MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 199 Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 199

Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.08 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

Il-Ġimgħa, 3 ta' Diċembru, 1999

WERREJ MINUTI 807

KUNSENS GĦAL ATTI 807

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIJET ORALI 807

TQEGĦID TA' KARTI 812

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IT-TIELET JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI 812

AĠĠORNAMENT 846

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 847

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 198 li saret fit-3 ta' Diċembru, 1999 ġew konfermati.

KUNSENS GĦAL ATTI

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): Ninforma lill-Kamra li l-President ta' Malta għoġbu jagħti l-kunsens tiegħu għal:

Att Nru XIX ta' l-1999 - Att ta' l-1999 li jemenda l-Att dwar id- Dazji ta' Importazzjoni.

Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Rapport Nru. 5 tat-tribunal għall-investigazzjoni ta' inġustizzji għas- sitt xhur bejn it-2 ta' Ġunju u l-1 ta' Diċembru 1999; u

Rapport ta' l-awditur ġenerali għas-sena 1998.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIJET ORALI

JOINT OFFICE - FIDI TA' ĊENS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid fiex waslet l-applikazzjoni u t-talba li persuna - li d- dettalji tagħha qiegħed nibgħat separatament - għamlet għand il-joint office biex tifdi ċ-ċens li qabel kien tal-Knisja?

Jista' l-Viċi Prim Ministru jintervjeni biex din l-applikazzjoni tiġi pproċessata mill-iktar fiss possibbli u f'qasir żmien?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Nitlob lill-Onor.

Membru jagħmel il-mistoqsija tiegħu lill- ministru konċernat.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Veru li din id-domanda tirrigwarda l-joint-office, pero` l-Viċi Prim Ministru jaf li bħala l-bniedem responsabbli mill-housing huwa jidħol fil-każi ta' min ikollu dar mogħtija mill-gvern u jkun irid jixtriha.

Jien naħseb li bħali jaf li qed ikun hemm ħafna problemi li jirrigwardaw nies li qed joqogħdu fi djar tal-gvern u li meta ġew biex jixtru l-postijiet tagħhom sabu diffikultajiet jew minħabba xi ċens jew għaliex ma jkunux jafu ta' min ikun il-post.

Jista' forsi l-Viċi Prim Ministru jispejga kif l-awtorita` tad-djar tidħol biex issolvi dawn il- problemi?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Affarijiet li jaqgħu taħt il-joint-office ovvjament ma jaqgħux taħt l-awtorita` tad-djar, pero` xorta waħda jsiru laqgħat ta' kordinament bejn l-awtorita` tad-djar, id-dipartiment tad-djar u l-joint-office.

Naħseb li anke hemm affarijiet oħrajn li wieħed qiegħed jikkonsidra mhux biss biex ikun hemm kordinament imma anke biex ikun hemm konsolidament.

F'dan il-pajjiż għandna ħabta nikkumplikaw l-affarijiet - għandna joint-office, għandna dipartiment tal-construction and maintenance, għandna dipartiment tal-housing u għandna awtorita` tad-djar - u minflok ma nikkonsolidaw, noħolqu skemi differenti bir-riżultat li ħafna drabi nirdoppjaw l-ispejjeż u nħawdu lin-nies, għaliex lanqas huma stess ma jkunu jistgħu jifhmu d-differenza bejn ħaġa u oħra.

Mr Speaker, jien fil-fatt ġejt mitlub nintervjeni ħalli din l- applikazzjoni tiġi pproċessata mill-aktar fis possibbli.

Jien naħseb li jkun aħjar, anke għall-każ partikolari - u għalhekk it-tweġiba saret b'dan il-mod - jekk l-Onor.

Membru jagħmel din il-mistoqsija partikolari lill- ministru konċernat.

X'inhi eżatt it-talba ma jirriżultax minn hawn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, il-Viċi Prim Ministru daqsi jaf li hemm problemi ta' nies li għandhom post tal-gvern u jixtiequ jixtruh pero` qegħdin isibu problema minħabba xi kwestjoni tal-joint-office.

Jien qed nitolbu jispjega - għaliex teżisti konfużjoni kbira f'dan ir-rigward - kif l-awtorita` tal-housing tista' tgħin lil dawn l-individwi jsolvu l-problemi u jkunu jafu jekk jistgħux jixtru l-post jew le, u jekk le jkunu jafu għaliex.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-awtorita` tista', naturalment bl-iskemi li għandha, tgħin lill-persuna tixtri d-dar partikolari tagħha, dejjem jekk it- titolu jkun jista' jiġi ttrasferit.

Nista' ngħid li jeżistu każi - l-Onor.

Membru li qed jagħmel il-mistoqsija huwa mill-Kalkara u jaf li hemmhekk hemm każi tipiċi - fejn artijiet li ttieħdu minn gvernijiet differenti ġew allokati bħala housing plots taħt il-home ownership scheme pero` kienu ġew allokati b'konvenji, pendenti li l-gvern jagħmel il-kuntratt li bih jakkwista t-titolu ta' dik l-art.

Jiġifieri l-art teknikament sal-lum għadha tal-privat, pero` peress li l-privat għadu ma ġiex identifikat, il- gvern għad m'għandux it-titlu legali f'idejh u allura ma jistax jitrasferixxi dawk l-artijiet lis-sidien ta' dawn il-postijiet, li ilhom li nbnew numru ta' snin u li ħafna minnhom għandhom valur sostanzjali.

Ma' dan kollu hemm ukoll il-komplikazzjoni taċ-ċens.

Meta kien sar il-ftehim bl-għoti ta' ċens ta' dawn il-plots kien hemm kondizzjoni li tgħid li jekk min qed jingħata l-plot jiddeċiedi li jifdi ċ- ċens f'perijodu ta' ħames snin, per eżempju, allura jkun jista' jifdih b'ċertu rata; jekk jifdih wara għaxar snin, jifdih b'rata ogħla; u jekk jifdih wara l-għaxar snin, allura jifdih b'rata ogħla iktar minn dik.

Uħud minn dawn l-individwi qegħdin jilmentaw, b'ċertu ammont ta' raġun, li huma xtaqu jifdu ċ-ċens ħames snin, sitt snin jew tmien snin ilu, pero` ma setgħux jagħmlu dan għaliex it-titlu għadu ma ġiex mgħoddi lill-gvern u allura huwa ma jistax jifdi dan iċ-ċens lill-individwu partikolari.

F'dan il-każ, biex insolvu din il-problema, ħloqna skema li biha prattikament ippermettejna lill-individwi jiddepożitaw l-ammont ekwivalenti għall-fidi taċ-ċens u jekk id-depożitu sar, allura ċ-ċens qed jiġi kkonsidrat daqslikieku nfeda.

Sadanittant qed isir sforz imma min-naħa tad-dipartiment - fl-aħħar mill- aħħar dan huwa l-iktar importanti - biex din il-kwestjoni tat-trasferiment tat-titlu sħiħ f'idejn il-gvern tiġi settled malajr kemm jista' jkun ħalli jkunu jistgħu jsiru l-kuntratti darba għal dejjem ma' dawn l-individwi.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, xtaqt nistaqsi jekk il-Viċi Prim Ministru jafx li ilhom isiru complaints min-nies li joqogħdu f'housing estates għaliex dawn ilhom isofru għal snin sħaħ l-inkonvenjent li jfurilhom id- drenaġġ ġod-djar.

Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li din il-problema tiġi solvuta darba għal dejjem?

Qed nirriferi b'mod partikolari - għalkemm hawn aktar postijiet li għandhom din il-problema - għall-area Ta' Bighi.

Minbarra li din hija problema għan-nies li joqogħdu f'dawk l-inħawi, hija wkoll problema għal kulmin ikun irid li jgħaddi minn hemmhekk għaliex isib id-drenaġġ kuljum, u peress li minn hemmhekk jgħaddu wkoll it-tfal bir- rota, din il-problema jista' jkollha wkoll effett ukoll fuq is-saħħa tagħhom.

Jien nitlob lill-Viċi Prim Ministru sabiex jintervjeni ħalli din il-problema tiġi solvuta għaliex mhux sewwa li f'pajjiż ċivilizzat u li suppost huwa avvanzat għadna niltaqgħu ma' dawn it-tip ta' problemi.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, jien naf b'dan il-każ u fil-fatt id- dipartiment diġa' ntervjena biex jara x'xogħlijiet iridu jsiru sabiex din il-ħsara tiġi rrimedjata malajr kemm jista' jkun.

Dan il-punt pero` jqajjem kwestjoni oħra.

Donnu li f'dan il-pajjiż l-ewwel nibnu housing estates kbar bi spiża kapitali kbira għall-pajjiż imbagħad nitilquhom għal riħhom; nallokawhom, nagħtu l-kirjiet imbagħad qisu ħadd ma jinteressah li jżomm il-maintenance tagħhom.

Minħabba f'hekk jgħaddu s-snin u, bħalma jiġri f'kollox, speċjalment fil-bini, jekk tittraskura tispiċċa tħallas biz- zalza għat-traskuraġni li tkun ħallejt isseħħ tul is-snin.

Kulmin hu sid ta' dar jaf li kif jasal Settembru jieħu ħsieb iħalleb il- bejt, pero` għal dak li għandu x'jaqsam ma' bini tal-gvern ma jidhirx li għandna skema fissa ta' maintenance regolari li ssir mhux meta tqum il- kriżi jew meta xi ħadd jirrapporta li qed iqattar is-saqaf, imma li ssir b'mod preventiv u regolari biex nieħdu ħsieb il-proprejta` tal-gvern u allura tal-poplu Malti kollu kemm hu.

F'dan is-sens qed niddiskutu anke possibbiltajiet differenti.

Waħda mill-affarijiet li qed naraw hi kif nistgħu nikkordinaw ftit iżjed mal-kunsilli lokali fil-lokalitajiet differenti fejn hemm housing estates.

Wieħed irid joqgħod attent li jesplora ftit il-possibbiltajiet li hemm, pero` naħseb li rridu noħolqu sens ta' ownership tal-lokalita` innifsha biex tieħu ħsieb il-housing estates u l-ambjent in ġenerali.

Irridu nbiddlu wkoll il-kultura u l- mentalita`.

Jien nieħu pjaċir li l-gvern iħeġġeġ lill-inkwilini tal-proprjetajiet tiegħu biex jixtru l-postijiet u jsiru sidien ta' djarhom - għaliex jien naħseb li din tgħin biex tbiddel il-mentalita', fis-sens li dak li jkun jieħu ħsieb iżjed il-post tiegħu u jieħu ħsieb iżjed il-maintenance tal- post - pero` jien nibqa' nissorprendi ruħi li jkolli lmenti dwar inkwilini fi blokk tal-gvern li ma jaqblux bejniethom dwar min se jħallas għal replacement ta' bozza.

Jien naħseb li hawnhekk anke aħna għandna rwol importanti x'nilagħbu, fis-sens li rridu nfehmu lin-nies li qed jikru dawn il-postijiet mingħand il-gvern li għandhom iħallsu l-kirjiet dovuti - liema kirjiet nirriveduhom skond it-test tal-mezzi ta' l-inkwilini stess - u li għandhom id-dmir jieħdu ħsieb il-postijiet li qegħdin jokkupaw.

Għaliex fil-limitazzjonijiet kollha li għandu dan il-pajjiż, fil-każ li tkun qed tokkupa post li għandu valur kummerċjali kbir b'kera li ħafna drabi tkun sussidjata, l-inqas li tista' tagħmel huwa li tikkontribwixxi biex tieħu ħsieb dak il-post.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, huwa veru li teżisti l-mentalita` li għaliex post ikun tal-gvern allura m'għandekx tagħmillu l-maintenance u tieħu ħsiebu, pero` jeżistu wkoll każi fejn l-inkwilini jkunu qegħdin ibatu minħabba xogħol li jkun sar ħażin mill-kuntratturi.

Fil-każ li semmejt jien tal-Kalkara, jidher li fiż-żewġ blokkijiet - kemm dak li nbena taħt gvern Laburista kif ukoll dak li nbena taħt gvern Nazzjonalista - sar xogħol ħażin mill-kuntrattur.

Għalhekk jien qed nistaqsi lill-Viċi Prim Ministru jekk f'dan il-każ hemmx lok ta' investigazzjoni biex l-ewwelentt jekk jirriżulta li sar xogħol ħażin ma jbatux dawk li qed joqogħdu fil- flats, u biex tissewwa malajr kemm jista' jkun il-ħsara li hemm.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI.

Naturalment din il-materja ma taqax esklussivament taħt dan il-ministeru, pero` anke hawnhekk f'dan il-pajjiż hemm bżonn li tidħol dejjem iżjed il-kultura li kulħadd irid ikun responsabbli għal xogħlu u jekk ix-xogħol isir ħażin allura jinqala' u jerġa' jsir kif għandu jsir.

Ħafna drabi ssib min jilmenta għaliex triq li tkun għada kemm saret terġa' tiġi maqlugħa.

Dan jiġri għaliex it-triq ma tkunx saret sew u, akkost li jerġa' jinħoloq ċertu ammont ta' inkonvenjenza għall-inkwilini, dik it-triq ikun hemm bżonn li terġa' tinqala' ħalli ssir mill-ġdid.

Hemm bżonn li n-nies jifhmu li jekk kuntrattur ikun tefa' tender b'ċerta prezzijiet, ikun rebaħ il-kuntratt, imbagħad jipprova jiffranka billi ma jagħmilx ix-xogħol kif għandu jsir, dan il-gvern għandu r-responsabbilta` li jġiegħel lill-kuntrattur jaqla' kollox u jerġa' jagħmlu mill-ġdid.

Hekk għandhom isiru l-affarijiet u dwar dan naħseb li anke l-Onor.

Interpellant jaqbel miegħi.

TAXXA - ARRETRATI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jintervjeni biex arretrati ta' taxxa ta' persuna li d-dettalji tagħha qed nibgħathom separatament u li llum tgħix bil-pensjoni jiġu mogħtija lilha mid-dipartiment konċernat mill- aktar fis possibbli?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Ma naħsibx li għandi nagħti informazzjoni konfidenzjali.

Jekk l-Onor.

Interpellant ikun awtorizzat mit- taxpayer, allura t-tweġiba tingħata lilu privatament jew lill-amministratur tiegħu.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, peress li f'mistoqsijiet preċedenti l- Ministru kien qal li d-dipartiment qed jikkonsidra li jħallas l-arretrati ta' dawk li minkejja li jkunu rtiraw bl-eta` jkun għad għandhom pagamenti dovuti lilhom mid-dipartiment tat-taxxa, jista' jinformana jekk din is- sistema hijiex qed tiġi pprattikata u jekk eventwalment is-sena li ġejja hux se jkun hemm pagamenti li jingħataw lura lil dawn il-pensjonanti?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Iva, nista' ngħid li qiegħed isir xogħol intensiv biex l-assessments sas-sena bażi 1997 jiġu maħduma mill-aktar fis u jiġu maqtugħin il-bilanċi kollha li jeżistu.

Qegħdin anke nagħmlu monitoring kontinwu ta' l-attivitajiet li qed isiru.

Nista' ngħid li l-effiċjenza f'dan ir-rigward jidher li żdiedet b'mod qawwi ħafna, fis-sens li qegħdin jinħadmu ħafna iktar assessments milli kienu jinħadmu qabel u jien fiduċjuż li s-sena d-dieħla ħafna mill-credits li għad jonqos jingħataw, fil-fatt se jingħataw.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, qed nifhem sew li l-Ministru qed jgħid li t-target date sabiex dawn l-arretrati jinqatgħu hija s-sena d-dieħla?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: It-target finali hija li sa tliet snin oħra ikun maqtugħ kollox pero` qegħdin nipprovaw li ninżlu sena sena.

Jiġifieri aħna bdejna mill-antik - meta bdejna dan l-eżerċizzju kien hemm assessments pendenti, għalkemm ftit, li kienu ta' l-1950 - u bħalissa qegħdin xi erba' snin lura u qed naqtgħuhom sena sena kif jiġu.

Naturalment din is-sistema toħloq ċerta problema għaliex bniedem jista' jkollu jagħti ta' ċerti snin u jkollu jieħu fis-snin ta' wara.

Jiġifieri meta qed naqtgħu sena sena, jista' jkun li ma nkunux qegħdin naqdu lil dak li jkun kif għandna naqduh.

F'dawk il-każi qegħdin naraw kif wieħed jista' jirranġa u jakkomoda bl- aħjar mod, ħalli lil dak li jkun inkunu nistgħu neħilsulu l-assessments kollha tiegħu ħalli finalment naslu għall-aħħar bilanċ.

Issa peress li daħlet is-sistema l-ġdida, kull credit li se jirriżulta fuq basis year 1998 se jkun maqtugħ sa Marzu li ġej u se nibqgħu għaddejjin hekk fis-snin li ġejjin.

B'hekk il-credits m'humiex se jiżdiedu fis- sistema għaliex kull sena naqtgħu kollox u allura issa nistgħu nikkonċentraw fuq l-assessments li ffriżajna u fil-fatt qegħdin naqtugħhom b'ritmu mgħaġġel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Hemm min inħadmulu l-assessments u jaf li għandu jieħu iżda xorta waħda għadu ma rċeva xejn.

Jista' l-Ministru jgħidilna jekk dawk li diġa` nħadmulhom l-assessments u jafu li għandhom jieħdu, humiex se jitħallsu sa ċertu perijodu?

Nitlob lill-Ministru jgħidilna wkoll liema fondi hemm allokati għal dan il-għan.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Safejn naf jien kull meta joħroġ assessment bi kreditu dejjem jitħallas.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien qed ngħid li naf b'każ fejn individwu partikolari jaf li l-assessments inħadmulu u li għandu jieħu iżda għadu ma rċeva xejn.

X'qed iżomm milli jintbagħtu dawn l-assessments?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOHN DALLI: Veru li l-ħajt għandu widintu pero` ma nistax nifhem kif dan l-individwu jaf li nħadmulu l-assessments!

Nista' ngħid li dawn fil-fatt qegħdin jinħadmu u jintbagħtu.

Is-sistema kif konna qed nagħmluha sas-sena bażi 1997 kienet li kull sena l-gvern jivvota ċertu ammont għal dan il-għan - normalment madwar Lm3 miljun f'sena - u malli jispiċċaw dawk il-flus kienu jieqfu jintbagħtu l-assessments.

(Interruzzjonijiet) Imma ħalli nispjega ftit ħalli kulħadd jifhem għaliex dawn m'humiex affarijiet sempliċi, anke biex tifhimhom.

Minn din is-sena 'l quddiem mhux se jiġi allokat vot għar-refunds li jingħataw għax se jitnaqqsu mill-ewwel mill-income.

Din saret biex ma jkollniex dawn il-problemi ta' limitu għall-credits.

Dawk tas-snin ta' qabel qegħdin naqtgħuhom u fil-fatt erġajna vvotajna Lm3 miljun għas-sena d- dieħla u jekk hemm bżonn nivvotaw iktar.

L-instructions li qed nagħtu huma biex naqtgħu kemm jista' jkun malajr dawn ir-refunds.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet skada.

Ngħaddu issa għal Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar persuni li ħarbu waqt li kienu taħt il-kustodja tal- pulizija matul l-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11823; u

Tagħrif dwar persuni li ma tħallewx jidħlu f'Malta matul l-1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 11824.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

KUMITAT TA' PROVVISTA

ESTIMI ĠENERALI 2000

IT-TIELET JUM STABBILIT

MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

L-ordni għall-Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici, Viċi President tal-Kumitati, ippresjeda.

(Ikompli mis-Seduta 198 tat-3 ta' Diċembru, 1999)

THE DEPUTY CHAIRMAN: Illum il-kumitat għandu quddiemu biex ikompli jiġu diskussi l-voti tal-ministeru għall-politika soċjali.

Skond il-mozzjoni Nru. 111 tas-17 ta' Novembru 1999 il-ħin tad-diskusjoni matul din is-seduta tal-lejla huwa kollu disponnibbli għall-gvern.

Is-Segretarju Parlamenti Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, wara li smajt il-kritika ta' l-oppożizzjoni fis-seduta ta' dalgħodu, tiġini t-tentazzjoni li noqgħod nirrispondi għall-allegazzjonijiet u l-ineżattezzi li ntqalu pero` ma naħsibx li jkun utli li nagħmel hekk.

Jien naħseb li jkun aktar utli li naraw x'sar matul din is-sena u x'hemm proġettat għas- sena d-dieħla f'kull qasam li huwa kopert minn dan il-ministeru hekk vast.

Nibda bil-qasam ta' l-anzjani.

Id-dinjita` ta' l-anzjani hija waħda minn ħames prinċipji fundamentali li fl-1991 l-Assemblea Ġenerali tal-Ġnus Magħquda adottat u nkoraġġiet lill- gvernijiet kollha biex jinkorporaw fil-programmi nazzjonali tagħhom.

Il- gvern ta' dan il-pajjiż irid ikun hu l-ewwel li jagħti l-eżempju u jħares id-dinjita` ta' l-anzjani f'dak kollu li jipproponi u jwettaq.

Għalhekk aħna mpenjati li naraw li ħadd mill-anzjani ma jibqa' lura, kull anzjan ikollu l-pensjoni tal-gvern assigurata għal ħajtu kollha, li kull anzjan ikollu għad-dispożizzjoni tiegħu servizzi avvanzati ta' saħħa u ta' edukazzjoni, li kull anzjan ikollu l-għajnuniet neċessarji kollha biex jgħix f'daru b'kondizzjonijiet aċċettabbli u sakemm huwa possibbli, li dawk l-anzjani li jkollhom bżonn jgħixu f'istituzzjoni jingħatawlhom il-mezzi kollha biex ikunu jistgħu jagħmlu dan, li f'kull każ id-dinjita` u d- drittijiet tagħhom ikunu mħarsa u li kull każ ta' kull anzjan jiġi ttrattat individwalment u bl-aktar mod professjonali.

Sur President, fattur importanti li jiddetermina l-kwalita` tal-ħajja tal- pensjonanti llum u fil-futur huwa żgur dak finanzjarju, jiġifieri l- pensjonijiet li qegħdin igawdu l-anzjani llum u li rridu nkunu żguri li jkomplu jgawduhom fil-futur.

Naħseb li din hija l-ikbar sfida li għandu l- pensjonant għall-futur u l-ikbar sfida li jrid jiffaċċja l-gvern tal- ġurnata.

L-istess nistgħu ngħidu għad-diversi benefiċċji soċjali li ħafna anzjani jirċievu, liema benefiċċji jgħinuhom jgħixu ħajja aktar komda u mingħajr skossi.

Għall-pensjonant huwa importanti li l-pensjoni tal- ġurnata jibqa' jkollha l-valur tagħha meta tqisha fil-qafas ekonomiku soċjali tal-pajjiż kollu.

Dan il-gvern irid u qed inaqqas id-deficit li ħaddieħor minflok naqqas żied, u dan ħalli jkun f'pożizzjoni li jkun jista' jkompli jiggarantixxi lill-anzjani tagħna kemm il-pensjonijiet kif ukoll il- benefiċċji u s-servizzi li qegħdin jirċievu bħalissa.

Ċertament li l- kwalita` ta' ħajja li jrid igawdi l-pensjonant fil-futur se tkun tiddependi ħafna fuq ir-riforma sħiħa li trid sisir mhux biss fil-qasam tal- pensjonijiet iżda fis-sistema kollha tal-welfare.

Huwa b'dan l-iskop li l- gvern waqqaf kummissjoni biex tistudja r-riforma tal-welfare li fil-brief tagħha, fost affarijiet oħra, hemm imniżżel li trid tissottometti rakkmandazzjonijiet fuq ir-riforma tas-sistema tal-pensjonijiet.

Din il- kummissjoni trid tindirizza, tanalizza u tħares il-futur tas-sistemi tal- benefiċċji soċjali fil-pajjiż, proċess li se jinvolvi l-imseħbin soċjali kemm fis-settur privat kif ukoll fis-settur pubbliku.

Sur President, il-gvern jemmen li biex inpoġġu l-pensjonijiet fuq bażi soda hemm bżonn li l-ewwelnett ikollna ekonomija b'saħħitha u soda.

Huwa dover ta' importanza ewlenija li naraw li dan iseħħ.

Allura għaliex għandha tiġi l-oppożizzjoni tikkritikana għaliex qegħdin nieħdu ċerti miżuri, li żgur ma jistgħux jissejħu anti-soċjali, biex innaqsu d-deficit?

Il-fatt li l-gvern irnexxilu jnaqqas Lm26 miljun mid-deficit fl-ewwel sena m'huwiex ta' min wieħed jieħu gost bih u japprezzah?

Jien ma nafx x'wiċċ irid ikollhom dawn in-nies li jiġu hawnhekk jitkellmu bil-mod li tkellmu, speċjalment meta wieħed jiftakar il-kliem li kien intqal minnhom f'din l- istess Kamra meta kienu fil-gvern.

Qed nirriferi għall-aħħar budget tal- gvern Laburista preċedenti meta kellna d-dibattitu fuq il-ministeru għall- politika soċjali.

Dakinhar min-naħa tal-gvern kien intqal hekk, u nikkwota:

"Dan m'huwiex budget ta' gvern li jħares biss sal-ponta ta' mnieħru u jara sas-sena d-dieħla imma huwa budget li jħares fit-tul bħalma jħarsu l-anzjani.

Għalhekk aħna qegħdin inħarsu fit-tul għax ma rridux niġu f'sitwazzjoni fejn lill-anzjani ngħidulhom li biex inkomplu mexjin bħala pajjiż se jkollna bilfors innaqqsu l- pensjonijiet.

Hekk kien qed jagħmel il-gvern Nazzjonalista u hemmhekk kien se jasal.

Kien f'pożizzjoni fejn mingħajr ma kien jinforma lill- anzjani kien ikollu bilfors inaqqas il-pensjonijiet.

Aħna ma rridux nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn tant ikollok dejn xi tħallas li tispiċċa ma jkollokx biex tħallas pensjonijiet.".

Sur President, gvern Nazzjonalista jemmen u jrid li l-pensjoni ta' l- Istat għandha tkun l-ewwel pedament fundamentali għall-pensjonant.

Il- gvern m'hu se jabbdika qatt ir-responsabbilta` tiegħu għas-sigurta` soċjali u għalhekk jiggarantixxi dik is-safety net fil-qasam tal-pensjonijiet.

Ixerrdu kemm ixerrdu xnigħat u jgħidu kemm jgħidu gideb, il-gvern żgur li mhux se jonqos mir-responsabbilta` tiegħu f'dan il-qasam.

Il-gvern huwa kommess li jassigura l-pensjoni kemm tal-ġenerazzjoni preżenti kif ukoll tal-ġenerazzjonijiet futuri.

Il-gvern irid jassigura li se jkun f'pożizzjoni li jsostni l-programm ta' infiq tiegħu fis-snin li ġejjin, u kontra dak li qed jaħsbu l-kelliema ta' l-oppożizzjoni, il-poplu qed jifhem l-implikazzjonijiet tad-deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu llum biex fil- futur inkomplu nsostnu l-pensjonijiet.

Jien ma nafx għalfejn tan-naħa l- oħra qegħdin jallarmaw lill-poplu sempliċement għaliex qed issir enfasi fuq il-fatt li l-benefiċċji għandhom imorru għand min l-aktar għandu bżonnhom.

X'hemm ħażin li qegħdin ngħidu li l-abbużi mis-servizzi u l-benefiċċji soċjali rridu nnaqqsuhom għax dan huwa ta' detriment għal dawk il-persuni li l-aktar għandhom bżonnhom fosthom tant anzjani u persuni b'diżabilita`?

M'hemmx dubju li l-kwalita` għolja tal-ħajja li qegħdin jgħixu l-anzjani llum ma tiddependix biss mill-fattur finanzjarju u ekonomiku imma hemm raġunijiet oħra li qegħdin jikkontribwixxu għall-mod kif l-anzjani, kemm dawk li għadhom kapaċi jgħixu fil-komunita` kif ukoll dawk li għal xi raġuni jew oħra kellhom jiġu istituzzjonalizzati, qegħdin igawdu din il- kwalita` tal-ħajja.

Nimmaġina li kulħadd huwa konvint li s-servizzi provvduti lill-anzjani li għadhom jgħixu f'darhom - liema servizzi b'sodisfazzjon kbir ngħid li ġew introdotti fil-pajjiż mill-1987 'il hawn minn gvern Nazzjonalista - jgħinuhom ħafna biex jgħixu ħajja aħjar.

Dawn is-sensila ta' servizzi qegħdin jagħmlu użu minnhom ħafna anzjani u persuni b'diżabilita` u f'ħafna każi jkunu huma li jgħinu lil dawn in-nies biex sakemm ikun possibbli jibqgħu jgħixu fil-komunita`.

Hawnhekk qed nirriferi għas-servizzi li issa huma tant popolari ma' l-anzjani bħall- homehelp, telecare, handyman service, meals-on-wheels, incontinent service, il-kartanzjan u d-day centres.

Minbarra dawn is-servizzi l-anzjan fil- komunita` jista' jagħmel użu jagħmel użu wkoll mis-servizzi eċċellenti li joffri l-Isptar Zammit Clapp, sptar ġerjattriku akut u riabilittattiv, ħolqien ieħor ta' gvern Nazzjonalista.

Sur President, huwa veru li dawn is-servizzi kollha qegħdin jikkontribwixxu għal kwalita` aħjar ta' ħajja li qegħdin jgħixu l-anzjani fil-komunita` pero` huwa daqstant veru li rridu nwettqu pjan ta' azzjoni biex dawn is-servizzi jirrendu aktar lill-anzjani li veru jkollhom bżonnhom u b'hekk il-kwalita` tal-ħajja ta' l-anzjani tkun tista' tkompli titjieb fil-futur u m'hemm xejn xi jżommna li wara dan il-budget ma nagħmlux dawn l- affarijiet biex dawn is-servizzi lill-anzjani nkomplu nestenduhom u ntejbuhom.

Ċertament li s-servizz tal-home-help, li bħalissa għandu 2,211- il household li jikkomprendu 2,638 benefiċċjarji li qed jagħmlu użu minnu, irridu nirrenduh aktar u aktar personalizzat.

Għal dan il-għan il- korsijiet ta' taħriġ lill-assistenti soċjali każwali qegħdin ikomplu u qiegħda ssir reviżjoni tas-servizz kemm fuq livell amministrattiv kif ukoll fuq dak kwalitattiv.

Bħal fil-każ ta' servizzi l-oħra, hemm numru ta' persuni b'diżabilita` li qegħdin jagħmlu użu minnu.

Rigward is-servizz tat-telecare nista' ngħid li sa l-aħħar ta' Novembru kien hemm 7,426 subscriber li minnhom 265 huma taħt is-60 sena.

Dan is- servizz qed ikollu bejn 350 u 400 sejħa kuljum.

Dwar il-handyman service, li sa l-aħħar ta' Novembru ta' din is-sena inqdew bih 1,446 persuna, nixtieq ngħid li kellna taħdidiet preparatorji biex dan is-servizz jiġi kkombinat ma' servizzi oħra taħt skemi differenti ssussidjati mill- awtorita' tad-djar dwar irranġar u manutenzjoni ta' proprjeta`.

Għal dak li jirrigwarda s-servizz ta' l-inkontinenza li sa l-aħħar ta' Novembru kien qed jaqdi 627 persuna taħt skema "a" u 1,392 persuna taħt skema "b", nixtieq ngħid li qegħdin jiġu mistħarrġa mezzi alternattivi kif nistgħu nindirrizzaw aħjar din il-problema.

Sur President, aktar 'il quddiem nitlob il-permess tal-Kamra sabiex inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi s-servizzi li qed jingħataw lill-komunita`.

F'ħames snin ta' eżistenza tal-kunsilli lokali, kellna diversi okkażjonijiet ta' kollaborazzjoni bejn il-kunsilli u d-dipartiment ta' l- anzjani.

Il-ftuħ ta' xi wħud mid-day centres kif ukoll il-ħruġ tal- kartanzjan u tnidija tal-proġett info-anzjan kien frott ta' dan il-ftehim.

Fis-snin li ġejjin il-kunsilli lokali jrid ikollhom irwol ferm aktar importanti u determinanti fil-ħajja ta' kuljum ta' l-anzjani ta' kull stratt soċjali f'kull belt u raħal ta' pajjiżna.

L-ewwelnett kull kunsill lokali jrid ikompli jaħdem bis-serjeta` u b'aktar enerġija fuq il-proġett info-anzjan għax b'hekk biss jista' wieħed ikollu stampa ċara u eżatta ta' l-anzjani kollha ta' dik il-lokalita`, jeżamina l-ħteġijiet u l-bżonnijiet ta' numru ta' anzjani li qabel ma kenux magħrufa u allura l-kunsill ikun f'pożizzjoni li joffri l-għajnuna tiegħu fejn meħtieġ.

Rwol importanti tal-kunsilli se jkun fil-pjanifikazzjoni ta' aktar day centres possibbilment anke fil-ftuħ ta' xi night centres għall-anzjani.

Aktar ma jgħaddi ż-żmien, ir-responsabbilta` tal-kunsilli lokali aktar trid tikber sabiex naslu sal-punt fejn it-tmexxija ta' dawn iċ-ċentri tkun f'idejhom.

Il-kunsilli lokali żgur iridu jgħinu lill-gvern ċentrali fil- pjanijiet tiegħu biex tinstab soluzzjoni dwar kif jistgħu jiġu moqdija kemm jista' jkun malajr dawk l-anzjani li għal xi raġuni jew oħra ma jistgħux ikomplu jgħixu fil-komunita` u allura jkunu jridu jidħlu f'xi istituzzjoni ta' l-anzjani.

Il-kunsilli lokali għandhom ikunu huma l-promuturi ta' attivitajiet li fihom ikunu jistgħu jipparteċipaw numru kbir ta' anzjani biex b'hekk tissaħħaħ aktar l-integrazzjoni tagħhom fis-soċjeta`.

Jiena ngħid li l-kunsilli lokali jridu jkunu f'pożizzjoni li bil-funzjoni tagħhom jgħinu fit-twettiq tal-policy tal-welfare society li rridu li fis-snin li ġejjin ikun il-bażi tal-qasam soċjali kollu f'pajjiżna.

Sur President, is-servizz tal-meals-on-wheels kiber u f'din is-sena, sa l- aħħar ta' Novembru, għamlu użu minnu 1,048 klijent, b'total ta' ikliet servuti li kienu jammontaw għal 42,229.

Sa l-aħħar tas-sena din iċ-ċifra se tlaħħaq madwar is-46,000.

Biex ilaħħqu ma' din iż-żieda ta' ikliet qegħdin jintużaw tliet vannijiet minflok tnejn sabiex iqassmu l-ikel.

Diġa' tkellimt fuq id-day centres, servizz li żgur qiegħed ikun ta' utilita` u benefiċċju enormi għal tant anzjani.

Irrid inżid ngħid li bħalissa hemm 636 persuna li qegħdin jattendu d-diversi ċentri li għandna s'pajjiżna.

Tajjeb li nfakkar li matul din is-sena nfetħu żewġ ċentri ġodda f'Malta, fl-Imtarfa u f'Birkirkara, u tnejn oħra f'Għawdex, f'Għajnsielem u x-Xagħra, liema ċentri jilqgħu fihom ukoll persuni b'diżabilita`.

Sur President, il-futur ta' dawn iċ-ċentri huwa marbut ma' kemm se jikoperaw f'dan ir-rigward il-kunsilli lokali.

Nista' ngħid li s'issa fil-maġġoranza tal-każi kellna kooperazzjoni sħiħa mill-kunsilli lokali f'dawk il-lokalitajiet fejn diġa` nfetaħ day centre, saħansitra kien hemm il-kunsill lokali ta' Ħal-Luqa li xtara hu stess il-post fejn se jinfetaħ day centre.

Ix-xogħol fuq dan iċ-ċentru beda u huwa ttamat li jinfetaħ fl-ewwel xhur tas-sena l-ġdida.

Biex inkomplu kemm jista' jkun inwettqu l-policy tagħna li ngħinu lill- anzjani jibqgħu jgħixu f'darhom, minbarra dawn is-servizzi fil-komunita`, il-ministeru għall-politika soċjali permezz ta' l-awtorita' tad-djar nieda diversi skemi ġodda.

Żgur li waħda mill-miżuri ġodda meħuda reċentement u li permezz tagħha se jibbenefikaw ħafna anzjani, hija l-istallazzjoni ta' lifts f'appartamenti tal-gvern f'ċerti lokalitajiet.

Din il-miżura, 'il quddiem trid tiġi estiża għal lokalitajiet oħra u forsi bi ftehim mas- sidien jistgħu anke jitwaħħlu lifts f'appartamenti mhux governattivi.

Fost miżuri oħra li ħadna kien hemm dik dwar l-introduzzjoni ta' responsibility break.

Din tgħin ukoll biex aktar anzjani jibqgħu jgħixu f'darhom mal- familja tagħhom.

Matul din is-sena d-dipartiment ħa d-deċiżjoni li kull servizz li jingħata, jingħata fuq bażi ta' bżonn mhux fuq bażi ta' eta`.

Erġajna tajna r-ruħ lill-proġett li l-moviment azzjoni soċjali kien nieda snin ilu mal-gvern, liema proġett kien ġie mwarrab fi żmien amministrazzjoni Laburista.

Qed nirriferi għall-proġett tax-shelter home f'Għajnsielem Għawdex li bi pjaċir ngħid li l-ewwel fażi tiegħu se tiġi inawgurata f'Jannar li ġej.

Huwa veru, kif intqal kemm-il darba, li l-politika ta' dan il-gvern dwar l-anzjani hija bbażata fuq it-twemmin li l-aħjar post għal persuna anzjana hi f'darha stess.

Għalhekk konna aħna li ħloqna diversi servizzi għall- anzjani fil-komunita` biex ngħinuhom jibqgħu jgħixu f'darhom sakemm hu possibbli li jagħmlu hekk.

Fl-istess waqt li qegħdin nagħtu prijorita` lill-estensjoni u t-titjib ta' dawn is-servizzi, nafu li hemm diversi anzjani li ma jistgħux jibqgħu jgħixu waħedhom f'darhom stess l-aktar jekk ma jkollhomx familjari li jistgħu jduru bihom.

Għaldaqstant il-gvern irid jaħseb ukoll f'dawn il-persuni billi jipprovdi djar residenzjali li jissodisfaw il-ħteġijiet ta' dawk li jagħżlu, jew li jkollhom bilfors jgħixu fihom.

Fil-konsiderazzjoni tagħna għad-djar residenzjali għall- anzjani għandna nżommu quddiem għajnejna l-prinċipji li ssemmew fl- Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti li saret f'Diċembru ta' l-1991, li huma independence, participation, care, self-fulfilment and dignity.

Dawn huma l-prinċipji li jridu jkunu salvagwardati f'kull każ.

Jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn il-qagħda tad-djar residenzjali għall-anzjani f'pajjiżna, isib li minbarra r-residenza ta' San Vinċenz de Paule li tospita aktar minn 1,000 ruħ, il-gvern għandu djar residenzjali għall-anzjani fil-Furjana, l-Imsida, il-Mosta, iż-Żejtun, il-Gżira u l- Imtarfa, fejn b'kollox hemm rikoverati madwar 400 anzjan.

B'sodisfazzjon kbir ngħid li llum qiegħed f'pożizzjoni li nħabbar li d-dar ta' Bormla se tinfetaħ uffiċċjalment fit-18 ta' dan ix-xahar u se tkun tista' tospita madwar 78 persuna.

Nixtieq hawnhekk nagħmel parentesi żgħira fuq din id- dar u nirriferi għall-kumment li għamel l-Onor.

Silvio Parnis dalgħodu fejn bil-kemm ma tax mertu lill-Partit Laburista għat-tkomplija ta' din id-dar.

Nista' nassigurah li kellna nagħmlu affarijiet kważi mirakulużi biex inpattu għall-iżbalji li saru u għax-xogħol li kien tant waqa' lura fit-22 xahar ta' tmexxija Laburista.

Huwa veru li din id-dar ħadet wisq żmien biex tlestiet - din kienet inbdiet fi żmien gvern Nazzjonalista f'Jannar ta' l- 1996, tkompliet taħt gvern Laburista u issa se tkun tista' tilqa' għall- ewwel darba l-anzjani f'dan ix-xahar wara ħafna xogħol li wettaqna matul din is-sena - pero` nassigura lil din il-Kamra u lill-poplu Malti kollu li din id-dar se tkun ġahwra oħra għall-Bormla.

Żgur li l-poplu tal-Kottonera jixraqlu li jkollu dar bħal din u tajjeb li wieħed hawnhekk jirrimarka li proġett bħal dan igiddeb għal kollox il-propaganda qarrieqa li għamlu l- oppożizzjoni, li gvern Nazzjonalista jittraskura l-poplu tan-nofsinhar ta' Malta.

Id-dar ta' Bormla hija l-ikbar xhieda ta' l-interess kontinwu li l- Partit Nazzjonalista dejjem kellu u għandu f'din il-parti ta' pajjiżna.

Matul din is-sena, eżattament f'April, irnexxielna wkoll nerġgħu niftħu d- dar ta' l-anzjani tal-Furjana li x-xogħol fuqha ta' tkabbir u mmoderniżżar kien inbeda taħt amministrazzjoni Laburista iżda x-xogħol kien ħafna lura meta aħna ħadna over f'Settembru tas-sena l-oħra.

Tant kien lura x-xogħol f'dik id-dar li saħansitra kellna nbiddlu l-kuntratturi.

Imbagħad jiġi hawnhekk l-Onor.

Parnis u bil-kemm ma jridx jgħid li din id-dar tlestiet għaliex kien hemm gvern Laburista!

Waqqafna wkoll task force biex tibda tistudja kif l-aħjar ikun żviluppat kumpless għall-anzjani fil-Mellieħa bil- possibbilta` ta' sħubija mal-privat.

F'din it-task force hemm rappreżentat il-kunsill lokali tal-Mellieħa li permezz tiegħu l-għaqdiet tal-lokal għandhom ikollhom sehem kbir fit-twettieq ta' dan il-proġett.

Sur President, djar residenzjali għall-anzjani mhux il-gvern biss għandu, u hawnhekk irrid, b'sens ta' gratitudni kbira, insemmi d-djar għall- anzjani mmexxija mill-knisja li kienet hi l-pijuniera f'dan il-qasam f'pajjiżna.

Fid-djar residenzjali tal-knisja hemm aktar minn 600 ruħ jgħixu, u hemm ukoll 400 anzjan jgħixu fid-djar immexxija mill-privat.

Jekk wieħed iħares lejn il-figuri tal-waiting list żgur li jieħu qata'.

Biżżejjed insemmi li hemm aktar minn 1,000 ruħ jistennew biex jidħlu jew f'San Vincenz de Paule jew fid-djar residenzjali tal-gvern, u hemm madwar 600 anzjan jistennew biex jidħlu fid-djar tal-knisja.

Meta wieħed jeżamina dawn il-figuri u jħares 'il quddiem bilfors li jirrealizza li s-sitwazzjoni hija waħda mwiegħra u jrid isir pjan kordinat għas-soluzzjoni ta' din il- problema li aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar qiegħda tikber.

Irridu neżaminaw kif jistgħu jiżdiedu l-postijiet għall-anzjani fid-djar residenzjali.

Il-gvern żgur li mhux se jabdika mir-reresponsabbilta` kbira li għandu f'dan il-qasam, pero` aħna konxji li rridu nsibu alternativi oħra biex jiżdiedu postijiet għall-anzjani fid-djar residenzjali.

It-triq tal-futur trid tkun f'xi forma ta' sħubija mas-settur privat biex jiġi provdut servizz ta' akkomodazzjoni għall-anzjani li jiggarantixxi kura kwalitattiva li tħares fost affarijiet oħra d-dinjita`, il-privatezza u d- dritt ta' l-għażla tal-persuna anzjana.

Is-settur privat jista' jiġi mħajjar jinvesti f'dan il-qasam filwaqt li jitwaqfu l-istrutturi meħtieġa li jgħassu l-operat ta' dawn id-djar sabiex l-anzjan jitpoġġa qabel kull interess kummerċjali.

F'dan ir-rigward irrid ngħid li din is-sena l- ministeru kellu jieħu l-miżura li ma jġeddidx il-liċenzja għal żmien temporanju lil tliet operaturi ta' djar privati għall-anzjani biex niżguraw livell adegwat ta' servizz f'dawn id-djar.

Triq oħra kumplimentari għandha tkun ukoll il-kollaborazzjoni mad-diversi kunsilli lokali u għaqdiet volontarji.

Ma jagħmilx sens jekk fil- konsiderazzjoni tal-kura residenzjali f'pajjiżna nħallu barra r-residenza ta' San Vinċenz de Paule.

It-trasformazzjoni radikali li saret f'din ir- residenza, kemm f'dak li għandu x'jaqsam ma' titjib fid-diversi wards, u iktar importanti, fil-kwalita` tal-ħajja li jgħixu r-residenti hija l-ikbar ċertifikat għall-gvernijiet immexxija mill-Partit Nazzjonalista.

M'għandix żmien biżżejjed biex noqgħod nelenka l-proġetti u t-tibdiliet kollha li rnexxielna nwettqu f'din ir-residenza mill-1987 'l hawn, pero` nixtieq nitlob il-permess tal-Kumitat sabiex inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra lista ta' xogħlijiet l-iktar importanti u essenzjali li saru f'dan il-post mill- 1987 'l hawn u lista ta' servizzi li hemm ipprovduti għall-anzjani li semmejt aktar kmieni.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Sur President, inqiegħed fuq il-Mejda tal- Kamra:

Tagħrif dwar xogħol li sar f'San Vincenz de Paule bejn l-1987 u l- 1999; u

Tagħrif dwar servizzi għall-anzjani u l-għadd ta' residenti fid-djar tal-gvern għall-anzjani u l-waiting lists għall-istess djar fit-30 ta' Novembru 1999.

Ma nistax ma nsemmix ukoll fuq fuq dak li rnexxielna nwettqu matul din is-sena, u nibda bl-ikbar proġett li qatt żgur ma sar bħalu f'San Vincenz de Paule.

Qed nirriferi għall-proġett ta' immodernizzar tas-swali 19 u 20 in-naħa tan-nisa, l-agħar żewġ swali li kien hemm f'din ir-residenza.

Dan il-block se jinbena prattikament mill-ġdid u għall-ewwel darba se jkun jikkonsisti fi tliet sulari, kull sular b'40 sodda, jiġifieri dan il-block se jkun jista' jospita fih 120 resident.

Dan il-proġett se jkun il-proġett tal-millennju għal San Vincenz de Paule u nittamaw li x-xogħol kollu jitlesta fiż-żmien stipulat ħalli nkunu nistgħu niftħu dawn il-wards fis- sena 2000.

Għamilna refurbishment u upgrading tas-swali 7 u 8 n-naħa tan- nisa li kien jinkludi xogħol bħall-istallazzjoni ta' air-conditioning u għamara ġdida.

Ftaħna wkoll l-istaff dining room li x-xogħol fuqha kien inbeda taħt amministrazzjoni Laburista iżda li kien waqa' ħafna lura.

Saret manutenzjoni estensiva fil-mezzi tat-trasport u nxtraw żewġ ambulanzi bil-lifters għall-użu tar-residenti.

Twaqqfu wkoll diversi kumitati, fosthom il-customer care committee li qiegħed jiffunzjona tajjeb.

Inbdew servizzi ġodda fi ħdan it-team multi dixxiplinarju li jinkludi fih pathologist, speech therapist, dentista u dalwaqt se jkun hemm ukoll social worker.

Nixtieq hawnhekk nirriferi għal dak li qal dalgħodu l-Onor.

Silvio Parnis fejn skanta għaliex m'hemmx social worker f'San Vincenz de Paule.

Jien ngħidlu li sala tista' taqbad u tibniha, kif fil-fatt għamilna, imma social worker ma tistax tibniha.

Madankollu, issa se nibagħtu wkoll social worker ħalli r-residenti żgur ikunu moqdija minn kull naħa.

Fil- lista li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra hemm elenkati 26 item li saru mill- 1987 u li jinkludu kisi ta' tarmac, ftuħ ta' swali ġodda u twaqqif ta' dipartiment tal-fiżjoterapija u ta' dipartiment ta' l-occupational therapy.

Mingħajr ebda partiġġjaniżmu ngħid li minn dawn is-26 item elenkati f'din il-lista, waħda biss saret fit-22 xahar ta' gvern Laburista; il-ftuħ ta' spiżerija ġdida, liema proġett kien diġa` ippjanat fi żmienna u fetħuha fi żmienhom.

Fi 22 xahar dan li kienu kapaċi jagħmlu, imbagħad jiġu hawnhekk jagħmlu ċerta kritika għal dan il-post li huwa l-ikbar ċertifikat ta' kif jaħdem gvern Nazzjonalsita fil-qasam ta' l-anzjani.

Il-Prim Ministru fid-diskors tiegħu għoġbu jagħmel riferenza għal xi press conference li jien tajt fejn fiha ħabbart li se jkun hemm reviżjoni tal- kontribuzzjoni li r-residenti ta' San Vincenz de Paule se jħallsu, liema kontribuzzjonijiet imorru fil-fond tal-welfare committee.

Dalgħodu l-Onor.

Silvio Parnis semma dan u qal li kienu żball meta għollew din il- kontribuzzjoni għal 60%.

U jien ngħid li kellu raġun jammetti li kien żball għaliex dak iż-żmien ir-residenti ma kellhomx il-faċilitajiet u l- kwalita` ta' ħajja li qed igawdu llum.

Jiena llum inħossni moralment u kuxjenzjożament ġust li se nieħdu din il-miżura għaliex ir-residenti qed jgħixu kwalita` ta' ħajja aħjar.

Jiena naħseb li aħna ġustifikati nirrivedu dawn ir-rati wara 12-il sena l-ewwelnett minħabba t-titjib kontinwu li kif diġa` spjegajt huwa evidenti fil-kwalita` ta' ħajja li r- residenti qed jgħixu, it-tieni nett minħabba l-fatt li r-rati l-ġodda se jkunu l-istess bħar-rati li l-anzjani jħallsu għad-djar residenzjali tal- gvern, u t-tielet raġuni - u nagħmel enfasi fuq dan - hija l-fatt, li ma jista' jiċħdu ħadd, li f'numru ta' każi l-parti l-kbira tal-pensjoni li jirċievu l-anzjani ma jgawduhiex huma imma jgawduha l-qraba tagħhom.

Għal dawn it-tliet raġunijiet aħna nħossuna ġustifikati li din ir-reviżjoni għandha tibda issa mill-1 ta' Jannar.

Nista' nassigura lil kulħadd li l- flus li se jidħlu mill-kontribuzzjonijiet riveduti li se jibdew mill-1 ta' Jannar li ġej se jmorru fil-fond tal-welfare committee biex ikomplu jiġu utiliżati fir-refurbishment tal-kumplament tal-wards u fil-kontinwazzjoni tat-titjib fil-kwalita` ta' ħajja tar-residenti f'San Vincenz de Paule.

Sur President, l-għan ewlieni tal-politika tal-gvern Nazzjonalista għall- anzjani huwa, li filwaqt li niżguraw l-ogħla livell ta' għajxien għalihom, jiżdied il-livell ta' parteċipazzjoni ta' l-anzjani f'kull settur tas- soċjeta` Maltija.

L-anzjani jikontribwixxu b'mod sinifikanti għall- iżvilupp ta' l-ekonomija u għandhom jilagħbu parti attiva fit-twaqqif ta' soċjeta` inklussiva permezz ta' djalogu bejn il-ġenerazzjonijiet.

F'dan ir- rigward l-anzjani għandhom ikomplu jgħixu fil-qalba ta' l-attivita` soċjali, f'involviment kontinwu fil-komunita` li jgħixu fiha.

Żgur li għas-sena li ġejja d-dipartiment għall-ħarsien ta' l-anzjani jrid ikompli jaħdem biex jilħaq l-objettivi tiegħu.

Irridu nassiguraw t-tqassim effiċjenti u effettiv tas-servizzi domiċiljari li huma ntiżi biex jgħinu lill-anzjani jkomplu jgħixu fl-ambjent familjari fil-komunita`, u rridu nkomplu nilħqu l-objettiv biex inwaqqfu day centres f'lokalitajiet diversi bil-kollaborazzjoni tal-kunsilli lokali biex jgħinu lill-anzjani jkomplu jgħixu ħajja attiva fil-komunita`.

Irridu wkoll nipprovdu faċilitajiet residenzjali lill-anzjani li m'humiex f'pożizzjoni jibbenefikaw mis-servizz komunitarju.

Irridu nkomplu naraw kif inżommu studju dwar il-ġerentoloġija u nipprovdu faċilitajiet edukattivi bħal korsijiet ta' taħriġ u parteċipazzjoni f'konferenzi nazzjonali u internazzjonali.

Id-dipartiment irid ikompli jimplimenta ż-żewġ żviluppi prinċipali li kellna ta' importanza partikolari matul din is-sena, jiġifieri t-tisħiħ tar- relazzjonijiet aktar viċin bejn id-dipartiment u s-settur privat biex jinħolqu aktar servizzi residenzjali fit-tmexxija ta' dawn is-servizzi.

Anke l-għotja ta' kull servizz trid tkun ibbażata fuq il-bżonn u mhux fuq l- eta`.

Nixtieq li qabel ma naqleb għal qasam ieħor, il-qasam tal-persuni b'diżabilita`, nagħmel riferenza għall-allegazzjoni li għamel dalgħodu l- Onor. Silvio Parnis dwar il-mediċini.

Qed issir ħafna propaganda qarrieqa għaliex il-gvern irid jaqta' l-abbużi fuq il-karta r-roża u l-karta s-safra.

M'humiex veru li dawn se jitneħħew, la l-karta r-roża u lanqas is-safra; il-gvern sempliċement irid li min m'huwiex intitolat għalihom ma jeħodhomx.

L-Onor.

Parnis semma l-kwestjoni ta' l-iskimmed milk, u jien ngħidlu - peress li kien għadu mhux deputat fl- aħħar leġislatura - li d-deċiżjoni fuq l-iskimmed milk ma tteħditx minn gvern Nazzjonalista imma ttieħdet minn gvern Laburista, u aħna ta' galantomi li aħna ma kkritikajnihomx dakinhar għaliex hija ħaġa ġusta li hekk għandu jkun.

Issa dawn qed jikkritikawna għaliex il-gvern mhux se jkompli jagħti l-iskimmed milk; provvediment li għamluh huma u issa qed iwaħħluh fuq gvern Nazzjonalista.

Sa hawn jaslu l-allegazzjonijiet tagħhom, Sur President!

Fil-ftit ħin li baqagħli nixtieq nikkaverja ftit il-qasam tal-persuni b'diżabilita`.

Huwa veru li jiena stess ma kontx se ndum wisq nitkellem dwar dan is-suġġett wara l-maratona ta' dibattiti li kellna dwar il-liġi tal-persuni b'diżabilta` imma stennejt li fi tliet sigħat l-oppożizzjoni jsemmu almenu xi ħaġa fuq il-persuni b'diżabilita`, stennejt li jgħidu li per eżempju f'din is-sena ma sar xejn jew li fil-budget m'hemm xejn li jipprovdi għal dawn il-persuni.

Jien naħseb li la ma semmewhomx, allura huma kuntenti bil-mod kif qed jimxi l-gvern tagħna f'dan il-qasam.

Sur President, m'iniex se nagħmel xi paniġierku dwar dan il-qasam għaliex kif diġa` għedt, id-dibattitu li kellna f'dawn l-aħħar ġranet waqt l- istadju tat-Tieni Qari ta' l-abbozz ta' liġi dwar opportunitajiet indaqs kien wieħed twil, u għal darb'oħra stabbilixxa l-consensus li hawn hawn ġew, u ngħid jien fil-pajjiż kollu, dwar kif is-soċjeta` tagħna għandha tħares lejn dan il-qasam.

Kien dibattitu li fih tkellmu numru kbir ta' deputati miż-żewġ naħat imma importanti li nenfasizza d-deċiżjoni li ħa l- Viċi Prim Ministru Gonzi u l-gvern li din il-liġi tmur quddiem il-kumitat permanenti għall-affarijiet soċjali biex hemmhekk tiġi mgħarbla sewwa u jintlaħaq ftehim fuq kull punt ta' diverġenza li jista' jkun hemm.

Kif qal l-istess Viċi Prim Ministru, din il-liġi se tkun l-ewwel waħda li se tgħaddi minn dan il-parlament is-sena d-dieħla u allura se tkun l-ewwel liġi li ngħaddu fil-millennju l-ġdid.

Għalhekk naħseb li huwa aktar utli li jiena napprofitta ruħi mill-ftit minuti li baqgħali sabiex nagħti ħarsa lejn il-ħidma ta' din l-ewwel sena u naraw x'hemm proġettat għall-futur.

Sur President, artiklu 222 tal-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista fl-aħħar elezzjoni jgħid li nadottaw politika fejn servizzi speċjalizzati għall-anzjani jkunu miftuħin ukoll għal persuni b'diżabilita` li għalkemm ta' eta` iżgħar ikollhom l-istess bżonnijiet bħall-anzjani.

Kif kulħadd jaf, din il-policy bdejna nwettquha bis-sħiħ tul l-aħħar sena u issa dawn is-servizzi qegħdin jingħataw skond il-bżonn u mhux skond l-eta` jew id-diżabilita`.

Fil-fatt skond risposta għal domanda parlamentari riċenti nsibu li hemm 288 persuna b'diżabilita` taħt is-60 sena li qed jirċievu s-servizz ta' għajnuna fid-dar, 538 li qed jirċievu s-servizz ta' l-inkontinenza, 256 li qed jagħmlu użu mis-servizz tat-telecare, u 147 li għamlet użu mis-servizz tal-handyman.

Fl-aħħar sena l-kummissjoni ħadmet b'mod intensiv dwar it-twaqqif ta' qafas amministrattiv li se jkun neċessarju għall-promolgazzjoni tal-liġi dwar opportunitajiet indaqs.

Matul din l-ewwel sena l-ministeru għall- politika soċjali beda l-proċess biex titwaqqaf struttura adegwata għat- tmexxija u l-iżvilupp ta' ċentri ta' taħriġ għall-adulti.

Fl-aħħar 12-il xahar, in-numri ta' persuni b'diżabbilita` li attendew f'dawn iċ-ċentri kien hekk: Ħal Far 81, Wied il-Għajn 56, l-Imtarfa 104, Fleur-de-lys 110 u Santa Venera 25.

Id-dipartiment temm il-proċess biex jiġu mpjegati 34 care worker li jkunu jistgħu jieħdu ħsieb in-numru akbar ta' persuni b'diżabilita` li qed jattendu ċ-ċentri.

Naħseb li l-akbar żvilupp f'din l-ewwel sena kien il-ftehim li ntlaħaq bejn il-ministeru għall-politika soċjali u l-ministeru ta' l-edukazzjoni li bih l-istudenti li jkunu waslu biex jispiċċaw l-iskejjel speċjali jagħmlu programm ta' transizzjoni qabel ma jimxu lejn il-ħajja adulta taċ-ċentri jew tax-xogħol.

Irridu li fis-sena d-dieħla nagħtu spinta akbar lil dan il- qasam, u waħda mill-miżuri kontemplati hija li jinbeda x-xogħol fuq ċentri oħra.

Din is-sena l-kummissjoni ħadmet ħafna biex il-prinċipji ta' l- aċċessibilita` għal kulħadd jitpoġġew fil-prattika.

Għalhekk sar qbil ma' l-awtorita` ta' l-ippjanar sabiex mill-1 ta' Jannar, 2000 bini miftuħ għall- pubbliku jingħata l-permessi neċessarji biss jekk ikun ċertifikat mill- kummissjoni li jirrispetta dawn il-prinċipji.

Sur President, aħna nemmnu li l-impjieg ta' persuni b'diżabilita` għandu jkun priorita` għall-ETC.

Għal dan l-iskop id-direttur eżekuttiv tal- kummissjoni nħatar direttur fuq il-bord ta' l-ETC u min-naħa tagħha din il- korporazzjoni qiegħda tfassal diversi skemi li għandhom iżidu l- opportunitajiet anke għall-persuni b'diżabilita`.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Marie Louise Coleiro, on a point of order.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, ma xtaqtx inwaqqaf lill- Onor. Mifsud Bonnici mid-diskors li qed jagħmel pero` irrid ngħid li ma kienx korrett meta qal li ħadd min-naħa ta' l-oppożizzjoni ma semma lill- persuni b'diżabilita`.

Jiena personalment dalgħodu għamilt mistoqsija speċifika dwar jekk inħossux li dan il-budget se jgħolli l-livell ta' l- għajxien partikolarment ta' dawk il-familji li għandhom persuni b'diżabilita`.

Jiena bħall-Onor.

Mifsud Bonnici ma deherlix li għandi nidħol f'ħafna diskussjoni, wara kollox il-ħin huwa limitat għal kulħadd.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Is-Segretarju Parlamentari.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI: Sur President, proprju wara dan il-point of order jiena nagħlaq billi nistaqsi lill-Onor.

Coleiro: taħseb li b'dik id-domanda trattajt il-qasam tal-persuni b'diżabilita`?

Nirringrazzjak, Sur President.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Sur President, jien m'għedtx hekk.

Jien għedt li wara dibattitu sħiħ hawnhekk fuq il-liġi dwar opportunitajiet indaqs - kif qal ukoll l-Onor.

Mifsud Bonnici - ma deherlix li għandi noqgħod nitkellem wisq fit-tul fuq dan il-qasam.

(Interruzzjonijiet) Fuq il-budget tista' tagħmel ġimgħa jekk trid titkellem!

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Dolores Cristina.

ONOR.

DOLORES CRISTINA: Grazzi, Sur President.

Illum xtaqt niffoka ftit fuq il-vot tal-korporazzjoni ta' mpjiegi u taħriġ, magħrufa minna lkoll bħala ETC, liema vot jammonta għal Lm1.4 miljun, żieda ta' aktar minn 27% fuq is-somma li ġiet allokata s-sena li għaddiet.

Ma' din iż-żieda rridu nżidu wkoll it-Lm300,000 l-oħra li ġejjin mill-fondi għall-programmi ta' taħriġ ta' l-Unjoni Ewropea.

Naħseb li hawnhekk ta' min wieħed ifakkar li l-għanijiet ewlenin ta' din il-korporazzjoni huma li tipprovdi u tassigura aċċess indaqs għal programmi ta' taħriġ u opportunitajiet tax-xogħol u li tikkontribwixxi lejn l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tal-pajjiż.

Il-miri strateġiċi ta' l-ETC huma li tgħin dik li tissejjaħ l- employability, jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li żżid il-potenzjal ta' l- individwu biex dan ikun aktar employable minn min iħaddem.

Trid ukoll tiżviluppa l-entrepreneurship, jiġifieri tgħin lill-individwi joħolqu x- xogħol għalihom stess u fejn hu possibbli anke għal ħaddieħor, trid tgħin ukoll fl-adattament ta' l-organizzazzjonijiet u l-impjegati tagħhom billi turi kif kulħadd għandu jaġġorna ruħu għall-ħajja kompetittiva tal-lum, ħajja li għandha realtajiet ġodda fejn l-impjegati u min iħaddem irid ikun aktar flessibbli u produttiv.

Fost l-istrategic goals tagħha, l-ETC issemmielna wkoll il-ħolqien ta' aċċess u ta' opportunitajiet ta' taħriġ u ta' xogħol indaqs għan-nisa u għall-irġiel kif ukoll l-istess kondizzjonijiet ta' ekwita` għal dawk milquta minn żvantaġġi naturali, personali jew soċjali bħal, per eżempju, persuni b'diżabilita`, nies li kellhom jew forsi għad għandhom ukoll problema ta' abbuż ta' alkoħol jew ta' droga, u oħrajn li minħabba reati mwettqa għamlu żmien f'faċilita` korrettiva u għalhekk isibuha diffiċli ħafna li jinserixxu ruħhom fil-ħajja tax-xogħol, partikolarment minħabba preġudizzju u nuqqas ta' fiduċja.

Sur President, inkunu żbaljati jekk inħarsu lejn l-ETC bħala sempliċement aġenzija tax-xogħol li tabbina n-nies qegħda ma' vakanzi fis- suq tax-xogħol.

Huwa veru li dan huwa parti integrali mill-ħidma ta' din il-korporazzjoni - fil-fatt hija l-aġenzija ċentrali f'dan il-pajjiż li tgħin biex persuni mingħajr xogħol ikunu ggwidati lejn l-opportunitajiet li jeżistu f'dan il-pajjiż - pero` ir-rwol ta' l-ETC imur oltre u huwa wieħed pro-attiv għaliex din trid tidentifika r-realtajiet tal-ħajja tax-xogħol, mhux biss tal-lum imma fejn jista' jkun anke ta' għada.

L-ETC trid ukoll tiggwida s-sistema edukattiva tal-pajjiż lejn il-ħteġijiet tas-suq tax- xogħol, mhux biss tal-lum imma anke tal-futur.

Hi stess trid toħloq il- programmi ta' taħriġ għal min jenħtieġ skills ġodda, trid tidentifika l- potenzjal ta' l-individwi li javviċinawha għall-għajnuna u trid tgħinhom ukoll jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Għalhekk wieħed jista' jgħid ukoll li r-rwol ta' l-ETC huwa wieħed li jkollu effett kbir fuq il-qagħda ekonomika tal-pajjiż, nerġa' ngħid, mhux biss tal-lum imma anke ta' għada.

Sur President, il-korporazzjoni għandha rwol qawwi li tkun il-liasion bejn il-ħajja tal-bankijiet ta' l-iskola u s-suq tax-xogħol.

Kulħadd jgħid li wieħed mid-drittijiet fundamentali tal-bniedem huwa dak tax- xogħol.

Meta niltaqa' ma' politiċi barranin, waħda mill-ewwel mistoqsijiet li jagħmlu dejjem tkun dwar ir-rata tal-qgħad f'pajjiżna li bħalissa tinsab fl-inħawi tal-5.5%.

Meta nsemmi din iċ-ċifra, ħafna mill-barranin jistaqsuni kif jirnexxielna nżommu l-qgħad daqshekk baxx għaliex kulħadd jaf li l-maġġoranza tal-pajjiżi tad-dinja għandhom ċifri ta' qgħad ħafna aktar ogħla minn hekk.

Ngħid il-verita`, it-tweġiba tiegħi - anke jekk tkun forsi mentali u mhux dik li attwalment ngħid - tkun li anke din iċ- ċifra trid tinżel 'l isfel għaliex kull ċifra ta' qgħad hija waħda ta' tħassib meta nikkonsidraw li wara kull numru li jiġi reġistrat fl- istatistika hemm persuna u wara kull persuna l-probabbilta` hi li għandek familja.

Aħna nafu li ħafna ekonomisti jqisu r-rata ta' 4% bħala full employment għaliex jgħidu li kull pajjiż iġorr l-hekk imsejħa unemployables tiegħu, jiġifieri nies li m'humiex adattati għall-ħajja tax-xogħol minħabba problemi fiżiċi, mentali jew soċjali, nies oħra li m'huma bl-ebda mod interessati li jidħlu fil-ħajja tax-xogħol, u nies li ma jkunux verament mingħajr xogħol pero` jidhru f'din iċ-ċifra.

Jien nasal biex ngħid, bl- idealiżmu kollu, li jekk illum qed nitkellmu fuq il-konċett ta' employability bħala waħda mill-pilastri tas-suq tax-xogħol, allura anke din ir-rata trid tiġi riveduta.

Ħalli naraw ftit kif inhi s-sitwazzjoni f'Malta llum.

Sur President, jekk wieħed iħares lejn l-employment trends tax-xhur ta' Ġunju sa Ottubru ta' din is-sena jara li l-qgħad żdied u laħaq il-quċċata f'Awissu.

L-ispjegazzjoni li tingħata hi li f'Lulju il-qgħad dejjem jiżdied minħabba studenti li jispiċċaw mill-iskola u jkunu għadhom ma daħlux fl-ewwel job tagħhom, u din is-sena kellna iż-żieda msejħa artifiċjali tal-ħaddiema tal-Kalaxlokk.

L-istatistika turi li l- konswetudni hi li ċ-ċifra tal-qgħad tibqa' dejjem tiżdied minn Awissu 'l quddiem, u tibqa' tiżdied sa Jannar meta jispiċċaw ħaddiema minn xogħol relatat mat-turiżmu tas-sajf u anke ma' xi xogħol staġjonali bħal dak ta' l- ipproċessar tat-tadam u affarijiet oħra ta' l-ikel.

Pero` din is-sena it- trend tbiddlet u minn Awissu għal Ottubru dan il-pajjiż irreġistra tnaqqis fiċ-ċifra tal-qgħad.

Bla dubju ta' xejn dan huwa sinjal pożittiv ta' ekonomija li qed tirpilja.

Fix-xhur li għaddew in-numru tal-gainfully occupied żdied bi kważi 2,000 ruħ, is-settur privat żdied b'2,200 ruħ, filwaqt li s-settur pubbliku niżel b'aktar minn 2,000 ħaddiem.

Għalkemm din iċ-ċifra tinkludi wkoll iċ-ċaqliq ta' l-impjegati mill-Mid-Med Bank għall-HSBC xorta waħda t-tnaqqis fis- settur pubbliku baqa' dejjem jiżdied.

U hawnhekk nixtieq ngħid li jenħtieġ naslu għal struttura sostennibbli aktar effiċjenti u li verament tagħtina value for money.

Sur President, qegħdin naraw shift mis-settur tal-manifattura għal market services - liema servizzi lkoll nafu li jenħtieġu livell ogħla ta' edukazzjoni - u qed naraw ukoll żieda fil-parteċipazzjoni tan-nisa fil- ħajja tax-xogħol.

Malta tibqa' b'rata li hija mill-aktar baxxi fejn ta' pajjiżi oħra ta' nisa li jaħdmu, pero` nafu li bil-mod il-mod din iċ-ċifra se titla' 'l fuq hekk kif aktar nisa jitħajru joħorġu jaħdmu.

Illum diġa` tidher it-trend ġdida li nisa bil-familja jerfgħu mill-attivita` tax-xogħol tagħhom għal ftit snin imbagħad jerġgħu ifittxu job.

Nafu wkoll li mhux faċli għal dawn in-nisa hekk imsejħa returners li jerġgħu lura wara interruzzjoni ta' snin u għalhekk hemm bżonn li dawn jaġġornaw ruħhom ukoll b'taħriġ.

Barra minn hekk qed naraw ukoll introduzzjoni ta' telework li se jiftaħ opportunitajiet ġodda għan-nisa li jixtiequ jaħdmu imma ma jridux jew ma jistgħux joħorġu barra minn djarhom minħabba impennji tal-familja.

Qed naraw li l-qasam tax-xogħol part-time qed jespandi mhux biss għal dawk li jridu jaħdmu ftit sigħat imma anke għal dawk li diġa` għandhom full-time job.

Dan huwa aspett deċiżivament pożittiv għax l-ebda ekonomija staġnata ma tiġġenera opportunitajiet ta' xogħol part-time.

Sur President, ix-xogħol ta' kuljum m'għandux biss jindirizza l-ħteġijiet finanzjarji ta' l-individwu imma jrid jindirizza wkoll il-bżonnijiet personali.

Nitkellmu ħafna fuq job satisfaction and fulfilment u hekk għandu jkum meta tikkonsidra li bniedem irid iqum kull filgħodu, imur fuq il-post tax-xogħol, u jekk ma jagħmilx hekk ma jaqlax l-għajxien ta' kuljum.

Ngħid il-verita` jien jiddispjaċini ħafna għal dawk in-nies li jridu jmorru f'post tax-xogħol li fih ikunu mdejqin u jagħmlu hekk għal sena wara sena tul ħajjithom kollha.

Għalhekk hemm bżonn li l- opportunitajiet tax-xogħol li jinħolqu jkunu mhux biss sostennibbli, imma jagħtu wkoll il-job satisfaction.

In-nuqqas ta' sodisfazzjon u kuntentizza fuq il-post tax-xogħol iwassal għal dak il-fenomenu ta' absenteeism, fejn impjegati jassentu ruħhom mill-post tax-xogħol bl-iċken skuża.

Sur President, spiċċa ż-żmien li bniedem jidħol f'post tax-xogħol minn eta` żgħira u anke jekk ikun imdejjaq sal-ponta ta' mnieħru, jibqa' hemm sakemm jispiċċa bil-pensjoni, għaliex illum qed naraw dieħel il-fenomenu tal-job mobility fejn ħaddiem jiċċaqlaq bl-għażla tiegħu minn xogħol għall- ieħor.

Din il-job mobility qiegħda dejjem tiżdied, speċjalment fil- ġenerazzjonijiet żgħażagħ tagħna.

Fil-fatt hemm numru kbir ta' nies li jersqu lejn l-ETC biex isibu xogħol alternattiv għal dak li għandhom u dan dejjem bil-ħsieb li jsibu impjieg aħjar.

Għandek min jiċċaqlaq lejn impjieg fl-istess qasam pero` għandek min jitlob taħriġ biex ibiddel it-tip ta' ħidma li jagħmel.

Hawnhekk l-ETC tipprovdi numru sostanzjali ta' programmi ta' taħriġ, tagħti skills ġodda lil min jenħtieġhom u l- indikazzjonijiet jibqgħu li l-job mobility f'dawn l-aħħar xhur f'pajjiżna baqgħet għaddejja u baqgħet miexja b'ritmu mgħaġġel, sinjal ieħor ta' ekonomija li żgur m'hijiex staġnata.

Inkompli fuq ir-rwol ta' l-ETC pero` din id-darba abbinat mal-qasam ta' l- edukazzjoni għaliex jidhirli li t-tnejn li huma ma tantx jistgħu jiġu separati, anzi nemmen li r-rwol tal-korporazzjoni hawnhekk għandu jimxi fuq żewġ binarji.

Fost dawk li l-aktar jirrikorru għand l-ETC biex isibu x- xogħol hemm numru kbir ta' nies li minkejja s-sistema edukattiva li timponi l-klassi ta' l-iskola sa 16-il sena huma lliterati, m'għandhom skills u taħriġ ta' xejn u għalhekk per konsegwenza huma demotivati u jħossu li m'għandhomx futur fil-ħajja tax-xogħol.

Raġel ta' 30 sena li la jaf jikteb u lanqas jaqra, ovvjament hija problema biex issiblu xogħol, kultant anke biex issiblu xogħol manwali għaliex min iħaddem dejjem jitlob ċerti kwalifiki bażiċi.

Dawn huma nies li tul is-snin ma ħadu xejn mis-sistema edukattiva tagħna u issa sta għall-ETC biex tgħinhom isibu impjieg.

Uħud minnhom jitħajru jidħlu għal wieħed mill-courses u jsibu kwalitajiet u kapaċitajiet ġodda li qatt ma kienu jafu li għandhom u għalhekk il-ħtieġa li jsir assessment individwali minn occupational psychologist f'dawn il- każi biex ikunu identifikati kemm il-potenzjal kif ukoll l-aptitude ta' min qiegħed ifittex ix-xogħol għaliex għandna faxxa ta' nies mingħajr kwalifiki u mingħajr skills u jien naħseb li tinserixxi lil dawn in-nies fil-ħajja tax-xogħol tibqa' waħda mill-ikbar sfidi li jkollha tiffaċċja l-ETC fis- snin li ġejjin għaliex ovvjament l-ETC issa trid tipprovdi dak kollu li l- iskola obbligatorja fuq medda ta' 11-il sena ma rnexxilhiex tipprovdi.

Għandna imbagħad il-long term unemployed, nies li ilhom jirreġistraw għal żmien pjuttost twil, u ż-żgħażagħ li għadhom ħerġin mill-istudji tagħhom u għadhom ma sabux l-ewwel job.

Hawnhekk irrid ngħid li dawn huma żgħażagħ li nqabbdu f'dik li ngħidulha l-catch 22 situation, kulħadd iridhom bl- esperjenza iżda ħadd ma jrid ikun hu li jagħtihielhom l-ewwel.

Jien naħseb li rridu naraw kif noħolqu xi mezz ta' inċentiva biex il-first timers isibu l-jobs ukoll.

Għandna wkoll dawk il-persuni li għandhom xi diżabilita` kemm fiżika kif ukoll mentali, nies bi problemi ta' alkoħol jew droga u oħrajn li xellfu diffrejhom ma' l-awtoritajiet u wettqu xi reat.

Dawn kollha jidħlu fil-faxxa ta' nies żvantaġġjati li jridu attenzjoni speċjali biex jidħlu fil-ħajja tax-xogħol.

Nixtieq hawnhekk nappella sabiex tinbidel il-mentalita' ta' min iħaddem u jkollna iktar nies li jgħarfu jagħtu opportunita` lil dawn il-persuni.

Ma nistgħux nibqgħu nagħtu lip service lill-konċett ta' opportunitajiet indaqs u ta' riabilitazzjoni, noqogħdu nagħmlu liġijiet u programmi imbagħad sfortunatament jibqa' jiżfen fin-nofs il-preġudizzju u nibqgħu fejn inkunu.

Irridu niftakru li x-xogħol jibqa' l-aħjar mod ta' protezzjoni soċjali għaliex inaqqas il-kriminalita` u problemi oħra li jinħolqu meta bniedem ikun nieqes minn focus, li hu x- xogħol, fil-ħajja tiegħu.

Sur President, l-ETC trid tkun ukoll proattiva f'dak li tidentifika opportunitajiet ta' xogħol ġodda u taħdem id f'id mas-sistema edukattiva biex il-ħteġijiet tas-suq tax-xogħol ikunu indirizzati.

Għalhekk il-bżonn tal-korporazzjoni fl-istadju ta' konsultazzjoni anke ta' tmexxija effettiva tal-kuleġġ vokazzjonali ġdid li se jinkorpora fih ħafna setturi.

Naħseb li jenħtieġ jonqos ukoll il-mismatching fejn ikollna vakanzi ta' xogħol u ma jkollniex nies b'ħiliet li jimlewhom, u jkollna min għandu sengħa jew impjieg li fil-ħajja tal-lum qed isir outdated.

Illum sirna nitkellmu ħafna fuq restructuring u oqsma ta' xogħol inovattivi, u lkoll nafu li jekk verament irridu nkunu kompetittivi fis-suq globali hemm bżonn li ssir restructuring, nidħlu jew ma nidħlux fl-Unjoni Ewropea.

Nitkellmu ħafna wkoll fuq teknoloġija ġdida, teknoloġija li biddlet il-ħajja tagħna ta' kuljum, pero` fl-istess waqt nafu li hawn nies li għadhom iżommu lura mit-teknoloġija għaliex hemm element ta' biża'.

Sfortunatament dawn ikunu fost l-aktar nies li għandhom bżonn taħriġ f'dan il-qasam, speċjalment jekk wieħed jikkonsidra dawk li għandhom fuq il-45 sena u ġew redundant u għandhom bżonn kwalifiki ġodda.

Issa dan kollu li qed ngħid juri li l-ETC verament għandha ħafna xogħol x'tagħmel u għandha fejn tonfoq il-flus allokati lilha fil-budget u mhux l-inqas fil-monitoring biex jitnaqqsu l-abbużi.

Illum stess qrajna fil-gazzetti li madwar 500 ruħ inqatgħu mir-reġistru ta' nies mingħajr xogħol għax instabu jaħdmu meta kienu jirreġistraw.

Ilkoll nafu li dan jiġri u kull min jinqabad jikser il- liġi għandu joqgħod għall-konsegwenzi mingħajr eċezzjoni.

L-ETC trid tkompli ssaħħaħ is-sorveljanza tagħha u naħseb li bil-law enforcement monitoring unit li għandu jitwaqqaf, dan jista' jseħħ.

Ħalli issa ndur ftit fuq il-koperativi li din is-sena għandhom vot ta' Lm65,000.

Irrid ngħid li l-gvern preżenti għandu l-għan li jiżviluppa l- ħolqien ta' koperativi ġodda b'mod partikolari fis-settur pubbliku għaliex jemmen bis-sħiħ li permezz tal-koperativi tiżdied l-effiċjenza u l- produttivita` fis-settur pubbliku.

Fil-fatt huwa parti wkoll mill-proċess ta' ristrutturar u ta' privatizzazzjoni li numru ta' ħaddiema mis-settur pubbliku jifformaw koperativi.

Il-gvern għandu wkoll interess li jgħin fis- suċċess tal-koperativi, jiġifieri mhux li jarahom jinħolqu mbagħad jitlaqhom mar-riħ, imma li li jipprovdi taħriġ biex il-membri jkunu equipped ħalli jkunu jistgħu jimmaniġġjaw l-ażjenda tagħhom b'mod professjonali għaliex kif nafu lkoll, spiċċa ż-żmien li kollox jgħaddi u li nipprovaw niddubbaw.

L-anqas ħaġa li nistgħu nieħdu din l-attitudni fiha dan iż-żmien hija l-management għaliex dħalna f'era kompetittiva għall- aħħar u min imexxi jrid ikun kapaċi, effiċjenti u kompetenti inkella malajr imur il-baħar, u n-nuqqas ta' professjonalita` kulħadd jaf li jwassal għall- falliment u għalhekk il-gvern, apparti minn taħriġ bikri, jipprovdi wkoll appoġġ kontinwu u sors ta' konsultazzjoni.

Meta fi Frar ta' din is-sena twaqqaf il-bord tal-koperativi għas-snin 1999/2001 dan il-bord fil-fatt ingħata l-parir li jerġa' jwaqqaf is-support unit li sfortunatament kien ġie żarmat, bil-għan li dan jgħin fit-twaqqif ta' koperativi ġodda u jgħin ukoll lil dawn il-koperativi jistabilixxu ruħhom fl-ekonomija Maltija.

Il-bord għandu l-mezzi - kif diġa` għedt is- somma ta' Lm65,000 - biex hu stess ikun jista' jaħdem professjonalment fuq l-iżvilupp tal-koperativi.

Din is-sena tnediet l-akbar koperativa fis- settur pubbliku, inizjattiva li ħaduha l-ħaddiema tal-laundry ġewwa l- Isptar Monte Carmeli u nistgħu ngħidu li hawnhekk għandna success story.

Kellna grupp ta' negozjanti żgħar li ngħaqdu flimkien u anke dawn skoprew li flimkien għandhom aktar saħħa, kabbru l-kompetittivita` tagħhom, filwaqt li qed jibbenefikaw minn riżorsi kollettivi.

Rajna wkoll numru ta' tobba li ffurmaw Touring Medicase Co-Op, professjonisti li wkoll qegħdin jagħtu servizz kollettiv.

Il-gvern irid isaħħaħ l-moviment koperativ għaliex jemmen li dan il-moviment irid jgħin biex il-koperativi jkunu msejsa fuq il- prinċipji ta' sussidjarjeta` u solidarjeta` u biex flimkien ma' organizzazzjonijiet oħra wkoll jgħin lill-koperativi jaġġornaw u jorganizzaw irwieħhom għall-żviluppi li qegħdin iseħħu fit-teknoloġija ġdida biex jilqgħu l-isfidi tal-futur.

Sur President, nagħlaq dan l-intervent tiegħi billi ngħid li hemm bżonn ta' aġġornament fil-liġi dwar il-koperativi u ngħid ukoll li hemm bżonn li nsibu metodi aktar flessibbli, aċċessibbli biex l-attivita` kummerċjali fil- qasam koperativ issib l-għajnuna li għandha bżonn, pero` fl-aħħar nett ngħid li l-ħolqien ta' aktar koperativi għandu jkun inkorraġit għax dejjem jagħti vuċi aktar qawwija lill-ħaddiema jiffurmaw parti minnhom.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Jason Azzopardi.

ONOR.

JASON AZZOPARDI: Sur President, f'dawn il-ftit minuti li ġejjin xtaqt niffoka ftit fuq żewġ materji prinċipali li l-kollegi ta' l- oppożizzjoni dalgħodu fi tliet sigħat ta' dibattitu ma kellhomx id-diċenza jagħmlu riferenza għalihom, żewġ oqsma kruċjali u fundamentali fit-tfassil ta' politika soċjali ta' pajjiż.

Dalgħodu smajna tliet sigħat ta' dibattitu fejn fihom kelliema ta' l- oppożizzjoni pprovaw jiġġustifikaw l-operat tagħhom meta kienu fil-gvern fid-dawl tal-ġustizzja soċjali - frażi li tant nisimgħu, nużaw u forsi anke nabbużaw - u fid-dawl tar-ruħ soċjali li l-gvern għandu jew m'għandux.

Smajna tliet sigħat ta' diskors fejn kellna ħafna biki tal-kukkudril u theżżiż ta' snien, għall-miżuri mħabbra f'dan il-budget.

Ikun tajjeb li hawnhekk wieħed ifakkar li ċerti miżuri mħabbra f'dan il-budget kellhom jittieħdu għaliex fi żmien gvern preċedenti d-dejn tħalla jespandi sa tali mod u b'tali rata li issa bilfors irridu nieħdu dawk l-azzjonijiet korrettivi neċessarji biex inpattu għall-għemil negliġenti ta' ħaddieħor.

Kif kulħadd jaf, ħadd ma jagħti minn dak li m'għandux; jekk il-kaxxa ta' Malta sibniha magħsura, ma nistgħux nippretendu li wara l-ewwel 12-il xahar aħna nagħmlu l-mirakli u nroxxu l-flus.

Pero` minkejja l-limitazzjonijiet finanzjarji ta' dan il-budget - u hawn hu s-sabiħ tal-filosofija ta' dan il-partit fil-gvern u għalhekk jiena kburi li nimmilita f'dan il-partit - il-gvern ma ttraskurax il-qasam soċjali ta' pajjiżna, anzi saħħaħ dan il- qasam b'miżuri konkreti, u se ngħid kif.

Jekk aħna rridu nkunu gvern responsabbli u serju, aħna fid-dmir li niżguraw li 20 jew 30 sena oħra l-pensjonijiet ikunu sostenibbli, li meta dawk ta' l-eta` tiegħi jew uliedna jiġu biex jieħdu l-pensjoni, ikollhom pensjoni x'jieħdu u fuq xiex iserrħu moħħhom.

Irridu niżguraw li jkollna soċjeta` ċivili, li ma tħalli lil ħadd warajha, li tagħti kas lid-dgħajfa u lil min ma jistax iġorr piż waħdu fuq spalltu.

Dik hija l-ġustizzja soċjali.

Il-ġustizzja soċjali hija dik il-filosofija li tipprova tieħu t- triq tas-sewwa bejn l-ideoloġija materjalista fejn il-flus huma kollox, u l- filosofija Marxista li titfa' kollox f'qafas wieħed u titratta lil kulħadd indaqs meta minn ewl id-dinja il-ġustizzja titlob li inti tgħin lil min hu l-aktar fil-bżonn.

Sur President, jiena għadni skantat kif ħadd mill-oppożizzjoni ma semma' x'għamel dan il-gvern matul dawn l-aħħar 12-il xahar fil-qasam tad-droga, fil-qasam tal-kura u s-servizzi li jingħataw lill-vittmi ta' l-abbuż tad- droga, ta' l-alkoħol u ta' dipendenzi oħra.

Ħadd mill-kelliema ta' l- oppożizzjoni ma semma' l-volontarjat u l-pjanijiet li dan il-ministeru diġa` ħabbar.

Ir-raġuni għal dan hija li n-naħa l-oħra jistħu jammettu li f'dan il-qasam soċjali ġrejna bihom, lanqas biss tgħaddilhom minn moħħhom li l-politika soċjali tinkludi d-dmir tal-gvern li jassisti, u mhux bil- kliem biss, lill-vittmi tad-droga u jipprepara lil dawk li huma prone li għada pitgħada jkunu vittmi ta' l-abbuż tad-droga u l-alkoħol.

U bir-raġun li ma jsemmux x'għamel dan il-ministeru f'dawn l-aħħar 12-il xahar fl- għajnuna lis-Sedqa, lill-OASI u lill-Caritas, għaliex l-unika darba li s- Sedqa tnaqqsilha l-budget kien fl-1998 meta kien hemm il-Partit Laburista fil-gvern, għaliex l-unika darba li s-Sedqa spiċċat lanqas biss kellha flus biex tħallas il-pagi kien fi żmien il-gvern Laburista, u għaliex l- uniċi drabi li s-Sedqa żdidilha l-budget kien fi żmien gvern Nazzjonalista.

Fil-fatt għas-sena d-dieħla, dan il-ministeru qed jipproponi żieda ta' xejn inqas minn Lm770,000 - żieda ta' Lm30,000 fuq is-sena li għaddiet - kontra s-Lm700,000 li ġew ivvutati fl-1997 fi żmien il-gvern Laburista.

Mela fejn hu d-dmugħ tal-kukudrill li kienu jxerrdu għall-vittmi tal- barunijiet tad-droga?

Fejn huwa t-tagħfis ta' qalb l-oppożizzjoni fil- ġlieda kontra dik li nistgħu nsejħulha l-pjaga tas-seklu?

U dan apparti żidiet oħra lil, per eżempju, l-SWDP, li minn Lm415,000 għas-sena d-dieħla qed jiġu vvutati Lm440,000.

Sur President, xtaqt li niffoka ftit fuq is-Sedqa u ngħid x'kienet l- attivita` u x'inhuma l-pjanijiet għax-xhur li ġejjin ta' din l- organizzazzjoni pjuttost żagħżugħa li proprju għadha kemm iċċelebrat il- ħames snin mit-twaqqif tagħha.

L-ewwel sfida prinċipali ta' dan il-gvern f'dan il-qasam tal-ġlieda kontra l-abbuż mid-droga u l-għajnuna lill-vitmi tad-droga, kien it-tisħiħ tal-qafas legali bi ħsieb li jfassal struttura ta' liġijiet, struttura ta' regolamenti li jirriflettu r-realtajiet moderni marbutin ma' l-użu ħażin ta' sustanzi illeċiti.

Dan kien pass kuraġġuż u għamilnieh.

Ħafna drabi pass kuraġġuż ma tagħmlux biex tieħu l-prosit, imma għax temmen fih, u aħna nemmnu f'dak li ngħidu għax kellna l-kuraġġ nintroduċu regolamenti ġodda sabiex id-divertiment taż-żgħażagħ ikun wieħed aktar san u inqas riskjuż.

Dan huwa mertu tas-social affairs committee li fih ġie dibattut però mertu wkoll tal-viżjoni ta' dan il-ministeru li kellu l-kuraġġ jaffronta din il-problema u kif jgħidu bil-Malti safi "jaqbad il- barri minn qrunu".

Fl-ewwel 12-il xahar ta' dan il-gvern, il-ħidma tiegħu kienet ibbażata fuq diversi inizjattivi mill-aġenzija Sedqa.

Kellna inizjattivi sabiex isaħħu s-servizzi u l-programmi preventivi u riabilitattivi eżistenti kif ukoll - għax hemmhekk il-progress - l-introduzzjoni ta' programmi u servizzi ġodda.

Per eżempju, proprju l-bieraħt lura ġie ntrodott uffiċjalment - però kien ilu għaddej bħala pilot project għal diveri xhur - programm ġdid ta' prevenzjoni sekondarja fl-iskejjel post sekondarji, b'enfasi speċjali fuq tfal b'riskju ta' dipendenza.

Dan il-programmm imsejjaħ "Storm" għax proprju huwa sintomatiku tal-qalba psikoloġika li jgħaddi minnha żgħażugħ mill-età ta' tfajjel għall-età post-adoloxxenti.

Huwa mmirat għal dawk iż-żgħażagħ li huma l-iktar prone li għada pitgħada jkunu vittmi ta' l-abbuż tad-droga.

J'Alla l-iskejjel post-sekondarji kollha f'pajjiżna jipparteċipaw f'dan il-programm.

Kif ħabbar il-bieraħt lura l-Viċi Prim Ministru, mill ftit żmien li ilu jiġi mħaddem ir-response kien wieħed ferm aktar tajjeb milli wieħed qatt seta' jistenna.

Xejn inqas min 25 żagħżugħ u żagħżugħa ta' età pjuttost żgħira kienu identifikati.

Dawn huma persuni li potenzjalment għada pitgħada, sena jew tliet snin oħra jistgħu jaqgħu f'din il-misħuta nassa ta' l-abbuż tad-droġa.

Jiġifieri għandna 25 persuna inqas minn fuq il-lista li għada pitgħada jista' jimmira lejhom t-traffikant tad-droga.

Tajjeb li nagħtu mertu ta' dan lis-social affairs committee għax din ukoll kienet inizjattiva li ħarġet minn spunt imqanqal waqt id-dibattiti f'dan il-kumitat.

Tajjeb ngħidu wkoll li b'dan il-programm qed tiġi indirizzata l-wegħda elettorali 158 tal-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista.

Kellna inizjattivi ġodda bħal dik ta' "outreach" immirata lejn prevenzjoni primarja fil-komunità.

U tajjeb li nispjegaw il-programm primarju, is-sekondarju u t-terzjarju għax bil-programm ta' prevenzjoni sekondarja is-Sedqa pprovat timla vojt bejn il-prevenzjoni primarja - dik indirizzata lejn il-popolazzjoni in ġenerali - u l-programm terzjarju mmirat lejn dawn li diġà qegħdin fil-problema ta' l-abbuż tad-droga.

Kellna gap ta' min għad ikun vittma jew potenzjalment jista' jkun li ma kenitx qed tiġi indirizzata.

Issa b'dan il-programm ġiet indirizzata.

Kellna wkoll it-tisħiħ tas-servizzi ta' l-alkoħol u dawk immirati lejn il- familji ta' dipendenti fuq id-droga u/jew l-alkoħol.

Skema interessanti ħafna li nfaħħarha għal mitt darba hija l-iskema professjonali ġdida ta' referral għal żgħażagħ arrestati mħaddma bejn il-pulizija u s-Sedqa.

F'din is-sistema li bdiet titħaddem minn Lulju ta' din is-sena, community worker ta' Sedqa jkun on call tista' tgħid il-ħin kollu biex wara li l-pulizija tkun arrestat u interrogat persuna li tkun suspettata li kkommettiet reat, jekk jirriżultalhom li dan kien qed jikkommetti dan ir-reat minħabba l- problema tad-droga li għandu - u ħafna drabi nafu li ħafna serq isir biex imantnu l-vizzju tad-droga - id-drug squad tirriferih dak il-ħin stess lis- Sedqa.

Allura appena tispiċċa l-interrogazzjoni jiġi community worker jinvista lil din il-persuna, ovvjament jekk din il-persuna arrestata tkun trid, sabiex mill-ewwel jibda l-programm ta' kura.

U hawn nawgura lill- pulizija, speċjalment lill-pulizija tad-drug squad, li jħaddmu dan il- programm bis-serjetà għax dan jista' jagħmel id-differenza bejn bniedem li jibqa' jippersisti fin-nassa ta' l-abbuż tad-droga u allura fin-nassa tal- kriminalità, li ħafna drabi jkunu petty thefts, u bniedem ieħor li jqum fuq saqajh u jgħid li għada jrid ikun aħjar mil-lum u jwaqqaf din il-ħajja ta' kriminalità.

J'Alla l-pulizija jimplimentawha bis-serjetà.

Kellna t-tisħiħ ta' programmi preventivi fuq il-post tax-xogħol, per eżempju, is-SAFE Programme, is-substance abuse free environment.

Tajjeb li nfakkru u nfiehmu, kif kelli x-xorti nindirizza konferenza tas-Sedqa fis- sajf li għadda, li dan il-programm huwa intiż sabiex l-employer, malli jinduna li impjegat qed jabbuża mid-droga, mhux ikeċċih mill-ewwel, instant dismissal li ħafna drabi mbagħad tiġih iz-zalza ogħla mill-ħut, għaliex l- employer ikun investa tant xhur fit-training ta' dik il-persuna, u meta jkeċċih se jkollu jerġa' jibda kollox mill-bidu.

Allura b'dan il-programm in kollaborazzjon mas-Sedqa ikun jista' jgħin lill-individwu aħjar, mhux sempliċement biex joħroġ mill-problema tad-droga, imma anke biex ikun pro- attiv fuq il-post tax-xogħol.

F'dawn l-aħħar 12-il xahar tnediet website interessanti u informattiva tas-Sedqa fejn ingaġġat numru ta' gradwati ta' psikoloġija u social workers sabiex tlaħħaq mal-ħteġijiet tal-klijenti.

Akkwistat faċilitajiet ġodda f'Ħal-Lija u f'Ħal Balzan għas-servizzi ta' kura ta' l-istess aġenzija.

Kien hemm l-iżvilupp ta' l-alcohol community services għal problem drinkers u għal dawk bi problema inqas kronika.

Twaqqfet il-kooperattiva residenti tal-komunità ta' Santa Marija biex ir-residenti li qed isegwu programm residenzjali fil-kura tad-droga jipparteċipaw fl-iżvilupp tagħhom stess billi anke jaraw il-frott tal-ħidma tax-xogħol tagħhom.

Ġiet introdotta marketing policy biex il-pubbliku jkun mgħarraf aħjar bis-servizz li qed tipprovdi s-Sedqa.

Qed naraw Sedqa aktar pro-attiva għax il-gvern li jemmen fis-sussidjarjetà qed jimplimenta dan il-prinċipju bl-appoġġ finanzjarju, billi żied il-fondi li jagħti lis-Sedqa, lill-Oasi u lill- Caritas.

Jekk tippermettuli nagħmel suġġeriment, j'Alla s-Sedqa tinvolvi ruħha anke fil-qasam tal-homeless.

Hawn ħafna żgħażagħ, speċjalment dawk li jlestu l-programm ta' rehabilitation minħabba l-abbuż tad-droga, li ma jkollhomx fejn joqogħdu għax m'għandhomx familja jew inkella għax familthom tkun ċaħħdithom.

Naħseb tajjeb li s-Sedqa in conjunction ma' dipartimenti oħra tinvolvi ruħha anke f'dan il-qasam.

Ftit ġimgħat ilu kellna wkoll it-twaqqif tal-kummissjoni nazzjonali dwar l-abbuż tad-droga, l-alkoħol u dipendenzi oħra, preseduta mill-maġistrat Meli u komposta minn membri ġejjin minn firxa wiesgħa ta' kompetenzi, bħal psikjatrija, l-istudju taż-żgħażagħ, psycology u neuropharmacology.

Tajjeb li wieħed jgħid li wara l-kummissjoni li kellna fl-1994, imwaqqfa wkoll minn Gvern Nazzjonalista, mill-ministru ta' dak iż-żmien l-Onor.

Louis Galea, li kienet wasslet għat-twelid tas-Sedqa, din il-kummissjoni ridimensjonata u b'termini ta' riferenza aktar adatti għar-realtajiet tal- lum trid tara, per eżempju, kif il-profil ta' persuna li tabbuża mid-droga huwa differenti ħafna minn dak ta' ħames snin ilu.

Illum għandna l-konċett tal-polydrug user, m'għandniex wieħed li juża l-kokaina biss, l-eroina biss, il-cannabis biss imma jħallat u jagħmel cocktail.

Illum għandna d- drug addict bi problemi ta' dual diagnosis jiġifieri jkollu kondizzjoni psikjatrika minħabba storja ta' dipendenza fuq id-droga, u allura hawnhekk naħseb li hija importanti l-kollaborazzjoni bejn is-Sedqa u Mount Carmel Hospital biex jintroduċu l-half-way houses.

Permezz tax-xogħol tiegħi professjonali naf b'każijiet ta' nies li la jkun posthom Mount Carmel biss u lanqas ikun posthom f'komunità residenzjali biss, allura hemm bżonn ta' half-way institutions.

Illum għandek ir-relazzjoni bejn l-injezzjoni tad-droga u t-tixrid ta' mard infettiv u għandek il-fenomenu tad-drogi sintetiċi u tajjeb li nsemmu l-kampanja li s-Sedqa se tagħmel minħabba l-millennium parties li ġejjin.

Tajjeb li din il-kummissjoni se teżamina wkoll il-qagħda tas-servizzi eżistenti, u trid tara kif tindirizza n-nuqqas ta' servizzi għall-individwi bi problema ta' dipendenza fuq il-logħob ta' l-azzard.

L-użura hija pjaga kbira u jiena nibqa' nħambaq li dan il-misħut vizzju ta' l-użura jsir reat ad hoc fil-kodiċi kriminali b'penali anke ta' konfiska ta' proprjetà.

Tixb' tara familji meqruda, familji mkissra minħabba dawk li jeżerċitaw l- użura li bla skrupli ta' xejn jheddu u ħafna drabi jivvittimizzaw u jaggredixxu persuni dgħajfa minħabba s-self b'interessi esaġerati.

Din il-kummissjoni trid teżamina wkoll x'benefiċċji jista' jkun hemm bit- twaqqif ta' qorti tad-droga, ħaġa li ilni nitkellem fuqha u semmejtha anke meta indirizzajt il-konferenza tas-Sedqa s-sajf l-ieħor.

Id-drug squad kienu suċċess f'Miami, fi Florida u huwa importanti li jkollna qorti li tittratta biss każijiet relatati mad-droga.

Il-volontarjat ma ssemmiex min-naħa l-oħra, ħadd mill-Oppożizzjoni ma semma kif dan il-gvern għas-sena d-dieħla qed jipproponi nfiq ta' aktar minn Lm1.8 miljun fuq programmi u inizjattivi ta' ħarsien soċjali.

Ħadd ma semma ż-żieda ta' Lm30,000 lill-kummissjoni nazzjonali persuni b'diżabilità!

Ħadd ma semma li nbeda x-xogħol fuq programm residenzjali ġdid għal żgħażagħ ġuvintur li jkollhom bżonn appoġġ professjonali biex ma jaqbdux it-triq tal-kriminalità kronika!

Is-settur tal-volontarjat huwa s- sinsla tas-servizz ta' appoġġ fil-pajjiż u l-gvern żied in-nefqa b'aktar min Lm270,000 f'għajnuna lill-NGO's għas-sena d-dieħla.

Ejja nagħtu l- eżempji għax tan-naħa l-oħra nsewhom.

Il-moviment ta' Kana minn Lm12,000 se jieħu Lm30,000; id-Dar Qalb ta' Ġesu' minn Lm6,000 se tieħu Lm14,000; l-OASI minn Lm31,000 se tieħu Lm43,000; l-Osanna Pia Hostel minn Lm8,000 se tieħu Lm55,000; ir-Richmond Fellowship Foundation minn Lm36,000 se tieħu Lm75,000 is-sena d-dieħla; l- Azzjoni Kattolika għotja ta' Lm2,000; Moviment Azzjoni Soċjali għotja ta' Lm27,000; id-Down Syndrome Group għotja ta' Lm1,150; l-Eden Foundation se tieħu somma fenomenali għax minn Lm20,000 se tieħu s-somma ta' Lm150,000, qabża ta' kważi għaxar darbiet aktar.

Dawn iġibu total ta' Lm704,000 kontra s-somma ta' Lm433,000 li ħadu qabel.

Dan l-impenn finanzjarju jirrifletti l-kuxjenza soċjali ta' dan il-gvern, Sur President!

Jekk Alla jrid wara d-dibattiti li kellna fil-ministeru għall-politka soċjali nistgħu ngħidu li fl-ewwel xhur tas-sena d-dieħla se tiġi varata l- liġi li tirregola l-volontarjat, fejn se jkun hemm ir-rikonoxximent ta' dan is-settur mill-Istat.

Din il-liġi se tispeċifika l-istatus fiskali ta' l- għaqdiet volontarji biex il-membri tal-kumitati ma jkunux responsabbli personalment għall-obligi ta' l-għaqdiet.

J'Alla din il-liġi tawspika wkoll aktar kollaborazzjoni bejn il-housing authority, l-ETC, l-NGO's u l- welfare department biex ikollna approach ħolistiku.

Sur President, nikkonkludi billi ngħid li dan il-gvern miexi fid- direzzjoni tajba anke fil-qasam soċjali.

Il-progress ekonomiku jimxi id f'id mal-progress soċjali u l-progress soċjali jfisser progress ekonomiku, u progress ekonomiku ma jistax ikun mingħajr progress soċjali.

Dik hija l- ġustizzja soċjali, il-politika soċjali għal dan il-gvern saret il-qies li bih il-gvern qed jimplimenta l-programm elettorali li l-poplu Malti vvota għalih is-sena l-oħra.

Poġġejna fiċ-ċentru tad-deċiżjonijiet tagħna lill- bniedem u lil familtu.

Hekk irridu, hekk wegħedna, hekk qed nagħmlu u hekk se nkomplu nagħmlu.

Grazzi ħafna.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi. l-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Sur President, l-iskop ta' l-eżerċizzju tal- budget, dak li jonqos id-deficit, wieħed malajr jista' jifhmu meta jara l- mission statement taħt dan il-ministeru għal dak li jirrigwarda social security u jsib il-kliem:

"In order to avoid all possible hardship to those who need them."

Din hija proprju r-raġuni għaliex huwa importanti li jonqos id-deficit, kif diġà qal l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici qabli.

Għaliex jekk wieħed iħares lejn l-estimi għas-sigurtà soċjali, wieħed isib li filwaqt li n- nefqa reali fis-sena li għaddiet kienet ta' Lm18.6 miljun, in-nefqa li hija proġettata għas-sena d-dieħla hija ħafna ogħla.

Għalhekk huwa importanti li jonqos id-deficit sabiex wieħed ikun jista' jżomm kelmtu mal-pensjonanti u ma' kull min jinħtieġ l-għajnuna soċjali.

Importanti li wieħed jittratta l-problema kbira ta' l-akkomodazzjoni, u jekk wieħed iħares lejn dan is-settur jinduna kemm huwa importanti li fis- sena li ġejja ssir l-amalgamazzjoni bejn id-dipartiment ta' l- akkomodazzjoni soċjali, l-awtorità tad-djar kif ukoll id-dipartiment għat- tiswija u l-bini tad-djar.

Permezz ta' din l-amalgamazzjoni jkun hemm sistema waħda ta' punti li jingħataw lill-applikanti sabiex tonqos l- inċertezza ta' l-istess applikanti u s-sistema tkun iktar trasparenti.

Dan il-gvern, kuntrarjament għal dak li għamel il-Gvern Laburista, qiegħed jipproġetta li jkollu diversi postijiet għall-kiri proprju immirati għal- lower income groups.

Ovvjament il-gvern jipprova jsib soluzzjonijiet immedjati għal dawk li jkollhom il-problemi soċjali, imma b'danakollu m'għandux jissagrifika serjetà u ħsieb fit-tul f'dan il-qasam.

U għalhekk il-gvern preżenti ħa ħsieb li jwaqqaf ir-research and policy development unit.

L-awtorità tad-djar nidiet diversi skemi importanti u huwa importanti li l-poplu jkun jaf iktar bihom.

Fost dawn hemm skema dwar għotja għal xogħlijiet ta' rranġar u titjib fi djar privati mill-inkwilini; skema dwar għotja għal xogħlijiet ta' rranġar u titjib fi djar privati okkupati jew li se jiġu okkupati mis-sidien u self sussidjat.

Ġiet imġedda skema dwar għajnuna finanzjarja għal xogħlijiet ta' titjib fir-residenzi okkupati minn persuni b'diżabilità, u tajjeb li wieħed jgħid li din l-għajnuna issa telgħet għal massimu ta' L2,800.

Hemm skema dwar sussidju fuq xogħlijiet ta' rranġar fi djar proprjetà tal-gvern.

Skema oħra ta' kera sussidjata fuq residenzi privati u proprju f'din l-iskema d-dħul annwali ta' l- applikant tela' sa Lm5,000 u l-applikant ma jridx ikollu issa assi kapitali ta' aktar minn Lm12,000.

Is-sussidju annwali fuq il-kera tela' minn massimu ta' Lm215 għal Lm315.

Skema oħra li kienet importanti hija dik dwar l-għoti ta' self sussidjat fuq Lm5,000 bir-rata ta' 3.5% fis-sena lis-sidien ħalli jirranġaw id-djar vojta li għandhom bżonn ta' titjib, ħalli mbagħad jinkrew liċ-ċittadini Maltin.

Skema oħra hija dwar kera sussidjata fuq residenzi privati u skema oħra dwar xiri ta' proprjetà privata mill-Awtorità tad-djar.

F'Marzu li għadda l-Awtorità tad-djar talbet applikazzjonijiet mingħand sidien ċenswalisti perpetwi ta' postijiet privati vojta li jixtiequ jbigħulha din il-proprjetà li fil-fatt applikaw għaliha 29 applikant.

Kien hemm anke l- iskema dwar l-istallazzjoni ta' lifts fil-proprjetà tal-gvern li għall-bidu kienet ristretta għall-Belt, il-Furjana u l-Kottonera, imma bħala parti mill-attivajiet ta' din il-ġimgħa dedikata għall-persuni b'diżabilità, l- Awtorità tad-djar qed testendi l-iskema ta' l-istallazzjoni ta' lifts f'entraturi ta' appartamenti residenzjali li huma mibnija mill-gvern fil- lokalitajiet kollha ta' Malta u Għawdex li fihom qed tgħix xi persuna b'diżabilità li għandha problemi ta' mobilità.

Meta wieħed jara dan l- impenn malajr jifhem kemm fil-qasam tad-djar il-gvern qed jagħmel ħiltu kollha.

Tajjeb li n-nies jifhmu li meta jkollhom problema ta' akkomodazzjoni li tista' tissolva permezz tad-diversi skemi ta' l-Awtorità tad-djar huwa aħjar li jiġri hekk u mhux jippretendu li bilfors jingħataw post alternattiv.

L-Awtorità tad-djar għamlet 210 spezzjoni fil-Belt Valletta, il-Furjana, il-Kottonera u l-Kalkara, f'dawk il-postijiet li r- residenti tagħhom għandhom applikazzjoni għal akkomodazzjoni alternattiva mad-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali peress li kellhom xi periklu.

Għalkemm numru minn dawn ir-residenti kkwalifikaw taħt xi skema ta' l- awtorità , dawn l-okkupanti insistew li jridu post alternativ u ma ridux jipparteċipaw taħt l-iskemi ta' l-awtorità tad-djar.

U dan huwa wieħed mill-eżempju fejn il-poplu jrid jikkopera iktar mal-gvern fil-qasam tad- djar.

Sur President, id-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali f'sena waħda għamel ma' l-2,139 inspection.

U din mhijiex ċajta!

Tajjeb li wieħed jgħid ukoll li l-istock li għandu d-dipartiment ta' l-akkomodazzjoni soċjali huwa pjuttost limitat.

Fil-fatt saru biss 163 allokkazzjoni meta n- numru ta' applikazzjonijiet pendenti quddiem id-dipartiment huwa ta' 3,274.

Imma tajjeb wieħed jgħid li l-awtorità qiegħda żżid ir-ritmu tagħha u fis- snin li ġejjin se jitqassmu madwar 400 post f'Pembroke, għexieren ta' postijiet f'Ħal-Luqa, f'Bormla, fil-Fgura, fil-Qawra, fl-Imtarfa, fil-Mosta u f'San Ġiljan.

Fil-mission statement jingħad li:

"The department of housing, construction and maintenance will retain its primary role of developing new housing units on behalf of the Housing Authoirty.

These include major projects at Pembroke and slum clearance projects at Valletta, Cospicua, Msida, Floriana, Vittoriosa and Tarxien."

Dan huwa importanti mhux tant għal dak li jirrigwarda l-qasam soċjali, imma għal dak li jirrigwarda l-kultura ta' l-ibliet f'pajjiżna fejn huwa meħtieġ li ssir demolition.

Huwa importanti li dawn l-ibliet ma jibqgħux ħerġin in- nies minnhom u jsiru ghost towns bħalma hu l-każ fil-Kottonera.

Però issa fil-Kottonera qed isir iktar impenn min-naħa ta' l-Awtorità tad-djar u tajjeb li jsir l-istess fil-Belt u fil-Furjana.

Il-kummissjoni dwar ir-reviżjoni tal-liġijiet tal-kera dalwaqt se ttippreżenta r-rapport finali tagħha u punt importanti ieħor għal dak li jirrigwarda l-qasam tad-djar huwa li fis-sena li ġejja se tiġi organizzata konferenza nazzjonali dwar il-housing.

Dan għandu jgħin biex filwaqt li wieħed ikompli jittratta l-problemi li jinqalgħu minn ġimgħa għall-oħra jkun hemm iktar ħsieb fit-tul f'dan il-qasam.

Ix-xahar li għadda kien hemm konferenza organizzata miċ-Chamber of Architects and Civil Engineeers dwar housing affordability in Malta u tajjeb li wieħed jaqra l-iskop ta' din il- konferenza: "The conference aims at looking at housing in Malta from different perspectives including the involvement of the private sector, the provision of housing stock to match various income brackets".

Filwaqt li l- gvern veru qed jimpenja ruħu f'dan il-qasam, bħalma jgħid il-programm elettorali tiegħu, huwa importanti wkoll li jkun hemm iktar involviment mis- settur privat.

Qasam ieħor li xtaqt nitkellem dwaru huwa l-qasam tas-saħħa tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol.

Skantajt mhux ftit kif il-ħames kelliema ta' l- Oppożizzjoni mill-Partit Laburista li jriduha ta' partit tal-ħaddiema lanqas għamlu l-iċken riferenza għal dan is-suġġett.

Imbasta bid-dmugħ tal- kukkudrilli joqogħdu jiġġieldu għad-drittijiet tat-trade unions!

Tajjeb li wieħed jgħid li terz tal-ħin tal-ħaddiema wara kollox huwa fl-istess post tax-xogħol.

Fl-1998 kien hemm madwar 5,500 inċident li 800 minnhom kienu serji u 12 minnhom kienu fatali.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika ta' dawn l-inċidenti jsib li 73% jiġru f'siti ta' quarrying, construction, manufacturing u commerce, u 57% ta' dawn l-inċinċidenti jiġru lil- labourers.

Wieħed isib ukoll li 78% tal-kawżi ta' dawn l-injuries huma minħabba impatt ma' oġġetti kif ukoll minħabba waqgħat mill-għoli.

Sur President, fl-1940 kienet għaddiet il-Factories Ordinance u diġà kien hemm is-safety unit fid-department of labour kif ukoll l-occupational health unit fid-dipartiment tas-saħħa.

Kienet l-Amministrazzjoni Nazzjonalista li fl-1994 għaddiet minn dan il-Parlament l-Occupational Health and Safety (Protection) Act li ma baqgħetx tittratta biss il- fabbriki imma bdiet tittratta l-postijiet tax-xogħol kollha.

Twaqqfet kummissjoni li kellha diversi funzjonijiet fosthom li tagħti pariri u informazzjoni u kellha wkoll poteri ġudizzjarji, fejn permezz ta' diversi spetturi setgħet tinforza dawn il-liġijiet u kien hemm anke żieda fil- penali għal min kien jiksirhom.

Fl-1995 kien hemm amalgamazzjoni ta' żewġ units li semmejt fid-department of labour u fid-dipartiment tas-saħħa.

L- istatistika turi li f'sena waħda biss din il-kummissjoni għamlet 2,012-il eżami mediku fuq ħaddiema fuq il-post tax-xogħol, 638 spezzjoni ta' postijiet tax-xogħol u kienet responsabbli wkoll għall-ħruġ ta' liċenzji ta' importazzjoni ta' 7,069 kimika proċessata.

Kien hemm ukoll ħruġ ta' ċertifikati ta' apparat proċessat fil-każ ta' 1,545.

Ovvjament dawn il- figuri jixhdu kemm sar xogħol f'dan il-qasam anke fis-sena li għaddiet.

Meta wieħed iħares lejn l-Unjoni Ewropea f'dan il-qasam isib kif mis-snin sebgħin l-Unjoni Ewropea kienet diġà tinforza l-liġijiet dwar dawn l-oqsma.

Iktar riċenti kien hemm community programme for safety hygene and health at work li jinkorpora s-snin 1996 sas-sena 2000.

Hemm diversi liġijiet oħra li ġew nforzati tul is-snin mill-Komunità Ewropea.

Per eżempju, fl- 1989 kien hemm leġislazzjoni dwar ir-responsabbiltajiet ta' min iħaddem kif ukoll tal-ħaddiem, u iktar lura fl-1980 kien hemm leġislazzjoni dwar exposure għal kimiċi kif ukoll physical and biological agents fil-post tax- xogħol.

Din is-sena stess kien hemm leġislazzjoni dwar riskji li għandhom x'jaqsmu ma' exposure għal carcinogens, jiġifieri kimiċi li huma magħrufa li jistgħu jġibu l-cancer.

Tajjeb li wieħed jgħid li l-Unjoni Ewropea tagħmel updates għal kif wieħed jista' jħares kontra riskji ġodda li jistgħu jinqalgħu minħabba żviluppi fit-teknoloġija u fix-xjenza.

U jien kont skantajt mhux ftit meta smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jgħid li x- xogħol fil-qasam tas-servizzi għalih mhuwiex rilevanti meta anke l-Unjoni Ewropea fid-dokument dwar dan il-qasam tgħid li:

"A major trend is the shift towards a service economy which poses new challenges for health and safety.

Similarly the proportion of working women is steadily on the increase and this throws up certain specific requirements of its own.""..

L-Unjoni Ewropea għandha programm li jismu SAFE li jgħin lill-impriżi żgħar u ta' daqs medju biex huma jkunu jistgħu jirregolarizzaw ruħhom mar- regolamenti tagħha.

L-Unjoni Ewropea tħares ukoll lejn il-millennju l-ġdid u Agenda 2000 jgħid ċar u tond li l-pajjiżi li applikaw għal sħubija fl- Unjoni Ewropea jridu jimplimentaw din il-leġislazzjoni meta jidħlu membri.

Jingħad ukoll li permezz ta' l-accession partnerships il-Kummissjoni Ewropea tgħin lil dawn il-pajjiżi permezz ta' diversi programmi fosthom PHARE u TAIEX.

Sur President, il-ġimgħa l-oħra kien hemm l-iscreening process dwar is- social policy u l-iktar punt fejn wieħed sab x'jiddiskuti kien proprju l- qasam ta' health and safety, kif intqal anke fil-gazzetti:

"The issue which dominated the session was that regarding health and safety at work.

The present level of the protection of health and safety at work in Malta is considerably lower than that required by EU legislation."

Il-press release ta' l-EU MIC ikompli jgħid:

"The Government is in the process of assessing the economic impact that the impimplementation of EU legislation would have on the local economy before finalising Malta's negotiating position."

Fost l-oħrajn din il-press release issemmi t-twaqqif ta' l-awtorità għall- occupational health and safety li tkun responsabbli mill-well being tal- ħaddiema, tara li min iħaddem jerfa' r-responsabbiltajiet tiegħu li jidentifika l-hazards u jittieħdu l-miżuri biex jitnaqqsu dawn il-hazards.

Irid ikun hemm ukoll facilitators f'kull post tax-xogħol ħalli l-ħaddiema jkunu jistgħu jifhmu iktar u jipparteċipaw iktar f'din il-miżura.

Ovvjament l-impjegati jridu jerfgħu r-responsabbiltajiet tagħhom u jikkoperaw ma' min iħaddimhom u ma' dan il-facilitator stess.

Huwa importanti li din l-awtorità mhux biss tiddedika l-enerġiji tagħha biex teduka iktar lill-ħaddiema u tipprovdi servizzi ta' emerġenza u first aid fuq il-post tax-xogħol, imma tagħmel ukoll investigazzjonijiet u anke riċerka xjentifika fejn ikun meħtieġ.

Din l-awtorità se tagħmel pieni li jkollhom jitħallsu minn min ma josservax dawn ir-regolamenti anke għaliex ma jkunx ġust li jkun hemm min josservahom u jkun hemm oħrajn li ma jidħlux f'dawn l-ispejjeż u ma josservawhomx.

Minn dawn il-pieni jkunu jistgħu joħorġu inċentivi biex iktar organizzazzjonijiet, kumpanniji u employers jinforzaw dawn ir-regolamenti.

Veru li n-nefqa meħtieġa biex isiru dawn il- preparamenti m'hijiex żgħira, imma din m'hi xejn ħdejn dak li jgħaddi minnu l-ħaddiem meta jweġġa'.

Fl-aħħar mill-aħħar din hija ħaġa li lanqas l- ikbar ammont ta' flus ma jista' jagħmel tajjeb għaliha.

Imma anke jekk wieħed jitkellem biss fuq bażi ekonomika, żgur li l-ispejjeż li jsiru f'tagħmir u taħriġ biex jiġu evitati l-inċidenti huma ġustifikati anke għaliex ikunu inqas minn dawk li jkollu jħallas l-employer - li hu marbut bir-regolamenti u l-liġi taċ-CERA - u dak li jkollu jħallas il-gvern u t- taxpayer permezz tal-liġijiet tas-sigurtà soċjali meta xi ħaddiem iweġġa' gravi b'persentaġġ ta' diżabilità għolja u anke meta sfortunatament jiġi nieqes xi ħaddiem.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Helen D'Amato.

ONOR.

HELEN D'AMATO: Sur President, min segwa d-diskorsi ta' dalgħodu seta' jisma' l-frażijiet "ġustizzja soċjali" u "kuxjenza soċjali" kemm-il darba u qalulna għal ħafna drabi li dan il-budget huwa anti-soċjali u jmur kontra l-familja.

Fid-diskors ta' nhar it-Tnejn il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalilna wkoll li dan il-budget qed jherri s-social cohesion.

Sur President, tajjeb li naraw l-ewwel u qabel kollox x'inhi l-mira ta' dan il-budget.

Fi kliem sempliċi dan il-budget qed jindirizza d-dejn tal- pajjiż u fl-istess ħin il-gvern jrid jibqa' jonora l-obbligi li għandu fil- qasam soċjali, edukattiv, tas-saħħa, eċċ. U dan b'risq il-familji kollha Maltin u aktar u aktar lejn dawk il-familji li lanqas jifilħu jġorru l-piż.

Matul din l-aħħar sena smajna kontinwament li t-tort tad-dejn huwa tal- Gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996.

Donnu time stood still bejn l-1996 u l-1998 u d-dejn li għamel il-Partit Laburista fil-gvern donnu ma jeżistix u qisu l-Partit Laburista qatt ma kien fil-gvern matul dawn is-snin.

Sur President, xi nkunu qegħdin nifhmu meta ngħidu "social cohesion"?

Din tfisser li kull membru tas-soċjetà jiġi megħjun jipparteċipa bl-aktar mod sħiħ fl-oqsma kollha soċjali, ekonomiċi u kulturali.

Tfisser li jitnaqqsu d-differenzi bejn il-qligħ ta' dawn in-nies u tfisser ukoll li l- ġid komuni tal-pajjiż jitqassam b'mod ġust.

Dan il-budget mhux talli ma jherrix il-fibra soċjali u mhux talli ma jnawwarx is-social cohesion, talli l-mira ta' dan il-budget hija proprju li tindirizza dik il-faxxa ta' nies li l-oppożizzjoni tant qed tibki għalihom.

L-ewwel u qabel kollox tajjeb li nżommu f'moħħna li l-fatt li l-pajjiż jindirizza b'mod konkret il- problemi soċjali, li jagħmel investiment fl-edukazzjoni, fit-taħriġ, fil- prevenzjoni, fis-saħħa, eċċ., ifisser li se ngawdu minnhom aħna lkoll.

Se ngawdu minnhom aħna u se jgawdu minnhom uliedna u anke ulied uliedna.

Inkunu qed nagħmlu żball jekk naħsbu li l-miżuri li ttieħdu b'solidarjetà ma' min jiflaħ l-inqas qishom qed isiru biss għal xi grupp ta' nies partikolari.

Nerġa' ngħid li dan se ngawdu minnu aħna lkoll, anke jekk apparentement naħsbu li aħna m'aħniex f'dik il-faxxa ta' nies, anzi qegħdin f'dik il-faxxa ta' nies li nqisu ruħna li dejjem ħallasna t-taxxi, dejjem ħdimna, qatt ma waqajna fuq il-benefiċċji soċjali, u wliedna m'għandhomx xi problema partikolari bħalma hija l-problema tad-droga, ta' l-alkoħol, eċċ.

Sur President, il-fibra soċjali u l-familja jitnawru meta l-gvern jagħmel taxxi fuq kulħadd l-istess, bħalma għamel il-Partit Laburista fuq id- drenaġġ, fuq il-meter tad-dawl u fuq l-ilma, u fl-istess ħin inaqqas ukoll il-finanzjament lil dawk l-aġenziji li jridu jgħinu lil min jiflaħ l-inqas biex ikun jista' jiġi fuq saqajh.

U dan kien proprju li ġara taħt amministrazzjoni Laburista.

Dalgħodu intqal li dan il-budget huwa kontradittorju għax filwaqt li żdiedet it-taxxa, u allura qed nherru l- familja, żdied ukoll il-finanzjament lil dawn l-aġenziji li jridu jgħinu lill-familja.

Dan il-punt ġie rikonoxxut.

Din m'hijiex kontradizzjoni.

Din hija l-kuxjenza soċjali.

It-taxxa fuq id-dħul ma messitx lil dawk il- familji li jaqilgħu sa Lm5,500 fis-sena, jiġifieri aktar minn Lm100 fil- ġimgħa.

Mela b'din ir-rata lanqas il-pensjonanti li għandhom pensjoni normali ma ġew minsusa u lanqas dawk li huma l-aktar 'l isfel fl-iskali tal- paga.

U għalhekk jien ma nistax nifhem kif fit-tabelli li ħareġ l-Onor.

Alfred Sant u li ġew pubblikati fil-gazzetti, huwa qed jgħid li familja ta' erbgħa min-nies, familja b'żewġt itfal ta' taħt l-għaxar snin u jekk dik il- familja taqla' sa Lm4,000, teħel Lm8 taxxa.

U l-istess tagħmel familja li taqla' Lm5,000.

Sur President, dan huwa ingann, dan mhux veru.

Dawk li jaqilgħu sa Lm4,000 ma jħallsu xejn għax it-taxxa ma taqbadhomx.

Dawk li jaqilgħu sa Lm5,000 mhux se jħallsu aktar milli ħallsu sal-lum għax dawn in-nies ma ntmessewx peress li jifilħu l-inqas u allura ġew protetti.

U la semmejt it- tabelli li ħareġ l-Onor.

Alfred Sant nhar it-Tnejn, nagħmel parentesi hawn għax nixtieq nirriferi għalihom fi ftit aktar dettall.

Dawn it-tabelli huma eżerċizzju perfett tal-calculator.

Qed jgħidulna li kull familja se żżid in-nefqa bejn Lm5 u Lm9 fil-ġimgħa u dalgħodu xi ħadd qal li se tiżdied b'Lm7 fil-ġimgħa.

Biex ma naħlix ħafna ħin se nirriferi biss għal tabella waħda li tgħidilna kif se tintlaqat familja ta' erbgħa min-nies b'żewġt itfal żgħar.

L-ewwelnett il-matematika tiegħi tgħidli li wieħed fil-mija żieda fil-bolla fuq Lm4,000 tfisser Lm40 u mhux Lm43.

Nixtieq inkun naf dawk it-Lm3 l-oħra minn fejn ġew.

L-income tax diġà għedt li min jaqla' Lm4,000 ma jħallas xejn u hawnhekk għandna Lm8 income tax imniżżla fil-lista.

Din il-familja b'żewġt itfal żgħar li nassumi li jmorru l-iskola se tuża b'Lm5 petrol fil-ġimgħa u fl-istess ħin se joqogħdu jmorru l-Belt almenu kuljum b'tal-linja.

Din il-familja tgħidx kemm se tixrob whisky u brandy ibbottiljat Malta għax l-ispiża tax-xorb li tixtri se tiżdied b'Lm10 u tgħidx kemm se tiekol ħobż għax ħlief ħobż m'hijiex se tiekol!

L-Onorevoli membri tan-naħa l-oħra sikwit jgħidulna: Iddaħquniex!

Però llum se ngħidilhom jien: Iddaħquniex!

Possibbli dawn iċ-ċifri huma ta' min jiblagħhom!

Sur President, dalgħodu smajna wkoll li l-qasam soċjali ma tistax tisseparah mill-qasam finanzjarju.

Naqbel perfettament.

U jekk il- problema li għandna ma tiġix indirizzata, il-qasam soċjali ma jkunx jista' jiġi sostnut.

Huwa veru.

Sur President, aktar qabel għedt ukoll li qalulna li dan il-budget huwa kontradittorju u minflok jiena sejjaħtlu "ġust".

U hekk hu għaliex filwaqt li l-piż qed jintefa' fuq min jiflaħ, fl- istess ħin qed jipproteġi lil min ma jiflaħx u qed jassigura li dawk l- istrutturi li jaħdmu favur it-tisħiħ tal-familja mhux talli ma naqsilhomx il-finanzjament, talli żdied u nerġa' ngħid li minn dan il-finanzjament se ngawdu aħna lkoll.

Huwa importanti li ma ninsewx li taħt amministrazzjoni Laburista kellna xita ta' taxxi li ttieħdu across the board, id-dejn kompla żdied u l-finanzjament fl-istrutturi soċjali naqas.

Dan hu li jnawwar il- kuxjenza soċjali.

Mhux hekk qed jiġri issa.

Ħalli nkompli.

Nibda bl-investiment fl-aġenzija Sedqa li daħal fih fid-dettall l-Onor.

Jason Azzopardi.

Dan l-investiment se jgawdu minnu uliedna wkoll, sew jekk sfortunatament uliedna diġà nħakmu minn dan il-vizzju u aktar u aktar jekk uliedna m'humiex maħkumin.

U dan huwa ferm importanti.

L-investiment lil Sedqa żdied biex Sedqa tkun tista' tagħti aktar servizzi, mhux biss servizzi ta' rijabilitazzjoni imma aktar u aktar servizzi ta' prevenzjoni biex niskansawhom milli uliedna jinħakmu minn dan il-vizzju.

Dalgħodu qalulna wkoll li mhux biżżejjed li nagħtu aktar finanzjament lis-Sedqa iżda importanti li ma nħallux id-droga tidħol f'pajjiżna.

Naqbel ukoll.

U jekk inqallbu ftit il-paġni u mmorru fuq l-estimi tal-ministeru ta' l-intern, insibu li n-nefqa kapitlai tad-drugs intelligence unit, żdiedet bid-doppju biex jinxtara aktar apparat.

Dan minbarra l-fatt li qed tkompli tissaħħaħ din il-unit permezz tal-ko-ordinazzjoni li ġiet rijattivata mas-security service.

Din hija l-kuxjenza soċjali!

Anke fil-każ tal-housing authority, li tkellem b'mod ampju ħafna dwarha l-Onor.

Jean Pierre Farrugia, żidna l-finanzjament, u parti minnu żdied anke b'Lm200,000 fuq l- 1998.

Min se jgawdi minn dan il-finanzjament, jekk mhux il-familji Maltin li huma l-aktar fil-bżonn u dawk il-persuni li jinsabu fi żvantaġġ f'konfront ma' oħrajn?

Il-budget totali li jinkludi l-housing authority u l-housing department għandu żieda ta' Lm3 miljun.

Nixtieq issa nsemmi l-qasam edukattiv, għalkemm ma jaqax taħt dan il- ministeru, imma dalgħodu ntqal li din is-sena t-tfal li jattendu skola primarja tal-gvern qed ikunu imġiegħla jixtru l-kotba.

Dan m'huwiex veru.

Jien għandi t-tifla li tmur skola tal-gvern u qiegħda fil-year 6 u naf x'qed ngħid.

It-tfal fl-ebda ħin ma ġew imġiegħla jixtru l-kotba.

Mhux talli t-tfal fil-primarja u fis-sekondarja ma ntmessilhomx dan id-dritt li jkollhom kotba b'xejn, iżda l-bieraħ smajna wkoll lill-Onor.

Galea jgħidilna x'investiment qawwi qed isir mhux biss fil-kotba imma fl-apparat l-aktar sofistikat li għandna f'dawn iż-żmenijiet, il-computer.

U min qed igawdi minn dan jekk mhux uliedna u wlied il-familji li għandhom dħul baxx u medju li fil-maġġoranza assoluta tagħhom jibagħtu lil uliedhom fl- iskejjel tal-gvern?

Sur President, insemmi issa l-aġenzija SWDP li mill-aħħar budget ta' gvern Laburista kellha żieda sostanzjali.

Fl-1998 kellha Lm290,000, is- sena l-oħra tela' għal Lm415,000 u din is-sena l-finanzjament tagħha reġa' tela' għal Lm440,000.

U b'dan il-finanzjament min se jgawdi?

Fl-1998 din l-aġenzija mhux talli ma żdidulhiex il-fondi, talli naqsulha.

B'dan il-mod therri l-fibra soċjali, meta ssib ruħek f'pożizzjoni fejn ma tkunx tista' tgħin lil min hu fil-bżonn, il-familji, it-tfal, in-nisa.

Niftakru kif l- SWDP ma setgħetx timpjega social workers għax kellha friża.

Dik il-friża issa nħallet.

Is-sena l-oħra ġew impjegati s-social workers u proprju din il-ġimgħa kien hemm avviż fil-gazzetta biex din l-aġenzija tkompli żżid il- work force tagħha ħalli tkun tista' tgħin lil min jiflaħ l-inqas.

U jekk dan l-investiment mhux se jgħin lil min għandu bżonn is-support tagħna, lil min se jgħin?!

Sur President, insemmi wkoll l-għaqdiet volontarji li din is-sena bejniethom raw żieda ta' kważi Lm300,000, minbarra l-Lm50,000 li ngħataw lill-Caritas għan-new hope programme u l-Lm150,000 oħra li ngħataw mill- ministeru tal-finanzi.

Aħna nenfasizzaw fuq il-ħtieġa li s-settur volontarju jissaħħaħ dejjem aktar għaliex nemmnu li l-qasam soċjali jiddependi ħafna wkoll mill-qasam tal-volontarjat.

U dan huwa r- rikonoxximent li dan il-gvern qed jagħti lill-għaqdiet volontarji.

U nerġa' nagħmel il-mistoqsija: Minn dan kollu, min se jgawdi, jekk mhux dawk il-familji u individwi li ta' l-oppożizzjoni tant qed jibku għalihom?

Insemmi wkoll iż-żieda fil-finanzjament lill-ETC, li tkellmet ħafna dwaru l-Onor.

Dolores Cristina.

Again min se jgawdi jekk mhux aħna lkoll u uliedna?

Dalgħodu ntqal li l-mara Maltija "miskina" qed ikollha toħroġ minn ġol-bejta tal-familja biex ikollha x'tiekol.

Jiena ma naqbel xejn ma' dan it-tip ta' diskors.

Imissu jistħi min qal dan it-tip ta' diskors!

Hekk inħarsu lejha l-mara Maltija aħna?

Ix-xogħol li qed isir minn tant nies, anke min-naħa ta' l-oppożizzjoni, biex il-mara Maltija tipparteċipa aktar f'kull qasam tas-soċjetà, allura lil dawk li jieħdu din l- opportunità, li qegħdin jikbru, se ngħidulhom li huma "imsieken", li m'għandhomx x'jieklu?

Fil-bejta rriduha lill-mara Maltija?

Sur President, lill-mara Maltija rridulha l-aħjar għaliha, irridu nagħtuha l-għażla, irriduha terfa' r-responsabbiltajiet tagħha ta' omm flimkien mal-missier, imma lil dawn it-tnejn irridu ngħinuhom biex flimkien ikunu jistgħu jibbilanċjaw ir-responsabbiltajiet tagħhom fil-familja u fuq il-post tax- xogħol.

U dan diġà wettaqna parti minnu u allura ma nistax hawn ma nsemmix l-introduzzjoni tar-responsibility break ukoll.

Sur President, din il-miżura nixtiequ narawha mhux biss fis-settur pubbliku, kif daħlet diġà, imma wkoll fis-settur privat.

U nifraħ lil Farsons li fl-aħħar collective agreement daħħlu din il-miżura.

Il-familja Maltija llum ma tistenniex biss il-budget biex tieħu ftit taż-żieda, imma għandha wkoll l-opportunità tal-collective agreements.

In-numru li qed jiżdied ta' nisa Maltin li jaħdmu huwa sinjal pożittiv, u huwa sinjal li hawn l-opportunitajiet.

Huwa propjru għalhekk li l-ETC qed tniedi wkoll korsijiet ta' train the trainers biex dawk in-nisa li jiddeċiedu li jieqfu għal ftit żmien mix-xogħol, isibu l-opportunita' li jaġġornaw il-ħiliet tagħhom u jerġgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

Sur President, dalgħodu ma ssemmewx l-inizjattivi mmirati direttament lejn in-nisa u l-unika darba li ssemmew in-nisa per se kien proprju f'din il-parti tal-bejta, kif se tixtri l-ħobż biex timla' l-istonku ta' l-ulied u kif il-mara Maltija qed ikollha inqas tfal għax ma tlaħħaqx ma' l-għoli tal-ħajja.

U dan meta dan il-ministeru jiġbor fih id-dipartiment tal-mara fis-soċjetà.

Qalulna li l-Onor.

Dalli se titkellem dwar dan il-qasam meta jiġu diskussi l-Voti tal-prim ministru.

Din illum għalija hija abdikazzjoni għax ir-rwol tal-mara fis-soċjetà għandu jiġi diskuss f'kull qasam imma aktar u aktar taħt dan il-ministeru.

U x'inhuma l-inizjattivi li ttieħdu favur il-mara Maltija speċjalment tul din l-aħħar sena?

Se nibda bil-gender mainstreaming għaliex dan l-aħħar fil-gazzetti dan il- minsteru kien ikkritikat li fir-rapport annwali tiegħu ddedika biss erba' paġni għall-ħidma tiegħu favur in-nisa.

Issa jekk wieħed jifli dan id-dokument jinduna li l-politika fil-qasam soċjali hija mibnija proprju fuq il-konċett ta' mainstreaming.

Semmejt diġà l-kors ta' training the trainers li huwa mmirat lejn in-nisa, il-ftuħ ta' żewġ ċentri ta' l-anzjani li 90% tan-nies li jattendu dawn iċ-ċentri huma nisa, skemi tal-housing, skemi mmirati speċjalment għas-single mothers, żieda fis-sussidju lejn il-Cana movement b'risq il-counselling services għall-familja, żieda fis-social assistance tas-single mothers, riċerka biex tiġi ndirizzata l-anomalija li għad hemm fil-liġi tas-sigurtà soċjali, il-ftuħ fil-futur qarib ta' shelter għal nisa li jkunu msawta f'darhom.

Il-pjanti għal dan ix-shelter suret in-nies - m'iniex se nidħol dwar x'tip ta' shelter kien imħolli lilna bħala wirt - għal dawn in-nisa msawta qegħdin quddiem il-planning authority.

Iżda sadanittant kien hemm żieda fil-finanzjament lil djar immexxija mill-Knisja, bħalma huma Dar Qalb ta' Ġesu', Dar Merħba Bik u l-SWDP kif diġà semmejt.

In-nisa li jkunu f'shelters issa qed jieħdu l-assistenza soċjali kollha kemm hi u dawn ukoll ikunu jistgħu jikkontribwixxu allura lejn dik id-dar.

Nistgħu nibqgħu sejrin u nsemmu l-liġi tal-vjolenza kontra n-nisa, liġi komprensiva li trid tinkludi mhux biss il-vjolenza domestika imma l-vjolenza lejn in-nisa, is- sexual harassment u liġijiet oħra, il-liġi tat-tfal, eċċ.,

Sur President, meta tagħmel investiment fil-qasam soċjali ma tkunx qed tagħmel biss miżura soċjali imma wkoll miżura ekonomika għaliex jekk dawn in-nies li jinsabu fil-faxxa t'isfel tas-soċjetà jinqalgħu mis-sitwazzjoni tad-dipendenza, huma wkoll jibdew jikkontribwixxu lejn l-ekonomija tal- pajjiż.

Sur President, il-fibra soċjali tal-pajjiż mhux se tiddgħajjef!

Din tiddgħajjef jekk inħallu l-finanzi tal-gvern imorru aktar lura u minħabba f'hekk il-pajjiż ma jkunx jista' jonora l-obbligi soċjali tiegħu.

Grazzi, Sur President.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Issa nistieden lill-Ministru biex jagħmel il- winding-up tiegħu.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Grazzi, Sur President.

Wasalna fl-għeluq ta' dan id-dibattitu ta' ministeru li jiena nikkonsidrah bħala wieħed mill- ministeri li jirrappreżenta l-fus kollu li fuqu u madwaru ddur il-politika f'pajjiżna ta' kull gvern.

Aħna qegħdin fil-politika kollha kemm aħna biex nagħmlu l-ġid, biex inġibu l-kwalità tal-ħajja tal-poplu tagħna 'l quddiem, allura kull avvanz li nagħmlu fl-oqsma kollha f'pajjiżna, f'dak li għandu x'jaqsam ma' l-ekonomija, l-edukazzjoni, s-saħħa, kollox idur proprju madwar l-aspett tal-politika soċjali għaliex fuq dik tiddependi l-kwalità tal-ħajja li ngħixu aħna, b'mod partikolari l-kwalità ta' ħajja li jgħixu dawk li huma l-aktar batuti.

Inħossni fid-dmir li nibda billi nirringrazzja lill-kelliema kollha, kemm min-naħa tal-gvern kif ukoll min-naħa ta' l-oppożizzjoni, li ħadu sehem f'dan id-dibattitu ta' dan il-ministeru importanti għaliex kulħadd iressaq l-opinjonijiet tiegħu, anke jekk nistgħu ma naqblux fuq kif inħarsu lejn ċerti affarijiet.

Irrid nirringrazzja b'mod partikolari lill-kelliema tan- naħa tal-gvern li bl-oqsma li trattaw taw ħarsa partikolari fuq oqsma differenti u allura lili jiffrankawli li nidħol fid-dettalji tad-diversi oqsma, għalkemm ċerti punti wieħed ta' min jerġa' jirribattihom.

Bi pjaċir ngħid li l-ministeru għall-politika soċjali u l-vot tiegħu qiegħed jiġi diskuss proprju fil-jum internazzjonali tal-persuni b'diżabilità, li huwa llum, mhux kif qalet "The Malta Independent" li kien il-bieraħ.

U rrid nieħu l-okkażjoni biex f'ismi u f'isem il-membri kollha f'din il-ġurnata nerġgħu nirribattu l-messaġġ favur il-persuni b'diżabilità li huwa messaġġ aktar wiesa' fis-sens li s-soċjetà tagħna trid li ma nħallu lil ħadd barra u kemm jista' jkun ninkwadraw u ninvolvu lil kulħadd fis-soċjetà li qed ngħixu fiha.

Sur President, kieku kelli nħares lejn id-dibattitu li kellna b'mod oġġettiv, naħseb li ħareġ b'punti li jistabilixxu d-differenza ċara bejn kif iħarsu l-oppożizzjoni lejn ċerti affarijiet u kif inħarsu lejhom aħna min-naħa tal-gvern.

U din id-differenza li toħroġ naħseb tistabbilixxi ruħha fuq tliet punti prinċipali: L-ewwelnett ir-riżultati li akkwistajna aħna bħala gvern f'dawn l-ewwel 14-il xahar, b'mod partikolari f'dawn l- aħħar 12-il xahar mill-aħħar budget sal-lum, ir-riżultati li akkwistajna s'issa li ressaqnihom għal kulħadd fil-budget li ppreżentajna, kontra r- riżultati li kienu ġew akkwistati min-naħa tal-Partit Laburista meta kien għamel it-22 xahar tiegħu fil-gvern.

It-tieni differenza li toħroġ b'mod ċar f'dan id-dibattitu huwa l-fatt li l-gvern tal-ġurnata għandu politika li qiegħda tirbaħ il-kredibilità, politika li qiegħda tirrendi, qed iġġib ir-riżultati u qed tpoġġi lill- pajjiż fid-direzzjoni li jixraqlu bħala pajjiż biex ikun jista' jiggarantixxi l-futur tiegħu u tal-poplu tiegħu.

U t-tielet differenza li ħarġet hija differenza ċara, li donnu għalina l-kejl tal-ġustizzja soċjali jidher li huwa differenti.

Ma nistax nifhem għaliex, imma l-kejl ta' x'jikkostitwixxi l-ġustizzja soċjali, il-kuxjenza soċjali, huwa differenti min-naħa tal-gvern meta mqabbel man-naħa ta' l-oppożizzjoni.

Se nipprova nidħol ftit fid-dettall f'dawn it-tliet differenzi mingħajr ma ntawwal iż- żejjed.

L-ewwel punt ta' differenza bejn il-politika tal-gvern u ta' l- oppożizzjoni huwa pjuttost wieħed ekonomiku, fis-sens li r-riżultati li akkwistajna f'dawn it-12-il xahar b'riżultat tal-politika tagħna huma riżultati essenzjalment ekonomiċi.

Però anke hawn nagħmlu żball kollha kemm aħna jekk naħsbu li l-politika soċjali tgħix maqtugħa mir-realtà ekonomika.

Ir-realtà ekonomika għandha impatt qawwi fuq il-benefiċċji soċjali, fuq ix-xibka soċjali li aħna nipprovdu u viċi-versa, ix-xibka soċjali stess tgħin lir-realtà ekonomika.

Dawn it-tnejn jimxu id f'id u ma tistax tisseparahom.

Dan il-punt, jekk m'iniex sejjer żball, għamlitu l- Onor. Marie Louise Coleiro dalgħodu u jiena nissottoskrivi li hekk hu.

Imma allura jekk ir-realtà ekonomika timxi id f'id mar-realtà soċjali f'pajjiżna, ir-riżultati ekonomiċi tas-sena li għaddiet, kif spjegahom il- ministru tal-finanzi fid-diskors tal-budget tiegħu u kif jidhru fl-estimi, juru biċ-ċar li kienu riżultati eċċellenti, anke aħjar minn dawk li konna qegħdin nistennew.

Dan huwa r-riżultat ta' 12-il xahar xogħol.

Issa x'kien il-punt tat-tluq tagħna 12-il xahar ilu meta ġejna quddiem dan il- parlament b'budget u poġġejna l-isfidi u l-benchmarks għalina nfusna?

Sena ilu tlaqna b'sitwazzjoni fejn il-pajjiż kellu Lm150 miljun deficit.

Din hi l-verità; induru kif induru u ngħawġu kemm ngħawġu, din hija ċifra li wieħed jista' jivverifikaha, Lm150 miljun deficit għall-1998.

Aħna għedna mill-ewwel li dan huwa deficit strutturali u ma nistgħux bħala pajjiż inkomplu mexjin f'din it-triq u wegħedna li se nipprovaw innaqqsu dawn il-Lm150 miljun deficit għal Lm134 miljun.

Fil-fatt illum ġejna hawn u lill-parlament qegħdin nuruh bl-istatistika, biċ-ċifri, li minflok Lm134 miljun deficit kif konna kkalkulajna, morna aħjar għax niżżilna dan id- deficit għal Lm124 miljun.

Issa min igawdi minnu dan?

Igawdi l-pajjiż!

M'għandniex inċapċpu kollha kemm aħna li rnexxielna għall-ewwel darba f'dawn l-aħħar tliet snin, erba' snin, li minflok li kabbarna d-deficit ċekkinnieh!

M'għandniex nieħdu pjaċir li filwaqt li meta kien fil-gvern il- Partit Laburista tella' d-deficit li sab fl-1996 - ejja ngħidu li kien Lm110 miljun, ejja ma nidħlux f'dak il-mertu - minn Lm110 miljun għal Lm130 miljun u mbagħad għal Lm150 miljun wara sentejn ta' amministrazzjoni Laburista, u fi 12-il xahar din l-amministrazzjoni l-Lm150 miljun niżlitu għal Lm124 miljun!

U jgawdi l-poplu kollu b'dan!

Għaliex?

Għax issa għandna gvern li jista' jgħid: Qed inpoġġu l-vapur lura fid-direzzjoni skond il-boxla kif nixtiquha aħna.

Sur President, anke f'dak li jirrigwarda d-dejn nazzjonali, fi 22 xahar ta' gvern Laburista d-dejn nazzjonali kien żdied b'Lm247 miljun, filwaqt li s-sena l-oħra kellna bżonn nissellfu biss Lm117 miljun u din is-sena se jkollna bżonn nissellfu biss Lm56 miljun.

Naqqasna l-bżonn tad-dejn f'pajjiżna.

Mhux tajjeb dan?

M'għandniex nisimgħu lil xi ħadd min-naħa ta' l-oppożizzjoni li jqum u jgħidilna: Iva, dan tajjeb.

Issa kkritikaw kemm tridu, imma huwa tajjeb li naqqasna l-bżonn tad-dejn f'pajjiżna!

Anke fejn tidħol l-inflazzjoni, mill-istatistika u mill-indiċi tal-prezzijiet jirriżulta li filwaqt li fi 22 xahar ta' gvern Laburista kien hemm żieda ta' għoli tal-ħajja ta' 3%, fi 12-il xahar ...

(Interruzzjonijiet) Tajba din!

Mur staqsi lill-poplu!

Mela issa meta jaqblilna nikkwotaw iċ-ċifri ta' l-indiċi u meta jaqblilna mmorru nistaqsu lill-poplu!

(Interruzzjonijiet) Qed tara, malli tgħid xi ħaġa mill-ewwel infuru!

Jien qed inkejjel like with like jiena, mhux qed inkejjel xi ħaġa ma' xi ħaġa oħra!

Qed inkejjel xi ħaġa li teżisti ma' l-istess ħaġa!

Qed inkejjel l- inflazzjoni li ġiet iddikjarata fl-aħħar sena ta' gvern Laburista li kienet ta' 3%.

F'dawn l-aħħar 12-il xahar l-indiċi tal-prezzijiet juri li l-għoli tal-ħajja kien biss ta' 1.7%.

Min gawda?

Gawdew il-pensjonanti, gawdew l- aktar li huma batuti f'dan il-pajjiż!

Gawdew dawn kollha għax il-paga tagħhom serviethom iżjed milli serviet meta kien fil-gvern il-Partit Laburista!

Kien hemm paragun ieħor importanti ħafna bir-riżultati ekonomiċi li aħna akkwistajna li huma relatati direttament mal-politika soċjali.

Fi żmien l- amministrazzjoni Laburista kien hemm it-tnaqqir tal-benefiċċji soċjali minħabba taxxi inġusti li kienu ġew imposti mill-gvern Laburista bl-iskop li jindirizzaw il-problema tad-deficit - fair enough - però aħna għedna li m'għandniex għalfejn nużaw taxxi inġusti biex insolvu l-problema tad- deficit f'pajjiżna, iżda nistgħu nkunu ħafna iżjed għaqlin, ħafna iżjed intelliġenti u ħafna iżjed ġusti man-nies.

U min gawda minn dan kollu?

Bid-deċiżjoni li nneħħu t-taxxi inġusti gawdew proprju dawk li huma l-aktar batuti f'pajjiżna.

Sur President, kien hemm ukoll ir-riżultat tas-sistema ta' tassazzjoni.

Sena ilu ħadna battikata kollha kemm aħna għaliex fl-istess ħin li għaddejna l-budget konna qed ngħaddu l-liġi tal-VAT u konna qed niltaqgħu filgħodu, f'nofsinhar u filgħaxija!

Dakinhar l-oppożizzjoni kienet qaltilna: X'diżastru se tagħmlu!

Se tgħollu l-ħajja!

Se tisfrundaw il- kaxxa tal-gvern!

Issa taraw kif is-sisa kienet taħdem iżjed!

X'irriżulta wara 12-il xahar?

Irriżulta li aħna mill-VAT daħħalna Lm30 miljun iżjed milli kontu qed iddaħħlu intom taħt is-sistema tas-sisa!

Tafu x'jiġifieri Lm30 miljun?

Aħna għamilna sentjen bis-sistema tas-sisa.

Allura li kieku fl-1997 daħħalna Lm30 miljun u fl-1998 daħħalna Lm30 miljun, kieku għandna Lm60 miljun aħna ġol-kexxun x'imkien!

U dawn telqu issa!

U dan bil-fatti qegħdin nitkellmu!

X'irrendiet il-VAT illum u x'irrendiet is-sisa qabel?

Isma', Lm30 miljun għal sentejn fuq xulxin jagħmlu Lm60 miljun!

B'Lm60 miljun inħallas l-ispiża kollha tas-saħħa f'pajjiżna!

B'Lm60 miljun inkopru l-ispiża tal-pensjonijiet f'sena!

Intom għedtulna li se nirrovinaw is-sistema tat-tassazzjoni!

X'irrovinajna?

Irrovinaha l-gvern Laburista li bi żball biddel is-sistema.

Jiena ngħid bi żball għax ħadd m'hu miġnun li jagħmilhom għal tapposta dawn l-affarijiet!

Għamlu żball, żball kbir!

Din kienet waħda mill-affarijiet li ridna nipprovaw nirranġaw għal din is- sena!

Dawn huma r-riżultati u d-differenza li hemm bżonn li nirreġistraw.

Aħna għedna li dawwarna r-rotta u donnha l-oppożizzjoni ma ħadux pjaċir li aħna wżajna l-kliem "dawwarna r-rotta u r-rota issa bdiet iddur!"

Imma l- verità hi li dawwarna r-rotta!

Quddiem dawn ir-riżultati l-oppożizzjoni ġiet iffaċċjata b'għażla u għandha żewġ toroq biss quddiemha, jew iddur fuq il-gvern u tgħidlu: "Prosit, ġibtu riżultat tajjeb!"

Jew inkella tgħidlu: "Qed tgħawweġ il- figuri, dawn iċ-ċifri m'humiex ta' vera!"

Issa l-Kap ta' l-Oppożizzjoni għażel it-tieni triq, li jgħidilna: Isma', dawn iċ-ċifri m'humiex ta' vera, dawn iċ-ċifri ma jaqblux, mhux veru intom qed tindirizzaw id-deficit.

Taf xi tfisser din?

Li jekk jirriżulta li vera, allura jrid jgħidilna prosit.

Għax malli tgħidli: "Dawn mhux veri", ifisser li kieku kienu veri, allura ħaqqek prosit bħala gvern.

Mela l-kwestjoni kollha issa hija: Vera jew mhux vera din iċ-ċifra?

Vera jew mhux vera li indirizzajna d- deficit u bdejna nsolvuh?

Ma solvejnihx għadna, fadlilna parti mit-telgħa x'nitilgħu jekk il-Bambin irid!

Però bħalma ġibna riżultati f'dawn l-ewwel 12-il xahar inġibu riżultati wkoll bil-għaqal u bil-kalma fit-12-il xahar li ġejjin.

Imma issa jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni u l-oppożizzjoni qiegħda titfa' xi dubju fuq iċ-ċifri, u mbagħad jirriżultalha li ċ-ċifri huma tajbin, allura jrid ikollha l-irġulija li tiġi hawn u tgħid: Iva, bdejna nsibu s-soluzzjoni u dan il-gvern bil-politika tiegħu qed jibda jsib is-soluzzjoni għall-isfidi kbar li għandu dan il-pajjiż.

It-tieni pargun huwa l-kredibilità li għandha l-politika ta' dan il-gvern li toħroġ ukoll minn dan li għadni kif għedt.

Aħna ġejna b'wiċċna minn quddiem b'dan il-budget quddiem il-poplu u għednielu: Isma', din hi s- sitwazzjoni!

Iebsa, diffiċli, però din hi!

Hemm xi ħaġa li taqtagħlek qalbek?

Le, l-indikazzjonijiet huma pożittivi, li b'li għamilna flimkien bħala poplu matul it-12-il xahar li għaddew irnexxielna nġibulkom ir- riżultati.

Jekk nibqgħu mexjin f'din id-direzzjoni, inkunu nistgħu npoġġu lil pajjiżna fuq pedament sod.

U x'inkunu qed nagħmlu b'daqshekk?

Qed nagħtu garanzija, qed nagħtu serħan tal-moħħ lil kulħadd li l-affarijiet qed inpoġġuhom fuq pedamenti sodi, u lill-ġenerazzjonijiet futuri qed nagħtuhom fuqxiex jibnu, mhux innawrulhom il-pedament tagħhom.

U allura din hija politika li tirbaħ il-kredibilità mit-track record, għax il- kredibilità mhux mill-paroli tiġi!

Nista' ndum nagħmel diskorsi jien!

Fl- aħħar mill-aħħar il-fatti fejn qegħdin?

Illum nistgħu niġu quddiem dan il- parlament u ngħidu: Dawn huma ċ-ċifri!

Dawn huma r-riżultati!

U l- kredibiltà tintrebaħ minn hemm.

Tintilef meta inti tiġi quddiem il- parlament tgħid li se tagħmel ċerti affarijiet u mbagħad ir-riżultat ikun kompletament bil-kontra.

Din kienet l-esperjenza ta' 22 xahar ta' gvern Laburista!

Illi kellhom intenzjoni, mela le!

Qalu li hawn deficit strutturali li kienu se jipprovaw isolvuh.

Solvejtuh?

Le, għamiltuh agħar!

Din hi l-problema!

U allura kienet politika sfiduċjata mentri din il-politika, li għandha l-appoġġ ta' l-elettorat fl-elezzjoni ġenerali tal- 5 ta' Settembru tas-sena li għaddiet, wettaqnieha f'dawn it-12-il xahar u qiegħda tagħti r-riżultati.

Issa niġi għat-tielet paragun li huwa l-aktar wieħed importanti.

U hawnhekk nixtieq li anke l-membri ta' l-oppożizzjoni jipprovaw jifhmu x'qed nipprova ngħid għax jiena ma rridx nitfa' d-dellijiet fuq ħadd, imma jidher li m'aħniex naqblu sew fuq xi tfisser li jkollok il-kuxjenza soċjali jew li jollok politika mibnija fuq il-kuxjenza soċjali.

Kien hemm uħud mill- membri ta' l-oppożizzjoni li qalulna li dan huwa budget anti-soċjali u anti- familja.

U l-Kap ta' l-Oppożizzjoni saħansitra qalilna li dan il-budget jew l-miżuri ta' dan il-budget b'xi mod jew b'ieħor idgħajfu l-koeżjoni soċjali.

Issa jiena niskanta kif il-membri ta' l-oppożizzjoni ma jindunawx li proprju b'dawn l-argumenti huma stess qegħdin jitgħfu l-ġebla fuq saqajhom u qegħdin jerġgħu jikkonfermaw illum, fl-oppożizzjoni, li għadhom huma stess jiġġustifikaw politika li wettqu matul it-22 xahar, li kulħadd jaqbel f'dan il-pajjiż li bil-miżuri li huma adottaw kienet politika nieqsa għal kollox mill-prinċipji tal-ġustizzja soċjali.

Jiġifieri li inti tħares lejn dak li jiflaħ l-inqas u tkun għaqli fil-konfront ta' dak li jiflaħ l- inqas u l-piż tixħtu iżjed fuq dak li jiflaħ milli fuq dak li ma jiflaħx!

Issa ħa nieħdu l-miżuri waħda waħda, malajr u mingħajr ma ndumu.

Ejja naqbdu l-kwestjoni tat-taxxa ta' l-income tax li qlajna kritika mingħand l-oppożizzjoni dwarha.

Qed jgħidulna: X'għarukaża, intom qegħdin tintaxxaw lil dawk li huma l-aktar batuti, jew li l-inqas jifilħu!

Ejja nieħdu dan l-argument u ngħidu li familja miżżewġa li ma taqlax iżjed minn Lm5000 ma missejnilhiex sold din!

Baqgħet l-istess!

Però familja miżżewġa li taqla' iżjed minn Lm5000 issa se jkollha tibda tħallas ftit iżjed!

Imma skużi, jiġifieri għall-oppożizzjoni min jgħix bil-minimum wage, min jaqla' Lm2000 f'sena l-istess bħal xi ħadd li jaqla' Lm5000!

Hekk qed tgħidulna intom?

Din il-kuxjenza soċjali?

Mhux ta' b'xejn li fajjartu l-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma fuq kulħadd bil-lant!

Jekk għalikom min jaqla' Lm2000 hu l-istess bħal min jaqla' Lm5000!

Issa qed nifhem sew x'inhi l-politika tagħkom anke fl-oppożizzjoni!

Allura nifhem għaliex għamiltu dak l-iżball meta kontu fil-gvern intom u waħħaltu t-taxxa tad-drenaġġ, u rdoppjajtu r-rati tal-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma u ġennintu lil kulħadd!

Dażgur, jekk inti għalik min jaqla' Lm5000 u Lm6000 hu l-istess bħal min jaqla' Lm2000 u Lm3000!

Il-membri ta' l-oppożizzjoni qed jirrealizzaw li koppja miżżewġa li tiddeċiedi li timla formola ta' l- income tax separata, ir-raġel jimla għal rasu u l-mara timla għal rasha, wieħed qed jaqla' Lm4000 u l-oħra qed taqla' Lm4000, mhux se tagħmlilhom differenza u ma jħallsux sold iżjed minn dak li qed iħallsu llum.

Aħna ma missejnihomx dawn.

Mela koppja li jimlew formola separata u qed jaqilgħu Lm8,000 mhux qed iħallsu sold iżjed.

Allura kif mill-oppożizzjoni jibqgħu jgħidulna li aħna weġġgħajna lil dawk li huma l-iktar batuti?

Kif qed jgħidulna li min jaqla' Lm8,000 huwa l-istess bħal min jaqla' Lm2,000?

Dan x'kejl hu?

Jidher li m'aħniex qegħdin naqblu fuq x'irridu nfissru b'ġustizzja soċjali jew inkella m'għandniex l-istess kategorija ta' nies quddiem għajnejna dwar lil min għanda ngħinu.

Xi ħadd irid jerfgħu dan il-piż - u nammetti bil- quddiem li hemm piż - u dan qed nerfgħuh kollha kemm aħna, imma l- oppożizzjoni x'qed tgħidilna?

L-oppożizzoni qed tgħidilna li xi ħadd li jaqla' Lm8,000 ma jiflaħx.

Jien ma naqbilx.

Min jaqla' Lm8,000 jew Lm7,000 jiflaħ.

Ma jiflaħx kollox, imma żgur jiflaħ iżjed minn min jaqla' Lm2,000 jew Lm3,000.

Allura fuq dan ma nistgħux naqblu?

Sur President, l-oppożizzjoni kkritikatna wkoll għax żidna r-rata tal- bolla b'1%.

Ir-rata tal-bolla hija perċentwali fuq il-paga u dan ifisser li min jaqla' iżjed awtomatikament se jħallas iżjed.

Anke' hemmhekk hemm il-limitu, għax hemm il-massimu safejn tista' tasal, pero' anke f'dan il- kas, min jaqla' l-inqas qed iħallas l-inqas.

Allura dan mhux prinċipju li huwa marbut mal-ġustizzja soċjali, fejn inti qed titfa' l-piż l-iktar fuq min qed jaqla' l-iżjed?

Jimporta nagħmluhom ċari dawn l-affarijiet?

Sur President, ġejna kkritikati wkoll għax għamilna l-VAT fuq il-petrol.

Huwa veru li b'din il-miżura jintlaqat kulħadd għax illum kulħadd juża karozza, imma li jkollok Mercedes jew BMW - li Alla jaf kemm jixorbu petrol - biex toqgħod tixxala u tiġri biha mod u li jkollok karozza li inti tużaha għal bżonnijiet huwa mod ieħor.

(Interruzzjonijiet) Iva se tħallas ukoll, pero' l-piż fuq wieħed huwa differenti mill-piż fuq l-ieħor.

(Interruzzjonijiet) Mela kkritikani għax huwa piż imma mbagħad tgħajjarnix b'nuqqas ta' kuxjenza soċjali.

Jekk tgħajjarni hekk allura għalikom min isuq Mercedes huwa l-istess bħal xi ħadd li għandu xi Mini Minor jew karozza żgħira li jużaha għall-bżonnijiet tal-familja tiegħu.

Hawnhekk ukoll irridu nifhmu li hemm differenza kbira, u rridu nifhmu wkoll li b'dan it-tip ta' raġunament l-oppożizzjoni qed turina li dak li kienet temmen fih meta kienet fil-gvern - u li rriżulta li kien żbaljat għall-aħħar u hi stess kienet ammettiet pubblikament li kien żbaljat - għadha temmen fih issa wkoll.

(Interruzzjonijiet) Fil-kritika tagħkom għadkom qegħdin isostnu l-istess ħaġa.

Sur President, issemma wkoll li aħna neħħejna s-sussidju minn fuq il-ħobż pero' ħadd ma kellu d-diċenza jsemmi li tajna Lm10 r-ras li fissret spiża ta' Lm4 miljun.

Dalgħodu l-Onor.

Silvio Parnis għamel statement li għandu jiġi korrett għax dan qal li l-Lm10 se tingħata darba biss u m'hijiex se terġa' tingħata.

Dan kien żbaljat għax aħna għidna li sa sena oħra din l- ispiża tal-ħobż se tiġi kalkolata fl-indiċi ta' l-għoli tal-prezzijiet u allura dan l-għoli fil-prezz tal-ħobż se jiġi konsidrat bħala parti miż- żieda għall-għoli tal-ħajja.

Issa l-Lm10 se tingħata għal kull persuna li tgħix f'din il-gżira immaterjalment jekk din il-persuna għandhiex tlett ijiem, għandhiex sitt xhur, għandhiex għaxar snin jew għandhiex 75 sena.

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni poġġa tabella fuq il-Mejda tal-Kamra - l-Onor.

Helen D'Amato diġa' semmietha din - li tfisser li kull familja tiekol tmien ħobżiet kuljum.

Bir-rispett kollu,din hija kritika tal-pudina tal-ħobż.

Mela hawn xi ħadd f'dan il-pajjiż li jiekol tmien ħobżiet kuljum?!

B'dan il- mod irridu nikkonvinċu lill-poplu?

Mhux ta' b'xejn il-Kap ta' l- Oppożizzjoni jgħid li ċ-ċifri ta' kif indirizzajna d-deficit strutturali m'humiex tajbin!

(Interruzzjonijiet) Iċ-ċifri ta' kif indirizzajna d- deficit strutturali huma tajbin, huma ċ-ċifri tal-ħobż tiegħek li m'humiex tajbin.

(Onor. Membri: Hear, hear) Din il-familja li ġabulna eżempju biha tirkeb il-karozza tal-linja erba' darbiet kuljum, tiġri bil-karozza tagħha l-ħin kollu u kuljum, ħlief tixrob l-alkoħol u tpejjep ma tagħmilx u ħlief tiekol il-ħobż ma tagħmilx.

Din x'tip ta' familja hi?

Hekk irridu nagħmlu l-kritika f'dan il-parlament?

(Interruzzjonijiet) Qed nieħu pjaċir li qed tisħon għax f'mument minnhom ħsibt li kont qed nargumenta mas-sufani vojta quddiemi!

Sur President, f'dan il-budget hemm ukoll diversi inizjattivi u programmi li jaqgħu taħt il-ministeru għall-politika soċjali.

Ħafna minn dawn il- programmi diġa' ssemmew mill-kelliema ta' din in-naħa u meta wieħed iħares lejhom jirrealizza l-investiment kbir li dan il-gvern qed jagħmel fl- aġenziji u fil-kummissjonijiet fejn veru jsir ix-xogħol direttament f'servizzi fil-komunita' ma' dawk li huma l-iktar fil-bżonn.

Hawnhekk għandi tabella li turi fondi vvotati jew minfuqa taħt id-diversi voti tal- ministeru għall-politika soċjali bejn l-1997 u l-2000 li nitlob il-permess biex inqegħda fuq il-Mejda tal-Kamra.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Meta tqabbel l-ispiża totali mingħajr ma tieħu in konsiderazzjoni l-housing jirriżulta li fl-1998 kien hemm vot totali ta' kważi Lm4.4 miljun mentri din is-sena hemm ivvutati kważi Lm5.5 miljuni.

Dan ifisser li din is-sena qed nivvotaw madwar Lm1.1 miljun iżjed biex dawn is-servizzi jkunu jistgħu jiffunzjonaw, ikunu jistgħu jkabbru l-firxa tagħhom, ikunu jistgħu jimpjegaw iżjed social workers u jkunu jistgħu jagħmlu x-xogħol tagħhom b'mod aktar effettiv ma' dawk li l-iktar għandhom bżonn.

U hawn min għandu bżonn, għax jiena kultant ngħid li qed naqbdu biss the tip of the iceberg f'ċerti problemi soċjali f'dan il-pajjiż.

U minkejja li qed nivvotaw Lm1.1 miljun iżjed u we are putting our money where our mouth is irrid ngħid li għad irridu ninvestu iżjed.

Issa din iż-żieda terġa' toħroġ iktar qawwija jekk ma' taħt l-istess umbrella npoġġu wkoll il- voti tal-housing department u l-housing authority.

Din l-istess tabella li poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra turi li meta tgħodd ukoll il-vot tal-housing għall-1998 iċ-ċifra sħiħa titla' għal Lm14.5 miljun u għal din is-sena titla għal kważi Lm19.6 miljun.

Din tfisser qabża ta' Lm4 miljun.

Naħseb li din hija prova li dan il-gvern qed jinvesti fl-oqsma fejn hemm dawk li l- iktar għandhom bżonn.

Sur President, nixtieq issa ngħid xi ħaġa dwar xi oqsma partikolari.

Il- qasam tax-xogħol diġa' ġie ttrattat mill-kelliema ta' din in-naħa u jiena se nerġa' nirrepeti partijiet minnu.

L-aħħar ċifra uffiċjali ppubblikata turi li l-qgħad f'Ottubru kien ta' 7,869.

Din hija ċifra li titlob l- attenzjoni u ċifra li tisfidana għal iżjed xogħol.

M'hijiex ċifra li jiena kuntent biha u rridu nibqgħu ninsistu biex noħolqu ekonomija li toħloq opportunitajiet ta' xogħol tajbin għal kulħadd.

Din hija l-ikbar sfida li għandna quddiemna, qegħdin impenjati fiha u jiena konvint li l-politika ta' dan il-gvern se toħloq opportunitajiet ġodda fil-market services.

Naħseb li bi slip il-Kap ta' l-Oppożizzoni naqqas l-importanza ta' dan is-settur.

Se neħodha hekk għax lanqas nista' nemmen li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma riedx jagħti importanza lil dak li huwa konsidrat fid-dinja kollha bħala l-iktar parti li qed tespandi fl-opportunitajiet ta' xogħol, pero' ejja nqabblu daqsxejn iċ-ċifri dwar il-qagħad.

Fl-ewwel sena ta' gvern laburista l- qgħad kien żdied minn 5,628 - iċ-ċifra li sab f'Ottubru ta' l-1996 - għal 6,901.

Din hija żieda ta' 1,273.

Issa sfortunatament il-qgħad żdied anke fl-ewwel 12-il xahar ta' l-amministrazzjoni Nazzjonalista, pero' fl-ewwel 12-il xahar żdied b'682, jiġifieri b'nofs iż-żieda li ġiet reġistrata fil- qgħad fl-ewwel 12-il xahar ta' l-amministrazzjoni laburista.

Barra minn hekk, f'dan it-12-il xahar kemm ilna aħna, il-labour supply żdied b'mod sostanzjali meta mqabbel mat-22 xahar ta' gvern laburista.

Dan żdied b'1,865 ruħ, jiġifieri fit-12-il xahar minn Settembru 1998 sa Settembru 1999 daħlu 1,865 ruħ ġodda li ħafna minnhom jirrappreżentaw nisa li qed ifittxu x-xogħol.

Dan ukoll huwa sinjal tajjeb ħafna.

Din iż-żieda fil- fatt hija d-doipju taż-żieda li kienet seħħet fl-aħħar sena ta' l- amministrazzoni laburista u tfisser li aktar nies qed ifittxu xogħol u iktar nies qed jirreġistraw għax jemmnu li se jsibu x-xogħol.

Sur President, aktar kmieni jiena semmejt is-settur tal-market services.

Skond l-economic survey - tabella 3.10 paġna 169 - bejn Settembru 1997 u Settembru 1998 taħt l-amministrazzjoni laburista l-market services żied 460 ruħ.

F'dawn it-12-il xahar bejn Setembru 1998 u Settembru 1999 taħt l- amministrazzjoni Nazzjonalista l-market services żdied b'1,877, jiġifieri erba' darbiet iżjed.

Barra minn hekk is-settur privat ħoloq 1,038 impjieg ġdid, l-impjiegi part-time għal dawk li għandhom impjieg permanenti żdiedu b'1,082 u fost dawk li jaħdmu part-time biss hemm żieda ta' 2,111 li l- biċċa l-kbira minnhom huma nisa.

Dawn mhux sinjali pożittivi?

Mela dawn iċ- ċifri kienu jiżdiedu kieku l-ekonomija mhux qed toħloq l-opportunitajiet?

Dawn iż-żidiet ġew reġistrati għax l-ekonomija qiegħda tiġġenera l- attivita' u qiegħda toħloq l-opportunitajiet tax-xogħol.

Dan ifisser li aħna kuntenti?

Assolutament le!

Għad fadal ħafna iżjed x'nagħmlu pero' hawnhekk ippretendejt li għallinqas xi ħadd min-naħa ta' l-oppożizzjoni jsemmihom dawn l-affarijiet.

Dan bħalma ppretendejt - u dan il-punt għamlitu l-Onor.

Dolores Cristina - li xi ħadd min-naħa l-oħra jsemmi l- fatt li l-ETC din is-sena għandha vot li huwa record meta mqabbel mas-snin l-oħrajn.

Ġew ivvotati Lm300,000 iżjed milli qatt ġie vvotat lill-ETC għax nirrikonoxxu li dan huwa mument ta' sfida u mument fejn irridu ninvestu ħafna f'ħafna affarijiet inkluż u b'mod partikolari t-taħriġ.

Sur President, irrid ngħid ukoll li għaddejjin diskussjonijiet importanti ħafna bejn il-ministeru għall-politika soċjali u l-ministeru ta' l- edukazzjoni għax għandna bżonn ninvestu ħafna iktar fil-parti vokazzjonali.

Hawnhekk ukoll kont nistenna li ssir riferenza għall-fatt li taħt il-vot ta' l-edukazzjoni hemm vot qawwi maħsub biex jitwaqqaf il-kulleġġ Malti għall-arti, xjenza u teknoloġija.

Hemm investiment ta' eluf kbar ta' liri biex dak il-kulleġġ isir għax dan ikun is-sigriet kif nistgħu nkomplu mhux biss naħsbu għall-isfidi tal-ġejjieni imma anke biex inkunu nistgħu noħolqu ġenerazzjoni ġdida li tkun tista' twieġeb għall-isfidi tat-teknoloġija moderna.

Din m'hijiex ħaġa tajba?

Allura għaliex m'għandniex il-kuraġġ li niġu hawnhekk u ngħidu li din hija ħaġa tajba?

Sur President, l-Onor.

Jean Pierre Farrugia għamel kumment fuq is-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Ħadd min naħa l-oħra ma semma' dan il- qasam.

Allura din ma tiswa xejn?

Din m'għandha x'taqsam xejn mal-boxxla soċjali u mal-kuxjenza soċjali?

Irridu nifhmu li f'dan il-qasam qegħdin lura ħafna meta mqabbel ma' pajjiżi oħrajn.

(Interruzzjonijiet) X'għandha x'taqsam l-Unjoni Ewropea fuq din?

Din tfisser li l-ħaddiema tagħna jkollhom kondizzjonijiet ta' xogħol xierqa.

Il-ħaddiema tagħna lanqas bi standards minimi m'huma salvagwardati.

Issa din il-ħaġa se nsolvuha għax se jsiru l-istandards minimi u se tinħoloq l-awtorita' għas-saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Issemmew ukoll l-emendi għal liġi dwar il- kondizzjonijiet ta' l-impieg u għal dik tar-relazzjonijiet industrjali.

Iva, dawk se jsiru wkoll.

Jiena stajt għażilt li nagħmel bulldozing u naqbad u nippreżenta abbozz ta' liġi mingħajr ma nagħti kas ta' ħadd.

M'għażiltx hekk imma għażilt li nitkellem u nistenna.

Għażilt li nikkonsulta mal-kunsill Malti għall-iżvilupp ekonomiku, u s'issa għadni qed nistenna.

Hemm limitu safejn nista' nistenna, ħalli nagħmilha ċara, pero' nixtieq ħafna li jekk jista' jkun ikollna qbil mal-partijiet soċjali f'dan ir-rigward.

Nixtieq li jekk jista' jkun dawn l-emendi jkollhom l-appoġġ tal- partijiet soċjali kollha, imma mbagħad fejn mhux possibbli allura l-gvern jerfa' r-responsabbilta' tiegħu u jieħu d-deċiżjonijiet.

Sur President, fuq il-housing diġa' tkellmu kelliema oħrajn u allura mhux se nidħol fid-dettal.

Irrid ngħid li għal dak li għandu x'jaqsam mal- housing kien hemm bidla importanti ħafna fil-politika tal-gvern.

Ix-shift qed ixaqleb iżjed lejn focus soċjali.

Mhux għax dan ma kienx qabel pero' rridu nirrikonoxxu li aħna qed intejbu dak ix-shift u qed nikkonċentraw iżjed fuq il-bżonnijiet soċjali f'pajjiżna.

Jiena rrid nirreġistra, għax kburi biha, li matul dawn it-12-il xahar dan ix-shift komplejna nimbuttawh lejn il-bżonnijiet soċjali u fost affarijiet oħra tejjibna l-iskemi li jirrigwardaw l-istallazzjoni tal-lifts, tejjibna skemi oħra u tejjibna s- sistema tal-means testing.

Barra minn dawn ħadna ħafna inizjattivi oħra li m'hemmx għalfejn nerġa' nirrepetihom.

Dwar il-persuni b'diżabilita' tkellem ukoll l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici.

(Interruzzjonijiet) Veru li l-Onor.

Marie Louise Coleiro għamlitli mistoqsija, pero' li tistaqsini sempliċement mistoqsija ma naħsibx li dan ifisser li tkun tkellmet fuq il-persuni b'diżabilita'.

Jien mhux se noqgħod nitkellem fuq il-fatt li aħna żidna l-vot lill-kummissjoni u fuq il-liġi għall-persuni b'diżabilita' pero' rrid ngħid li huwa vantaġġ li jkollok ministeru li jiġbor kollox taħt umbrella waħda, għaliex ħafna mill-politika f'dak li għandu x'jaqsam, per eżempju ma' l-akkomodazzjoni soċjali huma mfassla wkoll għall-bżonnijiet tal-persuni b'diżabilita'.

Sur President, l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici semma wkoll il-bidla uffiċjali fil-politika f'dak li għandu x'jaqsam mas-servizzi għall-anzjani.

Għamilna dikjarazzjoni ċara li s-servizzi fil-komunita' għall-anzjani m'hijiex kwestjoni ta' eta'.

Ma jfissirx li malli tilħaq l-eta' tal- pensjoni allura tiġi intitolata għas-servizzi.

Li huwa importanti huwa l- bżonn.

Bniedem jista' jkollu 30 sena u jkollu bżonnijiet kbar u ieħor jista' jkollu 70 sena u ma jkollu bżonn ta' xejn .

Dak huwa l-kriterju li qed nużaw.

Dik hija l-ġustizzja soċjali!

U jrid ikollok il-kuraġġ biex tieħu dawn id-deċiżjonijiet.

U din id-deċiżjoni ttieħdet uffiċjalment u l- Onor. Antoine Mifsud Bonnici kkwota ċ-ċifri biex juri li fil-fatt din il- policy importanti qiegħda titwettaq.

Sur President, issemmew ukoll aġenziji importanti ħafna li wkoll huma kruċjali u li l-gvern qiegħed jinvesti ħafna flus biex ikunu jistgħu jtejbu s-servizzi tagħhom.

Fuq l-SWDP rridu nirrikonoxxu li għandha r-rwol importanti ħafna, għamilna tajjeb li s-sena li għaddiet investejna flus fiha u għamilna iżjed tajjeb li din is-sena li qed inkomplu nżidu.

Qed ngħid hekk għax bħalissa qed naħdmu - u qegħdin fi stadju avvanzat - fuq liġi komprensiva għal dak li għandu x'jaqsam mad-drittijiet tat-tfal f'pajjiżna.

Din hija liġi li fl-aħħar mill-aħħar tolqot mill-viċin ħafna lill-familja, hija liġi li aħna rridu norqmuha iżjed u li fiha l-SWDP - li hija aġenzija importanti u ċentrali f'pajjiżna fil-qasam ta' l-appoġġ għall- familji, għan-nisa msawwta u għat-tfal li jkunu abbużati - għandha rwol importanti ħafna.

Sur President, xtaqt ngħid żewġ kelmiet ukoll fuq in-nisa.

L-Onor.

Marie Louise Coleiro dalgħodu nformatna li l-oppożizzjoni ddeċidiet li titkellem fuq il-qasam tan-nisa meta jiġi quddiem dan il-parlament il-vot tal-prim ministru.

Fair enough pero' nixtieq nirreġistra li konċettwalment din hija ħaġa skandaluża.

L-oppożizzjoni għandha l-opportunita' li tiddibatti l- qasam tan-nisa f'mument meta qed nitkellmu fuq opportunitajiet ta' xogħol, fuq saħħa u sigurta' fuq il-post tax-xogħol, fuq dak li għandu x'jaqsam mal- familja u fuq dak li għandu x'jaqsam ma' nisa bi problemi, għandha l- opportunita' li titkellem dwar single mothers, dwar in-nisa fil-qasam tal- housing u fuq kemm qed nipprovdu postijiet li jkunu addattati għal nisa li jkunu ġew imsawwta u mkeċċija minn żwieġhom pero' għażlet li titkellem fuq dan il-qasam taħt il-voti tal-prim ministru.

Jiena nirrispetta d-deċiżjoni ta' l-oppożizzjoni, pero' fl-opinjoni tiegħi - li tistgħu ma taċċettawhiex - konċettwalment l-oppożizzjoni qed turi li m'hijiex qed tfittex dak li hu ta' sustanza, għax is-sustanza hi li titkellem proprju fuq l-affarijiet li jolqtu direttament lill-mara.

Jiena m'għandix dubju li l-Prim Ministru jieħu pjaċir jisma' interventi li għandhom x'jaqsmu man-nisa f'pajjiżna, pero' jiena kont nistenna u kont nippreferi li kieku l-oppożizzjoni tkellmet dwar kif nistgħu ngħollu r-rata tal-parteċipazzjoni tan-nisa fl- iżvilupp ta' l-ekonomija fil-pajjiż u dwar kif jirrelataw in-nisa max-xibka soċjali ta' pajjiżna.

Dak hu li xtaqt nisma', imma ma smajtux.

Sur President, fuq l-anzjani m'hemmx għalfejn nidħol fid-dettal għaliex is-suġġett koprih tajjeb ħafna l-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici pero' fuq il- pensjonijiet importanti li ngħidu żewġ kelmiet b'serjeta' u b'maturita'.

(Interruzzjonijiet) Ippermettuli, tipprovawx tippolitiċizzaw l-issue tal- pensjonijiet.

Meta tagħmlu hekk tkunu qed tagħmlu ħsara lill-pajjiż u lill- ġenerazzjonijiet futuri ta' pajjiżna.

Bħala gvern u bħala oppożizzjoni kellna - u għad għandna - ċ-ċans inpoġġu madwar mejda u flimkien ma' l- esperti biex naraw sewwa s-sitwazzjoni u nipprovaw naslu għas- soluzzjonijiet.

Aħna waqqafna kummissjoni li fiha qed jipparteċipa kulħadd - inkluż il-unions u ż-żgħażagħ - minbarra l-oppożizzjoni.

Issa din il- kummissjoni qiegħda hemm biex issolvi problemi għall-ġenerazzjonijiet futuri inkluż uliedna!

(Interruzzjonijiet) Ikkritika kemm trid, ħu opportuniżmu politiku kemm trid, imma skużi, ma tistax tikkontradixxi lilek innifsek!

Ma tistax tiġi hawn u tikkritika fuq il-pensjonijiet u fl-istess ħin tgħid li ma tridx tipparteċipa f'kummissjoni li qegħda hemm biex tipprova ssolvi l-problema u taqbad u taħsel idejk.

Mhux talli hekk, talli fuq stazzjon tat-television jiena smajt lid-deputat kap tal-Partit Laburista, Dr. Joe Brincat, jgħid li dik hija problema ta' 20 sena oħra u allura jkun aħjar jekk naraw il-problemi tal-lum.

Imma din x'serjeta' hi?

Din hija waħda mill-ikbar sfidi għall-ġenerazzjonijiet ta' għada u l- oppożizzjoni taħsel idejha minnha!

(Interruzzjonijiet)

Mhux talli hekk talli l-Onor.

Karl Kirkop dalgħodu staqsieni għaliex il- vot tal-pensjonijiet m'huwiex l-istess bħal tas-sena ta' qabel.

Imma jaħasra l-vot li qed jikkwota l-Onor.

Karl Kirkop huwa l-vot li jirrappreżenta l-estimi ta' spiża għas-sena d-dieħla li trid tmur għall- pensjonijiet ta' l-irtirar.

Issa din tiddependi ħafna fuq l-eżerċizzju tar- reviżjoni tal-pensjonijiet u tiddependi ħafna wkoll fuq kif tikkalkola l- estimi.

Dan ma jfissirx li se jonqsu l-pensjonijiet.

Imma jaħasra, nerġa' nirripeti, ejjew għal darba nagħmlu sforz ta' maturita' f'dan il-pajjiż.

Fuq issue li tittratta t-tfal tagħna għall-futur għandu jkollna l-kuraġġ li npoġġu madwar mejda u nitkellmu apertament ħalli nsibu s-soluzzjonijiet.

Il- pajjiżi kollha tad-dinja qed jagħmlu dan.

Din m'hijiex problema ta' Malta biss imma hija problema li qed jiffaċċjawha l-pajjiżi tad-dinja kollha minħabba l-mod kif qed tiżviluppa l-popolazzjoni fil-pajjiżi kollha.

Allura f'dan il-pajjiż fuq ħaġa bħal din m'aħniex kapaċi li npoġġu bilqiegħda u nsibu mod kif nitkellmu?!

Ma jkun ġara xejn jekk tikkritika politkament, imma għallinqas agħti l-kontribut!

Sur President, irrid ngħid ukoll li l-ministeru għall-politika soċjali ma jistax jaħdem f'garżella maqtugħ mir-realtajiet l-oħrajn u huwa ministeru li jrid ikollu interface tajba ħafna mal-ministeri l-oħra kollha.

Il-ġid li rridu noħolqu fl-aħħar mill-aħħar irid jibbenefika minnu kulħadd, speċjalment dawk li huma l-iktar batuti.

F'dan il-qasam matul it-12-il xahar li għaddew sar eżerċizzju tajjeb ħafna - u fuqu anke qed nibnu inizjattivi għas-sena d-dieħla - b'kordinazzjoni sħiħa mal-ministeru tal- finanzi.

L-iskop ta' dan l-eżerċizzju kien li naraw jekk ix-xibka ta' benefiċċji soċjali li għandna f'pajjiżna hijiex veru qed tmur għand dawk li l-iktar għandhom bżonn u naraw ukoll jekk hemmx abbużi.

Issa dan l- eżerċizzju ma sarx sempliċement biex naqtgħu l-kurżita' dwar jekk għandniex sistema li għandha xi toqba 'l hawn u 'l hemm minn fejn wieħed jista' jgħaddi imma sar biex jiġi deċiż x'għandu jsir.

Barra minn hekk, min qgħad attent għad-diskors tal-ministru tal-finanzi u min analizza l-estimi induna li għas-sena d-dieħla se titwaqqaf unit li se jingħata għodda biżżejjed biex ikun effettiv ħalli permezz tiegħu nkunu ċerti - u din hija r-responsabbilta' li għandna fuq spallejna kollha kemm aħna, u jagħmlu sew il-membri ta' l-oppożizzjoni meta jgħidulna biex nieħdu ħsieb li ma jkunx hawn l-abbuż - li jitnaqqsu l-abbużi.

Il-ministru tal-finanzi qal li din m'hijiex xi kummissjoni għall-moralita' fiskali - li kienet tajba u jien mhux qed ngħid li hawnhekk m'għandniex nitkellmu fuq il- moralita' fiskali - imma hija tax compliance unit.

Se nsibu lill- oppożizzjoni warajna biex nieħdu dawn il-passi?

Issa naraw, iż-żmien jagħtina parir.

Sur President, l-aħħar żewġ kelmiet nixtieq niddedikahom lid-dipartiment tas-sigurta' soċjali.

Irrid ngħid li dan id-dipartiment irid ikompli fl- inizjattivi tiegħu biex jirfina dejjem iżjed il-kwalita' tas-servizzi li huwa qed jagħti.

Dan irid jagħmlu billi l-ewwelnett hu stess jaċċerta li s- servizzi kollha jmorru għand dawk li l-iktar għandhom bżonn.

Wara kollox dawn is-servizzi hekk kienu ddisinjati u dan kien is-sens wara kull miżura ta' benefiċċji soċjali li dan il-pajjiż daħħal taħt kull gvern.

Pero' ejjew niftiehmu sewwa, irridu nkunu ċerti li dawk il-miżuri qed imorru tassew għand min l-iktar għandu bżonn u rridu wkoll li matul is-sena li ġejja nkomplu fil-proġett li aħna konna bdejna din is-sena li jkollna area offices li jkunu tassew jixirqu dak li pajjiżna għandu jkollu proprju fiż- żminijiet tal-lum.

Dawn m'għandhomx ikunu biss uffiċċji fejn ikollok front office clerk fejn wieħed imur u jippreżenta formola imma għandhom ikunu uffiċċji li minnhom jingħata servizz ta' kwalita' liċ-ċittadin, lill- pensjonanti, lil min qed japplika għar-relief u lil min qed jirreġistra.

Sur President, jien nagħlaq billi l-ewwelnett nirringrazzja - bħalma jien għandi d-dover li nagħmel u nagħmlu bil-qalb - lill-ħaddiema kollha li direttament u indirettament jaħdmu taħt l-umbrella tal-ministeru għall- politika soċjali.

Il-programmi li nagħmlu jirnexxielna nwettquhom u ntejbuhom bis-saħħa tagħhom.

Jien ngħid li dan budget żgur li ma darx mal- lewża imma mar f'ras il-għajn fejn il-gvern qed ikompli fuq dak li rnexxielu jirreġistra matul dawn it-12-il xahar.

Kellna riżultati tajbin fit-12-il xahar u jekk il-Bambin irid fit-12-il xahar li ġejjin bis-saħħa tal-budget inkunu nistgħu nkomplu mexjin 'il quddiem.

Dan huwa budget li jikxef min tassew qiegħed jaħdem fl-interess nazzjonali tal-ġenerazzjoni ta' issa u fl-interess nazzjonali tal-ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Il-pass, iebes kemm hu iebes, fl-aħħar mill-aħħar ma jitteħidx biss biex inserrħu rasna għal-llum, għax inkella nkunu qed naraw sal-ponta ta' mneħirna, imma aħna rridu nserrħu rasna wkoll għall-futur u għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin.

Sur.

President, dan huwa budget li fl-opinjoni tiegħi huwa għaqli u li jagħti kas ta' min se jintlaqat u kif se jintlaqat.

Fl-aħħar mill-aħħar, dan huwa budget li se jkompli jsaħħaħ il-kredibilita' li għandha l- politika mħaddma minn dan il-gvern.

Grazzi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Grazzi.

Skada l-ħin tad-diskussjoni fil-kumitat ta' provvista.

Il-mistoqsija hi l-emenda għal Vot 10 imressqa mill-Onor.

Marie Louise Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Billi intalbet votazzjoni, il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti skond il-Mozzjoni Numru 110 tas-17 ta' Novembru 1999.

Billi fid-9.31 p.m. intalbet votazzjoni, il-kumitat kien sospiż u rriżuma ħames minuti wara.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Onor.

Marie Louise Coleiro.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Negatived.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Michael| |Agius Chris |Farrugia Noel | |Attard Montalto |Gulia Gavin | |John | | |Bartolo Evarist |Herrera Jose' | |Borg Karmenu |Law Rita | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Farrugia Angelo | |

KONTRA : 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores|Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis |

L-emenda m'għaddietx.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Se npoġġi issa l-mistoqsija fuq il-Vot 10 tal- Ministeru għall-Politika Soċjali.

VOT 10 - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 5,190,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 10 - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Din id-division tittieħed issa. .

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR: 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Refalo Michael | |Farrugia Jean |Vassallo Edwin | |Pierre | | |Fenech Adami |Vella John | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Ninu | |Galea Censu |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 29

Ir-Riżoluzzjoni taħt Vot 10 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 11 - SIGURTA` SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 56,459,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 11 - Sigurta` Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 11 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 13 - FAMILJA U ĦARSIEN SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 615,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 13 - Familja u Ħarsien Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 13 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 14 - KURA TA' L-ANZJANI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 9,827,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 14 - Kura ta' l-Anzjani, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 14 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 15 - DJAR

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 452,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 15 - Djar, kif dettaljata fl- Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 15 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT 16 - RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI U TA' L-IMPIEG

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 638,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot 16 - Relazzjonijiet Industrijali u ta' l-Impieg, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas-sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot 16 għaddiet.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi:

VOT II - MINISTERU GĦALL-POLITIKA SOĊJALI

Illi s-somma ta' mhux iżjed minn Lm 3,830,000 li titħallas mill-Fond Konsolidat tiġi applikata taħt il-Vot II - Ministeru għall-Politika Soċjali, kif dettaljata fl-Abbozz ta' l-Estimi Ġenerali ta' Nefqa għas- sena 2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Ir-riżoluzzjoni taħt il-Vot II għaddiet.

Il-Kamra rriżumiet u l-Viċi President tal-Kumitati rrapporta r- Riżoluzzjonijiet taħt Voti 10, 11, 13, 14, 15, 16 u II taħt il-Ministeru għall-Politika Soċjali kienu ġew approvati mill-Kumitat ta' Provvista.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Il-Viċi Prim Ministru jekk jogħġbu jressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-aġġornament tal-Kamra tal-Kamra għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Diċembru, fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Ordnijiet tal-Ġurnata

Kumitat ta' Provvista - Estimi Ġenerali 2000 Ir-Raba' Jum Stabbilit

Voti tal-Ministeru għall-Agrikoltura u Sajd

MR SPEAKER: Grazzi.

Skond il-mozzjoni Nru. 111 tas-17 ta' Novembru 1999 il-Kamra hija aġġornata għal nhar it-Tnejn, 6 ta' Diċembru fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.47 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SIGURTA SOĊJALI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid x'inhi r- raġuni li ħlas b'lura ta' sentejn bolol, tal-persuna li d-dettalji tagħha qed nibgħathom separatament, ma ġewx u mhux qed jiġu aċċettati mid- dipartiment tas-sigurta' soċjali?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma l-Onor.

Interpellant li l-persuna konċernata ġiet infurmata mid-dipartiment dwar il-qagħda tagħha.

Għaldaqstant l-Onor.

Interpellant jista' jikkuntattja lill-persuna direttament u jottjeni l-informazzjoni kollha mixtieqa.

SERVIZZI EKONOMIĊI - XOGĦOL NUTARILI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8576, jista' l-Ministru jgħid xi kriterji ntużaw biex intgħażlu n-nutara msemmija?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-każ tat-Tarzna ta` Malta, l-Air Malta, il- Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta` Malta u l-Korporazzjoni Enemalta, intużaw l-istess kriterji li dawn l-azjendi wżaw fil-passat.

In-nutar li wżat il- Maltacom tokkupa l-kariga ta` assistant general manager - legal affairs fl- istess kumpanija u li kellha l-kwalifiki u r-rekwiżiti kollha biex tagħmel dan ix-xogħol.

Id-diviżjoni ta` l-ppjanar ekonomiku wżat is-servizzi tan- nutar tal-gvern kif hija l-prattika fejn jidħlu dipartimenti tal-gvern.

ĠURIJIET

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jiġbor l-informazzjoni mitluba u ċioe' jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 8555?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari numru 8555 fis-seduta 179 ta' l- 10.11.99.

MIDDLE SEA INSURANCE - BORD TAD-DIRETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 8588, jista' l-Ministru jgħid min huma l-kumplament tad-diretturi fuq il-bord tal-Middle Sea Insurance?

ONOR.

JOHN DALLI: Il-kumplament tad-diretturi fuq il-bord tal-Middle Sea Insurance huma dawn:

Is-Sur Mario C Grech (Chairman) Is-Sur Joseph FX Zahra (Deputy Chairman) Is-Sur Giorgio Daboni Is-Sur Roland Franke Is-Sur Joseph V Gatt Is-Sur Louis Grech Dott John C Grech Is-Sur Mario Grima Is-Sur John G Hogg Dott Edgar Mizzi Is-Sur Frans Spiteri Is-Sur Lino Spiteri

EU - ĦALIB TAT-TRAB - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, l- industrija lokali li tuża bħala kompożizzjoni l-ħalib tat-trab se titlef sussidju fuq l-importazzjoni ta' din il-materja prima, jista' l-Ministru jgħid kif dan se jaffetwa lill-industrija lokali u lill-poplu?

Jista' l- Ministru jgħid xi studju għamel il-Gvern Malti mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dwar dan l-impatt?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' dan ir-rapport?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent ma teżisti l-ebda skema fejn il-gvern iħallas sussidju fuq l-importazzjoni tat-trab tal-ħalib.

EU - ĦOBŻ - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea l- industrija lokali tal-ħobż se titlef sussidju fuq l-importazzjoni tal-qamħ u dqiq, jista' jgħid kif dan se jaffetwa lill-industrija lokali u lill- poplu?

Jista' jgħid xi studju sar mill-gvern Malti mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dwar dan l-impatt?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra kopja ta' dan ir-rapport?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-importazzjoni kollha tal-qamħ f`Malta ssir permezz tal-Medigrain, kumpanija li fiha l-gvern għandu l-maġġoranza ta` l- ishma.

Il-Medigrain tħaddem skema maħsuba sabiex il-prezz li bih jinbiegħ il-qamħ f`Malta jibqa` wieħed stabbli.

Dan fil-prattika jimplika sussidju fuq l-importazzjoni tal-qamħ li jintuża sabiex jinħadem fi dqiq.

Fl-istess waqt, bħalissa, teżisti levy fuq l-importazzjoni tad-dqiq.

Mad-dħul ta` Malta fl-Unjoni Ewropea, il-levy fuq l-importazzjoni tad- dqiq trid tispiċċa.

Min-naħa l-oħra, il-pożizzjoni tal-Medigrain u ta` l- operat tagħha għadu qed jiġi studjat.

EU - TRAB TAL-ĦALIB - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, l- industrija lokali li tagħmel użu mit-trab tal-bajd u prodotti oħra simili se titlef sussidju fuq l-importazzjoni ta' dawn il-prodotti u prodotti oħra mportati magħmula minnhom, jista' l-Ministru jgħid kif dan se jaffetwa lill- industrija lokali u lill-poplu?

Jista' l-Ministru jgħid xi studju għamel il-gvern Malti mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dwar dan l-impatt?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent ma teżisti l-ebda skema fejn il-gvern iħallas sussidju fuq l-importazzjoni tat-trab tal-bajd.

INDUSTRIJALI TAL-MAJJAL - SUSSIDJU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li bi sħubija sħiħa ta' Malta fl-UE, l-industrija lokali tal-majjal se titlef sussidju fuq l-importazzjoni tal-gwież, il-protezzjoni tal-levy u tal-kwota tal-produzzjoni, jista' l-Ministru jgħid kif dan se jaffettwa lill-industrija lokali u lill-poplu?

Jista' jgħid xi studju għamel il-gvern Malti mill-5 ta' Settembru, 1998 'l hawn dwar dan l-impatt?

Jista' l-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra, kopja ta' dan ir- rapport?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-position paper ta' Malta vis-a-vie l-industrija tal-majjal qed tiġi ppreparata u meta jkun il-waqt tiġi ppublikata.

MAJJAL - PREZZIJIET

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid liema huma dawk il-produtturi tal-pajjiżi membri ta' l-UE li jġiebu prezz medju ta' 82c-il kilo għal majjal, kif iġiebu fil-preżent il-produtturi Maltin u Għawdxin?

Jista' jgħid kemm huwa kkalkolat li produttur Maltin jrid iwaqqa' l-prezz tiegħu sabiex ikun bħal produtturi ta' l-UE?

Jista' l-Ministru jgħid f'Settembru ta' din is-sena kemm kienu l- prezzijiet tal-majjal f'Malta għall-produtturi lokali u kemm kien dak f'kull pajjiżi membru ta'l-UE għar-raħħala tal-pajjiżi membri?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-prezzijiet ivarjaw minn żmien għal żmien u minn suq għal suq, anki fl-istess Ewropa u saħansitra wkoll anke minn suq għal suq ġewwa l-istess pajjiż Ewropew.

Għaldaqstant ma nafx x'sens jagħmel li wieħed jipparaguna l-prezzijiet mingħajr ma jkun qed jagħti każ il-fatturi ekonomiċi kollha relevanti u prevalenti f'kull suq.

Infakkar ukoll li l-prezz tal-majjal jiddependi fuq il-bilanċ bejn provvista u domanda.

L-Onor Interpellant għalekk għandu jsir konxju tal- fatt li l-proġett fjask tiegħu ta' l-esportazzjoni tal-majjal fejn b'tant daqq ta' trombi kien jgħid li kellha ssir esportazzjoni ta' 10,000 majjal, meta fir-realta' ġew esportati biss 43 majjal, l-istess qerq u ingann ta' l-Onor Farrugia serva biss biex ġiegħel lir-raħħala jkabbru l-produzzjoni meta ma kienx hemm bżonnha u allura din iż-żieda serviet ta' dannu għall- istess industrija.

MAJJAL - PRODUTTURI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Peress li l-Ministru qal li l-produtturi tal-majjal bi sħubija sħiħa ta' Malta se jesportaw kemm iridu l-prodotti tagħhom lejn il-pajjiżi ta' l-UE, jista' l-Ministru jgħid kemm huwa kkalkolat il-prezz tal-majjal li bih il-produtturi Maltin iridu jesportaw il-prodotti tagħhom sabiex ikunu kompetittivi?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Il-prezz tal-majjal fis-swieq tal-pajjiżi membri ta' l-UE ivarja minn żmien għal żmien.

Li hu żgur huwa li l-majjal Malti, meta nkunu membri sħaħ ta' l-UE, ma jkunx suġġett għad-dazji projbittivi kif suġġett meta ġie esportat il-majjal fi żmien l-Onor.

Interpellant.

L-Onor.

Interpellant għalhekk għandu jsir konxju tal- fatt li l-proġett fjask tiegħu ta' l-esportazzjoni tal-majjal, fejn b'tant daqq ta' trombi kien jgħid li kellha ssir esportazzjoni ta' 10,000 majjal meta fir-realta' ġew esportati biss 43 majjal, l-istess qerq u ingann ta' l- Onor. Farrugia serva biss biex ġiegħel lir-raħħala jkabbru l-produzzjoni meta ma kienx hemm bżonnha u allura din iż-żieda serviet ta' dannu għall- istess industrija.

VETTURI IMPRESSED

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid x'inhu n-numru ta' nies impjegati bħala impressed mal- gvern?

Kemm hemm vetturi li huma kkalkolati bħala impressed?

Kemm intuża fuel, petrol u diesel matul dawn l-ewwel 11-il xahar?

X'kontrolli hemm biex jiġi żgurat li jintuża biss dak il-fuel li jkun hemm bżonn?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-Onor.

Interpellant huwa mitlub jagħmel il- mistoqsija lill-Ministru tal-Politika Soċjali.

PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: B'riferenza għat-tweġiba mogħtija għall-mistoqsija parlamentari numru 11062, jista' l-Ministru jikkonferma li biex il-bord amministrattiv tal- pixxina nazzjonali ħallas is-somma ta' Lm18,300 kellu jitlob il-gvern biex jingħata bil-quddiem il-ħlas ta' tliet xhur li l-gvern jagħti biex jgħin fil-ħlas ta' fuel u xogħol ieħor?

Kif ħadem il-bord tal-pixxina biex iħallas il-kontijiet matul Ottubru, Novembru u issa Diċembru, la m'għandux għad-dispożizzjoni tiegħu s-somma ta' aktar minn Lm6,000 li l-gvern jgħaddilu kull xahar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-bord tal-pixxina nazzjonali jmexxi l-kumpless b'fondi mogħtija lilu mill-gvern u oħrajn ġenerati minnu stess b'attivitajiet li jsiru fil-pixxina nazzjonali.

Dawn il-fondi huma biżżejjed biex il-bord jissodisfa l-obbligi tiegħu għal din is-sena.

PULIZIJA - PERSUNI MAĦRUBA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid mill-1 ta' Jannar, 1999 kemm-il persuna ħarbet meta kienet taħt il-kustudju tal-pulizja?

Jista' f'kull każ jagħti: (a) l-isem tal-persuna; (b) in-nazzjonalita'; (c) meta saret il-ħarba; u (d) jekk il- persuna nqabditx?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA TA' L-IMMIGRAZZJONI - ĊITTADINI MAROKKINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11065, jista' l-Ministru jagħti n-numru totali ta' nies li matul din is-sena nżammu milli jidħlu f'pajjiżna: (a) fl-ajruport; (b) fil-port?

Tinżamm statistika dwar in- nazzjonalita' ta'dawn in-nies?

Jekk iva, jista' l-Ministru jagħti l-lista tagħhom?

ONOR.

Interpellant huwa kif jidher fuq it-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar kmieni f'din is-seduta.

PULIZIJA - NIES ARRESTATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid jekk tinżammx statistika biex turi kemm minn nies arrestati mill-pulizija jkunu qed jabbużaw mid-droga, anke jekk jiġu arrestati fuq każi ta' serq, attentat ta' qtil, eċċ.?

Jekk iva, jista' jagħti l-figuri għal din is-sena?

Jekk le, jaħseb li statistika bħal din għandha tibda tinżamm biex tgħin lill-pulizija fix-xogħol tagħha?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li statistika tat-tagħrif hekk kif mitlub mill-Onor.

Interpellant ma tinżammx.

Ninsab informat ukoll li skond il-pjan strateġiku tal-korp tal-pulizija għas-snin 1999 - 2000 hu maħsub li din it-tip ta` statistika tibda tinżamm.

MMA - KAPTAN VENICH JURGENS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-reazzjoni tiegħu dwar id-duties tal-Kaptan Venich Jurgens tal-MV Global Mariner, kif irrapportat mill-gazzetti, fejn ikkritika l-operat tal-vapuri li joperaw taħt il- bandiera Maltija?

Din is-sena, kemm-il vapur taħt il-bandiera Maltija nżamm milli jsalpa minn portijiet minħabba kundizzjonijiet ħżiena fuq il- vapur jew minħabba nuqqas ta' ħlas ta' pagi lill-ekwipaġġ?

X'passi tieħu l- awtorita' marittima meta jkun hemm rapporti bħal dawn?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li minn informazzjoni li għandha f`idejha s'issa l-awtorita' marittima jidher li matul din is-sena kien hemm madwar 40 bastiment Malti li ġew detenuti minħabba xi defiċjenzi li għandhom x`jaqsmu mal-kundizzjonijiet ta` l-għajxien tal-baħħara fuq il- bastiment.

Każijiet bħal dawn li jiġu għall-attenzjoni ta` l-awtorita` marittima jiġu mistħarġa bil-għan li d-defiċjenzi li jkun hemm jiġu rranġati mill-aktar fis possibbli.

Għalkemm jidhirli li l-kummenti tal-kaptan kienu esaġerati, xorta waħda tlabt lill-ITF. biex jekk ikollha xi informazzjoni dwar dak li għamel riferenza għalih il-kaptan, dan ukoll jgħaddi l-informzzjoni lilna.

SENIOR OPERATIVE (RUBBLE WALL BUILDERS)

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jinformana fiex kien jikkonsisti t-trade test u l- interview għal postijiet ta' senior operative (rubble wall builders)?

Meta se jsir test ieħor bħal dan?

Kemm applikaw persuni għal dan it-test u kemm għaddew mit-test u mill-interview?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li t-trade test u l- interview għall-postijiet ta' senior operative (rubble wall builders) kien jikkonsisti:

L-ewwel parti kienet trade test, eżami prattiku fejn kull kandidat kellu jibni biċċa ħajt tas-sejjieħ;

It-tieni parti kien l-interview li kien jikkonsisti f'numru ta' mistoqsijiet fuq is-sengħa tal-bini tal-ħitan tas-sejjieħ.

Kien hemm ukoll xi mistoqsijiet fuq is-sikurezza u s-saħħa fuq il-post tax-xogħol;

Għal dan il-post kien hemm 101 applikazzjoni.

Għaddew mill-parti prattika 48 u għaddew mill-interview 41.

Huwa maħsub li applikazzjoni oħra għall-postijiet ta' senior operative (rubble wall builder) terġa' toħroġ għal Mejju/Ġunju tas-sena 2000.

EDUKAZZJONI - EU

L-ONOR.

ANTON REFALO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tikkonferma li ġie maħtur kordinatur bejn il-ministeru tagħha u d-dipartiment ta' l-edukazzjoni f'Għawdex biex dan jistruwixxi lit-tfal dwar l-importanza ta' l-Unjoni Ewropea?

Jekk dan huwa minnu, tista' tikkonferma jekk huwiex isir l-istess fl-iskejjel f'Malta?

X'inhu s- salarju ta' dan il-kordinatur?

Tista' tpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-ingaġġ ta' dan il-kordinatur?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jien informata li ma ġie maħtur l-ebda kordinatur bejn il-ministeru għal Għawdex u l-fergħa ta' l-edukazzjoni f'Għawdex.

TOROQ - TISWIJA

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jagħtini l-lista tat-toroq li l- kunsill lokali ta' Ħaż-Żebbuġ għadda lid-dipartiment tat-toroq sabiex dawn jiġu asfaltati mill-Gvern Ċentrali?

Meta waslet din il-lista (data)?

Kif hi l-ordni ta' prijorita' ta' dawn it-toroq kif rakkmandat mill-istess kunsill?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li d-dipartiment qed jistenna l- informazzjoni mill-kunsill lokali ta` Ħaż-Żebbuġ peress li fi żmien li l- kunsilli lokali kienu qed jgħaddu l-informazzjoni meħtieġa dwar l-asfaltar ta` toroq lid-dipartiment, il-kunsill lokali ta` Ħaż-Żebbuġ ma kienx għadu kostitwit.

Sal-lum din l-informazzjoni għadha ma ngħatatx.

ENEMALTA - AZZJONI INDUSTRIJALI

L-ONOR.

MICHAEL BONNICI staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jikkonferma li l-azzjoni industrijali sabiex ħaddiema ma jirrispondux it-telephone ordnat mill-GWU fil- korporazzjoni Enemalta kienet għada effettiva nhar is-Sibt 27 ta' Novembru, il-Ħadd 28 ta' Novembru, it-Tnejn 29 ta' Novembru u t-Tlieta 30 ta' Novembru?

Jaf il-Ministru li f'dawn il-ġranet bil-maltemp qawwi diversi residenti sfaw mingħajr dawl elettriku b'detriment qawwi fuq kulmin kien jenħtieġ is- servizz tad-dawl?

Il-GWU kienet aware ta' din is-sitwazzjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-azzjonijiet industrijali ordnati mill-General Workers` Union lill-membri tagħha ġewwa l-Enemalta bdew fit-18 ta` Novembru li għadda u ġew sospiżi b`seħħ mill-1 ta` Dicembru, u għaldaqstant fil- ġranet li għalihom qed issir riferenza kienu għadhom fis-seħħ.

Naħseb li mhux jien biss , iżda kull persuna li tgħix f`dawn il-gżejjer kienet konxja li l-maltemp li ħakem lil pajjizna f`dawk il-ġranet ikkawża ħsara fis-sistema elettrika li kienet ta` detriment qawwi għal dawk kollha milquta.

MALTACOM - HUMAN RESOURCE MANAGER

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk Mr Cole, human resource manager fil-Maltacom ġiex sospiż mix-xogħol tiegħu fil-kumpannija?

Jekk fl- affermattiv, għaliex sar il-pass?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-human resources manager ġie sospiż mix-xogħol tiegħu bħala pass dixxiplinarju.

ENEMALTA - XIRI TA' ŻEJT

L-ONOR.

LOUIS BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm inxtara żejt - kull tip - mill- Enemalta minn Frar, 1999 'l hawn?

B'liema prezz inxtara u x'kien il-prezz fl-istess ħin fuq is-suq internazzjonali?

Jista' l-Ministru jirrispondi għal kull xirja li saret u kemm inxtara materja prima f'kull każ?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien informat li l-informazzjoni mitluba hija kollha ta` natura kunfidenzjali u qatt ma kienet il-proċedura li tiġi ppublikata.

FSM - TINDIF

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid min hi l-persuna li qed tieħu ħsieb it-tindif u li ġiet offruta kuntratt mill-fondazzjoni għas-servizzi mediċi?

Din il-persuna ġiet impjegata mill-ETC, jew wara sejħa għall-ingaġġ fil-ġurnali, jew inkella b'mod divers?

Jista' jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-kuntratt ta' din il-persuna?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jindika għal liema post ta` tindif qiegħed jirreferi.

SAĦĦA - HOSPITAL AUXILIARIES

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm hospital auxiliaries li mhux qed jagħmlu xogħol ta' tindif, eskluż dawk li jaħdmu fil-laundry?

Dawn il-hospital auxiliaries se jitħallew fejn huma jew hemm xi ħsieb li jintbagħtu kollha jagħmlu xi tindif ta' l-isptarijiet?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: L-informazzjoni qed tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

QRATI - TESTIJIET TAD-DNA

L-ONOR.

JOSE' HERRERA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jaħseb il-Ministru li wasal iż-żmien li f'kawża ta' filjazzjoni u paternita' l-imħallfin jingħataw il-poter jordnaw li jsiru testijiet tad- DNA, u dan sabiex naġġornaw il-proċedura maż-żmenijiet?

Jaħseb il- Ministru li f'dan is-sens għandha ssir liġi idonea biex tiġi regolata din it-tip ta' prova?

ONOR.

AUSTIN GATT: Nirriferi għall-artikoli 70 u 100A tal-Kodiċi Civili li jitkellmu dwar il-poteri tal-qrati fil-każi ndikati mill-Onor.

Interpellant.