MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 182 It-Tlieta, 16 ta' Novembru, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 182

It-Tlieta, 16 ta' Novembru, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fid-6.07 p.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 16 ta' Novembru, 1999

WERREJ MINUTI 44

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI 44

TQEGĦID TA' KARTI 51

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA - 1999/2000 52

AĠĠORNAMENT 72

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 78

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru 181 li saret fis-16 ta' Novembru, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET - TWEĠIBIET ORALI

NTO - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru tat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda fl-NTO mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejħa għal applikazzjonijiet, jista' l-Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali) (f'isem il- Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li fil-perijodu msemmi fil- mistoqsija ma ġewx impjegati ħaddiema ġodda man-national tourism organisation.

ITS - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 fl-ITS?

Jista' jagħti r- raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li bejn id-dati msemmija ma ġiet trasferita ebda persuna mill-ITS.

TURIŻMU - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 fid-dipartiment tat- turiżmu?

Jista' jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti?

Jista' l-Ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil- futur qarib?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 ingħata transfer wieħed mid-dipartiment tat-turiżmu.

Dan it-trasferiment sar fuq talba ta' l- individwu stess.

Kif żgur jaf l-Onor.

Interpellant, normalment it-trasferimenti jsiru skond l-esiġenzi tas-servizz iżda nista' nżid li fil-mument li qed tingħata din it-tweġiba m'hemmx ħsieb li jingħataw transfers.

NTOM - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-ministru jgħid kemm ingħataw trasferimenti mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 lill-ħaddiema ta' l-NTOM?

Jista' l-ministru jagħti r-raġuni għaliex saru dawn it-trasferimenti każ b'każ?

Jista'l-ministru jgħid huwiex il-ħsieb li jsiru aktar trasferimenti fil-futur qarib fil-post tax-xogħol imsemmi?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru tat-Turiżmu): Ninsab informat li fil-perijodu msemmi fil-mistoqsija ma sar l-ebda transfer fin-national tourism organisation - Malta.

TURIŻMU - IMPJEGATI ĠODDA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm ġew impjegati ħaddiema ġodda fid-dipartiment tat-turiżmu mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999?

Jista' jgħid ukoll jekk ġewx impjegati ħaddiema ġodda wara l-ħruġ ta' sejħa għal applikazzjonijiet?

Jekk jirriżulta li ġew impjegati ħaddiema ġodda mingħajr sejgħa għal applikazzjonijiet, jista' l- Ministru jgħid kemm dawk impjegati kien ilhom li applikaw?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Ninsab informat li fil-perijodu msemmi ma ġie impjegat l-ebda uffiċjal ġdid mid-dipartiment tat-turiżmu.

BEACH CLEANERS - TRASFERIMENTI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Joseph Cuschieri) staqsa lill- Ministru għat-Turiżmu: Jista' l-Ministru jgħid kemm trasferimenti ngħataw mis-27 ta' April, 1999 sal-15 ta' Settembru, 1999 fid-dipartiment tal-beach cleaning?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Minħabba li t- taqsima tal-beach cleaning hija parti integrali mid-dipartiment tat- turiżmu, nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall- mistoqsija numru 9515.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Carmelo Abela, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

CARMELO ABELA: Ħabat tajjeb li min qed jirrispondi f'isem il- Ministru Refalo huwa l-ministru responsabbli mill-gvern lokali.

Nixtieq nistaqsi dwar kif il-kunsilli lokali qed jaħdmu in congunction ma' dan id- dipartiment.

X'kordinament isir, partikolarment fix-xhur tas-sajf?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Ovvjament hawn m'għandix din l-informazzjoni iżda mill- memorja jidhirli li jeżisti kordinament - qed ngħid dan subject to correction - fejn il-kunsilli lokali jagħmlu supervision tax-xogħol mas- supervisors tal-gangs tal-beach cleaners.

Il-kordinament huwa bejn il- contract managers tal-kunsilli lokali u min ikun qed jagħmel is-supervision fuq il-beach cleaning biex jirrapportaw nuqqasijiet jew bżonnijiet partikolari li jkun hemm bżonn.

MR SPEAKER: L-Onor.

Abela.

ONOR.

CARMELO ABELA: Jiġifieri l-kunsilli lokali li għandhom xi bajja fl- area tagħhom u li m'għandhomx ħaddiema assenjati magħhom ikollhom contract manager li jirrapporta l-bżonnijiet lil dan id-dipartiment?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

AUSTIN GATT: Minn mindu twaqqfu l-kunsilli lokali jidher li minn dejjem kien hemm ċerta reżistenza taħt diversi amministrazzjonijiet biex il- beach cleaners jiġu direttament taħt il-kunsilli lokali.

Dan jiġri anke għaliex din m'hijiex kwestjoni ta' xogħol kuntrattat u allura l-beach cleaners ma jirrispondux direttament lill-kunsill imma jirrispondu lis- supervisor tagħhom within the organisation tad-dipartiment tat-turiżmu.

SAĦĦA - ĦADDIEMA KAŻWALI

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien in-numru ta' ħaddiema każwali li saru tal-post matul dawn l-aħħar għaxar snin?

F'liema grad saru tal-post dawn il-ħaddiema każwali?

Meta fil-fatt se jsiru tal-post dawk il-ħaddiema każwali fid-dipartimenti li jaqgħu taħt il-ministeru tas-saħħa?

ONOR.

LOUIS DEGUARA (Ministru tas-Saħħa): Billi ħafna mix-xogħol li jrid isir fuq din il-mistoqsija jrid jinġabar manwalment u huwa wieħed voluminuż, nitlob lill-Onor.

Membru biex jekk għandu xi każ partikolari ġentilment jagħmel domanda speċifika f'dan is-sens.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

ALFRED SANT (Kap ta' l-Oppożizzjoni): Jista', jekk jogħġbu, il- Ministru jgħidilna kif inhi sejra dik il-persuna li tqabbdet biex tkun inkarigata mill-ħaddiema tat-trasport tad-dipartiment tas-saħħa?

Din il- persuna qed tagħti performance tajba?

Jista' jgħidilna, jekk jogħġbu, dik il-persuna hijiex meqjusa bħala ħaddiem każwali f'dan is-sens?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Il-ħaddiem li qed jirriferi għalih huwa impjegat mill-FMS.

Jintalbu rapporti mill-FMS fuq kull persuna li qiegħda taħdem magħhom b'kuntratt kull tliet xhur u s'issa għad ma kelli l-ebda complaints f'dan ir-rigward u allura nassumi li l-FMS qiegħda tirċievi rapporti pożittivi.

PORT ĦIELES - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm daħlu ħaddiema fil-freeport mill-5 ta' Settembru, 1998 sa l-aħħar ta' Settembru, 1999?

Kemm mistenni li jidħlu ħaddiema aktar fis-sitt xhur li ġejjin u f'liema grad?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi): Jien informat li bejn il-15 ta' Settembru, 1998 u t-30 ta' Settembru, 1999 il-Malta freeport impjegat 46 ħaddiem ġdid.

Dwar it-tieni parti tal-mistoqsija ta' min jgħid li l-ingaġġ ta' ħaddiema jsir skond il-ħtieġa.

ONOR.

ALFRED SANT: Jista', jekk jogħġbu, il-Ministru jgħidilna jekk hemmx verita' fix-xniegħat li jinsabu għaddejjin bħalissa li għaddejjin trattattivi għall-privatizzazzjoni tal-freeport lil kumpannija barranija?

Fil-każ li dawn ix-xniegħat huma veri, jista' jgħidilna ma' min qed isiru dawn it-trattattivi?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Taħt il-gvern preċedenti kien hemm xi trattattivi għaddejjin mal-Port Singapore authority u naturalment xi diskussjonijiet baqgħu għaddejjin.

Ma nistax ngħid li qegħdin f'xi stadju avvanzat f'din il-materja u għalhekk naħseb li wieħed irid jistenna daqsxejn u jara kif se jiżviluppaw l-affarijiet.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Jiġifieri qed neħodha li l-Ministru qed jikkonfermalna li hemm diskussjonijiet għaddejjin mal-Port Singapore authority għall-bejgħ tal-freeport?

Qed jikkonferma wkoll li m'hemmx diskussjonijiet għaddejjin ma' kumpanniji barranin oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien għedt li taħt il-gvern preċedenti kienu bdew diskussjonijiet mal-Port Singapore authority għal xi forma ta' bejgħ tal- freeport.

Għedt ukoll li kien hemm żmien meta dawn id-diskussjonijiet waqfu u kien hemm żmien meta reġgħu bdew.

Barra minn hekk għedt ukoll li huwa prematur li għalissa wieħed jgħid aktar minn hekk fuq din is-sitwazzjoni.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Peress li l-Ministru żgur m'għandux l-inkarigu li jitkellem għall-amministrazzjoni preċedenti imma ċertament għandu l- inkarigu li jitkellem għall-amministrazzjoni preżenti, huwiex jikkonfermalna allura li l-amministrazzjoni preżenti għadha qed tmexxi diskussjonijiet mal-Port Singapore authority vis-a-vis l-bejgħ tal- freeport?

Jikkonfermalniex ukoll li m'hemmx diskussjonijiet oħra mill- amministrazzjoni preżenti vis-a-vis l-bejgħ tal-freeport lil xi kumpannija oħra?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jien kulma għedt huwa li kien hemm diskussjonijiet taħt il-gvern preċedenti li komplew xi ftit jew wisq taħt dan il-gvern fuq il-linji li kienu qed isiru mill-gvern preċedenti.

Għedt ukoll li f'dan l- istadju għadu kmieni wisq biex wieħed ikun jista' jitkellem fuq din il- materja.

MR SPEAKER: Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr. Speaker, fir-rigward tal-mistoqsija dwar jekk hemmx xi kumpannija oħra barra l-Port Singapore Authority li qed ikollna diskussjonijiet magħha, għal m'għandniex risposta.

Jiena għamilt mistoqsija ċara u nistenna risposta ċara.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, isiru ħafna diskussjonijiet u għalhekk qed noqgħod attent ħafna għall-mod kif inpoġġi d-diskors.

Fil-fatt fil- gazzetta "The Financial Times" ta' nhar it-Tlieta hemm artiklu dwar ċerta konsolidazzjoni li qed issir fl-operati tal-freeport fil-Mediterran u fi swieq oħra.

Naturalment isiru diskussjonijiet ma' kumpanniji oħra biex wieħed jipprova dejjem isaħħaħ l-operat tal-Malta freeport.

Dawn id- diskussjonijiet isiru biex wieħed jara jkunx possibbli li jopera flimkien ma' portijiet oħra u mhux bilfors ikunu diskussjonijiet dwar privatizzazzjoni.

Li nista' nikkonferma hu li l-gvern preċedenti kien qiegħed jiddiskuti mal-Port Singapore authority dwar il-privatizzazzjoni tal-Malta freeport.

UE - AGRIKOLTURA - LAQGĦAT

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: B'riferenza għal-laqgħat li saru bejn l-uffiċjali għolja tad-dipartiment ta' l-agrikoltura u l-UE dwar is-setturi varji tal-biedja, jista' l-Ministru jinformani ma' liema koperattivi u għaqdiet tal-bdiewa Maltin u Għawdxin l-uffiċjali tad-dipartiment iddiskutew l-informazzjoni u l-iżviluppi ta' dawn il-laqgħat?

Jista' l- Ministru jagħti dettalji eżatti, ċioe' meta saru dawn il-laqgħat mal- koperattiva u l-għaqdiet tal-bdiewa/raħħala lokali dwar dan is-suġġett kif ukoll minn kienu l-membri preżenti ta' l-imsemmija koperattiva u għaqdiet?

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Saru diversi laqgħat ma' l-għassara ta' l-għeneb, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex, dwar il-liġi l-ġdida ta' l-inbid li qed tiġi mħejjija biex tieħu post il-liġi antika ta' l-inbid.

Kopja ta' abbozz tal-liġi l-ġdida ntbagħtet lil kull għassar kummerċjali, inkluż lill-koperattiva tal-bdiewa produtturi ta' l- inbid, u ntalbu l-kummenti u r-rimarki tagħhom dwar kif dan l-abbozz jista' jaffettwa l-attivita' kummerċjali tagħhom.

Laqgħat simili mistennija jsiru ma setturi oħra meta tinħass il-ħtieġa.

BIEDJA - PREZZ MEDJU

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill- Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jaġġorna l-mistoqsija parlamentari numru 8856 għax-xhur ta' Lulju, Awissu u Settembru?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Qed inpoġġi l-informazzjoni mitluba fuq il-Mejda tal- Kamra.

Inżid ngħid li l-prezz medju għal dawn it-tliet xhur kien ta' 16.35c/kg għas-sena 1999 u 14.14c/kg għas-sena 1998, zieda medja ta 2.21c/kg jew 16% fuq l-istess tliet xhur tas-sena preċedenti.

Dan ir-riżultat juri li l- impenn li għandu dan il-gvern f'dan il-qasam qed iħalli l-frott mixtieq.

FABBRIKI - ĦADDIEMA BIS-SENSJA

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jaġġorna r-risposta tiegħu għall-mistoqsija parlamentari numru 8854 għax-xhur ta' Lulju, Awissu u Settembru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): In-numru ta' fabbriki li ssensjaw ħaddiema bejn Ġunju u Settembru 1999 kien 68, ċioe' 28 f'Lulju, 20 f'Awissu u 20 f'Settembru.

|Senior officials and | 4 | |managers | | |professionals |1 | |technicians and associate |2 | |professions | | |clerks | 6 | |services workers and shop |6 | |and market sales workers | | |craft and related trade | 18 | |workers | | |plant and machine operators| 19 | |and assemblers | | |elementary occupations | 37 |

Minn 93 persuna li ħadu s-sensja sabu xogħol fulltime 23 u part-time 1

HEALTH AND SAFETY - INSPECTIONS

L-ONOR.

JOE MIZZI (f'isem l-Onor.

Noel Farrugia) staqsa lill-Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali: Jista' l-Viċi Prim Ministru jaġġorna r-risposta tiegħu għall-mistoqsija parlamentari numru 8851 għax-xhur ta' Lulju, Awissu u Settembru?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Bejn Ġunju u Settembru 1999, l-ispetturi tat- taqsima tas-saħħa u s-sigurta' fuq ix-xogħol għamlu dawn l-inspections:

|XAHAR |INSPECTIONS |FOLLOW-UP | |Ġunju* |29 |7 | |Lulju |75 |25 | |Awissu |57 |17 | |Settembr|43 |10 | |u | | |

In-numru ta' inspections għax-xahar ta' Ġunju kif mogħti fil-mistoqsija parlamentari Nru. 8851 jirriferi għal dawk l-ispezzjonijiet li saru sad- data li fiha saret id-domanda parlamentari.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Nassumi li l-Ministru għandu l-informazzjoni dwar x'irriżulta minn dawn l-ispezzjonijiet.

Jista' jgħidilna jekk kienx hemmx rapportati każi ta' ksur tad-drittijiet u, f'każ li kien hemm, x'tip ta' ksur kienu?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Normalment meta l-ispetturi jkunu sabu xi ħaġa li dwarha jkunu ġibdu l-attenzjoni ta' min qed imexxi, dawn jagħmlu follow-up inspections biex jaraw li dik tkun saret.

(Interruzzjonijiet) Iżda peress li m'għandix informazzjoni dettaljata fil-file, nitlob lill-Onor.

Membru biex jagħmilli mistoqsija bil-miktub.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Il-Ministru jaf jekk qattx ittieħdu passi fil-qorti dwar ksur tad-drittijiet?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jidhirli li iva, pero' hawnhekk m'għandix l- informazzjoni preċiża u jekk issir mistoqsija bil-miktub inkun nista' nwieġbu bil-preċiż.

AFFARIJIET BARRANIN - KONSULENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10720, jista' l- Ministru jgħid min huma l-konsulenti ngaġġati u x'konsulenza qed jagħtu?

ONOR.

JOE BORG (Ministru għall-Affarijiet Barranin): It-tagħrif mitlub huwa kif ser jingħad:

Is-Sinjuri Marcella Zahra, Daniel Bonello, Deborah Attard Montalto u Charles Sultana qed jagħtu servizz ta' konsulenza dwar policy matters u xogħol ieħor fil-ministeru u fil-preżent qed jagħmlu dan fid-direttorat għall-Unjoni Ewropeja.

Is-Sur Saviour Falzon jagħti servizzi ta' konsulenza dwar l-Unjoni Ewropeja u huwa wkoll il-kap tad-direttorat għall-Unjoni Ewropeja.

Is-Sur Falzon ilu jokkupa din il-kariga sa mill-1 ta' Settembru 1996 u l-kuntratt preżenti jiskadi fil 31 ta' Awissu, 2002.

Dr Alan Xuereb huwa ingaġġat bħala konsulent legali fid-direttorat ta' l- Unjoni Ewropeja.

Il-kuntratt tiegħu huwa għall-perijodu bejn l-10 ta' Settembru u t-30 ta' Novembru, 1999.

Dwar il-kuntratt ma' kumpanija privata li għamilt referenza għalih fit- twegiba li tajt għall-mistoqsija 10720, il-persuna li saret riferenza għaliha hija Dr Simon Busuttil, li huwa konsulent responsabbli għat- twaqqif u t-tmexxija tal-Malta-EU information centre li tiegħu huwa kap, skond klawsola 3 tal-kuntratt.

It-terminu tal-kuntratt preżenti huwa għal żmien sena li beda jiddekorri mill-1 ta' Mejju, 1999.

OPM - KONSULENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10718, jista' l-Pim Ministru jgħid min huma l-konsulenti ngaġġati u x'konsulenza qed jagħtu?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI (Prim Ministru): Qed inpoġġi fuq il-Mejda tal- Kamra l-informazzjoni mitluba.

TURIŻMU - KONSULENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għat-Turiżmu: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10723, jista' l-Ministru jgħid min huma l-konsulenti ngaġġati u x'konsulenza qed jagħtu?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru għat-Turiżmu): Ninforma lill-Onor.

Interpellant li t-tliet konsulenti huma s-Sur Joseph Lanzon, is-Sur George Micallef u s-Sur Lino Borg.

Is-Sur Lanzon inħatar bħala konsulent fit-22 ta' Lulju, 1997 u beda jaqdi l-funzjoni ta' chairman tal-hotels and catering establishments board, kariga mwaqqfa taħt il-Hotels and Catering Establishments Act.

Huwa jagħti pariri kull meta jkun hemm il-ħtieġa dwar materji li jaffettwaw akkommodazzjoni għat-turisti, dwar catering establishments u travel agencies u jżomm il-liġijiet li jamministra aġġornati regolarment.

Is-Sur George Micallef inħatar bħala konsulent fl-1 ta' Lulju, 1997 u kien u għadu l-konsulent tal-ministeru dwar product development.

Il-ħtieġa tas-servizzi tas-Sur Micallef hija importanti għax hemm bżonn kbir, li kien ilu jinħass, li l-prodott turistiku Malti jitjieb sostanzjalment biex Malta u Għawdex joffru dehra ġdida lit-turisti.

Fil-fatt is-Sur Micallef huwa wkoll iċ-chairman tal-product planning and development directorate ta' l- awtorita' tat-turiżmu ta' Malta.

Is-Sur Lino Borg inħatar bħala konsulent fl-1 ta' Ottubru, 1999 wara li kien ilu jaqdi l-funzjoni ta' direttur tat-turiżmu għal dawn l-aħħar tnax il-sena.

Is-Sur Borg jagħti pariri dwar dawk il-policies u direttivi meħtieġa biex jiġi żgurat li l-institute of tourism studies jitmexxa bl- aħjar mod possibbli.

F'din il-kariga huwa jagħti pariri siewja wkoll dwar l-immaniġġjar tar-riżorsi finanzjarji mgħoddija lill-istitut.

Peress li f'dawn iż-żminijiet il-ministeru la jgawdi s-servizzi ta' direttur u lanqas dawk ta' assistent direttur, is-Sur Borg jiġi kkonsultat dwar ħidma li qabel kien responsabbli għaliha.

FINANZI - KONSULENTI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10722, jista' l-Ministru jgħid min huma l-konsulenti ngaġġati u x'konsulenza qed jagħtu?

ONOR.

JOSEF BONNICI (Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi) (f'isem il- Ministru tal-Finanzi): Il-konsulent fil-ministeru tiegħi huwa Maurice Mullard, li jagħti konsulenza fuq macro economic issues u strateġiji ta` budgeting.

SKEJJEL - SKOLASPORT

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk din is-sena fi skolasport kienx hemm xi problemi li wasslu biex ikun hemm nuqqas ta' attendenza?

X'kienu dawn il- problemi?

Kemm applikaw tfal u mil-liema lokalita'?

Kemm żdiedu u kemm naqsu f'ċerti dixxiplini sportivi?

ONOR.

AUSTIN GATT (f'isem il-Ministru ta' l-Edukazzjoni): Informat li ma jidhirx li kien hemm xi problemi minn naħa ta' skolasport li wasslu biex ikun hemm nuqqas ta' attendenza.

In-nuqqas li ġie rreġistrat seta' kien aktar dovut għan-numru ta' ċentri li qed jiftħu f'diversi lokalitajiet minn assoċjazzjonijiet u clubs diversi u allura jista' jagħti l-każ li ġenituri forsi jippreferu li jibgħatu t-tfal fil-lokalita` tagħhom.

Informat li b'kollox sa issa applikaw 2060.

Din iċ-ċifra hija waħda proviżorja minħabba li l-applikazzjonijiet għadhom qegħdin jintlaqgħu.

Għaldaqstant, huwa previst li din titla' matul is-sena u toqrob in-numru li applikaw is-sena l-oħra.

It-tfal li applikaw ġejjin minn dawn il-lokalitajiet: Attard 83, Baħar iċ-Ċagħaq 4, Balzan 11, Bidnija 1, B'Kara 76, B'Bugia 76, Blata l-Bajda 1, Buġibba 30, Cospicua 14, Dingli 11, Fgura 86, Floriana 4, Għaxaq 20, G'Mangia 8, Għargħur 14, Gżira 14, Gudja 34, Ħamrun 20, Ibraġġ 9, Iklin 23, Kalkara 5, Kappara 11, Kirkop 2, Lija 10, Luqa 35, Madliena 6, Marsa 8, M'Scala 188, M'Xlokk 40, Mellieħa 13, Mġarr 9, Mosta 168, Mrieħel 2, Mtarfa 5, Mqabba 10, Msida 39, Naxxar 77, Paola 30, Pembroke 33, Pieta` 7, Qawra 9, Qrendi 20, Qormi 103, Rabat 23, Safi 3, San Ġwann 78, Santa Luċia 33, Santa Venera 46, Senglea 23, Siġġiewi 41, Sliema 22, St Andrews 4, St Julians 32, St Paul's Bay 16, Swieqi 28, Tarxien 28, Ta' Xbiex 11, Valletta 11, Vittoriosa 3, Xgħajra 2, Żabbar 113, Żebbuġ 48, Żejtun 96, Żurrieq 30.

Ġie reġistrat nuqqas fl-atletika, basketball, football, ġinnastika u volleyball, waqt li kien hemm imbagħad żieda fil-weightlifting, badminton, bowling u għawm.

Id-dixxiplini l-oħra kważi baqgħu l-istess.

WIED IL-GĦAJN - TRAFFIC ISLAND

L-ONOR.

DOLORES CRISTINA (f'isem l-Onor.

Mario Galea) staqsa lill- Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Possibbli jiġi kkonsidrat li fil- junction fejn Triq il-Qaliet, f'Wied il-Għajn toħroġ u tingħaqad ma' Triq il-Gardiel, issir xi ħaġa bħal traffic island, bit-tama li l-karozzi li jkunu ġejjin b'ċertu veloċita' minn ġo Triq il-Qaliet, ikollhom inaqqsu l- ispeed peress li ta' spiss qed jiġru inċidenti, uħud gravi, f'din il- junction?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Irriferejt is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant għall-konsiderazzjoni tal-bord għall-kontroll tat-traffiku.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet issa għadda.

Tqegħid ta' Karti.

Il-Ministru Bonnici.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Financial statements tal-korporazzjoni Maltija għall-iżvilupp għas- sena li għalqet fil-31 ta' Diċembru 1998.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Tonio Borg.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar l-għadd ta' snieter reġistrati u ħlas ta' liċenzji tal- kaċċaturi u nassaba sa l-aħħar ta' Settembru 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 11268.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li tagħti tagħrif dwar il-prezzijiet ta' diversi prodotti agrikoli għax-xhur bejn Lulju 1998 u Settembru 1999, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 10114.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ESTIMI TAL-KORPORAZZJONI GĦAS-SERVIZZI TA' L-ILMA - 1999/2000

Ikompli mis-16 ta' Novembru, 1999.

MR SPEAKER: L-Onor.

Galea Pace huwa in possession.

ONOR.

VICTOR GALEA PACE: Mr Speaker, dalgħodu kont qed nitkellem dwar il- ħtieġa enormi li jkun hemm aktar koperazzjoni u kordinazzjoni bejn il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-Ilma u d-dipartimenti l-oħra b'mod partikolari dawk li jkunu nvoluti f'xogħol fuq il-lant.

Hemm diversi dipartimenti fosthom id-dipartiment ta' l-ambjent u d-dipartiment tad- drenaġġ li flimkien ma din il-korporazzjoni għandhom ifasslu pjan biex ix- xogħol ikun aħjar u jkun orħos.

Hemm bżonn ukoll li jsir pjan serju biex naraw kif nippreservaw l-istormwater li huwa importanti ħafna kemm għall- agrikoltura kif ukoll għax-xorb.

Ta' min ngħid ukoll li l-kunsilli lokali jistgħu jgħinu f'dan il-pjan biex f'kull lokal ikun jista' jiġi milqugħ u ppreżervat aħjar l-ilma tax-xita.

Kif għedt dalgħodu jiena nħoss li t- tiswijiet ukoll għandhom jingħataw aktar importanza biex ikollna inqas ħela ta' ilma.

Wara kollox huwa dnub li jkollok ilma illi jinħela u jmur il- baħar u għalhekk huwa tajjeb li x-xogħol isir kemm jista' jkun malajr wara li tiġi rapportata l-ħsara.

Rigward it-tisfija tad-drenaġġ inħoss li barra li dan jista' jintuża għall-agrikoltura jista' jintuża wkoll anke għall-ħasil ta' l-art, tat- toroq, u wkoll għall-aquifer.

B'dan il-mod nevitaw milli nkomplu nippumpjaw l-ilma mill-boreholes li nafu li qed jagħmlilna ħafna ħsara li se nħossuha aktar 'il quddiem.

Darba kien hawn liġi dwar il-bjar fid-djar u jiena jidhirli li hija ħasra li din il-liġi m'għadhiex qed tiġi applikata fuq min jibni xi blokk ta' appartamenti.

Naħseb li din il-kwestjoni tal-bjar hija importanti ħafna għaliex 'il quddiem tista' tiswielna ħafna.

Mr Speaker, m'huwiex faċli li dawn il-problemi jiġu solvuti malajr pero' jekk wieħed jieħu l-affarijiet bis-serjeta' u jekk il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma jkollha l-għajnuna żgur illi jkun aktar faċli li jseħħu dawn il-pjanijiet.

Ta' min ngħid li jekk jirnexxielna nwettqu dawn il- pjanijiet inkunu nistgħu ngħaddu lil uliedna sitwazzjoni aktar feliċi.

Il- pajjiż ma jaffordjax li nibqgħu nippompjaw l-ilma b'dan il-mod u jekk ma nindirizzawx din il-problema immedjatament, 'il quddiem se niffaċċjaw problemi kbar ħafna.

Jiena la rrid inmaqdar u lanqas irrid nattakka lill-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma pero' jiena niskanta kif qatt ma sibna mezz kif noħolqu lqugħ għall-ilma li jinżel fil-ħafna widien li għandna għal ġol-baħar.

Nafu li persentaġġ qawwi - naħseb viċin id-90% - ta' l-ilma tax-xita jmur fil-baħar u jekk jirnexxielna nsalvaw parti sostanzjali minnu żgur li s- sitwazzjoni tkun ħafna aħjar.

Mr Speaker, biex nagħlaq nawgura lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma suċċess fil-ħidma tagħha fis-sena li ġejja.

Nawgura wkoll lill-bord il- ġdid ħidma tajba għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Grazzi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nieħu l-opportunita' biex nerġa' nfakkar lill-Onor.

Membri biex iżommu l-użu ta' mobile phones taħt kontroll.

Aktar rimarki?

Il-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

ONOR.

ALFRED SANT: Mr. Speaker, inwiegħdek li mhux se jkolli l-mobile phone itektek bħal dak tal-kelliem ta' qabli għax m'għandix wieħed.

Jiġifieri jien innaqqas ftit mill-kummerċ tal-Maltacom fuq din il-ħaġa!

Imma llum mhux fuq il-Maltacom qed nitkellmu imma fuq il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma u fuq l-ilma, suġġett li għandu kontroversja politika qawwija warajh.

Huwa suġġett li fih kien hemm opportuniżmu politiku - qatt ma konna rajna bħalu f'dawn l-aħħar snin - mill-ministri tal-gvern preżenti, li taħt it-tmexxija ta' l-Onor.

Fenech Adami qabel l-aħħar elezzjoni wiegħdu li se jerġgħu jġibu t-tariffi ta' l-ilma lejn kif kienu qabel ma l-gvern Laburista kien emendahom.

Issa nafu tajjeb illi minn dan kollu ma kien xejn u t-tariffi ta' l-ilma ma marrux lura għal kif kienu qabel ma nbidlu minn gvern Laburista imma naħseb li se jispiċċaw ħafna aktar qawwija milli kienu pproġettati u emendati mill-gvern Laburista.

Dalgħodu smajt lill-Ministru Josef Bonnici jiċħad li kien hemm xi wegħda min-naħa tal-Partit Nazzjonalista li b'xi mod jew ieħor kien se jġib it- tariffi ta' l-ilma lura lejn dawk li kienu qabel emendahom il-gvern Laburista.

Biex inkunu on the ball fuq din il-ħaġa jiena ġibt tape miegħi li nixtieq inqiegħdu fuq il-Mejda tal-Kamra.

Dan huwa tape ta' żewġ diskorsi li kien għamel il-Ministru Bonnici, wieħed f'Awissu ta' l-1998, jiġifieri qabel l-elezzjoni ġenerali ta' dik is-sena, u l-ieħor li għamlu wara l-elezzjoni ġenerali.

Fl-ewwel tape ta' qabel l-elezzjoni ta' l-1998 - nimmaġina b'referenza għalija - Josef Bonnici qal hekk:

"Għax ma jaqbadx jagħmel bħalna..."

- qal il-bravu Josef Bonnici! -

"... u jgħid li r-rati se jonqsu b'tant ammont?

Aħna qed ngħidu li dawn ir-rati se jmorru għal li kienu.

Se nkunu f'pożizzjoni li r-rati tad-dawl u l-ilma se jkunu prattikament l-istess li kellna qabel".

Wara l-elezzjoni, l-istess Onor. Membru tkellem fuq ir-radju tal-Partit Nazzjonalista fil-programm jismu "Radiopoli" u qiegħed on record li qal hekk:

"Hemm min jgħid li se mmorru għall-kontijiet il-qodma.

Ħalli nibda minn din.

Mhux vera li aħna qatt għedna li se mmorru għall-kontijiet il-qodma għax il-verita' hija li t-tariffi, speċjalment tad-dawl imma anke ta' l-ilma, kellhom bżonn xi ftit ta' l-aġġustament wara l- elezzjoni".

Mela qabel l-elezzjoni, minkejja l-pożi kollha ta' dalgħodu, l-Onor.

Bonnici għamilha ċara u tonda li dawn ir-rati se jmorru għal li kienu u wara l-elezzjoni qal li mhux veru li qal hekk.

Jiena nistaqsi: Issa li għaddiet ftit aktar minn sena mill-elezzjoni, nistgħu nifhmu f'hiex jikkonsisti dan il-ftit aġġustament?

Mill-biżibilju ta' karti li ppreżentawlna hawn - u li suppost huma d- dokumentazzjoni finanzjarja li ġiet preżentata lil dan il-parlament fuq il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma - ppruvajt nifhem ftit kemm il-gvern qed jipprospetta illi se jdaħħal mit-tariffi ta' l-ilma fis-snin li ġejjin biex nara dan il-ftit ta' l-aġġustament fiex se jikkonsisti.

Biex wieħed ikun jista' jifhem eżattament fiex se jikkonsisti dan il-ftit ta' l- aġġustament irid l-ewwel iħares lejn kemm kien qed idaħħal mill-ilma l- gvern qabel ma' l-''kiefer'' gvern Laburista fettillu jtella' t-tariffi u mbagħad jara kemm qed jipprospetta li jdaħħal il-Prof.

Bonnici mill-ilma s- sena d-dieħla.

Fl-1995/96, skond iċ-ċifri mħawda li ppreżentawlna, il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma daħħlet mill-ilma s-somma ta' Lm5.7 miljun.

Issa ejja naraw ftit kemm qed jgħid li se jdaħħal mill-ilma dan il- gvern Nazzjonalista daqstant ''ħanin''.

B'dan il-mod inkunu nafu dan il- ftit ta' aġġustament kemm se jkun.

Minn dan it-taħwid ta' figuri li tawna huma qed jgħidu li erba' snin, tliet snin ilu, il-poplu kien jikkonsma aktar ilma u li matul is-snin il-konsum ta' l-ilma naqas.

Din il-ħaġa tfisser li qed nikkonsmaw anqas pero' qed nonfqu aktar.

U dan il-ftit ta' aġġustament x'inhu?

Mill-figuri li tawna l-Prof.

Bonnici u l-Perit Michael Falzon, li huwa chairman tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-lma, għas- sena 1995/96 il-poplu tagħna ħallas Lm5.7miljun imma għas-sena 1998/99 id- dħul mill-bejgħ ta' l-ilma lill-poplu tela' għal Lm9.1miljun.

Għal min jinteressawh iċ-ċifri din hija żieda ta' 60% fil-piż tat-tariffi ta' l-ilma fuq il-poplu.

Mis-sale of water biss, il-Prof.

Bonnici u l-Perit Falzon qed igħidu li se jdaħħlu s-somma ta' Lm11.1 miljun.

Dawn l-aġġustamenti mhux minn gvern Laburista ''kiefer'' saru imma mill-gvern ''ħanin'' ta' Fenech Adami, li kien qal li se jħalli kollox kif inhu.

LM11.1 miljun huma kważi d-doppju ta' li kien idaħħal fis-sena 1995/1996 u allura jiena ngħid: X'inhu għaddej?

Għaliex anke f'dan il-qasam il-qerq jibqa' jippersisti b'dan il- mod?

Sur President, hawnhekk għandna l-prova li l-piz finanzjarju tat- tariffa ta' l-ilma fuq il-poplu qed jirdoppja u minħabba f'hekk jiena ngħid li l-qerq mexa fuq żewġ binarji.

L-ewwelnett qarrqu bil-poplu meta qalulu li gvern Laburista tilef il-kuxjenza soċjali u kien se jagħsarhom bit- tariffi u issa qed idaħħlu proċeduri li bihom se jkunu huma li jagħsru lill- poplu.

Huma l-figuri tagħhom stess li juru dan.

Min-naħa l-oħra t-tieni livell ta' qerq li għandna quddiemna ġej mil- katastrofi li hemm fis-sistema ta' l-ilma.

Jiena naf li l-Onor.

Bonnici jħobb jipprova jwaħħal kollox fil-gvern Laburista imma l-figuri, il-fatti u l-ġrajjiet juru li l-katastrofi li hemm fis-sistema ġejja mill-bidu tas- snin 90 u anke minn qabel.

Hemm ħafna mekkaniżmi ta' taħwid amministrativ u ta' korruzzjoni li wasslu biex ikollna l-balbuljata li hemm fil- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Bħala eżempju jiena diġa' rreferejt għall-figuri mbażwra li ppreżentawlna.

Jiena ngħid li l-ministru jmissu jistħi li jersaq quddiem il-parlament b'din it-taparsi informazzjoni finanzjarja.

Malli tipprova torbotha ma' figuri oħra li ħarġu min-naħa tal- finanzi tal-gvern wieħed ma jifhem assolutament xejn dwar kif il-gvern u l- pajjiż qegħdin jissussidjaw jew jimlew il-ħofor finanzjarji tal- korporazzjoni ta' l-ilma.

Mr. Speaker, huwa tal-mistħija wkoll il-fatt li niġu ppreżentati b'accounts li huma unaudited anke sa Settembru ta' l-1998.

Jekk jiġi ċ- chairman tal-korporazzjoni u jgħid li għad hemm it-taħwid fil-billing u għadna ma nistgħux inkunu ċari anke fuq l-income jiena ngħidlu: Allura x'qed tagħmel hemm int?

Kont qed tgħidilna li se tlesti kollox sa April ta' din is-sena!

Missu kellek id-diċenza li meta tiġi quddiem il-parlament għallinqas ikollok a partial audit certificate fuq l-expenditure.

Nista' nifhem li m'għandekx audit certificate fuq it-tbażwir li ħallejt qabel l- 1996, imma allura lanqas fuq il-costs ma tista' tagħtina ċertifikat ta' l- audit?

Qegħdin niġu ppreżentati b'accounts li sa Settembru ta' 1998 huma unaudited fuq korporazzjoni li l-kontroversja politika fuqha nafu x'inhi.

Barra minn hekk, meta wieħed jifli ċ-ċifri finanzjarji li joħorġu minn sorsi oħra, wieħed ikollu jistaqsi: Eżattament x'inhu għaddej mill- finanzjament tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma?

Dawn iċ-ċifri li għandna quddiemna assolutament ma jagħtuna l-ebda idea u minħabba f'hekk jiena pprovajt insib minn sorsi oħra eżattament kif qed tiffinanzja ruħha bħalissa l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Jiena nittama li xi ħadd jgħidli li għandi żball imma figuri li ħriġt bihom hawnhekk huma orrendi.

Minn Settembru tas-sena li għaddiet meta daħal Dr Fenech Adami jmexxi dan il-pajjiż, kemm ħareġ flus il-gvern fuq il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma?

Smajna ħafna pożi, smajna ħafna dwar kuxjenza soċjali, għedna wkoll li qed inbiddlu r-rotta u li issa daħħalna l-fiduċja, imma in real terms fi flus x'qed isir biex tabilħaqq tiġi ffaċċjata s-sitwazzjoni?

Mela jirriżulta li sa Settembru tas-sena li għaddiet il-gvern kien ħareġ Lm5.5 miljun għall-ilma fil-pajjiż.

Il-financial report maħruġ mill- ministeru tal-finanzi wara l-aħħar tas-sena jirriżulta li l-gvern qed jgħid li fuq il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma ħareġ b'kollox is-somma ta' Lm18.5 miljun matul is-sena li għaddiet.

Mela b'sempliċi subtraction, bejn Settembru tas-sena li għaddiet u Diċembru tas-sena li għaddiet, jiġifieri fl-aħħar quarter tas-sena li għaddiet, il-gvern ħareġ is-somma ta' Lm13-il miljun.

Imbagħad staqsejt ukoll dwar jekk ħariġx flus il-gvern fuq il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma minn Jannar sa Settembru ta' din is- sena jew jekk din il-korporazzjoni hijiex miexja 'l quddiem waħedha!

Dażgur li m'hijiex miexja 'l quddiem waħedha.

Skond ir-return li joħroġ il-gvern kull xahar dwar il-ħruġ u d-dħul rikorrenti u kapitali tiegħu xahar b'xahar jirriżulta li minn Jannar sa Settembru ta' din is-sena l-gvern ħareġ is- somma ta' LM10.9 miljun.

Din is-somma diġa' hija inkwetanti.

Issa skond l- estimates li ppubblika fuq l-ilma, sa Diċembru l-gvern kien qed jagħmel stima li jonfoq is-somma ta' LM11.9 miljuni imma sa Settembru ta' din is- sena kien diġa' ħareġ Lm10.9 miljun.

Jiġifieri diġa' qed jeċċedi bil-kbir dak li pprospetta li joħroġ din is-sena fuq il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Barra minn dan, jekk ngħoddu dawn l-Lm10.9 miljun mat-Lm13-il miljun li ħareġ il-poplu jirriżulta li b'kollox il-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma se tkun ħadet is-somma ta' Lm23.9 miljun f'sena.

S'issa fuq dan ma smajna xejn u kieku l-Ministru Bonnici kien serju mhux dawn il-gozz karti kien jippreżentalna imma kien jippreżentalna għallinqas xi forma ta' cashflow projection ħalli nkunu nafu kif qed tiffinanzja ruħha l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Matul din l-aħħar sena smajna lill-ex Ministru Falzon li huwa ċ-chairman ta' din il-korporazzjoni jgħid li f'nofs is-sajf kollox se jiġi f'postu, imbagħad hawnhekk, fi statement imwarrab u nwaddab bl-addoċċ insibu li l-billing għadu rebus, li għadna ma nafux fejn qegħdin u li kollox għadu fl-arja.

Sadanittant ħarġu Lm24 miljun f'sena waħda u minkejja dan dawn il-qabda qaddisin jibqgħu jiskandalizzaw ruħhom fuq it-tarzna u fuq ix-shipbuilding u fuq din il-ħaġa qisu ma ġara xejn.

Mr. Speaker, smajna wkoll li l-gvern imbotta lil din il-korporazzjoni biex tmur għand il-banek ħalli jiffinanzjawhom.

M'hemmx għalfejn ngħidu li l-ewwel marru kien fuq it-trovata l-kbira tal-Ministru Dalli, jiġifieri l- HSBC, pero' dawn ma aċċettawx li jiffinanzjawhom u ħadu l-istess risposta li kellhom il-kumpannija tal-film facilities.

Dawn qalulhom li finanzjament ta' dan it-tip ma jaqax fl-istrateġija internazzjonali tagħhom u minħabba f'hekk il-korporazzjoni kellha tmur biex tissellef mingħand il-Bank of Valletta.

Issa l-problema tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-Ilma hawnhekk hi li din m'hijiex tad-Daewoo.

Ara kieku kienu d-Daewoo kienu jsibu min jirranġalhom ħalli jdaħħlu Lm7 miljun minn hawn u Lm8 miljun minn hemm, imma l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma le!

Qalulna li l- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma kellha xi problemi mal-Bank of Valletta, forsi kien hemm bżonn ta' xi ħadd iċempel, kif għamel għal Daewoo, ħalli jirranġalhom!

Wieħed mill-argumenti li tqajmu kien li l- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma marret tissellef mingħand il-Bank of Valletta fuq il-bażi ta' projections li kellha s-sena li għaddiet u fuq il- bażi tal-business plan li kellha s-sena li għaddiet.

Dan x'taħwid hu!

Il- business plan u l-istimi li kellha s-sena li għaddiet u ta' qabel suppost kienu fuq it-tariffi m'ogħla smewwiet li kien għamel dak il-''kiefer'' gvern Laburista li jagħsar il-poplu.

Issa dawk l-istimi m'għadhomx jgħoddu aktar u ċertament l-ebda bank mhu se jsellef fuq stimi li spiċċaw imneħħija min-nofs meta daħal Dr Fenech Adami, b'qalbu tad-deheb u jirranġa kollox għall-poplu!

Kif ippretendew li l-bank isellef fuq stimi qodma?

Ma smajna xejn aktar fuqha l-istorja.

Jiena ngħid ma jistax ikun li nibqgħu għaddejjin b'dan in-nuqqas ta' serjeta' u b'dan it-taħwid.

Flok l- affarijiet mexjin 'il quddiem qed jiżdied aktar it-taħwid.

Mr. Speaker, jiena forsi ma nagħtix tort sa barra lill-Ministru Bonnici għal dan it-taħwid, għax madwaru għandu stilla ta' nies li huma msiemer għalih.

Min-naħa għandu lil Edwin Vassallo tal-Mosta primary li qed imexxilu naħa u min-naħa l-oħra għandu lill-Perit Falzon, li huwa ċ- chairman ta' din il-korporazzjoni.

Dawn it-tnejn jikkompetu fuq l-istess distrett miegħu u allura forsi qiegħed ftit imħarbat f'dan is-sens.

Wara kollox il-politika hekk hi wkoll, imma jiena kont nistenna li f'ħaġa bħal din għallinqas iżomm ċertu focus u jżomm ċertu kontroll.

Dan ma ġarax u hawnhekk għandna rapport taparsi mibni sabiħ u taparsi kollu xinxilli pubbliċitarji imma li ma jurix fejn qiegħed il-kontroll strateġiku fuq il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Meta aħna konna fil-gvern konna qegħdin nipprovaw nagħmluha din il-ħaġa.

Ma rnexxilniex imma konna bdejna nagħmluha.

Hemm bżonn ta' kontroll strateġiku fuq din il-korporazzjoni li ħarbet mill-kontroll veru tal-poplu.

Din tinsab immexxija qisha tricycle żgangat li fl-istess ħin qed jippermetti ħafna perkaċċi, ħafna taħwid u ħafna nuqqas ta' kontroll.

Biżżejjed tħares lejn ċerti affarijiet li għaddejjin hawnhekk.

Per eżempju, kif jista' l-ministru jippreżentalna stima ta' xi ħaġa li konna rranġajna aħna, jiġifieri l-maintenance and repair tar-reverse osmosis plants?

Mr. Speaker, minnufih malli laħaq ministru l-Onor.

Charles Buhagiar qal li kien ġennata l-fatt li għal snin sħaħ il-maintenance tar-reverse osmosis plants kien isir taħt kuntratt ma' kumpannija privata.

Il-poplu kien qed jonfoq xi Lm3.7 miljun u fl-aħħar wasalna - u issa qed jieħu l-kredtu l-ex Ministru Falzon fuqha din - biex il-maintenance mill-impjegati tal- korporazzjoni stess.

F'daqqa waħda l-ispiża tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma fuq din il-ħaġa biss naqset għal Lm1.7 miljun.

Sa sena u nofs ilu din l-ispiża kienet saret ta' Lm1.5 miljun minn Lm3.7 miljun imma issa nsibu li f'sentejn qed nipprospettaw li din se titla' għal Lm1.9 miljun, jiġifieri żieda ta' 26%.

Dan x'ġenn hu?

Erġajna resqin lura kompletament lejn it-taħwid li kien hemm qabel l-1996.

Mhux qed ngħid li fil-ftit żmien li konna fil-gvern konna wasalna biex nikkoreġu dak it-taħwid kollu, imma konna bdejna, u għax għamilna hekk kienu qamu l-ħalel.

Għax kienu se jintlaqtu l-fat cats u min jiekol il-ġobon f'dan il-pajjiż beda jixgħel id- dawl.

Mr Speaker, jiena nista' ngħid x'inhi t-taħwida u t-tħarbita tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma f'dan il-pajjiż.

L-ewwelnett il-bidla li saret minn dipartiment ta' l-ilma għal korporazzjoni ta' l-ilma kienet ġennata mill-kbar.

Din il-ħaġa suppost kienet se ddaħħal iktar kontroll u trasparenza imma fil-fatt ġara bil- maqlub.

B'dan il-mod la ttejbet l-amministrazzjoni u lanqas b'xi mod jew ieħor iddaħħlet it-trasparenza, anzi tappnet kollox.

Jaħti għal dan kollu huwa l-ex Ministru Falzon u dak li kien segretarju parlamentari taħtu, l- Onor. Ninu Zammit.

Aħna konna għidnilhom li kienu qed jagħmlu ġennata, u bir-raġun għax dawn mhux talli ma ħaffux l-amministrazzjoni talli rdoppjawha u spiċċajna b'sistema fejn baqgħu jsiru l-aktar affarijiet antikwati, management xejn, kontroll finanzjarju xejn u jmexxu xi żewġ engineers li sempliċiment jitilqu 'l quddiem bla m'għandhom l-ebda idea strateġika ta' kif timxi organizazzjoni.

Għallinqas fid-dipartiment kellek strutturi ta' kontroll li jżommuk in line, imma jekk tħalli korporazzjoni għal rasha din tiftaħ ruħha - kif fetħet ruħha din il-korporazzjoni - għal mismanagement totali, għal nuqqas ta' direzzjoni strateġika u ngħid ukoll għall-korruzzjoni.

Per eżempju, waħda mir-raġunijiet li qalulna għaliex m'għandekx tbiddel il-kuntratt ta' maintenance mill-privat għal mal- korporazzjoni għax tgħid m'hemmx il-perkaċċi fin-nofs.

Aħna dan waqqafnih minnufih bla ebda damdim ta' xejn u bla ebda daqq ta' tnabar u r-riżultat kien li minn aktar minn Lm3 miljuni l-ispiża naqqasniha għal Lm1.5 miljun.

Mr Speaker, imbagħad hemm il-konċett sħiħ tal-bini tar-reverse osmosis plants biex nipproduċu l-ilma.

Fil-bidu kienet idea tajba imma kienet idea tajba inkwadrata f'idea strateġika li biha ttejjeb u ssaħħaħ is-sistema tad- distribuzzjoni ta' l-ilma u tiżgura li l-ilma li qed tipproduċi mir-reverse osmosis plants jasal tajjeb.

Ġara xi ħaġa minn dan?

Le, bil-maqlub!

Once li l-amministrazzjoni ta' Fenech Adami ddeċidiet fuq reverse osmosis plants, imbagħad spiċċajna reverse osmosis plants along the way bla kontroll ta' xejn.

L-Onor.

Charles Buhagiar insista - u għamel tajjeb - li għandna nagħtu iktar importanza lill-kontroll fuq il-ħela ta' l-ilma fid- distribuzzjoni, u hawnhekk tirrealizza li għandna reverse osmosis plants żejda fil-pajjiż.

Hemm reverse osmosis plants li stajna ngħaddu mingħajrhom.

Is-sabiħa hi li fl-estimi għas-sena 1996 tal-gvern ta' Fenech Adami kien hemm previst nefqa kapitali ġdida għar-reverse osmosis plants.

Ma saritx għax ma saritx, imma fi stadju fejn kellna wisq reverse osmosis plants kienet se ssir reverse osmosis plant ġdida.

Għiduli li jiena suspettuż, għiduli li nara l-iswed u nipprova nħammeġ, imma m'għandix dubju li fin-nofs kien hemm affarijiet li jintnu.

Iġiegħlek taħseb iktar u iktar il-fatt li sistema ta' management, sistema ta' kontroll u anke sistema finanzjarja ma jeżistux.

La kienu jeżistu u lanqas jeżistu llum, u għalhekk quddiemna għandna figuri li assolutament ma jiswew xejn.

Mr Speaker, jiena ngħid li ma nistgħux nibqgħu sejrin hekk mingħajr ma tittieħed azzjoni suret in-nies Ma nistgħux inkomplu nġorru l-piż ta' deċiżjonijiet li huma verament ħżiena.

Eżempju ta' dan li qed insemmi hija l-billing problem, li qiegħda hemm u nafu biha għax għaddejna minnha aħna wkoll.

F'dan il-każ ħadd ma jaf eżattament kemm tassew jikonsmaw in-nies u kemm tassew huma ċ-charges.

Is-sistema ta' l-informatika li nbidlet fl-1994 jew fl-1995 b'ħafna daqq ta' trombi minflok daħħlet trasparenza ġdida, kompliet tħawwad u għadha tħawwad sal-lum.

Dan jirriżulta minn dawn il-figuri li għandna u minn din in-naħa tal-Kamra aħna bilfors ikollna nistaqsu: Kemm se jdumu sejrin hekk l-affarijiet u kif nistgħu naqblu li dan it-taħwid jibqa' jiġi mbierek?

Dan it-taħwid qed ikun imbierek min-naħa l-oħra għax jekk tisma' lill-Onor.

Bonnici jitkellem tistħajlek li f'daqqa waħda dan fetaħ il-bibien tal-ġenna.

Fejn se naslu jekk hemm l-istess nies li qed imexxu?

Kemm l-Onor.

Bonnici kif ukoll l-ex Ministru Falzon diġa' kellhom ċans immexxu imma dan iċ-ċans berbquh u warajhom ħallew din il-fratterija kollha.

Ikkoreġuni jekk għandi żball, imma f'sena waħda l-gvern ħareġ Lm24 miljun fuq din il-korporazzjoni.

Mr Speaker, tista' tidħak bil-poplu għal ħafna żmien, imma ma nistgħux nibqgħu nistennew li jibqa' għaddej dan id- daħk u dan iċ-ċajt fil-pajjiż għax fin-nofs hemm anke s-serjeta' u s-sens ta' dixxiplina li jixraqlu dan il-pajjiż.

Kif nistgħu nibqgħu nidħku bih b'dan il-mod?

Qabel nagħlaq nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra dan it-tape fejn jidher ċar kemm ipprova jidħak bil-poplu l-Onor.

Bonnici biex jeħodlu l- vot.

Jiena ngħid good luck to him, imma ma jistax ikun li sena wara l-oħra nibqgħu għaddejjin bi spiża ta' Lm24 miljun qisu ma ġara xejn u mingħajr ma jkollna rendikont serju.

Għaliex dejjem nipprovaw nisparaw fuq tat-tarzna imma fuq din qisu ma ġara xejn?

Naħseb li 'l hinn mill-pożi, mill-kliem sbieħ u mill-qagħqi trijonfalistiku li jagħtina s-soltu l-Onor.

Bonnici, hemm bżonn ta' serjeta' u dixxiplina speċjalment fil-qasam ta' l-ilma.

Grazzi.

(Onor. Membri: Hear, hear)

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.Ninu Zammit.

ONOR.

NINU ZAMMIT (Ministru għall-Agrikoltura u Sajd): Mr Speaker, nixtieq nibda billi ngħid minn fejn telaq id-dipartiment ta' l-ilma fl-1987.

Irrid infakkar li dan id-dipartiment, illum korporazzjoni, telaq minn produzzjoni ta' ilma fl-1987 li kienet bil-kemm tlaħħaq is-17-il miljun gallun ilma kuljum meta d-domanda kienet ferm ikbar.

Infakkar li tant kienet ikbar id- domanda ta' l-ilma fl-1986 u fl-1987 li l-gvern ta' dak iż-żmien, jiġifieri gvern Laburista, kien waqa' biex jimporta l-ilma bit-tankers minn barra.

Kien spiċċa biex jimporta ilma tax-xorb kontaminat - ovvjament kellu jiġi mormi - u l-ispiża, jekk m'inix sejjer żball, kienet taqbeż sewwa n-Lm0.5 miljun.

Infakkar ukoll li gvern Nazzjonalista kellu bilfors jinvesti bil-kbir biex ikabbar il-produzzjoni ta' l-ilma b'tali mod li din setgħet tlaħħaq mad-domanda.

Infakkar li sa 1992/1993 il-produzzjoni ta' l-ilma bil-mezzi tar-reverse osmosis konna tellgħajniha għal 33 miljun gallun ilma kuljum.

Irrid infakkar ukoll li dan l-investiment kollu, li kien jaqbeż il-Lm50 miljun, kien sar kemm biex ikabbar il-produzzjoni ta' l-ilma kif ukoll biex itejjeb il-kwalita' ta' l-ilma.

Din iż-żieda fil-produzzjoni ta' l-ilma saret kollha permezz tar-reverse osmosis u sal-1992 konna ġejna f'sitwazzjoni fejn f'pajjiżna kellna produzzjoni ta' l-ilma adegwata.

Għall- grazzja tal-ħanin Alla nistgħu ngħidu li minn dak iż-żmien sal-lum il-kriżi ta' nuqqas ta' ilma lanqas biss baqgħet tissemma'.

Naturalment fil-qasam ta' l-ilma għandek l-qalb, li hija l-produzzjoni imbagħad għandek l- arterji, li huma s-sistemi ta' distribuzzjoni, li permezz tagħhom titwassal il-provvista ta' l-ilma għand il-konsumatur.

Ovvjament il-gvern Nazzjonalista m'għamilx biss investiment fil-produzzjoni ta' l-ilma imma rranġa d-distribuzzjoni wkoll.

Per eżempju, fis-sajf ta' l-1987 konna għamilna l-main ġdid għan-naħa tal-Qawra u Buġibba.

Infakkar ukoll fl-investiment qawwi li għamilna għad-distribuzzjoni għan- nofsinhar tal-pajjiż li konna nirreferu għaliha bħala l-Qrendi south u li kienet tlaħħaq area ta' madwar 35% tal-pajjiż.

Ta' min ngħid li l-Qrendi south kienet iddisinjata biex tlaħħaq mal-bżonnijiet tan-nofsinhar tal- pajjiż sas-sena 2025.

In-nofsinhar jikkonsisti fl-area kollha li tibda mill-Kottonera u tibqa' sejra saż-Żurrieq inkluż Ħal Tarxien u Raħal Ġdid.

Qabel dik kienet fornuta b'main tal-pied li kien qdiem.

Minflok dak il-main aħna għamilna ħruġ mill-ġibjun tal-Qrendi li jikkonsisti f'żewġ mains ta' żewġ piedi l-wieħed.

Barra li żidna l-potenzjal tal-mains fil-ġibjun tal- Qrendi aħna bdejna wkoll dak li jissejjaħ il-blending ta' l-ilma.

F'dan il- ġibjun aħna bdejna nħalltu l-ilma li jittella' mill-boreholes ma' ilma li jiġi prodott fir-reverse osmosis ta' Lapsi.

Irrid ngħid ukoll li aħna rdoppjajna l-produzzjoni ta' l-ilma b'mezzi ta' reverse osmosis u dan kien investiment kbir u għaqli.

Aħna bnejna reverse osmosis plants ġodda fjamanti, dawn kienu ippjanati mil-Maltin u fosthom insemmi t-tkabbir li kien sar f'Tigne', dak fiċ-Ċirkewwa kif ukoll fir- reverse osmosis ta' Pembroke.

Dan qed ngħidu biex inwitti l-kritika li toħroġ mill-oppożizzjoni li tgħid li l-investiment li sar ma kienx wieħed għaqli.

Ta' min insemmi wkoll li rigward ilma aħna qsamna l-pajjiż f'seba' żoni imbagħad għamilna sub-żoni biex naraw fejn kien qed jispiċċa l-ilma.

Minn dan iż-zoning u subzoning sibna li kwantita' ta' ilma kien qed jasal għand il-konsumatur pero' dan ma kienx qed jiġi reġistrat għas-sempliċi raġuni li l-meters ma kenux sensittivi biżżejjed.

Minħabba f'hekk il-gvern ta' bejn l-1987 u l-1996 kellu jagħmel investiment qawwi wkoll f'xiri ta' meters sensittivi - li huma ta' class (sd) type - li permezz tagħhom dak l- ilma li qabel kien unaccounted for beda jiġi accounted for.

Proġett ieħor li ma tantx jissemma' huwa l-proġett li sar wara li saret l- analiżi ta' fejn kien imur l-ilma.

Konna sibna li 80% tal-leakages kienu qegħdin isiru fil-parti tas-service pipe - li huwa pipe iggalvanizzat - tat- tliet kwarti u tal-pulzier li kien iqabbad il-mains mit-triq sal-meter li jkun għand il-konsumatur.

Il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma daħlet għal dan ix-xogħol ukoll u kellha toħroġ l-investiment biex isir bdil ta' kwantita' kbira ta' service pipes li flok ta' l-iggalvanizzar bdew isiru tal-plastic.

Sar investiment qawwi biex sar iż-zoning, biex inbidlu l- meters, biex saru service pipes ġodda tal-plastic u biex inbidlu kilometri sħaħ ta' mains.

Dan kollu ta riżultat pożittiv għax fejn fl-1992/1993 konna qegħdin noħorġu madwar 33 miljun gallun ilma kuljum imma llum il-ġurnata qiegħda toħroġ biss provvista ta' madwar 22 miljun gallun ilma kuljum liema provista qiegħda tlaħħaq mad-domanda tal-pajjiż.

Il-produzzjoni ta' miljun gallun ilma kuljum għal sena sħiħa tinvolvi spiża ta' Lm0.5 miljun.

Billi qed nipproduċu 10 miljun gallun inqas, il-korporazzjoni qed tiffranka somma annwali ta' Lm5 miljun.

Din hija l-effiċjenza li jiena personalment kont responsabbli għaliha għal għaxar snin sħaħ u iva, jiena niftaħar biha.

Punt ieħor li nixtieq insemmi huwa n-numru ta' ħaddiema.

Fir-rapport li kien ġie kkommissjonat minn Dr Alfred Sant wara l-1996 - liema rapport kien għamlu Alfred Mifsud - intqal li waħda mir-raġunijiet għaliex il- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma ma kenitx f'sitwazzjoni feliċi kienet li għad baqa' numru ta' ħaddiema żejda.

Irrid infakkar, għax kultant ninsew, li meta ħadna over aħna fil-water works department ta' dak iż-żmien kien hemm 1,900 ħaddiem u parti minnhom kienu wħud minn dawk il- famużi 9,000 li kienu ddaħħlu qabel l-1987.

Mill-1,900 ħaddiem fl-1987, dan in-numru niżżilnih - u dan niżel by natural wasteage mhux għax keċċejna - għal 1,300 fl-1996.

Mr Speaker, irrid insemmi wkoll it-taħriġ.

Ħawnhekk ta' min ngħid li ġie mwaqqaf l-institute of water technology.

Dan ġie mwaqqaf bin-nies tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma stess, fih isir it-taħriġ tal-ħaddiema u dan kollu ssarraf f'effiċjenza aħjar.

Ngħaddi issa biex infakkar l-għanijiet li għaliha kienet ġiet imwaqfa l- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Jekk m'inix sejjer żball din waqqafniha f'Jannar jew Frar ta' l-1992 u kienet iddisinjata biex tieħu ħsieb il-potable water, jiġifieri l-ilma tax-xorb, ir-run-off water jiġifieri dak l-ilma li wara kull maltempata narawh igelgel fit-toroq kif ukoll kellha tieħu ħsieb id-drenaġġ u t-tisfija tad-drenaġġ.

Konna qegħdin naħsbu li din il-korporazzjoni kellha tieħu ħsieb il-water management b'mod integrali.

Irrid ngħid ukoll li aħna konna tajna ċ-ċans biex anke l-qasam agrikolu jkollu l-ilma neċessarju biex ikun jista' jkabbar il-prodotti tiegħu.

Infakkar ukoll li wara l-1991/1992 fil-qasam tal-biedja saret rivoluzzjoni peress li ddaħħal id-drip irrigation.

Dan m'huwiex sempliċiment il- pajpijiet tad-drip u n-nozzles imma jikkonsisti wkoll f'sistema ta' pajpijiet tal-plastic.

Illum ġejna f'pożizzjoni fejn irridu nibdew naħsbu biex nieħdu ħsieb tas-cycle kollu ta' l-ilma b'mod integrali.

Naħseb li wara li ħadna ħsieb il-qasam tal-potable water - mhux għax huwa perfett, għax dejjem għad jonqos x'isir u għad jonqos meded ta' mains x'isiru imma - wasal iż-żmien li nibdew nieħdu ħsieb ukoll l-ilma li jkollna wara l- maltempati kif ukoll l-ilma li jiġi mit-tisfija tad-drenaġġ.

L-ilma li jiġi mir-run-off water jista' jiġi maħżun faċilment.

Fl-antik f'kull pjazza f'pajjiżna kien ikun hemm ġibjuni żgħar li fihom kien jinġabar l-ilma tax- xita u jiena persważ li llum, bit-teknoloġija li hawn ta' tisfija ta' l- ilma tad-drenaġġ faċilment nistgħu niġu f'pożizzjoni fejn inħalltu flimkien ir-run-off water, jiġifieri dak li jirriżulta wara l-maltempata, u l-ilma li jiġi msaffi mill-ilma tad-drenaġġ.

Dan l-ilma nistgħu naħżnuh f'postijiet adatti u jista' jiġi provdut bħala ilma second class għat- tisqija.

Irrid ngħid li m'hijiex xi ħaġa diffiċli biex ir-run-off water jiġi polished u m'huwiex difiċli biex mill-banda l-oħra nsaffu l-ilma tad- drenaġġ.

F'pajjiżna għandna domanda ta' madwar 22 miljun gallun ilma kuljum li 80% minnu jispiċċa bħala drainage water.

Dan ifisser li madwar 17-il miljun gallun ilma kuljum jista' jiġi treated u minnu tista' tieħu n- nofs, jiġifieri madwar 8 jew 10 miljun gallun ilma kuljum.

Dan faċilment jista' jiġi pprovdut bħala ilma għat-tisqija.

Ovvjament ladarba tkun f'din il-pożizzjoni l-pajjiż ikun qed jiffranka l-flus.

Jekk il-bdiewa ma jingħatawx ċertu ammont ta' ilma dawn itellgħu dak li jkun jonqoshom mill- aquifer u dan l-ilma b'xi mod trid tagħmel replacement tiegħu permezz tar- reverse osmosis.

Iċ-ċifra ta' 8 miljun gallun ilma tfisser li tkun qed tiffranka madwar Lm4 miljun fis-sena.

Irrid ngħaddi wkoll biex ngħid li bil-linja politika li qabad pajjiżna, jiġifieri dik ta' sħubija fl-Unjoni Ewropea, nistgħu nisfruttaw dan il- qasam.

Kulħadd jaf li l-Unjoni tagħti fondi speċjali għal development u għal water treatment.

Barra minn hekk, ladarba jsiru proġetti adatti u proġetti speċjali nkunu nistgħu nibbenefikaw ukoll minn fondi għal rural development magħrufa bħala l-green box u li bihom inkunu nistgħu nsaffu l- ilma tad-drenaġġ u nħalltuh ma' ilma li jirriżulta wara l-maltempati.

Mr Speaker, illejla ssemmew ukoll il-Malta desalination services u ntqal li din kienet xi skoperta ta' l-oppożizzjoni.

Dan m'hu veru xejn.

Jiena nfakkar li qabel l-1996 aħna konna lestejna l-pjan li biex nieħdu over l- istess MDS, li dak iż-żmien kienet immexxija mill-Polymetrics.

Nieħu gost li gvern Laburista kompla miexi fuq il-pjan tagħna għax b'dan il-mod ġew iffrankati l-flus.

Wara kollox ilkoll kemm aħna taxpayers u tieħu pjaċir meta gvern, ikun min ikun, jiffranka l-flus għall-benefiċċju tal-kaxxa ta' Malta.

Mr. Speaker, jekk m'inix sejjer żball dalgħodu ssemma wkoll ir-reverse osmosis li kellu jinbena f'Wied il-Għajn.

Iva, dak iż-żmien aħna konna mexjin biex nibdew il-bini ta' reverse osmosis plant f'Wied il-Għajn.

Billi kien se jinqala' l-impjant ta' Tigne' aħna kellna l-ħsieb li npoġġu f'Wied il-Għajn partijiet li jinqalgħu mir-reverse osmosis ta' Tigne' imbagħad inkomplu nkabbru l-kapaċita' ta' l-istess reverse osmosis ta' Wied il-Għajn.

It-target tagħna kien li mhux biss inkabbru l-produzzjoni ta' l-ilma imma ridna wkoll intejbu l-kwalita'.

Aħna ridna li l-ilma li jiġi provdut lill-konsumatur mhux jiġi parti mir-reverse osmosis u parti minn borehole imma ridna sistema li l-ilma kollu li jsir bil-mezzi tar- reverse osmosis jiġi blended ma' l-ilma li jittella' minn taħt l-art biex il-konsumaturi kollha jieħdu l-istess kwalita' ta' ilma.

Mr Speaker, nixtieq ukoll nagħti daqsxejn informazzjoni dwar it-tariffi.

Ngħid is-sewwa jiena ma kontx se nsemmihom illejla imma ladarba rrefera għalihom il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jiena jkolli nirrispondih.

Nixtieq infakkar lill-poplu minn hawnhekk dwar dak li kien jgħid il-Kap ta' l-Oppożizzjoni qabel l-1996.

Infakkar li l-Onor.

Alfred Sant kien jgħid li kellu l-ħsieb inaqqas it-tariffi tad-dawl u l-ilma imma meta tela' fil-gvern mhux talli ma naqqashomx, talli tant żiedhom li ġennen lil kulħadd tant li spiċċa biex tilef l-elezzjoni fl-1998.

Jiena nfakkar li per eżempju l-kontijiet domestiċi kienu rdoppjaw u fejn jidħol il-qasam industrijali u l-qasam kummerċjali t-tariffi għolew b'mod tant astronomiku li l-ex kap tagħhom Duminku Mintoff kien qalilhom li dawn kienu tariffi bla ruħ.

Jiena nixtieq infakkar kemm kienu bla ruħ.

Ejja nieħdu kont ta' l- ilma għal razzett li kien jitla' għal Lm91.80 fis-sena.

Minn dan il-kont - għall-ilma biss qegħdin ngħidu u mhux għall-elettriku wkoll - kellek Lm1.80 li kienu meter charges u allura kien jibqa' Lm90 li kienu ħlas għall-konsum ta' l-ilma.

L-ilma dak iż-żmien kien bil-4c5 il-metru kubu.

Dan ifisser li Lm90 kienu jissarrfu f'konsum ta' 2000 metru kubu.

Bit-tariffi li għamel l- Onor. Alfred Sant, metru kubu ilma għola għal Lm1.10.

Ma' dawn, peress li kellek konsum ta' iżjed minn 1000 metru kubu fis- sena, Dr. Sant daħħal charge tad-drenaġġ li kienet ta' Lm480 fis-sena.

Ma' dawn reġa' daħħlilhom il-meter charge ta' l-ilma li kien ta' Lm8 kull erba' xhur, jiġifieri Lm24 oħra kull sena.

Jekk tgħodd kollox issib li fejn qabel il-kont ta' l-ilma kien Lm91.80c dan tela' għal Lm2,704 fis-sena.

Dawn kienu t-tariffi illi llejla messu semmilna l-Onor.

Alfred Sant u mhux joqgħod jiġi hawn ġew u jipprova jsib l-intietef biex jgħatti x-xemx bl- għarbiel!

Mr Speaker, dawn huma t-tariffi li ġennew lil kulħadd!

Dawn kienu t-tariffi li kienu se jkissru lill-industrija b'mod partikolari dik ta' l-agrikoltura.

Nirringrazzjak.

MR SPEAKER: Grazzi.

Aktar rimarki?

L-Onor.

Louis Buhagiar.

ONOR.

LOUIS BUHAGIAR: Mr Speaker, qegħdin nitkellmu fuq settur importanti ħafna.

L-antiki kienu jgħidu li l-ilma huwa l-ħajja u llum qegħdin f'dan iż-żmien ta' teknoloġija avvanzata u xorta l-ilma - u dan kullimkien, pero' speċjalment fil-gżira tagħna - għadu l-aktar ħaġa importanti.

Dan qed ngħidu għax l-ilma jagħti l-ħajja mhux biss lin-nies imma anke lis-settur industrijali u lis-settur ekonomiku tal-pajjiż.

Minħabba f'hekk f'dan il-parlament għandna niddiskutu dan is-settur b'ċerta serjeta' u dixxiplina u rridu naraw ukoll li s-setturi kollha li għandhom x'jaqsmu mal-produzzjoni ta' l-ilma jieħdu dan is-settur bl-aktar mod professjonali u bl-aktar mod serju.

Meta hawnhekk nitkellmu fuq is-settur ta' l-ilma rridu nitkellmu bl-aktar mod wiesa' u b'mod li jinkwadra l- problema kollha u s-sitwazzjoni kollha fil-qasam ta' l-ilma.

Jiena għalhekk nappoġġa l-politika ta' din in-naħa li hija politika ntegrata li tinkwadra l-aspetti kollha li wieħed jista' għandhom x'jaqsmu ma' l-ilma.

Mr Speaker, ta' min ngħid li fil-qasam ta' l-ilma hemm ħafna aspetti varji.

Ħafna drabi f'dan il-parlament nispiċċaw nitkellmu fuq il- produzzjoni ta' l-ilma imma hemm aspetti oħrajn li huma ta' importanza kbira bħall-aspett tal-kwalita' ta' l-ilma, l-aspett tad-distribuzzjoni u l- aspett tal-manteniment tas-sistema tad-distribuzzjoni f'liema aspett wieħed bilfors irid idaħħal id-dipartiment tat-toroq u l-kunsill lokali.

Għandna wkoll il-kwestjoni ta' l-għarar li f'ċerti partijiet tal-pajjiż hija problema serja u mportanti li tiġi tackled ukoll fi kwadru totali.

Hemm ukoll l-aspett tat-trattament ta' l-ilma tad-drenaġġ u hawnhekk tajjeb li ngħid li t-trattament tas-second class water jaffettwa wkoll il-konsum tal- first class water minħabba li jibda' jittieħed inqas ilma mill-aquifer.

Mr Speaker, barra dawn l-aspetti wieħed irid iqis ukoll li pajjiżna huwa gżira żgħira li spiss tgħaddi minn perjodu ta' nixfa kontinwa.

Minħabba f'hekk irridu bilfors nitkellmu bis-serjeta' u naraw kif nużaw tajjeb ir- riżorsi li għandna tar-reverse osmosis.

Dawn huma riżorsi importanti ħafna, riżorsi li jiswew ħafna flus lill-pajjiż u riżorsi li jgħollu l-prezz ta' l- ilma.

Barra minn hekk huwa riżors li juża ħafna mill-enerġija li nipproduċu fil-pajjiż u allura huwa xi ħaġa li bilfors irridu nintegrawha fil-qasam totali tal-problema ta' l-ilma.

Għandna wkoll il-problema li ma nistgħux nutilizzaw l-aquifer iżjed milli hemm bżonn għax inkella nnaqsu l-kwalita' ta' l-ilma.

Flimkien ma dawn l-aspetti jidħol ukoll il-qasam ta' l- agrikoltura minħabba li r-raħħala u l-bdiewa fil-pajjiż jużaw kwantitajiet kbar ta' ilma fejn saħansitra wħud minnhom - u għandna l-provi ta' dan - jieħdu ilma mill-boreholes li ma jkunx reġistrat.

Jekk lil dawn il-bdiewa nipprovdulhom iżjed second class water ikollna effett pożittiv fuq is- sitwazzjoni ta' l-ilma f'dan il-pajjiż.

Mr Speaker, dan kollu għidtu għax huwa tajjeb li f'dan il-parlament nitkellmu fuq l-estimi tal-water services corporation imma jkun tajjeb ukoll jekk nitkellmu dwar il-fatt li rridu nagħmlu politika ntegrata dwar is-settur ta' l-ilma kollu kemm hu.

Mr. Speaker, punt ieħor li nixtieq inressaq dwar l-ilma huwa punt li jiena diġa' ressaqt dwar il-qasam ta' l-enerġija.

Mhux sewwa li l-qasam tal- produzzjoni jkun l-istess qasam li jirregola s-sitwazzjoni u jagħmel monitoring tas-sitwazzjoni ta' l-ilma.

Mhux sewwa li jkollok il-player u r- referee l-istess persuna għax inkella jispiċċa jbati l-ambjent, jispiċċa jbati l-ilma nnifsu u jispiċċa jbati l-konsumatur.

Fl-opinjoni tiegħi wasal iż-żmien li jkollna r-regolatur fil-qasam ta' l-ilma li jkun separat mill- qasam tal-produzzjoni.

Dan mhux qed ngħidu jiena biss imma qaluh oħrajn ukoll u qed tgħidu saħansitra l-Unjoni Ewropea fl-avis li ġie ppreżentat din is-sena.

Tan-naħa l-oħra huma totalment ossessjonati bl-Unjoni Ewropea...

(Interruzzjonijiet) Jiena qed ngħid li din il-ħaġa tajjeb li ssir, nidħlu u ma nidħlux fl-Unjoni għax jekk ikollok regolatur indipendenti f'dan il-qasam igawdi l-konsumatur u jgawdi s-settur ta' l- ilma nnifsu.

Mr Speaker, jiena nixtieq ngħid xi ħaġa wkoll dwar l-estimi nfushom.

Bħalma anke qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, l-aktar ħaġa li tispikka f'dawn l-estimi huwa n-nuqqas ta' dettalji dwar minn fejn ġejjin il-flus, dwar kemm daħlu flus u dwar minn fejn daħlu dawn il-flus.

Jiena nħoss li dan huwa nuqqas serju u dan ġara anke' s-sena l-oħra fejn jiena kkritikajt il- fatt li minkejja li huwa l-ogħla istituzzjoni fil-pajjiz, dan il-parlament jiġi ppreżentat b'affarijiet li jkunu magħmula b'mod nej.

Kif qal il-Kap ta' l-Oppożizzjoni, dan id-dokument tant hu nej li għat-tieni sena konsekuttiva reġa' m'għandniex estimi audited mill-awditur.

Dan huwa nuqqas kbir min-naħa tal-water services corporation u jiena ngħid li huwa nuqqas ta' rispett lejn din il-Kamra.

Mr. Speaker, irrid insemmi wkoll il-fatt li għas-sena d-dieħla huwa proġettat li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma se tiġbor ftit iżjed minn Lm11-il miljun mill-bejgħ ta' l-ilma meta s-sena l-oħra kienet ġabret Lm9.5.

Din hija żieda ta' 16% fil-bejgħ ta' l-ilma u hija żieda li ovvjament se tinġabar minn fuq il-konsumatur.

Qabel l-elezzjoni ta' Settembru ta' l-1998 tan-naħa l-oħra qagħdu jgħajjruna bil-kuxjenza soċjali u għamlu plejtu u gwadann politiku sħiħ mit-tariffi tad-dawl u l-ilma u issa dawn l-istess nies qed ipoġġu iżjed piż fuq il-konsumatur minn sena għal oħra.

Din hija ħaġa serja iktar u iktar meta wieħed iqis li l- produzzjoni u l-konsum ta' l-ilma qed jonqsu minn sena għal oħra.

Minkejja l-plejtu kollu li sar anke' ftit minuti ilu f'dan il-parlament mill-Onor.

Ninu Zammit qed naraw f'dawn l-estimi li l-piż fuq il-konsumatur se jiżdied b'16%, jiġifieri s-somma li se tinġabar minn fuq il-poplu Malti se tiżdied minn Lm9.5 miljuni u se titla' għal ftit iżjed minn Lm11-il miljun.

Dan ifisser li dak il-kliem li konna ngħidu qabel l-elezzjoni dwar it-tariffi tad-dawl u l-ilma kien kollu daħq f'wiċċ il-poplu, Mr Speaker!

U meta nitkellmu u nikkwotaw il-figuri nkunu qegħdin inqarqu jekk il-poplu ma nuruhx dan kollu.

Punt ieħor li rrid inqajjem għall-konsiderazzjoni ta' din il-Kamra huwa l- punt li waqt li l-ispiża fl-operating and maintenance tar-reverse osmosis plants għas-snin 1998 u 1999 kienet ta' Lm1.5 miljuni issa Alla jbierek din telgħet għal Lm1.74 miljuni u għas-sena d-dieħla hija prevista li titla' għal Lm1.92 miljun.

Ta' min ngħid li kienet battikata kbira għall-gvern laburista biex iwaqqaf il-Malta desalination services biex tieħu over ix- xogħol tal-Polymetrics, pero' din il-ħaġa kienet irnexxiet u ġew iffrankati Lm1.7 miljun lill-poplu Malti.

Jiena nispera li dak li qed jiġri fil- korporazzjoni m'huwiex pjan studjat biex eventwalment ikollna nerġgħu naqgħu għall-barrani.

Jiena nispera li dan m'huwiex hekk għax ikun ħasra li lil din il-kumpannija nġibuha f'sitwazzjoni li terġa' tibda titlef biex ikollna skuża biex nerġgħu ngħadduha lill-barranin.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li l-Ministru Josef Bonnici jipprova jagħmel ħafna xinxilli dwar kif miexja l-korporazzjoni pero' jinsa' kif ħallew il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma meta spiċċaw mill-gvern fl- 1996.

Issa jekk irridu nitkellmu bis-serjeta' dwar kif sejra l- korporazzjoni huwa importanti li naraw f'liema stat tħalliet il- korporazzjoni fl-1996.

Huwa importanti għax l-istess nies li mexxew il- korporazzjoni u ġabuha għad-diżastru li se nsemmi huma l-istess nies li qegħdin imexxu l-korporazzjoni llum.

Jiena nistaqsi: X'fiduċja jista' jkollok f'korporazzjoni u fl-estimi tagħha meta għandek l-istess nies li fin-nofs ta' l-1996 wasslu biex din l-istess korporazzjoni ma kellhiex flus biex tħallas lill-ħaddiema?

(Interruzzjonijiet) Dan qalu ċ-chief executive tal-water services corporation ta' l-1996, is-Sur Tancred Tabone f'board meeting.

Din hija s-sitwazzjoni li kienet fiha l-korporazzjoni fl-1996 meta kienet immexxija mill-istess nies.

Konna f'sitwazzjoni fejn kienu ilhom snin sħaħ ma joħorġu kontijiet tad-dawl u l-ilma.

Issa l-Ministru Bonnici qed jagħmel l-istess froġa u qed jerġa jaqa' fl- istess sitwazzjoni li nispiċċaw ma noħorġux it-kontijiet ta' l-ilma b'detriment kbir għall-korporazzjoni.

Minħabba f'hekk il-korporazzjoni ma jkollhiex flus u anke fir-rapport preżenti li qed nitkellmu fuqu llum għandna kummenti f'dan is-sens mill-bord preżenti.

Qed nerġgħu mmorru lura għas-sitwazzjoni kif kienet fl-1996 meta l-korporazzjoni kellha telf akkumulat ta' Lm14-il miljun u dejn ta' Lm32 miljun mal-banek minbarra dejn ieħor ma' kuntratturi u suppliers.

Mr Speaker, jekk toqgħod tħares lejn id-diżastru li l-korporazzjoni tħalliet fih mill-gvern Nazzjonalista preċedenti tibda tiskanta.

Il-gvern kien qed jgħaddilha somom esaġerati sena wara l-oħra.

Fl-1993 kien issussidjaha b'Lm14.1 miljun, fl-1994 b'Lm10.5 miljun, fl-1995 bi Lm13-il-miljun, fl-1996 b'Lm14-il miljun u fl- 1996 kien issussidjaha b'Lm14-il miljun oħra.

Din hija s-sitwazzjoni tal- korporazzjoni kif ħalliha gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996.

Dan huwa d- diżastru li ħallewha fih!

Mr Speaker, nixtieq issa niġi għas-settur tal-produzzjoni ta' l-ilma li huwa settur importanti f'dan il-pajjiż.

Il-produzzjoni ta' l-ilma tiġi minn żewġ sorsi, u l-ewwel sors li nixtieq nitkellem fuqu huwa dak ta' l- aquifer, jiġifieri li nippumpjaw l-ilma li jkun oskula minn ġol-blat.

Skond ir-rapport annwali din is-sena se jittellgħu 18-il miljun metru kubu ta' ilma minn dan is-sors.

Ta' min ngħid li minħabba d-draft huwa importanti li dan is-sors ma nużawhx iżżejjed għax inkella nispiċċaw b'ilma ta' kwalita' inferjuri li jkun fih iżjed melħ.

Minbarra li l-palat ikun ħażin dan ikun ukoll ta' detriment għas-saħħa tal-poplu.

Għalhekk huwa importanti li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tieħu ħsieb il-kwalita' ta' l- ilma.

Huwa importanti wkoll il-punt li tqajjem dalgħodu li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għandha tara li l-boreholes bla permessi jitnaqqsu.

Għandu jkun hemm sorveljanza sħiħa mill-korporazzjoni għax dawk in-nies li jieħdu l-ilma mill-aquifer meta mhux suppost, ikunu qegħdin jisirqu lill-poplu Malti.

Hemm ħafna metodi kif dan isir, anke permezz ta' koperazzjoni mal-pulizija.

Importanti wkoll li nħarsu dan is-sors importanti mill-kontaminazzjoni.

Is-sena l-oħra kellna każ li tana tagħlima dwar kemm huwa importanti li nħarsu l-aquifer għax kontaminazzjoni waħda tista' tfisser diżastru sħiħ għal nofs is-sors tal-produzzjoni ta' l- ilma f'dan il-pajjiż.

Mr. Speaker, barra l-aquifer għandna wkoll is-sors tar-reverse osmosis.

Dalgħodu meta kien qed jitkellem il-Ministru Josef Bonnici fuq dan is-sors ried jipprova jimpressjona bl-għaqal ta' gvernijiet Nazzjonalisti preċedenti f'dan il-qasam.

Dan beda jipprova jgħatti x-xemx bl-għarbiet wara l-kritika li jiena kont għamilt is-sena l-oħra dwar kemm gvernijiet Nazzjonalisti ta' qabel mexxew ħażin il-qasam ta' l-ilma f'dan il-pajjiż tant li l-korporazzjoni spiċċat fis-sitwazzjoni li spjegajt qabel.

Jekk wieħed jara kif l-ex ministru Michael Falzon u l-ex Segretarju Parlamentari Ninu Zammit kienu qegħdin imexxu rigward ir-reverse osmosis plants wieħed mill-ewwel jinduna bin-nuqqas ta' għaqal f'dan il-qasam.

Dawn kien moħħhom biex jipproduċu l-ilma mingħajr ma jieħdu ħsieb jaraw l-ilma fejn hu sejjer f'dan il-pajjiż.

Per eżempju, fl-1987 f'dan il-pajjiż kienu qed jiġu prodotti 32 miljun metru kubu ta' ilma li 56% minnu kien qed jintilef.

Minflok raw fejn kien qed imur dan l-ilma dawn bdew jipproduċu iżjed ilma billi jibnu iżjed reverse osmosis plants.

Issa ta' min wieħed ikun jaf li meta tibni reverse osmosis plant trid toħroġ miljuni kbar ta' liri.

Fl-1990 il-produzzjoni ta' l-ilma telgħet għal 39 miljun metru kubu li minnu kienu qegħdin jintilfu 61%, jiġifieri nipproduċi iżjed u nitilfu iżjed.

Hekk kienet il-politika ta' gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 u għalhekk il-korporazzjoni ġiet f'dik is-sitwazzjoni diżastruża.

Bqajna nipproduċu iżjed ilma, bnejna iżjed reverse osmosis plants f'Tigne', fiċ- Ċirkewwa u f'Pembroke sakemm fl-1995 il-produzzjoni kienet tlaħħaq għal 51 miljun metru kubu ta' ilma li minnhom kienu jintilfu 64%.

Biex tkompli tagħqad kien hemm il-ħsieb li nkomplu nibnu r-reverse osmosis plants.

Minn din in-naħa dak iż-żmien konna niġbdu l-attenzjoni tal-gvern Nazzjonalista li ma jistax ikun li nkomplu nipproduċu ilma billi nibnu iżjed reverse osmosis plants u fl-istess ħin nitilfu iżjed ilma!

Tela' gvern Laburista, ħa din il-problema bis-serjeta', ħa ħsieb ifittex fejn qed jintilef dan l- ilma u llum qegħdin f'sitwazzjoni fejn qed nitilfu 50% biss tal- produzzjoni.

Ovvjament xorta għadna m'aħniex sodisfatti, għax wara kollox għadna qed nitilfu nofs il-produzzjoni, imma għallinqas dan it-telf niżżilnih b'14%.

Mr. Speaker, dan kollu għedtu biex nuri n-nuqqas ta' direzzjoni tal-gvern nazzjonalista li kien jippompja iżjed liri biex jibni iżjed reverse osmosis plants imma fl-istess kien jitlef iżjed ilma ġot-trab.

Hekk kienu qed jintilfu l-flus, imbagħad jiġi l-Ministru Bonnici u jgħidilna li kienet politika tajba li nibnu iżjed reverse osmosis plants għax tajjeb li jkollna potenzjal ta' ilma f'dan il-pajjiż.

Huwa veru li tajjeb li jkollok extra capacity ta' xi 10% jew 20% imma li tispiċċa f'sitwazzjoni fejn 38% biss tar-reverse osmosis plants kienu qed jaħdmu u jipproduċu ilma ma tagħmilx sens!

Il-fatt li jkollok sitwazzjoni fejn 38% biss tal-produzzjoni tkun għaddejja jfisser li għandek kapital investit ħażin u kapital li huwa mitluf.

Minħabba d-depreciation dan il-kapital se jispiċċa.

Barra minn hekk minħabba li ġiet over committed minn gvern nazzjonalista - u dan joħroġ mir- rapport - il-korporazzjoni qed issibha iżjed diffiċli biex tutilizza t- teknoloġija aktar avvanzata li qed toħroġ.

Jgħid x'jgħid il-Ministru Bonnici, il-politika li dejjem nipproduċu iżjed kienet politika ħażina u jkun tajjeb jekk jiġi l-ministru hawnhekk u f'isem iċ-chairman tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma jiskuża ruħu mal-poplu Malti dwar kif investew ħażin dawk il-miljuni kbar ta' liri.

Tant il-korporazzjoni kienet falluta li meta fl-1996 marru biex jisselfu iżjed flus - jiġifieri over and above ta' dak li kien jagħtihom il-gvern - il-banek stess hawn Malta ma kenux isellfuhom.

U kien gvern laburista preċedenti li rranġa mal- banek billi kabbar il-fiduċja fil-korporazzjoni.

Illum din il- korporazzjoni reġgħet ġiet fl-istess sitwazzjoni fejn qegħda tmur għand il- banek u dawn qed isibu diffikulta' biex jisilfuha l-flus.

Mr. Speaker, dan is-settur tar-reverse osmosis irridu neħduh bis- serjeta'.

M'għandniex nispiċċaw nerġgħu nagħmlu d-dnubiet li għamilna qabel!

Dan qed ngħidu għax dnub ieħor li sar kien li għal sena wara l-oħra kienu jafu li setgħu jieħdu over il-managing u l-operating tar-reverse osmosis plant imma dan m'għamluhx.

Sena wara l-oħra kienu jwegħdu lill- poplu Malti li kienu se jagħmlu hekk imma dan qatt m'għamluh!

U kien gvern laburista li għamilha u b'dan il-mod iffranka Lm1.7 miljuni.

Issa ġejna f'sitwazzjoni fejn qed naraw l-ispejjeż dejjem jogħlew, kif qed juru dawn l- estimi, u jiena wisq nibża' li se nerġgħu niġu f'sitwazzjoni li jkollna nerġgħu ngħaddu dawn ir-reverse osmosis plants lill-barrani.

Mr Speaker, punt ieħor li tqajjem anke dalgħodu kien is-settur tad-duel tariff, jiġifieri li l-enerġija f'dan il-pajjiż ikollha tariffi differenti jekk tintuża matul il-ġurnata u jekk tintuża matul il-lejl.

Billi r-reverse osmosis plants f'dan il-pajjiż jużaw ma' l-20% ta' l-enerġija totali li tiġi prodotta f'dan il-pajjiż huwa importanti li naraw li jkun hemm kordinament bejn is-settur ta' l-enerġija u dak ta' l-ilma.

Mir-rapport joħroġ li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma donnha diġa' qed taqta' qalbha li tagħmel dan il-kordinament mas-settur ta' l-enerġija.

Din hija xi ħaġa li l-gvern irid jeħodha bis-serjeta'.

Huwa importanti li l-użu ta' l- enerġija mill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma isir kemm jista' jkun matul il-lejl biex jitnaqqas il-maximum demand li tkun tista' tipproduċi l- enemalta.

Jekk dan isir, ikun ta' ġid taż-żewġ naħat.

L-ewwel pass li jrid jittieħed f'din id-direzzjoni huwa li l-Enemalta tifhem l-importanza ta' dan il-punt, tagħmel kalkoli serji kemm jistgħu jsiru savings f'dak li hu capital investment u recurrent expenditure u tagħmel studju serju u tara kemm tista' tagħmel differenza fit-tariffi matul il-ġurnata versu matul il- lejl.

Din hija d-direzzjoni li trid tittieħed mill-Enemalta biex imbagħad tinċentiva lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u tinċentiva anke s- settur domestiku u s-settur privat biex jagħmel użu mill-enerġija matul il- lejl.

Jekk il-korporazzjoni enemalta jkollha domanda inqas matul il-ġurnata allura ma jkollhiex problemi f'investiment ta' ġeneraturi iżjed għal matul il-ġurnata.

Mr. Speaker, jiena nsostni minn dan il-parlament li huwa importanti li l- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tibda kemm jista' jkun malajr tagħmel l-użu ta' l-enerġija tagħha iżjed matul il-lejl.

Biex tagħmel dan il-pass il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma bilfors irid ikollha distribuzzjoni aħjar u importanti li jkollha iżjed fejn tagħmel il-ħażna ta' l-ilma.

Jiena għalhekk bqajt skantat immens meta sirt naf li m'hemmx flus biżżejjed biex jinbena ġibjun f'Ta' Xwieki u jista' wieħed kważi jeħodha for certain li dan il-proġett ġie shelved.

Din hija ħaġa tal-biki, ħaġa li ma konniex nistennew mill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Kienet ħaġa ta' l-iskantament ukoll li l-impenn ta' dan il-gvern fil-qasam tad-distribuzzjoni - u gvern laburista kien qed jagħmel ħafna progress f'dan il-qasam - qiegħed jonqos.

Mr Speaker, din hija ħaġa tal-mistħija għax jekk sar xi pass 'il quddiem f'dawn l-aħħar tliet snin kien fil- kontroll tal-leakages, jiġifieri fil-kontroll ta' l-unaccounted for water.

Jekk il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma se jerġa' jkun moħħha biss biex tipproduċi l-ilma u ma tkunx impenjata daqskemm kienet impenjata f'dawn l-aħħar sentejn biex tikkontrolla l-leakages nistgħu ngħidu li nkunu tlifna kollox u għamilna l-aktar pass lura li wieħed jista' jimmaġina.

Mr Speaker, ma jistax ikun li nitkellem dwar il-qasam tas-servizzi ta' l- ilma u ma nsemmix it-tariffi.

L-elezzjoni li għaddiet veru ntrebħet l-aktar fuq it-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma, pero' din intrebħet bl-iżjed mod ingannuż li wieħed kien jimmaġina.

Jien hawnhekk nerġa' nsemmi l-fatt li fil kampanja elettorali l-Ministru Bonnici kien wiegħed li t-tariffi kienu se jerġgħu jiġu għal li kienu.

Jiena ħadt gost li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra recording tal-preċiżi kelmiet li l-Ministru Bonnici kien qal fuq NET televison f'Awissu ta' l-1998.

Dawn il-kelmiet, Mr Speaker, nibqgħu nikkwotawhom seduta wara l-oħra għaliex juru bl-iktar mod ċar kemm il-Partit Nazzjonalista nganna lill-poplu Malta fuq il-kwestjoni tat-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma.

Jiena se nerġa' nikkwotalu x'qal f'Awissu ta' l-1998.

Min kien qed jisimgħu dakinhar ma setax fehem mod ieħor.

Huwa qal li dawn it-tariffi se jmorru lura għal li kienu.

Hekk qal qabel l-elezzjoni, imbagħad kompla hekk:

"Se nkunu f'pożizzjoni li r-rati tad-dawl u l-ilma se jkunu prattikament l-istess li kellna qabel."

Lill-poplu tawh x'jifhem li t-tariffi se jmorru lura għal li kienu imma mbagħad meta rebħu l-elezzjoni d-diska daret kompletament.

Tant daret id- diska li fil-budget li għas-sena 1999 ippreżentaw tariffi tad-dawl u l-ilma li se jkomplu jogħlew sena wara l-oħra mingħajr ma jkun hemm bżonn li jissemmew fil budget li jmiss.

Din hija l-kuxjenza soċjali li tkellmu fuqha qabel l-elezzjoni li għaddiet!

Din hija s-serjeta' ta' gvern li għamel diżastru fil-qasam tas-servizzi ta' l-ilma fl-1996!

(Interruzzjonijiet) Veru, qabel l-elezzjoni ta' l-1996 l-Onor.

Alfred Sant kien wiegħed li jraħħas it-tariffi tad-dawl u ta' l-ilma imma dan ma setax isir minħabba li meta l-Partit Laburista tela' fil-gvern kien sab korporazzjoni falluta li kienet waslet f'estremita' li lanqas il-banek ma kienu lesti jsellfuha l- flus.

Saħansitra lanqas kellha flus biex tħallas lill-ħaddiema.

Ara kif tista' tnaqqas it-tariffi!

Imbagħad għax il-gvern laburista pprova jirranġa s-sitwazzjoni l-oppożizzjoni Nazzjonalista għamlet kapital politiku u ingannat lill-poplu b'dak il-mod!

Hawnhekk irrid ngħid ukoll li s-sussidju fuq id-dawl u l-ilma se jkompli jonqos mhux biss minħabba li l-Unjoni Ewropea qed tgħidilhom biex jagħmlu hekk imma għaliex il-korporazzjoni hija falluta u ma jistgħux jagħmlu mod ieħor.

Sur President, niġi issa biex ngħid xi ħaġa dwar il-kwalita' ta' l-ilma.

Hawnhekk nitkellmu ħafna fuq il-kwantita' u fuq il-produzzjoni pero' rridu nitkellmu wkoll fuq il-kwalita' ta' l-ilma.

F'dan il-każ irridu nieħdu l- affarijiet iżjed bis-serjeta'.

Lill-poplu Malti, Mr Speaker, qatt ma għednilu li l-kwalita' ta' l-ilma f'dawn il-gżejjer hija batuta u ħażina ħafna.

Mhux talli m'għandniex l-istandards ta' l-Unjoni Ewropea talli lanqas biss għandna l-istandards tad-WHO.

II-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma f'dan ir-rapport sfortunatament ma ġabitilniex comparison bejn il-kwalita' ta' l-ilma f'dawn il-gżejjer u l-kwalita' ta' l-ilma li jesiġu kemm l-Unjoni Ewropea kif ukoll il-WHO.

Il-poplu jinteressah li jkun jaf x'tip ta' ilma qed ikollu fil-vit tiegħu.

Barra minn hekk ħafna nies jesiġu li jkollhom kwalita' ta' l-ilma tajba speċjalment jekk ikunu morda.

Minħabba f'hekk huwa importanti li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma għat-tliet snin li ġejjin timpenja ruħha li ttejjeb il-kwalita' ta' l-ilma u din hija konsiderazzjoni li għandha tittieħed bis-serjeta'.

Sur President, nixtieq insemmi wkoll l-għargħar minħabba li jidher li hemm nuqqas ta' direzzjoni sħiħa f'dan il-qasam u ma jidhirx li l-gvern huwa organizzat biex jieħu ħsieb din il-problema li tolqot diversi nħawi ta' Malta fosthom l-Imsida, Ħal Qormi, Burmarrad, Birkirkara u x-Xlendi.

Jidher li dan il-gvern għadu mħawwad dwar kif se jieħu ħsieb din il- problema.

Il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma min-naħa tagħha qed tgħid li mhux sewwa li l-hi titgħabba bil-piżijiet u l-ispejjeż tal- kontroll ta' l-ilma u fl-istess ħin dan il-qasam għadda għand id- dipartiment ta' l-ambjent.

Irrid ngħid ukoll li l-gvern laburista kien ħa dan il-qasam b'serjeta' kbira u fil-ftit xhur li dam fil-gvern sar ħafna xogħol.

Issa jidher li hemm nuqqas ta' impenn min-naħa tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma fejn għalkemm ma tridx tħallas fl-istess qed tagħti pariri lid-dipartiment ta' l-ambjent dwar x'għandu jsir.

Din il-ħaġa turi biċ-ċar li jidher li m'hemmx viżjoni waħda u minħabba f'hekk se nispiċċaw nitilfu l-pass li konna qbadna taħt gvern laburista.

Ir-riżultat ikun li nispiċċaw nerġgħu nibqgħu fejn inkunu u ma nagħmlux il-progress mixtieq bir-riżultat li mbagħad ikollna familji li jispiċċaw mgħarrqin meta l-ilma ta' l-għargħar jidħol fi djarhom.

Jiena ngħid li hija ħaġa tal- mistħija li dan il-pajjiż żgħir u qrib il-baħar jispiċċa mgħarraq meta tagħmel qatra xita.

Sur President, huwa mportanti wkoll li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tikkordina iżjed mal-kunsilli lokali.

Qed isir sforz biex il- korporazzjoni taħdem id f'id mal-kunsilli lokali pero' mir-rapport jidher li anke f'dan il-każ hemm il-problemi minħabba li l-kunsilli lokali qed jaħdmu għal rashom u xi kultant qed jaraw ċerti prijoritajiet ta' resurfacing tat-toroq li għall-korporazzjoni m'humiex daqstant ta' prijorita'.

Skond ir-rapport il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma qed tispiċċa tagħmel xogħol li ma jkunx ta' prijorita' għaliha.

Jien inħoss li l-ministeru responsabbli mill-kunsilli lokali għandu jaħdem id f'id ma korporazzjonijiet bħal dawn biex isir pjan strategiku għal tlieta jew erba' snin biex dawn it-tip ta' problemi ma jibqgħux jitfaċċjaw.

THE DEPUTY SPEAKER (Onor. Michael Bonnici): Ikkonkludi, jekk jogħġbok.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jikkonkludi għaliex, Sur President?

Skond ir-regolamenti l-Onor.

Membru jista' jingħata extension.

THE DEPUTY SPEAKER: Hawn il-ftehim li l-ħin tad-diskussjoni fuq dawn l- estimi jinqasam indaqs bejn il-gvern u l-oppożizzjoni.

L-oppożizzjoni kien fadlilha 41 minuta, dawn għaddew, u l-ħin li fadal huwa kollu tal-gvern.

ONOR.

JOE MIZZI: Dan over-ruling tar-regolamenti!

THE DEPUTY SPEAKER: Le, hemm ftehim.

Ir-regolamenti qegħdin hemmhekk biex jiġu osservati sakemm il-Kamra ma tiftiehemx mod ieħor.

ONOR.

JOE MIZZI: Iva, u kien hemm ftehim man-naħa l-oħra li l-aħħar kelliem min-naħa tagħna jkun ix-shadow minister u warajh jagħmel il-winding up il-Ministru Bonnici.

Jidher li din il-parti tal-ftehim m'hijiex se tiġi osservata.

THE DEPUTY SPEAKER: Din m'għandhiex x'taqsam.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, l-istanding orders ma jgħoddux jekk ikun sar ftehim.

Nitolbok ruling jekk hux hekk jew le.

(Interruzzjonijiet) Qed nitolbok ruling.

THE DEPUTY SPEAKER: Diġa' għedtlek li jekk il-Kamra tiftiehem mod ieħor allura hu dak il-ftehim li jgħodd u mhux l-istanding orders.

Dejjem hekk kien.

Nirringrazzja lill-Onor.

Buhagiar.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, niġbidlek l-attenzjoni li m'hawnx quorum.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Kamra hija sospiża għal ħames minuti.

Minħabba nuqqas ta' quorum, il-Kamra kienet sospiża fit-8.17 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Mr Speaker, xtaqt nagħmel riferenza għal żewġ punti li jissemmew fir-rapport annwali ta' din il-korporazzjoni u li m'għandix dubju li huma ħafna dawk il-persuni li jitkellmu dwarhom.

F'pajjiżna ilu jsir diskors dwar l-ilma li jirriżulta mix-xita għal snin twal.

Saru wkoll diversi tentattivi biex nipprovaw niġbru u nużaw dan l-ilma madanakollu jiena nemmen li għad fadal ħafna u ħafna xogħol xi jsir f'dan ir-rigward.

Nemmen ukoll li dan ix- xogħol m'għandux isir biss mill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma imma għandu jsir sforz kollettiv ta' diversi korporazzjonijiet u dipartimenti - kif fil-fatt qed isir - biex dan l-ilma ma jibqax imur fil-baħar u jinħela.

Naturalment, apparti dawn l-isforzi jrid isir ukoll investiment kbir.

Il- problema m'hijiex sempliċement li tagħlaq wied jew li tibni ġibjun bla qiegħ li jinżel fih l-ilma u dan jixtorob fl-aquifer ta' pajjiżna imma jrid isir ukoll xogħol biex l-ilma jinġarr f'post fejn jinħażen u iktar 'il quddiem jintuża.

Jekk ikun hawn xi ħadd li jaħseb li dan huwa xi proġett li se jiġi finalizzat f'sena waħda jew f'perijodu qasir ta' żmien naħseb li jkun qed jgħix f'illużjoni.

Irridu nifhmu li x-xogħlijiet li jridu jsiru f'dan ir-rigward huma xogħlijiet ta' estensjoni kbira u jirrikjedu wkoll investiment kbir li jolqot diversi dipartimenti.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr. Speaker, reġa' m'hawnx quorum.

MR SPEAKER: Għal darba oħra l-Kamra hija sospiża għal ħames minuti.

Minħabba nuqqas ta' quorum, il-Kamra kienet sospiża fit-8.26 p.m. u rriżumiet ħames minuti wara.

MR SPEAKER: Is-seduta tkompli.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.CENSU GALEA: Mr Speaker, naħseb li l-oppożizzjoni m'għandhiex paċenzja tisma' ftit ieħor!

(Interruzzjonijiet) MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Dak li qed jgħid il-Ministru m'huwa minnu xejn.

L-Onor.

Membru jmissu jaf li l-ftehim li lħaqna bejnietna nkiser min-naħa tal- gvern.

MR SPEAKER: Ikompli l-Ministru.

ONOR.

CENSU GALEA: Mr Speaker, kont se nibda nitkellem dwar il-bżonn ta' kordinazzjoni bejn id-dipartiment tat-toroq, il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u l-kunsilli lokali.

Mir-rapport li għandna quddiemna jirriżulta li matul din is-sena nqalgħu 75 kilometru ta' toroq biex jitpoġġew pajpijiet ġodda.

Dan juri kemm sar xogħol mill-korporazzjoni - anke jekk f'xi każi dan ix-xogħol sar bl-insistenza tal-kunsilli lokali - u juri wkoll kemm it-toroq ta' pajjiżna kienu milquta matul din is-sena.

Mr Speaker, jiena nittama li meta niddiskutu dan is-suġġett is-sena d- dieħla nkunu f'qagħda li x-xogħol li jsir minn din il-korporazzjoni u mid- dipartimenti kollha konċernati jitkellmu ferm iktar mill-kliem tagħna.

Nittama wkoll li x-xogħol isir ukoll b'mod li bħal dan iż-żmien sena l- oppożizzjoni ma jkollhiex għażla oħra quddiemha ħlief li tagħlaq ħalqha.

Nirringrazzjak, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Nistieden issa lill-Ministru Bonnici biex jgħaddi għall-winding up.

ONOR.

JOSEF BONNICI: Mr Speaker, meta smajt lill-Kap ta' l-Oppożizzjoni jitkellem fuq il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma iktar u iktar ikkonfermajt kemm daħħal lil din il-korporazzjoni f'taħwida kbira għaliex l- analisi li għamel illum hija waħda zoppa u bażwija.

Per eżempju, huwa qal li l-gvern għadda Lm24 miljun f'sena lil din il-korporazzjoni.

Din hija kollha fantażija tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Jiddispjaċini ngħid li hawnhekk qiegħed iħawwad iċ-ċifri.

L-ewwelnett ma tistax taqbad ċifri ta' sena tat-teżor, tnaqqas ta' disa' xhur minnhom u mbagħad tassumi li dawk li jibqa' se jkunu għal dawk it-tliet xhur ta' dik is-sena.

Mhux hekk jimxu l- affarijiet.

Jekk il-Kap ta' l-Oppożizzjoni ma jafx dan jiddispjaċini ngħid li mhux ta' b'xejn kellna t-taħwid taħt il-gvern laburista.

Ngħid ukoll li mhux ta' xejn qabdu panic u pprova jagħsar lill-poplu tagħna bil-kontijiet esaġerati.

Meta kien fil-gvern dan beda jara deficits enormi kullimkien u issa mar fl-oppożizzjoni u għadu jagħmel l-istess żbalji, Mr Speaker.

Mr. Speaker, nixtieq nibda billi ngħid li s-sitwazzjoni finanzjarja tal- korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma tjiebet.

Jiena għalhekk ma nistax nifhem l-argumenti tan-naħa l-oħra.

Sempliċement għax se jiżdied ċertu ammont ta' konsum u se jonqos it-telf dawn mill-ewwel jikonkludu li aħna żidna t-tariffi bil-mod kif kien se jżidhom gvern laburista.

Din hija assurdita'.

Fid-diskussjoni li kellna fuq l-Enemalta jiena poġġejt fuq il- mejda tal-Kamra diversi kontijiet magħżulin at random.

Minn dawn joħroġ il- fatt li kien hawn tnaqqis sostanzjali mit-tariffi kif proposti taħt gvern laburista.

Per eżempju, familja li kienet tħallas Lm50 bit-tariffi l-qodma kienet se tħallas Lm101 bit-tariffa ta' Dr Sant, jiġifieri l-kont kien se jirdoppja.

Huwa veru li taħt l-iskema li għamilna aħna hemm żieda għal din il-familja, pero' ż-żieda hija ferm inqas u minn Lm50 issa se tħallas Lm68.

F'dan il-każ għandna tnaqqis ta' Lm32 fuq il-kontijiet ta' Dr Sant pero' hu ma jistax iniżżilha li aħna żammejna l-wegħda tagħna u naqqasna l-kontijiet b'mod sinifikanti.

Mr. Speaker, jiena nista' naqra ċifri oħra fejn anke kellna każijiet li ma jkollhomx konsum għoli u li spiċċaw aħjar anke jekk tqabbel il-kont ma dak ta' l-1997, pero' se nieħu familji oħra.

Familja li għandha erba' min- nies u l-kont qadim kien jiġiha LM32 kull erba' xhur, skond it-tariffi ta' Dr Sant dan il-kont tela' għal Lm64.

Bit-tariffi tagħna l-kont qiegħed Lm33.88.

Din hija biss żieda ta' xi lira u ftit ċenteżmi u dan jikkonferma dak li kont għedt jien qabel l-elezzjoni li l-kontijiet għandhom jerġgħu jiġu prattikament l-istess.

Ovvjament hemm min jikkonsma ħafna u jista' jkun li Dr Sant qed jiddefendi lil dawn in-nies.

(Interruzzjonijiet) Iva, min jikkonsma ħafna dawl se jkollu kont iktar għoli għax aħna daħħalna skema fejn ħadna into account in-numru ta' persuni u wara ċertu punt it- tariffa fuq id-dawl tiżdied.

Mr. Speaker, lil min qed jiddefendi Dr Sant?

Qed jiddefendi lill-ħaddiema Maltin u Għawdxin jew qed jiddefendi lil min qed issaħħan is-swimming pool bid-dawl u allura l-kont tiegħu jitlagħlu b'ammont esaġerat?

Il-verita' hi li l-gvern ta' Dr Sant kien gvern tal- lemin u għad għandu veduti tal-lemin.

Dwar l-Ewropa jaqbel ma Thatcher u fuq il-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma wkoll qabel ma Thatcher għax għamel poll tax fuq kull dar irrispettivament mill-income ta' dik id-dar.

Illum, minflok jgħid li żbalja qed jipprova jqarraq.

Mr. Speaker, l-Onor.

Sant ried iqarraq ukoll meta qal li l-gvern qed jgħaddi LM24 miljun lill-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma.

Jiena ma nistax nifhem minn fejn ġabhom dawn iċ-ċifri.

Dawn żgur li ma ġabhomx b'mod xjentifiku, b'mod trasparenti u b'mod modern kif kien jgħid li kienu jsiru l-affarijiet fi żmien il-gvern tiegħu.

Saħansitra huwa semma' wkoll il- kelma korruzzjoni.

Din x'oppożizzjoni hi li titfa' dan it-tip ta' kliem 'l hawn u 'l hemm mingħajr ma ġġib il-provi u mingħajr diskussjoni serja?

X'jiġifieri tipprova titfa' t-tajn biex forsi jeħel xi ħaġa?

It-tajn jaf jiġi lura fuq il-persuna li titfgħu, u jekk huwa raġel jiena nistiednu biex jgħid kif l-Enemalta għamlet hedging agreement fuq l-aviation fuel u tilfet $US2.5 miljun.

S'issa għadu ma weġibnix dwar dan, u minflok qagħad jagħmel dawn l-insinwazzjonijiet bla bażi il-Kap ta' l-Oppożizzjoni messu kien raġel biżżejjed u jirrispondi l-mistoqsijiet li nagħmlulu.

Hu kien fil- gvern meta kien sar dan l-agreement, għandu r-responsabbilita' ta' dak li ġara u din ir-responsabbilta' għandu jerfagħha.

Minflok għamel hekk illum kellna din l-ereżija ta' argumenti li ġabilna hawnhekk u li assolutament ma jagħmlux sens.

Mr. Speaker, nixtieq ngħid xi ħaġa dwar affarijiet oħra li tkellmu dwarhom l-onor. membri tan-naħa l-oħra.

Għalkemm ma naqbilx f'kollox miegħu rrid ngħid li ma dejjaqtx nisma' lill-Onor.

Charles Buhagiar, għax dan tkellem b'ċertu sens.

Irrid ngħid li aħna naqblu fuq il-ħtieġa li ntejbu l- kwalita' ta' l-ilma u fuq l-importanza li nipproteġu l-aquifer.

Naqblu wkoll li għandna nagħmlu programm biex inkunu nistgħu niġbru l-istormwater u nużawh għall-agrikoltura pero' ma naqblux li dan għandna niffiltrawh u nitfgħuh fl-aquifer.

Jekk nagħmlu hekk inkunu qed noħolqu l-periklu li nikkontaminaw l-aquifer.

Ħafna drabi l-ilma li jirriżulta mix-xita sfortunatament jitħallat ukoll bl-ilma tad-drenaġġ u allura ma jkunx prattiku li ssaffih u tużah għax-xorb.

Tista' tagħmel filtration biex toqtol il-bacteria imma biex toqtol il-viruses huwa aktar diffiċli.

Skond il-pariri tekniċi wieħed irid joqgħod attent u qabel ma wieħed jikonsidra dawn it-tip ta' pjanijiet, he has to play it safe li ma jkunx f'pożizzjoni li jipperikola s-sors ewlieni ta' l-ilma.

Mr. Speaker, nixtieq nitkellem ukoll fuq l-Unjoni Ewropea.

Tan-naħa l- oħra minn banda qalu li aħna baxxejna t-tariffi u allura se jkollna ngħollu s-sussidji u mill-banda l-oħra kien hemm min qal ukoll - u din anke l-Kap ta' l-Oppożizzjoni qalha - li d-dħul tal-korporazzjoni għola u dan ifisser li aħna qed niċċarġjaw iktar.

Din hija taħwida li għandhom jaraw kif jirranġaw.

Tan-naħa l-oħra ġabu wkoll l-argument li jekk insiru membri dawn is-sussidji jridu jispiċċaw.

Jiena dalgħodu għedtilhom biex joqogħdu attenti kif jargumentaw għax l-ewwelnett qed nitkellmu fuq prodott essenzjali u t-tieni nett dan jiddependi kif wieħed iħares lejn il-capital expenditure tal-korporazzjoni għax ċertu xogħol huwa ta' infrastruttura.

Dalgħodu l-Onor.

Charles Buhagiar ikkwota minn direttiva ta' l-Unjoni Ewropea.

Jien għandi a proposed directive li qed tiġi diskussa bħalissa u li tista' tiġi aċċettata s-sena d-dieħla u tajjeb li naqra biċċa minnha ħalli tan-naħa l-oħra ma joqogħdux jaqgħu għal ħafna konklużjonijiet.

Hawnhekk qed jiġi propost article 12 - charges for the use of water - u dan jgħid hekk:

"By the year 2010 Member States shall ensure full cost recovery for all costs for services provided for water uses."

Imbagħad ikompli hekk:

"Without prejudice to the application of articles 92, 93, 94 of the treaty, Member States may grant exemptions to the provision of this article for the following reasons:

(a) in order to allow a basic level of water use for domestic purposes at an affordable price;"

- dan li għamilna aħna, we are charging water and electricity at an affordable price -

''(b) in order to allow capital costs subsidies for infrastructure where community funding is provided under articles 130(a) and 130(e) of the treaty and which are designed to assist the achievement of the environmental objective set out under article 4 of the directive.''

- hawnhekk qed jgħid li wieħed jista' jkollu eżenzjoni milli jiċċarġja l- full cost ta' l-ilma jew milli jissussidja meta l-investiment fl- infrastruttura jkun irid tiġi funded mill-Unjoni Ewropea -

''(c) in order to take account of a specific geographical or climatic situation of a region eligible for assistance pursuant to objective 1.''

Objective 1 jiġifieri meta tkun taħt il-75% ta' l-average income ta' l- Unjoni.

Hemmhekk mhux biss tkun tista' tieħu mill-fondi strutturali ta' l- Unjoni Ewropea imma tkun tista' tissussidja wkoll il-konsum essenzjali.

Barra minn hekk meta wieħed jitkellem fuq l-Unjoni Ewropea wieħed isib patafjun ta' artikli u argumenti fuq kif jiġu ttrattati reġjuni ta' l- Unjoni.

Allura f'ġieħ kemm hemm, jiena ngħid lill-oppożizzjoni biex ma tibqax taqa' għal konklużjonijiet nejjin u konklużjonijiet li m'humiex frott ta' assessment tajjeb ta' x'inhi s-sitwazzjoni.

L-oppożizzjoni tħobb tagħmel scare campaign kontra l-Unjoni Ewropea u kultant titlef ukoll l- affarijiet li jkunu qegħdin isiru għall-benefiċċju tal-membri tagħha.

Mr. Speaker, il-Kap ta' l-Oppożizzjoni jħobb jargumenta li Malta m'għandhiex tidħol fl-Unjoni għar-raġunijiet speċifiċi ta' pajjiżna.

Jiena nuża l-istess argument u ngħid li għandna nkomplu mexjin f'din it-triq appuntu minħabba r-raġunijiet speċifiċi ta' pajjiżna.

Malta tkun tista' tikkwalifika għal diversi programmi li diġa' qed jikwalifikaw għalihom gżejjer u reġjuni oħra fl-Unjoni biex tkun tista' tegħleb in-natural handicap li għandha.

Malta hija gżira li ma tantx ikollha xita, li għandha limited space u li m'għandhiex run off water bħal m'għandhom pajjiżi oħra li jieħdu l-ilma tagħhom mill-muntanji u li bi ftit filtration jistgħu jużawh.

Aħna nofs l-ilma rridu nġibuh mill-baħar u n-nofs l-ieħor irridu neħduh minn taħt l-art u dan jiddependi mix-xita li tagħmel f'pajjiżna.

Aħna qegħdin f'pożizzjoni ta' żvantaġġ u dan l-artiklu li għadni kif ikkwotajt jittratta dawn it-tip ta' affarijiet.

Mr. Speaker, sar ukoll diskors fuq l-MDS.

Din hija kumpannija li twaqqfet biex tagħmel maintenance lir-reverse osmosis plants fejn is-sena li għaddiet nefqet xi Lm1.4 miljun u din is-sena Lm1.9 miljun.

Meta ra dawn iċ-ċifri l-Kap ta' l-Oppożizzjoni kkonkluda li hawn taħwida ta' ċifri, li hawn xi ħaġa m'hijiex ċara u li qed naħbu xi ħaġa.

Dan mhu minnu xejn.

Il- verita' hija li l-MDS kellha numru ta' ħaddiema - mingħalija xi 30 jew 40 ħaddiem - li kienu għadhom qed jidhru fuq il-kontijiet tal-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma u dawn iddeċidew li jgħadduhom fuq il-kontijiet fejn suppost qegħdin biex isir tindif ta' l-accounts tal-korporazzjoni għas- servizzi ta' l-ilma.

Kieku għamel mistoqsija parlamentari kont nirrispondih fuq affarijiet bħal dawn u ma kienx ikollu għalfejn jiġi f'dan il-parlament u jgħid li qed nilagħbu biċ-ċifri u li qed naħbu xi ħaġa.

X'hemm x'taħbi?

Dawn iċ-ċifri huma pubblikati u għalkemm l-estimi qed jgħidu li dawn m'humiex audited, fil-fatt dawn ġew audited u ma nbidel xejn.

Mr. Speaker, la qed insemmi l-auditing nixtieq ngħid xi ħaġa dwar din il- fratterija li saret fuq audited u unaudited.

Il-verita' hija li ċ-ċifri huma audited u fil-mument opportun inpoġġi d-dikjarazzjoni ta' l-awdituri fuq il-mejda tal-Kamra.

Li ġara hu li l-korporazzjoni għas-servizzi ta' l- ilma daħlet f'diffikulta' kbira minħabba t-taħwid kbir li tefagħha fih il- gvern Laburista preċedenti.

Irrid ngħid ukoll li l-kontijiet ħerġin, aħna xtaqna noħorġuhom b'pass iktar mgħaġġel pero' kellna għan ieħor li niżguraw li ma jkollniex żbalji minħabba t-tibdiliet kollha li saru fi żmien il- gvern preċedenti.

Għall-grazzja ta' Alla ma tantx hemm żbalji, kultant jinstab xi wieħed 'l hawn u 'l hinn li ħafna drabi jkunu bidliet fin-numru tan-nies jew xi reading ħażin.

Wara bidla pjuttost komplikata fis-sistema tat-tariffi l-verita' hi li l-kontijiet ħerġin u qed nantiċipaw li dawn ikomplu joħroġu b'mod iktar regolari.

Issimplifikajna l-kont kif jidher biex ikun iktar user-friendly u nantiċipaw li sa l-aħħar tas-sena nkunu ħriġna l-kontijiet tas-sena li għaddiet kollha u sa l-aħħar tas-sena d- dieħla nkunu ġejna on line.

Mr. Speaker, la qed nitkellem fuq kontijiet irrid ngħid li aħna ridna li l-kontijiet ikollhom struttura fair u struttura li tirrispetta l-kondizzjonijiet soċjali ta' pajjiżna u li tirrispetta l-fatt li għandna numru kbir ta' nies li jikkonsmaw ammont żgħir.

Aħna m'għamilniex bħal ta' qabilna li għamel taxxa tad-drenaġġ fuq kull bieb immaterjalment minn kemm jikkonsma dak li jkun.

Irrid ngħid ukoll li hemm ċerta taħwida fil-mod kif il-Kap ta' l- Oppożizzjoni qed iħares lejn l-ammont ta' konsum jew aħjar l-ammont ta' ilma li qed jiġi mitfuh fis-sistema.

Bl-investiment li sar fis-sistema ta' distribuzzjoni f'dawn l-aħħar erba' jew ħames snin irnexxielna nnaqsu dan l- ammont ta' ilma b'medja ta' 8% fis-sena.

Dan huwa frott ta' l-investiment li sar fis-sistema tad-distribuzzjoni, huwa avvanz kbir u hija xi ħaġa li għandna nkunu kburin biha bħala pajjiż.

Hawnhekk irrid ngħid li hemm ħafna iktar xi jsir.

Per eżempju, irridu nnaqsu s-serq u rridu nnaqsu l-użu ta' l-ilma b'mod illegali.

Għalkemm huwa diffiċli rridu nagħmlu programmi aħjar biex inkunu nistgħu dejjem innaqqsu l-abbuż.

Mr. Speaker, hemm punti oħra li xtaqt insemmi.

Per eżempju fl-opinjoni tiegħi għandu jkun hemm iktar regulations għal min iqassam l-ilma.

Safejn naf jien il-korporazzjoni għas-servizzi ta' l-ilma diġa' qed tagħmel dan is- servizz u tesiġi li l-bowsers ikunu addattati u nodfa għall-użu ta' l-ilma.

L-Onor.

Buhagiar semma wkoll ir-regolatur u qal li kien qed jaħseb li l- institute of water technology jista' jsir ir-regolatur.

Jien naħseb li l- institute of water technology għandu użu ferm iktar speċifiku.

Dan huwa l- istitut responsabbli mit-taħriġ u huwa ta' neċessita' kbira għax skond ir- rapport jidher li hemm ċerti defiċjenzi fil-complement tal-korporazzjoni.

Per eżempju f'paġna 45 insibu li hemm 419-il ħaddiem fil-korporazzjoni li għandhom livell ta' edukazzjoni li huwa primary or below u 437 persuna għandhom livell sas-sekondarju.

Dan ifisser li aktar ma jkollok sistema mekkanizzata u awtomatika inqas se jkollok bżonn nies li xogħlhom ikun sempliċement li joqogħdu jħarsu lejn il-pompa taħdem.

Din il-pompa tista' tkun taħdem b'sistema ta' remote reading fuqha u dan ifisser li dawn in- nies iridu jiġu mħarrġa.

Jiena għalhekk ngħid li għalkemm qed naħsbu biex ikollna regolatur jien ma naqbilx li dan għandu jkun l-institute of water technology.

Qed neżaminaw ukoll jekk ir-regolatur għandux ikun regolatur wieħed għall-utilities jew għandux ikun regolatur separat għal kull entita'.

Jien nista' ngħid li fil-każ ta' l-Enemalta żviluppajna abbozz in draft form tar-regolatur.

Hemmhekk hemm ħtieġa kbira li jkollok regolatur li jikkontrolla l-aspetti kummerċjali tal-korporazzjoni Enemalta.

Mr Speaker, irrid ngħid ukoll li l-Kap ta' l-Oppożizzjoni dejjem juża tape ta' intervista li kelli jien qabel l-elezzjoni.

Dakinhar jiena kont għedt li l-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma jkunu prattikament kif kienu qabel.

Jien insostni li hekk sar.

Huwa veru li hemm ċerti żidiet u ċertu aġġustament ta' l-istruttura tat-tariffi fejn daħħalna l-konċett li fil-każ tad-dawl qiegħed jingħata kas għan-numru ta' nies li joqogħdu fid-dar - u dan huwa konċett iktar soċjalment ġust - imma għal min jikkonsma ammont normali t-tariffi reġgħu marru lura prattikament għal dawk li kienu qabel.

Hemm ħafna modi kif jista' jiżdied ir-revenue u żieda fir-revenue ma tfissirx li t-tariffi għolew.

Mr. Speaker, dalgħodu jiena semmejt id-diffikultajiet li jinqalgħu minħabba n-nuqqas ta' ilma fejn jista' jkun li jkollna nużaw iktar milli qed nantiċipaw.

Waqt dan il-perjodu ta' nixfa sewwa fir-reġjun tagħna l- poplu Malti baqa' jgħix ħajja normali mingħajr id-diffikultajiet li naraw f'ċerti reġjuni oħra li m'humiex attrezzati bl-investiment li ħaseb fih gvern Nazzjonalista.

Irrid ngħid ukoll li kien hemm żmien meta konna qed nippjanaw il-bini ta' reverse osmosis plant oħra imma din ma baqgħetx neċessita' minħabba li kien hemm tnaqqis fl-ammont ta' ilma li kien qed jinħela.

Mr. Speaker, jiena kont nieħu pjaċir li kieku nistgħu niġġeneraw l-ilma b'mod iktar irħis u b'mod li nipproteġu l-aquifer u nagħtuh ċans itejjeb il-kwalita' ta' l-ilma tiegħu imma r-realta' hija li hemm il-constraints finanzjarji.

(Interruzzjonijiet) Allavolja hemm dawn il-constraints, aħna m'għamilniex bħall-gvern ta' qabel.

Aħna m'għabbejniex piż esaġerat fuq il- konsumaturi Maltin u l-aġġustament li sar fit-tariffi huwa wieħed żgħir.

(Interruzzjonijiet) Jiena ma smajt lil ħadd jilmenta minħabba l-kontijiet tad-dawl u ta' l-ilma.

Dan minkejja li meta kellna d-diskussjoni dwar l- Enemalta xi ħadd hawnhekk ippreżenta kont li kien id-doppju u li meta tidħol fih tinduna li dan kien qed jikkonsma darbtejn jew tliet darbiet iktar dawl milli kien jikkonsma qabel.

Dik hi s-sitwazzjoni li kellna f'dan il-parlament, Mr Speaker, u jiena nappella lil tan-naħa l-oħra biex iġibu argumenti iktar serji u biex ikunu iktar informati u iktar attrezzati.

Mr. Speaker, nikkonkludi billi ngħid li bejn iż-żewġ naħat hemm qbil inġenerali dwar x'għandna bżonn il-korporazzjoni pero' min-naħa l-oħra tal- Kamra smajna kritika distruttiva li l-biċċa l-kbira tagħha sfortunatament ġiet min-naħa tal-Kap ta' l-Oppożizzjoni.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-estimi tad- dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma għas-sena 1999/2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Din id-divison tittieħed minn hawn u għoxrin minuta oħra.

Billi fid-9.00 p.m. intalbet votazzjoni, il-Kamra ġiet sospiża u rriżumiet għoxrin minuta wara.

MR SPEAKER: Se nerġa' npoġġi l-mistoqsija.

Il-mistoqsija hija li l-Kamra tapprova l-estimi tad-dħul u nfiq tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l- Ilma għas-sena 1999/2000.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

ONOR.

MEMBRU: Division.

MR SPEAKER: Division.

VOTAZZJONI NRU 190 FAVUR : 34

L-Onor.

|Abela Anthony |Galea Censu | |Agius Francis |Galea Louis | |Asciak Michael |Galea Mario | |Azzopardi |Galea Pace | |Frederick |Victor | |Azzopardi Jason |Gatt Austin | |Bonnici Josef |Gonzi Lawrence | |Bonnici Michael |Hyzler George | |Borg Joe |Mifsud Bonnici | | |Antoine | |Borg Tonio |Mifsud Bonnici | | |Carmelo | |Cristina Dolores |Mugliett Jesmond| |Dalli John |Muscat Claude | |D'Amato Helen |Pullicino George| |Debono Giovanna |Pullicino | | |Orlando Jeffrey | |Deguara Louis |Vassallo Edwin | |Farrugia Jean |Vella John | |Pierre | | |Fenech Adami |Zammit Ninu | |Eddie | | |Frendo Michael |Zammit Dimech | | |Francis |

KONTRA : 29

L-Onor. | | | |Abela Carmelo |Farrugia Angelo | |Agius Chris |Farrugia Michael| |Attard Montalto |Farrugia Noel | |John | | |Bartolo Evarist |Gulia Gavin | |Borg Karmenu |Herrera Jose' | |Brincat Leo |Mangion Charles | |Buhagiar Charles |Mizzi Joe | |Buhagiar Louis |Parnis Silvio | |Cardona Chris |Refalo Anton | |Chircop Karl |Sammut Joseph | |Cilia Joe |Sant Alfred | |Coleiro Marie |Vassallo Adrian | |Louise | | |Cuschieri Joseph |Vella George | |Dalli Helena |Vella Karmenu | |Debono Grech Joe | |

Il-mozzjoni għaddiet.

MR SPEAKER: Bil-permess tal-Kamra, l-Onor.

Abela.

KUMITATI PERMANENTI

ONOR.

ANTHONY ABELA (Chairman tal-Kumitat tal-Kamra għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi): Mr Speaker, nirrapporta progress fil-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi, fejn għadna kemm għaddejna l-Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazju ta' Importazzjoni mingħajr emendi.

MR SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Viċi Prim Ministru biex jekk jogħġbu jressaq l-aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal għada, l- Erbgħa, 17 ta' Novembru, 1999 fid-9.00 a.m. b'din l-aġenda:

Mozzjonijiet

Mozzjoni li tirregola s-seduta li fiha ssir id-Dikjarazzjoni Finanzjarja għas-sena 2000; u

Mozzjoni ta' proċedura li tirregola s-seduti dwar l-Estimi Ġenerali ta' l- Ispiża għas-sena 2000 u dwar l-Estimi Supplimentari ta' l-Ispiża għas-sena 1999.

Ordnijiet tal-Ġurnata

Abbozz ta' Liġi dwar Opportunitajiet Indaqs għal Persuni b'Diżabilita' - it-Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Kunsilli Lokali - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Responsabbilta' Ċivili u Kumpens għal Tinġis miż-Żejt - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Sanzjonijiet tal-Kunsill tas- Sigurezza tan-Nazzjonijiet Uniti - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Kostituzzjoni ta' Malta - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar ir-Reviżjoni tal-Liġijiet Statutarji - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Arbitraġġ – it-Tielet Qari; u Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar id-Dazji ta' Importazzjoni - it- Tielet Qari.

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Mediċini Perikolużi - Kumitat Permanenti

MR SPEAKER: Grazzi.

Rimarki?

L-Onor.

Joe Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mr Speaker, kontra dak li qed jagħti x'jifhem il-gvern, b'mod speċjali liċ-ċittadini tal-Kottonera, fil-proġett tal-Kottonera hemm problemi kbar.

Madankollu l-gvern qed igħid li kollox huwa ward u żahar u qed jagħti l-impressjoni li qisu dan il-proġett dalwaqt jibda jseħħ.

Il- verita' hi li l-unika ħaġa li qed tispikka hija li minn daħal għal dan il- proġett daħal biss biex jispekola l-art u biex jara kif jagħmel il-flus.

Mr Speaker, is-sitwazzjoni tant hija mwiegħra li anke l-awtorita' ta' l- ippjanar m'għandha xejn f'idejha biex tkun tista' tibda l-proċess li hemm bżonn biex ikun jista' joħroġ il-permess għall-proġett.

Imma l-agħar hija li minkejja li għaddejna riżoluzzjoni f'dan il-parlament - li għaddiet bid- difetti kollha tagħha eżattament kif ried il-gvern - dan il-konsorzju ma mexiex mal-kuntratt.

Jiena qed nagħti avviż li se nikteb lill-public accounts committee biex jinvestiga dan il-kas u se nitlob biex il-ftehim jiġi annullat jekk jirriżulta li ma mxewx ma' dan il-ftehim.

Jiena nerġa' ntenni li jidher ċar li l-interessi huma biss interessi ta' spekolazzjoni u addio d-drittijiet tan-nies tal-Kottonera, addio l-ambjent u addio kollox.

Mr. Speaker, waħda mill-affarijiet li suppost għamel min huwa mdaħħal f'dan il-proġett hi li sa Awissu kellu jissottometti development brief lill- awtorita' ta' l-ippjanar.

Dan ma sarx imma dawn sempliċement poġġew id- development brief li kien hemm ta' żmien gvern Laburista li m'għandu x'jaqsam xejn ma dak li suppost isir minħabba li fil-kuntratt preżenti hemm ħafna areas li ma kenux inklużi qabel.

Per eżempju fi żmien gvern Laburista la kien hemm inkluża l-area fejn hemm il-klabb tar-regatta tal- Birgu u lanqas hemm inkluż il-passaġġ li jagħti għal St. Lawrence Street fil-Birgu.

Skond il-pjanta li għamlu dawn indikaw ċar li huma jridu wkoll dak il-passaġġ bir-riżultat li ma jkunx hemm passaġġ għal St. Lawrence Street għaċ-ċittadini tal-Birgu.

Fid-development brief ta' qabel lanqas l- esproprjazzjoni ta' l-art fin-naħa ta' l-Isla biex jagħmlu l-pompa u xi ħaġa oħra konnessa mal-yatch marina ma kien hemm.

Issa dawn mhux talli m'għamlux dan id-development brief imma talli lanqas il-full application li kellhom jissottomettu sa ċertu żmien m'għadhom issottomettew.

Dan li qed ngħid jien jikkonfermawh il-kunsilli lokali tal-Kottonera minħabba li l-awtorita' ta' l-ippjanar bagħtet għalihom biex tinformahom li m'għandha xejn fuqhiex taħdem għaliex il-consortia ma tawha assolutament xejn.

Dawn qalu li jridu jagħmlu xi kafetterija jew pizzeria mingħajr ma qalu kif se jieħdu ħsieb il-bini storiku.

Kulma pinġew kien bini li m'għandu x'jaqsam xejn ma' l-estetika tas-swar f'areas li mhux suppost jibnew.

Saħansitra fuq il-bini l-antik se jtellgħu l-penthouses u fejn kien hemm iċ-Ċiniżi ppjanaw li jagħmlu bini qisu gabubi biex juru li taparsi għamlu xi ħaġa.

Mr Speaker, dawn l-affarijiet juru biċ-ċar li fil-proġett tal-Kottonera hemm il-problemi u dawn l-aktar jidhru min-naħa ta' l- awtorita' ta' l-ippjanar li m'għandha xejn fuqxiex timxi biex tara x'impatt se jkun hemm fuq l-ambjent, fuq il-bini storiku u fuq ċerti affarijiet oħra.

Anke jekk stess riedet toħroġ permess normali, l-awtorita' ta' l- ippjanar m'għandha assolutament xejn fuq xiex timxi.

Barra minn hekk l- agreement li sar mill-gvern kien jorbot lill-consortia biex jissottomettu ċerti affarijiet sa ċerti dati imma dawn naqsu milli jagħmlu dan.

Mr. Speaker, irrid ngħid ukoll li meta jara ċerti affarijiet anke min ma jifhimx jibda jifhem bit-taħwid li hemm.

Per eżempju, hemm propost li jimtela' kullimkien bir-ristoranti mingħajr ma hemm ippjanat li ssir parking area.

Dawn mhux affarijiet, u jien nerġa' ntenni li mhux sewwa li l-poplu nuruh li l-affarijiet mexjin sew imbagħad insibu li kollox qiegħed fl-arja u kollox qed isir bl-ispekulazzjoni fejn wieħed jitfa' fuq l-ieħor biex jipprova jieħu l-flus.

Mr. Speaker, il-proġett tal-Kottonera huwa biss spekolazzjoni u xejn iktar u l-gvern m'għandux joqgħod jgħajjat li l- proġett tal-Kottonera dalwaqt jibda, se jseħħ u se jħalli l-impjiegi.

Il- gvern ilu jidħaq bil-poplu minn qabel l-elezzjoni imma issa l-poplu qed jinduna bl-ingann.

(Interruzzjonijiet) Jiena se nagħmel minn kollox biex ma nħallikomx tgħaddu biż-żmien lilna tal-Kottonera.

Se nagħmilha ċara li l- parti tiegħi se nagħmilha u se nagħmilha bl-ikbar responsabbilta'.

Din id- dikjarazzjoni qed nagħmilha kemm bħala deputat li ġej mill-Kottonera kif ukoll bħala rappreżentant ta' l-oppożizzjoni fl-awtorita' ta' l-ippjanar.

Ma jistax ikun l-awtorita' ta' l-ippjanar taqa għall-pressjoni politika Din trid tara li l-affarijiet....

(Interruzzjonijiet) Imbagħad ikollok ċans titkellem.

THE DEPUTY SPEAKER: Il-Ministru Zammit Dimech, on a point of order.

(Interruzzjonijiet)

ONOR.

JOE MIZZI: Hu ma qalx li jrid jagħmel point of order.

(Interruzzjonijiet) Għedtlu inti biex jgħid point of order.

THE DEPUTY SPEAKER: Imma rrid nisma' x'inhu l-point of order.

ONOR.

JOE MIZZI: Inti suppost tipproteġi l-minoranza.

Kemm tipproteġiha sew!

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Mizzi, ma tistax tagħmel allegazzjoni hekk fuq is-Sedja.

ONOR.

JOE MIZZI: Prosit!

(Interruzzjonijiet) Is-Sedja ssuġġeriet lill- Ministru biex jagħmel point of order!

THE DEPUTY SPEAKER: Huwa ried jagħmel point of order u jiena rrid nisma' l-point of order tiegħu.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, inti ssuġġerejtlu biex jagħmel point of order.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Mr. Speaker, kieku kien punt ta' kjarifika kont intawwal forsi iżjed imma jiena se nillimita ruħi għall-point of order.

Wara kollox l-Onor.

Mizzi m'huwiex xi wieħed li ma jagħmilx points of order hawn ġew!

THE DEPUTY SPEAKER: Għaddi għall-point of order, jekk jogħġbok.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Sur President, il-point of order tiegħi hu li l-Onor.

Mizzi m'huwiex korrett li jimputa li l-gvern jew anke l- awtoritajiet pubbliċi qed jipprovaw jingannaw lil xi ħadd.

Il-gvern miexi flimkien ma' l-awtorita' ta' l-ippjanar metikolożament biex kulma hemm fil- kuntratt iffirmat mal-gvern, inkluż il-guidelines tad-development brief, ikun rispettat.

Dan sar sal-punt li jien laqqajt developers separati ma' l- awtorita' ta' l-ippjanar u dawn issa se jagħmlu eżerċizzju...

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, dan m'huwiex point of order.

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-point of order huwa li m'għandux dritt jimplika li l-gvern jew l-awtoritajiet pubbliċi qed jagħmlu xi eżerċizzju ta' ingann.

L-eżerċizzju li qed nagħmlu hu li l-obbligi kuntrattwali jkunu osservati kollha.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Ikompli l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, għaliex ma tajtx l-aġġornament lilu mill- ewwel!

(Interruzzjonijiet) Issa nispera li ma jkunx hemm indħil u pressjoni politika.

L-awtorita' ta' l-ippjanar għad lanqas għandha xejn f'idejha biex tkun tista toħroġ permess.

(Interruzzjonijiet) M'għandha xejn, u jekk tara l-gazzetti lokali tal-lum issib li l-kunsilli lokali qaluha ċara u tonda li l-awtorita' ta' l-ippjanar qaltilhom li m'għandha xejn biex tibda taħdem fuq dan il-proġett.

(Interruzzjonijiet) Le, l- awtorita' ta' l-ippjanar ma qaltilhomx li ma mxewx mal-kuntratt li għamlilhom il-gvern.

Hawnhekk jien nerġa' ntenni li qed nagħti avviż minn quddiem li jiena se nikteb lill-public accounts committee biex jinvestiga l- każ biex jara fejn dan il-kuntratt inkiser u biex jekk inkiser jiġi annullat.

Nerġa' ntenni wkoll li kulma hemm f'dan il-proġett huwa spekolazzjoni biss.

Sur President, nixtieq issa nitkellem fuq suġġett kompletament differenti.

Meta jiena kont tkellimt fuq il-liġi dwar il-mediċini perikolużi jiena kont qed nitkellem b'responsabbilta' u kont qed nitkellem fuq l-esperjenza li għaddejt minna jien.

Dakinhar kont qed nagħmel id-dover tiegħi bħala membru parlamentari pero' kien hawn min - u dawn għandhom x'jaqsmu ma' l- avukati - li kitbu u qalu li l-kliem li kont għidt għandi ngħidu barra u nġib il-provi.

Lil dawn in-nies ngħidilhom li hawnhekk qegħdin fil- parlament u mhux fil-qorti.

L-avukati għandhom esperjenza biżżejjed li jiddefendu klijent tagħhom billi jipprovaw iwaqqgħu l-provi kontra tiegħu minħabba li jekk ma jkunx hemm provi biżżejjed il-qorti tilliberah.

Dan minkejja li l-avukat ikun jaf li l-klijent tiegħu jkun ħati.

Hawnhekk mhux hekk nimxu imma hawnhekk irridu nipproteġu lid-demokrazija.

Minkejja dan, hemm min min-naħa tal-gvern li jaħseb li hawnhekk għandna nimxu bħall-qorti u dan huwa rifless anke f'ċerti kitbiet li għamel.

Jekk jien nara wieħed joqtol u meta mmur il-qorti dan iġib il-provi li kien ma xbintu filgħaxija hu jiġi liberat għax m'hemmx evidenza kontra evidenza.

Il-parlament ma jimxix b'dan il-mod.

Jekk jien nitkellem fil-parlament sta għalija li nitkellem bir-responsabbilta' - u jien dejjem tkellimt b'responsabbilta' - u għalhekk teżisti l-immunita'.

Sur President, fil-parlament jiena tkelimt dwar l-esperjenza li għaddejt minna jien - u ta' dan għandi l-provi - imbagħad jiġi membru min-naħa l-oħra jgħid li għaliex tkellimt b'dak il-mod jippreferi li kemm soċjalment u kemm f'każ ta' bżonn - qed jgħid għalija personali - iżomm 'il bogħod minni.

Dak affari tiegħu.

Sur President, issa jiena naf xi kredibilita' għandu l-bniedem li qal dawn l-affarijiet.

Naf xi kredibilita' jista jkollu bniedem li hu sid ta' lanċa li suppost imur jistad għall-ħut u minflok imur idaħħal it- televisions.

Pero' iktar u iktar imbagħad ma nistax nifhem kif jiġi xi avukat ieħor min-naħa l-oħra - u biex tgħid dawn l-affarijiet trid tkun avukat mal-Partit Nazzjonalista għax il-ġudikatura jaħsbuha li hi tagħhom u jikkontrollawha huma! - u minkejja li kont qed ngħid il-verita' dan qalli li ma nifhimx u li ma kontx qed ngħid il-verita'.

Sur President, biex nissostanzja dak li qed ngħid jiena se nikkwota l-kliem eżatt.

Dan qal hekk:

"Min ma jifhimx fil-ħajja jasal biex jaħseb li huwa aħjar min jinbaħ u mhux min effettivament jigdem".

Dażgur, Sur President, dan qalu għax l-intenzjoni ta' ċerti nies min-naħa l- oħra hija li joqogħdu jilagħbuha tal-qaddisin imma meta jiġihom iċ-ċans dawn jigdmuk.

Ara jien mhux hekk għamilt.

Jien għedt l-affarijiet mill- esperjenza u semmejt ċerti affarijiet li ġraw veru u rajthom veru.

Biex immur il-qorti jrid ikolli x-xhieda u minkejja li dak li qed ngħid huwa veru ma nistax inġib ix-xhieda ta' ċerti affarijiet.

Fil-fatt x'ġara, Sur President?

Min-naħa l-oħra bdew jgħidu u jiktbu fuq il-parlament u fuq il-Kamra tal- parlament fejn qalu li hemm l-ordni permanenti.

Dażgur li hemm l-ordni permanenti.

Mela le!

Imma mhux l-ordni permanenti biss hemm.

Hemm ukoll is-Sedja li trid tara kif tipproteġi lill-minoranza.

Minkejja dan kollu, l- membri fil-minoranza qed jaraw li mhux qed jiġu protetti u biex inġib eżempji nixtieq insemmi l-każ meta s-Sedja tat ruling differenti dwar l- istess ħaġa sempliċement għax inbidlet il-leġislatura u bħal meta s-seduta suppost spiċċat f'nofsinhar u s-Sedja ordnat tispiċċa fid-9.00p.m.

(Interruzzjonijiet) Allura meta tibda tara dawn l-affarijiet tippretendi li l-minoranza tibqa' b'ħalqha magħluq?

Per eżempju, illum stess kien hemm ruling li mhux ir-regolamenti jgħoddu imma jgħodd il-ftehim li s-Sedja qalet li sar.

Eżempju ieħor hu meta l-bieraħ stess tkellem l-Onor.

Evarist Bartolo u għax mar xi ħadd ifesfes lis-Sedja, din qalet li l-Onor Bartolo kellu jieqaf milli jitkellem fuq każ sub judice.

Ara meta tkellem l-Onor.

Asciak, ħadd ma mar isefsiflu lill-iSpeaker biex jgħidlu li l-każ li kien qed jitkellem dwaru kien wieħed sub judice.

Qed tara fejn huwa l-bilanċ!

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, on a point of order.

ONOR.

MARIO GALEA: Sur President, il-kollega tiegħi qed jagħmel allegazzjoni serja fuq il-persuna ta' Mr Speaker.

Ir-regolamenti tal-Kamra jgħidu li min jagħmel dikjarazzjoni jrid ikun responsabbli għall- korrettezza tagħha u jiena ninsisti li jew jissostanzajha jew inkella jirtirha.

Ħadd ma ġie jsefsef lill-iSpeaker u ma naħsibx li għandu dritt jgħid hekk.

ONOR.

JOE MIZZI: Inti kont hawn?

ONOR.

MARIO GALEA: Dawn huma r-regolamenti tal-Kamra.

ONOR.

JOE MIZZI: Imma inti kont hawn?

ONOR.

MARIO GALEA: Jien kont hawn u ħadd ma mar isefsiflu.

Jiena ninsisti li jew jissostanzjaha jew jirtiraha.

Jiena qed nikkwotalu l- istanding orders.

THE DEPUTY SPEAKER: Niġbed l-attenzjoni ta' l-Onor.

Membri kollha biex juru rispett lejn is-Sedja.

ONOR.

JOE MIZZI: Ħalli nkompli, Sur President.

ONOR.

MARIO GALEA: Lill-Onor.

Membru nitolbu biex isemmi b'ismu lil min mar isefsef f'widnejn l-iSpeaker, inkella ma jistax jiġi emmnut.

ONOR.

JOE MIZZI: L-Onor.

Galea jrid jara x'għedt eżattament.

ONOR.

MARIO GALEA: Le, għandu jgħidilna min hu l-membru li mar isefsef f'widnejn l-iSpeaker.

Jiena se ninsisti fuqu dan il-punt.

THE DEPUTY SPEAKER: Id-diskors għandu jingħad bl-ikbar responsabbilta'.

Din m'hijiex kwestjoni ta' privileġġi li għandu kull membru tal-Kamra.

Barra minn hekk għandna nġibu rispett lejn is-Sedja.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, iċċekkja biss jekk twaqqafx l-Onor.

Bartolo għax kien qed jitkellem fuq każ sub judice u ċċekkja wkoll jekk twaqqafx l-Onor.

Axiaq meta huwa wkoll tkellem fuq każ sub judice.

Il- verita' tweġġa ħafna u min-naħa l-oħra qed jipprovaw ma jħallunix nitkellem.

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, on a point of order.

ONOR.

MARIO GALEA: Hawn regolamenti tal-Kamra li huma ċari u li jgħidu li kull membru li jagħmel dikjarazzjoni jrid ikun responsabbli għall- korrettezza tagħha.

Jien kulma qed nitolbu biex ikun emmnut u jkun responsabbli hu li jsemmi liema membru mar ifesfes f'widnejn l-iSpeaker.

Jekk ma jagħmilx hekk nitolbu li jirtirha.

Naħseb li għandi dritt nitolbu jirtirha.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Mizzi, wieħed irid joqgħod iqis sewwa kull kelma li jgħid.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jiena naf eżatt x'għedt.

Is-sabiħa hija li jkun hemm min ikollu kontroll ta' l-istampa u allura jkun qed jipproteġi lilu nnifsu politikament, u l-istampa tipprova tagħmel character assisination.

U hekk ippruvaw jagħmlu lili imma ma rnexxilhomx.

Jien subgħajja dritt kont, subgħajja dritt nibqa' u nkompli nagħmel id-dover tiegħi f'dan il-parlament.

Ħalli issa nerġa nsemmi l-esperjenza li għaddejt minna jien u li kont irriferejt għaliha.

Per eżempju, jiena poġġejt il-file tal-"Pupa" hawnhekk ħalli l-poplu jara xi frameup kien se jiġri u jien ħallejt issir inkjesta bil-maġistrat.

Ħadd qabel ma kien poġġa l-file hawnhekk ħalli kulħadd jara l-ħneżriet li kienu qed jiġu moħmija.

Lanqas il-kwestjoni tat-telephone tapping ma semmew.

Xi għaxar snin ilu lili għamluli tapping tat-telephone għaliex hawnhekk kont nitkellem fuq it-Telemalta.

Jiena kont naf li qed jagħmluli t-tapping, u dan baqa' sejjer għal żmien twil.

Ara dak li semmejt u li kien qed jagħmel it-tapping fit-Telemalta ma tkellimx.

Dażgur li ma jitkellimx, għaliex jekk jitkellem imbagħad ngħid affarijiet oħra hawn ġew.

(Interruzzjonijiet) Meta jasal il-mument ngħid affarijiet oħra, imma ħalli nkompli fuq il-kwestjoni tat-tapping.

It-tapping sar fi żmien meta l- Partit Nazzjonalista kien fil-gvern u dan sar b'mod illegali għaliex ma kienx għad hemm il-liġi li tippermetti li jsir tapping għal skop tajjeb bħal meta sar tapping mit-telephone booth biex jaqbdu t-traffikanti tad- drogi u bħal meta sar tapping biex jaqbdu lil min seraq il-Caravaggio, avolja f'dan il-każ kien hemm allegazzjonijiet li kien involut xi ħadd prominenti li telaq barra minn Malta.

F'dan il-każ ukoll dak li kien mixli misterjożament miet b'overdose.

Sur President, nixtieq insemmi wkoll il-każ ta' Richard Cachia Caruana.

Iva, jiena tajt l-ordni dwar l-iskorta.

L-argument li kont ġibt jien kien illi l-ombudsman ma tawħx l-informazzjoni, anzi qalulu li ma kenitx inbidlet is-sitwazzjoni.

Dan m'hu veru xejn, għax tant kienet inbidlet is- sitwazzjoni li kien il-kummissarju li kien talab biex tonqos l-eskorta, u dan għamel hekk ftit qabel ma jiena tajt ordni biex terġa' titnaqqas l- eskorta. mela allura m'għadhiex l-istess pożizzjoni ta' meta kien ġara l- każ.

Dik hi r-raġuni.

Lili kienu jistaqsuni jekk nafx is-Secret Service Act u li ma nistax nitkellem fuq dawn l-affarijiet.

Dażgur li nafha s- Secret Service Act, u tant nafha li jiena ma ħriġt xejn.

(Interruzzjonijiet) L-Onor.

Membru qed isemmi r-ritratti.

Jiena ngħidlu li l-"Mument" kienet ġibdet ritratti qabel mietet din it-tfajla, dawn dehru fl- 24 ta' Ottubru imma dakinhar ħadd ma kien qal xejn.

Issa dan huwa każ li għadu qed jiġi nvestigat.

(Interruzzjonijiet) Ġibli l-provi li jiena ħriġt xi ħaġa fil-beraħ.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Galea, jekk jogħġbok.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jiena semmejt l-esperjenza li għaddejt minnha.

(Interruzzjonijiet)

THE DEPUTY SPEAKER: L-Onor.

Galea, on a point of order.

ONOR.

MARIO GALEA: L-Onor.

Mizzi sfidani biex inġiblu l-provi.

Ġie stabilit minn risposta għal mistoqsija parlamentari illi l-file ta' Richard Cachia Caruana inħareġ mit-depot fuq talba ta' l-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Huwa veru li jiena tlabt il-file imma mingħandi ma ħareġ xejn fil-beraħ.

Jien kollox kif suppost għamilt għax jien ma nimmina lil ħadd.

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Mizzi, fadallek minuta u nofs.

ONOR.

JOE MIZZI: Naf li żżommli l-ħin sew lili, ma tmurx taħrab xi sekonda!

Iva, tieħu ħsiebha lill-oppożizzjoni!

THE DEPUTY SPEAKER: Onor. Mizzi, m'iniex se nippermetti dan il-kliem.

ONOR.

JOE MIZZI: Qed ngħidlek li tieħu ħsiebha lill-oppożizzjoni!

Xi tridni ngħidlek, li ma teħux ħsiebha?

THE DEPUTY SPEAKER: Kompli.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, jiena kont semmejt il-każ ta' meta qlajt xebgħa għax tkellimt f'dan il-parlament dwar traffikanti tad-drogi.

Saħansitra kienu ġew isawtu lill-familja tiegħi.

Is-Sedja - dak iż-żmien kienet preseduta mill-Onor.

Lawrence Gonzi - kienet iddeċidiet illi kien hemm ksur ta' privileġġ, u jiena se naqra silta minnu biex nuri li dan ġara veru.

Dan igħid hekk:

"Rigward iż-żewġ inċidenti li nqalgħu fil-Kalkara fl-14 ta' Lulju s- Sedja ħadet il-passi mmedjati sabiex isiru investigazzjonijiet opportuni.

Minn dawn l-investigazzjonijiet, li sussegwentement ġew konsenjati lis-Sedja, ġie stabilit illi fl-ewwel inċident kienet involuta persuna filwaqt li fit-tieni inċident kienet involuta ċerta persuna oħra.

Minn eżami ta' l-Ordinanza dwar il-Privileġġi, Kap. 113 tal-Liġijiet ta' Malta, irriżulta li dawn iż-żewġ inċidenti, fiċ- ċirkostanzi kollha tagħhom, jistgħu jinkwadraw ruħhom taħt artiklu 11 ta' l-istess Ordinanza, partikolarment is-subartikolu (d).

Għalhekk is-Sedja tiddikjara li l-każijiet imsemmija mill-Onor.

Mizzi jikkostitwixxu prima facie ksur ta' privileġġ u tinkariga lill-Kap tal- Kamra sabiex jieħu l-passi meħtieġa biex il-Kamra jkollha l- opportunita' li teżamina u tiddeċiedi fuq dan il-każ."

Dan qatt ma resaq hawn, Sur President u qatt ma resaq hawn għax l-involut kien driver ta' ex-ministru tal-Partit Nazzjonalista.

Sur President, mhux bilfors tan-naħa l-oħra jaqbżu meta nsemmi dawn l-affarijiet!

Allura meta naf li ma jitteħdux passi mod ieħor mhux bilfors ikolli niġi ngħid l- affarijiet f'dan il-parlament?

Avolja meta ġejt f'dan il-parlament biex inqajjem il-kuxjenza li xi ħadd qed iwaqqa' liż-żagħżagħ tal-Kottonera f'dan il-vizzju jiena ġejt mhedded.

L-istess għamilt illum u l-istess inkompli nagħmel, Sur President.

Dawn huma l-affarijiet.

Xi trid iġġib provi aktar minn hekk!

U huwa minħabba f'hekk li jiena ngħid li m'għandniex inġibu l-parlament qisu qorti.

Grazzi, Sur President.

THE DEPUTY SPEAKER: Grazzi.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal għada l-Erbgħa, 17 ta' Novembru fid-9.00 a.m. bl-aġenda kif komunikata mill-Viċi Prim Ministru.

Fid-9.52 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

WIED IL-GĦAJN - TRAFFIC LIGHTS

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Possibbli li t-Traffic Control Board jikkonsidra li jagħmel zebra crossing jew traffic lights fi Triq il-Gardiel f'Wied il- Għajn biswit Triq il-Munxar fejn bosta nies ikollhom jaqsmu f'din it-triq traffikuża biex imorru jixtru mis-supermarket u ħwienet oħra li hemm fi Triq il-Munxar u toroq oħra biswit din it-triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Irriferejt is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant għall-konsiderazzjoni tal-Bord għall-Kontroll tat-Traffiku.

IPSE - IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm għandha mpjegati l-IPSE, x'kategoriji differenti ta' mpjegati għandha, x'tip ta' kuntratti għandhom l-impjegati u kemm minn dawn l-impjegati huma fuq loan jew on secondment minn dipartmenti oħra tal-gvern jew korporazzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-gvern?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Fil-preżent l-IPSE timpjega 15-il persuna mqassmin f'dawn il-gradi 1 kap eżekuttiv, 5 managers, 7 executives u 2 skrivani.

Minn dawn l-impjegati, disgħa għandhom kuntratt definit ta' sena u s- sitta l-oħra qed jaħdmu b'kuntratt indefinit.

M'hemm l-ebda impjegat li huwa on loan jew on secondment minn xi dipartiment jew korporazzjoni li għandhom x'jaqsmu mal-Gvern.

IPSE - CHAIRMAN

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid min hu ċ-chairman ta' lPSE u min huma l-membri fuq il-bord ta' l-istess organu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tinsab fit-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 10910 fis- Seduta Nru. 174.

IPSE - KAP EŻEKUTTIV

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jagħti dettalji tal-kuntratt li għandu l-Kap Eżekuttiv ta' l-IPSE, jgħid meta sar il-kuntratt, x'salarju għandu x'benefiċċji oħra jinkludi minbarra s-salarju?

Il-kuntratt huwa wieħed definit?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

IPSE - IMPJEGATI

L-ONOR.

MARIO GALEA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm mill-impjegati tal-IPSE għandhom kuntratt definit ta' xogħol, jgħid min huma u x'tip ta' xogħol jagħmlu?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Id-disa' impjegati ta' l-IPSE li bħalissa qed jaħdmu b'kuntratt definit ta' xogħol jokkupaw dawn il-gradi 1 kap eżekuttiv, 5 managers u 3 executives.

XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti dettalji tax-xogħlijiet ta' embellishment li se jsiru fis-South sas-sajf li ġej?

Kemm hu l-valur ta' dawn ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-programm ta' xogħol ppjanat għal matul is-sena d-dieħla bħala parti mill-embellishment li qed isir fin-naħa t'Isfel ta' Malta hu dan li jidher hawn taħt:

Xogħlijiet ta' Embellishment li se jsiru fis-South sas-sajf li ġej

Marsascala

Embellishment minn ħdejn il-pitch tal-Marsascala S.C. sa ħdejn il- Knisja ta' Sant'Anna inkluż il-bankini, railings eċċ.

Passaġġ miż-Żonqor Housing Estate sa l-Iskola Primarja.

Restawr tal-faċċata tat-Torri ta' San Tumas u rikostruzzjoni tar-Ridott ta' l-istess Torri.

Re-surfacing ta' toroq.

Embellishment tal-Bajja u l-Ġnien San Tumas.

Marsaxlokk

Re-surfacing ta' triq ix-Xatt/Triq il-Kavallerizza u Triq il-Wilġa.

Jitlesta x-xogħol ta' pavimentar fil-pjazza tal-Knisja.

Il-bini ta' ground tal-futbol, bus terminus u suq għall-monti.

Pavimentar ta' Xatt is-Sajjieda.

Birżebbuġia

Jitlesta x-xogħol fil-Bypass fi Triq it-Trunċiera u Car Park ħdejn Għar Dalam.

Jitlesta x-xogħol ta' embellishment fi Pretty Bay, Birżebbuġia.

Re-surfacing ta' Triq San Ġorġ, Birżebbuġia.

In-nefqa fuq ix-xogħol li jkun tlesta matul is-sena tkun koperta fil- fondi li jiġu pprovduti għal xogħol ta' embellishment għal matul is-sena 2000.

BUĠIBBA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti dettalji tax-xogħlijiet ta' embellishment li se jsiru f'Buġibba sas-sajf li ġej?

Kemm hu l-valur ta' dawn ix-xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li l-programm ta' xogħol ippjanat għal matul is-sena d-dieħla bħala parti mill-embellishment li qed isir f'Buġibba hu dan li jidher hawn taħt:

Tkomplija ta' twaħħil ta' railings u lampi dekorattivi fl-inħawi tal- boathouses fil-Qawra u f'Buġibba Promenade.

Twaħħil ta' railings f'Pioneer Road u lampi dekorattivi ħdejn il-Portobello.

Xogħol fuq is-sit tal-ħajt ħdejn Portobello.

Tibdil ta' street furniture f'Bay Square.

Xogħol relatat mal-funtana tal-baħar ta' Buġibba.

TAS-SLIEMA - XOGĦLIJIET

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jagħti dettalji tax-xogħlijiet ta' embellishment li se jsiru f'Tas-Sliema sas-sajf li ġej?

Kemm hu l-valur ta' dawn ix- xogħlijiet?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Il-programm ta' xogħol ippjanat għal matul is-sena d-dieħla bħala parti mill-embellishment li qed isir f'Tas-Sliema hu dan li jidher hawn taħt:

Se jinbeda x-xogħol fuq l-upgrading tal-Promenade ta' Tower Road.

L- ewwel fażi se tkopri l-parti minn fejn il-Fortizza sa ħdejn it-Torri.

Ix-xogħol mistenni li jkopri dawn l-affarijiet:

(a) tibdil ta' railings, bollards u twaħħil ta' arbli tad-dawl dekorattivi. (b) isir re-paving tal-promenade. (ċ) ġibjun f'Fond Għadir. (d) latrina pubblika ġdida ħdejn il-Fortizza. (e) gallariji ġodda bejn it-Torri u s-Surfside. (f) bankini ġodda fil-parti residenzjali u titjib fit-toroq fejn hu meħtieġ.

WSC - TISWIJA TA' MAINS

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk meta l-Korporazzjoni għas- Servizzi Ekonomiċi għamlet xogħol ta' tiswija ta' main ta' Ta' Qali fi Triq il-Ferrovija l-Qadim, Balzan u nkixef l-embankment tal-Ferrovija, sarux xi diskussjonijiet sabiex dan il-fdal storiku jiġi restawrat?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-aħħar ħsarat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma kellha fuq il-kanna prinċipali tal-ħruġ tal- ġibjuni ta' Ta' Qali kienu lejn Mejju/Ġunju 1999.

F'dawn iż-żewġ okkażjonijiet il-post tal-ħsara kien jew Triq il-Linja kantuniera ma' Triq San Anton jew Triq il-Linja kantuniera ma' Triq Schembri, it-tnejn f'Ħ'Attard.

L-embankment tal-ferrovija inkixef fi triq il-Linja kantuniera ma' Triq Schembri u dan kien mirdum ġo fond ta' sitt membri (18-il pied) taħt wiċċ it-triq u f'nofs Triq il-Ferrovija.

Ma saru l-ebda diskussjonijeit sabiex dan l-embankment jiġi konservat għaliex l-istess embankment kien ifformat mill-blat li kien imqatta' forma ta' kanal wiesgħa sabiex minnu tgħaddi l- ferrovija.

WSC - AUTOMATED METER READING

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħaditx xi deċiżjoni fir-rigward ta' l-Automated Meter Reading?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li deċiżjoni għadha ma ttieħditx.

TIGNE' - REVERSE OSMOSIS PLANT

L-ONOR.

CHARLES BUHAGIAR staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'sar mill-impjant li ġie żarmat mir- Reverse Osmosis Plant ta' Tigne'?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li fl-eżerċizzju ta' l-iżmantellar ta' l-impjant tar-reverse osmosis ta' Tigne, il-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma ħadet ħsieb li

a. il-makkinarju prinċipali bħall-pompi u muturi jintrefgħu

b. materjal ieħor u strumenti jiġu utilizzati bħala spare parts impjanti oħra

c. il-membranes jiġu ntegrati f'impjanti oħra minflok jinxtraw replacements.

PULIZIJA - PC LAWRENCE GABRIEL

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 10155, jista' l-Ministru jgħid f'liema stadju waslet l-investigazzjoni dwar l-allegazzjonijiet ta' PC Lawrence Gabriel dwar irregolaritajiet fit-towing ta' vetturi?

Jekk intemmet, jista' l-Ministru jagħti dettalji dwar dak li nstab?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-investigazzjoni li qed jirriferi għaliha l-Onor.

Interpellant għadha mhix konkluża.

BANEK - BOV

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jikkonferma l-Ministru li l-Bank of Valletta, aktar minn sena ilu, ħadet f'idejha il-ġbir ta' flus tas-sidien li xtraw vetturi bin-nifs (hire purchase) mill-Universal Commerce Agency Ltd (UCA) billi ħarġet ukoll kotba tad-depożisti lil kull sid?

Jikkonferma l-Ministru li l-irċevuti li qed joħorġu mill-Bank of Valletta, wara l-ħlas fix-xahar, fuq kambjali ta' l-istess kumpannija ma jikkorispondux mad-data tal-ħlas iżda huma f'ċerti ċirkostanzi bid-data ta' aktar minn sentejn ilu?

Għaliex?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant jagħmel riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 11073.

TA' QALI - IRRANĠAR

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid jekk hemmx xi ħsieb li l-gvern isebbaħ dik il-parti ta' Ta' Qali li tintuża minn familji fi tmien il-ġimgħa għar-rikreazzjoni?

Jista' l-Ministru jara li dan il-post jiġi mnaddaf regolarment u li jitqiegħdu reċipjenti għall-ġbir ta' skart?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Ninsab informat li dik il-parti ta' Ta' Qali li tintuża mill-familji fi tmiem il-ġimgħa għar-rikreazzjoni barra li ġiet imnaddfa qiegħda wkoll tiġi msebbħa.

Tħawwlu mal-mitejn siġra indiġena ġodda.

Ġew mibdula numru kbir ta' siġar li kienu vandalizzati.

Ġew rinovati 14-il entratura għal dan il-post.

L-arja kollha ġiet imdawra b'ħajt tal- ħamrija biex ma jidħlux karozzi u żwiemel.

F'dan il-ħajt qegħdin jiġu miżrugħa għarbuxelli biex jiffurmaw ħajt tal-ħaxix madwar dan il-post.

Hemm ukoll il-ħsieb li jsiru diversi affarijiet oħra bħal imwejjed għall- picnics, sinjali ta' direzzjoni eċċ.

SKEJJEL - STUDENTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb il-mistoqsija parlamentari tiegħi numru 10150 dwar in-numru ta' studenti fl-iskejjel?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li għalkemm il-biċċa l-kbira tat-tagħrif mitlub issa daħal fl-uffiċċju konċernat, jonqos xi skejjel li għad iridu jibgħatu t-tagħrif mitlub.

SKEJJEL - GĦALLIEMA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jwieġeb għall-mistoqsija parlamentari numru 10151 dwar in-numru ta' għalliema fl-iskejjel?

ONOR.

KAĊĊATURI/NASSABA - ĦLAS TA' LIĊENZJI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l- Ministru jgħid kemm tħallsu liċenzji tal-kaċċaturi u nassaba sa l-aħħar ta' Settembru mqassmin kif ġej:

a. kaċċatur mingħajr arma personali tiegħu li joħroġ għal kaċċa jħallas Lm12 biss; (b) kaċċatur li għandu l-arma biex iżomm u jġorr li jħallas Lm19 biss; (ċ) nassab li jonsob fiss li jħallas Lm6 biss; (d) kaċċatur u nassab li jħallas Lm25 biss; (e) kaċċatur ta' fuq il-baħar li jħallas Lm30 biss; (f) kaċċatur ta' l-art u ta' fuq il-baħar li jħallas Lm49 biss; (g) kaċċatur li jikkaċċja l-fenek salvaġġ biss li jħallas Lm5; (h) nassab tal- fenek biss li jħallas Lm6 biss; (i) kaċċatur li jikkaċċja fuq l-art, fuq il- baħar u jonsob li jħallas Lm55 biss; (j) kaċċatur li jikkaċċja fuq l-art, fuq il-baħar, jonsob għal għasafar u anke il-fenek salvaġġ li jħallas Lm60 biss; u (k) individwu biex iżomm l-arma biss li jħallas Lm7?

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kemm hawn snieter irreġistrati?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant huwa kif jidher fit-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra aktar kmieni f'din is-seduta.

SAĦĦA - BENEFIĊĊJU GĦAL HEARING AID

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid min jista' jibbenefika minn hearing aids?

Jista' jgħid ukoll jekk it-tifla li kopja taċ-ċertifikat tagħha qed jintbagħtat separatament tistax tibbenfika minn għotja ta' hearing aid?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma l-Onor.

Interpellant li huma ntitolati għall-hearing aids it-tfal kollha u l-pazjenti bil-karta roża.

Ninsab informat li l-persuna konċernata ngħatat il-hearing aids neċessarji.