MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 243 L-Erbgħa, 16 ta' Frar, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 243

L-Erbgħa, 16 ta' Frar, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.06 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

L-Erbgħa, 16 ta' Frar, 2000

WERREJ MINUTI 95

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 95

TQEGĦID TA' KARTI 102

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET (IT-TIENI QARI) BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL (SECOND READING) 102

AĠĠORNAMENT 124

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 128

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 242 li saret fil-15 ta' Frar, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

KUNSILLI SKOLASTIĊI - ELEZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r-rata ta' parteċipazzjoni mill-ġenituri fl-elezzjonjiet tal-kunsilli skolastiċi għas-sena skolastika kurrenti?

X'taħseb dwar din ir-rata d-diviżjoni ta' l-edukazzjoni?

Hemm xi inizjattiva maħsuba biex ngħollu din ir-rata?

Liema huma dawn l- inizjattivi?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (Segretarju Parlamentari) (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru se titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

Kif jidher mill-istatistika, hemm skejjel fejn ma saritx elezzjoni u skejjel fejn saret.

Fl-iskejjel primarji ta' Malta kien hemm elezzjoni f'għoxrin skola minn total ta' sitta u sittin.

M'hemmx raġuni waħda għalfejn f'sitt u sittin skola ħarġu biss tliet ġenituri u allura ma saret ebda elezzjoni.

Bħalissa qed isir studju biex f'aktar skejjel ikun hemm elezzjoni.

F'Għawdex, tnejn minn ħdax-il skola primarja kellhom elezzjoni; fl- iskejjel speċjali, tnejn minn ħamsa kellhom elezzjoni; fis-settur sekondarju, għaxra minn tlieta u tletin kellhom elezzjoni; fis-settur post- sekondarju, ħamsa minn sittax kellhom elezzjoni; fis-settur ta' l-iskejjel tas-snajja' tnejn minn għaxra kellhom elezzjoni.

Il-ministeru ta' l-edukazzjoni m'hu xejn kuntent b'dawn il-figuri u se jaħdem mal-kapijiet ta' l-iskejjel biex kemm jista' jkun f'kull skola jkun hemm elezzjoni.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid meta huma pprogrammati li jsiru dawn il-laqgħat, ċioe` jekk hijiex qed tintalab l- għajnuna tal-kunsilli lokali sabiex ikun hemm l-akbar kordinament possibbli bil-għan li tiġi indirizzata din is-sitwazzjoni?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Mr Speaker, li nista' ngħid huwa li qegħdin isiru diskussjonijiet mal-kapijiet ta' l-iskejjel biex naraw kif din ir- rata ta' parteċipazzjoni tista' tiżdied, pero' għall-parti tad-domanda rigward il-parteċipazzjoni tal-kunsilli lokali nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil-miktub ħalli jkun jista' jingħata aktar informazzjoni.

GĦAQDIET SPORTIVI - FAĊILITAJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Carmelo Abela) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jelenka dawk l-għaqdiet li talbu li jsir trasferiment ta' faċilitajiet sportivi?

Liema huma dawn il- faċilitajiet?

Kemm-il talba ġiet rifjutata u għaliex?

Jista' jagħti l- figuri għall-1997, 1998 u 1999?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Il-lista ta' għaqdiet li talbu li jsirilhom trasferiment ta' faċilita` sportiva fil- perijodu bejn l-1997 u d-9 ta' Frar 1999 ngħatat fit-tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 4572.

Informat li minn din il-lista hemm talbiet miċħuda fir-rigward tal- faċilita` sportiva ġewwa l-Kalkara (boċċi), Kordin 'C' Ground (football) Pembroke (tennis), Sta Venera (boċċi) u Ta' Qali (muturi).

Dawn it-talbiet ġew miċħuda mill-awtorita` ta' l-ippjanar matul is-sena 1999.

Hemm talbiet oħra li jinsabu pendenti sakemm isir l-assessment meħtieġ mill-awtoritajiet kompetenti.

Il-lista ta' l-għaqdiet li talbu li jsirilhom trasferiment ta' faċilita` sportiva fil-perijodu bejn l-10 ta' Frar 1999 u l-31 ta' Diċembru 1999 qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, xtaqt li s-Segretarju Parlamentari jinforma lill-Kamra x'inhi l-pożizzjoni ta' dawk l-għaqdiet li t-talba tagħhom ġiet miċħuda.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Rigward il-club tal-boċċi tal-Kalkara nista' ngħid li l-planning authority irrifjutat l-applikazzjoni minħabba l- upgrading li qed isir fix-xatt.

Il-Kordin 'C' Ground, li jintuża mill-industries soccer association, huwa proprjeta` ta' l-MDC u l-korporazzjoni ma tistax tikkommetti ruħha għall-eternita` li l-ground jibqa' jintuża għal skopijiet ta' football, pero` kkommettiet ruħha li għall-għaxar snin li ġejjin jibqa' jintuża għal dan il-għan.

Rigward il-club tal-boċċi ta' Santa Venera irrid ngħid li dan jagħmel parti minn Palazz Casa Leone u allura m'huwiex lok li jingħata lil xi għaqda sportiva.

Imbagħad hemm l-assoċjazzjoni sport muturi li qiegħda Ta' Qali.

Dwar dan irrid ngħid li bħalissa qegħdin nistudjaw l-issue ta' l-isport tat-tlielaq tal-karrozzi u l-muturi b'mod komprensiv.

Fil-fatt diġa` kellna kumitat li għamel studji dwar dan u fl-4 ta' Marzu għandha ssir konferenza nazzjonali, li għaliha huma mistiedna l-għaqdiet kollha, ħalli naraw kif il- kwestjoni tal-faċilitajiet għall-prattika ta' dan l-isport tista' tiġi tackled b'mod komprensiv.

KOMPETIZZJONI ĠUSTA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment tal-kompetizzjoni ġusta?

Jista' jagħti r- raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali) (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li matul il-perijodu msemmi kien hemm trasferiment ta' impjegat wieħed mill- ufficcju tal-kompetizzjoni ġusta.

Dan sar minhabba l-esigenzi tas-servizz.

Jekk fil-futur il-ħtegijiet ta' l-ufficcju jitolbu li jkun hemm trasferimenti ta' ħaddiema, allura dawn isiru.

KARTA TA' L-IDENTITA` - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema tad-dipartiment tal-karta ta' l-identita`?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Ninsab informat li fil-perijodu speċifikat ma kienx hemm trasferimenti ta' pulizija fl-uffiċċju tal-karti ta' l-identita` fid-depot tal-pulizija.

PTA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati fl-awtorita` dwar it-trasport pubbliku mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw u xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li mis-16 ta` Settembru, 1999 sa l-4 ta` Jannar 2000 ġiet impjegata persuna waħda bħala human resources and administration manager wara sejħa għal applikazzjonijiet mill-ETC.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-Ministru huwa f'pożizzjoni li jinforma lill-Kamra dwar żviluppi fir-rigward tat-trasferiment tal-bus terminus tar-Rabat?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, aktar tard din il-ġimgħa se jkolli laqgħa mal-kunsill lokali u ma' l-assoċjazzjoni tat-trasport pubbliku flimkien ma' l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku u nispera li f'din il- laqgħa nkunu nistgħu niffinalizzaw il-pożizzjoni.

PTA - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000 lill-ħaddiema ta' l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku?

Jista' jgħid huwiex il- ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li mis-16 ta` Settembru, 1999 sa l-4 ta` Jannar, 2000 ma ngħataw l-ebda trasferimenti lill-ħaddiema ta' l- awtorita` dwar it-trasport pubbliku.

SPTAR SAN LUQA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew mpjegati fl-Isptar San Luqa mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

Jekk jirriżulta li lanqas biss kienu applikaw, jista' jgħid xi kriterji ntużaw biex dawn ingħataw l-impjieg in kwestjoni?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mis-16 ta' Settembru, 1999 sal- 4 ta' Jannar, 2000 ġew impjegati 23 ħaddiem fl-Isptar San Luqa.

Minnhom dental surgeon, midwife, principal medical officer u senior house officer ġew impjegati fuq bażi permanenti, wara li kienet ħarġet sejħa għal applikazzjonijiet mid-diviżjoni tas-saħħa.

Erba' housemen ġew impjegati għal perijodu ta' sentejn, skond ma tipprovdi l-liġi, u l-bqija, li huma msemmija hawn taħt, ġew impjegati fuq bażi każwali sakemm is-sejħa għal applikazzjonijiet għall-mili ta' postijiet fuq bażi permanenti tiġi pproċessata mill-kummissjoni dwar is-servizz pubbliku.

Fil-fatt is-sejħiet għal applikazzjonijiet ħarġu mid-diviżjoni tas-saħħa fil-gazzetta tal-gvern indikat hawn taħt:

|enrolled nurse|28 ta' | | |Settembru,99 | |medical |23 ta' Lulju, | |laboratory |1999 | |technologist | | |staff nurse |23 ta' Lulju, | | |1999 |

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jista' l-Ministru jgħidilna x'inhuma r- raġunijiet għalfejn kien hemm dewmien fix-xogħol li kellu jsir fl-ITU sabiex tkun tista' tilqa' aktar operazzjonijiet tal-bypass?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-ewwelnett ix-xogħol mhux fl-ITU kellu jsir imma fis-CICU, ċioe' l-coronary intensive care unit.

Din se tkun tip ta' ITU għal dawk li jkunu għamlu cardiac surgery.

Waħda mill-affarijiet li kienet qed tiġri kienet li minħabba li l-operazzjonijiet tal-qalb jiddependu fuq l- availability ta' sodod ġewwa l-ITU, ħafna drabi kien ikun hemm xi posponiment.

Huwa veru li kien hemm xi ntoppi dwar l-iffinalizzar ta' dan is-CICU pero` jien informat li jekk kollox jibqa' sejjer kif inhu prevvist, suppost li sa l-aħħar ta' Marzu dan il-unit ikun miftuħ.

SPTAR BOFFA - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm ħaddiema ġodda ġew impjegati fl-Isptar Boffa mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000?

Jista' jgħid ukoll jekk dawn ġewx impjegati wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li dawn ġew impjegati mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' jgħid kemm kien ilhom li applikaw?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda fl-Isptar Boffa mis-16 ta' Settembru, 1999 sa l-4 ta' Jannar, 2000.

PULIZIJA - REATI KONNESSI MA' DROGA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew misjuba ħatja persuni mill-qorti fuq reati konnessi ma' droga matul is-sena 1999?

X'kien ir-reat, x'weħlu u kemm minnhom kienu repeated offenders?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-1999 in-numru ta' persuni li ġew misjuba ħatja mill-qorti fuq reati konnessi ma' droga kien ta' 282.

Minn dawn 86 kienu riċedivi.

Is-sentenzi kienu jinkludu ħabs, multa, probation, sentenza sospiża u liberta` kondizzjonata.

PULIZIJA - KAŻI TA' SERQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm instabu ħatja persuni fuq serq matul is-sena 1999?

Kemm kien gravi r-reat u x'weħlu?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-1999 in-numru ta' persuni li nstabu misjuba ħatja ta' serq kien ta' 296.

Il-pieni mogħtija kienu jvarjaw bejn multa, ħabs, probation, liberta` kondizzjonata u sentenza sospiża.

REĠISTRU PUBBLIKU - ŻWEĠIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew reġistrati żweġijiet reliġjużi matul is-sena 1999 u kemm ċivili?

Jista' jgħid kemm kien in-numru ta' persuni ddivorzjati u/jew li kellhom żwieġ annullat li żżewġu biċ-ċivil matul is-sena 1999?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li matul l-1999 in-numru ta` żweġijiet li ġew reġistrati f`Malta u f`Għawdex bil-forma reliġjuża kien ta' 1,952, filwaqt li n-numru ta' dawk bil-forma ċivili kien ta' 434.

Ninsab informat ukoll li mill-persuni li żżewġu biċ-ċivil, 155 kienu ddivorzjati jew kellhom żwieġ annullat.

SINGLE PARENT FAMILIES

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm huwa n-numru tas-single parent families?

Kemm hemm tfal f'dawn is-single parent families?

Kemm hemm nisa u/jew irġiel illum li huma l-kap ta' dawn il-familji?

Kemm minn dawn il-familji huma hekk minħabba divorzju, separazzjoni, għax romlu jew għax huma single unmarried mothers?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mill-informazzjoni meħuda mill-ktieb "Women & Men, 1999" pubblikat f'Diċembru 1999 mill-uffiċċju ċentrali ta' l-istatistika, sa l-1995 - l-aħħar tagħrif miġbur - kien hemm 6,582 single parent families, li jikkomprendu 2,226 tifel u tifla.

Nisa li huma kap f'dawn il- familji kien hemm 5,250 filwaqt li rġiel kien hemm 1,332.

Minn dawn il-familji 190 huma mifruda minħabba divorzju jew annullament u 1,263 minħabba separazzjoni; 4,820 familja oħra huma romol; 281 huma single unmarried mothers u 28 huma single unmarried fathers.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jista' l-Viċi Prim Minsitru jgħidilna jekk is- sezzjonijiet diversi tad-dipartiment tas-sigurta` soċjali jagħmlux spezzjonijiet lil dawn il-familji, sabiex il-problemi li jkunu ilhom jilmentaw bihom mal-welfare officers għal numru ta' xhur u kultant snin jiġu vverifikati u jingħataw aktar attenzjoni?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien naħseb li dawn il-każi aktar jappartjenu lid-dipartiment tal-welfare tal-familja - dipartiment li jieħu ħsieb l- aspetti soċjali u l-aspetti kollha li għandhom x'jaqsmu mal-familja u diffikultajiet soċjali oħrajn - milli lid-dipartiment tas-servizzi tas- sigurta` soċjali.

Safejn naf jien m'hemmx xi regola stretta li bis-saħħa tagħha d- dipartiment jibgħat rappreżentanti tiegħu għand dawk il-familji kollha li huma indikati bħala single parent families.

Is-sistema taħdem b'mod li jekk id-dipartiment isir jaf b'xi forma ta' problema li l-familja jew xi membru ta' dik il-familja jkunu qegħdin jiffaċċjaw, id-dipartiment jew l- SWDP jieħdu l-inizjattiva u jagħmlu dak kollu li hemm bżonn biex jirrisolvu l-problema.

Jiġifieri jista' jkun hemm home visits u jista' jkun hemm sitwazzjoni fejn jibagħtu għalihom.

Irrid ngħid hawnhekk li l-informazzjoni tista' tidħol minn diversi sorsi għax tista' tidħol mill-help line, tista' tidħol b'telefonata anonima u tista' tiġi direttament mill-persuni konċernati.

Jiġifieri hemm ħafna metodi pero` m'hemmx xi programm stabilit li kull familja tiġi eżaminata jew isir kuntatt magħha fuq bażi regolari, imma pjuttost jekk tasal xi informazzjoni lid-dipartiment dwar xi problema partikolari allura d- dipartiment jieħu l-miżuri u l-inizjattivi li jkun hemm bżonn.

ST.

JAMES CAVALIER - RESTAWR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġie jiswa l- proġett ta' restawr ta' St. James Cavalier s'issa?

Kemm kellu suppost jiswa dan il-proġett?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirriferi din il-mistoqsija lil sieħbi l-Ministru għall-Ambjent, li hu inkarigat mit-twettiq tal-proġett.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'inhuma l-programmi li għandu d-dipartiment għar-restawr ta' siti storiċi.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel mistoqsija bil-miktub dwar dan is-suġġett, pero` nista' ngħidlu wkoll li l- mistoqsija ta' wara hija dwar in-nefqa ta' restawr fuq dawn is-siti storiċi.

SWAR - RESTAWR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Adrian Vassallo) staqsa lill- Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm nefaq il-gvern fuq restawr u żamma ta' swar, fortizzi u tempji neolitiċi, f'dawn l-aħħar għaxar snin?

ONOR.

JESMOND MUGLIETT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Għal dak li għandu x'jaqsam ma' nefqa fuq restawr ta' swar u fortizzi, nissuġġerixxi lill-Onor.

Membru jirriferi l-mistoqsija lill-Ministru għall-Ambjent.

L-informazzjoni dwar in-nefqa fuq ir-restawr tat-tempji neolitiċi f'dawn l-aħħar għaxar snin qed titpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: B'riferenza għax-xogħlijiet li kienu jsiru għal skavar ta' fdalijiet mhux magħrufa, jista' s-Segretarju Parlamentari jgħid jekk il-gvern hux qed jipproġetta li jibda xi inizjattivi simili matul din is-sena jew fil-ġejjieni qarib?

Qiegħed isir xi kordinament bejn l- Universita` ta' Malta u universitajiet oħra fid-diversi pajjiżi tar-reġjun tal-Mediterran biex isiru xi attivitajiet simili, ħalli b'hekk iż-żgħażagħ li jkunu qed jistudjaw dan is-suġġett ikollhom esperjenza aktar vasta dwar dan ix-xogħol partikolari.

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Jien informat li bħalissa jinsab għaddej proċess ta' riorganizzazzjoni fid-dipartiment tal-mużewijiet u għandi nifhem li dawn il-proġetti se jidħlu anke f'dan il-proċess.

Naf ukoll li fost l- għanijiet tiegħu, iċ-ċentru tar-restawr suppost jirrestawra l-artefacts li jiġu minn dawn is-siti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Frederick Azzopardi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

FREDERICK AZZOPARDI: Jista' s-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'hemm proġettat li jsir dwar il-Ġgnatija f'Għawdex?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: M'għandix din l-informazzjoni miegħi, Mr Speaker, u għalhekk nitlob lill-Onor.

Interpellant sabiex jagħmel din il- mistoqsija bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, is-Segretarju Parlamentari qalilna li l- gvern qed jikkonsidra li fir-riorganizzazzjoni tad-diparitment tal- mużewijiet, qed jaħseb għal proġetti fejn dawn il-fdalijiet ikunu jistgħu jerġgħu jiġu monitored.

Jista' jgħidilna jekk hemmx xi target date għal dawn il-pjani?

MR SPEAKER: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

JESMOND MUGLIETT: Għandna target date għar-riorganizzazzjoni tad- dipartiment tal-mużewijiet.

Jien naħseb li l-importanti huwa li wieħed jara kif l-istruttura li tiġġestixxi dawn il-proġetti tkun riorganizzata sabiex ix-xogħlijiet ikunu jistgħu verament jinbdew.

Li naf żgur huwa li x- xogħol taċ-ċentru tar-restawr f'dak li għandu x'jaqsam mar-restawr ta' artefacts diġa` nbeda.

TOROQ - TNAX-IL DISTRETT

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Peress li kawża tal-maltemp, ħafna toroq prinċipali fit- 12-il distrett jinsabu f'diżastru u qed joħolqu inkonvenjent kbir, inkluż nuqqas ta' sigurta` għas-sewwieqa, jista' l-Ministru jara li dawn it-toroq jingħataw kisja tarmac qabel is-sajf li ġej, ħalli jkunu lesti qabel jibda l-istaġun turistiku f'pajjiżna?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Il-kisi bit-tarmac fit-toroq prinċipali ta' Malta kollha, inkluż tat-12-il distrett, qed isir skond pjan li ilu ppubblikat diversi xhur.

Numru ta' toroq fit-12-il distrett huma indikati li għandhom isiru fl-ewwel fażi tax-xogħol.

Tajjeb wieħed jgħid ukoll li ż-żmien li l-affarijiet isiru bla pjan spiċċa - bħal fil-każ tal-bypass ta' l-Imtarfa, tal-bypass ta' San Pawl il- Baħar u t-triq li tagħti għal Ħaż-Żebbuġ - u m'għandux jirritorna.

IMTARFA - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li f'diversi nħawi fejn hemm il-ġonna fl-Imtarfa hemm ħafna bozoz maqtugħa - u naturalment qed jikkawżaw inkonvenjent lir- residenti ta' l-Imtarfa - jista' l-Ministru jawtorizza lid-dipartiment responsabbli minn dawn ix-xogħlijiet ħalli jagħmel il-manutenzjoni meħtieġa?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li l-bozoz li għalihom qed jirriferi l-Onor.

Interpellant ma jaqghux taħt ir-responsabbilta' tal-Korporazzjoni Enemalta.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd u l-lokalita` ta' applikanti li ġew allokati post mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali bejn l-1 ta' Settembru 1999 u Frar 2000, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13894; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tabella li turi l-għadd u l-lokalita` ta' ħaddiema fit-Tug Malta, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 13893.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA DIVERSI LIĠIJIET

BUDGET MEASURES IMPLEMENTATION BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, għandi Messaġġ mingħand il-President tar-Repubblika.

MR SPEAKER: Se naqra l-Messaġġ tal-President.

GUIDO DE MARCO PRESIDENT

Il-President, wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jimplimenta diversi miżuri ta' l-Estimi u miżuri amministrattivi oħra", jirrakomandah għall-konsiderazzjoni tal-Kamra tad-Deputati.

15 ta' Frar 2000

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l-Abbozz ta' Liġi biex jimplimenta Diversi Miżuri ta' l-Estimi u Miżuri Amministrattivi Oħra.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Mr Speaker, b'dan l-abbozz ta' liġi se jidħlu fis-seħħ dawk il-provvedimenti u miżuri li tħabbru fil-budget li għaddejna u ddibattejna f'dan il-parlament f'Novembru u f'Diċembru li għadda, u li erġajna ddibattejna fil-ġimgħatejn li għadhom kif għaddew.

Naturalment dan l-abbozz qiegħed ukoll idaħħal xi provvedimenti ta' emendi żgħar li ħassejna li jkun importanti li jidħlu sabiex dawn il-liġijiet - li bażikament huma l-liġi ta' l-income tax, il-liġi fuq id-dokumenti u l-liġi fuq tas-social security - ikunu jistgħu jiġu amministrati b'mod aħjar.

Nibda bil-liġi ta' l-income tax.

Fil-budget aħna konna ħabbarna tibdil fir-rati tat-taxxa fuq id-dħul.

Konna għedna li filwaqt li s-ceiling ta' l-ammont li m'huwiex taxxabbli se jibqa' dak li hu - jiġifieri Lm4,000 għal dawk li huma miżżewġin u Lm3,000 għal dawk li m'humiex miżżewġin jew inkella li għalkemm huma miżżewġin jagħżlu li jkollhom assessment separat - konna se nibdlu l-faxex li fuqhom jiġi ntaxxat id-dħul taċ-ċittadin Malti.

Għedna li l-ewwel faxxa kellha tibqa' kif kienet - fis-sens li għal dawk li huma miżżewġin l-ewwel Lm1,500, u għal dawk li għandhom assessment bħala mhux miżżewġin l-ewwel Lm1,000 - filwaqt li l-faxex l-oħrajn kienu se jinbidlu b'mod li kemm dawk li għandhom assessment bħala miżżewġin kif ukoll dawk li m'għandhomx assessment bħala miżżewġin, għall-bqija tad-dħul, għall-ewwel Lm2,000 'il fuq minn Lm5,500 se jiġu ntaxxati bil-25% u l-bqija jiġu ntaxxati bil-35%.

Dan ifisser li dawk li jaqilgħu aktar minn Lm100 fil-ġimgħa sal-livell ta' bejn wieħed u ieħor Lm10,000 fis-sena se jkollhom żieda fit-taxxa ta' Lm250 fis-sena.

Mr Speaker, ħadd ma jieħu gost meta żżidlu t-taxxa u naħseb li kulħadd jirreżisti u jgerger meta jkun imġiegħel jagħti minn tiegħu lil ħaddieħor, ikun min ikun, u mhux f'Malta biss imma fid-dinja kollha.

Naturalment f'din il-kwestjoni tat-taxxa qegħdin nitkellmu fuq li tagħti lill-komunita` sħiħa.

Għaliex wara kollox, it-taxxa għalfejn qiegħda?

Il-gvern m'huwiex xi negozjant li jistabilixxi kemm irid jagħmel profitti fis-sena u joqgħod jikkalkula d-dħul tiegħu u allura jgħid xi prezz se jagħti u xi prezz se jiffissa għas-servizzi li jagħti, u l-gvern lanqas huwa enti għalih qisu qiegħed hemmhekk separat minn kwalunkwe wieħed u waħda minna fil-pajjiż, imma l-gvern huwa aħna lkoll.

U allura ma naħsibx li għandna nibqgħu għaddejjin bil-kunċett għaliex "dak" il-gvern u "jiena" jien.

Il-gvern, hu min hu, huwa għażla temporanja tal-poplu kif deċiża f'elezzjoni - ngħid temporanja għaliex meta ssir elezzjoni hemm ir-rabta li almenu wara ħames snin, give or take xi ftit xhur, bilfors trid issir elezzjoni - u allura l- gvern m'huwa xejn ħlief l-espressjoni ta' dik li hija l-komunita` Maltija kollha.

Nisħaq fuq dan il-punt, Mr Speaker, għaliex fl-opinjoni tiegħi waħda mill-affarijiet kardinali li għandna bżonn nifhmu hija li l-gvern huwa aħna, mhux biss meta nitkellmu fuq taxxi imma anke meta nitkellmu fuq servizzi soċjali, fuq obbligi ċivili u fuq ħafna affarijiet oħra.

Aħna mdorrijin ngħidu li rridu nifhmu li r-Reġina spiċċat minn hawn, u ngħidu dan għaliex imdorrijin inħarsu lejn il-gvern bħala xi ħadd barrani li jekk se jagħmel taxxa se jagħmilha biex jieħu flusna għalih u għall- benefiċċju ta' pajjiż barrani, mingħajr ebda obbligu reali lejn pajjiżna stess.

U meta nsemmu r-Reġina ma nagħmluhx b'xi diżrispett lejn ir-Reġina pero` biex infehmu li sakemm konna kolonja kellna sitwazzjoni li ħafna drabi deċiżjonijiet ta' taxxi, ta' investiment u ta' andament ekonomiku f'pajjiżna, kienu jittieħdu min-nies li huma barranin għalina u li ma kenux eletti mill-poplu.

U għalhekk daħlet fil-mentalita` tagħna l-Maltin l-idea tal-gvern u aħna u li allura kemm jista' jkun nippruvaw ma npaxxux lill- gvern, nippruvaw naħarbu t-taxxi u li jekk hemm xi ħaġa x'tista' tieħu, tieħu d-doppju jew tieħu meta mhux suppost tieħu.

Mr Speaker, qed nitkellem fuq dan il-punt għaliex naħseb li huwa punt kardinali jekk irridu b'mod oġġettiv nitkellmu fuq pajjiżna u l-futur ta' pajjiżna x'inhu.

Il-futur ta' pajjiżna huwa l-poplu tagħna u huwa, kemm aħna, bħala komunita` waħda, se nkunu kapaċi naħdmu flimkien.

Il-futur ta' pajjiżna ma jiddependix milli noqogħdu nħabbtu ras ma' ras jew milli kulħadd ifittex l- interessi personali tiegħu fuq l-interessi tal-komunita` kollha imma jiddependi fuq kemm nibdew naraw l-interess tal-komunita` bħala l-interess tagħna, fuq kemm se nibdew nifhmu li kull wieħed u kull waħda minna mhux biss għandu dmirijiet lejn dawk li huma fil-qrib tiegħu - għandek responsabbilta` lejn martek, lejn uliedek, lejn il-familjari tiegħek, lejn il-ġirien, lejn il-komunita` li tgħix fiha fil-qrib - imma għandu wkoll drimirijiet u responsabbilta` lejn il-komunita` kollha fil-pajjiż.

Irridu nibdew nifhmu li aħna individwalment inħossuna tajjeb daqskemm ikunu tajbin il-komunitajiet ta' madwarna.

Huwa importanti għal kulħadd li jifhem li l- ideal huwa li wieħed ikun sinjur f'pajjiż sinjur.

M'hijiex ħaġa sabiħa li jkollna sitwazzjoni f'pajjiżna, bħalma sfortunatament jeżisti f'pajjiżi oħra, fejn nies sinjuruni jkunu għaddejjin bil-kumditajiet kollha li wieħed jista' jimmaġina u aktar, u nies oħra jkunu qed imutu bil-ġuħ fit-triq.

Fl- opinjoni tiegħi ma jistax ikun li xi ħadd iħossu umanament komplet u sodisfatt meta jara l-miżerja madwaru.

U huwa hemmhekk fejn importanti li kulħadd jifhem - u mhux jifhem biss għaliex ħafna drabi kulħadd jifhem u jgħid ħafna affarijiet u jafferma ħafna twemmin - li tkun sodisfatt meta tara li madwarek is-soċjeta` miexja 'l quddiem.

U dan id-diskors kollu qed nagħmlu biex infiehem x'inhi t-taxxa.

Meta l-bieraħ kont qed nagħmel il-winding-up fuq il-liġi tas-sigaretti, ikkritikajt lil dawk il-kelliema li qalu, jew ippruvaw jgħidu - li l-fatt li tagħmel it-taxxi hija triq ħafifa li jista' jieħu l-gvern.

Fir-realta` m'huwiex hekk għax it-taxxi m'humiex kastig u lanqas huma nerv imma huma ħtieġa li minnhom jiddependi kif il-pajjiż jorganizza ruħu.

U rridu nifhmu il-link li teżisti bejn deċiżjonijiet ta' taxxi u deċiżjonijiet ta' kif irridu ngħixu f'pajjiżna.

Pajjiżna għamilhom dawn id-deċiżjonijiet u pajjiżna ddeċieda li jkollu s-sistema ta' welfare li għandna.

Dak ma jiġix mis-sħab għax meta l-pensjonanti jmorru biex isarrfu ċ-ċekk tal-pensjoni, il-flus se joħorġu minn kont li minn x'imkien irid ikun imtela'.

U l-kont tal-gvern minn fejn jimtela'?

Il-kont tal-gvern jimtela' mit-taxxi li huwa jkun qed jiġbor u allura rridu nifhmuha r-rabta għoqda li hemm bejn it- tnejn.

Per eżempju, kulħadd jaf li għal dak li għandu x'jaqsam ma' saħħa jintnefqu miljuni ta' liri biex jitħallsu l-pagi tat-tobba, tan-nurses, il- mediċini, is-supplies għall-operazzjonijiet, eċċ., u dawn kollha jridu jitħallsu mit-taxxi li jinġabru.

U allura wieħed ma jistax jitkellem fuq it-taxxi b'mod iżolat, qisu dawn huma xi kapriċċ u li tista' tgħaddi mingħajrhom.

Jgħidulna wkoll biex innaqqsu l-ispiża tal-gvern.

Jien nixtieq inkun naf għal-liema spiża dawn ikunu qegħdin jirriferu għaliex huwa faċli li taqbad u titfa' statements bħal dawn mingħajr ma tkun konkret u speċifiku dwarhom.

Aħna kemm-il darba tkellimna f'dan il-parlament dwar il-mod kif inhi maqsuma l-ispiża tal-gvern u għedna li 35% ta' din l-ispiża tmur biex jitħallsu l-impjegati tal-gvern u aktar minn 50% jmorru għall- programmi tal-gvern, fosthom servizzi soċjali, għotjiet, stipendji u affarijiet oħra bħal dawn.

Hemm imbagħad persentaġġ qawwi ieħor li jmur bħala sussidju lil ċerti entijiet, Lm7 miljun lill-universita`, Lm9 miljun lill-water services corporation u oħrajn.

Dik hija l-ispiża tal-gvern.

Jien naħseb li d-diskussjoni li għandha ssir b'mod oġġettiv u bis- serjeta` hija dwar fuq liema bilanċ se nitkellmu u x'inhu l-bilanċ li rridu naslu għalih.

Jiena dejjem għedt - u ma nistħix ngħid - li fejn jidħlu s- servizzi soċjali rridu nagħtu ħarsa sewwa lejn is-sistema kollha li għandna sabiex nassiguraw li kulmin għandu bżonn nieqfu miegħu fil-bżonnijiet kollha li għandu.

Pero` rridu nibdew nidraw nagħżlu bejn x'inhu bżonn u x'ma huwiex bżonn, għaliex dan huwa l-mod li bih wieħed imbagħad ikun jista' jibbilanċja fuq kemm flus iridu jidħlu mit-taxxi.

Ma tistax tirraġuna b'mod li tgħid ma tagħmilx taxxi u tibqa' għaddej sfrenat b'kollox kif int. Dawn huma l-għażliet li rridu nagħmlu aħna lkoll.

U jien naħseb li f'pajjiżna hawn qbil li s-soċjeta` tagħna trid tkun waħda umana u ma tistax timxi bir-regoli li forsi jimxu bihom pajjiżi oħra - after all dik affari tagħhom - fejn il-bniedem isir oġġett.

Mr Speaker, is-soċjeta` tagħna ħadet deċiżjoni li tpoġġi lill-bniedem bħala ċ-ċentru ta' l-attivita` kollha tagħha, kemm ekonomika, soċjali u anke politika.

U jien naħseb li dwar dan, jekk m'iniex ninterpreta s-sitwazzjoni ħażin, għandna qbil.

Huwa rigward l-interpretazzjoni mbagħad li forsi wieħed jista' ma jaqbilx.

L-isfortuna hi - u hawnhekk qed nirriferi għal kulħadd u ma jien qed nipponta subgħajja lejn ħadd - li ħafna drabi n-nuqqas ta' qbil ma jkunx fuq xi twemmin veru għandek imma fuq liema naħa tal-Kamra tkun qiegħed bil- qiegħda!

U hemmhekk fejn jiena ngħid li hemm bżonn li jkollna oġġettivita` sħiħa f'dak kollu li nagħmlu, li nippriedkaw u li niddiskutu flimkien.

Għax jiena ngħid li fejn aħna konna kapaċi npoġġu rasna flimkien - u dan tajna prova tiegħu - lil dan il-pajjiż tajnih servizz ħafna aħjar minn meta noqogħdu nagħmlu x-shows qisna xi sriedak imkesksin għal xulxin.

Kieku aħna kapaċi noqogħdu naħsbu flimkien bis-serjeta`, m'hemmx dubju li naslu biex insibu dawk is-soluzzjonijiet li huma l-aħjar għal pajjiżna.

Jekk pajjiżna għandu l-iżvantaġġi minħabba ċ-ċokon tiegħu, daqshekk ieħor għandu l-vantaġġi għall-fatt li hu żgħir.

Wieħed mill-vantaġġi kbar li pajjiżna għandu minħabba ċ-ċokon tiegħu huwa li nistgħu nidentifikaw il- problemi ħafna aħjar u f'ħafna aktar dettal u l-feedback u r-riżultati tad- deċiżjonijiet li nieħdu biex insolvu l-problemi jaslu għandna f'lead time qasir ħafna, kontra l-lead time li jkollhom pajjiżi kbar.

Dan ifisser li meta tieħu deċiżjoni, l-effetti ta' dik id-deċiżjoni tibda tarahom fi ftit xhur u mhux wara ftit snin, kif jiġri f'pajjiżi kbar.

Dawn huma vantaġġi li jgħinuna nieħdu deċiżjonijet aħjar.

Mr Speaker, id-deficit għandu l-effett li jneħħi l-flessibilita` u l- options minn idejna, aħna li qed nipproġettaw l-andament tal-pajjiż - wara kollox ineħħi minn idejn dan il-parlament - għaliex minn sena għal sena qed jippreżentalna stat ta' fatt ta' deċiżjonijiet diġa` meħuda li ma jħallux spazju għal tibdil u inizjattivi li wieħed jista' jieħu.

U inizjattivi f'kull qasam, kemm fil-qasam ta' investiment u kemm fil-qasam soċjali li jinkludi wkoll il-qasam edukattiv.

Fil-fatt l-effett prattiku tad-deficit huwa li jneħħi minn idejna d-dritt jew il-possibbilta` ta' manuvrar ta' l- ekonomija u tal-politika biex intejbu l-pożizzjoni ta' pajjiżna bl-aħjar mod.

U allura huwa importanti li nattakkaw dan id-deficit ħalli b'hekk inkunu nistgħu nerġgħu nieħdu lura f'idejna il-kapaċita` li nieħdu r-riedni ta' 'l fejn irridu nieħdu lil pajjiżna.

U l-miżuri li ħadna f'dan il- budget huma ntiżi biex jilħqu dan il-għan u biex jerġgħu jibdew jistabilixxu l-bilanċ bejn l-infiq u d-dħul tal-gvern.

Tkellimna wkoll fuq l-income tax - u qed insemmiha bħala parentesi - u dwar dan ukoll qed inressqu emenda li biha bonds li jiġu maħruġa fuq l- istock exchange Malti, anke jekk ikunu maħruġa minn xi istituzzjoni barranija, igawdu mill-withholding tax ta' 15% bħal bonds oħrajn.

Illum biex bonds fuq l-istock exchange igawdu mill-withholding tax ta' 15% iridu jkunu maħruġin minn istituzzjoni Maltija.

Qegħdin nagħmlu dan għaliex aħna informati li l-world bank qed jaħseb biex joħroġ bonds f'liri Maltin, ħaġa li għalina tkun pożittiva u allura qegħdin nagħmluha possibbli li anke jekk joħorġu dawn il-bonds, ikunu jistgħu jiġu ntaxxati bil-15% bħall-bonds l- oħrajn.

Mr Speaker, din il-liġi qiegħda wkoll temenda t-taxxa tal-boll u qed temendaha bil-mod kif spjegajt fil-budget.

L-ewwelnett qegħdin innaqqsu t- taxxa tal-boll fuq ix-xiri tal-proprjeta` minn 7% għal 5%.

Dan qegħdin nagħmluh għax anke mir-rappreżentazzjonijiet li kellna min-nies li jaħdmu fis-suq tal-proprjeta`, il-feedback li kellna kienet li miżura bħal din ikollha effett fuq is-settur tal-bini.

Jien informat li dan l-effett fil- fatt diġa` beda jinħass u nispera li din il-miżura jkollha r-riżultat li d- dikjarazzjoni tal-valur fuq proprjeta` li titrasferixxi ruħha tiġi ddikjarata kif għandha tkun.

L-informazzjoni li għandi jien hi li f'dan il- qasam kellna progress sostanzjali, fis-sens li l-livell ta' dikjarazzjonijiet li qed isiru qegħdin isiru b'mod ħafna aktar realistiku.

Hemm bżonn li f'pajjiżna nibdew nidraw il-kunċett li nagħmlu l-affarijiet kif għandna nagħmluhom.

M'għandniex neħduha kontra min il-komunita` poġġiet fuq spallejh ir-responsabbilta` li jikkontrolla.

Hemm nies li l- komunita` għażlithom biex jikkontrollaw pero` mbagħad m'għandniex noqogħdu nqattgħuhom biċċiet jekk jagħmlu xogħolhom.

Hemm bżonn li ndaħħlu l- kunċett li l-affarijiet nagħmluhom kemm jista' jkun kif għandhom isiru.

Qegħdin inneħħu wkoll it-taxxa li konna niżżilna għal 3% minn fuq dawk il- barranin li jixtru proprjeta` f'pajjiżna.

Għalkemm jien m'iniex wieħed minn dawk li nemmen ħafna li għandna noqogħdu ninċentivaw biex il-barranin jixtru proprjeta` f'pajjiżna - pero` donnu li jien maverick f'dawn l- affarijiet - fir-realta` għandna sitwazzjoni fejn hemm bżonn li nħeġġu daqsxejn is-suq tal-proprjeta` u jien naħseb li b'dawn il-miżuri għandu jirnexxilna nagħmlu dan.

Qegħdin ukoll inneħħu l-boll fuq l-insurance policies fuq is-saħħa, ħaġa li ftit issemmiet.

Qegħdin nagħmlu wkoll emenda biex indaħħlu fil-liġi legal notice - li kienet għamlet l- amminstrazzjoni ta' qabel u li aħna naqblu magħha perfettament - li biha boll fuq xiri ta' ajruplani u affarijiet oħra jkun eżenti.

L- amministrazzjoni l-oħra kienet għamlet legal notice li biha kienet eżentat milli jitħallas il-boll fuq xiri ta' vapuri u ajruplani.

Aħna dan naqblu miegħu u dik il-legal notice issa qed indaħħluha fil-liġi permezz ta' emenda li hija parti minn dan l-abbozz li għandna quddiemna.

Mr Speaker, qegħdin ukoll nagħmlu ċerti emendi għall-Att dwar is-Servizzi Soċjali - pero` fuq dawn naħseb ikun jista' jitkellem ħafna iktar fid- dettall l-Onor.

Lawrence Gonzi - biex naraw kif nistgħu nirranġawha għaliex hija liġi kkomplikata ħafna.

Jien naħseb hawn urġenza fil-pajjiż li nqattgħuha u nerġgħu nibnu oħra li jista' jifhimha kulħadd għaliex din hija liġi li jekk hawn ħamsa min-nies jifhmuha naħseb li hawn ħafna, pero` dwar dan forsi nkunu nistgħu nitkellmu b'aktar dettall iktar 'il quddiem.

Fost l-emendi li qegħdin nagħmlu għal din il-liġi hemm dik li mill-pensjoni li tingħata lill-anzjani li jkunu rikoverati fid-djar tal-gvern jibda jitnaqqsilhom 60% tal-pensjoni biex imorru lejn l-ispejjeż dejjem jiżdiedu tar-rikoveru tagħhom.

Mr Speaker, jien se nieqaf hawnhekk ħalli nisma' l-kummenti li jkun hawn f'din il-Kamra matul is-seduti li ġejjin u nkun nista' nwieġeb għalihom wara.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Leo Brincat.

ONOR.

LEO BRINCAT: Sur President, id-diskussjoni fuq din il-liġi qed issir kważi b'mod immedjat in segwitu għad-diskussjoni twila li kellna fuq il-liġi l-oħra, li pprovdiet għal żieda fil-prezz tas-sigaretti.

Kienet diskussjoni twila, interessanti u ħadet ċerta media attention u nista' ngħid li spikka ħafna l-kuntrast.

Imma l-ikbar kuntrast li rajt ma kienx dak bejn il-kelliema li ħadu sehem fl-għaxar seduti imma kien bejn id- diskors li għamel il-Ministru Dalli l-bieraħ u d-diskorsi li kien għamel meta kien shadow minister tal-finanzi fi żmien l-amministrazzjoni Laburista ta' Dr. Sant.

Jien naħseb li għamel tajjeb il-ministru li ammetta li kultant ikun hemm ċerti politiċi li jitkellmu skond fuq liema naħa tal- Kamra jkunu qegħdin għaliex, kif semmejt jien il-bieraħ waqt l-istadju tal- kumitat tal-liġi dwar is-sigaretti, kellna u għandna deputati ta' din il- Kamra li minkejja li l-bieraħ tkellmu favur il-miżuri li ħa l-gvern dwar iż- żieda fis-sigaretti u miżuri oħrajn, bħalma hija ż-żieda fil-petrol u fid- diesel - qed nirriferi speċifikament għall-Ministru Josef Bonnici - meta ġejna biex inressquhom fil-parlament meta konna aħna fil-gvern, kienu ħaduha qatta' bla ħabel kontra dawn il-miżuri.

Kienu qalu li dawk kienu miżuri anti-soċjali u kienu qalu wkoll li dawn il-miżuri żgur ma kenux bl- ebda mod sejrin jindirizzaw b'mod dirett u effettiv il-problema tal-budget deficit li qed jiffaċċja l-pajjiż.

U allura fiċ-ċirkostanzi jien nistaqsi: Jekk il-Ministru Bonnici, fi żmien il-gvern Laburista, ħass li dawn kienu miżuri anti-soċjali, possibbli li ma beżbiżx ftit lill-Ministru Dalli u qallu biex jieqaf ftit għaliex dak li qed jipproponi llum huwa anti- soċjali?

Jien ngħid li l-pajjiż ma jistax jaffordja li jkun hemm dawn il- kuntrasti u l-inkonsistenzi politiċi.

Hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq kuntrasti ta' stil - għaliex kulħadd għandu l-istil tiegħu kif iħares lejn il-politika - u lanqas fuq kuntrasti ta' approach imma fuq kuntrasti marbutin direttament mas-sustanza u n-nitty-gritty ta' dak li qiegħda tiddiskuti din il-Kamra illum.

Jien li xtaqt nirriferi l-iktar huwa għat-ton kważi trijonfalistiku li bih indirizza lill-gallerija l-Ministru Dalli mhux dalgħodu imma l-bieraħ meta kellna messa in scena sħiħa min-naħa tiegħu, li kienet sfortunatament mibnija fuq premessa waħda żbaljata.

Id-diskors tiegħu ma kienx fis-sens ta' kemm hu tajjeb il-gvern Nazzjonalista, jew kemm qed ikun konsistenti jew kredibbli l-gvern Nazzjonalista bil-politika tiegħu, jew kemm qed iżomm leali mal-wegħdiet elettorali li tela' bihom, iżda ħa l-aktar linja difensiva li seta' jieħu u pprova jdawwar il-kanuni fuq in-naħa tagħna billi minflok wieġeb għad-diversi akkużi u kritika li għamilnilu - u hawnhekk nixtieq infaħħar l-interventi li għamlu ħafna mill-kollegi tiegħi li għamlu kritika riċerkata tajjeb - xejjinha kompletament.

U minflok ma l- ministru wieġeb għall-punti mqajjma, għażel the easiest out billi qagħad jistaqsi lilna x'inhi s-soluzzjoni li konna napplikaw aħna kieku konna qegħdin fil-gvern.

Jien ngħidlu li aħna m'għandna xejn minn xiex nistħu dwar l-istrateġija tagħna u l-politika tagħna, għax l-istrateġija tagħna kienet, għadha u ma narax għaliex għandha tinbidel milli tkun mibnija fuq erba' linji prinċipali.

Sur President, l-ewwelnett jien nibda naqta' qalbi meta nisma' lill- ministru jitkellem b'mod daqshekk negattiv dwar il-possibbilta` li b'xi mod irażżan in-nefqa pubblika.

U hawnhekk tajjeb li wieħed jagħmel distinzjoni bejn nefqa pubblika kapitali u nefqa pubblika rikorrenti.

Dan il-gvern qed jagħmel l-iżball li qed jipprova jikkontrolla n-nefqa kapitali fuq setturi importanti bħas-setturi infrastrutturali u soċjali, li jinkludu anke l- edukazzjoni, li huma setturi importanti kemm għas-sostenn tan-nazzjon fuq livell kwalitattiv u anke sabiex iżommu l-mutur tal-pajjiż għaddej.

Hemm imbagħad n-nefqa rikorrenti, li hija d-day-to-day running ta' kwalunkwe gvern tal-ġurnata, li min hu serju u rnexxilu jsib tarf tal-problema tad- deficit attakkaha b'mod dirett u meqjuż.

U jien ma nistax naċċetta l- argument li ġab il-ministru li donnu dan huwa fait accompli li ma nistgħu nagħmlu xejn dwaru għaliex jikkonsisti primarjament f'salarji.

Huwa veru li l-bulk ta' din in-nefqa tmur għas-salarji imma imbagħad għandek ċerti programmes and initiatives li fihom il-ħela.

Għandek ħafna sistemi fl-amministrazzjoni tal-gvern li jagħtu lok għal ħela.

U ħafna drabi meta aħna nikkonfrontaw ċerti nies fuq it-tax evasion li hawn jgħidulna ċar u tond li għalkemm qatt ma jieħdu gost iħallsu t-taxxi, l- inqas li jieħdu gost iħallsuhom huwa meta jaraw ċerta ħela u sparpaljar bl- addoċċ min-naħa tal-gvern li ma jagħtix l-eżempju xieraq li għandu jagħti.

U mingħajr ma niġġustifika lil dawn in-nies - għaliex jien nemmen li kulmin għandu jagħti t-taxxa għandu jħallasha u ma jġib l-ebda skużi - fl-istess ħin nifhem il-preokkupazzjoni, it-tħassib u l-concern tagħhom meta jirraġunaw b'dan il-mod dwar ċertu tberbiq ta' flus bl-addoċċ li jkun hemm min-naħa ta' dan il-gvern.

U jien nenfasizza li dan il-gvern miexi b'politika żbaljata f'dik li hija public expenditure fuq iż-żewġ livelli.

Jekk naraw x'nefaq gvern Laburista fl-1997 f'nefqa kapitali, fl-aħħar sena sħiħa ta' amministrazzjoni Laburista, u x'nefaq gvern Nazzjonalista fl- 1999 - iċ-ċifri nistgħu nagħmluhom biss on an eleven-month basis għaliex iċ- ċifri ta' Diċembru 1999 għadhom ma ħarġux - naraw li minkejja l- constraints li kellu, gvern Laburista rnexxilu jonfoq aktar fuq nefqa kapitali milli għamel gvern Nazzjonalista.

U kien pożittiv li għamel dan għaliex b'hekk kien irnexxilu jżomm ċertu momentum għaddej fl-attivita` ekonomika tal-pajjiż.

Meta wieħed iqabbel x'kienet in-nefqa rikorrenti ta' gvern Nazzjonalista fl-1996 man-nefqa rikorrenti ta' gvern Nazzjonalista fl- 1999, isib li mhux talli din in-nefqa ma ġietx restrained, kif għamlu diversi pajjiżi ta' l-Ewropa bħad-Danimarka u l-Irlanda li kellhom budget deficit problems, talli saħansitra din splodiet 'il fuq b'9%.

U jien ngħid li dan huwa sintomu ta' gvern fejn iż-żiemel ħarablu għal kollox u ma jistax jikkontrollah.

Għalhekk jien ma nistax naċċetta l-attitudni tal- Ministru Dalli li jiġi f'din il-Kamra jgħidilna li kważi kważi m'hemm xejn li wieħed jista' jagħmel dwar dik li hija nefqa rikorrenti aktar milli jħalliha perijodikament tespandi hekk kif jimxi l-andament ta' l-ekonomija.

Sur President, meta aħna nitkellmu dwar kif nindirizzaw il-problemi finanzjarji tal-pajjiż ma nkunux qed nirriferu biss għan-nefqa imma nkunu qed ngħidu wkoll li hemm bżonn nirriformaw id-dipartiment tat-taxxi interni b'mod prattiku, b'mod li jindirizza effettivament l-evażjoni tat-taxxa minn min jaqla' ħafna u minn min jemmen fl-ispekulazzjoni.

F'dawn l-aħħar ġranet, l-Onor.

Marie Louise Coleiro, l-Onor.

John Attard Montalto u l- Onor. Joe Cilia u jien kellna l-opportunita` niltaqgħu mad-diversi korpi kostitwiti li magħhom ddiskutejna x'jifhmu huma b'tax compliance unit.

U mingħajr ma dħalna fid-dettall ta' x'qed jipproponi l-gvern - għaliex kien ikun nuqqas ta' etika min-naħa tagħna li nikxfu dokumenti li l-gvern għaddielna konfidenzjalment - aħna wżinna l-fehmiet tagħhom u rajna x'inhuwa t-tħassib, x'inhuma l-fehmiet u l-preokkupazzjonijiet tagħhom dwar it-tax compliance li dan il-gvern jidher kommess li jwaqqaf bħala miżura fiskali, kif elenkata fl-aħħar budget.

Pero` dwar dan ikollna opportunita` nitkellmu iktar fid-detall fil-mument opportun.

Għal-lum jien nerġa' ngħid li l-linji ta' gwida tagħna kienu ċari, kienu linja ta' gwida li kien elenkahomlna b'mod ċar ħafna u prattiku l-konsulent tal-Gvern Ingliż li kien intbagħat hawn Malta fi żmienna.

Kieku minflok li qagħad jippontifika u jispekula u jtella' u jniżżel u jagħmel ħafna kummissjonijiet u task forces, il-gvern ta' Fenech Adami beda bil-mod il-mod - mhux neċessarjament pass imgħaġġel imma anke pass pass - jimplimenta wħud minn dawk ir-riformi li ħeġġeġ dwarhom il-konsulent Ingliż, kieku d-dipartiment tat-taxxi interni llum jinsab f'sitwazzjoni ferm aħjar milli kien fl-imgħoddi taħt id-diversi amministrazzjonijiet - biex ma ninstemax qisni qed nikkritika naħa waħda biss - u forsi għallinqas konna nkunu qarribna dan id-dipartiment biex jibda jgawdi l-fiduċja tat- taxpayer Malti.

Mingħajr ma nitfa' ebda dell ikrah fuq in-nies li jaħdmu f'dan id-dipartiment - jien ċert li hemmhekk hemm jaħdmu wkoll nies serji, biex ma niġix qisni qed nagħti l-impressjoni li dawn xi qatta' ħallelin jew għażżenin - bil-pass li jimxi bih dan id-dipartiment, bil-mod kif jopera, bil-mod li m'huwiex user-friendly, bir-riżultati li ta tul is-snin, il- perception f'għajnejn iċ-ċittadin Malti, tad-dipartiment ta' l-income tax, kemm jekk hu Laburist u anke jekk hu Nazzjonalist, hija perception ta' dipartiment bla snien, dipartiment li ma jigdimx u dipartiment li jekk tkun taf lil xi ħadd hemmhekk faċli tirranġa u faċli ġġibha żewġ.

Din hija xi ħaġa li għandha tispiċċa darba għal dejjem f'dan il-pajjiż jekk irridu li l- irġulija tirrenja u jekk irridu s-serjeta` fil-qasam fiskali.

Meta aħna konna fil-gvern ma ħarisniex biss lejn dan l-element ta' kontroll u ma tkellimnix biss dwar il-bżonn ta' kontroll fuq in-nefqa pubblika u kontroll aħjar mid-dipartiment tat-taxxi interni imma tkellimna anke fuq il-pożittiv, u dan huwa li m'huwiex jagħmel il-gvern Nazzjonalista.

Aħna dejjem sostnejna bil-fatti l-promozzjoni ta' l- investiment dirett barrani għaliex aħna nemmnu li biex il-pajjiż jimxi 'l quddiem mhux trid sempliċement tagħmel it-taxxi imma trid tara li l- ekonomija tiġġenera b'tali mod li toħloq ċertu xogħol produttiv fis-settur privat, xogħol li jrendi u xogħol li jkun ifisser aktar munita barranija għall-pajjiż.

Sfortunatament dan il-gvern mhux talli mhux qed jagħmel hekk talli ħafna drabi l-Ministru Dalli jitkellem dwar l-industrija privata tal- manifattura b'mod li jagħmel distinzjoni kbira bejn manifattura u servizzi, qisu tal-manifattura f'daqqa waħda saru tas-second division - it-twilight zone - u li jekk ma tiġix kważi kważi tagħmlilna pjaċir għaliex id-destin tagħna huwa li mmorru għas-servizzi.

Aħna, bħala Partit Laburista, ukoll nemmnu fis-servizzi u sostnejna l-financial services u nibqgħu nsostnuhom kemm mill-bankijiet tal-gvern u anke mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni, imma aħna dejjem emminna u nibqgħu nemmnu fil-ħtieġa ta' bilanċ xieraq bejn dak li huwa investiment produttiv fis-settur tal-manifattura u dik li hija attivita` ekonomika fil-qasam tas-servizzi finanzjarji.

Nerġa' ngħid, bir-rispett kollu lejn il-Ministru Dalli, li jiena nħoss - u ngħid dan bl-ikbar sens ta' responsabbilta` mhux biex inkun kritiku - li kull meta jitkellem fuq is-settur tal-manifattura - u dan deher l-iktar ċar meta kellna diskussjoni fil-business convention ġewwa n-Naxxar - jinħass li għandu ċertu inbuilt prejudice kontra l-bżonn li nġibu iktar investiment barrani lejn pajjiżna f'dan is-settur.

U dan huwa ħażin għaliex jien nemmen li biex pajjiżna, li m'għandux riżorsi naturali, jimxi 'l quddiem irid ikollu dik it-taħlita bejn dawk li huma servizzi, kemm finanzjarji kif ukoll turistiċi, u dak li huwa investiment ġdid produttiv fil-qasam tal- manifattura, iżjed u iżjed meta f'ċerti setturi tal-manifattura qed ikollna ċertu shift ta' operaturi Maltin li bdew iħarsu lejn it-Tuneżija bħala bażi għall-operazzjonijiet tagħhom u qed ikollna ċertu shift ta' azjendi oħrajn, bħal waħda li dan l-aħħar tat is-sensja lil diversi nies - ma rridx insemmiha b'isimha - sempliċement għaliex sabet li jkun jaqblilha aktar li tmur tipproduċi ġewwa r-Rumanija.

Jien nemmen li xorta waħda hemm ċertu high technology products u ċerti prodotti ta' value added għoli li jistgħu jsiru f'Malta f'mod produttiv u dan il-gvern sfortunatament m'hu jagħmel xejn dwaru.

Il-gvern kulma għamel kien biss an industrial policy white paper, u għamilha sempliċement biex jilħaq deadline li tatu l-Unjoni Ewropea - għaliex l-Unjoni kienet qed tgħidlu li ma jistax ikun li joqgħod jitkellem fuq l-industrija meta lanqas biss kellu policy dwarha - u għamilha b'nofs kedda, għax f'nofs l-istess dokument il-gvern spiċċa jammetti li fl-isforzi tiegħu biex iġib l-investiment barrani mhumiex jirnexxi.

Ir-raba' kolonna ta' dak li nemmnu fih, ta' l-istrateġija tagħna, hija li inutli tagħmel miżuri li joħonqu l-attivita` ekonomika meta suppost tkun qed tistimula l-attivita` ekonomika.

Veru li ma jistax ikun li jkollna sitwazzjoni fejn il-gvern jagħmel kollox imma lanqas irid ikollok sitwazzjoni fejn il-gvern b'dak li jkun qed jagħmel irażżan, joħnoq u joqtol l-inizjattiva privata fost is-settur privat.

U dan huwa li qed jiġri fil-pajjiż bħalissa b'konsegwenza kemm tal-budget għas-sena 2000 kif ukoll b'konsegwenza ta' l-istrateġija ekonomika li qiegħda tadotta din l- amministrazzjoni.

U għalhekk aħna ngħidu li fil-budget m'hemm riflessjoni ta' l-ebda miżura li tista' b'xi mod jew ieħor tiġi interpretata li qed tagħti ħajja u nifs ġdid lis-settur ekonomiku u kummerċjali Malti.

Magħna jitkellmu negozjanti - nies li fil-biċċa l-kbira tagħhom ma jivvutawlniex - u jgħidulna li l-ispazju għall-inizjattiva privata li kien ta gvern Laburista kienet xi ħaġa ta' min wieħed ifaħħarha.

Il-ħin li kienu jsibu diversi ministri Laburisti, mill-prim ministru 'l isfel, biex jisimgħu dwar ideat, inizjattivi u proġetti ġodda kienet xi ħaġa li dawn mhux qed isibuha riflessa fl-amministrazzjoni tal-lum li minkejja li ilhom fil-gvern biss 16- il xahar, diġa` ingħalqu fihom infushom.

Issa jekk huwiex b'sens insulari jew b'sens ta' arroganza dak narawh iktar 'il quddiem f'dan id-dibattitu.

Għalhekk jien ngħid li meta l-gvern qed jieħu din il-linja, qed jimxi f'direzzjoni żbaljata, mhux f'termini ideoloġiċi, għaliex din m'hijiex kwestjoni ta' ideoloġija jekk intix ċentrist, soċjal-demokratiku, demokristjan jew lemini estrem imma hija politika ta' sens komun, politika li llum mexjin biha ħafna pajjiżi demokratiċi, kemm fl-Unjoni u anke barra l-Unjoni Ewropea, politika li jien nemmen li jimxi biha kull gvern li għandu verament saqajh ma' l-art, ħaġa li fil-fehma tagħna l- amminstrazzjoni tal-lum m'għandhiex.

Sur President, ftit ilu semmejt l-arroganza, u bl-ikbar sinċerita` ngħid li iva dan il-gvern waqa' vittma ta' l-arroganza, anzi baqa' vittma ta' l- arroganza kif kien qabel ma tilef il-gvern f'Ottubru ta' l-1996.

Meta jkollok gvern li jisma' u xorta ma jkunx irid jifhem dik hija arroganza.

Imbagħad meta jkollok gvern li jkun arroganti u lanqas biss jinduna li qed ikun arroganti, allura s-sitwazzjoni tkun agħar u aktar preokkupanti.

U f'din il-keffa llum tinsab is-sitwazzjoni ta' pajjiżna u l-attitudni tal- gvern lejn dak kollu li qed jiġri madwaru, lejn l-operat tal-pajjiż, lejn l- operaturi tal-pajjiż, lejn l-oppożizzjoni Laburista nnifisha, lejn dawk il- korpi kollha kostitwiti li forsi għandhom ideat differenti dwar l- istrateġija li għandu jaqbad il-gvern fil-pajjiż.

Fil-fatt waqt id- dibattitu tal-bieraħ kellna nsulti indirizzati lejn l-Onor.

Coleiro għaliex kienet segretarja ġenerali tal-Partit Laburista meta ġew ingaġġati nies mal- gvern - jien persważ li l-Onor.

Marie Louise Coleiro kapaċi tirrispondi aktar minni dwar dan is-suġġett - u kellna wkoll insulti indirizzati lejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni għaliex dak iż-żmien kien president tal-partit.

Il-fatt hu li l-qagħda finanzjarja li ħalla gvern Laburista fl-1987, bit- tajjeb u l-ħażin kollu li seta' għamel, kienet ferm aktar soda u ta' min wieħed jista' jorbot fuqha mill-qagħda finanzjarja li sibna aħna meta tlajna fil-gvern fl-1996.

U dan huwa argument li l-gvern Nazzjonalista jaħarbu kompletament.

U la se noqogħdu nitkellmu dwar segretarji ġenerali u presidenti tal-partiti nitkellem ftit dwar is-segretarju ġenerali preżenti tal-Partit Nazzjonalista, is-Sur Joe Saliba.

Mr Speaker, qed indaħħal lis-Sur Saliba fil-kredu għaliex huma ħafna dawk in-Nazzjonalisti li ġieli kkummentaw u qaluli privatament li filwaqt li s- Sur Saliba jikkummenta fuq kollox, dwar il-budget qatt ma jgħid xejn.

U dan huwa veru, Sur President.

Jiena wkoll nara l-gazzetti u ma jidhirlix, subject to correction, li kien hemm xi statements min-naħa tas-segretarju ġenerali tal-Partit Nazzjonalista dwar il-budget anti-soċjali li għamel il- partit tiegħu.

Allura nistaqsi: Dan li jitkellem fuq kollox, ma tkellimx f'dawn l-aħħar xhur għaliex huwa wkoll qed iħoss li l-budget huwa anti- soċjali?

Forsi jkollna risposta dwar dan is-skiet min-naħa tas-segretarju ġenerali tal-Partit Nazzjonalista.

Issa l-Ministru Dalli qalilna: "X'tippretendu, li noqogħdu ninnegozjaw il-budget!".

Jien infakkru li meta aħna konna għamilna budget iebes, hu kien ġie f'dan il-parlament u qal li dak kien budget li bilfors kellu jinbidel.

U allura jien ngħidlu: Fejn hi l-konsistenza?

Jekk huwa ħass li kien hemm ċerti miżuri min-naħa tagħna li kellhom bżonn jitbiddlu - u issa nagħti eżempju kif aħna stess konna lesti li nkunu flessibbli fil-politika tagħna - kif issa f'daqqa waħda qed jassumi din il-flessibilita` kollha, qisu xi papat li għandu d-don ta' l- infallibilita`?

Jien ngħid li l-ministru jrid jammetti - u nagħmilha ċara li qed ngħid għall-Ministru Dalli, li qed ninnota li ftit li xejn qed ikollu sostenn mill-kollegi tiegħu; veru li jagħtih is-support tiegħu barra l-parlament il-Prim Ministru, imma għal dak li hu budget qua budget ftit li xejn huma dawk il-ministri li naf li ħarġu għonqhom biex jiddefendu t- tattika, l-ideat u anke l-istrateġija tiegħu ...

Jien ngħid li l-gwaj dwar il-budget tal-Partit Nazzjonalista m'huwiex biss li huwa budget inflessibbli imma huwa budget li jeħodna f'direzzjoni totalment divorzjata minn dik tal-manifest elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Inkwetanti iktar huwa dak li ammetta l-ministru dan l-aħħar meta qal li b'dawn il-miżuri biss m'aħniex se naslu - milli jidher dan kien xi kliem li anke ntqal min-naħa tiegħu mat-trade unions - u fi kliem ieħor kien qed jgħid li mhux biss il-miżuri ebsin qegħdin hemm biex jibqgħu imma jista' jkun hemm bżonn ta' miżuri oħrajn forsi aktar ħorox fil-ġejjieni.

U rridu niftakru aħna li t-track record ta' dan il-gvern - m'iniex qed nirriferi biss għall-amministrazzjoni Nazzjonalista ta' issa imma qed nirriferi wkoll għall-gvern Nazzjonalista ta' bejn l-1987 u l-1996 - huwa ta' gvern li jagħmel ħafna miżuri fil-budget imma ċerti miżuri, dawk l- iktar antipatiċi u ebsin, iħallihom għal matul is-sena finanzjarja nnifisha.

Diġa` rajna eżempju s-sena li għaddiet biż-żieda li kien hemm fin-nollijiet tat-trasport pubbliku u qed insemmi biss eżempju wieħed minn mija.

Għalhekk jiena naħseb li min-naħa tagħna nkunu qed nonqsu jekk aħna ma ndawrux il-mistoqsija tagħna fuq il-Ministru Dalli u ngħidulu: Sur Ministru, inti li int ministru tal-finanzi ta' gvern li jiddelitta b'ħafna miżuri f'nofs is-sena, tista' tagħtina ħjiel ta' dak li għandek f'moħħok għal matul is-sena finanzjarja li ġejja?

Tista' tagħtina indikazzjoni tal- miżuri ġodda kontemplati għal matul is-sena li qegħdin fiha?

Il-ministru għajjarna kemm felaħ bit-33 taxxa li daħħalna fi żminna - ħaġa li saret cliche` - pero` l-interessanti huwa li meta l-bieraħ beda jsemmihom waħda waħda - ma qrahomx kollha għaliex qal li ma kellux ħin - ma kellux il-guts jgħid li 95% minn dawn il-miżuri li daħħal il-gvern Laburista, il-gvern Nazzjonalista ħallihom hemm.

Jiġiferi meta wieħed iqis x'żied il-gvern Nazzjonalista kemm ilu fil-poter minn Settembru ta' l-1998 ma' dak li daħħal il-gvern Laburista, bilfors allura bil-kalkoli tagħhom stess jasal għall-konklużjoni li s-sitwazzjoni tal-ħaddiem llum hija agħar milli kienet fiż-żmien li aħna konna qed niġu kkritikati, għal skopijiet ulterjuri, li konna qed nimxu b'politika anti-soċjali.

Issa l-ministru Dalli ħarġilna b'espressjoni ġdida - qalha l-ewwel darba meta konna għall- business convention; konna erbat iqtates biss għaliex ħadd ma attenda għal dan il-convention u reġa' qalha l-bieraħ fid-diskors tiegħu - fejn qalilna li l-kuntrast f'Malta llum m'huwiex kuntrast sempliċement bejn Laburisti u Nazzjonalisti imma huwa kuntrast bejn jekk irridux inkunu dodos jew jekk irridux inkunu ajkli.

F'daqqa waħda issa l-ministru qed jgħid li hemm bżonn li lkoll kemm aħna nkunu ajkli, predaturi, lesti biex inkunu aggressivi fil- mod li bih inħarsu lejn l-ekonomija tal-pajjiż!

Kliem sabiħ kieku dan imma huwa kollu retorika.

Fil-politika - u hawn min jgħallimni u min għandu esperjenza ħafna aktar minni - li jgħodd m'huwiex il-mod kif titkellem u l-cliches li taqa' fihom u li tibda tirrepetihom barra u ġewwa l-parlament sakemm tispiċċa fis-sitwazzjoni assurda li temmen il-propaganda tiegħek innifsek, imma l-imporanti huwa r-riżultati li tikseb.

U tajjeb li hawnhekk infakkar li għalkemm il-ministru dejjem jitkellem qisu ex-katedra, bħala xi ħadd li jlesti linji gwida li huma perfetti, hemm ftit tal- kuntrast bejn dak li jgħid meta jressaq il-budget fil-parlament u l- achievements tiegħu bħala ministru tal-finanzi tul id-diversi snin.

U nibda bl-ewwel budget li kien ressaq hu fil-bidu tas-snin '90.

Sur President, kieku l-Ministru Dalli dakinhar indirizza b'suċċess kwart tat-targets li poġġa quddiemu kieku s-sitwazzjoni llum hija ferm differenti.

Dakinhar kien ġie hawnhekk u qal li kienu se jagħmlu budget li se jindirizza l-qgħad - u l-qgħad kompla tiela' - li kienu se jagħmlu budget li se jrażżan id-dħul tan-nies mas-servizz pubbliku - u n-nies mal- gvern komplew jiżdiedu - li kienu se jdaħħlu budget li se jrażżan il- problema ta' l-għoli tal-ħajja - u l-għoli tal-ħajja kompla jirranka - li kienu se jagħmlu budget li fih se nindirizzaw il-problema tal-welfare gap - u din il-problema li kienet teżisti dakinhar illum se mai kibret - u li kienu se jagħmlu budget li se jindirizza l-problema tad-deficit - u intom tafu daqsi kif f'nofs is-snin '90, id-deficit taħt in-Nazzjonalisti sploda u mhux ġie mrażżan kif bassar li kien se jagħmel il-Ministru Dalli.

Sur President, issa l-Ministru Dalli ħarġilna b'filosofija ġdida - l- ewwel darba li smajtha, għallinqas jiena, kien il-bieraħ f'dan il-parlament - fejn qalilna li la wieħed gawda fl-1994 meta tnaqqset l-income tax, m'hemm xejn ħażin li issa jrodd lura minn dak li ħa dakinhar.

Jiġifieri issa qed nagħmluh punt ta' prinċipju li sempliċement għaliex lil dak li jkun konna naqqasnilu l-income tax ħamsa jew sitt snin ilu, issa l-gvern għandu mandat biex jibda jintaxxa lin-nies u jġegħelhom iroddu lura dak li ħadu!

Dan id-diskors ma niftakarx li smajtu fil-kampanja elettorali ta' Settembru ta' l-1998, imma naturalment meta tkun qiegħed marsus tibda tammetti ċerti affarijiet li ma tkunx ammettejthom mill-bankijiet ta' l- oppożizzjoni!

Il-bieraħ jiena smajt lill-ministru jammetti ċar u tond, darbtejn wara xulxin, li s-settur medju nqaras.

U jien nistaqsih: Mela jekk is-settur medju nqaras, u dwar dan naqbel miegħu xi ngħidu għaż-żgħir nett, dak li aħna niddeskrivuh bħala li jaqlagħha u jiekolha?

Veru jew le li għas-soċjeta` Maltija ċerti items exempt with credit, bħall-ikel, il-mediċini u l-edukazzjoni għad iridu jiġu targeted biex dawn jitmissu wkoll?

Dwar dan il-ministru dejjem ikun evażiv għax filli jgħid li qed jagħmel studji dwar dan is-suġġett u filli jgħid li m'huwiex jagħmel studji, pero` qatt ma jkun irid jintrabat biex jagħmel dikjarazzjoni kategorika li qatt m'aħna se naslu f'punt fejn dawn l-affarijiet jiġu ntaxxati.

Imbagħad ikun hemm konsulent tiegħu, Dr. Fiott - bniedem serju ta' l-affari tiegħu, li kien konsulent tal-gvern mhux fuq il-VAT 1 biss imma anke fuq il-VAT 2 - li jindirizza seminar dwar l-espansjoni Ewropea li kien organizzat miċ-ċentru tad-dokumentazzjoni dwar l-Unjoni Ewropea ta' l- universita`, jien qrajt id-diskors tiegħu - li qal ċar u tond li bl- armonnizzazzjoni ma' dak li hemm fl-Unjoni jkollna ngħaddu biex immissu diversi setturi ġodda li sal-lum għadhom ma ntmissewx mill-VAT.

Jiġifieri dawn huma kollha affarijiet, li jammettihom jew le l-Ministru Dalli, iċ- ċittadin komuni se jkollu jiffaċċja u jsaqqaf wiċċu magħhom, jekk mhux fil- ġimgħat li ġejjinżgur li fix-xhur u s-snin li ġejjin.

Illum ninsabu f'sitwazzjoni fejn l-għoli tal-ħajja, li forsi kien beda superfiċjalment jitnaqqas għal xi xhur, reġa' beda jirranka.

Officially qiegħed 2.13% imma jien ngħid nominally qiegħed daqshekk għaliex kulmin iħares lejn il-mod kif tnaqqru s-salarji u jagħmel il-kalkoli netti, jintebaħ li r-rata hija ħafna eqreb lejn is-6% u s-7% li semma tant tajjeb il-Kap ta' l-Oppożizzjoni dan l-aħħar.

U bl-għoli tal-ħajja jirranka u bil- qgħad u l-istaġnar ekonomiku għadhom imwaħħlin fejn kienu, illum ikollna nammettu li resqin ġmielna għal sitwazzjoni ta' dik li l-Amerikani jsejħulha stagflation.

Din hija taħlita stramba bejn staġnar u inflazzjoni.

U meta jkollna sitwazzjoni bħal din għandu għalfejn iħabbel rasu u jippreokkupa ruħu kull wieħed u kull waħda minna mhux biss f'din il- Kamra imma anke fis-soċjeta` Maltija.

Il-bieraħ il-ministru qalilna li meta telgħu fil-gvern sabu ħafna ħneżrijiet.

U aħna ngħidulu: Mhux sibtu l-ħneżrijiet, għamiltu l- ħniżrijiet u bil-politika li mexjin biha għadkom qed tagħmlu ħafna ħneżrijiet.

U l-ħneżrijiet mhux qed tagħmluhom biss mal-Laburisti imma qed tagħmluhom mas-soċjeta` Maltija in ġenerali, qed tagħmluhom mal-klassi medja u mal-klassi ż-żgħira tas-soċjeta` Maltija.

U jien ngħidlek li ħafna minn dawk li vvotawlkom f'Settembru 1998, żgur li diġa` ġew f'sensihom u ntebħu bl-iżball li għamlu meta ġew illużi u ngannati f'dak iż-żmien ta' l- elezzjoni ġenerali, meta dawn qabel kienu jgħidulna li aħna anti-soċjali u issa qed jgħidu li aħna lemini estremi fil-politika tagħna.

Issa qed jgħidu li l-Partit Laburista tista' kważi kważi xxebħu mal-partit ta' Haider fl-Awstrija.

Issa jekk hemm partit li stagħna u ġie sostnut mil- lemin estrem tul is-snin huwa proprju l-partit li għandna fil-gvern illum, Sur President.

Kulħadd jiftakar bl-iskambji u bl-għajnuna lill-Partit Nazzjonalista mis-CSU ta' Straus fil-Bavarja, l-istess nies li l-ġimgħa li għaddiet marru jiġru biex jiltaqgħu ma' Haider ħalli jifirħulu talli rnexxielu, flimkien mal-Partit Demokristjan, jgħaqqad gvern.

Kellna mbagħad dik il-fondazzjoni Tedeska tiffinanzja l-AŻAD - kien hemm involuti fondi suwed minn dawk ta' Helmut Kohl jew le?; forsi ż-żmien għad jagħtina parir dwar dan kollu - għax kulħadd jiftakar l-appoġġ ta' Ewropej estremi fil-Parlament Ewropew għall-gvern ta' Fenech Adami - kienu anke ġabuhom hawn Malta - u hawnhekk qed nirriferi għal nies eċċentriċi tal- lemin estrem, bħal Otto von Hapsburg.

Illum il-Partit Nazzjonalista qed jipprova superfiċjalment iżomm id-distanza tiegħu minn dawn in-nies.

U qabel ma nagħlaq din il-parentesi nixtieq li niċċara ftit il-pożizzjoni tagħna dwar il-kwestjoni ta' Haider.

U rrid ngħid li l-Leader tagħna bl- ebda mod ma appoġġja dak li qed jagħmel Haider u bl-ebda mod il-leadership tal-partit ma ta xi ħjiel li aħna għandna xi rispett għall-politika tiegħu.

Kulma qal Dr Sant kien li tista' tikkritika lil dak li jkun imma fl-istess ħin trid tirrispetta s-sovranita` ta' pajjiż li jieħu d-deċiżjonijiet u l- għażliet liberi li jagħmel l-elettorat ta' l-istess pajjiż.

L-inkonsistenza li mxiet biha l-Ewropa ma' Haider tispikka aktar meta wieħed jiftakar fid-diversi ex-komunisti li hemm fil-gvern kemm fl-Ewropa tal-Punent u fl-ex Ewropa tal-Lvant, fosthom ħafna pajjiżi applikanti għal sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, fid-diversi ex-Frankisti li llum qed jippruvaw iżommu d-distanza tagħhom minn Franco biex jieħdu xejra ta' partit demokristjan, u fid-diversi neo-faxxisti li f'pajjiżi oħrajn għamlu diversi xhur, biex ma ngħidx snin, jokkupaw karigi amministrattivi fil- gvernijiet nazzjonali u anke reġjonali.

U jien nifhem għaliex l-Ewropa qed tieħu din l-attitudni pero` xorta waħda ma naqbilx.

L-Ewropa qed tieħu din l-attitudni għaliex ħafna mill-pajjiżi ta' l-Unjoni Ewropea qed jibżgħu mill-kontaminazzjoni u qed jibżgħu li l-politika ta' Haider tinfirex għall- pajjiżi rispettivi tal-pajjiżi membri l-oħra.

Sur President, nagħlaq dan il-kapitlu żgħir billi ngħid li għalkemm il- gvern qed jipprova jżomm ċerta distanza mill-Awstrija biex ma jimbarazzax ruħu, l-ewwel foreign minister li żar l-ex foreign minister Malti mal-bidla fil-gvern f'Settembru ta' l-1998 kien proprju Walter Schussel, il-prim ministru li qed imexxi bħalissa l-gvern ifformat mid-Demokristjani u mill- partit ta' Haider.

U għalhekk jien nerġa' ngħid li l-Partit Nazzjonalista għandu dritt jikkritikana fuq kollox ħlief li jittimbrana bħala partit tal- lemin estrem - l-ewwelnett għaliex m'aħniex partit tal-lemin estrem, aħna konna, għadna u nibqgħu partit soċjal demokratiku - u t-tieni nett għaliex il-lemin estrem, f'diversi okkażjonijiet, sostna u seqa lill-Partit Nazzjonalista fi żmenijiet li kienu forsi aktar diffiċli fil-formazzjoni politika tiegħu.

Imma niġu issa għal ftit miżuri li hemm kontemplati f'dan l-abbozz ta' liġi.

Għalkemm superfiċjalment din il-liġi hija paraventu għal diversi miżuri purament amministrattivi, fil-fatt hija ntiża sabiex timplimenta diversi miżuri ta' l-estimi tal-budget, b'mod partikolari fejn jidħol l-element kontroversjali ta' l-income tax.

U kien interessanti li l-ministru ftit li xejn tkellem dwar l-income tax kemm fl-intervent tiegħu ta' dalgħodu u anke fil-winding-up speech tal-bieraħ.

Jien ngħid li l-punt tat-tluq m'għandux ikun x'fih l-abbozz ta' liġi imma għandu jkun il-wegħda tal-Prim Ministru Fenech Adami - fakkruh fiha l-bieraħ fil-programm "Pjazza 3" - meta kien qal li ma kellu ebda ħsieb li jmiss l-income tax.

Imbagħad ġejna għall- budget ta' din is-sena u nsibu li l-istess Fenech Adami, li qal li mhux se jmiss l-income tax, spiċċa biex f'nies wieħed miss l-income tax, għolla l- bolla u firex aktar il-VAT.

Jien niddubita jekk setax ikun hemm inkonsistenza akbar minn hekk; din kienet U-turn politika kbira li għamel il-gvern Nazzjonalista f'inqas minn sena fil-ħajja politika tiegħu.

U l- estimi jitkellmu weħidhom, Sur President.

Per eżempju, jekk nieħdu l-estimi għal din is-sena u nħarsu lejn dawk li huma taxxi diretti u indiretti, naraw li l-gvern qed jagħmel target li jdaħħal Lm100 miljun aktar mill-actual revenue ta' l-1998.

F'termini ta' perċentwali dan ifisser li bejn l-1998 u s-sena li qegħdin fiha l-gvern se jkun daħħal 22% aktar f'taxxi.

Allura min qed jintaxxa lill-poplu Malti l- aktar?

Il-gvern Laburista jew il-gvern Nazzjonalista, li fil-programm elettorali tiegħu ma ta l-ebda ħjiel u indikazzjoni li kien se jintaxxa lill-poplu bil-mod kif qed jintaxxah bħalissa?

U l-agħar aspett huwa li qed jiġu ntaxxati nies li regolarment iħallsu t-taxxi għaliex kieku l-gvern għamel xi blitz li biha elimina t-tax evasion, allura ngħid li sewwa qed jagħmel għax għallinqas min ma ħallas xejn taħt ħadd issa beda jħallas - ħalli niġbor l-amministrazzjonijiet kollha - imma f'dan il-każ il-gvern ġabar aktar mingħand min hu konsistenti fil-ħlas tiegħu.

U din hija l- inġustizzja soċjali ta' dak li qed jagħmel gvern Nazzjonalista.

Biex nagħti eżempju ngħid li f'taxxi diretti biss - ninsew għal mument it-taxxi ndiretti - jiġifieri income tax u bolla, il-gvern din is-sena qed jaħseb li jdaħħal Lm300 miljun, jiġifieri Lm53 miljun aktar mis-sena ta' qabel.

Imbagħad minn fuq jiġi l-Prim Ministru u jgħidilna li ħadd m'għandu għalfejn igorr għaliex ħadd għadu ma miet bil-ġuħ!

Allaħares irridu naslu fl-estremita` li jerġa' jkollna t-tallaba fit-toroq biex inkunu nistgħu nkejlu l-poplu jekk huwiex qed ibati jew le!

Allaħares l-ewwel trid tmut bil-ġuħ biex ikollok dritt tipprotesta.

Dan huwa diskors irresponsabbli ħafna, għallinqas mill-aspett politiku, u huwa diskors ta' xi ħadd li telagħlu l-poter għal rasu, u agħar minn hekk huwa diskors ta' xi ħadd li nqata' mill-aspirazzjonijiet, mill-ħteġijiet u mill-problemi taċ-ċittadini komuni.

Bid-diskorsi li qed jagħmel il-gvern mhux biss qed ikun anti-soċjali imma qed ikun ukoll insensittiv ħafna għall-aspirazzjonijiet tal-ħaddiem iż- żgħir u qed jieħu attitudni li fil-fehma tiegħi mhux biss hija anti-soċjali imma hija saħansitra kważi fewdali.

Din hija attitudni ta' gvern li minkejja li ilu fil-poter ftit xhur, jidher li rabba ġilda xierfa fir- rigward tas-sudditi tiegħu.

Dan l-aħħar kien hawn min qal - u jien m'iniex se nidħol dwar x'għandhom jagħmlu t-trade unions għaliex naħseb li dawn huma intelliġenti biżżejjed li kapaċi jieħdu d-deċiżjonijiet tagħhom mingħajr il-bżonn li noqogħdu ngħidulhom aħna x'għandhom jagħmlu - li m'għandniex nibqgħu mexjin bil-protesti kontra l-budget issa li għaddew tlieta jew erba' xhur minn mindu ġie fis-seħħ il-budget.

Nerġa' ngħid li dwar il-fatt ta' jekk għandhomx isiru protesti jarawh il-unions, pero` tajjeb li hawnhekk for the record infakkru li fi żmienna kienu għaddew tmien xhur wara li tressaq il-budget u xorta waħda kien għad hemm min baqa' jrewwaħ fil-pajjiż - kemm ġewwa l-parlament u anke barra - u jifta' aktar ħatab fuq in-nar u jgħid li hemm bżonn jittieħdu ċerti miżuri u hemm bżonn isiru ċerti bidliet.

Sur President, l-agħar ħaġa hija li l-mira ta' dan il-gvern għal dan kollu hija targeted lejn dak il-faxx tas-soċjeta` li jiddikjara kull sold li jaqla'.

Il-Prim Ministru qalilna li huwa ltaqa' darbtejn mal-GWU imma dawn ma għamlux proposti.

Issa l-bieraħ fuq it-television smajna li dawn fil-fatt għamlu proposti, imma ħalli ma nidħlux fil-merti dwar jekk il- union għamlitx proposti jew le.

Jien hawnhekk nistaqsi: Jekk il-union ipotetikament m'għamlitx proposti, dan qed iwassal biex il-gvern ma jinnegozjax?

Allura bl-istess argument, jekk il-union għamlet proposti l- gvern lest li jinnegozja?

Il-bieraħ il-Ministru Gonzi fuq it-television ta ħjiel li l-gvern huwa lest li jinnegozja u l-Ministru Dalli, kemm ġewwa kif ukoll barra dan il-parlament, għal darba, tnejn, tlieta enfasizza l-fatt li fil-fehma tiegħu dan il-budget huwa wieħed non-negotiable u m'għandux jitmiss għaliex inkella titħarbat l-istrateġija tal-gvern tal-ġurnata.

Ħalli issa naqbad ma' stunatura oħra tal-prim ministru għaliex kienet misleading u tajjeb li tiġi mwieġba.

Fil-weekend li għadda l-Prim Ministru qal li aħna qed nagħmlu ħafna għaġeb fuq il-ħaddiema tal-gvern għaliex irċevew xi ċekkijiet imnaqqsa, għax skond hu 30,000 minn 33,000 ħaddiem ma kenux se jiġu milqutin miż- żieda fit-taxxa tad-dħul.

U jien ngħidlu li din hija ħrafa.

Huwa qed jgħid hekk għaliex qed jimxi fuq il-kalkolu li dawn in-nies kollha kienu qed jiġu ntaxxati ta' miżżewġin.

Jien naħseb li l-Prim Ministru jaf li tħares lejn liema faxx tas-soċjeta` tħares, dejjem se ssib faxex kbar ta' nies li għażlu minn rajhom li jagħmlu d-dikjarazzjoni ta' single taxpayer, ovvjament għaliex hekk ikun konvenjenti għalihom.

U għalhekk jiena ngħid li meta l-Prim Ministru ħareġ jgħid li fost il-ħaddiema tas-servizz pubbliku 30,000 minn 33,000 ma kenux se jiġu milqutin miż-żieda fit-taxxa tad-dħul, kien qed jimmiżlijdja d-dibattitu kollu nazzjonali dwar dan is- suġġett.

Sur President, jien naħseb li dawn kellhom feedback min-nies tagħhom stess.

Aħna ltqajna ma' għad kbir ta' nies, teachers, ħaddiema fis-servizz pubbliku u mas-settur privat, u kollha jilmentaw li ntlaqtu mit-tnaqqis li kellhom fil-pay packet tagħhom.

U jkun diżonest min jgħid li dan kien biss minħabba xi ftit modifiki fl-income tax, għaliex fil-fatt mhux l-income tax biss żdiedet imma żdied ukoll il-ħlas tal-bolla.

B'din iż-żieda ta' l- aħħar intmiss kulmin qiegħed bil-paga, kemm jekk jaqla' Lm4,000, kemm jekk jaqla' taħt l-Lm4,000 u anke jekk jaqla' 'l fuq minn Lm5,500.

U min qara l- editorjal ta' "The Sunday Times" ta' tlett ijiem ilu, between the lines seta' jara li anke din il-gazzetta kellha tammetti li l-general feeling fost in-nies huwa li l-maġġoranza marru agħar finanzjarjament.

Fil-fatt jien se nikkwota verbatim minn dan l-editorjal - biex ħadd ma jgħid li qiegħed inkun misleading fil-kwotazzjoni tiegħi - fejn fost affarijiet oħra jgħid hekk:

Combined with the other budget measures, notably higher national insurance contributions and higher income tax, it is contributing to the general perception that for the first time in many years the average wage earner is suffering a real decline in income and hence in the quality of life.".

Jiġifieri din qed tgħid li flimkien mal-miżuri l-oħra tal-budget, iż-żieda fil-ħlas tal-bolla u fit-taxxa tad-dħul qed iwasslu sabiex tinfirex l- opinjoni pubblika li għall-ewwel darba f'ħafna u ħafna snin, il-ħaddiem tal- paga medja qed isofri tnaqqis reali f'dak li huwa dħul tiegħu u f'dik li hija l-kwalita` tal-ħajja.

Ħafna jiftakru, speċjalment min ilu fil-politika aktar minni, il-kjass li kien qam fil-pajjiż meta kienet ġiet introdotta l-PAYE.

Dakinhar il- kwestjoni kienet sempliċement li minflok tħallas it-taxxa fl-aħħar tas- sena, tħallasha perijodikament ma' kull cheque tal-paga li ddaħħal, jiġifieri ħadd ma kien mar minn taħt finanzjarjament.

Imma llum is- sitwazzjoni hija differenti għaliex dan m'huwiex xi tnaqqis li se jagħmel tajjeb għalih il-gvern fl-aħħar tas-sena imma huwa tnaqqis reali li qed iwassal għall-erosion tal-purchasing power u għandu konsegwenzi anke fuq il- kummerċ.

Għalhekk meta wieħed iħares lejn il-manifesti elettorali tal- Partit Nazzjonalista ta' l-1996 u ta' l-1998, jinduna li mhux biss aħna għandna dritt insejħulu "anti-soċjali" dan il-budget, imma għandna dritt ngħidu wkoll li dan il-gvern qed jimxi b'politika diżonesta.

Id-differenza fundamentali bejn il-budget Laburista u dak Nazzjonalista m'hijiex biss riflessa fil-miżuri u dwar kemm kien hemm minn dawn li setgħu laqtu fil-laħam il-ħaj il-klassi tal-ħaddiema ż-żgħar u l-klassi medja, imma kienet riflessa anke fl-attitudni li ħadu ż-żewġ amministrazzjonijiet.

Meta aħna konna fil-gvern, sa mill-għada li tħabbar il-budget qatt ma għalaqna l-bieb tagħna lil ħadd.

Il-gvern ma jistax jippretendi li jibqa' għaddej bħal gaffa minn fuq ras kulħadd, mingħajr ma l-ħaddiem jieqaflu.

Il-budget tal-gvern, b'mod partikolari din is-sena, kien aktar minn sempliċi bookkeeping exercise, anzi b'wiċċi minn quddiem ngħid li kien pjan strateġiku ntiż biex idgħajjef is-sinsla tal-ħaddiem Malti u biex jittestja l-fibra tal-moviment trejdjunjonistiku Malti.

U dan huwa rifless fil-fatt li n-net effect tiegħu kien purchasing power li qed jittiekel u take-home pay li qiegħda tonqos.

Aspett ieħor li naħseb li wieħed irid jindirizza - forsi ma ġiex indirizzat biżżejjed - huwa l-effett li l-miżuri tal-budget se jkollhom anke fuq is-settur privat.

Minn hawn u ftit ieħor se naslu f'sitwazzjoni fejn hekk kif il-miżuri tal-budget ikomplu jagħfsu u jrossu lill-ħaddiem Malti u Għawdxi, tkompli tikber il-pressjoni ta' l-unions fuq is-settur privat bit-tama li l-ħaddiema tagħhom ikunu jistgħu jġibu xi ftit minn dak li tilfu.

U dan jista' jkun ta' ċertu dannu għaliex jaffettwa l- kompetittivita` ta' diversi azjendi Maltin li ħafna minnhom, b'konsegwenza tal-politika żbaljata tal-gvern, diġa` jinsabu mdendlin kemm minħabba t- tneħħija tal-levies, kemm minħabba l-erosion ta' ħafna swieq barranin minn tagħhom, kif ukoll minħabba li hemm diversi azjendi lokali li llum qed isibu attrazzjoni għall-operazzjonijiet tagħhom ta' manifattura f'postijiet bħal Tuneż jew l-Ewropa Ċentrali, għaliex isibu li huwa aktar konvenjenti għalihom f'dik li hija produzzjoni u manifattura.

U għalhekk jiena ma nistax nifhem kif jiġi l-Onor.

Fenech Adami u jgħid li hu u l-gvern tiegħu mxew b'responsabbilta` kbira.

Jien ngħid li kemm hu kif ukoll il-ministru tal-finanzi tiegħu wrew irresponsabbilta` grassa bil-miżuri li ħadu, bil-politika li adottaw u anke bl-attitudi li mxew biha u li qed jimxu biha kemm ġewwa din il-Kamra kif ukoll barra minnha.

U għalkemm kien pass tajjeb meta l-Partit Nazzjonalista fl-imgħoddi baxxa r-rata ta' l-income tax, illum ġejna f'sitwazzjoni fejn b'daqqa ta' pinna dan il-budget qed iħott kollox.

U aktar taxxi ovvjament se jissarrfu f'anqas flus fl-idejn u f'anqas negozju.

Dawn huma l-problemi veri li wieħed irid jindirizza, mhux billi jiġi l- Onor. Edwin Vassallo u jorganizza ħafna business conventions li għalihom ma jattendi ħadd!

B'daqshekk żgur li ma tkunx qed tindirizza l-problemi ekonomiċi u kummerċjali li għandna jew tistimula l-attivita` ekonomika ġewwa.

L-isfortuna hi li ċ-ċittadin Malti llum qed ikollu jħallas il-prezz qares tal-politika żbaljata tal-gvern Nazzjonalista li ħoloq il-budget deficits tas-snin 1995 u 1996.

Dan l-aħħar kont qed nara studju fuq l-internet li sar mill-istitut għall- istudji fiskali ta' l-Ingilterra.

Fost affarijiet oħra dan l-istudju jelenka r-rati tat-taxxa varji li hemm ġewwa l-Ingilterra, l-NI contributions u anke l-bands tat-taxxi akkumulattivi.

U meta għamilt eżerċizzju biex nipparaguna dak li jħallas f'bolla u income tax ħaddiem Malti f'Malta u u dak li jħallas ħaddiem Ingliż ġewwa l-Ingilterra sibt li l-ħaddiem Malti, a grosso modo, iħallas ħafna aktar income tax u national insurance milli jħallas il-ħaddiem Ingliż sal-limitu ta' Lm33,440.

Jiġifieri biex ħaddiem Ingliż jibda jħallas proporzjonalment aktar taxxa u aktar bolla milli qed iħallas il-ħaddiem Malti, irid ikun qed jaqla' Lm33,440.

Qed ngħid dan biex nuri kemm aħna llum ġejna wieħed mill-aktar pajjiżi ntaxxati ġewwa l-Ewropa.

U dwar il-bolla nerġa' ngħid li din laqtet lil kulħadd.

Il-bieraħ waqt il-programm "Pjazza 3" il-Ministru Gonzi ġab l-argument li kien hemm min intlaqat mill-income tax u kien hemm min ma ntlaqatx.

Huwa qal li kien hemm ħafna nies li ma ntlaqtu minn xejn.

Issa jiena ma nafx b'liema wiċċ tista' tmur fuq it-television u tgħid li hemm ħafna nies li ma ntlaqtu minn xejn!

Kulħadd intlaqat b'xi mod għaliex il-bolla laqtet lil kulħadd.

Per eżempju, min jaqla' miżerja ta' Lm4,000, din is-sena qed iħallas Lm36 bolla aktar mis-sena ta' qabel, u dan mingħajr ma wieħed iqis iż-żidiet l-oħra fuq il-petrol, id-diesel, in-noll tal-karozzi tal-linja, is-sigaretti u t-telephone.

Ħaddiem bil-paga ta' Lm4,000 fis-sena, bil- miżura tal-bolla fl-aħħar żewġ budgets, qed jispiċċa jħallas Lm1.28,8 aktar fil-ġimgħa.

U meta wieħed jiftakar li m'hemm l-ebda indikatur fil-budget li l-attivita` ekonomika se tirpilja, wieħed għandu għalfejn jinkwieta għall-kawża ta' dawn in-nies li qed nitkellmu dwarhom.

U jien ngħid li l- gvern jista' jkollu ma' saqajh problemi oħrajn estranei għall-budget li jekk hu ma ħax il-miżuri neċessarji biex jilqa' għalihom, jistgħu biss iżidu l-pressure fuq il-gvern u l-piż tal-gvern fuq il-poplu Malti.

U hawn qed nirriferi għaż-żejt.

Kulmin isegwi s-swieq internazzjonali jaf li l-prezz taż-żejt fis-suq liberu internazzjonali, il-bieraħt lura qabeż għall-ewwel darba mil-lejliet il-gwerra tal-Golf il-prezz ta' $US 30 kull barmil.

U jien nistaqsi: L- Enemalta għamlet xi hedging f'dan ir-rigward?

Nafu li hemm ftehim preferenzjali mal-Libja dwar iż-żejt, imma nafu wkoll li dan il-ftehim preferenzjali wasal biex jintemm f'tmiem Marzu u nistaqsi jekk hemm xi korelazzjoni bejn iż-żjara prospettiva tal-Prim Ministru fil-Libja u l- bżonn ta' tiġdid tal-ftehim preferenzjali mal-Libja għal dak li huwa żejt.

Dwar iż-żjara fil-Libja jidher li l-Partit Nazzjonalista huwa reluctant ħafna li jikkummenta, kemm fuq livell ta' gvern u anke fuq livell ta' partit.

Għalhekk forsi jkun tajjeb jekk fil-winding-up il-Ministru Dalli - jew anke jekk jipparteċipa fid-dibattitu l-ministru għas-servizzi ekonomiċi - jagħtina xi ħjiel dwar x'inhuwa l-impatt taż-żieda li kien hemm fil-prezz taż-żejt f'dawn l-aħħar ġranet fuq l-ekonomija Maltija, iżjed u iżjed meta huwa rrapportat li l-oil inventories bħalissa qegħdin fl-aktar livelli baxxi għal dawn l-aħħar għaxar snin, minkejja li d-domanda għaż-żejt kulma tmur qed tiżdied, għaliex fid-dinja in ġenerali f'diversi ekonomiji ir- rata ta' tkabbir hija waħda pjuttost b'saħħitha.

Aspett ieħor li rridu nindirrizzaw huwa t-task force dwar is-social welfare li ilu fil-limbu minn mindu twaqqaf.

Madwar erba' jew ħames xhur ilu konna ġejna mwiegħda progress report pero` sal-lum għadna nittewbu.

U jien nistaqsi: Għaliex il-gvern żamm lura milli jippubblika dan il- progress report?

Għaliex m'għandux x'jirrapporta?

Għaliex huwa imbarrazzat li jirrapporta dwaru?

Għaliex jaħseb li s-suġġett jista' jkun sensittiv wisq fuq livell politiku?

Jien naħseb li la l-gvern kien wiegħed li joħroġ dan ir-rapport, issa għadda żmien biżżejjed biex jikkoreġi din l- information gap li ġġenera huwa stess u għalhekk naħseb li huwa importanti li meta hawn din l-anzjeta` kollha, mhux biss fost il-pensjonanti attwali imma b'mod partikolari fost dawk prospettivi - għaliex huma dawk l-iktar li se jintlaqtu biha - il-gvern jaġġornana dwar il-ħidma ta' din it-task force.

Sur President, il-ministru semma wkoll is-suq tal-proprjeta` u qal li hu personalment ma tantx huwa keen li jbigħ lill-barranin.

Jien ngħidlu li aħna, bħala Partit Laburista, konna niġu kkritikati fl-imgħoddi, għaliex konna naħsbu hekk, pero` aħna konna għamilna studju - u tajjeb li qed naraw li l-gvern to a certain extent miexi fuqu - fejn għedna li ċertu benefiċċju għall-ekonomija jista' jkun hemm diment li l-bejgħ isir b'mod kontrollat, diment li l-bejgħ ma jkollux xi impatt dirett fuq is-suq tal-proprjeta` in ġenerali u diment li l-bejgħ ma jħallix impatt għal ħafna proprjeta` li hija meħtieġa għal finijiet ta' social housing.

Għalhekk lill-gvern ngħidlu li huwa importanti li fil-politika tiegħu jimxi fuq dawn il-linji gwida li kien mexa bihom gvern Laburista.

Dan ma kienx xi studju li għamilna aħna l-politiċi, għax nista' ngħid li jien ma ndħalt bl-ebda mod fid-deliberazjonijiet li saru minn nies tekniċi, nies li kienu ġejjin minn sorsi varji, mill-MFSC, mid-dipartiment tal-finanzi, mill-estate agents infushom, mil-livell tal-konsumaturi.

Fil-fatt kellna tiżwieqa mħallta sew biex niżguraw li dan ir-rapport ikun riflessjoni ċara tal-facets differenti dwar kif iħarsu lejn l-iżviluppi prospettivi li jista' jkollu pajjiżna fil-qasam tal-proprjeta`.

Fid-diskors ta' l-għeluq tiegħu l-Ministru Dalli għamel riferenza qasira ħafna għat-tnaqqis mill-pensjoni ta' dawk l-anzjani li joqogħdu fi djar ta' l-Istat u qal li forsi jkun jista' jagħti iktar dettalji dwar dan il- Ministru Gonzi f'xi intervent li jista' jagħmel f'dan id-dibattitu.

Jiena ngħid li dan huwa a sore point ieħor li l-Partit Nazzjonalista qatt ma ta ħjiel dwaru fil-manifest elettorali tiegħu, anzi dejjem ta ad intendere li l-pensjoni tan-nies li hemm rikoverati fid-djar ta' l-anzjani u anke fid- djar privati u anke fid-djar tagħhom stess setgħet biss tiżdied taħt gvern Nazzjonalista.

Jiena ngħid li l-importanti hu li l-gvern mhux biss jindirizza b'mod ġust din il-kwestjoni tal-pensjoni imma importanti wkoll li jagħti ħarsa sew lejn id-djar ta' l-anzjani b'mod ġenerali, kemm id-djar ta' l-anzjani ta' l-Istat u anke d-djar ta' l-anzjani li huma tal-privat, għaliex għadna nirċievu diversi complaints dwar l-istandards li hemm f'uħud minnhom.

Dwar id-djar ta' l-anzjani ta' l-Istat nista' ngħid - u nitkellem b'ċerta esperjenza għaliex kelli kuntatt fuq livell familjari - li hemm ħafna nies ħabbrieka u jagħtu l-massimu tal-ġurnata tagħhom u ma rrid bl-ebda mod nitfa' xi dell ikrah fuq min qed imexxi dawn id-djar, anzi ngħid li niskanta kif ilaħħqu mal-workload li għandhom, pero` hemm ċerti djar ta' l- anzjani li għandhom understaffing qawwi ħafna u għandhom ukoll nuqqas ta' speċjaliżżazzjoni għal nies li jirrikjedu kura speċjalizzata.

U l-kuntrast wieħed jarah mea jkollu pazjent li jkun qiegħed f'dar ta' l-anzjani li hija home, imbagħad ikollu l-opportunita` li forsi jqatta' xi żmien f'xi post bħall-Isptar Zammit Clapp u jara l-baħar jaqsam fit-treatment u fis-servizz li jingħata.

Jien naħseb li huwa importanti li lil dan is-settur nagħtuh l- attenzjoni tagħna għaliex naħseb li l-anzjani tagħna - li huma forsi l- faxx l-iktar vulnerabbli tas-soċjeta` Maltija - dan huwa l-aktar li nistgħu nagħmlu magħhom kemm jekk huma rikoverati fi djar tal-gvern u anke jekk huma rikoverati fi djar privati li wħud minnhom għadhom ibatu minn standards inferjuri, liema standards hemm bżonn li jiġu mgħollija għal livelli aċċettabbli għas-soċjeta` ta' żmienna.

L-aħħar aspett li xtaqt nittratta huwa dwar dak li deher li qal il-Prim Ministru ġewwa Stokkolma l-bieraħ meta ta x'wieħed jifhem li sas-sena 2003 mhux biss kważi nkunu dħalna fl-Unjoni Ewropea imma nkunu dħalna b'ċerta ħeġġa fl-Għaqda Monetarja Ewropea.

L-ewwelnett irrid ngħid li m'hemm l- ebda obbligu li biex pajjiż jissieħeb fl-Unjoni jrid bilfors ikun daħal fl- EMU mill-ewwel, anzi l-pajjiżi membri ħafna drabi jingħataw żmien sakemm il- finanzi tagħhom jiġu f'qagħda aħjar qabel ma jagħmlu din il-qabża.

Aħna nafu, per eżempju, li kien hemm ċerti pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant li qegħdin fil-queue għall-membership fl-Unjoni li jridu jidħlu fl-EMU qabel jissieħbu formalment, pero` l-Unjoni Ewropea stess qaltilhom biex ma jgħaġġlux għaliex jekk jidħlu fl-EMU f'dan l-istadju jkunu qed jagħmlu biss ħsara lill-ekonomija u lill-finanzi ta' pajjiżhom u mhux ġid.

Għalhekk jien qajla nista' nifhem ir-rationale tal-Prim Ministru li bl-istess ossessjoni u mind-set li għandu biex jgħaqqad lil Malta bħala membru sħiħ ta' l-Unjoni, qed jgħid li għandna nidħlu parti mill-EMU.

Sur President, kif nistgħu nidħlu parti mill-EMU fis-sena 2003 meta l- consolidated account structure, dak il-ktejjeb li kien ħareġ il-Ministru Dalli s-sena li għaddiet, jagħmel projections li jekk kollox jimxi fuq ir- rubini u skond il-pjan irridu nistennew sas-sena 2004 biex id-deficit jinżel għal 4%?

Mela filli qed ngħidu li d-deficit forsi sas-sena 2004 inniżżluh għal 4%, u f'daqqa waħda qed ngħidu li sas-sena 2003 se nkunu niżżilnih għal 3%!

Dawn huma affarijiet li minħabba fihom ta' l-Unjoni Ewropea qegħdin jiddieħku bikom privatament.

Jien kelli okkażjoni niltaqa' ma' nies diplomatiċi akkreditati għal pajjiżna li ma jistgħux jieħdu ħlief with a pinch of salt dawn l-istqarrijiet li qegħdin isiru min-naħa tal- gvern.

Żgur li m'intomx se timpressjonaw lill-Unjoni billi tagħtuha l- impressjoni li se jirnexxilkom iġġibu l-finanzi in order fi żmien eqreb mill-istess targets li ssettjajtu għalikom infuskom.

Għalhekk jien ngħid li dan il-ħafna kliem mhux biss a pie in the sky imma huma ħolma u illużjoni u nkunu qed naġixxu b'mod irresponsabbli meta nitkellmu b'dan il- mod.

Jiena kont nippretendi li l-ministru, f'okkażjoni bħal tal-bieraħ jew illum, jagħtina ftit ħjiel, lejliet il-launching tat-tax compliance unit, ta' l-ekonomija s-sewda tal-pajjiż, imma jidher li l-gvern qed jipprova jagħti lilu nnfisu l-armi biex jiġġieled it-tax evasion meta għadu lanqas biss ikkwantifika l-extent tal-problema ta' l-ekonomija s-sewda fil-pajjiż.

Ħafna pajjiżi, kemm fl-Unjoni kif ukoll barra l-Unjoni, l-ewwel ħaġa li jagħmlu huwa li jkejlu l-extent tal-black economy, imma f'Malta Alla jbierek kollox nagħmlu bil-maqlub; se noħorġu għal kruċjata u fl-istess ħin għadna ma nafux l-extent tal-problema li se nikkumbattu.

Sur President, jiena nieqaf hawnhekk ħalli nagħti nagħti ċans lil kelliema oħra pero` qabel nagħlaq irrid ngħid li jidher ċar li l-gvern huwa maqbud f'morsa.

Waqt li min-naħa hemm statements kategoriċi tal-Ministru Dalli li l- budget m'huwiex negozzjabbli għaliex inkella tiġi derailed l-istrateġija tal-pajjiż kollu in ġenerali, min-naħa l-oħra l-Ministru Gonzi l-bieraħ donnu pprova jiftaħ tieqa fejn qal li jekk il-unions jagħmlu proposti konkreti jew definiti, allura l-pożizzjoni forsi tinbidel.

U jien ngħid lill-gvern: It is never too late!

Poġġi madwar mejda, innegozja mat-trade unions kollha kemm huma, uri l-flessibilita` neċessarja li wieħed jippretendi minn gvern matur, neħħi l-arroganza u l-insensittivita` li għandek lejn il-ħteġijiet u l-aspirazzjonijiet tal-ħaddiema Maltin.

Ftakar ftit fil-ħafna ħaddiema żgħar u medji li sraqtu l-vot tagħhom fl-elezzjoni ta' l-1998 u pprovaw kunu konsistenti mal-programm elettorali tagħkom, imbagħad aħna wkoll inbiddlu l-attitudni tagħna.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Cilia.

ONOR.

JOE CILIA: Sur President, fi triqti lejn il-parlament kont qed nisma' l-introduzzjoni tal-Ministru Dalli għal dan l-abbozz ta' liġi, li l-għan tiegħu huwa li jiġu implimentati d-diversi miżuri mħabbra fil- budget ta' l-estimi ġenerali u miżuri amministrativi oħrajn konnessi miegħu.

Bħalma jaf kulħadd, wara d-diskors tal-budget, dan il-parlament jibda jgħaddi l-leġislazzjoni biċċa biċċa, biex miżuri li jkunu tħabbru xi xhur qabel jidħlu fis-seħħ legalment b'mod retoattiv, ħafna drabi jew b'effett mid-data tal-budget jew b'effett mill-ewwel tas-sena.

Dan l-abbozz bażikament iħares lejn tliet areas partikolari; waħda li għandha x'taqsam maż-żidiet fl-income tax, l-oħra hija marbuta mal-kontribuzzjonijiet tas- sigurta` soċjali u t-tielet waħda hija marbuta mat-taxxa fuq id-dokumenti.

Fil-fatt ta' min jgħid li matul is-sena 2000 huwa mistenni li d-dħul ordinarju ta' pajjiżna jlaħħaq madwar it-Lm300 miljun, li minnhom Lm9 miljuni ġejjin minn żieda fir-rati ta' l-income tax u Lm18 miljun oħra ġejjin minn żieda fil-kontribuzzjoni tas-sigurta` soċjali.

Imma ħalli nibda billi nitkellem ftit dwar l-income tax.

Sa ftit taż-żmien ilu l-income tax kienet meqjusa bħala xi ħaġa li m'għandha tintmiss bl-ebda mod għaliex jekk tintmiss il-konsegwenzi jistgħu jkunu drastiċi, għax tolqot direttament il-but tal-ħaddiem, ta' min jipproduċi u ta' min iħaddem.

Ovvjament il-bilanċ kien wieħed delikat u meta wieħed jiġi biex imiss xi ħaġa delikata li tista' tolqotlok l- ekonomija kollha bilfors li joqgħod pass lura.

Niftakar li din id-diska li l-income tax kienet qisha baqra sagra, kienu joħorġu biha tista' tgħid kważi l-korpi kostitwiti kollha fil-pajjiż, u donnu li sa ftit tal-ġimgħat ilu kien hawn consensus dwarha fil-pajjiż għaliex saħansitra l-Prim Ministru sa ftit ġimgħat qabel ma tħabbru l-miżuri tal-budget kien qal ċar u tond li mhux se jkun hemm żieda fl-income tax.

F'dan il-budget, apparti li rajna tiżdied ir-rata ta' l-income tax u allura ntmiss dak il-bilanċ delikat li kien jeżisti, rajna wkoll titkattar l-inċertezza fost il-poplu.

U l-inċertezza bilfors li titkattar meta għandek prim ministru jagħmel dikjarazzjonijiet kategoriċi li mhux se jkun hemm żidiet fl-income tax, imbagħad wara ftit ġimgħat jiġi l-ministru tal- finanzi jippreżenta l-budget tiegħu f'din il-Kamra u jgħid li se joħroġ bi strutturi ġodda ta' tassazzjoni.

Kif tista' tippjana b'ċerta serjeta` meta spokespersons ewlenin tal-gvern jagħmlu dikjarazzjonijiet u jaġixxu differenti wieħed mill-ieħor?

Kieku l-Prim Ministru, dakinhar li staqsewh jekk hijiex se tiżdied ir-rata ta' l-income tax, qal li ma kienx qed jeskludiha għaliex kienu għadhom qegħdin jikkonsidraw il-miżuri li jistgħu jittieħdu fil-budget, wieħed forsi kien jgħid li ma ċaħadx, imma meta saritu din id-domanda l-Prim Ministru kategorikament qal li ma kienx se jkun hemm żieda fl-income tax.

Dawn huma dikjarazzjonijiet li jista' jwieġeb għalihom biss min għamilhom u min esponihom, pero` ma nistgħu bl- ebda mod naċċettaw li l-gvern iħalli dan it-taħwid fl-imħuħ kemm ta' dawk li jridu jiġġeneraw l-ekonomija kif ukoll ta' dawk li jridu jaħdmu f'dik l- ekonomija.

Aħna naqblu li hemm bżonn li jittieħdu miżuri, iżda ma naqblux huwa mat-tip ta' miżuri li qegħdin jittieħdu.

U dan naħseb li huwa l-ewwel punt li wieħed irid iżomm quddiem għajnejh waqt din id-diskussjoni.

Issemmiet ħafna l-kwestjoni ta' l-evażjoni tat-taxxa u, bħalma rrimarka tajjeb l-Onor.

Brincat fid-diskors tiegħu, fix-xhur ta' Diċembru u Jannar aħna konna qegħdin niltaqgħu ma' korpi kostitwiti mhux biex noqogħdu nitkellmu aħna imma biex nisimgħu u naraw kif dawn qegħdin iħarsu lejn il- kwestjoni tat-tax compliance ġewwa l-pajjiż.

Tista' tgħid li l-ewwel reazzjoni komuni għal kulħadd kienet li għad ma kellhom ebda informazzjoni mingħand il-gvern, u t-tieni reazzjoni kienet dik li għalkemm ilna ngħidu ħafna fuq l-evażjoni tat-taxxa ftit li xejn għadna rajna riżultati konkreti.

Anke l-ombudsman ħareġ jgħid li qed issir inġustizzja f'dak li għandu x'jaqsam ma' ħlasijiet ta' taxxa.

Il-verita' hi li l-gvern daħħal ċerta leġislazzjoni li biha se jkun jista' jissikka.

Aħna naqblu li fejn hemm bżonn jissikka, il-gvern għandu jissikka u nwegħduh l-appoġġ tagħna f'dan, imma basta jissikka fejn għandu dritt u ġustament huwa ekwu li jissikka u mhux jissikka b'mod inġust għaliex imbagħad mhux biss ma jsibx l- appoġġ tagħna ta' din il-Kamra imma lanqas isib l-appoġġ tal-poplu.

U l- bieraħ jiena kont iddispjaċut meta smajt lill-ministru tal-finanzi kważi jirredikola l-protesti li qed isiru mill-pubbliku barra fit-toroq billi qal "jagħmlu protesti jekk iridu, immur nimxi magħhom forsi nniżżel ftit mill- piż!".

Din x'serjeta` hi, Sur President?

Apparti dan, il-ministru lanqas biss qiegħed hawn dalgħodu - veru li jista' jkollu xi mpenji x'imkien ieħor - meta d-dmirijiet tiegħu l-ewwel u qabel kollox għandhom ikunu hawnhekk meta qed niddiksutu affarijiet bħal dawn.

Fir-rapport maħruġ mill-uffiċċju ta' l-awditur ġenerali għas-sena 1998 insibu riċerka interessanti ħafna - hija ħasra li ħafna drabi dawn ir- rapporti jintefgħu fuq l-ixkaffa għaliex fihom wieħed isib informazzjoni utli kif ukoll rakkmandazzjonijiet - dwar dawk li jissejħu value for money audits and reports u li jittrattaw l-arretrati dovuti lill-gvern.

Issa, kif għedt aktar kmieni, l-ombudsman ftit taż-żmien ilu kien qal li teżisti inġustizzja, fis-sens li filwaqt li l-gvern qed jagħfas biex jieħu t-taxxa mingħand min suppost iħallasha, it-taxxi li hu għandu jagħti b'lura - xi drabi dawn imorru lura ħafna snin - m'huwiex qed jeħodhom into account jew jiġi hawnhekk u jivvota xi ftit flus għal dan il-għan.

It-tweġiba tal-gvern għal dan kienet li huwa marbut bil-leġislazzjoni u jrid nimxi ma' dik il- leġislazzjoni.

Jien għalija din hija ħrafa għaliex bħala gvern, kif għadda din il-leġislazzjoni li qed jirriferi għaliha, jista' jiġi hawn u jgħaddi leġislazzjoni oħra biex jirranġa dik l-inġustizzja li qed jirriferi għaliha l-ombudsman.

U l-gvern għandu dmir jagħmel dan jekk irid juri lin-nies li huwa jimxi b'mod serju u professjonali, jiġifieri li jieħu dak li huwa dovut lilu u jagħti dak li m'huwiex tiegħu.

Meta wieħed iħares lejn ir-rapport dwar il-value for money audit li rriferejt għalih qabel jara li f'dak li għandu x'jaqsam ma' tax arrears, l- impjegati u l-pensjonanti għandhom jagħtu 11.7% tas-somma kollha dovuta lill-gvern, jiġifieri Lm32 miljun, is-self-employed għandhom jagħtu Lm36 miljun jew 22% ta' l-arretrati kollha, filwaqt li hemm 4,649 kumpannija li bejniethom għandhom jagħtu lill-gvern Lm65 miljun jew 40% ta' l-arretrati kollha sa l-aħħar ta' 1998.

Kulħadd jaf li jiena nħobb nitkellem fuq il- qasam tal-kummerċ - li jinkludi fih is-self-employed - liema qasam illum ninsab inkarigat minnu.

U tajjeb li hawnhekk naraw ftit x'qal dan ir- rapport dwar il-business sector.

Dan qabad segment, iddefinih billi daħħal fih is-self-employed u l-kumpanniji u kkonċentra fuq dawk li għandhom jagħtu l-aktar.

U m'huwiex sew li jiġi xi ministru tal-finanzi hawnhekk u jipprova jagħti l-impressjoni - anke meta tkellem fuq iċ-children allowance fid-diskors tal-budget - li s-self-employed huma xi qatta' ħallelin u li l- arretrati huma kollha dovuti minnhom.

Meta wieħed jibda jagħsar il-figuri - nerġa' ngħid li dawn m'humiex figuri maħdumin minni imma huma frott ta' riċerka li għamel l-uffuċċju ta' l-awditur ġenerali - isib li hemm 256 kumpannija li għandhom jagħtu lill- gvern average ta' Lm95,000 kull wieħed f'taxxi.

Mela filwaqt li l-gvern bis-sistemi li qed jimplimenta qed jagħfas fuq min diġa` qed iħallas u jgħajjar lis-self-employed in ġenerali ħallelin u jittrattahom b'mod ħażin, qiegħed imbagħad iħalli għaddejjin affarijiet bħal dawn.

Fejn hi r- responsabilita` tal-gvern?

Kif jista' jirbaħ il-kredibilita` u r-rispett tal-poplu jekk jaġixxi b'dan il-mod?

Għaliex ma jikkonċentrax fuq dawk il- 256 taxpayer li għandhom jagħtuh average ta' Lm95,000 kull wieħed?

Jien m'għandix dubju li issa jiġi l-ministru u jgħid li ħafna minn dawn l- arretrati huma fittizji.

Veru li jista' jkun hemm ħafna minnhom li huma fittizji, imma fittizji kif?

Jew għaliex il-gvern ikun għamel assessments ex ufficio - konna nisimgħu ħafna lil tan-naħa l-oħra jgħidu li dawn m'humiex se jibqgħu jeżistu, imma mhux talli ma baqgħux jeżistu talli l- gvern preżenti bena fuqhom is-sistemi tiegħu gvern u ntaxxa fuqhom l- imgħaxijiet - jew minħabba xi nuqqasijiet fl-input tad-dipartiment jew minħabba assessments żbaljati.

Għaliex ma naqbdux u niċċekkjaw dawn l- affarijiet ħalli kulħadd ikun jaf kemm għandu jagħti u kemm għandu jieħu biex forsi fl-aħħar nibdew naraw deħlin il-flus fil-kaxxa ta' Malta u fl- istess ħin nibdew innaqqsu ftit minn dawk l-inġustizzji li semma l- ombudsman?

Sur President, fl-ispeech from the throne smajna li kellha tiddaħħal sistema ta' set-offs, imma ftit li xejn għadna smajna b'miżuri effettivi biex naqtgħu din il-ħafna burokrazija, dawn il-ħafna inċertezzi, u din il- ħafna inġustizzja fejn minħabba l-ftit qed ibatu l-ħafna.

Fl-introduzzjoni tiegħu il-ministru tal-finanzi, qal li meta konna kolonja kien hawn l-idea ta' aħna aħna u l-gvern il-gvern - il-gvern ma kienx elett mill-poplu u l- poplu kien iħossu maqtugħ minnu - filwaqt li llum "aħna" u l-"gvern" saru ħaġa waħda, sirna hotchpotch.

Jiena ngħid li mhux talli llum ma sirniex ħaġa waħda talli l-gvern huwa maqtugħ mill-poplu b'mod li l-poplu qed jgħid "dawk" huma l-gvern u "aħna" aħna.

Din hija l-mentalita` li reġa' daħħal dan il-gvern f'moħħ il-poplu minħabba li m'huwiex jara b'mod realistiku min qed jevadi t-taxxa u jġiegħlu jħallasha.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq miljuni mhux fuq sold jew tnejn!

Isiru rapporti fuq rappporti, forsi nitkellmu ftit dwarhom fil-PAC, imbagħad jintesa kollox qisu xejn m'hu xejn.

Lanqas ħaqq il-ħin u l-enerġija li jmorru biex isiru rapporti bħal dawn biex ikollna ċifri biex jiggwidawna!

U dak li huwa ħażin fil- miżura ta' l-income tax m'huwiex biss il-fatt li attwalment miss l-income tax imma huwa l-mod ta' kif qed jagħfas aktar 'l isfel lil dak li diġa` qed jerfa' l-piż fis-soċjeta`.

U l-argument li jibbażawh fuq bniedem li jaqla' Lm5,500 ma jreġix għaliex minn dawn il-Lm5,500 trid tneħħi t-taxxa, il-bolla - li wkoll se nkomplu nżiduha permezz ta' din il-liġi - u l- ispejjeż l-oħra kollha kkaġunati mill-miżuri mħabbra fil-budget.

Issa smajna bil-household budgetary survey.

Huwa tajjeb li jsiru dawn it-tip ta' surveys għaliex iżommuna on our toes pero` nixtieq li d-domandi li se jkun fih dan is-survey ikunu reali.

Sur President, meta l-ministru tal-finanzi jagħmel il-kalkoli fuq id-dħul ta' l-individwi irid iżomm f'moħħu li dawn in-nies forsi għandhom ċerti commitments għaliex ikunu xtraw xi post fejn joqogħdu jew għaliex ikunu xtraw xi karozza.

Jien ma nafx jekk hawnx xi ħadd li m'għandux xi commitment fuq xi ħaġa jew oħra.

U m'iniex qed nirriferi għall-affarijiet ta' lussu imma qed nirriferi għal affarijiet li f'soċjeta` moderna għandhom ikunu aċċettati bħala parti mill-istandard of living normali.

Bil-mod kif qed jagħmel il-kalkoli l-ministru, allaħares dak li jkun jinqalagħlu xi ħaġa - per eżempju, jiġuni f'moħħi il-famużi kontijiet tad-dawl u l-ilma, u qegħdin jgħidu li sa Ġunju ħerġin żewġ bombi oħra - għaliex jispiċċa ma jkunx jaf fejn jaqbad jagħti rasu.

Imma ħalli nieqaf hawn rigward it-taxxa għaliex naħseb li l-punt li ridt nagħmel għamiltu, jiġifieri li l-gvern irid jara li f'dak li jirrigwarda t-taxxa jieħu miżuri b'risq l-ekwita` u l- ġustizzja, jekk irid li jkollu stima f'għajnejn il-poplu.

Il-ministru ħareġ bl-argument - mhux fl-introduzzjoni ta' din il-liġi imma fl-għeluq tal-liġi li l-oħra- fejn qal li ma jistax ikun li wara li l- gvern ikun ressaq il-budget joqgħod ibiddel.

Issa hawnhekk wieħed irid jgħid li l-ministru tal-finanzi mhux qabad u għamel il-konsultazzjonijiet li kellu jagħmel b'mod xieraq imma sempliċement, ġimgħa qabel ma tħabbru l- miżuri tal-budget laqqa' lill-unions u lill-korpi kostitwiti madwar mejda u talabhom jgħidulu x'kienu l-ħsebijiet tagħhom.

B'hekk allura saret il- konsultazzjoni?

U issa jiġi hawnhekk il-ministru u jgħid li allaħares il- gvern joqgħod ibiddel il-miżuri li jkun ħabbar fil-budget!

Jekk ma riedx ibiddel għaliex ma għamilx konsultazzjoni serja kif suppost kellu jagħmel ma' min qiegħed f'kuntatt mal-poplu?

Kieku dakinhar ta kas, kieku ma daħalx f'dan l-isqaq li jinsab fih illum.

U jista' jkompli jwebbes rasu kemm irid il-ministru tal-finanzi, pero` kulħadd jaf xi ġġib magħha l- ebusija tar-ras.

Hemm bżonn li nkunu prattiċi u ma nkunux diżonesti fil- mod kif nimxu u, mhux għaliex inkunu nafu li tkun ġejja l-kritika, nipprovaw nagħmlu l-affarijiet malajr imbagħad wara jiġri x'jiġri, forsi l- affarijiet jilħqu jindraw.

L-affarijiet ma jsirux hekk.

F'pajjiż modern jixraq li jsiru konsultazzjonijiet serji u jien persważ li jistgħu jsiru qabel ma l-gvern jimbarka fuq ċerti miżuri.

M'iniex qed ngħid li l-gvern għandu jikxef idjeh minn qabel imma lanqas għandu jkun li l-affarijiet jaqgħu fuqna bħal bomba.

U l-awditur ġenerali għamillu xi rakkmandazzjonijiet lill-ministeru tal-finanzi.

Jien diġa` tkellimt dwar il-256 kumpannija msemmija fir-rapport ta' l- awditur li għandhom jagħtu madwar Lm95,000 kull wieħed f'taxxi.

Mela għalfejn il-gvern m'huwiex qed jikkonċentra l-enerġija tiegħu fejn għandu jikkonċentraha?

Rigward is-self-employed dan ir-rapport jgħid li hemm 83 minn dawn li għandhom average ta' Lm99,000 dejn mal-gvern f'dik li hija taxxa.

Mela b'kollox għandna 256 kumpannija u 83 self-employed li għandhom jagħtu 'l fuq minn Lm30 miljun f'taxxi.

Allura għaliex il-gvern ma jikkonċentrax fuqhom?

Ma naħsibx li dan huwa xi task ta' barra minn hawn!

U l-awditur dan qalulu fir-rakkmandazzjonijiet li għamel f'dan ir-rapport.

Dan qal lill-gvern li s-sistema li qed jaħdem biha m'hijiex tajba biżżejjed biex biha jelimina l-backlog, u lanqas ma tagħmel distinzjoni bejn it-taxxa dovuta u dik li qed tiġi kontestata.

Hemm bżonn li l-gvern jilħaq ftehim ta' ekwu ma' dawn in-nies b'mod li jżomm il-kompetizzjoni ġusta.

Fost ir- rakkmandazzjonijiet li jagħmel dan ir-rapport insibu li biex il-gvern jelimina dan il-backlog irid jikklassifika t-taxxa b'tali mod li jifred dik dovuta minn dik li hija in dispute, jagħmel ċerta ranking f'dik li hija probabbilta` ta' ġbir - jekk kumpannija li għandha tagħti hija falluta ma tantx hemm probabbilta` li tieħu l-flus mingħandha - jagħmel updating tas- sistemi ta' informazzjoni eżistenti - illum teżisti teknoloġija li timmeraviljak, basta tagħtiha the right input u l-parametri adegwati, u kapaċi tagħtik linji gwida li ftit wieħed jista' jimmaġinahom, imma donnu li f'dawn l-affarijiet għadna ferm 'il bogħod - jifformola u jimplimenta policies u kriterji fuqhiex irid jimxi, u anke jinċentiva l-mod li bih jaħdem id-dipartiment tat-taxxi interni.

Ħafna drabi aħna nsemmu lil dan id-dipartiment biex nikkritikawh u l-achievements li jirnexxilhom jagħmlu ftit li xejn nagħtuhom pubbliċita`.

Sur President, għal dak li għandu x'jaqsam mal-kontribuzzjonijiet tas- sigurta` soċjali rrid ngħid li f'pajjiżna hawn madwar 35,000 li jieħdu l- benefiċċji soċjali mhux kontributorji, li minnhom madwar 14,300 jieħdu l- benefiċċju minħabba mard, 4,400 jeħduh għaliex huma litteralment batuti u 4,500 oħra jieħdu l-benefiċċju minħabba li jinsabu qiegħda.

Jiġifieri bażikament il-35,000 ruħ li jieħdu l-benefiċċji soċjali huma maqsumin f'dawn it-tliet kategoriji.

Filwaqt li kulħadd jgħid li qed isiru abbużi f'dak li għandu x'jaqsam ma' benefiċċji soċjali u xi kultant forsi jitressaq xi ħadd il-qorti, ftit li xejn qed isir biex naraw li min qiegħed jabbuża ma jibqax jagħmel hekk - jekk wieħed sempliċement imur josserva n- nies li jkunu deħlin biex jirreġistraw, m'hemmx dubju li mal-ewwel jindividwa lil dawk li għalkemm ikunu deħlin jirreġistraw ikunu wkoll qed jaħdmu - u ċerti passi jibqgħu ma jitteħdux.

Sur President, naħseb li jkun tajjeb li wieħed jgħid x'inhi d-differenza f'termini finanzjarji bejn bniedem li jkun qed jirreġistra u ieħor li jkun qed jaħdem.

Per eżempju, id-differenza fid-dħul ta' raġel b'żewġt itfal li jkun qed jaħdem u jaqla' l-paga u ieħor b'żewġt itfal li jkun qed jieħu l- benefiċċju tal-qgħad hija ta' Lm5 fil-ġimgħa biss.

U d-differenza fid-dħul bejn raġel b'tifel li jirreġistra u ieħor li jmur jaħdem hija ta' Lm8.50 fil-ġimgħa.

Aħna fil-programm elettorali konna għedna li ninsabu inkwetati bis-sitwazzjoni li jinsabu fiha diversi breadwinners, speċjalment dawk li għandhom aktar minn 45 sena, u konna għedna li din il-problema tista' tissolva billi l-gvern jikkontribwixxi ċertu ammont lill-employer - li jkun inqas minn dak li jingħata bħala benefiċċju għall-qgħad - biex bih ikunu jistgħu jiġu mpjegati dawn it-tip ta' nies.

B'hekk dawk l-individwi jinqatgħu minn fuq ir-reġistru tal-qgħad, il-gvern joħroġ inqas flus u fl- istess ħin ikun qed idaħħal xi ħaġa permezz tal-ħlas tal-kontribuzzjonijiet soċjali.

Pero` minn dan kollu ma smajna xejn fl-aħħar żewġ budgets li tressqu.

Jien naħseb li f'pajjiżna għandha tispiċċa l-mentalita` li għaliex xi ħaġa tkun ġiet issuġġerita min-naħa l-oħra, allura ma nagħtux kasha.

Nerġa' ngħid li hemm bżonn li l-miżuri jittieħdu b'mod ġust li bih verament jintlaqat min ikun qed idur mas-sistema biex jevita li jġorr il-piż li għandu jġorr, u mhux b'mod li bih ikompli jingħafas min hu ġenwin u min diġa` qed jagħmel l-almu tiegħu.

U jien jaqbadni d-daħk meta nisma' lin- naħa tal-gvern jgħidu li min jaqla' sa Lm5,500 mhux se jintmiss minn dawn iż-żidiet.

Mela minn dawn il-Lm5,500 ma tridx tnaqqas it-taxxa u l-bolla u l-ispejjeż l-oħra?

S'issa rajna li dawn iż-żidiet se jolqtu lil kulħadd; jaħdem fejn jaħdem u jaħdem kif jaħdem.

Il-gvern qed jiftaħar ukoll li miż- żieda fil-ħlas tal-kontribuzzjonijiet soċjali din is-sena se jdaħħal Lm18 miljun aktar.

Li ma qalx il-gvern huwa kif b'din iż-żieda se jgħabbi lill- poplu, b'mod speċjali lil min jipproduċi u lil min diġa` kien magħfus.

Smajna ħafna assigurazzjonijiet f'din il-Kamra dwar is-self-employed u qalulna li ż-żidiet fil-petrol, diesel u telephone m'humiex se jaffettwawhom għaliex dawn jieħdu refund tal-VAT.

Li dawn ma kkalkolawx huwa li hemm kważi 4,000 ruħ li m'humiex fis-sistema tal-VAT, barra li għandek eluf ta' professjonisti li biex joperaw jiġu bżonn karozza, u lil dawn ċertament se jiżdiedulhom l-ispejjeż.

MR SPEAKER: Onorevoli, ippermettili ninterrompik għaliex skadielek il- ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkompli tinstema'.

ONOR.

GAVIN GULIA: Nipproponi li Onor. Cilia jkompli bid-diskors tiegħu.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi li l-Onor.

Cilia jkompli bid-diskors tiegħu.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

JOE CILIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha talli għoġobha testendili l-ħin u nwiegħed li ma ndumx ma nagħlaq.

Mr Speaker, kont qed ngħid li rajna li lis-self-employed neħħewlhom il- bands u l-kontribuzzjoni tagħhom tas-sigurta` soċjali telgħet għal 15% tad- dħul tagħhom.

Nerġa' ngħid li meta għandna sitwazzjoni ekonomika fejn irridu ninkoraġġixxu u nkattru l-ħidma, ma jagħmilx sens li tkompli żżid l- ispejjeż fuq min qed jipproduċi.

Meta jien staqsejt dwar il-kwestjoni tar- refund tal-VAT fuq il-petrol u d-diesel, il-ministru qalli li mhux kulħadd se jieħu r-refund imma se jieħu l-VAT lura min ikollu bżonn jikri xi karozza jew min biex jinqeda jrid jixtri xi karozza partikolari.

Imma b'min irridu nidħku!

Nerġa' ngħid li kulħadd irid jerfa' l-piż ta' dak li jgħid u jagħmel, pero` lanqas m'għandna noqogħdu nippruvaw naljenaw lin- nies.

Il-gvern irid jara li min għandu jerfa' jerfa', u fil-konfront ta' min ma jiflħax jerfa' ma joqgħodx jagħfas fuqu.

F'wieħed mill-quarterly reviews li joħorġu mis-central bank jingħad li minn mindu nbidel il-gvern, il-konsum domestiku qala' daqqa kbira 'l isfel.

Mhux bilfors jiġri dan jekk in-nies m'humiex ilaħħqu mal-commitments u l- ispejjeż li għandhom.

Imbagħad jiġi l-ministru u jgħidilna li se jibagħtilna Lm10 ta' darba biex jagħmel tajjeb għall-għoli fil-prezz tal- ħobż ikkaġunat mit-tneħħija tas-sussidju fuq id-dqiq.

Jien nassigurah li dawk li rċevewhom - għaliex hemm min għadu ma rċeva xejn - diġa` tajjruhom għaliex fl-istess posta rċevew il-kontijiet bomba tad-dawl u l-ilma!

Mr Speaker, tajjeb li fl-aħħar ftit minuti nitkellem ftit dwar xi żidiet oħrajn li qed jipproponi l-gvern f'dan il-budget, żidiet li jinkludu żieda fil-ħlas tal-boll fuq proprjeta` immobbli u fuq taxxa causa mortis.

Rigward din ta' l-aħħar jiġu nies għandna li jaħsbu li t-taxxa tas- suċċessjoni spiċċat għaliex jgħidulna li hekk kienu semgħu jingħad fil- parlament, pero` fil-fatt din sempliċement inbidlilha isimha - tefagħha bil-Latin biex forsi n-nies ma jifhmuhiex! - imma xorta waħda għadha hemm.

Dwar il-proprjeta` rajna miżura fid-direzzjoni t-tajba pero` mhux għal min se jixtri l-ewwel proprjeta` tiegħu - dik baqgħet bit-3.5% - imma għal min se jakkwista t-tieni residenza, li minn 7% se tinżel għal 5%.

Jaf il- ministru kemm hawn nies li ma jkollhomx garaxx mad-dar u biex jixtru garaxx wara li jkunu xtraw id-dar ikollhom iħallsu bil-5%?

Jien niftakar li meta konna qed niddibattu din il-liġi kont tlabt lill-ministru biex il-bolla għal min ikun se jixtri l-ewwel garaxx jagħmilha bit-3.5% imma kien qalli li x'imkien ried jaqta' linja.

Jiġifieri din ukoll hija miżura li m'hijiex qed tolqot lil dawk li verament jenħteġuha.

Kellna wkoll żieda fit-taxxa dovuta fuq trasferiment ta' ishma ta' kumpanniji li għandhom 75% jew aktar ta' l-assi tagħhom fi proprjeta` immobbli.

Fejn qabel din it-taxxa kienet ta' 2% issa saret 5%, jiġifieri għoliet b'aktar mid-doppju.

Mr Speaker, il-miżuri li qed jittieħdu m'humiex qed iqajmu fuq saqajh is- settur tal-kostruzzjoni.

Biex dan is-settur iqum fuq saqajh hemm bżonn li l-gvern isib il-bilanċ bejn is-supply u d-demand u jekk mhux se jipprova jsib dan il-bilanċ m'hux se jirnexxilu jtejjeb is-sitwazzjoni.

Il-gvern illum poġġa piżijiet kbar fuq dan il-qasam, liema piżijiet m'humiex qed jinkorraġġixxu investiment, l-istess kif m'hijiex qed tinkorraġġixxi investiment il-capital gains tax li għandna llum fil-pajjiż.

Din illum saret part and parcel mill-income tax u b'hekk mhux talli m'hijiex qed taħdem b'mod ġust, talli qed tiddiżinċentiva lil dawk li jridu jinvestu f'dan il-qasam.

Mr Speaker, hemm bżonn li qabel ma l-gvern iressaq miżuri bħal dawn iħares lejn il-poplu u jara f'liema sitwazzjoni jinsab.

Jien kuljum nisma' l-aħbarijiet u donnu li l-aktar kelma li saret moda hija l-kelma "anti- soċjali" u naħa tgħajjar lill-oħra "anti-soċjali".

Il-verita` hi li llum għandna gvern maqtugħ mill-poplu u jekk mhux se jibda jifhem x'qed jgħid il- poplu, mhux se jkun f'pożizzjoni li jmexxi b'serjeta`, b'mod li jirbaħ ir- rispett ta' kulħadd u b'mod li bih verament ikun jista' jikkumbatti l- problemi li għandu quddiemu pajjiżna.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla l-Erbgħa 16 ta' Frar 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda diversi Liġijiet – Tieni Qari (Kont);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att ta' l-1993 dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas-Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa (Emenda Nru 2) – Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi dwar Drittijiet dwar Proprjeta' Intellettwali (Miżuri Intrakonfini) – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar it-Tismija ta' Ministri f'Diversi Liġijiet – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Forzi Armati ta' Malta - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Gavin Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Mr Speaker, għall-ħabta tal-bidu ta' Awissu ta' l- 1999 kienet ħarġet sejħa għal offerti mid-dipartiment tal-pulizija għall- provvista ta' speed monitoring devices.

Dan huwa apparat elettroniku jew mekkaniku li fi żmien mhux 'il bogħod suppost li se nibdew narawh jitħaddem fit-toroq tagħna sabiex iservi bħala deterrent u biex jinqabad min isuq bl- addoċċ.

Naturalment jgħin ukoll sabiex il-pulizija tkun attrezzata aħjar sabiex tikkumbatti l-abbużi li jsiru fis-sewqan.

Din hija xi ħaġa pożittiva li se titwettaq fi ħdan il-korp tal-pulizija għaliex f'pajjiżna nsuqu b'mod traskurat u dan jista' jixhdu l-Onor.

Jose' Herrera, li jinsab ħdejja, li jaf bl-ammonti kbar ta' kawżi dwar traffic u collisions li jkun hemm fil-qrati ta' kuljum.

Prattikament kważi kull maġistrat ikollu seduta fejn dejjem jirrikorru l-istess tip ta' abbużi, fosthom sewqan eċċessiv u traskurat, kif ukoll nuqqas ta' osservanza ta' regolamenti oħrajn tat-traffiku, fosthom qbiż ta' double white lines.

Ġeneralment dan huwa wkoll ta' piż anke għall-pulizija inkarigata mit- traffiku, għaliex naturalment dawn iridu jkunu on the spot sabiex jaqbdu lil min ikun qed jabbuża.

Naturalment dan l-iżvilupp li se jgħin sabiex wieħed naturalment joqgħod aktar attent fis-sewqan minħabba li dawn se jkunu speċi ta' pulizija inviżibbli.

Issa wieħed irid joqgħod attent għaliex anke meta ma jkunx hemm pulizija, jista' jkun hemm dawn l-ispeed montoring devices.

Pero' x'inhuwa l-oġġett tad-diskussjoni llum?

Jien qed nintervjeni għaliex bil-mod kif sar it-tendering l-ewwel darba, diġa' qajjem ħafna suspetti bla bżonn.

Qed ngħid "l-ewwel darba għaliex dawn it- tenders ħarġu darbtejn, u se ngħid għalfejn ħarġu darbtejn.

Fil-bidu ta' Awissu kienet saret sejħa għal offerti għal min jista' jipprovdi dawn l-ispeed monitoring devices.

Dakinhar kienu kkonkorrew xi kumpanniji jew persuni u fit-22 ta' Settembru kienet infetħet quddiem kulħadd il-kaxxa li kien fiha t-tender documents kollha u dawn ġew ippubblikati fuq in-notice board.

Xi għoxrin ġurnata wara l-konkorrenti kienu ġew informati li din it-tender kien se jkollha toħroġ mill-ġdid għaliex kien hemm xi ħadd li xi ġurnata jew jumejn wara li nfetħet il-kaxxa ġibdilhom l-attenzjoni li minkejja li tefa' t-tender documents, it-tender document tiegħu ma nħareġx minn ġol-kaxxa u ma twaħħalx man-notice board.

Din ħaġa ta' l-għaġeb u naturalment kulmin ikkonkorra beda jistaqsi d- domandi.

Per eżempju, kif jista' jkun infetħet il-kaxxa u kien hemm żewġ tender documents oħrajn li ma ġewx elevati minn ġol-kaxxa?

Dan l-inċident kien ukoll għamel riferenza għalih f'aġġornament Dr Alfred Sant u kien qal li kien ġara bħal xi att ta' Houdini, fejn f'daqqa waħda tfaċjaw żewġ tenders oħra wara li l-ewwel darba nfetħet il-kaxxa.

Imbierek Alla l- konkorrenti l-oħrajn ma ġewx informati minnufih wara li sar l-ilment minn din il-kumpannija imma dawn ġew informati għoxrin ġurnata wara.

Insomma, wara dan kollu saret stqarrija mill-pulizija fejn ġie deċiż li toħroġ call for tenders mill-ġdid.

Għalhekk fil-bidu ta' Ottubru 1999 reġgħet saret sejħa għal offerti u reġgħu kkonkorrew xi kumpanniji li kienu diġa' kkonkorrew meta ħarġet l-offerta l-ewwel darba u milli jidher daħlu wkoll xi kumpanniji ġodda oħrajn ukoll.

F'Novembru ta' l-1999 l-kaxxa reġgħet infetħet - din id-darba naħseb li qagħdu aktar attenti - u suppost li t- tender documents ħarġu kollha, ġew miftuħa u ġew esebiti pubblikament.

Mr. Speaker, ħaġa ta' l-għaġeb, minn Novembru sal-lum ma saritx l- aġġudikazzjoni.

Naturalment la ġew ippubblikati wieħed kien jistenna li ssir l-aġġudikazzjoni b'mod aktar spedit, anke in vista tal-fatt li kien hemm dewmien minħabba l-irregolarita' li kien hemm meta t-tenders ħarġu l- ewwel darba.

Issa jien ili nosserva dan il-proċess minn mindu beda imma kont prudenti u qgħadt lura milli nitkellem.

Madankollu l-media ma qagħditx tistenna daqskemm stennejt jien u f'xi gazzetti - mhux biss ''l-orizzont" imma jidhirli anke "The Malta Independent" - dehru anke artikli dwar dan is- suġġett.

Barra minn hekk saru anke xi interpellanzi parlamentari minn xi deputati fuq din in-naħa tal-Kamra sabiex jaraw x'inhu għaddej.

Fir- risposti li tawna kien hemm miktub li dalwaqt se ssir l-aġġudikazzjoni pero' issa għaddew tliet xhur u din l-aġġudikazzjoni għadha ma saritx.

Hawnhekk ta' min jgħid li l-ġimgħa l-oħra f'ġurnal lokali rajt ritratt ta' persuna qegħda tipprova din l-ispeed monitoring camera.

Jien indagajt dwar din il-ħaġa u rriżulta li fil-fatt din l-aġġudikazzjoni għadha ma saritx pero' milli jidher qegħdin jagħmlu t-tests.

Jien għandi għax nifhem li se jittestjaw ta' kulħadd għaliex mill-informazzjoni li sibt jrriżulta li l-pulizija kienet qed tipprova l-apparat ta' kumpannija partikolari, li ma kenitx hi li għamlet l-irħas offerta.

Kumbinazzjoni allura kellhom jibdew minn din il-kumpannija?

Din lanqas alfabetikament ma tiġi l-ewwel!

Għandi informazzjoni wkoll li jista' jkun hemm xi interessi pero' f'dan l- istadju nippreferi li nżomm lura.

Mr. Speaker, jiena qed nieħu dan l-aġġornament sabiex nappella bħalma diġa' kien għamel il-Kap ta' l-Oppożizzjoni xi ftit xhur ilu, biex mill- aktar fis issir l-aġġudikazzjoni fuq dawn l-speed monitoring devices.

Wieħed irid jiftakar li l-proċess ma bediex minn Novembru imma beda saħansitra f'Awissu u kien riddled b'ħafna irregolaritajiet.

Jiena għadni sal-lum ma nistax nifhem kif fetħu l-kaxxa u ma ndunawx li kien hemm żewġ tender documents oħrajn - imbierek Alla dawn sabuhom jumejn wara għaliex ġibdilhom l-attenzjoni xi ħadd ieħor! - għax anke meta refgħuha biex ineħħuha min-nofs, possibbli dawn ma ħassewx it-tender documents jiċċaqilqu?

U kif informaw lill-oħrajn għoxrin ġurnata wara?

Kif wara li ħarġet it-tieni darba, issa ilna tliet xhur nistennew l-aġġudikazzjoni tagħha?

Din m'hijiex xi ħaġa daqshekk diffiċli u għalhekk jiena nappella lil min hu responsabbli sabiex mill-aktar fis possibbli jittermina dan il- proċess sabiex ma jkollniex speed monitoring devices I and speed monitoring devices II, bħalma kellna VAT I u VAT II .

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Jose' Herrera.

ONOR.

JOSE' HERRERA: Mr Speaker, illum xtaqt naċċenna għal żewġ punti.

L- ewwel punt li xtaqt naċċenna għalih huwa l-kummenti li għoġobha tagħmel il- kummissjoni għall-investigazzjoni tal-korruzzjoni fil-konfront tal-kollega tiegħi, l-Onor.

Noel Farrugia.

Nibda biex ngħid li bħala partit aħna ma nirrikonoxxux lil din il- kummissjoni.

Aħna konna pproponejna s-sistema tal-maġistrat inkwerenti għax nemmnu li hi iktar trasparenti u adegwata għal pajjiżna u konna wegħidna li se nimplimentaw din is-sistema meta konna fil-gvern.

Naturalment l- elezzjoni ġiet qabel u din is-sistema ma rnexxilniex nimplimentawha.

Issa għalkemm bħala partit ma nagħtux rikonoxximent lil din il-kummissjoni u ftit li xejn nagħtuha importanza, pero' bla dubju ta' xejn huwa l-obbligu ta' din in-naħa li tippronunzja ruħha meta jsiru ċerti kummenti.

Illum stess jien fil-fatt ktibt artiklu u għedt li kulħadd huwa ugwali quddiem il- liġi imma wħud huma aktar ugwali minn oħrajn.

Ktibt dan l-artiklu għaliex inħossu fid-dover tiegħi li nikkritika l-kummenti li għamlet il-kummissjoni fil-konfront ta' l-Onor.

Noel Farrugia u dan se nagħmlu anke fil-parlament.

L-ewwelnett irrid ngħid li l-kummissjoni ma mxietx b'mod konsistenti fil- pronunzjamenti tagħha.

Dan qed ngħidu għax ftit xhur ilu saru ċerti allegazzjonijiet fil-konfront ta' l-aġir ta' xi membri tal-gvern Laburista u l-kummissjoni sempliċement qalet li dawn kienu infondati u kompletament bla bażi u ma qalet xejn aktar.

Dakinhar ma dehrilhiex li kellha tgħaddi kummenti oħra.

Meta mbagħad investigat l-allegazzjonijiet li għamel l- Onor. Noel Farrugia dwar dak li sejjaħ irregolarita' fit-tneħħija ta' levy għall-importazzjoni ta' laħam - u jien naqbel miegħu - din ma qablitx ma' dik l-allegazzjoni u addirittura dehrilha li kellha tiċċensura lil dan id- deputat .

Mr Speaker, jiena nemmen li din iċ-ċensura mhux biss ma kenitx f'waqtha imma addirittura kienet ċensura fiha nnifisha abbużiva.

Biex allegazzjoni tkun tista' tiġi ċensurata din trid tkun allegazzjoni manifestament frivola u jekk ma tkunx frivola allura m'hemmx x'tiċċensura.

L-ewwelnett jien insostni u naqbel mal-pożizzjoni li ħa l-Onor.

Noel Farrugia, pero' allaħares kull meta l-kummissjoni tindaga u tasal f'konklużjonijiet differenti għar-raġunijiet tagħha, allura tiċċensura lil min ikun għamel l-allegazzjoni!

Meta taġixxi b'dan il-mod tkun qisek qed tagħmel sarima ma ħalq kulħadd.

Din hawn qed tgħid li membru tal-parlament m'għandu jsemmi xejn għaliex jekk jagħmel xi allegazzjoni jiġi ċċensurat.

Jiġifieri l-kummissjoni qiegħda hemmhekk biex ikun hemm it-trasparenza, imma fl-istess ħin hi qed tipprova tagħmel sarima fuq il-kelliema tal- Partit Laburista fl-oppożizzjoni.

Il-kummissjoni qed timxi b'mod inkonsistenti u diskriminatorju fil-konfront ta' deputati parlamentari Laburisti u huwa proprju dan li għandu jiġi ċensurat u mhux xi ħadd li għandu obbligu politiku li jitkellem jekk jara ħaġa li tidher manifestament irregolari.

Mr Speaker, il-kummissjoni addirittura dehrilha li l-allegazzjoni ta' l- Onor. Farrugia għandha tiġi ekwivalata ma' att ta' korruzzjoni.

Dan huwa kumment sproporzjonat għall-aħħar li jkompli jagħti raġun lil din in-naħa li ma tagħti l-ebda rikonoxximent lil din il-kummissjoni bis-set-up kollu tagħha.

Aħna nemmnu fl-indipendenza tal-qrati u fl-indipendenza ta' l- istituzzjonijiet, pero' qabel kollox nemmnu fis-sovranita' ta' dan il- parlament u fid-dritt tal-membri parlamentari li mingħajr biża' ta' xejn, b'onesta u b'irġulija, jikkummentaw u jissorveljaw l-affarijiet li jkunu qed jiġru fi ħdan l-areas li jkunu responsabbli għalihom.

Jien naħseb li l- kollega tiegħi Noel Farrugia kien qed jagħmel biss xogħlu u għax għamel xogħlu ġie ċċensurat b'dan il-mod.

Din hija xi ħaġa ta' min jistmerrha.

Mr Speaker, it-tieni punt li xtaqt nagħmel jittratta dwar iż-żjara tal- President ta' Malta fil-qorti.

Din iż-żjara tkellimna ħafna dwarha, inkiteb ħafna fuqha u saħansitra jien u l-kollega tiegħi l-Onor.

Jason Azzopardi ftit tal-ġranet ilu wkoll kellna okkażjoni nagħmlu r-riflessjonijiet tagħna fuqha fi programm tar-radio fuq l-RTK, pero' madankollu nħoss li din iż- żjara ta' min ukoll isemmiha u jagħmel riflessjoni fuqha fil-parlament.

Għaliex ta' min isemmiha f'dan il-parlament?

Għaliex hija żjara unika.

Qatt ma saret żjara minn Kap ta' Stat fil-qorti.

Barra minn hekk, din ma kenitx żjara ta' kortesija imma kienet żjara formali mill-Kap ta' l-Istat u allura għandha aktar sinifikat.

Mr Speaker, ilna ngħidu żmien twil ħafna li l-problemi fil-qorti dejjem qed jikbru.

Matul iż-żmenijiet ministru wara l-ieħor, min tajjeb u min ħażin, ipprova jagħmel l-almu tiegħu biex jintroduċi xi riformi pero' flok jonqsu l-problemi dejjem jibqgħu jiżdiedu.

Saħansitra issa wasalna f'pożizzjoni - u għalhekk se nsemmiha fil-parlament - fejn il-Kap ta' l- Istat, bi qbil kważi minn kulħadd, inkluż mill-istess imħallfin, qal li l- amministrazzjoni tal-ġustizzja m'għadhiex aktar sostenibbli.

Huwa kumment li forsi għadda pero' huwa kumment ta' importanza monumentali għaliex issa mhux qed nitkellmu fuq problemi biss imma qed nitkellmu fuq stat ta' fatt fejn l-istess amministrazzjoni tal-ġustizzja m'hijiex iktar sostenibbli.

Mela l-Kap ta' l-Istat ġie l-qorti bl-iskop li jikkrea awareness.

Dan qed jgħid lill-politiċi, lill-membri tal-professjoni legali u lill-membri tal- ġudikatura li bħala Kap ta' l-istat għandu r-responsabbilta' aħħarija li jissalvagwarda l-Kostituzzjoni ta' Malta u l-istituzzjonijiet primarji tad- demokrazija f'pajjiżna.

Qed jgħid li wieħed mit-tliet pilastri tar-rule of law u tad-demokrazija f'pajjiżna qed tikkollassa.

Mr Speaker, jien naħseb li kumment daqshekk qawwi ta' min iqajmu u jirrifletti fuqu fil-parlament.

Issa ilna ħafna ngħidu diskorsi u nisimgħu paroli, ilna ħafna nagħmlu proposti u kritika, pero' issa mhux nisimgħu rridu!

Ilna s-snin nisimgħu u issa wasal iż-żmien li jsir sforz universali mill-partijiet kollha involuti biex jibdew jitranġaw l-affarijiet.

U jiena ma ngħidx li għandu jsir sforz kbir imma sforz iddisprat għax, la l-amministrazzjoni tal- ġustizzja m'hijiex aktar sostenibbli, allura l-isforz mhux kbir irid ikun imma jrid ikun sforz iddisprat.

Hemm ħafna affarijiet oħra li huma bażilari u importanti, imma m'hemm xejn aktar bażilari u importanti mill-ħajja demokratika ta' pajjiżna.

Il-housing hija problema kbira ħafna, l- unemployment hija problema kbira ħafna, pero' li jkollok wieħed mit-tliet organi ta' l-Istat qed imut, dik hija problema li taqbeż il-problemi l-oħra kollha.

Dak hu li qed jgħidilna l-Kap ta' l-Istat u għalkemm politikament f'ħafna affarijiet jien ma naqbilx miegħu pero' fuq dan il-punt naqbel miegħu kompletament.

Mr Speaker, dan id-diskors qed nagħmlu biex inkompli nwassal il-messaġġ lill-gvern.

Apparti minni, hawnhekk preżenti bħalissa qed nara tliet avukati, l- Onor. Anglu Farrugia, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici u l-Onor.

Jason Azzopardi.

Ilkoll ngħixu l-qorti u lkoll qed naraw din ġejja fuqna, u allura naħseb li l-gvern irid jaqbad biex mill-paroli jimxi għall-fatti.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lelja l-Erbgħa, 16 ta' Frar 2000 fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAN PAWL IL-BAĦAR - XEMXIJA - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta se jiġu rranġati t-toroq tax-Xemxija, limiti ta' San Pawl il-Baħar, u cioe' jkomplu jingħataw it- tarmac?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-dipartiment tat-toroq, flimkien mal-kunsilli lokali, qed jipprepara programm għal asfaltar ta` toroq simili ma` Malta kollha, u x-xogħol fil-lokal isir skond il-prijoritajiet li se jirriżultaw minn dan il-programm.

Dan ix-xogħol irid isir b`mod tajjeb li jservi, u għalhekk ix-xogħol irid isir biex jibqa` tajjeb għat-tul, mhux biex taparsi jkun sar.

XEMXIJA - TRIQ L-IMĠIEBAH - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li tiġi rranġata u tingħata t- tarmac Triq l-Imġiebah, ix-Xemxija?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li d-dipartiment tat-toroq, flimkien mal-kunsilli lokali qed jipprepara programm għal asfaltar ta` toroq simili ma` Malta kollha, u x-xogħol fil-lokal isir skond il-prijoritajiet li ser jirriżultaw minn dan il-programm.

Dan ix-xogħol li jrid isir b`mod tajjeb li jservi, u għalhekk ix-xogħol irid isir biex ikun jista jibqa` tajjeb għat-tul, mhux biex taparsi jkun sar.

XEMXIJA - TOROQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jiġu rranġati u jingħataw it- tarmac Triq il-Preistorja u Triq l-Imqades Megalitiku, ix-Xemxija?

Jekk fl-affermattiv, meta?

ONOR.

Dan ix-xogħol li jrid isir b`mod tajjeb li jservi, u għalhekk ix-xogħol irid isir biex jibqa` tajjeb għat-tul, mhux biex taparsi jkun sar.

XEMXIJA - DAWL

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li tiġi mdawwla Triq il-Preistorja, ix-Xemxija, u t- toroq residenzjali fl-inħawi?

Peress li hemm residenti li ilhom jistennew li tiddawwal din it-triq aktar minn sitt snin, jista' l-Ministru ġentilment jinvestiga u jirrimedja bl-approvazzjonijiet neċessarji sabiex din it-triq tiddawwal mill-aktar fis possibbli?

ONOR.

JOSEF BONNICI: It-talba magħmula mill-Onor.

Interpellant qed tiġi kkunsidrata flimkien ma` talbiet oħra.

VAT - REFUND

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm swietu lil gvern l-ispiża fuq refund ta' stock li n-nies tan-negozju ġew imġiegħla jiddikjaraw li kellhom sa Diċembru 1998?

X'miżuri ħa l-gvern biex dak li ġie ddikjarat minn-nies tan- negozju ġie vverifikat?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li s-somma mitluba mill-operaturi tan-negozju għal ħlas lura tat-taxxa tas-sisa fuq ħażniet kummerċjali miżmuma fil-31 ta`Diċembru, 1998 kienet ta` Lm21.2 miljuni.

Sa` l-4 ta` Frar, 2000 d-dipartiment tal-VAT kien approva l-ħlas ta` Lm14.5 miljuni.

Xi talbiet ġew miżmuma billi d-dipartiment dehrlu li ma kenux jissodisfaw il-kundizzjonijiet ta` l-avviżi legali li jirregolaw il- ħlas lura tat-taxxa tas-sisa.

Fost il-miżuri li ħa d-dipartiment biex jeżamina t-talbiet, ġew eżaminati l-istock lists kollha li l-operaturi tan- negozju kellhom jissomettu ma` l-applikazzjoni, sabiex jiġi żgurat li kull prodott li fuqu ntalab refund kien taxxabbli.

Kulfejn inħasset il-ħtieġa, saret ukoll verifika permezz ta` accountants u awdituri professjonali u inspectors tad-dipartiment, ta` l-istock, trading accounts u records oħra ta` l-operaturi tan-negozju li għamlu talba għal ħlas lura tat-taxxa tas- sisa.

B`kollox kien hemm 1,376 operaturi tan-negozju li saritilhom verifika bħal din.

KUNSILLI LOKALI - GWARDJANI PRIVATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: B'riferenza għall-avviż għall-għanijiet ta' l-Att ta' l- 1996 dwar gwardjani privati u lokali (Att Nru. XIII ta' l-1996) nru 898 maħruġ fil-Gazzetta tal-Gvern Nru.16,878 bid-data tas-26 ta' Novembru, 1999, paġna 8266, għaliex il-lista ta' l-applikazzjonijiet li rċieva l- kummissarju tal-pulizija skond l-artikoli 7 u 8 ta' l-Att ta' l-1996 dwar gwardjani privati u lokali, ma ġietx stampata kif attwalment jindika l- avviż imsemmi?

Jista' l-Ministru jagħti din il-lista ta' l- applikazzjonijiet?

ONOR.

AUSTIN GATT: Peress li Avviż Nru. 898 fil-Gazzetta tal-Gvern tas- 26 ta` November, 1999 ġie pubblikat mill-kummissarju tal-pulizija, il- mistoqsija għandha tiġi riferuta lill-ministeru konċernat.

QRATI - IMĦALLFIN/MAĠISTRATI - SALARJI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jagħti tagħrif dwar is-salarji ta' l- imħallfin, tal-maġistrati u ta' l-avukat ġenerali mill-1990 sa l-2000 sena b'sena?

ONOR.

AUSTIN GATT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant illi l-informazzjoni mitluba qed tinġabar u risposta tinghata f`xi seduta oħra.

SOCIAL SECURITY ACT - RATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jispjega ż- żidiet li ġew imħabbra f'Legal Notice 10 of 2000: Social Security Act (Cap 318); increase in the rates of benefits order 2000?

Jista' jagħti tagħrif dwar dawn ir-rati, sena b'sena mill-1990 sas-sena 2000?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li r-rati ta' benefiċċji mitluba minnha dejjem ġew publikati u mqiegħda fuq il-Mejda tal- Kamra, jew fl-emendi għall-Att dwar is-Sigurta' Soċjali (Kap 318), jew permezz ta' avviżi legali li jemendaw l-istess rati.

Għalhekk l-informazzjoni mitluba diġa' hija ppublikata.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm, xahar b'xahar minn Settembru 1999 sa Jannar 2000, ħaddiema nisa u rġiel separatament li kienu qed jaħdmu fis-settur differenti tax-xogħol fuq din il-bażi:- B'kuntratt definit, b'kuntratt indefenit, fuq bażi ta' casual worker, fuq bażi ta' outworker, fuq bażi ta' apprendist, fuq bażi ta' student, fuq bażi part-time u fuq bażi full-time?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni qed tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

IMPJIEGI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhuma l-obbligi ta' min iħaddem u ta' l-impjegat, fir-rigward ta' kundizzjonijiet tax-xogħol, per eżempju, ħinijiet ta' xogħol u paga minima - skond ix-xogħol li jagħmel - ħlasijiet tas-sigurta' soċjali, income tax eċċ, meta l-impjieg ikun, b'kuntratt definit, b'kuntratt indefinit, fuq bażi ta' casual worker, fuq bażi ta' outworker, fuq bażi ta' apprendist, fuq bażi ta' student, fuq bażi part-time u fuq bażi full-time?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- informazzjoni mitluba qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

MALTA FREEPORT - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema mal-Malta Freeport?

Minn liema lokalita' ġejjin dawn il-ħaddiema?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

TUG MALTA - ĦADDIEMA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema mat-Tug Malta?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoggiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR - AKKOMODAZZJONI SOĊJALI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm tqassmu postijiet mid-dipartiment għall-akkomodazzjoni soċjali minn Settembru sal- lum?

F'liema lokalita' kienu dawn il-postijiet?

Minn fejn kienu l-persuni li bbenefikaw minn dawn il-postijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Tabella li turi kif ġew allokati u mqassma s-70 post mill-1 ta' Settembru, 1999 sal-lum tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

DJAR

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm ħarġet postijiet l-Awtorita' tad-Djar għall-bejgħ u kiri minn Settembru, 1998 sal- lum?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Minn Settembru, 1998 'l hawn, l-Awtorita' tad- Djar ħarġet 184 post għall-bejgħ.

Għall-ħabta ta' Marzu ta' din is-sena hu ppjanat li jinħarġu 50 post għall-kiri.

Aktar tard din is-sena hu ttamat li jinħarġu aktar postijiet b'kiri.

TARZNA - BAĊIR NRU 1

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm ilu fil-baċir numru 1 il-vapur li hemm bħalissa?

Jista' jgħid kemm, bejn wieħed u ieħor, jonqsu sabiex joħroġ mill-baċir?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li l-vapur li hemm f'baċir numru 1 daħal fil-baċir fis-7 ta` Jannar ta` din is-sena.

Bħalissa għad hemm xi xogħol li għadu sejjer u hu ppjanat jitlesta sa l-aħħar ta` din il-gimgħa.

BORMLA - PJAZZA SANTA MARGERITA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se jitkompla x-xogħol fl-area tal-Pjazza ta' Santa Margerita, Bormla, b'mod speċjali l-ground ta' l-iskola primarja?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-proġett ta' Pjazza Santa Margherita għadu għaddej.

Bħalissa qed jiġu ffinalizzati xi dettalji ta' l-ewwel fażi li għadhom m'humiex lesti.

It-tieni fażi tal-proġett, jiġifieri dak li jirrigwarda xogħol li se jsir din is-sena mill-kumitat għar-riabilitazzjoni tal-Kottonera, tikkonsisti f'sistema ta' dawl u irrigazzjoni għal parti tax-Xgħira ta' l- istess ġnien, jiġifieri l-parti li diġa' hija ġnien.

Għar-rigward tax-xogħol fl-area tal-ground ta' l-iskola, ix-xogħol fuq il- ground stess hu komplut.

Ix-xogħol fuq il-parti taħt il-ground huwa sospiż sakemm ikun hemm ċerti deċiżjonijiet marbuta mal-Cottonera Waterfront Project.

Dan ix-xogħol huwa stmat li jsir matul is-sena 2001.