MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 272 It-Tlieta, 28 ta' Marzu, 2000 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 272

It-Tlieta, 28 ta' Marzu, 2000

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-9.09 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tnejn, 28 ta' Marzu, 2000

WERREJ

MINUTI 504

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 504

TQEGĦID TA' KARTI 508

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRADEMARKS (IT-TIENI QARI)

TRADEMARKS BILL (SECOND READING) 509

AĠĠORNAMENT 529

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 532

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 271 li saret fis-27 ta' Marzu, 2000 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

POLITIKA SOĊJALI - UŻU TA' KAROZZI UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża karozzi uffiċjali tal-ministeru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Il-ministeru għall-politika soċjali għandu għad-dispożizzjoni tiegħu karozza waħda uffiċjali.

Din għandhom aċċess għaliha u permess li jagħmlu użu minnha l-membri tas-segretarjat.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, xtaqt nagħmel mistoqsija supplimentari li m'għandha x'taqsam xejn mal-mistoqsija oriġinali iżda ċertament li hija ta' interess pubbliku.

Wara li l-GWU, l-UHM u l-MUT ħarġu jipprotestaw bil-qawwa kollha kontra l-impatt negattiv li l-miżuri tal-budget qegħdin iħallu fuq il-ħaddiema u fuq il-pensjonanti, jista' l- Ministru jgħid jekk il-gvern hux se jiftaħ id-diskussjonijiet mill-ġdid?

MR SPEAKER: Il-ViċI Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Veru li din id-domanda m'għandha x'taqsam assolutament xejn mal-mistoqsija oriġinali, madanakollu rrid ngħid li dan il-gvern kellu laqgħat fit-tul ma' l-unions.

Dan huwa gvern li jemmen li madwar mejda id-diskussjonijiet dejjem ikunu utli, anke jekk mhux neċessarjament iwasslu għal konklużjonijiet li jissodisfaw il-partijiet.

Il-gvern iltaqa' u tkellem fuq din l-issue filwaqt li għamel il-pożizzjoni tiegħu ċara u wera l-prijoritajiet mhux biss tiegħu imma tal-pajjiż; u semma' wkoll x'kellhom xi jgħidu l-unions u anke għamel proposti min-naħa tiegħu.

Il-pożizzjoni hija dik u għall-mument, Mr Speaker, daqshekk nista' ngħid.

AMBJENT - UŻU TA' KAROZZI UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża karozzi uffiċjali tal-ministeru?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru għall-Ambjent): Nitlob lill-Onor.

Interpellant ikun aktar speċifiku fil-mistoqsija tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Bil-permess tal-Ministru xtaqt nagħmel domanda li tikkonċerna sitwazzjoni li hija ta' għajb, peress li fil-bypass ta' l- Imtarfa ttella' ħajt tal-concrete li bla dubju neħħa għal kollox l-impatt u l-iskop ambjentali fl-inħawi.

Nixtieq nistaqsi lill-Ministru jekk jeżistux il-permessi neċessarji għal dak it-tip ta' ħajt li hemm f'din il- parti ta' l-irdum tal-bypass ta' l-Imtarfa.

MR SPEAKER: Filwaqt li nitlob li kemm jista' jkun id-domandi supplimentari jkunu marbutin mad-domanda oriġinali, insejjaħ lill-Ministru biex jagħti t-tweġiba tiegħu.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk l-Onor.

Farrugia qed jistaqsi jekk il- ħajt li ttella' għandux il-permess jew le, nitolbu jagħmel din il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr. Speaker, fl-imsemmi wied hemm balla kbira ta' tafal - li hija protetta anke bir-regoli ta' l-awtorita' ta' l-ippjanar - u hemm ittella' ħajt tal-concrete li żgur mhuwiex environment-friendly u għandi nifhem li l-ministru responsabbli mill-ambjent jaf li hemm impatt ekoloġiku negattiv.

Jien nixtiequ jgħid jekk investigax il-każ jew jekk hux beħsiebu jinvestiga?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Qed nieħu nota u se nitlob lill-uffiċjali tad-dipartiment konċernat biex jirrapportawli fuqu u jekk jirriżulta dak li qed jgħid l-Onor.

Interpellant, naturalment isir rapport lill-awtorita' ta' l-ippjanar.

EDUKAZZJONI - UŻU TA' KAROZZI UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża karozzi uffiċjali tal-ministeru?

ONOR.

LOUIS GALEA (Ministru ta' l-Edukazzjoni): Ir-risposta hija sempliċi, ċioe' dawk li jew jirriżultalhom dan id-dmir mill-kuntratt tax- xogħol tagħhom - ngħidu aħna x-xufier tal-ministru u d-diretturi - jew dawk li jingħataw inkarigu mill-uffiċjali responsabbli.

BIEDJA U SAJD - UŻU TA' KAROZZI UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża karozzi uffiċjali tal-ministeru?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Nirriferi lill- Onor. Membru għad-dokument "engagement of staff for private secretariats", li anke tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fis-seduta tas-16 ta' Ġunju ta' l- 1999.

INTERN - UŻU TA' KAROZZI UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża karozzi uffiċjali tal-ministeru?

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għad-dokument "engagement of staff for private secretariats", li anke tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fis-seduta tas-16 ta` Ġunju 1999.

TURIŻMU - UŻU TA' KAROZZI UFFIĊJALI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid min għandu aċċess u permess li jsuq u juża karozzi uffiċjali tal-ministeru?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru għat-Turiżmu): Nirriferi lill-Onor.

Membru għad-dokument "engagement of staff for private secretariats", li anke tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fis-seduta tas-16 ta' Ġunju 1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, xtaqt li l-Ministru jagħti r- reazzjoni tiegħu għal dak li qrajna dan l-aħħar, ċioe' li tour operators Torok ilmentaw li mhumiex qegħdin isibu l-koperazzjoni meħtieġa min-naħa tal-ministeru għat-turiżmu.

X'inhuma l-kummenti tal-Ministru għal dan?

MR SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

JOSEF BONNICI: Peress li din l-informazzjoni ma tirriżultalix mill- file, nistieden lill-Onor.

Membru biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu bil- miktub

PULIZIJA - RAPPORTI TA' PERSUNI NIEQSA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm hu n-numru ta' persuni rrapportati nieqsa lill- pulizija f'Jannar u fi Frar ta' din is-sena?

X'inhija s-sitwazzjoni llum?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li n-numru ta` persuni rrapportati nieqsa f`Jannar u fi Frar 2000 kien ta` 15 u 20 rispettivament.

Dawn kollha ġew rintraċċati.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, ma nafx kemm il-Ministru huwa konxju li ċerti familjari li jagħmlu dawn ir-rapporti mhumiex qegħdin ikunu daqstant sodisfatti bit-tagħrif u bil-follow-up li qed isir.

Xtaqt li l-Ministru jinformana ftit jekk hemmx xi team fil-korp li partikolarment jaħdem fuq dawn ir-rapporti li jsiru minn żmien għal żmien.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, wieħed irid joqgħod attent għaliex naħseb l-esperjenza turi li ħafna mill-każi ta' dawk in-nies li jkunu rrapportati nieqsa ma jkunu xejn għajr xi ħadd li jkun ħarab mid-dar għal raġunijiet familjari, bħal dik l-omm li tkun qabdet it-tifel u telqet bih, u allura l- missier jagħmel rapport fl-għassa li ibnu jkun ġie nieqes.

Għal min bil- kelma "nieqes" jifhem ċirkostanzi traġiċi jew fatali - għax hawn ħafna li jieħdu dik l-impressjoni - nista' nikkonferma li dawk li ġew rapportati nieqsa kollha nstabu aktar tard.

L-istatistika turi wkoll li 90% jew 95% ta' dawn in-nies ikunu ġejjin minn sitwazzjonijiet familjari mhux pjaċevoli, bħal meta t-tifla jew il- mara taħrab mid-dar.

(Interruzzjonijiet)

Rari nsibu li r-raġel jaħrab mid-dar!

Ġieli niltaqgħu wkoll ma' każi fejn il-mara taqbad it-tifel u taħrab bih minn Malta, u allura r-raġel imur jirrapportahom nieqsa.

Veru li l-mara tkun nieqsa, imma mhux nieqsa fis- sens li tkun sparrixxiet għax xi ħadd ikun ħatafha imma għax tkun hi stess li telqet bit-tifel.

Meta jkun hemm dawn it-tipi ta' każi ġieli tidħol il- victim support unit u tara s-sitwazzjoni xi tkun.

Ħafna drabi l-pulizija jġibu ritratt ta' dak li jkun u jiċċirkolawh lill-press.

Din l-inizjattiva tista' tfaħħarha jew tmaqdarha; tfaħħarha għaliex ħafna drabi f'soċjeta' żgħira bħal tagħna din tista' tiffaċilita ħafna li dik il-persuna terġa' tinstab, imma mill-banda l-oħra tkun qed tesponi wkoll il-kwestjonijiet ta' l-inkwiet fil-familja ma' l-erbat irjieħ.

Jiġfieri taraha minn fejn taraha din xabla b'żewġt ixfar, għax taqta' miż-żewġ naħat.

Lili ma wasluli qatt ilmenti fis-sens li l-pulizija jimxu ħażin f'dawn il-każi, anzi għalkemm uffiċjal tal-pulizija kapaċi jaġixxi b'mod differenti minn ieħor, ħafna drabi l-uffiċjal partikolari jkun qed jagħmel xogħol iktar milli suppost tagħmel il-pulizija għaliex f'affarijiet simili proprjament għandu jidħol counsellor.

B'danakollu jekk l-Onor.

Interpellant jaf b'xi lment partikolari nitolbu jgħidli għaliex jien għadni ma rċevejt xejn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Anglu Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ANGLU FARRUGIA: Filwaqt li wieħed japprezza u anke jfaħħar x- xogħol antipatiku tal-pulizija f'każi partikolari bħal dawn, nixtieq nistaqsi lill- Ministru dwar dawk in-nies li ġew irrapportati nieqsa, speċjalment tul dawn l-aħħar ħames snin, u li sal-lum għadhom ma nstabux.

Nixtieq inkun naf ukoll dwar l-investigazzjonijiet li qegħdin isiru, fis- sens li llum hemm proċeduri ġodda fil-mod kif wieħed jista' jkompli dawn l- investigazzjonijiet, speċjalment fil-kamp internazzjonali, għar-raġuni li ħafna minn dawk rapportati nieqsa fil-maġġoranza tagħhom ikunu mejta jew maqtula - uħud forsi jkunu ssuwiċidaw ruħhom - u ħadd ma jkun jaf eżattament x'sar minnhom.

Pero' jista' jagħti l-każ ukoll li jkun hemm persentaġġ żgħir - u dan ħareġ minn studju li sar fil-pajjiżi Ewropej - fejn dawk li jkunu maħrubin ikunu fil-fatt biddlu l-identita' tagħhom u anke qalbu ċ-ċittadinanza.

Per eżempju, mhux eskluż li fl-antik kien hemm Maltin li spiċċaw f'pajjiżi ħafna 'il bogħod minn Malta, kif wieħed jista' jara minn ċerti kunjomijiet li aktarx huma ta' nisel Malti.

X'inhija allura l-pożizzjoni tal-pulizija Maltija vis-à-vis l-interpol?

Il-pulizija ta' Malta qiegħda tgħaddi r-ritratti kollha ta' kull persuna li tkun ġiet rapportata nieqsa wara li hawn Malta jkunu saru l-investigazzjonijiet kollha?

Riċentement kien hemm każ ta' persuna li snin kbar ilu kienet ġiet rapportata nieqsa mill-Italja u dan l-aħħar instabet tgħix l-Urugwaj.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, dawn l-affarjiet jiġru.

Fil-fatt sal-lum għadhom jinstabu nies fl-Amerika Latina li kienu involuti fl-atroċitajiet ta' ħamsin sena ilu, ta' żmien il-gwerra.

Jiġifieri pajjiżi b'mezzi ħafna iktar effiċjenti u effikaċi minn tagħna, inkluż mezzi finanzjarji, kapaċi jdumu s-snin biex jintraċċaw lil xi ħadd!

Issa jien m'għandix l-impressjoni li l-lista ta' nies li verament sparrixxew hija xi waħda twila - niftakar kienu staqsewni dwar din il-lista u jidhirli li kont tajtha - u wħud minn dawk rapportati nieqsa mbagħad instabu mejta f'Malta stess, oħrajn ma nstabu qatt u ħadd ma sab traċċa tagħhom.

Kellna anke delitti f'Malta ta' nies li allegatament ġew maqtula pero' baqgħu ma nstabux.

Mr Speaker, nista' nikkonferma li l-pulizija għandha bħala kuntatt internazzjonali prinċipali l-interpol u nisperaw li nkabbru dawn il- kuntatti; issa wkoll bil-europol, li għalkemm hija limitata għall-Istati Membri ta' l-Unjoni Ewropea, pero' fil-konvenzjoni tal-europol hemm il- possibbilta' li tagħmel anke kuntatti, trattati u ftehim ma' pajjiżi li m'humiex membri ta' l-Unjoni.

Jiġifieri nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni, inkunu applikanti jew ma nkunux, teżisti din il-possibbilta', u aħna qegħdin nippruvaw li ma' l-europol ikollna din il-pożizzjoni li nagħmlu anke trattati, anke qabel ma Malta tissieħeb fl-Unjoni.

Dan mhux biss għall-iskop li semma l-Onor.

Interpellant dwar nies li sparrixew imma anke għall-kuntatti u sharing ta' intellingence, ta' tagħrif dwar persuni involuti fit-traffiku illegali tad-droga jew ta' l-immigrazzjoni.

Il-fatt li aħna qegħdin fil-periferija ta' l-Ewropa huwa fl-interess ta' l-Ewropej li jgħinuna sabiex Malta ma tintuża qatt bħala stepping stone għal skopijiet ta' immigrazzjoni illegali.

Nafu bil-problemi kbar li għandhom Spanja u l-Italja f'dan il-kuntest.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Imma f'dawk il-każi fejn il-pulizija jirriżultalha mir-records li hemm Maltin imdaħħlin fil-kamp kriminali, allura l- kummissarju tal-pulizija m'għandux jara li jgħaddi lill-konsulati kollha ta' barra brief statement fuq dawn in-nies li jkunu rrapportati nieqsa?

Għaliex wieħed jista' jiġi f'kuntatt ma' xi informazzjoni u jkun jista' jara li l-każ in kwestjoni jiġi solvut.

(Interruzzjonijiet) Importanti li tkun taf li dak l-individwu jkun għadu ħaj.

Naturalment m'għandekx għalfejn persuna bħal din iġġibha lura sakemm ma tkunx għamlet xi delitt kbir f'pajjiżna.

MR.

SPEAKER: Il-Ministru

ONOR.

TONIO BORG: Jien niċċekkja biex nara jekk dan hux diġa' qed isir jew le pero' naħseb li huwa suġġeriment tajjeb.

Nixtieq ngħid li taħt iż- żewġ amministrazzjonijiet żdiedu ħafna l-kuntatti internazzjonali ta' koperazzjoni.

Uħud minnhom kienu diġa' jeżistu ma' pajjiżi ġirien jew ma' pajjiżi ħbieb tagħna - mhux għax għandna xi għedewwa imma uħud ikunu iktar ħbieb minn oħrajn - kemm taħt l-amministrazzjoni l-oħra kif ukoll taħt din l-amministrazzjoni.

Fil-fatt ġew iffirmati diversi akkordji ma' gvernijiet oħrajn sabiex nikkoperaw fi tliet oqsma prinċipali, jiġifieri l- immigrazzjoni illegali, it-terroriżmu u l-kriminalita' organizzata.

Fil- fatt ġew iffirmati dawn it-tipi ta' ftehim ma' l-Italja, mal-Libya, ma' Spanja, ma' Franza - it-tnejn ta' l-aħħar taħt l-amministrazzjoni l-oħra - ma' Israel, ma' Ċipru u ma' l-Eġittu.

Jeżisti wkoll memorandum of understanding li ser jiġi ffirmat dalwaqt mar-Renju Unit.

Dan huwa importanti wkoll in vista tad-diskors li kien għamel Tony Blair meta xi tliet ġimgħat ilu fetaħ il-Parlament Skoċċiż u uża dik l-okkażjoni biex jesponi l-problema tad-droga u mbagħad qal kemm huwa importanti li r- Renju Unit minn issa stess jibda jikkopera ma' pajjiżi oħra, b'mod partikolari ma' dawk applikanti biex jidħlu fl-Unjoni Ewropea, sabiex magħhom jagħmel mhux biss ftehim ta' koperazzjoni fil-ġlieda kontra d- droga imma huwa wkoll lest li jgħinhom.

Naturalment kien qed jirriferi l- aktar għall-pajjiżi ta' Central and Eastern Europe, fejn hemm ċerti problemi ta' traffikar ta' droga li ħafna drabi jispiċċaw l-Ingilterra.

Pero' jidhirli li din hija okkażjoni eċċellenti biex anke aħna bħala pajjiż żgħir b'riżorsi limitati, insaħħu l-kuntatti tagħna mar-Renju Unit ħalli dawn jgħinuna iktar, speċjalment b'expert advice fil-ġlieda kontra l- kriminalita' organizzata konnessa mad-droga.

Fil-fatt fil-ġimgħat li ġejjin ser jiġi ffirmat dan il-memorandum of understanding u l-commitment tal-Gvern Malti hu li jissapportja lill-Gvern Ingliż fil-ġlieda tiegħu kontra d-droga.

MR.

SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Francis Zammit Dimech.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr. Speaker inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar non-council tasks li twettqu f'Marzu 1999, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.15073.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li tagħti l-għadd ta' noti li ġew reġistrati fir-reġistru pubbliku bejn l-1995 u l-21 ta' Marzu 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Deguara.

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Lista ta' pilloli li kienu out of stock fit-22 ta' Marzu 2000, bi tweġiba għal mistoqsija parlamentari nru.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR IT-TRADEMARKS

TRADEMARKS BILL

L-ordni għat-Tieni qari ġie moqri.

Ikompli mis-27 ta' Marzu, 2000 Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici huwa in possession.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici.

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Mr Speaker, wieħed jieħu pjaċir jitkellem fuq dan l-abbozz ta' liġi, pero' qabel ma nidħlu fid-dettal tajjeb li nagħmlu ftit riflessjonijiet fuq l-istat tal-kummerċ u kif din l- istituzzjoni twieġeb għalih.

Interessanti l-fatt li l-istorja tal- leġislazzjoni turi li din l-istituzzjoni dejjem irreaġġixxiet b'mod favorevoli għal dak li jkun għaddej fid-dinja kummerċjali.

Jekk nieħdu l- bidu tas-seklu li għadda, insibu li fil-liġijiet tagħna daħħalna bla dewmien il-kunċett tat-trademarks.

Fil-fatt fl-1905 l-Ingilterra kienet għaddiet liġi biex tirregola aktar u aħjar dan is-settur u aħna minn dik il- ġurnata ħadna u abbraċċajna diversi kunċetti minn dik il-liġi.

Interessanti wkoll li wieħed jikkonsidra li meta tawna l-Kostituzzjoni ta' l-1921 u twaqqfet l-Assemblea Leġislattiva, waħda mill-ewwel liġijiet li bdew jiġu diskussi kienet proprju dik tal-Kodiċi tal-Kummerċ.

Dan juri kemm aħna konna qegħdin inżommu lilna nfusna aġġornati f'dak kollu li kien qed jiġri f'dawk iż-żmenijiet fid-dinja kummerċjali.

Aspett pożittiv ieħor huwa li din il-Kamra dejjem kienet minn ta' quddiem biex iġġib lil pajjiżna fuq l-istess linja ta' dak li jsir f'pajjiżi oħra biex in-nies fin-negozju f'Malta ma jkollhomx żvantaġġi ma' nies fin- negozju barra minn xtutna.

Għalhekk kien ħsieb tassew sabiħ li fis-sena 2000, fil-bidu ta' seklu ġdid, qegħdin nagħmlu liġi li terġa' tieħu ħafna mill-prinċipji li kien hemm qabel, timmodifikahom u tipprova tagħtihom dimensjoni iktar avvanzata minn dik li kellhom sal-lum, sija f'dak li nbena fuq l-esperjenza li nġabret f'dawn l-aħħar snin, kif ukoll għal dak li wieħed jipprevedi li se jseħħ fid-dinja tal-kummerċ fil-ġejjieni.

Persuna fl-Assemblea Leġislattiva li kellha ħafna sehem fl-avvanz ta' dan il-qasam fis-seklu l-ieħor kien il-Prof Carlo Mallia, li għall-istudenti tal-liġi huwa magħruf bħala dak li kiteb diversi trattati legali interessanti.

Dan kien dak il-bniedem li sija mill-expertise legali li kellu bħala għalliem fil-kummerċ, kif ukoll mill-fatt li kien membru f'din l-awla jiddibatti u jressaq liġijiet biex jaġġorna l-affarijiet fil-bidu tas-seklu, għen ħafna biex fis-snin '20 Malta diġa' kellha Kodiċi tal- Kummerċ li kien avvanzat ħafna.

Fil-fatt fl-Italja kienu għadhom kif spiċċaw jiddibattu dan il-Kodiċi tal-Kummerċ meta aħna bdejna nagħmlu l- istess ħaġa.

Pajjiż żgħir bħal tagħna għandu jifhem li bilfors li parti importanti mid-dinja tan-negozju ssir bir-relazzjonijiet bejn negozjanti, intraprendituri, nies ta' ċerta intelliġenza u barranin midħla f'dan il- qasam.

Għalhekk dan il-parlament dejjem kien fuq quddiem biex jaġġorna u jżommna fuq din il-linja, u jiena nħares lejn din il-liġi tat-trademarks li għandna quddiemna bħala waħda abbinata ma' dan il-punt.

Punt ieħor interessanti li seħħ fil-bidu tas-seklu l-ieħor kien li ħwejjeġ li s-soltu ma kenux mogħtija importanza fin-negozju, bid-dħul u bil- ħidma ta' l-intraprendituri saru importanti.

Hekk ngħidu aħna issa wieħed sar jipproteġi l-isem taħt xiex jagħmel in-negozju u dak l-isem beda jingħata mhux biss protezzjoni imma anke valur fis-suq.

Din hija l-ħidma tat-trademarks, il-pass kbir li seħħ fil-bidu tas-seklu l-ieħor, minħabba l- iżvilupp li sar fis-settur industrijali tul is-seklu 18.

Mill-1800 sa l- 1900 il-qawmien tas-settur industrijali sploda tant li qabeż il-konfini normali ta' l-ibliet u saħansitra daħal biex jopera wkoll f'pajjiżi oħra.

Għaldaqstant sar importanti li l-isem li taħtu tagħmel in-negozju jkun protett u mhux biss bejn il-ħbieb.

Sur President, f'pajjiżna ħafna persuni iktar nafuhom bil-laqam milli b'isimhom u ħafna drabi wieħed għadu sal-lum il-ġurnata jiddentifika ċerti familji bil-laqam.

Għalhekk il-laqmijiet huma parti wkoll minn dan it- twelid f'dan is-settur tat-trademarks, għax kultant inti taqbad u tagħmel negozju ma' persuna oħra skond il-laqam li miegħu torbot ċertu krettu.

Il- kunċett tal-krettu fil-kummerċ huwa ta' importanza kbira u t-trademark hija garanzjija ta' dan il-krettu.

Fis-seklu 18 wieħed mid-dibattiti kbar kien dwar is-saħħa finanzjarja li kellhom il-Lhud, saħħa marbuta ma' termini qosra ta' kreditu.

Fl-Ingilterra l-kunċett li tagħti credit lil ħaddieħor għen biex id-dinja tal-kummerċ tiżviluppa b'mod iktar qawwi u iktar rapidu.

Issa l-idea tat-trademark tabbina ruħha kompletament ma' din id- dimensjoni, għax inti tinnegozja mat-tali persuna li għandha t-tali prodott marbut mat-tali isem li għalik għandu biżżejjed krettu fis-suq.

Dan il-kunċett għen u aġevola ħafna transazzjonijiet fil-kummerċ, kemm għal pajjiżna kif ukoll għal pajjiżi oħra.

Għaliex?

Għax bniedem barrani li jbiegħ lil wieħed Malti, l-ewwel ma jagħmel hu li jara li dak il-Malti jkollu krettu fis-suq għax b'hekk ikun żgur li l-prodott tiegħu se jinbiegħ.

Dan il-ħsieb ta' krettu fil-kummerċ aħna norbtuh ma' dak li ġenerikament insejħu l-avjament, jiġifieri li inti fil-kummerċ tagħti importanza lis-settur tar-relazzjoni bejn in-negozjant u x-xerrej.

Mela inti mhux biss tagħti valur lill-prodott, lill-bottijiet tat-tadam jew lit- televisions li se tbiegħ, imma wkoll għall-fatt ta' kemm għandek klijentela u x'inhu l-isem tiegħek fin-negozju, għax kemm-il darba l-isem li għandek huwa ta' reputazzjoni tajba jkun ifisser ukoll li inti dejjem se tħallas.

Ħafna drabi min isiefer f'ċerti pajjiżi tal-Mediterran u jiddentifika ruħu jsib lil min jgħidlu li aħna l-Maltin pagaturi tajbin għax dejjem inħallsu fil-pront u in ġenerali hekk aħna tassew.

F'din id-dimensjoni tikber l-importanza li wieħed jagħti protezzjoni lill- isem li taħtu jagħmel in-negozju.

Ovvjament dan huwa dritt li jitwieled mil-liġi.

Dan mhux xi dritt li ġej mill-kreazzjoni tal-bniedem imma huwa maħluq mill-bniedem għall-esiġenzi tal-kummerċ, esiġenzi li wieħed ilu jħosshom mill-1905 sal-ġurnata tal-lum.

Din hi xi ħaġa ta' valur u ta' importanza, jiġifieri lanqas biss għandu jgħaddilna minn moħħna li f'pajjiżna xi ħadd ineħħi t-trademarks mil-liġijiet tagħna.

Huwa impossibbli li wieħed imur fid-dinja tal-kummerċ fi żmenijietna u jaqta' barra din il-protezzjoni lin-negozjanti Maltin jew lill-kumpanniji barranin li jridu jagħmlu negozju f'Malta.

Pero' rridu nammettu li kellna l-fortuna li kellna nies bħall-Prof.

Carlo Mallia u warajh il-Prof.

Feliċ Cremona li żammew il-liġi tal-kummerċ mhux biss bħala attwali imma li żammewha wkoll marbuta mal-pedamenti tal-liġijiet tagħna.

Sur President, għal dawn l-aħħar għaxar snin kellna numru ta' liġijiet li biddlu ftit il-binarju u l-pedament tal-qafas tal-liġi tagħna.

Fil-fatt il- liġi tagħna hija mibnija fuq kunċetti kontinentali, fuq dak li kien għamel il-Kodiċi ta' Napuljun, fuq l-insenjament tal-corpus juris civilis ta' Gustinjanu u fuq l-insenjament tal-ġuristi li kien hemm f'Ruma.

Illum f'dan il-binarju qegħdin indaħħlu elementi kompletament ġodda għax qegħdin nieħdu mid-dinja li ġenerikament insejħulha Anglo-Sassona, u naturalment dan fih it-tajjeb u l-ħażin tiegħu.

Fih it-tajjeb għax hemm prinċipji li d- dinja Anglo-Sassona rnexxielha tagħmel dak li d-dinja kontinentali ma rnexxilhiex, pero' fih il-ħażin ukoll għax jekk wieħed ma joqgħodx attent jista' joħloq ċerti konflitti, fis-sens li liġi waħda tkun tgħid ħaġa filwaqt li liġi oħra tgħid ħaġa oħra.

Iktar agħar imbagħad - u dan huwa ta' importanza kbira wkoll - li jkollok kunċetti legali f'liġi spjegati mod u f'liġi oħra spjegati b'mod differenti.

Imbagħad meta wieħed jiġi biex iqiegħed għall-prova l-liġi u jmur il-qorti u jagħmel ċitazzjoni, hemmhekk jistgħu jqumu punti ta' diffikulta' fl-interpretazzjoni.

Għalhekk aħna bħala leġislaturi għandna d-dmir li nieħdu ħsieb li kemm jista' jkun dawn il-konflitti ma jirriżultawx.

Għandna nifhmu li t-trademark hija mogħtija din l-importanza bħala protezzjoni fundamentali għal affarijiet oħra, pero' iktar importanti hu l-fatt li inti tipproteġi n-negozjant onest minn dak diżonest; fi kliem ieħor li tara kif tipproteġi lil min ħadem u bl-għaraq ta' ġbinu bena isem.

Hawn niġu għall-parti essenzjali fid-diskussjoni dwar l-għeruq fundamentali tal-liġi, fejn wieħed irid jara l-affarijiet fid-dawl ta' l- artikli li għandna fil-Kodiċi tal-Kummerċ għal dak li għandu x'jaqsam ma' unfair competition.

Hawn wieħed irid joqgħod l-iktar attent għax għalkemm nitkellmu fuq trademarks, mhux kull ħaġa tista' tiġi rreġistrata bħala tali.

Biex l-Istat jiggarantixxi n-negozju aħjar, biex in-nies fin-negozju f'dan il-pajjiż ikunu nies onesti u allura l-pajjiż ikollu krettu internazzjonali - għax min jinnegozja hawn Malta jidher li huwa onest - fil- Kodiċi tal-Kummerċ kienu daħlu diversi mekkaniżmi, fosthom it-twaqqif tal- kamra tal-kummerċ, li hija frott tal-ħidma li kienet saret fl-Assemblea Leġislattiva.

Kien hemm dibattiti mqanqla fuq il-formazzjoni u l- kompożizzjoni tal-kamra tal-kummerċ, minħabba li mill-Assemblea Leġislattiva kien hemm għarfien li n-negozjant Malti jrid jingħata standing internazzjonali.

Iżda biex dan seta' jseħħ kien hemm bżonn il-kreazzjoni legali ta' istituzzjoni li tagħmilha ta' garanti ma' dawk internazzjonali.

Ngħidu aħna, jien negozjant pero' biex niddentifika ruħi bħala negozjant tajjeb irrid inkun membru fil-kamra tal-kummerċ u jrid ikolli wkoll ċertu krettu mogħti lili minn dik il-kamra biex jiena nkun nista' nopera.

F'din id-dimensjoni, f'dan l-għarfien sħiħ, wieħed jifhem kemm huwa importanti li bħala pajjiż niggarantixxu lill-persuni li qegħdin joperaw fil-kummerċ, billi niggarantixxu wkoll l-isem li taħtu jkunu qegħdin jagħmlu l- kummerċ.

F'dan id-dawl wieħed jifhem iktar kemm huwa importanti li nestendu l- fruntieri li fuqhom it-trademark ikollha kemm jista' jkun ftuħ u applikazzjoni.

Għax iktar ma tippermetti reġistrazzjoni ta' trademarks ta' l-ismijiet li taħthom bniedem jidħol fin-negozju, iktar ikun aħjar sija għan-negozjant kif ukoll biex jespandi iktar il-binarju sħiħ tar- reġistrazzjoni.

Fil-fatt, fuq dan il-binarju, jekk wieħed jaqra s- subartiklu 4(6)(ċ) isib li:

"trademarks" huma dawk li jikkonsistu esklussivament f'sinjali jew indikazzjonijiet li jistgħu jservu fil-kummerċ biex ifissru x-xorta, kwalita', skop intiż, valur, oriġini ġeografika, żmien ta' produzzjoni ta' oġġett jew ta' għoti ta' servizzi jew karatteristiċI oħrajn ta' oġġetti jew servizzi."

Imbagħad fid-(d) hemm dan li ġej:

"... li jikkonsistu esklussivament f'sinjali jew indikazzjonijiet li saru konswetudinarji fl-ilsien mitkellem jew fl-użanzi bona fide u stabiliti ta' dan il-kummerċ".

Minn dan jidher li a paragun ta' dak li kien hemm qabel qegħdin nerġgħu nestendu l-konfini tat-trademarks u f'dan id-dawl wieħed ma jistax ma jaqbilx, peress li r-reġistrazzjoni ta' l-isem tal-kummerċ hi fattur tajjeb ħafna u ta' valur kbir.

Aħna bħala avukati, diversi drabi nsibu lilna nfusna nagħmlu kuntratti bejn nies fin-negozju, fejn wieħed jittrasferixxi l-isem.

Issa tajjeb niftakru li mhux kulmin jaħdem għandu dan il-gwadann, dan il- privileġġ li jista' b'mod indirett isir rikonoxxut.

Jiġifieri jekk jiena ġej minn familja ta' avukati, ta' tobba inkella ta' periti, dak ikun fatt magħruf fost il-Maltin u lili jista' jagħtini krettu; u għalkemm uħud jistgħu jinkarigaw lil dak il-perit, tabib, eċċ., jew minħabba l-fama tal- familja inkella minħabba l-ħila tiegħu, pero' dan qatt ma hu reġistrabbli.

Jiena qatt ma nista' nirreġistra trademark ta' avukat, avolja ilni naħdem f'dan is-settur.

Dan hu dritt mogħti biss fil-kummerċ proprju minħabba l- bżonn tal-krettu.

Għalhekk jeħtieġ li wieħed jipproteġi tajjeb dan il- krettu u jinnota li l-protezzjoni mogħtija minn din il-liġi hija sodisfaċenti, tajba u tabbina ruħha sew fuq żewġ kampi dak ċivili u dak kriminali.

Interessanti wkoll din fid-dimensjoni li aħna qegħdin inħarsu lejn l-aspett ta' kreazzjoni ta' dritt minn xi ħaġa intelletwali, għax peress li meta jsir dan wieħed ikun qed joħloq isem u b'hekk il-ħidma tiegħu tgħaqqad żewġ affarijiet flimkien.

Għadna kemm spiċċajna niddibattu l-liġi l-ġdida tal-copyright u ftit wara din il-liġi se niddiskutu l-liġi li għandha x'taqsam mal-kreazzjonijiet industrijali.

F'din id-dimensjoni tajjeb li npoġġu ftit bil-qiegħda fl- istadju ta' kumitat u naraw x'difiża tajna lil min jikser il-copyright, x'difiża qegħdin nagħtu lil min jidħol fuq l-affarijiet tal-kummerċ u x'difiża se nagħtu lil min jikser affarijiet ta' proprjeta' industrijali.

Dan qed ngħidu għax wieħed isib li dħalna verament fil-fond u sa qbiżna l- konfini mhux biss ġeografiċI tagħna imma anke l-konfini legali, peress li għall-ewwel darba fil-copyright qed indaħħlu l-kunċett ta' dak imsejjaħ punitive damages.

Mhux biss, imma fil-liġi tal-copyright għandna wkoll il- possibbilta' li l-qorti tikkundanna lil min jikser il-copyright u ġġiegħlu jħallas multa, indipendentement mid-danni.

Interessanti wkoll li wieħed jikkonsidra li meta xi ħadd jikser il-copyright il-qorti tista' tagħmel either or, pero' meta għandek ksur ta' dak li aħna sejjaħna "dritt morali" il-qorti tista' tgħaqqad iż-żewġ affarijiet.

Huwa punt fundamentali fi kwalunkwe settur industrijali li jkun applikat dak li jissejjaħ il-kunċett ta' l-uniformita' tal-liġi.

Miegħu mbagħad għandek ukoll il-kunċett ta' l-uniformita' fl-applikazzjoni tal-liġi.

Hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq l-uniformita' fl-applikazzjoni tal- liġi imma dwar il-fatt li l-kunċett legali li hemm abbraċċati fil-liġi għandhom ikunu uniformi.

Għax mhux sewwa li f'parti mil-liġi għandek interpretazzjoni mod u f'parti oħra għandek interpretazzjoni mod ieħor.

Dan huwa żball li kien sar taħt id-Dritt Ruman, meta wieħed kellu problema biex jiddentifika x'inhu l-kunċett tal-culpa fir-responsabbilta' tan- negliġenza.

Hemm diversi trattati dwar il-kunċett ta' l-uniformita', li kien applikabbli kemm fil-liġi kuntrattwali kif ukoll fl-aspetti partikolari tagħha, jiġifieri d-distinzjoni bejn ċerti kuntratti bħal mutuum, commodatum, depositum u pinium u dak li għandu x'jaqsam mar- responsabbilta' kuntrattwali fl-aspett tad-delitti jew ta' ħsara.

Huwa importanti li f'dan il-binarju wieħed jara x'protezzjoni qegħdin nagħtu lil dawn is-setturi, għax it-tlieta li huma għandhom ħtieġa partikolari u għalhekk wieħed ma jistax iħares lejhom bħala kompartamenti magħluqa, li wieħed jidħol fihom imbagħad joħroġ minnhom, għax il-kunċett ta' formazzjoni fil-liġi tagħna huwa kunċett sħiħ.

Wieħed irid jara wkoll jekk dan l-abbozz jistax jiġi rfinut aktar fejn tidħol id-diċitura bil-Malti - għalkemm irrid nammetti li dan l-abbozz ta' liġi huwa ferm iktar feliċi minn dak li għandna dwar il-copyright jew il- patent law, għal dik li hi traduzzjoni mill-Ingliż għall-Malti - għax niltaqgħu ma' kliem ġdid bil-Malti li qatt ma smajna qabel.

Mhux biss imma wieħed isib xi jgħid ukoll dwar il-kostruzzjoni tas-sentenzi magħmula minn min għamel it-traduzzjoni mill-Ingliż għall-Malti.

Dan qed ngħidu mhux b'xi preġudizzju imma għax skond il-liġi ta' l-interpretazzjoni huwa t- test Malti li għandu l-prevalenza, b'danakollu wieħed jistenna li t-test Malti u dak Ingliż għandhom jaqblu bejniethom.

Kellna esperjenza abbastanza fejn liġijiet li ġew promulgati hawnhekk meta imbagħad waslu fil- qrati ma sabux applikazzjoni, għax altru x'nifhmu aħna hawnhekk u altru l- liġi fiha nnifisha biex tkun applikata mill-imħallfin.

Għaldaqshekk wieħed għandu jara bir-reqqa kollha li t-test Malti jkun ċar u jiftiehem sewwa.

Jiena niddejjaq meta nara lil min jaħseb li l-lingwa Maltija ma tipprestax ruħha biex tagħmel traduzzjoni tajba tas-sinifikati kollha li hemm bżonn fil-liġi.

Bir-rispett kollu, aħna ilna mill-1930 napplikaw il-lingwa Maltija fil-qrati u fis-sentenzi tagħna, u wieħed irid jgħid li kull darba sibna mod tajjeb kif nesprimu ruħna u nifhmu u nfiehmu lil xulxin kemm bejnietna l-avukati kif ukoll avukati u imħallfin.

Imma huwa importanti wkoll li min jaqra l-liġi u ma jkunx legali - għax ma jkunx avukat - dan ikun jista' jifhimha xorta waħda.

Hawn nixtieq ngħid kelma dwar artiklu 5, fil-konfront ta' dak li kien hemm oriġinarjament fl-1905.

Dak iż-żmien kien importanti ħafna li wieħed jipproteġi l-emblemi tar-Reġina, tal-Prinċep ta' Wales u insignia kollha.

Miniex ngħid li dan m'għadux importanti pero' ta' min jikkonsidra u jistaqsi: Huwa possibbli li xi ħadd ta' reputazzjoni, xi ħadd ta' affidament, jingħata l-possibilita' li jipproduċI l-emblema ta' Malta għal skopijiet fil-kummerċ?

Hawn min jiġbor ċerti items partikolari minn Malta li fuqhom wieħed ikun jista' liberament jagħmel arma ta' Malta mingħajr ma jnaqqsilha ġieħha u fl-istess ħin jagħti l-possibilita' lil xi ħadd fil- kummerċ li jiġġenera x-xogħol u l-impiegi bl-użu ta' din l-emblema?

Per eżempju, f'Malta jiġu ħafna turisti, li minnhom ikun hawn diversi kollezzjonisti, nies li jġemmgħu mhux biss bolol u lighters imma elf ħaġa oħra.

Hawn wieħed ma jippretendix li l-Istat Malti jew il-President tar- Repubblika jidħlu f'din id-dimensjoni u f'dan it-tip ta' kummerċ, pero' dan ċertament jista' jkun a source of income għall-Istat Malti.

Għalhekk din il-ħaġa ta' min jikkonsidraha.

Interessanti wkoll ir-referenza għal "l-Arċisqof Kattoliku Ruman ta' Malta", kif inhi miktuba fit-test Malti.

Din ta' min iqabbilha ma' dak li hemm fit-test Ingliż: "The Roman Catholic Archbishop of Malta".

Oriġinarjament din daħlet hekk fil-liġi tagħna, billi dak iż-żmien kien hemm il-kwestjoni politiko-reliġjuża u allura ma daħalx il-kliem: "Archbishop of Malta" imma "Roman Catholic", u aħna ttraduċejnieha f'"Arċisqof Kattoliku Ruman ta' Malta", traduzzjoni li wieħed jixtieq li saret aħjar.

B'danakollu hi ħaġa flokha ħafna li din il-liġi qiegħda tkun dibattuta f'din il-leġislatura.

Hemm diversi punti oħra ta' interess, fosthom li t-trademark issa għandha validita' ta' għaxar snin flok 14-il sena, kif oriġinarjament kienet.

L- 14-il sena huwa wkoll wirt l-Att ta' l-1905 ta' l-Ingilterra.

Issa aħna qegħdin inniżluha għal għaxar snin, ovvjament bil-possibilita' li wara wieħed jista' jerġa' japplika għal għaxar snin oħra.

Naturalment il-qabża kbira f'dan il-kunċett għandha x'taqsam mar-reġistrazzjoni attwali tat- trademark.

Wieħed irid jgħid li fuq dan il-binarju qed nagħmlu avvanz kbir.

Qabel kulmin kien jipprova jagħmel reġistrazzjoni tat-trademark kellu uġigħ ta' ras, minħabba l-mekkaniżmu tal-liġi u l-burokrazija li kien ikollu jidħol fiha.

Kellek xahrejn u, kemm-il darba kont issib lil xi ħadd bi skopijiet ħżiena, dan seta' jostakolak faċilment fil-kummerċ.

Issa qegħdin nipproteġu lin-negozjant onest billi ma nħallux lil ħaddieħor jużurpalu mill-ġid li jkun irnexxielu jagħmel bil-ħila tiegħu jew ta' missirijietu.

Qegħdin nagħmlu wkoll li wara r-reġistrazzjoni, wieħed għandu perijodu ta' ħames snin jekk irid jikkontestak.

Pero' irridu noqogħdu attenti għax il-qrati tagħna żgur li se jħarsu lejn dan Iż-żmien biex jaraw jekk huwiex ta' natura ta' preskrizzjoni, ta' dekadenza jew jekk kemm-il darba huwiex ta' natura sui generis.

Għax kemm-il darba hu wieħed ta' preskrizzjoni, allura jekk wieħed jibgħat ittra uffiċjali jista' jinterrompi l- preskrizzjoni?

Jew x'jiġri kemm-il darba wieħed jibda proċeduri mbagħad jabbandunahom?

Ikollu jerġa' jagħmilhom?

Jiġifieri dawn huma affarijiet li wieħed tajjeb li jiddefinihom ħalli jkun hemm uniformita' fil-kunċetti tal-liġi.

Hawnhekk, barra milli inti qed tagħti l-possibilita' lil min irid jintervjeni bil-liberta' fin-negozju, qed tagħti wkoll affidament internazzjonali b'saħħtu.

Dan huwa source of income għal pajjiżna kemm minħabba r-reġistrazzjoni, kif ukoll minħabba l-aspetti legali l-oħra li huma naxxenti minn din il-ħaġa.

Għaldaqstant b'mod ġenerali din il-liġi issa qiegħda tieħu impetu, qiegħda tieħu saħħa ferm ikbar, barra milli qiegħda tidħol fil-kamp li wieħed jistenna u fl-istess waqt qiegħda tagħmel użu minn makkinarju Malti u internazzjonali.

B'hekk iktar nies jistgħu bil-liberta' kollha u mingħajr biża' jidħlu fin-negozju għax iħossuhom ċerti li l-isem tagħhom mhux se jiġi abbużat minn ħaddieħor.

F'din id-dimensjoni wieħed ma jistax ma jaqbilx ma' dawn it-tip ta' liġijiet.

Naturalment wieħed jrriżerva li jagħmel xi tibdiliet, dejjem jekk dawn ikunu possibbli.

Imma in ġenerali din hija liġi ta' min ikompli jsostniha, isaħħaħha u jdaħħalha fis-seħħ kemm jista' jkun malajr.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Anġlu Farrugia.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Mr Speaker, ħadt pjaċir nisma' b'attenzjoni lill- abbli ħabib u kollega tan-naħa l-oħra, l-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, li mar lura anke fuq il-korp Ġustinjanu.

Għandu raġun jgħid li aħna kważi nħossuna daqsxejn offiżi li minn tradizzjoni kontinentali qegħdin nidħlu b'mod rapidu għal proċeduri Anglo-Sassoni; grazzi għal dan il-gvern Nazzjonalista.

Naturalment kif qal tajjeb l-Onor.

Membru, l-iżvilupp fil- kummerċ mhux dejjem tista' twaqqfu.

Meta tara l-iżvilupp li seħħ f'dawn l-aħħar mitt sena, tara li l- Konvenzjoni ta' Pariġi ħalliet influwenza qawwija fuq il-kummerċ, kummerċ li kien immexxi u ddominat mill-komunita' Lhudija, li anke kellhom il-marki partikolari tagħhom, kemm f'dik li hija manifattura, f'dawk li huma servizzi bankarji u fi kwalunkwe qasam kummerċjali ieħor.

Tajjeb niftakru wkoll li f'nofs dan is-seklu kellna żvilupp politku ikraħ li anke wassal għal gwerra mondjali, gwerra li kienet primarjament intenzjonata kontra l- kummerċ qawwi li kellhom f'idejhom il-Lhud.

Fil-fatt jekk wieħed jidħol fil-fond ta' dan kollu, bħalma għamel l-abbli kollega, isib li anke kif żviluppaw il-konvenzjonijiet kien hemm raġunijiet politiċi li wasslu għal ċerti deċiżjonijiet.

Għalhekk kif diġa' stqarrejt barra minn din il-Kamra, din mhijiex xi ħaġa daqshekk sempliċi li niġu hawn u ngħidu li naqblu ma' dak kollu li hemm f'dan l-Att, qisha xi ħaġa li għandha tkun approvata awtomatikament.

Sur President, il-kunċett tal-marki fil-kummerċ għadu fl-iżvilupp tiegħu u hemm kurrenti kbar bejn dak li qed jiġri l-Ewropa u dak li għaddej fl- Amerika.

Xejn m'hu faċli fil-gwerra li għaddejja fuq il-computer software, gwerra li oriġinat mill-Istati Uniti - hawnhekk issemmew ditti bħal Apple u Macintosh - u l-Ewropej u l-Amerikani qegħdin jagħmlu minn kollox biex jippruvaw jipproteġu l-prodotti rispettivi tagħhom, pero' hemm diverġenzi kbar kif se jaslu għal dan.

Jien diġa' rriferejt għal dan meta konna qegħdin niddibattu l-liġi tax-xandir u wrejt kif l-Amerikani qed jiddominaw is-suq Ewropew.

Kulħadd jaf bil-ġlieda kbira li hemm fl- organizzazzjoni internazzjonali tad-WTO.

Hawn jeżistu problemi kbar bejn pajjiżi żviluppati u pajjiżi oħra iktar żviluppati minn oħrajn, bħalma hi l- Amerka.

L-Istati Uniti ta' l-Amerika ġustament iħossuhom aktar komdi mill- Ewropej, għax anke l-mod kif l-Amerikani jagħmlu l-kummerċ bejniethom f'dak il-kontinent, ċertament li huwa ħafna iktar feliċi mill-mod kif tagħmel il- kummerċ l-EU ma' l-istess pajjiżi li huma fil-club tagħha u ma' oħrajn li għandhom xi forma ta' relazzjoni ta' assoċjazzjoni, bħalma għandha Malta.

Issa meta tara u taqra l-abbozz ta' liġi dwar it-trademarks tgħid: Isma', aħna qegħdin naħsbu ahead?

Se nkunu f'pożizzjoni li dak li qegħdin naqblu dwaru, se jkun ta' ġid u fl-interess tal-poplu Malti u Għawdxi?

Qegħdin nipproteġu dak li bnejna mas-snin fejn jidħlu t-trademarks, biex l- iżvilupp kummerċjali jkun biżżejjed protett?

Jew qegħdin nagħmlu hekk illum għax qegħdin inħossuna iktar komdi li dak li għandna nagħmlu, nagħmluh malajr imbagħad wara jiġri li jrid?

Jekk din hija l-attitudni, allura rridu noqogħdu attenti għax hawn ħafna artikli fil-liġi li 'l quddiem jistgħu joħolqulna problemi kbar.

Il-kunċett kollu huwa marbut mal- kummerċ.

Kull ħaġa li qegħdin nitkellmu fuqha llum, inkluż il-liġi li s- segretarju parlamentari se jressaq dwar il-patents, kollox huwa interlinked, kemm il-copyright, it-trademarks u anke l-industrial property.

Fil-fatt meta saret il-liġi fl-1901 jew fl-1902, l-ordinanza kienet tindirizza dak kollu li ħareġ mill-Konvenzjoni ta' Pariġi, għaliex dak iż- żmien dik kienet l-unika konvenzjoni li wieħed seta' jimxi fuqha bħala mudell.

Fl-abbozz ta' liġi li hawn quddiemna hemm riferenza għal żewġ konvenzjonijiet partikolari, ċioe' l-Konvenzjoni ta' Pariġi, li ovvjament tagħmel riferenza għall-intellectual property, u mbagħad għandek il- protocol ta' Madrid ta' l-1989, li jitkellem primarjament fuq ir- rikonoxximent u r-reġistrazzjoni tat-trademarks ta' dawk il-pajjiżi li huma parti mill-konvenzjoni.

Pero` m'hemmx riferenza fil-liġi għall-mod kif taħsibha l-Unjoni Ewropea meta tapplika d-direttivi tagħha bħal, ngħidu aħna, fil-każ ta' artiklu 36, meta jkun hemm problema bejn persuna li jidhrilha li għandha ċerti drittijiet ta' proprjeta' fuq reġistrazzjoni ta' trademark u persuna oħra f'pajjiż ieħor ikun irid idaħħal prodott simili li jista' jkun qed jikkompeti jew inkella jkun qiegħed viċin ta' l-isem tal- prodott magħruf.

Wieħed mill-famużi każi huwa dak tal-kafe' HAG, li oriġinarjament kien ta' sidien Belġjani - fl-aħħar gwerra dinjija lil dik is-soċjeta' kienu ssekwestrawlha l-ġid kollu tagħha, għaliex Hitler daħal kullimkien u ma waqqfu ħadd - u l-HAG minn marka Belġjana saret marka Tedeska.

Fl-1945 spiċċat il-gwerra u bdew jinqalgħu problemi bejn is-sidien oriġinali u l- kumpannija li żviluppat fil-Ġermanja, iżda dak iż-żmien il-ħsieb ewlieni fost il-politiċi Ewropej kien kif se jagħmlu biex iwaqqfu għaqda li tieħu ħsieb l-interessi tagħhom fejn jidħol il-faħam u l-azzar.

Għaldaqstant biex ma tiġġieled ma' ħadd l-EEC, il-forerunner ta' l-EU, meta ġiet biex tapplika d-direttivi tagħha qalet: Isma', dan għandu dritt jinbiegħ daqskemm għandu dritt jinbiegħ l-ieħor u ħallew lil kulħadd b'dak li ħa!

Hawn nixtieq infakkar li aħna bħala Maltin, mill-ftit li għandna rnexxielna nissopravvivu u bix-xogħol tagħna rnexxielna naslu fejn wasalna.

Meta wieħed jistudja l-iżvilupp tal-kummerċ f'pajjiżna jinduna li għamilna żvilupp kbir.

Grazzi għall-ġid soċjali, grazzi għall-Universita' ta' Malta, grazzi għal dan il-parlament u għall-partiti politiċi, aħna dejjem ħarisna 'l quddiem biex nagħtu lill-kummerċ spinta pożittiva, anke f'oqsma li qatt ma konna naħsbu li aħna bħala Maltin konna kapaċi niżviluppaw.

Jekk nieħdu s-servizzi li qed joffri pajjiżna, is-servizzi li joffru soċjetajiet Maltin, naraw li dawn huma ta' kwalita' tajba u anke superjuri għal dak li joffru soċjetajiet li huma diġa' stabiliti f'pajjiżi oħra.

Per eżempju, jekk nieħdu s-servizzi li joffru diversi firms ta' avukati hawn Malta, insibu li dawn huma ta' livell għoli paragunat ma' firms oħra legali barranin.

Jien għall-bidu din ma kontx nemminha iżda meta mbagħad mort barra u rajt b'għajnejja rapporti legali li jaslu minn different firms, indunajt kemm aħna qegħdin verament fi xkaffa 'l fuq.

Din hija xi ħaġa pożittiva, u l-istess fil-qasam finanzjarju u f'kull tip ta' servizz.

Qed ngħid dan għaliex qed nitkellmu fuq trademarks li issa se jinkludi l-qasam tas-servizzi, u rridu nżommu quddiemna li dak li bnejna hemm bżonn li nipproteġuh.

Hawn tajjeb li ngħidu li l-protocol ta' Madrid jitkellem ħafna fuq l- aspett proċedurali iżda ftit li xejn jitkellem kif se nsaħħu l-produzzjoni għal pajjiż żgħir bħal tagħna.

Qed ngħid hekk mhux biex nikkritika l-liġi per se imma fl-interess ta' pajjiżna għax aħna rridu nibqgħu neżistu.

Aħna rridu naraw li kulma nagħmlu, barra li jrid ikun bi skop tajjeb, irid ukoll jgħin 'il pajjiżna biex jimxi 'l quddiem.

Għaliex kulmin qiegħed f'dan il-parlament, sija min ikun fil-gvern u sija min ikun fl- oppożizzjoni, għandu jħares 'il quddiem u mhux lura.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti għal dawn il-konvenzjonijiet.

Mill-informazzjoni li għandi, meta sar il-protocol ta' Madrid, Malta l-anqas biss ħadet parti.

Mhux talli ma rratifikatx u ma ffirmatx imma talli lanqas biss kienet ħadet sehem fid-dibattitu u fil-preparamenti li saru.

Ara meta saru konvenzjonijiet li fihom Malta pparteċipat bis-sħiħ, mhux talli tajna sehemna imma talli anke daħħalna kunċetti li huma fl-interess ta' pajjiżi żgħar.

Per eżempju, meta nħolqot l-organizzazzjoni biex tipproteġi s-sigurta' u l-koperazzjoni fl-Ewropa, kienet Malta li daħħlet il-kunċett tal- Mediterran biex jiġu protetti d-drittijiet tal-pajjiżi ż-żgħar.

Nistgħu ngħidu li llum dan il-kunċett insibuh inkorporat f'diversi konvenzjonijiet u protokolli marbutin mas-sigurta' ta' l-Ewropa u l-Mediterran - dan kollu grazzi għall-Partit Laburista ta' dak iż-żmien, u lkoll kemm aħna bqajna mexjin 'il quddiem - imma fil-każ tal-protocol ta' Madrid m'hemm xejn li jgħid li pajjiżi żgħar bħal Malta jistgħu jkollhom oriġini ta' trademarks, li fuqhom ikun jiddependi ħafna l-pajjiż partikolari meta dan jiftaħ is-suq tiegħu ma' barra.

Issa aħna ser ningħataw din il-protezzjoni jekk xi darba nkunu membri sħaħ fil-European Union?

(Interruzzjonijiet) Jien qed nistaqsi lilkom għaliex din hija l-politika tagħkom.

Issa qegħdin tgħidu - anke inti għedtha fl-introduzzjoni tiegħek mingħajr ma ridt – li rridu naraw ukoll li nimxu għal dawk l-obbligi li ovvjament Malta jkollha tissottometti ruħha għalihom meta tkun tifforma parti mill-European Union.

Għalhekk aħna mill-bankijiet ta' l-oppożizzjoni qegħdin naraw li f'pajjiżna għandna żvilupp ta' trademarking li huwa differenti minn dak Ewropew.

Aħna differenti mhux fis-sens proċedurali iżda fil-protezzjoni li dejjem tajna lill-kummerċ ħieles Malti.

Meta se niftħu dan kollu, meta issa se ngħidu li l-ministru jista' jagħmel regolamenti – u jien qed nagħmel riferenza għall-istess Att, għal li dak kollu li hemm fil-protocol ta' Madrid, sabiex it-trademark Maltija tista' tiġi rreġistrata fit-territorju ta' contracting parties oħra - bħala protezzjoni kulma se jkollna huwa dak li hemm miktub fil-konvenzjoni u fil- protocol.

U hawn ma teżisti l-ebda riferenza għall-fatt li pajjiżi żgħar jeħtieġ ikollhom aktar protezzjoni mill-pajjiżi l-kbar.

Fi Franza, jekk xi ħadd jagħmel kawża kontra l-Vodafone, ngħidu aħna, id-daqqa li jista jieħu ma tkunx daqstant kbira minħabba li hemm oħrajn jikkompetu u hemm oħrajn li jipproteġu l-kummerċ, imma kieku kellu jsir l-istess lil xi prodott made in Malta jew kontra whatever trademark reġistrata Malta u nitilfu l-kawża, id-daqqa tagħna tkun tinħass aktar u tħalli effetti iżjed negattivi.

Ta' min ifakkar ukoll li waħda mill-ikbar kawżi li kellha ditta famuża tal-mediċina Svizzera kienet meta xi ħadd ried jibdel isem - minn, per eżempju, "semin" għal "siemen" - il-Qorti Ewropea ddeċidiet li tapplika artiklu 36.

Għalhekk importanti li nħallu l-kompetizzjoni kompletament ħielsa.

M'għandniex daqshekk problemi bejn isem u ieħor, għax wieħed hu b'saħħtu u l-ieħor naqra inqas b'saħħtu.

Sur President, ċertament li aħna naqblu mal-liġi imma li qegħdin ngħidu huwa li għandna nagħmlu ħilitna kollha biex nipproteġu dak kollu li huwa Malti għaliex huwa fl-interess tagħna li nżommu t-tradizzjoni tal-kummerċ li s'issa dejjem kellna.

Aħna minn dejjem irnexxielna, grazzi għax-xogħol tajjeb li għamel u li għadu jagħmel il-poplu Malti, li nkunu tajbin fil- kummerċ, speċjalment f'dak marittimu.

Malta għandha a very good name f'dak li huwa shipping u mhux biss fix-shipbuilding imma fis-servizzi kollha li jmorru max-shipping - illum għandna saħansitra wkoll iċ-ċentru ta' l-arbitraġġ minħabba n-name li bnejna matul iż-żmien - imma f'dawk li huma servizzi ġodda u allura qegħdin nitkellmu fuq kunċetti ġodda, bħal fejn jidħol id-design u s-servizz ta' xi intrapriża, hawnhekk irridu noqogħdu attenti li dak li bnejna ma nħottuhx malajr minħabba xi żvilupp legali mgħaġġel.

Naturalment importanti ħafna li wieħed jimxi ma' l- iżvilupp pero' b'ċerta kawtela u attenzjoni kbira biex ikun protett kif inhu xieraq.

Mr Speaker, qegħdin nitilqu minn qafas legali ta' xeħta kontinentali, imma b'daqshekk ma jfissirx li għaliex dejjem konna kontinentali dejjem konna korretti.

Hawnhekk qegħdin ħafna avukati u lkoll nafu li ċerti prinċipji kontinentali mhux dejjem iwasslu għal ġustizzja vera.

Ngħidu aħna, kif jiġu pproċessati proċeduri ċivili fil-qrati Ingliżi, barra li huma spediti huma wkoll iktar korretti.

Wieħed irid jifhem ukoll li mhux bilfors għaliex qegħdin immorru minn aspett kontinentali għal dak Anglo- Sassonu ifisser li qegħdin nagħmlu xi pass perikoluż, anzi jien ngħid li din hija neċessita'.

Min-naħa l-oħra iżda ma rridux mbagħad nersqu wisq lejn kunċetti ultra liberali, għaliex meta tersaq iżżejjed lejn politika li jkollha qafas legali ultra liberali, wara jistgħu jinħolqulek forzi kbar fil-kummerċ li jagħmlu ħsara lil xi pajjiż żgħir bħal tagħna.

Allura huwa meħtieġ li l-forzi tal-kummerċ ikunu ddixxiplinati.

Tajjeb li jkollok l- option li tista' tmur għalihom kollha pero' l-interess ta' pajjiżek jitlob li jkollok il-protezzjoni meħtieġa.

Għalhekk jien ikkritikajt b'mod oġġettiv il-konvenzjoni u l-protocol li qegħdin nitkellmu dwarhom - u naħseb li l-messaġġ wassaltu ċar - u li jagħmel riferenza għalihom dan l- Att innifsu.

Jekk wieħed jara x'qed jiġri fl-Ewropa jsib li 11-il sena wara, mill-1989 sal-lum, tant sabu difetti f'dan il-protocol li ħassew il-ħtieġa li f'April li ġej jerġgħu jiltaqgħu f'seminar biex jiddiskutu s-sistema nnifisha ħalli jaraw x'tibdil hemm bżonn li jsir.

Ser jaraw hemmx bżonn li ssir overhaul tas-sistema, jekk hemmx bżonn li jwessgħu jew inaqqsu l-marġini f'dak li għandu x'jaqsam mar-reġistrazzjoni internazzjonali tal-marki, u ovvjament ser jaraw ukoll jekk marka li tiġi rreġistrata fil-kamp internazzjonali għandhiex dejjem tingħata għaxar snin, bħalma s'issa dejjem ingħatat, bil- possibilita' li wara terġa' tiġġedded.

Għaliex qed isir dan kollu?

Għaliex l-iżvilupp fil-kummerċ, speċjalment fil-qasam tas-servizzi, f'dak tal-computer software u tal-programmi, kif ukoll fil-qasam ta' l- intellectual data, tant qed ikun kbir li llum ħadd ma jista' jagħti garanzija ta' protezzjoni li ttul għaxar snin, għalkemm fil-fatt hekk għandu jkun.

Jekk persuna tikkrea servizz fejn dik it-trademark partikolari jkollha ċerta portata fil-ħajja tal-kummerċ, bilfors trid timxi magħha u ħadd ma jista' jżommha lura milli tkompli miexja, anke jekk dak is-servizz ikun viċin xi ħaġa diġa' reġistrata.

Dawn huma kunċetti li meta wieħed jidħol f'dan il-kamp jibda jinduna għaliex isir hekk, għax hawn qegħdin nitkellmu fuq investiment.

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, fost ħwejjeġ oħra, qal li l-kummerċ huwa mibni fuq il-krettu - u allaħares ma jkunx hemm il-krettu għax kieku ma jkunx hemm kummerċ - iżda jien insostni li primarjament il-kummerċ jinbena fuq l-investiment u ħafna mit-trademarking huwa investiment qawwi għax kumpanniji kbar jinvestu l-miljuni biex joħorġu trademark.

Għalhekk it- trademark hi marbuta fiha nnifisha mal-kummerċ meta tiġi reġistrata, għaliex anke l-istess Att jitkellem fuq bejgħ ta' trademark.

Jien nista' nbiegħ trademark lil xi ħadd u dan hu tip ta' trasferiment.

Nista' wkoll inċedi d-drittijiet minn fuq dik it-trademark għal fuq trademark oħra.

Pero' min-naħa l-oħra mhux sew li min ikun qed jagħmel dak l-investiment kollu fuq it-trademarking ma jsibx il-protezzjoni meħtieġa fuq dak l- investiment.

Mr Speaker, wieħed ma jridx jinsa l-anqas li n-negozju nnifsu joħloq l-istess trademarking u allura wieħed irid jara anke l-istess ġenwinita' wara t-trademark.

Nieħdu l-kumpanniji l-kbar.

Fl-1977, meta ditta rinomata kienet għamlet kawża kontra kumpannija oħra farmaċewtika, il-Qorti Ewropea qalet: Isma' jien se nibqa' nipproteġi t- trademark sakemm ma jirriżultalix li l-importazzjoni ta' oġġetti oħra bi trademark simili tkun qiegħda fiha nfisha toħloq restrizzjoni jew li tista' toħloq restrizzjoni ta' kummerċ bejn il-pajjiżi membri.

Jiġifieri sakemm is-sistema tal-market għal dawk il-prodotti adottati minn proprjetarju ta' ċerta trademark partikolari ma tkunx qed tinvolvi dak li jgħidulu artificial partitioning tas-suq, allura kollox sew.

Għax il-kunċett Ewropew huwa differenti minn dan li tlaqna bih illum.

Il-kunċett Ewropew huwa kompletament liberali f'dik li hija kompetizzjoni.

Kemm-il darba jkollok ir-repackaging - hawn ta' min jiftakar li kull prodott ikollu l- packaging tiegħu - u dan ma jaffetwax il-kondizzjoni tal-prodott, ma jimporta xejn.

Dan japplika wkoll meta l-proprjetarju ta' dik it-trademark jirċievi prior notice li huwa jkun se jdaħħal fis-suq prodott b'repackaging differenti; jew inkella jkun hemm indikat fil-packaging il-ġdid ta' l- istess prodott li dak m'huwiex in replacement of imma qed jieħu post il- packaging ta' prodott ieħor.

Dawn huma kollha kunċetti li tant wessgħu l- protezzjoni tat-trademark, speċjalment f'dan il-każ partikolari, li joħolqulek uġigħ ta' ras.

Jien qed ngħid dan għaliex hemm differenza bejn kif konna fl-1900, meta mxejna mal-Konvenzjoni ta' Pariġi, u llum meta f'pajjiżna l-kummerċ miexi tajjeb.

Qed nirriferi dwar il-kummerċ bl-iktar mod miftuħ, kif il-Malti b'mod ġenwin u ġenjali rnexxielu joħloq dan it-tip ta' kummerċ.

Irridu noqogħdu attenti għax dawn huma problemi ta' pajjiżi żgħar li jidħlu fl- arena ta' l-iljuni.

Għaliex hawn m'intix dieħel ma' pajjiżi bħalek bi problemi bħal tiegħek u allura hemm ċertu bilanċ f'dik li hija protezzjoni.

Iżda l-gvern Nazzjonalista jidher li at all costs irid idaħħalna fl-għalqa ta' l-iljuni, u fl-għalqa ta' l-iljuni trid jew għallinqas tkun iljun bħalhom inkella jkollok lil xi ħadd li jgħidlek: Isma' jien se nagħtik il- protezzjoni li tenħtieġ!

Mr Speaker, jekk dwar artiklu 47 se ngħidu li hemm ukoll affarijiet internazzjonali - qed nagħmel riferenza għall-bureau internazzjonali dwar il-protocol ta' Madrid - u li dak kollu li hemm f'dan il-protocol huwa kollu tajjeb għalina ...

Jien għandi d-dubju tiegħi kemm hawn min verament daħal fl-aspetti kollha tiegħu, li lilna jolqtuna sew bħala pajjiż żgħir, bħal per eżempju il-protezzjoni tat-trademarking Maltin u l-fees li jridu jitħallsu.

Għax kemm għandna kumpanniji li jirnexxilhom b'xi mod iwasslu t-trademark tagħhom u jirreġistrawha f'dan il-bureau, li wara kollox għandu d-diskrezzjoni hu, mhux Malta, li jiffissa l-fee li applikant irid iħallas biex ikollu international registration?

Mela jekk il-fee hi qawwija u pajjiżna huwa żgħir, allura aħna għandna nħallsu daqskemm iħallas, per eżempju, wieħed li għandu trademark Franċiża, fejn is-suq tiegħu huwa ferm ikbar u ferm qawwi minn tagħna?

Qiegħed nistaqsi għax fil-protocol din ma rajthiex.

Xi ħadd jista' jgħidli jekk il-protocol ta' Madrid hux se jgħid li għal pajjiż żgħir bħal Malta bi 300,000 jew 400,000 ruħ, il-fee biex tirreġistra trademark ħalli tinżel f'dan l-international bureau hija tali u allura flok jeħdulu, modo di dire, Lm10 jeħdulu Lm1, għaliex filwaqt li hawn għandna 400,000 ruħ fi Franza hemm 50 miljun ruħ?

Għalhekk hu difettuż dan il-protocol għaliex f'Malta r-reġistratur tat-trademark għandu standard fee għal kulħadd.

Dan ifisser li l-problema tagħna hija differenti.

Veru li 'l quddiem dejjem nistgħu niddiskutu din il-materja fi stadju ta' kumitat biex wieħed jara x'jista' jagħmel, pero' ma naħsibx li dan jista' qatt isir la darba kollox jinsab diġa' lest, għax jekk se tidħol għall-protocol ta' Madrid għandek jew lump sum jew xejn.

Ma naħsibx li aħna nistgħu ngħidulhom: Aħna nixtiequ nimxu magħkom imma ...

(Interruzzjonijiet).

Din mhix kwestjoni ta means test biss imma din kwestjoni ta' tariffa li tiġi mposta u nafu kemm hi qawwija.

Per eżempju, it-tariffa li inti tħallas biex tagħmel trademark hawn Malta hija raġonevoli imma biex tirreġistraha barra - u sewwa tagħmel jekk tirreġistraha barra, għax ma jibqagħlekx xelta jekk se nkunu parti mill- European Union ...

Inti qed tgħid li ġustament hekk għandek tagħmel, għaliex il-partit tiegħek hekk irid, li dan il-qafas legali jkun konformi ma' dak li hemm fil-pajjiżi li jinsabu fil-club tal-European Union.

Imma allura x'xelta ser jibqagħlu l-kummerċjant Malti?

Jekk Farsons għandu trademark tajba, per eżempju, dan għandu ċans kbir li jkun minn ta' quddiem u l-birra u s-soft drinks tiegħu jkunu internationally recognised.

Pero' Farsons huwa b'saħħtu u jien mhux lil Farsons għandi f'moħħi imma lil kulmin għandu trademark tajba fil-qasam tal-produzzjoni.

Allura lil dawn ma nagħtux kashom?

F'pajjiżna għandna diversi kummerċjanti żgħar li jagħmlu xogħol tajjeb f'dik li hija manifattura tad-deheb u l-fidda, u meta l-partit tagħna kien fil-gvern kien beda jaħdem u jitfa' ħarstu lejn kif nistgħu nsaħħu l-protezzjoni għal din l-industrija u industriji żgħar bħalha.

Aħna konna qegħdin nipprovaw naraw li noħorġu b'kunċett bħalma hemm f'pajjiżi oħra.

Fil-Greċja, per eżempju, jekk tixtri souvenir jagħtuk ċertifikat biex inti tkun taf li għandek il-protezzjoni ta' dak l-oġġett.

(Interruzzjonijiet) Jekk l-Onor.

Hyzler qed jaċċertani li hemm liġi oħra in the pipeline, allura dik tkun xi ħaġa pożittiva, għax hu dmir tagħna li nħarsu 'l quddiem, Mr Speaker.

Aħna rridu naħsbu għal dak kollu li għandna bżonn għaliex il-filosofija tal-European Union hija waħda.

Hija politika marbuta kompletament mal-kummerċ u nieqsa mill-aspett soċjali, ukoll jekk jidher li hemm moviment - dan grazzi għall-partiti soċjalisti li hemm fil- gvern fil-pajjiżi membri tal-European Union ...

Per eżempju, Franza qegħda tinsisti li anke fejn jidħlu hobbies, bħall- kaċċa u l-insib, għandu jkun hemm trademarking, iżda meta l-Franċiżi ġew biex jaraw kif se jkomplu jiżviluppaw sabu lin-nies ta' Brussels għedduhom saħansitra bis-sanzjonijiet - issa dan pajjiż kbir u għalhekk meta Jospin mar jgħajjarhom kellu raġun - u dan aħna ma nistgħux ma nagħtux kasu, l- aktar meta niftakru li l-kunċett primarju ta' l-Unjoni Ewropea hu l- kummerċ.

Għalhekk għandu jkollna iktar markets fejn naħdmu, iktar swieq fejn nistgħu nbiegħu l-prodotti tagħna, iktar kummerċ ħieles.

Min-naħa l- oħra, wieħed irid jara wkoll r-ruħ soċjali.

Għalhekk jiena qiegħed kontinwament nagħmel riferenza li aħna bħala pajjiż żgħir, kien hemm min kien hemm fil-gvern, b'xi mod dejjem rajna kif nipproteġu dak li huwa soċjali biex ma jweġġa' ħadd.

U huwa d-dmir tagħna li nkomplu nimxu f'din it-triq.

Iżda jiena nistqarr li ma nafx x'negozjati qegħdin isiru fuq il- kwestjoni ma' l-Unjoni Ewropea.

Għax aħna m'aħniex parti minnkom - u lanqas se ngħidulkom x'għandkom tagħmlu! - b'danakollu nifhem li tkun veru ...

(Interruzzjonijiet ) Il-ħsieb tagħna huwa differenti, għaliex il-bieb aħna ftaħnieh u intom dħaltu u għalaqtuh!

Imma jiena ċert li għad jiġi żmien li nerġgħu niftħuh fl-interess tal-poplu Malti.

Tabilħaqq nippreokkupa ruħi meta nara pajjiżi kbar bħal Franza jinkwetaw u Alla jbierek Fenech Adami u l-partit tiegħu kollu qisu ma qiegħed jiġri xejn!

Sur President, jien ngħid li min qiegħed jinnegozja għallinqas għandu jara li fil-futur Malta tkun aħjar milli hi fil-preżent.

Jekk kulma qegħdin nagħmu huwa li qegħdin indaħħlu dan il-protocol fil- liġi tagħna, almenu qed issir ħaġa tajba għaliex huwa l-uniku wieħed minn ta' l-aħħar li jitkellem fuq international registration tat-trademarks.

B'danakollu l-protocol ma jaħsibx għall-protezzjoni għal pajiż żgħir bħal Malta.

Dan ifisser li jekk jiena se nkun contracting party irid ikolli l- protezzjoni tiegħi.

Jien niftakar li meta konna ninnegozjaw fl-isfera internazzjonali - u anke intom għandkom esperjenza tagħha din - l-ewwel ħaġa li konna nitgħallmu mingħand il-leaders tagħna, kienu min kienu, kienet li għandna naħdmu fl-interess tal-poplu Malti u kulħadd kien jagħmel ħiltu biex ċerti derogi neħduhom.

Imma hawn ma ssibx fejn tista' tieħu deroga, Sur President.

Ara meta saru l-WIPO treaties hemmhekk sar mod ieħor għax hemmhekk għandna dritt li nieħdu moratorium ta' għaxar snin biex naraw li niġu in line.

Imma jekk se tidħol f'dak li huwa trademarking trid toqgħod attent għaliex jekk ikollok suq ħażin jew suq li forsi kien qed jabbuża ...

Ngħidu kif inhi, kulħadd jaf li Ruma dejjem tagħlaq għajnejha għal Sqallija - u dan ma tagħmlux b'kapriċċ - u tagħmel hekk ukoll mal- Calabria u man-naħa t'isfel ta' l-Italja kollha.

Dan għaliex jafu li hemm isfel teżisti problema kbira ta' kummerċ, problema kbira ta' qgħad u ta' kriminalita' u allura trid tara li għallinqas kulħadd jibqa' jgħix.

Dan ma jfissirx li aħna qegħdin ngħidu li għandna nipproteġu lil min jikser il- liġi, imma issa se jkollna ngħaddu minn fażi għal oħra u jekk irridu naslu għandna naraw li kulma nagħmlu nagħmluh gradually.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onorevoli, se jkolli ninterrompik għaliex skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex l- Onor. Membru jkun jista' jkompli jinstema'.

ONOR.

GEORGE HYZLER: Nipproponi li l-Onor.

Farrugia jkompli jinstema'.

MR SPEAKER: Min jissekonda?

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nissekonda.

MR SPEAKER: Il-mistoqsija hi l il-Onor.

Anġlu Farrugia jkompli jisntema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

ANĠLU FARRUGIA: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill- Kamra kollha.

Mr Speaker, dan kollu wieħed irid jarah fl-interess tal-poplu Malti għaliex aħna m'aħniex ngħixu in a vacuum.

Kulħadd jaf li aħna qegħdin f'soċjeta', nipproteġu lil xulxin kemm jista' jkun għaliex aħna poplu wieħed, poplu li jrid jibqa' jgħix, pero' ma rridux nagħmlu passi li llum jidhru tajbin imma in the long run ikunu ħżiena, jekk mhux ukoll in the short run.

Jekk dawn ikunu fatali in the short run, allura imbagħad nistgħu ma nqumu qatt aktar minnhom.

Jekk inti għandek kumpannija li sal- lum, 28 ta' Marzu, kienet b'saħħitha u viabbli, u on day two b'xi mod din ma tkunx tiflaħ l-iskoss li tkun ħadet, tistennix li sena wara terġa' ġġibha kif kienet qabel!

L-istess prinċipju li l-abbli kollega semma fid- diskors tiegħu japplika wkoll għax hawn verament tidħol il-kwestjoni tal- krettu, il-krettu mhux biss li għandek ma' dak li għandu jagħtik u li xi darba se jħallsek, il-krettu li jkollok fis-suq li tidħol fih, fit- tradizzjonijiet li ma tafhomx iżda li jkollok tiffaċċahom bir- regolamentazzjoni ġdida li trid tidra u bil-protezzjoni li għallinqas għandu jkollok.

Dan kollu huwa parti mill-proċess ekonomiku, iebes u ħaj li aħna rridu niffaċċaw, basta nużaw il-kawteli kollha meħtieġa.

Irridu nħarsu l-kummerċ Malti billi naraw li t-tikketta "Made in Malta" nipproteġuha.

Wara kollox aħna lkoll Maltin.

L-argument kollu jdur mat-terminoloġija li nużaw meta niġu biex nirriferu għad-developed countries u developing countries, li jinsabu anke fl-Ewropa.

Veru li l-Greċja tagħmel parti mill-European Union imma fil-Greċja qegħdin jinkisru ħafna direttivi tal-European Union biex din tkun tista' tlaħħaq ma' l-obbligi internazzjonali li għandha.

Issa jista' xi ħadd qatt jipparaguna lill-Greċja mal-Ġermanja jew ma' xi pajjiż Skandinavu?

Proprju għalhekk li aħna wkoll bħall-Greċja, għandna bżonn ta' protezzjoni f'ħafna affarijiet.

M'hemmx dubju li f'dak li huwa trademarking, f'dak li huwa kummerċ, aħna rnexxielna niżviluppaw sew f'dawn l-aħħar snin, partikolarment f'dawn l-aħħar 20 sena, iżda dan għamilnieh b'mod kawt.

Nieħdu l-kummerċ modest mal-pajjiżi ġirien ta' l-Afrika.

Hawn xi ħadd f'din il-Kamra li jgħid li we can do without l-investiment Libjan?

B'danakollu jekk ċerti ditti b'rabtiet ma' investiment Libjan jitilfu din il-protezzjoni, il-probabbilta' hi li dan l-investment nitilfuh.

Għalhekk xorta waħda jinħtieġ li nibżgħu għalih ħalli nżommuh, inkella jistgħu jinħolqu problemi kbar f'dan ir-rigward.

Mela nkisser u naqta' l-irjus biex ngħid xi darba jkolli xi ħaġa aħjar!

Qed ngħid dan kollu għaliex meta nara l-liġi ninduna li ma tantx fiha wisq taħbil il-moħħ għax kulma fiha huma ħwejjeġ proċedurali.

Iżda qabel nagħlaq dan il-punt nixtieq ngħid li hu importanti li dejjem naġixxu in good faith, fl-interess tal-poplu Malti.

Tajjeb li wieħed jifhem li t-trademark tista' tibqa' tiegħek u tista' wkoll tinsteraqlek - u tista' tinsteraqlek mhux għaliex xi ħadd jgħidlek: Isma' t-trademark tiegħek se neħodhielek għaliex tiegħi hija isbaħ jew għaliex intlaqgħet aħjar - għax għalkemm jista' jkollok suq dejjem protett għat-trademark partikolari, xorta waħda ma tkunx tiflaħ għalih; u allura ħaddieħor jidħol bi trademark viċin tiegħek, din tiġi aċċettata u inti tispiċċa fix-xejn, qisek qatt ma tkun eżistejt.

Din hija xi ħaġa li almenu fil-prinċipju għandna naqblu magħha lkoll, naqblu magħha għax nemmnu kollha kemm aħna fl- interess tal-poplu Malti.

Mr Speaker, meta niġu għal-liġi nnifisha, ninnutaw li f'artiklu 2 ta' l- Att li jitkellem fuq it-trademarks, fejn qabel taħt il-liġi antika konna nsibu kif jingħarfu ċerti oġġetti, issa qegħdin indaħħlu l-kunċett li diġa' semmejt, dak dwar "servizz ta' xi intrapriża".

Iżda meta ngħidu servizz ta' xi intrapriża, dan jew mhux implikat fl-artiklu inkella m'hux imfisser ċar.

Hawn qegħdin nirriferu għal kull tip ta' servizz?

Jiġifieri għandna servizz and any other service, jew ċerti tipi ta' servizzi biss?

Jiena naħseb li dan wieħed irid jiċċarah meta niġu għall-istadju ta' kumitat.

Fil-fehma tiegħi hawn qegħdin ninkludu kull tip ta' servizz li kumpannija, soċjeta' jew persuna ġuridika tista' tirreġistra bħala trademark.

Issa artiklu 6 jgħid li t-trademark m'għandhiex tkun reġistrata jekk tkun identika ma' trademark oħra - dak huwa ovvju - imma l-linja ta' dimarkazzjoni, il-linja li titlaq minnha, se tibqa' dejjem konformi mal-mod kif iddeċidew il-qrati tagħna?

Għaliex mill-qrati tagħna matul is-snin ħarġu diversi sentenzi interessanti li jġegħluk tgħid: Jiena din naċċettaha għax mhix se tħawwad lil persuna li se tixtri milli tagħraf trademark minn oħra, għax mhijiex daqshekk viċin tat-trademark l-oħra.

Imma jekk kemm-il darba ndaħħlu l-kunċetti li semmejt, il-kunċetti ġodda li qegħdin joħorġu minn deċiżjonijiet iktar riċenti u li huma ħafna aktar liberali minn deċiżjonijiet li s'issa ħadu l-qrati tagħna, x'ser nagħmlu?

Jiena naħseb li s'issa għandna nibqgħu mexjin ma' dak li ġie deċiż mill- qrati tagħna, pero' 'il quddiem jekk pajjiżna se jibqa' jkollu lill-Partit Nazzjonalista fil-gvern, imbagħad allura jkollna nimxu mal-linja li tagħtina l-Unjoni Ewropea.

U lkoll nafu li s-sentenzi tal-qorti ta' Brussels huma ħafna iktar liberali mis-sentenzi tal-qrati tagħna.

Dan mhux qed ngħidu b'nuqqas ta' rispett, anzi jiena nemmen li s'issa - u naħseb li dan jaqbel miegħu kulħadd - il-qrati Maltin dejjem qagħdu attenti li jipproteġu l-kummerċ Malti u dak kollu li għandu x'jaqsam miegħu.

Hemm diversi każi - u naf li s-segretarju parlamentari jaf bihom għax kien jaħdem f'dak il-kamp - li meta tħares lejhom tifhem li filwaqt li fl-Ewropa l-kunċett tat-trademarking baqa' hemm, imma l-linja li tieħu l-Ewropa hi aktar liberali u mhux dejjem tkun ta' ġid għal pajjiż bħal tagħna.

Din tista' tkun ta' ġid għal Franza u għall-Italja imma ċertament mhux għal Malta.

Għalhekk irridu niddistingwu.

Aħna niftakru tajjeb kemm fil-passat il-Partit Nazzjonalista kien jattakka l-politika tal-Partit Laburista meta darba ried jew full integration ma' l-Ingilterra jew indipendenza mill-Kuruna Ingliża.

Issa jekk m'aħniex ser nipproteġu dak kollu li għandna għax se nkunu nifformaw parti minn assoċjazzjoni, u f'pajjiżna jibda jkollna mhux McDonald's biss imma minn kollox - u jekk xi Malti jfittillu jagħmel bħall-McDonald's, ara ma jersaqx biss lejn l-isem ...!

(Interruzzjonijiet) Iva, imma dawk huma affarijiet tajbin biss fil-kunċett.

Inti trid tara li dak kollu li nbena matul is-snin ma tħarbtux u għaldaqstant xi forma ta' protezzjoni jrid ikollok.

Il-kwestjoni tal-kunsens imbagħad hija waħda akkademika, imma fl- istess ħin hija kwestjoni interessanti għaliex il-liġi tgħid li ħadd ma jista' jżomm ir-reġistrazzjoni tat-trademark meta l-proprjetarju tat- trademark preċedenti jagħti l-kunsens tiegħu għar-reġistrazzjoni.

'Il quddiem hawnhekk jista' jkollna żvilupp illi persuna li jkollha a good trademark Maltija, tista' tinnegozjaha lil xi kumpannija barranija.

Il-probabbilta' hi li hekk se tkun għax ma tantx nista' nifhem kif Malti jista' qatt jixtri trademark barranija, għax jekk tara l-franchising issib kemm illum dan huwa għoli.

Jekk tieħu l-McDonald's, li qed joperaw hawn Malta, il-cut tal-franchising fees tagħhom hija qawwija ħafna.

Fuq turnover ta' Lm10 miljun, għandek Lm2.5 miljun jew Lm3 miljun li qegħdin imorru bħala franchising fees.

Kemm għandna soċjetajiet Maltin illi huma kapaċi jħallsu dawn it-tipi ta' fees, jew inkella aktar minn hekk jibilgħu trademark barranija?

Jekk xi ħadd qed joħlom li jixtri l-Gucci bħala soċjeta' - żgur mhux Anġlu Farrugia għax lanqas biex nixtri biss ċintorin ma nasal - ma nafx kemm jista' jirnexxielu għax il-probabbilta' hi li l- Gucci jixtru l-leather goods li jipproduċi xi ħadd mir-Rabat, u li għandu trademark reġistrata Malta.

Mela dan l-artiklu qiegħed hemm għax it is customary fil-kummerċ li d-drittijiet jingħataw on an equal footing, fis- sens li jekk jien nista' nixtri inti tista' tbiegħ.

Hawn allura tidħlu intom li qegħdin tinnegozjaw ma' l-Ewropa.

Intom għandkom tirrealizzaw li meta jidħol dan il-bidding u dan il-kummerċ bejn pajjiż u ieħor, f'dak li huwa trademarking jistgħu jinħolqu xi problemi.

Jekk ngħidu aħna t- trademarks tagħna jixtruhom it-Taljani - għax jista' jkun hemm xi kumpanniji kbar li jinteressaw ruħhom f'Malta and they buy us out - aħna x'se jibqgħalna?

Jien qed nistaqsi dawn id-domandi għax qegħdin hemm, Sur President.

Per eżempju, jekk tieħu l-Konvenzjoni ta' Pariġi ssib li din ma kenitx titkellem fuq dawn il-kunċetti wiesgħa li issa daħlu fil-konvenzjonijiet li ġew wara d-direttivi l-ġodda ta' l-Ewropa.

L-Ewropa qaltilkom ċar fl- acquis communautaire biex timxu eżatt ma' dak li hu stabilit.

Iżda meta tara kif ħadmu pajjiżi oħra ...

Per eżempju, jekk tieħu l-Lussemburgu, pajjiż żgħir bħal tagħna li kien jagħmel parti mill-ewwel sitta, dawk kienu għamluha ċara peress li kellhom l-industrija tal-ħadid, illi bħala pajjiż żgħir kienu intitolati għal ċerta protezzjoni u fil-fatt kienu ġabuha żewġ.

Għalhekk intom li qegħdin tinnegozjaw għandkom taraw li tipproteġu l- affarijiet li għandna għax anke fit-trademarking, il-kunċett tal- protezzjoni huwa importanti ħafna.

Jiena nifhem li l-kumpanniji tagħna, kbar kemm huma kbar, meta tikkomparahom ma' dawk ta' pajjiżi oħra, fejn għandek soċjetajiet li jagħmlu l-istess ġeneru ta' xogħol, ma nafx kemm tista' tibqa' tqishom bħala kbar.

Jekk nieħdu l-birra ta' Farsons u nqabbluha ma' dik li għandhom fi Sqallija - għax dawn ukoll għandhom il- birra tagħhom - issib li l-investiment tagħhom huwa għaxar darbiet akbar minn dak ta' Farsons.

Allura jiena xi darba nista' nimmaġina li Farsons, per eżempju, xi darba jista' jixtri t-trademark ta' Sqallija?

Għalhekk irridu noqogħdu attenti.

L-effetti negattivi li jista' jkollu s-suq tat- trademarking wieħed irid jarah u l-ministru jrid jara li meta jagħmel regolamenti - għax hu għandu s-setgħa li jagħmilhom - f'dak li għandu x'jaqsam mar-rifjut ta' trademarking jew negozju, għandu għallinqas isib mezz kif jipproteġI dak li għandna.

Sur President, imbagħad hemm il-kwestjoni tal-qerda ta' l-oġġetti u trid tara x'tista' tagħmel meta jkun hemm proċedimenti ta' kontravenzjonijiet.

Għax jista' jkollok persuna li t-trademark tagħha tant tkun viċin ta' trademark oħra li tagħmlilha ħsara, u allura jibdew il-proċeduri kontra tagħha.

Issa l-qorti ċivili tista' tordna l-qerda ta' kollu li jkun inbiegħ jew tornda li jitneħħa dak is-sinjal.

Il-qorti tista' tordna wkoll illi l-profitti li jkunu oriġinaw mill-bejgħ ta' dawk il-prodotti li allura kienu suġġetti għall-qerda, jgħaddu għand il-persuna konċernata.

Mil-lat legali hawn għandna żvilupp interessanti, kemm min-naħa ta' kunċett kriminali kif ukoll min-naħa ta' dak ċivili.

Taħt Kap 29, fejn tidħol il- protezzjoni tal-proprjeta' industrijali, kien hemm artiklu ad hoc li jitkellem fuq proċedura kriminali li tista' tittieħed kontra persuna li tkun qed tabbuża mill-bejgħ ta' prodotti bi trademark mhux reġistrata jew prodotti li ma jkollhomx il-protezzjoni ta' dik it-trademark.

Kien hemm proċedura partikolari taħt artiklu 112, fejn il-qorti kriminali kienet tista' twaħħal lil dik il-persuna piena ta' multa jew ħabs.

Milli jidher dak il-każ mhux se jibqa' jiġi applikat għax issa għandna prinċipju ġdid illi l-proċedura kollha għandha tmur quddiem il-qorti tal-kummerċ.

Hemm imbagħad il-kwestjoni tat-theddid, għax jien nista' nhedded persuna billi nħajjarha tagħmel xi ħaġa kriminuża.

Skond il-Kodiċi Kriminali, meta xi ħadd jhedded huwa meqjus bħala delitt kontemplat.

Pero' jista' jkollok ukoll każ, bħalma għandna f'artiklu 20, fejn persuna thedded lil persuna oħra bi proċedimenti meta ma jkollhiex raġun dwarhom.

Per eżempju, persuna tista' thedded persuna oħra bi proċedimenti ta' kontravenzjonijiet dwar trademarks reġistrati; jista' wkoll ikun hemm każ dwar provvista ta' servizz taħt ċerta trademark.

Jista' jkun hemm anke soċjeta' li jidhrilha li għandha l-protezzjoni għax it-trademark tagħha tkun reġistrata jew tkun diġa' known fis-suq.

Hu prinċipju interessanti fil-kummerċ li trademark, reġistrata jew le, jekk tkun rikonoxxuta li tappartjeni lil persuna jew lil soċjeta partikolari, allura għandu jkollha l-protezzjoni tagħha.

B'hekk meta jsir dan it-tip ta' theddid dan ikun prosegwibbli.

Imma l- prosegwiment tal-proċedura tat-theddid issa ma jmurx aktar fil-kamp kriminali, kif wieħed kien jistenna iżda minflok se jibda jmur fil-kamp ċivili.

Persuna aggravata tista' tibda proċedimenti għal rimedju ta' theddid taħt dan l-artiklu b'ċitazzjoni quddiem il-Qorti Ċivili.

Ma tagħmilx kwerela jew rapport lill-pulizija, jew il-pulizija tagħmel kawża ex ufficcio, imma persuna tista' titlob ir-rimedju b'ċitazzjoni fil-Qorti Ċivili.

L-istess ħaġa meta jkollok persuna li ma tkunx the sole owner imma magħha jkun hemm persuni oħra illi jkollhom proprjeta' ta' trademark partikolari.

Jekk din il-persuna tiddeċiedi li tagħmel kawża biex titlob ir-rimedju, il-qorti tista' tordna li kulħadd jidħol fil-kawża u li jitwaqqaf il-ħlas għall-persuni involuti.

Dan huwa kunċett innovattiv fil- proċeduri legali u narah interessanti għax nemmen li hekk għandu jsir biex issir ġustizzja, għax ladarba tkun għamilt ċitazzjoni m'għandekx tagħmel aktar spejjeż.

U l-istess f'dak li għandu x'jaqsam mat-trasmissjoni tat- trademark.

Hija ħaġa pożittiva li kulħadd għandu lifespan twila jew qasira, jew nofsha qasira u nofsha twila, li dak li jkun jista' jħalli dispożizzjoni testamentarja t-twellija jew l-assenjazzjoni ta' dik it- trademark.

Interessanti huwa artiklu 33, li jagħmel riferenza għad-WTO, li Malta hija parti minnha u li, kif semmejt qabel, bħalissa għaddejja minn gwerra interna.

Aħna nafu meta s-sena l-oħra saret laqgħa f'Seattle u nafu bil- livell ta' sigurta' li kellhom jieħdu riċentement id-WTO fl-Asja.

Għax hawn għandna battalja sħiħa ta' survival mhux of the fittest imma of the strongest u allura l-weakest se jibqa' jittewweb.

Kulħadd jaf li pajjiżi li għadhom telgħin ma jistgħux jidħlu f'obbligazzjonijiet imposti mill- Amerika li tinsab dejjem fi gwerra ma' l-Ewropa.

Hawn wieħed jifhem kemm trademark għandha tingħata protezzjoni.

Wieħed irid jara li dejjem jagħmel riferenza għall-konvenzjoni tad-WTO u mhux għall-applikazzjonijiet ta' policies li għadhom qegħdin jinbnew.

Anzi wieħed jispera li ċerti policies ma jsiru qatt realta'.

Anke l-Qdusija tiegħu l-Papa dan l-aħħar deherlu li għandu jirrimarka dwar ir-regħba ta' dawk il-pajjiżi l-kbar li biex jibqgħu mexjin 'il quddiem jinsew lil dawk il-pajjiżi li għadhom qegħdin jiżviluppaw.

Għalija dawn huma prinċipji soċjalisti, prinċipji ta' ħniena u aħna fid-dover li nipproteġuhom għax ladarba titlifhom, biex terġa' ġġibhom lura trid tagħmel gwerra, u l-gwerer m'huma tajbin għal ħadd.

L-aħjar li naraw kif naħdmu fil-paċi u fl-istess ħin nipproteġu dak kollu li dejjem kien ta' ġid għal pajjiżna.

B'hekk il-working article jagħmel sens f'pajjiż li jkun membru tad-WTO jew ikun parti mill-Konvenzjoni ta' Pariġi, għax bil-leġislazzjoni tiegħu jew b'xi ftehim internazzjonali dak li jsir ikun qisu sar b'mod regolari skond ix-xewqa tal-pajjiż partikolari.

Qabel nagħlaq xtaqt ngħid li l-ministru qed jaċċertani li hemm reġistrazzjoni oħra taħt l-ewwel ċertifikazzjoni, għax hawnhekk kulma għandna huwa artiklu wieħed fuq fuq.

Importanti li jkollna ċertifikazzjoni li tipproteġi dak li hu Malti, kif ukoll il-bandiera.

Għax il-bandiera u l- arma ta' Malta, li semma l-Ministru Bonnici, japplikaw ukoll għall-pajjiżi l-oħra li huma parti mill-konvenzjoni, fis-sens li jiena ma nistax nuża prodott Malti bil-bandiera Franċiża jew Taljana.

Dan japplika għal kulħadd u dawn huma affarijiet pożittivi fil-liġi inkwestjoni.

Pero' filwaqt li naqbel ma' din il-liġi, nixtieq ngħid li l-ħsebijiet li esprimejt għamilthom bħala warning għax jidher ċar li issa l-gvern qiegħed jorbot kollox in one basket.

Sur President, ladarba għażel din it-triq, almenu għandu jara li jipproteġi kemm jista' l-prodott tagħna, ikun xi jkun, imbasta l-kummerċ ħieles Malti jkollu safeguards għall-eżistenza tiegħu, ħalli ma nitilfu xejn minn dak li għandna.

Dan il-gvern għandu jagħmlu għall-ġid ta' kulħadd.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, billi ma kellix l- opportunita' nitkellem fil-liġi l-oħra tal-copyright xtaqt nibda dan l- intervent tiegħi billi nifraħ lill-Onor.

George Hyzler u ngħidlu prosit għall-ewwel u t-tieni liġi li fil-fatt qiegħed jippreżenta f'dan il- parlament.

Is-segretarju parlamentari ħa daqsxejn għalih għax l-Onor.

Leo Brincat qallu li l-liġi tal-copyright kienet qiegħda ssir b'ċerta għaġġla minħabba li l-liġijiet Maltin iridu jiġu in line ma' dak li tgħid l-Unjoni Ewropea.

L-Onor Anġlu Farrugia wkoll irrimarka bl-istess mod fuq din il-liġi, imma fil-verita' l-Onor.

Hyzler ma kellux għalfejn jieħu għalih għax fil-fatt dak li qiegħda tgħid din in-naħa tal-Kamra huwa espress proprju fl-estimi finanzjarji ta' din is-sena, fejn hemm id-deskrizzjoni tad-diversi dekasteri li jaqgħu taħt il-ministeru għas-servizzi ekonomiċi.

Fil-parti li titkellem fuq l-industrial property office hemm miktub ċar u tond:

"... the new legislation on intellectual property will be enacted in conformity with EU directives as well as WTO and WIPO standards"

Dan juri kemm qegħdin ninsew ċerti affarijiet l-aqwa li nippruvaw nixxuttjaw il-ballun filwaqt li nilbsu ċerta maskra ħalli lill-poplu nbellgħulu r-ross bil-labra.

L-Onor.

Hyzler qal li anke l-Partit Laburista meta kien fil-gvern kien qiegħed jipprepara biex jemenda dawn it-tliet liġijiet imma l-verita' hi li wara 12-il sena jiggverna, il-gvern Nazzjonalista proprju issa ġietu l-għaġġla kollha biex attwalment idaħħal jew jemenda dawn il-liġijiet.

Din il-liġi tkompli turi li l-karatteristika predominanti fix-xogħol tal-gvern hija indirizzata biss lejn kemm se nkunu konformi ma' dak li hemm fl-acquis communautaire ta' l-Unjoni Ewropea.

Bħala preambolu - għax waħda mill-aktar affarijiet li jdejquna hi proprju li noqogħdu ngħattu l-verita' - rrid ngħid li din il-liġi xorta kien jimmeritaha li wara mitt sena tiġi emendata, kif fuq kollox kellu l-ħsieb jagħmel il-Partit Laburista meta kien fil-gvern qabel Settembru ta' l-1998.

Illum ma nistgħux naħdmu b'liġijiet ta' mitt sena ilu meta nafu li d-dinja tal-kummerċ inbidlet ta' taħt fuq fejn sar żvilupp qawwi fi prodotti u f'dawk li huma servizzi.

Ħafna servizzi tal-lum lanqas biss kienu jeżistu mitt sena ilu.

Sa l-postijiet minn fejn nixtru nbidel matul dawn l-aħħar mitt sena u għadu u se jibqa' jinbidel.

Jekk qabel konna nixtru minn ħanut fl-istess triq jew inkella għal ċerti affarijiet bilfors kont trid titlaq mir-raħal fejn tkun toqgħod u tidħol il-Belt Valletta, illum ħafna mill- ħwienet fl-irħula tagħna inbidlu f'minimarkets u supermarkets, u allura m'hemmx aktar bżonn li wieħed imur il-Belt.

F'dawn il-bidliet kollha wieħed jara li llum lanqas għandek għalfejn toħroġ mid-dar għal ċerti affarijiet, u aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se jiġri hekk għax permezz ta' l-internet - illum nitkellmu bl-E-commerce - tista' bi ftit tektik fuq keyboard tirċievi fuq l-għatba ta' biebek dak kollu li jkollok bżonn.

Dan jikkonferma l-bżonn li kien hemm għall-emendi f'din il-liġi.

Sur President, il-gvern Nazzjonalista għandu jqis dawn fiċ-ċirkostanzi reali ta' Malta u tal-fatt li d-dinja tagħna saret globalizzata fejn ma baqax aktar fruntieri bejn pajjiż u ieħor.

Naturalment l-emendi ta' din il- liġi jridu anke jirriflettu l-kompetizzjoni kbira li teżisti, fejn għandek mijiet ta' prodotti ta' l-istess ġeneru u spread sħiħa ta' servizzi ta' l- istess attivita'.

In-negozji jinvestu ħafna ħin u flus biex jiżviluppaw prodotti jew servizzi u jinvestu ħafna ħin u flus ukoll biex jagħmlu l- marketing tagħhom.

Illum mhux biss li jkollok prodott tajjeb jgħodd imma jgħodd ħafna wkoll il-marketing.

Jekk dan ma jirnexxilekx twettqu allura tispiċċa bil-prodott ma' wiċċek.

L-istess ħaġa s-servizz.

Mhux biżżejjed li jkollok servizz effiċjenti u servizz ta' l-aqwa kwalita', għax jekk inti mbagħad ma jirnexxilekx tbiegħ dak is-servizz ma tkun għamilt xejn ħlief ħlejt ħinek u flusek.

Dan kollu juri l-importanza tal-marketing.

Anzi hawn jiena nara wkoll l-importanza tat-trademarks li, kif qal ftit ilu l- Onor. Mifsud Bonnici dawn imorru lura sa meta l-laqmijiet kienu tant in voga.

Dawn it-trademarks kważi kważi jien narahom sinonimi mal-marketing biex wieħed iwassal prodott għand il-konsumatur, għaliex trademark tagħti identita' lill-prodott jew lis-servizz tiegħek biex tħajjar lill-konsumatur jixtri.

U hemm diversi modi kif jista' jkollok trademark, logo, identita' jew xi ħaġa li tidentifika prodott minn ieħor jew servizz minn ieħor, biex inti dejjem tħajjar lill-konsumatur jippruvah u meta jippruvah isibu aħjar minn oħrajn u allura jibqa' jixtrih.

Illum it-trademarks daħlu fil-kultura konsumista right across.

Barra li tagħti identita', it-trademark tintrabat ukoll mal-kwalita' ta' dak il- prodott jew servizz partikolari.

Nafu li ħafna prodotti f'Malta - jekk nitkellmu, per eżempju, fuq toothpaste - ħafna nies jgħidulek "pepsodent" bl-aktar mod awtomatiku.

Mela dik it-trademark mhux talli tat identita lit- toothpaste talli identifikat toothpaste partikolari bħala kwalita'.

L-għan ta' din il-liġi huwa li nirrikonoxxu t-trademark bħala parti mill- assi l-aktar prezzjużi li jista' jkollha identita' kummerċjali.

U bħal kull asset li jista' jkollha dik l-entita' dan għandu jkun protett bl-aħjar mod possibbli.

M'hemmx dubju li din il-liġi għandha l-għan li tipproteġi lil dawn l-entitajiet kummerċjali, partikolarment it-trademark.

Din il- liġi ddaħħalna wkoll fl-isfera internazzjonali.

Hawn inħoss li għandi ningħaqad ma' sieħbi l-Onor.

Anġlu Farrugia, li saħaq fuq il-bżonn li filwaqt li m'hemmx dubju li bħala pajjiż ċkejken għandna nħarsu lejn x'qed jiġri fil-kummerċ 'il hinn minn xtutna, imma fl-istess waqt ma nistgħux ninsew il-bżonnijiet tal-kummerċ u għalhekk il-protezzjoni li din il-liġi trid tagħti m'għandhiex tkun ibbażata biss fuq l-entita' kummerċjali Maltija vis-a-vis pajjiż ieħor, imma hemm bżonn li l-liġi tħares b'mod reali l-entitajiet kummerċjali f'pajjiżna.

Dan qed ngħidu għax anke f'dan is-sens ta' trademarks jiena nħoss li l- aktar li għandhom bżonn ta' safeguards huma l-intrapriżi ż-żgħar.

Aħna għandna ħafna intrapriżi żgħar li għalihom il-kunċett tat-trademarks għadu xi ħaġa marbuta ma' big business.

Meta għandna gvern li moħħu li dan il- pajjiż jinbela' jew li jieħu trid waħda lejn l-Unjoni Ewropea, iċ-chances huma - anke jekk tan-naħa l-oħra ma jridux jammettuha - li ċerti businesses żgħar se jkollhom jippakkjaw u jmorru d-dar, u għaldaqstant hemm bżonn ta' safeguards ċari fuq entitajiet kummerċjali żgħar.

F'dan is-sens jien inħoss li bil-liġi biss m'aħniex se naslu.

Se jkun hemm bżonn ukoll - forsi kieku kien hawn is-segretarju parlamentari għas-self employed, l- Onor. Edwin Vassallo kien ikun aħjar - li ndaħħlu l-mentalita' fis-self employed iż-żgħar biex dawn jifhmu li l-prodott tagħhom jeħtieġ li jkun imħares minn trademark.

Sur President, f'pajjiżna qegħdin naraw li ċertu xogħol li qabel lanqas biss kont qatt taħseb li tqabbad barrani biex jagħmlu, issa qiegħed isir mill-barranin.

Dawn għalija qegħdin jisirqu xogħol il-Maltin.

Per eżempju, jekk illum triq tqabbad lil xi ħadd ibajjadlek jew jiksilek xi kamra tista' tfittex bajjad jew kaħħal Sqalli jew Għarbi.

Dawn huma fatti li jafhom kulħadd!

Tlaqt minn dan il-punt ta' eżempju prattiku proprju biex infiehem il-bżonn kbir li l-gvern jara li jagħmel aktar kampanji ta' awareness għas-small time businesses tagħna biex dawn jifhmu l-ħtieġa tal- protezzjoni tal-prodott jew tas-servizz tagħhom.

Sur President, l-Onor.

Farrugia semma' wkoll il-kwestjoni tal-fees tat- trademarks.

Sadattant l-Onor.

Hyzler staqsa: Allura f'dan il-każ ma nistgħux nagħmlu means tests?

Jien ninkwieta meta nisma' dawn it-tipi ta' kummenti għax jekk is-small time businesses jew is-self-employed iż-żgħar jitħajru jirreġistraw trademark għall-prodott jew servizz tagħhom se jkollhom iħallsu fees fuq livell Ewropew, xi ħaġa li żgur taqtgħalhom qalbhom u nifishom.

Dan ifisser li dawn se jiġu mċaħħda - anzi se jiġu ddiskriminati - milli jkollhom safeguards għall-prodott jew għas-servizz tagħhom.

Xi ħaġa li xtaqt li wieħed iħares lejha bħala xi ħaġa separata mil-liġi imma m'hemmx dubju li hija importanti ħafna hija l-edukazzjoni.

Aħna ġejna hawnhekk bi tliet liġijiet li ma' l-ewwel daqqa t'għajn qishom jidħlu f'xulxin imma fil-fatt hemm differenza bejniethom.

Dawn il-liġijiet kollha jindirizzaw il-kummerċ għax patent hija ħaġa, trademark hija oħra u copyright hija xi ħaġ'oħra.

Għalkemm trademark tista' tkun ukoll copyright, uħud mis-small businesses iħarsu lejn it-trademarking - almenu din l-impressjoni li jien għandi - bħala xi ħaġa marbuta ma' kumpanniji kbar.

Għaldaqstant inħoss li rridu nimbarkaw fuq programmi edukattivi ta' awareness indirizzati lejn dawk kollha li b'xi mod għandhom x'jaqsmu mal- qasam tal-kummerċ.

Forsi dan jistgħu jagħmluh il-gvern jew il-GRTU pero' li hu żgur hu li dan il-bżonn jinħass sewwa.

L-aħħar punt tiegħi hu dwar il-kwestjoni tas-small-time businesses, għax anke l-ħwienet li jbiegħu ċertu ġeneru ta' prodotti għandhom ikunu aware.

F'pajjiżna ġieli kellna a retail outlet li jbiegħ xi ħaġa u mbagħad jiftaħ ħanut ieħor li l-proprjetarju jkollu isem jew kunjomu kważi l-istess, u allura tara avviż fil-gazzetta biex dak li jkun jagħmel distinzjoni bejn ħanut u ieħor.

Qiegħda nġib dan l-eżempju prattiku biex nenfasizza l-punt li dawn is-small-time businesses, partikolarment is-self-employed iż-żgħar, ikunu aktar konxji tal-bżonn li jħarsu lejn it-trademarking minn ċerta lenti u bħala safeguard għall-attivita' kummerċjali tagħhom.

Issa jien xtaqt nirriferi għad-definizzjoni ta' trademark li għandna fl-abbozz ta' liġi.

Hawn insibu li:

"Trademark" tfisser kull sinjal li jista' jiġi rappreżentat b'mod grafiku u li bih jistgħu jintgħarfu l-oġġetti u s-servizz ta' xi impriża minn dawk ta' impriżi oħra; trademark tista' b'mod partikolari, tkun tikkonsisti fi kliem (inklużi ismijiet personali) elementi figurattivi, ittri, numri jew il-forma ta' l-oġġetti jew l- ippakkettjar tagħhom."

Sur President, barra minn Malta ma jieqfux biss fuq l-elenku tat-tifsira tat-trademark imma jmorru 'l hinn minn dan u f'ċerti postijiet, partikolarment fl-Ingilterra, jista' jkollok trademark b'ħoss jew jingle, kulur partikolari u saħansitra anke riħa.

Tgħiduli: Imma din kif tista' tagħmilha?

Ma ninsewx li aħna qegħdin hawn mhux biex naraw sal-ponta ta' mnehirna imma aktar 'il quddiem.

Jekk ħaddieħor diġa' għadda minn din l- esperjenza u ħass li d-definizzjoni legali ta' trademark għandu jiftaħha daqshekk - anke jekk wara mitt sena aħna wasalna biex nagħmlu dawn l-emendi fil-liġi tagħna - jista' jkun li entita' kummerċjali għada pitgħada tkun tixtieq li t-trademark tagħha tkun magħrufa b'kulur.

U m'għandniex għalfejn immorru 'l bogħod għax diġa' għandna tipi ta' trademarks simili li m'humiex uffiċjali.

Jiena semmejt il-ħoss jew il-jingle.

Forsi mill-jingle ta' bullettin ta' aħbarijiet ma tindunax fuq liema stazzjon ikun ir-radju li tkun qed tisma?

Mela ċerti identifications permezz tal-ħoss diġa' jeżistu fostna.

Ejja nieħdu eżempju tal-kulur.

Xarabank tal-linja hija safra u ma tarax bus privata ta' l-istess kulur.

Mela bus jew coach tidentifika ruħha mill-kulur.

Jien qed nagħti dawn l-eżempji apposta għax dawn it-tipi ta' identifications diġa' jeżistu f'pajjiżna - ovvjament s'issa għadhom ma sabux spazju legali fil-liġijiet tagħna għax sfortunatament aħna lanqas biss għadna tajna kashom meta f'pajjiżi oħrajn diġa jeżistu sew - u l-istess għar-riħa.

Jekk tidħol fil-ħwienet ta' l- Indjani u xxomm riħa ta' inċens, anke jekk tkun b'għajnejk magħluqa tinduna li tkun dħalt f'wieħed minnhom.

Din bħall-istorja tas-servizzi.

Filwaqt li bil-liġi l-antika s-servizzi kienu marbuta biss mal-prodotti, permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi dawn issa se jiġu koperti.

Is-servizzi illum saru essenzjali ħafna.

Jekk qabel kont tfittex bajjad jew plumber, illum kważi ssib kumpanniji li jagħtu servizz ta' tibjid, plumbing, elettriku, eċċ. Dan juri kemm illum is-servizzi fetħu u saru entita'.

Issa xtaqt immur għall-punt ieħor u nirriferi għal klawsola 4(3)B li tgħid hekk: (b) tkun ta' tali xorta li tqarraq bil-pubbliku jew x'aktarx li tqarraq bil-pubbliku bħal dwar ix-xorta, kwalita' jew oriġni ġeoġrafika ta' l-oġġetti jew tas-servizz jew b'kull mod ieħor li jkun"

Naturalment dan qed jirriferi għat-trademarks li m'għandhomx jiġu reġistrati.

Trademark li tista' tqarraq bil-pubbliku dwar il-kwalita' tax- xogħol jew l-oriġni ġeografika, inkella dwar is-servizzi, ma tistax tiġi reġistrata.

Jiena nistaqsi: Imma dan kif jista' jiġi aċċertat?

Kif se nserrħu rasna meta entita' tressaq it-trademark għand l-industrial property office jew il-kontrollur - għax jien dejjem qed nassumi li l-kontrollur se jibqa' responsabbli ta' dan kif inhu llum, jiġifieri kulma ser nagħmlu hu li nagħtuh aktar setgħat, eċċ - li kollox ikun sar kif suppost?

Sur President, dan qiegħda ngħidu - u hawn nista' ndaħħal il-parti li kont se nitkellem aktar tard fuqha - għax b'din il-liġi l-kontrollur qed jiġi mogħti ħafna aktar setgħat u ħafna aktar xogħol peress li ftaħna s-servizzi u b'hekk ħloqna ħafna aktar affarijiet.

Fl-introduzzjoni tal-liġi s- segretarju parlamentari lmenta li fil-fatt diġa' jeżisti volum ta' xogħol sostanzjali f'dan l-uffiċċju li jrid ikun parti mill-għodda biex il- kummerċjant jew in-negozjant ikun jista' jaħdem iżda l-kontrollur, l- uffiċċju, u l-istaff tiegħu se jkollhom l-għodda meħtieġa biex ikunu jistgħu jagħmlu evaluation ta' trademark?

Jiena nixtieq li s-segretarju parlamentari jagħtina tweġiba għal din il-mistoqsija.

Ħaġa oħra li tinkwetani xi ftit u għadni m'inix ċerta u kunfidenti dwarha hi li din il-liġi titkellem biss fuq il-pożittiv tat-trademarks.

Il-bieraħ ħadt gost nisma' lil sieħbi l-Onor.

Joe Cilia jitkellem fuq il-monopolju u naħseb li dan huwa aspett tat-trademarks li għandna ninkluduh fid- diskussjoni tagħna.

B'daqshekk ma jfissirx li se nxejnu l-pożittiv tat- trademarks imma rridu nkunu realistiċi meta nittrattaw ċerti tipi ta' suġġetti jew oqsma.

Tajjeb li nżommu quddiem għajnejna li t-trademarks f'pajjiżna jaħdmu aktar minn f'postijiet oħra, għax minkejja li aħna nixtiequ politika ta' kompetizzjoni ideali, il-fatt jibqa' li aħna suq żgħir.

Jekk xi ħadd jiddeċiedi jdaħħal prodott minn barra u jagħmel marketing tajjeb tiegħu, anke jekk idaħħal biss żewġ containers minnu, dan kapaċi jifqa' lil pajjiżna għal sena sħiħa u b'hekk joħloq ukoll monopolju.

L-istess ħaġa dwar it-trademark.

Meta trademark issir qawwija ssir dominanti fis-suq.

Hawn allura tajjeb li nifhmu l-importanza ta' l- edukazzjoni tal-konsumatur.

Meta l-Partit Laburista kien fil-gvern emmen ħafna f'din il-ħaġa u bis- saħħa ta' ħaddiema fid-dipartiment għall-affarijiet tal-konsumatur tajniha spinta qawwija 'l quddiem.

B'danakollu għad fadal ħafna x'jista' jsir f'dan il-qasam u ċertament hemm bżonn li jingħataw aktar riżorsi lil min qed jaħdem fuq dan ix-xogħol.

Sal-lum l-edukazzjoni għall-konsumatur qiegħda ssir bil-bonagrazzja u bis-sagrifiċċji personali ta' ċerti ħaddiema li għandhom għal qalbhom dan is-suġġett imma dawn jinħtieġu ħafna aktar appoġġ biex dan il-qasam jiġi aktar żviluppat.

Dan huwa wieħed mis-safeguards kontra ċerti perikli minn trademarks li għax l-entita' kummerċjali tagħhom tkun qawwija u b'saħħitha, din tista tippromwovi u timmarkitja b'mod tajjeb u allura tista' taħtaf a dominant position fis-suq.

Imbagħad hemm il-kwestjoni ta' l-enforcement li jien inħossni diżappuntata dwarha.

Donnu f'dan il-pajjiż l-enforcement kważi ma jeżistix.

L-enforcement jeżisti biss fuq il-karta u dan jidher anke minn mistoqsijiet parlamentari li jsiru hawn ġew.

Għandek dipartiment tal- kummerċ li suppost jara li jsir ċertu enforcement imma b'danakollu ftit tax- xhur ilu jien staqsejt lill-Ministru Josef Bonniċi dwar xi human resource għandu dan id-dipartiment biex jagħmel ċerti investigazzjonijiet u r- risposta li tani kważi hija tad-daħk u turi li fil-fatt hawnhekk inparlaw ħafna u imbagħad dejjem naqgħu lura.

Jekk irridu nidħlu bis-serjeta' f'dawn l-oqsma u mhux nemendaw il-liġijiet fuq il-karta biss, allura rridu mmiddu għonqna għax-xogħol biex ninvestu u nħarrġu n-nies u nagħtuhom għodda effiċjenti u strutturi ġodda ħalli dawn ikunu effiċjenti fix-xogħol tagħhom.

Sur President, hawn inħoss li għandi nerġa' nagħmel parentesi oħra.

Fl-estimi ġie mwiegħed li issa l-industrial property se tiġi mogħtija a new computerised system.

Nikkwotaha eżatt ħalli nkun aktar preċiża:

" A fully computerised system of trademark procedures ..."

- ma nafx jekk hawnhekk hux qed jgħid għall-equipment jew għas-sistema -

" ... will be established as part of a modernisation programme for the industrial property office .."

Qed nirriferi għall-hardware, għax ma jistax ikollok sistemi upgraded mingħajr hardware adegwat.

Jekk m'aħniex se nieħdu dawn l-affarijiet bis- serjeta' inutli nemendaw il-liġijiet u nipprofessaw ħafna affarijiet favur il-konsumatur u favur safeguards lill-kummerċ.

Din hija xi ħaġa importantissima.

Xtaqt nagħmel riferenza ukoll għal dak li hemm f'paġna 144 dwar emblemi protetti, b'mod speċjali fejn jissemmew partikolarment il-President, l- Arċisqof, il-bandiera ta' Malta u l-emblema ta' Malta.

Hawn nixtieq nistaqsi għaliex attivitajiet partikolari li jorganizza l-gvern u li għandhom ċerta' identita' m'humiex se jkunu protetti wkoll.

Bħalissa qed jiġini f'rasi l-mascot li ħoloq id-dipartiment għall-affarijiet tal- konsumatur.

Din kienet idea tajba ħafna biex wieħed jattira anke lit-tfal, ħalli l-edukazzjoni tal-konsumatur ma tkunx xi ħaġa indirizzata biss lejn in-nisa tad-dar, kif ħafna għandhom f'rashom.

Jiena għadni nittama li jkollna ċ-ċans nitkellmu dwar dan meta jekk Alla jrid tiġi l-consumer policy f'dan il-parlament pero' nixtieq nistaqsi jekk dan il-karattru huwiex reġistrat bħala trademark.

Dan huwa reġistrat jew tista' tiġi kumpannija u tagħmel kemxa flus billi tipproduċi dan is-soft toy?

Għalhekk ninsisti li l-emblemi protetti b'mod speċjali m'għandhomx ikunu marbutin biss mal-President, ma' l-Arċisqof u ma' emblemi oħra uffiċjali, imma l- gvern ukoll għandu ċerta identita' u allura ċerti attivitajiet għandhom ikunu mħarsa bl-istess mod.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar is-setgħat mogħtija lill-ministru.

Mill- ftit esperjenza li għandi f'dan il-parlament intbaħt li ma titressaqx liġi waħda li ma jkunx fiha xi setgħat ġodda mogħtija lil xi ministru.

L-aħħar waħda li kellna għamlet lill-prim ministru omnipotenti fuq l-awtorita' tax- xandir!

Jien ma nistax insib raġuni kif ċerti setgħat jintrabtu ma' min għandu r-responsabbilta' politika f'dan il-pajjiż meta aħna nafu li n- nepotiżmu huwa daqstant ħaj fostna!

F'dan il-każ, Allaħares ikollok lil xi ħadd f'responsabbilta' politika li jitgħawweġ daqsxejn fil-qasam tal- kummerċ għax ara xi ħsara ssir.

F'dan il-każ hemm il-kontrollur, bniedem li għandu ċerta awtonomija u naturalment ċerta integrita' fil-professjoni tiegħu u allura ma nistax nifhem għaliex ċerti setgħat se jispiċċaw f'idejn il-ministru.

MR SPEAKER: Ippermettili ftit, Onor. Coleiro, skadielek il-ħin u għandek bżonn extension.

Xi ħadd jipproponi biex tkun tista' tkompli tinstema'.

ONOR.

ANĠLU FARRUĠIA: Nipproponi li l-Onor.

Membru tkompli tinstema'.

ONOR.

GEORGE HYZLER(Segretarju Parlamentari): Nissekonda.

MR SPEAKER: Hawn talba biex l-Onor.

Coleiro tkompli tinstema'.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed

Il-mozzjoni għaddiet nem. con.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Nirringrazzja lill-proponent, lis-sekondant u lill-Kamra kollha.

Kont qiegħda nitkellem dwar is-setgħat tal-ministru.

Xtaqt issa nagħmel riferenza għal klawsola 17 li titkellem dwar oġġetti u materjal kontravenjenti.

Fil-fatt sub-artiklu 2B li jgħid hekk:

(b) l-oġġetti jkunu qed jiġu proposti li jiġu importati f'Malta u l- applikazzjoni f'Malta tas-sinjal dwarhom jew l-ippakkettjar tagħhom ikun kontravvenzjoni tat-trademark reġistrata"

Jien xtaqt li nagħmel punt fuq il-parallel trading.

Illum nafu li ċerti aġenti jimportaw mill-mother company b'ċerti trademarks imma mbagħad nibdew naraw dieħel fis-suq l-istess prodott permezz ta' parallel trading.

Hawn nixtieq li forsi s-segretarju parlamentari jgħidilna jekk fl-abbozzar ta' din il-liġi wieħed ħasibx għaċ-ċirkostanza fejn xi ħadd jiddeċiedi li jieħu l-qorti persuna għax jgħid li l-prodott partikolari li tkun qed timporta mhux awtentiku bħal tiegħu meta dan fil-fatt ikun prodott awtentiku li jkun daħal bil-parallel trading.

Huwa veru li din il-liġi toffri rimedju imma kulħadd jaf li ġurnata tard fil-kummerċ tfisser ħafna ħela ta' flus u enerġija u għalhekk anke jekk wieħed jingħata rimedju, dak ir-rimedju xorta ma jistax jilħaq ċertu standard apparti l-fatt li jista' jkollok ċerti prodotti li jilħqu jiskadu kompletament.

Mr. Speaker, jiena rrid nerġa' nagħmel enfasi dwar l-artiġġjanat Malti għax inħoss li l-kwestjoni tal-boll ta' l-artiġġjanat Malti hija xi ħaġa urġenti.

F'pajjiżna għandna nies li jgħixu proprju mill-artiġġjanat pero' qed issir importazzjoni ta' prodotti inferjuri - naturalment ikunu copies tajba - li qegħdin jisirqu l-ħobż ta' din is-sezzjoni tal-poplu Malti.

Għaldaqstant l-artiġġjanat Malti għandu bżonn kemm jista' jkun malajr ta' certification kif kien ippjanat li jsir minn gvern Laburista.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Issa nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla, t-Tlieta 28 ta' Marzu 2000 fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar it-Trademarks - Tieni Qari (kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar il-Privattivi Infustrijali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda Diversi Liġijiet dwar Servizzi fl-Ajruport - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Awtorita' dwar it-Trasport Pubbliku - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Immunitajiet u l-PrivileġġI Diplomatiċi - Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - Tieni Qari (Kont.). -----------------

Abbozz ta' Liġi dwar ir-Rifuġjati - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ix-Xandir - Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi dwar id-Drittijiet ta' l-Awtur - Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

Il-Ministru tat-Trasport u l- Komunikazzjoni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, ħmistax ilu l-awtorita' għat-trasport pubbliku flimkien mal-ministeru għat-trasport u komunikazzjoni organizzaw konferenza ta' ġurnata fejn id-diskussjoni ffokat fuq kif jista' jittejjeb it-trasport pubbliku f'pajjiżna.

F'din il-konferenza ħadu sehem diversi persuni kemm Maltin kif ukoll barranin, li esprimew l-opinjoni tagħhom mhux biss dwar kif dan is-settur jista' jiżviluppa imma wkoll dwar problemi li kellhom jiffaċċjaw pajjiżi oħra u x'miżuri ttieħdu.

B'dan il-mod kellna ċ- ċans nitgħallmu mill-esperjenza ta' pajjiżi oħra u naraw jekk dawk il- miżuri jistgħux jiġu applikati wkoll għal pajjiżna.

Mr. Speaker, għal bosta snin it-trasport pubbliku f'pajjiżna kien jiġi pprovdut mill-karozzi tal-linja u minn dawk li kienu jissejħu privates - illum insejħulhom coaches - pero' ta' min igħid li llum it-trasport pubbliku espanda u bħala eżempju ta' dan jiena nista' nsemmi l-fenomenu li żviluppa f'dawn l-aħħar 25 jew 30 sena tal-minibuses, li jġorru tfal ta' l- iskola u ħaddiema lejn l-industrial estates.

Dan qed ngħidu għax in-numru ta' passiġġieri li jużaw it-trasport pubbliku naqas sewwa - u forsi għad ikompli jonqos - pero' wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll iż-żieda fin-numru ta' persuni li jinġarru bil-minibus u bil-coach.

Dan minħabba li numru sostanzjali ta' dawn il-vetturi qegħdin għas-servizz ta' pajjiżna u fil-preżent insibu 400 minibus ħamra u 'l fuq minn 100 minibus mill-bojod.

Saru żviluppi wkoll rigward t-traġitti tal-passiġġieri.

Il-coaches kienu jintużaw primarjament biex iġorru xi tfal għal xi skejjel u numru ferm iżgħar minnhom kienu jġorru t-turisti.

Peress li n-numru ta' turisti f'pajjiżna kompla jiżdied, in-numru ta' coaches li jintużaw biex jagħtu dan is-servizz kiber sewwa.

Dan qiegħed joħloq ċerti problemi fis-settur tal- coaches b'mod partikolari fil-mod kif dawn joperaw.

Dan jiġri minħabba li hemm aktar minn organizzazzjoni waħda li tipprovdi dan is-servizz u kull waħda għandha l-mod differenti tagħha.

Wieħed ma jridx jinsa jsemmi wkoll lit-turisti li jiġu fostna permezz tal-cruise liners.

Fil-parti l-kbira tagħhom dawn jużaw kemm is-servizz tal-coaches kif ukoll dak tat-taxis.

F'perijodu ta' ħames snin jew sitta, in-numru ta' passiġġieri li jiġu bil- cruise liners żdied bi 300%, u allura awtomatikament kien hemm żieda sostanzjali fis-servizz li joffru l-coaches u t-taxis.

J'Alla fil-ġejjieni jkompli jkun hemm żieda f'dan il-qasam għall-ġid tas-settur kollu tat- trasport pubbliku.

Hawnhekk, Mr Speaker, ippermettili nistqarr li għalkemm nista' nsemmi t-titjib sostanzjali li sar fis-servizz li jingħata mit-taxis u mill-coaches fil-Port il-Kbir, irrid ngħid ukoll li wieħed għadu dejjem jistenna li jkun hemm aktar titjib.

Jiena konvint li b'aktar koperazzjoni bejn l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku u dawk li huma nkarigati mill- white taxis amalgamated u l-coaches, żgur li nistgħu nkomplu intejbu wkoll is-servizzi li jingħataw.

Mr. Speaker, s'issa semmejt lil tal-minibuses, tat-taxis u tal-coaches, pero' ta' min igħid li l-aktar settur li jolqot il-ħajja ta' kuljum huwa s- servizz tal-karozzi tal-linja.

Dan hu servizz li minn żmien għal żmien jiġi diskuss f'dan il-parlament u jkun hemm ukoll korrispondenza dwaru fil- ġurnali tagħna.

Huwa servizz li skond ħafna nies jeħtieġ titjib ferm aktar qawwi minn dak li sar s'issa.

Hawnhekk ta' min ngħid li l-eħfef soluzzjonijiet huma dawk li permezz tagħhom dan it-titjib ikun aktar viżibbli, pero' b'danakollu jiena nemmen li s-sitwazzjoni hija waħda ferm aktar ikkomplikata minn hekk.

Fl-opinjoni tiegħi għandna bżonn neżaminaw dan is-servizz kollu kemm hu u rridu nagħtu kas kemm tas-sidien tal-karozzi tal-linja, li bir-raġun kollu jridu jaqilgħu l-għajxien sodisfaċenti, kif ukoll tal-passiġġieri li jużaw dan is-servizz.

Mr Speaker, fl-aħħar snin f'pajjiżna bdiet tissemma d-diffikulta' tal- konġestjoni tat-traffiku.

Forsi bil-miżuri li ħadna sal-lum dejjem wasalna għal xi tip ta' soluzzjoni pero' hawn min jantiċipa li fi żmien għaxar snin jista' jkollna diffikultajiet ferm akbar f'dan il-qasam u allura wieħed irid jara kif itejjeb is-sitwazzjoni tat-trasport pubbliku b'mod li n-nies tagħmel aktar użu minnu.

Jiena nemmen li fattur prinċipali fit-tnaqqis ta' passiġġieri f'dan is-servizz huwa li wieħed m'għandux garanzija li se jasal fejn ikun jixtieq fil-ħin stipulat.

Fiż-żmenijiet tal-lum, il-ħin huwa fost l-elementi l-aktar importanti u għalhekk jien naħseb li l-operaturi ta' dan is-servizz iridu jaraw li l-ħinijiet jinżammu skrupolosament.

Ħaġ'oħra importanti ferm f'dan ir-rigward hija li s-servizz irid ikun aktar reliable f'dik li hi attendenza u preżentazzjoni.

Hawnhekk wieħed jista' jirreaġixxi mill-ewwel u jgħid li din hija responsabbilta' ta' l- awtorita' dwar it-trasport pubbliku.

Fil-fatt, fis-snin li għaddew, kemm l- awtorita' dwar it-trasport pubbliku kif ukoll l-istess assoċjazzjoni tas- sidien tal-karozzi tal-linja b'mod regolari reġgħu bdew jintroduċu ammont sostanzjali ta' multi għal dawk il-persuni li ma josservawx ir-regolamenti.

Id-diffikulta prinċipali f'dan ir-rigward hija li sfortunatament numru żgħir ta' sidien u sewwieqa ta' karozzi tal-linja xorta waħda għadhom jabbużaw, uħud minnhom b'mod regolari.

Minħabba f'hekk qegħdin neżaminaw il- modi ta' dixxiplina li qegħdin jiġu applikati mill-awtorita' u mill- assoċjazzjoni tas-sidien biex naraw humiex konformi maż-żmenijiet tal-lum.

Nista' ngħid li l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku flimkien mal- planning control board u l-pulizija qegħdin jaraw kif il-parti relevanti tal-motor and vehicle regulations f'pajjiżna tista' tkun aġġornata biex il- passi dixxiplinarji jkunu ferm aktar iebsa milli huma llum.

Huwa veru li minn żmien għal żmien l-awtorita' jkollha rapporti li t-tali xufier ikun abbuża, pero' wieħed irid ifakkar li f'dan il-pajjiż isiru aktar minn 4,000 vjaġġ tal-karozzi tal-linja kuljum li bejniethom iġorru aktar minn 35,000 passiġġier.

Hawnhekk irrid nagħmel parentesi żgħira li minkejja l-fatt li l- ilmenti li nisimgħu u li naqraw dwarhom fil-gazzetti ikunu dejjem fil- konfront tax-xufiera, b'danakollu mhux dejjem ikun tort tax-xufier li jinqalgħu ċerti problemi u kemm aħna bħala ministeru kif ukoll l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku jkollna numru ta' ilmenti li xi passiġġieri jkunu ferm aktar minn arroganti.

Mr. Speaker, biex inkomplu ntejbu dan is-servizz iridu jittieħdu aktar miżuri.

Ma tkunx idea ħażina jekk minbarra l-gvern ċentrali u l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku jagħtu sehemhom il-kunsilli lokali wkoll.

Tajjeb li ngħid li wħud minnhom diġa' għamlu numru ta' suġġerimenti li ġew implimentati jew inkella qegħdin fl-istadju li jiġu implimentati, madanakollu għad fadlilna kunsilli lokali li jew għadhom ma esprimewx ruħhom dwar il-faċilitajiet li għandhom fir-raħal jew belt tagħhom, inkella meta esprimew ruħhom dawn aktar taw idea vaga milli espressjoni ta' kif iridu jirranġaw dan is-servizz.

Jiena naħseb li hawnhekk il-kunsilli lokali jistgħu jagħtu sehem ferm aktar qawwi minn dak li għamlu sal-lum.

Wieħed ma jistax jippretendi li dawn jagħmlu xi surveys b'mod xjentifiku imma żgur li jistgħu jkunu f'qagħda ferm aħjar li jaraw x'inhuma l-ħteġijiet fil- lokalita' partikolari tagħhom.

Wara l-konferenza li saret 15-il ġurnata ilu fi ħdan il-ministeru, ittieħdet id-deċiżjoni li mhux biss nibqgħu nistennew li jkun hemm ir-reazzjoni u s-suġġerimenti min-naħa tal-kunsilli lokali imma li l-ministeru jieħu l-inizjattiva li jikteb lill-kunsilli lokali kollha kemm huma biex min-naħa tagħhom b'mod konkret u fi żmien qasir iwasslu s-suġġerimenti biex imbagħad inkunu nistgħu niddiskutuhom ma' l-assoċjazzjoni tat-trasport pubbliku.

B'hekk l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku tkun tista' hi stess tagħmel evalwazzjoni ta' dawn il-ħteġijiet biex fejn ikun possibbli jiġu implimentati l-bidliet.

Ċerti bidliet bħal, per eżempju, f'dawk l-ibliet u l-irħula fejn l-aħħar karozza tal-linja titlaq fit-8.30 p.m. jew fid-9.00 p.m. anke fis-sajf huma evidenti.

Fiċ-ċirkostanzi ta' kif qegħdin jiżviluppaw l-affarijiet f'pajjiżna llum dan żgur li ma jagħmilx sens bħalma ma jagħmilx sens li nibqgħu bilfors marbutin ma' numru ta' rotot li kienu tajbin biss sa numru ta' snin ilu.

F'dan ir-rigward tajjeb li wieħed iħares lejn il-mod ta' kif żvilippaw ċerti bliet u rħula tagħna.

Matul is-snin sar tkabbir f'numru sostanzjali ta' postijiet u allura ma jistax ikun li nibqgħu nippretendu li s-servizz tal-karozzi tal-linja f'dawn il-lokalitajiet jibqa' dak li kien numru ta' snin ilu.

Lanqas ma nista' nifhem l-insistenza li kważi t- traġitti kollha tal-karozzi tal-linja jridu bilfors jispiċċaw fil-venda tal- Belt.

B'eċċezzjoni tal-venda ta' Buġibba, in-numru ta' traġitti li ma jispiċċawx il-Belt Valletta huwa żgħir ħafna.

Jien naħseb li l-esperjenza tal-venda ta' Buġibba urietna li huwa possibbli jinħoloq ammont ta' xogħol li jkun marbut ma' areas partikolari li mhux bilfors ikollhom rabta mal- Belt Valletta.

Għaliex, per eżempju, m'għandux ikun hemm karozzi tal-linja diretti li jwassluk miż-Żurrieq għal diversi bliet u rħula madwar dan ir- raħal?

Għaliex minn Ħal Qormi m'għandux ikun hemm ukoll numru ta' karozzi tal-linja li jmorru Ħaż-Żebbuġ, is-Siġġiewi u destinazzjonijiet oħrajn f'dawk l-inħawi?

Dan ifisser li biex tmur minn raħal għall-ieħor kultant trid taqbad żewġ karozzi tal-linja u kieku jsir dan it-tibdil żgur li jkun hemm aktar passiġġieri li jużaw il-karozzi tal-linja.

Ħaġa oħra li ddiskutejna diversi drabi imma li sal-lum għadna ma wasalniex hija l-insistenza min-naħa tas-sidien li l-karozzi tal-linja jibqgħu 42 jew 46 seaters.

Illum ġew żviluppati karozzi tal-linja li huma iżgħar imma li jistgħu jaqdu aħjar ċerti nħawi.

Per eżempju, ma nafx għaliex in-nies li toqgħod H'Attard, Ħal Balzan u Ħal Lija bilfors trid toħroġ fil-main road li hemm jew min-naħa tar-Rabat jew inkella min-naħa tal-Mosta lejn B'Kara biex tinqeda u dan meta hemm numru ta' persuni li jkunu jridu jmorru B'Kara.

Ma nistax nifhem għaliex is-sidien tal-karozzi tal-linja għadhom sal-lum jinsistu li bilfors il-karozzi kollha jridu jkunu tad-daqs, tal-kapaċita' u tal-wisgħa li jesgħu minn 40 passiġġier 'il fuq, bil-konsegwenza li dawn minħabba d-daqs tagħhom ma jistgħux jgħaddu minn toroq li huma pjuttost dojoq.

Hemm bżonn li jkun hemm mod aktar dirett kif inħarsu lejn ċerti problemi.

Għaliex, per eżempju, persuni li fis-sajf ikunu San Tumas, il-Ġnejna u l-Armier ma jsibux is-servizzi li jwassluhom f'dawk l-inħawi?

Mr. Speaker, nixtieq ngħid kelma żgħira wkoll dwar is-servizz tal- karozzi tal-linja fil-gżira ta' Għawdex.

Hawn ukoll għandna naraw kif inwettqu bidla fundamentali.

Qabel xejn f'dan il-post hemm bżonn numru akbar ta' karozzi tal-linja li jagħtu s-servizz aħjar milli qegħdin jagħtu fil-preżent.

Dan jirrigwarda l-aktar lil dawk it-turisti li jitilgħu Għawdex b'mod organizzat iżda jirrigwarda wkoll lil dawk li jitilgħu għal rashom.

Mr Speaker, jiena nemmen li x-xogħol li sar matul ix-xhur u s-snin li għaddew b'kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali u b'kollaborazzjoni aktar serja mas-sidien tal-karozzi tal-linja u ma' l-awtorita' dwar it-trasport pubbliku għandu jwassal biex dan is-servizz li kulħadd jitkellem fuqu pero' li rarament isiru suġġerimenti konkreti dwaru, jinbidel, jitjieb u jaqdi aħjar il-ħteġijiet tal-poplu Malti u Għawdxi tal-lum u ta' għada.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla 28 ta' Marzu, 2000 fis-6.00 p.m. bl- aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12-30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

PENSJONIJIET - AWSTRALJANI/KANADIŻI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm kien in- numru ta' applikazzjonijiet għal pensjonijiet Awstraljani u Kanadiżi tal- Maltin u l-Għawdxin f'Jannar u Frar 2000?

Kemm huwa n-numru ta' applikazzjonijiet pendenti għal dawn il- pensjonijiet?

X'qed jikkawża d-dewmien tal-proċess ta' dawn l- applikazzjonijiet?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lil Onor. Interpellant li bejn Jannar u Frar ta' din is-sena, n-numru ta' applikazzjonijiet li rċieva d-dipartiment tas-Sigurta' Soċjali minn Maltin jew Għawdxin għal pensjonijiet Awstraljani kien ta' 38, filwaqt li dawk għal pensjonijiet Kanadiżi kien ta' disgħa.

Wara li tinġabar l-informazzjoni meħtieġa dwar kontribuzzjonijiet mħallsa hawn Malta u/jew, f'każ ta' talba għal xi pensjoni tad-diżabilita' rapport mill-bord mediku, dawn l-applikazzjonijiet jintbagħtu barra minnufih.

Fil- fatt bħalissa fid-dipartiment kull ma hemm minn dawn l-applikazzjonijiet pendenti huwa madwar tmienja u li mistennija jintbagħtu dalwaqt.

Tajjeb li jiġi preċiżat li dawn l-applikazzjonijiet ma jinħadmux hawn Malta iżda jiġu proċessati mid-Dipartimenti responsabbli mis-Sigurta' Soċjali fil- pajjiżi rispettivi.

Għalhekk id-Dipartiment tas-Sigurta' Soċjali ta' Malta m'għandu l-ebda kontroll fuq il-proċess ta' dawn l-applikazzjonijiet barra minn Malta.

PA - APPLIKAZZJONIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' applikazzjonijiet li għandha quddiemha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-Iżvilupp (proġetti) fl- agrikoltura?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li bħalissa l-Awtorita` ta` l-Ippjanar għandha quddiemha 218 applikazzjoni pendenti li jipproponu żvilupp fi proġetti relatati ma` agrikoltura.

Ninsab informat ukoll li minbarra l- applikazzjonijiet imsemmija hawn fuq, l-awtorita` għandha 57 applikazzjoni għal rikonsiderazzjoni mill-ewwel deċiżjoni li kienet ta` rifjut mill-Bord tal-Kontroll ta` l-Iżvilupp, filwaqt li 89 applikazzjoni qegħdin għad- deċiżjoni mill-Bord ta` l-Appelli.

AWTORITA' TA' L-IPPAJNAR GĦALL-IŻVILUPP - PROĠETTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm huwa n-numru ta' applikazzjonijiet li għandha quddiemha l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għall-Iżviluppi ta' proġetti fl- akwakultura?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-preżent l-Awtorita` ta` l- Ippjanar għandha quddiemha ħames applikazzjonijiet pendenti li jipproponu żvilupp fis-settur ta` l-akwakultura.

Waħda minn dawn l-applikazzjonijiet qegħda għal rikonsiderazzjoni tad-deċiżjoni wara li ġiet rifjutata mill- Bord tal-Kontroll ta` l-Iżvilupp.

DIPARTIMENT TAL-VAT - MULTI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' multi li d-Dipartiment tal-VAT ħareġ matul l-1999?

Kemm kienu jammontaw f'ċifra ta' flus globali dawn il- multi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` multi li d-Dipartiment tal-VAT ħareġ matul l-1999 bis-saħħa ta` l-artikolu 84 subartikolu (3) ta` l-Att ta` l-1998 dwar Taxxa Fuq il-Valur Miżjud kien 548.

L-ammont ta` multi kien ta` Lm28,900.

VAT REGISTERED

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' VAT registered matul l-1999?

Kemm ġew introdotti sistemi ta' multi ġodda mid-Dipartiment tal-VAT matul l-istess sena?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li n-numru ta` persuni attivi reġistrati mad-Dipartiment tal-VAT sal-31 ta` Diċembru, 1999 kien ta` 44,855.

Matul l-1999, id-Dipartiment tal-VAT beda jħaddem sistema ta` multi mnaqqsa f`każ ta` kompromess kif ipprovdut fl-Artikolu 84 subartikolu (3) ta` l-Att tal-1998 dwar Taxxa Fuq il-Valur Miżjud.

Id-dispożizzjonijiet ta` dan is-subartikolu japplikaw biss f`każ ta` reat minn xi persuna kontra id-dispożizzjonijiet tal-paragrafu (e) tal-artikolu 77 ta` l-Att li jirrigwardja l-għoti ta` fatturi jew irċevuti ta` taxxa.

DIPARTIMENT TAL-KULTURA - AVVENIMENTI KULTURALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'se jkunu l-avvenimenti kulturali mniedi mid- Dipartment tal-Kultura sa l-aħħar ta' din is-sena?

Kemm huma l-flus ivvotati għal dawn l-attivitajiet separatament?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minn Jannar ta' din is-sena s'issa id- Dipartiment tal-Kultura diġa` nieda numru ta' attivitajiet kulturali bħal kunċert ta' l-Epifanija, il-Karnival, il-Kanzunett għall-Ewropa u oħrajn li jsiru fuq bażi regolari bħall-cultural tours u l-Kunċerti ta' Nofsinhar.

Informat ukoll li id-dipartiment għandu ppjanati numru ta' attivitajiet kulturali oħra fosthom:

1) Cultural tours oħrajn 2) Francis Ebejer play writing competition 3) Underwriting of Maltese plays 4) Kunċerti ta' Nofsinhar oħrajn 5) Festival Nazzjonali ta' għana 6) Mnarja u St.John's bon fires 7) Jazz festival 8) Attivitajiet Kulturali b'kollaborazzjoni mal-kunsilli lokali 9) Cultural support programme 10) Maltese culture abroad

Għall-aħħar parti tal-mistoqsija nirriferi l-Onor.

Membru għall-Estimi Ġenerali għas-sena 2000 li huwa fuq l-istess stil ta' dawn l-aħħar snin.

ĊIRKEWWA - INĊIDENT FATALI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l- Ministru jgħid fejn waslet l-investigazzjoni ta' l-inċident fatali li sar fiċ-Ċirkewwa fejn fih mietu tliet ħaddiema mid-Dipartiment tad-Drenaġġ?

X'miżuri ġodda daħħal id-Dipartiment tad-Drenaġġ wara l-inċident imsemmi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l- investigazzjoni dwar dan l-inċident għadha sejra.

Rigward it-tieni parti tad-domanda, barra mill-fatt li qegħdin jittieħdu passi biex ikun jista' jinxtara aktar apparat, saru diversi laqgħat ma' ħaddiema u rappreżentanti tal-ħaddiema taħt forma ta' awareness campaign.

Inxtara wkoll aktar ilbies li jinstab fis-suq lokali għax mhux kull ilbies protettiv jinstab lokalment.

SKEJJEL - KAŻIJIET TA' BULLYING

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jara li jittieħdu passi dwar l-ilmenti ta' bullying fis- sitt klassi tal-primarja tal-Baħrija?

Jista' t-tifel li d-dettalji tiegħu qed jintbagħtu separatament, li qed ikun vittma ta' bullying jingħata għajnuna bħala counselling eċċ.. biex jegħleb il-problemi psikoloġiċi li qed jiġu kkaġunati lilu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-każ kien u għadu qed jiġi trattat fil- livell ta' l-iskola indikata.

Bil-kunsens tal-ġenituri, it-tifel għandu jiġi referut lill-Guidance and Counselling Unit biex isir xogħol kemm miegħu bħala vittma u ma' oħrajn li jistgħu huma nvoluti fil-każ.

SAN PAWL IL-BAĦAR - RAZZETT

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema rziezet għandhom dritt joperaw fi Triq San Ġorġ, f'San Pawl il-Baħar?

F'kull każ liema huwa l-indirizz ta' l- irziezet?

F'kull każ x'permessi hemm għat-trobbija ta' l-annimali u b'liema kwantita'?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li biex inkunu iktar preċiżi nitolbu jsegwi r-risposta tiegħi għall-mistoqsija parlamentari numru 14513.

SKEJJEL - B'KARA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid mill-bidu tas-sena kemm attenda l-għalliem tal- Franċiż tal-klassi IIB ta' l-iskola sekondarja subien Vinċenzo Borg ta' Birkirkara?

Jikkonferma l-Ministru li f'din il-klassi ħadd ma għadda mill-Franċiż fl- eżamijiet ta' nofs is-sena?

X'se jsir biex l-istudenti jirkupraw dawn ix- xhur li tilfu?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-għalliema ndikata attendiet l-iskola regolarment ħlief għal ġurnata f'Ottubru, ħamest ijiem f'Novembru u 11-il ġurnata f'Jannar u Frar meta sarilha intervent kirurġiku.

L-istudenti tal- klassi msemmija tilfu b'kollox 13-il lezzjoni tal-Franċiż.

Għall-Franċiż, l-istudenti tal-klassi IIB jingħaqdu ma' dawk tal-klassi IIC.

Mill-grupp ta' 15-il student għadda student wieħed.

Informat li minn meta marret lura wara l-operazzjoni, waqt il-lezzjonijiet tagħha, l-għalliema qiegħda tagħmel il-materjal li ma kienx sar waqt li hi kienet nieqsa.

AIR MALTA - XIRI TA' KAROZZI

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jikkonferma l-Ministru li ħarġet tender mill-Air Malta għal kiri ta' karozzi/vannijiet?

F'liema stadju waslet?

Ġiet awarded, u jekk fl-affermattiv, minn min?

Liema kienu t-tenderers li tefgħu l-offerta għal dan it-tender u x'kienu l- offerti magħmulin?

Minn min kien kompost il-bord ta' l-għażla ta' l-offerti?

It-tenderers kollha laħqu l-kriterji jew requirements mitluba?

Veru li sar protest fil-qorti dwar din it-tender?

Jekk fl-affermattiv, minn min, kontra min u x'inhuma r-raġunijiet mogħtijin minn min għamel l- appell?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ma naħsibx li għandi għalfejn nikkonferma li l-Air Malta ħarġet sejħa għall-offerti għall-kiri ta` karozzi u minibuses meta l- kumpannija ħarġet avviż f`dan ir-rigward fil-ġurnali ppubblikati l-Ħadd 13 ta` Frar, 2000.

Jiena nformat li s-sejħa għall-offerti għalqet fit-23 ta` Frar li għadda u ġew sottomessi sitt offerti.

Dawn kienu ta` Alpine Rent-A-Car, Garden of Eden Garage, John`s Garage , Meli Car Rentals, Mexico Garage u Swallow Garage.

Il-bord li kkonsidra l-offerti, u għażel dik ta` John`s Garage, kien kompost minn żewġ diretturi u erba` eżekuttivi tal-kumpannija.

Ma jidhirlix li jkun prudenti li f`dan l-istadju naghti aktar dettalji meta, kif ġie mxandar fil-ġurnali, inbdew proċeduri legali fuq din il- materja minn wieħed minn dawk li tefgħu l-offerta.

SKEJJEL - TFAL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandna tfal bi bżonnijiet speċjali fl- iskejjel primarji tal-gvern u kindergartens li għandhom magħhom facilitators, kindergarten assistants?

Kemm hemm fejn l-għajnuna hija one- to-one, u kemm hemm fejn din hija shared?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li fl-iskejjel primarji u kindergarten tal- Gvern hemm 430 tfal bi bżonnijiet speċjali li għandhom magħhom facilitator.

Minn dawn, 250 għandhom għajnuna one-to-one, filwaqt li 180 għandhom shared help.

KUMMISSJONI NAZZJONALI PERSUNI B'DIŻABILITA'

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'għamlet matul din is-sena skolastika l-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' dwar dawk it-tfal li sal-lum huma mċaħħda mid-dritt tagħhom li jattendu l- iskola għaliex huma bla għajuna ta' facilitator?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilita' taħdem mill-qrib mal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni bi tlett modi:

a) billi rappreżentant tal-Ministeru ta' l-Edukazzjoni huwa membru kemm tal- kummissjoni kif ukoll tal-eżekuttiv tagħha:

b) il-kummissjoni għandha rappreżentanza permezz taċ-Chairman u d-direttur tagħha fuq il-Kumitat Ministerjali dwar l-Edukazzjoni Inklussiva; u

c) permezz ta' kuntatti formali u informali bejn uffiċjali taż-żewġ naħat.

Il-kummissjoni wżat it-tliet modi biex taħdem ħalli kull student b'diżabilita' jkollu s-support neċessarju biex hu (jew hi) jkun jista' jieħu l-edukazzjoni tiegħu li għandu dritt għaliha inkluż is-support ta' facilitator meta dan ikun meħtieġ.

Il-mezz l-aktar użat għal dan il-għan kien il-kumitat ministerjali dwar l-edukazzjoni Inklussiva li kull darba li ltaqa' ddiskuta fil-fond din it-tema tant li kien hemm żmien meta kull student li kellu bżonn facilitator kien ingħatalu.

Sfortunatament dan il-kumitat issa ilu żmien relattivament twil ma jiltaqa' u l-kummissjoni għamlet diversi rappreżentazzjonijiet biex dan il- kumitat jerġa jiltaqa'.

Il-kummissjoni se tkompli taħdem biex il-Ministeru ta' l-Edukazzjoni jagħmel dak kollu possibbli biex jassumi r-responsabilitajiet kollha tiegħu ma' kull student b'diżabilita'.

Hi se tagħmel dan billi tuża l-għodda kollha disponibbli inkluż is-saħħa tal-Liġi Opportunitajiet Indaqs pero' anke fil-limitazzjonijiet li l-kummissjoni stess għandha.

SKEJJEL - TFAL BI BŻONNIJIET SPEĊJALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm tfal li bħalissa mhux jattendu skola regolarment għax mhumiex jingħataw l-għajnuna meħtieġa minħabba l- bżonnijiet speċjali tagħhom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħalissa hemm sebat itfal fil-kindergarten u ieħor fil-primarja li mhumiex jattendu skola għaliex għad m'għandhomx l- għajnuna meħtieġa.

Informat ukoll li hemm erbat itfal oħra li għadhom ma ġewx assessjati.

WIED IL-GĦAJN - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid fuq liema kriterji u raġunijiet ġie approvat f'Marzu, 1999 mit-taqsima tax-xogħlijiet, uffiċċju ċentrali tad-distretti, ix-xogħol bħala Non Council Task tal-job "Construction of Pavement at Triq iċ- Ċervjola, Marsascala"?

Kemm ġie jiswa dan ix-xogħol?

Xi rwol kellu f'din l-approvazzjoni s-Sur Joe Magro li għandu responsabbiltajiet għolja fis- central districts office?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li fi żmien l-amministrazzjoni Laburista preċedenti, l-Kunsill Lokali ta' Marsascala kien iddeċieda li jiksi bit-tarmak sitt toroq li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tiegħu.

Bħala parti minn dan il-proġett kellhom jitranġaw ukoll il-bankini.

Peress li l- ispiża kienet ġejja għolja, l-kunsill lokali kien talab l-intervent tal- Ministru tax-Xogħlijiet Pubbliċi u Kostruzzjoni, l-Onor.

Charles Buhagiar, li min-naħa tiegħu kien approva li x-xogħol tal-bankini kellu jsir mit- Taqsima tax-Xogħlijiet.

Triq iċ-Ċervjola kienet waħda minn dawn is-sitt toroq.

Dak li sar mill-Uffiċċju Ċentrali tad-Distretti kien biss it- twettieq tax-xogħol approvat mill-gvern preċedenti.

Il-persuna msemmija fil-mistoqsija ta' l-Onor.

Kap ta' l-Oppożizzjoni ilha mill-1997 tieħu ħsieb dan l-uffiċċju.

Ma kellu l-ebda rwol mhux normali fit-twettieq tax-xogħol imsemmi, ħlief li jara li jitlesta xogħol li kien diġa' nbeda fi żmien l-amministrazzjoni preċedenti.

Ix-xogħol li sar is-sena l-oħra, u li kif diġa' għedt kien kontinwazzjoni tax-xogħol mibdi taħt l-amministrazzjoni preċedenti, sewa b'kollox Lm984.91.

TAQSIMA TAX-XOGĦLIJIET - NON COUNCIL TASKS

L-ONOR.

ALFRED SANT staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti lista tal-jobs approvati f'Marzu, 1999 mit-taqsima tax- xogħlijiet, uffiċċju ċentrali tad-distretti, ta' xogħol bħala Non Council Task?

Fejn saru?

Fiex kien jikkonsisti?

Kemm ġew jiswew?

Liema minn dawn il-jobs strettament jaqgħu taħt il-kompetenza tal-kunsilli lokali rispettivi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il- Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SPTAR SAN LUQA - KAŻI TA' OVERDOSE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm iddaħħlu persuni b'overdose fil-casualty ta' St Lukes Hospital?

Meta daħlu?

Kemm kienet l-eta' tagħhom?

Minn liema lokalita' kienu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jista` l-Onor.

Interpellant jindika eżatt minn meta sa meta jrid ikun jaf kemm daħħlu pazjenti fil-casualty b'overdose.

Sadanittant nirriferih għad-domandi parlamentari numri 3552, 3704, 12966 u 13022.

DJAR - ALLOKAZZJONI TA' POSTIJIET

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm tqassmu postijiet mill-Housing Department lill-individwi?

Jista' jgħid f'liema lokalita' kienu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-Dipartiment għall-Akkomodazzjoni Soċjali qassam 3797 post mill-1988 'l hawn.

Dawn kienu f'lokalitajiet diversi madwar Malta kollha.

ANZJANI - BORMLA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm għad hemm postijiet battala fid-dar ta' l-anzjani ta' Bormla?

Jista' jgħid kemm hemm anzjani fil-preżent u minn fejn huma?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fid-Dar ta' l-Anzjani Bormla hemm 69 residenti u għad baqa' 9 postijiet vojta li se jimtlew dalwaqt.

Ir-residenti li hemm fid-Dar ta' Bormla huma minn dawn il-lokalitajiet:

Bormla 33 Birgu 6 Qormi 2 Tarxien 2 Paola 5 Zabbar 2 Kalkara 5 San Gwann 1 Ghaxaq 3 M'Scala 2 Fgura 1 Pieta' 2 Isla 2 Sta.

Lucia 1 Luqa 1 Floriana 1

Bħalissa qed isiru diskussjonijiet biex tiġi eżentata l-possibbilta' li jsir użu ta' ċerti spazji biex jiżdiedu n-numru ta' anzjani li jkunu residenti.

SAĦĦA - SIRINGI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm persuni li jabbużaw mid-droga ħadu siringi miċ-ċentri tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Fiċ-Ċentri tas-Saħħa jinżammu rekords tan-numru ta` siringi li jingħataw lil dawk il-persuni li jabbużaw mid-droga u ma jinzammux rekords tal-persuni li ħadu siringi miċ-Ċentri tas-Saħħa.

Figuri dettaljati tan-numri ta` siringi li tqassmu miċ-Ċentri tas-Saħħa lil dawk il-persuni li jabbużaw mid-droga ingħataw f`risposta għall- mistoqsija parlamentari numri 12863, 11705 u 8062

VRT

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm weħlu persuni mill-VRT test minn mindu beda jsir?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jiena nformat li minn mindu beda jsir il-vehicle roadworthiness test sad-29 ta` Frar, 2000 kien hemm 5104 vetturi li weħlu fl-ewwel test.

Bosta minn dawn għaddew mit-tieni test, wara li jkunu saru t-tiswijiet neċessarji.

SAĦĦA - PILLOLI OUT OF STOCK

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid kemm hawn pilloli bħalissa li huma out of stock fl- ispiżeriji tal-gvern?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-pilloli li kienu out of stock fit-22 ta` Marzu, 2000 fl-ispiżeriji tal-gvern huma skond kif jidhru fuq il-lista li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

IRZIEZET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm irziezet liċenzjati fil-gżejjer Maltin?

X'tip ta' bhejjem, annimali u tjur jitkabbru f'dawn l-irziezet u kemm hu l-ammont f'kull kategorija?

F'liema lokalita' jinsabu dawn l-irziezet?

ONOR.

NINU ZAMMIT: L-informazzjoni dettaljata li qed jitlob l-Onor.

Interpellant qiegħda tinġabar u risposta tingħata f'xi seduta oħra.

ŻEBBUĠ - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li x-xogħol diġa' approvat għall- installazzjoni ta' pelican lights f'Siġġiewi Road, Ħaż-Żebbuġ (ART & DIST RDS/6) jsir malajr kemm jista' jkun peress li din it-triq hi traffikuża ħafna u toħloq periklu kbir għal kull min ikollu bżonn jaqsamha?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li x-xogħol fuq l-istallazzjoni tal- pelican lights huwa l-ħin kollu għaddej mid-dipartiment, u x-xogħol indikat mill-Onor.

Interpellant qiegħed f'din il-lista biex jiġi esegwit.

Ix- xogħol ta' dan it-tip bilfors irid isir waħda wara l-oħra peress li hemm xogħol ta' trinek, elettriku, bankini, ħaddieda u ta` senjalazzjoni li kollu jrid jimxi id f'id.

ENEMALTA - APPLIKAZZJONI NRU.

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-applikazzjoni għall-elettriku A83/2000 li saret aktar minn xahrejn ilu tiġi pproċessata u l-applikant jingħata s-servizz peress li din il-persuna se tiżżewweġ ix-xahar id-dieħel u ma tistax tidħol fir-residenza tagħha mingħajr dan is-servizz essenzjali?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-applikazzjoni bir-riferenza numru A83.2000 hija biex jinghata d-dawl f`garaxx u mhux f`residenza.

Għandi għax naħseb li l-persuna li qed jirriferi ghaliha l-Onor.

Interpellant mhux sejra toqgħod f`garaxx meta tiżżewweġ ix-xahar id-dieħel.

Madanakollu, ninsab informat li s-servizz mitlub ġie pprovdut fit-23 ta` dan ix-xahar.

PULIZIJA - KAŻ TL/G/16/95

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid għalfejn il-Kummissarju tal-Pulizija konċeda l-permess numru TL/G/16/95 għal manifattura u bejgħ ta' fruit juices and squashes fi żona residenzjali mingħajr l-awtorizzazzjoni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 15091.

PULIZIJA - KAŻ TL/G/16/95

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid għalfejn il-Kummissarju tal-Pulizija kkonċeda l-permess numru TL/G/16/95 għal manifattura u bejgħ ta' smoking requistes fi żona residenzjali mingħajr l-awtorizzazzjoni ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

PA - KAŻ 4690/93

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, permezz ta' permess 4690/93, konċeditx permess għal manifattura u bejgħ ta'smoking requistes fiż-żona hemm indikata?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

PULIZIJA - KAŻ TL/G/16/95

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid għalfejn il-Kummissarju tal-Pulizija konċeda permess numru TL/G/16/95 għal manifattura u bejgħ ta' natural waters by bottle fi żona residenzjali mingħajr l-awtorizzazzjoni ta' l-Awtorita ta' l-Ippjanar?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

PA - KAŻ 4690/93

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, permezz tal-permess 4690/93 kkonċeditx permess għal manifattura u bejgħ ta' natural waters by bottle fiż-żona hemm indikata?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

PA - KAŻ 4690/93

L-ONOR.

JOE MIZZI staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid jekk l-Awtorita' ta' l-Ippjanar, permezz ta' permess 4690/93 kkonċeditx permess għal manifattura u bejgħ ta' ravjul fiż-żona hemm indikata?

ONOR.

TONIO BORG: Nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall- mistoqsija parlamentari numru 15091.

DIPARTIMENT TA' L-AMBJENT - RIĊEVIMENTI

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew organizzati riċevimenti mill-ministeru jew id-dipartimenti li jaqgħu taħtu mill-1 ta' Jannar, 2000 sal-lum?

F'liema okkażjoni ġew organizzati dawn ir-riċevimenti u kemm ġew jiswew flus?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li mill-1 ta' Jannar, 2000 ġew organizzati erba' riċevimenti fil-Ministeru għall-Ambjent.

Dawn kienu:

Mid-Dipartiment għall-Ħarsien ta' l-Ambjent konness mas-seminar li kien sar Malta - MAP CAMP - Inception Workshop - 3-4 ta' Frar 2000.

In-nefqa totali kienet ta' Lm327.60.

Sar riċeviment fl-10 ta' Jannar 2000 li għalih kienu mistiedna l- ħaddiema kollha, kemm tal-Gvern kif ukoll tal-kuntratturi li taw sehemhom fil-Proġett ta' l-"Arts Centre, St. James Cavalier".

In-nefqa kienet ta' Lm1449.50.

Mis-Segretarjat Permanenti fl-okkażjoni ta' tmiem l-impjieg ta' wieħed mill-ħaddiema.

In-nefqa kienet ta' Lm86.20.

Sar ukoll SITM Seminar bejn l-24 u l-25 ta' Jannar 2000.

In-nefqa kienet ta' Lm145.67.

WEAPONS ADVISORY BOARD - MEMBRI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jinformani dwar minn huma l-membri tal-Weapons Advisory Board?

ONOR.

TONIO BORG: Nitlob lill-Onor.

Interpellant biex jirriferi din il- mistoqsija lill-Ministru konċernat.

PULIZIJA - PERSUNI MRESSQA L-QORTI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm tressqu persuni li qorti mill-1995 sal-lum dwar korruzzjoni jew attentat ta' korruzzjoni fl-isport?

F'liema attivita' sportiva kien kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-perijodu speċifikat il-Pulizija ma ressqet lil ħadd quddiem il-Qorti dwar dak li qed jirriferi għalih l- Onor. Interpellant fil-mistoqsija tiegħu.

DJAR - AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li l-familja li kienet tgħix f'post ikkundannat ingħatat post alternattiva, jista' l-Ministru jara li l-persuna li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament li tgħix fis-sular ta' isfel ta' dan il-post ikkundannat, tingħata hi wkoll post alternattiv, jew iserħulha rasha minn kull periklu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi l-applikazzjoni indikata li ġiet imdaħħla fil-15 ta' Diċembru, 1999 qed tiġi kkonsidrata, pero' l-post fejn toqgħod l-applikanta ma jirriżultax li hu bil-periklu.

Forsi aktar jaqbel li tapplika ma' l-Awtorita' tad-Djar biex tirranġah.

BIRGU - KLABB TAR-REGATTA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 14962?

ONOR.

LOUIS GALEA: Nikkonferma li dawn l-aħħar snin kien ingħata lill- klabb tar-Regatta tal-Birgu permess temporanju, fuq ir-responsabbilta` tal- Kuratur, sabiex għal żmien ir-Regatta ta' l-31 ta' Marzu jużaw parti mill- Mużew Marittimu sabiex jiffaċilitalhom l-aċċess għall-korsa għal waqt it- taħriġ.

Informat li din is-sena l-permess ma' setax jingħata peress li l- imsemmi post ġie ppreparat biex jilqa' fih u jsir il-konservazzjoni u restawr ta' kanun antik u rarissimu li nstab dan l-aħħar fil-baħar.

Barra s-sigurta` ta' l-oġġett imsemmi, l-proċess ta' konservazzjoni u restawr jirrikjedi ċerta kawtela u kontroll assolut.

Ta' min wieħed isemmi li fil- post in kwestjoni tinsab maħżuna kollezzjoni ta' dgħajjes antiki u vetrini tad-Dipartiment tal-Mużewijiet.

Is-Segretarjat Parlamentari flimkien mal-Kumitat Regatta Nazzjonali u s- Sindku tal-Birgu ippruvaw isibu soluzjoni temporanja (permezz ta' 'containers' li jassiguraw sigurta`) u bdew jaħdmu sabiex din il-problema tissolva b'mod permanenti, għall-ġid tal-Klabb tar-Regatta tal-Birgu.

Fil- fatt ġiet ippjanata laqgħa fuq il-post sabiex jiġi deċiż liema xogħlijiet hemm bżonn sabiex il-Klabb Regatta Birgu jkollu skall permanenti.

Madanakollu, il-Kumitat Regatta Birgu ma aċċettax is-soluzzjoni temporanja u ddeċieda wkoll li ma jipparteċipax fir-Regatta tal-31 ta' Marzu.

Din id- deċiżjoni ttieħdet kontra l-pariri tal-Kumitat Regatta Nazzjonali.

Madanakollu, għadhom isiru l-isforzi kollha sabiex Regatta Birgu jipparteċipaw f'din ir-regatta.

BIRŻEBBUGA - TINDIF TAL-BAJJA

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija parlamentari numru 14764, li oriġinarjament saret lill-Ministru għall-Ambjent u li ġiet riferuta lilek u cioe': jistax jgħidilna meta se titnaddaf il-bajja ta' Birżebbuġa għax tant hemm ħmieġ u fliexken imkissra li flok post ta' mistrieħ sar post ta' periklu?

Jista' jgħidilna meta se jitwaħħlu l-arbli tad-dawl għax il- plastic pipes diġa' jinsabu mkissra?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li t-tindif tal- bajjiet, inkluża dik ta` Birżebbuġa, ma jiffurmax parti mir-responsabbilta` tad-dekasteru tieghi.

Ninsab informat li l-Korporazzjoni Enemalta mhix involuta fix-xoghol ta` bdil ta` l-arbli tad-dawl li ghalihom qed issir riferenza.

PULIZIJA - INĊIDENTI TAT-TRAFFIKU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jirrispondi l-ewwel parti tal-mistoqsija parlamentari numru 14761 li oriġinarjament saret lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni u li ġiet riferuta lilek u cioe': jistax jgħid kemm ġew irrapportati inċidenti tat-traffiku fl-aħħar sena (sal-31 ta' Ottubru, 1999) fil-post fejn Triq id- Dejma tingħaqad ma' Triq S. Anard, Ħal Tarxien?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li fil-perijodu speċifikat il-Pulizija kellha rapport wieħed ta` inċident tat-traffiku fil-post li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant.

ĠNEJNA - ARBLI TAD-DAWL

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhu l-iskop għalfejn qegħdin jitwaħħlu arbli tad-dawl fit-triq tal-Ġnejna mal-ġenb tal-wied meta fl- istess triq hemm arbli oħra mwaħħla man-naħa l-oħra tat-triq?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Ninsab informat li l-arbli li twaħħlu mal-ġenb tal- wied jiffurmaw parti mill-istallazzjoni ta` street lighting li ma gietx iddisinjata biex takkomoda servizz ta` l-elettriku.

L-arbli l-oħra kienu twaħħlu sabiex jigi provdut servizz ta` l-elettriku lil applikant gdid.

MIA - PRIVITAZZJONI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid f'każ ta' privitizzazzjoni ta' l-MIA, x'persentaġġ huwa indikat li jibqa' f'idejn il-gvern, u x'forma ta' ishma u x'valur beħsiebu joħroġ favur ta' l-impjegati?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Inserraħ ras l-Onor.

Interpellant li jekk issir il- privatizzazzjoni ta` l-MIA, kemm l-impjegati ta` l-azjenda kif ukoll il- pubbliku in generali jingħataw l-informazzjoni meħtieġa fil-ħin opportun.

DCA - MESSAĠĠI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex dan l-aħħar id-DCA kellu jgħaddi l-messaġġi tiegħu permezz tat-telephone?

Għaliex ma kienx hemm replacement għal modem/computer li ilu li ġratlu l-ħsara fl-uffiċċju tad- DCA għal aktar minn xahar?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuggerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

MIA - TRIBUNAL TA' L-INĠUSTIZZJI

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm-il kawża hemm quddiem it- tribunal ta' l-inġustizzji li fihom ir-rikors jindika inġustizzja mill- management ta' l-MIA?

Kemm minn dawn ġew solvuti u x'fadal quddiem it- tribunal?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li fil-preżent hemm 17-il kawża pendenti quddiem it-Tribunal ta` l-Ingustizzja.

Kienu saru 19-il kawża li fihom kienet involuta l-MIA.

Minn dawn, kawża kienet ġiet irtirata mill- impjegat waqt li oħra kienet ġiet deċiża mit-tribunal.

Ta` min jgħid li l-każ deċiż kien wieħed li jirriferi għal meta l- impjegat involut kien għadu mhux impjegat ma` l-MIA.

Għalhekk l-MIA kienet biss parti mill-kawża għax wirtet xi responsabbiltajiet mingħand id- Dipartiment ta` l-Avjazzjoni Ċivili.

Fil-fatt id-deżiżjoni tat-tribunal bl- ebda mod ma tikkundanna lill-MIA għal xi aġir diskriminatorju.

MIA - PROMOTIONS

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 13650, jista' l-Ministru jinforma lill-Kamra kemm qiegħed jiswa lill-kumpannija l- management f'sena, b'mod globali?

Jista' jgħid ukoll kemm huwa l-ħlas ta' kull grad fil-management u l-benefiċċji assoċjati ma' kull grad?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni li qed tintalab hija ta` natura kummerċjali u għalhekk ma naħsibx li jkun etikament korrett li din issir pubblika.

MIA - GĦAMARA

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-għamara u l- installazzjonijiet li kienu eżistenti fl-uffiċċju ta' l-MIA (fis-second floor)?

X'inventarju ġie debitat?

Min huwa, jew huma l-kuntratturi li sejrin jew li qegħdin jagħmlu x-xogħol ta' l-installazzjoni?

Dan ix-xogħol kien hemm sejħa pubblika (tender) għalih?

Jekk kien hemm, meta nħarġet?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-għamara kollha li kien hemm fl- uffiċini amministrattivi ta` l-MIA se tibqa` tintuza` wara li jitlesta x- xogħol.

Ix-xogħol qed isir minn impjegati tal-kumpannija, ħlief għal xi xogħol ta` entita` żgħira li qed isir mill-kuntratturi preżenti ta` l-MIA.

MIA - VISTI MINN TOBBA

L-ONOR.

JOE DEBONO GRECH staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm swew il-visti tat-tabib għall- impjegati ta' l-MIA lill-kumpannija?

Għaliex it-tabib qatt ma jagħti rċevuta lill-impjegati kull meta dan jagħmilhom vista?

Kemm hi l-VAT iddikjarata mit-tabib in konnessjoni mal-visti li jagħmel f'isem il-kumpannija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Dwar l-ewwel u t-tielet parti tal-mistoqsija, nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 13660 waqt is-Seduta Nru. 235 magħmula minnu stess.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija, ngħarraf lill-Onor.

Membru li kull pagament li tagħmel l-MIA jinkorpora l-VAT, fejn din hija applikabbli.

Peress li l-kumpannija thallas hi għall-vista tat-tabib, dan ma jistax jagħti riċevuta lill-impjegat.

IPSE - RAPPORT

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l- Ministru jara tistax tippubblika ir-rapport sħiħ (jew executive summary tiegħu) li kkummissjonat l-IPSE dwar ir-ristrutturar tal-qasam tal-għamara?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-IPSE qed tikkonsidra l-aħjar format li għandu jintuża biex dan ir-rapport jigi ppubblikat u mqassam biex permezz tiegħu jintlaħqu l-intrapriżi kollha bl-aktar mod effettiv u tigi eskluża informazzjoni ta` natura kummerċjali dwar l-intrapriżi.

L-IPSE qed tħejji wkoll programm ta` attivitajiet biex tkun tista` twassal direttament is-sejbiet u l-konkluzjonijiet ta` dan l-istadju lill- intrapriżi nvoluti.

DATA PROTECTION BILL

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li diġa' sar l-ewwel qari tad- Data Protection Bill, Computer Misuse Bill, Electronic Communications and Transactions Bills?

Meta suppost li l-ewwel kellha titressaq white paper dwarhom?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Nissuġġerixxi lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru kkonċernat.

QRATI

L-ONOR.

JASON AZZOPARDI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: In vista ta' sentenza riċenti tal-Qorti tal-Maġistrati (Malta) bħala qorti tal-Ġudikatura Kriminali, fl-ismijiet "Il-Pulizija vs Giovanni Conte" fejn il-Maġistrat C. Scerri Herrera pproponiet li Artikolu 226 tal- Kap. 9 jiġi emendat sabiex il-piena tiħrax - tenendo corto li ferita ta' sfreġju u waħda ta' diżabilita' permanenti huma puniti fl-istess piena - jista' l-Ministru jikkonsidra li jiġu abbozzati l-emendi neċessarji?

ONOR.

AUSTIN GATT: Dak li ġie propost mill-Qorti fid-deċiżjoni tagħha li għaliha rrifera l-Onor.

Interpellant ġie debitament innotat.

REĠISTRU PUBBLIKU

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm daħlu noti fl-insinwa fir-Reġistru Pubbliku ta' Malta, sena b'sena mill-1995 sa l-2000?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.