MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 860 It-Tlieta, 28 ta' Jannar, 2003 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 860

It-Tlieta, 28 ta' Jannar, 2003

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.01 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 28 ta' Jannar, 2003

WERREJ

MINUTI 963

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI 963

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ

GĦAS-SENA 2002 – 2003 969

AĠĠORNAMENT 990

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 994

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 859 li saret fit-28 ta' Jannar, 2003 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET – TWEĠIBIET ORALI

UE - IMPORTAZZJONI TA' IKEL, XORB U TABAKK

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Kemm huwa veru li taħt l-arranġamenti ta' l-ispecial temporary state aid to support processors and recognised retailers of imported products, pajjiżna mhux se jkun eżentat mit-tariffi li l-Unjoni Ewropea timponi fuq l-importazzjoni ta' ikel, xorb u tabakk minn non-EU countries?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tajjeb jingħad li mas-sħubija ta' pajjiżna fl- Unjoni Ewropea se jibdew jiġu applikati l-istess tariffi applikati mill- Unjoni, tariffi li jvarjaw mhux biss skond il-prodott partikolari iżda wkoll skond il-pajjiż minn fejn ikun qed jiġi importat il-prodott.

F'dan il- kuntest ta' min ifakkar li l-Unjoni għandha ftehim ta' kummerċ ħieles ma' bosta u bosta pajjiżi minn fejn wieħed jista' jimporta mingħajr tariffa jew b'tariffa ridotta.

Fin-negozjati tagħha ma' l-Unjoni Ewropea, Malta kisbet id-dritt li timplimenta mekkaniżmu ta' sussidju li permezz tiegħu l-gvern se jkun jista' jikkumpensa għal xi żidiet li jista' jkun hemm minħabba d-differenza bejn il-prezz tal-prodott fis-suq internazzjonali u dak fl-Unjoni.

B'dan il-mod il-konsumatur lokali mhux mistenni li jiffaċċja żieda fil-prezz ta' dawn il-prodotti.

IL-QAMMIEĦ – SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għax-xogħlijiet ta' upgrading fis-sistema tad- drenaġġ fl-inħawi tal-Qammieħ, jista' il-Ministru jinformana meta bdew ix- xogħlijiet u meta huwa mistenni li jitlestew?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u l-Infrastruttura): Ninsab informat li x-xogħlijiet fuq l-ewwel fażi ta' upgrading tas-sistema tad-drenaġġ fil-Qammieħ bdew fl-ewwel ġimgħa ta' Frar 2002 u tlestew fl- ewwel ġimgħa ta' Ġunju 2002.

Għal dik li hija t-tieni fażi, fl-ewwel ġimgħa ta' Novembru saru l- preparamenti kollha biex jitkompla l-upgrading sal-baħar - u għal dan l- għan inħarġet tender biex jinxtraw il-pajpijiet u anke saru xi preparamenti on site - u wara l-ewwel ġimgħa ta' Jannar inbdiet it-tielet fażi, li mistennija tispiċċa sa l-aħħar ta' Mejju 2003.

Din tikkonsisti fi bdil tal- pajpijiet sal-baħar.

Naturalment trid issir distinzjoni ċara bejn ix-xogħol li sar fl-ewwel fażi, li kien dovut għall-ħsarat fil-main, u x-xogħol fit-tieni u t-tielet fażi, li l-Onor.

Interpellant sewwa jagħmel isejjaħlu upgrading, fis-sens li mhux neċessarju li jsir imma jkun aħjar li jsir.

IL-QAMMIEĦ – SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: Kemm hemm ħaddiema fuq l-upgrading tas-sistema tad-drenaġġ fil-Qammieħ?

Kemm ilhom dawn in-nies fuq il-lant tax-xogħol u kemm għamlu overtime?

Meta huwa maħsub li jitlesta x-xogħol?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura): Ninsab informat li fl-ewwel fażi ta' upgrading fis- sistema tad-drenaġġ fil-Qammieħ kien hemm għoxrin ħaddiem, li b'kollox għamlu madwar 1,288 siegħa overtime bejniethom.

Fit-tieni u t-tielet fażi hemm 16-il ħaddiem, li b'kollox huwa stmat li se jkunu għamlu madwar 1,500 siegħa overtime bejniethom.

Huwa maħsub li x-xogħol ikun lest sa l-aħħar ta' Mejju 2003.

IL-QAMMIEĦ – SISTEMA TAD-DRENAĠĠ

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għar-Riżorsi u l- Infrastruttura: B'riferenza għall-upgrading fis-sistema tad-drenaġġ fil- Qammieħ, kemm swew s'issa x-xogħlijiet?

Kemm huwa stmat li se titla' ċ- ċifra biex isir dan l-upgrading?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għar-Riżorsi u Infrastruttura): Ninsab informat li l-ispiża biex isir ix-xogħol fil-Qammieħ se tkun ġiet tiswa madwar Lm81,730, jiġifieri Lm15,490 bħala pajpijiet u Lm66,240 bħala labour.

UE - SUSSIDJU FUQ IT-TKABBIR TAL-PATATA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' il-Ministru jgħid għaliex is-sussidju fuq it-tkabbir tal- patata mhux inkluż fid-direct complementary payments?

Jirriżultalu li dan is-sussidju ma jaqax la taħt il-common market organisation u lanqas taħt l- iskemi tal-common agricultural policy?

Għaliex il-kondizzjonijiet ta' kif se jitħallas is-sussidju ta' Lm22 miljun għadhom mhux magħrufa?

L-Unjoni Ewropea se tippermettilu lill-Gvern Malti jagħti dan is-sussidju?

Jista' il-Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dawn l-arranġamenti ta' direct complementary payments?

ONOR.

JOSEF BONNICI (f'isem il-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): L-Onor Interpellant suppost li jaf li l-patata ma taqax taħt is-CMO ta' l-Unjoni Ewropea u għaldaqstant il-ħlas ta' sussidju u kwalunkwe għajnuna oħra mill- Gvern Malti fuq it-tkabbir tal-patata ma jirrikjedu l-ebda permess, la issa u lanqas meta Malta tkun membru ta' l-Unjoni.

L-għajnuna li se tkun tlaħħaq euro 27.08 miljun jew Lm10.83 miljun sa l- aħħar ta' l-2014 tinkludi sussidju li jkun jagħmel tajjeb ghat-tneħħija tal- levies, għajnuna addizzjonali ta' madwar Lm10 kull tomna patata miżrugħa kif ukoll għajnuna lis-settur taħt forma ta' marketing aid.

MR SPEAKER: L-Onor.

Noel Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Mr Speaker, il-verita' hi li aħna mit-taxxi tagħna se jkollna noħorġu dak li l-Unjoni mhix lesta tissussidja u anke se jkollna ndaħħlu levies biex nipproteġu dak li jipproduċu bdiewa Ewropej, kif ukoll se jkollna noħorġu l- miljuni tal-liri biex nissussidjaw prezzijiet għoljin ta' prodotti li llum nixtru bl-irħis.

Allura jista' xi ħadd ifehemni x'se jgawdi l-poplu minn dan kollu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Il-punt fundamentali huwa li se nsiru parti minn suq wieħed, fejn allura se nkunu nistgħu nesportaw bla xkiel.

Dan huwa importanti ħafna għalina għax għad għandna ħafna xkiel meta niġu għall- esportazzjoni.

Nimmaġina li l-Onor.

Interpellant għadu jiftakar meta semmieli l-kwestjoni tat-tabakk, Sur President.

Illum aħna nistgħu nesportaw lejn l-Unjoni Ewropea sigaretti manifatturati lokalment imma biex nagħmlu hekk ikollna nħallsu taxxa ta' xi 40%, anke jekk it-tabakk nixtruh mill-istess pajjiżi li jixtruh ta' l-Unjoni.

Dan għaliex l-Unjoni għandha ftehim magħhom, liema ftehim ma japplikax għalina minħabba li m'aħniex membri.

Dan huwa eżempju ċar tax-xkiel li naffaċċjaw bis-sistema preżenti ta' kummerċ, sistema li timpedixxi dak l-iżvilupp li finalment fuqu jiddependi x-xogħol tal-ħaddiema tagħna.

Naturalment l-Unjoni għandha diversi agreements ma' ħafna pajjiżi minn fejn nistgħu nimportaw mingħajr ma jkollna napplikaw it-tariffi tas-suq komuni.

Għax is-suq komuni huwa suq li jipprometti ħafna għall-għejxien tal-poplu tagħna.

Żgur li jiffaċilita' ħafna aktar l-affarijiet milli kif qegħdin bħalissa, jew li kieku kellna naslu għal xi ftehim bħalma l-Unjoni għandha mal-Marokk, mat-Tunisia, ma' l-Eġittu, mal-Libanu, mas-Sirja, ma' l-Israel u mat-Turkija.

Nispera li l-Onor.

Interpellant huwa konxju li din hija parti fundamentali li magħha jrid jimxi l-pajjiż bħala membru fl-Unjoni Ewropea, xi ħaġa li tiggarantixxi t-tkattir tal-ġid ekonomiku.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jikkonferma jew jiċħad il-Ministru l-arranġament li sar bejn il-Gvern Malti u l-Unjoni Ewropea li prodotti ssussidjati mill- Gvern Malti ma jistgħux jiġu esportati lejn is-suq ta' l-Unjoni?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Issa jew se nkunu verament parti minn suq wieħed jew mhux se nkunu parti minn suq wieħed.

Għax jekk aħna għandna miżura li qiegħda hemm biex tgħin lill-konsumatur lokali, allura wieħed irid joqgħod attent li dak il-prodott jasal għand il-konsumatur Malti u għand ħadd aktar, b'mod partikolari fejn jidħlu prodotti agrikoli.

Pero' imbagħad hemm prodotti oħra, bħal per eżempju affarijiet li għandhom x'jaqsmu maz-zokkor - u għal darba oħra ngħid li t-teknikalitajiet hawnhekk għadhom qed jinħadmu – li se jkunu jistgħu jiġu esportati lejn l-Ewropa, anke jekk aħna nkunu qed nissussidjaw iz-zokkor sa ċertu ammont biex il- prezz f'Malta ma jogħliex.

Żgur li ma tridx tiġġeneralizza, kif qed jagħmel l-Onor.

Interpellant, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Jiġifieri l-bidwi li jkabbar il-patata se jieħu sussidju mill-gvern minħabba li din il-fergħa ma taqax taħt is-CMO – għaliex m'hemm l-ebda forom ta' sussidju li l-Unjoni Ewropea tagħti lill- bdiewa għal din il-produzzjoni u allura l-flus se jkollhom joħorġu mit- taxxi tal-Maltin – u dan is-sussidju se jingħata ħalli jkun qed jagħmel tajjeb għat-telf li se jkollu l-bidwi.

Imma issa fuq kollox il-bidwi Malti se jkun jista' jesporta l-prodott tiegħu lejn is-suq ta' l-Unjoni?

Il- patata li se jkun qed jissussidja l-Gvern Malti se tkun tista' tiġi esportata?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Sur President, jiddispjaċini ngħidlu lill-Onor.

Membru li għandu t-taħwid f'moħħu!

Mela għax bidwi tgħinu jfisser li meta jiġi l-istaġun ma jkunx jista' jesporta?

Naturalment aħna ma nesportawx is- sena kollha.

Ikun hemm żmien meta l-bidwi jista' jesporta u żmien ieħor meta ma jistax, imma dażgur li jkun jista' jesporta, bħalma nesportaw diversi prodotti.

Veru li l-patata m'hijiex issussidjata mill-Unjoni, pero' il-bdiewa Ewropej jistgħu jesportaw anke meta jkunu qed jiġu mgħejjuna.

Ma nafx għaliex għandha tkun daqshekk diffikultuża li wieħed jaċċetta l-idea li l-bidwi tagħna jesporta wkoll, Sur President.

UE – IMPATT FUQ L-GĦOLI TAL-ĦAJJA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Peress li wara s-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, pajjiżna se jkollu jġorr 87 kwota u tariffa u 539 special safeguards for agriculture produce fuq l-importazzjoni ta' ikel minn non-EU countries, jista' il-Viċi Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra r- rapporti/studji li saru dwar l-impatt ta' dawn il-kontrolli fuq il-pagi tal-familji u fuq il-pensjonanti?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Kif jaf l-Onor.

Interpellant, diġa' jeżisti mekkaniżmu li jistabilixxi l-impatt taż-żidiet li jista' ikun hemm fl-għoli tal-ħajja sew fuq min hu bil-paga kif ukoll fuq il-pensjonanti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Farrugia, domanda supplimentari.

ONOR.

NOEL FARRUGIA: Sur President, jiddispjaċini imma ma naħsibx li l- Viċi Prim Ministru rrisponda d-domanda li għamiltlu u allura jkolli nerġa' nitolbu, jekk mhux illum imqar fi stadju ieħor, biex jgħaddielna kopja ta' dan l-istudju u jekk hu possibbli anke jpoġġi kopja fuq il-Mejda tal- Kamra.

(Interruzzjonijiet) Allaħares qatt nissieħbu!

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Ma naħsibx li din l-espressjoni ta' l-aħħar hija flokha, Sur President.

Jiena ngħid allaħares ma nisseħbux għax inkunu tlifna opportunita' tad-deheb u dan il-pajjiż jispiċċa jkollu jħabbat wiċċu ma' problemi ħafna akbar.

Jien għandi fiduċja sħiħa li l-poplu Malti huwa intelliġenti biżżejjed biex jiżen kollox u jagħmel għażla tajba.

Nittama biss li nħalluh fil-liberta' li jagħżel u li bħalma f'dan il-parlament ġimgħa ilu ngħata free vote lill-membri parlamentari, nagħtu free vote ukoll lill-poplu Malti u GĦawdxi kollu biex jesprimi ruħu bil-liberta' kollha.

Nittama wkoll li jiġi rtirat is-suġġeriment tal-kap ta' l-oppożizzjoni li biex jgħaddi r-referendum irid ikun hemm l-approvazzjoni ta' 60% ta' l- elettorat.

Allaħares nimxu hekk f'dan il-parlament u allaħares timxi hekk id-demokrazija.

Jien ngħid li dawn it-tipi ta' prinċipji lanqas biss għandna nippruvaw insemmuhom u nistenna li l-kap ta' l-oppożizzjoni din tas- 60% jirtiraha u jiskuża ruħu fil-konfront tad-demokrazija tal-pajjiż.

Issa l-Onor.

Farrugia qed jistaqsini fuq xi impact assessment, Sur President.

Il-qasam responsabbli minnu jien huwa l-qasam tal-politika soċjali u nista' ngħidlu li impact assessment sar min-naħa tal-ministeru tiegħi, naturalment għal dak li għandu x'jaqsam mad-diversi aspetti li jaqgħu taħt ir-responsabbilta' tal-ministeru, fosthom ix-xogħol u l-qasam tas-saħħa u s-sigurta` fuq il-post tax-xogħol.

Dawn huma rapporti voluminużi li huma pubbliċi u safejn naf jien jinsabu fuq il-website tal-MIC.

Il-mistoqsija li għamel l-Onor.

Membru tirriferi għall-impatt li jista' jkun hemm minħabba l-kwoti u t-tariffi ta' dak li huwa sejjaħ special safeguards for agricultural produce.

Dan ta' l-agrikoltura huwa qasam li ġie studjat fid-dettal u dawn l-aspetti ġew indirizzati fin-negozjati li Malta żammet mal-Kummissjoni Ewropea.

Id-dokumentazzjoni voluminuża li poġġejna fuq il-Mejda tal-Kamra fil-bidu tad-dibattitu dwar il-mozzjoni għas-sħubija ta' pajjiżna fl-Unjoni Ewropea tinkludi informazzjoni dettaljata dwar il-pożizzjoni ta' Malta u l-pożizzjoni Ewropea, il-proposti tagħna u l-arranġamenti finali li ntlaħqu bejn iż-żewġ naħat.

Jiġifieri l- informazzjoni kollha hija available għall-pubbliku.

Biss jekk hemm xi ħaġa partikolari li l-Onor.

Farrugia jkun jixtieq jindirizza direttament jew lill-ministeru għall-agrikoltura u sajd jew inkella lill-ministeru għas-servizzi ekonomiċi, jien m'għandix dubju li min-naħa tagħhom dawn ikunu jistgħu jagħtu l-informazzjoni kollha, Sur President.

MR SPEAKER: L-Onor.

Joe Mizzi, domanda supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Fid-dokumenti voluminużi li tpoġġew fuq il-Mejda tal- Kamra, hemm il-pożizzjoni finali fuq kull qasam?

Il-ministeri l-oħra kollha għamlu impact assessment dwar l-oqsma li huma responsabbli minnhom?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-ewwelnett id-dokumenti li tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra huma ħwejjeġ li wieħed jista' faċilment jivverifika.

Dawn id- dokumenti jispjegaw il-pożizzjoni inizjali tal-Gvern Malti u dik ta' l- Unjoni Ewropea u anke l-pożizzjoni finali li ntlaħqet.

Il-pakkett huwa konkluż, il-pakkett huwa miftiehem u l-aspetti kollha huma determinati, Sur President.

Issa wara n-negozjati, il-gvern irid imur quddiem il-poplu Malti bi proġett dettaljat sa l-inqas aspett partikolari tiegħu, bil-kondizzjonijiet kollha li ġew innegozjati.

Dan kontra l-pożizzjoni tal-Partit Laburista li qiegħed ikompli jinsisti li m'għandniex nissieħbu fl-Unjoni u qed imexxi proposta ta' partnership li sal-lum għadu ma jistax jispjegaha.

Ir-raġuni li jġib il- Partit Laburista għaliex ma jistax jispjegaha hi għax qiegħed fl- oppożizzjoni u ma jistax jinnegozja.

Din hija l-pożizzjoni, Sur President.

Id-dokumenti li tqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra jinkludu l-pożizzjoni finali li ġiet innegozjata fl-aspetti kollha, taħt il-kapitoli kollha li jifformaw parti mill-pakkett li ġie nnegozjat.

Id-disa` pajjiżi l-oħra li huma kandidati bħalna wkoll kellhom jinnegozjaw il-kapitli kollha.

Dwar jekk ministeri oħrajn għamlux assessment ta' l-impatt tas-sħubija ta' Malta fl-oqsma tagħhom, ir-risposta hi li kull fejn il-gvern ħass li kien neċessarju, dawk l-istudji saru.

Naturalment dawn saru anke biex jgħinu lill-gvern fl-argumentazzjoni tiegħu mal-Kummissjoni Ewropea, Sur President.

GĦal dak li għandu x'jaqsam mal-ministeru għall-politika soċjali, irrid ngħid li l-punt tat-tluq kien li biex niġu kkonsidrati bħala kandidati għal sħubija fl-Unjoni u allura eventwalment membri, kellna bilfors naġġornaw il-liġijiet tax-xogħol u kellna bilfors ukoll naġġornaw il-liġijiet tagħna għal dak li għandu x'jaqsam mas-saħħa u s-sigurta'.

Kien hemm min argumenta li l-miżuri li konna se ndaħħlu seta` kellhom impatt fuq il- funzjoni ekonomika ta' pajjiżna, fuq l-effiċjenza ta' pajjiżna, fuq il-cost structures ta' pajjiżna u fuq il-kompetittivita' ta' pajjiżna u allura iva, fil-każ tiegħi - issa bħali għamlu ministri oħrajn - għamilna studju li sewa flejjes tajbin biex naraw x'se jkun l-impatt.

Jekk m'inix sejjer żball dan sewa Lm25,000 - jekk mhux iżjed ukoll - u dam isir għal perjodu twil.

Ġew intervistati employers minn kull faxxa, jiġifieri kemm employers żgħar kif ukoll employers medji u kbar, dejjem fil-proporzjon ta' pajjiżna, u kull wieħed minnhom kellu jirrispondi serje twila ta' mistoqsijiet li setgħu mbagħad jagħtuna indikazzjoni biex aħna stajna nieħdu pożizzjoni ħalli nkunu nistgħu ninnegozjaw mal-Kummissjoni Ewropea.

Eżempju tipiku ta' dan kienu r-riżultati li aħna kellna fuq l-impatt tal-miżura magħrufa bħala d-direttiva dwar l-organizzazzjoni tal-ħin tax-xogħol, il-working-time directive.

Aħna dehrilna li dik il-miżura - u miżuri oħrajn - kellha bżonn studju partikolari.

Wara li kellna r-riżultat ta' l-ewwel impact assessment, kellna l-viżita hawn Malta tal-kumissarju responsabbli għall-politika soċjali u nnegozjajt jien direttament magħha fuq din id-direttiva.

Il-punti li ssemmew irrikjedew li nerġgħu nidħlu f'impact assessment supplimentari ma' dak li konna għamilna biex inkunu nistgħu nidentifikaw preċiż fejn seta' kellna problema.

Wara dan kollu stajna nargumentaw mal-Kummissjoni Ewropea b'ċerta forza u bħalma l-Kamra taf, ingħatajna perjodu ta' żmien biex aħna nkunu nistgħu ndaħħlu dak li għandu x'jaqsam ma' din id-direttiva partikolari.

Jiġifieri t-tweġiba għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Mizzi hija: Iva, kull fejn il-gvern deherlu li kellu jsir assessment ta' l-impatt ta' xi miżura parikolari, dak l-assessment sar u fil-fatt imxejna fuqu biex inkunu nistgħu ninnegozjaw mal-Kummissjoni Ewropea

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Nistgħu ngħidu li dwar il-kwestjoni ta' l-abort u n- newtralita` kien hemm xi forma ta' dikjarazzjoni, imma żgur mhux dwar il- kaċċa u l-insib.

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-abort u n-newtralita` huma żewġ suġġetti fejn il-Gvern Malti u l-Unjoni Ewropea aċċettaw li ssir dikjarazzjoni jew protocol li jistabilixxu l-pożizzjoni taż-żewġ naħat għar-rigward ta' dak is-suġġett partikolari u jidhirli ukoll li dawn huma pubbliċi.

Li nista' niggarantilu hu li d-dokumenti li poġġejna fuq il-Mejda tal-Kamra jittrattaw l-oqsma kollha u jinkludu l-pożizzjoni finali tan-negozjati bejn Malta u l-Kummissjoni Ewropea.

Dak kollu li ġie miftiehem issa jrid jiġi kkonvertit fi trattat li bis-saħħa tiegħu Malta tissieħeb uffiċjalment fl- Unjoni Ewropea.

Biex jifhmuni wkoll dawk li qed isegwu minn fuq ir-radio, irrid ngħid li trattat ikun qisu kuntratt u f'dan it-trattat ikun hemm dak kollu li jkun ġie miftiehem.

Jiġifieri dak li qiegħed f'dawn id-dokumenti jkun irid jinkiteb f'dokument finali.

Nerġa' nirrepeti li dan mhux qed isir għal Malta biss imma dan huwa proċess li l-għaxar pajjiżi kandidati kollha jridu jgħaddu minnu.

Bħalissa qed jinkitbu dawn l-għaxar trattati li se jinkorporaw dawn il-kondizzjonijiet kollha.

Dawn imbagħad nivverifikawhom biex inkunu ċerti li dak li ġie miftiehem effetivament ikun rifless f'dan it-trattat finali, li mbagħad ikun irid jiġi ffirmat mill-Gvern ta' Malta u mill-Unjoni Ewropea.

Imma again, it-tweġiba għall-mistoqsija ta' l-Onor.

Mizzi hija li dawk id- dokumenti li poġġejna fuq il-Mejda tal-Kamra jinkludu kollox.

L-unika riżerva li nagħmel - għalkemm jidhirli li ġew imqegħda fuq il-Mejda tal- Kamra wkoll – huwa għall-protocol dwar l-abort.

Dan biss m'iniex ċert jekk hux parti minn dak il-pakkett jew le.

MR SPEAKER: L-Onor.

Marie Louise Coleiro, domanda supplimentari.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Il-Viċi Prim Ministru semma diversi studji u impact assessments, imma social impact assessment as such fuq liema areas sar?

MR SPEAKER: Il-Viċi Prim Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-impact assessment li sar mill-ministeru għall- politika soċjali kien fil-kuntest tal-liġi tax-xogħol u fil-kuntest tal- liġi tas-saħħa u s-sigurta' fuq il-post tax-xogħol.

Huwa impact assessment li jidħol fl-oqsma ta' l-impatt ekonomiku li jista' jkun hemm b'riżultat tad-dħul ta' dawk il-miżuri kollha.

Hemm lista twila ħafna ta' miżuri u bidliet li konna nafu li rridu nagħmlu biex inkunu nistgħu nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Huwa inevitabbli li dan l-eżerċizzju jidħol ukoll f'aspetti soċjali għal dak li għandu x'jaqsam, per eżempju, ma' inċidenti fuq il-post tax-xogħol, għal dak li għandu x'jaqsam ma' l-impatt ta' dawk l-inċidenti, mal-costs ta' dawk l-inċidenti.

Biex inkun ċar, dan l-istudju jissejjaħ economic impact assessment pero' fih aspetti li b'mod naturali u inevitabbli jikkostitwixxu assessment ta' l-impatt minn aspetti soċjali differenti tad- diversi miżuri li introduċejna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat- Tqegħid ta' Karti.

L-Aġent Prim Ministru

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TA' NFIQ TAL-KORPORAZZJONI GĦAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ GĦAS-SENA 2002 – 2003

(Ikompli mit-28 ta` Jannar, 2003)

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

ONOR.

JEAN PIERRE FARRUGIA: Mr Speaker, jiena rajt ir-rapport tal- korporazzjoni b'attenzjoni u naħseb li l-ikbar sinjal li din il- korporazzjoni għamlet xogħolha sew jirriżulta mill-fatt li minkejja li l- job vacancies naqsu minn 7567, is-sena l-oħra għal 7,020 din is-sena, il- placements fil-privat minn 1,805 żdiedu għal 2,311.

Jiġifieri minkejja li s- sitwazzjoni ekonomika wasslet biex ikun hemm inqas opportunitajiet ta' xogħol, l-ETC rnexxielha ssib impjiegi għal dawn il-persuni.

Fil-fatt insibu li hemm placement ta` 500 persuna iktar mal-privat minkejja li l-job vacancies naqsu b'iktar minn 500.

Naħseb li dan juri kemm-il korporazzjoni kienet effettiva.

Jekk wieħed iħares lejn l-industries statistics isib li t-total manufacturing sales żdied mill-1999 għas-sena 2000 u mbagħad naqas fis-sena 2001, u dan it-tnaqqis ppersista f'ħafna mix-xhur tas-sena 2002.

Dan juri li hemm problema fil-qasam tal-manifattura f'pajjiżna minħabba li l-pagi għolew tul is-snin.

Jekk wieħed jara kemm kienet il-paga medja fil-qasam tal-manifattura fl-1987 isib li din kienet ta' madwar Lm2,423 fis-sena, sas- sena 2001 din telgħet għal Lm4,049.

Wieħed jara li f'temp ta' 15-il sena kien hemm żieda qawwija fis-salarji medji li jieħdu l-ħaddiema fiil-qasam tal-manifattura u allura jifhem li l-prodott tagħna ma jibqax daqshekk kompetittiv meta jiġi esportat.

Ovvjament il-ħaddiema f'pajjiżna jilmentaw li dawn il-pagi li jaqilgħu illum m'humiex biżżejjed.

Il-mod li bih drajna ngħixu u l-livell ta' l-għajxien tant għola li l-pagi m'humiex biżżejjed u jidher ċar li l-problema trid tiġi solvuta mod ieħor.

Żgur li mhux il-każ li pajjiżna jerġa' lura għaċ-cheap labour għax lanqas bil-pagi li hemm illum ħafna żgħażagħ ma jridux jaħdmu f'dan il-qasam.

Wieħed irid jipprova jraħħas il-prodott tagħna mod ieħor u naħseb li fuq dan l-ETC tista' tgħin ħafna u diġa` qed tagħmel ħilitha kolha.

Il-problema hi aktar fil-vakanzi li qed jinħolqu milli fit-taħriġ.

Sur President, f'Mejju li għadda kont għamilt mistoqsija lill-Ministru għas- Servizzi Ekonomiċi dwar kemm pajjiżna jesporta lejn il-pajjiżi fil- Mediterran.

Mir-rispota li tani jirriżulta li fis-sena 2001 pajjiżna esporta Lm1.6 miljun fi prodotti lejn l-Eġittu, Lm1.9 miljun lejn it- Tuneżija, Lm700,000 lejn il-Marokk u Lm21 miljun lejn il-Libja.

Lejn l- Alġerija minħabba l-problemi kbar li għandha, kull ma esportajna kien b'Lm150,000.

Dan huwa suq li pajjiżna għadu ma esplojtjax sa l-aħħar.

Minn letteratura li wieħed jaqra dwar l-Unjoni Ewropea wieħed jista` jara li din għandha ftehim ta' kummerċ ħieles reċiproku ma' ħafna pajiżi u fost l- oħrajn hemm il-pajjiżi tal-Mediterran.

Fost dawn hemm ukoll il-pajjiżi tal-Euro-Med bħall-Alġerija, il-Marokk, it- Tuneżija, l-Eġittu, l-Iżrael, il-Libanu, il-Ġordan, l-awtorita Palestinjana, is-Sirja, Ċipru u t-Turkija.

Il-ftehim mas-Sirja biss kien għadu ma kienx ġie iffirmat imma dan kellu jiġu ffinalizzat din is-sena.

Ftehim ta' kummerċ ħieles ifisser li meta l-prodott tagħna jiġi esportat lejn dawn il-pajjiżi ma jibqax bid-dazju u allura ovvjament la ma jkollux dazju miżjud mal-prezz tiegħu ikun ferm iktar kompetittiv.

Hawn nirreferi wkoll għal pajjiżi l-oħra li l-Unjoni Ewropea għandha ftehim ta' kummerċ ħieles magħhom, fosthom Malta.

Aħna nafu kemm l-esportazzjoni mill-Unjoni Ewropea lejn Malta setgħet tiżdied minħabba li hemm dan il-ftehim ta' kummerċ ħieles u allura m'hemmx dazju fuq il-prodotti.

Wieħed jista' isemmi wkoll l-Isvizzera, in-Norveġja, l-Islanda u Liechtenstein li huma pajjiżi tal-European economic area.

Hemm pajjiżi oħrajn li huma fl-Ewropa ċentrali tal-Lvant - tmienja minnhom għandhom jissieħbu fl-Unjoni Ewropea – li wkoll għandhom ftehim ta' kummerċ ħieles reċiproku ma' l-Unjoni Ewropa.

Wieħed jista` jsemmi wkoll il-Messiku, l-Afrika ta' Isfel, iċ-Ċile', il- Kroazja u pajjiżi oħrajn.

Imma tajjeb li jingħad li anke ma' swieq kbar bħall-Istati Uniti ta' l-Amerika, ir-Russja, il-Ġappun u l-Kanada hemm trattattivi mill-Unjoni Ewropea.

Dan qed ngħidu għaliex anke meta qed niddiskutu l-ETC huwa importanti nifhmu li qegħdin f'mument storiku f'pajjiżna.

Inutli li jkollna l-ETC ffinanzjata mill-gvern bi Lm3 miljun u iktar fis-sena jekk imbagħad ma noħolqux l-ambjent politiku u ekonomiku sabiex wieħed ikollu iktar opportunitajiet ta' xogħol fil-pajjiż.

Tajjeb li wieħed jagħmilha ċara li meta Malta tkun membru fl-Unjoni Ewropea hi tkun tista' tgawdi minn dan il- ftehim reċiproku ma' dawn il-pajjiżi diversi li huma barra mill-Unjoni Ewropea.

Malta llum għandha ftehim ta' kummerċ ħieles mal-15-il pajjiż li hemm fl-Unjoni Ewropea biss, u dan seħħ meta sirna associate members fl- 1970.

Jekk wieħed jaqbad kwalunkwe quarterly ta' l-international trade statistics isib li l-iktar li nesportaw huwa lejn l-Unjoni Ewropea.

Fl- istatistika li qed insemmi nsibu li sa Settembru 2002 hemm bi Lm32 miljun esportazzjoni lejn l-Unjoni Ewropea, Lm15 miljun lejn l-Amerika u Lm15 miljun oħra lejn l-Asja.

Jekk aħna nkunu nistgħu nisfruttaw ftehim ta' kummerċ ħieles anke ma' kontinenti oħra żgur li l-esportazzjoni tkun tista' tiżdied proprju għaliex il-prodott li nimmanifatturaw ikun iktar kompetittiv.

M'għandix dubju li dan huwa importanti ħafna u jien jidhirli li l-ETC għandha tispjega dan lill-persuni li qegħdin jitħarrġu għaliex tajjeb li wieħed jifhem eżatt x'inhi s-sitwazzjoni.

Jiena naf li l-ETC dejjem kienet 'il fuq mill-politika partiġġjana, u dan nafu anke minn esperjenzi personali.

Sur President, f'appendiċi 3 tar-rapport annwali ta` l-ETC insibu li t- total ta' persuni li għamlu kors f'child care kien biss ta' 14, li 13 minnhom kienu nisa.

Għall-korsijiet ta' woodwork and spray painting kien hemm biss 18-il persuna u għal dak tal-welding 24 persuna.

L-informazzjoni li għandi hi li f'postijiet fejn hemm persuni inqas kwalifikati d-domanda għal dawn it-tip ta' korsijiet hija ikbar u naħseb li għandu jkun hemm iktar minn dawn il-korsijiet.

Ħaġa li napprezza ħafna hija l-fatt li nħatar l-apprenticeship board li l-mira tiegħu hi to improve the link between the ETC, MCAST, the education division and ITS."

Jien qiegħed fil-kumitat dwar l-affarijiet soċjali u ħaġa li spiss ninnotaw hi, kemm hemm bżonn li jkun hemm iktar kordinazzzjoni bejn setturi differenti fil-qasam soċjali, l- aktar bejn il-qasam edukattiv u dak tax-xogħol.

Mr Speaker, id-diskors tal-budget li għamilt dwar il-ministeru tal-politika soċjali kien jittratta wkoll l-edukazzjoni.

Jekk wieħed jara l-istatistika ta' l-uffiċċju nazzjonali ta` l-istatistika dwar l-assenteiżmu fl-iskejjel primarji tal-gvern u jqabbilha ma' l-informazzjoni li ħarġet mill- mistoqsija parlamentari 32,718 dwar il-persuni li qed jirreġistraw għax- xogħol isib li fil-postijiet fejn hemm l-iktar assenteiżmu fl-iskejjel primarji tal-gvern, hemm l-ikbar numru ta' persuni li qed jirreġistraw għal xogħol ta' plant and machinery operators and assemblers u elementary occupations.

Hemm ħafna minn dawn li huma taħt il-35 sena u qed jirreġistraw għal dawn l-impjiegi.

Jekk inħarsu lejn dawn il-figuri nindunaw li l-ogħla persentaġġ ta' dawk li huma unskilled u li għandhom taħt il-35 ġejjin mill-istess lokalitajiet fejn l-assenteiżmu fl-iskejjel primarji tal-gvern huwa għoli.

Kontemporanjament, hawnhekk qed nitkellmu fuq żewġ ġenerazzjonijiet għax għandek dawk it-tfal ta` bejn 10 snin u s-16- il sena u mbgaħad għandek lil dawk li għandhom 35 sena.

Jiġifieri l-iżbalji qed jiġu ripeturi.

Dan ifisser li hemm ġenituri li m'humiex jagħtu biżżejjed importanza lill-edukazzjoni tat-tfal tagħhom.

Ovvjament il-gvern jerfa' biċċa mir-responsabbilta` ukoll, imma jien naf kemm il-gvern preżenti qed jaħdem sabiex jissaħħu l-iskejjel statali.

Jien naf kemm qed jaħdem il-gvern u allura jien naf ukoll li kulħadd irid jerfa' r- responsabbilta`.

Jien nirreferi għall-kostitwenza tiegħi fejn ripetutament kuljum jiġi xi ħadd biex issiblu x-xogħol u dan ma jkunx possibbli għax ma jkunx imħarreġ biżżejjed.

Għalhekk jien jidhrili li għandu jkun hemm kordinazzjoni sħiħa bejn l- istrutturi edukattivi bħall-MCAST, id-diviżjoni ta' l-edukazzjoni, skejjel post-sekondarji bħall-ITS u l-ETC.

Din hija xi ħaġa ferm importanti sabiex wieħed ikun jista' jassigura li anke miċ-ċokon jipprova jinfluwenza.

Jien nistaqsi: L-ETC kemm qed tmur fl-iskejjel?

Jien naf li l-ETC għandha r- responsabbilta' ta' żgħażagħ 'il fuq minn 16-il sena, imma naħseb li din tista` wkoll tippreveni milli wieħed jaħli ż-żmien fil-ħin opportun.

Sur President, irrid nirreferi wkoll għall-ETC law compliance li m'għandix dubju hija essenzjali biex kemm jista` jkun jinqatgħu l-abbużi.

Hemm diversi raġunijiet għal fejn wieħed jista` jinqata` minn fuq l-unemployment register.

Fil-fatt f'din l-aħħar sena kien hemm 1,205 persuni li ġew maqtugħa.

Ta` min jgħid ukoll li minn total ta` 808 appelli kien hemm 315 li ġew upheld, jiġifieri 39% ta` l-appelli.

Mill-banda l-oħra wieħed irid jifhem ukoll li meta hemm erba' minn kull għaxra li jappellaw u jkollhom raġun hu ħażin li l-każ idum ma jinqata' erba' xhur.

Li ngħataw raġun ifisser li dawn ma jkunux naqsu minn dmirijithom u allura jkunu ġew maqtugħa intortament.

Jien naf li l-Viċi Prim Ministru diġa' qiegħed jipprova jdaħħal tibdil fil-liġi biex ikun hemm iktar bordijiet li jkunu jistgħu jgħaġġlu l-pass.

Jien ma nemminx li bniedem għandu jdum erba' xhur biex jieħu r-raġun.

Qabel ma nagħlaq irrid nirreferi għall-first survey on working conditions li ħareġ fl-2001 fejn wieħed jara ċerti fatti li seħħew f'Malta u oħrajn fl- Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid li mill-figuri li hemm f'dan is-survey jirriżulta li l-kondizzjonijiet tax-xogħol f'pajjiżna m'humiex ħżiena.

F'Malta għandna 17% li jirrapportaw stress fuq ix-xogħol filwaqt li fl-EU hemm 28%.

F'dan is-survey insibu ukoll li f'pajjiżna għandna 82% li huma satisfied with working conditions u fl-EU hemm 84%.

Dan ifisser li aħna qarribnihom.

Fuq ħsejjes fuq ix-xogħol insibu li f'Malta għandna ċifra ta' 16% li rrapportaw ilmenti bħal dawn u fl-EU hemm 29%.

Fuq repetitive movements, xogħol repetittiv li jaffettwa l-istat mentali tal-ħaddiema, f'Malta nsibu li hawn 46% li rrapportaw fuq dan l-ilment u fl-EU hemm 57%.

Imbagħad għandna 70% tal-Maltin li jilmentaw minn working to tight deadlines, filwaqt li fl-Unjoni Ewropea hemm 60%.

Meta wieħed iqabbel il- kondizzjonijiet tagħna ma' dawk tal-Unjoni Ewropea li ilha taħdem fuqhom nofs seklu jikkonkludi li l-kondizzjonijiet tax-xogħol f'pajjiżna m'humiex ħżiena.

F'pajjiżna għandna 30% li jirrapportaw li jagħmlu xogħol filgħaxija, filwaqt li fl-UE hemm 46% u fil-pajjiżi kandidati 45%.

Għalhekk jiena ngħid li peress li l-persentaġġ ta` Maltin li jaħdmu filgħaxija m'huwiex daqstant għoli, l-ETC tista' tagħmel iktar korsijiet filgħaxija.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Bonnici.

ONOR.

MICHAEL BONNICI: Mr Speaker, l-ewwelnett nibda biex nifraħ lill- bord tad-diretturi ta' l-ETC għall-mod professjonali kif qed imexxu din il- korporazzjoni.

Mil-letteratura, informazzjoni u statistika li tawna jidher li din il-korporazzjoni qiegħda titmexxa min-nies professjonali li verament huma motivati biex bit-taħriġ li din il-korporazzjoni qiegħda tagħti jkunu f'qagħda li jsolvu l-problema li għandna fil-qasam tax-xogħol.

Dawn qed jaqbdu l-barri minn qrunu u jaħdmu biex jinstab ix-xogħol lil min m'għandux l-opportunita' li jaħdem.

Dan qed iħalli ħafna frott.

Jidher ukoll li l- kuntatt li għamlet l-ETC ma' l-awtorita' tat-taħriġ ta' l-Irlanda, fejn ġew imħarrġa 30 ħaddiem mill-ETC, kienet mossa tajba biex dawn ipoġġu fil- prattika dak it-tagħlim.

Hija ħaġa tajba ħafna u importantissima li aħna nitgħallmu mill-esperjenzi ta' ħaddieħor biex napplikawhom f'pajjiżna.

L-Unjoni Ewropea qed iġġiegħlna nqumu aktar fuq saqajna u bl-esperjenza u l- bdil ta' komunikazzjoni bejnietna, pajjiżna jista` jitpoġġa f'livell mal- pajjiżi l-oħrajn tagħha.

Irrid nirreġistra wkoll li l-gvern fin-negozjati tiegħu ma' l-Unjoni qed jipproteġi l-ħaddiem Malti.

Dawk li qed ibeżżgħu lill-ħaddiem li jekk nidħlu fl-Unjoni Ewropea se jitilfu l-impjieg tagħhom qed jigdbu.

Din hija gidba oħra mis-sensiela ta` gideb li qed jivvintaw.

Il- gvern Malti pproteġa kemm lill-ħaddiema kif ukoll lil dawk li qed jirreġistraw.

Il-gvern iggarantixxa li l-ebda ħaddiem barrani m'hu se jidħol hawn Malta fl-ewwel seba` snin minn meta nisieħbu fl-Unjoni, u wara dawk is-seba' snin il-ftehim irid jerġa' jiġi rivedut.

Irrid infakkar ukoll li matul din is-sena bdew jiġu inforzati l-liġijiet dwar ir-relazzjonijiet industrijali u dwar il-kondizzjonijiet tax-xogħol għall-ħaddiema Maltin.

Dawn japplikaw għall-ħaddiema li diġa' qegħdin jaħdmu u għal dawk li se jsibu x-xogħol 'il quddiem.

Sur President, ħafna mill-kelliema ta` l-oppożizzjoni qed jgħidu li meta l- istudenti joħorġu mill-iskejjel mhux qed isibu xogħol, pero` l-figuri juru mod ieħor.

Hawn nerġa` nirrepeti dak li qalet l-Onor.

Helen D'Amato dalgħodu.

L-Aġent Prim Ministru, l-Onor.

Gonzi, li huwa responsabbli mill- ETC kemm-il darba sfidahom biex imorru jaraw il-figuri, imma ħadd minnhom għadu ma mar.

Irrid ngħid li anke l-General Workers Union dan l-aħħar qalet li ntilfu 2,000 post tax-xogħol.

Huwa veru li kien hawn slowdown u kien hawn ukoll skemi ta' irtirar kmieni f'diversi ażjendi bħat-tarzna, il- Maltacom u f'diversi postijiet oħrajn.

Kieku dawk kollha li spiċċaw mill- impjieg qegħdin jirreġistraw għax-xogħol kieku l-qgħad tela` għal madwar 11,000.

Il-verita` m'hijiex hekk għax fl-aħħar tas-sena l-oħra, nies jirreġistraw għax-xogħol kellna 6,774.

Allura wieħed jistaqsi: Fejn marru dawk li tilfu l-impjieg tagħhom u dawk l-istudenti li spiċċaw mill-iskola?

Dawn huma l-fatti.

Il-poplu Malti jrid jisma' l-verita` u mhux fabbrika tal- gideb.

Sur President, biex il-figuri jkunu aktar dettaljati llum għandna l- unemployment figures by age group.

Dan juri l-etajiet ta' dawk li qed ifittxu xogħol.

Hawnhekk insibu li fis-sena sħiħa li l-Partit Laburista għamel fil-gvern kien 1,185 żagħżugħ bejn is-sittax u d-dsatax-il sena li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol.

Din is-sena dan l-ammont niżel għal 970.

Dan ifisser li n-numru ta' tfal li jispiċċaw mill-iskola u jfittxu x- xogħol naqas.

F'Settembru ta' l-1997 kien hemm 1,688 ruħ bejn l-għoxrin u d- disgħa u għoxrin sena li kienu qed ifittxu x-xogħol.

Sa Ġunju 2002 din iċ- ċifra niżlet għal 1,668.

Insibu wkoll li f'Settembru ta` l-1997 kien hemm 1,622 ruħ bejn it-tletin u d-disgħa u tletin sena li kienu qed ifittxu mpjieg.

Sa Ġunju 2002 dan l-ammont niżel għal 1,394.

Hekk trid issir l- analisi u mhux bil-gideb.

Minn dan ir-rapport jirriżulta li f'kull age group, il-qgħad dejjem naqas.

Jirriżulta wkoll li kien hemm 2,952 ruħ li kienu ilhom jirreġistraw għal aktar minn sena u 688 ruħ li kienu ilhom jirreġistraw għal aktar minn ħames snin.

L-ETC sabet xogħol għal 172 minn dawk li kien ilhom aktar minn sena jirreġistraw.

Sabet ukoll 62 impjieg għal persuni li kellhom iktar minn 50 sena u 24 impjieg ieħor f'każijiet oħra.

Jiġifieri l-ETC mhux qed timmira għaż-żgħażagħ biss, imma għal ġenerazzjoni sħiħa li għadha fiż-żmien li taħdem u tipproduċi għall-pajjiż u biex tmantni lill-familja kollha.

Mr Speaker, qed naraw ukoll li l-ETC qed taħdem fuq tliet binarji ta' importanza kbira.

Din qed tara x'ħaddiema għandhom bżonn l-imprendituri.

Imbagħad qed tagħti it-taħriġ meħtieġ lill-ħaddiema li qed jitolbu dawn l- imprendituri u qiegħda wkoll tagħti taħriġ lil dawk il-persuni li jridu jaħdmu għal rashom.

Huwa fatt li l-ETC qed ikollha suċċess f'dak li qed tagħmel.

Fil-fatt matul din is-sena l-employment advisors ta' l-ETC sabu xogħol lil 1,815 żagħżugħ li kienu mingħajr xogħol.

Hawn slowdown u xorta sibna 1,815-il post tax-xogħol.

Ħaġa li ma titwmminx.

Mill-banda l-oħra hemm 2,961 żagħżugħ bejn is-sittax u l-erbgħa u għoxrin sena li qed ikomplu jistudjaw u li kienu imħarrġa f'korsijiet ta' l-uffiċċju, computer u kummerċ.

Hawn ta` min jgħid li fis-16 ta' April 2002 ġewwa l-Istitut Kattoliku, uffiċjali ta` l-ETC għall-ewwel darba ppreżentaw il-journeyman certificate lil dawk li ħadu korsijiet ta' l-ESTS u ggradwaw f'xi sengħa.

Dan hu mertu kemm ta' l-ETC kif ukoll tal-Viċi Prim Ministru.

Dakinhar il- Viċi Prim qassam iktar minn 250 ċertifikat.

Minn dawn il-250 ruħ m'hemmx wieħed li ma sabx xogħol.

Il-gvern mhux biss qed joħloq l-opportunitajiet tax-xogħol imma qed iħarreġ lil dawk il-persuni li għandhom minn 16 sa 24 sena biex ikunu lesti għax-xogħol.

Mingħajr xi ċertifikat, wieħed ma jista' jidħol imkien.

Ħafna nies jaħsbu li jistgħu imorru għand il-politiċi u dawn isibulhom xogħol lest li jkun fil-kexxun.

Jien wieħed minn dawk li minflok insibilhom xogħol nibgħathom jitħarrġu biex ikollhom ċertifikat imbagħad isibu xogħol.

B'hekk biss nistgħu nnaqqsu l-qgħad.

Sur President, dan ir-rappport qed juri l-figura ta' 6,774 persuna qegħda.

Imma bħalma qal dalgħodu l-ħabib tiegħi, l-Onor.

Chris Agius, hemm bżonn isir iktar kontroll fuq dawk in-nies li waqt li qegħdin jirreġistraw ikun qed jaħdmu wkoll.

Naħseb li kieku ninfurzaw iżjed dan in-numru jonqos sewwa.

Nafu wkoll li dawk li nqatgħu mir-reġistrar bejn Ottubru u Ġunju ta' din is-sena kienu 909.

Pero` s-sena l-oħra kien hemm 1,500 persuna li ġew maqtugħa mir-reġistrazzjoni tax-xogħol għax inqabdu jaħdmu u fl-istess ħin jirreġistraw.

Dan hu serq kbir minn kull wieħed minna u jkun għajb għal dik il-persuna li taf li hemm persuni qegħdin jirreġistraw għax-xogħol u qegħdin jaħdmu u ma tirrapportahomx.

Dawk qegħdin jieklu liċ-ċittadini onesti li qed iħallsu t-taxxa fuq id-dħul.

Il-gvern qed jonfoq dawk il-flus kollha f'benefiċċji soċjali u hemm nies li ma ħaqqhomx jeħduhom.

Irrid nagħmel pressjoni qawwija ħanfa fuq l-ETC biex bħalma għandhom ħafna advisors fuq l-impjiegi, jinkarigaw nies apposta biex jagħmlu ċert li dawn in-nies jinqabdu ħalli ma jkomplux jisirqu lill-poplu Malti.

Sur President, irrid nissuġġerixxi li fid-database tagħħa l-ETC jkollha s- CV ta` kull min imur jirreġistra għax-xogħol ħalli wieħed ikun jaf liema job dik it-tali persuna tkun qiegħda tfittex.

L-awtoritajiet u l-azjendi parastatali huma obbligati bil-liġi li meta jkollhom xi vacancy jaraw jekk din il-vacancy jistgħux jimlewha minn xi ħadd fost il-ħaddiema tagħhom.

Imbagħad jekk ma jsibux iridu bilfors jirrikorru għand l-ETC.

Issa ġieli jiġri li xi employer ikun irid jimpjega lil xi ħadd u għal dan l-impjieg jintbagħtu 600 persuna, u sakemm tintgħażel waħda tgħid kemm jinħela żmien, għax ovvjament trid toqgħod tagħmel interview lil kull wieħed u waħda minnhom.

Jekk ikun hemm CV malajr jintagħżlu dawk li jkunu mħarrġa għal dak it-tali job u b'hekk tispiċċa din l-inkonvenjenza.

Sur President, biex nagħlaq irrid nagħmel aċċenn għall-Employment Barometer - Prospectus for Malta and Gozo.

Issa dan ma jmurx 'il bogħod wisq, forsi sa sitt xhur mil-lum għax wieħed ma jistax jagħmel previżjonijiet fit-tul ħafna f'dawn l-affarijiet.

Pero` dan jgħid ċar u tond li meta nidħlu fl- Unjoni Ewropea se jkollna bżonn ta' aktar nies fil-kamp tax-xogħol.

Fil- fatt taħt it-titlu Employers who did not solve shotages insibu li dan ir- rapport jgħid hekk:

31% of the employers facing skills shortages did not solve that problem.

The reasons were:-

The necessary skills were lacking (56 per cent)

The available persons were unsuitable (22 per cent)

The available persons were expensive to hire although skilled (9 per cent)

The available persons were unqualified although experienced (9 per cent)

The available persons were inexperienced although qualified (6 per cent).

Dan ir-rapport ikompli jgħidilna li –

Skills shortages forced 59% of the the surveyed employers to increase their overtime hours, while 14% had to outsource production or service provision.

Sur President, dawn huma l-affarijiet li għandha tgħid l-oppożizzjoni.

Veru li mhux kollox huwa sabiħ, imma hemm ħafna affarijiet li huma pożittivi u l- gvern miexi fid-direzzjoni t-tajba.

Kien minn dejjem il-Partit Nazzjonalista li sab xogħol għall-ħaddiema fil-pajjiż.

Il-Partit Nazzjoanlsita se jibqa' jagħmel hekk u se jsaħħaħ dan kemm-il darba l-poplu Malti bi prinċipju veru ta' nazzjonalita` u fiduċja fih innifsu jivvota għall-Unjoni Ewropea.

Hemmhekk se jsib ħafna xogħol u ħafna opportunitajiet.

Nerġa' nirrepeti li jidher se jkollna nuqqas ta' ħaddiem meta nidħlu fl-Unjoni Ewropea.

Ix-xogħol se jiżdied għalkemm jeħtieġ iktar taħriġ u professjonaliżmu.

Għandna bżonn ta` iktar persuni motivati u iktar responsabbilta`.

Jeħtieġ li nneħħu l-għażż ta' xi wħud, li minflok jagħtu lill-pajjiż qegħdin jieħdu biss.

Jiena nawgura li l-ETC tkompli tagħti s- sehem tagħha.

Dan huwa servizz importanti ħafna għax l-ETC hija l-barometru ta' pajjiżna jekk aħna ngħidu li x-xogħol huwa l-barometru tal-pajjiż.

Naħseb li l-ETC qed tagħti l-għajnuna kollha possibbli u nawguralha iktar ħidma f'dan il-qasam biex ix-xogħol f'pajjiżna jkompli jiżdied bħalma nemmnu li se jiżdied fil-futur.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Iktar rimarki?

L-Onor.

Marie Louise Coleiro.

ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO: Mr Speaker, smajt b'attenzjoni l-kelliema kollha tan-naħa tal-gvern u peress li l-Onor.

Bonnici għamel appell kbir lil din in-naħa tal-Kamra biex niġu ngħidu l-fatti u mhux il-ħmerijiet, hekk se nagħmel.

Aħna dejjem niġu hawn bil-fatti u llum għandi xi fatti speċjali li forsi kieku semagħhom qabel għamel l-intervent tiegħu, id- diskors kien jieħu xejra oħra.

Għal 25 minuta tkellem ħafna fuq is-suċċessi ta' l-ETC imbagħad għal sekonda waħda semma li hemm xi affarijiet ħżiena.

Hawnhekk nibda nistaqsi jekk iniex qed nisma' sew.

Il-kollega tagħna tan- naħa l-oħra l-Onor.

Jean Pierre Farrugia li tkellem qabel l-Onor.

Bonnici kien saqajh ma' l-art u ġibed l-attenzjoni fejn hemm affarijiet li m'humiex f'lokhom.

Naturalment għax qed jitkellem f'isem il-gvern ineffaħ xi ftit l-affarijiet imma kien saqajh ma' l-art u m'għamilx 20 minuta għaddej qisu ferrovija tal- pożittivita'.

L-ETC stess f'dan ir-rapport innifsu qed tagħmel awto- kritika.

Nitlob lill-Onor Bonnici jisma` l-fatti.

Fuq l-iskemi ta' dawk li għandhom 'il fuq minn 40 sena l-ETC għandha dubji u jekk ikolli ħin nidħol fihom aktar fid-dettall.

Fuq il-law compliance qed tagħmel kritika lilha nnifisha u jien nistieden lill-Onor.

Bonnici jerġa` jaqra tajjeb u jinżel fit-toroq għaliex mhux il-karti li jgħoddu imma x'qed iħossu n-nies.

Nistgħu ngħidu ħafna affarijiet.

Nistgħu ngħidu li l-ekonomija sejra tajjeb.

Xbajna nisimgħu kemm Alla jbierek ġie investiment u kemm kellna estenzjonijiet ta' fabbriki.

Il-fatti juru li rajna lill-Prim Ministru jinawgura l-estenzjoni tal-fabbrika Toly Products meta nafu li din keċċiet 'il barra numru ta' nies.

Nifhem li l-Prim Ministru feraħ għax dawn estendew il-fabbrika imma nixtieq nistaqsi jekk il-ħaddiema li tkeċċew esperjenzawx l-istess ferħ tal-Prim Ministru.

Sur President, nistieden lill-Onor.

Bonnici jgħidilna fuq liema ETC kien qed jitkellem.

Beda jgħid li l-ETC saret militanti u li qed iġġiegħel lill- ħaddiema jitħarrġu.

Jien mhux qed ngħid li l-ETC m'hi qed tagħmel xejn imma hemm in-naħa l-oħra ta' l-affarijiet.

F'dan il-Parlament għallinqas darba f'sena nikkonċentraw fuq ix-xogħol biss u rridu nkunu realistiċi u ħolistiċi.

Żagħżugħa li għandha l-"O" levels din il-ġimgħa stess irrakkuntatli dwar il-job plan li tawha.

Ta` l-ETC bagħtu għaliha u apparti li nsewha fil-waiting room għax spiċċat ma' min irid jirreġistra u ma' min mar għal affarijiet oħrajn fl-aħħar ftakru fiha għax marret tistaqsi xi siegħa u nofs wara.

Anke f'dan irridu naraw li jkun hemm ċerta effiċjenza.

Il-job plan tagħha kien li darba fil-ġimgħa tirreġistra Ħal Qormi, imbagħad trid tmur darba oħra fil-ġimgħa l-job centre fil-Belt u tirreġistra li hi marret.

Sadanittant din għandha l-aċċess ta' l-internet mid-dar u kuljum tidħol fis-site ta' l-ETC.

Dan hu l-job plan ta' din iż-żagħżugħa, u naħseb li bħalha hemm ħafna.

Naħseb li din hija l-esperjenza ta' numru ta' żgħażagħ ta' din il-kwalita`.

Din hija esperjenza reali ta' l-ETC.

Ilna nisimgħu erba' snin u nofs li l-impjiegi ġol-pajjiż qed ifaqqsu kull sekonda.

Il-kelliema tal-gvern kollha jitkellmu hekk.

Dalgħodu l-Onor.

D'Amato semmiet makna tal-gideb.

Jien mhux se noqgħod ngħid gideb imma ngħid li l-gvern għandu makna ta' taħwid.

Filwaqt li hu jiftaħar kemm qed ifaqqsu l-impiegi, l-istatistika uffiċjali tiegħu qed tgħidu mod ieħor.

L- istess rapport ta' l-ETC f' paġna 3 fejn jitkellem fuq klijenti jgħid hekk:

"The Corporation placed more unemployed persons in jobs this year even though the number of job vacancies referred to it were less than in the previous year."

L-ETC stess qed tgħid li qed ikun hemm anqas opportunitajiet ta' xogħol.

Din għamel referenza għaliha l-Onor.

Jean Pierre Farrugia.

F'paġna 37 hemm tabella li turi li żdiedu l-placements.

Jien nixtieq nistaqsi jekk dawk il- placements li qed jidhru hemmx fihom in-nies li daħlu fl-iskemi.

Dan għaliex dawk li qegħdin fl-iskemi m'għandhomx garanzija ta' impjieg.

Jien qed nistaqsi u nittama li jkollna aktar tweġibiet.

''The Business Times'' tal-Ħamis 31 ta' Ottubru, 2002 tal-Malta Financial Services Authority tirreferi għall-postijiet vakanti u ssemmi a 9.5% drop in October.

Dan meta mqabbel mas-sena ta' qabel.

Dawn huma entitajiet tal-gvern u mhux tal- Partit Laburista.

Inutli li noqogħdu nidħku b'xulxin qisna l-anġli tal- vara.

Hawnhekk irrid nitlob spjegazzjoni mill-gvern biex naraw min hu l-makna tal- gideb.

Aħna m'aħniex qed ngħidu dawn l-affarijiet għax qed nieħdu gost bis- sitwazzjoni imma biex dak li għandu jsir għall-ġid tal-poplu tagħna.

Jien ġibt miegħi l-fatti li appella għalihom l-Onor.

Michael Bonnici.

Ġibt l- istatistika tax-xogħol maħruġa mill-uffiċċju nazzjonali ta` l-istatistika mibni fuq l-informazzjoni li tat l-ETC.

Din ħarġet fl-1 ta' Novembru 2002 qabel il-budget u hemm ukoll statistika li ħarġet wara l-budget, jiġifieri fis-27 ta' Diċembru, 2002.

Nirreferi għal tabella 1 fejn hemm distribution of labour supply.

Hawn qed nitkellmu fuq żewġ stqarrijiet dwar ix-xogħol li ħarġu f'temp ta' ftit ġranet mill-istess sors ta' informazzjoni jiġifieri l- ETC.

Imma naturalament l-NSO hija l-organu uffiċjali ta' l-istatistika u din l-istatistika li tipproċessaha hi.

Jien se nħares lejn dawk ta' Novembru imbagħad ta' Diċembru.

Bilfors ikolli mmur fuq x'qed jingħad għax dik hi l-informazzjoni li nista' nqabbel minn Awissu 2001 għal Awissu 2002.

Fejn għandu x'jaqsam labour supply full-time gainfully occupied plus registered unemployed fl-istatistika sa l-1 ta' Novembru qed jintqal li min Awissu 2001 għal Awissu 2002 dawn żdiedu b'332.

Imbagħad f'dik tas-27 ta' Diċembru, 27 ġurnata wara, l-istess labour supply full-time gainfully occupied plus registered unemployed naqsu b'1,111 minn Awissu tas-sena ta' qabel.

Dawn huma l-fatti iswed fuq l-abjad.

(Interruzzjonijiet)

Jien qed inqabbel statistika ta' l-ETC li tgħaddi lill-uffiċċju nazzjonali ta' l-istatistika u li toħroġ press release.

Jekk ma jemminx jista` jarahom mill-internet jew minn fejn irid.

Naħseb li bħali jirċevihom.

Se nmur fuq kategorija oħra li hi full-time gainfully occupied including self-employed persons u se nqabbel Awissu 2001 ma` Awissu 2002 mill-istatistika ta' l-1 ta' Novembru, 2002.

Hawnhekk insibu tnaqqis ta' 24 meta fl-istatistika li ħarġet ftit wara hemm tnaqqis ta' 1,467.

Jien naf x'tip ta' argumentazzjoni ġejja.

Jien nipprova ngħarbel ħalli niġi b'xi ħaġa konkreta u niddejjaq noqgħod nagħmel ħafna daqq tat-trombi biex taparsi nidher tajba man-nies fit-triq meta fil-verita' nkun qed inbellagħlhom iċ-ċuċati.

Jien inħobb inkun ta' veru għaliex il-verita' ma tinbidilx.

Kategorija oħra hi l- private direct production.

Fl-1 ta' Novembru ntqal li minn Awissu 2001 sa Awissu 2002 kien hemm żieda ta' 308 u fl-istatistika ta' Diċembru nsibu li dawn naqsu b'133.

Fl-istatistika dwar il-private market services ta' Novembru wieħed isib żieda ta' 751, imbagħad f'dik tas-27 ta' Diċembru nsibu tnaqqis ta` 201.

Imbagħad għandna l-kategorija tal-companies in the public sector majority shareholding.

L-ewwel statistika tgħid li kien hemm tnaqqis ta' 63 u t- tieni waħda tgħid li kien hemm tnaqqis ta' 75.

Issa probabbli se jgħiduli li l-istatistika tas-27 ta' Diċembru hija riveduta u għaliex l-employers idumu ma' jibgħatu l-karti u allura jdumu ma jinħadmu u għalhekk il-proċess jiġi delayed.

Din hi kwestjoni ta' mijiet u allura mhix ċajta.

Hemm kategorija minnhom li tvarja b'1,400 ruħ u oħra b'1,000 jew 800 ruħ.

Anke jekk ngħidu li l-proċess ġie mtawwal minħabba dewmien ta' xi employers hu diffiċli li wieħed jaċċetta dawn id-differenzi.

Wara sena u erba xhur l-ETC m'għandhiex l-affarijiet aġġornati.

L-Onor.

Bonnici faħħar lill-ETC għax qal li hija aġġornata ħafna.

Ma nafx kemm hi aġġornata meta naraw dawn il- bużullotti kollha.

Sur President, anke fid-dokumentazzjoni li tqassmet fil-budget rajna diskrepanzi.

Bejn id-diskors tal-budget u l-economic survey, li nifhem li r- responsabbilta` tiegħu taqa' taħt il-ministeru tal-finanzi, hemm differenzi oħrajn.

F'paġna 30 tad-diskors tal-budget insibu li f'erba' snin kellna żieda ta' 3,600 ħaddiem oħra jaħdmu bi qliegħ u fl-economic survey f'tabella 3.1 jingħad li ż-żieda kienet ta' 3,024.

Hawn għandna differenza ta' 600 ħaddiem.

Allura wieħed jistaqsi: Kif jista` jkun jibqagħlek fiduċja u temmen li l-figuri li qed nisimgħu fuq il-kwestjoni ta` l-impjiegi huma korretti?

Kif nistgħu niġu f'dan il-Parlament u nkunu kritiċi u kostruttivi biex intejbu l-affarijiet għall-aħjar ta' pajjiżna?

Kull wieħed u waħda minna, niġu mil-liema naħa tal-Kamra niġu, għandna responsabbilta` lejn il- poplu.

Ħadd minna hawn ġew ma jieħu gost bil-gwaj tal-poplu.

Inkunu fil- gvern jew le rridu ngħidu li għandna din ir-responsabbilta'.

Meta niġi hawn irrid nitkellem minn punt informat.

Bit-taħwid ta' dawn il-figuri wieħed ma jistax jagħmel kritika ffokata għax m'għandniex informazzjoni korretta.

Il- gvern moħħu biss biex jagħti stampa sabiħa, imma r-realta` tal-fatti hija kompletament differenti mhux biss minn dak li qed jgħidu n-nies fit-triq imma anke minn dak li qed jiġi rraportat iswed fuq l-abjad.

Il-gvern imissu jistħi għax hawn m'aħniex qed nitkellmu fuq ħwejjeġ li huma sekondarji imma fuq l-impiegi, fuq il-ħajja tan-nies, fuq il-livell ta' l-għajxien fuq il- kwalita' tal-ħajja u fuq dak li jagħti d-dinjita` lill-bniedem.

Sur President, dalgħodu smajna fost l-oħrajn lill-Onor.

D'Amato tgħidilna li bil-liberalizzazzjoni tas-suq mhux jintilfu imma jiżdiedu l-impjiegi.

Jien ngħid li bil-liberalizzazzjoni fit-teorija ideali tagħha hekk jiġri, imma dan jiġri meta jkun hemm gvern responsabbli li jitlaq mill-punt ta' analisi korretta tal-pożizzjoni ta' pajjiżu u taċ-ċirkostanzi reali tiegħu.

Nistgħu noqogħdu nikkwotaw x'qiegħed jiġri f'pajjiżi oħra li għandhom il- miljuni bħala popolazzjoni imma hawn għandna terz ta' miljun.

Irridu noqogħdu attenti għax il-liberalizzazzjoni tas-suq tista' tiftaħ opportunitajiet ġodda imma tista' tkisser ċerti setturi wkoll.

Hemmhekk ikun hemm taqsima tal-impjiegi li jkollha tispiċċa u jekk ma jkunx gvern serju li qed jippjana fit-tul u li għandu verament saqajh ma' l-art u jdejh fuq il-polz tal-poplu ikollna problemi kbar ta' nies li jaqgħu lura.

L- impjieg ta' dawn in-nies ma jerġax jiġi rkuprat.

Jekk il-membri tal-gvern iridu jibqgħu jitkellmu b'mod settorali hi affari tagħhom imma aħna fid- dover li nitkellmu għall-poplu kollu.

Jekk tal-gvern iridu jibqgħu jitkellmu fuq dawk li jaqgħu fis-safef ta' fuq u ta' fuq nett affari tagħhom, pero' l-poplu mhux qiegħed kollu fis-saffa ta' fuq, jew ta' fuq nett.

Hemm maġġoranza kbira fi ħdan il-poplu tagħna li la qiegħda fis-saffa ta' fuq u lanqas ta' fuq nett u hawnhekk irridu nitkellmu għal kulħadd.

Irridu nitkellmu għal dawk ta' fuq u ta' fuq nett, pero' rridu nħarsu l- aktar lejn dawk li jridu l-attenzjoni kontinwament għax is-saħħa tagħhom tista' taqa' lura bil-politika tagħna.

Dan ir-rapport li għandna quddiemna, fil-fehma tiegħi, jurina li l-mira ta' l-ETC hija l-kwantita` biss.

Il-kwantita hi sabiħa imma l-kwalita` tgħodd ħafna f'dan il-qasam u hawnhekk niġi għall-punt li qajjimt madwar sentejn ilu proprju fid-diskussjoni dwar l-ETC.

Jien kont għamilt analisi dwar ix- xogħol part-time f'pajjiżna.

Din hi t-tieni sena fejn jien fittixt bir- reqqa biex nara jekk l-ETC indenjatx ruħha, permezz tat-taqsima ta' riċerka u żvilupp, tindaga ftit x'inhu jiġri.

Dejjem qed nisimgħu ħafna ftaħir min- naħa tal-gvern li x-xogħol part-time qed jisplodi.

Dan ipinġuh bħala l- miżura eċċezzjonali biex in-nisa jirrikonċiljaw b'xi mod il-ħajja tax- xogħol mal-ħajja tal-familja.

Meta wieħed jara l-fatti iswed fuq l-abjad jinduna li l-affarijiet huma mod ieħor.

Jien, per eżempju, diżappuntata li f'sentejn l-ETC ma ndenjatx ruħha imqar tikteb vers fuq il-fatt li l- kwestjoni tax-xogħol part-time bħala xogħol prinċipali qed tolqot ħażin lil ħafna familji Maltin.

Erġajt irrevedejt l-informazzjoni u ħadt l- istatistika mill-1995 sas-sena 2000 u sibt li x-xogħol part-time bħala impjieg prinċipali għall-irġiel żdied bi 78% u għan-nisa b'74%.

L-irġiel qegħdin b'4% iżjed minn nisa.

Ħadt l-aħħar tliet snin mil-LFS u sibt li fuq bażi ta' tliet snin il-part-time job as a primary job għall-irġiel żdied bi 30% filwaqt li għan-nisa żdied b'20%.

Hemm differenza ta' 10%.

Issa rridu naraw x'inhuma l-konsegwenzi ta' dawn l-affarijiet kollha li qed insemmu.

Meta wieħed jara l-istatistika ta` Ġunju, 2002 isib li 30.5% ta' dawk li għandhom xogħol part-time bħala x-xogħol prinċipali huma żgħażagħ ta` bejn il-15 sa l-24 sena li bdew id-dinja tax-xogħol u se jibdew jippjanaw il-ħajja tagħhom.

Ma naħsibx li dawn jagħmlu hekk għax iridu imma għax ma jkunux sabu ħaġa oħra.

Jekk wieħed janalizza l-istatistika bejn is-sena 2000 u s-sena 2002 isib li din il-kategorija ta' żgħażagħ, bejn 15 u l-24 sena, li għandhom il-part- time job bħala x-xogħol prinċipali żdiedu b'5.4%.

Jiġifieri l- opportunitajiet kbar li semma l-Onor.

Bonnici mhux qed jiżdiedu iżda jonqsu.

Meta wieħed iħares lejn l-istatistika ta' Ġunju 2002 isib li l- kategorija ta' bejn il-25 u l-54 sena jlaħħaq għal 58%.

Dan meta wieħed iqis in-nisa u l-irġiel fl-imkien.

Il-persentaġġ ta' rġiel f'din il- kategorija hu ta' 31.2%.

Hawnhekk għandna numru kbir ta' irġiel li fl-aqwa żmien tal-ħajja tal-familja tagħhom l-unika opportunita` ta` xogħol li sabu kien biss part-time job.

Dan ifisser dħul baxx għall-familja u jfisser ukoll li l-livell ta' għajxien ma jkunx adegwat.

Dawn in-nies ma jafux x'inhi kwalita` tal-ħajja.

Dan hu tip ta' underemployment u jwassal għal problemi soċjali oħra b'effetti fuq it-tfal għax din hija kategorija fejn hemm numru sostanzjali ta' rġiel li jkollhom it-tfal li jkunu għadhom qed jitrabbew u jmorru l-iskola.

Apparti hekk l-istess statistika tkompli tirrifletti li numru ta` persuni ta' bejn il-55 u l-64 sena, meta dak li jkun ikun qed jaħseb biex jirtira, li jaħdmu part-time qed jiżdied ukoll.

Dan ifisser li hemm nies li minkejja jieħdu l-pensjoni jkollhom imorru jaħdmu għax il-pensjoni ma sservihomx.

Fil-fatt għandi jiġu ħafna pensjonanti li jgħiduli li jixtiequ jagħmlu xi ħaġa biex iżidu l-income tagħhom għax il-pensjoni m'hijiex isservihom.

Kultant naħseb li ndejjaqhom lil ta' l-ETC bl-ammont ta' telefonati li nagħmel minħabba korsijiet u affarijiet oħra.

Sur President, qed nitkellem fuq ix-xogħol part-time għax l-ewwelnett din il-kategorija ta' nies tagħmel kważi 9% tal-gainfully occupied tagħna u dan jinkwetani.

Ma neħduhiex bi kbira li r-rapport tal-poverty and social inclusion li ħarġet l-NSO ftit ilu juri li 11% tal-households Maltin huma jobless households.

Jien ninsab inkwetata għax minkejja li għandna gvern li l-ħin kollu jistieden lill- barranin hawnhekk u minkejja li uffiċjali ta' korporazzjonijiet imorru barra minn Malta donnu li ma qed nitgħallmu xejn.

Smajna lill-Onor.

Bonnici jagħti l-prosit għaliex 30 ruħ mill-ETC marru għand l-FAS fl-Irlanda.

Jien ngħid li dawn ma tgħallmu xejn għaliex kieku tgħallmu kienu mqar jiktbu vers fuq dak li qed ngħid jien.

(Interruzzjonijiet) Hekk qed ngħid jien?

Jien qed ngħid ningħalqu ġewwa u ma nitgħallmu xejn?

Jien qed ngħid: Ejja nieħdu value for money għas-safar li qegħdin nagħmlu.

Il-value for money jidher meta nibdew naraw xi riżultat għax l-affarijiet ikunu ttieħdu bis-serjeta`.

Huwa diżastru soċjali li jkollna kważi 9% tal-gainfully occupied li jkunu underemployed.

Sur President, mhux biżżejjed li niftaħru bil-magazine ta` l-ETC "Update" u nġibu lill-professur Raymond-Pierre Bodin, id-direttur tal-European Foundation for Improvement of Living and Working Conditions meta mbagħad rapporti ta` l-istess fondazzjoni lanqas biss tagħtu kashom.

F'dan il- magazine hawn il-Viċi Prim Ministru mal-professur Bodin, imma sadanittant qatt ma smajt xejn fuq ir-rapport ta' din il-fondazzjoni Ewropea fejn hemm survey dwar il-low wage workers and the working poor.

Illum hemm kategorija soċjali ġdida li qed isejħulha "working poor" li tinkludi nies li x-xogħol prinċipali tagħhom huwa part-time.

Allura nistaqsi: X'ġie jagħmel hawn dan il-professur jekk ma ħadna xejn minnu?

Ili sentejn li ġbidt l-attenzjoni fuq dawn l-affarijiet u tkellimna fuqhom waqt id- dibattiti meta konna qegħdin nitkellmu fuq il-liġi dwar l-impjiegi u r- relazzjonijiet industrijali.

Dan għamiltu kemm fit-tieni qari kif ukoll fl- istadju ta' kumitat u qatt ma ngħatajt spjegazzjoni ta` xejn.

Jekk wieħed jaqra r-rapport li qed insemmi jinduna għaliex għandna nkunu mħassbin u għaliex l-ETC u l-gvern għandhom għaliex jinkwetaw.

Mhux biżżejjed li jkollna t-taqsimiet ta' riċerka u żvilupp.

Ir-riċerka trid issir u l- iżvilupp irid ikun iffokat fuq ir-riċerka li nagħmlu.

Jien nistaqsi: Fuq xiex irid isir l-iżvilupp jekk ma jkunx hemm riċerka?

Dan ir-rapport jgħid hekk:

"Low pay continues to be a feature of employment throughout Europe with around one in seven employees in the EU estimated to have a low wage.

In recent years the debate has intensified across Europe over the issues of low wage workers and the working poor."

Minkejja li xbajna nisimgħu li bis-sħubija sħiħa Malta se ssir ġenna ta` l- art qatt ma smajna xejn fuq dak li qed jgħid ir-rapport.

Dan ikompli jgħid hekk:

"There has been considerable change and reform in the European labour market since the beginning of the 1980's, during which period the distribution of wages is widely regarded as having become more unequal.

This is seen by some commentators as a result of weakening of workers' bargaining power under the pressure of employment.

This increase in earnings inequality raises concern about the consequences for the lives of workers located at the lower end of the wage distribution with a growing proportion of workers receiving a wage so low as to harm their ability to maintain decent living standard.".

F'parti oħra jgħid hekk:

"The economic situation over the past 20 years in Europe has also generated a relatively new social category known as the working poor, i.e. those who are in employment but remain below a defined poverty threshold."

Infakkar lill-Onor.

D'Amato, li dalgħodu għoġobha tlaqqam din in-naħa tal- Kamra bħala makna tal-gideb, li dan huwa rapport ta' aġenzija uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea li jien ċerta li l-Onor.

D'Amato attendiet xi laqgħa tagħhom barra minn Malta.

Naħseb li l-Onor D'Amato taf b'dawn l-affarijiet.

Sadanittant dan ir-rapport ikompli jgħid hekk:

"Broadly speaking, between 10% and 20% of employees in the countries considered are low paid.

Eurostat puts the average for the thirteeen countries in its research at 15%, or nearly one employee in seven."

Aħna diġa' għandna kważi 9% tal-gainfully occupied li qegħdin fil- kategorija ta' part-time work as a primary job u li m'għandhomx dħul biżżejjed biex isostnu livell ta' għajxien tajjeb.

Dan ikompli hekk:

"This figure is as high as one in five in the UK, with Ireland, Germany and Greece also having a high level of low pay.

Where such data are available from national sources, it is clear that women are much more likely than men to be low paid.".

Hawn qed nagħmel enfasi anke fuq din għax il-figura tan-nisa bħala part- time workers as a primary job żdiedet.

Dawn ukoll jitħallsu pagi baxxi għaliex aħna nafu x'abbużi qed isiru minn xi wħud mill-azjendi fejn qegħdin jiġu mpjegati nisa part-time.

Il-figura tan-nisa dejjem tiżboq lil ta' l- irġiel fejn jidħlu pagi baxxi.

Qed ngħid dan għaliex l-ETC ftaħret li qed tallinea ruħa u tagħti attenzjoni speċjali lin-nisa.

Dan jidher ukoll fil- mission statements fuq quddiem ta' l-estimi.

Sena wara l-oħra jgħidu li qed jiffokaw fuq il-kwestjoni tan-nisa u sadanittant ma smajna xejn dwarha fir- rapport ta' l-ETC.

Dan ir-rapport ikompli jgħid:

"It seems that the incidence of low pay has increased, though not always constantly, over the past ten or twenty years in countries such as Austria, Belgium, France, Germany, Ireland, Italy and Spain.

The overall factors contributing to low paid work are, first part-time work, and second low hourly wage rates.

According to the Eurostat survey referred to above the reasons for low pay are primarily the part-time effect and the low remuneration effect with the former accounting for 43% of the low paid work in the thirteen EU countries examined and the latter for 37%.

A combination of the two is the reason for 11% of low paid work.".

Dan kollu ma jidhirx li jaffettwa lil tan-naħa l-oħra li kull ma jagħmlu hu li jgħajtu bis-suċċessi.

L-aħħar żewġ punti minn dan ir-rapport jgħidu hekk:

''The concept of working poor, i.e. those who are in employment but remain below a defined poverty threshold is not the same as low paid work, though the latter may, of course, contribute to the former.

Eight per cent of employees in the EU countries considered, are poor with the highest levels of such working poor in Germany and Italy, and the lowest in Denmark and Portugal.''

Apparti dan l-inkwiet ma' dak li għandu x'jaqsam max-xogħol part-time jien nappella lill-gvern biex ma jibqax ibella' lin-nies li fl-Unjoni Ewropea hemm kollox sabiħ.

Nafu li hemm ħafna sabiħ imma hemm ħafna ikrah wkoll għaliex membri fundaturi ta' l-Unjoni Ewropea li ilhom hemm għal aktar minn 50 sena għandhom dawn id-diffikultajiet.

Alla jbierek hawn għandna gvern li jieħu gost jagħmel bħall-ostrich li jdaħħal rasu fir-ramel u jippretendi li l-poplu kollu jagħmel bħalu, imma r-realta' tan-nies fit-triq hija realta` ta` veru u għaldaqstant il-poplu tagħna jaf minn xiex inhu għaddej.

Jien ma neħodhiex bi kbira li din it-tip ta' analisi ma ssirx.

Anke fid- dibattitu li kellna fuq il-liġi dwar l-impjiegi u r-relazzjonijiet industrijali jien għamilt ħafna mistoqsijiet meta ġejna fit-taqsima tal- ħaddiema part-time u l-Ministru Gonzi kull darba jgħid li sar impact assessment.

Illum waqt il-ħin tal-mistoqsijiet kompla jitkellem fuqu u qal li f'xi partijiet hemm xi ħaġa li tolqot ukoll l-aspett soċjali.

Jien għamilt mistoqsija diretta fuq il-part-timers u għidt li ċerti benefiċċji, bħal pro-rata, mhux se jkunu mdaħħlin fil-liġi u li qed isiru ħafna abbużi ma' dawn il-ħaddiema.

Il-Ministru Gonzi għoġbu weġibni b'dan il-mod:

"F'din il-liġi qed nipproponu titjib fil-kondizzjonijiet tal-part- timers pero' hemm il-limiti.

Kif kelli l-okkażjoni nispjega fis-seduta preċedenti, kien sar studju dwar l-impatt ekonomiku ta' dawn il- miżuri.

Għar-rigward tal-part-timers il-pożizzjoni li rriżultat minn dawn l-istudju, bħala impatt ekonomiku, indikat lill-gvern li m'aħniex f'pożizzjoni li ntejbu l-kondizzjonijiet li qed issemmi l-Onor.

Coleiro.

Jiġifieri l-gvern eżenta ruħu mill-effett soċjali għax hekk deherlu li għandu jagħmel wara l-istudju dwar l-impatt ekonomiku.

Jien ngħidlu li ma jeżentax ruħu mill-impatt ekonomiku għax inkella jkun irresponsabbli bħala gvern imma jkun aktar irresponsabbli jekk jeżenta ruħu mill-aspett soċjali.

Jekk wieħed iħares biss lejn l-aspett ekonomiku jkun qed jissalvagwardja sezzjoni tal-poplu u jħalli barra l-maġġoranza tal-poplu li għandha bżonn l- attenzjoni tiegħu.

Jien ma neħodhiex bi kbira li l-ETC ma tatx kas dak li sentejn ilu f'din l-istess seduta ġbidt l-attenzjoni għalih, għax naturalment din timxi fuq il-politika tal-gvern tal-ġurnata.

Ma nlumhomx li ma tawx kas jekk il-Viċi Prim Ministru qed jiġġustifika li ma jissalvagwardjax biżżejjed lil dawk li jaħdmu part-time minħabba l-impatt ekonomiku.

Sur President, xtaqt nsemmi wkoll il-kwestjoni ta' l-effettivita' ta' l- iskemi.

Ridt infakkar li fil-bidu tad-diskors tiegħi staqsejt jekk in-nies li qegħdin fl-iskemi hux jed jiġu magħduda mal-job placements.

Nirreferi għall-iskema ta' dawk li għandhom 'il fuq minn 40 sena.

Fir-rapport ta' l- ETC qed jgħidu li m'humiex kuntenti għax minn xi 1,200 ruħ kien hemm biss xi 300 li wrew interess u dan in-numru waqa` għal xi 80.

Smajt lill-gvern kemm il-darba jgħid li l-ETC qed tagħmel l-almu tagħha imma r-rispons ikun fqir.

Dawn qed jgħidu li m'hemm rispons, u jien naf tnejn min-nies li applikaw għall-iskema u qatt ma bagħtu għalihom għal xi interview?

Dawn ġew injorati kompletament.

Jien nafhom personalment u t-tnejn għandhom 'il fuq minn 40 sena u huma rġiel tal-familja.

Jien ma rridx inwaddab dubji li forsi dawn in-nies intgħażlu, imma xi ħaġa ħażina hemm.

Jien lesta li nsemmi isimhom – b'mod li ma jkunux pubbliku - lill-Viċi Prim Ministru, lid- diriġenza ta' l-ETC u lil min irid biex jgħiduli x'inhi r-raġuni għaliex dawn it-tnejn min-nies applikaw għal din l-iskema u lanqas issejħu biex jagħmlu interview.

Jien x'naf x'qed ngħid.

Probabbli ħaddieħor jaf b'każijiet oħra.

Meta nibda nara hekk nibda nitlef ħafna kredibilita` fuq dak li jkun qed jingħad.

Filli jgorru li suppost hemm 1,200 li setgħu daħlu fl-iskema u li kien hemm biss xi 300 li wrew interess u filli nafu b'nies li wrew interess u lanqas biss taw kashom.

Il-kwestjoni ta' l-effettivita` ta' dawn l-iskemi trid wkoll tiġi analizzata.

Nafu li hawnhekk jitkellmu fuq it-taqsima ta' riċerka u żvilupp u qed jingħad li se jsir xi tip ta' proġett ta' riċerka biex wieħed jindaga l-effettivita`.

Jien ngħid li m'għandniex naħlu żmien.

Qed jiġi evalwat jekk raġel bil-familja li għandu t-tfal qed jitrabbew hux biżżejjed li jingħata Lm55 fil-ġimgħa bħala benefiċċju tal-qgħad?

Jien l-ħin kollu niltaqa' ma' dawn it-tip ta' nies li qed ifittxu x-xogħol u jgħidu li meta xi ħadd joffrilhom impjieg l-ewwel ma jagħmlu hu li jqabblu l-paga mal- benefiċċju tal-qgħad u jagħmlu l-kontijiet, inkluż tat-trasport.

Wieħed irid jagħmel inċentiv biex dawn in-nies jitħarrku.

Aħna għandna responsabbilta' li ninċentivawhom biex jiċċaqilqu mid-dar mhux biss ħalli jitħarrġu u jkollhom aktar opportunitajiet ta' xogħol imma wkoll li jifhmu li x-xogħol hu tajjeb għal saħħithom u għall-familji tagħhom.

Aħna nafu l- effetti fuq is-saħħa mentali ta' ħaddiema bla xogħol u dawn l-effetti fuq il-familja kollha.

Hemm diversi affarijiet li diġa' huma indikattivi.

Mhux biżżejjed li niftaħru li daħlu 80 u li issa qegħdin xi 75.

Nistaqsi jekk wara Ġunju meta tagħlaq l-iskema hux se jkollhom garanzija li se jibqgħu flimkien.

Nistaqsi jekk hux se jiġrilna bħall-iskema għall-persuni b'diżabilita' fejn l-employer iżomm il-persuna b'diżabilita' għat-terminu ta' l-iskema imbagħad iwaqqfu u jispiċċa d-dar.

L-effett ta' dan hu ta' trawma fuq l-individwi.

Sur President, issemma wkoll li l-ETC m'hi kuntenta xejn bil-kwestjoni tal- law compliance.

Nixtieq insemmi żewġ każi ta` persuni li ġew maqtugħin mir- reġistru għalxejn.

Dawn għaddew lil dawn iż-żewġ familji minn martirju u wieħed lanqas jista` jifhem x'kienet ir-raġuni li l-ETC qatgħet lil dawn il- persuni.

Każ minnhom hu ta' ħaddiem li bagħtu għalih biex ikellmuh fuq ix- xogħol u meta mar ħadulu ismu u d-dettalji.

Issa ta` min jgħid li dan hu bniedem li dejjem ħadem imma kien waqaf għal xi sitt xhur u bdiet tagħtih rasu.

Dan huwa bniedem bieżel u mhux minn dawk Ii jħobb jiskarta.

Wara ftit reġgħu bagħtu għalih u reġa' mar quddiem l-istess persuna.

Dan reġa' mar b'ħerqa kbira għaliex ħaseb li sabulu x-xogħol imma mar hemm għalxejn.

Xi tliet ġimgħat wara reġa' rċeva karta oħra u mar Ħal Far u l-uffiċjal ta' l- ETC qallu biex ma jnkwetax u li ma kellux imur hemm qabel ċertu perjodu.

Dan reġa' rċieva karta, ċempel lil dan l-uffiċjal u qallu biex ma joqgħodx jinkwieta u jinjoraha.

Xi jumejn jew tlieta wara mar jirreġistra u sab li kien ġie maqtugħ.

Dan ċempel lill-ETC u qalulu li qatgħuh għax ma marx hemmhekk.

Hawnhekk beda l-proċess tal-martirju.

Dan dam bla benefiċċju għal xi sitt xhur sħaħ, appella u spiċċajna quddiem l-awtorita` tax-xogħol.

Jien qed ngħid spiċċajna għaliex jien mort personalment.

Hemmhekk tela' l- uffiċjal ta' l-ETC li Alla jbierek ma ftakar xejn u m'għandu l-ebda record.

L-awtorita` tax-xogħol bl-integrita' tagħha indunat li din kienet taħwida.Iimma wieħed irid jgħid xi swiet din it-taħwida lil din il-familja b'tarbija.

Dan kien ta' nkwiet kbir mhux biss għaż-żewġ adulti u t-tarbija imma għall-kumplament taż-żewġ familji.

Darba minnhom missier ir-raġel ġie għandi u kien tant aħmar li ħsibt li se tagħtih xi puplesija.

Dan hu pensjonant u beda jibki u jgħidli li ma jistax ikompli jagħtihom flus u li se jaqtgħulhom id-dawl u l-ilma għax ma jistgħux iħallsu kontijiet.

Dan hu l-gwaj li qed toħloq il-law compliance.

Il-każ l-ieħor hu ta' raġel li jien naf personalment ukoll.

Dan ħassu ħażin fit-triq u ħaduh l-isptar bl-ambulanza u bid-drip ma' jdejh waqt li kien fi triqtu biex imur jirreġistra.

Hu qalilhom li hemm bżonn iċempel l- ETC biex ma jinqatax.

Dan hu ġuvni li jgħix m'ommu b'pensjoni minima nazzjonali u hemm xi żewġ ġuvintur oħra li ma jaħdmux f'din il-familja.

Kien ċempel lill-ETC mill-isptar bid-drip ma' jdejh u xorta qatgħuh.

Nispera li ma jkunx hawn xi ħadd li jqum jgħid li jien qed ngħid li m'għandniex niġru wara min qed jisraq flus il-poplu.

Hawn qed nirreferi għal dawk li jirreġistraw u jaħdmu għalkemm anke fuq dawn irrid nagħmel kwalifika.

Min hu ħalliel għandu jinqabad għax ikun qed jisraq lilu, lill- uliedu, lill- ulied uliedu u lill-pajjiżna.

Għal dawk in-nies m'għandi l- ebda tip ta' ħniena imma meta jiġri bħal ma ġara fil-każi li semmejt ngħid li jkun hemm ineffiċjenza u ħerqa żejda biex jaqtgħu n-numru ta' nies jirreġistraw.

Sur President, irrid ukoll nirreferi għall-kwestjoni tan-numru ta' nies li qed jidhru taħt il-kategorija ta' not reported employment.

Minn kif qiegħda artikolata fir-rapport qed nifhem li dawn huma nies li qed jaħdmu u ma jirraportawx li qed jaħdmu.

Anke hemm irridu naraw x'qed jiġri għaliex mhux kull min jispiċċa jagħmel hekk ikun qed jikser il-liġi jew jagħmel hekk b'intenzjoni.

Hemm każi li spiċċaw f'sitwazzjoni fejn ma jistgħux ikampaw u qed jispiċċaw jidħlu fis-suq tax-xogħol b'mod illeċitu biex jgħinu lill-familja sakemm jinstabilhom impjieg legali.

Dan ma jkunx xogħol ta' kuljum imma forsi jkun marbut ma' jumejn f'ġimgħa.

Hemm ħafna nisa li spiċċaw jaħdmu fl-ekonomija s-sewda għax ma jafux b'ċerti riperkussjonijiet u qed jagħmlu hekk biex jgħinu lill-familja.

Dawn ma jifhmux li qed jagħmlu xi ħaġa għad-detriment tagħhom stess għaliex la mhux qed iħallsu kontribuzzjonijiet, minkejja li qed jaħdmu u qed jagħmlu s-sagrifiċċji llum, mhux se jkunu jistgħu jibbenfikaw 'il quddiem.

Dan dejjem jekk ikollna pensjonijiet sa dak iż-żmien.

Ovvjament bi gvern laburista nafu li se jkollna pensjonijiet.

Sur President, il-qasam tax-xogħol huwa qasam mill-iktar serju u hawnhekk kemm-il darba kellna kelliema tal-gvern jgħidu li l-qasam tax-xogħol huwa termometru.

Għandi quddiemi r-rapport tat-tieni sena ta' ħidma tal-Viċi Prim Ministru li jgħid hekk:

"Jistgħu jingħataw bosta ċifri biex ifissru l-andament tas-suq tax- xogħol f'pajjiżna.

Ikun għaqli li nillimitaw ruħna għal żewġ ċifri li jistgħu jitqiesu bħala t-termometru ta' l-ekonomija tal-pajjiż, in- numru ta' dawk li jirreġistraw għax-xogħol u n-numru ta' dawk li jaħdmu bi qligħ.".

Jien irrid ngħid lill-Viċi Prim Ministru li t-termometru tas-sitwazzjoni ta' pajjiżna m'huwiex dawn iż-żewġ ċifri biss.

Irridu mmorru 'l hinn minn dawk u ma narawx biss il-kwantita`.

Irridu naraw ukoll il-kwalita` tax- xogħol li qed joffri pajjiżna u dan jista' isir jekk verament ikun hawn gvern li mhux moħħu biex ifajjar iċ-ċifri 'l hemm u 'l hawn u li dejjem jimmaġina li l-poplu ma jindunax li l-iskop tiegħu hu li jidher gustuż.

Meta wieħed ifittex ir-realta' jinduna li dan hu kollu duħħan u tajjar.

Irid ikollna gvern serju li verament jaf fejn irid imexxi l-pajjiżna għaliex ikun qed joħloq opportunitajiet liż-żgħażagħ u lill-ħaddiema tagħna.

Xogħol bis-sens hu xogħol ta' kwalita`.

Grazzi.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Grazzi.

Iktar rimarki?

L- Onor. Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Sur President, huwa ta' pjaċir għalija li nitkellem fuq l-estimi ta' l-ETC għaliex Malta hija bbażata fuq ix-xogħol, u x-xogħol jagħmluh il-ħaddiema.

Nisimgħu ħafna rigward il-qgħad u l-opportunitajiet tax-xogħol u jien xtaqt nitkellem ftit fuq x'inhu għaddej fil-pajjiż f'dan il-qasam.

Irridu nammettu li għaddej ristrutturar sħiħ fl-ekonomija ta' pajjiżna u l-ETC bħala aġenzija li tipprovdi t-taħriġ u l-għajnuna sabiex persuna ssib ix-xogħol qed tkun attakkata li mhux qed issib xogħol biżżejjed.

Ma rridux ninsew li l-ETC ma tipprovdix l-impjiegi u li hija l- ekonomija li tipprovdihom.

Huwa l-gvern bil-klima li joħloq u bil-policies tiegħu li jipprovdi lill-pajjiż bil-materjal li jista' jwassal għal opportunitajiet ġodda.

L-ETC hija aġenzija, strument jew għodda u l-gvern jagħtiha l-flus biex tħaddem.

Dan il-gvern għaddielha Lm2.94 miljun f'dan il-budget li kien approvat fuq is-sena ta' ħidma li għaddiet.

Dan hu 24% aktar mis-sena l-oħra.

L-għajnuna finanzjarja lill-ETC hija l-iktar miżura importanti li l-gvern b'mod dirett jista' jagħmel lil din l-aġenzija.

Għalkemm smajna ħafna kritika dwar kwantita' u kwalita' dan il-gvern żidilha l-kwalita' lill-ETC.

Il-kwalita` ma tiġix mill-ajru.

Din tiġi min-nies li huma professjonali u li jifhmu kif għandhom iħarsu lejn il-problemi li qed jiffaċċja s-suq tax- xogħol, il-ħaddiema, iż-żgħażagħ li għadhom ħerġin mill-iskola u n-nies li wara xi għoxrin sena jaħdmu f'xi fabbrika sabu ruħhom bla xogħol għax din il-fabbrika tkun għalqet.

Aħna jinteressana minn dawn in-nies.

Sur President, irrid ngħid li l-istatistika hija importanti pero' wieħed ma jridx jinterpretaha qisu qed iġebbed il-lastiku, bħalma jagħmlu tan-naħa l- oħra u meta jaqblilhom jgħidu x'tgħid l-istsatistika u meta ma jaqblilhom isemmu xi każ partikolari li jkunu ltaqgħu miegħu.

Jien niltaqa' ma' ħafna u ħafna nies bi problemi relatati max-xogħol bħalma jiltaqgħu deputati oħrajn, iktar u iktar issa f'dawn iż-żmenijiet.

In-nies ikunu ilhom reqdin għal żmien twil u bħalissa jibdew jitolbu impjieg 'l hemm u impjieg 'l hawn.

Sur President, smajna ħafna fuq x'impatt se tħalli s-sħubija ta` Malta fl- Unjoni Ewropea fuq dan il-qasam.

Jien ngħid li tipproġetta kemm tipproġetta, f'dan il-qasam wieħed ma jistax ibassar eżattament u preċiżament x'se jiġri għaliex ħafna drabi dan ma jiddependix biss mill- policies tal-gvern u mill-klima lokali imma jiddependi ħafna mill-klima internazzjonali.

Wieħed isemmi s-sitwazzjoni internazzjonali preżenti bit- theddida tal-gwerra fil-lvant nofsani.

Hemm fatturi oħrajn ta' importanza kbira bħaċ-ċaqliq u l-moviment ta' prodotti bl-avvanz tat-teknoloġija.

Dawn huma kollha affarijiet li jagħmlu impatt enormi fuq il-prodott tagħna.

Il- ħaddiem Malti jrid jifhem li l-prodott li jaħdem fih jista' jkun il-mezz ta' għajxien għalih u kultant irid jifhem li ċerti industriji jispiċċaw għaliex it-teknoloġija f'dak il-qasam tkun qiegħda tant tagħmel avvanzi li l-prodott li jkun qed jinħadem ma jkunx hemm aktar bżonnu.

Tnejn minn dawn l-oqsma huma dak tal-manifattura, speċjalment tat-tessuti, u dak tal-bini tal-vapuri.

Dawn huma żewġ oqsma bħalissa qed isir ristrutturar qawwi fihom, mhux biss f'pajjiżna imma kullimkien.

Jien kelli l-okkażjoni li nattendi seminar fuq il-qasam tat-tarznari u dak li jaffettwa dan is- settur.

Wieħed jara li anke pajjiżi li bħalna qegħdin fuq l-għatba biex isiru membri sħaħ ta' l-Unjoni Ewropea u li għandhom industrija kbira fil- qasam tal-bini u t-tiswija tal-vapuri qegħdin jagħmlu ritrutturar.

Dan ma jfissirx li bilfors se jagħlqu jew li qegħdin ikeċċu lill-ħaddiema, imma li qegħdin jimxu skond il-bżonnijiet ta' l-azjenda u skond il-bżonnijiet tas- swieq internazzjonali.

Dawn jagħmlu taħriġ ġdid u jsibu prodotti ġodda u allura l-eżistenza tal-impjiegi tagħhom tibqa' hemm.

Sur President, ħafna drabi jintefgħu figuri bl-addoċċ biex wieħed jipprova l-punt tiegħu.

Hawnhekk qed nirreferi għall-General Workers` Union li qalet li kien hawn 2,000 ħaddiem li tilfu l-impjieg tagħhom.

Tajjeb li wieħed jagħmel enfasi li meta jagħlqu l-fabbriki ħafna mill-ħaddiema jiġu assorbiti mis-suq tax-xogħol f'pajjiżna.

Ma jistax ikun li dan mhux qed jiġri għax kieku l-qgħad jitla' ħafna aktar fin-numru.

L-oppożizzjoni tgħid li l-qgħad qiegħed jiżdied ħafna iktar milli turi l-istatistika.

Imma l- oppożizzjoni għaliex ma tmurx u tivverifika kif sena wara l-oħra jitlobha tagħmel il-Viċi Prim Ministru?

Dawn għandhom l-opportunita li jagħmlu spot- checks għaliex fi żmien qasir jistgħu jiċċekkjaw.

Dawn jippreferu li ma jagħmlux dan il-pass li ma jmorrux isibu li l-figuri huma dawk mogħtija.

Jien ma rridx ninsa nfaħħar il-mod professjonali li bih ġew ippreżentati dawn il-figuri.

L-oppożizzjoni tmaqdar dawn il-figuri għax ma jpinġux stampa tant kerha tas-suq tax-xogħol f'pajjiżna.

Għall-politiċi kull individwu li għadu ma sabx ruħu fil-post tax-xogħol huwa problema għax huwa bniedem li għandu bżonn l-għajnuna u allura aħna responsabbli li nipprovaw insibulu x-xogħol.

Għal min qatt f'għomru m'għamel ġurnata bla xogħol dawn l-affarijiet ma jitwemmnux imma għal min ilu snin twal jipprova jsib ix- xogħol addattat għalih din hija r-realta' li hu u l-familja tiegħu jgħixu ta' kuljum.

Sur President, lil hinn mill-istatistika aħna lkoll qed ngħixu f'dan il- pajjiż.

Pero` kultant meta tisma` l-verzjonijiet taż-żewġ naħat tal-Kamra wieħed jasħeb li qed ngħixu fuq żewġ pjaneti differenti.

Dan m'huwiex il- każ.

It-tnejn qegħdin ngħixu fl-istess dinja u t-tnejn nafu li hawn ammont ta' problemi.

Li hu żgur hu li l-figuri li għandna quddiemna m'humiex allarmanti.

Is-sitwazzjoni hija allarmanti għan-naħa l-oħra għaliex hekk tixtieq tpinġiha u għaliex qegħdin viċin referendum, li se jaffettwa dan li qegħdin niddiskutu llum u ħafna u ħafna affarijiet oħrajn, u qegħdin ukoll fis-sena li fiha aktarx issir l-elezzjoni.

Minħabba dan l-oppożizzjoni għandha kull interess li tqajjem kull ħaġa li tista` titfa` dell ikrah fuq l-operat ta' dan il-gvern.

Nerġa` ngħid, għalija l-ETC xogħolha hu li tipprovdi taħriġ, għajnuna u servizzi biex in-nies isibu x-xogħol.

Illum għandna tliet job centres u għandna l-kumditajiet permezz ta' l-e- government li qed idaħħal dan il-gvern.

Sur President, ma ninsewx li l-kelma "riċerka" kienet kelma ċċensurata f'dan il-pajjiż.

Hawnhekk għandna taqsima sħiħa fuq ir-riċerka.

Allura dan ma nsemmuhx.

Hawnhekk nistgħu naraw l-istatistika mqassma grupp grupp biex inkunu nistgħu niffokaw aktar fuq ċerti gruppi.

Nafu li rridu nagħmlu diskriminazzjoni pożittiva favur in-nisa, favur dawk li għadhom ħerġin mill- iskola u favur dawk li ilhom qegħda u għalhekk hawn naraw rapporti li jiffokaw fuq dawn il-problemi speċifiċi u dak li jġibu magħhom.

Dan huwa l- professjonaliżmu li dan il-gvern ħadem bih u li fuqu kien ikkritikat li qed jaħli l-flus.

Kienu jgħidu li anke d-dokumenti li noħorġu huma ħela ta' flus imma għall-grazzja t'Alla issa qed jindraw u qed jiġu aċċetati.

Jien smajt kritika ta' inċidenti li huma individwali u jekk huma minnhom ngħid li m'għandhomx isiru imma jien ngħid bħalma jgħidu t-Taljani, una rondine non fa la primavera.

Ma rridux li aħna nitilfu l-istampa kollha.

Nerġa' ngħid li kull bniedem li ma sabx postu fid-dinja tax-xogħol huwa problema u hemm bżonn li ngħinuh.

Hu ħażin li wieħed jakkuża lill-gvern fuq inċidenti partikolari ta' individwi għax kulħadd hu uman u l-iżbalji dejjem se jibqgħu isiru.

Ma jiżbaljax dak li qatt ma jagħmel xejn.

Meta wieħed jara dawn id-dokumenti u din il-ħidma ta' l-ETC bilfors jifhem li jkun hemm xi nuqqasijiet għax fuq kollox kull azjenda hija magħmula minn individwi u mhux l-individwi kollha huma l-istess.

Sur President, irrid nirreferi wkoll għax-xogħol li għamlet l-ETC f'dak li jirrigwardja l-iskema ta' l-entrepreneurship fejn jużaw is-slogan "Int ibda n-negozju tiegħek."

Din hija skema li turi kif l-ETC qiegħda tispeċjalizza u tipprova tilħaq ċerti gruppi ta' nies li m'għandhomx xogħol.

Din tipprova tidentifikahom u toħloq skemi li jkunu jgħoddu għalihom u għall-familji tagħhom.

Jien ċert, Sur President, li aħna ma nistgħux nivvintaw ir-rota kuljum u li dawn l-skambji li jkollna qed iħallu l-frott.

Illum ma smajniex kritika għaliex għamilna d-dokumenti bil-kulur imma smajna kritika minħabba s-safar u l-value for money.

Laqgħa ma' persuna barra minn Malta tista` f'dak il-ħin ma tkun tiswa xejn, imma jistgħu jgħaddu s-snin u dak li tkun issuġġeriet dik il-persuna tista` ssolvilek il-problema li jkollok f'dak il- mument partikolari.

Aħna rridu naraw x'ikun qed isir f'pajjiżi oħrajn biex naddattawh għas-sitwazzjoni tagħna.

Jien ċert li l-ETC użat ukoll l- esperjenzi ta' pajjiżi oħrajn għas-sitwazzjoni tagħna.

F'pajjiżna s-self- employed kienu jkopru 11% meta daħlet din l-iskema u tajjeb li wieħed jgħid li din kienet iktar indirizzata għal dawk li għandhom 'il fuq minn 40 sena u ilhom jirreġistraw għax-xogħol.

Din kienet immirata wkoll għan-nisa u għal dawk li huma gradwati.

Ovvjament biex wieħed jibda n-negozju tiegħu irid ikollu ċertu tagħrif u jkun jaf jaqra u jikteb.

Preferibbilment irid ikollu ċerti esperjenzi u idea realistika tan-negozju.

L-ETC ħadmet f'diversi fażijiet biex l-individwu jkun mgħejjun permezz ta' skema li tissejjaħ l-enterprise grant li hi għajnuna ta' Lm1,000.

Wieħed seta' jieħu wkoll Lm40 kull ġimgħa għal sitt xhur.

GĦal dawk li kienu diġa` qegħdin jaħdmu, il-grant kienet biss ta' Lm500.

Din l-iskema, Sur President, turi inizjattiva u jien ċert li l-ETC għandha diversi inizjattivi simili.

Tajjeb li l-ħaddiema tagħna li qed ifittxu x-xogħol ikunu jafu b'dawn l- iskemi li huma user friendly kemm jista` jkun.

L-ETC qiegħda tfassal il- pjan nazzjonali għall-iżvilupp u qiegħda tkun strument importanti ħafna fil- qasam tax-xogħol u l-impjiegi f'pajjiżna.

Din qed tagħti l-kontribut tagħha wkoll biex pajjiżna jsib postu fl-UE u biex il-ħaddiema tagħna jkollhom it- taħriġ meħtieġ biex jieħdu l-opportunitajiet li jeżistu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lill-Aġent Prim Ministru biex jagħmel il-winding up.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Sur President, nibda billi l-ewwelnett nirringrazzja lill-kelliema kollha li ħadu sehem f'dan id-dibattitu.

Dan kien dibattitu mżewwaq b'interventi, dimensjonijiet u perspettivi differenti.

Kull kelliem enfasizza punti differenti f'dak li għandu x'jaqsam mal-ħidma ta` l-ETC matul is-sena li għaddiet u skond ir-rapport annwali.

Irrid ngħid li għal darba oħra erġajt qed nitfixkel bl-interventi ta' l-oppożizzjoni għaliex segwejt il-kelliema kollha b'interess u nnotajt li l-interventi ta' l-Onor.

Chirchop u l-Onor.

Aguis kienu kritiċi pero' dawn irrikonoxxew il-punti pożittivi u l-ħidma pożittiva ta' l-ETC.

Jien naħseb li dawn kienu interventi bilanċjati pero' llejla smajt l-intervent ta' l-Onor.

Marie Louise Coleiro li Alla jbierek ma sabet xejn tajjeb fl- ETC u li pinġiet kollox bħala diżastruż.

Hi pinġiet l-UE bħala l-ikbar pesta li qatt laqtet wiċċ din id-dinja u smajna s-soltu kantaliena li dejjem nisimgħu.

Jien se nindirizza l-punti ta' dawn il-kelliema.

Irrid ngħid ukoll li l-ETC kellha sena oħra ta' ħidma tajba li naturalment twettqet f'kuntest ta' sitwazzjoni ekonomika fil-pajjiż Ii kienet qed tiżviluppa b'ċertu mod u f'kuntest ta' sitwazzjoni li kienet mibnija fuq il- politika tal-gvern li jimxi mal-politika mibnija fuq il-policies ta' l-UE.

Irridu nkunu nafu li l-ETC ħadmet f'sitwazzjoni fejn ridna wkoll inbiddlu l- liġijiet u ntejbu dan il-qasam għall-interess tal-Maltin u tal-GĦawdxin kollha.

Jien dejjem ngħid li l-ETC għandha funzjoni doppja.

Waħda hi li tgħin lil dawk li qed ifittxu xogħol u l-oħra biex tkompli hi stess tikkontribwixxi biex l-ekonomija ta' pajjiżna timxi 'l quddiem u allura tirrispondi għall-bżonnijiet ta' l-istess ekonomija.

Niddisappunta ftit ruħi li f'dan il-Parlament ikollna l-okkażjoni li niddiskutu l-estimi ta' korporazzjoni u minflok nagħmlu corner meetings.

Hawnhekk suppost nitkellmu fuq il-fatt li l-gvern ivvota Lm3 miljuni lil din il-korporazzjoni.

Jiena ma nistax nifhem kif f'dibattiti bħal dawn ma nidħlux fid-dettalji ta' kif intefqu dawn il-flus matul is-sena li għaddiet, fuq ir-rapporti ta' l- awdituri dwar fejn marru dawn il-flus, fuq x'kienet il-performance tal- korporazzjoni u kif qed tippjana biex tonfoq il-flus għas-sena d-dieħla.

Minn dan kollu ma smajna xejn f'dawn id-dibattiti u xi darba dan il- Parlament irid ipoġġi bilqegħda u jirrevedi din it-tip ta' sitwazzjoni.

Ma jistax ikun nibqgħux sejrin hekk għax la fuq budgets nazzjonali u lanqas fuq budgets ta' korporazzjoniijet m'aħna qed naqdu l-funzjoni tagħna sewwa.

Il-funzjoni tagħna hi li nkunu ċerti li l-flus mit-taxxi tal-poplu qegħdin imorru għal xogħol siewi kif ivvotati minn dan il-Parlament u li naraw li nkunu ħadna l-valur tal-flus biex imbagħad inkunu nistgħu naraw perspettiva aħjar ta' kif se jkunu jridu jintefqu s-sena d-dieħla.

Jekk nagħti daqqa t'għajn lir-rapport annwali ta' l-ETC ngħid li din is- sena l-korporazzjoni ħadmet tajjeb.

Hemm tabella partikolari f'paġna 2 li turi kif nefqet il-flus li ġew ivvotati lilha s-sena li għaddiet.

Dawn kienu Lm2.9 miljun u wieħed isib li l-ETC ħadmet tajjeb, immaniġġjat tajjeb, iffokat u għamlet ħilitha biex il-flus li aħna vvotajnielha titfagħhom mhux fuq l-amminstrazzjoni tagħha imma fuq programmi għall-ġid tal-klijenti tagħha.

Jekk wieħed iħares lejn is-sitwazzjoni fuq tliet snin jinduna li l-ewwelnett l-ETC ħadmet b'inqas spiża għall-ħaddiema u għall- amministrazzjoni tagħha u kien hemm żieda sostanzjali ta' nfiq fuq programmi u skemi intiżi għas-setturi kollha li tolqot.

Din iffokat l-aktar fuq dawk li qed ifittxu x-xogħol, fuq gruppi żvantaġġjati, bħal nies li għandhom 'il fuq min 40 sena, persuni b'diżabilita`, nisa u setturi oħra.

Irrid nifirħilha għax għamlet użu tajjeb tal-flus li vvotajnielha s-sena li għaddiet u rnexxielha tnaqqas l-ispiża amministrattiva tagħha u tipproduċi ħafna iżjed.

Naħseb li dan il-Parlament f'okkażjonijiet bħal dawn għandu jirrikonoxxi l-ħidma tal-managers, tal-korporazzjoni, taċ-chairman u ta' nies li qegħdin miċ-chief executive 'l isfel u li ħadmu biex iġibu r- riżultati li qed naraw.

Aħna m'aħniex perfetti u ħadd m'għandu jaħseb li se nġibu l-ilma jiżfen.

Nafu li hemm iżjed lok għal titjib.

L-ETC stess kienet sinċiera biżżejjed biex fir-rapport tagħha qalet fejn huma l-oqsma li jidhrilha li hi għandha ttejjeb.

Nifirħilha għar-riżultati u għall-mod kif imxiet mal-policy tal-gvern biex tindirizza l-oqsma partikolari kollha li għandha.

Jekk wieħed jara t-tabella li qiegħda f'appendiċi 2 tar-rapport jsib ċifri li ġew ikkwotati mill-kollegi tiegħi.

Meta wieħed iqabbel x'għamlet l-ETC matul is-sena finanzjarja li għaddiet ma' x'sar fis-sena sħiħa tal-Partit Laburista fil-gvern isib differenzi kbar.

Illejla smajt li biex jimxi 'l quddiem dan il-pajjiż irid ikollu bilfors il-Partit Laburista.

Jien ngħid li kienu fil-gvern erba' snin ilu u allura nistgħu nagħmlu paragun.

Jekk għandna diżastru llum nitlobhom iħarsu lejn iċ-ċifri li kienu ppublikaw huma stess meta kienu fil-gvern.

Jekk illum għandna diżastru dak inhar konna fil-fondoq ta' l-infern.

Jiena se nsemmi l-vakanzi għall-impiegi.

Vakanzi għall-impiegi jkunu l-postijiet tax-xogħol li jiġu notifikati lill- ETC.

Fl-1997/1998 kien hemm 4,600 li ġew notifikati lill-ETC u fl-aħħar sena finanzjarja kien hemm 7,020.

Malli tirċievi l-avviż li hemm post ta' xogħol vakanti l-ETC tkun trid tibgħat għal dawk li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Minn dawn is-sottomissjonijiet fl-1997/1998 kien hemm 61,000.

Infakkar li hawn kellna gvern Laburista.

Matul it-12-il xahar li għaddew kellna 113,000 sottomissjoni - id-doppju ta' dak li kien isir fi żmien il- gvern Laburista.

Il-placements, jiġifieri l-postijiet tax-xogħol li effettivament jinstabu u jinżammu kienu jammontaw għal 1,800 ruħ fl- 1997/1998.

Fit-12-il xahar li għaddew kien hemm 3,162 - kważi d-doppju ta' dak li kienet għamlet l-ETC fi żmien l-amminsitrazzjoni Laburista.

Hawnhekk mhux qed insemmi snin oħra.

Illum, per eżempju, għandna 3,000 ruħ iżjed gainfully occupied li qegħdin jaħdmu b'xogħol full-time milli kellna fl- 1997.

Filwaqt li fi żmienhom fuq Part I tar-reġistru kien hemm 7,100 ruħ, f'Diċembru li għadda kien hemm 6,600 ruħ jirreġistraw.

Dan meta mqabbel ma' Settembru tal-1998.

Jekk hawn diżastru b'6,600 ruħ jirreġistraw nitlobhom jgħiduli x'kienet is-sitwazzjoni meta fi żmienhom kien hemm 7,100 jirreġistraw.

Wieħed jista` jivverifika ċ-ċifri fl-etajiet ta' bejn is-16 u d-19-il sena.

F'Settembru ta' l-1998 żgħażagħ bejn is-16 u d-19-il sena jirreġistraw għax-xogħol kien hemm 1,100.

F'Ġunju li għadda kien hemm 789.

Kien hemm kważi 400 inqas żagħżugħ u żagħżugħa minn żmien il-gvern Laburista.

Żgħażagħ ta' bejn l-20 u d-29 sena jirreġistraw għax-xogħol fi żmien il-gvern Laburista kien hemm 1,726 u f'Ġunju li għadda kien hemm 1,668, kważi 100 inqas milli kien hemm fi żmien il-gvern Laburista.

Minn Settembru 1998 sal-lum kien hemm 2,700 mara iżjed fil-gainfully occupied milli kien hemm fl-1997.

Din tirrappreżenta żieda ta' 7% fuq in-numru ta' nisa gainfully ococcupied b'full-time job.

Fil-qasam tal-kostruzzjoni l- ħaddiema żdiedu b'16%.

Fil-qasam tas-servizzi fis-settur privat kien hemm żieda ta' 10% fl-ammont ta' ħaddiema.

Dan ifisser eluf ta' ħaddiema.

Iċ- ċifri jitkellmu waħedhom u hawn qed nikkwota ċifri li wħud minnhom ġew ippubblikati meta kien hemm il-Partit Laburista fil-gvern.

Jien ngħid li dawn huma indikazzjonijet tajbin.

Ma nistax ngħid li huma perfetti.

Huwa veru li għandna sfidi kbar imma ma nistgħux ngħidu li kollox abjad jew kollox iswed mingħajr ma nagħtu l-istampa reali.

Din l-istampa reali toħroġ minn din l-informazzjoni.

Jiena ngħid l-ETC kellha kellha sena ta' suċċess.

Kien hemm titjib fl-effiċjenza u fl-effettivita` ta' l-ETC u din introduċiet programmi flessibbli u skemi ġodda.

Min hawn irrid nifirħilha għall-innovazzjoni tagħha u għar-riskji li ħadet f'ċerti programmi.

Ir-riskji huma finanzjarji għax il-Parlament jivvota budget u dawn jonfquhom f'ċerti programmi.

Nifirħilha għall-kapaċita` li taddatta ruħha waqt li tkun qed tiżviluppa skema.

L-aktar importanti kienet id- determinazzjoni ta' l-ETC biex tindirizza l-oqsma li hemm bżonn tindirizza.

Din ma kellhiex suċċess fl-iskemi kolha.

Jien ma ngħidx li kien tort tagħha.

L-iskemi jbatu għax kultant ikollna aspettattivi għolja u r-r- riżultat ikun mod ieħor.

Naħseb li waħda mir-raġunijiet li rnexxielha tagħti dan ir-riżultat pożittiv kien il-mod kif ħadmet ma' l-aġenziji, l- organizzazzjonijiet u l-NGOs.

Ir-rapport isemmi l-mod kif ħadmet mal- Caritas, ma' l-istitut ta' Paolo Friere, ma' Dar it-Tama, mar-Richmond Foundation, ma' l-Eden Foundation u mal-fondazzjoni Arka.

Din ħadmet ukoll ma` l-employers' association.

Ta ́dan nifirħilha.

Għall-ewwel darba fl-istorja ta' l-ETC l-employers' association ingħatat f'idejha r-responsabbilta` tat-tmexxija ta' skema partikolari biex l- employers stess ikunu involuti direttament fl-iskemi li għandha.

Iż-żewġ unions prinċipali wkoll ipparteċipaw fil-ħidma ta' l-ETC.

Din kellha suċċess għaliex iffokat l-enerġija tagħha fuq l-iktar setturi diffiċli inkluż dawk li ħerġin minn programmi ta' riabilitazzjoni tad-droga.

Irrid ngħid li għadni kemm ġibt l-approvazzjoni mill-kabinett biex nintroduċu u ntejbu l-iskema bridging the gap biex lil dawk li jkunu spiċċaw minn programm ta' riabilitazzjoni tad-droga nagħtuhom mhux biss l-allowance ta' l-ETC imma ntellgħuha sal-paga minima.

Din kienet xi ħaġa li konna ntroduċejna għall-persuni b'diżabilita' u qed nestenduha wkoll għal dan il- grupp.

Wara li nkunu nfaqna eluf kbar ta' liri biex nirriabilitaw persuna li tkun inqabdet fil-vizzju tad-droga u li tkun għaddiet mill-programmi li joffru l-organizzazzjonijiet tagħna bħas-Sedqa, l-Caritas, l-OASI u s-SATU nemmen li għandna nagħtu palata oħra biex malajr kemm jista' jkun jirrintegraw ruħhom fid-dinja tax-xogħol u fil-ħajja soċjali.

Irrid ngħid li kienet sena diffiċli għax pajjiżna għaddej mir-realtajiet li jiġu affettwati mill-kriżijiet ekonomiċi li jkun hawn fid-dinja.

Barra dan pajjiżna jkollu jibqa' għaddej bil-proċess qawwi ta' ristrutturazzjoni.

Dawn kollha jikkreaw sfidi partikolari u l-ETC qed twieġeb għalihom.

Jien naħseb li rnexxielha, safejn setgħet, tirrispondi u ġabet riżultati tajbin.

Naturalment l-ambjent ekonomiku tal-pajjiż dejjem hu parti integrali u jaffettwa ħafna l-funzjoni ta' l-ETC f'pajjiżna.

Għalkemm dejjem nisimgħu lill-oppożizzjoni tgħid li f'dan il-pajjiż kulħadd qed imut bil-ġuħ, meta wieħed jara l-economic survey li ġie pubblikat fil-budget li għadda jsib li kien hemm żidiet sostanzjali fil-paga medja li jirċievu l-ħaddiema.

Fl-1999 l-paga medja kienet Lm97 u fl-2002 skond l-econmomic survey jirriżulta li qiegħda Lm109.

Din hi qabża kbira 'l quddiem għall-ħaddiema li jaħdmu fis- setturi pubbliċi u privati.

Dan huwa sinjal tajjeb.

Ma jfissirx li kulħadd qed jirċievi dawn il-pagi, pero' l-paraguni jfissru li fil-pajjiż mexjin 'l quddiem.

Il-kollega tiegħi l-Onor.

Michael Bonnici semma l-employment barometer u hawn nistieden lid-deputati jħarsu lejh.

Dan hu strument ieħor li ntroduċejna.

F'dawn l-erba' snin għamilna rivoluzzjoni fil-qasam soċjali u fil-qasam tad-dinja tax-xogħol.

Nista' nsemmi l-lista ta' inizjattivi li għamilna.

Kien hemm il-labour force survey li hu eżerċizzju biex jgħinna nkunu aktar trasparenti.

Wara kull pass li nieħdu biex inkunu aktar trasparenti niġu akkużati bi tbagħbis ta' ċifri u dan ma nistax nifhmu.

Għamilna l-labour force survey biex ikun għodda tajba ħalli nkejlu, nkunu nafu fejn sejrin u nkunu nafu aħniex effettivi.

Minn fuq l-oppożizzjoni tgħidilna li qed inbagħbsu ċ-ċifri.

Spjegajna għal aktar minn ħames darbiet li l-labour force survey huwa sample ta' 6,000 ruħ mentri ċ-ċifri ta' l- ETC huma head count li jfisser li kull persuna li tidħol l-ETC tiġi magħduda.

Kemm il-labour force survey u kemm l-employment barometer huma għodda importanti.

Din hi t-tieni ħarġa.

Dan nagħmluh bil-pariri ta' esperti li ġew mill-Isvezja għax huwa eżerċizzju li jsir hemmhekk u f'pajjiżi oħra u allura jgħinna biex inkunu nafu minn qabel x'iridu l- industrijalisti u xi trid l-ekonomija ta' pajjiżna.

Dawn ma nivvintawhomx aħna imma huma tweġibiet li jagħtuna l-employers infushom.

Dawn jgħidulna fejn qed ifittxu l-ħaddiema u ma jsibux, fejn hemm żejda u fejn hemm bżonn aktar taħriġ.

Dik hi għodda importanti għad-deputati li jfasslu l-politika ta' dan il-pajjiż, għall-aġenziji tagħna, inkluż l-ETC, l-Universita', il- Kulleġġ Malti għax-Xjenza u t-Teknoloġija u għall-istituti kollha li jħarrġu lill-ħaddiema u liż-żgħażagħ tagħna.

Dan nagħmluh biex inkunu nistgħu naraw fejn għandna niffokkaw.

F'din il-ħarġa ta' l-employment barometer wieħed isib x'inhuma s-setturi li għalihom m'għandniex biżżejjed ħaddiema u jsemmi managers in personnel and industrial production, stackers (supermarkets), driver heavy truck, machine operators and assemblers, ship's deck crew and related workers, cleaner/maid, factory hand/labourer, handyman, messenger, porter, luggage (Hotel) u ħafna oħrajn.Hemmhekk insibu lista tas-setturi kollha fejn għandna żieda, fejn għandna bilanċ u fejn għandna nuqqas.

Anke hawn kellna nagħmlu qabża ta' kwalita' biex naslu għal dan it-tip ta' strument.

Wara dan kollu niġi hawn u nisma' kelliema li jpinġu kollox iswed.

Ma nistax inwieġeb kollox u ta' dan nitlob apoloġija lill-kollegi tiegħi miż-żewġ naħat tal-Kamra.

L-Onor.

Karl Chircop semma ftit punti.

Hu qal li għandna kriżi ta' impjiegi fis-settur ta' l-għamara għaliex hemmhekk naqsu l-ħaddiema.

Dan hu proċess li ilu jiġri sena wara sena u kull sena jintilfu mas-60 impjieg fis-settur ta' l-għamara b'mod regolari.

Jien nistiednu jfittex f'paġna 125 ta' l-economic survey li ppubblikajna fil- budget li għadda.

Dan isib li filwaqt li veru li n-numru ta' ħaddiema li jaħdmu f'dan is-settur qiegħed jonqos, il-valur tal-bejgħ tas-settur ta' għamara qiegħed jiżdied minn sena għall-oħra.

Fis-settur ta' l-għamara filwaqt li qed jonqsu l-impjiegi l-valur u l-volum tal-bejgħ qiegħed jiżdied.

Dan ifisser li l-valur tal-pagi li jitħallsu u l-investiment f'dan is-settur qiegħed jiżdied.

Hawn għandi ċ-ċifri imma mhux se noqgħod insemmihom.

Wieħed isibhom f'paġna 125.

Il-valur ta' esportazzjoni ta' l- għamara qiegħed jiżdied bħal ma qed jiżdied il-valur tal-bejgħ lokali regolarment sena wara sena.

Hawnhekk insibu ċ-ċifri ta' l-1999/2000 u l- 2001/2002.

Dawn is-sidien huma intelliġenti biżżejjed li ma joqogħdux jagħtu kas x'jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni fil-mass meetings.

Dan jgħid li hawn diżastru u li hawn xi fabbriki li se jagħlqu.

Il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qed jagħmel ħsara kbira lil dawn l-industriji u minn hawn nistiednu biex jibgħat għall-employers li hu semma u jkellimhom ħalli jifhem l-impatt negattiv tad-diskors irresponsabbli li qiegħed jagħmel indipendentement mill-Unjoni Ewropea.

Il-paroli żejda tiegħu qed jagħmlu l- ħsara u jiddistabbilizzaw lil dawn l-intrapriżi li wara kollox qalulu diġa' li mhux talli qed jaħsbu li se jkollhom xi kriżi imma talli qegħdin jinvestu u qegħdin ikabbru għaliex jafu li mexjin lejn l-Unjoni Ewropea.

Il- fatt li dawn qed jirristrutturaw hu tajjeb għaliex qegħdin jinvestu f'makni ġodda u fejn qabel wieħed kien jagħmel siġġu b'għaxra min-nies illum jagħmlu b'persuna waħda.

Dan m'huwiex ħażin għaliex qed inkunu aktar kompetittivi u qed nilħqu livelli ta' effiċjenza ħafna akbar.

Mela wieħed għandu jħares biss lejn iċ-ċifri u jitkaża għax intilfu 60 impieg?

Nistaqsi lill-oppożizzjoni: X'inhu l-aħjar li nħallu s-60 mpjieg hemmhekk u sadanittant naraw il-kumpannija kollha sejra lura, jew ninkoraġġixxu lill- intraprendituri f'pajjiżna jinvestu fin-negozju tagħhom ħalli jżidu l- profitti tagħhom u jtejbu l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-ħaddiema tagħhom u ikollna ekonomija li tista' tassorbi lil dawn il-ħaddiema li b'xi mod jew ieħor sfortunatament b'riżultat ta' dan il-proċess inevitabbli u naturali bilfors ikollhom jintlaqtu?

It-tweġiba, min għandu l-melħ f'rasu mill-ewwel jinduna biha.

L-Onor.

Chircop u kelliema oħra enfasizzaw li l-labour supply qed jonqos u li hemm diżastru..

L-Onor.

Chircop qal li r-raġuni għal dan jista` jkun li qed imutu aktar nies qabel l-eta` ta` l-irtirar u semma wkoll iI-fertility rate.

Dan m'għandu x'taqsam xejn.

Ir-risposta għal din isibha f'paġna 55 ta' l-economic survey fejn jingħad hekk:

''The decline in the labour supply was influenced by a number of early retirement schemes that were employed by both the private and public sector during the survey period.''

Din hi waħda mir-raġunijiet ewlenin għaliex hemm tnaqqis fil-labour supply.

Per eżempju, nofs is-700 ħaddiem tat-tarzna li ħadu l-early retirement scheme u li ddeċidew li ma jmorrux jirreġistraw jispiċċaw mill-kategorija ta' gainfully occupied, jispiċċaw mil-labour supply u allura n-numru jonqos.

Nixtieq ninforma lill-Kamra li mis-700 ruħ li spiċċaw mill-iskemi tat-tarzna sal-lum hemm 62 li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol.

Dawk li marru jirreġistraw kollha sabu xogħol alternattiv.

Qed ngħid dan biex il- Kamra tkun taf x'inhi l-aħħar informazzjoni dwar il-ħaddiema tat-tarzna li għażlu li jieħdu ħadu l-iskema ta` l-early retirement.

Aħna ninkwetaw għal dawn it-62 ukoll u allura nipprovaw ngħinuhom isibu x-xogħol.

Niġbed l-attenzjoni li hu mertu ta' dan il-gvern li f'dawn l-aħħar erba' snin introduċejna l-Kulleġġ għall-Arti, Xjenza u Teknoloġija.

Il-mira tagħna kienet li ż-żgħażagħ li jispiċċaw mill-iskola sekondarja ma jmorrux direttament fid-dinja tax-xogħol imma jkomplu bl-istudji tagħhom għax l- employment barometer qed jurina x'għandha bżonn l-ekonomija tagħna.

Il- kulleġġ Malti għall-Arti, Xjenza u Teknoloġija llum għandu 2071 żagħżugħ u żagħżugħa.

Min qed jistudja l-inġinerija elettronika, min inġinerija tal- bini u kostruzzjoni, min teknoloġija ta` l-informatika u komunikazzjoni, min kummerċ, min arti u disinn u oħrajn fl-istitut marittimu.

Liż-żgħażagħ tagħna tajnihom l-opportunita' li flok malli jispiċċaw mill-iskola sekondarja jmorru jirreġistraw jew jidħlu ġo xi fabbrika, dawn ikomplu l- istudji tagħhom biex lill-ekonomija tagħna nagħtuha żgħażagħ imħarrġa biex tkompli tiżviluppa.

Dan ifisser li 2071 żagħżugħ u żagħżugħa għażlu li minflok jidħlu bħala parti mil-labour supply qed jistudjaw.

Dan hu punt pożittiv.

Jien mhux qed ngħid li għandna npoġġu bilqiegħda jdejna fuq zaqqna u ma nagħmlu xejn iżjed.

Qed ngħid li dan jaffettwa l-labour supply u l-oppożizzjoni missha tifirħilna.

Aħna għandna 9,000 student ġo l- Universita'.

Irridu nifirħu bihom għax 9,000 student huma ħafna iżjed mit- 800 li kien hemm meta tlajna fil-gvern l-ewwel darba fl-1987.

Konna għedna li waħda mill-ikbar sfidi għall-pajjiżna hi li ninkoraġġixxu liż-żgħażagħ ikomplu jistudjaw.

Aħna ferħanin immens b'9000 student li m'humiex fil- labour supply pero' xorta m'aħniex kuntenti għax nippretendu li d-9,000 isiru 18,000.

Qed ngħid li l-mira għal Malta hi li jkollna 18,000 student fl-Universita' u fil-kulleġġi vokazzjonali tagħna biex ikollna proporzjon bħal ta' pajjiżi żviluppati oħra.

Sur President, l-Onor.

Chircop semma wkoll l-MVQ's. Irrid ngħid li din is- sena ġiet ivvotata s-somma speċifika għall-kunsill biex ikun jista' jimpjega l-esperti miegħu.

Il-kunsill diġa' daħal fi qbil ma' kunsill ekwivalenti ġo l-Iskozja biex flok niddedikaw il-ħin biex niżviluppaw standards għal pajjiżna napplikaw standards li diġa' ġew żviluppati hemmhekk u li jistgħu jiġu adattati għalina.

L-Onor.

Chris Aguis semma diversi punti wkoll u ma naħsibx li għandi għalfejn nidħol fil-punti kollha li huwa semma.

Dan qal li din is-sena kellna sitwazzjonijiet fejn ingħataw numru ta' sensji minn diversi intrapriżi f'pajjiżna.

Dan hu proċess naturali wkoll.

Hu semma s-Seven Up, Peter Blond u l-Medwear.

Veru li din is-sena kellna 2,800 minn dawn kieku kelli ngħodd il-ħaddiema minn supermarket partikolari li kellu xi 600 ruħ, pero` tajjeb li ħawnhekk inqabbel dan man-numru ta' sensji li ngħataw fi żmien il-gvern Laburista.

Fi żmien il-gvern Laburista, minn Jannar sa Diċembru 1997 kien hemm 2,275 sensja.

Dan jagħmel parti mill-proċess ta' ristrutturazzjoni u m'għandniex għalfejn noqogħdu nġibu d-dinja fit-tarf ħlief li ngħidu li għandna nitfgħu għajnejna fuq dawk li jiġu sensjati u nipprovdulhom is-servizzi meħtieġa.

L- ETC pprovdiet dawn is-servizzi.

Anke fuq dan nifirħilha għaliex kull darba li l-ETC saret taf b'xi sensji intervjeniet mill-ewwel biex tgħin lil dawn il-ħaddiema li ntlaqtu.

Hija ħasra li ħafna drabi kellha ssir taf mill- gazzetti jew mill-unions involuti.

B'riżultat tal-miżuri li daħħalna fil- liġi tax-xogħol dan kollu mhux se jkun jista' jsir għaliex min irid jissensja b'mod kollettiv irid l-ewwel javża, imbagħad iħalli perijodu ta' żmien sakemm isiru l-eżerċizzji li hemm bżonn ħalli l-ħaddiema jingħataw mhux biss l-informazzjoni imma anke l-għajnuna kollha li jistħoqqilhom.

Sur President, l-Onor.

Marie Louise Coleiro għamlet l-intervent tagħha b'mod mill-iktar negattiv pero' hija għażla tagħha kif tittratta s-suġġett.

Jien ma naqbilx mal-mod ta' kif din tinterpreta ċ-ċifri għal dak li għandu x'jaqsam ma' xogħol part-time.

Naturalment hemm aspetti li rridu nħarsu lejhom inkluż kif il-part-timers ta' pajjiżna ma jiġux sfruttati.

Bl-avviżi legali li pubblikajna taħt il-liġi tax-xogħol il-ġdida li tagħti protezzjoni ġdida lill-ħaddiema li huma part-timers għamilna pass ieħor 'il quddiem.

Madankollu rrid infakkarha li fid-dinja kollha x-xogħol part- time, il-flessibilita' fuq il-post tax-xogħol u s-sigħat imnaqqsa qed ikunu l-iktar affarijiet li jattiraw nies speċjalment nisa lejn id-dinja tax- xogħol.

Jien informat mill-ETC li sar studju dwar il-qasam tal-part-time bħala x-xogħol prinċipali.

Dan irrid nanalizzah fil-ġimgħat li ġejjin u nittama li bis-saħħa tiegħu nkunu nistgħu inkomplu ntejbu l-inizjattivi li ħadna f'dan il-qasam.

Din is-sena qegħdin nipproponu li l-Parlament jivvota Lm3 miljun oħra lill- ETC.

L-ETC trid tuża dawn it-Lm3 miljun biex tkompli tenfasizza l-policies tagħha u twettaq il-programm tal-gvern.

Irridu ngħollu r-rata tal- parteċipazzjoni u mmexxu l-gender equality action plan li nixtieq inpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan għadu kif ġie ippubblikat l-ġimgħa li għaddiet bi programm u miri speċifiċi għas-sentejn li ġejjin.

Dak irid jitwettaq.

Se nintroduċu c-child care facilities skond kif maħsub fid- diskors tal-budget u se nkomplu bil-korsijiet ta' taħriġ partikolarment fil- qasam ta' l-IT literacy.

F'dawn l-erba' snin għamilna liġi tax-xogħol ġdida u taħtha ppublikajna disa' avviżi legali li rrivoluzzjonaw il-qasam ta' l-impjiegi u d-dinja tax- xogħol f'pajjiżna.

Għamilna wkoll liġi dwar is-saħħa u s-sigurta' fuq il- post tax-xogħol.

Illum stess poġġejt fuq il-Mejda tal-Kamra erba' avviżi legali li qed idaħħlu standards ġodda ta' saħħa u sigurta' fuq il-post tax- xogħol u dawn daħħalnihom b'konsultazzjoni ma' l-imsieħba soċjali tagħna.

F'dawn l-erba' snin li għaddew introduċejna l-kunċett tal-labour force survey biex jgħinna nifhmu iżjed x'qed jiġri fid-dinja tax-xogħol.

Ippubblikajna l-istatistika riveduta għas-snin ta' kemm ilhom jiġu pubblikati ċifri dwar id-dinja tax-xogħol f'pajjiżna.

Ippubblikajna l- employment barometer.

Għamilna l-joint assessment papers, ippubblikajna l- gender equality plan, għamilna l-liġi dwar l-ugwaljanza bejn l-irġiel u n- nisa u introduċejna l-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali.

Ħloqna job centres li taw is-servizz kif spjegat fir-rapport.

Waqqafna ċentri fil-komunita` bħama huwa ċ-ċentru ta` aċċess ġewwa l-Birgu.

Irranġajna l-pożizzjoni tal-ħaddiema impressed, irranġajna l-pożizzjoni tal- casuals, tajna l-protezzjoni lill-part-timers, introduċejna protezzjoni lil min ikun vittma ta` sitwazzjoni fuq ix-xogħol meta l-employer ifalli billi waqqafna l-fond garantit u tant affarijiet oħra li juru biċ-ċar li dan il- gvern f'erba` snin irrivoluzzjona l-qasam tax-xogħol, il-qafas legali kollu li jirregola d-dinja tax-xogħol u mexa biex ikollu korporazzjoni li hija effiċjenti u li tkun effettiva fix-xogħol tagħha.

Nirringrazzja lill-bord kollu, liċ-chairman u lill-ħadiema kollha ta` l-ETC għax-xogħol li għamlu li wettqu matul it-tnax-il xahar li għaddew.

MR SPEAKER: Għandi nifhem li l-Aġent Prim Ministru għndu xi dokument li jrid ipoġġih fuq il-Mejda tal-Kamra.

Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:-

Gender Equality Action Plan 2003 – 2004 maħruġ mill-Korporazzjoni għax- Xogħol u t-Taħriġ.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi li l-Kamra tapprova l-Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għas-sena 2002/2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u 20 minuta oħra.

Billi ntalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża fid-9:00 p.m u rriżumiet 20 minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' nagħmel il-mistoqsija.

Il-mistoqsija hi li l- Kamra tapprova l-Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni ta' Xogħol u Taħriġ għas-sena 2002/2003.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 30

L-Onor. | | | |Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi Jason |Gonzi Lawrence | |Bonnici Josef |Hyzler George | |Bonnici Michael |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Refalo Michael | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Zammit Ninu | |Pierre | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | | | |

KONTRA : 22

L-Onor. |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Bartolo Evarist |Farrugia Noel | |Brincat Leo |Herrera Jose' | |Buhagiar Charles |Law Rita | |Buhagiar Louis |Mangion Charles | |Chircop Karl |Mizzi Joe | |Cilia Joe |Sammut Joseph | |Coleiro Marie |Sant Alfred | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vassallo Adrian | |Dalli Helena |Vella Karmenu |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Sar il-ħin.

Nitlob lill-Aġent Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal nhar l-Erbgħa, 29 ta` Jannar 2003 fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' dħul u nfiq tal-Korporazzjoni Enemalta għas-sena 2002-2003.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Mediċini - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Tpaċija u Netting f'każ ta' Insolvenza - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Verifika Interna u Investigazzjonijiet - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissarju għat-Tfal - Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li Jimplimenta Miżuri ta' l-Estimi – Tielet Qari; u

Riżoluzzjoni tal-Prim Ministru dwar il-qagħda fil-pajjiż – Kontinwazzjoni.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru tat-Trasport u Kommunikazzjoni): Sur President, ftit tal-jiem ilu din il-Kamra kellha quddiemha mozzjoni dwar jekk Malta għandiex tidħol fl-UE fit-tkabbir li jmiss jew le u nistgħu ngħidu li minn dakinhar 'il quddiem dan is-suġġett immonopolizza kemm is- seduti ta' wara, kemm il-media u kemm id-diskors tal-poplu Malti in ġenerali.

Kulħadd jaf li l-mument ta' l-għażla qed joqrob u dan jidher anke fid-dibattiti li kellna matul il-ġurnata tal-lum mingħajr ma nagħmel riferenza għal dak li fil-fatt ingħad għaliex naf li hemm standing order - li iktar ma jiġix osservat milli jiġi osservat - li ma tistax titkellem dwar suġġetti li jkunu fuq l-aġenda f'ġurnata partikolari.

F'din il-Kamra, aħna lkoll qegħdin attivi fil-ħajja pubblika u kollha kemm aħna nirrappreżentaw xi partit jew ieħor f'pajjiżna.

Aħna għandna responsabbilitajiet x'naqdu mhux biss fil-konfront tal-partit li aħna nirrappreżentaw u nemmnu fih, imma għandna responsabbilta` ukoll li dak li ngħidu u li nwasslu lin-nies ikun messaġġ li jirrispekkja l-verita`.

Qed ngħid hekk għaliex kull membru ta' din il-Kamra għandu wkoll obbligi li jrid jirrispetta.

Kull membru jrid jisma', jagħraf u jifhem x'ikun qed jiġri fl-ibliet u fl-irħula li hu jirrappreżenta f'dan il-Parlament u allura l-membri jkollhom kuntatti man-nies u dawn jistgħu jinfluenzaw id- deċiżjonijiet tagħhom.

Veru li kull membru jrid iwassal il-messaġġ tal- partit tiegħu, pero` l-iktar importanti hu li jitwassal messaġġ li jkun veritier.

Qed ngħid dan kollu għaliex meta l-membri jmorru jitkellmu man-nies, in- nies jinformawhom b'dak li qed jgħidulhom membri oħrajn li għandhom twemmin politiku ieħor.

Ta` min jgħid li l-membri Parlamentari dejjem jipprovaw jisimgħu u jaraw x'inhu l-messaġġ li qed jipprova jwassal il-poplu Malti lill-gvern u lill-oppożizzjoni tal-ġurnata.

Meta aħna l-membri parlamentari nibdew niltaqgħu man-nies, nibdew nisimgħu argumenti li jkunu shadows ta' argumenti li jinstemgħu f'din il-Kamra, pero` jkunu aktar gravi milli nisimgħu hawnhekk għax f'din il-Kamra hawn regoli li kulħadd irid jirrispetta.

Ikun tajjeb li wieħed jisma' x'kummenti u x'messaġġi jkunu qed iwasslu dawk li jirrappreżentaw l-oppożizzjoni fil-laqgħat li jkollhom man- nies.

Naturalment, ħadd ma jista' jgħid li l-membri ta' l-oppożizzjoni m'għandhomx dritt li jkollhom laqgħat mal-pubbliku f'pajjiżna, pero` dawn għandhom ikunu responsabbli f'dak li jgħidu u jiżguraw ruħhom li l-messaġġ li jkunu qed iwasslu jkun veritier.

Sur President, norbot dan li semmejt issa ma' l-argumenti li kellna f'dawn l-aħħar ġranet f'din il-Kamra għaliex fid-dibattiti li kellna l-għażla ta' sħubija fl-UE ġiet impinġija bħala għażla li se twassal biex setturi sħaħ ta' pajjiżna jispiċċaw u l-ħaddiema kważi jmutu fil-ġuħ.

Nafu li dawn huma l-argumenti li l-oppożizzjoni qed tibni għall-kampanja tagħha u dan joħroġ anke mid-diversi domandi parlamentari u argumenti li jsiru minn membri ta' l-oppożizzjoni.

Nerġa' ngħid, kull membru parlamentari għandu dritt imur għand il-konstitwenti tiegħu u jwassal il-messaġġ tal-partit imma dan għandu jsir b'responsabbilita` u b'mod veritier għax il-verita` hi waħda u din għandha tiġi nkwadrata fil-policies tal-partit li membru parlamentari jkun membru fih.

Il-verita` għandha tiġi preżentata mingħajr tgħawwiġ.

Qed ngħid dan għaliex hawn membri parlamentari li qed jgħidu lin-nies li jekk Malta tidħol fl-UE, il-job tagħhom se jispiċċa u dan mingħajr ma jsemmu x'se jiġri bl-alternattiva politika tagħhom.

Jiena bħala wieħed mill- 280,000 votant għandi dritt inkun naf x'inhi l-alternattiva politika ta' l- oppożizzjoni, imma s'issa la jiena u lanqas il-poplu ma nafu x'inhi din.

L- alternattiva ta' l-oppożizzjoni, l-option tal-partnership, fiha ħafna kliem sabiħ imma meta tiġi biex tara s-sustanza tagħha tinduna li din ma tfisser xejn.

Min jafni jaf, li jiena mhux l-ewwel darba li nistieden dawk li nkun qed nitkellem magħhom biex jaqraw u jifhmu x'qiegħed jgħid il-partit l-ieħor u jiena stess sibt iż-żmien u qrajt dokument fuq il-partnership maħruġ mill- oppożizzjoni li jitkellem fuq il-benefiċċji u l-iżvantaġġi ta' l-UE.

Meta qrajt dan il-dokument, iżjed milli sirt naf x'inhuma l-iżvantaġġi, spiċċajt litteralment ma nistax nemmen dak li qed naqra.

Jiena nistieden lill-poplu Malti biex bis-serjeta` jaqra u jifhem dak li hemm miktub f'dan ir-rapport għax naħseb li bħalma kif spiċċajt jien ma nistax nemmen dak li hemm fih, l- istess jiġrilu kull min jaqrah.

Meta niftakar ir-riżmi sħaħ ta' karti li ntużaw u s-sigħat twal ta' programmi fuq ir-radju u fuq it-televiżjoni li saru min-naħa ta' l- oppożizzjoni biex permezz tagħhom jispjegaw kemm dan il-gvern mhux kapaċi, kemm huma jafu iżjed minna u kemm għandhom argumenti validi kontra s- sħubija, niġi nqalleb f'dan id-dokument u ma nsib xejn miktub fuq diversi setturi fosthom it-trasport u l-komunikazzjoni li jiena responsabbli tagħhom.

Ma nafx kemm-il darba l-oppożizzjoni tkellmet u kkritikat dawn is- setturi u qaltilna li dawn se jispiċċaw fix-xejn meta nkunu membri sħaħ ta' l-UE.

Imbagħad taqra dan id-dokument u ma ssib l-ebda riferenza għal dawn is-setturi jew inkella jkun hemm ħaġa żgħir li fir-realta` ma tfisser xejn.

Sur President, irrid nieħu l-okkażjoni tal-lum biex għal darba oħra nerġa' nitkellem dwar aspetti li jaqgħu taħt il-ministeru tat-trasport u komunikazzjoni li huma marbutin ukoll mal-pożizzjoni ta' Malta fl-UE.

Bħalma diġa` għedt apparti dak li naqra u nisma fuq il-media, jiena nitkellem man-nies u nisma` x'qed jgħidulhom tan-naħa l-oħra u minkejja dak li hemm miktub u li ksibna fin-negozjati biex nissalvagwardjaw ċerti setturi, ċerti nies qed jgħidu mod ieħor.

Għalhekk tajjeb li nerġgħu ngħidu li x-xogħol tal-200 taxi f'Malta u tal-50 f'Għawdex se jiġi salvagwardjat għax se jibqgħu fl-pożizzjoni li qegħdin illum.

L-istess jgħodd għal dawk li għandhom il-mini-bus il-ħamra, karozzi tal-linja u coaches.

Dawn huma kollha setturi li l-impjiegi fihom ġew salvagwardjati.

Kull wieħed minnhom irid jara li jkompli jtejjeb ix-xogħol tiegħu.

Pero` dik hija parti mill-ħajja ta' kull wieħed minna li jipprova kontinwament itejjeb il-kwalita` tax-xogħol u tal-ħajja tiegħu.

Imma huwa importanti li dawn ikunu jafu li hemm il-garanzija bil-miktub li m'għandhom l-ebda theddida għax-xogħol tagħhom.

Meta qrajt id-dokument dwar il-partnership ma sibt xejn fuq dan għax l-oppożizzjoni ħsieba biex twassal messaġġ wieħed biss, dak li meta nidħlu fl-UE ix-xogħol ikun mhedded u jispiċċa, u dan jgħiduh minkejja li jafu li dan mhux minnu.

Sur President, ngħaddi issa biex nitkellem fuq il-ħaddiema tax-xatt bid- diversi kategoriji li hemm għax il-ħaddiema tax-xatt m'humiex biss il-port workers imma hemm kategoriji u setturi differenti.

Il-gvern ġab salvagwardja għall-ħaddiema fis-setturi kollha tax-xatt, kemm għall-port workers, kemm għall-burdnara u kif ukoll għal min inhuwa impjegat f'xi settur ieħor partikolari.

Dan ifisser li dawn in-nies jafu li l-pożizzjoni tagħhom hija salvagwardjata b'kondizzjonijiet li jiggarantixxu li dawn jkomplu jsostnu lilhom innifishom għaż-żmien li ġej.

Il-pożizzjonijiet huma ċari, pero` sfortunatament jibqa' jkun hawn nies li minkejja li jafu li ma jkunux qed jgħidu l-verita` jibqgħu jgħidu lil dawn il-ħaddiema li se jkollhom theddida fuq ix-xogħol tagħhom u sejrin jispiċċaw mingħajr impjieg.

Infakkar li aħna fid-dover tagħna li ngħidu l-verita` u nagħtu stampa reali ta' dak li qegħdin fih illum u dak li nistgħu nkunu fih 'il quddiem, speċjalment lil dawk in-nies li forsi ma jkunux daqshekk intiżi fuq l-affarijiet għax mhux sew li wieħed juża l-impjieg ta' xi ħadd – l- iżjed ħaġa importanti biex ssostni familja – u jgħid li dan se jiġi mhedded meta nidħlu fl-UE, meta dan ma jkunx minnu.

Sur President, settur ieħor li l-oppożizzjoni qiegħda kontinwament tgħid li se jispiċċa jekk Malta tidħol fl-UE huwa s-settur tal-biedja.

Il-messaġġ ta' l-oppożizzjoni hu li dawn il-bdiewa se jispiċċaw f'pożizzjoni fejn ix- xogħol u l-għajxien tagħhom jiġi mhedded.

Dan huwa l-mod kif dawn qed ibeżżgħu lill-bidwi u lir-raħħal f'pajjiżna.

Il-bidwi Malti ma jridx li fl- aħħar tax-xahar jieħu cheque ta' xejn għax il-bidwi Malti huwa bniedem bieżel li jrid jaħdem u jaffaċċja n-natura bid-diffikultajiet kollha li l- istess natura toħloq u jrid jaqla` l-flus minn dan ix-xogħol.

Hemm uħud min- naħa ta' l-oppożizzjoni li dan jafuh u għalhekk qed ibeżżgħuh proprju fuq l- iżjed ħaġa li hi importanti għalih.

Pero` l-oppożizzjoni taf daqsi u anke aktar minni li fir-realta`, dan mhux minnu.

Pero` xorta waħda jibqgħu jipprovaw ibeżżgħu lill-bidwi Malti b'din il-possibblita` għaliex dan huwa l-mod – mod inġust ngħid jien – kif forsi jġibu xi voti.

Il-gvern irid iwassal messaġġ ċar lill-ħaddiema f'dan is-settur mhux għal dan il-mument partikolari biss imma għas-snin li ġejjin ukoll u jiena konvint li l-bidwi Malti għandu biżżejjed melħ f'rasu biex jgħaraf x'ġara fil-passat taħt dan il-gvern u jieħu d-deċiżjonijiet tajbin biex jimxi 'l quddiem.

Għal darba oħra, l-gvern tal-ġurnata qed iwassal messaġġ ċar li permezz tiegħu qed jgħid lill-bidwi li mhux talli se jibqagħlu d-dritt li jibqa` jaqla` l-għajxien tiegħu imma se jkollu wkoll l-għajnuna tal-gvern biex jagħmel dan u se jkun hemm ukoll għajnuna li trid tiġi mill-UE.

Jiena nistaqsi x'se tagħmel l-oppożizzjoni fuq dan is-settur.

Meta ħabbarna l- pakkett għall-agrikoltura, dawn ħarġu jgħidu li l-flus li l-bdiewa se jingħataw se jkunu mit-taxxi Maltin u mhux fondi ta` l-UE.

L-ewwelnett, l- oppożizzjoni taf li dan m'huwiex minnu.

Pero` aktar minn hekk, din hi indikazzjoni ta' kemm il-pożizzjoni tal-gvern tal-ġurnata hi waħda immirata biex mhux biss tiggarantixxi għajxien diċenti għall-bdiewa, imma tiżgura wkoll li l-għajxien tagħhom jibqa' jiġi sostnut, jibqa' jitjieb u l-livell tal-ħajja ta' kull wieħed minn dawn il-persuni jibqa' miexi 'l quddiem.

Sur President, naqleb fuq xi ħaġa totalment differenti u nitkellem fuq l- elezzjonijiet tal-kunsilli lokali li se jseħħu ħames ġimgħat oħra.

Wieħed diġa` jista' jibda jara l-istess tip ta' kampannji li kellna fis-snin li għaddew meta esponenti ta' l-oppożizzjoni jmorru fil-kunsilli lokali b'maġġoranza Laburista u xogħol li sar mill-gvern ċentrali b'responsabbilita` u b'dover lejn il-kunsilli lokali jgħadduh bħallikieku sar mill-kunsill lokali.

Min-naħa l-oħra, imorru f'kunsilli lokali b'maġġoranza Nazzjonalista u jagħmlu enfasi fuq dak li ma sarx.

Jiena rrid ngħid li għad baqa` ħafna xogħol x'isir.

Bħalissa għadna f'sitwazzjoni li jridu jgħaddu madwar sentejn jew tlieta biex jitlestew ix-xogħlijiet kollha li għad baqa'.

Hu tajjeb li wieħed isemmi x-xogħol li sar mill-kunsilli lokali, pero` jkun ġust u xieraq li jekk xi xogħol sar b'kollaborazzjoni tal-gvern ċentrali jew mill-gvern ċentrali, dan għandu jingħad ukoll u mhux xi ħadd jipprova jieħu vantaġġ politiku u jgħid li l-kunsilli lokali għamlu xogħlijiet li fil-verita` ikun għamilhom il-gvern.

Bħalma diġa` għedt qabel fid-diskors tiegħi, in-nies li nirrapreżentaw għandna ngħidulhom il-verita` kemm meta nkunu f'amministrazzjoni politika nazzjonali u kemm meta nkunu f'amministrazzjoni politika lokali.

Jien mhux darba jew tnejn li kelli okkażjoni niltaqa` ma' kunsillieri lokali u ma' nies li joqogħdu f'areas differenti ta' pajjiżna u kulħadd jibda` sejjer li wieħed qal hekk u l- ieħor qal mod ieħor.

Ma jistax ikun li nkunu f'sitwazzjoni fejn, per eżempju, ikun hemm triq li taqa' taħt ir-responsabbilita` tal-kunsilli lokali u meta xi residenti jitolbu lill-kunsill lokali biex jirranġalhom it- triq, dan iwaħħal fil-gvern u jgħid li l-gvern ma jridx jagħmel din it-triq partikolari meta dan ma jkunx minnu.

Jiena nistieden lil kull min jisma` dawn l-affarijiet biex jiċċekkja u ma joqgħodx u ma joqgħodx jibża` jsemmi l-ismijiet ta' min ikun qallu ċerti affarijiet.

Jekk dak li jkun, ikun qal il-verita` - u dan hu l-punt importanti – m'għandux għalfejn jibża` li xi ħadd isemmih b'ismu.

Jekk jiena ngħid tali ħaġa, kulħadd għandu dritt jgħid li Ċensu Galea qal dik it-tali ħaġa.

Min jgħid l-affarijiet veri u b'responsabbilita` m'għandux għalfejn jibża` li jsemmu ismu.

Sur President, nagħlaq billi nenfasizza fuq l-importanza li kull wieħed u waħda minnha - speċjalment dawk li jaħdmu fil-politika u jirrapreżentaw il- poplu kemm fuq bażi nazzjonali u kemm fuq bażi lokali - ikun sinċier f'dak li jgħid u jipprova jinkwadra l-policies politiċi tiegħu bl-aktar mod veritier, ċar u mingħajr tgħawwiġ ħalli nevitaw li l-poplu jifhimna ħażin u tonqsilna l-kredibilita`.

Bl-ebda mod m'għandna nużaw in-nuqqas ta' informazzjoni ta' ċerti individwi biex nieħdu vantaġġ politiku.

Importanti li aħna l-politiċi nkunu kemm jista' jkun kredibbli u aktar ma nkunu onesti ma' dawk li nirrapreżentaw, aktar din il-kredibilita` tikber.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l- Erbgħa, 29 ta' Jannar, 2003 fid-9.00 a.m. bl-agenda kif ikkomunikata mill- Ministru.

Fl-9.50 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

SKEJJEL - TFAL TA' KLANDESTINI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hawn tfal ta' klandestini jattendu fi skejjel tal-gvern u fi skejjel tal-Knisja?

F'liema lokalita' u f'liema skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li n-numru ta' tfal ta' klandestini li jattendu fi skejjel tal-gvern huwa kif ġej:

|Lokalita' |Numru ta' | | |tfal | |Floriana |7 | |Ħamrun SS |5 | |Pieta' |17 | |Birżebbuga A |8 | |Birżebbuga B |5 | |Żurrieq A |8 | |Żurrieq B |5 | |Total |55 |

It-Tlieta, 28 ta' Jannar 2003, ser jiżdiedu dawn li ġejjin:

|Tarxien Primary |10 | |Paola Primary A |11 | |Paola Primary B | 7 | |Santa Marija | 2 | |Goretti GSS | | |Total |30 |

Informat ukoll li skond l-aħħar informazzjoni li għandha d-diviżjoni dwar l- iskejjel tal-Knisja, sebat itfal ser jibdew jattendu fl-iskola tas- seminarju minuri tal-Virtu', Rabat.

STATEMENTING MODERATING PANEL - APPELLI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' il-Ministru jgħid kemm hemm każi appellati minn deċiżjoni ta' l- istatementing moderating panel?

Kemm hemm appelli pendenti?

Kemm ilhom jistennew?

X'komunikazzjoni saret mal-ġenituri tat-tfal li qed jistennew li jinqatgħu l-appelli?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.