MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 851 Il-Ġimgħa, 17 ta' Jannar 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 851

Il-Ġimgħa, 17 ta' Jannar 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 17 ta' Jannar 2003

WERREJ

MINUTI 351

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 351

TQEGĦID TA' KARTI 356

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA 357

MOZZJONI DWAR IN-NEGOZJATI GĦAS-SĦUBIJA TA' MALTA

FL-UNJONI EWROPEA U L-MISTOQSIJA TAR-REFERENDUM - KONTINWAZZJONI 357

AĠĠORNAMENT 381

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 385

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 850 saret fis-16 ta' Jannar, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

UNIVERSITA' – ACADEMIC WORK RESOURCES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Tista' l-universita' tgħid x'resource funds intefqu fuq l-istaff matul is-sena akkademika 2001-2002?

Jista' il- Ministru jgħid kif inhu l-livell ta' dawn il-fondi għas-sena akkademika 2002-2003?

Kemm qed tippjana li tonfoq f'dan il-qasam l-universita' matul is-sena kurrenti?

X'inhu n-numru ta' staff li se jibbenefika minn dawn il- fondi?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni) (f'isem il- Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li n-nefqa fuq academic work resources għas-sena finanzjarja minn Jannar sa Diċembru 2001 kienet ta' Lm733,772.

Is-sena finanzjarja minn Jannar sa Diċembru 2002 għadha mhix iffinalizzata.

In-nefqa proġettata għas-sena 2002 kienet ta' Lm653,000, waqt li n-nefqa proġettata għas-sena finanzjarja 2003 hija ta' Lm540,000.

In-numru ta' staff li jinkludi lecturing staff fl-universita` u l-junior college huwa ta' 680.

GĦAWDEX – SERVIZZ PRIVAT TA' SIGURTA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' il- Ministru tgħid fil-preżent kemm kuntratti ta' private security għandhom il- ministeru, id-dipartimenti, il-kumpanniji u l-entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha?

Xi tħallas għal dawn il-kuntratti matul is-snin 2000, 2001 u 2002 separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru għal Għawdex): Jien informat li l- ministeru għal Għawdex u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu m'għandhom l-ebda kuntratt ta' private security.

SERVIZZI EKONOMIĊI – SERVIZZ PRIVAT TA' SIGURTA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' il-Ministru jgħid fil-preżent kemm kuntratti ta' private security għandhom il-ministeru, id-dipartimenti, il-kumpanniji u l-entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Xi tħallas għal dawn matul is-snin 2000, 2001 u 2002 separatament?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): L-informazzjoni mitluba hija din:

|ENTITA|SENA |SIGĦAT| | |' | | |ĦLAS | |IPSE |2001 |- |Lm | | |2002 |- |6,204 | | | | |2,960 | |MDC |2000 |5030 | | | |2001 |19193 |11,264 | | |2002 |5180 |19,193 | | | | |13,400 | |KGT |2000 |8760 | | | |2001 |8760 |12,645 | | |2002 |8760 |12,702 | | | | |15,592 | |MIMCO |2001 |- | | | |2002 |- |11,968 | | | | |13.710 | |MOBC |2002 |324 | | | | | |932 |

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jinformani liema huma dawk l- industriji li wara s-sħubija mhux se jkunu jistgħu jesportaw lejn il- pajjiżi ta' l-Unjoni b'effett tan-negozjati li ġew iffinalizzati għal dawk il-prodotti li se jkunu ssussidjati taħt l-iskema ta' l-istate aid?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mhux talli m'iniex informat li hemm xi prodotti li ma jistgħux jiġu esportati, anzi bil-maqlub jien ngħid li se nkunu nistgħu nesportaw bla xkiel ta' xejn.

Pero' jista' jagħti l-każ li prodott primarju jkun qed jiġi irħas f'Malta milli jiġi fl-Ewropa u allura meta niġu biex nesportawh, nibbenefikaw minn dak ir-roħs.

F'dak il-każ wieħed ikun irid jara xi proċeduri jridu jintużaw.

Jista' jagħti l-każ ukoll li sakemm ma naqbżux l-ammont miftiehem fuq il- materja prima li tkun irħas bil-prezzijiet tal-world market, ma jkollniex diffikulta biex nesportaw anke bi prezz irħas.

Imma naturalment dawn huma dettalji tekniċi li għad iridu jiġu kkjarifikati u ċertament li m'għandix din it-tip ta' informazzjoni quddiemi, Sur President.

POLITIKA SOĊJALI – SERVIZZ PRIVAT TA' SIGURTA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid fil-preżent kemm kuntratti ta' private security għandhom il-ministeru, id-dipartimenti, il- kumpanniji u l-entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella bl-informazzjoni mitluba.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI – SERVIZZ PRIVAT TA' SIGURTA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid fil-preżent kemm kuntratti ta' private security għandhom il-ministeru, id-dipartimenti, il-kumpanniji u l- entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

Xi tħallas għal dawn il-kuntratti matul is-snin 2000, 2001 u 2002 separatament?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant għadha qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Issa li l-gvern aċċetta li jnaqqas is-sussidju tat- trasport fuq is-settur tal-biedja għal Għawdex, jista' il-Ministru jinformana jekk fil-perjodu ta' qabel in-negozjati sarx xi studju dwar dan?

Jippermettili nitolbu jpoġġi kopja ta' dan l-istudju fuq il-Mejda tal- Kamra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Is-sussidju partikolari li qed jagħmel riferenza għalih l-Onor.

Interpellant ma jaqax taħt il-ministeru tiegħi imma jaqa' direttament taħt il-ministeru għal Għawdex, b'kollaborazzjoni mal-ministeru għall-agrikoltura u sajd.

Għalhekk ikun tajjeb jekk din id-domanda ssir lill-ministru konċernat, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Napprezza dak li qed jingħad, imma peress li nitkellmu ħafna dwar is-sens wiesa' ta' opportunitajiet li ġew innegozjati, xtaqtu mill-esperjenza tiegħu l-Ministru jgħid x'kienu r- rakkmandazzjonijiet meta kien qed jippilota n-negozjar bil-għan li jiġi ssalvagwardat it-trasport.

Jista' almenu jgħidilna sarx xi rapport min- naħa ta' l-esperti tad-dipartiment li jikkonċerna qasam hekk sensittiv, Sur President?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nerġa' nirrepeti li s-sussidju marbut mat- trasport tal-prodotti agrikoli minn Għawdex għal Malta qatt ma kien jaqa' taħt id-dekasteru tiegħi u l-ministeru tiegħi żgur ma kellux studji x'jagħmel f'dan ir-rigward.

Safejn naf jien, ministeri oħrajn li għamlu dan l-istudju sabu l-mod kif jissostitwixxu s-sussidju preżenti bħala għajnuna lill-istess bdiewa.

AGRIKOLTURA U SAJD – SERVIZZ PRIVAT TA' SIGURTA'

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid fil-preżent kemm kuntratti ta' private security għandhom il-ministeru, id-dipartimenti, il-kumpanniji u l- entitajiet l-oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Il- ministeru għall-agrikultura u s-sajd u d-dipartimenti li jaqgħu taħtu ma għandhom l-ebda kuntratt ta' private security u lanqas kellhom fis-snin indikati mill-Onor.

Interpellant.

SIĠĠIEWI - TRIQ GUŻE' DELIA - ASFALTAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid x'inhuma r-raġunijiet li Triq Ġuże' Delia, fis-Siġġiewi, baqgħet nofs leħja u x-xogħlijiet ta' asfalt ma tkomplewx?

X'qed iżomm milli jsiru dawn ix-xogħlijiet?

Jista' il-Ministru jara li fil-ġimgħat li ġejjin isiru x-xogħlijiet pendenti, forsi r- residenti inkwestjoni jkollhom minn fejn jgħaddu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat illi għad hemm parti mit-triq imsemmija mill-Onor.

Interpellant li għadha m'hijiex żviluppata u għalhekk it-triq ma setgħetx issir.

Tajt istruzzjonijiet lill-awtorita' dwar it-trasport sabiex ikun jista jsir survey fit-triq biex ikun jista jiġi stabilit xinhu l-aħjar li jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' il-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-ġnub ta' ċerti toroq arterji li qegħdin f'zoni purament rurali ma ġewx mibnija b'ħitan tas-sejjieħ – qed nirriferi għat-triq ta' Burmarrad u t-triq tas- Salini – u l-ħamrija f'ċerti centre strips ġiet mgħottija bil-konkos, bil- konsegwenza li l-karatteristika ta' dawn it-toroq ma nżammetx?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fil-ħajja trid tpoġġi kollox fil- perspettiva tiegħu!

Jekk wieħed jara x'sistema kienet tintuża ftit ta' snin ilu meta kienu jsiru xogħlijiet fuq it-toroq li qed jirriferi għalihom l- Onor. Interpellant, isib li ladarba ħajt kien jitwaqqa' ma kienx jinbena mill-ġdid.

Jien konvint li l-Onor.

Interpellant għandu esperjenza ta' dan li qed ngħid u mhux l-ewwel darba li kellu quddiemu każi ta' persuni li kienu qed jilmentaw minħabba li l-għelieqi tagħhom kienu jispiċċaw bla lqugħ ta' xejn jew kien ikollhom biss filata ġebel, bil-konsegwenza li jkun hemm min jidħol jisirqilhom il-prodott.

L-Onor.

Interpellant semma' t-triq li tagħti minn Burmarrad sa Għajn Riħana.

Hemmhekk ilna għexieren ta' snin ma naraw ħitan tas-sejjieħ.

Fil- fatt il-parti tat-triq li b'xi mod ġiet minsusa, kellha fil-ġnub tagħha ħitan tal-franka ta' madwar filata u nofs li kienu nbnew numru ta' snin ilu.

Jiġifieri m'huwiex minnu li kien hemm ħitan tas-sejjieħ li attwalment tneħħew, Sur President.

Il-parti l-kbira tat-triq tas-Salina l-istess.

Fil-fatt il-ħitan li tneħħew minn din it-triq ma kenux tas-sejjieħ imma tal-franka.

L-għażla li kellu quddiemu d-dipartiment kienet li jew jimxi mas-sistema li mxejna biha għal snin twal, jiġifieri li tiftaħ it-triq u ma ttella' xejn, bil- konsegwenza li jkollok ilmenti min-naħa tal-bdiewa, jew inkella li ttella' ħajt ta' madwar erba' filati biex dak li jkun ikollu l-protezzjoni bejn l- għalqa u l-kumplament tat-triq.

M'għandix dubju li l-Onor.

Interpellant huwa konxju mill-fatt li sfortunatament, in-numru ta' persuni tas-sengħa li kapaċi jibnu l-ħitan tas- sejjieħ huwa żgħir ħafna, biex ma ngħidx li dawn in-nies illum il-ġurnata m'għadekx issibhom.

Allura l-għażla realistika li kellna nieħdu – mhux l- għażla teoretika jew l-għażla li xtaqna – kienet li jew tħalli l-għalqa miftuħa, inkella ttella' ħitan tal-franka li jisseparaw l-għalqa mill- kumplament tat-triq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li l-Ministru qed jgħid li m'għandniex nies biżżejjed li huma kapaċi jibnu l-ħitan tas-sejjieħ - u allura qed jindika li f'dawn iċ-ċirkostanzi se nibqgħu nissostitwixxu l-karatteristika ta' dawn il-ħitan b'ġebel tal-franka - jista' jgħid jekk il-ministeru ivverifikax biex jara jeżistux metodi hekk imsejħa sostenibbli biex jindirizzaw din id-diffikulta'?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nerġa' nirrepeti li ma teżistix sostituzzjoni ta' ħitan tas-sejjieħ f'dan ir-rigward għax biex tissostitwixxi xi ħaġa, dik ix- xi ħaġa trid tkun teżisti!

M'għandix dubju li l-Onor.

Membru huwa konxju mill-fatt illi f'pajjiżna huma verament ftit dawk il-persuni li kapaċi jibnu ħitan tas-sejjieħ.

(Interruzzjonijiet) Probabbilment qed jirriferi għal dawk il-gabjuni li kienu ntużaw fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti biex tiġi rranġata parti żgħira miċ-Chadwick Lakes.

Għalkemm jiena m'iniex qiegħed b'xi mod nilmenta dwar dak ix-xogħol, il-kunċett huwa għal kollox differenti, Sur President.

Jekk minn naħa tibni permezz tal-gabjuni – dawn jikkonsistu f'kaxxi tax- xibka tal-ħadid u mal-ġenb tagħhom ikun hemm materjal ieħor – u min-naħa l- oħra jkollok il-ħamrija qiegħda tilqa', tista' tasal b'xi mod.

Imma li tipprova tibni ħajt tas-sejjieħ ta' madwar erba' filati mingħajr ħamrija x'tilqagħlu, għalkemm fit-teorija wieħed jista' jgħid li dik it-tip ta' kostruzzjoni tista' tintuża ...

Imbagħad fuq kollox jekk mal-ħitan tas- sejjieħ se tuża l-vireg, manafx jekk hijiex xi ħaġa li l-ambjentalisti jaċċettawha.

Hemm differenza totali bejn li tibni ħajt free-standing b'dawn it-tip ta' sistemi u li tibni lqugħ mal-ħajt.

F'dan ir-rigward, wieħed irid ukoll iżomm quddiem għajnejh illi r- responsabbilta' prinċipali li għandu d-direttorat tat-toroq hi li jirranġa t-toroq.

Barra minn hekk nafu li dan it-tip ta' eżerċizzju huwa pjuttost expensive u allura m'huwiex faċli li tonfoq ammont konsiderevoli ta' flus f'dan ir-rigward.

Filwaqt li nispera li din il-kwestjoni nsolvuha bil-mod il-mod, ma nistgħux b'saqajna ma' l-art ngħidu li hemm soluzzjoni immedjata għal din it-tip ta' problema.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, mingħajr ma nkun polemikuż, nixtieq infakkar li f'ħajt tas-sejjieħ tista' tgħix il-flora u l-fawna - dan la jista' jinnegah l-ekoloġist, la l-Ministru u lanqas ħadd – filwaqt li f'ħajt tal-konkos jew tal-franka ma jista' jgħix xejn.

Fid-dawl li aħna nagħmlu dak kollu li hu possibbli biex nipproteġu kemm jista' jkun l- elementi ekoloġiċi, idroloġiċi u ġeoloġiċi, irrispettivament mill-kwestjoni tal-ħadid – għax dan qiegħed hemmhekk biex filwaqt li ma jwaqqax il-ġebel, jagħti kenn lil dik il-gremxula jew lil dak id-dudu li jista' jgħix fil- ħitan tas-sejjieħ – jista' il-Ministru f'dan ir-rigward almenu, peress li l- konkos jew il-ġebla tal-franka jagħlu l-għeruq kollha, jgħidli jekk hux beħsiebu janalizza mill-ġdid din is-sitwazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fit-teorija tista' tagħmel eżerċizzju fuq kollox, pero' fl-aħħar mill-aħħar trid tkun realistiku u jekk dak li qed tgħid li trid tagħmel b'xi mod tpoġġih fil-perspettiva reali, trid tara wkoll f'liema sitwazzjoni tkun qiegħed taħdem f'mument partikolari.

M'għandix dubju li llum fil-pajjiż hawn kuxjenza ferm ikbar dwar il-ħtieġa ta' protezzjoni tal-fawna, dwar il-protezzjoni tar-rettili u dwar il- protezzjoni ta' kull tip ta' annimal, insett jew flora li jeżistu.

Pero' imbagħad mit-teorija trid tgħaddi għall-prattika u l-prattika wkoll trid tpoġġiha fil-perspettiva ta' x'ġara matul numru twil ta' snin.

Kif diġa' għedt, għal numru twil ta' snin, b'mod partikolari fi żmien il-gvern preċedenti, is-soluzzjoni kienet li jitwaqqgħu l-ħitan u ma jittella' xejn minflokhom, bil-konsegwenza li kien jiġri dak li diġa' semmejt.

Issa l-fatt li inti għandek qoxra tal-franka ma jeskludix li eventwalment 'il quddiem dik l-istess qoxra tkun tista' b'xi mod titgħatta permezz ta' ġebel tas-sejjieħ li jsiru 'l barra minnhom.

Pero' inkun qed nagħmel eżerċizzju fl-inutilita' jekk ngħid li fiż-żmien li ġej se nippruvaw nirriversjaw il-pożizzjoni billi l-ħitan li se jinbnew se jkunu kollha tas- sejjieħ.

Sfortunatament għandna eżempji ħajja fil-kampanja fejn tradizzjonalment il-ħitan tas-sejjieħ ma kenux jinbnew u jiġu rranġati mill- gvern tal-ġurnata imma kienu jieħdu ħsiebhom l-istess bdiewa.

Imbagħad ġara li sforz ta' aktar produzzjoni u ta' ħidma aktar diretta fl- istess għelieqi, il-bdiewa llum m'għadx għandhom iċ-ċans li jużaw il-ħin tagħhom biex jibnu l-ħitan tas-sejjieħ huma stess.

Allura filwaqt li huwa minnu li hemm telfien ta' dak li huwa b'xi mod meqjus bħala wirt tradizzjonali, irridu nifhmu wkoll li f'dan l-istadju m'huwiex possibbli li d-dipartiment tat-toroq jibni ħitan tas-sejjieħ bil-mod li jixtieq l-Onor.

Interpellant.

SKEJJEL STATALI - UŻU TA' FAĊILITAJIET SPORTIVI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm skejjel ta' l-Istat fejn il-faċilitajiet sportivi jintużaw mill-għaqdiet wara l-ħin ta' l-iskola?

Liema huma l-iskejjel u l-għaqdiet?

Isir xi ħlas?

Kemm f'kull każ?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Eukazzjoni): It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL STATALI – NEFQA FUQ TAGĦMIR SPORTIV

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm intefaq mid- dipartiment ta' l-isport f'tagħmir sportiv għall-iskejjel ta' l-Istat - qed nalludi wkoll għall-blalen tal-volleyball, tal-basketball, tal-football, eċċ. - għall-użu ta' l-istudenti u dan fis-sena finanzjarja li għaddiet?

Jista' jgħid liema skejjel ingħataw tagħmir?

Kemm huwa maħsub li se jintefqu fuq affarijiet simili fis-sena finanzjarja li qegħdin fiha?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): It-tagħrif mitlub qed jinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SKEJJEL STATALI - GĦALLIEMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm għalliema fl- iskejjel ta' l-Istat li se jirtiraw bl-eta'?

Kemm hemm diretturi, assistenti diretturi u uffiċjali oħra fid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni li għandhom x'jaqsmu direttament ma' l-iskejjel jew ma l-iżvilupp tagħhom li se jispiċċaw bl-eta'?

ONOR.

ĊENSU GALEA (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li fis- sena skolastika 2002/2003 se jirtiraw 31 għalliem bil-61 u hemm għaxra oħra li huma kkonfermati li se jispiċċaw ta' 60.

Rigward it-tieni parti tal-mistoqsija dwar kemm ser jirtiraw diretturi, assistenti diretturi u uffiċjali oħra ta' l-edukazzjoni, nista' ngħid li se jirtiraw bl-eta' ta 61 sena 12-il kap ta' skola, 12-il assistent kap ta' skola, żewġ diretturi, tliet uffiċjali edukattivi, ħames instuctors, żewġ assistenti diretturi, żewġ subject co-ordinators u kindergarten assistant.

Konfermati tliet kapijiet ta' skola, żewġ assistenti kap ta' skola, żewġ assistenti diretturi, uffiċjal edukattiv u kindergarten assistant li se jispiċċaw ta' 60.

MR SPEAKER: L-Onor.

Karl Chircop, domanda supplimentari.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Fid-dawl li l-ammont ta' l-uffiċjali msemmija huwa wieħed konsiderevoli meta fl-istess ħin jirriżultali li hemm numru konsiderevoli ta' gradwati bil-B.Educ. u bil-B.A. li mhumiex qed isibu opportunita' ta' xogħol li jkunu studjaw għalih, jista' il-Ministru jgħid jekk hux possibbli li dawk li bħalissa qegħdin jirreġistraw għax-xogħol jew inkella ġew assorbiti f'xi setturi oħra ta' l-industrija, jiġu kkuntattjati biex jimlew dawn il-vacancies?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, skond l-informazzjoni li għandi, id- dipartiment jibqa' f'kuntatt ma' dawn il-persuni u eventwalment meta jinħolqu l-vacancies, dawn jimtlew minnhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, domanda supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, il-mistoqsija ta' l-Onor.

Chircop donnha tagħti x'tifhem li hawn ma nafx kemm gradwati li m'humiex isibu xogħol fis-settur ta' l-edukazzjoni.

Jista' il-Ministru jgħid jekk dan huwiex minnu?

Jista' jgħid x'inhu n-numru ta' gradwati li ħarġu mill- universita' din is-sena u li verament m'humiex qed isibu xogħol fit-taqsima ta' l-edukazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Touch wood, minn madwar 2000 student li gradwaw niddubita hemmx ħamsa li qegħdin jirreġistraw għax- xogħol!

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: X'inhuma s-suġġetti li jgħallmu dawk l-għalliema li se jirtiraw?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS GALEA: Manafx eżattament x'inhuma s-suġġetti li qed jgħallmu fil-preżent dawk l-għalliema li se jirtiraw ta' 60 jew 61 sena.

Naturalment hemm dawk li jgħallmu fil-primarja u dawk li jgħallmu fis- sekondarja, pero' informazzjoni aktar preċiża m'għandix.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Ċensu Galea.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' anzjani li mietu fir-residenza San Vinċenz de Paule, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 38045; u

f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Draft text tal-liċenzja lill-WSC li l-awtorita' (ta' Malta) dwar ir- riżorsi ressqet għall-konsultazzjoni qabel ma tiġi ffinalizzata l- liċenzja, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 38091.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI DWAR IN-NEGOZJATI GĦAS-SĦUBIJA TA' MALTA FL-UNJONI EWROPEA U L- MISTOQSIJA TAR-REFERENDUM - KONTINWAZZJONI

(Ikompli mis-16 ta' Jannar, 2003)

MR SPEAKER: Irrid navza lill-Membri li s'issa n-naħa tal-gvern f'dan id- dibattitu ħadet 540 minuta, in-naħa ta' l-oppożizzjoni ħadet 538 minuta u tkellmu 52 membru parlamentari.

Id-dettalji ta' kif tqassam ix-xogħol waqt id-dibattitu jinstab fuq il-mejda tal-Kamra.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Karl Chircop.

ONOR.

KARL CHIRCOP: Sur President, bħalissa qed niddiskutu issue importanti li trid tiġi deċiża mill-poplu Malti.

Proprju wieħed mill- billboards tal-partit Nazzjonalista jgħid: ''Ewropa - Niddeċiedu int u jien.''

Jien ngħid li din hija xi ħaġa ovvja u ma kellhomx għalfejn jiġbdulna l-attenzjoni għaliha għax il-Maltin u l-Għawdxin se jiddeċiedu huma b'mod demokratiku.

Il-poplu Malti u Għawdxi huwa poplu matur u persważ li issa li qorbot is-siegħa dan il-poplu jaf x'irid u qiegħed ukoll jeżamina bir-reqqa l-kontenut ta' dan il-pakkett li fil-fatt qegħdin nagħmlu riferenza għalih f'dan id-dibattitu.

Il-poplu Malti jrid jagħżel bejn żewġ estremi; l-estrem li l-poplu huwa lest li jissalvagwardja s-sovranità tiegħu u allura nkomplu ngħixu kif għexna matul dawn l-aħħar 40 sena, minn mindu ksibna l-indipendenza parzjali fl-1964 u l-estrem l-ieħor li akkost ta' kollox nissieħbu u nsiru parti minn blokk ta' pajjiżi ħafna u ħafna akbar minna.

Jekk il-membri tan-naħa l-oħra jgħidu li bi sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea ikollna aktar serħan il-moħħ f'dak li għandu x'jaqsam mal-qasam finanzjarju ̧ mal-qasam ekonomiku u industrijali, mal-qasam soċjali u mal-qasam tax-xogħol jien ngħid iva għal referendum.

Pero' sfortunatament kif jaf kulħadd din mhijiex ir-realtà.

Sur President, sfortunatament il-pakkett u t-trattati kollha li ġew maqbula bejn il-gvern Malti u l-Unjoni Ewropea tqiegħdu fuq il-mejda tal- Kamra nhar it-Tnejn li għaddew u kważi kważi aħna l-membri parlamentari li qed nitkellmu llum aħna xxurtjati.

Qed ngħid dan għax it-52 membru li tkellmu qabilna lanqas kellhom dan iċ-ċans kollu li jeżaminaw bir-reqqa l- kontenut ta' dan il-pakkett.

Per eżempju, meta jien għamilt ir-riċerka fuq il-qasam tiegħi bqajt mistgħaġeb meta sibt xi dettalji li s'issa ħadd għadu ma tkellem dwarhom u allura beħsiebni nitkellem fuqhom aktar 'il quddiem.

Matul din il-leġislatura rajna kif kellna għoli tal-ħajja li laħaq rata record.

Fost affarijiet oħrajn nixtieq insemmi l-għoli fil-prezzijiet tal- ħobż minħabba li kellu jitneħħa s-sussidju fuq il-qmuħ u l-għoli fin- nollijiet tal-karozzi tal-linja.

Issa qed igħidulna wkoll li l-VAT se jkollha tiddaħħal fuq l-ikel u fuq il-mediċini wkoll.

Qed naraw li bil-mod il-mod il-welfare state li ksibna bl-għaraq ta' ġbina u bl-għaraq ta' missirijietna li sa ċertu punt huwa l-għira ta' pajjiżi ġirien tagħna, qiegħed jinbidel fl-hekk imsejħa welfare society.

Kemm-il darba kelli l- okkażjoni niżvela f'din il-Kamra kif fil-fatt il-gvern qiegħed inaqqar konsistentement il-benefiċċji soċjali biex jimmudella ruħu aktar mal-qafas tal-politika soċjali ta' l-Unjoni Ewropea.

Biżżejjed naraw x'ġara fiċ-children's allowance.

Minkejja li l-membri tan- naħa l-oħra kienu jgħajruna li m'għandniex kuxjenza soċjali aħna konna nfaqna aktar minn Lm21 miljun għal dan il-benefiċċju u llum dan l-ammont niżel għal Lm14 miljun.

Issa minkejja li l-gvern kellu jnaqqas ċertu ammont ta' flus għax instab li kien hemm min kien qed jabbuża minn dan is- servizz soċjali – hawnhekk il-gvern għamel sew - fir-realtà minn dawn is- Lm6 miljun li tnaqqsu, Lm0.5 miljun biss kienu attribwiti għal dan l- abbuż.

Allura għalfejn dan il-benefiċċju tnaqqas b'dan il-mod?

Sur President, kien hawn ħafna deputati li għamlu riferenza għall-qasam tax-xogħol imma bilfors ikollok terġa' ssemmih.

Jien hawnhekk se nikkwota minn paġna 5 ̧ kapitlu 2 ta' volum 1 tan-negozjati.

Hemmhekk insibu l-aktar żewġ paragrafi mportanti għal dak li għandu x'jaqsam mal-qasam tax-xogħol kollu ta' pajjiżna fil-futur imminenti.

Fl-opinjoni ta' ħafna nies ̧ mhux tal-partit Laburista biss, il-qasam tax-xogħol se jintlaqat ħażin b'dan il- pakkett ta' ftehim mhux kif qalu esponenti ewlenin tal-gvern.

Nammetti li dan huwa qasam delikat ħafna u mhux ta' min jiċċajta miegħu speċjalment meta aħna nafu f'liema stat jinstab fih.

Il-pakkett preżenti li qegħdin niddiskutu llum li qed jiftaħar bih il-gvern ma jagħtix garanziji adegwati anzi qiegħed jiddisponi mill-garanziji li kellna qabel fil-qasam tax-xogħol u qiegħed jiftaħ beraħ il-kompetizzjoni b'detriment tal-familji Maltin u Għawdxin.

Għaliex qiegħed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax fit-trattati hawn miktub li l-gvern kiseb perijodu tranżitorju ta' seba' snin u b'hekk mingħalih għamel xi ħaġa speċjali u qed jipproteġi l-ħaddiema.

L-ewwelnett perijodu ta' seba' snin huwa qasir wisq għaliex seba' snin f'ħajja ta' bniedem igħaddu malajr.

Barra minn hekk f'dawn is-seba' snin mhux se jkun hemm protezzjoni tajba biżżejjed kif diġa' alludejt fil-bidu.

Qed ngħid dan għax f'dan l-istess pakkett qiegħed jingħad li f'każi urġenti u eċċezzjonali biss nistgħu nissospendu r- regoli ta' l-acquis communautaire u nwaqqfu xi ħaddiema milli jiġu jaħdmu Malta.

S'issa dejjem kellna sistema ta' work permits li ħadmet biex tissalvagwardja l-interessi tal-ħaddiema kollha Maltin, fosthom dawk li jaħdmu fl-artiġġjanat, dawk kollha li jaħdmu fl-industrija tas-servizzi u dawk kollha li jaħdmu fl-industrija tal-manifattura, anke fuq bażi ta' self- employed u ħadd ma seta' japplika biex jiġi jaħdem hawnhekk bħala tellar, per eżempju, għax hawnhekk għandna ħaddiema li jafu jagħmlu dan ix-xogħol.

Pero' minħabba li din mhijiex kondizzjoni ta' natura urġenti u eċċezzjonali dawn l-applikazzjonijiet mhux se jibqgħu jiġu rifjutati.

Fil- fatt il-work permit irid jinħareġ awtomatikament.

Tant hu hekk li hawnhekk jingħad li:

"During this period Malta may also retain its work permit system for EU nationals but shall issue such permits automatically.".

Mela hawnhekk minn Brussell qed igħidulna li s-sistema li għandna nistgħu nżommuha imma l-work permits irridu noħorġuhom ukoll ħlief f'każi eċċezzjonali u ta' natura urġenti.

Allura din tfisser li jridu jiġu xi 1 ̧000 biex tkun tista' twaqqafhom?

Ma nafux li aħna tant għandna pajjiż żgħir li anke jekk jiġu wieħed, ħamsa jew għaxra min-n-nies dawn jistgħu jaffettwaw l-għajxien tal-familji?

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-piżijiet addizzjonali li qegħdin hemmhekk biex jimminaw l-għajxien tal-ħaddiema u anke l-finanzi tal-gvern.

Qed ngħid dan għax il-ħaddiema barranin li se jiġu jaħdmu Malta u li mhux se nkunu nistgħu nwaqqfuhom ̧ magħhom se jġibu l-familji tagħhom u lil uliedhom u dawn se jkunu jistgħu jgawdu mill-benefiċċji li ngawdu aħna.

Fil-fatt lil dawn in-nies irridu nipprovdulhom kura tas-saħħa b'xejn u edukazzjoni b'xejn.

Dan se jsarraf fi spejjeż addizzjonali fuq il-gvern u fuq is-soċjetà tagħna.

Kif jaf kulħadd dan il-provvediment ma jagħmilx tajjeb biex jiggarantixxi u jipproteġi lis-self-employed.

Sfortunatament il-gvern ma kellux il-ħila li jakkwista xi safeguard partikolari biex jipproteġi l-interessi ta' dawn il- ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Is-suq tas-self-employed se jinfetaħ beraħ u dan se jsir f'mument xejn feliċi.

Fil-fatt il-biċċa l-kbira tal-ħaddiema tas-self-employed qed igħidu li bħalissa s-sitwazzjoni mhijiex waħda tajba u li m'hawnx flus fl-idejn.

Sur President ̧ xi sentejn u nofs ilu aġġornajna l-liġi dwar il-konsumatur għax iI-gvern kellu din l-ordni minn Brussell.

Permezz ta' din il-liġi, il-bejjiegħa bieb bieb ̧ dawk li nsejħulhom hawkers - hawn Malta għandna ħafna minnhom fosthom dawk li jbigħu l-pitrolju, il-ħobż, affarijiet ta' pastries u anke dawk li jarmaw fuq il-monti - se jkunu esposti b'mod awtomatiku li jikkompetu direttament ma' ħaddiema barranin li jkunu ġejjin minn pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea l-manifattura lokali se tiffaċċja skossi kbar u żieda qawwija f'dawk li jissejħu production costs.

Dan se jnaqqas il- kompetittività tagħna u l-prodotti manifatturati Malta se jkunu aktar għoljin minn dawk ta' pajjiżi ġirien li rridu nikkompetu magħhom bil-konsegwenza li fl-aħħar mill-aħħar ikollhom jagħlqu xi fabbriki.

Wara kollox ̧ kif jaf kulħadd ̧ taħt din il-leġislatura għalqu madwar 60 fabbrika.

Aħseb u ara x'iridu jagħmlu aktar 'l quddiem jekk Allaħares qatt nissieħbu fl-Unjoni Ewropea!

L-isfortuna hija li r-rapporti li saru lill-gvern minn aġenziji barranin tefgħuhom taħt it-tapit.

Per eżempju ̧ l-FAS Ireland saħansitra wissiet lill-gvern li:

''In the eventuality of Malta joining the EU there are going to be large scale redundancies.".

Pero' sfortunatament il-gvern baqa' għaddej minn fuq ras kulħadd bla ma ta kas dawn it-twissijiet.

Bil-politika ta' partnership dawn l-affarijiet ma jseħħux anzi l-investiment barrani jkun jista' jiġi anke minn pajjiżi li mhumiex membri ta' l-Unjoni Ewropea.

B'dan il-mod inkunu nistgħu nżommu l-prezzijiet tagħna aktar kompetittivi biex b'hekk inkunu nistgħu niggarantixxu xogħol għall-ħaddiema tagħna u safeguards għall-kumpanniji li diġà qegħdin jaħdmu ġewwa pajjiżna.

Issa se nitkellem ftit fuq il-qasam tas-saħħa.

Meta jien kont qiegħed nara dan il-kapitlu bqajt imbellah u fil-fatt se nikkwota eżattament minn paġna 6 fejn hemm li:

''The EU notes that Malta has confirmed that it is aware that the public health care system will incur a substantial increase in costs as a result of the application of the coordination regulations.''.

X'qegħdin ngħidu hawnhekk?

Qegħdin ngħidu li l-Unjoni Ewropea tinnota li l- gvern Malti huwa konxju li s-sistema tas-saħħa tagħna se tkun qiegħda tassorbi żidiet sostanzjali fit-tħaddim pubbliku tagħha biex tkun tista' tagħmel tajjeb għal tibdil li se jġib miegħu dan il-pakkett.

Din hija konferma kif dan il-gvern baxxa rasu għal kollox f'dan it-trattat u allura dan il-pakkett mhuwiex dehen tal-membri tan-naħa tal-gvern.

Minn barra li l-membership se ġġibna f'qagħda fejn se jkollna ndaħħlu l-VAT fuq il-mediċini - dik jaf biha kulħadd - issa se jkollna naffaċċjaw problema enormi li l-gvern lanqas biss ħaseb għaliha.

Qed nirreferi għall- free movement of persons.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax jekk imbagħad tara paġna 5 tar-rapport issib li jingħad hekk:

"Malta will seek further bilateral agreements with Member States by the fourth quarter of 2002.

These bilateral agreements will address, on reciprocal basis, the financial and administrative burden of handling request for eligible medical treatment of nationals of one State party to the bilateral agreements received in the other party State.".

Hawnhekk qegħdin nammettu wkoll li l-gvern m'għamilx economic impact assessment proprju ta' xi jfisser dan kollu.

Ħija xi ħaġa skandaluża.

Kif jaf kulħadd aħna fil-qasam tas-saħħa għandna sistema li ġiet mudellata fis- sebgħinijiet, liema sistema saħansitra kienet twassal biex il-pajjiżi ġirien tagħna jgħiru għalina.

Illum nafu li din is-sistema qiegħda tikkrolla.

Għandek ammont ta` mediċini out of stock.

Proprju l-ġimgħa l- oħra l-Augmentin u l-Ventolin kienu out of stock fil-poliklinika tar-Raħal Ġdid, u dan fi żmien meta hawn ħafna każi ta` bronchitis.

Pazjent ħabib tiegħi qalli li nhar it-Tlieta kien qiegħed fil-poliklinika tar-Raħal Ġdid u mill-12:15 p.m. sat-3:45 p.m., jiġifieri fi tliet sigħat u nofs, it-tobba raw sittax-il pazjent biss.

Din hija s-sitwazzjoni.

Issa dan mhux tort tat-tobba għax dawn qegħdin overburden għax hemm nuqqas ta` tobba u l-gvern huwa impotenti fuq din is-sitwazzjoni u ma jagħmel xejn.

Imma dan mhux biżżejjed.

Issa rridu ngħabbu s-sistema tagħna b'iktar spejjeż biex nagħmlu tajjeb għal ċittadini ta' l-Unjoni Ewropea li se jkunu ġejjin f'pajjiżna għax, trattat bilaterali u mhux, aħna se nkunu obbligati nittrattawhom b'xejn.

Ta` min jgħid ukoll li se jkollna piżijiet oħrajn fuq is-sistema tas-saħħa, fosthom ir-reġistrazzjoni tal-mediċini li kif jaf kulħadd, fl-aħħar mill- aħħar, se żżid l-ispejjeż li se jkunu qegħdin iħallsu l-konsumaturi Maltin biex jixtru l-mediċini.

Diversi aġenti tal-mediċini qaluli li l-ispiża li qed jistmaw li issa se jkollhom jgħollu l-mediċini b'madwar 20% biex jagħmlu tajjeb għal dawn ir-registration fees u l-expenses kollha.

Xejn iżjed u xejn inqas.

Jiġifieri mil-lum għal għada se jkun hemm żieda ta` 20% fil-prezz tal-mediċini li l-pazjent Malti irid jixtri mill-ispiżeriji.

Sur President, ġaladarba qed nitkellem fuq iż-żieda fil-prezzijiet tal- mediċini tajjeb ukoll li wieħed jara x'se jiġri issa fil-prezzijiet bażiċi ta' l-ikel u kif dawn se jolqtu l-interessi tal-kumplament tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ispejjeż addizzjonali li jridu jħallsu biex jixtru l-prodotti ta' ikel bi prezz ogħla mill-ħwienet tal-merċa kif ukoll f'dak li huwa nuqqas ta' opportunitajiet ta' xogħol għax se jkollna ħafna fabbriki li jkunu qed jiffaċċjaw prezzijiet ogħla tal-materja prima li jridu jimportaw biex jaħdmu biha.

Dan iwassal biex tonqos il-kompetittivita` tal-fabbriki tagħha u se ħafna ħaddiema jispiċċaw redundant.

Dawn qed jiftaħru u qed jgħidulna li issa se jneħħu l-levies fuq iċ-ċanga tal-friża - bħalissa hemm levy ta' 10% - imma mhux qed jgħidulna li bit-tariffi li se nimponu fuqna l-Unjoni Ewropea din din il-levy ta` 10% se tinbidel f'tariffa ta` kważi 90%.

Jiġifieri filwaqt li qabel fuq Lm100 laħam tal-friża konna nħallsu Lm10 levy, issa se nibdew inħallsu tariffa ta` Lm90.

Fuq id-dairy products bħalissa m'hemmx levy, imma bit-tariffi li se timponi fuqna l-Unjoni Ewropea se nkunu qegħdin inħallsu tariffa ta' 87.7%, kważi 90% oħra.

Dan kollu se jwassal biex il-konsumatur Malti jħallas prezzijiet fenominalment iktar għoljin biex jixtri ħalli jipprovdi għall-għajxien tiegħu.

Anke l- industrija tat-turiżmu tieħu daqqa ta` bil-prezzijiet tal-laħam għax fejn qabel għal ċertu ammont ta` laħam lukanda kienet tonfoq Lm110, jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea, għall-istess ammont ta` laħam jkollha tonfoq Lm190.

Se nżidu l-cost tagħna u se nnaqqsu l-kompetittivita`?

Mela x'se jiġri hawnhekk?

Se nkunu qegħdin nimbuttaw lit-turisti 'l barra minn xtutna.

Bis- sħubija fl-Unjoni Ewropea anke l-fabbriki tagħna se jkollhom jagħlqu allavolja ta' l-UĦM qed jgħidu li wara s-sħubija se jkollna suq ta' 500 miljun ruħ flok ta` 350,000 ruħ.

Li se jiġru huwa li ħafna fabbriki se tonqsilhom il-kompetittivita` tagħhom u jkollhom jagħlqu.

Sur President, nagħlaq billi ntenni li dan il-pakkett li nnegozja l-gvern u li ġie ppreżentat proprju din il-ġimgħa, u forsi mhux kulħadd kellu ċ-ċans li jistudjah sewwa, jidher li huwa pakkett pwerili u fjakk.

Issa wasal il- mument biex il-Maltin u l-Għawdxin jiddeċiedu fuq l-interess nazzjonali tagħhom fis-sens li jipproteġu dak kollu li ksibna matul dawn l-aħħar erbgħin sena, mill-Indipendenza 'l hawn.

Biex jagħmlu dan iridu jivvotaw kontra dan il-pakkett, u jiena nemmen li hekk jagħmlu.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Debono.

ONOR.

GIOVANNA DEBONO (Ministru għal Għawdex): Sur President, il-bieraħ f'dan id-dibattitu fuq il-mozzjoni dwar l-Unjoni Ewropea kelliema ta' l- oppożizzjoni tkellmu dwar Għawdex u għal darba oħra rrealizzajt kemm l- oppożizzjoni ġiet daharha mal-ħajt quddiem il-pakkett li Għawdex irnexxilu jakkwista fin-negozjati għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Għaliex?

Għax l- oppożizzjoni kontinwament bdiet tħawwad suġġett ma' ieħor, ħafna drabi b'argumenti li m'għandhom x'jaqsmu xejn mas-sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Għamlet tentattiv sfrenat biex tbeżża' lill-poplu Għawdxi li bl-Unjoni Ewropea Għawdex se jitlef u ġabu ħafna argumenti oħra li assolutament huma ferm 'il bogħod mill-verita`.

Sur President, nixtieq ngħid li l-Ministeru għal Għawdex ma waqaf qatt mill- ħidma tiegħu sa mill-bidu tal-proċess tan-negozjati fejn kienet tidħol il- kawża ta' Għawdex.

Il-Ministeru ta' Għawdex ikkordina u mexxa 'l quddiem id- diversi studji, konsultazzjonijiet u preżentazzjonijiet meħtieġa ma' diversi esperti u negozjaturi dejjem bl-għan ewlieni li Għawdex jakkwista l- massimu li jista` min-negozjati.

Jispikka b'mod partikolari l-istudju li tħejja minn team ta' esperti barranin u Maltin taħt il-presidenza tal- Ministeru għal Għawdex, liema studju jittratta l-bżonnijiet speċjali ta' Għawdex.

Dan l-istudju kien riżultat ta' ftehim li kien sar f'Ġunju tas- sena 2001 bejn il-Minsteru għal Għawdex, l-Uffiċċju tal-Prim Ministru u d- direttorat ġenerali dwar il-politika reġjonali tal-Kummissjoni Ewropea permezz ta' delegazzjoni ta' l-Unjoni Ewropea ġewwa Malta.

Dan l-istudju tant tajjeb issa qed iservi biex ikun ta' bażi għall-priorita` għal Għawdex bħala parti mill-istrateġija nazzjonali għall-iżvilupp soċjali u ekonomiku tal-gżira.

M'huwiex l-iskop tiegħi dalgħodu li nidħol fid-dettall ta' dan l- istudju dwar il-bżonnijiet speċjali ta' Għawdex.

Għamilt riferenza għalih biex nuri s-sehem tal-ħidma mwettqa b'mod partikolari mill-Ministeru għal Għawdex, liema ħidma saraet mingħajr daqq ta' trombi imma kienet intensiva u ma waqfet qatt.

Dan kollu jmur kontra dak li qal l-Onor.

Anton Refalo meta l-bieraħ fid-diskors tiegħu għoġbu jfajjar bl-addoċċ u ta wieħed x'jifhem li Għawdex ma ngħata ebda importanza u qisu ħadd ma kien qed jitkellem dwaru.

Issa ħalli nuri bil-fatti kemm l-oppożizzjoni trid tqarraq bil-poplu.

Mhux talli Għawdex ma kienx minsi jew m'akkwista xejn, imma minkejja li l-gżira ta` Għawdex hija kważi l-iżgħar gżira fl-Unjoni Ewropea għamlet ċerti akkwisti li m'għamlithom l-ebda gżira oħra.

Biex nikkonferma dan li qed ngħid se nagħti stampa ċara, korretta u preċiża ta' dak li rnexxielna niksbu għal għawdex meta Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea.

L-ewwelnett Għawdex ġie aċċettat bħala reġjun klassifikat NUTS 3.

Mela li Għawdex se jkun reġjun tfisser ħafna, imma li se jkun reġjun NUTS 3 tfisser aktar, u se ngħid għaliex biex inkunu nistgħu nifhmu u napprezzaw aktar x'kisba għamel Għawdex u kemm se jkun aħjar issa li ġie aċċettat bħala gżira reġjun NUTS 3.

Fl-Unjoni Ewropea llum hemm 440 gżira.

Dawn l-440 gżira huma miġburin f'21 gżira reġjun.

Jiġifieri mhux kull gżira hija reġjun għax minn dan in-numru kbir ta' gżejjer hemm biss 21 minnhom, biċċa waħedhom u oħrajn miġbura fi gruppi, li huma reġjuni.

Issa Għawdex, minkejja li huwa kważi l-iżgħar gżira, kemm fil-popolazzjoni kif ukoll fid- daqs, ġie aċċettat bħala reġjun.

Daqshekk kien tajjeb it-team Malti tan- negozjaturi!

Il-Gvern Malti wassal biex l-Unjoni Ewropea tirrikonoxxi lil Għawdex bħala reġjun.

Jiġifieri Għawdex se jkun it-22 reġjun fl-Unjoni Ewropea bħalma huma Ruma fl-Italja u Surrey fl-Ingilterra, u dawn għandhom popolazzjoni u daqs ferm ikbar minn dik ta` Għawdex.

Allura m'hu veru xejn dak li qed jgħid il-partit Laburista meta repetutament jgħid li Għawdex m'huwiex se jitqies bħala reġjun.

Din hija gidba ċara.

Mhux hekk biss, Għawdex se jkun reġjun taħt NUTS 3 għal finijiet ta' statistika.

Għax irridu ngħidu li hemm diversi livelli ta' NUTS classification.

Hemm NUTS 1, NUTS 2, NUTS 3, eċċ. Illum Malta u Għawdex flimkien huma klassifikati bħala unit waħda taħt NUTS 1 u NUTS 2.

Pero` mill-banda l-oħra Malta u Għawdex se jkunu konsidrati ukoll bħala separate regions taħt NUTS 3 level.

Din kienet aċċettata mill-Unjoni Ewropea minkejja li Għawdex għandu popolazzjoni iżgħar minn kwalunkwe reġjun NUTS 3.

B'riżultat ta' dan Għawdex ġie klassifikat bħala reġjun separat NUTS 3 għal finijiet ta' statistika.

Għalhekk issa huwa possibbli li tinġabar statistika separata għal Għawdex u din l-istatistika se tagħti stampa ċara taċ-ċirkostanzi speċifiċi tal-gżira ta' Għawdex.

Jiġifieri permezz ta' din l-istatistika se joħorġu iktar ċari l-bżonnijiet partikolari ta' Għawdex.

Nixtieq ngħid ukoll li lanqas din ma kienet xi ħaġa awtomatika jew xi akkwist li jgawduh il-gżejjer kollha għax hemm gżejjer li huma NUTS 3 iżda m'humiex reġjuni u hemm gżejjer oħrajn li la huma reġjuni u lanqas NUTS 2 jew NUTS 3, u nirrepeti dawn huma gżejjer li ħdejn Għawdex huma ferm ikbar fid-daqs u fil-popolazzjoni.

X'ifisser dan kollu?

X'inhuma l-benefiċċji li se jgawdi Għawdex għax se jitqies bħala gżira reġjun NUTS 3?

Għalfejn aħna stinkajna u tħabatna biex Għawdex ikollu din il-klassifikazzjoni?

L- importanza li tkun gżira reġjun toħroġ bl-iktar mod ċar mil-liġijiet ta' l- Unjoni Ewropea.

F'dawn l-aħħar għaxar snin kien hemm ħidma qawwija biex il- problemi u d-diffikultajiet permanenti li jħabbtu wiċċhom magħhom il- gżejjer fl-isforzi għall-iżvilupp soċjo-ekonomiku jiġu rikonoxxuti fil- liġijiet Ewropej.

Din il-ħidma bdiet tagħti l-frott tagħhom meta fl-1992, fit-trattat ta' Maastricht, il-gżejjer reġjuni bdew jiġu rikonoxxuti.

Din kompliet fl-1997 bit-trattat ta' Amsterdam u b'dak ta` Nizza f'Diċembru tas- sena 2000 meta l-Kunsill Ewropew ikkonferma il-bżonn ta' miżuri speċifiċi għall-benefiċċju tal-gżejjer reġjuni.

Issa ma' dawn il-gżejjer hemm Għawdex li wkoll se jgawdi mill-miżuri speċifiċi kif iddikjarat fil- liġijiet ta' l-Unjoni Ewropea.

Ara x'akkwist hu dan!

Bis-saħħa tal-liġi Ewropea, u mhux bil-paroli, Għawdex huwa garantit benefiċċju minn miżuri speċifiċi favur il-gżejjer reġjuni.

Illum Għawdex huwa garantit sehem mill- fondi li jiġu mill-Unjoni Ewropea u l-għajnuna finanzjarja ta' l-Unjoni Ewropea hija mmirata li ġġib 'il quddiem l-Iżvilupp armonjuż mifrux mar- reġjuni kollha ta' l-Unjon.

B'mod partikolari l-komunita` għandha tgħin biex jitnaqqsu d-differenzi fil-livelli ta' żvilupp ta' reġjuni varji u ta' dawk ir-reġjuni inqas favoriti.

Fil-fatt il-fond għall-iżvilupp reġjonali Ewropew qiegħed hemm ħalli jgħin biex jitneħħew id-dislivelli reġjonali billi jikkontribwixxi fl-iżvilupp u fit-tibdil u titjib strutturali ta' dawk ir-reġjuni li l-iżvilupp tagħhom huwa lura.

Sur President, nixtieq ngħid ukoll li Għawdex għandu konferma ufiċjali li flimkien ma' Malta jaqa` tħat Objective 1 u b'hekk huwa eliġibbli għall- ammont massimu ta' fondi mill-Unjoni Ewropea.

Allura tajjeb li l-Onor.

George Vella jifhem li jiena u sħabi konna korretti meta għedna li Għawdex se jikkwalifika bħala reġjun Objective 1.

Mhux hekk biss, ġie miftiehem ukoll li jekk Malta tavvanza u tilħaq il-livell tal-pajjiżi l-oħra fl- Unjoni Ewropea, il-gvern Malti żamm id-dritt li f'każ li Għawdex ma ikun għadu ma laħaqx l-istess livell jitlob li jibqa` jgawdi mill-fondi ta' l- Unjoni Ewropea għar-reġjuni Objective 1.

Jiġifieri fin-negozjati ttieħdu anke salvagwardji bħal dawn li semmejt.

Nixtieq kieku ta' l-oppożizzjoni jgħidulna x'salvagwardji jew xi flus se jiġu għal Għawdex bil-partnership li jridu.

Il-kelma "partnership" il-ħin kollu tissemma, imma fiex x'se tissarraf ħadd għadu ma qalilna.

Mhux hekk fil-każ tagħna.

Aħna, per eżempju, irnexxielna li lil Għawdex nagħtuh priorita` fis-single programming document.

X'ifisser dan?

Dan ifisser li fid-dokument li se jispjega fid-dettall kif Malta qed tippjana li tonfoq il-fondi ta' l-Unjoni Ewropea wara s-sħubija se jkun hemm priorita` separata intitolata l- "Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex".

Tajjeb ngħid li fl-SPD għall-gżejer Maltin se jkun hemm sitta minn dawn il-prioritajiet li kif għedt priorita` minnhom hija għal għawdex.

Pero` tajjeb li ngħid ukoll li fl-ebda SPD tal- pajjiżi msieħba l-oħra kollha ta' l-Unjoni Ewropea m'hemm priorita` fuq bażi ta' taqsim ġeografiku, jiġifieri fuq bażi ta' reġjun.

Il-prioritajiet kollha huma fuq oqsma partikolari, per eżempju, fuq l-asassistenza teknika jew settur produttiv.

Il-każ ta' Għawdex huwa eċċezzjoni għax huwa l-uniku reġjun fl-Unjoni Ewropea li se jkollu priorita` għalih.

Fil-fatt Għawdex se jkollu financial table għalih u allokazzjoni finanzjarja għalih li se titratta l-bżonnijiet speċjali ta' Għawdex ibbażati fuq l-istudju li semmejt qabel.

M'hijiex kisba kbira għal Għawdex li se jkollu flus allokati speċifikatament għal diversi oqsma fosthom għall-iżvilupp kummerċjali u industirjali, l-ambjent, il-wirt storiku u naturali, it- turiżmu, l-iżvilupp rurali, is-sajd u l-iżvilupp tar-riżorsi umani.

Sur President, kisba oħra għal Għawdex hija dik li jitwaqqaf kumitat għal proġetti reġjonali u dan il-kumitat, ippresedut mill-Ministeru għal għawdex, se jagħżel u jimplimenta l-proġġeti u l-miżuri għal għawdex.

Kisbiet oħra jinkludu ż-żamma tas-sussidju fuq il-biljetti tal-vapur għal għawdex, iż-żamma ta' l-eżenzjoni mill-VAT fuq it-trasport bil-vapur u perjodu ta' tranżizzjoni għat-tkomplija ta' l-għajnuna għall-ġar ta' prodotti agrikoli bejn Għawdex u Malta.

Irrid ngħid li wara dan il-perjodu, kif anke qal l- Ministru Joe Borg il-bierah, aħna se nissostitwixxu din l-għajnuna b'għajnuna oħra marbuta mar-reġistrazzjoni fil-qasam tal-biedja.

Sur President, nagħlaq billi nsemmi kisba oħra ferm tajba u effettiva għal Għawdex.

Qed nirriferi għad-dikjarazzjoni dwar il-gżira reġjun ta' Għawdex li se tkun mehmuża mat-trattat tas-sħubija ta' Malta.

Din id-dikjarazzjoni saret biex jitħarsu l-ħteġijiet speċjali ta' Għawdex.

Allura Għawdex bilfors se jkun aħjar bi sħubija fl-Unjoni Ewropea u bil-pakkett li rnexxielna nakkwistaw il-ħaddiema, l-istudenti, il-bdiewa u s-sajjieda, in- negozjanti u il-familji kollha Għawdxin se jkunu aħjar b'Għawdex fl-Unjoni Ewropea.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar Rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Sur President, jien smajt ħafna mill-kelliema tan-naħa l-oħra u nista` ngħid li fuq il-pakkett li ġab il-gvern Nazzjonalista smajt ftit li xejn, ħlief kemm se nkunu tajjeb jekk nidħlu fl- Unjoni Ewropea.

Dawn qed jgħidu li malli nidħlu fl-Unjoni Ewropea kollox jirranġa f'Malta, qisu qatt ma kien hawn problemi u Lm2 biljuni dejn li għandna jispiċċaw mill-ewwel.

Jien ma ngħidx Lm1.5 biljun, imma ngħid Lm2 biljuni għax il-flus li għandhom jagħtu l-fabbriki parastatali l-gvern qed jagħmel tajjeb għalihom, jiġifieri l-poplu Malti jrid iħallashom.

Smajna wkoll li l-ħaddiema Malti jista` jserraħ moħħu għax wara li mmorru fl- Unjoni Ewropea se jkollu x-xogħol garantit.

Issa jew qed ngħixu fil-qamar jew inkella qed ngħixu fl-istilel ta' l-Ewropa għax illum min jara l-media barranija – mhux il-media ta' Malta – jaf id-diżastru li hemm fil-qasam tax-xogħol ġewwa l-Unjoni Ewropea.

Biżżejjed wieħed jgħid li fl-Unjoni kollha hemm madwar 17,000,000 ħaddiem qiegħed.

Ħafna minnhom huma żgħażagħ li ħarġu fuq is-suq tax-xogħol għall-ewwel darba u dan nistgħu narawh u nmissuh b'idejna.

Qed naraw dawn l-affarijiet u nibqgħu ngħidu kemm sejrin tajjeb.

Tan-naħa l-oħra qed jgħidu wkoll li ffirmaw ħafna karti u ġabu derogi għal ħames snin u anke għal seba` snin u għalhekk kulħadd jista` jserraħ moħħu.

Jiena nistaqsi: Imma seba` snin x'inhuma f'ħajja ta' nazzjon?

Seba' snin f'ħajjti huma, għax seba` snin oħra inkun xjaħt, imma f'ħajja ta' nazzjon m'huma xejn.

Jgħaddu bħal leħħa ta` berqa.

Isas meta jgħaddu dawn is-seba` snin x'se jiġri?

X'garanzija se jkun hawn wara s- seba' snin?

L-Onor.

Giovanna Debono staqsiet il-Partit Laburista x'jifhem bil-partnership?

U jien ngħidilha: Hawnhekk qed niddiskutu l-pakkett li ġab il-gvern Nazzjonalista u mhux il-partnership.

Pero` apparti dan, l-Onor.

Giovanna Denono qalet li se jibqa` s-sussidju fuq il-biljetti tal-vapur ta' Għawdex u li l-ħaddiema Għawdxin għandhom iserrħu mogħhom.

Għalfejn nipprovaw nidħku bin-nies?

Għadha kemm ġiet il-kumpannija tal-posta u l- ħaddiema Għawdxin m'għandhomx moħħhom mistrieh li dawn mhux se jiġu Malta.

Żammewha daqsxejn sa l-elezzjoni, imma m'hemm l-ebda garanzija li l- ħaddiema Għawdxin tal-posta mhux ġejjin jaħdmu Malta.

Meta tkellem is- segretarju parlamentari qal li dawn għandhom garanzija ta' xogħol u llum smajna li l-Posta Ltd trid teħles minn 230 ħaddiem li ħafna minnhom huma Għawdxin.

Il-Ministru għal Għawdex qalet ukoll li se jibqa` ikun sussidju għall-ġarr ta`prodotti agrikoli minn Għawdex għal Malta.

U ma ndaħħkux nies!

Għalfejn qed ngħiduha din meta intom stess qed tgħidu li fi żmien erba' jew ħames snin iridu jispiċċaw?

Mela Unjoni Ewropea se titratta lil Malta mod, lil Għawdex mod ieħor u lill-pajjiżi l-oħra ta' l-Ewropa mod ieħor?

Għalfejn nidħku bin-nies?

Ejjew niddiskutu x'hemm fil-pakkett u naraw kif se jintlaqtu n-nies.

Veru jew mhux veru li l-ħaddiema tax-xatt se jitilfu d- drittijiet li qed igawdu llum? jitilfuhom għax hekk ġralhom il-ħaddiema li għandhom x'jaqsmu mal-portijiet u ma' l-airport fl-Ewropa.

Dan diġa` għedtu u qed nerġa` ngħidu sabiex jibqa` reġistrat.

Jiena u sieħbi l-Onor.

Francis Agius morna l-Greċja u rajna l-airport il-ġdid li huwa airport modernissimu u li qam madwar Lm192 miljun.

Aħna staqsejna minn min inbena u niftakar li kienu qalulna li kienet ħarġet international tender fl-Ewropa u ħaduha il- Ġermaniżi.

Ta` min jgħid li dawn lanqas musmar ma xtraw mill-Greċja u biex ikomplu jagħmlulhom il-melħ fuq il-ferita ġabulhom ħaddiema Torok u sal-lum fil-Greċja għad hemm il-ħaddiema Torok ġo l-airport.

Qalulna wkoll li Għawdex ġie kklassifikat bħala reġjun.

Sqallija li hija parti mill-Italja, pajjiż li ilu mill-bidunett fl-Unjoni Ewropea, hija wkoll reġjun imma kulħadd jaf il-faqar li hemm fi Sqallija.

Il-faqar li hemm huwa xi ħaġa ta' l-għaġeb.

Mhux parti mill-Unjoni Ewropea din?!

Sardinja u l-gżejjer iż-żgħar li għandha l-Italja li qegħdin fil-Mediterran huma wkoll parti mill-Unjoni Ewropea, imma kulħadd jaf x'livell ta` għajxien għandhom dawn il-gżejjer.

Ara mbagħad jekk niġu għaċ-Channel Islands li m`humiex parti mill-Ewropa imma għandhom trattat għalihom, dawn jgħixu ferm aħjar.

Se nħallat il-livell ta` għajxien li hemm ġo Sqallija, ġol-gżejjer li l-oħra li għandha l-Italja u fil-gżejjer li għandha l-Greċja ma` dak taċ-Channel Islands?

Tan-naħa l-oħra qed jaħsbu li hekk kif nidħlu fl-Unjoni tibda tiela` ix- xemx.

Kien hawn min qal lil tat-taxis li jekk immorru tajjeb jistgħu jmorru taħdmu fl-Ewropa.

L-ewwel noqogħdu ngħajruhom u issa se nibgħatuhom jaħdmu l-Ewropa.

Għalhekk se mmorru fl-Ewropa biex tat-taxix ikunu jistgħu jmorru jaħdmu l-Ewropa?!

Imma għaliex tidħku bihom liż-żgħażagħ?

L-Onor.

Giovanna Debono qalet li ż-żgħażagħ Għawdxin se jserrħu moħħhom għax jistgħu jmorru jaħdmu barra.

Min ikun tajjeb jista` jmur jaħdem barra anke llum.

M'hemmx għalfejn tkun fl-Unjoni Ewropea.

Jien għandi żewġ kuġini li jaħdmu l-Ingilterra: Wieħed professur tar-ras u l-ieħor professur tal-qalb.

Dawn it-tnejn marru jaħdmu l-Ingilterra u marru tajjeb.

Għandna l- Professur Zammit ta' Ħaż-Żebbuġ bniedem li espertissimu li studja fil- Ġermanja u sal-lum għadhom jibkulu biex jerġa` imur il-Ġermanja allavolja m'aħniex fl-Ewropa.

Mela biex il-ħaddiema tagħna jmorru 'l quddiem irridu mmorru fl-Ewropa?

Meta lill-ħaddiema tax-xatt tajnihom id-drittijiet li għandhom u paga garantita ma konniex fl-Ewropa u ma kelllniex għalfejn immmoru fl-Ewropa biex nagħmlu dan.

Kienu gvernijiet Laburisti li sa mill-1947 ħdmu għal dan għax qabel lill- ħaddiema kien jagħżilhom l-aġent, skond min jogħġbu u lil dak li ma jogħġbux jitfgħu 'l barra.

Kienu gvernijiet Laburisti li għamlu s-saħħa tal- wirt lill-ħaddiema tax-xatt, mingħajr ma morna fl-Ewropa.

Aħna għamilna airport mingħajr l-Ewropa.

Meta bl-għajnuna tat-Taljani għamilna r-runway ma konniex fl-Ewropa.

Waqqafna l-Air Malta, u l-istess ma konniex fl- Ewropa.

Għamilniha bis-saħħa tal-gvernijiet Laburisti, inbniet bis-saħħa tal-ħaddiema u dawk li l-bieraħ kienu jgħajruna li din hija kumpannija ta` l-għasafar taċ-ċomb u li se tfalli insew li meta konna aħna taħt gvernijiet Nazzjonalisti kienu waqqfu l-Air Melita u din, wara xahar serqet kulma kien hawn u telqet 'il barra.

Kien il-gvern Laburista li bl-għajnuna ta` kulħadd waqqaf l-Air Malta u mpjegajna n-nies mingħajr l-għajnuna ta' l- Ewropa.

Meta ġibna l-Pakistani biex ħarriġna l-ewwel pilots Maltin tan-naħa l-oħra kienu jgħidu, skużi l-espressjoni, li dawn qamel għandhom.

Imma dawn għallmu lill-pilots Maltin u llum bis-saħħa ta' gvern Laburista u mingħajr ma konna fl-Ewropa għandna pilots tagħna, stewards tagħna u mechanics tagħna.

Imbagħad il-kelliema tan-naħa l-oħra ġew jiftaħru hawnhekk għax għamilna joint venture mal-Lufthansa.

Għax qegħdin deħlin fl- Ewropa għamilna joint venture mal-Lufthansa?

Għamilna joint venture mal- Lufthansa għax din kien jaqblilha li tagħmel joint venture ma' Malta u mhux għax aħna ħelwin jew għax sejrin fl-Ewropa.

In-negozjanti u l-kapitalisti jmorru fejn jaqblilhom u fejn jaqilgħu l-flus.

Dawn għamlu din il-joint venture għax jafu li l-inġiniera li għandna, li kienu jaħdmu ma' l-Air Malta u llum bagħtuhom ma` din il-kumpanija, huma tajbin.

Ma konniex fl- Ewropa u xorta bgħatnihom barra, u tgħallmu u saru tajbin.

Sur President, meta ġibna kumpannija minn New Zealand biex tmexxi l-posta tgħidx kemm ftaħarna.

X'għamilna b'daqshekk?

Ġibna lil ta' New Zealand u farrku kulma kien hemm.

Meta dawn ġabru lill-ħaddiema f'Għawdex u marru jkellmuhom qalhom li kulma rridu huwa flus, flus u flus.

Dak li jinteressahom.

Meta ltaqgħu magħna tafu x'qalulna?

Qalulna li għandhom in- nies żejda.

Għalhekk se mmorru fl-Ewropa?

Kull gvern li kellu l-poplu Malti mexa 'l quddiem u ħadem mingħajr għajnuna ta' ħadd u bnejna servizzi soċjali li huma l-għira ta' l-Ewropa, u min ma jitkellimx kif qed nitkellem jien imissu jistħi għax meta aħna niltaqgħu ma' barranin u ngħidulhom li l-gvern Malti jieħu ħsieb persuna minn disa` xhur qabel ma titwieled sa wara li tmut jibqgħu jħarsu lejna.

Pajjiż żgħir daqshekk konna kapaċi nagħmlu dan waħedna.

Għax nistħu ngħidu li dan għamilnih waħedna mingħajr għajnuna ta' ħadd?

Għax nistħu ngħidu li mill-1964 sal- lum il-poplu Malti għamel passi ta' ġgant?

Jien nemmen li kull gvern ħadem.

Kien hawn min ħadem ħafna u kien hawn min ħadem ftit, imma li bena l-poplu Malti mingħajr għajnuna ta` ħadd, l-ebda pajjiż ma bnih.

Hawnhekk kienu jgħidulna li Blair irid imur fl-Ewropa.

Irranġahom Blair lill-ħaddiema.

Mela għax Blair Laburista għandi ngħid li kulma jagħmel hu tajjeb.

Blair miġnun biex irid jieħu l-poplu Ingliż għall-gwerra.

Tkun miġnun meta qed titfarrak u trid tmur għall-gwerra.

U jgħid x'jgħid il- gvern, jekk l-Ingilterra tmur għall-gwerra aħna nitkaxkru magħhom għax aħna nkunu parti mill-Ewropa.

Ma noqogħdux ngħidu li aħna se nibgħatu 150 suldat biex inżommu l-paċi.

Mela biex iżżomm il-paċi tmur bl-azzarini?!

Dawn affarijiet tal-ġenn!

Qed tgħiduhomlhom liż-żgħażagħ tagħna dawn l- affarijiet?

Billi Għawdex se jkun reġjun l-Għawdxin mhux se jmorru jiġġieldu fil-gwerra?

U reġjun x'jiġifieri?

Jiġifieri li intom ilkom 14- il sena fil-gvern u ma għamiltu xejn għal Għawdex u rridu mmorru fl-Ewropa biex jieħu xi ħaġa Għawdex.

Dawn x'affarijiet huma?!

Dawn affarijiet tad- daħk!

Sur President, biex għamilna l-VRT kien hemm bżonn nkunu fl-Ewropa?

Biex nagħmlu d-dixxiplina fuq ix-xufiera hemm bżonn li nkunu fl-Ewropa?

Biex nirranġaw it-toroq hemm bżonn li nkunu fl-Ewropa?

Ejja ngħidu x'inhi l- history ta' l-Ewropa għax ż-żgħażagħ ma jafux li din bdiet bħala Suq Komuni.

Din bdiet biex il-kapitalisti wara l-gwerra ingħaqdu bejniethom biex jinbiegħ l-azzar.

Imbagħad stħaw jibqgħu jgħidu li hija suq u semmewha European Economic Union u wara saret Unjoni Ewropea.

Din bħal meta fi żmien wieħed kien jistħi jgħid li jrabbi t-tiġieġ allura kien jgħid li għandu batterija tat-tiġieġ.

Imma xorta qed irabbi t-tiġieġ.

Hekk għamlet l- Unjoni Ewropea, bidlet ħafna ismijiet biex tingħoġob.

Għamlitlek il- pillola, bħalma meta l-iskola kienu jagħtuna dik taż-żejt tal-ħuta bl- imgħarfa, imbagħad ommok kienet tagħtik zokkra biex inti jkollokx dik it- togħma taż-żejt tal-ħuta.

U hekk qiegħda tagħmel l-Ewropa.

Jien nidħak meta nisma` lil Prodi jgħid li jrid jirranġa lilMalta.

Dan kien Prim Ministru ta' l-Italja u la rranġa lill-Italja u lanqas lil Sqallija.

Allura kif irid jirranġa pajjiżna!

Aħjar ħa ħsieb pajjiżu l-ewwel.

Hawnhekk tismagħhom jgħidu li jekk ikunu jafu li se jingħaqdu mal-mażuni ma jidħlux.

Aħna se nmorru ma' kumpannija tal-mażuni għax l-Ewropa miżgħuda bil-mażuni.

Mela dawn mhux mażunerija bejniethom.

Għalfejn nistħu ngħiduhom dawn l-affarijiet.

Imbagħad insemmu l-Papa.

Il-Papa ma qal xejn.

Il-Papa qal li trid tkun ir-ruħ ta' l-Ewropa.

Aħna tgħidx kemm bgħatna missjunarji madwar iod-dinja kollha.

Tgħidx kemm marru lajċi u nies biex jaħdmu għar- reliġjon ta' Kristu.

Lil min se mmorru nikkonvertu?

Iddaħkux nies!

Tmur Helsinki fost il-Luterani feroċi u tikkonvertihom?

Immorru t-Turkija u lill- Musulmani ngħidulhom issa intom tridu taqilbu u ssiru nsara?

Mela aħna għandna fi żmien ta' l-inkwizzjoni, jew temmen jew naqtagħlek rasek!

Għalfejn indaħħlu r-reliġjon f'dawn l-affarijiet.

Ir-reliġjon hija xi ħaġa tal-kuxjenza tiegħi.

Għalfejn noqogħdu ngħiduhom dawn l-affarijiet?

Għalfejn indaħku n-nies bina?!

Ejja ngħidulu l-verita' lill-poplu imbagħad ħallih jiddeċiedi.

L-Onor.

Giovanna Debono trid tkun taf x'inhu partnership.

'Il quddiem se ngħidu x'inhu.

Kemm intom mgħaġġlin?

Issa meta jasal iż-żmien jgħid il- partit.

Aħna lilkom ma nistaqsukomx x'se tagħmlu.

Intom ġibtu pakkett u m'għedtulhom xejn lin-nies.

Issa nispera li l-kelliema li baqa` jispjegaw x'fih dan il-pakkett.

Intom ġibtu Lm1.5 miljun għax bl-oħrajn li ġibtu - u għedulhom lill-kuntratturi u lill-ħaddiema - jekk irridu nagħmlu triq siegħa wara li nidħlu bilfors irridu nmorru għal international tender u jistgħu jġibu l-kuntratturi u ħaddiema barranin biex jaħdmu hawn.

Issa tiġix toqgħod tgħidli wara seba' snin.

Mela seba` snin ma jgħaddux!

Mhux kollox jgħaddi.

Meta wieħed jasal biex, per eżempju, jagħlaq 50 sena jgħid: Lanqas naf kif għaddew 50 sena minn fuqi.

Għadna nibdew leġislatura ġdida u diġa` wasalna għal elezzjoni oħra.

Ħajja ta' nazzjon ma nistgħux neħduha fuq erba` jew ħames snin.

Jien għoġbuni dawk il-posters li għamiltu ta' dik it-tifla ż-żgħira.

Imma flok A,B,C messkom niżżiltu Lm2 biljuni dejn ħalli tkun taf li meta tikber trid tħallas parti minnu dak id-dejn.

Wieħed kien hawn raġel hawn ġew, George Bonello du Puis għax qal: Aħna nagħmlu d-dejn u mbagħad tħallsu l-ġenerazzjoni li ġejja.

U diġa' bdiet tħallashom il-ġenerazzjoni li semma Bonello du Puis għax biex koppja żagħżugħa tixtri dar tgħidx kemm trid tagħmel sagrifiċċji.

Għidilhom lil Għawdxin, Onor. Giovanna Debono, kemm il-partit Laburista ta` plots b'xejn ġo Għawdex u li llum biex tixtri plot trid Lm20,000 u Lm25,000?

Għidilhom li sa l-1971 ġo Għawdex ma kien hemm drenaġġ imkien u kien il-gvern Laburista li għamlu mingħajr l-għajnuna ta' l-Ewropa?

Għidilhom lil Għawdxin li sa l-1955, qabel ma kien hemm gvern Laburista, il-ħalib kien irid jiġi bil-ġarar u jidħol il-port bid-dgħajjes tal-latini għax ma kienx hemm fabbrika li tagħmel il-ħalib partorizzat?

Għidilhom lil Għawdxin li dawn l-affarijiet kollha għamluhom gvernijiet Laburisti?

Għalfejn noqogħdu nidħku bin-nies u ngħidulhom li jekk nidħlu fl-Ewropa kollox se jkun tajjeb?

Fi żmieni kien hemm żgħażagħ, li illum kibru, li xorta kienu marru jistudjaw barra u llum saru professuri u trid taqlagħlhom il-kappell.

Ma konniex fl-Ewropa, imma għax kienu kapaċi tgħallmu u saru professur, min professur tal-qalb, min professur tal-moħħ, min ta` l-għajnejn, eċċ. eċċ. Per eżempju, Ċensu Tabone li għadu mimli bil-għomor huwa wieħed mill-aqwa tobba ta' l-għajnejn.

Għandna professuri Maltin li jagħmlu l- operazzjonijiet tal-qalb li huma kapaċissimi allavolja għadna m'aħniex fl- Ewropa.

Għalfejn noqogħdu ngħidu meta mmorru fl-Ewropa kollox se jkun aħjar?

Min huma dawn ta' l-Ewropa?

Mela l-Ewropa dawk l-erba` pajjiżi li jifformaw l-Unjoni Ewropea?

Mela jekk aħna ma nagħmlux parti mill-Unjoni Ewropea ma nkunux Ewropej?

X'għandha x'taqsam din?

L-Ewropa għamilha Alla u din hija l-Ewropa.

Lilna ħalaqna ġo l-Ewropa mela nagħmlu parti mill- Ewropa u m'hemmx għalfejn nidħlu fl-Unjoni Ewropea biex inkunu Ewropej.

Sur President, il-poplu Malti dejjem mexa waħdu u liż-żgħażagħ tagħna m'għandniex innessuhom kemm batejna taħt il-barranin.

Min għandu l-eta` tiegħi kulħadd jaf kemm batejna taħt l-Ingliżi.

Tfarrakna biex ħadna l- ħelsien minn taħt l-Ingliżi.

Dawn xi darba ħaslulna wiċċna biex jarawna aħjar minnhom?!

Insejna li biċċa suldat jekk ma tgħidlux yes sir kien jagħtik daqqa ta' sieq u jkeċċik 'il barra.

Insejna li taħt meta konna taħt l-Ingliż il-Marsa ma kontx tista' tidħol!

Insejna li għalkemm konna Ewropej ġo Ta' Ċenċ ma kontx tista' tidħol u kien il-gvern Laburista ta' l- 1971 li fetħu għall-Maltin Ta' Ċenċ!

L-istess Santa Marija Estate, kien ukoll gvern Laburista li fetħu għall-Maltin.

Jien niftakar meta kienet ġejja l-indipendenza kellna parti mill-Maltin li sa lejliet l-indipendenza baqgħu jgħidu li jridu jibqgħu biċċa mill-Ingilterra, u dak iż-żmien Borg Olivier u Mintoff qalulhom li minn sa nofs il-lejl ma jiddikjarax ruħu Malti jaqbeż 'il barra.

Hekk se nerġgħu niġu biex taparsi ngħid li jien Ewropew?

Jien Malti, mela Ewropew.

Mela għax tagħmilli bandiera ta' l- istilel se nsir Ewropew jien?

Sur President, tan-naħa l-oħra jridu jdaħħluna fl-Unjoni Ewropea biex ikollna l-qorti tad-drittijiet tal-bniedem Ewropew, u dan meta għandna l- istess qorti ġol-Kunsill ta' l-Ewropa li aħna diġa` nifformaw parti minnu.

L-Ingilterra kellhom test case li bih urew lill-Unjoni kemm ma jiswa xejn il-qorti ta' l-Ewropa.

Kien hemm wieħed li kien jaħdem maċ-ċivil kellu kawża mal-gvern Ingliż u ħadhom quddiem il-qorti ta' l-Unjoni Ewropea.

Dan tilef din il-kawża quddiem dan il-qorti.

Imbagħad appella quddiem il-qorti tad-drittijiet tal-bniedem tal-Kunsill ta' l-Ewropa u rebaħ il-kawża.

Għaliex?

Għax il-qorti tad-drittijiet tal-bniedem tal-Kunsill ta' l-Ewropa tiġi fuq dik ta` l-Unjoni Ewropea.

Aħna nagħmlu parti mill-Kunsill ta` l- Ewropa fejn iktar hemm demokrazija milli hemm fl-Unjoni Ewropea.

Kull min kien fil-Kunsill ta' l-Ewropa jaf li hemmhekk il-membri parlamentari għandhom is-saħħa mhux bħal dawk ta` l-Unjoni Ewropea l-ewwel jivvotaw u mbagħad dak li vvotaw għalih irid jiġi approvat mill-kunsill.

Sur President, darba kien ġie ċertu Neil Kinnock li jrid jgħidilna xi jrid isir fit-trasport.

U dan lanqas irranġa t-trasport tiegħu fl-Ingilterra se jirranġa tiegħi?

L-affarijiet tagħna aħna rridu nirranġawhom u ħadd iżjed.

La qed insemmi t-trasport ikun tajjeb li ngħidu lil tar-RACA, tat-taxis, tax-xarabanks u lil tal-caoches li siegħa wara li nissieħbu, iċ-ċittadini ta` l-Unjoni Ewropea kollha jkollhom dritt jiġu jaħdmu hawnhekk u mhux billi noqogħdu ngħidu li għandna perjodu ta` transizzjoni ta` ħames snin jew ta` seba` snin.

Huwa importanti li ma nidħku iktar bin-nies għax dħakna biżżejjed bin-nies.

Tiftakru meta għedtulhom li se nġibu Lm100 miljun.

Sur President, il-bieraħ l-Onor.

Josef Bonnici qal li hawn Lm420 miljun jiċċirkolaw fl-idejn.

Jiena nistaqsih: Imma dawn għand min huma?

Għax jekk qegħdin f'idejn il-Maltin kollha maqsumin bejniethom mod u jekk qegħdin għand l-istess erba' min-nies mod ieħor.

Qal ukoll li jekk dawn l-Lm420 miljun issarrafhom f'euros, dawn jiġu Euro1,250 miljun.

Jien ngħidlu: Mhux Euros messek tagħmilhom imma mils ħalli tkabbarha iktar il-figura.

Meta konna żgħar konna nagħmlu hekk.

Konna naqilgħu xi żewġ xelini u konna nsarrfuha soldi biex taparsi jkollna ħafna flus fil-but.

Ma nafux li jekk il-liri Maltin issarrafhom f'Euros il-figura tkun ikbar.

Anke jekk minn liri Maltin tagħmilhom liri Ingliżi jiġu iktar.

Imma b'lira Ingliża m'intix se tixtri dak li tixtri b'lira Maltija.

Jekk issarrafhom f'liri Taljani ma nafx kemm-il elf miljun ikollok.

Imma b'daqshekk ma jfissirx li inti miljunarju.

Sur President, għamilna ġimgħa niddkiskutu bin-naħa tal-gvern tgħid kemm se nkunu tajbin meta nissieħbu fl-Unjoni u ma qalitx x'fih dan l-imbierek pakkett.

Issa jridu jkunu jafu x'se nagħmlu aħna.

Meta jasal il-waqt ngħidulhom x'se nagħmlu.

Ara fuq il-kwestjoni tal-VAT iddeċidejna li ma naqblux li titneħħa għal raġunijiet li tajna.

Imma mbagħad naqblu wkoll li l-VAT m'għandhiex tkun fuq il-mediċini, fuq il-kaboċċi, fuq il-kotba, fuq l-uniformijiet u fuq l-affarijiet l-oħra li huma essenzjali għall-poplu.

Sur President, jiena għandi ħafna iktar xi ngħid pero` l-ħin ma jippermettilix.

Pero` filwaqt li nirringrazzja lill-Kamra li ħadet paċenzja tismagħni nappella lil tan-naħa l-oħra biex ma jkomplux jidħku iktar bil- poplu Malti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru Zammit Dimech.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, resqin lejn tmiem ta` dan id- dibattitu.

Ilkoll naqblu li dan id-dibattitu huwa wieħed fuq mozzjoni storika.

Illejla nivvotaw fuq din il-mozzjoni, pero` skond il-proċedura ta' din il-Kamra qabel nivvotaw ukoll fuq l-emenda mressqa mill- oppożizzjoni.

Diskorsi bħal dak li għadna kif smajna li jġegħelni naħseb li qed ngħix fi żmien ieħor u mhux fis-soċjeta` Maltija, Ewropea u internazzjonali tas-sena 2002 għaliex ħlief kunċetti mill-iktar antikwati ma smajtx, apparti li huma żbaljati.

Jiena naħseb li l-ewwel dover li għandu kull deputat hawnhekk huwa li almenu nkunu nafu preċiżament fuq xiex se nivvotaw.

Pero` qabel ma niġi għal dan forsi jkun tajjeb nieħu spunt ukoll minn dak li qal f'din il-Kamra l-Onor.

John Attard Montalto.

Apparti li qal li forsi ħafna drabi aħna d-deputati rridu nagħmlu l-eżami għand il-psikjatra għaliex min jiġi hawnhekk żgur li mhux suppost jiġi b'xi interess personali, qal dan il-kliem:

"U meta tiġi f'dibattitu bħal dan jew mozzjoni bħal din, ir- responsabbilta' ta' kull wieħed u waħda minna hija enormi għaliex il- pajjiż qiegħed f'dak li wieħed issejjaħ il-cross roads tal-futur tiegħu, u inti mbagħad tibda tapprezza li tajjeb jew ħażin il- kontribut trid tagħmlu.".

Naturalment l-istess Onor. Attard Montalto tkellem dwar is-sitwazzjoni fil- fabbriki ta' pajjiżna kif ir-riżultat lill-gvern Laburista bejn l-1996 u 1998 u nikkwota l-kliem tiegħu.

Dan qal hekk:

"F'dak il-perjodu kien hemm tibdil ta' gvern u għall-ewwel bdiet tingaħta l-impressjoni li peress li Malta m'hijiex se tibqa' fl-istess direzzjoni ta' l-Unjoni Ewropea, l-industrijalizzazzjoni f'pajjiżna mhux se tibqa` tmur 'il quddiem.

Għall-ewwel din l-impressjoni bdiet taqbad it-triq u kien hemm industrijalisti li kellhom ħsieb jekk jinvestux f'Malta jew inkella jekk jibqgħux jaħdmu f'Malta.".

Imbagħad qal, u rrifera għall-kumpanniji b'isimhom, li hu kellu bħala ministru responsabbli jmur għand l-industriji l-kbar fuq bażi individwali biex jara x'pakketti għandhom u x'għajnuniet finanzjarji għandhom bżonn biex forsi jikkonvinċihom jibqgħu f'pajjiżna.

Mela għalija, anke jekk dawn m'humiex l-istess kumpanniji li rrifera għalihom qabel, għandek ammissjoni ta' kif fuq l-iktar settur importanti kummerċjalment f'pajjiżna, l- industrija, in-nuqqas ta' direzzjoni lejn l-Unjoni Ewropea minnu nnifsu joħloq sitwazzjoni ta' instabilita`, ta' inċertezza u ta' theddid għall- impiegi tal-poplu ta' pajjiżna.

Wara li kkwotajt l-appell tiegħu dwar l- importanza ta' dan id-dibattitu deherli li kien jagħmel sens ukoll li nippreċiża dan il-ħsieb.

Sur President, jien għedt li rridu naraw fuq xiex se nivvotaw nivvotaw illejla meta d-dibattitu jasal fi tmiem tiegħu.

Fil-mistoqsija fl-aħħar mill-aħħar dan il-Parlament mhux qed jiġi mitlub japprova kulma għamel il- gvern fin-negozjati ma' l-Unjoni Ewropea jew jafferma dawn il- pożizzjonijiet kollha.

Le, il-mistoqsija preżentata fl-interess nazzjonali quddiem dan il-Parlament hi li tapprezza li l-gvern iqis li l-ftehim li sar jipprovdi l-kondizzjonijiet xierqa għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u jirrikmandah lill-poplu Malti u l-istess Kamra qed tapprezza li l- oppożizzjoni trid xi forma ta' assoċjazzjoni li m'hijiex definita.

Kellna l-konferma issa għal darba oħra anke mingħand l-Onor.

Debono Grech li ma jafux x'inhu partnership.

Għadu kemm qalilna: Għalfejn trid tkunu tafu x'irridu nagħmlu aħna?

Imbagħad xi darba ngħidulkom, għalfejn din l- għaġġla.

Kiem li għadu kif intqal issa.

Il-mozzjoni tkompli tgħid li l- Parlament iqis li huwa xieraq li skond il-mandat li għandu l-gvern dan il- ftehim li bih Malta ġiet mistiedna ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Mejju 2004, jitqiegħed għad-deċiżjoni diretta u sovrana tal-poplu Malti f'referendum u għalhekk il-gvern qed ikun awtorizzat li jsejjaħ referendum.

L-emenda min-naħa ta' l-oppożizzjoni tgħid li tqis li din id-deċiżjoni għandha ssir permezz ta' l-elezzjoni ġenerali.

Din hi l-mistoqsija li se jkollna quddiemna llejla.

Allura kif jista' dan il-Parlament possibilment jieħu vot fejn jgħid li l-poplu m'għandux dan id-dritt li jiddeċiedi?

Għaliex hawn oppożizzjoni li trid iċċaħħad lil dan il-poplu dan id-dritt?

Forsi ma kienx l-istess Dr Alfred Sant li meta kien intervistat minn "The Times" f'Marzu ta` l-1993 li qal dawn il-preċiżi kelmiet?

Dakinhar "The Times" ikkwotatu hekk:

"Hypotetically Dr. Sant said that if he had been in favour of EC membership he would hold a referendum. "

Imma allura dan huwa issa inkonsistenti miegħu innifsu?

Din qalha għaxar snin ilu, apparti d-dibattitu li kellna hawn fuq l-emendi għal-liġi tar- referendum u l-eloġi kollha li għamel dwar il-kunċettt ta` demokrazija diretta.

Dan apparti wkoll dak li ntqal quddiem il-joint-parliamentary committee minn nies bħal l-Onor.

George Vella u l-Onor.

Lino spiteri għan- nom ta' l-oppożizzjoni Laburista dwar li din trid tkun deċiża b'referendum.

L-Onor.

Lino Spiteri baqa` konsistenti għaliex iddikjara bl-iktar mod ċar fuq it-televiżjoni din il-ġimgħa kif huwa r-referendum il-mod korrett li wieħed jistaqsi lill-poplu dwar materja bħal din u li hu beħsiebu li jmur jivvota "iva" f'dak ir-referendum, u qalha bl-iktar mod ċar.

Naturalment l-Onor.

Vella m'huwiex konsistenti ma' dak li qal dakinhar.

Hemm min jibqa' konsistenti u hemm min ma jibqax.

Imma din hi r- responsabbilta` li għandu kull deputat hawnhekk.

L-appell tiegħi lill- oppożizzjoni huwa biex jiftakru li mhux darba jew t-tieni darba li min-naħa ta' din il-Kamra kellna l-okkażjoni li nappellaw lin-naħa l-oħra tal-Kamra u ngħidulhom biex jaraw fl-interess nazzjonali l-ħtieġa li jibdlu l- pożizzjoni tagħhom.

Meta riedu jagħmlu l-emendi biex il-VAT inneħħuha u jagħmlu s-sistema tas-CET, kien hawn jew ma kienx hawn l-appelli minn din in-naħa li se jfarrku l-ekonomija tal-pajjiż?

Webbsu rashom u ma riedux jisimgħu.

Kien hawn jew ma kienx hawn appelli anke fuq il-kwestjoni tal- proġett tal-Kottonera meta għednilhom biex almenu jagħmlu kumitati u neżaminaw id-dettalji tal-kuntratt?

Kien hawn jew ma kienx hawn l-appell fuq il-liberalizzazzjoni biex jaċċettaw il-prinċipji tagħha?

Kien hawn jew ma kienx hawn appelli biex jifhmu l-ħtieġa li jkun hawn il-pluraliżmu fix- xandir?

Webbsu rashom u qalu li ma jriduhx?

Kien hawn jew ma kienx hawn appelli anke fuq aspetti oħrajn?

Infakkar li meta kellna l-gvern Laburista bejn l-1996 u l-1998 waħda mill-problemi kbar li kellu kienet preċiżament nuqqas ta' qbil fi ħdanu dwar id-direzzjoni tal-politika barranija ta' pajjiżna anke għar-rigward ta' l-Unjoni Ewropea.

Dakinhar Dr Fenech Adami, allura bħala kap ta' l-oppożizzjoni, ressaq mozzjoni li kulma tappella lill- gvern kien li jwaqqaf kumitat ta' nies li jagħżel huwa stess u jħalli lil dak il-kumitat almenu jgħidlu jekk iċ-ċirkostanzi ta' Malta, Ewropew u internazzjonali inbidlux b'mod biex nerġgħu nikkonsidraw x'jaqbel għal pajjiżna.

Sar dak l-appell?

Kien appell fl-interess nazzjonali.

Kien appell li kieku ntlaqa' kien jagħmel ġid lill-gvern Laburista li kien hawn fuq din in-naħa tal-Kamra.

Laqgħu l-appell?

Ma laqgħux.

Mhux biss ma laqgħux imma saret seduta waħda u ma tkompliet qatt għaliex dakinhar ma kienx hemm il-kunċett li ngħidu li nagħmlu disa` seduti u mbagħad jgħidulna li ma kienx biżżejjed.

Inċidentalment segwejt il-kummenti li ntqalu anke fil-bidu tad-diskussjoni li kellna hawnhekk.

Il-Viċi Prim Ministru, Lawrence Gonzi, qalilhom: Tgħidulna li qed nagħtukhom ftit meta intom qabel għedtulna li tridu żewġ seduti?

Imbagħad l-Onor.

George Vella qallu: Imma meta għedt hekk konna qed naħsbu li se nitkellmu fuq il-pakkett finanzjarju.

Issa apparti li dan m'huwiex biss pakkett finanzjarju imma huwa pakkett ta' kondizzjonijiet varji u huwa pakkett li fih trid tara wkoll ir-regoli kollha ta' xi tfisser ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea, imma allura l-qabża minn żewġ seduti u għal disa` seduti hija għaliex il-mozzjoni hija skond il-liġi dwar ir-referenda biex dan il-Parlament jawtorizza lill-gvern u nqiegħdu d-domanda lill-poplu biex jiddeċiedi hu?

U jekk id-differenza allura kellha bżonn tittieħed fuq hekk, fejn fid-diskorsi li għamlu l-kelliema ta` l-oppożizzjoni hawnhekk - ma nafx x'se jiġri llejla fid-diskors li se jagħmel fl-aħħar għan-nom ta' l- oppożizzjoni l-kap ta' l-oppożizzjoni – qalu li din id-deċiżjoni m'għandux jeħodha l-poplu?

Naturalment aċċenna għaliha meta għamel l-emenda l-Onor.

George Vella.

Pero` apparti dak l-intervent, fejn tkellmu dwar dan?

Mela dawn qalu fuq il-pakett għandna bżonn żewġ seduti, issa li l-mozzjoni hija skond il-liġi tar-referenda għandna bżonn disgħa.

Mela nifhem li l- argumenti prinċipali riedu jagħmluhom fuq il-mistoqsija li għandna quddiemna, jiġifieri nirriferux din il-kwestjoni lill-poplu Malti.

Dan hu l-qofol ta` kollox.

Imma għandna oppożizzjoni li ma tridx tisma`.

Għandna oppożizzjoni li dawn l-appelli kollha li jien semmejt minn din in-naħa tal- Kamra ma semgħathomx.

Din hija oppożizzjoni supperva, hija sintomu ta' arroganza u oppożizzjoni rasha fir-ramel.

Imma s-suppervja hija ikbar illum għaliex issa m'hijiex oppożizzjoni li ma tridx tisma` mill-appelli li jsirulha min-naħa tal-gvern jew oppożizzjoni li meta kienet hi fil-gvern ma sematx l-appelli li sarulha mill-oppożizzjoni ta' dak iż-żmien li kienu jkunu ta' ġid għaliha, imma ma tridx timsa` l-poplu xi jrid jgħid.

L- oppożizzjoni ma tridx tmur għand il-poplu u tgħidlu: Dawn huma l-argumenti tiegħi kontra sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Għadni nemmen li xi ħadd ikun taħt xi ħadd ieħor u dawk jagħmlulna "hekk" għax għandhom xi interessi kontra l-poplu Malti.

Qisu li l-Unjoni Ewropa m'hijiex l-unjoni preċiżament għax kulħadd huwa ugwali hemm ġew u li inti għandek dritt tkun fl-Unjoni Ewropea għaliex inti Ewropew, għax inti demokratiku, għax għandek l-ekonomija tiegħek miexja 'l quddiem u għax inti tirrispetta r-regoli tad- demokrazija.

L-oppożizzjoni, issue nazzjonali – u dan huwa l-punt kruċjali – ma tridx li tkun deċiża mingħajr il-partiġġjaniżmu politiku.

Per eżempju, l-Onor.

Charles Buhagiar qal li l-industirja tal-bini marret lura.

Ħalli nagħti ftit ċifri malajr.

F'dawn l-aħħar erba` snin żdiedu 804 impiegi fl-industrija tal-bini.

Din kriżi?

Fi żmienhom l-impiegi fl- industrija tal-bini naqsu b'510.

L-Onor.

Buhagiar qal li llum jaħdmu bil- barter.

Il-profitti ta` l-industirja tal-bini fi żmienhom naqsu b'iktar minn Lm3 miljun u llum żdiedu bi kważi Lm4 miljun, telgħu għal b'46%.

Għalfejn il-ħin kollu l-oppożizzjoni tipprova tivinta kemm tista' babawijiet u tbeżża' bihom?

Sur President, jiena ngħid lill-oppożizjzoni li l-ġudizzju ta' l-istorja bħalissa qiegħed fuq kulħadd fl-Ewropa, internazzjonalment u f'pajjiżna.

F'dan ir-rigward nixtieq nikkwota mill-initiative and referendum institute ta' l-Ewropa li qed jagħmlu monitoring ta` x'qed jiġri.

Hawnhekk hawn dokument li jismu Voices of Europe li fih jitkellmu dwar prinċipji ta' demokrazija tar-referendum u għamlu analisi ta' x'qed jiġri fl-accession countries.

F'din l-analisi li għamlu nsibu dan il-kliem li għalija huma sinifikanti ħafna:

"Future EU accessions without a citizens` referendum or consultation have become unthinkable.

An exception to this rule is the workers` party in Malta which does not want the public to make a direct decision about EU accession but wants the issue to be discussed in the context of general elections.".

Qed jgħidulek li affarijiet bħal dawn huma unthinkable.

Dawn affarijiet tal- mistħija!

Pero` sibt ukoll x'kienu jgħidu l-kelliema ta` l-opożizzjoni għaliex Malta m'għandhiex tidħol.

Dawn kienu jgħidu li aħna mhux kapaċi.

Meta kienu fil-gvern u l-Onor.

George Vella mar quddiem il-joint- parliamentary committee kien qallhom li aħna fraġili ekoloġikament u ekonomikament, forsi għaxar snin wara naraw.

Din trfakkarni f'dak l- argument li kienu jagħmlu xi nies kontra l-indipendenza.

Kienu jgħidu li m'aħniex ippreparati u t-tweġiba tal-gvern Nazzjonalista dak iż-żmien kienet li biex tagħmel l-avvanz 'il quddiem trid isir indipendenti u tagħmel l-avvanz u mhux bil-maqlub.

Din ta' l-Unjoni Ewropea hija l- istess.

Jekk inti trid tilħaq dawk l-istandards kun membru f'dik l-unjoni u mhux tgħid imbagħad naraw għax m'aħniex kapaċi.

Imma għall-oppożizzjoni biss il-poplu Malti mhux kapaċi?

Għall-Unjoni Eworpea aħna kapaċi u għalhekk ikkonkludejna l-ftehim fit-13 ta' Diċembru.

Allura l-poplu Malti m'hu kapaċi għal xejn għax skond l-oppożizzjoni, il-poplu Malti mhux biss mhux kapaċi għas- sħubija imma lanqas m'hu kapaċi biex jiddeċiedi jekk hu huwiex kapaċi.

Sur President, nagħlaq bi kwotazzjoni dwar l-importanza ta' dan il-mument storiku mill-ktieb "Unity in Diversity" li għalija hija t-tema prinċipali ta' l-Unjoni Ewropea.

F'dan il-ktieb hawn kitba ta' l-ex-Prim Ministru tal- Polonja Taddeusz Mazowiecki li tgħid hekk:

"The goal of membership is to eliminate the development gap that separates our countries form those in the western parts.

Historical experience shows that a civilisation gap opens up between societies that remain outside the mainstream of economic development and those that are part of it.

In the political sphere membership will guarantee the consolidation of a democratic political system and make the process of transformation irreversible.

With the benefits of membership available at home there will be no need to emigrate to obtain them.".

Dak hu l-ħsieb tagħna li nkunu membri ta' l-Unjoni Eworpea.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Charles Mangion.

ONOR.

CHARLES MANGION: Sur President, ovvjament matul din il-ġimgħa l- pajjiż kien iffokat fuq din il-mozzjoni li għandna quddiemna li sfortunatament, fl-opinjoni tiegħi, ma ġietx ridotta għall-punt speċifiku fejn bniedem irid jagħmel għażla bejn żewġ tipi ta' relazzjonijiet imma iktar qegħdin nitkellmu b'mod li qegħdin nistaqsu lill-poplu jekk aħna aħniex Ewropej jew le.

Jiġifieri hija mistoqsija retorika għax Malta kienet, għadha u tibqa' Ewropea fil-kultura, fil-kristjaneżmu, fl-outlook fuq il-ħajja u fit-twemmin tagħna, fir-rabtiet u strutturi demokratiċi li bnejna aħna matul dan is-seklu.

Għaldaqstant il-kwestjoni kollha m'hijiex jekk aħna aħniex Ewropej jew le.

L-għażla m'hijiex jekk aħna rridux rabta ma' l-Ewropa jew inkella rabta ma' xi entita` jew xi pajjiż ieħor.

L-għażla li għandu l-poplu quddiemu hija l-għażla bejn il-forma ta' relazzjoni bil- vantaġġi u bl-iżvantaġġi, bl-obbligi u bid-drittijiet li aħna se jkollna ma' l-Ewropa.

L-għażla hija jekk irridux inkunu membri sħaħ f'dan il-club li għandu r-regoli tiegħu fissi, liema regoli għad irridu nifhmuhom għax il-ftehim li sar u li se jorbotna bih għad irid jiġi finalizzat, jew jekk irridux relazzjoni li tqarribna iktar lejn l-Unjoni Ewropea.

Dik hija l- għażla.

Jekk irridux inkunu membri sħaħ f'dan il-club bir-regoli stabbilti jew irridux inkomplu niżviluppaw ir-rabtiet li għandna fuq binarju ta' partnership miftiehem speċifikament ma' l-Unjoni Ewropea.

Sur President, il-kelliema tan-naħa tal-gvern jidhru li qegħdin jippreżentaw l-għażla li nkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea bħala s- salvazzjoni ta' pajjiżna.

Din it-teżi kif qed tiġi preżentata, li jekk ma nkunux membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea se jisparixxi l-invesitment u ħafna twerwir minn dan, hija minnha nnifiha kontradizzjoni min-naħa tal-gvern għax meta aħna lill-gvern inqanqlu s-sitwazzjoni ekonomika reali li teżisti f'pajjiżna, is-slow-down ekonomiku, l-għoli tal-ħajja u ż-żieda fl- unemployment, dan imerina u jgħid li dawn ma jeżistux.

Mela jekk dawn ma jeżistux m'għandekx bżonn il-loġika li tintrabat b'regoli mal-club biex dan imexxik 'il quddiem u jsalvak.

Pero` l-poplu jrid jifhem li l-għażla li għandu quddiemu - u veru għandu l-għażla – se taffettwa lil pajjiżna.

Għaldaqstant wieħed bilfors irid isemmi l-kwestjoni tas-sovranita`.

Aħna niftaħħru li matul is-seklu li għadda l-partit politiċi f'pajjiżna, kienu min kienu, kollha ħaddmu - u kien hemm progression sħiħa fl-istorja tagħha - biex pajjiżna jkollu l-indipendenza u s-sovranita` sħiħa tiegħu biex minn żmien għal żmien jiddeċiedi hu l-futur tiegħu u t-triq li jkun irid jagħżel skond iċ-ċirkostanzi kif jiżviluppaw u kif jinbidlu għax il- ħajja ta' nazzjon hija xi ħaġa li se tibqa' ħajja u tibqa' tiżviluppa u ma tistax iżżommha u torbotha b'xi timeframe partikolari.

Minn żmien għall- ieħor iċ-ċirkostanzi jinbidlulek għax id-dinja tinbidel kontinwament.

Ir-realta` llum tgħallimna li pajjiżi żgħar bħal Malta, il-vuċi tagħhom tinstema` inqas.

L-ewwel attenzjoni li niġbed hawnhekk huwa l-fatt li anke fl-Unjoni Ewropea dik hi r-realta, minkejja l-prinċipji kollha li hemm tad- demokrazija, li ovvjament wieħed jaqbel magħhom.

Qed ngħid dan biex ħadd ma jieħu l-impressjoni li l-partit Laburista għandu xi ħaġa kontra l-Unjoni Ewropea.

Aħna qegħdin nitkellmu dwar x'inhuma l-aħjar relazzjonijiet ta' Malta ma' l-Unjoni Ewropea.

Pero` filwaqt li ħafna drabi nisimgħu bil- pożizzjoni ta' pajjiżi kbar bħall-Ġermanja, Franza u l-Ingilterra u dawk li jiddettaw huma li jgħidu huma jgħaddi ħafna drabi bil-manuvrar politiku tagħhom, ftit li xejn nisimgħu asserzjonijiet li jkunu aċċettati minn pajjiżi oħra bħalma huma l-Portugall, l-Lussemburgu u Spanja li huma akbar minn Malta imma huma kkonsidrati bħala żgħar.

Għaliex?

Għax il-pajjiż li huwa kbir li għandu l-ikbar muscle f'din l-organinazzjoni ovvjament se jkun il-pajjiż jew il-pajjiżi li f'tandem bejniethom se jkunu huma li jagħtu d- direzzjoni politika.

U dan naċċettawh.

U ħafna mill-kwestjoni li jinqalgħu politiċi bejn l-Ingilterra, il-Ġermanja u Franza - anke minn żmien Margaret Thatcher - kienu dejjem minħabba li dawn il-pajjiżi l-kbar ikunu jridu huma kif jiddeterminaw it-triq li l-Unjoni Ewropea għandha tiżviluppa politikament.

Dan l-aħħar kien hemm kwestjoni dwar jekk għandux ikun hemm żewġ president, wieħed għall-affarijiet esterni u l-ieħor għall-affarijiet interni.

L-idea kienet proposta mill-Ġermanja u hemm nuqqas ta' qbil dwarha.

Issa naraw ta` min tirbaħ il-volonta`.

Allura fid-dawl ta' dan kollu s-sitwazzjoni tas-sovranita` ta' Malta, meta aħna nkunu integrati sħaħ hemmhekk, fl- isfond politiku li qed tiżviluppa bih l-Unjoni Ewropea huwa importanti.

Xi ħadd matul din il-ġimgħa qal li Malta ssir irrelevanti barra mill-Unjoni Ewropea.

Jien naħseb dak kien insult lejn pajjiżna għax pajjiżna kellu l- ikbar mument ta' relevanza fil-fora internazzjonali meta fl-1976 bħala nazzjon sovran u indipendenti li kellu l-veto, il-konferenza tac-CSCE, tas- sigurta' fuq l-Ewropa kellha taċċetta l-proposta ta' Malta li s-sigurta' ta' l-Ewropa għandha tkun marbuta mas-sigurta' tal-Mediterran.

U dak ġara għax il-vot ta' Malta bħala pajjiż sovran kien neċessarju.

Issa kulħadd jaf li l-pajjiżi ta` l-Unjoni Ewropea - 15-il pajjiż u aktar 'l quddiem ikunu iżjed - mexjin lejn il-prinċipju li l-vot tal-maġġoranza jiddetermina hu, u once li jkun hemm d-deċiżjoni tal-maġġoranza l-oħrajn jaqblu u ma jaqblux ikollhom jaċċettaw.

Din hija xi ħaġa li ssibha f'kull club jew f'kull partit.

Tista' tesprimi l-opinjoni tiegħek imma jekk il-maġġoranza ma taqbilx miegħek, jekk tibqa' f'dak il-club trid taċċetta d-deċiżjoni tagħha.

Hawnhekk tajjeb li wieħed jispjega l-implikazzjoni tal-kwestjoni tas-sovranita'.

Issa meta ngħid sovranita' ma jfissirx li ngħixu waħedna għax kull pajjiż irid jagħmel ir-relazzjoni tiegħu bilaterali u multilaterali.

Kull meta tagħmel ir-relazzjoni bilaterali u multilaterali inti qed tassumi ċerti drittijiet u iktar minn hekk qed tassumi ċerti obbligi wkoll.

Pero` l-poplu jrid ikun konxju li jekk inkunu membri sħaħ fl-Unjoni Ewropea jista` jiġri li deċiżjonijiet li jittieħdu fil-futur b'vot maġġoritarju, naqblu jew ma naqblux magħhom, jista` jkollhom impatt negattiv fuq pajjiżna u għalkemm ma jkunx jaqbel li naċċettawhom jkollna naċċettawhom.

Dan il-punt tat-tnaqqir tas-sovranita` joħroġ ċar ukoll minn dokumenti li ppreżentalna hawn ukoll il-gvern.

Qed nirreferi għall- kapitlu 27 li jitkellem dwar common foreign and security policy, u fl- ewwel paġna jgħid li l-vot ta' Malta kien jikkonċidi ma` ta' l-Unjoni Ewropea, fil-każ tan-Nazzjonijiet Uniti, f'96% tal-każijiet matul is-sena 1999.

Imbagħad jikkonkludi li Malta kkommettiet ruħha li tagħmel full alignment tal-policy tagħha fir-rigward kollu ta' l-acquis.

Mela kif nifhimha jiena, l-commitment li għamlet Malta bħala membru sħiħ huwa li aħna nintrabtu li nsegwu d-deċiżjonijiet li jittieħdu minn Brussell anke fuq kwestjonijiet ta` sigurta', ta' ġlied u gwerer reġjonali li ħafna drabi jistgħu jinqalgħu.

Dan anke jekk aħna nħossu li deċiżjoni ma taqbilx għal Malta jew ma taqbilx man-newtralita`, minkejja l-protokoll u d- dikjarazzjoni li qed ngħidu li se jkun hemm.

Dan il-commitment ifisser li s- sovranita` tagħna fil-club se tkun effetwata bħala nazzjon.

Sur President, huwa l-poplu li jrid jiddeċiedi jekk iridx li eventwalment nabbandunaw in-newtralita` li aħna aċċettajna u daħalniha fil- Kostituzzjoni u li għamlet lil Malta pajjiż rispettat min-nazzjonijiet kollha u li ġabitilna l-paċi u l-progress.

Għax m'aħniex qed nistennew li nintegraw irwieħna fl-Unjoni Ewropea biex nagħmlu il-progress.

Pajjiżna minn wara l-Indipendenza 'l hawn, minkejja n-nuqqas ta' qbil politiku dejjem baqa` jagħmel progress.

Ovvjament nuqqas ta' qbil politiku dejjem ikun hawn għax ma jagħmilx sens il-Parlament.

Imma kull gvern għamel passi biex il-pajjiż mexa 'l quddiem u biex illum il-poplu Malti għandu l- istandard of living li għandu.

Ma jfissirx li m'għandniex fejn nipprogredixxu.

Ma jfissirx li m'għandniex ħafna x'nagħmlu, Ma jfissirx li m'hemmx ħafna nuqqasijiet u difetti strutturali fl-ekonomija u fl- istrutturi tagħna li rridu nirranġawhom.

Imma hawnhekk tiġi l-mistoqsija l- oħra li hija jekk dan il-ftehim effettivament jindirizzax il-problemi fl- ekonomija tagħna.

In-naħa tal-gvern qed jgħidu li mill-pakkett finanzjarju l-gvern se jibqagħlu Lm26 miljun fis-sena għall-ewwel tliet snin f'idejh.

Jien se nagħtih il-benefiċċju tad-dubju u se nitkellem fuq is-Lm26 miljun.

Mhux se noqgħod ngħid li parti huma marbutin bħala in kind u l-parti l- oħra hija in cash.

Illum jekk wieħed iħares lejn is-sitwazzjoni finanzjarja li gvern Nazzjonalista rriduċa lil pajjiżna fiha mill-1987 sal-lum, span ta' 13 jew 15-il sena li 18-il xahar minnhom biss kienu f'idejn il-partit Laburista, isib li skond l-aħħar budget li sar ftit ġimgħat ilu, matul din is-sena pajjiżna se jkollu jħallas Lm75 miljun imgħax fuq id-dejn li għandna.

Din hija s-sitwazzjoni finanzjarja mwiegħra li ninsabu fiha!

Dan ifisser li s- Lm26 miljun huma ekwivalenti għal terz ta' dak l-imgħax, jiġifieri dawn is- Lm26 miljun diġa` nxtorbu.

That's all. Illum pajjiżna jinsab f'sitwazzjoni fejn l-ispiża rikorrenti tiegħu qed tiżdied iktar milli kien forecasted u iktar mill-growth ekonomiku.

Fil-kont kurrenti għandna żbilanċ li ilu jippersisti għal matul dawn l-aħħar tliet snin għax matul dawn l-aħħar tliet snin kien hemm persistenza ta' żbilanċ bejn dak li nesportaw u nimportaw globalment.

Minkejja l-fatt li matul dawn l-aħħar erba' snin it-taxxi żdiedu b'Lm265 miljun, medja ta' Lm60 miljun fis-sena - dan ikkonfermah il-Ministru stess fil-budget speech li għamel - u minkejja l-bejgħ li sar fil-proċess ta' privatizzazzjoni ta' l-HSBC, tal-posta u ta' l-airport, is-sitwazzjoni finanzjarja ta' pajjiżna xorta waħda għadha mwiegħra.

Fil-fatt huwa għalhekk li jien għedt li m'iniex se noqgħod infettaq fuq is-Lm26 miljun.

Kieku dawn is-Lm26 miljun huma cash, dawn imorru fil-kont tal-gvern u bihom il-gvern ikun jista' jħallas terz mill-imgħax tad-dejn li għandu.

Sur President, issa l-mistoqsija hi: Wara tliet snin x'se jiġri?

Għax jekk skond kif qed jgħid il-gvern, aħna se nkunu net beneficiaries għal Lm26 miljun fis-sena, fl-istess waqt Malta trid tibda tagħti l-kontribut tagħha from day one, u skond figuri li qrajthom fuq xi gazzetta u kkwotahom ukoll il-Prim Ministru, il-kontribut li trid tagħmel Malta jammonta għal madwar Lm26 miljun fis-sena.

Issa jekk kemm-il darba wara li jgħaddu t- tliet snin m'aħniex se nieqfu li nkunu net beneficiaries - għax irrid nagħti l-benefiċċju tad-dubju u nipprova nkun preċiż biex kemm jista' jkun, filwaqt li nkun qed nesprimi l-opinjoni tiegħi, ma nkunx partiġjan - u l- kontribut ta' pajjiżna jkun ta' madwar Lm26 miljun għax ir-regoli hekk jiddettaw - fil-fatt jekk m'iniex sejjer żball hemm xi Lm74 miljun li jridu jitħallsu minn Malta lejn l-Unjoni Ewropea biex Malta tkun tat il-kontribut tagħha wkoll matul dawn it-tliet snin - dawk is-Lm26 miljun xorta waħda jibqgħu għax dik hija regola ta' l-Unjoni Ewropea; li kull pajjiż irid jagħti l-kontribut tiegħu.

Mela fid-dawl tal-fatt li llum il-bank ċentrali Ewropew jimponi l-obbligu li d-deficit ma jkunx jiżboq it-3% tal-prodott gross domestiku u fid-dawl tal-fatt li għalkemm fil-budget ingħatat l- impressjoni li dak iż-żmien l-iżvilupp ekonomiku tagħna se jkun ta' madwar 5%, fir-realta` llum kull pajjiż Ewropew qed ikollu jirrivedi l-projections tiegħu minħabba ċ-ċirkostanzi ekonomiċi li seħħew matul dawn l-aħħar snin - fil-fatt anke l-Ingilterra, li kellha l-iktar ekonomija vibranti fl-Unjoni Ewropea, ukoll qed tbassar li l-iżvilupp fil-gross domestic product tagħha se jonqos - u allura l-iżvilupp fil-prodott gross domestiku tagħna żgur mhux se jikber għal 5%, bħalma ma kibirx għal 5% matul dawn l-aħħar snin, x'se jiġri wara li jgħaddu t-tliet snin biex aħna nkunu nistgħu nottemporaw ruħna mal-limit ta' 3% fuq id-deficit?

Tgħid se jkun hemm l-impożizzjoni ta' iktar taxxi fuq il-poplu Malti?

Wisq nibża' li se niġu fis-sitwazzjoni li nqabdu fiha pajjiżi kbar illum.

Per eżempju, il-Ġermanja, minkejja li l- ekonomija tagħha hija sluggish u għandha l-unemployment qed jiżdied, minkejja l-wegħdi li se titnaqqas it-tassazzjoni minħabba r-restraints fiskali, dan il-pajjiż ma jistax jiddeċiedi li jnaqqas it-taxxi biex jagħti mbottatura lill-ekonomija għaliex inkella dan jeffettwa r-revenue tal- gvern.

Fil-fatt il-Ġermanja diġa` ġiet imċanfra għax qabżet il-line.

Sur President, dan il-fatt ifisser li pajjiżna se jinqabad f'din il-morsa, imma minkejja dan, il-gvern qed jagħlaq għajnejh għal dan kollu u ħadd min- naħa tal-gvern m'hu qed jispjega x'impatti se tħalli sħubija sħiħa fl- Unjoni Ewropea, kif qed nagħmel jien.

Jien nerġa` nistaqsi: Quddiem dan kollu, il-gvern x'se jagħmel?

Se jdaħħal iktar taxxi biex imbagħad ikun qed jagħfas l-iżvilupp ekonomiku iktar 'l isfel?

Dawn huma mistoqsijiet li rridu nagħmluhom.

Mistoqsija oħra li rrid nagħmel hija din: Il-fatt li aħna mdawrin bil-baħar u allura l-cost tat-transport tagħna huwa ogħla minn ta' pajjiżi oħra, il-fatt li m'għandniex suq intern u l-fatt li aħna rridu nimportaw kollox minħabba li m'għandniex materja prima, dawn ġew ikkonsidrati fil-pakkett li nnegozja l-gvern ma' l-Unjoni Ewropea biex aħna verament inkunu qegħdin on a level playing field mal-pajjiżi l-oħra?

L- Unjoni Ewropea trid tagħti kas il-limitazzjonijiet li għandna aħna bħala pajjiż u mhux ħadd m'hu qed jagħti kas dawn il-limitazzjonijiet.

Jien nistaqsi wkoll: Jekk għall-pharmaceutics innegozjajna transition period sas-sena 2006 biex dawn iġibu s-certification mitluba, dawn se jingħataw il-faċilita` li jottjenu din is-certification malajr u bl-irħis, mhux bi spiża ogħla?

Għax lili qed jgħiduli li se jsibu ċerti problemi biex jakkwistaw din is-certification.

Sur President, jien kelli l-impressjoni li matul dan id-dibattitu kull membru kellu 25 minuta, imma ġaladarba hemm dan il-ftehim, jien irrid nosservah.

Fil-fatt ilħaqt għedt biss il-kwart ta' dak li kelli xi ngħid għax hemm ħafna x'wieħed janalizza f'dan il-qasam.

Nikkonkludi billi ngħid li l-partnership ma jagħżilx l-aħjar u jiskarta l-obbligi.

Il-partnership fih kemm obbligi kif ukoll drittijiet, imma fl-istess ħin jagħtina l- flessibilta` neċessarja biex dawn il-problemi inerenti ta' pajjiżna, li jgħaddi kemm jgħaddi żmien se jibqgħu hemm, inkunu nistgħu nittekiljawhom, inkunu nistgħu nirbħuhom u b'hekk inkunu nistgħu nikkreaw opportunitajiet ġodda verament.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Galea Pace.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Sur President, qegħdin niddiskutu mozzjoni li qed tipproponi li f'dan il-mument storiku fejn l-Ewropa se ssir Ewropa waħda, din il-Kamra tafferma li l-futur politiku, ekonomiku u soċjali ta' Malta huwa marbut ma' dak ta' l-Unjoni Ewropea, bħala għaqda ta' pajjiżi li jfittxu l-paċi, il-progress ekonomiku u soċjali, u dan b'rispett sħiħ għall- prinċipji tad-demokrazija u tad-drittijiet tal-bniedem, b'solidarjeta` bejn il-poplu u bi twettiq tal-prinċipju tas-solidarjeta`.

Din il-mozzjoni li għandna quddiemna qed tagħmel il-mistoqsija: Taqbel li Malta ssir membru ta' l-Unjoni Ewropea fit-tkabbir li se jsir fl-1 ta' Mejju, 2004?

Dan huwa dibattitu ta' importanza kbira ħafna li qed ipoġġi lill-pajjiż f'salib it-toroq għax kif wiegħed gvern Nazzjonalista, meta jispiċċaw in-negozjati, il-gvern se jmur quddiem il-poplu bil-pakkett li ġie nnegozjat u jagħmel referendum sabiex il-poplu Malti u Għawdxi jagħżel jekk iridx li pajjiżna jsir membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea jew inkella jibqa' barra.

Dan huwa żmien storiku, imma kif intqal diġa` matul dan id- dibattitu, il-poplu diġa` għadda minn żmien storiku ieħor, u filwaqt li llum nafu kif se jkun il-futur tagħna, ta' wliedna u ta' wlied uliedna għax aħna qegħdin niddiskutu u ninformaw lill-poplu iktar dwar l-Unjoni Ewropea, il-poplu Malti u Għawdxi ta' 38 sena ilu ma kienx jaf għal xiex se jidħol u jekk il-pass kbir li kien se jieħu kienx fil-baħħ.

Madanakollu l-istorja wriet li l-poplu Malti u Għawdxi wera fiduċja kbira fil-gvern Nazzjonalista ta' dakinhar u daqstant ieħor il-gvern ta' Borg Olivier wera fiduċja qawwija fil-poplu Malti u Għawdxi, u b'hekk b'kuraġġ kbir il-gvern ta' dakinhar ħa l-pass li jagħmel lil Malta indipendenti.

Kif kulħadd jaf, minn dakinhar 'l hawn, il-pajjiż mexa 'l quddiem ħafna.

Madanakollu, kif għedt diġa`, illum pajjiżna jinsab f'salib it-toroq għax minn naħa waħda għandu t-triq mħejjija mill-kap qalbieni tagħna, l-Onor.

Eddie Fenech Adami, u min-naħa l-oħra għandna lill-oppożizzjoni, li issa ilha erba' snin sħaħ topponi għal dak kollu li jissuġġerixxi jew iressaq 'il quddiem il-gvern.

Il-poplu għandu deċiżjoni x'jieħu; jew jaċċetta li pajjiżna jsir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea jew inkella jagħżel li Malta tibqa' barra mill-Unjoni Ewropea u għalhekk tibqa' iktar lura mill-pajjiżi Ewropej.

Żgur li kull wieħed u waħda minna jrid jagħmel numru ta' mistoqsijiet lilu nnifsu biex ikun iktar informat u biex ikun jaf preċiżament għal xiex għandu jivvota.

Per eżempju, wieħed irid jistaqsi lilu nnifsu jekk iridx jgħix ħajtu b'moħħu mistrieħ, jekk iridx li d- drittijiet tiegħu jkunu mkasbra, jekk iridx li l-kwalita` tal-ħajja tiegħu titjieb, jekk iridx li wliedu u wlied uliedu jkollhom opportunitajiet ġodda u aħjar għall-ħajja tagħhom u ta' wliedhom, jekk iridx li jkollu futur sod b'impjiegi u b'pagi aħjar għal uliedu, jekk jixtieqx li jkollu aċċess bla xkiel għas-swieq tagħna, jekk iridx li f'pajjiżna jiġu iktar investimenti u iktar xogħol.

Wieħed irid jistaqsi wkoll lilu nnifsu jekk jixtieqx jgħix fil-paċi u fis-sigurta`, jekk jixtieqx li fil-pajjiż ikollna l-ogħla standards f'ħafna oqsma, bħal per eżempju, fl-ambjent, fit-toroq, fl- isptarijiet, fl-għajnuna soċjali, fi skejjel, fl-għoti ta' servizzi u f'dik li hija sigurta` fuq il-post tax-xogħol, jekk jixtieqx li jkollna l-aqwa prodotti u l-ikbar opportunitajiet.

Jien naf li l-esportazzjoni li jagħmel pajjiżna kważi kollha tmur lejn pajjiżi Ewropej, u allura hawnhekk il- mistoqsija toħroġ weħidha: Jekk aħna ma nisseħbux f'din l-għaqda kbira ta' iktar minn 400 miljun, Malta se tkun tista' tibqa' tesporta l-prodotti li tipproduċi bi prezzijiet vantaġġjużi?

Naturalment hemm ħafna iktar mistoqsijiet li jrid jagħmel il-poplu qabel ma jivvota fir-referendum, pero` jien se nieqaf hawnhekk.

Sur President, il-poplu jrid iħares ukoll lejn l-istorja taż-żewġ naħat tal- Kamra.

Per eżempju, matul is-snin il-gvernijiet Nazzjonalisti dejjem urew fiduċja qawwija fil-poplu Malti u Għawdxi, fil-kapaċita` tiegħu, fil-ħila kbira tiegħu u fil-qlubija tiegħu.

L-istorja wriet li l-poplu tagħna huwa lest li jieħu ċerti deċiżjonijiet importanti biex jgħin lill-gvern tal- ġurnata jmexxi lil pajjiżna 'l quddiem.

Min-naħa l-oħra l-poplu għandu quddiemu storja ta' oppożizzjoni li matul is-snin, speċjalment fis-snin sebgħin u tmenin, uriet bil-fatti l-ħruxija li l-poplu kellu jgħaddi minnha, imma l-poplu Malti u Għawdxi, għax huwa kuraġġjuż u jaf x'irid, irreżista dan kollu sakemm wasal iż-żmien li fih il-poplu ħa r-riedni f'idejh biex ikun jista' jgħix aħjar.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li l-poplu Malti u Għawdxi wasal biex jiddeċiedi l-futur tiegħu; mhux il-futur tiegħu ta' ftit snin oħra imma l-futur għal dejjem tiegħu, u għalhekk nappella lill-poplu biex jinforma ruħu iktar ħalli b'hekk jasal biex jagħmel l-għażla tiegħu, ċioe` li Malta għandha ssir membru sħiħ ta' l-Unjoni Ewropea.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Nirringrazzjak.

Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Sur President, naħseb issa, li resqin lejn l-għeluq ta' dan id- dibattitu, jekk noqogħdu naħsbu ftit dwar id-diskorsi li smajna matul dawn l-aħħar tmien seduti jsib li hemm punt wieħed li tista' tgħid illi ħareġ f'kull intervent li sar mill-Membri taż-żewġ naħat tal-Kamra, li huwa r- rikonoxximent min-naħa tagħna d-deputati li bħalissa qegħdin ngħixu f'mument storiku fejn il-pajjiż qiegħed f'salib it-toroq u llum ninsabu f'lejliet il-ġurnata li fiha trid tittieħed deċiżjoni importanti ħafna li se tagħmel differenza kbira għall-għajxien tal-familji u tat-tfal tagħna.

Il-pajjiż kollu qed jaqbel li llum qegħdin f'salib it-toroq, u allura fuqna d-deputati jaqa' piż kbir.

Jien irrid nammetti li dan il-piż qed inħossu, u forsi qed inħossu iktar milli ħassejtu kull meta kelli l-opportunita` li nindirizza lil din il-Kamra.

Meta tkun taf li għandek f'idejk il- possibilta` li tagħti direzzjoni lill-poplu li inti qed tmexxi bħala politiku u li lil dan il-poplu tagħtih ġejjieni li jkun qed joffrielu futur fejn ikun jista' jisfrutta iktar l-opportunitajiet u l-kapaċitajiet tiegħu, din hija okkażjoni li żgur li lilna d-deputati se tiġina darba f'ħajjitna u li mhux se terġa` tirripeti ruħha.

Għalhekk jien, bħala politiku u bħala individwu, qed inħoss ċertu piż u responsabbilta` li qed nindirizza lil dan il-Parlament lejliet il-ġurnata li fiha se tittieħed deċiżjoni importanti ħafna.

Matul l-interventi li saru f'dan id-dibattitu nistgħu ngħidu li tkellimna dwar l-aspetti kollha li wieħed jista' jitkellem fuqhom f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-Unjoni Ewropea.

Effettivament il-punt kardinali tal- mozzjoni li għandna quddiemna huwa dan li aħna qegħdin ngħidu lilna nfusna: Ejjew ninżgħu l-poter li għandna f'idejna biex nieħdu din id-deċiżjoni, li se tagħmel differenza għall-futur tal-familji tagħna, u dan il-poter nagħtuh f'idejn il-poplu tagħna!

Wara li mxejna u għumna din it-triq twila ħafna li permezz tagħha llum qed inkunu nistgħu niġu quddiem il-poplu Malti bis-sħubija, aħna lanqas irridu nieħdu d-deċiżjoni finali aħna imma kif għedt diġa`, bil-mozzjoni li għandna quddiemna f'dan il-Parlament qed ngħidu lilna nfusna: Ejjew ninżgħu minn dan il-poter u nħallu l-privileġġ ta' l-għażla f'idejn il-poplu, li jixraqlu li jieħu deċiżjoni importanti bħal din hu.

Issa hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira.

Jien nieħu pjaċir meta nitkellmu fuq il-pakkett u nidħlu fid-dettalji ta' dan il- pakkett, pero` f'ġieh is-sewwa, aħna rnexxielna nġibu sħubija għal dan il- pajjiż!

Id-dokumenti li llum għandna f'idejna huma l-għeluq ta' proċess li beda numru twil ta' snin ilu meta l-poplu Malti, b'deċiżjonijiet liberi li ħa f'elezzjoni ġenerali waħda wara l-oħra, ta mandat lill-gvern tal-pajjiż biex jinnegozja u jġib is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, u llum qegħdin hawn għax għandna din l-isħubija f'idejna.

Nistgħu niddiskutu l-kondizzjonijiet ta' l-Unjoni Ewropea, nistgħu niddiskutu d-derogi li rnexxielna nġibu, nistgħu niddiskutu kif se jintlaqtu s-sajjieda u l-bdiewa u nistgħu niddiskutu wkoll kif se jintlaqtu l-kaċċaturi minn sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, imma waqt li niddiskutu dawn l-affarijiet kollha rridu nżommu quddiem għajnejna li għandna l- isħubija ta' l-Unjoni Ewropea fil-ponn ta' jdejna, u dik hija l-iktar ħaġa importanti!

(Onor. Membri: Hear, hear) Fl-1981 l-elettorat Malti qal lill-partit Nazzjonalista, li kien ġab il-maġġoranza tal-voti: Iva, irrid li timxu biex tinnegozjaw ħalli Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea!

Dan il- mandat tal-poplu Malti ġie ripetut fl-elezzjoni ta' l-1987, ġie ripetut fl- elezzjoni ta' l-1992 u reġa` ġie ripetut fl-elezzjoni ta' l-1998; fejn il- poplu Malti qalilna: Morru nnegozjaw u lil dan il-pajjiż ġibulu l- isħubija!

Għalhekk jien ngħid: Ejjew noqogħdu attenti u npoġġu kollox fil- perspettiva.

Biex nagħti eżempju metaforiku, dan qisu bħal meta morna ninnegozjaw u xtrajna karozza.

Issa nistgħu nitkellmu fuq il-pum, nistgħu nitkellmu fuq it-tapit u nistgħu nitkellmu wkoll fuq il-petrol, pero` l- fatt hu li l-karozza issa xtrajnieha, qiegħda f'idejna u issa din hija tagħna.

Dan hu l-punt li rrid nenfasizza fil-bidu ta' dan id-dibattitu; li s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea diġa` hija nnegozjata, hemm il- kondizzjonijiet u issa niddiskutuhom il-kondizzjonijiet ukoll, imma l-iktar punt importanti huwa li l-isħubija qiegħda fil-ponn ta' jdejna, u ma rridux inħalluha taħrab minn idejna.

It-tieni punt importanti li rrid nagħmel fil-bidu tad-diskors tiegħi huwa li jien xtaqt li l-oppożizzjoni tkun ħafna iktar konsistenti f'dan id- dibattitu.

Per eżempju, ma nistax nifhem kif l-ewwel tiġi l-oppożizzjoni hawnhekk u tgħidilna li l-Unjoni Ewropea hija tajba ħafna, u tant hija tajba li rridu nagħmlu partnership magħha, imbagħad tisma' kantaliena waħda wara l-oħra li l-Unjoni Ewropea fiha d-difetti kollha tad-dinja.

Fil-fatt il-pesta biss kien jonqoshom jgħidu li għandha l-Unjoni Ewropea!

Min-naħa ta' l-oppożizzjoni smajna diskors wara l-ieħor li jgħid illi fl-Unjoni Ewropea kulħadd hu mejjet bil-ġuħ, kulħadd qiegħed fir-riskju li jiftaqar, kulħadd hu qiegħed u li fl-Unjoni Ewropea hemm l-ogħla rata ta' qgħad li hemm fid-dinja kollha.

X'titlu jonqoshom jagħtuha lill-Unjoni Ewropea?!

U wara kollox x'inhu l-messaġġ li qed jipprovaw iwasslu?

L-Unjoni Ewropea hija tajba?

Hija xi ħaġa li llum tagħti realta` politika, soċjali u kulturali enormi u li ġabet bidla kbira ta' stabbilta` fl-Ewropa, f'dan il- kontinent li qiegħed bieb u għatba magħna?

Dan hu minnu jew mhux minnu?!

U huwa minnu li intom qed tgħidu li l-Unjoni Ewropea tant hija tajba li intom tridu tagħmlu partnership magħha, għalkemm sal-lum ħadd għadu ma jaf fiex jikkonsisti dan il-partnership?

Allura għaliex matul dibattitu ta' tmien seduti, qlajtuli fwiedi għax f'kull intervent li beda jsir min-naħa ta' l-oppożizzjoni l-ewwel bdew jgħidu kemm hi tajba l-Unjoni Ewropea u mbagħad bdew joħorġu l-affarijiet negattivi li wieħed jista' jimmaġina, liema affarijiet negattivi smajthom biss f'din il-Kamra u mkien ieħor fl- Unjoni Ewropea?!

Issa jien m'iniex qed ngħid li l-Unjoni Ewropea hija perfetta.

Wara kollox x'inhu perfett?

Aħna perfetti?

Hawn xi ħaġa perfetta f'din id-dinja?

Imma min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma jirnexxielekx issib ftit konsistenza; tisma' Membru jagħmel argument u mbagħad il-Membru li jitkellem warajh iwaqqagħlu l-argument kollu li jkun ġab, jekk ma jkunx l-istess Membru li jwaqqa' l-argumenti tiegħu stess!

Se nieqaf hawn fuq dan il-punt, pero` ma stajtx ma ngħidx li ppretendejt illi l-oppożizzjoni tkun iktar konsistenti fl-argumenti li ġġib.

Wara kollox huma stess qalu li dan huwa mument storiku, huma stess qalu li dan il-pajjiż jinsab f'lejliet il-ġurnata li fiha se tittieħed l-iktar deċiżjoni importanti mill- Indipendenza 'l hawn.

Għalhekk ftit iktar serjeta`, konsistenza u analisi suret in-nies dwar l-affarijiet li għandna quddiemna, jien ippretendejtha, u ppretendejtha bi dritt, hekk kif ippretendieha bi dritt il-poplu, pero` s'issa, minkejja li din hi s-seduta ta' qabel ta' l-aħħar li fiha se nitkellmu dwar din il-mozzjoni, din il-konsistenza għadni ma sibthiex.

Jien personalment ngħid li l-mandat li l-poplu tana f'idejna biex ninnegozjaw u nġibu s-sħubija ta' Malta bl-aħjar kondizzjonijiet possibbli wettaqnieh, u wettaqnieh għall-interess tal-poplu kollu.

Ejjew nieqfu għal mument u qabel ma nieħdu d-deċiżjoni tagħna naħsbu daqsxejn dwar kif l- opportunita` li għandna li pajjiżna jissieħeb fl-Unjoni Ewropea se tolqot lill-iktar settur importanti, ċioe` s-settur tal-ħaddiema tagħna.

Jien nittama li l-ħaddiema qegħdin isegwu dan id-dibattitu għax huwa importanti li jieqfu jaħsbu u jirriflettu ftit fil-kwiet ta' darhom flimkien mal- familja tagħhom xi tfisser għalihom sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

X'iridu l-ħaddiema tagħna, sia l-ħaddiema li llum qed jaħdmu u sia dawk li qed jipprovaw jidħlu fid-dinja tax-xogħol għall-ewwel darba?

Il-ħaddiema jridu l-opportunitajiet; iridu l-opportunita` li jaħdmu, li minkejja li jkollhom impjieg ikollhom il-possibbilta` li jagħżlu mpjieg ieħor, li jimxu 'l quddiem f'ħajjithom u li jagħżlu karriera.

Huwa fatt li ħadd ma jista' jinnegah li l-Unjoni Ewropea hija s-suq ewlieni ta' pajjiżna.

L-Unjoni Ewropea hija suq, u l-maġġoranza l-kbira ta' dak li joħolqu b'idejhom jew b'moħħhom l-eluf kbar ta' ħaddiema Maltin u Għawdxin li jmorru għax-xogħol kull filgħodu qed imur f'dan is-suq, li huwa bieb u għatba magħna.

Issa hawnhekk wieħed jista' jgħidli: Imma aħna se niddependu fuq l-Unjoni Ewropea?

Ħudu paċenzja u ftakru daqsxejn li s'issa l-Unjoni Ewropea hija magħmula minn 15-il pajjiż u allura hija magħmula minn suq ta' 370 miljun ruħ.

Fl-1 ta' Mejju tas-sena d-dieħla, meta anke aħna jkollna l- opportunita` li ningħaqdu ma' l-Unjoni Ewropea, l-Unjoni Ewropea mhux se tibqa' magħmula minn 15-il pajjiż membru imma se tkun magħmula minn 25 pajjiż, b'Malta inkluża, u dan is-suq, minn 370 miljun ruħ se jikber għal 550 miljun ruħ.

Il-ħaddiema li qed jisimgħuni dalgħodu jew li se jaqraw dan id-diskors għada, wara li joqogħdu jaħsbu ftit fil-kumdita` ta' djarhom, iridu jifhmu li aħna bħala gżira, bħala pajjiż, għandna nkunu parti mill-qabża kbira li dan il-ġgant se jagħmel biex isir ġgant ikbar milli hu.

Huwa kruċjali li dan is-suq jibqa' sħiħ u miftuħ bil-liberta` kollha għalina, għas-suq tagħna u għall-ħaddiema tagħna.

Sur President, irrid infakkar u nenfasizza li llum aħna m'aħniex qed ngħixu biss biss il-mument storiku ta' pajjiżna li se jieħu din id-deċiżjoni imma qed ngħixu wkoll il-mument storiku fejn l-Unjoni Ewropea se tikber iżjed milli hi llum.

Fil-fatt fl-1 ta' Mejju, 2004 l-Unjoni Ewropea se tilqa' fi ħdanha pajjiżi li sa 12 jew 13-il sena ilu kienu wara l-purtiera tal-ħadid.

Dawn il-pajjiżi kienu qishom għasafar magħluqin ġo gaġġa, pero` issa, li din il-gaġġa nfetħet, huma għandhom il-possibbilta` li jtiru.

Wieħed m'għandux għalfejn ikun professur ta' l-ekonomija biex jinduna li minn mindu nfetħet din il-gaġġa li l-komuniżmu kien żamm lil dawn il-pajjiżi magħluqin fiha u l-għasfur ħareġ minnha u beda jtir, dawn il-pajjiżi rnexxielhom jimxu 'l quddiem, saru kompetituri kbar u qed jaħtfu l- opportunita` ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Il-ħaddiema tagħna, il-familji tagħna, in-nisa tad-dar li qegħdin jisimgħuna u li għandhom lil żwieġhom jaħdmu fil-fabbriki, il-ġenituri tat-tfal li għandhom 15 jew 16-il sena u qegħdin jaħsbu biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol, jekk mhux se jkomplu bl- istudji tagħhom, iridu jifhmu li l-maġġoranza l-kbira tal-prodotti li l- ħaddiema Maltin u Għawdxin jipproduċu waqt il-ħin tax-xogħol tagħhom imorru fis-suq ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk l-Unjoni Ewropea tfisser suq miftuħ għall-ħaddiema, u ma joqogħdux jiġu jgħiduli bil-partnership u mhux partnership!

Huwa importanti li s-suq ikun miftuħ għalina bi dritt mingħajr ebda xkiel u mingħajr l-ebda diffikulta`.

Sur President, jien ma rridx immur nitlob il-karita`, ma rridx immur nitlob lill-partner tiegħi biex jgħidli "iva" jew "le", ma rridx inkun niddependi minnu imma irrid immur hemm bi dritt, nitkellem jien bħala membru fl-Unjoni Ewropea u ngħid li dak is-suq huwa tiegħi daqskemm huwa tiegħek.

Dan tfisser l-Unjoni Ewropea, u dak il-pakkett ta' karti li aħna għandna fuq il- mejda tal-Kamra jfisser li qed nagħtu dan id-dritt lill-Unjoni Ewropea.

Issa hawnhekk irridu nagħmlu l-mistoqsija lilna nfusna: Irridu li jkollna dritt nidħlu f'dan is-suq mingħajr xkiel ta' xejn?

Għax sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea dan li tfisser suq miftuħ għall-ħaddiema tagħna għax tiġbed lejn pajjiżna opportunità ta' investiment.

Anke hawnhekk irridu noqogħdu attenti għax qed nilgħabu mal-ġejjieni kemm ta' l-investiment li għandna f'pajjiżna llum kif ukoll ta' l-investiment li nistgħu nġibu.

Min għandu ftit melħ f'rasu ma jafx li Malta fl-Unjoni Ewropea se tkun f'pożizzjoni ħafna aktar aħjar milli kieku tkun barra mill-Unjoni Ewropea meta jiġi xi investitur u jrid jagħżel?

Wieħed li jrid jiftaħ fabbrika u li jrid jinvesti flusu x'imkien jippreferi post li jkollu suq miftuħ għalih milli post li fih ikun hemm xi diffikultajiet.

Għalhekk nerġa' ntenni li l- opportunità ta' sħubija, l-opportunità unika li għandna quddiemna hija marbuta id f'id ma' l-investiment li għandna fil-pajjiż bħalissa kif ukoll ma' l-investiment li nistgħu nġibu 'l quddiem għaliex pajjiżna jkun jista' jikkompeti u jkun jista' jiġbed lejh investituri li jkunu jafu li qed jinvestu f'pajjiż li huwa membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Ovvjament min jikkmanda fl-Unjoni Ewropea l-ewwel jieħu ħsieb lil ta' ġewwa u mbagħad lil ta' barra.

Bil-Malti ngħidu: U dak ta' ġewwa; daħħlu!

Għalhekk ma joqgħodux igħidu li jekk tkun ġewwa u jekk tkun barra xorta.

Ma jistax ikun li jekk ikollok xi forma ta' ftehim tkun ugwali daqslikieku tkun membru ta' l-Unjoni Ewropea.

Irrid inżid ukoll li sħubija ġġibilna ukoll dik l-istabilità u l-paċi li pajjiżna għandu bżonn biex ikun jista' jkompli jikber u jkompli jżid l- opportunitajiet għall-ħaddiema tagħna.

Stabilità tfisser li ma noqogħdux ngħaddu mill-iskossi li għaddejna minnhom kull meta bell subgħajh il-partit Laburista.

Issa ħarġu b'din tal-VAT u qishom għamlu xi pjaċir!

Minħabba l- istorja tal-VAT il-partit Laburista ħoloq ħafna inċertezza u għamel ħsara kbira lil pajjiżna għax matul dawn is-snin qagħad jilgħab max-xogħol tal- ħaddiema u din għad trid tinkiteb.

Sur President ̧ jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea nkunu nistgħu nisfruttaw ħafna iżjed il-ħiliet tal-ħaddiema tagħna.

Illum aħna m'għadniex kandidati imma aħna aċċettati mill-Unjoni Ewropea u malli niddeċiedu nkunu membri bil- kondizzjonijiet ̧ bir-regoli u bil-vantaġġi li l-Unjoni Ewropea toffrilna.

U għax aħna mexjin f'dik it-triq, eluf ta' ħaddiema diġà esponew lilhom infushom għall-esperjenza li jmorru jaraw ix-xogħol kif isir f'pajjiżi barranin li huma membri ta' l-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt dawn diġà marru jaraw it-teknika u ġabu l-esperjenza li kienu esposti għaliha.

Din hija xi ħaġa li bi sħubija fl-Unjoni Ewropea tkompli tissaħħaħ.

Għalhekk sħubija ġabet u qed iġġib drittijiet kbar għall-ħaddiema tagħna.

Fil-bidu tas-seduta ta' nhar it-Tnejn ̧ meta bdejna niddiskutu din il- mozzjoni ̧ jien poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra disa' avviżi legali li għall- ewwel darba daħħlu f'pajjiżna drittijiet ġodda għall-ħaddiema tagħna, drittijiet li għamlu differenzi enormi.

Per eżempju, b'effett minn din is- sena għall-ewwel darba l-ħaddiema tagħna li jaħdmu fis-settur privat qed igawdu l-parental leave ukoll.

Barra minn hekk min għandu kuntratt fiss li jiskadi u jiġġedded għal numru ta' snin se jkun jista' jdawru għal kuntratt indefinit.

Għall-ewwel darba lil dawk il-ħaddiema li jaħdmu fl- intrapriżi qed nagħtuhom il-protezzjoni li jissalvagwardjaw id-drittijiet tagħhom bħala ħaddiema.

Għall-ewwel darba dawk il-ħaddiema li jkunu vittmi ta' employers li jkunu fallew u ma jkunx hemm minn fejn jitħallsu l-pagi se jkollhom il-fond ta' garanzija.

Għall-ewwel darba lill-part-timers tagħna qed nagħtuhom drittijiet ġodda li jfissru li jekk employer ikun qed joffri taħriġ lill-ħaddiema full time irid joffri dak l-istess taħriġ ukoll lill- ħaddiema part-time u ma jistax jiddiskrimina fil-konfront tagħhom.

Għall- ewwel darba qed nagħtu protezzjoni lin-nisa li jkunu qed isofru minn xi diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol u lil ħaddiema oħrajn li għal xi raġuni jew oħra jiġu sfruttati mill-employer tagħhom.

Dawn id-drittijiet daħħalnihom fil-liġijiet tagħna għax l-Unjoni Ewropea qaltilna li biex nissieħbu rridu nġibu d-drittijiet tagħna f'dan il-livell.

Din hi d- differenza kbira.

Issa forsi jkun hawn min igħidilna li dawn l-affarijiet stajna nagħmluhom mingħajr l-Unjoni Ewropea.

Ir-risposta tiegħi għal dan hija li għaddew is-snin u bqajna nkarkru milli nagħmlu dawn il-bidliet kbar.

Kif jafu l-employers, il-ħaddiema u l-gvern dawn il-bidliet ifissru li s-suq ta' l-Unjoni Ewropea se jkun miftuħ għalina.

Hawnhekk ikun tajjeb li wieħed isemmi wkoll is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol u tant aspetti oħrajn li huma mportanti ħafna.

Nixtieq insemmi wkoll xi ħaġa li ssemmiet fl-intervent ta' l-Onor.

Attard Montalto.

Jien napprezza li dan ipprova jiċċara d-diskors tiegħu pero' l- fatt x'inhu?

Il-fatt hu li fl-1996 tela' fil-gvern il-partit Laburista u erbat ijiem wara ffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Issa llum l-Onor.

Attard Montalto kkonferma li ftit wara, tliet kumpanniji kbar li joffru mpjiegi għal eluf ta' ħaddiema Maltin marru jħabbtulu l-bieb u qalulu li kienu qed jaħsbuha fuq l-investiment tagħhom u saħansitra kienu qed jikkonsidraw possibbiltà ta' investiment x'imkien ieħor.

Dan hu l-fatt.

Dak iż-żmien hu kien ministru u għamel id-dmir tiegħu biex jipprova jsalva dawn il-fabbriki.

Din hi r-realtà.

Allura jien ma nistax ma nagħtix kas il-fatt li dan seħħ ftit żmien wara li l- partit Laburista tela' fil-gvern meta kien iffriża l-applikazzjoni ta' Malta għal sħubija fl-Unjoni Ewropea.

Allura l-poplu Malti, f'dan il-mument storiku u kruċjali, m'għandux jirrifletti fuq dan il-punt u m'għandux jaħseb ftit fuq xi tfisser partnership u xi tfisser sħubija fl-Unjoni Ewropea?

Il-poplu m'għandux jaħseb dwar x'se jiġri minn dan il-pajjiż?

Kif tista' tilgħab ma' ħobż il-ħaddiema?

Huwa mportanti li riflessjonijiet bħal dawn isiru.

Sur President ̧ ir-risposta għal dan ir-referendum għandha tkun iva u bl- iktar mod kategoriku mhux għax l-Unjoni Ewropea hija ġenna ta' l-art imma għax jaqblilna bħala pajjiż.

Jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea jkollna futur sod b'impjiegi u b'pagi tajbin u ħafna opportunitajiet li rridu naħtfuhom.

Ma jfissirx li bi sħubija kulħadd joqgħod b'idejh fuq żaqqu ma jagħmel xejn anzi għall-kuntrarju.

Pero' se jkollna għodda mportanti biex inkunu nistgħu niżviluppaw iktar milli żvilupajna s'issa.

Se jkollna aċċess bla xkiel għas-swieq ta' din l-Unjoni Ewropea aktar investiment u allura aktar opportunitajiet ta' xogħol.

Se jkollna vuċi mportanti fid- deċiżjonijiet li jolqtuna kuljum għax se nkunu madwar dik il-mejda biex nieħdu d-deċiżjonijiet.

Il-partit Laburista qed jgħidilna li aħjar inkunu barra.

Aħjar inkunu barra nħalluhom jiddeċiedu affarijiet li se jaffettwaw lilna!

Allura l- partit Laburista qed jipprova jikkonvinċina li aħna noqgħodu barra fil- kuridur milli nkunu fil-Kamra niddiskutu għalfejn qed jittieħdu d- deċiżjonijiet?!

Jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea se jkollna wkoll l-aqwa standards f'kollox u allura se jkollna dmir li nilħquhom.

Il-gvernijiet futuri ta' dan il-pajjiż se jkollhom il-piż li jġibu l- istandards fl-ambjent, fl-ikel, fl-ilma għall-konsumatur sa l-ogħla livelli li l-Unjoni Ewropea tippretendi għan-nies tagħha.

Se jkollna wkoll l-aqwa prodotti ta' l-ikel, ikunu x'ikunu, għax dawn se jkunu ta' livelli li l- Unjoni Ewropea tippermetti.

Issa ħalli niddedika ftit ħin biex nara x'qiegħda tgħidilna l-oppożizzjoni f'dan il-mument.

Mhux se noqgħod insemmi partnership u mhux partnership, għax fi tmien seduti ma kien hemm ħadd li kellu l-kapaċita' li jispjegalna x'inhu dan il-partnership.

Saħansitra l-aħħar kelliem ta' dalgħodu qalilna: Intom kemm intom mgħaġġlin biex tkunu tafu.

Fi ftit ġimgħat oħra se niddeċiedu ħabib tiegħi!

X'jiġifieri?

X'affarijiet dawn!

Fi tmien seduti ma smajna xejn fuq x'inhu dan il-partnership, imma erħilha din, għax jiena l-iktar inkwetat fuq il-fatt li l-oppożizzjoni ħadet pożizzjoni fejn qed tgħid li r-referendum m'huwiex għodda tajba biex nieħdu din id-deċiżjoni.

Mr Speaker, hemm miktub fil-mozzjoni li r-referendum se jġib inċertezza u allura għandha tkun elezzjoni ġenerali biex tiddeċiedi l-kwestjoni ta' sħubija.

Issa jien nistaqsi: Ir-referendum joħloq l-inċertezza?

Liema partit fid-dinja jippreżenta emenda fil-parlament u jniżżel li minħabba skadenzi elettorali fil-qrib, il-proposta tal-gvern tista' toħloq inċertezza politika serja li tkun ta' ħsara għall-interess nazzjonali?

Jien nixtieq ngħid lill-oppożizzjoni bl-iktar mod kategoriku li m'huwiex ir- referendum li se joħloq l-inċertezza, imma għal darba oħra hija l- oppożizjoni li qiegħda toħloq l-inċertezza.

(Onor. Membri: Hear, hear) Dan minn meta 'l hawn ġie xi ħadd f'parlament jgħidilna li referendum joħloq l-inċertezza?

Qed toħloq l-inċertezza l-oppożizzjoni għaliex taf li r-riżultat tar-referendum jista' jkun riżultat li jkollu effett sew u l- inċertezza tkun fil-partit Laburista, mhux fil-gvern.

(Onor. Membri: Hear, hear) L-inċertezza tkun fil-pożizzjoni ta' min ilu jmexxi dan il-partit u li l-ħin kollu jtambar li ma jaqbilx ma' l-Unjoni Ewropea u daqqa ħareġ bl- Isvizzera fil-Mediterran, mbagħad partnership u ma nafx xiex iktar.

Mr Speaker, x'qed jgħidulna indirettament fl-emenda tagħhom?

Qed jgħidulna li ma jaqbilx għall-partit Laburista li jkollna referendum allura ejja mmorru għall-elezzjoni ġenerali, bl-argument li għandha tkun l-elezzjoni ġenerali li tiddeċiedi dawn l-affarijiet.

Jien nirrispondi anke fuq din ta' l-elezzjoni ġenerali.

Bir-rispett kollu, insejtu l-elezzjoni ta' l-1998 meta l-poplu Malti werżaq, qal lill-partit Laburista, qal lil Dr. Sant, qal lid-deputati kollha, aqbiżli 'l barra minn hawn għax il-politika tiegħek ġabet falliment f'dan il-pajjiż?

(Onor. Membri: Hear, hear) Insejtu li dakinhar il-poplu Malti qalilkom: Aqbżuli 'l barra minn hawn għax il- politika tagħkom ma nafux x'inhi?

Il-poplu Malti kien jaf preċiż x'inhi l- politika ta' Alfred Sant.

Dan ried l-Isvizzera fil-Mediterran u ma rnexxilux iġib l-Isvizzera fil-Mediterran għax ma tistax iġġibha l- Isvizzera fil-Mediterran.

B'dan il-mod stagħġna lill-pajjiż u lill-poplu Malti.

Mhux 20 sena ilu, imma erba' snin ilu, l-poplu werżalu f'widnejh u qallu: Il-politika tiegħek ma rridhiex.

Imbagħad fl-1998 qallu xi ħaġa oħra.

Qallu: Jien irrid il-politika ta' gvern Nazzjonalista għaliex il-partit Nazzjonalista qed jgħidli li miexi lejn l-Unjoni Ewropea u se jagħmel referendum.

Dan li kien hemm fil- manifest elettorali tal-partit Nazzjonalista li tressaq għall-elettorat fl- 1998.

U fl-elezzjoni ġenerali l-poplu Malti kien iddeċieda bl-iktar mod qawwi - kważi l-iktar darba fl-istorja mill-Indipendenza 'l hawn li elettorat Malti esprima lilu nnifsu b'dan il-mod daqshekk ċar wara perijodu daqshekk qasir - fejn iddikjara li l-politika tal-partit Laburista dwar Svizzera fil-Mediterran u allura partnership tal-lum hija falliment u ma jridhiex.

Ma fehmiex u ma jridhiex.

It-tieni, l-poplu Malti ddeċieda li jrid li Malta timxi lejn sħubija fl-Unjoni Ewropea u ordna lill-partit Nazzjonalista u qallu biex ikompli bit-triq li beda fl-1981.

Qallu biex ikompli jinnegozja biex jakkwista s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Dik kienet it-tieni deċiżjoni.

Pero' t-tielet ħaġa li l-poplu Malti qalilna fl-elezzjoni ġenerali ta' l-1998 kienet li wara li jintemmu n- negozjati għandu jsir referendum.

Mr Speaker, hawnhekk jien nistaqsi lil Dr. Vella u lil Dr. Sant li preżentawli din l-emenda, skużi allura l-elezzjoni ġenerali ta' l-1998 ma tgħoddx issa?

Saret tgħodd biss l-elezzjoni ġenerali li għad trid issir u tista' ssir sa sena oħra f'Jannar tas-sena d-dieħla?

Mela dwar l- elezzjonijiet ġenerali l-partit Laburista meta jaqbel iqabbel u meta ma jaqbilx ma jqabbilx?

Mela issa r-riżultat u d-deċiżjoni tal-poplu Malti li kien kategoriku fl-1998 tar mar-riħ u allura ma jgħodd xejn?

Jien ngħid li din hija l-irresponsabbilta' tal-partit Laburista.

Mr Speaker, tan-naħa l-oħra jiġu jgħidulna li dan huwa mument storiku.

Aħna nieħdu pjaċir nisimgħuhom jgħidu li huwa mument storiku, pero' kemm nixtiquhom ikunu sinċieri, kemm nixtiequhom ikunu ġenwini!

Dan huwa verament mument storiku, għax il-poplu tagħna qiegħed lejliet li jiddeċiedi dwar xi ħaġa li tant tħabatna għaliha u li tant pajjiżi oħrajn ippruvaw jitħabtu għaliha u lanqas irnexxielhom jakkwistawha.

Il-Bulgarija qed tistenna, l-poplu tal-Bulgarija xtaq li jkun l-istess bħalna llum imma ma jistax jagħmel dan id-dibattitu li qed nagħmlu aħna llum.

Il-poplu tal- Bulgarija m'huwiex gzira f'nofs il-Mediterran.

Il-poplu tar-Rumanija, ukoll pajjiż kbir b'miljuni ta' nies, xtaq ukoll ikun qed jagħmel dibattitu bħalma qed nagħmlu aħna biex ikun jista' jidħol fl-Unjoni Ewropea.

Pero' l- Unjoni Ewropea qaltilhom le, m'intomx lesti.

Il-poplu tat-Turkija mhux xtaqu jkollhom dibattitu bħal tagħna, imma xtaqu jibdew jiddiskutu ħalli jsiru membri fl-Unjoni Ewropea.

Mr Speaker, aħna nistgħu nużaw l-argument tas-sens komun li jien ma tantx inħobb nużah, u ngħidu: Imma skużi, allura dawn il-pajjiżi kollha mġienen?

Allura kulħadd miġnun ħlief il-partit Laburista?

Allura l-Polonja li qed titħabat tant u tħabtet tant biex takkwista l-kondizzjonijiet ħalli tkun tista' tidħol membru fl-Unjoni Ewropea miġnuna wkoll?

Allura sħubija tgħodd għar-Repubblika Ċeka, l-Islovenja, l-Litwania u Ċipru, li kollha kemm huma tħabtu tant għaliha allura u għalina bħala poplu Malti ma tgħoddx?

U allura t-tweġiba għal dan kollu toħroġ dejjem b'mod kosistenti.

Il-mument hu storiku għall-pajjiż u l-partit Laburista wkoll jaqbel li dan hu mument storiku, pero' l-mument storiku jfisser li huwa mument ta' destin, ifisser li kull wieħed u waħda minna we have to stand up and be counted.

Ifisser li kull wieħed u waħda minna issa rrid jieħu d-deċiżjoni li hi l-aħjar għall-pajjiż, li hi l-aħjar għall-interess tagħna u tal- familji tagħna, għall-interess mhux sal-ponta ta' mnieħirna.

M'għandniex nagħmlu l-iżball li nħarsu lejn il-ħobża li għandna fuq il-mejda llum mingħajr ma nirrealizzaw li rridu nkunu ċerti li dik il-ħobża tkun fuq il- mejda ta' kuljum għas-snin li ġejjin.

Ma nagħmlux l-iżball lanqas li meta nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea qisna qed nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea ta' ħames snin ilu, għaxar snin ilu jew għoxrin sena ilu.

Qed nitkellmu fuq l- Unjoni Ewropea li se tkun magħmula minn 25 pajjiż, minn 550 miljun ruħ.

Irridu nħarsu lejha bħala Unjoni Ewropea li se tikber, Unjoni Ewropea li qiegħda hemm u li minnha niddependu aħna kuljum, kull ġurnata għax-xogħol tagħna, għall-ħobż tagħna, għall-futur taż-żgħażagħ tagħna, għall-ġejjieni ta' dan il-pajjiż.

Sur President, issa wasalna fl-aħħar, għamilna ħilitna, l-gvern mexa t-triq kollha, nnegozja u nnegozja b'saħħtu biex ġab is-sħubija ta' Malta.

L-ikbar akkwist pero' ma kienx dak, għax ma' dik l-isħubija ġab il-kondizzjonijiet li kien hemm bżonn biex nirrispondu għall-bżonnijiet partikolari ta' pajjiżna u biex nirrispondu wkoll għall-babaw.

Ġibna l-kondizzjonijiet kollha li huma l-aħjar għall-pajjiżna.

Issa d-deċiżjoni finali jeħodha l- poplu Malti fil-mument meta se jiġi mistoqsi l-mistoqsija li aħna għandna fil-mozzjoni li aħna se nkunu qegħdin nivvutaw llejla u li hi: Inti taqbel li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea fit-tkabbir li se jsir fl-1ta' Mejju ta' l-2004?

U t-twġiba tal-poplu, jiena m'għandix dubju, li se tkun tweġiba "iva" bl-aktar mod ċar u bl-aktar mod kategoriku.

Nirringrazzjak.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin tal-Aġġornament.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nipproponi l-aġġornament tal-Kamra għal-lejla, il- Ġimgħa, 17 ta' Jannar, 2003 fis-6:00 p.m. b'din l-aġenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Riżoluzzjoni dwar in-negozjati għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u l- mistoqsija tar-referendum – Kontinwazzjoni;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal - Tieni Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza Bejn is-Sessi - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, ħassejt li jien ukoll għandi nwassal l-intervent tiegħi rigward dawk id-900 anzjan b'tendenzi Laburisti li qed tintbagħtilhom karta d-dar li tgħidilhom li dawn m'għadhomx kapaċi biex jivvotaw għax għandhom inabilita` tal-moħħ.

Jiena naħseb li dan hu insult kbir lejn dawn l-anzjani, u bqajt skantat u sorpriż meta l-bieraħ, is-segretarju parlamentari għall-anzjani, l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici, fid-diskors tiegħu qal li l-partit Nazzjonalista jixtieq li jkun hemm l-akbar numru ta' anzjani u persuni b'diżabilita` li jkunu jistgħu jagħtu l-verdett tagħhom fir-referendum għax it-track record tal-gvern Nazzjonalista f'dan il-qasam, speċjalment f'dawn l-aħħar erba' snin, huwa wieħed li żgur ħadd m'għandu jmieri.

Jiena ma nistax nifhem kif dawn jgħidu hekk meta mbagħad iridu jaqtgħu mir- reġistru elettorali, madwar 900 anzjan li ħafna minnhom - iltqajt magħhom u għandi anke karti relatati hawn - huma kapaċi biex jivvotaw.

Kif diġa` għedt, dan hu insult għal dawn l-anzjani u jiena kont nippretendi li fuq din il-kwestjoni, is-segretarju parlamentari għall-anzjani ma jitkellem xejn jew inkella joqgħod attent x'jgħid għaliex dan qal li kienet sorpriża għalih, meta l-bieraħ sema' l-ispokesman ta' l-oppożizzjoni dwar l-anzjani jitkellem hekk u forsi ma kellux il-kuraġġ jallega l-kalvarju, li skond hu, għaddejjin minnu l-anzjani

Sur President, il-partit Nazzjonalista għandu kull dritt jgħid li l-anzjani Nazzjonalisti m'għandhomx inabilita` tal-moħħ pero` m'għandu l-ebda dritt li jitkellem fuq l-anzjani Laburisti b'dan il-mod.

Qiegħed nitkellem b'dan il-mod biex l-anzjani Laburisti li qegħdin jisimgħuna, infehmuhom u nuruhom li l-partit Laburista, permezz tan-nies li huma eleġew hawnhekk, qed juri solidarjeta` u li l-partit qiegħed warajhom.

Din il-mossa Nazzjonalista li jneħħu l-vot lil xi 900 anzjan turi kemm qed jibżgħu mit-tliet sfidi kbar li għandhom quddiemhom għax kieku ma kienx iressaq dawn ir-rikorsi.

Jiena ngħid lis-Sur Beppe Fenech Adami u l-avukati kollha li ffirmaw dawn ir-rikorsi m'għandhom l-ebda dritt li jduru fuq il-laburisti u jgħidilhom li għandhom inabilita` tal-vot.

Jekk iridu, dan jagħmluh fuq in-nies b'tendenzi nazzjonalisti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Bonnici, on a point of order.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Sur President, il-prattika li qed isemmi l-Onor.

Parnis issir miż-żewġ partiti.

Meta partit ta' naħa jew ta' oħra jirriżultalu li xi persuna għandha inabilita` tal-moħħ, isiru r-rikorsi u l- qorti tiddeċiedi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, jien għandi d-dritt li hawnhekk nsemmi dawn id-900 Laburist li qed jippruvaw jaqtgħulhom il-vot.

Jekk tan- naħa l-oħra jafu b'xi ħadd li l-partit Laburista qed jipprova jaqtalu l- vot, iqum u jitkellem; imma ħadd ma tkellem min-naħa l-oħra!

Ma tkellmux għax dawn it-900 anzjan huma kollha b'tendenzi Laburisti u l-ebda Nazzjonalist, ikun min ikun, m'għandu dritt jgħid li dawn id-900 Laburist m'għandhomx dritt jivvotaw.

Jekk irid l-Onorevoli, inġib dawn l-anzjani hawnhekk u jitkellem magħhom ħa jara kemm tassew għandhom abilita` biex jivvotaw.

Dan hu insult lejn l-anzjani tagħna, li tneħħilhom il-vot minħabba skuża falza ta' inabilita` tal-moħħ minħabba li l-partit fil-gvern jinsab f'paniku kbir minħabba l-elezzjonijiet li ġejjin.

L-Onorevoli kellu ċans jaħdem erba' snin magħhom u messu jaf!

L-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici qal li fil-qasam ta' l-anzjani saru ħafna affarijiet imma jiena kont nippretendi li waqt il-mozzjoni, dan jitkellem b'kuxjenza soċjali jekk hu personalment jaqbilx li l-anzjani tagħna jkollhom iħallsu l-VAT fuq il-mediċini, fuq l-ikel u fuq l-apparat mediku.

Kont nistenna li jgħidli iżjed fuq l-indiċi tal-prezzijiet dwar l-anzjani.

Jiena nistenna u nitlob li s-segretarjat parlamentari għall-anzjani jqum qawma fuq tiegħu, għaliex bħalissa hemm madwar 200 applikazzjoni għat- Telecare li huma wieqfa u jiena nistenna li s-segretarjat parlamentari għall-anzjani għandu jagħmel xi ħaġa biex l-applikazzjonijiet li qegħdin weqfin quddiem il-Maltacom, jitmexxew.

Hemm anzjani li ilhom li applikaw għas-servizz tat-Telecare madwar erba' xhur u għadu kollox staġnat.

Kont nistenna li dan jitkellem dwar x'għandu jsir dwar l-għoli tal-ħajja.

Illum wasalna fi stat fejn hawn issue politika waħda għal pajjiżna, dik ta' l-UE u l-gvern wasal fi stat li jgħid li s-soluzzjonijiet kollha ta' pajjiżna huma fl-UE.

In-Nazzjonalisti qegħdin jibżgħu mill-elezzjoni u sfidi elettorali oħra; bħal ma qal il-leader tagħna, Dr. Alfred Sant, il- partit Nazzjonalista bħalissa jinsab f'paniku.

Pero` imbilli qegħdin f'dan il-paniku, qatt ma jistgħu jiġġustifikaw l-insult li għamlu lil dawn id-900 anzjan b'tendenzi Laburisti meta qalulhom li dawn mhux kapaċi jivvotaw.

Ħafna minn dawn l-anzjani ċċemplulna u stajna nifhmu d-dispjaċir u l-uġiegħ psikoloġiku li dawn l-anzjani jinsabu għaddejjin minnu pero` lil dawn l- anzjani nagħmlilhom kuraġġ u ngħidilhom li l-partit Laburista se jkun warajhom.

Kien il-partit Laburista li lill-anzjani tagħhom id-dinjita` billi neħħihom minn tallaba u tagħhom ħajja aħjar, tagħhom il-pensjoni bi dritt.

Kien il- partit Laburista li fi żmenijiet l-imgħoddija neħħa t-taboo li kien hemm fuq l-Imgieret li dak iż-żmien konna nsejħulu Ħas-Serħ.

Kien il-partit Laburista li f'dawk iż-żmenijiet għamel minn kollox biex iserraħ lil min hu fil-bżonn.

Aħna u għaddejjin mit-toroq, naraw il-billboards tal-partit Nazzjonalista li jgħidu li inti u jiena rridu niddeċiedu imma jiena ngħid lin-naħa l- oħra: Lil dawn id-900 anzjan tajtuhom iċ-ċans jiddeċiedu?

Le, ma tajtuhomx ċans.

Sur President, tal-partit Nazzjonalista ma jafux x'inhuma jagħmlu.

Għaliex ma jammetux li wasal il-mument tal-bidla f'pajjiżna?

Jiena nappella lill-anzjani tagħna, wara l-insult li għamlulhom tal-partit Nazzjonalista, biex dawn iqumu, jgħollu leħinhom u jisfidaw lill-partit Nazzjonalista li qalilhom li huma boloh.

Jiena ngħidilhom li l-partit Laburista se jagħti appoġġ sħiħ lilhom għax għalina, l-anzjani li għalqu 80 sena huma l-heroes ta' pajjiżna għax huma ħadmu, stinkaw u ġġieldu għal Malta tagħna.

Mela l-ewwel, il-Prim Ministru flimkien ma' l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici jmorru jifirħu ma dawk li għalqu 100 sena u jgħidu li skantaw kemm moħħhom għadu tajjeb u mbagħad iridu jaqtgħu l-vot ta' min għandu 'l fuq minn 80 sena!

Jiena naħseb li jkun tajjeb li dawn jduru dawra madwarhom u jaraw lil min veru għandhom jaqtgħu l-vot.

Sur President, jiena nixtieq ngħid lill-anzjani li l-partit Laburista dejjem se jkun warajhom biex jagħtihom id-dritt tal-vot, se jkun warajhom biex itejjibilhom il-kundizzjoni tagħhom u se jkun warajhom biex ma jerġgħux jgħaddu mill-istess martirju li għaddew meta ġġieldu għall- ħelsien.

Illum il-ġurnata, il-gvern Nazzjonalista jrid ineħħi l-ħelsien, l- indipendenza u s-sovranita` ta' pajjiżna u qiegħed jgħidilna li aħna m'aħniex kapaċi nimxu weħidna u għandna bżonn lil xi ħadd biex imexxina hu.

Jiena nemmen li bħal ma l-anzjani tagħna batew u ġġieldu fil-passat biex jeħilsu lill-Malta minn idejn il-barrani, hekk fil-preżent dawn sejrin jagħtu l-kontribut tagħhom biex Malta tibqa' ħielsa.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Insejjaħ lill-Onor.

Noel Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, naqbel perfettament mas-sentimenti li għadhom kif ġew espressi mill-Onor.

Parnis.

Dan l-att min-naħa tal- partit Nazzjonalista ħasseb mhux biss lilna bħala partit Laburista imma anke lin-nies ta' l-affari tagħhom.

Il-partit Nazzjonalista għażel li jagħmel dawn ir-rikorsi fuq anzjani li għadhom kapaċi, anzjani li fil- passat taw kontribut siewi u wettqu b'ħila kbira l-impenji tagħhom sabiex is-soċjeta` Maltija kompliet timxi 'l quddiem.

Sur President, ħa ngħaddi għal punti tiegħi.

Hu ta' importanza kbira li dan il-parlament jinvesti fil-kredibilita` u fil-verita` għax inħoss li tul dawn l-erba' snin, dawn ġew imxekkla bil-mod ta' kif ġew imwieġba domandi parlamentari li jiena għamilt ripetutament.

Inħoss li meta jsir dan, tkun qed titnawwar il-verita` u tkun qed tingħata image ħażina.

Jiena ġejt edukat li l-verita` m'għandhiex tweġġani imma għandha tagħmilni iżjed matur u sensittiv sabiex inkun nista' nħares dmirijieti, partikolarment f'din l- istituzzjoni li hi l-ogħla f'pajjiżna.

F'dawn l-erba' snin li għaddew, inkluż din il-ġimgħa fil-ħin tal- mistoqsijiet, smajna lin-naħa tal-gvern tgħid li hija rnexxielha tinnegozja special supply measures li huma kundizzjonijiet speċjali minħabba ċirkostanzi speċjali tagħna u qed nirreferi għal dak li aħna nistgħu nimportaw barra minn xtutna.

Matul dawn l-erba' snin, dejjem intqal li dan huwa aspett li se jiġi mħares imma minkejja dan, din il-ġimgħa fil-ħin tal- mistoqsijiet, il-Ministru ta' l-Agrikoltura kien qed jagħti tweġibiet li jnawru l-kredibilita` u l-verita` u se nġib eżempju ċkejken biex nispjega għaliex.

Il-Ministru ta' l-Agrikoltura qal li peress li Spanja għandha supply measure fuq il-qmuħ u ċ-ċereali, dan ifisser li l-UE tagħti din l- eċċezzjoni, f'każ bħal Spanja jew fil-każ bħal Malta, fejn pajjiż partikolari ma jkunx kapaċi jipproduċi dan is-sors.

Il-Ministru jaf li ċ- ċirkostanzi tagħna u ta' Spanja huma kompletament differenti u cioe`, filwaqt li Spanja la hi marbuta li tissussidja d-differenza fil-prezz bejn dak intern u dak estern u lanqas hija marbuta li tħallas il-levy fuq l- importazzjoni ta' dawn il-prodotti minn pajjiżi mhux membri ta' l-UE.

Fil- każ ta' Malta, b'dak li ġie miftiehem bejn l-gvern Malti u l-UE, jekk aħna nimportaw dawn il-prodotti, aħna se jkollna nħallsu l-levy f'każ li l- prodotti jiġu minbarra l-UE minkejja li ma nipproduċux dawn il-prodotti - levy li tista' tkun bejn Lm39 u Lm64 fuq kull Lm100 li nimpurtaw - u jekk dawn il-prodotti se nimportawhom mill-UE, aħna jkollna nħallsu d-differenza bejn il-prezz intern u l-prezz estern ta' l-UE.

Sur President, qed ngħid dan l-eżempju biex nuri kif il-kredibilita` u l- verita` qed jitnawru f'din l-istituzzjoni.

Il-gvern Nazzjonalista qal li se jneħħi l-levies mentri fil-fatt jaf, li l-għada tas-sħubija, li l-levies se jiżdiedu.

Kellna l-Ministru tal-Finanzi li fost affarijiet oħra kien jgħid li aħna żidna d-dazji fuq l-ikel li ġew barra mill-UE mentri hu stess kien dak li żied id-dazji fuq prodotti ta' l-ikel li ġejjin minn barra l-UE u qed nirriferi għal canned products bħalma huwa t-tonn taż-żejt, l-luncheon meat u l-corned beef li nimportaw minn pajjiżi barra mill-Unjoni.

Dawn huma kollha fatti li jiena nħossni fid-dmir – bħala rappreżentant tal-poplu u ta' l-Oppożizzjoni - li niġbed għall-attenzjoni tiegħek, Sur President, għax veru nħoss li din l-istituzzjoni għandha tirrispetta l-kredibilita` u l-verita` u m'għandux jitħalla dan il-mekkaniżmu fejn il-verita` tiġi mnawra.

Ngħaddi għal punt ieħor.

Illum smajt lill-Ministru tat-Trasport u Komunikazzjoni jgħid li m'huwiex possibbli li f'pajjiżna jinbnew il-ħitan tas-sejjieħ meta jkunu qed jinbnew it-toroq.

Dan għaliex m'hawnx biżżejjed ħaddiema u din is-sengħa mhux daqstant faċli li ssibha u allura dan qed jibni blokok tal-konkos jew ħitan tal-ġebla franka minflok ħitan tas- sejjieħ.

Sur President, importanti li nifhmu li l-ħitan tas-sejjieħ huma parti mill-patrimonju ta' pajjiżna u allura ma nistgħux nibgħatu dan il- messaġġ debboli u bla sens lis-soċjeta` tagħna, partikolarment liż- żgħażagħ.

Isiru tant sforzi minn għaqdiet f'pajjiżna sabiex nibdew inħarsu l-patrimonju u l-ekoloġija fil-gżejjer tagħna u imbagħad l-Ministru joħroġ b'xi ħaġa bħal din!

Sur President, dan qed ikompli jimmina l-kredibilita` ta' din il-Kamra u jien irrid ukoll nappella lill-Ministru tat-Trasport u Komunikazzjoni biex jirrifletti fuq dawk id-dikjarazzjonijiet li għamel dalgħodu.

Ma jistax ikun li f'pajjiżna nibnu ħitan tal-konkos u ħitan tal-ġebla franka u nispiċċaw nitilfu l-ftit sbuħija naturali li għandna f'Malta.

Ma jistax ikun li noqtlu din is-sbuħija u jekk nagħmlu dawn il-ħitan tal-konkos jew tal-ġebla tal-franka, noqtluha għax minn dawn it-tip ta' ħitan, ma jgħaddix ilma u mingħajr ilma, imut kollox.

Biex ngħid kollox, il-ħitan tas-sejjieħ jipprovdu wkoll il-kenn għall-gremxul, Sur President.

Il-ħitan tas-sejjieħ barra li huma patrimonju tal-pajjiż, huma wkoll importanti għall- agrikoltura għax ta' min jgħid li permezz tal-ħitan tas-sejjieħ, il-bdiewa jipproteġu l-ħamrija u din isservi biex l-ilma li jinżel mix-xitwa ma jispiċċax kollu l-baħar.

Qed inqanqal dan il-punt għax kulħadd jaf xi pjaga għandu dan il-pajjiż bl-ilma u kemm spejjeż għandu biex jipproduċi l-ilma, Sur President.

L-ilma huwa l-ħajja u l-ħitan tas-sejjieħ hu mekkaniżmu tajjeb biex jipproteġu dan l-ilma milli jmur fil-baħar.

Sur President, m'huwiex aċċettabbli li dan il-parlament jġib fix-xejn din is-sensittivita` lejn dan il-patrimonju, sensittivita` li aħna bħala parlament għandna impenn li nħeġġu u minflok jiġi Ministru u jġib mitt elf skuża biex nippreġudikaw dan l-impenn.

Hemm bżonn li dan il-parlament ikun koerenti ma' dak li jgħid ħalli r-rispett tal-poplu lejn din l-istituzzjoni ma jonqosx.

Sur President, nagħlaq billi ngħid li l-fatt li qed nibnu ħitan tal-konkos u tal-franka minflok tas-sejjiegħ fl-irdumijiet sensittivi tagħna, qed iwassal biex jintbagħat messaġġ ħażin lit-turisti u lit-tour operators li jiġu hawn u jaraw din l-oxxenita` speċjalment fi żmien meta d-dinja miexja lejn ir-rijabilitazzjoni tal-karatteristiċi u l-fdalijiet idroloġiċi ta' kull reġjun fid-dinja.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, il- Ġimgħa, 17 ta' Jannar, 2003 fis-6:00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Viċi Prim Ministru.

Fin-12:30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL – FAĊILITAIJIET SPORTIVI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni għandhiex il- ħsieb li fl-iskejjel tagħmel pitches b'ħaxix artifiċjali?

Liema huma l- iskejjel u x'se tkun l-ispiża?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada għandha l-ħsieb li ttejjeb il-faċilitajiet sportivi u l-ispazji ta' rekreazzjoni fl-iskejjel u għal dan il-għan nidiet programm.

Numru ta' periti diġa` taw l-ewwel rapporti tagħhom li bħalissa qed jiġu evalwati.

Biss għadu kmieni wisq biex jiġu identifikati xi skejjel partikolari u għaldaqstant stima ma tistax tingħata għalissa.

REĠISTRAZZJONI TA' ARMI TAN-NAR

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid fil-31 ta' Diċembru 2002 kemm kien hemm armi tan-nar reġistrati mal-pulizija?

Jista' jagħti breakdown tat-tip ta' dawn l-armi?

Kemm minn dawn l-armi huma meqjusa bħala li ma jistgħux jintużaw aktar?

Kemm ġew reġistrati għall-ewwel darba fl-2002?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif hekk kif mitlub mill- Onor. Interpellant għadu qed jiġi kkompilat.

REĠISTRAZZJONI TA' ARMI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' il-Ministru jgħid minbarra l-armi tan-nar, x'armi oħra għandhom jiġu rreġistrati mal-pulizija?

Kemm hemm reġistrati minn kull tip?

Kemm minn dawn l-armi ġew reġistrati għall-ewwel darba fl-2002?

ONOR.

TONIO BORG: Dwar l-ewwel parti tal-mistoqsija, ninsab informat li ż-żamma ta` armi huwa rregolat bl-Ordinanza dwar l-Armi (Cap.

Dwar il-kumplament tal-mistoqsija, ninsab informat li t-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant għadu qed ikun ikkompilat.

ĦAMRUN : SKOLA DUN FRANS CAMILLERI – SOQFA BIL-ĦSARA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: Fir-rigward ta' l-iskola Dun Frans Camilleri fil-Ħamrun, jistgħu jitranġaw is-soqfa mill-ħsara li fihom?

Fil-year six ta' l-istess skola, kemm hemm għalliema GĦawdxin?

Hux il-każ li l-attendenza tagħhom tista' tiġi mtejba?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li rigward is-soqfa, il-fondazzjoni għall- iskejjel ta' għada qed tieħu parir professjonali mingħand perit u tagħmel dak li hu neċessarju biex jekk hemm xi ħsara din tissewwa.

Id-diviżjoni qed issegwi l-attendenza ta' l-għalliema fl-iskola.

GWARDAMANĠA : TRIQ SAN LUQA - ASFALTAR

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Minħabba l-ambulanzi li jgħaddu minn Triq San Luqa fi Gwardamanġa, jistax il-wiċċ ta' din it-triq jinżamm fi stat aħjar?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li Triq San Luqa fi Gwardamanġa hija asfaltata u għalhekk il-manutenzjoni hija responsabbilta` tal-kunsill lokali.

FLORIANA : ARENA TA' L-INDIPENDENZA - LATRINA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għad-diversi mistoqsijiet preċedenti dwar il- latrina pubblika fl-arena ta' l-indipendenza fil-Floriana, tista' din tiġi rranġata peress li donnu ma taqa' taħt ir-responsabilita` ta' ħadd?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li din il-latrina pubblika sarulha tiswijiet konsiderevoli u huwa maħsub li x-xogħol jitkompla matul din is-sena.

BELT VALLETTA : TRIQ IL-MERKANTI - BIEB TAL-PALAZZ

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Nista' nieħu risposta għall-mistoqsija parlamentari 37783?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-talba ta' l-Onor.

Interpellant qed tiġi kkonsidrata.

FLORIANA : FOOTBALL CLUB – PREMISES ĠODDA

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l- Edukazzjoni: B'rIferenza għat-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 27626, hemm żviluppi dwar il-possibilita' li s-servizzi mogħtija mill-housecraft, Triq San Publiju jingħataw minn uffiċini oħra biex dan il-bini fil-pjazza prinċipali tal-Floriana jgħaddi b'kera għand il-Floriana football club, l- aktar team lokali li rebaħ unuri fl-aktar sport popolari fil-gżejjer tagħna, u dan anke b'apprezzament għall-fatt li din il-pjazza u siti oħra fil-Floriana dejjem servew ta' venues importanti fl-istorja politika u reliġjuża ta' pajjiżna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Filwaqt li naqbel li l-Floriana FC għandhom bżonn u jixirqilhom post aħjar milli għandhom, għadni m'iniex f'pożizzjoni nagħti risposta pożittiva.

SERVIZZ PUBBLIKU – REKLUTAĠĠ TA' SKRIVANI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Prim Ministru: Meta hu maħsub li jerġa' jkun hemm reklutaġġ ta' gunners fl-AFM u ta' skrivani fid- dipartimenti tal-gvern?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ninsab informat li bħalissa għaddej proċess ta' għażla mid-direttur ta' l-eżamijiet għall-postijiet ta' skrivan fis- servizz pubbliku.

Reklutaġġ jibda jsir wara li jitħabbru r-riżultati finali.

Rigward ir-reklutaġġ ta' gunners, jien informat li 107 rekluti godda kienu mistennija li jingaġġaw mal-forzi armati nhar l-Erbgħa, 15 ta' Jannar 2003.

Il-possibilità li jinfetaħ ingaġġ iehor fix-xhur li ġejjin qiegħda tiġi kkonsidrata.

MOSTA - SKOLA SEKONDARJA TAL-BNIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista issa l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 37736?

ONOR.

LOUIS GALEA: M'għandi xejn xi nżid mat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija parlamentari 37736.

SVPR – MWIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37743?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi n-numru ta' persuni li mietu fir-residenza San Vinċenz de Paule mill-1990.

Biex tinġabar l-informazzjoni dwar l-eta' fid-data tal-mewt ta' dawn il- persuni, irid isir eżerċizzju manwali li jirrikjedi ħafna ħin u ħela ta' riżorsi.

HOUSING - POSTIJIET BATTALA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37688?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 37688 diġa' tajtha.

MOLL TAĊ-CIRKEWWA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid meta l-moll taċ-Ċirkewwa se jkun lest?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għar-risposta mogħtija fil-mistoqsija parlamentari 36257.

BURMARRAD – XOGĦLIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid jekk hemmx xi data meta t-triq ta' Burmarrad se tkun lesta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol fit-triq imsemmija wasal fl- aħħar fażi tiegħu u mistenni li jitlesta fil-ġimgħat li ġejjin.

ANZJANI - SERVIZZ TA' HOME HELP

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari 37790?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 37790 diġa' tajtha.

TRAFFIKU - FAXXI BOJOD FIT-TOROQ

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Kemm jgħid il-Ministru li hawn faxxi bojod tat-traffiku ma' kullimkien?

Dawn huma kollha mdawla u biċ-ċrieki żgħar ileqqu?

Kull meta jinżebgħu?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiddispjaċini imma n-numru ta' faxxi bojod tant hu vast li mhux possibbli li tingħata stima tagħhom u lanqas ta' kull meta jinżebgħu.

FONDAZZJONI GĦALL-ISKEJJEL TA' GĦADA - EXPRESSION FOR INTEREST

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi 37739, jista' il-Ministru bħala l-għassies għall-ħarsien ta' l-Avviż Legali 70 ta' l-1996, jgħid kif expression for interest ippubblikata mill-fondazzjoni għall-iskejjel ta' għada għal periti, quantity surveyors u project managers inbidlet f'sejħa għal offerti, fis-sens li permezz ta' din l-expression for interest tqabbdu numru kbir ta' individwi b'rati differenti biex jagħmlu xogħol ta' konsulenza mingħajr ebda sejħa għal offerti proprja?

Jista' jgħid x'passi ħa l-ministeru tiegħu f'din is-sitwazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li dawn l-individwi tqabbdu jagħmlu xogħol jew jagħtu servizz skond il-limiti diġa` pprovduti fil-government procurement regulations 1996, paragrafu 11.

MADLIENA - TISWIJA TA' TRIQ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' il-Ministru jara li tiġi rranġata t-triq li tieħu mill-Madliena għall-Għargħur, inkluż il-pont ta' quddiem Busietta Gardens, peress li tinsab fi stat diżastruż?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li t-triq imsemmija kienet ġiet asfaltata żmien ilu u għalhekk illum hija responsabbilta` tal-kunsill lokali.

Madanakollu l-awtorita' dwar it-trasport qiegħda tispezzjona diversi toroq madwar Malta, fosthom ukoll it-triq indikata mill-Onor.

Interpellant, sabiex tħejji programm separat għar-restawr ta' diversi toroq li għalkemm m'humiex arterjali, għandhom link function għat-trasport ma' l-irħula.

IL-KUNĊIZZJONI – RESTAWR TAL-KAPPELLA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jara li ssir il-manutenzjoni neċessarja fuq is-saqaf tal-kappella storika li hemm fil-Kunċizzjoni, l/o Rabat, peress li qiegħed jidħol l-ilma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li s'issa qatt ma kien hemm talba għal dan ix-xogħol.

Madankollu se tiġi spezzjonata l-knisja bil-għan li jsir ix-xogħol meħtieġ.

Il-KUNĊIZZJONI – TISĦIĦ TA' CABLES

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għar-risposta ta' mistoqsija parlamentari 37212, jista' il-Ministru jara x'azzjoni tista' tittieħed mill-Enemalta peress li l-cables li jridu jsiru huma għad-distribuzzjoni ta' l-elettriku?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-Enemalta ġiet informata bl-ilment ta' l-Onor.

Interpellant sabiex tittieħed azzjoni meħtieġa.

WSC - DRAFT TEXT TAL-LIĊENZJA

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad- draft text tal-liċenzja li se tinħareġ lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tad-draft text tal-liċenzja li r-resources authority ressqet għall- konsultazzjoni qabel ma tiġi ffinalizzata l-liċenzja lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

TAS-SLIEMA – CHRISTMAS LIGHTS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' il-Ministru jgħid kemm ġie jiswa x-xogħol tad-dawl tal-Milied li tqiegħed mal-promenade ta' Tas-Sliema u San Ġiljan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-ispejjeż involuti fix- xogħol imwettaq mill-ħaddiema tad-dipartiment għall-manifattura u servizzi huma:

Materjal għal-lampi Lm1,723 Conduit u wire 1,039 Ħlas ta' overtime lill-plumbers 1,081 Ħlas ta' overtime lill-electricians 1,666 ----------- TOTAL Lm5,509 -----------

POLICY GĦALL-ADOZZJONI TAT-TFAL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' il-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi l-policy tal-gvern dwar private adoptions tat-tfal?

Kemm hu n-numru ta' talbiet pendenti għal private adoptions u hemm saru private adoptions matul dawn l-aħħar erba' snin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qiegħda tinġabar u risposta se tingħata f'xi seduta oħra.