MALTA DIBATTITI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Uffiċjali u Rivedut) IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 350 It-Tnejn, 28 ta' Novembru, 1994 Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati Malta Prezz Lm1 IS-SEBA' PARLAMENT Seduta Nru. 350

It-Tnejn, 28 ta' Novembru, 1994

Il-Kamra tad-Deputati ltaqgħet fil-Kamra tal-Parlament il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.07 p.m.

Talba

Seduta Nru. 359

It-Tnejn, 28 ta' Novembru, 1994

WERREJ

MINUTI 447

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 447

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA 452

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1994/95 TAL- KORPORAZZJONI TAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ 452

AĠĠORNAMENT 477

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB 483

MINUTI

MR SPEAKER (Onor. Lawrence Gonzi): Nixtieq ninforma lill-Kamra li l- ismijiet ta' l-Onor.

Louis Buhagiar u l-Onor.

Reno Calleja għandhom jinqatgħu mil-lista ta' ismijiet ta' l-Onor.

Membri indikati bħala assenti fil-Minuti.

Jistgħu issa l-Minuti jiġu konfermati?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 349 li saret fit-28 ta' Novembru, 1994, ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

GĦOLI TAL-ĦAJJA - PREZZIJIET

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Evarist Bartolo) staqsa lill- Ministru tal-Finanzi: X'tagħrif għandu l-Ministeru dwar kif iċċaqilqu l- prezzijiet ta' dawn l-oġġetti f'Jannar, Marzu, Ġunju u Settembru 1994:- mediċini; prodotti ta' l-ikel; ħwejjeġ u żraben?

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Kif jaf l-Onor.

Interpellant, l- Uffiċċju Ċentrali ta' l-Istatistika jagħmel monitoring taċ-ċaqliq fil- prezzijiet ta' l-oġġetti kollha ta' konsum kif ukoll ta' servizzi li mbagħad jiġi rifless fl-indiċi tal-prezzijiet bl-imnut li jkun ippubblikat kull xahar.

Fil-każ tal-mediċini jinġabru kull xahar minn seba' lokalitajiet maġġuri seba' prezzijiet ta' numru ta' mediċini stabbiliti mir-Retail Price Management Board bħala l-aktar rappreżentattivi; fil-każ ta' ħwejjeġ ta' l- ikel jinġabru kull xahar 42 prezz ta' 168 oġġett; ħxejjex u frott frisk jinxtraw tlett darbiet fix-xahar u b'kollox isiru 42 xirja tagħhom u fil- każ ta' ħwejjeġ u żraben jinġabru 16-il prezz, erba' darbiet fis-sena.

Kull settur jinħadem indiċi għalih li minnhom wara jinħadem indiċi globali.

Il-prezzijiet kollha kif ukoll ix-xogħol kollu li jsir fuqhom għall-iskop ta' l-indiċi jitqiegħdu quddiem ir-Retail Price Index Management Board li hu magħmul mis-sieħba soċjali, biex dawn jiddiskutuhom qabel ma japprovaw l-indiċi.

Kull membru tal-Board hu mistieden biex f'kull ħin iżur il-ħidma li tkun qed issir fuq l-indiċi.

Dan kollu għandu jassigura lill-Onor.

Interpellant li l-Ministeru għandu tagħrif biżżejjed dwar kif iċċaqilqu l-prezzijiet ta' l-oġġetti msemmija minnu, mhux fl-erba' xhur biss kif qal hu, imma xahar b'xahar matul is- sena.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Rigward is-servizz tat-teletext mill-PBS li qed juri l- prezz ta' ċerti mediċini, dawn il-prezzijiet se jkunu stabbli għal xi xhur jew jistgħu jvarjaw mil-lum għal għada?

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Dawn il-prezzijiet jibqgħu stabbli sakemm ma jkunx hemm xi tibdil.

Il-prezz ikun il-prezz tal-ġurnata u jekk ikun hemm xi tibdil fil-prezzijiet isir it-tibdil neċessarju fil-lista.

Pero' aħna ma nistgħux ngħidu li t-tali prezzijiet se jibqgħu stabbli - biex inġib eżempju - għall-ħames xhur li ġejjin imma nistgħu ngħidu biss b'liema prezz se jinbiegħu llum.

Aħna qed naħdmu biex din il-lista tkopri ħafna iktar prodotti li ma jkunux jinkludu mediċini biss imma jidħlu wkoll fil-lista prodotti ta' ikel u ta' affarijiet oħra.

Naturalment l-oġġettiv tagħna hu li ma jkunx hemm tibdil erratiku f'dawn l-affarijiet u li tibqa' ċerta stabbilita' fil-prezzijiet.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Allura jekk per eżempju l-prezz ta' ċerta mediċina llum hu Lm1 u għada jogħla b'10ċ, it-teletext se juri din il-varjazzjoni?

Jien inħoss li għandu jkun hemm xi tip ta' indikazzjoni ħalli min hu interessat ikun jaf jekk il-prodott għoliex verament.

Jekk din is-sistema ma teżistix, jista' l-Ministru jieħu l-mistoqsija tiegħi bħala suġġeriment?

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien qed nilqa' dan is-suġġeriment biex naraw kif wieħed jista' jindika bidla fil-prezz, imqar għal xi jiem.

(Interruzzjonijiet) Fil-fatt aħna qed naħsbu kif nistgħu nwettqu s- suġġeriment tiegħek.

Hemm metodu biex ikunu jistgħu jsiru dawn l- affarijiet u għalhekk issa se naraw ikunx għaqli li nagħmlu hekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jista' l-Ministru jikkummenta fuq id-differenzi kbar - jien iddubbajt lista - li hemm f'ċerti prezzijiet tal-mediċini, bħalma qed jgħidu l-ispiżjara stess?

Inti taf li mhux kulħadd għandu t-teletext u barra minn hekk, min għandu t-teletext ma jistax joqgħod jiftakar jew jikkopja l-prezzijiet kollha.

Aħna dejjem għidna li l-prezzijiet tal- mediċini għolew b'mod tremend.

Il-mediċini qed jinbiegħu ferm iktar milli suppost jinbiegħu f'ċerti pajjiżi fil-kontinent.

GĦalfejn il-Ministeru qiegħed jistenna li n-nies jindunaw b'dawn id-differenzi fil-prezzijiet u jmorru jgħidu b'dan lill-ispiżjar qabel ma tittieħed xi azzjoni?

Suppost fil-Ministeru hemm inspectors apposta biex jiċċekkjaw il-prezzijiet.

MR SPEAKER: Il-Ministru tal-Finanzi.

ONOR.

JOHN DALLI: Rigward l-ewwel mistoqsija, nista' ngħid lill-Onor.

Interpellant li fil-weekend kelli diversi laqgħat ma' l-importaturi, mal- farmaċisti u mat-tnejn flimkien għax is-sistema tat-teletext diġa' bdiet taħdem.

It-teletext qed twassal il-messaġġ lin-nies tal-kummerċ li se jkun hemm din l-informazzjoni available b'mod prattiku.

Kieku t-teletext għamilnieha available permezz ta' l-istampar ma konna naslu mkien.

Fil-fatt jien u ġej hawnhekk il-lejla, f'wieħed mill-istazzjonijiet tar- radio smajt lil xi ħadd jgħid li jien f'laqgħa li kienet organizzata mil- Labour Party Club ta' GĦawdex - infatti kien hemm l-Onor.

Lino Spiteri preżenti - kont wegħedt li se nibda nippubblika kotba bl-indiċi tal- prezzijiet.

Jien qatt ma wegħedt dan għax diġa' kont naf x'se nagħmel.

M'huwiex prattiku li jiġi ppubblikat ktieb bil-prezzijiet għax qatt ma tista' żżommhom updated mentri l-prezzijiet li qed jidhru fit-teletext huma l-prezzijiet li suppost għandhom jinbiegħu bihom il-prodotti.

Veru li fit- teletext qed jidhru oġġetti li l-importaturi u l-farmaċisti qed jgħidu li qed jinbiegħu bi prezz ħafna iktar għoli.

Infatti lil xi wħud tlabthom biex jagħtuni l-costings tagħhom mill-ġdid u vera kien hemm xi differenzi sostanzjali.

Pero' l-problema m'hijiex kbira għax m'hemmx numru kbir ta' prodotti li jinbiegħu b'daqstant differenza fil-prezz.

Il-poplu Malti għandu jkun jaf li l-prezzijiet li qegħdin jidhru fit- teletext huma l-prezzijiet li spiżjara għandhom jiċċarġjaw.

Fil-fatt matul il-laqgħat li kelli, bejniethom kien hemm diskussjoni fuq min se jagħmel tajjeb, imma dik inħalliha f'idejn il-kummerċjant.

Il-konsumatur għandu l- prezz u dak se jkun il-prezz li jrid jixtri bih.

Għażilna t-teletext għas- sempliċi raġuni biex in-nies ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jiftakkru eluf ta' prezzijiet - jien żgur ma niftakarx dawk il-prezzijiet kollha, lanqas jekk tagħtini għaxar prezzijiet ma niftakarhom!

It-teletext huwa mezz modern u effikaċi li fl-aqsar żmien tkun tista' ssib l-informazzjoni li trid għaliex l-informazzjoni hija indexed u user friendly.

Jiġifieri meta wieħed irid ifittex isem ta' prodott speċifiku jista' jagħmel dan billi jmur direttament fuq paġni differenti fit-teletext u m'hemmx għalfejn joqgħod jistenna l-paġni jinqalbu waħedhom.

M'hemmx kwestjoni fejn wieħed irid jiftakar; il-konsumatur m'għandu għalfejn jiftakar xejn, iżda jfittex il-prezz qabel imur jixtri, dejjem jekk ikun interessat li jagħmel hekk.

Għall-mistoqsija tiegħek jekk nistenniex li l-konsumatur imur hu għand tal-ħanut u jgħidlu li prodott tiegħu huwa aktar għoli milli suppost, iva.

F'ħin minnhom għidt pubblikament li rridu nbiddlu l-kultura minn poplu li jgerger għal poplu li jieħu azzjoni.

U qegħdin ngħidu li huwa fl-interess tagħna lkoll bħala pajjiż li l-poplu jibda jieħu azzjoni; il-konsumatur mar- retailer u r-retailer ma' l-importatur - għax ir-retailer huwa wkoll konsumatur fis-sens li qed jixtri mingħand importatur jew manifattur biex jerġa' jbigħ.

Din hija t-tip ta' pressjoni li rridu nżommu biex kollha flimkien nieħdu azzjoni ħalli ma jsirux abbużi fil-prezzijiet.

Dan ma jfissirx li se nabbdikaw ir-responsabilita' li aħna stess imbagħad neżerċitaw kontrolli għax aħna se jkollna nies li jagħmlu audits u l- eżerċizzju tal-kontroll meħtieġ.

Li se naqilbu hija l-enfasi; at the retail outlets mhux se jsir kontroll daqs kemm kien isir qabel għax aħna naħsbu - anke mill-esperjenza li ksibna dan l-aħħar - u naraw li ħafna drabi l-abbużi jsiru at the import stage.

Allura l-enfasi tal-kontroll se nipprovaw nagħmluha b' audits at the import stage.

Naturalment fejn jirriżultalna li qed isir abbuż at the retail stage - għax imbagħad l- informazzjoni tiġi li qed isir abbuż f'dak l-istadju - wieħed jieħu azzjoni hemmhekk.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Allura inti qed tistenna li ċ-ċittadin jagħmel rapporti lid-dipartiment relevanti?

Inutli li dan jagħmel complaint lill- ispiżjar - ir-retail outlet - għax dan jirrispondih li xtrah b'dak il-prezz u hekk ġie mitlub biex ibiegħu.

Fejn taħseb li ċ-ċittadin għandu jagħmel il-complaint tiegħu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ġew imħabbra numri ta' telephones fejn wieħed jista' jagħmel il-complaint tiegħu u jien nista' ngħidlu li qed inżommu records tagħhom; diġa' daħlu xi complaints u fil-fatt sakemm ġejt hawnhekk illejla kellna elenkati 52 complaint differenti li wieħed issa jrid jara kemm ma' l- importatur kif ukoll mar-retailer fejn huma l-problemi sabiex inkunu nistgħu nieħdu l-azzjoni meħtieġa.

ONOR.

EDWIN GRECH: Jista' l-Ministru jgħidilna kemm qamet l-ispiża biex għamel dawn il-prezzijiet fuq it-teletext?

Saritlek xi domanda biex il- profitt totali fuq il-mediċini, kemm ta' l-importatur kif ukoll ta' l- ispiżjar, jitla' minn ċertu persentaġġ għal persentaġġ ieħor?

ONOR.

JOHN DALLI: Iva, fil-fatt waħda mill-affarijiet li ilna niddiskutu hi li nneħħu l-prattiċi ħżiena li għad għandna minn żmien il-price freeze - daħlu ħafna prattiċi ħżiena fis-suq.

Per eżempju, kienu jiġu mportati ċerti prodotti bi prezz li fuqu mbagħad bdew isiru costings b'ċerti profit margins, imbagħad jidħlu ammonti sostanzjali ta' prodotti b'xejn jew inkella samples u affarijiet oħra.

Allura bdiet tidħol il-prattika li f'dan is-suq, għalkemm tagħmel costings tal-prezz skond kif jidher fl- invoice - mhux se noqgħod ngħid li dak il-prezz huwa ħażin - fl-istess ħin tagħti ħafna affarijiet b'xejn minn taħt il-counter li jżidu l-profit margins.

Jien qed ngħid li dawn il-ħafna bonuses u distortions m'għandhomx ikunu, imma għandhom jirriflettu ruħhom fil-prezz lill-konsumatur.

Allura rridu nagħmlu sistema li biha naqtgħu d-drawwa li nqassmu affarijiet b'xejn u nagħmlu profit margins li huma diċenti.

B'hekk dak li jkun ikun jista' jagħmel il-marketing tiegħu kif suppost u jħalli profitti diċenti kemm għal min jimporta kif ukoll għal min ibigħ, filwaqt li nkunu nafu aktar fejn qegħdin.

Aħna taparsi nagħmlu kalkoli u costings kull meta jidħlu l- affarijiet, imbagħad naraw li dawn huma bbażati fuq ċifri fażulli, għax huma bbażati fuq nofs il-konsenji li jidħlu matul is-sena.

L-affarijiet ma tirċevihomx f'invoice waħda, imma tista' tirċievi invoices regolari imbagħad tirċievi container ta' mediċini b'xejn biex jikkompensak għal dak li tkun irċevejt qabel.

Jiġifieri finalment aħna qegħdin ngħidu li aħjar inbiddlu s-sistema mill-qiegħ, naraw li l-affarijiet isiru kif suppost u nagħmlu l-istandards proprji li għandu jkollna fil-pajjiż ħalli kulħadd ikun jaf fejn qiegħed.

B'dan il-mod nispera li jkollna ċerta stabilita' fil-prezzijiet, ħalli mbagħad kull meta tiċċaqlaq il-munita kontra l- importatur ma jkollux għalfejn ibiddel il-prezz bi ftit ċenteżmi, għax inkella jistgħu jiġu l-abbużi.

Naturalment meta l-munita tinbidel kontrih jew favuru, il-prezz ma jiġix aġġustat 'l isfel għax jgħidlek li għandu l- istocks.

Fil-prattika dawn huma l-problemi li jsib min jipprova jagħmel xi tip ta' kontroll, anke fis-sens li jżomm daqsxejn ir-riedni biex l-affarijiet isiru sew minħabba l-problemi prattiċi li dejjem iħabbat wiċċu magħhom.

MR SPEAKER: L-Onor.

George Vella.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, wieħed mill-fatturi li jistaqsu l- medical representatives hu l-prezz tal-prodott, speċjalment meta jiġi launched għall-ewwel darba.

Jien naħseb li l-prezz tal-prodott li tabib jikteb lill-klijent huwa mportanti.

Ma jaħsibx il-Ministru li kien ikun għaqli kieku l-lista tal-prezzijiet li ġiet ippubblikata kellha tintbagħat lit-tobba?

GĦallinqas ikunu jafu x'qed jiktbu u jkunu jistgħu jiggwidaw lill-pazjent jekk dan jistaqsihom kemm jiswa l-prodott li jkunu qed jippreskrivu.

Wara kollox it-tabib se jikteb il-biċċa l-kbira tal- mediċini.

Dawk li jingħataw across the counter huma ħaġa oħra, imma tabib għandu jkun jaf kemm tiswa l-mediċina li jagħti għax ħafna drabi l-pazjenti jistaqsuna u ma nkunux nafu nirrisponduhom.

ONOR.

JOHN DALLI: L-Onor.

Vella żgur li jifhimni jekk ngħidlu li meta tagħmel sistema, daqskemm trid taħseb biex tkun sistema li kemm jista' jkun taqdi l-bżonnijiet u l-oġġettivi li tkun għamiltha għalihom, trid tkun ukoll sistema li tista' tmantniha b'mod prattiku għal tul ta' żmien sabiex tibqa' tilħaq dawn l-oġġettivi.

Il-problema hi - għalhekk ġejna bl-idea tat-teletext - li meta tipprova tagħmel din it-tip ta' sistema fuq printed format, ikollok problemi prattiċi kbar biex iżżommha.

Immaġina li għal kull prodott ġdid li joħroġ, trid tibgħat informazzjoni biex iżżommhom aġġornati; jiġifieri l-maintenance ta' dawn is-sistemi tista' tkun tqila u għalhekk għażilna s-sistema l-oħra.

Naturalment xorta tista' titlob tagħrif dwar il-prezzijiet tal-mediċina mingħand medical representative, għax it-tabib xorta jingħata din l-informazzjoni.

Li nistgħu nagħmlu hu li naraw kif nirranġaw biex it-tobba - I am very open li nagħmilha; nassumi li ħafna minnhom għandhom computer - nagħtuhom diskettes fejn ikollhom informazzjoni dwar dawn il-prezzijiet, pero' jridu jittieħdu fil-kontest ta' kif isiru l-affarijiet.

Jien nieħu gost li l-Onor.

Vella qed jgħidli li tabib joqgħod attent x'jippreskrivi lill-pazjenti tiegħu, għax fil-fatt - jien m'inix tabib u rrid noqgħod attent x'ngħid - wieħed jisma' li jiġu prescribed ħafna tipi ta' mediċini, waħda sostitut ta' l-oħra, u skond kif wieħed jista' jifhem ċertu prodott ikun jiswa iktar minn ieħor.

Naturalment dan m'għandux isir, anzi nerġa' ngħid li nieħu gost nisma' lill- Onor. Vella jgħid li t-tabib huwa nteressat fil-prezz tal-mediċina, biex meta jippreskrivi riċetti ta' mediċini ma jgħabbix lill-pazjenti tiegħu bi spejjeż żejda.

ONOR.

GEORGE VELLA: Mr Speaker, xorta nixtieq risposta definittiva mingħand il-Ministru dwar jekk jidhirlux li għandu jibgħat l-updating ta' kif inhuma l-prezzijiet bħalissa.

Ma naħsibx li l-updating huwa daqshekk diffiċli, għax jekk kull ġimgħa tirċievi updates mill-Komunita' Ewropea ...

Naf li hawn Malta m'aħniex hekk, imma jien lanqas irrid li naslu fi stat li biex tkun taf it-telephone numbers il-ġodda ta' l-isptar trid taqtagħhom minn gazzetta, għax id-Dipartiment tas-Sanita' lanqas kellu d-diċenza jibgħat ċirkolari lit-tobba biex jinformahom b'dan.

Jien nippretendi li għandha tingħata lista, imbagħad forsi kull ġimagħtejn tintbagħat update jew kif semma' l-Onor.

Dalli jagħtuna diskette li nkun nista' ndaħħalha fil- computer tiegħi u noħroġ printout tagħha.

Jien għandi computer fil-clinic, għalhekk biex ikolli din ir-referenza nista' noħroġ printout biex tkun dejjem fuqi.

Naħseb li jkun prattiku jekk ikollna kopja kull wieħed ħalli għallinqas nimxu fuqha, imbagħad ovvjament wieħed irid jagħmel allowance għall-varjazzjonijiet, imma nista' ngħid li l-biċċa l-kbira tal-mediċini li huma stabbiliti għandhom prezz bejn wieħed u ieħor stabbli; imbagħad dawk li jvarjaw għandna nkunu nformati bihom.

ONOR.

JOHN DALLI: Jien se nieħu s-suġġeriment ta' l-Onor.

Vella u jekk hemm bżonn nitkellem miegħu u ma' tobba oħra ħalli naraw x'jista' jsir biex wieħed jiddissemina din l-informazzjoni b'mod prattiku.

MR SPEAKER: L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN GRECH: Xtaqt inżid xi ħaġa ma' dak li qal l-Onor.

Vella.

Hemm bżonn li nedukaw speċjalment lit-tobba ż-żgħar li ħafna drabi jiġu mdawrin bil-medical representatives u meta jmorru jarawhom fil-health centres dawn joffrulhom il-commission jew jagħtuhom xi affarijiet.

Kif qal l-Onor.

Vella, meta jiġi representative bi preparat ġdid li jkun daħal fis- suq, jien nistaqsih kemm jiġi għall-pazjent u nniżżel il-prezz fuq il-kaxxa li jagħtini.

Il-maġġoranza tat-tobba ż-żgħar jippreskrivu antibiotics li jqumu immens u jien naħseb li jistgħu jippreskrivu xi ħaġa li ma tqumx daqshekk as a first line treatment.

GĦalfejn jibdew bil-kbir u riċetta tiġi tiswa lill-pazjent xi Lm15?

Lil dawn it-tobba għandna nedukawhom kif jippreskrivu l-mediċini.

Minn meta konna tobba żgħar kienu jgħallmuna li biex niddefendu l-mard li jkollhom il-pazjenti, l-ewwel għandna nibdew bl- affarijiet sempliċi u l-affarijiet l-oħra għandna nħalluhom għal iktar tard.

GĦalhekk tkun ħaġa tajba jekk lit-tobba tibda tintbagħtilhom kopja tal-lista kull meta tiġi aġġornata.

Fil-weekend jien smajt lill-Onor.

Josef Bonnici jitkellem fuq stazzjon tar-radio u għamel enfasi kbira fuq is-samples.

Jien ma nafx x'tafu fuq is- samples, imma personalment ma naqbilx li jibdew jingħataw samples jew xi forma ta' bonus meta persuna tbiegħ ċertu ammont ta' prodotti.

Jien lanqas ma naqbel li t-tobba għandhom jingħataw samples minħabba li jkunu biegħu ċertu ammont.

Imma s-samples fihom valur kbir u għalhekk ma għandniex naqtgħuhom għal kollox għax qabel ma noħorġu preparat fuq il-market reach, irid ikollna hands-on experience fuqu.

Jien bl-ebda mod m'hu se nbiegħ dan il-preparat lill-pazjent, imma nkun irrid nipprovah fuq - biex inġib eżempju - sitt pazjenti wara li ninformahom li jien ma naf xejn fuq il- preparat li nkun tajthom.

B'dan il-mod biss jien inkun nista' niġbor l- esperjenza fuq dan il-prodott.

ONOR.

JOHN DALLI: Rigward l-ewwel kumment li għamel l-Onor.

Grech, jien nixtieq inwieġeb li għandu jkun hemm edukazzjoni fis-sens ta' valuri.

GĦalhekk m'huwiex biżżejjed li wieħed ikun jaf il-prezz ta' xi oġġett, imma jrid ikun jaf ukoll liema huma l-prodotti fis-suq li jiddistingwu wieħed minn ieħor.

It-tabib irid ikollu r-rieda li jippreskrivi xi ħaġa li tkun effettiva - din hi l-iktar ħaġa importanti - imma jrid joqgħod attent biex ma jagħfasx iżżejjed fuq in-nies.

(Interruzzjonijiet)

Rigward it-tieni punt tiegħu, dak tas-samples, jien naqbel ma' l-Onor.

Grech perfettament.

Is-samples għandhom ċertu valur fis-suq u meta tkellimna ma' l-aġenti u ma' l-importaturi tal-mediċina ma ħadniex il- pożizzjoni li s-samples għandhom jinqatgħu, ladarba dawn ikunu vera samples u jkollhom is-sample sizes.

Qed ngħid dan għax ġieli jidħlu mediċini li jkunu taparsi samples u mbagħad jinbiegħu fl-ispiżeriji.

Imma nerġa' ngħid li jien naqbel ma' l-Onor.

Grech li s-samples għandhom ċertu valur fis-suq.

GĦalhekk aħna rridu nkunu kemm realistiċi kif ukoll prattiċi u ma għandniex naqtgħu s-samples kollha.

Ċertu numru ta' free items ukoll għandhom valur għax bihom dawn ikunu jistgħu jagħmlu marketing ta' xi prodotti.

Il-pożizzjoni li ħadna aħna hija din.

Sakemm l-affarijiet ikunu within limits, aħna ma niddejqux.

Aħna rridu sistema tajba li taħdem u ma jkollniex għalfejn noqogħdu nfittxu kif se nduru madwarha u jkollna xi erba' cowboys li jirdoppjaw il-prezz għax l-invoice turi hekk, imma fil- fatt ikunu rċevew xi żewġ containers qabel taparsi b'affarijiet b'xejn.

Dan hu li qed nipprovaw nagħmlu f'dan is-settur.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Tqegħid ta' Karti?

Il-Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI FUQ IL-MEJDA

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Kopja ta' specimen "Performance Agreement" ta' diretturi fil-Ministeru tal-Finanzi, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22948.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru ta' l-Edukazzjoni.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Sehem tal-ġenituri fl-elezzjonijiet għall-Kunsilli Skolastiċi li saru f'Ottubru 1994, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 22555.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

MOZZJONI BIEX JIĠU APPROVATI L-ESTIMI 1994/95 TAL- KORPORAZZJONI TAX-XOGĦOL U TAĦRIĠ

Ikompli mit-28 ta' Novembru, 1994.

Il-mistoqsija reġgħet tqiegħdet.

MR SPEAKER: Skond il-ftehim milħuq fis-Seduta ta' dalgħodu, il-ħin disponibbli għal din id-diskussjoni għandu jinqasam indaqs bejn kelliema tal-Gvern u kelliema ta' l-Oppożizzjoni.

Nixtieq infakkarkom ukoll illi jekk tissejjaħ division, din tittieħed wara ħames minuti.

L-Onor.

Cassar huwa in possession.

ONOR.

JOE CASSAR (Segretarju Parlamentari): Mr Speaker, dalgħodu kont qed infisser il-kultura ta' taħriġ li qed tiżviluppa f'dan il-pajjiż u tajt ukoll il-qagħda tax-xogħol.

Diġa' tajt spjega dettaljata dwar kemm għandna nies jaħdmu, fiex jaħdmu u kemm huma l-persentaġġi, għalhekk illejla mhux se ntawwal ħafna biex nagħti ċans lil sħabi taż-żewġ naħat tal-Kamra.

Din is-sena se nagħmlu award biex nuru l-interess tagħna fid-dinjita' tal- ħaddiem.

Din l-award se tissejjaħ "Quality in People" u qiegħda ssir biex tħajjar ażjendi jaraw kif jistgħu jiżviluppaw il-ħaddiema tagħhom u biex huma stess jagħmlulhom kuraġġ u jħarrġuhom jiżviluppaw ir-riżorsi tagħhom fl-oqsma pubbliċi kif ukoll f'dawk privati.

Il-pajjiż permezz ta' għotja jkun jaf liema organizzazzjonijiet żviluppaw livelli nazzjonali tagħhom, u azjenda tkun tista' ġġib din l-award fil-logo tagħha għal ċertu żmien.

Il- ħaddiema huma ċ-ċavetta tas-suċċess ta' kull ħidma, u għalhekk qed nagħmlu dan.

Bl-iżvilupp tal-ħaddiem innifsu u ta' dak li jagħti, u bil-ħolqien ta' ambjent aħjar fejn jista' jiżviluppa t-talenti tiegħu, il-ħaddiem jista' jikseb sodisfazzjon għalih innifsu.

Dan juri l-interess li dejjem qed jiżdied fil-ħaddiem u fil-ħidma tiegħu.

Mr Speaker, issa rrid ngħid xi ħaġa rigward l-inforzar tal-liġi.

Ħafna drabi ssir kritika fuq dan il-punt imma huwa żgur li l-inforzar irid isir, għax biżżejjed ngħid li kull bniedem li qed jingħata taħriġ mill-ETC f'xi kors partikolari, lill-Korporazzjoni qed iqumilha Lm97; biex tagħmel placement qed tonfoq Lm360, u biex tagħmel placement mill-Job Centre qed tonfoq Lm34.

GĦalhekk min jikser il-liġi u min jabbuża, qed iġiegħel lill- Istat jonfoq dawn il-flus għal xejn u, kif jgħid il-qawl Malti, qed jisraq il-ħobż minn ħalq ħaddieħor.

Dan mhux sew, għax min jabbuża, min jirreġistra meta fil-fatt diġa' għandu x-xogħol, u min jimpjega tfal taħt l- eta' jew barranin u jisfruttahom, qed jieħu dawn il-flus mit-taxxi, flus li l-Gvern jista' jużahom biex jipprovdi affarijijiet oħra.

Dalgħodu xi ħadd semma d-database.

Irrid ngħidlu li diġa' għandna database tad-diversi xogħlijiet li bniedem ikun għamel matul ħajtu u biha qed niffrankaw il-flus għax illum nistgħu nirreferu għaliha u mhux noqogħdu fuq informazzjoni li ma tkunx għandna.

Kull min jitlob ix-xogħol, irid jagħmel hekk bis-serjeta' billi jirreġistra, mhux biex jitlef jitlef jew jgħaddi ż-żmien, imma biex verament isib xogħol u jkun jista' jagħti kontribut għalih innifsu, għall-familja u għas-soċjeta'.

Irrid nagħmilha ċara li jkollna naqtgħu mir-Reġistru lil kull min jirrifjuta li jmur għal intervista, lil min ma jridx xogħol ħlief mal-Gvern, lil min waqt l- intervista jagħmel kulma jista' biex jgħaddi ż-żmien u jwaqqa' kollox għaċ- ċajt, lil dawk il-persuni li jirrifjutaw offerta ta' xogħol bħal jew viċin ta' dak li qed jitolbu u lil persuni li jirrifjutaw li jattendu programmi organizzati għalihom.

Barra minn hekk mhux qed inħallu jirreġistraw persuni li għandhom liċenzja speċjali, per eżempju għas-sewqan ta' coaches, minibuses, liċenzji ta' ħwienet, eċċ., għax ma jistax ikun li waqt li dawn il-liċenzji ma jkunux sospiżi, dak li jkun joqgħod jirreġistra għax-xogħol.

GĦamilna 3,336 spezzjoni fi stabbilimenti biex naraw li kulħadd qed ikun konformi mal-liġi - mhux mal-kondizzjonijiet tax-xogħol għax dawk jaqgħu taħt ir-responsabilita' tal-Labour Office - u sibna 1,394 każ ta' ksur tal- liġi, li 362 minnhom ittieħdu l-Qorti.

Minn dawn instemgħu 197 każ u 78 persuna nstabu ħatja ta' ksur tal-liġi.

Kien hemm 856 persuna li nqatgħu mir-Reġistru; 363 minnhom appellaw quddiem in-National Employment Authority, li hija awtorita' indipendenti.

Fil-fatt quddiem din l- Awtorita' b'kollox instemgħu 609 każi ta' appell, li minnhom l-Awtorita' laqgħet 221 każ appell, fosthom 93 rigward qtugħ mir-Reġistru.

Skond Avviż Legali Nru. 110, li għaddejna s-sena l-oħra, min iħaddem nies part-time jew full-time, b'kuntratt definit jew indefinit, irid jinnotifka lill-Korporazzjoni bl-impieg minn dik inhar stess.

Ħafna nies kienu jibdew jaħdmu u ma jinnotifikawx lill-Korporazzjoni, u għalhekk obbligajna lill- employer li jrid jinnotifika bl-impieg mill-ewwel ġurnata.

Hekk ukoll kull persuna li hija self-employed trid tinnotifika lill-Korporazzjoni minn dak inhar stess li tibda dik l-attivita', kif irid javża anke min qed jagħmel xogħol bi prova.

Mill-esperjenza ndunajna li l-iskuża tas-soltu hija li wieħed ma nnotifikax li beda jaħdem għax beda bi prova.

Għalhekk b'dan l- Avviż Legali imponejna dan l-obbligu tan-notifika anke fuq min ikun qed jagħmel xogħol bi prova.

Fil-Liġi hemm il-preżunzjoni li min jagħmel xogħol f'fabbrika, uffiċċju, ħanut jew post ieħor li fih ikun impjegat, jidher li hu impjegat u li qed jaħdem għal rasu.

Jiġifieri ħadd ma jista' jġib l-iskuża li mhux qed jagħmel dak ix-xogħol.

Il-pieni għal dawn ir- reati huma ta' bejn Lm50 u Lm500 u jista' jkun hemm anke s-sospensjoni jew tħassir ta' liċenzja.

Min jikkonforma ruħu mill-ewwel mal-Liġi, jista' jħallas Lm25, basta jirregola l-pożizzjoni tiegħu fi żmien 15-il ġurnata.

Il-peini huma akbar għal min iħaddem tfal jew barranin li m'għandhomx permess li jaħdmu, u f'dan il-każ il-pieni huma ta' bejn Lm500 u Lm1,000, kif ukoll it-tħassir jew sospensjoni tal-liċenzja, u f'dawn il-każijiet l- artiklu 9 ta' l-Att XII ta' l-1959 ma tistax tiġi applikata.

Għamilna dawn il-pieni ebsin, għax ma jistax ikun li jkun hawn min jibqa' jabbuża mil- liġi.

Nixtieq ngħid xi ħaġa rigward l-ispejjeż tal-Korporazzjoni.

L-istaff tal- Korporazzjoni baqa', bejn wieħed u ieħor, l-istess u qed jintnefaq inqas mill-ammont kollu vvotat.

L-ETC ħadet f'idejha l-iskema ta' l-ESTS u peress li dalwaqt jintemm il-collective agreement, ikollna noħorġu iktar flus għall-ħaddiema.

Lil min qed jirreġistra u mhux qed jirċievi benefiċċji soċjali qed nagħtuih Lm7.50 fil-ġimgħa, lil min hu bla impieg u qed jieħu l-benefiċċji soċjali u m'għandux bżonn għajnuna mill- Korporazzjoni.

Barra minn hekk, minn mindu ftaħna t-Trade Skills Centre f'Ħal Far, qed niffrankaw il-ħlas għall-użu ta' postijiet oħra.

Dan kollu juri li għalkemm l-ispejjeż qed jonqsu minn sena għal sena - ngħidu aħna, fi spejjeż amministrattivi, barra staff costs u marketing, minflok Lm200,000 fil-fatt infaqna Lm160,000, u ffrankajna Lm14,000 fi transport costs - il-Korporazzjoni miexja 'l quddiem u qed tagħti servizz aħjar; qed issib impiegi għal aktar nies, qed tħarreġ iktar nies; qed tagħmel li tista' biex tagħti servizz personalizzat u tibni kultura ta' taħriġ - għax l-edukazzjoni u t-tagħlim huma essenzjali għall-ħajja tal-lum, f'ekonomija li qed tinbidel minn ġurnata għall-oħra - u nittama li tkompli sejra b'dan il-proċess għall-benefiċċju ta' kull Malti u GĦawdxi.

GĦalhekk nixtieq nirringrazzja lill-Korporazzjoni għas-servizz kbir li qed tagħti lis- soċjeta'.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Manuel Borda.

ONOR.

MANUEL BORDA: Mr Speaker, jiena nsostni li l-Korporazzjoni tax- Xogħol u Taħriġ hija barka għall-pajjiż għal diversi raġunijiet.

Fost affarijiet il-Korporazzjoni hija importanti biex ninqatgħu mis-sistemi tal- passat; għandha funzjonijiet oħra barra dawk li kien jagħmel il-Labour Office; tagħmel tajjeb għall-bidla fir-ristrutturazzjoni ta' l-ekonomija nazzjonali biex tipproġetta għall-futur, u hija flessibbli biex tkun tista' tindirizza ruħha lejn il-problemi li jkun għaddej minnhom il-pajjiż f'dan il-qasam.

Nixtieq ngħid xi ħaġa żgħira fuq dawn is-sitt punti.

L-ewwelnett il-Korporazzjoni trid tinqata' mill-proċeduri u s-sistemi tal- passat.

Aħna nafu li l-Labour Office kien mad-Dipartiment ta' l- Immigrazzjoni u żgur li l-pajjiż ma tantx għandu memorji sbieħ tagħhom, għax ifakkruna fi żmien meta l-pajjiż kien batut u ma tantx kien hawn xogħol, bil-konsegwenza li ħafna nies kellhom jemigraw.

Pero' iktar importanti minn hekk, hu l-fatt li aħna kellna suq nazzjonali li kien iħares l-iktar lejn Malta.

Pajjiżna għandu suq żgħir ħafna u dak iż-żmien ma kienx hawn mekkaniżmu biex inkunu nistgħu nutilizzaw u nespandu l- ekonomija tagħna u għalhekk ma tantx kellna opportunitajiet ta' impjiegi.

Apparti dan, ħaġa oħra li tfakkarna fil-passat hija li qabel aħna konna niddependu minn ħaddieħor.

Ovvjament ħaddieħor kien ifittex l-interessi ta' pajjiżu qabel ma jfittex l-interessi tagħna - fis-sens li kien jara li pajjiżu jkun moqdi aħjar - u għalhekk ma kellux interess li jikkoltiva r- riżorsi umani tagħna jew li jara kif aħna stajna nużaw it-talenti tagħna.

Dan kollu ġara minħabba li ma kellniex rajna f'idejna.

Jien nixtieq nikkonkludi fuq dan il-punt billi ngħid li l-Korporazzjoni hija barka għax inqatgħet kompletament minn kull irbit li kellna fil-passat u b'hekk tista' tħares 'il quddiem.

Minħabba li issa pajjiżna hu indipendenti, pajjiżna ma għadux jaħdem bl-istess sistema li kien jaħdem biha l-Labour Office, jiġifieri li tilqa' n-nies li jkunu jridu jirreġistraw għax-xogħol.

Ta' min isemmi li l-Labour Office rari kien isibilhom xogħol lil dawn in-nies għax iktar kien qisu uffiċju ta' nutar li jirrekordja lil dawk in-nies li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol.

L- ETC qed tidħol iktar fid-dettal għax mhux biss qed tiffamiljarizza ruħha ma' dawk in-nies li jkunu qed jirreġistraw għax-xogħol imma qiegħda wkoll tħarriġhom u fl-istess ħin tara x'postijiet ta' xogħol hemm available biex tkun tista' tqabbel id-domanda man-nies mal-ħteġijiet.

Oltre dan, il- Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għandha f'idejha informazzjoni biex tkun taf kif ikun qed jikber is-suq minn żmien għal żmien.

Din il-Korporazzjoni għandha l-interess li tara kif inhi sejra l-ekonomija f'pajjiżna u kif qed imorru ċerti kumpanniji għax minbarra li tieħu ħsieb lil dawk in-nies li jkunu qed ifittxu x-xogħol, din tieħu ħsieb ukoll li toħloq liasion ma' l- entrepreneurs u ma' l-industriji tal-manifattura - issa anke ma' l- industrija tas-servizzi - biex ikollha apprezzament tal-labour market.

B'dan il-mod il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ tkun f'pożizzjoni fejn tkun tista' tanalizza aħjar is-suq Malti għax tkun taf liema huma dawk l- industriji li l-iktar jistgħu jespandu u tkun taf ukoll liema huma dawk li minħabba t-tibdil fl-ekonomija nazzjonali, ikunu qed inaqqsu ċerti impjiegi, bħalma huma dawk tat-textiles u taż-żraben.

GĦalhekk minħabba li jkun qed ikun hemm tibdil fis-suq, huwa importanti li din il-Korporazzjoni tkun taf b'dan it-tibdil biex tantiċipa dawn in-nuqqasijiet biex ikollha żmien tħarreġ in-nies sabiex meta jasal il-waqt timpjegahom.

Nemmen ukoll li hija barka li l-Korporazzjoni ġiet fiż-żmien li ġiet, għax infilsat mat- tibdil radikali li qed isir fl-ekonomija nazzjonali ta' pajjiżna, li hu kollu dovut għall-politika ġdida li tat lok għall-espansjoni u għal opportunitajiet oħra fis-suq.

Peress li aħna export oriented qed nenfasizzaw aktar fuq is-servizzi, il-finanzi u t-turiżmu, allura għandna skop li fl-ekonomija nazzjonali jkollna espansjoni kbira, pero' qed jiġri li m'aħniex insibu nies adattati biżżejjed biex ilaħħqu ma' din id-domanda.

Allura huwa importanti li l-Korporazzjoni tidħol f'din il-linja sabiex tħejji lil dawn in-nies u tpoġġihom f'setturi diversi li jkunu utli għall- ekonomija tagħna.

Mr Speaker, jien nemmen li hawnhekk għandna problema u għalhekk nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Korporazzjoni u tal-Ministru sabiex jiffokaw l- attenzjoni tagħhom fuq areas li għandhom iktar qgħad minn areas oħra.

Jien rajt l-aħħar lista tal-qgħad li nġabret fit-28 ta' Ottubru ta' din is- sena u sibt li għandna ħames postijiet fejn jidher li n-numru tal-qgħad huwa għoli.

Per eżempju, f'Birkirkara nsibu 315, f'Bormla nsibu 437, f'Ħal Qormi nsibu 316, f'Ħaż-Żabbar insibu 380 u Victoria GĦawdex insibu 359.

Dawn in-numri jidhru li huma kbar, pero' jien mort iktar 'il bogħod minn hekk, għaliex għalkemm Bormla nsibu ftit aktar minn Ħaż-Żabbar, realment f'Bormla hemm il-fenomenu li n-nies qed jonqsu.

Jien rajt kif inhi l- popolazzjoni tal-lum u sibt li filwaqt li f'Ħaż Żabbar hemm 380 ruħ qegħda, u a paragun tal-popolazzjoni li f'Ħaż-Żabbar dejjem qed tikber, il-qgħad huwa ta' 2.66%.

Mill-1970 sa l-1993 il-popolazzjoni ta' Ħaz-Zabbar kibret bi kważi 4,000 ruħ filwaqt li l-popolazzjoni ta' Bormla naqset b'1,300 f'dawn l-aħħar 20 sena.

Allura ġara li f'Bormla, a proporzjon mal- popolazzjoni, hemm qagħad ta' 5.42%, li hija rata qawwija.

Il- Korporazzjoni taf li għandha areas partikolari ta' qgħad.

GĦal xiex huwa dovut dan il-qagħad konċentrat, minħabba nuqqas ta' l-iskills li hemm, minħabba ta' l-edukazzjoni, minħabba l-kultura li forsi hemm tendenza li jiddependu aktar mis-servizzi soċjali, minħabba li m'hemmx industriji biżżejjed jew minħabba li m'hemmx mobbilta' ta' xogħol?

Kif tispjega l- fatt li hawn domanda għax-xogħol u mbagħad f'ċerti lokalitajiet issib konċentrazzjoni fejn dan il-qgħad ikun ogħla.

Allura nemmen li l- Korporazzjoni għandha tiffoka aktar attenzjoni fuq Bormla, f'dan il-każ, u tistudja għaliex m'hemmx dik il-labour mobility li hemm f'postijiet oħra.

Jiena nemmen li meta inti tiffoka l-attenzjoni tiegħek fuq area partikolari għax tkun taf li teżisti problema aktar minn postijiet oħra, hemm probabbilta' kbira li tagħmel il-ġid.

Huwa importanti li l- Korporazzjoni tiffoka l-attenzjoni tagħha fuq dawn l-affarijiet.

Mr Speaker, punt ieħor li rrid insemmi wkoll huwa dwar il-problema ta' nies li għandhom aktar minn 45 sena u li ilhom qegħda għal żmien twil.

Dawn isibu diffikulta kbira biex jaħdmu.

Dan qed jiġri għax qed naċċettaw is-sitwazzjoni kif inhi u qed inraqqu skond iċ-ċirkostanzi.

Il- Korporazzjoni għandha tidħol f'dan il-qasam b'mod assolut fis-sens li għandu jsir restructuring ta' l-employment.

Jiena ma nistax nifhem kif żagħżugħ ta' 20 jew 25 sena għandu jiġi impegat bħala messaġġier, bħala cleaner jew bħala operator meta dan jista' faċilment jitgħallem sengħa u jkun jaqbel lilu personalment għax ikun jista' jaqla' iktar flus mentri l- ieħor, peress li huwa kbir u forsi ikun iktar diffiċli li jitgħallem, ikun f'pożizzjoni li jagħmel dan ix-xogħol hu u jkun kuntent.

Mr Speaker, il-Korporazzjoni qiegħda f'pożizzjoni li tipproġetta għall- futur u dan tagħmlu billi tidħol f'liaison ma' l-MDC per eżempju, maċ- Chamber of Commerce, mal-Federation of Industry.

Huwa importanti wkoll li tagħmel liaison mat-trade schools, ma' l-Universita' u anke mal-policies tal-Gvern.

B'dan il-mod tkun qed tħejji liż-żgħażagħ u tkun taf ukoll fejn qegħdin l-opportunitajiet u sservi ta' channel ħalli tagħmel matching tad- demand mas-supply u tagħmel ukoll l-aħjar użu mir-riżorsi umani li għandna.

Dan tista' tagħmlu għaliex peress li hija korporazzjoni u m'hux dipartiment tal-Gvern, qiegħda teħles ħafna mill-burokrazija li teżisti fid- dipartimenti tal-Gvern u hija wkoll aktar flessibbli.

L-ETC għamlet ukoll ħafna skemi.

Is-Segretarju Parlamentari Joe Cassar semma l-"Quality in People Award" li hija tajba ħafna pero' għalija l- Korporazzjoni hija utli l-aktar fis-servizz li qed tagħti mill-Job Centres.

Il-Korporazzjoni qiegħda tagħmel użu kbir mill-kunsilli lokali u qiegħda tinqeda wkoll bis-sistemi moderni tal-computers.

Fil-fatt qegħda tagħmel databases għall-job seekers u beħsiebha tidħol fil-job vacancy database li hija mportanti sabiex tkun aktar f'pożizzjoni li tagħmel il-matching.

Hija importanti wkoll l-informazzjoni li qiegħda tagħti sabiex in-nies li qegħdin ifittxu x-xogħol ikunu armati b'hunting skills u anke b'teknika li jistgħu jużaw sabiex isibu x-xogħol.

Importanti ħafna wkoll huma l-"Back to Work Programme", il-"Job Motivation" u l-"On-Line Training Scheme" li qegħda ssir b'kordinazzjoni ma' l-Universita'.

Mr Speaker, jien nemmen li l-Korporazzjoni verament hija barka u ġiet fil- ħin propizju minħabba l-politika tal-Gvern li qiegħed jespandi ħafna l- ekonomija, qed joħloq mobility ta' xogħol u ħafna opportunitajiet u allura huwa importanti li ż-żgħażagħ tagħna jkunu mħarrġin tajjeb biex l-isfidi li għandna quddiemna nkunu f'pożizzjoni li nisfruttawhom mill-aħjar li nistgħu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Michael Asciak.

ONOR.

MICHAEL ASCIAK: Mr Speaker, illum qegħdin niddiskutu l-Estimi ta' l-Employment and Training Corporation.

Din il-Korporazzjoni għandna responsabbilta' kbira fil-pajjiż għaliex hija responsabbli mill-iżvilupp tar-riżorsi umani ta' pajjiżna u hi responsabbli wkoll sabiex tagħmel upgrading ta' dan ir-riżors kontinwu għal sitwazzjoni li dejjem qiegħda tinbidel.

GĦalhekk jekk wieħed jagħti daqqa t'għajn lejn l-Annual Report ma jistax jimpressjonax ruħu bil-progress li sar f'dan il-qasam f'dawn l- aħħar seba' snin.

Ħaġa li laqtitni hekk kif ħarist lejn dan ir-Rapport kienet li għalkemm kien hawn riċessjoni fid-dinja kollha, iċ-ċifra tal- qgħad f'pajjiżna laħħqet livell ta' 4,900 ruħ li hija 3.9% tal-labour force.

Meta wieħed iqabbel din iċ-ċifra maċ-ċifri tal-passat - partikolarment ma' dik ta' l-1985, fi żmien Gvern Laburista, meta sempliċement kellna Labour Office kif kien stabbilit taħt gvernijiet ta' qabel u meta kienet ġiet reġistrata l-ogħla figura ta' qgħad ta' 'l fuq minn 10,000 ruħ - insibu li fl-1985 il-qgħad kien tela' għal 8.2% tal- labour force.

Din hija waħda mill-ogħla figuri li qatt kien hawn.

Din kienet komparabbli mal-figuri tal-qgħad li kienu jeżistu fis-sittinijiet meta kien hawn ir-rundown tas-Servizzi Ingliżi.

Figura oħra li tiġbidlek l- attenzjoni meta tkun qed taqra dan ir-Rapport hija n-numru ta' placements, jiġifieri kemm l-ETC rnexxielha ssib jobs lil dawk li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol.

Hawnhekk naraw li s-sena li għaddiet, bejn wieħed u ieħor, kien hemm 2,500 placement, żieda ta' kważi 50% fuq in-numru tas-sena l-oħra.

Anke fir-rigward ta' Għawdex naraw li qed tingħata l-attenzjoni u qiegħed isir żvilupp.

Barra li l-qgħad f'Għawdex niżel minn 640 persuna għal ftit iktar minn 500, differenza ta' 20%, naraw li l-Korporazzjoni għandha pjan illi f'Għawdex fix-xhur li ġejjin tiftaħ Job Centre - fil-fatt il-kollega tiegħi minn Għawdex qed jgħidli li diġa' nfetaħ.

L-iskop huwa li aħna nagħtu l-istess opportunitajiet lill-Għawdxin li qegħdin jieħdu l-Maltin hawn Malta.

Pero' il-ħaġa li l-iżjed tolqotni f'din il-Korporazzjoni - ħaġa li ma kenitx teżisti qabel - hija illi s-sinsla ta' din l-organizzazzjoni tinbena fuq it-taħriġ tal-ħaddiema tagħna.

Illum spiċċat is-sistema ta' qabel fejn kont sempliċement tmur tirreġistra għax-xogħol u bħala stat ta' fatt kont tibqa' marbut b'dik ir-reġistrazzjoni ta' labourer jew driver għal kumplament ta' ħajtek.

Illum qegħdin ngħixu fi żmenijiet dinamiċi, iċ- ċirkostanzi qed jitbiddlu b'mod imgħaġġel - kif qalu kelliema oħra dalgħodu d-dinamiżmu tal-job market qiegħed dejjem iktar jgħaġġel - u għalhekk din il-Korporazzjoni ħadet ir-responsabilita' biex tħarreġ lill- ħaddiema fl-iskills li diġa' għandhom u lil dawk il-ħaddiema li s-sengħa tagħhom għadda żmienha u m'għadx hawn il-labour demand għaliha jagħtihom re- training biex ikunu jistgħu jimlew il-vakanzi li hemm fis-suq.

Mr Speaker, illum għandna suq li dejjem qed jevolvi iktar minn produzzjoni diretta lejn is-servizzi, suq illi fl-1987 kellu 35% ta' l- employment share kollu u llum insibu li dan tela' għal 40%.

Jiġifieri s- suq tas-servizzi f'Malta dejjem qed iżid fl-importanza tiegħu u għalhekk irrdu nimlew il-postijiet battala li jeżistu.

Dan it-taħriġ li l- Korporazzjoni tagħti jsir bil-koperazzjoni ta' l-employers u huwa dipendenti wkoll fuq il-labour market demand.

Jiġifieri l-Korporazzjoni tistudja x'inhuma l-bżonnijiet li hemm fis-suq u tiżviluppa t-taħriġ skond dan il-bżonn.

Il-Korporazzjoni għax-Xogħol u Taħriġ għandha żewġ tipi ta' korsijiet, għandha t-trade courses u għandha in-non-trade courses.

Jekk wieħed iħares lejn paġna 14 u paġna 15 tar-Rapport Annwali jsib lista taż-żewġ tipi ta' korsijiet li m'iniex se noqgħod nidħol fihom.

Nixtieq ngħid illi fl-1990 meta l-Korporazzjoni kienet għadha fil-bidu tagħha, f'dawn iż-żewġ korsijiet kien hemm mħarrrġa 260 ruħ.

Illum nieħu ġost nara illi din il- figura telgħet għal 2,800, li hija żieda qawwija ferm ta' 1000%.

Din hija qabża kbira li turi l-impenn serju ta' din il-Korporazzjoni fir-rigward tat- tħejijja tal-ħaddiema tagħna.

Din il-Korporazzjoni hija wkoll responsabbli biex tħaddem l-iskema ta' l- apprentistat, tant li se tidħol totalment responsabbli għall-iskema tat- TAS, l-iskema ta' l-ESTS u l-iskema tal-PAS.

Din hija ħaġa li jiena naqbel maħgha ħalli kollox ikun ċentralizzat.

Insibu wkoll dik li tissejjaħ l- Employment Training Placement Scheme (ETPS).

Din hija skema ta' taħriġ li jingħata lill-ħaddiema mill-employer li jkun jixtieq jimpjegahom għal ċertu xogħol partikolari - jiġifieri l-employer jkollu l-ħaddiema u jħarriġhom hu.

F'din l-iskema, fejn b'kordinazzjoni ma' l-ETC l-employer ikun ha lil dawn il-persuni biex iħarriġhom, nsibu li din is-sena hemm 356 ruħ.

Skema oħra li nsibu hija t-Training Grant Scheme.

L-idea wara din l- iskema hija illi l-iskills tal-ħaddiema kollha minn fuq s'isfel li jeżistu f'ċerti entitajiet kummerċjali jiġu upgraded.

Il-Gvern kien daħħal din l- iskema biex jgħin lill-employer jgħolli l-livell tat-taħriġ tal-ħaddiema tiegħu.

Fil-fatt fl-1993, il-Korporazzjoni tat b'kollox Lm700,000 fi grants taħt din l-iskema waqt illi sa Settembru li għadda, meta ħareġ dan ir-Rapport, kienet tat Lm300,000 fi grants għal 3,300 trainee f'120 azjenda.

Minbarra li juri l-impenn serju li qed tieħu l-Korporazzjoni f'dan it-training, dan iwassal lil wieħed biex jistaqsi jekk illum għadux neċessarju li l-Gvern jgħaddi lill-Korporazzjoni dawn l-ammonti kbar ta' flus biex jibqgħu jiġu żviluppati dawn l-iskills tal-ħaddiema meta huwa fl- interess ta' l-azjendi nfushom li jagħmlu dan it-tip ta' training, mingħajr ma jkollhom il-grants tal-Gvern.

Proġett ieħor li għandha l-ETC huwa li jibdew joħorġu liċenzji għal aġenziji privati ta' l-impieg.

Naħseb li huwa konċett tajjeb fl-essenza tiegħu biex ma jaqax kollox fuq il-korporazzjonijiet parastatali u tal- Gvern.

Ovvjament huwa konċett li jrid jiġi żviluppat iktar, pero' l-ETC qed tagħmel il-homework tagħha biex joħorġu dawn il-liċenzji għal aġenziji privati ħalli x-xogħol ma jkunx kollu fuq dahar il-Gvern.

Proġett ieħor li qed tieħu f'idejha l-ETC li rrid infaħħarha tiegħu - kif semma l-Onor.

Manuel Borda - huwa l-Human Resource Quality Commitment, il-Quality in People Award.

Dan huwa award li tixtieq tagħti l-ETC biex turi illi r-riżors uman f'ċerta kumpannija jkun laħaq ċerta kwalita'.

L- ETC dan l-award se tikkonsidrah fuq erba' punti li huma organizzazzjoni, recruitment, training u performance.

Hawnhekk qed jidħol il-konċett ta' standard li huwa konċett importanti ħafna f'pajjiżna.

Jekk irridu nikkompetu mal-kumplament tad-dinja hemm bżonn inqumu fuq saqajna fuq dawn l-affarijiet.

Kwalunkwe kumpannija u azjenda li tkun laħqet dan l- istandard li qed tistabbilixxi l-Korporazzjoni tiġi ppreżentata b'dan l- award u tkun tista' tużah fil-logo tagħha.

Jien naħseb li din hija inizjattiva tajba ħafna għaliex aħna nixtiequ li f'dan il-pajjiż nibdew nilħqu ċerti standards, kemm ta' produzzjoni kif ukoll ta' human resource li jeżistu f'pajjiżi oħra Ewropej.

Għalhekk, Mr Speaker, nagħlaq billi nfaħħar ix-xogħol tal-Korporazzjoni u ninkoraġġixxiha biex f'dan is-servizz tat-training tkompli tagħfas u toħloq aktar korsijiet ħalli lill-ħaddiema tagħna nkunu nistgħu ngħollulhom dejjem l-iskills u t-tip ta' xogħol li jkunu jistgħu jagħmlu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Philip Muscat.

ONOR.

PHILIP MUSCAT: Mr Speaker, l-ewwelnett nixtieq ngħid xi ħaġa fuq dak li qal il-kelliem ta' qabli rigward ir-record ta' l-unemployment.

Huwa tajjeb li nfakkru li r-record ta' l-unemployment u ta' l-emigrazzjoni ma twaqqafx fis-snin sebgħin u fis-snin tmenin, imma fis-snin sittin meta fl- Ewropa kien hemm full employment.

Jien niftakar qisu l-bieraħ li f'Luxembourg, li huwa pajjiż, bejn wieħed u ieħor, daqs tagħna, kellhom biss ħamsa min-nies jirreġistraw, meta f'Malta kien hawn xi 14,000 ruħ jirreġistraw u xi 20,000 telqu lejn l-Awstralja.

Dak huwa r-record tal- Gvern Nazzjonalista dwar l-unemployment u l-emigrazzjoni.

Fis-snin sebgħin u fis-snin tmenin meta fid-dinja kien hawn il-kriżi taż-żejt ...

(Interruzzjonijiet) Jien ma nterrompejtekx, imbagħad irrispondi wara.

Dak iż-żmien fil-pajjiżi ta' l-Ewropa kien hemm unemployment u recession, u b'danakollu aħna rnexxielna nnaqqsu n-numru ta' nies li kienu qed jirreġistraw.

Aħna ridna li, minkejja l-ostakoli li kellna minħabba propaganda kontra l-Gvern Laburista li bdiet tinxtered kemm barra minn Malta kif ukoll f'Malta, nikkontjenu n-numru ta' nies qegħda, kif fil-fatt irnexxielna sa ċertu punt.

Pero', barra minn hekk, twaqqaf ukoll il- pedament ta' l-Extended Skill Training Scheme, apprenticeship schemes u istituti tekniċi, inkluż il-Fellenberg, li kien iħares lejn l-iżviulpp fit- teknoloġija, speċjalment fl-elettronika.

B'hekk twaqqaf il-pedament ta' l- edukazzjoni u t-taħriġ għaż-żgħażagħ biex jieħdu posthom fid-dinja tax- xogħol.

L-ambjent li jeżisti llum huwa tajjeb minn kull lat għall-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ.

Fl-opinjoni tiegħi, jekk illum hawn full employment, dan hu bbażat fuq it-turiżmu tal-massa, fejn kollox jgħaddi u fejn ħafna nies mhux talli ma jkunux trained, talli jkunu part-timers ġejjin minn setturi differenti.

Qed jiġi ammess mill-Gvern stess li f'idversi postijiet għandna konsumiżmu spjetat, li ħoloq ħafna mpiegi fis-settur tar- retail, tal-kummerċ u dak assoċjat ma' ħwienet u mas-self-employed.

Naturalment, minħabba l-policy tal-Gvern li tinkoraġġixxi l-konsumiżmu, kien hawn iktar employment fis-settur privat.

Jekk naraw il-figuri indikati fir-Rapport ta' l-ETC, insibu li minn 2,478 persuni li sabu impieg, 84% kienu fis-settur privat.

Dan ifisser li ħafna mpiegi huma relatati mal-kummerċ u t-turiżmu.

Jien xtaqt risposta iktar dettaljata biex inkun naf f'liema setturi qed jaħdmu dawn il-ħaddiem u għalhekk għamilt domanda lill-Ministru konċernat.

L-għadd totali ta' persuni mpjegati mill-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ fl-1993/94 kien ta' 2,478, li minnhom 2,085 kienu fis-settur privat.

Ir-risposta li ngħatajt kienet li dawn huma mqassmin bħala skrivani, fl-industrija tas-servizzi, fl- artiġġjanat u snajja', imbagħad hemm uħud minnhom operaturi ta' makni, xufiera u snajja' bażiċi.

Pero' meta tlabt biex inkun naf fejn qegħdin eżattament, ir-risposta li ngħatajt kienet li m'hijiex il-politika tal- Korporazzjoni li tagħti tagħrif dwar ditti jew kumpanniji privati.

Għaliex le?

Fir-risposta li kelli dwar l-impjegati li ġew placed fid-dipartimenti tal-Gvern u korpi parastatali, il-Ministru tani d-dettalji.

Allura dwar dawn għaliex ma tanix dettalji?

Jekk il-Ministru ma riedx jagħtini din l- informazzjoni fil-pubbliku seta' jagħtini risposta privatament bħala rappreżentant f'dan il-Parlament u l-Oppożizzjoni kienet tkun inqas żvantaġġjata biex tagħmel il-kritika tagħha fuq din il-Korporazzjoni.

Għalfejn dan in-nuqqas ta' trasparenza?

X'hemm ħażin li wieħed ikun jaf fejn marru l-impiegi fil-privat?

(Interruzzjonijiet) Ma stajtx tajtni l- informazzjoni privatament?

Waħda mill-problemi li għandha din il-Korporazzjoni hija fejn tidħol ir- relevanza bejn trained and skilled workers u l-labour market demand.

Jiena għaddejt minn din l-esperjenza u ma ngħidx li hija xi ħaġa ħafifa, anzi hija diffiċli ħafna.

Nammetti li tirrikjedi dixxiplina fuq min qed jirreġistra u anke fuq min jimpjega.

Pero' nħoss li hemm ħafna x'jista' jsir u se nipprova nagħmel kritika kostruttiva.

Il-Gvern jista', per eżempju, jippjana ħafna minn qabel il-labour market needs u jara x'inhu t- trend, jekk hux fis-settur tal-manifattura jew tas-servizzi.

Ħalli nieħu każ sempliċi li jinkludi maintenance ta' imported goods u ta' manufactured goods.

Hemm koperazzjoni bejn l-Employment and Training Corporation u min qed jimporta prodotti?

Fi żmienna hawn Malta konna ġibna ditta, l-NCR, li fil-pakkett ta' kondizzjonijiet li kellha, kellha wkoll l-inkarigu li tħarreġ nies, permezz ta' in-house training, fuq il-hardware kollu li kien jintuża mill-pajjiżi tal-Mediterran ...

(Interruzzjoni-jiet) Iva, falliet, imma m'huwiex tort tagħna li falliet!

Il-fatt li jkun hemm sistemi bħal dawn li mbagħad ma jitkomplewx fuq linji oħra li iktar għandna kontroll fuqhom ...

Kemm ikun iktar interessanti kieku dawk kollha li jesportaw il- prodotti tagħhom, bħal karozzi, white goods, hi-fis, eċċ., jikkoperaw ma' l-ETC biex ma jkollhiex bżonn tħarreġ hi lit-trainers, imma jkun hawn nies abbli u ta' ċerta esperjenza fil-linja tagħhom ħalli jittrejnjaw technicians u ħaddiema skilled fil-maintenance u fl-after sales service ħalli pajjiżna jkun equipped b'nies li llum qed jinħass ħafna l-bżonn tagħhom?

Dan żgur li ma jagħmilx ħlief ġid u żgur li ma jagħmel ħsara lil ħadd.

Qiegħed ninnota wkoll li minn direct production employment morna fuq market servicing.

Dan jerġa' jeħodni għal dak li għidt qabel fuq il- konsumiżmu, jiġifieri l-fatt li dawk il-35% jew 40% marru fuq market servicing huwa dovut għall-konsumiżmu, għat-turiżmu u dawn l-affarijiet.

Ħalli naraw jekk dan it-trend ikomplix.

Fil-public sector employment imbagħad naraw bidla ta' 3% mill-1987 sa l-1994.

Pero' hemm ħafna korporazzjonijiet, awtoritajiet, security groups, bħall-Group 4 Securitas u affarijiet simili li ħoloq dan il-Gvern .....

Jekk inħarsu lejn in-nies li jmexxu l-ETC, li kważi kollha huma political appointees - u dan deher mir- Rapport li għandna quddiemna - u naraw kif saru l-placements wara l-kwinti ta' l-ETC sabiex dawn in-nies marru jaħdmu f'diversi setturi li taparsi huma barra mill-Gvern u barra mill-korpi parastatali, jien ċert - għaliex għandi ħafna eżempji - li dawn ingħataw job skond il-kulur politiku tagħhom.

Imbagħad insibu li qiegħed jinħass shortage of occupations, u dan narawh kullimkien.

Huwa veru li l-ETC għandha training courses u huwa veru li ħafna mill-korsijiet tagħha huma superfiċjali, għax jingħata training lil nies li huma illitterati u neqsin minn kwalunkwe sengħa.

Nafu wkoll li l- Korporazzjoni qed tieħu ħsieb il-problema ta' long-term unemployment, u jien nammetti li m'hix ħaġa faċli li ssolvi din il-problema.

Pero' l-aktar li jinkwetani hu li persentaġġ għoli ta' dawk li huma qegħda, 62%, huma persuni bejn is-16-il sena u 39 sena li huma kapaċi jaħdmu, imma għal xi raġuni jew oħra mhux qed jiġu assorbiti fid-dinja tax-xogħol tal-lum.

U dan meta niftaħru li hawn full employment!

Hawn qed insemmu żgħażagħ ta' 'l fuq minn 16-il sena li llum nafu kemm huma soġġetti għall-vizzji kriminali u għad-drogi.

Jien naħseb li dan ikabbar ir-responsabilita' ta' l-Employment and Training Corporation.

Mr Speaker, insibu wkoll li m'hemmx relazzjoni bejn l-occupational preferences, jiġifieri dawk il-jobs li qed jirreġistraw għalihom, u l- jobs li l-labour market għandu bżonn; għadna 'l bogħod biex dawn naslu li nqabbluhom ma' xulxin.

Nerġa' ngħid, jien nammetti li mhux faċli li tiffittja kollox eżatt, anzi nista' ngħid li hija xi ħaġa diffiċli ħafna, u din nista' ngħidha għax jien stess għaddejt minn din l-esperjenza.

Pero' jekk il-planning isir fit-tul u mhux biċċiet, biċċiet, l-affarijiet isiru iktar faċli.

Veru li l-ETC għamlet classification ta' dawk li qed jitilfu l- job tagħhom, dawk li, għal raġuni jew oħra, telqu mill-job tagħhom, dawk li jridu jerġgħu jidħlu jaħdmu, dawk li huma first job seekers u dawk li jridu jtejbu l-job tagħhom.

Pero' jekk inħarsu lejn x'inhu għaddej fil- pajjiż, insibu li m'hemmx kordinazzjoni bejn il-parti fejn tidħol l- edukazzjoni u d-dinja tax-xogħol.

GĦalkemm qed isiru attempts, xorta waħda donnu jidher li qed bil-mod il-mod qed jinqatgħu minn xulxin.

Dażgur li għandu jkun hemm relazzjoni bejn dawn iż-żewġ affarijiet.

Pero' rridu nħarsu wkoll lejn ir-responsabilitajiet ta' l-edukaturi, mill-Universita' 'l isfel, irridu naraw li l-kwalita' ta' studenti li joħorġu tkun tajba - mhux moħħna biss fin-numri - u rridu naraw li l-istudenti li joħorġu mill- Universita' u mill-istituti tekniċi jkunu jiffittjaw mal-bżonnijiet tas- suq tax-xogħol.

Dalgħodu smajt lill-Ministru jgħid li qed jikkonsidraw li jbiddlu s-sistema ta' l-eżamijiet tas-City and Guilds.

Dawn l-eżamijiet isiru mill-Ingilterra bi programm u curriculum antik u għalhekk ikun tajjeb li nbiddlu s-sistema, biex il-curriculum speċjalment f'suġġetti ta' l-Universita', ta' l-istituti tekniċi u tat-trade schools, jibda jsir minna l-Maltin ħalli naraw x'inhuna dawk id-dixxiplini li aħna jidhrilna li huma l-iktar relevanti għal pajjiżna.

M'għandniex nibqgħu mexjin fuq eżamijiet u ċertifikati ta' pajjiżi oħra, li żgur m'għadhomx relevanti għad- dinja tal-lum għaliex aħna m'għadniex kolonja u għaliex apparti l-basic sciences u l-basic knowledge tagħhom - li naturalment jibqa' l-istess għad- dinja kollha - l-applikazzjoni tagħhom trid tkun direttament f'idejn l- awtoritajiet Maltin.

Allura għandek bażi li tgħodd għal kulħadd - ma jidhirlix li din għandha tvarja - imma mbagħad irridu nagħmlu enfasi fuq l- applikazzjoni ta' dak it-tagħlim għan-neċessitajiet tal-lum fil- manufacturing enterprises, services u kollox.

Hawn ħafna xogħol xi jsir f'dan ir-rigward, għaliex il-bżonnijiet ta' pajjiżna nbidlu totalment, u bilfors li jinbidlu minn sena għall-oħra u minn gvern għall-ieħor.

Il- bidliet li saru f'pajjiżna f'dawn l-aħħar 20 sena żgur li jirrikjedu li aħna nimxu quddiem dak l-iżvilupp ekonomiku u industrijali ta' pajjiżna u mhux warajh, ħalli nkunu nafu eżatt kif għandna nippjanaw bil-quddiem u mhux biċċa biċċa.

Ma nagħmlux bħal meta bdejna nħaffru t-toroq u nħarbtuhom għax ridna ngħaddu l-ilma, id-dawl u l-cables mingħajr programm ta' xejn, biex spiċċajna bit-toroq kollha mfarrkin kollha.

Nispera li f'dan is-settur ma jiġrilniex bħalma ġralna fl-infrastruttura.

Huwa importanti ħafna li l-ETC tagħmel monitoring b'nies responsabbli, għax jekk ma jkollokx dan fi kwalunkwe training, kemm tal-privat u anke tal- Gvern, ma jkun jiswa għalxejn; ikunu flus moħlijin jekk min ikun qed jagħmel il-monitoring ma jkunx responsabbli u trained tajjeb.

GĦadna qed naħsbu biex nagħtu training lit-trainers meta għandna programm sħiħ u budget ta' Korporazzjoni sħiħa li suppost immedjatament taġevola lil dawk li qed jirreġistraw jew m'humiex qed jiffittjaw fis-suq tax-xogħol mill- aktar fis?!

Din hija l-isbaħ kummiedja li qed naraw illum, li intom qegħdin f'sitwazzjoni li neqsin min-knowhow neċessarju biex jkollkom trainers tajbin li ġejjin mill-postijiet tax-xogħol.

Meta aħna konna se noħolqu t-trade schools u l-Extended Skill Training Scheme, ġibna nies mid- Dockyard u minn postijiet oħra li kellhom esperjenza fil-qasam tat- teknoloġija, bħalma huma Telemalta u Enemalta.

Dawn kienu l-pijunieri tat- trade schools u tat-technical institutes, għax dak iż-żmien pajjiżna ried li nimxu b'pass mgħaġġel ħalli nkunu nistgħu nindustrijalizzawh.

Aħna ma ridniex li pajjiżna jservi bħala importatur biss, jiġifieri li jixtri l- prodotti u x-xogħol ta' ħaddieħor, filwaqt li lill-ħaddiema tiegħu iħallihom qegħda, bla ma jagħmlu xejn ħlief li jaħdmu fuq is-servizzi, ibigħu u jixtru.

Dan aħna ma ridniehx.

Sfortunatament issa erġajna waqajna fl-istess ħofra.

Jgħidu x'jgħidu l-Membri tan-naħa tal-Gvern, jien konvint minn dan li qed ngħid, għax il-fatti hekk juru.

Iktar ma jgħaddi ż- żmien, iktar qed nitilfu l-inċentiv għall-industrija Maltija biex tkabbar l- investiment tagħha, speċjalment fiċ-ċiklu li deħlin fih, fejn irridu nlaħħqu ma' l-għoli tal-ħajja u nżidu l-pagi.

B'dan il-mod se niżvantaġġjaw il-kompetittivita' ta' l-industrija Maltija.

Nixtieq nitkellem ftit ukoll fuq iċ-ċertifikati ta' dawk li jkunu ħadu t- training mingħand l-ETC.

Issa qed jingħad li rridu nbiddlu c-City and Guilds Certificates u minflokhom nagħmlu programm li jibda mill-qiegħ, jiġifieri mit-trade schools.

Aħna nafu li biex nedukaw u nħarrġu liż- żgħażagħ, rridu nagħtuhom training ta' bejn ħames u seba' snin.

La qed isemmi dawn l-affarijiet, il-Gvern jidher li għadu m'huwiex attrezzat biex ikun jista' jippjana l-edukazzjoni ta' min irid jidħol fit-trade schools, fit-technical institutes u iktar u iktar fl-Universita'.

M'hemmx relevanza għall-bżonnijiet li għandna llum.

Illum jeżisti splintered planning għax l- affarijiet qed isiru qishom jigsaw puzzle, meta jfettlilna nagħmlu xi ħaġa u meta jfettlilna nagħmlu xi ħaġa oħra.

Din il-konfużjoni kollha qed tinħoloq għax m'hemmx pjan sod u serju għall-futur.

Nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll fuq in-nies li huma żvantaġġjati f'pajjiżna.

Dalgħodu l-Ministru tkellem fuq dan is-suġġett ukoll u jien naqbel miegħu fejn qal li aħna ma għandniex niddependu mill-Eden Foundation fejn jidħlu persuni b'diżabilita'.

Din l-inizjattiva għandha teħodha l-ETC għax hija din il-Korporazzjoni li tkun taf liema huma dawk in-nies dedikati ħalli jkun hemm voluntary bodies oħrajn.

Din m'hix faċli.

Meta konna fil-gvern jiena niftakar li konna ġibna grupp ta' persuni b'diżabilita' u numru ta' ġenituri - dan qed jiġri wkoll f'pajjiżna llum - li kellhom tfal b'diżabilita', u bl-għajnuna tal-Gvern u ta' l-intrapriża privata ħolqu fabbriki li kważi jħaddmu persuni b'diżabilita' biss.

Tmenin fil-mija tal- ħaddiema ta' dawn il-fabbriki fl-Isvezja huma persuni b'xi diżabilita' u meta kienu hawn anke wrewna l-prodotti tagħhom magħmulin kollha bl-idejn.

Jiena issa nistaqsi jekk il-Gvern - u mhux Ministru wieħed - għandux f'moħħu li jaħdem biex jinkoraġġixxi fabbriki li jieħdu ħsieb it-tfal u żgħażagħ żvantaġġjati li sal-bieraħ kellhom biss ix-sheltered workshops.

Aħna nafu li hemm il-volonta' ta' ħafna nies li għandhom uliedhom b'xi diżabilita' jew inkella huma stess huma persuni b'diżabilita', għax minn fost dawn in-nies hemm min huwa tassew intelliġenti.

Dan ix-xogħol f'pajjiżna ilu li nbeda, bħal fil-każ ta' l-għomja li jagħmlu x-xogħol tal- qasab u persuni oħra li jagħmlu xogħol ta' pittura.

Pero' kemm il-Gvern kif ukoll l-ETC jridu jaħsbu biex bil-koperazzjoni ta' kulħadd ma jkunx hemm piż tqil ħafna fuq grupp ta' nies li jiddependu minn fund raising activities u attivitajiet oħra simili.

Irid ikun hemm xogħol determinat biex f'pajjiżna jkun hawn dawn l-istituzzjonijiet ħalli l-persuni b'diżabilita' jkollhom verament fejn jedhew u jaqilgħu x'jieklu b'mod indipendenti fis-soċjeta'.

Irrid nitkellem ukoll fuq dawk il-persuni li f'xi żmien kienu dipendenti fuq id-droga jew kienu attendew il-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin.

Jiena nixtieq inkun naf jekk lil dawn in-nies hux veru rridu ngħinuhom jew jekk hux qed nagħmlu biss cosmetic touches billi noqogħdu nużaw kliem bħal 'corrective facilities'.

Dan qed ngħidu għaliex aħna nafu li min imur f'Kordin, minflok imur għall-aħjar jispiċċa jmur għall-agħar.

Hemm bżonn li l-ETC tidħol fil-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin minn qabel u mhux tibda taħdem wara li l-priġunieri joħorġu minn hemm.

(Interruzzjonijiet) Jien mhux qed ngħid li mhux qed isir hekk, imma qed ngħid x'għandu jsir aktar.

Għandu jsir xogħol b'intensita' kbira ħalli ma jibqax jiġri li min imur il- ħabs darba jirrovina ruħu u jispiċċa jerġa' jidħol hemm ġew.

Aħna dak ma rriduhx u għalhekk irridu naraw permezz ta' statistika jew riċerka kemm qed ikunu effettivi l-korsijiet li intom qed tgħidu li qed tagħmlu fil-ħabs u x'qiegħed jiġri minn dawk li joħorġu minn Kordin u jipprovaw isibu mpieg.

Lili l-figuri ma jimpressjonawnix għaliex jiena rrid nara li dik il-persuna li tkun ħadet it-taħriġ u ħarġet minn hemm tibqa' miexja 'l quddiem u mhux terġa' taqbad il-ħajja li kienet fiha qabel.

Għandu jkun hemm follow-up ta' dawk li jkunu ngħataw it-taħriġ u li suppost ikkorreġejniehom, għaliex wara kollox dak kien l-iskop li għalih bdejna nsejħu l-ħabs Ċentru Korrettiv.

Jekk ma nagħmlux hekk, jibqa' jkollna l-istraġi li hemm bħalissa, b'dawk il-persuni drogati u bin-nies li jidħlu hemm isiru agħar minflok aħjar.

L-ETC tixtieq li jkollha riżultati aħjar u fl-istess ħin tkun cost effective.

Jiena rajt il-budgeting ta' din il-Korporazzjoni u sibt overestimates kbar.

Kif jidher mill-estimi tas-sena l-oħra, ħafna mill- flus ivvotati ma ntnefqux, tant li kien hemm ċerti voti li lanqas biss intnefaq 50% minnhom.

Dan li qed ngħid ma japplikax għall-vot allokat għall-għamara, għaliex f'dan il-każ il-vot intefaq kollu.

Hemm fondi li għalkemm ġew ivvotati baqgħu ma ġewx minfuqa, u dan huwa ħażin għaliex jekk inti għandek programm serju u taf li għandek vot ta' sena, dawk il-flus għandek tutilizzahom għaliex iż-żmien itir u ma jistenna lil ħadd.

Jekk inti taf li l-bżonnijiet li hemm quddiemek huma urġenti, dak li għandu jsir għandek tagħmlu.

Hawnhekk m'iniex qed nikkritika l-fatt li ntnefqu l- flus fuq l-għamara.

Jiena qiegħed ngħid li kieku qabżu l-budget li vvotajna, kien ikun aħjar għaliex kien ifisser li huma tant ħadmu u tant ippjanaw tajjeb, li kellhom bżonn iżjed flus milli vvotajnielhom.

Il-pubbliċita' li rnexxielha tagħmel l-ETC permezz tar-radju, tat- televiżjoni, tal-gazzetti u ta' brochures lussużi, hija xi ħaġa tajba li żgur li aħna qatt ma konna kapaċi nagħmlu.

Dawn l-affarijiet aħna qatt ma konna kapaċi nagħmluhom u ngħiru għall-mod kif jagħmlu dawn l-affarijiet.

Nerġa' ngħid li dan huwa tajjeb għaliex b'hekk il-poplu tagħna jkun jaf x'qed jiġri.

(Interruzzjonijiet) Qiegħed nirreferi għall-materjal li ppubblikat l-ETC matul din l-aħħar sena ħalli l-poplu jkun aware minn dak li qed isir għal adulti li qed ifittxu x-xogħol jew inkella dawk li jispiċċaw mix-xogħol u jridu xogħol ieħor, u wisq iktar għal dawk li għadhom qegħdin jieħdu t-taħriġ tagħhom.

Dan huwa tajjeb u nista' ngħid illi l-guidance centres li twaqqfu fi żmienna għad għandhom utilita' kbira u jridu jkomplu jkollhom utilita' kbira.

Li rridu naraw li jkollna huma - u dan huwa ċ-challenge tal-pajjiż - nies ittrejnjati biżżejjed biex il-manufactured goods li nimportaw f'pajjiżna jkunu assigurati minn after sales service tajjeb għall-konsumaturi kollha, u aħna lkoll konsumaturi.

U jien nistaqsi lill-kuxjenza ta' kull wieħed li hawn hawn ġew, jekk illum dan is-servizz hux tajjeb.

Illum li għandna kwanita' kbira ta' computers, hi-fis, televisions, radios, white goods u karozzi għandna naraw ftit jekk aħniex sodisfatti bil-livell tekniku ta' high technology meta niġu għal maintenance u after sales service.

Pajjiżna suppost li għandu nies kwalifikati ħalli jkollna servizz tajjeb u utli f'kull qasam.

Jien nawgura lill-uffiċjali ta' l-ETC li għandhom biċċa xogħol diffiċli, li jinsew li huma political appointees u jiftakru li qed jaħdmu għall-poplu Malti kollu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Joe Debono Grech.

ONOR.

JOE DEBONO GRECH: Mr Speaker, jien ma kontx se nitkellem, imma ħadt pjaċir nisma' lill-kelliema taż-żewġ naħat jitkellmu, għax stħajjiltni qiegħed nara d-dar sabiħa maqtugħa mill-art li darba rajt meta kont l-Amerika jew ir-Russja.

F'din id-dar kien hemm ħafna għamara u affarijiet sbieħ u biex tidħol ġo fiha kien hemm lift ma' l-art.

Illum hawnhekk stħajjiltni qed nara din id-dar, għax smajt kelliema jitkellmu l- aktar fuq il-ħandikappati u d-dinja tax-xogħol u ħadt pjaċir li dan id- diskors sar minn kelliema li m'għandhomx wisq eta'.

Imma dawn donnhom ħasbu li l-kwestjoni tal-ħandikappati bdiet f'Mejju ta' l-1987, mingħajr lanqas biss kien hemm pedamenti.

Jien liż-żgħar ngħidilhom biex ifittxu fid-debates ta' l-1971, meta l-Partit Laburista kien għadu kif tela' fil- gvern, ħalli jaraw x'intqal dak inhar meta għall-ewwel darba l-General Workers' Union u l-Partit Laburista għamlu l-liġijiet favur il- ħandikappati.

Dak inhar bdejna ngħinu lill-familji tagħhom u għidnielhom biex joħorġuhom minn taħt it-taraġ, ħalli ma jitħallewx iktar magħluqin.

L- ewwel darba li kulħadd induna li dawn huma ħolqien t'Alla kien fl-1971 u dak inhar lill-Gvern Laburista kienu qalulu - ħalli nfakkarhom liż-żgħar x'kien il-kliem preċiż - li dawn huma flus fil-ħela.

Dan tistgħu ssibuh fid-debates ta' l-1971.

Intom sa l-1969 m'għamiltu xejn.

Fiż-żmenijiet meta l-Gvern Laburista ried jagħmel affarijiet biex jgħin lill-handicapped, intom kontu tivvotaw kontra u llum qed nieħu pjaċir li dak li sar f'dan il- qasam baqa' waħda mill-kolonni tas-servizzi soċjali li għamel il-Parit Laburista.

Il-Partit Laburista huwa kburi li intom qed taqblu magħna u mhux aħna qed naqblu magħkom, għax aħna konna l-ewwel li għarafna x'għandu bżonn il-handicapped.

Tiġix tgħidli li l-Gvern Nazzjonalista għamel il- liġi biex kull azjenda timpjega persentaġġ ta' persuni handicapped.

Dak inhar intom lill-handicapped kontu taħsbuhom disabled u ħadd ma kien jgħinhom, għax minkejja l-liġi li kontu għamiltu, ir-realta' kienet li lil dawn in-nies ħadd ma ried iħaddimhom.

Imma l-ETC mhux dan biss trid tagħmel.

Lil dawk li kienu orfni min kien jgħallimhom?

Fl-antik ħadd ma kien jaħseb fihom biex jgħallimhom ħlief Vincenzo Bugeja, li ħass li ried iwaqqaf żewġ istituti minn flusu.

Dak tas-subien kien fejn illum hemm iċ- ċentru għall-għomja u kien magħruf bħala r-Riformatorju jew is-Salvatur, u dak tat-tfajliet kien fejn fil-gwerra kien hemm id-depot.

Kien Vincenzo Bugeja li ħaseb f'din il-kategorija ta' wlied il-ħaddiema biex jibda jgħallimhom u meta tela' l-Partit Laburista fil-gvern, lil dawk l-orfni li kien hemm fl-Istitut ta' San Ġużepp u fl-Istitut ta' Ċini, ħariġhom minn hemm, ħadhom fl-iskejjel ta' l-Istat, beda jgħallimhom u tahom l-istess drittijiet li kellhom tfal oħra li kellhom il-ġenituri jieħdu ħsiebhom.

Qabel, dawn it-tfal ma kenux jitħalltu mat-tfal ta' skejjel oħra.

Wara li kienet saret pressjoni mill-gvernijiet tal-ħaddiema, anke l-kulleġġi bdew jieħdu lil dawn it-tfal u wħud minnhom kienu intelliġenti.

Fil-fatt hemm min fl-antik kien fl-Istitut ta' San Ġużepp u llum huwa f'kariga għolja mal- Gvern.

F'dawn l-istituti kien hemm nies li ħadmu biex jgħallmu lil dawn l- orfni, pero' kienu jaslu biss sa ċertu livell fit-tagħlim tagħhom.

Dawn huma l-fatti.

Jiena smajt ħafna dwar kemm għamlet l-ETC.

Irrid ngħid li ma naqbilx ma' dawk li jirreġistraw u jieħdu l-benefiċċju tad-diżimpieg, imma mbagħad m'għandniex immorru minn estrem għal ieħor.

Ħadt pjaċir nisma' kemm lill- kollega tiegħi l-Onor.

Evarist Bartolo, kif ukoll lis-Segretarju Parlamentari jgħidu li l-ETC bagħtet għal dawk li qed jirreġistraw biex jibdew imorru l-iskola.

Din kienet miżura tajba!

Imma mbagħad hija tad- daħk li tara bniedem ta' 60 jew 61 sena - li jkun baqagħlu biss xi sitt xhur jirreġistra - fil-għodu sejjer l-iskola bil-bagalja.

Ma ngħidx li dan m'għandux jitgħallem, imma mhux tibgħatu l-iskola u tgħidlu li jekk ma jmurx taqtgħu mir-Reġistru.

Lil min trid tgħallem ma tgħidlux dawn l- affarijiet.

Lit-tfal tgħidilhom li jekk ma jistudjawx ma jarawx television.

Mela l-iskola titgħallimha għax tieħu r-relief jew biex tieħu s-social service?

Lil dak li jkurn trid iddaħħallu f'moħħu li se tgħallmu jaqra u jikteb għax hija xi ħaġa tajba għalih.

Imma mhux tgħidlu li se taqtagħlu s-social service jekk ma jmurx.

Is-Segretarju Parlamentari Cassar semma l-Bord ta' l-Appella ta' l- Awtorita' Nazzjonali ta' l-Impiegii.

Jiena kelli tliet każi quddiem il- Bord; jgħidulek li jkollok raġun imma ma jistgħu jagħmlulek xejn.

Wieħed mill-każi kien ta' wieħed li żżewweġ, bidel l-ID card u ma avżahomx u għalhekk l-ittra tal-Bord flok marret għandu marret għand ommu u din tathielu jumejn wara.

Meta applika qalulu li kellu raġun, l-inspectors marru għandu xi seba' darbiet, sabuh id-dar u baqgħu jgħidulu li għandu raġun, imma la kien applika tard ma setgħu jagħmlu xejn.

Ħalli nsemmi każ ieħor ta' bniedem kien qiegħed miegħi l-Blata l-Bajda nistennew biex nirkbu l-karozza tal-linja.

Għadda wieħed jafna b'vann u rikkibna.

L-għada qalulu li kienu se jaqtgħuh għax rawh nieżel minn ġo vann u ħasbuh li kien ġej mix-xogħol.

Għax ma qatgħux lili wkoll mix-xogħol, għax anke jien kont nieżel mill-vann?!

(Interruzzjonijiet) Issa ngħidlek kemm għandkom affarijiet tajbin fejn tidħol ir-reġistrazzjoni.

Peress li ili ma nirreġistra mill-1990, irċevejt karta fejn qaluli li jekk ma mmurx nirreġistra se jaqtgħuli r-relief li għadha mniżżla fuq fejn kont noqgħod qabel.

Dawn huma affarijiet tad-daħk!

Issa jien qed insemmi l-każ tiegħi biss; min jaf kemm ħarġu karti bħalha!

GĦalhekk għidt li l-affarijiet sbieħ irid ikollhom il-pedamenti.

Mela kieku ma kienx hemm il-pedament, il- Gvern preżenti wasal sa fejn wasal?

Ngħidu li l-pensjonijiet huma sbieħ u niftaħru kemm qed jiżdiedu, imma dawn fl-1947 bdew.

Dak iż-żmien il-Partit Nazzjonalista kien ivvota kontra għax kien jgħid li x-xjuħ se jmorru jixorbuhom inbid, bl-istess raġunar li kien juża kontra t-taxxa ta' l- income li kien jgħid li din se tkun serq.

Serq ġejja llum!

GĦaliex?

Lili, lil kull wieħed li hawn hawn ġew u lill-ħaddiema li jaħdmu fil-fabbriki u kullimkien, għax aħna onesti, jaqtgħulna l-income tax mill-paga, imma llum lil min seraq lill-poplu Malti billi ma ħallasx income tax, skond il- Budget, il-Gvern qed jgħid li se jaħfirlu.

Il-Gvern qed jgħid li dawk il- flus li kellhom jagħtu, jagħtuhomlu minn ċerta data, jeħlu ċertu ammont u l-bqija se jaħfirhomlom.

Allura lilna għaliex ma qalulniex l-istess?

Messhom qalulna: "GĦax kont iblah u ħallast?

Kieku hekk kont nagħmillek ukoll."!

Mr Speaker, hawnhekk qed ngħidu kemm sar xogħol mill-ETC.

Il-Gvern Laburista, allavolja ma kenitx teżisti l-ETC, irnexxielu jħarreġ pilots ta' Air Malta.

Mhux Gvern Laburista għamilhom dawn?

Tiftakru kemm għajjartuna dak iż-żmien li dawk l-ajruplani huma għasafar taċ-ċomb u li l-linja ta' l- ajru Pakistana li konna ftehemna magħha ma kenitx tajba għax il-BA biss kienet tajba.

Tant kienet tajba l-BA li meta tlajtu intom fil-gvern telqet minn Malta.

Mur ġibek kont tgħid lil ulied il-ħaddiema qabel l-1971, li għad irid ikun hawn Maltin li huma pilots jew kaptani ta' vapur!

Lanqas biss kienu jeżistu dawn l-affarijiet.

Darba l-Partit Nazzjonalista kien ġab lil Air Melita; kien hemm partita nies telqu mix-xogħol biex marru jaħdmu magħha, falliet, serqet kemm setgħet flus u telqet minn Malta.

Qabel kulma kien hawn kien in-National Bank of Malta u l-Barclays u dawn kienu jimpjegaw in-nies skond il-bandiera politika.

Illum il-polu Malti għandu nies jaħdmu fuq ir-rigs mingħajr ma kien hemm għalfejn tindaħal l- ETC, sempliċement għax il-ħaddiem Malti huwa intelliġenti.

Dawn tgħallmu biex ikunu kapaċi jmorru jaħdmu fuq ir-rigs, imma llum meta dawn in-nies imorru jirreġistraw għal xogħol fuq l-oil rigs, bħala tool pushers, rig managers, kokijiet - il-kokijiet ta' fuq ir-rigs huma differenti ħafna mill-kokijiet li jaħdmu fuq l-art - jew inkella bħala rig mechanics, l-ETC tibgħat għalihom u tgħidilhom li jiddispjaċiha, imma se jkollha taqtagħhom mir-Reġistru għax m'hemmx xogħol ta' dak it-tip għalihom.

Jiġifieri dan ikun tgħallem sengħa u mbagħad l-ETC tgħidlu li dak ma jiswiex, meta dawn in-nies huma tant imfittxijin!

Għandna l-Medserv li baqgħet bl-istess nies ...

X'se tgħallmu lil dak li jkun tool pusher, li xogħlu huwa li meta r-rig ikun qed iħaffer, ikollu r-responsabbilta' li jagħżel l-għodod waqt li jkun nieżel ir-rig?

Per eżempju, ix-xogħol ta' rig mechanic - mhux qed nitkellem fuq mechanic ta' karozza jew vapur - m'hux li jirranġa r-rig, imma li skond kemm ikun nieżel it-tħaffir, ikun jaf xi kwalita' ta' cement irid juża għax jekk isir blow-up jew cave-in f'ħakka t'għajn, irid jibdel il-kwalita' ta' cement li jkun qed juża.

Allura lil dan tgħidlu li m'għandekx bżonnu u tibagħtu jitgħallem xi ħaġa oħra, ngħidu aħna, electrician?

Kif jista' jkun meta dawn in-nies hawn bżonnhom!

Jien smajt xi ħaġa oħra hawnhekk.

Qalu li l-bordijiet huma tajbin u m'hemmx politika fihom.

Jien kelli ħabib mill-Belt li applika u bagħtu għalih biex jaħdem il-Freeport bħala crane operator għax għandu ċ- ċertifikat ta' course ta' tliet xhur barra minn Malta.

Meta mar għall- interview tawh prosit għax kellu ċ-ċertifikati li riedu huma.

X'ħin kien ħiereġ mill-bieb, il-watchman qallu: "Illum ġejt, imma għada ma tiġix hawnhekk għax int Laburist u ma tidħolx hawn ġew".

Jekk irid il-Ministru, nista' nagħtih ismu, inlaqqgħu ma' din il-persuna u jara jekk hux veru.

Fil-fatt ma daħalx jaħdem il-Freeport u daħħlu wieħed li lanqas jaf jekk il- crane fihx winch 'l hemm jew 'l hawn, imma kellu kulur politiku differenti.

Dan taf bih l-ETC jew le?

L-ETC bagħtet għal dan l-individwu u riedet taqtgħu mir-Reġistru għaliex xogħol kif ried hu m'hawnx available.

Dan bagħtuh għax-xogħol huma u mbagħad riedu jaqtgħuh.

Kieku dan l-individwu m'għamilx ħiltu u mar jipprova jerġa' jsib xogħol fuq ir-rigs, kieku l-ETC kienet tiġi taqa' u tqum u taqtgħu mir-Reġistru.

Jiġifieri dan il-ftaħir kollu bil-Bord ta' l-Appell u bit-tnaqqis fir-rata ta' l-unemployment, huwa kollu diskors fl-arja.

Dawn huma kollha affarijiet sbieħ, imma l-ħaddiem irid imiss ir-riżultati b'idejh, għax min qed jgħix f'dawn l-affarijiet qed iħosshom.

Kif għidt fil-bidu, jien ma naqbilx ma' dawk li qegħdin jieħdu l- unemployment benefit meta jifilħu jaħdmu u hawn xogħol għalihom.

U huwa faċli li taqbadhom.

L-ewwelnett ma tridx toqgħod tħares lejn il-kulur politiku u ħadd m'hu se jikkonvinċini li mhux qed isir hekk.

Imbagħad jekk inti tara wieħed li qed jgħix bir-relief ġej jirreġistra b'Mercedes, tista' taħseb li żewġ alternattivi għandu għall-mod kif iġib il-flus, jew mill- kuntrabandu jew mid-droga, għax lanqas jekk tkun taħdem ma tista' tixtri mercedes ta' Lm40,000!

Xi ħadd hekk imur jirreġistra u qisu ma ġara xejn.

Imbagħad wieħed onest, għax l-ETC tkun trid taqbad miegħu jew għax ikun hemm rapport dwaru, mingħajr ma jiġi verifikat dan ir-rapport, l-ETC taqbad u taqtgħu mir-Reġistru.

Issa niġu għall-istudenti ta' l-ESTS li waslu biex jispiċċaw il-kors tagħhom.

Fi żmien Gvern Laburista, lil dawn l-istudenti kien jinstabilhom ix-xogħol minn qabel.

Issa llum ħafna minn dawn l-istudenti se jispiċċaw fis-16 ta' Diċembru u qalulhom li se jagħtuhom ċertifikat.

Jekk m'iniex sejjer żball, kien hemm xi 16-il student li bagħtuhom jagħmlu l-qsari tal- fuħħar.

Allura dawn kollha se joħorġu jagħmlu l-qsari!?

Waqt li kienu qed jagħmlu l-kors ħadd ma mar jistaqsihom jekk hux se jkomplu jagħmlu qsari biss!

Imbagħad fl-aħħar erbat ijiem bagħtuhom jagħmlu xogħol ta' skrivan u kollox baqa' għaddej.

Jiena naħseb li l-Ministru, li għandu l-edukazzjoni ta' wlied il-poplu għal qalbu, ma jafx b'dawn l-affarijiet.

J'Alla dan li qiegħed ngħid jiena m'hux minnu, imma jekk il-Ministru jmur jiċċekkja dawn l-affarijiet se jsib li dan huwa minnu.

Per eżempju, jiena naf b'familja f'Birkirkara li tieħu ħsieb tfal li ommhom u missierhom ma jagħtux kashom; ommhom titlaqhom jiġru barra wara li jiġu mill-iskola u ġieli lanqas biss jitimgħuhom.

Allura din il-familja tiġbor lil dawn it-tfal, tgħallimhom l- iskola, fejn tista' tiddobbalhom xi ħwejjeġ, tgħinhom jagħmlu l-homework u tgħinhom anke biex isibu x-xogħol.

Imma meta din il-kwalita' ta' tfal imorru jfittxu job, isibu ħafna diffikultajiet minħabba l-background tagħhom.

Dan mhux sewwa.

Lil dawn in-nies għandna ngħinuhom.

Inutli li noqogħdu ngħidu kemm ivvotajna flus għall-ETC, kemm għamilna uffiċini sbieħ u kemm sibna jobs.

Qisu meta kien hemm il-Labour Office ma kenux jinstabu jobs.

Mela ma kienx isib jobs il-Labour Office!

Mela nsejna x'kienu jagħmlu l-gvernijiet ta' qabel?

Jien mhux se noqgħod niddistingwi bejn gvern u ieħor, imma żgur li l-Labour Office għamlu xogħlu.

Issa se ngħid xi ħaġa rigward il-baħħara.

Kemm għandna baħħara bil-ktieb tal-baħar, jirreġistraw biex jaħdmu fuq il-baħar u ma nsibulhomx xogħol!

Għaliex ma ngħidux liż-żgħażagħ biex ma jitħarrġux għal baħħara għax m'hawnx xogħol għalihom?

Dalgħodu kien hawn kollega tiegħi li qal li fis- sittinijiet ma kienx rajna f'idejna u emigraw ħafna nies.

Imma fl-1964, skond tan-naħa l-oħra, rajna ma kienx f'idejna?

Jiena sa l-1967 kont naħdem ix-xatt u niftakar ministri Nazzjonalisti jwasslu lill-emigranti bil- banda.

U dak inhar l-emigranti ma kenux jitilqu għax ma jkunux sabu xogħol, imma għax keċċewhom minn hawnhekk.

Dan sar għax hekk kien jaqbel li jsir dak iż-żmien.

Jekk tfittex fuqhom issib li fil-maġġoranza tagħhom kienu kollha kulur wieħed.

Fil-fatt għalhekk seħibna qal li jistħi minn dawk l-affarijiet.

Mela ma tistħix meta tiftakar li taħt Gvernijiet Nazzjonalisti minn Malta telqu 'l fuq minn 50,000 ruħ!

Imissu jistħi għax seta' jagħmel ċerti affarijiet dak iż-żmien!

Imma dak iż-żmien kien hemm l-interess li nitfgħu n-nies 'il barra.

U ma jiġix jgħidilna li kien hawn ir-run-down, għax fl-1971 kien hawn ir-run-down tas-Servizzi u meta l-Gvern Laburista ta' dak iż-żmien sab li l-bażijiet qed jagħlqu kollha, irranġa biex min ma riedx isiefer ma jsifirx.

Dak iż-żmien korpi kien hawn għal wieħed, tnejn, tlieta, u ħafna min-nies sabu jaħdmu u anke tgħallmu snajja' ġodda.

Min ma tgħallimx għax ma riedx jitgħallem.

Kif qal sieħbi, illum ivvintajna korpi mod ieħor u naħseb li kull wieħed li hawn hawn ġew lest li jagħmel xi ħaġa bħal din ...

Jekk tagħtini kumpannija u tgħidli biex nimpjega n-nies mingħajr ktieb tax-xogħol, nagħmilha basta tiggarantili li se tagħtini l-kuntratt tat-tindif ta' l-isptar u li fi żmien ġimgħa se nieħu wkoll il-kuntratt ta' l-airport.

Jekk tagħtini kuntratt ħalli nagħmillek kumpannija ta' l-assigurazzjoni, għada minflok Group 4 nagħmel Group 7, pero' jrid ikolli l-garanzija tal-kuntratti bħalma kellhom dawk li waqqfu dawn il-kumpanniji.

Jekk trid, għada tista' tagħtini kumpannija u jkolli kuntratt għat-tindif ta' l-iskejjel, pero' toqgħodx tiġi tissikkani bħalma ma ssikkajtx lil dawk ta' l-isptar li jaħdmu bil-ktieb tax-xogħol u fejn hemm jaħdmu tfal taħt l-eta'.

Issa billi l-Ministru se joqgħod jgħid li dan m'hux veru u joqgħod iġibli l-figuri!

Il-bniedem tat-triq mhux figuri u persentaġġi jrid, imma jrid il-fatti f'idejh.

Taħt gvernijiet Laburisti saru kumpanniji li ħaddmu n-nies!

Kien hemm kumpanniji li rnexxew u kien hemm kumpanniji li ma rnexxewx.

Per eżempju, aħna ġibna l- SGS li sal-lum għadkom tiftaħru li qed tespandi.

Għalkemm ma konniex fil- gvern, bis-saħħa ta' l-Onor.

Dom Mintoff qabel l-1962 kienet ġiet id-Dowty li għadha hemm sal-lum.

Dawn huma kollha kumpanniji kbar.

Aħna mhux qed insemmu kumpanniji li wara erbat ijiem fallew, għalkemm kellna min falla wkoll.

Aħna mhux se noqogħdu nistħu ngħidu li kien hemm min falla, imma ta' min jgħid ukoll li għalkemm illum għandna l-high-tech u affarijiet oħra, s'issa għadkom ma ġibtu l-ebda kumpannija li ħaddmet in-nies.

Intom dejjem issemmu n-nies li mpjegajna mal-Gvern.

Mela intom ma impjegajtux nies mal-Gvern?!

Intom illum qed tgħidu li qed tħaddmu n-nies mal- kumpanniji parastatali, mal-bordijiet u mal-korporazzjonijiet, jiġifieri minflok għidu li qed jaħdmu mal-Gvern, tgħidu li qed jaħdmu ma' korporazzjoni.

Kellna l-blue-eyed boys u vvintajna d-diretturi.

Jien fuq l-ebda bord għadni ma rajt diretturi li għandhom tendenzi kontra t-twemmin tal-Gvern preżenti.

Dawn huma magħżulin għax kif kien qal is-Segretarju Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista, Dr Austin Gatt, dawn għandhom ikunu Nazzjonalisti, fi kliem ieħor nies li jridu jmexxu l-politika Nazzjonalista!

Hekk sar fil-bordijiet; fl-ebda bord m'hemm chairman li ma jaqbilx magħkom.

Hemm wieħed li intom tajtuh iċ-ċans - u 'l quddiem jekk tisfidawni nsemmih għax baqa' jgħinkom sa l-aħħar - ...

Rigward il-Bord tad-Diretturi ta' l-ETC rrid ngħid li l-Gvern huwa moħbi wara paraventu ieħor, bħalma jinħeba wara l-paraventi l-oħra kollha.

Għalkemm dan il- Gvern wiegħed ċerti affarijiet, minn dan kollu ma sar xejn, għaliex l- ewwel ma tara l-ETC u l-bordijiet u l-kumpanniji parastatali kollha huwa l- kulur ta' dak li jkun.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Sandro Schembri Adami.

ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI: Mr Speaker, jien ċert li din il- Korporazzjoni għandha rwol sinifikattiv xi twettaq fl-ekonomija ta' pajjiżna.

Jien nemmen li din il-Korporazzjoni verament hemm bżonnha f'ekonomija li kontinwament qed tiġi esposta għall-forzi tas-suq ħieles.

Dan is-suq ħoloq is-suq tax-xogħol li għandu l-ineffiċjenzi tiegħu f'dak li huwa mod kif jintlaħaq ekwilibriju, speċjalment f'dinja ta' teknoloġija moderna; qisu ħoloq b]al xokk teknoloġiku lil dawk illitterati.

Illum id- dinja għandha sistemi ġodda u qed tinbidel kuljum b'dinamiċita' partikolari.

Il-konċett ta' l-effiċjenza - biex inkunu aktar kompetittivi u nżommu fil-wiċċ - wassal lil bosta industriji tagħna biex jikkonsidraw li jnaqqsu l-ħaddiema li ma setgħux ikunu produttivi.

Illum l-ambjent il-ġdid iwiegħed suċċessi u remunerazzjoni jekk tipproduċi b'mod professjonali.

Dan huwa verament allarmanti, aktar u aktar meta nqisu li t-tendenza tan- numru tal-ħaddiema redundant huwa ta' eta' medja.

Hu diffiċli li nies ta' din l-eta' jinstabilhom xogħol ġdid meta jitilfu l-job li jkollhom.

Fil- fatt jekk naraw ir-Rapport Annwali ta' l-ETC għall-1993/1994, mill-ewwel nintebħu li l-qgħad fost iż-żgħażagħ huwa inqas minn dak fost l-irġiel li għandhom bejn 30 u 39 sena.

Jekk wieħed iħares lejn l-istatistika li joħroġ il-Gvern stess dwar il-qgħad u l-vacancies li hawn, jitħawwad għax filwaqt li jidher li hawn numru ta' vacancies 'l hawn u 'l hinn, għalkemm l- ETC qed tipprova tagħti l-impressjoni li qiegħda tagħmel xi ħaġa, il-livell tal-qgħad baqa' l-istess.

Jekk nidħlu iktar fil-fond u naraw għaliex hawn dawn id-diskrepanzi, insibu li fir-realta' ftit li xejn hemm relazzjoni bejn l-opportunitajiet ġodda li qed jinħolqu fis-suq tax-xogħol u l- occupational preferences ta' dawk li huma bla xogħol.

Tul dawn l-aħħar snin wieħed seta' jinduna b'shift f'dak li hu employment share.

Jidher li bejn is-settur tal-produzzjoni u s-settur ta' servizzi ta' marketing, l- aktar li nibtu opportunitajiet ta' xogħol kien fis-settur tas-servizzi u f'jobs klerikali.

Mill-banda l-oħra donnu jidher li n-nies qegħdin jippreferu iktar xogħol relatat mal-kostruzzjoni u mal-manifattura.

GĦalhekk meta niġu f'dawn is-sitwazzjonijiet, iktar ikompli jikber il-bżonn ta' strument li jħaffef il-proċess ta' tqabbil ta' riżorsi umani mal- bżonnijiet ta' l-ekonomija, għax kull żvilupp ekonomiku jiddependi ħafna fuq il-kwalita' tar-riżorsi umani tal-pajjiż.

Diżgrazzjatament, dan hu l- uniku riżors li għandna, u għandna għaliex tassew niftaħru bih f'pajjiżna.

GĦalhekk fil-programm tagħha l-Korporazzjoni għandha tara li jkun hemm l- aqwa riżorsi available filwaqt li tipprova ttejjeb ir-riżorsi li għandna.

Aħna rridu naraw jekk hux qed jintlaħqu l-għanijiet li oriġinarjament il- Korporazzjoni twaqqfet għalihom.

Li jidher ċar hu li l-attitudni tal- Korporazzjoni iktar qed tkun ta' sfida, speċjalment ma' dawk li meta jkollhom diversi opportunitajiet fis-suq tax-xogħol ikunu riġidi fil- preferenzi tax-xogħol tagħhom.

Jekk naraw l-expenditure analysis għal din is-sena, li jinkludi l- ispejjeż ta' l-istaff u s-salarju ta' trainees, insibu li l-costs għall- operational programmes jidhru għoljin iżżejjed.

GĦalhekk naħseb li f'dan il-kontest ikun aħjar jekk nagħmlu cost benefit analysis ta' dawn it- training programmes.

Dan il-proċess jista' jidher diffiċli għax irridu nikkwantifikaw f'termini ta' flus dak li l-ħaddiema jkunu qed jiggwadanjaw minn dan it-taħriġ.

(Interruzzjonijiet) Naf li dan intom diġa' għamiltuh, imma l-punt tiegħi hu li f'dan il-cost benefit analysis li sar, minn termini kwantitattivi rridu nimxu għal termini kwalitattivi.

Jien qed ngħid li t-taħriġ għandu jibqa' investiment fin-nies sabiex inħajruhom jagħtu aktar u jkollhom saħħa jużaw dawk li huma l-potenzjali u l- abbiltajiet tagħhom.

GĦalhekk huwa meħtieġ l-ippjanar; għalhekk aktar minn strutturi ġodda rridu attitudnijiet ġodda, irridu nies aktar imħarrġa, irridu nies li jistgħu jirrispondu u li jkun hemm metodi kif nimmodifikaw it-taħriġ u l-iskills tal-ħaddiema b'metodi li jkunu self-instructive sabiex nakkwistaw riżultati effettivi fid-dinja tax-xogħol.

Dan irid isir, u jekk diġa' saret xi ħaġa f'dan is-sens, irridu nkomplu nsaħħuha.

Huwa importanti wkoll li jkollna a proper job analysis.

Il-human resource planning irid tkun l-ewwel fuq l-agenda tal-Korporazzjoni.

B'hekk inkunu qegħdin nagħmlu matching tas-supply tal-ħaddiema mad-domanda għalihom.

Il-Korporazzjoni għandu jkollha proċedura sistematika ta' ġbir u ta' record ta' informazzjoni dwar l-impiegi għand il-Korporazzjoni, u l- għan ta' dan għandu jkun li persuna tkun tista' tibda taħdem hekk kif jintemm dan il-programm.

Iżda dejjem jibqa' d-diffikulta' dwar kif dawn se jittrasformaw it-taħriġ fil-prattika immedjatament.

Fil-fatt kif inkiteb minn Blowitt fil-ktieb tiegħu fuq dan is-suġġett:

"However effective the training, the knowledge and skills acquired may be quickly dissipated unless they are immediately used.".

Dan iwassalni biex ninsisti li l-Korporazzjoni tara li jkun hemm sforz kollettiv bejn l-industrija, il-managers u l-esperti għall-counselling fejn jidħlu l-counselling u korsijiet ta' taħriġ.

Il-Korporazzjoni għandha tara li twassal messaġġ lil dawk bla xogħol, jiġifieri bażikament il-ħtieġa ta' filosofija ta' training pożittiv, għaliex qed ngħixu f'dinja fejn jista' jkun hemm l-iskills, imma dawn ma jkunux qed jiġu wżati tajjeb, l-aktar meta l-forzi demografiċi jinstigaw u jirrestrinġu liż-żgħażagħ f'dinja ta' xogħol ....

Il-Korporazzjoni ma tridx tħares biss lejn il-bżonnijiet ta' l- industrija, imma trid tikkonsidra s-set-up psikoloġiku ta' dawk bla xogħol.

Barra minn hekk irridu naraw li l-Korporazzjoni ddaħħal il-mentalita' li l- ebda xogħol m'hu permanenti.

Wieħed irid jifhem li inti trid tkun kapaċi biex f'dinja li qiegħda tinbidel, l-iskills tiegħek ikunu jistgħu jgħinuk għall-isfidi ta' għada.

Il-Korporazzjoni trid tħarreġ tassew lil dawk bla xogħol biex joqogħdu għal servizz ta' counselling li jħejjihom għal dak li jkun mistenni minnhom fuq il-post tax-xogħol.

Dan inaqqas il-livell ta' over-expectancy li ċerti parteċipanti għandu mnejn ikollhom.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq it-taħriġ.

Kull programm ta' taħriġ għandu jkun disinjat fuq livell individwali li jolqot lill-individwu u mhux b'mod kollettiv.

Il- metodu ta' taħriġ irid jevolvi kontinwament u anke jibidel kompletament, jekk ikun hemm bżonn.

Mill-feedback li jkun hemm wieħed irid jara wkoll il- bidliet li jkun hemm bżonn f'dan il-programm.

Il-Korporazzjoni jrid ikollha wkoll kuxjenza soċjali, għax m'huwiex aċċettabbli li jkun hemm nisa ta' rġiel bla xogħol li jagħmlu talbiet lid-Dipartiment ta-Sigurta' Soċjali għal għajnuna għall-manteniment ta' wliedhom u dawn it-talbiet ma jiġux milqugħa minħabba li r-raġel tagħhom ikunu ġie msejjaħ biex imur l-ETC u dan ma jkunx irċieva l-ittra.

Ġieli kien hemm każijiet fejn wieħed ikun għamel affidavit li veru ma rċeviex l-ittra, u dawn qalulu li ma jinteressahomx u bagħtuh 'il barra.

Huwa importanti li t-taħriġ isir b'mod effettiv u jkun ukoll flessibbli, għaliex nemmnu li l-ħaddiem għandu jiġi verament l-ewwel.

L-aħjar metodu biex naraw kemm hi effettiva l-ETC hu billi nagħmlu forma ta' follow-up ta' dak li jkun ġara lill-parteċipant wara li jkun daħal fil- post tax-xogħol.

Forsi jkun tajjeb li l-Korporazzjoni tevolvi dejjem aktar rapport tajjeb ma' l-employers il-ġodda ta' dawn in-nies ħalli jkun hemm feedback dwar areas li jkunu jistgħu jiġu inklużi jew imtejba fi programmi ta' taħriġ għall-futur.

Dan għandu jsir fuq bażi kontinwa għall-aħjar riżultati.

Dan hu l-awgurju tiegħi lill-ETC għas-sena li ġejja, għax lejn dan irridu nersqu; dan hu li tixtieq l-Oppożizzjoni Laburista.

Nixtieq ukoll li l-ETC jkollha l-opportunita' li tħares lejn numru ta' konvenzjonijiet li wħud minnhom diġa' ġew ratifikati u li huma parti mis- sistema tagħna jew inkella huma riflessi fil-leġislazzjoni ta' pajjiżna.

Hemm numru ta' konvenzjonijiet maħruġa mill-International Labour Organisation tal-United Nations, li hija waħda mill-aġenziji speċjalizzati tal-Ġnus Magħquda.

Fost dawn hemm il-Convention Concerning Employment Promotion and Protection against Unemployment.

Din fiha sections li huma importanti ħafna, anke issa li qed jingħad li se jkun hemm bidliet fil-Liġi Industrijali, speċjalment fil-Conditions of Employment (Regulations) Act ta' l-1952, sussegwentament emendata b'liġijiet oħrajn.

Jekk aħna se nibdlu din il-Liġi, ikun tajjeb li jkollna knowledge tal-Konvenzjonijiet li jeżistu biex min ikun qed jiddraftja l-liġi jkun jaf bihom.

Fil-Convention Concerning Employment Promotion and Protection against Unemployment insibu l-Women Convention Revised li saret fl-1948, imbagħad fl-1990 sar il-protokoll li kien jittratta x-xogħol bil-lejl min-nisa.

L- istess ngħid għall-Convention Concerning Vocational Rehabilitation and Employment of Disabled Persons li għandha r-rakkommandazzjoni ta' l-istess ILO u li titkellem fuq conditions in hotels, restaurants and similar establishments.

Huwa importanti li la qed nitkellmu fuq dawn il-postijiet tax-xogħol, inħarsu aktar lejn l-element ta' enforcement.

Is-sena li għaddiet kelli okkażjoni li nitkellem dwar l-ETC u kont għidt li jien naħseb li s-Safety Unit tista' taħdem flimkien ma' oqsma oħra li diġa' għandna, ħalli l-ħaddiem ikun kemm jista' jkun protett fuq il-post tax-xogħol, speċjalment fir-restaurants u establishments simili, apparti problemi sanitarji, probelmi ta' ħsejjes u kwestjonijiet bħal dawn.

L-ILO tagħmel ukoll rakkommandazzjoni dwar employment policy u hemm konvenzjoni oħra dwar ix-xogħol bil-lejl.

Jien naħseb li dawn huma kollha punti importanti meta qed nitkellmu dwar Korporazzjoni li hija forward looking, Korporazzjoni li trid li jkun hawn tibdil fil-liġijiet eżistenti biex jirriflettu l-bżonnijiet tal-lum.

Pero' mhux biżżejjed li jsiru l- liġijiet biss.

Ikun interessanti li naraw kif ħadna azzjoni kontra l- impjegati li jaħdmu b'mod irregolari.

Nixtieq insemmi lil ex-drug addicts li jkunu segwew programm ta' riabilitazzjoni u rriformaw ruħhom u mbagħad ikunu jridu jerġgħu jintegraw fis-soċjeta'.

L-ETC qiegħda tħoss li t-training li qed jingħata lil dawn in-nies huwa adegwat u li qed tagħmel dak kollu possibbli biex tipprovdilhom ix-xogħol ħalli ma jerġgħux jaqgħu f'dak il-vizzju?

It- trade schools x'sehem qed ikollhom?

Lid-disabled kif qed nipprovaw nintegrawhom b'mod serju?

Il-Job Centre kif qed jaħdem?

L-ilmenti li ġieli jidhru f'"The Times", li l-Job Centre mhux qed iwettaq ix-xogħol tiegħu, huma minnhom?

M'hux fair li dan iċ-ċentru mhux qed iwettaq ix- xogħol tiegħu sewwa.

X'inhi l-pożizzjoni dwar il-Job Centre?

Veru li trid iddum tistenna sakemm il-problema tiegħek tiġi trattata mill-Job Centre?

Per eżempju, kif jistgħu jeffettwaw id-dinja tax-xogħol l-emigranti li jiġu lura Malta?

Darba kont ktibt artiklu, mingħalija f'"It-Torċa", dwar child abuse connected with child labour.

Kemm hu n-numru ta' dawn it- tfal?

Veru li hawn tfal ta' 14-il sena li qed jaħdmu?

Li student li jkollu 15-il sena u tmien xhur ma jkunx irid jibqa' l-iskola, u jmur jaħdem, nifhimha imma li studenti ta' 14-il sena jmorru jaħdmu flok li jmorru l-iskola ma nifhimhiex u ma naċċettahiex.

(Interruzzjonijiet) Ma nafx huwiex veru u ma nafx x'inhi l-policy tagħkom.

X'inhi l-pożizzjoni ta' l-ETC f'dan ir-rigward?

Kemm-il darba jiġu nies għandna u jistaqsuna x'qed jagħmel il-Gvern.

GĦalhekk jien naħseb li l-Korporazzjoni għandha sfidi ġodda quddiemha u għandha tipprova tara - din issemmiet diversi drabi mill-Oppożizzjoni Laburista - kif tagħmel biex ikun hemm aktar kordinazzjoni bejn it-taħriġ u l-aspett tad-dinja tax-xogħol ħalli ngħollu l-livell tal-ħaddiem Malti u nagħtuh dak li jixraqlu.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin li fadal huwa kollu għad-dispożizzjoni tal- Gvern.

Nistieden lill-Ministru Falzon jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

MICHAEL FALZON (Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani): Mr Speaker, irrid ngħid li b'kuntrast ma' dak li ġara dalgħodu, il-kelliema ta' l-Oppożizzjoni illejla, b'eċċezzjoni ta' l-aħħar kelliem, jiġifieri l- Onor. Schembri Adami li tkellem by and large b'mod pożittiv, ipprovaw jieħdu tack partiġġjan f'ħaġa li ma kienx hemm għalfejn.

Jien naħseb li dan huwa riflessjoni tal-fatt li l-Onor.

Bartolo u l-Onor.

Schembri Adami huma ta' ġenerazzjoni differenti mill-Onor.

Philip Muscat u l-Onor.

Debono Grech għax fil-fatt dawn ta' l-aħħar tkellmu b'mod partiġġjan.

Tkellmu fuq x'kien jiġri fil-passat u fakkruna li meta twaqqfet l-ETC kienu qalu li jekk il-Partit tagħhom jitla' fil-gvern ineħħuha.

Jien ma rridx noqgħod ninħela fir-risposti għal dak li ntqal għaliex jidhirli li jkun aktar ta' ġid li fil-ftit minuti li għandi nitkellem fuq il-kritika li saret b'mod kostruttiv.

L-ewwelnett jien niċħad l-akkuża ta' partiġġjaniżmu fl-ETC.

Dan assolutament ma jirriżulta minn imkien u dawn huma akkużi li m'humiex ġustifikati.

Nista' ngħid li din is-sena jien personalment ħadt il-briga li nappunta direttur li kulħadd jaf u li ġie appuntat on his own merits u li m'hu qed jirrappreżenta lil ħadd - pero' kulħadd jaf ukoll li dan huwa uffiċjal għoli tal-GWU u għaldaqstant kulħadd jaf x'kulur hu.

Dan appuntajnih għall-kapaċitajiet tiegħu u m'hux għax hu uffiċjal għoli tal- GWU.

Jiġifieri, jekk hemm bżonn prova, minn dan jidher li mhux veru li mxejna b'mod partiġġjan, u jiddispjaċini li l-Onor.

Philip Muscat u l- Onor. Debono Grech ipprovaw jgħidu dawn l-affarijiet.

Żgur li m'huwiex fair ukoll li l-Onor.

Philip Muscat jgħid li peress li qegħdin nerġgħu nagħfsu fuq is-servizzi u peress li l-impiegi fis-settur ta' l-industrija stabbilizzaw ruħhom, allura erġajna waqajna fl-istess ħofra.

Jiena nistaqsi: Liema ħofra hi li waqajna fiha?

Jien ħsibt li kien qed jitkellem fuq il-ħofra li kien hemm meta ma kienx hawn l-ETC, jew fuq l- affarijiet li għamlu meta ma kienx hawn l-ETC li rrefera għalihom l-Onor.

Debono Grech, jiġifieri l-ħofra tal-korpi tax-xogħol bħall-Korp ta' l- Emerġenza, il-Korp tal-Pijunieri, Dirgħajn il-Maltin, Iżra' u Rabbi u l- Korp tad-Dejma - korp li bejn l-1981 u l-1986 biss biss saru għaxar sejħiet għall-ingaġġ għaliha.

Din hija l-ħofra li ħriġna minnha fil-qasam ta' l-impiegi u jkun żball, anke għall-Oppożizzjoni, li noqogħdu nitkellmu fuq dawn l-affarijiet.

Nerġa' ngħid, jien m'iniex se noqgħod ninħela jew nitgħajjar fuq dak li kienu jagħmlu fi żmienhom biex nirrispondi lill-Onor.

Debono Grech u lill-Onor.

Philip Muscat għaliex jidhirli li rridu nħarsu 'l quddiem u mhux nibqgħu nħarsu lura.

Huwa veru li għandna l-problema ta' l-edukazzjoni.

L-Onor.

Philip Muscat xebbaħ il-kwestjoni ta' l-impiegi mat-toroq u qal li għamilna t-toroq u mbagħad ħarbatinhom.

Jien ma nafx jekk meta qal li hemm nies ta' bejn il- 25 u d-39 sena li ma nistgħux nimjegawhom, indunax li ħafna minnhom huma nies li kienu jmorru l-iskola meta kien Ministru ta' l-Edukazzjoni hu!

Imma ma jaqbilx li noqogħdu nitgħajru u m'iniex se nkompli nitgħajjar.

GĦalhekk se nipprova nitkellem bis-serjeta' fuq affarijiet li huwa importanti li jingħadu hawnhekk.

Kemm minn din in-naħa kif ukoll min-naħa l-oħra saret enfasi - u issa qed nirreferi għal min għamel enfasi b'mod pożittiv u mhux b'mod negattiv - fuq il-kwestjoni ta' dawk in-nies li għandhom bżonnijiet speċjali.

Dalgħodu fl-introduzzjoni tiegħi għidt li l- ETC għandha sezzjoni għall-persuni bi bżonnijiet speċjali - huwa diffiċli timpjega lil dawn in-nies minħabba l-bżonnijiet li għandom - imma din is- sezzjoni ma tikkonsidrax biss persuni b'diżabilita', iżda tikkonsidra wkoll ex-drug addicts u ex-convicts - u mingħalija l-Onor.

Joe Cassar semma li din is-sezzjoni torganizza courses tal-computers għal ħabsin, biex meta joħorġu mill-ħabs ikollhom skills sabiex tagħmililhom aktar faċli li jsibu job.

Kif qal tajjeb l-Onor.

Evarist Bartolo hemm problema meta tiġi biex timpjega lil dawn in-nies, għax għalkemm aħna nippriedkaw is-solidarjeta', fil-prattika hija diffiċli u meta tiġi biex timpjegahom dejjem issib ħitan għoljin ma' wiċċek.

Huwa ta' sodisfazzjon għalina li l-ETC qed tipprova tagħmel placements għalkemm forsi ma jirnexxilhiex daqs kemm wieħed jixtieq.

S'issa r-role ta' l-ETC f'dak li għandu x'jaqsam persuni b'diżabilita' kien limitat, imma lanqas m'hu fair li ngħidu li kulma għamlet hija farming out tax-xogħol lill-Eden Foundation.

L-ETC iddeċidiet li tikkopera mal- Fondazzjoni u naħseb li kienet deċiżjoni tajba għax l-Eden Foundation mhux biss għandha nies volontiera u nies lesti biex jaħdmu għal dik il-kawża, imma għandha nies bil-kapaċitajiet neċessarji.

In-nies li għandhom ċerti kapaċitajiet fil-pajjiż ma ssibhomx fit-triq kif ġib u laħaq u kif diġa' għidt dalgħodu u nerġa' ngħidha issa, fil-pajjiż ma naffordjawx li jkollna duplikazzjoni tas-servizzi.

Jekk hemm organizzazzjonijiet volontiera mhux tal-gvern li qed jagħtu ċerti servizzi u li għandhom ċerti kapaċitajiet, m'hemm xejn ħażin li l-ETC tikkordina magħhom u tisussidjahom biex tilħaq l-iskop tagħha.

Dan żgur m'huwiex farming out u żgur m'huwiex każ fejn l- ETC farfret mir-responsabilitajiet li għandha li tieħu ħsieb il-persuni b'diżabilita'.

Nista' ngħid li din is-sena l-ETC irnexxielha tagħmel 32 direct placement ta' persuni b'diżabilita', 4 permezz ta' l-Employment Training Placement Scheme - jiġifieri skema fejn l-on the job training ikun issussidjat - u 13 permezz ta' l-on-line scheme jiġifieri skema ta' taħriġ li jwassal għal job.

Apparti minn hekk, l-ETC ħarrġet 12-il persuna b'diżabilita' fil-literacy and numeracy course u 12-il persuna oħra b'diżabilita' f'korsijiet oħrajn.

Dan ix-xogħol kollu li qed insemmi huwa apparti s-sussidju li l-ETC tagħti lill-Eden Foundation, apparti t-taħriġ lil dawk l-għaxar min-nies li nstabilhom job u hemm numru ieħor li bħalissa qed jitħarrġu u nisperaw li jinstabilhom job.

Wieħed irid jifhem li ħafna drabi huwa diffiċli li ddaħħal persuni b'diżabilita' fi programm ta' taħriġ partikolari għax dawn sfortunatament għandhom nuqqas ta' basic skills.

Normalment meta ddaħħal bniedem f'ċertu programm biex tgħallmu, per eżempju l-computer, irid ikun jaf jikteb u jaqra, jiġifieri diġa' jrid ikollu basic skills, imma fil-każ ta' persuni b'diżabilita' sfortunatament - biex inkun qed ngħid kollox jista' jkun li ma' jkunx tort tagħhom, imma tas-sistema - dawn ma jkollhomx il-basic skills u allura jkun diffiċli tagħtihom programm ta' taħriġ.

Ħafna mill-programmi ta' taħriġ jippreżupponi li min se jiġi mħarreġ diġa' għandu dawn il-basic skills.

Sadanitant l-ETC ħarrġet numru ta' job coaches.

X'inhuma dawn il-job coaches?

Kull kumpannija li timpjega persuni b'diżabilita' trid tpoġġi persuna oħra, job coach, biex tagħmel monitoring ta' dawn in-nies u tkompli tgħinhom jaddataw ruħhom għal job tagħhom.

L-ETC qiegħda tagħmel dan ix- xogħol billi tħarreġ nies li jkunu job coachs f'dawn il-kumpanniji.

Mhux hekk biss, imma l-ETC qed toffri li tassisti u tgħin finanzjarament l- ażjendi li għandhom bżonn jagħmlu xi bidliet strutturali jew jixtru equipment partikolari biex ikunu jistgħu jimpjegaw persuni b'diżabilita'.

Se nagħti eżempju sempliċi biex kulħadd jifhimni.

Jekk per eżempju uffiċċju f'kumpannija, ħanut jew fabbrika jkunu jridu jagħmlu bidliet strutturali billi titpoġġa rampa sabiex persuna b'diżabilita' jkollha aċċess, l-ETC qed toffri li tgħin finanzjarjament lil dawk l-azjendi jagħmlu dawn it-bidliet neċessarji ħalli jkunu jistgħu jiġu impjegati persuni b'diżabilita'.

Altru tajna ftit sussidju lill-Eden Foundation biex iħarrġu għaxar min-nies u farfarna r-responsabilita' minn fuq spallejna!

Din hi l-verita' Mr Speaker, u nixtieq ngħid li l-ETC qed tipprova wkoll tgħin fit-trasport tan-nies b'diżabilita'.

Irridu naraw u nistudjaw b'mod iktar mill-viċin ir-reazzjoni ta' min jimpjega għall-prospett ta' l-impieg ta' persuna b'diżabilita'.

Meta l-Gvern Nazzjonalista tela' fil-Gvern fl- 1987, fil-Labour Office kien hemm records li ma kenux up to-date.

Per eżempju fir-Reġistru kienu jidhru 4,800 persuni b'diżabilita' u meta dawn ġew iċċekkjati - damu sentejn jiċċekkjawhom - nstab li minn dawn kien hemm min miet, min siefer u min kien irtira bil-pensjoni.

Dan ir-Reġistru ma kien up to-date xejn u nħela ħafna żmien sakemm ir-records ġew up-dated; saħansitra kellhom jibgħatu għan-nies.

Din l-istorja sirt naf biha wara li għamilli mistoqsija parlamentari l-Onor.

Sandro Schembri Adami u qaluli x'kien ġara eżattament.

Irrid ngħid li everybody's goodwill mhux biżżejjed.

Jien ma niddubitax mill-goodwill tal-Gvern Laburista vis-a-vis in-nies b'diżabilita', imma l-verita' hi, li hu meħtieġ li jkollok l- informazzjoni f'idejk, ħaġa li ma kenitx teżisti qabel.

Mr Speaker, dalgħodu kien hemm referenza mill-Onor.

Evarist Bartolo għax- sheltered workshops.

S'issa dawn huma r-responsabilita' tal-Ministeru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali.

Bħalissa dan il-Ministeru qed iniedi politika ġdida tas-social welfare; politika ġdida u riveduta u li ġiet diskussa u approvata mill-Kabinett u hemm diversi programmi dwarha.

Saret refereza għaliha anke fid-Diskors tal-Budget u waħda mill-affarijiet li rridu ngħidu hi - u li jien wieħed minn dawk li nemmen, naħseb li l-Ministru Galea jaqbel miegħi wkoll - li l-ETC b'xi mod jew ieħor trid tinvolvi ruħha iktar f'dak li qed isir f'dawn ix-sheltered workshops.

Jien nikkondividi ħafna ma' l-opinjoni ta' l-Onor.

Evarist Bartolo fuq is-sitwazzjoni ta' dawn il- workshops.

Sfortunatament f'dawn il-workshops jgħallmu l-istess affarijiet, irrispettivament mill-kapaċita' mentali tan-nies li jmorru hemmhekk.

Biex inkun onest, hemm nies li għalihom ma jafux jagħmlu iktar minn hekk, imma hemm ħafna oħrajn li għalkemm għandhom diżabiltia' ma jfissirx li m'għandhomx il-kapaċita' li jħaddmu moħħhom biex jagħmlu xogħol ħafna iktar interessanti minn dak ix-xogħol boring li kultant jingħata f'dawn il-workshops.

Pero' żgur li hemm bżonn li jsir re-thinking fuq dawn il-workshops.

Bilfors li l-Ministeru tiegħi u dak ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali jridu jikkordinaw flimkien kemm għar-rigward ta' din il-politika ġdida li qed iniedi l-Ministeru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali, kif ukoll f'oqsma oħra tal-welfare.

Fil-kwestjoni tax-sheltered workshops hemm bżonn li b'xi mod jew ieħor l-ETC tinvolvi ruħha ħalli dawn in-nies verament nipprovdulhom job li jagħtihom sodisfazzjon.

Anke dawn in-nies iridu jieħdu sodifazzjoni mill-job tagħhom.

Sfortunatament fid-Department of Labour hemm uffiċċju magħruf bħala Disablement Resettlement Office li qisu xi kultant jaħdem għal rasu mill-ETC.

Irridu nkomplu nimxu u naħdmu f'dan il-qasam biex insibu l-impieg lill-persuni b'diżabilita'.

Fl-1969 kienet saret liġi li timponi lil kull employer jimpjega 2% tal-work force tiegħu nies b'diżabilita'.

Sfortunatament mhux kulħadd jimxi ma' din il- liġi u għalhekk irridu bis-serjeta' naħdmu u nagħmlu l-almu tagħna biex dan isir possibbli.

Pero' jrid isir ukoll ħafna xogħol kemm min-naħa ta' l-ETC kif ukoll min-naħa tagħna biex lill-employers nipperswaduhom li jimpjegaw nies b'diżabilita' mhux biex għall-ġurament josservaw il-liġi, imma għaliex huwa fl-interess tagħhom.

Tqajmet ukoll il-kwestjoni ta' l-apprentices.

Mingħalija kien l-Onor.

Joe Debono Grech li qal li ta' l-ESTS issa se jingħataw ċertifikat biss.

Fil-fatt dalgħodu għidt illi l-konċett m'għadux li wieħed jidħol fl-ESTS biex jidħol mal-Gvern.

Biex nuri li d-deċiżjoni tal-Gvern ilha li ttieħdet u mhux issa, tliet snin ilu meta ħarġet is-sejħa għall-applikazzjonijiet ta' dawk li se jispiċċaw mill-ESTS illum, kien hemm ċar fil-call for applications illi min se japplika biex jidħol fl-ESTS m'għandux garanzija li se jiġi impjegat minn min jisponsorjah.

Wara li jlestu l-kors u jieħdu ċ-ċertifikat fid-diversi snajja', bħalma huma plumbing, auto-technician jew panel beating, jekk il-Gvern ikollu bżonn ħaddiema b'dawn is-snajja', jagħmel call for applications u kollox isir bil-mod normali.

Kellna anke problemi legali mal-Public Service Commission fuq kif kienu qed jiġu mpjegati dawn in-nies għax wara li jispiċċaw l-apprendistat, kienu awtomatikament jidħlu mal-Gvern.

Kif kienet is-sitwazzjoni qabel, sa ċertu punt kien hemm a roundabout manner how to by-pass il-mod kif wieħed jidħol mal-Gvern.

Apparti minn dak l-argument legalistiku, aħna ridna nagħtu l- ispinta lill-idea li l-Gvern jittrejnja lil xi ħadd mhux biex iiħaddmu miegħu, imma biex jiġi kkwalifikat ħalli jkun jista' jsib jaħdem.

Fil-fatt mhux il-każ li ma jinbediex il-kors għax ma jinstabux sponsors għax safejn naf jien sibna sponsors għal kulħadd u l-Gvern b'xi mod jew ieħor jagħmel sponsorship anke għal dawk li ma jinstabilhomx sponsor, pero' qed jiġri li peress li għadna bil-kultura li wieħed jidħol fl-ESTS biex jieħu job mal- Gvern, qed ikollna studenti li japplikaw għall-ESTS u ma jkunux iridu jmorru f'isponsorship mal-privat.

Aħna se ndaħħlu mal-Gvern, pero' l- enfasi tagħna huwa li jinstab xogħol mal-privat.

Jien spjegajt - u qalha fid-diskors tal-Budget il-Ministru tal-Finanzi u anke għidtha dalgħodu - għaliex għandna nagħfsu fuq l-impiegi mas-settur privat.

Jekk għandna min fis-settur privat irid idaħħal apprentisti, aħna ma nistgħux nifhmu għaliex qed jiġri hekk li jkun hemm każi fejn peress li l-private employer jingħata ċ-ċans li jara u jkollu l-għażla ta' l-appretentisti, għalkemm l-ETC tibgħat lill-istudenti għall-interview mal-private employer, dawn ġieli ma jmorrux.

U dan qed jiġri għax l-istudenti ta' l-ESTS qed jipprovaw jirreżistu milli jkollhom sponsorship privat minħabba li għadhom marbutin bil-kultura li bilfors iridu jidħlu apprentisti ma' dipartiment tal-Gvern.

Pero' m'huwiex il-każ li għax l-istudenti qegħdin jirreżistu milli jieħdu sponsorship privat u minħabba li aħna qed nimbottawhom biex jieħdu dawn l- isponsorships, noqogħdu ngħidu li jekk ma nsibux sponsors, dawn l-istudenti mhux se jibdew il-kors.

Issemma wkoll il-każ ta' l-Art and Design Centre.

Fil-fatt f'dan iċ- Ċentru hemm shortage ta' żewġ sponsors biss.

GĦalhekk l-Art and Design Centre qiegħed f'sitwazzjoni fejn in-numru ta' sponsors huwa inqas min- numru ta' l-istudenti.

Pero' b'xi mod jew ieħor dawn il-problemi se nsolvuhom għax se nieħdu l-passi meħtieġa biex lil dawn l-istudenti nsibulhom fejn jidħlu.

Dalgħodu ssemma wkoll li hu importanti li aħna jkollna approach pro- active minflok re-active.

Fil-fatt l-ETC hekk tkun qed tagħmel permezz tal- Quality in People Award.

Naħseb li dan hu l-aktar eżempju ta' azzjoni pro- attiva li l-ETC tista' tagħmel.

Ir-rwol ta' l-ETC ma għadux biss li tipprovdi impieg lil min ma għandux, iżda li tagħti training lil min jixtieq ibiddel il-job tiegħu.

Il- Korporazzjoni qiegħda tinduċi lill-employers li jagħmlu good employment practices biex joħolqu atmosfera u klima tajba fuq il-post tax-xogħol ħalli b'hekk il-ħaddiem iħossu stmat u jkollu d-dinjita' tiegħu u għalhekk ġiet introdotta l-Quality in People Award.

Waħda mill-affarijiet li qed tagħmel l-ETC u li ħadd ma tkellem fuqha hija li l-ETC, kontra kull prassi oħra, meta ppubblikat l-Estimi żiedet paġna oħra fejn uriet il-priorities for this operational year.

GĦalhekk l- ETC ħadet l-intrigu li fil-paġna ta' qabel ma ppubblikat in-numri ta' l- estimi semmiet x'inhuma l-priorities għal din is-sena li ġejja.

Milli nista' naħseb dawn ħadd ma qrahom għaliex ħadd ma kkritikahom!

Jekk wieħed jaqra l-priorities u jara daqsxejn l-operational objectives tagħha jinduna kemm fil-fatt l-ETC hija pro-active u mhux re-active.

Jiena qed ngħid hekk mhux għax il-buzz word hija "pro-active" imma għaliex l-ETC veru hija pro- active.

Waħda mill-affarijiet li qed tissemma hija li hemm bżonn li l- istatistics unit tagħha - unit li bħalissa qed tipproduċi l-istatistika ta' kemm saru placements eċċ. - titrasformah u tagħmlu research unit biex tara x'inhuma l-indikazzjonijiet tal-job market għall-futur.

Din għamel riferenza għaliha l-Onor.

Sandro Schembri Adami.

Hawnhekk wieħed jista' jara li ħafna mill-problemi li ssemmew waqt din id-diskussjoni, ġabithom għall-attenzjoni tal-Kamra, l-istess ETC fir-Rapport tagħha u fil- priorities li ddikjarat li se tagħmel għas-sena d-dieħla.

Kulħadd jaf li ETC stess ġabet to the forefront il-fatt illi hemm bżonn li jkun hemm flessibilita' tal-work force.

Kulħadd jaf - u mhux l-Onor.

Evarist Bartolo biss qalha, imma anke ċ-Chairman ta' ETC qalha fil-pubbliku - illi għandna bżonn nagħmlu training li hu relevanti mal-bżonnijiet ta' Malta.

Jekk niftakar sew l-Onor.

Bartolo qal illi dan it-training irid ikun relatat mal-bżonnijiet ta' Malta.

Dan diġa' għidnih u aħna naqblu miegħu għalkemm dan huwa xi ftit kuntrarju għal dak li qal l-Onor.

Philip Muscat fejn qal - jekk fhimtu sew - li kienu ġabu fabbrika u trainers minn barra.

Dan huwa bil-maqlub ta' dan il-konċett u m'hemm xejn ħażin li għandna nibqgħu nittrenjaw trainers.

Il-konċett tat-training, bħall- konċett ta' l-edukazzjoni, huwa xi ħaġa dinamika.

Per eżempju, allaħares ngħidu li għax għandna teachers biżżejjed ma nibqgħux nitrejnjaw teachers!

Nirranġaw ruħhna jekk nagħmlu hekk!

Allaħares ngħidu li għax issa għandna min iħarreġ ma nitrejnjawx iżjed lil min iħarreġ.

Jiddispjaċini ngħid li ma nafx kif jiġi l-Onor.

Philip Muscat u jipprova jirredikola l-idea li aħna - mhux aħna, l-ETC imma bħalissa qed nidentifika ruħi ma' l-ETC għax wara kollox jien il-Ministru responsabbli minnha - qegħdin nenfasizzaw il- bżonn li nħarrġu proprju n-nies biex ikunu jafu kif jitrejnjaw lil ħaddieħor.

Ovvajment hemm problemi kbar.

Hemm problemi ta' edukazzjoni għax donnu hemm ċerti nies li jekk ma jirnexxielhomx jitgħallmu jiktbu u jaqraw, jimmissjaw il-bus għal dejjem - kif jgħidu l-Ingliżi "they miss the bus".

Veru li dan il-fatt jeżisti u rridu naraw is-sistema ta' l- edukazzjoni tagħna.

Din hija waħda mill-problemi kbar għax ma jistax ikun li jkollna nies unskilled fil-pajjiż.

Kif għidt dalgħodu stess ir-riċerka tindika li sa sitt snin oħra, 80% ta' l-impjegati Maltin iridu jkunu skilled.

Jiġifieri ma nistgħux naffordjaw illi noħolqu numru ta' nies li jiena sejjaħtilhom emarġinati u li xi ħadd sejħilhom underclass.

Ma nistgħux naffordjaw li f'Malta jkollna numru minn dawn in-nies li marru l- iskola u ma rnexxilhomx jitgħallmu, jew biex inkun aktar onest, fil-każ tagħhom is-sistema ta' edukazzjoni tagħna did not deliver.

Ma nistgħux naffordjaw li jsiru dawn l-affarijiet u għandna ngħafsu fuqhom.

Din m'hijiex il-briga ta' l-ETC imma tad-Dipartiment li jiena wkoll responsabbli għalih u forsi jkollna żmien nitkellmu dwar dan aktar 'il quddiem.

Issemmew ukoll it-training courses.

Sfortunatament fil-gazzetti naraw li hawn ħafna nies li qed jagħmlu training courses.

Bħalissa hawn daqsxejn ta' ġungla, kulħadd joħroġ advert, tħallas so much u tmur tagħmel training course.

S'issa m'għandniex regolamenti li jirregolaw dawn it-training courses biex naraw li min jagħmilhom ikollu bżonn ta' liċenzja u biex naraw li dawn il-courses ikunu ta' ċertu livell u biex min ikun qed jagħmilhom ma jkunx qed jieħu l-flus ta' xejn u jagħti ċertifikat fażull.

In-nies għandhom l-għatx għat-tagħlim u tiskanta kemm imorru meta jaraw xi riklam, allura hemm bżonn li 'l quddiem naħsbu biex b'xi mod jew ieħor nibdew indaħħlu regolamenti ħalli nirregolamentaw it-training courses.

Ħaġa oħra li naħsbu li għandha ssir hija l-kwestjoni dwar l-employment agencies.

Fl-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ hemm parti minnu li ssemmi l-possibilta' li jkun hemm liċenzji ta' private employment agencies.

S'issa din il-parti tal-liġi m'hijiex in vigore u wieħed irid jara x'inhi s-sitwazzjoni llum.

Nerġa' ngħid li fil-gazzetta naraw ħafna riklami ta' nies li jkunu qed jagħmlu domanda għal impjegati li ma jkunux direct employers huma imma jkunu qed jagħmluha ta' ħuttaba.

Biċċiet minnhom huma konsulenti u oħrajn lanqas huma konsulenti.

Illum m'hemmx regolamenti li jiregolarizzaw dawn l-affarijiet u rridu naħsbu biex nagħmluhom.

Fl- opinjoni tiegħi - għadni ma ħadtx l-parir ta' sħabi - din il-mansjoni m'għandhiex tkun f'idejn l-ETC imma f'idejn il-Labour Office għax sa ċertu punt dawn se jagħmlu ċertu xogħol li qed tagħmlu wkoll l-ETC.

Irridu naraw li tkun illegali li xi ħadd jiċċarġja xi ħaġa lill-employee talli jkun sablu job.

Ġieli tara riklam fejn ikunu qed ifittxu xi skrivani u fil- fatt min jagħmel ir-riklam mhux veru jkollu vacancy ta' skrivan imma jkun qed jagħmel dak ir-riklam biex jibni database tan-nies li qed ifittxu xogħol ta' skrivani.

Sfortunatament dan illum mhux regolamentat u allura din hija waħda mill-affarijiet li rridu naħsbu għaliha.

F'dan il-qasam ta' l-impiegi u taħriġ irridu naħsbu għal regolamentazzjoni ta' min qed jagħmel xogħol li qed tagħmel l-ETC b'mod privat għaliex jekk se nħallu dan jiġri bla ebda regolamentazzjoni - jien ma rridx nagħmel affarijiet biex nagħmel l-affarijiet diffiċli - jistgħu isiru ċerti abbużi.

Bħala eżempju nista' nsemmi każ fejn wieħed japplika għaliex jaħseb li hemm impieg filwaqt li min ikun għamel ir-reklam ma jkollu l-ebda job x'joffri, imma sempliċement ikollu bżonn jibni database biex jara min hawn li qed ifittex dak it-tip ta' impieg u biex meta mbagħad tiġi l-okkażjoni jmur fuq din id-database.

Dan huwa eżempju li nafu li qiegħed jiġri u li jew m'għandux jitħalla jkompli jew inkella dak li jkun għandu jiġi mġiegħel jiddikjara jekk għandux impieg x'joffri jew jekk hux qed jagħmel hekk għal xi skop ieħor.

L-Onor.

Philip Muscat qal li l-ETC nefqet anqas minn dak li kien previst u allura dan huwa sinjal ħażin.

Meta kont fil-Ministeru l-ieħor kienu jgħajjruni li kont nonfoq aktar milli kien previst u issa qed jgħajjruni talli ma nfaqtx daqskemm kien previst - jiġifieri naqlagħha dejjem!

Nispera li meta ma jkollniex cost overruns ma jiġux jgħajjruna li qed nagħmlu l-affarijiet ħżiena, għaliex jiena naħseb li mil-lat tal-mod kif qed tonfoq il-flus l-ETC qed isir xogħol tajjeb ħafna.

Jiena għidt li s- sena d-dieħla se nżidu l-attivitajiet, se nagħmlu iktar xogħol u għandna prijoritajiet oħra, pero' jekk tħarsu lejn il-budget għandkom issibu li m'aħniex se nonfqu iktar flus u allura l-ETC għas-sena d-dieħla qed twegħdna li se tagħtina more value for money.

Hawnhekk irrid ngħid li ftit taż-żmien ilu l-ETC kkommissjonat lill-Prof.

Edward Scicluna biex jagħmel rapport fuq jekk jistax jitkejjel il-cost effectiveness tax-xogħol, jiġifieri l-unit cost ta' l-output, tal-Korporazzjoni.

Dan ir-rapport se jiġi ppubblikat dalwaqt imma kif qiegħed hawn nitlob il-permess biex inpoġġi kopja tiegħu fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hemm permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

MICHAEL FALZON: Inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Measuring Unit Cost of ETC Output preparat mill-Prof Edward Scicluna.

M'iniex se noqgħod ngħid x'għamel u kif studja l-każ min kiteb ir-rapport pero' ngħid li hija problema kbira biex wieħed ikejjel ix-xogħol ta' l-ETC.

Jekk f'dan ir-rapport wieħed jara l-unit cost isib li fl-employment service huwa kkalkolat li l-ETC tonfoq Lm360 għal kull placement li tagħmel waqt li fil-Job Centre kull placement jiswa lill-ETC madwar Lm34.

Fil-każ ta' l-Employment Training Placement Scheme dan jiswilha madwar Lm420, pero' wieħed irid jifhem li Lm 85 minnhom huma spejjeż ta' amministrazzjoni u Lm340 huma sussidju.

Għal kull bniedem li jieħu t-taħriġ fit-training centre, lill-ETC jiswilha madwar Lm95.

L-istess nistgħu ngħidu fil-każ tal- TAS, ta' l-ESTS, tal-PAS u ta' l-IDA.

Huwa interessanti li wieħed isemmi kemm qed jiswilha l-law enforcement.

Kien hemm 3,087 spezzjoni, li 1,401 minnhom irriżultaw f'infringement u dan ifisser li biex tmexxi l-law enforcement section u tħallas in-nies, l-ETC qed tonfoq LM153,507.

Kull reported infringement qed jiġi jiswa lill-poplu Lm110 - wara kollox dawn huma flus il-poplu.

Il-Gvern qiegħed jonfoq Lm360 biex isib impieg lil xi ħadd jew inkella Lm110 biex jaqbad diversi infringements; jista' jkun infringement ta' xi ħadd li qed jieħu l-unemployment benefit meta ma ħaqqux u allura s-somma ta' Lm110 li l-ETC qed tonfoq huma żgur cost effective; jista' jkun ukoll infringement ta' xi ħadd taħt l-eta' li nqabad jaħdem u jista' jkun ta' kwalita' oħra, pero' meta wieħed iħares lejn din is- sitwazzjoni ma jistax ma jaqbilx mal-konklużjoni ta' dan ir-Rapport li at the end of the day l-ETC qed tiġġustifika l-eżistenza tagħha.

Il-unit cost of output ta' l-ETC huwa wieħed raġonevoli u jagħmel sens u allura huwa wieħed li jiġġustifikaha u naħseb li dan huwa l-aktar punt importanti li wieħed irid jagħmel meta jitkellem fuq l-ETC.

Mr Speaker, naħseb li d-dibattitu tal-lum kien wieħed tassew interessanti u li bejn wieħed u ieħor tkellimna b'mod miftuħ dwar l-irwol ta' l-ETC f'settur daqstant importanti, dak ta' l-impiegi f'pajjiżna, u ma jibqagħli l-ebda dubju li minkejja l-problemi li bilfors tiltaqa' magħhom, il- Korporazzjoni qegħda tagħmel a good job.

Jiena jiddispjaċini li jingħadu ċerti akkużi li fl-opinjoni tiegħi huma inġusti.

M'iniex qed ngħid li ċerta kritika mhijiex tajba imma ċerti akkużi li fl-opinjoni tiegħi kienu inġusti saru wkoll u l-iktar waħda li dejqitni kienet proprju li l-qtugħ tan-nies mir-Reġistru qed isir b'mod arbitrarju.

Jiena nerġa' nsostni li dan m'hu arbitrarju xejn.

L-ETC spjegat bl-aktar mod ċar fejn u kif isir dan il-qtugħ u m'għandi l-ebda dubju li meta xi nies inqatgħu mir-Reġistru, ir-raġuni kienet waħda ġustifikata.

Dawn in-nies ikunu jew irrifjutaw li jmorru għal jobs jew iddikjaraw minn qabel li ma jridu jaħdmu imkien ħlief mal-Gvern jew inkella jridu jaħdmu bħala self employed, bħal per eżempju jaħdmu bħala bajjada u jippretendu li jinstabilhom xogħol fejn imorru jbajdu.

Ovvjament ma jistax ikun li nittolleraw nies li jgħidu li jridu jaħdmu ta' bajjada self employed u jekk ma jinstabilhomx xogħol bħala bajjada jippretendu li jirreġistraw u jekk imbagħad jintbagħtu ma' xi kuntrattur ma jkunux iridu jmorru għax iridu jaħdmu għal rashom.

Ma jistax ikun li nittolleraw nies li jmorru għal interview u jġibu ruħhom b'tali mod sabiex apposta ma jeħdux il-job jew nies li b'mod mhux raġonevoli jirrifjutaw l-offerti jew inkella jirrifjutaw li jiġu ttrenjati.

Irrid ngħid ukoll li dawk in-nies li tlabnihom imorru għal kors fil- literacy u fin-numeracy wara li kienu ddikjaraw li ma jafux jiktbu u jaqraw, u irrifjutaw li jagħmlu dan, ma nqatgħux mir-Reġistru.

Dak l- eżerċizzju ma kienx eżerċizzju ta' training, iżda eżerċizzju ta' edukazzjoni.

Jiġifieri dawk in-nies li ddikjaraw li huma illiterate u m'għandhomx numeracy skills u għamilnilhom korsijiet u rrifjutaw li jmorru għalihom, xorta waħda ma nqatgħux mir-Reġistru.

Naħseb li huwa nġust il-kumment li sar li l-ETC qiegħda tagħmel kollox b'mod arbitrarju.

Sakemm l-ETC ikollha politika u din il-politika tapplikaha għal kulħadd xorta - nerġa' nenfasizza li qiegħda tapplikaha għal kulħadd xorta ...

Jiena m'għandi l-ebda dubju li fl-operat tagħha l- ETC żgur ma ddaħħalx kuluri politiċi kuntrarjament għal dak li pprovaw jimplikaw xi żewġ kelliema ta' l-Oppożizzjoni.

M'għandi l-ebda dubju minn dan u sakemm tagħmel parametri li huma raġonevoli, li huma ġustifikati u li jaqbel magħhom kulħadd, il-Korporazzjoni m'għandhiex għalfejn tibża' li tagħmel id-doveri tagħha u taqta' mir-Reġistru lil kull min qiegħed jirreġistra għax-xogħol mingħajr ġustifikazzjoni.

Mr Speaker, jiena m'għandiex xi ngħid aktar fuq din il-Mozzjoni; nirringrazzja lil kull min ħa parti f'din id-diskussjoni u nirringrazzja wkoll il-Membri ta' l-Oppożizzjoni li mir-rimarki tagħhom tawni ċ-ċans li nirribatti u nispjega b'mod aktar ċar dawk l-affarijiet li forsi ma tantx kienu daqshekk ċari għal kulħadd.

Grazzi ħafna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hi l-Estimi ta' Nfiq tal- Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru 1994 sat-30 ta' Settembru 1995 skond l-Att XXVIII ta' l-1990 dwar is- Servizzi ta' Impieg u Taħriġ jiġu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRI: Division.

MR SPEAKER: Din id-division tittieħed minn hawn u ħames minuti oħra skond il-ftehim milħuq fis-seduta ta' dalgħodu.

Billi ntalbet votazzjoni, fid-9.00 p.m. il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet fid-9.05 p.m.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l- Estimi ta' Nfiq tal-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru, 1994 sat-30 ta' Settembru, 1995 skond l-Att XXVIII ta' l-1990 dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ ikunu approvati.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRI: Division.

MR SPEAKER: Division

VOTAZZJONI NRU.

FAVUR : 33

L-Onor.

|Asciak Michael |Galea Louis | |Bonello du Puis |Galea Mario | |George | | |Bonnici Josef |Gatt Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borda Manuel |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Muscat Claude | |Cassar Joe |Muscat Richard | |Cuschieri Louis |Psaila Savona | | |Joseph | |Dalli John |Refalo Louis | |Debono Giovanna |Refalo Michael | | |Angelo | |Deguara Louis |Rizzo Naudi | | |John | |De Marco Guido |Spiteri Carm | | |Lino | |Falzon Michael |Tabone Anton | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Fenech Joe |Zammit Stanley | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis | |Galea Ċensu | |

KONTRA : 31

L-Onor.

|Abela Wistin |Micallef Freddie | |Attard Montalto |Mifsud Bonnici | |John |Karmenu | |Bartolo Evarist |Mintoff Dom | |Borg Carmel |Mizzi Joe | |Brincat Joseph |Moran Vincent C. | |Brincat Leo |Muscat Philip | |Buhagiar Charles|Nicholl Tony | |Buhagiar Louis |Portelli Alfred | |Calleja Reno |Refalo Anton | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Debono Grech Joe|Sant Salvu | |Farrugia Michael|Schembri Adami | | |Sandro | |Farrugia Noel |Spiteri Lino | |Gatt George |Vella George | |Grech Edwin S. |Vella Karmenu | |Mangion Charles | | | | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament tal-Kamra.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

GUIDO DE MARCO (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Affarijiet Barranin): Sur President, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, it-Tlieta, 29 ta' Novembru, fid-9.00 a.m. b'din l-agenda:

Mozzjonijiet

Estimi ta' Dħul u Nfiq ta' l-Awtorita' ta' l-Ippjanar għas-sena finanzjarja mill-1 ta' Ottubru,1994 sat-30 ta' Settembru, 1995.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar il-Kompetizzjoni - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi biex jemenda l-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reġistrazzjoni ta' Artijiet - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar Tribunal għal Talbiet Żgħar - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iż-Żwieġ - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Edukazzjoni - Kumitat (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi Ċivili (Emenda Nru 2) - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija - it- Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar is-Servizzi ta' Impieg u Taħriġ - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Korporazzjoni għall-Iżvilupp ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar l-GĦajnuna lill-Industriji - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Ligi li jemenda l-Att dwar l-Uffiċċju tal-Posta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Massa Frumentarja - it- Tieni Qari

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kummissarji għall-Ġustizzja - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar l-Arbitraġġ - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi dwar Kumpanniji Kontrollati (Proċedura ta' Likwidazzjoni) - it-Tieni Qari.

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki, jekk jogħġobkom?

L-Onor.

Edwin Grech.

ONOR.

EDWIN S. GRECH: Mr Speaker, illejla xtaqt nagħmel ftit kummenti dwar il-mod kif irrispondieni l-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali meta weġibni għal domanda li għamilt il-ġimgħa l-oħra.

Jien għamilt domanda li kienet tikkonċerna pazjent - ma semmejtx ismu - fejn tajt l- informazzjoni li kelli fuqu.

Dan il-pazjent li kien ilu 20 ġurnata l- isptar, wara li daħal bħala b'emerġenza, sarulu ħafna testijiet u kien għadu qed jistenna lill-konsulent biex jarah.

Huwa kien muġugħ u, skond informazzjoni li għandi, kellu bżonn operazzjoni.

Jien jiddispjaċini għall- mod kif irrispondieni l-Ministru meta qal: "GĦandi nifhem li wara li jara l- verżjoni li għandi, l-Onor.

Interpellant ikun raġel biżżejjed u jirtira l- allegazzjonijiet li għamel.".

Mr Speaker, jien ma se nirtira xejn għax l- informazzjoni li kelli kienet tajba u kien hemm biss differenza għaliex fl- aħħar minuta qabel ma ġie discharged, wara 20 ġurnata l-isptar, dan il- konsulent mar jarah u minflok ma tah appuntament biex joperah, tah appuntament biex jerġa' jarah fl-Out-Patients xi ġranet wara.

Issa għandi nifhem li l-pazjent irid jerġa' jmur biex jingħata appuntament għall- operazzjoni.

Dan huwa kollu dewmien żejjed u allura kelli raġun nagħmel id- domanda kif għamiltha.

Dawn ma kenux allegazzjonijiet, imma kienu l-fatt fatti kif ġraw.

Irrid ngħid ukoll li l-istess Ministru qed jirrifjuta, jew isibha bi tqila, li jirrispondi d-domandi parlamentari li qed nagħmel.

Illum, per eżempju, għamilt erba' domandi lill-istess Ministru u għal kull waħda rrispondieni li tweġiba se tingħata f'seduta oħra.

Dan ifisser li jien qed nagħmel ix-xogħol għalxejn.

Mr Speaker, naf li bħal issa l-iskeda tal- Parlament hi mimlija sew, pero' d-dover tagħna xorta rridu nagħmluh billi nistaqsu d-domandi, għalkemm l-informazzjoni li nitolbu mhux qed tingħata.

Nispera li sakemm jieqaf il-Parlament ikollna risposta għal dawn il- mistoqsijiet.

Punt ieħor li rrid nagħmel hu dwar is-sistema ta' l-appuntamenti fl- Isptar San Luqa kemm għall-Out-Patients, kif ukoll għall-operazzjonijiet.

Qed ikun hemm dewmien kbir biex pazjent jingħata appuntament, imbagħad meta dan imur għall-ewwel vista, jispiċċa jarah min ikun hemm.

Jien għandi nifhem li meta pazjent ikollu appuntament biex jarah speċjalista, dan għandu jkun il-konsulent ma' min għamel appuntament biex jarah.

Ħafna drabi dan l-appuntament isir mit-tabib tal-pazjent stess li jagħżel liema konsulent jixtieq li jarah.

Imbagħad meta l-pazjent imur l-isptar, ħafna drabi jarah xi wieħed mill-juniors, u allura ma titteħidx deċiżjoni, imma jsiru pataflun ta' investigazzjonijiet u jagħmlulu appuntament biex jerġgħu jarawh ġimgħat wara.

Meta qajjimna din il-kwestjoni, li hi ilment komuni ħafna, qalulna li qed inxewxu.

Jien jidhirli li għandu jkun hemm bidla sostanzjali fil-policy ta' dawn l-appuntamenti.

L-ewwel darba li l-pazjent imur fl-Isptar San Luqa għandu jarah konsulent, għax għalhekk ikun intbagħat hemm, biex issirlu konsulta.

Il-definizzjoni ta' "konsulta" hija li pazjent jiġi nvistat minn konsulent.

Jiena nifhem li ma tistax issir deċiżjoni wara vista waħda, imma ladarba l-konsulent jordna li jsiru xi investigazzjonijiet - fil-maġġor parti tagħhom ikunu lesti mill-inqas f'ġimgħatejn sakemm ma tkunx intalbet xi investigazzjoni li tieħu ż-żmien - l-appuntament lill-pazjent għandu jingħata mill-ewwel u mhux jerġa' jintbagħat l-isptar biex isirlu appuntament.

Qabel ma l-pazjent joħroġ minn dik il-clinic, il-konsulent għandu jiddeċiedi ż-żmien, ngħidu aħna ġimgħatejn wara, meta jkun irid jerġa' jarah biex jagħmel id-djanjożi finali.

Jekk irridu nikkopjaw pajjiżi oħra biex forsi xi darba nilħqu l- livell tagħhom, għandha ssir sistema fejn dawn l-affarijiet isiru bl- attenzjoni kollha, anke meta jsiru l-appuntamenti għal operazzjonijiet.

Illum meta konsulent jiddeċiedi li pazjent għandu bżonn ta' operazzjoni, jgħidlu li se jibgħat għalih, imma l-pazjent ma jkunx jaf meta se jibgħat għalih u allura ma jkunx jista' jagħmel arranġamenti dwar meta jkun l-aħjar żmien li jieħu s-sick leave u affarijiet bħal dawn.

Dan m'huwiex kompletament tort tal-konsulent imma tas-sistema, għax hemm ħafna konsulenti li kollha jridu jaħdmu fil-għodu.

Per eżempju, fl-Ortopedija qed jiġi impjegat konsulent biex jagħmel lista ta' operazzjonijiet darba fil-ġimgħa.

Qabel kien ikun hemm xi żewġ listi jew tlieta ta' operazzjonijiet.

Ħafna każijiet fuq dik il-lista bilfors ikunu jridu jsiru dik il-ġimgħa stess, għax ikunu daħlu bħala emerġenza, u peress li dawn jieħdu dawn se jeħdulu ħafna ħin, il-konsulent jispiċċa ma jsibx ħin biex jittratta l-cold cases.

Allura hija s-sistema li hija ħażina.

Għandna nsibu sistema li jibbenefika minnha l-pazjent.

Hemm ħafna konsulenti li huma tajbin ħafna, li jaħdmu bis-serjeta' u li huma kuxjenzjużi.

Jien ma jidhirlix li għandu jiddeċiedi l-konsulent dwar l-appuntament għal operazzjoni, imma għandu jkun hemm policy mid-Dipartiment tas-Saħħa f'dan ir-rigward.

Meta l-konsulent jinvista lill-pazjent u jgħidlu li għandu bżonn ta' operazzjoni, għandu jkun f'pożizzjoni li jagħtih data għal dik l- operazzjoni, anke xahrejn wara, sakemm l-operazzjoni ma tkunx ta' ċertu emerġenza u allura tkun trid issir qabel.

Dan hemm bżonn li jsir bis- serjeta', qabel ma nibdew nitkellmu fuq affarijiet oħra.

Punt ieħor li rrid nagħmel huwa dwar is-seminar li organizzat il- Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara l-ġimgħa l-oħra.

Jien xtaqt nattendi għal dan is-seminar, imma minħabba l-iskeda tas-seduti tal-Parlament li għandna bħalissa, kienet xi ħaġa impossibbli.

Is-suġġett ta' dan is-seminar kien "Il-Mara Maltija u Saħħitha" u l-iskop li għalih ġie organizzat kien biex il-kelliema, u n-nisa stess li kienu preżenti jkunu jistgħu jressqu proposti lill-awtoritajiet tas-saħħa sabiex jiġu konsidrati fit-tfassil ta' policies u strateġija dwar is-saħħa tan-nisa.

Issemma kemm hu komuni l-kanċer tas-sider li għandu rata ta' mortalita' qawwija fost in-nisa f'pajjiżna u ntwera biċ-ċar li hemm bżonn li jinstab xi mod kif isir l-iscreening għall-kanċer tas-sider.

Wieħed mill-kelliema kien id-Direttur tad-Dipartiment tas-Saħħa li hu responsabbli għall-policy u l-ippjanar.

Dan il-kelliem qal li l-mass screening għall-kanċer tas- sider m'hux prijorita' għall-Gvern.

Jien ma nistax insegwi l-loġika li mexa biha dan id-Direttur fejn qal kif għandu jsir l-ippjanar u li għandu jsir b'mod xjentifiku u loġiku.

Il-konklużjonijiet tiegħu kienu li jidhirlu li mass screening tal-kanċer tas-sider, li huwa komuni u li għandu rata qawwija ta' mortalita' f'pajjiżna, m'għandux prijorita'.

Jiena nemmen li meta Gvern ikun iffaċċjat b'ħafna problemi għandu jkollu policy ta' prijorita', imma nispera li din il-prijorita' ma tkunx iddettata minn proġetti partiġġjani.

Il-prijorita' tinbena fuq il-problemi mediċi reali li jeżistu.

F'dan is-seminar kulħadd qabel dwar kemm dan il-kanċer hu komuni u kemm għandu rata ta' mortalita' għolja.

Imma dan minflok itellgħuh fil- prijorita', qegħdin iniżżluh!

Waħda mir-raġunijiet li semma dan id- Direttur hi li jkun aktar utli għall-Gvern li jagħmel proġetti oħra li permezz tagħhom jista' jsalva ħafna nies, minflok dan l-iscreening li bih issalva sitta jew seba' nisa fis-sena.

Jien ma naħsibx li dan huwa raġunar loġiku u lanqas huwa raġunar uman.

Jekk nieħdu l-marda ta' l-AIDS, nistgħu ngħidu li veru li għandna biss ftit każijiet ta' AIDS, pero' qed intellgħu programm edukattiv biex innaqqsu l-inċidenza ta' din il-marda u, fejn nistgħu, qed nagħmlu programm ta' kura wkoll.

Kif nistgħu ngħidu li għax imutu biss sitta jew sebgħa ...

Fuq kollox dawn il-figuri lanqas huma mibnija fuq xi studju xjentifiku u jien naqbel li għandu jsir studju xjentifiku.

Kelliem ieħor f'dan is-seminar kien id-direttur li għandu x'jaqsam mar-riċerka.

Fil-fatt dan qal kemm hemm bżonn ta' riċerka fil- qasam tas-saħħa.

(Interruzzjonijiet) Le, għandek tort u ħallini nitkellem biex ma nitlifx żmien; meta jkollok iċ-ċans titkellem, weġibni.

Per eżempju, biex jien nibgħat pazjenta għal mammografija, irrid l-ewwel nirreferiha lil konsulent ieħor!

Issa jien m'għandix esperjenza biżżejjed biex ikolli l-possibilita' li jekk ikolli xi suspett, nibgħat pazjenta għal dan it-test?

(Interruzzjonijiet) Dażgur li jistgħu; imorru jagħmluh privat u jħallsu Lm30 kull darba.

Pero' meta qed nitkellmu fuq screening għall-cancer tas-sider, almenu rridu nibdew bil-prevenzjoni.

Dan id- Direttur għamel referenza għall-prevenzjoni.

Imma fejn hi l-prevenzjoni?

GĦax sempliċement qed ngħallmu lin-nisa li għandhom jeżaminaw sidirhom?

Jien, li għandi 30 sena esperjenza, ukoll insibha diffiċli li neżamina u nkun korrett fl-eżami tiegħi fil-konfront ta' ċerti nisa.

Fi żmien Gvern Laburista almenu kien hawn clinics fiċ-ċentri tas-saħħa, magħrufin bħala Family Health Clinics - dawn il-clinics il-Gvern preżenti ma kienx ħalliehom joperaw aktar.

Waħda mill-funzjonijiet li kellhom kienet proprju l-breast screening.

Forsi veru ma kienx isir b'metodi sofistikati, bħalma hija l-mammografija, imma almenu konna nagħmlu forma ta' eżami.

Il- Ministru qalli li llum dan l-iscreening qed isir fil-clinics tal- ġinekoloġija.

Mhux veru, ma jsir xejn!

Li jsir hu biss test preventiv, li huwa s-smear test, jiġifieri test għall-cancer ta' l-għonq ta' l-utru, screening li kien daħħlu l-Partit Laburista.

Dan għadu jsir u nieħu gost li għadu jsir.

Allura minn dak iż-żmien 'l hawn ma kellniex indaħħlu xi metodu ta' screening ieħor?

Illum huwa pprovat li l-mammografija għandha post fit-trattament tal-cancer tas-sider.

Qabel ma jitkellem b'dan il-mod, dan id-Direttur kellu jagħmel studju ta' x'inhi l-inċidenza ta' dan il- kanċer u r-rata ta' mortalita' li għandu.

Jien darba kont staqsejt lill- Ministru biex jgħidilna x'inhi r-rata ta' mortalita' ta' dan il-cancer li qed jeqred ħafna nisa f'eta' żgħira, ħafna drabi jkollhom biss 35, 40 jew 45 sena.

Allura lil dawn in-nisa ma nagħtux kashom?

Kif nistgħu ngħidu li dan l-iscreening m'għandux prijorita'?

Jien ma nistax nifhem din il- loġika.

Fejn qed isir screening ta' l-għonq ta' l-ultru permezz ta' pep smear, test, għandu jsir ukoll eżami tas-sider.

B'hekk meta tabib ikollu l-anqas suspett f'xi għoqda li jkun hemm, jkun jista' jirreferi l-pazjent għall-eżami tal-mammography.

L'unika screening li qed isir fiċ-Ċentru tas- Saħħa huwa għal cancer ta' l-għonq ta' l-utru permess tal-pep smear.

Mill- bqija ma jsir xejn aktar ta' prevenzjoni jew ta' promozzjoni tas-saħħa għal mrd ieħor ta' cancer fin-nisa.

F'dan is-seminar tkellmet ukoll esperta mid-Dipartiment li aċċenat fuq il-promozzjoni tas-saħħa.

Issemmiet l-importanza ta' screening programmes fit-tfal.

Qed nieħu gost li hawn Malta jsiru dawn l-screening programmes fit-tfal biex forsi jinqabad xi każ, tnejn jew tlieta fis-sena, bi problemi serji.

Dan m'għandux x'jaqsam ma' mard tal-cancer, imma f'ħafna tipi ta' mard, ikun tajjeb li każ jinqabad kmieni kemm jista' jkun.

Allura każ ta' cancer f'mara ta' 40 sena b'erbat itfal, tarmih "hekk", għax m'hemmx prijorita'!

Jien din ma nistax nifhimha.

Jien għidt li din qalha d- Direttur li huwa in charge mill-Policies u l-Ippjanar tas-Saħħa.

Qed nikkwota minn "L-Orizzont" għax din hija l-unika gazzetta li rrapportat dan is-seminar; kieku ġie rapportat f'"The Times" jew f'"In-Nazzjon" kont nikkwota lilhom, imma dawn ma tawhx importanza.

Nixtieqkom taqraw dan ir- rapport għax il-punti li ħarġu minn dan is-seminar huma importanti ħafna.

Jien nispiċċa biex ngħid li tassew għandna bżonn ta' riċerka.

Id- Direttur ta' l-Informatika, li huwa bniedem li għandi rispett kbir lejh, jagħmel dan ix-xogħol waħdu, imma waħdu żgur li ma jistax jagħmel riċerka profonda.

GĦandna bżonn li nibdew bi studji retrospettivi biex nagħrfu l- problemi tagħna minn materjal li nġabar fil-passat.

Eżerċizzju bħal dan huwa importanit ħafna għax bihom inkunu nistgħu nagħrfu l-problemi mediċi serji fil-popolazzjoni tagħna u b'hekk inkunu f'pożizzjoni li niddeċiedu fuq prijoritajiet.

Żgur li l-prijorita' tagħna f'dan il-qasam ma kenitx li nibnu sptar ġdid li se jqum Lm50 miljun jew aktar, meta kellna sptar li kien adegwat.

Veru li kellu bżonn ta' refurbishment, imma kien adegwat.

Jien naħseb li huwa iktar importanti li nagħmlu mass screening tal-cancer tas-sider minflok nibnu sptar ġdid.

L-ebda studju ma wrina biċ-ċar li dan kien hemm bżonnu.

Ma kienx hemm xi alternattiva oħra?

Ż+gur li ma kienx hemm prijorita' għal din in-nefqa kapitali kbira.

Jien nixtieq inkun naf kif id-Dipartiment tas-Saħħa wasal għall- konklużjoni li mass screening tal-cancer tas-sider tal-mara għandu prijorita' baxxa.

Il-poplu jrid ikun jaf kif id-Dipartiment wasal għal din id-deċiżjoni.

Jekk il-Gvern jgħidilna li kien ġie kkalkolat li programm ta' mass screening tal-cancer tas-sider iqum 'l fuq minn Lm50 miljun - kemm se jqum l-isptar il-ġdid - allura wieħed jista' jifhem.

Jekk inhu hekk, allura għandna nagħmlu iktar enfasi fuq il-prevenzjoni billi, per eżempju, isir eżami manwali fil-clinics tagħna.

Dan illum mhux qed isir.

M'hux biżżejjed li ngħidu lin-nisa biex jeżaminaw sidirhom.

Barra minn hekk, ma jridx ikun hemm direttur wieħed biss biex jagħmel ir-riċerka, imma jrid ikun megħjun minn konsulenti, minn professuri u minn nies li jaħdmu fl-isptar u fid-dipartimenti kollha li jinteressaw ruħhom f'dawn l- istudji.

Qabel ma nibdew ngħidu li rridu nagħmlu l-isptarijiet tagħna ċentru par excellence fil-Mediterran, għandna ninżlu għal-livell tagħna ħalli nibdew naraw liema huma l-aktar problemi mediċi serji fil- popolazzjoni tagħna, biex nittakiljawhom issa, u mhux għada jew pitgħada.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Portelli.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Mr Speaker, jien nixtieq ngħid xi ħaġa dwar il- bżonnijiet kbar li għandna fl-irħula tat-Tielet Distrett elettorali, jiġifieri Ħaż-Żabbar, Wied il-Għajn, Marsaxlokk u ż-Żejtun.

Nibda biex ngħid li Ħaż-Żabbar huwa raħal li qiegħed jikber ħafna, kemm fil- popolazzjoni kif ukoll fl-ammont ta' bini.

Għalhekk nappella lill- awtoritajiet governattivi, speċjalment lill-Awtorita' ta' l-Ippjanar, sabiex tara li l-ippjanar fir-raħal ta' Ħaż-Żabbar isir kif inhu xieraq, għaliex se jiġri li Ħaż-Żabbar se jingħaqad ma' l-irħula kollha ta' madwaru, u mhux sewwa li ma jibqax jeżisti l-karattru ta' Ħaż-Żabbar.

Bħala Membru Parlamentari minn Ħaż-Żabbar, ressaqt numru kbir ta' talbiet fil-Parlament, uħud minnhom għamilthom apposta bil-miktub, dwar il- ħteġijiet ta' dawk l-inħawi.

Iżda jiddispjaċini ngħid li Ħaż-Żabbar għad għandu toroq, per eżempju, li huma fi stat ħażin ħafna.

Minkejja l- protesti li għamilna f'Ħaż-Żabbar u minkejja d-diskorsi li saru fil- Parlament, għad baqa' areas sħaħ bil-problemi.

Per eżempju, fl-area magħrufa bħala Tal-Ħofra, ir-residenti għadhom mingħajr is-servizz tad- drenaġġ u mingħajr asfaltar ta' toroq, u dan minkejja li ilhom xi ħames snin, seba' snin jew anke għaxar snin li ħallsu l-kontribuzzjonijiet tat- toroq.

Għad hemm inħawi li huma bla dawl u għad hemm ukoll diversi toroq li jimtlew bl-għadajjar.

Per eżempju, area li għamilt għadd kbir ta' mistoqsijiet fuqha u tkellimt kemm-il darba dwarha, hija l-area ta' wara l- iskola ta' Ħaż-Żabbar minn fejn jgħaddi ħafna ilma.

Qed nirreferi għal Triq Santa Tereża, School Street, Triq Felice u Carmel Street.

Tajjeb li nfakkar li meta taħt Gvern Laburista beda tiela' l-bini n-naħa ta' wara l-iskola, il-Gvern kien asfalta dawn it-toroq u għadda s-servizzi neċessarji, bħal dawk tad-drenaġġ u ta' l-ilma.

Issa ġara li fi Triq l- Iskola, bejn Triq Santa Tereża, Carmel Street u Triq il-Qalb Imqaddsa, meta tagħmel ix-xita u jgħaddi l-wied - għax bħalma ngħidu l-wied imur għan- niżla u minn hemm irid jgħaddi biex jaqbad it-triq għal Wied il-GĦajn - sa wara jumejn li tkun waqfet ix-xita, ikun għad baqa' ħafna għadajjar kbar.

Mhux sewwa li wara li niġbdu l-attenzjoni tal-Ministri konċernati permezz ta' mistoqsijiet parlamentari li nagħmlu, iwieġbu li din it-triq trid terġa' ssir mill-ġdid, qishom qatgħu qalbhom li jsibu xi soluzzjoni temporanja għal din il-problema.

Mr Speaker l-iżball sar meta l-Gvern Nazzjonalista minflok ma għamel livellar sewwa fi School Street, għaġġel - għax kienet ġejja l-elezzjoni - u fittex ta t-tarmac fuq l-asfalt li kien hemm.

Il-Gvern Nazzjonalista ma ħax ħsieb li jara li l-kuntrattur jagħmel xogħol sew u jinvella t-triq sabiex ma jinġabrux għadajjar wara li tagħmel ix-xita.

Jeħtieġ li l-Gvern jagħmel sorveljanza sewwa fuq ix-xogħol li jsir mill-kuntratturi għaliex mhux sewwa li n-nies iħallsu dawn it-taxxi kollha biex imbagħad jibqgħu b'għadajjar kbar ta' l-ilma wara l-bibien tagħhom.

Jekk wieħed iħares lejn in-naħa tal-Housing Estate ta' Ħaż-Żabbar jara li kull meta tagħmel ix-xita jinstadd il-culvert li hemm f'dik it-triq magħrufa bħala triq iċ-Ċawsli - bejn il-Mina ta' Hompesch u l-mitħa - tant li ma jkunux jistgħu jgħaddu karozzi minħabba l-ilma li jkun hemm.

Nappella lid-dipartiment konċernat sabiex jipprova jsib rimedju għal din is- sitwazzjoni.

Ħaġa oħra li ili nitlob għaliha fir-rigward ta' din l-istess triq - triq iċ-Ċawsli - hija li jkun hemm dawl adegwat.

Hemmhekk hemm il- btieħi tan-nies tal-Qasam tad-Djar.

Sal-lum din it-triq għadha fid-dlam.

Mr Speaker f'dan il-Parlament tlabt diversi drabi sabiex neħilsu mill- periklu li jeżisti fi Triq il-Mina ta' Hompesch li tagħti għall-Housing Estate ta' Ħaż-Żabbar billi tinstab xi soluzzjoni għat-traffiku.

Minkejja s-suġġerimenti li għamilna, sal-lum għadna 'l bogħod.

Tlabt li jsiru traffic lights sabiex il-pedestrians ikunu jistgħu jaqsmu mingħajr periklu f'dawk l-inħawi daqstant traffikużi.

Triq il-Qalb Imqaddsa ġewwa Ħaż-Żabbar hija triq illi tagħlaq - fejn hemm id-dar Nru. 1 - u għalhekk ir-residenti t'hemmhekk ikollhom periklu kbir minħabba l-ilma li jkun irid jgħaddi u ma jsibx minn fejn.

Biex tgħin kienet saret katusa waħda biss.

Jiena kont issuġġerejt li jinstab rimedju għal dan l-inkonvenjent.

Nissuġġerixxi li flok katusa waħda jsiru żewġ katusi oħra bħala li jkunu biżżejjed biex isolvu din il-problema almenu temporanjament, sakemm tinfetaħ it-triq.

Jeħtieġ ukoll li jsir studju sabiex it-traffiku ġewwa Ħaż-Żabbar jiġi mqassam aħjar peress illi t-traffiku kollu tax-Xgħajra u ħafna mit-traffiku ta' Wied il-Għajn, minkejja li fi żmien Gvern Laburista kienet saret it- triq il-ġdida, xorta waħda qiegħed jgħaddi minn Ħaż Żabbar u jaqbad it- triq il-qadima ta' Wied il-Għajn.

Għalhekk nappella lill-awtoritajiet sabiex jieħdu ħsieb li t-triq l-antika ta' Wied il-Għajn tiġi rranġata b'mod illi ma jibqgħux jinġabru dawk l-għadajjar kbar li minħabba fihom ikun hemm ħafna karozzi weqfin kull meta tagħmel ix-xita.

Nixtieq nistaqsi wkoll - u jien għamilt mistoqsijiet parlamentari dwar dan - għaliex Sqaq l-Għargħar ġewwa Wied il-Għajn fir-Reġistru Elettorali spiċċa ma' Ħaż-Żabbar.

Meta kont staqsejt lill-Prim Ministru dwar dan, kien qalli li Sqaq l-Għargħar fir-Reġistru Elettorali li għadu kif ħareġ jidher f'paġna 16 minħabba li għall-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali ma baqax jagħmel parti mil-lokalita' ta' Wied il-Għajn iżda sar parti minn Ħaż- Żabbar.

Il-Prim Ministru qalli wkoll li l-irħula m'għadhomx fl-ordni li kienu qabel, peress li r-Reġistru Elettorali ta' Ottubru 1994, mexa skond l- ordni stabbilita fil-Liġi tal-Kunsilli Lokali.

Ma jaħsibx il-Prim Ministru li se jkun hemm it-taħwid meta niġu għall-elezzjonijiet ġenerali, minħabba illi ċerti toroq u ċerti sqaqien qed jispiċċaw fi rħula oħra.

Per eżempju Sqaq l-Għargħar, għalkemm xorta waħda baqa' fit-Tielet Distrett, jinsab f'Wied il-Għajn u safejn naf jien ma mexiex u mar joqgħod f'Ħaż-Żabbar!

Allura għall-finijiet ta' l-elezzjonijiet ġenerali, liema liġi se tipprevali, dik tal-Kunsilli Lokali jew dik ta' l-Elezzjonijiet Ġenerali?

MR SPEAKER: Onorevoli, ikkonkludi, jekk jogħbok.

ONOR.

ALFRED PORTELLI: Jiena nixtieq nikkonkludi billi nġib għall- attenzjoni anke tal-Prim Ministru, il-mod diskriminatorju li bih qed timxi l-Pulizja ma' ċerta Ċensina Pulis minn Ħaż Żabbar, li tkun qed tbigħ il- fjuri f'Putirjal.

Ftit taż-żmien ilu din saħansitra ġiet arrestata u maqfula f'ċella fid-Depot tal-Pulizija għal sigħat twal.

Meta kont għamilt mistoqsijiet supplimentari dwar dan waqt il-ħin tal-mistoqsijiet, il- Ministru Zammit Dimech ma kienx weġibni għax qalli li dak li kont staqsejt ma kienx relevanti għas-suġġett tal-mistoqsija oriġinali li kienet saret.

Għalhekk qed nieħu din l-opportunita' biex nerġa' ngħid dak li kont għidt dak inhar fil-ħin tal-mistoqsijet ħalli forsi l-Ministru jweġbni għall- mistoqsija li kont għamiltu fis-seduta numru 324 tat-12 ta' Ottubru, 1994, fejn kont staqsejt hekk:

"Għaliex f'Putirjal il-Pulizija timmira biss għal waħda jisimha Ċensina Pulis li tbigħ il-fjuri, u saħansitra dan l-aħħar ġiet arrestata u maqfula f'ċella d-Depot fil-Furjana għal sigħat twal?

Taf li pulizija wasal biex qalilha li aħjar iġibu Nazzjonalista minflok li jħallu lilha, li hi Laburista?

Taf li lil din arrestawha kemm-il darba u minkejja li jkun hemm għadd ta' bejjiegħa, il-pulizija jarrestaw lilha biss?

Taf li din kellha tagħmel ċertifikat mediku?

GĦaliex qed ikun hemm din id-diskriminazzjoni daqshekk sfaċċata ġo Putirjal?

Hemmhekk mhux bejjiegħ wieħed ikun hemm u Malta żgħira u l- kulur ta' kull persuna huwa magħruf.

Allura anke llum hawn pulizija li għandhom din l-arja kollha li saħansitra wieħed wasal biex jgħid hekk!".

Dan qiegħed ngħidu sabiex forsi nieħu risposta mingħand il-Ministru konċernat dwar għaliex qiegħda ssir din id-diskriminazzjoni sfaċċata kontra din il-persuna.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada, it- Tlieta, 29 ta' Novembru, fid-9.00 a. m. bl-aġenda kif kommunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET IMWIEĠBA BIL-MIKTUB

GĦAWDEX: SKOLA AGIUS DE SOLDANIS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm għalliema nieqsa u ta' liema suġġetti fl-Iskola Agius de Soldanis tar-Rabat, Għawdex?

Meta se jintbagħtu għalliema biex jgħallmu l-Business Studies lill-Form IV u V?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li bħalissa m'hemmx għalliema nieqsa fl-iskola Agius de Soldanis, fir-Rabat, Għawdex.

MELLIEĦA : TRIQ L-IŻBARK - ŻWIEMEL FL-ABITAT BLA PERMESS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Id-Dipartiment tas-Sanita' u l-Pulizija kellhom rapport ta' ilmenti minn residenti fi Triq l-Iżbark tal-Franċiżi fil-Mellieħa, li fl-abitat fil-bitħa ta' wara ta' dar qed jinżammu żewġ żwiemel?

Hemm permessi biex dawn iż-żwiemel jinżammu fl-abitat?

X'passi ttieħdu dwar l-ilmenti ta' dawn ir-residenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li qabel ma saret din il-mistoqsija parlamentari ma kienx hemm ilmenti oħra li wasslu lill-Pulizija.

Il- Pulizija ma toħroġx permessi biex jinżammu żwiemel fl-abitat.

Il-Pulizija madanakollu qed tistħarreġ dan l-ilment flimkien ma' Awtoritajiet Sanitarji.

SKEJJEL - KUNSILLI SKOLASTIĊI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Jista' l-Ministru jagħti rendikont skola, skola ta' kull lokalita' ta' Malta u Għawdex, kemm ġenituri ħadu sehem fl-elezzjonijiet għall-Kunsilli Skolastiċi fl-aħħar jiem ta' Ottubru, 1994?

Fl-iskejjel primarji, sekondarji u post sekondarji?

F'kull każ x'perċentwali huma dawk li fil-fatt ivvutaw ma kemm kellhom id- dritt li jivvotaw?

ONOR.

MICHAEL FALZON: L-istatistika li talab l-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

Inżid ngħid li din l-istatistika turi li l-kampanja ta' informazzjoni li wettqu l-Ministeru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani u d-Diviżjoni ta' l- Edukazzjoni rnexxiet għax din is-sena kellna għadd akbar ta' elezzjonijiet fl-iskejjel, li allura jfisser li aktar ġenituri u għalliema fehmu l-ħtieġa li jipparteċipaw fit-tmexxija ta' l-iskejjel.

B'danakollu għad fadal ħafna xogħol xi jsir biex naslu għall-għan finali li kull skola jkollha l-Kunsill Skolastiku mtella' b'elezzjoni u li l-akbar maġġoranza ta' ġenituri u għalliema jipparteċipaw fl-elezzjoni.

Għaldaqstant, il-Ministeru u d-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni se jkomplu bil- kampanja ta' informazzjoni u wkoll se jitolbu l-kooperazzjoni tal-Kunsilli Skolastiċi stess biex huma wkoll jipparteċipaw f'din il-kampanja.

Din il- ġimgħa stess qed isiru laqgħat għall-Kunsilli Skolastiċi u dan is-suġġett se jitqajjem biex jiġi diskuss u jiġu suġġeriti miżuri ġodda għal akbar parteċipazzjoni.

Fl-iskejjel li mhux imniżżla f'din l-istatistika, jew ma kienx hemm elezzjoni għax kien hemm nominazzjonijiet daqs il-postijiet fil-Kunsill jew għad m'hemmx Kunsill.

SKEJJEL - ĊIRKOLARIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni u Riżorsi Umani: Hemm tfal li ġejjin minn-żwieġ imħallat fejn persuna Maltija tkun miżżewġa persuna barranija?

Jistgħu jittieħdu passi biex f'dawn il-każijiet iċ-ċirkolarijiet li jinħtieġu mill-iskola ikunu bil-Malti u bl-Ingliż biex dak il-ġenitur li jkun jifhem bl-Ingliż ikun jista' jsegwi l-edukazzjoni ta' wliedu?

ONOR.

MICHAEL FALZON: Jien informat li fl-iskejjel statali hemm ħafna tfal li għandhom wieħed mill-ġenituri ta' nazzjonalita' barranija.

Ma naħsibx li wieħed jista' joħroġ ċirkolarijiet bl-ilsna kollha tal-ġenituri barranin li jibagħtu t-tfal fl-iskejjel tal-Gvern.

Wara kollox, l-Onor.

Interpellant qiegħed jitkellem dwar koppji li persuna waħda minnhom hija Maltija u li allura ċ-ċirkolarijiet tista' tifhimhom faċilment.

BURMARRAD - XIRI TA' OQBRA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Kemm hemm persuni li applikaw biex jixtru qabar fiċ- ċimiterju ta' Burmarrad?

Meta se jibda l-bejgħ ta' l-oqbra?

X'qiegħed iżomm li jibda dan il-bejgħ?

ONOR.

LOUIS GALEA: Hemm 167 applikazzjoni biex jinxtraw oqbra fiċ- Ċimiterju ta' Burmarrad, San Pawl il-Baħar.

Il-bejgħ ta' dawn l-oqbra jibda meta l-proċeduri kollha ta' l-akkwist ta' l-art u tal-bejgħ ta' l-oqbra jiġu ffinalizzati.

SPTAR SAN LUQA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Ministru li pazjent minn Tas- Sliema (CS) ID 723760 ilu jistenna biex issirlu operazzjoni ta' Arthroscopy aktar minn sena?

Fuq kollox lanqas ġie mogħti data ta' l-operazzjoni.

Jista' l-Ministru jinvestiga għaliex għandu jkun hemm dan id-dewmien ta' żmien u jirrimedja s-sitwazzjoni?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

SPTAR SAN LUQA - DIPARTIMENT TAL-KIRURĠIJA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid fid-dettal x'inhi l-proċedura wżata fid- Dipartiment tal-Kirurġija meta pazjenti li għandhom bżonn ta' operazzjoni u jitpoġġew fuq il-waiting list?

ONOR.

SPTAR SAN LUQA - SEZZJONI TA' L-ORTOPEDIJA - OPERAZZJONIJIET

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-pazjenti fis-Sezzjoni ta' l-Ortopedija fl-Isptar San Luqa li qed jistennew biex issirilhom l- intervent ta' "Arthroscopy" taħt id-diversi Konsulenti?

ONOR.

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jagħti breakdown tal-lista ta' operazzjonijiet fis-Sezzjoni ta' l-Ortopedija fl-Isptar San Luqa li qegħdin fuq l-waiting list u bid-dati ta' meta se jsiru dawn l-operazzjonijiet?

ONOR.

ĦABS ĊIVILI - MAĦFRA PRESIDENZJALI

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Ma jidhirlux il- Prim Ministru li fil-futur meta jkun hemm talba/rakkommandazzjoni għal maħfra presidenzjali li tiġi aċċettata, din għandha tiġi ppubblikata fil- Gazzetta tal-Gvern u r-raġunijiet fuqxiex tkun saret it-talba jkunu magħrufa wkoll?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Ma naqbilx mas-suġġeriment ta' l-Onor.

Membru għaliex dan jista' imur kontra n-natura stess tal-Proregattiva tal-Maħfra li tispetta lill-Kap ta' l-Istat.

FRANCESCO DE ASSIS QUEIROZ

L-ONOR.

EDWIN GRECH staqsa lill-Prim Ministru: Minħabba l- kundanna pubblika li ġabet il-maħfra Presidenzjali tat-traffikant tad-drogi Brażiljan u billi d-deċiżjoni għal din ir-rakkommandazzjoni għal din il- maħfra saret fuq id-diskrezzjoni tal-Ministru tal-Ġustizzja biss, ma jidhirlux l-Prim Ministru li fil-futur rakkommandazzjoni serja u delikata bħal din għandha tiġi skrutinjata mill-Kabinett tal-Ministri u awtoritajiet għolja oħra biex ikun hemm trasparenza assoluta u jitnaqqas ir-riskju ta' xi abbuż?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nhar il-Ħamis, 6 ta' Ottubru, 1994 il-Parlament approva riżoluzzjoni li kienet tgħid li l-maħfra Presidenzjali ma tingħatax, ħlief f'ċirkostanzi għal kollox speċjali, f'każi ta' kundanni għal reati konnessi mat-traffikar tad-droga.

Il-Kabinett ħa nota kif xieraq ta' din r-riżoluzzjoni u għalhekk każijiet simili għandhom jiġu riferiti mill-Ministru responsabbli mill-Kabinett.

QRATI - PERSUNI AKKUŻATI B'XI ATTENTAT TA' QTIL

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu l-każi f'dawn l-aħħar għaxar snin ta' nies li kienu akkużati b'attentat ta' qtil sena b'sena?

Kemm minn dawn marru għal ġuri u kemm minnhom ġew deċiżi mill-Qorti tal-Maġistrati?

Kemm minnhom għaddew ġuri u min kienu l-Imħallfin f'kull każ li ppresidew il-ġuri?

Liema kienu s-sentenzi li ngħataw f'kull każ?

ONOR.

JOE FENECH: L-informazzjoni mitluba jekk possibbli tinġabar billi hija biċċa xogħol kbira sejra tinġabar u tweġiba tingħata f'seduta oħra.

MINISTERU TAL-ĠUSTIZZJA - IMPIEG TA' UFFIĊJALI GĦAR-RELAZZJONI PUBBLIĊI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kif ġie mpjegat l-PRO tal-Ministeru?

Ħarġet xi sejħa għall-applikazzjoni?

Jekk iva, min intagħżel?

Meta beda l-impieg tiegħu l- PRO?

X'salarju għandu dan il-PRO fis-sena?

ONOR.

JOE FENECH: Il-Public Relations Officer tiegħi ġie mpjegat b'effett mill-14 ta' April, 1992 b'kuntratt ta' sena, liema kuntratt jista' jiġi mġedded minn sena għal sena, u jitħallas salarju ta' Lm4,209 fis-sena.

MINISTERU GĦALL-AMBJENT - UFFIĊJAL GĦAR-RELAZZJONIJIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Il- Ministeru tiegħek impjega xi PRO?

Min hu?

Ħarġet xi sejħa fil-gazzetta tal-Gvern għal dan l-impieg?

Jekk iva, min intagħżel?

Fuq liema kriterji intagħżlet il-persuna?

X'salarju għandu dan il-PRO?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: It-tweġiba hi fin-negattiv.

MINISTERU TA' L-INTERN U ŻVILUPP SOĊJALI - UFFIĊJAL GĦAR-RELAZZJONIJIET PUBBLIĊI

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Il-Ministeru tiegħek impjega xi PRO jew press attache?

Jekk iva, kemm ilu li sar dan?

Min hu dan il-persuna li għandu din il-kariga?

Ħarġet xi sejħa għall-applikazzjonijiet biex din il-persuna ġiet impjegata?

X'salarju għandu dan l-uffiċjali?

ONOR.

LOUIS GALEA: Il-Ministeru tiegħi għadu bla Public Relations Officer.

VAPURI - VAPURI REĠISTRATI MALTA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru għat-Trasport, Kommunikazzjoni u Teknologija: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari numru 22074 u ċioe' jista' jgħid kemm kienu l-każi ta' vapuri li jġibu l-bandiera Maltija li ġew fl-inkwiet f'dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena?

Jista' jinkludi u jagħtini l-isem tal-vapuri bil-bandiera Maltija li għerqu sena b'sena f'dawn l-aħħar ħames snin?

Jista' jagħtini lista dettaljata tal-vapuri li kienu jġibu l-bandiera Maltija li kienu nvoluti f'inkwiet ma' l-awtoritajiet, jew minħabba ġarr ta' armi jew għax inqabdu jiksru s-sanzjonijiet tal-Ġnus Magħquda jew għax kienu se jkunu nvoluti f'ġarr ta' passiġġieri minn Cuba jew f'kull inċident ieħor?

Jista' jagħtini dettalji meta nqalgħu dawn l-inċidenti?

X'inhuma l-passi li jieħu l-Ministeru għat-Trasport, Komunikazzjoni u Teknoloġija meta jinqalgħu dawn l-inċidenti li jagħtu isem ħażin ħafna lil Malta?

Kemm qiegħed jagħmel xogħlu sewwa l-ispettorat imwaqqaf mill-Awtorita' Marittima biex ma jħallix vapuri difettużi jtajjru l-bandiera Maltija?

Kif jispjega l-fatt li f'dawn l-aħħar ġranet reġa' kien hemm vapur Amazon, reġistrat Malta li kellu l-inkwiet fil-Greċja?

Veru li ebda vapur reġistrat Malta m'hu qed jitħalla jidħol fl-ibħra Amerikani minħabba l-fama ħażina li għandha Malta li hija pajjiż laxk fejn tidħol l-għoti tal-bandiera tagħha biex dawn il-vapuri jkunu jistgħu jbaħħru?

ONOR.

MICHAEL FRENDO: Jiena nformat li l-Awtoritajiet Maltin, bħal kull Amministrazzjoni Marittima oħra, minn żmien għal żmien jirċievu nformazzjoni relatata mat-tbaħħir kummerċjali ta' bastimenti reġistrati magħhom.

Minn rapporti ppreparti mill-Organizzazzjoni Marittima Internazzjonali, il-vapuri bil-bandiera Maltija li għerqu f'dawn l-aħħar ħames snin, sena b'sena kienu dawn:

|1990 |Scantrader | | |Corazon | |1991 |Fairwind | | |Choba | | |Erato | | |Lina | |1992 |Katina P | | |Atlantic | | |Express | |1993 |Marco Polo | | |Nagos | | |Anderson | | |Grape One | |1994 |Cosmas A | | |Christinaki | | |Saray Star | | |Tamber River | | |Thanassis A |

Dwar s-sanzjonijiet tal-Ġnus Magħquda s'issa l-uniku każ li nżamm vapur fuq ksur ta' sanzjonijiet kien l-"Jadran Express".

Il-proċeduri fuq dan il- każ għadhom għaddejjin fil-Qrati Taljani.

Dwar l-inċident f'Kuba, fil-każ tal-"Jussara", il-bastiment kien ġie maħtuf illegalment minn ċittadini Kubani bil-għan li dawn jaħarbu minn Kuba.

Fil-fatt wara li ntervenew l-Awtoritajiet Kubani, il-vapur tħalla jsalpa.

L-Awtoritajiet Maltin jinvestigaw rapporti fuq bastimenti Maltin li jsiru minn diversi bnadi u fejn jirriżulta ksur tal-liġi jittieħdu l-passi kollha meħtieġa inkluż il-kanċellament skond il-liġi tal-vapur mir-Reġistru Malti tal-Bastimenti.

Skond l-Artiklu 29 ta' l-Att dwar il-Bastimenti Merkantili l-Ministru jista' wkoll jordna l-għeluq tar-Registru tal-bastimenti Malti fost oħrajn fl-interess Nazzjonali u fl-interess tas-"shipping Malti".

Dan il-provvediment fil-fatt intuża meta kien hemm bżonn.

Minn mindu twaqqaf l-Ispettorat ta' l-Awtorita' Marittima f'Mejju 1993 ġew spezzjonati 373 bastiment Malti li b'kollox jagħmlu bejn wieħed u ieħor sitt miljun tunnellata gross.

Fejn instabu bastimenti li kellhom xi deffiċjenzi, dawn ma tħallewx ikomplu jbaħħru sakemm ġie assigurat li m'hemmx periklu għas-sigurta' tal-ħajja u n-navigazzjoni fuq il-baħar.

Meta l-operatur ta' xi bastiment ma jagħmilx dak li għandu jagħmel dwar xi deffiċjenzi rapportati, l-Awtoritajiet Maltin jieħdu l-passi meħtieġa.

Nista' ngħid li kien hemm ukoll każi fejn xi sidien ta' vapuri ddeċidew li jikkanċellaw mir-Reġistru Malti minn jeddhom wara li twaqqfu milli jkomplu jbaħħru mid-Direttorat tal-Bastimenti Merkantili ta' l-Awtorita' Marittima ta' Malta.

Il-vapur Amazon Venture kien biss involut f'inċident żgħir ħafna waqt li kien qed jitrakka f'istallazzjoni taż-żejt fil-Greċja.

F'dan l-inċident il- bastiment għamel kuntatt ma' "dolphin" li kkawża tiċrita (crack) żgħira ta' madwar ċentimetru b'għaxar ċentimetri u li minħabba fiha inxterdet kwantita' żgħira ta' żejt fil-port fejn kien qed jitrakka l-vapur.

Inċidenti simili li għandhom x'jaqsmu ma' l-operazzjonijiet normali tal- vapur jiġru ta' kuljum fil-qasam tat-tbaħħir tal-bastimenti merkantili u l- inċident ta' l-"Amazon Venture" żgur ma jistax jiġi kkonsidrat wieħed ta'natura gravi.

Il-vapuri Maltin jistgħu jidħlu fl-ibħra u portijiet Amerikani bħal bastimenti ta' nazzjonalitajiet oħra.

L-Onor.

Interpellant jieħu nota wkoll li Malta llum għandha reġistrati magħha vapuri li globalment jirrapreżentaw tunellaġġ ta' aktar minn 16-il miljun, u tokkupa l-pożizzjoni ta' l-għaxar bandiera marittima fid-dinja.

QRATI - KAWŻA KONTRA BEJJIEGĦ TAD-DEHEB F'MALTA

L-ONOR.

RENO CALLEJA staqsa lill-Ministru tal-Ġustizzja: Jista' l-Ministru jgħid kif baqgħet il-kawża ċivili li saret kontra bejjiegħ tad- deheb f'Malta liema kawża saret minn National Trust ta' l-Ingilterra biex jiġu akkwistati lura oġġetti tal-fidda li nsterqu minn Tatton l-Ingilterra u nstabu għand bejjiegħ tad-deheb f'Malta?

ONOR.

JOE FENECH: Jista' l-Onor.Membru jagħti aktar dettalji li bihom tkun tista' tiġi ddentifikata l-kawża in kwestjoni bħalma huma l-ismijiet tal-partijiet fil-kawża jew in-numru taċ-ċitazzjoni?.

MINISTERU TAL-FINANZI - APPLIKAZZJONIJIET MIĊĦUDA

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex ġew miċħuda applikazzjonijiet fil-Ministeru tiegħu skond MPO Circular BIII No. 6/94?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.Interpellant li ma ġiet miċħudha l- ebda applikazzjoni li saret skond "MPO Circular BIII No / 6/94 fil- Ministeru tal-Finanzi.

DIPARTIMENT TAT-TEŻOR - DIRECT ORDERS

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jelenka lista tad-direct orders approvati mill-Ministeru tiegħu tul l-1993 u sal-31 ta' Ottubru, 1994 u jagħti f'kull każ l-isem tad- dipartiment, l-isem tal-kuntrattur, il-valuri rispettivi, l-oġġetti mixtrija u min iffirma l-approval li nħarġet f'kull każ?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li tweġiba għal din il-mistoqsija tingħata f'xi seduta oħra.

MINISTERU TAL-FINANZI - ĦLAS TA' INCOME SUPPLEMENT LILL-IMPJEGAT

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid għaliex impjegati fil-Ministeru tiegħu dam sitt xhur biex jitħallas l-income supplement li kellu jieħu f'Marzu li għadda?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li mhux minnu li l- impjegat li qed jirreferi għalih, tħallas l-"income supplement" sitt xhur wara.

Ninsab informat li l-pagament sar f'Awissu.

Dan minħabba l-fatt li l-individwu kien ġie trasferit fuq "paylist" oħra għax kien qiegħed, bħala paga, jsegwi kors fl-Universita' u jitħallas l-istipendju ta' studenti.

MINISTERU TAL-FINANZI - SAHRA LILL-IMPJEGATI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid xi kriterji jintużaw biex jingħataw l-overtime l- impjegati fil-Ministeru?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li l-impjegati fil- Ministeru tal-Finanzi "overtime" skond il-bzonn u n-natura tax-xogħol li jkun irid isir.

MINISTERU TAL-FINANZI - KUNTRATT TAX-XOGĦOL

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra kopja tal-kuntratt tax-xogħol tas-sur Paul Vella, Director Corp. Services fil-Ministeru tal-Finanzi u tad- Director Gen. ta' l-istess Ministeru, is-Sur Joe Galea?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Qed nassumi li l-Onor Membru qed jirreferixxi għall-"Performance Agreement" li ż-żewġ uffiċjali msemmija, bħad-Diretturi l-oħra, iffirmaw meta ħadu l-kariga li jokkupaw bħalissa.

Kopja ta' specimen "Performance Agreement" tqiegħdet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta, iżda ma jidhirlix li jkun xieraq li nippubblika d-dettalji tal-ftehim ta' uffiċjali ndividwali.

MINISTERU TAL-FINANZI - IMPJEGATI LI GĦANDHOM KAROZZA GĦAL UŻU PERSONALI

L-ONOR.

SANDRO SCHEMBRI ADAMI staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jelenka lista ta' min fil-Ministeru tiegħu għandu karozza għall-użu personali u xi grad għandu?

ONOR.

JOHN DALLI: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fil-Ministeru tal- Finanzi dawn l-uffiċjali għandhom dritt għall-użu ta' karozza skond il- provvedimenti tal-"Contract of Service" tagħhom.

|Segretarju |1 | |Permanenti | | |Diretturi Ġenerali|2 | |Diretturi |3 |

BAĦRIJA - PROVVISTA TA' L-ELETTRIKU

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 22802 u ċioe' jista' l-Ministru jgħid għalkemm il-siegħa kienet sospiża il-provvista tad- dawl fil-Baħrija u l-Kunċizzjoni matul l-1 u l-15 ta' Novembru, 1994?

X'ikkawża l-qtugħ tad-dawl u għaliex il-ħsarat mhux jiġu rimedjati fl- iqsar żmien sabiex ir-residenti ma jkomplux jiffaċċjaw dan l-inkonvenjent kollu?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li l-provvista ta' l- elettriku bejn il-Baħrija u l-Kunċizzjoni ġiet interrotta bejn l-1 u l-15 ta' Novembru kif se ngħid:

|DATA |MINN |SA |RAĠUNI | | | | | | |6/11/94|13.30|07.00 |Ħsara | | | |(7/11/94) |f'outdoor| | | | |terminal | | | | |box ta' | | | | |l-11kv | | | | | | |7/11/94|07.00|17.00 |" | | | | | | |10/11/9|24.00|03.45 |Ħsara | |4 | |(11/11/94) | | | | | |instantan| | | | |ja | | | | |fil-linji| | | | |ta' l- | | | | |11 kV | | | | | | |11/11/9|23.00|03.30 |" | |4 | |(12/11/94) | | | | | | | |15/11/9|17.00|19.00 |" | |4 | | | |

Meta jkun hemm ħsara ta' l-11kV, il-Korporazzjoni Enemalta dejjem tagħmel minn kollox biex il-ħsara tingħata prijorita'.

Wieħed irid iqis iżda li meta l-ħsara tkun gravi bħal dik tas-6 u s-7 ta' Novembru, jew meta jkun il- maltemp u jkun hemm ħsarat f'diversi postijiet speċjalment fil-linji twal u esposti ma jkunx possibbli li l-ħsarat jissewwew malajr daqs kemm wieħed ikun jixtieq.

Bħalissa qed isir xogħol ta' trinek fl-inħawi ta' Wied Rini biex jitpoġġa cable taħt l-art fid-direzzjoni ta' Wied il-Bużbież biex parti kritika ta' l-11kV issir taħt l-art ħalli jonqsu l-ħsarat meta jkun il-maltemp.

MTARFA - TISWIJA TA' DJAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ikel, Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jgħid kemm huma f'numru dawk il-familji fl- Imtarfa li ressqu talbiet lill-Awtorita' tad-Djar sabiex din tirranġa xi forma ta' nkonvenzja kkawżata jew minħabba l-proġett ta' din il-belt il- ġdida jew minħabba l-istat ta' bini perikoluż bħal fil-każijiet tas-soqfa perikolużi?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar.

Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

DIPARTIMENT TAS-SAĦĦA - PERSUNI DIABETIĊI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid skond l-aħħar statistika ta' l- Awtorita' tas-Saħħa kemm huma f'numru dawk iċ-ċittadini Maltin u Għawdxin li jbatu bil-problema tad-diabete?

Kemm minnhom huma taħt l-eta' ta' 16-il sena u kemm taħt it-12-il sena?

X'għajnuna qed jagħti l-Gvern lil dawn iċ-ċittadini?

ONOR.

LOUIS GALEA: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

ĦABS ĊIVILI - PRIĠUNIERI LI DAĦLU L-ISPTAR

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Intern u Żvilupp Soċjali: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien n-numru ta' ħabsin li ddaħħlu l-isptar matul din is-sena?

X'kienet in-natura tal-mard u kemm minnhom jinsabu jieħdu l-kura regolarment?

X'servizz qed ikun provdut biex tiġi mħarsa saħħithom?

ONOR.

LOUIS GALEA: Mill-ewwel ta' din is-sena sas-17 ta' Novembru 1994, kien hemm 1,204 viżita minn priġunieri lejn Servizzi tas-Saħħa barra mill-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin.

Ma jidhirlix li hi etika u li hu ta' interess partikolari għall-pubbliku l-informazzjoni mitluba dwar in-natura ta' mard.

Il-ħabsin għandhom aċċess ta' kuljum għas-servizzi ta' tabib tal-Ħabs u jekk il-kondizzjoni tas-saħħa tal-priġunier tirrikjedi aktar attenzjoni jiġi riferut għall-faċilitajiet l-oħra tas-saħħa provduti mill-Istat barra l-Faċilita' Korrettiva ta' Kordin.

Il-ħabsin barranin huma provduti bl-istess livell u kwalita' ta' Servizzi tas-Saħħa bħal dawk tal-ħabsin Maltin.

KORPORAZZJONI TA' L-ILMA - SPEJJER

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena matul dawn l-aħħar għaxar snin kemm kienu dawk l-ispejjer ta' l-ilma naturali li ġew irrapportati li qed jirċievu ilma tad-drenaġġ?

Mil-liema naħa ta' Malta u Għawdex saru dawn ir-rapporti?

X'ikawża din il-kontaminazzjoni u x'sar mill-awtoritajiet biex din is- sitwazzjoni tiġi rimedjata?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Matul dawn l-aħħar għaxar snin il- Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ma kellha ebda rapport ta' kontaminazzjoni bl-ilma tad-drenaġġ fi spejjer privati.

Ġew irreġistrati tliet każijiet ta' kontaminazzjoni minn ilma tad-drenaġġ f'boreholes li jipproduċu ilma tax-xorb.

Dawn kienu: f'Ħemsija Borehole limiti tar-Rabat, Farsina Borehole limiti ta' Ħal Qormi u ta' Sannat Road, Għawdex.

Dawn il-każijiet ġew ikkawżati minn xita qawwija li fawwret id-drenaġġ fl- inħawi msemmija u kkontamina dawn il-boreholes.

Il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħadet azzjoni immedjata.

Il- produzzjoni minn dawn il-boreholes kienet ġiet sospiża minnufih u ġie implimentat eżerċizzju ta' washout sakemm l-ilma reġa' ssaffa u nstab li kien tajjeb għax-xorb.

KORPORAZZJONI TA' L-ILMA - KONTAMINAZZJONI TA' ILMA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid sena b'sena matul dawn l-aħħar għaxar snin kemm saru "washout" mill-pumping stations ta' l-ilma minħabba kontaminazzjoni ta' l-ilma?

Kemm kien il-volum ta' l-ilma li nħela kull sena minħabba din il- kontaminazzjoni?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Jien informat li matul dawn l-aħħar għaxar snin il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma wettqet diversi eżerċizzji ta' washouts minn pumping stations minħabba każijiet ta' kontaminazzjoni ta' l-ilma.

Sabiex jiġi kalkolat kemm intuża ilma biex saru dawn l-eżerċizzji iridu jinġabru statistiċi antiki.