MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 98 It-Tnejn, 17 ta' Mejju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 98

It-Tnejn, 17 ta' Mejju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.13 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 17 ta' Mejju, 1999

WERREJ MINUTI 763

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI 763

TQEGĦID TA' KARTI 767

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU

GĦAL MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL (SECOND READING) 768

AĠĠORNAMENT 789

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 794

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 97 li saret fit-12 ta' Mejju, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET -TWEĠIBIET ORALI

QORMI - TRIQ IĊ-ĊAWSLI - DAWL

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta se jsir id-dawl fi Triq iċ-Ċawsli, Qormi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent) (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li ma jirriżultax li fit-triq imsemmija hemm il-ħtieġa li jiżdied id-dawl.

QORMI - TRIQ IĊ-ĊAWSLI - RUN-OFF WATER

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet għandu d-dipartiment responsabbli biex tiġi megħluba l-problema ta' l-ilmijiet fi Triq iċ-Ċawsli, Qormi?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li d-dipartiment tat-toroq qed jaħdem biex jitwettaq ix-xogħol f'Imdina Road u fil-bypass, liema xogħol jinkludi bini ta' culverts għall- ilma.

B'dan il-proġett hu maħsub li jonqsu l-ilmijiet li jaqgħu aktar 'l isfel fiż-żona ta' Triq iċ-Ċawsli.

Meta jsir ix-xogħol wieħed ikun jista' jiddeċiedi aħjar dwar x'miżuri oħra jkun hemm bżonn jittieħdu biex il-problema ta' l-ilmijiet fi Triq iċ- Ċawsli tkun kontrollata aħjar.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FRRUGIA: Nixtieq li l-Ministru jinforma lill-Kamra x'qed isir mid-dipartimenti konċernati li jaqgħu taħt id-dikasteru tiegħu rigward ir- run-off water.

Il-gvern preċedenti kien beda numru ta' proġetti bil-għan li din il-problema tiġi solvuta, b'mod li l-ilma li normalment jispiċċa fit-triq wara li tkun għamlet xi bexxa xita jiġi utilizzat.

Jien nixtieq inkun naf jekk dan il-gvern hux se jkompli miexi fuq din il-policy u, jekk dan huwa l-każ, x'inhu l-programm għax-xhur li ġejjin.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Għalkemm kien qed isir xi xogħol f'xi inħawi partikolari, wieħed ma jistax jgħid li kien hemm xi pjan komprensiv f'dan ir-rigward.

Attwalment id-dipartiment tat-toroq, flimkien mal-unit responsabbli minn dan is-settur fil-ministeru għall-ambjent, qed jipprogramma x'jista' jsir 'il quddiem fl-inħawi kollha.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Il-Ministru jirrikonoxxi li din hija sitwazzjoni li tenħtieġ li tiġi indirizzata u li hemm bżonn li jkun hemm iktar pjanijiet għal-lokalitajiet kollha?

Jista' l-Ministru jgħid min hu responsabbli minn din il-programmazzjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ma naħsibx li huwa sewwa li l-ilma kollu tax-xita jispiċċa jintilef fil-baħar.

Ilna diversi snin nitkellmu dwar il- ħtieġa li jkun hemm postijiet fejn nilqgħu l-ilma b'mod dirett u b'mod indirett.

Għalhekk id-dipartiment tat-toroq, il-unit responsabbli minn dan is-settur li hemm fil-ministeru għall-ambjent, kif ukoll il-water services corporation iridu jfasslu pjan serju li realment iwassal biex xi darba - qed ngħid xi darba għaliex nafu li dan mhuwiex programm li tista' tagħmlu fi żmien qasir u minkejja l-volonta' tal-gvernijiet kollha li kellna għadna ma wasalniex - l-ilma tax-xita nsalvawh.

QORMI - TRIQ IL-MILIED - TELEPHONE BOX

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex konxju tal-bżonn ta' telephone box fl-inħawi ta' Triq il-Milied, f'Ħal Qormi?

Jekk iva, meta se ssir?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomici): Jien informat li l-uffiċjal responsabbli mill-cardphones fil-Maltacom se jieħu l-opinjoni tal-kunsill lokali ta' Ħal Qormi dwar il-ħtieġa ta' cardphone fl-inħawi tat-triq imsemmija.

QORMI - TRIQ IL-MILIED - LETTER-BOX

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk huwiex konxju tal-bżonn ta' letter-box fl-area relattivament ġdida fl-akwati ta' Triq il-Milied, f'Ħal Qormi?

Jekk iva, meta huwa ppjanat li din tiġi nstallata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomici): Ir-residenti ta' l-akkwati ta' Triq il-Milied f'Ħal Qormi jistgħu jagħmlu użu minn żewġ kaxxi ta' l-ittri li hemm fil-qrib - waħda minn dawn il-kaxxi ta' l-ittri tinsab f'Misraħ San Franġisk u l-oħra fil- qasam tad-djar tal-Blat - madwar 350 metru bogħod mill-lokalita' imsemmija.

Fiċ-ċirkostanzi ma jinħassx il-bżonn ta' kaxxa ta' l-ittri fl-inħawi ta' Triq il-Milied.

MR SPEAKER: L-Onor.

Dolores Cristina, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Jista' l-Ministru jgħidli xi kriterji jintużaw biex titwaħħal kaxxa ta' l-ittri ġdida?

Qed nistaqsi dan għaliex meta saret talba bħal din għall-Madliena, li hija area mifruxa ħafna, l-unika tweġiba kienet li l-kunsill lokali tas-Swieqi għandu jċaqlaq waħda minn dawk eżistenti, ovvjament a spejjeż tiegħu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Għandi nifhem li l-uffiċjali nkarigati mill- Maltapost jagħmlu r-rakkmandazzjonijiet tagħhom skond id-distanza u l- popolazzjoni ta' l-inħawi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Ministru jara li ssir kaxxa ta' l-ittri ħdejn il-flats ta' Kordin, Raħal Ġdid, peress li din hija area perikoluża għan-nies li jaqsmu minn hemmhekk, partikolarment l-anzjani?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Se ngħaddi dan is-suġġeriment lill- Ministru Ċensu Galea.

QORMI - VALLETTA ROAD

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara kif jista' jiġi megħlub il-periklu li hemm f'Valletta Road, Qormi, kemm għall- karozzi kif ukoll għal min ikun għaddej, forsi permezz ta' zebra crossing jew pelican lights?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Tajt struzzjonijiet lid-dipartiment tat-toroq biex jara x'jista' jsir.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, la qed nitkellmu fuq il-perikli u l- inkonvenjenzi, nixtieq nirriferi għal Triq Gorg Borg Olivier fir-Rabat, li qabel kienet magħrufa bħala Busketto Road.

Peress li ilna niddiskutu ħafna dwar il-gravita' tal-problema li teżisti f'din it-triq, nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk wasalx iż-żmien li tabilħaqq isir pjan bi prova, mqar għal xahar biss, sabiex naraw jekk hux possibbli li din it-triq issir one-way, imbagħad wara wieħed ikun jista' jirrifletti fuq dak li jkun hemm bżonn verament.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fil-bidu Triq Borg Olivier fir-Rabat kienet waħda minn dawk il-ħafna toroq li minnha kien igħaddi ftit traffiku pero' llum kulmin igħaddi minnha jaf kemm l-istampa nbidlet.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Farrugia, din il-problema ilha teżisti għal ħafna snin, kemm għar-residenti li joqogħdu r-Rabat u Had-Dingli kif ukoll għal dawk li jitilgħu fl-inħawi tal-Buskett.

Wieħed jista' jgħid li matul ix-xhur li għaddew id-dipartiment tat-toroq, it-traffic control board u l-ministeru tiegħi ltqajna ma' diversi assoċjazzjonijiet, inkluż mal-kunsill lokali tar-Rabat - eventwalment irrid niltaqa' wkoll mal-kunsill lokali ta' Had-Dingli, li għamel xi sottomissjonijiet - biex naraw x'possibbiltajiet jeżistu.

Fil-fatt waħda mill-possibbiltajiet li hemm għal din it-triq hija li t-traffiku jiġi ddevjat għat-triq ta' taħt l-Imtarfa, għalkemm nafu li din hija triq li qiegħda fi stat ħażin.

Id-dipartiment tat-toroq qed jieħu l-passi meħtieġa biex flimkien ma' kulmin huwa konċernat jibda l-esperiment, biex ngħidulu hekk, ta' one-ways fl-inħawi kollha, mhux ta' Triq Gorġ Borg Olivier biss.

Meta pprovajna niddiskutu din il-problema sibna li mhux possibbli ssolvi l-problema tat- traffiku ta' Triq Borg Olivier jekk ma tittrattax il-problema tat-traffiku minn ħdejn ir-roundabout ta' Ħaz-Zebbuġ.

Jien nispera li l-proposti li għandna quddiemna jiġu mħaddma fil-ġimgħat li ġejjin.

AMBAXXATI - KONDIZZJONIJIET TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

JOE CILIA (f'isem l-Onor.

Marie Louise Coleiro) staqsa lill-Ministru ta' l-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il intervent għamel il-foreign office ma' ambaxxati barranin f'Malta biex jiġu rregolarizzati l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema mill-1994?

ONOR.

JOE BORG (Ministru ta' l-Affarijiet Barranin): Mill-1994 'l hawn il-ministeru ta' l-affarijiet barranin għamel rappreżentazzjonijiet mar- rappreżentanti diplomatiċi tal-gvernijiet tal-Libja, ta' Franza u ta' l- Indja dwar ilmenti li tressqu minn żmien għal żmien quddiem id-dipartiment tax-xogħol minn ħaddiema Maltin impjegati fl-ambaxxati ta' dawk il-pajjiżi f'Malta.

XANDIR - FREKWENZI TAR-RADJU

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 3980 - li oriġinarjament kienet saret lill-ministru ta' l-edukazzjoni - u ċioe' jista' jgħid kemm hemm frekwenzi tar-radju vakanti bħalissa?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li Malta għad għandha erba' frekwenzi fil-VHF FM li għadhom mhumiex okkupati mill-frekwenzi allokati lilha mill- unjoni internazzjonali tat-telekomunikazzjoni.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx applikazzjonijiet pendenti għal dawn il-frekwenzi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR ĊENSU GALEA: Hawnhekk m'għandix l-informazzjoni meħtieġa pero' lest li niċċekkja jekk hemmx applikazzjonijiet pendenti.

WSC - ZABBAR - TRIQ BURSETT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid meta hemm il-ħsieb li fi Triq Bursett, Zabbar jidħol il-main ta' l-ilma biex ir-residenti l-ġodda jkunu jistgħu jdaħħlu għall-ewwel darba dan is-servizz?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomici): Jien informat li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma bħalissa qed twettaq proġett ta' installazzjoni ta' tliet kilometri ta' mains ġodda ta' l-ilma f'Ħaż-Żabbar.

F'dan il-programm ta' xogħlijiet hemm inkluża Triq Bursett.

MALTA SHIPBUILDING - ĦADDIEMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk daħlux ħaddiema jaħdmu fil-Malta Shipbuilding mill-5 ta' Settembru sal-lum?

Jekk iva, ta' liema grad u kemm għandhom salarju?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 5535.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis, mistoqsija supplimnetari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħata sussidju mill- gvern lill-ħaddiema tat-tarzna għall-1999?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Hawnhekk m'għandix l-informazzjoni neċessarja pero' jekk l-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija parlamentari, jien lest li nagħtih it-tweġiba li għandu bżonn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Peress li issa l-Mid-Med Bank inxtara mill-HSBC, se jkun hemm problemi biex il-ħaddiema tat-tarznari jingħatalhom is- sussidju?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, safejn naf jien il-ġimgħa li għaddiet dan is-suġġett ġie trattat b'mod estensiv f'dan il-parlament u nafu li l-HSBC se jaħdem f'Malta fil-parametri ekonomiċi u soċjali preżenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Peress li l-avis ta' l-Unjoni Ewropea jgħid li għandu jitneħħa kull sussidju għal ċerti kumpaniji, is-sussidju li jingħata lill- ħaddiema tat-tarznari se jitneħħa?

Jekk iva, x'se jiġri mill-ħaddiema?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Lili pjuttost jirriżultali bil-maqlub!

Fil- fatt diversi tarznari fl-Ewropa li jgawdu minn skemi ta' sussidju kultant iħossuhom f'pożizzjoni ta' vantaġġ fil-konfront ta' Malta.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Dan ifisser li l-ħaddiema tat-tarznari għandhom iserrħu moħħhom li s-sussidju se jibqa' jingħata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Naħseb li l-Onor.

Interpellant qed jitbiegħed wisq mill-mistoqsija originali u jkun aħjar jekk jagħmel mistoqsija bil-miktub.

TARXIEN - TRIQ ANNUNZJATA - CABLE TAD-DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li cable tad-dawl perikoluż fi Triq Annunzjata, Tarxien - minn Triq it-Tarzna sa Triq Lampuka - jinbidel peress li huwa mikxuf?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Għalkemm il-cable tad-dawl in kwestjoni ma joħloqx periklu, xorta waħda għandu jinbidel flimkien ma' xogħlijiet oħra simili.

SAN VINĊENZ DE PAULE - UNIFORMIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid għaliex in- nurses fl-SVPR għadhom ma ngħatawx l-uniformi l-ġdida meta nafu li fid- dipartiment tas-saħħa daw tqassmu f'Awissu ta' l-1998?

Fil-fatt il- maġġoranza tan-nurses fl-Isptar San Luqa diġa' ħaduha l-uniformi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Kważi n-nurses kollha f'San Vinċenz ġew fornuti bl-uniformi l- ġdida pero' hemm numru żgħir ħafna li għadhom ma ħaduhiex, peress li ċerti qisien huma out of stock.

Qed jittieħdu passi sabiex dan in-numru żgħir ta' mpjegati jkollhom l- uniformi l-ġdida f'qasir żmien.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar impjegati fid-dipartimenti tal-gvern u awtoritajiet/ korporazzjonijiet parastatali f'April 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6858.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 80 ta' l-1999 - Telecommunications (universal service obligations) (amendment) Regulations, 1999;

f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' studenti fl-iskejjel kollha f'Ottubru 1999, flimkien ma' tagħrif dwar allokazzjonijiet ta' flus lil kull skola għas-sena 1999 għall-maintenance, materials and supplies u spiża kapitali għall-equipment, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6879 ; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Avviż Legali Nru. 77 ta' l-1999 - Ordni ta' l-1999 dwar tipi ta' zokkor għall-konsum uman (Ordni Nru. M 39 ta' l-1999);

Avviż Legali Nru. 78 ta' l-1999 - Ordni ta' l-1999 dwar l-għasel (Ordni Nru. M 40 ta' l-1999); u

Avviż Legali Nru. 79 ta' l-1999 - Ordni ta' l-1999 dwar ġamm tal- frott, jelly, marmellati u purea ħelwa tal-qastan (Ordni Nru. M 41 ta' l-1999).

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

K.L.B.L. 12/2/99 - bye-laws ta' l-1999 dwar skips (Attard); u

K.L.B.L. 12/3/99 - bye-laws ta' l-1999 dwar reklami fuq għamara tat- toroq (Attard).

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU GĦAL MALTA

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL

L-Ordni għat-Tieni Qari ġie moqri Ikompli mill-12 ta' Mejju, 1999 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Mr Speaker, fuq dan l-abbozz ta' liġi qed ikollna ħafna interventi miż-żewġ naħat tal-Kamra u dan juri kemm it-turiżmu huwa importanti għalina u għall-ekonomija tagħna, iżda qabel ma nidħol fis- suġġett nixtieq ngħid li dan l-abbozz ta' liġi għandu storja interessanti ħafna.

Fil-fatt il-bidu tiegħu jmur lura għall-1994 u minn dak iż-żmien 'il hawn sar ħafna xogħol.

Tant hu hekk li l-amministrazzjoni Laburista preċedenti wasslet biex tressaq din il-liġi quddiem il-parlament u tippubblika white paper pero', kif jaf kulħadd, bħal dan iż-żmien sena nqalgħu kwestjonijiet kbar.

Hawnhekk tajjeb li wieħed ifakkar li, minkejja li bħal dan iż-żmien sena l-Onor.

Karmenu Vella kien ippropona dan l-abbozz ta' liġi u l-Onor.

Michael Angelo Refalo għan-nom ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista kien issekondah, meta ġejna għall-istadju ta' kumitat l-affarijiet ħadu żvolta oħra.

Fil-fatt fejn qabel konna qed naqblu li dan l-abbozz ta' liġi kien se jkompli jkattar il-ġid għal pajjiżna, meta ġejna għall-votazzjoni fuq ċerti klawsoli l-Onor.

Membri tan-naħa l-oħra bdew jivvotaw kontra.

Wieħed ma jistax ma jsemmix dawn l-affarijiet għax mhux l-ewwel darba li rajna attitudni negattiva min-naħa tal-Partit Nazzjonalista.

Is-sena l-oħra konna għaddejjin minn sitwazzjoni delikata ħafna għall-governabilita' tal- pajjiż u peress li l-gvern ta' dak inhar kellu deputat wieħed biss aktar mill-oppożizzjoni, il-membri tan-naħa l-oħra rikbu b'mod opportunistiku fuq din il-mewġa.

Niftakru li dak inhar il-Perit Mintoff ma kienx qed jaqbel ma' ċerti affarijiet u ovvjament kulħadd jaf l-istorja.

Li huwa żgur huwa li wieħed ma jistax jaqbel mal-mod kif inbidlu l-affarijiet għal raġunijiet partiġġjani min-naħa ta' l-Oppożizzjoni Nazzjonalista ta' dak iż- żmien, meta dawn bdew jgħidu le għal kollox biex iwasslu għal affarijiet oħra.

Illum jien qed insemmi din l-istorja biex inżommu l-perspettiva ta' din il-liġi quddiem għajnejna u biex nevitaw il-partiġġjaniżmu.

Jien naħseb li jekk fil-qasam tat-turiżmu se naħdmu b'partiġġjaniżmu strateġiku, bħalma ġara bħal dan iż-żmien sena, inkunu qed inwarrbu l-għan li rridu nilħqu, jiġifieri li nkattru l-ġid għal pajjiżna.

Jien nixtieq ngħid li saru ħafna konsultazzjonijiet min-naħa tal-gvern preċedenti biex stajna naslu għall-pożizzjoni li ħadna dakinhar.

Hawnhekk nixtieq insellem lil dawk l-assoċjazzjonijiet li taw l-għajnuna tagħhom biex l-amministrazzjoni preċedenti setgħet tressaq dan l-abbozz ta' liġi quddiem din il-Kamra.

Fost dawn l-assoċjazzjonijiet kien hemm il-Malta hotels and restaurants association, il-federation of Malta hotels, il-Malta Paceville hotels and restaurants association, il-federation of associations of travel and tourism agents, il-Malta incoming tourism association, il- Malta timeshare association, il-Malta federation of English language teaching organisations, il-Gozo tourism action committee, il-hotel and catering international management association, il-Malta union of tourist guides, ir-rent-a-car association, l-Air Malta, l-Malta chamber of commerce, il-GRTU, l-Malta touring club, l-incoming tour operators association, diversi individwi oħrajn u xi għaqda partikolari oħra li forsi ma semmejtx.

F'oqsma ta' dan it-tip, il-partiġġjaniżmu għandna nħalluh fil-ġenb u aktar ma jkollna konsultazzjoni wiesgħa ma' individwi, assoċjazzjonijiet, għaqdiet u organizzazzjonijiet differenti fit-tfassil ta' liġijiet bħal dawn, aktar inkunu nistgħu naslu għal dak li nkunu nixtiequ nagħmlu.

Naturalment ħarisna wkoll lejn liġijiet ta' pajjiżi barranin u nista' ngħid li mxejna fuq il-liġijiet ta' l-Irlanda, New Zealand, Ċipru, Franza u l-Ingilterra.

Mr Speaker, wieħed bilfors irid iżomm qudddiem għajnejh l-aspett soċjali u l-aspett ekonomiku tat-turiżmu.

Ċertament li t-turisti li jiġu f'pajjiżna jkollhom kulturi differenti, lingwi differenti, mod ta' għajxien differenti u tradizzjonijiet differenti u dawn ikunu qegħdin jitħalltu maż-żgħażagħ u mal-familji tagħna.

Tajjeb li jkun hawn dan l- iskambju ta' ideat għax dan jgħin lill-poplu tagħna jżomm ruħu aġġornat ma' dak li jkun qed isir f'diversi pajjiżi oħrajn.

Naturalment bħal f'kull ħaġa oħra, dan iġib miegħu l-vantaġġi u l-iżvantaġġi.

Meta aħna niltaqgħu mat-turisti, kemm aħna u kemm huma nitgħallmu fuq kulturi differenti u meta dawn imorru lura jwasslu l-kultura tagħna hemmhekk, pero' min ikun trawwem f'ċerta kultura mhux se japprezza kulturi u tradizzjonijiet ta' post ieħor faċilment.

Per eżempju, nisimgħu ħafna li pajjiżna huwa magħruf bħala pajjiż li fih issir il-kaċċa.

Issa jien mhux se nidħol f'din il-polemika pero' dak il-barrani li mhuwiex imdorri f'dan l- ambjent mhux se jħares lejn il-kaċċa bl-istess mod kif iħares bniedem li jkun trabba f'dan id-delizzju.

Per eżempju, minkejja li ssir pressjoni internazzjonali fuq il-bullfighting, għax igħidulek li din hija krudelta', mur igħid lill-Ispanjoli jaqtgħu dan id-delizzju!

Li rrid ngħid jien hu li kull pajjiż għandu t-tradizzjonijiet u l-kulturi tiegħu u għandna nagħmlu minn kollox biex isem pajjiżna jibqa' fil-livell li jixraqlu.

Nixtieq ngħid ukoll li għandna nkunu konxji dwar l-importanza tat- turiżmu.

Ħafna drabi meta mmorru postijiet bħal Buġibba u Marsascala, lanqas biss nagħtu kas kemm iżuruna turisti.

Issa li ġej is-sajf u n- numru ta' turisti jibda jiżdied sew, għandu jkun hawn kampanji regolari ta' għarfien għall-pubbliku dwar kemm huwa importanti l-mod kif aħna nġibu ruħna mat-turist.

Aħna rridu nkunu kapaċi nifhmu lit-turist u nagħmlu l- affarijiet b'mod aktar kordjali.

Jien nixtieq naċċenna għall-fatt li l- aktar ħaġa importanti meta niltaqgħu mat-turist hija l-ospitalita'.

Jekk pajjiż ikollu l-aqwa infrastruttura, l-isbaħ lukandi, l-isbaħ bajjiet u xemx li bħalha ma tara mkien, imbagħad l-atteġġjament tan-nies tal-lokal ma jkunx akkoljenti u t-turist ma jħossx ruħu at home, kollox jisfuma fix- xejn.

Jien nemmen li l-poplu Malti in ġenerali huwa kapaċi jilqa' għal dawn l-isfidi pero' rridu noqogħdu attenti għal dawk in-nies li għad m'għandhomx għarfien biżżejjed dwar kif iġibu ruħhom mat-turist.

Fl- opinjoni tiegħi, l-akbar reklam - dan jista' jkun pożittiv u anke negattiv - li jista' jsir huwa mit-turist innifsu għax meta dan imur lura f'pajjiżu se jgħid x'ra u ma xiex iltaqa'.

Ovvjament jekk turist isib l- ospitalita', jien persważ li dan se jmur igħid kemm ħa pjaċir u jħajjar lil sħabu biex jiġu hawnhekk huma wkoll.

Issa nixtieq nitkellem fuq l- aspett ekonomiku tat-turiżmu fuq pajjiżna, Sur President.

Kif nafu, għal ħafna snin, finanzjarjament Malta kienet tiddependi mill- pożizzjoni strateġika tagħha għax kienet bażi militari u ħafna drabi kienet isservi ta' fortizza.

Qabel l-1979 kien hawn kampanja sħiħa kontra l- ħelsien ta' pajjiżna - għalkemm kont għadni żgħir niftakar lit-turisti juru t-tħassib tagħhom ukoll għax kien hawn kampanja qawwija - u kienu jgħidu li jekk ma jibqax ikollna din l-għajnuna finanzjarja ma nkampawx peress li aħna tikka żgħira f'nofs il-Mediterran.

Dak kien l-argument li kienu jġibulna tan-naħa l-oħra dak iż-żmien pero' aħna konna fiduċjużi.

Din ma kenitx triq faċli iżda kienet triq ta' ħafna sagrifiċċji, anke għall- poplu tagħna, imma bil-mod il-mod wasalna.

Illum ħadd ma jiddubita mill- kapaċita' tal-poplu tagħna u ta' pajjiżna li nfendu għal rasna mingħajr il- ħtieġa li nintrabtu ma' xi karru militari.

Naħseb li dan kollu is behind us illum.

L-istorja tajjeb tħares lejha għax minnha titgħallem u jekk tinsa l- imgħoddi ftit tista' tiżen fejn se tasal fil-futur.

Bdejna nindunaw li bħala pajjiż għandna ħafna iktar x'noffru milli sempliċement dan l-aspett militari u ħarisna lejn l-pożizzjoni strateġika tagħna minn lenti differenti.

Minflok l-aspett militari bdejna naħdmu biex pajjiżna jsir ċentru ta' servizzi għall-Ewropa, għan-North Africa u għal pajjiżi minn inħawi differenti.

Fil-fatt jien kburi li fis-sena li għaddiet bħala arrivals f'pajjiżna kellna rekord ta' 1.2 miljun turist li ġew iżuruna.

J'Alla li din ix-xejra tkompli u j'Alla li jkollna aktar matul din is-sena u fis-snin li ġejjin, irrispettivament minn min ikun fil-gvern.

Irrid ngħid ukoll li ħafna drabi l-effetti ta' ċerta ħidma fis-settur turistiku ma jidhrux immedjatament.

Min jaħdem f'dan il-qasam jaf li trid tippjana fit-tul.

Ma tistax tgħid li se tagħmel avveniment f'pajjiżna x- xahar id-dieħel u tistenna li se tħoss l-effetti tiegħu immedjatament.

Dan għaliex qed ngħidu?

Qed ngħidu għax naħseb li ħafna mix-xogħol li sar fit- 22 xahar ta' amministrazzjoni Laburista f'dan il-qasam qed naraw l-effetti tiegħu llum l-ġurnata.

U jekk hemm qasam li fih rajna żieda fenomenali - u jiena persważ li għandna fejn nikbru ħafna iktar - dan huwa f'dak li għandu x'jaqsam mal-cruise passengers. llum saret komuni li bniedem ikun irid iżur iktar minn post wieħed.

It-tendenza hija li għalkemm jiżdied in-numru ta' turisti, id-duration ta' vaganza qed tiqsar.

Dan il-fenomenu jista' jkollu ħafna interpretazzjonijiet u jien ngħid li waħda minnhom hija l- influwenza tal-cruise liner passengers.

Dawn il-liners li jżuru pajjiżna jkollhom ippjanat fejn se jmorru, fejn se jieqfu u kemm se jdumu.

Kultant dawn idumu hawnhekk numru ta' sigħat biss.

Issa aħna għandna nisfruttaw il- pożizzjoni strateġika tajba tagħna biex inkunu l-fulcrum ta' din l- attivita'.

Aħna ma rridux li dawn jiġu hawn, jieqfu ġurnata jew jumejn, jonfqu li għandhom jonfqu u jibqgħu għaddejjin imma rridu li t-tluq tagħhom isir minn hawn u l-final destination tkun pajjiżna wkoll.

B'dan il-mod aktar hemm ċans li tikber id-duration of stay ta' turisti ta' din in- natura.

Ta' min wieħed jirriferi wkoll għall-proġett li fasslet l- amministrazzjoni preċedenti dwar il-cruise passenger terminal.

Illum kważi għaddiet sena minn dak iż-żmien u ftit li xejn rajna żvilupp.

Jiena nispera li ma jinħeliex ħafna żmien biex nitilqu fuq dawn il-proġetti għax dawn huma bżonjużi ħafna għal pajjiżna.

Jiena nawgura lill-ministru biex jara kif jagħmel u jimxi 'l quddiem fuq dawn il-ħsebijiet.

Diġa' għadda żmien prezzjuz u fis-sitwazzjoni ekonomika delikata li ninsabu fiha time is money u ċertament l-ekonomija tagħna għandha bżonn kull push illum qabel għada.

Mr Speaker, ta' min isemmi wkoll il-proġetti infrastrutturali.

Kemm konna ilna ma naraw imbottatura fl-aspett infrastrutturali fir-resorts turistiċi ta' pajjiżna?

Jien hawnhekk bilfors ikolli nsemmi tliet lokalitajiet fejn saru proġetti ta' natura simili fi żmien l- amministrazzjoni preċedenti.

L-ewwelnett kellna l-famuż proġett ta' Buġibba li gvern Laburista preċedenti daħal għalih b'determinazzjoni qawwija.

Għalija dan il-proġett kien ukoll xiehda ta' kemm il-ħaddiema taċ-ċivil - li ħafna drabi mmaqdruhom - jistgħu jkunu effiċjenti.

F'perijodu ta' ftit xhur dan il-proġett kien lest.

Illum jekk tmur sa Buġibba tara t-telqa li reġa' hemm.

Il-ministru għall-ambjent qabad ma' ħajt li ma għoġbux għax qed jgħid li dan qiegħed ikerrah u mill-bqija ma saret l-ebda manutenzjoni.

Jekk tmur hemm taħsbek li qiegħed il-Kosovo għax kullimkien maqlugħ!

Jien niddubita ħafna kemm ix-xogħol se jilħaq isir qabel ix-xhur tas-sajf u donnu l-ministru kkonċernat għandu rekord f'dan il-qasam għax fix-xitwa ma jsir xejn f'dawn ir-resorts u meta joqrob is-sajf nibdew naqilgħu x- xogħlijiet kollha.

Nista' nsemmi wkoll il-proġett ta' Wied il-Għajn.

Qabel ma nbidlet l- amministrazzjoni fl-1996 hemmhekk kienu nqalgħu xi trinek fl-eqqel tas- sajf.

Jiena ma nafx kif nippretendu li se niġbdu t-turisti lejn pajjiżna b'dawn l-affarijiet!

Jien nawgura u nħeġġeġ lill-ministru konċernat li jaħdem partikolarment fuq dak ta' Buġibba li għandu maqlugħ kollu ħalli dan ma jkunx eyesore għat-turisti li qegħdin iżuruna fl-iktar staġun popolari.

Barra Wied il-Għajn anke f'Birżebbuga ma kienx laħaq tlesta x-xogħol kollu.

Minkejja li għaddew ix-xhur, illum għadu għaddej ix-xogħol hemmhekk.

Jiena kont nippretendi li dan ukoll kellu jkun lest għal dan iż-żmien tas-sena.

Fi żmien amministrazzjoni Laburista kien jinbeda x-xogħol fuq resort fix- xitwa biex għas-sajf ikun lest.

Din il-ħaġa saret fi tliet postijiet differenti.

Hemm ħafna postijiet oħrajn li jimmeritaw din it-tip ta' attenzjoni u allura nawgura lill-gvern preżenti biex ikompli miexi fuq l- istess linja li kien qabad il-gvern preċedenti.

Huwa veru li dan jinvolvi nfiq sostanzjali imma jiena ngħid li in the long run dan se jirrendi meta tqabblu ma' l-introjtu li jkun hemm mir-reklam li jagħti.

Dan qed ngħidu għax ikun inutli li jkollna lukandi l-ġmiel tagħhom jekk meta turist joħroġ barra se jsib ċerti problemi ta' toroq u drenaġġ.

Turist mhux se joqgħod fil-lukanda u ma jiċċaqlaqx u għalhekk dawn il-problemi rridu nieħdu ħsiebhom.

Jien nixtieq nitkellem ukoll dwar l-importanza ekonomika tat-turiżmu.

Mit- turiżmu matul il-1998 jidher li kien iġġenerat dħul totali ta' Lm317.6 miljun.

Fl-1997 id-dħul kien ta' Lm309.5 miljun.

Il-kontribuzzjoni netta għall-GDP fl-1998 kienet ta' madwar 15%.

Dan il-fatt ukoll juri l- importanza tat-turiżmu għall-ekonomija tagħna.

(Interruzzjonijiet) Vera li l-għanijiet espressi hawnhekk mhux qegħdin biss għat-turiżmu imma jmissu ħafna setturi oħrajn.

Jidher ukoll li ma tantx hemm tibdil mill-abbozz li kien tressaq mill-amministrazzjoni preċedenti.

Bħala konċett ċertament ma kienx hemm tibdil u t-tibdil sar aktar f'dak li għandu x'jaqsam ma' direttorati, li issa dawn mhumiex fissi imma jistgħu jiġu miżjuda jew imnaqqsa.

Kien hemm ukoll xi żidiet ta' xi żewġ rappreżentanti fuq l- awtorita' tat-turiżmu.

Mr. Speaker, sal-lum x'kien qed jiġri?

Sal-lum ix-xogħol kien qisu maqsum fuq erba' binarji.

Kellek l-NTOM li kienet tieħu ħsieb il-marketing, kif se nirreklamaw, kif se npinġu lil pajjiżna barra minn xtutna biex niġbdu nies lejna.

Kellek ukoll l-HCEB, il- hotels and catering establishments board li kien iktar ikkonċentrat f'dak li għandu x'jaqsam ma' liċenzjar u ma' standards li wieħed għandu jżomm.

Mill-aspett tar-riżorsi umani kellna l-institute of tourism studies u kellek anke d-dipartiment tat-turiżmu li għandu x'jaqsam ma' budgeting.

Aħna konna qed nipproponu bażikament ħames direttorati taħt l-umbrella ta' l-awtorita' tat-turiżmu, li kellhom ikopru dawn is-setturi differenti.

L-ewwelnett għandek id-direttorat tal-marketing and promotion.

Imbagħad hemm ukoll dak li jieħu ħsieb ir-riżorsi umani.

F'dan il-każ ma jistax ikollok turist li jmur fi stabiliment jew f'lukanda u meta jiġi għas- servizz isib persuna mhux kwalifikata, li m'għandhiex l-iskills, ma tafx l- etiquette u ma tafx kif tista' tagħmel iż-żjara ta' din il-persuna aktar pjaċevoli.

Huwa tajjeb li niftħu l-lukandi u huwa tajjeb li nżommu l- istandard imma jekk ma jkollniex dan is-sisien ta' riżorsi umani mħarrġa se nbatu.

It-tielet direttorat għandu x'jaqsam mal-product planning u ma' l- żvilupp.

Dan mhux lakemm tgħid: Għandi biċċa art u se naqbad u ntella' bl- addoċċ mingħajr ippjanar.

Dan id-direttorat jieħu ħsieb dawn it-tip ta' problemi biex l-affarijiet isiru bil-għaqal u in line mal-policies li jkollu l-gvern tal-ġurnata f'dan il-qasam.

(Interruzzjonijiet) Ovvjament barra s-servizzi fil-lukandi u stabilimenti hemm ukoll dawk tal-qasam tat- trasport bħal taxis, minibuses, karozzi tal-kiri, il-vapur ta' Għawdex u s- servizz tal-helicopter.

Dawn huma kollha oqsma li għalkemm mhumiex direttament għat-turiżmu imma żgur li huma sostanzjali għaliex mingħajrhom żgur li dan il-qasam ma jistax jimxi 'l quddiem.

Ir-raba' direttorat huwa proprju marbut ma' dawn is-support services.

Il-ħames wieħed għalija huwa l-iktar importanti u jidher li anke dan il-gvern se jenfasizza fuqu.

Dan id- direttorat jolqot l-aspett ta' l-enforcement.

Bħalma ngħidu, il-ħsara ssir malajr u biex issewwiha bil-mod.

Il-Malti jgħidlek: Ħu l-fama u mur orqod.

Naturalment ladarba tieħu fama ħażina, ma tantx tista' ġib lura l-fama t-tajba f'ħakka t'għajn.

U ħafna drabi rridu nevitaw li jkun hawn nies irresponsabbli li jagħtu lit-turisti impressjoni ħażina.

Dan l-aħħar kien hemm każ - qrajna ħafna fuqu - dwar spizerija li kienet qed tiċċarġja b'mod esaġerat.

Issa din kienet tinstab f'tourist resort u dan l-aġir żgur li ma kienx qed jagħmel ġid.

U huwa minħabba f'hekk li għandu jkollna enforcement fil-pront, ħalli ma noħolqux xkiel intortament għat-turist li jkun għamel id-denunzja.

Turist jiġi hawn għal ftit jiem u ma jridx li jekk jirrapporta xi abbuż dan jispiċċa li jrid jibqa' Malta minħabba li jkun irid jagħti x-xhieda.

Mela l-enforcement trid tkun espedjenti, effettiva, b'mod li tagħti sodisfazzjon u ssewwi immedjatament il-ħsarat li jkunu qegħdin isiru.

Dawk li jimxu b'mod irresponsabbli qegħdin jagħmlu mhux ħsara lilhom infushom - għax kieku tgħid fiha u ma fihiex - imma ħsara lil pajjiżna in ġenerali.

Mr Speaker, kull direttorat kellu jkollu wkoll il-manager tiegħu.

Mela għidna għandek l-awtorita' tat-turiżmu u għandek id-direttorati li jaqgħu taħtha f'kull qasam partikolari li semmejt.

Imbagħad għandek ukoll il- manager li jkun qed jaġixxi għan-nom tad-direttorati.

F'dan l-aspett irridu nkunu nafu x'se jkunu l-ħsebijiet tal-gvern tal-ġurnata u kif se jkompli fil-linja li qegħdin ngħidu.

Hawnhekk irrid insemmi wkoll l-aspett ta' l- akkomodazzjoni, l-istabilimenti ta' l-ikel u d-differenza bejn residential u touristic areas.

Dan l-aħħar qed nisimgħu wkoll l-argument dwar jekk il- ħwienet għandhomx jiftħu l-ħdud jew f'xi ħinijiet oħra.

Dawn kollha huma problemi li wieħed irid bilfors jagħtihom l-attenzjoni li timmeritahom.

Minn hawnhekk ukoll irridu nsellmu lis-self employed li bl-għaraq ta' xbinhom u b'sagrifiċċji kbar iżommu dawn l-istabillimenti miftuħin, effiċjenti u jrendu servizz xieraq.

Aħna rridu nkunu komprensivi għall- ħteġijiet tagħhom, għandna nkunu miftuħin magħhom u għandna nkunu lesti li nuruhom fejn irridu naslu u kif se nikkoperaw biex naslu għal ċerti riżultati.

Ma nistgħux ninjorawhom u ngħidu li l-problemi u l-kwestjonijiet tagħhom xi darba jinqatgħu bil-mannarett u fejn laqat laqat u fejn ħabat ħabat.

Irridu naraw kif se jkunu milquta anke l-incoming u l-outgoing travel agencies.

L-incoming jaħdmu biex iġibu lejn pajjiżna u l-outgoing huma l-agenziji li bħalissa jkunu popolari ħafna mal-Maltin għal dawk li jkunu qegħdin jaħsbu biex jagħmlu xi żjara barra minn xtutna.

Irridu nieħdu ħsieb ukoll dak li għandu x'jaqsam ma' destination management companies.

Illum diffiċli timmaġina resort turistiku mingħajr l-ancilliary services bħall-excursions.

Ovvjament issib min jgħidlek li jippreferi jirranġa r- rotta u l-ħin hu imma l-maġġor parti jirraġunawlek li sejrin f'pajjiż li ma tantx jafuh u allura jkunu jridu min jgħinhom, min jurihom u min iwassalhom f'ċerti attrazzjonijiet turistiċi fi ftit ħin.

Dawn huma kollha oqsma li dan l-abbozz ta' liġi se jħares lejhom u se jipprova anke jirregolahom.

Niġi issa biex nitkellem fuq il-gwidi.

Ovvjament l-importanza tagħhom kulħadd jafha imma jiena hawnhekk se nerġa' nenfasizza dwar l-ospitalita'.

Aħna darba konna f'pajjiż, tela' gwida fuq il-coach, beda jitkellem b'mod li ħadd ma beda jifhmu u wara ftit Alla jbierek biddel l-aċċent u beda jifhmu kulħadd.

Għalina kienet sorpriża imma wara skoprejna li din għamilha bħala ċajta, bl-iskop li juri li huma joffru dan is-servizz, peress li bniedem bilfors irid jikkomunika meta jkun sejjer fuq żjara.

Issa immaġina li tmur vera fuq exursion, titla' fuq xi coach, mingħalik se ssib xi gwida li se jispjegalek l-affarijiet u dan f'daqqa waħda jibda jitkellem b'mod li ħadd ma jibda jifhmu.

Dan qed ngħidu biex nuri kemm hi importanti l- ospitalita', partikolarment meta qed nitkellmu dwar gwidi, sewwieqa tat- taxis, receptionists f'lukandi, waitresses fi stabilimenti u persuni li kontinwament u b'mod dirett jaħdmu fil-qasam tat-turiżmu.

MR SPEAKER: Ippermettili, Onor. Cilia, imma skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi li l-Onor.

Membru jkompli jistema'.

ONOR.

KARMENU VELLA: Nipproponi li l-Onor.

Cilia jkompli jinstema'.

ONOR.

MICHAEL REFALO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Cilia jkompli jinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE CILIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondat u lill-Kamra u nwiegħed li mhux se ndum ħafna.

Ovvjament illum il-kompetizzjoni hija kbira meta wieħed jiġi għall-qasam tat-turiżmu, partikolarment fil- Mediterran, u aħna rridu nkunu għaqlin biżżejjed li dak li għandna x'noffru nkomplu nkattruh.

U hawnhekk bilfors ikolli nenfasizza l-oqsma ta' l- isports u l-cultural tourism.

Jekk hawn xi ħaġa li żgur aħna rikki fiha minkejja ċ-ċokon ta' pajjiżna hija l-kultura kbira li għandna x'noffru bħala pajjiż.

Decade wara decade rajna nies jiġu jżuruna u jgħixu hawn, iħaddnu d-drawwiet tagħhom u jinfluwenzawna wkoll anke fil-lingwaġġ li nipprattikaw u fil-mod kif ngħixu.

Dawn kollha ħallew l-influwenzi tagħhom imma ħallew ukoll l- impatti kulturali tagħhom f'dak li għandu x'jaqsam ma' arkitettura, folklor u leggendi.

Dawn huma kollha affarijiet li aħna rridu noħorġu aktar għat-turist.

Dan insejħulu niche market għaliex dan huwa xi ħaġa li aħna biss għandna x'noffru.

Kulħadd għandu l-kultura u l-istorja tiegħu u tagħna hija partikolari.

Hija tagħna fiha nnifisha u nistgħu ngħidu li għandna storja ħafna ikbar minn ta' pajjiżi oħra.

F'dan il-qasam għandna fejn nikkompetu bil-kbir imma bla dubju rridu naħdmu ferm aktar.

Fil-qasam ta' l-isports kulħadd jaf kemm stinka l-gvern preċedenti.

Għall- ewwel darba ressaq f'dan il-parlament abbozzi ta' ftehim fejn 25 għaqda, il- biċċa l-kbira tagħhom nazzjonali, ingħataw postijiet biex dawn isiru tagħhom.

Dawn l-għaqdiet ma kellhomx il-proprjeta' tagħhom u ma setgħux imorru l-bank u jissellfu fuq din il-proprjeta' biex jimxu 'l quddiem u anke jġibu t-turisti.

Insemmi biss l-MFA, li kulħadd jaf kemm faċilitajiet toffri f'Ta' Qali.

Illum għax tajnihom il-proprjeta' qegħdin jibnu stadium ieħor, li żgur se jkun kapaċi jiġġenera aktar dħul għal din l- assoċjazzjoni.

Permezz ta' din il-policy se jkun hawn faċilitajiet akbar x'jiġu offruti lill-barranin speċjalizzati li jżuruna, partikolarment mill- pajjiżi Nordiċi, li l-istaġun tagħhom huwa differenti totalment minn tagħna u jistgħu jutilizzaw ix-xhur xitwin f'pajjiżna.

Ovvjament dawn iħallu l- qligħ fostna.

Aħna anke għenna finanzjarjament biex jittejjeb stand billi dan jitwaqqa' għal kollox u jsir mill-ġdid.

Barra l-MFA insemmi wkoll l-għaqdiet ta' l-atletika.

Aħna nafu kemm l- atletika qed tiżdied fil-popolarita' mhux biss mal-Maltin imma anke ma' ħafna turisti li jiġu jipparteċipaw fil-maratoni.

U hawnhekk nixtieq insellem lil Malta amateur athletic association li jorganizzaw l-events u jġibu wkoll in-nies minn barra.

Meta kont responsabbli jien, kienu ġew madwar 200 ruħ minn barra biex jutilizzaw il-faċilitajiet tal-Marsa.

Qabel ma spiċċajna mill-gvern, fil-prinċipju konna qbilna li ngħaddu dik il- faċilita' lill-għaqda imma issa għaddew ix-xhur u fuq dawn il-proposti hemm question mark kbira.

F'dan il-parlament lanqas resqet riżoluzzjoni waħda biex premises jgħaddu mingħand il-gvern għal għand dawn l-għaqdiet sportivi.

Dawn kellhom u għad għandhom ħsebijiet li jinvestu biex itejbu l- faċilitajiet, anke għal training camps ta' atleti li jżuruna.

Kien hemm saħansitra ħsebijiet ta' hostel ġewwa l-Marsa għal dawn it-tip ta' nies, imma sfortunatament ħafna drabi jingħaqlu l-bibien u ma jibqax ikun hemm dik id-determinazzjoni li wieħed jixtieq.

Bħalma semmejt l-isport u l-kultura, hemm oqsma oħrajn li ċertament se jiġu indikati minn sħabi; per eżempju, hemm l-agro-turiżmu.

Naf nies li qegħdin jinvestu fi proġetti u li jistgħu jġibu anke lejn pajjiżna nies interessati fl-agrikoltura biex dawn jitgħallmu fuq il-qasam partikolari ta' l-agrikoltura.

Hemm ukoll dak li għandu x'jaqsam ma' recreation activities.

L-amministrazzjoni Laburista kienet għamlitha possibbli li fil każ tal-casinos mhux nibqgħu kif konna f'post wieħed limitat imma jistgħu jiftħu anke fi bnadi oħrajn, kif fil-fatt ġara.

Aħna rridu naħsbu anke għal dawn il-gamblers biex dawn ikollhom fejn jiddevertu u jħallu l-flus.

Dawn kollha huma opportunitajiet li jiena nawgura li bil-passaġġ ta' dan l-abbozz jitqiegħdu fuq sisien iktar sodi.

Nawgura wkoll li kemm jista' jkun nibqgħu mexjin 'il quddiem f'dan il-qasam.

Nawgura wkoll li nibqgħu mexjin 'il fuq mill-partiġġjaniżmu li ħafna drabi jħalli effetti negattivi għall-ekonomija tagħna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, qed nieħu pjaċir ħafna li qed ningħata l-opportunita' li nitkellem dwar wieħed mill-pilastri l-kbar ta' l- ekonomija ta' pajjiżna, jiġifieri l-industrija tat-turiżmu.

Bħalma nafu f'Malta m'għandniex risorsi naturali li wieħed jista' jdaħħal ħafna flus minnhom imma għandna għandna x'nuru.

Kellu bżonn pajjiżi enormi bħall- Amerika għandhom ħwejjeġ li jistgħu jarawhom it-turisti daqskemm għandha f'din il-gżira ċkejkna ta' Malta.

Mr Speaker, il-gvern x'inhu jagħmel meta qed joħloq awtorita'?

Proprju qed ifarfar ir-responsabbilta'?

Le, il-gvern m'hu qed ifarfar l-ebda responsabbilta' imma se jara li l-affarijiet jimxu b'mod spedit u mingħajr ħafna burokrazija żejda.

Meta qed joħloq awtorita' - u din hija s-seba' waħda li qed titwaqqaf - il-gvern qed jafda f'numru ta' nies kompetenti, nies effiċjenti u nies li jistgħu jagħtu l-aħjar kontribut lil din l- industrija importanti.

Ma jistax ikun, Mr Speaker, li nabbandunaw din l-industrija.

Nafu li ħafna industrijalisti Maltin investew il-miljuni biex proprju joħolqu l- faċilitajiet kollha li t-turisti jistennew minn dan il-pajjiż.

Nafu wkoll kemm inbnew lukandi kbar u lussużi - li bħalma għadu kif qal l-Onor.

Cilia tieħu pjaċir bihom - li jikkompetu ma' l-aqwa lukandi li hawn fl-Ewropa u barra mill-Ewropa wkoll.

Dan juri kemm il-privat ikkontribwixxa u qed jikkontribwixxi bis-sħiħ proprju biex iqajjem din l-industrija.

Barra l- lukandi li saru hemm ħafna oħrajn li qegħdin jibnew bħal, per eżempju, il- Hilton Hotel - li huwa proġett li se jiswa kważi Lm50 miljun u li se jiġbed lil dawk li jixtiequ li din il-lukanda tkun proprju r-refuġju tagħhom meta jkunu għal vaganza hawn Malta - u lukandi u holiday flats oħra fejn il-baħar.

Hemm oħrajn li qegħdin jistennew biex l-awtorita' ta' l- ippjanar tapprova l-applikazzjoni tagħhom.

Meta qegħdin naraw dan l- investiment kollu mill-privat, allura ma jistax ikun li l-gvern iħalli ċerti affarijiet mingħajr ma jagħti kashom.

L-awtorita' tat-turiżmu m'għandhiex taġġorna ruħha biss imma jeħtieġ ukoll li jkollha l-akbar koperazzjoni mid-dipartimenti kollha tal-gvern.

Ħafna kelliema qabli semmew - kważi issa bdejna nirrepetu l-istess affarijiet imma ma nistax ma nagħmilx aċċenn jiena wkoll - l-indafa.

Sfortunatament aħna għandna l-mentalita' li darna nżommuha nadifa imma mill- bieb 'il barra ma jimportax jekk ikun mitluq.

L-istess, għandna lukandi 5- Star u casinos miżmumin pinna imma barra huwa mitluq u biex negħlbu din il- ħaġa ma jistax ma jkunx hemm l-akbar koperazzjoni bejn id-dipartimenti.

Naf li fil-kostituzzjoni ta' l-awtorita' tat-turiżmu se jkun hemm rappreżentanti minn diversi dipartimenti u wieħed jistenna l-akbar koperazzjoni mingħandhom.

Kultant hawn Malta għandna telqa kbira u din mhijiex ġejja mill-gvern għax dan jimpjega nies apposta biex pajjiżna jinżamm nadif.

Dan jixhdu r-rapport maħruġ mill-management personnel office u l-management efficiency unit ta' l-uffiċċju tal-prim ministru, li juri kemm qed issir ħidma imma mbagħad għandna ċerti ħaddiema u anke managers f'ċerti dipartimenti li mhumiex jagħtu kas ta' l-iktar ħaġa importanti li jfittex it-turist, jiġifieri l-indafa.

Ma jistax ikun inħallu din is- sitwazzjoni.

Ġej is-sajf u jiddispjaċini ngħid li għad hawn it-telqa u nuqqas ta' ndafa.

Il-ħaddiema jaħdmulek sa ċerti ħinijiet biss u ma jagħtux il-kontribut sħiħ.

Hemm ukoll il-problema li l-arterial roads huma responsabbilta' tal-gvern u d-distributory roads huma responsabbilta' tal- kunsilli lokali.

Minħabba f'hekk jeħtieġ li ndaħħlu l-mechanical service għat-tindif ta' dawn il-postijiet.

Ma jistax ikun li nħallu din il-telqa hekk kbira u jeħtieġ li jsir sforz qawwi.

Jien dan l-aħħar ktibt anke lill- Onor. Francis Zammit Dimech biex jara x'jista' jagħmel bħala ministru responsabbli għall-ambjent biex dawn it-toroq jinżammu ndaf.

Mr Speaker, sehem il-gvern mhuwiex huwa biss l-indafa imma anke l-wirt nazzjonali.

Għandna wirt kbir ħafna li ħallewlna missirijietna u dan għandna nibżgħu għalih.

Jiena napprezza ħafna x-xogħol sabiħ li sar fil- mużew nazzjonali ta' l-arkeoloġija - li kien inbeda minn gvern Nazzjonalista fl-1996 pero' nfetaħ taħt l-amministrazzjoni l-oħra - pero' hija għarukaża li kellna ndumu daqshekk żmien biex dan il-mużew li qiegħed fi Triq ir-Repubblika, l-Belt narawh miftuħ.

Jiena nirringrazzja lill- ministru li ħa ħsieb li dan il-proġett isir.

Mr Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-museum of fine arts.

Hemmhekk għandna post sabiħ ħafna u għandna pitturi li f'pajjiżi oħra ma ssibhomx.

Fost l-oħrajn hemm esebiti xogħlijiet ta' Antonio Sciortino iżda peress li s-saqaf tal-post huwa kkundannat, is-sala li tilqa' fiha x- xogħlijiet ta' Sciortino hija magħluqa.

Issa kien hawn anke min għamel studju fuq Antonio Sciortino - u għandi ġew anke nies barranin u tajthom kull tagħrif meħtieġ - iżda minkejja dan l-interess internazzjonali li jagħmlilna ġieh, din is-sala mimlija xogħlijiet ta' dan il-bniedem hekk bravu hija magħluqa għaliex hemm is-saqaf ikkundannat.

Allura possibbli ma nistgħux insibu xi sala oħra!

Possibbli li ma nistgħux insibu xi bini fil- viċin biex inkunu nistgħu nkabbru l-mużew ta' l-arti!

Barra din is-sala fil-mużew ta' l-arti, għandna wkoll postijiet storiċi oħra li huma magħluqa.

L-Abatija, Tas-Silġ u r-Roman Baths huma kollha magħluqin u hawn min jiġi proprju għalihom dawn.

Dawn jinsabu magħluqin għax qed isir xi xogħol fihom jew inkella għax mhumiex f'qagħda li jistgħu jinfetħu.

Allura meta se jinfetħu dawn?

Għaliex qegħdin inħalluhom magħluqin?

Barra minn Malta tivvjaġġa għal sigħat twal sempliċement biex tara postijiet arkeoloġiċi.

Per eżempju, fl-Ingilterra kulma tara huma żewġ ġebliet fuq xulxin u dawn isejħulhom postijiet arkeoloġiċi!

Aħna għandna monumenti sħaħ li għadhom mibnijin sal-lum u dawn qed inħalluhom fl- istat li huma.

Dawn meta se nirranġawhom b'mod attreanti għat-turisti?

Huwa veru sar xi xogħol matul iż-żmien u huwa veru li biex tirranġahom trid tagħmel l-ispejjeż, imma min naħa l-oħra qegħdin indaħħlu kważi Lm300 miljun fis-sena mit-turiżmu - u dan hu biss l-ammont li jidher għax nafu li hemm miljuni kbar oħra li ma jidhrux - u jkun tajjeb li kieku ftit minn dawn il-flus jintużaw biex dawn il-postijiet jiġu rranġati.

Għandna wkoll is-swar li huma wirt tal-Kavallieri ta' Malta, xi ħaġa unika fid-dinja.

Sfortunatament dawn jinsabu kollha mimlijin ħaxix ħażin.

(Interruzzjonijiet) Jekk taqtgħu malajr jerġa' jikber.

Biex tissolva din il-problema hemm bżonn li tintuża kimika apposta.

Huwa veru li din il- kimika tista' toqtol pjanti indiġeni oħra pero' jekk tiġi sprayed mas-swar ma jibqax ikollna dik il-porkerija.

Illum bil-cranes u bil-high-ups kbar li għandna kollox jista' jsir.

Ilna minn Jannar nibagħtu lil tal-Kalaxlokk id- dar ma jagħmlu xejn u lil dawn nistgħu nqabbduhom jagħmlu dan ix-xogħol, li ma jirrikjedix xi sengħa patikolari.

Mr Speaker, jien semmejt il-kontribut tal-gvern u dak tal-privat u ma nistax ma nsemmix il-kontribut li tista' tagħti l-Knisja.

Il-Knisja f'Malta għandha teżori akbar minn dawk li jista' jiftaħar bihom il-gvern iżda ħafna drabi dawn issibhom imwarrbin f'xi kappella aktarx magħluqa - dawn ix-xogħlijiet ħallewhom missirijietna biex forsi jsalvaw ruħhom - u naħseb li wasal iż-żmien li l-Knisja ta' Malta wkoll tipparteċipa f'dak li huwa turiżmu.

Nafu li l-mużew tal-kattidral ta' l-Imdina huwa attrezzat ħafna pero' hemm ħafna oġġetti u pitturi imprezzabbli fi knejjes oħra li jinfetħu biss darba jew darbtejn fis-sena.

Dawn faċilment jistgħu jkunu esebiti biex jitgawdew kemm mill-Maltin kif ukoll mill-barranin.

Mr Speaker, bħalma qal l-Onor.

George Vella, jiena wkoll ngħid li jrid ikun hemm koperazzjoni akbar ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Per eżempju, nafu li għandna lukandi u holiday flats li lanqas għandhom il-permess ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar.

Meta wieħed japplika għal xi żvilupp turistiku, l- ewwel ħaġa li tagħmel l-awtorita' ta' l-ippjanar hija li tibgħat l- applikazzjoni lill-bord tat-turiżmu biex dawn jagħmlu r-rakkmandazzjoni tagħhom.

L-NTOM qatt ma tirrifjuta jew inkella toġġezzjona għal xi applikazzjoni - tagħmel sewwa għax it-turiżmu huwa dejjem investiment - imma jeħtieġ li naraw fejn se naslu u kif se nippjanaw.

Ma jistax ikun li, bħalma qalet l-Onor.

Giovanna Debono, f'Għawdex fix-xhur tax-xitwa jkollhom occupancy rate fil-lukandi ta' 1%.

Forsi dan huwa riżultat ta' planning mhux daqshekk tajjeb u allura jiena ngħid li f'dan il-każ irridu niddiversifikaw.

Dawk huma nies Maltin bħalna, dawn iridu jieklu wkoll u jeħtieġ li jsir xi ħaġa biex fix-xitwa ma jibqgħux ibatu daqshekk.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li l-irħula kollha huma postijiet turistiċi u dan irridu ndaħħluh f'moħħ il-poplu.

Haż-Żebbuġ huwa post turistiku u s-Siggiewi wkoll.

F'kull belt u raħal għandna diversi postijiet sbieħ, għandna l-ambjent naturali tagħna u għandna rziezet u djar antiki li bil-karatteristiċi tagħhom illum qed iġibu eluf kbar ta' liri.

M'għandniex ngħidu li l-postijiet turistiċi qegħdin biss f'Buġibba, Marsascala, Birżebbuġa, Tas-Sliema u San Ġiljan.

Malta kollha kemm hi hija attrazzjoni turistika u għalhekk jenħtieġ li tinżamm nadifa u jenħtieġ li nippjanaw b'mod li nżommu l-karatteristiċi tagħna l-Maltin.

Issa ħalli niġi għall- kwestjoni tal-foreshore.

Mr Speaker, nafu li ħafna lukandi jippretendu li jkollhom il-private beach u din jien assolutament ma naqbilx magħha.

Jeħtieġ li dawn il- private beaches jitteħdu lura biex ikunu jistgħu jitgawdew mill-Maltin kollha għax ma jagħmilx sens li jkun hawn postijiet li ma tistax tidħol fihom.

Ilum spiċċa ż-żmien tal-kolonjaliżmu, meta wieħed ma setax imur f'ċerti postijiet minħabba li kien hemm l-ingliżi.

Il-postijiet ta' max- xatt għandhom ikunu kollha aċċessibbli għall-Maltin.

Din il-kwestjoni s- sena l-oħra qajmet terremot fil-każ tal-proġett tal-Kottonera.

Il-postijiet mal-baħar għandhom ikunu kollha kemm huma aċċessibbli għall-Maltin.

Mr Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar il-beach cleaners li hemm mal-ministeru għat-turiżmu.

Dawn jibdew inaddfu minn filgħodu kmieni biex sa tlugħ ix-xemx il-beach ikun nadif imma mbagħad min naħa l-oħra l- promenade tkun mimlija dustbins imfawwrin.

Issa t-turisti ma jmorrux fuq il-beach biss imma jmorru jippassiġġaw mal-promenade ukoll u għalhekk irridu nżommu kullimkien nadif.

Issa ħalli ngħaddi għal dak li jirrigwarda enforcement.

Mr Speaker ħadt pjaċir nisma' lill-Onor.

George Vella jitkellem b'mod kuxjenzuz.

Jiena bħalu ngħid li huwa veru li se nipprovaw nagħmlu enforzar aħjar tal-liġi imma mbagħad jistgħu jinqalgħu d-diffikultajiet kollha meta niġu biex inqegħdu dak l-enforzar fil-prattika.

Ċertament li fi klawsoli 40 u 41 ta' din il-liġi nsibu diversi provvedimenti stretti dwar sorveljar fuq attivitajiet turistiċi, imma mbagħad x'se jiġri fil-prattika?

Per eżempju, subklawsola (2)(b) ta' klawsola 41 tgħid hekk:

"....jieħu effett minnufih hekk kif l-avviż jiġi notifikat, jew ma' l- għeluq ta' dak iż-żmien li jista' jiġi speċifikat fl-avviż".

X'irrid ngħid biha din?

Hawnhekk se jiġri bħalma jiġri fl-awtorita' ta' l- ippjanar?

Fil-każ ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar min ikun tella bini illegali jista' jitlob li dan jiġi sanctioned u jagħmel applikazzjoni quddiem l-awtorita' ta' l-ippjanar biex l-enforcement order tieqaf.

Waqt li jkun għaddej dan il-proċess, mhuwiex permess li dak li jkun jibqa' jibni imma fil-fatt nafu x'qed jiġri.

Allura f'dan il-każ tat-turiżmu se jiġri hekk ukoll?

F'dan l-abbozz jingħad ukoll li:

" Kopja ta' l-avviż mogħti taħt is-subartikolu (1) ta' dan l-artiklu tista' tiġi notifikata wkoll lil kull operatur ta' l-attivita' turistika u lil kull impjegat f'attivita' turistika u kopja ta' l- avviż għandha titwaħħal f'post prominenti fid-dħul ta' kull bini użat għall-attivita' turistika jew li jkollu x'jaqsam ma' dik l- attivita'.".

Issa x'qed jiġri meta titwaħħal enforcement order mill-awtorita' ta' l- ippjanar?

Nafu li l-persuna kkonċernata mill-ewwel tmur tqatta dik l- enforcement order f'elf biċċa u nispera li fil-każ ta' l-awtorita' tat- turiżmu ma jsirx l-istess.

L-enforcement huwa importanti ħafna għax aħna ma nistgħux naqgħu għaċ-ċajt mat-turisti.

Fuq il-gazzetti naraw ħafna affarijiet pożittivi fuq l-istat ta' l-affarijiet f'pajjiżna u fuq kemm għandna x'nuru pero' naraw ukoll affarijiet li jistgħu jagħmlulna isem ħażin u jagħmlulna l-ħsara u għalhekk huwa importanti ħafna li l- enforcement ikollu s-snien.

Intrapriża turistika li ma tkunx qegħda tobdi l- kondizzjonijiet li taħthom tkun ingħatat il-liċenzja għandha tingħalaq.

Hija ħaġa sabiħa wkoll li qegħdin nipprovdu wkoll enforcement kważi judicial, fis-sens li mhux kollox jidħol il-qorti, għalkemm jista' jsir appell quddiem il-qorti minn ordni li tkun ingħatat mill-awtorita' tat- turiżmu.

Jien ma rridx nieħu aktar żmien minn tal-Kamra, Mr Speaker.

Naf li hemm ħafna kelliema oħra li jridu jagħmlu l-intervent tagħhom pero' nixtieq ngħid li jeħtieġ li l-awtorita' tat-turiżmu taħdem b'koperazzjoni sħiħa ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Għandna owners ta' holiday flats u tourist complexes oħra li jridu jgħollu l-proprjeta' b'sular ieħor pero' dan ma jistgħux jagħmluh minħabba l-mod kif qiegħed il-pjan ta' struttura.

Minħabba f'hekk hemm ċerta diskriminazzjoni b'mod speċjali fin-naħat ta' Buġibba.

Hemm diskriminazzjoni wkoll fejn f'ċerti postijiet ħajt minnhom jista' jitla' sa ħames sulari u l-ħajt l-ieħor, għax jagħmel ma' lokalita' oħra, ma jistax jaqbeż l-erba' sulari.

Jeħtieġ li jkun hawn uniformita' f'din il-ħaġa.

Jiena nappella lill-ministeru għat-turiżmu biex jieħu din il- materja bis-serjeta' għax ma nistgħux nibqgħu sejrin b'din id- diskriminazzjoni.

Fl-aħħarnett irrid ngħid ukoll li qed issirilna propaganda ħażina ħafna minħabba l-kaċċa.

F'"The Malta Independent" tat-Tlieta, 11 ta' Mejju, 1999 rajna artikli bit-titoli "Enviroment Minister Reacts to Accusation" u "Bird Cruelty Accusations Highlighted in Foreign Media".

Naf li l-għaqdiet ambjentali huma konxji ħafna li l-għasafar għandhom jiġu protetti pero' imbagħad hemm individwi irresponsabbli li qegħdin iħassru l-isem ta' pajjiżna.

Jiena għandi fiduċja fl-għaqdiet ambjentali u naf li dawn anke qegħdin jieħdu ħsieb roundabouts u msaġar u anke qed ikollhom jidħlu fi spejjeż huma stess, pero' mbagħad ikun hemm individwi li jagħmlu ħsara lil pajjiżna permezz ta' dawn it-tip ta' artikli fil-gazzetti.

Lil dawn li qed jiktbu fuq Malta fil-media barranija rridu ngħidulhom li aħna għandna dritt bil-liġi naqbdu l-għasafar u dawn qed nieħdu ħsiebhom iktar milli jieħdu ħsiebhom huma.

Irridu nwasslu l-messaġġ ukoll li d-dilettanti vera jieħdu ħsieb li l-għasafar iżommuhom f'ambjent sabiħ u attraenti.

Jeħtieġ li nwasslu dan il-messaġġ biex dawn mhux jaraw l-ikrah biss imma jaraw ukoll il-fatt li aħna wkoll nieħdu ħsieb l-animali.

Jiena nagħlaq billi nawgura ħafna lil din l-awtorita' tat-turiżmu.

Jeħtieġ li aħna naħdmu lkoll għaliha għax b'xi mod jew ieħor kull Malti qed jibbenefika mill-introjtu tat-turiżmu.

Ma jistax ikun li ma nkunux konxji mill-importanza ta' din l-industrja.

Jiena nawgura li din l-awtorita' tat- turiżmu tibda taħdem mill-iktar fis possibbli.

Nittama li fiha jkun hemm l-iktar nies kompetenti u nittama wkoll li jkun hemm inforzar effettiv tal- liġijiet.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Chris Aguis.

ONOR.

CHRIS AGIUS: Mr Speaker, huwa l-pjaċir tiegħi li nagħti sehmi jien ukoll f'din id-diskussjoni.

Hawn ta' min wieħed ifakkar li ftit aktar minn sena ilu, l-Onor.

Membru li dakinhar kien shadow minister tat-turiżmu kien qal li kien il-pjaċir tiegħu li jissekonda lill-ministru ta' dak iż-żmien hu u jressaq it-tieni qari ta' dan l-abbozz ta' liġi.

L-attwali Ministru Michael Refalo dakinhar kien qal li dan l-abbozz kien ta' importanza kbira għat-turiżmu u kemm hu kif ukoll kelliema oħra min-naħa ta' l-oppożizzjoni Nazzjonalista kellhom kliem ta' tifħir għat-twaqqif ta' din l-awtorita'.

Fl-istadju tat-tieni qari dawn ivvotaw favur dan l-abbozz iżda mbagħad waqt li kienu ddikjaraw li ma kenux se jieħdu sehem aktar fil-preoċeduri ta' din il-Kamra, aqt l-istadju tal-kumitat f'daqqa waħda bidlu l-ħsieb u bdew jivvutaw kontra l-klawsoli ta' l-abbozz.

Dan il-fatt huwa prova konkreta ta' kemm l-oppożizzjoni Nazzjonalista ħadmet b'mod opportunistiku fl-aħħar seduti tal-ħajja tal-gvern Laburista u juri biċ-ċar kemm kienu lesti li jagħmlu kull tip ta' kuntrumbajsa sabiex jaħtfu l-poter f'idejhom.

Mr Speaker, dan l-abbozz beda jinħema sa mis-sena 1994 pero' dakinhar kien hemm ħafna nuqqasijiet.

Malli tela' gvern Laburista, l-ministru tat- turiżmu ta' dakinhar, l-Onor.

Karmenu Vella, flimkien ma' l-NTOM għamel ħafna xogħol u saru ħafna konsultazzjonijiet ma' numru kbir ta' għaqdiet u korpi privati li kellhom xi konnessjoni ma' l-industrija tat-turiżmu, fejn ħarġu ħafna ideat u suġġerimenti li wasslu sabiex ġiet drafted il-white paper.

Din konsegwentement wasslet biex ikollna dak li qed niddiskutu llum.

Mr. Speaker, nerġa' ngħid li huwa fatt magħruf li l-industrija tat- turiżmu hija pilastru ewlieni ta' l-ekonomija ta' Malta u għalhekk huwa importanti ħafna li din l-industrija nsostnuha u naħdmu sabiex dejjem intejbu dak li għandna.

Huwa importanti li nieħdu ħsieb li nibqgħu noffru l- aħjar servizzi sabiex is-suċċess li niksbu jibqa' jsir titjib fuqu.

U huwa proprju għalhekk li llum qegħdin nipproponu t-twaqqif ta' din l-awtorita' tat-turiżmu.

X'inhuma l-oġġettivi u l-għanijiet ta' din il-liġi?

L-għanijiet huma li nikkonsolidaw u naġġornaw il-liġijiet li għandhom x'jaqsmu ma' l-industrija tat-turiżmu f'Malta u x-xogħol ta' din l-awtorita' se jkun li tagħmel assessment, tirregola u tippjana sabiex dak kollu li għandu konnessjoni ma' din l-industrija jimxi 'l quddiem.

Din l-awtorita' trid tkun ukoll il- watchdog li tara li din l-industrija tibqa' tipprovdi dejjem l-aħjar servizzi possibbli u fl-istess ħin twissi u tikkoreġi lil kulmin jagħmel xi ħsara jew jabbuża..

L-awtorita' se jkollha wkoll id-dover li tara li l- areas meqjusa bħala tourist resorts jinżammu fl-aħjar kondizzjoni.

Mhux sewwa li ma jkunx hemm regola u jibqa' jsir xogħol ta' kostruzzjoni f'areas turistiċi fil-peak season u lanqas hu sewwa li jkollna turisti alloġġati fil-viċinanza ta' xi construction site.

F'dan il-każ irridu naraw ħidma id f'id bejn l-awtorita' tat-turiżmu u dik ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar.

Mr. Speaker, waqt li qed nitkellem fuq koperazzjoni bejn żewġ awtoritajiet tal-gvern qed niftakar fix-xogħlijiet li saru taħt gvern Laburista f'Buġibba, f'Birżebbuga u f'Marsascala qabel bdew is-sjuf ta' l-1997 u ta' l-1998.

Dakinhar ħadmu id f'id il-ministeru tat-turiżmu u l-ministeru tax- xogħlijiet pubbliċi u kostruzzjoni u flimkien ħejjew programm dwar ix- xogħlijiet li kellhom jitlestew qabel il-peak season.

Hekk sar u għax-xhur tas-sajf dawn il-postijiet tant frekwentati ngħataw dehra ġdida u aktar nadifa.

Mr Speaker, nixtieq nirriferi wkoll għal dawk il-ftit - u nemmen li huma verament ftit - li jaraw biss sal-ponta ta' imneħirhom u japprofittaw rwieħhom billi jiċċarġjaw prezzijiet esaġerati jew inkella joffru servizz medjokri lit-turist.

Mhux l-ewwel darba li smajna b'ilmenti u anke rajna artikli fil-gazzetti kemm mill-Maltin kif ukoll mill-barranin dwar il- prezzijiet esaġerati li kultant jintalbu.

Per eżempju l-Onor.

Jean Pierre Farrugia semma każ ta' overcharging minn spiżerija f'Buġibba.

Hija ħaġa ta' l-iskantament li jkollok numru ta' ħwienet konċentrati f'area waħda u għand wieħed tħallas prezz imbagħad tmur għand ta' ma' ġenbu u tħallas prezz ferm ogħla.

Nafu li dawn l-affarijiet jiġru u qegħdin jagħmlu ħsara lill-isem Malta.

Jiena nittama li l-awtorita' tat-turiżmu tkun f'pożizzjoni li tkun tista' tikkontrolla dawn l-abbużi għall-ġid ta' din l-industrija u ta' kulmin hu konness magħha.

Nixtieq issa, Sur President, nagħmel xi kummenti fuq uħud mill-klawsoli li jifformaw dan l-abbozz, li ħafna minnhom huma prattikament l-istess bħal dawk li ressaqna aħna sena ilu.

L-awtorita' tat-turiżmu se tkun ifformata minn 12-il membru, li se jkunu ġejjin minn oqsma differenti ta' l-industrija tat-turiżmu; 11-il membru se jkollhom il-vot u l-ieħor, li se jkun il-kap eżekuttiv, mhux se jkollu vot.

Jidher li se jkun hemm taħlita tajba ta' persuni li jkollhom ċerta kapaċita' u jkunu midħla sewwa ta' l-industrija tat-turiżmu.

Jien ukoll nemmen, bħall-kelliemi ta' qabli, li dawn se jkunu mpenjati sabiex l- industrija tat-turiżmu tkompli tikber u tkompli tiġġenera aktar ġid għall- ekonomija ta' pajjiżna.

Sur President, fi klawsola 5 għandna elenkati l-funzjonijiet diversi ta' l-awtorita'.

Dawn se jkunu kollha taħt kappa waħda u se jkunu kollha taħt is-sorvelja ta' din l-istess awtorita'.

Fil-fatt f'subklawsola (3) ta' din il-klawsola nsibu li :

"Il-Ministru jista', skond kif jidhirlu xieraq minn żmien għal żmien, jagħti bil-miktub dawk id-direttivi dwar il-politika u l-pjanijiet tal- Gvern li għandhom jiġu adottati u segwiti mill-Awtorita' u l-istess Awtorita' għandha, kemm jista' jkun malajr, tadotta u ssegwi dawk id- direttivi kollha."

Jidher li minkejja li l-awtorita' tat-turiżmu se jkollha l-fakulta' li taħdem skond kif tippermettilha din l-istess liġi, din trid timxi fuq il- politika u d-direttivi li joħroġilha l-gvern tal-ġurnata.

Din l-istess klawsola kienet fl-abbozz li konna ressaqna aħna pero' meta tressqet il- liġi, għadni niftakar lil Dr. Joe Psaila Savona jgħid li l-awtorita' tat- turiżmu mhux se tkun tista' tiċċaqlaq minħabba l-id tqila tal-ministru.

Fil- fatt kien kompla jgħid li l-awtorita' tat-turiżmu se tkun awtonoma biss sa ċertu punt.

Nixtieq li hawn nirrimarka li nittama li l-membri li se jiffurmaw l-awtorita' tat-turiżmu se jkunu persuni kompetenti li jkunu jistgħu jwettqu l-politika li tkun l-aktar adatta għaċ-ċirkostanzi.

Mr Speaker, hawn ta' min jagħmel parentesi żgħira u jistaqsi: X'kien jiġri kieku l-awtorita' tat-turiżmu kienet diġa' mwaqqfa meta l-gvern iddeċieda li jerġa' jdaħħal it-taxxa tal-VAT?

It-taxxa tal-VAT ġiet imposta b'mod li ħalliet effetti li żgur m'huma mixtieqa minn ħadd, b'mod partikolari minn dawk il-persuni li huma mdaħħla fl-industrija tat-turiżmu.

Minkejja li fil-budget qalulna li t-turiżmu se jkun mgħobbi biss b'taxxa ta' 5%, issa jidher li dan m'hu minnu xejn.

Ir-rata ta' 5% hija mposta biss fuq l-akkomodazzjoni u min jiġi għal btala ma joqgħodx fil-lukanda biss imma jmur f'postijiet ta' divertiment fejn jeħel il-15% fuq kull servizz li jingħata.

Jiena naħseb li dawn il-membri ta' l-awtorita' ma kenux ikunu komdi b'miżura bħal din.

Nixtieq insemmi wkoll xi ċifri dwar it-turisti li jżuru pajjiżna.

Fis- sena 1994 ilħaqna numru rekord ta' turisti imma fis-sena 1995 il-gvern Nazzjonalista kien iddeċieda li jdaħħal it-taxxa tal-VAT u effettivament dan is-settur qabad in-niżla.

Hawn min ma jaqbilx li din l-islump ġiet ikkawżata mill-introduzzjoni biss tal-VAT - u naħseb li nistgħu naslu f'kompromess u ngħidu li n-numru ta' turisti ma naqasx biss minħabba l- introduzzjoni tal-VAT - pero' kulħadd jiftakar kemm għolew il-prezzijiet u jiena għalhekk nemmen li din it-taxxa kellha effett dirett fuq l-islump li kellna fit-turiżmu.

Malli tlajna aħna middejna għonqna sabiex dan in-numru dejjem nieżel ta' turisti nirriversjawh.

Għamilna xogħol ta' tisbiħ ta' postijiet, tajna trattament speċjali lill-industrija u neħħejna l-VAT u dawn il-miżuri mill-ewwel taw il-frott tagħhom, għax in-numru qabad tiela' u sena wara l-oħra żidna fuq iċ-ċifri li kellna qabel.

Saħansitra wasalna biex is-sena l-oħra kellna żieda ta' 6.4% fuq is-sena ta' qabel, numru rekord ta' turisti li qatt żaru Malta.

Mr Speaker, hawn min jirraġuna li żieda fin-numru ta' turisti mhux bilfors tfisser li l-industrija qiegħda tmur 'il quddiem.

Dan jista' jkun veru imma fil-każ tagħna, sena wara l-oħra kellna wkoll żieda fil-gross earnings mit-turiżmu.

Is-sena l-oħra nqabżet iċ-ċifra ta' Lm250 miljun - dawn il-figuri qed neħodhom minn figuri li joħroġ l-uffiċċju ċentrali ta' l- istatistika - fi gross earnings.

In numru ta' persuni li jaħdmu f'- postijiet konnessi ma' l-industrija tat-turiżmu u l-vacancies f'dawn il- postijiet ukoll baqgħu jiżdiedu sena wara l-oħra.

Nittama li nkomplu f'din it-triq ta' progress għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Sur President, ngħaddi issa għal subklawsola (3) u (4) ta' klawsola 6 ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Hawn qed naraw li għandna garanzija għal dawk il- persuni li huma mpjegati f'xi dipartiment konness mat-turiżmu.

Is-sena l- oħra ltqajt personalment ma' persuni mpjegati f'dawn id-dipartimenti u dawn kienu nkwetati u beżgħana bit-twaqqif ta' din l-awtorita'.

Ħafna minnhom bdew jibżgħu li setgħu jitilfu l-impjieg tagħhom jew forsi setgħu jiġi mġiegħla jmorru ma' l-awtorita' kontra qalbhom.

Minkejja li tipprova tfiehmhom li m'hemm biża' ta' xejn, nista' ngħid li ħafna minnhom ma nrexxilix nikkonvinċihom li bit-twaqqif ta' l-awtorita' tat-turiżmu mhux se jitilfu xi benefiċċji li għandhom s'issa.

B'dawn il-klawsoli qegħdin nippermettu li persuni mpjegati bħala civil servants fid-dipartiment tat- turiżmu jistgħu jagħżlu huma jekk jaqilbux ma' l-awtorita' mingħajr ma jitilfu ebda drittijiet.

Kif qed nitkellem dwar l-impjegati nixtieq nagħmel kumment dwar l- impjegati li hemm fil-Mediterranean conference centre.

Huwa veru li dawn m'għadhomx jaqgħu taħt il-kappa tal-ministeru għat-turiżmu u jaqgħu taħt il- ministeru ta' l-edukazzjoni pero' xorta nemmen li huma relatati ma' l- industrija tat-turiżmu.

Dan in-numru żgħir ta' persuni li għad hemm f'Dar il-Mediterran ma jafux x'hemm għalihom u jkun aktar minn xieraq jekk lil dawn il-persuni nserħulhom rashom mill-futur ta' l-impjieg tagħhom.

Nixtieq ngħaddi issa għal klawsola 7 fejn hawnhekk l-awtorita' qed tingħata Lm0.25 miljun biex tibda.

Nixtieq nagħmel l-istess mistoqsija li kien għamel l-Onor.

Michael Refalo daqs sena ilu.

Fid-debate ta' dakinhar hu kien qal hekk:

"Jien naħseb li jkun xieraq jekk il-Ministru jispjegalna l-iskop u l- għanijiet ta' din is-somma.

Per eżempju jien ma nafx għalxiex se jintużaw dawn il-Lm250,000.

Ma nafx jekk hux se jmorru f'pagi, f'xogħol kapitali, xiri ta' impjanti, xi promozzjoni jew inkella biex jitwaqqfu xi strutturi ġodda u għalhekk huwa mportanti li l-Ministru jgħidilna x'hemm f'moħħu u xi pjanijiet hemm preżentament."

Kritika oħra li kienet saret kienet fuq klawsola 10.

Din il-klawsola tgħid li l-awtorita' tat-turiżmu ma tistax tidħol għal spiża li tkun aktar minn Lm10,000 jekk ma jkollhiex l-approvazzjoni tal-ministru.

Jiena nixtieq nerġa' nikkwota minn dak li kellu x'jgħid l-attwali ministru għal din l- istess klawsola :

"Billi jien għandi xi ftit esperjenza fit-tmexxija tal-liġijiet, lill- Ministru nista' ngħidlu mill-ewwel li ma jaqbilx li jissemmew ċifri u limiti fil-liġi għax għad jiġi żmien meta hu jew is-suċċessur tiegħu jara din iċ-ċifra baxxa wisq u naturalment biex wieħed jemenda ċifra bħal din irid jerġa' joqgħod iressaq emenda għall-liġi prinċipali."

Forsi fil-winding-up il-ministru jista' jilluminana dwar dan, iżda xtaqt inkompli fuq Taqsima III li tittratta dwar alloġġament u stabilimenti li jipprovdu ikel għax huwa ta' importanza assoluta li jkollna kontroll u enforcement fuq dawn il-postijiet.

Nafu, Mr Speaker, li ħafna minn dawk li jiġu f'pajjiżna għal btala jkollhom fuq quddiem nett ta' l-agenda tagħhom id-divertiment u żgur li għal ħafna turisti mezz ta' divertiment ikun li jmorru f'xi restaurant anke fl-istess lukanda fejn ikunu qegħdin alloġġati.

Għalhekk huwa imperattiv li jkollna kontroll assolut fuq il-livell li joffru r-restaurants u stabilimenti oħra li jipprovdu l-ikel.

L-istess taqsima tittratta wkoll kontroll ta' kiri ta' postijiet li jistgħu jservu bħala alloġġ.

Anke hawn hemm bżonn ta' iktar dixxiplina.

Mhux sewwa li nirreklamaw post li suppost ikun fih ċerti kumditajiet imbagħad meta jidħol fih it-turist jara li jkun ġie mqarraq.

Mhux sewwa li turist nidħku bih billi l-ewwel inwegħduh ħafna affarijiet imbagħad meta jiġi dawn ma jsibhomx.

Dan inkunu rbaħnih għal ftit iżda żgur inkunu tlifnih għal dejjem.

Kumment ieħor li xtaqt nagħmel huwa dwar Taqsima V u Taqsima VI, rigward ġiti organizzati u gwidi tat-turisti.

Rigward il-ġiti organizzati nispera li jkollna kontroll aktar effettiv sabiex lit-turist inkunu nistgħu noffrulu varjeta' ta' ġiti li jkunu jistgħu jħallu togħma tajba għal dak kollu li toffri gziritna.

X'hemm aktar effettiv minn reklam li jsir minn persuna li tkun żaret pajjiżek u ħarġet sodisfatta?

Xtaqt ukoll li l- awtorita' tat-turiżmu tkun tista' tkompli tagħmel promotion ta' dak li għandha x'toffri l-Kottonera.

Minkejja l-fatt li llum jidher li qamet kuxjenza nazzjonali dwar dak li l-Kottonera għandha x'toffri mil-lat storiku u kulturali, xorta waħda nemmen li hemm lok fejn jista' jkompli jikber in-numru ta' turisti li qed iżuru l-Kottonera, b'mod partikolari l- Birgu.

Nispera wkoll li l-awtorita' tat-turiżmu tieħu ħsieb li l-Birgufest jerġa' jibda jsir fuq bażi regolari.

Qrajt dan l-aħħar mill-ġurnali li anke l-istess ministru għat-turiżmu ħassu sorpriż u diżappuntat li l- Birgufest din is-sena mhux se jsir.

Peress li jien ngħix fil-Kottonera naf b'liema entużjażmu u b'liema ħeġġa kienu jkunu qed jistennew dan il- festival in-nies tal-Birgu.

Naf ukoll kemm is-soċjetajiet tal-Birgu kienu qed jimpenjaw ruħhom sabiex, b'mod partikolari f'dawk il-ġranet ta' festa, ikollhom lokal li jkun l-għaxqa u l-għajra ta' min iżuru.

Pero' mir- rapport li qrajt fuq il-gazzetta "The Times" jidher li lanqas is-sena d- dieħla m'hu se jsir il-Birgufest għax skond il-programm ta' l-NTOM dan kellu jerġa' jirritorna f'Settembru tas-sena 2001.

Ngħid għalija mhux sewwa li minkejja li nitkellmu u kważi nimpikaw bejnietna dwar min jaħdem l- aktar favur il-Kottonera u n-nies tagħha, meta niġu biex nagħmlu l- ekonomija u niffrankaw il-flus nibdew innaqqsu minn dak li nkunu se nagħmlu fil-Kottonera.

Jien konvint li attivitajiet bħal dawn ikomplu jagħtu spinta u aktar ħajja lill-Kottonera.

Minbarra dan naħseb li jkun tajjeb kieku postijiet storiċi iżda li huma mitluqa li għandna fil-Kottonera jingħataw attenzjoni xierqa u jiġu riabilitati sabiex inkunu nistgħu nressqu aktar turisti lejhom.

Fost dawn il-postijiet storiċi nsemmi l-fortizza tar-Ricasoli, Sant' Anġlu, il-Bieb ta' Cottoner kif ukoll numru kbir ta' palazzi li hemm fil-Birgu.

Naħseb li jkun tajjeb ukoll kieku nipprovaw nagħtu ħajja lis-swar tal-Kottonera ħalli mbagħad it-tour operators joħolqu xi walking tour madwar is-swar.

Nixtieq ukoll nara reklamar ta' dawriet madwar il-port mid-dgħajjes tradizzjonali Maltin.

Qed ngħid dan għax naf bl-isforz kbir li qed jagħmlu numru ta' barklora mill-Birgu u mill-Isla sabiex jerġgħu jagħtu ħajja lil dan il- mestier li jien inpoġġih fuq l-istess livell tal-karozzin Malti.

Jiena ninsab ċert li kull min jesperjenza dawra fid-daħliet tal-Port il-Kbir jirnexxilu jgħaddi minn esperjenza li diżgrazzjatament illum ħafna turisti qegħdin jitilfu.

Il-kompetizzjoni li dejjem tikber fil-qasam tat-turiżmu, b'mod partikolari fil-Mediterran, għandha tkompli timmotivana sabiex inkomplu ntejbu l-prodott li qegħdin noffru lit-turist.

Il-gvern Laburista kellu mħejjija proġetti kbar li żgur kien se jkollhom effett mill-aktar pożittiv fuq in-numru ta' turisti li jżuruna.

Hawnhekk nixtieq insemmi l-proġetti ta' tisbiħ li konna għamilna f'Buġibba, f'Birżebbuġa, f'Wied il-Għajn u f'Għawdex.

Minbarra dan konna bdejna xogħol ta' konsultazzjoni u f'xi każi ħriġna sejħa għal offerti għan-numru ta' proġetti li kellhom ikomplu jsaħħu s-settur tat-turiżmu u fost dawn insemmi l-proġett tal- Kottonera, li fil- ġranet li ġejjin se jkollna ċans niddiskutuh, u l-proġett "Connections", li minn dak li naqra fuq il-ġurnali jidher li l-gvern Nazzjonalista se jkompli fuq dak li ħadem gvern Laburista.

L-istess nistgħu ngħidu għal golf-courses u għall-cruise liner terminal.

Hawnhekk ta' min isemmi li f'dawn l-aħħar sentejn in-numru ta' turisti li ġew fuq cruise liners żdiedu b'aktar minn 100%.

Aħna emminna li jekk ikollna cruise liner terminal ta' livell internazzjonali u Malta ssir hub fejn dawn il-cruises ikunu jistgħu jibdew u jispiċċaw f'Malta, inżidu l-kummerċ għax dawk it-turisti li jkunu se jaqbdu cruise minn hawnhekk ikunu jistgħu jiġu jqattgħu xi ġranet f'xi lukanda lokali u malli jispiċċaw il-cruise, jiġifieri qabel imorru lura lejn pajjiżhom, ikunu jistgħu jqattgħu xi ġranet f'pajjiżna wkoll.

Hemm bżonn li fix-xhur tas-sajf il-bajjiet tar-ramel jinżammu nodfa.

Nafu li f'Malta ma tantx għandna fiex nitfixklu għax huma ftit wisq il- bajjiet imrammlin li għandna u għalhekk hemm bżonn li jkun hemm tindif regolari, speċjalment meta jsiru l-barbecues.

Hawnhekk nixtieq nistaqsi jekk hemmx il-possibbilta' li ċerti bajjiet bir-ramel jitkabbru u fost dawn il-bajjiet nixtieq insemmi Paradise Bay.

Nispera wkoll li l-bajja ta' Birżebbuġa tkun lesta biex tkun preparata għall-invażjoni ta' nies li se jkun hemm fi ftit ġranet oħra.

La qed insemmi l-bajjiet nixtieq ngħaddi kumment fuq l-unika bajja li jgħumu fiha n-nies fil-Port il-Kbir, il-bajja tar-Rinella.

Qabel, meta jien kont għadni tifel, din il-bajja kienet ħafna iktar imrammla milli hi llum.

Fis-sentejn li dam fil-poter, il-Gvern Laburista għamel ħafna xogħlijiet sabiex din il-bajja jagħtiha dehra isbaħ u llum nispera li bil-ħsieb li għandu l-gvern, li hemmhekk jagħmel hard- standing yacht facilities, ma jirrovinax din il-bajja darba għal dejjem għan-nies tal-Kottonera u ta' l-inħawi.

Sur President, minkejja l-fatt li għadu frisk f'moħħna l-mod kif aġixxiet l-oppożizzjoni Nazzjonalista daqs sena ilu għal dan l-istess abbozz ta' liġi, aħna nemmnu li l-awtorita' tat-turiżmu se tgħin lill-industrija tkompli miexja 'l quddiem u għalhekk aħna favur dan l-abbozz ta' liġi.

Jien nemmen - naħseb li hawn ħafna li jaqblu miegħi - li hemm bżonn inkomplu naħdmu sabiex inkomplu ntejbu l-prodott tagħna ħalli dan il-mutur ta' l-ekonomija Maltija jkompli miexi bir-ritmu li qabad f'dawn l-aħħar snin.

Jien nittama li l-industrija tat-turiżmu tkompli fit-triq it-tajba li qabdet f'dawn l-aħħar snin, b'mod partikolari f'dawn l-aħħar sentejn, għall- ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Aktar rimarki?

L- Onor. Frederick Azzopardi.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, ma nkun qed ngħid xejn ġdid jekk nistqarr li l-akbar attivita' ekonomika f'Għawdex hija l-industrija turistika.

It-turiżmu f'Għawdex jiġġenera l-akbar ammont ta' flus, jinvolvi l-akbar operat tar-riżorsi umani u jeħtieġ l-akbar studju u attenzjoni biex jirnexxielna nsostnuh fis-snin li ġejjin.

Dawn se jkunu snin iebsa meta tqis kemm gżejjer oħra qrib tagħna qed jissieltu biex jiġbdu lejhom kull loqma li joħloq dan is-sors.

S'issa Għawdex għadu jintagħżel daqshekk mit-turist minħabba x-xemx, il-baħar, id-diving, il- kwiet u l-kultura u l-wirt arkeoloġiku għani li jħaddan u forsi anke għax huwa kompetittiv.

Eżempju ta' dan huma l-Ġgantija u ċ-Ċittadella.

Dan kollu jiġi ppreżentat lit-turist li jinġieb Għawdex għal ftit sigħat, qisu hemm xi ħaġa f'Malta li se taħrab mingħajr ma tistennih.

Ħafna drabi meta t-turist imur lura pajjiżu ma jiftakar xejn mill-gżira tat-tliet għoljiet, għalkemm forsi jkollu xi tifkira ċkejkna.

Dan mhuwiex turiżmu sostnut u l- Għawdxin ma jixtequx li fil-lukandi u fil-ħwienet tagħhom ikollhom dan it- tip ta' turist.

Għawdex għandu bżonn turiżmu li jirrendi s-sena kollha, turiżmu li juża r-riżorsi kollha disponibbli mil-lukandi sal-bajjiet, mill- mużew sal-pajsaġġ u mill-arkeoloġija sa l-iċken element naturali.

Barra minn hekk, aħna rridu nkunu konxji li t-turist li jkun ħallas għal btala jieħu lura l-valur ta' flusu f'kollox.

Sur President, jien nemmen li wasal iż-żmien li jsir titjib sostanzjali fit-trasport bejn iż-żewġ gżejjer.

Il-Gvern Nazzjonalista se jkompli fejn ħalla u qed ikompli bix-xogħol fuq il-bini ta' vapuri ġodda.

Se jittieħdu miżuri biex jitjiebu l-faċilitajiet fil-port taċ-Ċirkewwa ħalli dan isir an all-weather port u fil-port ta' l-Imġarr.

Irrid ngħid kemm kien pass għaqli li ħa l-gvern biex il-catamaran ikun jista' jerġa' jibda jaħdem matul is-sena kollha.

Jien nemmen li jista' jitnieda studju serju biex it- turisti jibdew jinġiebu Għawdex f'ħinijiet differenti tal-ġurnata u ż- żjara tagħhom tkun itwal.

Mhijiex ħaġa diffiċli li jingħata permess biex ċerti ħwienet konnessi ma' din l-industrija jibqgħu miftuħin sa tard bil- lejl, b'kompatibilita' mal-mużewijiet u postijiet storiċi.

Għalhekk il- Gozo by night għandu jkun reklamat bis-sħiħ u t-turisti għandhom jittieħdu f'postijiet bħaċ-Ċittadella u l-Ġgantija fejn bl-użu ta' dwal għal tapposta t-turist iġarrab esperjenza unika ta' era partikolari.

Bil-lejl Għawdex jista' joffri serati folkloristiċi b'ikel tipiku Għawdxi, żfin, wirjiet ta' artiġġjanat, xi serata musico letteraria u spettakli fil-beraħ li ftit jistgħu jitgawdew bi nhar.

Hawnhekk ta' min igħid li jekk inhu possibbli l- gvern għandu jagħti aktar għajnuna biex iż-żewġ teatri ta' l-opra ewlenin f'Għawdex jibdew itellgħu aktar opri u live shows.

Tkun ħaġa tajba wkoll li jitħejja kalendarju bl-attivitajiet li jsiru bejn Novembru u Mejju.

B'hekk minbarra li tingħata aktar opportunita' lill-Għawdxin biex ikabru l- interess fid-drama, jikbru l-attrazzjonijiet kulturali għat-turist.

F'dan ir-rigward l-attivita' f'Għawdex wara inżul ix-xemx tieħu r-ruħ.

Il-ġimgħa l-oħra l-Onor.

Censu Galea għamel riferenza għall-cruise liners u semma l-possibbilta' li dawn jerġgħu jibdew jagħżlu lil Għawdex biex ikunu jistgħu jieqfu hemm.

L-esperjenza tal-passat meta kienu waqfu xi cruise liners ta' ċertu daqs fil-port ta' l-Imġarr kienet pożittiva u kienet ġiet milqugħa tajjeb mill-industrija turistika f'Għawdex.

Nawgura li 'l quddiem din l-esperjenza tirrepeti ruħha għall-ġid ta' Għawdex.

Mill-banda l-oħra hemm aktar x'jingħad dwar it-turist li jqatta' l-btala sħiħa f'Għawdex.

Qabel xejn irridu nibżgħu għal dak li għandna.

Il-Gvern Nazzjonalista għandu jinkoraġġixxi l-għajnuna għar-restawr, għall- protezzjoni u għall-konservazzjoni tal-wirt rurali Għawdxi.

Barra minn hekk għandu jkompli jtejjeb il-faċilitajiet, l-attrazzjonijiet għal mixjiet fil- kampanja u l-widien, it-tkabbir u tindif tax-xtut, it-tisbiħ ta' postijiet turistiċi, il-manutenzjoni kontinwa ta' triqat, it-tisbiħ ta' traffic islands bi fjuri u siġar, dawl adegwat, irranġar ta' ħitan tas-sejjieħ u ħolqien ta' aktar ġonna u theme parks.

Dawn jgħinu aktar biex it-turist japprezza s-sbuħija naturali Għawdxija.

Il-ħolqien u l-upgrading tal- crafts village u l-istitut għall-istudji turistiċi huma pass għaqli fit- triq li qed tagħti l-frott mixtieq.

Il-gvern huwa impenjat biex jitnedew faċilitajiet interpretattivi ta' siti ewlenien tal-wirt storiku u arkeoloġiku tal-gżira u jsiru skavi ta' siti importanti.

Naturalment kemm il-gvern kif ukoll l-Għawdxin huma obbligati li jagħmlu l-parti tagħhom.

L-ewwelnett irridu nitgħallmu nilqgħu lit-turist b'mod professjonali.

Il-baħrin, is-sewwieqa tal-coaches u taxis, il-bejjiegħa tal-ħwienet, il-gwidi, l-operaturi turistiċi, il-waiters u kulmin jiffaċċja lit-turist irid ikollu manjieri tajbin u dehra tajba.

Għalhekk hemm bżonn li minn żmien għal żmien isiru korsijiet f'dan il-qasam.

Apparti minn hekk, is-sidien ta' l-istabilimenti għandhom jaġġornaw maż-żmenijiet tal- lum u fejn hemm bżonn, itejbu l-faċilitajiet li għandhom mingħajr ma jagħmlu ħsara lill-karatteristiċi tal-post tagħhom.

Dawn għandhom jippreżentaw il-prodott li jbigħu b'mod attraenti u jkunu ġusti fil- prezzijiet.

Fl-opinjoni tiegħi, l-fatt li qed jinbiegħu souvenirs ta' Malta magħmula fil-Korea jew f'Hong Kong qed iħammrilna wiċċna.

Irid isir infurzar mill-awtoritajiet konċernati biex dan jinqata' minnufih fl- interess ta' l-artiġġjanat lokali.

Mill-banda l-oħra l-artiġġjanat Malti għandu jkun mgħejjun biex togħla l-kwalita' u mhux jogħlew il-prezzijiet.

Lit-turist għandna nagħtuh prodott ġenwin li jkun magħmul minna u mhux xi ħaġa irħisa b'"Made in China" fuqha.

It-turist japprezza u jistenna affarijiet bħal dawn.

Aħna rridu mmorru għat-turist ta' kwalita' u ninsab ċert li jekk lil dan it-turist noffrulu riżorsi b'kompetittivita', dan jiġi.

Hemm bżonn li jsir studju dwar il-possibbilta' li Għawdex ikollu golf- course fuq skala internazzjonli u jinbnew casino u tennis courts ta' livell tajjeb.

B'dan il-mod inkunu qegħdin nimmiraw lejn sezzjoni turistika li qabel ma stajniex nilqgħu.

Dan it-tip ta' turiżmu jista' jpatti għan-nuqqas ta' turisti li jkollna fix-xitwa għax iħalli l-qligħ.

Tista' wkoll titkompla l-korsa taż-żwiemel għal livell internazzjonali u jinbena caravan u camping site.

Dan kollu jgħin biex inkunu ppreparati għal kull tip ta' turist.

Għalhekk hemm bżonn li f'xi misraħ antik Għawdxi jinżammu ċerti serati folkloristiċi.

Per eżempju, il-misraħ jista' jitħejja bl-imwejjed u b'palk fin-nofs għaż-żfin imdawwar bi kċina Għawdxija, ħanut ta' l-inbid u knisja.

Jista' jkun hemm ukoll wirja ħajja ta' l-artiġġjanat Għawdxi.

Waqt dawn is-serati atturi Għawdxin imħarrġa jistgħu jirreċtaw bċejjeċ mill- istorja tagħna.

Hawnhekk irrid nagħmel riferenza għall-festi li jsiru fl- ibliet u fl-irħula tagħna matul is-sajf li naħseb m'aħniex nagħtuhom importanza biżżejjed.

Dan huwa l-Gozofest tagħna għax fuq medda ta' erba' xhur ikollna festa fil-ġimgħa f'xi wieħed mill-irħula tagħna.

Hemm bżonn li dawn il-festi jiġu rreklamati aktar għax dawn jattiraw ħafna lit- turisti.

Huwa importanti li aħna nkunu ċerti li t-turist jiġi Għawdex mhux għax aħna irħas minn postijiet oħra iżda għax aħna noffru servizz tajjeb u nagħtu full value for money.

B'hekk inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem u nkunu nistgħu nilħqu l-għan tagħna li Għawdex ikun fuq quddiem nett f'din l- industrija.

B'dan il-mod igawdi Għawdex u jgawdu l-Għawdxin kollha.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, din il-liġi mhijiex waħda kontroversjali pero' sfortunatament is-sena li għaddiet meta l-gvern Laburista ta' dak iż-żmien kien qed iressaq din l-istess liġi għall-ewwel darba f'dan il-parlament, inqabdet f'sitwazzjoni ta' kontroversja politika sħiħa li saħansitra wasslet għall-elezzjoni ġenerali.

Qed insemmi dan mhux biex inkun jien li noħloq il-kontroversji iżda għax inħoss li tajjeb li nirreġistraw ċerti fatti.

Jien inħoss li l-fatti li seħħew kważi sena ilu meta din il-liġi tressqet għall-ewwel darba, jirriflettu sew fuq id- differenza kbira li teżisti bejn il-Partit Nazzjonalista u l-Partit Laburista.

Inħoss ukoll li minn dawn il-fatti l-Partit Nazzjonalista llum fil-gvern għandu jitgħallem li l-għan ewlieni tiegħu għandu dejjem ikun l- interess sħiħ tal-poplu tagħna.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Fil-bidu ta' dan id-dibattitu, l-Onor.

Michael Angelo Refalo qal ċar u tond li din il-liġi ilha tinħema sa mil-leġislatura tal-gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1992 u Ottubru ta' l-1996.

Pero' din il-liġi tlestiet wara ħafna konsultazzjonijiet u ħidma kbira min-naħa tal-gvern Laburista preċedenti u hawn nixtieq nieħu l-opportunita' biex ngħid prosit lil-ex- ministru tat-turiżmu, l-Onor.

Karmenu Vella, li ħadem bla heda biex fi żmien qasir din il-liġi tressqet għall-ewwel darba f'dan il-parlament.

Dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista kien fl-oppożizzjoni u l-ambjent f'din il- Kamra kien wieħed mill-aktar turbolenti.

Minkejja li dak inhar il-Partit Nazzjonalista kien jaqbel ma' din il-liġi, ħataf l-opportunita' biex jisfrutta s-sitwazzjoni għal skop politiku partiġġjan u saħansitra vvota kontra klawsoli ta' din l-istess liġi, mhux għax ma kienx jaqbel magħhom iżda minħabba strateġija politika.

Dan kollu stqarru l-Ministru Refalo stess.

Fil-gazzetta "KullĦadd" tal-21 ta' Mejju ta' din is-sena, proprju f'paġna 4, f'rapport bit-titlu "Ammissjoni li Tħammar Wiċċ in- Nazzjonalisti", l-Onor.

Refalo ġie rrapportat li qal li dak iż-żmien, jiġifieri sena ilu, l-Partit Nazzjonalista fl-oppożizzjoni segwa tattika politika li jgħid le għal kull ħaġa.

Dan ir-rapport ma ġie miċħud qatt u allura nemmnu li huwa l-verita'.

Illum x'qed jiġri?

Minkejja li l-Partit Laburista qiegħed fl-oppożizzjoni, meta kulħadd jaf li ma kellux ikun, xorta waħda qed jaqdi dmiru lejn il-poplu biex f'industrija daqshekk kruċjali għal pajjiżna jagħti sehmu mhux biss permezz ta' kritika kostruttiva iżda aktar minn hekk permezz ta' ideat u suġġerimenti mill-aktar validi.

Il-Partit Laburista qed ikun kostruttiv mingħajr ebda sens ta' bitterness għal dak li l-Partit Nazzjonasita għamel is-sena l-oħra.

Minkejja dak li ġara sena ilu, bħalma dejjem għamel, il- Partit Laburista tela' 'l fuq mill-politika partiġġjana u qed jikkontribwixxi fl-interess assolut tal-poplu Malti u Għawdxi.

Dan il-fatt ma nnotajtux jien biss iżda l-ġimgħa l-oħra, preċiżament nhar l-Erbgħa, 12 ta' Mejju, fil-ġurnal "The Malta Independent" kien hemm editorjal sħiħ dwar id-diskussjoni li kienet saret fil-parlament dwar din il-liġi sa dak inhar.

Dan il-ġurnal ta ċertifikat mill-akbar lill-Partit Laburista għall-mod kostruttiv u rett li bih qed jikkontribwixxi għal din id-diskussjoni għax il-ħin kollu jqis l-interess tal-poplu Malti u Għawdxi.

Hawnhekk se nikkwota ftit linji minn dan l-editorjal li t-titlu tiegħu huwa "Consensus on Tourism".

"Speaker after speaker from both sides of the House spoke so objectively, calmly, analytically on the problems and opportunities of the tourism sector that one had some difficulty in working out simply by analysing the words who was from the government side and who from the opposition.".

Naturalment il-Gvern Nazzjonalista li qed iressaq dan l-abbozz ta' liġi bilfors irid ikun kostruttiv.

Għalhekk dak li qalet "The Malta Independent" jirrifletti bl-aktar mod pożittiv fuq il-mod kostruttiv li qed taħdem bih l-oppożizzjoni Laburista.

F'dan il-parlament suppost li kulħadd għandu jaħdem b'dan il-mod.

M'għandniex nippretendu biss kontribut siewi mingħand kulħadd jew nippretendu li jintlaħaq consensus biss fuq ħwejjeġ ta' natura nazzjonali meta l-Partit Nazzjonlista jkun fil-gvern imbagħad meta l-Partit Nazzjonalista jkun fl-oppożizzjoni jagħti interpretazzjoni differenti, jadotta strateġiji partiġġjani u joħloq jew jgħin sitwazzjonijiet biex jagħti gambetti lill-Partit Laburista meta dan ikun fil-gvern.

Mhux sew li l-Partit Nazzjonalista joħloq arja qisu hu biss għandu xi dritt divin li jmexxi lil dan il-pajjiż.

Irrid ngħid ukoll li issa jidher ċar li meta l- Partit Nazzjonalista jkun fil-gvern biss u fuq miżuri li jkun ikkalkola li jistgħu jiswewlu l-voti jfittex consensus magħna, imbagħad meta jkun fl- oppożizzjoni janalizza u jikkalkola kollox skond il-gwadann politiku partiġġjan.

Din mhijiex demokrazija.

Dan kollu ddeċidejt li ngħidu fl- introduzzjoni tiegħi għax inħoss li jekk il-gvern Nazzjonalista veru jrid li dan il-pajjiż jimxi 'l quddiem jeħtieġ li jbiddel ir-rotta u ma jibqax arroganti u dominat minn sens ta' superjorita' li qed iwassluh biex jieħu deċiżjonijiet mill-iktar importanti b'mod li jgħaddi minn fuq ras kulħadd.

Jekk il-gvern Nazzjonalista jrid ikun gvern serju jrid jibda jifhem li din in-naħa tal-Kamra, jiġifieri l-oppożizzjoni Laburista, hija rappreżentanta tal-poplu.

Hemm bżonn li l-gvern Nazzjonalista jifhem li aħna wkoll għandna dritt u responsabilita' li naħdmu biex jintlaħqu l-aspirazzjonijiet tal- poplu tagħna u biex dan isir jeħtieġ li l-gvern ma jitkellimx fuq consensus meta jaqbilu jew meta jkun fil-poter.

Il-Partit Nazzjonalista jeħtieġ li jifhem tajjeb li kemm fil-gvern kif ukoll fl-oppożizzjoni għandu dover uniku u ewlieni li jħares l-ewwel u qabel kollox l-interess nazzjonali.

Tajjeb ukoll li l-Partit Nazzjonaista jiftakar li m'għandu qatt jisfrutta ħwejjeġ ta' fejda għal skopijiet purament partiġġjani iżda għandu jaħdem għall- ġid komuni tal-poplu tagħna l-ħin kollu.

Il-poplu tagħna ħaqqu l- aħjar u aħna lkoll suppost li aħna impenjati biex inwettqu dan l- oġġettiv.

Li kieku kulħadd kellu dan il-għan, kieku din il-liġi għalqet sena li ġiet approvata mill-parlament u sal-lum żgur li bdejna nieħdu xi frott mill-ħidma li kellha tinbeda.

Sadanittant minn dak li diġa' smajna f'dan id-dibattitu jidher li l-politika tagħna f'dan il-qasam laħqet livell ta' ċertu kunsens.

J'Alla dan il-kunsens jiġi trasmess fil-prattika minn kulħadd u li din il-liġi tkun imħaddma b'mod effettiv biex tilħaq l- għanijiet li għaliha qed issir.

Jeħtieġ li l-isforzi li hemm bżonn isiru biex din il-liġi tkun effettiva fil-prattika ma nippretenduhomx mill- politiċi u mill-eżekuttiv biss.

Il-politiċi u l-eżekuttiv huma importanti ħafna fit-twettieq ta' dawn l-għanijiet iżda jeħtieġ li l-isforzi jsiru minn kulħadd, kemm mill-operaturi tas-servizzi turistiċi, kemm mill- ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur kif ukoll mill-poplu kollu in ġenerali.

Biex dan jintlaħaq jeħtieġ ippjanar u kordinament sħiħ fost affarijiet oħra importanti.

Mr Speaker, din il-liġi għandha tkun l-għodda effettiva biex il-ħidma tagħna f'dan il-qasam titjieb b'mod li tiġi rfinuta ħalli ngħollu l-livell ta' l-istandards tagħna.

Jekk jirnexxielna nilħqu dan, inkunu f'qagħda aktar kompetittiva f'dan is-settur u f'dan ir-reġjun fejn l-interess fil- qasam turistiku qiegħed jinfirex dejjem aktar.

Il-bżonn li niżviluppaw standards aħjar biex inkunu aktar kompetittivi f'dan is-settur qed isir dejjem aktar urġenti.

Illum il-qasam tat-turiżmu qed jinfirex b'ritmu mgħaġġel, anke f'diversi pajjiżi oħra fil-Mediterran li forsi sa ftit snin ilu qatt ma konna noħolmu li jistgħu jikkompetulna.

Fil-Mediterran din il- kompetizzjoni tidher li se tkompli tikber u tinfirex fis-snin li ġejjin.

Fil-fatt diġa' qegħdin fil-qagħda li biex nikkompetu qed ikollna nraħħsu l- pakketti turistiċi li qed noffru.

Irrid ngħid ukoll li peress li llum il- kuxjenza kibret ħafna fost il-popli fid-dinja, partikolarment fl-Ewropa, rigward value for money u customer-oriented services eċċ., ma nistgħux nibqgħu nqisu l-prezz biss bħala l-benchmark li fuqha nkejlu jekk aħniex noffru pakkett turistiku kompetittiv jew le.

M'hemmx dubju li l-institute for tourism studies huwa wieħed mill-ħidmiet tajbin u essenzjali biex b'mod konkret jgħin għall-iżvilupp ta' livelli meħtieġa ħalli nirfinaw is-servizz turistiku tagħna, iżda nemmen li għad fadal ħafna aktar x'isir biex inkunu kompleti f'dan il-qasam.

Jeħtieġ li t- training tal-ħaddiema li diġa' jaħdmu fis-settur ikun aktar mifrux u maħsub li jkopri, jekk jista' jkun, lil kulħadd.

Ħalli nagħti eżempju.

Inutli li turist jingħata servizz mill-aqwa f'lukanda li jkun alloġġat fiha mbagħad imur jieħu snack minn snack bar jew minn ħanut tat-take-away - dawn qed neħodhom bħala eżempju - u l-mod kif iġib ruħu min iservihom ma jkunx adattat.

Per eżempju, inutli li turist ikun ferħan bil-vakanza li jkun ħa fostna mbagħad biex imur minn post għal ieħor irid idum jistenna fix-xmux sigħat sħaħ għax is-servizz tat-trasport pubbliku għal dawk l-inħawi li jkun irid iżur ma jkunx effiċjenti.

Semmejt dawn iż-żewġ eżempji biex nenfasizza l-bżonn li jkollna mhux biss pjan sħiħ u kordinat iżda bidla sħiħa fil-mentalita' dwar is-settur kollu turistiku.

Din il-bidla fil- mentalita' trid tkun mgħejjuna billi nassiguraw li b'mod partikolari fl- areas turistiċi ma jiġux sagrifikati l-Maltin u l-Għawdxin biex inkabbru t- turiżmu.

Jeħtieġ li dak li nagħmlu biex inkabbru dan is-settur ikun jirrifletti wkoll il-ħsieb dwar in-nies tal-lokal u aktar 'il quddiem nagħti xi eżempji kif dan jista' jsir.

Sadanittant irrid nagħmilha ċara li, fil-fehma tiegħi, għalkemm dan kollu jiddependi minn kulħadd, il-gvern hu min hu, jrid iħoss li għandu responsabbiltajiet kbar meta jiġi biex jintroduċi miżuri u policies ġodda.

Ir-responsabbilta' li jrid jerfa' l-gvern hija marbuta mal-fatt li huwa essenzjali li qabel ma jiġu ntrodotti ħafna mill-policies, dawn għandhom jiġu ttestjati permezz ta' impact assessment fuq din l-industrija.

Jien nemmen li filwaqt li ċerti policies li jiġu introdotti ma jkunux immirati direttament lejn il-qasam turistiku żgur li jistgħu jħallu impatt kbir fuq dan is-settur.

Biex inkun konkreta se nġib l-eżempju tal-VAT.

Jgħid x'jgħid il-gvern, il-VAT taffettwa t-turiżmu b'mod negattiv għax it-turist illum qed iħallas iktar fuq ħafna u ħafna servizzi u prodotti li huma intaxxati direttament b'din is-sistema ta' tassazzjoni.

Mela l-effett li operatur privat li jaħdem f'xi qasam partikolari f'dan is-settur ikun qed jagħmel biex iżomm il-parti tas-servizz tiegħu bi prezz kompetittiv xorta waħda qed jiġi rovinat.

Meta t-turist jiġi Malta qed isib li qed jiffaċċja prezzijiet għoljin bil-konsegwenza li l-pakkett turistiku globali li jkun ħa jispiċċa mhux kompetittiv daqskemm ikun ħaseb.

Qed insemmi l-eżempju tal-VAT għax nemmen li din l-industrija, li lkoll naqblu li hija waħda mill-ewlenin għal pajjiżna u li tista', jekk naħdmu bis-serjeta', tgħin bis- sħiħ fit-tkabbir ta' l-ekonomija Maltija, ma tistax tiġi mhedda b'policies li indirettament joffru impatt negattiv fuqha.

Huwa għalhekk li nħoss li hemm bżonn li kull policy relevanti tkun marbuta b'dawn l-impact assessments.

Min-naħa l-oħra l-gvern irid jagħti attenzjoni sħiħa lil dawk li jiddeċiedu jabbużaw biex b'mod effiċjenti jiġu identifikati jekk jista' jkun mill-ewwel ħalli ma jitħallewx jagħmlu ħsara irreparabbli lil din l- industrija.

Fil-ġurnali tistħi taqra stejjer fejn turisti jgorru dwar abbużi li jiltaqgħu magħhom waqt btala f'Malta u tistħi ssir taf li hawn min tant irid isir sinjur mil-lum għal għada li ma jimpurtahx li bl-aġir tiegħu jista' joħloq sitwazzjoni fejn jeqred l-għajxien mhux biss tiegħu imma wkoll ta' ħaddiema oħra bħalu.

Minn dak li ntqal s'issa wieħed jista' jgħid li hemm ċertu ammont ta' qbil dwar kif għandna niżviluppaw dan is-settur ekonomiku ewlieni.

Ħafna minn dawk li tkellmu s'issa juru qbil dwar il-bżonn ta' pjan holistic li jkollu kordinament sħiħ mhux biss bejn is-setturi kollha ekonomiċi iżda wkoll bejn is-setturi li joffru l- infrastruttura, l-amministrazzjoni tal-pajjiż fil-livelli differenti u l- poplu in ġenerali.

Fl-20 xahar ta' Gvern Laburista saret ħidma kbira f'dan is-sens li l-effett tagħha għadu jinħass sal-lum.

Jeħtieġ li dak li nbeda b'tant ħidma mill-gvern preċedenti f'dan il-qasam jitkompla.

Il-gvern Laburista, kif kien wiegħed lis-settur tat-turiżmu, tah għarfien u appoġġ akbar, tant li kien inħatar ministru biex jieħu ħsieb it-turiżmu biss u b'hekk seta' jikkonċentra l-attenzjoni, il-ħila u l- enerġiji kollha tiegħu fuq dan is-settur biss.

Nieħdu gost naraw li l- gvern Nazzjonalista mexa fuq l-istess linji tal-gvern Laburista.

Il-gvern Laburista kien wiegħed ukoll li jżomm is-sistema tal-forward buying rate u kien ħeles lil dan is-settur minn spejjes żejda ta' taxxa.

Saret ħidma kbira permezz ta' strateġija maħsuba u konsistenti biex it-turiżmu lejn Malta jerġa' jiġbed għadd tajjeb ta' turisti mir-Renju Unit, mill-kontinent Ewropew u minn żoni oħra.

Irrid ngħid li dan kollu kien kuntrarju għal dak li kien isir mill-gvern Nazzjonalista ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1996, li kien għabba lil dan is-settur b'ħafna taxxi u piżijiet ġodda u issa qed nerġgħu naraw l-istess.

Dak iż-żmien ukoll kien isir ħafna diskors dwar up- market tourism minkejja li l-infiq tat-turisti dak iż-żmien ras għar-ras kien beda nieżel minflok tiela'.

Il-Partit Laburista kien wiegħed ukoll li se jtejjeb l-infrastruttura tat- turiżmu fuq bażi ta' pjani li jkunu riveduti u aġġornati regolarment u hekk għamel.

Fil-fatt flimkien mas-settur privat konna bdejna bil-proġett ta' Buġibba, imbagħad bl-istess sistema ta' konsultazzonijiet wiesa' bdejna l- proġett ta' l-upgrading tan-naħa ta' isfel ta' Malta.

Sfortunatament ma nistax ma nirrimarkax fuq id-diżappunt tal-poplu dwar il-fatt li l- upgrading li sar f'Buġibba mhux qed jiġi miżmum.

Buġibba qed jiġrilu bħal silġa li qed tinħall fix-xemx u l-gvern għandu jieħu ħsieb jagħmel xi ħaġa immedjatament.

Dar li fuqha ma ssirx manutenzjoni regolari wkoll tispiċċa mitluqa, aħseb u ara post fil-miftuħ, soġġett għall-elementi naturali kollha u għall-vandaliżmu li jsir minn xi individwi li jaħsbu li b'daqshekk qed jagħmlu xi bravura.

Nerġa' ngħid li minflok ma l-gvern Nazzjonalista ra x'manutenzjoni hemm bżonn issir f'Buġibba, kull meta jiġi kkritikat fuq dan il-fatt jipprova jgħatti x-xemx bl-għarbiel u jagħti tort lill-gvern Laburista.

Il-gvern Nazzjonalista kull darba jgħid li f'Buġibba ġara hekk għax sar xogħol bl-għaġġla u ħażin.

Għas-saħħa ta' l-argument, kieku kellna naċċettaw din ir-raġuni, il-gvern xorta m'għandux jitlef ħin biex jara x'hemm bżonn u dak li hemm bżionn iwettqu, pero' rrid ngħid ukoll li l-inqas li jista' jitkellem b'dan il- mod huwa proprju l-Gvern Nazzjonalista għax wara kollox f'disa' snin u nofs li dam fil-gvern la xogħol mgħaġġel u lanqas xogħol bil-mod m'għamel ġewwa Buġibba u dan minkejja li dejjem ipprofessa kemm it-turiżmu huwa importanti.

Il-gvern Nazzjonalista m'għamel xejn meta kien jgħid li għalih il-flus kienu no problem.

Il-verita' hi li allaħares ma kienx il-gvern Laburista li fi ftit xhur biddel wiċċ din il-lokalita' li mhux biss tiġbor fiha eluf ta' turisti kull sena iżda tiġbor fiha wkoll eluf ta' Maltin.

Illum wieħed jista' jgħid li eluf ta' Maltin ikunu hemm matul is-sena kollha.

Hemm bżonn li l-gvern jieħu ħsieb li malajr kemm jista' jkun jibda x-xogħol ta' manutenzjoni, isir upgrading tal-faċilitajiet u jsir ukoll l- embellishment f'Buġibba, bħalma kien sar qabel.

Sadanittant il-proġett tan-naħa ta' isfel ta' Malta mill-elezzoni 'l hawn waqaf bil-konsegwenza li jekk mhux se ssir xi ħaġa konkreta mhux se jintlaħaq l-għan li din l-area tiġi upgraded biex b'hekk tkun tista' toffri aktar attrazzjoni turistika.

Biex in-naħa ta' isfel ta' Malta tkun tista' tattira aktar turisti jeħtieġ li tkun embellished.

Hija ħasra li dak li nbeda u mexa ġmielu fi żmien gvern Laburista tħalla f'nofs xogħol.

Il- ħasra hi li dan l-investiment li sar diġa' qed jintilef.

Nistqarr li nħossni ċċasata bl-aġir tal-gvern Nazzjonalista meta llum kuljum tisma' li l-ħofra finanzjarja issa saret realta' u m'għadhiex ħrafa ta' l-Onor.

Alfred Sant.

Minkejja li fl-1996 il-gvern Laburista kien sab ma' wiċċu sitwazzjoni finanzjarja mwiegħra, stabilixxa prijoritajiet biex fuq naħa jgħasses kif se jintnefqu l-flus u fl-istess ħin, b'pass li l-pajjiż jiflaħ, jinvesti fejn għandu jinvesti biex l-industrija tat-turiżmu tkun tista' tiġi upgraded u aġġornata għall-ħteġijiet reali u għall-isfidi ġodda tal-kompetizzjoni li llum qed tiffaċċja.

Il-Partit Laburista kien wiegħed ukoll li l-Air Malta kienet se titqies mill-gvern Laburista bħala parti minn pjan strateġiku f'dan is-settur u b'hekk din il-kumpannija tkun ta' sostenn għal turiżmu ta' kwalita' aħjar u diversifikat lejn Malta.

Ma nistgħux ma nurux is-sodisfazzjon lejn il- ħidma għaqlija li twettqet fl-Air Malta matul l-aħħar sentejn u nofs biex din reġgħet twaqqfet fuq saqajha u fuq linji profitabbli.

Hawnhekk nixtieq inħeġġeġ lill-gvern Nazzjonalsita biex ma jitfax wara dahru dak li nbeda mill-gvern Laburista f'dan il-qasam anzi nixtieq inħeġġu biex ikompli jibni fuq il-ħidma sfieqa li diġa' wriet it-triq tas-suċċess.

Jien nixtieq nerġa' nagħmel enfasi fuq il-bżonn li l-pjani turistiċi li jsiru għal Malta jkunu dejjem evalwati permezz ta' impact assessments li jaraw x'impatti soċjo-ekonomiċi jista' jkollhom fuq il-ħajja tal-Maltin u l- Għawdxin.

Il-pjani li jsiru għal dan is-settur ma jistgħux jiġu iżolati mir-realtajiet tal-poplu tagħna għax Malta u Għawdex huma żgħar u m'aħniex fil-qagħda ta' pajjiżi kbar fejn jistgħu jaqtgħu żoni sħaħ mill- kumplament tal-pajjiż għal skopijiet ta' żvilupp tuturistiku biss.

Fil- fehma tiegħi, kull pjan li nagħmlu jrid jirrispetta l-ħajja tal-Maltin u l- Għawdxin u jrid jaħseb biex jintlaħaq sens ta' koeżistenza bejn iċ- ċittadini li jabitaw fil-gżira tagħna ma' dawk li jiġu jżuruna għal ftit żmien.

Irrid insemmi s-sens ta' nuqqas ta' koeżistenza li għandu dan il- gvern fil-pjani turistiċi tiegħu u każ tipiku huwa l-kuntratt tal- Kottonera.

MR SPEAKER: Onor. Coleiro, ippermettili nwaqqfek imma sar il-ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Iva, nibqa' in possession.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Refalo, jekk jogħġbu, iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata

AĠĠORNAMENT

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal- Kamra għal-lum, it-Tnejn, 17 ta' Mejju fis-6.00 pm. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Riżoluzzjoni dwar Enfitewsi temporanja ta' art, bini u dritt ta' rmiġġ fil- Birgu, l-Isla u Kalkara lill-Port Cottonera Ltd u lill-Cottonera Waterfront Group plc.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - t-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili – t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta' tal-Għadu - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - t-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Amministrazzjoni tat-Taxxa – t- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Atti Nutarili (Provvedimenti Temporanji) – t-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - t- Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Mr Speaker, nixtieq nieħu din l-opportunita' biex nagħmel xi ftit kummenti qosra dwar rapport li ħareġ fil-bidu tax- xahar li għadda u li kien imħejji mill-kummissjoni li twaqqfet mill- ministru ta' l-edukazzjoni f'Ottubru tas-sena l-oħra.

Hawnhekk qed nirriferi għar-rapport dwar l-iskema ta' l-istipendji ta' l-istudenti Maltin u Għawdxin.

Wara li qrajt dan ir-rapport, li kien mistenni ħafna, għal darba, darbtejn, tlieta sibt li dan sar bir-reqqa u bil-għaqal u jħares lejn l-għotja ta' l-istipendji minn perspettivi differenti.

Fil- fatt dan ir-rapport ma jħarisx lejn l-istipendju mil-lat finanzjarju biss imma jinkwadrah fl-istampa sħiħa tas-sistema edukattiva tagħna.

Meta twaqqfet din il-kummissjoni din ingħatat terms of reference wiesa' ħafna għax kellha teżamina u tirrapporta fuq is-sitwazzjoni u ċ-ċirkostanzi ta' l-iskema ta' l-istipendji mhux biss ta' l-istudenti li jattendu l- universita' imma wkoll ta' dawk li qegħdin f'istituzzjonijiet post- sekondarji, kemm jekk huma akkademiċi kif ukoll jekk huma tekniċi u vokazzjonali.

Wara din l-analisi l-kummissjoni kellha tħares lejn l-impatt soċjali u ekonomiku, lejn il-ħteġijiet u l-aspettattivi ta' l-istudenti tagħna, lejn l-effett fuq l-edukazzjoni terzjarja u post-sekondarja, lejn il-ħtieġa tal-gradwati fil-qasam tax-xogħol u kellha bilfors tħares lejn ir- riżorsi finanzjarji tal-pajjiż, li huma limitati ħafna.

Din il-kummissjoni kellha tanalizza wkoll l-implikazzjonijiet kollha marbuta ma' skema bħal din.

Fl-aħħarnett - naħseb li din hija l-aktar ħaġa importanti u mistennija - din kellha tagħmel rakkmandazzjonijiet għal miżuri immedjati biex tissaħħah is-sistema preżenti u biex ikollna wkoll indikazzjoni għall- futur.

Mr Speaker, fil-programm elettorali tiegħu ta' l-1998 il-Partit Nazzjonalista kien wiegħed li:

"jiġi stabbilit f'diskussjoni ma' dawk kollha konċernati kif għandhom jiżdiedu l-istipendji biex jilħqu l-bżonnijiet ta' l-istudenti, inklużi ta' dawk l-istudenti li jridu jagħmlu riċerka sew f'Malta kif ukoll barra.".

Il-Partit Nazzjonalista wiegħed li l-istudenti li qegħdin jieħdu edukazzjoni vokazzjonali u teknoloġika jingħataw stipendji suret in-nies, stipendji sħaħ, stipendji li jirriflettu l-bżonnijiet ta' l-istudenti fl- oqsma kollha ta' l-edukazzjoni post-sekondarja u terzjarja.

Issa meta ngħidu "sħaħ" ma nifhmux tifsira simplistika u superfiċjali, fejn dawn l- istipendji jmorrru lura għall-figuri kif kienu qabel ma Gvern Laburista naqqashom drastikament u mingħajr studju u konsultazzjoni, imma nifhmu li dawn jirrispondu għar-realtajiet li joħorġu mill-analisi li saret f'dawn l- aħħar xhur.

Biex sar dan kollu l-membri tal-kummissjoni ħadmu u ssottomettew tliet rapporti speċjalizzati; wieħed ta' Leslie Agius, li ħares lejn is-sistema ta' stipendji u skemi ta' appoġġ u għajnuna lil studenti f'pajjiżi differenti ta' l-Ewropa; ieħor ta' Godfrey Baldacchino, li għamel kritika u analisi ta' l-impatt ta' l-iskema ta' l-istipendji mhux biss fuq is-suq tax-xogħol imma wkoll fuq ir-rwol u l-funzjoni ta' l- edukazzjoni post-sekondarja u universitarja fl-ekonomija ta' pajjiżna; u l- ieħor ta' Manwel Delia, li kkontribwixxa dwar l-impatt soċjali u ekonomiku ta' l-iskema kollha.

Abbażi ta' dawn l-istudji, ir-rapport semma l-fatt għaliex il-pajjiż tagħna, li kif diġa' għidt għandu riżorsi finanzjarji daqstant limitati, jgħin direttament lill-istudenti u jgħaddilhom somma flus regolari, apparti li dejjem jipprovdi s-servizzi edukattivi b'xejn.

Fl-artiklu tiegħu Godfrey Baldacchino jfakkarna kif is-sistema ta' student/ħaddiem fis-snin sebgħin u fis-snin tmenin, taħt Gvern Laburista, naqqset l-aċċessibilita' għall-edukazzjoni terzjarja għal ħafna żgħażagħ, imbagħad fl-1987 il-Gvern Nazzjonalista sab li n-numru ta' studenti Maltin u Għawdxin li kienu jkomplu l-istudju tagħhom kien baxx ħafna meta paragunat ma' pajjiżi oħra.

B'hekk daħlet is-sistema ta' stipendju bħala inċentiv.

Kif jaf kulħadd, din ta' l-istipendju hija a hot issue u fuq din il-kwestjoni inkitbu diversi rimi u saru diversi programmi ta' diskussjoni.

Sfortunatament, bħal ħafna issues oħra, din ġiet politiċizzata u dan il-fatt dejjem ikompli jħawwad il-borma u jisfoka argumenti bażiċi u reali.

Aħna rridu nitkellmu fuq investiment u dawn l-istudenti huma r-riżors uman tagħna.

Għalhekk bħala pajjiż hemm bżonn li dan ir-riżors uman nisfruttawh f'sens tajjeb u ngħinu biex ikompli jiżviluppa.

Hawn min ipinġi lill-istudenti tagħna, speċjalment dawk universitarji, bħala xi żgħażagħ ivvizzjati, li kollha jonfqu l-istipendju li jingħataw fuq karozzi, designer clothes u discos.

Jien ma ninnegax li għandna studenti irresponsabbli u immaturi pero' naħseb li nkunu nġusti ħafna jekk lill- istudenti nitfgħuhom ilkoll fl-istess keffa.

Pero' jibqa' l-fatt li flus il-poplu għandhom irendu u ma jitberbqux fix-xejn.

Irridu naraw li l- istudenti li jgawdu mill-flejjes li jintnefqu fuqhom irendulna futur aħjar.

Għalhekk l-istipendju għandu jibqa' jingħata biex dawk li għandhom il-potenzjal ikunu jistgħu jiżviluppawh.

Apparti mir-rapporti li saru, il-kummissjoni kellha wkoll numru ta' laqgħat ma' l-awtoritajiet, ma' l-għaqdiet u ma' l-individwi.

Din hija l- ewwel darba li saret konsultazzjoni u djalogu ta' dan it-tip fuq din l- issue.

Dak li joħroġ fir-rapport jikkostitwixxi stampa ċara dwar il- bżonnijiet ta' l-istudenti marbuta ma' riforma li taffettwa l-edukazzjoni għolja.

Hawnhekk naraw li r-rapport jikkristalizza bosta punti, fosthom li l-għan prinċipali ta' l-istipendju jibqa' l-inċentiv għall-kontinwazzjoni ta' l-istudju wara s-snin ta' skola obbligatorja u li s-soċjeta' tagħna trid tibqa' żżid il-livell edukattiv taż-żgħażagħ, partikolarment ta' dawk li ma jkomplux l-istudju u t-taħriġ mingħajr l-għajnuna ta' l-Istat.

Naraw ukoll li s'issa l-istipendju baqa' marbut ma' studenti li għandhom livell akkademiku filwaqt li njora ħafna studenti li għandhom bżonn ħafna aktar għajnuna.

Kif nafu, m'hemmx streamlining fis-sistema u f'ċerti każi s- sistema fiha nnifisha hija diskriminatorja anke fl-istess skejjel, bil- konsegwenza li jinħolqu relazzjonijiet xejn sbieħ bejn l-istess studenti.

Mr Speaker, ma jeżisti xejn biex inkunu nafu li l-istipendju jintuża mill- istudent għall-għanijiet edukattivi u dan kien dejjem punt kontroversjali fid-diskussjoni dwar l-istipendji.

Jissemma li ċ-ċifra li tintnefaq fuq is- settur edukattiv hija ta' 12% tan-nefqa rikorrenti tal-pajjiż, pero' din hija meqjusa bħala waħda baxxa.

Hawnhekk ta' min wieħed ifakkar li fl-1998 għall-universita' biss il-gvern ivvota Lm7.2 miljun għas-servizzi u Lm3.8 miljun għall-istipendji u għalhekk il-value for money għandu jibqa' l- islogan li jgħodd dejjem u kullimkien meta nitkellmu fuq infiq minn fondi pubbliċi.

Mr Speaker, jien naħseb li s-suġġeriment li hemm f'dan ir-rapport li titwaqqaf education observatory, li tagħmilha ta' monitor fuq is-sistema edukattiva u sors ta' riċerka dwar l-edukazzjoni, jistħoqqlu kull konsiderazzjoni.

Jien ngħid li għandha titfassal ukoll linja ta' politika nazzjonali għall-edukazzjoni, politika konsistenti u għaqlija li tmur oltre l-politika tal-politiċi u li ma titbiddilx ma' kull ċaqliq politiku li jkun hawn.

Matul dawn l-aħħar snin kemm-il darba għidt li s-sistema ta' l- istipendji għandha bżonn ta' riforma.

Fil-fatt qabel ma jien sirt membru ta' din il-Kamra, hawn ġew kienu kkwotawni li jien kont favur li jkun hemm tnaqqis fl-ammonti ta' l-istipendju pero' dan żgur li m'huwiex il-każ.

Jien dejjem għidt li fost l-istudenti hemm min għandu bżonn aktar għajnuna u dejjem għamilt enfasi fuq il-fatt li nemmen li l-istipendju b'mod jew ieħor għandu jkun marbut mal-ħteġijiet edukattivi.

Għalhekk għoġbuni ħafna mis-suġġerimenti li l-kummissjoni għamlet dwar l-għotja ta' l-għajnuna lill- istudenti.

Mr Speaker, il-kummissjoni se tibqa' miexja fit-triq li l-istipendju jingħata biex jgħin lill-istudent ikun indipendenti mill-ġenituri matul is- snin ta' studju.

Għalhekk wara li fliet l-eżerċizzju li għamel il-kunsill studenti universitarji, u wara li tkellmet ma' bosta għaqdiet u awtoritajiet, skond ir-rapport din tissuġġerixxi somma ta' Lm60 fix-xaħar bħala għajnuna fl-ispejjeż ta' kuljum, bħalma hu t-trasport u infiq personali, u s-somma ta' Lm200 fis-sena bħala għajnuna għall-kotba u photocopies biss.

Qed ngħid hekk biex fost l-istudenti tagħna nrawmu l- użanza li jinxtraw il-kotba għax wisq nibża' li kultant fuq il-kotba jsir it-tqanċiċ u l-istipendju jintnefaq fuq affarijiet oħra.

Nerġa' nirrepeti li jien ma rridx niġġeneralizza.

Il-KSU qed jagħti wkoll suġġerimenti utli u responsabbli biex din is-somma tintuża għall-finijiet stabbiliti u biex ma jkunx hemm abbużi fl-użu tagħha.

Hija rakkomandabbli wkoll ċerta flessibilita' fl-allokazzjoni ta' Lm400 li tingħata darba matul il-kors.

Kif nafu lkoll hemm ċerti korsijiet fejn l-ispiża tal-kotba hija kbira ħafna.

Per eżempju, fil-kors tal-liġi, is-sett tal- liġijiet ta' Malta waħdu jqum 'il fuq minn Lm500 u regolarment l-istudenti jridu jħallsu madwar Lm27 u Lm28 għall-emendi ġodda li joħorġu u dan isir ta' spiss.

Għandna korsijiet oħra li għandhom spejjeż kbar minħabba l-equipment li jkollhom bżonn l-istudenti.

L-importanti hu li l-istudenti ma jabbużawx mill-għajnuna li jingħataw u l-monitoring body għandu jassigura dan.

Hemm il-proposta li tingħata għajnuna supplimentari lil dawk l-istudenti li għandhom bżonn aktar mill-appoġġ regolari.

Naħseb li din turi sensittivita' u solidarjeta' lejn dawk l-istudenti li minkejja l- kapaċitajiet tagħhom, xorta jibqgħu barra mill-istituzzjonijiet għolja ta' l-istudju għax ma jkollhomx għajnuna supplimentari.

Inkunu qed niżbaljaw ħafna jekk naħsbu li l-istudenti kollha ġejjin minn familji tat-tajjeb u ma nirrealizzawx li hemm bosta, biex ma ngħidx ħafna, li ġejjin minn familji li assolutament ma jifilħux jgħinuhom.

Ta' min igħid ukoll li hawn ġenituri li minkejja li jistgħu jgħinu lil uliedhom, m'humiex lesti li jarawhom ikomplu l-istudji tagħhom.

Jissemma wkoll is-summer work ta' l-istudenti u s-suġġeriment ta' downsizing, li naf li ma tantx niżel tajjeb magħhom.

Dan is-suġġeriment qed isir fuq il-premessa li s-summer work mhux qiegħed jingħata bil-għaqal biżżejjed biex jipprovdi l-esperjenza tax-xogħol.

Jien naħseb li x-xogħol jingħata biex sempliċement niġġustifikaw dħul għall-istudenti fix-xhur tas- sajf.

Naħseb li lkoll smajna stejjer ta' studenti li jidħlu fis-7.00 a.m. u fit-8.00 a.m. għax-xogħol u jerġgħu jintbagħtu lura d-dar wara ftit tal- ħin għax ma jkunx hemm xogħol għalihom; jew inkella stejjer ta' studenti oħrajn li minkejja li bilkemm jersqu lejn il-post tax-xogħol, jieħdu s- salarju xorta waħda.

Aħna dejjem ngħidu li x-xogħol għandu jkun experience-related biex l-istudent jieħu t-taħriġ li jkollu bżonn.

Per eżempju, l-istudenti tal-mediċina jagħmlu xogħol fl-isptar li huwa relatat ma' l-istudju tagħhom u mhux jimlew il-formoli jew jirrispondu t-telephone biex iħaffu mix-xogħol klerikali li suppost isir minn ħaddieħor.

Jien ma nafx għaliex fis-sajf dawn l-istudenti ma jfittxux xogħol fuq inizjattiva tagħhom imma jippretendu li kollox jiġu mill-Istat.

Meta kelli okkażjoni nitkellem f'din il-Kamra fuq l-istudenti li għandhom 'il fuq minn 30 sena, dejjem għidt li qatt ma qbilt mad-deċiżjoni kategorika li ttieħdet ftit tas-snin ilu li dawn l-istudenti ma jkunux eliġibbli għall- għajnuna.

Dawn l-individwi li għal raġunijiet varji tilfu l-opportunita' li jkomplu l-istudji tagħhom meta kienu żgħażagħ m'għandhomx ikunu mċaħħda milli jerġa' jkollhom ċans li jagħmlu dan darba oħra minħabba nuqqas ta' finanzi.

Ir-rapport hawnhekk ukoll iħares lejn l-introduzzjoni ta' part- time studies, biex b'hekk tiżdied ir-rata ta' studenti ta' eta' matura kif ukoll ta' dawk li jaħdmu.

Nixtieq nitkellem ukoll fuq in-nuqqas ta' għajnuna lill-istudenti li jattendu skejjel post-sekondarji u vokazzjonali bħal, per eżempju, il-pre- vocational school.

Ħafna studenti f'din l-iskola ġejjin minn familji li m'għandhomx dħul għoli u għalhekk m'għandux jintefa' piż fuq il-ġenituri tagħhom.

Apparti minn hekk jidhirli li jmissu ilna li għarafna l-fatt li mhux biss min imur l-universita' jew f'ċerti istituzzjonijiet edukattivi jagħti servizz lin-nazzjon imma kulmin jitgħallem u jitħarreġ f'affarijiet oħra.

Nixtieq ngħid ukoll li fl-1971 il-Gvern Nazzjonalista neħħa t-tuition fees u nispera li dan il-pajjiż ikun jista' jibqa' miexi fuq il-konċett ta' aċċessibilita' għal kulħadd, għax wisq nibża' li l-introduzzjoni ta' miżati m'hijiex konsistenti ma' dan il-konċett.

Mr Speaker, nixtieq nagħlaq billi ngħid li bħal kulħadd nistenna r- reazzjoni tal-Kabinett dwar dan ir-rapport, bit-tama li nersqu lejn implimentazzjoni ta' riforma fis-sistema edukattiva preżenti.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Mr Speaker, f'dawn l-għaxar minuti li ġejjin nixtieq nitkellem dwar il-press realease li ħareġ id-DOI il-ġimgħa l-oħra, fejn Malta ddikjarat li qed tipparteċipa fl-embargo tal-prodotti taż-żejt lejn il-Jugoslavja.

Qed ngħid dan fil-kontest tas-suppost kontroversja jekk dan fil-fatt jaffettwax jew le l-Kostituzzjoni ta' Malta - b'mod partikolari f'dak li għandu x'jaqsam man-newtralita' ta' pajjiżna - li pprova jqajjem il-Partit Laburista.

Jien nistħajjel li b'din l-attitudni l-Partit Laburista qed jagħmel bħat- tliet xadini għax la jrid jara, la jrid jisma' u lanqas irid jitkellem.

Fil-ħajja min jagħmel bħat-tliet xadini huwa kkundannat li ma jistax jieħu mertu li jkun ipparteċipa jew ħa sehem f'xi azzjoni ta' ġid għal poplu ieħor.

Inti ma tistax toqgħod sitting pretty tikkritika u tipproponi biss u meta tiġi għas-si u għan-no toqgħod lura u ma tgħid xejn.

Issa ħalli naraw x'jgħid subartiklu (3) ta' artiklu 1 tal-Kostituzzjoni.

Dan igħid hekk:

"Malta hija Stat newtrali li jrid attivament jilħaq il-paċi, is- sigurta' u l-progress soċjali fost in-nazzjonijiet kollha ...''

Dan ifisser li skond il-kostituzzjoni, Malta trid il-paċi, is-sigurta' u l- progress soċjali man-nazzjonijiet kollha, mhux mal-pajjiżi tal-Mediterran biss.

Allura ta' min jistaqsi jekk b'din id-dikjarazzjoni l-paċi u s- sigurta' hux qed jiġu attivament promossi jew le.

Il-Partit Laburista għamel ukoll riferenza fuq il-kostituzzjoni li titkellem fuq in-non- allinjament pero' naħseb li f'dan il-każ dan ma japplikax.

Għaliex qed ngħid dan?

Qed ngħid dan għax in-non-allinjament kien konċett applikabbli meta kien hawn żewġ super potenzi, wieħed kontra l-ieħor, speċjalment fl-1987, meta daħlu l-emendi.

Qabel kien hawn il- blokk ta' l-east immexxi mill-Unjoni Sovjetika u l-blokk tal-west immexxi mill-Istati Uniti ta' l-Amerika.

Dak il-konċett illum m'għadux jgħodd, l- ewwelnett għaliex l-Unjoni Sovjetika m'għadhiex teżisti imma iddisintegrat, u t-tieni nett għax il-Warsaw Pact ġie xolt ukoll.

Allura m'għadux ireġi l- konċett tan-non-allinjament kif mifhum u maħsub fl-era ta' l-1987.

Hemm ukoll il-konċett tan-newtralita' u jkun tajjeb jekk aħna nispjegaw ftit jekk b'dan l-involviment tagħha Malta hijiex qed tmur kontra l- prinċipju li hemm fil-kostituzzjoni.

Bl-akbar rispett pero' bl-iktar mod ferm u sod ngħid li Malta qed tirrispetta n-newtralita' tagħha.

Tajjeb li wieħed jagħmel riferenza għall-Isvizzera, pajjiż li l-Partit Laburista jħobb jirriferi għalih ħafna u ried li Malta tkun bħalu.

Dan il-pajjiż huwa magħruf sew u kburi bin-newtralita' tiegħu pero' għandu ċerti prinċipji li ħafna nies jew ma jafuhomx jew jekk jafuhom ma jgħiduhomx.

Id- dlam joħloq il-biża' u n-nuqqas ta' informazzjoni tiżgwida lin-nies u tgħin biex dak li jkun joħloq preġudizzju fuq affarijiet li ma jkunux kollha f'idejh.

Per eżempju, ftit jafu li l-Isvizzera għandha waħda mill-aktar armati b'saħħithom fid-dinja u li perċentwal kbir ħafna tal-GDP tagħha tonfqu fuq l-armamenti.

Dan ifisser li dan il-pajjiż għandu biex jiddefendi ruħu.

Apparti minn dan ikun tajjeb li nirriferi għall-white paper li ħareġ il-Gvern Svizzeru fid-29 ta' Novembru ta' l-1993 b'mod partikolari fuq in-newtralita'.

F'din il-white paper il-Gvern Svizzeru elenka r-rekwiżiti u l-parametri li fuqhom riedet timxi l-Isvizzera u fost affarijiet oħra hemm li n- newtralita' mhux fini fih innifsu imma huwa mezz mhux biss biex dan il- pajjiż jissalvagwarda l-interessi personali u nazzjonali tiegħu imma wkoll biex jikkollabora ma' pajjiżi oħra ħalli ssaltan il-paċi, jitkattar il-ġid u tifirex il-prosperita'.

Din il-white paper tgħid ukoll li mhux l-ewwel darba - u hekk għandu jkun - li l-kunsill federali ''re-orients Switzerland's neutral policy in a number of areas biex jissodisfa l- ħteġijiet ta' l-Isvizzera u l-ħteġijiet tal-komunita' internazzjonali f'dak il-waqt.

Din il-white paper tagħmel riferenza għall-obbligi mposti fuq pajjiżi newtrali fi żmenijiet ta' gwerra - naħseb li lkoll naqblu li bħalissa hemm stat ta' gwerra għaddej fir-reġjun tal-Balkani - u għall- fatt li l-obbligi nascenti għall-pajjiżi newtrali joħorġu kważi kollha mill-konvenzjonijiet ta' The Hague ta' l-1907.

Il-white paper tgħid ċar u tond li:

"These conventions are now outdated in many respects and no longer reflect the military situation at the end of the 20th century. "

Dan ifisser li dak li kien iseħħ jew japplika fil-bidu ta' dan is-seklu, ċertament m'għadux japplika lejliet it-tielet millennju.

Din il-white paper tiġbed l-attenzjoni għan-newtralita' u tagħmel riferenza għal tliet areas partikolari.

L-ewwel waħda hija r-relazzjoni bejn l-Isvizzera u l-Unjoni Ewropea u jekk in-newtralita' tapplikax jew le.

Il-konklużjoni hi:

''Neutrality is compatible with accession to the European Union in its present form. ".

F'din il-white paper il-Gvern Svizzeru qed igħid li l-fatt li aħna newtrali:

''should not prevent our country from taking whatever measures it deems necessary to counter new types of threat ...''

Mela allura jekk hemm forom ġodda ta' theddid għall-ordni internazzjonali u għall-fraternita' bejn il-pajjiżi għandek tipparteċipa.

L-aktar area li tinteressana hija l-participation in collective sanctions.

Dan ifisser li grupp ta' pajjiżi, mhux biss ta' l-Unjoni Ewropea imma wkoll ta' l-EFTA u ta' pajjiżi oħra, bħal Ċipru, qegħdin jimponu collective sanctions b'mod mhux militari.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq embargo taż-żejt.

Fil-white paper hemm li:

"The paper states that participation in collective sanctions imposed by the international community against a country that has broken the peace or violated international law is compatible with neutrality.''.

Hawn għandna pajjiż li fil-fatt kiser il-paċi u mar kontra d-dritt internazzjonali.

Allura jkun tajjeb li tipparteċipa ma' pajjiżi oħra biex tissalvagwarda l-interessi mhux biss tiegħek imma ta' ħaddieħor ukoll għax għada pitgħada jista' jiġri hekk lilek u xi pajjiż ieħor jista' jattakkak.

Pero' finalment trid tiżgura wkoll li bejn il-pajjiżi jkun hemm il-paċi u l-kollaborazzjoni.

Mr Speaker, jgħidu li silence means consent, jiġifieri jekk tagħlaq ħalqek ifisser li inti tkun qed taqbel.

La l-Partit Laburista ma jridx jipparteċipa f'dan l-embargo qed jgħid iva għall- ġenoċidju, iva għall-barbariżmu, iva għall-istupru u iva għall-ethnic cleansing.

Jien nixtieq nistaqsi: Għandek tkun newtrali meta tiġi wiċċ imb'wiċċ ma' dawn l-affarijiet?

Jien ngħid li min igħid iva huwa kompliċi.

Inti għandek tagħmel il-kuraġġ u tagħmel pass 'l quddiem ħalli tgħin lil dak il-poplu li jkun qed ibati.

Il-kostituzzjoni tgħid li n- newtralita' mhux bis-sanzjonijiet ekonomiċi tiġi vvjolata għax ma tagħmilx riferenza għalihom.

Fil-fatt il-kostituzzjoni tgħid li l-konċett tan- newtralita' jinkiser jekk pajjiż barrani juża lil Malta bħala bażi militari, jekk jiġu hawnhekk suldati ta' forza barranija jew jintużaw it- tarznari Maltin biex jgħinu u jaġevolaw in-navy ta' pajjiż barrani.

F'dawn il-każijiet biss jiġi miksur il-konċett tan-newtralita'.

Kif tista' ddawwar wiċċek in-naħa l-oħra meta tara din it-tortura kollha fil- Kosovo?

Jien nistaqsi: Il-ġid komuni x'jitlob?

X'inhu s-sewwa?

Aħna għandna obbligu li ngħinu mill-ftit li nistgħu.

Per eżempju, l-liġi kriminali - hawnhekk mhux se noqgħod nidħol fil-kriminal - mhux biss teżentak jekk tiddefendi ruħek imma teżentak ukoll jekk tiddefendi lil ħaddieħor li jkun qed ibati aggressjoni inġusta.

Jien nemmen bis-sħiħ li Malta għandha tipparteċipa f'dan l-embargo u dan mhux qed ngħidu għax il-partit tiegħi li qiegħed fil-gvern ħa dan il-pass; seta' kien min kien.

Din hija azzjoni ta' min ifaħħarha u jinkoraġġiha u jekk il-Partit Laburista jerġa' jkun fil-gvern - ma nafx meta - juri din il-fiduċja u dan il-kuraġġ fil-politika barranija tiegħu u jħares lejn il- white paper li ħarġu l-Isvizzeri fl-1993, forsi jitgħallem xi ħaġa minnhom ukoll.

B'hekk ikun jista' jgħid b'wiċċu min quddiem li jrid Svizzera fil- Mediterran.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla, t- Tnejn, 17 ta' Mejju, 1999 fis-6.00 p.m bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - IMPJEGATI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħidilna għaliex il- ħaddiema fir-residenza San Vincenz de Paule mhux qed jingħataw tagħrif eżatt rigward vacation leave u time-off-in-lieu tagħhom minn naħa tal- personnel meta dan it-tagħrif huwa dritt sagrosant tal-ħaddiema?

Għaliex meta xi darba dan jingħata jkun tagħrif ta' xi erba' xhur b'lura?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Huwa d-dover ta' kull impjegat li jieħu nota tal- vacation leave u time off li jkun ħa.

Meta jkollu xi dubju għandu jiċċekkja mal-Personnel Section tad-Dipartiment tiegħu.

Fir-Residenza ta' San Vinċenz de Paule reċentement instab li kien hemm impjegati li ħadu eċċess ta' vacation leave matul l-1998 u għalhekk saret verifika tas-sistema li tintuża sabiex jiġi aprovat il-vacation leave u anke t-time off.

Ir-rakkomandazzjonijiet ta' din il-verifika se jiġu attwati dalwaqt u b'din is-sistema ġdida m'għandux jiġri li ġara fl-1998.

B'hekk ukoll ir-rekords tal-Personnel Section tar-Residenza ta' San Vinċenz de Paule ikunu aktar aġġornati.

DIPARTIMENT TAL-MUŻEWIJIET - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema tad-Dipartiment tal-Mużewijiet?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-1 ta' Jannar 1999 sas-26 ta' April, kellna transfer wieħed ta' ħaddiem tad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

Dan it- transfer kien ta' General Hand, u sar mid-Dipartiment tal-Mużewijiet għad- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni.

Ir-raġuni hi li l-individwu talab li jiġi trasferit f'dan id-Dipartiment.

Ta' min jinnota li f'dan il-perjodu kien hemm 'transfer' ta' Principal mid- Dipartiment ta' l-Edukazzjoni għad-Dipartiment tal-Mużewijiet, li sar ukoll fuq talba ta' l-istess individwu.

DIPARTIMENT TAL-KULTURA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers, mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema tad-Dipartiment tal-Kultura?

Jista' l- Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil- post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'Jannar 1999 ġew trasferiti mid- Dipartiment tat-Turiżmu għad-Dipartiment tal-Kultura, Uffiċjal Eżekuttiv, tlett skrivani, żewġ Senior Tradesman u żewġ General Hand minbarra skrivan wieħed li ġie trasferit mid-Dipartiment tas-Saħħa.

F'Jannar skrivana ġiet trasferita mid-Dipartiment tal-Kultura għad- Dipartiment tas-Saħħa.

Fi Frar u f'Marzu ma sar ebda trasferiment.

F'April ġew trasferiti żewġ General Hand mid-Dipartiment tal-Kultua għad- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni waqt li żewġ General Hand, (wieħed mid- Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni u l-ieħor mill-Malta International Airport) ġew trasferiti fid-Dipartiment tal-Kultura.

It-trasferimenti ta' dawk mid-Dipartiment tat-Turiżmu saru bħala riżultat tal-bidla fir-responsabbilita' tal-Mediterranean Conference Centre mill- Ministeru tat-Turiżmu għal dak ta' l-Edukazzjoni.

Għar-rigward tat-trasferimenti l-oħra dawn saru minħabba l-esiġenzi tas- Servizz Pubbliku.

PBS - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema tal-PBS?

Jista' l-Ministru jagħti r- raġuni għalfejn saru dawn it-transfers?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il- ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bejn l-1 ta' Jannar, 1999 u s-26 ta' April, 1999, fil-PBS saru sitt trasferimenti bil-ħsieb li jkun hemm tqassim aħjar ta' xogħol u personnel, dejjem skond l-esiġenzi tal-kumpanija u skond kif previst mill-Ftehim Kollettiv.

MEDITERRANEAN CONFERENCE CENTRE - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ingħataw transfers mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999 lill-ħaddiema taċ-Ċentru tal-Mediterran tal- Konferenzi?

Jista' l-Ministru jagħti r-raġuni għalfejn saru dawn it- transfers?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar transfers fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bejn 1 ta' Jannar 1999 u 26 ta' April 1999 ma ingħata ebda transfer lill-ħaddiema fiċ-Ċentru tal-Konfernzi.

IPSE - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda ma' l-IPSE, mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi mpjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul il-perijodu msemmi ġew impjegati 4 ħaddiema ġodda ma` l-IPSE.

Dawn il-ħaddiema ġew ingaġġati wara li ħarġu l- applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi.

MDC - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda mal- MDC, mill-1 ta' Jannar, 1999 sas-26 ta' April, 1999?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll jekk ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-imsemmi post tax-xogħol meta ħarġu l-applikazzjonijiet għal dawn l-impjiegi?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr applikazzjoniet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk ingaġġati kienu ilhom applikati għall-imsemmi impjieg?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Matul il-perijodu msemmi ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda mal-M.D.C.

MELLIEĦA - ĊIMITERJU

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk tressaqlux xi rapport mill-Kunsill Lokali dwar iċ- ċimiterju u d-dfin fil-Mellieħa?

X'jirrikmanda dan ir-rapport?

X'se jiddeċiedi l-Ministeru dwar dan ir-rapport?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nixtieq ninforma lill-Onor.

Interpellant li d- Dipartiment irċieva korrispondenza mill-Kunsill Lokali tal-Mellieħa dwar is- sitwazzjoni attwali taċ-Ċimiterju tal-Mellieħa.

Din il-korrispondenza titratta fuq:

Il-bżonn ta` aktar u manutenzjoni taċ-ċimiterju.

Ir-responsabbilta` konnessa mal-mautenzjoni u t-tindif taċ-ċimiterju tal-Mellieħa tiġi ddelegata lill-Kunsill Lokali u dan jiġi kkumpensat b'somma ta`flus li l-ammont tagħha ma ġiex speċifikat.

Li seba` oqbra fl-istess ċimiterju li huma proprjeta` tal-Ministeru tad- Difiża Ingliża, igħaddu f'idejn id-Dipartiment tas-Saħħa.

F'laqgħa li saret fil-15 ta` April 1999 bejn uffiċċjali tad-Dipartiment tas- Saħħa u rappreżentanza mill-Kunsill Lokali ġew diskussi dawn il-punti u l- Kunsill Lokali ġie nfurmat li:

1. qed jitħejja pjan ta` ħidma sabiex tiżdied il-faċilta għad-dfin il- lokalita` tal-Mellieħa kif ukoll titjieb il-manutenzjoni u tindif fl-istess ċimiterju.

2. ma jinħasx il-bżonn li l-Kunsill Lokali jassumi r-responsabilta` għat- tindif taċ-ċimiterju.

3. t-talba, sabiex oqbra li huma propjeta` tal-Ministerju tad-Difiża Ingliża jgħaddu f'idejn id-Dipartiment tas-Saħħa, ġiet miċħuda f'April 1996.

SAĦĦA - KARTA SAFRA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li jsir sforz biex l-applikazzjoni għall-karta s-safra tal- persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, tiġi pproċessata malajr kemm jista' jkun?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-applikazzjoni tal-persuna msemmija waslet fit- 28ta' April 1999, u ġiet ipproċessata fl-4 ta' Mejju 1999.

EDUKAZZJONI - SENIOR TECHNICAL OFFICER

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet is-sejħa għall-applikazzjoni għall-post ta' Senior Technical Officer (Draughtmanship) fid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, liema applikazzjoni l-proċess tagħha għall-pubblikazzjoni kien inbeda fi żmien l-amministrazzjoni Laburista?

ONOR.

LOUIS GALEA: Bħalissa qed isir xogħol li għandu jwassal għal riorganizzazzjoni tad-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni, inkuż ix-xogħol li għandu x'jaqsam man-nefqa kapitali u rikorrenti dwar bini, proġetti u manutenzjoni.

SEC/MATSEC - RAPPORT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta kienu lesti r-rapporti ta' l-eżaminaturi ta' l- eżamijiet SEC u MATSEC?

Meta għaddew dawn ir-rapporti lid-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni?

Meta d-diviżjoni għaddiethom lill-iskejjel fejn l-istudenti jiġu mħejjija għal dawn l-eżamijiet?

Meta l-kapijiet ta' l-iskejjel għaddew dawn ir-rapporti lill-għalliema biex ikunu jistgħu jiddiskutuhom ma' l-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li r-rapporti ta' l-eżaminaturi ta' l- eżamijiet SEC u MATSEC twasslu lid-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni fis-26 ta' Marzu 1999.

Fid-diviżjoni ġew miġburin b'mod li kull skola tirċievi r-rapporti ta' suġġetti differenti u ntbagħtu fl-iskejjel bil-posta fl-14 ta' April 1999.

DIVISJONI TA' L-EDUKAZZJONI - FONDI KAPITALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta d-diviżjoni ta' l-Edukazzjoni beħsiebha tqassam il-fondi kapitali lill-iskejjel tal-gvern kollha peress li hemm skejjel li qed jgħidu li għadhom ma rċevewx dawn il-fondi?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kapijiet ta' l-iskejjel ġew infurmati bil-miktub bis-somma li kull skola partikolari ser tirċievi bħala Imprest for Capital Expenditure Equipment.

Il-fondi kapitali jitqassmu lill- iskejjel bħal dan iż-żmien kull sena.

SKEJJEL PRIMARJI - ASSISTENTI KAPIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Fil-każ ta' l- interviews li saru għall-ħatra ta' assistenti kapijiet fl-iskejjel primarji u li l-kummissjoni għas-servizz pubbliku ddeċidiet li tħassar u tordna li jsiru mill-ġdid, għaliex il-kummissjoni ma ħaditx passi qabel saru l- interviews peress li kellha rappreżentant tagħha fuq il-bord ta' l- interviews u ta' l-għażla u mhux ħalliet kollox isir u joħroġ ir-riżultat qabel ħassret il-proċess b'detriment għall-kredibbilta' ta' l-istituzzjoni nnifisha?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ġejt infurmat mill-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku li hi ħadet id-deċiżjoni li tanulla l-interviews li saru għall- ħatra ta' Assistenti Kapijiet fl-Iskejjel Primarji hekk kif irriżultalha li l-kriterji ta' l-għażla li kienu proposti mid-Divizjoni ta' l-Edukazzjoni u approvati mill-Kummissjoni, ma ġewx osservati.

UE - GAĠEĠ/BATTERIJI TAT-TIĠIEĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-proposti li qed jiġu diskussi fil-mument fl-UE sabiex ir-regolamenti u l-kondizzjonijiet tad-daqs tal-gaġeġ/batteriji tat-tiġieġ jinbidlu fis-sena 2000?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li bħalissa mhumiex jiġu diskussi kundizzjonijiet ta' daqs ta' gaġeġ/batteriji tat-tiġieġ ma l- UE.

Biss ninforma lill-Onor.

Interpellant li Malta bħala membru tal- Council of Europe u bħala firmatorja tal-Konvenzjoni tat-trobbija ta' l- Annimali trid 'il quddiem tirregola ruħha ma din il-Konvenzjoni.

Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għall-risposta ta' PQ 6616.

IMPJIEGI - BDIEWA - UŻU TA' KIMIKA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6122 li oriġinarjament saret lill- Ministru tas-Saħħa u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' tgħid jekk qatt sarux health impact assessments rigward l-effett li tħalli l-kimika f'bexx, eċċ fuq saħħet il-bdiewa li japplikaw sabiex ikabbru l-uċuħ tagħhom?

Meta saru u x'kienu r-riżultati?

Jekk ma sarux, jista' l-Viċi Prim Ministru jikkonsidra li jsiru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qabel kimika li tkun ser tintuża għal bexx tiġi mpurtata, l-importatur irid japplika lill-Pesticides Advisory Board tad- Dipartiment tal- Agrikoltura u jagħtih tagħrif sħiħ dwar il-kimika, inkluż tagħrif tossicoloġiku, biex issir l-evalwazzjoni neċessarja.

Iktar informazzjoni dwar l-operat tal-Pesticides Advisory Board tista' tingħata mill-Ministeru konċernat.

Jekk l-importazzjoni tal-kimika in kwestjoni tiġi approvata mid-Direttur tal-Biedja, l-importatur irid jipprokura l-approvazzjoni tat-Taqsima tal- Ħarsien tas-Saħħa u s-Sigurta' fuq il-Post tax-Xogħol tad-Dipartiment tax- Xogħol.

Din it-Taqsima tista' timponi kundizzjonijiet ulterjuri dwar l- importazzjoni u l-użu tal-kimika wara li titlob aktar informazzjoni, fosthom Material Safety Data Sheet.

Huwa obbligu ta' min iħaddem jew li jaħdem għal rasu li jidentifika l- perikli għas-saħħa fuq il-post tax-xogħol tiegħu u li jieħu l-miżuri kollha biex dawn jiġu eliminati jew imnaqqsa.

Għaldaqstant hija r- responsabbilita' ta' min juża jew iġiegħel li tintuża kimika fuq il-post tax-xogħol li jieħu l-miżuri neċessarji.

It-taqsima tal-ħarsien tas-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol tad- Dipartiment tax-Xogħol regolarment tagħmel eżamijiet mediċi fuq il-ħaddiema ta' Dipartimenti tal-Gvern u ta' xi ażjendi privati li x-xogħol tagħhom jesponihom għal kuntatt regolari ma' bexx b'konsegwenza ta' riskju ogħla għas-saħħa.

L-Onor.

Interpellant japprezza li riżultati ta' eżamijiet mediċi huma kunfidenzjali.

IMPJIEGI - BDIEWA LI JIGGASSJAW L-UĊUĦ TAR-RABA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jirrispondi l- mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6121 li oriġinarjament saret lill- Ministru tas-Saħħa u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' tgħid jekk qatt sarux health impact assessments rigward saħħet il-ħaddiema li jiggasjaw l-uċuħ tar-raba?

Jekk iva, x'kienu r-riżultati?

Jekk le, jista' jikkonsidra li jsiru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hemm diversi kimiċi li jistgħu jintużaw biex jiggassjaw l-uċuħ tar-raba.

Il-kontrolli kemm fuq kimika relatata mal- biedja, kif ukoll fuq s-saħħa ta' ħaddiema li jistgħu ikunu nvoluti f'dan ix-xogħol ġew esposti fir-risposta tal-mistoqsija parlamentari Nru. 6750.

LAĦAM TAL-MAJJAL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jkompli jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 6126?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li ġie investigat l- ilment tiegħu mat-terzi persuni li taw l-informazzjoni lid-Dipartiment tas- Servizz Veterinarju u dawn issa kkonfermaw li l-informazzjoni għall-1995 għanda taqra hekk:

Sena Valur Prezz Medju 1995 Lm6.9M 81c5

FORZI ARMATI - ARMAMENTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid xi procurement ta' armamenti sar mill-awtoritajiet Maltin sena b'sena, mill-1996 'il quddiem?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma jidhirlix li l-informazzjoni mitluba għandha tiġi ppublikata.

Jekk l-Onor Interpellant għandu xi ħtieġa għall- informazzjoni din tista tingħata kunfidenzjalment.

ASSOCIATED NEWS GROUP LTD. - PR

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid x'kienet il-biċċa xogħol waħda ta' PR li għaliha l- Associated News Group Ltd. tħallset Lm1,338.50c?

ONOR.

JOHN DALLI: L-ANG Ltd tħallset ta` assistenza fir-relazzjonijiet pubbliċi matul ix-xhur ta` April u Mejju.

MINISTERU GĦALL-AFFARIJIET BARRANIN - HOSPITALITY

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6730?

ONOR.

JOE BORG: Ma kien hemm l-ebda nfieq fuq hospitality u safar minn meta ġejt nominat Ministru sa l-aħħar ta` Marzu.

Iżda kien hemm nefqa ta` LM205 f`hospitality u LM 3,931 f`safar minn delegazzjonijiet mmexxija minni matul il-perjodu li kont Segretarju Parlamentari.

PULIZIJA - CLAMPING/TOWING

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm kien hemm każi ta': clamping, towing u breathalyser xahar b'xahar, mill-1.10.98 'il quddiem?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi t-tagħrif mitlub mill-Onorevoli Interpellant huwa kif ġej : -

1998 1999 Każi ta' Ott. Nov. Diċ. Jan. Frar Mar. Apr.

Ikklampjar 36 16 - 23 25 43 27 Irmunkar 272 246 284 191 328 308 431 Test tan-nifs 14 13 16 20 16 21 5 (pożittivi)

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Il- pulizija kemm irriżultawlha li kien hemm inċidenti tat-traffiku f'St. Venera bypass kemm ilha li nfetħet?

Kemm minnhom wasslu għal fatalitajiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi minn mindu ġiet inawgurata l-By- Pass ta' Santa Venera f'Settembru, 1992, seħħew tlett imwiet kawża ta' inċidenti tat-traffiku.

Rigward in-numru ta' inċidenti tat-traffiku fl-istess post rappurtati lill- Pulizija, ninsab infurmat li mill-1 ta' Jannar, 1998, id-data li fiha bdew jinżammu rekords fuq il-PIRS, sa l-10 ta' Mejju, 1999, dan kien ta' 61.

KOSOVO - KUNTATTI MILL-GVERN MALTI

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Jista' l-Ministru jelabora dwar il-ħidma u l-kuntatti diplomatiċi tal- gvern Malti fir-rigward tal-kriżi tal-Kosovo?

ONOR.

JOE BORG: Fil-kuntatti kemm tiegħi u tal-Ministeru dwar il-kriżi tal-Kosovo, dejjem indirizzajna it-traġedja umana li mhux biss ilha sejra żmien iżda kull ma tmur kienet qiegħda tikber.

Aħna esprimejna is-sogħba tagħna għal-fatt li l-isforzi tal-Contact Group ma waslux għal ftehim aħħari li permezz tiegħu is-sitwazzjoni preżenti setgħet tiġi evitata.

Aħna nisħqu sabiex in-negozjati jerġaw jibdew mill-aktar fis possibli ħalli tinstab soluzzjoni ekwa u dejjiema.

Mill-aspett uman il-Gvern ħabbar li lest jilqa f`Malta sa mitt refuġjat u b`hekk jgħin fl-isforzi intiżi sabiex itaffu it-tbatija ta` dawn in-nies.

F`dan ir-rigward, nirreferi wkoll lill-Onorevoli Interpellant għal pożizzjoni li hadet Malta, flimkien mal-pajjiżi ta` l-Ewropa Ċentrali u tal- Lvant, kif ukoll dawk il-pajjiżi membri ta` l-EFTA li huma membri tal- European Economic Area, illi tipprojbixxi l-provvista jew bejgħ ta` petroleum jew prodotti tiegħu lir-Repubblika tal-Yugoslavja.

Dan kollu għandu l-oġġettiv li tinstab soluzzjoni ġusta għall-paci dejjiema fir-Reġjun.

KOTTONERA - PROĠETT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jinforma lill-Kamra jekk inbidilx xi ħaġa mid-dokument li tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra rigward il-Proġett tal-Kottonera, f'termini tal- kondizzjonijiet?

Jekk iva, jista' l-Ministru jinforma lill-membri tal- Kamra billi jpoġġi kopja fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nassumi illi l-Onorevoli Interpellant qed tirreferi għall-kuntratt propost bil-Land Drawings annessi.

Ma sar ebda tibdil f'dawn id-dokumenti li fil-fatt kienu diskussi bl-aktar mod akkurat mill-Public Accounts Committee.

KOTTONERA - PROĠETT

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid jekk sejjaħx laqgħat mal-kunsilli lokali tal-Kottonera biex jiddiskutu flimkien il-proġett tal-Kottonera?

Jekk iva, meta sar dan?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jiena ltqajt mal-Kunsilli Lokali konċernati b'dan l-iżvilupp kif hawn taħt elenkat biex niddiskuti il-Proġett tal- Kottonera:

KUNSILL LOKALI BORMLA ---------------------

Il-Ġimgħa 30 ta' Ottubru 1998 L-Erbgħa 3 ta' Marzu 1999 Il-Ħamis 8 ta' April 1999

KUNSILL LOKALI BIRGU --------------------

L-Erbgħa 3 ta' Marzu 1999

KUNSILL LOKALI ISLA -------------------

L-Erbgħa 3 ta' Marzu 1999

KUNSILL LOKALI KALKARA ---------------------- Il-Ġimgħa 5 ta' Marzu 1999 Il-Ġimgħa 14 ta' Mejju 1999

Jien għamilt ukoll preżentazzjoni għall-Kunsilli Lokali tal-Birgu, Bormla, u l-Isla nhar il-Ħamis 22 ta' April 1999.

KOTTONERA - BINI STORIKU

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid xi studji qed isiru biex jiġi salvagwardat bini u wirt arkitettoniku u storiku importanti li hemm fil-Kottonera u li se jintlaqat bil-proġett tal-Kottonera?

Jekk iva, min qed jagħmel dan l-istudju?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Kull żvilupp li ser isir huwa rregolat bil- liġijiet u proċeduri normali ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar u bħal f'kull każ anke jekk l-iżvilupp ikun se jsir minn naħa tal-Gvern irid jiġi sottomess lill-istess Awtorita'.

Parti minn dan il-proċess huwa li jiġu sottomessi d-dettalji kollha, l-istudji kollha li jkunu saru kif ukoll il- metodu li jkun ser jintuża fir-restawr.

Il-Konsorzjum huma marbutin li jagħmlu dan kollu u għalhekk ma nassumix li hemm xi problema f'dan ir- rigward.

Barra minn dan, it-Taqsima tax-Xogħlijiet se żżomm għajnejha ukoll fuq dak li jkun qiegħed isir.

PULIZIJA - SQUATTERS

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kif u fejn se jpoġġi l-isquatters li hemm fl-inħawi fejn se jsir il-proġett tal-Kottonera?

Jekk dan se jsir, jista' l-Ministru jgħidli meta ġew informati?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellanti tirreferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

KUNSILLI LOKALI - LOCAL WARDENS

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid min se jkun responsabbli għall-ħlas tal- local wardens fil-kunsilli lokali, jekk hux il-gvern jew l-istess kunsilli tal-lokal?

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-servizz tal-Gwardjani Lokali ghall-infurzar tal- ligijiet mill-Kunsilli Lokali se jkun wiehed ikkuntrattat bhas-servizzi l- ohra li jaghtul-Kunsilli.

Ghaldaqstant il-hlas ta` dan is-servizz se jsir mill-Kunsilli Lokali filwaqt li minn naha taghhom, l-Kunsillise jzommu l-hlasijiet tal- penalitajiet li jirrizultaw mill-kontravenzjonijiet.

NEA - BORD

L-ONOR.

RITA LAW staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid għalfejn il-Bord ta' l-NEA dam daqshekk wieqaf?

Jista' jgħid meta se jiġi mwaqqaf dan il-Bord?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-ħatra tal-membri tal-Bord ta' l-Awtorita' Nazzjonali tax-Xogħol, bl-eċċezzjoni ta' membru indipendenti wieħed, skadiet għall-aħħar ta' Jannar ta' din is-sena u għalhekk il-Bord ma setax jiltaqa'.

Wara li saret il-konsultazzjoni meħtieġa mar-rappreżentanti ta' min iħaddem u mal-Unions kif ukoll wara li ġew avviċinati persuni dwar il-possibilta' li jinħatru bħala membri indipendenti, saru r-rakkmandazzjonijiet neċessarji u għalhekk nittama li l-Bord ikun jista' jinħatar dalwaqt.

ZABBAR - TRIQ IL-LUQ - POWER LINES

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-każ Ref No. 325/92/98 dwar rerouting ta' power lines fi Triq il-Luq, Zabbar u li ilu pendenti mill-10 ta' Lulju 1998, possibbli li l-Korporazzjoni Enemalta fl-aħħar tieħu passi u ma tibqax tgħaddi aktar biż- żmien lil dan il-klijent li hu bniedem anzjan u li dawn il-power lines qed ikunu ta' periklu għalih u għall-familja tiegħu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li x-xogħol biex isir re-routing fit- triq imsemmija waqa` lura minħabba diffikultajiet amministrattivi.

Dawn il- problemi issa ssolvew u x-xogħol mistenni jibda f`qasir żmien.

PULIZIJA - BIRKIRKARA - PLOT MITLUQA

L-ONOR.

MICHAEL ASCIAK staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6827 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u li issa ġiet riferuta lilek u ċioe' tista' jekk jogħġbok tgħid x'se jsir minn plot li tinsab f'Ganu Street wara l-Mitħna ta' Birkirkara għaliex qegħda toħloq inkonvenjent ta' ħmieġ u periklu lir-residenti?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li l-iżvilupp tal-plot li għalih qed jirreferi l-Onorevoli Interpellant huwa suġġett għall-permess PA 5569/95, liema permess skada, u li presentament qiegħed fil-proċess ta' tiġdid skond applikazzjoni PA 3265/98.

Jirriżulta wkoll illi x-xogħol fuq dan is-sit kien ġie ordnat jieqaf mill-Awtorita` ta' l-Ippjanar u dan għaliex l- iżvilupp kien qed isir mingħajr ma ġiet mogħtija l-linja uffiċjali skond il- kundizzjonijiet tal-permess.

Issa li din il-kwistjoni ġiet regolarizzata, l-iżvilupp fuq dan is-sit jista` jitkompla appena l-permess jiġi mġedded.

Fil-frattemp, il-plot in kwistjoni ġie mdawwar b'ħajt u fence sabiex jitnaqqas kemm jista` jkun l-inkonvenjent.

L-uffiċjal ta' l-Awtorita` inkarigat ser jibqa` jsegwi l-każ sabiex jiġi assigurat li l- kundizzjonijiet qed jiġu rispettati.

BUĠIBBA/SAN PAWL IL-BAĦAR/QAWRA - MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Peress li fl-inħawi ta' Buġibba, San Pawl il-Baħar u l-Qawra, ħafna ħwienet, lukandi, restaurants, bars, eċċ jilmentaw li meta jirrapportaw xi ħsarat fis-sistema ta' l-ilma, id-dawl, telephone, drenaġġ, eċċ jdumu jistenew ħafna u jiġri li kawża ta' dawn il-ħsarat it-terzi persuni jidħlu f'ħafna spejjeż żejda sabiex isibu soluzzjoni temporanja ħalli jkunu lanqas impatt possibbli fiċ-ċirkostanzi, jista' l-Ministru jikkonsidra li jikkordina unit ġdid sabiex dawn il-ħsarat jiġu kkordinati aktar pofessjonalment?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-suġġeriment ta' l-Onorevoli Interpellant ser jiġi innutat.

ĠONNA PUBBLIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li kienu bdew isiru numru ta' ġonna kordinati bejn il- ħaddiema ta' l-Urban and Rural Landscaping tad-Dipartiment ta' l- Agrikoltura u l-kunsilli lokali bħal fil-każ tar-Rabat Malta, fejn saru xogħlijiet fl-Imtarfa, il-Baħrija u r-Rabat u kienu fil-fatt bdew diskussjonijiet sabiex kif jitlestew dawn ix-xogħlijiet jibdew ix- xogħlijiet fuq il-ġnien rikreattiv f'Għajn Qajjed u l-Kunsill tar-Rabat kien alloka s-somma ta' flus sostanzjali għal dan il-proġett, jista'l- Ministru jinformani mill-5 ta' Settembru 'l hawn kemm saru laqgħat u preparamenti sabiex dan ix-xogħol jitkompla għall-benefiċċju tar-residenti tan-Nigret u Għajn Qajjed?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Risposta għal din il-mistoqsija tingħata f'seduta oħra.

PA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx massimu ta' bond li jista' jintalab mill- Planning Authority fuq il-proġett?

Jekk iva, hemm xi skala għal forom ta' żvilupp differenti?

ONOR.

TONIO BORG: Il-liġi ma tispeċifikax massimu ta' garanzija finanzjarja marbuta ma' xi kondizzjoni.

Il-garanzija tkun ta' ammont li jirrifletti il-kondizzjoni li għaliha tkun meħtieġa l-istess garanzija.

B'dan il-mod ikun jista` jiġi assigurat li l-istess kundizzjoni tinżamm mill-iżvilupattur.

Il-flus ma jinġibdux jekk il-kundizzjoni tkun osservata.

PULIZIJA - ALLOKAZZJONI TA' FONDI

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid min hu responsabbli biex jalloka l-fondi li ġew ivvotati għal pulizija fid-diversi sezzjonijiet tal-korp?

X'inhi r-raġuni li minkejja li għaddiet terz minn din is-sena hemm numru ta' sezzjonijiet fil-Korp tal-Pulziija li għadhom ma jafux kemm hemm flus allokati għalihom mill-budget ta' din is-sena, partikolarment għax-xiri ta' equipment li jitħallas mill-vot kapitali?

ONOR.

TONIO BORG: Il-fondi li jingħataw taħt il-vot tal-Pulizija, bħal f'kull Dipartiment ieħor, jiġu allokati skond il-programmi u t-talbiet li jkunu ġew sottomessi fil-Business Plans tad-Dipartiment, wara li dawn il- fondi jiġu approvati fl-Estimi għas-sena partikolari.

Naturalment, il- fondi li eventwalment jiġu pprovduti, jitqassmu b'mod li jkun jirrifletti l- prijoritajiet tad-Dipartiment kif murija fl-istess Business Plans.

Fl-ambitu tal-parametri msemmija, l-allokazzjoni ssir mill-Kummissarju b'konsultazzjoni mad-Direttur responsabbli mill-Finanzi u Amministrazzjoni.

SKEJJEL - TFAL B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ġenituri ta' tfal b'diżabilita' għandhomx id-dritt li jagħżlu huma f'liema skola jibgħatu lil uliedhom?

Jekk le, jista' l-Ministru jgħid min jagħmel l-għażla?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-ġenituri, wara li jingħataw pariri siewja, għad għandhom id-dritt li jgħażlu jekk it-tfal tagħhom jattendux skola mainstream jew dik Speċjali.

Dan wara li każ partikolari jiġi eżaminat minn Statementing Board.

Dan jgħodd għal skejjel statali.

CDAU - SPTAR SAN LUQA - CASE CONFERENCE

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid għaliex il-ġenituri ma jitħallewx jipparteċipaw waqt il-case conference ta' wliedhom li ssir fis-CDAU ta' l-Isptar San Luqa?

Hemm xi ħsieb li din il-proċedura titbiddel fil-futur qarib?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirreferi lill-Onorevoli interpellant għat-teġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 4938.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA BIS-SENSJA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ingħataw is-sensja dawn l-aħħar sitt xhur?

Jista' jagħti l-informazzjoni maqsuma f'nisa u rġiel?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ammont ta' ħaddiema li ngħataw is-sensja f'dawn l-aħħar sitt xhur huwa kif ġej:-

XHUR NISA RĠIEL TOTAL

Ottubru 1998 31 150 181 Novembru 1998 34 152 186 Diċembru 1998 38 119 157 Jannar 1999 60 188 248 Frar 1999 31 146 177 Marzu 1999 28 214 242

SERVIZZ PUBBLIKU - IMPJEGATI

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jagħti n-numru totali ta' impjegati fid-diversi dipartimenti tal- gvern, dipartiment b'dipartiment?

F'liema dipartimenti u gradi hu maħsub li hemm ħaddiema nieqsa u f'liema, żejda?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Bi tweġiba għall-ewwel parti tal-mistoqsija qiegħed poġġejt fuq il-mejda tal-Kamra skeda bl-informazzjoni mitluba kif kienet f'April.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija ninsab infurmat illi minn żmien għal żmien kull dipartiment ikun over jew under complement.

Fil-każ ta' l-ewwel isiru arranġamenti għal re-deployment u fil-każ tat-tieni, fejn hu assolutament neċessarju, jittieħdu passi biex il-vakanzi jimtlew.

QRATI - PERSUNI TA' NAZZJONALITA' BARRANIJA

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il persuna barranija ttellgħet il- qorti għax kienet f'pajjiżna llegalment matul l-1998?

Kemm-il persuna ġiet deportata?

ONOR.

AUSTIN GATT: Dawn il-persuni hekk imsejha Klandestini jitressqu l- Qorti mill-Pulizija quddiem il-Magistrat ta` l-Ghassa.

Il-kawzi jinstemghu bi procedura sommarja fejn tinghata s-sentenza dak il-hin stess (kemm il- darba jkun hemm ammissjoni).

Il-Maġġor parti taghhom jigu deportati dak il- hin stess.

Fi proceduri sommarji l-Qorti ma żżommx statistika ta` dawn il- persuni.

HEPATITIS C u B

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm nies ittestjaw pożittiv għal hepatitis C u B fl-1998?

Jista' jaqsam l-informazzjoni skond l-etajiet u jekk humiex irġiel jew nisa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Permess li numru kbir ħafna ta' kampjuni li jiġu ttestjati jkunu anonimi mhuwiex possibli li jkollok figuri preċiżi tan- numru ta' persuni posittivi.

Anki l-informazzjoni dwar sess u eta' ma tkunx daqshekk preċiża.

Matul l-1998 fil-laboratorju tal-Isptar San Luqa saru dawn it-testijiet:-

Nru. ta' Testijiet Posittivi ------------------------------

Hepatitis B 9858 151 Hepatitis C 4262 315

INTEREST ON PUBLIC DEBT

L-ONOR.

HELENA DALLI staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa maħsub li se jkun l-interest on public debt fl- 1999?

ONOR.

JOHN DALLI: Skond l-Estimi finanzjarji approvati għas-sena 1999, huwa stmat li l-intressi fuq id-dejn pubbliku għandu jkun kif imsemmi

Stocks Lokali Lm 42,912,960 Treasury Bills Lm 4,942,000 Self Barrani Lm 1,814,000

Ma dawn wieħed irid iżid is-somma ta` Lm295,000 għall-conversion stock MGS 5.9% 2007 II` li nħareġ sabiex jissostitwixxi MGS 6.0% 1999 I li għalaq fl- 1999.

Peress li l-Gvern huwa awtoriżżat li matul il-1999 joħroġ stock ġdid sa massimu ta` Lm100,000,000, u kemm l-ammont, l-interessi u ż-żmien meta se jinħarġu dawn l-stocks għadu ma ġiex deċiż, ma tistgħax tingħata risposta eżawrjenti ta` kemm se jkun l-imgħax fuq is-Self Pubbliku għal dan il-ħruġ ta` Stock ġdid.

SPTAR SAN VINĊENZ DE PAULE - PAZJENTI

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu stmat li hi l-ispiża ta' kull persuna għal kull ġurnata fir-residenza ta' l- anzjani San Vinċenz de Paule?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ispiża ta' kull pazjent f'San Vinċenz hija stmata li hi sbatax il-lira (Lm17) għal kull ġurnata.

SKEJJEL

L-ONOR.

FREDRICK AZZOPARDI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 5931?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra, aktar kmieni fżdin is-seduta.

PENSJONI - PENSJONI TAS-SERVIZZI INGLIŻI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-persuna, li d-dettalji tagħha qed nibgħathom separatament, hijiex intitolata sabiex il-pensjoni tagħha tkun aġġustata minħabba l-emenda fil-liġi dwar pensjonanti tas- Servizzi Ingliżi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lil Onor. Interpellant li l-persuna kkonċernata ser tiġi nfurmata dwar il-pensjoni tagħha wara li jsiru l- investigazzjonijiet meħtieġa.

SKEJJEL - FACILITATOR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet it-talba sabiex it-tifel, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, ikun jista' jkollu facilitator, għaliex mill-case summary taċ-Child Development Assessment Unit jidher li dan it- tifel għandu bżonn ta' ħafna għajnuna?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li d-Dipartiment ma tirriżultalux it-talba dwar dan it-tifel.

Tajjeb li l-ġenituri jivverifikaw x'qed jiġri fil-każ tat-tifel konċernat u jinformawni bl-iżviluppi jekk iħossu l-ħtieġa.

DJAR - KAŻ TA' HOUSING

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fiex waslet it-talba ta' l- anzjan, li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, sabiex post vojt, proprjeta' tiegħu, li hu terran tkun tista' titneħħa r-requisition minn fuqu sabiex ikun jista' jmur jgħix fih peress li l-post fejn qed jgħix bħalissa fih ħafna taraġ?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien infurmat illi l-każ imsemmi qiegħed jiġi proċessat mid-Dipartiment.

L-anzjan ġie mitlub japplika biex meta il-post jitbattal u ċ-ċwievet ikunu fid-Dipartiment, ikun jista' jiġi allokat lilu skond il-liġi.

Ir-rekwiżizzjoni titneħħa iżjed tard meta jiġi aċċertat li hu joqgħod fil-post.

DIPARTIMENT TAT-TELEGRAFIJA - RECEPTION TAT-TV

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk id-Dipartiment tat- Telegraphy huwiex konxju mill-interferenza li qiegħed ikollu r-reception tat-TV f'Malta minħabba xi ħsarat minn wieħed mill-istazzjonijiet tat-TV lokali?

X'passi qiegħed jieħu dan id-dipartiment u liema ordni ġiet mogħtija lil dan l-istazzjon li jirregolarizza kemm l-apparat fuq l-antenna kif ukoll fuq apparat ieħor?

Tista' kull korrispondenza fuq dan il-każ titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Matul l-ewwel jiem ta` Mejju d-Dipartiment tat- Telegrafia mingħajr Fili daħlulu diversi ilmenti dwar interferenzi minn stazzjon tat-televiżjoni lokali.

Id-Dipartiment ħa l-passi neċessarji u ġie kkonfermat illi l-interferenzi kienu kkaġunati minn stazzjon lokali.

L-istazzjon ikkonċernat ġie nfurmat b`dan sabiex jirranġa s-sitwazzjoni ħalli l-interferenzi jieqfu.

Billi din il-materja tikkonċerna ix-xandir, ġiet infurmata ukoll l-Awtroita` tax-Xandir biex hi wkoll tieħu dawk il- passi neċessarji kemm-il darba is-sitwazzjoni ma tiġix għan-normal fl-iqsar żmien possibli.

Jien infurmat li l-Awtorita` tax-Xandir, flimkien mad-Dipartiment tat- Telegrafija minghajr Fili għadhom isegwu l-każ.

MONUMENT TA' DANTE ALIGHIERI - MANUTENZJONI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jordna li l-ġnien li hemm f'Horn's Ditch fejn hemm il- monument ta' Dante Alighieri jingħata attenzjoni xierqa?

Tista' tissewwa x- xatba tal-ħadid li hemm fl-entratura minħabba l-abbużi li qegħdin isiru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Is-suġġeriment ta' l-Onorevoli Interpellant qed jiġi innutat.

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jordna li jitnaddaf il-Monument ta' Dante Alighieri miż- żebgħa ħamra li hemm fuqu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tlabt lid-Dipartiment konċernat jieħu l-passi li jirriżultaw meħtieġa.

MARSA - CHURCH WHARF - ASFALTAR

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6826 li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u cioe': Jista' l- Ministru jara li d-daħla quddiem il-principal gate tal-Korporazzjoni Enemalta f'Church Wharf, Marsa tiġi asfaltata kif inhu xieraq?

Għaliex qegħda titħalla għadira daqshekk kbira li konsegwenza ta' hekk jinġabru għadd ta' insetti li jistgħu jkunu nfettati?

X'passi se jieħu d- dipartiment b'mod spedit?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li x-xogħol imsemmi mill-Onor.

Interpellant essenzjalment huwa parti mir-responsabbilita` tal-Kunsill Lokali tal-lokal.

Tajt struzzjonijiet lid-Dipartiment tat-Toroq biex jitkellem mal-Kunsill u l-Enemalta sabiex tinstab soluzzjoni għal dan l-ilment.

DJAR - SUSSIDJU

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jara li tiġi riveduta kwalifika 4 (a) (v) ta' skema numru 1 ta' l-Awtorita' tad-Djar fis-sens li sidien ta' djar li huma ulied persuni b'diżabilita' li joqogħdu fl-istess dar jitħallew japplikaw għal sussidju/għajnuna finanzjarja?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Dan is-suġġeriment ser jiġi studjat.

PULIZIJA - GĦAWDEX - DGĦAJJES TAL-KIRI

L-ONOR.

ANGELO FARRUGIA staqsa li ll-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li l-liġi f'Għawdex tiġi applikata għal kulħadd fis- sens illi hemm min qiegħed jabbuża fil-bajja tar-Ramla, fin-Nadur, Għawdex bid-dgħajjes tal-kiri fuq ir-ramel li huwa protett mill-Ambjent u mingħajr l-ebda permess neċessarju u dan bil-barka tal-pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-Pulizija għamlet u ser tibqa' tagħmel spezzjonijiet fil-bajja li rrefera għaliha l-Onor.

Interpellant sabiex ma jkunx hemm l-abbuż msemmi.

MINISTERU TAS-SAĦĦA - VETTURI

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 6660, jista' l- Ministru jgħid il-karozza Kia Mentor li nkriet bir-rata ta' Lm15.76 kuljum, għal kemm żmien inkriet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-karozza li għaliha qed issir riferenza nkriet għal ġurnata waħda.

SPTAR MONTE CARMELI - DĦUL/ĦRUĠ

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li d-dħul u l-ħruġ ta' l-Isptar Monte Carmeli huwa perikoluż ħafna u spiss jiġru nċidenti tat-traffiku, jista' l-Ministru jgħid meta huwa maħsub li jiġi attwat il-pjan li hemm biex din il-oblema tiġi solvuta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li għadhom kif ingħataw il-kuntratti neċessarji biex dan ix-xogħol isir u l-kuntrattur li jrid jaħdem l-ewwel qed jipprepara biex jagħmel dan ix-xogħol.

TAL-QROQQ - SPTAR ĠDID

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid x'se tkun il-pożizzjoni tal-PMO fuq il-proġett ta' l- isptar il-ġdid ta' Tal-Qroqq in vista tar-reklami li qed jidhru bħalissa fil-ġurnali?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-F.M.S. beħsiebha tingaġġa nies professjonali biex iħarsu l-interessi tagħha bhala rappreżentant tal-Gvern Malti fuq il- proġett ta' l-Isptar il-Ġdid.

Il-ftehim li hemm bejn l-M.U.S. u l-F.M.S. ser jiġi tterminat.

ĦABS ĊIVILI - GWARDJANI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm hu l-complement ta' gwardjani tal-ħabs bħalissa fil- Faċilita' Korrettiva ta' Kordin?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li fit-12 ta' Mejju, 1999, in-numru ta' uffiċjali fir-rank ta' gwardjan (Correctional Officer) fil-Faċilita` Korrettiva ta' Kordin kien ta' 145.

PULIZIJA - MEMBRI LI RRIŻENJAW

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi minn tweġiba għall-interpellanza parlamentari numru 6207, jidher li ħadd mill-membri tal-Korp tal-Pulizija ma rriżenja wara l-istedina li l-Ministru kien jagħmel għal min mhux jieħu x-xogħol tiegħu bis-serjeta', jista' l- Ministru jispjega x'miżuri se jieħu hu biex inaddaf lill-Korp minn dawn l- elementi?

Jista' l-Ministru jikkonferma xniegħat li se jiġu affettwati transfers massiċi oħrajn fil-ġimgħat li ġejjin fil-Korp tal-Pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Bħalma diġa` kelli l-okkażżjoni li ngħid, qed tingħata importanza sabiex tissaħħaħ l-Internal Affairs Unit fil-Korp, kif ukoll li jinħatar Bord ta' nies indipendenti li jisimgħu lmenti kontra l-pulizija kif ukoll mill-pulizija nnfushom.

Dwar l-aħħar parti tal-mistoqsija, kif diġa` kelli okkażżjoni li ngħid fit- Tweġibiet għall-Mistoqsijiet Parlamentari preċedenti, it-trasferimenti fil- Korp tal-Pulizija jsiru meta u kif ikun il-bżonn, fl-aħjar interessi ta' l- istess Korp u tal-pubbliku in ġenerali.

Niskanta kif l-Onorevoli Interpellant qatt ma wera ansjeta` meta l-Gvern li kien jifforma parti minnu, wettaq 855 transfer fil-Korp tal-Pulizija fi 22 xahar.

QRATI SUPERJURI - SISTEMA TAL-MASTER

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid xi żviluppi qegħdin isiru fis-sistema tal-Master fil-Qrati Superjuri?

Se jiġu ntrodotti xi tibdiliet fis- sistema?

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-gvern huwiex beħsiebu jistituzzjonalizza s-sistema kif qegħda titħaddem bħalissa?

Jista' l- Ministru jgħid x'passi qegħdin jittieħdu biex timela' l-vakanza tal-kariga li kienet qegħda tokkupa l-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, fil-qrati tal-ġustizzja?

Jista' l-Ministru jagħti data approssimattiva għat-twaqqif tal-Qorti tal-Familja?

ONOR.

AUSTIN GATT: Is-Sistema tal-Master fil-Qrati Superjuri se tithalla tiffunzjona kif inhi bhalissa ghal xi zmien.

Dan biex wiehed jara sew jekk ikunx hemm bzonn li jsiru xi tibdiliet izjed il-quddiem.

Dan jghodd ukoll ghall-kwistjoni dwar il-possibilta` ta` l-istituzzjonalizzar tas-sistema.

Dwar il-vakanza tal-kariga msemmija, diga` harget sejha ghall- applikazzjonijiet biex jimtela l-post li issa, pero, se jkollu xi tibdiliet fir-responsabbiltajiet tieghu.

Hu mahsub li l-Qorti tal-Familja jitwaqqaf fl-ewwel xhur tas-sena d-diehla.

ŻEBBUĠ - KUNSILL LOKALI

L-ONOR.

GAVIN GULIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għas-sitwazzjoni attwali fil-Kunsill Lokali ta' Ħaż- Żebbuġ, wara r-riżenja ta' wieħed mill-Kunsilliera, jista' l-Ministru jispjega x'inhi l-pożizzjoni legali dwar il-ħatra ta' Sindku f'dan l-lokal?

Jista' l-Ministru jgħid x'sar minnhom l-emendi li kienu qegħdin jiġu diskussi mill-Gvern Laburista mal-Permanent Law Reform Commission u ma' l- Uffiċċju ta' l-Avukat Ġenerali għall-Kodiċi Ċivili in konnessjoni mas- suċċessjonijiet?

Jista' l-Ministru jgħid kemm-il darba ltaqa' ma' l- esperti konċernati biex jitħejja l-abbozz ta' liġi f'dan ir-rigward?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-pożizzjoni legali dwar il-ħatra ta` Sindku hija rregolata mill-provedimenti ta` l-Artikolu 25 ta` l-Att ta` l-l993 dwar Kunsilli Lokali u, fil-kaz ta` nuqqas ta` qbil dwar l-elezzjoni tas-Sindku, jistghu japplikaw il-provedimenti ta` l-Arikolu 22 ta` l-imsemmi Att.

Dwar l-emendi ghall-ligi tas-successjoni - inizjattiva li inbdiet mill- amministrazzjoni Nazzjonalista precedenti - ninforma lill-Onor.

Interpellant li tajt struzzjonijiet lill-Avukat Generali biex jipprepara draft ghall-kunsiderazzjoni tal-Kabinett.

GĦAWDEX - NADUR - TRIQ RABAT

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 3901, tista' l-Ministru tgħid jekk l-ispecifications ta' l-offerti msemmija ġewx konklużi?

Jekk fl- affermattiv, minn min intrebħet l-offerta?

Meta se jinbeda x-xogħol imsemmi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-offerti reġgħu ġew ippubblikati fuq struzzjonijiet tad-Direttur tal-Kuntratti.

GĦAWDEX - NADUR - TRIQ IT-TORRI TA' ISOPO

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsijijiet parlamentari numri 900 u 6108, tista' l- Ministru tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tar-rapport ta' spezzjoni li saru u li jgħidu li m'hemmx periklu mminenti fit-triq imsemmija?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta numru 6108.

PORT TA' L-IMĠARR - WAITING ROOM

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 5702, tista' l-Ministru tgħid fiex wasal il-proġett biex jiġu provduti faċilitajiet xierqa għall- ħaddiema/passiġġieri fl-Imġarr, Għawdex?

Tista' l-Ministru tgħid ukoll kemm se jiswew dawn il-faċilitajiet u meta beħsiebhom jibdew?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-provediment ta' faċilitajiet għal passiġġieri f'Għawdex jagħmel parti mill-iżvilupp tal-mollijiet u faċilitajiet simili għal passiġġieri ġewwa ċ-Ċirkewwa u l-Imġarr.

Dan il- proġett huwa maqsum f'diversi stadi.

Preżentament qegħdin jiġu finalizzati l-istudji tekniċi li jwasslu sabiex ikun possibbli l-ħruġ tal-permessi meħtieġa mill-Awtorita' tal-Ippjanar.

Ix-xogħlijiet fuq il-mollijiet kif ukoll faċilitajiet għal passiġġieri fiċ- Ċirkewwa u l-Imġarr u l-Breakwater' fiċ-Ċirkewwa ikunu jistgħu jibdew wara l-ħruġ tal-permessi neċessarji.

XEWKIJA - SERVIZZ TA' DRENAĠĠ

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għar-risposta mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 5842, tista' l-Ministru tgħid fiex wasal il-programm ta' xogħlijiet ta' drenaġġ ġewwa Għawdex u x'xogħlijiet oħra għad fadal li jsiru qabel ma jinbeda x-xogħol fuq imsemmi?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: M'għandi xejn x'inżid mar-risposta numru 5842.

RABAT - GĦAWDEX - TRIQ REPUBBLIKA - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid għaliex it-traffic lights li hemm f'salib it-toroq (Triq Repubblika, Rabat, Għawdex) humiex se jintużaw iktar?

Jekk fin-negattiv, għaliex ma nqalgħux u twaħħlu f'post ieħor?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li jkunu jistgħu jittieħdu deċiżjonijiet dwar it-traffic lights imsemmija meta jitwaqqaf il-Bord il- ġdid dwar il-Kontroll tat-Traffiku.

GĦAWDEX - REĠISTRU TA' L-ARTIJIET

L-ONOR.

CARMELO BORG staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l- Ministru tgħid kemm ġew reġistrati artijiet/proprjeta' fir-Reġistru ta' l- Artijiet f'Għawdex, raħal b'raħal u sena b'sena, matul dawn l-aħħar ħames snin f'kejl ta' metri kwadri u fuq bażi ta' reġistrazzjoni volontarja?

Kemm kien hemm overlapping kull sena f'kull raħal?

Kemm minn dawn l- overlapping ġew solvuti?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li fir-Reġistru ta' l-Artijiet f'Għawdex f'dawn l-aħħar ħames snin ġew irreġistrati artijiet u proprjeta' kif muri hawn taħt: SENA APPLIKAZZJONIJIET,(FIRST REGISTRATION) 1995 546 1996 851 1997 817 1998 877 1999 207 (01-01-99 sa 13-05-99)

Dawn iċ-ċifri jinkludu applikazzjonijiet li saru kemm fuq bażi volontarji kif ukoll dawk li jaqgħu taħt compulsory registration area.

Jiena nfurmata li ma tinżammx statistika ta' rħula individwali u ta' kemm kien hemm overlappings.

Lanqas ma jista' jingħata rendikont ta' kemm mill- overlappings li jkun hemm ġew solvuti.

MEDIĊINI - BACLOFEN

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jikkonsidra l-Ministru li l-mediċina Baclofen tiġi kkonsidrata mill-Kumitat Drugs & Therapeutics Committee għal dawk li jista' jkollhom bżonn din il- mediċina minħabba li jkunu qed ibatu min Celebral palsy?

Kemm inxtrat minn din il-mediċina minn Ottubru 1998 sal-lum u kemm-il pazjent kien intitolat għaliha?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Peress li l-mediċina lioresal (Baclofen) qeda fil- formularju, ma jkunx hemm il-bżonn li tiġi approvata mid-DTC għal dawk il- pazjenti li jkunu ntitolati għaliha bla ħlas.

|Mediċina |Inxtara |Inħareġ | | |mid-Dipar|lill-pazj| | |timent |enti | | |(1.10.98s|(1.10.98 | | |a llum) |sa llum) | |Pilloli lioresal|114,000 |53,500 | |10mg | | | |Pilloli lioresal|xejn |7,180 | |25mg | | |

SAĦĦA - CELEBRAL PALSY

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jikkonsidra l-Viċi Prim Ministru li s-Celebral Palsy (General Spasticity) tiġi nkluża fil-lista ta' mard li dawk li jsofru minn din il-marda jkunu intitolati għal Schedule V?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-kundizzjoni magħrufa bħala Celebral Palsy hija koperta bl-Artiklu 27 ta' l-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap 318) għal għoti ta' Pensjoni lil persuna li tkun qed tbati b'din id-Diżabilita'.

Dan ifisser li persuna li tkun qed tieħu din il-Pensjoni, jew tifel jew tifla li jkun qed jieħu l-Allowance tat-Tfal b'Diżabilita' minħabba l-istess kundizzjoni, huma intitolati f'isimhom għal mediċini b'xejn.

Għaldaqstant ma tinħassx il-ħtieġa li din il-kundizzjoni tiġi nkluża fil-Ħames Skeda tal- Liġi.

RAĦAL ĠDID - POSTIJIET F'GĦAJN DWIELI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'hemm ippjanat li jsir minn erba' garaxxixjiet u żewġ maisonettes li hemm fi Plot 9, Għajn Dwieli, Paola?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Maisonette 9B li hi fi stat ta' ġebel u saqaf inħarġet għall-allokazzjoni b'bejgħ taħt l-Avviż Numru.

Maisonette 9A li llum hi fi stat ta' ġebel u saqaf ser titkompla mill- Awtorita' tad-Djar.

Fil-fatt inħarġet sejħa pubblika għal dan il-għan.

Żewġ garages ser jiġu allokati ma' dawn iż-żewġ maisonettes.

It-tnejn l- oħra ser jinħarġu għall-bejgħ bl-offerti.

GĦAWDEX - SERVIZZ TA' HELICOPTER

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 6596 li baqgħet bla tweġiba u għar-risposta għall-istess mistoqsija parlamentari numru 6785, ma jidhirlux l-Ministru li tali tweġiba tista' ma tirrifletix tajjeb fuq l- Onor. Ministru u l-Gvern tagħha?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: M'għandi xejn xi nżid mar-risposta numru 6785.