabblu ma' dak li jiġri fil-qorti kriminali.

Meta jkun hemm każ ta' sfreġju fil-qorti kriminali, għalkemm il-ferita tfiq, il- farrett hemm jibqa', u hekk se jiġri fil-każ tal-kredibilita` ta' Malta; għalkemm nistgħu npattu għal dak l-isfreġju li sar fuq il-kredibilita` internazzjonali ta' pajjiżna - u Alla biss jaf kemm kellna nbatu matul din l-aħħar sena biex nagħmlu dan - kulħadd se jibqa' jgħidilna li dawk is- sentejn li fihom kienet ġiet iffriżata l-applikazzjoni ta' pajjiżna għal sħubija sħiħa kienu mitlufa.

Issa l-Partit Laburista qed jgħid li jekk jerġa' jitla' fil-gvern din id-darba l-applikazzjoni se jirtiraha, u hawn nistaqsih: Mela għalfejn ma rtirajthiex fl-1996?

Liema hi d-deċiżjoni t- tajba, dik ta' l-1996 meta ffriżajt l-applikazzjoni, jew dik t'issa fejn qed tgħid li jekk titla' fil-gvern tirtiraha?

Jien naħseb li din l- inkonsistenza kollha lil pajjiżna għamlitlu dannu kbir, u minn hawn nixtieq li lill-poplu tagħna nwassallu l-messaġġ li Malta hija Ewropea u għalhekk Malta fl-Unjoni se tibqa' Maltija, se jkollha rwol x'tikkontribwixxi u l- identita` nazzjonali se tkun protetta u mħarsa kif jixraq.

Dan iwassalni, Sur President, biex nitkellem fuq livell li huwa iktar viċin iċ-ċittadin.

Spiss nisimgħu bil-frażi "Iċ-ċittadin l-ewwel", pero` sfortunatament il-partit li jħobb juża l-iktar din il-frażi huwa dak il- partit li qed jgħid li m'huwiex qed jirrikonoxxi r-riżultat tar-referendum li se jsir dwar jekk Malta għandhiex tidħol membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea jew le.

Allura hawn nistaqsi: Dan il-partit ikun jaf x'qed jgħid meta jgħid li ċ-ċittadin għandu jiġi l-ewwel, iktar u iktar meta nafu li dan huwa partit li qatt ma wiegħed referendum fuq żona ta' kummerċ ħieles?

Dan il-partit li jgħid li ċ-ċittadin għandu jiġi l-ewwel qatt ma jagħmel xejn bil-fatti biex jipprova dak li jkun qed jgħid; paroli si imma fatti no. U hawn m'iniex qed inkun partiġjan imma qed nitkellem fuq fatti li ma jista' jmerihom ħadd.

U ara ma jmurx ikun hemm xi ħadd li jaħseb illi l- irġulija tiddependi minn kemm tkun muskulat u minn kemm tkun b'saħħtek fiżikament għaliex fil-verita` l-irġulija tiddependi biss minn kemm kapaċi tkun umli u minn kemm tkun lest tammetti li jista' jkun li qed tkun żbaljat u li jista' jkun hemm xi ħaddieħor madwarek li għandu opinjoni aħjar minn tiegħek.

Dik tfisser l-irġulija.

Sur President, l-irġulija ma tfissirx illi tibqa' twebbes rasek u tibqa' tgħid "le" għall-kompromess, tibqa' tgħid "le" għar-riforma tal-kummissjoni tal-pensjonijiet, tibqa' tgħid "le" biex tipparteċipa fil-MEUSAC biex iġġib l-aħjar negozjati għal pajjiżek jew inkella li tibqa' tgħid "le" għar- riforma tas-saħħa mentali.

Dik hija pika, dik hija ebbusija tar-ras, dik hija suppervja u m'hijiex irġulija!

Ara aħna konna rġiel biżżejjed li nwiegħdu li nagħmlu referendum, u fil-fatt din il-wegħda se tiġi mwettqa hekk kif in-negozjati jkunu lesti, għaliex aħna ma nibżgħux nikkonsultaw mal-poplu qabel ma nieħdu xi deċiżjoni.

Għalina ċ-ċittadin ma jiġix l- ewwel darba kull ħames snin biss u għalhekk qabel ma nissieħbu f'din l- unjoni se mmorru quddiem il-poplu u ngħidulu: "Dan hu l-aħjar pakkett li stajna nġibulek; għidilna x'taħseb fuqu.".

Minn dawn l-affarijiet jinduna l-poplu għal min verament jiġi l-ewwel iċ-ċittadin!

Sur President, f'dawn l-aħħar għaxar minuti li baqagħli nixtieq nitkellem fuq il-konsumatur għaliex għall-Unjoni Ewropea mhux il-pajjiżi Ewropew jiġu l-ewwel imma ċ-ċittadin Ewropew u dan m'iniex nivvintah mill-ajru.

L- ewwelnett irrid ngħid li ċ-ċittadini huma kollha konsumaturi, irrispettivament minn jekk dak li jkun huwiex diżokkupat, huwiex professjonist, huwiex bidwi, huwiex self-employed jew impjegat.

Kull min jieħu xi ħaġa u jħallas għaliha jissejjaħ konsumatur, kemm jekk din ix-xi ħaġa tkun oġġett, kemm jekk tkun servizz kif ukoll jekk tkun polza ta' assigurazzjoni.

Kif għedt diġa', jekk hemm qasam li l-Unjoni Ewropea tagħtih ċerta importanza, dan huwa propjru l-qasam tal-konsumatur.

Huwa veru li aħna bħala pajjiż mill-1994 'l hawn meta lleġislajna l-Consumer Affairs Act imxejna ħafna 'l quddiem f'dan il-qasam pero` huwa fatt li għad baqagħlna ħafna x'naqdfu biex nilħqu dak li waslu għalih fl-Ewropa.

U dan m'iniex qed ngħidu biex nagħmlu bħall-Ewropa imma biex iċ-ċittadin Malti jkollu dejjem iktar protezzjoni u d-drittijiet li għandu dejjem jiġu mħarsa aħjar.

Ħalli nġib eżempju konkret ta' dan li qed ngħid għaliex meta nkunu qed nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea jien inħobb li jkun hemm bread and butter issues u mhux clichés.

Jien m'għandix dubju li aħna se nirbħuh ir- referendum, allavolja huwa iktar faċli li tbeżża', kif qed jagħmel xi ħadd, milli tibni, imma aħna għandna l-obbligu li nispjegaw u mmorru in nuts and bolts of the issues.

Sur President, ikun tajjeb jekk nispjegaw li bħalissa l-Unjoni Ewropea għandha pjan ta' azzjoni għal tliet snin biex jipproteġi lill-konsumatur, liema pjan ta' azzjoni beda din is-sena u se jiskadi fl-2001.

Dan il-pjan ta' azzjoni għandu tliet għanijiet prinċipali, l-ewwel li l-konsumatur ikollu vuċi iktar b'saħħitha fl-Unjoni Ewropea kemm biex jitlob ċertu kumpens kif ukoll biex l-assoċjazzjonijiet tal-konsumaturi jkunu jistgħu jressqu ċerti kawżi l-qorti minn jeddhom; it-tieni li jkun hemm livell għoli ta' saħħa u ta' sigurta` għall-konsumatur u fil-fatt jeżistu ċerti direttivi dwar il-general product safety li jipproteġu lill-konsumatur f'każ li dan ibati xi dannu, anke fiżiku, jekk il-prodott li jixtri jkun difettuż; u t-tielet huwa rispett assolut għall-interessi ekonomiċi tal- konsumatur ta' l-Unjoni Ewropea, jiġifieri li, per eżempju, m'għandux ikun hemm reklamar li jiżgwidak.

Sfortunatament bħalissa f'Malta skond kif inhi l-liġi ma nistgħu nagħmlu xejn fuq il-misleading advertising, kontra pajjiżi oħrajn li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea għaliex ta' min jgħid li waħda mill-ewwel direttivi li ħarġet din l-unjoni kienet tirrigwarda proprju l-misleading advertising.

Fil-fatt din id-direttiva, li ħarġet f'Settembru ta' l-1984, tgħid illi l- konsumatur irid jingħata informazzjoni korretta u li min ikun qed ibigħ huwa obbligat li jipprova l-verita` ta' dak li jkun qiegħed jirreklama u f'każ li dan ma jsirx, il-konsumatur għandu ċertu drittijiet biex ipatti għal dak l-iżvijament.

Din id-direttiva tkompli tgħid ukoll li l-kontroll tar-reklamar m'għandux jitħalla f'idejn il-gvern imma għandu jitħalla f'idejn awtorita` indipendenti mill-qrati u mit-tribunali.

Per eżempju, hawn Malta hawn ħafna ħwienet li għalkemm joqogħdu jiftaħru li għandhom 50% discounts, dan ma jkun vera xejn u fil-fatt kulma jagħmlu huwa li jgħollu l- prezz u mbagħad inaqqsuh biex il-konsumatur ikun mingħalih li qed jiffranka 50%.

Kif għedt diġa', bil-liġi kif inhi bħalissa l-konsumatur Malti ma jistax jieħu azzjoni kontra dak in-negozjant, pero` b'din id-direttiva partikolari l-konsumatur, hu min hu, għandu dritt ta' kumpens.

Issa, x'inhi l-general products' safety directive, Sur President?

Din id- direttiva ħarġet f'Lulju ta' l-1985 u permezz tagħha għal kull prodott li joħroġ fis-suq il-konsumatur irid ikun protett li ma jsofri l-ebda dannu bl- użu tiegħu.

Għalhekk f'każ li l-konsumatur isofri xi dannu minħabba xi prodott li jkun xtara jew xi servizz li jkun ħa, din id-direttiva tobbliga lin-negozjant biex jipprova li l-prodott ma kienx difettuż jew inkella li min ta s-servizz ma kienx negliġenti.

Min-naħa l-oħra f'dan il-każ il- konsumatur kulma jkun irid jipprova huwa li hemm rabta bejn id-difett fil- prodott jew fis-servizz li jkun ingħata u l-prodott mixtri.

Sur President, l-unfair terms directive tirrigwarda l-kuntratti li jagħmel il-konsumatur meta jixtri xi ħaġa.

Kulħadd jaf li meta konsumatur jixtri ċertu apparat li għalih ikun investa ħafna flus huwa jiffirma kuntratt.

L-unfair terms directive tgħid li ma jistax ikun hemm termini li ma jkunux favorevoli għall-konsumatur u jekk ikun hemm, dawn għandhom jiġu kkonsidrati daqs li kieku qatt ma ġew imniżżla u fil-fatt lanqas biss jorbtu lill-konsumatur.

Ta' min jgħid li din id-direttiva timponi wkoll li dawn il-kuntratti għandhom ikunu miktubin ċari u tondi, jiġifieri li ma jkun hemm l-ebda tidwir mal-lewża fihom.

Direttiva importanti oħra titkellem dwar sakemm il-konsumatur ikun jista' jfittex għal ċertu rimedju.

Il-liġi tagħna tgħid li l-konsumatur għandu jitlob li jiġi pprovdut rimedju sa sitt xhur minn wara li jkun xtara l- prodott jew ħa s-servizz, pero` b'din id-direttiva l-konsumatur għandu dritt ifittex rimedju sa sentejn, u dan flimkien ma' ċerti benefiċċji oħra li l-liġi ċivili tagħna għadha ma tagħtiniex.

Min huwa familjari mal- kodiċi ċivili tagħna jaf li dan jagħtik żewġ benefiċċji fundamentali; jew li titlob ir-reċessjoni tal-kuntratt, jiġifieri li tirritorna l-prodott difettuż u dak li jkun biegħlek il-prodott jagħtik il-flus lura, jew inkella li titlob li jkun hemm discount, per eżempju, minn ¥100 jagħtik lura ¥20 jew ¥30.

Sur President, ta' min jgħid pero' li f'din id-direttiva partikolari l- Unjoni Ewropea qed tagħti żewġ drittijiet prinċipali oħra lill-konsumatur, l-ewwelnett li min ikun biegħlek prodott difettuż isewwihulek, ħaġa li sal- lum fil-liġi tagħna ma teżistix, u t-tieni nett illi l-bejjiegħ ibiddillek prodott ma' prodott ieħor, fejn lanqas hawn, bil-liġi tagħna l-bejjiegħ m'huwiex obbligat li jagħmel dan.

Għalhekk din il-guarantee for consumer goods directive, li ħarġet fl-1993, qed tagħti żewġ drittijiet fundamentali biex dak li jkun mhux talli jkun jista' jitlob reċessjoni tal-kuntratt jew riduzzjoni tal-prezz imma jista' jitlob jew prodott ġdid jew inkella li jiġi rranġat dak il-prodott difettuż.

Sur President, m'hemmx dubju li waħda mill-iktar direttivi interessanti li ħarġet l-Unjoni Ewropea hija dik tad-distance selling, li llum jista' jsir permezz ta' l-internet.

Fil-fatt din id-direttiva qed tirriferi għal meta l-konsumatur Malta, per eżempju, jixtri prodott li jkun ġie reklamat fuq l-internet u l-kumpannija li tkun qed tbiegħlu dak il-prodott tkun sitwata l-Ingilterra.

Fil-każ li għal xi raġuni jew oħra l-konsumatur Malti ma jkunx sodisfatt b'dan il-prodott li jkun xtara u jkun irid ifittex lill-kumpannija li tkun biegħetlu dak il-prodott, liema liġi se tapplika, il-liġi Ngliża jew il-liġi Maltija?

Dan biex ma nsemmux ukoll il-ħela ta' ħin u l-ħela ta' flus li tkun trid biex tqabbad avukat l-Ingilterra u ħafna affarijiet minn dawn.

Huwa proprju għalhekk li l-Unjoni Ewropea ddeċidiet li toħroġ din id-direttiva tad-distance selling, jiġifieri ta' meta l-bejgħ ma jkunx sar fil-preżenza fiżika tal-bejjiegħ u tax-xerrej fl-istess ħin.

Ta' min isemmi wkoll direttivi oħrajn, fosthom dik li titkellem dwar consumer credit, jiġifieri dwar kif jiġi protett konsumatur li jixtri bil- credit, dik li titkellem fuq kemm għandha tkun ir-rata ta' persentaġġ ta' charges, it-travel package directives, it-time-share directives u saħansitra l-overbooking directives, li permezz tagħhom il-passiġġier għandu dritt jingħata kumpens talli ma jkunx tħalla jitla' abbord l- ajruplan minħabba li kien hemm overbooking.

Huwa interessanti wkoll li wieħed ikun jaf illi permezz ta' artiklu 3 tat-travel package directive il- konsumatur qed jingħata d-dritt li jingħata kumpens jekk kemm-il darba jkun ingħata informazzjoni żbaljata li tiżgwidah fuq il-package li jkun qed jixtri.

Din id-direttiva qed tagħti l-obbligu wkoll illi l-konsumatur ikun informat minn qabel ma jkun ġie ffirmat il-kuntratt dwar xi travel package directive ikun qed jixtri eżattament, jiġifieri jkun diġa' ngħata l- informazzjoni fuq ċerti affarijiet essenzjali, bħalma hi l-assigurazzjoni tas-saħħa jew il-visa.

Direttiva oħra importanti ħafna hija dik li tgħid illi l-assoċjazzjonijiet li jirrappreżentaw lill-konsumaturi għandhom dritt jagħmlu talba lill-qorti minn jeddhom - li f'Malta jissejjaħ mandat ta' inibizzjoni - biex iżommu lil negozjant partikolari milli jkompli jikser ċerti drittijiet li għandu l-konsumatur.

Sur President, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nerġa' nikkwota għal darb'oħra lil Romano Prodi fejn xi xahar u nofs ilu qal hekk fil- "Consumer Voice" li hija l-gazzetta uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea li tittratta dwar l-affarijiet tal-konsumatur:

"Standing up for Europe's consumers is one of the best ways that the Commission can bring the European Union closer to its citizens by demonstrating its concern for their day-to-day well being.".

Kif qed naraw l-Unjoni Ewropea hija realta` li ma tolqotniex biss fuq livell nazzjonali imma wkoll fuq il-livell taċ-ċittadin u għaliha ċ- ċittadin jiġi l-ewwel bil-fatti u mhux bil-kliem.

Għalhekk il-biża' li xi wħud għad għandhom minn din l-unjoni hija waħda infondata.

Il-futur qed isejħilna; issa sta għalina li nagħmlu minn kollox biex inkunu nistgħu ngawduh.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it- Tlieta, 2 ta' Novembru fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

MDC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema ta' l-MDC?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil- futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perjodu msemmi ma ngħatawx trasferimenti fil-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta.

Jekk fil-futur ikun hemm ħtieġa ta' trasferimenti, dawn isiru skond il-ħtiġijiet tal-korporazzjoni.

MDC - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-MDC mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu msemmi ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda mal-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Mata.

Tajjeb jingħad li l-korporazzjoni, matul ix-xhur tas-sajf, impjegat żewġ studenti għal dawk ix-xhur biss.

Dan sar bil-permess tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ.

DIPARTIMENT TA' L-INDUSTRIJA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tad-Dipartiment ta' l-Industrija?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferimenti każ b'każ?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu msemmi ħaddiem intbagħat jaħdem fid-Dipartiment ta' l-Industrija minflok ħaddiem ieħor li mill-istess dipartiment mar jaħdem f'dipartiment ieħor.

Dwar it- trasferimenti fil-futur, dawn isiru skond l-esiġenzi tas-servizz.

DIPARTIMENT TA' L-INDUSTRIJA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mad-Dipartiment ta' l-Industrija mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għall- imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu msemmi ma' ġie mpjegat ebda ħaddiem ġdid fid-Dipartiment ta' l-Industrija.

WSC - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal- Water Services Corporation mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru,1999?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom applikati għal imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perijodu li għalih qed issir riferenza żewġ ħaddiema ġodda ġew impjegati mal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-ilma.

Dawn il-ħaddiema ġew impjegati fil-grad ta' draughtsman.

Ma saritx sejħa għall-applikazzjonijiet peress li l- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ kienet issottometiet lista ta' persuni li kienu qed jirreġistraw għal dan it-tip ta' xogħol.

L-għażla saret minn fost persuni li kienu f'din il-lista.

WSC - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema tal-Water Services Corporation?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it- trasferiemnti każ b'każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li matul il-perjodu msemmi, 17-il ħaddiem tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma bidlu s-sezzjoni fejn jaħdmu.

Ir-raġuni għal dan iċ-ċaqlieq kien dan:

4 fuq talba ta' l-impjegat inniffsu 1 għal raġunijiet ta' saħħa 1 għax kien hemm il-ħtieġa li jaħdem matul il-ġurnata biss 1 għax kien hemm ħtieġa li jimla' post vakant 10 wara ftehim li ntlaħaq mal-G.W.U. peress li x-xift tas-sezzjoni tal- bowsers tneħħa.

Dwar ċaqlieq ta' ħaddiema fil-futur, dan isir skond il-ħtiġijiet tal- korporazzjoni.

AGRIKOLTURA - SIĠAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' siġar li matul l- aħħar 12-il xahar tkabbru fis-serer li kienu ġew mogħtija mill-APS Bank sabiex id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura jkabbar aktar siġar standards għal kunsilli u sabiex insebħu l-landscaping tal-gżejjer tagħna?

Meta huwa mistenni li dawn is-siġar jingħataw lill-kunsilli jew jitħawwlu fit-toroq?

Jista' l-Ministru jara li fit-triq prinċipali tar-Rabat jitħawwlu aktar siġar tal-prinjol peress li bir-riħ u l-inċidenti tat-traffiku dejjem qed jinqerdu ħafna siġar li ilhom is-snin isebbħu din it-triq?

ONOR.

NINU ZAMMIT: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 9645, fis-serra li ġiet mogħtija mill-APS Bank, tħawwlu 12-il varjeta ta' arbuxelli u siġar ġo seeding trays, li minnhom 24,080 baqgħu ħajjin u ġew imħawla fi qsari.

It-tieni lot li tħawwel iktar tard kien jikkonsisti f'seba' varjetajiet li jwassal għall-7,200 pjanti żgħar li għadhom ma ġewx re-potted.

Għal dan l-istaġun diġa' ġew preparati 257 tilari ta' 13-il varjeta ta' żrieragħ biex jiġu mkabbra.

Teknikament dawn m'humiex siġar imma pjanti żgħar u skond kull varjeta jridu jgħaddu numru ta' snin qabel ma jitqiesu bħala standard.

Skond ix- xita, l-provvista ta' l-ilma, attakki ta' parassiti jew mard u bosta fatturi bioloġiċi oħra numru ta' dawn is-siġar, la jilħqu d-daqs meħtieġ, ikunu jistgħu jintużaw għal-landscaping.

Kull sena jsir programm biex jitħawwlu aktar siġar fit-toroq prinċipali kollha, inkluż it-tħawwil tas-siġar nieqsa, bħala dawk tat-triq prinċipali tar-Rabat.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li issa għaddew 12-il xahar mir-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta għall-sħubija fl-Unjoni Ewropea, jista' l-Ministru jinformani bil-kondizzjonijiet tal-liġijiet u regoli ġodda li jridu jibdew japplikaw għall-bejjiegħa tal-ħaxix frisk fil-gżejjer tagħna?

Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dawn il- liġijiet u regoli ta' l-UE/CAP għar-rigward taċ-ċokon ta' pajjiżna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'hemm ebda liġijiet u regoli li jridu jibdew japplikaw għall-bejjiegħa tal-ħaxix frisk, ħlief li l-prodott ikun tajjeb għall-konsum skond standards minimi u l-prodott ikun mibjugħ b'mod iġeniku skond regoli ta' iġene minima.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li issa għaddew 12-il xahar mir-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-UE, jista' l-Ministru jinformani bil-kondizzjonijiet tal-liġijiet u regoli ġodda li jridu jibdew japplikaw għal kwarantina fil-gżejjer tagħna?

Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dawn il- liġijiet u regoli tal-UE/CAP għar-rigward taċ-ċokon ta' pajjiżna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lil-Onor.

Interpellant li l-liġijiet tal- kwarantina u l-kundizzjonijiet ta' l-importazzjoni ta' l-annimali huma simili ma' dawk ta' l-Ewropa, jekk mhux iktar stretti, bħall-importazzjoni tal-klieb/qtates.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li issa għaddew 12-il xahar mir-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta għall-sħubija fl-Unjoni Ewropea, jista' l-Ministru jinfurmani bil-kondizzjonijiet tal-liġijiet u regoli ġodda li jridu jibdew japplikaw għal sistemi veterinarji fil-gżejjer tagħna?

Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' dawn il- liġijiet u r-regoli ta' l-UE/CAP għar-rigward taċ-ċokon ta' pajjiżna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li s-servizz veterinarju lokali diġa' ġie assesjat mill-Unjoni Ewropea u fil-fatt Malta tista' tesporta lejn l-Ewropa, kemm laħam u ħut, kif ukoll annimali ħajjin.

Għalkemm wieħed irid isaħħah is-servizz veterinarju lokali bl- introduzzjoni tal-border check point, wieħed irid japprezza li l-prodott Malti jkun jista' jidħol fl-Ewropa mhux mill-ftit partijiet Ewropej approvati imma minn kull port, jiġifieri anke minn Pozzallo.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li issa għaddew 12-il xahar mir-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta għall-sħubija fl-UE, jista' l-Ministru jinformani bil-kondizzjonijiet tal-liġijiet u regoli ġodda li jridu jibdew japplikaw il-bdiewa u r-raħħala fuq l-irziezet tagħhom fil-gżejjer tagħna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Id-Dipartiment ta' l-Agrikoltura qed iħejji kodiċi ta' prattika tajba fil-biedja.

Dan ikun jinkorpora l-kondizzjonijiet tal- liġijiet u r-regoli ta' l-UE fejn ikunu applikabli għal Malta.

Il-vantaġġi jinkludu għajnuna finanzjarja mill-UE b'mod partikolari minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna.

Wieħed jista' jqis ċertu regoli bħala żvantaġġ iżda dawn għandhom joffru opportunitajiet sabiex tiżdied l- effiċjenza u l-kwalita' tal-prodott.

UE - SĦUBIJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li issa għaddew 12-il xahar mir-riattivazzjoni ta' l- applikazzjoni ta' Malta għall-sħubija fl-UE, jista' l-Ministru jinfurmani bil-kondizzjonijiet tal-liġijiet u regoli ġodda li jridu jibdew japplikaw dwar il-grading tal-frott frisk fil-gżejjer tagħna?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Is-sistema ta' grading tal-frott frisk fl-UE jinkorpora għażla tal-prodott fi tlett klassijiet Extra, Class I u Class II skond il-prodott.

Il-vantaġġi ta' l-għażla huma evidenti fis-suq; l-iprem kwalita' ġġib l- ogħla prezz; il-konsumatur ikun jaf x'qed jixtri u prodott li mhux tajjeb għal-bejgħ m'għandux jinġieb fis-suq.

Bejgħ dirett mill-bidwi huwa eżentat mill-grading.

SKEJJEL - GĦALLIEMA TAL-LIFE SKILLS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema li huma kwalifikati biex jgħallmu l-life skills fl-iskejjel ta' l-Istat?

Kemm hemm għalliema ta' dan is-suġġett f'dawn l-iskejjel:

(1) Kulleġġ San Alwiġi; (2) Kulleġġ De La Salle; (3) Kullegg St. Edwards; (4) Skola ta' St.Martin's (5) Skola ta' St. Catherine; u (6) Skola ta' San Anton?

Il-life skills huma parti obbligatorja tal-kurrikulum?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel ta' l-Istat hemm 117 għalliema li huma kwalifikati biex jgħallmu l-life skills.

Informat li n-numru ta' għalliema kwalifikati biex jgħallmu l-life skills/PSE f'dawn l-iskejjel huwa kif ġej:

SKOLA GĦALLIEMA FULL TIME PART TIME

Kulleġġ San Alwiġi 4 x Kulleġġ Del La Salle 2 x Kulleġġ St Edwards x 39 Kulleġġ St Martin's 2 1 Skola St Catherine's 1 x Skola San Anton 3 x

Informat ukoll li dan is-suġġett jifforma parti mill-programm tal-Personal and Social Education (P.S.E.) li s'issa huwa parti mill-kurrikulu fl-ewwel u fit-tieni sena fil-Junior Lyceums u fl-ewwel tliet snin ta' l-iskejjel sekondarji.

Skond il-Kurrikulu Minimu Nazzjonali ġdid, il-programm ta' Persona and Social Development (kif jirreferu għalih ġeneralment fil-qasam edukattiv internazzjonali) se jkun obbligatorju mill-ewwel sal-ħames sena ta' l- iskejjel sekondarji kollha.

(Vide Abbozz Finali paġna 49)

Fil-livell primarju, il-Kurrikulu Minimu Nazzjonali ġdid idaħħal il-life skills b'mod integrat ma' l-esperjenzi l-oħra tat-tagħlim.

(Vide Abbozz Finali paġna 45) Id-Dipartiment tal-Kurrikulu se jappoġġja dan it-tagħlim permezz ta' grupp ta' peripatetic teachers għal-P.S.D. fil-primarja.

GWIDI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: B'riferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10147, jista' l-Ministru jgħid jekk sarx rapport lill-ministeru tiegħu dwar il-fatt li ħwienet tas-souvenirs fl-Imdina qed ikollhom ibiegħu bl-għoli għaliex iridu jagħtu kummissjoni lil gwidi skond kif kiteb l-Onor.Edwin Vassallo f'"Il- Mument" tat-3 ta'Ottubru?

Jekk fl-affermattiv, x'passi ttieħdu?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Infurmat li sal-lum ma saru ebda rapporti uffiċjali lill-Ministeru tiegħi dwar l-ilmenti msemmija fil-mistoqsija ta' l-Onor Membru.

MDINA - BEJGĦ MINN POSTIJIET TURISTIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10146, peress li kien l-Onor.Edwin Vassallo stess li kiteb dwar bejgħ bl-ogħli fl-Imdina għaliex il-ħwienet iridu jagħtu kummissjoni lil gwidi, jista' l-Ministru jgħid jekk sarx rapport dwar każijiet bħal dawn lill-Uffiċċju tal- Kompetizzjoni Ġusta?

Kemm saru?

Meta ġew irrapportati?

X'passi ttieħdu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li sar rapport lill-Uffiċċju tal- Kompetizzjoni Ġusta dwar l-operat tal-gwidi li jista' jkun li qed jiksru l- provvedimenti tal-liġi dwar l-Att tal-Kompetizzjoni; liema rapport qed jiġi nvestigat.

AFM - MEMBRI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid għal-liema tip ta'eventwalita' qed jissejħu l-membri tal-Forzi Armati biex ikunu kollha xogħol?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li jekk qed jirreferi għall-jiem lejn l-aħħar tas-sena, m'għandi xejn x'inżid mat- tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 9703 li weġibt fit-12 ta' Ottubru 1999.

SKEJJEL - GIOVANNI CURMI, NAXXAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ġie deċiż li jinbidel l-avviż legali li ħareġ dwar il-manteniment ta' l-istudenti post-sekondarji biex issa 407 student li qed isegwu l-Ordinary Level Revision Course fil-Higher Secondary Giovanni Curmi tan-Naxxar se jitilfu l-għajnuna li kienu se jingħataw?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif jaf l-Onor.

Membru, l-Ordinary Level Revision Course m'huwiex kors post-sekondarju għaliex huwa rIpetizzjoni ta' l- istudju sekondarju li jwassal għal O Level.

Ta' min ifakkar li dan il-Ministeru kien ħareġ avviż għall-istampa fis-6 ta' Ottubru fejn il-pubbliku ġie mgħarraf b'dan li ġej:

"Ir-Regolamenti ta' l-1999 dwar Għotjiet ta' Manteniment għal Studenti Post- Sekondarji u Terzjarji - Avviż Legali 165 ta' l-1999 - qed jiġu korretti minħabba żvista waqt l-inputtjar tat-test fuq il-kompjuter.

Għaldaqstant, f'Parti B ta' l-Iskeda dwar Għotja ta' Manteniment Speċjali qed jiżdiedu l- korsijiet tal-B.Sc Nursing u B.Sc.

Midwifery, waqt li minn Parti 1 dwar Studenti Post-Sekondarji qed jitneħħa l-kors ta' Ordinary Level Revision li huwa kors li jirrepeti l-Form V u m'huwiex kors post-sekondarju."

SKEJJEL - STAFF

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid mill-bidu tas-sena skolastika sal-lum, kemm kien hemm minor staff, skola bi skola, li ġew ittrasferiti lejn xi skola oħra u f'kemm kull każ ġew ikkonsultati l-kapijiet ta' l-iskejjel biex isir iċ- ċaqlieq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-bidu tas-sena skolastika sal-lum ġew trasferiti 21 persuna fil-gradi ta' minor staff.

It-trasferimenti saru kif jidher fil-lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is- Seduta.

Mhix il-policy li jkunu kkonsultati l-kapijiet, sakemm ma jkunux il- kapijiet ta' l-iskejjel infushom li jitolbu li xi mpjegat ikun trasferit.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal- Ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-risposta tingħata f`xi seduta oħra peress li l-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-Ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li ma hemm ebda konsulent ingaġġat mal-Ministeru għall-Ambjent.

MINISTERU GĦAT-TRASPORT - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-Ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li m`hemm l-ebda konsulent ingaġġat mal-ministeru.

MINISTERU GĦALL-EKONOMIJA - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal- Ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent il-ministeru qed jagħmel użu mis- servizzi ta' ħames konsulenti, wieħed fuq bażi fulltime u erbgħa fuq bażi part-time.

Il-konsulent ingaġġat fuq bażi fulltime jirċievi remunerazzjoni ta' Lm6905 fis-sena.

L-erba' konsulenti ngaġġati fuq bażi part-time jirċievu remunerazzjoni annwali ta' Lm5850, Lm4178, Lm4010 u Lm5100.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal-Ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: In-numru ta' konsulenti ngaġġati mal-Ministeru tas- Saħħa huwa disa' u tmenin (89) li minnhom erba' (4) huma barranin.

Is- salarju tal-konsulenti Maltin huwa Lm7,482 fis-sena (Skala Nru 4) u dak tal- bararnin huwa kif ġej:

2 Lm7,482 fis-sena (bħal tal-Maltin) bla taxxa.

1 Lm35,000 fis-sena bla taxxa.

Is-salarju jiġi rivedut fis-sena 2001.

1 Lm42,000 fis-sena taxxabbli.

Dan ser jitla' għal Lm45,000 fis-sena taxxabbli mill-01.01.2000.

MINISTRU GĦALL-AGRIKOLTURA - KONSULENTI

L-ONOR.

CHARLES MANGION staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il konsulent għandu ngaġġat mal- Ministeru tiegħu u kemm jitħallsu dawn il-konsulenti individwalment?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bħalissa fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-Ministeru ta'l-Agrikoltura u Sajd hemm tliet konsulenti.

Persuna titħallas Lm8,820 fis-sena, oħra titħallas Lm6,747 fis-sena u l- oħra titħallas mill-Universita ta' Malta u d-Dipartiment koncernat jirrifondi nofs is-salarju lill-Universita.

UNIVERSITA' - STUDENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jagħti lista lokal b'lokal ta' l-istudenti li jattendu l- Universita'?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BORMLA - SAN GWANN T'GĦUXA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r- raġuni għaliex kien inbeda x-xogħol fuq il-common parts ta' blokk 1B San Gwann t'Għuxa, Bormla u issa ilu aktar minn xahar li waqfu u tħalla kollox nofs leħja?

Meta se jitkompla dan ix-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat li l-ħaddiema tad-Dipartiment tal- Bini u Tiswija ta' Djar lestew ix-xogħlijiet fuq il-partijiet esterni tal- blokk.

Il-partijiet interni huma kkonsidrati ta' prijorita' anqas u għalhekk għandhom isiru aktar tard.

B'hekk mhuwiex il-każ li x-xogħol "tħalla nofs leħja" għax ix-xogħlijiet fuq barra huma distinti u separati minn dawk tat-tibjid tat-taraġ.

DJAR TAL-GVERN - KERA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r- raġuni għaliex persuni li għandhom postijiet tal-gvern, qed jirċievu kontijiet tal-kera b'żieda kbira?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kera sussidjata tiġi aġġustata 'l fuq jew l- isfel, skond id-dikjarazzjoni tad-dħul tal-kerrej.

Din id-dikjarazzjoni tintalab mid-dipartiment skond il-ftehim bil-miktub li jsir bejn id- dipartiment u l-inkwilin meta ssir l-allokazzjoni.

Id-dikjarazzjoni tkopri d-dħul tal-kerrej tas-sena ta' qabel ma tkun ser issir ir-reviżjoni.

Il- kriterji użati huma dawk stabbiliti mill-Gvern preċedenti.

DJAR - SKEMA HAN 37/99

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsir il-ħlas mill-Awtorita' tad-Djar għall-iskema numru HAN 37/99?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fl-4 ta' Ottubru, 1999 l-applikant tal-file HAN 37/99 bagħat l-irċevuti tax-xogħol li għamel fir-residenza tiegħu u fil-25 ta' Ottubru, 1999.

Perit ta' l-Awtorita' tad-Djar mar fuq il-post u ikkonferma li x-xogħol mitlub u approvat mill-Awtorita' tad-Djar, sar.

Fi ftit ġranet oħra, dan l-applikant se jirċievi il-ħlas.

PENSJONIJIET - AĠĠUSTAMENTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jsir adjustment fuq il-pensjoni tal-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-każ tal- persuna msemmija qed jiġi nvestigat.

Il-persuna kkonċernata tiġi nformata mid-dipartiment bir-riżultat wara li jitlestew dawn l-investigazzjonijiet.

DIPARTIMENT TA' L-AFFAIJIET TAL-KONSUMATUR - ILMENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'kien l-eżistu ta' l-ilment datata 15/10/99 minn resident mis-Swieqi mad-Dipartiment ta'l-Affarijiet tal-Konsumatur dwar Virtu' Ferries Ltd?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-ilment li għalih qed issir riferenza, għalkemm datat 15 ta' Ottubru, 1999 wasal fid-dipartiment fit-22 ta' Ottubru 1999.

Il-konsumatur konċernat ġie mgħarraf b'dan, kif ukoll li skond l-Att ta' l-1994 dwar l-Affarijiet tal-Konsumatur, id-Direttur għandu żmien 15-il jum ta' xogħol minn meta l-parti tkun irriferiet it-talba tagħha sabiex jipprova jilħaq ftehim dwar il-kwestjoni li jkun hemm.

AMBJENT - ĦARSIEN TA' L-AMBJENT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10235, jista' l-Ministru jgħid jekk id-dipartiment tas-saħħa hux qed jieħu xi miżuri preventivi f'dan ir-rigward?

U jekk id-dipartiment tas-saħħa hux qed isegwi/jorganizza xi tip ta' survey f'dan ir-rigward?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d- Dipartiment tas-Saħħa b'kollaborazzjoni mad-Dipartiment għall-Ħarsien ta` l- Ambjent għaddej bl-istħarrig fuq dan il-każ.

Peress li hemm arranġament bejn iż-żewg dipartimenti fir-rigward ta` monitoraġ, li dan isir mid-Dipartiment għall-Ħarsien ta` l-Ambjent u r- riżultati miksuba jiġu mgħoddija lil dan id-dipartiment, ma hemmx għalfejn isir xi monitoraġ ieħor.

IMPJIEGI - OPPORTUNITAJIET ĠODDA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk ikkummissjonax rapport li jistudja modi ta' kif jistgħu jiġu maħluqin opportunitajiet ta' xogħol ġodda għall-ħaddiema Maltin?

Jekk iva, min qed iħejji dan ir-rapport?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-eżerċizzju biex jinħolqu opportunitajiet ta' xogħol għall-ħaddiema Maltin hu wieħed kontinwu bil-kontribut ta' bosta organizzazzjonijiet bħall-MDC, ETC, etc.

Ma ġie kkummissjonat ebda rapport formali fis-sens li qed jgħid l-Onor.

Membru.

EU - LIĠIJIET

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista'l-Viċi Prim Ministru jgħid liema liġijiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu għandhom bżonn jiġu emendati, miżjuda jew mibdulin kompletament biex ikunu konformi mad-direttivi ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nifhem li l-Onor.

Membru qed jirriferi għal tibdil f'leġislazzjoni eżistenti.

Jekk dan huwa l-każ, il-liġijiet jew regolamenti li jkunu jridu jinbidlu huma s-segwenti:

- Conditions of Employment (Regulations) Act.

- Social Security Act 1987

- Industrial Relations Act, 1976

- Occupational Health and Safety (Promotion) Act 1994

- Other Occupational Health & Safety Regulations

Irrid ngħid li peress li l-"iscreening process" ta' dawk il-Kapitli ta' l-"acquis" li l-aktar jolqtu l-ministeru tiegħi għadhom ma ġewx ffinalizzati, jista' jkun li l-lista mogħtija f'din it-tweġiba m'hijiex waħda finali.

MOVIMENT GĦAL PERSUNI B'DIŻABILITA' - LAQGĦAT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista'l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' mal-moviment għal persuni b'diżabilita' biex jiddiskuti l-abbozz ta' liġi dwar opportunitajiet indaqs?

Dan il-moviment għamel xi rakmandazzjonijiet?

Kemm minn dawn ir-rakkmandazzjonijiet intlaqgħu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Ministeru għall-Politika Soċjali l-aktar permezz tal-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' ilha mill-1994 tagħmel konsultazzjoni fuq il-Liġi Opportunitajiet Indaqs.

Din il-konsultazzjoni saret kemm mill-amministrazzjoni Nazzjonalista kif ukoll mill- amministrazzjoni Laburista.

Kopji ta' żewġ dokumenti li juru b'mod iddokumentat dan il-proċess ta' konsultazzjoni wiesgħa li huma tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta:

a) Liġi Opportunitajiet Indaqs - Persuni b'Diżabilita' maħruġ mill- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' fl-1994 u li jittratta konferenza nazzjonali li kienet organizzata dak in-nhar fuq din it-tema.

b) White paper - Att dwar Opportunitajiet Indaqs (Persuni b'Diżabilita') - Konsultazzjoni Pubblika li l-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita fl- 1997 u li jagħti rendikont ta' diversi laqgħat ta' konsultazzjoni li l- amministrazzjoni preċedenti kienet għamlet fuq din il-liġi.

Matul dawn is-snin kollha, ħlief għal dawn l-aħħar ġranet, ma kien hemm l-ebda organizzazzjoni bl-isem ta' Moviment għal Persuni b'Diżabilita' u għalhekk ma kien hemm l-ebda rakkomadazzjoni minn dan il-moviment.

F'dawn l-aħħar ġranet qrajna fil-medja kummenti kritiċi dwar din il-liġi minn dan il-moviment.

Barra minn hekk il-Membri Parlamentari wkoll irċevew din l-istqarrija pero' għalkemm din l-istqarrija kien fiha indirizz ma kienx hemm identifikazzjoni tal-persuni li qed imexxu dan il-moviment.

Lanqas f'din l-istqarrija ma kien hemm rakkomandazzjonijiet speċifiċi.

Il- ministeru tiegħi kien ikun dispostissmu li jiltaqa' u jiddiskuti kull punt li seta' jressaq dan il-Moviment pero' dan il-Moviment għażel li joħroġ il- kritika tiegħu fil-medja, kif kellu kull dritt li jagħmel, biss dan għamlu ħames snin wara li beda dan il-proċess ta' konsultazzjoni mill-aktar wiesgħa u komprensiva.

Il-ministeru xorta għadu dispost li jiltaqa' mal- membri ta' dan il-moviment biex nassiguraw li din il-liġi tkun ta' l-akbar benefiċċju possibli għall-persuni b'diżabilita' u l-familji tagħhom.

VETTURI - DĦUL

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħħal il-Gvern kull sena għal dawn l-aħħar ħames snin minn: (1) road contributions; (2) driving licences; (3) car licences; (4) regulations tax and VAT on registration; (5) customs duty and VAT on duty; u (6) duty on cars from non EU countries?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-figuri mitluba huma ppubblikati fir-Rapport Finanzjarju li jinħareġ kull sena mit-Teżor.

GĦAQDA NAZZJONALI TAL-PENSJONANTI - LAQGĦAT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' ma' l-Għaqda Nazzjonali tal-Pensjonanti mill-5 ta' Settembru 'l hawn u x'kienu d-dati ta' meta ltaqgħu?

B'riferenza għar-riżoluzzjoni maħruġa waqt il-konferenza ġenerali annwali ta' l-Għaqda Nazzjonali tal- Pensjonanti, jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid jekk fil-budget li jmiss hux se jilqa' t-talba ta' l-għaqda fejn dawn talbu li: "jibdew diskussjonijiet minnufih sabiex pensjonati jieħdu ż-żidied li jistħoqqilhom wara l-ftehim kollettiv għas-Servizz Pubbliku"?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Membru li l-informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

TENDERS - ŻGĦAŻAGĦ U SPORTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il tender ġew approvati matul l-ewwel sena ta' Gvern Nazzjonalista f'dawk l-oqsma li jaqgħu taħt l-oqsma taż-żgħażagħ u sport?

Kemm kien il-valur ta' kull tender u lil min ġie awarded?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ŻEJTUN :TRIQ ID-DULLIEGĦ - SPEZZJONIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru spezzjonijiet minn membri tal-korp tal-pulizija f'dawn l-aħħar sitt xhur fi Triq id-Dulliegħ, Żejtun?

X'irriżulta u x'passi ttieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-lokalita` li rrifera għaliha l- Onor. Interpellant saru diversi spezzjonijiet mill-Pulizija tad-Distrett.

Ma jirriżultax li kienu osservati xi ksur ta` liġi.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA ON LIGHT DUTIES

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10378 (Seduta Nru. 157) jista' l-Prim Ministru jgħid x'inhi l-politika tal-Gvern preżenti f'dan ir-rigward u x'għamel bejn Settembru 1998 u llum?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-gvern żamm il-policy li ma jiġux aċċettati ċertifikati mediċi ġodda biex ħaddiema jitpoġġew fuq light duties ħlief f'dawk il-każijiet ġenwini meta ħaddiem ikun weġġa fuq il-post tax-xogħol.

WSC/ENEMALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu jsir fil-Water Services Corporation u l-Enemalta sabiex tiżdid l-effiċjenza?

X'taħriġ qed jingħataw il-ħaddiema?

Tista' tgħid ukoll jekk sarx xi studju dwar jekk hemmx nies żejda jew nieqsa f'dawn iż-żewġ korporazzjonijiet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Bil-għan li titjieb l-effiċjenza, il-Korporazzjoni Enemalta qegħda toffri lill-impjegati tagħha taħriġ kemm fuq ix-xogħol ta' kuljum kif ukoll f'livell istituzzjonali.

Qed jittieħdu passi biex il- livell kemm tekniku kif ukoll klerikali jogħla.

Għalhekk qed jingħataw refresher courses lill-ħaddiema fis-sengħa ewlenija tagħhom.

Barra minn dan il-korporazzjoni qed tassisti lill-impjegati sabiex iżidu l-abbilta tagħhom biex ikunu aktar multi-skilled.

Aspett ieħor dwar it-taħriġ li l-korporazzjoni qed tagħti huwa li tgħin billi tisponsorja u/jew tagħti study leave lill-impjegati sabiex jiksbu l- kwalifiki meħtieġa fil-qasam tekniku u f'livell terzjarju.

Rigward il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

WSC/ENEMALTA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma jagħmlu l-Water Services Corporation u l-Enemalta sabiex tiżdied l-effiċjenza fil-produzzjoni, kemm ta'l-ilma kif ukoll ta'l-elettriku?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-Taqsima tal-Ġenerazzjoni fil-Korporazzjoni Enemalta kontinwament taħdem sabiex tara li l-elettriku jiġi ġġenerat bl- aktar mod effiċjenti.

Għalhekk isir monitoring kontinwu ta' l-effiċjenza ta' l-impjant u fejn jidher li hemm xi nuqqas tittieħed azzjoni korrettiva.

Fost ix-xogħol li tagħmel il-korporazzjoni hemm overhaul ta' boilers, steam u gas turbines, tindif ta' boilers u culverts, kif ukoll manutenzjoni ta' auxiliary plant.

Fejn jidħol it-tħaddim ta' l-impjant, isir programm ta' kuljum kif ukoll programmi long term sabiex jitħaddmu l-makni skond kif l-elettriku jiġi ġġenerat bl-aktar mod effiċjenti.

Tajjeb jingħad li meta jiġi ordnat impjant ġdid, fattur importanti li jiġi kkonsidrat huwa l-effiċjenza li dan l-impjant jipprovdi fil- ġenerazzjoni ta' l-enerġija elettrika.

Eżempju ta' dan huwa l-Combined Gas Cycle Plant li dan l-aħħar ġiet installata f'Delimara.

L-effiċjenza tagħha hi kważi 50% aktar mill-impjant ta' qabel.

Rigward il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, t-tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

INTERCEPTION FUQ MOBILE PHONES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 10689?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajtu għall-mistoqsija parlamentari numru 10689 imressqa minni fl-20.10.99.

Malli tingħatali l-informazzjoni li jiena tlabt, inkun f`pożizzjoni ahjar biex nista nwieġeb.

VRT - GARAXXIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema operatur ta' garage ġie magħżul sabiex jagħmel il-VRT tests fuq vetturi tal-gvern u parastatali?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li ma ġie magħżul ebda operatur ta` garage biex jagħmel il-Vehicle Roadworthiness Test fuq vetturi tal-Gvern u parastatali.

Dawn jistgħu jagħmlu dan it-test għand liema operatur iridu huma, u dan billi t-tariffi stabiliti huma kollha l-istess, kif deher fl- avviż legali 126 ta` l-1998, maħruġ fit-8 ta` Mejju ta` l-istess sena.

SKOLA GAN FRANĠISK ABELA - GĦALLIEMA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għal-liema perjodu kienu mingħajr għalliema ta' l- Ingliż, Sociology u Home Economics l-istudenti tat-tieni sena fil-Junior Lyceum Ġan Franġisk Abela?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li s-suġġetti msemmija kellhom l-għalliema kollha meħtieġa għall-istudenti tat-tieni sena kif ġej:

Id-Dipartiment tas-Soċjoloġija sal-25 ta' Ottubru.

Id-Dipartiment tal-Home Economics sal-21 ta' Ottubru.

Id-Dipartiment ta' l-Ingliż sad-29 ta' Ottubru.

DJAR - SUSSIDJU TA' KERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara għaliex sinjura, li l- partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament min din il-mistoqsija, naqsilha s-sussidju tal-kera meta għad għandha l-istess dħul?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fis-sena 1998, li fuqha inħadem is-sussidju tal- kera, l-applikant kella żieda ta' Lm 395.28 fid-dħul annwali fuq dik tas- sena 1997.

PA- DJAR GĦALL-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhuma r-regolamenti ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar biex tinfetaħ dar għall-anzjani?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar m`għandhiex gwida speċifika dwar l-iżvilupp ta` djar għall-anzjani.

Meta l- awtorita` tirċievi applikazzjonijiet għal dan it-tip ta` żvilupp, jiġu kkonsultati s-Segretarjat għall-Anzjani u dipartimenti oħra konċernati ma` dan it-tip ta` żvilupp.

Ninsab informat ukoll li dan l-aħħar, is-Segretarjat għall-Anzjani għadda lill-Awtorita` abbozz ta` parametri li huma relevanti għal dan it-tip ta` żvilupp.

Dawn il-parametri jgħinu fit-teħid ta` deċiżjonijiet dwar applikazzjonijiet għall-iżvilupp ta` djar għall-anzjani.

DJAR - SANTA LUĊIJA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta se jsir xogħol ta' tibjid fi Flat H, Triq il-Lellux, Santa Lucia?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Għaddejt it-talba tal-Onor.

Interpellant lid- Dipartiment tal-Bini u Tiswija ta' Djar għal azzjoni meħtieġa.

DIPARTIMENT TA' L-ANZJANI - REGOLAMENTI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-regolamenti tad-Dipartiment ta' l-Anzjani biex tinfetah dar ta' l-anzjani tal-privat?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru li taħtu jaqgħu dawn ir-regolamenti.

XAGĦRA - TISWIJA TA' TOROQ

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tara li x-xogħol tat-tarmak u bankini f'Racecourse Street, Xagħra, Għawdex jitkompla u jitlesta?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li x-xogħol tat-tarmak u bankini f'Racecourse Street, Xagħra, Għawdex qiegħed isir mill-Kunsill Lokali tax- Xagħra.

Nitlob lill-Onor Interpellant jagħmel il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

XEWKIJA - QASAM INDUSTRIJALI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm persuni ġew dikjarati redundant f'dawn l-aħħar tliet xhur mill-kumpanniji li jaħdmu fil-qasam industrijali tax-Xewkija, Għawdex?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: F'dawn l-aħħar tliet xhur, mill-Qasam Industrijali tax-Xewkija, Għawdex, persuna waħda biss ġiet iddikjarata bħala redundant.

SPTAR ĠENERALI - MAKNI TAL-KLIEWI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tqiegħed fuq il-mejda tal-Kamra kopja tal-ftehim ta' kiri tal- makna tal-kliewi għall-Isptar Ġenerali ta' Għawdex?

Tista' l-Ministru tagħti d-dettalji meħtieġa fis-sens għal kemm perijodu ta' żmien ġiet mikrija, bl-ammont kemm ġiet mikrija, kif ukoll id-dettalji kollha neċessarji biex wieħed ikun jista' jkun jaf meta se tibda taħdem?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Il-ftehim li qiegħed jirriferi għalih l- Interpellant huwa bejn żewġ kumpanniji kummerċjali u ma jidhirlix li għandu jitpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Sadanittant nista' ngħid illi l-apparat kollu jsir proprjeta' tal-Gvern ta' Malta wara ħanes snin minn meta jiġi nstallat.

Ix-xoghol strutturali kważi lest u l-appart beda jiġi installat fil- post. Diġa' beda jsir it-taħriġ ta' staff għal din il-unit.

ĦWIENET - LIĊENZJI

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid minn Settembru 1998 sa Ottubru 1999 kemm ingħataw liċenzji ġodda għall-ftuħ ta' ħwienet, supermarkets u mini-markets f'Għawdex?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: L-informazzjoni mitlub tinsab skedata hawn taħt:

Xahar Supermarket Mini Market Ħwienet oħra

Settembru 1998 1 - 4 Ottubru 1998 - - 3 Novembru 1998 - - - Diċembru 1998 - - - Jannar 1999 - - 20 Frar 1999 - - - Marzu 1999 - - 1 April 1999 1 - 6 Mejju 1999 - 1 1 Ġunju 1999 - - 1 Lulju 1999 1 - 1 Awissu 1999 1 - 2 Settembru 1999 - - 3 Ottubru 1999 - 1 4

TFAL U ŻGĦAŻAGĦ - BORD KONSULTATTIV

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min huma l-membri tal-bord konsultattiv dwar it-tfal u ż-żgħażagħ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Bord Konsultattiv Dwar it-Tfal u ż-Żgħażagħ huwa magħmul hekk:

Chairperson: Dr Ruth Farrugia, LL.D. Viċi-Chairperson: Mr John Role', C.Q.S.W. Segretarju: Mr Eugenio Galea, Dip.

Soc. Stud.

(S.W.);P.G. Cert. in Soc. Wrk.

Management; P.G. Dip.

Ger.

Membri: Mr Dione Mifsud, B.Ed.

(Hons); Dip.

Sch.

Couns.

Ms Margaret Psaila, Dip.

Soc. Work

Ms Mary Cachia, Dip.

Soc. Wrk; B.A. (Hons.); P.G.Cert. in Soc. Wrk Management; C.Q.S.W.

Ms.Clarissa Sammut Scerri, B.A. (Hons.)

M.A. Couns.

(Psych.)

Ms Carmen Zammit, Diploma in Assistenza Sociale P.G. Cert. in Soc. Wrk.

Management.

TASK FORCE - LIĠIJIET DWAR IL-ĦARSIEN TA' TFAL

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min hija l-konsulenta legali fuq it-tfal li qed tmexxi t-task force li twaqqaf mill-Ministeru għall-Politika Soċjali sabiex tagħti ħarsa lejn il-liġijiet kollha li jolqtu t-tfal u tħejji abbozz ta' liġi li jħares l-aħjar ġid tat- tfal?

Min huma l-membri tat-task force imsemmi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-konsulenta legali tal-Ministeru fuq it-tfal li qed tmexxi t-task force sabiex tagħti ħarsa lejn il-liġijiet kollha li jolqtu t-tfal u tħejji abbozz ta' liġi li jħares l-aħjar ġid tat-tfal hija Dr Ruth Farrugia LL.D. Il-membri tat-task force huma Jacqueline Borg BA (Socio-Legal studies), Dr Angele Rapa LL.D., Errol Cutajar BA(Socio-legal studies), John Role' CQSW u Claire Stafrace BA (Socio-legal studies).

PULIZIJA - DROGI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji saret search mill-pulizija tad-droga lill-familja li l-partikolaritajiet tagħha qed jintbagħatu separatament minn din il-mistoqsija?

Jista' l-Ministru jikkonferma jekk il-pulizija tmurx fuq ittra anonima?

Aktar minn pulizija wieħed ifittex fid-dar?

Jista' l-Ministru jgħid x'sar minn dan il-każ?

Jekk il-każ irriżulta fin- negattiv, x'kumpens se jieħdu?

ONOR.

TONIO BORG: Il-pulizija, skond il-Kodiċi Kriminali għandha d-dritt li tagħmel perkwiżizzjoni fi kwalunkwe post f'Malta meta jkun hemm suspett raġonevoli li ġie kommess reat u li l-perkwiżizzjoni hi meħtieġa sabiex jiġi nvestigat il-każ.

Dan isir a bażi ta' informazzjoni li tirċievi l-Pulizija u li tevalwa qabel ma tieħu azzjoni.

Ġaladarba l-Pulizija teżerċita l-poteri tagħha skond il-liġi m'hemmx lok għal ħlas ta` xi kumpens.

SERVIZZI SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti spjegazzjoni għaliex it- tifel b'diżabilita' li l-partikolaritajiet tiegħu jidhru separatament ma' din il-mistoqsija, m'għadhiex board u jingħata l-karta s-safar biex jkun jista' jattendi r-Razzett tal-Ħbiberija, Wied il-Għajn?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-persuna kkonċernata ġiet informata biċ-ċirkostanzi kollha tagħha mid-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali.

INTRAPRIŻI KUMMERĊJALI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' intrapriżi kummerċjali, maqsumin skond id-daqs i.e. kbar, ta' daqs medju u żgħar?

X'inhuma l-kriterji li bihom il-Gvern jiddefinixxi dawn il-kategoriji?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BANK ĊENTRALI - GVERNATUR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10576, jista' l-Ministru jikkonferma li s-safra tal-Gvernatur tal-Bank Ċentrali ma kenitx konnessa mal-aġenzija internazzjonali li kien impjegat magħha u li għadu fuq il- kotba tagħha?

ONOR.

JOHN DALLI: M`għandi xejn x`inżid mar-risposta li tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 10576.