MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 2 It-Tnejn, 26 ta' Ottubru, 1998 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 2

It-Tnejn, 26 ta' Ottubru, 1998

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.33 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 26 ta' Ottubru, 1998

WERREJ MINUTI 25

KUNSENS GĦAL ATTI 25

KONDOLJANZI 25

TQEGĦID TA' KARTI 27

KSUR TA' PRIVILEĠĠ 31

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA 34

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA 34

AĠĠORNAMENT 56

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 1 li saret fl-24 t'Ottubru, 1998 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (L-Onor.

Anton Tabone): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XVIII ta' l-1998 - Att biex jirregola r-reġistrazzjoni ta' brokers fl-assigurazzjoni u intermedjarji oħra u attivitajiet ta' intermedjarji fl-assigurazzjoni;

Att Nru XIX ta' l-1998 - Att biex jemenda diversi liġijiet dwar it- telegrafija mingħajr fili u t-telekomunikazzjoni; u

Att Nru XX ta' l-1998 - Att biex jagħti seħħ lil ċerti liġijiet li għandhom x'jaqsmu mas-sigurta' fl-avjazzjoni.

Inqiegħed ukoll fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' rapport datat 14 ta' Lulju 1998 magħmul mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika intitolat "Tender for the supply of Financial Software Applications, Hardware, Network Systems and Associated Services to Enemalta Corporation.".

Ngħaddu issa għall-Kondoljanzi.

Il-Ministru Gonzi.

KONDOLJANZI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad- Deputati): Mr Speaker, ftit ġranet ilu tħabbret il-mewt ta' Dr. Jackie Frendo Azzopardi.

Fil-fatt skond informazzjoni li għandi huwa miet ta' 83 sena fit-13 t'Ottubru fil-Kanada fejn kien ilu jgħix għal dawn l-aħħar 39 sena.

Dr. Jackie Frendo Azzopardi kien beda l-karriera politika tiegħu mal- Partit Nazzjonalista meta kien ikkontesta l-elezzjoni ta' l-1947 fuq il- ħames distrett u fil-fatt kien ġie elett u okkupa karigi differenti matul il-leġislaturi ta' bejn l-1947 u l-1955.

Jackie Frendo Azzopardi okkupa wkoll il-kariga ta' ministru tal-finanzi bejn l-1950 u l-1955 u l-istess perijodu okkupa diversi karigi oħrajn fl-eżekuttiv, kemm temporanjament kif ukoll bħala aġent.

Per eżempju, fl-1951 huwa assuma l-kariga ta' ministru ta' l-edukazzjoni, bejn l-1951 u l-1954 kien okkupa wkoll il-kariga ta' aġent prim ministru u mill-1955 sa l-1958 kien ukoll deputat kap ta' l- Oppożizzjoni.

Ovvjament jien lil Dr. Jackie Frendo Azzopardi ma kontx nafu, pero' minn dak li pprovajt infittex dwaru naħseb li nista' ngħid li huwa kien xempju ta' individwu li joffri s-servizzi tiegħu għall-pajjiż senza interessi u kien lest jissagrifika lilu nnifsu u saħansitra lill- familja għall-pajjiż, tant li wara li spiċċa minn dawn il-karigi sab ruħu f'sitwazzjoni fejn kellu jemigra u jistabbilixxi ruħu ġewwa l-Kanada.

Mr Speaker, dan il-bniedem ma kienx magħruf biss fil-qasam politiku u għas-sehem li ta fl-eżekuttiv u fil-gvernijiet li kellna imma kien magħruf ukoll fil-karriera professjonali tiegħu.

Ta' min jgħid li Jackie Frendo Azzopardi kien avukat u jkun tajjeb li wieħed iżid jgħid ukoll - għax fl- opinjoni tiegħi din hija ħaġa sabiħa ħafna - li huwa kien jagħti l- kontribut tiegħu anke f'oqsma oħrajn, inkluż fil-qasam sportiv.

Fil-fatt jirriżulta li huwa kien anke okkupa l-kariga ta' president tal-Malta Football Association, apparti li hu stess kien sportiv u attiv ħafna tant li wasal biex saħansitra għamel isem għalih innifsu.

Mr Speaker, jien, f'isem din in-naħa tal-Kamra u b'rispett lejn kull min ta s-sehem tiegħu għall-pajjiż, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mat- tmexxija tal-pajjiż fil-qasam governattiv, u allura b'rispett b'mod partikolari lejn Dr. Jackie Frendo Azzopardi, kif inhu xieraq u kif dejjem sar f'dan il-Parlament, nixtieq nesprimi l-kondoljanzi tiegħi lill- familjari kollha tiegħu u min-naħa tagħna ġentilment nitolbuk biex, bħala Speaker tal-Parlament Malti, twassal dawn il-kondoljanzi lill-familjari tiegħu.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Mr Speaker, l-Oppożizzjoni Laburista tagħti ġieh lill-memorja ta' Dr. Jackie Frendo Azzopardi u testendi l-kondoljanzi sinċieri tagħha lill-familjari tiegħu.

Jiena personalment - u naħseb miegħi anke sħabi ta' din in-naħa - m'għandix konoxxenza personali ta' Dr. Frendo Azzopardi imma f'okkażjonijiet bħal dawn huwa dmir tagħna li nagħtu ġieh lil kul min ikun ikkontribwixxa fil- ħajja politika ta' pajjiżna.

Dan il-bniedem temm il-karriera politika tiegħu f'pajjiżna madwar 40 sena ilu u bħal politiku ieħor, is-Sur Cole, emigra wara li spiċċa l-karriera politika tiegħu preċiżament fl-istess żmien.

Dak iż-żmien kien perijodu mqalleb ta' l-istorja politika ta' pajjiżna, għalkemm hawn wieħed jista' jistaqsi meta l-istorja politika ta' pajjiżna ma kenitx imqallba.

Mill-bijografija li għandna ta' Dr. Frendo Azzopardi jidher li huwa kellu esperjenza diversifikata u uża din l-esperjenza bl-aħjar mod li seta'.

Ta' min jgħid ukoll li huwa mhux biss kien attiv fil-qasam politiku u laħaq quċċati kbar fil-ħidma politika tiegħu imma kien attiv ukoll fuq bażi sportiva.

Fil-fatt biżżejjed ngħid li fl-1936 huwa pparteċipa fl-Olimpjadi ta' Berlin biex b'hekk kien sar wieħed mill-ewwel atleti Maltin li ħadu sehem f'logħob barra mill-pajjiż.

Għalhekk huwa xieraq li dan il-Parlament jagħti ġieh lit-tifkira ta' Dr. Jackie Frendo Azzopardi u jestendi l- kondoljanzi lill-familjari tiegħu.

Aħna lkoll nerġgħu nagħtu konferma mill-ġdid ta' kemm ix-xogħol li għamel hu u sħabu tal-ġenerazzjoni tiegħu matul is-snin nibqgħu ngħożżuh u nagħtuh ġieh fiż-żmien li ġej.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Kamra tingħaqad mas-sentimenti espressi miż-żewġ naħat tal-Kamra u jien, min-naħa tiegħi, ninkariga lill-Iskrivan tal-Kamra sabiex iwassal il-kondoljanzi lill-familjari ta' Dr. Jackie Frendo Azzopardi.

Ngħaddu issa għat-Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 174 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Kunsilli Lokali (Riżorsi Umani);

Avviż Legali Nru 184 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar ir-reviżjoni tas-Salarji ta' l-Imħallfin u Maġistrati (Ordni Nru 2);

Avviż Legali Nru 199 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Assoċjazzjoni ta' Awtoritajiet ta' Gvern Lokali;

Avviż Legali Nru 223 ta' l-1998 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-1996 li jemenda l-Att dwar ir-Referendi;

Avviż Legali Nru 230 ta' l-1998 - Avviż ta' bidu fis-seħħ ta' l-Att ta' l-1998 li jemenda l-Att dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar;

Avviż Legali Nru 231 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jħassru r- Regolamenti dwar Records Duplikati fit-Tribunal għal Talbiet Żgħar f'Għawdex;

Avviż Legali Nru 232 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar l-Assoċjazzjoni ta' Awtoritajiet ta' Gvern Lokali (Emenda Nru 3);

K.L.B.L. 47/2/98 - Bye-Laws ta' l-1998 dwar Reklami fuq l-Internet (Kunsill Lokali Pieta');

K.L.B.L. 8/4/98 - Bye-Laws ta' l-1998 dwar Użu ta' Faċilitajiet (Kunsill Lokali Zabbar); u

K.L.B.L. 53/3/98 - Bye-Laws ta' l-1998 dwar Reklami fuq Għamara tat- Toroq (Kunsill Lokali San Ġwann).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 185 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar l-Awtorita' tad-Djar (Trasferiment ta' Proprjeta') (Nru. 10);

Avviż Legali Nru 222 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar l-Awtorita' tad-Djar (Trasferiment ta' Proprjeta') (Nru 11); u

Avviż Legali Nru 227 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar l-Awtorita' tad-Djar (Trasferiment ta' Proprjeta') (Nru 12).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 178 ta' l-1998 – Ordinamenti ta' l-1998 għall-Grad ta' Master of Philosophy – M.Phil. – fil-Workers' Participation Development Centre;

Avviż Legali Nru 179 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Commerce – B.Com. – u Bachelor of Commerce (Honours) – B.Com.

(Hons);

Avviż Legali Nru 180 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Postgraduate Diploma in Social Work – P.G. Dip.

S.W.;

Avviż Legali Nru 181 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Science (Honours) – B.Sc.

(Hons);

Avviż Legali Nru 182 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Grad ta' Master of Psychology in Clinical Psychology – M.Psy.

(Clin.) – or in Counselling Psychology – M.Psy.

(Couns.) – or in Educational Psychology – M.Psy.

(Ed.);

Avviż Legali Nru 183 ta' l-1998 – Regolamenti ta' l-1998 għall-Għażla ta' l-Applikanti għad-Dħul fil-Kors għall-Grad ta' Master of Psychology in Clinical Psychology – M.Psy.

(Ed.);

Avviż Legali Nru 194 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1995 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Arts (Honours) - B.A. (Hons);

Avviż Legali Nru 195 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għad- Diploma in Information Technology in Education - Dip.

I.T. Ed.;

Avviż Legali Nru 196 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Psychology - B.Psy.;

Avviż Legali Nru 197 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għaċ- Ċertifikat Undergraduate ta' l-Universita' fit-Teaching of Science at Primary Level;

Avviż Legali Nru 198 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1992 tal-Kors għall-Grad ta' Master of Arts - M.A.;

Avviż Legali Nru 200 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar Rati ta' Stipendji għal Korsijiet Post-Graduate għal Studenti Universitarji;

Avviż Legali Nru 204 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Psychology (Honours) - B.Psy.

(Hons);

Avviż Legali Nru 205 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Arts in Theology and Human Studies - B.A.;

Avviż Legali Nru 206 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għas- Certificate in Desalination Studies - Cert.

Desal. - u għad-Diploma in Desalination Studies - Dip.

Desal.;

Avviż Legali Nru 207 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1997 tal-Kors għall-grad ta' Bachelor of Science - B.Sc. - u Bachelor of Science (Honours) - B.Sc.

(Hons) - in Informatics, Computer Science and Computer Systems Engineering;

Avviż Legali Nru 208 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 tal-Kors għall-Grad ta' Bachelor of Education (Honours) - B.Ed.

(Hons);

Avviż Legali Nru 224 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1993 għall-Kors li jwassal għall-Grad ta' Master of Arts (Diplomatic Studies) - M.A. (Dip.

St.);

Avviż Legali Nru 225 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti ta' l-1992 għall-Kors li jwassal għall-Postgraduate Diploma u għall-Grad ta' Master of Gerontology and Geriatrics - Dip.

Ger. - M.Ger.; u

Avviż Legali Nru 226 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 biex jemendaw ir-Regolamenti għall-Grad ta' Master in Diplomacy (M. Dip.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 175 ta' l-1998 – Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' Lm15,851,800 addizzjonali 6.8% Stock tal- Gvern ta' Malta 2004 (IT-TIENI ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 176 ta' l-1998 – Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' Lm20,000,000 addizzjonali 7.2% Stock tal- Gvern ta' Malta 2008 (IT-TIENI ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 177 ta' l-1998 - Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Ħruġ ta' Lm60,000,000 addizzjonali 7.8% Stock tal- Gvern ta' Malta 2018 (L-EWWEL ĦRUĠ);

Avviż Legali Nru 188 ta' l-1998 - Avviż ta' Bidu fis-Seħħ ta' l-Att ta' l-1998 dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni;

Avviż Legali Nru 189 ta' l-1998 - Avviż ta' Bidu fis-Seħħ ta' l-Att ta' l-1998 dwar Brokers fl-Assigurazzjoni u Intermedjarji oħra;

Avviż Legali Nru 190 ta' l-1998 - Ħatra ta' Awtorita' Kompetenti taħt l-Att ta' l-1998 dwar il-Kummerċ ta' l-Assigurazzjoni;

Avviż Legali Nru 191 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw l- Att dwar Servizzi ta' Investiment;

Avviż Legali Nru 192 ta' l-1998 - Avviż ta' Bidu fis-Seħħ ta' l-Att ta' l-1998 dwar il-Logħob; Avviż Legali Nru 193 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar l-Att dwar il-Logħob;

Avviż Legali Nru 201 ta' l-1998 - Dikjarazzjoni ta' Vaganzi tal-Banek;

Avviż Legali Nru 221 ta' l-1998 - Direttiva mill-Ministru tal-Finanzi u Kummerċ għall-Bdil f'Lm17,600,000 6.15% Stock tal-Gvern ta' Malta (Bdil) 2001 (Il-Ħames Ħruġ) minn Lm17,600,000 6% Stock tal-Gvern ta' Malta 1998 (Is-Sitt Ħruġ); u

Avviż Legali Nru 228 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 li jemenda l-Ordni dwar il-Kontroll fuq il-Kambju.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 187 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Ħaddiema tal-Port;

Avviż Legali Nru 202 ta' l-1998 - Air Navigation (Amendment) Order, 1998;

Avviż Legali Nru 203 ta' l-1998 - Civil Aviation (Joint Aviation Requirements) Order, 1998;

Avviż Legali Nru 211 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar it- Trasferiment ta' Kirjiet li jirrigwardaw l-Uffiċċju tal-Posta;

Avviż Legali Nru 214 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar is-Sospensjoni tal-Monopolju fir-rigward ta' l-Uffiċċju tal-Posta;

Avviż Legali Nru 215 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Ħaddiema tal-Port (Emenda Nru 2);

Avviż Legali Nru 216 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar Obbligazzjonijiet ta' Servizz Universli fit-Telekomunikazzjonijiet;

Avviż Legali Nru 217 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar il- Ġurisdizzjoni tal-Bord ta' l-Appelli dwar Telekomunikazzjonijiet;

Avviż Legali Nru 218 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar Regoli ta' Proċedura għar-rigward tal-Bord ta' l-Appelli dwar Telekomunikazzjonijiet;

Avviż Legali Nru 219 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar Standardi għal Apparat tat-Telekomunikazzjonijiet; u

Avviż Legali Nru 220 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar id- Drittijiet għall-Approvazzjoni ta' Tip dwar Tagħmir tat- Telekomunikazzjonijiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Bonnici.

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 212 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti fuq il-Provvista tal-Kurrent Elettriku;

Avviż Legali Nru 213 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar il-Fornitura ta' l-Ilma (Emenda Nru 2); u

Avviż Legali Nru 229 ta' l-1998 - Ordni ta' l-1998 dwar Reċipjenti Sempliċi taħt Pressjoni (Ordni Nru M35 ta' l-1998).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 186 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Rati ta' Taxxa dwar Bini; u

Avviż Legali Nru 210 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 dwar il- Votazzjoni (Restrizzjoni ta' Aċċess).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru 209 ta' l-1998 - Regolamenti ta' l-1998 li jemendaw ir-Regolamenti dwar Zalzett, Laħam Immellaħ u Laħam ieħor Ippreparat.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

KSUR TA' PRIVILEĠĠ

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni: Mr Speaker, nixtieq inressaq każ ta' ksur ta' privileġġ quddiem din il-Kamra li joħroġ minn artiklu li ġie ppubblikat il-bieraħ, il-Ħadd, 25 ta' Ottubru f'"il-mument" u li jirriferi għall-intervista li tat is-Sinjorija Tiegħek u preċiżament il-każ ta' ksur ta' privileġġ jirriferi għal dak li għidt inti stess.

Jien nista' nagħti indikazzjonijiet ċari fejn joħroġ il-każ ta' ksur ta' privileġġ, pero' qabel xejn ma nafx jekk f'dan l-istadju s-Sinjorija Tiegħek għandhiex xi rimarki x'tagħmel.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru, on a point of order.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, naħseb li jkun tajjeb jekk l-ewwel il-Kamra kollha tisma' dwar xiex jittratta dan il-ksur ta' privileġġ.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri, Sur President, jien nifhem li din hi l- pożizzjoni tiegħek f'dan l-istadju, illi tisma' x'inhu l-punt imqajjem.

Fil-fatt il-punt imqajjem jittratta dwar dak li qalet is-Sinjorija Tiegħek stess.

Hawnhekk jien se naqra t-test kollu tal-mistoqsijiet kollha li sarulek u li ġew ippubblikati f'paġna 13 ta' "il-mument" tal-25 t'Ottubru, 1998, jiġifieri l-bieraħ:

"Iddispjaċut li l-Oppożizzjoni ma laqgħetx it-talba biex tinnomina hi l-ħatra ta' deputat speaker?"

Min-naħa tagħha, is-Sinjorija Tiegħek irrispondiet hekk:

"Nemmen li biż-żmien l-Oppożizzjoni tagħraf li l-Parlament hu tagħha daqs kemm hu tal-Gvern.

Il-Parlament hu tagħna lkoll u hu fl-interess tal-Membri kollha li dan jimxi bl-aħjar mod possibbli.

L-Oppożizzjoni hi parti essenzjali, komponent li mingħajru l-Parlament ma jaħdimx u allura trid tifhem li dan hu tagħha wkoll.

Il-Parlament hu l-post fejn flimkien irridu noħorġu l-aħjar ġid għall-poplu Malti kollu.

Dan m'għandux ikun ta' kontroversja u f'demokrazija parlamentari bħalma għandna f'Malta, il-Parlament hu suprem u allura jrid jitħaddem mill-Membri kollha.

Il-Parlament irid ikollu fih Membri li jifhmu li dan irid jaħdem fl-interess tal-pajjiż billi jintuża l-mekkaniżmu kollu tas-sistema, fosthom ukoll li jkun hemm deputat speaker min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

Dan jagħti sens ta' parteċipazzjoni aktar wiesgħa u hekk il-Membri kollha jħossu li l-Parlament hu tagħhom ilkoll.".

Mistoqsija oħra:

"Tixtieq li l-Oppożizzjoni tibdel il-fehma tagħha dwar l-atteġġjament li ħadet?"

U t-tweġiba għaliha:

"Iva, nixtieq li l-Oppożizzjoni tifhem li huwa fl-interess nazzjonali u anke tagħha bħala l-gvern alternattiv li tagħmel użu mill-mezzi li jistgħu jmexxu l-Parlament 'il quddiem.".

Mr Speaker, jien nirritjeni li diskors bħal dan huwa ksur ta' privileġġ min-naħa tas-Sinjorija Tiegħek u għalhekk nistiednek biex qabel tasal għad- deċiżjoni tiegħek fuq jekk għandux jiġi riferut lill-Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi jew le, tirrifletti wkoll fuq il-pożizzjoni tiegħek dwar is-sottomissjoni li qed tagħmel issa qabel ma tagħti l-ġudizzju tiegħek.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gonzi, on a point of order.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, ikun tajjeb jekk il-Kap ta' l- Oppożizzjoni jindika taħt liema klawsola ta' l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati qed iressaq dan il-ksur ta' privileġġ.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, jien naħseb li qabel ikun aħjar li tgħidilna x'inhi l-pożizzjoni tiegħek stess; jekk intix iżżomm illi waqt li qed tiġi diskussa xi ħaġa li għidt inti, tkun inti stess il-president ta' din il-Kamra.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, jien ninsisti li qabel ma l-Kap ta' l- Oppożizzjoni jagħmel mistoqsijiet indirizzati lis-Sedja, jindika taħt liema klawsola ta' l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad- Deputati qed jitressaq dan il-każ ta' ksur ta' privileġġ; għax il-każijiet ta' ksur ta' privileġġi huma regolati mill-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s- Setgħat tal-Kamra tad-Deputati.

Taħt liema parti mill-ordinanza qed iressaq dan il-ksur ta' privileġġ?

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, qed inressaq it-talba tiegħi taħt l- Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati, li tispjega eżattament kull waħda mill-affarijiet li jistgħu jitressqu.

Skond aħna, dan huwa każ ta' ksur ta' privileġġ u sta għas-Sedja li tiddeċiedi jekk dan huwiex ksur ta' privileġġ jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ippermettili ftit għax l-affarijiet mhux hekk isiru.

Mr Speaker, teżisti proċedura stabbilita, liema proċedura hija regolata b'liġi stabbilita, li għandha klawsoli speċifiċi li jgħidulek preċiżament taħt liema ċirkostanza każ jista' jiġi kkonsidrat bħala każ ta' ksur ta' privileġġ jew le.

Ġaladarba wieħed jispeċifika taħt liema klawsola qed jitressaq dan il-ksur ta' privileġġ imbagħad jiġi riferut lill- Kumitat Permanenti dwar il-Privileġġi, jekk is-Sedja tiddeċiedi hekk, u mbagħad wieħed jinvestiga.

Jiġifieri jien nerġa' nistaqsi taħt liema klawsola ta' l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra qed jitressaq dan il-każ ta' ksur ta' privileġġ.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Dan il-każ ta' ksur ta' privileġġ qed jitressaq fuq il-punt li hawnhekk is-Sinjorija Tiegħek qed tesprimi ġudizzju fuq l-aġir ta' l-Oppożizzjoni, li m'huwiex ġudizzju tenibbli fiċ-ċirkostanzi li taħthom jitmexxa dan il-Parlament.

MR SPEAKER: Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, dan huwa out of order kompletament għax dawn iċ-ċirkostanzi li qed isemmi l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jeżistux taħt l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra.

F'din l- ordinanza ma teżisti l-ebda klawsola li tistabbilixxi dan li qed jgħid il- Kap ta' l-Oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, bir-rispett kollu l-Onor.

Gonzi m'għadux speaker ta' din il-Kamra u aħna m'aħniex qed nistennewh jagħti l-ġudizzju tiegħu fuq din il-ħaġa.

(Onor. Membri: Hear, hear)

Mr Speaker, l-ewwel point of order li jipprevali f'dan il-każ huwa jekk inti intix se tibqa' f'pożizzjoni li tiġġudika fuq dak li qed inressqu aħna min-naħa ta' l-Oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Is-Sedja ħadet nota ta' dan il-każ u tirriserva d-dritt li tagħti ruling f'xi seduta oħra.

ONOR.

ALFRED SANT: Point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, on a point of order.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, jien tlabt li jingħata ġudizzju fuq talba ta' ksur ta' privileġġ li tressqet quddiemek.

Waħda mill-affarijiet li qed tiġi rikużat inti bħala President ta' din il-Kamra hija fuq din il-ħaġa.

Illi inti tirriserva d-dritt li titkellem barra fuq din il-ħaġa, qed tirrifjuta li tirrikuża ruħek.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Point of order, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru, on a point of order.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, l-uniku mod kif jista' jiġi rikużat l-Ispeaker hija b'mozzjoni ta' sfiduċja fih.

Jekk fl-ewwel seduta jkun hemm min irid iressaq mozzjoni ta' sfiduċja fl-Ispeaker, jaqbad biċċa karta, jiktibha u jressaqha.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, bir-rispett kollu jien użajt il-kelma "rikużat" fir-rigward tal-punt li qajjimt jien u mhux fir-rigward ta' l- operat tiegħu, ta' mozzjoni ta' sfiduċja.

Meta wżajt il-kelma "rikużat" jien kont qed nirriferi għal jekk hawnx lok ta' ksur ta' privileġġ f'dak li qed inressaq jien.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, Allaħares deputat f'din il-Kamra għandu d-dritt jgħid lill-Ispeaker jirtira għax jagħmel allegazzjoni hu.

L- atteġġjament tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni huwa evidenti; huwa biss abbuż mir- regolamenti tal-Kamra.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qajjem ksur ta' privileġġ - kif għandu dritt jagħmel u s-Sinjorija Tiegħek imbagħad tiddeċiedi jekk skond il-proċedura hemmx prima facie breach of privilege jew le - imma li mbagħad jippretendi li għaliex hu qed jagħmel allegazzjoni, is-Sinjorija Tiegħek trid tagħmel xi ħaġa hija assolutament inkonċepibbli u inaċċettabbli.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, bir-rispett kollu huwa inkonċepibbli li l- Oppożizzjoni diġa' tiġi mneżża mid-drittijiet tagħha li tressaq ksur ta' privileġġ f'din il-Kamra.

(Onor. Membri: Hear, hear) (Interruzzjonijiet) Huwa inkonċepibbli wkoll li prim ministru - jew leader of the House - jgħid lill-Ispeaker tal-Kamra x'għandu jgħid.

Huwa inkonċepibbli li meta jitressaq ksur ta' privileġġ li jirrigwarda lill-ispeaker innifsu, ir- rimarka kompletament ċivili li ssir, li ispeaker imissu jikkonsidra qabel ma jagħti l-ġudizzju tiegħu, li hemm hu fin-nofs u allura jirrikuża ruħu, tiġi mitqiesa bħala inkonċepibbli.

Huwa inkonċepibbli wkoll li speaker jiddeċiedi li jiddeċiedi aktar 'il quddiem fuq xi ħaġa li l-ewwel irid jagħti rule of order dwar jekk huwiex qiegħed personalment jiddeċiedi fuq din il-ħaġa jew le.

MR SPEAKER: Jien naħseb li smajna biżżejjed miż-żewġ naħat tal-Kamra.

Kif diġa' għidt, is-Sedja ħadet konjizzjoni ta' dak kollu li ntqal u tirriserva d-dritt li tagħti ruling f'xi seduta oħra.

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

INDIRIZZ B'RISPOSTA GĦAD-DISKORS TAL-PRESIDENT TA' MALTA

ADDRESS IN REPLY TO THE SPEECH FROM THE THRONE

MR SPEAKER: Għandi nifhem li hawn xi arranġament fuq kif se jinqasam il- ħin tad-dibattitu.

Il-Ministru Gonzi.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dibattitu huwa mifrux fuq tlett ijiem u l-ħin għandu jinqasam indaqs bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra.

Safejn hu possibbli, aħna se nalternaw, naturalment bl-għeluq għall-Gvern.

MR SPEAKER: Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, l-ewwel kelma li nħoss li għandi nlissen hija l-kelma "grazzi" ndirizzata lill-E.T. il-President ta' Malta li, filwaqt li onorana bil-preżenza tiegħu, għamel diskors li għandu jimliena b'kuraġġ u jispira fiduċja fil-poplu tagħna.

Permezz ta' dan id- diskors ġie mfassal lilna l-punti kardinali tal-programm ta' dan il-Gvern.

Fl-istess nifs nifraħlek għall-kariga li għadek kemm bdejt tokkupa u nawguralek ħidma fejjieda f'ġieh id-demokrazija parlamentari tagħna.

Nibda b'żewġ premessi li skond il-prassi u l-konswetudini għandu jkollu diskors inawgurali ta' l-iżgħar deputat minn din in-naħa; l-ewwel waħda li tiddependi minni u li se nipprova nosservaha, ċioe' li dan id-diskors ma jkunx kontroversjali, u t-tieni waħda ma tiddependix minni, hija beyond my control, u hija dik li ma jkunx hemm interruzzjonijiet min-naħa l-oħra.

J'Alla f'dan id-diskors tkun segwita din it-tradizzjoni.

Mr Speaker, ippermettili nesprimi sentiment personali.

Inħossni onorat li fl-ewwel diskors tiegħi bħala l-iżgħar deputat, ninsab inressaq mozzjoni ta' ringrazzjament għad-diskors li għamel il-Kap ta' l-Istat.

Inħoss li meta wieħed jiġi elett deputat, dan għandu jħares lejn din il-kariga minn żewġ aspetti.

Min-naħa huwa unur li tiġi elett minn fost tant nies biex tirrappreżenta l-aspirazzjonijiet u l-bżonnijiet tagħhom, peress li hija wkoll responsabbilta' kbira li trid tiġi amministrata b'dehen u dixxerniment; u min-naħa l-oħra hija responsabbilta' quddiem Alla u quddiem il-bnedmin.

Ippermettuli ngħid li lkoll kemm aħna għandna responsabbiltajiet kbar li naqdu lill-poplu koxjenzjożament u b'għaqal.

Kif qal Mons. Arċisqof waqt l-omelija tiegħu l-bieraħt lura, jenħtiġielna dehen u kuraġġ f'din l-arti diffiċli iżda nobbli tal-politika.

Irrispettivament mil-liema naħa ta' l-ispectrum politiku ġejjin, għandu jkollna għan wieħed, ċioe' l-benessere tal-poplu Malti u Għawdxi.

Għalhekk Mr Speaker, nixtieq nieħu din l-okkażjoni biex nawgura iktar rapprochement bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra, iktar konverġenza u iktar consensus fuq numru ta' issues li għandna ngħollu 'l fuq mill-arena politika.

Per eżempju, bħalissa qed tiġini f'moħħi l-issue tas-saħħa, tal-politika estera, ta' l- edukazzjoni u tas-sistema ta' tassazzjoni.

Għandi nifhem u nemmen li ż- żewġ naħat iridu l-benessere tal-pazjenti Maltin, iż-żewġ naħat iridu l- benessere ta' l-istudenti Maltin, iż-żewġ naħat iridu li l-image ta' Malta jkun rispettat fil-politika estera, iż-żewġ naħat iridu li filwaqt li s- sistema ta' tassazzjoni tkun waħda li trendi tkun tirrifletti l-prinċipji tal-ġustizzja soċjali.

Dawn għandna naqblu fuqhom ilkoll għax jolqtu fil- laħam il-ħaj lil kull wieħed u waħda minna.

Mr Speaker, ma nistgħux ninsew li ninsabu lejliet millennju ġdid.

Dan huwa appuntament li għandu valur speċjali għalina lkoll, jimmarka punt kruċjali fl-iżvilupp ta' l-umanita' u b'mod speċjali ta' din id-disa' leġislatura li minn hawn u kważi sentejn oħra tara s-sebħ ta' millennju ġdid u l-qsim ta' fliegu mill-iktar simboliku.

Din hija raġuni oħra għalfejn aħna lkoll għandna nkunu kburin li qed nassistu għal dan il-pass u fl-istess waqt inkunu conscious li għada pitgħada rridu nagħtu rendikont ta' għemilna.

Għandna nkunu kburin iktar minn qatt qabel meta niftakru li pajjiżna kien fost ta' l-ewwel li rċieva l-emna nisranija bil-miġja ta' San Pawl tant sekli ilu.

B'daqshekk ma jfissirx li aħna perfetti iżda għandna nieħdu t-tagħlim frott il-fidi tagħna anke fil-politika bħala l-ideal li rridu naspiraw għalih, u dan il-Gvern għandu l-ixprun, għandu l-istimolu ta' l-attivita' politika tiegħu li hija ġejja proprjament mill-fidi nisranija, speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mal-politika soċjali tiegħu.

Mr Speaker, fil-programm tiegħu l-Gvern iddikjara li għandu ideal; dak tat-tisħib dejjem iktar attiv ta' kull persuna fit-tmexxija tal-komunita' li tagħha dik il-persuna tkun membru.

Ikun tajjeb li wieħed jirrifletti fuq dan l-ideal u jara x'ifisser kif ukoll x'importanza għandu.

Fi tfuliti xi ħadd kien għallimni li l-ideal huwa bħal stilla.

L-istilla hija dik li fin-nuqqas ta' boxxla tidderieġi l-baħħar u għalkemm il-baħħar qatt m'hu se jilħaqha, tmexxih 'il quddiem.

L-istess nistgħu ngħidu fil- politika.

Ilkoll kemm aħna għandu jkollna l-ideali u qatt m'aħna se nilħquhom għax il-perfezzjoni tinsab biss f'Alla l-imbierek, pero' żgur li dmirna huwa li nimmiraw lejn dak l-ideal.

Ilkoll kemm aħna għandu jkollna l-ideal li l-politika hija servizz.

Anzi mmur oltre u nikkwota minn dak li kien qal Nerik Mizzi, jiġifieri li l-politika hija missjoni li tenħtieġ li tagħġen fiha l-valur tas-solidarjeta'.

Solidarjeta' tfisser li għandna niżguraw li ħadd m'għandu jibqa' lura u rridu naħdmu lkoll biex nimxu 'l quddiem fil-qasam tal-ġustizzja soċjali.

Għandu wkoll ikollna l-mira - u dan il-Gvern hekk jemmen - li l-bniedem, fit-totalita' tiegħu, għandu jkun hu ċ-ċentru li madwaru tirrivolġi l-attivita' tal-Gvern.

Kif qal Mons. Arċisqof, għandna nimmiraw li jitkattar l-ogħla ġid komuni li qatt m'għandu jiġi mibdul ma' xi interess partikolari ta' xi ndividwu.

Mr Speaker, m'huwiex faċli li tiddefinixxi l-konċett tal-ġid komuni u fil- fatt ħafna jużawh u jabbużaw minnu.

Ikun tajjeb li nifhmu x'inhu dan il- ġid komuni, u hawnhekk ippermettuli nikkwota mill-enċiklika ta' dan il-Papa "Centesimus Annus", li fuq il-ġid komuni dan jimplika l-valutazzjoni u l- integrazzjoni ta' l-interessi partikolari tas-soċjeta' magħmula fuq bażi ta' ġerarkija bbilanċjata ta' valuri u fl-aħħar mill-aħħar ta' x'inhi d- dinjita' tad-drittijiet tal-bniedem.

Fi kliem sempliċi, kull wieħed minna għandu responsabbilta' kbira u soċjali quddiem il-poplu u l-Gvern huwa konxju ta' dan.

Kull wieħed minna għandu dover.

Hekk titlob il-ġustizzja soċjali, li nikkontibwixxu għall-ġid komuni billi niżguraw li l-Istat Malti jqassam il-ġid prodott mill-iżvilupp ekonomiku u soċjali u jitqassam bejn il-Maltin u l-Għawdxin għall-benefiċċju komuni.

Il-ġustizzja soċjali titlob ukoll li filwaqt li kull wieħed minna għandu dritt jipparteċipa fis- soċjeta', min-naħa l-oħra s-soċjeta' għandha d-dover li tiżgura li l-membri tagħha jipparteċipaw b'dan il-mod fis-sħiħ għax id-dritt u d-dmir huma żewġ faċċati ta' l-istess munita.

Fil-fatt dan il-Gvern hekk hu mpenjat li jagħmel għax jemmen, kif kien qal De Gasperi, li l-ħsieb soċjali fil- programm leġislattiv tal-Gvern għandu jkun bħal ħmira li mingħajrha l-ħobża ma ssirx.

B'mod prattiku aħna nemmnu li l-ġustizzja soċjali tfisser li mhux biss irridu nsewwu l-Kaxxa ta' Malta imma wkoll li nqabblu dan mat- tiġdid tal-progress soċjali.

Irridu nlaqqgħu flimkien il-wirt tal-valuri tradizzjonali tagħna ma' l-akkwist ta' ħiliet teknoloġiċi ġodda frott l- informatika.

Għal dan il-Gvern ġustizzja soċjali tfisser li jingħata rikonoxximent aħjar b'mod prattiku lill-vittmi ta' reat fil-proċessi kriminali.

S'issa dan kien nuqqas u hemm bżonn jiġi ratifikat.

Aħna naqblu u nemmnu li l-vittmi tar-reati għandhom ikollhom dritt daqs l- akkużat li jkunu assistiti b'avukat.

Sa llum dan id-dritt huwa mċaħħad lilhom, speċjalment fil-Qorti ta' l-Appell Kriminali għax hekk jiddisponi l- Kodiċi Kriminali.

Jien nixtieq li norbot dan is-suġġeriment m'ieħor li jimplika emenda fil-liġi magħrufa l-Probation of Offenders Act.

Mr Speaker, hemm ħtieġa kbira li f'Malta jidħol il-konċett tal-community service fejn persuna misjuba ħatja fuq reati relattivament mhux serji u li tkun għadha ta' eta' pjuttost żgħira, minflok priġunerija tintbagħat tagħmel tant sigħat ta' xogħol fil-komunita'.

L-Ingliżi dan kienu daħħluh fl-1972 bil-Criminal and Justice Act.

Dan kien ta' suċċess kbir u f'Malta hekk għandu jkun ukoll.

Jekk kemm-il darba jiddaħħal dan il-konċett meta wieħed jiġi misjub ħati li per eżempju, ikkommetta ħsara fuq il-proprjeta' ta' xi ħadd, dan m'għandux jiġi kkundannat permezz ta' multa imma għandu jħallas a spejjeż tiegħu dik il-ħsara u jmur jirranġaha hu stess.

Ħalli nġib eżempju ieħor.

Jekk xi ħadd ikun ikkommetta serqa minn dar ta' anzjan għandu per eżempju, jiġi mġiegħel jagħmel xogħol ta' tibjid f'dar ta' l- anzjani u fin-nuqqas li jagħmel dan għandu jeħel il-ħabs.

B'dan il-mod inkunu qed nolqtu tliet għasafar b'ġebla waħda; riabilitazzjoni effettiva tal-ħati, kumpens xieraq lill-vittma ta' reat u inqas piż fuq l-istruttura tal-ħabs li fih illum hemm xejn inqas minn 267 priġunier, kważi full capacity.

Mr Speaker, forsi wasal ukoll iż-żmien li jiġi introdott l-electronic tagging għal ċerti hardened criminals, jiġifieri ngħidu aħna s-sexual offenders, il-pedofili u dawk li jkunu riċedivi.

B'dan il-mod il-pulizija tkun tista' tagħmel monitoring tal-moviment ta' dawn in-nies li ma jkunux iridu jaqbdu t-triq it-tajba.

Dan il-metodu ġie introdott fl-Ingilterra b'suċċess u għandu jiġi introdott ukoll f'pajjiżna.

Mr Speaker, dan il-Gvern ma jemminx li għandha ssir ekonomija falza fil- ġlieda kontra l-kriminalita'.

Il-korp tal-pulizija jixraqlu membri motivati u mhux pulizija li minħabba r-ration tal-petrol, frott l-hekk imsejħa riforma tal-Gvern preċedenti, ma jkunux jistgħu jwettqu dmirijiethom.

Hawnhekk nixtieq nirrakkonta episodju li assistejt għalih jien stess il-qorti proprju f'Mejju ta' din is-sena li huwa komiku u serju fl-istess ħin.

Maġistrat staqsa lil spettur għaliex persuna partikolari ma kenitx ġiet notifikata b'referta, li hija forma ta' ordni tal-pulizija biex tidher il- qorti, u l-ispettur kellu jirrispondi li minħabba li spiċċalhom ir-ration tal-petrol ma kellhomx biex iqassmu r-referti.

Dan huwa l-istat tal-Kap tal-Pulizija li aħna writna lejliet il-millennju l-ġdid!

Bir-rispett kollu aħna writna mentalita' penny wise and pound foolish.

Pero' dan il-Gvern għandu viżjoni u qed jerġa' jagħti dik il-fiduċja fil-korp tal-pulizija li hija indispensabbli, sine qua non, fil-ġlieda kontra l-kriminalita'.

Forsi wieħed jista' jgħidli li dan kollu huwa nċens li jfuħ u li m'għandux sustanza, imma għal dan il-Gvern mhux hekk.

Mr Speaker, jekk id-diskors tal-Kap ta' l-Istat wera xi ħaġa, dan wera li l-programm elettorali ta' dan il-Gvern kien wieħed sostantiv.

B'mod prattiku dan il-Gvern qed iwiegħed li jneħħi minn fuq dahar il-poplu tagħna ċerti piżijiet finanzjarji żejda li ġew introdotti ftit taż-żmien ilu, bħall-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma.

Tneħħiet it-taxxa anti-soċjali minn fuq il-mediċini.

Okkażjonijiet familjari, bħal tiġijiet u funerali, se jkunu eżentati mill-ħlas tat-taxxa fuq il-konsum.

Ir-romol u s-single parents se jiġu kkonsidrati bħall-miżżewġin għal fini ta' ħlas ta' l-income tax, il-pensjonanti kollha mhux biss qed jiġu mwegħda l-pensjoni taż-żewġ terzi iżda wkoll li l-pensjoni tas-servizz ma tkunx ta' xkiel għall-għoti tal-pensjoni tas-sigurta' soċjali.

Il-Gvern qed jimpenja ruħu li jsir indiċi għall-għoli tal-ħajja speċifikament għall-pensjonanti.

Solidarjeta' tfisser dan kollu u tfisser ukoll li tinstab tweġiba effikaċi għall-pjaga li hemm fis-sistema edukattiva tagħna, l-analfabetiżmu.

Ma nistgħux nersqu lejn il-millennju l-ġdid meta hemm mijiet ta' studenti li ta' kull sena qed joħorġu mill-iskejjel tagħna ma jafux jaqraw u jiktbu.

Din hija xi ħaġa li ż-żewġ naħat ta' din il-Kamra għandna naqblu fuqha għax hemm il-futur ta' wliedna fin-nofs.

Mr Speaker, eżempju ieħor ta' kif irridu nkunu Gvern solidali mas-setturi l-iktar batuti tas-soċjeta' huwa billi nikkonsolidaw u ntejbu l-isforzi tagħna sabiex niżguraw li l-ebda persuna, anke jekk tkun persuna b'diżabbilta', ma toqgħod lura milli tipparteċipa bis-sħiħ fil-ħajja soċjali.

Għalkemm Malta tinsab lejliet il-millennju l-ġdid, għandna biss tliet ċentri li jilqgħu fihom persuni b'diżabbilta' fil-komunita'.

Dawn huma Dar Nazaret, Dar il-Wens u Dar il-Provvidenza u bejniethom jospitaw madwar 150 persuna.

Dawn it-tip ta' ċentri huma ftit wisq u jenħtieġ li nagħmlu sforz kollettiv sabiex jiżdiedu.

Nixtieq nagħmel suġġeriment żgħir dwar il-mod kif insejħu lil dan is-settur tal-poplu tagħna.

Kien hemm żmien meta kienu jissejħu ħandikappati jew inkapaċitati - dawn il-kelmiet xejn m'huma sbieħ u jirriflettu mentalita' antikwata - u mbagħad biż-żmien bdejna nsejħulhom persuni b'diżabbilta'.

J'Alla nibdew insejħulhom persuni bi bżonnijiet speċjali biex mhux biss nuru aktar rispett lejhom imma nuruhom ukoll li rridu nemanċipawhom dejjem aktar.

Il- Gvern għandu viżjoni f'dan il-qasam u qed jintrabat li l-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabbilta' tiġi mwaqqfa b'liġi ħalli jkollha r- riżorsi sabiex tkun verament il-katalist għall-bidla fil-mentalita'.

Dan il-Gvern huwa mpenjat li jgħaddi l-liġi dwar l-opportunitajiet indaqs sabiex titneħħa kull forma ta' diskriminazzjoni li tista' ssir fil-konfront ta' dawn in-nies, li tiġi fis-seħħ il-liġi dwar il-volontarjat u li jiġu ntrodotti servizzi ġodda għal persuni bi bżonnijiet speċjali, bħalma huma assistenti personali, sabiex ikunu jistgħu jgħixu ħajja indipendenti kemm jista' jkun.

Dan kollu juri li dan il-Gvern huwa ħanin, li għandu ruħ soċjali, li għandu l-boxla soċjali tidderiġih u li m'huwiex kadavru.

X'inhi d-differenza bejn kadavru u ġisem?

Wieħed għandu r-ruħ u l-ieħor m'għandux.

Wieħed huwa mejjet u l-ieħor le.

Dan il-Gvern huwa ħaj u m'huwiex kadavru mingħajr ruħ.

Qasam ieħor huwa s-saħħa mentali.

Bir-rispett kollu lejn kulħadd, għalkemm bil-mod il-mod qed niġu konxji tal-wesa' tal-problema, għad baqgħalna x'naqdfu meta nipparagunaw ruħna ma' pajjiżi oħra f'dan il-qasam.

Fil-komunita' għad għandna dar waħda biss għal dawn in-nies, Villa Chelsea f'Birkirkara.

L-istigma assoċjata ma' din id-dar - forsi mhux daqskemm meta infetħet - hija sintomatika tal-kultura li tenħtieġ tinbidel mill- qiegħ u din ħafna drabi tkun ġejja minn nuqqas ta' informazzjoni.

Kif nistgħu nibqgħu naċċettaw l-istatus quo li żewġ terzi tan-nies residenti f'Mount Carmel m'huwiex posthom hemm u jinsabu hemm sempliċement għax m'għandhomx post ieħor fejn joqogħdu!

Dawn ukoll għandhom dritt sagrosant daqsna li jgħixu ħajja li twettaqhom u li fiha jsibu l-milja ta' l-għajxien tagħhom.

Dawn ukoll għandhom potenzjali li jrid jiġi żviluppat.

Mr Speaker, inħoss ukoll li hemm bżonn riforma kbira fil-Kodiċi Kriminali f'dak li għandu x'jaqsam ma' dik li aħna l-avukati nsejħulha demenza u t- tobba jsejħulha insanita'.

Lejliet il-millennju l-ġdid għad għandna kodiċi li jiddistingwi biss bejn id-dementi u dak li m'huwiex, m'hemmx triq tan- nofs.

Ħalli nieħdu Artiklu 34.

Jekk jiena neċċepixxi li bniedem wettaq reat waqt li kien fis-sakra u għaldaqstant ma kienx konxju ta' dak li kien qed jagħmel, dan għandu jiġi kkonsidrat daqs miġnun u jintbagħat Mount Carmel, filwaqt li min verament għandu bżonn il-kura jitħalla barra?

Mr Speaker, bl-akbar umilta' inħoss li dan l-istat ta' fatt huwa inaċċettabbli.

Għandna bżonn il-half way institutions għal dawk il-persuni li filwaqt li posthom m'huwiex il-ħabs u lanqas barra, lanqas m'huma daqstant gravi li jiġu eżiljati f'Mount Carmel.

Issa nitkellem dwar il-ġid ekonomiku, Sur President.

Għal dan il-Gvern il-ġid ekonomiku waħdu mhux biżżejjed, aħna rridu nżewġu miegħu l-ġid, frott il-viżjoni politika u soċjali.

Irridu niftakru li aktar ma se jkollna soċjeta` konsumista, frott il-ġid u l-espansjoni ekonomika, aktar se jkollna soċjeta` pluralista u liberali.

Dan jgħidu fost oħrajn l- antropologu Ernst Gelner li b'mod skjett ħafna, fil-qosor jgħidlek li "liberty has ridden to victory on the back of consumerism".

Għalhekk il- motivazzjoni ekonomika waħedha m'hijiex biżżejjed, irid ikollna l-viżjoni politika li tibbilanċjaha.

U hawn nasal biex nitkellem fuq l-Unjoni Ewropea, Sur President, għaliex l-Unjoni Ewropea m'hijiex realta` ekonomika biss, hija realta` politika li trid tiġi apprezzata qabel ma tista' tiġi miftiehma minn Ċikku l-poplu.

Dan il-Gvern se jkollu jġorr il-madmad tad-deċiżjoni li ttieħdet f'dawn l- aħħar sentejn f'dan is-settur, pero' fl-istess waqt ikollna nammettu li żdiedet il-ħrara tal-poplu tagħna li jissieħeb mill-iktar fis fl-Unjoni.

Żdiedet il-ħerqa tal-poplu Malti li joħroġ mid-dlam tan-nuqqas ta' informazzjoni fuq dan is-suġġett; bi dritt għax id-dlam joħloq il-biżgħa.

Żgur li t-triq mhux se tkun waħda għall-wita, iżda żgur li dan il-Gvern huwa impenjat li jistinka kemm jiflaħ biex jerġa' jagħti futur lil uliedna.

Il-poplu għadu kemm iddeċieda li ma jridx tbatijiet biss, jistħoqqlu l- vantaġġi wkoll, jistħoqqlu li wara li jkun ġie ppreżentat lilu pakkett tal- kondizzjonijiet li Malta tkun ottjeniet mill-Unjoni jkun il-poplu sovran li jiddeċiedi abbażi ta' dak li jkollu quddiemu.

Dak huwa l-għaqal, hekk jiddetta l-bonsens; l-ewwel innegozja u mbagħad tqabbel fejn tista' tqabbel.

Dan huwa minn ewl id-dinja.

Il-poplu tagħna jistaqsi: "Għaliex ġejt imċaħħad minn sentejn utili?"

Forsi sentejn fil-ħajja tal-bniedem huma ftit, forsi fil-ħajja tan-nazzjon huma inqas, iżda kemm seta' jsir xogħol f'dawn l-aħħar sentejn!

Ma konna se nitilfu xejn li kieku nnegozjajna u mbagħad għażilna, iżda il-"kieku" u l-"kien" qatt ma jiltaqgħu.

Ir-realta` politika preżenti hija tali li l-Gvern se jinnegozja l-aħjar kondizzjonijiet għas-setturi kollha tas-soċjeta`, imbagħad isir referendum popolari.

Hekk titlob id-demokrazija, Sur President, hekk titlob l-irġulija.

Sur President, dwar l-Unjoni Ewropea hemm aspett partikolari li xtaqt niffoka fuqu.

M'ilux kont qed naqra ktibt "More Europe" miktub fi Brussels minn grupp ta' akkademiċi kattoliċi Ewropej, kemm ġiżwiti u lajċi, li dawn jagħtu titwila analitika lejn il-proċess ta' integrazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea.

Dawn iħarsu lejn l-avveniment sekolari - għaliex huwa proċess sekolari l-proċess ta' integrazzjoni fi ħdan l-Unjoni - pero' mil-lenti ta' tagħlim nisrani.

Fost oħrajn jitkellmu dwar il-valur tas-sussidjarjeta`, tas-solidarjeta` fl-Unjoni.

Aħna nemmnu li dawn iż-żewġ konċetti huma l- ġebla tax-xewka tat-tagħlim nisrani dwar l-Istat.

Dawn l-awturi jgħidu li fi żmenijietna l-Unjoni qed tiżviluppa intra-national subsidiarity aktar milli supra-national co-operation.

Dan huwa sinjal ta' żmenijietna li jeħtieġ jiġi mifhum.

Dan l-aspett ta' l-Unjoni jrid jiġi enfasizzat għax f'dawn l-aħħar għexieren ta' snin kien hemm evoluzzjoni, mid-dipendenza ta' pajjiż fuq ieħor għaddejna għall-indipendenza ta' pajjiż minn ieħor u issa qegħdin fl- interdipendenza, fejn pajjiż jiddependi fuq l-ieħor.

Dan huwa proċess kontinwu li m'huwa xejn għajr sinjal ta' żmenijietna li jrid jiġi mifhum, għax dak li ġara fil-Bosnia f'dawn l-aħħar tliet snin u dak li qed jiġri llum fil-Kosovo jurina li no country can be an island and no country can afford being an island.

Għalhekk dan il-Gvern irid jimmira lejn sħubija fl- Unjoni, irid jipparteċipa fil-proċess ta' sussidjarjeta` ta' bejn il- pajjiżi u mhux biss bil-koperazzjoni internazzjonali.

Sur President, semmejt l-Unjoni Ewropea u bħala żagħżugħ ma nistax ma nsemmix dik il-firxa fis-soċjeta` tagħna li jissejħu żgħażagħ.

Ħafna jgħidulek li ż-żgħażagħ huma l-futur ta' pajjiżna, huma l-irġiel u n-nisa ta' għada pitgħada.

Veru, pero' huma realta` preżenti tal-lum, jeħtieġ li jiġu mifhuma, mgħejjuna, apprezzati u valorizzati.

Illum żagħżugħ irid li pajjiżu jerġa' jagħtih fiduċja fil-futur tiegħu u mhux jitlaq minn fuq il- bank ta' l-iskola jew ta' l-universita` b'qalbu maqtugħa, jekk hux se jsib xogħol jew le.

Ma ninsewx - u dan huwa s-sewwa magħruf, huma fatti - li f'dawn l-aħħar sentejn 40% ta' dawk qiegħda huma taħt it-30 sena.

Għalhekk iż-żgħażagħ jitolbu li jipparteċipaw bid-dritt fil-programmi edukattivi ta' l-Unjoni Ewrope, bħal Leonardo, Socrates, Youth for Europe u l-Community Action Programme for Youths.

Iż-żgħażagħ jitolbu li l-problema tad-droga tiġi analizzata b'reqqa.

Proprju l-ġimgħa l-oħra minn studju tal-Caritas smajna li kważi 8% tat-teenagers fl-iskejjel tagħna, anke sa mill-eta` ta' 13-il sena, ikunu esperjenzaw id-droga.

Għaliex?

Ejja nħabbtu rasna ma' xulxin hawn ġew, mhux il-ponnijiet, u nfittxu r-raġuni.

Jista' jkun hemm min jgħidli biex nikkonsla ruħi għax fl-Ingilterra r-rata qiegħda ta' 50%.

Skużi, jien nikkonsla b'min hu aħjar minni, inħares lejn min hu aħjar minni u mhux lejn min hu agħar minni.

Forsi 8% mhijiex xi rata fenomenali imma nħoss li jekk ma jitteħdux passi ta' prevenzjoni issa, għada se jkun tard wisq.

Għalhekk dan il-Gvern huwa impenjat li fid-dipartiment tas-saħħa mhux biss jintroduċi taqsima ġdida ta' kura għaż-żgħażagħ biex tieħu ħsieb il-problemi li jolqtuhom, bħalma huwa stress li jinħoloq matul l-eżamijiet, l-istress frott l-għażla li student irid jagħmel għall-karriera futura tiegħu, stress - realta` preżenti llum - frott il-mard trażmess sesswalment, imma dan il-Gvern huwa impenjat ukoll li jimxi id f'id mal- Caritas, mas-Sedqa u mal-forzi kollha neċessarji sabiex jiġu prevented l- problemi tad-droga u x-xorb.

Ilkoll naqblu li l-kura hija tajba, imma mhijiex biżżejjed, il-prevenzjoni hija kollox.

Għalhekk jeħtieġ li sa mill- iskola primarja nibdew indaħħlu l-mentalita` li d-droga hija sempliċement ħarba mir-realta`, li ma tieħu xejn u ma se takkwista xejn billi tabbuża minnha.

Sur President, mingħajr ma rrid, dan kollu jwassalni biex nitkellem fuq il-familja.

X'importanza se jagħti dan il-Gvern lill-familja?

Għal dan il- Gvern il-familja mhijiex biss, kif kienet qalet il-Ġnus Magħquda xi għaxar snin ilu, "the smallest democracy at the heart of society", iżda hija l- pern li madwaru ddur il-politika soċjali ta' dan il-Gvern.

Mons. Arċisqof il-bieraħt lura fl-omelija tiegħu qalilna li hija l-ġebla tax-xewka tas- soċjeta', u l-istabilita' tagħha hija marbuta intrinsikament mal-ġid komuni.

Aħna niddikjaraw li aħna kontra dak kollu li jgħin biex titnawwar il-familja, aktar u aktar jekk din tkun ġejja minn xi att leġislattiv ta' dan il-parlament.

Aħna favur li tissaħħaħ l-ugwaljanza bejn ir-raġel u l- mara imma nemmnu wkoll li l-mara m'għandux ikollha għalfejn tmur taħdem biex tlaħħaq ma' l-għoli tal-ħajja.

Tmur taħdem għaliex tkun ħadet deċiżjoni minn rajja u mhux għaliex tkun sforzata miċ-ċirkostanzi soċjali u ekonomiċi tal-pajjiż.

U meta ssib l-impjieg, dan il-gvern qed jidħol garanti li jdaħħal proċeduri effettivi kontra s-sexual harassment, u f'dan il-qasam għad baqagħlna x'nimxu.

Minbarra hekk, dan il-gvern se jkun qiegħed jikkonsidra diversi sistemi ta' mpjiegi li jżommu preżenti r-realta' li bir-rivoluzzjoni elettronika ta' żminijietna aktar qed isir possibbli li x-xogħol jerġa' jibda jkun ibbażat id-dar, fuq l-organizzazzjoni familjari.

Per eżempju, hemm il- proposta li għad trid tiġi mixtarra u studjata li tippermetti tnejn min- nies, ir-raġel u martu, li jieħdu post tax-xogħol wieħed bejniethom, jitħallsu paga waħda u jitneħħa l-leave ta' persuna waħda.

Ovvjament is- sigħat tax-xogħol jinqasmu bi ftehim bejniethom.

Is-sabiħ f'din is-sistema hija li tħalli l-possibilita' sħiħa tal-qadi tad-dmirijiet familjari.

B'dan il-mod irridu nkunu proattivi, Sur President, f'din il-leġislatura.

Dan il-gvern, bir-ruħ soċjali tiegħu, bil-viżjoni lejlet il-millenju l- ġdid, irid jintroduċi u jkun aġġornat mas-sistemi ġodda li qed jiġu ntrodotti f'pajjiżi aktar moderni minna.

Il-messaġġ li rridu ngħaddu lill-poplu tagħna huwa: "Meta trid, int poplu ħawtiel, int poplu bieżel.

Dan il-gvern m'huwiex se jkun wieħed li jaqtagħlek qalbek.

Dan il-gvern m'huwiex se jkun wieħed li jingħi u jokrob fuq il-problemi li għandu biex forsi titħassru.

Anzi, dan il-gvern se jkun wieħed li jagħtik l-għodda biex tużahom flimkien mar-rieda tiegħek ħalli timxi 'l quddiem u ttejjeb lill-familja tiegħek.

Aħna se nagħtuk l-ispazju fejn timraħ bl-inizjattiva tiegħek.

Aħna għandna fiduċja fik, ja żagħżugħ, ja student, int mara tad-dar, int pensjonant, int negozjant, int ħaddiem ta' l-id, int ħaddiem f'uffiċċju, int bidwi, int sajjied u intom persuni bi bżonnijiet speċjali.

Għandna bżonn li l-potenzjal tagħkom jiġi żviluppat."

Sur President, jiena nħoss li dan il-poplu għandu jkollu żewġ frażijiet bħala l-formamentis tiegħu fil-mixja lejn il-millenju l-ġdid.

Bil-Latin kienu jgħidu festina lente, jiġifieri make haste slowly u carpe diem, jiġifieri live now.

Dejjem trid tipprepara u tippjana għall-għada għaliex hekk jiddetta l-għaqal u l-bonsens pero' tħallix għal għada dak li tista' tagħmel illum.

Dan il-pajjiż għandu bżonnok, int min int.

Sur President, qabel nagħlaq nixtieq nagħmel riflessjoni politika.

Jekk wieħed jistudja b'mod spassjonat l-istorja politika ta' pajjiżna f'dawn l- aħħar 30 jew 40 sena, isib li kull meta l-poplu Malti kien rinfaċċjat b'sitwazzjoni fejn kien f'salib it- toroq, at the crossroads, jew f'turning point fl-istorja tiegħu, dejjem ivvota favur il-Partit Nazzjonalista.

Ngħidu aħna fl-1962 fejn kien hemm l- għażla - il-bivio jgħidulu t-Taljani - bejn l-integration u l-indipendenza, il-poplu għażel: "Irrid rajja f'idejja, irrid is-sovranita`."

Hekk ġara fl-1987 meta kellna l-għażla bejn gvern li jnaqqar id-drittijiet fundamentali tiegħek bħala bniedem u gvern li jagħtik il-ġustizzja u l- liberta`, u l-poplu nafu fejn għażel.

Sa erba' ġimgħat ilu, fil-5 ta' Settembru, konna wkoll f'salib it-toroq, konna wkoll at the crossroads fil- ħajja politika ta' pajjiżna, u l-poplu reġa' wera li jrid l-istabbilta`, is- serħan tal-moħħ.

Il-Maltin urew li jridu li l-futur jerġa' jibda għal pajjiżhom; il-poplu wera li jrid gvern li għandu fiduċja fis-setgħat ta' kull Malti u kull Għawdxi, u mhux gvern li jokrob bil-problemi.

Il-poplu wera li jrid gvern li jaf fejn hu sejjer fis-setturi kollha tal-politika tiegħu.

Sur President, bdejt b'ringrazzjament u nixtieq nagħlaq ukoll b'ringrazzjament.

L-ewwelnett nirringrazzja lis-Sinjur Alla li tani l- grazzja nipparteċipa b'mod attiv u dirett fit-tfassil tal-futur ta' pajjiżi bħala membru ta' dan il-Parlament u nitolbu jagħtini d-dehen.

Nirringrazzja lill-familja tiegħi għall-imħabba u għall-paċenzja, lil Marica u speċjalment lil ommi li Alla l-imbierek għoġbu jsejjaħ għal għandu.

Nirringrazzja lill-edukaturi tiegħi, lill-Frères ta' De La Salle, lil sħabi u lil kull min f'ħajti tani pariri siewja.

Nirringrazzja lil sħabi d-deputati tan-naħa tal-Gvern għall-inkoraġġiment tagħhom.

Nirringrazzja lill-Onor.

Membri ta' l-Oppożizzjoni li qagħdu jisimgħuni bil- paċenzja kollha.

J'Alla kull wieħed minna fl-għeluq ta' din il-Leġislatura jkun jista' jgħid b'wiċċu minn quddiem, b'kuxjenza nadifa, li kien denju tal-fiduċja li l-elettorat wera fih.

Grazzi ħafna.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Min jissekonda l-mozzjoni ta' l-Onor.

Jason Azzopardi li tressqet fl-ewwel seduta?

ONOR.

NINU ZAMMIT(Ministru tal-Biedja u Sajd): Nissekonda.

MR SPEAKER: Iktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, l-ewwelnett kif inhija l-konswetudini, inħoss li għandi nawgura lill-kollega tiegħi għad-diskors li għamel.

Ma nistax ngħid li qbilt ma' kulma qal, biss għalkemm ħares lejn l-affarijiet minn ottica ta' deputat Nazzjonalista, xorta waħda sposta l-argumenti tiegħu b'mod kemm jista' jkun oġġettiv u nawguralu kull suċċess kif nawgura lid-deputati kollha ġodda fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra li qegħdin preżenti llum.

Sur President, għadna ħerġin minn ġimgħa kkaratterizzata minn dibattitu ekonomiku u finanzjarju li kien ħaj, li kien dinamiku u li kien varjat.

Taqbel jew ma taqbilx miegħu, kellna d-Diskors tal-President, li qegħdin iwieġbu fuqu llum, li kif inhija l-prassi jkun qed jirrifletti l-politika tal-gvern tal-ġurnata; kellna l-eżerċizzju ta' benchmarking li sar mill-FOI u li deher timed għal ta' l-apposta sabiex joħloq ċerta diskussjoni fil- pajjiż; kellna laqgħat tal-gvern ma' diversi korpi kostitwiti illi fihom saru ċerti dikjarazzjonijiet, kummenti u stqarrijiet; kellna l-kummenti tal- korpi kostitwiti nfushom; u fl-aħħarnett imma mhux neċessarjament l-inqas importanti, anzi aħna nħossu l-iktar validi, kellna r-riflessjonijiet tal- Partit Laburista dwar l-andament ta' dan kollu li qiegħed nirrifletti għalih.

Għalhekk jien fil-ħin limitat li rrid nieħu, biex ma nżommx il- business ta' din il-Kamra bla bżonn, xtaqt nagħti ħarsa fuq fuq lejn dawn id-diversi aspetti, ħalli nara kif kellna d-Diskors tal-President u anke affarijiet inċidentali li ġraw fl-istess ġranet u li ġew impacted fuq is- settur ekonomiku u dak finanzjarju, kemm b'dak li ntqal kif ukoll b'dak li ma ntqalx.

Mr Speaker, l-ewwelnett ta' min jgħid li hekk kif inħatar il-gvern il- ġdid ingħatajna x'nifhmu li fi żmien ftit ġranet kien se jkun hemm a financial statement min-naħa tal-ministru tal-finanzi imma sa llum, li ninsabu fis-26 t'Ottubru, jiġifieri xahar u tliet ġimgħat wara li tela' dan il-Gvern, dan il-financial statement għadu ma sarx.

Jien kont nippretendi li l-financial statement seta' jsir faċilment għaliex jekk wieħed kulma jkollu hu li jinterpreta figuri li jkunu ħejjew in-nies tad-dipartiment naħseb li żgur m'hemmx għalfejn wieħed jistenna seba' ġimgħat biex jagħmel il-kummenti tiegħu.

Imma fl-assenza ta' dan il-financial statement, li kif jgħidu l-Ingliżi, s'issa huwa conspicuous by its own absence, naħseb illi għandna niffokaw xi ftit fuq dak li kellna uffiċjali s'issa; jiġifieri fuq il-figuri li ġew maħruġa mit-teżor il-ġimgħa li għaddiet li juru r-return komparattiv bejn ir-revenue u l-expenditure għall-ewwel disa' xhur ta' din is-sena u anke statistika oħra li ġiet pubblikata u li turi l-performance ekonomika tal-gvern, kemm għal dak li huwa settur pubbliku kif ukoll għal dak li huwa settur privat.

Mr Speaker, jekk nieħdu l-ewwel l-aspett finanzjarju u neskludu l-public debt servicing, insibu li l-ispiża rikorrenti żdiedet biss marġinalment fuq dak li kienet fl-1997, u dan naħseb li huwa indikatur pożittiv ħafna għaliex jikkuntrastja bil-kbir ma' kif kienet tiżdied fis-snin l-imgħoddija riċenti.

Per eżempju, bejn l-1994 u l-1995 l-ispiża rikorrenti kienet tiżdied b'9.4%, jiġifieri kulma kien hemm kienet ċaqliqa marġinali.

Bejn l- 1995 u l-1996 kien hemm żieda ta' 11.1%, jiġifieri dan juri l-impenn li kien hemm min-naħa tal-Gvern ta' qabel biex l-ispiża rikorrenti, li biex ngħid hekk hija waħda mill-pjagi ewlenin ta' kull amministrazzjoni, ikunu x'ikunu ċ-ċirkostanzi tagħha, tiġi capped kemm jista' jkun.

Jekk imbagħad wieħed iqis in-nefqa globali, jiġifieri kemm in-nefqa kapitali kif ukoll in- nefqa rikorrenti nnifisha, wieħed isib li f'dawn id-disa' xhur iż-żieda kienet biss ta' 1%, u hawnhekk wieħed irid iqabbel din iż-żieda marġinali maż-żidiet li kien hemm fis-snin preċedenti fejn normalment iż-żieda kienet tkun ta' 10.8% għal darbtejn in fila, 4.5% ...

Jiġifieri d-differenza hija sostanzjali.

U jiena nixtieq nibda billi nistaqsi lill-partit oppost kif fil-prattika beħsiebu jħaddem il-klawsola 45 tal-manifest tiegħu meta huwa qed jitkellem fuq politika li meta tagħsarha - u dan qaluh anke l- editorjalisti tal-gazzetti llum - hija politika espansjonistika.

X'inhi l- klawsola 45, Sur President?

Il-klawsola 45 tal-manifest Nazzjonalista tgħid li "jsir kontroll aħjar fuq l-infiq tal-gvern u l-aktar biex titrażżan il-ħela".

J'Alla jsir hekk għaliex din kienet id-direzzjoni li konna qed nipprovaw nimxu fiha aħna, bħala amminstrazzjoni Laburista, kienet xi ħaġa li forsi anke tellfitna anke l-voti għaliex aħna wżajna id iebsa f'dan ir-rigward, imma naħseb li fiċ-ċirkostanzi kull amministrazzjoni jeħtieġ li timxi f'din id-direzzjoni mhux biss bil-lip service imma b'ċertu sens ta' impenn li jkun rifless fl- aħħar mill-aħħar fil-figuri nfushom.

U issa nixtieq li nikkummenta ftit dwar dak li ħareġ mill-figuri komparattivi għal dak li huwa revenue ordinarju.

Meta nħarsu lejn ir-revenue nagħmlu żball jekk aħna nitkellmu fuq CET biss b'mod iżolat u ngħid għaliex.

Għaliex inti għandek ċerti items li qabel kienu jaqgħu taħt il-VAT li llum m'għadhomx jinġabru taħt is-CET, għadhom jinġabru xorta imma qed jinġabru taħt il-customs and excise.

U għalhekk meta jsiru l-paraguni m'għandhomx isiru like with like bejn CET u bejn VAT imma għandhom isiru bejn VAT u customs and excise f'daqqa u bejn CET u customs and excise f'daqqa.

Per eżempju, nista' nagħmel paragun bejn l-1995, li kienet l-ewwel sena li fiha ġiet fis-seħħ il-VAT, u l-1998, is-sena li qegħdin fiha bħalissa.

Jekk nieħdu l-1995, l-ewwel sena tal- VAT, u nżidu magħha l-customs and excise - dejjem fl-ewwel disa' xhur biex inkunu komparattivi - insibu li kien hemm total ta' Lm63.6 miljun.

Jekk nieħdu mbagħad id-disa' xhur għal din is-sena, insibu li l-figura telgħet għal Lm87 miljun.

Jiġifieri din il-ħrafa kollha li s-CET m'hijiex trendi hija xi ħaġa totalment infondata meta wieħed ipoġġi s-CET fil-perspettiva attwali tagħha u flok iħares lejha f'iżolament iħares lejha fil-kontest ta' dawk l-items li kienu jagħmlu parti mill-VAT u llum jagħmlu parti mill- customs and excise.

U għalhekk qed nagħmel dan l-eżerċizzju jien fejn nipparaguna customs and excise plus VAT as compared ma' customs and excise mas-CET.

Ir-raġuni jafha kulħadd, Sur President, għaliex l-ewwelnett it- taxxi minn fuq l-Enemalta u t-Telemalta kienu jinġabru permezz tal-VAT, li m'għadux il-każ taħt is-CET, u kellna l-ispirti, is-sigaretti, it-tabakk u l-fuel li llum mhux jinġabru taħt is-CET imma jinġabru taħt dazji addizzjonali.

Apparti minn hekk, meta wieħed jagħmel ċerti paraguni jrid joqgħod attent kif jagħmilhom.

Għaliex dan l-aħħar kien hemm min qal li jekk naraw l-1997 u l-1998 insibu li kien hemm drop, kien hemm niżla 'l isfel f'dak li huwa dħul fil-każ tas-CET.

Imma anke hawnhekk stess ma tistax tagħmel paragun like with like, u ngħid għaliex.

Fl-1997 kellek l-ewwel sitt xhur fejn kien għad hemm is-sistema tal-VAT, allura kienu għadhom jinġabru dawk l-items kollha li semmejt iktar kmieni li llum ma jagħmlux parti mis-CET.

Min-naħa l-oħra fl-1998 kellek is-CET mingħajr ma kellek component ta' VAT għaliex il-VAT kienet diġa` ġiet phased out.

U għalhekk jien ma nafx sinċerament - u ngħidha bl-ikbar onesta` u mhux biex niddefendi s-CET għax jekk hemm affarijiet x'wieħed jikkritika ejjew nikkritikawhom - b'liema metodoloġija l-Partit Nazzjonalista jasal biex jikkonkludi - qaluha editorjalment fil-gazzetti - li kemm ilha li daħlet is-CET f'Malta kellna shortfall ta' Lm50 miljun taxxi.

Filli qalu li daħħalna 50% ta' dak li kien jinġabar mill-VAT u issa qed jgħidu Lm50 miljun shortfall, jiġifieri lanqas qed ikunu konsistenti magħhom infushom fil-kritika, imma jien żgur li dawn iż-żewġ argumenti ta' kritika huma żbaljati on both counts.

Huwa ironiku li min-naħa tal-Gvern Nazzjonalista ftit li xejn ingħad dwar l-income tax.

Veru li jitkellmu dwar il-bżonn li jkun hemm iktar kontrolli fuq l-evażjoni tat-taxxa - u fuq dan nitkellmu u naqbel jien li għandu jkun hemm kontrolli fuq l-evażjoni tat-taxxa - imma ftit li xejn saret riferenza għall-avvanzi sinifikanti li saru f'dawn l-aħħar snin f'dak li huwa ġbir ta' l-income tax.

Per eżempju, jekk naraw l-income tax li nġabret f'dawn id-disa' xhur ipparagunata ma' l-1994, naraw żieda sostanzjali ta' 35%.

Jekk imbagħad nagħmlu paragun mas-sena li għaddiet, l- 1997, anke hemmhekk insibu qabża sinifikanti ta' 10%.

Dan juri li f'dak li huwa dħul ta' income tax, għalkemm għad hemm ħafna x'jista' jitranġa, għalkemm it-tax evasion tista' tiġi kkumbattuta b'mod iktar dirett u b'mod iktar effikaċi, xorta waħda f'dak li huwa ġbir tat-taxxa diġa` kien hemm indikaturi pożittivi li juru ċertu impenn min-naħa ta' l-amministrazzjoni li kellna fil-pajjiż sa Settembru ta' din is-sena.

Irrid nitkellem ukoll dwar dak li huwa dħul ordinarju, u hawnhekk mhux se nagħmel l-iżball li noqgħod ninkludi l-loans għaliex ovvjament dawk jagħtu stampa distorted ta' dak li jkun l-ordinary revenue.

Imma anke hawnhekk wieħed jara differenza bejn it-trend li kellna fl-aħħar snin u t-trend f'dawn l-aħħar disa' xhur sforz l-impenn tal-Gvern Laburista.

U fejn toħroġ din id-differenza?

Bejn l-1994 u l-1995 id-dħul kien żdied bi 11%, bejn l-1995 u l-1996 bi 2%, bejn l-1996 u l-1997 b'6%.

Taf kemm żdied bejn l-1997 u l-1998, Sur President?

Żdied b'17.8%.

Nerġa' ngħid li dan juri impenn min-naħa tal-Gvern Laburista biex isaħħaħ l-għejjun tad-dħul ordinarju tal-pajjiż, anke jekk wieħed jeskludi l-fattur tal-loans.

U għalhekk aħna ma nistgħux min-naħa tagħna naċċettaw l-argument li aħna kissirna l-Kaxxa ta' Malta, anzi aħna daħħalna, fil-fehma tiegħi, ċertu għaqal u ċerta prudenza fiskali għalkemm ovvjament kien għad baqa' ħafna xi jsir.

U aħna fl-ebda stadju, lanqas fl-eqqel tal-kampanja elettorali, la l- Prim Ministru, la jien u lanqas kelliema oħra, qatt ma tajna l-impressjoni li l-problemi kienu qed jiġu solvuti, għidna biss li jidher li l-affarijiet mexjin lejn xi forma ta' stabilizzazzjoni.

U għalhekk jien ngħid li l- performance tal-Gvern Laburista ma tridx taraha f'iżolament imma trid taraha f'kontest pjuttost komparattiv.

Sur President, jekk wieħed jara, per eżempju, ir-revenue bħala persentaġġ ta' l-ispiża totali, anke hemmhekk wieħed jara ċertu avvanz min-naħa tagħna.

Fl-1996 it-total revenue as a percentage tat-total expenditure kien 76%.

Fl-1998 insibu li dan il-persentaġġ tela' għal kważi 90%.

Jiġifieri l-gap, b'xi mod jew ieħor, was being bridged mhux ħażin.

Ħalli nitkellmu ftit issa fuq dak li qed jissejjaħ - u ilu jissejjaħ - il-welfare gap.

Jiena ma rridx nidħol fuq l-area tal-qasam soċjali li żgur se jitkellmu fuqha nies kompetenti min-naħa tagħha, imma ma nistax ma nitkellimx fuq il- welfare gap inniffsu għaliex jidher li se jkun hemm enfasi qawwija fuq dan is-settur li jistgħu joħolqu ċerti dubji dwar il-futur tas-servizzi soċjali nfushom mingħajr ma nippreżentaw lill-poplu alternattivi ċari u serji li joffru serħan il-moħħ.

Għalhekk jiena, aktar milli nagħmel kummenti u nkun allarmista ż-żejjed bla bżonn, se nipprova npoġġi l-kliem tiegħi f'forma ta' mistoqsija aktar milli f'forma ta' kumment u nistieden lill-gvern ikun ċar kemm jista' jkun dwar il-politika tiegħu f'dan il-qasam ħalli nkunu nafu x'miżuri qed jikkontempla għas-snin li ġejjin biex jindirizza l- welfare gap b'mod effettiv.

Dan qed ngħidu għaliex jekk inħarsu lura sa l-1993, Sur President, diġa' nsibu l-istess ministru tal-finanzi tal-lum jgħid li din hija problema serja u problema li trid tiġi ndirizzata mmedjatament għaliex aktar ma jgħaddi żmien minn fuqha aktar se jinħolqu problemi.

Jiena ngħid li waħda mix-xenarji alternattivi li għanda nistudjaw - qed ngħid "nistudjaw" biex ħadd ma jikkwotani ħażin u jgħid li qed ngħid neċessarjatment "nattwaw" - hija s-sistema tal-pensjonijiet privati.

Jiena nħoss li din għandha ssir biss taħt żewġ kondizzjonijiet, l-ewwelnett li jkun hemm garanzija li l- pensjonijiet u s-servizzi soċjali ma jiġux mittiefsa u minsusa u jibqgħu dejjem joffru dik is-safety net li pprovdew tul is-snin u t-tieni nett li jekk issir xi ħaġa f'dan ir-rigward, issir biss jekk ikun hemm il-qbil bejn il-partijiet soċjali kollha, b'mod partikolari t-trade unions.

Dan għaliex jiena nemmen li jekk il-pajjiż - ikun hemm min ikun hemm fil-gvern - jiġi biex jattwa fuq pensjonijiet privati mingħajr il-backing tat-trade unions ikun qed iwelled annimal stramb, krejatura zoppa u proċess li ma jkunx qed jawguralu ġejjieni sabiħ quddiemu.

Għalhekk fil-pajjiż għandu jkun hemm dibattitu wiesa' u miftuħ dwar il-pensjonijet privati, u għandu jiġi assigurat li jkun hemm l-impenn u anke l-approvazzjoni tal-partijiet soċjali kollha.

Min-naħa tagħna bħala amministrazzjoni Laburista konna għamilna l-parti tagħna, konna kkummissjonajna studju minn actuaries ewlenin Ingliżi li, jekk m'iniex sejjer żball, jisimhom Wyatt u l-finanzjament ta' dan l- istudju kien sar jointly, jekk niftakar tajjeb, mill-Middle Sea Valletta Life Assurance Co. Ltd. u mill-Mid-Med Life Assurance Co. Ltd., żewġ kumpanniji ewlenin fil-qasam ta' l-assigurazzjoni lokali.

Jiena ngħid li hemm bżonn li dan l-istudju issa jiġi mgħarbel mhux biss mill-Kabinett imma wkoll mill-partijiet kollha fil-Kunsill għall-Iżvilupp Ekonomiku ħalli l- impatt tiegħu jkun jista' jiġi mifli mill-angoli kollha.

Sfortunatament min-naħa tagħna, aħna ma lħaqniex tajnih il-ħin li kien jixraqlu, u r-raġuni kienet li, kif jaf kulħadd, ħakmitna l- ingovernabilita' u għaldaqstant lanqas ilħaqna għaddejn jew iddiskutejna dan id-dokument mill-Kabinett.

Għalhekk jiena nawgura li l- amministrazzjoni l-ġdida ssib il-ħin li tiffoka fuq dan l-istudju - mhux qed ngħid li dan l-istudju għandu l-imprimatur tagħna għaliex, nerġa' ngħid, lanqas biss kellna ċ-ċans niddiskutuh fil-livell ta' Kabinett - li għandu jservi bħala bażi ta' diskussjonim, kif għandu jservi wkoll ta' bażi ta' diskussjoni r-rapport interessanti li ħejja fuq il-welfare gap is-Sur Reno Camilleri, li dwaru kien diġa' għamel preżentazzjoni lill-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku.

Niġu issa għat-taxxi l-ġodda.

Mr Speaker, ma nistgħux nitkellmu fuq id-Diskors tal-President mingħajr ma nagħmlu riferenza għas-sistema ta' tassazzjoni ġdida li ssemmiet speċifikatament.

Biss kif ġara anke fuq issues oħrajn, bħall-Unjoni Ewropea u bħad-deficit, m'hemm l-ebda indikazzjoni ċara ta' x'se tkun il- kritika tal-Gvern f'dan ir-rigward.

Jien ftit ilu, f'artiklu li ktibt f'xi waħda mill-kolonni ta' gazzetti lokali kkritikajt lil dan il-Gvern u sejjaħtlu a sound bite government.

Illum din se nerġa' ngħidha għaliex il- Gvern jidher, b'ħafna esponenti minn tiegħu, li iktar huma interessati fis- sound bite li se jipprovdu lill-ġurnali, lir-radios u lit-televisions lokali milli lill-profondita' ta' l-argument u ħafna drabi qed jiġri li s- sound bites li qed ikun hemm qed joħorġu fid-deher b'kuntrasti kbar bejn ministru u ieħor u kultant anke bejn dak li jgħidu żewġ ministri u li jgħid il-Prim Ministru nnifsu fuq l-istess suġġett.

Jekk hemm suġġett li qed juri kuntrasti kbar f'dawn is-sound bites li wieħed sema' f'dawn l-aħħar ġimgħat kienet proprju l-kwestjoni tat-tassazzjoni l-ġdida li l-Gvern qed jgħid li jrid idaħħal fil-pajjiż.

Mr Speaker, l-ewwelnett ta' min jgħid li fil-manifest Nazzjonalista li rebaħ l-elezzjoni bih, il-kelma "VAT" ma tissemma mkien minkejja l-kritika li konna għamilna dwar dan tul il-kampanja elettorali.

Biss lejn l-aħħar tal-kampanja elettorali, meta l-Prim Ministru, dakinhar Kap ta' l- Oppożizzjoni, kien beda jiġi ssikkat mill-media Laburista, huwa fl-aħħar beda jirriferi għat-tassazzjoni bħala VAT, u min bħali kien preżenti għall- attivita' tal-GRTU li saret nhar is-Sibt sema' li fid-diskors tiegħu l-Prim Ministru rrifera għal-leġislazzjoni prospettiva b'mod speċifiku bħala t- tassazzjoni l-ġdida tal-VAT.

Dan qed ngħidu għax jumejn jew tlett ijiem qabel il-Ministru Dalli ltaqa' mal-Kamra tal-Kummerċ u ġie rrapportat li qal - u dan ma ġiex irrapportat minn gazzetta Laburista imma minn "In- Nazzjon" - li huwa qed jersaq lejn dan is-suġġett mingħajr idea fissa jew partikolari.

Ovvjament jidher li din il-quote ma tantx ħalliet reazzjoni pożittiva għaliex l-għada l-Ministru Dalli biddel id-diska tiegħu u beda jgħid li għandu ideat ċari fejn irid imur u x'sistema għandha tiddaħħal fil- pajjiż, imma qed joffri kollox għad-diskussjoni.

Madanakollu jibqa' l-fatt li jekk wieħed jagħsar dak li qal liċ-Chamber of Commerce isib li l- Ministru Dalli qalilhom li hemm tliet għażliet; jew li tiġi emendata l-liġi tas-CET, jew li jkun hemm liġi kompletament ġdida jew inkella - milli qed nisma' tidher li din it-tielet option hija l-iktar waħda probabbli - li tiġi modifikata l-liġi tal-VAT innifisha.

Huwa importanti li l-Gvern jitkellem ċar fuq dan is-suġġett għax fil- preżent teżisti inċertezza fil-pajjiż minħabba li hawn ħafna nies li ma jafux x'se jiġri b'mod speċifiku dwar it-tassazzjoni l-ġdida, u huwa inutili li noqogħdu ngħidu li m'hawnx inċertezza.

Kienu jgħidu li hemm inċertezza meta aħna konna qed niddiskutu s-CET.

Fil-fatt hawn inċertezza anke llum b'differenza waħda biss; li meta aħna tkellimna fuq is-CET diġa' kellna qafas lest ta' x'irridu tant li biddilna biss ċerti suġġerimenti pożittivi li ħarġu mil-laqgħat li l-Prim Ministru u l-kollaboraturi tiegħu, fosthom aħna, kellna ma' diversi korpi kostitwiti u negozjanti żgħar f'diversi bliet u rħula Maltin, jiġifieri morna b'qafas lest, morna b'outline, morna b'abbozz ta' liġi u kulma għamilna kien sempliċement fine tuning ta' dak li kien hemm maħsub, u min-naħa l-oħra, jekk naraw x'qed jiġri fil-każ ta' Gvern Nazzjonalista, insibu li dawn mhux qed imorru bil- qafas lest imma qed imorru b'kollox mifrux fuq il-mejda mingħajr l-ebda proposta speċifika min-naħa tagħhom biex jisimgħu lil kulħadd, u għalhekk jien ngħid li bla ebda dubju l-inċertezza li qed tinħass preżentement hija ikbar.

Imma apparti minn hekk wieħed qed jara li anke bejn dak li qal il- Prim Ministru u dak li qed jgħid il-Ministru Dalli hemm baħar jaqsam.

Per eżempju, l-ewwel nisimgħu lill-Prim Ministru jiġi intervistat fuq Radio 101 u jgħid li t-taxxa mhux se tkun iktar minn 15%, imbagħad nisimgħu lill-Ministru Josef Bonnici jgħid li għadu ma jistax jgħid jekk din it- taxxa hijiex se tkun ta' 15% jew ta' 20% għax għadhom qed jistudjaw ir-rati prospettivi u mbagħad imur il-Ministru Dalli quddiem wieħed mill-korpi kostitwiti, li kif għidt diġa' mingħalija f'dan il-każ kien iċ-Chamber of Commerce, u qalilhom li bħalissa għandu kaldarun sħiħ quddiemi b'ħafna rati ġo fih u qed jara liema napplikaw.

Għalhekk meta wieħed jara li hawn dan il-ġigġifogu kollu, mhux biss dwar il-parametri tal-liġi imma anke dwar ir- rati prospettivi li jista' jkollha din il-leġislazzjoni, jinduna li l- inċertezza m'aħniex qed nitkellmu fuqha aħna biss biex nagħmlu xogħol ta' oppożizzjoni imma hija xi ħaġa li toħroġ weħidha għax hija xi ħaġa naturali li meta tibgħat dawn is-sinjali konfliġġenti tkun qed toħloq inċertezza, ikun x'ikun is-suġġett, iktar u iktar meta dan ikun jittratta dwar tassazzjoni, ħaġa li tolqot l-andament ekonomiku, il-qasam kummerċjali u anke l-qasam finanzjarju tal-pajjiż innifsu.

Mr Speaker, apparti minn hekk kien hemm anke konfużjoni dwar it- tassazzjoni għax wieħed beda jistaqsi: Din se tidħol f'daqqa?

Se tidħol phased in?

Dan ġara għaliex filwaqt li l-Ministru Dalli qed jgħid li se jkollna ħin għad-diskussjoni imma m'għandniex intawlu żżejjed, min-naħa l- oħra mbagħad meta l-Ministru Bonnici ġie minn barra u ġie mistoqsi kif se tidħol din it-taxxa, dan wiegħed li din it-taxxa m'hijiex se tidħol f'daqqa imma se tiġi phased in gradwalment.

Għalhekk jien naħseb li fuq din it- taxxa hemm żewġ aspetti rridu nitfgħu l-ispotlight fuqhom minn issa għax jidhirli li dawn se jkunu l-iktar żewġ aspetti kritiċi dwar it-taxxa nnifisha.

Sur President, il-claim li qed jagħmel il-Gvern hija li r-refunds huma bżonn ekonomiku.

Jien ngħid li r-refunds m'huma bżonn ekonomiku xejn imma jiftħu l-bieb għal abbużi kbar, se jservu ta' tentazzjoni għan-nies imdaħħla fin-negozju u għalkemm jien nemmen li l-maġġoranza tan-nies fin- negozju huma nies serji u ta' l-affari tagħhom jien ngħid li jistgħu jkunu ta' tentazzjoni anke għal min huwa serju u ta' l-affari tiegħu.

It-tieni ħaġa li rrid ngħid f'dan ir-rigward hija li min jaf kif tħaddmu r-refunds biex jiġu pproċessati f'dawn l-aħħar snin jaf kemm kienu problematiċi għall- uffiċċju tas-CET u għalhekk jien ma nafx kif f'daqqa waħda qed jgħidu li r- refunds se jitħaddmu b'mod mgħaġġel fejn kważi r-refund jitħallas fil-ħin.

Naturalment jista' jiġri hekk imma biex jiġri hekk se nkunu qed indaħħlu take away system li l-aħħar ħaġa li tkun qed tagħmel huwa li fil-pajjiż iżżomm ċerti checks and balances għax għall-kuntrarju tkun qed tagħti lok għal ħafna abbużi ġodda f'dan ir-rigward.

Sur President, imbagħad hemm l-aspett tad-discretionary power.

Meta aħna konna tajna ċerti poteri ta' diskrezzjoni fuq eżenzjonijet lid-direttur tas- CET, dakinhar il-Ministru Dalli, bħala spokesman ta' l-Oppożizzjoni, kien qal li huwa ħażin li d-direttur tas-CET jkollu d-discretionary powers għax dawn jistgħu jitfgħu lok għal abbuż.

Biex inkun fair mal-Ministru Dalli rrid ngħid li dan hu qalu mingħajr ma tefa' l-ebda dell fuq id-direttur tas- CET inniffsu.

Imma issa qed nisimgħu l-istatement ta' l-istess Onor. Dalli, din id-darba fil-kapaċita' tiegħu ta' ministru, fejn qed jgħidilna li biex il-liġi tkun aktar user-friendly, hemm bżonn id-discretionary powers tad-direttur ħalli nnaqqsu ċerta riġidita' li seta' kellha l-VAT.

Għalhekk jiena ngħid li jidher li hawnhekk deħlin f'baħar imqalleb fejn il- gvern għandu nuqqas serju ta' direzzjoni dwar fejn jixtieq imexxi fuq dan is-suġġett.

U huwa inutli li jiġi l-Ministru Dalli u joqgħod jgħid "Aħna gvern ta' deċiżjonijiet effiċjenti u mhux gvern ta' formoli maġiċi".

Jiena ngħid li bħalissa hemm konfużjoni manja li żgur ma tawgurax stabilita' fil- pajjiż.

U jekk hemm settur li din il-kwesjtoni tat-tassazzjoni qiegħda toħloqlu inċertezza, dan huwa s-settur tat-turiżmu.

Huwa veru li l-gvern min-naħa tiegħu qal li se jkun hemm rata speċjali għat-turiżmu, imma dan ma jfissirx li din ir-rata se tibqa' l-istess bħal dik li hemm illum.

Tista' tkun rata ogħla; tkun inqas mill-15% imma tkun rata ogħla minn dak li drajna bih f'dawn l-aħħar snin.

U jkun żball kardinali jekk tintmiss ir- rata tat-turiżmu għaliex inkunu xellifna l-kompetittivita' tal-qasam turistiku b'daqqa ta' pinna.

Għalhekk jiena minn issa stess ngħid li jkun x'ikun l-eżitu tad- diskussjonijiet fuq it-tassazzjoni, xejn xejn għall-benefiċċju tas-settur turistiku, il-Gvern għandu minn issa jiġi clean fuq dan is-suġġett u flok joqgħod jagħmel ħafna tidwir mal-lewża, jgħid ċar u tond, bħala sinjal għas- settur turistiku, x'se tkun ir-rata applikabbli għas-settur inniffsu.

Aħna nitħassbu wkoll li din il-leġislazzjoni ġdida tista' twassal għal inflazzjoni ġdida fil-pajjiż, u dan it-tħassib mhux biss qed nuruh aħna imma wrietu anke l-Federation of Industry li f'laqgħa li kellha mal- ministru qalet li tixtieq tawgura li l-leġislazzjoni l-ġdida ma tkunx waħda inflazzjonarja.

Sur President, qalulna wkoll li se jkun hemm bażi ta' rabta bejn it- tassazzjoni l-ġdida u l-evażjoni tat-taxxa.

Anzi, ammettew li taħt is- sistema tal-VAT kien hemm ċerti nuqqasijiet, u qed nieħu gost li qed nisma' għall-ewwel darba lill-Gvern Nazzjonalista jikkritika n-nuqqas ta' tightness li kien hemm fuq it-tassazzjoni fuq il-kwestjoni tal-VAT.

Għaliex aħna dejjem konna nisimgħu li l-VAT għalqet ħafna mill-abbużi tat- taxxi u li meta daħlet is-CET l-affarijiet reġgħu marru l-baħar.

Jiena, filwaqt li nawgura li l-Gvern jimpenja ruħu bis-sħiħ biex jieħu passi kontra l-evażjoni tat-taxxa - dan huwa suġġett li żgur li fuqu se jkun hemm impenn ta' solidarjeta' min-naħa ta' l-oppożizzjoni - irrid infakkar kif fil-kwiet u mingħajr daqq ta' trombi, fiż-żmien qasir li kont ministru tal- finanzi, kont tajt linji gwida lill-kummissarju ta' l-inland revenue department kif għandu jinvestiga nies li jippossjedu ċerti affarijiet - per eżempju, nies li jippossjedu karozzi b'ċilindratura kbira u nies li huma sidien reġistrati ta' yachts - bħala mezz li permezz tiegħu nistgħu nikkumbattu l-evażjoni tat-taxxa.

Jiena nittama li dawn l-affarijiet marbutin mal-lifestyle ta' l-individwi jibqgħu jiġu ndirizzati, kif għandhom jiġu ndirizzati ovvjament setturi naturali bħas-setturi tan- negozju u s-setturi tal-professjonisti.

Jiena nħoss ukoll li għandi nitkellem xi ftit fuq l-indikaturi ekonomiċi li ħarġu fl-aħħar ġimgħat ta' din is-sena, indikaturi li meta wieħed iħares lejhom jara li l-impressjoni li qed jipprova jagħti l-gvern, dak inhar Oppożizzjoni, li quddiemna aħna kellna ċpar biss, kienet illużjoni daqskemm kienet illużjoni l-ħrafa li ħareġ biha l-Prim Ministru dawn l-aħħar ġranet meta qal li l-pajjiż kien għaddej minn koma.

L-indikaturi ekonomiċi juru li għalkemm kien għad hemm ħafna xi jsir konna bdejna mexjin fid-direzzjoni t-tajba.

L-ewwelnett il- growth tal-GDP, il-kejk nazzjonali tal-pajjiż, kien qed ikun primarjament export led, jiġifieri t-tkabbir tiegħu kien qed ikun dovut prinċipalment għall-esportazzjoni.

L-aħħar figuri li ħarġu juru li x-share tal- manifattura issa laħaq tela' għal 25%.

Dawn il-growth rates jisbqu dawk li kien hemm fit-tliet snin ta' qabel.

Sur President, ma nistax ma nsemmix, b'mod partikolari fl-assenza tal- kollega tiegħi l-Onor.

Karmenu Vella, dak li sar ta' fejda fil-qasam turistiku.

Fil-qasam turistiku l-figuri - il-figuri nerġa' ngħid, mhux il- propaganda - juru konsolidament u titjib min-naħa tagħna u dan huwa rifless fiż-żieda li kien hemm fl-arrivals, fl-occupancy ogħla li kien hemm fil-lukandi 4-Star u 5-Star u anke fil-figuri record għal dawk li huma passiġġieri tal-cruise liners.

Kien hemm titjib ukoll fil-bilanċ tal- pagamenti.

Kien hemm titjib ukoll f'dawk li huma t-terms of trade tal- pajjiż.

Per eżempju, jekk nieħdu l-aħħar figuri it-trade gap ġiet narrowed, ċkienet b'Lm34.6 miljun.

Dan kien dovut għall-fatt li filwaqt li l-esportazzjoni telgħet bi 15.9%, kważi 16%, l-importazzjoni telgħet b'4.7%.

U ma' dawn hemm fattur ieħor importanti, li għalkemm l- importazzjoni ma telgħetx bl-istess ritmu li telgħet biha l-esportazzjoni u għalkemm il-consumer goods niżlu xi ftit, dawk li huma industrial supplies, jiġifieri dawk li huma marbutin ħafna drabi ma' produzzjoni industrijali, telgħu u żdiedu bħala persentaġġ.

Fuq il-qgħad, għalkemm wieħed ovvjament m'għandux ikun kuntent bil-figura tal-qgħad, xorta wieħed jista' jgħid li għadna sew taħt l-average ta' l- Unjoni Ewropea, fejn għandek qgħad strutturali.

Wieħed jara li kien hemm ħolqien ta' jobs ġodda fil-private sector u anke għal dak li huwa part-time work.

Jien smajt diversi kelliema tan-naħa tal-Gvern, kemm issa u kemm qabel l-elezzjoni, jgħidu li l-part-time work kien qed jonqos taħt Gvern Laburista.

L-istatistika uffiċjali turi li tul dawn l-aħħar tmien xhur il- part-time work effettivament kiber u mhux naqas.

Jiġifieri dan huwa indikatur ieħor pożittiv li xtaqt nissolleva hawnhekk.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' l-inflazzjoni jidher li għalkemm kien hemm ċertu awment tul ix-xhur, mill-aħħar figuri jidher li l-figuri qed jiġu stabilizzati u tajjeb li wieħed jgħid li r-rata ta' inflazzjoni wara li daħlet is-CET kienet ferm iktar imrażżna mir-rata ta' inflazzjoni li kien hemm fl-ewwel sena wara l-introduzzjoni tal-VAT għaliex, jekk niftakar sew, meta kienet introdotta l-VAT l-average rate ta' inflazzjoni kienet ta' 3.98%, 4.01%, jiġifieri ogħla mir-rati li kien hemm wara l-introduzzjoni tas-CET innifisha.

Settur ieħor li naħseb li wieħed irid jirrifletti fuqu huwa s-settur tad- Drydocks fejn mhux biss kellek żieda fit-turnover imma kellek decline, tnaqqis fil-livell tal-losses.

Dawn huma kollha fatturi pożittivi li wieħed għandu jissolleva, Mr Speaker.

Sar xogħol fil-qasam tas-servizzi finanzjarji u nawgura li dan jitkompla fil-ġimgħat li ġejjin.

Kellna żieda fir-reġistrazzjonijiet u għandna l- vantaġġ li dan is-settur irridu nibqgħu nikkoltivawh.

Dan il-vantaġġ huwa fuq il-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea għax minħabba r-regoli interni tagħhom dawn qed ikollhom jersqu għal ċertu armonizzazzjoni li lilna kieku kienet ittelfilna l-edge kompetittiva min-naħa tagħna.

Ħalli niġi għall-Freeport.

Dan kellu żieda f'dak li huwa throughput u f'dawk li huma servizzi ta' transhipments li għamel f'dawn l-aħħar ġimgħat.

B'mod pożittiv irrid ninnota illi fil-konsultazzjonijiet li kellha mal- Gvern, il-Federazzjoni ta' l-Industriji għamlet sejħa biex jinżamm l-istess perijodu ta' ristrutturazzjoni li kien ġie maqbul ma' Gvern Laburista, jiġifieri ta' ħamsa u seba' snin.

Din hija konferma li l-pjan tagħna kien wieħed realistiku u kien imfassal id f'id mas-settur industrijali Malti u mal-korpi kostitwiti Maltin.

Għalkemm kien hemm ħafna gazzetti li taw twist ta' gloom and doom għas-survey li għamlet l-FOI dan l-aħħar, kien hemm ċerti aspetti pożittivi li wieħed għandu jissolleva u fosthom primarjament li l-local order book ta' ħafna kumpanniji kien stabbli għat- tieni half ta' din is-sena, li d-ditti l-kbar ta' esportazzjoni ma deherx li kellhom fatturi quddiemhom li jillimitaw il-programmi kapitali tagħhom u kien hemm anke tħeġġiġ min-naħa tagħhom - li miegħu ningħaqdu aħna wkoll - biex il-Gvern ifittex jalloka l-qasam industrijali, kemm mill-fondi tal- privatizzazzjoni tal-Maltacom u anke mill-fondi tal-protokoll ta' l-Unjoni Ewropea li kien hemm commitment fuqu min-naħa tagħna li jiġu allokati għar- ristrutturazzjoni fil-pajjiż.

Mr Speaker, vojt partikolari li kien hemm fid-Diskors mit-Tron kien jirrigwarda mill-inqas żewġ aspetti, l-investment promotion li għaliha saret riferenza in passing biss, ir-ristrutturazzjoni li wkoll għaliha saret riferenza in passing u kien hemm biss lip service, u mbagħad għal dak li huwa liberalizzazzjoni ma kien hemm l-ebda riferenza, wisq anqas kien hemm it-time frames li wieħed kien jistenna mill-amministrazzjoni l-ġdida li għandna quddiemna.

Hawnhekk wieħed bilfors ikollu jirrifletti kemm dak li kien qed jintqal dan l-aħħar min-naħa ta' l-FOI u anke dak li ntqal min- naħa tal-Gvern għax hemm daqsxejn ta' kuntrast Mingħajr ma nkun neċessarjament kritiku għall-FOI, nixtieq nirrifletti fuq il-fatt li meta aħna konna nitkellmu fuq il-ħofor finanzjarji, l-FOI ħafna drabi kienet tgħidilna li qed nagħmlu ħażin nitkellmu żżejjed fuq il-ħofor għax b'hekk inkunu qed noħolqu nċertezza fil-pajjiż u nkunu qed niddempinjaw l-effett psikoloġiku pożittiv li wieħed jista' jkollu meta jħares lejn il-prospetti għal quddiem.

Aħna għallinqas fuq ħofor tkellimna!

Dan l-aħħar il-President ta' l-FOI qal: "The economy can collapse if no action is taken".

Jiġifieri hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq xi ħofra u mhux qed nitkellmu fuq xi problemi baġitarji jew fiskali biss imma qed nitkellmu fuq ekonomija li fil-fehma tagħhom waslet biex tikkollassa.

Anke l-Gvern innifsu kważi kważi ħassu mbarazzat b'din it-tip ta' dikjarazzjoni għax fil-pront qam il-Ministru Josef Bonnici u qal "Isma', minkejja kollox, l-istat ta' l-ekonomija m'huwiex fi stat daqshekk estrem u għalhekk m'hemmx bżonn li jittieħdu miżuri estremi".

Għalhekk il-Gvern jidher li qed jinqabad daqsxejn f'catch-22 situation u ma jkunx jaf kif jirreaġixxi għaċ- ċirkostanzi għax qed idoqq wisq diski differenti skond l-udjenza li jkollu quddiemu.

Jekk ikollu trade unions jipprova jpinġi stampa kerha kemm jista' jkun, jgħidilhom iżommu saqajhom ma' l-art, jiddempiljalhom l- aspettattivi u d-demands tagħhom kemm jista' jkun u jekk qed jitkellem imbagħad ma' korpi kostitwiti oħrajn, jitkellem b'mod differenti kif għadni kif semmejt issa stess.

Mr Speaker, l-importanti hu li żgur m'għandniex sitwazzjoni fejn xi ħadd jista' jitkellem b'mod trijonfalistiku dwar il- qagħda attwali minkejja dawn l-indikaturi pożittivi li jien ikkwotajt aktar kmieni.

Ħalli niġi għad-devalwazzjoni.

Inħoss li d-devalwazzjoni hija issue li fuqha l-Gvern Nazzjonalista lagħab il-karti tiegħu ħażin.

Meta kienet ġejja l-elezzjoni kien hemm xi kelliema minn tagħhom - forsi ma qaluhiex formalment imma qaluha f'interventi li għamlu fl-istampa, anke f'artikli li kitbu - li antiċipaw li stajna konna ninsabu lejliet devalwazzjoni.

Issa ġara li nbidel il- gvern u bdew jiġru ħafna xniegħat dwar il-possibbilta' ta' devalwazzjoni.

Għalkemm il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi fl-aħħar ikkummenta u ċaħad li m'hemmx devalwazzjoni ppjanata, jien ngħid li kien slow ħafna fir-reaction tiegħu, dam ħafna ma rreaġixxa u laħqet saret ċertu ħsara u laħaq sar anke ċertu outflow ta' kapital minn Malta, kif qrajna anke dan l-aħħar, argument li ma ġiex ribattut min-naħa ta' l-awtoritajiet Maltin.

Għalhekk jien ngħid li din tad-devalwazzjoni hija xi ħaġa li l-Gvern għandu jkun ċar dwarha u għandu jagħmel il-pjani tiegħu ċari għax inkella żgur joħloq inċertezza kbira fil-pajjiż apparti mill-fatt li jien personalment nemmen li d-devalwazzjoni bħalissa żgur ma toffrix soluzzjoni għas-sitwazzjoni li għandna meta wieħed iqis li aħna an importing country u nkunu qegħdin inkissru aktar il-konsum fil-pajjiż.

Jiena persważ li fuq l-Unjoni Ewropea bħala suġġett se jitkellmu kelliema oħrajn imma rrid nirrifletti, anke f'kontest ekonomiku, li diġa' tbiddlet ħafna id-diska f'dan ix-xahar u nofs jekk wieħed iqabbel ir-retorika tal- kampanja elettorali mal-qagħda attwali kif qed tiġi esposta mill-kelliema tan-naħa tal-Gvern.

L-ewwelnett kellna rapporti fl-istampa - dawn ma ġewx miċħuda min-naħa tal-gvern - li Franza u l-Ġermanja, li għalihom huma żewġ muturi ewlenin ta' l-Unjoni Ewropea, huma xettiċi ħafna fuq l-applikazzjoni Maltija u apparti minn hekk kien hemm l-Onor. de Marco li tkellem kif tkellem fil-kampanja elettorali u għamel ħafna enfasi fuq l-applikazzjoni Maltija, imbagħad appena daret il-folja beda jgħid li hu m'huwiex profeta u li t-triq 'il quddiem hija twila u tqila u għamel ħafna kummenti oħra simili li żgur jikkontrastjaw bi kbir mal-mod kif tkellmu qabel il-kampanja elettorali.

Mr Speaker, dan narawh ukoll anke fil-kwestjoni tal-pre-accession funds.

Aħna nafu kif fil-kampanja elettorali konna niġu bbumbardjati b'ħafna figuri dwar pre-accession funds li kien se jkollha Malta f'temp ta' ftit ġimgħat.

MR SPEAKER: Jekk jogħġbu, jippermettilli ftit l-Onor.

Membru.

Skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Brincat ikompli jinstema'.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Leo Brincat ikompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nirringrazzja lill-proponent u lis-sekondant u nipprova nagħlaq fi ftit minuti, Sur President.

Li kont qed ngħid fuq il- kwestjoni ta' l-Unjoni Ewropea hija li issa anke l-Ambaxxatur ta' l-Unjoni Ewropea stess ipprova inaqqas iktar dawn il-ħafna aspettattivi fuq pre- accession funds u din l-approach li ħa l-Gvern illi jgħaqqad l-kwestjoni tas-sħubija ma' kemm jew kif se jiġu dawn l-imberkin pre-accession funds.

X'qal l-Ambaxxatur Boggio?

Jekk m'iniex sejjer żball Boggio kien qed jitkellem fi breakfast conference tal-Business Weekly u qalilhom:

"A country should not take pre-accession funds into consideration when deciding if to join or not."

U biex inkun fair ma' l-EU, jien ngħid li mhux tort ta' l-EU li kien hemm din l-aspettattiva kollha imma t-tort kien tal-Gvern innifsu li webbel tant lill-poplu fil-ġranet ta' qabel l-elezzjoni nnifisha.

Niġu issa għad- deficit innifsu.

Qabel l-elezzjoni l-poplu ġie bbumbardjat b'ħafna figuri dwar kemm se nġibu miljuni mill-Unjoni Ewropea, ECU80 miljun, ECU40 miljun, ECU60 miljun, ECU70 miljun, u issa qed niġu bbumbardjati b'ħafna figuri li jikkonċernaw id-deficit.

Filli Lm80 miljun, filli Lm120 miljun, filli mbagħad dehru li ssetiljaw fuq Lml50 miljun, u mbagħad il-ġimgħa li għaddiet ħarġet anke l-figura ta' Lm170 miljun.

L-ewwelnett naħseb li l- poplu jixraqlu aħjar minn hekk u l-poplu għandu jiġi mfakkar kif verament twieled dan id-deficit, li ngħidu x'ngħidu huwa deficit strutturali.

U jekk in-naħa l-oħra jiċħdu dan inutili li niddiskutu aktar, l-istess bħall- kwestjoni tad-dejn nazzjonali.

U inutili nwaħħlu fis-CET għad-deficit.

Fl- aħħar leġislatura kien hemm deputat fostna li veru ma kienx jaqbel fuq it- tassazzjoni tas-CET, imma biex inkun fair f'artikolu minn tiegħu meta tkellem fuq l-argument li jallaċċjaw is-CET mad-deficit uża l-kelma "rubbish" u qal li ma jagħmel l-ebda sens li inti twaħħal fis-CET għad- deficit li jista' jkollu l-pajjiż bħalissa.

Huwa unfair ħafna għall-poplu li jkollok figura li tinbidel kull erbat ijiem għaliex dan jew jagħti lok għal creative accounting jew suspetti ta' creative accounting jew inkella jagħti lok li wieħed jaħseb li ċerti nies tekniċi ma kenux konsistenti fix- xogħol tagħhom.

U jien ma rridx nemmen dan għax jien nemmen li n-nies li hemm fil-ministeru tal-finanzi huma nies tekniċi u ta' l-affari tagħhom u żgur mhux se jkunu inkonsistenti magħhom infushom ma' xogħol li għamlu ftit ġimgħat ilu.

Mr Speaker, jien qed ngħid hekk għax ftit qabel ma spiċċajt mill-inkarigu tiegħi ta' ministru tal-finanzi, kont ġejt ippreżentat bil-pożizzjoni tal- Fond Konsolidat min-naħa tan-nies tekniċi tal-finanzi, li nerġa' ngħid għandi kull rispett għall-kompetenza teknika tagħhom, u l-figura li tawni tad-deficits dakinhar kienet li d-deficit kellu jkun Lm80 miljun sa l-aħħar tas-sena imma kien hemm indikaturi li seta' jiġi revised għal Lm70 miljun.

Issa jekk din il-figura kenitx ġeneruża jew le nieqaf hawn imma xorta ngħid li hemm baħar jaqsam bejn il-figura ta' Lm70 miljun li ġejt ippreżentat biha f'Awissu u l-figura ta' Lm170 miljun li qed tissemma dan l-aħħar min- naħa tal-ministru tal-finanzi u min-naħa ta' diversi kelliema tal-Gvern.

Mr Speaker, jien ngħid li qed tintlagħab logħba psikoloġika biex jitbaxxew l-aspettattivi tal-poplu u qed tintlagħab logħba wkoll biex kemm jista' jkun jintefa' dell ikrah fuq l-amministrazzjoni Laburista.

Madanakollu jekk kemm-il darba l-Gvern qed jilgħab din il-logħba għandu żewġ dilemmi quddiemu; l-ewwelnett għandu l-ikbar dilemma li huwa l- manifest elettorali tiegħu, għaliex jien nemmen li jekk jiġi biex jattwa dawk il-130 wegħda d-deficit żgur li jsir ferm iktar insostenibbli milli huwa sa llum, u t-tieni nett jien ma nafx kif se jirreaġġixxu l- istituzzjonijiet internazzjonali tal-kreditu, bħall-Moody's, Standard & Poor's u l-Fond Monetarju Internazzjonali meta jaraw il-figura tad-deficit ta' pajjiżna tisplodi 'l fuq, kif fil-fatt qed tisplodi skond il- kwotazzjoni min-naħa tal-kelliema tal-Gvern f'dawn l-aħħar ġranet.

Mr Speaker, l-uniku punt li rrid nagħmel qabel ma nagħlaq id-diskors tiegħi fuq id-deficit li għandu pajjiżna hija li veru li dan l-aħħar kien hemm min skopra l-Maastricht criteria u fil-fatt kellna anke graphs u figuri ta' kemm il-persentaġġ tad-deficit tagħna mal-GDP huwa sproporzjonat ma' dak ta' pajjiżi oħra, pero' naħseb li jekk irridu nkunu serji u ċari ma' l-elettorat irridu ngħidulu meta u kif nibet dan id-deficit strutturali u mhux nipprovaw nagħtu l-impressjoni li huwa xi ħaġa li nibtet proprju l- bieraħ.

Minkejja li mhux kulħadd jieħu into consideration il-public sector borrowing tal-corporations, jekk verament irridu nagħtu stampa ta' dak li huwa d-debt outstanding tal-public sector corporations irridu nuru ċerti figuri.

Jien se nikkwota figura waħda għax niddejjaq ngħabbi lill-Kamra b'ħafna figuri.

Fl-1990 jekk wieħed iżid x'kellu l-gvern ma' x'kellhom il- public sector corporations wieħed isib li kien hemm Lm320 miljun.

Fl-1996, jiġifieri fl-aħħar sena li għamel Gvern Nazzjonalista, għax huwa għamel għaxar xhur minnhom jew iktar, din il-figura splodiet 'il fuq għal Lm977,234 miljun.

Jiġifieri l-figuri jitkellmu weħidhom u juru li d-dual deficit li kellna f'pajjiżna, kemm dak tad-deficit innifsu kif ukoll dak tad-dejn nazzjonali, splodew 'il fuq ħafna qabel ma tela' l-Gvern Laburista fil-poter.

L-aħħar osservazzjoni li rrid nagħmel hija li fid-Diskors tal-President m'hemm xejn dwar il-politika tal-Gvern rigward il-korporazzjonijiet pubbliċi ewlenin, speċjalment dawk li huma ta' piż għall-Kaxxa ta' Malta, u hawnhekk qed nitkellem partikolarment għall-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kif ukoll għall-Enemalta.

L-ewwelnett ma jintqal xejn dwar xi pjani hemm min-naħa tal-gvern biex ipoġġihom fit-triq tal-fejqan u l-viabilita', u allura wieħed jistaqsi wkoll jekk dawn jinkwadrawx x'imkien fil-pjan u fil-programm ta' privatizzazzjoni li forsi għandu mħejji l-Partit Nazzjonalista fil-gvern.

X'inhu l-programm ta' privatizzazzjoni ta' dan il-gvern, Sur President?

Forsi għadu kmieni biex nistennew li nitkellmu dwaru fid-Diskors tal- President u wieħed jittama li dan joħroġ f'iktar dettall fil-budget li tiġi ppreżentata din il-Kamra fil-ġejjieni qrib, imma huwa importanti wkoll li nkunu nafu x'se tkun il-politika tal-gvern vis-a-vis l-impjiegi fis-settur pubbliku.

Dan qed ngħidu għaliex min-naħa għandek il-gvern li għamel ħafna wegħdiet elettorali fejn qal li ta' l-impressed ried jagħmilhom tal-post u ħafna affarijiet oħra simili, imma min-naħa l-oħra l-Prim Ministru, meta l- ġimgħa li għaddiet ġie intervistat minn "The Malta Business Weekly", qal li fir-recruitment se nirrestrinġu kemm nistgħu, se nirrestrinġu permezz tal- privatizzazzjoni, se nirrestrinġu permezz tal-national wastage u wkoll billi jkollna restricted recruitment for certain grades.

Jiġifieri f'ċerti gradi, per eżempju, fil-livell ta' labourers u gradi oħra simili se jirrestrinġi kemm jista'.

Allura hemm kuntrast kbir bejn dak li qal fuq il- każ ta' l-impressed u dak li qed jgħidu issa għal dawn il-gradi inferjuri taċ-ċivil.

Jiena naħseb pero' li l-pubbliku huwa interessat li jkun jaf ukoll kif dan il-gvern se jsaħħaħ il-kwalita' u l-effiċjenza ta' l-operat tiegħu għaliex minn ċerti statements li saru minn ċerti ministri, jidher li jista' jkollna ċerta laxkezza li żgur ma tagħmel l-ebda awgurju għall-quddiem, iżjed u iżjed meta wieħed jiftakar fis-serjeta' li qed jitmexxew biha s-sub- committees tal-Kabinett fuq dixxiplina fuq il-post tax-xogħol.

Dawn is-sub- committees forsi ma rrendewniex popolari man-nies u setgħu anke tellfuna xi voti imma żgur li daħħlu ċerta serjeta' fl-operat tal-pajjiż.

Suġġett li jidher li huwa topiku u li jolqot anke l-impjiegi huwa dak li għandu x'jaqsam mad-duty free għaliex jidher li hemm balbuljata manja.

L- ewwel kellna lill-Ministru Francis Zammit Dimech jgħid li dawn se jiġu aboliti fl-1 ta' Lulju ta' l-1999 u mbagħad kellna lill-Ministru Josef Bonnici li ħareġ jgħid li m'hemmx loġika li jsir dan kollu qabel ma nsiru membri sħaħ wara r-referendum ta' l-Unjoni Ewropea.

Jiena ngħid li dan huwa l-veru każ ta' l-id il-leminija li ma tafx x'inhi tagħmel l-id ix- xellugija għaliex jidher li l-gvern qed ikun insensittiv fl-approach tiegħu fuq din l-issue.

Li nafu żgur huwa li qegħdin jipprovaw iċekkunu kemm jista' jkun il-problema, anke jekk tiġi attwata forsi ħames jew sitt snin oħra.

Bħalissa fl-Ewropa qed ikun hemm anke dimostrazzjonijiet fuq din l-issue, hemm dibattutu sħiħ għaddej f'diversi istituzzjonijiet Ewropej, kellek vot unanimu fil-Parlament Ewropew fejn il-membri parlamentari kollha tal- European Parliament f'April, jekk m'iniex sejjer żball, appellaw biex il- Kummissjoni tagħmel studju soċjo-ekonomiku fuq l-impatt tal-kwestjoni tad- duty frees u meta l-Kummissjoni ħarġet bl-idea li jkun hemm xi state aids u structural regional funds bħala kumpens, din ma ġietx aċċettata.

Anzi, il- committee of regions ħarġet bl-idea li għandu jkun hemm extension qabel din l-implimentazzjoni ta' mill-inqas ħames snin ħalli titwaqqaf task force li jkollha ġo fiha l-gvernijiet nazzjonali, il-gvernijiet lokali u l- gvernijiet reġjonali, it-trade unions, il-Kummissjoni Ewropea u anke d-duty free industry innifisha.

Nixtieq nagħmel żewġ osservazzjonijiet, Sur President, fuq id-diskors li sar min-naħa tal-President tar-Repubblika.

Kif diġa' kkumenta l-Kap ta' l- Oppożizzjoni, l-ikbar nuqqas li fih id-Diskors tal-President huwa li fuq issues fundamentali bħall-Unjoni Ewropea u d-deficit m'għandek l-ebda indikaturi speċifiċi dwar liema direzzjoni se nimxu b'mod prattiku.

Kellek, per eżempju, ħafna ftaħir - nimmaġina l-input kien min-naħa tal- Ministru Dalli - li se naqilbu għas-sistema ta' accruals fil-qasam tal- finanzi.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq kif isir l-accounting tal-gvern, u min bħali u bħal oħrajn kien qed iservi fil-Kumitat Permanenti dwar il- Kontijiet Pubbliċi, jaf kemm ħlejna sigħat niddiskutu dwar il-bżonn li naqilbu gradatament għal sistema ta' accruals ħalli s-sistema ta' l- accounting tal-gvern ma tibqax waħda cash based imma ssir accrual based.

Għalhekk, jekk il-Gvern Nazzjonalista se jimxi f'din id-direzzjoni - u j'Alla jimxi fiha - ikun sempliċement qiegħed ikompli fil-passi li mexa fihom il-Gvern Laburista.

Qalulna wkoll li jridu jaħdmu biex titwaqqaf l-awtorita' tat-turiżmu.

Jiena hawnhekk bilfors ikolli nfakkar, Sur President, il-battikata żejda li ħadna f'din il-Kamra meta, frott il-pika u frott il-konfoffi, liġi li kienet waslet kważi fl-aħħar stadju tagħha kellha tiġi abortita minħabba dawk il-maniġġi kollha li kienu għaddejjin f'din il-Kamra fl-aħħar death rows, biex ngħid hekk, tal-leġislatura l-oħra.

Għalhekk jiena ngħid li meta l-abbozz ta' liġi dwar l-awtorita' tat-turiżmu jiġi quddiemna, għandna nfakkru mill-ġdid lill-poplu kollu dwar il-ħela ta' żmien li kien hemm għaliex kieku din il-liġi ġiet fis-seħħ kif ġew liġijiet oħra bħal dik ta' l-insurance, kieku diġa' qiegħda tħalli l-effett tagħha fil-pajjiż u mhux għad irridu nerġgħu nibdew il-proċess leġislattiv tagħha saħansitra mill- bidu nett.

Qalulna li hemm bżonn pjan nazzjonali għall-enerġija.

Il-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija diġa' qed jaħdem f'dan ir-rigward.

Niftakar li meta kont Ministru tal-Kummerċ kelli anke taħditiet magħhom dwar it-time frames li fihom setgħu jsiru dawn it-tip ta' ħidmiet.

Nixtieq nitkellem issa fuq id-dejn pubbliku u t-tmexxija aħjar tiegħu.

Qalulna li se jipprovaw imexxu d-dejn pubbliku b'mod iktar effiċjenti.

Aħna m'aħniex qed ngħidu li kellna xi soluzzjoni maġika imma li għamilna kien li waqqafna kumitat fejn minflok ibbażajna fuq civil servants biss, daħħalna nies tekniċi mill-banek kummerċjali, mis-Central Bank u minn istituzzjonijiet oħrajn biex ikollna l-input ta' l-istutuzzjonijiet finanzjarji kollha tal-pajjiż minflok nistrieħu biss fuq is-civil servants tal-ministeru tal-finanzi.

Dan kien kumitat li għalkemm forsi ma ltaqax daqs kemm xtaqna kien beda jagħti ċertu frott u jekk il-gvern jiġi biex iwarrab din ir-rakkmandazzjoni nawgura li jaħsibha sew u nissuġġerilu biex qabel jieħu passi fuq il-management tad-dejn, jifli ftit ir-rapport li għamel il-konsulent Irlandiż li konna ġibna min-naħa tagħna għaliex ir- rapport tiegħu kien fih diversi rakkmandazzjonijiet inkoraġġanti li naħseb li għandhom jiġu miflija minn kull amministrazzjoni u ħafna minnhom huma prattiċi u jistgħu jiġu attwati mingħajr diffikulta'.

L-aħħar osservazzjoni tiegħi hija fuq dak li ntqal fuq networks elettroniċi li l-Gvern beħsiebu jwaqqaf bejn it-teżor, id-dipartimenti governattivi u l-entitajiet finanzjarji.

Li jkollok information sharing bejn id-diversi difartipmenti kienet xi ħaġa li kellna f'moħħna, biss meta qrajtha skantajt, u se ngħid għaliex skantajt.

Għaliex meta konna se nilleġislaw f'dan ir-rigward u kellna abbokkament ma' l-oppożizzjoni, l- oppożizzjoni stess kienet qaltilna "Go slow, għaliex dawn jista' jkollkom effetti negattivi u tibagħtu sinjali negattivi fil-qasam tas-servizzi finanzjarji u tistgħu twasslu anke għal drain finanzjarju kapitali mill- pajjiż.".

Għalhekk mingħajr ma nkun allarmista nistieden lill-Gvern biex meta jsiru interventi min-naħa tal-kelliema tiegħu, jgħidulna eżattament x'għandhom f'moħħhom b'dan in-networking elettroniku bejn it-teżor, id- dipartimenti tal-gvern u l-entitajiet finanzjarji; xejn xejn jispjegawlna għaliex taħtna kien ħażin li jsir dan u issa jidhru li huma interessati li jagħmluh.

Nirringrazzjak, Sur President, u persważ li jkollna okkażjoni nittekkiljaw dawn is-suġġetti f'aktar dettall drabi oħra.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Louis Galea.

ONOR.

LOUIS GALEA: Sur President, jiena naqbel ma' l-Onor.

Leo Brincat li f'din il-leġislatura se jkollna aktar opportunitajiet biex niflu d- diversi punti li hu qanqal fid-diskors tiegħu.

Dawn il-punti huma dettaljati, mhux l-ewwel darba li tqanqlu f'din il-Kamra taħt il- leġislatura li għaddiet u huma dwar kwestjonijiet li għandhom l-importanza tagħhom u għalhekk irridu nidħlu fihom u nevalwawhom imma ma naħsibx li huwa ġust li wieħed jippretendi li jiġu tackled proprju fid-Diskors tal- President.

Wieħed mill-kummenti ta' l-Onor.

Brincat kien li fid-Diskors tal- President ta' nhar is-Sibt li għadda ma kellniex indikaturi speċifiċi.

Jekk wieħed iqalleb id-diskors inawgurali li sar sentejn ilu, mhux biss ma jsibx ebda indikaturi speċifiċi imma jsib li d-diskors li suppost kellu jintroduċi l-programm tal-Gvern Laburista ta' l-1996, kien ħafna iktar fqir, ħafna iktar vag u kien fih ħafna iktar inċertezza mid-diskors li ġie ppreżentat fil-program ta' dan il-Gvern il-ġdid.

Fil-fehma tiegħi id- diskors ta' dan il-Gvern joħloq viżjoni mill-iktar interessanti li timpenja lill-pajjiż u lill-poplu kollu kemm hu biex iħares 'l quddiem b'saqajh ma' l-art, fir-realiżmu tal-kwadru tal-problemi li pajjiżna jiffaċċja minn żmien għal żmien, imma fl-istess ħin b'fiduċja kbira fl-opportunitajiet u fl-isfidi li ż-żmenijiet li qegħdin ngħixu joffrulna u li jekk nagħrfu naħdmu flimkien dwar kif għandna nisfruttawhom għandhom jissarfu f'ħafna ġid għall-poplu tagħna, jgħinuna nirkbu u nikkontrollaw il-problemi li għandna llum, insibu s-soluzzjonijiet għalihom u nkunu nistgħu ntejbu l- kwalita' tal-ħajja tagħna.

Meta ngħid dan ma jfissirx li meta nsolvu l- problemi tal-lum mhux se jinħolqu problemi ġodda li wkoll irridu nattakkaw.

Mr Speaker, huwa ftit diffiċli nirrikonċilja kif f'ċertu mument il- kelliemi ta' l-Oppożizzjoni jgħidilna li f'dan id-diskors m'għandniex indikaturi speċifiċi u proposti konkreti imma mbagħad mill-ewwel jgħaddi biex jitkellem dwar is-sistema ta' kif wieħed jgħaddi minn ikkuntjar li huwa cash based għal sistema accrual based, proprju l-proposta konkreta li hija msemmija fid-Diskors tal-President, meta kien qed jitkellem dwar kif wieħed jista' jagħmel kontroll aħjar, jagħmel verifika aħjar u jrażżan l- infiq pubbliku ħalli jassigura li dan ikun qiegħed isir kif suppost.

Dan kien jikkaratterizza ftit id-diskors kollu tal-ħabib tiegħi ta' l- Oppożizzjoni għax f'ċertu mument ipprova jindika ċerta problema u ċerta defiċjenza fil-ħsieb u fl-istrateġija tal-Gvern imma mbagħad beda jiċċita ħwejjeġ li l-Gvern qiegħed jipproponi biex proprju jiġu tackled dawk l- oqsma.

Mr Speaker, il-kwestjonijiet li llum aħna qed naffaċċjaw ġew dibattuti f'din il-kampanja elettorali.

Aħna għamilna sentejn sħaħ nisimgħu fuq il- problema tan-nefqa pubblika, fuq il-problema ta' l-iżbilanċ fil-budget tal- gvern, fuq il-ħtieġa li nikkontrollaw in-nefqa pubblika u fuq ħwejjeġ oħra bħal dawn.

L-Onor.

Membru semma' x'kien qal il-president tal-Federazzjoni ta' l-Industriji meta tkellem dwar il-problemi ekonomiċi li l-federazzjoni tara li hawn fil-pajjiż.

Pero' id-differenza hija fundamentali għax altru jkollok il-president tal-Federazzjoni ta' l-Industriji li jitkellem fuq il- problemi ekonomiċi tal-pajjiż, li anke jipproġetta xenarju li jista' jkun xi ftit allarmista, u altru jkun il-gvern tal-ġurnata nnifsu li jagħmel kampanja ta' xahar wara l-ieħor - nistgħu ngħidu ta' sentejn sħaħ - li jibda jipproġetta kważi l-falliment ta' l-ekonomija tal-pajjiż u l-finanzi tal-gvern tal-ġurnata għax filwaqt li d-diskors tal-president tal- Federazzjoni ta' l-Industriji wieħed għandu jagħtih il-piż li jistħoqqlu, m'hemmx dubju li meta jkun il gvern innifsu li jistimula dik it-tip ta' diskussjoni u ta' xenarju li proprju jinċita dan is-sens ta' falliment u ta' inċertezza, il-konsegwenzi huma assolutament kbar u verament differenti.

Mr Speaker, filwaqt li l-President tal-Federazzjoni ta' l-Industriji qal dak li kellu jgħid - wieħed irid jara f'liema kuntest qalu u rajna lill- pajjiż jieħu nota ta' dawn l-affarijiet, kif għandu jsir f'soċjeta' li hija ħajja - ma kellniex il-konsegwenzi li kien qed ikollna meta kien il-Gvern Laburista nnifsu li tkellem bil-mod li tkellem.

M'hemmx dubju li meta l- Partit Nazzzjonalista kien fil-gvern kif ukoll meta kien fl-oppożizzjoni, tkellem, aġixxa u ħa sensiela ta' miżuri dwar kif kellu jirregola l- kwestjoni tal-kontroll tan-nefqa tal-gvern, dwar it-trażżin tal-ħela u fl- istess ħin il-mod kif l-ekonomija tal-pajjiż kienet se tikber u kif il- pajjiż kien se jtejjeb is-servizzi essenzjali li għandu bżonn fid-diversi oqsma soċjo-ekonomiċi tal-ħajja tiegħu.

Jidher ċar li meta l-Onor.

Membru jibda jiċċita ċerti figuri ta' ħruġ u dħul, l-Oppożizzjoni Laburista tirrikorri b'mod konsistenti matul iż-żmien u tagħti stampa parzjali ta' l- expenditure u l-income tal-gvern jibda jiċċita figuri - jekk m'iniex sejjer żball t'Awissu - li kulħadd jaf li għadhom m'humiex kompleti għax trid tiġi l-aħħar tas-sena biex wieħed ikun jaf fejn hu qiegħed u biex wieħed ikun jista' jagħmel l-istampa kompleta.

Naħseb li d-diskors tal-ħabib tiegħi jqanqal punti li rridu niddibattu pero' jidhirli li wieħed m'għandux jippretendi li jsibhom fid-Diskors tal-President.

Il-ħabib tiegħi qal tajjeb li wieħed m'għandux jadotta ton trijonfalistiku.

Jekk aħna neżaminaw oġġettivament kif żvolġiet il- politika f'pajjiżna f'dawn l-aħħar ftit snin, b'mod ġenerali wieħed jista' jgħid li min-naħa tal-Partit Nazzjonalista żgur li ma kien hawn l-ebda ton trijonfalistiku fl-atteġġjament tad-diskorsi tagħna u fil-mod kif konna qegħdin nipproġettaw il-politika u l-istrateġija tagħna.

Lanqas ma kien korrett l-Onor.

Brincat meta kien qed jgħid li fuq il-kwestjoni tad- devalwazzjoni, il-Gvern ma aġixxiex bil-prontezza li kienet meħtieġa.

Jiena assolutament ma naqbilx miegħu għaliex kontrarjament għal dak li kien ġara taħt il-Gvern Laburista, meta kellna perijodu tassew twil minn meta bdiet ċerta diċerija fuq is-suġġett tad-devalwazzjoni sa meta, jekk m'iniex sejjer żball, il-Prim Ministru Laburista kien innega dawk id-diċeriji, f'dan il-każ mill-ewwel kien hemm id-dikjarazzjonijiet meħtieġa biex jagħtu d-direzzjoni u juru li dawn id-diċeriji m'għandhom l-ebda fondatezza.

Din id-darba kienet l-Oppożizzjoni Laburista li pprovat iżżomm is-suġġett tad- devalwazzjoni jnemnem biex tipprova żżid xi ftit id-doża li toħloq ċertu diżgwid fil-pajjiż.

L-Onor.

Brincat iċċita lil Boggio dwar dak li qal fuq l-Unjoni Ewropea.

Qalilna li Boggio qal:

"A country should not take pre-accession funds into consideration when deciding if to join or not."

Bħallikieku xi darba l-Partit Nazzjonalista pproġetta jew ippropona li d- deċiżjoni jekk nidħlux jew le fl-Unjoni Ewropea għandha tiġi deċiża fuq il- kwestjoni ta' l-accession funds!

Hawnhekk għandna eżempju ieħor ta' kif l- Oppożizzjoni taqbad punt, toħorġu sew barra mil-kontest ta' dak li jkun intqal u tpingih bħalikieku huwa argument li juri xi kontradizzjoni jew xi defiċjenza fil-politika ċara li għandu l-gvern tal-ġurnata.

L-Onor.

Brincat ikkritika wkoll frażi tal-Prim Ministru meta qal li għal sentejn taħt Gvern Laburista l-pajjiż tagħna qisu għex f'koma.

Għalhekk tajjeb li nfakkru li dan jirriżulta minn studji li għamel l-Istitut għar- Riċerka dwar is-Sinjali taż-Żmenijiet, l-INSERM, li wara illi eżamina x'ġara fl-1997 - li kienet l-ewwel u l-aħħar sena sħiħa ta' Gvern Laburista mmexxi mill-Onor.

Alfred Sant - wasal għall-konklużjoni li l-inċertezza li kien hawn fil-pajjiż, l-aspett ta' instabilita', ta' ingovernabilita', il- kwestjonijiet li nqalgħu dwar temi ta' finanzjament pubbliku u ekonomija, wasslu biex is-soċjeta' tkun dik li bl-Ingliż insejħulha "a stunned society", soċjeta' ssummata, soċjeta' f'koma.

Meta sar eżami ta' 2,379 ġrajja li ġraw fl-1997, l-istima tas-soċjeta' tagħna turi li fl-1997 - m'hemmx dubju li dan wieħed ikompli jarah b'enfasi ikbar fl-1998 sal-mument li saret l-elezzjoni - il-politika, l-istrateġija u l-metodu maniġerjali tal-Gvern Laburista wassal biex is-soċjeta' tagħna tkun waħda ssummata.

U kellha tkun l-elezzjoni li sejjaħ il-Prim Ministru Alfred Sant inniffsu li ħolqot l-iżbokk biex noħorġu mill-isqaq li konna dħalna fih.

Huwa propju f'dan il-kontest li nixtieq nagħmel xi rimarki oħra fuq id-Diskors tal- President.

Meta wieħed jeżamina d-Diskors tal-President, isib li l-karatteristika li tolqtok l-iktar dwar il-viżjoni li l-Gvern qed joffri f'din il-leġislatura, hija ċ-ċentralita' tal-kultura.

Jekk wieħed jara d-diskors, isib li fl- ewwel parti tiegħu, il-President jelenka l-viżjoni tal-Gvern fil-qasam ekonomiku.

Fl-aħħar parti tad-diskors, il-President jitkellem fuq il- politika soċjali waqt li l-parti tan-nofs hija l-parti li tittratta l- politika kulturali.

U m'hijiex kumbinazzjoni li l-politika kulturali qiegħda bejn dawn iż-żewġ oqsma; m'hijiex qiegħda hemm biex sempliċement tokkupa l-ispazju tad-diskors, imma qiegħda hemm bil-ħsieb għax nemmen li din hija l-parti innovattiva ta' l-istrateġija li rridu nsegwu.

Il-kultura hija l-medjazzjoni bejn il-qasam ekonomiku u l-qasam tal-ġustizzja soċjali, hija l-ħolqa li trid torbot flimkien l-ewwel parti ta' l-ekonomija mat- tielet parti dwar il-progress soċjali.

Sur President, id-Diskors tal-President tar-Repubblika jistqarr ċar il- problema, ma qagħdx jinħeba.

Il-Partit Laburista fl-oppożizzjoni qiegħed jipprova jagħti l-impressjoni li aħna qegħdin nipprovaw ma nkunux ċari fuq dak li qed jiffaċċja l-pajjiż, mentri d-Diskors tal-President jiċċentra mill-ewwel fuq il-problema u jgħid li min-naħa waħda teħtieġ li tiġi kkontrollata n-nefqa tal-gvern u min-naħa l-oħra rridu nkomplu bl-avvanz fil-qasam soċjali.

Għalhekk aħna nafu li għandna sfida quddiemna.

Għandna l-isfida ta' kif se jirnexxielna nġibu in-nefqa tal-gvern fil-limiti, f'parametri ta' kontroll aċċettabbli u ta' kontroll finanzjarju ekonomiku imma fl-istess ħin irridu nkomplu bl-avvanz fil-qasam soċjali.

Irridu nagħmluha ċara li dan l-avvanz irid jikkonsisti fit- trasformazzjoni tal-welfare state f'welfare society, jiġifieri rridu ngħaddu mill-istat fejn għal kull bżonn il-gvern kien jagħti xi ħaġa tal- flus għas-sitwazzjoni ta' servizz personalizzat skond il-bżonn.

Diġa' għamilna ċertu progress f'ċerti oqsma imma biex nagħmlu din il-bidla, biex nilqgħu din l-isfida, hemm bżonn li jkun hemm żvilupp fil-mentalita' kulturali tagħna u bidla fil-kultura.

Naturalment bil-kelma "kultura" ma nifhmux neċessarjament, fis-sens dejjaq tagħha, bil-kotba li wieħed jaqra jew bil-pittura u l-mużewijiet li jħarsu l-wirt għani li għandu pajjiżna imma l-mod ta' kif ngħixu, ta' kif naħsbu, ta' kif inġibu ruħna u ta' kif proprju naqilgħu l-għajxien tagħna.

Fil-fatt, id-Diskors tal-President ma setax ikollu l-indikaturi speċifiċi li rrefera għalihom l-Onor.

Brincat għax id-Diskors tat-Tron, id-Diskors tal-President, huwa essenzjalment it-tħabbir tal-programm leġislattiv.

Fil- fatt fil-kors ta' dan id-diskors insibu proprju lista pjuttost deskrittiva b'mod qasir ta' liġijiet u ta' tibdil fil-liġijiet li jridu jsiru.

Imma l- kwadru tal-viżjoni li jissinifikaw dawn il-liġijiet huwa ħafna aktar wiesa'.

Aħna nemmnu illi l-bidla kulturali meħtieġa hija proprju li nadattaw ruħna għal żmien ġdid fl-istorja tal-bniedem.

Il-millennju l-ġdid m'huwiex il-bdil ta' data, jew il-qlib ta' folja tal-kalendarju, jew xi problema għal ċertu sistemi ta' computers imma huwa t-tibdil fil-mod kif il- biċċa l-kbira tal-bnedmin jaqilgħu l-għejxien tagħhom.

Dan huwa importanti u jidher ċar illi l-għoti ta' servizzi personali qed isir fis-settur dominanti ta' l-ekonomija.

Kultant konna nsibu min jiddieħaq bina meta nitkellmu fuq il-ħtieġa li norjentaw ruħna ma' sistemi ta' servizzi personalizzati, imma fil-fatt għalhekk qed jikber is-settur terzjarju fl-ekonomija ta' pajjiżna, dak li jissejjaħ is-settur tas-servizzi, għax l-għoti tas-servizzi personali qed isir is-settur dominanti fl-ekonomija.

Kulħadd jaf illi sa ftit sekli ilu l-biċċa l-kbira tal-bnedmin, bħall-kaċċaturi, is-sajjieda u l-bdiewa, kienu jgħixu b'dak il-mod agrikolu imma nafu wkoll illi seħħet taqliba kbira meta ġiet ivvintata l-makna u l-biċċa l-kbira tal-ħaddiema fil-pajjiżi anke avvanzati saru ħaddiema fil-fabbriki.

Il-bidla li qed isseħħ illum hija ta' l-istess kobor daqs il-bidla li seħħet bejn l-era agrikola u l-era industrijali għax il-biċċa 'l kbira tal- bnedmin issa qegħdin aktar jaħdmu f'dak illi jissejjaħ is-settur terzjarju, fix-xogħol li mhux il-makni trid għalih imma proprju x-xogħol illi jikkonsisti filli wieħed jaqdi lill-ieħor, jiġifieri li wieħed jaqla' l- għejxien tiegħu billi jagħti s-servizz lill-oħrajn.

Aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar qegħdin naraw ir-robots u l-computers jagħmlu x-xogħol li qabel il-ħaddiema kienu jagħmlu fil-fabbriki permezz ta' makni.

Għalhekk nerġa' ngħid illi l-aktar ħaġa importanti fid-diskors li rridu nagħmlu fl- istrateġija u fil-politika huwa proprju li npoġġu l-kultura fis-sens wiesa' tagħha u fiċ-ċentru tal-ħsieb tagħna għax il-bidla li hija meħtieġa hija l- bidla fil-mentalita'.

Fiċ-ċivilita' tal-makna kellna proprju ċ-ċivilta' tal-mass production, mentri fiċ-ċivilta' l-ġdida, fejn wieħed jagħti s- servizz imma mhux jipproduċi l-oġġett, dak li wieħed jagħti jrid ikun personalizzat u mfassal skond ix-xewqat tal-klijenti.

Fil-fatt huwa għalhekk ukoll illi kiber is-sehem ta' dawk li nsejħulhom impriżi żgħar jew ta' daqs medju għax qed naraw ukoll kif din it-trasformazzjoni tal-mod kif naqilgħu l-għejxien tagħna qiegħda tikber fiż-żmenijiet tal-lum.

Dan ifisser li neħtieġu kapaċitajiet ġodda fil-ħaddiem, l-aktar kapaċitajiet ta' komunikazzjoni, li jfisser ruħu u mill-ġdid jesprimi l-personalita' individwali fix-xogħol tiegħu.

Jekk hawn qasam fejn dan huwa verament attinenti u rilevanti huwa proprju fil-qasam tat-turiżmu fejn id-differenza hija proprju l-mod kif il-ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur iġibu ruħhom mat-turisti u b'mod personali jagħtu s-servizz tagħhom.

L-istess anke fil-mod ta' kif wieħed kultant jagħti fama lil lukanda partikolari.

Dan ma jiddependix biss u tant mid-dehra tagħha jew mill-faċilitajiet li jkollha imma wisq aktar mis-servizz personalizzat li l-ħaddiema jkunu kapaċi jagħtu.

Dan huwa wieħed mill-punti li wieħed għandu jislet mid-diskors ta' President.

Il-punt l-ieħor li xtaqt nagħmel huwa li aħna qegħdin ngħixu fi żmien fejn għall-ewwel darba fl-istorja tal-bniedem għandna ekonomija globalizzata, jiġifieri m'għadx għandna ekonomija maqsuma f'żewġ dinjiet, fid-dinja kapitalista u fid-dinja komunista.

Jidhirli illi aktar kemm nifhmu li qegħdin ngħixu f'ekonomija globalizzata, f'ekonomija fejn il- kwestjonijiet ma jibqgħux tant taħt il-kontroll tal-pajjiżi partikolari, taħt il-gvernijiet nazzjonali partikolari, kull pajjiż konċernat irid ifittex dak illi hu kapaċi jisfrutta u li għandu aħjar minn ħaddieħor, il- comparative advantage ta' pajjiż f'dinja globalizzata.

M'hemmx dubju illi l-pożizzjoni ġeografika u l-istorja li ħallewlna kultura mill-aktar għanja, wirt mill-aktar kbir u ta' simbolu enormi, hija proprju l-ħaġa li għandha tiddiffirenzjana minn pajjiżi oħrajn u li fuqha rridu nibnu l-comparitive advantage tagħna.

Biex dan inwassluh lill-oħrajn irridu anke aħna nsiru nafuh sew.

Għalhekk ukoll il-kwestjoni mportanti taċ-ċentralita' tal- kultura li trid tkun il-ħolqa bejn l-iżvilupp ekonomiku u l-iżvilupp soċjali għax mingħajr l-għarfien ta' dawn il-kwestjonijiet li qed nirriferi għalihom, il-ġid li aħna rridu nkattru ma jkunx possibbli li aħna nirrealizzawh.

Mr Speaker, bil-pożizzjoni ġeografika tagħna flimkien mat-tradizzjoni kulturali li għaliha l-poplu tagħna huwa magħruf - nafu li l-poplu tagħna jsibha faċli li jikkomunika, għandu ħiliet lingwistiċi u kapaċi jadatta ruħu malajr għal ħafna ċirkostanzi - nistgħu niżvolġu, kif konna qegħdin nagħmlu, il-funzjoni ta' pajjiżna bħala hub u bħala punt ċentrali fir- reġjun li fih aħna ngħixu.

Jien ma naqbel xejn ma' dak li qalet l- Oppożizzjoni fir-reazzjoni tagħha għad-Diskors tal-President, fejn qalet li fuq dan il-kunċett il-Gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1987 u l-1996 m'għamel xejn.

Għall-kuntrarju l-Gvern Nazzjonalista nvesta miljuni kbar ta' liri biex proprju jagħmilha possibbli li Malta tkun tista' sservi ta' ċentru ta' servizzi fir-reġjun tal-Mediterran, servizzi li llum aħna qed naraw kif nistgħu nagħtuhom.

Naraw, per eżempju, is-suċċess tal-Freeport.

X'hemm attivita' illi proprju tixhed din il-potenzjal ta' pajjiżna bħala ċentru ta' servizzi aktar mill-Freeport?

Rajna wkoll kemm investejna fis-sistema tat-telekomunikazzjonijiet tagħna.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għax sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

LOUIS GALEA: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Galea jibqa' in possession of the House.

Nitlob lill-Kap tal-Kamra biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, it-Tlieta, 27 ta' Ottubru, 1998 fis-6.30 p.m. - għar-raġuni li mhux se jkun hemm mistoqsijiet parlamentari s'għada - b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Indirizz b'risposta għad-Diskors tal-President ta' Malta - Kontinwazzjoni.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, illum is-26 ta' Ottubru jaħbat it- tieni anniversarju mill-elezzjoni ta' l-1996 u naħseb li jkun tajjeb li nagħmlu ftit riflessjonijiet dwar it-tifsira ta' dik id-data u l-esperjenza li kellna bħala Gvern Laburista wara dik id-data, b'mod dispassjonat, b'mod kalm imma naħseb ukoll b'mod li huwa importanti li jsir, issa li għalaqna sentejn.

Tajjeb li nagħmilha ċara li waħda mill-iktar affarijiet importanti li rajna meta rbaħna dik l-elezzjoni kienet li kien se jkollna opportunita` biex nipprovaw indaħħlu serjeta` fit-tmexxija ta' pajjiżna, serjeta` li konna għaqqadnieha taħt is-sigla tal-ħtieġa għal tmexxija moderna.

Tmexxija moderna fis-sens li nirrealizzaw li pajjiżna huwa ċkejken u ma nistgħux nibqgħu ninqasmu fi tnejn kull darba li jitla' gvern; li jrid ikun hemm ġustizzja u trasparenza fil-mod kif isiru l-affarijiet; u li jrid ikun hemm ukoll ħila u ħeġġa biex minflok noqogħdu ninħlew fi kliem sabiħ li ma jfisser xejn u nirripetuh minn darba għall-oħra, noħorġu bi proposti konkreti ta' tmexxija u nwettqu dawk il-proposti konkreti ta' tmexxija.

Minħabba f'hekk qalulna li konna qed nersqu lejn l-affarijiet b'mod maniġerjali.

Forsi veru konna qed nersqu lejn l-affarijiet b'mod maniġerjali, imma jekk kien hemm u għad hemm ħtieġa ċara f'dan il-pajjiż hija li l-konċett ta' kif torganizza u tmexxi l-affarijiet b'mod serju u responsabbli, lil hinn mir-retorika politika biss, jitħaddem u jitħaddem bis-serjeta`.

Sa mill-ewwel ġranet tat-tmexxija Laburista ta' wara dik l-elezzjoni tajna sinjali konkreti ta' kif irridu naħdmu.

Per eżempju, konna għamilna freeze fuq kull transfer illi switilna qares ma' nies li jappoġġjaw lill- Partit Laburista, imma kienet maħsuba biex inwaqqfu darba għal dejjem - ma rnexxilniex inwaqqfuha darba għal dejjem għax irripetiet ruħha wara l-aħħar elezzjoni - il-mewġa ta' transfers, ħafna minnhom vendikattivi u oħrajn sempliċement opportunisti, li jsiru fil-livelli kollha ta' l- amministrazzjoni biex min għandu ċertu kulur u l-gvern tiegħu spiċċa, tilef, m'għadux hemm, jagħmel spazju għal ħaddieħor li jkun qalgħu sentejn, tliet snin jew tmien snin qabel.

Konna nsistejna wkoll li dawk li jidhru madwarna li jkunu qed imexxu l-gvern jiġu trattati ta' nies u mhux jiġrilhom kif ġara wara l-1987 li jispiċċaw jagħmlu snin sħaħ magħluqa f'kamra u ma jaħdmux, injorati u minsija.

Kienet esperjenza ġdida u esperiment ġdid li konna u nibqgħu norbtuh taħt l-għajta li kien hemm bżonn ta' tmexxija moderna f'pajjiżna.

Bħala eżempju nsemmi l-każ tas-segretarju tal-kabinett ta' l-1996.

Aħna konna għidna li s-segretarju tal-kabinett ikun hemm bżonn li jinbidel imma fhimna li għandu jingħata trattament serju mija fil-mija.

Sa qabel Ottubru 1996, is-segretarju tal-kabinett kien is-Sur Fiorini Lowell, u dan sa ġimgħa wara l-elezzjoni tas-26 ta' Ottubru 1996 kien ġie appuntat segretarju permanenti fil-ministeru tal-housing, xogħol li kien jixraqlu, u rranġajna wkoll biex iż-żmien li kien għadda bħala segretarju tal-kabinett jgħoddlu bħala żmien li fuqu mbagħad ikollu l-performance contract anke bħala segretarju permanenti.

Jiġifieri t-transizzjoni hemmhekk kienet waħda mill-aktar serja u soda li rrispettat u tat trattament altru minn ta' nies lit-top managers li kienu fdati mill- amministrazzjoni preċedenti.

Imma jiddispjaċini ngħid li l-istess ħaġa ma ġratx wara l-aħħar elezzjoni.

Jiena m'iniex se noqgħod nidħol fid-dettall imma jekk wieħed jistaqsi - u ċertament li l-ġurnalisti tagħna ma jistaqsux x'ġara mis-segretarju tal- kabinett ta' żmien il-Gvern Laburista issa li għaddew aktar minn sitt ġimgħat wara l-aħħar elezzjoni - jirrealizza li taħt din l-amministrazzjoni erġajna morna lejn il-metodi ta' l-antik.

Imma nagħmilha ċara, Sur President, li l-Partit Laburista, u jiena l-ewwel wieħed, m'għandna l-ebda regrets jew dwejjaq li pprovajna nimxu b'mod ġdid, trasparenti u serju f'dan il-pajjiż.

Aħna qgħadna attenti li jkun hemm trattament ta' nies u kemm jista' jkun nipprovaw nużaw it-talenti kollha f'pajjiżna.

Qgħadna attenti wkoll li nieħdu passi fejn ċerti nies ma kellhomx jibqgħu fl- amministrazzjoni.

Waħda mill-affarijiet li konna għamilna, per eżempju, kienet li konna għidna lil żewġ uffiċjali għolja fil-pulizija biex jirriżenjaw.

Din konna għamilniha bl-aktar mod trasparenti u ċar għaliex kien hemm bżonn li jitilqu.

Jiena nemmen li dawn kienu l-affarijeit li taw sinjal importanti, sinjal li mbagħad għaqqadnieh ma' linja ta' ħidma li kienet temmen - u nixtieqha tibqa' temmen imma ma nistax naraha fl-amministrazzjoni preżenti - fil-parteċipazzjoni sħiħa mhux biss fil-gvern imma fl-għaqdiet u l-korpi li għandhom xi ħaġa x'jagħtu fil-pajjiż fil-qasam tan-negozju.

Aħna anke ma' l-għaqdiet tan-negozju li ma kenux jaqblu ma' ċerti linji ta' ħidma tagħna tajnihom sehem sħiħ parteċipattiv fil-mod kif jiġu nkwadrati l- affarijiet u ħloqna anke istituzzjonijiet biex ikunu jistgħu jieħdu sehem fid-deċiżjonijet li jittieħdu.

Fil-qasam tat-tmexxija tal-ġlieda kontra d-droga, per eżempju, insistejna li hemm bżonn li jkun hemm parteċipazzjoni sħiħa mhux biss mill-organi tal- gvern imma anke mill-għaqdiet volontarji nvoluti fid-droga, speċjalment il- Caritas, li jkunu huma direttament parti mis-sistema li biha jittieħdu d- deċiżjonijet u jimxu 'l quddiem bl-istrutturi ta' politika.

Jiena anke hawn nara li għandna rigress għaddej.

Jiddispjaċini nisma', per eżempju, li l-Caritas lanqas biss ġiet konsultata meta kien hemm xi forma ta' politika li qiegħda tiġi diskussa dwar ir-rave parties.

Jidher ukoll li fejn aħna konna qed nipprovaw nagħtu vuċi fid-deċiżjonijiet li jittieħdu għal dak li huwa l-budgeting tal-gvern fil-qasam tad-droga u l-politika soċjali lill-Caritas u l-Oasi, anke din qiegħda titwarrab.

L-esperiment li bdejna fl-1996 kien maħsub biex ma jkunx il-gvern li jiddeċiedi, qisu hu l- organu li għandu kollox taħt idejh u jissorvelja kollox imma li joħloq sitwazzjoni fejn kull parti tas-soċjeta' jkollha sehem reali - mhux aktar fir-rettorika politika li jużaw tan-naħa l-oħra - fid-deċiżjonijet li jittieħdu u fl-implimentazzjoni tagħhom.

Għal dak li għandu x'jaqsam mar-ristrutturar ta' l-industrija u l-qasam ekonomiku, ħloqna strutturi li fihom l-interessi privati jkollhom sehem dirett fid-deċiżjonijiet li kellhom jittieħdu dwar ir-ristrutturar tas- sistema indistrijali.

Qasam wara l-ieħor, tlaqna għal għonq it-triq sabiex indaħħlu esperiment ġdid f'dan il-pajjiż.

Ma ngħidx li ridna ndaħħlu l- evoluzzjoni għaliex din ma tfisser xejn imma ridna ndaħħlu bidla radikali dwar kif isiru l-affarijiet marbuta ma' l-argument ta' stil modern ta' tmexxija u marbuta wkoll mas-serjeta' fit-tmexxija.

Anke hawn huwa ċar li konna qed immorru kontra d-drawwiet.

Per eżempju, aħna nsistejna fuq aktar dixxiplina fil-mod kif jitmexxew l-amministrazzjonijiet tal-gvern, fil-mod kif jingħata l-overtime, fil-mod kif jiġi kkontrollat ix-xogħol li jsir u fil-mod kif jiġu kkontrollati l-istocks u l-istores.

Fil-qasam ta' l-edukazzjoni, per eżempju, kellna stores li kienu sparpaljati u moħlija.

Anke hawn jidher ċar li konna mexjin fuq triq li kienet iebsa imma triq li kienet meħtieġa għal dan il-pajjiż.

Tajjeb li ngħidu li min-naħa kien hemm min ipprotesta u ma qabilx ma' dak li konna qegħdin nagħmlu għaliex inqaras, imma min-naħa l-oħra l-ħtieġa ta' aktar serjeta' f'pajjiżna konna aħna li bdejna nenfasizzawha u jiena nemmen li issa hawn lobby qawwi f'dan il-pajjiż li jaħseb u jrid li tassew ikun hawn serjeta' fit-tmexxija.

Għalhekk l-argumenti li diġa' qamu dwar it-taħwid li hemm f'Għawdex, per eżempju, fejn m'għadhomx jintbagħtu tobba biex ikun jafu x'inhu għaddej fuq il-postijiet tax-xogħol u s-sorvelja ta' l-overtime f'ċerti areas, qegħdin juru li l-kankru ta' l-imgħoddi reġa' daħal.

Għaliex dan huwa kankru li malajr jerġa' jaqbad, Sur President.

Tajjeb li nifhmu wkoll x'kienu l-isfidi u l-problemi li ffaċċja Gvern Laburista ġdid fis-sentejn ta' wara Ottubru ta' l-1996.

L-ewwelnett - mhux għaliex hija l-aqwa waħda f'dik li hija importanza imma hija l-aktar waħda li l-gazzetti jogħxew fuqha - hemm l-issue tar-relazzjoni bejn Malta u l- Unjoni Ewropea.

Minkejja l-ħafna diksors li kien isir u l-ħafna sparaturi li konna nilqgħu, aħna urejna x'inhi l-vera triq li trid tinħadem għal relazzjonijiet tabilħaqq serji bejn Malta u l-Ewropa.

U din ma ħarisniex lejha b'iżolament kif jagħmel dan il-gvern, qisu Malta u l-Ewropa biss jeżistu fid-dinja, imma f'qafas ħafna aktar wiesa' fejn poġġejna tliet kantunieri għall-politika li fuqha rridu naħdmu u f'temp ta' sena u nofs għamilna progress kbir.

Aħna għamilna kemm progress fil-qasam tar-relazzjonijiet ma' l-Ewropa, li tabilħaqq joħolqu qafas sħiħ u serju ħalli Malta u l-Ewropa jkollhom ftuħ sħiħ fil-mod kif jaħdmu bejniethom - u allura jkun hemm skambju ħieles fil- qasam kummerċjali li jwassal ukoll għal skambju ħieles fil-qasam soċjali - u għamilna wkoll bażi politika li torbot tajjeb ma' x'inhi l-kwalita' tagħna bħala pajjiż Mediterranju.

Din hija l-ewwel kantuniera.

Bit-tieni kantuniera, f'rabta sħiħa mal-kwalitajiet Mediterranji ta' Malta, b'mod konkret - mhux b'ħafna kliem żejjed u kliem vojt - konna qegħdin niftħu orizzonti ġodda mal-pajjiżi ta' l-Afrika ta' Fuq, speċjalment il-Libja.

Pass wara l-ieħor, f'temp ta' sena u nofs, taw riżultati li f'disa' snin ta' Gvern Nazzjonalista qatt ma rajnihom.

Imbagħad hemm it-tielet kantuniera, il-kantuniera li fl-istess ambitu ta' newtralita' soda għal Malta, ikollna relazzjoni qawwija u tajba ma' l-Istati Uniti, fejn għal snin twal taħt amministrazzjonijiet differenti konna tbiegħdna u bqajna qisna ma nistgħux niftiehmu.

Madanakollu f'temp ta' sena u nofs anke hemmhekk għamilna progressi kbar imma, milli qed nisma', dawn qed jerġgħu jiġu mhedda u mminati taħt din l- amministrazzjoni.

Dik kienet viżjoni li aħna ma tantx kellna żmien biex inwettquha imma kienet diġa' bdiet turi li hemm bażi ġdida, serja u konkreta għal dak li għandu jsir.

Prijorita' oħra li ftaħna u li konna qed navvanzaw sew fuqha - ma nistax nitkellem fuqha fit-tul biex ma nidhirx li qed nikkummenta fuq id-Diskors tal-President waqt li qed nitkellem fil-ħin ta' l-Aġġornament - kienet l- edukazzjoni.

Din torbot ma' l-idea soda u moderna tagħna li kienet illi aħna rridu naħdmu b'mod soċjali għal opportunitajiet tassew indaqs, mhux iktar biex ngħidu l-ħmerijiet fuq il-welfare society, li ma tfisser xejn, imma biex b'mod konkret nagħtu liċ-ċittadini tagħna l-modi, il-metodi u l- mezzi li bihom ikollhom opportunitajiet ugwali.

Naturalment biex wieħed jagħmel dan irid jitlaq mill-ewwel mill-ħtieġa li l-edukazzjoni tkun iffokata tabilħaqq ħalli toffri l-aħjar opportunitajiet kemm fil-qasam primarju, kemm fil-qasam sekondarju, kif ukoll fil-qasam sekondarju tekniku għal dawk it-tfal tagħna li jinsabu fil-qasam statali.

Aħna ma sibna l- ebda problema ta' xejn biex nagħtu l-prijoritajiet li kellna nagħtu f'dawn l-oqsma u ovvjament imxejna 'l quddiem, pero' wieħed ma jistax jitkellem fuq prijoritajiet mingħajr ma jgħid li l-prijorita' ewlenija tagħna kienet dak kollha li sibna u li ħallew ta' qabilna.

Mr Speaker, m'hemmx dubju li ta' qabilna kienu saqu lill-finanzi tal- pajjiż bl-iktar mod irresponsabbli - issa qed jgħiduha fl-aħħar din il- Federazzjoni ta' l-Industriji għax qabel meta nsemmuha kienu jgħidulna li qegħdin noħolqu sfiduċja fil-pajjiż - lejn stat ta' kollass.

Din hija l- verita'.

Imma għax għidnieha u rripetejnieha - u bilfors trid tirripetiha biex iċ-ċittadini setgħu jifhmu x'kienu l-isfidi tagħna - rajna l-bsaten fir-roti joħorġu kollha, rajna s-sabutaġġi kollha għaddejjin u rajna l- attakki kollha jimmontaw mid-diversi kanuni ta' nies li messhom kienu jafu aħjar.

Aħna għidna l-verita' dwar il-ħofor li sibna u fil-fatt imbagħad għidna iktar minn hekk għax imxejna 'l quddiem biex bl-iktar mod trasparenti, serju u sod ngħidu x'kienu t-toroq li fuqhom se naħdmu ħalli nsolvu dawn il-problemi.

Fil-fatt aħna bdejna naħdmu biex insolvu dawn il- problemi minkejja l-attakki, ħafna drabi personali, li kienu għaddejjin il- ħin kollu, minkejja l-mizinformazzjoni dejjem għaddejja u minkejja saħansitra in-nuqqas ta' koperazzjoni mill-Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż-żmien, li rat kif tagħmel biex toħloq iktar diżgwid fil-pajjiż.

Madanakollu kif għidt diġa' aħna wrejna x'inhuma l-problemi u mxejna 'l quddiem biex insolvuhom.

Biżżejjed insemmu lit-Tarzna, lill-PBS, lill- Posta Ltd., lill-Korporazzjoni ta' l-Enemalta, lill-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma, lill-Malta Shipbuilding, u nistgħu nkomplu nsemmu unita' wara unita' wara unita'.

Aħna konna sibna li effettivament il-verita' kienet ilha tinħeba mill- poplu għal snin sħaħ u f'pajjiżna kienu qed jinħolqu ċirkostanzi li kienu qed iġibu sfiduċja kbira mhux biss internament imma anke esternament.

Imma anke hawnhekk, aħna poġġejna 'l quddiem strateġija soda u sħiħa ta' kif se nilqgħu għal li ġej u għidna mill-ewwel li dawn l-affarijiet ma tistax issolvihom mil-lum għal għada, anzi jrid ikollok programm fit-tul li jieħu tliet snin, f'ċerti każi erba' u f'ċerti każi anke ħamsa.

Aħna kellna bżonn nieħdu l-brejkijiet u evidentement meta tieħu l-brejkijiet se ġġib sitwazzjonijiet li joħolqu ċerti problemi, ċerti diffikultajiet u ċertu garr.

Aħna konna nafu x'qed nagħmlu u konna qed nagħmlu dawn l-affarijiet għax wegħidna li se nkunu qed naħdmu skond il-valuri tal-verita' li kien hemm bżonn isiru.

Issa f'daqqa waħda qed jerġa' joħroġ l-għarfien li kien hemm bżonn isiru ċerti affarijiet li aħna, sentejn ilu, bl-akbar sens ta' responsabbilta', poġġejnihom quddiem il-poplu Malti u Għawdxi fuq programm tat-tul li kien maħsub biex jasal sa l-aħħar.

Ċertament ħadd ma qal li ma ħadniex żbalji u li m'għamilniex ċerti affarijiet li forsi kienu mgħaġġla wisq, li ma kenux spjegati wisq jew li setgħu kienu xi ftit imxellfa, imma jekk ma tipprovax ma tasalx.

Jekk toqgħod taħbi kollox taħt kliem sabiħ li ma jfisser xejn taparsi qed tagħmel xi ħaġa, ma tkun qed tagħmel xejn.

Aħna ħadna r-responsabbilta' li dak li kien hemm bżonn isir nipprovaw nagħmluh bl-onesta', b'sinċerita' u b'kuraġġ.

Imma, m'hemmx għalfejn ngħidu, qamu l-ħalel kollha, qamu l-ħalel internament fi ħdan il-Partit Laburista min-nies li għal raġuni jew oħra ma qablux ma' dak li kien qed isir, imma apparti minn dawn it-tradimenti qamu wkoll il-konfoffi mal-Partit Nazzjonalista li raw ix-xoqqa f'moxtha - u issa nispjega minn fejn ġiet ix-xoqqa f'moxtha - biex jipprovaw iwaqqfu x- xogħol diffiċli u iebes li kellu jsir u li xorta għad irid isir, jagħmlu min jagħmlu.

Imma mbagħad hemm l-isfida l-oħra, Sur President, l-isfida ta' l-investiment ġdid produttiv li għandu bżonn pajjiżna.

Inutili noqogħdu naħsbu li bil-kliem ta' fiduċja għaliex inbidel il- gvern, għaliex ministru jitkellem mod u l-Prim Ministru jitkellem mod ieħor, se tispunta l-fiduċja f'pajjiżna; il-problema hija ħafna aktar fundamentali.

Apparti milli l-gvern irid jikkorreġi l-finanzi tiegħu, li huma żgarrati bil-kbir minħabba l-irresponsabbilta' ta' Fenech Adami qabel l-1996, hemm ukoll il-problema l-oħra ta' kif se nistimolaw investiment produttiv ġdid, investiment li jrendi, investiment li jagħti impjiegi u li minnu nnifsu joħloq aktar xogħol fil-pajjiż.

Aħna, bħala gvern, ma konniex qed ngħidu: "Għandna din il-problema," imma konna qegħdin noħorġu bit-toroq li fuqhom nistgħu nsolvuha u matul is-sena u disa' xhur ta' tmexxija Laburista ħdima biex nippreparaw għal numru ta' proġetti.

Sibna proġetti ta' żmien il-Gvern Nazzjonalista kkamlati bħal, per eżempju, il-proġett ta' Tigne' u l-proġett ta' Manoel Island li kienu ilhom sena u nofs taparsi mexjin imma baqa' ma sar xejn fuqhom.

Dawn il-proġetti tajnihom injection mill-ġdid imma mbagħad tlaqna fuq proġetti oħra meħtieġa fejn il-gvern ta spalla sħiħa ħalli s-settur privat ikun jista' jinvesti u bl-investiment tiegħu joħloq xogħol produttiv u mhux infrastrutturali.

Hemm lista sħiħa ta' xogħol li għandu x'jaqsam mal-Kottonera imma kellna l-ħalel kollha hawnhekk, il-qaddisin kollha ta' Malta jgħidu li l-mollijiet ma tistax tgħaddihom lill-privat għaliex dawk huma xi ħaġa sagra tal-pajjiż u allura ma jistgħux jiġu l-Amerikani u jġorrumhomlna u jeħduhom New York, għalkemm dawn se jibqgħu hemm!

Kellna wkoll argumenti jekk il-cruise liner terminal in-naħa tal-Belt għandux ikun mogħti b'ċens u l-argumenti l-oħra stupidi dwar jekk il-Forti Sant'Anġlu huwiex se jispiċċa parti mill- Vatikan.

Dawn kollha kienu affarijiet maħsuba biex ifixklu l-ħtieġa li naħdmu u naħsbu b'mod ġdid ħalli jidħol investiment produttiv ġdid f'dan il- pajjiż u jsostni ruħu.

Gvern Laburista seta' joqgħod lura, jieħu l- affarijiet easy, iħalli l-affarijiet għaddejjin, nibqgħu imdandnin bħala ministri u bħala deputati u kollox jibqa' miexi mill-ħażin għall-agħar mingħajr ħadd ma jinduna.

Din kienet l-istrateġija ta' Fenech Adami qabel l-1996.

Imma aħna għidna "le" bl-ikbar sens ta' responsabbilta', u jien għadni kburi li għidna "le" għax filwaqt li nirrikonoxxi li kien hemm ċerti affarijiet li stajna nagħmluhom aħjar u li kien hemm ċerti affarijiet li żbaljajna fihom - wara kollox min ma jiżbaljax? - aħna ħadna linja li kienet meħtieġa għal dan il-pajjiż, iktar u iktar għaliex bqajna u se nibqgħu ninsistu fuq il-ħtieġa ta' dixxiplina u serjeta'.

Imma mbagħad ikun tajjeb jekk ngħidu wkoll li wara Ottubru ta' l-1996 kien hemm il-land- mine il-kbira, li hija l-mod ta' kif ġew miġbuda l-konfini elettorali ta' l- 1996.

Aħna se nibqgħu nsostnu li fl-1996 il-Gvern Laburista kellu maġġoranza ta' 8,000 u fil-Parlament spiċċa bi tliet siġġijiet inqas mill-Partit Nazzjonalista, filwaqt li fl-1998, bl-istess konfini elettorali, il-Partit Nazzjonalista kellu maġġoranza ta' 13,000 u effettivament spiċċa b'maġġoranza ta' ħames siġġijiet fil-Parlament.

Din hija ċara, illi l- konfini kienu miġbuda b'mod ta' gerrymandering, iktar u iktar għaliex fil- Parlament ta' qabel l-1996 aħna konna nsistejna li dawn il-konfini jerġgħu jittellgħu quddiem il-kummissjoni elettorali ħalli terġa' tiġġudika hi fuq il-bażi tar-rimarki li konna għamilna aħna dwar kemm kienu inġusti dawk il- konfini.

Bħala konsegwenza, aħna, bħala Gvern Laburista, spiċċajna f'pożizzjoni fejn għalkemm kien jixirqilna maġġoranza ta' tnejn li twassal għal tlieta taħt ir-regoli kif jinħadmu, konna b'maġġoranza ta' wieħed u allura konna soġġetti għar-rikatti, għat-tradimenti u għall-konfoffi li seħħew.

Min ma jarax dawn l-affarijiet bħala affarijiet li ġraw verament jew għandu l-faħam miblul, jew għandu interess partiġjan li jara mod ieħor jew inkella huwa għama u trux.

Għalhekk f'qasam bħal dan bilfors li dak it- tip ta' gerrymandering u dik it-tip ta' land-mine jinħassu problematiċi.

Għaliex?

Għax nerġa' ngħid li l-Gvern Laburista kellu l-kuraġġ jieħu deċiżjonijiet u jimxi bi strateġija li qabel qatt ma ġiet segwita f'dan il- pajjiż, li quddiem problema fundamentali aħna kellna l-kuraġġ li nħarsu lejha wiċċ imb'wiċċ u nimxu 'l quddiem bid-deċiżjonijiet iebsa li kellhom jittieħdu.

Imma ċertament imbagħad jekk ikollok min jista' jimminak b'dak il-mod u li ħafna qabel iż-żmien trid bilfors tmur quddiem l-elettorat li qiegħed iħoss il-qrusa, li qiegħed iħoss il-morr ta' dak li qed tagħmel u jkun għadu ma jistax jara l-ġid tagħha għaliex inkunu għadna ma avvanzajniex biżżejjed fil-proġett, mhux ovvju li se tkun qiegħed f'pożizzjoni ta' żvantaġġ doppju u tripplu?

Għalhekk jien nemmen li meta nirriflettu fuq dak li ġara ma rridux ngħidu li l-passi mittieħda kienu passi li ma kienx hemm bżonnhom, u hawnhekk niġi għall-argument tal-kuxjenza soċjali li ntuża kemm-il darba mill-Oppożizzjoni ta' dak iż-żmien, illum in-naħa tal-Gvern, argument mill-aktar żleali li seta' jintuża.

Għaliex qed ngħid hekk?

Għax jekk hemm xi ħaġa li hija ċara hi li jekk tħalli l-finanzi tal-gvern jaħarbu, kif kienu qed jagħmlu n-Nazzjonalisti qabel l-1996 - u x'aktarx li se jagħmluha din id-darba wkoll - l-iktar ħaġa li se tiġi attakkata malajr malajr hija l-qafas kollu li fuqu huwa bbażat il-welfare ta' pajjiżna, u mbagħad l-ewwel li jaqilgħuha m'humiex in-nies li qegħdin fuq, li huma ta' l-alta crema, ta' l-alta classe, imma l-iktar nies li huma minn taħt, li għandhom bżonn is-servizzi soċjali, li għandhom bżonn il-benefiċċji soċjali u li għandhom bżonn l-istruttura ta' solidarjeta' soċjali li bnejna f'dan il-pajjiż.

Sur President, aħna nibqgħu ngħidu li l-aktar turija sħiħa ta' kuxjenza soċjali huma preċiżament il-miżuri li jittieħdu u li kienu qed jittieħdu biex tidħol id-dixxiplina fil-pajjiż, biex jiġu ssanati l-finanzi tal-gvern u biex tabilħaqq nimxu b'serjeta' ħalli ssir il-bidla meħtieġa u l-finanzi tal-gvern jerġgħu jitpoġġew fuq bażi soda u serja.

Jiena għalhekk ngħid li wara li nkunu ħarisna lejn l-esperjenza ta' l-aħħar sena u nofs jew sentejn, l-ewwelnett naslu għall-konklużjoni li l-gvern preżenti huwa gvern li fil-bejta tiegħu stess, fil-qalba tiegħu stess, huwa lleġittimu.

Dan il- Gvern m'huwiex qiegħed hemm skond ir-regoli tal-fair play politiku u allura minnu nniffsu m'huwiex se jkollu s-saħħa morali biex dak li jgħid ikun jista' jwettqu, jekk tabilħaqq irid iwettqu.

Allura aktar u aktar imbagħad toħroġ is-saħħa ta' l-Oppożizzjoni Laburista li turi 'l quddiem għaliex issa għandna bl-aktar mod ċar ix-xiehda tal-verita' u l-konferma li dak li konna qegħdin ngħidu ma kienx xi ħolma, ma kienx xi ħmar il-lejl imma kienu affarijiet veri li konna qed ngħiduhom għaliex sibnihom u li b'ħeġġa u b'sinċerita' lejn il-kuxjenza Maltija konna qed nipprovaw inwettquhom mill- aħjar li stajna.

Din hija xi ħaġa li se ssaħħilna jdejna fiż-żmien li ġej, fis-sens li issa se nkunu qegħdin inwettqu l-affarijiet li joħorġu b'mod lineari ma' dak li għidna mill-1996 'l quddiem.

Sur President, meta tirrifletti fuq dan kollu u tara li l-Oppożizzjoni għandha warajha 47% u aktar ta' l-elettorat, allura aktar u aktar is-saħħa morali u politika ta' l-oppożizzjoni fiż-żmien li ġej se tkun għaddejja biex tabilħaqq inkomplu naffermaw il-valuri li nemmnu fihom.

Dawn huma valuri li ma nistgħux nibqgħu nwaddbuhom taħt it-tapit u taparsi nipprovaw niddieħku bihom għaliex nużaw il-kliem "modern" u "serju".

Hemm bżonn li l- modernita' vera tidħol f'pajjiżna; hemm bżonn li s-serjeta' vera tidħol f'pajjiżna.

Mhux aktar il-kliem sabiħ dwar parteċipazzjoni meta mbagħad inkunu qed inwarrbu lill-Caritas fil-ġenb.

Mhux aktar il-kliem sabiħ dwar dixxiplina meta mbagħad id-dixxiplina f'Għawdex u f'postijiet oħra nkunu qegħdin ninsewha għaliex hekk jaqblilna politikament.

Mhux aktar il-kliem sabiħ dwar trasparenza u dwar kif irridu li jkollna fair play fil-pajjiż meta mbagħad isiru transfers lil ċerti nies u ċerti ħatriet abbużivi u ċerti nies li huma ta' l-akbar validita', bħall-ex-segretarju tal-kabinett, jiġu trattati bil-mod oxxen li qed jiġu trattati.

Sur President, il-poplu jaf jagħraf dawn l-affarijiet.

Il-poplu se jkun qed jiżen aktar dawn l-affarijiet u minn hawnhekk se tiġi aktar is-saħħa morali apparti s-saħħa politika ta' l-oppożizzjoni laburista.

Għaliex aħna kellna l-kuraġġ nuru t-triq kif inhi.

Aħna kellna l-kuraġġ politiku li anke fl-aktar ċirkostanzi u fl-aktar kondizzjonijiet politiċi diffiċli mmorru quddiem il-poplu.

Aħna morna quddiem il-poplu, anke fi żmien fejn iċ-ċittadini kienu qegħdin jinqarsu u kienu għadhom ma bdewx jaraw tajjeb biżżejjed - u kien hemm min ma kienx irid iħallihom jaraw tajjeb biżżejjed - it-tajjeb li konna qegħdin niżirgħu għall-futur.

Din is-saħħa morali tkompli tqawwilna qalbna sabiex il-politika li ppreżentajna fl-aħħar elezzjoni nkomplu ninsistu fuqha, u se nkomplu ninsistu fuqha għaliex hija t-triq li fil-kuxjenza tagħna nħossu li tgħodd għal dan il-pajjiż.

U m'huwiex veru - kif jippretendu ċerti nies li jħarbxu fil-gazzetti bl-Ingliż - li din qed nagħmluha b'xi forma ta' pika.

Din iddiskutejniha bejnietna u ddiskutejniha mal-poplu Malti u Għawdxi, u rajna fil-prattika kif tista' taħdem.

Konna wkoll qed nippjantaw kif se tasal, u mhux biss se nkomplu nsostnuha għaliex hija t-triq li nemmnu fiha u għaliex warajha hemm - anke taħt iċ-ċirkostanzi diffiċli li konna qed niffaċċjaw - 47% tal-poplu imma għaliex hija t-triq li ngħidu x'ngħidu tgħodd għal pajjiżna.

Tajjeb li nifhmu - jien din nibqa' ninsisti fuqha - li aktar ma jgħaddi ż-żmien, malajr malajr se terġa' tinġabar madwar il- Partit Laburista l-maġġoranza li kellu, anzi forsi tikber.

Ħalli ngħidlek għaliex, Sur President.

Minkejja dawk li jiddieħku bl-għajta tagħna favur pajjiż modern, favur pajjiż serju, dawn in-nies, anke fost in-Nazzjonalisti stess, jifhmu li diġa' qed jinfirxu l-klikek antiki ta' nies li jinqdew għaliex jafu lil dak u lill-ieħor, għaliex jiġu kuġini minn dak jew miżżewġa lill-ieħor jew lill- oħra fin-networks ta' ċerti familji, anke fi ħdan il-lemin ta' pajjiżna, li jikkontrollaw u jiddominaw.

Din hija xi ħaġa li tagħmel ħsara lill- iżvilupp ta' pajjiż u hija xi ħaġa li m'hijiex ġusta, u aktar ma jgħaddi żmien dawn l-affarijiet aktar qed jiġu magħrufa, aktar qed jiġu diskussi, u aktar qed joħorġu fiċ-ċar.

Għalhekk jiena nemmen li għaż-żmien li ġej il- valuri tal-verita' li ppridkajna, il-valuri ta' ħtieġa ta' tmexxija dixxiplinata u serja f'pajjiżna aktar se jitwemmnu u aktar ma jgħaddi ż- żmien aktar se nkunu qegħdin nirrankaw b'mod li s-saħħa morali u politika tal-Partit Laburista wara t-telfa elettorali li ġarrabna, telfa mill-aktar onorabbli, twassalna biex inħarsu 'l quddiem b'fiduċja sħiħa li l-futur għal dan il-pajjiż se jkun futur Laburista.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tlieta, 27 ta' Ottubru, 1998 fis- 6.30 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru Gonzi.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.