MALTA DEBATES TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI (Rapport Ufficjali u Rivedut) ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 88 It-Tlieta, 4 ta' Mejju, 1999 Stampat fl-Ufficcju ta' l-Iskrivan Kamra tad-Deputati MALTA Prezz Lm1 ID-DISA' PARLAMENT Seduta Nru. 88

It-Tlieta, 4 ta' Mejju, 1999

Il-Kamra tad-Deputati ltaqghet fil-Kamra tal-Parlament, il-Palazz, il-Belt Valletta, fis-9.12 a.m.

Talba

SEDUTA NRU.

It-Tlieta, 4 ta' Mejju, 1999

WERREJ MINUTI 325

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI 325

TQEGĦID TA' KARTI 329

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TAXXA TAR-REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR (EMENDA NRU.

2) (KUMITAT)

MOTOR VEHICLES REGISTRATION TAX (AMENDMENT) (NO.

2) BILL (COMMITTEE STAGE) 330

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-ĦABS (KUMITAT)

PRISONS (AMENDMENT) BILL (COMMITTEE STAGE) 333

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PENSJONIJIET (KUMITAT)

PENSIONS (AMENDMENT) BILL (COMMITTEE STAGE) 346

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU

GĦAL MALTA (IT-TIENI QARI)

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL (SECOND READING) 354

AĠĠORNAMENT 360

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB 366

MINUTI

Il-Minuti tas-Seduta Nru. 87 li saret fit-3 ta' Mejju, 1999 ġew konfermati.

MISTOQSIJIET-TWEĠIBIET ORALI

RAĦAL ĠDID - ZABBAR RD - STAGE

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li l-istage li hemm quddiem is- sorijiet ta' Zabbar Road, Raħal Ġdid, jitneħħa u jsir quddiem l-għassa tal- pulizija ta' Raħal Ġdid, peress li din it-talba ilha ssir mir-residenti għal żmien twil?

ONOR.

ĊENSU GALEA (Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni): Jien informat li l-awtorita` dwar it-trasport pubbliku, li hi responsabbli mill- bus stages, m'għandha l-ebda talba minn xi residenti biex jitneħħa l-istage imsemmi.

Informat ukoll li sa l-aħħar ta' l-1996 dan l-istage kien iktar qrib l-għassa u tressaq tliet darbiet sal-post eżistenti fuq struzzjonijiet ta' l-Onor.

Interpellant meta kien sindku tal-lokal.

Biex stage jitneħħa minn postu jrid ikun hemm raġuni valida.

F'dan il- każ ma jidhirx li hemm xi raġuni valida, iktar u iktar meta dan l-istage jintuża ħafna.

Tajjeb li jingħad ukoll li diġa` hemm stage ħdejn l-għassa tal-pulizija.

MR SPEAKER (Onor. Anton Tabone): L-Onor.

Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Nixtieq nagħmel kjarifika żgħira.

Fil-fatt intbagħtu diversi ittri u saret saħansitra laqgħa ma' l-awtorita` konċernata biex dan l-istage jitressaq - anke meta jien kont għadni sindku ta' Raħal Ġdid - u r-raġuni għaliex dan l-istage m'għandux jibqa' fejn hu preżentement hija li issa li ġej is-sajf u jkun hemm ħafna żgħażagħ jistennew il-karozza tal-linja ta' Wied il-Għajn fuq dak l-istage, li l- area tal-madwar hija żgħira ħafna u għalhekk, peress li dik it-triq hija traffikuża wkoll, in-nies li jkunu qed jistennew il-karozza tal-linja fuq dak l-istage qed ikunu fil-periklu li jittajru minn xi karozza.

Fil-fatt anke l-kunsill lokali konċernat jaqbel ma' din il-proposta u għalhekk nixtieq li din it-talba tiġi milqugħa biex tiġi evitata xi diżgrazzja.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt kif għidt fir-risposta oriġinali, jirriżulta li ħdejn l-għassa diġa` hemm stage ieħor.

Issa jekk l-Onor.

Interpellant qed jitlob illi l-istage li dwaru qed issir id-domanda jitneħħa għal kollox, wieħed jista' jikkonsidra dik it-talba wkoll.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Jien naħseb illi l-Ministru ma fehimnix sew.

Jien m'iniex qed nitlob biex dak l-istage jitneħħa għal kollox imma biex jitressaq għal quddiem l-għassa ta' Raħal Ġdid.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jekk l-istage li hemm preżentement ħdejn il-kunvent tas-sorijiet jitressaq ħdejn l-għassa, allura l-istage li hemm ħdejn il-kunvent tas-sorijiet bilfors irid jitneħħa għal kollox.

MR SPEAKER: L-Onor.

Law, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

RITA LAW: Jista' l-Ministru jgħidli meta se jitwaqqaf it-traffic control board, illi issa ilu ma jiffunzjona għal għaxar xhur sħaħ?

Jekk wieħed iħares lejn il-funzjonijiet ta' dan il-bord jirrealizza kemm hu importanti li dan jitwaqqaf immedjatament.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt huwa mistenni li dan il-bord jitwaqqaf fil- ġranet li ġejjin.

RAĦAL ĠDID - TISWIJA TA' BANKINI

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li ssir il-bankina f'Paola Hill u Valletta Road, Raħal Ġdid, minħabba l-ħsara u l-istat perikoluż li jinsabu fihom wara x-xogħlijiet li saru bl-estensjoni tal-ħabs?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien informat li l-water services corporation lestiet ir-reinstatement tal-bankini f'Valletta Road, wara li tlesta fihom xogħol ta' tibdil ta' house connections.

Dwar ix-xogħol f'Paola Hill, peress li x-xogħol ta' tibdil ta' bankini jsir mill-kunsill lokali, is-suġġeriment ta' l-Onor.

Interpellant ġie riferut lill-kunsill lokali.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Ikun tajjeb jekk niġbed l-attenzjoni tal-Ministru, anke bħala informazzjoni, li l-ħsara f'din il-bankina saret mill-kuntrattur li kien responsabbli mill-estensjoni tal-ħabs u għalhekk ċertament m'huwiex ġust li f'dawn il-każijiet il-ħsara tissewwa mill-kunsilli lokali - dawn biżżejjed diġa` qed iħabbtu wiċċhom ma' diversi problemi finanzjarji - imma għandha tissewwa mill-kuntrattur stess.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jekk kemm-il darba dik il-ħsara fuq il-bankina ġiet ikkaġunata mill-kuntrattur illi kien qed jaħdem fuq il-proġett tal-ħabs, allura nitlob lill-ministru li huwa responsabbli mill-ħabs biex jieħu ħsieb jara li dan il-kuntrattur isewwi l-ħsara li għamel.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Ir-residenti ta' ħdejn l-iskola ta' Ħal Tarxien ilhom żmien twil jitolbu li t-toroq jiġu asfaltati u fil-fatt ġieli t-tfal ta' l-iskola jsiru għasra sakemm jaslu d-dar peress li fix-xita dawn it- toroq iżommu ħafna ilma.

Għalhekk jista' l-Ministru jgħidli x'qed isir biex din il-problema tiġi solvuta?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Fil-fatt diġa` saru diversi mistoqsijiet parlamentari dwar din l-area ta' Ħal Tarxien, liema mistoqsijiet kienu jirriferu għal xi sitta jew seba' toroq minn dik l-area li jridu jiġu asfaltati għall- ewwel darba.

Aħna, bħala dipartiment, qed nikkordinaw ma' diversi entitajiet biex naraw illi s-servizzi li hemm mgħoddija f'dawk it-toroq m'humiex mgħoddija temporanjament imma huma servizzi permanenti, biex nevitaw il-problema li wara li dawn it-toroq jiġu asfaltati, ftit ġimgħat wara li jkunu saru jkollhom jerġgħu jinqalgħu mill-ġdid.

Issa nispera li dawn it-toroq jitlestew f'qasir żmien.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Hawn ġew saret talba għal iktar minn darba biex Triq is-Sajjieda ġewwa l-Marsa tiġi rranġata għax meta meta tagħmel ix-xita r-residenti ta' din it-triq qed jegħrqu.

Fil-fatt kienu diġa` ġew ivvotati xi flus għal dan il-għan u għalhekk nixtieq li l-Ministru jispjega għal xiex kien hemm dan id-dewmien biex din it-triq tiġi rranġata.

Din it-triq għandha tiġi rranġata issa li ġej is-sajf ħalli forsi sax-xitwa tkun lesta.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien m'iniex informat fid-dettall dwar dak kollu li qed isir għar-rigward ta' Triq is-Sajjieda ġewwa l-Marsa pero` niftakar li matul il-ġimgħat li għaddew saru diversi mistoqsijiet parlamentari dwarha.

Kif għadni kemm għidt fir-risposta li tajt għal mistoqsija oħra li għamilli l-Onor.

Interpellant, qabel ma triq tiġi asfaltata aħna qed inkunu rridu nassiguraw li s-servizzi jkunu mgħoddija kollha fuq bażi permanenti.

Fil-fatt, anke fir-rigward ta' Qormi Road, li qiegħda bejn il-Ħamrun u l-Marsa, hekk għamilna u għalkemm diġa` kienu ħarġu t-tenders għal dak ix-xogħol, ix-xogħol ma nbediex qabel ma s- servizzi ta' dik it-triq kienu mgħoddija kollha.

Għalhekk ġaladarba l- Onor. Interpellant qed jgħid li diġa` kienu ġew ivvotati l-flus u anke ħarġu t-tenders biex jinbeda x-xogħol fi Triq is-Sajjieda ġewwa l-Marsa, sinjal li hemm xi korporazzjoni li għadha m'għaddietx is-servizzi kollha neċessarji f'dik it-triq.

MR SPEAKER: L-Onor.

Parnis.

ONOR.

SILVIO PARNIS: Ġaladarba l-Ministru semma Qormi Road, nixtieq nistaqsih jekk issa li sar il-proġett li kellu jsir f'dik it-triq, humiex se jsiru l-pelican lights għax ir-residenti ilhom jagħmlu din it-talba għal ħafna snin.

Nixtieq illi l-Ministru jgħidli wkoll jekk meta jsir il-ġnien fl-area tax- Xlejli, ġewwa l-Gudja, fi ftit tal-ġimgħat oħra, huwiex se jingħata t- tarmac f'dik l-area.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, m'inix konxju jekk saritx talba għall- pelican lights f'Qormi Road pero` jekk inhu hekk l-ewwel din it-talba trid tiġi approvata mit-traffic control board - li s'issa approva 32 talba għal traffic lights jew pelican lights - u mbagħad iridu jinstabu l-fondi neċessarji biex isir dan.

Fil-fatt huwa tajjeb li wieħed ikun jaf illi biex isiru l-pelican lights jew it-traffic lights huma meħtieġa eluf ta' liri u għalhekk wara li dawn it-talbiet jiġu approvati mit-traffic control board, id-dipartiment tat-toroq, li huwa responsabbli mill-istallazzjoni tat-traffic lights u l-pelican lights, jagħżel minn fost dawn it-talbiet skond il-prijorita` tagħhom.

Għar-rigward ta' l-area tax-Xlejli ġewwa l-Gudja, irrid ngħid li fil-fatt riċentement jien kelli laqgħa mal-Kunsill Lokali tal-Gudja fejn fost affarijiet oħra tkellimna dwar din l-area u min-naħa tiegħi jien stqarrejt li la jiġu mgħoddija s-servizzi neċessarji kollha f'dik l-area, eventwalment jingħata t-tarmac.

MR SPEAKER: L-Onor.

Law, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

RITA LAW: Jista' l-Ministru jgħidli meta se jitkompla l-proġett li kien inbeda taħt l-amministrazzjoni Laburista f'Zabbar Road, peress li hemm bżonn urġenti li dan isir?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, l-ewwelnett ikun tajjeb jekk wieħed jgħid li għalkemm il-mertu tax-xogħol li sar f'Zabbar Road jieħdu l-Gvern Laburista, fil-fatt il-preparamenti li saru għal dan il-proġett twettqu mill-Gvern Nazzjonalista ta' qabel Ottubru 1996, pero` naturalment issa rridu nkomplu l-bqija tal-proġett.

Wieħed irid jgħid ukoll illi għalkemm ovvjament dik il-parti tat-triq li laħqet saret mill-ġdid hija ħafna aħjar minn dik il-parti li għadha ma saritx, diġa` qed jirriżultaw ċerti problemi fil-parti l-ġdida.

Għalhekk qabel ma ngħaddu għat-tieni fażi ta' dan il-proġett, irridu naraw sewwa sew x'kien il-kaġun ta' dawn il-problemi ħalli ma nerġgħux nagħmlu l-istess żball.

Ta' min anke jżid jgħid illi l-wiċċ ta' din it-triq kien ġie mogħti fuq il-ħamrija u fuq il-materjal li kien hemm u għalhekk qabel ma nagħtu l-wiċċ lil dik il-parti tat-triq li għadha ma tlestietx irridu naraw li tinqala' l- ħamrija u l-materjal l-ieħor illi hemm, sakemm naslu sal-livell tal-blat jew almenu sakemm insibu materjal ieħor li hu iktar sod.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mario Galea, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

MARIO GALEA: Billi l-Ministru qal diversi drabi hawnhekk illi se ssir lista ta' prijoritajiet ta' toroq li għandhom isiru, jista' jgħidilna meta din il-lista se tkun lesta bejn wieħed u ieħor?

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, fil-fatt nispera li sa l-aħħar ta' dan ix- xahar se jitlestew żewġ listi ta' dan it-tip; waħda għal dawk li huma toroq distributorji u arterjali, u l-oħra għal 600 triq sekondarja li għandna fil- pajjiż.

F'dawn il-listi t-toroq li hemm bżonn isir xogħol fuqhom mhux biss se jiġu identifikati imma se jkun hemm imniżżel ukoll meta se jsir ix- xogħol.

MR SPEAKER: L-Onor.

Mizzi, mistoqsija supplimentari.

ONOR.

JOE MIZZI: Ma jidhirlux il-Ministru li għandu jgħid il-verita` għar-rigward ta' Zabbar Road u jammetti li l-Gvern Nazzjonalista ta' qabel l-1996 kulma kien se jagħmel kien sempliċement resurfacing tal-wiċċ tat- triq?

Ma jidhirlux il-Ministru li għandu jgħid il-verita` wkoll billi jgħid illi l-Gvern Laburista kien diġa` għamel studju u għamel il-pjanijiet neċessarji biex tinbeda t-tieni fażi ta' dan il-proġett u għalhekk ma kienx hemm għalfejn isiru l-ebda studji u pjanijiet mill-Gvern Nazzjonalista qabel ma jinbeda x-xogħol fuq it-tieni fażi?

Ma jidhirlux il-Ministru li dawk it-toroq li kienu ġew approvati mill- amministrazzjoni preċedenti biex isiru, fosthom Triq San Ġwann u Triq l- Iskola ġewwa l-Fgura, għandhom isiru u mhux l-ewwel ir-residenti ġew imwiegħda li dawn it-toroq se jsiru u issa qed jintqal li rridu nimxu skond il-programm li hemm fil-lista tat-toroq?

Il-Ministru ma jidhirlux ukoll li dawn l-affarijiet, illi qegħdin black on white anke f'dan il-parlament, għandhom jiġi mwettqa?

MR SPEAKER: Il-Ministru, fil-qosor ħafna għax sar il-ħin.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, jien jidhirli li aħjar nitkellmu bis- serjeta` dwar dan is-suġġett, b'mod partikolari minħabba l-fatt li fil- ġimgħat ta' qabel l-aħħar elezzjoni kull talba biex tiġi rranġata jew biex issir triq mill-ġdid bdiet tiġi milqugħa.

(Interruzzjonijiet)

MR SPEAKER: Jekk jogħġobkom, żommu l-ordni.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Onor. Mizzi, bir-rispett kollu inti qatt ma kont il- ministru responsabbli mit-toroq u għalhekk qatt ma stajt tgħid liema toroq kienu se jsiru u liema ma kenux se jsiru.

Fil-fatt kien hemm diversi każijiet fejn ir-residenti ntqalilhom li t-triq tagħhom se ssir u mbagħad meta ġejna biex naraw xi preparamenti kienu saru ma sibna xejn.

Għal darb'oħra jien irrid nerġa` ntenni li aħna qed nenfasizzaw ħafna l- importanza li qabel ma jsir il-wiċċ tat-triq, is-servizzi kollha ta' dik it- triq ikunu mgħoddija ħalli ma jiġux minfuqa ħafna flus biex wara ftit ġimgħat din it-triq ikollha tinqala' mill-ġdid.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-ħin tal-mistoqsijiet għadda.

Ngħaddu issa għat- Tqegħid ta' Karti.

Il-Viċi Prim Ministru.

TQEGĦID TA' KARTI

ONOR.

LAWRENCE GONZI (Viċi Prim Ministru u Ministru għall-Politika Soċjali): Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-għadd ta' anzjani li qed jirċievu s-servizz tal-home help maqsuma skond il-lokalitajiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4850;

Tagħrif dwar l-għadd ta' nies li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol bejn Novembru 1998 u Frar 1999 maqsuma skond il-lokalitajiet, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6551; u

f'isem il-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar ħaddiema ma' Kalaxlokk Company Limited, bi tweġiba għall- mistoqsija parlamentari numru 6550.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Dalli.

ONOR.

JOHN DALLI (Ministru tal-Finanzi): Mr Speaker, inqiegħed fuq il- Mejda tal-Kamra:

Tabella li turi l-lokalita' u n-natura tan-negozju ta' persuni li ġew imħarrka mid-dipartiment tal-VAT bejn l-1 ta' Ottubru 1998 u s-27 ta' April 1999, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6425.

MR SPEAKER: Grazzi.

Il-Ministru Ċensu Galea.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Speaker, f'isem il-Ministru ta' l-Intern inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Tagħrif dwar każijiet ta' persuni mtella' l-qorti fuq każijiet ta' abbuż fuq tfal bejn l-1990 u l-1998 u s-sentenza mogħtija f'kull każ, bi tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 6497.

MR SPEAKER: Grazzi.

Stqarrijiet Ministerjali?

Mozzjonijiet?

Ordnijiet tal-Ġurnata.

ORDNIJIET TAL-ĠURNATA

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR TAXXA TAR-REĠISTRAZZJONI TA' VETTURI BIL-MUTUR (EMENDA NRU.

MOTOR VEHICLES REGISTRATION TAX (AMENDMENT) (NO.

2) BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Sostituzzjoni ta' l-Ewwel u t-Tieni Skedi li jinsabu ma' l- Att prinċipali.

Clause 2 - Substitution of the First and Second Schedule to the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, din il-klawsola hija magħmula mill- iskedi u prattikament m'hawn l-ebda bidla ħlief għall-perċentwal ta' taxxa li trid titħallas.

Għalhekk ma tantx għandi kummenti x'ngħaddi.

THE CHAIRMAN: Rimarki?

L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Sur President, nixtieq nirriferi ftit għall-għanijiet u raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi.

Fil-fatt fost affarijiet oħra hawn insibu hekk:

"biex fejn hu possibbli r-rati ta' taxxa tar-reġistrazzjoni fuq vetturi bil-mutur jiġu aġġustati b'tali mod li l-introduzzjoni tat- taxxa fuq il-valur miżjud ma jkollha ebda effett fuq il-prezz għall- konsumatur;".

Fil-fatt jien jidhirli li l-introduzzjoni tat-taxxa fuq il-valur miżjud ħalliet effett f'dan il-każ għax żiedet il-prezz għall-konsumatur u għalhekk nixtieq li l-ministru jispjega kif kien hemm din iż-żieda ġaladarba wieħed mill-għanijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi huwa proprjament illi ma jħalli l-ebda effett fuq il-prezz għall-konsumatur.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President,kif għidt il-bieraħ il-prezzijiet baqgħu kif kienu qabel Jannar li għadda, bid-differenza li fejn kien hemm imniżżla l-kelma "CET" issa hemm imniżżla l-kelma "VAT" u kien hemm aġġustament accordingly tal-ħlasijiet ta' reġistrazzjoni.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien lill-ministru nixtiequ jgħidli speċifikament jekk kienx hemm żidiet jew le wara li ġiet introdotta l-VAT għaliex jien naf ħafna nies li l-ewwel ħasbu li m'hu se jkun hemm l-ebda tibdil u mbagħad sabu li fil-fatt kien hemm.

Għalhekk jista' l-ministru jgħidli x'tibdil kien hemm mill-introduzzjoni tal-VAT 'l hawn u jekk qed jgħid li m'hemmx tibdil, jikkonferma li ma kienx hemm verament?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, fil-fatt kien hemm tnaqqis sostanzjali fir-registration fee tal-karozzi tal-linja, kif ukoll f'dawk li huma karozzi tal-kiri li jintużaw għas-settur turistiku.

Fir-rigward tal- vetturi kummerċjali li jintużaw verament għall-kummerċ m'hu se jkun hemm l- ebda żieda għaliex attwalment ikun hemm ir-refund tal-VAT fuq dak l-ammont li jkun tħallas u allura l-prezz jibqa' l-istess bħal ta' Jannar li għadda.

Naturalment meta qed ngħid "jibqa' l-istess", dan ma jfissirx li ma jkunx hemm imqar varjazzjoni ta' lira jew ta' nofs lira pero` dawk jien ma nqishomx bħala bidliet.

Imbagħad għar-rigward ta' dawk il-vetturi kummerċjali li ma jintużawx għall-kummerċ kien hemm xi żidiet.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Fil-fatt huwa proprjament għal dawk il-vetturi kummerċjali li ma jintużawx għall-kummerċ li qed nirriferi jien għax f'dan il-każ iż-żieda li kien hemm m'hijiex ta' lira jew tnejn imma ta' ħafna iktar.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Iva, f'dawk il-vetturi kummerċjali li ma jintużawx għal skopijiet kummerċjali se jkun hemm żieda fil-tal-VAT.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Mela allura wieħed mill-għanijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi, li jgħid "biex fejn hu possibbli r-rati ta' taxxa tar-reġistrazzjoni fuq vetturi bil-mutur jiġu aġġustati b'tali mod li l-introduzzjoni tat- taxxa fuq il-valur miżjud ma jkollha ebda effett fuq il-prezz għall- konsumatur;" m'huwiex korrett u allura ejjew nitkellmu ċar u nammettu li bl- introduzzjoni tal-VAT kien hemm żidiet u mhux ma kienx hemm żidiet.

Illum hawn ħafna min jixtri vann kummerċjali biex jużah għall-familja u, kif nafu, vann kummerċjali jrid ikun reġistrat taħt xi kumpannija biex l-owner jingħata r-refund tal-VAT, jiġifieri lil dawn l-owners żgur żdiditilhom ir- reġistrazzjoni.

Jista' l-Ministru jgħid ukoll kif se jiġu affettwati issa dawk il-familji li għandhom lil xi ħadd handicapped u li għandhom vann kummerċjali, liema familji qabel Jannar li għadda kienu jieħdu refund ta' parti mit-taxxa li jkun weħlu?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, fil-fatt ma nbidel xejn f'dak kollu li għandu x'jaqsam ma' l-exemptions li wieħed jieħu meta jkun qed juża xi tip ta' vettura biex iġorr persuni b'diżabilita`.

Għar-rigward ta' refunds tal-VAT, l-Onor.

Membru jaf daqsi li mhux biss dawk li jkollhom il-vettura reġistrata taħt xi kumpannija għandhom dritt jieħdu r-refund tal-VAT imma anke dawk li jixtru vettura bl-iskop illi jużawha waqt ix-xogħol tagħhom.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jekk m'iniex korrett nitlob lill-ministru biex jikkoreġini imma safejn naf jien dawk il-kumpanniji li jirrendu numru sostanzjali ta' mpjiegi biss huma intitolati biex jixtru vettura bla dazju.

Issa allura jekk dawn il-kumpanniji jixtru xi vettura minn barra mill- Ewropa, kif se jiġu affettwati?

Għax minkejja li dawn għandhom id-dritt li jieħdu refund għall-VAT li jkunu ħallsu, m'aħna qed ngħidu xejn għar- rigward tad-dazju li jħallsu fuq dawn il-vetturi.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, hawnhekk m'aħniex nitkellmu dwar dazju imma dwar it-taxxa tar-reġistrazzjoni ta' vetturi bil-mutur, u t-taxxa ta' reġistrazzjoni ta' vetturi bil-mutur ma tagħmilx differenza f'dan ir- rigward.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien m'iniex qed nifhem.

Għaliex ma tagħmilx differenza?

Naħseb li lkoll naqblu li filwaqt illi jekk inti ddaħħal vettura mill-Ewropa li tiswa Lm2 inti tkun trid tħallas biss 15% ta' dawk iż-Lm2, jekk min-naħa l-oħra inti ddaħħal vettura li tkun ġejja minn barra mill-Ewropa inti trid tħallas kemm il-VAT kif ukoll id-dazju fuqha u għalkemm fuq il-VAT tista' tieħu refund, id-dazju mhux se tieħdu lura.

Huwa proprju dan li rrid nispjega jien.

Issa nixtieq nerġa` ngħid xi ħaġa dwar dawk il-familji li jixtru vettura bl-iskop illi jġorru lil xi membru tal-familja li huwa ħandikappat, għaliex ir-refund li jieħdu dawn in-nies m'huwiex ikkalkolat bħala persentaġġ tal- prezz imma bħala somma.

Jiġifieri jekk ngħidu aħna dawn kienu jieħdu Lm400 fuq Lm2,000, jekk is-somma ta' Lm2,000 togħla għal Lm2,500 dawn xorta Lm400 se jieħdu.

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, jien naħseb illi hawnhekk qed nitkellmu fuq żewġ affarijiet differenti għax, kif għidt diġa`, l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna ma jitkellimx dwar il-ħlasijiet tad-dazju imma dwar il- ħlasijiet ta' reġistrazzjoni tal-vettura.

L-ewwel saritli domanda dwar min hu intitolat għar-refund tal-VAT.

Ir- refund tal-VAT huwa intitolat għalih kulmin huwa reġistrat mal-VAT department u din hija kwestjoni totalment differenti mid-dazju.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jien lill-ministru ma nistax nifhmu.

Jiġifieri l- ministru qed jgħid illi t-taxxa ta' reġistrazzjoni ma nbidlitx ħlief li sempliċement minn "CET" it-taxxa bdiet tiġi msejħa "VAT"?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Mr Chairman, jien m'iniex qed ngħid illi ma kienx hemm tibdil fil-każijiet kollha f'dik li hija taxxa ta' reġistrazzjoni u kemm meta kont qed nitkellem fuq dan il-bieraħ kif ukoll dalgħodu qgħadt attent li nagħmel distinzjoni f'liema każijiet it-taxxa ta' reġistrazzjoni se tibqa' kif inhi u f'liema każijiet se tiġi mibdula.

Fil-fatt hawnhekk ikun tajjeb illi nfakkar li kważi nistgħu ngħidu li ma kienx hemm tibdil f'dik li hija taxxa ta' reġistrazzjoni minn qabel Jannar li għadda 'l hawn ħlief għal dawk li huma vetturi kummerċjali li ma jinxtrawx minn persuni li għandhom VAT registration għax f'dak il-każ se jkun hemm xi żidiet.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Mizzi.

ONOR.

JOE MIZZI: Jiġifieri issa dawk li jixtru vetturi kummerċjali u ma jkollhomx il-VAT registration se jeħlu iktar flus?

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Iva, dawk il-persuni li jixtru vettura kummerċjali u ma jużawhiex għal skop kummerċjali - u għalhekk m'għandhomx VAT registration - se jkollhom jiffaċċjaw xi żidiet.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 2 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor u bidu fis-seħħ.

Clause 1 - Short title and commencement.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, għal klawsola 1 għandi din l-emenda verbali:

Fis-subklawsola (1) tagħha, minflok il-kliem "Att ta' l-1998" għandhom jidħlu l-kliem "Att ta' l-1999" u l-kliem "(Emenda Nru. 2)" għandhom jitħassru.

In subclause (1) thereof, for the words "(No. 2) Act, 1998" there shall be substituted the words "Act, 1999".

MR CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda verbali kif imressqa mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

L-emenda verbali għaddiet.

MR CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 1, kif emendata verbalment, għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

ONOR.

ĊENSU GALEA: Sur President, nitlob li l-Iskrivan tal-Kamra jiġi awtorizzat jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-ĦABS

PRISONS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-artikolu 2 ta' l-Att prinċipali.

Clause 2 - Amendment of section 2 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG (Ministru ta' l-Intern): Klawsola 2 qed temenda artiklu 2 ta' l-Att dwar il-Ħabs, Kap. 260 tal-Liġijiet ta' Malta, u hawnhekk qed nemendaw id-definizzjoni ta' "direttur" biex tiġi tfisser "direttur tas- servizzi korrettivi" li hija l-konsegwenza ta' bidla organizzattiva li għamilna xi tliet snin ilu, fejn għidna li d-dipartiment tas-servizzi korrettivi m'għandux jinkludi esklussivament il-ħabs u għalhekk tajnieh dehra iktar ġenerali.

Permezz ta' din il-klawsola qed nemendaw ukoll id-definizzjoni ta' "uffiċjal tal-ħabs" biex tiġi tfisser:

"... kull uffiċjal pubbliku jkun ta' liema grad jew kategorija jkun, maħtur jew sekondat biex iservi fid-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi u tinkludi d-Direttur.".

Fil-fatt hawnhekk m'għamilna l-ebda tibdil ta' sustanza għaliex jekk inħarsu lejn il-liġi kif inhi llum nsibu li din tgħid hekk:

"prison officer" means any public officer of whatever grade or category who is appointed or seconded to serve in the Prisons Department and includes the Director.",

jiġifieri t-tibdil kemm f'paragrafu (a) kif ukoll f'paragrafu (b) ta' din il-klawsola, huwa biss tibdil ta' nomenklatura.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Kif qal il-ministru, hawnhekk għandna sempliċement bidla fin-nomenklatura li tirrifletti t-tibdiliet li seħħew xi żmien ilu.

Issa billi anke l-kelma "ħabs" qed tispiċċa u qed tintuża iktar il-kelma "servizzi korrettivi", nixtieq nistaqsi lill-ministru jekk ċerti oqsma u għaqdiet li jaqgħu taħt it-tmexxija tal-ħabs - bħalma ngħidu aħna hija s- SATU - humiex se jiġu affettwati b'din il-bidla.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għalkemm is-SATU għandu titlu separat biex wieħed juri l-funzjoni tiegħu, dan huwa parti integrali mill-ħabs.

Fil-fatt peress li l-liġi tagħti d-dritt lill-ministru responsabbli mill- ħabs jiddikjara ċerti postijiet bħala ħabs, kienet ħarġet ordni biex is- SATU, li jinsab l-Imtaħleb, jiġi ddikjarat bħala ħabs u, per eżempju, riċentement il-kumpless li għandhom il-pulizija fil-Mosta, jien, bħala ministru, iddikjarajtu b'regolament li huwa ħabs biex stajna nallokaw fih l- emigranti illegali, minħabba li ma kellniex fejn inpoġġu iktar immigranti illegali f'Ta' Kandja.

Għalhekk legalment is-SATU huwa kkonsidrat bħala parti mill-ħabs.

Fil-fatt aħna riedna ninkludu wkoll il-probation bħala parti mid- dipartiment tas-servizzi korrettivi u għalkemm din l-idea għadha fl- infanzja tagħha, iktar ma jgħaddi ż-żmien iktar qed tikber.

L-idea ta' dan kollu kienet illi l-probation officer; jaqa' b'mod ġenerali bħala parti mis- servizzi korrettivi.

Ta' min jgħid li servizz korrettiv jista' jkun ifisser priġunerija u jista' jkun ifisser ukoll perijodu taħt is-servizz ta' probation officer, u aħna rridu ndaħħlu l-mentalita` li l-probation officer m'huwiex biss dak l-uffiċjal li jingħata inkarigu mill-qorti biex jieħu ħsieb lil dawk in-nies li ma jkunux weħlu piena ta' ħabs, imma anke biex jagħti servizz lil dawk il-priġunieri li jkollhom ċerti problemi soċjali.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Ġaladarba, kif qal tajjeb il-ministru, minflok il- kelma "ħabs" qed nipprovaw indaħħlu iktar il-frażi "faċilita` korrettiva", ma jaħsibx il-ministru li allura jkun jagħmel sens ukoll li "uffiċjal tal- ħabs" nibdluha u nagħmluha "uffiċjal tal-faċilita` korrettiva"?

ONOR.

TONIO BORG: Fil-fatt jien niftakar li darba kienet tqajmet diskussjoni f'dan il-parlament dwar jekk il-ħabs għandux jibqa` jissejjaħ ħabs jew jekk għandux jibda jissejjaħ bħala faċilita` korrettiva u jien dejjem għidt li l-ħabs jibqa' ħabs u allura jkun tajjeb jekk fid- definizzjoni legali nħallu l-ħabs jissejjaħ bħala ħabs.

Kemm il-gvern preċedenti kif ukoll il-gvern preżenti, meta kienu qed jagħmlu ċerti riformi f'dan il-qasam, qalu li l-ħabs għandu jibda jissejjaħ bħala faċilita' korrettiva ta' Kordin, pero` huwa fatt li ħadd ma jibdel il- karattru tiegħu sempliċement għax ibiddlulu ismu għax filwaqt li huwa faċli ħafna li tbiddel l-isem, imbagħad dak it-tibdil ta' l-isem irid jiġi segwit b'ċerta riforma u dan huwa an ongoing process.

Fil-fatt ir-riforma, li kien ħadmet fuqha anke l-amministrazzjoni preċedenti, ma kenitx tikkonsisti biss fil-bdil ta' l-isem imma anke fil- bini ta' kumpless ġdid u f'diversi affarijiet oħra li permezz tagħhom inkunu nistgħu nutilizzaw il-perijodu li priġunier jagħmel il-ħabs bl-aħjar mod possibbli, kemm għalih innifsu kif ukoll għas-soċjeta`.

Huwa fatt illi llum għadna ma wasalniex fejn irridu naslu imma llum ninsabu ħafna aħjar milli minn meta tlaqna.

Hawnhekk ta' min jgħid illi jekk naraw x'għamlu pajjiżi oħra, bħall-Ingilterra, insibu li dawn żammew in-nomenklatura ta' "prison".

Naturalment dan ma jfissirx li lis-SATU jew lill-faċilita` korrettiva ta' Kordin ma nistgħux nirriferu għalihom bħala ħabs pero` jkun aħjar jekk ma nbiddlu xejn legalment f'dan ir-rigward.

Ta' min jgħid ukoll li d-dipartiment kellu jinbidillu ismu minħabba li issa dan m'għadux responsabbli biss mill-ħabs imma sar responsabbli wkoll minn affarijiet oħra.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

(Onor. Membri: No) Carried.

Klawsola 2 għaddiet u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Emenda ta' l-artikolu 5 ta' l-Att prinċipali.

Clause 3 - Amendment of section 5 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għal klawsola 3 nipproponi din l- emenda:

"A" Minflok il-klawsola 3 għandha tidħol il-klawsola li ġejja:

"Tħassir ta' l-artikolu 5 u enumerazzjoni mill-ġdid ta' l-artikoli 6, 7, 8 u 9 ta' l-Att prinċipali.

L-artikolu 5 ta' l-Att prinċipali għandu jitħassar u l-artikoli 6, 7, 8 u 9 tiegħu għandhom jiġu enumerati mill-ġdid 5, 6, 7 u 8 rispettivament.".

"A" For clause 3 there shall be substituted the following clause:

"Deletion of section 5 and renumbering of sections, 6, 7, 8 and 9 of the principal Act.

Section 5 of the principal Act shall be deleted and sections 6, 7, 8 and 9 thereof shall be renumbered 5, 6, 7 and 8 respectively.".

Sur President, wara l-proposta li għamel l-Onor.

Herrera waqt l-istadju tat-Tieni Qari ġie deċiż illi r-reati kollha li għandhom x'jaqsmu ma' ħrib mill-ħabs ma jibqgħux jiġu regolati kemm mill-Att dwar il-Ħabs kif ukoll mill-Kodiċi Kriminali imma jiġu regolati mill-Kodiċi Kriminali biss, u dan for ease of reference.

Għalhekk l-emenda li konna qed nagħmlu biex inżidu l-piena ta' ħrib mill-ħabs minn xahar sa sitt xhur, kif inhi llum, għal minn sitt xhur sa sena, minflok m'aħna se ndaħħluha taħt l-Att dwar il- Ħabs, se ndaħħluha fil-Kodiċi Kriminali permezz ta' emenda li se niddiskutu iktar tard.

Jiġifieri issa jekk inti tkun trid tkun taf x'inhi s- sitwazzjoni legali dwar ħrib minn ħabs jew minn postijiet oħra ta' detenzjoni u anke dwar ħrib minn kustodja - għax jista' jkun li wieħed jaħrab waqt li jkun qiegħed il-qorti - dawn inti se ssibhom regolati taħt artiklu 1 tal-Kodiċi Kriminali.

Kif għidt diġa`, dan is-suġġeriment għamlu l-Onor.

Herrera li l-gvern, min-naħa tiegħu, mill-ewwel aċċettah u għalhekk permezz ta' din l-emenda li qed nipproponi qed inħassar artiklu 5 ta' l-Att dwar il-Ħabs li s'issa kien jirregola l-ħrib tal-priġunieri u qed nerġa` nagħmel ir-renumbering għax ovvjament issa bit-tħassir ta' artiklu 5 l-artikli ta' warajh iridu jitnaqqsu kollha b'numru wieħed.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, kif qal tajjeb il-ministru, din hija emenda li ressaqnieha aħna permezz ta' l-Onor.

Herrera, sabiex tiġi akkomodata l-proposta li l-ħrib fil-ħabs ikun regolat minn liġi waħda u ma jkollniex hotchpotch li jirregolaw l-istess ħaġa, bil-possibbilta` li jinħolqu xi konflitti bejn liġi u oħra.

Jekk m'iniex sejjer żbaljat - u fil-każ nitlob lill-ministru jikkoreġini - jidhirli li artiklu 5 ta' l-Att dwar il-Ħabs huwa xi ftit iktar wiesa` mill-Kodiċi Kriminali, fis-sens illi jikkontempla wkoll persuna li taħrab mill-kustodja ta' xi ħadd li jkun inkarigat li jżomm dik il-persuna taħt id-detenzjoni tagħha.

Billi l- Kodiċi Kriminali qed jiġi emendat fi klawsola 6, jekk il-ministru ma jsibx oġġezzjoni nixtieq li mmorru mill-ewwel għal din il-klawsola.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Jien ma nsib l-ebda oġġezzjoni.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "A" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 3 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri qed nifhem li klawsoli 4 u 5 huma posposti u allura se ngħaddu għal klawsola 6.

Naqblu?

Il-Kumitat qabel li klawsoli 4 u 5 jiġu posposti.

Klawsola 6 - Emendi fil-Kodiċi Kriminali, Kap. 9.

Clause 6 - Amendments to the Criminal Code.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għal klawsola 6 għandi din l-emenda:

"B Klawsola 6 għandha tiġi emendata kif ġej:-

(a) minflok il-paragrafu (a) tagħha għandu jidħol il-paragrafu li ġej:

"(a) minflok l-artikolu 151 tiegħu għandu jidħol l-artikolu li ġej:

Kull ikkundannat u kull priġunier ieħor li jinsab ħati ta' ħarba sempliċi mill-ħabs jew mill-kustodja tal-persuna jew tal-persuni inkarigati mill-kustodja tiegħu, jeħel il-piena ta' priġunerija għal żmien mhux inqas minn sitt xhur iżda mhux iżjed minn sena.

F'dan l-artikolu "priġunier" tfisser kull persuna li tkun miżmuma f'ħabs u tinkludi priġunier filwaqt li jkun qed jinġarr għal jew minn ħabs għal ieħor jew filwaqt li jkun qiegħed taħt kura jew osservazzjoni f'xi sptar."";

(b) minflok il-paragrafu (b) tagħha għandu jidħol il-paragrafu li ġej:

"(b) minflok l-artikolu 152 tiegħu għandu jidħol l-artikolu li ġej:

Kull priġunier li jinsab ħati ta' ħarba minn post ta' kustodja jew ta' piena jew minn xi sptar fejn ikun qiegħed taħt kura jew osservazzjoni, jew mill-kustodja tal-persuna jew tal-persuni inkarigati mill-kustodja tiegħu, jeħel, meta l-ħarba ssir bil-vjolenza fuq il-persuna, jew bi ksur tal-postijiet imsemmija, il-piena ta' priġunerija għal żmien minn sentejn sa erba' snin, bla ħsara għal kull piena oħra li għaliha jista' jkun suġġett taħt xi dispożizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi jew ta' xi liġi oħra.

F'dan l-artikolu "priġunier" għandha l-istess tifsira li ngħatat fl- artikolu 151."".

"B" Clause 6 shall be amended as follows:

(a) for paragraph (a) thereof there shall be substituted the following paragraph:

"(a) for section 151 thereof there shall be substituted the following section:

Any person under sentence and any other prisoner who shall be guilty of simple escape or who escapes from the custody of the person or persons charged with his custody, shall, on conviction, be liable to imprisonment for a term of not less than six months but not more than one year.

In this section "prisoner" means any person who is confined in prison and includes a prisoner while he is being moved to or from a prison or from one prison to another or while he is under treatment or observation in any hospital."";

(b) for paragraph (b) thereof there shall be substituted the following paragraph:

"(b) for section 152 thereof there shall be substituted the following section:

Any prisoner who shall be guilty of escape from any place of confinement or of punishment or from a hospital where he is under treatment or observation, or from the custody of the person or persons charged with his custody, shall, when the escape has been effected by violence on the person, or with breach of the places mentioned, be liable, on conviction, to imprisonment for a term from two years to four years saving any other punishment to which he may be subject under any other provision of this Code or of any other law.

In this section "prisoner" has the same meaning assigned to it in section 151."".

Sur President, l-iskop ta' din il-klawsola huwa li tispiċċa kull riferenza għar-reat ta' ħrib mill-ħabs mill-Att dwar il-Ħabs u jiġi ttrasportat kollox għall-Kodiċi Kriminali nnifsu, fejn fih qed indaħħlu artikli 151 u 152 ġodda, li safejn naf jien ikopru s-sitwazzjonijiet kollha.

Ta' min jgħid li hawnhekk qed nagħmlu differenza bejn dak li huwa ħrib sempliċi u bejn dak li huwa ħrib ikkomplikat; dak il-ħrib li jsir bla ma titwettaq vjolenza fuq il-persuni u bla ma ssir ħsara fuq il-proprjeta` qed insejħulu ħrib sempliċi, filwaqt li dak il-ħrib li jsir bi vjolenza fuq il- persuni jew inkella bi ħsara fuq il-proprjeta` qed insejħulu ħrib ikkomplikat.

Naturalment dawn huma l-pieni għal reat tal-ħarba biss għax jekk imbagħad minbarra l-ħarba ssir ferita ta' natura gravi jew Allaħares qatt jitwettaq omiċidju, fl-emenda li qed nagħmlu qed ngħidu li dan għandu jsir:

"... bla ħsara għal kull piena oħra li għaliha jista' jkun suġġett taħt xi dispożizzjoni oħra ta' dan il-Kodiċi jew ta' xi liġi oħra.".

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Sur President, kif aċċennajt fl-intervent li għamilt iktar kmieni, sal-lum is-sitwazzjoni dejjem kienet li l-provvediment li għandu x'jaqsam ma' ħrib mill-ħabs jaqa' kemm taħt l-Att dwar il-Ħabs kif ukoll taħt il-Kodiċi Kriminali.

Fil-fatt kien hemm xi ftit differenza bejn dak li kien hemm fl-Att dwar il-Ħabs u bejn dak li kien hemm fil-Kodiċi Kriminali, pero` issa, permezz ta' din l-emenda li qed nagħmlu, din id- differenza qed tiġi mneħħija għal kollox għax qed nittrasportaw dan il- provvediment kollu kemm hu għall-Kodiċi Kriminali.

Ta' min jgħid li d- differenza bejn dak li hemm ikkontemplat fil-Kodiċi Kriminali u bejn dak li hemm ikkontemplat f'artiklu 5 ta' l-Att dwar il-Ħabs hija li filwaqt li l- artikli tal-Kodiċi Kriminali jirriferu biss għal ħarba minn post ta' kustodja, jiġifieri minn għassa ta' pulizija, mill-ħabs stess jew minn qualsiasi post ta' detenzjoni li l-ministru jista' jipproponi minn żmien għal żmien, artiklu 5 ta' l-Att dwar il-Ħabs, li issa qed jitħassar, minbarra li jirriferi għal dan, jiġifieri għal ħarba minn post ta' kustodja, jirriferi wkoll għal meta persuna taħrab minn taħt il-kustodja ta' persuna oħra.

Jiġifieri jekk persuna tkun qiegħda miżmuma l-qorti b'arrest u waqt li tkun qed tiġi eskortata minn uffiċjal tal-pulizija jew minn kwalunkwe awtorita` oħra li għandha l-jedd li tarrestaha, din il- persuna taħrab, taħt il-Kodiċi Kriminali dan ma jitqiesx bħala reat imma taħt artiklu 5 ta' l-Att dwar il-Ħabs dan jitqies bħala reat.

Naturalment dan ma jfissirx illi kien hemm każi fejn min ħarab mill- kustodja ta' persuna ma ġiex punit proprjament għaliex il-Kodiċi Kriminali ma jqisx dan bħala reat - għax imbagħad il-pulizija kienet tipproċedi taħt l-Att dwar il-Ħabs minflok taħt il-Kodiċi Kriminali - pero` xejn m'huwa prattiku li jkollok dan il-hotchpotch, fejn f'ċerti każi trid tipproċedi taħt liġi u f'ċerti każi trid tipproċedi taħt liġi oħra, u huwa għalhekk li l-proposta li jiġi ttrasportat kollox taħt il-Kodiċi Kriminali kienet tajba.

Jien ħadt pjaċir li l-gvern laqa' l-proposta tiegħi għax issa filwaqt li għandna l-istess affarijiet li kienu jeżistu qabel, qed jiġi ffaċilitat ix-xogħol ta' min għandu l-awtorita` li jħaddem il-liġi, u dan il-għaliex mil-lum 'il quddiem meta niltaqgħu ma' każijiet ta' ħrib mill- ħabs, nistgħu nirriferu direttament għall-Kodiċi Kriminali li jkun jirregola dak kollu li għandu x'jaqsam ma' ħrib mill-ħabs.

Għal dak li għandu x'jaqsam ma' żidiet fil-pieni, aħna nafu li l-liġi timxi fuq tliet aspetti; fuq l-aspett riformattiv, fuq l-aspett retributtiv u fuq l-aspett ta' deterrent.

It-tliet aspetti għandhom il- konsiderazzjonijiet importanti tagħhom u fil-fatt hemm skejjel li jisħqu li hemm bżonn iktar riforma, hemm skejjel li jisħqu li hemm bżonn iktar retribuzzjoni, filwaqt li mbagħad hemm skejjel li jisħqu fuq l-element ta' deterrent billi l-awtorita` konċernata tagħmel pieni iebsin b'tali mod li dak li jkun jibda jibża' jikkommetti xi reat, inkluż ir-reat tal-ħrib mill- ħabs, minħabba fihom.

Huwa fatt illi meta tagħmel piena mite, lil dak li jkun ma ddaħħallux fih element ta' biża'.

Meta tagħmel piena moderata din tbeżża` sa ċertu livell imma meta tagħmel piena xi ftit iebsa din żgur li se sservi ta' deterrent, u huwa proprjament għalhekk li huwa importanti ħafna li l-faċilita` korrettiva, anke jekk inbiddlulha isimha, din xorta waħda tibqa' magħrufa bħala ħabs, biex inkomplu dejjem nenfasizzaw l- element ta' sigurta`.

Ċertament min jintbagħat fil-faċilita` korrettiva m'għandux jieħu l- impressjoni li m'huwiex qed iservi piena ta' ħabs li ġiet mogħtija lilu mill-qorti minħabba li kiser xi dispożizzjoni tal-liġi kriminali u għalhekk huwa importanti ħafna li jiġi enfasizzat l-element ta' sigurta` bħala protezzjoni għas-soċjeta` nnifisha.

Fl-emenda li qed nipproponu jien qed nara kemm l-aspett ta' deterrent - fil-fatt hawnhekk dan l-aspett qed jispikka - kif ukoll l-aspett ta' sigurta`, u huwa tajjeb li fiż-żieda ta' dawn il-pieni nagħmlu distinzjoni bejn il-ħrib sempliċi u l-ħrib ikkomplikat għax naturalment il-ħrib ikkomplikat għandu jġorr - kif diġa` kien iġorr imma issa se jġorr aktar - iktar piż, iktar retribuzzjoni u iktar element ta' deterrent mill-ħrib sempliċi.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l- emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "B" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hija klawsola 6 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 6, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 - Żieda ta' artikoli ġodda ma' l-Att prinċipali.

Clause 4 - Addition of new sections to the principal Act.

(Posposta aktar kmieni fil-Kumitat)

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għal klawsola 4 għandi din l-emenda:

"C" Fil-klawsola 4 minflok il-kliem "l-artikolu 9" għandhom jidħlu l- kliem "l-artikolu 8" u l-artikoli ġodda 10, 11, u 12 li hemm fiha għandhom jiġu enumerati mill-ġdid 9, 10 u 11 rispettivament.

"C" In clause 4 for the words "section 9" there shall be substituted the words "section 8" and the new sections 10, 11 and 12 therein shall be renumbered 9, 10 and 11 respectively.

Issa nipproponi t-tieni emenda għal din il-klawsola:

"D" Fil-klawsola 4 wara l-artikolu 11 ġdid għandhom jidħlu dawn l- artikoli ġodda:

"Tneħħija mill-kariga.

II-Ministru jkun jista' jneħħi mill-kariga tiegħu f'kull żmien uffiċjal fid-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi li:

(i) ikun meqjus li aktarx ma jsirx, jew waqaf milli jkun, uffiċjal effiċjenti tad-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi;

(ii) ma jkunx jista' minħabba f'xi mard tal-moħħ jew tal-ġisem jaqdi d-dmirijiet tal-kariga tiegħu meta dak il-mard aktarx ikun permanenti; u

(iii) ikun meqjus, wara li jittieħed kont tal-kondizzjonijiet tad- Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi, l-utilita' ta' l-uffiċjal għal dak id-Dipartiment u ċ-ċirkostanzi kollha tal-każ, ma għandux fl- interess pubbliku jibqa' jservi aktar bħala membru tad-Dipartiment tas- Servizzi Korrettivi.

Ċirkostanzi li fihom il-pensjoni tista' tingħata.

Ebda pensjoni ma tingħata lil ebda uffiċjal tad-Dipartiment tas- Servizzi Korrettivi ħlief meta jirtira mid-Dipartiment f'wieħed mill- każijiet li ġejjin -

(i) meta jew wara li jagħlaq l-eta' ta' ħamsa u ħarnsin sena, jew jekk ikun għalaq ħamsa u għoxrin sena servizz fid-Dipartiment tas- Servizzi Korrettivi wara li jagħlaq ħamsin sena;

(ii) meta titneħħa l-kariga tiegħu;

(iii) meta jiġi rtirat bilfors ħalli jagħti lok li ssir aħjar l- organizzazzjoni tad-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi, biex b'hekk ikun hemm effiċjenza u ekonomija akbar;

(iv) fil-każ ta' tmiem ta' impieg fl-interess pubbliku kif maħsub f'dan l-Att;

(v) fuq prova medika ta' sodisfazzjon tal-Ministru illi dak l- uffiċjal ta-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi mhux kapaċi minħabba mard tal-moħħ jew tal-ġisem li jesegwixxi d-dmirijiet tal-kariga tiegħu u li din il-marda aktarx hija permanenti.

Irtir minħabba interess pubbliku.

Meta servizz ta' l-uffiċjal tad-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi jiġi mitmum minħabba f'dak li hemm imsemmi fil-paragrafu (iii) ta' l-artikolu 12 ta' dan l-Att u pensjoni ma tkunx tista' tingħata xort'oħra skond id-dispożizzjonijiet ta' dan l-Att, dak l- uffiċjal tas-Servizzi Korrettivi jista' jingħata pensjoni li ma tkunx iżjed minn dak l-ammont li għalih kien ikun eliġibbli kieku rtira mid- Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi fiċ-ċirkostanzi msemmijin fil- paragrafu (v) ta' l-artikolu 13 ta' dan l-Att.".

"D" In clause 4 after new section 11 there shall be added the following new sections:

"Removal from office.

It shall be lawful for the Minister to* remove from his office at any time an officer of the Department of Correctional Services who -

(i) is considered unlikely to become, or has ceased to be, an efficient officer of the Department of Correctional Services;

(ii) is incapable by reason of some infirmity of mind or body of discharging the duties of his office when such infirmity is likely to be permanent; and (iii) it is considered, having regard to the conditions of the Department of Correctional Services, the usefulness of the officer thereto, and all the circumstances of the case, should in the public interest no longer serve as a member of the Department of Correctional Services.

Circumstances in which pension may be granted.

13 No pension shall be granted to any officer of the Department of Correctional Services except on his retirement from the Department of Correctional Services in any one of the following cases -

(i) on or after attaining the age of fifty-five years or if he has completed twenty-five years' service in the Department of Correctional Services after he attains the age of fifty;

(ii) on the abolition of his office;

(iii) on compulsory retirement for the purpose of facilitating improvement in the organisation of the Department of Correctional Services, by which greater efficiency and economy can be effected;

(iv) in the case of termination of employment in the public interest as provided in this Act;

(v) on medical evidence to the satisfaction of the Minister that such officer of the Department of Correctional Services is incapable by reason of infirmity of mind or body of discharging the duties of his office and that such infirmity is likely to be permanent.

Retirement on the ground of public interest.

Where the services of an officer of the Department of Correctional Services is terminated on the ground referred to in paragraph (iii) of section 12 of this Act, and a pension cannot otherwise be granted under the provisions of this Act, such officer may be granted a pension not exceeding in amount that for which he would be eligible if he retired from the Department of Correctional Services in the circumstances described in paragraph (v) of section 13 of this Act.".

Sur President, fi klawsola 4 għandna tliet artikli ġodda u issa żiedna magħhom tliet artikli ġodda oħra, jiġifieri issa b'kollox għandna sitt artikli.

Permezz ta' ewwel artiklu ġdid - li fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna jidher bħala artiklu ġdid 10 imma peress li issa ħassarna artiklu 5 dan ġie enumerat bħala artiklu 9 - l-uffiċjali tal-ħabs se jibdew jingħataw l-istess drittijiet u dmirijiet tal-pulizija minħabba l-qadi tal- funzjonijiet tagħhom, u dan japplika anke għal meta l-uffiċjali tal-ħabs ikunu qed jaqdu l-funzjoni tagħhom ta' skorta.

Dan l-artiklu jista' jidher sempliċi u m'huwiex importanti, pero` fil-fatt huwa importanti ħafna għaliex gradwalment lill-pulizija se jitneħħewlhom l-obbligi ta' l-iskorta tal-priġunieri mill-ħabs għall-qorti minħabba li issa dan ix-xogħol se jibda jsir mill-gwardjani tal-ħabs.

Aħna qed nagħmlu dan għax inħossu li hija sistema verament antikwata u anakronistika li jkollhom jagħmlu l- iskorta l-pulizija li jkunu stazzjonati fl-għassa tal-lokal li fiha jkun sar ir-reat bil-konsegwenza li ħafna drabi ċerti għases ikollhom jingħalqu, u nisperaw li din is-sitwazzjoni tispiċċa darba għal dejjem.

Artiklu ġdid 10, li fl-abbozz ta' liġi huwa enumerat bħala artiklu 11, huwa importanti ħafna għaliex qed jagħti għall-ewwel darba d-dritt ta' pensjoni wara 25 servizz lill-impjegati tal-ħabs u l-ministru ta' l-intern, bi ftehim mal-ministru tal-finanzi, jista' jagħmel regolamenti dwar l-għoti ta' pensjonijiet lill-persuni li kienu fis-servizz tad-dipartiment tas- servizzi korrettivi.

Naturalment l-idea ta' dan kollu hija li skond il- Kostituzzjoni ta' Malta dawn huma membri ta' korp dixxiplinat u għalhekk għandhom igawdu mill-istess privileġġi u drittijiet, anke finanzjarji, li għandhom il-membri l-oħra tal-korpi dixxiplinati, li huma l-pulizija u l- armata.

Ta' min jgħid ukoll li permezz ta' artiklu 11, li fl-abbozz ta' liġi jidher bħala artiklu 12, qed ngħidu li l-ispiża ta' dawn il- pensjonijiet joħroġ mill-Fond Konsolidat, u fil-fatt huwa għalhekk li aħna qed nagħmlu dan il-kumitat f'din il-Kamra u mhux f'xi kumitat permanenti ieħor, proprju għaliex dan huwa bill finanzjarju.

Madanakollu aħna jidhrilna li bħalma l-impjegati tal-ħabs għandhom jingħataw l-istess drittijiet u privileġġi li għandhom membri ta' korp dixxiplinat ieħor, dawn għandhom jingħataw ukoll l-istess doveri u sitwazzjonijiet legali u għalhekk jien qed nipproponi emenda sabiex it- tliet artikli li jeżistu fil-Malta Police Ordinance għar-rigward ta' kif jista' jiġi terminat impjieg bl-approvazzjoni tal-public service commission, dejjem bid-dritt li wieħed jieħu l-pensjoni xorta waħda, jiġu introdotti hawnhekk ukoll.

Għal dan il-għan is-setgħa tal-prim ministru li jirriferi każ ta' tneħħija ta' pulizija lill-public service commission għall-interess pubbliku jew għal raġunijiet oħrajn ġew ikkwotati lock, stock and barrel mill-Malta Police Ordinance u mpoġġija fl-Att dwar il-Ħabs ukoll.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Fil-fatt dan aħna diġa` ddiskutejnieh b'mod eżawrjenti, kemm fl-istadju tat-Tieni Qari ta' dan l-abbozz ta' liġi kif ukoll meta konna qed niddiskutu l-emendi li saru għall-Ordinanza dwar il- Pensjonijiet, fejn hemmhekk kellna l-opportunita` li nitkellmu fil-profond dwar il-ħabs.

Dan huwa abbozz ta' liġi li kien ilu biex jiġi ppreżentat u ma wasalniex biex nippreżentawh aħna minħabba ċ-ċirkostanzi illi nqalgħu s- sena l-oħra, tant li konna diġa` għamilna l-Ewwel Qari tiegħu sabiex fl- aħħar il-korpi dixxiplinati kollha, jiġifieri l-pulizija, l-armata kif ukoll l-uffiċjali tal-ħabs, jingħataw id-dritt tal-pensjoni wara 25 sena servizz.

Jien ma nixtieqx li waqt li qed nagħmel dan l-intervent nagħti l- impressjoni li qisni qiegħed waqt l-istadju tat-Tieni Qari - u forsi jkun iktar opportun li nagħmel mistoqsijiet parlamentari f'dan ir-rigward lill- Ministru konċernat - pero` rrid ngħid li bħalissa qed isir ħafna garr mill- uffiċjali tal-ħabs minħabba ċerti miżuri li qed jittieħdu ġewwa l-ħabs.

Forsi jien żbaljat u fil-każ nitlob lill-ministru jikkoreġini, filwaqt li jekk m'iniex sejjer żbaljat nitolbu biex jgħidli jekk japprovax din is- sitwazzjoni jew jekk iħossx li s-sitwazzjoni għandha tinbidel.

L-ewwelnett ta' min jgħid li hemm pulizija li jaħdmu bix-shift 24 siegħa xogħol u 24 siegħa frank u forsi jkollhom konċessjoni ta' ftit mistrieħ matul l-24 siegħa li jkunu fuq ix-xogħol.

Naturalment dan jaffettwa wkoll lil dawk li jkunu qegħdin fil-faċilita` korrettiva ta' Kordin.

Ftit ilu waslitli informazzjoni li meta uffiċjal tal-ħabs, waqt li jkun fuq xogħlu, jiġi informat li nqalagħlu xi ħaġa xi membru tal-familja tiegħu u għalhekk ikollu bżonn imur malajr lejn l-isptar, isib ma' wiċċu ruxxmata burokrazija u jkollu bżonn iġib il-permess ta' uffiċjal għoli ġewwa l-ħabs sabiex ikun jista' joħroġ mill-ħabs.

Jiġifieri jekk dan l-uffiċjal għoli ma jippermettilux li joħroġ jew dak il-ħin ma jkunx qiegħed hemmhekk, ma tkunx tista' tinġieb l-awtorizzazzjoni biex dan jitlaq mix-xogħol tiegħu u jmur l-isptar.

Qed insemmi l-isptar għax jien personalment naf li nqalgħet din iċ-ċirkostanza, pero` ovvjament jistgħu jinqalgħu ċirkostanzi urġenti oħrajn ukoll.

Jien nifhem li huwa importanti li jkun hemm is-sigurta` fil- ħabs u li ma tistax tħalli ħabs nieqes minn nies li xogħolhom huwa li jipproteġu s-sigurta`, pero` min-naħa l-oħra d-direttur tal-ħabs għandu jkollu dejjem riżorsi umani biżżejjed sabiex jaqdi kull urġenza li tista' tinqala`.

Jien għandi wkoll informazzjoni li waqt il-ħin tal-contact visits, il- gwardjani u l-pulizija ta' diviżjoni 8 qed jiġu ordnati sabiex jagħmlu l- għassa f'bitħa li tinsab biswit il-kamra fejn isiru l-contact visits, liema bitħa la għandha lqugħ mix-xemx u lanqas mix-xita, jiġifieri jekk tkun nieżla x-xita l-gwardjani jew il-pulizija jkollhom joqogħdu hemmhekk fejn jispiċċaw jixxarbu għasra filwaqt li jekk tkun ġurnata xemxija, partikolarment fl-istaġun tas-sajf, fejn ix-xemx tkun daqstant qawwija, ikollhom joqogħdu taħt xemx taqli.

Hija xi ħaġa sabiħa li llum qed niddiskutu abbozz ta' liġi li qed jagħti diversi benefiċċji lill-impjegati tal-ħabs u din hija xi ħaġa li dejjem qablu magħha ż-żewġ naħat tal-Kamra, irrispettivament minn min kien fuq naħa u min kien fuq oħra, pero` fl- istess waqt irridu naraw illi l-kondizzjonijiet tax-xogħol tal-gwardjani u ta' l-uffiċjali tal-ħabs ma jiġux imnaqqra.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Inwiegħed lill-Onor.

Membru li se nieħu in konsiderazzjoni dak kollu li qal, pero` qabel ma nirrispondih għal dak li għadu kemm qal irrid naċċenna għall-fatt illi veru li dan l-aħħar saret ċerta razzjonalizzazzjoni f'dawk li huma ħlasijiet, pero` ara ma jmurx xi ħadd jaħseb li llum dawn l-impjegati m'humiex qed jieħdu overtime.

Jista' jkun li l-overtime li kien isir qabel kien dovut għal ċertu nuqqas ta' organizzazzjoni mentri llum irnexxielna nevitaw mijiet ta' liri, jekk mhux eluf, filwaqt li żammejna s-sigurta` fil-ħabs u żammejna wkoll il- benefiċċji li dawn jieħdu.

Ma rridux ninsew li dawn għamlu żmien twil ma jeħdux overtime imma mbagħad bħal f'kull ħaġa li ssir f'Malta, f'dan il-każ ukoll, l-ewwel morna minn estrem għall-ieħor u mbagħad ipprovajna nsibu t- triq tan-nofs.

L-ewwel mistoqsija li wieħed irid jagħmel hawnhekk hija: Għaliex dawn jingħataw il-pensjoni ta' 25 sena servizz?

U għaliex, per eżempju, l-impjegati tal-parlament u mpjegati oħra taċ-ċivil ma jingħatawx pensjoni ta' 25 sena servizz?

L-ewwelnett minħabba li n-natura tax-xogħol ta' membru ta' korp dixxiplinat huwa iktar skabruż u għandu fih ċertu element ta' periklu u t- tieni nett għaliex ma jgawdux id-drittijiet kollha li għandhom l-impjegati tal-gvern l-oħra.

Per eżempju, dawn ma jistgħux jistrajkjaw u għalkemm jistgħu jkunu membri ta' assoċjazzjoni, ma jistgħux ikunu membri ta' trade union proprju għaliex huma membri ta' korp dixxiplinat.

Naturalment issa hawn ma rridx li xi ħadd jifhimni li minħabba li dawn l-impjegati jingħataw il-pensjoni ta' 25 sena servizz allura għandna nħalluhom fix-xemx jew inkella għandna nħalluhom jixxarrbu, pero` ċertament tistennieha li dawn fix-xogħol tagħhom jiltaqgħu ma' element ta' ċerta dixxiplina u tbatija li f'xogħlijiet oħra ma teżistix, u huwa proprjament għalhekk li dawn jingħataw ċerti benefiċċji.

Jien nispera li f'qasir żmien inkunu f'pożizzjoni li ndaħħlu madwar 25 membru ġdid fis-servizz tal-ħabs biex wieħed itaffi ftit mill-problema ta' riżorsi umani li hemm hemmhekk, anke għaliex probabbli din il-ġimgħa jew il- ġimgħa d-dieħla se tibda tinfetaħ parti mill-ħabs b'mod mhux uffiċjali fejn se jiġu allokati fiha l-iktar iż-żgħażagħ.

Ta' min jgħid li din il-parti tal-ħabs, li tesa' 36 persuna, hija maqsuma fi tliet pjani; fil-pjan t'isfel, fl-ewwel pjan u fit-tieni pjan, u f'kull pjan hemm 12-il ċella mill-iktar moderni.

Għalkemm dawn iċ-ċelel huma iżgħar miċ-ċelel li hemm illum, għandhom servizzi li ċelel oħra m'għandhomx, bħal ngħidu aħna huma t- twieqi, għalkemm naturalment dawn ikunu mbarrati bil-vireg tal-ħadid.

Anke l-ambjent ta' dawn iċ-ċelel huwa isbaħ u iktar imdawwal, pero` huwa fatt li se jkollna bżonn iktar gwardjani biex wieħed ikun jista' jassigura s- sigurta` f'din il-parti tal-ħabs ukoll.

Madanakollu jien se nieħu nota ta' l-ilmenti partikolari li semmieli l-Onor.

Membru u nara x'jista' jsir f'dan ir-rigward.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: L-ewwelnett irrid nirringrazzja lill-ministru talli wegħedni li se jieħu nota ta' l-ilmenti li għadni kemm semmejtlu u jekk irid wara s-seduta nista' nagħtih iktar informazzjoni fuq il-każijiet li semmejt.

Jien ħadt pjaċir ukoll li artiklu 12 ġdid li ppropona l-ministru fl- emenda li għamel qed jikkontempla li jekk persuna tkun qed tbati minn xi marda mentali jew fiżika u ma tkunx tista' tkompli taqdi iktar dmirijietha, hija tista' titneħħa mill-kariga tagħha f'kull żmien minn uffiċjal tad- dipartiment tas-servizzi korrettivi.

Din hija xi ħaġa li qabel ma kenitx teżisti u ċertament l-animu ta' din l-emenda huwa tajjeb, iktar u iktar għax jien missejt ma' każ simili meta kont ministru tal-ġustizzja, liema każ jaf bih anke l-Onor.

Tonio Borg.

Fil-fatt dak il-każ ikkomplika ruħu mhux ħażin għaliex kien anke wasal biex mar quddiem awtorita`, pero` jien naf li mbagħad saru xi interventi sabiex din is-sitwazzjoni tiġi rimedjata għax kienet verament sitwazzjoni pjetuża li kellek uffiċjal tal-ħabs li ...

Għax jien ninduna, bħalma jien persważ li jinduna l-ministru, meta persuna tkun qiegħda tipprova tinqeda bl-iskuża li għandha dipressjoni mentali - jew li għandha xi ħaġa oħra - bl-iskop li tipprova tinħall mill-obbligu u mid-dmirijiet li jkollha u meta persuna tkun qiegħda ssofri minn dipressjoni mentali ġenwinament illi tagħmilha mhux idonea li taqdi d- dmirijiet tagħha fil-faċilita' korrettiva ta' Kordin.

Anzi b'xorti tajba milli jidher dan il-każ se jiġi konkluż b'mod sodisfaċenti u jekk Alla jrid din il-persuna se tingħata r-rimedju li qed jiġi prospettat.

Madankollu fl-emenda li qed jipproponi l-ministru hawn miktub ukoll li:

"II-Ministru jkun jista' jneħħi mill-kariga tiegħu f'kull żmien uffiċjal fid-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi li -

(i) ikun meqjus li aktarx ma jsirx, jew waqaf milli jkun, uffiċjal effiċjenti tad-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi;"

Issa oġġettivament wieħed jista' jasal biex jgħid li dak l-uffiċjal partikolari m'għadux jaqdi l-funzjoni tiegħu b'mod effiċjenti, pero` multo magis ma nistax nifhem kif il-ministru - naturalment hawnhekk m'iniex qed nirriferi għall-Ministru Tonio Borg biss għax fil-futur żgur li se jkun hemm ministri oħrajn responsabbli mill-ħabs - jista' jkun jaf li persuna aktarx m'hijiex se ssir jew tkun waqfet milli tkun uffiċjal effiċjenti tad- dipartiment tas-servizzi korrettivi.

Għalhekk jien qed nara li hawnhekk we're jumping the gun u naħseb li issa qegħdin niftħuha b'mod li d- diskrezzjoni tal-persuna tista' tagħti lok għal żbalji - għax ma rridx ngħid "għal abbużi" - għax naturalment l-effiċjenza jew in-nuqqas ta' effiċjenza ma tistax tiġi kkonfermata b'ċertifikat ta' professur, bħal fil- każ ta' persuna li tkun għaddejja minn xi marda mentali jew fiżika.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Il-Ministru, bil-permess ta' l-Onor.

Gulia.

ONOR.

TONIO BORG: Ta' min jgħid li din hija kkopjata kelma b'kelma mill- Ordinanza dwar il-Pulizija, sa l-inqas comma.

Kif wieħed jista' jimmaġina dan id-dritt rari huwa eżerċitat u jassigura wkoll id-dritt tal-pensjoni.

Jekk inħarsu lejn artiklu 14 kif inhu propost fl-emenda li qed nipproponi, dan jgħidlek illi dan isir mingħajr ħsara għad-dritt tal-pensjoni u f'każ li xi ħadd jitkeċċa fl-interess pubbliku, anke jekk ma jkunx intitolat għall-pensjoni, jieħu pensjoni bħal ta' dak li jiġi boarded out fuq prova medika li tkun ta' sodisfazzjon għall-ministru.

Terġa` l-Kostituzzjoni ta' Malta stess tesiġi li dawn il-każijiet iridu bilfors jiġu riferuti lill- public service commission.

Hawn wieħed forsi jista' jgħidli: Allura dawn il-każijiet għaliex ma jiġux riferuti lill-public service commission mal- ewwel, kif jiġri s-soltu?

Għax din hija speċi ta' short cut, fis-sens li kulma jkollha x'tara l-kummissjoni għas-servizz pubbliku hija jekk din it- tneħħija mill-kariga hijiex tkun qed issir fl-interess pubbliku.

Jien naħseb li l-Onor.

Membru bħalissa qed jgħid: Kemm hija ġenerali din il- frażi!

ONOR.

GAVIN GULIA: Kont ġej għaliha fil-fatt!

ONOR.

TONIO BORG: Imma jekk il-public service commission tħoss li fil- każ li jkollha quddiemha jkun qed isir abbuż, din dejjem tista' tgħid li persuna ma tkunx se titkeċċa fl-interess pubbliku.

Madanakollu l-argument kollu huwa li fil-każ ta' korpi dixxiplinati oħra, bħall-pulizija u l- armata, jeżisti dan il-konċett, anzi min hu membru ta' l-armata lanqas għandu dritt li l-każ tiegħu jmur quddiem il-public service commission, la fir-recruitment u lanqas fit-tkeċċija.

Fil-każ tal-membri tal-pulizija, il- każ tagħhom jista' jidher quddiem il-public service commission.

Issa lill- impjegati tal-ħabs aħna ma nistgħux nagħtuhom l-istess pensjoni tal- Pulizija u mbagħad ma nagħtuhomx l-istess dmirijiet ukoll.

Kif għidt diġa`, dawn il-każi rari jinqalgħu u meta jinqalgħu dawn ikunu jridu bilfors l-approvazzjoni tal-public service commission, li min-naħa tagħha mbagħad tkun trid tagħmel ir-rakkmandazzjoni finali tagħha lill-prim ministru, liema obbligu joħroġ minn artiklu 110 tal-Kostituzzjoni ta' Malta.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Jien lill-ministru qiegħed nifhmu u fil-fatt il- bieraħ stess huwa informani li din hija meħuda ad hoc mill-Ordinanza dwar il-Pulizija, pero` xorta waħda jibqa' l-fatt illi kemm jien kif ukoll l- ministru nafu li l-ambjent tax-xogħol ġewwa l-ħabs huwa ferm differenti mill-ambjent li jaħdmu fih il-pulizija għalkemm qed nitkellmu dwar korp dixxiplinat bħalma huwa l-korp tal-pulizija u bħalma hija l-armata.

Il- ministru qalilna li l-armata għandha l-proċeduri interni tagħha u meta jinqalgħu dawn il-każijiet, dawn lanqas biss immorru quddiem il-public service commission, pero` hawn irridu niftakru wkoll li aħna qed nipprovaw inħajru iktar nies jidħlu jaħdmu bħala uffiċjali korrettivi għax kif nafu lkoll, sfortunatament hemm ħafna nies li jgħidulek illi dak ix-xogħol idejjaqhom peress li jkunu f'ambjent negattiv u għalhekk forsi hawnhekk meta tidħol xi ħaġa lock, stock and barrel inkunu qed niftħu xi ftit iżżejjed.

Meta qrajt subartiklu (ii) ta' artiklu 12 - kif propost fl- emenda li ppropona l-ministru - ħadt ir-ruħ li fl-aħħar qed jiġi kkontemplat illi jekk persuna tkun qed tbati minn xi marda mentali jew fiżika u ma tkunx tista' tkompli taqdi iktar dmirijietha, hija tista' titneħħa mill-kariga tagħha f'kull żmien minn uffiċjal tad-dipartiment tas- servizzi korrettivi għax naf mill-esperjenza personali li tista' tinqala' ċirkostanza bħal din, pero` issa naħseb li qegħdin inwessgħu dan il-konċett xi ftit iżżejjed.

Jien personalment ma nsib l-ebda oġġezzjoni li din tidħol lock, stock and barrel bħalma qiegħda fl-Ordinanza dwar il-Pulizija, imma ma nafx jekk 'il quddiem ikunux jistgħu jitfaċċaw xi problemi.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, qabel ma ngħaddu għall-vot nixtieq nirtira l-emenda "C" li pproponejt għal din il-klawsola u nipproponi emenda oħra ħalli nagħmlu r-renumbering iktar ċar.

Għalhekk nitlob li l-Kumitat jiġi sospiż sakemm tiġi mfassla l-emenda l-ġdida.

THE CHAIRMAN: Hawn talba biex l-Emenda "C" tiġi rtirata u fl-istess ħin nissospendu l-Kumitat sakemm tiġi redatta l-emenda l-ġdida.

Hawn permess għal din it-talba?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata u l-Emenda "C" ġiet irtirata.

Fl-10.44 a.m. il-Kumitat ġie sospiż u rriżuma żewġ minuti wara.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għal klawsola 4 għandi din l-emenda:

"E" Fil-klawsola 4 minflok il-kliem "l-artikolu 9 ta' l-Att prinċipali" għandhom jidħlu l-kliem "l-artikolu 8 ta' l-Att prinċipali kif enumerat mill-ġdid" u l-artikoli ġodda 10, 11, u 12 li hemm fiha għandhom jiġu enumerati mill-ġdid 9, 10 u 11 rispettivament.

"E" In clause 4 for the words "section 9 of the principal Act" there shall be substituted the words "section 8 of the principal Act as renumbered" and the new sections 10, 11 and 12 shall be renumbered 9, 10 and 11 respectively.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija emenda "D" kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "D" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda "E" kif imressqa u moqrija mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "E" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 4 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Enumerazzjoni mill-ġdid ta' l-artikolu 10 ta' l-Att prinċipali.

Clause 5 - Renumbering of section 10 of the principal Act.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għal klawsola 5 għandi din l-emenda:

"F" Minflok il-klawsola 5 għandha tidħol din il-klawsola li ġejja:-

L-artikolu 10 ta' l-Att prinċipali għandu jiġi enumerat mill- ġdid bħala l-artikolu 15 tiegħu.".

"F" For clause 5 there shall be substituted the following clause:

Section 10 of the principal Act shall be renumbered as section 15 thereof.".

THE CHAIRMAN: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda "F" għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 5 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-Qosor.

Clause 1 - Short title.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għal klawsola 1 għandi din l-emenda verbali:

Fil-klawsola 1 minflok il-kliem "Att ta' l-1998" għandhom jidħlu l- kliem "Att ta' l-1999".

In clause 1 for the words "Act, 1998" there shall be substituted the words "Act, 1999".

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi l-emenda verbali kif imressqa mill- Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

THE CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1 kif emendata.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, nitlob il-permess tal-Kumitat sabiex l- Iskrivan tal-Kamra jkun awtorizzat jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Fil-11.02 a.m. il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l- Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ORDINANZA DWAR IL-PENSJONIJIET

PENSIONS (AMENDMENT) BILL

L-ordni għal Kumitat ġie moqri.

FIL-KUMITAT

L-Onor.

Michael Bonnici, President tal-Kumitati, jippresjedi.

Klawsola 2 - Emenda ta' l-artikolu 2 tal-liġi prinċipali.

Clause 2 - Amendment of section 2 of the principal law.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, fost affarijiet oħra din il-klawsola qed tintroduċi definizzjoni ta' "uffiċjal tas-servizzi korrettivi" li tfisser:

"... kull uffiċjal maħtur fis-servizz pubbliku qabel il-15 ta' Jannar, 1979 u li jokkupa xi kariga minn dawk imsemmija fl-Iskeda li tinsab mar-Regolamenti ta' l-1998 dwar il-Pensjonijiet tal-Ħabs;".

Issa jien naħseb li għandna bżonn nemendaw din id-definizzjoni għaliex filwaqt li llum qegħdin fis-sena 1999, hawnhekk id-data għadha tidher "1998".

Fil-fatt probabbli l-ewwel din id-data kienet tidher bħala "1996" u emendajnieha biex tidher bħala "1997", imbagħad erġajna emendajnieha biex tidher bħala "1998" u llum se nerġgħu nemendawha biex tiġi tidher bħala "1999", għax din hija t-tielet darba li dan l-abbozz ta' liġi qed jiġi propost.

Naturalment m'aħniex se noqogħdu nidħlu fir-raġunijiet li għalihom dan l-abbozz ta' liġi qatt ma għadda pero` huwa fatt illi allavolja r-regolamenti ta' l-1998 għadhom ma ħarġux, meta issa niġu biex noħorġu dawn ir-regolamenti ma jistgħux ikunu ta' l-1998 imma jistgħu jkunu biss tas-sena kurrenti.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li "uffiċjal tal-ħabs" għandha l-istess tifsira mogħtija lilha bl-artiklu 2 ta' l-Att dwar il-Ħabs.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Ta' min jinnota li filwaqt illi fl-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs użajna l-kliem "uffiċjal tal-ħabs", issa taħt dan l-abbozz ta' liġi, almenu taħt klawsola 2, qed nużaw il-kliem "uffiċjal tas-servizzi korrettivi", u fil-fatt kien proprju għalhekk illi meta konna qed niddiskutu l-abbozz ta' liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs jien irrimarkajt dwar jekk għandniex nibdew insejħu uffiċjal tal-ħabs bħala "uffiċjal tas-servizzi korrettivi".

Huwa minnu li taħt paragrafu (b) ta' klawsola 2 hemm miktub li:

""uffiċjal tal-ħabs" għandha l-istess tifsira mogħtija lilha bl- artikolu 2 ta' l-Att dwar il-Ħabs;",

u jekk inħarsu lejn artiklu 2 ta' l-Att dwar il-Ħabs, li għadna kemm emendajna, insibu li:

""uffiċjal tal-ħabs" tfisser kull uffiċjal pubbliku jkun ta' liema grad jew kategorija jkun, maħtur jew sekondat biex iservi fid- Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi u tinkludi d-Direttur.",

pero` għalkemm uffiċjal tal-ħabs jista' jkun qed jaħdem fid-dipartiment tas- servizzi korrettivi, dan ma jfissirx neċessarjament li huwa uffiċjal tas- servizzi korrettivi.

Jien ma nafx jekk il-ministru huwiex qed jara l- ħtieġa li sabiex ikollna moħħna mistrieħ li meta niltaqgħu mal-kliem "uffiċjal tal-ħabs" u "uffiċjal tas-servizzi korrettivi" inkunu qed nirriferu għall-istess persuna, taħt id-definizzjoni ta' "uffiċjal tas- servizzi korrettivi" ndaħħlu xi ħaġa biex nagħmluha ċara li "uffiċjal tas- servizzi korrettivi" tista' tfisser ukoll uffiċjal tal-ħabs li hemm imsemmi taħt l-Att dwar il-Ħabs.

Nispera li l-ministru fehem il-punt tiegħi.

ONOR.

TONIO BORG: L-ewwelnett ejjew naraw l-iskop għalfejn saret id- definizzjoni ta' "uffiċjal tas-servizzi korrettivi".

L-iskop kien illi dawk il-persuni li kienu mpjegati bħala uffiċjali tas-servizzi korrettivi qabel ċerta data jitqiesu wkoll bħala uffiċjali tal-ħabs.

Fil-fatt fi klawsola 2 hemm miktub li:

""uffiċjal tas-servizzi korrettivi" tfisser kull uffiċjal maħtur fis- servizz pubbliku qabel il-15 ta' Jannar, 1979 u li jokkupa xi kariga minn dawk imsemmija fl-Iskeda li tinsab mar-Regolamenti ta' l-1998 dwar il-Pensjonijiet tal-Ħabs;",

liema skeda ssemmi dawk il-karigi li għandhom x'jaqsmu mal-ħabs.

Għalhekk hawn qed ngħidu li dawk il-persuni li daħlu qabel ma saret ir-riforma tas- servizzi korrettivi se jitqiesu eliġibbli għall-pensjoni xorta waħda - u qed nagħmlu dan għax jista' jkun hemm xi ħadd li jgħid illi dawn m'għandhomx igawdu mill-benefiċċji li daħħalna minħabba li daħlu qabel ma saret ir-riforma, jiġifieri gwardjan tal-ħabs li ilu jaħdem il-ħabs mill- 1979 - u għalhekk minn qabel ma ġiet emendata l-liġi dwar il-pensjonijiet u minn qabel ma saret ir-riforma tad-dipartiment tas-servizzi korrettivi, dan xorta waħda se jgawdi mill-benefiċċji li daħħalna.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Imma naħseb illi qed naqblu li l-uffiċjal tas- servizzi korrettivi huwa l-uffiċjal tal-ħabs.

ONOR.

TONIO BORG: Iva, imma kif għidt diġa`, id-data tal-15 ta' Jannar, 1979 kellna ndaħħluha għall-benefiċċju ta' dawk l-impjegati tal-ħabs li ilhom jaħdmu hemmhekk sa minn qabel dik id-data.

Ta' min ifakkar ukoll li mbagħad f'paragrafu (b) ta' klawsola 2 hemm miktub ukoll li:

""uffiċjal tal-ħabs" għandha l-istess tifsira mogħtija lilha bl- artikolu 2 ta' l-Att dwar il-Ħabs;".

ONOR.

GAVIN GULIA: Imma nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-ministru li paragrafu (b) ta' klawsola 2 m'huwiex qed jirriferi neċessarjament għal uffiċjal tas-servizzi korrettivi.

Jien ma nafx kif qiegħda fl-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet pero` ...

ONOR.

TONIO BORG: Fl-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet din id-definizzjoni m'hijiex qiegħda hemm għaliex qabel l-impjegati tal-ħabs ma kenux jieħdu din it-tip ta' pensjoni.

ONOR.

GAVIN GULIA: Imma l-uffiċjal tal-ħabs imsemmi?

ONOR.

TONIO BORG: Le, hemm definizzjonijiet biss ta' "servizz pubbliku" u ta' "uffiċjal".

Fil-fatt artiklu 2 ta' l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet jgħid li:

""servizz pubbliku" tfisser servizz f'kariga ċivili ...",

u għad-definizzjoni ta' "uffiċjal" jgħid li din il-kelma tfisser:

"... persuna effettivament maħtura għal kariga li għaliha tista' taħt din l-Ordinanza tingħata pensjoni jew allowance meta tispiċċa mis- servizz.".

ONOR.

GAVIN GULIA: Hawnhekk qed ngħidu li dieħla d-definizzjoni ta' "uffiċjal tas-servizzi korrettivi" li, kif nafu, se jibda jibbenefika mill- pensjoni ta' 25 sena servizz.

Imma min huwa dan l-uffiċjal tas-servizzi korrettivi?

Huwa l-uffiċjal tal-ħabs?

Qed inqajjem dan il-punt għaliex taħt l-Att dwar il-Ħabs id-definizzjoni ta' "uffiċjal tas-servizzi korrettivi" ma teżistix u teżisti biss taħt l-Att dwar il-Ħabs.

(Interruzzjonijiet) Ħalli nispjega ruħi aħjar għax forsi l-ministru m'huwiex qed jifhimni.

Taħt l-Att dwar il-Ħabs, li għadna kemm emendajna, qed ngħidu li l-uffiċjal tal-ħabs huwa l-persuna li jservi fid-dipartiment tal-faċilitajiet korrettivi, jiġifieri it could be anyone, inkluż l- uffiċjal tas-servizzi korrettivi.

Issa taħt l-Att dwar il-Ħabs l-uffiċjal tas-servizzi korrettivi ma jeżistix.

ONOR.

TONIO BORG: Il-pensjoni tal-25 sena servizz m'aħniex se nagħtuha bis-saħħa ta' l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet imma bis-saħħa ta' l-Att dwar il-Ħabs.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn l-Att dwar il-Ħabs insibu li subartiklu (1) ta' artiklu 11 jgħid li:

"Il-Ministru, bi ftehim mal-Ministru responsabbli għall-Finanzi, jista' jagħmel regolamenti dwar l-għoti ta' pensjonijiet lil persuni li kienu fis-servizz tad-Dipartiment tas-Servizzi Korrettivi jew lir- rappreżentanti legali jew dipendenti tagħhom.".

Imbagħad subartiklu (2) ta' artiklu 11 ikompli jgħid li:

"Ir-regolamenti kollha li jsiru bis-saħħa ta' dan l-artikolu jista' jkollhom effett retrospettiv sabiex jikkonferixxu benefiċċju lil, jew ineħħu xi diżabilita` li, persuna jew klassi ta' persuni jista' jkollhom.",

jiġifieri l-uffiċjali tas-servizzi korrettivi huma covered taħt l-Att dwar il-Ħabs.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 2.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 - Emenda ta' l-artikolu 7 tal-liġi prinċipali.

Clause 3 - Amendment of section 7 of the principal law.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, din il-klawsola qed temenda s- subparagrafu (iii) tal-paragrafu (a) tas-subartiklu (1) ta' l-artiklu 7 tal- liġi prinċipali.

L-ewwelnett ta' min jgħid li fost affarijiet oħra, dan l- artiklu jgħid illi:

"(1) Ebda pensjoni, gratifikazzjoni jew allowance oħra ma tingħata lil ebda uffiċjal ħlief meta jirtira mis-servizz pubbliku f'wieħed mill-każijiet li ġejjin:

(a) (iii) fil-każ ta' membru fil-korp tal-Pulizija, meta jew wara li jagħlaq l-eta` ta' ħamsa u ħamsin sena jew, jekk ikun għalaq ħamsa u għoxrin sena servizz fil-Korp tal-Pulizija, jew".

Issa hawnhekk aħna qed ninkludu l-uffiċjal tas-servizzi korrettivi, jiġifieri issa subparagrafu (iii) tal-paragrafu (a) tas-subartiklu (1) ta' l-artiklu 7 se jiġi jaqra hekk:

(a) (iii) fil-każ ta' uffiċjal tas-servizzi korrettivi jew membru fil-korp tal-Pulizija, meta jew wara li jagħlaq l-eta` ta' ħamsa u ħamsin sena jew, jekk ikun għalaq ħamsa u għoxrin sena servizz bħala uffiċjal tas-servizzi korrettivi jew fil-korp tal-Pulizija, jew, meta jkun għalaq 25 sena servizz bħala uffiċjal tas-servizzi korrettivi jew fil-korp tal-Pulizija, jew".

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 3.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 3 għaddiet nem. con u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 - Emenda ta' l-artikolu 9 tal-liġi prinċipali.

Clause 4 - Amendment of section 9 of the principal law.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, klawsola 4, li qed temenda artiklu 9 ta' l-Att prinċipali, tgħid li:

"uffiċjal tas-servizzi korrettivi jew membru fil-korp tal-Pulizija, li ma jkunx uffiċjal li jkollu l-kariga ta' Kummissarju tal-Pulizija, Deputat Kummissarju tal-Pulizija, Direttur tas-Servizzi Korrettivi jew Correctional Manager, jista' jiġi mġiegħel jirtira mill-President ta' Malta fuq rakkomandazzjoni tal-Kummissarju tal-Pulizija jew tad- Direttur tas-Servizzi Korretti, skond kif ikun il-każ, f'kull żmien wara li jagħlaq ħamsa u ħamsin sena jew, jekk ikun għalaq ħamsa u għoxrin sena servizz fil-korp tal-Pulizija jew bħala uffiċjal tas- servizzi korrettivi wara li jagħlaq ħamsin sena.".

Kif qed naraw, hawnhekk qed inżidu wkoll l-uffiċjali tas-servizzi korrettivi u qed ngħidu li jekk jiġi deċiż li għandha tirtira persuna li taħdem fil-ħabs għax għalqet 25 sena servizz, biex dik il-persuna tingħata l-pensjoni u jintemmilha s-servizz fil-korp dixxiplinat trid tkun għalqet il-50 sena.

Għaliex qed ngħiduh dan?

Għax sal-lum kienet illi jekk wieħed daħal jaħdem bħala pulizija ta' 18-il sena, u wara 25 sena, jiġifieri meta laħaq l-eta` ta' 43 sena, jiġi rtirat mill-korp, dan kien jiġi intitolat għall-pensjoni sħiħa mentri issa qed ngħidu li m'huwiex biżżejjed li tkun tajt 25 sena servizz imma trid tkun għalaqt ukoll l-eta` ta' 50 sena, u naturalment din qed nagħmluha applikabbli wkoll għall- uffiċjali tal-ħabs.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 4.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 4 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 5 - Emenda ta' l-artikolu 11 tal-liġi prinċipali

Clause 5 - Amendment of section 11 of the principal law.

THE CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, din il-klawsola qed temenda subartiklu (3) ta' artiklu 11 ta' l-Att prinċipali, li jgħid hekk:

"Id-dispożizzjonijiet tas-subartikoli (1) u (2) ta' dan l-artikolu ma għandhomx japplikaw għal pensjonant li rtira bħala membru tal-korp tal- Pulizija għal raġunijiet li ma humiex dawk elenkati fil-paragrafu (e) tas-subartikolu (1) ta' l-artikolu 7 ta' din l-Ordinanza.",

u dan sabiex minflok il-kliem "bħala membru tal-korp tal-Pulizija" ndaħħlu l-kliem "bħala uffiċjal tas-servizzi korrettivi jew bħala membru tal-korp tal-Pulizija".

Ta' min jgħid ukoll li subartiklu (1) ta' artiklu 11 jgħid hekk:

"Kull pensjoni mogħtija taħt din l-Ordinanza hija suġġetta għall- kondizzjoni illi kemm-il darba jew sakemm l-uffiċjal ma jkunx għalaq l- eta` ta' ħamsin sena, huwa jista', jekk ikun jiflaħ għas-servizz, jiġi msejjaħ mill-Prim Ministru biex jaċċetta, minflok il-pensjoni tiegħu, kariga mhux anqas fil-valur, mill-kariga li huwa kellu fid-data tal- għoti tal-pensjoni tiegħu.".

Issa dan is-subartiklu la japplika għall-pulizija u lanqas għall-uffiċjali tal-ħabs, u jien naħseb li dan huwa iktar ta' benefiċċju milli ta' żvantaġġ.

THE CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 5.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 5 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 6 - Emenda ta' l-artikolu 18 tal-liġi prinċipali.

Clause 6 - Amendment of section 18 of the principal law.

THE DEPUTY CHAIRMAN (L-Onor.

Carmelo Mifsud Bonnici): Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, din il-klawsola qed temenda subartiklu (1) ta' artiklu 18 ta' l-Att prinċipali, liema artiklu jgħid hekk:

"B'seħħ mill-1 ta' Marzu, 1975, uffiċjal, li jirtira għal raġunijiet elenkati fil-paragrafu (e) tas-subartikolu (1) ta' l-artikolu 7 ta' din l-Ordinanza li lilu, ..."

- issa ta' min jgħid li artiklu 7 jitkellem dwar termini mill-impjieg fuq prova medika ta' sodisfazzjon tal-President ta' Malta li bniedem ma jkunx kapaċi jeżerċita dak l-impjieg -

"... sew qabel jew wara l-imsemmija data, tkun ingħatat pensjoni jew allowance oħra taħt din l-Ordinanza u li jkun qed jirċievi -

(a) xi rimunerazzjoni dwar xi impieg, jew xi servizzi mogħtija, jew xi kariga miżmuma; jew

(b) xi dħul li jkun ġej mill-eżerċizzju ta' kummerċ, negozju, professjoni jew vokazzjoni; jew

(ċ) xi dħul li jkun ġej minn xi pensjoni, allowance jew ħlas ieħor dwar xi impieg, servizz jew kariga kif intqal qabel,

ikollu sakemm jilħaq l-eta` ta' sittin sena, jew jekk dak l-uffiċjal jirtira bħala membru tal-korp tal-Pulizija sakemm jilħaq l-eta` ta' ħamsa u ħamsin sena, jew sal-ħamsa u għoxrin anniversarju ta' l-ewwel ħatra tiegħu bħala membru tal-korp tal-Pulizija, skond liema jiġi l- ewwel, il-pensjoni tiegħu jew l-allowance l-oħra mnaqqsa bl-ammont li bih id-dħul totali stabbilit skond id-disposizzjonijiet li ġejjin ta' dan l-artikolu jkun iżjed mis-salarju li f'dak iż-żmien jitħallas dwar il-kariga miżmuma minn dak l-uffiċjal meta rtira, ...".

Issa klawsola 6 qed tgħid li fejn jissemma l-korp tal-pulizija f'subartiklu (1), jiġu inklużi wkoll l-uffiċjali tas-servizzi korrettivi.

Paragrafu (b) ta' din il-klawsola huwa importanti wkoll għax jgħid illi dawk il-pulizija li kienu jagħtu s-servizz tagħhom fil-ħabs u mbagħad qalbu għal uffiċjali tas-servizzi korrettivi, il-perijodu ta' servizz li kienu taw meta kienu pulizija se jiżdidilhom mal-perijodu tagħhom għal skopijiet ta' pensjoni.

Ħalli nagħti eżempju ta' dan li qed ngħid.

Jekk jien ilni naħdem il-ħabs għaxar snin sħaħ bħala pulizija - għax ma rridux ninsew li hemm grupp ta' pulizija li jaħdmu ġewwa l-ħabs bħala gwardjani u skorti - u nagħżel li nidħol bħala membru sħiħ tal-korp dixxiplinarju tas-servizz tal- ħabs, allura f'dak il-każ iva, is-servizz li nkun għamilt naħdem bħala pulizija jiżdiedli mas-servizz li nagħti bħala membru sħiħ tal-korp dixxiplinarju tas-servizz tal-ħabs.

THE DEPUTY CHAIRMAN: L-Onor.

Gulia.

ONOR.

GAVIN GULIA: Il-ministru għadu kemm spjega li jekk dawk il- pulizija li jaħdmu l-ħabs jaqilbu għal uffiċjali tas-servizz korrettivi, dak il-perijodu li jkunu għamlu pulizija jiżdidilhom mas-servizz li jibdew jagħmlu bħala uffiċjali tas-servizzi korrettivi.

Imma allura dawk il- pulizija li ma jkunux jaħdmu l-ħabs u jkunu jixtiequ jsiru uffiċjali tas- servizzi korrettivi m'humiex qed jingħataw il-benefiċċju li l-perijodu li jkunu għamlu bħala pulizija ma jitilfuhx għall-finijiet ta' pensjoni?

ONOR.

TONIO BORG: Naturalment jekk pulizija jmur jaħdem il-ħabs bħala pulizija xorta waħda jibqa' regolat bħal qabel, jiġifieri l-pensjoni jeħodha xorta waħda.

Issa aħna hawnhekk qed nagħtu inċentiv biex min irid jaqleb minn pulizija għal uffiċjal tas-servizzi korrettivi jkun jista' jagħmel dan mingħajr ma jitlef il-perijodu tas-servizz li jkun għamel jaħdem bħala pulizija.

ONOR.

GAVIN GULIA: Il-proviso ġdid li ddaħħal f'din il-klawsola jgħid hekk:

"Iżda wkoll meta uffiċjal tas-servizzi korrettivi kien fis-servizz bħala uffiċjal tal-ħabs qabel ma ġie maħtur uffiċjal tas-servizzi korrettivi, ...".

Issa jekk pulizija li qatt ma ħadem il-ħabs għax per eżempju, kien stazzjonat f'xi għassa, ikun jixtieq isir uffiċjal tal-faċilita' korrettiva ta' Kordin, ...

ONOR.

TONIO BORG: Imbagħad dak il-każ huwa regolat bl-artiklu 20A li qed jiddaħħal ġdid fi klawsola 7, liema artiklu jgħid hekk:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' l-artikolu 10 ta' din l- Ordinanza, meta persuna tkun ġiet maħtura uffiċjal tas-servizzi korrettivi, kull żmien qabel dik il-ħatra li matulu dik il-persuna tkun tat is-servizz tagħha bħala uffiċjal tal-ħabs jew bħala membru ta' korp dixxiplinat ...".

ONOR.

GAVIN GULIA: Kollox sew.

Allura hawnhekk qed ngħidu li jekk, per eżempju, kuntistabbli tal-pulizija jkun għamel għaxar snin fil-korp tal- pulizija, ma jkun ħadem qatt il-ħabs u jkun jixtieq jibda karriera fil- ħabs, dawk l-għaxar snin ma jitlifhomx.

ONOR.

TONIO BORG: Hekk hu.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 6.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 6 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 7 - Żieda ta' l-artikolu 20A mal-liġi prinċipali.

Clause 7 - Addition of new section 20A to the principal law.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Fi klawsola 7 qed jiġi introdott artiklu 20A ġdid li jirregola s-sitwazzjoni li għadu kemm qajjem l-Onor.

Gulia, liema artiklu, nerġa` ngħid, jgħid hekk:

"Bla ħsara għad-dispożizzjonijiet ta' l-artikolu 10 ta' din l- Ordinanza, meta persuna tkun ġiet maħtura uffiċjal tas-servizzi korrettivi, kull żmien qabel dik il-ħatra li matulu dik il-persuna tkun tat is-servizz tagħha bħala uffiċjal tal-ħabs jew bħala membru ta' korp dixxiplinat kif imfisser fis-subartikolu (1) ta' l-artikolu 47 tal-Kostituzzjoni għandu jitqies bħala servizz bħala uffiċjal tas- servizzi korrettivi għall-għanijiet ta' din l-Ordinanza.",

jiġifieri hawnhekk m'aħniex qed ninkludu biss lill-pulizija imma anke lill- membri ta' l-Armata.

Issa ta' min jgħid illi llum fil-ħabs m'għadx hemm persuni mill-Armata, pero` din il-klawsola qed tgħid illi jekk xi membru ta' l-Armata jkun jixtieq jidħol jaħdem bħala gwardjan ġewwa l-ħabs u jkollu kwalitajiet tajbin biex jagħmel dan ix-xogħol, mil-lum 'il quddiem il-liġi se tagħtih din l-opportunita`.

Safejn naf jien sa llum jekk pulizija jkun jixtieq jidħol membru fl-Armata, il-liġi għadha m'hijiex qed tagħtih l-opportunita` li jkompli s-servizz li jkun ta bħala pulizija imma jkun irid jibdieh mill-ġdid, pero` f'dan il-każ, sabiex wieħed dejjem jattira l-aħjar nies li diġa` qegħdin f'servizzi ta' korpi dixxiplinati, qed indaħħlu artiklu 20A ġdid li jgħid hekk:

"... meta persuna tkun ġiet maħtura uffiċjal tas-servizzi korrettivi, kull żmien qabel dik il-ħatra li matulu dik il-persuna tkun tat is- servizz tagħha bħala uffiċjal tal-ħabs jew bħala membru ta' korp dixxiplinat kif imfisser fis-subartikolu (1) ta' l-artikolu 47 tal- Kostituzzjoni għandu jitqies bħala servizz bħala uffiċjal tas-servizzi korrettivi għall-għanijiet ta' din l-Ordinanza.".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 7.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 7 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 8 - Emenda ta' l-Iskeda li tinsab mal-liġi prinċipali.

Clause 8 - Amendment of Schedule to the principal law.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, din il-klawsola qed temenda r- regolamenti tal-pensjoni li hemm annessi bħala skeda ma' l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet u fil-fatt dawn l-emendi huma intenzjonati sabiex kull fejn jissemmew il-pulizija jiġu inklużi wkoll l-uffiċjali tas-servizzi korrettivi.

Per eżempju, issa l-proviso li hemm ma' regolament 2 ta' l- Iskeda se jiġi jaqra hekk:

"Iżda fil-każ ta' uffiċjal tas-servizzi korrettivi jew ta' membru tal- korp tal-Pulizija dik il-pensjoni għandha tkun bir-rata ta' waħda minn erba' mija u ħamsin tal-ħlasijiet pensjonabbli tiegħu għal kull xahar komplut ta' servizz pensjonabbli, salvi l-limiti msemmija fl-artikolu 10 ta' l-Ordinanza.".

Hawnhekk irrid infakkar ukoll lill-Kamra li skond il-liġi, l-ewwel darba li jgħaddu r-regolamenti tal-pensjoni jridu jgħaddu by positive resolution u għalhekk bilfors irridu nippreżentawhom f'din il-Kamra.

Imbagħad din il-klawsola qed temenda wkoll subparagrafu (b) tal-paragrafu (5) ta' regolament 9, biex minflok:

"meta fil-każ ta' dak l-uffiċjal li kien tkeċċa meta kien membru tal- korp tal-Pulizija, dak l-uffiċjal kieku ma kinitx għat-tkeċċija tiegħu, kien jagħlaq ħamsa u għoxrin sena servizz;"

din tiġi taqra hekk:

"meta fil-każ ta' dak l-uffiċjal li kien tkeċċa meta dak l-uffiċjal kien uffiċjal tas-servizzi korrettivi jew membru tal-korp tal- Pulizija, dak l-uffiċjal kieku ma kinitx għat-tkeċċija tiegħu, kien jagħlaq ħamsa u għoxrin sena servizz;",

jiġifieri hawnhekk ukoll qed ninkludu lill-uffiċjal tas-servizzi korrettivi.

Klawsola 8 qed temenda wkoll paragrafu (2) tar-regolament 14 li jitkellem dwar pensjonijiet lil uffiċjali b'servizz inqas minn għaxar snin, u anke hawnhekk, mal-membri tal-korp tal-Pulizija qed ninkludu wkoll lill- uffiċjali tas-servizzi korrettivi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi klawsola 8.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 8 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 - Titolu fil-qosor u bidu fis-seħħ.

Clause 1 - Short title and commencement.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, għal klawsola 1 se nressaq din l-emenda verbali:

Fis-subklawsola (1) tal-klawsola 1 minflok il-kliem "Att ta' l-1998" għandhom jidħlu l-kliem "Att ta' l-1999".

In subclause (1) of clause 1 for the words "Act, 1998" there shall be substituted the words "Act, 1999".

THE DEPUTY CHAIRMAN: Iktar rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hi l-emenda verbali kif imressqa u moqrija mill-Ministru.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

L-emenda verbali għaddiet nem. con

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-mistoqsija hi klawsola 1 kif emendata verbalment.

Dawk favur?

(Onor. Membri: Aye) Dawk kontra?

Agreed.

Klawsola 1, kif emendata verbalment, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata biex issir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat biex isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Il-Ministru.

ONOR.

TONIO BORG: Sur President, jekk il-Kumitat jaqbel, nawtorizza lill- Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir- renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

THE DEPUTY CHAIRMAN: Hawn qbil?

(Onor. Membri: Iva)

Il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji ta' l-ortografija u jagħmel ir-renumbering u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kamra rriżumiet u l-President tal-Kumitati rrapporta l-Abbozz ta' Liġi mgħoddi b'emendi.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR SERVIZZI TA' L-IVVJAĠĠAR U TAT-TURIŻMU GĦAL MALTA

MALTA TRAVEL AND TOURISM SERVICES BILL

MR SPEAKER: Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO (Ministru għat-Turiżmu): Mr Speaker, għandi messaġġ mingħand il-President tar-Repubblika.

MR SPEAKER: Se naqra l-messaġġ tal-President.

GUIDO DE MARCO PRESIDENT

Il-President wara li kien informat dwar is-suġġett ta' l-Abbozz ta' Liġi "biex jipprovdi għall-promozzjoni tat-turiżmu, biex jirregola s- servizzi u attivitajiet turistiċi, biex titwaqqaf awtorita' b'setgħat għal dak il-għan, u għal ħwejjeġ oħra li għandhom x'jaqsmu magħhom jew li huma inċidentali għalihom", jirrakomandah għall-konsiderazzjoni tal- Kamra tad-Deputati.

15 ta' April 1999

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Speaker, nipproponi t-Tieni Qari ta' l- Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att biex jipprovdi għall-promozzjoni tat-turiżmu, biex jirregola s-servizzi u attivitajiet turistiċi, biex titwaqqaf awtorita` b'setgħat għal dak il-għan, u għal ħwejjeġ oħra li għandhom x'jaqsmu magħhom jew li huma inċidentali għalihom".

MR SPEAKER: Min jissekonda, jekk jogħġobkom?

ONOR.

CARMELO MIFSUD BONNICI: Nissekonda.

MR SPEAKER: Rimarki?

Il-Ministru.

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Mr Speaker, dan huwa abbozz ta' liġi li ilu jinħema għal bosta u bosta snin u m'għaddiex biss mill-mangnu ta' gvernijiet ta' persważjoni politika differenti imma kif inhu xieraq, għadda wkoll mill-mangnu ta' diversi għaqdiet u assoċjazzjonijiet fis-settur tat- turiżmu u anke ta' nies li għalkemm m'humiex qegħdin f'xi għaqda jew assoċjazzjoni, urew l-interess li jressqu l-opinjonijiet u s-suġġerimenti tagħhom.

Jien persważ li dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna se jgawdi l-istess appoġġ u kunsens li gawda l-abbozz ta' liġi dwar it-turiżmu li tressaq quddiem din il-Kamra xi sena ilu għax it-turiżmu huwa suġġett li jirrikjedi proċess ta' konsultazzjoni wiesgħa.

Mr Speaker, f'pajjiż fejn donnu jirnexxielna nimpikaw u nargumentaw fuq kollox u kważi kważi naslu biex nivvintaw raġunijiet fejn ma naqblux - sia jekk inhu football, sia jekk inhuma baned tal-festi u sia jekk inhi politika - tant li issa bdejna nargumentaw ukoll fuq min għandu dritt jorganizza beauty contest, għax ovvjament in-nies li jkunu jgħixu f'pajjiż żgħir jibdew jissuspettaw fuq kollox u fuq kulħadd, jien naħseb illi l- membri ta' din il-Kamra u dawk kollha li b'xi mod huma mdaħħlin fis-settur tat-turiżmu għandhom iħossuhom kburin li dwar dan is-settur teżisti din l- għaqda u kważi jeżisti kunsens unanimu.

Mr Speaker, aħna l-politiċi u dawk li huma involuti fis-settur turistiku quddiemna għandna sfida li rridu niffaċċjaw għax jeħtieġ li jkollna l- kapaċita` li nsarrfu dan il-kunsens f'ħidma għalenija favur din l- industrija u f'ħidma pro-attiva li ma tridx issir biss minna l-politiċi u minn dawk involuti fis-settur tat-turiżmu imma mill-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Jien nittama li l-awtorita` tat-turiżmu tagħti l-aħjar frott lil dan is-settur għaliex jien ngħid li huwa inutili li jkollna dan il-kunsens nazzjonali jekk dan ikun biss lip-service u allura huwa essenzjali li l- gvern, ikun liema gvern ikun, jara li jgħaddi mill-kliem għall-fatti u jagħti appoġġ tanġibbli u sostenibbli għall-industrija tat-turiżmu.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna huwa maħsub li jilħaq għadd ta' għanijiet, fosthom li jagħti tifsira ġdida lill- organizzazzjoni, lill-ippjanar u lit-tmexxija tat-turiżmu u li jiġbor il- liġijiet kollha li jirregolaw is-settur tat-turiżmu f'korp leġislattiv wieħed.

Hawnhekk ta' min isemmi l-fatt li ħafna minn dawn il-liġijiet ilhom viġenti għal iktar minn 30 sena u għalhekk huwa importanti ħafna li jiġu aġġornati, iktar u iktar meta dawn jittrattaw dwar industrija dinamika bħalma hi dik tat-turiżmu, li jkollha ħafna ħteġijiet ġodda u tkun teħtieġ diversi bidliet fl-organizzazzjoni u fil-mod kif tiġi regolata.

Wieħed irid jgħid ukoll li dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jifformalizza s-sħubija bejn is-settur pubbliku u dak privat għax għalkemm diġa` teżisti din is- sħubija bejn is-settur pubbliku u s-settur privat, huwa importanti li tiġi fformolata.

Kif wieħed jista' jinnota, dan l-abbozz ta' liġi qiegħed jirrikonoxxi statutorjament l-impatt qawwi li għandu s-settur tat-turiżmu fuq l-ekonomija tal-pajjiż, filwaqt li qed jagħti wkoll vuċi iktar b'saħħitha lill-esperti ta' dan is-settur.

Fl-aħħar nett - u huwa importanti li din insemmuha wkoll għaliex forsi b'dan il-mod inkunu nistgħu nilqgħu għall-ħsara li tista' ssir minn individwi li forsi ma jarawx iktar 'il bogħod minn imneħirhom, li jaħsbu li għada ma jisbaħx u allura b'xi mod jew ieħor jipprovaw jagħmlu l-ħsara lit-turiżmu - qiegħed jipprovdi wkoll mod kif l-inforzar tal-liġijiet ikun aktar effettiv.

Fl-ippjanar tat- turiżmu jeħtieġ li dejjem inżommu quddiemna fattur importanti daqs dak ekonomiku u daqs dak ambjentali u hawn qed nirriferi għall-fattur soċjali.

Mr Speaker, il-fattur soċjali ma jfissirx biss titjib fil-livell ta' l- għajxien, ma jfissirx biss iktar dħul u inqas qgħad imma jfisser ukoll li l- Maltin u l-Għawdxin kollha, filwaqt li jirrikonoxxu li s-settur tat-turiżmu huwa għodda u mezz essenzjali għat-tkabbir ta' l-ekonomija u għat-tkattir tal-ġid, ma jiġux imġiegħla jissagrifikaw ruħhom mit-tgawdija ta' spazji, ta' faċilitajiet u anke ta' l-identita` kulturali.

Għall-kuntrarju, jien nemmen illi s-settur tat-turiżmu jista' jkun mezz utli ħafna biex tiġi kkonservata l-kampanja, l-arkitettura u l-bliet u l-irħula Maltin u tista' sservi ta' għajnuna kbira biex dawn isaħħu l-identita` kulturali tagħhom.

Hawnhekk nixtieq infakkar lill-Kamra li minn studji li saru dwar l-impatt tat-turiżmu, kemm fl-1993 kif ukoll fl-1997/98, ħareġ ċar illi f'dawk il- postijiet fejn hemm konċentrazzjoni qawwija ta' turiżmu, bħalma ngħidu aħna huma l-Imdina u Paceville, minflok ma ssib appoġġ mir-residenti ta' dawk il- lokalitajiet ħafna drabi iktar issib kritika u lmenti.

Għalhekk jien naħseb li l-ewwel dmir tagħna huwa li bil-għaqal, bil-ħsieb u bl-ippjanar nikkoreġu din is-sitwazzjoni ħalli nakkwistaw l-appoġġ tar-residenti li joqogħdu f'postijiet li huma ffrekwentati mit-turisti għax jekk nibqgħu ma nagħmlu xejn dwar dan jista' jiġri li l-qtar ta' kritika jikber u jsir gelgul ta' oppożizzjoni.

Jien dejjem emmint fil-qasam tat-turiżmu u naħseb illi din l-industrija ma jistħoqqilhiex illi tiġi ttollerata biss imma jistħoqqilha appoġġ kbir.

Issa qabel ma ngħaddi biex nispjega x'wassal biex jitressaq dan l-abbozz ta' liġi nixtieq nagħmel xi konsiderazzjonijiet u kummenti ta' natura ġenerali.

Mr Speaker, wieħed mill-merti li kellu l-abbozz ta' liġi li tressaq is- sena li għaddiet quddiem din il-Kamra, liema mertu huwa rifless ukoll f'dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum, kien li jġib l-operaturi u l- interessi kollha tat-turiżmu flimkien, u dan sabiex din l-industrija tiġi kkordinata aħjar u titmexxa f'direzzjoni waħda.

Permezz ta' dan l-abbozz ta' liġi, is-settur tat-turiżmu se jkun regolat aħjar għax se titwaqqaf l- awtorita` tat-turiżmu, imma jien naħseb illi jekk ma ninvestux iktar fil- ħiliet, fil-prodotti, fir-reklamar u fil-promozzjoni ta' dan is-settur dan l-eżerċizzju kollu jkun inutli.

Minn artiklu li deher f'''The Economist" xi tliet ġimgħat ilu, joħroġ ċar illi l-marda li teżisti f'pajjiżna, fejn it-turiżmu huwa dejjem is- cinderella ta' kulħadd, fejn kulħadd jieħu lis-settur tat-turiżmu for granted u fejn kulħadd jaħseb li s-settur tat-turiżmu donnu jimxi waħdu, m'hijiex xi marda li teżisti f'pajjiżna biss imma anke ġewwa l-Ingilterra.

Fil-fatt dan l-artiklu jġib l-isem ta' ''Fading Attraction'', voldieri l- Ingilterra, li tant għandha x'toffri lit-turist - u hawnhekk m'aħniex qed nitkellmu fuq Londra imma fuq il-kampanja Ingliża u fuq l-istorja ta' l- Ingilterra - qed tilmenta li qed issofri minn nuqqas ta' turiżmu.

Dan l- artiklu qed jgħid illi dan jista' jkun ikkaġunat minħabba li l-lira sterlina għadha b'saħħitha żżejjed, pero` aħna ma nikkonsidrawx il-lira sterlina b'saħħitha żżejjed tant li nissussidjaw it-turiżmu Ingliż.

Madanakollu apparti minn hekk l-awtoritajiet li huma involuti fit-turiżmu ġewwa l-Ingilterra qed jagħmlu ħafna mistoqsijiet biex jaraw jekk dan in- nuqqas ta' turiżmu huwiex ikkaġunat minn affarijiet oħra u qed jistaqsu: Kemm qed nonfqu flus fir-reklamar?

Kemm qed nonfqu flus fil-promozzjoni?

Issa hawnhekk ta' min jgħid li dawn qed jitkellmu fuq £Stg36 miljun, li fil-budget ta' l-Ingilterra ma jfissru assolutament xejn, tant li f'dan l- artiklu hemm il-mistoqsija: Għaliex lil din l-industrija, li toħloq tant investimenti u mpjiegi u li ssaħħaħ l-immaġini tal-pajjiż, m'aħniex qed nagħtuha iktar flus?

Fil-fatt dan l-artiklu jasal għall-argument, liema argument jien kont għamilt aċċenn għalih ukoll meta tkellimt dwar il-budget is-sena li għaddiet, illi biex il-Gvern Ingliż isalva shipyard, jew biex jibni fabbrika waħda jew inkella biex isalva 300 jew 500 job jonfoq ħafna u ħafna iktar milli jonfoq għas-settur tat-turiżmu, li huwa kapaċi joħloq impjiegi kemm irid, basta jitmexxa b'għaqal.

Mr Speaker, meta nitkellmu dwar it-turiżmu ma nkunux qed nitkellmu dwar il-lukandi, dwar l-aġenziji ta' l-ivvjaġġar jew dwar ir-ristoranti imma nkunu qed nitkellmu dwar kull attivita` li fiha nnifisha toħloq ix-xogħol u allura toħloq attivita` ekonomika.

Ħadd ma jista' jmeri l-fatt illi 40% ta' l-attivita` ekonomika ta' pajjiżna ġejja mis-sors tat-turiżmu u għalhekk huwa importanti li wieħed iħares lejn din l-industrija b'mod sħiħ u jara r-ripple effect fuq attivitajiet primarji, bħalma ngħidu aħna huma s- sajd u l-agrikoltura, kif ukoll fuq attivitajiet sekondarji, bħalma hija l- manifattura.

Huma ħafna dawk in-nies li jippontaw subgħajhom lejn xi gvern jew ieħor meta s-settur tat-turiżmu jkun sejjer lura, pero` l-verita` hi li aħna tant niddependu mill-qagħda ekonomika fis-swieq barranin li minnhom nattiraw it-turiżmu, li ma nkunu nistgħu nagħmlu assolutament xejn biex nikkoreġu dik il-qagħda ekonomika li nkunu sibna ruħna fiha.

Għalhekk filwaqt illi huwa tajjeb li l-NTOM, il-gvernijiet u kulmin b'xi mod jew ieħor huwa involut fit-turiżmu jieħu l-opportunita` li jagħmel promozzjoni, jagħmel reklamar u jwettaq ħidma kbira biex kemm jista' jkun jattira iktar turiżmu f'pajjiżna ħalli b'hekk indaħħlu iktar flus barranin u noħolqu iktar impjiegi, fl-aħħar mill-aħħar tiddependi ħafna l-qagħda ekonomika li wieħed isib fis-swieq li fihom ikun qed jippromwovi u jirreklama lil pajjiżna.

Madanakollu jekk imbagħad aħna nkunu tant stupidi u jkollna tant nuqqas ta' għaqal li ma' din il-problema nżidu problemi ta' natura interna, inkomplu ngħarrqu s-sitwazzjoni u allura f'dak il-każ ikollu raġun min jipponta subgħajh lejn l-awtoritajiet li jkunu responsabbli minn dan is- settur lokalment.

Issa nixtieq ngħaddi biex nagħmel xi kummenti ta' natura preliminari.

Mr Speaker, fil-fatt wieħed mill-kummenti li nixtieq nagħmel enfasi fuqu huwa li nisimgħu ħafna kliem dwar ippjanar integrat, pero` jien ngħid li m'għandniex nitkellmu fuq ippjanar integrat, ngħidu li nemmnu fih u nieqfu hemm imma għandna nqiegħduh fil-prattika.

Ħalli nagħti eżempju żgħir biex nuri li l-pajjiż kollu jkun jista' jgawdi bi ftit sforz.

Kif kulħadd jaf, f'pajjiżna għandna ħafna entitajiet tal-gvern, kumpanniji parastatali, korporazzjonijiet u intrapriżi nazzjonali li għandhom interess li jirreklamaw biex ibigħu l-prodotti u s-servizzi tagħhom barra minn Malta, pero` ħafna drabi, minħabba li dawn il-prodotti u servizzi jkunu differenti u kull entita` jkollha l-interess li tmexxi l-prodott jew is-servizz tagħha, kulħadd joħroġ ibigħ għal rasu f'suq barrani.

Jien nemmen li s- suċċess ikun ħafna ikbar jekk kulmin ikun irid ibigħ xi prodott jew servizz f'suq barrani jingħaqad ma' ħaddieħor li jkun se jagħmel l-istess u jbigħu l-prodotti jew is-servizzi tagħhom taħt umbrella waħda.

B'hekk biss nistgħu nfasslu corporate image ta' Malta.

Ma jistax ikun li per eżempju, it-tarzna, il-METCO u l-NTOM imorru f'suq barrani u kulħadd għal rasu għax jien nemmen li ġaladarba dawn jinsabu kollha taħt il-kappa ta' Malta, għandhom jibqgħu taħt l-istess kappa wkoll ħalli b'hekk l-immaġini ta' pajjiżna ma tintilifx.

Fl-opinjoni tiegħi, wasal iż-żmien li nagħmlu distinzjoni iktar ċara bejn il-konċett ta' marketing u l-konċett ta' selling għax għal dak li huwa marketing irridu nipproġettaw immaġini waħda li tingħaraf u tinftiehem minn kulħadd, filwaqt li għal dak li huwa selling irridu nifhmu li jekk wieħed ibigħ il-prodotti jew is-servizzi personali tiegħu taħt umbrella li jkollha corporate image, allura jkun iktar faċli li wieħed jingħaraf u kull enti tikseb vantaġġ ikbar.

Jien nemmen li f'affarijiet bħal dawn l-aħjar ħaġa hija li nitgħallmu minn pajjiżi li huma relattivament żgħar, bħall-Irlanda.

L-Irlandiżi rnexxielhom jagħtu tifsira speċifika u immaġini definita għall-kelma "Irlanda", liema tifsira u immaġini qed tiffaċilita l-bejgħ tal- prodotti u tas-servizzi li kull enti Irlandiża qed tpoġġi fuq is-suq.

Jien naħseb illi m'hemm xejn ħażin li nikkoppjaw dak li għamlet l-Irlanda, iktar u iktar meta naraw is-suċċess li qed tagħmel fil-mod ta' kif qed tipproġetta u tbigħ il-prodotti u s-servizzi tagħha.

Jien ninsab konvint illi b'ċertu ippjanar u b'ħidma integrata nistgħu nagħtu tifsira lill- immaġini ta' Malta u ċertament differenti kemm huma differenti l-entijiet Maltin, irridu li jkollna tifsira speċifika ta' Malta li tkun tfisser effiċjenza, ospitalita`, stabbilta` u sigurta`.

Jekk kemm-il darba naħdmu biex pajjiżna jitqies bħala hub f'dan is-settur, bla ebda dubju lil dan is- settur se jitnaqqsulu l-ispejjeż u se tiżdiedlu l-effiċjenza.

Jien naħseb illi jkun għaqli u utili ħafna li ma nisparpaljawx ir-riżorsi li għandu pajjiżna, anzi għandna ngħaqqduhom flimkien biex b'hekk mhux biss ikunu qed jaqdu lis-setturi li jkunu jaqgħu taħtu imma anke lil setturi oħra li jkunu qed jaħdmu parallel magħhom.

Dan qed ngħidu għaliex jien nemmen li l-mezzi tal-pajjiż ma jippermettulniex li naħlu riżorsi, sew jekk inhuma riżorsi umani kif ukoll jekk inhuma riżorsi finanzjarji.

Mr Speaker, jekk inħarsu lejn l-istatistika u naraw kemm ġew turisti fix- xahar ta' April, biex nieħdu eżempju, jirriżulta li ġew eluf ta' turisti, pero` ma tantx inkunu nistgħu niksbu iktar informazzjoni ħlief forsi kemm minn dawn it-turisti kien hemm irġiel, kemm kien hemm nisa u kemm kien hemm tfal.

Għalhekk meta nara statistika bħal din jien nistaqsi: Imma fil- verita` dawn kollha huma riżultat tal-ħidma ta' l-NTOM u tas-settur privat?

Jien naħseb illi dan m'huwiex il-każ għaliex min jaf kemm jiġu turisti biex iżuru lil qrabathom jew lil ħbiebhom hawn Malta, kemm jiġu turisti on business u kemm jiġu turisti biex jaħdmu, biex jitgħallmu jew inkella biex isegwu xi attivita` sportiva.

Sfortunatament aħna għandna t-tendenza li nitfgħu lil kulħadd f'qoffa waħda u nikklassifikaw lit-turisti kollha bħala li ġew iżuru lil pajjiżna b'riżultat tar-reklamar u l-promozzjoni li tkun saret mill-NTOM u mis-settur privat, pero` l-verita' hija xort'oħra.

Huwa veru li forsi l-maġġoranza tat-turisti jiġu hawnhekk b'riżultat ta' l- isforzi tas-settur privat u ta' l-NTOM, imma huwa fatt illi jkun hemm numru sostanzjali ta' turisti li ma jiġux f'pajjiżna għal btala jew għal xi divertita imma għal affarijiet oħra u għalhekk l-għan prinċipali tagħhom ma jkunx illi jaraw li l-lukanda li jkunu qed joqogħdu fiha ħaqqhiex l-istilel li għandha jew jekk tipprovdix servizz tajjeb biżżejjed - għalkemm ovvjament wieħed dejjem jippretendi servizz tajjeb - imma jiddeċiedu jekk għandhomx jerġgħu jiġu f'pajjiżna jew le għal xi btala mal-familja tagħhom jew ma' ħbiebhom skond kemm il-poplu Malti jkun laqagħhom u jkun stmahom.

Għalhekk mhux biss għandna nagħmlu enfasi li mit-turiżmu jiekol kulħadd imma wkoll li fit-turiżmu kulħadd għandu dmir x'jaqdi, u jien persważ li dawk il-Membri ta' din il-Kamra li kellhom ix-xorti li f'xi żmien jew ieħor imexxu xi ministeru jafu iktar minn ħaddieħor li kien x'kien id-dikasteru li mexxew, il-firxa l-kbira ta' l-attivita` turistika żgur li laqtet il- ħidma tagħhom ta' kuljum.

Mr Speaker, illum l-editur ta' "l-orizzont" kien previġġenti ħafna għaliex l-editorjal ta' din il-gazzetta, li kien jittratta dwar it-turiżmu, kien sobrju u kostruttiv ħafna.

Fil-fatt l-ewwel ħaġa li għamel enfasi fuqha dan l-editorjal kien il-bżonn li t-turiżmu jindokrah kulħadd, liema kumment għadni kemm għaddejtu jien, u ħadt pjaċir li l-editur ta' "l- orizzont" ipprova jwasslu għal udjenza ikbar.

Dan l-editorjal ikompli jgħid ukoll illi t-turiżmu m'hijiex xi industrija ta' xi gvern jew ieħor imma hija tal-poplu kollu u għalhekk din m'għandhiex tingħata xi kulur partiġjan.

Huwa importanti ħafna li nirrikonoxxu li per eżempju, il-ħidma li saret mill-Gvern Nazzjonalista fit-tali sena kienet tkomplija tal-ħidma li kienet mill-Gvern Laburista ta' qabel u li mbagħad meta reġa` tela' l- Gvern Laburista, dan sab ċerti affarijiet tajbin u bena fuqhom, bħalma llum aħna qed insibu affarijiet tajbin li nistgħu nibnu fuqhom ukoll.

Jekk aħna nikkonsidraw lis-settur tat-turiżmu bħala settur li m'huwiex partiġjan, irridu nagħtu l-mertu fejn tassew ikun mistħoqq il-mertu u mhux donna ninsew li dik il-ħaġa li nkunu qed naħdmu fuqha jkun bdieha xi ħaddieħor.

Mr Speaker, dan l-abbozz ta' liġi, forsi iktar minn kull abbozz ta' liġi ieħor, huwa xiehda tar-rabta fil-ħsieb li teżisti fostna l-politiċi dwar l- industrija tat-turiżmu u għalkemm jista' jkun li ma naqblux fuq il-metodi ta' strateġija u ta' prinċipji, huwa fatt illi dwar il-qafas prinċipali u l- għanijiet u r-raġunijiet ta' dan l-abbozz ta' liġi aħna l-politiċi qed naqblu b'mod unanimu.

L-istorja ta' din il-leġislazzjoni tagħti iktar dawl dwar dan l-ispirtu ta' kontinwita` għaliex idea li nibtet fl-1992 - li kien il-bidu ta' proċess li kelli x-xorti nvarah jien u li komplew jibnu fuqha Dr. Psaila Savona u mbagħad l-Onor.

Karmenu Vella - wasslet biex jiġi ppreżentat dan l-abbozz ta' liġi li oriġinarjament tressaq għad-diskussjoni lejn nofs is-sena li għaddiet.

Irrid infakkar ukoll illi kont jien li ssekondajt il-mozzjoni biex dak l-abbozz ta' liġi jitressaq għat-Tieni Qari u smajt id-diskors li sar waqt l-istadju tat-Tieni Qari b'attenzjoni kbira.

Fil-fatt il-membri taż-żewġ naħat tal-Kamra kienu għamlu diversi suġġerimenti dwar kif dan is-settur jista' jkompli jiżviluppa dejjem iktar u ħafna minn dawk is-suġġerimenti llum jinsabu riflessi fl-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna.

L-interess tiegħi u ta' l-Onor.

Karmenu Vella kien illi l-Parlament Malti jirregala lill-industrija tat-turiżmu - li hija l- ikbar industrija li għandu dan il-pajjiż - u lil kulmin jaħdem fiha għodda siewja biex il-mutur ta' l-ekonomija jkompli jistagħna u jkattar il-ġid lill-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Madanakollu sabiex inkompli nispjega l-istorja ta' l-iżvilupp ta' dan l- abbozz ta' liġi rrid ngħid illi lejn tmiem l-1992, jiġifieri wara li kont ilni mmexxi lill-industrija tat-turiżmu għal ħames snin u għalhekk kelli kemm esperjenzi pożittivi kif ukoll esperjenzi negattivi f'dan is-settur, filwaqt li kont niġi inkoraġġut ħafna bir-riżultati li konna qed niksbu, fl- istess ħin kont frustrat bil-fatt li donna ma stajna nagħmlu xejn għal min kien qed joħloq il-problemi u jfixkel lil min kien miexi skond il-liġi.

Għalhekk niftakar li konna bdejna proċess fejn flimkien maċ-chairman ta' l- NTOM, dak iż-żmien is-Sur Michael Soler, bdejna niġbru l-leġislazzjoni tat- turiżmu kollha, nipprovaw naġġornawha u nagħmluha updated għaliex filwaqt li riedna nagħtuha bixra ġdida, iktar moderna u iktar flessibbli, fl-istess ħin riedna nagħtuha wkoll snien biżżejjed ħalli lil dak li jaħseb illi ħadd ma jista' għalih inkunu nistgħu nikkoreġuh u nagħtuh dak li ħaqqu biex ma jibqax jikser il-liġijet sfaċċatament.

Ta' min jgħid illi l-abbozz ta' liġi oriġinali li tressaq is-sena li għaddiet ġie mfassal wara proċess estensiv ta' konsultazzjoni mas-settur privat kondott fi żmien l-Onor.

Vella, fejn hemmhekk min kellu l-interess li jagħti kontribut kellu l- opportunita` kollha li jagħmel dan.

Kif għidt diġa`, aħna li dak iż-żmien konna fl-oppożizzjoni konna qbilna mal-prinċipji ta' dak l-abbozz ta' liġi, pero` meta reġa` tela' l-Gvern Nazzjonalista kellna l-ideat tagħna dwar is- sistemi, dwar il-metodi u dwar l-istrateġija li għandhom jiġu mfassla għal dan is-settur u għalhekk meta erġajna ħarisna lejn dan l-abbozz ta' liġi wara l-elezzjoni li għaddiet għamilna l-bidliet konformi ma' dak li wegħdna fil-programm elettorali.

Ta' min jaċċenna wkoll illi issa aħna qed nerġgħu nissottomettu dan l-abbozz ta' liġi għall-iskrutinju tas-settur privat u ta' kulmin jixtieq jagħmlilna xi suġġeriment jew jagħtina xi parir u fil- fatt dan l-abbozz ta' liġi li għandna quddiemna llum jinkludi ħafna mis- suġġerimenti li sarulna waqt il-konsultazzjonijiet u l-laqgħat li kellna ma' nies li għandhom esperjenzi, kemm tajba kif ukoll qarsa, fis-settur tat- turiżmu.

MR SPEAKER: Onor. Refalo, niġbidlek l-attenzjoni li wasal biex isir il- ħin.

Se tibqa' in possession?

ONOR.

MICHAEL ANGELO REFALO: Iva, se nibqa' in possession, pero` qabel ma nikkonkludi d-diskors tiegħi għal-lum inħoss li huwa d-dover tiegħi li nirringrazzja lil kulmin ta l-kontribut tiegħu biex jiġi mfassal dan l- abbozz ta' liġi, kemm fil-verżjoni tal-lum kif ukoll fil-verżjonijiet ta' qabel.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Nitlob lill-Ministru Gonzi biex, jekk jogħġbu, iressaq l-Aġġornament.

AĠĠORNAMENT

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Mr Speaker, nipproponi l-Aġġornament tal-Kamra għal- lejla t-Tlieta, 4 ta' Mejju, 1999 b'din l-aġenda:

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Dazju tas-Sisa - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Taxxa tar-Reġistrazzjoni ta' Vetturi bil-Mutur - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħabs - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Ordinanza dwar il-Pensjonijiet - it-Tielet Qari;

Abbozz ta' Liġi dwar Servizzi ta' l-Ivvjaġġar u tat-Turiżmu għal Malta - it- Tieni Qari (Kont.);

Abbozz ta' Liġi dwar is-Sekwestru u l-Kustodja ta' Minuri - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Kodiċi ta' Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili - it-Tieni Qari;

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar Proprjeta` tal-Għadu - it-Tieni Qari; u

Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Protezzjoni ta' l-Erarju - it- Tieni Qari (Kont.).

MR SPEAKER: Rimarki?

L-Onor.

Francis Agius.

ONOR.

FRANCIS AGIUS: Mr Speaker, illum nixtieq nagħmel dan l-intervent biex nenfasizza l-importanza tal-qasam tas-saħħa primarja.

Jien naħseb li ż-żewġ naħat tal-Kamra jaqblu fuq dak li hemm bżonn isir f'dan il-qasam għax wara kollox dan huwa qasam li jolqot lil kull wieħed u waħda minna.

L-ewwel ħaġa li rrid ngħid fuq dan il-qasam hija li nħoss illi wasal iż- żmien li nħarsu lejn il-passat, nitgħallmu mill-iżbalji li għamilna u nipprovaw nimxu pass 'il quddiem ħalli pajjiżna jkollu qasam tas-saħħa primarja li jixraqlu.

Forsi mhux kulħadd jaf li meta jilħqu tobba ġodda dawn ikunu jridu jgħaddu minn ċertu perijodu ta' taħriġ u normalment jintbagħtu fl-isptarijiet ħalli jiksbu wkoll xi ftit ta' l-esperjenza, pero` sfortunatament f'pajjiżna, bħal f'ħafna pajjiżi oħra, dawn jispiċċaw imorru jaħdmu bħala tobba tal-familja mingħajr ma jkunu ħadu training u esperjenza biżżejjed.

Hija ħasra li s'issa f'pajjiżna qatt ma kienet teżisti xi formazzjoni uffiċjali li tipprovdi training f'dan il-qasam minkejja li pajjiżna huwa avvanzat ħafna f'dik li hi mediċina u minkejja li nistgħu niftaħru li għandna skola medika antika u sptarijiet ta' livell tajjeb ħafna.

Ta' min ifakkar li din is-sena jaħbat l-għaxar anniversarju minn mindu twaqqaf il-kulleġġ tat-tobba tal-familja, fuq inizjattiva tal- Prof Rizzo Naudi, fejn fih jiltaqgħu t-tobba tal-familja biex jiddiskutu dak kollu li jkun qed jiġri f'dan il-qasam filwaqt li jaqsmu l-esperjenzi tagħhom.

Wieħed irid ifaħħar din l-inizjattiva għax m'hemmx dubju li għamlet ħafna ġid, pero` jien naħseb li dan m'hux biżżejjed u biex inkomplu ntejbu dan il-qasam jeħtieġ illi jintervjeni l-gvern ukoll.

Mr Speaker, sa ftit żmien ilu s-servizz tat-tobba tal-familja kien jissemma ħafna fil-wegħdiet ta' qabel l-elezzjoni, inkluż fil-wegħdiet tal- Partit Nazzjonalista - u jien dan nammettih - pero` wieħed irid jirrikonoxxi li dak kien żmien ieħor fejn il-partiti politiċi kienu b'pika bejniethom min hu kapaċi jagħti l-iktar servizzi b'xejn u fortunatament illum il-mentalita' nbidlet, għax bil-mod il-mod kważi kulħadd qed jirrikonoxxi li ta' xejn ma tieħu xejn jew inkella ma teħux xi ħaġa ta' livell għoli.

Ċertament illum fuq dan l-aspett ma fadalx ideoloġiji li wieħed irid joqgħod jintilef fuqhom, iktar u iktar meta nafu li l-pajjiżi tad-dinja kollha qed idaħħlu ħafna elementi ta' cost sharing f'dan il-qasam għalkemm kull pajjiż qed jinsisti li filwaqt li l-pazjent għandu jingħata l- aħjar servizzi tas-saħħa, dawn is-servizzi għandhom jinżammu bi prezz baxx.

Mr Speaker, wieħed ikun jista' jirrealizza kemm hu importanti l-qasam tal- kura primarja, jiġifieri l-kura tat-tobba tal-familja, meta jiftakar illi waħda mill-ikbar funzjonijiet rikonoxxuti ta' tabib tal-familja hija li jinduna mill-ewwel meta l-pazjent ikun qed ibati minn xi marda għax jekk il- marda tilħaq tidħol 'il ġewwa, forsi jkun tard wisq li ssir xi ħaġa.

Fil- fatt huwa hawnhekk fejn imbagħad jidħol il-qasam tas-saħħa sekondarja, jiġifieri dak il-qasam li fih il-pazjent ikollu jinqeda minn servizzi li normalment ikunu jiswew ħafna flus.

Ta' min jgħid li ħafna pajjiżi, bħall- Ingilterra u l-Olanda, qed iħaddmu s-sistema ta' gatekeeping, li hija sistema tajba, speċjalment meta wieħed jirrikonoxxi l-fatt illi permezz ta' din is-sistema, għalkemm l-infiq tal-gvern f'dan il-qasam huwa mill-iktar baxx, ir-riżultati li jinkisbu huma tajbin ħafna.

Min-naħa l-oħra wieħed irid isemmi wkoll illi mbagħad hemm pajjiżi, fosthom l-Amerka, fejn il- qasam tas-saħħa li għandhom xejn m'huwa organizzat tant li minkejja li l- gvern jonfoq iktar minn 10% mill-budget tiegħu, ir-riżultati li jinkisbu huma ħafna inqas sodisfaċenti minn pajjiżi oħra li ma jonfqux daqstant flus fuq dan il-qasam.

Forsi hawn wieħed jista' jgħidli li dan il-punt huwa iktar ekonomiku milli soċjali, pero` hemm bżonn li l-gvern jieħdu in konsiderazzjoni wkoll, anke fid-dawl tal-fatt li qed jibni sptar ġdid.

Jien nemmen li l-Gvern Nazzjonalista għamel pass tajjeb ħafna meta fehem illi pajjiżna għandu bżonn sptar ieħor, u fil-fatt l-ewwel darba li għamilt intervent waqt aġġornament taħt il-Gvern Laburista appellajt lill-gvern tal- ġurnata biex ikompli dak l-iżvilupp, pero` nħoss illi l-qasam tas-saħħa primarja għandu jkun dejjem il-prijorita` assoluta ta' kull gvern għaliex jekk se nibqgħu ninvestu biss fuq il-kura u mhux fuq il-prevenzjoni wkoll se nkomplu nkabbru l-problemi li jeżistu f'dan il-qasam, partikolarment dawk li jeżistu fl-isptar San Luqa.

Qed nitkellem b'dan il-mod għax il- problemi li kienu jeżistu f'dan il-qasam matul dawn l-aħħar snin komplew jikbru, anke minħabba l-moral baxx li għandhom it-tobba tal-familja tal- gvern.

Madanakollu rrid ngħid b'ċertu sodisfazzjon illi fi Frar ta' din is- sena rajniehom iseħħu xi żviluppi pożittivi għax almenu ġew sottomessi lill- Kabinett diversi rakkmandazzjonijiet fuq dan il-qasam.

Mr Speaker, min-naħa tagħha, matul is-snin l-Universita` għamlet diversi tentattivi biex ikun hemm dipartiment tal-family medicine, għalkemm jien inħoss li dan id-dipartiment iktar għandu jiġi msejjaħ bħala family help milli family medicine, u dan mhux biex infettaq fuq kelma imma għaliex nemmen illi huwa importanti li nagħmlu enfasi li l-familja għandha tiġi megħjuna żżomm ruħha b'saħħitha, iktar u iktar meta naf li llum it-tabib tal-familja m'huwiex involut biss fil-kura tal-mard fiżiku imma anke f'oqsma oħra, bħal per eżempju, fil-qasam ta' l-abbuż tad-droga, fil-qasam tas-servizzi soċjali kif ukoll fl-għajnuna lill-familji li għandhom persuni b'diżabilita`.

Dan l-aħħar meta l-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali ddiskuta l-problemi li jiltaqgħu magħhom it-tfal wieħed seta` jinnota n- nuqqas ta' għajnuna li l-familja Maltija tingħata mit-tabib tagħha.

Mr Speaker, għalhekk nerġa` nisħaq għal darb'oħra li l-gvern għandu jalloka budget sabiex it-tobba tal-familja jiġu mħarrġa iktar, u dan it- training m'għandux itul biss ġimgħat imma għandu jdum sejjer għal snin sħaħ u preferibbilment ikun an ongoing programme.

Lanqas temmen meta tisma` li pajjiżi mil-Lvant ta' l-Ewropa, bħal Litwanja u l-Latvja, wara li ħelsu mill-mażżra komunista rnexxielhom jibdlu s-sistema tas-saħħa soċjalista li kellhom f'sistema iktar miftuħa filwaqt li aħna għadna lanqas biss bdejna dan l-eżerċizzju.

Anke l-Unjoni Ewropea tat direttivi fuq dawn l- affarijiet, u dawn id-direttivi ma tathomx riċentement imma diversi snin ilu.

Issa nispera li ma jkunx hawn xi ħadd li jgħid illi anke f'dan il- każ, irridu nagħmlu dak li tiddettalna l-Unjoni Ewropea, għax ċertament suppost illum kulħadd jifhem il-bżonn li l-qasam tas-saħħa primarja tingħata prijorita` assoluta minn kull gvern.

Jien ċert li l-Gvern jaqbel miegħi meta ngħid li t-tabib tal-familja għandu jiġi trained qabel ma jidħol fid-dinja tax-xogħol, għax għalkemm l-esperjenza hija importanti, madanakollu dan għandu bżonn ta' training iktar formali fejn fost affarijiet oħra jiġi mgħallem dwar is-servizzi differenti li jista' jagħti kif ukoll ċerti communication skills.

Mr Speaker, wieħed ma jridx jinsa li l-isptarijiet jiddependu totalment mill-qasam tas-saħħa primarja, u fil-fatt ħafna problemi li jeżistu fl- Isptar San Luqa huma kkaġunati minħabba li m'aħniex niżviluppaw dan il- qasam.

Biżżejjed insemmu li sfortunatament f'pajjiżna minn dejjem kienet teżisti l-mentalita` li meta jinqalagħlek xi ħaġa, anke jekk tkun xi ħaġa żgħira ħafna, taqbad u tmur il-casualty department ta' l-Isptar San Luqa, u dan minkejja li jekk tmur għand it-tabib tal-familja tiegħek tinqeda ħafna aħjar għax naturalment it-tabib tiegħek ikun jaf iktar minn xiex tbati u ma tbatix.

Naturalment ġaladarba wieħed jirrikorri mill-ewwel għand il- casualty department, it-tobba ta' dak id-dipartiment ma jissograwx jibagħtuh lura għand it-tabib tal-familja tiegħu għax ikunu qed jieħdu ċerti riskji, bil-konsegwenza li kif naraw anke mir-risposti li jingħataw għall-mistoqsijiet parlamentari li jsiru f'dan ir-rigward, kull sena eluf ta' Maltin u Għawdxin ikunu nqdew bis-servizzi tal-health centres jew tal- casualty department ta' l-isptar San Luqa.

Jien naħseb illi jekk nagħmlu riforma fl-isptarijiet u nipprovaw inbiddlu ċerta mentalita` li ilha teżisti f'pajjiżna għal snin twal u li sfortunatament ħadd ma pprova jbiddilha, l-ewwel ma jiggwadanja huwa proprjament l-isptar San Luqa li sa llum għad għandu waiting-list li m'hija organizzata xejn u li qed iħaddem sistema li qed taħli ħafna riżorsi umani bla bżonn.

Biżżejjed insemmu, per eżempju, li ħafna drabi t-tobba tal-familja fl-isptar San Luqa jkollhom jagħmlu xogħol differenti minn dak illi jagħtu l-għajnuna tagħhom lill- familji, u dan għaliex il-funzjoni ta' tabib tal-familja għadha lanqas hija rikonoxxuta fis-sistema tas-saħħa tagħna.

Mr Speaker, nixtieq nikkonkludi dan l-intervent billi nappella lill-Gvern biex jerġa` jħares lejn id-dokument li ġie ppreżentat bih fit-12 ta' Frar ta' din is-sena.

Jien inħoss li dak li qed jagħmel il-kulleġġ għat-tobba tal-familja huwa validu ħafna, ma fih l-ebda aspett partiġjan u għandu jiġi implimentat mill-iktar fis possibbli.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li dan il-qasam jista' jibbenefika anke mid-direzzjoni li qed jieħu l-Partit Nazzjonalista li jdaħħal lil pajjiżna bħala membru sħiħ fl-Unjoni Ewropea, u għalhekk ejjew nibdew nagħmlu xi ħaġa għal dan il-qasam.

Hija ħasra li minkejja li għandna nies li huma verament kapaċi jmexxu dan il-qasam u minkejja li huwa biżżejjed li wieħed juża ftit sens komun biex jirrealizza x'għandu jsir fih, m'aħniex qed nimplimentaw l-affarijiet li hemm bżonn sempliċement għaliex bqajna marbutin b'ħafna għanqbut ta' l-antik.

Bla ebda dubju, hemm bżonn li r-riforma f'dan il-qasam tibda mill-iktar fis possibbli.

Jekk Alla jrid dalwaqt jilħaq grupp ta' tobba ġdid u hemm bżonn li nieħdu ħsiebu mill-bidu nett.

Jeħtieġ illi waqt li qed nagħmlu din ir- riforma nimxu f'direzzjoni waħda ħalli b'hekk għall-millennju l-ġdid lill- poplu Malti u Għawdxi nkunu nistgħu nagħtuh rigal sabiħ; sistema tas-saħħa mill-iktar effiċjenti, kif wara kollox jixraq lill-poplu tagħna.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Iktar rimarki, jekk jogħġobkom?

Il- Ministru Gatt.

ONOR.

AUSTIN GATT (Ministru tal-Ġustizzja u Gvern Lokali): Mr Speaker, nixtieq nirrispondi żewġ diskorsi li saru l-bieraħ waqt l-aġġornament mill- Onor. Anġlu Farrugia u mill-Onor.

Gavin Gulia li t-tnejn li huma għamlu riferenza għal kummissjoni li kienet twaqqfet mil-Gvern preċedenti dwar ix- xiehda tal-minorenni.

L-Onor.

Farrugia qal li sema' li din il-kummissjoni ġiet xolta u jidhirli li l-Onor.

Gulia mar ftit oltre minn hekk meta qal li ma kien hemm l-ebda reazzjoni min-naħa tal-Gvern dwar dan filwaqt li għamel ħafna domandi għalfejn din ġiet xolta.

Jien ma nixtieqx intawwal, pero` rrid nagħmilha ċara li din il-kummissjoni mhux veru ġiet xolta.

Mr Speaker, l-Onor.

Gulia rrimarka li mid-dehra meta hu jikteb fuq il- gazzetti ħadd min-naħa tal-Gvern ma jaqra l-artiklu tiegħu għax ma ssir l- ebda reazzjoni, pero` jien naħseb li lanqas dak li nikteb fil-gazzetti jien ma jaqra l-Onor.

Gulia għax wara li fil-21 ta' Marzu "THE MALTA Independent" ippubblikat artiklu fejn fih irriferiet għal din il- kummissjoni, fit-22 ta' Marzu jien ktibt ittra, liema ittra mbagħad ġiet ippubblikata fit-28 ta' Marzu, fejn fiha għidt li m'hux minnu li l-Gvern ma kienx xolja din il-kummissjoni, imma r-rapport ta' din il-kummissjoni baqa` ma rċeviehx u r-raġuni li ma ttieħdet ebda azzjoni f'dan ir-rigward hija li r-rapport għadu pendenti.

Għalhekk nista' nikkonferma li sal-ġurnata tal- lum il-Gvern ma xoljiex lil din il-kummissjoni, anzi reġa` rrikonfermaha wara l-elezzjoni ġenerali u fil-fatt bħalissa għadu qed jistenna r-rapport li jien informat li huwa fil-fażi konklużiva tiegħu.

Mr Speaker, bil- permess tal-Kamra nixtieq inqiegħed il-korrispondenza li saret f'dan ir- rigward fuq il-Mejda tal-Kamra.

MR SPEAKER: Hawn permess?

(Onor. Membri: Iva)

Il-permess ingħata.

ONOR.

AUSTIN GATT: Mr Speaker, inqiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra:

Artiklu intitolat "540 days after alleged sex abuse, kids asked to give evidence" li deher fil-ħarġa ta' "The Malta Independent on Sunday" tal-21 ta' Marzu 1999;

Kopja ta' ittra datata 22 ta' Marzu 1999, mibgħuta mill-Communications Co-Ordinator fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru lill-Editur ta' "The Malta Independent on Sunday" dwar artiklu li deher fil-ħarġa tal-gazzetta tal-21 ta' Marzu 1999 u estratt mill-ħarġa tal-gazzetta tat-28 ta' Marzu 1999, fejn dehret l-istess ittra.

Ta' min isemmi wkoll li fil-parti konklużiva tad-diskors tiegħu, l-Onor.

Gulia għamel riferenza għar-rapport dwar il-qorti tal-familja li dan il- Gvern qiegħed fuq il-Mejda tal-Kamra u rrimarka li ma kienx jistenna li aħna se nagħmlu xi rapport ieħor imma kien jistenna li nimxu fuq ir-rapport li kienet għamlet il-kummissjoni oriġinali u nfasslu abbozz ta' liġi f'dan ir-rigward.

Fil-fatt jien stagħġibt ħafna meta smajt lill-Onor.

Gulia jgħid dan il-kliem għax għalkemm il-kummissjoni oriġinali ppreżentat ir- rapport tagħha f'Lulju ta' l-1997, f'sena u tliet xhur il-Gvern Laburista ma sabx il-ħin biex ifassal abbozz ta' liġi fuq dak ir-rapport.

Huwa veru li aħna f'sitt xhur ma fassalniex dan l-abbozz ta' liġi lanqas, pero` dan m'għamilniehx għar-raġuni li r-rapport li poġġejna bħala reazzjoni tal- Gvern għandu żewġ affarijiet sostanzjalment differenti mir-rapport li ħejja l-kummissjoni; l-ewwelnett dehrilna li kellna nagħmlu analisi dwar l- istatistika tal-problema vera tal-kawżi, xi ħaġa li hija nieqsa mir-rapport oriġinali tal-kummissjoni minkejja li f'dak ir-rapport jingħad li hemm bżonn rimedji revoluzzjonarji minħabba n-numri ta' kawżi pendenti - fil- fatt mill-analisi li għamilna dwar l-istatistika jirriżulta bħala fatt li dik m'hijiex is-sitwazzjoni tal-lum - u t-tieni nett dehrilna li l-Gvern għandu jipproċedi għar-rapport u mhux jipproċedi mill-ewwel għall-abbozz ta' liġi għar-raġuni li hemm ċerti diverġenzi ta' prinċipju fuq ir-rapport li sar mill-kummissjoni u allura minħabba li filwaqt illi naqblu fil- prinċipju fuq it-twaqqif tal-qorti, aħna ma naqblux fuq l-istruttura, ħassejna li għandna nagħmlu kif issuġġeriet il-kummissjoni stess, jiġifieri li qabel ma nipproċedu għall-abbozz ta' liġi nagħmlu r-rapport preliminari tagħna.

Hawnhekk irrid nerġa` nsostni dak li għidt fir-rapport, ċioe` li biex din il-qorti tkun suċċess jeħtieġ li jkun hemm il-qbil ta' kulħadd.

Irridu nifhmu li fil-qasam tal-ġustizzja d-dover tal-gvern huwa li jipprovdi amministrazzjoni tajba u effiċjenti u struttura amministrattiva u legali li tgħin lill-ġudikatura tagħna tisma' u taqta' l-kawżi bi speditezza, pero` fl-aħħar mill-aħħar jekk l-istrutturi u l- amministrazzjoni jaħdmux jiddependu ħafna u kważi għal kollox mill- ġudikatura.

Bla dubju ta' xejn, din il-qorti ma tkunx suċċess jekk ma jkollniex approvazzjoni għaliha u jekk ma jkunx hawn qbil fuq il-prinċipji ta' kif irridu nirristrutturaw il-qorti tal-familja mill-ġudikatura u mill- avukatura u għalhekk dehrilna li qabel ma ngħaddu biex infasslu l-abbozz ta' liġi jkun aħjar jekk ngħidu ċar u tond xi ħsebijiet differenti għandha l-kummissjoni mill-Gvern biex ikun hemm żmien għad-diskussjoni.

L-Onor.

Farrugia rrifera wkoll għas-sistema ta' l-emendi tal-liġijiet u jien jiddispjaċini li f'dan il-Parlament kelli nisma' diskors li prattikament kien ripetizzjoni ta' dak li ntqal f'artiklu li deher fil- gazzetta "KullĦadd" tal-Ħadd li għadda u li jien irrispondejt għalih għax huwa mimli bl-ineżattezzi.

Per eżempju, jien ma nistax nifhem kif kemm f'dak l-artiklu kif ukoll fid-diskors li smajna l-bieraħ intqal illi qegħdin f'sitwazzjoni fejn l-imħallfin m'humiex se jkollhom emendi tal- liġi.

Jien naħseb illi l-Onor.

Farrugia jaf daqsi li llum is-sistema tiddependi totalment minn kumpannija privata li daħlet f'dan is-suq minħabba li l-gvern ma kienx kapaċi jforni s-suq b'emendi regolari tal- liġi.

Fil-fatt il-ġudikatura, permezz tal-qrati u tal-ministeri, daħlet f'sottoskrizzjoni ma' din il-kumpannija u din il-kumpannija tipprovdi l- emendi xi erba' xhur wara li l-liġijiet ikunu għaddew minn dan il-Parlament għax ma teżistix sistema oħra biex dan l-eżerċizzju jsir b'mod iktar effiċjenti billi l-emendi jsiru istantanjament.

Dik hija s-sistema tal- lum.

Jien naħseb li l-Onor.

Farrugia jaf ukoll li matul dawk l-erba' xhur ħadd mill-ġudikatura ma joqgħod jaqbad il-Gazzetta tal-Gvern u jpoġġi dak li jkun hemm fuq il-Gazzetta tal-Gvern fuq il-hard copies li għandna u jekk irid jiftaħ ftit għajnejh iktar kulma jrid jagħmel huwa li jinżel fl- istores tal-qorti u jsib illi diversi membri tal-ġudikatura lanqas jindenjaw ruħhom jieħdu l-emendi li l-gvern ikun qed jissottoskrivi għalihom.

Fil-fatt għandna piles fuq piles ta' emendi li l-membri tal- ġudikatura baqgħu ma ħaduhomx biex jinfilzawhom fejn għandhom jinfilzawhom.

Mr Speaker, ta' min jgħid illi fil-ġimgħat li ġejjin il-gvern se joħroġ CD bil-liġijiet kollha, jiġifieri llum fuq laptop computer wieħed jista' jkollu t-28 volum tal-liġijiet ta' Malta bil-verżjoni Ingliża u bil- verżjoni Maltija.

Fid-diskors tiegħu l-Onor.

Farrugia staqsa għaliex qed nikkompetu ma' ditta privata li min-naħa tagħha, ħarġet CD hi wkoll.

Fil- fatt bażikament qed nikkompetu ma' din id-ditta privata għal żewġ raġunijiet.

L-ewwelnett irrid ngħid li kif ilħaqt segretarju parlamentari sibt li kien tlesta tliet kwarti minn dan il-proġett, u ta' dan lill-Onor.

Charles Mangion irrid naqlagħlu l-kappell.

Ta' min ifakkar illi d- deċiżjoni oriġinali li tinħareġ CD għal dan il-għan kienet ittieħdet fl- 1995 u filwaqt li sa 1996 kien sar ftit li xejn fuq dan il-proġett, meta l- Onor. Mangion laħaq ministru huwa kien mexxa dan il-proġett 'il quddiem ħafna tant li meta sentejn wara sirt segretarju parlamentari sibt li diġa` kienu ntnefqu Lm70,000 għal dan il-proġett, jiġifieri dan il-proġett kien kważi tlesta u kien tard wisq biex jitwaqqaf.

It-tieni raġuni għaliex il- Gvern deherlu li għandu joħroġ din is-CD kienet minħabba li kien qed iħoss li fis-suq kien hemm monopolju sħiħ u dan kien qed iwassal biex jiġu ċċarġjati prezzijiet redikoli.

Biżżejjed ngħid li llum biex wieħed jixtri sett sħiħ tal-liġijiet stampati jrid jonfoq Lm520 filwaqt li meta din is-CD ħarġet oriġinarjament minn ditta privata l-prezz kien ta' Lm250, u għalhekk il-Gvern ħass li kellu l-obbligu li joħroġ din is-CD hu wkoll, liema CD ħariġha bil-prezz ta' Lm40.

Madanakollu ma' dawn iż-żewġ raġunijiet kien hemm raġuni oħra wkoll.

Tajjeb illi wieħed ikun jaf li llum kull min jissottoskrivi ma' din il-kumpannija privata jkollu jħallas xi Lm100 fis- sena biex il-liġijiet jiġu aġġornati, pero` permezz ta' l-introduzzjoni ta' l-elettronika se nkunu f'pożizzjoni li anke f'dan il-każ, inraħħsu l-prezz sostanzjalment.

Fil-fatt nista' nassigura lill-Onor.

Farrugia u lil kull min huwa interessat f'dan il-qasam illi l-Gvern m'għandu l-ebda intenzjoni li jimmonopolizza lil dan is-settur, pero` min-naħa l-oħra lanqas m'huwa lest li jħalli settur li huwa soġġett għall-monopolju jiġi sfruttat.

Aħna tant m'għandniex l-intenzjoni li nimmonopolizzaw lil dan is-settur illi meta tkellimt ma' din il-kumpannija privata, u dan kien ħafna qabel ma ħriġna s-CD, għidtilha ċar u tond li aħna, bħala gvern, l-uniku interess tagħna kien li nippubblikaw din is-CD - għax kif għidt diġa`, konna wisq down the road biex inwaqqfu dan il-proġett - u li immedjatament wara noħorġu call for tenders biex il-management ta' din is-sistema - li tikkonsisti f'li l-liġijiet kollha jiġu mpoġġija fuq l-internet biex ikunu available on line u b'hekk dawn l-emendi jibdew isiru fi żmien tlett ijiem, mhux bħal-lum, fejn trid tistenna erba' xhur biex finalment isiru dawn l- emendi - jiġi jaqa' totalment f'idejn kumpannija privata b'liċenzja mill- gvern.

Din il-kumpannija privata tant taf dan kollu li llum jidher li qed tkellem lil dak u lill-ieħor biex tara x'tista' tagħmel u qed tiġi kkonsidrata bħala waħda mit-tenderers biex tieħu over din is-sistema.

Mr Speaker, jien assolutament m'għandi l-ebda intenzjoni li noħloq polemiċi fuq dawn il-ftit fatti li tajt imma ridt biss nuri biċ-ċar x'inhi l-intenzjoni tal-Gvern, u l-intenzjoni tal-Gvern hija sempliċi ħafna.

Aħna jidhrilna li l-pubblikazzjoni tal-liġijiet trid tiġi modernizzata billi nużaw il-mezzi elettroniċi.

Kif għidt diġa`, il-gvern se joħroġ CD fis- suq, pero` minn hemm 'il quddiem irid idaħħal kumpannija privata liċenzjata mill-gvern biex tipprovdi dan is-servizz hi, u rridu li din tkun liċenzjata mill-gvern għal raġuni waħda; illi b'The Statute Law Revision Act il-gvern tramite l-law commission għandu l-obbligu legali li jkollu verżjoni uffiċjali tal-liġi li tiġi ddepożitata f'ċerti postijiet ipprovduti mil- liġi stess.

Hawnhekk ta' min jgħid ukoll li l-kumpannija privata m'hijiex qed tippubblika l-verżjoni uffiċjali mhux biss għaliex m'għandhiex il-barka tal-law commission imma għaliex temenda l-liġijiet b'mod differenti milli temendahom il-law commission u allura, biex aħna nkunu in line mal-liġi, m'għandniex triq oħra ħlief li nużaw din is-sistema.

Madanakollu jien l- ewwel wieħed illi nirrikonoxxi li t-triq 'il quddiem m'hijiex biss it-triq elettronika, jiġifieri li eventwalment ikollna din is-CD bis-subsidiary legislation, bl-indiċi tal-kawżi deċiżi kollha u anke bil-full text, imma li dan kollu jkun fuq l-internet u li l-liġijiet li jgħaddu minn dan il- Parlament ikunu available għall-ġudikatura u għall-avukatura kollha fi żmien tlett ijiem.

Mr Speaker, kif għidt diġa`, dan kollu jrid isir b'kollaborazzjoni sħiħa mas-settur privat li jimmaniġġja din is-sistema b'liċenzja mingħand il- gvern biex b'hekk il-gvern ikun f'pożizzjoni fejn ma jkunx qed jonfoq il- flus biss imma jkun qed idaħħal il-flus ukoll.

Jien nispera li sa l-aħħar tas-sena nkunu wasalna biex nibdew noffru dan is-servizz fit-totalita` tiegħu lill-ġudikatura, lill-avukatura u lil kull min hu interessat f'dan il-qasam.

Grazzi, Mr Speaker.

MR SPEAKER: Nirringrazzjak.

Sar il-ħin.

Il-Kamra hija aġġornata għal- lejla t-Tlieta, 4 ta' Mejju, fis-6.00 p.m. bl-aġenda kif komunikata mill- Ministru Gonzi.

Fin-12.30 p.m. il-Kamra aġġornat mingħajr ma saret il-mistoqsija.

MISTOQSIJIET GĦAL TWEĠIBIET ORALI MWIEĠBA BIL-MIKTUB

ANZJANI - DIRETTURI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid min kienu d- diretturi jew aġenti diretturi tad-Dipartiment ta' l-Anzjani fis-snin 1996, 1997 u 1998?

Jista' l-Ministru jgħid kull wieħed minn dawn kemm dam fil-kariga?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Fis-snin 1996 u 1997 id-Direttur tad-Dipartiment għall-Anzjani kien is-Sur John Buhagiar.

Huwa kien ilu direttur madwar tmien snin.

Fl-aħħar ta' l-1997 u matul l-1998 kien hemm bħala Aġent Direttur is-Sur Lino Attard.

Fl-aħħar xhur ta' l-1998 ġie appuntat Aġent Direttur is-Sur Edward D'Agostino.

ANZJANI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kien hemm ħaddiema fid-Dipartiment ta' l-Anzjani li ġiet imnaqqsa lilhom il-paga għax irrapportaw tard għax-xogħol minn Settembru 1998 sa Jannar 1999?

Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu jammontaw il-flus imnaqqsa lill- ħaddiema?

Jista' l-Ministru jgħid mil-liema sections, section b'section, ġejjin il- ħaddiema li rrapportaw tard għax-xogħol?

Jista' l-Ministru jgħid jekk il-ħaddiema in kwestjoni ngħatawx ċans jagħtu spjegazzjoni qabel sar it-tnaqqis mis-salarju tagħhom kif ipprovdut fl-Estacode?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: .

(1) In-numru ta' ħaddiema fid-Dipartiment ta' l- Anzjani li ġiet imnaqqsa lilhom il-paga għax irrapportaw tard għax-xogħol kien hekk:-

Settembru 1998 - 3 persuni Ottubru 1998 - 3 persuni Novembru 1998 - 6 persuni Diċembru 1998 - 3 persuni Jannar 1999 - xejn s'issa (2) Il-flus imnaqqsa lill-ħaddiema jammontaw għas-somma ta' Lm56.70.

(3) Is-sezzjonijiet tal-ħaddiema li rrapportaw tard għax-xogħol fix-xhur ta' bejn Settembru u Diċembru 1998 huma dawn:-

Intake Section Home Help Section Registry Section Handyman Section Accounts Section Inventory Section Administration

(4) Il-ħaddiema li tnaqqsitilhom il-paga kellhom l-opportunita' li jagħtu spjegazzjoni għaliex irraportaw tard għax-xogħol lill-Personnel Section, u fejn kien hemm raġuni valida, ma ttieħdu l-ebda passi.

DIPARTIMENT TA' L-ANZJANI - KONTIJIET TAT-TELEPHONE

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm kienu jammontaw il-kontijiet tat-telephone linja b'linja u section b'section fid- Dipartiment ta' l-Anzjani fis-snin 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Ma nħossx li għandi naħli l-ħin ta' l-uffiċjali tad-dipartiment sabiex tinġabar din l-informazzjoni kif mitluba u għal tant snin b'lura.

Din tirrekjedi ħafna xogħol.

Pero' se nagħti l-ammont globali li ntefaq f'kontijiet tat-telephone ta' l-istess snin:

1994 Lm 28,135 1995 Lm 19,558 1996 Lm 22,196 1997 Lm 39,780 1998 Lm 31,411

ANZJANI - SERVIZZ TA' HOMEHELP

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm anzjani li qed jirċievu s-servizz tal-homehelp?

Jista' jgħid minn liema lokalita' ġejjin, lokalita' b'lokalita'?

Jista' l-Ministru jgħid kemm minn dawn bdew jingħataw is-servizz wara l-5 ta' Settembru, 1998?

Jista' l-Ministru jgħid minn liema lokalitajiet ġejjin dawk li bdew jingħataw is-servizz wara l-5 ta' Settembru, 1998?

Jista' l-Ministru jgħid kemm ammontaw is-sigħat ta' servizz b'mod globali fis-snin 1994, 1995, 1996, 1997 u 1998?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f 'din is-Seduta.

DIPARTIMENT TA' L-ANZJANI - IMPJEGATI

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni li l-attendance sheets tal-ħaddiema tad-Dipartiment ta' l-Anzjani tiġi miġbura mill-Aġent Direttur u mhux mill-Human Resources Manager?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Din il-prattika ġiet introdotta f'Novembru 1997 mill-Aġent Direttur ta' dak iż-żmien u għada l-istess sal-lum.

Dan kien sar sabiex ikun hemm aktar kontroll rigward min jidħol tard għax-xogħol.

KAROZZI BMW

L-ONOR.

JOSEPH CUSCHIERI staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l- Prim Ministru jgħid jekk huwiex veru jew le li dan l-aħħar il-gvern xtara numru ta' karozzi tal-marka BMW?

Jekk inxtraw, jista' l-Prim Ministru jgħid kemm laħqet l-ispiża?

Għal-liema skop inxtraw?

Minn min se jintużaw?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Jien infurmat li mill-5 ta' Settembru 1998 'l hawn ma nxtrawx karozzi tal-marka BMW fid-dikasteru tiegħi.

Rigward xiri minn ministeri oħra nitlob lill-Onor Interpellant jistaqsi lill-ministri direttament.

GUDJA - SAN GORG - ARBLU TAD-DAWL

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li arblu tad-dawl li jinsab fi Triq San Ġorġ, il- Gudja jinbidel peress li jinsab fi stat perikoluż ħafna?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-arblu msemmi nbidel fl-1 ta' Marzu 1999.

GUDJA - PELICAN LIGHTS

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li jitwaħħlu pelican lights fi Triq Palazz Dorell/Gudja Bypass u Ħal Għaxaq/Bypass Gudja?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nfurmat li meta jkun hemm talba biex jitwaħħlu pelican lights, il-Koporazzjoni Enemalta tipprovdi servizz ta' l- elettriku ladarba ssir l-applikazzjoni meħtieġa.

MARSA - TRIQ KAPUĊĊINI - ILMA

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jara li l-ilma tal-vit fi Triq il-Kappuċċini, Marsa, ikun ta' kwalita' tajba?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Minn testijiet li jsiru fuq bażi regolari mil- laboratorju tal-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma, fejn jittieħdu kampjuni minn lokalitajiet differenti, dejjem irriżulta li l-ilma tal-vit, inkluż dak tal-Marsa, huwa tajjeb għax-xorb.

Barra minn hekk fil-25 ta' Frar 1999, ittieħdu kampjuni mit-triq imsemmija fejn irriżulta li huma batterjoloġikament u kimikament tajbin għax-xorb.

TARXIEN - TRIQ IL-KOPPLA - ASFALTAR

L-ONOR.

SILVIO PARNIS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jara li Triq il-Koppla f'Ħal Tarxien li saret tagħmel mal-konfini ta' Ħal Tarxien tiġi asfaltata?

Jekk iva, meta huwa ppjanat li jsir ix-xogħol?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Jien infurmat li l-parti msemmija mill-Onor.

Interpellant hija waħda minn dawk li ser jiġu asfaltati mid-dipartiment iżda għalissa ma tistax tingħata data meta ser issir peress li l-ewwel iridu jitlestew xogħlijiet oħra li hemm fl-idejn.

SIGURTA' SOĊJALI - MATERNITY LEAVE

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jgħid kemm nisa mill-1994 sa l-1998 applikaw għal pregnacy leave kull sena, settur, settur?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Id-Dipartiment tax-Xogħol m'għandu l-ebda statistika ta' kemm nisa applikaw għall-pregnancy leave dan peress li la min japplika (il-ħaddiema) u lanqas min iħaddem m'għandu xi obbligu li jinforma lid-Dipartiment tax-Xogħol.

ENTITATJIET PUBBLIĊI - ĦADDIEMA

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid xi pjanijiet hemm biex ħaddiema li kienu mal-gvern u li mbagħad marru ma' entitajiet pubbliċi u llum huma pensjonanti b'pensjoni maħduma fuq il-paga ta' meta kienu mal-gvern, issir ġustizzja magħhom u jiġu mogħtija lilhom dak li ħaqqhom skond il-paga li kellhom fl- entita' pubblika rispettiva li kienu fiha qabel spiċċaw mix-xogħol?

ONOR.

JOHN DALLI: Nirreferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4436 f`Seduta Numru 71.

Nerġa' nirrepetilu li matul kważi sentejn il-gvern preċedenti raqad fuq din il-kwestjoni.

MINISTERU TA' L-AFFARIJIET BARRANIN - BORDIJIET/KUMITATI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru għall- Affarijiet Barranin: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4651, jista' l-Ministru jgħid min huma l-membri tal-Kunsill ta' l- Amministrazzjoni tal-Voice of the Mediterranean?

ONOR.

JOE BORG: Il-kunsilliera Maltin membri tal-Kunsill ta' l- Amministrazzjoni tal-Voice of the Mediterranean huma s-Sur Alfred A. Zarb u Sur Manni Spiteri.

Min-naħa tal-Libja l-kunsilliera huma s-Sinjuri Ali Mohammed Nagem u Ali Mahammed Atija.

DEJN PUBBLIKU

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l-Ministru jgħid x'kien il-livell tad-dejn pubbliku meta tinkludi s- self tal-korporazzjonijiet u entitajiet pubbliċi bħala ratio tal-GDP mill- 1987 sa l-1998, sena b'sena?

ONOR.

JOHN DALLI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellanta tiġi pubblikata mill-Bank Ċentrali.

ONOR.

ALFRED SANT - DIBATTITU DWAR L-EKONOMIJA U L-FINANZI

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Prim Ministru: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4627 fejn il-Prim Ministru qal li: "Ġiet introdotta mill-ġdid il-VAT, taxxa li mhux biss se tiggarantixxi dħul ġust u neċessarju għal gvern imma neħħiet spejjeż żejda minn fuq in-negozju", jista' l-Prim Ministru jgħid hux konxju taż-żieda esaġerata fil-prezzijiet li l-anzjani, iż-żgħażagħ, dawk li jgħixu bl- għajnuna soċjali u l-familji kollha bi dħul baxx u medju, qed iħabbtu wiċċhom magħha malli ġiet introdotta l-VAT?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nirreferi lill-Onor.

Interpellant għat-tweġiba li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 4298 u għar-rapport dwar l- impatt soċjali tal-VAT li kien poġġa fuq il-Mejda ta' din il-Kamra ftit ilu l-Ministru tal-Finanzi.

VAT - ĦWIENET LI JBIEGĦU VATED ITEMS

L-ONOR.

MARIE LOUISE COLEIRO staqsiet lill-Ministru tal-Finanzi: B'riferenza għall-mistoqsija parlamentari numru 4656, peress li t-tweġiba hija bażikament tagħrif dwar xi tgħid il-liġi, jista' l-Ministru jgħid x'qed jagħmel id-dipartiment biex jaqbad l-abbużi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li kif kelli diġa' l- okkażjoni nuri fit-tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 4656, l- ispetturi tad-Dipartiment tal-VAT kontinwament jagħmlu spezzjonijiet għal għarrieda fi stabilimenti tan-negozju biex, fost affarijiet oħra, jivverifikaw jekk irċevuta fiskali tkunx ġiet reġistrata tajjeb fil-cash register jew le billi jqabbel l-lista ta' oġġetti mixtrija kif murija fuq l- irċevuta mal-mod kif dawn ikunu ġew reġistrati fil-cash register.

Jekk ikun hemm bżonn, l-ispetturi tad-dipartiment jiċċekkjaw fiżikament il- prodotti mixtrija ma' l-irċvuta li tkun ingħatat.

Barra minn dawn l-ispezzjonijiet, l-ispetturi tad-dipartiment jagħmlu wkoll żjarat ta' sorveljanza f'ħinijiet u fi ġranet differenti fejn huma josservaw għal ħin twil l-attivita' li tkun għaddejja f'dak l- istabbiliment.

Id-dipartiment jirċieva wkoll rapporti direttament mingħand il-pubbliku u mingħand id-dipartiment għall-Affarijiet tal-Konsumatur, u safejn l- informazzjoni li tasal mar-rapport tkun tippermetti, id-dipartiment jistħarreġ kull każ.

Fejn jinstab li jkunu ġew reġistrati prodotti taxxabbli bħala eżenti, il- każ jiġi mgħoddi biex jittieħdu passi kriminali kontra l-persuna li tkun għamlet dan l-abbuż.

Fejn jinstab li ma jkunx hemm bażi biżżejjed biex jittieħdu passi kriminali, il-każ jiġi mgħoddi biex isiru spezzjonijiet oħrajn aktar 'il quddiem.

Matul Jannar u Frar ta' din is-sena, l-ispetturi tad-dipartiment għamlu b'kollox 744 spezzjoni u 159 żjara ta' sorveljanza fi stabbilimenti tan- negozju.

B'riżultat ta' dan, 73 każ ġew mgħoddija biex jitressqu l-qorti filwaqt li 153 oħra ġew mgħoddija għal aktar investigazzjoni.

Wieħed japprezza li l-ispetturi tad-dipartiment ma jistgħux ikunu f`kull stabbiliment f`kull ħin, u għalhekk il-koperazzjoni tal-konsumaturi tibqa' element essenzjali f`kull sforz li jsir biex jiġu mrażżna l-abbużi.

Bil- għan li jħeġġu aktar din il-koperazzjoni, f`dawn l-aħħar xhur uffiċjali tad- dipartiment ħadu sehem f'diversi programmi fuq ir-radju dwar affarijiet li jolqtu lill-konsumatur.

MINISTERU GĦAL GĦAWDEX - IMPJEGATA

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru għal Għawdex: Tista' l-Ministru tgħid jekk il-persuna, li d-dettalji tagħha qed jintbagħtu separatament, ġietx impjegata mal-Ministeru għal Għawdex?

Jekk fl-affermattiv, kif sar dan l-impjieg u jekk dan l-impjieg huwiex wieħed ta' natura permanenti jew temporanja?

ONOR.

GIOVANNA DEBONO: Jiena nfurmata li l-persuna li qed jirreferi għaliha l-Onor.

Interpellant ġiet impjegata, flimkien ma' oħrajn, bħala ward clerical assistant wara sejħa pubblika għall-applikazzjonijiet maħruġa fil-Gazzetta tal-Gvern tal-Kummissjoni dwar is-Servizz Pubbliku.

EDUKAZZJONI - BUSINESS PLAN

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid liema huma l-prioritajiet tal-Ministeru ta' l- Edukazzjoni għal business plan fil-qasam edukattiv għas-snin 2000-2?

F'kull każ kemm għandu bżonn flus il-ministeru biex iwettaq il-priorita' magħżula?

ONOR.

LOUIS GALEA: Peress li t-tagħrif mitlub ma laħaqx wasal, tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

EDUKAZZJONI - EDUCATION OFFICERS

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm postijiet ta' education officers li huma vakanti?

Qed ikun hemm applikazzjonijiet biex jimtlew dawn il-vakanzi?

Il-ministeru qed jistudja x'jistgħu jkunu r-raġunijiet li għalihom persuni m'humiex japplikaw biex jimlew dawn il-vakanzi ta' EOs?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li mill-postijiet ta' education officer fid- Dipartiment tal-Kurrikulu hemm dawn il-postijiet vakanti:

a) Education Officers għar-Reliġjon, Arti u Mużika.

Għadha ma ħarġitx sejħa għall-applikazzjoni għal dawn il-postijiet.

b) Education Officers għall-Primarji b'enfasi fuq Malti/Ingliż/Matematika.

Dawn il-postijiet ħarġet darbtejn sejħa għall-applikazzjoni għalihom u ma kien hemm ebda applikazzjoni valida.

c) Żewġ Education Officers għal Educational Assessment Unit.

Fit-23 ta' Marzu 1999 reġgħet ħarġet sejħa għall-applikazzjoni għal dawn il-postijiet u ma applika ħadd.

d) Id-Dipartiment m'għandux anqas education officers biex jieħdu ħsieb it- Teknoloġija, il-Business Studies u l-Craft.

Dawn ma ħarġitx sejħa għall- applikazzjoni għalihom.

Id-diviżjoni qiegħda tistudja r-raġunijet għan-nuqqas ta' applikazzjonijiet.

Ir-raġuni li tidher l-aktar ċara u tista' tkun l-ewlenija hija l-ħinijiet tax-xogħol u s-sistema ta' vakanzi.

Bħalissa hemm sejħa għall-applikazzjonijiet għal numru ta' education officers fid-Dipartiment ta' l-operations u curriculum management.

Fil- futur qrib, joħroġu sejħiet għall-applikazzjonijiet f'oqsma oħra.

Id-diviżjoni qed tistudja x'tibdil jista' jsir fil-kwalifiki meħtieġa għal education officers għax, kif inhuma issa, huma restrittivi fis-sens li hemm tul ta' snin servizz rikjest u wkoll speċjalizzazzjoni f'ċerti oqsma qabel.

SKEJJEL - VAKANZI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm skejjel li huma bla kap?

Liema huma dawn l-iskejjel?

Qed ikun hemm applikazzjonijiet biex jimtlew dawn il-vakanzi?

Il-Ministeru qiegħed jeżamina x'jistgħu jkunu r-raġunijiet li ma jkunx hawn persuni li japplikaw għal kap ta' skola?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li l-iskejjel bla kap huma:

SKEJJEL PRIMARJI U SEKONDARJI

Paola Primarja B Kirkop Qormi A (SG) (on pre retirement leave - 19-3-99) Nadur Victoria Xagħra Żebbuġ (Gozo) Adelaide Cini Sekondarja tal-Bniet Lorenzo Gafa`, Fortini

Ser toħroġ sejħa oħra għall-applikazzjonijiet biex jimtlew dawn il-vakanzi.

Fl-opinjoni tiegħi mhux qed ikollna applikazzjonijiet għax

* hemm numru ta' assistant heads li ma jistgħux japplikaw għaliex m'għandhomx ħames snin servizz skond l-agreement magħmul ma' l-MUT.

Dawn ikollhom ħames snin f'Jannar ta' 2000.

* hemm numru ta' assistant heads li għandhom ħames snin servizz iżda m'għandhomx Diploma in Administration u dawn ukoll ma jsitgħux japplikaw.

* hemm numru ta' assistant heads li bl-agreement diġa' qegħdin fuq Salary Scale 6 (dik ta' Kap) u għalhekk naqas l-inċentiv li japplikaw.

Dawn il-punti kollha jistgħu jiġu ndirizzati f'agreement ġdid.

SKEJJEL SPEĊJALI

Santa Maria Day School - Msida

L-applikazzjoni għadha ma ħarġitx għax jista' jkun hemm pjanijiet differenti għal din l-iskola.

Il-Kap ta' l-Istitut Tekniku Mikelanġ Sapiano rtira u l-post tiegħu għadu vagant.

Ix-xahar li għadda saret sejħa għall-applikazzjoni għal dan il-post.

Ħadd ma applika

Rigward it-tielet u r-raba' parti tal-mistoqsija nformat li bħalissa hemm sejħa għall-applikazzjonijiet għall-kunsiderazzjoni u l-approvazzjoni tal- Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku.

Malli l-Kummissjoni tas-Servizz Pubbliku tagħti l-approvazzjoni tagħha, id-Diviżjoni ta' l-Edukazzjoni tkun tista' tipproċedi billi toħroġ iċ-ċirkolari rilevanti fl-iskejjel.

S'issa dejjem kien hemm applikanti għal kull sejħa ta' l-applikazzjoni.

Mhux dejjem ikun hemm l-istess numru ta' applikazzjonijiet minħabba li hemm ċerti klawsoli restrittivi għall-eliġibilita' ta' l-applikanti, per eżempju, ħames snin servizz bħala Assistent Kap u Diploma in Educational Administration and Managment.

In-numru ta' parteċipanti fil-kors ta' Diploma in Educational Administration and Management hu kbir ħafna u, allura, fil-futur mhux previst li jkun hemm skarsezza ta' applikanti għal post ta' kap ta' skola.

SEC U MATSEC - RAKKMANDAZZJONIJIET

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'passi ttieħdu s'issa dwar ir-rakkmandazzjonijiet tal-Kummissjoni Zarb Adami dwar Sec u Matsec?

ONOR.

LOUIS GALEA: Jien informat li l-Bord tal-Matsec iltaqa' erba' darbiet (i.e. fit-8 u t-18 ta' Frar u fl-1 u l-15 ta' Marzu 1999) u kkunsidra fid-dettall il-25 rakkmandazzjoni (pp.37-41 tar-Rapport).

Minn dawn il-laqgħat ħarġu l-ewwelnett ir-reazzjonijiet tal-bord għal kull waħda mir-rakkmandazzjonijiet u ħarġu wkoll, sa issa, tliet proposti għal bidliet fis-sistema preżenti marbutin ma':

a. Rakkomanazzjoni 2 dwar id-data tas-sessjoni prinċipali ta' l-eżamijiet kif ukoll tar-riparatorju; b. Rakkomandazzjoni 4 dwar il-kriterji ta' eliġibilta` għall-paper markers; u ċ.

Rakkomandazzjoni 10 dwar ir-reviżjoni tal-karti.

Dawn il-proposti se jitressqu quddiem is-Senat.

Dwar rakkmandazzjonijiet oħra li m'għandhomx bżonn bidliet sostanzjali fir- regolamenti, sar hekk:

a. Rakkmandazzjoni 1: saru arranġamenti dwar titjib fis-sistema biex jiġu evitati l-iżbalji tas-sena li għaddiet

b. Rakkmandazzjoni 8: ħarġu applikazzjonijiet għal żewġ vakanzi fil- Matsec Support Unit

ċ.

Rakkmandazzjoni 14: saru żewġ seminars għal paper setters d. Rakkmandazzjoni 22: reġa' sar kuntatt ma' l-EDEXCEL Xi rakkmandazzjonijiet oħra (speċjalment 15 u 16) iridu studju iktar fit- tul minħabba l-implikazzjonijiet u għalhekk se jiġu diskussi b'mod aktar xieraq fl-ewwel laqgħa tal-Bord tal-Matsec li se ssir fit-12 ta' April 1999.

EDUKAZZJONI - RAPPORTI

L-ONOR.

EVARIST BARTOLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid mill-bidu tas-sena skolastika sal-lum kemm rapporti ġew ikkummissjonati mill-Ministru dwar xi aspett jew ieħor tal-qasam edukattiv?

Kemm minn dawn ir-rapporti ġew mitmuma u f'liema data ġew mitmuma?

ONOR.

LOUIS GALEA: L-informazzjoni mitluba għadha qed tinġabar u tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.

BDIEWA/RAĦĦALA/SAJJIEDA - SĦUBIJA FL-UE

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin: Peress li l-bdiewa, raħħala u sajjieda tal-pajjiżi membri ma jieħdux sussidju fuq il-bolla tas-S.S., jista' l-Ministru jinforma lill- Kamra xi tkun il-pożizzjoni tal-bdiewa, raħħala u sajjieda Maltin u Għawdxin bi sħubija sħiħa ta' pajjiżna fl-U.E. għar-rigward ta' din l- assistenza?

ONOR.

JOE BORG: L-Onor.

Interpellant beda bi premessa żbaljata.

Nixtieq illi bħala eżempju ta' kemm hi żbaljata l-premessa ta' l-Onor.

Interpellant nirreferih ghad-Digriet numru 146 tal-1997 ta' l-Italja fejn il-bdiewa, raħħala, u sajjieda ngħataw konċessjonijiet sostanzjali dwar il- kontribuzzjonijiet tas-sigurta' soċjali.

DJAR - ŻIEDA FIL-PREZZ TAL-KERA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Peress li numru ta' familji qed jilmentaw li billi daħlu flus ta' xi overtime li għamlu fuq ix-xogħol, spiċċaw iħallsu kera għolja u f'ċerti każi aktar milli daħlu f'overtime, bħal fil-kas tal- familja li b'Lm222 overtime il-kera żdiedet minn Lm180 fis-sena għal Lm496 fis-sena, jista' l-Ministru jirrivedi l-policy?

Kemm-il darba dawn il- każijiet ma jistgħux jiġu rimedjati, jista' l-Ministru jintroduċi skema sabiex dawn il-familji ma jkomplux jintlaqtu aktar ħażin?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: Jien informat illi ma jirriżultax lid-Dipartiment Għall-Akkomodazzjoni Soċjali illi xi ħadd żdietitlu l-kera minn Lm180 għal Lm496.

Jekk l-Onor.

Interpellant jagħti aktar dettalji, il-każ ikun jista jiġi nvestigat.

Id-dipartiment riċentement irriveda il-brackets ta' sussidju fuq il-kera bl-iskop li ma jinħolqux każi bħal dan.

AGRI ECO SURVEY

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għall-Agrikoltura u Sajd: Jista' l-Ministru jinformani x'kontinwazzjoni saret mill-5 ta' Settembru 'l hawn fuq l-Agri Eco Survey?

Kemm fil-fatt mill-100 bidwi li nkitbu sarulhom analisi tal-ħamrija u ta' l-ilma u meta hu maħsub li jitlestew l-analisi fuq l-uċuħ ta' dawn il-bdiewa?

X'qed isir mid- Dipartiment sabiex jinxtraw il-faċilitajiet meħtieġa sabiex dan l- eżerċizzju jkun jista' jitkompla f'zoni oħra tal-gżejjer?

ONOR.

NINU ZAMMIT: Mill-5 ta' Settembru 'l hawn ix-xogħol fuq l- istħarriġ agro-ekoloġiku tkompla bl-istess ritmu, u fil-fatt matul ix-xhur ta' Settembru u Ottubru nġabru iktar kampjuni tal-ħamrija, u saru intervisti lill-bdiewa fl-inħawi tal-Imġarr-Żebbiegħ-Binġemma.

Mill- analiżi li saru s'issa nġabret informazzjoni biżżejjed biex inkunu nistgħu ninkorporaw dan kollu f'sistema ġeografika, kif diġa ġie spejegat fir- risposta għall-mistoqsija parlamentari numru 1801.

Bħalissa qegħda tiġi ntegrata fil-proġett ta' land registration permezz tal-GIS.

Dan hu l-uniku mezz kif il-karatteristiċi ta' l-art agrikola jiġu preżentati wara li jkunu pproċessati permezz ta' l-istatistika.

Fl-istess ħin għaddejja wkoll ħidma mal-MITTS biex tiġi żviluppata database li fiha tinġabar l-informazzjoni dwar is-sistemi tal-produzzjoni, u t-tkabbir tal-uċuħ.

Għalkemm dawn huma kollha proċessi li jieħdu ż-żmien, il-ħidma għaddejja b'rata regolari, u huwa maħsub li meta l-informazzjoni kollha tkun imdaħħla fi programmi tal- kompjuter, isir rapport dettaljat dwar l-istħarriġ.

SKEJJEL - MANUTENZJONI

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jinformani bil-programm li ħejja l-gvern sabiex isiru xogħlijiet ta' manutenzjoni u estensjonijiet oħra fil-bini ta' l-iskejjel tat-12-il distrett fit-tlett snin li ġejjin?

Kemm fil-fatt hija n-nefqa tal-gvern għal dawn ix-xogħlijiet maħsuba sabiex jipprovdu ambjent aħjar fl- iskejjel lill-istudenti?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub qed jiġi kompilat għall- konsiderazzjoni tiegħi biex nagħti tweġiba f'xi seduta oħra.

SAĦĦA - ĦADDIEMA LI JIGGASSJAW L-UĊUĦ TAR-RABA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk qattx sar health impact assessments rigward saħħet il- ħaddiema li jiggasjaw l-uċuħ tar-raba?

Jekk iva, x'kienu r-riżultati?

Jekk le, jista' jikkonsidra li jsiru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ninforma l-Onor.

Interpellant lit-Taqsima tas-Saħħa u Sigurta' fuq il-post tax-xogħol taqa' taħt ir-responsabbilita tad- Dipartiment tax-xogħol.

L-Onor.

Interpellant hu mitlub li jirreferi l- mistoqsija tiegħu lill-Ministru kkonċernat.

SAĦĦA - BDIEWA

L-ONOR.

NOEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l- Ministru jgħid jekk qatt sarux health impact assessments rigward l-effett li tħalli l-kimika f'bexx, eċċ fuq saħħet il-bdiewa li japplikaw sabiex ikabbru l-uċuħ tagħhom?

Meta saru u x'kienu r-riżultati?

Jekk ma sarux, jista' l-Ministru jikkonsidra li jsiru?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għat-tweġiba tiegħi għall-mistoqsija numru 6121.

FMS - IMPJEGAT

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid jekk kienx hemm xi approvazzjoni mill-FMS jew xi ħaddieħor mis-segretarjat jew mid-Dipartiment tas-Saħħa biex il-persuna, li isimha qed jintbagħat separatament, li huwa nkarigat mit-tmexxija tal-garage jagħmel xogħol ieħor barra l-ħin normali tax-xogħol tiegħu?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Ma saret l-ebda talba ta' din ix-xorta, la lill-FMS u lanqas lid-Dipartiment tas-Saħħa.

TAL-QROQQ - SPTAR ĠDID

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jgħid verament x'kienet ir-raġuni li wasslu biex jiġi tterminat il-kuntratt tad-disinjaturi Norman and Dawbarn ta' l-isptar il-ġdid f'Tal- Qroqq biex minflok ingħata kuntratt b'direct order lill-ħaddiema li qed jibnu l-isptar il-ġdid f'Tal-Qroqq?

Kemm huwa mistenni li jiġi jiswa dan id-direct order li ngħata lid-disinjaturi l-ġodda wara li ġie tterminat il- kuntratt lid-disinjaturi Norman and Dawbarn li kienu ntgħażlu wara sejħa pubblika?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Risposta tingħata f'xi seduta oħra.

WSC - SQAQ CHARLOTTE FIL-GĦARGĦUR

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 3695?

ONOR.

JOSEF BONNICI: Jiena nformat li l-Korporazzjoni għas-Servizzi ta' l-Ilma lestiet ix-xogħol li għalih qed jirriferi l-Onor.

Interpellant.

SAĦĦA - ADVISORS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru tas-Saħħa: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentairi numru 3697?

ONOR.

LOUIS DEGUARA: Nirriferi l-Onor.

Interpellant għar-risposta li tajt għall-mistoqsija parlamentari numru 3969.

TOROQ - ROAD HUMPS

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid minn Frar 1995 sal-lum f'liema toroq ġew approvati road humps (sleeping policemen) fin-Naxxar, Mosta, Għargħur u l-Iklin?

Kemm ġew approvati road humps f'kull triq?

ONOR.

ĊENSU GALEA: L-informazzjoni għadha qed tinġabar u tingħata f`seduta oħra.

POMPI TAL-PETROL

L-ONOR.

MICHAEL FARRUGIA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jirrispondi l-mistoqsija parlamentari numru 4607?

ONOR.

JOSEF BONNICI: B'riżultat ta' ftehim bejn il-Korporazzjoni Enemalta u l-GRTU, irid ikun hemm il-permessi ta' l-Awtorita' ta' l- Ippjanar biex pompa tal-petrol tiġi trasferita minn sit għal ieħor.

Kien hemm diversi talbiet li ġew irrifjutati minn din l-awtorita'.

L- applikazzjonijiet imorru għand l-Enemalta sabiex l-Awtorita' ta' l-Ippjanar tara jekk il-korporazzjoni għandhiex xi oġġezzjoni għall-istess talbiet.

L- awtorita' irifjutat talba għal trasferiment ta' pompa minn sit għal ieħor f'Ħaż-Żebbuġ, oħra minn sit għal ieħor f'Ħal Qormi u pompa oħra minn sit għal ieħor fin-Naxxar.

S'issa ġew approvati żewġ talbiet għal trasferiment ta' pompa minn sit għal ieħor.

Dawn huma waħda minn naħa għal oħra tat-triq f'Ħaż-Żebbuġ, Malta u l-oħra minn Ħal Qormi għal Għargħur.

Tajjeb jingħad li bħalissa l-Awtorita' ta' l-Ippjanar qed tipproċessa ħames talbiet għal ċaqlieq ta' pompi tal-petrol kemm fl-istess raħal kif ukoll minn raħal għal ieħor.

MSIDA - ASFALTAR TA' TOROQ

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru għall-Ambjent: Jista' l-Ministru jgħid meta se tiġi mogħtija t-tarmak New Street off St Venera Road, Msida, billi qed issir ħafna ħsara lill-karozzi tar-residenti?

ONOR.

FRANCIS ZAMMIT DIMECH: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

MSIDA - BINI VOJT

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jara li l-bini li kien vojt ġewwa Valley Road, Msida jiġi mbarrat billi qed jidħlu n-nies fihom u qed isir abbuż mid-droga u r- residenti sabu siringi fil-viċin u ġewwa l-bibien miftuħa?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab informat li l-bini li rrifera għalih l-Onor.

Interpellant ġie esproprijat għall-finijiet ta' slum clearance, u jinsab f'idejn id-Dipartiment għall-Kostruzzjoni u Manutenzjoni ta' Djar.

Għalhekk nitolbu biex jirriferi din il-mistoqsija lill-Ministru konċernat.

SKEJJEL - GŻIRA - GĦALLIEMA

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid meta t-tfal fil-primary year 3 fl-iskola tal-Gżira se jkollhom teacher tal-fiss u mhux supply teacher peress li t-tfal qed isibu problemi billi mhux qed ikollhom teacher tal-fiss?

S'issa diġa' kellhom ħames teachers differenti din is-sena.

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li f'dan iż-żmien tas-sena skolastika mhux possibbli li jintlew vakanzi b'għalliema regolari għax m' hemmx disponibbli.

MALTAFEST - KUMITAT

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk il-membri tal-kumitat organizzattiv tal-Maltafest għal din is-sena ġewx ikkonfermati jew humiex se jinbidlu?

Kemm hu minnu l-għidut li l-Maltafest mhux se jsir din is-sena?

Jekk fl-affermattiv, jista' l-Ministru jgħid għaliex manifestazzjoni kulturali hekk importanti mhux se jsir iżjed?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li din is-sena ma twaqqaf ebda kumitat biex jorganizza l-Maltafest.

Ġejt mogħti parir mid-dipartiment li jsiru sensiela ta' festivals bħalma huma Jazz Festival, Folk Singing Festival, Kunċerti, Konkorsi bandistiċi Drama etc separati minn xulxin biex b'hekk ikun jista' jsir programm aħjar u jgħola l-livell għal dak aċċettabbli.

Bħalissa (26 sat-30 ta' April, 1999) ingħata bidu għat-tieni edizzjoni tal-Festival Nazzjonali ta' l-Għana b'ġimgħa sħiħa ta' serati li ser iwasslu għall-għażla tal-parteċipanti għall-finali ta' dan il-Festival li se jsiru fil-21 ta' Mejju, 1999.

Fis-26 u s-27 ta' Ġunju 1999 se jittella' d-dramm Ir-Rewwixta ta' Oliver Friġġieri waqt li bejn 16 u 18 ta' Lulju, 1999 se sir il-Jazz Festival.

Fl- 4 ta' Settembru, 1999 u fil-10 u l-11 ta' Settembru se ssir il-Festival Żgħażagħ u l-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta Maltija rispettivament.

Minbarra dan għaddejjin negozzjati biex jittellgħu Ballet Internazzjonali ta' livell, Festival għall-Mużiċisti Żgħażagħ, Konkors tal-Baned u Kunċert Orkestrali, minbarra attivitajiet kulturali li d-dipartiment minn żmien għal żmien qed jorganizza bil-kollaborazzjoni ta' diversi Kunsilli Lokali.

Jien ta' l-opinjoni li b'dan il-mod qed isiru attivitajiet aktar imxerrda, organizzati aħjar u ta' livell ogħla bħalma diġa' deher fil- Festival ta' l-Għana.

DIPARTIMENT TAL-KULTURA - SELF TA' MATERJAL

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm għaqdiet ibbenefikaw minn self ta' materjal mill- maħżen tad-Dipartiment tal-Kultura mill-aħħar ta' Settembru 'l hawn?

Veru li barra milli jibbenefikaw mis-self, il-ġarr tal-materjal (mill- kuntrattur) qed jitħallas mid-dipartiment?

Jista' l-Ministru jelenka l- għaqdiet jew individwi li bbenefikaw minn self, waħda waħda, x'materjal ġie misluf, x'depożitu tħallas f'każ li ssir ħsara u kemm sewa l-ġarr lid- dipartiment?

ONOR.

LOUIS GALEA: Qed nagħti lista ta' l-għaqdiet li bbenifikaw minn self ta' materjal u lista tal-materjal innifsu li ġie misluf mid- Dipartiment tal-Kultura mill-aħħar ta' Settembru 1998 sa 28 ta' April, 1999.

GHAQDA MATERJAL MISLUF

Malta Billiards & Snooker Assoc Siggijiet VIP MFA ta' Qali - Bnadar ta' Malta Siggijiet VIP Bandalori Twapet Homor GM Productions Palk YMCA Palk M'Annunzjata Band Club Tarxien - Legiji tal-Muzika De Rohan Band Club Zebbug Arbli tal-bnadar St Patrick School Sliema Bnadar ta' Malta Arbli tal-bnadar Elderly Persons Birgu Siggijiet Centru taz-Zghazagh Vittoriosa Bnadar ta' Malta St Antnin Band Club B'Kara Legiji tal-Muzika St Lawrence Band Club Birgu Palk Moviment Era Gdida Palk Caritas Siggijiet Seminarju Rabat Lurna 12th May Band Club Zebbug Palk Tarxien Pageant Group Targa ta' l-injam Bucket Seats Purpissjoni tal-Gimgha l-Kbira Zejtun Siggijiet John Zammit Cyclists Tournament - Palk Malta Model Aircraft Bnadar ta' Malta Flying Assoc.

Arbli tal-bnadar

Mhux veru li barra milli jibbenefikaw mis-self, il-ġarr ta' materjal qed ikun a spejjeż tad-dipartiment.

Ma ttieħed ebda depożitu.

Il-policy fuq dan is-self qed tiġi preżentament studjata biex isir xi tibdil.

DIPARTIMENT TAL-VAT - OVERTIME

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm sar overtime mill-istaff tad-Dipartiment tal-VAT, grad grad, mill-1 ta' Ottubru 1998 sal-lum?

X'kien ix-xogħol assenjat lill- istaff tad-dipartiment fl-overtime imsemmi?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li l-ammont ta' overtime li sar mill-istaff tad-Dipartiment tal-VAT, grad grad, mill-1 ta' Ottubru 1998 sa l-aħħar ta' Marzu 1998 kien kif ġej:

Overtime bejn Ottubru 1998 u Marzu 1999

Grad Numru ta` Numru ta` Ammont ta` Impjegati fid- Sieghat Hlas Dipartiment (Lm)

Principali Anzjani 9 2,994 12,367 Principali 12 3,117 10,845 Assistenti Principali 10 2,650 9,418 Ufficjali Ezekuttivi 36 10,450 34,176 Skrivani 38 6,720 16,601 Ohrajn (Teknici u Dipartimentali 7 1,432 4,678 Messaggiera 4 1,109 2,871 Ohrajn (Industrijali) 3 849 1,976 Total 119 29,323 92,932

Ix-xogħol assenjat lill-istaff tad-dipartiment fl-overtime imsemmi kien marbut ma':

Id-dħul mill-ġdid tas-sistema tal-VAT taħt l-Att tal-1998 dwar it- Taxxa fuq il-Valur Miżjud;

a. tħejjija tal-Liġi prinċipali u numru ta' avviżi legali li jaqgħu taħtha, inkluż it-tradizzjoni għall-Malti;

b. tibdil sostanzjali fis-sistema prinċipali tal-computer u bini mill- ġdid ta' sistema oħra marbuta ma' skemi ġodda individwali;

c. tħejjija tal-formolarju kollu amministrattiv u twaqqif ta' strutturi u proċeduri amministrattivi ġodda skond il-liġi l-ġdida;

d. reġistrazzjoni mill-ġdid tal-persuni reġistrati skond in-natura tax- xogħol tagħhom, il-livell ta' bejgħ li jagħmlu (thresholds) u jekk humiex part-timers jew le;

e. organizzazzjoni mill-ġdid tal-files tal-persuni reġistrati taħt il-liġi l-ġdida tal-VAT;

f. printing u tqassim ta' ċirkolari lill-persuni reġistrati dwar il-liġi l- ġdida u l-iskemi li jaqgħu taħtha, kif ukoll ta' denunzji, kontijiet, u kotba ta' rċevuti;

ġ. tħejjija tal-materjal kollu marbut mal-kampanja ta' pubbliċita' dwar id-dħul mill-ġdid tal-VAT;

h. laqgħat mal-pubbliku u sehem attiv fi programmi ta' tagħrif u diskussjoni fuq il-mezzi tax-xandir;

i. żjajjar edukattivi u sorveljanza mill-ispetturi tal-VAT fl-ewwel ġimgħat tal-liġi l-ġdida.

Xogħol marbut ma' l-għeluq tas-sistema tas-CET.

Minn meta daħlet is-sistema l-ġdida tal-VAT f`Jannar 1999, id-dipartiment baqa' jirċievi regolarment kull xahar id-denunzji tas-CET u għandu jibqa' jirċevihom mill-inqas sa l-aħħar tas-sena.

Għaldaqstant id-dipartiment qed jipproċessa numru ta' denunzji u xogħol konness magħhom (ġbir ta' taxxa, stimi, kontijiet eċċ) id-dopju.

Xogħol ieħor li baqa' jsir (backlog) marbut mas-sistema tat-taxxa ta' qabel: (Expenditure Levy, VAT 1994, Refund of Duty on Stocks, Refund of CET on Stocks, CET 1997).

a. Ġbir ta' arretrati ta' taxxa.

b. Verifikazzjoni ta' talbiet għal rifużjoni ta' taxxa.

c. Proċessar ta' ittri ta' oġġezzjoni.

d. Proċessar ta' applikazzjonijiet għal deregistration.

Ta' min jgħid li n-numru ta' mpjegati fid-Dipartiment tal-VAT huwa rilattivament wieħed żgħir (b'kollox 122) u huwa 86 inqas mill-full complement mitlub.

SERVIZZ ĊIVILI - EXECUTIVE OFFICERS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Prim Ministru: B'riferenza għat- tweġiba għall-mistoqsija parlamentari numru 5003 dwar eżamijiet għal grad ta' executive officer, jista' l-Prim Ministru jgħid xi ħsieb hemm għal dawk il-clerks li daħlu fis-Servizz Pubbliku wara li kien sar il-ftehim dwar il-General Service Grades?

Peress li skrivani li daħlu mis-sena 1994 'l hawn skond il-ftehim imsemmi hawn fuq jitilgħu fi skala 15 wara ħames snin servizz u fi skala 14 wara ħames snin oħra ta' servizz, għaxar snin kollox, u jibqgħu mblukkati hemm għal dejjem waqt li skrivani li daħlu sena qabel u oħrajn li daħlu qabel għandhom l-opportunita' li jitilgħu l- grade ta' executive officer, assistant principal, eċċ. wara ċertu żmien fil-grade ta' clerk, jirdhirlu l-Prim Ministru li dawk li daħlu fis-Servizz Pubbliku fl-1994 qed ikunu mblukkati?

Fid-dawl ta' dan kollu, ma jidhirlux il-Prim Ministru li din l-anomalija għandha tiġi rranġata jew b'eżami ntern għall-executive officer jew bi promozzjoni permezz tas- servizz bħal dawk ta' qabilhom?

Ma jaħsibx il-Prim Ministru li b'dan l- atteġjament preżenti żgħażagħ mhux qed jaspiraw li jidħlu jservu fil-gradi ta' clerk fis-Servizz Pubbliku?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Il-prinċipju ewlieni għal Servizz Pubbliku aħjar huwa illi l-ħatriet kollha jsiru permezz ta' kompetizzjoni u mhux aktar awtomatikament wara numru ta' snin.

Din is-sistema, aktar milli timblokka, tagħti opportunitajiet aħjar għal dawk l-impjegati kollha illi jkunu jridu u li huma kapaċi jaslu għal gradi għola fis-Servizz Pubbliku.

VAT - TAĦRIKIET

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jgħid kemm-il taħrika saret mill-VAT inspectors mill-1 ta' Ottubru, 1998 sal-lum lill-operaturi tan-negozju u dak professjonali?

Liema qasam tan-negozju ġew imħarrka u f'liema lokalitajiet ta' Malta u Għawdex l-imsemmija operaturi joperaw?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf lill-Onor.

Interpellant li bejn l-1 ta' Ottubru 1998 u s-27 ta' April 1999, in-numru ta' każijiet li ġew riferuti mill-inspectors tal-VAT biex jittieħdu passi bil-qorti kontra l-operaturi tan-negozju konċernati kien 480.

Qiegħed inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kamra l-oqsma tan-negozju nvoluti u l- lokalitajiet fejn jinsabu.

VAT - RETURNS

L-ONOR.

JOE CILIA staqsa lill-Ministru tal-Finanzi: Jista' l- Ministru jikkonferma li bħalissa qed isiru assessments fuq returns tal-VAT mill-istaff tad-Dipartiment tal-VAT?

Jista' l-Ministru jgħid kemm-il assessment sar mill-1 ta' Ottubru 1998 sal-lum?

Kemm minn dawn l- assessments ġew aċċettati mill-operaturi tan-negozju u kemm minnhom ma ġewx aċċettati?

ONOR.

JOHN DALLI: Ngħarraf u nassumi li l-Onor.

Interpellant qiegħed jirreferi għall-VAT ta' l-1996 li n-numru ta' assessments li saru mid- Dipartiment tal-VAT wara li tkun intbagħtet denunzja taħt l-Att ta' l-1994 dwar it-Taxxa fuq il-Valur Miżjud bejn l-1 ta' Ottubru 1998 u t-28 ta' April 1999 kien 1,230.

Minn dawn kien hemm 904 assessments li ġew aċċettati mill-operaturi tan-negozju u 326 li ma ġewx.

QRATI - PERSUNI INTERDETTI/INABILITATI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Prim Ministru: Jista' l-Prim Ministru jgħid kemm hawn persuni interdetti u/jew inabilitati mill-qrati tal-ġustizzja ta' Malta u ta' Għawdex?

Meta ħareġ id-digriet?

Għaliex ġew interdetti u/jew inabilitati?

ONOR.

EDDIE FENECH ADAMI: Nitlob lill-Onor.

Interpellant jagħmel il- mistoqsija lill-ministru konċernat.

PULIZIJA - ABBUŻI FUQ IT-TFAL

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Jista' l-Ministru jgħid kemm ittellgħu persuni l-qorti fuq każi ta' abbużi fuq it-tfal, sena b'sena, f'dawn l-aħħar għaxar snin?

X'weħlu f'kull każ?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat illi mir-records disponibbli t-tagħrif mitlub mill-Onor.

Interpellant hu kif jidher fuq it-tabella li tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f'din is-Seduta.

PULIZIJA - IMIGRANTI ILLEGALI

L-ONOR.

ADRIAN VASSALLO staqsa lill-Ministru ta' l-Intern: Billi dan l-aħħar inqabdu xi imigranti illegali li waslu bil-vapur u allegatament għaddew mid-dwana mingħajr ma kellhom il-passaport ittimbrat, jista' l- Ministru jgħid jekk saritx investigazzjoni dwar dan u jekk saret, x'azzjoni ttieħdet?

ONOR.

TONIO BORG: Ninsab infurmat li kull każ li jkun magħruf mill- Pulizija, fejn xi persuna tinstab li tkun daħlet Malta mingħajr ma tkun għaddiet mill-immigrazzjoni fil-port, din dejjem tiġi nvestigata u jittieħdu l-passi meħtieġa skond ma jirriżulta mill-istess investigazzjoni.

KALAXLOKK - IMPJEGATI

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid kemm hemm ħaddiema fuq il-kotba ta' Kalaxlokk?

X'impjieg għandhom?

Minn liema lokalita' ġejjin?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-informazzjoni mitluba tpoġġiet fuq il-Mejda tal- Kamra iktar f 'din is-Seduta.

IMPJIEGI - REĠISTRAZZJONI GĦAX-XOGĦOL

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għal Politika Soċjali u Kap tal-Kamra tad-Deputati: Jista' l-Ministru jagħti lista, lokal b'lokal, tal-persuni li kienu qed jirreġistraw għax-xogħol f'Novembru u Diċembru, 1998 u Jannar u Frar, 1999?

ONOR.

LAWRENCE GONZI: L-informazzjoni mitluba mill-Onor.

Interpellant tpoġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra iktar kmieni f 'din is-Seduta.

BUĠIBBA - PARKING BAYS

L-ONOR.

CHRIS AGIUS staqsa lill-Ministru għat-Trasport u Komunikazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid x'inhi r-raġuni għaliex saru parking bays fil-pjazza ta' Buġibba?

ONOR.

ĊENSU GALEA: Ser nitlob lit-Traffic Control Board jara dan l- ilment.

TARZNARA

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru għas-Servizzi Ekonomiċi: Jista' l-Ministru jgħid x'ħidma qed iwettaq il-gvern fir-rigward taż- żewġ tarznari tagħna sabiex flimkien mal-ħidma li qed iwettqu l-management rispettivi jinstab aktar xogħol għall-futur?

ONOR.

JOSEF BONNICI: L-amministrazzjoni preżenti hija mpenjata bi sħiħ biex it-tarznari tagħna jiksbu ordnijiet ta' xogħol.

Fil-laqgħat li jkollhom ma' uffiċjali ta' gvernijiet u azjendi barranin, diversi uffiċjali tal-Gvern Malti, jieħdu l-opportunita' biex iħajjru lil dawn il-barranin jinqdew bis-servizzi li joffru t-tarznari tagħna.

MINISTERU TAT-TURIŻMU - PRO

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru tat-Turiżmu: Jista' l- Ministru jgħid min qiegħed jagħmel ix-xogħol ta' PRO fil-Ministeru tiegħu?

Meta ġie appuntat?

X'inhu s-salarju tiegħu?

Din il-persuna ddaħlet b'kuntratt u għal kemm żmien?

ONOR.

MICHAEL REFALO: Ninforma lill-Onor.

Interpellant li fl-istruttura tas-segretarjati tal-Ministeri ma teżistix kariga ta' public relations officer.

Għalhekk qed nippreżumi li l-Onor Membru qed jirreferi għal post ta' communications co-ordinator fis-segretarjat tiegħi.

Is-Sur Silvio Zammit ġie magħżul biex jaqdi d-dmirijiet ta' din il- kariga.

Ilu jippresta s-servizzi tiegħu sa mill-5 ta' Frar 1999 u dan għalkemm il-kuntratt tiegħu għadu ma ġiex iffirmat.

Meta u jekk dan jiġi ffirmat, il-kondizzjonijiet tax-xogħol u r-remunerazzjoni jkunu bħal dawk ta' communications co-ordinators f'Ministeri oħra skond l-iskeda stabbilita.

S'issa s-Sur Zammit ma rċeva l-ebda ħlas għas-servizz li ta.

TAL-QROQQ - PIXXINA NAZZJONALI

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid jekk ġewx sottomessi xi pjanijiet lill-gvern minn Settembru, 1998 'il hawn biex il-Pixxina Nazzjonali f'Tal-Qroqq ma tibqax tuża kwantita' kbira ta' pitrolju u xorta tibqa' msaħħna?

Jista' jagħti informazzjoni dwar dawn il-pjani, bħal ngħidu aħna, x'kienu, min għamel is- sottomissjonijiet u kemm jiġu ffrankati flus?

Jekk saru sottomissjonijiet, il-gvern aċċetta xi waħda mill-proposti li saru?

ONOR.

LOUIS GALEA: Informat li kien hemm diversi diskussjonijiet bil- għan li jinstab l-aħjar mod kif il-bord amministrattiv tal-Pixxina Nazzjonali jkun jista' jekonomizza fuq il-ħlasijiet tal-fuel mingħajr ma jiġi mnaqqas is-servizz li dejjem ġie provdut speċjalment f'dak li għandu x'jaqsam mat-temperatura kostanti ta' l-ilma.

Possibilita' li ġiet mistħarrġa hija dik li tiġi nstallata sistema ta' solar heating.

Madankollu n-nefqa biex dan il-proġett jitwettaq hija kbira u għalissa ma jistax jiġi kkunsidrat.

Sadanittant ġie ppreparat rapport intitolat The Effectiveness of an Energy Conservation for a Heated Outdoor Pool mis-Sur Paul Vassallo.

Dan ir-rapport għadu qed jiġi analizzat.

SKOLA SPORT - LAQGĦAT TA' L-GĦAWM

L-ONOR.

CARMELO ABELA staqsa lill-Ministru ta' l-Edukazzjoni: Jista' l-Ministru jgħid kemm saru laqgħat ta' l-għawm taħt l-iskema Skola Sport minn Jannar li għadda sa dan ix-xahar fil-Pixxina Nazzjonali u fir- Razzett tal-Ħbiberija?

Kemm attendew tfal f'kull Sibt li sar it-taħriġ?

Kemm kienu l-għalliema preżenti f'kull laqgħa?

Jista' jgħid ukoll minn meta bdiet l-Iskola Sport ta' l-għawm, kemm saru ħlasijiet lill-Pixxina Nazzjonali u lir-Razzett tal-Ħbiberija f'kull każ?

Jista' jagħti l-figuri xahar b'xahar?

ONOR.

LOUIS GALEA: It-tagħrif mitlub għadu qed jinġabar tweġiba tingħata f'xi seduta oħra.