MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 734 It-Tlieta, 14 ta' Mejju, 2002 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 734

It-Tlieta, 14 ta' Mejju, 2002

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.02 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 14 ta' Mejju, 2002

WERREJ

MINUTI 589

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 589

TQEGĦID TA' KARTI 594

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA` LIĠI DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI (IT-TIENI QARI)

EMPLOYMENT AND INDUSTRIAL RELATIONS BILL (SECOND READING) 595

AĠĠORNAMENT 614

MISTOQSIJIET GĦALL-TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 619

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 733 li saret fit-13 ta' Mejju, 2002 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

EDUKAZZJONI - RAPPORTI-NEFQA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm telgħet in-nefqa għar-rapporti li saru mill- ministeru, dipartiment jew entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul l-1999, l-2000 u l-2001?

Liema kienu dawn ir-rapporti separatament u kemm minnhom tpoġġew fuq il-Mejda tal-Kamra?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali)(f'isem il- Ministru ta' l-Eukazzjoni): Jekk l-Onor.

Membru jippreċiżali x'tip ta' rapporti għandu f'moħħu u jindikali l-iskop għalfejn qiegħed jitlob tagħrif dwar in-nefqa għal kull rapport li sar fuq perjodu ta' tliet snin sħaħ, inkun nista` niddeċiedi jekk iniex ġustifikat li nordna li jintużaw ir- riżorsi meħtieġa biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

INTERN U AMBJENT - RAPPORTI - NEFQA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm telgħet in-nefqa għar-rapporti li saru mill-ministeru, dipartiment jew entitajiet li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul l-1999, l-2000 u l-2001?

ONOR.

AUSTIN GATT: Jekk l-Onor.

Interpellant jippreċiżali x`tip ta` rapporti għandu f`moħħu u jindikali l-iskop għalfejn qiegħed jitlob tagħrif dwar in-nefqa għal kull rapport li sar fuq perjodu ta` tliet snin sħaħ, inkun nista` niddeċiedi jekk iniex ġustifikat li nordna li jintużaw ir- riżorsi meħtieġa biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Ġaladarba jirriżulta li ġew ikkummisjonati diversi rapporti minn ministeri differenti u l-flus għalihom tħallsu, x'inhi r- raġuni li qed niġi mitlub nispeċifika x'rapporti huma meta jiena qed nistaqsi b'mod ġenerali u allura jistgħu jkunu rapporti dwar l-Unjoni Ewropea jew dwar prattika ta' kuljum f'xi qasam partikolari tat-tmexxija?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, huwa proprju għax id-domanda hija vasta wisq li huwa diffiċli biex tirrispondiha.

Kieku l-Onor.

Farrugia staqsa, per eżempju, x'rapporti saru in konnessjoni mal-kurrikulu l-ġdid fil- ministeru ta' l-edukazzjoni jew dwar rapporti li saru fil-kuntest ta' l- acquis, wieħed kien ikun jista' jiffoka fuq dipartiment partikolari u jiġbor l-informazzjoni meħtieġa.

Imma l-problema b'dawn it-tip ta' domandi hi li tant tifrex li tibda tibża' li se tħalli xi ħaġa barra mingħajr ma tkun trid.

Ngħidu aħna manafx jekk l-Onor.

Farrugia jridx ir-rapport li sar fuq l-aspett legali tal-bini ta' l-iskejjel.

Li rrid ngħid hu li biex tagħti din l-informazzjoni b'mod estensiv fi żmien raġonevoli tant trid tuża riżorsi, tant trid taħli ħin u tant trid tifrex bl-aktar mod straordinarju li domanda bħal din hija aktar intiża li tiġi indirizzata lill-permanent secretaries fil-laqgħat li nżommu b'mod regolari tal-public accounts committee, peress li l-uffiċjali direttament responsabbli għal dan it-tip ta' xogħol.

Barra minn hekk, ħafna drabi n- nefqa tar-riżorsi li tagħmel biex takkwista l-informazzjoni wisq inqas tkun tiġġustifika dawn l-affarijiet.

Irrid ngħid ukoll li fl-aħħar tas-sena, il-gvern jippubblika accounts dettaljati u minuzzjużi - manafx jekk l-Onor.

Membri ta' din il-Kamra qattx rawhom - li minnhom wieħed żgur jista' joħroġ ħafna mill- informazzjoni mitluba hawnhekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Peress li mir-risposta li għadu kemm tana l- Ministru m'hemm l-ebda ħjiel dwar xi flus intefqu fuq dawn ir-rapporti; u peress li d-domanda tiegħi oriġinali tmur lura għall-11 ta' Frar u qed tiġi mwieġba llum, jiġifieri tliet xhur wara; u peress ukoll li jien staqsejt dwar nefqa globali - u kulmin għandu r-responsabblita` ta' ministeru jaf illi kwalunkwe nefqa li ssir tidħol fl-istatement ta' l-infiq u dħul ta' l- istess entita' b'sistema komputerizzata - jista' l-Ministru jippreċiża x'inhi r-raġuni li meta qed nitkellmu dwar infiq pubbliku m'aħniex qed ningħataw risposta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern u l-Ambjent): Inserraħ moħħ l- Onor. Interpellant li l-gvern m'għandu xejn x'jaħbi u fil-fatt kemm-il darba weġibna għal mistoqsijiet simili fuq xi ħaġa speċifika.

Din assolutament mhijiex kwestjoni ta' ħabi.

Hawnhekk pero' għandna żewġ domandi ġenerali - b'xi mod konnessi mal- ministeru tiegħi u mal-ministeru ta' l-edukazzjoni - dwar ''rapporti li saru''.

Imma x'tip ta' rapporti huma dawn li qed jistaqsi fuqhom l-Onor.

Membru?

Per eżempju, l-annual report li nagħmlu ta' kull sena huwa inkluż?

Kull entita' għandha vot għal dawn l-affarijiet u ma tistax tmur oltre l- budget tagħha.

Anke l-awtorita' ta' l-ippjanar għandha l-budget tagħha u darba fis-sena nagħmlu dibattitu ta' seduta hawnhekk niddiskutuh.

Jiena jidhirli li biex tinġabar din l-informazzjoni kollha, speċjalment fil- ministeru tiegħi - għandek il-pulizija, il-ħabs, l-airport security, in- nutara tal-gvern, ir-reġistru pubbliku, il-planning authority, l-ambjent, il-land registry, il-lands u l-joint office - se jinħela ħafna ħin għax terġa' din l-informazzjoni m'hijiex mitluba fuq sena waħda imma fuq tliet snin u nofs.

Jien sinċerament lest li nagħtih l-informazzjoni jekk jistaqsini per eżempju x'rapporti għamilna fuq l-Unjoni Ewropea għax din m'hemm l-ebda ħabi fiha.

M'hemmx dubju li għal ċerti affarijiet trid tagħmel ċerti rapporti u mbagħad hemm rapporti oħrajn li jsiru kull sena.

Għaliex għandi noqgħod naħli l-ħin fuq dawn l-affarijiet kollha meta jista' jagħmilli domanda speċifika fuq oġġett partikolari u nwieġbu, aktar u aktar jekk din ma tkunx timplika ċerta ħela ta' ħin ta' nies imħallsin mit-taxpayer.

Naturalment huwa wkoll il-concern tal-gvern li ma jkunx hemm infiq bl- addoċċ kif nimmaġina li huwa wkoll l-iskop ta' l-Onor.

Farrugia.

Jien nemmen li l-iskop ta' l-Onor.

Interpellant hu li jistaqsi x'rapporti għamilna fuq ċerti aspetti partikulari, kemm infaqna u nistgħux inpoġġuhom fuq il-Mejda tal-Kamra.

F'dak il-każ bil-qalb kollha nagħtih l- informazzjoni għax ma naħsibx li dan huwa gvern li jibża' mill-mistoqsijiet parlamentari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiena m'iniex ngħid għar-rapporti li saru għal xi skop li rrifera għalih il-Ministru, jiġifieri xi pubblikazzjonijiet, advertising jew avviżi illi jsiru mid-dipartimenti.

Jien qed nistaqsi dwar is-somma li ntefqet biex saru r-rapporti għax nifhem li min jagħmel rapport jagħmlu biex ikun hemm aktar accountablity u mhux biex jagħmel pubbliċita'.

(Interuzzjonijiet) Ovvjament qed nirriferi għal dawk ir- rapporti ongoing, sija biex Malta taġġorna ruħha mal-liġijiet ta' l- Unjoni Ewropea u sija biex kull entita' li taqa' taħt l-operat tal-gvern itejjeb il-ħidma tagħha.

Allura jekk nistaqsi għan-nefqa fuq dawn ir- rapporti b'mod speċifiku ningħata risposta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, fir-risposta diġa' għedt li jekk l-Onor.

Interpellant jippreċiża x'tip ta' rapporti għandu f'moħħu - u donnu issa qed jindikalna li aktar huwa mitfugħ fuq l-Unjoni Ewropea - u jekk din ma timplikax imbagħad xi riċerka kbira, bil-qalb kollha nagħtuhielu kemm jiena kif nimmaġina wkoll sħabi.

Għax huwa oriġinarjament talabna ngħidulu kemm telgħet in-nefqa għar-rapporti kollha li saru mill-ministeru jew entitajiet mill-1999 sa l-2001, mentri naħseb li l-informazzjoni għal kif qed ipoġġiha issa d-domanda tista' tkun available.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, ippermettili naqleb is-suġġett.

Jirriżulta li l-konsenturi li żviluppaw fis-swar ta' l-Imdina qed jiġu monitored regolarment.

Għandi nifhem li l-awtorita' ta' l-ippjanar għandha quddiemha xi tip ta' talba bil-għan li jiġi rrimedjat dan l-impatt li jista' jġib katastrofu u qerda ta' wirt storiku daqstant magħruf ma' l- erbat irjeħat mhux biss tal-Mediterran imma tad-dinja?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, partikolarment fejn hemm il-Palazz ta' Vilhena ilu żmien twil li ċeda xi ftit il-bini.

Tant hu veru li taħt amministrazzjonijiet differenti ttieħdu miżuri ta' prekawzjoni, bħal per eżempju li ma jidħlux aktar nies fuq il-parti ta' wara.

Dan ix-xogħol jimplika studju biex jiġi ddeterminat b'eżattezza x'inhu l-kaġun ta' dan l- ispostament - jekk hux ilma, jekk hux pedamenti ħżiena, jekk hux in-natura tal-pedamenti – ħalli jkunu jistgħu jittieħdu l-miżuri rimedjali.

Naf li f'xi mument kien tħejja rapport kemm mill-kunsill lokali u anke darba oħra mil-lands.

Biss din il-biċċa xogħol illum qed jieħu ħsiebha l-ministeru tar-riżorsi u l-infrastruttura u naħseb li l-Ministru Zammit Dimech jista' jagħti aktar informazzjoni dwar dan is-suġġett.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH (Ministru tar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Mr Speaker, dwar il-Palazz ta' Vilhena inżid ma' dak li qal il-kollega tiegħi li ngħata nkarigu speċifiku lill-gruppi ta' esperti Taljani li fuq dan il-qasam għandhom ċerta esperjenza.

Dawn qegħdin janallizzaw il- problema fuq medda ta' żmien – ta' mill-inqas sena, anzi preferibbilment sentejn - għax kien hemm l-argument li hemmhekk jista' jkollok ċaqliq fl- istrutturi li jvarja minn żmien għal ieħor, u allura trid tara l-effett anke tad-differenza fil-klima u trid tistabilixxi bl-aktar mod preċiż il- kaġun - fil-fatt hemm teoriji u fatturi varji inkluż, li għandek nixxiha ta' l-ilma fl-inħawi; għandek ukoll il-possibbilta' ta' l-aspett ġeoloġiku ta' l-area li huwa tafli u qed iċedi, fattur kruċjali; għandek il-fatt ukoll li fi żmien l-era Ingliża kien żdied sular ieħor fuq pedamenti, huma li huma, xogħol li ma naħsibx li għamel ġid - u trid tara x'hemm bżonn isir.

Hemm min jgħid li rridu ninforzaw kollox billi nagħmlu bħal kolonni tal- concrete, jgħidulhom piles, għar-rinforz minn taħt.

Hemm min jgħid li bil- maqlub trid tagħmel qisu bħal ċintorin biex torbot l-istruttura minn taħt.

Ċertament li din hi problema serja - jiena weġibt diversi domandi dwarha, anke b'riferenza għall-esperti speċifiċi li tqabbdu u l-metodi li qegħdin jintużaw diġa` – u l-gvern qed iħares lejha bl-akbar serjeta`.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien napprezza dak li qed jgħid il-Ministru li l- gvern qed jagħmel evalwazzjoni responsabbli tas-sitwazzjoni, pero' xtaqt inkun naf jekk huwiex veru li qed ikun hemm ċaqliq u li l-konsenturi qegħdin jikbru u li allura l-problema qed taggrava ruħha.

Kemm huwa veru li matul il-medda tas-snin ikkrolla ċ-ċintorin li kien jipproteġi t-tafal li fuqu huma mibnija s-swar ta' l-Imdina u allura l-ħitan tas-sejjieħ li suppost qegħdin hemm bħala protezzjoni mal-medda tas-snin inqerdu?

Forsi dan jista' jkun parti mill-problema?

Jirrikonoxxi l-Ministru li l-preżenza ta' madwar miljun turist fis-sena fl-Imdina tista' tippreżentalek problema?

Ma jifhimx il-Ministru li 'l hemm mill-istudji li qegħdin isiru, għandhom jittieħdu miżuri konkreti biex ċerti aspetti li hu rrifera għalihom tingħatalhom il-protezzjoni meħtieġa qabel ma jsir xi katastrofu ieħor fuq dawn is-swar?

Għax tkun ħasra li filwaqt li għamilna protesta u kkundannajna lil min għamel dak l-att vandalu fl-Imnajdra, nibqgħu reqdin u noqogħdu nistennew ix-xhur u s-snin biex ikollna f'idejna rapport li jgħidilna li l-bini tas-swar jinsab nieżel.

Għandi nifhem li l-konsenturi li hemm jistgħu jikkawżaw il-kroll totali ta' dawn is-swar li jagħmlu parti mill-patrimonju u mill-istorja ta' Malta u l-Mediterran.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, naturalment naqblu bl-aktar mod assolut li l-aktar importanti huwa li jsiru l-interventi kollha meħtieġa.

Li nista' nassigura lill-Onor.

Interpellant huwa li hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq studju għal skop akkademiku, anzi l-iskop prinċipali huwa preċiżament biex jiġi indikat x'għandu jkun l-intervent.

L-agħar ħaġa li tista' tagħmel hu li tagħmel intervent li fih innifsu jagħmel aktar ħsara milli ġid.

Sfortunatament nafu b'każi fejn fil-passat ir-restawr ma sarx b'mod tajjeb - forsi għax kien hemm żmien fejn mhux kulħadd kien jaf biżżejjed – u fil-fatt illum-il ġurnata meta jkun se jsir xogħol ġdid ta' restawr, l-esperti jissuġġerixxu li l- ewwel inneħħu dak ir-restawr li kien sar madwar 30 jew 40 sena ilu għax dak għamel aktar ħsara milli ġid.

Issa hawn mhux qed nitkellmu dwar restawr ta' pittura jew restawr ta' statwa jew restawr ta' monument, imma qegħdin ngħidu li jrid isir intervent biex nassiguraw fl-interess nazzjonali li dan isir fil-ħin u li x-xogħol ikun adegwat u serju biżżejjed ħalli ma jkunux jistgħu jaqgħu partijiet mill-istruttura.

Nammetti li hawnhekk qed nitkellmu fuq problema serja u l-inkarigu li aħna tajna lil dawn l-esperti Taljani – naturalment bi spejjeż konsiderevoli - hu preċiżament mhux tant biex jagħmlu l-analisi imma biex jindikaw ukoll ir-rimedju effettiv, inkluż rimedju temporanju jekk hemm bżonn u rimedju li jkun aktar long-term.

L-indikazzjoni li kelli mill-uffiċjali tat-taqsima tax-xogħlijiet hi li l- konsenturi jvarjaw skond iż-żmien tas-sena - jiġfieri ġieli jinfetħu u ġieli jerġgħu jingħalqu - pero' ma naħsibx li huwa l-kompitu tiegħi li ngħid x'inhi l-verita' preċiża u x'inhi l-indikazzjoni preċiża.

Għalhekk l- analisi trid tindika dan kollu u nwiegħed lill-Kamra li minn żmien għal żmien beħsiebni nistaqsi lit-tekniċi tagħna u anke nieħu l-inkarigu li nara preċiżament din l-analisi fiex tkun waslet sabiex ikun hemm l-interventi meħtieġa – probabbilment f'fażijiet differenti li jindikaw l-istess esperti - inkluż jekk huwa possibbli short-term measures, pero' f'kull każ li ma jkunux interventi li jagħmlu aktar ħsara milli ġid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Mr Speaker, sa ftit ilu s-swar kienu jitnaddfu mill- ħaxix li jikber magħhom u dan kien isir bl-għajnuna tal-pulizija, ta' l- armata u ta' l-SAG.

Jista' l-Ministru jgħid jekk din il-prattika għadhiex tiġi segwita b'mod regolari?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Aktar milli b'mod regolari din il-prattika ssir minn żmien għal żmien.

Ikun hemm interventi normalment marbuta mal- jum ta' "clean up the world", fejn ħafna drabi l-programm ikun jinkludi wkoll tindif ta' uħud mis-swar, bl-għajnuna ta' membri tal-pulizija jew ta' l-armata, kif qal l-Onor.

Galea, u ġieli jkun hemm ukoll inizjattivi privati li aħna ninkoraġġixxu.

Fil-fatt riċentement mort l-Imdina fejn kien qiegħed isir tindif tas-swar bil-parteċipazzjoni ta' ħafna volontiera mid-ditta Dowty u anke b'xi support loġistiku li tajnihom bħala ministeru.

Jiġifieri din hija xi ħaġa li ssir minn żmien għal żmien.

Irrid ngħid li dan m'huwiex sempliċement fatt li taqta' l-ħaxix ħażin għax trid toqgħod ukoll attent li dak l-intervent ma tkunx qed tagħmlu b'mod li tagħmel aktar ħsara u għalhekk f'ċertu żmien nieħdu l-parir ta' min jifhem f'dan il-qasam.

MR SPEAKER: L-Onor.

Jean Pierre Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, f'rapport li sar mill-ombudsman rigward il-ġonna li għandna fil-Belt, primarjament il-barrakka ta' fuq, il- barrakka t'isfel u l-ġnien ta' Hastings, kien ġie rrakkmandat li l- istrutturi li jieħdu ħsieb dawn il-ġonna jiġu b'xi mod riorganizzati?

Hemm xi ħsieb li dawn il-ġonna jiġu riabilitati?

Jekk dan ix-xogħol isir, il-flus għal dan ix-xogħol se jittieħdu mill-vot tar-rehabilitation project jew mill-vot dwar il-proġetti li permezz tiegħu dan il-gvern tant qed isebbaħ pajjiżna?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ħafna drabi l-ministeru jkollu jżid mal- voti ta' riabilitazzjoni u preċiżament nfakkar lill-Onor.

Membru - persważ li jaf u anke japprezza – li erġajna ħloqna ċ-ċentru rikreattiv imsemmi għar-Re Ġorġ V fil-Furjana, li waħdu ġie jiswa Lm100,000 - mingħajr ma ngħoddu l-pagi kollha – biex fih isir restawr estensiv ħafna.

Naqblu wkoll li l-barrakka ta' fuq u l-barrakka t'isfel huma t-targets li jmiss u fil-fatt diġa` saru xi pjanti f'dan ir-rigward.

Saru wkoll diskussjonijiet ma' l-awtorita' ta' l-ambjent u l-ippjanar preċiżament biex is-sena d-dieħla nilħqu dawn iż-żewġ miri.

Ma naħsibx li x-xogħol kollu se jsir biss mill-vot fuq riabilitazzjoni tal-Belt Valletta u l-Furjana imma probabbilment ikollna nsibulhom fondi addizjonali.

Nifhem li f'dan l-istadju qed isir xogħol temporanju fuq il-ġnien ta' Hastings biex insaħħu parti mill-istruttura tiegħu, pero` fix-xhur li ġejjin l-enfasi se tkun aktar fuq il-barrakka ta' fuq u l-barraka t'isfel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Meta nafu biċ-ċaqliq kontinwu li qed ikollna, jista' l-Ministru jassigurana li l-kontroll jew il-monitoring li qed isir huwa biżżejjed biex is-swar ta' l-Imdina ma jċedux?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr Speaker, naħseb li l-ebda ministru sakemm ma jkollux xi Sansun impjegat miegħu, ma jista' jagħti din it-tip ta' assigurazzjoni!

Inti tagħmel il-monitoring biex tassigura li jekk is- sitwazzjoni tkun qed taggrava aktar, tagħmel l-intervent kemm jista' jkun malajr.

Imma meta għandek struttura fi stat ta' periklu ma tista' qatt tgħid x'se jiġri minn mument għal ieħor.

Naturalment Allaħares jiġri hekk għax dan huwa monitoring komputerizzat.

Għandek indikazzjonijiet siegħa b'siegħa x'hemm għaddej u għandek l- involviment ta' uħud mill-aqwa esperti li hawn internazzjonalment fuq din il-materja, pero' naturalment s'hemm nista' nasal biex ngħid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jien nirrispetta dak li qed jgħid il-Ministru, pero' jista' jara li jiġi quddiem il-Kamra b'rapport preliminari u jara li jsiru xogħlijiet immedjati?

Għax ladarba ċ-ċirkostanzi huma daqshekk gravi, ikun aħjar jekk is-sitwazzjoni tiġi tackled bl-aktar mod sostenibbli u mgħaġġel qabel ikollna problemi li jistgħu jħammru wiċċ mhux il-vandali imma lill-intelligentia ta' pajjiżna.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jiena m'għandi l-ebda diffikulta' li f'dan l-istadju nġib rapport preliminari dwar dak li hemm magħruf s'issa biex ikun għad-dispożizzjoni tal-membri ta' din il-Kamra.

Mr Speaker, l-aktar ħaġa faċli f'dan il-pajjiż hi li ngħidu li issa qed isir studju ieħor.

L-enfasi kollha tiegħi personalment ma' l-uffiċjali kollha fit-taqsima tax-xogħlijiet fuq dan is-suġġett partikolari – anke fuq diversi suġġetti oħra imma issa qed nitkellmu dwar id-diffikulta' kif tolqot il-Palazz ta' Verdala u anke strutturi oħra fl-inħawi – hi li jrid ikollna l-indikazzjoni ta' x'irid isir.

Anzi l-enfasi tiegħi, anke ma' l- esperti li ġew, hi li aħna ma rridux sempliċement analisi biex inkunu nafu l-konsentura kemm titwessa' f'sena jew kemm twessgħet fuq numru ta' snin, jew x'inhu l-materjal ġeoloġiku taħt jekk huwiex materjal jew ieħor.

Dan bi kliem ċarissimu nirrepetih hawn ġew.

Dik naturalment ukoll hija importanti, pero' sal-punt li tiddetermina jekk l-intervent ikunx wieħed minn dawk iż-żewġ tipi li semmejt qabel, jiġifieri tagħmilx inforzar bil- piles jew tagħmilx inforzar bis-sistema taċ-ċintorin fis-sens ta' kostruzzjoni biex iżżomm il-materjal flimkien u tassigura li dak li qed iċedi ma jkomplix iċedi.

Naturalment pajjiżi oħrajn kellhom diffikultajiet simili għal tagħna, Sur President.

Fl-Italja nafu bid-diffikulta' li kellhom għal snin twal bit-torri ta' Pisa u issa fl-aħħar sar intervent – almenu rapporti mill-Italja hekk jindikaw – li huwa professjonali u tajjeb.

Pero' ma jfissirx li dawn marru hemmhekk, rawh qed jegħleb u ddeċidiew li mil-lum għal għada jġibu lil min ikun jifhem jew ma jifhimx biex jara x'jista' jagħmillu u ma jibqax jegħleb.

Naturalment ix-xogħol ma jsirx hekk u f'dan is-sens għandek bżonn l-analisi u għandek bżonn indikazzjoni min-naħa ta' esperti internazzjonali li jgħidulek x'għandek tagħmel, b'indikazzjoni ta' l- interventi li jridu jsiru.

Dan hu l-messaġġ li bl-akbar qawwa wassalt internament u nerġgħu nwasslu hawnhekk.

(Interruzzjonijiet)

Sur President, jiena nassumi li l-Onor.

Farrugia mhux jagħmilha b'dan l- iskop, imma xi sezzjoni tal-media jistgħu jippruvaw jagħtu l-impressjoni li għandna problema ... (|nterruzzjonijiet) Jien hekk qed ngħidlek li mhijiex l-intenzjoni tiegħek, imma issa nispera li mill-intenzjoni tajba tiegħek ma jkunx hemm xi sezzjoni tal-media lokali li għal xi skopijiet ulterjuri...(interuzzjonijiet)

Toqgħodx tgħidli li nistudjaw u ma naslu qatt għax hawn qegħdin nenfasizzaw li jrid ikollna indikazzjoni ta' x'inhuma l-interventi preċiżi li jridu jsiru u jkollna assigurazzjoni li ma jkunux interventi li jagħmlu ħsara.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu għal Tqegħid ta' Karti.

L-Aġent Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Aġent Prim Ministru) Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' impjegati f'għaqdiet mhux governattivi li applikaw għal fondi provduti mill-gvern, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 33252; u

Lista li turi l-għadd ta' applikazzjonijiet pendenti għal akkomodazzjoni alternattiva sottomessi minn single parents, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 33292.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Lista li turi l-għadd ta' każi li dwarhom ttieħdet azzjoni mill- awtorita' ta' l-ippjanar fi żmien 30 ġurnata, skond l-A.L. 126/01, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari 33244.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA` LIĠI DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI

EMPLOYMENT AND INDUSTRIAL RELATIONS BILL

L-ordni għat-Tieni Qari ġie moqri.

Ikompli mit-13 ta'Mejju, 2002.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Antoine Mifsud Bonnici.

ONOR.

ANTOINE MIFSUD BONNICI (Segretarju Parlamentari): Sur President, qegħdin niddibattu l-liġi dwar l-impiegi u r-relazzjonijiet industrijali, liema liġi li suppost għandu jkollha l-consensus taż-żewġ naħat tal-Kamra u jekk m'iniex sejjer żball, bis-seduta tal-lum se nkunu diġa` ħadna sitt seduti.

Imma jkolli ngħid li l-atteġġjament ta` l-oppożizzjoni ssorprendini.

Qegħdin jagħmlu kritika li xejn m'hija kostruttiva u kritika li tikxef l-ipokrezija tagħhom u d-demagoġija li għandhom.

S'issa għadhom ma ġabu l-ebda agrument validu għaliex qed jieħdu dan l-atteġġjament.

Sur President, ħafna kelliema diġa` qalu li din hija liġi li lill-ħaddiem Malti se tagħmillu ħafna ġid u se ġġibu aktar 'il quddiem.

Jiena ma ngħidx li hija perfetta għax anke jien għandi ċerti riservi fuq ċerti klawsoli.

Imma x-xogħol ta` l-oppożizzjoni ma kienx li jiġu hawn u jgħidu li se jivvotaw kontra din il-liġi mingħajr ma jġibu ebda raġuni plawsibbli li tiġġustifikahom.

Dawn messhom ħadu l-briga li f'dan l-istadju jgħidu l- opinjoni tagħhom, imbagħad fl-istadju ta` kumitat jressqu l-emendi li jaħsbu li hemm bżonn ħalli jagħmlu din il-liġi iktar effettiva kif kulħadd jixtieq li tkun.

X'inhuma r-raġunijiet għaliex qegħdin jgħidu li se jivvotaw kontra?

Semmew il-kwestjoni tas-sympathy strikes, liema kwestjoni wara d- dikjarazzjoni li mill-ewwel għamlu l-Prim Ministru u l-Viċi Prim Ministru żgur li ma kellhomx għalfejn jerġgħu jqajmuha.

Imma allavolja saret dik id- dikjarazzjoni xorta waħda jibqgħu jsemmuha kemm fuq il-gazzetti kif ukoll hawn ġew.

Wara kollox jekk hawn partit li m'għandux għalfejn joqgħod isemmi s-sympathy strike huwa il-partit laburista għax jiena niddubita jekk jemmnux fih.

Jemmnu fih dawn is-sympathy strike?

Kulħadd jiftakar sar mill-ħaddiema tal-banek fi żmienhom meta dawn għamlu sympathy strike b'solidarjeta` mat-teachers li kienu fuq azzjoni industrijali.

Allura kif jistgħu jiġu hawnhekk u jgħidu li aħna konna se nneħħu d-dritt li l-ħaddiem jagħmel sympathy strike.

Jiġifieri l-argument li se jivvotaw kontra din il- liġi għax se nneħħu s-sympathy strike żgur li ma jreġix, għax id-dritt għas- sympathy strike se jibqa`.

Dan huwa argument li żgur ma jiġġustifikax l- atteġġjament tagħhom, jiġifieri li jivvotaw kontra din il-liġi.

Sur President, il-kelliema ta` l-oppożizzjoni semmew ukoll is-servizzi essenzjali u qalu li l-lista ta` dawn is-servizzi kibret iżjed u jista` jkun li tkompli tikber.

Meta jsemmu dawn l-affarijiet toħroġ iżjed l- ipokrezija tal-partit laburista.

Għaliex qed ngħid hekk?

Qed ngħid hekk għax jiena wieħed mid-deputati li ili ħafna hawn ġew u niftakar meta 25 sena ilu kellna seduta urġenti, kien is-Sibt 4 ta` Ġunju, f'liema seduta kellna ngħaddu abbozz ta` liġi dwar il-professjoni medika u l- professjonijiet li għandhom x'jaqsmu magħha.

Din is-seduta kienet bdiet fid-9:00 a.m. u spiċċat fis-13:30 p.m. Jiġifieri f'seduta waħda għaddejna abbozz ta` liġi mill-istadji tiegħu kollha.

Din kienet tressqet minħabba l- kwestjoni li l-gvern kellu mat-tobba.

Is-servizz tat-tobba mhux servizz essenzjali?

Kif kien ttrattah il-partit Laburista dak iż-żmien?

Dawn jiġu jsemmu d-drittijiet tal-ħaddiema.

Mela t-tobba ma kenux ħaddiema dak iż- żmien?

Li kien għalihom nofs it-tobba mietu bil-ġuħ?

X'għamlu u kif tkellmu dak iż-żmien fuq servizz essenzjali bħal dak?

Niftakar li l-Perit Mintoff ma riedx jagħti kas il-kunsill mediku meta jkun hemm xi dispute u kien qal dan il-kliem:

"Jidher ċar li meta hemm disputa, meta hemm kwestjoni bejn tobba u interessi tal-poplu dan ma jiffunzjonax aktar.

U qed ngħidha mela.

F'dawn iċ-ċirkostanzi m'għandniex indaħħluh.".

Jiġifieri hemm il-kunsill mediku u meta jkun hemm disputa industrijali, il- gvern tal-ħaddiema jiddeċiedi li ma jagħtix kasu.

Hekk kienu jirraġunaw il- gvernijiet laburisti.

Imbagħad jiġu hawn u jgħidu li aħna qed nagħmlu affarijiet li mhumiex favur id-demokrazija.

X'qal iktar il-Perit Mintoff, dak iż-żmien Prim Ministru, dwar is-servizzi essenzjali?

Dan kien qal hekk:

"Aħna qed ngħidu le.

Għas-servizzi kollha tal-pajjiż huwa responsabbli dan il-Parlament, u l-Parlament jagħti l-parti esekuttiva lill-gvern u lil ħadd iżjed.

Dan li qed ngħidu aħna.".

Jiġifieri fejn jidħlu l-affarijiet essenzjali hija responsabbilta` tal- gvern u ma jieħu l-ebda pariri ta` ħadd.

Imbagħad jiġu hawn u jgħidu li aħna fis-servizzi essenzjali qed nagħmlu xi ħaġa li se taħdem kontra l- ħaddiem.

Anzi jiena ngħid li żgur m'hu se nagħmlu xejn li tmur kontra l- ħaddiema għax fil-liġi qed ngħidu li jekk il-ħaddiema li jagħtu servizz essenzjali jkollhom xi kwestjoni dawn se jkunu jistgħu jmorru quddiem il- joint negotiating council u minn hemmhekk tista` tiġi riferuta wkoll lit- tribunal industrijali.

Jiġifieri dawn huma affarijiet li bihom il-ħaddiem se jiggwadanja u mhux jitlef.

Allura hija ipokrezija kbira li tan-naħa l- oħra jiġu hawnhekk u biex jiġġustifikaw għaliex se jivvotaw kontra din il- liġi jsemmu dawn l-affarijiet.

Sur President, il-bieraħ smajna lill-kelliema ta` l-oppożizzjoni jitkellmu wkoll fuq id-drittijiet tal-ħaddiema.

Jiena ngħid li jekk hawn partit li ma jaqbillux jitkellem fuq id-drittijiet tal-ħaddiema huwa proprju l-partit laburista, u ngħid għaliex.

Se naqra subartiklu (2) ta' artiklu 84 ta` dik il-liġi li għaddiet minn dan il-Parlament fl-4 ta` Ġunju ta' 25 sena ilu.

Dan is-subartiklu kien jgħid hekk:

"B'seħħ minn dik id-data li l-imsemmi ministru jista` jistabbilixxi b'avviż tal-gazzetta, ebda detentur ta' liċenzja ta` xi sptar jew klinika privata m'għandu jħalli xi tabib jeżerċita l-professjoni tiegħu f'dak l-isptar jew f'dik il-klinika, kemm-il darba dak it-tabib ma jkollux awtorita` valida mogħtija mill-imsemmi ministru biex jeżerċita f'dak l-isptar jew f'dik il-klinika.".

Dan mhux biżżejjed għax klawsola 5 ta` l-istess liġi kienet tgħid hekk:

"Ebda persuna li għandha sptar jew klinika privata m'għandha tħalli lil xi tabib li jkun uffiċjal pubbliku jew li jkun xort'oħra impjegat mal-gvern jew kien uffiċjal jew impjegat bħal dawk fil-31 ta` Mejju, li jeżerċita l-professjoni fi sptar privat bħal dak jew fi klinika privata bħal dik, kemm-il darba dak it-tabib ma jkollux fil-pussess tiegħu awtorita` valida, biex hekk jeżerċita, mogħtija mill-ministru responsabbli għas-saħħa pubblika wara li dak it-tabib ikun iffirma obbligazzjoni aċċettabbli mill-imsemmi ministru li jaħdem fi sptar jew fi klinika tal-gvern skond struzzjonijiet mogħtija minn u kif ordnat mill-imsemmi ministru.".

Jiġifieri 25 sena ilu, wara li b'din il-liġi l-gvern laburista kien keċċa lit-tobba minn mal-gvern, kien ukoll qed jimpedihom milli jaħdmu fi sptarijiet u kliniċi privati ħalli żgur joqtolhom bil-ġuħ.

Dak kien il- gvern laburista.

Imbagħad jiġu jgħidu li b'din il-liġi se nneħħu xi drittijiet tal-ħaddiema.

Dan huwa l-partit laburista li wara kollox fih għad hemm membri li kienu jagħmlu parti minnu wkoll 25 sena ilu.

Hemm tnejn żgur.

Allura meta jiġu hawnhekk u jgħidu ċerti affarijiet żgur li l- poplu Malti mhux se jemminhom lil dawn in-nies.

Il-partit laburista llum qed jgħid ħaġa u l-passat tiegħu juri ħaġa oħra.

Dan huwa partit li jippretendi li huwa l-paladin tal-ħaddiema imma l-fatti wrew li m'għadux u żgur li m'għandhomx dritt li jissejħu partit tal- ħaddiema.

Dan huwa partit li qed jipprofitta ruħu minn ċerti affarijiet ħalli jipprova juri li hu d-difensur tal-ħaddiema.

Dan huwa partit li jgħid ħaġa u jagħmel oħra.

Sur President, hawnhekk irrid infakkar x'kien qal l-Onor.

Fenech Adami, dak iż-żmien kap ta` l-oppożizzjoni, f'dak id-dibattitu ta` 25 sena ilu fuq id- drittijiet tal-ħaddiema.

Kien qal hekk:

"Fil-mument ta' tilwima industrijali l-gvern qed jagħmel liġi biex dawk li ħadu parti fit-tilwima u kienu impjegati mal-gvern ma jkunux jistgħu jaħdmu f'dawn l-istabbilimenti privati jekk ma jkollhomx liċenzja apposta mill-ministru.

U mhux biss, iridu jobbligaw ruħhom bil-miktub li jridu jaħdmu mal-gvern.

Xi drittijiet tal-bniedem huma dawn li tabib, li wara kollox huwa ħaddiem bħal ħaddieħor, tgħidlu li għax kellek xi tgħid miegħi u għax obdejt direttivi ta' l-union tiegħek se nkeċċik u mhux talli se nkeċċik talli ma tistax taħdem fi sptar privat jekk ma nagħtikx il-liċenzja!".

Dan kien l-atteġġjament tal-gvern laburista dak iż-żmien.

Jiena dan kollu niftakru għax kont deputat hawn ġew u għax kont interessat bħala tabib.

Biex jipprofittaw rwieħhom tan-naħa l-oħra jgħidu li ex-ministru nazzjonalista kien se jagħmel liġi biex jekk il-ħaddiema jistrajkjaw ikun jista` jitfagħhom il-ħabs.

Aħna nitkellmu bil-fatti.

Kieku mhux għax- solidarjeta` tat-tobba bejnietna, 25 sena ilu, ċertu ammont ta` tobba kienu jmutu bil-ġuħ.

Li kien għall-gvern laburista kienu jmutu bil-ġuħ.

Ħafna minnhom kienu eżiljaw ruħhom għax kienu marru jaħdmu barra.

Jiena għadni niftakar li dak iż-żmien jiena kont wieħed minn dawk li nagħti Lm20 milli naqla' għal sħabi t-tobba.

Sur President, l-oppożizzjoni m'għandhiex tiġi ahwn u tara kif se timmina liġi bħal din.

Jiena nerġa` ngħid li hemm xi klawsoli li anke l-ministru stess irid jemenda ħalli ntejbuha.

Imma ma tistax tiġġustifika ruħek mal- poplu billi tivvota kontra liġi bħal din.

Għaliex se tivvota kontra liġi bħal din?

X'inhuma l-argumenti li ġibt biex tieħu dan l-istand?

Il-partit laburista, mgħejjun mill-GWU, mingħalih irid ikollu l-monopolju tal- ħaddiema.

Irrid ngħid ukoll li ċerti stqarrijiet li għamlet il-GWU żgur li ma jagħmlux unur lil union tal-ħaddiema.

Sur President, x'argurmenti oħra ġabu biex forsi jiġġustifkaw irwieħhom għaliex se jivvotaw kontra din il-liġi?

Dawn qalulna li ħadna żmien wisq biex ressaqniha.

Veru, din hija liġi li ilha tinħema.

Ilna tnax-il sena niddiskutu fuqha.

Imma tajjeb wieħed jgħid ukoll li dawn qed jinsew li f'dan iż-żmien huma għamlu 22 xahar fil-gvern, kważi sentejn.

Huma jgħidu li 22 xahar ma kenux biżżejjed biex jagħmlu ċerti affarijiet tajbin.

Imma jiena ngħidilhom li biex jagħmlu l-affarijiet ħżiena kienu biżżejjed għax l- ewwel ħaġa li għamlu ffiriżaw l-applikazzjoni ta` Malta għal sħubija fl- Unjoni Ewropea, ħaġa li għandna nbatu minħabba fiha u allaħares ma kienx gvern nazzjonalista li ħadem fuq li ħadem ħalli nerġgħu nġibu dak li tlifna u t-tieni ħaġa li għamlu kienet li farrku l-finanzi tal-pajjiż.

Mela fi 22 xahar kien faċli għalihom li jagħmlu dawn iż-żewġ affarijiet negattivi li għandna nbatu l-konsegwenzi tagħhom.

Meta mbagħad jisimgħu li l-gvern Nazzjonalista se jressaq xi liġi jgħidulek li kienu se jagħmluha huma imma ma kellhomx żmien biżżejjed biex jagħmluha.

Dan huwa l-gvern Laburista; l-affarijiet ħżiena jagħmilhom mil-lum għal għada, imma 22 xahar ma kenux biżżejjed biex jagħmel xi affarijiet tajbin!

Allura huwa argument banali li tgħidulna li ħadna żmien wisq biex ressaqna din il-liġi.

Jiena naf li f'dawn it-tliet snin u nofs il-Ministeru tal- Politika Soċjali għamel kulma seta` ħalli jġib din il-liġi għall- approvazzjoni ta` dan il-Parlament.

Sur President, il-kelliema ta` l-oppożizzjoni semmew ukoll il-working directive u l-mod ta` kif ingħataw ċerti sensji minn ċerti fabbriki f'dawn l-aħħar żmenijiet.

Ċerti affarijiet li saru f'dawn l-aħħar xhur saru għax ma kienx hemm din il-liġi.

B'din il-liġi se nibdew nilqgħu għal ċerti affarijiet li saru.

Ħadd ma jieħu gost bil-mod kif saru sensji minn ċerti fabbriki dan l-aħħar.

Nerġa` ngħid li b'din il-liġi se nilqgħu għal dawn l- affarijiet.

Tan-naħa l-oħra qalulna li jaqblu mal-working directive, imma l-gvern irid joqgħod attent.

Altru li qagħad attent, l-iżjed fit-taħdidiet li qed nagħmlu ma' l-Unjoni Ewropea.

Nista` ngħid li żamm quddiemu l-kwadru kollu li għandna bżonn.

Jiena naħseb li ma stajniex nimxu aħjar.

Din hija liġi li, kif diġa` għedt, żgur li se jibbenefikaw minnha ħafna kategoriji ta` ħaddiema.

Il-bieraħ deputat minn tal-gvern elenka ħafna mill-ħaddiema li se jgawdu minn din il-liġi.

M'iniex biħsiebni nerġa` nnsemmihom jiena għax ma rridx noqgħod nirrepeti.

Wara kollox għalhekk indumu għaddejjin b'ħafna seduti maratoni b'dawn il- liġijiet għax wieħed joqgħod jirrepeti.

Jiena għedt li l-briga ta` l-oppożizzjoni ma kenitx li tgħid li se tivvota kontra mingħajr ma ġġib l-ebda argument validu.

Hemm ċerti klawsoli li anke jiena ngħid li wieħed jista` jtejjibhom.

Per eżempju, jiena m'iniex kuntent bis-sitwazzjoni li jinsabu fiha persuni li għandhom 'il fuq minn 40 sena u li qegħdin ifittxu x-xogħol għax huwa diffiċli għalihom li jsibu xogħol.

Il-gvern, flimkien ma` l-ETC, qed jagħmel dak li jista` biex jaġevola lil dan is-settur ta` ħaddiema imma din għadha problema li s'issa għadna ma rnexxilniex insolvuha.

Tan-naħa l-oħra qalulna li b'din il-liġi m'aħniex se nsolvuha din il-problema.

Billi qaltilna li b'din il-liġi mhux se nsolvuha b'daqshekk ma ħarġet bl-eda proposta.

L-oppożizzjoni missa tipprova tressaq xi emenda fl-istadju tal-kumitat ħalli flimkien nipprovaw naraw x'se nagħmlu kif se naġevolaw lil din is- sezzjoni ta` ħaddiema.

Din hija l-iktar sezzjoni ta` ħaddiema li wieħed għandu jieħu ħsieb għax sfortunatament dawn huma ħaddiema li jkunu għadhom qed irabbu u jisfaw mingħajr xogħol.

Huwa diffiċli li wieħed ta` dik l-eta` jsib ix-xogħol allavolja l-ETC qed tagħmel mill-aħjar li tista` u nidiet ċerti skemi biex lil dawn in-nies taġevolahom.

Dan huwa x-xogħol ta` l- oppożizzjoni.

Mela tiġi bl-ikbar demogaġija u b'ipokrezija.

U nagħmel enfasi fuqha għax m'għandhomx dritt u ma kellhom l-ebda raġun li jieħdu l- istand li ħadu fuq liġi bħal din.

Din hija liġi li lill-ħaddiem Malti se tkompli tkabbarlu d-dinjita` tiegħu.

Sur President, jiena ngħid li l-partit laburista qiegħed jagħmel minn kollox biex kemm jista` jkun jipprova jagħmel propoganda fuq ċerti affarijiet.

Sfortunatament tagħmel dan, flimkien mal-partit laburista, hemm ukoll il-GWU.

Jiena ma neħux gost nisma` lis-Segretarju Ġenerali ta` union bħal din jagħmel ċerti stqarrijiet.

Per eżempju, dwar is-sympathy strike qal li ma jemminx dak li ntqal min-naħa tal-gvern.

Jiena ma neħux pjaċir noqgħod insemmi l-passat imma l-poplu Malti ma jridx jinsa x'ħa l-ħaddiem Malti taħt gvern Laburista.

Dawn jitkellmu favur d-drittijiet tal-ħaddiema u jiena ngħidilhom: Fejn kienu d-drittijiet tal-ħaddiema meta ssawwtu dawk il-ħaddiema fl-Imnarja?

Taħt liema gvern kienu dawn?

Min qabeż għalihom dawn il-ħaddiema?

Dawn kif jistgħu jiġu hawn u jgħidu li l-gvern nazzjonalista jrid ikisser u jgħaddi minn fuq ras il-ħaddiema?

Insew kemm ħallew ħaddiema jissawtu ġewwa d-dockyard u f'postijiet oħra?

Sur President, il-kelliema tan-naħa l-oħra qalulna wkoll li din il-liġi qed nagħmluha biex inkunu nistgħu nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Jiena ngħid li anke dan huwa argument banali.

Jekk l-Ewropa għandha ċerti benchmarks fil- qasam soċjali li aħna rridu nimxu warajhom, allura din hija raġuni oħra għaliex aħna rridu nkunu parti minn din l-Ewropa għax aħna persważi li ħaddiema jkunu aħjar milli qegħdin issa.

Sur President, il-partit Laburista kien jiftaħar li hu l-partit tal- ħaddiema imma żgur li ma jistax jgħid li għandu l-monopolju tal-partit tal- ħaddiema.

Il-partit Nazzjonalista huwa partit tal-poplu kollu, tal- klassijiet kollha tal-popolazzjoni għax ma jistax ikun – u din irridu naqtgħuha darba għal dejjem – li meta partit iġib maġġoranza assoluta tal- voti, dawn jkun ġabhom mingħand is-sinjuri biss.

Dawn ikun ġabhom għax il- bażi tiegħu huma l-ħaddiema.

Dak huwa l-partit Nazzjonalista.

Il-gvern Nazzjonalista qiegħed jara kif jagħmel biex kemm jista` jkun ikompli jġib 'il quddiem il-klassijiet tal-popolazzjoni kollha.

Sur President, f'dan l-intervent tiegħi jiena kont se nitkellem fuq il- merti tal-liġi, imma ridt ukoll li nieħu dan l-istand ħalli nuri darba għal dejjem li l-partit laburista ma ġab l-ebda argument biex jiġġustifika l- pożizzjoni li ħa rigward din il-liġi, liema pożizzjoni żgur li ma tagħmillux unur għax din hija liġi li fil-qasam soċjali se tkompli tagħti status iktar lill-ħaddiema tagħna.

Jiena kif diġa` għedt m'iniex se nidħol fil-merti tal-klawsoli ta` din il-liġi, imma ridt niġġustifika li b'din il- liġi l-gvern Nazzjonalista għandu mertu kbir għax wasalna biex nagħmlu liġi bħal din, liema liġi lill-ħaddiema Malti se tagħtih dinjita` iktar milli kellu u l-partit laburista se jibqa` mniżżel fl-istorja jekk jivvota kontra din il-liġi.

Pero` wieħed m'għandux jeħodha bi kbira għax nerġa` nfakkar li kien il-partit Laburista li 25 sena ilu kien għadda liġi moqżieżha kontra l- ħaddiema meta kellna dak id-dibattitu fuq il-kwestjoni tat-tobba.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Joseph Cuschieri.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Sur President, għadni kif smajt l-intervent li għamel l-Onor.

Mifsud Bonnici u xi kultant niskanta kif deputat li jkun ilu jipparteċipa fil-politika żgur ħafna iżjed milli ili jiena, isemmi ċerti episodji u jħalli barra episodji oħra jew isemmi parti minn ċerti episodji u jħalli barra dak li jaqbillu.

Issa jew bi żvista jew għax hekk tkun l- intenzjoni.

Jiena nistgħaġeb meta affarijiet bħal dawn isiru min-nies li jgawdu ċertu rispett u li ilhom is-snin jirrappreżentaw lill-poplu f'dan il- Parlament.

Per eżempju, l-kelliemi ta` qabli semma s-sympathy strike u kkritika lill-partit Laburista u lill-GWU għall-pożizzjoni li ħadu.

Il-kelliem tal-gvern jew għax nesa jew inkella għax irid jinsa għoġbu isemmi biss lill-GWU imma ħalla barra unions oħra, li żgur mhumiex simpatizzanti mal-partit Laburista, li wkoll ħadu l-istess pożizzjoni tal- GWU u tal-partit laburista dwar żewġ artikoli li hemm f'din il-liġi.

Mhux sew li nagħmlu dan.

Jew insemmu kollox jew inkella ma nsemmu xejn u mhux nipprovaw nitfgħu l-piż kollu fuq union waħda li tirrappreżenta lill- maġġoranza assoluta tal-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Sur President, imbagħad il-ħabib tagħna qalilna biex ma ninsewx x'kien jiġri fil-passat meta fi żmien gvern laburista kien isir xi strike u semma l-istrike tat-tobba.

Jiena għadni żgħir komparat ma' deputati oħra, imma naħseb li l-kollega tiegħi li għadu kif tkellem jafha iktar minni l-istorja politika ta' pajjiżna u naħseb li jekk kien hawn liġi diżonesta li tressqet quddiem dan il-Parlament kontra l-ħaddiema kienet il-liġi li kien ressaq l- ex-ministru tax-xogħol nazzjonalista, dak iż-żmien l-Onor.

Ċensu Tabone.

Dan ried ineħħi d-dritt ta' l-istrike għall-ħaddiema u ried li min joħroġ fuq strike jintefa' l-ħabs.

Jiena naħseb li dik kienet liġi tassew diżonesta.

Jekk il-bażi tal-partit nazzjonalista, li għadu kif semma seħibna, huwa dan jiddeċiedi min qed jismagħna min għandu minn xiex jistħi u għal xiex jistħi.

Ma ninsewx ukoll – għax aħna wkoll kapaċi nsemmuh il-passat – li fis-snin sittin ħaddiema ma kienux ikunu jistgħu jaqraw il-ġurnal tal-partit laburista fuq il-postijiet tax-xogħol għax jekk taqra l-ġurnal tal-partit laburista kont tiġi sospiż. mix-xogħol.

Dan kien jiġri speċjalment f'postijiet tax-xogħol li l-kelliem li għadu kif tkellem huwa responsabbli għalihom.

Jiġifieri naħseb li jaf ħafna iktar milli naf jiena dwar dan, imma dan ma semmihx.

Sur President, l-Onor.

Mifsud Bonnici semma wkoll id-drittijiet tal- ħaddiema.

Imma nerġa` ngħid li mhux sewwa li meta titkellem dwar xi ħaġa ssemmi dak li jaqbillek u dak li ma jaqbillekx tħallih barra għax fi żmien gvern nazzjonalista ġraw affarijiet gravissimi kontra l-ħaddiema li b'dispjaċir ngħid li lanqas mill-media ma ngħataw l-importanza li kienet tixraqilhom.

Per eżempju, fi żmien gvern nazzjonalista ta' bejn l-1987 u l- 1996 twaqqfet il-famuża kummissjoni kontra l-inġustizzji.

Din il- kummissjoni maħtura mill-gvern kienet tanalizza rapporti ta' inġustizzji li saru ma` ħaddiema.

Wara li din il-kummissjoni kienet tanalizza r-rapporti u tasal għall- konklużjonijiet tagħha dik kienet toħroġ rapport li kien imur quddiem il- Prim Ministru u jekk ma jiffirmahx il-Prim Ministru ma kien jista` jsir xejn.

Jiġifieri tagħmel x'tagħmel u tgħid x'tgħid dik il-kummissjoni, biex tiġi attwata d-deċiżjoni tagħha kienet meħtieġa l-firma tal-Prim Ministru.

Nafu li minkejja li l-kummissjoni ta` l-inġustizzji, f'ħafna każi, kienet tat raġun lill-ħaddiema li ilmentaw li saret inġustizzja magħhom, il-Prim Ministru ta' dak iż-żmien ma ffirmax ir-rapporti tal-kummissjoni u minħabba f'hekk id-deċiżjoni tal-kummissjoni ma setgħetx tiġi mwettqa u dawk il- ħaddiema baqgħet ma sartix ġustizzja magħhom.

Imma dan tan-naħa l-oħra ma jsemmuhx.

Din hija inġustizzja fuq inġustizzja li kienet tkun ġejja mill- uffiċċju tal-prim ministru, mill-kap tal-kabinett.

Dawn inħalluhom barra għax hekk jaqbel.

Imbagħad il-gvern laburista ta' bejn l-1996 u l-1998 kien waqqaf it- tribunal kontra l-inġustizzji, liema tribunal kien presedut fil-qrati tagħna biex il-kawżi li kienu jinqatgħu – li ħafna minnhom għadhom pendenti – ma jinqatgħux b'mod partiġġjan.

Aħna ma ħtarniex grupp ta' nies b'simpatija mal-gvern tal-ġurnata bħalma kien sar meta l-gvern nazzjonalista waqqaf il-kummissjoni għall-inġustizzji.

Aħna għaddejna liġi minn dan il-Parlament biex il-ħaddiema li ħassew li saret inġustizzja magħhom imorru quddiem il-qrati u d-deċiżjoni tittieħed minn hemm mingħajr ebda lok ta' partiġġjaniżmu.

X'irriżulta li ġara bejn l-1987 u l-1996, meta l-pajjiż kien amministrat mill-partit Nazzjonalista?

Irriżulta li f'dak il-perjodu kienu ttieħdu deċiżjonijiet li bihom saret inġustizzja ma` ħaddiema u li bihom ħaddiema ġew ikkalpestati.

Dan irriżulta mill-qrati ta' Malta mhux minn xi individwi magħżulin mill-gvern tal-ġurnata jew mill- oppożizzjoni tal-ġurnata.

Dak ġara taħt min illum qed jiftaħar li għandu l- bażi tal-ħaddiema taħt idejh.

Dak ġara taħt min sa ftit tas-snin ilu kien jistħi jiċċelebra l-festa ta' l-1 ta' Mejju, u issa bdew jiċċelebrawha għax hekk jaqbel.

Din hija l-bażi li għadha kif issemmiet hawnhekk u mhux sewwa li dawn l-affarijiet inħalluhom barra.

Issa jekk ħallewhom barra bi żvista jew intenzjonalment, jiena ma nafx.

Imma ma naħsibx li huwa sewwa li nipprovaw nidħlu f'din il-logħba tat-tfal iż-żgħar, għax din hija logħba tat-tfal iż-żgħar.

Sur President, aħna rridu niffokaw fuq dak li għandna quddiemna llum.

Aħna qed inkunu ċari fuq din il-liġi u qed ngħidu kollox kif inhu.

Hemm ħafna pożittiv f'din il-liġi.

Ħadd ma ċaħad li hemm ħafna affarijiet li pożittivi u essenzjali ħafna għall-ħaddiem Malti.

Kieku rridu niċħdu lanqas nistgħu għax ħafna mill-affarijiet huma affarijiet li kien beda jaħdem fuqhom il- gvern Laburista.

Kif tista' tikkritika l-pożittiv li jkollok f'liġi?

Imma apparti l-ħafna pożittiv li hemm f'din il-liġi hemm ukoll wieħed x'jikkritika, u dan hu x-xogħol ta' l-oppożizzjoni.

Ma naħsibx li n-naħa tal-gvern jippretendu li l-oppożizzjoni xogħolha huwa li tiġi hawnhekk u toqgħod il-ħin kollu ċċapċap lill-gvern għax inkella ma tkun oppożizzjoni xejn.

X'oppożizzjoni tkun jekk lanqas tikkritika m'għandha dritt?

Allura jekk inħossu li qed issir xi ħaġa li m'hijiex tajba nibqgħu b'ħalqna magħluq u ma ngħidu xejn.

Sur President, meta konna fil-gvern u konna qed naħsbu fuq din it-tip ta` liġi – dak iż-żmien kien hemm il-professur Edwin Grech responsabbli minn dan il-qasam - konna tkellimna ħafna fuq id-drittijiet tal-ħaddiema fuq il- postijiet tax-xogħol.

Niftakar li b'kumbinazzjoni kont għadni ġej minn żjara fil-Ġermanja u wieħed mill-kotba li kont xtrajt kien appuntu l-liġi tax-xogħol u tad-drittijiet tal-ħaddiema li hemm fil-Ġermanja li huwa volum ferm eħxen minn dan li għandna quddiemna.

Kont ġibt verżjoni bl- Ingliż u għalkemm kont għadni ma qrajthiex kont għaddejtha lill-professur Edwin Grech biex jekk iħoss li tista` tkun ta` użu fil-ħidma li kien qed tagħmel, ikun jista` jużaha.

Dan il-ktieb baqa' fil-ministeru u forsi ġie anke f'idejn il-ministru preżenti u jista` jkun anke li ħa xi ħaġa minnu.

J'Alla li kien hemm xi ħaġa tajba li minnha pajjiżna jista` jiggwadanja.

Sur President, l-Onor.

Mifsud Bonnici qal li l-Unjoni Ewropea għandha ċerti benchmarks u biex nilħqu dawn il-benchmarks aħna rridu nissieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Qisu li aħna l-Maltin m'aħniex kapaċi nfasslu liġi għalina nfusna, skond il-bżonnijiet tagħna u skond dak li nemmnu li hu ta` ġid għall-ħaddiema Maltin u Għawdxin.

Qisu li aħna bilfors irridu lil xi ħadd li jmexxina minn widnejna.

Din hija mentalita` kolonjalista.

Din għadha l- mentalita` kolonjalista tal-passat.

Il-poplu Malti huwa kapaċi jfassal, kapaċi jiddeċiedi u kapaċi jattwa.

Qisna qatt ma għamilna liġijiet f'dan il-pajjiż!

Mela għalfejn twaqqaf il-Parlament fl-1921?!

Għamilna ħafna liġijiet allavojla ma konniex fl-Unjoni Ewropea u lanqas fil- Patt ta` Varsavja.

Ma konna mkien.

Qisu li aħna bilfors irridu nissieħbu ma` xi blokk biex inkunu nistgħu nimxu.

Mela fejn hi l-fiduċja li tant nisimgħu lil tan-naħa l-oħra jgħajjtu biha?

Jekk inti tiftaħar li għandek il-fiduċja fil-poplu Malti kif biex tagħmel xi ħaġa dejjem trid tmur għand l-Unjoni Ewropea?

Din x'fiduċja hi?

Din iżjed tista` tgħidilha li hija sfiduċja.

Ikollok fiduċja fil-poplu Malti meta tgħidlu: Int kapaċi tattwa, kapaċi tiddeċiedi, kapaċi tanalizza, kapaċi tfassal il-futur tiegħek u kapaċi timxi 'l quddiem.

Dan ma jfissirx li tkun qed tiġġieled ma` xi ħadd u ma jkollokx relazzjonijiet ma` l-Unjoni Ewropea u mal-bqija tad-dinja.

Aħna rridu ħbiberija ma` kulħadd.

Pajjiżna hekk għandu jkun; ċentru ta` paċi, ħbieb ma` kulħadd u relazzjonijiet imferrxin jekk jista` jkun ma` kulħadd.

Dan kapaċi nagħmlu u l-pożizzjoni strateġika ta` pajjiżna tagħtina vantaġġ biex dan nagħmluh.

Allura ma nippretendix li fuq liġi li se tagħti aktar drittijiet lill-ħaddiema noqogħdu ndaħħlu l-Unjoni Ewropea.

Mela aħna m'aħniex kapaċi nagħmlu liġi mingħajr ma ndaħħlu l-Unjoni Ewropea.

Dan huwa l-iżball li sar għal sena wara l-oħra f'dawn l-aħħar snin.

Aħna qgħadna niddependu kontinwament fuq dak li l-Unjoni Ewropea se timponi fuqna u l-gvern li għandna baqa` ċass u m'għamel xejn, u dan f'diversi oqsma u mhux f'dan biss.

Aħna qed nistennew lill-Unjoni Ewropea qisha l-manna nieżla mis-sema, biex mingħalina tagħtina l-fondi u tidderiġina hi dwar x'għandna nagħmlu u kif għandna nimxu.

Qisu aħna m'aħna kapaċi għal xejn.

Qisu m'għandniex nies li jifhmu f'qasam jew f'ieħor.

Għal dan il-gvern jeżistu biss il-pajjiżi ta` l-Unjoni Ewropea, u dan huwa ħażin.

Sur President, jien naħseb Ii għandna ħafna x'niggwadanjaw minn kontinenti oħra.

Il-kontinent Ewropew nagħmlu parti minnu aħna u huwa l-aktar viċin tagħna u l-aktar li jkollna kuntatti miegħu.

Din hija verita` u ħadd ma jista' jiċħad il-pożizzjoni strateġika li ninsabu fiha.

Pero` hemm pajjiżi oħra fl-Ewropa li huma viċin tagħna ħafna u li mhumiex membri fl-Unjoni Ewropea u li sal-lum il-ġurnata ma jridux isiru membri.

Imma dawn ma joqogħdux jiddependu fuq il-liġijiet u r-regolamenti li għandha l-Unjoni Ewropea f'liġijiet bħal dawn.

Dawn huma kapaċi jiddeċiedu u jagħmlu l- liġijiet tagħhom u ma joqgħodu jiddependu fuq ħadd.

Hemm pajjiżi fl- Iskandinavja li mhumiex fl-Unjoni Ewropea u l-ħaddiema tagħhom għandhom kondizzjonijiet ta` xogħol fejn aħjar milli għandhom il-ħaddiema fil- pajjiżi ta` l-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri dawn ma qagħdux jistennew lill- Unjoni Ewropea biex taw dawn il-kondizzjonijiet lill-ħaddiema tagħhom.

Sur President, jekk imbagħad nitkellmu fuq id-drittijiet tal-ħaddiema fl- Unjoni Ewropea, l-aħjar eżempju li nista` nġib, biex il-poplu tagħna jkun jista` jifhem aħjar fuq hiex qed nitkellmu, huwa dak tal-ħaddiema fi Sqallija, l-iktar pajjiż li huwa viċin tagħna.

Naħseb li xi darba jew oħra kulħadd mar sa Sqallija.

Issa l-Italja kienet wieħed mill-ewwel pajjiżi li ssieħbu fl-Unjoni Ewropea.

Jiġifieri kienet kontinwament fil-proċess tat- tħaddim tal-liġijiet, tar-regolamenti, tal-qasam finanzjaru u tal-qasam ekonomiku ta` l-Unjoni Ewropea.

Issa Sqallija tagħmel parti mill-Unjoni Ewropea għax hija parti mill- Italja.

U apparti dan Sqallija hija wkoll reġjun.

Mhux bħal Għawdex, għax kien hawn ukoll min ipprova jbellgħha lill-poplu li Għawdex se jitqies bħala reġjun u jibbenefika minn fondi ta` l-Unjoni Ewropea.

Imma din bħal tal-Lm100 miljun; kulħadd jaf li Għawdex m'hu se jibbenefika xejn.

Imma apparti dan, li rrid ngħid jien huwa li għalkemm Sqallija hija parti mill- Unjoni Ewropea u suppost tibbenefika minn fondi bħala reġjun, kulħadd jaf kemm għandhom rata għolja ta' qgħad.

Kulħadd jaf kemm il-ħaddiema ġewwa Sqallija għandhom kondizzjonijiet tax-xogħol ħżiena u kemm għandhom ambjent mitluq.

Issa dan wara 50 sena – fuq 50 sena issa qed nitkellmu, mhux fuq sena jew sentejn – li Sqallija ilha tagħmel parti mill-għaqda Ewropea, għax qabel kienet il-Komunita` Ewropea u wara saret Unjoni Ewropea.

Naħseb kulħadd li aħna qegħdin f'pożizzjoni ferm aħjar minnhom.

Pajjiżna sar indipendenti 30 sena ilu u ħa l-ħelsien sħiħ tiegħu 20 sena ilu u sar repubblika ħafna wara dawn il-pajjiżi.

Imma minkejja dan kollu aħna għandna livell ta` għajxien ferm aħjar minn pajjiżi li wara 50 sena suppost ibbenefikaw ħafna mill-Unjoni Ewropea.

Dan qiegħed ngħidu sabiex nifhmu darba għal dejjem fuq hiex qed nitkellmu meta nikellmu fuq l-Unjoni Ewropea.

Irrid nuri li meta qed nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea m'aħniex qed nitkellmu fuq xi bakketta maġika li se ssolvilna l-problema ta` l- ambjent, il-problema tat-toroq u dik finanzjarja bil-fondi li tagħtina hi.

Jekk tan-naħa l-orħa jridu jgħidu hekk jistgħu, imma jiena ngħidilhom li meta tagħmlu hekk tkunu qed tidħku bil-poplu.

Jekk se nipprovaw inbellgħu liż-żgħażagħ tagħna li bis-sħubija ta` Malta fl-Unjoni Ewropea se jkunu qishom qed jibbenefikaw minn xi ħaġa grandjuża għax se jkollhom l- opportunita` li jmorru jgħixu u jaħdmu barra minn Malta se nkunu qed inqarqu bihom.

Għalfejn dawn l-illużjonijiet?

Sur President, bħalissa tal-partit nazzjonalista għandhom is-slogan "L- għażla għal Uliedna".

Ma nafx għaliex ma qalux "L-għażla għal ulied il- poplu Malti".

Ma nafx xi jridu jfissru eżatt biha.

Jekk aħna verament nemmnu fl-għażla għal ulied il-Maltin, jekk veru għandna fiduċja fl-ulied ta` dan il-pajjiż u jekk veru nemmnu li l-poplu Malti kapaċi jasal u jimxi 'l quddiem bil-ħila tiegħu għalfejn ma npenġulux stampa ċara ta` l- affarijiet kif inhuma mingħajr l-ebda ossessjoni u fissazzjoni żejda.

F'dan il-pajjiż ġejna f'sitwazzjoni li min hu kontra għal kollox u min hu favur għal kollox.

Għad m'hawn l-ebda organizzazzjoni li qiegħda tkun prattika f'dak li qed tgħid.

Ma tisma` lil ħadd f'dan il-pajjiż li, per eżempju, jgħid li jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea se niggwadanjaw mit-tali ħaġa imma se nbatu minn xi ħaġa oħra.

Ma tisma` lil ħadd jgħidlek x'inhuma l- vantaġġi u l-iżvantaġġi.

L-MIC suppost twaqqfet bl-iskop li tindika lill-poplu Malti u Għawdxi x'inhuma l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta' sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea.

Fil-fatt anke t-terms of reference jgħidu li l-MIC twaqqfet għal dan l- iskop, jiġifieri l-Ministru għall-Affarijiet Barranin ma kellux raġun meta qal li l-MIC twaqqfet biex tippromwovi s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.

Ta' min jgħid li l-MIC qed titħaddem mill-fondi tal-poplu Malti u Għawdxi, u għalhekk hija fid-dmir li minflok ma toqgħod tqarraq, tpoġġi stampa ċara quddiem il-poplu tagħna biex dan, min-naħa tiegħu, jieħu deċiżjoni ġusta f'dan ir-rigward.

Mid-dehra din id-deċiżjoni mhux se ddum ma tittieħed u għalhekk huwa importanti li aħna bħala rappreżentanti tal- poplu, ngħinu lill-poplu bl-ikbar responsabbilta` biex dan jieħu deċiżjoni tajba u mhux ngħinuh biex jieħu deċiżjoni li forsi tkun taqbel lilna minħabba li l-karriera politika tagħna tkun tiddependi minn dik id- deċiżjoni.

Għalhekk ejjew nippreżentaw lill-poplu stampa ċara ħalli kulħadd ikollu ċans jiddeċiedi bl-iktar mod ġust.

Mr Speaker, id-deputat mexxej tagħna ta' spiss jitkellem fuq dan is- suġġett, anke għaliex huwa x-shadow minister għall-qasam ta' l-affarijiet barranin, u jien inħobb insegwi d-diskorsi li jagħmel, kemm f'dan il- Parlament kif ukoll waqt xi diskussjoni interna li jkun organizza l-partit Laburista.

Fil-fatt l-iktar ħaġa pożittiva li nara fid-deputat mexxej tagħna huwa li għal dak li hu tajjeb, huwa ma joqgħodx idur mal-lewża biex jgħid li hu tajjeb, għax jemmen - u hekk hu - li kull ħaġa għandha l-lat pożittiv tagħha u l-lat negattiv tagħha.

Madanakollu sal-lum jien għadni qatt ma smajt lil xi ħadd min-naħa tal-gvern isemmi xi żvantaġġ li ġġib magħha sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea, u allura jien nistaqsi: Il-poplu kif jista' jemmen li qed tingħata informazzjoni oġġettiva verament min-naħa tal-gvern tal-ġurnata?

Anke matul id-diskussjoni li qed issir fuq l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, uħud mill-membri tal-gvern qed jagħtu lil dak li jkun x'jifhem li aħna, biex nagħmlu dak li għandna nagħmlu, irridu niddependu minn ħaddieħor.

Issa dan m'hu veru xejn għax aħna poplu kapaċi, u tul is-snin tajna prova ta' kemm aħna kapaċi nimxu 'l quddiem filwaqt li nżommu l-ħbiberija tagħna ma' kulħadd.

Huwa veru li ż-żminijiet jinbidlu, imma anke l-Unjoni Ewropea hija xi ħaġa li tinbidel kontinwament, u għalhekk huwa importanti li aħna jkollna fiduċja fina nfusna bħala pajjiż.

Ħadd m'hu ġej biex isolvilna l-problemi tagħna, biex imexxina 'l quddiem u biex jieħu d-deċiżjonijiet li għandna nieħdu aħna, u aħna rridu nkunu l- ewwel u qabel kollox.

Aktar kmieni jien ġibt l-eżempju ta' Sqallija.

Jekk tipparaguna lil Sqallija ma' l-Italja ta' Fuq, lanqas temmen li dawn jifformaw parti mill- istess pajjiż għax in-naħa ta' fuq hemm min huwa kapaċi jieħu d- deċiżjonijiet u n-naħa t'isfel hemm it-taħwid kollu.

Madanakollu lil dawn ma marx Romano Prodi jew xi ħaddieħor mill-Unjoni Ewropea jgħidilhom x'jagħmlu jew ma jagħmlux.

Trid tkun int li tattwa dak li għandek tattwa għax inkella l-Unjoni Ewropea tibda tagħtik bil-frosta, u aħna kapaċi nattwaw dak li għandna nattwaw.

Il-gvern Nazzjonalista stess jiftaħar kemm irnexxielu joħloq jobs, kemm irnexxielu jniżżel il-qgħad u kemm irnexxielu jġib il-qasam tat-turiżmu 'l quddiem, u dan kollu sar b'ħilitna u l-ebda Unjoni Ewropea m'għenitna nagħmlu dan, la fi żmien il-gvern Nazzjonalista u wisq inqas fi żmien il-gvern Laburista.

Aħna konna kapaċi nagħmlu dak kollu li kien hemm bżonn aħna stess, bħala poplu Malti u Għawdxi, irrispettivament mill-partit politiku li nappartjenu fih u irrispettivament minn min hu l-prim ministru jew min huma l-ministri tal-ġurnata.

Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jgħaqqad żewġ liġijiet f'liġi waħda, u l-membri tal-gvern qed jikkritikawna għax aħna qed ngħidu li hemm żewġ klawsoli li ma naqblux magħhom.

Issa għall-mument ejjew ninsew lill-Unjoni Ewropea u nitkellmu fuq dan l-abbozz ta' liġi nnifsu.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jipproponi li jkun hemm setturi sħaħ li min jaħdem fihom ma jkunx jista' jagħmel strajk ta' simpatija, u aħna ħassejna li l-lista ta' dawn is-setturi hija twila wisq.

Per eżempju, fost is-setturi li qed jissemmew f'din il-lista hemm is-setturi tar-radio u tat- television, tal-portijiet, tal-banek, tal-computer services, tal-leisure parks u tat-trasport.

MR SPEAKER: L-Onor.

Gonzi, bil-permess ta' l-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Biex niċċaraw l-affarijiet, irrid ngħid li għalkemm huwa veru li dan l-abbozz ta' liġi qed iġib lista, huwa qed iġib lista ta' dawk is-servizzi li huma essenzjali - li m'humiex dawk li semma l- Onor. Cuschieri lanqas - u mhux lista ta' dawk is-setturi li min jaħdem fihom ma jkunx jista' jagħmel strajk ta' simpatija.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Onor.

Cuschieri biex, jekk jogħġbu, ikompli bl-intervent tiegħu.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Fil-fatt, Mr Speaker, l-Onor.

Gonzi għandu raġun għax jien kont qed nirriferi għal-lista li ħarġet l-ILO, imma xorta waħda nħossu li l-lista li hemm fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna hija twila wisq, u għalhekk aħna m'aħniex naqblu magħha.

Allura f'dan il- Parlament, jekk ma taqbilx trid tgħid li taqbel bilfors?

MR SPEAKER: L-Onor.

Gonzi, bil-permess ta' l-Onor.

Cuschieri.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, li kieku kellna nagħmlu sforz biex nagħmlu dan id-dibattitu bis-sens, nimxu 'l quddiem ħafna iktar u nkunu nistgħu nagħmlu ħafna iktar affarijiet għall-ġid tal-pajjiż.

Biex inkunu preċiżi, irrid ngħid li jeżisti dokument ta' l-ILO - jekk il-ħabib tiegħi l- Onor. Cuschieri jrid, jien lest li ngħaddilu dan id-dokument - u s-servizzi essenzjali li huma msemmija f'dan l-abbozz ta' liġi huma msemmija espressament fid-dokument ta' l-ILO bħala servizzi essenzjali.

MR SPEAKER: Grazzi.

Onor. Cuschieri, tista' tkompli bid-diskors tiegħek.

ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI: Fil-fatt, Mr Speaker, jien kont qed nitkellem fl- istess kontest.

Issa hawn wieħed irid jikkonsidra li l-ILO tgawdi rispett kważi mid-dinja kollha fil-qasam tax-xogħol, jiġifieri ma tistax tipparaguna lill-ILO ma' l-Unjoni Ewropea, imma xorta waħda jibqa' l-fatt li aħna, bħala pajjiż, l-ewwel ma rridu nqisu huwa dak li huwa essenzjali għalina, u rridu nkunu aħna li niddeċiedu għalina nfusna.

Aħna m'aħniex marbutin li nimxu ma' xi guidelines li jimponi fuqna xi ħadd.

Kieku l- poplu Malti u Għawdxi għaliex eleġġiena?

Kieku lanqas għandna għalfejn niġu f'dan il-Parlament u nistgħu mmorru Brussels u nħallu lil ħaddieħor jiddeċiedi għalina.

Mr Speaker, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna tressaq quddiem dan il- Parlament tlett ijiem qabel l-1 ta' Mejju, u ma nafx jekk dan sarx b'kumbinazzjoni jew le.

Meta l-Viċi Prim Ministru kien qed jintroduċi dan l-abbozz ta' liġi, huwa qal li dan ma sarx b'kumbinazzjoni.

Jien ma nafx kif isiru l-kumbinazzjonijiet f'dan il-Parlament u forsi għadni ma drajthomx biżżejjed, imma ma ngħidx li dan sar b'kumbinazzjoni lanqas.

Fil- fatt lejliet l-1 ta' Mejju ġejna hawnhekk biex nagħtu boost lil dan l- abbozz ta' liġi ħalli nagħtu l-impressjoni li qed nagħmlu xi ħaġa kbira.

Issa l-partit Nazzjonalista ma telax il-bieraħ fil-gvern imma ilu fil-gvern għal 14-il sena sħaħ, pero` jekk naraw f'liema sitwazzjoni jinsabu l- ħaddiema Maltin u Għawdxin, anke f'dak li għandu x'jaqsam ma' kondizzjonijiet ta' xogħol, isib li dawn xejn ma jinsabu f'sitwazzjoni feliċi.

Huwa faċli li tgħaddi l-liġijiet, imma biex il-liġijiet jiġu fis-seħħ, trid tattwahom u tinforzahom u mhux tiktibhom u tpoġġihom fuq l-ixkafef.

Fil- fatt huma ħafna dawk il-ħaddiema li llum jinsabu ppreokkupati bis- sitwazzjoni tagħhom fuq il-post tax-xogħol, u dan biex ma nsemmux ukoll kemm ħaddiema tilfu l-impjieg tagħhom.

Biżżejjed ngħid li fl-ewwel xahrejn ta' din is-sena kien hemm iktar minn 900 ħaddiem li tilfu l-impjieg tagħhom.

Issa hawnhekk ta' min jagħmel parentesi u jgħid li filwaqt li f'dak li għandu x'jaqsam ma' turiżmu, il- Gvern Nazzjonalista jikkwota l-istatistiċi li joħroġ l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika, imbagħad f'dak li għandu x'jaqsam ma' qgħad, għandu jkun lill-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika l-gvern ma jeħdux bis-serjeta` għax jikkwota l-istatistiċi li toħroġ l-ETC.

Illum fil-pajjiż hawn 7,000 ruħ qegħda, jew inkella ma jimpurtax, ħalli nikkwota l-istatistika ta' l-ETC, kif għamel il-Prim Ministru, u ngħid li llum fil-pajjiż għandna xi ftit inqas minn 7,000 ruħ qegħda.

Imma fl-1997 l-Onor.

Fenech Adami kien qal li huwa allarmanti li f'pajjiżna jkollna 7,000 ruħ qegħda.

Issa l-Prim Ministru Eddie Fenech Adami reġa' ilu kważi erba' snin fil-gvern, u għalkemm matul dan il-perijodu r-rata ta' 7,000 ruħ qegħda kienet niżlet, issa reġgħet telgħet, anzi mhux talli reġgħet telgħet imma talli r-rata ta' persuni qegħda llum skond l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l- Istatistika hija ta' 10,000 ruħ, jiġifieri 3,000 iktar mill-istatistika li ħarġet l-ETC.

Madanakollu l-iktar ħaġa allarmanti hija li skond l-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika, 45% minn dawn l-10,000 ruħ qegħda huma żgħażagħ, u allura jien nistaqsi: Din hi l-għażla għal uliedna?

Dan huwa l-futur ta' uliedna?

Dan hu li qed noffru lil uliedna?

Jew issa, anke biex iż-żgħażagħ tagħna jkunu jistgħu jaħdmu, irridu bilfors nissieħbu ma' l-Unjoni Ewropea?!

Jiddispjaċini ngħid dan, imma liż-żgħażagħ tagħna qed inġibuhom f'sitwazzjoni fejn qed ikollhom jemmnu li jridu bilfors jitilqu minn pajjiżhom biex ikollhom futur.

F'din is-sitwazzjoni qed iġibna l- gvern preżenti!

Imbagħad hemm numru ta' oqsma oħra li jinsabu għaddejjin minn diffikultajiet kbar ukoll.

Per eżempju, il-qasam tat-turiżmu huwa wieħed minnhom.

Sa l-aħħar t'Awissu li għadda - jiġifieri sa dak iż-żmien ħadd ma kien għadu jaf x'se jagħmel Bin Laden - in-numru ta' turisti li ġew iżuruna kien ta' 9,000 inqas mis- sena ta' qabel.

Issa bdejna sena oħra u diġa' għaddew sitt xhur minn din is-sena - u sitt xhur f'ħajja ta' gvern m'huwiex perijodu qasir - imma x'ġara?

Ġara li skond l-aħħar statistika li nħarġet fuq il-qasam tat- turiżmu, anke fl-ewwel xahrejn ta' din is-sena, in-numru ta' turisti li żaru lil pajjiżna naqas b'9,000.

Kif qed taraw, hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq turist 'l hemm u 'l hawn, pero` l-iktar ħaġa inkwetanti li toħroġ minn din l-istatistika - u hawn ta' min ifakkar li din l-istatistika ħarġet mill-Uffiċċju Nazzjonali ta' l-Istatistika u mhux miċ-Ċentru Nazzjonali Laburista - hija li l-iktar żewġ pajjiżi li aħna nibbażaw is- settur tagħna fuqhom, li huma l-Ingilterra u l-Ġermanja, urew tnaqqis f'dak li hu turiżmu wkoll.

Biżżejjed ngħid li fi Frar biss, it-turisti Ġermaniżi naqsu b'2,000 filwaqt li t-turisti Ingliżi naqsu b'1,000 mill-istess perijodu tas-sena l-oħra.

Naturalment dawn huma affarijiet inkwetanti għax minn dan il-qasam jiddependi x-xogħol tal-ħaddiema li jaħdmu fil-lukandi, tal-ħaddiema li jaħdmu fir-restaurants, tat-taxi drivers, tal-minibus drivers u ta' ħafna u ħafna ħaddiema oħrajn.

Issa ħalli niġi biex insemmi oqsma oħra li l-gvern għandu ċertu kontroll fuqhom.

Mr Speaker, nibda biex ngħid li l-iktar kumpannija li kienet tiġġenera xogħol fil-Freeport - fil-fatt din kienet tiġġenera terz tax-xogħol tal- Freeport - telqet minn pajjiżna fl-1 t'April, u jien informat li diġa' saru diskussjonijiet bejn il-unions, fosthom il-UĦM, u l-management tal-Freeport fejn ġiet diskussa l-possibbilta` li jitnaqqsu l-ħaddiema mill-Freeport jew inkella jitneħħa l-overtime kollu, għax naturalment riedet tinstab xi forma ta' soluzzjoni, iktar u iktar meta nġabu kumpanniji żgħar oħra biex forsi jpattu għal din il-kumpannija li telqet minn pajjiżna u dawn ma rnexxielhomx iġibu s-sitwazzjoni kif kienet qabel.

Fil-fatt ta' min jgħid li kien hemm min saħansitra ppropona li ċerti ħaddiema tal-Freeport jaħdmu bil-four-day week, u jien qed ngħid dan pubblikament biex jekk m'huwiex veru, ikun hemm xi ħadd li jiddikjara li m'huwiex veru.

Dan l-aħħar deher dak il-famuż artiklu li kiteb il-Ministru Josef Bonnici fuq il-gazzetta dwar il-Malta Shipbuilding, f'liema artiklu huwa pprova jwaħħal fil-ħaddiema għall-fatt li wara 14-il sena sħaħ ta' Gvern Nazzjonalista, illum il-ħaddiema tax-Shipbuilding ġew f'sitwazzjoni fejn m'għandhomx xogħol.

F'dan l-artiklu l-Ministru qal ukoll li hemm bżonn li l-Malta Shipbuilding tiġi ristrutturata u jonqsu l-ħaddiema.

Jien lill- Gvern Nazzjonalista ngħidlu: Sur gvern Nazzjonalista, tista' tgħidilna x'għamilt inti biex tirristruttura l-Malta Shipbuilding matul l-14-il sena sħaħ li ilek fil-gvern?!

U mela twaħħal fil-ħaddiema u fir-rappreżentanti tal-ħaddiema?!

Jien nixtieq nistaqsi lill-gvern ukoll jekk l-iskemi li qed jinħarġu għall-ħaddiema tax-Shipbuilding u tad-Drydocks humiex parti mill- closure aids li toffri l-Unjoni Ewropea lit-tarznari.

Issa wieħed irid iżomm f'moħħu li meta nitkellmu fuq il-Freeport, fuq il-Malta Shipbuilding u fuq il-Malta Drydocks m'aħniex qed nitkellmu fuq xi tliet azjendi żgħar, anzi għall-kuntrarju, dawn huma azjendi kbar ħafna.

Is-sena l-oħra kemm l- importazzjoni, kemm l-esportazzjoni kif ukoll il-manifattura naqsu bil- konsegwenza li l-ekonomija qiegħda dejjem tiċkien, imma madanakollu għall- gvern kollox huwa miexi tajjeb, u dan huwa ħażin.

Jenħtieġ li l-problemi niffaċċjawhom u mhux naħarbuhom u ngħidu li ma jeżistux.

Jekk hemm problema, trid tgħid li hemm problema u trid tittekiljaha.

Aħna konna ġejna kkritikati minħabba li fit-22 xahar li konna għamilna fil-gvern, indunajna li kien hemm problema finanzjarja u għedna dan pubblikament.

Qalulna li din il-problema hija ħrafa, imma aħna konna rġiel u fissirna lill-poplu x'kienet din il-problema, u fil-fatt meta mbagħad, fl-1998, il-partit Nazzjonalista reġa' tela' fil-gvern, huwa ammetta li din il-problema kienet teżisti verament.

Jien nappella biex inkunu sinċieri mal-poplu għax b'hekk biss nistgħu nimxu 'l quddiem.

Kif għedt diġa', bħal kull ħaġa oħra l-abbozz ta' liġi li qed niddiskutu llum fih affarijiet pożittivi u fih ukoll affarijiet negattivi, u dak li huwa negattiv għandna nikkritikawh u jekk hemm bżonn, niddiskutuh bl-ikbar qawwa f'dan il-Parlament biex nibdluh.

Madanakollu aħna ma naqblux mal-mod kif ġew infilzati ċerti klawsoli f'dan l-abbozz ta' liġi, u għalhekk se nkunu kostretti li nivvotaw kontra dan l-abbozz ta' liġi mingħajr division.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Frendo.

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Mr Speaker, meta l-Onor.

Cuschieri qal li huwa importanti li waqt li nkunu qed nitkellmu fuq l-Unjoni Ewropea, nitkellmu b'mod ċar u bilanċjat biex il-poplu jkun jista' jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu, huwa kien qed jgħid sew, u jien naqbel ma' dan l-istatement assolutament.

Li ma nistax nifhem jien huwa kif jidher li meta jkun hemm xi ħaġa negattiva, jew inkella meta xi ħaġa tkun negattiva fil-perception ta' l-oppożizzjoni, din twaħħal fl-Unjoni Ewropea għal dan, u meta mbagħad ikun hemm xi ħaġa li tkun tidher li hija pożittiva bl-iktar mod ċar, l- oppożizzjoni tgħid li m'għandniex bżonn lill-Unjoni Ewropea biex nattwaw dik il-ħaġa u li din nistgħu nagħmluha għal rasna.

Mr Speaker, kif qed naraw hawnhekk qegħdin f'sitwazzjoni ta' two weights and two measures.

Żgur li ħadd ma jasal biex jippilota liġi sempliċement biex jikkopja lil xi ħadd.

Il-liġijiet isiru bl-iskop li jogħla l-livell ta' kif jitmexxa l-pajjiż, li jogħla l-livell tar-regolamentazzjoni soċjali fil-pajjiż, li jogħla l-livell ta' l-għajxien tal-popolazzjoni, li jkun hemm iktar stabbilta` u li permezz ta' dawn il-liġijiet, ikun hemm possibbilta` ikbar li l-komunita` toħloq iktar ġid u li kulħadd igawdi minn dak il-ġid.

Jekk hemm realta` li kulħadd jaqbel fuqha dwar l-Unjoni Ewropea, din hija li matul is-snin li għaddew din l-unjoni żviluppat u tat ħafna drittijiet lill-ħaddiema.

Fil-fatt ta' min jgħid li oriġinarjament l-Unjoni Ewropea la ssawret mill- estremisti tax-xellug u lanqas mill-estremisti tal-lemin imma ssawret mid- demokrazija kristjana, mid-demokratiċi nsara u mis-soċjalisti demokratiċi, u huwa għalhekk li qed jirriflettu dawn ir-realtajiet.

Naħseb li huwa biżżejjed li wieħed iħares lejn l-acquis communautaire ta' l-Unjoni Ewropea biex jinduna kemm inħolqu drittijiet għall-ħaddiema permezz ta' l-Unjoni Ewropea.

Għalhekk ma narax li wieħed għandu għalfejn jaħbi l-fatt li l- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jaddotta l-istandards ta' l-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam ma' drittijiet tal-ħaddiema, u apparti minn hekk qiegħed ukoll jagħmel bidliet oħrajn li joħorġu kemm mill- bżonnijiet tal-pajjiż, kemm mill-istandards ta' l-ILO kif ukoll minn organizzazzjonijiet oħrajn li taw kontribut kbir f'dan il-qasam.

Anzi jien naħseb li huwa tajjeb li nispjegaw x'qed jaddotta dan l-abbozz ta' liġi għax dan jispjega ħafna affarijiet.

Per eżempju, dan jispjega għaliex la fl-Unjoni Ewropea u lanqas barra mill-Unjoni Ewropea ma ssib partit soċjalista li huwa Ewro-xettiku jew huwa kontra s-sħubija ta' pajjiżu fl-Unjoni Ewropea, apparti l-partit Soċjalista Malti, jiġifieri s- sitwazzjoni tal-familja Soċjalista Maltija hija speċjali.

Naturalment il- partiti Soċjalisti ta' pajjiżi oħra ddeċidew li jkunu favur sħubija sħiħa fl-Unjoni Ewropea għax huma jafu li l-Unjoni Ewropea mhux biss kapaċi tiftaħ is-suq, iżżid il-kompetizzjoni, iżżid il-kummerċ u tneħħi l- fruntieri imma kapaċi wkoll taħdem biex il-ħaddiema Ewropej ikollhom livell ta' protezzjoni legali li ma ssibu fl-ebda kontinent ieħor.

Jien nista' nġib eżempju wieħed biss biex nuri l-livell għoli ta' protezzjoni legali li għandhom il-ħaddiema Ewropej għax ma rridx noqgħod nirripeti dak li diġa' ntqal.

Per eżempju, jien bħala avukat, niltaqa' ma' ħafna sitwazzjonijiet ta' negozjanti li jħaddmu numru ta' ħaddiema magħhom li ma jkunux jistgħu jkomplu bil-business tagħhom minħabba li jkollhom jieħdu lura eluf ta' liri.

Xi ftit żmien ilu f'pajjiżna daħlet il-policy li dawn il-ħaddiema jieħdu paga privileġġjata ta' 'l fuq minn Lm100, imbagħad din telgħet għal Lm200 u minn dak iż-żmien 'l hawn ma sar xejn iżjed.

Issa dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhux biss qiegħed iżid l-ammont tal-paga pprivileġġjata imma qiegħed joħloq ukoll il-guarantee fund, li joħroġ mid- direttivi ta' l-Unjoni Ewropea, fejn permezz ta' dan il-fond il-ħaddiema li jkunu tilfu x-xogħol ikunu jistgħu jingħataw is-salarji li ma jkunux tħallsu mill-employer tagħhom minħabba li dan ikun falla.

Hawnhekk wieħed jista' japprezza li l-gvern Nazzjonalista qed jattwa l-konċett tas- solidarjeta` verament fis-soċjeta`, jiġifieri qed naraw li dan il-gvern mill-kliem jgħaddi għall-fatti.

Mr Speaker, jien naħseb li huwa tajjeb li nitkellmu fuq il-konċett tas- solidarjeta`, u fil-fatt il-partit Nazzjonalista tkellem diversi drabi dwar dan il-konċett.

Huwa importanti li wieħed iħaddem il-konċett tas- solidarjeta` billi, per eżempju, min hu b'saħħtu jgħin lil min hu inqas b'saħħtu u min f'ċertu perijodu jkun sejjer tajjeb jgħin lil min f'dak il- perijodu ma jkunx sejjer tajjeb.

Madanakollu fl-opinjoni tiegħi, jekk noqogħdu nagħmlu ħafna diskorsi dwar il-liġijiet li jitressqu quddiem dan il-Parlament mingħajr ma norbtu ħsieb politiku ma' dawn id-diskorsi, inkunu qed nirrendu sitwazzjoni li sfortunatament mhux biss teżisti f'pajjiżna imma anke f'ħafna pajjiżi oħrajn bil-konsegwenza li l-politika tiġi bla kontenut.

Fil-fehma tiegħi, m'għandniex inkomplu b'din il-kultura ta' politika bla kontenut għax għalija ma jkunx hemm funzjoni għall-politika meta din tiġi bla kontenut, u dan minbarra li meta ma norbtux ħsieb politiku mad-diskorsi li nkunu qed nagħmlu, wieħed ikun jista' jitkellem bl-iktar mod konvenjenti għalih, forsi anke biex jakkwista l-voti.

Il-politika għandu jkollha kontenut, u fil-fatt dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għandu kontenut politiku.

Per eżempju, huwa biżżejjed li nerġa' nsemmi l- guarantee fund, li huwa espressjoni politika ta' solidarjeta` mhux bil- paroli imma bil-fatti, u jien naħseb li m'hemm ħadd, jew għallinqas m'hemm ħadd fost il-ħaddiema u l-organizzazzjonijiet tal-ħaddiema, li jista' jinnega li l-guarantee fund huwa dritt importanti li jagħti sigurta` enormi lil min qiegħed fid-dinja tax-xogħol.

Fil-fatt jekk immorru xi ftit lura fis-snin, insibu li kien hemm ħafna sitwazzjonijiet pjetużi ta' ħaddiema li baqgħu ma tħallsux, jew inkella tħallas ħaddieħor qabilhom bil-konsegwenza li dawn il-ħaddiema spiċċaw ħadu biss il-loqom.

Mr Speaker, ħlief għall-Onor.

Cuschieri, li donnu ta xi forma ta' indikazzjoni għal xiex se jivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi, il-membri ta' l-oppożizzjoni li tkellmu matul dan id-dibattitu donnhom lanqas jafu eżattament għalfejn se jivvotaw kontra dan l-abbozz ta' liġi, u fil-fatt min sema' d-diskorsi tagħhom seta' jinduna li dawn daqqa jitkellmu favur dan l-abbozz ta' liġi u daqqa jitkellmu kontrih, donnhom ma jafux eżattament x'pożizzjoni għandhom jieħdu.

Madanakollu l-poplu tagħna għandu dritt li fuq issue importanti bħal din li qed niddiskutu llum, ikun jaf x'inhi l-pożizzjoni tal-partit Laburista, u huwa importanti ħafna li t- tieni l-ikbar partit ta' dan il-pajjiż ikollu politika ċara fuq dan il- qasam.

Jien nistaqsi: X'qed jgħidu l-membri tal-partit Laburista f'din id- diskussjoni?

Qed jgħidu li ma jridux li ċerti servizzi jiġu kkonsidrati bħala servizzi essenzjali minħabba li l-komunita` jkollha dritt għalihom kontinwament?

Possibbli li l-membri ta' l-oppożizzjoni ma jaqblux li ċerti servizzi jiġu kkonsidrati bħala essenzjali minkejja li l-ILO, li hija l-organizzazzjoni internazzjonali tax-xogħol, u l-pajjiżi ċivilizzati kollha tad-dinja qed jikkonsidraw ċerti servizzi bħala essenzjali?

Jekk il-membri ta' l- oppożizzjoni ma jaqblux li ċerti servizzi jiġu kkonsidrati bħala essenzjali, għandhom jgħidu dan bla tlaqliq u mhux jgħidu sempliċement li filwaqt li ċerti affarijiet li qed jipproponi dan l-abbozz ta' liġi qed jogħġbuhom, oħrajn m'humiex qed jogħġbuhom.

Kemm hemm affarijiet li ma jogħġbunix lili!

Imma rrid ngħid x'inhuma l-affarijiet li ma jogħġbunix u mhux nagħmel politika tad-duħħan jew smokescreen.

Issa jkun tajjeb jekk nitkellmu ftit fuq is-servizzi essenzjali għax meta kelli responsabbiltajiet iktar onerużi fil-gvern, mill-esperjenza tgħallimt li jekk ma jkunx hemm ċertu tip ta' regolamentazzjoni bil-liġi, ibati l-pajjiż kollu.

Per eżempju, mhux il-pajjiż kollu jbati jekk il-ħaddiema ta' l-air traffic control ma jkunux inklużi fil-lista ta' dawk il-ħaddiema li jipprovdu servizzi essenzjali?

Ibati l-pajjiż kollu, speċjalment is-settur tat-turiżmu u dawk il-Maltin u Għawdxin li jkunu jridu jsiefru biex jagħmlu ċerti negozji.

U x'jiġri mill-portijiet, mill-importazzjoni, mill- esportazzjoni u mill-ħaddiema ta' l-industriji tagħna jekk ċerti ħaddiema ma jkunux imniżżla fil-lista ta' dawk li jipprovdu servizzi essenzjali?

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jista' jiġi meqjus bħala wieħed mill- pilastri li fuqhom għandu jitmexxa pajjiżna, u fil-fatt huwa għalhekk li tkellmu diversi kelliema dwaru.

Issa naturalment pajjiżna ma jitmexxiex 'il quddiem bid-deċiżjonijiet li jittieħdu fi ħdan il-partiti, fil-Kabinett jew fil-Parlament imma jitmexxa 'l quddiem bil-mod kif isiru r- regolamentazzjonijiet u kif in-nies jaġixxu ma' xulxin fid-dinja tax- xogħol.

Għalhekk nistgħu ngħidu li ma teżistix rabta biss bejn min jaħdem u bejn min iħaddem imma teżisti rabta sħiħa anke mal-komunita`, mas- soċjeta` u mal-pajjiż kollu kemm hu, u huwa proprju minħabba f'hekk li huwa importanti li ċerti servizzi jiġu meqjusa bħala essenzjali.

Ħadd ma jista' jinnega l-fatt li jeżistu ċerti servizzi li l-komunita` kollha għandha bżonn li jkollha, u għalhekk naħseb li mhux biss huwa aċċettabbli imma huwa wkoll ġust li ċerti servizzi jiġu meqjusa bħala essenzjali, daqskemm huwa ġust li jekk, per eżempju, kumpannija tfalli, għallinqas il-ħaddiema ta' dik il-kumpannija jitħallsu tax-xogħol kollu li jkunu għamlu u mhux jispiċċaw lanqas ikollhom garanzija li se jitħallsu tax-xogħol li jkunu għamlu fl-aħħar ġimgħat.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi qed jagħti diversi benefiċċji li għandhom importanza kbira.

Per eżempju, hawn ta' min jenfasizza li dan l-abbozz ta' liġi qed jagħmilha ċara li fuq il-postijiet tax-xogħol m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni u għandu jkun hemm ugwaljanza bejn is-sess maskili u s- sess femminili.

Huwa tajjeb li jkun hemm ċerti garanziji legali anke fuq min jaħdem part-time jew b'kuntratt fiss.

Dan l-abbozz ta' liġi qed jipprovdi qafas li permezz tiegħu d-dinja tax-xogħol se tkun tista' tiġi regolata bid-diversifikazzjoni kollha tagħha, u dan il-qafas qed jiggarantixxi lill-ħaddiema li m'humiex se jiġu minsija u li d-drittijiet tagħhom se jkunu dejjem rispettati.

L-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jagħti wkoll ċerti drittijiet li xi kultant aħna ma nagħtuhomx l-importanza li jixirqilhom, bħal per eżempju, id-dritt li l-impjegati li jkunu qed jagħmlu l-istess xogħol jingħataw l- istess rimunerazzjoni.

Dan id-dritt huwa prinċipju importanti, u nistgħu ngħidu li huwa prinċipju ta' ġustizzja.

Fil-fatt l-iktar ħaġa li tispikka f'dan l-abbozz ta' liġi hija l-ġustizzja, jew kif qed insejħulha llum, il- ġustizzja soċjali.

Punt ieħor importanti li wieħed jagħmel huwa li dan l- abbozz ta' liġi mhux biss qed jipproteġi lill-employee kontra s-sexual harrassment imma anke lill-employer, u dan għaliex aħna nemmnu li kulmin jinsab fid-dinja tax-xogħol għandu jiġi protett mis-sexual harrassment.

Mr Speaker, fil-fehma tiegħi dan l-abbozz ta' liġi qiegħed ukoll jagħti kontribut lill-politika f'pajjiżna għax qed jiggarantixxi li l-politika jibqgħalha kontenut qawwi soċjali u ġust, u fil-fatt il-ministru qed jingħata diversi poteri.

Per eżempju, il-ministru qed jingħata poter fuq diversi tipi ta' kuntratti u qed jingħata wkoll il-poteri li joħroġ legal notices, li jagħti dritt għal informazzjoni minima lill-impjegati, li jitkellem fuq issues ta' collective redundancies, li jitkellem fuq it- trasferiment ta' business u fuq x'ikunu d-drittijiet tal-ħaddiema meta dan il-business jiġi ttrasferit.

Ta' min jgħid li l-Unjoni Ewropea kienet waħda mill-ewwel entitajiet li ħadmet fuq livell reġjonali biex ikun hemm direttiva dwar it-trasferiment ta' business, u dik id-direttiva ilha tapplika għall-ħaddiema ta' pajjiżi oħra għal diversi snin.

Fil-fatt illum din id-direttiva tinsab ukoll fl- abbozz ta' liġi li għandna quddiemna, u din tgħid bl-iktar mod ċar li r- rappreżentanti tal-ħaddiema għandhom ikunu informati dwar kif ikun se jiġi ttrasferit dak il-business u dwar l-implikazzjonijiet li jkun hemm għall- ħaddiema.

Dawn huma drittijiet ġodda li qabel ma kellniex u li huma pożittivi ħafna għall-impjegati.

Ta' min jgħid li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jagħti wkoll ċerti drittijiet lir-rappreżentanti tal-ħaddiema, liema drittijiet joħorġu mill-esperjenza li għandha l-Unjoni Ewropea f'dan il-qasam.

Fil-fatt ħafna mill-konċetti li hawn f'dan l-abbozz ta' liġi huma influwenzati mill-Unjoni Ewropea u mill-acquis communautaire, jiġifieri l-Unjoni Ewropea mhux affarijiet negattivi biss għandha, kif qed tipprova tagħti l-impressjoni l- oppożizzjoni, imma anke affarijiet pożittivi.

Fid-dinja rridu npoġġu kollox fuq miżien għax deċiżjoni tajba tista' tittieħed biss jekk wieħed ikun kapaċi li qabel ma jieħu dik id-deċiżjoni, iqis kemm it-tajjeb kif ukoll il-ħażin.

Mr Speaker, jien nemmen li l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna għandu jiġi mpoġġi fuq quddiem nett meta jkun qed jiġi diskuss x'għandu jsir għall- ġid tal-pajjiż għax dan l-abbozz ta' liġi qed ipoġġi lil dan il-pajjiż fuq livell iktar għoli f'dak li għandu x'jaqsam mar-regolamentazzjoni u mal- protezzjoni tal-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol.

Għalhekk jien ma nistax nifhem għaliex il-Partit Laburista, li jgħid li jixrob mill-fonti Soċjalista, jista' jkun kontra dan l-abbozz ta' liġi.

Il-membri ta' l- oppożizzjoni qed jgħidu li se jivvotaw kontra dan l-abbozz ta' liġi bla division.

Imma dan x'logħob hu?!

Jew huma favur jew kontra dan l-abbozz ta' liġi!

Allura iktar kien jagħmel sens li jivvotaw biss fuq dawk il- klawsoli li ma jaqblux magħhom milli jivvotaw kontra dan l-abbozz ta' liġi kollu kemm hu bla division.

Mela aħna xi principianti tal-politika hawnhekk?!

Kieku jien kont nivvota kontra l-klawsoli li ma naqbilx magħhom u mbagħad nivvota favur dan l-abbozz ta' liġi.

U mela jiġu jgħidulna li huma kontra dan l-abbozz ta' liġi?!

Bir-rispett kollu, imma hija inkompetenza politika li l-partit Laburista qed jgħid li se jivvota kontra dan l-abbozz ta' liġi bla division.

Il-partit Laburista għandu jivvota favur dan l-abbozz ta' liġi għax huwa fl-interess ta' pajjiżna li nilħqu consensus dwar liġi li tirrigwarda l-ħaddiema.

Daqskemm kien importanti li nilħqu consensus dwar il-liġijiet tal-financial services, daqstant ieħor huwa importanti li nilħqu consensus dwar abbozz ta' liġi bħal dan għax il-messaġġ li jrid jingħata lill-ħaddiema ta' pajjiżna huwa li l-klassi politika hija kapaċi taqbel fuq affarijiet tajbin bħal dawn.

Imma jiddispjaċini ngħid li l-kontenut tal-politika ta' l- oppożizzjoni f'dan ir-rigward hija duħħan, kuntrarjament għall-gvern Nazzjonalista, li permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi qiegħed juri li jemmen li l-ħaddiema għandu jkollhom ċerta protezzjoni, imma li fl-istess ħin din il-protezzjoni ma għandhiex tkun inġusta ma' min iħaddem.

Dan l-abbozz ta' liġi qed iħares kemm lejn id-drittijiet kif ukoll lejn l-obbligi li għandu jkollu kulmin qiegħed fid-dinja tax-xogħol, imma l-partit Laburista donnu qiegħed jgħid li filwaqt li hu jaqbel mad-drittijiet li qed jagħti dan l- abbozz ta' liġi, m'huwiex qed jaqbel ma' l-obbligi.

Hawnhekk jien nistaqsi: Kif tista' tagħmel politika responsabbli meta tgħid li trid id- drittijiet u ma tridx l-obbligi?

Mr Speaker, jien naħseb li dan il-pajjiż imur ħafna aħjar jekk kulħadd jifhem li ma' kull dritt hemm marbut obbligu, u l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna qed jorbot id-drittijiet u d-dmirijiet flimkien.

Fil- fatt bħala avukat jien ngħid ukoll li dan l-abbozz ta' liġi qed jagħmel ċerta kodifikazzjoni, u fil-fehma tiegħi l-kodifikazzjoni hija importanti għas-soċjetajiet minkejja li ilha li ħarġet out of fashion mis-seklu l- ieħor.

Għaliex qed ngħid li l-kodifikazzjoni ħarġet out of fashion?

Għax fejn qabel inti kont taqbad kodiċi u ssib il-liġijiet kollha f'daqqa, illum il-liġijiet ġew sparpaljati.

Madanakollu dan l-abbozz ta' liġi qed jipprova jikkodifika u jikkonsolida, u qiegħed ukoll jgħaddi l-messaġġ politiku li l-kodifikazzjoni hija parti minn proċess li lill-poplu għandha tagħmilhielu iktar faċli li jsib x'inhuma d-drittijiet tiegħu.

Is- simplifikazzjoni fil-mod kif jinkitbu u jinstabu l-liġijiet jifforma parti minn proċess popolari, u rridu ngħidu wkoll li l-kodifikazzjoni ma tesprimix biss ċerta loġika imma tesprimi wkoll ħsieb politiku li jissimplifika l-kliem li jintuża fil-liġijiet u li kif għedt diġa', jagħmilha possibbli li n-nies isibu x'inhuma d-drittijiet tagħhom iktar malajr.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan id-diskors billi nħeġġeġ lill-Viċi Prim Ministru li bl-għajnuna tal-ministeru tiegħu, jassigura li fuq il-postijiet tax-xogħol tingħata informazzjoni kemm jista' jkun dwar dan l-abbozz ta' liġi ħalli meta mbagħad dan isir liġi, il-ħaddiema Maltin u Għawdxin kollha jsiru jafu xi drittijiet għandhom.

Illum hawn diversi mezzi kif dan jista' jsir.

Wara kollox huwa importanti li d-drittijiet li qed jagħti dan l- abbozz ta' liġi jiġu apprezzati mill-ħaddiema kollha Maltin u Għawdxin għax l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna mhux biss qed jgħolli l-livell ta' l- għajxien tal-ħaddiema kollha ta' dan il-pajjiż imma qed jagħmilha possibbli li filwaqt li l-ħaddiema jkollhom iktar protezzjoni u iktar sigurta` fuq il- post tax-xogħol tagħhom, min iħaddem ikun jaf bl-iktar mod ċar x'inhuma l- obbligi tiegħu.

Fl-aħħarnett dan l-abbozz ta' liġi qed jagħmilha ċara wkoll li filwaqt li hemm id-drittijiet tal-ħaddiema li min iħaddem irid isegwi u jirrispetta ̧ hemm ukoll id-drittijiet ta' min iħaddem u d-drittijiet tas-soċjetà li jridu jiġu rispettati minn kulħadd.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Silvio Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Sur President, bħalissa qed niddiskutu l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali pero' meta kont qed insegwi dak li għaddej f'dan il-parlament bilfors kelli nikkonkludi li donnu għall-Partit Nazzjonalista, l-unika triq għas-salvazzjoni ta' pajjiżna hija l-Unjoni Ewropea.

X'jemmnu tan-naħa l-oħra hija affari tagħhom u x'nemmnu aħna hija affari tagħna għax kulħadd għandu dritt jemmen dak li jrid.

Pero' l-aktar ħaġa li tinkwetani hija li donnu li dak kollu li qed nagħmlu qed nagħmluh għax il-Gvern Nazzjonalista jrid li jdaħħal lil pajjiżna fl-Unjoni Ewropea.

Jien dejjem emmint li l-progress li sar f'pajjiżna tul medda ta' snin sar bis-saħħa tal-ħaddiem Malti.

L-ebda barrani ma ġie jgħidilna x'għandna nagħmlu għax hekk kien jaqbel lilna.

Kull min kien jaħkimna aktar kien iħobb lilu nnifsu milli lilna.

Meta lill-ħaddiem Malti fehemnieh li l- ħelsien ta' pajjiżna kien l-aħjar triq dan mexa għal dik it-triq.

Per eżempju, minkejja li l-ħaddiema tas-Servizzi Ingliżi kienu jafu li jekk jitilqu l-Ingliżi minn pajjiżna dawn setgħu jitilfu x-xogħol tagħhom ̧ xorta kienu fuq quddiem nett fil-ġlieda biex pajjiżna jikseb il-ħelsien sħiħ għax aħna konna wassalna l-messaġġ tagħna tajjeb.

Jien mhux se noqgħod ngħid għalfejn ċerti pajjiżi m'għandhomx il-ħelsien għax dan huwa suġġett vast ħafna.

Pero' huwa żgur li ma nistgħux ninsew pajjiżi oħrajn li l- popli tagħhom għadhom ibatu ̧ jiġu ttorturati u jmutu sal-lum.

Minkejja li forsi l-media internazzjonali ma twassalilniex kollox ̧ dawn l-affarijiet xorta għadhom jeżistu.

Għalhekk huwa mportanti li lill-poplu Malti nfiehmuh verament x'inhi l- aħjar triq għal pajjiżna.

Jien nemmen li l-aġenda tal-gvern Nazzjonalista dwar l-Unjoni Ewropea qed tiġi abbużata mill-finanzi ta' l-istess gvern.

Qed ngħid hekk għax il-Gvern Nazzjonalista vvota eluf u miljuni ta' liri għall-pubbliċità ta' dak li jemmen fih.

Mhuwiex fair li l-gvern jivvota l-flus biex iwassal l-aġenda tiegħu meta l-partit Laburista wkoll irid iwassal il-viżjoni u l-aġenda fuq l-istess suġġett.

Aħna wkoll għandna l- politika tagħna u jekk l-Ewropej ma jarmux il-politika tal-partit Nazzjonalista lanqas se jarmu l-politika tal-partit Laburista.

Wara kollox il-partit Laburista ma qatax ir-relazzjonijiet kollha ma' l-Unjoni Ewropea.

Sur President ̧ ma jfissirx li jekk il-poplu tagħna ma jagħmilx l-għażliet li għandu jagħmel ikun fallut u jien għalhekk l-ewwel semmejt il-ġlieda tal- ħaddiema biex niksbu l-ħelsien.

Dak iż-żmien il-ħaddiema li kienu qed jieħdu l-ħobża ta' kuljum mingħand il-gvern Ingliż kienu spalla ma' spalla mal-partit Laburista biex jiksbu l-ħelsien.

Aħna konna nafu x'qed nagħmlu.

Il-partit Laburista kien jemmen f'pajjiżna ̧ f'Malta u fil-ħaddiem.

Jien nemmen li llum il-ġurnata hemm toroq ġodda għalina u pajjiżna ma jkunx fallut jekk il-ħaddiema kollha jingħaqdu flimkien.

Per eżempju ̧ fis-snin sebgħin kien hawn ħafna problemi u diffikultajiet imma għax ingħaqadna flimkien u emminna fil-ħaddiem u fil-poplu tagħna, għamilna passi ta' ġgant.

Il-membri tal-gvern għandhom kull dritt jemmnu dak li ma nemmnux aħna imma donnu li qed igħidu li fid-dinja l-Ewropa biss teżisti u qed jingħalqu f'ċirku żgħir.

Tan-naħa l-oħra qed igħidu li ma nistgħux nibqgħu magħluqin f'pajjiżna u allura jridu jingħaqdu f'ċirku akbar Ewropew pero' aħna rridu li jkollna relazzjoni tajba ma' kulħadd.

Il-gvern dejjem igħid li l-qgħad qed jonqos ̧ li x-xogħol qed jiżdied, li tal-ħwienet sejrin tajjeb ̧ li l-ħajja qed torħos u li kollox sejjer tajjeb pero' mbagħad huwa l-poplu li jiġġudika.

Per eżempju, fuq l-aġenda għandna riżoluzzjoni dwar il-qagħda fil-pajjiż pero' din dejjem qed tintefa' għall-aħħar.

Huwa mportanti li nistudjaw il-qagħda tal-pajjiż tagħna.

Bħalissa kulħadd qed isemmi l-elezzjoni pero' din tiġi meta trid.

Huwa żgur li bil-liġi ma fadlilhiex aktar minn sena u nofs imma jirbaħ min jirbaħ irid jiffaċċja l-problemi kollha li hawn fil-pajjiż.

U jien meta ndur id-djar tan-nies niltaqa' ma ħafna li jistaqsuni x'se nagħmlu aħna bħala partit Laburista.

Dan ifisser li l-poplu Malti fehem li f'pajjiżna għandna d-dejn u li l-qagħda finanzjarja ta' pajjiżna mhijiex tajba.

Dik hija xi ħaġa pożittiva għal min ikun se jirbaħ il-gvern imma l-punt tiegħi huwa li huwa mportanti li nagħmlu ħbieb ma' kulħadd u li min irid jinvesti, jista' jiġi jinvesti.

Per eżempju, meta aħna ninvestu fit-turiżmu nkunu qed ninvestu fil-ħaddiem u b'hekk igawdi l-poplu Malti.

Aħna għandna l-aktar deheb fin f'idejna.

Għalhekk hemm bżonn li niddiskutu proposti konkreti u mhux ingħalaqna fl-Unjoni Ewropea biss għax dik hija l-aġenda u jekk ma nisseħbux fiha ̧ il-gvern ikun falla.

Il-mexxejja ta' qabilna ġabu l-ħelsien, l-indipendenza u lil Malta repubblika u forsi jkun min irid jagħmel ħoss fl-istorja politika ta' pajjiżna billi jdaħħalna fl-Unjoni Ewropea.

Pero' din mhijiex xi logħba boċċi jew xi logħba tal-karti imma huwa d-destin ta' pajjiżna.

Aħna qed nintilfu fuq l-Unjoni Ewropea u qed inwarrbu verament x'inhu l-aħjar biex ngħollu lil pajjiżna 'l fuq.

Nerġa' ntenni li lil min irid jiġi jinvesti f'pajjiżna għandna nagħtuh il-kuraġġ għax aħna rridu nkunu ħbieb ma' kulħadd.

Per eżempju, din il-ġimgħa kelli ċans nitkellem ma' wieħed sid ta' fabbrika li beda jsemmi numru ta' kondizzjonijiet li jeżistu f'pajjiżi oħrajn biex jinfetħu aktar fabbriki u qalli li hawnhekk ma tantx jagħmlulek kuraġġ tinvesti.

Għalhekk huwa mportanti li f'pajjiżna nibnu l-fiduċja.

Meta jkollok ferita, din trid tikxifha u tara x'hemm fiha biex tgħaddilek għax jekk tgħattiha bil-faxxa u tħalliha hemmhekk, ma tgħaddilek qatt anzi pjuttost il-ferita tkompli tinfirex u tkompli tagħmillek aktar ħsara.

Pero' pajjiżna għandu ferita, il-poplu tagħna jaf biha pero' tan-naħa l- oħra ma jridux iwasslu l-messaġġ veru tagħha.

Sur President ̧ aħna bħala Partit Laburista li qed nipproġettaw li nkunu l- gvern alternattiv għal pajjiżna rridu ngħidu l-verità lill-poplu tagħna.

Lill-poplu tagħna rridu ngħidulu li hemm toroq oħrajn minbarra t-triq ta' l- Unjoni Ewropea.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Parnis ̧ irrelata ftit id-diskors ma' l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Tan-naħa l-oħra tant bdew isemmu l-Unjoni Ewropea li jien ħsibt li qed ngħaddu xi liġi dwar l-Ewropa.

Ma nafx kif naħdmu f'dan il-Parlament għax jien kont qed nirriferi għal dak li qalu sħabi fuq l-Unjoni Ewropea.

Pero' donnu li tiegħi mhuwiex tajjeb u tan-naħa l-oħra ...

THE DEPUTY SPEAKER: Huwa l-obbligu tiegħi li niġbed l-attenzjoni li l- membri jitkellmu fuq l-abbozz ta' liġi li nkunu qed niddiskutu.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Imma inti dejjem lil din in-naħa tikkoreġi.

THE DEPUTY SPEAKER: Jien mhux qed ngħidlek biex tieqaf mid-diskors imma qed ngħidlek biex tirrelata d-diskors ma' l-abbozz ta' liġi.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Kemm għad fadlilna xi ngħidu fuq dan l-abbozz ta' liġi!

Jien kont qed ngħid li hemm toroq ġodda għal pajjiżna u ma jfissirx li l-Unjoni Ewropea li qed igħajtu biha tan-naħa l-oħra tista' ssalva lil pajjiżna.

Is-salvazzjoni ta' pajjiżna hija li niftħu l-ħbiberija ma' kulħadd biex igawdi l-ħaddiem.

Issa nixtieq nitkellem ftit fuq il-kondizzjonijiet ta' l-impjiegi.

Ftit tal-ġranet ilu ċċelebrajna Jum il-Ħaddiem u hawnhekk ikun tajjeb li nsellmu lil dawk il-ħaddiema li biex illum il-ġurnata jiġi ċċelebrat dan il-jum kellhom ibatu u jiġu kkalpestati.

Meta nitkellmu dwar il-ħaddiem ikun tajjeb li mmorru ftit taż-żmien lura meta l-ħaddiem kważi ma kellu xejn jew inkella kellu ftit ħdejn li għandu llum.

Aħna hawnhekk qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi imma dak li jrid il- ħaddiem huwa x-xogħol.

Pero' jekk ngħid li f'din il-liġi hemm kollox ħażin fil-kuxjenza tiegħi nħoss li ma nkunx korrett ma' min qed jismagħna u ma nkunx fidil ma' min tellagħni f'dan il-parlament.

Iżda x'qed nagħmlu għall-10,000 ħaddiem li jinsabu bla xogħol?

Lil dawn in-nies żgur li m'għandniex ninsewhom.

Ma nistgħux ninsew ukoll kif kien jiġi ttrattat qabel il-ħaddiem.

Qabel il- ħaddiem ma kellu xejn u kien bis-saħħa tal-Partit Laburista li f'pajjiżna qed ingawdu mid-dritt tas-sick leave ̧ mid-dritt tal-leave u mid-dritt ta' 40 siegħa xogħol fil-ġimgħa.

Il-Partit Laburista ma kienx iħalli l- affarijiet fuq l-ixkaffa u kien ta l-aħjar drittijiet lill-ħaddiem Malti.

Per eżempju, ma nistax ma nsemmix meta l-ħaddiem ma kellu l-ebda drittijiet u min kien jaħdem fis-sengħa tal-bini kienu jibgħatuh 'il barra meta kienu jagħmlu xi jumejn xita bil-konsegwenza li dak li jkun ma kellux dritt li jieħu l-paga.

Id-drittijiet li għandhom il-ħaddiema llum ġew bis-saħħa wkoll ta' l-unions ewlenin ta' pajjiżna u minn hawnhekk nixtieq insellem lill-unions kollha, b'mod speċjali ̧ lill-GWU ̧ li kienet pijuniera li f'pajjiżna daħħlet il- konċett tat-trejdjunjoniżmu.

Huwa tajjeb li meta ngħaddu liġijiet bħal dawn insellmu lil dawk it-trejdjunjonistiċi li ħadmu biex taw l-aħjar drittijiet lill-ħaddiem Malti.

Sur President, huwa mportanti li aħna l-membri parlamentari ma ninqatgħux mill-poplu u dan huwa punt li jien dejjem emmint fih.

Wara kollox aħna qegħdin hawnhekk biex nagħtu servizz liċ-ċittadin.

Nixtieq nitkellem ftit fuq is-sigurtà tal-ħaddiem fuq il-post tax-xogħol.

Dwar dan tkellimna ħafna f'dan il-parlament u saret ħafna pubbliċità u għalhekk huwa tajjeb li niftakru f'dawk il-ħaddiema li tilfu ħajjithom fuq il-postijiet tax-xogħol.

Qatt ma nistgħu nsemmu xi inċident partikolari biex nieħdu xi vantaġġ politiku u għad hawn familjari li għadhom ma ħadu l- ebda kumpens.

Irrid insemmi wkoll il-paga minima u hawnhekk wieħed jistaqsi jekk fil- ġurnata tal-lum wieħed jistax jgħix b'din il-paga.

Jista' jkun li llum baqa' ż-żmien li wieħed igħix f'ċertu faqar?

Jew kollox qed jibqa' għaddej qisu mhu qed jiġri xejn f'pajjiżna?

Sur President, dan l-aħħar waqt li kont qed inqalleb f'gazzetta laqtitni ittra ta' żagħżugħa li tirrifletti l-ħajja moħbija taż-żgħażagħ tagħna meta jkunu jinsabu bla xogħol.

Meta nara dawn l-affarijiet nibda naħseb li f'dan il-Parlament aktar nitkellmu għat-tron jew biex nieħdu xi gwadann personali fil-ħajja politika tagħna.

Issa se naqra silta minn din l-ittra li qed insemmi u din tgħid hekk:

"Jien għandi 22 sena ̧ għandi tarbija żgħira u ilni miżżewġa sena.

Jien u r-raġel tiegħi konna naħdmu t-tnejn ma' l-istess kumpannija imma sitt xhur ilu s-sid tal-kumpannija naqaslu ħafna x-xogħol u beda jnaqqas in-nies.

Jien u r-raġel tiegħi t-tnejn spiċċajna bla xogħol.

Żewġi spiċċa jagħmel kulma jiġi għal idejh biex iġib il-paga d-dar u issa għandu xogħol li lanqas biss qed jitħallas il-paga minima pero' kif igħid il-Malti, tipprova tagħmel mill-aħjar biex inti tkun tista' tiekol.".

Meta nkunu qed niddiskutu abbozz ta' liġi bħal dan li għandna quddiemna ma nistgħux ma nagħtux kas lil dawn in-nies li jinsabu bla xogħol u jridu jgħajxu lill-familja tagħhom u jridu wkoll iħallsu l-loan fuq id-dar u fuq il-karozza li jkollhom.

Filwaqt li trid tħares lejn dak kollu li huwa pożittiv f'liġi bħal din ma tistax taħrab mir-realtà.

Dan bħal meta inti tkun għaddej tajjeb u ma jkun jonqsok xejn u ħaddieħor ma jkunx fl-istess sitwazzjoni tiegħek.

Naħseb li ħafna żgħażagħ għaddejjin mill-istess sitwazzjoni ta' din it-tfajla.

Ma nistax inħalli barra lil dawk li jabbużaw u jħallu lil tfal taħt l-età jaħdmu.

Minkejja li jeżistu multi għal min jabbuża għad għandek tfal u żgħażagħ li jħossu l-bżonn li jaħdmu għax forsi jkunu għaddejjin minn problemi soċjali fil-familja u dawn ħadd ma jagħti kas tad-drittijiet tagħhom.

F'dan l-abbozz ta' liġi jissemma strike ta' simpatija imma jingħad li mhux kulħadd jista' jagħmel dan l-istrike u hemm lista twila ta' min ma jistax jagħmel dan l-istrike.

Jien dejjem nemmen li l-istrike huwa dritt tal- ħaddiem.

Ċerti strikes f'pajjiżna ħallew xi ħaġa pożittiva u l-gvern ̧ kien min kien ̧ tħarrek xi ftit.

Jien naħseb li dawn huma affarijiet pożittivi li ta' min jiddiskutihom.

L-oppożizzjoni Laburista kellha l-ideat tagħha dwar l-istrikes ta' simpatija u kellha affarijiet li ma qablitx magħhom.

Meta nkunu qed nitkellmu fuq liġijiet bħal dawn ikun tajjeb li naraw verament x'inhu tajjeb u x'inhu ħażin biex fl-aħħar mill-aħħar il-liġi tkun tal-poplu Malti u Għawdxi.

Aħna qegħdin f'dan il-parlament għax il-poplu jemmen li forsi aħna nistgħu nagħmlu xi ħaġa għal dan il-pajjiż.

Dan l- abbozz ta' liġi jitkellem dwar l-impjiegi ̧ dwar il-Bord dwar ir-Relazzjoni dwar l-Impiegi u dwar il-kondizzjonijiet magħrufa ta' l-impjiegi pero' l- ħaddiem għandu l-kondizzjonijiet li jixraqlu jew forsi qed jiġi abbużat?

Sur President, Taqsima III titkellem fuq il-protezzjoni tal-pagi.

Jien jiġu nies għandi li għax l-azjenda tagħhom ma tkunx sejra tajjeb, il- ħaddiem jispiċċa biex ikollu jieħu lura ammont ta' flus bil-konsegwenza li ħafna drabi dawn jibqgħu bla paga u jkollhom imorru għand avukat li jkun irid iressaq il-kawża l-qorti.

Il-ħaddiema mhux liġi fuq il-karti jridu imma xogħol.

Jien nemmen li meta l-partit Laburista jkun fil-gvern se jkollu quddiemu wkoll il-problema tax-xogħol u għalhekk fil-bidu tad- diskors tiegħi għidt li f'pajjiżna rridu naraw x'se nagħmlu biex noħolqu toroq ġodda.

F'pajjiżna għandu jinġieb ix-xogħol għax b'hekk igawdi kulħadd ̧ jogħla l-istandard of living u l-ekonomija tibda miexja 'l quddiem.

Ix-xogħol għandu rabta kbira ma' kif titmexxa l-ekonomija fil- pajjiż.

Per eżempju, f'dan l-abbozz ta' liġi għandna d-definizzjoni "kuntratt ta' servizz".

Hawn ħafna ħaddiema li jaħdmu bil-kuntratt u kważi awtomatikament dawn ikunu jafu li l-gvern se jiffirmalhom il-kuntratt imma wara li igħaddi s-sajf, per eżempju, u x-xogħol jonqos, il-kuntratt ma jiffirmawhulhomx u jispiċċaw bla xogħol u b'dan il-mod il-ħaddiem ikun qed jiġi abbużat.

Forsi ħafna membri parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra u l-impjegati li jkun hawn hawnhekk li ġejjin minn familja tal-ħaddiema jafu xi tfisser li tkun ħaddiem.

Min qatt ma kien ħaddiem qatt ma jista' jifhem x'jiġifieri li tkun ħaddiem.

Jissemmew ukoll il-unions u l-membri tagħhom imma sfortunatament m'għandix ħin biex nitkellem dwar dan.

Qabel nagħlaq nixtieq ngħid kemm huwa mportanti li naraw li d-drittijiet tal-ħaddiem jiġu mħarsa.

Nerġa' nsemmi l-punt li fl-imgħoddi ma kien hawn xejn; la kien hawn id-dritt ta' l-40 siegħa xogħol fil-ġimgħa, la kien hawn id-dritt tas-sick leave ̧ la kien hawn id-dritt tal-leave u lanqas kien hawn id-dritt tal-maternity leave għan-nisa.

Qabel ma kien hawn xejn.

Pero' għax il-ħaddiem kien magħqud ̧ permezz ta' l-unions ̧ il-pajjiż seta' jimxi 'l quddiem.

Jien nittama li anke f'dan il-Parlament inħarsu lejn dak kollu li huwa pożittiv għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Nirringrazzjak.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

Il-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, fil-ħin li baqa' dalgħodu nixtieq nitkellem ftit fuq il-kondizzjonijiet tal-ħaddiem u fuq id-dħul tiegħu biex igħajjex lill-familja tiegħu.

L-Onor.

Silvio Parnis li għadu kif spiċċa jitkellem issa qal li min ġej mill-familja tal-ħaddiema jista' jifhem aħjar x'inhu ħaddiem.

Naħseb li jekk inħarsu lejn din in-naħa tal-Kamra nsibu li prattikament il-35 deputat li hawn jirrappreżentaw lill-partit Nazzjonalista f'dan il-Parlament ġejjin minn familji tal-ħaddiema.

Dan wassal biex matul is-snin biddilna lil pajjiżna u mexxejnih 'il quddiem.

Fis-snin li fihom kien qed imexxi l- partit Nazzjonalista ħdimna biex il-kondizzjonijiet tal-ħaddiema f'kull qasam inkomplu ntejbuhom.

Dan igħin biex il-ħaddiem jagħti l-aħjar tiegħu ̧ mhux għax ikollu l-frosta fuq dahru, imma għax jieħu l- inizjattiva.

Sfortunatament diversi kelliema li tkellmu min-naħa ta' l-oppożizzjoni dwar dan l-abbozz ta' liġi pprovaw jagħtu żewġ impressjonijiet.

L-oppożizzjoni dejjem tgħid li kulma qed nagħmlu qed nagħmluh minħabba l-Unjoni Ewropea.

Dan qed isir kull meta nressqu abbozz ta' liġi f'dan il-Parlament ̧ anke llum li qed niddiskutu dan l-abbozz ta' liġi li sar purament b'inizjattiva lokali biex intejbu l-qagħda tal-ħaddiem Malti.

It-tema l-oħra li spikkat fid-diskorsi li għamlu l-membri ta' l- oppożizzjoni kienet li llum il-ġurnata ħadd ma jista' jaqla' l-għajxien tiegħu b'mod diċenti u li l-ħaddiem illum m'għandux is-serħan tal-moħħ li fil-futur jibqa' l-impieg li għandu jibqa' jirredilu, jibqa' jagħtih is- sodisfazzjon u jibqa' jwasslu biex ikollu paga diċenti biex igħajjex lill- familjari tiegħu u jagħti l-edukazzjoni, li tant hija mportanti, lill- uliedu u lil dawk li b'xi mod jiddependu minnu.

Normalment jien ma nagħmilx riferenzi għal affarijiet li jkunu għadhom kemm ġraw.

Madankollu hawnhekk nixtieq insemmi li l-bieraħt lura ċċelebrajna Jum l-Omm.

Qed ngħid dan għax illum il-ġurnata sirna niċċelebraw okkażjonijiet bħal dawn billi lill-ġenituri tagħna noħorġuhom jieklu barra.

Fil-fatt dakinhar kont qed nindirizza l-konferenza ġenerali tal-partit Nazzjonalista fl-Imsida u minkejja li spiċċajna fin-12.30 p.m., biex wasalt San Pawl il-Baħar domt aktar mis-1.30 p.m. Dan kollu kien dovut għax eluf ta' persuni kienu sejrin f'diversi ristoranti biex jiċċelebraw dan il-jum.

Qed ngħid dan biex nuri li llum il-ġurnata ħafna nies qed jirrilassaw u jaqtgħu ftit mir-rutina ta' kuljum b'dan il-mod.

L-Onor.

Parnis għadu kemm qal li jekk f'pajjiżna jkun hawn ix-xogħol ikun hawn dan it-tip ta' negozju pero' dan diġà jeżisti fir-realtà.

Naturalment hemm persuni li sfortunatament ma jistgħux jagħmlu dawn l-affarijiet għal diversi raġunijiet speċjalment meta jkun hemm persuni li jkollhom xi diżabilità u allura dawn ma jkunux jistgħu jagħtu dak li jkunu jixtiequ lill-familjari tagħhom.

Ħaġa oħra li ssemmiet diversi drabi minn diversi kelliema kienet li llum hawn min qed ifittex ix-xogħol u mhux qed isibu.

Kien hawn min għamel riferenza għall-fatt li jmorru jkellmuh nies biex isibilhom impjieg.

Jien nista' ngħid ukoll li niltaqa' ma' ħafna nies li jistaqsuni għal xi tip ta' xogħol pero' jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna ̧ irridu ngħidu li l- persuni li jiġu għandna ma jiġux biex ifittxu x-xogħol imma biex ikollhom impjieg aħjar.

Issemma wkoll is-settur tal-kostruzzjoni u ngħatat l-impressjoni li hawn xi għaks f'dan is-settur pero' għal-lum se nieqaf hawnhekk għax sar il-ħin.

MR SPEAKER: Grazzi.

L-Onor.

Ċensu Galea se jibqa' in possession.

Issa nsejjaħ lill-Viċi Prim Ministru biex ̧ jekk jogħġbu ̧ iressaq l- Aġġornament tal-Kamra.

F'nofsinhar id-diskussjoni ġiet interrotta u baqgħet aġġornata.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President ̧ nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal-lejla ̧ it-Tlieta, 14 ta' Mejju ̧ 2002 ̧ fis-6.00 p.m. b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Avjazzjoni Ċivili (Ċertifikati ta' Operaturi ta' l-Ajru) – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Kostituzzjoni tal-Kariga ta' Avukat Ġenerali u dik ta' Avukat tar-Repubblika – Kumitat;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea – Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jirregola Fondi Speċjali - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Għaqdiet tal-Produtturi – Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sigurta' fl-Ikel - Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pulizija ta' Malta – Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Amministrazzjoni ta' Art tal-Gvern - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - Kumitat Permanenti;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Referendi – Kumitat Permanenti; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili – Kumitat Permanenti.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, nixtieq nitkellem dwar xi punti li għandhom x'jaqsmu mal-ministeru tiegħi u nibda mal-ewwel dwar ħaġa li diġa` kelli okkażjoni nitkellem dwarha f'dan il-parlament pero` sfortunatament donnu min ikkawża l-problema għadu ma fehemx li fil-fatt ma jistax jibqa' miexi b'dan il-mod.

Naturalment m'iniex se nitkellem fuq xi persuna partikolari, għaliex kieku naf min hija l-persuna konna nkunu nistgħu wkoll nieħdu l-passi neċessarji.

Mr Speaker, donnu li fil-pajjiż għad hawn min jaħseb li jekk ikisser is- sinjali tat-traffiku jkun qed jagħmel vendikazzjoni lill-ministru jew inkella lill-gvern tal-ġurnata.

Ta' min jgħid li l-ewwel vendikazzjoni jkun qed jagħmilha minnu nnifsu proprju għaliex is-sinjali tat-traffiku mhux biss iwassluh fid-destinazzjoni tiegħu imma jistgħu jevitawlu wkoll inċidenti u problemi bħala sewwieq.

Mr Speaker, matul is-sena l-pajjiż investa biex isiru sinjali ġodda li meta jkun hemm id-dawl fuqhom matul il-lejl jirriflettu l-ismijiet li jkun hemm.

B'mod partikolari rrid nagħmel riferenza għas-sinjali li huma overhead, dawk li qegħdin fl-għoli, fejn sfortunatament matul l-aħħar xhur mhux tabella waħda imma numru ta' tabelli minnhom intlaqtu, tkissru u naturalment il-konsegwenzi ta' tkissir bħal dan ikun li l-investiment li sar ma jibqax jirrendi s-servizz li kien intenzjonat għalih.

It-tabelli li qegħdin fl-għoli qegħdin f'għoli ta' iktar minn ħames metri.

Trakk b'container fuqu, jibqagħlu għoli ta' aktar minn metru minn ma' dawn it-tabelli u dan żgur li jippermetti lil kull container jgħaddi minn taħt dawn it-tabelli mingħajr ma jolqothom.

Dan qed ngħidu għax jiena sal-lum għadni ma nistax nifhem kif persuna jew persuni jirnexxielhom jolqtu u jkissru dawn it-tabelli.

Hawnhekk irrid ngħid li għandi indikazzjonijiet li fil-fatt jista' jagħti l- każ li t-tabelli li ntlaqtu minn trakkijiet li fuqhom ikunu qegħdin iġorru tabelli tar-riklami li qegħdin f'diversi lokalitajiet ta' pajjiżna.

Dawn il- posters kbar biss jistgħu jolqtu t-tabelli li waħħalna fil-pajjiż meta dawn ikunu qegħdin jinġarru mhux bil-mod kif suppost jinġarru.

Dawn jibqgħu għaddejjin bihom bi speed qawwi, minn taħt dawn it-tabelli li jinkisru u naturalment ħadd minn dawk li jkunu qegħdin isuqu ma jkollu d-diċenza li jieqaf jew inkella jirrapporta l-ħsara li tkun saret, għaliex naturalment min ikisser it-tabella jkollu jħallasha.

Diġa` għamilt riferenza għall-fatt li se jkun hemm leġislazzjoni permezz ta' avviż legali li se tidħol fis-seħħ fil-ġimgħat li ġejjin.

Permezz ta' din il-leġislazzjoni jiġi stabbilit l-għoli li jista' jkollha vettura li tkun għaddejja fit-toroq tagħna, mhux biss il-vettura fiha nfisha imma wkoll il-vettura bil-merkanzija, bil-vjaġġ li tkun qiegħda ġġorr.

Dan qed isir proprju biex jiġi assigurat li sitwazzjonijiet bħal dawn li semmejt ma jibqgħux jiġru.

Mr Speaker, jekk wieħed anke jekk b'ħafna tiġbid, jista' forsi jiskuża din il-persuna li tkun għaddejja bi trakk u ma tindunax pero` dan żgur li ma jistax jingħad fil-każ ta' dawk il-persuni li b'idejhom fiżikament jaqbdu u jkissru jew jeqilbu t-tabelli, li ovvjament huma iżgħar u iktar fil-baxx.

Ċirkostanzi bħal dawn jimmeritaw mhux biss li dak li jkun jeħel Lm5, imma azzjonijiet iktar goffi fil-konfront tiegħu.

Min jagħmel dawn l- azzjonijiet għandu jkollu r-responsabbilta` li jifhem li dak li qed jagħmel jista' jwassal għal ċirkostanzi ferm 'il bogħod mill-valur ta' dak li jkun seraq jew kisser.

Dan qed ngħidu għax il-fatt li tabelli bħal dawk ma jkunx għadhom fil-post jista' jwassal għal ċirkostanzi gravi u għal ċirkostanzi wkoll li sfortunatament iwasslu wkoll għall-imwiet fit-toroq tagħna.

Dawk il-persuni li għal xi raġuni jew oħra, apposta jew le, jolqtu jew ikissru t- tabelli jridu jifhmu li qegħdin jagħmlu ħsara mhux lill-gvern, mhux lill- ministru, imma lilhom infushom jew inkella lil persuni oħra li wara kollox jistgħu jkunu jiġu minnhom.

L-istess jgħodd għal dawk il-persuni li jisirqu t-tabelli li jwaħħal il- gvern jew xi kuntrattur fuq il-lant tax-xogħol.

Dawn l-aħħar xhur sar hawn manija minn persuni li jisirqu r-reflective signs li jwaħħlu l-kuntratturi fid-diversi siti ta' kostruzzjoni tat-toroq li għandna f'pajjiżna.

Dawn is- sinjali ħomor bl-abjad jagħtu indikazzjoni ċara u jiddenlinjaw il-post li tista' tgħaddi minnu pero' dawn qed jittieħdu b'mod ripetut.

Jiena ma nafx x'jagħmlu bihom dawn ir-reflective lights.

Li naf hu li dawn ma jqumux xi somom kbar ta' flus u li s-serq ta' tabelli bħal dawn jista' jwassal biex ikun hemm persuni oħrajn li fil-fatt jirriskjaw u jipperikolaw ħajjithom stess minħabba li jistgħu jitilfu l-kontroll tal-vettura, jidħlu f'xi ħajt jew inkella jidħlu f'biċċa fejn ikun qiegħed isir xogħol fuqha bil- konsegwenza li jew jitilfu ħajjithom inkella jsofru dannu li jibqa' jinħass għal snin twal.

L adarba qed nitkellem fuq it-toroq ma nistax ma nagħmilx ukoll appell ieħor.

Dan l-appell qed nagħmlu mhux fid-dawl ta' l-aħħar tliet imwiet li ġraw il-ġimgħa li għaddiet, pero' fid-dawl ta' dak li kull sewwieq li jkun għaddej fit-toroq ta' pajjiżna jara u jħoss kuljum.

Ma nistgħux f'dan il- pajjiż nibqgħu fis-sitwazzjoni fejn dak li jkun isuq u jaqla' karozzi oħra bi speed esaġerat f'toroq li għandhom ċertu speed limit.

L-ispeed limit isir għax ċerti toroq ikollhom ċerti kurvi perikolużi jew inkella jkunu mibnija b'ċertu mod li kulħadd jaf li għandhom ċerti perikli.

Minkejja dan issib lil min jiġi jaqa' u jqum mis-sinjali u kontinwament jaqbeż mhux mis- single white line imma anke d-double white line.

Issib nies li ma jimpurtahomx minn min ikun ġej mid-direzzjoni l-oħra, u dawn l-affarijiet narawhom fit-toroq tagħna jseħħu kull ħin tal-ġurnata.

Mr. Speaker, kull sewwieq li għandna f'pajjiżna għandu r-responsabbilta' u d-dover li jifhem li l-isteering, il-gass, u l-brake m'humiex xi għodda li tużaha kif trid u meta jfettillek.

Qed ngħid dan kollu għax f'Malta jkun hawn bejn wieħed u ieħor 20 mewt kull sena, u jien nixtieq li naslu f'ċirkostanzi fejn lanqas persuna ma titlef ħajjitha fuq it-toroq tagħna.

L- ewwelnett il-mewt ta' 20 persuna tfisser bidla sħiħa 'l isfel fiċ- ċirkostanzi tal-familji tal-persuni li jkunu mietu fuq it-toroq tagħna.

Tfisser ukoll bidla sħiħa fiċ-ċirkostanzi ta' dawk il-persuni oħrajn li b'xi mod jew ieħor ikunu nvoluti fl-inċident partikolari tat-traffiku jiġifieri l-konsegwenzi ma jbatuhomx biss minn dawk involuti direttament.

F'dawn l-aħħar ftit ġimgħat fil-fatt qamet jew inkella kompliet tissaħħaħ id-diskussjoni dwar x'inhuma l-azzjonijiet li jridu jittieħdu fil-qasam tas- sewqan f'pajjiżna biex wieħed jikkontrolla aħjar il-mod ta' kif jaġixxi s- sewwieq fit-toroq tagħna.

Huwa veru li meta jkun hemm iktar dixxiplina ikun hemm persuni li jilmentaw, igergru u jgħidu li meta bniedem jingħata d- dritt li jsuq suppost ikun responsabbli fl-azzjonijiet li jkun qed jagħmel pero' jiena naħseb li sfortunatament m'huwiex hekk dejjem u kullimkien.

Mr. Speaker, barra mil-20 li jmutu hemnm ukoll numru ferm ikbar li jkorru fit-toroq tagħna pero' ma jolqtux il-headlines tal-ġurnali u tal-mezzi tax- xandir tagħna għaliex il-każ li jkun ma jkunx ta' gravita' tali li fil-fatt iwassal għal imwiet.

Mijiet ta' persuni oħrajn – u qed ngħidmijiet biex ma neseġerax u ngħid eluf - ikollhom inċidenti li jwasslu għal korriment li fih innifsu jwassal għal ġimgħat sħaħ ta' rikoveru fl-isptarijiet tagħna u għal xhur sħaħ ta' telfin ta' impjieg sakemm dak li jkun jerġa' jirritorna għax-xogħol.

Dan qed ngħidu biex nuri li ma nistgħux nagħmlu evalwazzjoni ta' l-inċidenti tat-traffiku billi sempliċement ngħidu li f'Malta jmutu daqshekk persuni u jkorru daqshekk persuni.

Mewt jew korriment fuq it-toroq ifisser ħafna aktar minn hekk.

Qed ngħidu wkoll biex nuri kemm kull persuna li għandha liċenzja għandhom id-dover li taħseb x'tista' twassal lil ħaddieħor fih jew inkella fejn tista' tasal hi wara li jkollha l-inċident, u x'jistgħu jkunu ċ-ċirkostanzi ta' inċidenti bħal dawn.

Mr Speaker, f'dan il-pajjiż ma nistgħux iktar ngħidu li hemm xi ħin partikolari tal-ġurnata fejn inti tista' tinjora r-regolamenti tat- traffiku.

M'hemmx ħinijiet partikolari tal-ġurnata li fihom nistgħu ngħidu li ma jimpurtax jekk karozza tagħfsilha ftit iktar għaliex dak il-ħin m'hu se jkun hemm ħadd għaddej fit-toroq tagħna.

Illum qegħdin fil-pożizzjoni fejn bejn is-7.30 u 8.30 a.m. u bejn il-5.30 u s-6.00 p.m għandek iktar traffiku minn ħinijiet oħra, pero' mill-bqija toħroġ x'ħin toħroġ jekk hux filgħodu, jekk hux f'nofsinhar, jekk hux bil-lejl, jekk hux it-Tnejn, is- Sibt jew jekk hux il-Ħadd, u tgħaddi minn liema lokalita' tgħaddi, żgur li inti ma tistax tassumi li se tkun waħdek u allura tista' tagħfsilha xi ftit.

Jekk tagħmel hekk sfortunatament għandek ċans tajjeb li tiltaqa' ma' xi ħaddieħor li bħalek ikun qed jgħid l-istess u dan iwassal għal inċidenti traġiċi, inċidenti ferm iktar serji minn dawk li jiġru f'ċirkostanzi normali f'ħinijiet fejn dak li jkun ikun għaddej bi speed li huwa ferm iktar kontrollat.

Mr. Speaker, dan mhux il-ministru, il-prim ministru, il-gvern, il- kummissarju tal-pulizija jew il-head tal-wardens irid jifhmu, imma rrid nifhmu jien bħala persuna, trid tifhmu int u kull persuna oħra li f'xi ħin jew ieħor tal-ġimgħa tkun qed issuq.

Sfortunatament m'humiex ftit dawk li jaħsbu li jistgħu jagħmlu li jridu fuq it-toroq tagħna, imma dawk il- persuni li għadhom jaħsbu hekk għandhom ir-responsabbilta' li jaraw li huma wkoll jagħtu s-sehem tagħhom biex l-ewwelnett huma nfushom u t-tieni l- oħrajn li jkunu bħalhom isuqu fit-toroq tagħna ikunu mħarsa.

Ħaġa oħra wkoll li tiġri kontinwament, u wkoll issemmiet diversi drabi f'dan il-parlament pero' trid tirrepetiha ruħha naħseb ad infinitum hi li ma jistax ikun li fit-toroq tagħna niqbgħu naraw persuni li jaqsmu t-triq meta żewġ passi bogħod ikun hemm zebra crossing jew pelican lights.

Persuna ddum tistenna biss ftit sekondi biex id-dawl mill-aħdar jaqleb għall-aħmar u allura tkun tista' taqsam bil-kumdita' kollha.

Forsi l-iktar eżempju ċar ta' din is-sitwazzjoni hija Triq Santa Anna tal-Furjana fejn għandek pelican lights, u żewġ underpasses li wieħed jista' jiddiskuti jekk humiex tajbin jew inkella le.

Din hija waħda mill-iktar toroq li jgħaddu minnha karozzi kuljum.

Jekk m'iniex sejjer żball 90,000 karozza jidħlu u joħorġu kuljum fid-direzzjoni tal-Belt Valletta u sadanittant tara persuni, tfal, ommijiet bit-tfal, xjuħ u żgħażagħ jaqsmu minn kullimkien.

Naħseb li kull min ikun dieħel f'din il-Kamra, bħali jiltaqa' magħhom u huma ċirkostanzi li għandna naraw li nevitaw.

Ikun għalxejn li mbagħad noqogħdu nibku u mmorru għall-funerali għaliex irridu nkunu aħna li nagħtu l-eżempju f'dan ir-rigward.

Bl-istess mod ninsisti li s-sewwieq ukoll għandu jara li josserva r-regoli tiegħu.

Almenu fejn hemm il-pedestrian crossings u l-pelican lights, is- sewwieq għandu jkollu l-paċenzja u jistenna d-dawl jaqleb.

F'pajjiżna għandna kwart ta' miljun vettura jiġru minn direzzjoni għal oħra u dawn il- kwart ta' miljun vettura jistgħu jkunu kwart ta' miljun arma li bihom jew aħna stess inkella xi ħaddieħor jista' jispiċċa mejjet jew korrut u allura kull wieħed minna jrid jirrealizza li meta jsuq għandu responsabbilta' kbira ħafna.

L-ispeed limits ukoll għandna nosservawhom.

Min jaf kemm-il darba tara lil xi ħadd għaddej minn miegħek gas down f'Baħar iċ-Ċagħaq imbagħad issibu żewġ karozzi 'l bogħod minnek fejn il-lights ta' Paceville.

Mela dan il-bniedem min jaf kemm-il darba jkun irriskja lilu nnifsu u lil dawk li jkunu ġejjin minn direzzjoni opposta, imbagħad tara li jkun qiegħed żewġ karozzi 'l bogħod minn fejn tkun wasalt int li tkun ipprovajt timxi bl- ispeed normali.

Mr. Speaker, l-osservanza tar-regoli hija importanti mhux għax qed jgħid il- ministru, mhux għax hekk jgħidu r-regoli imma għax kull wieħed minna għandu jħossu responsabbli tiegħu nnifsu, ta' dawk li jkollu fil-karozza miegħu, ta' dawk li jkunu mexjin fuq it-toroq u ta' dawk kollha li b'xi mod ikunu qegħdin jużaw it-toroq f'dan il-pajjiż.

Huwa tajjeb li naraw li l-liġi f'pajjiżna tiġi osservata kontinwament proprju għaliex ma nistgħux inħallu li jiġru inċidenti minħabba traskuraġni u nuqqas ta' tħaris tar- regolamenti.

Dan huwa importanti li jifhmu kull min għandu karozza.

Fl-aħħar żewġ minuti li fadal nixtieq naqleb fuq suġġett totalment differenti.

Fl-aħħar ġimgħat diversi drabi ssemmiet it-triq li minn Rabat twasslek għall-Baħrija, Sal-lum stess hemm ittra fl-"Orizzont" minn persuna li nafha, naf kemm għandha għal qalbha l-interess tal-Baħrija u kemm taħdem għall-interess tal-Baħrija.

Napprezza wkoll anke t-ton ta' kif tikteb din il-persuna, għax anke meta jikkritika, anke meta jikteb fuq il- ħteġijiet partikolari tal-Baħrija jara li jkun kostruttiv f'dak li jikteb.

Dan ma jistax jingħad fil-konfront ta' persuni oħrajn, b'mod partikolari ta' persuni li nhar il-ġimgħa li għaddiet organizzaw suppost protesta - u jien ma rajtx ritratti allavolja kienet irrapportata fil-gazzetti - fil- Baħrija, in parti fuq it-triq bejn ir-Rabat u l-Baħrija, in parti fuq it- torq fil-lokalita` tal-Baħrija.

F'din il-protesta ngħad x'għarukaża l-Ministru Ċensu Galea, x'għarukaża l- kunsill lokali tar-Rabat u x'għarukaża l-gvern tal-ġurnata ma jagħmel xejn għal Baħrija.

Sfortunatament ikun hemm informazzjoni li tkun diġa` waslet għand min ikun qed jorganizza ċerti affarijiet pero` ma tkunx waslet bilfors għand il-persuni kollha li jkunu ħadu sehem, allura jkun hemm f'ċertu sens abbuż min-nuqqas ta' informazzjoni li jista' jkollhom persuni differenti dwar dak li jkun se jsir.

Mr Speaker, protesti kulħadd għandu dritt jagħmel u żgur li mhux se nkun jien li b'xi mod nipprova niċħad id-dritt tal-protesta lil xi ħadd.

Fl- aħħar mill-aħħar min jaf kemm-il darba ħadt sehem f'protesti fi żmenijiet oħra meta kont għadni iktar żagħżugħ, imma madanakollu min ta l-impressjoni li fil-Baħrija qatt ma sar xejn kien qed jitkellem meta kien jaf li ġimgħat ilu ħarġu tenders għal diversi toroq fl-inħawi ta' Baħrija.

Kien jaf li t- tenders mhux biss ħarġu imma ngħataw lill-kuntrattur u kien jaf ukoll li din il-ġimgħa kien se jinbeda x-xogħol fuq it-toroq tal-Baħrija.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq Lm10 jew fuq Lm1,000 imma qed nitkellmu fuq Lm100,000 u iktar ta' xogħol li ħareġ, li ngħata u li se jiġu investiti fit- toroq tal-Baħrija biex in-nies tal-Baħrija u nies oħrajn li jmorru f'dawk l- inħawi jkunu jistgħu jgawdu mill-istess livell ta' toroq li qegħdin nipprovaw nibnu f'dan il-pajjiż.

Mr. Speaker, jagħmel ħażin min jipprova jabbuża min-nuqqas ta' informazzjoni li jista' jkollhom in-nies biex jagħtihom l-impressjoni li dak ix-xogħol se jibda bis-saħħa tiegħu għax organizza protesta.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal-lejla t- Tlieta, 14 ta' Mejju 2002, fis-6:00 p.m. bl-agenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦALL-TWEĠIBIET ORALI IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

SAĦĦA – RAPPORTI - INFIQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid x'kienet in-nefqa għar-rapporti li saru mill-ministeru u d- dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu tal- ministeru matul l-1999, 2000 u 2001?

Liema kienu dawn ir-rapporti separatament u kemm minnhom tpoġġew fuq il- Mejda tal-Kamra?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Jekk l-Onor Interpellant jippreċizali x'tip ta` rapporti għandu f'moħħu u jekk jindikali l-iskop għalfejn qiegħed jitlob tagħrif dwar in-nefqa għal kull rapport li sar fuq perjodu ta` tlitt snin sħaħ, inkun nista` niddeċiedi jekk hux ġustifikat li nordna li jintużaw ir- riżorsi meħtieġa biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

TRASPORT U KOMUNIKAZZJONI - RAPPORTI - INFIQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa għar-rapporti li saru mill-ministeru u d-dipartimentI u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id- dekasteru tiegħu matul l-1999, 2000 u 2001?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk l-Onor.

Interpellant jippreċiżali x'tip ta' rapporti għandu f'moħħu u jekk jindikali l-iskop għalfejn qiegħed jitlob tagħrif dwar in-nefqa għall kull rapport li sar fuq perjodu ta' tliet snin sħaħ, inkun nista' niddeċiedi jekk inhix ġustifikat li nordna li jintużaw ir-riżorsi meħtieġa biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

RIŻORSI U INFRASTRUTTURA – RAPPORTI - INFIQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienet in-nefqa għar- rapporti li saru mill-ministeru u d-dipartimenti u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tiegħu matul l-1999, 2000 u 2001?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk l-Onor Interpellant jippreċiżali x'tip ta' rapporti għandu f'moħħu u jekk jindikali l-iskop għalfejn qiegħed jitlob tagħrif dwar in-nefqa għal kull rapport li sar fuq perjodu ta' tliet snin sħaħ, inkun nista' niddeċiedi jekk inhix ġustifikat li nordna li jintużaw ir-riżorsi meħtieġa biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

GĦAWDEX – RAPPORTI - INFIQ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Jista' l- Ministru tgħid kemm fil-fatt kienet in-nefqa għar-rapporti li saru mill- ministeru u d-dipartiment u entitajiet oħra li jaqgħu taħt id-dekasteru tagħha matul l-1999, 2000 u 2001?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jekk l-Onor.

Interpellant jippreċiżali x'tip ta' rapporti għandu f'moħħu u jekk jindikali l-iskop għalfejn qiegħed jitlob tagħrif dwar in-nefqa għal kull rapport li sar fuq perjodu ta' tliet snin sħaħ, inkun nista' niddeċiedi jekk inhix ġustifikata li nordna li jintużaw ir-riżorsi meħtieġa biex tinġabar l-informazzjoni mitluba.

Ċentru tat-Taħriġ għall-Adulti – KAP

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min se jkun responsabbli bħala kap jew assistent kap fiċ-ċentru tat-taħriġ għall- adulti li ser jinfetaħ f'Pembroke?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li hemm kap li hu responsabbli miċ-ċentru tal-persuni b'diżabilita` ta' Pembroke.

ĊENTRU TAT-TAĦRIĠ GĦALL-ADULTI – SENIOR CARE WORKER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid isem is- senior care worker li ser ikun hemm fiċ-ċentru tat-taħrig għall-adulti ta' Pembroke u x'kien xogħolha qabel ingħatat din il-kariga?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li s-senior care worker fiċ-ċentru tat-taħriġ għall-adulti f'Pembroke hi s-Sinjorina Anna Attard.

Qabel ix- xogħol preżenti kienet tagħmel xogħol ma' persuni b'diżabilita` kif ukoll ma' l-anzjani fid-dipartiment għall-anzjani u servizzi fil-komunita`.

Ċentru tat-Taħriġ għall-Adulti – SENIOR CARE WORKER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministri jgħid kif din il-persuna ngħatat din il-kariga fiċ-ċentru tat-taħriġ għall-adulti ta' Pembroke meta diġa` hemm lista ta' għoxrin persuna oħra li kienu għamlu l- interview għal senior care worker fl-ATC's f'Settembru tat-2000, liema riżultat ħareġ fil-bidu ta' Marzu 2001, u liema lista kienet teskadi fil- bidu ta' Marzu 2002 u li minħabba dan il-posting kienet giet imblukkata l- lista msemmija hawn fuq?

Għalfejn din il-kariga ma ngħatatx qabel ma skadiet din il-lista hawn imsemmija?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ninsab infurmat li fil-fatt ir-riżultat ta' l- intervisti li rrefiriet għalihom l-Onor.

Interpellant jiskadi fil-25 ta' Mejju 2002 u mhux fil-bidu ta' Marzu 2002.

Ninsab infurmat ukoll li d-dipartiment għall-anzjani u servizzi fil- komunita` għamel talba lill-uffiċċju kompetenti biex jimpjega aktar senior care workers mill-lista tal-kandidati li temmew b'suċċess dawn intervisti.

Mhux il-każ li s-senior care worker li qed taħdem fiċ-ċentru ta' Pembroke qed timblokka l-lista msemmija.

Ċentru tat-Taħriġ għall-Adulti - SENIOR CARE WORKER

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kif f'kull ċentru tat-taħriġ għall-adulti hemm senior care worker; filwaqt li f'dak tal-Imtarfa, li jiġbor fih aktar minn mitt adult, għad m'hemmx senior care worker?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Filwaqt li nirriferi lill-Onor.

Interpellant għat- tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija parlamentari 33186, ninformaha li hemm il-ħsieb li meta tiġi l-approvazzjoni għat-talba biex jiġu mpjegati aktar senior care workers, xi ħadd minnhom jiġi allokat fiċ-ċentru ta' l- Imtarfa.

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid min qiegħed jagħmel ix-xogħol li suppost jagħmel is-senior care worker fiċ- ċentru tat-taħriġ għall-adulti ta' l-Imtarfa u għaliex s'issa għad m'hemmx senior care worker f'dan l-ATC?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirriferi lill-Onor.

Interpellanti għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsijiet parlamentari 33186 u 33187 f'din l-istess Seduta.

AFM – RAKKOMANDAZZJONIJIET TA' L-OMBUDSMAN

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid jekk ir-rakkomandazzjonijiet ta' l-ombudsman fl-investigazzjonijiet ta' inġustizzji li saru fl-armata u r-rimedji li rrakkomanda l-istess ombudsman humiex jigu implimentati mill-brigadier responsabbli mill-armata?

Jista' jgħid kemm kien in-numru ta' rimedji mwettqa mill-brigadier u kemm kienu r-rakkomandazzjonijiet għar-rimedji mill-ombudsman lill-brigadier?

F'kaz ta' diskrepanza x'inhija r-raguni li r-rakkomandazzjonijiet ta' l- ombudsman, uħud minnhom xorta qed jigu injorati fl-armata?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ir-risposta għall-ewwel parti tad-domanda ta' l- Onor. Membru hija fl-affermattiv.

Ninsab infurmat li hemm diversi rakkomandazzjonijiet ta' l-ombudsman rigward l-armata li jridu jiġu evalwati flimkien qabel ma jiġu implementati.

Kien hemm erba' promozzjonijiet li ġew implementati waqt li hemm erbgħa oħra fil-proċess ta' implementazzjoni.

TVM- EDUCATION22 - PROGRAMM SCOOTERS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid xi ftehim jeżisti bejn l-istazzjon education 22 u l- istazzjon ta' l-Istat biex programmi ta' education 22 jidhru fuq TVM?

Jista' l-Ministru jgħid x'valur edukattiv hemm fil-programm "Scooters" li qed jidher fuq iż-żewġ stazzjonijiet?

Jaf li minbarra livell tekniku verament baxx il-programm li deher nhar it-Tnejn 29 ta' April ma kellu l- ebda livell edukattiv?

Min hu responsabbli li jara li dawn il-programmi huma tal-livell mixtieq?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li minħabba l-fatt li channel 22 huwa aċċessibbli biss permezz tal-cable, siegħa u nofs kuljum jingħataw minn education 22 mingħajr ħlas lil TVM biex is-servizz ikun aċċessibbli b'mod terrestriali.

Issir trasmissjoni konġunta ta' nofs siegħa fid-9.30 a.m. u 55 minuta fl-4.00 p.m. Huwa TVM li jiddeċiedi jekk u kemm ikollu bżonn ħin mingħand education 22 fil-bidu tas-sena u din hija l-prattika regolari ta' dawn l-aħħar tliet snin.

Il-programm Scooters li issa daħal fit-tieni sena tiegħu għandu fil-mira tiegħu tfal sa' l-eta` ta' 11-il sena.

Kull ġurnata tal-ġimgħa tinstab taħt ir-responsabbilta` ta' teacher-producer differenti assistit minn grupp ta' għalliema partikolari għal dak il-programm tal-ġurnata.

It-temi jvarjaw minn jum għal jum u jikkumplimentaw id-dinja skolastika li jgħixu fiha t-tfal Maltin mingħajr ma' jirrepetu jew jikkonformaw ma' kunċetti skolastiċi bl-għan ewlieni li jiġi pprattikat il-prinċipju ta' edutainment.

F'Novembru li għadda Scooters ingħata l-premju ta' l-awtorita` tax-xandir bħala l-aħjar programm edukattiv għat-tfal.

Huwa l-għan ta' Scooters li jirrispetta l-bidliet maħluqa mill-implimentazzjoni tal-kurrikulu nazzjonali l-ġdid.

Fil-preżent, matul il-ġimgħa qed jiġu ttrattati temi bħall-espressjoni u l- parteċipazzjoni tat-tfal fuq il-media televiżiv, qari ta' kotba klassiċi, qwiel maltin, sports, animal awareness, arti viżiva u applikata, studji soċjali, internet, promozzjoni ta' kotba Maltin għat-tfal, edukazzjoni inklussiva, lingwa Ingliża, pariri dwar nutrizzjoni tajba, ħarġiet kulturali bit-televiżjoni, mużika u laqgħat ma' personalitajiet attwali, u puppet theatre Malti bl-isem ta' pupazzini.

Hemm ukoll inklużi fi Scooters programmi qosra tat-tfal magħmula mill-BBC.

Fir-rigward tal-livell tekniku, informat li nhar it-Tnejn 29 ta' April 2002 ma kien hemm ebda problema teknika min-naħa ta' education 22 u ma sar ebda ilment min-naħa tat-tekniċi tat-TVM.

Il-programm tad-29 ta' April kien jinkludi żjara lil skolasport u ffoka fuq long jumps, diskussjoni fl- istudio dwar il-long jump, kompetizzjoni bit-telefon dwar id-differenza bejn long jump u high jump, klabb posta-ittri u tpinġijiet mibgħuta mit- tfal, silta minn treasure island u produzzjoni tal-BBC bil-pupazzi.

Ir-responsabbilta` diretta taqa' fuq it-teacher-producer li jwieġeb lil acting head ta' education 22.

Education 22 taħt it-tmexxija ta' l-acting head iwieġeb lid-diviżjoni ta' l-edukazzjoni taħt it-tmexxija tad- dipartiment ta' l-istudji għall-adulti u lill-awtorita` tax-xandir tal- gvern, iċ-chief executive tal-PBS jagħmel ir-rwol ta' editur ta' l- istazzjon ddukattiv.

EŻAMI TAS-SEC - LINGWA INGLIŻA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Nirriferi lill-Ministru għall-karta ta' l-eżami tas-SEC tal-lingwa Ingliża (Paper A) li sar nhar is-Sibt 4 ta' Frar.

Jista' l-Ministru jgħid għaliex ma sarx proof reading suret in-nies meta saru dawn l-iżbalji fl-imsemmija karta:

Fit-tieni comprehension (passage 2), għaliex il-linji kienu mmarkati minn numru 40 sa 65 meta fil-fatt ma kienx hemm daqshekk linji?

Għaliex il-mistoqsija nru.

2 kienet tirriferi għall-linji nru 5, 11, 15 u 16 meta dawn ma kenux jeżistu f'dan it-test?

Għaliex il-mistoqsija nru.

3 ukoll kienet tirriferi għall-linji nru.

5 meta dan in-numru ma kienx jeżisti fit-test?

Ma jaħsibx li żbalji sempliċi bħal dawn minbarra li jistgħu jfixxklu l- istudenti m'għandhomx jitħallew isiru f'eżami nazzjonali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Naqbel perfettament ma' l-Onor.

Membru li mhux aċċettabbli li jkun hemm żbalji sempliċi bħal dawk indikati f'karta ta' l- eżami tas-SEC.

Minn verifiki li għamilt mal-bord tal-MATSEC, irriżultali li l-bord inkariga persuna ta' esperjenza biex jiġi assigurat li l-karta ma jkunx fiha żbalji.

Il-bord qed jikkonsidra passi bħala sodisfazzjoni għal dawn in-nuqqasijiet.

KUNSILL NAZZJONALI TAŻ-ŻGĦAŻAGĦ - LOGO

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema kienet il-kumpanija li ħadet ħsieb tagħmel il- logo il-ġdid tal-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ?

Kemm tħallset ta' dan ix- xogħol?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-kumpannija li ħadet ħsieb tagħmel il-logo il-ġdid tal-kunsill nazzjonali taż-żgħażagħ kienet "Think Websites", li hija kumpanija żagħżugħa.

Is-somma li tħallset għal dan ix-xogħol kien ta' Lm40.

EŻAMI TAS-SEC - ACCOUNTS

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li fl-eżami ta' l-accounts tas-SEC kien hemm mistoqsija li ma kienx possibli tinħadem peress li kien hemm figura mħallija barra?

Jista' jara jekk huwiex minnu li fit-taqsima obbligatorja kien hemm mistoqsijiet ta' livell avanzat u ma kenux tal-livell tas-SEC?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li bħala proċedura meta jkun hemm xi nuqqas f'xi karta ta' l-eżami u dan l-iżball jindunaw bih l-eżaminaturi qabel jibda l-eżami, il-kandidati jiġu mgħarrfa bil-miktub mill-inviġilaturi dwar l-iżball u ssir il-korrezzjoni mill-ewwel.

Il-kandidati jiffirmaw il-karta fejn jikkonfermaw li ġew mgħarrfa bl-iżball u bil-korrezzjoni.

Fil-każ ta' l-eżami tas-SEC fl-accounts, din il-proċedura ġiet osservata u l- mistoqsijiet kollha setgħu jinħadmu mill-bidu nett ta' l-eżami.

Dwar it-tieni mistoqsija, ġejt informat li l-eżaminaturi jikkonfermaw li l- mistoqsijiet kienu adattati għal-livell tas-SEC u li ma kien hemm l-ebda mistoqsija fil-karta ta' l-eżami fuq materja li mhux fis-sillabu tas-SEC ta' l-2002.

PULIZIJA - VAKANZI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm pulizija bħalissa fil-korp?

Kemm hemm vakanzi f'kull rank tal-korp?

Kemm ilha l-aktar kull vakanza?

Jista' jgħid meta hemm il-ħsieb li jerġa' jiftaħ ir-reklutaġġ għal uffiċjali kadetti u kuntistabbli tal-pulizija?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li n-numru tal-membri fil-korp tal- pulizija fil-preżent huwa 1,753.

Infurmat ukoll li jeżistu vakanzi fid- diversi rankijiet tal-korp, u huwa maħsub li dawn jimtlew wara li jiġu vvalutati l-ħtiġijiet attwali tal-korp u l-esiġenzi tas-servizz in ġenerali.

SEC – ĊENTRI TA' L-EŻAMIJIET

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jikkonferma l-Ministru li ċerti ċentri fejn qed isiru l-eżamijiet tas-SEC ma humiex adattati għal eżamijiet nazzjonali?

Jaf li fl-iskola sekondarja teknika San Ġużepp f'Raħal Ġdid qegħdin isiru eżamijiet fi klassijiet fejn hemm graffiti u tipex mal-ħajt kif ukoll purtieri inkallati u mqatta?

Jaf il-Ministru li anke l-post fejn isiru l-eżamijiet għandhom ikunu ta' ċertu standard biex jgħinu l-istudent jikkonċentra aħjar?

ONOR.

LOUIS GALEA: Din l-iskola hija Liċeo San Ġużepp tas-subien.

Il- klassijiet li jintużaw għall-eżemijiet huma l-istess klassijiet li matul il- ġurnata jsir it-tagħlim fihom.

Id-dipartiment juża' din l-iskola bħala wieħed miċ-ċentri prinċipali ta' l- eżamijiet għax l-iskola tinsab f'post ċentrali.

Barra minn hekk id- dipartiment qatt ma kellu lmenti negattivi dwar din l-iskola.

Bħal skejjel oħra tal-gvern qed jittieħdu miżuri biex l-ambjent ta' din l- iskola jitjieb.

KAVALLIER TA' SAN ĠAKBU - QLIGĦ

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kif sar il-qligħ fil-Kavallier ta' San Ġakbu?

Għaliex l-artisti jintalbu jħallsu Lm115 sabiex itellgħu wirja u t-tfal jintalbu jħallsu għall-programmi taċ-ċentru meta sar dan il-qligħ kollu?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-ewwelnett ġejt informat li għandu jiġi ċċarat li d- dokument imqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari 32258 huwa biss rendikont ta' d-dħul u ħruġ - sa l-aħħar ta' Diċembru, 2001- taċ-ċentru ta' kreattivita` fil-Kavallier ta' San Ġakbu, li allura ma jinkludix lista ta' l-kredituri u debituri għall-istess perjodu.

Għaldaqstant l-indikazzjoni ta' net profit hi żbaljata.

Informat ukoll li meta wieħed iqis il-ħlasijiet li saru s'issa din is-sena u oħrajn li għad iridu jsiru għal spejjeż magħmula sa' l-aħħar ta' Diċembru 2001 u li kienu għadhom ma tħallsux sa dik id-data, l-ammont li kien indikat bħala net profit fil-mistoqsija parlamentari imsemmija jiġi ridott sostanzjalment.

Barra minn hekk il-management ma nefaqx dak li kien hemm bżonn f'pagi minħabba li l-proċess ta' reklutaġġ ħa aktar żmien milli maħsub.

Għaldaqstant wieħed ma jistax jitkellem dwar dan il-qligħ kollu fil-Kavallier ta' San Ġakbu.

Il-prezz ta' Lm100 + VAT li jintalab iħallas min jesebixxi wirja ta' arti hi tariffa nominali li b'ebda moda ma tirrifletti l-ispejjeż li joħroġ iċ- ċentru li jkun miftuħ ħinijiet twal sebat ijiem fil-ġimgħa.

L-ispejjeż jinkludu wkoll ħlas ta' impjegati li xogħolhom hu li jippromwovu l-istess wirjiet ta' opri ta' arti li ħafna minnhom jinxtraw mill-visitaturi bla ma s'issa tiġi mitluba kummissjoni miċ-ċentru kif isir f'postijiet simili barra minn Malta.

Ninnota li l-biċċa l-kbira ta' l-artisti li użaw iċ- ċentru huma sodisfatti ħafna u qed jitolbu li jerġgħu jużawh.

L-istess fir-rigward ta' ħlas nominali ta' Lm1 li jintalbu jħallsu tfal għal attivitajiet artistiċi u krejattivi.

B'hekk iċ-ċentru jtaffi xi ftit mill-ispejjeż f'materjal li jintuża u f'remunerazzjoni li jħallas lill- animaturi, ħafna minnhom studenti ta' l-universita` li jsegwu taħriġ f'animazzjoni fl-istess ċentru.

Tajjeb infakkar ukoll li hemm kategoriji ta' tfal u persuni (e.g. mill-fondazzjoni Eden, pazjenti ta' l-isptar Monte Carmeli u oħrajn) li ma jiġu mitluba jħallsu xejn.

Il-gvern irid li l- fondazzjoni tkun organizzazzjoni mhux għal profitt u li kemm jista' jkun tassigura li tkopri l-ispejjeż tagħha minn dħul għal inizjattivi li jiġu organizzati fl-istess ċentru.

Jidhirli li jkun tajjeb ukoll li tinħoloq kultura favur li jingħata valur lill-prodott kulturali.

Il-mentalita` li wieħed jipparteċipa/jattendi f'attivita` kulturali u artistika jekk "tkun b'xejn" hi ta' ħsara għall- iżvilupp f'dan il-qasam.

Il-gvern diġa` joħroġ eluf kbar ta' liri biex direttament u indirettament jissussidja attivitajiet bħal dawn.

Tajjeb li insibu bilanċ ġust bejn aċċessibilita` sħiħa u iffinanzjar sostenibbli għall-kultura u l-arti.

OPM – PIRACY POLICY

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid għandux politika kontra l-piracy għall-uffiċċju tiegħu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Teżisti politika kontra l-piracy kemm fl- uffiċċju tiegħi kif ukoll mal-gvern kollu.

Ninsab infurmat li l-government policy fuq software licencing hija dokumentata f'dokument ''office automation standards software products''.

Dan id-dokument jista' jiġi aċċessat minn fuq il-website tas-CIMU "www.cimu.gov.mt".

Fejn isir magħruf lis-software qiegħed jiġi użat illegalment, il-gvern jieħu l-passi neċessarji.

MALTA INTERNATIONAL TRADE CENTRE

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min huma l-consortia/kumpanniji li wrew interess fl-iżvilupp tal-Malta international trade centre?

F'liema stadju wasal il-proċess ta' l-aġġudikazzjoni?

ONOR.

JOSEF BONNICI: F'dan l-istadju ma jkunx għaqli li wieħed jiżvela l- ismijiet tal-kumpanniji li wrew interess fl-iżvilupp tal-Malta international trade centre.

Id-dettalji mitluba jkunu jistgħu jingħataw wara l-ftuħ tal-proposti li għandhom jiġu sottomessi sa l-aħħar ta' Lulju ta' din is-sena.

SERVIZZ PUBBLIKU - ALLOWANCES

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm kienu dawk il-ħaddiema fil-ministeri, dipartimenti, fondazzjonijiet u entitajiet oħra tal-gvern u civil, bħal sptarijiet u skejjel, li mis-sena 1998 ingħataw allowances għal pożizzjonijiet ġodda li huma ogħla mis-substantive grade tagħhom?

Jista' jgħid kemm għola gradi non-substantive kull ħaddiem f'kull każ?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: L-informazzjoni mitluba qegħda tinġabar u tingħata tweġiba f'xi seduta oħra.

XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - DATA TRACK

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jispjega kif qegħdin jintgħażlu l-vetturi li fuqhom titwaħħal is-sistema tad-data track fi ħdan id-diviżjoni tax- xogħlijiet pubbliċi?

Għaliex din is-sistema m'hijiex qegħda tiġi nstallata fuq il-vetturi kollha?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-għażla tal-vetturi ġiet imqassma biex tolqot kemm jista' jkun id-dipartimenti kollha fi ħdan id- diviżjoni, iżda l-aktar dawk il-vetturi li jkopru l-akbar distanzi jew inkella li jikkonsmaw kwantita' ta' fuel.

B'dan il-mod 36% tal-vannijiet, 76% tat-trakkijiet u 53% tal-gafef ser ikunu bid-datatrak.

Minbarra hekk, ta' min jgħid ukoll li d-datatrak qed titwaħħal fuq xi vannijiet mikrija mid-dipartiment.

Meta din is-sistema tiġi żviluppata fuq numru ta' vetturi u nġenji, jiġi deċiż jekk għandhiex tiġi estiża.

FONDAZZJONIJIET - IMPJEGATI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm iddaħħlu jaħdmu ħaddiema full-time u mhux full-time li huma mpjegati mal-fondazzjonijiet u entitajiet oħra tal-gvern mis-sena 1998 'l hawn?

Jista' jgħid minn fejn huma l-ħaddiema?

Jista' jgħid kemm jaħdmu sigħat dawk li m'humiex impjegati tal-gvern iżda li huma mpjegati mal-fondazzjonijiet u kemm hi l-paga fissa, jew hourly rate u l-allowance tagħhom?

Jista' l-Prim Ministru jgħid kif saret l-għażla ta' dawn il- ħaddiema u kienx hemm persuni oħra li applikaw għal dawn il-pożizzjonijiet u tħallew barra, allavolja kellhom esperjenza u kwalifiki ogħla minn ta' dawk li ntgħażlu?

ONOR.

PA – QBAJJAR – ĦRUĠ TA' PERMESSI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid hemmx xi żviluppi għall-ħruġ ta' permessi għall-bini fil-Qbajjar li fl-iskema għall-iżvilupp mill-1987, minn meta kienet ħarġet it-temporary provision scheme, li kienu ħarġu żewġ permessi nru.

PB 2099/85/1085/84 u PB 2100/85/108/84 għal-parti mill-art?

Jikkonferma li din l-art m'hix qegħda tiġi kkunsidrata biex tiddaħħal fl- iskema tal-pjan lokali għal Għawdex?

X'inhuma r-raġunijiet għaliex din l- art m'hix tiġi inkluża fil-pjan ta' l-iżvilupp?

ONOR.

TONIO BORG: Il-file PB 1085/84 jirriferi għal sit fil-Qbajjar, filwaqt li file PB 108/84 jirreferi għal sit ix-Xewkija u għalhekk ma huwiex relevanti għall-mistoqsija.

Rigward file PB 1085/84, kien ħareġ permess fl-14 ta` Ġunju 1985 biex jinbnew appartamenti fil-Qbajjar.

Il-permess kien ħareġ skond il-policies viġenti dak iż-żmien, li huma differenti minn dawk ta` illum.

Dan il- permess kien validu sa sena waħda mid-data tal-ħruġ tal-permess, sakemm ma jkunx imġedded.

Iżda dan il-permess ma ġiex imġedded u għalhekk skada u ma baqax validu.

Il-bini approvat ma kienx inbena.

Ma hux propizju li ngħid liema art qed tikkunsidra l-awtorita` dwar l- ambjent u l-ippjanar biex iddaħħal fl-iskema ta` żvilupp.

Il-bord ta` l- awtorita` fil-ġimgħat li ġejjin għandu jiddiskuti l-abbozz tal-pjan biex joħroġ għall-konsultazzjoni pubblika.

P A - GARRIGUE

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti definizzjoni eżatta dwar il-kelma teknika garrigue?

Jekk kull blat jaqax taħt din id-definizzjoni?

X'inhu meqjus bħala art ikkultivata?

Liema records uffiċjali għandha l-awtorita ta' l- ippjanar dwar art agrikola, dwar jekk hix kultivata jew le?

Kemm-il talba saret għall-kostruzzjoni ta' gwiebi u kmamar tal-pompa taħt l- iskema tad-DNO mill-1 ta' Ġunju 'l hawn?

Kemm il-clearance ħarġet taħt l-iskema tad-DNO mill-1 ta' Ġunju 2001 'l hawn fiz-zona ODZ?

Jista' jikkonferma jekk il-Ġimgħa 21 ta' Diċembru 2001 kinitx ġurnata normali tax-xogħol?

Jekk le, jista' jikkonferma f'liema ħin twasslet il- posta mill-awtorita`?

Kemm minnhom ittieħdet deċiżjoni fi żmien 30 ġurnata kif stipulat fl-A.L. 126 ta' 2001?

F'każ ta' rifjut, semmi lokalita` b'lokalita` u r-raġunijiet li nġiebu għar- rifjut?

X'rimedju hemm għal min ma ħax risposta fi żmien stipulat u x'passi bi ħsieba tieħu l-awtorita` kontra minn qiegħed b'xi mod jabbuża mill-poteri?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat kif ġej:-

Il-kelma garrigue hija t-terminu tekniku għal art xagħrija, jiġifieri art li hija magħmula minn blat fil-wiċċ u li aktarx fiha wkoll irqajja` ta` ħamrija.

F`dan l-ambjent jikbru xtieli baxxi bħalma huma s-sagħtar, l- għansar u/jew pjanti simili.

Le

Art ikkultivata hija ħamrija li tkun imħawla u tinħadem għall- kultivazzjoni.

L-awtorita` għandha ritratti meħudin mill-ajru, li juru l-art in kwestjoni u b`hekk jindikaw b`mod dirett jekk hiex art mibnija, xagħri, siġar, għelieqi, eċċ.

Saru 214-il talba għal żvilupp li jinkludi ġwiebi jew kmamar tal-pompi taħt l-iskema ta` l-ordni dwar in-notifikar ta` l-iżvilupp mill-1 ta` Ġunju 2001 `l hawn.

L-Onor.

Membru mitlub jiċċara l-mistoqsija ladarba mhux tiftiehem.

42 clearance inħarġu fi żmien 30 ġurnata.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra t-tagħrif hekk kif mitlub.

Wara l-iskadenza ta` 30 jum, żvilupp li huwa kopert mill-ordni dwar in- notifikar ta` l-iżvilupp jiġi meqjus bħala żvilupp permess, sakemm ikun konformi għal kollox mal-kundizzjonijiet kollha indikati fl-istess ordni u mal-policies u pjanijiet approvati skond l-Att dwar l-Ippjanar ta` l- Iżvilupp.

Iżda l-ordni nnifisha tipprovdi illi l-awtorita` xorta tibqgħalha s-setgħa li twaqqaf ix-xogħlijiet jew li tieħu azzjoni ta` infurzar jekk żvilupp ma jkunx konformi, sabiex short cut proċedurali bħalma hija l-ordni dwar in-notifikar ta` l-iżvilupp ma sservix bħala loophole li tkun tista` tagħti wkoll lok għal xi abbuż.

L-Onor.

Membru huwa mitlub jindika għal liema abbuż qed jirreferi.

ĦADDIEMA RĠIEL U NISA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija 33092 u jgħid kemm huwa in-numru ta' rġiel u nisa 'l fuq minn 16 il-sena li qed jaħdmu?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li jien tajt għall-mistoqsija nru 33092.

NGOs – ĦADDIEMA FULL-TIME/PART-TIME

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jwieġeb mistoqsija 33091 u jgħid kemm huwa n-numru ta' NGOs f'Malta u Għawdex?

Kemm għandha full-time employees kull NGO?

Kemm għandha part-time employees kull NGO?

Kemm tħallas bolla tan-national insurance kull NGO?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Il-unit għall-liaison ma' għaqdiet mhux governattivi, li taqa' taħt ir-responsabbilta` tal-ministeru tiegħi, għandha informazzjoni biss dwar dawk l-għaqdiet li japplikaw għall-fondi provduti mill-gvern.

Ninsab infurmat li għas-sena 2002 kien hemm 33 għaqda - tnejn minnhom kienu minn Għawdex - li għamlu talba għal dawn il-fondi dwar 39 proġett.

Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l-informazzjoni dwar in- numru ta' mpjegati full-time u part-time imħallsa, kif jirriżulta mill- project document ippreżentat mat-talba għall-fondi mill-għaqda rispettiva.

Ninsab infurmat li l-unit m'għandiex l-informazzjoni mitluba fl-aħħar parti tal-mistoqsija.

XOGĦLIJIET PUBBLIĊI - IMPRESSED TRUCKS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid hix prassi normali li persuni ta' sebgħin sena jitħallew isuqu trucks impressed mad-dipartiment tax- xogħlijiet pubbliċi?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jekk l-Onor Interpellant jaf b'xi każ kif indikat fil-mistoqsija tiegħu jinfurmani sabiex jittieħdu passi b'mod immedjat.

PA - GĦAWDEX- IMPJANT GĦAT-TRATTAMENT TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jirrispondi mistoqsija 33058 u jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja ta' l-applikazzjoni li n-numru tagħha qed jintbagħat separatament u l-pjanti relattivi tal-PA għall-bini ta' impjant għat-trattament tad-drenaġġ f'Għawdex?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-informazzjoni għadha qed tiġi mħejjija.

P A – FLORIANA - CAR PARK

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-MCP car park fil-Furjana hux jikser kundizzjonijiet tal-permess tal-PA kif ukoll xi kundizzjoni tal- kuntratt li sar mad-dipartiment ta' l-artijiet?

Jekk fl-affermattiv, x'inhuma l-kundizzjonijiet miksura u x'qiegħed isir dwar dawn l- irregolaritajiet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi l-awtorita` ta` l-ippjanar qed tikkontendi illi xi partijiet mill-bini li sar fl-air space qed jaqbeż il- livell ta` Triq l-Assedju l-Kbir kif meħud matul it-gradient tagħha.

Rigward dan il-punt kien ġie revokat parti mill-permess ta` żvilupp li tirrigwarda dik il-parti tal-proġett u fil-21 t`April 1995 inħareġ avviż biex tieqaf u tat-twettiq skond l-Att Nru.1 dwar l-ippjanar.

Il-każ kien mar quddiem il-bord ta` l-appell dwar l-ippjanar fejn iżjed tard il- kwestjoni spiċċat anke fil-qorti ta` l-appell.

Min-naħa tagħha din il- qorti ddeċidiet li terġa` tibgħat il-każ lura lill-bord ta` l-appelli dwar l-ippjanar sabiex jinbeda smigħ mill-ġdid.

Il-każ sal-lum għadu pendenti quddiem dan il-bord fejn l-aħħar seduta saret fit-8 ta` Mejju 2002 - jiġifieri l-każ għadu subjudice – u għalhekk kwalunkwe azzjoni li tista` eventwalment tittieħed tinsab sospiża sakemm jiġi deċiż dan l-appell.

Għal dak li jikkonċerna d-dipartiment ta` l-artijiet, ninsab infurmat illi minħabba ksur fil-kundizzjonijiet tal-kuntratt f`dak li jirrigwarda l- livell ta` triq imsemmi hawn fuq, id-dipartiment qed jieħu passi kontra l- kumpannija li tmexxi l- car park.

DIVIŻJONI TAX-XOGĦLIJIET – A/ WTO

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Jista' l-Ministru jgħid jekk l-assistant work technical officer li d-dettalji dwaru qed jintbagħtu separatament għadux impjegat mad-diviżjoni tax-xogħlijiet pubbliċi minħabba li ilu ma jidħol għax-xogħol aktar minn tliet xhur?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab infurmat li l-ħaddiem imsemmi għadu mpjegat mad-diviżjoni tax-xogħlijiet u anke ngħata nkarigu biex jagħmel xogħol mal-kunsill lokali tal-Furjana.

Jekk l-Onor Interpellant għandu xi informazzjoni ulterjuri, nitolbu jinfurmani.

HOUSING - KERA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jara li tinqaleb il- kera fuq persuna li l-partikolaritajiet tagħha qed jintbagħtu separatament, peress li d-dokumenti li ġiet mitluba tibgħat mil-lands ġew mogħtija?

Jista' dan is-sinjur jiġi informat bl-aħħar żviluppi?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jirreferi din il- mistoqsija lill-ministru kkonċernat.

NI CONTRIBUTIONS

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 33122 u jgħid kemm jirriżulta li ma tħallsux kontribuzzjonijiet ta' l-NI minn self-employed u kumpanniji privati sena b'sena matul dawn l-aħħar ħames snin?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onorevoli Interpellant li risposta għal din il-mistoqsija ser tingħata f'xi seduta oħra.

ĦADDIEMA BARRANIN

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u l- Ambjent: Jista' l-Ministru jwieġeb mistoqsija parlamentari 33121 - oriġinarjament saret lill-Viċi Prim Ministru - u jgħid kemm kellna ħaddiema barranin differenti, matul dawn l-aħħar għaxar snin, nazzjonalita' b'nazzjonalita?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant qed jinġabar u tweġiba tingħata f`xi seduta oħra.

ITS - STUDENTI

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm mit-twaqqif ta' l-ITS 'il hawn bdew kull sena skolastika?

Kemm mill-istudenti li bdew id-diversi korsijiet għal raġuni jew oħra ma baqgħux jattendu l-korsijiet li kienu qegħdin jagħmlu?

Kemm mill-istudenti li ma baqgħux jattendu l-kors tagħhom kienu penalizzati għal dan?

Kemm minn dawk penalizzati kienu mitluba jħallsu lura l-istipendju li kienu rċevew kemm damu l-ITS?

Kienu mitluba jħallsu lura l-istipendju l- istudenti kollha li ma baqgħux jattendu l-kors li bdew u kellhomx dawn iħallsu l-istipendju kollu?

ONOR.

MICHAEL REFALO: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Membru tirrikjedi ħafna xogħol għaliex titlob stħarriġ li jmur lura tnax il-sena u assolutament Għaldaqstant mhuwiex possibbli li tingħata tweġiba f'qasir żmien.

Inwiegħdu li appena tasalli l-informazzjoni nwieġeb il-mistoqsija tiegħu.

KUNSILLI LOKALI - SERVIZZ TA' E-GOVERNMENT

L-ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali: Jista' l-Ministru jgħid hux il-kunsilli lokali kollha aċċettaw li joffru mill-uffiċċji tagħhom is-servizz ta' l-e-governement?

Il-kunsilli kollha li aċċettaw li jagħtu dan is-servizz ħatru e-councillor?

Il-gvern se jipprovdi computers ġodda lill-kunsilli lokali għal dan is- servizz?

Minn meta fil-fatt se jibda?

Jekk il-kunsilli lokali se jingħataw il-possibbilta` li in vista ta' dan is-servizz u ta' xogħlijiet oħra li daħlu għalihom jimpjegaw iżjed nies u jekk fl-affermattiv kif dan se jiġi regolat?

ONOR.

AUSTIN GATT: Il-kunsill lokali kollha urew l-interess li joffru s- servizzi ta' l-e-Government mill-ufficcju amministrattiv tagħhom pero` għad hemm tliet kunsilli li sa llum għadhom ma ħatrux l-e-councillor tagħhom.

Dawn huma l-kunsilli tal-Marsa, Sannat u Xaghra.

Biex iħajru l-kunsilli kollha jidħlu għal dan il-proġett, il-gvern offra pakkett ta' inċentivi li fost oħrajn jinkludi;

vot ta' Lm350,000 fl-aħħar budget; spiza finanzjata mill-gvern ta' ċirka Lm100,000 oħra f'tagħmir ta' computers u connectivity biex jitwaqqaf internet centre f'kull lokalita` ghall-użu tar-residenti; inter-connectivity tas-sistemi: interni u aċċess ghall-internet bi ħlas nominali;

installazzjoni b'xejn ta' mill-anqas web phone wieħed f'kull lokalita`;

taħrig b'xejn għal mill-inqas żewg persuni minn kull lokalita` ntiża biex dawn ikunu kapaċi jagħtu t-taħrig fl-użu tal-komputer fil-lokalita` stess u dan fil-kuntest ta' skema ta' taħrig b'xejn li qed tinħadem mal-ministeru ta' l-edukazzjoni; u

aċċess b'xejn għall-portal tal-gvern u pariri teknici b'xejn ghall-iżvilupp tal-website tal-kunsilli.

GĦAJN DWIELI - ZEBRA CROSSING

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jikkunsidra li zebra crossing li hemm Għajn Dwieli ħdejn il-mini titressaq lejn tarf it-triq naħa ta' Raħal Ġdid fejn jibdew ir-residenzi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ser ngħaddi t-talba ta' l-Onor.

Interpellant lid- direttorat għat-toroq u dak għall-maniġġ tat-traffiku biex jaraw huwiex possibbli li ssir zebra crossing fil-viċinanzi tar-residenzi kif indikat mill-Onor.

Interpellant.

AWTORITA` TAS-SAĦĦA U SIGURTA` FUQ IL-POST TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm health and safety officers fi ħdan l-awtorita` tas-saħħa u sigurta` fuq il-post tax- xogħol li qed jagħmlu id-dmirijiet mitluba minn din il-pożizzjoni?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Hemm tmien (8) uffiċjali li ġew appuntati bħala occupational health and safety officers skond kif kontemplat fl-artikolu 15 tal-liġi li waqqfet l-awtorita' għas-saħħa u sigurta` fuq il-post tax- xogħol.

AKKOMODAZZJONI ALTERNATTIVA

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall- Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jgħid kemm hemm single parents li għandhom applikazzjoni pendenti għall-akkomodazzjoni alternattiva?

Minn liema lokalita` ġejjin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra tabella li turi l- informazzjoni mitluba.

MIA – MATS SECTION

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Peress li meta l-MIA ħadet il-kontroll ta' l-ajruport mingħand l-avjazzjoni ċivili ħadet magħha l-impjegati u l-apparat kollu, jista' l-Ministru jgħid għaliex issa li sezzjoni minnhom - li minħabba sigurta` tal-pajjiż ingħata lura lill-gvern - magħrufa bħala MATS ma ħaditx lura magħha ċertu apparat li jiswa eluf ta' liri?

X'inhi r-raġuni u jista' jelenka x'inhu dan l- apparat li jista' jispiċċa f'idejn il-barrani issa li l-MIA se tkun privatizzata?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li l-kumpannija mwaqqfa mill-gvern fl- 1 ta' Jannar 2002 biex tieħu ħsieb il-kontroll ta' l-ajru f'Malta, ħadet mingħand il-MIA mhux biss l-impjegati li kienu jaħdmu f'din is-sezzjoni, iżda ħadet ukoll il-makkinarju neċessarju biex din tkun tista' topera.

Dan l-apparat kellu net book value ta' aktar minn Lm3.6 miljun.

GŻIRA - TRIQ GIACINT TUA

L-ONOR.

LEO BRINCAT staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jara li jittieħdu passi dwar l-għalqa msejħa tal-baruni li hemm fi Triq Giacint Tua, Gzira, kantuniera ma' E. Bernard Street li allegatament qiegħda spiss tintuża kemm bħala rubbish dump kif ukoll bħala lok għal prostituzzjoni, minkejja li tinsab qrib ħafna ta' l-abitat?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Infurmat li spezzjoni minn uffiċjali tad-dipartiment tas-Saħħa Pubblika saret fl-għalqa ndikata fl-10 ta` Mejju 2002, fejn ġie nnotat xi skart u materjal ieħor.

Fid-dawl ta` dan intbagħat avviż lis-sid konċernat sabiex jieħu l-passi meħtieġa ħalli jitneħħa dan l-iskart.

Fin- nuqqas ta` dan, jittieħdu passi legali.

Fir-rigward ta` l-allegat prostituzzjoni fl-inħawi, nissuġġerixxi li tali lment jiġi riferut lill-ministru konċernat.