MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 225 It-Tnejn, 24 ta' Jannar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 225

It-Tnejn, 24 ta' Jannar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.05 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 24 ta' Jannar, 2000

WERREJ MINUTI 165

KUNSENS GĦAL ATTI 165

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 165

TQEGĦID TA' KARTI 172

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-FORZI ARMATI TA' MALTA

(L-EWWEL QARI)

RIŻOLUZZJONI DWAR GĦOTI B'ĊENS LILL-MIDI plc TA' ART F'MANOEL ISLAND

U TIGNE' 174

AĠĠORNAMENT 201

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 207

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 224 li saret fid-19 ta' Jannar, 2000 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta jogħġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru. II ta' l-2000 - Att ta' l-2000 li jemenda l-Att dwar it- Tarzna ta' Malta.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

SERVIZZI EKONOMIĊI - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'rigali fl- okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid- dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Ministru jgħid lil min ingħataw dawn ir-rigali?

Jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex ingħataw dawn ir- rigali?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Ma ngħataw l-ebda rigali minni lil xi individwi fl-okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas- sena 2000 minħabba l-kariga tiegħi.

Barra minn hekk, ninsab informat li lanqas jirriżulta li ngħata xi rigal għall-istess okkazjonijiet mill-uffiċċju tiegħi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, domanda supplimentari.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li l-mistoqsija tikkonċerna wkoll dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt ir- responsabbilta' tal-ministru għas-servizzi ekonomiċi, jista' l-Ministru jgħidli jekk ingħatawx rigali f'dawn l-entitajiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, fil-file m'għandi l-ebda dettalji li ngħataw xi rigali minn xi entitajiet li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi.

Pero' rrid ngħid li meta jsiru dawn it-tip ta' mistoqsijiet dwar ministeru daqshekk wiesa' jinħlew ħafna riżorsi biex tinġabar l- informazzjoni u ma narax l-iskop li noqogħdu nidħlu f'dan it-tip ta' dettall biex tingħata risposta għal din it-tip ta' domanda.

Pero' nista' ngħid li min-naħa tiegħi ma ngħataw l-ebda rigali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li l-mistoqsija tiegħi tikkonċerna infiq minn flus miġbura mit-taxxi mposti fuq il-poplu Malti, inkun qed nifhem sewwa jekk ngħid li l-opinjoni tal-ministru hi li mistoqsija bħal din m'għandhiex ir-relevanza tagħha fejn jikkonċerna infiq pubbliku?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, l-infiq pubbliku jikkonċerna lil dan il- parlament u fil-fatt għandna kumitat speċifiku li huwa l-public accounts committee, li għandu l-faċilitajiet kollha li jidħol fid-dettalji kollha li jkun hemm bżonn.

Jien ma narax għaliex dawn it-tip ta' mistoqsijiet, jekk ikunu rilevanti, ma jitqajmux fil-public accounts committee, li ċ- chairman tiegħu huwa maħtur min-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Jiġifieri m'hijiex kwestjoni ta' x'qed jiġi rrapportat lill-Kamra imma hija kwestjoni ta' fejn dan għandu jsir u x'tip ta' dettall qed jintalab.

Kieku, per eżempju, issir mistoqsija dwar x'infiq pubbliku kien involut meta sar il-kuntratt tat- trawlers taħt l-amministrazzjoni preċedenti li ma setax jiġi onorat - u spiċċajna b'infiq pubbliku ta' xi Lm120,000 minflok Lm2 miljun bħala danni - nifhem li dik tkun mistoqsija rilevanti ħafna għaliex tirrigwarda ċerti policies li kien mexa fuqhom il-gvern preċedenti.

Imma ma narax l-iskop li noqogħdu nidħlu f'dan it-tip ta' dettall f'din il-Kamra biex nirrispondu mistoqsija bħal din.

Se mai, jekk hemm xi mistoqsijiet hemm l-awditur u hemm il-public accounts committee, li liberament jistgħu jidħlu f'dawn l-affarijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Peress li kif jaf il-Ministru l-public accounts committee huwa magħmul minn ċerti membri minn din il-Kamra, u peress li kull membru parlamentari għandu dritt jagħmel mistoqsijiet parlamentari skond kif provdut fl-iStanding Orders, u xi kultant diversi mistoqsijiet parlamentari jsiru fil-kapaċita' tal-membru parlamentari nnifsu - ma jidhirlux il-Ministru li kull membru f'din il-Kamra għandu dritt jitlob informazzjoni mingħajr il-ħtieġa li jmur quddiem il-public accounts committee, iktar u iktar meta xi kultant lanqas ikollu l-faċilita' li jmur quddiem dan il-kumitat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-public accounts committee għandu l-fakulta' li jitlob kwalunkwe rapport li jkun jeħtieġ u kulma jrid huwa l-permess ta' tliet membri minn dan il-kumitat.

Issa l-oppożizzjoni għandha tliet membri fil-public accounts committee u għalhekk għandha l-opportunita' kollha li tgħarbel il-kontijiet kollha tal-gvern.

Pero' jien ma nistax nifhem l- iskop ta' mistoqsijiet bħal dawn f'dan il-parlament li jkunu qishom fishing expedition u li jinvolvi sigħat twal ta' xogħol minn ħaddiema li jkollhom xogħol ieħor x'jagħmlu.

Jekk hemm każ x'jitressaq, għandu jitressaq quddiem il-public accounts committee għaliex f'dawn l-affarijiet m'hemmx x'wieħed jaħbi.

Imma li noqogħdu ripetutament nagħmlu l-istess mistoqsija li, bħalma saret lili, naħseb li saret lill-ministri kollha, fuq kemm ingħataw rigali ma naħsibx li tagħmel sens.

L-ewwelnett irridu nkunu saqajna ma' l-art għaliex jien ma nafx li l- ministri jagħtu r-rigali!

It-tieni nett hemm il-mezz fejn dan kollu jista' jsir b'iktar dettall u b'iktar reqqa minn uffiċjal ta' din il-Kamra, li huwa l-awditur ġenerali, quddiem kumitat imwaqqaf minn din il-Kamra.

Naħseb li jekk il-public accounts committee jkun qed jgħarbel il-kontijiet pubbliċi, ikun qiegħed f'pożizzjoni li jagħżel x'inhu l-iktar rilevanti u għaliex jidħlu f'dawn it-tip ta' issues.

Imma jien ma narax għaliex għandi ngħaġġel lill-ministeru kollu, lid-dipartimenti u lill-entitajiet kollha li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi biex jidħlu f'ċertu dettall ta' dan it-tip.

Jekk l-Onor.

Interpellant irid jistaqsi fuq xi ħaġa speċifika għandu jagħmel dik il-mistoqsija imma mhux jagħmel speċi ta' fishing expedition li tiġġamja s-sistema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Kif jaf il-Ministru, meta l-informazzjoni tkun ppubblikata dak li jkun ikun jista' janalizzaha u jasal għal ċerti konklużjonijiet u jkun jista' jmur quddiem il-public accounts committee.

Ma jafx il-Ministru li permezz tal-mistoqsijiet parlamentari jkunu qed jiġu ppubblikati ċerti dettalji li kull membru ta' din il-Kamra għandu dritt jiġbor, u allura jkun f'dak il-mument li kull membru jkun jista' jmur quddiem il-public accounts committee u quddiem l-awditur ġenerali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, kull sena jsir ir-rapport mill-awditur ġenerali u l-public accounts committee jidħol fid-dettall ta' dan ir- rapport li fih hemm lok għal kollox.

Pero' ma nistax nifhem x'inhu l-iskop li ssir mistoqsija bħal din li qed titlob ċertu dettall bla raġuni speċifika.

Min-naħa tiegħi weġibtu rigward il-ministeru tiegħi u rigward dak li jaqa' direttament taħt l-uffiċċju tiegħi, pero' ma jidhirlix li din it-tip ta' mistoqsija għandha tiġi mifruxa għall-entitajiet kollha li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħi meta l-accounts tagħhom jiġu quddiem il-public accounts committee.

Assolutament ma narax li għandha niġġamjaw is-sistema b'mistoqsijiet li nħoss li m'huma xejn ħlief fishing expedition min-naħa ta' l-Onor.

Interpellant.

EDUKAZZJONI - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'rigali fl-okkażjoni tal- Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid-dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu separatament?

Jista' l-ministru jgħid lil min ingħataw dawn ir-rigali?

Jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex ingħataw dawn ir-rigali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li s-segretarjat parlamentari qassam fliexken tax-xorb - wieħed f'kull każ - lit-taqsimiet ta' l-aħbarijiet, lill-mezzi ta' l-istampa u lil tax-xandir rispettivament bħala rikonoxximent għas- servizzi tagħhom matul is-sena 1999.

L-uniku rigal li nxtara mill-Kunsill Malti għax-Xjenza u Teknoloġija fl- okkażjoni tal-Milied 1999 kien ktieb dwar il-fidda antika ta' Malta, li jiswa Lm25, u ngħata lis-Sinjura Maria Luisa Vitobello, ta' nazzjonalita' Taljana, bħala rikonoxximent talli f'koperazzjoni mal-kap eżekuttiv ta' l- MCST irnexxielhom iġibu Euro 65,000 minn wieħed mill-programmi ta' riċerka ta' l-Unjoni Ewropea għall-mużew ta' l-arkeoloġija, sabiex tkun tista' ssir riċerka fuq oġġetti arkeoloġiċi Maltin.

Is-Sinjura Vitobello kienet Malta f'dawk iż-żmenijiet b'konnessjoni ma' xogħol fuq l-istess proġett.

Informat ukoll li t-Teatru Manoel nefaq mhux aktar minn Lm30 f'CDs ta' Miriam Gauci għall-ambaxxaturi li jgħinu lit-teatru, filwaqt li l- Mediterranean Conference Centre nefqet Lm570 fi 38 rigal identiku li ġew mogħtija lill-impjegati li jaħdmu f'Dar il-Mediterran.

Ħlief għall-kalendarju tal-millennju, li kopja tiegħu ingħatat ukoll lill-Onor.

Membri, kemm il-ministeru ta' l-edukazzjoni u kif ukoll id- dipartimenti u l-entitajiet l-oħra li minnu jagħmlu parti, ma nefqu xejn f'rigali fil-perijodu msemmi.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'rigali fl- okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid- dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Ministru jgħid lil min ingħataw dawn ir-rigali?

Jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex ingħataw dawn ir- rigali?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Ma ngħataw l- ebda rigali minni lil xi individwi fl-okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 minħabba l-kariga tiegħi.

Barra minn hekk, ninsab informat li lanqas jirriżulta li ngħata xi rigal għall-istess okkażjonijiet mill-uffiċċju tiegħi.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru, on a point of order.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, nixtieq nikkummenta li dawn it-tip ta' domandi m'għandhomx isiru u lanqas għandhom jiġu mwieġba.

Jekk l-Onor.

Membru jkollu xi raġuni għaliex qed jitlob ċerta informazzjoni, allura nifhem li għandha ssir id-domanda u tingħata risposta.

Ma jistax ikun li niġu f'dan il-parlament u jissemmew persuni ...

(Interruzzjonijiet) Jien fuq point of order qomt.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Skond l-istanding orders hija s-Sedja li tiddeċiedi dwar il-mistoqsijiet u l-ebda membru mill-ebda naħa tal-Kamra ma jista' jagħmel dan.

Għalhekk il-Prim Ministru qiegħed out of order għaliex hija s-Sedja li tiddeċiedi dwar dawn l-affarijiet.

MR SPEAKER: Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, jiena smajt risposti fejn issemmew nies u ngħataw dettalji għaliex ġie rikonoxxut minn xi dipartiment jew xi ministeru li kellu jingħata rigal.

Ma jidhirlix li għandhom jissemmew ismijiet f'dan il-parlament bla bżonn, u ma jistax ikun li biex nissodisfaw il-kurżita' ta' xi membru parlamentari niġu nitkellmu fil- pubbliku fuq xi ħaġa li tkun saret b'mod diċenti, qisha saret xi ħaġa straordinarja jew li m'hijiex normali.

Fil-fatt lili saritli domanda bħal din li se tidher għada u r-risposta tiegħi se tkun li ma nagħtix l-informazzjoni qabel ma l-Onor.

Membru jgħidli għaliex qiegħed jitlob l-informazzjoni.

Il-parlament m'huwiex qiegħed biex jissodisfa l-kurżita' imma aħna qegħdin hawn biex naqdu dmirna lejn min eliġġiena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Charles Buhagiar, on a point of order.

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Mr Speaker, skond l-istanding orders l-ebda membru tal-Kamra ma jista' jgħaddi kummenti fuq ir-risposta li jingħataw f'din il-Kamra, lanqas jekk ikun il-prim ministru.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cuschieri, on a point of order.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Kull membru parlamentari għandu dritt jagħmel il- mistoqsijiet f'din il-Kamra u dment li jkunu fil-parametri ta' l-istanding orders u jiġu aċċettati mis-Sejda, l-ebda membru m'għandu dritt jgħid li dawk il-mistoqsijiet qatt ma messhom saru.

Hija s-Sedja biss li tiddeċiedi liema mistoqsijiet jiġu aċċettati jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, on a point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, skond l-istanding orders kull membru jista' jagħmel sa sitt mistoqsijiet f'kull seduta li jridu jiġu mwieġba fi żmien tlett ijiem.

Pero' li jiġi ministru, jew xi prim ministru, u jagħti risposta għal mistoqsija li għadha se tidher fuq l-order paper huwa kontra r-regolamenti u huwa disprezz lejn l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż.

AFFARIJIET BARRANIN - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'rigali fl- okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid- dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dikasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Ministru jgħid lil min ingħataw dawn ir-rigali?

Jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex ingħataw dawn ir-rigali lil dawn l-individwi?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): Ma ngħataw l-ebda rigali minni lill xi individwi fl-okkażjoni tal-Milied 1999 minħabba l- kariga tiegħi.

Barra minn hekk, ninsab informat li lanqas jirriżulta li ngħata xi rigal għall-istess okkażjoni mill-uffiċċju tiegħi.

POLITIKA SOĊJALI - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'rigali fl-okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill- uffiċċju tiegħu u mid-dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu separatament?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid lil min ingħataw dawn ir-rigali?

Jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex ingħataw dawn ir-rigali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12328.

FINANZI - RIGALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm intnefqu flus f'rigali fl-okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000 mill-uffiċċju tiegħu u mid-dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu separatament?

ONOR.

JOE BORG (f'isem il-Ministru tal-Finanzi): Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li ma ngħataw l-ebda rigali minni jew mid-dipartimenti ta' dan il-ministeru fl-okkażjoni tal-Milied 1999 u l-bidu tas-sena 2000.

Iżda ninsab informat illi l-bank ċentrali nefaq Lm545 f`rigali u l-Borża ta' Malta nefqet Lm464 f`hampers u li fiż-żewġ każi, bħalma sar fis-snin ta' qabel, ingħataw lill-persuni li kienu ta' servizz matul is-sena liż-żewġ istituzzjonijiet.

PULIZIJA - SERQIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12088 għall- perijodu ta' Diċembru, 1999?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li matul Diċembru ta' l-1999, il-pulizija kellha 89 rapport ta' serq minn bars, hotels u retail outlets.

Ninsab informat ukoll li fl-istess perijodu tressqu l-qorti disa' persuni in konnessjoni ma' dan it-tip ta' reat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Nixtieq li l-Ministru jinformani daqsxejn dwar il- policy tal-gvern fir-rigward ta' komunikazzjoni televiżiva bis-satellita minn każini, ħwienet tax-xorb u ħwienet tad-divertiment.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jerġa' jagħmel id- domanda għaliex ma fhimthiex.

Għall-closed-circuit television qed tgħid?

Naħseb li jeżistu xi sistemi ta' closed-circuit television f'xi bars u fil- fatt hemm l-intenzjoni li l-closed-circuit television jiġi introdott mill- pulizija fit-toroq tagħna.

Imma ma nistax ngħid bl-amment jekk teżistix xi forma ta' komunikazzjoni mal-pulizija permezz tal-closed-circuit television mill-bars.

Naf li wħud mill-banek tagħna għandhom din is-sistema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, naħseb li l-Ministru ma fehemniex tajjeb għaliex jien qed nitkellem fuq trasmissjonijiet televiżivi permezz tas-satellita li jintwerew fil-ħwienet tad-divertiment.

Id-domanda tiegħi hi din: Il-każini jew bars lokali li għandna, għandhom il-permess li jittrasmettu bis-satellita programmi ta' sports jew programmi mużikali?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jekk xi ħadd f'bar għandu d-dritt li jirċievi trasmissjoni, il-pulizija ma tistax tindaħallu x'tip ta' trasmissjoni jirċievi.

F'każ li l-pulizija taqbad lil xi ħadd jagħmel xi ħaġa illegali bħal, per eżempju, logħob ta' l-azzard fuq tiġrijiet jew inkella fuq xi logħba football li tkun qed tiġi trasmessa fuq it-television permezz tas- satellita, trid tieħu passi - għalkemm mhux dejjem huwa faċli li jinqabdu - u min ikun responsabbli jittella' l-qorti.

Imma l-bqija kulħadd jimxi skond il-kondizzjonijiet tal-liċenzja tiegħu u l-pulizija tindaħal biss biex tara li qed jiġu osservati r-regolamenti ġodda fejn jidħlu ħinijiet ta' postijiet ta' divertiment, imma fuq affarijiet ta' satellite television ma tindaħalx.

PULIZIJA - HOLD-UPS

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12087 għall- perijodu tax-xahar ta' Diċembru 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul Diċembru 1999, il-pulizija kellha rapport wieħed ta' hold-up u żewġ rapporti ta' attentat ta' hold-up li għadhom qed jiġu investigati.

PULIZIJA - SERQ MINN VETTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12085 għall- perijodu tax-xahar ta' Diċembru 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul Diċembru ta' l-1999, il- pulizija kellha 277 rapport ta' serq minn vetturi.

Ninsab informat ukoll li fl-istess perijodu tressqu l-qorti żewġ persuni in konnessjoni ma' dan it-tip ta' reat.

AGRIKOLTURA U SAJD - SAFAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12089 għall-perijodu ta' Diċembru, 1999?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Fix-xahar ta' Diċembru, 1999 ma kien hemm l-ebda delegazzjoni li siefret b'konnessjoni ma' l-applikazzjoni ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

UE - INDUSTRIJA LOKALI TAL-POULTRY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kondizzjonijiet, regoli, liġijiet u direttivi ta' l-Unjoni Ewropea li trid tikkonforma ruħha magħhom l-industrija lokali tal-poultry, qabel u wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nistax nagħti risposta għax għadhom ma ġewx negozjati.

UE - INDUSTRIJA LOKALI TAL-ĦALIB

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kondizzjonijiet, regoli, liġijiet u direttivi li trid tkun konformi magħhom l-industrija lokali tal-ħalib frisk, qabel u wara li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ma nistax nagħti risposta għax għadhom ma ġewx innegozjati.

POSTIJIET TAX-XOGĦOL - INĊIDENTI FATALI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien hemm imwiet fuq il-postijiet tax-xogħol fis-snin 1996, 1997, 1998 u 1999?

Kemm kienu rapportati korrimenti fuq il-postijiet tax-xogħol fl-istess perjodu?

Kemm tħallsu benefiċċji soċjali fl-istess perijodu mid-dipartiment tas- sigurta' soċjali?

Meta d-dipartiment tas-sigurta' soċjali jagħti benefiċċji, x'ikun l- obbligu ta' l-employer f'dawk li huma benefiċċji?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): In-numru ta' talbiet għall-benefiċċju tal- korriment u l-ammont imħallas hu kif jidher hawn taħt:

|Sena|Mwiet|Talbiet |Ħlasijiet | | | |għal | | | | |korrimen| | | | |ti | | |1996|12 |6,134 |Lm380,847 | |1997|5 |5,723 |Lm464,556 | |1998|12 |5,430 |Lm420,419 | |1999|8 |5,151 |Lm428,642 | | | | |(proviżorja) |

Meta persuna tkun koperta taħt l-Att li jirregola l-Kondizzjonijiet ta' l- Impjieg ikollha dritt għal paga sħiħa għal perijodu massimu ta' sena mid- data ta' l-inċident.

Il-prinċipal jkollu dritt jitlob lura l-flus li tkun irċeviet f'benefiċċju l-persuna li jkollha l-inċident.

SKEJJEL - P. PULLICINO

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joe Cilia) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid għaliex l-iskola sekondarja P. Pullicino tar-Rabat m'għandhomx sala fejn jistgħu jsiru attivitajiet extra kurrikulari bħal prize day u quddies?

X'qiegħed iżomm milli tinbena sala meta tmiss ma' l-iskola hemm biċċa art proprjeta' tal-gvern?

Jaf il- Ministru li l-amministrazzjoni ta' l-iskola ilha snin titlob biex tinbena sala?

Jista' jgħid jekk ġietx konsidrata din it-talba u x'sar f'dan ir- rigward?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Il- proposta qed tiġi kkonsidrata flimkien ma' ħafna oħrajn minn skejjel diversi.

ĊILINDRI TAL-GASS

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid taħt liema kondizzjonijiet u regolamenti jingħataw permessi lil restaurants li jagħmlu parti minn blokk ta' bini residenzjali biex jinżammu numru ta' ċilindri tal-gass fix-shafts jew btieħi interni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li fil-każ ta' stabilimenti ġodda, qabel ma tissupplixxi ċ-ċilindri tal-gass l-Enemalta, tispezzjona l-post.

Il-permess għall-ħażna ta' ċilindri tal-gass jigi kkonsidrat skond iċ- ċirkostanzi tal-lokalita' partikolari.

Tajjeb jingħad li l-korporazzjoni, meta jaslulha rapporti ta' irregolarita', tinvestiga l-każ u tieħu l- azzjoni relattiva.

MR SPEAKER: L-Onor.

Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk jaħsibx li nevitaw ħafna perikli jekk almenu f'restaurants ġodda u lokalitajiet simili jiġu evitati numri ta' ċilindri tal-gass, speċjalment fi blocks ta' bini residenzjali, u minflok jintużaw appliances ta' l-elettriku.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Naturalment l-użu tal-gass dejjem fih ċertu ammont ta' periklu pero' wieħed irid jifhem ukoll li d-dawl jiswa ħafna iktar mill-gass.

Jiġifieri wieħed irid iħalli lill-individwi konċernati biex jiddeċiedu huma basta jiġu rrispettati r-regolamenti tal-ħażna tal-gass u ma jkollniex każi - u dawn dejjem jiġu investigati - fejn jkun hemm ħażna ta' ħafna ċilindri tal-gass bla bżonn li allura tista' twassal għal xi inċident serju.

Jiena naf ukoll li ċerti lukandi, per eżempju, minflok jużaw ċilindri tal- gass jużaw tank apposta li jkun maħżun u nstallat b'mod adattat li jnaqqas ħafna iktar il-periklu u jagħti supply iktar konsistenti.

F'dawn it-tip ta' ċirkostanzi l-Enemalta dejjem tipprova tinkoraġġixxi lill-individwi biex jagħmlu dan l-investiment biex b'hekk wieħed ikollu riżors ta' enerġija ferm iktar adattata għal-lokalitajiet li jkunu qegħdin fiha.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 5 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw ir-regolamenti dwar skema ta' taħriġ estiż fis-snajja';

Avviż Legali Nru. 6 ta' l-2000 - regolamenti ta' l-2000 li jemendaw l-iskema dwar apprendistat tekniku; u

Tagħrif dwar reġistrazzjoni għax-xogħol matul Ottubru, Novembru u Diċembru 1999, maqsuma skond il-lokalitajiet, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 12943.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport f'żewġ volumi tal-bord ta' inkjesta dwar l-inċident li fih kien involut l-ajruplan Piper Lance, li seħħ fit-3 ta' Diċembru 1995; u

f'isem il-Ministru tal-Finanzi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar sussidju maħruġ mill-gvern lill-Malta Drydocks u lill- Malta Shipbuilding bejn l-1992 u l-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 12822.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' permessi maħruġa mill-awtorita' ta' l-ippjanar għal swali tat-tiġijiet flimkien mas-site plans rilevanti, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 12715; u

Tagħrif dwar l-ammont u t-tip ta' droga maqbuda mill-pulizija matul l- 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 12766.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet.

Il-Prim Ministru.

MOZZJONIJIET

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-FORZI ARMATI TA' MALTA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, nipproponi l-Ewwel Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l-2000 li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta, (Kap. 220)".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

TONIO BORG: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att ta' l- 2000 li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta, Kap. 220" ikun moqri l-Ewwel Darba.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem.con. u l-Abbozz ta' Liġi ġie moqri l-Ewwel Darba.

MR SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech.

RIŻOLUZZJONI DWAR GĦOTI B'ĊENS LILL-MIDI plc TA' ART F'MANOEL ISLAND U TIGNE'

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nipproponi din ir-riżoluzzjoni:-

Billi l-Gvern tar-Repubblika ta' Malta bi ħsiebu jagħti b'ċens lill- MIDI plc art f'Manoel Island u Tigne' kif hi deskritta aħjar fl-abbozz ta' ftehim imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra, għaż-żmien, biċ-ċens u taħt il-kondizzjonijiet li jinsabu fl-istess abbozz;

U billi huwa maħsub fil-paragrafu (ċ) tas-subartikolu (1) ta' l- artikolu 3 ta' l-Att Nru. XIV ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar it- Trasferiment ta' Artijiet tal-Gvern li art li tkun proprjeta' tal- Gvern jew amministrata minnu tista' tiġi trasferita "skond riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad-Deputati li tkun fis-seħħ fil-waqt tat-trasferiment";

U billi huwa xieraq li t-trasferiment fuq imsemmi jsir skond riżoluzzjoni speċjali tal-Kamra tad-Deputati;

Għalhekk huwa b'dan riżolut li l-art f'Manoel Island u Tigne' kif deskritta aħjar fl-abbozz tal-ftehim li jinsab imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tiġi mogħtija b'ċens lill-MIDI plc għaż-żmien, għall-iskop u skond il-pattijiet u kondizzjonijiet imsemmijin fl-istess abbozz.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Nixtieq nistaqsi jekk hawnx xi ftehim dwar kif se jinqasam il- ħin.

Il-Prim Ministru.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Mr Speaker, safejn naf jien l-oppożizzjoni talbet ammont ta' ħin li huwa ekwivalenti għal żewġ seduti u l-ftehim hu li jkun hawn tliet seduti b'kollox.

Jiġifieri minn tliet seduti, l- oppożizzjoni se jkollha għad-dispożizzjoni tagħha ħames sigħat biex titkellem.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma naħseb li n-naħa tal-gvern m'hijiex se tieħu s- seduta kollha tal-lum u mbagħad l-oppożizzjoni jkollha s-seduta kollha ta' għada u l-aħħar waħda.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-ministru ma jistax jieħu s-seduta kollha llum għaliex jibqa' mingħajr il-winding-up.

Jieħu kemm għandu bżonn biex jintroduċi r-riżoluzzjoni u l-oppożizzjoni jkollha ħin ekwivalenti għal żewġ seduti sħaħ imma fin-nofs jista' jintervjeni xi ħadd.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma għallinqas l-aħħar seduta tkun bilanċjata bejn in- naħa tal-gvern u l-oppożizzjoni.

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-aħħar seduta bilfors trid tkun hekk għaliex ma jistax ikollna seduta sħiħa jekk illum se jieħu biċċa l-ministru.

MR SPEAKER: Nerġa' nsejjaħ issa lill-Ministru għall-Ambjent.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, huwa ta' pjaċir għaliha li qed inressaq din ir-riżoluzzjoni quddiem il-Kamra tad-Deputati għaliex naturalment il-Kamra kollha taqbel li minn mindu Malta saret indipendenti fl-1964 iktar minn 35 sena ilu, taħt gvernijiet differenti, ilkoll ħlomna li xi darba jsir il-famuż proġett ta' Manoel Island.

Nafu li kien hemm diversi nies li esprimew interess, inkluż prinċpijiet u żviluppaturi oħra li ressqu b'xi proposta jew oħra minn żmien għal żmien.

Il-proposti kollha differenti li saru kellhom il-karatteristika li f'pajjiżna jkun jagħmel sens li jkun hemm żvilupp kordinat f'area bħal din - imbagħad magħha kienet żdiedet il-ponta ta' Tigne' - għal skop ekonomiku modern, għal skop turistiku, għal skop ta' ippjanar aħjar u anke għal skop ta' tiġdid u ħolqin ta' impjiegi fil-pajjiż.

Qed nitkellmu fuq ħolma nazzjonali li ilha magħna għal iktar minn 35 sena u jekk għall-argument nillimita ruħi għall-kuntratt fil-format preżenti tiegħu u għall-istorja li wasslitna għal dan il-kuntratt preżenti, nista' ngħid mill-ewwel illi fil- fatt qed nitkellmu dwar kuntratt li għandu storja ta' madwar għaxar snin.

Infatti l-kuntratt fil-format preżenti jaf il-bidu tiegħu fl-1990, meta kien tħejja abbozz ta' development brief mit-taqsima għall-ippjanar tas- servizzi fi ħdan il-ministeru għall-iżvilupp ta' l-infrastruttura.

Imbagħad f'Mejju tas-sena ta' wara, fl-1991, il-gvern kien iddikjara l- intenzjoni tiegħu li jiżviluppa Manoel Island flimkien mal-ponta ta' Tigne' u ħareġ stedina għal kull min kien interessat jiżviluppa dawn iż-żewġ siti.

Fost affarijiet oħra, dan l-iżvilupp kellu jkun marbut mar-restawr tal- wirt storiku li jeżisti fl-inħawi.

Kien f'Lulju ta' l-1991 li nħatar steering committee u ħarġet sejħa għall-proposti li għaliha kien hemm 54 tweġiba.

F'Novembru ta' l-1991 il-gvern kien approva l-brief finali u għaddih lil disa' consortia li kienu ġew short-listed mill-54.

Naturalment segwa l-proċess ta' l-aġġudikazzjoni li ma kienx faċli u nista' ngħid - ħalli dejjem ikollna daqsxejn perspettiva storika tal-kuntratt li għandna quddiemna - li kien fil-21 ta' Diċembru 1993, meta ġiet iffirmata l-letter of intent bejn il-gvern u l-consortium MIDI, u immedjatament wara bdew id- diskussjonijiet bejn iż-żewġ partijiet dwar it-tfassil ta' kuntratt u dwar materji marbuta ma' pussess ta' proprjeta'.

Bejn il-21 ta' Diċembru ta' l- 1993 u Ottubru ta' l-1996, jiġifieri sa inqas minn tliet snin wara, nista' ngħid illi kien hemm prinċipji ġenerali u anke abbozz ta' ftehim li kellhom jirrigwardaw il-kuntratt li kellu jsir bejn il-gvern u l-consortium MIDI.

Nista' ngħid ukoll li sa Ottubru ta' l-1996 kienu saru anke d-disinji bażiċi dwar l-iżvilupp f'Manoel Island u Tigne'.

Mal-bidla fil-gvern fl-1996, l-amministrazzjoni Laburista ġeddiet il- letter of intent li mal-MIDI u kienet qabbdet ukoll żewġ ditti biex jevalwaw l-art in kwestjoni u finalment kienet aċċettat l-offerta li saret mill-consortium.

Għalhekk in-negozjati setgħu jitkomplew u kif nafu f'dawk in-negozjati spikka l-fatt illi l-gvern Laburista kien aċċetta li jagħti l-proprjeta' lill-consortium b'enfitewsi perpetwa ħlief għall- proprjeta' ta' wirt storiku.

Mal-bidla mill-ġdid fil-gvern f'Settembru ta' l-1998 il-gvern ħass illi kellu jinnegozja mill-ġdid il-kwestjoni taċ-ċens perpetwu u jikkonkludi fl-iqsar żmien id-diskussjonijiet mal-consortium minkejja d-diffikultajiet kollha li kien għad hemm pendenti, mhux l-inqas id-diffikultajiet marbuta kollettivament ma' dak illi aħna nirriferu għalih bħala l-vacant possession issue, jiġifieri partijiet mill-art li jkunu ġew indikati sa mid-development brief u mil-letter of intent fl-1993 li huma parti minn sit li se jkun żviluppat mill-consortium MIDI, imma li, għal xi raġuni jew oħra, ikunu għadhom okkupati b'xi titolu - m'iniex qed ngħid għall-isquatters - minn persuni, minn għaqdiet, minn entitajiet kummerċjali u minn clubs sportivi u li jkunu għadhom qed jiġġestixxu l-attivita' tagħhom minn dak il-bini li jkun hemm f'Manoel Island u f'Tigne'.

Naturalment huwa kontro-sens illi l-gvern ma jagħtix terminu preċiż ta' meta se jirriżolvi dawn il-partijiet mis-sit illi hu stess se jagħti għall- iżvilupp jekk dawn se jibqgħu okkupati mir-residenti, minn għaqdiet sportivi, minn clubs sportivi jew minn entitajiet kummerċjali.

U nista' ngħid illi fis-16-il xahar li għaddew wieħed mill-impenji prinċipali tagħna kien preċiżament li nirriżolvu dawn il-kwestjonijiet li kienu għadhom pendenti.

Kif kont ħabbart permezz ta' stqarrija parlamentari li kont għamilt lejn tmiem id-diskussjonijiet mal-consortium fis-27 ta' Settembru tas-sena l-oħra, irrid ngħid li llum dan il-consortium huwa kompost minn Alf.

Mizzi & Sons, Gasan Group u Hili Group li għandhom 15% ta' l-ishma kull wieħed, Barter Holdings, Valletta Investment Bank u Middle Sea Valletta Life Assurance b'10% kull wieħed, Vassallo Builders, Polidano Brothers, De Vilhena u Jimmy Gatt b'6% kull wieħed u Pinin farina b'sehem ta' 1%.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll illi n-negotiating team tal-gvern, li kelli l-unur u l-pjaċir illi mmexxi, iltaqa' kważi kull ġimgħa ma' dan il- consortium f'dawn l-aħħar 16-il xahar, inkluż il-perijodu tal-vaganzi li l- Kamra tieħu minn żmien għal żmien.

Apparti l-laqgħat li konna qed nagħmlu mal-consortium konna qed nagħmlu ukoll laqgħat f'diskussjonijiet separati biex nirriżolvu madwar 60 każ ta' vacant possession li kien għad fadal.

Irrid ngħid ukoll illi kemm il-gvern u kif ukoll l-awtorita' ta' l-ippjanar mill-bidunett kienu qed jimmiraw għal żvilupp kwalitattiv u żvilupp li joħloq standards ġodda fl-ippjanar urban tal-gżejjer Maltin mill-proġett ta' Manoel Island u Tigne'.

Minn dejjem kienet ix-xewqa tal-gvern li apparti illi jħares b'mod serju s-siti storiċi, dan l-iżvilupp ikun ippjanat b'mod ħolistiku, b'mod integrat u l-użu tiegħu joħloq ambjent bilanċjat li jagħti spazju għal postijiet residenzjali, għal ħwienet, għal postijiet ta' rikreazzjoni, għal stabbilimenti ta' l-ikel, għal żvilupp turistiku, għal yacht marina u attivitajiet konnessi magħha, għal attivitajiet sportivi u għal attivitajiet kulturali.

Dawn l-ingredjenti kollha integrati fi żvilupp jistgħu joffru lill-poplu kollu tagħna proġett ħaj, dinamiku u proġett li żgur għandu jkun ta' ġid għal kulħadd.

Huwa importanti li wieħed jinnota wkoll li f'dan il-proġett il-volum tal-bini u l-għoli tiegħu, speċjalment fuq Manoel Island, kien ristrett b'mod konsiderevoli għaliex irridu li madwar Forti Manoel ikun hemm spazji miftuħa u kbar u jkun hemm aċċessibbilta' akbar għall-poplu milli kien hemm sal-lum.

Irrid ngħid ukoll li l-iżviluppaturi mxew fin-negozjati bi professjonalita' kbira mat-tliet gvernijiet ta' qabel l-1996, il-gvern ta' bejn l-1996 sa l-1998 u l-gvern preżenti ta' wara l-1998 u infatti din wasslitni diversi drabi biex nuża l-frażi li nirripetih illejla hawnhekk li nistgħu nirriferu għal dan il-kuntratt bħala wieħed li sar taħt tliet saltniet.

Apparti li l-iżviluppaturi mxew b'serjeta' u bi professjonalita' sħiħa huma ħejjew ukoll il-pjanti kollha tal-proġett u beda l-proċess tal- konsultazzjoni pubblika għaliex kif nafu, il-consortium diġa' għamel il- proċess kollu marbut ma' l-outline development application li llum ħareġ il- permess fuqha.

Fil-fatt ma' dak il-proċess kien hemm ukoll l-assessment ta' l-impatt ambjentali u kien hemm il-konsultazzjoni kollha meħtieġa li kienet rikjesta skond il-proċeduri ta' l-impatt ambjentali, l-impatt tat- traffiku u anke impatti oħra li l-awtorita' ta' l-ippjnar ma naqsitx milli teżamina.

Kif kelli l-okkażjoni ngħid kemm meta għamilt l-istqarrija parlamentari u kif ukoll fil-kumitat nazzjonali dwar il-verifika tal- kontijiet pubbliċi, dan se jkun l-ewwel kuntratt approvat minn dan il- parlament għaliex l-ebda gvern ma mexa b'dan il-mod qabel il-kuntratt ta' Manoel Island u Tigne'.

Apparti li l-kuntratt li huwa ta' entita' kbira fih id-dettalji kollha li wieħed jistenna imma, fl-opinjoni tiegħi, fih aspett interessanti ħafna li s'issa huwa uniku fil-kuntratti kollha li qatt saru minn kwalunkwe gvern fil-pajjiż - u anke jekk għada pitgħada jiżdiedu oħrajn bħalu żgur jibqa' l-ewwel wieħed bħala mudell - għaliex fost l-annexes marbuta mal-kuntratt, insibu l-outline development permit maħruġ mill- awtorita' ta' l-ippjanar.

Dan ifisser li l-iżviluppaturi għandhom gwida preċiża fuq liema linji jridu jimxu biex jagħmlu dan il-mix ta' żvilupp u l- gvern għandu diġa' bil-quddiem indikazzjoni ċara tat-tip ta' ippjanar li se jsir f'dan il-proġett, liema tip ta' ippjanar jrid jipprevali fl-għaxar snin li ġejjin meta huwa mistenni li l-proġett ikun komplet fit-totalita' tiegħu.

Dan ifisser ukoll - u naħseb illi mil-lat ekonomiku dan huwa fattur importanti ħafna - illi l-lead time bejn l-approvazzjoni tal- kuntratt u l-iffirmar tal-kuntratt u bejn l-iffirmar tal-kuntratt u l-bidu tax-xogħlijiet ikun inqas milli jkun fuq kwalunkwe kuntratt ieħor.

U r- raġuni hija ovvja għaliex jekk jien niġi awtorizzat mill-parlament li għan- nom tal-gvern niffirma kuntratt ma' kumpannija, tkun xi tkun, fuq proġett partikolari f'xi parti tal-pajjiż u mbagħad ikun hemm iż-żmien meħtieġ biex isir il-kuntratt pubbliku u mill-kuntratt pubbliku ma jkunx hemm l-outline development application in place, naturlament ifisser li jkun jrid isir dak il-proċess kollu ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Jekk l-outline development permit huwa f'postu tant li huwa annex għall-kuntratt, ifisser ili d-developers se jmorru quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar bi proċessi addizzjonali ta' ippjanar għaliex ma tistax tibda tibni fuq outline permit imma jrid ikollok ukoll il-full development permits.

Pero' l-full development permits għandhom ukoll bażi ta' riferenza preċiża fuqxiex jintalbu u fuqxiex jinħarġu u allura t-terminu ta' żmien bejn l- iffirmar tal-kuntratt u l-bidu tax-xogħlijiet fuq is-sit f'dan il-każ huwa mistenni li jkun iqsar u fil-fatt għandna assigurazzjoni min-naħa tal- consortium MIDI li sew qabel l-aħħar ta' din is-sena x-xogħlijiet ikunu fiżikament bdew, apparti li l-mobilisation u s-site offices huma ppreparati li jmorru immedjatament fil-post u jibdew jimmobilizzaw immedjatament wara l-approvazzjoni tal-kuntratt minn dan il-parlament u wara l-iffirmar ta' l-att pubbliku li jissiġilla rabtiet kuntrattwali bejn il-gvern u l-consortium, liema att pubbliku huwa mistenni li jsir lejn l- aħħar ta' Frar.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll illi f'dan il-kuntratt għandek diversi aspetti importanti li wieħed irid iħares lejhom u anke għall-benefiċċju ta' dan il-parlament, irrid nagħti mill-ġdid fil-qosor analisi ta' x'se jfisser dan il-kuntratt bħala dħul għall-gvern u bħala ġenerazzjoni għall- attivita' ekonomika għall-pajjiż.

L-ewwelnett irrid nispjega li meta kuntratt jgħid li ċ-ċifri jittieħdu at current value - qed nieħu eżempju żgħir apparagun maċ-ċifri li jissemmew f'dan il-kuntratt - ifisser li jekk il-kuntratt jgħid li bniedem irid jagħtik Lm10 illum u Lm10 oħra sena oħra inti tgħid li bejn illum u sena oħra se tkun daħħalt Lm20.

Qed nispjega xi tfisser at current value għax għalkemm forsi tinstema' ovvja, illum it- tendenza hi li jsir kalkolu discounted għall-valuri tal-lum.

Jiġifieri bl- eżempju sempliċi li kont qed nagħti, jekk jiena għandi nieħu Lm10 illum u Lm10 sena oħra, ma ngħidx se nieħu Lm20 imma ngħid li se nieħu Lm18.

U r- raġuni hi li tagħmel dak li jgħidulu discounting ta' dak illi se ddaħħal fis-snin ta' wara biex iġġibhom għall-valur tal-lum għax il-flus m'humiex f'idejk illum.

Qed nispjega dan kollu għaliex ħafna drabi ngħidu li dan huwa kuntratt li se jirrendi lill-gvern introjtu ta' kważi Lm40 miljun.

Illum irrid nippreċiża - għalkemm din ġieli għidniha f'kumitati oħrajn - illi l-introjtu ta' Lm40 miljun huwa kkalkolat b'dan id-discounting process.

Jiġifieri bi proċeduri stabbiliti fost accountants u awdituri, isir discounting ta' dak kollu li se jidħol is-sena d-dieħla u fis-snin ta' wara u naturalment jibqgħu sejrin hekk fuq perijodu ta' 99 sena.

Malajr wieħed jinduna li iktar ma' titkellem fuq flus li se jidħlu fis-snin iktar 'il bogħod, iktar id-discounting tagħhom at net present value jiġi iżgħar għal raġunijiet ovvji marbuta mal-valur tal-flus.

Imma meta qed nitkellmu fuq introjtu totali kumulattiv ta' Lm40 miljun minn dan il-kuntratt qed nitkellmu at net present value.

Jekk ngħoddu, kif aħna iktar mdorrijin nagħmlu, it-total kollu li l-gvern minn issa sa 99 sena oħra se jkun daħħal fi flus kontanti f'idejh u ma nagħmlu discounting xejn, insibu li l-valur tal-kuntratt ikun ta' aktar minn Lm117-il miljun.

Fil-fatt tradizzjonalment il-kalkoli fuq il-kuntratti kienu jsiru b'dan il-mod.

Allura biex il-perspettiva tagħna tkun ċara, anke għall-benefiċċju tal- media li bil-paċenzja jsegwuna u b'paċenzja ikbar forsi jipprovaw jispjegaw lill-pubbliku x'inkunu qed ngħidu f'din il-Kamra, qed nitkellmu fuq żewġ ċifri li fil-verita' huma - għal min jagħmel analiżi tagħhom mil-lat ta' accountancy - identiċi.

Il-gvern fuq perijodu ta' 99 sena se jkun daħħal iktar minn Lm117-il miljun u kieku kellu jagħmel dan l-eżerċizzju ta' discounting biex jasal għal dak li jissejjaħ net present values, dawn ifissru daqslikieku daħħlu kważi Lm40 miljun illum il-ġurnata.

Mr Speaker, huwa kkalkolat illi l-gvern - issa se noqgħod fuq current values u m'iniex se noqgħod nagħmel discounting hawn ukoll għax inkella nispiċċaw nikkomplikaw ħafna, għalkemm nista' nagħmilha jekk xi ħadd jitlobni l-informazzjoni - fi premia biss - għax hemm premiums differenti - se jkun daħħal at current value kważi Lm40 miljun u d-differenza, jiġifieri Lm78 miljun, huwa t-total ta' ċens li se jdaħħal mill-ewwel sena sad-99 sena, liema ċens se jitħallas bir-rata ta' Lm480,000 fis-sena għal 25 sena, wara 25 sena dik ir-rata titla' għal Lm840,000 u wara 50 sena ċ-ċens jerġa' jitla għal Lm960,000 fis-sena.

Irrid nispjega wkoll illi f'dan il- proġett, b'mod oġġettiv u b'mod fattwali, għandna kalkoli preċiżi mogħtija minn min se jagħmel l-iżvilupp - hawnhekk se nuża dejjem at current values - fejn huwa kkalkolat li apparti l-introjtu favur il-gvern ta' Lm118-il miljun, il-proġett se jiswa lill-consortium Lm126 miljun.

Jekk wieħed iħares lejn l-employment impact tal-proġett isib li fil-fażi tal- kostruzzjoni se jkun hemm 495 person years annually - kien iktar faċli li nikkalkolaw bil-person years milli bil-man hours għax inkella konna nispiċċaw f'ċifra eżorbitanti - during the 8 years of construction.

U din l-istima titla' għal 565 person years jekk wieħed jikkonsidra wkoll l- impjiegi indiretti marbuta mas-settur tal-kostruzzjoni.

Jiġifieri bħala xogħol marbut ma' kostruzzjoni qed nitkellmu fuq 495 person years kull sena għal perijodu ta' tmien snin u jekk iżżid l-indirect employment nitilgħu għal 565 person years.

Naturalment huwa wkoll kruċjali li jkollna kalkolu ta' kemm se jiġġenera mpjiegi proġett ta' din l-entita' ladarba jkun lest.

Fil-fatt il-kalkolu li għandna huwa li dan il-proġett huwa mistenni jiġġenera 2,760 impjieg fil- qasam tar-retail, fil-qasam ta' l-amministrazzjoni fl-uffiċini, fil-qasam kummerċjali, fil-lukanda li hija nkluża wkoll u fil-qasam tal-leisure u dak kollu li jikkomponi l-proġett fit-totalita' tiegħu.

Pero' hemm madwar 1,400 impjieg minn dawn l-2,760 li huma relocation, jiġifieri kumpannija li jkollha uffiċini f'xi post ieħor madwar Malta tiftaħ uffiċini f'Manoel Island jew f'Tigne' u l-impjegati li kellha f'dawk l-uffiċini f'xi post ieħor madwar Malta ġġibhom hemmhekk.

Jiġifieri minn 2,760 qed nitkellmu fuq 1,400 impjieg li huma relocation of existing jobs at the relevant timeframe, pero' għandek ġenerazzjoni ta' madwar 1,300 impjieg ġdid.

Naturalment dawn huma kalkoli konservattivi għaliex huwa stmat ukoll - pero' dan huwa diffiċli li tistmah minn issa - li l-proġett iwassal għal spin-off effects oħra li jiġġeneraw iktar impjiegi u iktar investiment.

Mr Speaker, kif diġa' spjegajt, il-consortium huwa lest biex jimmobilizza mill-ewwel hekk kif ikun iffirmat il-kuntratt mal-gvern lejn l-aħħar ta' Frar.

Fil-fatt diġa' ġew identifikati żewġ siti f'Manoel Island li kienu wżati mill-gvern u li issa ġew cleared biex isiru s-site offices.

Il- project team diġa' qed jagħmel ir-recruitment fil-livell maniġerjali tiegħu, inkluż l-identifikazzjoni ta' min se jkun iċ-chief executive tal- proġett.

Naf ukoll li qed isir recruitment ta' project management u fil- ġimgħat li ġejjin il-consortium MIDI se jkollu bżonn team inizjali ta' madwar 50 ruħ fil-livell professjonali u fil-livell tekniku li jinkludi numru kbir ta' periti u draughtsmen, surveyors u nies oħra li se jkunu parti mill-initial mobilisation qabel jibdew is-site works li huma mistennijin jibdew għall-ħabta ta' Ottubru ta' din is-sena.

Ir-raġuni li x-xogħlijiet ta' kostruzzjoni mistennija jibdew f'Ottubru hija li wara l- iffirmar għandek proċess ta' madwar tliet xhur biex isiru l- applikazzjonijiet għall-full development permits inizjali li naturalment jridu jiġu konsidrati mill-awtorita' ta' l-ippjanar bi gwida preċiża ta' l- outline development application.

Kif diġa' spjegajt, fis-27 ta' Settembru jien kont għamilt stqarrija f'dan il-parlament u fis-17 ta' Novembru l-consortium MIDI iffirma l- letter of commitment li hija l-ittra ta' impenn min-naħa tiegħu.

Din hija l-formola li l-gvern preżenti beda juża biex sakemm tkun saret id- diskussjoni totali fil-parlament, il-gvern jorbot lill-consortium bil- kondizzjonijiet li jkun ftiehem dwarhom mingħajr ma l-gvern jintrabat min- naħa tiegħu għaliex wara kollox il-gvern irid jiġi fil-Parlament għall- approvazzjoni ta' dan il-proġett.

Il-gvern preżenti, mhux bil-kliem biss imma bil-fatti, irid li kuntratti ta' din l-entita' jkunu soġġetti għall- iskrutinju pubbliku.

Fil-fatt is-sena li għaddiet il-gvern emenda l-liġi dwar l-uffiċċju tal-verifika nazzjonali sabiex il-kumitat li hemm imwaqqaf taħt dik il-liġi, li huwa kumitat parlamentari importanti ħafna għaliex jagħmel il-verifika tal-kontijiet għal skop ta' audit nazzjonali, ikun ukoll il-kumitat li jagħmel l-analiżi bir-reqqa u metikoluża f'kull dettall immaġinabbli tal-kuntratti li jkunu qed jitressqu.

Fil-bidu tad-diskors tiegħi jien għedt li dan huwa l-ewwel kuntratt li se jkollu annexed miegħu l-outline development permit mill-planning authority, pero' nista' ngħid ukoll li storikament dan se jkun ukoll l- ewwel kuntratt li għadda mill-għarbiel tan-national audit accounts committee.

Fil-każ tal-kuntratt tal-Kottonera, ridna li jkun hemm l-istess tip ta' għarbiel, pero' billi l-liġi dwar in-national audit accounts committee kienet għadha ma ġietx emendata, l-għarbiel fil-każ tal-proġett tal-Kottonera sar mill-public accounts committee.

Pero' bħala l-ewwel att ta' trasferiment ta' proprjeta' tal-gvern li ġie mgħarbul bl-iktar mod metikoluż u dettaljat u f'atmosfera mill-iktar kostruttiva bejn il-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra li jikkomponu dan il- kumitat huwa l-kuntratt ta' Manoel Island u Tigne'.

Fil-fatt jien kelli l- letter of commitment u bid bond ta' Lm1 miljun mill-consortium fis-17 ta' Novembru u l-għada, għat-terminu ta' din il-liġi kif emendata, jiena ktibt lill-Iskrivan tal-Kamra biex jirriferi l-abbozz tal-mozzjoni u l-abbozz tal-kuntratt lill-kumitat tal-kontijiet dwar l-uffiċċju nazzjonali tal- verifika.

Bħala riżultat ta' hekk, dan il-kumitat iltaqa' erba' darbiet, fl-24 ta' Novembru, fit-30 ta' Novembru, fis-6 ta' Diċembru u fl-14 ta' Diċembru u għamilna ftit aktar minn seba' sigħat u nofs niddiskutu u nagħrblu dan il-kuntratt.

B'sodisfazzjon ngħid illi ħlief għal dettall, li issa nirriferi għalih, dan il-kuntratt ġie approvat unanimament miż-żewġ naħat tal-Kamra fid- dettalji kollha tiegħu.

Tant hu hekk, illi aħna kellna t-tama - għax dik il-liġi fiha wkoll dak l-iskop - li jekk il-kumitat għarbel bil-lenti d- dettalji kollha tal-kuntratt u qabel b'mod unanimu li dak huwa kuntratt tajjeb, allura ma kienx hemm għalfejn jitressaq għad-diskussjoni f'din il- Kamra.

Pero' sinċerament ngħid li m'iniex konvint li l-oppożizzjoni riedet tagħmel dibattitu fuq dan il-kuntratt f'din il-Kamra għaliex ma qablitx li l-consortium ikun eżentat mill-ħlas tat-taxxa tal-boll.

Jekk dik kienet ir- raġuni vera, allura kont nippretendi li llum niftiehmu li nagħmlu sagħtejn niddiskutu biss jekk il-consortium għandux iħallas it-taxxa tal-boll fuq il-kuntratt kollu jew le.

Pero' naħseb li dik kienet iktar skuża biex il- kuntratt jerġa' jiġi riferut lil din il-Kamra.

Fil-fatt l-oppożizzjoni talbet żewġ seduti, il-gvern ħass illi m'għandux jieħu żewġ seduti min-naħa tiegħu imma se jieħu seduta waħda biss u dan ifisser illi se nagħmlu seba' sigħat u nofs oħra niddiskutu dan il-kuntratt.

Pero' jien insib daqsxejn sorprendenti l-fatt illi l-oppożizzjoni ħasset il-bżonn illi tirriferi l- kuntratt lil din il-Kamra meta kien hemm qbil fuqu bejn iż-żewġ naħat tal- Kamra kważi fit-totalita' tiegħu.

Jien naf li l-oppożizzjoni se tagħmel il- kummenti u l-kritika kollha li tixtieq tagħmel pero' nappellalha, anke b'rispett għall-fatt illi dan hu kuntratt negozjat, fl-aħħar mill-aħħar miż- żewġ naħat tal-Kamra, biex nuru consensus dwaru.

Kif għedt fil-bidu tad-diskors tiegħi, dan huwa kuntratt nazzjonali li ilna noħolmu dwaru 35 sena u għalhekk għandna ngħidu li issa din il-ħolma qed inwettquha flimkien.

Għandna nkunu kburin ilkoll kemm aħna li se jkollna kuntratt ta' Lm126 miljun investment, apparti l-introjtu lill- gvern ta' iktar minn Lm117-il miljun, kuntratt li fil-projections realistiċi tiegħu se jġib żvilupp ekonomiku sostanzjali f'pajjiżna għall- għaxar snin li ġejjin.

Għaliex m'għandux ikun kuntratt li nkunu avviċinajnih b'bipartisan approach?

Jien naħseb illi dan huwa t-tip ta' kuntratt li jippresta ruħu għal dan l-approach u nispera li ma nkunx qed inżid xi ħolma oħra meta qed nesprimi din ix-xewqa fil-bidu ta' dan id- dibattitu.

Mr Speaker, niġi issa għall-famuż argument dwar it-taxxa tal- boll.

Meta qed nitkellmu dwar kuntratt ta' din l-entita', huwa evidenti li min se jagħmel il-proġett se jara fl-aħħar mill-aħħar kemm se jonfoq biex jirrealizza dan il-proġett.

Illum meta individwu jixtri biċċa art biex jibni dar, maisonette jew flat jikkalkola kemm irid iħallas għal dik il- biċċa art, kemm irid iħallas lin-nutar u kemm irid iħallas f'taxxa tal-boll u jekk jara li se joħroġ iktar minn dak li jaffordja jonfoq allura ħafna drabi jmur lura għand sid l-art u jitolbu jnaqqaslu l-prezz ta' l-art.

Jista' xi ħadd jimmaġina li meta qed nitkellmu fuq kuntratt bħal dan il- consortium m'huwiex se jagħmel il-kalkoli tiegħu, speċjalment fuq is- snin tal-bidu u anke fuq is-snin ta' wara dwar l-ammont globali li se joħroġ biex jagħmel dan il-proġett?

Allura wara li jkun sar il-ftehim f'daqqa waħda you push the goalpost u tgħidilhom li jridu jżidu wkoll it- taxxa tal-boll?

Mr Speaker, irrid ngħid illi dan il-punt kien diskuss ukoll taħt tliet saltniet għaliex il-consortium kien indika b'mod ċar lill-gvern ifformat mill-Partit Nazzjonalista ta' qabel l-1996 illi ried jagħmel il-kalkolu tiegħu abbażi li l-boll ma jitħallasx.

Issa jekk il-gvern wara li jagħmel il-kalkoli tiegħu dwar dak li jrid idaħħal joqgħod jgħid lill-consortium li se jnaqqsilhom minn naħa biex huma jkunu jistgħu jħallsu t-taxxa tal- boll ma jkun qed jagħmel xejn ħlief jilgħab biċ-ċifri!

Meta l-consortium iddiskuta mal-gvern preċedenti fformat mill-Partit Laburista dan il-punt ħareġ ukoll b'mod ċar tant illi fit-23 ta' Jannar, 1998 il-consortium MIDI kiteb lill-Onor.

Alfred Sant, dak inhar Prim Ministru u bagħatlu dokument sħiħ bl-isem "Manoel Island Project: Financial and Other Proposals", u tah il-kalkoli b'mod dettaljat dwar dak li se joħroġ il-consortium biex jingħata d-dritt li jagħmel dan il-proġett.

Fil-fatt dan id-dokument tant kien serju li l-gvern preżenti kompla jibni fuqu fid-diskussjonijiet li kellu mal-consortium.

Fost annexes oħra, il-consortium għamel kalkolu tal-project impact on overall government cash flows mill-1998 - għax kien mistenni li jibda dak iż-żmien - sas-sena 2012; għamel kolonna oħra li kienet tindika kemm se joħorġu premiums; kolonna oħra dwar government expenditure - dan il- kalkolu sar biex juru lill-gvern li għalkemm se joħroġ il-flus, per eżempju, fuq l-infrastruttura, xorta se jdaħħal iktar minnhom - li kienet a positive cash flow; għamlu kolonna oħra dwar kemm se jkunu taw lill- gvern sas-sena 2012 fi ground rent, kolonna oħra dwar l-ETS on MIDI costs - peress li dak iż-żmien kien hemm it-taxxa fuq l-ispejjeż tal-MIDI - u għamlu wkoll kolonna ta' 7% stamp duty on sales għaliex meta l-consortium ibigħ il-units lil terzi persuni trid titħallas it-taxxa tal-boll u allura għamlu kalkolu dwar kemm idaħħal il-gvern mill-boll meta third parties jixtru l-appartamenti mingħand il-consortium u spiċċaw saħansitra għamlu kolonna dwar il-planning authority fees.

Issa f'dawn iċ-ċifri kollha m'hawn imkien indikat illi l-gvern preċedenti kien se jdaħħal il-flus tal- boll.

Naf li wara li saru diskussjonijiet ma' uffiċjali tal-gvern preċedenti qalulhom li kien hemm misunderstanding.

Imma bir-rispett kollu, jien ma nistax nifhem kif wara li tkun irċevejt tabella bil-cash flows preċiżi dwar x'se ddaħħal anke mill-boll li jħallsu t-third parties li 'l quddiem jixtru mingħand il-consortium u saħansitra jkollok indikat kemm se ddaħħal anke f'fees permezz tal-planning authority mill-1998 sas- sena 2012 tiġi tgħid li kien hemm misunderstanding!

Pero' meta l-consortium inċidentalment reġa' kiteb lill-Onor.

Alfred Sant, bħala prim ministru ta' dak iż-żmien, fis-6 ta' Frar u baqgħu jibbażaw fuq l-istess ċifri, ħadd ma qalilhom inizjalment li kien hemm xi misunderstanding u meta aktar tard beda jqum dan l-argument it-tweġiba tal- consortium kienet sempliċi ħafna, cioe' li huma kienu għamlu l-kalkoli tagħhom bbażati fuq l-outflow min-naħa tagħhom u jekk il-gvern riedhom iħallsu t-taxxa tal-boll kellu jaqtagħlhom l-ekwivalenti tal-boll minn affarijiet oħra u huma kienu lesti li jħallsu l-boll.

Fin-negozjati li saru mal-gvern preżenti, jien deherli li la l-gvern kien se jkollu introjtu at current value ta' Lm117-il miljun ma kien hemm l-ebda interess li lill-consortium ngħidlu li se naqbdu Lm3 miljun minnhom u nsejħulhom taxxa tal-boll jew li se naqtgħulu parti mill-premia ħalli ma jkunx qed joħroġ flus żejda mill-but.

Ir-realta' hi li l-consortium ma jimpurtahx x'titoli nużaw aħna u jekk ngħidilhom li xi darba xi ħadd ra l-ostriches jiġru ġewwa Manoel Island u rrid noħloq ostrich fund ta' Lm1 miljun jagħtuhuli basta naqtgħahulhom mill-premium!

Qed nagħti dan l-eżempju biex nuri li lill-consortium ma tagħmillux differenza x'inhuma t-titoli li nużaw.

Il-consortium qed jgħid lill-gvern li bejn ċnus, premia u affarijiet oħra se jagħtih total ta' Lm117-il miljun pero' lilu ma tagħmillux differenza jekk iqassamhom taħt items differenti.

Fid-dawl tad-diskussjonijiet li saru kemm mal-gvern preċedenti bejn l-1996 u l- 1998, kemm mal-gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1993 u l-1996 li huwa l- istess gvern kif inhu fformat illum u kif ukoll fid-dawl tad- diskussjonijiet li għamilt jien fis-16-il xahar li għaddew, għandna noqogħdu nagħmlu dawn it-tip ta' fictions biex taparsi ngħidu li ġbarna t- taxxa tal-boll?

Mr Speaker, fil-fatt jien staqsejt kemm hu l-boll biex naraw fuq xiex qed nitkellmu.

MR SPEAKER: Ministru, ippermettili imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

LEO BRINCAT: Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Zammit Dimech ikompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha għal din l-estensjoni.

Jiena tlabt lin-nutar fl- Uffiċċju ta' l-Artijiet biex jikkalkola b'mod preċiż kemm hu l-boll fuq kuntratt ta' din l-entita' u r-risposta li kelli kienet li kien ftit inqas minn Lm3 miljun.

Ma jagħmilx sens li wara li jkunu saru dawk in- negozjati kollha taħt tliet gvernijiet f'daqqa waħda b'daqqa ta' pinna naqbdu u nżidu Lm3 miljun bħala taxxa tal-boll.

Dawn ifakkruna f'tattiċi li nispera li huma sorpassati f'pajjiżna.

Ma jistax inkun naslu f'sitwazzjoni li minflok lill-consortium nħeġġuh biex dan il-proġett li se jkun ta' ġid ekonomiku għall-pajjiż, ngħidulu li mhux qed jogħġobna kif qed jimxi - safejn naf jien kull min innegozja ma' dan il-consortium irrikonoxxa s-serjeta' tiegħu - u wara għaxar snin li ilu sejjer dan il- proċess ta' negozjati ngħidulu li ma rridux li jagħmel dan il-proġett!

Pero' meta vverifikajt ukoll biex nara jekk qattx ingħataw eżenzjonijiet mit-taxxa tal-boll fil-fatt sibt li ġieli ngħataw eżenzjonijiet minn diversi gvernijiet.

U llum se nagħti eżempju wieħed.

Per eżempju, fil-kuntratt datat 23 ta' April, 1998 dwar it-trasferiment tal-Premier, il-gvern ta' dak iż-żmien innegozja kondizzjonijiet serji u tajbin pero' ħass illi għandu jagħti exemption order iffirmata mill- ministru tal-finanzi ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Leo Brincat li kienet annessa wkoll mal-kuntratt.

Fl-opinjoni tiegħi, l-iktar ħaġa importanti li rridu nħarsu lejha hija jekk dan il-kuntratt huwiex se jissarraf f'package deal tajjeb għal pajjiżna.

U hawnhekk irrid nenfasizza li package deal tajjeb m'għandniex inkejluh sempliċement minn kemm il-gvern se jdaħħal mit- taxxa tal-boll jew mill-ħlasijet tan-nutara - filwaqt fuq il-ħlasijiet tan-natura l-consortium talab li jkun eżentat pero' la aħna u lanqas il- gvern ta' qabel ma qabel li jkun eżentat - jew miċ-ċens kull sena.

M'iniex qed ngħid li dawn m'humiex importanti imma għalija d-dħul lejn il- gvern ta' Lm117-il miljun at current value f'dawn id-99 sena li ġejjin huwa ugwalment importanti daqs l-investiment ta' Lm126 miljun biex dan il- proġett jimxi bl-ispin-offs fis-settur tal-kostruzzjoni u fis-setturi kollha marbuta ma' dan is-settur għaliex kif nafu ladarba jitlesta l-bini jridu jiġu mgħoddija s-servizzi tad-dawl u l-ilma, irid isir it-tibjid, irid isir ix-xogħol tal-ħadid u ħafna affarijiet oħra li se jiġġeneraw l- impjiegi fil-pajjiż.

Irrid ngħid ukoll, Mr Speaker, li se jkunu diversi gvernjijet matul id- 99 sena li se jkollhom l-opportunita' illi jgawdu l-benefiċċju ta' dan il- kuntratt.

Is-suċċess ta' dan il-proġett jitkellel mill-ispin-offs li jkunu qed isiru, minn kemm jinbiegħu appartamenti, minn kemm il-lukanda timxi 'l quddiem, minn kemm l-attivita' kummerċjali jew fil-leisure area tkun għaddejja b'ritmu mgħaġġel, minn kemm qed ikunu qed jidħlu taxxi addizzjonali mill-attivita' ekonomika u minn kemm ikunu qed jiġu ġenerati impjiegi.

Dak għandu jkun il-kejl tas-suċċess tagħna u mhux jekk fl-aħħar tas-sena daħħalniex Lm3 miljun boll jew jekk iċ-ċens huwiex tajjeb jew le għaliex dawk huma affarijet sekondarji.

Ma nafx jekk huwiex frott id-destin illi se jkun il-gvern Nazzjonalista li beda dan il-proċess fl-1990 biex iwettaq din il-ħolma nazzjonali u jiffirma dan l-istess kuntratt.

Pero' filwaqt illi ngħid li gvern Nazzjonalista huwa kburi li se jagħti dan il- proġett lil pajjiżna, irrid ngħid ukoll li għandna nkunu kburin li f'ħafna aspetti nistgħu nqisu lilna nfusna bħala joint authors li ħdimna flimkien fuq proġett importanti għal pajjiżna u għalhekk flimkien għandna naraw x'inhuma d-dettalji li rridu niddiskutu sabiex dan il-kuntratt jiġi ffirmat u jibda l-proċess kollu li jrid isir wara.

Qabel nagħlaq nixtieq inressaq numru ta' emendi għall-kuntratt li fuqhom, b'eċċezzjoni żgħira, kien hemm qbil fil-kumitat tal-verifika tal- kontijiet pubbliċi u nipprova nispjegahom fil-qosor ħafna peress li diġa' ddiskutejnihom f'dan il-kumitat.

Se nressaq ħames emendi għad-draft deed li ladarba jiġi approvat nkunu jfisser li nkunu qed napprovaw id-deed subject.

L-ewwel emenda tgħid hekk:

"A" L-Abbozz ta' kuntratt li jinstab mar-riżoluzzjoni għandu jiġi emendat kif ġej:-

Minnufih wara l-paragrafu tnejn tas-subklawsola wieħed ta' klawsola tnejn (2.1.2) għandu jidħol il-paragrafu ġdid li ġej:

"2.1.3 Upon conversion, the Residential Unit the title of which will have been so converted may not without theconsent of the Grantor be used for the retail sale of goods or as a restaurant or bar.".

The draft deed attached to the resolution shall be amended as follows:

Immediately after paragraph two of subclause one of clause two (2.1.2) there shall be inserted the following new paragraph:

"2.1.3 Upon conversion, the Residential Unit, the title of which will have been so converted, may not without the consent of the Grantor be used for the retail sale of goods or as a restaurant or bar.".

L-iskop ta' din l-emenda huwa biex il-units residenzjali biss jistgħu jkunu konvertiti f'titolu ta' ċens perpetwu bħala proprjeta' ħalli ħadd ma jkun jista' jaqleb l-użu ta' bini residenzjali li jkun b'ċens perpetwu - sakemm ma jagħtix il-permess il-gvern - u minfloku jagħmel xi bar, restaurant jew retail outlet.

Din l-emenda saret ukoll bi qbil ma' l- oppożizzjoni.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nissekonda.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nipproponi t-tieni emenda, bi qbil ma' l- oppożizzjoni wkoll, li tgħid hekk:

''B'' L-Abbozz ta' kuntratt li jinstab mar-riżoluzzjoni għandu jiġi emendat kif ġej:-

Fis-subklawsola erbgħa tal-klawsola sitta (6.4) minnufih wara l-kliem "at the said Yachting Centre" f'tarf is-subklawsola, għandhom jiżdiedu l-kliem "in respect of berths held by such persons".

In subclause four of clause six (6.4) immediately after the words "at the said Yachting Centre" at the end thereof, there shall be added the words "in respect of berths held by such persons".

L-iskop ta' din l-emenda huwa biex meta l-awtorita' marittima tkun qed tagħmel it-tiġdid tat-terminu tal-yachting centre tagħti r-right of first refusal lill-istess konsorzju.

Pero' jekk għal xi raġuni jew oħra ma tasalx mal-konsorzju biex iġġedded it-terminu tal-yachting centre aħna qed ngħidu li min ikollu ftehim għall-berth hemmhekk, dak id-dritt irid jibqa' rikonoxxut.

Jiġifieri anke jekk l-awtorita' marittima tagħmel ftehim ma' xi ħaddieħor jew iżżomm id-dritt tal-yachting centre f'idejha, xorta trid tagħti right of first refusal lil min għandu berth u billi ma kenitx ċara li qed nitkellmu fuq il-berths, wara l-kliem "yachting centre" qed inżidu l-kliem '"in respect of berths held by such persons".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nissekonda.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nipproponi t-tielet emenda li tgħid hekk:

''C'' L-Abbozz ta' kuntratt li jinstab mar-riżoluzzjoni għandu jiġi emendat kif ġej:-

Fil-paragrafu tlieta tas-subklawsola wieħed tal-klawsola tmienja (8.1.3) u fil-paragrafu erbgħa tas-subklawsola wieħed ta' klawsola tmienja (8.1.4) minflok il-kliem "five (5) years" kull fejn jinstabu għandhom jidħlu l-kliem "three (3) years".

In paragraph three of subclause one of clause eight (8.1.3) and paragraph four of subclause one of clause eight (8.1.4) for the words "five (5) years" wherever they appear there shall be substituted the words "three (3) years".

L-iskop ta' din l-emenda huwa biex ladarba jibdew ix-xogħlijiet fuq fażi partikolari tal-proġett jew addirittura fuq il-proġett kollu, norbtu lill- consortium b'termini preċiżi ta' tliet snin li l-iktar jistgħu jdumu biex ilestu.

Jekk jinqabeż dak iż-żmien jibdew jeħlu multa kuljum u jekk dak iż- żmien jerġa' jitwal iżjed jeħlu multa ikbar kuljum.

Pero' mbagħad hemm miktub ukoll illi jekk jaqbeż il-perijodu ta' ħames snin, mhux biss jeħlu multa kuljum imma jitilfu dik il-parti tal-kuntratt li fuqha jkun hemm id- dewmien jew jekk ikunu damu fuq il-kuntratt kollu jistgħu jitilfu l-proġett kollu.

Jiġifieri din hija l-iktar parti gravi tal-kuntratt.

Irrid nirrimarka li din saret bil-kunsens tal-consortium stess.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nissekonda.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, ir-raba' emenda hija waħda teknika u nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' l-oppożizzjoni li din m'hijiex waħda minn dawk illi għamilna fin-national audit accounts committee.

Pero' ma naħsibx illi se tkun punt ta' kontroversja għaliex hija iktar teknika minn hekk ma tistax tkun.

Din l-emenda tgħid hekk:

"D" L-Abbozz ta' kuntratt li jinstab mar-riżoluzzjoni għandu jiġi emendat kif ġej:-

Fil-klawsola 13.5 minflok il-kliem "one thousand nine hundred and ninety nine (1999)" daħħal il-kliem "two thousand (2000)".

The draft deed attached to the resolution shall be amended as follows:

In clause 13.5 for the words "one thousand nine hundred and ninety nine (1999)" there shall be inserted the words "two thousand (2000)".

Din l-emenda saret minħabba l-legal notice li se joħroġ fuq designated area bi preferenza għal Manoel Island u peress li dħalna fis-sena 2000 il-legal notice ma tistax iġġib id-data tas-sena 1999.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nissekonda.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nipproponi l-ħames emenda li saret ukoll fin-national audit accounts committee u din tgħid hekk:

"E" L-Abbozz ta' kuntratt li jinstab mar-riżoluzzjoni għandu jiġi emendat kif ġej:-

Il-klawsola dsatax (19) għandha tiġi enumerata mill-ġdid bħala subklawsola wieħed ta' klawsola dsatax (19.1), il-kliem minn "The Emphyteuta shall furnish" sal-kliem "is to be noted in the policy" fl- istess subklawsola 19.1 għandhom jiġu mħassra u minnufih wara s- subklawsola wieħed tal-klawsola dsatax (19.1) kif enumerata mill-ġdid għandha tidħol is-subklawsola tnejn ta' klawsola dsatax (19.2) u subklawsola tlieta ta' klawsola dsatax (19.3) li ġejjin:

"19.2 The Emphyteuta shall insure or cause to be insured in accordance with normal practice, third party legal liability for death or personal injury or loss of or damage to property arising out of the execution of the works contemplated in this Deed.

19.3 The Emphyteuta shall furnish to the Grantor at its request, satisfactory evidence of all insurance cover obtained by it pursuant to this article and the regular maintenance of such cover.

The interest of the Grantor is to be duly noted in the policies.".

Clause nineteen (19) shall be renumbered as subclause one of clause nineteen (19.1), the words from "the Emphyteuta shall furnish" to the words "is to be noted in the policy" in the same subclause 19.1 shall be deleted and immediately after subclause one of clause nineteen (19.1) as renumbered there shall be inserted the following subclause two of clause nineteen (19.2) and subclause three of clause nineteen (19.3):

The interest of the Grantor is to be duly noted in the policies."

Din l-emenda saret ukoll fuq suġġeriment mill-oppożizzjoni waqt il- kumitat tal-verifika tal-kontijiet pubbliċi biex kif hemm il-prinċipju ta' insurance cover fuq liability diretta tal-consortia waqt l-eżekuzzjoni tax-xogħlijiet, ikun hemm ukoll cover favur it-third parties jekk issir xi ħsara lil nies oħra.

Naturalment il-prinċipju li jridu jagħtuna kopji ta' l-insurance policies japplika għall-insurance policies kif previsti fid- draft oriġinali u biż-żieda tal-policies addizzjonali.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Nissekonda.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi nerġa' nappella biex dan il-kuntratt ikun approvat fuq bażi ta' bipartisan approach.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Mr Speaker, naħseb illi kien pass għaqli meta l- membri Laburisti fuq il-kumitat tal-verifika tal-kontijiet pubbliċi esprimew ir-riservi tagħhom fuq ċerti aspetti finanzjarji ta' dan il- proġett, b'mod partikolari għall-kwestjoni marbuta mal-boll, kemm minħabba l-valuri intrinsiċi ta' din l-istand li ħadet l-oppożizzjoni u kif ukoll għaliex naħseb illi konsegwenza tagħha wasalna biex din ir-riżoluzzjoni u d-draft contract jiġu diskussi mill-Kamra kollha u mhux minn sempliċement kumitat parlamentari, iktar u iktar meta dan huwa proġett ta' portata nazzjonali.

Huwa ironiku li proprju meta l-gvern jidher illi qed jipprova jimbarka fuq kampanja kontra l-evażjoni tat-taxxa u t-tax avoidance permezz ta' twaqqif ta' tax compliance unit - li forsi jkollna ċans nikkummentaw dwaru iktar 'il quddiem f'din il-Kamra - għandna quddiemna suġġeriment min-naħa tal-gvern biex jeżenta lill-promoturi ta' dan il-proġett mill-boll li fi kliem l-ministru stess jammonta għal madwar Lm3 miljun.

Jien naħseb illi bħala pajjiż żgur ma nistgħux naffordjaw, sempliċement għax qed nitkellmu dwar proġett ta' ċertu portata u ta' ċertu valur, li f'daqqa waħda ninjoraw l-importanza ta' Lm3 miljun għall-Kaxxa ta' Malta.

Għalhekk żgur ma nistax naqbel mal-loġika rationale tal-ministru meta donnu ried jagħti l- impressjoni li dan huwa proġett ta' ċertu kobor u għaldaqstant Lm3 miljun 'il hemm jew 'il hawn ma jagħmlux daqstant differenza!

Dan huwa argument li diġa' smajnih fil-kuntest tal-privatizzazzjoni li saret iktar kmieni din is-sena u għalhekk jidher illi f'daqqa waħda għal dan il-gvern il-miljuni qishom tilfu l-importanza tagħhom.

Għalkemm jiena naqbel illi l- investiment għandu jiġu megħjun u sostnut għax wara kollox, kif qal tajjeb il-Ministru, dan kien proġett illi mexa ħafna 'il quddiem anke taħt gvern Laburista, pero' ma nistgħux bħala pajjiż nimxu b'kejl differenti ma' ħaddiema bil-paga, ma' self-employed, man-negozjanti kwalunkwe u ma' promoturi ta' proġetti mdaqqsin.

Lanqas ma naqbel mal-ministru meta akkuża lill-gvern Laburista li mexxa l-lasti f'dan ir-rigward u b'dak illi qal u b'dak illi kkwota l-Onor.

Zammit Dimech illejla m'għamel xejn ħlief ikkonferma li din m'hijiex xi invenzjoni li vvintajniha issa għax qegħdin fl-Oppożizzjoni biex noħolqu xi issue ġdida, imma kompla kkonferma bi kliemu stess li l-pożizzjoni ta' gvern preċedenti Laburista kienet illi t-taxxa tal-boll għandha titħallas, iżjed u iżjed billi marġinalment u proporzjonalment tirrappreżenta persentaġġ relattivament żgħir komparat mal-capital outlay illi se joħorġu l-promoturi f'dan ir-rigward.

L-Onor.

Zammit Dimech ġab l-eżempju tal- kuntratt tal-Premier li sar taħt gvern Laburista pero' rrid nagħmilha ċara hawnhekk li l-kuntratt tal-Premier ma għaddiex minn dan il-parlament imma kienu dealings illi saru purament mal-lands department.

Għalhekk naħseb illi jekk irridu nagħmlu xi paraguni għandna nqabblu like with like u cioe' nagħmlu paragun bejn il-kuntratti li għaddew minn dan il-parlament.

Fil-fatt ir-record tagħna juri li l-ebda proġett illi għadda mill- parlament taħt gvern Laburista qatt ma ngħata xi eżenzjoni mit-taxxa tal- boll.

Għalhekk nixtieq inressaq emenda għall-abbozz tal-kuntratt ta' Manoel Island u Tigne' illi bażikament qed titlob li tiġi mħassra l- klawsola ta' qabel ta' l-aħħar illi titkellem dwar l-exemption order maħruġa mill-ministeru tal-finanzi biex teżenta l-emfitewta mill-pagament tal-boll u minflok qed nipproponu li għandu jidħol paragrafu ġdid illi jgħid illi għandha tinġabar id-duty on documents u li l-ministru għandu jawtorizza li dan il-pagament minflok ma jsir f'daqqa jsir fuq medda ta' ħames snin simultanjament mal-ħlas taċ-ċens li jkun dovut.

Fil-fatt din l- emenda tgħid hekk:

''F'' The draft deed attached to the resolution shall be amended as follows:

Delete the penultimate clause which states:

"An exemption order issued by the Ministry of Finance exempting the Emphyteuta from the payment of the relative duty on documents is annexed hereto marked Document R.", and add the following to preceeding paragraph:

"duty on documents shall be leviable and the Minister may by order authorise the payment of such duty over a period of time not exceeding five years to be paid simultaneously with the relative ground rent.".

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JOE MIZZI: Nissekonda.

ONOR LEO BRINCAT: Nerġa' ngħid illi dan il-proġett jeħtieġ illi jiġi diskuss mill-Kamra għal żewġ raġunijiet prinċipali; l-ewwelnett minħabba l- portata nazzjonali tal-proġett innifsu u t-tieni nett minħabba l-għamla u s-sura mibdula radikalment mill-pjani oriġinali ta' snin ilu hekk kif evolva l-proġett.

Jien naħseb li jkun tajjeb li din il-Kamra tkun konxja ta' x'inhi effettivament tapprova.

L-iktar aspett ta' dan il-proġett li rrid nittekilja huwa l-aspett ta' traffiku u l-impatt fuq ir-residenti ta' l-akwati.

Jiena ngħid li huwa ta' għajb li minkejja li għaddew numru ta' xhur għad m'għandniex quddiemna konklużjonijiet, għallinqas pubbliċi, ta' traffic impact assessments dwar dan il-proġett.

(Interruzzjonijiet) L- Onor. Buhagiar li huwa l-kelliemi ewlieni għall-oppożizzjoni fuq il-qasam ta' l-ambjent qed jikkonfermali li lanqas huwa għadu ma ra l-ebda traffic impact assessment.

Mr Speaker, ma nistgħux ninjoraw il-mod kif se jintlaqtu r-residenti tal- Gżira, ta' Ta' Xbiex u ta' Tigne' bl-iżviluppi li hemm kontemplati f'dan il- proġett, iktar u iktar meta dan se jieħu numru ta' snin biex jitlesta u allura se jikkaġuna uġigħ ta' ras ikbar għal dawn in-nies.

Jiena naħseb ill kienet f'waqtha ferm l-osservazzjoni li kien hemm għad-dokument PA6798/98 dwar il-proposed link road minn ħdejn it-tankijiet tal-gass f'Regional Road għal Marina Street, Gżira u l-Manoel Island project, fejn il-planning authority ilmentat illi oriġinarjament tant ingħatat ftit informazzjoni dwar dan kollu li ma setax jinħareġ development permit sħiħ bil-konsegwenza li l-planning authority board kellu jikkonsidra li joħroġ outline permit b'ċerti reserved matters u kemm-il darba jinħareġ l-outline permit ir-roads department kellu jissottometti d-drawings dettaljati bbażati fuq surveyed plan sabiex l-awtorita' ta' l-ippjanar tkun tista' toħroġ il-permess sħiħ.

L-istructure plan innifsu lanqas jindika r-rotta li kellha tieħu din il-link road iżda sempliċement ta l-parir li kienu meħtieġa studji dettaljati sabiex wieħed jasal għal dak illi jissejjaħ l- optimal route.

Fil-fehma tagħna, il-fatt li ma ġiex konkluż traffic impact statement jista' jkollu konsegwenzi kbar għaliex filwaqt illi raw jekk t-triq proposta tiflaħx it-traffiku kurrenti ta' l-area u miegħu kien hemm żidiet ta' madwar 3% fis-sena għal 15-il sena li ġejjin, ma sar l- ebda kalkolu taż-żieda fit-traffiku li mistennija tiġi ġġenerata mill- iżvilupp u mit-tħaddim ta' dan il-proġett.

U naħseb illi huwa importanti li dan il-punt jiġi enfasizzat.

Dwar il-Kappara roundabout illi nqalgħet ftit ilu biex suppost tiġi upgraded, sabu li l-pjani sottomessi fil-proposta kienu saħansitra inqas dettaljati minn dawk approvati fl-outline permit innifsu.

Sa mill-bidunett kien intqal illi ċerti xogħlijiet kellhom ikunu koperti minn permess temporanju u li ma kellhomx isiru ħlief meta jiġu finalizzati l-pjani għall- flyover.

Kien intqal ukoll illi l-pjani finali kellhom jiddependu fuq traffic impact statement illi mhux biss kellu jqis il-proġett ta' Manoel Island iżda wkoll proġetti oħra fir-reġjun.

Nagħti xi eżempji li nsibuhom fid-dokumenti li qed niċċita minnhom, fosthom iż-żieda eventwali li se jkun hemm fil-housing ta' Pembroke u l-estensjoni ta' l-isptar ta' Tal- Qroqq.

Tant kollox jorbot mal-ħtieġa ta' traffic impact statement illi lanqas seta' jiġi determinat jekk l-introduzzjoni ta' traffic-lights waħedhom kenux biżżejjed u ma jkunx hemm serjeta' jekk fl-istudji li qed isiru ma jiġix ikkalkolat it-traffiku li l-proġett ta' Manoel Island sejjer effettivament joħloq.

Bħala deputat tad-disa' distrett nappella biex dak illi jsir ma joħloqx inkonvenjenzi kbar lir-residenti tal-Gżira.

Mr Speaker, irrispettivament minn min se jħallas għar-road works u min se jkun responsabbli għal dawn ix-xogħlijiet, inħoss illi fil-parti l-kbira huma konsegwenzjali għall-proġett aktar u aktar minħabba ż-żieda fit- traffic load.

Tajjeb li wieħed ifakkar illi fir-rapport oriġinali tiegħu waqt il-fażi inizjali tad-diskussjonijiet, il-consortium MIDI kien qal lill-gvern li l-ħtieġa tal-link road bejn il-Kappara Junction u l-Gżira Strand u l-aċċellerazzjoni fit-timing huma iktar direttament influwenzati mill-proġett milli mill-junction innifisha.

Għaldaqstant, fil- fehma tagħna, l-impatt fuq ir-residenti tal-Gżira, ta' Ta' Xbiex u ta' Tigne' huwa rilevanti u dan it-tħassib ġie espress ukoll minn x'uħud mill- kunsilli lokali ta' dawn il-lokalitajiet - għalkemm mhux il-kunsilli lokali kollha nvoluti wrew l-istess ammont ta' interess u tħassib.

Ċertament li jien naqbel ma' dak illi qal il-kunsill lokali tal-Gżira li f'ittra li bagħat liċ-chairman ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar fis-27 ta' Settembru, 1999 qallu li peress li l-proġett huwa ta' entita' kbira, il-komunita' tal-Gżira se tħabbat wiċċha ma' inkonvenjent kbir u l-ambjent se jsofri wkoll danni irreparabbli.

Dan huwa kliem il-kunsill lokali li ovvjament jirrappreżenta nies ta' fehmiet politiċi differenti.

Naħseb li dan huwa l- iktar punt vitali.

Għaliex qed ngħid hekk?

Sur President, aktar ma jitwal iż-żmien biex dan il-proġett jitlesta - u fil-fatt fl-aħħar estimi jissemma l-perijodu ta' bejn 10 u 20 sena - ir-residenti tal-Gżira u anke l-kunsill lokali għandhom jingħataw kumpens xieraq u jsiru garanziji bankarji għall-ħsarat u għad-danni li żgur se jsiru matul iż-żmien tal-kostruzzjoni.

Għalhekk il-kunsill lokali tal- Gżira kien talab formalment illi dawn l-affarijiet jiġu identifikati u msemmija minnufih.

Huwa importanti li, per eżempju, il-passaġġi tal- vetturi nvoluti fix-xogħol ta' Manoel Island jiġu speċifikati u anke miftiehma mal-kunsill.

L-ispustar ta' faċilitajiet, inklużi dawk sportivi u marittimi, għandhom jitlestew kmieni u s-servizzi infrastrutturali, bħall-elettriku, l-ilma u d-drenaġġ illi jgħaddu mit-toroq tal-Gżira għandhom isiru qabel ma jibda l-proġett u dan kollu għandu jsir bi ftehim mal-kunsill lokali.

Kwalunkwe attivita' oħra li tista' tkun ta' preġudizzju mhux raġjonevoli għar-residenti tal-Gżira għandha tkun meħuda wara konsultazzjoni fi żmien xieraq mal-kunsill jew ma' rappreżentanti maħtura minnu.

Huwa importanti wkoll illi jkun hemm garanziji li kull ħsara f'bini, f'toroq, bankini jew kwalunkwe struttura oħra tiġi rranġata fi żmien qasir u mingħajr preġudizzju għal kwalunkwe kumpens miftiehem mal- MIDI u li dan għandu jiġi nkluż ukoll fl-att ta' trasferiment ta' din il- proprjeta'.

Huwa importanti wkoll illi wieħed jikkonsidra fatturi oħra li diġa' ġew elenkati mill-kunsill lokali tal-Gżira, fosthom illi jkun hemm aċċess għall-pedestrians fil-waterfront tal-Gżira waqt il-fażi tal-kostruzzjoni, li l-vejikoli tal-kostruzzjoni jkollhom rotot predeterminati u li għandu jkun hemm dak li jissejjaħ a shallow water bath fil-project gate biex it- toroq tal-Gżira ma jimtlewx kollha ħamrija mxarrba.

Huwa importanti li l- maintenance ta' Strand Road mill-Kappara għal Tas-Sliema tiġi ddikjarata kmieni kemm jista' jkun bħala a distributory road ħalli l-maintenance tagħha jaqa' mill-ġdid f'idejn ir-roads department għaliex il-kunsill lokali tal-Gżira żgur m'għandux il-mezzi finanzjarji biex jagħmel il- maintenance ta' din it-triq, iktar u iktar meta wieħed iqis il-heavy vehicles illi jużawha.

Mr Speaker, hemm bżonn illi jkun hemm kontinwita' fl-użu tal- faċilitajiet tal-football ground, tas-slipway u tal-mooring of small craft sakemm dawn jiġu biex jiċċaqilqu u hemm bżonn ukoll illi d-distributory road il-ġdida mill-Kappara jsirilha upgrading ta' l-underground services tagħha, partikolarment meta jkun hemm l-istorm water.

Waqt ix-xogħol ta' kostruzzjoni għandhom ikomplu jitgawdew ċerti faċilitajiet pubbliċi bħalma huma l-bus stops, il-kiosks, il-petrol station u l-waterfront amenities ħalli l-komunita' tal-Gżira tibqa' kemm jista' jkun magħquda u bla mittiefsa.

Mr Speaker, nappella wkoll biex il-visual back drop tas- swar tal-Belt mill-water front ta' Ta' Xbiex għal Tas-Sliema ma jitgħattix ħalli jkun jista' jibqa' jitgawda.

Peress li l-proġett se jkollu impatt dirett fuq il-Gżira football club, huwa importanti li jittieħdu in konsiderazzjoni żewġ aspetti vitali billi l-club house u n-Nicholl ground jiġu mogħtija lill-football club b'titlu, jekk jista' jkun qabel ma l-art tiġi ttrasferita lill-MIDI consortium u x- xogħlijiet fuq Manoel Island innifsu jibdew bil-football pitch ħalli t- training ma jieqafx.

Dan huwa importanti ħafna għall-membri tal-club tal- Gżira pero' l-club house jista' jinbena iktar tard, għalkemm huma ma jixtiequx illi jkun hemm ħafna dewmien.

Sakemm jinbenda dan il-club house, qed jiġi ssuġġerit illi jistgħu jintużaw in-nissen huts illi hemm ħdejn il- football pitch il-ġdid.

Mr Speaker, huwa importanti wkoll li jittieħdu in konsiderazzjoni l- ħteġijiet ta' Testaferrata Street business operators association illi kienu minn ta' l-ewwel illi ressqu l-ilmenti tagħhom.

Din l-assoċjazzjoni flimkien mal-kunsill lokali għandhom jiġu konsultati dwar kif għandu jiġi managed u kkontrollat it-traffiku meta jgħaddi minn Ta' Xbiex, mill- Gżira u anke mill-Imsida.

Wieħed ma jridx jinsa li fl-environment assessment study illi sar iż-żieda fit-traffiku waqt u wara l-iżvilupp tal- proġett, it-telf tal-marine ecology, it-tinġis ta' l-arja u żieda fit- traffiku tal-baħar kollha ġew identifikati bħala aspetti negattivi.

Fi żmienna aħna konna kkummissjonajna żewġ evaluations, waħda mingħand Frank Salt, li huwa estate agent ewlieni fil-pajjiż u l-oħra mingħand il-Perit Lino Bianco.

Għalkemm l-istimi tagħhom kienu jvarjaw b'mod konsiderevoli minħabba l-kriterji applikati, fil-fehma tagħna, iż-żewġ studji kienu rilevanti ħafna anke minħabba ċerti konklużjonijiet illi waslu għalihom.

L-istudju li sar mid-ditta Frank Salt jgħid li t-tul ta' żmien ta' bini u inkonvenjenza kien se jkollu effett ukoll fuq il-valur potenzjali tas- siti konċernati.

Id-ditta Frank Salt ma kenitx sempliċement qabblet il- valur tal-proprjeta' ma' dik ta' proprjetajiet oħrajn f'zoni oħra stabbiliti f'postijiet oħrajn madwar Malta, iżda, jekk niftakar sew, kienet għamlet studji komparattivi ta' proprjetajiet simili barra l-pajjiż ħalli tistabbilixxi l-potential sale price tal-units li se jinbnew f'Manoel Island u f'Tigne'.

Niftakar illi fost l-osservazzjonijiet illi għamlet id- ditta Frank Salt biex turi li dan il-proġett jirnexxi l-aktar jekk jirnexxielu jiġbed il-barranin kien hemm illi l-Maltin ma jħobbux jixtru proprjeta' f'development areas kbar u ġodda qabel ma jarawhom lesti; li l- Maltin ma jħobbux iħallsu maintenance charges għoljin għal dawk illi huma common utilities u li x-xerrejja Maltin ma jeħdux gost li min iżurhom ikollu juża l-car park qabel ikun jista' jasal għandhom u li l-Maltin ma jħobbux it-temporary leases.

Huma ma eskludewx illi bħala fall-back situation kwantita' minn din il-proprjeta' setgħet taqa' f'idejn il-Maltin għax ma tkunx sabet xerrejja barranin biżżejjed.

Meta wieħed iqis il-mod drammatiku li bih waqgħu s-swieq tal-proprjeta' fi Spanja, fil-Portugal, fi Franza, fil-Greċja, f'Ċipru u anke fi Florida f'dawn l-aħħar seba' snin, wieħed mill-ewwel jintebaħ illi ninsabu għat-telgħa anke f'dan ir-rigward.

Skond l-istudju ta' Frank Salt, l-overseas markets interest f'Malta huwa wieħed limitat l-aktar minħabba nuqqas ta' tagħrif xieraq u promozzjoni estensiva tas-suq tal-proprjeta' f'Malta barra l-pajjiż.

Sadanittant ta' min wieħed ifakkar ukoll illi l-prezz tal-proprjeta' f'Malta baqa' dejjem tiela' matul is-snin b'rata ogħla minn dik tal-kompetituri tagħna.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li filwaqt illi aħna għandna kull fiduċja fl-operaturi Maltin involuti - u rrid nagħmel enfasi fuq dan il-punt biex ħadd ma jifhimni ħażin u jimmiżinterpretani - kuntrarju għal dak li jgħid il-gvern, nemmnu li huwa importanti wkoll li jkun hemm sehem - jekk mhux ukoll sħab - barrani.

Naħseb li meta qed ngħid dawn l-affarijiet ma nkunx qed nagħti biss opinjoni personali imma nkun qed nirrifletti t-thinking ta' l-oppożizzjoni in ġenerali.

Wara kollox dan kien rikonoxxut mill- konsorzju MIDI nnifsu meta s-Sur Albert Mizzi, iċ-chaiman tal-MIDI, kien bagħat ittra lill-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, l-Onor.

Alfred Sant bid- data tat-23 ta' Jannar, 1998 fejn kien qallu illi l-MIDI kienu bdew taħdidiet ma' sħab barranin prospettivi f'dan il-proġett.

Fil-fatt f'memorandum il-MIDI kienu qalu wkoll illi:

"MIDI has reiterated that it would be in a much better position to secure foreign direct investment in the project through a shareholding once it can demonstrate that it has secured the deal.

At the moment it had understandibly a credibility problem in marketing the project to potential investors.".

Naturalment il-konsorzju MIDI kien qed jitkellem b'dan il-mod għaliex kienu għadhom ma ftehmux mal-gvern dwar il-prezz tal-proġett.

Jiġifieri fi kliem ieħor is-Sur Albert Mizzi, iċ-chairman tal-MIDI kien qed jgħid li huma kienu jħossu li kellu jkun hemm hemm sħab barranin f'dan il-proġett u fil-fatt kienu diġa' bdew taħdidiet preliminari u esploratorji ma' sħab prospettivi barranin imma ovvjament qabel ma jikkonkludu d-deal mal-gvern - u dan huwa argument loġiku min-naħa tagħhom bħala promoturi - kien se jkollhom ċertu handicap għaliex kien se jkollhom ċertu nuqqas ta' kredibilita' fil-marketing.

Jien nifhem il-pożizzjoni ta' l-iżviluppaturi għaliex ovvjament meta tmur tagħmel marketing ta' proġett bħal dan u tkun għadek ma kkonkludejtx id-deal mal-gvern, inqas ikollok saħħa biex tiġbed investiment barrani.

Imma issa li qegħdin lejliet il-konklużjoni ta' dan id-deal u l-ministru f'xi diskors li għamel il-ġimgħa li għaddiet diġa' ndika d-dateline ta' mid-February, naħseb illi issa iżjed u iżjed għandhom jiġu mistħarrġa l-possibilitajiet li jkun hemm investiment barrani allavolja nerġa' ntenni li aħna għandna kull fiduċja fil-promoturi Maltin li hemm involuti f'dan il-proġett.

Mr Speaker, dwar Tigne' l-promoturi qed jintrabtu li jibdew minnufih bl- iskavar u bid-demolition works u għalhekk tajjeb illi wieħed ikun jaf x'impatt se jkun hemm fuq is-servizzi fis-site in ġenerali u kif se jkun skedat ix-xogħol fuq id-drenaġġ kemm għal Manoel Island u kif ukoll għal Tigne' Point għaliex f'rapport tal-MIDI stess jintqal illi dan jista' jkollu impatt materjali fis-snin 2004 u 2005.

Tajjeb illi nkunu nafu wkoll jekk għadx hemm il-ħsieb illi jinbnew id-drainage retention reservoirs kemm f'Manoel Island u kif ukoll f'Tigne' Point.

Jien ngħid illi hemm ħafna x'wieħed jitgħallem minn dan l-eżerċizzju.

Jiena ma nħossx illi l- kunsilli lokali kienu kkonsultati biżżejjed u l-ħin kollu.

M'iniex qed ngħid illi ma sarux konsultazzjonijiet ħalli ma niġux mifhum li qed inpinġi kollox iswed imma naħseb illi l-livell ta' konsultazzjoni fuq proġett illi fi kliem il-ministru stess huwa a mega project, seta' kien iktar sostnut u iktar intensiv.

Dan m'iniex qed ngħidu biex indaħħal xi feles politiku fl-okkażjoni tal-lum, imma jixhduh anke ċerti ittri li kitbu l-istess kunsilli lill-awtoritajiet tal-pajjiż.

Barra minn hekk, ma nħossx illi l-impenn mill-kunsilli lokali kien wieħed konsistenti mill-bidu sa l-aħħar għaliex filwaqt li kien hemm ċerti kunsilli lokali li wrew ċertu level-headedness u ċertu loġika u kien hemm kunsilli lokali li ħarġu għonqhom bil-kbir biex jaraw illi l- interessi taċ-ċittadini li jirrappreżentaw jiġu mħarsa kif suppost, kien hemm kunsilli lokali oħrajn - u ma jien se nsemmi lil ħadd b'ismu ħalli ma nkun qed nidentifika lil ħadd - illi minħabba interessi personali ta' xi ftit jew minħabba l-għamad politiku żammew lura milli jipprovaw iwaqqfu xi ftit ir-riedni tal-gvern u juru r-riservi tagħhom fuq ċerti affarijiet illi kienu qed jiġu proposti.

U dan jixhdu l-fatt illi filwaqt illi ċerti kunsilli ngħaqdu u pproponew ċertu tibdil, kunsilli lokali oħrajn baqgħu fommhom sieket.

U jiena nixtieq nistaqsi għaliex.

Jien nemmen li quddiem proġett nazzjonali ta' din il-portata l-kunsilli lokali kollha għandhom ikunu vuċi waħda fit-tħassib tagħhom dwar ċerti elementi, mingħajr ebda diżrispett lejn il-promoturi jew lejn il-gvern innifsu.

Mr Speaker, irrid infakkar li waqt public hearing li saret fis-7 ta' Ottubru tas-sena l-oħra - li jien kont preżenti għaliha - r-rappreżentanti tal-kunsilli lokali lmentaw illi ma ġewx ikkonsultati dwar il-link road li tinkludi l-flyover f'Regional Road junction fil-Kappara fejn diġa' kien hemm xi xogħlijiet għaddejjin u dak inhar il-proġett kien ġie deskritt bħala wieħed perikoluż, inaċċettabbli u li jista' jkollu konsegwenzi gravi.

Irrid ngħid ukoll illi dak inhar kien hemm qbil li għalkemm il-link road proposta dehret li ma kenitx se tkun kapaċi tlaħħaq mal-capacity imbassar, mingħajrha s-sitwazzjoni kienet tkun ferm agħar.

Pero' nixtiequ li l-gvern iserraħ moħħ il-poplu illi fl-attwazzjoni tal-proġett se tingħata konsiderazzjoni xierqa lill-aspetti kollha negattivi li ħarġu mill- environment assessment study.

Irridu niftakru li meta l-awtorita' ta' l- ippjanar approvat il-proġett ta' Manoel Island u Tigne' f'Ottubru għamlet ċerti kondizzjonijiet illi rridu niżguraw illi jiġu osservati, fosthom li l-iżviluppaturi se jkunu marbuta jħallsu għall-esperti biex jimmoniterjaw id-diversi fażijiet tal-proġett innifsu.

Huwa importanti li naraw illi b'riżultat tal-proġett ma jkollniex komunitajiet maqsumin fin-nofs u nerġa' nenfasizza li l-cohesion tal-komunitajiet konċernati għandha tiġi salvagwardata.

Daqstant ieħor ma rridux naraw li ċerti komunitajiet stabbiliti tan- negozji jiġu emarġinati mit-traffic flow li kien jiġġeneralhom il-ħobża ta' kuljum.

Ma rridux ninsew illi qabel daħlu n-negozjaturi tal-gvern taħt gvern Laburista, il-konsorzju MIDI kien qed jinsisti bil-miktub - u dan jirriżulta minn dokumenti pubbliċi - illi ma riedx jintrabat bl-ebda timeframe fil-provvediment u fil-kontribuzzjoni lejn l-infrastruttura pubblika u r-restoration costs u għall-ewwel riedu jorbtu kollox mal-mod kif kienet tiżviluppa l-analiżi kontinwa tal-kondizzjonijiet tas-suq tal- proġett u kieku ma nsistix gvern Laburista lanqas konna niġu ppreżentati b'dettalji dwar il-projections tal-profitabilita' tal-proġett innifsu.

Fil-fatt f'Jannar ta' l-1998 il-gvern Laburista nsista li jingħata l- financial and marketing information kollha rilevanti.

Nerġa' ntenni illi għalkemm il-Ministru Zammit Dimech jidher li għandu opinjoni differenti - u fil-fatt fl-erba' laqgħat tal-kumitat tal-verifika tkellem ukoll f'dan ir- rigward - aħna nħossu illi jkun aħjar jekk ikun hemm parteċipazzjoni barranija fil-proġett.

Fil-fatt anke l-MIDI stess fil-bidu kienu interessati ferm fi sħab barranin f'dan il-proġett.

Pero' kif għamel fil- każ tal-proġett tal-Kottonera, il-ministru ma ħassx illi dan huwa xi punt vitali li wieħed għandu jisħaq fuqu b'ċertu enfasi u b'ċertu importanza.

Jien naħseb li kieku l-konsorzju MIDI ma kienx interessat fi sħab barranin ma kienx jgħid li ladarba jiġi konkluż id-deal ikun f'qagħda ferm aħjar illi jikseb investiment barrani dirett fil-proġett permezz ta' shareholding - dan kien il-kliem li kienu wżaw - għaliex sakemm kien qed jiġi finalizzat id-deal kien qed ikollu l-problema ta' kredibilita' illi semmejt iktar kmieni.

Huwa importanti wkoll illi din il-Kamra tiġi aġġornata dwar l-obbligi tal-gvern innifsu f'dan kollu għaliex ċerti aspetti ma joħorġux mill-kuntratt innifsu, fosthom dwar il-vacant possessions ta' Manoel Island għaliex l-informazzjoni li għandi hi li hemm ċerti reallocations li għadhom ma ġewx finalizzati għal kollox u ma nafux jekk il-ventures kummerċjali humiex se jieħdu lump sum bħala kumpens jew inkella hux se jinstabilhom sit alternattiv kummerċjali qrib Manoel Island fejn ikunu jistgħu jkomplu jaqdu l-klijentela antika u stabbilita tagħhom.

L-oppożizzjoni wriet ċertu serjeta' meta nsistiet illi dan il-proġett kellu jerġa' jiġi diskuss f'din il-Kamra għaliex wara kollox l-outline development permit li nħareġ huwa differenti ħafna mill-brief oriġinali li kien inħareġ taħt il-Ministru Dalli meta nħarġet il-call for interested parties biex jiġi żviluppat Manoel Island għall-ewwel darba.

U għalhekk fil-kumitat sħaqna biex inkunu nafu għaliex sar tibdil sostanzjali fil- brief minn mindu nħareġ sal-lum u ridna nkunu nafu wkoll id-differenzi bejn l-outline permit kif ġie żviluppat u d-development brief kif inħareġ oriġinarjament.

Kien rilevanti ħafna li l-Kamra tkun taf dan kollu għaliex il-brief tant inbidel illi probabbilment lanqas għadu jintgħaraf mill-brief oriġinali li ħareġ.

Barra minn hekk, inbidlu radikalment ukoll il-komponenti tal-MIDI nnifsu.

Meta saru l-economic impact studies tal-proġett kien hemm ċerti elementi bħalma kienet il-lukanda li issa m'għadhiex hemm u għalhekk nixtieq nistaqsi jekk huwiex opportun illi dan l-economic impact jiġi aġġornat għaċ-ċirkostanzi kif mibdula.

L-oppożizzjoni għandha wkoll ċerti riservi dwar il-vijabilita' ta' casino iktar u iktar meta wieħed jaf li l- casinos qed ifaqqsu fil-pajjiż u allura rridu naraw jekk casino ieħor hemmhekk ikunx ta' vantaġġ jew żvantaġġ għall-casinos l-oħra li hemm proġettati fil-pajjiż, kemm dawk illi diġa' qed joperaw u kif ukoll dawk illi diġa' ġew approvati.

Meta din il-ġimgħa erġajt qrajt l-economic impact study - u hawnhekk irrid ngħid li teknikament huwa tajjeb - l- overall impression li ħadt kienet li kien pjuttost ottimista ż-żejjed u deher illi donnu kien miktub minn ottika li jrid iġib il-likk proprju fejn iridu l-gvern.

Fil-fatt dan l-istudju wera ċerti riservi dwar l- investiment barrani fil-proġett u ġab l-argument li meta jkollok investiment barrani u jsir il-qliegħ, parti minnu jiġi ripatrijat barra mill-pajjiż.

Allura b'dan il-kejl ma nġibu l-ebda nvestiment barrani fil- pajjiż għax kull min jiġi jinvesti f'Malta fil-manifattura jew fis-servizzi se jkollu dritt jirripatrija l-profitti li jagħmel u jekk ikun hemm bżonn ikollu dritt ukoll jirripatrija l-kapital jekk jiddeċiedi li jxolji l- proġett tiegħu.

Għalhekk naħseb illi dan il-kumment kien daqsxejn żejjed u barra minn loku.

Mr Speaker, filwaqt li nawgura li dan il-proġett iseħħ, nixtieq nappella li għandna naraw li l-għanijiet fundamentali tiegħu jintlaħqu ħalli f'Manoel Island għall-ewwel darba jkollna organised recreation, tramite il- marina village innifsu u anke l-isports centre.

Naħseb li b'dan il-mod inkunu qed nikkontribwixxu biex ngħollu l-kwalita' tal-livell ta' l- għajxien tan-nies f'dawk l-akwati li wara kollox qed jiġu mitluba jagħmlu ħafna sagrifiċċji biex dan il-proġett effettivament ikun jista' jsir.

Jiena nittama wkoll illi l-proġett isir fi żmien raġjonevoli u mhux noqogħdu nistennew il-limiti aħħari tiegħu ta' 20 sena.

Huwa importanti wkoll - naħseb dan huwa punt validu ħafna - illi jkun hemm good practice fix-xogħlijiet li jsiru għaliex dawn m'humiex se joħolqu biss problemi tat- traffiku imma se jżidu l-problemi tat-tniġġis ta' l-arja u tal-ħoss - sfortunatament hawn Malta għandna t-tendenza li n-noise pollution ma nagħtuhiex l-istess importanza daqs l-air pollution - flimkien ma' disturb u anke inkonvenjent ieħor għar-residenti ta' l-akwati.

Sur President, dan il-proġett irid jiġi assessed fit-totalita' tiegħu billi nħarsu lejn l-aspett tal-vijabilita' finanzjarja tiegħu u lejn il- kontribuzzjoni ekonomika f'dawk illi huma impjiegi, output generation u revenue għall-Kaxxa ta' Malta.

Ma rridux nilludu ruħna li ma jeżistux riskji għaliex ċerti riskji jeżistu u fil-fatt anke l-ekonomisti Delia u Vassallo fis-social economic impact study dwar dan il-proġett tkellmu dwar dawn ir-riskji.

Huwa veru li dan il-proġett huwa importanti biex jagħti kick-start lill-ekonomija tagħna imma huwa importanti wkoll illi l- ekonomija tkun qed tikber simultanjament.

Qed ngħid hekk għaliex kif ikkonkludew tajjeb l-ekonomisti li ħejjew dan ir-rapport, jista' jiġri li l-opportunitajiet ta' xogħol li dan il-proġett jista' joħloq fil-qasam tar- retail, tal-catering u ta' l-office works jispiċċaw jagħmlu displacement ta' impjiegi f'areas oħrajn minflok joħolqu żieda netta f'dawk illi huma impjiegi fil-pajjiż, xi ħaġa li hija meħtieġa ħafna bħalissa meta għandna problema serja ta' unemployment.

Se nagħlaq dan id-diskors tiegħu billi nikkwota silta minn dan l-istudju li għadni kif semmejt:

"The overall social impact of the project is definitely positive, both in terms of the enrichment to the existing infrastructure in the areas concerned and in the provision of new services both to the existing communities around the area to be developed and to the new communities that will develop on the sites themselves.

These impacts however will remain positive as long as the project once undertaken will be brought to term and all the property is in use.

If this does not materialise the social impact would turn to be negative, not only because they would not have satisfied the aspirations generated among many but also because the services promised would not be maintained.".

Dan huwa proġett illi għandu element ta' riskju minħabba l-kobor tiegħu, minħabba l-ammont ta' provvista ta' proprjeta' illi se jiġġenera u kif ukoll minħabba l-upfront investments meħtieġa mill-banek u mill-promoturi.

Għalhekk huwa importanti li kollox jiżviluppa b'mod bilanċjat għaliex wara kollox jekk dan il-proġett ikunx sostenibbli jew le jiddependi fuq il-kisba ta' taħlita xierqa ta' dawn il-fatturi kollha.

Ftit ilu ġie f'idejja ktieb bl-isem "An Island Within an Island" li kien jittratta dwar il-wirt arkitettoniku ta' Manoel Island.

Fil-fatt l-awtur jiddeskrivi lil Manoel Island bħala the green lung - ovvjament qed jitkellem mil-lat ambjentali - għall-ibliet ta' madwar li huma ultra żviluppati u hawnhekk kien qed jirriferi għal Tas-Sliema, il-Gżira, l- Imsida u l-Pieta' u jgħid hekk:

"Unless the development of Manoel Island is treated sensitively, the unique character of this place could be ruined.".

Nagħlaq dan id-diskors tiegħi billi anke jien nawgura li l-iżvilupp f'Manoel Island jiġi ttrattat b'mod sensittiv.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Charles Buhagiar.

ONOR CHARLES BUHAGIAR: Sur President, kull meta jitkellem il-ministru jħobb jagħti x'jifhem illi donnha f'Malta x-xemx telgħet fl-1987 u qabel dan iż-żmien ma ġara xejn f'pajjiżna u l-perijodu ta' 22 xahar ta' gvern Laburista qisu ma eżistiex.

Fil-fatt illum jien nixtieq nagħmel bħalu u nibda billi nagħti daqqa t'għajn dwar kif żviluppa l-proġett ta' Manoel Island u ta' Tigne' Point, pero' nixtieq immur naqra iktar lura milli mar hu għax hu mar lura sa l-1990 mentri jien nixtieq ngħid x'ġara fis-sena 1985, 1986 u 1987.

Dakinhar proprju taħt gvern Laburista mmexxi mill-prim ministru ta' dak iż-żmien, Dr Karmenu Mifsud Bonnici, sar l-ewwel tentattiv serju sabiex tiġi żviluppata Manoel Island.

Fil-fatt tramite l-MDC, li dak iż-żmien kienet taqa' taħt l-Onor.

Karmenu Vella, kien beda jsir tiftix għall- interess għall-iżvilupp ta' Manoel Island u effettivament kien hemm kumpannija barranija interessata li tiżviluppa Manoel Island.

Hawnhekk nixtieq nagħmel parentesi żgħir u ngħid li ma nistax nifhem kif dejjem irid ikun gvern Laburista li jsib il-barranin li jkunu interessati jinvestu fil-pajjiż u gvern Nazzjonalista dejjem isib id-diffikultajiet biex iġib l-investiment barrani f'pajjiżna.

Dak inhar gvern Laburista kien sab consortium immexxi mill-Prinċep Taljan Emanuele di Savoia li fih kellu kumpannija Ġermaniża b'saħħitha ħafna tramite kumpannija sussidjarja tagħha Franċiża li kien jisimha Klokner.

Fil-fatt għar-records ta' din il- Kamra nixtieq ngħid li dan il-consortium kien ingħata letter of intent sabiex jiżviluppa Manoel Island u kienu bdew isiru l-pjanti u l-istudji mill-Klokner biex Manoel Island setgħet tiġi żviluppata b'mod illi jkun hemm proġett feasible.

Pero' waslet l-elezzjoni ta' l-1987 u waqaf kollox għaliex kif tela' gvern Nazzjonalista, il-letter of intent twaqqfet u għall- perijodu ta' tliet snin prattikament ma sar xejn ħlief għal xi artikli li bdew jinkitbu fil-gazzetti minn diversi persuni, b'mod partikolari minn ċerti żviluppaturi, dwar il-bżonn li Manoel Island u Tigne' Point jiġu żviluppati.

Jekk m'iniex sejjer żball, żviluppatur wieħed partikolari, is- Sur Anġlu Xuereb, kien jikteb ripetutament dwar il-potenzjal ta' żvilupp f'Tigne' Point.

Naturalment dak iż-żmien il-gvern ra li f'Manoel Island - u naħseb li din naqblu magħha - ma setax isir żvilupp intensiv peress li kien hemm ħafna fdalijiet storiċi li biex tirrestawrahom trid tonfoq ħafna flus u l- ammont ta' żvilupp li seta' jsir kien żgħir.

Għalhekk ikkombina Manoel Island li seta' jieħu ċertu ammont ta' investiment u r-return ma kienx daqstant tajjeb ma' Tigne' Point li kellha potenzjal ta' żvilupp u kienet waħda mill-prime sites f'Malta li permezz ta' investiment seta' jsir proġett li jirrendi.

U allura nħolqot l-idea li jkun hemm kombinazzjoni ta' żvilupp f'Manoel Island u Tigne' Point.

Imbagħad inħareġ id- development brief, 54 żviluppatur urew interess, ġew magħżulin disgħa li tefgħu s-sottomissjonijiet tagħhom u mbagħad kien hemm shortlisting ta' tlieta.

Fl-aħħar kien intgħażel consortium li suppost kellu interessi Taljani flimkien ma' interessi Maltin u interessi Ingliżi imma meta ġew għall-firma tal-letter of intent għal xi raġuni jew oħra l-parti Ingliża tal-consortium spiċċat barra u l-letter of intent ġiet iffirmata mal- consortium li dak inhar kien magħmul minn shareholding Taljan u shareholding Malti.

Fil-fatt f'idejja għandi kopja tal-letter of intent li kienet iffirmata mal-consortium MIDI u dakinhar li ġiet iffirmata dan il- consortium kien għadu in formation.

Dak iż-żmien il-consortium MIDI kien ifformat minn kumpannija li kien jisimha MGH Limited li tfisser, Mizzi, Gasan u Hili, li kellhom 45% tax- shareholding, id-ditta ta' imprendituri Taljani COGEFAR li kellhom shareholding ta' 45% u d-ditta Pininfarina Extra li huma disinjaturi b'shareholding ta' 10%.

Dan ifisser li meta ġiet iffirmata l-letter of intent mal-consortium MIDI, l-investiment barrani fil-MIDI kien jiżboq dak Malti għaliex l-investiment barrani kien jammonta għal 55% filwaqt li l- investiment Malti kien jammonta għal 45%.

Ir-raġuni għal dan kienet illi meta kienet ħarġet is-sejħa għal min kien interessat, il-Ministru Dalli kien għamel enfasi kbira dwar il-bżonn illi jkun hemm investiment barrani għal dan l-iżvilupp.

Għalhekk dak inhar il-consortium MIDI kellu maġġoranza ta' shareholding barrani.

Issa ma nafx għaliex f'daqqa waħda nbidlet id-diska f'dan il-parlament u l-affarijiet li kienu tajbin għaxar snin donnhom m'għadhomx aktar tajbin.

Għaliex illum in-naħa tal-gvern qed tgħid li m'hemmx għalfejn ikollna investiment barrani f'dawn it-tip ta' proġetti u li dawn il-proġetti jistgħu jsiru mill-Maltin stess?

Aħna għandna fiduċja fil-Maltin daqskemm għandha n-naħa l-oħra pero' naħseb li lkoll naqblu illi aħna l-Maltin m'għandniex esperjenza f'dawn it-tip ta' proġetti.

Irridu nkunu realistiċi u nammettu li f'pajjiżna għadu qatt ma sar proġett ta' din l-entita' u jekk proġett bħal dan ma jsirx sewwa, jistgħu jinħolqu problemi għall-pajjiż kollu.

Meta nafu illi hawn Malta m'għandniex nies biżżejjed li għandhom expertise jew esperjenza fuq dawn it- tip ta' proġetti, jagħmel sens illi titlob illi jkun hemm għajnuna permezz ta' investiment minn shareholders barranin.

L-uniku proġett li forsi jqarreb ftit lejn il-proġett illi għandna llum quddiemna kien il-proġett ta' Santa Maria Estate li kien sar fuq art privata minn kumpannija fis- sittinijiet u li ċ-chairman tagħha dak inhar inzerta l-istess chairman tal-MIDI llum, cioe' s-Sur Albert Mizzi.

Issa kulħadd jaf li l-problemi li għadda minnhom il-pajjiż minħabba l-proġett ta' Santa Maria Estate kienu dovuti għall-fatt li ma kienx hemm biżżejjed nies esperti biex imexxu proġett ta' dik l-entita' kbira li sar fuq medda ta' snin.

Naħseb illi f'dan il-parlament kulħadd jiftakar id-diffikultajiet kbar illi kien hemm fuq it-toroq u fuq is-sistemi tad-drenaġġ u l-mod kif sar l-iżvilupp u kif daru l-pjanti hemmhekk.

Qed insemmi dawn l-affarijiet għaliex aħna jidhrilna li meta nagħmlu proġetti li għal Malta huma ġodda, għandna naraw illi jekk jista' jkun inġibu magħna nies minn barra l-pajjiż illi għandhom esperjenza f'dan id-daqs ta' proġetti u għandhom l-expertise f'dawn it-tip ta' proġetti biex jgħinuna anke billi jinvestu f'dawn il-proġetti.

Jien ngħid li jekk fl-aħħar mill-aħħar tkun temmen fi proġett għandek tinvesti fih u mhux tiġi mqabbad bħala operatur jew bħala project manager.

Jekk aħna nsibu investituri barranin li jemmnu fi proġett bħal dan għandna ndaħħluhom magħna sabiex huma jipparteċipaw ukoll.

Pero' issa ħalli nkompli fuq kif żviluppa l-proġett.

Il-letter of intent għall-iżvilupp ta' Manoel Island u Tigne' Point. ġiet iffirmata fit-22 ta' Diċembru, 1993, mal-consortium MIDI li ffirmaw għalih MIDI is-Sur Albert Mizzi u s-Sur Paolo Pininfarina.

Din il-letter of intent kienet tindika b'mod preċiż kif kellu jsir l-iżvilupp li eventwalment ried iwassal għal din ir-riżoluzzjoni li għandna quddiemna llum.

Għalhekk tajjeb illi wieħed jara daqsxejn kif żviluppa l-proġett f'dak il-perijodu u x'sibna aħna meta tlajna fil-gvern fl-1996.

Kif diġa' qal qabli l-kollega tiegħi, l-Onor.

Leo Brincat, aħna ndunajna li mal-medda tas-snin il-proġett inbidel ħafna minn dak illi kien hemm fil-brief oriġinali.

U se nagħti xi ftit eżempji ta' kif inbidlu l-affarijiet kemm fuq Manoel Island u kif ukoll fuq Tigne' Point.

Il-brief kien jgħid illi f'Manoel Island kellu jkun hemm 400 residenza u effettivament spiċċajna b'499 residenza, il-brief kien jgħid ukoll illi f'Tigne' Point kellu jkun hemm 300 residenza u spiċċajna b'413-il residenza.

Dan ifisser li minn 700 residenza tlajna għal iktar minn 900 residenza fil-proġett kollu.

U hawnhekk nixtieq nistaqsi: Għaliex żdiedu n-numru ta' residential units f'Manoel Island u Tigne'?

Għal dak li jirrigwarda l-office space, il- brief kien jgħid illi f'Manoel Island kellu jkun hemm 10,000 metru kwadru ta' office space u effettivament fl-1996 sibna li kien hemm 1,100, jiġifieri dan naqas drastrikament b'900%.

L-istess sar ġewwa Tigne' Point fejn l-office space naqas minn 20,000 metru kwadru għal 14,500 metru kwadru.

Rigward l-area għall-catering and retail facilities fil-brief kien hemm maħsub illi f'Manoel Island jkun hemm 12,000 metru kwadru mentri aħna sibna li l-iżvilupp li kien hemm ftehim miegħu mal-planning authority kien ilaħħaq id-29,000 metru kwadru, aktar minn darbtejn u nofs dak li kien hemm fil-brief.

L-istess sar ġewwa Tigne' Point fejn l-area for retail and catering facilities minn 15,200 metru kwadru telgħet għal 22,550 metru kwadru.

Dan ifisser li illi f'Manoel Island u f'Tigne' Point żdiedu r- residential units u r-retail and catering facilities u naqas l-office space.

Barra minn hekk, nafu wkoll li f'Manoel Island suppost kellhom jinbnew żewġ hotels kbar ta' 1,200 sodda pero' effettivament issa dawn il-lukandi m'humiex se jinbnew u f'Tigne' Point minflok se tinbena hotel ta' 720 sodda se nispiċċaw b'lukanda ta' 600 sodda.

Minħabba li żdiedu r-residential units u żdiedet l-area għar-retail facilities, il-planning authority nsistiet illi jiżdiedu n-numru ta' parking bays u effettivament fil-każ ta' Manoel Island minn 1,400 żdiedu għal 1,589 parking bay u fil-każ ta' Tigne' Point minn 500 żdiedu għal 1,037 parking bay.

Irrid nirrimarka wkoll li f'dan il-proġett iddaħħlu affarijiet oħra illi qabel ma kenux hemm u fost dawn insibu l-leisure facilities.

Fil-fatt f'Manoel Island se jiġu allokati 16,200 metru kwadru għal-leisure facilities filwaqt li f'Tigne' Point se jiġu allokati iktar minn 10,000 metru kwadru għal din l- istess għan.

Ma rridx ninsa nsemmi wkoll il-yacht marina li se jkun fiha 347 berth.

Meta wieħed jara dawn id-dettalji jirrealizza li l-affarijiet inbidlu b'mod sostanzjali minn meta ġie ppubblikat il-brief u jien ngħid li jista' jagħti l-każ - m'iniex ngħid li se se jiġri hekk - li jkun hemm min jgħid li kieku kien jaf illi l-proġett se jinbidel b'dan il-mod kien ikun ukoll interessat fih.

Sur President, fejn qabel l-enfasi għall- iżvilupp ta' dan il-proġett kien iktar fuq it-turiżmu issa qiegħed iktar fuq residential accommodation u commercial and retail activity.

Ta' min jinnota wkoll li minn meta ġiet iffirmata l-letter of intent mhux il-brief biss inbidel imma nbidlet ukoll il-kompożizzjoni tal-consortium.

Kif għidt iktar kmieni fid-diskors tiegħi, meta ġiet iffirmata l-letter of intent il-consortium kien kompost minn 45% shareholding tal-MGH Limited, 45% shareholding tal-COGEFAR u 10% shareholding ta' Pininfarina.

Pero' meta aħna tlajna fil-gvern fl-1996 sibna li dan kollu kien inbidel u minn dak ix-shareholding maġġoritarju barrani spiċċajna bi tliet partners li kienu Alf.

Mizzi, Gasan u Hili li kellhom stake fil-proġett, daħlet in- NOVITA minflok it-Taljani u l-ammont ta' shareholding ta' Pininfarina minn 10% niżel għal 1%.

Il-kumpannija NOVITA kienet magħmula minn ħames kuntratturi pero' sussegwentement tnejn minnhom telqu u daħlu minflokhom l-Mizzi Group u Dr. Mamo bil-kumpannija tiegħu.

Sur President, irrid ngħid x'kien sar bejn l-1996 u l-1998 minn gvern Laburista biex itejjeb dan id-deal li dak iż-żmien kien qed jieħu ħsiebu l-kollega tiegħi, l-Onor.

Charles Mangion.

Fl-1996 aħna sibna li l-ground rent li kienet ġiet negozjata ma' gvern Nazzjonalista preċedenti kienet tammonta għal Lm600,000 per annum.

Effettivament bin-negozjati li għamel gvern Laburista l-ground rent tellajniha għal Lm1,050,000 li sal-year 51 kellha titla' għal Lm1,200,000.

X'għamel iktar gvern Laburista meta nnegozja mal-consortium?

Il-ministru jħobb jitkellem ħafna fuq kemm se jiggwadanja l-pajjiż minn dan il-proġett u jgħid illi minnu se ndaħħlu madwar Lm40 miljun fi premia.

Qabel l-1996 gvern Nazzjonalista kien innegozja li kellu jkun hemm premium ta' Lm12.5 miljun fuq rebated ground rent; premium ta' Lm3 miljun minħabba l-off site obligations; Lm0.75 miljun oħra minħabba xi xogħlijiet li kellhom isiru; restoration commitments ta' Lm5 miljun u Lm8 miljun minħabba l-infrastructural works li kellhom isiru.

Dan ifisser li gvern Nazzjonalista kien ftiehem illi bħala premia kellu jdaħħal Lm28 miljun.

Meta tela' fil-gvern il-Partit Laburista u beda jinnegozja mill-ġdid mal-MIDI, dawn it-Lm28 miljun tellagħhom għal Lm40 miljun li kienu maqsumin kif ġej: Lm20 miljun bħala cash premium; il-premium tal-works minn Lm3.75 miljun tela' għal Lm6 miljun; il-Lm5 miljun premium għar-restoration baqa' l-istess u l-premium għall-infrastructural works minn Lm8 miljun tela' għal Lm9 miljun.

Aħna nistgħu niftaħru li permezz ta' l-impenn li wrejna mal-MIDI fin-negozjati konna kapaċi ngħollu l-ground rent b'mod sostanzjali u nżidu l-premium minn Lm28 miljun għal Lm40 miljun.

Aħna niftaħru li għamilna dawn l- affarijiet mhux għalina personali imma għaliex ridna nagħtu deal aħjar lill- pajjiż.

Jekk wieħed jara dawn l-affarijiet u xogħlijiet oħrajn li saru waqt li gvern Laburista kien qed jinnegozja mal-MIDI, wieħed isib illi konna bdejna biex nirrivedu dak illi kien ġie miftiehem sa l-1996 b'mod illi jagħmel ċertu sens.

Per eżempju, aħna la qatt qbilna mal-MIDI li nagħtuhom liċenzja tal-casino - u fuq din nitkellem iktar tard - u lanqas li naħfrulhom it-taxxa tal-boll, minkejja dak kollu li qal il- ministru.

Huwa veru li l-consortium MIDI talab li jingħata liċenzja tal- casino u talab biex tinħafirlu t-taxxa tal-boll, imma min-naħa tagħna ma qbilniex.

Meta nbidel il-gvern fl-1998 il-ministru preżenti sab li diġa' kien hemm ftehim fuq ground rent ta' ċertu ammont u sab ukoll ftehim ta' Lm40 miljun fi premia.

Meta tara dawn l-affarijiet kollha tirrealizza li gvern Nazzjonalista mhux tlali ma kellux għalfejn jibda from scratch talli kellu ħafna fuqxiex jaħdem.

Huwa veru li kien hemm l-issue tal-vacant possession li kienet taħraq ħafna u kien hemm ħafna xi jsir fuqha.

Fil- fatt il-Ministru Zammit Dimech impenja ruħu fuq din l-issue li sfortunatament għadha m'hijiex solvuta kollha u għad hemm ħafna xi jsir fuqha.

Pero' jidher li x-xogħol miexi sewwa għalkemm irrid ngħid ukoll li kien proprju gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 li ħadem fuq din l-issue tal-vacant possession u rnexxilu jsolvi l-aktar żewġ problemi kbar li kien hemm li kienu l-kwestjoni tal-Manoel Island yacht repair yard u l- kwestjoni tal-Medserv.

Fil-fatt il-Medserv ġiet rilokata u ttieħdet il- Freeport filwaqt li fil-każ tal-Manoel Island yacht repair yard intlaħaq ftehim dwar kif kellha tiġi integrata fil-proġett.

Imbagħad fl-1998 saret l-elezzjoni, tela' l-Partit Nazzjonalista fil- gvern u l-Ministru Zammit Dimech ingħata l-inkarigu li jmexxi 'il quddiem il-proġetti kapitali tal-pajjiż.

Jien dejjem ngħid li l-Ministru Zammit Dimech huwa ottimist ħafna kemm metajitkellem u kif ukoll meta jikteb.

U se nikkwota x''qal fis-27 ta' Novembru 1998 meta kien qed jitkellem fuq il- MIDI consortium:

"We have made great progress with the MIDI consortium.

Discussions are at a very advanced stage and it is still possible to sign an agreement by the end of December 1998.".

Effettivament l-agreement ġie ffirmat sena wara!

F'dan l-istess rapport jgħid illi dan il-proġett għandu jieħu bejn tmien u għaxar snin u għandu jqum madwar Lm120 miljun.

Imbagħad fl-ewwel tas-sena 1999 reġa' kiteb artiklu fil-ġurnal "The Times" li kien iġib l-isem "Malta in 1999" fejn qal hekk:

"1999 will be a year of intense activity when major projects take off.

Agreements regarding Cottonera as well as Manoel Island, Tigne' should be signed in the first weeks.".

Jiġifieri fl-ewwel ġimgħa tas-sena 1999 kellu jsir il-ftehim fuq il- proġett ta' Manoel Island u Tigne'.

Effettivament qegħdin fis-sena 2000 u naħseb għad jonqosna ftit ieħor qabel ma naslu għal ftehim aħħari fuq dan il-proġett.

Pero' minkejja kollox il-proġett mexa 'l quddiem.

Hawnhekk nixtieq nirriferi wkoll għal risposta oħra li kien tani l- Ministru Zammit Dimech għal mistoqsija parlamentari li kont għamiltlu fid- 9 ta' Novembru 1998 dwar il-proġett ta' Manoel Island fejn kien irrispondini b'dan il-mod:

"Madanakollu l-gvern għadu ottomist.

Negozjati jiġu konklużi sa tmiem din is-sena, jiġifieri l-1998.

Il-bidu tal-proġett huwa kondizzjonat mill-approvazzjoni li trid issir mill-awtorita' ta' l-ippjanar, filwaqt illi nawgura li nkunu nistgħu naraw il-bidu tal-proġett fl- ewwel xhur tas-sena d-dieħla 1999.".

Pero' minkejja l-goodwill kollha li kien qed juri l-ministru dan baqa' ma seħħx.

Irridu nkunu realistiċi u nammettu li minkejja l-intenzjonijiet tajba li jista' jkollna aħna, ikun hemm xi affarijiet oħrajn li jżommu proġett bħal dan milli jimxi 'l quddiem.

U hawnhekk nixtieq nieħu l- opportunita' u ngħid li filwaqt li aħna favur il-proġett kif inhu propost ħlief għal kondizzjoni waħda li tkellem fuqha l-kollega tiegħi l-Onor.

Leo Brincat u li għaliha ressaqna emenda pero' hemm bżonn li nitgħallmu ftit kif isiru l-affarijiet.

Naqbel mal-ministru li l-mod kif ġie ttrattat dan il-proġett kemm mil- lat ta' diskussjoni u kif ukoll minħabba l-fatt illi nġab outline planning permit qabel ma tressaq fil-parlament kien ħafna aħjar minn kif kienu trattati proġetti oħrajn li tressqu quddiem dan il-parlament.

Jiddispjaċini li ma saritx l-istess ħaġa fuq il-proġett tal-Kottonera għax kieku naħseb imxejna ħafna iktar malajr fuq dak il-proġett ukoll.

Jiena naħseb li l-fatt li hemm qbil fuq dan il-proġett miż-żewġ naħat tal-Kamra jawgura tajjeb biex proġett ta' din l-entita' jkun jista' jimxi 'l quddiem b'mod illi jagħmel aktar sens.

Pero' aħna meta nitkellmu fuq proġett ta' din in-natura nħarsu lejh minn diversi lentijiet.

Naħseb li apparti li naraw x'inhuma d-drittijiet tal-gvern f'dan il-kuntrastt u dak illi se jdaħħal il-gvern minn dan il-proġett, irridu naraw ukoll kif se jintlaqtu d-diversi azjendi u d-diversi nies illi se jkunu affettwati minn dan il-proġett.

Jien nifhem li l-proġett fih innifsu jista' joħloq xi inkonvenjent lil ċerti nies imma jekk dan se jgħaddi wara ċertu żmien u se jinħoloq iktar ġid u investiment li jistgħu jissarrfu f'iktar xogħol, allura wieħed jasal biex jgħid li dan l-inkonvenjent se npattu għalih 'il quddiem.

Imma xorta waħda jibqa' l-fatt illi wieħed għandu joqgħod attent biex l-inkonvenjent li jinħoloq kemm jista' jkun ikun mill-inqas.

Sur President, se nagħti issa daqqa t'għajn lejn il-kuntratt innifsu kif ippreżentat għax għalkemm fil-kumitat ta' dan il-parlament kellna ċans niddiskutuh u nifluh tajjeb xorta nixtieq nerġa' nirripeti xi punti rilevanti - allavolja ma kenux xi breaking points fuq il-kuntratt - li tqajmu waqt id-diskussjoni.

Per eżempju, waħda mill-issues li ssemmiet ħafna kienet il-kwestjoni tal- concession fuq bażi mhux perpetwa imma għal 99 sena.

Din hija issue li ma tirrigwardax biss dan il-proġett u fil-fatt kienet issue kbira fuq il- proġett tal-Kottonera u issa reġgħet tfaċċat fuq dan il-proġett.

Gvern Nazzjonalista ftaħar li daħħal l-idea li minflok il-concession tingħata għal terminu perpetwu tingħata għal 99 sena.

Pero' ħalli naraw effettivament x'inhi d-differenza bejn dak li kien hemm qabel u dak li hemm issa.

Fi żmien gvern Laburista kien ġie miftiehem illi l-concession tingħata għal terminu perpetwu għal dak li jirrigwarda r-residential units u l-parti kummerċjali imma l-fdalijiet storiċi ma kenux se jingħataw b'ċens perpetwu u l-areas pubbliċi bħat-toroq, per eżempju, kienu se jerġgħu lura għand il-gvern.

Issa d-differenza li nsibu f'dan il-kuntratt ma' dak ta' qabel hija li llum minflok ir-residential units se jingħataw b'ċens perpetwu, se jingħataw b'ċens għal 99 sena pero' hemm klawsola li tgħid li meta jridu jistgħu jaqilbu għal ċens perpetwu u ultimately jifduh ukoll.

Jiena kont naħseb illi meta l-gvern qed jagħti din il-konċessjoni li minn ċens għal 99 sena jistgħu jaqilbu għal ċens perpetwu kien se jdaħħal xi kemxa flus mhux ħażin pero' l-verita' hi li biex dawn in-nies li se jixtru r-residential units ikunu jistgħu jaqilbu ċ-ċens ta' 99 sena għal ċens perpetwu kulma jridu jħallsu huwa l-awdemju li jiġi sena ċens.

Jiġifieri jekk ikollhom Lm150 ċens fis-sena jħallsu Lm150 oħra u ċ-ċens minn 99 sena jinqaleb għal ċens perpetwu.

Għalhekk kienet ġusta l- kritika lill-gvern min-naħa tagħna meta għidnielu li jekk verament jemmen li ħadd m'għandu jkollu ċ-ċens perpetwu imma se jagħti dan id-dritt lil min iridu, għallinqas għandu japprofitta ruħu iktar u mhux jitlob li jitħallas l-awdemju biss!

Ma rridux ninsew li mbagħad minn ċens perpetwu wieħed faċilment jista' jaqleb għal outright purchase, dejjem fil- parametri tal-liġi li tirregola kif wieħed jaqleb minn ċens perpetwu għal outright purchase.

Allura aħna konna nippretendu li bħalma jiġri meta proprjetajiet tal-joint office li jkunu b'ċens għal 99 sena u mhux b'ċens perpetwu u jkunu jridu jinxtraw outright, jintlabu eluf ta' liri biex tagħmel dan it-tip ta' trasferiment ta' title ...

Jien naf b'każi fejn min kellu ċens ta' ftit ċenteżmi fis-sena talbuh Lm6,000 biex jagħmel outright purchase.

Jekk il-gvern kellu l-ħsieb li jagħmel dawn it-tip ta' dealings nifhimha imma ma nistax nifhem kif il-gvern għamel dan l-istorbju kollu fuq il-kwestjoni taċ-ċens perpetwu meta kulma se jdaħħal jekk iċ-ċens minn 99 sena jinqaleb għal ċens perpetwu hija one year's amount of lease!

Naħseb li waħda mill-affarijiet tajbin u interessanti li nsibu f'dan il- kuntratt huwa l-mod kif inħadem il-ground rent illi ġie definit per square metre għal kull proprjeta'.

Pero' jien ma nistax nifhem kif fi żmien il- gvern Laburista l-ground rent kien miftiehem li kellu jitla' għal Lm1,050,000 kull sena u sal-year 51 kellu jitla' għal Lm1,200,000 u issa f'dan il-kuntratt insibu li f'daqqa waħda minn Lm1,050,000 niżel għal Lm840,000 u s-somma ta' Lm1,200,000 niżlet għal Lm960,000.

X'inhi -raġuni għal din ir-reduction fl-ammont ta' lease li se jdaħħal il-gvern?

Forsi għaliex iċ-ċens m'għadux perpetwu?!

Imma jekk din hija r-raġuni jiddispjaċini ngħid li ma tagħmilx sens għaliex kif għadni kemm spjegajt, l-ammont ta' flus li se jdaħħal il-gvern meta min jixtri jaqleb għal ċens perpetwu huwa żgħir ħafna meta mqabbel ma' l-ammont ta' flus illi jdaħħal il-gvern jekk jiġu maħduma ċ-ċnus.

Hawnhekk il-gvern se jiġi jitlef madwar Lm200,000 ċens fis-sena u forsi l-ministru jista' jispjegalna kif f'daqqa waħda kien hemm din id-differenza fl-ammont li kellu jdaħħal.

Sur President, taħt gvern Laburista kienu saru diskussjonijiet għal dak li jirrigwarda l-premiums u kien intlaħaq qbil li l-gvern kellu jdaħħal Lm40 miljun fi premiums.

Fil-fatt il-Ministru Zammit Dimech iħobb jiftaħar li meta jsir il-kuntratt il-gvern jibda jdaħħal Lm40 miljun mill-premiums, pero' tajjeb li nispjegaw lill-poplu kif inhuma maqsuma dawn il-premiums: L-ammont ta' Lm5,570,000 premium se jitħallas fuq perijodu ta' snin, Lm20 miljun oħra se jitħallsu fuq perijodu ta' snin li jiġi wara li jitħallsu l-Lm5,570,000 - u dawk l-Lm20 miljun jistgħu wkoll jinqalbu f'shares - Lm9 miljun oħra huma abbinati ma' żviluppi infrastrutturali u Lm5 miljun għar-restoration works.

Imma effettivament meta l-gvern jiffirma l-kuntratt mal-MIDI minn Lm40 miljun se jdaħħal Lm200,000.

Issa l-gvern se jkun out of pocket għaliex meta tara x'inhuwa tenut li joħroġ il-gvern bħala parti mill-kuntratt issib li jrid joħroġ is-somma ta' Lm5,570,000 mill-ewwel bħala expropriation and reallocation costs, jiġifieri se jdaħħal Lm200,000 u jrid joħroġ Lm5,570,000, irid joħroġ ukoll madwar Lm3.5 miljun biex jagħmel il-Gżira link road bejn id-dħul ta' Manoel Island u l-Kappara Junction ta' ħdejn it-tankijiet tal-gass u jrid joħroġ ukoll - għalkemm s'issa għadha m'hijiex definita - ammont ta' flus lill-water services corporation - veru li dawn huma flus minn but għal but - minħabba li l-impjant tar-reverse osmosis f'Tigne' ġie żarmat u l-water services corporation qed titlob kumpens ta' Lm2,800,000.

Jiġifieri b'kollox il-gvern se jdaħħal Lm200,000 meta jiffirma l-kuntratt u f'perijodu relattivament qasir se jispiċċa joħroġ 'il fuq minn Lm11-il miljun.

Jien ma nafx jekk dan nistgħux insejħulu a good deal!

Sur President, waħda mill-affarijiet strambi li sibt meta kont qed nara l-mod kif żviluppaw l-affarijiet kienet illi jekk taqra l-letter of intent issib illi l-gvern kien rabat lill-consortium li jrid joħroġ xi flus għall-expropriations li kellhom isiru.

U se nikkwota din il-klawsola:

"The government would agree to evict all other tenants provided that all costs incurred in removing the tenants are borne by the promoter up to an agreed limit of Lm3 million.".

Issa jien ma nistax nifhem min se joħroġ id-differenza bejn is-somma ta' Lm5,570,000 li hija stmata li hemm bżonn biex tagħmel l-expropriations u r- reallocation costs u s-somma ta' Lm3 miljun li qed tissemma f'din il- klawsola u nixtieq li l-ministru jagħtina daqsxejn ta' spjegazzjoni.

Il- ministru llum qalilna li fuq perijodu ta' 99 sena, il-gvern se jdaħħal Lm117 miljun pero' tajjeb li nkunu nafu kif se ndaħħluhom dawn il-Lm117 miljun.

Effettivament fil-bidu kulma se jdaħħal il-gvern se jkunu Lm200,000 u biex idaħħalhom se jkollu joħroġ madwar Lm11 miljun.

Mr Speaker, kien hemm diversi kwestjonijiet oħra li ħarġu mill-kuntratt u li ġew diskussi fit-tul fil-kumitat pero' kien hemm ċerti kwestjonijiet li nixtieq nerġa' nsemmihom bħal, per eżempju, il-kwestjoni tal-peaceful and vacant possession.

Permezz ta' dan il-kuntratt il-gvern huwa tenut li jgħaddi s-site f'Manoel Island lill-MIDI in peaceful and vacant possession.

Pero' effettivament dan m'huwiex il-każ għaliex f'Manoel Island għad hemm in-nies u m'humiex se jitilqu minn hemmhekk qabel is-sena 2001, skond ftehim li għandu l-istess gvern.

Jiġifieri f'dan il-Parlament aħna qed niġu mitluba napprovaw transfer of property in peaceful and vacant possession meta effettivament m'hijiex hekk.

U llum nerġa' nqajjem il-punt li qajjimt dak inhar meta staqsejt jekk aħniex qed niġu mitluba napprovaw kuntratt ta' biċċa art li se tingħata b'vacant possession lil xi ħadd meta din l-art m'hijiex vacant.

Fil-fatt aħna konna tlabna parir legali fuq din il-kwestjoni għaliex jien jidhirli li din il-ħaġa ma tistax issir.

Pero' ladarba qed nitkellmu fuq vacant possession irrid ngħid ukoll illi anke fil-każ ta' Tigne' hemm il-problemi.

Il-ministru qalilna li huma rnexxilhom jiftehmu ma' kulħadd fuq din l-issue li kienet taħraq ħafna u fil-fatt jien naqbel miegħu li l-issue tal-vacant possession kienet komplikata ħafna.

Pero' x'insibu fuq Tigne'?

Fil-fatt fil-każ ta' Tigne' qabdu u ddettaw kondizzjonijiet li riedu huma mingħajr ma kien hemm ftehim ma' l-għaqdiet sportivi.

Per eżempju, lill-club tas-Sliema Wanderers qalulhom li l-ground tagħhom se jeħduh biex isir żvilupp hemmhekk u u se jagħtuhom post ieħor.

Dan il-gvern jiddelitta ħafna biex jieħu l- football grounds tal-clubs tagħna għaliex l-ewwel ħa l-ground tal-Furjana għaċ-ċelebrazzjonijiet tal-millenju u issa se jieħu l-ground tas-Sliema Wanderers u tal-Gżira minħabba l-proġett ta' Manoel Island u Tigne'.

Pero' s'issa għadu ma sar l-ebda ftehim mas-Sliema Wanderers.

MR SPEAKER: Onorevoli Buhagiar, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Nipproponi li jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Buhagiar jkompli jitkellem.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR CHARLES BUHAGIAR: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra għal din l-estensjoni.

Il-Ministru qal li kien ftiehem ma' l- AST li l-MIDI se jagħtuhom premises li huma indaqs għal dak li se jieħdulhom.

Imma x'se jiġri sakemm jingħataw il-premises għaliex ħafna minn dawn l-għaqdiet sportivi lanqas għandhom fejn jittrejnjaw u sakemm isiru premises ġodda jridu mill-inqas jgħaddu sentejn oħra jew iktar?

Meta dawn id-diversi dixxiplini sportivi marru jitkellmu mal-ministru, bagħathom għand is-Segretarju Parlamentari, l-Onor.

Jesmond Mugliett biex jiftehmu miegħu fejn se jittrejnjaw!

Dan m'huwiex ftehim għaliex jekk verament trid tiftiehem magħhom trid tgħidilhom eżattament fejn se jmorru jittrejnjaw.

Kulma għamel il-ministru kien li ddetta ftehim kif deherlu hu.

Mr Speaker, fl-introduzzjoni tiegħu għal din ir-riżoluzzjoni l-ministru qal li jittama li sa l-aħħar ta' din is-sena - u jekk m'iniex sejjer żball semma anke x-xahar ta' Ottubru - jibdew is-site works.

U hawnhekk nissuġerixxi lill-ministru biex jaqra dak li se jiġi ffirmat ma' dawn l- iżviluppaturi għaliex fost affarijiet oħra, artiklu 8 li jitkellem fuq development phasing and obligations jgħid hekk:

"The Emphyteuta shall apply for the relative full development permit and other permits and authorisations referred to in this paragraph by not later than 12 months.".

Jiġifieri jekk il-kuntratt jiġi ffirmat fl-aħħar ta' Frar, il-konsorzju se tagħtih 12-il xahar biex japplika għall-permessi u mhux biex ikollu l- permessi.

Issa aħna nafu li kull consortium jieħu ż-żmien kollu li jippermettulu l-istess kondizzjonijiet tal-kuntratt - fil-każ tal-proġett tal-Kottonera kien ħa ftit aktar - u għalhekk nistgħu nibqgħu ċerti illi t- 12-il xahar se jeħodhom biex japplika għall-full development permit.

Allura kif il-ministru qiegħed jgħid f'din il-Kamra li x-xogħol se jibda f'Ottubru meta l-kuntratt se jiġi ffirmat fl-aħħar ta' Frar u għandhom 12- il xahar biex japplikaw għall-permessi?

Naħseb li lkoll kemm aħna nafu kif tmexxi l-affarijiet il-planning authority!

Jien ngħid li jridu jgħaddu sentejn oħra biex jibda l-proġett.

Aħna naqblu ma' dan il-proġett imma rridu nkunu realistiċi u ngħidu l-affarijiet kif inhuma.

Jiena nittama li l-proġett jibda kemm jista' jkun malajr, imma naħseb illi nkunu ottimisti ż-żejjed meta ngħidu li l-works on site se jibdew sa Ottubru ta' din is-sena.

Fid-diskussjonijiet illi kien jagħmel il-ministru qabel ma ressaq din ir-riżoluzzjoni fil-parlament dejjem kien jitkellem fuq proġett li se jdum bejn tmienja u għaxar snin.

Effettivament jekk wieħed jara waħda mill-kondizzjonijiet li għandna f'dan il-kuntratt isib illi:

"The entire development shall be substantially completed by the 31st day of March of the year 2023.".

Jien nistqarr f'din il-Kamra li waħda mill-iktar affarijiet li tinkwetani f'dan il-proġett hija li qed nagħtuhom 23 sena biex jagħmlu dan il- proġett.

Mela ma nafux kemm jistgħu jinbidlu l-affarijiet fi 23 sena?

Jiġifieri s-site ta' Manoel Island u ta' Tigne' Point se tħallihom building site għal 23 sena u n-nies illi joqogħdu fl-akwati ta' Qui-si- Sana, ta' Tigne', in-naħa tal-Gżira u ta' Ta' Xbiex u dawk l-akwati minn fejn irid jgħaddu l-affarijiet biex isir dan il-proġett iridu jdumu 23 sena jbatu l-inkonvenjent ta' dan il-proġett?

Jidhirli li dan m'huwiex mod serju ta' kif isiru l-affarijiet.

F'għomri lanqas qatt ma smajt bi proġett li dam 23 sena biex tlesta u jekk il-ministru jaf b'xi wieħed nitolbu jsemmihulna!

Safejn naf proġett l-iktar li jieħu żmien biex jitlesta huwa bejn ħames u seba' snin, imma qatt ma smajt bi proġett li dam 23 sena biex jitlesta għaliex fi 23 sena l-affarijiet tant jinbidlu illi dak il- proġett jispiċċa outdated u jiġi mibdul għax ma jkunx jagħmel iktar sens!

Jien jidhirli li t-terminu taż-żmien li huwa previst biex jitlesta dan il- proġett huwa twil wisq.

Waħda mill-affarijiet illi lili tinkwetani wkoll hija l-off-site works li l-gvern huwa committed li jagħmel biex dan il-proġett jirnexxi.

Per eżempju, żgur li l-gvern irid jagħmel upgrading tas-sistema tad-drenaġġ għaliex is-sistema tad-drenaġġ f'Tas-Sliema u fil-Gżira m'għandhiex kapaċita' kbira biżżejjed biex tlaħħaq mad- domanda li se jkun hemm ladarba jsir dan il-proġett.

Meta lill-ministru staqsejtu jekk sarux xi tip ta' stimi fuq l-infrastruttura u l-upgrading li jrid isir, qalli biss iva u ma qallix jekk sarux xi stimi biex ikunu jafu u kemm se jqumu x- xogħlijiet.

Sal-lum din il-Kamra għadha ma tafx kemm huwa stmat illi se jqum ix-xogħol li hemm bżonn isir biex tiġi upgraded is-sistema tad- drenaġġ.

Aħna nafu li fil-preżenti l-pumping station tal-Gżira ma tlaħħaqx mad-drenaġġ li jkun ġej minn Tas-Sliema - apparti dak ta' Manoel Island - għaliex m'għandhiex kapaċita' biżżejjed u l-pumping station ta' l-Imsida ma tlaħħaqx mad-drenaġġ li jkun ġej mill-Gżira u fil-fatt diġa' għandek l- overflows.

Barra minn hekk, il-main li mill-Imsida jitla' għal Gwardamangia ma jlaħħaqx għax huwa żgħir ħafna, dan il-main minn Gwardamangia jmur il-Marsa u l-pumping station tal-Marsa ma tlaħħaqx.

X'se jiswielu l-gvern biex jagħmel l-upgrading tas-sistema tad-drenaġġ?

Jien ma naħsibx li tista' tagħmel proġett mingħajr ma tieħu ħsieb dawn l- affarijiet.

Għalkemm naf illi l-ministru tkellem ma' l-entitajiet kollha u qalulu li x-xogħol jistgħu jagħmluh imma aħna għadna ma nafux kemm se jqum dan ix-xogħol u nafu biss illi trid issir il-famuża link road li se tgħaqqad ir-roundabout ta' ħdejn it-tankijiet tal-gass mad-dħul il-ġdid għal ġo Manoel Island fejn se jsir il-bridge il-ġdid.

Meta l-consortium tkellem fuq il-bżonn li jagħmel trunk roads ġewwa l- proprjeta' tiegħu dejjem qal li t-toroq, kemm f'Manoel Island u kif ukoll fil-Ponta ta' Tigne' ried jagħmilhom underground ħalli ma jiddisturbax l- ambjent bit-traffiku.

Allura ġaladarba l-consortium irid jagħmel it- toroq tiegħu underground, għaliex il-gvern ma ħasibx biex din it-trunk road li trid tgħaqqad mir-roundabout ta' ħdejn it-tankijiet tal-gass għall-pont il-ġdid ta' Manoel Island ma ssirx underground ukoll?

Din tista' ssir underground.

(Interruzzjonijiet) L-Ingliżi għaddew tunnel minn ġol-baħar li hija iktar twila minn din it-trunk road.

Dawn huma affarijiet illi jsiru.

Jekk it-trunk road issir kif inhi proposta - naf li din m'hijiex parti mill-proġett ta' Manoel Island imma hija effett tal-proġett ta' Manoel Island - il-Gżira se tinqasam fi tnejn.

U l-Marsa hija eżempju ċar ta' x'jiġri meta taqsam raħal fi tnejn għaliex meta saret Triq Diċembru Tlettax il-Marsa nqasmet fin-nofs u llum għandek parti tal-Marsa li tiġi fuq in-naħa ta' Triq Diċembru Tlettax u l-parti l-oħra li tinsab fuq in- naħa l-oħra tal-Marsa u min jipprova jaqsam din it-triq ikun qed jaqsam at his own risk bit-traffiku li jgħaddi.

Issa hawnhekk qed nitkellmu fuq triq li suppost se tkun a very fast track into Manoel Island u għalhekk tista' tgħid li l-komunita' tal-Gżira se tispiċċa għaliex ir-raħal se jinqasam fi tnejn.

Nistgħu ngħidu wkoll li n-negozji f'Testaferrata Street se jispiċċaw għax in-nies m'humiex se jibqgħu jgħaddu aktar minn hemm.

Kulmin għandu l- istess eta' tiegħi jaf x'ġara meta saret Triq Diċembru Tlettax ġewwa l- Marsa u n-negozji li kien hemm in-naħa ta' Paul & Rocco sal-knisja tal- Marsa - u kien hemm ħafna negozji hemmhekk - minn fejn kienu jgħaddu l- karozzi tal-linja qabel, prattikament kellhom jagħlqu peress li t-triq ingħalqet għat-traffiku u ħafna minnhom tilfu l-business kollu li kellhom.

U l-istess ħaġa se tiġri lin-nies li għandhom negozju ġewwa Testaferrata Street.

Jiena ngid li għandna nerġgħu naħsbuha dwar din it-triq allavolja m'hijiex parti mill-proġett.

Meta l-ministru tkellem fuq din it-triq qal li għalkemm m'hijiex parti mill-proġett il-consortium xorta se joħroġ il- flus għaliha Pero' ma qalx li minn Lm3.5 miljun li hija stmata li se tqum din it-triq, kulma se joħroġ il-consortium huma Lm150,000.

Mr Speaker, m'għandniex nagħtu impressjoni żbaljata ta' dak li se jsir u hemm bżonn li l-affarijiet narawhom bis-serjeta' għax filwaqt li l-proġett minnu nnifsu huwa tajjeb u aħna se nivvotaw favur tiegħu, min-naħa l-oħra ma jistax ikun li ma narawx l-impatti li se jkollu l-proġett kemm fuq l-areas li huma fil- proġett innifsu u kif ukoll fuq areas oħra li jinsabu fil-viċinanza.

Mr Speaker, nixtieq inkun naf ukoll x'se jkun l-effett tal-proġett fuq in-nies tal-Gżira li jmorru jgħumu fuq in-naħa ta' barra ta' Manoel Island għaliex meta jibda jsir il-proġett dawn mhux se jkollhom aċċess aktar għal din il-parti ta' Manoel Island mhux għaliex se jingħalaq il-foreshore imma għaliex hemmhekk ikunu qed isiru x-xogħlijiet.

X'se jkun l-impatt fuq dawk li bħalissa għandhom il-berthing place tad-dgħajjes tagħhom mal-moll fejn kien hemm il-Medserv?

Safejn naf jien dawn il-berthing places se jitneħħew minn hemm issa għax dik il-parti se tiġi żviluppata mill-consortium.

Fejn se jmorru jorbtu d-dgħajjes tagħhom dawn in-nies?

L-aħħar darba li qajjimna dan il-punt fil-kumitat il-ministru kien qalilna li se jingħataw ir-right of first refusal.

Imma ta' xiex se jingħataw ir-right of first refusal?

U sakemm ikun qed isir il-proġett fejn se jmorru jorbtu d-dgħajjes tagħhom?

Biżżejjed għandna problemi ta' nuqqas ta' mooring places hawn Malta u jekk ma noqogħdux attenti din il-problema se tkompli tikber.

MR SPEAKER: Onorevoli, niġbidlek l-attenzjoni li sar il-ħin.

Tibqa' in possession?

ONOR.

CHARLES BUHAGIAR: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Ministru għall-Ambjent biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

Fid-9.00 p.m. id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal- Kamra għal għada, it-Tlieta, 25 ta' Jannar, 2000 fid-9.00 a.m. b'din l- aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar l-għoti b'ċens lill-MIDI plc ta' art f'Manoel Island u Tigne' - Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjeta' Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.); u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta – it-Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Sur President, nhar l-Erbgħa li għaddew il-Ministru tal-Finanzi, l-Onor.

John Dalli, tkellem biex - jekk nista' nuża din il- kelma - jirribatti dak li kont stqarrejt jien ġranet qabel f'dan il- parlament dwar il-każ tad-Daewoo.

Jiddispjaċini ngħid li qed nuża l-kelma "jirribatti" għax kienet stqarrija mill-aktar patetika.

L-ewwelnett meta tkellimt f'dan il-parlament jien ma indirizzajtx lilu imma indirizzajt lill- Prim Ministru u fakkartu li f'nofs ix-xahar ta' Diċembru kont tlabtu jinvestiga bis-serjeta' fatti lampanti li jien kont poġġejt quddiem l- opinjoni pubblika u quddiem dan il-parlament illi kienu ta' l-akbar gravita'.

Jiena tkellimt b'mod ċar u għidt li s-skiet deliberat illi kien qed iżomm il-gvern quddiem il-fatti lampanti li jien poġġejt quddiem l- attenzjoni pubblika ma kien jagħmel l-ebda unur lill-gvern u ċertament lanqas lill-Prim Ministru.

Wara li għamilt l-intervent qasir tiegħi, effettivament kien hemm mill-inqas żewġ editorjali f'gazzetti kompletament differenti li qatt kważi ma jaqblu ma' xulxin illi effettivament komplew jisħqu fuq il- bżonn li l-gvern jieħu passi.

Pero' jien bqajt skantajt meta nhar l-Erbgħa smajt lill-ministru tal- finanzi fil-parlament jgħid li l-gvern kien irrisponda għal dak li kont għidt jien u li din kienet kollha montatura min-naħa tiegħi għaliex m'għoġobniex dak li qal il-gvern!

Fil-fatt l-Onor.

Dalli qal li kienet messa in scena għaliex mhux talli ma kienx hemm skiet min-naħa tal-gvern imma kien hemm risposta min-naħa tal-gvern li għax m'għoġbitx lili personali, allura għamilt din il-messa in scena.

Semma, per eżempju, li l- aktar ħaġa ċara kienet li l-ewwel rimarka li għamilt jiena fuq il-budget għas-sena 2000 kienet b'riferenza għad-Daewoo.

Jien ma nara l-ebda montatura f'din il-ħaġa u kulma għamilt kien li ħloqt paralleliżmu bejn il- mod kif ittellgħu l-budgets bejn l-1992 u l-1996 li kien responsabbli għalihom l-Onor.

Dalli, budgets fejn kollox kien jintwera sabiħ u mbagħad sibna l-ħofor kbar li kien hemm, u l-mod kif il-kumpannija Daewoo konsistentement matul is-snin uriet accounts imbażwra u mħarbta lill-Bank of Valletta li ġew aċċettati bħala tali.

Il-poplu Malti aċċetta bħala tali l-accounts tal-pajjiż li kien tella' l-Ministru Dalli bejn l-1992 u l-1996 u l-bord tal-Bank of Valletta aċċetta bħala tali l-accounts imbażwra u anke xi drabi falsifikati tad-Daewoo li ttellgħu għal snin sħaħ.

Dan kien parallelliżmu u lingwaġġ politiku, u bl-ebda mod ma kienet xi messa in scena.

Imbagħad il-ministru tal-finanzi qal li dan kien attakk personali kontrih u bdejna naraw s-soltu strateġija ta' min irid jilgħabha tal- martri u tqajjem l-argument ta' kompliċita' ma' frodisti jew appoġġ lill- frodisti.

Jekk se nkunu personali, nixtieq nistaqsi jekk il-kompliċita' ma' frodisti kinetx xi tip ta' kompliċita' bħal meta jkun hemm xi ħadd li jdaħħal konsenja sħiħa ta' ilma, id-dwana jirriżulta li jkun whisky u l- każ jibqa' ma jitressaqx il-qorti jew hijiex kompliċita' mal-frodisti meta punti importanti li kienu tqajmu dwar l-inċident ta' l-AMS jibqgħu ma jissemmewx.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dalli, on a point of order.

ONOR.

JOHN DALLI: Nixtieq ninforma lill-Kap ta' l-Oppożizzjon li hemm proċeduri quddiem il-qorti dwar il-każ tal-whisky u ta' l-ilma, kulħadd ittella' l-qorti u ħadd ma ġie protett.

Naħseb li l-pulizija rat il-files ukoll.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr Speaker, dan m'huwiex point of order.

Jiena ma nterrompejtx meta l-ministru tal-finanzi kien qed jagħmel l-intervent tiegħu.

Pero' meta jkun hemm interruzzjonijiet bħal dawn naħseb li l- poplu jiġġudika x'inhu l-animu wara l-interruzzjonijiet li jsiru u l- mistoqsijiet li jistgħu jitqanqlu fuq bażi personali, per eżempju, dwar il- każ tal-kumpannija Win Containers.

Imbagħad il-ministru qajjem il-punt dwar il-konflitt ta' interess personali.

Jien nibqa' nisħaq li f'din il- kwestjoni hemm konflitt ta' interess professjonali u għalhekk ma bqajtx nindirizza aktar lill-ministru tal-finanzi imma bdejt nindirizza lill-Prim Ministru.

Mr Speaker, il-ministru tal-finanzi stqarr quddiem din il-Kamra illi għal xi xhur huwa kien konsulent finanzjarju tal-kumpannija Daewoo u qal li l- loans li ħarġu lid-Daewoo saru xhur wara li kien spiċċa hu.

Min se jemmen li dawn l-affarijiet isiru mil-lum għal għada?!

Allura meta l-ministru tal-finanzi kien konsulent mad-Daewoo, ma kienx hemm problemi finanzjarji?

Jien ngħid li żgur kien problemi finanzjarji!

Meta tkun qed tinnegozja xi xiri jew bejgħ ta' lukanda jew ix-xiri jew il-bejgħ ta' fabbrika u tibda tara d-dejn tal-kumpannija nvoluta ssib li dan ikun ilu jakkumula matul ix- xhur!

Għalhekk la l-ministru tal-finanzi fil-kapaċita' professjonali tiegħu kien konsulent tad-Daewoo, il-każ jafu minn ġewwa u allura bl-ebda mod ma nistgħu naċċettaw li la kien f'dik il-pożizzjoni ma kellux jieħu pass lura fuq każ bħal dan u ma jeħux deċiżjonijiet għaliex kien hemm konflitt ta' interess professjonali lampanti.

Din għidtha, nibqa' ngħidha u kull min jaf kif jaħdmu dawn l-affarijiet jaf li għandi raġun.

Għalhekk qed ngħid li l-intervent li għamilt f'dan il-parlament ma kienx indirizzat lill-ministru tal-finanzi imma kien indirizzat lill-Prim Ministru li huwa l- ogħla istanza ta' l-istat li f'affarijiet bħal dawn iridu jittieħdu.

U hawnekk irrid infakkar lill-Prim Ministru fil-mileage politiku u l-kliem kollu li kien qal fuq każ ieħor li kellu x'jaqsam ma' sitwazzjoni bankarja, il-każ tal-loans li ħarġu mill-Mid-Med Bank qabel l-1987 fejn mhux biss għamel inkjesta li damet għaddejja s-snin imma dak inhar kien għamel storbju sħiħ pubbliċitarju fuq dak li kien ħareġ mill-inkjesta.

Allura jekk qed ngħidu li l-kwestjoni tad-Daewoo taqa' taħt is-segretezza bankarja u hemm il-proċeduri kollha li se jieħdu ħsiebha bħall-każ tal- whisky u ta' l-ilma fejn l-affarijiet qed jimxu waħedhom, għaliex fil-każ li kellu x'jaqsam mas-self tal-Mid-Med Bank ma saritx l-istess ħaġa?

Kienet kwestjoni ta' two weights and two measures?

Jien ma nemminx li dan kien il-każ, anzi nemmen li dan jirrinforza l-argument tagħna li fil-każ tad-Daewoo hemm interventi politiċi li qed iwasslu l-affarijiet għal xiex qed iwasslu.

Niġi issa għal punt ieħor.

Dan il-parlament għandu juri interess f'dak li qed jiġri bejn il-Bank of Valletta u d-Daewoo?

Jien ngħid li għandu juri interess għaliex sal-lum il-gvern għandu 25% mill-ishma tal-Bank of Valletta, il-poplu qed jinvesti flusu fil-Bank of Valletta u ċ-chairman tiegħu huwa appuntat mill-gvern.

Għalhekk iktar u iktar jinħass il-bżonn li jkun hemm iktar trasparenza dwar kif ittieħdu d-deċiżjonijiet.

Il- ġimgħa li għaddiet il-ministru qal li ċ-chairman li ġie appuntat minna ddeċieda dawn l-affarijiet.

Dan m'hu veru xejn għaliex aħna kkonfermaja ċ- chairman li kien hemm, Dr. John Grech.

Issa kif diġa' għedt f'dan il- parlament il-loan il-kbira ta' Lm8 miljun ġiet konsolidata u kkonfermata erbat ijiem wara li Dr. Grech spiċċa minn chairman tal-Bank of Valletta.

U fl-opinjoni tiegħi, ħaġa bħal din minnha nnifisha toħloq mistoqsijiet kbar.

Għaliex chairman li qed jispiċċa jiddeċiedi affarijiet bħal dawn?

Naħseb li kull min qed isegwi l-aħbarijiet barranin u jaf x'qed jiġri fil- politika Ġermaniża bħalissa jifhem il-ħtieġa li f'każ bħal dan irid ikun hemm accountability sħiħa.

Jien ma nistax nifhem kif self-employed żgħir itertqulu qalbu u jaqilgħulu fwiedu biex jagħtuh xi loan imbagħad f'dan il- każ il-miljuni tal-liri baqgħu ħerġin qisu ma ġara xejn!

L-argument tal-Ministru Dalli l-ġimgħa li għaddiet kien li m'hu veru xejn li baqgħu siekta fuq dan il-każ, anzi qal li huma rrispondew pero' r- risposti tagħhom m'għoġbux lili.

Dan m'hu veru xejn!

Jien qed ngħid li l- gvern baqa' sieket fuq dan il-każ għaliex meta jqum xi ħadd biex jirrispondi jew xi ħadd jikteb biex jirrispondi, ir-risposta tkun li m'għandhom xejn xi jgħidu u li l-affarijiet se jimxu bil-proċedura tas- soltu.

Allura meta qed tgħid li m'għandek xejn xi tgħid ma jfissirx li se tibqa' sieket!

Jien ngħid li s'issa din kienet konsistentement l- attitudini tal-gvern, tal-Prim Ministru, tal-gvernatur tal-Bank Ċentrali u taċ-chairman tal-Bank of Valletta.

U hawnhekk nixtieq ngħid liċ- chairman tal-Bank of Valletta biex joqgħod attent kif jitkellem meta jmorru jkellmuh ix-shareholders għaliex bil-mod kif qed jitkellem mhux biss qed iwaddab suspetti fuqu imma apparti mir-responsabbilta' personali tiegħu qed juri li hemm kompliċitajiet personali.

F'kull pajjiż demokratiku u modern, din l-attitudni ta' skiet bilfors tinxtamm tinten u għalhekk żewġ editorjali ta' żewġ gazzetti differenti qablu li hemm bżonn li l-Prim Ministru jiċċaqlaq u jieħu pożizzjoni issa.

Naħseb li skiet bħal dan la jagħmel ġieħ lill-gvern u lanqas lil pajjiżna.

Nagħlaq billi nfakkar lill-Prim Ministru x'inhuma t-tliet punti li fuqhom għandu jinvestiga dan il-każ għaliex ma jistax ikun li li ngħidu li rridu li l-affarijiet isiru b'mod tajjeb u serju u mbagħad ċerti nies jintgħafsu apposta b'ċerti piżijiet filwaqt li ħaddieħor jitħalla xxamplat.

U se nibda mill-ewwel punt.

Il-kumpannija Daewoo għadha għaddejja bi djun ta' aktar minn Lm8 miljun mal-Bank of Valletta li assolutament m'humiex secured, anzi huma mbażwra.

Barra minn hekk, l- imgħaxijiet fuq dawn id-djun li jammontaw għal madwar Lm0.75 miljun m'humiex qed jitħallsu.

Għalhekk il-Prim Ministru għandu jinvestiga dan il- każ u jara kif qed jitħallu jiġru dawn l-affarijiet.

It-tieni punt li għandu jinvestiga huwa għaliex il-VAT u n-national insurance ma tħallsux mill-kumpannija Daewoo.

Hawnhekk biex noħolqu duħħan issemmew il-kumpanniji tal-Partit Nazzjonalista u tal-Partit Laburista li ma ħallsux il-VAT u n-national insurance.

Min se jemminhom dawn il-ħmerijiet meta kulħadd jaf li anke fejn hemm affarijiet bħal dawn in-negozjati u l-arranġamenti li saru in terms of normal operating arrangements għaddejjin bħal kumpanniji oħra li mbagħad saru bi ftehim mal-gvern?

Imma fil-każ tal-kumpannija Daewoo huma djun ta' snin twal u allura hemm bżonn li l-affarijiet jiġu investigati.

Niġi issa għat-tielet punt li huwa l-iktar wieħed serju.

F'nofs Diċembru li għadda jien poġġejt provi lampanti fuq il-Mejda tal-Kamra biex nuri li l-klijenti tad-Daewoo ħallsu iktar minn Lm1.5 miljun fuq il- karozzi tagħhom li nxtraw by hire purchase pero' l-flus li suppost għaddew lill-bank baqgħu x'imkien fid-Daewoo.

Dawn huma l-veru frodi.

Għalhekk il-Prim Ministru għandu d-dmir u d-dover li jinvestiga għaliex skond kif jinżammu l-kotba, il-Bank of Valletta għadu jista' jdur fuq dawn il- klijenti - u aħna tajna l-ismijiet kollha tagħhom bl-ID card number ukoll - u jitlobhom il-flus lura.

Issa jew il-Bank of Valletta se jagħlaq ħalqu u l-frodi jġarrabhom hu jew se jdur il-klijenti li jkollhom iħallsu l-effett tal-frodi.

Għalhekk hemm bżonn ta' investigazzjoni għaliex x'aktarx li waħda mir-raġunijiet hija li dawk il-flus sparixxew biex wieħed mix- shareholders tad-Daewoo jitħallas, jitlaq mill-kumpannija u dawk li jibqgħu jkunu jistgħu jibqgħu sejrin għal rashom.

Mr Speaker, nerġa' ngħid li bħalissa qegħdin quddiem purtiera ta' skiet fuq dan il-każ u qegħdin f'sitwazzjoni fejn il-Prim Ministru għandu d-dmir li jieħu passi u jinvestiga.

Jekk jistaqsuni għaliex m'għamilthomx jien dawn l-affarijiet ngħidilhom li jien ma kontx naf b'dawn il-fatti għaliex kieku kont nieħu passi minnufih, jista' jkun min ikun.

Pero' mid- dehra f'dan il-każ hemm xi ħaġa li qed iżżomm lill-Prim Ministru milli jinvestiga u jieħu l-passi u l-poplu għandu raġun jinkwieta u jgħid li fuq il-każ tad-Daewoo waqgħet purtiera ta' skiet u hemm protezzjoni għaddejja pero' ħaġa bħal din m'hijiex tollerabbli f'soċjeta' demokratika.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Farrugia.

ONOR.

MICHAEL FARRUGIA: Mr Speaker, waħda mill-affarijiet li kienet fuq fomm kulħadd matul dawn l-aħħar xhur kienet is-sitwazzjoni tal-ħmieġ li jeżisti fl-Isptar San Luqa.

Illum ħafna nies isegwu xi jkun qiegħed jiġri u ġieli nisimgħu b'xi aħbar fejn rappreżentanti tal-ħaddiema jordnaw xi direttivi u l-ħaddiema ovvjament jobduhom, pero' ħafna drabi l-affari tieqaf hemm għaliex ftit inkunu nafu eżatt x'ikun għaddej u xi żviluppi kien hemm.

Pero' żgur li t-tort għal dawn it-tip ta' azzjonijiet ikun ta' xi ħadd u fil-fatt fil-ftit ħin li għandi se nelenka ċerti affarijiet li ġraw matul dawn l-aħħar xhur li jindikaw b'mod ċar il-mod irresponsabbli u bla pjan ta' kif tmexxiet ir-riforma ta' l-indafa fl-isptarijiet.

Nibda billi ngħid li kważi kull meta xi ħadd min-naħa ta' l-oppożizzjoni jew xi ġurnal jiftaħ ħalqu biex jagħmel xi kritika, l-akkolti tal-ministeru tas-saħħa joħorġu jgħidu li l-Partit Laburista huwa kontra r-riformi.

Dan m'hu veru xejn għaliex jekk kien hawn partit li f'perijodu qasir beda jimplimenta diversi riformi fis-settur tas-saħħa, żgur li kien il-Partit Laburista meta kien fil-gvern bejn l-1996 u l-1998, apparti n-numru kbir ta' riformi li kienu saru qabel l-1987 kemm fil-qasam tas-saħħa u kif ukoll fil-qasam tas-servizzi soċjali.

Mr Speaker, it-tender li ħarġet fil-gazzetta tal-gvern biex isiru l- kwotazzjonijiet għat-tindif ta' l-Isptar San Luqa kellha tiġi awarded għall-perijodu ta' sena.

Wara li ntefgħu l-applikazzjonijiet kollha, ġie deċiż min kellu jieħu t-tender.

Ovvjament min ħa t-tender beda l-preparamenti kollha tiegħu kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' equipment u kif ukoll għal dak li għandu x'jaqsam ma' manpower, ħalli malli jiffirma l-kuntratt mal-gvern ikun jista' jibda mill-ewwel ix-xogħol neċessarju tat-tindif fl- isptarijiet.

Pero' f'daqqa waħda l-kuntrattur li kien jieħu ħsieb it- tindif ta' l-isptar qabel beda jiġġeddidlu l-kuntratt minn ġimgħa għal ġimgħa u minn xahar għal xahar, għaliex jidher li kien hemm ċertu pressjoni minn xi ħadd li ma kienx kuntent b'min rebaħ it-tender is-sena li għaddiet.

Imbagħad xi ħadd ġibed l-attenzjoni tal-gvern li fi żmien gvern Laburista kien hemm il-pjan biex sa l-aħħar tas-sena 2000 tiġi introdotta sistema maħduma bi pjan serju biex it-tindif ma jibqax jingħata lis-settur privat imma ssir riforma ta' l-impjegati fis-settur tas- saħħa, il-manpower plan ta' l-1998/2000, biex numru ta' ħaddiema fis- settur tas-saħħa, cioe' il-hospital auxilliaries jibqgħu jieħdu ħsieb it- tindif ta' l-isptarijiet.

Issa skond risposta li ngħatajt għal mistoqsija parlamentari jirriżulta li hemm 21 hospital auxiliaries - issa hospital auxiliary huwa departmental grade u ismu miegħu suppost li dawn jaħdmu fl-isptarijiet - li qed jaħdmu kullimkien barra fid-dipartiment tas-saħħa u fid-dipartiment tal- ministeru għall-politika soċjali għal dak li għandu x'jaqsam ma' San Vincenz de Paule u mas-settur ta' l-anzjani.

Imbagħad jgħidu li m'għandhomx nies biżżejjed biex jgħinu fit-tindif!

Dan kollu juru nuqqas ta' serjeta' fil-pjanijiet li jsiru.

Minn risposta oħra li ngħatajt jirriżulta li hemm madwar 53 persuna oħra li qegħdin fis-settur ta' l- anzjani li ma jagħmlux xogħol ta' tindif.

Meta staqsejt lill-ministru tas- saħħa dwar in-numru ta' persuni li la jagħmlu xogħol ta' tindif u lanqas jaħdmu fil-koperativa tal-laundry, il-ministru għoġbu ma jirrispondinix.

Kieku l-gvern kellu pjan serju għal dan il-qasam, żgur li kien ikollu numru adegwat ta' ħaddiema li jagħmlu xogħol ta' tindif u ma kienx ikun hemm għalfejn joqogħdu jduru lill-health assistants ħalli jaraw lil min se jagħżlu fosthom biex jibagħtuhom fuq xogħol ta' tindif.

Bħalissa l-ministri qegħdin attenti biex ħadd mill-kostitwenti tagħhom ma jiġi mċaqlaq biex jintbagħat jagħmel xogħol ta' tindif u biex żgur il- ministri jkunu aġevolati għadha kemm ħarġet ċirkolari Nru. 12 tas-sena 2000, datata 20 ta' Jannar, 2000 mill-MPO li ntbagħtet lis-segretarji permanenti, diretturi ġenerali, diretturi u kapijiet ta' organizzazzjonjiet parastatali, fejn qed titlob li min qiegħed fi grad wieħed jew tnejn tal- grad industrijali jista' jagħżel li jmur jagħmel xogħol ta' tindif fl- isptarijiet fid-diviżjoni tas-saħħa.

Jekk il-gvern iddeċieda li jneħħi l- kuntrattur li kien awarded it-tender għal sena u li kien se jħaddem madwar 172 ruħ, għaliex ma ħadimx pjan serju minflok ma għamel l-affarijiet bl- addoċċ u bla pjan u mhux se jibda b'numru minimu ta' ħaddiema 'l bogħod ħafna minn 172?

Madwar ġimgħa ilu smajna direttur jgħid li se jipprovaw isibu madwar 50 impjegat ieħor minn x'imkien sa l-aħħar ta' din il-ġimgħa.

Jekk dan huwa xempju tar-riformi li rridu nagħmlu fis-settur tas-saħħa iktar 'il quddiem - u jien nifhem li hemm bżonn ta' ħafna riformi li jieħdu ċertu tul ta' żmien - allura jiddispjaċini ngħid li se jkollna diżastru.

Jien nammetti li fis-settur tat-tindif jkun hemm ċertu teething problems u fil-fatt fil-bidu għalaqt ħalqi u lanqas tkellimt, imma meta għaddew ġimgħa, ħmistax u xahar u l-problemi minflok ssolvew saru agħar allura bilfors kelli nitkellem.

Meta pjan ikun maħdum b'mod serju tkun tista' ċċaqlaq xi nies minn x'imkien u ssib alternativa għalihom.

Pero' meta ġew biex jimpjegaw manager li tieħu ħsieb is-settur tat-tindif fl-isptarijiet, kollox kien ippjanat u fil-fatt fil-31 ta' Awissu il- Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi kitbet lill-ETC għal permess biex tingaġġa persuna bħala manager li tieħu ħsieb it-tindif ta' l-isptarijiet u lill-ETC qaltilha li din il-persuna se tiġi mpjegata fuq bażi ta' position of special trust daqslikieku kienet xi segretarja personali taċ- chairman jew xi driver personali fejn irid ikun hemm relazzjoni ta' fiduċja fil-persuna!

U minflok ma ħarġet sejħa fil-ġurnali għall-mili ta' dan il-post ta' manager, ipprovaw jinqdew bil-pożizzjoni ta' special trust li wieħed isib f'section 15 paragrafu (2) ta' l-Employment and Training Act u pprovaw jagħmlu bypassing tas-sistemi kollha ħalli jħaddmu lil din il-manager għaliex qalu li m'hawnx min huwa kwalifikat daqsha fis- settur tat-tindif.

Kif jafu meta lanqas biss ħarġet sejħa normali?

Fil-fatt anke l-istess ETC indunat li l-affarijiet m'humiex qegħdin isiru sewwa u farfret minn fuq spallejha u lill-Fondazzjoni għas-Servizzi Mediċi fl-1 ta' Settembru qaltilha li jekk huma jħossu li dan il-post għandu jkun b'pożizzjoni ta' special trust allura għandhom ikomplu mmexxu huma mingħajr ma qaltilhom iva jew le.

U fil-fatt lil din il-persuna tawha kuntratt ta' eluf ta' liri.

Issa din il-persuna tant hija abbli li ftit wara li ngħatat il-kuntratt lanqas kienet kapaċi tipprepara pjan serju ta' tindif bil-konsegwenza li wara xahrejn li bdiet ir-riforma tat-tindif fl-isptar San Luqa, qegħdin f'sitwazzjoni li qed jiddaħħlu skrivani bil- lejl overtime ħalli jagħmlu t-tindif, nurses qed jaqbdu u jnaddfu s-swali u qraba ta' pazjenti qed jgħinu wkoll fit-tindif tas-swali.

Jien insellem lil dawn in-nies imma qatt m'hu se naċċetta li jsiru riformi bla pjan bil-konsegwenza li fl-aħħar mill-aħħar issir ħsara lis- settur tas-saħħa u lill-pazjenti li qegħdin fl-isptarijiet tagħna.

Dan huwa kollu tort tat-tmexxija ħażina u bla pjan tal-Gvern ta' l-Onor.

Fenech Adami.

Grazzi.

Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada t-Tlieta, 25 ta' Jannar, fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PA - PERMESSI GĦAL SWALI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista'l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 12348?

ONOR.

TONIO BORG: Fir-rigward tal-mistoqsija parlamentari numru 12348, kopji tal-permessi kif inħarġu fid-data tal-ħruġ tagħhom, kif ukoll is-site plans relatati għat-tliet applikazzjonijiet li saret riferenza għalihom fl- istess mistoqsija, tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta.

Iż-zoning ta` l-areas li fihom inħarġu dawn il-permessi hu kif ġej : -

Applikazzjoni Zoning

PA 5172/87 Inside Scheme - terraced houses

PA 5130/93 Outside Scheme

PA 2640/93 Outside Scheme

Ġejt informat ukoll li minbarra l-applikazzjonijiet għal swali tat- tiġijiet indikati hawn fuq, jirriżulta li kien hemm ħames applikazzjonijiet oħra għal reception hall, li għalkemm fl-applikazzjonijiet ma kienx indikat li se jintużaw bħala swali tat-tiġijiet, hu mifhum li dawn se jintużaw għal dan l-iskop.

Iż-zoning ta` l-areas li fihom saru dawn il-ħames applikazzjonijiet hu kif ġej : -

Applikazzjoni Zoning

PA 4106/93 Inside Scheme - terraced houses

PA 5884/94 Inside Scheme - terraced houses

PA 2777/97 Outside Scheme

PA 4740/94 Existing Building Scheme

PA 7386/96 Outside Scheme

Kopji tal-permessi u s-site plan dwar erba` mill-applikazzjonijiet indikati hawn fuq, tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is- seduta filwaqt li dwar l-applikazzjoni PA 7386/96 poġġejt biss is-site plan peress li l-applikazzjoni ġiet approvata fis-16 ta` Diċembru, 1999, kienet suġġetta għal multa, li tħallset u ġiet rċevuta mill-Awtorita` ta` l- Ippjanar fid-19 ta` Jannar, 2000; għalhekk s`issa il-permess għadu mhux maħruġ.

PA - BUĠIBBA/QAWRA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-Awtorita' ta' l-Ippjanar ikkummissjonat studju dwar bini ta' medium u high rise blocks fl-area ta' Buġibba/Qawra?

Jekk fl-affermattiv, jista' jpoġġi kopja ta' dan l-istudju fuq il-Mejda tal- Kamra?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Awtorita` ta` l-Ippjanar ma kkummissjonat l-ebda studju dwar l-għoli ta` bini fil-Qawra u Buġibba, pero` qegħda tikkonsidra l-effett li dan jista` jkollu fuq il-policies li qegħdin jiġu formulati fil-Pjan Lokali tal-Majjistral ta` Malta.

ST.

JAMES CAVALLIER - XOGĦLIJIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema u minn liema dipartiment tad-divizjoni tax-xogħlijiet pubbliċi ħadmu fuq il-proġett ta' St James Cavallier?

Kemm ħadmu sigħat ta' overtime dawn il-ħaddiema fuq dan il-proġett?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li minn meta beda l-proġett ta' St. James Cavalier, jiġifieri lejn l-aħħar ta' l-1995, sa l-aħħar ta' Diċembru 1999 kien hemm madwar 19-il ħaddiem mill-Architectural Consultancy Services Unit li prattikament ħadmu kontinwament fuq dan il-proġett.

Barra dan kien hemm madwar 25 ħaddiem ieħor mid-Dipartiment tal- Manifattura u Servizzi, madwar 15-il ħaddiem mid-Dipartiment tal- Kostruzzjoni u Manutenzjoni u madwar għaxar ħaddiema mill-ewwel distrett li ħadmu fuq dan il-proġett f'xi żmien jew ieħor.

Mhux eskluż li kien hemm numru ta' ħaddiema oħra li ħadmu fuq il-proġett minn żmien għal żmien kif kien jirrikjedi x-xogħol iżda li ma damux aktar minn ftit ġranet kull wieħed.

Bejniethom dawn il-ħaddiema ħadmu 14,110 siegħa ta' overtime fuq dan il- proġett.

ATTARD: TRIQ TAR-RABAT - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'qiegħed jiġri fix-xogħol li qiegħed isir fit-Triq tar-Rabat, mill-Isptar Monte Carmeli, l/o Attard, peress li jidher li dan ix-xogħol ilu mitluq għal ħafna xhur?

Fiex jikkonsisti x-xogħol proġettat u meta hu maħsub li jispiċċa x-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li waqt li kien għaddej ix-xogħol fuq dan is-sit, id-Dipartiment għal Agrikoltura u Sajd talab illi ġiebja fil- lokal ma titkissirx, u li jinħoloq parkeġġ għall-bowsers ta` l-ilma li jimlew il-ġiebja.

Ix-xogħol għalhekk kellu jieqaf sakemm tinstab soluzzjoni għal din it- talba u sabiex ikun hemm l-approvazzjoni ta` l-Awtorita` ta` l-Ippjanar, li issa waslet biex toħroġ il-permessi tagħha u b`hekk ix-xogħol ikun jista` jitkompla.

DIVIŻJONI TAX-XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - PERITI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk fi ħdan id-diviżjoni tax-xogħlijiet pubbliċi hemmx periti li għandhom permess li jaħdmu fil-privat?

Jekk fl- affermattiv, min huma dawn il-periti u fuq liema kriterji ngħataw dan il- permess?

X'jiġri f'każ li perit li m'għandux permess jinqabad jipprattika mal-privat waqt il-ħin tax-xogħol mal-gvern?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-periti fi ħdan it- Taqsima tax-Xogħlijiet li għandhom permess jaħdmu fil-privat huma:

* Robert Fenech - permess biex jaħdem fil-privat bħala Graphic Artist.

* Lawrence Buttigieg - permess biex jaħdem fil-privat bħala Artist and Art Instructor.

F'każ li perit jinqabad jipprattika mal-privat waqt il-ħin tax-xogħol, jinbdew proċeduri dixxiplinarji fil-konfront tiegħu sew jekk dan ikollu jew ma jkollux permess biex jaħdem fil-privat.

ŻEBBUĠ - ILMA KONTAMINAT

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għal prekawzjonijiet lill-pubbliku dwar ilma kontaminat f'Ħaż-Żebbuġ, jista' l-Ministru jgħid x'kienu r-raġunijiet għal din il-kontaminazzjoni?

X'kienu r-riżultati ta' l-investigazzjonijiet?

Liema huma r-reservoirs li qegħdin jiġu flushed?

Jikkunsidra l-Ministru li l-Water Services Corporation tagħmel studju dwar l-effett tal-farms li hemm f'Ħaż-Żebbuġ bħala s-sors ta' kontaminazzjoni ta' l-ilma?

Meta huwa stmat li l-pożizzjoni tiġi għan-normal?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta` l- Ilma dentifikat is-sors ta` kontaminazzjoni fi żmien qasir.

Din kienet il- borehole ta` Wied Qirda li minnufih kienet izolata mis-sistema tad- distribuzzjoni ta` l-ilma u twaqqfet il-produzzjoni minnha.

Ġew identifikati wkoll iz-zona u t-toroq milquta.

Il-korporazzjoni bdiet ezerċizzju ta` ħasil u disinfettar tal-mains ta` l- ilma fit-toroq milquta u bdew jittieħdu sensiela ta` kampjuni ta` l-ilma tal-vit mir-residenzi taz-zona ta` Hal Mula u Wied Qirda sabiex isiru testijiet għal traċċi kimici u batterjoloġiċi.

Dawn il-kampjuni u testijiet bdew jittieħdu wkoll mid-dipartiment tas-saħħa.

F`dan l-inċident l-ebda ġibjun fis-sistema tad-distribuzzjoni ma ġie affettwat.

Għaldaqstant ma kienx hemm bżonn ta` wash-outs fil-ġibjuni li huma kolleġati fis-sistema tad-distribuzzjoni ta` l-ilma.

Dawn il-wash- outs saru biss fis-sistema tad-distribuzzjoni fit-toroq milquta.

Hemm il-possibbilta` li, b`effett tal-maltemp, id-drenaġġ spiċċa fil-wied u dan seta` kkontamina din il-borehole.

Madanakollu din il-possibbilta` għadha ma ġietx ikkonfermata mill-investigazzjonijiet li saru.

F`dan ir- rigward il-korporazzjoni qed tiġbor informazzjoni dwar l-irziezet fil- viċinanzi, kemm dawk registrati magħha kif ukoll dawk li m'humiex.

Dan ser isir sabiex bl-għajnuna ta` dipartimenti u entitajiet pubbliċi oħra, bħal dawk tas-sahha, drenaġġ, ambjent u agrikoltura, jiġu regolarizzati l- kundizzjonijiet sanitarji tagħhom.

Id-dipartiment tas-saħħa avża biex l-ilma mill-vit ma jinxtorobx u jintuża biss għal ħteġijiet iġeniċi.

Fil-preżent ir-residenti qed jistennew li dan id-dipartiment joħroġ avviż ieħor li jaġġornhom dwar is-sitwazzjoni.

ĠUSTIZZJA U GVERN LOKALI - VETTURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' vetturi li ġew mogħtija permezz ta' donazzjoni lill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħtu mill-1987 sa l-1996?

Jista' jgħid x'tip ta' vetturi u ditta jew marka huma?

Minn min ġew mogħtija?

F'liema sena ġew mogħtija?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-ministeru tal-ġustizzja u l-gvern lokali u d- dipartiment` kummissjonijiet li jaqgħu taħtu ma rċevew ebda vettura permezz ta` donazzjoni mill-1987 sa l-1996.

GĦAWDEX - VETTURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm jammontaw in-numru ta' vetturi li ġew mogħtija permezz ta' donazzjoni lill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħtha mill-1987 sa l-1996?

Tista' tgħid x'tip ta' vetturi u ditta jew marka huma?

Minn min ġew mogħtija?

F'liema sena ġew mogħtija?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li b'kollox kien hemm tliet vetturi li lkoll ġew mogħtija lill-Isptar Ġenerali ta' Għawdex mill-1987 sa l-1996.

Dawn il-vetturi kienu Mercedes bus mogħtija mill-welfare committee f'Novembru 1991, Kia Asia bus mogħtija minn Maria Bugeja Cash for Cancer f'Diċembru, 1995 u Volkswagen van mogħtija mill-Gozo Friends of the Sick and the Elderly fi Frar, 1997.

AGRIKOLTURA U SAJD - VETTURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' vetturi li ġew mogħtija permezz ta' donazzjoni lill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħtu mill-1987 sa l-1996?

Minn min ġew mogħtija?

F'liema sena ġew mogħtija?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Bejn l-1987 u l-1996 l-ministeru ta' l-agrikoltura u sajd irċieva żewġ vetturi bħala donazzjoni.

Il-vetturi kienu Mercedes Unimog truck u Mercedes fire engine.

Dawn ġew ippreżentati lill-ministeru ta' l-agrikoltura u sajd fl-1994 mill- International Tree Foundation (Malta).

Din l-għaqda rċeviet il-vetturi mingħand The People of Minden (Germany) bl-iskop li tgħaddihom lill-gvern ta' Malta.

SAĦĦA - VETTURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' vetturi li ġew mogħtija permezz ta' donazzjoni lill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħtu mill-1987 sa l-1996?

Minn min ġew mogħtija?

F'liema sena ġew mogħtija?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma ġiet mogħtija ebda donazzjoni ta` vetturi bejn l- 1987 u l-1996 lill-ministeru tas-saħħa.

INTERN - VETTURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' vetturi li ġew mogħtija permezz ta' donazzjoni lill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħtu mill-1987 sa l-1996?

Minn min ġew mogħtija?

F'liema sena ġew mogħtija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fil-perijodu speċifikat mill-Onor.

Interpellanti, in-numru ta` vetturi li ġew mogħtija permezz ta` donazzjoni lill-ministeru u d-dipartimenti u l-entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru ta` l-Intern kien ta` 3.

Dawn kienu ġew mogħtija lill-pulizija bħala donazzjoni mill-Ġermanja; waħda fl-1993 u tnejn fl-1994.

Kollha kienu tal-marka Volkswagen.

Ta`min jgħid li, fl-1997 il-kumpanija li timporta l-karozzi tal-marka Daewoo tat b`donazzjoni għaxar vetturi lill-korp tal-pulizija.

SERVIZZI EKONOMIĊI - VETTURI

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministeru jgħid kemm jammontaw in-numru ta' vetturi li ġew mogħtija permezz ta' donazzjoni lill-ministeru, dipartimenti, korporazzjonijiet u entitajiet oħra li jaqgħu taħtu mill-1987 sa l-1996?

Jista' jgħid x'tip ta' vetturi u ditta jew marka huma?

Minn min ġew mogħtija?

F'liema sena ġew mogħtija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li bejn l-1987 u l-1996 l-ebda dipartiment, korporazzjoni jew entita` li tifforma parti mid-dekasteru tieghi ma rceviet xi vettura taħt forma ta` donazzjoni.

SAN ĠILJAN - TRIQ B'KARA - XITA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'hemm maħsub għal Triq Birkirkara, San Ġiljan, biex jiġi evitat li kull darba li tagħmel ftit xita toħloq diffikultajiet għat-traffiku u għar-residenti u s-sidien tal- ħwienet?

Peress li din hija arterja prinċipali tat-traffiku, jista' jara li ssir xi ħaġa urġenti biex tittaffa din il-problema?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li saret l-ewwel fażi ta` mina biex tkun tista` tieħu l-ilma tax-xita, u fil-preżent id-Diviżjoni tax- Xogħlijiet tal-Ministeru għall-Ambjent ħarġet sejħa għall-offerti għat- tħaffir tat-tieni fażi ta` din il-mina.

PULIZIJA - GAMBLING MACHINES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid matul l-1999 kemm inqabdu makni tal-logħob - gambling machines - fi stabbilimenti ta' divertiment bħal, bars, restaurants, każini, eċċ?

F'liema lokalitajiet instabu?

X'passi ttieħdu kontra s-sidien ta' dawn l-istabbilimenti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-1999 il-Pulizija qabdet 35 kaxxi tal-logħob illegali minn dawn il-lokalitajiet : Qawra, Mellieħa, Valletta, Fgura, Tarxien, Żejtun, Floriana, Qormi, Paceville, Marsaxlokk, Buġibba, Marsa, Senglea u Wied il-Għajn.

Ninsab informat ukoll li f`dan ir- rigward, tressqu l-Qorti 26 persuna.

PULIZIJA - STABBILIMENTI TA' DIVERTIMENT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid matul ix-xahar ta' Diċembru li għadda 1999, u fl- ewwel għaxart ijiem ta' dan ix-xahar, kemm-il persuna taħt is-16-il sena nqabdet f'xi bar u/jew postijiet ta' divertiment kontra l-liġi?

F'liema lokalitajiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li għalkemm fil-perijodu speċifikat mill-Onor.

Interpellant ma nqabdet ebda persuna taħt is-16-il sena fil- postijiet indikati fil-mistoqsija, matul l-1999 inqabdu 127 persuna f`dawn il-postijiet.

PULIZIJA - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-ammont ta' flus li huwa dovut lil dawk il- membri tal-Korp tal-Pulizija li fl-1999 għamlu extra duty mal-banek, tiġijiet, djar privati, eċċ.?

Jista' jelenka min huma dawk il- persuni/organizzazzjonijiet li għandhom jagħtu flus ta' xogħol li sar minn membri tal-korp?

Kemm hu l-ammont f'kull każ?

Hemm xi għaqdiet/persuni li għadhom ma ħallsux ta' xogħol extra li sar mill-pulizija fl-1999 jew is- sena ta' qabel?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant għadu qed jinġabar u għalhekk tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

MATSEC - EŻAMIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11985 u t-tweġiba tagħha, jista' issa l-Ministru jagħti l-figuri finali għal dawk l-istudenti li se joqogħdu għall-eżamijiet tas-SEC u s-suġġetti li se jiġu eżaminati fihom?

Kemm hemm studenti minn skejjel tal-Knisja u privat?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kif diġa' weġibt, ġejt informat li d-dettalji mitluba jkunu jistgħu jingħataw wara t-tieni ġimgħa ta' Frar 2000 meta jkunu pproċessati l-applikazzjonijiet kollha.

SKEJJEL - SKOLA ĠUŻEPPI DESPOTT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Peress li meta studenti li jattendu l-iskola Ġużeppi Despott (magħrufa wkoll bħala Verdala) jispiċċaw mil-lezzjonijiet kmieni wara nofsinar qed ikun hemm numru kbir minnhom li qed ikollhom jistennew it-trasport barra ħdejn triq traffikuża mingħajr superviżjoni u b'perikolu għall-istess studenti, jista'l-Ministru jara li dan ma jkomplix isir u li jkun hemm xi ħadd inkarigat biex jara li ma jsirx ġiri bl-addoċċ fit-triq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-karozzi ma jistgħux jidħlu ġewwa l- iskola u għaldaqstant it-tfal jistennewhom fid-daħla maġenb l-iskola fejn il-Kap jew l-Assistent Kap jibqgħu għassa sakemm l-aħħar tifel ikun tela' fil-karozza.

ĊELEBRAZZJONIJIET TAL-MILLENJU - TENDERS

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru twieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 12245 u tikkonferma jekk ġewx dejjem osservati l-Financial Regulations tal-gvern?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nformata li nħarġu żewġ tenders u li ġew ippubblikati fil-gazzetta tal-Gvern.

Dawn ngħataw lil Prostage Ltd għas- somma ta' Lm8625 u lil Sourcelite Ltd għas-somma ta' Lm7031.50.

Dawn it- tenders kienu approvati mill-Ministeru tal-Finanzi skond ir-Regolamenti Finanzjarji.

B'KARA - TRIQ IL-KAN.

KARMENU PIROTTA - TARMAK

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se ssir bit-tarmak Triq il- Kan.

Karmenu Pirotta, B'Kara li hi fi stat diżastruż?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-Dipartiment tat-Toroq qed jieħu passi biex din it-triq tinfetaħ għal ġol-Bypass ta` B`Kara u b`hekk tkun tista` tinfetaħ it-triq u tiġi asfaltata.

KERA TAT-TELEFON - VAT

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hi l-VAT fuq il-kera tat-telefon mill-Maltacom għall- konsumatur?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li r-rata tal-VAT fuq il-kera tat-telefon mill-Maltacom għall-konsumatur hija ta` (15%).

Iżda, kif imħabbar fid-diskors tal-Budget 2000, fil-każ tat-telefon minħabba l- aġġustament li għamlet il-Maltacom fil-prezzijiet tagħha biex tpatti għar- rifużjoni li se tieħu, il-prezzijiet għall-konsumatur ser jiżdiedu biss b`5%.

ĦARSIEN TA' L-AMBJENT

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti raġuni għaliex kumpannija f'Malta li tirriċikla l- karti u li kienet tuża siti fil-RDC qabel 1996, u li ġie tterminat l- arranġament tiegħu mill-amministrazzjoni preċedenti hemmx il-ħsieb li terġa' tingħata l-istess għajnuna?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Billi l-kumpanniji kummerċjali jirċievu l- għajnuna mill-Korporazzjoni Maltija ta' l-Iżvilupp, nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

VAPUR "ERIKA"

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema hi d-ditta tal-avukati Maltin li kienet ipproċessat ir-reġistrazzjoni tal-vapur ''Erika'' f'pajjiżna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-vapur ERIKA ġie reġistrat l-ewwel darba taħt il-bandiera Maltija f`Diċembru ta` l-1990 taħt l-isem ta` PRIME NOBLE.

F`Diċembru ta` l-1994, il-vapur għadda f`idejn il-kumpannija Tevere Shipping Co. Ltd. u l-isem inbidel għal dak ta` NOBLESS.

F`Lulju tal-1996, l-isem tal-vapur inbidel għal ERIKA.

SKEJJEL - ĦAMRUN - KAŻI TA' BULLYING

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu dwar il-każ ta' bullying li twettaq fl-iskola M'Assunta, il-Ħamrun, it-Tnejn, 10 ta' Jannar, 2000?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-każ ġie riferut lill-Guidance and Counselling Unit u lill-iSchool Psychologist għal kwalunkwe azzjoni meħtieġa sew biex ikunu protetti tfal oħra mill-bullying, kif ukoll għall- ġid ta' l-istudenta nnifisha.

SAĦĦA - NURSING AIDES

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-applikazzjonijiet għal nursing aides li kienu ħarġu f'Awissu 1997?

Għaliex dawk li applikaw qatt ma ġew imsejħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li kont tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 11579.

ITS - STIPENDJU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid għaliex studenti li għandhom il-freedom of movement u li jattendu għal xi kors fl-ITS ma jingħatawx stipendju bħal studenti oħra li jattendu f'istituzzjonijiet edukattivi bħal dawk ta' Targa Gap, il-Higher Secondary u l-Junior College?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninsab informat li r-regolamenti ta' l-ITS fuq l- għotja ta' stipendji jesiġu li student ikun intitolat għal stipendju jekk dan, jew din, ikunu ċittadini ta' Malta.

Għaldaqstant, student jew studenta li jkollhom passaport barrani, iżda li jkollhom wieħed mill-ġenituri tagħhom Maltin ma jkunux intitolati għal stipendju iżda dawn jingħataw it-tagħlim bla ħlas.

QORMI - SQAQ TAL-FAĦAL - TISWIJA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk hux ippjanat li Sqaq tal- Faħal, limiti ta' Ħal Qormi, jiġi rranġat?

Meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-Onor.

Interpellant mitluba tagħti aktar informazzjoni dwar il-lokalita' biex din tkun tista tiġi spezzjonata mill- uffiċjali tad-dipartiment.

TOROQ - CULVERTS

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm sar xogħol (ġranet, nies tax-xogħol) fuq Triq 10 ta' Awissu, 1798 (bejn il-Mina ta' Hompesch, Żabbar u r-roundabout lejn it-triq taż-Żejtun) fuq il-culverts u jidhirlux li r-riżultati xorta baqgħu ħżiena ħafna?

Jista' jgħid jekk id-dipartiment hux se jikkonsidra soluzzjoni oħra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Peress li l-funzjoni li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant hi waħda minn dawk mgħoddija lill-kunsilli lokali, nissuġġerilu li jindirizza l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill lokali konċernat.

ŻABBAR - GIRDLE ROAD

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12429, jista' l-Ministru jinforma l-Kamra meta ġie riferut il-każ (tal-miżbla ta' Girdle Rd, Żabbar) lill-unit għall-ambjent aħjar, x'sar s'issa u x'inhuma l-pjanijiet biex din il-problema titneħħa?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-każ imqajjem mill-Onor.

Interpellant kien riferut lill-unit għal ambjent aħjar b'komunikazzjoni datata 13 ta' Jannar, 2000.

L-istess unit ivverifika li l-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żabbar kien qed jikklerja din it-triq regolarment.

TOROQ - RABA'

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru toroq qalb ir-raba' minn Settembru, 1998 sal-lum u f'liema areas dawn saru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni għada qed tinġabar u tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - PROMOZZJONIJIET

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-postijiet ta' promozzjoni (promotions) li qed ikunu ttrattati fid-Dipartiment tal-Mużewijiet u liema huma dawk il-postijiet fid-dipartimenti li huma ta' ngaġġ ġdid?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment tal-Mużewijiet ippubblika sejħiet għall-applikazzjonijiet għall-Assistent Kuratur (Etnografija), Assistent Kuratur (Marittimu), Kuratur (Storja Naturali) u sejħa oħra għall- perit.

L-applikazzjonijiet għal dawn il-postijiet vakanti qed jiġu pproċessati.

Fl-aħħar tas-sena l-oħra, 24 Kustodju u Gwida fid-Dipartiment tal-Mużewijiet ġew nominati uffiċjali tal-mużewijiet.

Informat ukoll li d-Dipartiment ta' l-Ippjanar u Żvilupp qed jieħu ħsieb l-ingaġġ ta':(a) School secretaries; (b) Subject Coordinators - Primary u (c) Education Officers (Trade School) bħala uffiċjali ġodda fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni filwaqt li d-Dipartiment tal-Libreriji u Arkivji qed jitratta l-ingaġġ ġdid ta' library assistants.

ŻEJTUN: TRIQ IL-LVANT - SLEEPING POLICEMEN

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-isleeping policemen fi Triq il-Lvant, Żejtun saru skond l-pjan tat-Traffic Control Board?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku ma ħareġ ebda approvazzjoni biex issir sleeping policeman fi Triq il-Lvant, Zejtun.

ŻEJTUN - BOZZA

L-ONOR.

FRANCIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tissewwa bozza viċin d-dar Nru.21, Triq il-Kostituzzjoni, Żejtun?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li l-bozza li għaliha qed issir riferenza issewwiet fit-19 ta` dan ix-xahar.

RAĦAL ĠDID RAMPA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li rampa li hemm f'Paola Hill, Raħal Ġdid quddiem l- istage lejn il-Belt 'il fuq mill-pompa tal-petrol ta' Grech & Ellul, tinżebagħ peress li hija perikoluża u din it-triq imsemmija taqa' taħt il- gvern ċentrali?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Tlabt lid-dipartiment konċernat biex it- talba ta' l-Onor.

Interpellant tiġi nkluża fil-programm tax-xogħol.

TARXIEN: JOANNE GARDENS - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jikkonferma jekk qattx ġie approvat li x-xogħol kollu f'Joanne Gardens ġewwa Ħal Tarxien issir mill-Ministeru ta' l-Ambjent a spejjeż tiegħu?

Jista' jgħid jekk din id-deċiżjoni inbidlitx?

Jekk fl- affermattiv, meta u għaliex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-ftehim li kien hemm mat- Taqsima tax-Xogħlijiet, kien ikopri dawn ix-xogħlijiet:

(i) xogħol ta' konkos u kurduna ġdida li qed isir minn ħaddiema tad- dipartiment.

(ii) pavimentar ġdid.

(iii) arbli u stallazzjoni ġdida tad-dawl.

(iv) bankijiet.

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħin fil-każ ta' housing li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament minn din il- mistoqsija peress li hemm problemi kbar soċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-dipartiment qed jagħmel investigazzjonijiet ulterjuri dwar id-dikjarazzjoni li ssottomettiet l-applikanta.

AGRICULTURE LEASES (RELETTING) ACT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jagħti l-aħħar żviluppi tal-mistoqsija parlamentari numru 2503 li kont għamilt fid-9/12/98?

ONOR.

NINU ZAMMIT: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta li tajt fil- mistoqsija parlamentari numru 2503.

ANZJANI - SERVIZZ TAL-HOME HELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li jingħata servizz lil anzjana li, id-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, għalkemm tinsab weħidha għandha bżonn għajnuna ta' servizz tal-Home Help peress li t-tfal jaħdmu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-anzjana li d-dettalji tagħha intbagħtu separatament applikat għall-Home Help iżda l-bord deherlu li m'għandux jingħatala dan is-servizz.

ANZJANI - DJAR TA' L-ANZJANI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħin fil-każ ta' l- anzjana, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, li tinsab waħedha u mhux tajba aktar li tgħix waħedha tiġi megħjuna biex tidħol f'xi dar ta' l-anzjani bħal SVPR?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-persuna li d-dettalji tagħha ntbagħtu separatament applikat sabiex tidħol fir-residenza San Vinċenz fit-30 ta' Settembru, 1999 u fit-18 ta' Jannar, 2000 waslet l-applikazzjoni tagħha sabiex tidħol fid-dar ta' l-anzjani f'Bormla.

Fiż-żewġ applikazzjonijiet, dan il-każ qed jingħata l-attenzjoni meċessarja u skond il-prijorita' li tiġi stabilita mill-assessment tas- social worker u tat-tabib.

PULIZIJA - ROAD BLOCKS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru road blocks mill-pulizija matul is-sena 1999 u x'kien ir-riżultat tagħhom?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat illi matul l-1999 il-Pulizija għamlet 2,477 roadblock, f`diversi lokalitajiet madwar Malta u Għawdex.

Waqt dawn ir-roadblocks numru ta` persuni nstabu qed jiksru r-regolamenti tat- traffiku, instabu tliet karozzi misruqa u oħra li kienet intużat fi snatch & grab, persuna nstabet li kellha l-Cannabis u żewġ persuni kellhom transceivers mingħajr liċenzja.

ARMATA - ROAD BLOCKS

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Minsitru jgħid kemm saru road blocks mill-Armata matul is-sena 1999 u x'kien ir-riżultat tagħhom?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li l-informazzjoni mitluba mill- Onor. Interpellant hi:

|Numru ta' road blocks |680 | |Numru ta' vetturi mwaqqfa |5731 | |Numru ta' |431 | |kontravenzjonijiet | | |Każi relatati ma drogi | 54 | |Oġġetti sensittivi |74 | |mgħoddija lill-Pulizija (ez| | |skieken,snieter, munizzjon,| | |eċċ) | | |Numru ta' nies miżmuma u | 104 | |mgħoddija lill-Pulizija | |

Il-persuni suspettati kif ukoll l-oġġetti misjuba waqt ir-road blocks tal- Forzi Armati dejjem jingħataw f'idejn il-pulizija għal aktar stħarriġ.

PULIZIJA - QBID TA' DROGA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm inqabdet droga mill-pulizija matul is-sena 1999 u x'tip ta'droga kienet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-ammont u t-tip ta` droga li nqabdet mill-Pulizija matul l-1999 hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

ĦABS ĊIVILI - DROGA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm instabet droga ġewwa il-Ħabs matul is-sena 1999 u x'tip ta' droga kienet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-1999 kien hemm seba' każi meta nstab xi trab suspettuż ġewwa l-ħabs.

Ninsab informat ukoll li f`wieħed mill-każi rriżulta li t-trab kienet eroina, filwaqt li fil-każi l-oħra, dawn għadhom qed jiġu nvestigati mill- pulizija.

PORT ĦIELES - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu jaħdmu nies il-Freeport matul is-sena 1999?

Jista' jgħid min liema distrett elettorali kienu dawk li daħħlu?

Kemm minnhom kienu qed jirreġistraw għax-xogħol qabel ma daħlu?

X'xogħol qed jagħmlu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li matul l-1999 ġew impjegati 57 ħaddiem ġdid mal-Freeport.

Dawn il-ħaddiema ġejjin minn dawn id-distretti elettorali

|L-1 distrett |12-il ħaddiem | |It-2 Distrett|5 ħaddiema | |It-3 Distrett|5 ħaddiema | |Ir-4 Distrett|5 ħaddiema | |Il-5 Distrett|6 ħaddiema | |Is-6 Distrett|5 ħaddiema | |Is-7 Distrett|6 ħaddiema | |It-8 Distrett|3 ħaddiema | |Id-9 Distrett|2 ħaddiema | |L-10 Distrett|4 ħaddiema | |l-11-il |1 ħaddiem | |Distrett | | |It-12-il |3 ħaddiema | |Distrett | |

Wieħed u erbgħin (41) minn dawn il-ħaddiema kienu qed jirreġistraw għax- xogħol qabel bdew jaħdmu l-Freeport.

Il-ħaddiema ġodda ġew ingaġġati f`dawn il-gradi.

Planner Trainee, Legal and Claims Manager, Systems Network Support, Assistant Operations Manager, Operations Clerk, Accounts Clerk, Equipment Operator, Mechanic, Handyman Rigger, Systems Administrator, Data Entry Operator, Security Controller u Clerk.

AIR MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm iddaħħlu jaħdmu nies ma' l-Air Malta matul is-sena 1999?

Minn liema distrett elettorali kienu?

Kemm minnhom kienu qed jirreġistraw għax-xogħol qabel ma ddaħħlu?

X'xogħol qed jagħmlu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u t-tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

WSC - ILMA KKONTAMINAT

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għal joint press release maħruġa mill-Water Services Corporation u d-dipartiment tas-saħħa "The Times" 15 ta' Jannar, jista' l- Ministru jgħid x'passi qiegħed jieħu d-dipartiment tas-saħħa dwar il- kontaminazzjoni ta' l-ilma f'Ħaż-Żebbuġ?

Għaliex din il-press release dehret biss f'din il-gazzetta?

Ma jidhirlux il-Ministru li każ bħal dan kellu jixxandar fuq il-mezzi kollha tal-media, partikolarment dak televiżiv għal awareness tal-pubbliku Żebbuġi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 12815, ninforma lill-Onor.

Interpellant li immedjatament kif id-Dipartiment tas-Saħħa kien informat bil-problema mill-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma, beda għaddej b'sensiela ta' investigazzjonijiet mill-lokalitajiet indikati mill-istess korporazzjoni anke matul il-ġranet tas-Sibt u l-Ħadd.

Il-kampjuni ta'l-ilma qegħdin jiġu analizzati fil-laboratorju tad- dipartiment u qabel ma' dawn jindikaw li l-kwalita' ta' l-ilma huwa tajjeb għall-konsum, uffiċjali minn dan id-dipartiment se jkomplu bl- investigazzjonijiet tagħhom.

Nixtieq ninforma li l-press release ġiet maħruġa mal-Korporazzjoni għas- Servizzi ta' l-Ilma, liema press release aħna nformati, ġiet irriferuta lil diversi entitajiet u mezzi oħra tax-xandir fosthom: Ministry for Economic Services, DOI, Radju Malta 2, RTK, Radio 101, Super 1, Bay Radio, Calypso, Smash Radio, Island Sound, The Times, In-Nazzjon/Il-Mument, l-Orizzont/It- Torċa, The Malta Independent u Il-Kulħadd.

QORTI KRIMINALI - OMIĊIDJI VOLONTARJI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Mingħajr ma jingħataw ismijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ipproċessati persuni fuq każijiet ta' omiċidju volontarju quddiem il-qorti kriminali mill-1987 'il hawn?

Kemm instabu ħatja, x'piena ngħataw u kemm servew żmien fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin kull persuna?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferiha lill-Ministru kkonċernat.

Tweġiba għat-tieni parti tal-mistoqsija tkun tista` tingħata wara li l- ewwel parti tkun ġiet imwieġba.

QRATI TAL-ĠUSTIZZJA - KAŻI TA' FERITI GRAVI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Mingħajr ma jingħataw ismijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm ġew ipproċessati persuni fuq każijiet ta' ferita gravi, segwita bil-mewt, quddiem il-qrati tal-ġustizzja mill-1987 'l hawn?

Kemm instabu ħatja?

X'piena ngħataw u f'każ li ntbagħtu xi persuni l-ħabs, kemm servew żmien fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin għal kull persuna?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 12816 f`din l-istess seduta.

SAĦĦA - VAĊĊIN KONTRA L-HEPATITIS

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex waqt li t-tfal ta' l-iskejjel ta' l-Istat ingħataw il-vaċċin kontra l-hepatitis fl-iskola tagħhom stess, dawk it-tfal li huma studenti fl-iskejjel privati u tal-Knisja kellhom imorru fil- polyclinics tad-distrett għat-tliet dożi?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-istudenti fl-iskejjel privati biss intbagħtu fiċ- Ċentri tas-Saħħa biex jingħataw il-vaċċin kontra l-Hepatitis B. It-tfal fl- iskejjel tal-knisja ingħataw il-vaċċin (l-ewwel u t-tieni doża) fl-iskola tagħhom stess bħas-sena ta' qabel it-tielet doża għad trid tingħata.

L-istudenti fl-iskejjel privati ma ngħatawx il-vaċċin fl-iskola tagħhom stess għaliex is-servizz mediku ta' l-iskejjel għadu mhux estiż għall- iskejjel primarji privati, iżda d-dipartiment ħass li xorta għandu jipprovdi mezz biex dawn l-istudenti tingħatalhom b'xejn il-vaċċin tal- Hepatitis B.

TRIQ REĠJONALI - MANUTENZJONI TA' PONT

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista'l-Ministru jgħid meta sar l-aħħar eżerċizzju ta' manutenzjoni fuq il-pont li hemm fil-bidu tat-telgħa ta' Triq Reġjonali, li mill-inħawi tiegħu f'Novembru li għadda waqa' ammont ta' ġebel waqt il- maltemp?

Jista' jgħid x'inhi l-prassi f'dik li hi manutenzjoni ta' pontijiet u tunnels?

Din issir fuq bażi regolari minn nies professjonali li jagħtu rapport bil-miktub tax-xogħol meħtieġ u tax-xogħol li jsir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li sar xogħol ta' manutenzjoni fit- triq li tgħaddi minn fuq dan il-pont f'Mejju ta' l-1998.

Id-Dipartiment tat-Toroq xtara apparat biex bih ikun jista' jiġi assessjat l-istat ta' kostruzzjoni ta' pontijiet u ttieħdu passi wkoll f'diversi snin biex jinġabru records tal-pontijiet fit-toroq Maltin.

L- iskop hu li bil-mod il-mod tiġi stabbilita prassi ta' spezzjonijiet u manutenzjoni regolari ta' pontijiet.

Irrid ngħid illi fil-każ ta' meta waqgħet blata fit-triq ħdejn il-pont indikat mill-Onor.

Interpellant, din ma waqgħetx mill-pont iżda mill-blat fil-ġemb tat-triq.

FOREIGN ARTISTS/ENTERTAINERS - TAXXA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista'l- Ministru jgħid kemm qed jiġi kkalkolat li se jikber id-dħul tal-gvern matul is-sena 2000 mit-taxxa l-ġdida fuq foreign artists/entertainers?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-iskop ta` l- emenda dwar rata ta` taxxa fissa ta` 10% fuq dħul minn foreign artists\entertainers mhix intenzjonata biex jiżdied id-dħul tal-gvern iżda biex tkun simplifikata l-proċedura eżistenti.

Din mhix xi taxxa ġdida .

S`issa kull foreign entertainer li kien jiġi Malta biex jagħti xi wirjiet kien obbligat li jimla' l-formola tat-taxxa u jibgħat ir-rendikont ta` dħul u spejjeż li kien ikollu konnessi ma`dawn il-wirijiet.

Kien qed jinħolqu diffikultajiet kbar kemm għall-persuni involuti kif ukoll għad-dipartiment biex ikun stabbilit il-qligħ li għandu jkun intaxxat bir-riżultat li kwestjonijiet bħal dawn kienu jibqgħu ikaxkru għal diversi xhur jew snin sħaħ.

Għalhekk bl-emenda issuġġerita fil-budget speech dawn l-artisti issa se jkunu intaxxati b`rata fissa fuq id-dħul li jkollhom, u din tkun finali u ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jibagħtu l-formoli tat-taxxa u r-rendikont kif kien isir.

MIMCOL/MGI LTD - SHAREHOLDING

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'shareholding għandha l-MIMCOL u l-MGI Ltd f'entrapriżi/azjendi oħrajn?

F'liema entitajiet u kemm hu stmat li jiswa dan ix-shareholding f'kull każ?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

MALTA DRYDOCKS/MALTA SHIPBUILDING - SUSSIDJU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien is-sussidju li ħareġ il-gvern għall-Malta Drydocks u l-Malta Shipbuilding, separatament u sena b'sena, mill-1992 'l hawn?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba għall-mistoqsija parlamentari numru 12822, tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

FURNARA - LAQGĦAT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid sal-lum kemm inżammu laqgħat mal-furnara dwar it- tneħħija tas-sussidju fuq il-ħobż, kif imħabbra fil-budget ta' din is- sena?

Meta saru dawn il-laqgħat u ma' min?

Meta nbeda dan is-sussidju u għal kemm kien jammonta sena b'sena?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul l-1999 saru diversi laqgħat bejn il- Koperattiva tal-Furnara u l-Ministeru għas-Servizzi Ekonomici dwar il-prezz tal-ħobż tal-Malti.

Dawn il-laqgħat saru kemm fid-dawl ta` talba mill- furnara għal kumpens għal żidiet fl-ispejjeż tagħhom kif ukoll b`relazzjoni mal-ħsieb tal-Gvern li jispiċċa s-sussidju fuq id-dqiq li minnu jsir l- istess ħobż tal-Malti, kif fil-fatt sar.

Prinċipalment dawn il-laqgħat saru fuq żewġ livelli.

Saru laqgħat ta` natura purament teknika, li tmexxew mid-Direttur tal-Kummerc, u oħrajn li matulhom kont preżenti jiena.

Il-laqgħat tekniċi saru direttament mar- rappreżentanti tal-Koperattiva tal-Furnara inklużi l-President u l- konsulent finanzjarju taghha.

Fil-laqghat li saru miegħi attenda wkoll rappreżentant tal-GRTU.

Is-sussidju fuq konsum ta` dqiq għall-użu fil-produzzjoni tal-ħobż tal- Malti nbeda fl-1993.

L-ammont ta` sussidju kull sena kien kif gej:

|1993 |Lm 32,005 | |1994 |Lm 77,397 | |1995 |Lm 448,488 | |1996 |Lm 542,420 | |1997 |Lm 690,859 | |1998 |Lm1,096,321 | |1999 |Lm1,346,542 |

TARZNA - TWAQQIGĦ TA' ĦAJT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid fiex waslu d-diskussjonijiet għat-twaqqigħ tal-ħajt tad-dock tat-Tarzna f'Bormla?

Meta hu mistenni li jibda dan ix-xogħol?

Min se jagħmlu u b'liema kondizzjonijiet miftiehma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat illi x-xogħol fuq is-sit biex ikun jista' jitwaqqa' l-ħajt tal-Baċir Nru. 1, diġa' beda u dan qiegħed isir b'kollaborazzjoni bejn it-Tarzna u t-Taqsima tax-Xogħlijiet.

PULIZIJA - INTERNAL AFFAIRS UNIT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru ġentilment jgħid jekk ċittadin li jagħmel rapport fuq membru tal- korp tal-pulizija biex jiġi nvestigat mill-Internal Affairs Unit, għandux dritt li jitlob li jagħti x-xiehda jew l-evidenza tiegħu, biex b'hekk ikun hemm a fair trail u jinstemgħu iż-żewġt verżjonijiet, kemm tal-membru in kwestjoni kif ukoll taċ-ċittadin li jressaq ir-rapport?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-proċedura addotata fl- investigazzjoni ta` lmenti kontra membri tal-Korp tal-Pulizija, m'hemm xejn x`jipprekludi lil persuna li tkun għamlet l-ilment milli titlob li tkun mismugħa mill-uffiċjal li jkun qiegħed jinvestiga l-ilment.

PULIZIJA - INTERNAL AFFAIRS UNIT

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid minn min hu kompost l-Internal Affairs Unit tal-Korp tal- Pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-Internal Affairs Unit fil-Korp tal- Pulizija huwa kompost minn spettur u kuntistabbli.

KUNSILL LOKALI - GŻIRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jikkonferma li hemm problemi dwar it-titlu tal- fond li akkwista il-Kunsill Lokali tal-Gżira għal użu bħala day centre li jkun jista' jiġi wżat mill-anzjani tal-lokal?

X'se jiġri f'dawn iċ- ċirkostanzi?

ONOR.

AUSTIN GATT: Bħalma jaf l-Onor.

Interpellant, il-kunsilli lokali huma korpi statutorji ta` gvern lokali b`personalita` legali distinta.

Għaldaqstant nissuġġerixxi l-Onor.

Membru li jirriferi l-mistoqsija tiegħu lill-kunsill tal-lokalita` konċernata.

GŻIRA - POLIKLINIKA - LIFT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' jgħid meta hemm il-ħsieb li jiġi nstallat il-lift fil-poliklinika tal- Gżira?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Id-diskussjonijiet għadhom għaddejjin mal-partijiet konċernati sabiex ikun jista' jiġi nstallat il-lift fil-poliklinika tal- Gżira.

PULIZIJA - GĦASSA TAL-GŻIRA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk tistax tieħu passi biex l-għassa tal-pulizija tal-Gżira tkun miftuħa 24 siegħa kuljum għal konvenjenza tal-Gżirjani?

L-entratura għaliha tista' tiġi fi Pjazza Meme Scicluna flok tibqa' fi Triq Belvedere?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġibiet li jien tajt għall-mistoqsijiet parlamentari numri 4413 u 11375.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, informat li s- suġġeriment ta` l-Onor.

Interpellant diġa` qed ikun ikkonsidrat.

GŻIRA - TRIQ IX-XATT - DRENAĠĠ

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi dwar id-drenaġġ miżdud li spiss jakkumula ħafna ilma fi Triq ix-Xatt, Gżira?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-problema li tinqala' fi Triq ix-Xatt, Gżira hija biss waqt ix-xita u mhux għax hemm xi sadd fis- sistema tad-drenaġġ.

Ladarba tieqaf ix-xita, il-flow fil-main tad-drenaġġ jerġa' jiġi għan-normal

SKEJJEL - ŻEJTUN - KINDERGARTEN

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk wara li ġiet irranġata l-Kindergarten taż- Żejtun, reġgħetx twaħħlet l-irħama ta' meta din kienet infetħet?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li x-xogħol għadu ma ġiex iffinalizzat.

ŻABBAR - TRIQ L-10 TA' SETTEMBRU, 1797

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq l-10 ta' Settembru, 1797 ġewwa Ħaż-Żabbar, li tinsab fejn il-mitħna u l-Mina ta' Hompesch, tiġi rranġata wara l-ħsara li saritilha minħabba l-maltemp?

Jista' jikkonsidra li din it-triq tinbena mill-ġdid minħabba li l-ilma jinġabar fit-triq għax m'hemmx mod kif dan ma jibqax hemm?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-tiswija tal-ħofor wara l-maltemp ta' dan l-aħħar qiegħda għaddejja.

Din it-triq, 'l quddiem trid terġa tinbena skond kif muri fil-programm li ppreparaw l-esperti Ġermanizi għat- toroq arterjali u distributorji.

ŻEJTUN - LEJLA MALTIJA/KULTURALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-lejla Maltija/kulturali li kienet issir fiż-Żejtun lejliet San Girgor, hux se ssir aktar jew le?

Jekk le, għaliex?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Informat li qatt ma kien hemm l-ebda lejla Maltija/kulturali organizzata mill-NTOM/MTA nhar lejliet San Girgor.

ETC - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti lista, lokal b'lokal, tal-persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol għax-xhur ta' Ottubru, Novembru u Diċembru 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR - POSTIJIET

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jagħti dettalji (bħal prezz li tħallas, mingħand min inxtraw u f'liema lokalita' qegħdin) tal-postijiet li l-Awtorita' tad-Djar xtrat mingħand il-privat minn Settembru 1998 sal-lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn Settembru 1998 sal-lum l-Awtorita' tad-Djar ma xtrat l-ebda bini mingħand il-privat.

Biss, bħalissa l-awtorita' qed tevalwa l-offerti li rċievet wara li ħarġet skema għal xiri ta' postijiet mingħand il-privat.

PA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-awtorita' hux suppost li tintervjeni f'każi li jkunu ilhom li saru aktar minn 15-il sena, bħal ngħidu aħna tordna li jitneħħew twieqi ta' l-aluminiuum jew jitneħħa mużajk minn fuq il-faċċata ta' dar?

ONOR.

TONIO BORG: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li Taqsima V (Twettieq tal-Kontroll), ta` l-Att I ta` l-1992 dwar l-Iżvilupp:

l-awtorita` għandha tgħasses fuq kull operazzjoni ta` żvilupp biex isir biss skond il-ħteġijiet ta` dan l-att u b`osservanza tad-deċiżjonijiet meħuda legalment taħt dan l-att; u

l-awtorita` għandha wkoll tirrevedi l-iżvilupp kollu li sar qabel il-bidu fis-seħħ ta` dan l-att mingħajr ma ġew osservati l-pjanijiet jew il- policies fis-seħħ fiż-żmien li l-iżvilupp ikun sar;

Għaldaqstant m'hemmx preskrizzjoni fit-twettiq tal-liġi dwar l-iżvilupp mingħajr permess.

BORMLA: SQAQ SANTA TEREŻA - BOZZA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex il-bozza fi Sqaq Sta.

Tereża, Bormla ilha tiġi rrapportata li maqtugħa fuq il-freephone għal numru ta' ġimgħat u għadha ma ssewwietx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li l-ħsara li għaliha qed issir riferenza ġiet investigata u l-manutenzjoni meħtiega saret fl-20 ta` dan ix- xahar

BORMLA - BOZOZ

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex żewġ bozoz fi Blokk 2, Fuq San Pawl, Bormla ilhom jiġu rrapportati maqtugħa fuq il-freephone għal numru ta' ġimgħat u għadhom ma ssewwewx?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li ma jirriżultax li hemm bozoz maqtugħin, li huma responsabbilta` ta` l-Enemalta, madwar blokk numru 2 fi Triq San Pawl, Bormla.

KOTTONERA - KUMPLESS SPORTIV

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-pjanti tal- kumpless sportiv fil-Kottonera?

ONOR.

LOUIS GALEA: Kopja tal-pjanti tal-Kumpless Sportiv fil-Kottonera tkun tista' titqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra aktar 'l quddiem.

GĦAWDEX - TAĊ-ĊAWLA - GARAXXIJIET

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li s-soqfa tal- garaxxijiet li hemm f'Taċ-Ċawla, Rabat, Għawdex jiġu rranġati kemm jista' jkun malajr minħabba l-fatt li dawn jinsabu fi stat perikolanti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel it- tweġiba lill-Ministru kkonċernat.

SLIEMA/SAN ĠILJAN/SWIEQI - RESERVED PARKING SPACES

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħarġu permessi tul is-sena 1999 biex isiru reserved parking spaces f'Tas-Sliema, San Ġiljan u Swieqi?

Kemm ġew irrifjutati applikazzjonijiet fl-istess lokalitajiet?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li permessi għar-reserved parking għal persuni b`diżabilita` tul is-sena 1999 ġew approvati kif ġej:

Sliema - 30 San Ġiljan - 8 Swieqi - 1

Il-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku mhux f`pożizzjoni li jgħid kemm ġew irrifjutati applikazzjonijiet għax il-vetting (mediku) isir mill- Kummissjoni Nazzjonali Persuni b`Diżabilita`.

ANZJANI - CARE WORKERS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: B'riferenza għall-postijiet ta' care workers fid- Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Anzjani, liema sejħa saret fil-Gazzetta tal-Gvern tal-Ġimgħa 7 ta' Jannar 2000 f'paġna 74, partikolarment għall- paragrafu 6 fejn jintqal (quote) "L-applikanti għandhom jinnominaw żewġ persuni biex jagħmluha ta' referees (politikanti u qraba ta' applikanti ma jistgħux jaġixxu bħala referees)" (unquote), jaħseb il-Viċi Prim Ministru li: (1) peress li l-kelma "politikanti" skond id-dizzjunarju tal-Professur Joseph Aquilina, maħruġ fl-1990 f'paġna 1067, il-kelma "politikant" tfisser "petty politician jew dabbler in politics" il-kelma adatta kellha tkun "politiċi" għaliex "politikanti" tammonta għal insult għal klassi politika Maltija;

(2) il-fatt innifsu li l-politiċi, inkluż membri parlamentari, ma jistgħux jagħmluha ta' referees timplika nuqqas ta' fiduċja fil-klassi politika Malija u/jew li m'humiex responsabbli biżżejjed biex jagħmluha ta' referees, meta l-istess membri parlamentari jistgħu jagħmluha ta' referees f'diversi applikazzjonijiet għal xogħol kif ukoll bħala xhieda li r- ritratti ta' applikanti jkunu verament tal-persuna konċernata u anke biex jifformaw applikazzjonijiet uffiċjali, bħal dak tal-passaport; u

(3) taħt dawn iċ-ċirkostanzi, il-klawsola msemmija f'gazzetta uffiċjali tal-Gvern m'għandhiex tiġi ripetuta fil-futur għaliex tista' timplika nuqqas ta' serjeta' u allura sfiduċja fil-membri parlamentari Maltin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: (1) Huwa veru li l-użu tal-kelma "politiċi" għandha tifsira aħjar minn "politikant".

(2) u (3) Il-fatt li l-politiċi ma jistgħux jagħmluha ta' referees tidher li hija politika tal-Public Service Commission u l-Management and Personnel Office, u allura dan id-dipartiment mhux f'posizzjoni li jwieġeb din il- parti tal-mistoqsija.

B'KARA - NAXXAR ROAD

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħti istruzzjonijiet lill-Maltacom biex outlet point quddiem id-dar "St Anthony" ġo Naxxar Road, Birkirkara, tiġi illivellata għax qed jaqgħu n-nies fiha u wkoll hemm bżonn tiġi mkaħħla sew għaliex qed joħorġu l-ġrieden minnha?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta` l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill- Maltacom biex tieħu l-azzjoni neċessarja.

PROĠETT TAL-KAVALLIER TA' SAN ĠAKBU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti dan it-tagħrif dwar il-Proġett tal-Kavallier ta' San Ġakbu: (1) Kemm kien stmat li se jqum il-proġett; (2) Kemm fil-fatt ġie jiswa; (3) Kif intgħażel il-konsulent ewlieni; (4) Kemm tħallas il- konsulent s'issa u kemm hu stmat l-ammont finali; (5) Fid-dawl tan-natura ferm sensittiva ta' dan il-patrimonju nazzjonali għaliex ma saritx kompetizzjoni fuq bażi nazzjonali u ladarba l-konsulent ġie magħżul, għaliex il-proposti ma ġewx esebiti għal kummenti tal-pubbliku milli l- poplu ġie mogħti "fait accompli", speċjalment fid-dawl tan-natura kontroversjali ta' l-intervent fuq dan il-wirt storiku; (6) Għas-sit ta' l- Opera House kienu sar żewġ kompetizzjonijiet nazzjonali u ġew identifikati l-aħjar proposti.

X'inhi r-raġuni li x-xogħol tal-konsulenza/disinn se jerġa' jingħata b'direct order, flimkien mal-bus terminus?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: 1.

L-istima tal-proġett kienet fil-bidu ta' l-1995 ta' madwar Lm2,000,000.

Din kienet ibbazata fuq Concept Designs biss u kif il-proġett beda jiġi disinjat u t-tenders għax-xogħlijiet jinħarġu, din l-istess stima kienet qed tkun aġġornata.

Huwa stmat li meta jkun lest il-proġett ikun sewa Lm3,678,830.

Il-konsulent ewlieni intgħazel wara sejħa pubblika għal turija ta' interess mingħand periti għad-disinn ta' Ċentru Nazzjonali ta' l-Arti.

Ġew mitfugħa 19-il applikazzjoni li minnhom intgħazlet dik tal-Profs.

Richard England.

Sżissa l-konsulent tħallas Lm157,350 u għad fadal madwar Lm20,000 x'jitħallas.

Bħalma taf l-Onor.

Interpellant, kompetizzjonijiet ta' din in-natura fuq bazi nazzjonali qatt ma taw rizultat mixtieq.

Ezempju ċar huwa proprju dak għall-iżvilupp tas-sit ta' l-Opera House, li huwa parti integrali ukoll mix-xogħol li sar fuq il-Kavallier ta' San Gakbu.

Għalhekk ittieħdet id-deċiżjoni li minflok issir kompetizzjoni għad- disinn, kien ikun aħjar li jintgħażel perit fost dawk li kienu interessati fil-proġett.

B'dan il-metodu seta' isir aktar djalogu dirett ma' min ikun qiegħed jiddisinja u għalhekk ir-rizultat ikun ferm aħjar milli kieku wieħed jitħalla għal rasu u joħroġ disinn fi żmien qasir u li ma jkunx jirrifletti il-bżonnijiet tal-klijent.

Bħalma għedt diversi drabi, l-gvern flimkien mal-perit u l-konsulenti l- oħra tiegħu dejjem qagħad attent biex bix-xogħol li jsir f'dan il-post, ma jsir xejn li jkun ta' dannu għall-wirt storiku tal-post.

Il-pjanti kollha ġew sottomessi lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-approvazzjoni tagħhom u l-awtorita' segwiet mill-qrib ix-xogħol kollu li sar.

Nixtieq infakkar lill-Onor.

Interpellant li ż-żewġ kompetizzjonijiet nazzjonali li rriferiet għalihom it-tnejn taw rizultat negattiv.

Bħalma kien irrealizza l-gvern ta' qabel fil-proposti tiegħu għall- Proġett 'Malta 2000', is-sit tat-Teatru Rjal ma jistax jiġi zviluppat waħdu imma jrid ikun qiegħed integrat mal-proposti l-oħra ta' Pjazza Ħelsien.

Dak inhar Pjazza Ħelsien ġiet marbuta ma' l-izvilupp tat-Teatru Rjal u l-bus terminus kien qiegħed jitqies bħala proġett għalih indipendenti mill- izvilupp l-ieħor.

Tħalla barra l-izvilupp ta' Bieb il-Belt li suppost li kellu jgħaqqad dawn iż-żewġ proġetti flimkien.

Għalhekk inħasset il-ħtieġa li, qabel ma nkomplu sejrin f'din it-triq, isir master plan għal din il- parti tal-Belt li tkun tinkludi l-izvilupp tas-sit tat-Teatru Rjal, l- izvilupp ta' Pjazza Ħelsien, Bieb il-Belt, il-bus terminus u l-inħawi ta' madwarhom.

Dan li ġie mqabbad jagħmel il-konsulent.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid, meta familja tkun qed tgħix f'post ikkundannat u li jkun tal-privat u din il-familja tapplika għall-akkomodazzjoni alternattiva għand il-housing, x'metodi ta' selezzjoni jintuża sabiex dawn in-nies ma jibqgħux jissugraw ħajjithom u jinħarġu minn ġo dan l-istat ta' miżerja?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kull persuna li tapplika għall-akkomodazzjoni alternattiva mad-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali tkun mitluba tiddikjara jekk il-post li qed tgħix fih huwiex perikoluż jew le.

Dan isir sabiex id-dipartiment ikun jista jevalwa kull każ ippreżentat quddiemu.

Ovvjament kull dikjarazzjoni tkun riflessa f'punti li fl-aħħar mill-aħħar huma wieħed mill-fatturi prinċipali ta' kull allokazzjoni.

Biss, irrid nenfasizza li s-sid biss għandu r-responsabbilta' tal-periklu li jkun fih il-post.

Dan iffisser li l-inkwilini għandhom jieħdu l-passi meħtieġa sabiex jassiguraw li s-sid ineħħi l-periklu mill-post li jabitaw fih.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid meta post tal- gvern ikun diġa' ġie kkundannat u fih qed jabitaw in-nies, x'inhi l- politika tal-gvern f'dawn il-każi?

Il-gvern huwa kommess li tinstab akkomodazzjoni alternattiva biex jinstab post alternattiv immedjatament?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Postijiet tal-gvern li jiġrilhom ħsara waqt li jkunu mikrija jiġu msewwija mid-Dipartiment ta' Bini u Tiswija ta' Djar.

Ġeneralment il-periklu jitneħħa mingħajr bżonn ta' akkomodazzjoni alternattiva.

CHALLENGE 2000 - XIRI TA' APPARAT

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm tħallsu dawk il-persuni li kienu nvoluti fit-task force taċ-Challenge 2000, iżda li m'humiex impjegati tal-gvern?

X'kien l-apparat li nxtara sabiex tmexxiet il-kampanja 2000?

Kien inħareġ tender għal dan l- apparat?

Kemm sewa dan l-apparat?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

PENSJONANTI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r- reazzjoni tiegħu għall-kliem iebes fl-editorjal tan-Newsletter "il- Pensjonant" fejn il-pensjonanti jikkritikaw bl-aħrax l-għaġir tal-Gvern fil- konfront tagħhom?

Il-Gvern Nazzjonalista beħsiebu jwettaq il-wegħda elettorali li għamel f'dan il-qasam, u jekk fl-affermattiv meta, ċioe' li jingħataw iż-żidiet sħaħ fil-pensjonijiet u jekk hux beħsiebu jkompli jċaħħad lill-pensjonanti milli jieħdu iż-żidiet li jinħarġu fil-collective agreement (billi minflok tingħata lump sum payment biss)?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nassigura lill-Onor.

Interpellant li l-Gvern Nazzjonalista jilqa' kull kritika kostruttiva li jsirlu bi spirtu ta' djalogu.

Fir-rigward tal-pensjonijiet naħseb li diġa' spjegajt fit-tul dwar il-Politika tal-Gvern f'dan il-qasam fit-tweġibiet li tajt għall- mistoqsijiet parlamentari numri 6218 u 12069.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija ta' l-Onor.

Interpellant huwa tajjeb li nippreċiża li l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali tipprovdi għar-reviżjoni tal-pensjoni fuq il-bażi taż-żiediet li jkun hemm fis-salarju jew paga bażika tal-post li kellu il-pensjonant.

Il-collective agreements isiru bi ftehim wara diskussjonijiet bejn il- unions li jirrappreżentaw lill-ħaddiema u min iħaddem.

Kif spjegajt diġa', wara li jsir dan il-ftehim il-pensjonijiet tas-sigurta' soċjali jiġu riveduti mill-ewwel Sibt ta' Jannar ta' kull sena abbażi ta' l-istrutturi ġodda ta' salarji bażiċi nklużi fil-collective agreement ġdid.

Inżid ngħid li l-istess liġi ma tippermettix li jittieħed xi ammont li ma jkunx parti ntegrali mill-paga bażika ta' ftehim kollettiv ġdid.

ETC - IS-SUR LAURENTI/IS-SUR CAMILLERI

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi d- domanda 11897 li saret iktar minn xahar ilu (fit-3/12/99) u li sas- 17/1/2000 għadha ma ġietx risposta?

Jista' l-Ministru jispjega għalfejn kien hawn dan id-dewmien kollu meta l-informazzjoni mitluba ma tirrikjediex riċerka partikolari?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dettalji dwar l-ingaġġ tas-Sur John Camilleri fil- kariga ta' chief executive officer ta' l-ETC diġa' ngħataw fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 10,637.

Dwar id-dokument tal-kuntratt għall-ħatra taċ-chief executive officer il- ġdid, jien informat li dan għad irid jiġi ffinalizzat.

CARITAS/SEDQA

L-ONOR.

KARL CHIRCOP staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Fid-dawl tad-dikjarazzjoni tal-Mons.

Victor Grech, direttur tal-Caritas, kif irrapportat fit-Torċa tal-Ħadd 16 ta'Jannar fejn qal "Għadu ma nħoloqx koordinament effettiv bejn il-Caritas u s-Sedqa, flimkien mal-entitajiet kollha li jaħdmu f'dan il-qasam".

X'miżuri qed jittieħdu sabiex tiżdied il-kooperazzjoni bejn dawn l- imsemmija entitajiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Is-Sedqa, bħala l-Aġenzija Nazzjonali, taħdem fil- qrib kemm mal-Caritas kif ukoll ma' Aġenziji oħra mhux governattivi.

Dan isir fil-qasam tal-Prevenzjoni u tas-Saħħa u Kura, kif ukoll billi toffri taħriġ lill-ħaddiema ta' dawn l-aġenziji.

Barra minn hekk, il-Gvern waqqaf il-Kummissjoni Nazzjonali dwar l-Abbuż ta' Droga, Akolħol u Dipendenzi Oħra, li fost x-xogħol ewlieni tagħha, hemm proprju il-koordinament tax-xogħol li jsir mid-diversi aġenziji li jaħdmu fis-settur.

BELT/FLORIANA - STALLAZZJONI TA' LIFTS

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonferma jekk hux tabilħaqq se jiġu nstallati l-lifts fil-bini tal-housing fiz-zoni tal-Belt u Floriana?

Jekk fl-affermattiv, jista' jagħti dettalji ta' fejn u meta se jsir dan ix-xogħol?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-Awtorita' tad-Djar qegħda fil-proċess li timpjega Perit Ċivili u engineer biex jiġi studjat fid-dettal fejn jistgħu jiġu installati il-lifts f'dawk il-blokki li r-residenti tagħhom applikaw taħt l- iskema relattiva.

Meta jiġu ddentifikati dawk il-blokki fejn jista' jiġi installati il-lifts, jinbdew immedjatament il-proċeduri neċessarji.

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm attwalment applikazzjonijiet għal akkomodazzjoni soċjali minn ċittadini li jgħixu fil-Belt, Floriana u Hamrun?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali għandu 362 applikazzjoni mill-Belt, 159 mill-Ħamrun u 91 applikazzjoni mill- Furjana.

VAPURI - INĊIDENTI

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm inċidenti li jikkonċernaw vapuri reġistrati taħt il-bandiera Maltija f'dawn l-aħħar sentejn?

Jista' jagħti dettalji?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar, madanakollu nitlob l-Onor.

Interpellant jispeċifika x`tip ta` inċident qed jirriferi għalih.

XATT TAL-BELT/MARSA - ĦWIENET TAD-DUTY FREE

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'tip ta' kumpens se jingħata lil dawk il-ħwienet tad-duty free fix-Xatt tal-Belt/Marsa wara li dawn se jkollhom jiġu żgumbrati minħabba t-terminal l-ġdid?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

FURJANA - BOZOZ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li l-bozoz tad-dawl f'dawn il-lokalitajiet fil- Furjana: Capucchin Street, kantuniera ma' P. Floriani Street; St. Anne Square; V. Dimech Street, fejn il-klabb tal-boċċi u ħdejn it-telephone booth ihom maqtugħin ix-xhur, tista' l-Korporazzjoni Enemalta tieħu ħsieb mill-aktar fis?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-ilment ta` l-Onor.

Interpellant ġie mgħoddi lill- Korporazzjoni Enemalta biex tieħu l-passi necessarji.

MALTA DRYDOCKS - VAPURI MILL-AFRIKA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu vapuri ta' pajjiżi ta' l- Afrika ta' Fuq kull sena f'dawn l-aħħar ħames snin fil-Malta Drydocks?

Kemm ħallew flus?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

SPTARIJIET - MEDICAL/PAEDIATRIC WARDS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu pazjenti f'medical/paediatric wards fl- isptarijiet San Luqa, Karen Grech, Boffa u Zammit Clapp b'chest infection u gastroenteritis mill-bidu tas-sena 'l hawn?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata risposta f'seduta oħra.

DIPARTIMENT TA' L-AGRIKOLTURA - VETTURA GVH-092

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex il-vettura GVH-092 tad- Dipartiment ta' l-Agrikoltura ilha pparkjat fl-istess triq f'Raħal Ġdid għal xhur sħaħ?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Tlabt lill-uffiċjali kkonċernati sabiex jinvestigaw dwar id-domanda li għamel l-Onor.

Interpellant.

GĦAWDEX - QORTI - TELEPHONE

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jaf il-Ministru li fil-Qorti ta' Għawdex minn żewġ linji tat- telephone, linja waħda ilha bil-ħsara mit-Tnejn, 17 ta' Jannar, 2000?

Jista' l-Ministru jieħu ħsieb biex din il-linja titranġa?

ONOR.

AUSTIN GATT: Fil-Qorti ta` Għawdex għandna tliet linji li fuqhom jista` iċempel l-pubbliku minn barra.

Waħda minn dawn (557531) kienet bil- ħsara nhar it-Tnejn 17 ta` Jannar, 2000.

Din issewwiet l-ghada it-Tlieta pero' rega' kien hemm xi ħsara.

Pero' reġgħet issewwiet.

Tajjeb ukoll li insemmi li fil-Qorti ta` Ghawdex hawn installata phone booth biex il- pubbliku ikun jista` jċempel minn ġol-Qorti.

MARSA - REVERSE OSMOSIS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista'l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex l-impjant tar- reverse osmosis fil-Marsa għadu mhux qiegħed jiffunzjona sal-lum?

Kemm ilu wieqaf dan l-impjant?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra